Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því við utanríkisráðherra að hann greini þinginu nánar frá fundi sínum með utanríkisráðherrum Norðurlandanna sem átti sér stað í Kaupmannahöfn 11. mars sl. Nú er beðið endurskoðunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á lánafyrirgreiðslu til Íslands og það verður ekki skilið öðruvísi en svo að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé þeirrar skoðunar að það sé engin ástæða til að tengja það við Icesave-málið. Fáist fjármögnun frá Norðurlöndunum er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tilbúinn eins og sakir standa til að fara í gegnum þessa endurskoðun og greiða út næsta hluta lánanna eins og lánsfjárþörfin er metin. En afstaða Norðurlandanna til Alþjóðagjaldeyrissjóðsfyrirgreiðslunnar skiptir afar miklu því að ef Norðurlöndin hafa áfram tengingu við lausn Icesave-deilunnar gerist ekkert hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það voru ánægjuleg tíðindi sem okkur bárust eftir fund hæstv. utanríkisráðherra frá norska utanríkisráðherranum sem sagðist ekki lengur gera nein tengsl milli þessara mála, en það er meira vafamál með aðra norræna ráðherra eða aðrar norrænar ríkisstjórnir. Ég vil inna hæstv. utanríkisráðherra eftir þeim sjónarmiðum sem fram komu á fundi hans með þessum utanríkisráðherrum. Hvað veldur því að norrænu ríkin, frændþjóðir okkar, vilja gera afgreiðslu Icesave-málsins að skilyrði þess að þær haldi áfram fjármögnun mála hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum?

Frú forseti. Ég þakka formanni Sjálfstæðisflokksins fyrir að taka þetta mál upp. Það skiptir okkur alveg gríðarlega miklu máli að í þessu fáist farsæl niðurstaða. Hv. þingmaður les stöðuna alveg rétt. Það er alveg rétt hjá honum að Dominique Strauss-Kahn hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefur talað með þeim hætti, það er ekki hægt að skilja það öðruvísi, að ef fjármögnun á efnahagsáætlun fæst, og eins og við vitum er hún að helmingi til fjármögnuð frá Norðurlöndunum, sé okkur ekkert að vanbúnaði með að halda henni áfram. Á þeim fundi sem hv. þingmaður spyr mig um og var að boði hins nýja utanríkisráðherra Danmerkur, var Icesave-málið fyrsta málið á dagskrá. Ég tók því boði og af öllum þeim atriðum sem voru á fundinum var Icesave-málið langmest rætt. Ég fór mjög nákvæmlega yfir stöðuna þar og sagði að þó að ég væri bjartsýnn á að við mundum ná lausn á Icesave hugsanlega innan skamms yrði að gera ráð fyrir öðru. Þess vegna skipti það öllu máli fyrir Ísland að Norðurlöndin stæðu nú með Íslendingum varðandi fjármögnun á AGS-áætluninni. Í skemmstu máli kom það fram á þessum fundi og eftir fundinn að Norðmenn, sem við höfum átt í miklum samskiptum við, gera alveg skýran greinarmun á annars vegar AGS-áætlun og hins vegar Icesave. Þeir segja: Ef Íslendingar uppfylla þau tæknilegu skilyrði og þau skilyrði sem AGS setur, erum við reiðubúnir til að halda áfram þar sem frá var horfið. Sú afstaða sem kom fram hjá hinum Norðurlöndunum var enn sú að æskilegt væri að ganga frá Icesave áður. Það sem þau lögðu einkum fram sem rök fyrir afstöðu sinni eru þeir þinglegu textar sem samþykktir hafa verið í þingunum. Sumir eru þess eðlis að framkvæmdarvaldið 

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju með þá viðhorfsbreytingu sem ég tel að hafi átt sér stað hjá Norðmönnum vegna þess að þeir hafa ekki talað svona skýrt fram til þessa. En að sama skapi hlýtur það að valda okkur öllum vonbrigðum að hin Norðurlöndin skuli ekki taka af skarið. Það var athyglisvert á sínum tíma að svo virtist t.d. að á sænska þinginu hefðu menn áhyggjur af því að lánafyrirgreiðsla til okkar yrði notuð til að greiða upp Icesave-lánin, sem er auðvitað reginmisskilningur. En ég held að það gæti farið vel á því að Norðurlöndunum yrði sent það tilboð sem við gerðum Bretum og Hollendingum vegna þess að staðreynd málsins er sú að við höfum fyrir löngu síðan boðið sanngjarnar lyktir Icesave-deilunnar. Við höfum boðist til að veita ríkisábyrgð fyrir þessari lágmarkstryggingu og Bretar og Hollendingar fara fram á hluti við okkur sem ganga svo langt fram úr því sem sanngjarnt er og eðlilegt að krefjast af okkur. Ef við kynnum þetta vel fyrir Norðurlöndunum hljóta augu þingmanna þar að opnast. Augu frændþjóða okkar hljóta að opnast fyrir því 

Frú forseti. Það gerist æ oftar á þessum síðustu og bestu dögum að ég er sammála formanni Sjálfstæðisflokksins. Ég er honum sammála um það sem hann sagði áðan að það er ósanngjarnt og óréttlátt að gera þessa tengingu. Ég vil hins vegar segja það alveg skýrt að ég hef áður rætt þessa hluti við forustumenn á Norðurlöndunum og það er mitt mat að það sé sterkari skilningur á okkar stöðu en áður. Auðvitað skiptir það okkur alveg gríðarlega miklu máli að frændur okkar Norðmenn tóku þetta skref. Það er alveg ljóst hvað þeir sögðu. Hins vegar dugar það okkur ekki að þeir einir hafi þessa afstöðu. Norðurlöndin öll þyrftu, ef til stykkisins kæmi, að hafa svipaða afstöðu. Þá ítreka ég aftur það sem við vitum sem höfum skoðað þessi mál, líka hv. þingmenn í utanríkismálanefnd, að sumir þingtextanna sem samþykktir hafa verið á Norðurlöndunum eru þess eðlis að það þyrfti þá hugsanlega að breyta þeim. En við höfum fundið að við höfum vaxandi skilning einmitt innan þjóðþinganna 

Frú forseti. Mig langar að ræða aðeins um fjölgun starfa og atvinnuuppbyggingu. Það er nauðsynlegt að við leggjumst öll á sveifina í þeim efnum að fjölga störfum í landinu, hvort sem það er á höfuðborgarsvæðinu eða norður í Þingeyjarsýslu. Á dögunum heyrðum við fréttir þess efnis að umhverfisráðherra hefði tekið þá ákvörðun að hefja undirbúning að friðlýsingu Gjástykkis. Það kom reyndar heimamönnum talsvert á óvart að heyra í fjölmiðlum að það ferli væri farið af stað. Það hefði verið hægt að koma á fót eins og einum samráðsfundi til að ræða það við heimamenn sem eru vel að merkja á móti þessum fyrirhuguðu aðgerðum hæstv. umhverfisráðherra. Það eru tveir flokkar í þessari ríkisstjórn, stundum fleiri reyndar, og væri áhugavert að heyra það frá hæstv. iðnaðarráðherra hvort hún sé sammála hæstv. umhverfisráðherra í því, og þá Vinstri grænum, að það eigi að friðlýsa Gjástykki. Samkvæmt svæðisskipulagi háhitasvæða er Gjástykki friðað að 98% leyti. Það er gert ráð fyrir mögulegum framkvæmdum á 2% fleti á þessu fallega svæði, það er ljóst. En ég spyr hæstv. ráðherra, í ljósi þess að þetta er lykilatriði er snertir atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum, hvort hún er sammála hæstv. umhverfisráðherra í því að þetta svæði beri að þingfriða. Mig langar líka að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra að því er varðar nýtingu náttúruauðlinda sem finnast í Þingeyjarsýslu, hvort hún sé á því að það komi til greina að flytja orku út af því svæði, jafnvel suður fyrir heiðar til atvinnustarfsemi þar. Það hefur verð baráttumál hjá Þingeyingum í gegnum tíðina að hafa yfirráð yfir orkuauðlindum sínum og ég veit til þess að þingmenn úr velflestum flokkum eru tilbúnir  Þetta eru þær tvær spurningar sem ég ber fram til hæstv. iðnaðarráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar tvær fyrirspurnir. Í fyrsta lagi varðandi hvort ég styðji það að orka sé flutt af svæðinu til atvinnuuppbyggingar annars staðar ætti að vera nærtækast fyrir þingmanninn að lesa viljayfirlýsinguna sem undirrituð var við Þingeyjarsýslurnar nú í haust  Varðandi friðlýsingu Gjástykkis, þegar sama viljayfirlýsing var undirrituð tjáði ég þeim aðilum sem að henni stóðu að hugmyndirnar um friðlýsingu Gjástykkis væru enn þá uppi á borði hjá þessari ríkisstjórn. Þær hafa líka heyrst frá fyrrverandi iðnaðarráðherra sem var í þessu starfi á undan mér að vilji er til að fara þessa leið. Það hefur verið kynnt í ríkisstjórn að setja þetta samráðsferli af stað. Það hefur lengi verið um það rætt af hálfu stjórnarflokkanna að Gjástykki verði friðað og nú er verið að setja þetta samráðsferli af stað. Það átti því ekki að koma neinum á óvart. Ég tel að það sé miklu verra að láta þetta vofa yfir en að fara í samráðið sem haft verður bæði við landeigendur og við sveitarstjórnarmenn á svæðinu. Hver niðurstaðan úr því verður ætla ég ekki að tjá mig um eða úrskurða um hér vegna þess að þetta þarf auðvitað að fara fram með eðlilegum hætti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að Gjástykki sé lykill að atvinnuuppbyggingu á þessu svæði. 

Frú forseti. Það er fagnaðarefni að hæstv. iðnaðarráðherra ætlar að standa vörð um að náttúruauðlindir verði áfram til í Þingeyjarsýslu og að þær nýtist til atvinnuuppbyggingar þar, enda er heilmikið atvinnuleysi á því svæði, rétt eins og á suðvesturhorni landsins. Þess vegna langar mig í því samhengi að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort til sé einhver raunveruleg byggðastefna fyrir norðan Holtavörðuheiði og austan við Selfoss. Við fréttum af stórum, opinberum framkvæmdum sem eru í burðarliðnum, svo ágætar sem þær eru, byggingu á háskólasjúkrahúsi, menningarhúsi, Vesturlandsvegi, Suðurlandsvegi, og fleira mætti nefna. En það eru til fleiri svæði á landinu, líkt og á norðausturhorni landsins, á Austurlandi, þar sem kallað er á frekari uppbyggingu atvinnulífsins, 

Virðulegi forseti. Það hryggir mig að segja frá því að það hefur aldrei verið mótuð heildstæð atvinnustefna fyrir Ísland, aldrei.  Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er gríðarlegt atvinnuleysi víða um land og byggðaþróunin sem átt hefur sér stað er áhyggjuefni, ekki síst á þeim hluta landsins sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni. Það er ekki vilji þessarar ríkisstjórnar að sjá Ísland sporðreisast og verða að borgríki. Þess vegna reynum við að vinna gegn því með þessu stóra verkefni sem við erum að vinna að í orkufrekum framkvæmdum fyrir norðan, tengt Þeistareykjum, Kröflu og Bjarnarflagi. Ég er nýbúin að undirrita síðasta nýja vaxtarsamninginn við Suðurnesin. Núna erum við búin að loka hringnum og erum að reyna að gera þessum svæðum enn hærra undir höfði þannig að vöxtur megi líka koma innan frá um land allt. Í ferðaþjónustunni erum við að spýta í lófana um allt land 

Virðulegi forseti. Þegar framkvæmdastjórn Evrópusambandsins afgreiddi frá sér umsóknarbeiðni Íslands um aðild að Evrópusambandinu vakti það fyrst og fremst athygli fyrir þær kröfur sem þar komu fram til breytinga á ýmsu sem lýtur að starfsumhverfi stórra atvinnugreina eins og sjávarútvegs og landbúnaðar. Það hefur minna farið fyrir þeirri umræðu sem er hins vegar algjörlega óhjákvæmileg, að framkvæmdastjórnin gerði líka mjög miklar kröfur um breytingar á stofnanaumhverfi sem snúa að þessum atvinnugreinum og raunar miklu fleirum. Í Morgunblaðinu núna á laugardaginn var viðtal við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar sem hann dró upp hrollvekjandi mynd af því sem við blasir ef landið gerist aðili að Evrópusambandinu. Hann vakti m.a. athygli á því að það þurfi að gera grundvallarbreytingar á stofnanaumhverfi landbúnaðarins sem feli í sér gífurlega fjölgun á starfsfólki og það muni líka stórauka álagið á starfsfólk ráðuneytisins. Hann talaði um að það þurfi að tvöfalda eða þrefalda þann fjölda sem vinnur í ráðuneytinu, kannski úr 35–40 manns upp í 100 manns. Þetta eru auðvitað athyglisverðar upplýsingar og undirstrika það sem ég og mjög margir héldum fram þegar þessi mál voru til umræðu, að þær kostnaðartölur sem lágu til grundvallar mati okkar á kostnaði vegna Evrópusambandsaðildar væru mjög vanmetnar. Það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vekur athygli á í þessu viðtali er að þarna er verið að leggja af stað í kostnaðarsamt og tímafrekt ferli sem felur í sér grundvallarbreytingar án þess að þjóðarvilji sé skýr í þeim efnum. Nú vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra um hvort þetta sé ekki tilefni til að fara yfir þessi mál að nýju, átta sig á því hvaða breytingar er í raun og veru verið að kalla yfir okkur með svörum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Þá er ég ekki að vísa til þeirra breytinga sem gerðar eru kröfur um, t.d. varðandi sjávarútveg og landbúnað almennt, heldur þær breytingar sem þetta felur í sér fyrir stofnanaumhverfi okkar, fyrir ráðuneytin og fyrir þau umsvif 

Frú forseti. Nú veit ég ekki hvort hv. þingmaður veltir því hér upp hvort það eigi að endurskoða aðildarumsókn okkar. Ég hef áður sagt að þingið ræður öllu varðandi það ferðalag. Þingið tók þessa ákvörðun og ef menn vilja hætta við hana verður þingið að gera það. Ég sé enga ástæðu til þess. Sú skýrsla sem framkvæmdastjórnin lagði fram um daginn var merkileg fyrir margra hluta sakir. Það ber að líta á hana sem línuna sem þeir draga í upphafi þessa ferlis. Síðan setjum við fram okkar gagnkröfur, svo verður samið og út úr því kemur niðurstaða. Sú spurning sem hv. þingmaður varpaði hér til mín - ja, hann hefði átt að vera hér í salnum um daginn því að ég hef fengið þessa spurningu áður skriflega frá einum af hv. þingmönnum Framsóknarflokksins. Ég sagði það skýrt þá að það er alveg ljóst að aðild að Evrópusambandinu gerir alla jafna kröfur um gríðarlega uppstokkun á stofnanakerfum viðkomandi ríkja. Í okkar tilviki er það töluvert frábrugðið vegna þess að við erum þegar aðilar að EES og Schengen og einu stofnanauppbrotin og breytingarnar sem hugsanlega þarf að gera eru innan landbúnaðarins. Ég hef gert grein fyrir því hvaða breytingar það eru. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, að kröfurnar eru þær að settar verði upp tilteknar nýjar stofnanir og þær verða mannfrekar. Ég hef hins vegar lýst því alveg skýrt úr þessum stóli að við förum í þessa samninga með það fyrir augum að ná sem hagstæðastri niðurstöðu. Við munum að sjálfsögðu berja fótastokk smæðar okkar og sérstöðu og freista þess í samningunum að stofnanir sem fyrir eru geti hugsanlega tekið þessi störf að sér þannig að það verði ódýrara en ella. Ég hef hins vegar sagt það skýrt frá upphafi, m.a. í þarsíðustu viku, að það er alveg ljóst að þetta mun fela í sér kostnað sem verður umtalsvert meiri en er í dag. Það er alveg ljóst.

Virðulegi forseti. Ég ætla að draga saman það sem hæstv. ráðherra sagði. Hann sagði í fyrsta lagi: Það verður gríðarleg uppstokkun á stofnanakerfinu sem hlýst af aðild okkar að Evrópusambandinu.  Þetta er það sem hæstv. ráðherra greindi okkur frá og er auðvitað mjög þýðingarmikið. Það er dálítið í samræmi við það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var að greina frá í viðtali við Morgunblaðið. Hann sagði: Það er óðs manns æði að vera að leggja af stað í þetta ferli nema það liggi þá fyrir hvort það sé raunverulegur þjóðarvilji, hvort það sé vilji af hálfu hæstv. ríkisstjórnar fyrst og fremst til þess að standa þannig að þessu. Spurningin sem liggur fyrir núna er þessi: Er eining um það innan ríkisstjórnarinnar að halda þessu áfram þegar það er smám saman að koma á daginn að stofnanaumhverfið verður allt viðurhlutameira, flóknara, dýrara og 

Frú forseti. Að því er varðar síðustu spurningu hv. þingmanns, sem var eftirfarandi: Er eining um það innan ríkisstjórnarinnar að halda umsóknarferlinu fram? er svarið afdráttarlaust já. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að sækja um aðild að Evrópusambandinu og að leggja síðan niðurstöðuna í dóm þjóðarinnar. Hvað varðar þann samandrátt sem hv. þingmaður gerði mér til hægðarauka var hann allur úr lagi færður og það var allt rangt sem hann hafði þar eftir mér nema niðurlagið. Ég hef sagt að kostnaðurinn varðandi landbúnaðarstofnanakerfið verður umtalsvert meiri. Ég tel að það sé enginn vafi á því. Hitt sem hv. þingmaður sagði var rangt. Ég sagði ekki að þetta mundi hafa í för með sér gríðarlega uppstokkun á mörgum sviðum. Ég sagði að svo væri í öðrum ríkjum. Svo verður ekki á Íslandi vegna aðildar okkar að Schengen og EES. En það þarf að skoða stofnanaumhverfi landbúnaðarins. Það er alveg hárrétt. Sú sýn sem við höfum og sem samningahópur okkar í landbúnaði mun væntanlega leggja fram er 

Virðulegi forseti. Eins og alþjóð veit eru bundnar vonir við að það finnist olía á Drekasvæðinu og eru sterkar vísbendingar um að svo sé, það mál er allt í útboðsferli. Ég ætla hins vegar að beina fyrirspurn að hæstv. iðnaðarráðherra varðandi það að jarðgas hefur fundist með vissu í Öxarfirði og virðist hafa náð þó nokkuð mikilli útbreiðslu. Þá hefur verið sýnt fram á að í surtarbrandinum á Tjörnesi er ágætt móðurberg fyrir gas og síðan eru vísbendingar um gas í botnseti samkvæmt hljóðendurvarpsmælingum á nokkrum stöðum á Skjálfanda en mest rétt utan við Húsavík. Sveitarstjórn Norðurþings beindi því til iðnaðarráðherra um daginn í ályktun að hann mundi hlutast til um að nú þegar yrði hafist handa um framhald rannsókna í Öxarfirði, Skjálfanda og hluta Eyjafjarðar, eins og lagt er til í lok erindis Bjarna Richters um setlög úti fyrir Norðurlandi sem hann flutti á ársfundi ÍSOR 2004. Einnig eru til nokkrar skýrslur Orkustofnunar og Íslenskra orkurannsókna um þessar rannsóknir og tillögur um framhald. Fjöldi annarra erinda og veggspjalda hefur verið kynntur og hefur Orkustofnun ágætt yfirlit yfir þá vinnu. Það sorglega í þessu er hins vegar að það hefur lítið gerst í þessum rannsóknum frá árinu 2004. En heimamenn, sem leita allra leiða til þess að finna ný tækifæri til atvinnusköpunar og til að koma í veg fyrir hið mikla atvinnuleysi sem er á svæðinu, eru svolítið langeygir eftir einhvers konar viðbrögðum frá iðnaðarráðuneytinu. Ég velti þessu upp hér á Alþingi, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn. Nú er það svo að það eru einhver ár síðan tekin var sú ákvörðun hjá Orkustofnun að einbeita sér að Drekasvæðinu hvað olíuleitina varðar. Ástæðan var sú að þar eru aðstæður þekktari en aðstæður rétt hjá Húsavík, auk þess sem það svæði er líka mun stærra. Þess vegna er líklegra að alþjóðleg olíuleitarfyrirtæki sjái sér meiri hag í því að koma þangað í leit. Það vill þannig til að þetta eru dýrar rannsóknir, það er dýrt að leita að olíu og ekki verður séð að íslenska ríkið hafi gert það sjálft á þeim tíma. Þetta er hins vegar svæði sem er alltaf uppi á borðum hjá okkur. Því hefur ekki verið ýtt til hliðar. Nú er hins vegar verið að fókusera á Drekasvæðið. Ástæðan er líka sú að þar eiga Norðmenn töluvert mikilla hagsmuna að gæta sem við getum jafnframt notið góðs af. Svæðið fyrir utan Húsavík hefur, að mig minnir, allt frá árinu 1984, 1985 verið rannsakað af og til, hvort þar sé jarðgas að finna. Það eru mjög sterkar vísbendingar þar um. Það er því alveg klárt að við munum skoða það svæði betur þegar fé og færi gefast til. Ég er alltaf tilbúin til þess að ræða við Norðurþingsmenn, við eigum í mjög góðum samskiptum um ýmis atvinnutækifæri og atvinnuuppbyggingartækifæri á þessu svæði. Þetta mál hefur ekki komið upp í þeim samtölum að öðru leyti en í gegnum ályktun frá sveitarstjórninni. Ég geri þá ráð fyrir því að á okkar næsta fundi muni þetta mál bera á góma og við getum þá farið að ræða næstu skref.

Virðulegi forseti. Tilgangurinn með þessari fyrirspurn var einmitt að vekja athygli á að þarna getur verið um gríðarlega mikla hagsmuni að ræða. Ég held að í ljósi atvinnuástandsins úti um allt land eigum við einmitt að leggja okkur fram við að skoða svona tækifæri. Jarðgas hefur fundist með vissu í Öxarfirði og eins og iðnaðarráðherra sagði réttilega eru mjög sterkar vísbendingar um að það sé að finna annars staðar, á Skjálfandaflóa og fyrir utan Eyjafjörð. Ég fagna því að iðnaðarráðherra hafi tekið vel í þessa fyrirspurn og að það hafi komið fram að þessu verkefni hafi ekki verið ýtt til hliðar. Ég tel að það megi ráðast í þessar rannsóknir algjörlega óháð því sem er að gerast á Drekasvæðinu og það er mjög jákvætt sem er þar í gangi. Ég verð þó að viðurkenna að auðvitað óskar maður eftir því að hlutirnir gangi hraðar en þeir hafa gert. 

