Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, innanríkisráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Við fengum að heyra í gær frá hv. formanni fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur, að til stæði að grípa til alvarlegra niðurskurðaraðgerða vítt og breitt í hinum viðkvæmasta ríkisrekstri undir því yfirskyni að slíks væri þörf til að bregðast við brýnni fjárþörf á Landspítalanum. Nú hefur margsinnis verið bent á aðra kosti til að bæta úr því sem úrbóta er þörf á Landspítalanum en niðurskurð í velferðarþjónustu. Þegar horft er á þetta blasir við hversu sérkennileg forgangsröðun er þarna í gangi af hálfu ríkisstjórnarinnar, að draga saman vaxtabætur og barnabætur þannig að meðaltekjuhjón með mikla skuldabyrði og þrjú börn muni tapa tugum þúsunda á breytingunni, skera niður í þróunaraðstoð, auka enn á niðurskurð hjá Ríkisútvarpinu og skera niður starfsendurhæfingu þar sem menn ganga gegn samningsbundnum skyldum ríkisins. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig þetta komi heim og saman við sýn ríkisstjórnarinnar að öðru leyti. Nú hefur hann oft talað um að það þurfi að mæta með sérstökum hætti fólki í greiðsluvanda, fólki sem er með þunga skuldabyrði vegna þess að hinar almennu aðgerðir ríkisstjórnarinnar muni ekki duga fyrir þann hóp. Nú er akkúrat verið að fara alveg nýjar brautir til að taka peninga af því fólki sem er með þunga skuldabyrði og mikla greiðslubyrði. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Hvernig getur ríkisstjórnin lagt mál upp með þessum hætti? Þegar maður horfir líka á viðbrögð aðila vinnumarkaðarins er eins og sprengju hafi verið varpað í mjög erfitt ástand á vinnumarkaði akkúrat núna.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason getur ekki byrjað á því að gefa sér einhverjar forsendur og spyrja svo hvernig þær fari heim og saman við stefnu ríkisstjórnarinnar ef þær forsendur sem hv. þingmaður gefur sér eru ekki réttar. Þessi ríkisstjórn hefur að sjálfsögðu þurft að fást við þann vanda sem var við að etja í ríkisfjármálunum og birtist meðal annars í því að halli á rekstri ríkisins þetta árið verður margfalt meiri en hann átti að vera samkvæmt síðustu fjárlögum síðustu ríkisstjórnar. Það hefur þýtt að víða hefur þurft að leita fanga við að spara fjármagn. Þar hafa menn sérstaklega hugað að því að snúa við þeirri neikvæðu þróun sem átti sér stað meira og minna allt síðasta kjörtímabil, þ.e. að niðurskurðurinn á því tímabili annars vegar skaðaði stórlega heilbrigðiskerfið en dró líka allan þrótt úr atvinnulífinu, efnahagslífinu og samfélaginu öllu. Því þurfti að snúa við. Annað sem hefur verið haft að leiðarljósi er að standa vörð um grunnþjónustuna. Enda þótt stór hluti og stærstur hluti ríkisútgjalda fari til heilbrigðismála eða félagsmála hefur engu að síður verið hugað alveg sérstaklega að því að standa vörð um þá málaflokka. Þar sem menn hafa velt fyrir sér sparnaði, t.d. í bótakerfinu, hefur eingöngu verið litið til þeirra sem hafa hæstar tekjur. Menn hafa ekki talað um að draga úr bótum til þeirra sem hafa lægri tekjur. Hvað varðar það sem hv. þingmaður nefndi, barnabætur, var jú umræða um það. Ég geri ekki ráð fyrir að nein skerðing verði á barnabótum þegar niðurstaða fjárlagavinnunnar liggur fyrir. Þar með stendur þessi ríkisstjórn vörð um gríðarlega aukningu barnabóta sem verða þá miklu hærri en þær voru að meðaltali á síðasta kjörtímabili þegar hv. þingmaður átti sæti í ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Við heyrum hér mikil tíðindi frá hæstv. forsætisráðherra. Hann er að draga til baka það sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fræddi okkur um í morgunútvarpinu í gærmorgun að væri samþykkt stefna ríkisstjórnarinnar. Hún vísaði til þess aftur og aftur og aftur að það sem hún væri að boða væri samþykkt stefna ríkisstjórnarinnar. Hún vísaði til þess að þetta hefði verið rætt á ríkisstjórnarfundi á föstudag og það voru kynntar í fjárlaganefnd hugmyndir í þessa veru um helgina. Það er því algjörlega ótrúlegt að sjá að forsætisráðherra hefur ekki einu sinni döngun í sér til þess að verja sinn duglega þingmann sem gengur fram fyrir skjöldu til að tala fyrir þessari hörmulegu stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem hann leiðir. Hv. þingmaður fórnar sér í skítverkin fyrir hæstv. forsætisráðherra sem kemur hér núna og afneitar þingmanninum, formanni fjárlaganefndar. Það er búið að boða ákveðna hluti. Ef hæstv. fjármálaráðherra telur að ég sé að gefa mér einhverjar forsendur er við hann að sakast. Hann fékk aukatíma upp á margar vikur til að undirbúa fjárlög. Þess sér lítinn stað núna þegar við bíðum enn eftir að sjá hvaða mynd fjárlögin taka á sig. Búið er að boða nýjan bankaskatt sem 

Virðulegur forseti. Voðalega er undarlegt að hlusta alltaf á þessa útúrsnúninga hv. þingmanns sem talar ýmist í hring eða í andstöðu við sjálfan sig, byrjar hér á því að skammast yfir einhverri stefnu sem hann gefur sér að eigi að verða ofan á 

Þögn í þingsalnum.

Þegar ég útskýrði fyrir hv. þingmanni að ég telji að það muni ekki reynast nauðsynlegt að grípa til þeirra ráða sem hann nefndi þá kemur hv. þingmaður hingað upp og fer að skammast yfir því og er þá mjög ósáttur við það að ríkisstjórnin muni líklega ekki gera það sem hann var ósáttur við að hún ætlaði að gera í fyrri fyrirspurn sinni. Þetta er náttúrlega mjög undarleg nálgun á hlutina og virðist snúast um það eitt að vera á móti hverju sem ríkisstjórnin ætlar að gera eða ætlar ekki að gera. Svo víxlar hv. þingmaður eftir því hver hann telur að sé stefna ríkisstjórnarinnar. Auðvitað hafa menn þurft að velta við öllum steinum. Hverjum steini hefur verið velt við í vinnu við fjárlagagerðina og menn hafa meðal annars og að sjálfsögðu þurft að skoða stóra útgjaldaliði eins og bótakerfið. Eðlilega urðu menn að skoða það. Hv. þingmaður ætti að fagna því ef mönnum tekst að finna sparnaðarleiðir annars staðar til að geta að fullu staðið  
            

Virðulegi forseti. Það verður að viðurkennast að stefna ríkisstjórnarinnar fyrir 2. umr. fjárlaga er nokkuð óljós. Mig langar að inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því sem undir hann heyrir. Nú hefur komið fram í fjölmiðlum að ætlunin sé ekki aðeins sú, eins og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu sjálfu, að auka ekki við þróunarsamvinnu eins og þingsályktun um þróunarsamvinnu gerir ráð fyrir heldur að halda henni í raun og veru í sama horfi og áður. Þær fréttir bárust um helgina og í útvarpsviðtali að ætlunin væri að skera niður hjá Þróunarsamvinnustofnun Íslands milli umræðna. Ég verð að segja að mér finnst þetta óhugnanleg tíðindi því að við verðum að átta okkur á því að þegar við horfum á okkar stöðu, sem vissulega hefur verið þröng og erfið undanfarin ár miðað við það sem við höfum átt að venjast, þá erum við eigi að síður í hópi 15–20 ríkustu þjóða í heimi. Hvaða þjóðir höfum við verið að styðja? Malaví, Mósambík og Úganda í gegnum þróunarsamvinnustofnunina, ríki sem raðast í sæti 160–180 á heimslistann yfir ríkidæmi þjóða. Í Malaví höfum við hjálpað í gegnum þróunarsamvinnustofnunina að byggja upp heilbrigðisþjónustu og fæðingarþjónustu þar sem 16 konur deyja á hverjum degi vegna erfiðleika í fæðingu. Þar hefur íslensk þróunaraðstoð komið að gagni við að draga úr því. Í Mósambík þar sem skólaganga fólks yfir 25 ára aldri er sú stysta í heimi hefur Ísland stutt við fullorðinsfræðslu. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra hvort það geti virkilega verið ætlunin að skera niður framlög til þróunarsvæða milli umræðna í fjárlögum, hvort við eigum að trúa því að við séum bara að hverfa frá því að reyna að ná upp í þau markmið sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett og við erum enn þá langt frá, hvort hæstv. utanríkisráðherra styðji slíkar ráðstafanir ef þær verða lagðar til.

Virðulegi forseti. Það er rétt að til stendur að skerða frekar framlög til þróunarsamvinnu milli umræðna. Það er gert til þess að stoppa upp í það gat sem hér hefur verið rætt um. Þeim fjármunum verður meðal annars ráðstafað til heilbrigðismála á Íslandi. Það eru að sjálfsögðu vonbrigði gangi þetta eftir en þetta er hins vegar planið með þá fjármuni.

Virðulegi forseti. Ég get þó alla vega þakkað hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýr svör. Planið er sem sagt að skerða þróunarsamvinnu, þróunaraðstoð við fátækustu ríki heims. Planið er að fara ekki í aukna tekjuöflun, til að mynda á útgerðarmenn. Við þekkjum umræðuna sem við áttum hérna um hið sérstaka veiðigjald og þann tekjumissi sem ríkissjóður varð fyrir þegar því var breytt í sumar. Nei, við ætlum að sækja peningana til Malaví, Mósambík og Úganda. Ég verð að segja að mér finnst ekki sérstaklega mikil reisn yfir þeim tillögum í fjárlagagerðinni. Ég trúi því varla fyrr en ég tek á ef ég á eftir að sjá hæstv. utanríkisráðherra styðja þessa tillögu. Þetta snýst ekkert um hægri eða vinstri pólitík. Við getum bara litið til nágrannaþjóða okkar þar sem eru ríkisstjórnir sem spanna allt litrófið, þær hafa ekki skert þessa hluti í efnahagskreppunni og við ættum að taka þær okkur til fyrirmyndar hér á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég lít ekki svo á að það sé í valdi utanríkisráðherra á hverjum tíma að hóta stjórnarslitum enda er utanríkisráðherra bara einn af þeim þingmönnum sem skipa stjórnarmeirihlutann á hverjum tíma. Það er hins vegar rétt að til stendur að skerða þessa fjármuni. Það er ágætt að það komi fram að þær hugmyndir sem uppi eru snúast um að vera með framlögin eins og þau voru 2011–2012 sem voru að mig minnir - nú hefur ég smáfyrirvara á því af því að ég man þetta ekki alveg - í kringum 0,22–0,23% af landsframleiðslu. Það stendur ekki til að fara lengra aftur. Þetta er það sem er uppi á borðum í dag og við skulum ekkert fara í neinn feluleik með það.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp í óundirbúnum fyrirspurnatíma í raun og veru sem eitt stórt spurningarmerki. Það er ákaflega margt sem mig langar að spyrja um vegna þess að ég upplifi þingstörfin í mjög mikilli óvissu. Maður les í blöðunum um stórar fyrirætlanir, skuldaleiðréttingar - maður veit ekki hvort á að fara í að skerða barnabætur eða ekki, greinilega á að fara í það skammarlega verkefni að skerða þróunaraðstoð. Það er óljóst hvar ákvarðanir eru teknar í þessum efnum. Mig langar að spyrja sérstaklega í fyrri hluta fyrirspurnar minnar út í verklagið, samráðið. Þetta varðar ráðuneyti hæstv. fjármálaráðherra, þetta varðar fjárlögin. Tökum sem dæmi: Það er búið að boða hér að fella eigi niður skatt á séreignarsparnaði. Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur í fréttir og segir ekkert samráð hafa verið haft við sveitarfélögin í þeim efnum. Þessi aðgerð þýðir tekjumissi upp á marga milljarða fyrir sveitarfélögin. Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga segir: Það er ekkert samráð. Við könnumst við það hér á þingi að það er ekkert samráð. Fjárlögin verða að afgreiðast fyrir jól. Væntanlega verður eftirgjöfin af skatti á séreignarsparnaði að koma inn í þann pakka allan saman. Við heyrum einhvern kvitt um að það eigi að koma 20 milljarða nýr tekjupóstur, sem er bankaskattur, með gríðarlega stórum lögfræðilegum álitaefnum sem eru tengd við það mál. Hvenær ætlar hæstv. ráðherra að koma með þessi mál inn í þingið? Hvenær ætlar hann að hefja samráð við sveitarfélögin, við atvinnulífið, við verkalýðsforustuna? Á að gera þetta allt saman á Þorláksmessu eða hvert er planið?

Virðulegi forseti. Ég skil vel að það séu uppi spurningar í þinginu á milli umræðna um fjárlagafrumvarpið vegna þess að í farvatninu eru breytingar á fjárlagafrumvarpinu fyrir 2. umr. Það er ekkert óhefðbundið við samskipti ríkisstjórnarinnar og nefndarinnar, þ.e. að nefndin hefur fengið til sín frá fjármálaráðherra eftir kynningu í ríkisstjórninni tillögur til breytinga sem nefndin er beðin að taka til skoðunar og hún hefur verið að vinna með þær breytingar undanfarna daga. Síðast í dag átti ég í samskiptum við fulltrúa fjárlaganefndar til þess að unnt sé að ljúka yfirferð yfir breytingartillögur, kynna þær í nefndinni og í framhaldinu taka umræðu hér í þinginu um þær. Varðandi samráð við sveitarfélögin er rétt að breytingar á séreignarsparnaðarfyrirkomulaginu hafa ekki verið sérstaklega ræddar við sveitarfélögin en þau hafa á ýmsan hátt notið góðs af breytingum sem gerðar hafa verið á lögum undanfarin ár. Til dæmis hefur heimildin til þess að taka út uppsafnaðan séreignarsparnað af sjóði skilað sveitarfélögunum um 10 milljarða auknum tekjum. Með sama hætti mun aukning á bankaskatti skila sveitarfélögunum um hálfum milljarði í nýjar tekjur og þetta verður maður allt að taka saman þegar maður er að velta fyrir sér áhrifum á sveitarfélögin af þeim breytingum sem eru í farvatninu. Þetta mun fyrst liggja fyrir þegar frumvörp um þessi efni hafa komið fram hér í þinginu. Það er von að spurt sé hvenær þau muni líta dagsins ljós. Ég lít svo á að þetta sé á lokastigum fyrir 2. umr. í fjárlaganefndinni. Tekjuöflunarfrumvörpin eru líka að klárast fyrir næstu umræðu í þinginu. Að öðru leyti sýnist mér að málin hafi ágætan tíma fyrir framan sig vegna þess að margar af þeim aðgerðum sem við ætlum að grípa til í skuldamálum koma til framkvæmda um mitt næsta ár.

Virðulegi forseti. Hér stangast allt á. Ég hef ekki heyrt af því í efnahags- og viðskiptanefnd, sem mun væntanlega fjalla um hinn nýja eða aukna bankaskatt og væntanlega líka skattafsláttinn á séreignarsparnaðinn, að það eigi að koma hér inn fyrir 2. umr. fjárlaga. Okkur er sagt að hann eigi að koma inn milli 2. og 3. umr. Það er samkvæmt mínum kokkabókum einhvern tímann í kringum Þorláksmessu. Miðað við hvað þetta eru stór mál er þetta auðvitað algjörlega óviðunandi. Við þurfum miklu meiri tíma. Ég vil líka benda á að þetta er mjög alvarlegt. Skortur á samráði, skortur á umræðu leiðir til vondra ákvarðana. Hvaða mynd erum við til dæmis að horfa upp á núna? Það er búið að afsala ríkissjóði tekjum á þessum fyrstu mánuðum ríkisstjórnarinnar upp á á annan tug milljarða, ég held að það sé óhætt að segja það, með ákvörðunum sem teknar hafa verið af stjórnarmeirihlutanum. Og núna er verið að ræða að mæta fjárþörf í heilbrigðiskerfinu með því að skera niður í þróunaraðstoð, hugsanlega barnabótum og vaxtabótum. Það lýsir 

Virðulegi forseti. Forgangsröðun okkar er mjög skýr. Hún er fyrir vinnandi fólk í landinu 

Nei, á ferðaþjónustuna - bara.

Fyrirgefið, er það á ferðaþjónustuna? Það á sem sagt að halda áfram að ganga að 

Virðulegi forseti. Mig langar að fara aðeins með umræðuna inn á aðrar brautir. Í gær heyrði ég í fréttum Bylgjunnar, og það má lesa það á Vísi, að gerðar hafi verið breytingar á verklagsreglum lögreglunnar þegar kynferðisbrot eru kærð sem eru fyrnd, þ.e. sannanlega fyrnd. Þegar þau kynferðisbrot eru kærð er það ekki verklag lögreglunnar vegna ábendinga eða tilmæla frá ríkissaksóknara að meintur gerandi sé tekinn til yfirheyrslu vegna málsins heldur er eingöngu sent bréf. Því hefur verið mótmælt og hafa margir stigið fram sem hafa orðið fyrir þeirri ömurlegu lífsreynslu sem kynferðisbrotin eru og telja þessa breytingu stórt, erfitt og þungt skref aftur á bak í málaflokknum. Það má að mörgu leyti taka undir vegna þess að það var mikið gæfuspor þegar Alþingi ákvað að samþykkja árið 2007 að nema fyrningu kynferðisbrota úr gildi þannig að öll mál eftir 2007 fyrnast ekki eða eru ófyrnanleg, en hins vegar var ekki hægt að gera þetta afturvirkt þannig að við erum með stóran stabba af málum sem koma upp sem eru enn þá á fyrningarreglu. Mér finnst að í því máli séu menn í raun og veru að ganga í áttina frá vilja Alþingis, þ.e. að kynferðisbrot sem eru gömul eða fyrnd samkvæmt gömlu löggjöfinni - við séum að taka skref frá því með því að taka upp þetta nýja verklag. Mig langaði í fyrsta lagi að vekja athygli hæstv. ráðherra á þessu og í öðru lagi spyrja hana hvort ekki komi til greina að gera á þessu breytingar og hvort það geti komið inn á hennar borð.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á málinu sem kom eins og hún nefnir í fjölmiðlum í gær. Við munum óska eftir upplýsingum um það sem þar kom fram og fara yfir það og er ekkert nema ánægja að upplýsa þingið um það þegar það liggur fyrir. Ég hef ekki frekari upplýsingar nákvæmlega um málið enda sá ég það líkt og hv. þingmaður í fjölmiðlum í gær og í dag, en við munum óska eftir upplýsingum frá lögreglu og fara yfir þær í ráðuneytinu og upplýsa síðan að sjálfsögðu þingheim ef óskað er eftir því.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir en það kemur fram í fréttinni að ástæðan fyrir þessari breytingu á verklagsreglum sé í kjölfar holskeflu nýrra mála sem hafa komið upp á þessu ári og þá ekki síst á fyrri hluta ársins. Fráfarandi ríkisstjórn samþykkti upp á krónu aðgerðaáætlun sem fyrir hana var lögð til að mæta þeirri holskeflu nýrra kæra vegna kynferðisbrota á þessu ári. Þetta voru fjármunir sem áttu meðal annars að fara til saksóknara, til lögreglu og allra þeirra sem málið varðar til að tryggja að þessi mál færu hratt og örugglega í gegn. Þetta var tekið af svokölluðum ófyrirséðum lið vegna þess að við litum svo á að um neyðarástand væri að ræða. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra, og hún kannar það þá á sama tíma og hún fer yfir þetta, hvað hafi orðið um þá fjármuni vegna þess að eftir mínum upplýsingum hafa þeir skilað sér en það er þá spurning hvort einhver önnur ástæða sé fyrir því að menn hafa engu að síður ekki getað tekið á þessari holskeflu með þeim nýju fjármunum sem settir voru inn í kerfið allt.

Virðulegur forseti. Líkt og hv. þingmaður nefnir þarf að fara yfir málið. Það er alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, sett var aukið fjármagn í þetta eftir ákveðna holskeflu á upplýsingum mála sem komu fram á síðasta ári. Það hefur ekki verið dregið úr því fjármagni innan innanríkisráðuneytisins. Það var forgangsraðað þannig að það fjármagn er enn þá inni í þessum liðum þannig að það á ekki að vera ástæðan. Þess þá heldur gerist ástæða til að rýna það og ég mun óska eftir upplýsingum um það líka. En eins og hv. þingmaður hefur sjálfsagt rekið augun í við lestur fjárlagafrumvarpsins er þessi aukning sem var á rannsóknum og aðgerðum vegna kynferðisglæpa enn þá inni í þeim liðum er lúta að innanríkisráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Enginn vefengir mér vitanlega að í Landakotsskóla í Reykjavík, sem rekinn var undir handarjaðri kaþólsku kirkjunnar, voru framin mjög alvarleg kynferðisbrot á börnum. Kaþólska kirkjan var knúin til að horfast í augu við þennan veruleika og nú hefur komið á daginn að svo smá er hún í sér að hún rís engan veginn undir ábyrgð því að upphæðirnar sem fórnarlömbum ofbeldisins eru boðnar munu aldrei flokkast undir sanngirnisbætur. Hvað sem fólki finnst um þá aðferð að greiða sanngirnisbætur fyrir brot sem framin eru á börnum þá er þetta regla sem tekin hefur verið upp í íslenska skóla- og stofnanakerfinu. Þar með hefur skapast ákveðið viðmið. Það er eðlilegt að öll börn sem sækja skóla eða eru vistuð á stofnunum í landinu eða voru það á sínum tíma njóti jafnréttis og jafnræðis í þessu efni. Þess vegna beini ég því til hæstv. menntamálaráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að þetta mál verði sérstaklega tekið upp og skoðað hvað varðar börn sem urðu fyrir kynferðisbrotum í Landakotsskóla í Reykjavík.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að vekja máls á þessu alvarlega máli. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þingmanni að þær bætur sem kaþólska kirkjan samþykkti að greiða út til þeirra sem urðu fyrir þessu ofbeldi eru skammarlega lágar. Þær eru allt of lágar og mér finnst lítil sanngirni í þessum sanngirnisbótum satt best að segja. Það er einn þáttur málsins. Mér fyndist bragur á því ef kaþólska kirkjan endurskoðaði þetta mál af sinni hálfu og kæmi til móts við þessa einstaklinga af meiri sanngirni. Ég held að það geti farið ágætlega á því að við veltum aðeins fyrir okkur hvernig við viljum takast á við þetta mál. Reyndar þarf að huga að því hvernig verði tekist á við svona mál sem síðar kunna að koma upp. Ég óttast að þetta verði ekki í síðasta sinn sem slíkt mál kemur upp. Þá er spurningin þessi: Þær sanngirnisbætur sem hafa verið greiddar út voru greiddar á grundvelli rannsóknarskýrslu eða vinnu sem rannsóknarnefnd vann um tilteknar stofnanir. Þær bætur náðu til þeirra sem höfðu verið á þeim stofnunum. Spurningin er hvort við útvíkkum með almennum hætti það regluverk sem þar hefur verið búið til eða hvort til dæmis menntamálaráðuneytið, af því að hér er um að ræða skólastofnun, láti vinna sambærilega skýrslu og var gerð á sínum tíma um þau meðferðarheimili og vistunarheimili sem sanngirnisbæturnar grundvölluðust á, hvort sambærileg vinna yrði sett í gang til að meta þessa stöðu upp á nýtt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir þessi viðbrögð. Við erum sammála um að þær bætur sem kaþólska kirkjan býður geti aldrei flokkast undir neitt sem kennt er við sanngirni. Ég er líka sammála hæstv. menntamálaráðherra um að hið rétta í stöðunni væri að kaþólska kirkjan endurskoðaði afstöðu sína. Það væri hið rétta í þessari stöðu. En ég fagna því að hæstv. menntamálaráðherra er reiðubúinn að taka málið til skoðunar því að ég heyri þann tón hjá honum að eðlilegt sé að börn á Íslandi sitji við sama borð hvað þetta varðar. Ég geri mér grein fyrir því að hér voru engar skuldbindingar gefnar en mér finnst gott að heyra að málið eigi að fara í skoðun.

Virðulegi forseti. Enn og aftur ítreka ég þakkir mínar til hv. þingmanns fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég held að það sé líka rétt að nefna það hér, vegna þessarar umræðu, að á undanförnum árum hefur töluvert mikið verið lagt í, og mikil vinna lögð í það, að auka vitund og skilning á kynferðislegu ofbeldi í skólakerfinu, að vekja þá sem þar starfa til mikillar umhugsunar um það að lesa vel þau hættumerki sem geta komið upp og hvað beri að gera komi einhver mál upp. Slík vinna hefur gengið vel og er rétt að þakka þeim sem hafa lagt mjög mikið á sig hvað það varðar á undanförnum árum. Það breytir ekki því að þegar litið er til baka vitum við að upp hafa komið mál sem hafa gerst hér fyrir áratugum síðan sem eru fyrnd. Það sem menn hafa sagt er að allt bendi til þess og það sé næstum því talið sannað að atburðir sem eru óforsvaranlegir hafi átt sér stað og þá eigi að bæta. Ég ítreka þetta aftur. Ég tel að kaþólska kirkjan eigi að taka þetta mál upp og sýna þá reisn 

Hæstv. forseti. Hér kemur til atkvæða frumvarp sem er breyting á lögum um svæðisbundna flutningsjöfnun, sem sett var árið 2011, gamalt baráttumál okkar jafnaðarmanna sem flutt var hér á þessum tíma af hv. þm. og þáverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Árna Páli Árnasyni. Hann lagði þetta mál fram hér og skapaðist víðtæk samstaða um það, settar voru í það 200 milljónir, sem voru alltaf hugsaðar sem upphafsgreiðslur sem þyrfti að auka. En reynslan af þessum lögum er góð. Við sjáum að greiddar voru út um 165 millj. kr. á síðasta ári og er aðalatriði þessa frumvarps að framlengja þessi lög til 31. desember 2020. Ég fagna því alveg sérstaklega að þetta baráttumál skuli hafa náð fram að ganga og að við séum nú að framlengja tíma þess hér og ljúka þeirri óvissu sem virtist skapast með tilkomu þessarar ríkisstjórnar þar sem eitthvað var á reiki um hvort framlengja ætti að lögin eða ekki. 

Virðulegi forseti. Það var engin óvissa um hvort ætti að framlengja þessi lög. Það var hins vegar uppi óvissa á síðasta kjörtímabili. Fyrir rest hafðist þó í gegn að ná fram þeirri flutningsjöfnun sem náðist og er það vel. Sjálfur hef ég lagt fram lagafrumvörp sem miða að því að fara aðra leið en ákveðið var að fara á síðasta kjörtímabili, lækka eða veita afslátt af olíugjaldinu sem ég held að hefði verið sanngjarnari leið. En gott og vel, þetta er jákvætt og sýnir að þessi ríkisstjórn ætlar að standa með byggðum landsins.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða framhaldið af því sem var komið inn á áðan þar sem haft var eftir hæstv. fjármálaráðherra að til greina kæmi að falla frá lækkun barnabóta. Breytingartillögurnar voru ræddar á ríkisstjórnarfundi í morgun þannig að mér finnst ástæða til að vekja á athygli á þessu: Hvar er málið statt? Ríkisstjórnin samþykkti tillögur sínar og afhenti þær fjárlaganefnd á föstudaginn. Þar voru þær kynntar, munnlega að vísu, og átti að koma kjöt á beinin, eins og sagt var, seinni part þess dags en það gerðist ekki fyrr en á mánudag. Nú er búið að fresta fundum fjárlaganefndar. Í dag kemur fram að ríkisstjórnin sé aftur komin með málið inn á sitt borð. Hvers lags vinnubrögð eru þetta? Er málið ekki í höndum þingsins? Þegar búið er að afhenda tillögur til fjárlaganefndar og Alþingis er afar sérstakt, 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að fjalla um stöðuna varðandi fjárlagavinnuna. Ég átta mig ekki alveg á því hvort eigi að taka 2. umr. á fimmtudaginn. Mér finnst ansi stutt í það og vinnubrögðin um margt einkennileg. Ég veit ekki hverju er um að kenna. Það hjálpar mér í sjálfu sér ekkert þegar svarið er ítrekað: Já, svona hefur þetta alltaf verið. Ég held að við hljótum að vilja breyta þessu og þeim mun meiri tíma sem við höfum, því betri verður vinnan. Mér þætti gott ef ég gæti farið að fá einhver svör við því hvernig þessi vika og næsta spilast, hvort við erum virkilega að fara að taka 2. umr. fjárlaga á fimmtudaginn eins og boðað hefur verið. Eða hefur það verið boðað? Ég veit það ekki einu sinni.

Virðulegur forseti. Undir þessum lið um fundarstjórn forseta tek ég undir með þeim sem hér hafa talað um hvernig skipulagið á að vera í þinginu í framhaldi af þeim tíðindum sem við fáum, að enn sé verið að búa til breytingartillögur. Ríkisstjórnin er enn að vinna með breytingar við fjárlagafrumvarpið en samt sem áður er talað um að hér eigi 2. umr. að hefjast á fimmtudaginn. Ég get ekki séð að það geti gengið því að auðvitað þurfum við í fjárlaganefnd að fá að fara í gegnum breytingartillögurnar, kalla inn gesti og skrifa okkar nefndarálit. Ég vona svo sannarlega að það sé ekki planið að fara í 2. umr. fjárlaga á fimmtudaginn.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum, nefndarmönnum í fjárlaganefnd sem kvarta utan verklagi ríkisstjórnarinnar. Gengið var frá breytingartillögum ríkisstjórnarinnar í ríkisstjórn á föstudag. Fundað var með fjárlaganefnd og tillögurnar kynntar og formaður fjárlaganefndar fór í umboði stöðu sinnar í útvarpið og rökræddi þær í mjög löngu og ítarlegu máli og færði fyrir þeim vondu tillögum eins gild rök og hægt var að flytja. Það er með ólíkindum að sjá það síðan hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma að forsætisráðherra landsins er kominn á harðahlaup undan sínum eigin tillögum og er algerlega ráðalaus, veit ekkert hvernig málið á að líta út endanlega en samt er boðað að hér fari fram 2. umr. fjárlaga á fimmtudag. 

Virðulegur forseti. Ég hef skilning á því að hæstv. forseti skuli sýna hv. þingmönnum skilning og leyfa þeim að lýsa áhyggjum sínum hér undir liðnum um fundarstjórn forseta, en ég vil þá nota tækifærið undir þeim lið til að láta virðulegan forseta vita af því að áhyggjur þingmanna eru algerlega ástæðulausar. Það eina sem hefur gerst hér er að hv. þingmönnum hefur verið bent á að einhverjar getgátur þeirra hafi ekki reynst réttar. Auðvitað hafa menn velt ýmsu fyrir sér undanfarnar vikur og mánuði við fjárlagavinnuna en þegar hv. þingmenn ætla að fara að æsa sig yfir einhverju sem þeir eru að geta sér til um að verði niðurstaðan og þeim hefur verið bent á að sú sé ekki raunin þá eðlilega leiðréttum við það. Ég tala nú ekki um þegar hv. þingmenn fara að halda því fram að breytingar, t.d. breytingar á framlögum til þróunarmála sem núverandi ríkisstjórn mun líklega standa fyrir, þeir gefa sér það, sé eitthvað sem síðasti meiri hluti hafi aldrei gert þrátt fyrir að sá meiri hluti, síðasta ríkisstjórn, hafi gert einmitt það og meira til, skorið miklu meira niður til þróunarmála 2010, 2011 og 2012, þá er eðlilegt að benda mönnum á að þeir fara ekki með rétt mál.

Virðulegi forseti. Hæstv. forseta er nokkur vorkunn vegna þess að það að vera með forsætisráðherra sem stýrir umræðum um stjórnmál eins og hann gerir hér, hefur forgöngu um að gera lítið úr öðrum stjórnmálamönnum og því sem þeir segja í ræðustóli með því að gefa í skyn að þeir fari endalaust aftur með rangt mál er fyrir neðan allar hellur. Hæstv. fjármálaráðherra kom inn á það í fjölmiðlaviðtali á sunnudaginn að lækka ætti tillögur til vaxtabóta og barnabóta. - Hæstv. fjármálaráðherra. - Fer hæstv. fjármálaráðherra með rangt mál? Virðulegi forseti. Formaður fjárlaganefndar sagði nákvæmlega það sama um þróunaraðstoðina, barnabæturnar og vaxtabæturnar í löngu viðtali sem ég sat með henni í gærmorgun. Hún sagði það stefnu ríkisstjórnarinnar og þetta var rætt á föstudaginn. Og að sitja svo hér undir því aftur og aftur og aftur að við stjórnmálamenn, aðrir en hæstv. forsætisráðherra, förum sýknt og heilagt með rangt mál er óþolandi. 

Virðulegur forseti. Þetta er nokkuð sérkennileg staða sem er komin upp. Það var þannig, hæstv. forsætisráðherra til upprifjunar, að ríkisstjórnin samþykkti breytingartillögur sínar á sérstökum ríkisstjórnarfundi á föstudaginn var. Þær voru kynntar af embættismönnum fjármálaráðuneytisins fyrir fjárlaganefnd á þeim sama föstudegi. Nú stendur forsætisráðherra flissandi í ræðustól Alþingis og talar um þetta sem einhverjar hugmyndir og vangaveltur, það sem fjárlaganefndin er komin með á sitt borð og hv. formaður fjárlaganefndar talar fyrir í fjölmiðlum. Við fáum flissandi forsætisráðherra um að þetta sé bara eitthvert grín og við fáum fréttir í Ríkisútvarpinu í hádeginu um að verið sé að skoða breytingar á tillögum sem eru til meðferðar hjá fjárlaganefnd í ríkisstjórn. Virðulegur forseti. Bíddu, hvernig er eiginlega verklagið hjá þessari ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé að gera áfram athugasemdir við framgang þessa máls, hvernig það er að fara hér í höndum forsætisráðherra. Hann gerir nú eins og hann gerir svo oft, hann sakar aðra í stjórnmálum um lygar, ósannindi, um að fara með rangt mál. Líkt og oftast hefur hann ekkert fyrir sér í því. Hann er gerður heimaskítsmát í þetta skiptið eins og öll önnur. Í skemmtiþætti Gísla Marteins á sunnudag ræddi fjármálaráðherra þessar tillögur, hann ræddi þær og formaður fjárlaganefndar ræddi þær í löngu viðtali í gærmorgun. Ef við getum ekki treyst orðum þessara fulltrúa er illt í efni og ég verð að biðja forseta um að gera tvennt: Hafa stjórn á stjórnarmeirihlutanum í vinnubrögðum hér því að verkleysi þessarar ríkisstjórnar er orðið slíkt að það fer í sögubækurnar. Og hitt: Reyna að halda aftur af álygum forustumanna ríkisstjórnarinnar á aðra forustumenn í stjórnmálum.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að ræða sérstaklega fundarstjórn forseta og ég átel það, hæstv. forseti, að hér hafi verið leyfð efnisleg umræða um mál sem útrætt var áðan í fyrirspurnatíma.  Ég verð að viðurkenna að mér blöskrar þegar fyrrverandi formaður fjárlaganefndar kemur hingað og átelur núverandi vinnubrögð. Ég held 

Forseti vill taka það fram út af ummælum hv. þingmanns að þær umræður sem farið hafa fram um fundarstjórn forseta samrýmast ákvæðum þingskapalaga.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt hvað hv. þm. Árna Páli Árnasyni er mikið niðri fyrir, og fleiri þingmönnum, en hér kem ég til að rétta fram sáttarhönd til að allir þingmenn geti fylgst með. Þegar dagskráin og allt liggur fyrir mun ég senda öllum þingmönnum smáskilaboð. 
            

Herra forseti. Hérna er ég að glugga í lítið skjal sem ekki allir þingmenn hafa og fæstir hafa líklega lesið, „Vinnureglur forseta Alþingis um stjórn þingfunda“. Þetta eru ekki þingsköpin og ekki „Háttvirtur þingmaður“. Það liggur nefnilega frammi fullt af svona skjölum um verklagsreglur á þinginu sem eru ekki gerð þingmönnum aðgengileg. Þetta erum við að ræða í þingskapanefnd. Ég sný mér þá að síðu 9 þar sem er talað um fundarstjórn forseta. Þar segir að með fundarstjórn forseta sé átt við, með leyfi forseta, „að þingmenn fjalli undir þessum lið um framkvæmd þingskapa svo og dagskrá, fundartíma og önnur efnisatriði er lúta að störfum þingfundarins. Undir þennan lið falla ekki efnisumræður. Þingmál þetta er umræða um form.“ Þá er spurningin: Formið? Dagskráin er form. Þingforseti hefur vald yfir dagskránni. Þingmenn í fjárlaganefnd hafa greinilega ekki nægar upplýsingar til að geta farið í efnislega umræðu. 

Þær umræður sem fram hafa farið um fundarstjórn forseta hafa fyrst og fremst lotið að undirbúningi fjárlagafrumvarpsins. Breytingartillögur vegna 2. umr. liggja ekki fyrir um það. Þess vegna taldi forseti ekki óeðlilegt að umræður af því tagi sem hér hafa farið fram ættu sér stað. Hins vegar hefði að mati forseta verið óeðlilegt að hefja efnislega umræðu til dæmis um fjáraukalagafrumvarpið sem hér er komið á dagskrá áður en það væri þó komið á dagskrá. Það var reyndar komið langleiðina á dagskrá áður en þessar umræður hófust.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að spyrja að því nú þegar við erum að hefja 2. umr. um fjáraukalögin, eftir það sem á undan er gengið, hvort hæstv. forsætisráðherra hafi blessað það sem verður lagt fram og er til umræðu hér á eftir, hvort hæstv. forsætisráðherra hafi samþykkt framsögu meiri hluta nefndarinnar.  Við höfum vandað okkur við undirbúninginn. Ég var að vísu fjarverandi þangað til seint í gærkvöldi. Við fengum minnihlutaálitið fyrir nokkrum mínútum og eigum að fara í heils dags umræðu um fjáraukalögin sem eru gríðarlega mikilvæg og við þurfum að vanda okkur að ræða um. Síðan fáum við að heyra, hæstv. forseti, ýmsar athugasemdir um að engin ástæða sé til að taka mark á ákveðnum þingmönnum, við þurfum ekkert að ræða skoðanir þeirra eða yfirlýsingar í útvarpi eða neitt slíkt. Á hverju eigum við að byggja umræðuna hér á eftir?

Virðulegur forseti. Ekkert er eðlilegra en ræða undir fundarstjórn forseta að hætt var við fund fjárlaganefndar í morgun þegar á að fara að hefja 2. umr. og hina efnislegu umræðu um fjárlögin á fimmtudaginn kemur samkvæmt áætlunum. Eðlilegt er að spurt sé hvernig standi á því að meginmál haustþingsins sé í uppnámi. Hinu ber auðvitað að fagna að stjórnarmeirihlutinn sé efnislega á undanhaldi með áform sín um að skerða barnabætur. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir að þau áform væru uppi. Það er athyglisvert að hæstv. forsætisráðherra skuli kalla yfirlýsingar Bjarna Benediktssonar getgátur. Þegar hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson kemur í ræðustólinn og segir að það sé gott þegar menn sjá að sér þá verður ekki betur séð en Framsóknarflokkurinn hafi gert Sjálfstæðisflokkinn afturreka  
            

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Helga Hjörvars hvað varðar fagnaðarefnin sem eru að hrannast upp undir þessum lið, þ.e. að svo virðist sem hin opinbera umræða sem hefur verið að draga sig upp á undanförnum sólarhring sé að berja ríkisstjórnina til baka að því er varðar áform um lækkun barnabóta. Það verður spennandi að sjá hvað næstu dægur leiða fram í dagsljósið að því er varðar vaxtabætur, að því er varðar þróunarsamvinnuna, að því er varðar starfsendurhæfinguna og fleiri þætti sem full ástæða væri til að taka til endurskoðunar. Ég vil bara hvetja hv. þingheim að standa með forsætisráðherra í því að efast um þessi áform sem hafa verið kynnt í fjölmiðlum. En eftir stendur að það er vandræðalegt að menn virðast ekki njóta fulls umboðs þegar þeir koma fram fyrir hönd ríkisstjórnarinnar í fjölmiðlum og í opinberri umræðu.

Virðulegur forseti. Vissulega gætum við staðið betur að verklaginu varðandi fjárlagafrumvarpið en gert hefur verið. Það er okkur öllum ljóst, jafnt stjórnarmönnum sem minni hlutanum á þingi. Sú umræða sem hér fer fram bætir það þó ekki. Í öðru lagi verð ég að leyfa mér að segja að vinnulag í fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili þar sem ég átti sæti var hvorki stjórnarandstöðu né stjórninni til sérstaks sóma. Við vitum að við erum sein, við vitum að þessu verklagi þarf að breyta, við vitum að við getum unnið betur en þessi umræða hér skilar okkur engu. 
            

Virðulegi forseti. Einstaka sinnum kemur það upp að þeir sem eru ósammála manni í pólitík gera sér far um að misskilja orð manns og jafnvel snúa út úr. Ég ætla þó hv. þm. Helga Hjörvar alls ekki slíkt. Ég sagði áðan að það væri jákvætt, ekki satt, ef menn sæju að sér í pólitík. Erum við ekki öll sammála um það? Jú, ég held það, en ég nefndi svo í kjölfarið að hæstv. forsætisráðherra hefði útskýrt mál sitt, að mér hefði fundist, mjög skilmerkilega og að ekkert hefði átt að misskiljast. Ég veit ekki alveg yfir hverju stjórnarandstaðan er að kvarta. Það er eitt sem vekur mér smáóhug, verð ég að segja, og það er þetta virðingarleysi gagnvart þinginu sem mér fannst til dæmis koma fram í orðum hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur þar sem hún segir að ef ríkisstjórnin segi eitthvað sé það bara heilagt mál og það eigi ekki hljóta hina lýðræðislegu og málefnalegu umræðu …  
             Ég minni hv. þingmenn á að þeir samþykktu þingsályktunartillögu um að 

Forseti biður um hljóð í þingsalnum og biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Mig langar bara að spyrja forseta hvort honum finnist það vera góð vinnubrögð að farið sé í umræðu um fjáraukalög í dag og svo 2. umr. um fjárlög á fimmtudaginn miðað við þá umræðu og eins og hefur verið fundað. Hann er með dagskrárvaldið á Alþingi, hann ber ábyrgð á því á þingfundum, hann ber ábyrgð á því að vinnulagið sé þá gott þannig að hægt sé að fara í góða umræðu um þennan gríðarlega mikilvæga málaflokk. Ég vil spyrja þingforseta hvort honum finnist það vera góð vinnubrögð, hvort það geti verið góð málefnaleg umræða og menn hafi þær upplýsingar sem þeir þurfa til að taka upplýsta ákvörðun um fjárlaga- og fjáraukalögin - hvort honum finnist það eins og staðan er núna eða hvort ekki ætti að fresta þessu eitthvað þangað til honum sýnist að betur sé hægt að halda á þessu máli.

Forseti telur að þingmönnum sé ekkert að vanbúnaði að hefja 2. umr. um fjáraukalögin. Breytingartillögum og meirihlutaáliti var útbýtt hér í gær eins og oft gerist nú og minnihlutaálit barst þó fyrir upphaf umræðunnar. Varðandi fjárlagaumræðuna þá er enn stefnt að því að hún fari fram á fimmtudaginn en auðvitað er það háð því að hægt verði að afgreiða með skikkanlegum hætti og á tilsettum tíma breytingartillögur og nefndarálit og annað sem því fylgir.

Hæstv. forseti. Ég er á öndverðri skoðun við þá sem hér hafa talað um að þessi umræða hafi ekki skilað neinu. Þessi umræða hefur skilað lágtekjufjölskyldum í landinu, barnafólki, 300 milljónum;  Ég vona að við höldum umræðunni áfram og spyr hvort einhverjir stjórnarsinnar væru ekki tilbúnir að koma og vitna þá líka með vaxtabæturnar. Ég spyr alveg sérstaklega um fyrirhugaðan og boðaðan niðurskurð á framlagi til Ríkisútvarpsins, upp á 215 millj. kr., til viðbótar við það sem þegar er komið fram, og er vitað mál að þýðir uppsagnir á 20–30 starfsmönnum. 
             Virðulegi forseti. Getur ekki einhver stjórnarliði komið fljótlega hér undir liðnum fundarstjórn forseta og lýst því yfir að þetta verði tekið út líka. Þá yrði nú árangurinn orðinn  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að hefja ekki efnislega umræðu né hvetja til hennar hér í ræðustóli.

Virðulegur forseti. Það er rétt að þetta er dálítið kostuleg umræða; og ég vil ræða starfið í fjárlaganefnd. Á hvers höndum er fjárlagafrumvarpið þessa dagana? Hv. formaður fjárlaganefndar hefur ítrekað lýst því yfir að ljóst sé að fjárlagafrumvarpið og fjárveitingavaldið sé á hendi Alþingis. Nú heyrum við það dag eftir dag að ríkisstjórnin fundar um þetta og svo fundar hún aftur og svo er í fréttum - ég heyrði nú ekki fréttirnar vegna þess að ég var að hlusta á þá félaga úr Bjartri framtíð syngja hér í ágætum málsverði sem við áttum þingmenn, jólamálsverði - að nú hafi ríkisstjórnin aftur fundað og enn eigi að koma aðrar breytingartillögur. En ég spyr: Hver fer með fjárveitingavaldið í þessu landi? Er það Alþingi? Eða er það ríkisstjórnin sem ákveður eitthvað á fundum sínum fyrst á föstudegi og svo annað á þriðjudegi af því að þeir misskildu hvað hver hefði sagt yfir helgina?

Herra forseti. Það er fullkomlega eðlilegt að menn vilji ræða hér áður en 2. umr. um fjárlagafrumvarp hefst hvaða staða sé uppi varðandi undirbúning að fjárlagafrumvarpinu, einfaldlega vegna þess að fjáraukalagafrumvarp er breyting á fjárlögum yfirstandandi árs og það hvaða úrlausn einstök viðfangsefni fá þar getur skipt máli fyrir framhaldið. Þess vegna er hárrétt hjá forseta að amast ekki við því þótt þessi staða sé hér rædd. Reyndar hefur það skilað árangri eins og kom fram áðan. Ekki varð betur heyrt en að forsætisráðherra hefði slegið af, í svari við óundirbúinni fyrirspurn, áform sem bæði fjármálaráðherra og formaður fjárlaganefndar ræddu sem ákvarðanir og vörðu um og eftir helgina. Það eru staðreyndir sem við öll hlustuðum á þannig að hæstv. forsætisráðherra kemst ekki langt með að fara að breyta því í umfjöllun um einhverjar vangaveltur eða hugmyndir. Ég er í hópi þeirra sem var djúpt hryggur þegar ég heyrði af þeim áformum að það ætti að niðurlægja íslensku þjóðina með því að stilla því upp sem vali hvort við gerðum betur við Landspítalann eða greiddum barnabætur, 

Virðulegi forseti. Nú hefst 2. umr. fjáraukalaga og því ber að fagna því að eins og fram hefur komið hefur orðið nokkur dráttur hér á framlagningu frumvarpsins og þar af leiðandi frestaðist umræðan. Það kemur fyrst og fremst til af því að alþingiskosningar voru í vor og við tók ný ríkisstjórn sem að sjálfsögðu þarf að skipta um kúrs miðað við verk og störf hinnar einu tæru hreinu vinstri stjórnar sem starfaði hér á síðasta kjörtímabili. Fjáraukalögin eru endurskoðuð á forsendum fjárlaga. Fjallað er um fjáraukalögin í V. kafla laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins. Þar kemur fram að valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þurfi til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skuli leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga sem við ræðum hér í dag. Heimilda fyrir fjárráðstöfunum af þessu tagi, sem grípa þarf til eftir samþykkt fjáraukalaga, skuli leitað í lokafjárlögum. Öðrum óskum um breyttar heimildir til fjárráðstafana skuli jafnan vísað til ákvörðunar Alþingis í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Því er mjög æskilegt að fjáraukalögin fyrir árið 2013 verði afgreidd hér á undan fjárlögum fyrir árið 2014 þannig að hægt sé að loka því ári sem nú er að líða. Við í meiri hluta fjárlaganefndar höfum lagt fram fjögur þingskjöl með breytingartillögum og nefndaráliti á. Þau eru nr. 317, 318, 319 og 320 og hvet ég þingmenn og alla aðra sem með þessari umræðu fylgjast til að kynna sér það sem þar kemur fram. Þar er þó nokkrar breytingar að finna. Þá förum við aðeins aftur til fortíðar vegna þess að þessi umræða byggist á því að loka árinu 2013. Hér ríkti mikil bjartsýni í fjárlagagerðinni hjá fyrri ríkisstjórn því að í fjárlögum fyrir árið 2013 var áætlað að hallinn yrði 3,7 milljarðar. Ekki var lagt af stað með það í síðustu fjárlögum að skila ríkissjóði í plús eins og hið metnaðarfulla markmið núverandi ríkisstjórnar er, heldur var lagt af stað með það að hallinn yrði 3,7 milljarðar. Nú hefur komið í ljós við endurskoðaða áætlun að þegar fjáraukalögin voru lögð fram hér í þinginu þá benti allt til þess að hallinn yrði 25,5 milljarðar. Það munar rúmum 20 milljörðum á áætlun fyrri ríkisstjórnar og rauntölum þegar frumvarpið er lagt fram hér í þinginu. Líklega stafar þetta fyrst og fremst af því að sú tekjuöflun sem gert var ráð fyrir, svo sem sala á hlut ríkisins í bönkunum, gekk ekki eftir auk margra annarra bjartsýnisþátta sem birtust í hinni svokölluðu fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar. Nú hefur komið í ljós að hún var algjörlega óraunhæf en notuð raunverulega sem ástæða fyrir því að fara inn í mikið og kostnaðarsamt útgjaldaár fyrir landsmenn því að áhrifa kosningaloforða Samfylkingarinnar og Vinstri grænna gætir enn í fjárlagavinnunni. Farið var af stað með verkefni víða um land á grundvelli þessarar fjárfestingaráætlunar. Í fjárlögum fyrir árið 2014 hefur birst það markmið núverandi ríkisstjórnar að vinda ofan af þeirri sýn sem Samfylkingin og Vinstri grænir höfðu á síðasta kjörtímabili um það að  Það er því ljóst, eins og ég hef farið yfir, að himinn og haf var á milli áætlunarinnar og raunveruleikans þegar fjáraukalögin komu hér fram. En það er margt jákvætt að gerast. Eins og ég fór yfir áðan voru kosningar í lok apríl, ný ríkisstjórn er tekin við með nýjar áherslur og nú þegar þetta frumvarp er að koma endurskoðað hér í 2. umr. bendir allt til örlítils afkomubata. Væntingar standa til þess að hagvöxtur taki enn frekar við sér eins og nýjustu spár sýna, taki það vel við sér í lok þessa árs að í stað þess að í fjárlagafrumvarpinu væri gert ráð fyrir hagvexti upp á 2,7%, séu vísbendingar um að hagvöxtur fari nokkuð yfir 3%. Því ber að sjálfsögðu að fagna að bjartsýnisvísitalan sé að stíga eftir að ný stjórnvöld tóku við. Við vinnslu frumvarpsins og í meðförum þingsins eru horfur aftur endurmetnar og nú í vinnu fjárlaganefndar, á meðan fjáraukalagafrumvarpið var til vinnslu, kom fram nýtt endurmat. Þær gleðilegu fréttir er að færa úr þeirri vinnu að sýnt er fram á lækkun á heildarútgjöldum upp á 1,9 milljarða. Gleðilegasti hlutinn er hins vegar sá að tekjuaukning samkvæmt frumvarpinu er 5,3 milljarðar og má aðallega rekja það til aukinna skatttekna ríkisins, þá aðallega virðisaukaskattstekja ríkisins, sem sýnir að hér er allt að fara af stað og neysluskattar eru að skila sér enn frekar til ríkisins en gert var ráð fyrir. Því ber að fagna, það er ávísun á að fólk er bjartsýnna og farið að fjárfesta meira og kaupa frekar inn ef svo má segja því að, eins og allir vita, er virðisaukaskatturinn neysluskattur. Þegar upp er staðið gæti afkoman því orðið neikvæð um 20 milljarða í stað 25,5 milljarða. Þó liggur heildarútkoma ársins ekki fyrir fyrr en í ríkisreikningi en hann verður gefinn út um mitt næsta ár. Ég vek athygli á því - og ég bið þingmenn um að gæta mikillar bjartsýni - að ýmsir reikningslegir liðir á gjaldahlið fjárlaga koma ekki til endurmats í frumvarpi þessu né til lokaafgreiðslu hér. Þar má sérstaklega nefna lífeyrisskuldbindingar og afskriftir skattkrafna. Endanlegt uppgjör á þessum liðum kemur ekki til með að liggja fyrir fyrr en í ríkisreikningi og hugsanlegt er að útkoman verði önnur en nú er gert ráð fyrir. Ég vek einnig athygli á því að þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir 7,5 milljarða kr. lækkun vaxtagjalda frá fjárlögunum skýrast 6,5 milljarðar kr. af lækkuninni af því að skilmálum skuldabréfs, sem gefið var út til að styrkja eiginfjárstöðu Seðlabanka Íslands, var ekki breytt. Í raun og veru lækkar fjármagnskostnaður ríkisins ekki heldur er hluti hans færður beint á eigið fé í staðinn fyrir að færa hann í gegnum rekstrarreikning. Fjárhagsstaða ríkisins er því ekki að batna sem skyldi sem nemur minni vaxtakostnaði. Nefndin hefur haft frumvarpið til umfjöllunar frá 28. nóvember sl. og hefur fengið á sinn fund fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins ásamt fulltrúa Ríkisendurskoðunar til að fara yfir helstu þætti þess. Þá hefur nefndin leitað skýringa á einstökum gjaldatilefnum með því að fá fulltrúa allra ráðuneyta á fund nefndarinnar. Einnig hefur nefndin yfirfarið þau erindi sem henni hafa borist í fjáraukalagavinnunni. Meiri hlutinn gerir breytingartillögur við frumvarpið sem samtals nema 1.907 millj. kr. til lækkunar gjalda og 3.908 millj. kr. til hækkunar tekna á rekstrargrunni. Áhrif breytinganna á frumvarpið á rekstrargrunni koma fram í töflu sem er í þingskjalinu, í nefndarálitinu, á fyrstu síðu sem er að finna á þskj. 317. Nú er áætlað að innheimta tekna skili 5.300 millj. kr. hærri tekjum en gert var ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu. Meginskýringin liggur í heldur betri innheimtu á seinni hluta ársins. Þannig hækkar tekjuáætlun vegna fjármagnstekjuskatts, virðisaukaskatts og tekjuskatts lögaðila samtals um 5,9 milljarða. Á móti kemur lægri innheimta vörugjalda og lækkun vaxtatekna ríkissjóðs. Á heildina litið gera breytingartillögur nefndarinnar ráð fyrir um 5,8 milljörðum kr. hagstæðari heildarjöfnuði en gert er ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu. Það er gleðiefni og gleðitíðindi. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á nær fjórðungi allra gjaldaliða í fjárlögum. Eru þá ekki meðtaldar breytingar sem verða vegna sameiningar stofnana, flutnings þeirra á milli ráðuneyta eða millifærslu af lið vegna ófyrirséðra útgjalda. Þessi fjöldi liða bendir til þess að fyrrgreind skilgreining, sem ég las í upphafi ræðu minnar, á fjáraukalögum sé túlkuð of rúmt og um árabil hefur tíðkast að samþykkja tilefni í fjáraukalögum sem þó geta hvorki talist óvænt né ófyrirséð. Meiri hlutinn telur að hér þurfi að gera bragarbót og bendir á að nú er í undirbúningi nýtt frumvarp til laga um opinber fjármál þar sem ætlunin er að bæta úr ýmsum annmörkum að þessu leyti. Auk lagabreytinga telur nefndin að viðhorfsbreytinga sé þörf þannig að bæði ráðherrar og Alþingi vinni stöðugt að því að draga úr vægi fjáraukalaga. Nokkur árangur hefur náðst á þessu sviði á síðastliðnum árum eins og fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu. Þess ber og að geta að það er sérlega mikilvægt að draga úr áhrifum og notkun fjáraukalaga þegar farið var inn með það á síðasta kjörtímabili að setja varúðarfjárhagslið inn í fjárlagafrumvarpið sjálft á bilinu 5–6 milljarðar þannig að þarna hefur þá ríkisstjórnin raunverulega úr þremur þáttum að spila; fjárlögum og fjáraukalögum auk hins svokallaða potts sem á að vera til staðar fyrir óvænt útgjöld. Þessu verðum við þingmenn að breyta að mínu mati til að meiri festa skapist í fjárlagagerðinni og þá er líka betur uppi á borðinu hvar verið er að nota skattfé landsmanna. Eins og ég hef farið yfir áður er það mikið vald sem Alþingi er falið, að fara með fjárveitingavaldið, að ráðstafa skatttekjum borgaranna á sem hagstæðastan hátt, og því er mikilvægt að forgangsraða í rétta veru. Nokkuð ber á því í frumvarpinu að lagðar séu til millifærslur milli verkefna vegna þess að forsendur hafi breyst frá því að fjárlög voru samþykkt. Þar vega millifærslur hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu langþyngst. Lagt er til að ónýttar fjárheimildir, m.a. vegna verkefnisins Nám er vinnandi vegur, falli niður en þess í stað er gerð tillaga um að ráðstafa samsvarandi fjárhæðum til undirbúnings endurskipulagningar, svo sem vegna styttingar náms til stúdentsprófs. Ekki er ætlunin að nýta þær heimildir fyrr en á næsta ári. Þetta svigrúm skapaðist af því að verkefnið Nám er vinnandi vegur var ekki eins fjölsótt og fyrri ríkisstjórn gerði ráð fyrir þannig að nú er lagt til, eins og ég fór yfir, að þetta verði fært til og það notað í endurskipulagningu vegna styttingar náms sem er á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar. Meiri hlutinn átelur þau vinnubrögð sem ég var að fara yfir, að verið sé að gera tillögu um það í fjáraukalögum að færa fjárheimildir yfir á næsta rekstrarár, og við bendum á að réttara sé að ónýttar heimildir falli niður og ráðherrar geri þá nýjar tillögur um útgjöld í fjárlög í samræmi við breytta forgangsröðun þannig að tillögurnar rúmist innan fjárhagsramma hvers árs. Engu að síður gerir meiri hlutinn ekki breytingar á þessu fyrirkomulagi að þessu sinni en beinir því til ráðuneytanna að taka upp ný vinnubrögð þannig að þetta verði í síðasta sinn sem fjárlaganefnd þarf að fást við verkefni af þessu tagi í vinnu við fjáraukalög. Einstakar breytingartillögur á gjaldahlið eru skýrðar í álitinu, en meiri hlutinn vekur sérstaka athygli á því að í frumvarpinu er lagt til að fjárheimild tveggja rannsóknarnefnda Alþingis hækki um 321 millj. kr. Ég vil vekja athygli á því að heildarkostnaður nefndar um Íbúðalánasjóð og nefndar um rannsókn á sparisjóðunum er þá áætlaður 802 milljónir. Bent er á, virðulegi forseti, að þegar rannsóknarnefnd Alþingis, um fall íslensku bankanna, var endanlega búin að skila skýrslu sinni til Alþingis hljóðaði sá reikningur fyrir skattgreiðendur upp á rúman hálfan milljarð. Þarna erum við komin með tvær nefndir, nefndina um Íbúðalánasjóð og nefndina um sparisjóðina, langt fram úr því sem rannsóknarnefnd Alþingis fór með af skattfé, þ.e. 802 milljónir. Ég geri sterkar athugasemdir við það, virðulegi forseti, hvernig rannsóknarnefndir þær sem Alþingi sjálft hefur skipað hafa á einhvern hátt fengið að leika lausum hala og raunverulega ekki skilað á þeim tímapunkti sem áætlað var; sífellt fengið lengri tíma og óskað eftir lengri tíma til að rannsaka enn frekar. Þetta hefur gríðarleg áhrif á rekstur ríkissjóðs þegar þessar þrjár rannsóknarnefndir hafa tekið til sín um 1,3 milljarða. Ég vek athygli á því að enn er rannsóknarnefndin um sparisjóðina að störfum og hefur fengið enn einn frestinn til að skila af sér. Nú er áætlað að ekki eigi að skila fyrr en í febrúar á næsta ári þannig að enn á eftir að falla til kostnaður sem skattgreiðendur þurfa að bera þungann af. Ég geri alvarlegar athugasemdir við þetta, virðulegi forseti, og fagna því að nú er komin af stað í forsætisnefnd umræða um umfang og ramma þeirra rannsóknarnefnda ef Alþingi fer aftur af stað með rannsókn af þessu tagi því að svona fjáraustur er ekki líðandi fyrir fjárveitingavaldið, að vera raunverulega með opna heimild inn í svona rannsóknir. Ef framhald verður á því að Alþingi skipi rannsóknarnefndir af þessu tagi telur meiri hlutinn brýnt að afmarka markmið og umfang starfsins miklu betur en gert hefur verið fram til þessa, auk þess sem skýra þarf fjárhagslega ábyrgð og hvernig haga skal kostnaðareftirliti en hvort tveggja hefur verið mjög óljóst og óskilgreint. Í skipunarbréfum rannsóknarnefnda verða þessi atriði að vera miklu skýrari en nú er raunin. Því ber að fagna. Í nefndarálitinu kemur einmitt umræða um þessi atriði og þá er brýnt að afmarka markmið og umfang starfsins miklu betur en gert hefur verið. Gerð er tillaga um 4.500 millj. kr. framlag til Íbúðalánasjóðs í frumvarpinu vegna erfiðrar fjárhagsstöðu sjóðsins en meiri hlutinn bendir á að ekki liggur enn fyrir fullnægjandi aðgerðaáætlun um hvernig leysa á fjárhagsvanda Íbúðalánasjóðs til frambúðar og er það verulegt áhyggjuefni. Að mínu mati er komið að tímamótum í þessu efni, enda er nefnd að störfum til að finna út úr framtíðarskipulagi sjóðsins. Eins og menn muna voru upphaflega settir 33 milljarðar inn í Íbúðalánasjóð. Svo voru settir til viðbótar 13 milljarðar á síðasta kjörtímabili og gerð er tillaga um að hér fari 4,5 milljarðar í fjáraukalögum. Er rétt að upplýsa þingmenn um það að sömu upphæð, 4,5 milljarða, er að finna í fjárlögum fyrir árið 2014. Við erum því að tala hér um að Íbúðalánasjóður sé að slá upp í 50 milljarða kr. kostnað fyrir skattgreiðendur frá bankahruni. Við þessu verður að bregðast sem fyrst. Ég ætla loks að geta þess að meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að ekki verði fallist á tillögu í frumvarpinu upp á 46,7 milljónir. Það framlag átti að fara til sendiráðsins í Vín vegna fjárdráttar. Meiri hlutinn ætlar heldur að miða við að ráðuneytið beri sjálft þennan kostnað þar sem ljóst þykir að fjárhagseftirlit utanríkisráðuneytisins brást þegar þetta mál kom upp. Það kom upp 2009 og því er einkennilegt að þessi tillaga komi hér inn í fjáraukalagafrumvarp fyrir 2013 þegar ný stjórnvöld hafa tekið við. Þar sem eftirlitsskylda ráðuneytisins með sendiráðum er rík tók meiri hlutinn ákvörðun um að verða ekki við þessari bón. Ég tel persónulega jafnframt að það sé mjög slæmt fordæmi að fjárveitingavaldið líti í gegnum fingur sér með refsiverða atburði af þessu tagi þannig að leysa verði það á annan hátt en að senda skattgreiðendum þann reikning. Um þessa breytingartillögu er fjallað í nefndarálitinu og þar er þetta rökstutt enn frekar. Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að eftir lok 2. umr., sem hér fer fram, verði málinu vísað á ný til fjárlaganefndar svo að nefndin geti fjallað um það milli 2. og 3. umr. Undir þetta nefndarálit ritar auk mín meiri hluti fjárlaganefndar, hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Sigurður Páll Jónsson, Haraldur Benediktsson, Karl Garðarsson og Unnur Brá Konráðsdóttir. Virðulegi forseti. Ég hef lokið framsöguræðu minni við fjáraukalög fyrir árið 2013.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, hóf yfirferð sína með því að benda á, sem rétt er, að ekki tókst að mæta þeim markmiðum sem lagt var upp með með fjárlagafrumvarpi 2013. Hún benti á að þar séu stærstu upphæðirnar og stærsti hlutinn á tekjuhliðinni og nefndi í því sambandi kosningaloforð fyrri ríkisstjórnar. Virðulegur forseti. Getur ekki verið að það séu einmitt kosningaloforð núverandi ríkisstjórnar sem þarna skipta miklu máli? Þarna erum við að tala um lækkun á veiðigjaldi, við erum að tala um lækkun á virðisaukaskatti til þeirra sem nýta sér hótel- og gistiþjónustu og lækkun á IPA-styrkjum. Þetta eru samtals rúmir 4 milljarðar. Getur ekki verið að stór kosningaloforð sem byrjað var að henda út snemma á þessu ári, og bið eftir efndum þeirra, séu hluti skýringar á því að neysluskattur skilar sér svo illa framan af ári? Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hvort ekki geti verið að það séu einmitt kosningaloforð ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem hafa þarna áhrif á tekjuhliðinni. Ég vil einnig spyrja hv. þingmann út í þá breytingu að markaðar tekjur til fjarskiptasjóðs skili sér ekki til sjóðsins og spyr hana um áhrif þessa á verkefni sjóðsins og hinar dreifðu byggðir landsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur kærlega fyrir þessa spurningu. Eðli málsins samkvæmt erum við ekki sammála. Hún fór yfir það að tekjusamdráttur miðað við áætlanir vinstri ríkisstjórnarinnar sé annar vegna þess að Framsóknarflokkurinn hafi verið með kosningaloforð. Ég benti á það í ræðu minni að gert er ráð fyrir að innheimta tekna skili aukalega 5 milljörðum miðað við það sem ríkisstjórnin reiknaði kannski með. Ég tel að það sé vegna þess að hér voru haldnar alþingiskosningar og Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn unnu stórsigur. Sú trú í brjóstum landsmanna að vænta megi breytinga - og breytingarnar komu raunverulega fram strax í sumar - eykur bjartsýni fólks og efnahagslífið fer að lifna við eins og sannast. Eins og ég fór yfir í ræðu minni hafa virðisaukaskattstekjur ríkisins stóraukist og það er dæmi um að neysla sé að aukast og aukin neysla varð að fara af stað til þess að koma atvinnulífinu í gang, þannig að ég er mjög ánægð með það. Hér var einnig farið yfir IPA-styrkina, að ríkisstjórnin hefði gert ráð fyrir IPA-styrkjunum í fjárfestingaráætlun sinni. Við vitum öll hvernig fór um sjóferð þá. Sá flokkur sem vildi ganga í Evrópusambandið fékk 12,8% í alþingiskosningunum þannig að að sjálfsögðu hætti Evrópusambandið við að veita skattfé frá borgurum ríkja Evrópusambandsins um leið og sú umsókn var sett til hliðar, eðlilega, enda reiknuðum við framsóknarmenn aldrei með styrkjum frá skattgreiðendum Evrópusambandsins sem tekjum inn í áætlanir okkar. Seinni spurningunni, virðulegi forseti, verð ég að svara í næsta andsvari því að tíminn er búinn.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að gera aðrar athugasemdir við svör hv. þingmanns en þær að IPA-styrkirnir eru ekki í fjárfestingaráætluninni  Sjóðnum er ætlað að stuðla að því að fjarskiptalegum skuggasvæðum landsins verði fækkað, meðal annars vegna neyðar- og öryggissjónarmiða, og einnig að stuðla að enn frekari ljósleiðaravæðingu á torveldum svæðum. Um þetta hafa hv. þingmenn Framsóknarflokksins tjáð sig og meðal annarra hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. sjávar- og landbúnaðarráðherra í grein sem þeir kalla „Ljós í fjós“. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það ljós sé nú ekki slokknað í fjósum landsins.

Virðulegi forseti. Ég fór að tala um IPA-styrkina vegna þess að hv. þingmaður ræddi um það á þann hátt, það mátti skilja að gert hefði verið ráð fyrir þeim í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Við vitum að Samfylkingin og Vinstri grænir stóluðu mjög á þessa styrki og í raun má segja að IPA-styrkirnir hafi verið hálfgerð hefndargjöf vegna þess að íslenska ríkið þurfti að leggja 50% á móti styrkjunum sem komu frá Evrópusambandinu. Þar með var ekki hægt að eyða því fé í annað en sérmerkt Evrópusambandsverkefni sem byggja átti upp hér á landi vegna aðildarumsóknar. Það er kannski þess vegna sem vandræðin eru slík sem raun ber vitni því að þá var ekki hægt að nota það fé í forgangsröðun fyrir þegna landsins. En varðandi fjarskiptasjóð - við erum að leggja til að 195 millj. kr. tekjur verði ekki sérmerktar sjóðnum sjálfum. Það eru mikil vandræði hjá fjarskiptasjóði sem við höfum verið að skoða í fjárlaganefnd sem snýr að Farice-strengnum sem vinstri flokkarnir mokuðu stanslaust fé í á síðasta kjörtímabili. Hann er með ríkisábyrgð þannig að við erum að skoða málefni fjarskiptasjóðs í heilu lagi. Og það er stefna Framsóknarflokksins að rafmagn sé alls staðar á landinu og líka internettenging.

Virðulegi forseti. Ég ætla rétt að vona að það verði rafmagn víða um land á næstunni og líka netsamband því að, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, við fengum marga í heimsókn til okkar frá sveitarfélögum landsins þar sem þessi mál eru víða afar bágborin vægast sagt. Það má heldur ekki gleyma þrátt fyrir Farice hvert lögbundið hlutverk fjarskiptasjóðs er. Ég bið hv. þingmann að hafa það í huga. Mig langaði að velta einu aðeins upp í ljósi þeirra umræðna sem farið hafa fram í nefndinni. Af því að hv. þingmaður hefur í gegnum tíðina - það sem ég hef heyrt til hennar - talað mikið um gagnsæi stjórnmálanna og ýmislegt í þeim dúr þá vekur það auðvitað athygli og gerði við umfjöllun og tillögur við frumvarpið á milli 1. og 2. umr. að verið er að búa til nýjan 300 millj. kr. fjárlagalið hjá menntamálaráðuneytinu. Þegar starfsmaður fjármálaráðuneytisins kom og fór yfir þetta munnlega með nefndarmönnum á föstudaginn þá vildi hann eiginlega lítið tjá sig um þetta og benti okkur á að tala við menntamálaráðuneytið þar sem hann tæki undir það sjónarmið okkar að kannski væri ekki gott að gera þetta svona. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Finnst henni eðlilegt að taka af liðum undir ráðuneytinu sem einhverra hluta vegna hafa ekki klárast eða er ekki fyrir séð að muni klárast á árinu og flytja á milli óskyldra liða og búa til einhvern lið? Og ekki nóg með það heldur á hann að notast á næsta ári, hann á ekki einu sinni að notast í ár. Ég er hrædd um að það hefði heyrst hljóð úr horni ef þetta hefði komið svona frá fyrrverandi ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Það er nú svo að þegar gagnrýni kemur frá fyrrverandi ríkisstjórnarflokkum þá er stemningin eins og þeir hafi aldrei setið í ríkisstjórn. Nú er verið að kvarta yfir bágri fjárhagsstöðu fjarskiptasjóðs. Ég get alveg sagt það að fjarskiptasjóður var sveltur á síðasta kjörtímabili fyrir utan það sem lagt var inn í sjóðinn vegna Farice-sæstrengsins. Það hefur komið fram hjá gestum fjárlaganefndar að kennitala Farice var undir fjarskiptasjóði því einhvers staðar þurfti nýtt verkefni sem var tekið í fang ríkisins að eiga heima þannig að kennitala fjarskiptasjóðsins heyrir undir samgönguráðuneytið en fjármálaráðherra fer með hlutabréfið í strengnum. Eina fjármagnið sem kemur inn í fjarskiptasjóð er í gegnum fjárlög sem hefur verið stóraukið á hverjum einustu fjárlögum miðað við þann samning sem ríkið gerði á sínum tíma í tengslum við kennitöluna sem Farice-sæstrengurinn hefur. Það er því mikið vandamál í uppsiglingu. Í sjóðnum eru inn- og útgreiðslur og þar situr stjórn og rekin er skrifstofa fyrir verkefnið í Turninum í Kópavogi. Ég fóstraði þetta mál á síðasta kjörtímabili og kem til með að halda því áfram. Ríkisstjórnin fundaði í morgun um meðal annars átak í nettengingu hringinn í kringum landið og vænta má nýstárlegra hugmynda í þeim málum á næsta ári eða þarnæsta þar sem netmálin og raunar ljósleiðaramálin hringinn í kringum landið verða jafnvel sameinuð í eitt, en það er best að ríkisstjórnin upplýsi það betur. Virðulegi forseti. Það er eins og þingmaðurinn hafi ekki hlustað á ræðu mína því að ég eyddi drjúgum hluta ræðunnar í að gagnrýna tilfærslur á þessum 300 milljónum sem þingmaðurinn spurði um og 

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að ég hlustaði ekki nógu vel og hv. þingmaður telur sig hafa komið ágætlega inn á þetta í ræðu sinni þá spyr ég: Ef hún er mjög mótfallin þessu og í ljósi margra annarra tillagna sem hér hafa komið fram og við höfum rætt innan nefndarinnar, m.a. hvað tilheyrir ófyrirséðum útgjöldum o.fl., hyggst hún þá greiða atkvæði gegn málinu eða telur hún sér fært að styðja málið ef það gengur gegn hennar skoðunum? Varðandi Farice vil ég minna á að það var heldur betra bú, þrátt fyrir kvartanir, sem núverandi ríkisstjórn tók við en sú sem áður sat og tók við eftir hrun. Hvað varðar Farice þá langar mig að spyrja, af því að hv. þingmaður talaði um að hún væri með málið í fóstri, hvort hún hyggist beita sér fyrir því að breyta einhverju varðandi Farice og stjórnina vegna þess að það var samþykkt á Alþingi 2011 samhljóða þverpólitískt að tekjur sjóðsins væru sértekjur af 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega ekki hægt að fara yfir málefni Farice í fyrirspurnum og andsvörum, en það skal upplýst að ég hef nú þegar farið fram á sérstaka umræðu um málefni strengsins við fjármálaráðherra þar sem við gætum farið dýpra í þau mál. Eins og þingmaðurinn veit hefur fjárlaganefnd fengið fulltrúa frá fjármálaráðuneytinu og úr stjórn Farice til sín og farið yfir málin. Ég tel að fjárlaganefnd hafi ekkert verið afar ánægð með þá heimsókn þegar aðili í stjórn sjóðsins gat ekki einu sinni upplýst fyrir fjárlaganefnd hvað stjórnarlaunin væru há á ári. Það þarf greinilega að skoða þetta mál mun betur og mun ég beita mér fyrir því sem formaður fjárlaganefndar, þannig að það sé sagt. Hér er spurt um stuðning, hvort ég komi til með að styðja tilfærsluna hjá menntamálaráðuneytinu sem lögð er til í fjáraukalögum, þá geri ég það því að fjárlaganefnd komst að því á tæpum tveggja klukkustunda 

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég verð að byrja á að nefna hér. Þrátt fyrir mikinn kosningasigur Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks þá er það nú þannig - og það kemur ítrekað fram í reikningum ríkisins og í kynningu á þeim - að tekjur innheimtast alltaf betur á seinni hluta árs. Það hefur verið þumalputtaregla hingað til þannig að það átti ekki að koma neinum á óvart. Að auki verður líka að koma fram í þessari umræðu að framlag Náttúrufræðistofnunar á móti IPA-styrknum var eingöngu 20% þannig að ég bið nú um að menn fari rétt með hér þó að þeir séu andsnúnir málunum þannig að fólk sem á hlýðir geti betur glöggvað sig á því sem um er að ræða. Virðulegi forseti. Í fjáraukalagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því fyrir breytingar að hagvöxtur á þessu ári verði 1,7%. Er þar vísað í hagvaxtarspá Hagstofunnar frá því í júní sl. í stað þess að nota hagvaxtarspá Hagstofunnar frá því í nóvember þar sem gert var ráð fyrir 2% hagvexti á þessu ári. Síðan sjáum við í byrjun desember að fyrstu níu mánuði þessa árs er hagvöxtur 3,1%. Ég vil því spyrja hv. formann fjárlaganefndar að hve miklu leyti tekið sé tillit til þessarar breyttu spár á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Það skiptir gríðarlega miklu máli að það komi skýrt fram og ég sé ekki í nefndarálitinu að það hafi sérstaklega verið gert - eingöngu þessarar aukningar á innkomu sem menn sjá en það getur líka verið þessi árstíðabundna sveifla sem menn hafa þekkt til í þó nokkurn tíma. Mér þætti gott að fá svar við því hvort búið sé að uppfæra hagvaxtarspána sem liggur að baki í þessu tilviki.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir að koma hér í andsvör við mig. Bein spurning var sú hvort gert væri ráð fyrir nýrri hagvaxtarspá, sem birtist fyrir skömmu, upp á 3,1% fyrstu níu mánuði ársins. Því er til að svara að við höfum ekki gert það. Vinnan var komin það langt að ekki var verið að skapa enn frekari væntingar í fjáraukalögum. Svo er heldur ekki að sinni með fjárlögin fyrir 2014 þó að ekki sé búið að taka ákvörðun milli 2. og 3. umr. hvort það verði á einhvern hátt tekið inn þar. Þetta eru því rauntölur sem við fjöllum hér um sem byggja ekki á nokkurri spá. Raunverulega eru fjáraukalögin byggð á þeim hagvexti sem fjallað er um í frumvarpinu sjálfu. Svo að ég fari úr fjáraukalögunum og yfir í fjárlögin þá er ljóst að fjárlögin eru byggð á hagvaxtarspánni 2,7%. Skömmu eftir að fjárlögin voru gefin út lækkaði hagvaxtarspáin niður í 2,5%. Nú hafa jákvæðari fréttir birst af því að efnahagslífið virðist vera að taka við sér og er það mjög gleðilegt. Því að um leið og hagvöxtur eykst, þó ekki sé nema nokkur brot úr prósenti, hefur það gríðarleg áhrif á ríkisreksturinn. Við fögnum þessu og teljum að á næsta ári komi hagkerfið til með að eiga þó nokkuð inni miðað við þær spár sem við lögðum upp með, bæði í fjáraukalagafrumvarpinu og fjárlögunum fyrir 2014.