Virðulegi forseti. Enn og aftur þakka ég þessa fyrirspurn og athugasemdir. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að þarna þarf að ráðast í mjög öfluga atvinnuuppbyggingu. Einnig er það mikilvægt fyrir þjóðarbúið allt. Þetta snýst ekki bara um þetta svæði, það er þjóðarbúið allt sem þarf á því að halda. Það þarf auðvitað að gera þetta með skynsamlegum hætti. Eitt sem á eftir að gera á þessu svæði, sem hefur verið gert á Drekasvæðinu, er að meta hvaða áhrif olíuleit eða olíuvinnsla hefði á umhverfið. Sá þáttur er að mestu leyti eftir á meðan að á Drekasvæðinu hefur verið ráðist í mjög umfangsmikið svokallað umhverfismat áætlana. Það hefur hefur farið þar fram, en Gammasvæðið er styttra á veg komið hvað slík atriði varðar. Ég ítreka að þetta mál er enn þá uppi á borði. Því hefur ekki verið ýtt til hliðar og ég geri ráð fyrir því að eiga um þetta samtal við sveitarstjórnarmenn á svæðinu 

Virðulegi forseti. Álverið í Straumsvík er í mörgu tilliti mjög mikilvægt fyrirtæki. Þar starfa hundruð manna og útflutningsverðmæti eru gríðarlega mikilvæg. Eitt af því sem horft hefur verið til í þeirri atvinnuuppbyggingu sem fram undan er, er að fara þar í straumhækkun sem mun hafa mjög jákvæðar afleiðingar í för með sér. Þetta mun þýða störf fyrir hundruð manna á uppbyggingartímanum, auk þess að skapa fjölda starfa til lengri tíma. Ekki síst mun þetta auka framleiðslugetu álversins um 40% með tilheyrandi aukningu á útflutningsverðmætum fyrir þjóðina. Mig langar að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra að því hver staðan er í samningaviðræðum við fyrirtækið varðandi þessa straumhækkun, sem er svo mikilvæg og hefur verið horft til og álverið hefur lýst sig reiðubúið til að fara í. Hver er staðan í þessum samningaviðræðum? Er eitthvað í veginum fyrir því að ganga frá samningum við þá um þessa mikilvægu framkvæmd?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Í fyrsta lagi held ég að það sé algjört lykilatriði að Búðarhálsvirkjun verði nýtt í þessa straumhækkun í Straumsvík, því hefur verið lýst yfir. Þess vegna fagnaði ég því mjög þegar Landsvirkjun tók ákvörðun, þrátt fyrir að vera ekki búin að fjármagna alla framkvæmdina í heild sinni, þ.e. alla virkjunina, að halda henni á áætlun með því að bjóða út jarðvegsframkvæmdirnar sem unnar verða í sumar, sem gerir það að verkum að sú virkjun er á áætlun. Í öðru lagi get ég ekki upplýst um það hér og nú hver staðan er en það eru samningaviðræður í gangi á milli Landsvirkjunar og Rio Tinto Alcan um verð á orkunni sem kemur frá Búðarhálsi. Ég held að við ættum að gefa þeim rými til að ljúka þeim og síðan í lok sumars var ætlunin hjá Rio Tinto Alcan að geta svarað því endanlega hvenær og með hvaða hætti farið yrði í þessa stækkun. Það er vissulega kveðið á um þetta verkefni í stöðugleikasáttmálanum. Þess vegna hafa stjórnvöld lagt mikið á sig til þess að af þessu megi verða. En nú eru þetta einfaldlega orðnar viðræður á viðskiptalegum forsendum milli kaupenda og seljenda orku. Þar eigum við stjórnvöld ekki að anda ofan í hálsmálið á fyrirtækinu Landsvirkjun sem á að hafa það fyrst og fremst að markmiði að hámarka þann arð sem þjóðin getur fengið fyrir orkuna sem er framleidd úr auðlindum okkar.

Virðulegi forseti. Orkan úr Búðarhálsvirkjun er vissulega hugsuð til þess að sinna þessari brýnu þörf. Það veldur mér því miklum vonbrigðum að það verk skuli ekki hafa verið boðið út í heild sinni, en útboð Landsvirkjunar nær eingöngu til um 3% af þeim framkvæmdum, eða um 750 milljóna af þeim 25 milljörðum sem áætlað er að sú framkvæmd muni kosta. Ég tel að við getum farið í þessa framkvæmd af fullum krafti og tel að það sé mjög mikilvægt. Ég er ekki tilbúinn að samþykkja þau rök hæstv. ráðherra að ekki sé hægt að fjármagna verkefnið vegna stöðu á lánsfjármarkaði. Lífeyrissjóðirnir hafa lýst sig reiðubúna til að fjármagna þessi verkefni og það er ekkert annað en að ljúka viðræðum við þá um fyrirkomulag á þeirri fjármögnun. Forsvarsmenn Rio Tinto hafa lýst því yfir að þeir séu tilbúnir í þetta verkefni. Það hefur verið tekið fyrir í stjórn fyrirtækisins og samþykkt að fara í þetta verkefni. Ég vil því ítreka spurningar mínar til 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður stendur hér og reynir að telja mönnum trú um að hægt sé að fjármagna tuga milljarða verkefni í orkugeiranum bara eins og hendi sé veifað. Það er auðvitað ekki svo. Lífeyrissjóðirnir … 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, og breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Frumvarpið gengur út á það að leggja til að kröfur ríkissjóðs vegna virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda verði betur tryggðar við gjaldþrotaskipti en nú er. Með vísan til þeirra breytinga sem orðið hafa í íslensku efnahagslífi á síðustu missirum, hafa stjórnvöld gripið til margþættra aðgerða til að koma til móts við aðila til að standa skil á skuldum við ríkissjóð. Frumvarp sem er hér næst á eftir er m.a. liður í því. Einnig hafa heimildir innheimtumanna verið rýmkaðar til að veita meira svigrúm við innheimtu. Verði sömuleiðis að lögum frumvarp það sem hér er á dagskrá á eftir um greiðsluuppgjör á opinberum gjöldum lögaðila og einstaklinga í atvinnurekstri, er verulega komið til móts við atvinnulífið að þessu leyti, að auðvelda því að gera upp ógreidd gjöld af þessu tagi. Jafnframt þykir því eðlilegt að gera ráðstafanir til tryggja betur kröfur ríkissjóðs við gjaldþrotaskipti. Frumvarp þetta leggur til að lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatt verði breytt á þann veg að kröfur samkvæmt þeim njóti forgangs við skipti á þrotabúum og skuldafrágöngubúum og verði skipað í skuldaröð skv. 112. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Þannig verður þetta fært til þess horfs sem það var, mun hafa verið hér á árum áður og fram á síðasta áratug síðustu aldar þegar þessu mun hafa verið breytt. Í ljósi aðstæðna er lagt til að þessi skipan komist á til að tryggja hagsmuni ríkisins í slíkum tilvikum. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu, frú forseti.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ágæta ræðu. Ég vildi spyrja hann að einu. Hér er um að ræða vörslugjöld, þ.e. gjöld sem fyrirtæki hafa innheimt af öðrum aðila fyrir hönd ríkissjóðs og eiga að skila honum. Sumir hafa nefnt þetta „rimlagjöld“, með vísan í að það getur varðað við fangelsisvist að halda þessu eftir. Er það ekki rétt skilið að það sé í rauninni til hagsbóta fyrir skuldarann - það kemur ekki fram í greinargerðinni - að vörslugjöldin fari í forgangsröð í þrotabúið þannig að það er síður hætta á því að hann verði kærður fyrir fjársvik?

Frú forseti. Hv. þingmaður kemur nú að svolítið tómum kofanum hjá mér, ég er ekki sérfróður í hinum refsiréttarlega hluta þessa máls eða lagalega í þeim skilningi. Dómsmálaráðherra er hugsanlega betur stödd til að svara fyrir það. Ég hygg að það fari væntanlega eftir eðli máls, af hvaða ástæðum vanskilin liggja fyrir þegar bú er tekið til gjaldþrotaskipta. Hafi menn beinlínis haldið undan staðgreiðsluskilum þannig að það varði við hegningarlög, samanber ákvæði þar um, hverfur sá þáttur málsins augljóslega ekki þótt kröfuröðin í búinu breytist að þessu leyti og hagsmunir ríkisins séu tryggðir betur hvað það varðar. En það er að sjálfsögðu einnig mögulegt að óvæntar aðstæður valdi því að vangoldin gjöld af þessu tagi liggi fyrir þegar bú er tekið til skipta. Það þarf ekki endilega að þýða, ímynda ég mér, að um neitt refsivert athæfi hafi verið að ræða áður. Í hvoru tilvikinu fyrir sig er þetta því liður í því að tryggja betur hagsmuni ríkisins varðandi það að fá þessi gjöld greidd.

Frú forseti. Því hefur margoft verið haldið fram í mín eyru af mönnum í rekstri að þetta séu þau gjöld sem þeir óttast mest vegna þess að þau fást stundum ekki greidd úr þrotabúinu. Þar af leiðandi eru þau ógreidd þegar skiptum er lokið og þá sitja þeir uppi með að skulda ríkissjóði eitthvað sem þeir höfðu innheimt af öðru fólki, launþegum sínum. Það er oft þannig, þótt menn þekki það kannski ekki hér á hinu háa Alþingi, að menn reyna að halda rekstri fyrirtækja gangandi löngu eftir að það er hætt að vera skynsamlegt, þá með því fororði að reyna að halda atvinnu starfsfólksins, að þeir þurfi ekki að segja því upp, og reyna að halda rekstrinum gangandi í von um betri tíð og blóm í haga. Það er því ákveðin freisting hjá mönnum að halda áfram og nota þessi vörslugjöld í reksturinn. Ef þau fást greidd vegna þess að þau breytast í forgangskröfur, eru þau náttúrlega greidd eftir lokauppgjör. Þá er viðkomandi rekstraraðili ekki lengur í neinum vandræðum, þannig að ég sé ekki annað en að þetta sé honum til töluverðra hagsbóta. Mér finnst þetta ósköp eðlilegt. Ég er ekkert að segja að ég sé á móti þessu.

Frú forseti. Ég hygg að hv. þingmaður hafi alveg rétt fyrir sér í þeim skilningi að það eru minni líkur á því með þessari breytingu, að eftir standi ógreiddir vörsluskattar þegar búi hefur verið skipt og í þeim skilningi minnkandi líkur á því að menn skuldi enn vörsluskatta. Það er auðvitað alltaf mjög alvarlegt og eru um það ákvæði, eins og kunnugt er, í hegningarlögum ef slíkt er gert vísvitandi, ef menn hafa beinlínis haldið eftir fé sem þeir innheimta fyrir ríkissjóð og eiga að skila á tilteknum gjalddögum. Ef það hefur verið gert að yfirlögðu ráði er slíkt auðvitað mjög saknæmt og alvarlegt. En þær aðstæður geta verið fyrir hendi sem verða til þess að einhver slík gjöld eru ógreidd einmitt þegar fyrirtæki kemst í þrot, það þarf ekki endilega að vera af saknæmu tagi. Þetta er nú eitthvað fyrir sérfróða aðila á þessu sviði að skoða. Aðalatriðið er að ég er sammála hv. þingmanni, ég held það sé eðlilegt að vörslufé af þessu tagi sé með því allra fyrsta sem tryggt sé við greiðslur úr búi samhliða öðrum algerum forgangskröfum eins og launakröfum og slíku.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda og lög um virðisaukaskatt. Þetta eru svo sem ekki fyrstu málin sem við í efnahags- og skattanefnd fáum til umfjöllunar er snerta breytingar á skattkerfinu og eins og við fórum á mjög hröðum hlaupum yfir fyrir áramót hefðum við betur vandað til þeirrar lagasetningar, enda hefur það komið á daginn í framhaldinu að vegna þess hversu hratt þær breytingar voru gerðar hafa verið gerð mistök, m.a. er snerta birtingu á lögunum sem við þurftum síðar að leiðrétta hér í þinginu. Þetta frumvarp er ætlað til þess að styrkja stöðu ríkissjóðs vegna krafna sem ríkissjóður hefur í þrotabú. Við fyrstu sýn get ég ekki séð annað en ég sé fylgjandi frumvarpinu enda veitir okkur svo sem ekki af því að standa vörð um alla tekjustofna ríkissjóðs í dag á erfiðum tímum. Þess vegna, við fyrstu umferð, lýsi ég mig fylgjandi þeim markmiðum sem hæstv. ráðherra hefur sett fram með frumvarpinu. Það sem ég hef að athuga við frumvarpið er aðallega það fylgiskjal sem fylgir með frumvarpinu, þ.e. umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Ég hefði gjarnan viljað fá að vita við upphaf málsins um hversu umfangsmikið mál við erum að ræða, hversu mikla hagsmuni er verið að tryggja í þessu. Við vitum að gríðarlegur fjöldi fyrirtækja á því miður í miklum erfiðleikum og fyrirséð að muni lenda í greiðsluþroti eða gjaldþroti. Þess vegna hefði verið ágætt að sjá einhverja áætlun frá fjármálaráðuneytinu í umsögn þess um það hversu mikið við gætum ályktað að frumvarpið mundi tryggja ríkissjóði aukna fjármuni. Ég ætla svo sem ekki að endurtaka það hversu brýnt það er að við förum mjög vandlega ofan í skattalagabreytingar og umhverfi fyrirtækjanna og almennings í landinu en ég ætla hins vegar að koma fram með þá skoðun hér þannig að hæstv. ráðherra heyri hana, ég veit ekki hvort hann hefur heyrt hana áður, að ég tel að þær breytingar sem við gerðum á allt of stuttum tíma, grundvallarbreytingar á skattumhverfi fyrirtækjanna og reyndar almennings líka, hafi verið illa ígrundaðar og munu koma niður á tekjustofnum ríkissjóðs, því miður, strax á þessu ári. Ég hef fundið það sem venjulegur borgari í landinu að fylgni við skattkerfið hið íslenska hefur ekki verið að aukast að undanförnu, þvert á móti. Ég hef áhyggjur af því vegna þess að við þurfum á öllum þeim fjármunum að halda sem ríkissjóður getur náð í, skuldugur ríkissjóður. Þess vegna væri jafnvel fróðlegt að heyra það frá hæstv. ráðherra hvort hann hyggist breyta skattkerfinu á þessu ári meira í grundvallaratriðum og ef svo er, hvort það væri þá ekki ráð að hleypa stjórnarandstöðunni að þeirri vinnu þannig að við getum náð meiri sátt í þinginu um þær breytingar sem hæstv. ráðherra ætlaði sér að gera. Og að við gætum kannski gert það með yfirvegaðri hætti en að ræða það til að mynda undir áramót á einu laugardagskvöldi um skattstefnu ríkisstjórnarinnar og þær breytingar sem við gerðum þá á frumvarpinu. En þetta er í allri vinsemd sett fram og ég vil segja það að hv. efnahags- og skattanefnd mun taka þetta mál til gaumgæfilegrar skoðunar. Ég mun a.m.k. fara vel yfir þetta. Ef hæstv. ráðherra hefur ekki svör við því hvað við getum áætlað að mörg fyrirtæki lendi í þroti á þessu ári og hversu miklum fjármunum þetta frumvarp muni skila, sem sagt með breytingum á þessum lögum, hefði verið fróðlegt að heyra það vegna þess að á Íslandi í dag eru mjög erfiðir tímar. Mörg fyrirtæki og mörg heimili eru í mjög erfiðum málum og mikilvægt er fyrir okkur á þinginu að fá allar þær upplýsingar sem því tengjast til að kortleggja stöðuna. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að koma til móts við þessi skuldugu heimili og fyrirtæki með leiðréttingu á skuldavanda þeirra. Það veitir svo sannarlega ekki af. Við horfum upp á það að skuldir heimila og fyrirtækja eru því miður að vaxa dag frá degi og við köllum eftir aðgerðum af hálfu ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Ég ætla að leyfa mér þann munað að verða ekki alveg úrkula vonar um að á einhvern hátt verði öll þessi mál leiðrétt og þar með verði staða íslensks atvinnulífs og heimila bætt því að veitir ekki veitir af eins og nú árar á Íslandi í dag.

Frú forseti. Best væri náttúrlega ef við gætum bara leiðrétt efnahagshrunið og það hefði aldrei orðið, það væri best. En það er víst ekki í boði heldur verðum við að takast á við það. Varðandi það að skattamál voru ekki rædd í þaula á þingi fyrir jólin þá hygg ég að það hafi verið í höndum Alþingis sjálfs hvernig það varði tíma sínum og Alþingi kaus að ræða annað mál talsvert mikið og ég er ekki viss um að það hafi verið meiri hlutinn sem hafði mest áhrif þar á. Í öðru lagi um endurskoðun á skattamálum þá get ég glatt hv. þingmann með því að það er einmitt verið að hrinda úr vör núna viðamikilli heildstæðri úttekt á skattkerfinu og æskilegri þróun þess til frambúðar. Verkefnisstjórn er komin af stað og ætlunin er að óska eftir fulltrúum í breiðan samráðshóp um það mál, þar á meðal frá öllum þingflokkum. Stjórnarandstaðan getur því mjög tekið gleði sína í því að hið þverpólitíska samráð verður þá ástundað í þeim efnum, enda sjálfsagt mál þegar í hlut á verkefni af því tagi að fara yfir skattkerfið í heild sinni með langtímaþróun þess í huga. Varðandi upplýsingar um hversu miklar skattskuldir eru vegna gjaldþrotameðferðar og eins og hún stendur núna verður að sjálfsögðu að hafa í huga að frumvarpinu er ekki ætlað að taka á því heldur framtíðinni og gagnvart því sem orðið er gildir hin almenna kröfuröð sem verið hefur. Í frumvarpinu sem er hér næst á eftir á dagskrá, ef hv. þingmaður vill hlusta, eru þær upplýsingar reiddar fram enda kemur fram í frumvörpunum að þau fylgjast að. Í þriðja dagskrármáli eru töflur um þetta og þar kemur fram að skattskuldir í atvinnurekstri miðað við 1. janúar 2010 eru samtals upp á tæpar 40 milljarðar kr. Hvað af því innheimtist er auðvitað ómögulegt að segja og þar gildir þá hin almenna kröfuröð sem verið hefur en ekki forgangurinn sem nú á að innleiða til að tryggja betur hagsmuni ríkisins á komandi árum. Til að upplýsa það brást minni mitt mér aðeins, þessu mun hafa verið breytt árið 1989 sem nú er verið að færa aftur til sama vegar.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með þau svör hæstv. ráðherra að hann ætli að kalla alla að því borði til að fara heildstætt yfir skattamál hér á landi og veitir ekki af því. En ég held að hæstv. ráðherra geti ekki kennt stjórnarandstöðunni á þingi um það að frumvörp er tengdust skattalagabreytingum komu ekki inn í sali þingsins fyrr en í byrjun desember. Þá áttum við í stjórnarandstöðu, og stjórnarliðinu reyndar líka, að gjöra svo vel að afgreiða grundvallarmál er snertu breytingar á skattumhverfi fyrirtækja, heimila og einnig á virðisaukaskattskerfinu á einungis örfáum virkum dögum fyrir áramót. Ef við gætum fullrar sanngirni, frú forseti, þá er einfaldlega ekki boðlegt fyrir okkur þingmenn að vinna í umhverfi sem þessu. Þess vegna ætla ég að fagna því sérstaklega að við munum fara ítarlega yfir skattkerfið núna í þverfaglegum og pólitískum hópi væntanlega á næstu vikum og mánuðum og taka okkur betri tíma en þennan tæpa mánuð sem Alþingi Íslendinga fékk til þess að breyta skattkerfinu í grundvallaratriðum. Síðan vil ég gera örstutta athugasemd við - ekki kannski fundarstjórn frú forseta, en mér hefði fundist í lagi að ræða þessi mál saman vegna þess að þau tengjast. Ég ætlaði í raun að koma inn á fleiri þætti í seinna málinu er snerta ekki beint þetta mál og ég mun geyma ræðu mína þangað til en ég fagna því að hæstv. ráðherra talar orðið fyrir meiri samvinnu. Við höfum öll séð hverju aukin samvinna hefur skilað þingi og þjóð að undanförnu í hagstæðari samningum er snerta það hryllilega mál sem maður nennir varla orðið að nefna, sem er Icesave. Þar höfum við sparað ríkissjóði a.m.k. tugi milljarða kr. og við höfum líka náð ákveðinni samstöðu og náð að sameina þjóðina í andstöðu við þá ómögulegu samninga sem blöstu við okkur þá. Þetta er kannski nýtt upphaf hér á þingi, að við getum byrjað upp á nýtt og reynt að fara að vinna meira í anda samvinnu og samstöðu.

Frú forseti. Ég ætla ekki að vera langorður um þetta mál en má til með að nefna að það sem ég gat um í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra þá er þessi breyting óneitanlega til hagsbóta fyrir stjórnendur og stjórnir fyrirtækja þar sem hin svokölluðu rimlagjöld eða gjöld sem menn hafa innheimt fyrir hönd ríkissjóðs og eiga ekki, að þau fara í forgang í þrotabúið og þá eru meiri líkur og miklu meiri líkur á að það greiðist. Þetta er í sjálfu sér eðlilegt vegna þess að laun, lífeyrisiðgjöld, félagsgjöld og sitthvað fleira, óinnheimt gjöld, eru í þessum sama forgangi og um er að ræða t.d. staðgreiðslu sem tekin hefur verið í tengslum við þessi laun. Það er því mjög eðlilegt að þetta hangi saman og fari hvort tveggja í forgang. Eins er með virðisaukaskatt sem menn hafa innheimt af fólki úti í bæ sem borgað er í vöruverði með virðisaukaskatti. Það er sama eðlis. Þetta eru gjöld sem fyrirtækið á ekki neitt, þannig að ég tel það mjög eðlilegt. Hins vegar verðum við alltaf að líta til þess að þegar einn er að græða þá er yfirleitt alltaf - nei, það er reyndar ekki alveg rétt, en í þessu dæmi er það alltaf annar sem tapar þegar um er að ræða skatta til ríkissjóðs. Í atvinnulífinu er það þannig að þegar menn eiga samninga þá eru yfirleitt báðir að græða þannig að það er eðlilegt. En varðandi skatta, þegar einn fær meira úr þrotabúi er einhver annar sem fær minna og það er hinn almenni kröfuhafi og aðrir sem eru aftar í kröfuröð. Þetta kemur því niður á þeim. Ég hygg að þeir muni einhverjir vera óhressir með þessa breytingu. Hins vegar er um að ræða sanngirnismál, sem ég gat um áðan, fyrst laun og aðrar kröfur njóta forgangs. Hæstv. fjármálaráðherra gaf okkur ljós í enda ganganna, nú á að fara að vinna saman. Menn hafa svo sem verið að vinna saman í ýmsum málum eins og t.d. Icesave og það er mjög ánægjulegt að menn séu að hverfa frá þessari einsmannsstefnu, eða hvað á að kalla það, um Icesave. Og ég er mjög glaður, frú forseti, að eiginlega sérhver dagur sem ekki er ríkisábyrgð á Icesave er góður dagur í mínum huga, virkilega góður dagur og þá hlusta ég ekki á þessar heimsendaspár um að frestunin kosti svo og svo mikið vegna þess að við erum að tala um gífurlega skuldbindingu og gífurlega vexti. Og það sem mest er um vert, frú forseti, óvissan er að breytast í vissu. Á hverjum einasta degi breytist smástykki af óvissu í vissu, t.d. það að gengi pundsins hefur fallið undanfarið sem er verulega gott fyrir Íslendinga, verulega ánægjulegt fyrir okkur, ekki Breta, það var ekki vitað en nú er það orðið vissa. Öfugt farið hefðum við orðið fyrir miklu tjóni. Það er smáathugasemd, ég fór að kíkja í frumvarpið og mér sýnist að í 2. gr. eigi að standa, með leyfi frú forseta: Á eftir 1. málsl. 2. mgr. 28. gr. laganna kemur nýr málsliður. Þar á það eðlilega heima en ekki eftir 1. mgr. Ég legg því til að hv. nefndi skoði það sérstaklega.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um greiðsluuppgjör á opinberum gjöldum lögaðila og einstaklinga í atvinnurekstri. Í frumvarpinu er lagt til að rekstraraðilum í tímabundnum greiðsluvandræðum verði gefinn kostur á að óska eftir greiðsluuppgjöri á sköttum sem voru í vanskilum þann 1. janúar 2010 og fram til 1. júlí 2011 án frekari viðurlaga. Um er að ræða virðisaukaskatt, staðgreiðslu tekjuskatts og útsvars, tryggingagjald og þing- og sveitarsjóðsgjöld. Standist viðkomandi aðili sett skilyrði verða vanskilin sett á skuldabréf til fimm ára með verðbótum en án vaxta. Skilyrðin eru meðal annars þau að umsækjandi skal vera í skilum með alla aðra skatta og gjöld en þau sem sótt er um að fresta og einnig alla skatta og gjöld sem gjaldfalla frá 1. janúar til 1. júlí 2011. Auk þess þarf hann að lýsa því yfir að hann muni skila inn skilagreinum og framtölum til að tryggja rétta álagningu gjalda og viðurkenna greiðsluskyldu sína vegna krafna sem munu njóta frestsins. Fái hann frest munu dráttarvextir ekki leggjast á vanskilin frá 1. janúar 2010 til og með 30. júní 2011 og fullnustuaðgerðum vegna krafnanna verður frestað. Vonast er til að úrræðið geti hjálpað lífvænlegum fyrirtækjum yfir versta hjallann og tryggt þeim ákveðið rekstraröryggi næstu mánuði. Eftir efnahagshrunið 2008 hafa verið lögfest ýmis úrræði til að styrkja stöðu einstaklinga í greiðsluerfiðleikum. Þótt þeim úrræðum sé fyrst og fremst ætlað að mæta vaxandi skuldabyrði íslenskra heimila vegna íbúða- og bílalána ná þau einnig til skatta og opinberra gjalda. Þessi úrræði hafa eingöngu náð til einstaklinga en ekki til lögaðila eða einstaklinga í atvinnurekstri. Bætt var við kafla um greiðsluaðlögun í lögin um gjaldþrotaskipti. Greiðsluaðlögun felur í sér að skuldir einstaklings eru lagaðar að greiðslugetu hans og falla skattar og gjöld undir greiðsluaðlögun eftir almennum reglum. Greiðsluaðlögunin nær eingöngu til einstaklinga sem ekki hafa borið ótakmarkaða ábyrgð á atvinnurekstri undangengin þrjú ár. Tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði samkvæmt lögum nr. 50/2009 tekur til skattkrafna hafi þær verið tryggðar með aðfararveði í íbúðarhúsi þar sem skuldari heldur heimili sitt. Nauðungarsölum á heimilum einstaklinga hefur verið frestað ítrekað með lagasetningu. Þá hefur skuldajöfnunarheimild barnabóta á móti vanskilum opinberra gjalda verið afnumin. Jafnframt hafa innheimtumenn ríkissjóðs fengið tilmæli frá fjármálaráðuneyti og tollstjóra um að milda innheimtuaðgerðir gagnvart einstaklingum eins og kostur er. Þannig veita innheimtumenn einstaklingum nú óskilyrt veðleyfi og skilmálabreytingar vegna aðfararveða. Einnig má nefna að viðmiðunarfjárhæðir við gerð greiðsluáætlana hjá innheimtumönnum, sem eingöngu ná til einstaklinga, hafa verið lækkaðar skuldara til hagsbóta, t.d. varðandi greiðsluáætlanir um launafrádrátt. Síðast en ekki síst tók fjármálaráðuneytið þá mikilvægu ákvörðun í lok síðasta árs að breyta greiðsluforgangi skattskulda frá og með 1. janúar 2010 þannig að greiðsla gengur fyrst upp í höfuðstól skuldar áður en kemur að greiðslu dráttarvaxta. Áður gekk greiðslan fyrst á móti dráttarvöxtum en síðar á móti höfuðstólnum. Þó að sú aðgerð gagnist jafnt einstaklingum sem fyrirtækjum er ljóst að hún veitir þeim fyrrnefndu nýja möguleika til þess að koma sínum persónulegu fjármálum, þar með talið skattgreiðslum, í eðlileg skil, um leið og hún dregur úr hvata til svartrar atvinnustarfsemi. Lögaðilar og einstaklingar í atvinnurekstri hafa að mestu verið undanskildir í framangreindum aðgerðum stjórnvalda við að létta undir aðilum vegna vaxandi skuldavanda. Innheimtumenn ríkissjóðs hafa takmarkaðar heimildir til að beita ívilnandi innheimtuúrræðum gagnvart rekstraraðila sem ekki stendur skil á sköttum, hvort heldur um er að ræða vörsluskatta eða skatta af viðkomandi atvinnurekstri. Lífvænleg fyrirtæki berjast nú mörg hver í bökkum vegna vanskila gagnvart fjármálastofnunum, opinberum aðilum og öðrum kröfuhöfum og fátt annað blasir við sumum þeirra en gjaldþrot. Er nú jafnvel farið að bera á auknum vanskilum, m.a. á virðisaukaskatti, hjá rekstraraðilum sem alltaf hafa staðið skil á sínu. Sú staða er stjórnvöldum sérstakt áhyggjuefni og visst merki þess að grípa þurfi til aðgerða til að sporna við þessari þróun áður en í óefni er komið. Ekki síst í ljósi þessa er þetta frumvarp lagt fram. Samkvæmt upplýsingum frá tollstjóra námu vanskil skatta og gjalda hjá lögaðilum og einstaklingum í atvinnurekstri samtals 111,8 milljörðum kr. í byrjun árs 2010. Tæplega 40 milljarðar kr. tilheyra rekstraraðilum sem eru komnir í gjaldþrotameðferð og koma þar með ekki til álita varðandi mögulegan greiðslufrest. Eftir standa um 72 milljarðar og af þeirri fjárhæð eru um 70 milljarðar sem taka þarf afstöðu til samkvæmt tillögum frumvarpsins, sé gengið út frá því að allir þeir aðilar sem voru með einhver vanskil um síðustu áramót sæki um frest til greiðsluuppgjörs. Þó er ljóst að umtalsverður hluti þeirrar fjárhæðar er tilkominn vegna áætlunar og mun því lækka þegar til endurálagningar kemur. Erfitt er að leggja á það nákvæmt mat hvaða fjárhagslegu hagsmunir eru í húfi fyrir ríkissjóð verði frumvarpið að lögum. Ljóst er að aðeins hluti fyrrgreindrar fjárhæðar verður innheimtur að óbreyttu, eða 20–30% miðað við reynslutölur síðari ára. Með þessu úrræði er hins vegar verið að gefa eftir vaxtagreiðslur í allt að 18 mánuði til að byrja með, auk vaxta af útgefnu skuldabréfi í allt að fimm ár, en á móti kæmi ef að líkum lætur bætt höfuðstólsinnheimta og sterkari rekstraraðilar sem skila ættu auknum sköttum til framtíðar. Samhliða þessu frumvarpi er lagt fram annað frumvarp, þ.e. það sem mælt var fyrir áðan, þar sem lagt er til að vanskil á vörslusköttum, þ.e. staðgreiðslu tekjuskatts og útsvars og virðisaukaskatts, verði gerð að forgangskröfum að nýju við gjaldþrotaskipti. Ætlunin með frumvarpinu er að samhliða því að ívilnandi innheimtuaðgerðir verði heimilaðar við innheimtu skatta og gjalda til að koma til móts við skuldsetta aðila verði kröfur ríkissjóðs tryggðar betur við gjaldþrotaskipti. Að þessu sögðu legg ég til, frú forseti, að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um greiðsluuppgjör á opinberum gjöldum til handa aðilum í atvinnurekstri. Þetta frumvarp fjallar sem sagt um hvernig er hægt að gera fyrirtækjum sem eru í vanskilum með vörsluskatta mögulegt að greiða þá á einhverjum tíma. Það er lagt til að vanskilin verði sett á fimm ára skuldabréf sem sé verðtryggt og með núll prósent vöxtum. Það sem mér kemur í hug er hvort hérna geti jafnvel verið um of mikla freistingu að ræða fyrir fyrirtæki sem kannski hafa verið í vanskilum en höfðu ætlað sér að greiða skuldina upp, hvort þarna sé komið tækifæri til þess að ná sér í ákaflega ódýra fjármögnun. Þess vegna mun ég taka það upp í hv. efnahags- og skattanefnd hvort menn eigi jafnvel að huga að því að það verði settir einhverjir vextir á þetta. Jafnframt, til þess að fá hljómgrunn fyrir því að fá slíka meðferð, verður umsækjandi að vera í skilum með aðra skatta og gjöld. Ég tel að þetta gæti hugsanlega orðið til þess að enginn geti nýtt sér úrræðið vegna þess að það sem atvinnurekendur eða fyrirtæki og einstaklingar í atvinnurekstri fara síst með í vanskil af opinberum gjöldum eru vörsluskattarnir. Aftur á móti er ekki tekið jafnalvarlega á því að skattar og önnur gjöld séu í vanskilum og þess vegna er spurning hvort sú forgangsröð sem er sett hérna sé öfug, að raunverulega séu aðilarnir komnir í vanskil með skatta og gjöld og þetta sé seinasta úrræðið til þess að fara í vanskil með, þ.e. vörsluskattarnir. Við þurfum að fá mat á þessu áður en þetta frumvarp verður að lögum vegna þess að annars gæti það orðið til þess að það raunverulega gagnist ekki neinum. Þetta frumvarp nær til um 70 milljarða kr. og það verða þá 70 milljarðar á skuldabréfum hjá hinum og þessum fyrirtækjum og einstaklingum í atvinnurekstri sem munu verða verðtryggð en tikka á núll prósent vöxtum, eða réttara sagt það eru engir vextir. Þetta verður því nokkuð mikil eign sem ríkissjóður á þarna og verður bókfært hjá ríkissjóði. Eins og segir í greinargerð er reynslan af vörslusköttum sem fara í vanskil þannig að minni hluti þeirra innheimtist, minna en helmingurinn alla vega, þannig að það er spurning hvort hérna sé komin eins konar gildra til þess að eignastaða ríkissjóðs líti betur út en hún er í raun og veru. Það þarf að huga að því. Almennt vil ég segja um þetta frumvarp að mér finnst það vera góð gjörð hjá hæstv. fjármálaráðherra að reyna að koma til móts við fyrirtækin á þennan hátt. Hugsanlega eru þessir skavankar á málinu sem ég hef farið hérna yfir og við munum eflaust ræða þá í hv. efnahags- og skattanefnd.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargerð sína fyrir þessu máli og öðrum sem hann hefur nú mælt fyrir. Ég hef gert ráðstafanir til þess að þau megi taka á dagskrá hv. efnahags- og skattanefndar þegar á fundi hennar á morgun þannig að hefja megi umfjöllun um þau. Það er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja að hér hafa verið miklir greiðsluerfiðleikar og ákveðinn uppsafnaður vandi sem þarf að taka á. Það sem mestu skiptir í því er að reyna að koma því þannig fyrir að sem flestum sem standa í rekstri megi auðnast að standa í skilum með gjöldin sem til falla í rekstrinum en að við afmörkum og tökumst á við hinn uppsafnaða vanda sérstaklega. Það er einmitt sú aðferð sem hér er beitt og hefur löngum verið affarasælust í því að hjálpa mönnum út úr greiðsluerfiðleikum. Ég held að þau úrræði sem kynnt eru í frumvarpinu séu sennilega til bóta og við munum auðvitað, eins og hér hefur komið fram hjá öðrum nefndarmönnum, fara yfir hvort þau megi skerpa eða bæta með einhverjum hætti í umfjöllun nefndarinnar og kalla eftir umsögnum þar um.

Frú forseti. Ég vil, líkt og aðrir þingmenn, fagna því að þetta mál er komið fram. Hafi einhvern tíma verið þeir tímar hér á landi að við á þinginu þurfum að takast á við erfið verkefni, svo sem eins og skuldastöðu atvinnulífsins, þá er það á tímum sem þessum. Hér sýnist mér að góður vilji búi að baki þess efnis að koma til móts við fyrirtæki sem eru í miklum greiðsluerfiðleikum með því að þau geti sótt um frest til greiðslu á vanskilum er tengjast gjöldum lögaðila. Þessi vandi hefur verið að safnast upp á undangengnum vikum og mánuðum eða allt frá því að efnahagshrunið varð og gríðarlega erfið staða blasir við mörgum. Þegar við tölum um að nú viljum við fara að byrja upp á nýtt og byggja upp heilbrigt íslenskt atvinnulíf vil ég staldra þar aðeins við. Ef við horfum upp á þróun síðustu vikna og mánaða, bara ef við horfum á útboðin sem hafa farið fram í byggingariðnaði eða vegagerð, þá eru þar vægast sagt orðin fáránlega lág tilboð. Aðilar sem eru í heilbrigðum rekstri, hafa ástundað það að fara varlega í gegnum árin og skulda jafnvel ekki eins mikið og margir aðrir, eru að lenda í því að bjóða kannski 80–90% af kostnaðaráætlun og eru langt frá því að vera lægstbjóðendur í verkið. Hverjir eru það sem bjóða lægst, eru að bjóða jafnvel allt niður í 52–55% sem er rétt fyrir efniskostnaði? Það eru oft, og ég veit dæmi þess, fyrirtæki sem hafa fengið afskrifuð lán hjá bönkum sínum, eru skuldug en geta með því að fá verk með slíkum undirboðum sýnt fram á góða innkomu á næstu mánuðum, góða verkefnastöðu á meðan þeir sem haga sér með eðlilegum hætti og bjóða eðlilega í verkin fá ekki neitt. Hvað þýðir það fyrir þá verktaka? Það eru engin verkefni í gangi, mjög lítið fram undan og þar af leiðandi fá viðkomandi fyrirtæki minni fyrirgreiðslu hjá bönkunum í ljósi þess að þau geta ekki sýnt fram á mikil umsvif fram undan. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra sem ég sé reyndar að er ekki í salnum - en þetta er mjög umtalað hjá verktökum í hinum ýmsu geirum atvinnulífsins - hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessari þróun. Haldi þetta áfram, ef fram fer sem horfir, horfum við einfaldlega upp á þróun sem mun ganga af atvinnulífinu dauðu. Menn þurfa þá að halda áfram að afskrifa skuldir fyrirtækja. Fleiri fyrirtæki lenda í greiðsluþroti og þannig fáum við mun minni fjármuni inn í ríkissjóð til að standa undir öflugu velferðarkerfi og vestrænu samfélagi hér á landi. Það eru margir sem hafa rætt við mig að undanförnu vegna þess að ég er með fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þess efnis hvort verið sé að fylgjast með þessari þróun hér á landi. En því miður, vegna þess að fyrirspurnadagar eru á miðvikudögum, er ekki hægt að fá þeirri fyrirspurn svarað næsta miðvikudag vegna þess að þá eru nefndadagar í þinginu þannig að það er í fyrsta lagi í næstu viku. Á meðan horfum við upp á ýmiss konar útboð sem fara fram þar sem tilboðin í þau eru einfaldlega svo lág að erfitt er að sjá hvernig fyrirtækin ætla að fá einhverja arðsemi út úr þeim. Þetta er eiginlega sú spurning sem ég vil beina til hæstv. ráðherra, hvort hann telji það eðlilegt að ekki skuli vera neitt regluverk í kringum útboð af þessu tagi. Ég hef heyrt það, ég hef það reyndar ekki staðfest, að í Noregi eru öll tilboð sem eru undir 80% og yfir 115% af kostnaðaráætlun ekki tekin gild en slíkt er ekki í gangi hér á landi. Mér finnst það einfaldlega augljóst, miðað við þau tilboð sem við sjáum í dag á þessum markaði, að við getum ekki látið við svo búið standa. Menn eru greinilega að undirbjóða langt undir almennu kostnaðarverði. Ef slík þróun heldur áfram þurfa bankarnir einfaldlega að halda áfram að afskrifa og við erum þá komin í einhvern spíral sem við vitum ekki hvar endar. Á þessu þurfum við greinilega að taka, frú forseti. Að öðru leyti vil ég segja að við framsóknarmenn styðjum anda þessa frumvarps sem hér liggur frammi sem kemur til móts við hluta af vanda skuldugs atvinnulífs. Við þurfum aftur á móti að halda áfram að gera enn frekari breytingar í þá átt að laga stöðu skuldugs atvinnulífs og skuldugra heimila og fyrirtækja. Mér fannst heldur billegt hjá hæstv. fjármálaráðherra áðan, er hann kom í andsvar við mig, að hann reyndi að gera lítið úr þeim orðum mínum, sem ég nefndi þegar ég ræddi um vanda heimila og fyrirtækja, að réttast væri að leiðrétta allar skuldir frá því fyrir hrun. Ég veit ekki hvers lags skoðanaskipti þetta eru þegar við komum upp og reynum að tala fyrir því að koma til móts við vanda skuldugra heimila og fyrirtækja. Erum við ekki sammála um að sá vandi sé fyrir hendi? Jú, við erum alveg sammála um það. Og getum við þá ekki tekið höndum saman um að finna lausnir til að leiðrétta þessar skuldir? Þær hafa hækkað gríðarlega á undangengnum mánuðum og ég veit að hæstv. fjármálaráðherra gerir sér grein fyrir því. Þær hafa hækkað svo mikið að mörg heimili standa einfaldlega ekki undir því og mörg fyrirtæki gera það ekki heldur. Það var dálítið merkilegt í sumar þegar ég spurði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra út í bílalánin, þann gríðarlega vanda sem blasir við almenningi vegna hárra bílalána. Hæstv. ráðherra kom hér upp og sagði: Fólkið tók þessi lán, það er ekkert hægt að gera. Nú kemur hæstv. félagsmálaráðherra fram, sem ég fagna, og tekur undir með okkur í Framsóknarflokknum og stjórnarandstöðunni sem höfum talað fyrir því að fara þurfi í aðgerðir út af bílalánum, út af vanda heimila og fyrirtækja og kemur fram með lausn. Ég er ekki endilega viss um að ég sé sammála hæstv. ráðherra í einu og öllu en það hafa þó komið fram tillögur sem við ættum að geta farið í þvert á flokka - og nú sé ég að hæstv. fjármálaráðherra er enn eina ferðina farinn fram til að ræða við einhvern flokksfélaga sinn væntanlega til að reyna að stilla til friðar í þeim flokki þar sem allt er logandi í illdeilum, þ.e. í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. En við skulum fara að einbeita okkur að úrlausnarefninu sem er skuldavandi heimila og fyrirtækja í landinu. Ég vil hvetja hæstv. fjármálaráðherra til góðra verka í þeim efnum. Það mun ekki standa á okkur framsóknarmönnum að koma að þessu mikilvæga verkefni. En mig langar enn og aftur að ítreka þessa spurningu, og nú skal ég bara bíða meðan hv. þm. Þuríður Backman klárar að ræða við …  En enn og aftur, áður en ég fer héðan úr ræðustólnum, vil ég ítreka þessa spurningu sem mér finnst grundvallarspurning núna þegar við erum að horfa á uppbyggingu atvinnulífsins: Hefur hæstv. ráðherra ekki áhyggjur af þeim undirboðum sem nú tíðkast í útboðum, ekki bara á vegum hins opinbera heldur alls staðar í samfélaginu þar sem við sjáum fáránlega lágar upphæðir í ýmis verk sem valda því að mörg fyrirtæki sem eru vel rekstrarhæf og eru að reyna að standa undir starfsemi sinni, með mikið af mannskap í vinnu, eru að fara í þrot vegna verkefnaskorts á meðan hin sömu fyrirtæki halda áfram á fáránlega lágum dílum. Ég get ekki séð annað en bankarnir þurfi þá að halda áfram að afskrifa í miklum mæli skuldir þeirra fyrirtækja sem eru að bjóða svona óeðlilega lágt í verk. En þetta var hluti af þessari umræðu. Við erum að ræða um grundvallarvanda íslensks atvinnulífs og ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðherra fylgist vel með því sem er í gangi þar. Þess vegna vænti ég þess að hann svari þessari spurningu. Hann þarf ekki að vera í neinni fýlu þó að við séum að ræða um erfið málefni. Ég treysti því að hæstv. ráðherra komi með góða skapið upp í ræðustól þingsins. Þjóðinni veitir ekki af því að sjá þennan mann brosa öðru hverju og vonandi mun hann blása okkur sem erum hér inni, og þeim sem á þetta hlusta, andann í brjóst. Ekki veitir af, við þurfum á öflugri ríkisstjórn að halda í dag, öflugum leiðtogum sem takast á við verkefnin en ýta þeim ekki á undan sér. Ég vonast til þess að frumvarpið sem hæstv. ráðherra er að leggja fram sé a.m.k. hænuskref í þá átt.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp um greiðsluuppgjör á opinberum gjöldum og það er að mínu mati mjög mikilvægt mál. Því miður stöndum við frammi fyrir því að velja á milli þess að afgreiða það með miklu hraði því að ekki veitir af og hins að vinna það vandlega og fá umsagnir. Þetta er ekki einfalt eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson benti á. Við gætum verið að skekkja samkeppni, við gætum verið að rugla jafnræði o.s.frv. með því að veita þetta vaxtalaust. Við þurfum að skoða það mjög nákvæmlega hvort þetta eigi að vera vaxtalaust eða með eðlilegum vöxtum sem önnur fyrirtæki eru að taka. Þessir 72 milljarðar sem menn eru að tala um eru með áætlunum og dráttarvöxtum þannig að talið er að af þessari tölu innheimtist eðlilega ekki nema hluti, e.t.v. dálítið góður hluti en í því árferði sem nú er er kannski um að ræða fjármuni sem eru glataðir. En kannski tekst að bjarga þeim með þessum hætti. Ég mundi gjarnan vilja að menn skoðuðu það nákvæmlega hvort eigi ekki að setja á þetta eðlilega vexti sem önnur fyrirtæki eru að greiða. Það er nefnilega þannig, frú forseti, að sum fyrirtæki eru alltaf í skilum. Þau standa í skilum og þau kreista fjármunina undan nöglunum, þau segja upp fólki og þau hætta við verkefni o.s.frv. til að geta staðið í skilum og eru kannski nýbúin að því. Þau eru kannski nýbúin að fara í einhverjar aðgerðir sem gera það að verkum að þau mynda ekki skuld. Ef þau hefðu vitað af þessu fyrir kannski 4–5 mánuðum hefðu þau hugsanlega látið eitthvað dankast að greiða til ríkisins og ekki sagt fólki upp eða eitthvað slíkt. Þetta er alltaf margþætt ef við skoðum þessi mál, þetta er ekki alveg einfalt. En ég mun leggja þessu máli lið í hv. efnahags- og skattanefnd. Ég vona að við finnum milliveg á milli of mikils hraða og vandlegrar vinnu og svo þurfum við að skoða það að eyðileggja ekki samkeppnina því að það er hættulegt. Það er alltaf dálítið hættulegt að breyta skuldum í langtímalán en það getur vel verið að það bjargi einhverjum skuldum. Það er kannski í takt við það sem við erum að gera mjög víða enda eru mjög margir, bæði heimili og fyrirtæki, laskaðir eftir hrunið - og svo eru það náttúrlega líka skattar síðasta árs. Ég má til með að gagnrýna ríkisstjórnina harðlega fyrir að hafa skattlagt atvinnulífið og heimilin í þeirri stöðu sem nú er, sérstaklega eftir að bent var á leið sem var miklu betri. Þá þyrftu menn ekki að borga allt of hátt bensíngjald, allt of háa skatta o.s.frv. Það var farið í gífurlegar skattbreytingar rétt fyrir áramót án umræðu og svo komu björgunaraðgerðirnar á eftir. Ég verð að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir það svo að ég sé ekki talinn stuðningsmaður hennar. Ég er það ekki.