Virðulegi forseti. Fyrir liggur ný spá sem hefur meira gildi og vægi en spáin sem hæstv. þingmaður segir að fjáraukalagafrumvarpið byggi á. Það er spá Hagstofunnar um hagvöxt upp á 2% frá því 15. nóvember sl. Í staðinn er ákveðið að halda sig við spána frá því í júní og ég spyr hvers vegna menn byggi ekki á nýjustu og bestu upplýsingum sem völ er á. Ég spurði líka að þessu í umræðum um frumvarpið sjálft. Þá var mér sagt að menn mundu væntanlega taka tillit til þessa í fjárlagavinnunni en mér heyrist á formanni fjárlaganefndar að það hafi ekki verið gert. Eins og hæstv. þingmaður sagði sjálf skiptir hvert prósent gríðarlega miklu máli í hagvexti hvað varðar tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Við megum því vænta þess að niðurstaðan verði alls ekki 30 milljarða kr. svarthol sem fráfarandi ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Ég hef hvergi talað um það í ræðu minni hér í dag að ríkisstjórnin komi til með að skilja eftir sig 30 milljarða svarthol. Þvert á móti hrósaði ég nú fyrrverandi ríkisstjórn fyrir það að vegna þróunarinnar eftir að ný ríkisstjórn tók við hafi innheimta tekna skilað 5,3 milljörðum. Vonir standa því til þess að hægt sé að ljúka árinu með rúmlega 20 milljarða halla, ekki 30 milljarða halla. Að sjálfsögðu fögnum við því að hallinn virðist ætla að verða minni en leit út fyrir þegar fjárlagavinnan fór af stað hjá nýrri ríkisstjórn. Það er mikilvægt líka að vera ekki með þær auknu væntingar sem birtast í nýjum hagvaxtarspám í fjáraukalögum því að við erum fyrst og fremst að loka rekstrarárinu 2013. 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar, en undir það skrifa auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Bjarkey Gunnarsdóttir og Brynhildur Pétursdóttir. Frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013 var lagt fram á Alþingi 26. nóvember sl. sem er óvenjuseint. Að auki komu breytingartillögur meiri hlutans ekki fram fyrr en 6. desember sl. Minni hlutinn gagnrýnir þetta verklag. Frumvarp til lokafjárlaga hefur ekki enn verið lagt fram þó að það beri samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins að leggja fram um leið og fjárlagafrumvarpið. Í þessu frumvarpi til fjáraukalaga er að hluta til enn leitast við að hækka útgjöld ársins með fjáraukalögum þó að þau beri einkum að nota vegna ófyrirséðra útgjalda og ákvarðana vegna nýrra laga. Minni hlutinn bendir á að þetta er gert þó svo að mikill vilji sé hjá Alþingi að beita fjáraukalögum rétt. Að mati minni hlutans hefði verið ástæða til að fjárlaganefnd kæmi sér saman um að leggja fram breytingartillögur sem taki til baka þær ákvarðanir sem ekki eru í anda fjáraukalaganna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs lækki um 23,7 milljarða kr., þar af lækki skatttekjur um 13,5 milljarða kr. Aðrar rekstrartekjur lækka um 5,1 milljarð kr., sem skiptast þannig að áætluð sala eigna lækkar um 4 milljarða kr. og fjárframlög lækka um 1,1 milljarð kr. Við 2. umr. er gert ráð fyrir að heildartekjur hækki um 3,9 milljarða kr. frá fyrrgreindri lækkun. Þar af hækka skattar á tekjur og hagnað um 3,4 milljarða kr., skattar á vöru og þjónustu um 1,4 milljarða kr., en vaxtatekjur lækka um 1,1 milljarð kr. Samkvæmt yfirliti frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu hafa tekjur skilað sér betur í ríkissjóð á seinni hluta ársins en horfur voru á fyrri hluta ársins, eins og fram hefur komið hér í umræðunni áður, en upphaflegar tekjutölur í frumvarpinu eru miðaðar við hagspá frá því í júní sl. Tekjur eru þó enn undir áætlun miðað við fjárlög fyrir árið 2013. Ástæða þess er einkum sú að stjórnarmeirihlutinn ákvað að lækka tekjur af veiðigjaldi umtalsvert. Virðisaukaskattur sem þeir greiða sem nýta sér hótel- og gistiþjónustu var einnig lækkaður og vegna þess að bið var á efndum stórra kosningaloforða hélt fólk að sér höndum í einkaneyslu og það hefur haft áhrif á tekjur af neyslusköttum. Vegna ákvarðana stjórnvalda um að hætta aðildarviðræðum við Evrópusambandið berast ekki styrkir til ýmissa verkefna sem unnin voru samhliða umsóknarferlinu. Þá verða tafir á tekjum vegna sykurskatts á árinu 2013. Ég mun nú fara nánar yfir bein áhrif ákvarðana nýrrar ríkisstjórnar á áætlaðar tekjur á árinu 2013, og fyrst er það veiðigjaldið. Fólkið í landinu á auðlindina og veitir með lögum einkaaðilum tímabundin sérleyfi til nýtingar hennar. Því á þjóðin rétt á hluta auðlindarentunnar en hefðbundinn arður af atvinnustarfsemi renni til sérleyfishafanna. Útgerðin hagnaðist umtalsvert á falli krónunnar en ríkissjóður og almenningur í landinu biðu af því umtalsvert tjón. Það er því sérstaklega mikilvægt að veiðigjald sé innheimt og óþarfaafsláttur sé ekki gefinn til atvinnugreinar sem býr nú við sérlega gott rekstrarumhverfi. Ófyrirséð vandkvæði komu upp við framkvæmd laga um veiðigjöld er vörðuðu vinnslu upplýsinga vegna útreiknings sérstaks veiðigjalds. Einnig komu fram óæskileg áhrif sem gjaldaálagningin hefði haft á rekstur lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Samkvæmt tillögu minni hluta atvinnuveganefndar um breytingar á lögum um veiðigjöld frá því í sumar hefðu breytingar á frímarki og afsláttarþrepi komið til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki á yfirstandandi fiskveiðiári. Lækkun tekna ríkissjóðs á árinu 2013 hefði samkvæmt tillögunni orðið um 250 millj. kr. Með þeim afslætti sem útgerðarfyrirtæki fá að tillögu núverandi stjórnvalda lækka tekjur ríkissjóðs hins vegar á árinu 2013 um 3,2 milljarða kr. en alls á fiskveiðiárinu lækka tekjurnar um 9,6 milljarða kr. Sá tekjumissir hefur augljóslega áhrif á rekstur ríkissjóðs og forgangsröðun verkefna. Í fjárlögum fyrir árið 2013 var gert ráð fyrir að virðisaukaskattur af hótel- og gistiþjónustu hækkaði frá 1. september úr 7% í 14%. Þessa hækkun tók ný ríkisstjórn til baka og verður neysluskattur þessi, sem greiddur er að mestu af erlendum ferðamönnum, áfram í virðisaukaskattsþrepi með matvælum. Tekjulækkunin er áætluð 500 millj. kr. á árinu 2013 en 1,5 milljarðar kr. á ársgrundvelli. Þar með er viðhaldið miklum mun á inn- og útskatti hótela og gististaða þannig að ríkið greiðir talsverðar upphæðir á ári með starfsemi fyrirtækjanna. Ferðaþjónustan er í örum vexti og bent er á að meðaltekjur á hvern ferðamann á ári hafa farið ört lækkandi undanfarin ár samkvæmt heimildum frá Ferðamálastofu. Um 40% lækkun átti sér stað á milli áranna 2004 og 2009, svo dæmi sé nefnt. Minni hluti fjárlaganefndar leggur á það áherslu að rekstrarumhverfi greinarinnar allrar verði endurskoðað og greinin vaxi án undanþágna og meðgjafar og starfi við stöðugt, eðlilegt rekstrarumhverfi eins og aðrar greinar sem ekki njóta sérstaks stuðnings úr ríkissjóði. Ferðaþjónustan í heild sinni hefur vaxið mjög mikið undanfarin ár. Eðlilegt er að svo stór og ört vaxandi grein skili auknum tekjum í ríkissjóð. Um mitt ár hafði Evrópusambandið veitt um 2,3 milljarða kr. í IPA-styrki vegna aðildarumsóknar Íslands. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að framlög frá sambandinu lækki um 556 millj. kr. frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum 2013. Gera má ráð fyrir enn hærri upphæðum á næsta ári. Það hefur því valdið verulegu fjárhagslegu tjóni með hvaða hætti stjórnvöld ákváðu að fresta aðildarviðræðunum. Samantekið hafa ákvarðanir nýrrar ríkisstjórnar með beinum hætti lækkað tekjur ríkissjóðs á árinu 2013 um 4,3 milljarða kr. Varðandi gjöldin er gert ráð fyrir að þau lækki um 3,8 milljarða kr. og þar af um 1,9 milljarða kr. við 2. umr. Sá gjaldaliður sem lækkar mest er fjármagnskostnaður eða um 7,5 milljarða kr. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að 6,5 milljarðar kr. af þessari lækkun séu vegna þess að í fjárlögum hafi verið gert ráð fyrir að skilmálum skuldabréfs sem gefið var út til að styrkja eiginfjárstöðu Seðlabanka Íslands yrði breytt á árinu á þann veg að skuldabréfið yrði óverðtryggt í stað þess að vera verðtryggt, en ekki hafi orðið af því. Minni hluti fjárlaganefndar bendir á að verðbólgureikningsskil eru aflögð hjá sveitarfélögum og fyrirtækjum en hluti slíkra reikningsskila er enn stundaður hjá ríkinu. Mikilvægt er að reikningsskil ríkisins gefi sem réttasta mynd af rekstri ríkisins á hverjum tíma. Á meðan verðbólgureikningsskil eru enn viðhöfð í ríkisreikningi er hætta á því að freistingin verði sú að taka frekar verðtryggð lán þar sem með því er afkoman sýnd betri en hún raunverulega er. Minni hluti fjárlaganefndar leggur á það áherslu að við endurskoðun fjárreiðulaga fylgi bætt reikningsskil sem auka trúverðugleika ríkisfjármálanna og bætir heildarsýn á opinber fjármál til lengri og skemmri tíma. Virðulegi forseti. Hlutverk fjáraukalaga er skýrt samkvæmt 44. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, en þar segir: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga. Heimilda fyrir fjárráðstöfunum af þessu tagi, sem grípa þarf til eftir samþykkt fjáraukalaga, skal leitað í lokafjárlögum, sbr. 45. gr.“ Fjáraukalögum er því fyrst og fremst ætlað að bregðast við ófyrirsjáanlegum útgjöldum enda eiga allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir að koma fram í fjárlögum. Þetta kemur skýrt fram í lögunum og er áréttað í minnisblaði Ríkisendurskoðunar frá 6. desember 2013. Þrátt fyrir það eru ýmis útgjöld í frumvarpinu sem ekki geta talist ófyrirséð og í nefndaráliti minni hlutans eru tekin um þetta nokkur dæmi. Farið er fram á 14 millj. kr. fjárveitingu til forsetaembættisins vegna eftirfarandi þátta: Endurnýjunar á bílakosti og tölvubúnaði, opinberra heimsókna forsetans til annarra landa, heimsóknar Margrétar Danadrottingar vegna hátíðarhalda í tilefni af því að 350 ár voru liðin frá fæðingu Árna Magnússonar, smíði á fálkaorðum sem fram fer á nokkurra ára fresti og viðhalds á gestahúsi við Laufásveg. Ekki er að sjá að neinn þessara liða sé ófyrirséður eða geti flokkast sem óvænt útgjöld. Sótt er um 60 millj. kr. vegna hallareksturs Alþingis á árinu 2013. Að mati minni hlutans er það umhugsunarefni hvort bæta eigi hallarekstur Alþingis fremur en annarra stofnana. Sótt er um 321,2 millj. kr. framlag vegna kostnaðar við gerð rannsóknarskýrslna um Íbúðalánasjóð og fall sparisjóðanna. Ljóst er að allar áætlanir hafa brugðist og kostnaður við skýrslurnar er langtum hærri en lagt var upp með. Kostnaður vegna verksins hefur þegar verið greiddur án þess að Alþingi hafi samþykkt viðbótarfjárheimildir. Alþingi hefur nú þegar samþykkt rannsókn á einkavæðingu bankanna. Í ljósi reynslunnar er afar mikilvægt að þeirri rannsókn verði skapaður skýr rammi, bæði hvað varðar tíma og fjármagn. Farið er fram á 97 millj. kr. framlag vegna aukins kostnaðar við fjölgun ráðherra og aðstoðarmanna auk uppgjörs biðlauna og orlofsuppgjörs. Minni hlutinn telur eðlilegt að gert sé ráð fyrir aukinni fjárveitingu á fjárlögum kosningaárs til að mæta fyrirhuguðum útgjöldum. Mætti þá horfa til reynslu undanfarinna kosningaára. Á síðasta kjörtímabili var ráðuneytum fækkað úr tólf í átta og voru í framhaldinu settar reglur sem kveða á um að ráðherrar megi hafa fleiri en einn aðstoðarmann. Nú hefur ráðuneytum verið fjölgað úr átta í níu og aðstoðarmönnum fjölgað mikið og eru þeir nú sautján. Minni hlutinn gagnrýnir að stjórnvöld skuli á tímum niðurskurðar og hagræðingar ekki líta í eigin barm. Farið er fram á 40 millj. kr. framlag vegna kostnaðar við störf tveggja sérfræðihópa. Ekkert kostnaðarmat fylgdi þingsályktun ríkisstjórnarinnar um aðgerðaáætlun til að taka á skuldavanda heimilanna. Í 30. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis, segir: „Mæli nefnd með samþykkt lagafrumvarps eða þingsályktunartillögu skal hún láta prenta með áliti sínu áætlun um þann kostnað sem hún telur ný lög eða ályktun hafa í för með sér fyrir ríkissjóð.“ Minni hlutinn gagnrýnir að ríkisstjórnin gangi ekki á undan með góðu fordæmi hvað þessi mál varðar. Sótt er um 165,5 millj. kr. framlag sem skipta á á milli Þjóðminjasafns Íslands og Minjastofnunar Íslands. Ekki er dregið í efa að fjárþörf þessara stofnana er mikil en það á við um margar ríkisstofnanir. Ekki verður séð að hér sé um ófyrirséð útgjöld að ræða sem réttlæti aukafjárframlag. Undir þessum sama lið er einnig farið fram á 15,5 millj. kr. framlag í mjög óskilgreint verkefni sem snýr að væntanlegu frumvarpi um verndarsvæði í byggð og er gert ráð fyrir að ráðnir verði sérfræðingar og ráðgjafar til að sinna þeim verkum. Þessi vinna virðist ekki hafin og getur varla flokkast sem óvænt útgjöld. Mörg verkefni á sviði þjóðmenningar fluttust á miðju ári frá menntamálaráðuneyti yfir í forsætisráðuneyti og mun ástæðan vera áhugi forsætisráðherra á málaflokknum að því er fulltrúar í fjárlaganefnd fengu að heyra. Þá var Hagstofan einnig flutt til forsætisráðuneytisins. Minni hlutinn gerir athugasemdir við að málaflokkar flytjist á milli ráðuneyta eftir áhugasviði einstakra ráðherra. Ekki virðist hafa farið fram neitt fagleg mat eða greining á því hvar þessum verkefnum væri best fyrir komið. Þá er einnig gagnrýnivert að flutningur málaflokka milli ráðuneyta eigi sér stað á miðju ári en slíkt eykur óneitanlega flækjustigið og kallar á aukna vinnu. Eðlilegra er að yfirfærsla verkefna flytjist á milli ráðuneyta um áramót þegar nýtt bókhaldsár byrjar. Virðulegi forseti. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að 300 millj. kr. verði sameinaðar á einn lið hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu vegna áforma um styttingu náms til stúdentsprófs og starfsnámsprófa um eitt ár. Um er að ræða nýtt verkefni sem unnið verður á árinu 2014 og á því ekki að koma fram í fjáraukalögum. Eftir sem áður leggur meiri hlutinn þetta til. Ástæðan virðist vera sú að ef fjárhæðin er felld niður á árinu 2013 og sett þess í stað inn á liðinn á árinu 2014, eins og lög gera ráð fyrir, lækkar heildarjöfnuðurinn á árinu 2014, sem fyrir er afar lítill, úr 600 millj. kr. í 300 millj. kr. Minni hlutinn gerir athugasemdir við þessi vinnubrögð. Tillagan sker sérstaklega í augu vegna umræðu stjórnvalda um aukinn aga og gegnsæi í ríkisfjármálum. Starfsemi á Landspítala í upphafi árs fór töluvert umfram það sem tíðkast í meðalári. Óvenjuskæðir faraldrar gengu yfir á sama tíma; inflúensa, nórósýkingar og RSV-sýkingar. Fjöldi daga sem hafa þurfti sjúklinga í einangrun var ríflega tvöfalt meiri en í meðalári. Starfsfólk spítalans veiktist einnig og voru veikindaforföll þess 30% tíðari en ársmeðaltalið var 2012. Kostnaður við aðgerðir sem spítalinn þurfti að grípa til er hóflega metinn á 125 millj. kr. Fyrri ríkisstjórn samþykkti tillögu um að spítalinn þyrfti ekki að skera niður fyrir þessum óvænta kostnaði heldur fengist afgreidd tillaga um hann í fjáraukalögum. Samkvæmt frumvarpinu og breytingartillögum meiri hlutans á ekki að standa við þá samþykkt fyrri ríkisstjórnar og mun spítalinn því skila viðbótarhalla sem upphæðinni nemur. Minni hlutinn leggur fram breytingartillögu um 125 millj. kr. framlag til Landspítalans vegna þessa. Minni hluti fjárlaganefndar bendir á þann vanda sem stofnanir standa frammi fyrir þegar við stjórnarskipti er fallið frá fyrri samþykktum ríkisstjórnar sem varða rekstur þeirra. Gert er ráð fyrir að afkoma heilbrigðisstofnana versni um 1,9 milljarða kr. á árinu og verði neikvæð um 5,2 milljarða kr. í lok árs. Í nefndarálitinu er tafla sem sýnir að rekstrargrundvöllur stofnananna er afleitur þó að vandinn sé mismikill á milli þeirra. Minni hlutinn lýsir áhyggjum af því að lagt sé af stað inn í næsta ár með mikinn uppsafnaðan halla og óviðunandi rekstrarstöðu hjá mörgum heilbrigðisstofnunum. Skoðanaskipti og samráð hafa á árinu verið á milli velferðarráðuneytisins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins um lækkun afsláttar á húsaleigu heilbrigðisstofnana. Hækkuð húsaleiga var samþykkt í fjárlögum fyrir árið 2013 en hins vegar var ekki gert ráð fyrir greiðslu hennar í fjárframlögum til stofnananna. Um er að ræða samtals 140 millj. kr. Niðurstaðan var að fjármála- og efnahagsráðuneytið styddi fjáraukalagabeiðni velferðaráðuneytisins vegna þessa. Tillaga er ekki um slík framlög í fjáraukalagafrumvarpinu eða í tillögum meiri hlutans. Minni hlutinn mun flytja breytingartillögu um 140 millj. kr. framlag sem velferðarráðuneytinu verður falið að skipta á milli stofnana í samræmi við hlut þeirra hvað húsaleiguna varðar. Minni hluti fjárlaganefndar bendir á að heilbrigðisstofnanirnar gerðu ekki ráð fyrir að greiða húsaleiguna og munu því sennilega skila rekstrarhalla sem henni nemur. Þetta er enn eitt dæmið um vandræðin sem stofnunum er stefnt í þegar ný stjórnvöld breyta ákvörðunum fyrri stjórnvalda seint á almanaksárinu. Mjög margir liðir velferðarráðuneytisins fá viðbótarfjárheimild. Minni hlutinn bendir sérstaklega á þann vanda sem fylgir auknum útgjöldum vegna S-merktra lyfja. Enginn annar fjárlagaliður vex með viðlíka hraða og nauðsynlegt er að ná tökum á honum. Fyrri ríkisstjórn hafði á stefnuskrá sinni að vinna gegn kynbundnum launamun og skipaði framkvæmdanefnd um launajafnrétti kynja. Ákveðið var að hefja verkið með því að ráðast í jafnlaunaátak til að draga úr kynbundnum launamun á heilbrigðisstofnunum ríkisins. Gerðir voru stofnanasamningar sem tóku gildi 1. mars á þessu ári þar sem ekki þótti fært að bíða fram til nýs fjárhagsárs og er útgjaldaaukningin í fjáraukalögum vegna þessa um 1.242 millj. kr. Fyrri ríkisstjórn skipaði í janúar 2013 samráðshóp þriggja ráðuneyta um samhæfða framkvæmd stjórnvalda til þess að sporna gegn kynferðislegu ofbeldi, treysta burði réttarvörslukerfisins til þess að koma lögum yfir kynferðisbrotamenn og tryggja skilvirk úrræði fyrir þolendur kynferðisbrota og markvissar forvarnaaðgerðir. Aðgerðin miðaði að því að styrkja lögreglu, ákæruvald og Barnahús þegar í stað til að takast á við aukinn málafjölda auk þess að efla forvarna- og fræðslustarf, auka meðferðarúrræði og styðja við bakið á félagasamtökum sem sinna slíkri þjónustu. Um er að ræða 79 millj. kr. af fjárlagalið ófyrirséðra útgjalda. Þar sem fjárveitingin fer á marga staði í stjórnsýslunni er mikilvægt að verkefninu sé vel fylgt eftir af hálfu Alþingis. Fyrri ríkisstjórn gerði samning um gjaldfrjálsar tannlækningar fyrir börn sem tók gildi 15. maí 2013. Samningurinn felur í sér að börn og ungmenni fá alla nauðsynlega almenna tannlæknaþjónustu og greiða aðeins fast komugjald. Þrátt fyrir að samþykktin væri gerð á árinu var gert ráð fyrir megninu af útgjöldunum í fjárlögum en endanleg útgjöld lágu ekki fyrir fyrr en samningurinn var undirritaður og því falla til 45 millj. kr. í fjáraukalögum. Ekki er gert ráð fyrir að markaðar tekjur upp á 195 millj. kr. vegna 4G-útboðs gangi til fjarskiptasjóðs. Mjög mörg sveitarfélög hafa lýst áhyggjum sínum af skorti á netsambandi og slæmum áhrifum þess á búsetuskilyrði. Hlutverk sjóðsins samkvæmt lögum um fjarskiptasjóð, nr. 132/2005, er að úthluta fjármagni til verkefna sem miða að uppbyggingu stofnkerfa fjarskipta, verkefna sem stuðla að öryggi og samkeppnishæfni þjóðfélagsins á sviði fjarskipta og annarra verkefna enda sé kveðið á um þau í fjarskiptaáætlun og ætla má að ekki verði í þau ráðist á markaðsforsendum. Fjárheimildir sjóðsins voru í upphafi tekjur vegna sölu Símans. En lögin um sölu Símans voru felld úr gildi árið 2008 og síðasta verulega framlagið var árið 2009 vegna stofnverkefna. Í lögum nr. 179/2011 samþykkti Alþingi samhljóða þverpólitískt að tekjur sjóðsins væru m.a. sértekjur af tíðnigjöldum sem til koma vegna uppboðs Póst- og fjarskiptastofnunar. Hugmynd Alþingis þá með styrkingu sjóðsins var m.a. að stuðla að því að fjarskiptalegum skuggasvæðum landsins væri fækkað, einkum vegna neyðar- og öryggissjónarmiða, en einnig að stuðla að enn frekari ljósleiðaravæðingu á torveldum svæðum. Þetta eru einu tekjur sjóðsins en fjárheimildir fyrir einstaka verkefni hafa verið hverfandi nema bein fjárheimild vegna almannaþjónustusamnings við Farice sem gerður var árið 2012. Ef sjóðurinn fær ekki þessar mörkuðu tekjur þarf hann væntanlega að vinna á óverulegum uppsöfnuðum heimildum en fyrirliggjandi eru samningar um styrki vegna GSM-sendistaða við þjóðveg landsins og fjölsótta ferðamannastaði en auk þess stærsti samningurinn sem tengist háhraðanetstengingum til þeirra landsmanna sem fjarskiptafyrirtækin hafa ekki getað sinnt, þar á meðal gervihnattasendingar til um 70 lögbýla. Minni hluti fjárlaganefndar bendir á að það er mikið hagsmunamál fyrir landsbyggðina að fjarskiptasjóði sé gert kleift að sinna þessum verkefnum og telur rétt að tekjurnar vegna útboðsins, sem nema 195 millj. kr. renni til slíkra verkefna og fleiri eins og fjarskiptasjóður hefur gert ráð fyrir og leggur því fram breytingartillögu þar um. Fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem unnin var í samstarfi við formann Bjartrar framtíðar er þyrnir í augum nýrra stjórnvalda. Þar eru flestir liðir skornir niður án röksemda annarra en þeirra að liðirnir tilheyrðu „svokallaðri fjárfestingaráætlun“, eins og það er orðað, frá síðustu ríkisstjórn. Markmiðið með því að hrinda fjárfestingaráætluninni í framkvæmd var aukin fjárfesting og fjölgun starfa, sem hefði jákvæð áhrif á hagvöxt og styrkti tekjugrunn ríkissjóðs. Þessi markmið virðast ekki hugnast núverandi stjórnvöldum enda eru verkefnin flest skorin niður. Þeirra á meðal eru framlög til að mæta auknum fjölda ferðamanna og byggja upp innviði á friðlýstum svæðum auk margra annarra mikilvægra verkefna. Veikasti hlekkurinn í gríðarmiklum útistandandi ríkisábyrgðum er Íbúðalánasjóður, en ríkisábyrgðir vegna hans nema nálægt 940 milljörðum kr. Frá árinu 2010 hefur þurft að afskrifa í rekstrarreikningi ríkissjóðs um 40 milljarða kr. eiginfjárframlög til sjóðsins. Í ríkisreikningi fyrir árið 2012 er þannig gjaldfærður 7,1 milljarður kr. vegna niðurfærslu á bókfærðum eignarhluta ríkissjóðs í Íbúðalánasjóði. Ríkissjóður þurfti fyrr á þessu ári að styrkja eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs um 13 milljarða kr. með nýju stofnfjárframlagi. Óljóst er hvort afskrifa þarf hluta þess framlags á árinu eða síðar ef eiginfjárstaðan rýrnar frekar frá því sem þegar er orðið. Slík afskrift mundi færast til gjalda og auka rekstrarhalla ríkissjóðs enn frekar á árinu 2013 ef til þess kæmi. Staða Íbúðalánasjóðs er mjög erfið og veruleg óvissa er um rekstrarhæfi hans í núverandi umhverfi vegna lágs vaxtastigs og samkeppni á bankamarkaði í skjóli gjaldeyrishafta. Verulegar líkur eru á að ríkissjóður verði fyrir enn frekara tapi vegna sjóðsins en orðið er ef ekki verður gripið til viðeigandi ráðstafana til að gera sjóðinn rekstrarhæfan, nema svo ólíklega vilji til að vaxtastig hækki verulega, það mundi létta á vanda sjóðsins en auðvitað auka á byrðar annarra. Reiknaður vaxtamunur útlána og lántöku sjóðsins nægir ekki til þess að standa undir rekstrarkostnaði, vanskil eru mikil og uppgreiðsluvandinn er enn til staðar. Í því sambandi þarf einnig að horfa til þess hvað gerist þegar aðgerðir stjórnvalda til að lækka höfuðstól íbúðalána verða að veruleika og sjóðurinn gæti staðið frammi fyrir enn hærri uppgreiðslum útlána en nú er raunin. Verði þessar aðstæður óbreyttar er talið að leggja þurfi Íbúðalánasjóði til um 4,5 milljarða kr. rekstrarframlag í ár og á næsta ári, eins og gert er ráð fyrir í fjáraukalagafrumvarpinu fyrir árið 2013 og síðan fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2014. Við það mundu bætast frekari eiginfjárframlög og afskriftir ef fjárhagsstaða sjóðsins versnar enn frekar, en stjórnvöld horfa til þess að veita þurfi 4,5 milljarða kr. árleg framlög allt til ársins 2017. Sem dæmi um umfang vandans má nefna að í endurskoðaðri áætlun sjóðsins fyrir árið 2013 frá því í september er áætlað að tap sjóðsins verði um 4,1 milljarður kr. á árinu 2013, en rekstrarafkoma sjóðsins eftir fyrstu sex mánuði var neikvæð um tæpa 3 milljarða kr. Þetta er mun lakari afkoma en samkvæmt áætlun fjárlaga 2013 þar sem áætlað var að afgangur af rekstri sjóðsins yrði um 1,1 milljarður kr. Þá ber þess að geta að fjársýsluskattur er einnig lagður á Íbúðalánasjóð. Ríkisstjórnin þarf að leysa þennan erfiða rekstrarvanda og móta framtíðarstefnu sjóðsins. Ein af forsendum fjárlaga er spá Hagstofunnar um fjölda atvinnulausra. Velferðarráðuneytið metur það svo að sú spá nái ekki fram að ganga og atvinnuleysi verði meira en við var búist. Það krefst hærri útgjalda úr sjóðnum en áætlað var. Til að forðast framúrkeyrslu hefur verið fallið frá útgreiðslu desemberbóta til atvinnulausra um 240 millj. kr. Minni hlutinn telur ótækt að atvinnuleitendur verði af þessari uppbót og leggur því fram breytingartillögu um hana. Virðulegur forseti. Ég hef hér mælt fyrir nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar en geri jafnframt ráð fyrir því að fara í frekari ræður síðar í dag til þess að fara betur yfir einstök mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir framsöguna á þessu nefndaráliti. Þess ber að geta að hv. þingmaður er fyrrverandi formaður fjárlaganefndar og var fjármálaráðherra í síðustu ríkisstjórn. Í nefndarálitinu kemur fram mikil gagnrýni á taprekstur heilbrigðisstofnana. Nefnt er hér til sögunnar að með Landspítalanum sé tapreksturinn rúmir 5 milljarðar. Hefur hv. þm. Oddný Harðardóttir ekki eitthvað við þetta að athuga? Nú er verið að loka síðasta rekstrarári fyrri ríkisstjórnar og því er lokað svona í þessu fjáraukalagafrumvarpi. Þarna verður því miður að færa til bókar hvernig vinstri flokkarnir holuðu raunverulega heilbrigðiskerfið að innan og það er viðurkennt í þessu nefndaráliti af fyrrverandi ráðherra ríkisstjórnarinnar að staðan sé svona. Ný ríkisstjórn, ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, ætlar að hagræða til heilbrigðismála. Hér kemur fram að ekki veitir af að finna fjármagn í heilbrigðiskerfið þegar það er meira að segja upplýst hér í fjáraukalagaumræðunni að fráfarandi ríkisstjórn skilur við með þessum hætti. Er þingmaðurinn ekki sammála því að það sé orðið tímabært að snúa af þeirri leið sem 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar spurninguna. Ég er sammála henni í því að við eigum að huga að heilbrigðiskerfinu og að það þurfi að leggja í það aukið fé. En sá formáli sem hv. þingmaður hafði að spurningunni verður til þess að ég þarf því miður að fara aftur í tímann og minna á hvernig staðan var haustið 2008 þegar hér varð stórkostlegt efnahagshrun. Því miður var staðan í heilbrigðiskerfinu þá þannig að Landspítalinn átti varla fyrir lyfjum og launum starfsmanna. Heilbrigðiskerfið stóð ekki vel þegar efnahagshrunið skall á okkur. Engu að síður þurfti að hagræða og skera niður og það gerði síðasta ríkisstjórn. Við höfðum þó áttað okkur á því að lengra yrði ekki haldið og vorum byrjuð að gefa til baka, bæði í rekstur og tækjakaup og eins til einstakra málaflokka eins og geðheilbrigðisþjónustu. Þrátt fyrir að ekki væri farið í niðurskurð á rekstri heilbrigðisstofnananna á árinu 2013 er þarna taprekstur og ljóst að um alvarlegan vanda er að ræða. Núverandi ríkisstjórn hóf hins vegar niðurskurð að nýju í heilbrigðiskerfinu en það gleður mig að hún skuli ætla að snúa af þeim vegi og ég vona að við getum unnið saman að því, meiri hluti og minni hluti, að efla heilbrigðiskerfið og gera það þannig að það sé sómi að og að öryggis allra íbúanna sé þar gætt, hvort sem þeir 

Virðulegi forseti. Þetta var svo sem ekki neitt sem kom á óvart því að það er sama hvað ráðherrar í fyrri ríkisstjórn hafa verið spurðir um í gegnum tíðina, svarið byrjar alltaf á: „Hér varð hrun.“ Það eru fimm ár frá hruni. Samfylkingin hefur verið sex ár í ríkisstjórn og sat í ríkisstjórn þegar hrunið varð. Vinstri grænir voru fjögur ár í ríkisstjórn og fulltrúar þessara flokka ganga þannig fram í þessu nefndaráliti í dag að þeir gagnrýna það hvað heilbrigðisþjónustan er rekin með miklu tapi, alveg eins og það sé verið að gefa í skyn að þetta sé á ábyrgð núverandi ríkisstjórnar. Mér finnst þetta ámælisvert vegna þess að staðreyndin er sú, og því getur enginn neitað og það er lýðum ljóst, að ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna réðst að heilbrigðiskerfinu, holaði það að innan, tók heilbrigðisþjónustuna úti á landi niður og skildi Landspítalann eftir eins og fyrir honum er komið sem allir vita hvernig stendur í dag. Hún gerði gríðarlegar hagræðingarkröfur á heilbrigðisþjónustuna í heild sinni þannig að hún er vart starfhæf. Þess vegna minni ég aftur á það að ríkisstjórnin ætlar að hafa heilbrigði í forgangi á þessu kjörtímabili. Ríkisrekstur verður að byggja á forgangsröðun. Það verður að byggja hér upp heilbrigðisþjónustu. En það er ágætt, virðulegi forseti, að fá staðfest frá fulltrúum þessara flokka í fjárlaganefnd að þeim ofbýður meira að segja sjálfum að það vanti rúma 5 milljarða inn í heilbrigðiskerfið á rekstrarárinu 2013 og gagnrýna það meira að segja, gagnrýna eigin verk, og það er gleðilegt.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður kallar gagnrýni, en það sem minni hluti hv. fjárlaganefndar setur fram í sínu nefndaráliti eru áhyggjur af því að staða heilbrigðisstofnananna er mjög erfið og bendir á að það muni valda vandræðum á árinu 2014 þar sem einnig er gert ráð fyrir sameiningu heilbrigðisstofnana. Það veldur örugglega vandræðum ef það á að fara út í slíkar aðgerðir sem eru þó umdeilanlegar, að ekki sé meira sagt, og á auðvitað eftir að skoða betur. Það hlýtur að skapa þar vandræði, það sjá allir, ef stofnanirnar fara með mikinn rekstrarhalla með sér í slíkar sameiningar. Við lýstum áhyggjum okkar af þessari stöðu. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur lag á því að búa til ágreining og deilumál um hluti sem engin ástæða er til. Ég fullyrði að það er sátt á Alþingi um að fara í það að bæta heilbrigðiskerfið. Við leggjum öll saman um að gera það, en þá er ástæðulaust að búa til úr því eitthvert deiluefni fyrir fram. Auðvitað varð hér hrun. Það er leiðinlegt að þurfa að minna fólk á það. Við glímdum hér við mikinn efnahagsvanda, við náðum góðum árangri og á þeim árangri byggir ný ríkisstjórn sínar áætlanir. Við sjáum fram á mögulegan heildarjöfnuð einmitt fyrir vikið. Núverandi ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega og ágæta ræðu. Hún fór yfir nefndarálitið sem er um margt alveg ágætt. Ég vildi þó til upprifjunar, út af því að hér er verið að ræða stöðuna 2008 varðandi Landspítalann, segja að það er alveg rétt að sérstök vandræði voru út af lyfjakaupum sökum þeirrar stöðu sem kom upp við bankahrunið, vegna kaupa lyfja erlendis frá. Það leystist hins vegar farsællega í samvinnu heilbrigðisráðuneytisins, fjármálaráðuneytisins og Seðlabankans, enda lögðust allir á eitt við að sjá til þess að ekki yrði neinu öryggi ógnað. Mér finnst hins vegar ákveðinn ljóður á ráði hv. þingmanns og stjórnarandstöðunni í heild sinni þegar þeir tala um afkomu ársins vegna þess að við vitum að því miður stóðust ekki þær áætlanir sem lagt var upp með. Hér tala menn iðulega um að þetta tengist ákveðinni ríkisstjórn og veiðigjöldum og virðisaukaskatti. Alveg sama hvaða skoðun við höfum á því stenst ekki neina skoðun að það sé meginástæðan. Reyndar er það svo, og við þurfum ekkert annað en lesa fjáraukalögin og sömuleiðis nefndarálitið hér þar sem þessar upphæðir eru tilgreindar, að við erum að tala um að hallinn skýrist hvað varðar veiðigjöldin um 10–13%, eftir því hvaða viðmið við notum. Virðisaukaskatturinn er um 2–2,5%. IPA-aðlögunarstyrkirnir eru svolítið langsóttir vegna þess að eðli málsins samkvæmt komu framlög þar á móti frá íslenskum stjórnvöldum. Jafnvel þótt þetta kæmi inn erum við langt frá því að ná upp 20% af þeim halla sem varð. Ég spyr þess vegna hv. þingmann: Af hverju er málflutningurinn með þessum hætti?

Virðulegur forseti. Helstu ástæðurnar fyrir því að markmið fjárlaganna 2013 náðust ekki eru á tekjuhliðinni. Neysluskattar skila sér illa inn. Ég er ekki með frumvarpið fyrir framan mig en í því eru þetta um 8 milljarðar  Ég held því fram og margir sérfræðingar sem við hv. þingmaður höfum hlustað á útiloka ekki að það sé ein af skýringunum á því að neysluskatturinn skili sér seint á árinu. Varðandi veiðigjöldin, virðisaukaskattinn á ferðaþjónustunni og IPA-styrkina sem eru á fimmta milljarð - þetta eru upphæðir sem gert var ráð fyrir á tekjuhlið í fjárlögum 2013. Það væri því mjög skrýtið ef við ættum að sleppa því að nefna þá hluti í greiningu okkar á stöðu mála. Því miður, og ég er ákaflega óánægð og hrygg yfir því, náðum við ekki markmiðum okkar en þegar við greinum stöðuna getum við ekki sleppt svo stórum áhrifavaldi sem kosningaloforð nýrrar ríkisstjórnar er og aðgerðir þeirra á sumarþinginu og núna síðast í nóvember til að 

Virðulegi forseti. Ég ætla að lesa beint upp úr nefndaráliti minni hlutans, með leyfi forseta. Þar segir: „Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að framlög frá sambandinu lækki um 556 millj. kr.“ Það er verið að tala um IPA. Varðandi lækkun tekna ríkissjóðs út af veiðigjöldunum eru það 3,2 milljarðar. Virðisaukaskattur á hótel- og gistiþjónustu eru 500 milljónir. Hallinn er 25–31 milljarður eftir því hvaða aðferð menn nota. Þetta skýrir því ekki nema örlítið brot og nær ekki einu sinni 20%.  Ég ætla mönnum það ekki og held að ég hafi misskilið eitthvað því að ég trúi því ekki að einhver haldi því í alvöru fram að tekjur af virðisaukaskatti og umsvifum almennt - það munar 11,6 milljörðum - að þetta sé til komið vegna kosningaloforða annars stjórnarflokksins eða beggja. Ég trúi því ekki að nokkur ætli það. Aðalatriði málsins eru að þessar sífelldu yfirlýsingar um að veiðigjöldin og afslátturinn af virðisaukaskattinum á ferðaþjónustuna skýri 30 milljarða halla árið 2013 eiga ekki við rök að styðjast. Það er langur, langur, langur - langur - vegur frá því.

Virðulegur forseti. Samkvæmt breytingartillögum sem hv. þingmaður er einn af flutningsmönnum að kemur fram á tekjuhliðinni að hallinn er rúmir 20 milljarðar kr. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar frá því í sumar auk IPA-styrkjanna eru upp á rúma 4 milljarða kr. Menn sem eru sleipir í prósentureikningi geta því reiknað út hvað þessi beinu áhrif skipta miklu máli þegar við metum og greinum af hverju við náðum ekki markmiðum okkar. Til viðbótar því skila neysluskattarnir sér síðar inn á árinu. Það er sama hvað við deilum mikið um þetta hér úr þessum ræðustól, þetta er jafn slæmt fyrir þjóðina því að það er auðvitað hagur allra að við náum sem fyrst heildarjöfnuði og komumst sem fyrst í þá stöðu að geta farið að greiða niður skuldir. En auðvitað hljótum við að draga fram aðgerðir stjórnvalda, bæði fyrri og þeirrar nýju, sem verða til þess að ekki nást þau markmið sem að var stefnt. Þannig er það bara, virðulegur forseti, að þessar aðgerðir skipta miklu máli og hafa veruleg áhrif á forgangsröðun og val á þeim verkefnum sem fjármunum er beint að hjá nýrri ríkisstjórn.

Virðulegur forseti. Sá alvarlegi atburður varð hér í dag að hæstv. forsætisráðherra reyndi að villa um fyrir alþingismönnum um meðferð fjárlagafrumvarpsins og breytingartillagna við það. Í umræðu um tillögur um lækkun á barnabótum kallaði hann þær hreinar getgátur. Við töldum að hann væri aðeins að gera lítið úr opinberum yfirlýsingum Bjarna Benediktssonar og Vigdísar Hauksdóttur. En nú er upplýst af hálfu DV að fjölmiðillinn hafi undir höndum minnisblað frá hæstv. fjármálaráðherra, undirritað eigin hendi, til Alþingis Íslendinga þar sem fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands er lögð til lækkun á nefndum barnabótum, þ.e. að tillagan um lækkun barnabóta hafi ekki verið neinar getgátur heldur formleg samþykkt ríkisstjórnar Íslands undir forsæti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og tillaga við Alþingi Íslendinga. Ég fer fram á að fá það upplýst hér hvort þetta minnisblað hafi verið lagt fram á fundi fjárlaganefndar Alþingis 

Virðulegur forseti. Málið er að taka á sig mjög undarlega mynd þegar getgátur, eins og hæstv. forsætisráðherra kallar umræðu hæstv. fjármálaráðherra í fjölmiðlum, eru núna staðfestar sem minnisblað sem hafi borist frá ríkisstjórn Íslands og þar með ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Staðan er orðin dálítið undarleg ef sá pappír og það sem á honum stendur og hefur væntanlega verið ritað undir í fullu umboði hæstv. forsætisráðherra - að á síðari stigum kalli sá hinn sami forsætisráðherra það sem kemur fram á pappírnum getgátur. Þá er ekki lengur hver höndin upp á móti annarri í ríkisstjórnarliðinu heldur er það orðið þannig að hvor höndin er upp á móti hinni á einum og sama forsætisráðherranum.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera eina athugasemd við nefndarálit meiri hlutans og það sem hér kemur fram hvað varðar að ekki skuli tekið tillit til þess að mæta tjóni sem varð árið 2009. Málið er þannig vaxið að árið 2009 var framinn fjárdráttur í einu sendiráði Íslands. Það hefur hins vegar tekið mjög langan tíma að ljúka því máli, sem er ekkert óeðlilegt. Það hefur tekið svona langan tíma vegna þess að það þurfti að kæra, það þurfti að rannsaka, dæma og reyna að innheimta bætur. Þess vegna er þetta mál komið hingað inn núna. Það er einhver misskilningur, að ég tel, hjá fjárlaganefnd um það hvernig málið er til komið og hvernig eigi að ljúka því. Þetta fer allt eftir hefðbundnum leiðum og reglum með þeim hætti að ófyrirséðum atvikum, eins og þetta er, er mætt með fjáraukalögum. Ég vil bara koma þessari athugasemd hérna á framfæri og bið nefndina vinsamlegast um að taka það til athugunar. Ég er reiðubúinn að koma á fund nefndarinnar til að skýra málið frekar.

Virðulegur forseti. Ég bíð enn eftir svörum frá forustumönnum fjárlaganefndar við því sem var tekið hér upp áðan og óska eftir því, ef þau ekki berast, að gert verði hlé á þingfundi og boðað til fundar með formönnum þingflokka til að fá skýringar á því sem óskað var eftir. Ég minnist þess hins vegar ekki að hafa heyrt frá ráðherra í ríkisstjórn Íslands umkvartanir um málsmeðferðina í fjáraukalögunum hjá stjórnarmeirihlutanum sjálfum, en það endurspeglar kannski betur en margt annað með hvílíkum ólíkindum verklagið er allt í kringum bæði fjárlögin og fjáraukalögin. Ég vil nú lýsa því að maður hefur býsna mikinn skilning á því að sá atburður sem hæstv. ráðherra nefnir og er fjárdráttur sé sannarlega ófyrirsjáanlegur og eðlilegt megi teljast að útgjöldin falli undir það sem fjáraukalögin eigi að innihalda, enda geta menn ekki gert ráð fyrir slíku í tillögum sínum. Ég vil nú inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann hyggist flytja breytingartillögu um að úr þessu verði bætt. Það væri athyglisvert fyrir okkur að vita af því; við gætum þá undirbúið hvaða afstöðu við tækjum til slíkrar tillögu. Ég vildi síðan nota tækifærið og spyrja líka hæstv. ráðherra um það sem kom fram hjá formanni fjárlaganefndar í framsögu hennar, að framsóknarmenn hefðu aldrei reiknað með því að fá hina svonefndu IPA-styrki sem gegna nokkru hlutverki í þessum fjáraukalögum og að þeir hefðu aldrei gert ráð fyrir tekjum af IPA-styrkjunum í áætlunum sínum. Ég vil einfaldlega inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hvort hann sé einn af þeim framsóknarmönnum sem aldrei gerðu ráð fyrir þeim tekjum í áætlunum sínum eða hvort hann sé utan við það mengi framsóknarmanna.

Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að utanríkisráðherra er ekki utan við mengi framsóknarmanna, hann er alveg beint inni í mengi framsóknarmanna. Hins vegar hefur utanríkisráðherra ekki gert neinar áætlanir með eða án IPA-styrkja. Ég tek fram að enn sé ég ekki ástæðu til að flytja breytingartillögu varðandi fjáraukalögin, ég held að þetta sé byggt á misskilningi sem ég held að hljóti að verða tekinn upp í nefndinni og ég er reiðubúinn til að ræða það við nefndina. Ég sá þetta hins vegar fyrst í tillögu nefndarinnar, ekki var haft samband við mig - þ.e. meiri hluta nefndarinnar, ég tek það fram, þetta er nefndarálit meiri hlutans, þannig að þetta kom mér jafn mikið á óvart og öðrum.

Virðulegur forseti. Það kemur nokkuð á óvart að stjórnarmeirihlutinn í fjárlaganefnd hafi ekki samráð við sína eigin ráðherra í ríkisstjórn Íslands um afgreiðslu fjárbeiðna í fjáraukalögum og sérstaklega bagalegt þegar um er að ræða, að minnsta kosti að því er virðist vera, mjög efnislega og málefnalega ósk um að bæta tjón sem enginn hefur getað gert ráð fyrir í neins konar rekstraráætlunum, hvorki í því ráðuneyti sem í hlut átti eða á öðrum þeim stöðum þar sem atburðir af þessu tagi, fjárdráttur, koma upp. Ég hvet nefndina til þess, milli 2. og 3. umr., að fá hæstv. utanríkisráðherra á sinn fund og fara með honum í gegnum þetta mál, hvernig það er vaxið, þannig að við getum þá fengið tillögu um að ekki þurfi að taka það út á rekstri utanríkisþjónustunnar þó að hún verði fyrir þeirri ógæfu að þar fremji menn fjárdrátt.

Virðulegur forseti. Mig langar að staldra við sama lið og hæstv. ráðherra nefnir í sinni stuttu ræðu - og kannski ekki síst vegna þess að þessi athugasemd hæstv. ráðherra er grein af sama meiði og ítrekað hefur komið upp í umræðunni bæði um fundarstjórn forseta og efnisatriði máls, þ.e. um samskiptin milli manna og kvenna í stjórnarmeirihlutanum. Það er mjög sérkennilegt og raunar hefði kannski, úr því að staðan er eins og hér kemur fram, verið best að hæstv. utanríkisráðherra hefði farið í andsvar við formann fjárlaganefndar. Það hefði verið ein leið til að opna þetta samtal hér í þingsal. Nú er formaður fjárlaganefndar ekki í salnum til að greina frá röksemdunum bak við þessa tilteknu niðurstöðu sem ráðherrann er ósammála; það hefur komið fram í hans máli að hann komi af fjöllum, þetta komi bara í fangið á honum, þessi niðurstaða. Hann nefnir þetta misskilning og talar um misskilning sem er orðið nokkurs konar þrástef í samskiptum ríkisstjórnarflokkanna við almenning í landinu; misskilningur, það er orðið mjög títt, fer að slaga upp í algengi þess þegar hv. formaður fjárlaganefndar talar um að hér hafi farið fram kosningar, sem er líka mjög ágætt að nefna reglulega. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra efnislega um verklagið og eftirlitið, eftirlit ráðuneytisins með fjárreiðum einstakra sendiráða og hvort þetta tiltekna mál hafi orðið tilefni til þess að þeir ferlar hafi tekið einhverjum breytingum.

Virðulegi forseti. Það er alla vega misskilningur að hægt hafi verið að ljúka þessu máli eitthvað fyrr. Já, það er ljóst að verkferlum og vinnubrögðum hefur verið breytt, það var gert strax í framhaldi af því að þetta mál kom upp. Ríkisendurskoðun gerði ákveðnar athugasemdir, ekki var talað um að eitthvað væri ámælisvert eða neitt slíkt heldur gerðar ákveðnar athugasemdir við verkferla og þess háttar og því hefur verið breytt.

Virðulegur forseti. Svo að það valdi nú engum misskilningi okkar á milli, mín og hæstv. utanríkisráðherra, þá væri ánægjulegt ef hann gerði betur efnislega grein fyrir því í hverju þessi breyting fólst. Það að því hafi verið breytt dugar illa úr munni ráðherra í ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, því miður. Það er nú orðinn sá háttur á að menn segi eitt í dag og annað á morgun. Það væri því ánægjulegt ef hæstv. ráðherra gerði betur grein fyrir því hvað í verkferlunum var þess eðlis að fara þyrfti betur yfir það og hvernig þær breytingar voru sem hæstv. ráðherra nefnir hér.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekki gáfulegt af mér að fara djúpt í tæknileg atriði varðandi þetta. Hins vegar voru gerðar athugasemdir við að einn og sami aðili væri til dæmis að bóka og greiða og þarna erum við að skilja það að. Búið er að færa mjög mikið af bókhaldi sendiráða heim til Íslands og með því er líka verið að hagræða og spara, brugðist hefur verið við þessu á þann hátt.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur sem sagði hér áðan að kannski hefði verið heppilegt ef hæstv. ráðherra hefði komið upp í andsvörum við hv. formann fjárlaganefndar, sem ég sé að er ekki í salnum. - Ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér finnst það svolítið einkennilegt vegna þess að hún er framsögumaður þessa máls og það er nú venjan hér í þingsal að framsögumenn sitja undir umræðunni, ef svo má að orði komast, og ráðherrar eru gjarnan kallaðir til. Ég vildi kalla formanninn til og ég skal gjarnan gefa eftir mitt andsvar þannig að hv. formaður fjárlaganefndar geti komið hingað inn og svarað. Svo er það reyndar líka þannig, samkvæmt þingsköpum, að ráðherra og framsögumaður málsins getur hvenær sem er komið inn í umræðuna, hún getur farið fram fyrir alla aðra í umræðunni. Mér þætti það mjög viðeigandi að hún léti svo lítið að gera það. En ég hef mikla samúð með hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli. Þetta var einmitt eitt af því sem ég tók eftir. Ég hugsaði með mér: Hvernig ætla þeir nú að bregðast við því? Sá er nú góður að hafa fallist á þetta, hugsaði ég, alltaf finnur hann einhverja leið til að koma málunum einhvern veginn vel fyrir - ég var svona að fletta upp og sá að hann gæti kannski hætt norðurskautssamstarfi á næsta ári, 29 milljónir, og tekið eitthvað annað einhvers staðar annars staðar og klippt af. En nú heyri ég að svo hefur ekki verið heldur hefur þetta bara verið gert að honum forspurðum. En getur hæstv. ráðherra kannski nefnt mér eitthvert dæmi? Ég get vel trúað því að eitt sendiráð - hvað kostar til dæmis sendiráðið í Nuuk án húsnæðisins, ef við tökum það, eða eitthvað annað? Ég bara spyr af því að 

Forseti hefur gert ráðstafanir til að láta hv. framsögumann málsins vita að hans sé óskað í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég vil gleðja hv. þingmann með því að ég taldi enga ástæðu til að fara í andsvar við hv. formann fjárlaganefndar en ég taldi hins vegar ástæðu til að fara í ræðu og benda á þann misskilning sem virðist vera uppi varðandi þetta mál. Úr því að hv. þingmaður spyr um samanburð þá segi ég: Já, þetta er nálægt því að vera sú tala sem kostar að reka umrædda ræðismannsskrifstofu okkar í Nuuk. Þetta eru umtalsverðir fjármunir, við gerum okkur grein fyrir því, en þetta eru fjármunir sem var stolið frá okkur árið 2009. Það tekur tíma að fara í gegnum allt það ferli sem í framhaldinu fer sjálfkrafa af stað, og þegar ekki tekst að innheimta hjá viðkomandi aðila endar það að sjálfsögðu hér hjá okkur því að þetta eru jú ófyrirséðir atburðir sem þarna gerast. Enginn gat séð það fyrir að þessi fyrrverandi starfsmaður ákvæði að fara þá leið að draga sér fé, ekki frekar en við getum séð það fyrir að sjúkrahús fari svo og svo mikið fram úr fjárhagsáætlun kannski ár eftir ár - fái það síðan bætt, eða er það skorið niður? Ákveðna hluti getum við séð fyrir, aðra ekki. Þetta var klárlega ófyrirséð.

Virðulegi forseti. Ég endurtek að ég hef fulla samúð með utanríkisráðuneytinu út af þessu máli. Það er kannski enn þá ófyrirséðara að fólk gangi um og seilist í búðarkassann og taki þaðan peninga án leyfis. Ég held að það sé jafnvel ófyrirséðara en að stofnanir fari fram úr áætlun, þó að ég vilji á engan hátt segja að það eigi gerast, hitt er enn þá ófyrirséðara. Mér finnst þetta líka bera nokkurn keim af því hvernig forustumenn fjárlaganefndar hafa talað um utanríkisþjónustuna, af mikilli vanvirðingu og þannig að allt sé óþarfi sem þar er gert og þetta fólk sé alltaf í einhverjum kokteilboðum og veseni. Ég veit að hæstv. ráðherra er algjörlega ósammála þessu viðhorfi vegna þess að hann hefur lýst því hér áður í ræðustól hversu góða vinnu hann telur utanríkisráðuneytið vinna. Ég var að lesa bók eftir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon í gær þar sem hann hrósaði utanríkisþjónustunni fyrir að hún hefði staðið sig vel á okkar verstu tímum. Samúð mín er því öll með utanríkisþjónustunni og ég vona að formaður fjárlaganefndar komi hingað bráðum þannig að hægt sé að kalla hana í ræðustól.

Forseti vill láta þingmenn vita að hv. framsögumaður málsins er á leiðinni í þingsal.

Virðulegi forseti. Það hefur vakið furðu mína þegar ég hef komið inn á þing stöku sinnum undanfarin ár að þegar rætt er um fjármál ríkisins vill yfirleitt þannig til að þingsalurinn tæmist, það eru örfáir sem sitja hér eða sveima um á göngum. Það er nú svo merkilegt að á hverjum tíma, hvort sem við ræðum um fjárlög, fjáraukalög eða lokafjárlög eða hvað það nú er, hljótum við að vera sammála um að það er mikilvægasta málið sem þingið afgreiðir frá sér hverju sinni. Auðvitað ættu þingmenn að sitja undir því og taka þátt í þeim málum á hverjum tíma. Í upphafi vil ég segja að ég held við séum öll sammála um það, bæði í fjárlaganefnd og aðrir, að mikilvægt er að ná aga í ríkisútgjöldunum. Það eru áfram fram undan mikilvæg og stór verkefni sem nauðsynlegt er að taka traustum og föstum tökum eins og við í Vinstri grænum bentum á í kosningabaráttunni þegar menn lofuðu stórum hlutum. Þá að fjáraukalagafrumvarpinu sem verður að taka fram að kom allt of seint fram, í lok nóvember, og breytingartillögurnar núna á föstudaginn. Það er ekki hægt annað en að gagnrýna þessi vinnubrögð og þetta verklag, því á þessum tíma ættum við í raun að vera búin að afgreiða fjáraukann og vera að fjalla um fjárlögin. Ég ætla ekki að fara ofan í hverja einustu tillögu í frumvarpi til fjáraukalaga. Mig langar aðeins að stikla á stóru eins og gert er í nefndaráliti okkar minni hlutans. Í anda þess að taka fjármál ríkisins föstum tökum hefði ég og minni hlutinn, eins og kemur fram í áliti okkar, helst viljað taka tillögurnar og sortera þær í tillögur sem raunverulega eiga heima í fjáraukalagafrumvarpi og setja hinar til hliðar. Við mundum gera þá kröfu að tillögurnar sem eftir væru uppfylltu þau skilyrði sem sett eru í fjárreiðulögum um hvernig eigi að nýta fjáraukalög til ófyrirséðra útgjalda. Það er rétt að það sem hæstv. utanríkisráðherra var að tala um áðan er svo sannarlega ófyrirséð. Svo má kannski ætla að með nýjum fjárreiðulögum takist okkur að stemma stigu við svona miklum útgjöldum sem fjárauki hvers árs ber með sér. Eins og fram kom hjá framsögumanni 1. minni hluta, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, er í breytingartillögum meiri hlutans lögð til lækkun gjalda upp á tæpa 2 milljarða, en hækkanir nema á sama tíma tæpum 4 milljörðum á rekstrargrunni. Samkvæmt yfirliti frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu hafa tekjur skilað sér betur í ríkissjóð á seinni hluta ársins en horfur voru á á fyrri hluta ársins, en upphaflegar tekjutölur í fjáraukalagafrumvarpinu eru miðaðar við hagspá frá því í júní sl. og tekjur eru enn undir áætlunum miðað við fjárlög 2013. Við höfum gagnrýnt að miðað sé við hagtölur í júní við framlagningu þessa máls. Hér hefur komið fram að á sumarþingi voru teknar ákvarðanir af hálfu núverandi ríkisstjórnar sem lækka tekjur innan ársins sem og næstu ára, því þær tekjur sem lagðar eru svo til í framhaldinu fyrir næsta ár eru flestar skammtímatekjur en ekki til framtíðar. Lækkunin var meðal annars vegna veiðigjaldanna og þrátt fyrir að upp hafi komið vandkvæði við framkvæmd þeirra laga hefði ríkisstjórninni verið í lófa lagið að breyta þeim án svona mikils tekjutaps eins og minni hlutinn hér á þingi hefur rakið ágætlega. Samkvæmt tillögum minni hluta atvinnuveganefndar um breytingar á lögum um veiðigjöld hefðu breytingar á frímarki og afsláttarþrepi komið til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki. Tekjur lækka líka vegna breytinga á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu, eins og hér hefur áður verið sagt. Auðvitað viljum við í minni hlutanum vekja athygli á því og brýna fjárlaganefnd að leggja áherslu á að rekstrarumhverfi þeirrar greinar verði endurskoðað og tryggt að greinin skili líka á sama tíma auknum tekjum í ríkissjóð. Með þeim aðgerðum sem minni hlutinn gerði m.a. tillögur um í atvinnuveganefnd hefðu tekjur ríkisins lækkað um 250 millj. kr. en ekki 3,2 milljarða sem útgerðarfyrirtæki fá núna miðað við tillögu núverandi ríkisstjórnar. Og að halda því fram að sá tekjumissir hafi ekki áhrif á rekstur ríkissjóðs er hjákátlegt. Hann hefur áhrif bæði á reksturinn og forgangsröðunina eins og kom fram í andsvörum áðan. Ákvarðanir nýrrar ríkisstjórnar hafa með beinum hætti lækkað tekjur ríkissjóðs um rúma 4 milljarða. Fjármagnskostnaður lækkar mest eða um 7,5 milljarða, og helst vegna þess að í fjárlögum hafði verið gert ráð fyrir að skilmálum skuldabréfs sem styrkja átti eiginfjárstöðu Seðlabankans átti að breyta í óverðtryggt í stað þess að vera verðtryggt, en af því varð ekki. Síðan er vert að minnast á og vekja athygli á því að ríkissjóður færir bókhald sitt með öðrum hætti en sveitarfélög og fyrirtæki þegar kemur að verðbólguskilum sem gefur um leið til kynna betri stöðu en ætla má. Það kom fram í áliti Ríkisendurskoðunar og í máli fulltrúa hennar á fundi fjárlaganefndar. Við gagnrýndum Ríkisendurskoðun fyrir að kvitta upp á reikninginn sem í raun stenst ekki almennt bókhaldslög. Á meðan slíkt er viðhaft í ríkisreikningi er hætta á því að freistingin verði sú að taka frekar verðtryggð lán þar sem með því er afkoman sýnd betri en hún raunverulega er. Minni hluti fjárlaganefndar vill leggja á það áherslu að við endurskoðun fjárreiðulaganna núna fylgi bætt reikningsskil sem auka trúverðugleika ríkisfjármálanna. Í áliti minni hlutans er farið ágætlega yfir tilgang fjáraukalaga eins og ég sagði í upphafi máls míns og þar eru nefnd nokkur dæmi. Ég ætla að grípa niður í nokkur þeirra. Hvað varðar forsetaembættið er það rökstutt í áliti okkar að augljóst er að ekkert þeirra verkefna sem þar eru talin þurfa aukafjárveitingu geta talist ófyrirséð. Hvorki endurnýjun tölvubúnaðar - sem líklega flestir skólar gætu t.d. óskað eftir - né heimsókn Danadrottningar geta fallið í þann flokk. Stór póstur í aukafjárveitingum er framlag vegna kostnaðar við gerð rannsóknarskýrslna um Íbúðalánasjóð og fall sparisjóðanna, eða um 300 millj. kr. Í ljósi reynslunnar af þeim störfum er afar mikilvægt að skapaður verði skýr rammi bæði hvað varðar tíma og fjármagn þar sem Alþingi hefur nú þegar samþykkt rannsókn á einkavæðingu bankanna. Það er ekki hægt að skauta fram hjá ríkisstjórninni sem hefur ákveðið að skipta upp ráðuneytum og fjölga bæði ráðherrum og aðstoðarmönnum sem nú eru orðnir 17 talsins. Fjölgun þeirra var heimiluð í tengslum við stækkun ráðuneyta, en nú hefur þeim verið fjölgað sem verður til þess að fleiri aðstoðarmenn eru kallaðir inn og aukning verður í æðstu stjórn ríkisins. Minni hlutinn bendir á að eðlilegt sé að gera ráð fyrir aukinni fjárveitingu á fjárlögum kosningaárs til að mæta fyrirhuguðum útgjöldum vegna mannabreytinga. Við teljum að hægt sé að horfa til reynslu undanfarinna kosningaára. Það er óeðlilegt að gera engar tillögur um aukafjárveitingar því ég held að alltaf megi gera ráð fyrir mannabreytingum í ríkisstjórn milli kosninga. Að sjálfsögðu gagnrýnir minni hlutinn stjórnvöld á tímum niðurskurðar og hagræðingar fyrir að líta sér ekki nær í þessu tilfelli. Hvað varðar störf sérfræðingahópa ríkisstjórnarinnar sem kom í kjölfar tillagna síðastliðið sumar er farið fram á 40 millj. kr. framlag. Við teljum eðlilegt að þeirri tillögu hefði fylgt kostnaðarmat eins og lög gera ráð fyrir. Minni hlutinn gagnrýnir að ríkisstjórnin gangi ekki á undan með góðu fordæmi hvað þessi mál varðar. Við gerum líka athugasemdir við að málaflokkar flytjist á milli ráðuneyta, sérstaklega þegar það virðist eingöngu fara eftir áhugasviði ráðherra. Að okkar mati og eftir okkar vitneskju hefur hvorki verið lagt fram faglegt mat né greining á því hvernig eða hvar þessum verkefnum væri best fyrir komið og hvort þetta sé yfir höfuð heppileg ráðstöfun. Það hefur komið fram í umfjöllun fulltrúa ráðuneytanna sem á fund fjárlaganefndar hafa komið að töluvert flækjustig fylgi þessum umskiptum. Um helgina var gerð tillaga af meiri hluta fjárlaganefndar sem felur í sér að 300 millj. kr. verða sameinaðar á einn lið hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu vegna áforma um styttingu náms til stúdentsprófs og starfsnámsprófa um eitt ár. Þetta verkefni á ekki að koma til framkvæmda á þessu ári. Það á því að sjálfsögðu að tilheyra fjárlögunum 2014. Við höfum talið að þetta sé gert til að fegra stöðu ríkissjóðs á næsta ári eins og hér hefur verið áður rakið. Við gerum athugasemdir við þessi vinnubrögð og sérstaklega sker tillagan í augu vegna umræðu stjórnvalda um aukinn aga og gegnsæi í ríkisfjármálum. Meiri hluti fjárlaganefndar hyggst ekki standa við samþykkt fyrri ríkisstjórnar þess efnis að Landspítalinn þurfi ekki að skera niður vegna óvenjuskæðra faraldra og tilfallins kostnaðar vegna þess sem var reiknaður hóflega upp á 125 millj. kr. Minni hlutinn mun því gera að tillögu sinni að við þetta verði staðið þar sem stofnanir ríkisins eiga ekki að þurfa að líða fyrir stjórnarskipti á hverjum tíma. Boðaðar hafa verið miklar og stórar sameiningar heilbrigðisstofnana. Margar þeirra glíma við mikinn uppsafnaðan halla og gert er ráð fyrir að afkoma þeirra versni um tæpa 2 milljarða á árinu og verði neikvæð um rúma 5 í lok ársins sem væntanlega verður örlítið snúið að fást við þegar á að fara að sameina allan heila pakkann. Mjög margir liðir velferðarráðuneytisins fá viðbótarheimild. Einn þessara liða eru S-merktu lyfin. Á hverju ári er gert ráð fyrir hundruðum milljóna í fjáraukalögum til útgjaldaaukninga til S-merktra lyfja og vegna magnaukningar. Magnaukningin er vandamál sem kannski flestar þjóðir eiga við að stríða sem og aukinn lyfjakostnaður. Eins og kemur fram í áliti okkar vex enginn annar fjárlagaliður með slíkum hraða. Það er því afar mikilvægt að ná utan um þessi mál. Gert er ráð fyrir því að um eða eftir árið 2020, að ég held, verði þessi liður, einn og sér, ef hann fær að halda áfram að vaxa, jafn stór og útgjöld til spítalans. Þessi aukning á líka við um sérfræðilækningar og myndgreiningar. Það er mjög mikilvægt að finna úrræði sem ná með einhverjum hætti utan um þessi mál. Ég held að það eigi að vera markmið okkar allra alþingismanna að sameinast um að reyna að finna leiðir til þess að ná utan um þessa liði svo þeir verði ásættanlegir og slíkar fjárhæðir þurfi ekki að koma til á hverju ári. Það er vert að halda því til haga að fyrri ríkisstjórn hafði á stefnuskrá sinni að vinna gegn kynbundnum launamun og skipaði framkvæmdanefnd um launajafnrétti kynja. Byrjað var á heilbrigðisstofnunum. Eins og kemur fram í álitinu tóku stofnanasamningar gildi 1. mars á þessu ári þar sem ekki þótti tilhlýðilegt að bíða fram til nýs fjárhagsárs. Því er útgjaldaaukning í fjáraukalögum vegna þess rúmur milljarður. Mikilvægt mál var einnig sett af stað sem varðar ofbeldi gagnvart börnum. Því var ætlað að styrkja lögreglu, ákæruvaldið og Barnahús þegar í stað til að takast á við þann mikla málafjölda sem hafði orðið og hefur orðið, en auk þess að efla forvarna- og fræðslustarf og auka meðferðarúrræði. Af þessum sökum falla til 79 millj. kr. af fjárlagalið ófyrirséðra útgjalda. Við teljum afar mikilvægt að fylgja þessu verkefni vel eftir af hálfu Alþingis þar sem að fjárveitingin fer á marga staði í stjórnsýslunni. Það er vert að fá á því úttekt eða stöðumat eða eitthvað slíkt, þegar þessu tiltekna verkefni á að ljúka, um það hvernig þessum fjármunum hefur verið varið og hvernig hefur gengið. Fyrri ríkisstjórn gerði líka samning um gjaldfrjálsar tannlækningar fyrir börn sem felur í sér að börn og ungmenni fá alla nauðsynlega almenna tannlæknaþjónustu og greiða eingöngu komugjald. Í fjárlögum yfirstandandi árs var gert ráð fyrir megninu af útgjöldunum, en endanleg útgjöld lágu þó ekki fyrir fyrr en samningurinn var undirritaður. Af þeim sökum falla til 45 millj. kr. í fjáraukalögunum. Undir þessum velferðarmálum langar mig líka að ræða sjúkrabílana og tel afar mikilvægt að brýna hæstv. heilbrigðisráðherra til að ljúka þeim samningum fyrir áramót, hvaða leið sem verður farin. Þó að ég sé sammála því að best fari að hafa þá hjá slökkviliðum þar sem svo háttar til í dag getur vel verið að finna megi einhverja aðra útfærslu innan þess kerfis, en ég tel að vegna þeirrar þekkingar og reynslu sem hjá slökkviliðum hefur skapast eigum við að halda þessu áfram þar og vona að því sé ekki breytt í fjárlagafrumvarpinu. Við ræddum hér áðan örlítið um fjarskiptasjóð. Eins og kom fram er tillaga meiri hlutans að sértekjur upp á 195 millj. kr. á þessu ári renni beint í samning við Farice og því lækkar fjárheimild Alþingis um sömu tölu. Þetta hefur auðvitað mikil áhrif á áform fjarskiptasjóðs um aðgerðir til að bæta netsamband út um allt. Það var ánægjulegt að heyra hv. formann fjárlaganefndar tala um að ríkisstjórnin væri þegar búin að taka þetta til sín, en það var á næstu árum. Við þurfum að byrja að mínu mati strax að vinna í þessu, því auðvitað má hlutverk sjóðsins ekki týnast í þessu, en það er að stuðla að öryggi og samkeppnishæfni um landið á sviði fjarskipta þegar markaðsforsendur eru ekki til staðar Við fengum á fund fjárlaganefndar flest sveitarfélög landsins. Mjög mörg þeirra lýstu vægast sagt bágbornu ástandi í net- og fjarskiptamálum og dæmi nefnd þar sem fólk gat sent tölvupóst með viðhengi og farið og mjólkað og komið svo til baka aftur, þá var pósturinn kannski rétt að fara af stað. Þetta er auðvitað ekki viðunandi, 5 megabæta samband eða jafnvel minna. Við vitum öll að í nútímanum er fátt orðið eins mikilvægt og gott net- og fjarskiptasamband. Því leggur minni hluti fjárlaganefndar áherslu á hið mikla hagsmunamál fyrir landsbyggðina að netsamband verði bætt og telur rétt að tekjurnar vegna útboðsins renni til slíkra verka eins og fjarskiptasjóður hefur gert ráð fyrir. Munum við bera fram tillögu þess efnis. Mikið hefur verið rætt um fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar og þau verkefni sem hún innihélt. Núverandi ríkisstjórn hefur ákveðið að skera niður nánast öll verkefnin og röksemdirnar eru haldlitlar. Eins og margoft hefur komið fram var markmiðið með fjárfestingaráætluninni að auka fjárfestingu og fjölga störfum sem hefði jákvæð áhrif á hagvöxt og styrkti tekjugrunn ríkissjóðs, m.a. hin brýnu verkefni sem snúa að uppbyggingu innviða friðlýstra svæða og til að taka á móti þeirri miklu aukningu ferðamanna sem hefur átt sér stað. Að auki voru þar fjöldamörg önnur ágæt verkefni. Það að halda því fram að tekjurnar sem hér voru ekki sóttar og við höfum rætt hafi ekki áhrif er hjákátlegt, eins og ég sagði áðan, og t.d. eru sóknaráætlanir skornar niður sem innihalda dreifnámsskólana. Við trúum því og teljum að það að lækka til viðbótar skuldir ríkisins hefði verið ákjósanlegt í staðinn fyrir að draga úr tekjumöguleikum. Mig langar líka til að minnast á Vegagerðina. Ég hef rætt mál hennar töluvert í fjárlaganefnd og hef svolitlar áhyggjur af stöðunni þar. Eins og kemur fram í fjáraukalagafrumvarpinu eru Vegagerðinni fyrirframgreiddar markaðar tekjur upp á 16 milljarða. Nú liggur fyrir vinna sem miðar að því að afnema markaðar tekjur. Það kom skýrt fram af hálfu Vegagerðarinnar að verði það gert telja þeir sig ekki vera í færum til að láta skerða sig sem því nemur því í ár er verið að taka 3 milljarða af fyrirframgreiddu tekjunum. Ef sá póstur verður tekinn telja þeir sig ekki geta greitt það. Mér fannst líka stinga í stúf að 500 millj. kr. væru teknar af viðhaldi og settar í vetrarþjónustu. Þegar sveitarfélögin komu til okkar í fjárlaganefnd var ástand vega eitt af því sem þau ræddu og slæmt viðhald, eins og við þekkjum held ég flest öll. Okkur fannst því mjög sérstakt að þessi ákvörðun skyldi tekin, hvort sem hún var tekin innan húss í Vegagerðinni eða í innanríkisráðuneytinu. Það er alveg ljóst að það þarf væntanlega að bæta við snjómoksturinn fremur en að skera niður lið þar sem er mikil fjárþörf. Að lokum langar mig að tala aðeins um Íbúðalánasjóð, en málefni hans hafa mikið verið rædd og komið hefur fram að hann er veikasti hlekkurinn í gríðarlega miklum útistandandi ríkisábyrgðum og nemur tæpum milljarði. Það hefur þurft að afskrifa í rekstrarreikningi ríkissjóðs frá 2010 um 40 milljarða eiginfjárframlög til sjóðsins. Ef afskrifa þarf að auki það sem lagt hefur verið til á þessu ári, um 13 milljarða, mun rekstrarhalli ríkissjóðs aukast enn frekar. Miðað við óbreytt ástand er gert ráð fyrir að leggja þurfi sjóðnum til um 4,5 milljarða kr. rekstrarframlag á ári fram til 2017, að minnsta kosti. Því er afar mikilvægt í ljósi þess sem sagt hefur verið um málefni Íbúðalánasjóðs að stefna núverandi stjórnvalda komi skýrt fram hið allra fyrsta. Að lokum vil ég nefna að minni hluti fjárlaganefndar gerir það sem mér finnst að meiri hlutinn ætti að sjá sóma sinn í að gera, en það er að leggja til að greiða atvinnuleitendum desemberuppbót og leggja til aukafjárveitingu upp á 240 millj. kr. Í ljósi þess að ég hef verið frekar þungstíg í þessari yfirferð vil ég enda þetta á jákvæðari nótum og fagna því að meiri hlutinn hefur ákveðið að skerða ekki framlög á yfirstandandi ári í Rannsóknasjóð og Tækniþróunarsjóð, eins og hann var búinn að boða, og er það vel. En að sjálfsögðu mundi ég vilja sjá þeim verkum fram haldið fremur en þær tillögur sem nú liggja fyrir varðandi frumvarpið 2014. Ég vona auðvitað, miðað við það sem hér gerðist í dag, að menn sjái að sér mjög reglulega þegar við þingmenn förum í pontu og krefjumst þess að betur sé gert.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir framsögu hennar eða umræður þar sem hún hefur meðal annars farið enn ítarlegar yfir nefndarálit minni hluta Alþingis varðandi fjáraukann. Í nefndaráliti meiri hlutans er talað um að ná þurfi fram auknum aga og aukinni festu. Ef ég hef skilið þetta rétt var í sjálfu frumvarpinu vitnað í tíu ára tímabil þar sem menn höfðu að meðaltali farið 10% fram úr, en menn birtu ekki það sem hefur gerst á síðustu fjórum árum þar sem þetta er miklu, miklu minna og jafnvel í kringum 2–3%, sem betur fer. Það sem mig langar aðeins að ræða við hv. þingmann og spyrjast fyrir um, vegna þess að hér er birt tafla í áliti minni hlutans um afkomu heilbrigðisstofnana, er hvað af þeim tölum sem þar eru séu eldri skuldir. Ég sé til dæmis að Landspítalinn er færður með um 3 milljarða í rekstrarhalla. Ef ég man rétt, ég var að reyna að fá fyrrverandi ráðherra til þess að hjálpa mér að muna það, er þetta halli sem varð fyrir hrun og hefur verið látinn sitja á stofnuninni en rekstur stofnunarinnar hefur á undanförnum árum verið innan fjárlaga. Ég held að það skipti mjög miklu máli að halda því til haga. Það var líka notað sem agatæki og aðhaldstæki að gerðir voru samningar við ákveðnar heilbrigðisstofnanir um frystingar á halla - og það átti síðan að fella hann niður - gegn því að viðkomandi stæðist fjárlög. Þar erum við að tala um Suðurnesin, Suðurlandið og raunar Austurland líka og sumt af þessu er meira að segja með formlegum samningum. Mér finnst skipta mjög miklu máli þegar menn ræða þessa málaflokka að þeir geri sér grein fyrir að á einhverju augnabliki þarf að færa þetta út úr bókhaldinu vegna þess að það mun aldrei verða þannig að þessir aðilar beri gamla hallann upp í gegnum fjárlög.