Virðulegi forseti. Það ber svo við að ég fer í andsvar. Það gæti verið, eins og hv. þingmaður minntist á áðan, vegna þess að ég væri farinn að misskilja stöðuna. En ég hjó eftir einu merkilegu í máli hv. þingmanns og það er að það eru náttúrlega ótal mörg fyrirtæki sem standa í skilum. Síðan eru önnur fyrirtæki, kannski í sömu atvinnugrein, sem ekki hafa staðið í skilum með vörsluskatta og geta þar af leiðandi nýtt sér þetta úrræði. Þá kemur upp sú spurning: Mun það ekki geta skekkt samkeppnisstöðu ef það fjármagn sem þau geta fengið að láni er vaxtalaust? Önnur fyrirtæki sem hafa staðið í skilum þurfa að borga 15–20% vexti eins og vextir eru núna á Íslandi. Mun þetta ekki geta skekkt samkeppnisstöðuna þeim fyrirtækjum sem verið hafa í vanskilum í vil?

Frú forseti. Ég taldi mig hafa farið inn á þennan lið sérstaklega og sagði að hv. efnahags- og skattanefnd þyrfti að ræða kosti og galla þess að veita þetta vaxtalaust, einmitt til að það skekki ekki samkeppni. Ég held að menn þurfi að gæta sín mjög vel hvað það varðar að fyrirtæki, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson var að benda á áðan, gera tilboð í vegagerð og annað slíkt langt undir öðrum vegna þess að þau hafa notið forgangs. Þau hafa jafnvel fengið niðurfelldar skuldir hjá bönkunum sínum, þau eru jafnvel í eigu bankanna sem er enn þá verra. Þau hafa mjög sterkan bakhjarl og þetta er ekki bara í vegagerð, þetta er úti um allt atvinnulífið sem menn eru í vonlausri samkeppni við aðila sem njóta lágra vaxta, jafnvel afskrifta, og njóta mjög sterks bakhjarls í samkeppninni. Við þurfum því virkilega að skoða hvort ekki eigi að hafa á þessu markaðsvexti eins og ég nefndi í ræðu minni.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún er athyglisverð, í orði kveðnu held ég að flestir hafi lýst sig frekar jákvæða gagnvart þessu frumvarpi þó að menn hafi haft á því fyrirvara og velt upp ýmsum flötum í tengslum við það sem er ekkert skrýtið. Þetta er að sjálfsögðu ekki aðgerð sem er æskilegt að þurfa að ráðast í. Hún hefur á sér ýmsar hliðar sem að sjálfsögðu má ræða um. En hv. þingmenn verða þá svolítið að gera upp við sig hvort þeir vilji reyna að grípa til aðgerða af þessu tagi. Er ekki meiri vandi leystur en sá sem kann að verða til með því? Það verður ekki bæði sleppt og haldið. 
             Hugsun þessa frumvarps er ósköp einföld. Hún er sú að reyna að aðstoða þau fyrirtæki sem eru að koma sínum málum í lag  Eftir vandaða yfirlegu í fjármálaráðuneytinu var niðurstaða okkar sú að þetta væri réttlætanleg aðgerð, hún ætti að geta gagnast í verulegum mæli þeim sem í hlut eiga og þegar upp er staðið ættu vonandi báðir aðilar, ríkissjóður og fyrirtækin, að geta unað sæmilega vel við. Óvenjulegir tímar kalla oft á óvenjulegar aðgerðir og þó að þetta væri eitthvað sem menn veltu sjálfsagt ekkert almennt fyrir sér að gera við hefðbundin og venjuleg skilyrði eru þau skilyrði einfaldlega ekki uppi núna. Við þurfum að skoða ýmislegt sem kannski má flokka undir óhefðbundna nálgun sem mætir þeim aðstæðum sem við er að glíma. Hv. þm. Helgi Hjörvar fullvissaði okkur um að hv. efnahags- og skattanefnd mundi fara vandlega yfir þau atriði sem hér hefur borið á góma. Það er vel. Að sjálfsögðu er ekki við öðru að búast en að vinnan í þeirri nefnd verði vönduð. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi til sögunnar útboð og lág tilboð sem borist hafa í verkefni, kannski ekki síst á sviði jarðvinnu og mannvirkjagerðar. Það er alveg rétt, þau eru það en þá er þar til að taka að þar hefur orðið gríðarleg breyting og samkeppni mjög hörð um verkefni eftir þann mikla samdrátt sem orðið hefur á því sviði. Vilja menn reyna að hlutast til um það með einhverjum öðrum hætti en þeim að ábyrgðin verði að hvíla á þeim sem annars vegar gerir tilboðin og hins vegar þeim sem felur þá viðkomandi aðila verkin. Venjan hefur ekki verið almennt að hugsa það þannig heldur eigi menn að axla ábyrgð á báðar hliðar. Verkkaupinn gerir að sjálfsögðu sínar kröfur. Það gera allir þeir stærri og ábyrgari aðilar sem bjóða út verkefni, þeir gera kröfur til þess að sá sem býður uppfylli tiltekin skilyrði, geti sýnt fram á fagþekkingu og getu til að framkvæma verkið, geti reitt fram viðunandi tryggingar og þar fram eftir götunum. Stærri aðilar, eins og Vegagerðin og aðrir slíkir, hafa gjarnan lista við að styðjast þar sem reynsla manna úr fyrri verkum er metin. Sumir ná ekki inn á þann lista eða eru settir á svarta hluta hans, einfaldlega hefur reynslan af viðskiptum við þá ekki verið nógu góð. Þannig er reynt að bregðast við þessu. Hvenær eru hagstæð tilboð orðin að hreinum undirboðum og hvernig er það mælt? Það er vandséð hvernig nákvæmar viðmiðanir eru settar í þeim efnum en um leið er það þannig að þegar verð fer lækkandi og þegar boðið er mjög hagstætt í verk er það yfirlýsing um að hagstætt sé að ráðast í framkvæmdirnar við þær aðstæður. Það getur verkað hvetjandi á fleiri aðila sem sjá að þeir eiga þá kost á því að láta vinna verk á mjög hagstæðu verði, öfugt við það sem var á ákveðnu tímabili þegar þenslan var mest og menn fengu iðulega tilboð sem voru langt yfir kostnaðaráætlunum vegna þenslu á markaðnum. Nú hefur þetta snúist við og sveiflast kannski dálítið langt yfir í hitt borðið en þannig vill þetta ganga fyrir sig. Hv. þingmaður taldi þetta að vísu hænuskref en ef ég hef tekið rétt eftir þó í rétta átt. Hænuskrefin eru ágæt ef þau eru nógu mörg, þá komast menn býsna langt að lokum ef þeir taka þá mörg og góð skref og þau eru öll í rétta átt. Þetta er eitt af nokkrum málum af þessu tagi sem verið er að reyna að grípa til til að aðstoða atvinnulífið. Ég fór rækilega yfir það í framsöguræðu minni að það mætti líta á þetta sem vissa hliðstæðu við a.m.k. einhvern hluta þeirra aðgerða sem gripið hefur verið til gagnvart einstaklingum. Ég nefni að þetta er ekki það eina sem þarna hefur verið gert. Hér var lögfest á þriðjudaginn endurnýjuð og framlengd gjalddagaaðlögun fyrir atvinnulífið sem er einhvers konar greiðsludreifing fyrir það, að menn geti gert upp á tveimur gjalddögum í stað eins. Ég nefndi ýmsar aðgerðir sem hafa tengst því sem innheimtumönnum er uppálagt að reyna að gera, að sýna liðlegheit í störfum. Það má nefna hvernig bændum hefur verið auðveldað að gera upp virðisaukaskatt og margt fleira af því tagi sem allt er liður í því að reyna, eftir því sem kostur er, að styðja við bakið á atvinnurekstri rétt eins og á einstaklingum við erfiðar aðstæður. Hér er þó a.m.k. verið að reyna eitthvað þannig að fyrir þá sem kvarta og kveina mikið undan því að ekkert sé verið að gera get ég nefnt þessi mál og fleiri eru á leiðinni frá fjármálaráðuneytinu þar sem við reynum að mæta ástandinu með ýmsum hætti. Á næstu dögum kemst á dagskrá frumvarp til laga um breytingu á virðisaukaskattslögum sem heimilar bílaleigum að kaupa notaða bíla til að endurnýja eða setja inn í flotann og fá virðisaukaskattinn felldan niður. Það er alls ekki víst að þar með sé það upp talið af þessu tagi sem í vændum er. Ég vona að það auki þá heldur gleði hv. stjórnarandstæðinga að eitthvað er verið að nudda með ýmislegt af þessu tagi.

Sérðu ekki bros?

Vonandi tekur þingið vel við og betrumbætir þetta af sinni alkunnu snilld þannig að útkoman verði góð.

Virðulegi forseti. Þetta var um margt merkileg uppsúmmering hjá hæstv. ráðherra en ég skil eiginlega ekkert í honum að vera með þessa geðvonsku út í okkur óbreytta þingmenn fyrir að koma með málefnalega punkta í kringum mál. Hæstv. ráðherra bregst alltaf ókvæða við og er með einhverjar hnýtingar og raunverulega eins og mál eigi að ganga í gegn umræðulaust, að hér krjúpi menn fyrir ráðherranum, hneigi sig og þakki fyrir að hann leggi fram mál. Þetta er bara málefnaleg umræða hérna, hér eru dregnir fram punktar sem hugsanlega þarf að fara yfir í nefndum þingsins og annað slíkt.  Ef við skoðum vegferð þeirra frumvarpa sem ríkisstjórnin hefur lagt fram undanfarið rúmt ár og sem hafa verið samþykkt á Alþingi er sumt ekki mjög gáfulegt. Þess vegna er enn meiri ástæða til að vera á tánum og skoða vel kosti og galla á málum. Ég frábið mér að hæstv. ráðherra sé alltaf með þennan fýlutón við okkur þingmenn ef við tökum til máls um frumvörp sem hann leggur fram.

Frú forseti. Ég kannast alls ekki við þessa lýsingu hv. þingmanns á minni ræðu. Ég gerði síður en svo lítið úr athugasemdum, það kom fram í máli mínu að auðvitað tengdust ýmis álitamál svona aðgerð. Ég gerði ekki lítið úr því en ég vakti einfaldlega athygli á þeirri augljósu staðreynd, sem á ekki að vera móðgun í garð eins eða neins eða meiðandi á nokkurn hátt, að það verður ekki bæði sleppt og haldið. Við verðum að vega og meta: Náum við fram meiri hagsmunum með því að fara í aðgerð af þessu tagi, jafnvel þó að hún kunni að hafa hliðarverkanir sem ekki eru að öllu leyti æskilegar og jafnvel þó að við mundum við aðrar og eðlilegri aðstæður ekki fara út í svona aðgerð? Við verðum að vega og meta það sem undir er. Er þetta skynsamleg ráðstöfun? Náum við fram mikilvægum markmiðum með þessu sem eru auðvitað fyrst og fremst að styðja við fyrirtæki sem eru að ná tökum á fjárhag sínum, endurskipuleggja hann en eru með fortíðarsyndir af þessu tagi í farteskinu og við búum um þær svona þannig að þær verði ekki til þess að fyrirtækin komist ekki í gegnum skaflinn. Það er skilningur og velvilji gagnvart því af hálfu okkar ef aðgerð af þessu tagi nær fram þeim markmiðum. Að sjálfsögðu er ekki verra ef í leiðinni tekst að tryggja að breyttu breytanda betri innheimtu á útistandandi skattskuldum eða a.m.k. höfuðstóli þeirra en ella hefði mátt búast við. Að sjálfsögðu græðir enginn á því ef fyrirtækin komast í þrot og það er tilfinnanlegt ef það gerist m.a. eða kannski eingöngu vegna svona hluta sem hægt er að takast á við með greiðsluuppgjörsaðferðum af þessu tagi. Ég held að þær séu skynsamlegar og bind vonir við að þessi aðgerð geti gagnast ýmsum aðilum. Þegar þetta er skoðað og brotið niður í tölum gætu tugir milljarða farið úr því að vera gjaldfallnir og með dráttarvöxtum yfir í að vera í uppgjörsferli af þessu tagi og í leiðinni slyppu viðkomandi fyrirtæki fyrir horn. Ef við ræðum þetta 

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli allra hv. þingmanna áðan að það frumvarp sem hér er lagt fram væri til bóta. Það sem við hv. þingmenn gerðum var að velta upp mögulegum hlutum sem þyrfti að hafa í huga í nefndum þingsins þegar málið færi þangað inn. Það er ekkert annað en það að við hv. þingmenn séum sammála hæstv. ráðherra í því að þetta sé ágætisskref. Það sem ég hins vegar gagnrýndi í andsvari mínu áðan var tónninn og geðvonskan sem skein í gegn þegar við vorum með málefnalega gagnrýni. Það var bara það.

Frú forseti. Ég veit ekki nema ég eigi bara að biðja hv. þingmann að taka mig á námskeið og kenna mér hinn rétta tón 

Frú forseti. Þetta er að verða dálítið einkennileg umræða um alvarlega stöðu atvinnulífsins þegar menn eru farnir að ræða um námskeið í glaðværð og framkomu og fleira í þeim efnum. Ég ætla svo sem ekki að sitja þau námskeið með þeim félögum Steingrími J. og Tryggva Þór Herbertssyni, hæstv. ráðherra og hv. þingmanni. Það sem mig langar aðeins að ræða frekar við hæstv. ráðherra eru undirboð. Það væri mjög óeðlilegt ef það væri ekki rætt um lág boð í sölum Alþingis í verktakavinnu, í byggingariðnaði og vegagerð, vegna þess að hér úti fyrir eru menn í þessum bransa að ræða um að þetta sé mjög viðvarandi vandamál. Ég er svo sem ekki með neina patentlausn á þessum málum en ef við horfum á útboð þar sem menn bjóða í fyrir fjármuni sem duga varla fyrir efniskaupum, hvað þá vinnuframlagi, hljótum við að vera komin á einhverjar villigötur. Ef þetta eru fyrirtæki á vegum bankanna, kannski sem bankarnir eiga, erum við kannski komin í einhverja vafasama stöðu svo ég kveði ekki fastar að orði. Það eru þannig kröfur gerðar á hendur atvinnulífinu og fyrirtækjum í dag að þau geti sýnt fram á að þau séu rekstrarhæf. Hvað þýðir það? Jú, að þau hafi verkefni fram undan næstu mánuði og út árið og þá fá þau fyrirgreiðslu í bankanum. Ef menn bjóða hins vegar í með eðlilegum hætti fá þeir ekki eitt einasta verk orðið í dag. Þeir fá þá ekki fyrirgreiðslu í viðkomandi banka og hvert leiðir þessi atburðarás okkur ef þetta heldur svona áfram? Mér finnst í raun og veru eðlilegt að við ræðum þetta hér. Ég heyrði að hæstv. ráðherra hefur ekki lausnir frekar en ég, en mér þótti miður að heyra að hæstv. ráðherra hefði ekki íhugað þessi mál eða skoðað þau sérstaklega. Ég tel að hér sé um mjög stórt mein að ræða í þeirri uppbyggingu sem fram undan er í íslensku atvinnulífi. Það veitir svo sannarlega ekki af betrumbótum. Þess vegna held ég að sú staða sem er 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir nefni hæstv. ráðherra og þingmenn fullu nafni og minnir á að þingmálið er íslenska.

Frú forseti. Þetta voru allt mjög réttmætar athugasemdir hjá hæstv. forseta. Að sjálfsögðu er það áhyggjuefni ef tilboð eru orðin svo lág að ástæða er til að ætla að menn séu að halda sér á lífi á verði sem dugar varla til að mæta kostnaði. En það er hægara um að tala en úr að ráða. Ég kann engar einfaldar aðferðir til að takast á við það, ekki nema ef menn vilja reyna að setja eitthvert lágmarksverð sem bannað yrði að fara niður fyrir. Samkvæmt íslenskum samkeppnisrétti er ekki bann við undirverðlagningu. Ég hef oft velt þeim flötum upp hvort af samkeppnisástæðum ætti hreinlega að reyna, eins og sums staðar þekkist í samkeppnisrétti, að hafa einhverjar viðmiðunarreglur sem hreinlega bönnuðu undirverðlagningu. Það er ekki, það er metið þannig að það sé í valdi manna sjálfra að bera ábyrgð á slíku og í einstöku tilvikum getur verktaki kannski metið það svo að það komi sér betur fyrir hann að hafa verkefni tímabundið þótt á lágu verði sé til að geta haft sinn mannskap á launum, til að geta haldið sínum tækjum við, í von um betri tíma fram undan o.s.frv. Kannski tekur hann meðvitað ákvörðun um það að ganga jafnvel eitthvað á eigið fé síns fyrirtækis. Allt eru þetta álitamál sem upp koma. Við skulum ekki heldur gleyma hinu að verkkaupinn er sá sem setur viðmiðanirnar að sínu leyti og almennt er það þannig að menn taka ekki tilboðum nema ástæða sé til að ætla að verksalinn geti staðið við þau, hann geti sett fullnægjandi tryggingar og margir aðilar henda út tilboðum sem eru talin óraunhæf. Það er alls ekki svo að lægstu tilboðum sé alltaf tekið heldur er það iðulega þannig að þeim er hent út og tekin hagstæðustu tilboð sem talin eru raunhæf og sem uppfylla skilyrði um tryggingar og annað slíkt.

Frú forseti. Mér heyrist að menn þurfi líka að vera á íslenskunámskeiðum hér, það eru ýmis námskeiðin sem þingmenn þurfa að fara í samhliða annasömu starfi. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þess svör svo langt sem þau ná. Það hafa gengið dómar, m.a. í frægu mjólkurmáli, þar sem undirverðlagning var bönnuð. Við höfum því ákveðin fordæmi þess efnis að gangi menn svo hranalega fram með vítaverðum hætti að stunda alger undirboð sem leiða til þess að fyrirtæki, sem hafa verið rekin með mjög myndarlegum hætti á undangengnum árum, eru verðlögð út af markaðnum þá er eitthvað að þeim markaði. Hæstv. ráðherra hefur ekki á undangengnum mánuðum verið talsmaður hins hreina afskiptalausa markaðar. Ég hef ekki orðið var við það í ræðum og riti hæstv. ráðherra. Hann kemur mér því á óvart, sá tónn sem hæstv. ráðherra kemur með í umræðuna. Það kemur á óvart þegar maður er að velta upp einhverju vandamáli og vill kannski reyna að leysa það með einhverjum hætti, þótt hvorki hann né ég hafi lausnirnar, að menn skuli þá bara standa og yppta öxlum hér og gefast upp fyrir verkefninu og vandamálinu. Við erum saman komin til að reyna að leysa þessi vandamál. Vandinn er til staðar, hann er fyrir hendi. Ég held að hæstv. ráðherra hljóti að hafa orðið var við það á ferð sinni um kjördæmi sitt, m.a. á Miðausturlandi, að þar eru verktakar sem ræða mjög mikið um þetta vandamál. Að sjálfsögðu eru hundruð eða þúsundir starfa undir og miklir fjármunir í bönkunum sem menn þurfa þá að afskrifa ef menn standa í þessum vitleysisundirboðum. Ég hvet hæstv. ráðherra því til að skoða þessi mál með einhverjum hætti og helst ættum við að reyna að skoða þetta í sameiningu þvert á flokka í þessu máli eins og Icesave-málinu þar sem við höfum náð gríðarlega miklum árangri. Ég veit að hæstv. ráðherra er mjög ánægður með það hvernig menn hafa náð saman í því máli og af hverju ekki í einhverjum fleiri málum?