Virðulegi forseti. Ætli hv. þingmaður þekki ekki þennan málaflokk svolítið betur en ég? Það er vissulega rétt og hefur komið fram að það er gamall halli á nokkrum þessara stofnana, sem hefur verið frystur. Hæstv. fjármálaráðherra hefur svarað því hér til að 2/3 af halla Landspítalans, þ.e. þessum tæpu 3 milljörðum, verði afkrifaðir í lokafjárlögum, sem ég tel mikilvægt, þá er verið að standa við þar til gerða samninga. Hins vegar er áhyggjuefni að hallinn innan þessa árs skuli vera áætlaður 1,5 milljarðar af því að Landspítalanum hefur tekist að vera innan marka undanfarin ár. Það hefur ekki komið fram að aðrar heilbrigðisstofnanir eigi að njóta þessa, fyrir utan Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins sem ráðherrann svaraði að yrði tekið eins á. Nú þekki ég ekki til þessara samninga að öðru leyti, þ.e. hvort þeir eru við Heilbrigðisstofnun Suðurlands eða Suðurnesja. Það væri áhugavert að vita vegna þess að hæstv. ráðherra svaraði fyrirspurn minni hvað þetta varðaði í þá veru að það væri auðvitað viðkvæmt að beita slíkum úrræðum til að gefa ekki fordæmi. Því má velta fyrir sér: Eru hugsanlega mismunandi samningar í gangi? Eins og ég segi þekki ég það ekki en það er auðvitað mjög mikilvægt, sérstaklega í ljósi þess að nú á að fara að sameina fullt af heilbrigðisstofnunum í stór umdæmi, að vita hvort hallinn verði með einhverju móti tekinn til afgreiðslu. Það verður afar áhugavert að sjá hvort stofnanir verða meðhöndlaðar með mismunandi hætti, af því að staða þeirra er ólík, eins og Sjúkrahúsið á Akureyri sem hefur gengið á höfuðstól sinn og fleiri. Ég tek undir það að við þurfum 

Hæstv. forseti. Mér sýnist mikilvægt að nefndin fái þetta til skoðunar á milli 2. og 3. umr. og fari betur yfir þessi mál. Að einhverju leyti sýnist mér að menn séu ekki að glíma við verkefni í fjáraukalögunum til að geta svo bætt inn á næsta ári, kannski til þess að eigna sér einhvern þátt í því sem þar kemur til aukningar. Staðreyndin er sú og þess vegna er mjög athyglisvert þegar menn ræða um viðbótarfjárveitingar á næsta ári, sem við styðjum að sjálfsögðu heils hugar varðandi heilbrigðismálin, að fjárlögin fyrir árið 2014 gera ráð fyrir 220 millj. kr. niðurskurði á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni og því til viðbótar 135 millj. kr. á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Guð láti gott á vita, það er nú búið að tala um að bæta við allt upp að 5 milljörðum og þá leiðrétti menn þetta. Væntanlega verða menn líka að glíma við hallann. Það sem mig langar að heyra frá hv. þingmanni er náttúrlega umræðan í fjárlaganefnd. Hér eru tvær tillögur frá minni hlutanum, annars vegar um 125 millj. kr. vegna Landspítalans og hins vegar vegna leiðréttingar á húsaleigu. Mig langar að spyrja hver ástæðan er fyrir að menn tóku þetta ekki inn. Mér er kunnugt um að þetta var lagt mjög skipulega fram og 125 millj. kr. framlag Landspítalans var til komið þannig að þegar sýkingar komu upp á spítalanum í byrjun árs var fyrir fram óskað eftir leyfi ríkisstjórnarinnar til þess að fara í aðgerðir. Þær voru samþykktar. Eftir á kom niðurstaða með útreikningi og öllu slíku um hvað hefði kostað að grípa til þeirra aðgerða. Það kostaði 125 millj. kr. Það var samþykkt að veita fé til þess. Það er ekki í fjáraukalögunum á sama tíma og við fáum bæði kindur og kal í túnum inn sem ég styð heils hugar. Mig langar því að heyra hvernig umræðan var í fjárlaganefnd eins mikið og hv. þingmaður má upplýsa um það.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður kom inn á því að á sama tíma eru áform um að skera töluvert niður á næsta ári hjá þeim stofnunum sem hér eru til umræðu. Það á m.a. að fella niður hluta hallans í lokafjárlögum. Það horfir auðvitað sérkennilega við. Það eina sem sett er til viðbótar rekstri Landspítalans er akkúrat til þess að mæta áætlaðri afkomu á þessu ári, sem þýðir að hann situr uppi með 1/3 af hallanum á næsta ári. Varðandi 125 milljónirnar svaraði hv. formaður fjárlaganefndar, þegar við inntum hana eftir þessu, að okkur væri frjálst að leggja þetta til, sem við og gerðum. Ég vona auðvitað að ríkisstjórnin samþykki það. Það er mjög sérstakt, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, að stofnanir ríkisins á hverjum tíma þurfi að sætta sig við að ákvarðanir fráfarandi ríkisstjórnar séu teknar til baka sem veldur vissulega ófyrirséðum útgjöldum eins og í þessu tilfelli. Þetta er eitt af því sem á klárlega heima í fjáraukalögum sem ófyrirséð útgjöld. Þetta var mikið álag - ég man ekki hvort það var 20% meira, ég fer kannski ekki alveg rétt með, sem varðaði sýkingarnar og innlagnir og annað því um líkt. Ég verð bara leiðrétt ef það er ekki rétt. Það var alla vega mjög mikið miðað við meðalár. Auðvitað er ekki hægt að tala um annað en að þetta hafi verið ófyrirséð og það er eins og ég segi mjög sérstakt að þetta sé afgreitt með þessum hætti. Ég tek undir með hv. þingmanni að við í minni hlutanum eigum auðvitað bara að kalla eftir svörum og fá nánar úr þessu skorið á milli umræðna.

Herra forseti. Mælendaskráin hefur riðlast þannig að ég vona að ég komi ekki hér fullkomlega vanbúin. Ég hafði hugsað mér að undirbúa mig aðeins lengur en þetta verður bara að ganga svona. Við erum hér að fjalla um síðasta fjárlagaár fyrrverandi ríkisstjórnar en umræðan ber mark nýrrar ríkisstjórnar enda fylgja nýir starfshættir nýrri ríkisstjórn. Það var ákvörðun ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að hefja umræðu um ríkisfjármál á mjög dökkri mynd. Gefið var í skyn að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefði í raun ekki haft þau tök á ríkisfjármálum sem sú ríkisstjórn er annars annáluð fyrir, þ.e. að hafa siglt mjög farsællega í gegnum kjörtímabilið - hún hefur fengið margfalt lof fyrir það frá fjölda aðila, ekki síst erlendra, það er kannski það sem fer fyrir brjóstið á hæstv. forsætisráðherra. Nú er það þannig að fjármál íslenska ríkisins eru stóralvarlegt mál. Ríkisfjármál eru alltaf í eðli sínu alvarleg mál en við höfum verið að takast á við mjög erfiðar aðstæður. Ég held að það sé mikilvægt, þó að það virðist fara í taugarnar á einhverjum hv. þingmönnum, að muna alltaf í hvaða samhengi við erum að ræða þessa hluti. Við sjáum fram á það, í 2. umr. um fjárauka fyrir árið 2013, að við séum búin að ná frumjöfnuði, það er staðfest hér, annað árið í röð með ágætisárangri, en að heildarjöfnuður sé neikvæður og lakari en áætlað hafi verið. Þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tók við völdum og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók að sér hlutverk fjármálaráðherra var ástandið þannig að ríkissjóður tók á sig gríðarlegar skuldir. Þær skuldir voru til komnar vegna endurreisnar á fjármálakerfi landsins, gjaldþrots Seðlabankans, og við bættist síðan gjaldþrot Íbúðalánasjóðs; en báðar þessar stofnanir ríkisins, Seðlabanki og Íbúðalánasjóður, þurftu umtalsverð fjárframlög til að áframhaldandi rekstur þeirra væri mögulegur. Við það bættust áhrif á ríkissjóð vegna hruns krónunnar og síðan hallarekstur áranna í kjölfarið. Fyrri ríkisstjórn sem og þessi hafa lagt mikla áherslu á að ná hallalausum fjárlögum og til mikils er að vinna því að vaxtagjöld ríkissjóðs eru einn stærsti útgjaldaliður ríkisins og gríðarlegir blóðpeningar. En það er ekki sama hvernig jöfnuði í ríkisfjármálum er náð og kapp er best með forsjá í þeim efnum eins og í svo mörgu öðru. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna greip til þeirra ráða að fara með þrennum hætti í það að ná tökum á ríkisfjármálunum. Tekjugrunnur ríkissjóðs var í molum eftir hrunið, ekki síst vegna þrálátra skattalækkana Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á mestu velmektarárum Íslandssögunnar, sem olli því að tekjugrunnurinn var orðinn það veikur að hann gat ekki aflað nægilegra tekna fyrir útgjöldum nema um þensluástand í ríkisfjármálum væri að ræða. Það var svo sannarlega ekki þensluástand í aðdraganda fjárlaga 2009 og því þurfti að efla tekjustofna og bæta við tekjustofnum til að eiga fyrir útgjöldum ríkissjóðs. Á sama tíma var forgangsraðað í niðurskurði með mjög ákveðnum hætti en enginn útgjaldaliður var undanþeginn og velferðarkerfið þurfti að taka á sig niðurskurð þó að við reyndum að hlífa því eins og tök voru á. Þriðji þátturinn, fyrir utan tekjuöflun og útgjaldaniðurskurð, var að byggja upp áætlanir og hrinda þeim í framkvæmd til að efla verðmætaskapandi atvinnugreinar og ýmsar framkvæmdir sem héldu uppi framkvæmdastigi, drógu þar með úr atvinnuleysi og juku tekjugrunn ríkissjóðs. Í fjárauka fyrir 2013 gætir sömu áherslna og í fjárlögum 2014 en þar má sjá stefnubreytingu nýrrar ríkisstjórnar sem felst í því að ákveðnir skatt- eða tekjustofnar eru veiktir. Fjárfestingaráætlun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, Samfylkingar, Vinstri grænna og Bjartrar framtíðar - eða formannsins, sem þá var þingmaður utan þingflokka - er sett til hliðar enda virðist hægri stjórnin ekki trúa á keynesískar hugmyndir um uppbyggingu í samdrætti, um opinberar framkvæmdir í samdrætti. Það er leiðinlegt því að það hefur oft þótt farsæl leið til að koma ríkjum út úr vandræðum. Herra forseti. Ég vil ítreka að ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssyni, um að stefna beri að hallalausum fjárlögum. En það ber að gæta varfærni. Fyrrverandi ríkisstjórn endurskoðaði áætlun sína þar um svo að það væri í samræmi við getu hagkerfisins, svo að það ógnaði ekki velferð íbúanna eða samstöðu í samfélaginu, sem er veikbyggð eftir mjög erfið ár í kjölfar hrunsins. Það hefur reynt mjög á Íslendinga í kjölfar hrunsins. Fólk horfði á eignir sínar hverfa, skuldir sínar aukast, missti atvinnuna, varð fyrir tekjumissi og þurfti með ýmsu móti að bera byrðar hruns íslenska fjármálakerfisins. Það krefst mikillar vinnu og yfirlegu og mjög skýrrar stefnu að sigla þessu skipi - svo að við notum hér sjómannamál, herra forseti - farsællega í höfn og vera tilbúin til að taka beygjur til að steyta ekki á skeri. Dogmatísk nálgun á hallalaus fjárlög er hættuleg um leið og markviss stefna að hallalausum fjárlögum er nauðsynleg. Hallinn fyrir árið 2013 verður meiri en áætlað var og nemur það um 16 milljörðum. Um 25% af þeim halla má rekja til tekna sem ný ríkisstjórn hefur ákveðið að afla ekki. Og það er merkilegt, nú þegar við höfum í fjárlagagerðinni fyrir 2014 séð áherslurnar, sem helst lúta að því að láta þá sem minnst hafa bera þyngstu byrðarnar og verja þá sem breiðust hafa bökin, að fá strax mjög skýra mynd af þeim áherslum síðasta sumar. Þá var ákveðið að lækka veiðigjöld á útgerðina en útgerðin hefur sjaldan eða aldrei verið rekin með jafn miklum hagnaði. Það er merkilegt að hægri stjórnin skuli ekki vilja afla tekna af auðlindum sínum en treysti á brauðmolakenninguna, sem felst í því að þegar útgerðarmennirnir hafi fengið sitt fyrir afnot af auðlindinni geti eitthvað hrunið niður til okkar hinna ef þeim það hentar í ráðstöfun hagnaðarins. Þar fóru á þessu ári 3,2 milljarðar. Og við, sem höfum því miður meiri reynslu af því að skera niður en auka útgjöld, vitum að 3,2 milljarðar eru gríðarlegir fjármunir og það skiptir verulegu máli fyrir ríkissjóð að innheimta það fé. Og ef eitthvað átti að gera varðandi veiðigjaldið þá hefði átt að hækka það en ekki lækka. Aðrir aðilar, sem verið er að hlífa, eru gististaðir í ferðaþjónustu. Ég hef áður sagt það hér í þessum ræðustól að gististaðir í ferðaþjónustu eru margvíslegir og ég veit að margir höfðu áhyggjur af litlum bændagistingum úti um landið. En gefið var í skyn að hækkun á virðisaukaskatti í gistiþjónustu, úr 7% í 14%, mundi setja greinina á hliðina. Það er nú samt sem áður þannig að hér á höfuðborgarsvæðinu, þar sem mikið er af stórum hótelum, er mikið bókað yfir veturinn. Nóg er af ferðamönnum sem hafa áhuga á að koma hingað og greinin vex gríðarlega hratt þó að tekjuvöxturinn sé óviðunandi og fara þurfi mjög alvarlega ofan í saumana á því hvers vegna atvinnugrein sem er að vaxa svona hratt skilar ekki meiri tekjum í ríkissjóð. Það er raunar svo með gistiþjónustuna að vegna mikils munar á inn- og útskatti greiðir ríkið talsverðar fjárhæðir á ári með starfsemi fyrirtækjanna. Ég held að það ætti að vera íhugunarefni, fyrir hinn niðurskurðarglaða meiri hluta hér í þinginu, af hverju þau velja að láta af hendi auðlindir landsins á útsölu og greiða niður gistiþjónustu ferðamanna sem ætti að vera að skila okkur tekjum núna þegar við þurfum mjög á þeim að halda. Svo eru hérna 500 milljónir sem við erum að verða af vegna IPA-styrkja, sem er hluti af einangrunarstefnu ríkisstjórnarinnar, sem treystir sér ekki einu sinni til að halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Við Evrópusinnar teljum að áfergjan sé svona mikil vegna þess að andstæðingar telji að samningurinn verði of hagfelldur, en það segi ég nú af kerskni, herra forseti. En ákaflega er þetta óskynsamleg stefna og svo er hún dýrkeypt í þokkabót. Í áliti minni hlutans er farið ágætlega yfir afstöðu minni hlutans til frumvarps til fjáraukalaga. Ég er ákaflega ánægð með það álit og vil þakka hv. þingmönnum Samfylkingar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Bjartrar framtíðar í fjárlaganefnd fyrir það. Ég vil líka taka undir þær breytingartillögur sem þær leggja fram og varða - nú þarf ég að fara eftir minni, herra forseti, því að mér brá svo þegar ég var komin á mælendaskrá að ég náði ekki að hafa með mér alla pappíra. Fjórar viðbótartillögur eru frá minni hlutanum, mjög hófsamar. Ein þeirra lýtur að því að Landspítalanum séu bættar upp 125 milljónir sem fyrri ríkisstjórn heimilaði þeim að nýta þegar neyðarástand skapaðist á sjúkrahúsinu. Það skapaðist vegna nóróveirusýkingar og inflúensu; aðstæður á sjúkrahúsinu voru mjög erfiðar og veita þurfti fjármuni til þess. Það varðar almennt öryggi í landinu að Landspítalinn geti treyst því að skapist þar neyðarástand sé honum gert kleift að bregðast við því. Það ætlar ný ríkisstjórn að svíkja og það er með ólíkindum. Hún ætlar að svíkja það loforð fyrri ríkisstjórnar og mun það auka á hallarekstur Landspítalans á yfirstandandi ári. Þá leggur minni hlutinn til að fjármunir verði settir í fjarskiptasjóð, 195 milljónir, til að gera fjarskiptasjóði kleift að fara í uppbyggingu á 4G-neti í hinum dreifðu byggðum landsins, en það er ein af mikilvægari byggðaforsendum í dag að fólk sé í góðu fjarskiptasambandi. Það að hafa ekki tryggt aðgengi að internetinu er eitthvað sem við sem búum hér á höfuðborgarsvæðinu getum varla ímyndað okkur, hvernig það er í nútímasamfélagi. Ég er mjög ánægð með að þær komi með þessa tillögu. Þá er verið að setja inn á heilbrigðisstofnanir, almennan rekstur, draga úr hallarekstri þar sem nemur 140 milljónum vegna húsaleigu, uppbóta fyrir húsaleigu. Svo komum við að síðasta liðnum, sem eru 240 milljónir. Það er helmingurinn af IPA-styrkjunum, sem ríkisstjórnin er búin að afsala okkur á þessu ári - það eru 5,3 milljarðar í heildina, en 500 milljónir á þessu ári. Þetta er helmingurinn af tekjunum sem við hefðum haft af virðisaukaskatti á ferðaþjónustu og lítið brot, innan við 10%, af því sem hægri stjórnin afsalaði sér í veiðigjöldum á yfirstandandi ári. Það eru 240 milljónir í desemberuppbót til þeirra sem eru án atvinnu og eru á atvinnuleysisskrá og þurfa að reiða sig á framfærslu úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Þetta voru fjárframlög sem fyrri ríkisstjórn kom á og tryggði að yrðu greidd út af Vinnumálastofnun í desember hvert ár. Núverandi ríkisstjórn, eins og ég benti á áðan, virðist helst leita að kjötmeti til að skera niður hjá þeim sem minnst hafa úr að spila. Það er með ólíkindum að ekki hafi verið hægt að finna fé, 240 milljónir, til að tryggja áframhaldandi greiðslu desemberuppbótar til fólks án atvinnu. Miðað við þær fjárhæðir sem hin unga hægri ríkisstjórn hefur treyst sér til að afsala sér þá er þetta til skammar og ég trúi því ekki að margt af því ágæta fólki sem situr í meiri hluta á Alþingi ætli að taka þátt í þessari aðgerð með ríkisstjórn sinni. Það er margt undir í þeim efnum en það hlýtur að vekja upp óþægilegar tilfinningar hjá meiri hlutanum í þinginu að hafna því. Miðað við það ráðaleysi sem núverandi ríkisstjórn sýnir í ríkisfjármálum mun hin dogmatíska nálgun þeirra á hallalaus fjárlög leiða til þess að við verðum hér með viðvarandi fjárlagahalla allt þetta kjörtímabil, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og sérstaklega fyrir að glíma aðeins við stóru drættina í þessari mynd og rifja upp aðstæðurnar eins og þær voru hér 2008–2009, og spurningu um aðferðafræði. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni að jafn göfugt og það markmið er að stefna sem fyrst að hallalausum fjárlögum skiptir máli hvernig því er náð og hversu traustur sá grunnur er. Eins og við þekkjum bæði, geri ég ráð fyrir, ég og hv. þingmaður, var valin svonefnd blönduð leið tekjuöflunar og sparnaðar í útgjöldum en nú er greinilega orðin þar umtalsverð stefnubreyting á. Ég var aðeins að horfa á að tæplega er hægt að segja að nokkur áhersla sé á tekjuöflun vegna þess að í einu einasta tilviki virðist hæstv. ríkisstjórn ætla að afla tekna á næsta ári með hækkuðum bankaskatti en skattahækkanirnar á móti vega það upp og rúmlega það þannig að í reynd mun hinn stabíli tekjugrunnur ríkisins lækka á næsta ári en í staðinn er boðaður umtalsverður niðurskurður. Þá kemur upp áhugaverð spurning um þjóðhagsleg og hagvaxtarleg áhrif slíkrar stefnubreytingar í ríkisfjármálum sem væri fróðlegt að ræða. Ég vil spyrja hv. þingmann: Óttast hv. þingmaður að með þessu kunni menn að vera að kæla niður hagkerfið, samanber þá umræðu sem fer núna víða fram og var síðast í útvarpinu í morgun um vaxandi efasemdir manna um að beita niðurskurðar- eða aðhaldsaðgerðum einum við svona aðstæður. Ég held að á Íslandi séu þeir tímar að renna upp að við þurfum að fara að greina þetta vel og vandlega. Í öðru lagi, af því að hv. þingmaður nefndi desemberuppbæturnar og hv. þingmaður er formaður velferðarnefndar Alþingis það ég best veit, vildi ég gjarnan spyrja hvort velferðarnefnd hafi tekið það mál til umfjöllunar og hvernig menn meta aðstæður atvinnulausra núna. Við heyrum ekki skemmtilegar fréttir af 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Varðandi kælingu á hagkerfinu lauk ég ræðu minni á því að spá halla á fjárlögum allt þetta kjörtímabil, komandi kjörtímabil. Það hefur sýnt sig að hin blandaða leið sem hér var valin í upphafi síðasta kjörtímabils hefur einmitt skilað Íslandi hagvexti umfram meðaltal OECD-ríkjanna. Núverandi hægri stjórn ætti að líta til ýmissa nágrannaríkja okkar sem hafa valið grimmari niðurskurðarleið en þá sem við völdum. Það er ekkert sérstaklega farsæl saga. Þar eru ríki sem mundu dauðöfunda okkur af þeirri stöðu sem við erum í núna eða vorum a.m.k. í við síðustu kosningar. Ég held að þegar þjóðir heimsins fara í gegnum svona fádæma ástand eins og við erum í núna verði að beita blönduðum aðferðum og einnig verður að gæta réttlætis gagnvart almenningi sem ber byrðar sem það síst á skilið að bera. Það verður að reyna að gæta þess að fólk sjái að einhver skynsemi sé í þeim aðferðum sem eru valdar, annars er hætta á miklu ólguástandi. Við höfum svo sem farið í gegnum það hér. Varðandi aðstæður atvinnuleitenda hefur nefndin ekki fjallað sérstaklega um það nýlega. Ég tel satt að segja að við höfum trúað því að félags- og húsnæðismálaráðherra fengi stuðning við þann vilja sinn að greiða út desemberuppbót. Það gaf eiginlega 

Herra forseti. Það er ekki öll nótt úti enn. Eftir er 3. umr. um fjáraukalagafrumvarp. Ég held að hv. þingmaður gerði nú gott í því að einfaldlega taka það mál á dagskrá í velferðarnefnd og boða til aðila sem þekkja til ástandsins og fara aðeins yfir það. Við verðum að trúa því í lengstu lög að hv. stjórnarþingmenn mundu gera eitthvað með það ef mat fagaðila væri að þetta mundi verða verulega til hins verra fyrir þann hóp sem er að reyna að undirbúa eitthvert jólahald núna, sem ég geri fastlega ráð fyrir að sé. Varðandi spurninguna um kælingu hagkerfisins og afkomu ríkissjóðs í járnum eða jafnvel hallarekstur allt þetta kjörtímabil verð ég að játa að ég deili mjög áhyggjum hv. þingmanns af því. Fyrir það fyrsta er það nú þannig að að svo miklu leyti sem hægt er að kalla að fyrir liggi einhver ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma - sem reyndar gerir ekki því miður, herra forseti, og veldur mér miklum vonbrigðum. Það er varla hægt að kalla það ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma sem birtist með fjárlagafrumvarpinu í haust og er einfaldur framreikningur, en hann sýnir okkur afkomu ríkissjóðs í járnum næstu fjögur ár. Það má ekkert út af bera til að kominn sé halli á rekstur ríkisins. Nú er augljóst að nýjar áherslur í ríkisfjármálum eru til kælingar. Þær draga t.d. úr fjárfestingum og uppbyggingu í innviðum og nýsköpun í atvinnumálum. Ég held að skattalækkanir eins og þær eru útfærðar og ef þær koma fyrst og fremst tekjuhæsta fólkinu til góða muni ekki veita þá örvun í staðinn í formi aukinnar einkaneyslu að hún muni vega það upp. Ég fæ því ekki betur séð en að heildaráhrifin séu neikvæð fyrir hagvöxt og eftirspurnarstigið í hagkerfinu. Það er auðvitað grafalvarlegt mál því að þá má við því búast, eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, að útkoman verði viðvarandi halli á fjárlögum.

Virðulegi forseti. Já, ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að það ráðaleysi og stefnuleysi sem við sjáum hjá nýrri ríkisstjórn í ríkisfjármálum muni leiða til vandræða í ríkisfjármálum allt kjörtímabilið. Það er líka óþægilegt þegar jafn mikilvægur málaflokkur og ríkisfjármál er undir að maður greini það að ekki sé skýr stefna. Það virðist vera svolítið háð geðþótta og hagsmunum sterkra hópa hvar drepið er niður í fjárlögum íslenska ríkisins. Varðandi umræðu velferðarnefndar um stöðu atvinnulausra og kjör þeirra er það hárrétt hjá þingmanninum að við ættum að taka þá umræðu. Þetta er auðvitað mjög bagalegt. Hér var seinkað setningu Alþingis til að hægt væri að leggja fram fjárlög. Ríkisstjórnin treysti sér ekki til þess að gera það á lögskipuðum tíma. Síðan hefur 2. umr. dregist þannig að sagt hefur verið: Það á að koma mynd á þetta fyrir 2. umr. fjárlaga. Nú heyrum við að barnabæturnar séu undir, þannig að það er mjög seint sem við fáum raunverulega mynd til að vinna með í nefndum þingsins. Mjög margt af því sem hér verður lagt til í 2. umr. erum við að fá að vita um aðallega með leka í fjölmiðlum. Þetta er afskaplega slæmt verklag og til þess fallið að draga úr möguleikum þingnefnda til að fjalla um málefni fjárlaga.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna áðan og taka undir það sem hún fór yfir allra síðast. Ríkisstjórnin kvartar mikið yfir búinu sem hún tók við en það kemur fram í þessu fjáraukalagafrumvarpi að samkvæmt endurmati lækki, með leyfi forseta, „heildarútgjöld í frumvarpinu um 1,9 milljarða kr. miðað við gildandi fjárlög. Frumútgjöld hækka á hinn bóginn um 5,5 milljarða kr. en mismunurinn skýrist af bata í vaxtajöfnuði ríkissjóðs.“ Það sem mikilvægt er í þessu samhengi er: „Gangi þessi niðurstaða eftir verður frávikið á útgjaldahliðinni frá fjárlögum með minnsta móti og er það til marks um þá aðhaldssemi sem beitt var við undirbúning frumvarpsins.“ Mér finnst þetta meðmæli með fyrrverandi ríkisstjórn þegar hér er mikið talað um að hún hafi skilað mjög slæmu búi. Varðandi forgangsröðunina sem var rædd áðan vegna stöðu atvinnulausra tek ég undir og hvet velferðarnefnd til að kalla inn þar til bæra aðila og fara ofan í þessi mál. Það er í rauninni ótækt að minni hlutinn á hverjum tíma þurfi að koma með tillögur sem varða desemberuppbót atvinnulausra. Hv. þingmaður hefur verið formaður fjárlaganefndar og hér hefur mikið verið rætt um gagnsæi stjórnmála. Hér eru tillögur upp á 300 milljónir sem á að búa til nýjan lið úr sem er samantekið af liðum innan skólakerfisins sem af einhverju tilefni hafa ekki verið nýttir. Að auki á að nýta hann á milli ára. Man hv. þingmaður eftir einhverju slíku tilfelli þegar hún var formaður fjárlaganefndar, þessi fjögur ár sem hún hefur setið á 

Herra forseti. Ég ætla að byrja á lokaspurningu hv. þingmanns. Ég vil bara heiðarlega segja hér sem ég stend að ég treysti mér ekki til að svara hv. þingmanni. Ég skal þó leggjast yfir málið og ræða það við hana á öðrum vettvangi. Ég er alveg sammála því að ég held að þetta fjáraukalagafrumvarp sem varðar fyrri ríkisstjórn beri ágætlega vitni þeim aga sem gilti í ríkisfjármálum. Þegar farið er yfir frávik frá frumvarpi í fjáraukalagafrumvörpunum voru þau mest í heildartekjunum en í frumtekjunum hefur aginn verið mikill, hitt er meira ófyrirséð og erfiðara að ráða við oft og tíðum. Í frumvarpinu er líka vitnað í að innleiða þurfi lög um opinber fjármál. Ég held að það sé mjög mikilvægt að innleiða það í lög sem fyrst og að það verði samstaða um það í þinginu. Skýrar reglur í ríkisfjármálum eru öllum til góða í lengdina. Það var hafin vinna að þessu í tíð síðustu ríkisstjórnar. Sú lagasetning hefur verið mjög vel undirbúin. Fjárlaganefnd kom á fyrra kjörtímabili þó nokkuð að þessari vinnu og ég veit að svo er enn. Ég vona að lögfesting á því frumvarpi verði í vor eða næsta haust því að allt sem eflir aga og gegnsæi í ríkisfjármálum er til góðs fyrir þetta litla ríki.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég spurði út í þennan 300 millj. kr. nýja lið er sú að mér fannst koma fram á fundi fjárlaganefndar að það væri svolítið sérstakt ef ráðherra gæti valið að safna saman innan allra sinna stofnana og sett í einhvern pott í staðinn fyrir að sækja um fjárheimild á nýju ári, sérstaklega í ljósi þess að þetta á ekki heima í fjárauka í rauninni, þetta á heima í fjárlagafrumvarpi vilji menn búa svona um hnútana. En óttinn er um að heimildirnar falli niður, að það þurfi að sækja um þær aftur og þær verði ekki veittar. Hið sama er að segja um það sem kemur fram varðandi hafnarsjóð sem tekið er af og flutt á málaflokkinn hælisleitendur. Það eru algjörlega óskyldir málaflokkar en þetta stendur til að gera og mér finnst afskaplega sérstakt að þetta sé heimilt án aðkomu Alþingis. Við erum búin að ráðstafa fjármunum í einhverja tiltekna liði, en síðan ákveður ráðuneyti að hreyfa það á milli, eins og það getur, til alls óskyldra liða. Ég tek undir með hv. þingmanni varðandi nýtt frumvarp um fjárreiður ríkisins. Ég hef hins vegar efasemdir um að það taki gildi á næsta ári miðað við svör fjármálaráðuneytisins um að innleiðingin geti tekið töluverðan tíma. Ég er sammála því að það er mjög mikilvægt að leggja það fram og þó að það yrði í einhverjum áföngum. Ég held að það komi að einhverju leyti til með að ná utan um þau vandkvæði sem við eigum við, t.d. er varðar fjárauka, en hreint ekki allan. Það þarf að halda áfram að rýna það vel.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, hvort sem búinn er til pottur eða ekki er það að flytja á milli ára óeðlilegt. Það eru mjög skýrar reglur um það hvernig fjárheimildir eru fluttar á milli ára. Það er aðeins ákveðið hlutfall þeirra sem má flytja á milli. Ég ætla ekki að alhæfa um þetta þar sem ég hef ekki skoðað það vel en ef um trix er að ræða er það óheppilegt því að það er bara til þess að plata á pappírunum en ekki í raun. Varðandi það að flytja á milli liða er það náttúrlega ekki hægt. Fjárlögin gilda. Þar hafa verið veittar fjárheimildir á ákveðna liði og þá þarf að breyta lögum til að slík millifærsla sé möguleg. Ég held að þessar æfingar stafi kannski að hluta af því að markmiðið um hallalaus fjárlög er orðið æðra öllu öðru. Ég ítreka hér, ég hef þegar sagt það nokkrum sinnum, að ég er svo sammála því að hallalaus fjárlög skipti miklu máli en þau mega hins vegar ekki kosta hvað sem er. Það er ekki öllu til fórnandi. Til að ná hallalausum fjárlögum er kapp best með forsjá. Allir þurfa að taka þátt í því. Ákveðnir aðilar mega ekki fá ívilnanir meðan ný niðurskurðartilfelli eru fundin meðal atvinnuleitenda og barnafjölskyldna.

Virðulegi forseti. Frumvarp til fjáraukalaga 2013 var lagt fram óvenjuseint eða 26. nóvember síðastliðinn. Þar að auki komu breytingartillögur meiri hlutans líka mjög seint, ekki fyrr en 6. desember, og það eykur aðeins flækjustigið. Minni hlutinn hefur gagnrýnt þetta verklag því að mjög gott væri að fá nægan tíma til að vinna svona stór mál sem taka sífellt breytingum, alveg fram á síðasta dag. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs lækki mjög mikið og þótt gert sé ráð fyrir auknum tekjum núna seinni hluta árs er það nokkuð undir áætlunum miðað við fjárlög 2013. Ástæðurnar fyrir tekjulækkun eru, eins og hefur verið rakið hér í ræðustól, meðal annars ákvarðanir stjórnvalda um að lækka veiðileyfagjald og hækka ekki virðisaukaskatt á gistingu eins og fyrirhugað var, úr 7% í 14%. Þá gekk sala eigna ekki eftir og skatttekjur voru minni en áætlað var vegna minni umsvifa í hagkerfinu. Síðan virðast vera einhverjar tafir á tekjum vegna sykurskatts á árinu 2013, sem vonandi skilar sér á næsta ári, og svo hafa framlög vegna IPA-styrkja lækkað og fallið niður eins og frægt er orðið. Þá má segja að það að stjórnvöld skyldu ákveða að fresta aðildarviðræðunum hafi valdið okkur fjárhagslegu tjóni. Mig langar aðeins að fara yfir hlutverk fjáraukalaga vegna þess að mér finnst mjög mikilvægt þegar maður fær frumvarpið í hendurnar að horfa á hvern einasta lið út frá 44. gr. í lögum nr. 88/1997. Þar segir: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga. Heimilda fyrir fjárráðstöfunum af þessu tagi, sem grípa þarf til eftir samþykkt fjáraukalaga, skal leitað í lokafjárlögum, sbr. 45. gr.“ Þarna kemur mjög skýrt fram að fjáraukalögum er fyrst og fremst ætlað að bregðast við ófyrirsjáanlegum útgjöldum. Öllu sem er fyrirsjáanlegt á auðvitað að koma fyrir í fjárlögum hvers árs. Þetta er áréttað í minnisblaði Ríkisendurskoðunar frá 6. desember 2013. Minni hlutinn tiltekur þó nokkuð mörg dæmi sem hann telur ekki ófyrirséð og þau hafa verið rakin hér í dag. Ég ætla rétt að drepa á þeim. Mér finnst sérstaklega áhugavert dæmið um 14 millj. kr. fjárveitingu til forsetaembættisins vegna ótal liða eins og endurnýjun á bílakosti, smíði á fálkaorðum, heimsókn Margrétar Danadrottningar og þar fram eftir götunum. Þetta eru allt atriði sem gera á ráð fyrir í fjárlögum ársins, þau eru ekki ófyrirséð. Ég þekki Dani, ég bjó í Danmörku, og þeir ákveða ekki með stuttum fyrirvara hvert þeir fara í heimsókn, þeir eru mjög agaðir hvað það varðar. Mér finnst því ekki hægt að samþykkja slíka fjárveitingu sem getur í rauninni átt við um hverja einustu ríkisstofnun. Þær eru margar sem fara fram úr fjárlögum og það á ekki að sækja í fjáraukann heldur verður að reyna að rétta af á næsta ári. Þannig skil ég það. Ríkisstjórnin fer fram á 97 millj. kr. framlag sem skýrist að hluta til af því að ný ríkisstjórn tók við völdum og gera þarf upp biðlaun, orlof og annað slíkt. Eðlilegt væri að gera ráð fyrir auknum útgjöldum á kosningaári, a.m.k. einhverri upphæð, í staðinn fyrir að sækja hana alla í fjáraukann. Á síðasta kjörtímabili var ráðuneytunum fækkað úr tólf í átta. Ég var mjög ánægð með þá ráðstöfun og fannst hún lýsa aðhaldi í ríkisrekstri. Á sama tíma var ákveðið eða reglur settar um að ráðherra mætti hafa fleiri en einn aðstoðarmann. Nú hefur ráðuneytum verið fjölgað úr átta í níu og aðstoðarmönnum hefur líka fjölgað og eru þeir jafnvel orðnir 17, það er talan sem ég heyrði síðast. Við gagnrýnum að ríkisstjórnin skuli ekki líta í eigin barm á tímum niðurskurðar og hagræðingar. Kostnaður vegna rannsóknarnefnda fer langt út fyrir það sem áætlað var. Við erum alveg sammála meiri hlutanum í því að vanda þarf miklu betur til verka ef og þegar verður farið í nýjar rannsóknir eða þegar nýjar rannsóknarnefndir hefja störf. Mikill agi þarf að vera á verklaginu, tímaáætlunum og algjörlega að koma í veg fyrir að þetta sé eins og opinn tékki, það er ekki ásættanlegt. Það er liður sem mér finnst mjög merkilegur sem kallast Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. Þetta er í rauninni nýr fjárlagaliður, sem er líka athyglisvert á fjáraukalögum, þar sem sótt er um 165,5 millj. kr. framlag sem er skipt á milli Þjóðminjasafnsins og Minjastofnunar. Ég dreg ekki í efa að þær stofnanir séu fjársveltar, eins og svo margar aðrar, og það er frábært fyrir þær að fá tugi milljóna meðgjöf í ár. Mér finnst þetta þó sérkennileg meðferð á almannafé og eitthvað sem á ekki að koma inn í fjáraukann. Við getum til dæmis horft á framhaldsskólana sem eru margir hverjir mjög fjársveltir og veitti ekki af smáinnspýtingu. Undir þeim sama lið er farið fram á 15,5 millj. kr. framlag í mjög óskilgreint verkefni. Það virðist snúa að nýju frumvarpi um verndarsvæði í byggð og því að ráða eigi sérfræðinga og ráðgjafa til að sinna því en vinnan virðist samkvæmt greinargerðinni ekki hafin. Það flokkast ekki sem óvænt útgjöld. Eðlilegra væri að þetta færi inn á fjárlög næsta árs. Ég gerði líka athugasemdir við það í minni hlutanum að mörg verkefni á sviði þjóðmenningar flytjast á miðju ári úr menntamálaráðuneyti yfir í forsætisráðuneytið. Ástæðan er, alla vega hin opinbera ástæða, sérstakur áhugi hæstv. forsætisráðherra á málaflokknum. Eins var Hagstofan flutt til forsætisráðuneytisins. Við veltum fyrir okkur og vitum ekki til þess að farið hafi fram eitthvert faglegt mat eða greining á því hvar þessum verkefnum er best fyrir komið. Við gagnrýnum líka að verið sé að flytja til málaflokka á miðju ári. Það eykur flækjustig og við fengum staðfestingu á fundi ráðuneytisins á því að það kallar á aukna vinnu. Eðlilegra væri, ef menn vilja vera að færa til málaflokka, - og það er svo sem gert í öllum löndum og menn geta haft sínar skoðanir á því - að gera það um áramót á nýju bókhaldsári. Það hefur nokkuð verið talað um ónýtta heimild vegna verkefnisins Nám er vinnandi vegur, þær 300 miljónir sem er í rauninni veitt í ný verkefni á næsta ári. Við gagnrýnum það. Þótt við höfum alveg skilning á því að ráðuneytið vilji nýta þá peninga er hreinlegra að framlagið fari inn á fjáraukalög 2014. Meiri hlutinn er sammála okkur í því og gagnrýnir þessi vinnubrögð - hvernig orðar hann þetta nú - hann beinir þeim tilmælum til ráðuneyta að taka upp ný vinnubrögð en virðist samt ætla að samþykkja þetta í frumvarpinu. Mér finnst það vera vandamálið í hnotskurn, aginn er ekki meiri þegar upp er staðið, við gerum athugasemdir en svo fer þetta samt í gegn. Síðan krossleggjum við bara fingur og vonum að fjáraukinn á næsta ári verði betri. Hæstv. utanríkisráðherra benti áðan á það sem varðar fjárdrátt í sendiráðinu í Vín og þá fjárheimild sem utanríkisráðuneytið fer fram á - rétt er að taka fram að minni hlutinn er samþykkur þeirri beiðni, hann er sem sagt ekki sammála meiri hlutanum í því máli vegna þess að ef þetta eru ekki ófyrirséð útgjöld, hvað þá? Menn geta samt alveg tekið þá ákvörðun að þetta sé á ábyrgð ráðuneytisins en það eru orðin nokkuð mörg ár síðan. Við gerum ekki athugasemdir við þetta þótt það sé vissulega óheppilegt og við mundum vilja fá staðfestingu á því að vinnubrögðum hefði verið breytt í framhaldinu þannig að það geti ekki gerst aftur. Ég tel þó að utanríkisráðuneytið eigi samt, ef vilji er fyrir því, að geta fundið þessa peninga einhvers staðar en þetta sýnir hvernig fólk getur greint á þegar kemur að því hvað á heima í fjáraukalögum og hvað ekki. Það eru nokkrir útgjaldaliðir. Við tiltökum Landspítalann þar sem óvenjuskæðir faraldrar gengu yfir og áætlað að þeir hafi kostað spítalann um 125 milljónir. Fyrri ríkisstjórn samþykkti tillögu um að Landspítalinn þyrfti ekki að skera niður heldur fengi þetta bætt á fjáraukalögum, en ekki er gert ráð fyrir því í frumvarpinu eða breytingartillögum meiri hlutans. Við gerum því þá breytingartillögu um að sú upphæð fáist bætt í fjárauka eins og um var samið. Ef menn vilja svo draga það af fjárlögum næsta árs er hægt að gera það. Við tiltökum einnig jafnlaunaátak fyrri ríkisstjórnar sem hefur valdið auknum útgjöldum á árinu og kom fram í fjáraukalögum. Síðan var ráðist í átak og ýmis verkefni vegna kynferðisofbeldis gegn börnum. Við ítrekum að þetta er fjárveiting sem fer á marga staði í stjórnsýslunni og heyrir undir þrjú ef ekki fjögur ráðuneyti. Því er mjög mikilvægt að haldið sé utan um verkefnið og alveg tryggt að framlagið nýtist í það. Þetta voru mjög margir liðir og var dreift mjög víða og þá er hætta á að yfirsýn glatist og peningarnir fari kannski í eitthvað annað. Heimildin var fyrir þessum verkefnum og þá eiga þeir að fara í þau. Einnig voru áform um gjaldfrjálsar tannlækningar fyrir börn sem hafa kallað á aukin fjárútlát og falla til 45 milljónir á fjáraukalögum. Það hefur verið talað um fjarskiptasjóð. Mér finnst það svolítið flókið mál og ég verð að segja alveg eins og er að ég skil það ekki alveg. Eins og ég skil málið er ekki gert ráð fyrir því að þessar 195 milljónir, sem eru markaðar tekjur, gangi til sjóðsins sem getur þá nýtt þær við aðgerðir til að bæta netsamband og fjarskiptaþjónustu úti um land heldur renni hugsanlega til Farice. Það getum við ekki samþykkt. Fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem var unnin í samstarfi við formann Bjartrar framtíðar hugnast nýrri ríkisstjórn ekki og þar hafa flestir liðir verið skornir niður en markmiðið var að auka fjárfestingu og fjölga störfum. Meðal þess sem er skorið niður á fjáraukanum eru framlög til að mæta auknum fjölda ferðamanna og byggja upp innviði á friðlýstum svæðum. Það er verkefni sem mér finnst sérstakt áhyggjuefni hversu lítið fjármagn við setjum í, í uppbyggingu ferðamannastaða til að bregðast við mjög miklum ágangi sem er raunverulega að skemma marga staði. Það er ekki seinna vænna að fara að bregðast við því á einhvern hátt. Hvað varðar Atvinnuleysistryggingasjóð gerum við breytingartillögu um að leyfð verði útgreiðsla desemberuppbótar til atvinnulausra. Svo minnumst við á Íbúðalánasjóð sem er veikasti hlekkurinn í útistandandi ríkisábyrgðum, sem nema nálægt 940 milljörðum kr. Búið er að afskrifa 40 milljarða eiginfjárframlög til sjóðsins frá árinu 2010 og manni fallast eiginlega hendur. Þetta er ekki öfundsvert verkefni að takast á við, þetta mál, en er eitthvað sem ríkisstjórnin og Alþingi allt verður að gera, eitt af stærri verkefnunum núna. Það vakti líka athygli að mjög margir liðir eru undir velferðarráðuneytinu í fjáraukanum núna. Það er auðvitað stórt ráðuneyti og kannski að mörgu leyti erfitt að áætla þau útgjöld sem þar eru, en að manni læðist sá grunur að verið sé að vanáætla mjög marga liði. S-merktu lyfin eru sérstakt áhyggjuefni en það eru fleiri liðir eins og hjálpartæki, lækniskostnaður o.fl. sem fara mjög mikið fram úr áætlun. Ætli ég hafi það ekki sem lokaorð að nú er ég að þessu í fyrsta skipti og þetta er allt voða spennandi og skemmtilegt og vinnulagið líka áhugavert. Eins og ég sagði áðan væri ég alveg til í að sjá betri verkstjórn. Ég veit að fjárlaganefnd og formaður fjárlaganefndar stjórnar því auðvitað ekki hvenær breytingartillögurnar koma eða hvernig þetta er, það er samspil margra þátta, en ég held að mjög gott væri að við reyndum að vanda okkur betur næst og hafa í huga að fjárlög og fjáraukalög eru lögð fram á hverju einasta ári. Það er ekkert nýtt, þetta er búið að gera mjög oft áður þannig að horfa mætti til reynslunnar og reyna að laga þetta í sameiningu. Það er alls ekki þannig að ég sé að ásaka meiri hlutann um eitt né neitt þegar ég kalla eftir betri vinnubrögðum, ég væri kannski sjálf í sömu stöðu ef ég væri hinum megin við borðið, en við ættum að reyna að bæta þetta saman. Ég held að allir séu í sama liði hvað það varðar. Ég vil ítreka að ég lít svo á og skil lögin þannig að fjáraukinn eigi að vera pínulítill snepill með einungis því sem var óvænt og ófyrirséð, sem er kannski kal í túni eða jafnlaunaátak og löggjöf sem er sett á miðju ári. Maður getur svo líka haft þá skoðun að ekki sé gáfulegt að setja löggjöf á miðju ári sem er mjög kostnaðarsöm. Fjáraukinn hefur verið að minnka undanfarin ár en hefur vaxið alveg undir það síðasta. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af því. Ég hef aldrei fengið neinn til að fara í andsvör við mig þannig að ég er nokkuð stressuð yfir því.

Virðulegur forseti. Ég skal fara í mjög friðsamlegt andsvar við hv. þingmann. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það hvað þinginu er raunverulega ætlað að gera með fjáraukalögum, hvað væri þarna í umbúnaðinum. Hún lýsir áhyggjum sínum af því hvernig vinnulagið hefur verið að þróast, að þetta sé í raun miklu meira en ramminn segir til um ef hann er skoðaður mjög þröngt. Mig langar því að spyrja hv. þingmann varðandi þann máta sem kemur fram í breytingartillögum frá menntamálaráðuneytinu, sem snýst um að taka vannýtta liði á yfirstandandi ári, búa til einn lið úr þeim upp á 300 milljónir og í raun dulbúa fjárlagatillögu sem fjáraukalagabeiðni. Það er það sem þetta er, af því að við erum að tala um kostnað sem fellur væntanlega utan um stefnumótun á næsta ári. 

Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta milda, fyrsta andsvar. Já, það er rétt að ég hef áhyggjur af þessu með fjáraukalögin og ég hef spurt um það á nefndarfundum að þau þekkjast varla annars staðar á Norðurlöndunum. Þetta er svolítið séríslenskt og það segir mikið, finnst mér. Þessi liður sem hv. þingmaður nefnir - 300 milljónir, ef ég man rétt - var vegna þess að verkefnið Nám er vinnandi vegur var lagt niður. Það hefði í raun átt að fella þetta niður og setja framlagið inn á fjárlög næsta árs, ég held að samstaða hafi verið um það í þinginu að þessir peningar voru ekki nýttir. En þeir fara í önnur úrræði, það er hugmyndin með þessu, sem munu hugsanlega nýtast sama markhópi, sem ekki var að nýta sér þetta. Það hefði kannski þýtt að fjárlögin 2014 hefðu ekki verið hallalaus eða þá verið á sléttu.

Virðulegi forseti. Þessi liður sem ég nefni hér er ekki Nám er vinnandi vegur heldur samtíningur af ýmsum vannýttum liðum. Það eru fjórir liðir sem um ræðir og rekur sig í 242 milljónir undir liðnum Framhaldsskólar almennt, og 57,8 sem voru á liðnum fyrir og vannýtt líka. Þarna gerir ráðherrann ráð fyrir nýjum 300 millj. kr. potti, ekki á yfirstandandi ári heldur á næsta ári. Það er ólíkt því sem var með Nám er vinnandi vegur þar sem gert er ráð fyrir verkefnum sem falla innan fjárlagaársins. Að því leytinu til er þetta ólíkt, þ.e. við erum að tala um vannýttar heimildir á þessu ári sem nýtast inn á næsta ár. Maður veltir fyrir sér, bara svona út frá góðum starfsháttum og gagnsæi, að þá fari betur á því, eins og hv. þingmaður nefnir, að fella heimildina niður á yfirstandandi ári og fara síðan með nýja beiðni inn í fjárlög. Þarna erum við í raun og veru að bjóða hættunni heim með það að hver ráðherra fyrir sig fari yfir sinn málaflokk í desember, sópi þar saman einhverju sem er vannýtt og búi til 

Það er svo sem ekkert meira um þetta að segja annað en að ég er sammála. Þetta ætti að koma inn á næsta ári. Þetta er ekki eina tilfellið þar sem ekki er búið að nýta fjárveitinguna. Ég tók nokkur dæmi áðan, til dæmis um þær 15,5 milljónir frá hæstv. forsætisráðherra sem á að nota á næsta ári. Það eru nokkuð mörg þannig dæmi.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Hv. þingmanni var tíðrætt um aga í fjármálum og mig langar til að spyrja hvort henni þyki fara saman að leggja fram frumvarp til fjárlaga og mæla fyrir fjárlögum en jafnframt að ræða um að ákveðinn hluti sem verið er að samþykkja og fara í komi í fjárauka næsta árs. Já, spurningin er akkúrat þessi. Það er verið að fara yfir fjárlögin og klára fjárlögin en jafnframt er tilkynnt að hluti af því sem gert verði á árinu verði sett í fjáraukalög á árinu 2013. Það sem samþykkt var fyrir fjárlagaárið 2013 er ákveðin krónutala, ákveðin upphæð, en jafnframt var boðað að ákveðinn hluti færi á fjáraukalög það sama ár. Þykir hv. þingmanni það samræmast orðunum „agi í fjármálum“?

Nei, það finnst mér ekki samræmast orðinu „agi“. Ég hef áhyggjur af því hvað við erum að mörgu leyti agalaus og það snýr líka að tíma, tímasetningu, því að plana og skipuleggja fram í tímann. Þetta snýst ekki bara um peninga, krónur og aura, vegna þess að með góðri tímaáætlun og verkstjórn spörum við. Mér finnst við vera agalaus, en það horfir samt margt til betri vegar, þannig að ég segi það. Menn hafa náð fjáraukanum niður og allir þingmenn, held ég, eru sammála því að ný lög um fjárreiður ríkisins verði mikil bragarbót og ég held að við munum öll standa saman að þeim.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og fleirum sem hér hafa talað um að lög sem eiga að bæta vinnuna við fjárlög almennt ættu allir þingmenn á Alþingi Íslendinga að geta staðið að. Hv. þingmaður kom að því áðan að hann teldi að tillögur í fjáraukalögum kæmu sumar til vegna þess að vanáætlað væri í ákveðna liði. Nú höfum við fjáraukalög sem aðrar þjóðir, t.d. Svíar, hafa ekki. Álítur þingmaðurinn að verið sé að vanáætla í ákveðna liði til að fjárlögin líti betur út? Ég er þá ekki að tala um fyrrverandi ríkisstjórn heldur bara ríkisstjórnir almennt. Þetta sé gert til að fjárlögin sjálf líti betur út og síðan sé hægt að lagfæra hlutina í fjáraukalögum. Það virðist vera ákveðinn „tendens“ í því, ef maður mætti sletta, virðulegi forseti.

Herra forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hittir algerlega naglann á höfuðið. Ég held að verið sé að vanáætla af því að við reddum þessu hvort eð er í fjáraukanum. Það höfum við alltaf gert. Núna eru nokkrir liðir í fjárlagafrumvarpinu sem við vitum og sjáum að eru vanáætlaðir, t.d. munu framhaldsskólar ekki geta nýtt það fé sem þeir fá á næsta ári bæði til þess að greiða niður halla sem búið er að safna upp og standast fjárlög. Þetta er áhyggjuefni og eins og hv. þingmaður segir, þetta á við um fyrri ríkisstjórnir og komandi eflaust líka.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mig langar að spyrja hana út í það hvað hún telji vera heimatilbúinn vanda í þessu frumvarpi til fjáraukalaga. Þá á ég við það hvernig ríkisstjórnin hefur með gjörðum sínum á þessu ári haft áhrif á það að þetta fjárlagagat er eins stórt og það er. Nú vitum við hvernig það er á kosningaári og tvær ríkisstjórnir eiga í hlut og ólíkar stefnur mætast eins og hefur komið skýrt fram, hægri og vinstri stefna, en mig langar að spyrja hvað hv. þingmaður áætli að sé heimatilbúinn vandi varðandi það hvað fjárlagagatið stefnir í að verða og hvað það hefði getað orðið hefðu menn haldið sig við fyrri áætlanir eins og fjárfestingaráætlun og áætlanir fyrri ríkisstjórnar sem hélt uppi stífum aga í fjármálum ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég held kannski að menn hafi verið fullmetnaðarfullir í áætlun fyrir þetta ár. Eins og við rekjum í nefndaráliti okkar eru tekjur að minnka. Það eru ýmsar ástæður fyrir því eins og við rekjum en ég held að ekki verði afgangur af fjárlögum 2014, ég sé ekki að það muni verða afgangur af því frumvarpi, það eru of margir veikleikar í því, og ég held líka að það hafi verið of margir veikleikar í frumvarpi til fjárlaga sem við erum núna að reyna að loka, fyrir árið 2013. Ég get ekki rakið það hérna á þessari mínútu sem ég fæ en menn hafa kannski talið að kreppan væri búin. Hún er ekki búin og það kemur fram í einkaneyslu og fleiru, sala eigna gekk ekki eftir. Ég var t.d. mjög ósátt við það að menn skyldu ekki hækka virðisaukaskattinn á gistingu. Mér finnst að ferðaþjónustan eigi hreinlega að leggja meira til þjóðarbúsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar. Nú er mikið talað um aga í ríkisfjármálunum og mig langar að spyrja hv. þingmann út í Stjórnarráðið sjálft, hvort það eigi ekki að ganga fram og vera til fyrirmyndar. Nú vitum við að þar hefur fjölgað ansi mikið innan dyra, bæði aðstoðarmönnum ráðherra og ráðherrum, á meðan aðrar vinnumarkaðsaðgerðir eru settar til hliðar eins og fyrir ungt fólk, átakið Nám er vinnandi vegur og aðgerðir eins og þær að veita atvinnulausu fólki desemberuppbót sem var gert á erfiðum tímum á síðasta kjörtímabili, því var haldið inni síðustu tvö ár. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort fólkið sem þarna á í hlut lendi ekki annars staðar á velferðarkerfinu sem gjaldaliður. Þetta fólk hefur auðvitað úr mjög litlu að spila og það kemur kannski annars staðar niður í velferðarkerfinu.

Virðulegi forseti. Varðandi síðasta atriðið er það kannski eitthvað sem kemur inn á fjárlög 2014 og er nokkuð sem minni hlutinn hefur verið að spyrjast fyrir um, hvort verið sé að færa vandann frá ríki til jafnvel sveitarfélaga ef skorið er mikið niður í vinnutengdum aðgerðum. Hv. þingmaður spurði líka um Stjórnarráðið og við bendum á að allir þurfa að líta í eigin barm, líka ríkisstjórnin og það á jafnvel líka við um Alþingi sem hefur verið rekið með halla og rannsóknarnefndirnar sem Alþingi ber ábyrgð á. Það eru mjög margir sem þurfa að líta í eigin barm og við erum ekkert undanskilin því hér. Ég viðurkenni að ég hefði líka viljað sjá meira aðhald hjá ríkisstjórninni þó ekki væri nema bara af prinsippástæðum.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir alveg ágæta ræðu, hún var skynsamleg og rökrétt og þingmaðurinn þarf ekkert að óttast andsvör vegna hennar. Hv. þingmaður sagði að þörf væri á aga og velti upp spurningunni hvort þörf væri á fjáraukalögum. Þegar við lendum í eldgosum og öðru slíku segir sig náttúrlega sjálft að það er erfitt að sjá fyrir í fjárlögum. Síðan er annað sem er líka vandamál í fjárlögum, hvað á að gera ráð fyrir miklum hækkunum í kjarasamningum? Um leið og segir í fjárlagafrumvarpinu að gert sé ráð fyrir 5% hækkun er búið að gefa merki um að hækkun verði að minnsta kosti 5%. Í rauninni verður maður því alltaf að vanáætla kjarasamninga og ýmislegt fleira. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hann eðlilegt að það séu mörg fjáraukalög yfir árið? Segjum að eitthvað gerist í febrúar, eldgos, fjárskaði eða eitthvað slíkt, og menn vita strax að það er komin krafa og skynsamlegt væri að setja fjáraukalög strax.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir innlegg hans. Mér finnst þetta mjög góður punktur. Ég hef einmitt verið að hugsa um það, nýgræðingurinn sem ég er, þegar ég les fjáraukalögin af hverju þetta kemur ekki inn á þingið jafnóðum. Við höfum ekkert um málið að segja þegar það kemur til okkar í nóvember. Af hverju samþykkjum við ekki heimildir jafnóðum? Ég tek alveg heils hugar undir það. Það er rétt að alltaf verður að gera ráð fyrir einhverju ófyrirséðu og það eru að mig minnir mig 5 milljarðar sem settir eru til hliðar núna vegna ófyrirséðra útgjalda. Auðvitað getur eitthvað gerst eins og eldgos sem við þurfum að bregðast við. En ég er alveg sammála því að í rauninni ættu að vera fjáraukalög í gegnum árið þar sem við samþykktum heimildir jafnóðum en ekki þegar búið er að eyða peningunum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæt svör, sérstaklega hvað varðar að hafa mörg fjáraukalög eftir hendinni. Ég hugsa að þá verði meiri agi í því hvað fellur undir að vera ófyrirséð og menn þurfi að rökstyðja það. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um eru stórir póstar sem liggja eins og lík í lestinni, LSR, B-deildin. Hún átti að standa undir sér en þar vantar 61 milljarð og þá erum við að tala um alvörupeninga, ekki einhverjar 10 milljónir. Hvað finnst hv. þingmanni um það? Hvað finnst hv. þingmanni um að á Alþingi séu samþykkt fjárlög og fjáraukalög og allir eru voðalega hamingjusamir, hafa heimild til þessa og hins en svo sjáum við ríkisreikning og hann er allt annar? Ég hef nefnt það áður að árin 2009, 2010 og 2011 var ríkisreikningurinn 101 milljarði hærri í halla heldur en fjárlög og fjáraukalög. Er þetta ekki hluti af aganum?

Virðulegi forseti. Ég er svo sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal að það næstum því hræðir mig. 