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, og lögum um aðför, nr. 90/1989. Í tengslum við áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um efnahagsaðstoð til Íslands óskaði sjóðurinn eftir að ýmis atriði varðandi íslenska gjaldþrotaskiptalöggjöf yrðu tekin til skoðunar. Í kjölfar þessa óskaði ráðuneytið eftir því að réttarfarsnefnd kannaði umræddar ábendingar og hvort rétt væri að gera breytingar á íslenskri gjaldþrotalöggjöf í framhaldinu. Tók nefndin þessi atriði til gaumgæfilegrar skoðunar og átti m.a. samráðsfundi með nokkrum fjölda lögmanna sem hafa mikla reynslu af störfum á vettvangi skuldaskilaréttar. Í framhaldinu skilaði réttarfarsnefnd skýrslu varðandi þessi atriði og kom þar með tillögur um ýmis atriði sem rétt væri að breyta í lögum um gjaldþrotaskipti o.fl. sem og í lögum um aðför. Var skýrsla réttarfarsnefndar birt á heimasíðu ráðuneytisins í lok október sl. Loks skilaði nefndin ráðuneytinu frumvarpi því sem hér er mælt fyrir og byggist það á þeim tillögum sem nefndin setti fram í skýrslu sinni. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar sem lúta að gjaldþrotaskiptum og einföldun á nauðasamningsferlinu hvort sem í hlut á lögaðili eða einstaklingur og eru margar breytingarnar, þótt til bóta séu, alltæknilegs eðlis. Ég vil vekja athygli á því að það er sjaldgæft að einstaklingar leiti nauðasamninga, þeirra leið er þá nauðasamningar til greiðsluaðlögunar, og því fjallar þetta frumvarp fyrst og fremst um fyrirtæki. Ég geri þó fyrirvara um 1. gr. frumvarpsins sem fjallar um árangurslaust fjárnám. Ég mun gera grein fyrir efni frumvarpsins en stikla á stóru eftir því sem mér er unnt. Ítarleg greinargerð fylgir frumvarpinu og ég vísa til hennar þegar efni ræðu þessarar sleppir. Fyrst vil ég nefna að lagt er til að hugtakið „nákominn“ í gjaldþrotaskiptalögum verði einnig látið taka til þeirra einstaklinga sem hafa átt sæti í stjórn eða hafa sinnt daglegum rekstri félags. Þessir einstaklingar njóta ekki forgangs fyrir launakröfum sínum auk þess sem fyrirhuguð regla hefur einnig áhrif á riftanir eftir XX. kafla gjaldþrotaskiptalaga. Þá er gert að skyldu fyrirsvarsmanns lögaðila til að hlutast til um gjaldþrotaskipti á búi lögaðilans að viðlagðri skaðabótaskyldu. Er lagt til að þeir sem eiga að taka ákvörðun um að leita gjaldþrotaskipta á búi félaga og sem vanrækja þá skyldu sína beri skaðabótaábyrgð gagnvart lánardrottnum. Eru hér tekin af öll tvímæli um bótaskyldu stjórnenda lögaðila auk þess sem lagt er til að það verði hlutverk stjórnanda lögaðila að sýna fram á að vanrækslan hafi ekki verið honum saknæm, svokölluð sakarlíkindaregla. Er markmið þessarar reglu að skerpa á ábyrgð stjórnenda félaga að sinna þeirri skyldu sem á þeim hvílir að gildandi lögum. Að auki eru lagðar til breytingar sem auðvelda kröfuhöfum að fá staðfestingu á að skuldari sé ekki fær um að greiða skuld sína einkum til að koma í veg fyrir að skuldari geti á óeðlilegan hátt komið sér hjá gjaldþrotaskiptum með aðgerðaleysi sínu. Þannig geti kröfuhafi formlega skorað á skuldara að gefa skriflega staðfestingu á að hann sé greiðslufær. Jafnframt er lagt til að regla gjaldþrotaskiptalaga um forgang launakrafna verði takmörkuð þegar um er að ræða kröfu um bætur vegna starfsloka. Í núgildandi 2. tölul. 1. mgr. 112. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. er mælt fyrir um forgang þeirra bótakrafna sem hafa orðið til vegna slita á vinnusamningi. Almennt fer réttur launþega til bóta vegna slita á vinnusamningi eftir reglum vinnuréttar og ræðst ýmist af ráðningar- eða launakjörum. Þó hafa dómstólar takmarkað slíkan rétt þegar um hefur verið að ræða samningsákvæði sem hafa verið óvenjuleg og lengri en venjulegt getur talist. Í stuttu máli er komið í veg fyrir að svokallaðir ofurlaunasamningar, starfslokasamningar með bónusum og þess háttar, njóti forgangs við gjaldþrotaskipti. Hér er lagt til að þessi framkvæmd komi ótvírætt fram í lögum og forgangur bótakrafna, sem verða til við slit á vinnusamningi, taki mið af því sem leiðir af lögum eða kjarasamningi en ekki sérstöku samningsákvæði um lengri uppsagnarfresti sem kunna að vera gerðir við starfslok. Þá er rýmkuð heimild til að láta erlenda ákvörðun um gjaldþrotaskipti eða nauðasamninga ná til eigna hér á landi þannig að hún sé ekki bundin við að gerður hafi verið alþjóðasamningur um slíkt. Í frumvarpinu eru einnig lagðar til ýmsar tæknilegar breytingar á ákvæðum gjaldþrotaskiptalaganna sem einfalda eiga ferli nauðasamninga, einkum um samþykki frumvarps til nauðasamnings. Til að greiða fyrir að skuldari geti fengið samþykkt frumvarp að nauðasamningi er lagt til að fullnægjandi sé að 60% kröfuhafa eftir höfðatölu greiði frumvarpi eða nauðasamningi atkvæði sitt í stað þess að sá fjöldi verði talinn á sama hátt og þegar eftirgjöf er reiknuð eftir kröfufjárhæð. Sem dæmi má nefna að í reglum frumvarpsins felst að ef farið er fram á 80% niðurfellingu á kröfu er þess krafist að þeir sem eiga 80% krafna reiknað eftir kröfufjárhæð þurfi að samþykkja nauðasamninginn en einungis 60% kröfuhafa eftir höfðatölu. Samkvæmt gildandi lögum er reglan hins vegar sú að 80% kröfuhafa, taldir bæði eftir höfðatölu og kröfufjárhæð, þurfa að samþykkja niðurfellinguna. Með þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu er skuldara gert auðveldara að ná nauðasamningum við kröfuhafa sína ef hann hefur náð samþykki stærstu kröfuhafa sinna fyrir nauðasamningi. Þá er einnig lagt til að kröfuhafi geti greitt atkvæði um nauðasamning í kröfulýsingu og fellt er brott skilyrði um að skuldari þurfi fyrir fram að leita skriflegs samþykkis kröfuhafa til að fá heimild til að leita nauðasamnings. Einnig er fellt brott að skuldari þurfi að fá samþykki kröfuhafa til að bera frumvarp til nauðasamnings sem tekið hefur breytingum í nauðasamningaferlinu undir atkvæði til samþykktar eða synjunar. Nóg þyki að hann beri slíkt frumvarp upp til samþykktar eða synjunar en ekki líka að fá heimild til að láta greiða atkvæði um frumvarpið. Eru þetta allt atriði sem létta almennt nauðasamningaferlið. Þá er lögð til regla um að hvaða marki krafa sem tryggð er með veði teljist veðkrafa og að hvaða marki samningskrafa þegar veðið hrekkur ekki til greiðslu skuldarinnar að fullu. Þannig geti kröfuhafi afsalað sér þeim hluta kröfu sinnar er hann telur falla utan veðtryggingar. Sá hluti sem út af stendur geti þá fallið undir efni nauðasamnings. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu er einnig lögð til breyting á lögum um aðför. Er lagt til að heimilt verði að gera árangurslaust fjárnám sem geti verið grundvöllur gjaldþrotaskipta án þess að gerðarþoli eða einhver til að taka málstað hans sé viðstaddur enda hafi hann sannanlega verið boðaður til gerðarinnar og eigi ekki neinar eignir sem unnt er að gera fjárnám í. Vakin er athygli á því að í frumvarpinu er lögð til sérstök heimild fyrir gerðarþola til að krefjast endurupptöku gerðar sem lokið hefur án árangurs ef hann getur bent á eignir til fjárnáms. Þessi breyting á ekki að valda því að gjaldfær skuldari sæti gjaldþrotaskiptum. Eingöngu er verið að greiða fyrir því að unnt verði að gera árangurslaust fjárnám án þess að leita þurfi uppi skuldara og færa til sýslumanns eftir atvikum með aðstoð lögreglu. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og legg til að því verði vísað til 2. umr. og allsherjarnefndar.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra í tilefni af þessu frumvarpi hvort það sé réttur skilningur hjá mér að þær breytingar sem verið er að gera á nauðasamningum séu til þess fallnar að hjálpa þeim fyrirtækjum sem leita þurfi nauðasamninga og eru nokkuð lífvænleg til að fara aftur út í óbreyttan rekstur. Það hefur nokkuð verið gagnrýnt að nauðasamningsúrræðið taki það langan tíma að það hafi áhrif á rekstur fyrirtækjanna. Mig langar til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra að þessu. Annars langar mig, í tilefni af þessu frumvarpi, að taka það fram að við munum, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd, fara rækilega yfir þetta mál. Við fyrstu sýn, eins og við er að búast þegar litið er til þess að réttarfarsnefnd kemur að samningu frumvarpsins, er það mjög ítarlega rökstutt en mig langar þó að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra að því hvort uppi sé vinna af hálfu dómsmálaráðuneytisins um réttarbætur til handa skuldara sem nokkuð hefur verið um rætt undanfarin missiri, sér í lagi sé litið til gjaldþrotaréttarins, hvort réttarfarsnefnd hafi verið falið að skoða nánari úrræði til að mæta skuldurum, þ.e. flýta því ferli sem þar er þannig að hægara sé fyrir skuldara að rétta stöðu sína aftur. Þetta er umræða sem ég veit að hæstv. ráðherra þekkir. Þetta er kannski sú umræða sem er hvað háværust þegar kemur að fullnusturéttarfarinu. Í tilefni af þessu frumvarpi held ég að ástæða sé til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra að þessu.

Virðulegi forseti. Já, ég get staðfest það að þetta frumvarp fjallar fyrst og fremst um að gera nauðasamningsferlið einfaldara og skilvirkara fyrir fyrirtæki og í rauninni er verið að gera úrræðið fýsilegri kost fyrir fyrirtæki sem eiga í vandræðum, sem ella horfa upp á gjaldþrot, og með því er verið að vernda lífvænleg fyrirtæki. Það má segja það. Hvað varðar réttarbætur til handa skuldara, þ.e. til handa lánþegum, einstaklingum, er þetta frumvarp ekki þáttur í þeirri vinnu, heldur er það þannig að það hefur farið fram vinna í ráðuneytinu og í félagsmálaráðuneytinu þar sem dómsmálaráðuneytið er að vinna að því í samráði við réttarfarsnefnd, þ.e. að huga að því hvernig bæta megi stöðu lánþega eða skuldara við nauðungarsölur. Fleiri atriði eru til skoðunar. Það hefur líka verið nefnt að verið sé að endurskoða greiðsluaðlögunarúrræði. Það er gert í samráði við eða í samvinnu tveggja ráðuneyta, dómsmálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis, en ég á von á að þessar tillögur verði kynntar til sögunnar innan skamms.

Frú forseti. Í framhaldi af þessum orðum hæstv. dómsmálaráðherra, og þeirrar vinnu sem hefur verið nokkuð í umfjöllun í fjölmiðlum undanfarna daga um þau úrræði sem hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra er að kynna, langar mig til að spyrja að því hvort á vettvangi dómsmálaráðuneytisins sé verið að huga sérstaklega að gjaldþrotareglunum, hvort verið sé að líta til þess að gera þurfi einhverjar frekari endurbætur á reglum er varða gjaldþrot sérstaklega. Jafnframt það hvort menn séu að skoða lög um fyrningu, fyrningarfrest, hvort uppi séu áform um nánari skoðun á því hvort hægt sé að breyta lögum um fyrningu þegar litið er til þess að við erum í mjög óvenjulegu ástandi. Við vitum auðvitað að réttarfar okkar á sviði fullnusturéttar var ekki hugsað við þær aðstæður sem nú eru uppi í þjóðfélaginu þar sem svo stórkostleg vandamál snúa að íslenskum heimilum eins og nú er.

Virðulegi forseti. Það er þannig að allar lagabætur og réttarbætur til verndar skuldarum, lánþegum, hafa miðast að því að gera löggjöfina þannig úr garði að það sé í rauninni með öllum tiltækum ráðum komið í veg fyrir að einstaklingar þurfi að fara í gjaldþrotaskipti og nefni ég þá greiðsluaðlögunina sérstaklega. Hvað varðar fyrningu krafna við gjaldþrot var lögð fram tillaga fyrir þingið síðastliðinn vetur - það gerði sú er hér stendur í sambandi við frumvarp um réttarstöðu skuldara - um að kveða á um sérreglu um fyrningu við gjaldþrot. Það ákvæði náði reyndar ekki fram að ganga og var fellt brott að tillögu hv. allsherjarnefndar. Ef ég man rétt var sú hugsun að baki að greiðsluaðlögun mundi þá koma í veg fyrir að mestu leyti að einstaklingar færu í gjaldþrot og það mundi kannski vera minni hvati en ella að einstaklingar færu greiðsluaðlögunarleiðina ef menn færu í einhverjar sérreglur um fyrningu. En að þessu sögðu tel ég vitaskuld ekkert því til fyrirstöðu að allsherjarnefnd ræði það sérstaklega hvort tilefni sé til að koma á sérreglum um fyrningu við gjaldþrot.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 45/1998, með síðari breytingum. Markmið frumvarpsins er að tryggja nauðsynlegar lagaheimildir til þess annars vegar að afla ársfjórðungslegra fjármálaupplýsinga frá sveitarfélögum og hins vegar til þess að auka aðgengi eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga að upplýsingum úr bókhaldi og reikningsskilum sveitarfélaga. Segja má að frumvarpið sé fyrsti áfangi á þeirri leið okkar að bæta og efla efnahagssamráð ríkis og sveitarfélaga, auka fjármálalegt samráð þessara stjórnsýslustiga til lengri og skemmri tíma og bæta fjárhagslegt aðhald með setningu fjármálareglna fyrir sveitarfélög. Um nokkurt skeið hefur verið sameiginlegur skilningur hjá ríki og sveitarfélögum að nauðsynlegt væri að aðilar samræmdu betur efnahagsstjórn þessara stjórnsýslustiga. Með yfirlýsingu sem undirrituð var í mars 2007 lýstu aðilar sig sammála um að vinna að mótun tillagna um fjármálareglur fyrir sveitarfélögin og bætta upplýsingaöflun sem tryggt geti að fjármál sveitarfélaganna vinni með ríkisfjármálunum og að því er varðar almenna hagstjórn. Í þessu sambandi skyldi sérstaklega hugað að markmiðssetningu varðandi þak á vöxt útgjalda sveitarfélaga, þak á hlutfall skulda þeirra og tekjuafkomu þeirra. Um þetta samkomulag má lesa á heimasíðu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þrátt fyrir talsverða vinnu tókst ekki að ná samstöðu um meginsjónarmið varðandi setningu slíkra fjármálareglna fyrir sveitarfélög á grundvelli yfirlýsingarinnar áður en efnahagskreppan skall á. Það þótti mér, hæstv. forseti, miður, því að ég hef eindregið verið þeirrar skoðunar að afar brýnt sé að sveitarfélögunum verði settar fjármálareglur og tel að slíkar reglur hefðu getað dregið úr þeim slæmu áhrifum sem efnahagskreppan hefur haft á fjármál sveitarfélaganna. Efnahagskreppan hefur hins vegar aukið skilning okkar á mikilvægi slíkra reglna og öflun fjármálaupplýsinga frá sveitarfélögunum. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða að efnahagskreppan hafi gert það að verkum að ríki og sveitarfélög hafi snúið enn frekar bökum saman um ýmsar ráðstafanir til að takmarka það tjón sem efnahagskreppan hefur valdið sveitarfélögunum og varða leiðina fram á við fyrir sveitarstjórnarstigið út úr þessum efnahagsþrengingum. Það væri of langt mál, hæstv. forseti, að tíunda öll þau atriði en það sem mestu máli skiptir fyrir það mál sem hér er á dagskrá varðar efnahagssamráðið. Okkur hefur lánast, vil ég segja, að endurvekja umræðuna um það hvernig við, þ.e. ríki og sveitarfélög, getum bætt þá veikleika sem sannarlega eru varðandi fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og ekki síst varðandi efnahagssamráð þessara tveggja stjórnsýslustiga. Þann 1. október síðastliðinn undirrituðu samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra ásamt fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og formaður og framkvæmdastjóri Sambands íslenskra sveitarfélaga fyrir hönd sambandsins svokallaðan vegvísi að gerð hagstjórnarsamnings. Með honum lýstu aðilar sig sammála um að með tilliti til hagstjórnar þurfi að líta á fjármál opinberra aðila sem eina heild og að nauðsynlegt sé að þeir sem ábyrgir eru fyrir þeim hafi með sér samráð og samstarf. Í vegvísinum voru tíunduð nokkur markmið sem eru leiðarljós í samstarfi þeirra í opinberum fjármálum og efnahagsmálum. Meðal markmiða voru að haga skuli fjármálum hins opinbera í samráði við ákveðin mörk og viðmið sem sett eru við hagstjórn landsins. Enn fremur að unnið skuli að gerð fjármálareglna fyrir sveitarfélög er tryggi að markmið um rekstrarafkomu náist og reisi skorður við skuldsetningu þeirra. Að mótun hagstjórnarsamnings í samræmi við vegvísinn er nú unnið í samráðsnefnd um efnahagsmál sem starfar á grundvelli samstarfssáttmála ríkis og sveitarfélaga. Nefndin hefur haft á sínum snærum sérfræðing í tímabundnu starfi við gerð samningsins. Búist er við því að tillögur nefndarinnar líti dagsins ljós á næstu vikum og bind ég, hæstv. forseti, miklar vonir við þessa vinnu sem ég tel að hafi verið í mjög góðum farvegi síðustu mánuðina. Ég vil einnig geta þess að nefndin stóð fyrir alþjóðlegu málþingi í Reykjavík í janúar síðastliðnum þar sem erlendir sérfræðingar tóku þátt í umræðu með nefndinni og öðrum þátttakendum um nauðsyn á slíku samstarfi ríkis og sveitarfélaga og setningu fjármálareglna fyrir sveitarfélög. Ég vil geta þess, hæstv. forseti, að nú stendur yfir heildarendurskoðun sveitarstjórnarlaga. Ég hef falið sérstökum starfshópi sem skipaður er fulltrúum samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og sambandsins að annast þetta verkefni. Vænta má tillagna frá starfshópnum síðar á þessu ári og hyggst ég með hliðsjón af almennri umræðu um tillögurnar leggja fyrir Alþingi frumvarp til nýrra sveitarstjórnarlaga á komandi haustþingi. Gera má ráð fyrir að nefndin leggi fram margvíslegar breytingar á fjármálakafla laganna, m.a. með hliðsjón af þeim tillögum sem samráðsnefnd um efnahagsmál leggur fram um setningu fjármálareglna fyrir sveitarfélögin og gerð hagstjórnarsamnings. Nefndin mun einnig meta hvort tilefni er til að endurskoða kaflann um eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga. Því er þetta frumvarp eins og ég nefndi áðan, hæstv. forseti, fyrsta skrefið á breytingaferli sem er hafið og varðar fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og setningu fjármálareglna. Frumvarpið miðar að því að gera nauðsynlegar breytingar á tilteknum ákvæðum laganna er varðar regluleg skil fjármálaupplýsinga sveitarfélaga og heimildir eftirlitsnefndar til að afla upplýsinga úr bókhaldi og reikningsskilum sveitarfélaga. Ég tel afar brýnt að umrædd ákvæði verði strax sett inn í núverandi sveitarstjórnarlög en ekki beðið eftir heildarendurskoðun þeirra sem nú stendur yfir eins og áður sagði, enda leggur það ákveðinn grunn að þeirri endurskipulagningu sem nú er unnið að varðandi samráð ríkis og sveitarfélaga um efnahagsmál. Hæstv. forseti. Frumvarpið er ekki stórt í sniðum en engu að síður mikilvægt. Í 1. gr. er kveðið á um skil fjármálaupplýsinga. Samkvæmt gildandi lögum er sveitarfélögum aðeins skylt að senda ráðuneytinu ársreikning, fjárhagsáætlun og þriggja ára áætlun. Felur ákvæðið því í sér auknar kröfur um upplýsingagjöf af hálfu sveitarfélaga. Hér er um mikilvægt ákvæði að ræða sem ætti að leiða til þess að haldbetri upplýsingar liggi fyrir á hverjum tíma um fjárhagsstöðu einstakra sveitarfélaga og sveitarfélaganna almennt. Þessi aukna upplýsingagjöf er forsenda þess að efla eftirlit með fjármálum sveitarfélaga og auka virkni sveitarstjórnarstigsins í hagstjórn hins opinbera. Slíkar upplýsingar eru jafnframt nauðsynlegar í tengslum við þá vinnu sem nú á sér stað, að ríki og sveitarfélög geri með sér árlegan hagstjórnarsamning. 2. gr. frumvarpsins mælir fyrir um að eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga fái sömu stöðu til að afla upplýsinga um fjármál og reikningsskil einstakra sveitarfélaga og endurskoðendur og skoðunarmenn sveitarfélaga hafa. Eftirlitsnefnd fær þar með skýrari heimildir til að kalla eftir upplýsingum og gera athuganir sem hún telur nauðsynlegar, fær aðgang að öllum eignum, bókum, fylgiskjölum og öðrum gögnum viðkomandi sveitarfélags. Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að að aflokinni 1. umr. um frumvarpið verði því vísað til umfjöllunar í hv. samgöngunefnd.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir efnislega og góða ræðu og hvernig hann fór yfir frumvarpið. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að ég fagna því að þetta sé komið fram því þó að það sé ekki stórt að sniðum þá er það mjög mikilvægt. Mig langar að nota þennan tíma til þess að spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi hvort hann geti upplýst okkur um það hvernig vinnan gangi við hagstjórnarsamninginn, sem er mjög mikilvægur, og hvernig staðan er, hvort við megum eiga von á honum fljótlega eða þá í haust. Í öðru lagi í ljósi þess sem gerðist á haustdögum 2008, sérstaklega í þeim sveitarfélögum sem voru í hvað mestum vexti, hver er skoðun hæstv. ráðherra á því hvort það væri hugsanlegt að banna sveitarfélögum að taka erlend lán? Eins vil ég spyrja hæstv. ráðherra varðandi að nú er samkomulag um að kostnaðarreikna lagafrumvörp sem eru lögð fram á Alþingi og það er ekki gert. Ég hef margsinnis bent á það í haust að tekjur voru færðar frá sveitarfélögunum til ríkisins sem svarar til 2,5 milljörðum en sveitarfélögin eru í miklu basli eins og ríkið. Mér finnst ósanngjarnt að ríkið sé að færa tekjur sveitarfélaganna til sín og gerði miklar athugasemdir við það. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra, sem er fagráðherra sveitarstjórnarmála, hvort honum finnist ekki eðlileg krafa að þetta samkomulag verði hér eftir uppfyllt, þ.e. að ekki fari í gegnum Alþingi fleiri frumvörp þar sem ekki er búið að kostnaðarreikna hvaða áhrif það hefur á tekjur sveitarfélaganna og ríkisins, hvort verið sé að færa tekjur frá sveitarfélögunum til ríkisins eða öfugt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það hvernig hann bregst við þessu frumvarpi, m.a. með því að fagna því að það skuli koma fram. Eins og hann segir sjálfur er frumvarpið sannarlega mikilvægt og þrátt fyrir að heildarskoðun standi yfir vænti ég þess að í samgöngunefnd verði þetta unnið fljótt og vel. Þetta er unnið í mikilli samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga sem ég vil þakka sérstaklega fyrir mikið og gott samráð og samvinnu á vettvangi sveitarstjórnarmála. Hv. þingmaður spyr mig annars vegar út í hagstjórnarsamninginn. Þá er því til að svara að vinna sérfræðings sem ég gat um í ræðu minni stendur yfir og við höfum nýlega fallist á að það hefði þurft að bæta einum mánuði við þá vinnu. Sú vinna er í gangi og ég er sæmilega bjartsýnn á að þetta mál fari að fá farsæla lausn og sveitarfélögin séu að vinna að því með okkur. Ég ítreka enn einu sinni að það er góð samvinna við sveitarfélögin hvað þetta varðar líka. Varðandi aðra spurninguna sem hv. þingmaður setur fram, hvort banna eigi sveitarfélögunum að taka erlend lán, þá við getum sagt miðað við fengna reynslu að það væri óskandi að mörgum á Íslandi hefði verið bannað að taka erlend lán undanfarin ár. Hvort þetta kemur upp skal ósagt látið en auðvitað kemur þetta allt til skoðunar í þeirri heildarendurskoðun sem er í gangi. Einhvers staðar tel ég mig hafa heyrt frá einhverju landi að þar væri bannað að taka erlend lán en ég hygg að það land sé með sterkari og betri gjaldmiðil en hið litla Ísland, þ.e. íslensku krónuna sem hefur mátt þola ýmislegt undanfarið og við höfum fengið fréttir af í sjónvarpsfréttum undanfarið. Það er verkefni sem þarf að fara yfir. Svo getum við líka sagt, virðulegi forseti, af því að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að taka upp evru sem allra fyrst, að kannski megi bjarga þessu með því að við flýtum okkur að taka upp evruna. Öðrum spurningum sem hv. þingmaður lagði fram mun ég reyna að svara í mínu seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það sem ég var að vekja athygli á er að þegar erlend lán eru tekin, sérstaklega hjá sveitarfélögum sem hafa tekjur í íslenskri mynt - það varð mörgum heimilunum að falli. Til að við getum breytt því verðum við líka að hafa vaxtastigið þannig að það sé mögulegt fyrir aðila að taka íslensk lán. Það var orsök þess að sveitarfélögin tóku erlend lán. Þetta gerðist líka á mörgum árum. Mörg sveitarfélög tóku erlend lán, síðan styrktist gengið og þá var rekstrarafkoma sveitarfélagsins mjög góð. Þá var einmitt ekki kafað ofan í grunninn á því hvað í raun og veru skapaði þessa góðu afkomu viðkomandi sveitarfélags en að sjálfsögðu mun það verða gert þegar þessar reglur hafa tekið gildi og menn fara að fá nákvæma ársfjórðungslega skýrslu um stöðu sveitarfélaganna. Þá geta menn brugðist við og séð hvað í raun og veru skapar hagnaðinn eða rekstrarafkomuna hjá viðkomandi sveitarfélagi. Ég er búinn að vera dálítið hugsi yfir þessu í nokkurn tíma vegna þess að þegar við ræddum um stöðu sveitarfélaganna fyrir nokkrum vikum síðan benti einmitt hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir á að þetta væri hlutur sem væri mjög æskilegt að skoða og læra af því sem afvega hefur farið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn skoði þetta með kostum og göllum en ég er ekki viss um að það sé hægt að bíða með að taka ákvörðun í þessum málum þar til hæstv. samgönguráðherra verður kominn í Evrópusambandið. Ég held að við ættum ekki að treysta á það heldur skoða þetta ofan í kjölinn áður en að þeirri vegferð kemur.