Frú forseti. Hér voru áhugaverð skoðanaskipti um fjáraukalög og gildi þeirra. Ég verð nú að leyfa mér að segja sem gamall fjármálaráðherra að það er ekki beinlínis staða sem fjármálaráðherrar almennt mundu óska sér að hér væru opin fjáraukalög í hverjum mánuði frá því í febrúar, mars og út árið. Það vill ýmislegt vakna til lífsins ef þau eru opnuð á annað borð. Mér fannst vanta inn í umræðuna sem hér fór fram áðan þá ráðstöfun sem tekin var upp snemma á síðasta kjörtímabili að taka inn í fjárlög stóran óskiptan varasjóð sem á að mæta tilfallandi áföllum og er beinlínis ætlaður til þess eins og þegar náttúruhamfarir eða annað setur stórt strik í reikninginn. Það gerðist heldur betur. Bæði árin 2010 og 2011 glímdum við við umtalsverðar náttúruhamfarir sem kostuðu hið opinbera mikla fjármuni og þeir voru teknir af varasjóði fjárlaganna sem er upp á 5 milljarða kr. sem er sem betur fer viðhaldið enn sem fyrr og hugsaður í svona tilvikum. Varðandi lífeyrisskuldbindingar sem hér voru líka nefndar, svo maður fari nú að svara meira og minna því sem var til umræðu í andsvörum, þá bið ég menn að gleyma því ekki að gerð er grein fyrir þeim reglubundið. Þær eru tíundaðar og uppfærðar reglubundið í bókhaldi ríkisins þó að ekki sé búið að takast á við þá framtíðarskuldbindingu nema í mjög takmörkuðum mæli í þeim skilningi að leggja inn fyrir henni. Það verður bara að horfast í augu við að þannig er það og frá og með 2022–2024 verður ríkið að hefja umtalsverðar greiðslur inn í kerfið ef ekki verður fyrir þann tíma búið að taka upp á nýjan leik inngreiðslur í það, eins og því miður var ekki gert í þeim mæli sem hefði auðvitað átt að gera meðan bullandi afgangur var hjá ríkinu í þenslunni. Þá gerðist það undarlega að inngreiðslurnar voru lækkaðar ár frá ári í staðinn fyrir að hækka þær. Verða þeir nú að horfast í augu við það sem þá fóru með völdin. Frú forseti. Það hefði auðvitað verið gaman að hafa hæstv. forsætisráðherra, hv. formann fjárlaganefndar og hv. varaformann fjárlaganefndar í salnum þó að þetta ágæta fólk hefði ekki nema litið hér við af og til. Það hefði verið skemmtilegra í þessari umræðu svo ég segi nú mitt. Einhvern tíma hefði það gerst hér á Alþingi að stjórnarandstæðingar hefðu kvartað undan því að ræða nánast daginn langan um stórmál af þessu tagi án þess að helstu aðstandendur málsins létu sjá sig. Auðvitað hefði ekki spillt fyrir ef hæstv. forsætisráðherra hefði komið hingað í smástund en hann er kannski upptekinn við að kynna einhverjar nýjar hugmyndir. Það sem ég vil gera aðallega að umtalsefni eru stóru drættirnir í þessu máli. Nú kemur það fram í nefndaráliti meiri hlutans, sem er ánægjulegt, að tekjuáætlun fjárlaga á yfirstandandi ári er uppfærð umtalsvert og áætlaður halli eða neikvæður heildarjöfnuður er þar af leiðandi kominn niður fyrir 20 milljarða samkvæmt því bókhaldi sem gefur að líta á fyrstu blaðsíðu nefndarálits meiri hluta fjárlaganefndar. Þetta stafar aðallega af því að tekjuáætlunin hefur aftur verið endurmetin og nú til hækkunar. Það er ánægjulegt. Sömuleiðis er ég með í höndunum glænýtt gagn sem er Greiðsluafkoma ríkissjóðs janúar–október 2013 og kom á vef fjármálaráðuneytisins í dag. Þar gefur að líta greiðsluuppgjör ríkissjóðs fyrir fyrstu tíu mánuði ársins 2013. „Staða handbærs fjár frá rekstri batnaði miðað við sama tímabil 2012 og var neikvæð um 12,3 milljarða kr. en var neikvæð um 37 milljarða kr. 2012.“ Hvað er þetta? Þetta er tæplega 25 milljarða bati sem handbært fé frá rekstri er minna neikvætt en í fyrra. Er það ekki umtalsverður árangur? Sýnir það ekki að áformin um að ná að mestu leyti að vinna á halla ríkissjóðs á þessu ári eru ekki langt undan? Það er einfaldlega þannig að innheimtar tekjur ríkissjóðs fyrstu tíu mánuði ársins eru 8,7% hærri en á sama tíma í fyrra. Það er ekki verra en það og er þó búið að endurgreiða ofgreidda álagningu á lögaðila að mestu leyti því að það var gert í október á þessu ári en hefur sum árin ekki verið gert fyrr en í nóvember. Ef eitthvað er má gera sér vissar vonir um að þetta líti jafnvel betur út síðustu tvo mánuði ársins. Segjum að við tökum útgangspunkt í tæplega 20 milljarða halla sem í stefnir á ríkissjóði núna. Það liggur fyrir að af þessum halla á núverandi ríkisstjórn með ákvörðunum sínum um 4,5 milljarða. Við eigum ekki að þurfa að deila um það. Þá erum við komin í 15 milljarða. Jú, það er umtalsvert meira en menn vonuðust eftir í fjárlögunum, 3,7, en það er samt komið vel niður fyrir 1% af vergri landsframleiðslu. Er það ekki eitthvað sem við svona í ljósi fortíðarinnar getum verið sæmilega sátt við? Eigum við að rifja upp tölurnar hvernig þetta var? 14,6% 2008, 9,4%, held ég, 2009, líklega milli 7 og 8% 2010, rúm 5% 2011, rúm 3% 2012 og fer kannski niður fyrir 1% 2013. Ég held að hver sem er sem telst bera einhverja pólitíska ábyrgð á svona tölum geti bara farið alveg þokkalega ánægður með það út úr pólitík og í gröfina þess vegna. Bendið mér á önnur dæmi einhvers staðar í nágrenni við okkur þar sem hefur tekist jafn hratt og markvisst að vinna niður alveg geigvænlegan halla ríkissjóðs. Jafnvel þótt það verði vonbrigði að þetta lendi upp undir 1% af vergri landsframleiðslu á þessu ári þá er himinn og haf á milli þess að reka ríkið með 15–18 milljarða halla, sem er innan við 1% af vergri landsframleiðslu, og þeim ósköpum sem við stóðum frammi fyrir á umliðnum árum. Það hljóta allir sanngjarnir menn að viðurkenna það. Ég er bara ánægður með þetta þótt ég horfist vissulega í augu við að hverfandi líkur eru á því að við náum markmiðum fjárlaganna og auðvitað er alls konar óvissa í þessu. Auðvitað er alveg ljóst að þarna koma til lækkandi tekjur vegna heldur minni umsvifa. Á móti leggst okkur það að vaxtakostnaður verður umtalsvert minni. Þannig er þetta. Enn er umtalsverð óvissa í slíkum þáttum hjá okkur þótt ástandið hafi samt jafnt og þétt verið að gerast stöðugra. Það er að verða viðráðanlegra að áætla frávik og spá til framtíðar en var meðan íslensk efnahagsmál voru nánast eitt svarthol og ríkisfjármálin þar með, á árunum 2009, 2010 og langt fram á síðasta kjörtímabil. Þetta er heldur hughreystandi. Ég tel ástæðu til að menn gleðjist frekar yfir stöðunni í staðinn fyrir að jagast út í hvort þetta eða hitt sé hinum eða þessum að kenna. Það er reyndar þannig að ákvarðanir ríkisstjórnarinnar í vor um að auka greiðslur í almannatryggingakerfinu eru hluti af þessu líka, upp á 2,5 milljarða ef ég man rétt. Ég ætla ekki að telja það með vegna þess að ég er mjög ánægður með að menn ákváðu að setja meiri fjármuni í almannatryggingakerfið eins og til stóð og fyrir lá í frumvarpi að nýjum almannatryggingalögum þótt deila megi um útfærsluna. Hún er ekki sú sem ég hefði viljað sjá, að menn hefðu hækkað fyrst og fremst kjörin hjá þeim lakast settu en ekki hinum sem hafa umtalsverðar aðrar tekjur en bótagreiðslur og fá núna minni skerðingu vegna þeirra, en þá er ég kominn út í umræður um pólitíska forgangsröðun og áherslur. Ég vil gera að umtalsefni nokkra liði í breytingartillögum meiri hlutans, frú forseti. Þar vil ég nefna Háskóla Íslands og byggingu Stofnunar Árna Magnússonar. Óskaplega fannst mér dapurlegt að sjá á sjálfu almanaksárinu þegar menn rembdust við að halda upp á afmæli Árna með hátíðahöldum í Þjóðleikhúsinu. Ég hafði ekki geð í mér til að mæta, frú forseti.  Ég fagna því að Rannsóknasjóður er settur inn aftur og hætt er við skerðinguna á honum og Tækniþróunarsjóði. Ég gerði þetta að umtalsefni við 1. umr. þessa máls. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra: Er þetta hægt? Er ekki meira og minna búið að binda og ráðstafa þessum fjármunum? Hér er sagt að að betur athuguðu máli sé talið að vinna að umsóknum um styrki, við mat og yfirferð þeirra til væntanlegrar úthlutunar sé það langt komin að ekki væri heppilegt að lækka framlagið á þessu stigi. Gott. Menn hafa þá séð að sér í þeim efnum. Ég spurði líka um markáætlun vegna þess að það kom mér mjög á óvart að hægt væri að kippa út úr henni 200 milljónum þegar eftir lifðu sex vikur ársins en hún fær ekki tillögu um hækkun og ég vonast til að farið verði yfir það með sama hugarfari milli 2. og 3. umr. Er ekki nákvæmlega sama staða uppi þar? Er ekki jafn glórulaust að fara svona seint á árinu inn í þær fjárveitingar sem menn höfðu gengið út frá í meira en tíu mánuði að þeir hefðu til ráðstöfunar þar? Það eru því í þessu plúsar og mínusar. Ég fagna því að menn hafa séð að sér með rannsóknarsjóðina, Tækniþróunarsjóð og Rannsóknasjóð, og betur að menn gerðu það á fleiri sviðum. Ég er hins vegar áfram mjög ósáttur við skerðinguna á Framkvæmdasjóði ferðamannastaða sem vissulega er í frumvarpinu og engar breytingartillögur eru gerðar um að draga til baka. Það lítur sakleysislega út á pappírunum að lækka Framkvæmdasjóð ferðamannastaða um 88,6 milljónir en í reynd er verið að skerða hann um 127 vegna þess að það er ekki örlæti af hálfu stjórnvalda eða meiri hlutans að hann fái að halda tekjum sínum af gistináttagjaldi sem reynast meiri en menn höfðu gert ráð fyrir í fjárlögum. Þökk sé væntanlega stórauknum umsvifum í ferðaþjónustu. Ég spyr: Er það virkilega ætlunin að skilja svona við þennan málaflokk að reyta af Framkvæmdasjóði ferðamannastaða strax á þessu ári 127 milljónir og skilja hann eftir bjargarlausan á næsta ári með nánast ekkert nema gistináttagjaldið? Það eru allt saman fuglar í skógi sem menn hafa talað hátíðlega um, eins og ferðamannapassa og eitthvað slíkt, og liggur nú fyrir að gefa engar tekjur á næsta ári. Hver er staðan? Það eru allir sammála um gríðarlega þörf fyrir fjárfestingu í þessum innviðum, það eru það allir. Þetta er sú grein sem er að vaxa mest og færa okkur mestan viðbótarvirðisauka inn í hagkerfið. Það liggur fyrir að ferðaþjónustan og þjónusta tengd ferðaþjónustu og þannig flokkuð verður gjaldeyrisöflunargrein Íslands númer eitt þegar á þessu ári. Hún er komin fram úr sjávarútveginum og langt fram úr stóriðjunni. Þá er kominn tími til að við förum að tala um hana sem slíka, sem mikilvægustu uppsprettu gjaldeyrisöflunar fyrir þjóðarbúið því að það er hún orðin. Í lok nóvember höfðu tæplega 740 þúsund erlendir ferðamenn yfirgefið Ísland. Þeir verða 780–790 þúsund á þessu ári ef svo heldur sem horfir, gríðarleg aukning, og vetrarmánuðirnir eru núna að sprengja allt af sér. Við vitum öll að þetta kallar á það að landið sé undirbúið undir að taka við álaginu sem þessu fylgir og það er vá fyrir dyrum á mörgum stöðum. Það er alveg glórulaust að mínu mati að draga úr fjárfestingu í innviðum og uppbyggingu á þessu sviði. Það er bersýnilega mjög ósanngjarnt. Það sem á auðvitað að gera er að láta þessa grein í samræmi við velgengni sína leggja meira af mörkum í almennum skatttekjum og í staðinn á hún auðvitað að fá tryggingu fyrir því að ráðist verði í þær fjárfestingar sem þarf til að þetta fari ekki úr böndunum. Við höfum enga tryggingu fyrir því að á komandi árum verði umræðan jafn jákvæð um vöxt þessarar greinar ef ekki verður farið að taka til hendinni. Það er þegar farið að bera á miklum efasemdum um að þessi mikli vöxtur sé viðráðanlegur og að hann sé jafnvel ekki æskilegur fyrr en menn séu búnir að taka sér tak og gera það sem til þarf, sem er fjárfesting í innviðum, úrbætur á fjölsóttum stöðum og uppbygging nýrra til að dreifa ferðamennskunni betur um landið og áherslur í þeim dúr. Að sjálfsögðu er áherslan á að markaðssetja Ísland yfir veturinn hárrétt og hefur skilað miklu og vegna þess að blessuð ríkisstjórnin og aðstandendur hennar eru nú að mínu mati á miklum villigötum þegar þeir draga úr þeim áherslum sem lagðar voru með fjárfestingaráætluninni að leggja áherslu á uppbyggingu í svona greinum, skapandi greinum, nýjum greinum í nýsköpun, í rannsóknum og þróun og í innviðum eins og uppbyggingu ferðaþjónustunnar, eigum við þá ekki að rifja upp að velgengni okkar á þessu sviði er a.m.k. að einhverju leyti til komin vegna þess að menn þorðu á botni kreppunnar að veðja á atvinnugreinina? Stjórnvöld og greinin fóru saman í mikið markaðsátak sem heppnaðist mjög vel og allir eru samdóma um að hafi skilað ótrúlegum árangri fyrir ekkert óhemju mikla peninga enda verðlaunað út og suður. Því var svo breytt yfir í að markaðssetja Ísland sérstaklega á veturna og væntanlega er hægt að reikna með því að að minnsta kosti einhver hluti velgengninnar sé þessu að þakka. Það var ekki eins og 300 millj. kr. lægju á lausu 2009 eða 2010 þegar við ákváðu engu að síður að setja þær í markaðsátak með ferðaþjónustunni vegna þess að þar var grein sem gat vaxið hratt og skilað okkur gjaldeyri og störfum. Og hún hefur gert það. Það sama má segja um skapandi greinar, tækni- og þekkingargreinar, útflutning og þjónustu almennt. Þjónustuútflutningur á Íslandi hefur aukist gríðarlega og ef þjónustujöfnuðurinn er skoðaður þá hefur útflutningur í formi annarra þjónustutekna sem koma til landsins ekki síður vaxið en ferðaþjónustan sjálf. Það er útseld vinna verkfræðistofa, arkitekta, hönnuða og margra slíkra sem hafa verið duglegir að skapa sér verkefni á erlendri grund. Þar er vaxandi geiri sem við eigum að hlúa að. Frú forseti. Ég hefði gjarnan viljað að meiri hluti nefndarinnar eða nefndin öll, enn betra, hefði lagfært vissa hluti í þessu frumvarpi sem mér finnst enn vanta stórlega upp á að hafi fengið fullnægjandi úrlausn. Ég tek undir það sem menn hafa sagt um fjarskiptasjóð. Nú er skaði að hafa ekki hetjurnar hérna, byggðavinina miklu úr Framsóknarflokknum í þingsalnum þegar við ræðum þetta mál. Eitthvað hefðu þeir sagt á síðasta kjörtímabili, kempurnar miklu, landsbyggðarvinir Íslands, ef þeir hefðu til dæmis séð hvernig á að fara með fjarskiptasjóð. Það á að reyta af honum tekjurnar sem voru gagngert settar inn í hann til að halda honum á lífi, til að hann fengi að njóta tekna af útboði rása og gæti notað þær í áframhaldandi stuðning við að bæta fjarskiptasamböndin á þeim svæðum landsins þar sem markaðurinn leysir það verkefni ekki sómasamlega af hólmi. Nei, nú á að fara í æfingar með það og taka þessa peninga frá honum. Hvað á þetta að þýða? Hvað segja landsbyggðarvinirnir miklu um þetta? Ég hélt satt best að segja líka að ríkisstjórnin og meiri hluti hennar mundi, mér liggur við að segja nota tækifærið og laga sér í hag - annað eins hefur nú verið gert - og taka á vissum undirliggjandi og sumpart uppsöfnuðum vandamálum, já, frá fyrri tíð í þessu fjáraukalagafrumvarpi og skrifa það á reikning fyrri ríkisstjórnar að þeir hefðu orðið að taka til í þessu og hinu. En það er ekki gert. Maður horfir t.d. hér á gögn sem minni hlutinn birtir í nefndaráliti sínu um stöðuna á heilbrigðisstofnunum þar sem uppsafnaður halli á sjötta milljarð kr. hvílir á þeim. Einhvern tíma og einhvern veginn verður að takast á við þetta. Kannski ætla menn að fella eitthvað af þessu niður í lokafjárlögum og vissulega væri það verðskuldað, t.d. í tilviki Landspítalans sem hefur af miklum dugnaði tekist á við erfitt rekstrarumhverfi í mörg ár og gert það þannig að hann hefur alveg uppfyllt samkomulag við fjármálaráðuneytið um að nái hann að halda rekstri sínum innan fjárheimilda verði hann aðstoðaður með að skuldahalinn hverfi og sama mætti segja um margar aðrar stofnanir sem af miklum myndarskap hafa á undanförnum árum unnið upp og jafnvel borgað upp hallarekstur fyrri ára, eins og Háskólinn á Akureyri, en fá væntanlega enga umbun - eða hvað? - sem er auðvitað ekki sanngjarnt. Það þarf að vera þannig fyrirkomulag í þessum efnum að þegar menn ná tökum á sínum málum og ná árangri þá sé það metið að verðleikum og líka ef stofnanir borga beinlínis sjálfar upp þann hallarekstur sem þær höfðu uppsafnaðan frá fyrri árum þá þurfa þær í einhverjum skilningi að njóta góðs af því. En það er ekki valin sú leið í þessum fjáraukalögum að lagfæra hluti sem maður hefði frekar átt von á heldur eiginlega þvert á móti, einstaka smyglgósstillögur læðast þarna með sem ég sé litlar ástæður og lítil rök fyrir eins og dekur við forsetaembættið og forsætisráðuneytið sem ég hef satt best að segja engin almennileg rök heyrt fyrir. Ég man ekki betur en hér hafi verið hækkaðar fjárveitingar til 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir með honum um mikilvægi þess að menn njóti þess þegar þeir standa vel að rekstri sínum og meðferð þess almannafjár sem þeim hefur verið treyst fyrir. Það er mikilvægt að við höfum í ríkisfjármálunum hvata fyrir forstöðumenn til að standa sig vel í rekstrinum og að það sé ekki hirt af þeim jafnóðum ef þeir gera svo. Það er ástæða til að óska hv. þingmanni til hamingju með það sem við horfum fram á, þ.e. að loka heilu fjárlagaári með halla sem gæti orðið um eða jafnvel undir 1% af landsframleiðslu sem áður var um 15%. Ég vil byrja á því að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að núverandi ríkisstjórn, sem hefur haft ákveðna tilhneigingu til að gera fyrri ríkisstjórn ábyrga fyrir öllu yfirstandandi fjárlagaári en þó var kosið til nýs þings í aprílmánuði á þessu ári, hefði getað gripið til ráðstafana sem hefðu dregið enn frekar úr hallanum á yfirstandandi ári bæði á tekju- og gjaldahlið og hvaða ráðstafanir hefðu þá verið helstar á tekjuhliðinni annars vegar og á gjaldahliðinni hins vegar, og hvað hv. þingmaður telur að þær hefðu getað dregið mikið úr hallanum og hvaða lokatölu hefði verið hægt að sjá í ríkisfjármálunum ef betur hefði verið haldið á bæði tekju- og gjaldahlið á síðari hluta ársins eftir að hæstv. núverandi ríkisstjórn tók við.

Frú forseti. Vandinn er eiginlega sá að þegar hæstv. ríkisstjórn tók við og forustumenn hennar komu fram í sumarbyrjun fóru þeir í sérstakt úthlaup til að reyna að koma þeim skilaboðum út í samfélagið að þeir væru að koma að hryllilegu búi og allt öðru og verra en þeir höfðu átt von á. En hvað var svo gert í framhaldinu? Það fyrsta sem var gert var að lækka tekjur ríkisins. Augljósa svarið er náttúrlega að það áttu menn að láta vera. Ef það var þannig, sem upp að vissu marki var vissulega rétt, að horfurnar væru að þyngjast vegna veikari hagvaxtar þá hefði það átt að vera um það bil það síðasta sem mönnum dytti í hug að veikja tekjugrunninn sjálfan. Menn verða líka að átta sig á því að þegar tekjur af þessu tagi eru teknar út og svo ákveðið að hafa ekki 14% virðisaukaskatt af hótelgistingu þá er ekki verið að gera það bara í eitt skipti, heldur er líka verið að afsala ríkissjóði framtíðartekjum. Það er því óskaplega skammsýnt að rjúka af stað með eitthvað áður en menn hafa séð myndina fyrir sér og horft til framtíðar og áttað sig á því hvernig eigi að takast á við vandann í heild. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki viss um að hægt hefði verið að gera stóra hluti sem hefðu nægt til þess að ná þessu aftur algerlega inn á áætlun. Það hefði þurft umtalsvert átak til þess sem hefði kannski orðið erfitt eftir að komið var inn á mitt ár. Fyrir slíku eru þó auðvitað fordæmi, samanber hinar miklu aðgerðir 2009, en þetta er allt orðið býsna miklu þrengra nú vegna þess hversu mikið er búið að gera að undanförnu. Enda má jafnvel deila um það líka við núverandi aðstæður hvers konar blöndu af aðgerðum er skynsamlegast að fara í út frá hagvaxtarhorfum einfaldlega og öðru slíku. Það er ekki víst að það sama eigi við í dag og gat átt við 2009 eða 2010. Við ræddum einmitt fyrr í þessari umræðu um kælingarhættuna fyrir hagkerfið ef menn fara þá leið að afla engra tekna og skera bara niður. Á því er sá augljósi skavanki að það er líklegt að það kæli hagkerfið niður. Ég er því ekki viss um að maður hefði talið skynsamlegt efnahagslega að fara í stórfelldar ráðstafanir, enda ætti þess ekki að þurfa að því tilskildu að menn nái markinu um hallalaus fjárlög á næsta ári sem ég tel enn að sé afar mikilvægt að stefna að og ná fram.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það vekur athygli mína að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur ekki kosið að eiga hér umræður um þær breytingartillögur sem nefndar voru við hv. þingmann um forsetaembættið og sömuleiðis forsætisráðuneytið. Það er kannski hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur ákveðinn vorkunn að á þessum degi hefur verið gert lítið úr tillögum hennar í ríkisfjármálum, þær kallaðar getgátur og það afturkallað í einni ræðu á örskotsstundu sem hv. þingmaður hefur vaðið eld og brennistein fyrir á opinberum vettvangi.  Ég vil biðja hv. þingmann að fara aðeins nánar út í það sem hann nefndi um gælurnar við forsætisráðuneytið og tillögurnar um embætti forseta Íslands, hvort hann sjái eitthvað athugavert við auknar fjárveitingar til þessara tveggja embætta sem er að finna í tillögunum og hvort hann telji að þær samræmist lögunum um fjáraukalög.

Frú forseti. Eins og ég nefndi held ég í ræðu um fundarstjórn forseta fyrr í dag þá er alveg fullgilt að gera við það athugasemdir að við séum að ræða fjáraukalögin þegar allt sem snýr að forsendum fjárlaga næsta árs er á jafn miklu floti og raun ber vitni. Okkar berast fréttir utan úr bæ um að verið sé að kynna einhverjar tillögur og svo eru þær afturkallaðar og nýjar tillögur kynntar - hvað lifa þær lengi? Hver veit? Hver er að gera hvað í umboði hvers? Það er afar óljóst, ósköp einfaldlega af því að afgreiðsla fjáraukalaga og forsendur fjárlaga næsta árs hanga saman. Það er bara þannig. Þetta eru mjög tengd mál. Ég tala ekki um þegar þau eru til umfjöllunar og mætast á einum tímapunkti alveg undir lok ársins. Það liggur í hlutarins eðli. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði um og ég nefndi sem dæmi um nokkra hluti sem eru mikið á skjön við annað og andann í þessu frumvarpi sem er ekki upplífgandi að stærstum hluta til nema í einstökum tilvikum. Það er ekki af neinni meinbægni út í forsetaembættið að ég geri það sérstaklega að umtalsefni hér en það vill bara svo til að ég man að það fékk tvo myndarlega liði til hækkunar afgreidda við afgreiðslu fjárlaga í sama mánuði síðasta árs upp á 16 milljónir og annan rúmlega. Maður hélt að þar með væri orðið sæmilega vel gert við embættið. Þess vegna kemur það mjög á óvart að einmitt á því ári sem hækkun upp á 34 eða 36 milljónir kemur inn í embættið þurfi 14 milljónir í viðbót undir lok þessa árs í fjáraukalögum. Það kemur manni mjög á óvart. Varðandi forsætisráðuneytið finnst mér framsetningin á fjárlagatillögum þess mjög sérkennileg, að búa til einhverja potta og sjóði 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu þar sem hann rakti mjög vel þær breytingar sem hafa orðið á til þess að gera skömmum tíma hvað varðar hallarekstur á ríkissjóði, frá því að vera 14% af vergri landsframleiðslu og verandi kominn niður fyrir 1%, jafnvel þó að þetta frumvarp fari í gegn eins og það er nú. Það er tvennt sem mig langar að spyrja um í fyrstu lotu. Í fyrsta lagi er í tillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar verið að ráðstafa peningum, sjóðnum fyrir átakið Nám er vinnandi vegur, það er ágætt ef hv. þingmaður rifjar það upp með mér hvort það hafi verið fjármagnað af Atvinnuleysistryggingasjóði í gegnum tryggingagjaldið, sem var sameiginlegt verkefni sem fólst í því að hjálpa ungu fólki að fara í skóla í staðinn fyrir að vera atvinnulaust. Nú er búið að taka þá upphæð og færa í sjóð sem á að nota á næsta ári. Ég man ekki eftir að menn hafi áður búið til sjóð þannig. Það sem meira er er að það á að gera ýmislegt sem er ekki sinu sinni búið að taka ákvarðanir um eins og stytta framhaldsskólanám og annað. Mig langar að heyra skoðun hv. þingmanns á þessu. Hins vegar eru framkvæmdir sem hv. þingmaður kom ágætlega inn á og nefndi Háskóla Íslands og niðurskurðinn þar. Við erum líka með heilbrigðisstofnunina í Stykkishólmi sem var áætlað að færi í átak sem mundi spara bæði sveitarfélaginu og ríkinu verulegan pening í samrekstri á hjúkrunarheimilinu. Á Selfossi átti að byggja við heilbrigðisstofnunina og framhaldsskólann líka. Mér finnst þetta stangast ótrúlega mikið á við hugmyndir um að fjárfestingar hafi skort sem við vorum gagnrýnd harkalega fyrir. Þarna kippir ríkið út eiginlega einu fjárfestingunum sem voru á þessum tveimur sviðum, annars vegar 

Frú forseti. Ég hygg að þetta sé rétt. Í samræmi við minni mitt var ráðist í þessar aðgerðir í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins og þær voru að uppistöðu til kostaðar af fjármunum sem voru færðir úr Atvinnuleysistryggingasjóði eða fjármagnaðir með tryggingagjaldi. Ríkið lagði vissulega talsvert fé á móti í ýmsar þessar aðgerðir og þá beint til skólanna o.s.frv., en að stærstum hluta var þetta fjármagnað með tryggingagjaldi og í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins. Auðvitað væri ekki skrýtið þótt þeir væru svolítið súrir yfir að sjá svo allt í einu þær æfingar sem þarna eru greinilega í gangi að taka þessar fjárveitingar úr þeim farvegi og búa þær í hendur menntamálaráðherra á næsta ári sem einhvern framtíðarsjóð fyrir hugðarefni hans um að stytta nám til stúdentsprófs eða hvað það nú er. Ég tel þetta líka skrýtinn frágang í skilningi fjárreiðulaga o.fl. Auðvitað hefði verið eðlilegast að þessi fjárveiting félli niður ef hún væri ekki nýtt í því skyni sem hún var mörkuð til, útgjöldin hefðu þá ekki orðið frá sjóðnum. En til þess að peningarnir verði í sjóði hæstv. ráðherra á næsta ári verður greiðslan að fara úr Atvinnuleysistryggingasjóði og inn í þennan nýja pott. Varðandi framkvæmdirnar í ár þá er mjög dapurlegt að sjá ýmsar góðar framkvæmdir sem var verið að koma á og eru með fjárveitingar á þessu ári höggnar þarna niður, heilbrigðisstofnunina í Stykkishólmi, byggingu við heilbrigðisstofnunina á Selfossi, löngu tímabærar endurbætur, og nýja verknámshúsið við Fjölbrautaskóla Suðurlands. Það er afar dapurlegt enda þegar maður greinir þetta núna mun opinber fjárfesting minnka umtalsvert milli ára og framlag samneyslunnar til hagvaxtar á næsta ári verða neikvætt vegna þess að við erum að fara aftur á bak í þessum efnum frá yfirstandandi ári.

Hæstv. forseti. Það er forvitnilegt og ég held að það sé mikilvægt að hv. fjárlaganefnd taki einmitt til skoðunar að hve miklu leyti Nám er vinnandi vegur var fjármagnað af aðilum vinnumarkaðarins og þá hvort menn geti ráðstafað fjármagninu með þessum hætti. Mér finnst mikilvægt að menn skili þessu a.m.k. til baka og hafi það þá inni í tryggingagjaldslækkun sem var búið að lofa en ekki var staðið við. Ekki þar fyrir að ég held að mikilvægt sé að framhaldsskólarnir fái sínar fjárveitingar en eins og hv. þingmaður nefndi hefði verið eðlilegra að skila þessum peningum og koma þá með fjármagn á næsta ár til þeirra hluta. Sama er í sjálfu frumvarpinu til fjáraukalaga þar sem menn taka og safna saman hlutum sem eiga að fara í að borga húsafriðun og ýmislegt annað í forsætisráðuneytinu, eins og framkvæmdir. Við erum hér 10. desember, hvernig ætla menn að gera þetta allt saman fyrir áramót? Menn eru að safna í sjóði til að ráðstafa seinna. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra að. Annars vegar eru þær ákvarðanir sem við tókum í fyrri ríkisstjórn um að leyfa Landspítalanum að bregðast við sýkingum í janúar og febrúar á þessu ári, sem var leyft fyrir fram og síðan farið yfir allar áætlanir þegar kostnaðurinn lá fyrir, og samþykkt var í ríkisstjórn að veita í það 125 milljónum - sú ráðstöfun er hvergi í fjáraukalögum. Er eitthvert fordæmi fyrir því að þingið snupri með þeim hætti heila stofnun sem hefur gert ráð fyrir fjárveitingunum, fengið leyfi fyrir þeim, bara til að reyna að koma höggi á fyrrverandi ríkisstjórn? Hins vegar er það húsaleigan þar sem nú er í fyrsta skipti ósamræmi á milli þess sem lagt er á heilbrigðisstofnanir sem nemur 140 milljónum og þess að nú verða heilbrigðisstofnanirnar að taka út úr rekstri heilbrigðisþjónustunnar til að borga Fasteignum ríkisins til að geta sinnt viðhaldi. Mig langar 

Frú forseti. Ég held að það sé hárrétt ábending að þingnefndin eigi að fara yfir það hvernig samskipti við aðila vinnumarkaðarins hafa verið varðandi vinnumarkaðsúrræði og námsúrræði og fá það á hreint hvort þetta var gert í einhverju samráði eða ekki. Manni býður auðvitað í grun, í ljósi þess sem komið hefur fram með mörg önnur mál, að þetta sé algerlega einhliða ákvörðun ríkisstjórnarinnar, samanber að það virðist vera algerlega einhliða ákvörðun ríkisstjórnarinnar án nokkurs samráðs við aðila vinnumarkaðarins að ríkið kippi algerlega að sér höndunum með greiðslur í starfsendurhæfingu og það hefur líka verið upplýst að ríkisstjórnin hafi ekki talað eitt orð við sveitarfélögin um milljarða og aftur milljarða tekjutap þeirra sem mundi leiða af skuldaniðurfellingartillögunum. Maður óttast að þetta sé af sama meiði, þetta sé hrein og klár einhliða ákvörðun. Á henni eru tveir skavankar. Það er annars vegar pólitískt í samskiptum stjórnvalda við aðila vinnumarkaðarins sem er náttúrlega ekki gott. Hins vegar er það spurningin um hvernig þetta er gert lögformlega, hvort það stenst að láta Atvinnuleysistryggingasjóð greiða út fjármuni í önnur verkefni en hann hefur í raun fjárheimildir til - hann á að greiða atvinnuleysisbætur en með sérstökum heimildum var fært fé í hluti eins og þetta, til að greiða bara eitthvað allt annað, stytta nám til stúdentsprófs. Hvaða heimildir eru til þess? Ég gæti trúað að það þyrfti að flytja svokallað „þrátt fyrir“-ákvæði við lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð ef honum ætti að vera þetta heimilt. Varðandi Landspítalann þá tek ég einfaldlega undir það að allir muna ástandið þar í byrjun árs. Það var rækilega um það fjallað í ríkisstjórn. Tekin var ákvörðun um að tryggja spítalanum fjármuni til að takast á við ástandið. Það er lögmæt og gild stjórnvaldsákvörðun, ákvörðun um aukafjárveitingu. Ég lít svo á að fjármálaráðherra hvers tíma sé skylt að leggja slíka ákvörðun fyrir Alþingi vegna þess að það er rétt að bera undir Alþingi hvort það vilji veita aukafjárveitingu. 

Virðulegi forseti. Nú er klukkan að nálgast níu á þessum drottins degi. Þetta hefur ekki verið tíðindalaus dagur svo að ekki sé fastar að orði kveðið því að breytingartillögur stjórnarmeirihlutans við fjárlagafrumvarpið hafa litið dagsins ljós og horfið úr því sama dagsljósi svona sitt á hvað. Tillögurnar voru kynntar fyrir fjárlaganefnd á föstudaginn var, afgreiddar út úr ríkisstjórn, en svo gerist það að fjármálaráðherra greinir frá tilteknum tillögum á sunnudaginn í sjónvarpsþætti og hv. formaður fjárlaganefndar í útvarpsþætti í gær. Í dag hefur lækkun á barnabótum verið dregin til baka að hluta. Nýjustu fréttir eru að einhver hluti af lækkun til þróunaraðstoðar hafi verið dreginn til baka. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvað er að frétta af stöðu fjárlagagerðar á Alþingi Íslendinga á þessum drottins degi og hvers má hv. fjárlaganefnd vænta að því er varðar 

Forseti gerir ráð fyrir því að fundur verði í fjárlaganefnd á morgun. Það eru áform forseta að 2. umr. fjárlaga geti farið fram á föstudaginn.

Hæstv. forseti. Ég ætla að fara í fyrirspurn til hæstv. forseta um hvort maður gæti treyst því að hér sé um endanlegt plagg að ræða varðandi fjáraukann vegna þess að í dag hafa orðið ýmsar breytingar á frumvarpi til fjárlaga. Það voru þingflokksfundir, að mér skilst hjá stjórnarflokkunum, þannig að ég treysti á að við séum með endanlegt plagg og miðum við það í umræðunni. Ég treysti svo á að hv. formaður fjárlaganefndar og varaformaður verði við umræðuna þannig að við getum komið okkar skilaboðum til fjárlaganefndarinnar varðandi einstök mál. Það var nefnilega svo þegar umræðan hófst í dag að hv. formaður fjárlaganefndar flutti ræðu og kom með afar skýr skilaboð: Það voru kosningar í vor. Það var kosin ný ríkisstjórn sem þurfti að skipta um kúrs. Hv. formaður fjárlaganefndar sagði líka: Það er komin ný ríkisstjórn og nýjar áherslur. Það er einmitt það sem ég ætla að gera að umtalsefni í upphafi varðandi frumvarp til fjáraukalaga, það er komin ný ríkisstjórn og hjá henni sjáum við greinilega stefnubreytingu, við sjáum aukið misrétti. Við höfum fengið ríkisstjórn ójöfnuðar. Það kemur sífellt betur og betur í ljós að nýja ríkisstjórnin ætlar að verða hin grófasta hægri stjórn þar sem notuð er á ný hin gamla aðferð Framsóknar og Sjálfstæðisflokks að hygla hinum ríku en láta þá sem minnst hafa sitja eftir. Þeir sem lifa til dæmis eingöngu á greiðslum frá Tryggingastofnun, lífeyrisþegar, hafa ekki fengið neina hækkanir og það er heldur ekki áformað að þær komi um áramót. Lægsta skattþrepið fær engar lækkanir á skattprósentu. Það er aukning á nefsköttum sem við vitum hvernig virka. Það eru hækkuð gjöld, skráningargjöld í háskólann sem leggur 15 þúsund kr. á hverja þá fjölskyldu sem er með háskólanema. Útvarpsgjaldið er hækkað. Bæði gjöldin eru meira eða minna notuð til fjármögnunar eins og hverjir aðrir skattar hjá ríkinu en ganga ekki til viðkomandi stofnana. Misrétti jókst gríðarlega á árinu 2000 fram til ársins 2007 í íslensku samfélagi, eins og raunar víða í vestrænum heimi, það virðist ætla að aukast aftur. Í millitíðinni höfðum við ríkisstjórn vinstri flokkanna þar sem jöfnuðurinn var aukinn, við snerum af fyrri braut og það tókst með skattkerfisbreytingum og ýmsum stjórnvaldsákvörðunum að auka verulega jöfnuðinn að nýju, raunar andstætt flestum öðrum löndum. Verið er að hverfa aftur í gamla farið, grímulausa hægri pólitík. Það á að létta sköttum af þeim sem hafa hærri tekjurnar og af fyrirtækjum sem jafnvel standa betur en þau hafa nokkurn tíma gert. Það á að draga úr auðlegðarskattinum o.s.frv. Það er þyngra en tárum taki eftir að hafa farið í kosningabaráttu eftir allt það sem á undan var gengið og hafa þurft að skerða kjör, m.a. lífeyrisþega, að sitja undir því að menn lofa gríðarlega miklu - það átti að kalla til baka allar skerðingarnar sem höfðu orðið áður, og býsna margar voru tilgreindar - og horfa svo upp á það í fjáraukalögunum að þær skerðingar eru metnar upp á 780 millj. og deilast á 45 þúsund einstaklinga. Það er ekki nema hluti sem fær þær vegna þess að þeir sem eru eingöngu á bótum fá ekki neitt á meðan þeir sem hafa aðrar tekjur en lífeyri frá Tryggingastofnun fá hækkanir. Þetta var eina aðgerðin sem kom í framhaldi af kosningunum þrátt fyrir að við gætum ekki skilið annað en draga ætti allar skerðingar til baka strax. Að vísu hefur í millitíðinni orðið „strax“ öðlast nýja merkingu. Það hefur fengið merkinguna „einhvern tíma í náinni framtíð“ eða „á næstu árum“. Síðan eru tvær breytingar boðaðar í fjárlögum árið 2014. Það eru hvort tveggja aðgerðir sem hefðu komið til framkvæmda hvort sem var frá fyrri ríkisstjórn og eru annars vegar breyting á skerðingarprósentu, það var 45% skerðing og fer niður í 38,38, ef ég man rétt, þ.e. skerðingarhlutfallið, og hins vegar samkomulag sem gert var varðandi skerðingu lífeyrissjóðstekna ellilífeyrisþega. Þar var næsta skref tekið og það átti að koma um áramót. Þetta tvennt kemur um næstu áramót og það er forvitnilegt að vita hvort menn telji að verið sé að standa við gefin loforð vitandi það að þetta hafði verið skert og við sem vorum í fyrrverandi ríkisstjórn höfðum gengist við því. Eitt af því sem er mikið í umræðunni er hvernig ástandið var þegar ný ríkisstjórn tók við, við höfum orðið vitni að því sjónarspili. Talað er um að ástandið sé miklu verra en menn höfðu reiknað með og fjöldi atriða talinn upp sem hefur breytt ástandi ríkissjóðs og sagt að ný ríkisstjórn þurfi að glíma við allt annað verkefni en lofað hafði verið. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir hvaða breytingar urðu á síðustu fjórum árum þar sem menn glímdu við halla á ríkissjóði sem var rúmlega 14% af landsframleiðslu, sem hefur svo sigið niður þannig að í þessum fjáraukalögum, ef fer eins og er í nýjustu tillögunum, verður hann kominn niður fyrir 1%. Ef þetta er ekki gríðarlegur árangur á ekki lengri tíma veit ég ekki hvað er hægt að mæla sem mikinn árangur. Þegar menn skoða við hverju þeir tóku skýtur skökku við að tala um að ástandið sé óvenjuslæmt og byrja svo á því að afsala sér tekjum. Það var tilbúið. Menn höfðu tilbúnar tillögur um að breyta veiðileyfagjaldinu, hverfa frá skattlagningu á gistinætur, sem lagðist fyrst og fremst á útlendinga, það höfðu menn tilbúið. Annað hefur svo meira og minna þurft að bíða. Menn höfðu þriggja mánaða uppgjör hvað varðaði tekjur og hrakspár um að tekjur yrðu miklu lægri vegna minnkandi hagvaxtar. Síðan kom sex mánaða uppgjörið og þá hafði þetta algjörlega snúist við, tölurnar höfðu gerbreyst og nú erum við komin með 10 mánaða uppgjör frá deginum í dag og ástandið í sjálfu sér að nálgast það að vera eðlilegt miðað við það sem lagt var upp með. Það má í sjálfu sér segja að ríkisstjórnin hafi byrjað á því að afsala sér tekjum og létta gjöldum á þeim sem kannski hefðu borið þau hvað mest en svo dregið að taka inn breytingar sem skipta mjög miklu máli fyrir til dæmis lífeyrisþegana. Við getum líka tekið þá sem eru eingöngu á atvinnuleysisbótum og missa núna í desember, að því er ég get best séð, desemberuppbótina. Þetta er sérstaklega athyglisvert miðað við að áður fyrr þegar Framsókn og Sjálfstæðisflokkur stjórnuðu á góðæristímanum þar sem atvinnuleysi var mjög lítið en var engu að síður til staðar og nokkrir þurftu að búa við lágar atvinnuleysisbætur, var aldrei borguð uppbót á þær bætur. Það var aldrei borguð desemberuppbót en það var aftur á móti gert á lífeyri og hafði verið gert í mörg ár og eins hjá öllu launafólki. Fyrri ríkisstjórn tók upp desemberuppbót, taldi það vera sanngirnismál að sá hópur sem er með hvað lökust kjörin á Íslandi, með innan við 180 þús. kr. fyrir skatt í atvinnuleysisbætur í fullu starfi, fengi desemberuppbót. Í ár hefði þetta kostað ríkissjóð 250 millj. kr. og borgast af Atvinnuleysistryggingasjóði en einhverra hluta vegna hefur það ekki komið til framkvæmda. Ég hef ekki tekið þetta upp í fyrirspurnum eða í umræðum hér í þinginu einfaldlega vegna þess að ég hef beðið eftir því hverja klukkustund að það kæmi inn. Kannski hefur það komið inn á fundinum áðan, ég veit það ekki, ég vona það vegna þess að þarna eru 50–60 þúsund kr., fyrir skatt, sem viðkomandi einstaklingar fá. Ef við setjum þetta í samhengi við það sem er svartur blettur á íslensku samfélagi, að við þurfum að glíma við fátækt og það er fólk sem sækir sér aðstoð í jólamánuðinum þá er þetta kannski tvöföld, þreföld eða fjórföld sú upphæð sem þar kemur til útdeilingar hjá öllum þeim félögum sem sinna því. Það munar því um þetta, það skiptir máli. Þetta er ekki í fjáraukanum og lýsir þeim forgangi sem ég var að tala um áðan. Þegar við tölum um loforðasvikin, annars vegar skuldaleiðréttinguna, sem ég ætla ekki að eyða tíma í hér, við fáum tækifæri til að ræða það betur síðar, þar sem stór og mikil aðgerð sem átti að vera yfir 300 milljarðar plús - og ég þori að nefna þá tölu einu sinni enn þrátt fyrir að ég hafi ítrekað verið sakaður um lygi, en logið var að hæstv. forsætisráðherra hafi aldrei nefnt þessa tölu. Það er búið að spila viðtalið við hann þar sem hann var einn í viðtali í kosningasjónvarpi og ræddi stefnu Framsóknarflokksins og hann sagði: Þið nefnið töluna 300 milljónir en þetta verður jafnvel meira og á allt að renna til heimilanna. En látum það liggja á milli hluta. Þegar maður skoðar aðgerðirnar og fer inn í það sem er eitt af stefnumiðunum, við skulum vona að það verði samt á næstu dögum eða vikum, átti að jafna stöðu leigjenda og húseigenda. Það átti að bæta kjör þeirra sem leigja. Hvað er þeim boðið í þessum aðgerðum í fyrstu lotu? Jú, þeir geta lagt inn á reikning svo þeir geti keypt. Hvernig byggir maður upp leigumarkað með því? Ég hef ekki séð hvernig á að bæta inn húsaleigubótum eða húsnæðisbótum en guð láti gott á vita, þetta kemur vonandi í framhaldinu. Sem betur fer er fullt af góðum hlutum inni í fjáraukanum og margt af því er frá fyrri ríkisstjórn. Það er ágætt að halda því vel til haga vegna þess að teknar voru ákvarðanir sem hafa lifað ríkisstjórnarbreytingarnar af þrátt fyrir að menn væru að gleðjast yfir því að geta nú skipt algerlega um kúrs. Þar get ég nefnt gjaldfrjálsar tannlækningar. Þar var tekið mjög veigamikið skref strax á þessu ári og samningar gerðir til nokkurra ára. Þetta verður þannig að tannlækningar verða gjaldfrjálsar upp að 18 ára aldri og er eingöngu greitt eitt komugjald á ári sem getur numið um 2.500 kr. Þetta er gríðarlegt réttlætismál fyrir barnafólk og ég ætla að vona að menn láti það áfram í friði. Svo er það jafnlaunaátak í heilbrigðisstéttum hjá ríkinu þar sem konur eru í miklum meiri hluta en menn gerðu sér grein fyrir því eftir hörð átök og umræður hver staða heilbrigðisstétta væri. Unninn var vandaður samanburður á því hvernig þessar stéttir kæmu út miðað við aðrar og við sáum að svokallaðar kvennastéttir, þar sem konur eru í meiri hluta, hafa dregist verulega aftur úr og eru launin allt önnur en í sambærilegum stéttum, þ.e. þar sem fólk er með svipaða menntun í viðskiptaumhverfi o.s.frv. Þarna voru settir út peningar í gegnum fjáraukann og fær að skila sér inn í fjáraukalögin. Það var líka tekin ákvörðun um það í byrjun árs að fara í stórt átak til að vinna gegn ofbeldi gegn börnum. Við fengum á okkur holskeflu hvað það varðar og dómskerfið og allir eru að vinna úr því. Það er allt hér inni. Sama gildir með náttúruvá. Við erum að tala um fjárskaðann sem varð á Norðurlandi í kuldakastinu, síldardauðann í Kolgrafafirði, kal í túnum, þetta er sett inn, sanngirnisbæturnar sem hafa verið miklu hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Allt var þetta, ef ég tek burt kal í túnum, í rauninni til umræðu og ákvarðað af fyrri ríkisstjórn. En það eru nokkur atriði sem hafa dáið í fjáraukalagafrumvarpinu og er í rauninni með ólíkindum að þau skuli ekki vera hérna. Ég skil ekki enn þá hvers vegna. Það er annars vegar 125 millj. kr. framlag til Landspítalans sem kom þannig til að strax í janúarmánuði þurftu menn að takast á við flensufarald, nóróveirusýkingar og fleiri sýkingar á Landspítalanum og aukið álag var á spítalanum. Við vissum að þar var búið að skera verulega mikið niður og menn höfðu ekki svigrúm til að færa fólk til innan spítalans öðruvísi en að kalla út viðbótarstarfsfólk og opna jafnvel deildir. Þá kom fyrirspurn í gegnum velferðarráðuneytið og inn til ríkisstjórnarinnar um hvort grípa mætti til aðgerða til að mæta þessu. Svarið frá ríkisstjórninni var já en Landspítalinn beðinn að halda vel utan um kostnaðinn og síðan kæmi formleg umsókn um að fá það bætt í fjáraukalögum. Það kom fyrir ríkisstjórn með sundurliðaðri og nákvæmri áætlun um hvað hefði verið gert, hvernig þetta hafi verið unnið, hvað það kostaði. Það var yfirfarið af velferðarráðuneytinu og öllum þeim sem best þekktu til. Niðurstaðan var að Landspítalinn ætti að fá 15 millj. kr. Það er hvergi í fjáraukanum. Það er búið að henda því út og menn bæta því bara við hallann á Landspítalanum. Svona finnst mér ekki hægt að koma fram við fólk. Þetta er enn þá sérkennilegra þegar það er borið saman við afgreiðsluna varðandi kindurnar og kalið, að menn skuli ætla að fara svona með fólkið sem vinnur á Landspítalanum og hefur reynt að vinna þar eftir fjárlögum. Hitt málið var að í niðurskurðinum á sínum tíma var ákveðið að minnka framlög til Fasteigna ríkisins. Það er borgað af heilbrigðisstofnunum utan höfuðborgarsvæðisins, þ.e. Landspítalinn er ekki inni í því og ekki Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Menn höfðu skert þetta og minnkað þannig við framkvæmdir en það átti síðan að ganga til baka í áföngum. Eftir að gengið hafði verið frá fjárlögum kom tilkynning frá Fasteignum ríkisins um að þeir ætluðu að innheimta hærri húsaleigu af þessum stofnunum. Þá var málið rætt ítarlega í ríkisstjórn á þeim tíma. Annað tveggja yrði að gerast: Að menn lækkuðu það sem Fasteignir ríkisins fengju, það fjármagn, eða mættu því með sérstökum greiðslum til viðkomandi stofnana. Eftir afgreiðslu í ríkisstjórninni fyrrverandi var ákveðið að senda út eða fjármálaráðuneytið gaf heimild og sendi raunar tilkynningu á allar heilbrigðisstofnanir um að þær mundu fá fjármagn til að standa straum af þessum mismun. Þetta eru allt upp í 20 milljónir á stofnun eins og á Suðurlandi, Vesturlandi, Austurlandi sem kemur svo ekki fram í fjáraukalögum. Það þýðir að þeir aðilar verða að gera svo vel að fara í niðurskurð til að mæta þessu eða auka hallann. Þetta tel ég vond vinnubrögð og óheiðarleg gagnvart þeim stofnunum sem vinna á okkar vegum. Það er af nógu að taka þegar við skoðum tillögurnar í heild. Það ber að fagna því að verið sé að draga til baka skerðingar á rannsóknarsjóðum á þessu ári en um leið harmar maður að það skuli vera áframhaldandi niðurskurður inni í fjárlögunum. Rannsóknasjóðurinn og Tækniþróunarsjóðurinn fá til baka þá peninga sem þar voru en markáætlunin ekki. Það ber líka að fagna því að menn ætla að opna hjúkrunarheimili á Vífilsstöðum til að koma til móts við eða létta álagið og stytta tímann sem fólk er inni á lyflækningadeildinni á Landspítalanum. Það eru líka undarlegar ákvarðanir eins og í sambandi við Nám er vinnandi vegur þar sem aðilar vinnumarkaðarins, velferðarráðuneytið og menntamálaráðuneytið sameinuðust um að reyna að nota eða réttara sagt vega upp á móti atvinnuleysi ungs fólks með því að bjóða því í nám. Sem betur fer tókst þetta mjög vel sem hefur skilað sér í því að atvinnulausu fólki hefur fækkað og þar af leiðandi þurfti minni peninga í þetta átak. Nú eigum við eftir að fá það og ég skora á hv. fjárlaganefnd að skoða mjög vel á milli umræðna hver fjármagnaði akkúrat þetta átak vegna þess að það kom fyrst og fremst frá Atvinnuleysistryggingasjóði en líka frá menntamálaráðuneytinu og ríkinu. Nú er allt í einu búið að taka þann lið út og ýmsa aðra liði og búa til lið inni í fjáraukanum sem er ávísun á útgjöld á næsta ári. Það er athyglisvert að skoða bls. 2 í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar þar sem stendur beinlínis, enda leggjast þeir í sjálfu sér gegn þessu en þora samt ekki að stoppa það, að ekki sé ætlunin að nýta þær heimildir fyrr en á næsta ári. Það eru settar 300 millj. kr. til hliðar í fjáraukalögum sem búið er að lýsa yfir að séu til að bregðast við óvæntum útgjöldum, launabreytingum og öðru slíku. Það er búið að taka það og setja í púllíu og veita heimild til að fara með það yfir áramót hjá menntamálaráðuneytinu. Það sama gerist með forsætisráðuneytið sem tínir til fullt af liðum og býr til einn lið sem á að vera húsafriðunarliður og ýmis verkefni sem tengjast því. Það er hið besta mál í sjálfu sér en það er verið að búa til fjárheimild núna seinni hluta desember. Það verður ekki ráðstafað krónu af því á þessu ári þannig að þarna eru menn að búa til sjóð fyrir næsta ár í staðinn fyrir að gera það sem er eðlilegast, að fara með þetta inn í fjárlögin og láta afgreiða það sem sjálfstæðan útgjaldalið þar. Ég hefði getað haldið áfram og nefnt til dæmis framkvæmdirnar sem voru dregnar til baka, jafnvel mjög hagkvæmar framkvæmdir, til að mynda við hjúkrunarheimili inni á Heilbrigðisstofnun Vesturlands í Stykkishólmi sem náðist gott samstarf við sveitarfélagið um, áætlun upp á nokkur ár. Framkvæmdirnar byrjuðu á þessu ári, á fyrri hluta ársins en það er bara slegið af jafnvel þótt hægt sé að sýna fram á hagkvæmnina. Menn eru eiginlega að tala um vaktarlínu ef hægt er að orða það þannig, það er hægt að vera með sama eldhúsið, sömu næturvaktina og umsjónina. Þetta leysir af húsnæði úti í bæ sem er orðið úrelt, færir það inn á heilbrigðisstofnunina. Hús er nýtt sem er vannýtt í dag. Nei, því er hent út á sama tíma og menn eru að kalla eftir fjárfestingum. Ríkið dregur sig svo mikið til baka að það hefur aldrei verið minna af fjárfestingum ríkisins en í ár. Ég er ekki búinn með nema hluta af því sem mig langaði til að fjalla um sem tengist fjáraukalögunum en tíminn er búinn. Ég fæ vonandi tækifæri til að koma síðar í umræðunni og fara betur yfir önnur atriði sem ég hef ekki nefnt.