Virðulegi forseti. Aðeins að því sem ég gat ekki svarað í mínu fyrra andsvari um kostnaðarútreikninga. Við vitum að það eru til ákveðnar reglur um þetta en einmitt í þessari nefndarvinnu og samráðsnefndarvinnu sem við höfum talað um ræða menn um hvernig setja skuli þetta betur og fastar fram, þannig að þetta sé ekki undantekning eða gert af og til heldur verði hreinlega skylda að kostnaðarmeta hvað varðar hvaða útgjöld þetta hefur fyrir sveitarfélögin. Þetta er auðvitað liður í hinni góðu hagstjórn sem við ætlum okkur að koma á í samstarfi ríkis og sveitarfélaga. Oft fellur það í hlut sveitarstjórnarráðherra að spyrja út í hvaða kostnaðaráhrif þetta hafi á sveitarfélög og gæta þess sem þar er. Þess vegna skulum við vona að þetta verði sett og skrifað betur inn í lögin sem ég gat um að eru í endurskoðun. Varðandi það sem hv. þingmaður talaði um að taka lán í erlendri mynt. Ég hygg að það komi inn í þessa hagstjórnarvinnu vegna þess að það er kannski, eins og hv. þingmaður sagði, of langt í að við tökum upp evru. Við skulum snúa okkur að núinu og halda okkur við það. Þessi atriði sem hv. þingmaður nefndi, lágir vextir og allt þetta - það var eins með sveitarfélögin og almenning og fyrirtæki í landinu að bankastofnanir otuðu þessu að öllum, þessum erlendu lánum sem hafa svo farið úr öllum böndum við hrun krónunnar. Við skulum vona að okkur takist líka að sigla því máli í höfn en hvort það verður lagt blátt bann við því vil ég ekki úttala mig um sem mína skoðun núna. Ég hef fulla trú á því að sá ágæti hópur sem er að vinna að þessum málefnum komi með farsælar og góðar tillögur í þessum efnum sem ýmsum öðrum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að tala örstutt um þetta frumvarp af því að ég kom inn á þær spurningar sem ég vildi fá svör við í andsvörum við hæstv. samgönguráðherra. Það bregður þannig við að hæstv. samgönguráðherra svarar nefnilega andsvörum en það sama er ekki hægt að segja um hæstv. sjávarútvegsráðherra, því það er alveg sama um hvað maður spyr hann og þótt maður spyrji hann sömu spurninganna mörgum sinnum fær maður engin svör. Eins og ég sagði áðan fagna ég því að þetta frumvarp er komið fram því ég tel mjög mikilvægt að náð sé utan um fjármál sveitarfélaganna. Þetta frumvarp gengur út á að eftirlitsnefndinni sé gert heimilt að kalla eftir upplýsingum ársfjórðungslega en eins og hæstv. ráðherra fór yfir í ræðu sinni áðan hefur þetta verið gert einu sinni á ári og það líður of langur tími á milli. Ég tel því að þetta sé til mikilla bóta. Það gefur augaleið að við fáum að sjálfsögðu miklu betri upplýsingar og þar af leiðandi mikið betri vitund um stöðu sveitarfélaganna hverju sinni. Það er eitt sem mér finnst að þurfi að skoða hugsanlega í framhaldi af þessari vinnu, og hv. samgöngunefnd gerir það ábyggilega, en það er að í mörgum sveitarstjórnum stýra kannski bara fjórir einstaklingar sveitarfélagi í fjögur ár. Þessir fjórir einstaklingar taka oft og tíðum mjög stórar ákvarðanir sem geta steypt sveitarfélögum í mjög mikil vandræði. Því er spurning að menn ræði hvort það þurfi hugsanlega aukinn meiri hluta fyrir stórum ákvörðunum eða jafnvel að leyfa íbúunum að kjósa ef menn taka ákvarðanir sem varða kannski fjárskuldbindingar sveitarfélagsins um tugi prósenta. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að ræða hvernig þetta verður gert. Eins og ég sagði áðan eru það hugsanlega fjórir einstaklingar sem taka mjög afdrifaríkar ákvarðanir inn í framtíðina og þeir sem taka við af þeim þurfa kannski að draga úr þjónustu, hækka skatta o.s.frv. eins og við þekkjum því miður dæmi um. Í greinargerð með þessu frumvarpi kemur líka fram að í mörgum tilfellum eru það þessi sveitarfélög, svokölluð vaxtarsveitarfélög, sem hafa farið verst út úr kreppunni vegna þess að þar var öll uppsveiflan, þar voru framkvæmdirnar og þar sitja menn uppi með stórar framkvæmdir í gatnagerð og öllu tilheyrandi, hafa útbúið lóðir og keypt upp land til þess, en síðan þegar niðursveiflan kom sitja menn uppi með allar þessar fjárfestingar. Ég held að það væri mjög mikilvægt líka í ljósi þessarar reynslu að skipulagsmálin í heild sinni, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, væru sameiginleg. Við upplifðum það í þenslunni að hvert einasta sveitarfélag á höfuðborgarsvæðinu byggði og útbjó svæði fyrir allar þær nýbyggingar og þá fjölgun á íbúum sem átti að verða á öllu Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það er ástæðan fyrir því að sveitarfélögin sitja mörg hver uppi með mjög dýrar og miklar framkvæmdir sem er í raun og veru ekki hægt að nota nema á mjög löngum tíma. Mig langar aðeins að fylgja þessu eftir varðandi að kostnaðarreikna frumvörpin. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að það sé gert og ég held líka að það sé mjög mikilvægt að menn ræði það í þessum hópi. Ég heyri það á hæstv. ráðherra að samvinnan gengur vel og það er gott því að menn þurfa líka að taka samskipti ríkis og sveitarfélaga á allt annað plan en hefur verið. Þau hafa ekki verið nógu góð undanfarin ár í mörgum málum. Auðvitað hefur verið sátt um sum mál en ekki öll og þegar verið er að færa verkefni frá ríkinu til sveitarfélaganna eru sveitarstjórnarmenn oft brenndir af því að þeim fylgir ekki nægilegur tekjustofn áfram. Það veldur því að margir sveitarstjórnarmenn eru jafnvel frekar afhuga því að taka að sér frekari verkefni vegna þess að menn eru hræddir um að þeir tekjustofnar sem þurfa að fylgja verkefninu komi ekki með. Ég held að það væri mjög skynsamlegt að menn færðu þetta á það stig að þegar menn réðust í ákveðið verkefni áætluðu menn að það mundi kosta tiltekna upphæð og síðan yrði það endurskoðað eftir kannski tvö, þrjú ár, á tveggja ára fresti eða eitthvað svoleiðis. Þá væri það rétt af, hvort heldur sem hallaði á ríki eða sveitarfélög. Þá þyrftu menn ekki að sitja yfir því í marga mánuði að reyna að finna út einhvern kostnað sem ætti að fylgja verkefninu og þá tekjustofna sem færu með því. Menn færu ekki svo djúpt í þá umræðu eða pexuðu um það mjög lengi heldur réttu það frekar af þegar raunkostnaðurinn liggur fyrir. Það held ég að væri mun skynsamlegra. Eins og stefnt er að hér er líka verið að ræða um fjármál opinberra aðila, bæði ríkis og sveitarfélaga, sem er mjög mikilvægt að mínu mati. Auðvitað þurfum við að ræða þessi mál á þeim grunni eins og lagt er til í greinargerðinni, þannig að menn komist áfram í því að gera það með þeim hætti, eða sleppa því eins og hefur verið gert mörg undanfarin ár. Það er mjög mikilvægt að mínu viti þannig að menn hætti að rífast og eyða miklum og dýrmætum tíma bæði sveitarstjórnarmanna og framkvæmdarvaldsins í að sitja yfir og pexa og rexa yfir hlutum sem þyrfti ekki að gera heldur væri einfaldlega hægt að leiðrétta þá þegar raunkostnaður liggur fyrir. Ég legg mikla áherslu á að hér eftir verði frumvörpin kostnaðarreiknuð, hvað varðar lagafrumvörp sem koma fram á Alþingi, þannig að við lendum ekki í því aftur eins og í haust að færa tekjur frá sveitarfélögunum til ríkisins upp á 2,5 milljarða. Það er mjög bagalegt að það sé gert. Ég er afskaplega ósáttur við það og hef ekki leynt þeirri skoðun minni að þetta megi ekki halda áfram á þeirri braut sem verið hefur. Að lokum, virðulegi forseti, fagna ég þessu frumvarpi. Markmiðið er að sjálfsögðu að reyna að ná betur utan um og setja meira aðhald á sveitarfélögin. Það er líka mjög gott fyrir þau í sjálfu sér, þá eru þau betur upplýst en mörg hafa greinilega verið á undanförnum árum. Að öðru leyti vísa ég til þess að við sjálfstæðismenn munum að sjálfsögðu ræða þetta efnislega og leggja okkar af mörkum í hv. samgöngunefnd.

Virðulegur forseti. Ég vil kveðja mér hljóðs til að fagna sérstaklega því frumvarpi sem hér er tekið til umræðu. Þetta eru orð í tíma töluð sem hér standa. Kosningar til sveitarstjórna eru í nánd og ég hef miklar áhyggjur af því að þannig sé háttað um sveitarfélög víðs vegar um landið að menn haldi inni bumbunni, ef svo má að orði komast, að staðan sé í raun og veru mun verri en við kannski áttum okkur á núna. Sveitarstjórnarkosningarnar gera það að verkum að sveitarstjórnarmenn reyna, a.m.k. þeir sem halda utan um veskið hverju sinni, að gera ekki minna úr hlutunum en efni standa til og reyna kannski frekar að fegra myndina ef eitthvað er. Ég hef áhyggjur af því hvernig útlitið verður að loknum sveitarstjórnarkosningum þegar menn fara raunverulega að skoða rekstur þessara sveitarfélaga. Þær reglur sem hér eru kynntar miða að því að auka til mikilla muna kröfur um upplýsingagjöf af hálfu sveitarfélaganna. Eins og lögin eru núna er sveitarfélögum aðeins skylt að senda ráðuneytinu ársreikning, fjárhagsáætlun og þriggja ára áætlun en hér er gengið mun lengra, eftirlitsnefnd fær mjög skýrar heimildir til að kalla eftir upplýsingum og í raun mun skýrari heimildir en þær sem nú eru í gildi. Jafnframt er starfsmönnum sveitarfélags skylt að veita nefndinni allar þær upplýsingar sem starfi þeirra tengjast og nefndin óskar eftir. Ég vil líka gera að umtalsefni hvort ekki sé ástæða til þess í þeirri endurskoðun sem ég veit að nú fer fram á sveitarstjórnarlögunum að sett verði sérstakt skuldaþak sveitarfélaga, þannig að menn horfi til þess að það fari ekki umfram ákveðið hlutfall af skatttekjum. Eins hefur sveitarfélögum verið mjög frjálst eins og menn vita að reka sig með halla. Er ekki ástæða til að huga að því og þrengja það sérstaklega og eins að skoða hina svokölluðu rekstrarleigusamninga sem við vitum að eru víðs vegar í gildi og fela í sér í mörgum tilfellum mjög háar og miklar skuldbindingar sem eru utan efnahagsreiknings og gerir það mjög erfitt fyrir sveitarstjórnarráðuneytið t.d. að ná utan um stöðu sveitarfélaganna til samanburðar? Ég nefni þar t.d. sveitarfélög eins og Álftanes og Reykjanesbæ sem eru í broddi fylkingar í þessum efnum. Ég þykist vita að mikil vinna sé í gangi í ráðuneytinu og mér er kunnugt um mikið og öflugt og aukið samstarf ráðuneytis og sveitarfélaganna og er það vel. Við erum m.a. að sjá afrakstur þess hér. Mig langar til að biðja hæstv. sveitarstjórnarráðherra að fara kannski aðeins inn á í máli sínu á eftir tekjustofnanefnd og vinnuna þar. Hver er staðan í framhaldinu á sveitarfélögunum? Koma þau til með að þurfa á einhvers konar greiðsluaðlögun að halda eins og heimilin? Að endingu vil ég brýna hæstv. ráðherra til áframhaldandi verka á sviði sameiningar sveitarfélaga vegna þess að ég held að það sé lykilatriði í þessum efnum að sveitarfélög hér á landi séu sjálfbær og standi undir sér. Ég held að þannig sé hagsmunum íbúa og borgara þessa lands best varið að menn horfi fyrst og fremst á þjónustustig sveitarfélaga í landinu fremur en það að menn séu af tilfinningasemi að halda í minni sveitarfélög. Fyrst og fremst þurfa sveitarfélögin að geta staðið undir viðunandi þjónustustigi, almennilegum skólum og aðbúnaði sem er sæmandi. Það er lykilatriði og skiptir fólk langmestu máli. Ég mundi því vilja biðja hæstv. ráðherra að koma kannski inn á stöðuna á sameiningarmálum sveitarfélaganna í lokaræðu sinni í þessari umræðu. Að endingu, ég fagna þessu frumvarpi, þetta er mikilvægt fyrsta skref til að ná utan um stöðu sveitarfélaganna sem ég held að í mjög mörgum tilfellum sé mun alvarlegri en við gerum okkur grein fyrir á þessari stundu.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 45/1998, með síðari breytingum. Af hverju ætli við séum að ræða þetta mál hér og nú á hinu háa Alþingi? Við erum að ræða það vegna þess að tekjur sveitarfélaga hafa dregist saman. Við erum að ræða það vegna þess að útgjöld hafa aukist, m.a. félagsleg útgjöld vegna versnandi stöðu heimilanna og atvinnuleysis. Við erum að ræða það vegna þess að sveitarfélögin hafa lagt áherslu á að verja grunnþjónustuna. Við erum að ræða það, herra forseti, vegna þess að lánskjör hafa versnað, aðgangur að lánsfé hefur takmarkast hvort heldur er til skuldbreytinga eða töku nýrra lána, og vegna þess að skuldir hafa aukist með tilheyrandi fjármagnskostnaði. Þetta er það sem sveitarfélögin standa frammi fyrir. En, herra forseti, þetta er nákvæmlega það sama og ríkissjóður stendur frammi fyrir, nákvæmlega sömu þættir sem ríkissjóður stendur frammi fyrir eins og vandi sveitarfélaganna er. Þetta er ekkert öðruvísi en það að þetta eru ívið minni einingar. Við erum að tala um að tekjur hafi dregist saman, útgjöld aukist, lánsfjármagn sé af skornum skammti og við ræðum hér að eftirlitsnefnd sveitarfélaga eigi að hafa greiðari og meiri aðgang að fjárhagsáætlun sveitarfélaga og útgjöldum og hvernig sveitarfélögin standa sig í þeim efnum. Á það get ég fallist að sveitarfélögin ættu að skila inn ársfjórðungslega upplýsingum um stöðu sína, tekjur og útgjöld og það sem fram undan er, þannig að hægt væri að bregðast við hjá sveitarfélögum, sem ég held reyndar að flest þeirra geri. Þau gera upp ársfjórðungslega þó að þau skili því ekki til ríkisins á einn eða annan hátt. En hér er verið að kalla eftir breytingu til að eftirlitsnefndin geti haft greiðari aðgang inn, komið að og bent á. Alþingi er löggjafarvaldið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hefur Alþingi kallað eftir sams konar ársfjórðungsuppgjöri frá framkvæmdarvaldinu vegna reksturs ríkissjóðs til að geta gripið í taumana ef ekki er farið eftir fjárlögum, ef ekki er farið eftir því sem fram hefur verið sett? Nei. Það kann að vera að það eigi að kalla eftir því en það hefur ekki verið gert hingað til. Mér er oft tíðrætt um í þessum ræðustól það ósamræmi sem ríkir á Alþingi gagnvart þeim sem eru fyrir utan og þeir sem eru kannski fyrir innan. Við setjum lög á Alþingi sem eiga að snerta þá sem eru fyrir utan, eins og í þessu tilviki sveitarfélögin, en við köllum ekki sem þingmenn eftir sams konar eftirliti með framkvæmdarvaldinu. Það er engin nefnd sem getur gengið í það. Ríkisendurskoðun getur gengið að því og komið með ábendingar til framkvæmdarvaldsins vegna einstakra stofnana sem fara fram úr, en hvað er gert með það? Lítið sem ekkert, þetta eru orð á blaði. Ekki má skilja orð mín svo að ég taki vanda sveitarfélaga eins og hann er í dag og hefur verið mörg undanfarin ár af einhverri léttúð. Því fer víðs fjarri. Mörg sveitarfélög og sjálfsagt flest sveitarfélög þurfa verulega að taka á sínum málum vegna þess að þau hafa með einum eða öðrum hætti farið í offjárfestingar. Þau hafa eytt umfram gjöld og standa núna frammi fyrir gífurlegum vanda og geta jafnvel ekki og hafa ekki tekjur til að sinna þeirri lögbundnu þjónustu sem ríkið krefst af sveitarfélögum. Vissulega er þetta alvarleg staða margra sveitarfélaga. Ég er ekki að lasta frumvarpið með því að tíunda það sem ég hef sagt hér og nú en mér finnst að gæta þurfi samræmis. Sveitarfélagið er eitt stjórnsýslustig, ríkið er annað. Ríkið sjálft verður líka að fara eftir þeim reglum sem settar eru, framkvæmdarvaldið verður að fara eftir þeim reglum sem birtast í fjárlögum og stofnanir ríkisins að fara eftir þeim reglum sem birtast í fjárlögum en keyra ekki endalaust fram úr og kalla síðan á aukin aukið fjármagn síðar á árinu. Ef við ætlum að gera þessa kröfu til sveitarfélaganna skulum við þingmenn vera sjálfum okkur samkvæm og gera áþekkar kröfur á framkvæmdarvaldið, áþekkar kröfur á það að fjárlögum sé fylgt og að ríkið geti staðið undir því sem það segir þegar lagt er upp með fjárlögin, að fjárlögin séu lög en ekki einhver heimild sem við ætlum að standa við eða ætlum ekki að standa við. Þetta eru lög og það á að fara eftir þeim á nákvæmlega sama hátt og fjárhagsáætlanir sveitarfélaganna eru heimildir stofnananna til að fara eftir en ekki til blása út og suður eftir því hvað hverja stofnun langar til hverju sinni. Gætum samræmis í því þegar við förum yfir stöðu sveitarfélaganna og hvernig við viljum veita sveitarfélögunum aðhald. Það er sjálfsagt nauðsynlegt að veita því stjórnsýslustigi aðhald eins og nauðsynlegt er fyrir framkvæmdarvaldið að fá aðhald löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldinu og fjárlagavaldinu að fylgja eftir og veita aðhald þeim stofnunum sem fjárlögin ná til. Við stöndum frammi fyrir vanda núna, ekki nýjum vanda í sjálfu sér heldur verri en hann hefur oft verið áður, en sveitarfélögin hafa oft staðið frammi fyrir vanda í sínum rekstri og þurft að skoða sín mál með öðrum hætti en ríkinu hefur nokkurn tíma verið ætlað að gera. Gætum samræmis í því þegar við setjum lög að það bitni ekki á einum en aðrir hafi frítt spil. Mörg sveitarfélög eru vel rekin og hafa haldið vel utan um sína lögbundnu þjónustu en það hefur skort á ýmsum stöðum. Þegar menn hafa verið búnir að setja fjármagn í lögbundna þjónustu og hafa hugsanlega átt eitthvað eftir og séð fram á auknar tekjur hafa mörg sveitarfélög ráðist í framkvæmdir sem talið var á þeim tíma að þau gætu staðið undir en ljóst er í æðimörgum sveitarfélögum að ekki er hægt að standa undir. Það eru hugsanlega byggingar sem eiga ekkert skylt við hina lögbundnu þjónustu sem sveitarfélaginu er skylt að veita. Það verður líka að hafa í huga þegar verið er að skoða með hvaða hætti við ætlum að fara í eftirlit með sveitarfélögum að því sé þá fylgt eftir að byggingar og annað sem er bundið í hinni lögbundnu þjónustu sé í lagi en menn þurfi að gæta sín í öðru. Í raun ætti ekki að vera jafnmikill munur og er á þeim tveim stjórnsýslustigum sem eru hér á landi, sveitarfélögum og ríkinu. Þetta er nákvæmlega það sama. Þau þurfa tekjur og það eru útgjöld, þau ætla að verja grunnþjónustuna og það eru skuldir. Við köllum það í ríkisútgjöldunum t.d. að við ætlum að ná frumjöfnuði á einhverjum árum sem er jöfnuður án fjármagnstekna og svo ætlum við að ná heildarjöfnuði einhvern tíma síðar. Sveitarfélögin eru líka að tala um þetta þó að þau noti önnur orð. Þau ætla sér að rekstur A-hluta standi undir sér en rekstur B-hluta fyrirtækjanna er með öðrum hætti vegna þess að fjármagnstekjur og fjármagnsgjöld lenda frekar á þeim þætti framkvæmdanna en almennum rekstri. Þetta er ekki svo ólíkt en okkur hættir til að mínu mati að líta á þetta sem tvö algerlega ólík stjórnsýslustig. Þau eru það ekki. Verum sjálfum okkur samkvæm þegar við setjum lög sem eiga að skikka annað stjórnsýslustigið til að gæta sín í fjármálum en sleppir hinu stjórnsýslustiginu sem er þó eins og málum er háttað í dag svona ívið hærra sett, því að ekki standa þau algerlega jöfn, en sleppur oftar en ekki bæði í útgjöldum og í þenslu án þess að Alþingi Íslendinga veiti því tilhlýðilegt aðhald.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ágæta ræðu og þá fyrst og fremst fyrir brýningu til þeirra sem sýsla með fjármál ríkisins að fylgja vel eftir því uppleggi sem fyrir þá hefur verið lagt. Ég get upplýst þingmanninn um að nú þegar er verið að undirbúa innan fjárlaganefndar sérstakt verkefni eða átak í því að fylgja fjárlögum ársins 2010 eftir betur en hingað til hefur verið gert. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega hefur okkur ekki tekist alls kostar upp á því sviði mörg undanfarin ár. Ég bendi einnig á að á undanförnum árum hafa um eða yfir 100 stofnanir farið fram úr áætlun. Á síðasta ári gerðist það þó hins vegar að þeim fækkaði um helming. Ef ég man rétt fóru 45 stofnanir í stað 100 yfirleitt fram úr áætlun á árinu 2009, því erfiða ári, þannig að ýmislegt bendir til að hægt hefði verið að ná þessum árangri fyrr með betri aga á stjórn fjármála, fjárlögum ríkisins, en það þurfti þetta til. Menn komu sér upp sinni eigin svipu má segja til að fylgja fjárlögum, voru á tánum vegna þess að samdráttur var í rekstri ríkisins og menn vita yfirleitt hvað bíður þeirra í framtíðinni, það þarf að sýna aga, það þarf að sýna aðhald. Þegar á reyndi var það vel hægt og stjórnendum stofnana tókst bara vel upp á síðasta ári hvað það varðar en það þarf að fylgja þessu mun betur eftir heldur en gert hefur verið hingað til, eins og hv. þingmaður benti réttilega á. 
            

Herra forseti. Ég taldi mig þekkja það sem hv. þm. Björn Valur Gíslason greindi frá. Munurinn er sá að við erum að binda í lög að einhver aðili geti kallað eftir upplýsingum um fjárhagsáætlanir sveitarfélaga og annað í þeim dúr. Væri þá ekki rétt að Alþingi reyndi að binda í lög eftirlit með stofnunum á sama hátt þannig að stjórnsýslustigin sætu við sama borð? Það er eitt að setja sér verklagsreglur og ætla að fara eftir þeim og annað að binda í lög eitthvað eins og hér er verið að gera til að gera nefnd kleift að kalla eftir gögnum um fjárhag sveitarfélaga. Er þá ekki rétt að við gætum samræmis á milli þessara tveggja stjórnsýslustiga og veltum fyrir okkur að setja á sama hátt lög sem skikka t.d. fjárlaganefndina til að fylgja eftir og kalla eftir upplýsingum frá stofnunum á þriggja mánaða fresti til að sjá framvindu fjárlaga á sama hátt? Mér finnst að hjá þessari ágætu vinstri stjórn sem nú situr við völd héti það að sýna jafnræði á milli stjórnsýslustiga og það væri þá, herra forseti, algerlega í takt við þá ágætu stjórn.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi í svari sínu að munur væri á því að setja verklagsreglur og binda í lög. Nú veit ég ekki betur en að bundið sé í fjárreiðulög að fjárlaganefnd beri að fylgja eftir fjárlögum hvers árs. Einnig er bundið í lög að Ríkisendurskoðun beri að fylgjast með rekstri stofnana og upplýsa fjárlaganefnd og fjárveitingarvaldið um stöðu þeirra. Auðvitað á að gæta samræmis á milli sveitarstjórnarstigsins og svo þess sem við erum að sýsla við og um það erum við auðvitað öll sammála. Ég held að ekki sé ágreiningur um það en hins vegar má vel skerpa á því að tengsl séu þar á milli, m.a. hvaða áhrif verk ríkisvaldsins hafa á fjárhag sveitarfélaga. Við gerum okkur grein fyrir því í öllum þeim aðgerðum sem við grípum til, bæði til að afla tekna og færa til verkefni, hvaða áhrif það hefur á báða bóga. Það er mjög mikilvægt og ég fagna því að hv. þingmaður nefnir það sérstaklega að við tökum eftirfylgni fjárlaga fastari tökum en áður hefur verið gert, því að hafi einhvern tíma verið mikilvægt að fylgja fjárlögum vel eftir þá er það nú. Ég er satt að segja ekkert yfirþyrmandi bjartsýnn á að við komumst hjá því að fara hreinlega í fjárlög ársins í ár ef fer sem horfir og ef sú áætlun sem við ákváðum að fylgja í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og í samskiptum okkar við aðrar þjóðir tefst enn frekar en hún hefur tafist. Við erum þegar sex til átta mánuðum á eftir áætlun hvað það varðar og dragist það öllu lengur er ég ekkert mjög bjartsýnn á að við komumst hjá því að þurfa að taka upp fjárlög ársins í ár, sem yrði ekkert skemmtilegt 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni annað andsvarið. Það er þannig að þó að bundið sé í lög að fjárlaganefndin eigi að fylgjast með fjárlögum þá hefur það ekki skilað okkur neinum árangri á undanförnum árum. Það eru oft og tíðum sömu stofnanirnar sem hafa farið fram úr og síðan er framúrkeyrslu þeirra bjargað í aukafjárlögum seinni hluta árs.

Nú er komið nýtt fólk.

Það væri óskandi, herra forseti, að með því einu að nýtt fólk kæmi að breyttist allt verklag og öll sýn en ég tel málið ekki svo einfalt, herra forseti, að það eitt nægi að kominn sé nýr varaformaður fjárlaganefndar. Það held ég að sé nokkuð ljóst. Hv. þm. Björn Valur Gíslason kom líka inn á tengingu á milli sveitarfélaganna og ríkisins. Við höfum fært verkefni á milli sveitarfélaga og ríkisins. Margir hafa sagt að þegar verkefni eru flutt frá ríki til sveitarfélaga fylgi þeim ekki nægilegt fjármagn og margir hafa sagt að verkefnunum hafi verið illa sinnt af hálfu ríkisins en þegar þau hafi verið færð yfir til sveitarfélaganna hafi nærsamfélagið tekið við og þess vegna oft meira fjármagn farið inn í þjónustuna heldur en þegar hún var í fjarsamfélagi við ríkið. Það hefur sýnt sig í grunnskólamálum en grunnskólinn er klárlega betri en hann var vegna nærsamfélagsins og þeirrar nærþjónustu sem veitt er. Ég legg áherslu á það, herra forseti, að ég er ekki að mæla gegn þessu frumvarpi en mér þætti vænt um að jafnræðis væri gætt á milli stjórnsýslustiga og að þeir sem halda utan um fjármál ríkisins þurfi að gera það með sama hætti og ríkið eða Alþingi ætlar sveitarfélögum að gera.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir málið og held að það horfi sannarlega til bóta um leið og ég vil taka undir orð síðasta hv. þingmanns um að við getum auðvitað ekki staðið hérna megin og bent bara á hina. Við þurfum að fylgja aðhaldssemi í fjármálum ríkisins ekki síður en að gera kröfur til sveitarfélaganna, sem gegna æ stærra hlutverki í efnahagsstjórn landsins. Við tókum forskot á sæluna í efnahags- og skattanefnd á dögunum með umræðu um fjármál sveitarfélaganna og þann hagstjórnarsamning sem verið er að vinna að og ég held að mjög brýnt sé að af verði. Í ljósi reynslunnar eru klárlega ýmis álitamál sem við þurfum að ræða mjög alvarlega og taka afstöðu til á næstu mánuðum. Það er í fyrsta lagi um einhvers konar takmarkanir á það hversu langt megi ganga í skuldsetningu, enda má jafnvel setja spurningarmerki við það hvort sveitarsjóðirnir sjálfir eigi yfir höfuð að vera skuldsettir. Takmarkanir á skuldsetningu sveitarfélaga þekkjast auðvitað mjög víða í löndum bæði austan hafs og vestan og óhjákvæmilegt í ljósi reynslunnar að við ræðum það og mótum afstöðu okkar til þess. Augljóslega þarf að setja skýrar skorður við hallarekstri sveitarsjóða og takmarka möguleika til þess frá því sem nú er, enda er það ekki hlutverk sveitarsjóðanna að vera sveiflujafnandi í hagkerfinu, heldur er það fyrst og fremst hlutverk ríkisins sem nýtur sveifluteknanna, neysluskattanna og hefur þau áhrif í sínum fjármálum. Auðvitað á að vera meiri stöðugleiki hjá sveitarfélögunum og þess vegna hljótum við líka að þurfa að fara yfir heimildir þeirra til að taka lán í öðrum gjaldmiðlum en tekjur þeirra eru í. Það hefur í mörgum tilfellum sannarlega ekki reynst kunna góðri lukku að stýra og óhjákvæmilegt er að fjalla um það og taka afstöðu til þess sem og til ýmiss konar rekstrarleigu og einkaframkvæmdarsamninga sem hafa sannarlega iðulega leitt til ófarnaðar í rekstri og kannski villt nokkuð um og lengt skuldsetningu ýmissa sveitarfélaga. Ég held að þau fjögur atriði sem ég nefndi séu þau sem upp úr stóðu í þeirri umræðu sem fram fór í efnahags- og skattanefnd um efnið og ég held að nokkuð góð samstaða sé um að sannarlega þurfi að skoða og taka afstöðu til þeirra í þeirri vinnu sem fram undan er. Ég hvet til þess að í hagstjórnarsamningi verði skilningur sveitarfélaganna sá sami og okkar á hlutverki ríkis og sveitarfélaga og samvinna verði aukin. Um leið og ég þakka fyrir þetta frumvarp fagna ég boðuðum breytingum hæstv. ráðherra á sveitarstjórnarlögunum síðar á árinu í framhaldi af þeirri vinnu.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka öllum þeim þingmönnum sem tekið hafa til máls um þetta frumvarp fyrir það sem þeir hafa lagt til málanna og þakka mikinn og víðtækan stuðning við frumvarpið enda held ég að þetta sé allt saman til mikilla bóta. Ég ítreka enn einu sinni að þetta er unnið í náinni samvinnu við forsvarsmenn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þegar svona ástand er eins og er í þjóðfélaginu núna er mikils um vert að sú samvinna sé mikil og ég er ákaflega stoltur af því hversu mikil hún er hvað þetta varðar á milli samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Hér hefur ýmislegt verið sagt og komið fram og ég ætla aðeins að bregðast við því. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson ræddi um afar athyglisverða þætti, að fjórir eða sex einstaklingar í fámennri sveitarstjórn geti tekið stórar ákvarðanir og skuldsett viðkomandi sveitarfélög upp í rjáfur og ráðist allt of mikið í stórar framkvæmdir án þess að íbúar komi að. Ég er alveg hjartanlega sammála því sem hv. þingmaður var að ræða um, þ.e. að það geti fullkomlega komið til álita við endurskoðun sveitarstjórnarlaga að setja inn ákvæði um að íbúum sé gefinn kostur á að tjá sig um stórar og miklar ákvarðanir sem sveitarstjórnin vill fara í, þess vegna með íbúakosningum og maður hugsar kannski svolítið um ef það hefði verið gert fyrr. Virðulegi forseti, þó að íbúar reyni að fylgjast vel með sveitarfélagi sínu, fjárhagsstöðu þess og öðru þá geta kannski ekki allir íbúar lesið úr reikningum, sem ég held að sé dreift í öll hús, eða yfirlitum reikninga hver fjárhagsstaðan er. Dæmi um hvað gæti ruglað þetta er að fjárskuldbindingar utan efnahagsreiknings eru töluvert miklar og koma ekki fram í efnahagsreikningi sveitarfélaganna heldur í einhverjum skýringum á vaxtalagareikningum þannig að í raun, virðulegi forseti, þarf hálfgerða reikningsskilaspesíalista eða endurskoðendur eða mikla og góða bókara til að fara í gegnum þetta og gera sér grein fyrir þessu. Þetta er einn af þeim þáttum sem ég held að sé mikilvægast fyrir okkur að taka til skoðunar í heildarendurskoðuninni, hvernig við getum komið þessum upplýsingum betur til íbúanna og viðkomandi sveitarstjórn geti betur upplýst um hvað er um að vera og í hvað menn eru að spá og þannig sé upplýst ákvörðun tekin. Hv. þm. Róbert Marshall var í svipuðum gír hvað varðar skuldaþol og hallarekstur og þakka ég honum fyrir það sem þar kom fram. Hv. þm. Björn Valur Gíslason gat þess í stuttu andsvari áðan að þegar einstaklingar skuldbinda sig og kaupa sér íbúð eða hvað sem fari þeir í greiðslumat og reiknað sé út hvað viðkomandi geti gert miðað við tekjur, skuldsetningu og annað slíkt og því ekki að gera það líka gagnvart sveitarfélögunum. Það er alveg hárrétt og af sama meiði og ég ræddi hér og hv þm. Ásbjörn Óttarsson talaði um. Hv. þm. Róbert Marshall spurði um störf tekjustofnanefndar. Hún er skipuð fulltrúum allra þingflokka á vegum Sambandsins og ráðuneytisins. Formaður hennar er Gunnar Svavarsson, fyrrverandi alþingismaður og fyrrverandi formaður fjárlaganefndar. Þeirri nefnd er ætlað að yfirfara lög um tekjustofna sveitarfélaga og meta hvernig hægt er að styrkja og breikka tekjustofna sveitarfélaga, auðvitað með tilliti til væntanlegrar verkefnatilfærslu um næstu áramót, þ.e. þegar málefni fatlaðra flytjast yfir til sveitarfélaga. Nefndin skilaði mér áfangaskýrslu í lok síðasta árs og lokaskýrsla nefndarinnar er væntanleg fyrir páskafrí og við erum m.a. að funda um áfangaskýrsluna núna og fundur er settur á morgun. Í áfangaskýrslu nefndarinnar var m.a. á það bent að vandi sveitarfélaganna um þessar mundir væri ekki síður skuldavandi en tekjustofnavandi og því sé brýnt að ríki og sveitarfélög sameinist um aðgerðir til að vinna á verulega þyngri greiðslubyrði einstakra sveitarfélaga, ekki síst vegna erlendra lána. Að þessu brýna verkefni er tekjustofnanefndin m.a. að vinna og ég hygg að við munum sjá það þegar nefndin skilar lokaskýrslu sinni og tillögum um þetta. Hv. þingmaður spurði jafnframt um sameiningar sveitarfélaga vegna þess að það er auðvitað liður í bættri fjárhagsstjórn. Við skulum ekki loka augunum fyrir því að sameining sveitarfélaga og fækkun þeirra er líka þáttur í rekstrarhagræðingu og öðru slíku. Það er skemmst frá því að segja, eins og kom fram í sameiginlegri yfirlýsingu frá mér sem samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og Halldóri Halldórssyni, formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga, þann 29. september sl., að unnið er að því að meta sameiningarkosti í hverjum landshluta í samstarfi við heimamenn og markmiðið er að tillögur verði kynntar á landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga í september í ár. Ég bíð auðvitað spenntur eftir bæði tillögunum og umræðu á þinginu og svo metum við hvað við gerum í framhaldi af því en eins og við höfum sagt mun ráðherra sveitarstjórnarmála í framhaldi af því leggja fyrir hið háa Alþingi tillögur um breytta sveitarstjórnar- og félagaskipan sem tæki þá gildi árið 2014. Mjög metnaðarfullt starf á sér þar stað og sambandið kom líka til liðs við okkur með þessari yfirlýsingu. Þetta hefur verið unnið í ágætisverkefni þar sem Samband íslenskra sveitarfélaga tilnefndi tvo fulltrúa og ráðuneytið tvo og svo eru fulltrúar frá fjórum þingflokkum og bara hin besta vinna sem er í gangi. Meðal annars hafa verið haldnir fundir á fjölmörgum stöðum um landið og rætt við sveitarstjórnarmenn og aðra sem hafa viljað koma. Fundirnir hafa verið ágætir og í morgun í ráðuneytinu var einmitt fundur þar sem farið var í stöðumat að lokinni þessari fundaferð eða þessum fundum og verið að marka hvernig við vinnum næstu skref. Ég get aldrei látið hjá líða, virðulegi forseti, að geta þeirra samþykkta sem sveitarfélög á Austurlandi gerðu um Austurland sem hugsanlega eitt sveitarfélag og þess að sveitarfélög á Vestfjörðum ályktuðu á 60 ára afmæli Fjórðungssambands Vestfirðinga um að skoða þann möguleika að gera Vestfirði að einu sveitarfélagi. Þetta er ákaflega metnaðarfullt og gaman að fylgjast með því hvað sveitarstjórnarmenn eru framsýnir að ræða þessi atriði. Virðulegi forseti. Ég get tekið undir allt það sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, sem situr á forsetastól núna, ræddi um. Þetta er svipað því sem við höfum rætt um sveitarfélögin og ríkissjóð, þ.e. tekjur sveitarfélaga hafa dregist saman, já, já, líka hjá ríkinu. Útgjöld hafa aukist, alveg hárrétt, líka hjá ríkinu. Sveitarfélögin eru að verja grunnþjónustuna, jú, jú, ríkið er líka að verja það sem að því snýr í velferðarþjónustunni. Aðgangur að lánsfé er takmarkaður og erfiður, alveg hárrétt, líka hjá ríkinu fyrir utan það að ríkissjóður er mjög skuldsettur og þarf eitthvað annað en frekari lán. Skuldir aukast og fjármagnskostnaður eykst, þetta er alveg hárrétt, vandi ríkisins er stór og dálítið minni hjá sveitarfélögunum en sams konar vandi er það. Það er vafalaust líka alveg hárrétt, virðulegi forseti, að sveitarfélögin hafa að sjálfsögðu verið að bregðast við þessu. Margar sveitarstjórnir hafa brugðist ákaflega vel við og ég er líka sammála því sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sagði. Ég er alveg sannfærður um að sveitarfélögin eru flestöll með ársfjórðungsleg uppgjör, ekki þó öll. Ég er nokkuð viss um að þau allra minnstu gera ekki ársfjórðungsleg uppgjör, en þau stærri og miðlungsstóru gera þau og þess vegna er verið að flytja í lög að þeim skuli skila til eftirlitsnefnda þannig að við getum fylgst betur með. Ég tel að hv. þm. Björn Valur Gíslason hafi farið yfir það sem gert var og það sem við erum að fara fram á að sveitarfélögin geri og hvort Alþingi hefur kallað eftir því sama. Við skulum vona að svo sé en það er rétt sem hv. þingmaður hélt fram að í bráðabirgðayfirliti yfir niðurstöðu ársins 2009 er ákaflega merkilegt hversu vel hefur tekist til og ég get alveg sagt það, virðulegi forseti, vegna þess að það hlýtur að vera metnaðarmál hvers ráðherra að fylgjast með sínum stofnunum að ég var ákaflega ánægður með hvað stofnanir samgönguráðuneytisins komu vel út og voru ekki umfram fjárhagsheimildir. Ég held að verið sé að takast á við þetta í öllum ráðuneytum þó svo að staðan sé auðvitað frekar ósanngjörn og misjöfn á milli ráðuneyta. Þá kem ég að því sem hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, fjallaði um. Ég vil þakka honum alveg sérstaklega fyrir að hafa efnt til fundar í nefndinni þar sem m.a. fulltrúar í ráðuneytinu voru kallaðir til skrafs og ráðagerða og rætt var um sveitarfélögin í hagstjórninni og það sem þar hefur komið fram. Ég hef ekki fengið nákvæma lýsingu á því hvernig sá fundur var en mér fannst mjög gott að efnahags- og skattanefnd vildi kalla ráðuneytið til, til að ræða þessi atriði og þann hugsanlega hagstjórnarsamning sem verið er að vinna að í fullri og mikilli og góðri samvinnu við stjórnendur og forsvarsmenn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Virðulegi forseti. Ég held að ég þurfi ekki að orðlengja þetta frekar en ítreka bara það sem ég hef sagt. Ég þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið til máls um þetta frumvarp og þann víðtæka stuðning sem þeir hafa lýst gagnvart þessu frumvarpi. Ég vona að samgöngunefnd taki þetta fljótt og vel til skoðunar þó að það komi seint fram og við munum klára þetta mál. Síðast en ekki síst vil ég enn einu sinni ítreka það hvað samstarfið er gott á milli ráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga og þannig á það auðvitað að vera og þannig verður það áfram í þeirri vinnu sem við erum í, bæði hvað varðar sveitarstjórnarlögin, svo ég tali ekki um gerð hagstjórnarsamnings og þess sem á að fylgja honum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 78/1997, um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar. Málið hefur verið til umfjöllunar í allsherjarnefnd. Með frumvarpinu er lagt til að framlag ríkissjóðs til þjóðkirkjunnar verði lækkað um 160 millj. kr. á árinu 2010 frá því sem orðið hefði að óbreyttum lögum og jafnframt að framlag ríkissjóðs til Kristnisjóðs verði lækkað samsvarandi um 9 millj. kr. Á fundi nefndarinnar kom fram að lækkunin byggist á sérstökum viðaukasamningi frá 10. nóvember 2009 sem lagður var fyrir kirkjuþing og samþykktur. Samningurinn er viðauki við samkomulag íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar um kirkjujarðir og launagreiðslur presta og starfsmanna þjóðkirkjunnar frá 10. janúar 1997. Samningurinn er útfærður í 60. gr. laga um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar og því nauðsynlegt að leggja til breytingar á lögunum í samræmi við viðaukasamninginn. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Þór Saari sat fund allsherjarnefndar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur þessu áliti. Erla Ósk Ásgeirsdóttir, Vigdís Hauksdóttir, Ögmundur Jónasson og Þráinn Bertelsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið skrifa Steinunn Valdís Óskarsdóttir formaður, Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Ólöf Nordal og Róbert Marshall.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti við 2. umr. frá hv. efnahags- og skattanefnd um þetta litla leiðréttingarmál sem stafar af því að þau lög sem þingið afgreiddi hér í desember um tekjuskatt, annars vegar um sameiningu skattumdæmanna og hins vegar breytingar á tekjuskattskerfinu, voru birt í öfugri röð við það sem þingið gerði ráð fyrir við afgreiðslu sína. Frumvarpið er því fram komið til að leiðrétta þá ágalla sem þeim mistökum við birtingu fylgdu. Um leið er áréttað um uppgjörstímabil fyrirtækja sem gera upp utan almanaksárs, þ.e. hafa sérstök uppgjörstímabil. Mælir nefndin með því að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Auk mín standa að álitinu hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Magnús Orri Schram, Pétur H. Blöndal, Tryggvi Þór Herbertsson, Birkir Jón Jónsson, Ögmundur Jónasson, Lilja Mósesdóttir og Þór Saari.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. menntamálanefndar um frumvarp til laga um framhaldsfræðslu á þskj. 751. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá mennta- og menningarmálaráðuneyti, fulltrúa atvinnulífsins, Öryrkjabandalagsins, framhaldsskóla og símenntunarstöðva. Frumvarpinu er ætlað að styrkja lagalegan grundvöll framhaldsfræðslu hér á landi og gera hana að fimmtu grunnstoð íslensks menntakerfis. Stuðlar frumvarpið þannig að vexti almenns menntunarstigs þar sem einstaklingar með stutta formlega skólagöngu afli sér frekari menntunar. Jafnframt markar frumvarpið lokaáfanga í heildarendurskoðun á lagaumhverfi íslensks menntakerfis sem byggist á því að veita einstaklingum tækifæri til náms alla ævi. Þannig er horft á menntakerfið sem eina heild frá leikskóla til háskóla, til framhaldsfræðslu og til óformlegrar menntunar sem fer fram utan skólakerfisins. Á undanförnum árum hefur framhaldsfræðslu vaxið fiskur um hrygg og er hún nú margháttuð og umfangsmikil. Með frumvarpi þessu er lagður grunnur að heildstæðu kerfi framhaldsfræðslunnar þar sem einstaklingum er veittur stuðningur óháð stéttarfélagsaðild. Frumvarpið gerir ráð fyrir að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fari með yfirstjórn málefna framhaldsfræðslunnar og beri ábyrgð á almennri stefnumótun hennar í samráði við hagsmunaaðila. Enn fremur ber hann ábyrgð á almennri stjórnsýslu, málefnum Fræðslusjóðs, stuðningi við þróun og nýsköpun sem og eftirliti og mati. Ráðherra getur samkvæmt frumvarpinu falið öðrum aðila að votta einstakar námskrár og námslýsingar, veita fræðsluaðilum viðurkenningu, annast fjárreiður og umsýslu með Fræðslusjóði og annast söfnun og miðlun upplýsinga um framhaldsfræðslu, samanber 15. gr. Í III. kafla er fjallað um fjárveitingar til framhaldsfræðslu og Fræðslusjóðs. Fræðslusjóður hefur það hlutverk, samkvæmt 10. gr., að stuðla að því að til séu viðeigandi námstækifæri fyrir einstaklinga og að skapa skilyrði fyrir því að einstaklingar geti nýtt sér slík tækifæri. Starfsmenntamál opinberra starfsmanna munu einnig vera á meðal verkefna sjóðsins. Samkvæmt frumvarpinu skipar ráðherra Fræðslusjóði átta manna stjórn til fjögurra ára í senn eftir tilnefningum frá aðilum vinnumarkaðarins, þ.e. frá ASÍ, SA og BSRB, félags- og tryggingamálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti og Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem tilnefna sameiginlega. Formaður stjórnar er þó skipaður án tilnefningar. Í IV. kafla er fjallað um mat og eftirlit með gæðum en frumvarpið gerir ráð fyrir að fræðsluaðilar meti sjálfir árangur og gæði fræðslustarfsins, birti opinberlega upplýsingar um innra gæðamat sitt og áætlanir um umbætur. Aftur á móti hefur ráðherra umsjón með úttektum, könnunum og rannsóknum sem miða að því að tryggja almenn gæði framhaldsfræðslu og almennan skilning og þekkingu á málefnum er henni tengjast. Að jafnaði skal slík framkvæmd vera falin óháðum aðila. Er hér um sambærilega uppbyggingu að ræða og finna má í lögum um framhaldsskóla, nr. 92/2008. Álit nefndarinnar er að mikið og gott starf hafi verið unnið í gegnum Fræðslumiðstöð atvinnulífsins af aðilum vinnumarkaðarins (ASÍ og SA), í samstarfi við stjórnvöld, á sviði framhaldsfræðslu. Einstaklingar sem ekki hafa lokið prófi frá framhaldsskóla hafa fengið tækifæri til að afla sér menntunar og bæta stöðu sína á vinnumarkaði. Verði frumvarpið að lögum telur nefndin að árangurinn muni aukast og undirstöður framhaldsfræðslustarfs með starfsemi símenntunarstöðva styrkjast. Með frumvarpinu er lagður grunnur að hærra menntunarstigi þjóðarinnar sem er samkvæmt skýrslu Efnahags- og framfarastofnunar OECD lágt í alþjóðlegum samanburði. Enn fremur er talið að bætt menntun ófaglærðra hafi jákvæð áhrif á efnahagslífið og auki lífsgæði þeirra er sækja sér slíka þekkingu. Nefndin fagnar þeirri áherslu í frumvarpinu að nám sem fram fer innan framhaldsfræðslunnar verði metið að verðleikum. Áréttar nefndin mikilvægi þess að einstaklingar fái tækifæri til að ljúka einingabæru námi sem tryggir viðkomandi rétt til áframhaldandi náms. Það er álit nefndarinnar að til að skapa megi heildstætt menntakerfi hér á landi verði að brúa þau bil sem kunna að vera á milli mismunandi grunnstoða þess. Verði frumvarp þetta að lögum hefur fimmta grunnstoð menntakerfisins fengið lagalegan grundvöll og leggur nefndin áherslu á mikilvægi þess að flæði milli framhaldsfræðslunnar og til að mynda framhaldsskólakerfisins sé tryggt en það gerir frumvarpið ekki að óbreyttu. Nefndin telur að með aukinni samvinnu aðila frá hinu almenna skólakerfi og framhaldsfræðslunnar náist aukið flæði milli þessara grunnstoða. Þar mun þekking og reynsla úr almenna skólakerfinu nýtast vel, t.d. við mat á einingum milli kerfa, upplýsingagjöf o.fl. Leggur nefndin því til að Félag íslenskra framhaldsskóla fái fulltrúa í stjórn Fræðslusjóðs. Nefndin fjallaði ítarlega um menntun þeirra sem sinna framhaldsfræðslu en ekki er gerð krafa um ákveðna menntun eða aðra hæfni þeirra samkvæmt frumvarpinu. Álit nefndarinnar er að nauðsynlegt sé að kveða á um hæfni þeirra sem sinna þessari kennslu. Áréttar nefndin þó að ekki eigi alltaf við að krefjast hefðbundinnar kennaramenntunar enda getur verið mikill akkur í að leita í reynslu og þekkingu þeirra sem hafa starfað á viðkomandi sviði í langan tíma. Leggur nefndin því til breytingar á 7. gr. frumvarpsins sem gerir það að verkum að viðurkenning ráðherra til þeirra sem annast framhaldsfræðslu verði byggð á mati á færni þeirra sem annast framhaldsfræðslu með tilliti til þekkingar þeirra og reynslu ásamt öðrum atriðum sem talin eru upp í greininni, svo sem mati á aðstöðu til kennslu, skipulagi í námskrám, fjárhagslegum tryggingum og gæðakerfi með áherslu á nám fullorðinna. Nefndin leggur jafnframt til aðrar smávægilegar breytingar er varða lagatæknileg atriði. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á þskj. 750 og eru eins og þar stendur. Að lokum þakka ég nefndarmönnum samstarfið. Um málefnið hefur ríkt samstaða í nefndinni og einhugur um vinnu við framgang þess.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. formanni menntamálanefndar Oddnýju G. Harðardóttur fyrir framsögu hennar. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns ríkti eindrægni í menntamálanefnd hvað varðar þetta frumvarp og þrátt fyrir að sú sem hér stendur hafi verið fjarstödd þegar nefndarálitið var afgreitt tekur hún engu að síður undir hvert orð sem fram kemur hér. Þetta er merkur áfangi. Við erum að ljúka heildarendurskoðun á lagaumhverfi íslensks menntakerfis. Við höfum lokið endurskoðun á leik-, grunn-, framhalds- og háskólastigi og hér er, eins og fram kom í ræðu hv. formanns menntamálanefndar, fimmta grunnstoðin vonandi að verða að veruleika. Það skiptir afar miklu máli að þetta frumvarp verði að lögum, ekki bara vegna þeirrar óformlegu menntunar sem framhaldsfræðslan veitir utan skólakerfisins heldur ekki síður vegna þess að nú er horft til þess að raunfærnimat einstaklinga verði metið. Það sýndi sig í heimsókn menntamálanefndar til Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins hve merkt starf er í raun og veru innt af hendi á þessum stöðum, hvernig aðilar hafa nú í þessu árferði ákveðið að snúa til baka, fengið raunfærnimat, oftar en ekki gengið inn í sínar iðngreinar og eru langt komnir með að ljúka sínu námi. Hér hefur verið fyrir hendi kerfi sem gerir fólki sem einhverra hluta vegna féll úr námi á sínum tíma kleift að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið fyrr á lífsleiðinni og ljúka menntun sinni, námi í iðngrein eða einhverju öðru sem hugur þeirra stóð til. Verkefnin sem unnin eru í framhaldsfræðslunni hjá Fræðslumiðstöð atvinnulífsins, sem og hjá öllum símenntunarstöðvum vítt og breitt um landið, verða núna með þeim hætti að við erum að byggja brú yfir í hefðbundið skólastarf. Það er verið að færa og gera nám innan framhaldsfræðslunnar einingabært svo það nýtist fólki inn í hið hefðbundna skólakerfi, ef við getum orðað það svo. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Hér er lagður grunnur að hærra menntunarstigi þjóðarinnar. Samkvæmt skýrslu OECD stöndum við okkur ekki mjög vel hvað það varðar en hér er lagður grunnur að því. Fimmta grunnstoð íslensks menntakerfis verður vonandi að veruleika með samþykki þessa frumvarps. Herra forseti. Ég fagna þeim áfanga.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér ánægjulegt frumvarp sem er frumvarp til laga um framhaldsfræðslu. Eins og þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað lýsi ég því yfir að samstarfið í hv. menntamálanefnd var afar ánægjulegt og greinilegt að það var metnaður allra að ljúka þessu þarfa máli. Mig langar að fara yfir örfá atriði í þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi er talað um skipulag framhaldsfræðslu á vegum fræðsluaðila sem hljóta ákveðna viðurkenningu og það skiptir heilmiklu máli. Við sjáum hér háleit markmið þar sem talað er um að veita einstaklingum með stutta skólagöngu aukin tækifæri til virkrar þátttöku í samfélaginu. Það er talað um að veita einstaklingum á vinnumarkaði með stutta formlega skólagöngu viðeigandi námstækifæri, auðvelda þeim að hefja nám að nýju og auk þess að gefa einstaklingum færi á að efla starfshæfni sína og efla ábyrgð í því tilliti. Síðan er talað um úrræði til að mæta þörfum atvinnulífsins fyrir aukna þekkingu og hæfni og að veita einstaklingum sem búa við skerta möguleika til náms eða atvinnuþátttöku framhaldsfræðslu þar sem tekið er mið af ójafnri stöðu þeirra eða hæfni. Einnig á að afla viðurkenningar á gildi náms sem fellur utan hins formlega framhaldsskóla og háskólakerfis, stuðla að því að nám og reynsla sem aflað er utan hins formlega skólakerfis verði metin að verðleikum og efla menntunarstig í landinu og íslenskt menntakerfi. Þetta eru háleit markmið og það er svo sannarlega ánægjulegt að sjá þau hér og vonandi verða þau að lögum. Mig langar aðeins til þess að fara í orðskýringar. Ég er mjög ánægð með þetta orð, framhaldsfræðsla, þar sem ekki er bara verið að tala um nám og kennslu heldur nám, úrræði og ráðgjöf. Það á að mæta þörfum einstaklinga sem eru með stutta formlega skólagöngu að baki og það er ekki skipulagt á grundvelli hinnar formlegu menntunar. Ég held að þessi atriði, nám, úrræði og ráðgjöf, skipti afar miklu máli því oft og tíðum eru nemendur sem fara í þessa framhaldsfræðslu ekki með mikið nám að baki, gjarnan er langt síðan þeir hafa verið í námi og kannski ekki ólíklegt að einhverjir þeirra hafi neikvæða reynslu af skólakerfinu. Ég legg áherslu á að mér finnst skipta mjög miklu máli að það er nám sem þarna fer fram, þau fá ákveðin úrræði og kenndar eru leiðir til að ná árangri, leiðir til þess að komast fram hjá hömlunum sem hugsanlega valda því að viðkomandi hefur ekki farið alveg hefðbundna leið í námi, og síðan ráðgjöf um það hvernig maður fer í gegnum nám og eins hvernig best sé að fara í framhaldið. Mig langar einnig að minnast á raunfærnimatið sem ég held að sé afar dýrmætt tæki sem við erum sem betur fer nú þegar búin að taka talsvert í notkun. Þar fær fólk ekki bara skólagöngu sína metna heldur starfsreynslu, starfsnám og jafnvel félagsstörf og lífsreynslu. Þetta er afar mikils virði því þegar fólk er búið að ná ákveðnum aldri er það ekki síst lífsins skóli sem skiptir máli þegar áfram er haldið í námi. Í sambandi við tilhögun námsins er ég mjög ánægð með að þetta sé hugsað sem nám samhliða vinnu og það sé hugsað fyrir því að á náminu sé eðlilegt mat þannig að nemendur sem það vilja geta fengið þetta nám sitt metið inn í formlegt nám, t.d. í framhaldsskólakerfinu. Það skiptir heilmiklu máli að byggð sé ákveðin brú til annarra stoða menntakerfisins. Ég held að það skipti mjög miklu máli að hér sé talað um að gera námskrár eða námslýsingar og að ráðherra eða aðili á hans vegum þurfi að votta þær námskrár, því þá er ákveðin samræming þarna á milli og það auðveldar einmitt þessa brúargerð yfir í annað nám. Hér er talað um viðurkenningu fræðsluaðila, eða sérstaka leyfisveitingu í raun og veru, þar sem þarf að vera til staðar aðstaða, skipulag og námskrá, fjárhagur þarf að vera í lagi og það sem skiptir miklu máli, tilvist gæðakerfis með áherslu á nám fullorðinna. Á síðari stigum hefur nefndin viljað breyta þarna um og kemur fram með breytingartillögu um að ákveðin menntun og reynsla sé að sjálfsögðu metin líka þegar aðilum er veitt leyfi til þess að stunda eða bjóða upp á svona framhaldsfræðslu. Einnig er talað um Fræðslusjóð sem á að hafa þrenns konar hlutverk. Hann á að styrkja kennslu, þar kemur raunfærnimatið og náms- og starfsráðgjöf inn, og síðan nýsköpun og þróunarverkefni. Margt í þessu frumvarpi væri jafnvel spennandi að hið formlega menntakerfi tæki talsvert mið af. Í sambandi við stjórnina, eins og hv. formaður menntamálanefndar benti á, liggur hér frammi breytingartillaga í þá veru að einum manni verði bætt inn í stjórnina og Félag íslenskra framhaldsskóla fái sinn stjórnarmann til þess í raun og veru að tryggja þessa brúarsmíð frá framhaldsfræðslunni yfir í hið formlega menntakerfi. Síðan er talað um mat og eftirlit sem ég held að skipti mjög miklu máli, þ.e. að því sé fylgt eftir að þetta nám sé í samræmi við lög og gæði þess séu viðurkennd. Rætt er um réttindi einstaklinga, bæði að gætt verði að persónuverndarsjónarmiðum og eins að ákveðin skrá verði haldin yfir námsferla þannig að einstaklingar geti auðveldlega geymt það sem þeir hafa lokið ef þeir taka hlé á þessari menntun sinni, eins og gert er í öðrum kerfum, og þeir geti síðan haldið áfram á grundvelli þess. Hér er talað um ytra og innra eftirlit þar sem er gert ráð fyrir að fræðsluaðilarnir sjálfir meti sitt innra starf og ráðuneytið eða óháðir aðilar í umboði ráðherra sjái síðan um hið ytra eftirlit. Við gerum heilmiklar kröfur til þessarar framhaldsfræðslu, til þessa námsúrræðis og ráðgjafar sem hér er boðið upp á, og það skiptir mjög miklu máli. Á heildina litið held ég að við séum með afar merkilegt mál í höndunum þar sem við erum í raun og veru að byggja fimmtu stoðina í menntakerfi okkar. Núna erum við með heildstæða löggjöf um menntamál nánast frá vöggu til grafar. Markmiðið er náttúrlega fyrst og fremst að auka menntunarstig þjóðarinnar um leið og við viðurkennum að reynsla, þekking og lífsins skóli skiptir mjög miklu máli og að það sé eðlilegt þegar maður er orðinn fullorðinn eða eldri að maður fái það metið sem hluta af skólagöngu sinni. Ég er mjög ánægð með þær áherslur sem hérna koma fram í því að gert er ráð fyrir að nemendum sé kennt að læra miðað við sínar aðstæður. Eins og ég minntist á framar í máli mínu eiga sjálfsagt margir af þeim aðilum sem ekki hafa lokið formlegu námi við einhvers konar námserfiðleika að etja og það er afar mikilvægt að þeir fái aðstoð og hvatningu til þess að þeir sjái að það er hægt að læra með ýmsum ráðum og þótt manni hafi kannski einhvern tímann ekki gengið vel er mjög líklegt að með nýjum aðferðum geti maður lært og nýtt reynslu sína og þekkingu. Ég er ánægð með að gert sé ráð fyrir námskrám þannig að það er í raun og veru hæfileg samræming til hagræðis fyrir alla. Við megum ekki gleyma því að því miður er menntunarstig Íslendinga kannski ekki eins gott og við gjarnan vildum. Þannig kemur t.d. fram í athugasemdum við frumvarpið að 31% Íslendinga á aldrinum 25–64 ára höfðu ekki lokið formlegu námi umfram skyldunám árið 2005. Það þýðir sem sagt að 45.000 Íslendingar höfðu aðeins lokið grunnskólanámi árið 2005, 60.000 manns höfðu lokið framhaldsskóla eða viðbótarnámi og önnur 45.000 höfðu lokið háskólaprófi. Það er sem sagt einkenni á íslenskum vinnumarkaði að menntunarstig er lágt. Það hlýtur því að skipta okkur miklu máli og vera beinlínis efnahagslegur ávinningur og auka lífsgæði Íslendinga að við komum á ákveðnu úrræði til þess að fólk á öllum stigum og öllum aldri geti fundið leið til þess að auka menntunarstig sitt og finna menntun við sitt hæfi.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um framhaldsfræðslu sem hefur það markmið að styrkja lagalegan grundvöll þeirrar starfsemi sem réttilega hefur verið kölluð fimmta stoðin í menntakerfi okkar. Formaður menntamálanefndar fór vel yfir þær áherslur sem koma fram í frumvarpinu og þau sjónarmið sem búa að baki þeim breytingartillögum sem koma frá menntamálanefnd við frumvarpið. En mig langar að nota tíma minn hér til að fjalla nokkrum orðum um þær vísbendingar sem frumvarpið og sú mikilvæga starfsemi, framhaldsfræðsla, gefur okkur um stöðuna í menntakerfi okkar. Við Íslendingar hreykjum okkur oft af því að við séum vel menntuð þjóð sem verji miklum fjármunum til menntamála. Það er rétt að fjárframlög til menntamála eru hlutfallslega há hér á landi í alþjóðlegum samanburði og hafa farið vaxandi en hinu getum við ekki neitað, og það kemur kannski óþægilega við okkur, að menntunarstig á íslenskum vinnumarkaði er lágt og sá hópur sem einungis hefur lokið skyldunámi er óvenju stór í alþjóðlegum samanburði. Eins og kom fram í máli hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur hér á undan hefur 31% Íslendinga á aldrinum 25–64 ára ekki lokið námi umfram skyldunám. Þetta er gríðarlega stór hópur, nánar tiltekið 45 þúsund manns, ef tekið er mið af þessum gögnum frá 2005. Það segir sína sögu á móti að jafnstór hópur, um 45 þúsund manns, hefur hins vegar lokið háskólanámi, sem er nokkuð yfir meðaltali innan OECD-ríkjanna. Hvað segir þetta okkur? Goðsögnin um að Ísland sé samfélag þar sem allur þorri almennings er vel menntaður er ekki nema að takmörkuðu leyti í samræmi við þann veruleika sem við okkur blasir, því miður. Það er erfitt að þurfa að viðurkenna þetta en tölurnar tala sínu máli. Tæpur þriðjungur landsmanna á vinnumarkaði hefur lokið háskólaprófi en jafnstór hópur er eingöngu með grunnskólamenntun og það heitir á mannamáli að djúp gjá hefur myndast milli vel menntaðra Íslendinga og hinna sem hafa litla formlega skólagöngu að baki. Stærðargráðan er sláandi. Það eru tæplega 30 þúsund manns skráðir í íslenska framhaldsskóla árið 2009 og ef við gefum okkur, eins og rannsóknir hafa sýnt á undanförnum árum, að um þriðjungur hverfi úr námi eru það um 10 þúsund manns. Þetta er grafalvarlegt mál og áfellisdómur að mínu mati yfir menntakerfi okkar hve stór hlutur nemenda hrökklast úr skólakerfinu eftir að skyldunámi er lokið. Afleiðingin er dýrkeypt fyrir einstaklinginn og samfélagið. Stór hluti fjárfestingarinnar í menntakerfinu skilar sér ekki í þjóðarbúið en það sem enn meira er um vert, við erum ekki að virkja sem skyldi þann auð sem býr í þjóðinni þegar þriðji hver nemandi yfirgefur skólakerfið án þess að afla sér framhaldsmenntunar. Ég tel að þetta verkefni sé svo stórt, svo afdrifaríkt að það kalli á sérstakt þjóðarátak og tónninn hefur þegar verið sleginn, því að í yfirlýsingu stjórnvalda frá 17. febrúar 2008 segir: „Stefnt verði að því að eigi fleiri en 10% fólks á vinnumarkaði verði án viðurkenndrar starfs- eða framhaldsskólamenntunar árið 2020.“ Hér er hins vegar mikið verk að vinna. Við höfum sett okkur markmiðið en hingað til hefur minna farið fyrir áþreifanlegum tillögum um hvernig við ætlum að ná þessu háleita markmiði. Það eru ekki nema tíu ár til stefnu. Verkefnið er risavaxið og við þurfum að skipuleggja strax hvernig við ætlum að tryggja að framhaldsskólakerfið á Íslandi nái að svara þörfum nemenda með ólíka hæfileika og getu. Ég held að við þurfum að horfa gagnrýnum augum á menntakerfi okkar og viðurkenna að við höfum kannski vanrækt að hluta til það hlutverk að spyrja nægilega gagnrýninna spurninga um innra starfið í okkar skólum. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að búa svo um hnútana að menntakerfið leitist við að draga fram og virkja hæfileika hvers einasta nemanda með námsleiðum og úrræðum sem eru sniðin að þeim óhjákvæmilega fjölbreytileika sem hlýtur að birtast í hæfileikum og getu ólíkra einstaklinga. Sumir eru lesblindir en snillingar í höndunum, aðrir glíma við ofvirkni en hafa óumdeilanlega færni á tilteknum verklegum sviðum, enn aðrir berjast við einhverfu sem kallar á mikla sérkennslu, en það veitir okkur ekki skjól til að bjóða þjónustu sem er ófullnægjandi. Við eigum að hafa metnað til að sinna hverjum einasta manni með það að markmiði að hann komi sterkari út úr skólakerfinu, fær um að taka þátt í lífinu af reisn. Allir geta lært þótt þarfirnar séu vissulega mismunandi. Þetta er í raun krafa um eins konar þjónustutryggingu í íslenska skólakerfinu, að við lítum á það sem rétt hvers nemanda að fá fullnægjandi þjónustu í menntakerfinu. Ég vil taka dæmi af raunfærnimatinu, sem ég tel að sé afar mikilvægt verkfæri í fullorðinsfræðslunni og framhaldsfræðslunni, og þetta frumvarp gerir vel í því að styrkja stöðu raunfærnimatsins í lagaumhverfi okkar. Ég tel að sama hugsun og þar gildir, að meta hvern einstakling að verðleikum, sé leiðarvísir um það hvernig við þurfum að haga málum okkar í framhaldsskólakerfinu til að koma í veg fyrir það að brottfallið verði áfram svo stórt að við þurfum að sinna fólki sem fær annað tækifæri til náms með þeim umfangsmikla kostnaði sem raun ber vitni. Hér er vissulega verið að taka á brýnni þörf í okkar menntakerfi eins og það lítur út í dag en það er meira en að segja það fyrir menntakerfið, fyrir þetta stoðkerfi fyrir þá sem eru að sækja sér annað tækifæri til náms að þurfa að setja þetta mikla fjármuni í þá kennslu, sérstaklega á tímum eins og þessum þegar við þurfum að spara hverja krónu. Það frumvarp sem hér er til umræðu er sannarlega mikilvægt innlegg til að styrkja enn frekar samstarf stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins og skólakerfisins á sviði fullorðinsfræðslu í landinu. Ég nefni sérstaklega þá breytingartillögu menntamálanefndar að huga að formlegri aðkomu Félags framhaldsskóla að stjórn Fræðslusjóðs sem nauðsynlegri tengingu og samþættingu milli þeirra aðila sem hafa með höndum fullorðinsfræðslu í landinu. Ég vil brýna okkur, brýna þingmenn úr öllum flokkum að grípa til róttækra aðgerða til að draga úr brottfalli í framhaldsskólum okkar og tryggja það að allir nemendur í framhaldsskólum fái þá fræðslu og menntun sem virkjar hæfileika þeirra og getu.