Herra forseti. Mig langar að taka fyrir eitt efni sérstaklega sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson gat aðeins um í sinni ræðu. Reyndar var hann þá að fagna breytingartillögu meiri hlutans við fjáraukalögin sem varðar framlög til rannsóknarsjóðanna, Tækniþróunarsjóðs og markáætlunina sem hann nefndi sérstaklega. Það segir í skýringum meiri hlutans við þá ákvörðun að setja aftur inn 221 millj. kr. í Rannsóknasjóð og sennilega um 150 millj. kr. í Tækniþróunarsjóð að að betur athuguðu máli sé talið að vinna að umsóknum um styrki, mat og yfirferð þeirra vegna væntanlegrar úthlutunar sé það langt komin að ekki sé heppilegt að lækka framlag á þessu stigi þrátt fyrir áform um tekjuöflun til að standa undir því gangi ekki eftir. Ég hafði miklar áhyggjur af því þegar þessar tillögur birtust í fjáraukalagafrumvarpinu að þarna væri um að ræða verulega skerðingu á sprotastarfsemi, ef svo má segja, rannsóknarstarfsemi, vísindastarfseminni í landinu sem allir eru held ég sammála um að sé mikilvægt að styðja við, sérstaklega þegar harðnar á dalnum eins og hefur gerst hjá okkur undanfarin ár eftir hrun. Ég vil inna hv. þingmann aðeins eftir því hvernig hann lítur á þá liði sem er verið að bæta inn aftur, Rannsóknasjóði og Tækniþróunarsjóði sérstaklega með tilliti til þess hvert framhaldið verður síðan á næsta ári og sömuleiðis og kannski sérstaklega markáætlun á sviði vísinda og tækni þar sem verið er að draga um 200 millj. kr. Ég vil inna hann eftir því hvernig þetta kemur við þá starfsemi sem er háð styrkjum úr þessum sjóðum og hvort það eigi ekki alveg eins við með markáætlunina að menn séu komnir býsna langt með undirbúning 

Hæstv. forseti. Það mætti nú kannski hæla ríkisstjórninni fyrir það ef hún tæki mark á stjórnarandstöðunni og breytti öllu jafnóðum og við gerðum athugasemdir við það. Hv. þingmaður nefnir þarna tvo liði, Rannsóknasjóð og Tækniþróunarsjóð, sem menn vöktu einmitt athygli á og sögðu: Er ekki búið að semja um útgjöld hvað þetta varðar? Það kom í ljós að ekki var hægt að breyta þessu, það var ekki hægt að skera niður nema þá að fara að kalla aftur úthlutanir og auglýsingar eftir úthlutunum o.s.frv. Varðandi markáætlunina kann hið sama að eiga við. Ég hef ekki fengið neina staðfestingu á því að það sé ekki nákvæmlega það sama og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði einmitt ítarlega um fyrr í umræðunni. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við fáum svar við þessu og hv. fjárlaganefnd fái upplýsingar um það hvort ástandið er svipað varðandi markáætlun. En það er auðvitað uggvænlegt, hafandi setið í Vísinda- og tækniráði og fylgst með því hvaða hugmyndir eru uppi um breytingar á þessu umhverfi og mikilvægi allrar rannsóknarvinnu og stuðnings við nýsköpun og tækniþróun, að þetta skuli eiga að leggjast af um áramót. Það kemur sem sagt ekki til neinnar aukningar akkúrat núna þegar við þurfum mest á því að halda að horfa til nýrra greina í atvinnulífinu. Nú veit ég ekki, kannski koma menn líka með viðbót við þetta í breytingunum sem eru að eiga sér stað þegar menn eru á hlaupum hér um gangana og úti um bæ til að reyna að bjarga því sem bjargað verður, nema þeir hverfi frá því sem þeir voru búnir að ákveða. Við skulum vona að það verði breyting á einhverjum af þessum atriðum. En það sem hefur einkennt umræðuna er skilningsleysi á nýsköpun og á skapandi greinum og mikilvægi þess að við séum með öflugt rannsóknarstarf, ekki bara í sjávarútvegi sem hefur verið býsna öflugt heldur í sem flestum greinum til að breikka undirstöðuna undir atvinnulífið á Íslandi.

Herra forseti. Það er náttúrlega þannig með rannsóknir sem eru má segja forsenda framfara að þær eru oft mjög tímafrekar. Það á ekki síst við um grunnrannsóknir sem þarf að stunda árum saman og jafnvel áratugum áður en þær fara kannski að skila raunverulegum árangri. Þetta þekkja þeir sem starfa í rannsóknarumhverfinu mjög vel. Við eigum auðvitað mjög mikið af hæfum og flinkum vísindamönnum sem hafa getið sér gott orð og hafa oft og tíðum fengið styrki frá virtum erlendum rannsóknarsjóðum og stofnunum, en eins og þeir hafa bent á er forsenda fyrir því að ná í slíka styrki sú að menn hafi líka fjármagn heima. Það kostar mikla vinnu og fyrirhöfn að sækja um styrki og fá og oft þurfa menn að leggja styrki á móti. Sömuleiðis er það þannig að mörg verkefna sem hljóta styrki eru verkefni sem samið er um til einhvers tíma, kannski þriggja ára. Það blasir við í mínum huga að jafnvel þó að fallið sé frá því sem átti að taka núna, það átti að taka niður einar 350 millj. kr. samanlagt það sem eftir lifir þessa árs - og það eru varla nema tvær vikur sem eftir lifa af árinu - getur þetta sett verkefni í uppnám. Það á við um þessa sjóði og væntanlega líka þau verkefni sem eru undir markáætluninni að menn eru að gera samninga um verkefni til einhverra ára. Ef það á síðan að fara í niðurskurðinn á næsta ári eins og fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir þá hljóta mörg þessara verkefna að vera í fullkomnu uppnámi. Ég mundi gjarnan vilja heyra viðhorf hv. þingmanns til þess hvort hann deili ekki þeirri skoðun að mörgum verkefnum gæti verið stefnt í tvísýnu 

Hæstv. forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að einmitt þau verkefni sem eru langtímaverkefni og hafa verið í gangi og notið styrkja munu verða í uppnámi ef menn halda ekki áfram að fylgja þeim eftir með fjárframlögum. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að rannsóknir og þróunarstarf eru forsenda framfara og ekki hvað síst þegar við eigum fullt af sóknarfærum. Við getum kannski ekki fjölgað mannskap í sjávarútvegi nema þá í tengdum greinum og í alþjóðaumhverfi, en við eigum gríðarleg sóknarfæri í matvælaiðnaði og alls konar hönnun og við erum búin að sækja mikið fram í skapandi greinum, í tónlistinni og alls staðar. Við megum ekki missa þetta niður. Við verðum að sækja þarna fram og reyna að búa þannig að okkar unga vísindafólki, gríðarlega hæfileikaríku fólki, að það fái tækifæri til að vinna að rannsóknum sínum hér heima. Það er alveg rétt sem kom fram að þetta er ekki spurning um eitt ár, þetta er spurning um mörg ár. Það er líka rétt að við höfum verið háð því að fá stór verkefni eða stóra styrki úr alþjóðaumhverfinu og í gegnum EES-samninginn. Við vorum líka með mjög stór verkefni í gegnum IPA-verkefnin, það tókst að víkka mjög út það verkefni. Við erum með fleiri stór verkefni, við vorum einmitt að skoða eitt hjá Náttúrufræðistofnun Íslands upp á einar 500–600 millj. kr. Lítill hluti af því kom beint frá ríkinu, hitt kom frá Evrópusambandinu. Allt í einu er þetta í uppnámi, kannski bara fyrir klaufaskap og hvernig menn stóðu að því þegar þeir voru að fresta aðildarferlinu að Evrópusambandinu. Ég legg áherslu á að það er jákvætt í þessum fjárauka að dreginn er til baka niðurskurður á Rannsóknasjóði og Tækniþróunarsjóði en ég treysti á að menn skoði fjárlögin miklu betur.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að eiga orðastað við hv. þm. Guðbjart Hannesson. Ég hef haft óvæntan tíma undanfarið sem var áætlaður í annað en svo féll ýmislegt niður sem gaf mér færi á að rýna meðal annars í ræður nokkurra núverandi stjórnarliða í tengslum við umræður um bæði fjáraukalög og fjárlög, m.a. hv. formanns fjárlaganefndar. Í ljósi þess að oft hefur verið talað um gæluverkefni fyrrverandi ríkisstjórnar, sérstaklega þegar kemur að fjárfestingaráætluninni, langar mig að spyrja hv. þingmann nokkurs. Eins og rætt hefur verið örlítið í dag er gerð tillaga í forsætisráðuneytinu um flutning stofnana og kemur fram í áliti okkar í minni hlutanum að þar er töluvert aukið framlag, sem er í sjálfu sér góðra gjalda vert, upp á rúmar 165 milljónir. Margar aðrar ríkisstofnanir gætu væntanlega nýtt sér slíkan bónus, en það sem vekur athygli er að það eru engin rök, a.m.k. engin fagleg sem við í minni hlutanum höfum séð, sem réttlæta þennan flutning verkefna. Áhugasvið ráðherrans eitt saman virðist ráða för. Hið sama á við um Hagstofuna. Kannast hv. þingmaður við eitthvað slíkt, t.d. hjá fyrrverandi ríkisstjórn, að málefni hafi verið flutt svona á milli? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um ráðherrabauk eins og virðist vera varðandi flutning eða öllu heldur sjóði sem búnir eru til. Það eru búnir til nýir fjárlagaliðir þar sem flutt er á milli 

Hæstv. forseti. Akkúrat það sem hv. þingmaður vekur athygli á hér hefur vakið undrun, að það sem féll í fjárfestingaráætlun - sem gjarnan er kölluð „svokölluð fjárfestingaráætlun“ - fyrrverandi ríkisstjórnar undir græna hagkerfið hefur breyst. Þar er það skorið niður en framlögin færð yfir í verkefni tengd vernd sögulegra menningartengdra byggða og fornleifa. Sá sjóður er vistaður í forsætisráðuneyti. Ég geri í sjálfu sér enga athugasemd við það en ég vil kalla það sem kallað var þjóðmenning bara menningu. Ég sé ekki hvað þjóð- hefur með það að gera af því að þetta er menning frá ólíkum tímum alveg yfir í danskar byggingar og norskar. Ég vakti athygli á því í ræðu minni að nú er kominn 10. desember og ég spyr: Ætla menn núna að deila þessu út með einhverjum hætti sem jólagjöfum til einhverra ákveðinna aðila? Er búið að undirbúa það með einhverjum hætti? Ég hef ekki fengið nein svör eða heyrt hvernig á að gera þetta. Mér finnst þetta svolítið sérkennileg aðferð ef á að leggja þarna til peninga sem fara í einhverja skúffu í forsætisráðuneytinu og á svo að úthluta - af hverjum veit ég ekki - á nýju ári. Þetta er algjörlega á skjön við fjáraukalög. Þetta er eins í menntamálaráðuneytinu eins og ég nefndi áðan. Þess eru auðvitað dæmi að menn hafi flutt verkefni á milli ráðuneyta. Við lögðum okkur fram um að fækka ráðuneytum til að minnka kostnað. Því er aftur á móti algjörlega snúið við, ráðherrum fjölgað og síðan eru kallaðir til aðstoðarmenn. Menn segja: Það er einhver heimild frá fyrrverandi ríkisstjórn. Ég held að þeim væri nær að horfa á að í lögin voru settar heimildir um að ráða aðstoðarmenn en fyrri ríkisstjórn gerði það ekki og sparaði verulega á þessum lið. Við sjáum hér verulega aukinn stjórnunarkostnað en svo birtist allt í einu ákvörðun í fjölmiðlum meðan við erum í þessari umræðu um að það eigi svo að skera stjórnunarkostnaðinn um 5% og væntanlega byrja þeir þá á aðstoðarmönnunum, þeim sem eru á 

Virðulegi forseti. Það er einmitt þessi viðbótarniðurskurður upp á 5% sem boðaður var í fréttatíma RÚV áðan. Að minnsta kosti hefur hann ekki verið boðaður með öðrum hætti og það er til viðbótar áður boðuðum hagræðingarkröfum sem fram koma í fjárlagafrumvarpinu. Það hlýtur því að vera uppsögn í farvatninu en auðvitað væri hagkvæmast að hafa það á stjórnarganginum þar sem fjölgun hefur orðið umfram víða annars staðar. Eins og réttilega var hér sagt er einmitt komin til heimild vegna þess að ráðuneytum var fækkað og umfangið því meira, en ekki gert ráð fyrir að þeim yrði fjölgað og ráðuneytunum skipt upp aftur. Ég nefndi ráðherrabauk áðan og þetta með að flytja á milli liða. Ég velti því alveg fyrir mér hvort þetta sé í raun löglegt, eins og að flytja úr hafnarsjóði yfir á hælisleitendur eða eitthvað slíkt, að ráðherra geti ráðskast með það sem Alþingi hefur áður samþykkt og ráðstafað á milli óskyldra liða. Hv. þingmaður hefur setið sem formaður fjárlaganefndar og því langar mig að spyrja hvort þetta hafi komið fyrir áður í hans tíð. Þingmaðurinn nefndi græna hagkerfið sem yfirskrift og tilflutning eða að búinn væri til nýr liður úr einhverjum gömlum. Ég spurði ráðuneytið út í þetta af því að undir þessu er ekkert að finna sem tengist græna hagkerfinu. Það er ekki einu sinni á heimasíðu ráðuneytisins eða Stjórnarráðsins að þetta sé undir þar og ég benti á það á þessum fundi. Græna hagkerfið er sem sagt í engu þar undir heldur einungis sögulegar og menningartengdar byggðir en ég hef áhyggjur af því að 

Hæstv. forseti. Auðvitað hefur ný ríkisstjórn leyfi til að breyta fjárlagaliðum, þó þannig að þá eru afturkallaðir einhverjir ákveðnir liðir sem ekki er búið að ráðstafa en í staðinn kemur bara sjálfstæður nýr fjárlagaliður. Það sem er athugunarvert hér er að verið er að setja fjárveitingar í liði í fjárauka 2013 sem komu ekkert til ráðstöfunar eða framkvæmda á árinu 2013, þ.e. menn eru að búa sér til einhverja liði sem á að ráðstafa í framtíðinni. Mér finnst grundvallaratriði að menn séu ekki að leika sér að þessu, þá væri eðlilegra að skera niður og draga saman í fjáraukanum 2013 og koma svo með nýjan sjálfstæðan lið í fjárlagafrumvarpið fyrir 2014. Það er auðvitað forvitnilegt að fylgjast með hvernig þessi 5% niðurskurður - sem birtist í fréttatíma Ríkisútvarpsins í kvöld eins og kom fram hjá hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur - verður framkvæmdur. Á hverjum mun hann bitna? Hvað verður dregið niður? Eru þetta ekki bara alveg klár skilaboð um að ráðuneytum verði ekki aftur fjölgað? Það hefur hangið í loftinu og einhver talað um að hér kæmi eitt ráðuneyti í viðbót, hér kæmi aftur umhverfisráðuneyti. Ég skil þetta þannig að menn bæti því ekki við ef þeir ætla að ná 5% hagræðingu í stjórnsýslunni. Það verður gaman að fylgjast með því. Það sem er athyglisvert er að á sama tíma og skorið er niður um 5% er verið að útvista verkefnum. Það er verið að kaupa ráðgjöf, m.a. um skuldaniðurfellinguna. Við erum búin að sjá þær tölur, það er verið að vinna ráðgjafarvinnu sem kemur inn í fjárlögin í sambandi við húsnæðismálin. Því er útvistað og það er tekinn sérstakur peningur í það. Að einhverju leyti má skilja það svo að það eigi að stofna nýja deild í sambandi við styttingu á framhaldsskólanum og ýmis úrræði varðandi hann. Þetta er nýtt form, þ.e. að útvista Stjórnarráðinu að einhverju leyti. Þegar maður veit hversu lítil stjórnsýslan er fyrir 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hefur farið hér fram um fjáraukalögin. Mér sýnist hún um margt hafa verið málefnaleg og ágæt samstaða í fjárlaganefnd um fjölmörg atriði sem snúa að vinnunni sem fjárlagagerðin hefur í för með sér. Ég hef rennt hér bæði yfir álit meiri hlutans og álit minni hlutans. Það er eitt sem ég vil benda sérstaklega á. Það virðist vera samhljómur og samstaða um það, bæði hjá minni og meiri hluta, að fjáraukalög séu eitthvað sem við eigum að nota í sífellt minna mæli. Minni hlutinn bendir á það, en segir þó að því miður hafi hann engu að síður ekki komist hjá því að hafa nokkra útgjaldaliði þar inni sem eru hugsanlega á mörkunum um að teljast nauðsynlegir eða brýnir eins og áskilnaður laga segir til um, en minni hlutinn virðist vera sammála um þetta. Ég hefði sjálfur alveg örugglega getað skrifað svipað nefndarálit og kemur frá minni hlutanum. Mér sýnist margt vera svipað, sem er bara jákvætt þannig lagað, en þó eru þarna áherslur sem ég mundi hugsanlega ekki kvitta upp á. Mér finnst skemmtilegt að sjá það sem segir hjá fulltrúum minni hlutans - reyndar skrifa þrír flokkar undir minnihlutaálitið sem er kannski sérstakt vegna þess að maður hefði ímyndað sér að stefna þessara þriggja flokka, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingar og Bjartrar framtíðar, væri mismunandi. Þeir koma fram undir einu áliti sem er svo sem allt í lagi, en þar segir: „Mikilvægt er að reikningsskil ríkisins gefi sem réttasta mynd af rekstri ríkisins á hverjum tíma.“ Þetta er akkúrat það sem vantaði upp á í fjárlagagerð síðasta kjörtímabils trekk í trekk. Ég benti á það ítrekað að við þyrftum með einum eða öðrum hætti að koma á nauðsynlegum aga í rekstri ríkissjóðs. Hv. fjárlaganefnd fór til Svíþjóðar til þess að kanna hvernig Svíar hefðu náð tökum á ríkisbúskapnum, hvaða aðgerðir þeir hefðu farið í eftir kreppuna sem skall á þeim fyrir um 20 árum síðan eða í kringum 1993. Þar var eitt sem stóð upp úr, alveg sama við hvern maður talaði, hvort sem hann var í stjórn eða stjórnarandstöðu; fjáraukalögum var í rauninni útrýmt. Það sem meira var: allar heimildir sem ráðherrar höfðu voru teknar af þeim. Á síðasta kjörtímabili voru heimildir færðar til ráðherra. Ég hef margítrekað bent á hvernig var farið með hina svokölluðu safnliði sem heyrðu undir fjárlaganefnd og sneru að mörgum mikilvægum verkefnum hringinn í kringum landið. Nú er þetta í rauninni undir embættismönnum og er mjög erfitt að hafa eftirlit með þessum fjármunum. Svíar fóru aðra leið. Þeir sögðu að það væri óeðlilegt að ráðherrar gætu á einn eða annan hátt ráðskast með málefni og hefðu í sjálfu sér fjárheimildir, en samkvæmt stjórnarskránni er náttúrlega fjárlagavaldið hjá Alþingi. Það er mjög mikilvægt að við höldum það í heiðri. Það var annað sem kom fram í þessari ferð okkar, sem tíðkast reyndar víðar á Norðurlöndum. Það er að hinn svokallaði fjárlagarammi er ákveðinn á vorin. Ég var mjög glaður að sjá tilburði í þá átt á síðasta kjörtímabili, að það væri stemning fyrir því á Alþingi að setja fram ný fjárreiðulög. Því miður réðist ríkisstjórnin ekki í það verkefni. Það var kynnt lauslega í fjárlaganefnd þar sem kom fram að nauðsynlegt væri að ákveða rammana á hverju vori, síðan mætti lítið hrófla við þeim. Aðeins þannig væri hægt að halda aga í ríkisrekstrinum og reyna að ná niður hinum mikla halla sem var því miður á fjárlögum ríkissjóðs. Ég er afar ánægður að sjá að núverandi hæstv. fjármálaráðherra ætlar að leggja fram nýtt frumvarp um breytingu á fjárreiðulögum sem mér skilst að eigi að bera heitið lög um opinber fjármál. Í því frumvarpi skilst mér að þar verði sú breyting á fjárlagagerð að rammarnir verði allir ákveðnir á vorin. Við ræðum sem sagt stóru myndina og förum svo í það um haustið að raða innan hvers ráðuneytis, innan hvers málaflokks, en lítið sem ekkert er hróflað við römmunum. Ég tel reyndar fleiri atriði nauðsynleg. Ég tel að við þurfum að fá sterkari mælingar á öllum stærðum, hagstærðum, varðandi hagvöxt, verðbólgu, varðandi áætlun, um ríkisfjármálin, til þess að við getum verið fullviss um það hver staða ríkissjóðs er á hverjum tíma. Svíar gengu svo langt að þeir stofnuðu meira að segja ráð prófessora, ekki bara úr háskólum í Svíþjóð, frá Lundi og Uppsölum, heldur leituðu líka til Norðmanna, Dana og Finna til þess að fara yfir forsendur fjárlaga, skoða allar hagtölur og geta þá um leið áttað sig fyllilega á því hvernig þetta virkar allt saman. Ég held að markmiðið hljóti alltaf að vera það að þeir þingmenn sem standa uppi í pontu og lofa útgjöldum verði um leið krafnir svara um það hvar þeir ætli að reyna að ná í fjármuni. Ég geri mér samt grein fyrir því að þetta ferli tekur tíma. En ég er ánægður að sjá að það virðist vera samstaða bæði hjá meiri hluta fjárlaganefndar og minni hluta um þetta og að við eigum von á því hjá ríkisstjórninni að slíkt frumvarp líti dagsins ljós. Ég ætla ekki að fara hér yfir einstök atriði, hvorki í áliti meiri hlutans né minni hluta, en ég fagna því að ekki sé hróflað mikið við fjáraukalögum á þessu stigi þótt það sé reyndar gert í undantekningartilvikum. Það er lagt til að fjárheimildir til Rannsókna- og Tækniþróunarsjóðs hækki um 221 millj. kr. og 150 millj. kr. sem svarar til skerðingar í frumvarpinu á 550 millj. kr. viðbótarframlagi sem veitt var til þeirra samkvæmt svonefndri fjárfestingaráætlun í fjárlögum ársins 2013. Ég tel þetta vera jákvætt ásamt mörgum atriðum hér sem ég ætla ekki að fara yfir en félagar mínir í fjárlaganefnd hafa rætt undir þessum lið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir ágæta ræðu og sérstaklega þegar hann sagði frá ferð til Svíþjóðar þar sem menn voru að stúdera þessi mál, og kannski veitir ekki af. Hann sagði að þeir reyndu að hafa engin fjáraukalög og ráðherrar yrðu bara að fara að fjárlögum. Þá spyr ég tveggja spurninga: Í fyrsta lagi: Kannski er ekki mikið af eldgosum þarna en þeir gætu haft skógarelda og einhverja ófyrirséða náttúruvá - við höfum eldgos og fjárfelli og við höfum jarðskjálfta: Hvernig taka þeir á slíkum útgjöldum á miðju ári? Segja þeir bara: Heyrðu, það er ekkert til fyrir þessu í fjárlögum, bíðið þið bara fram á næstu áramótum þegar ný fjárlög taka gildi? Í öðru lagi: Hvernig semja þeir líka við opinbera starfsmenn? Ef þeir gefa upp í fjárlögum að þeir ætli að semja um 5% hækkun launa opinberra starfsmanna þá þurfa þeir ekkert að semja um meira. Þeir gefa því væntanlega lítið upp um hækkun launa ef kjarasamningar eru lausir, en hvernig geta þeir samið? Hvernig geta þeir samið um 5% hækkun ef ekki er til sænsk króna í fjárlögum og engin fjáraukalög? Það eru spurningar af þessu tagi sem vakna. Ég er mjög ánægður að heyra þá þróun sem hann er að ræða og ég vildi gjarnan að fjárlaganefnd og þingmenn almennt ræddu meira um tilurð fjárlaga, fjáraukalaga og sérstaklega ríkisreikning, niðurstöðu hans. Þar ættu menn virkilega að setjast niður og fara í gegnum hvern einasta lið: Hvað var það sem brást? En því hafa menn því miður ekki gert mikið af. Þessir rammar og þær hugmyndir eru mjög góðar en ég vildi spyrja hv. þingmann að þessum atriðum: Hvað gera Svíar ef það yrði skógareldur og það kostar óhemjumikið að bæta úr því? Vísa þeir þá bara á næsta ár?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar, ég skal reyna að svara þeim eftir bestu getu. Í fyrsta lagi varðandi skógareldana og það þegar ófyrirséðir atburðir gerast sem enginn hefði getað gert ráð fyrir í fjárlögum, þá er liður í fjárlögum Svíþjóðar - ég vona að ég fari rétt með, þetta er eftir minni, ég vona að þingheimur virði það við mig - sem ber heitið ýmis útgjöld, sem á í raun að dekka allt það sem er algjörlega ófyrirséð. Þeir nota ekki fjáraukalög nema í ýtrustu neyð. Þannig skilst mér að Svíar hafi þetta. Það er líka þannig að þegar búið er að ákveða rammann á vorin hafa ráðherrar heimild til að færa til innan síns málaflokks. Mér skilst að það sé fyrirkomulag sem við Íslendingar ætlum að reyna að taka upp með einum eða öðrum hætti, að minnsta kosti voru tillögur síðustu ríkisstjórnar í þá veru. Mér skilst að núverandi frumvarp sé eitthvað í þá áttina en ég hef að sjálfsögðu ekki séð það þannig að ég veit ekki hvaða leið verður farin. Varðandi kjarasamningana þá geri ég mér fyllilega grein fyrir því að það er erfiðara við að eiga og væntanlega afar erfitt að setja einhvern lið sem ber heitið ýmis útgjöld og á að dekka einhverjar hækkanir eða lækkanir, en ég held samt að ég geti fullyrt, án þess þó að hafa mikið fyrir mér í því, að meiri sátt sé um það að reyna að halda ró á hagkerfinu, halda aga á ríkissjóði og ná hagstæðum samningum bæði til hagsbóta fyrir atvinnulífið og launafólk.

Herra forseti. Af þessari lýsingu sýnist mér að Svíar séu búnir að færa vandann af fjáraukalögum yfir í ýmis útgjöld og menn þurfi að rökstyðja útgjöldin með því að þau séu ófyrirséð, bara nákvæmlega eins og fjáraukalög. Ég held það sé ágætt að láta það heita fjáraukalög en þau mættu þá koma oftar. Ég hefði viljað að lögð yrðu fram fjáraukalög um leið og skaðinn liggur fyrir. Ef byggja þarf nýja brú yfir jökulfljót vegna eldgosa eða einhvers slíks þá verði það bara sett í fjáraukalög strax. Það er ófyrirséð, enginn mótmælir því og það væri þá nákvæmlega eins og Svíar nota þennan lið, ýmis útgjöld. Mér líst mjög vel á að menn fari aðeins til útlanda og sjái hvernig aðrir gera þetta. Við þurfum ekki endilega að finna upp hjólið á öllum sviðum þó að við gerum það á mörgum sviðum. Það er örugglega hægt að læra mikið af erlendum þjóðum og alveg sérstaklega hvað varðar aga og það að menn fari að fjárlögum. Það er kannski næsta vers. Það næsta sem við þurfum að gera er að segja við alla að fjárlög séu æðri öðrum lögum nema stjórnarskránni. Í stjórnarskránni segir að ekki megi greiða krónu úr ríkissjóði nema til þess sé heimild í fjárlögum eða fjáraukalögum, sem þýðir að þó að eitthvað standi í lögum, um að veita skuli þessa þjónustu eða hina, þá bara gildir það ekki. Fjárlögin standa framar samkvæmt stjórnarskránni.

Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Pétur Blöndal erum sammála um margt en þó ekki allt og það er eitt sem mig langar að nefna sem okkur greinir kannski á um. Það er þessi liður sem ég sagði að væri á fjárlögum Svía, að því er ég best vissi, og bæri heitið ýmis útgjöld. Í fjárlögum í dag hefur verið litið á þetta sem einhvers konar ráðherrapott, fjármuni sem ráðherrar hafa haft til að setja í einstök verkefni víðs vegar um landið. Það er einmitt það sem ég er að segja að við verðum að breyta, þannig að þessi liður sé raunverulega vegna ófyrirséðra útgjalda en sé ekki notaður eins og hann hefur verið notaður. Ef okkur tekst það, og við höfum hann að sjálfsögðu hóflegan, held ég að við getum með einum eða öðrum hætti komið í veg fyrir að við sjáum útgjaldatillögur í miklum mæli í fjáraukalögum, og ég held að vilji sé til að breyta. Ef okkur tekst þetta held ég að við náum þeim nauðsynlega aga sem við hv. þingmaður erum sammála um að þurfi að ná. Ég mundi reyndar gjarnan vilja ræða fleiri atriði við hv. þingmann bara í betra tómi, kannski undir fjárlagaumræðunni, en það snýr að hugmyndum hans um hvernig við getum komið í veg fyrir hringamyndanir eða kennitöluflakk fyrirtækja, að menn geti stofnað til einhverra vafninga, fært eignir á milli fyrirtækja, myndað hagnað og annað. Ég veit að hv. þingmanni eru þau málefni mjög hugleikin og hann hefur komið með margar góðar tillögur í þá veruna. Ég held að við ættum við gott tækifæri að ræða það hér á Alþingi.

Hæstv. forseti. Óhætt er að taka undir það með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að auka þarf aga og minnka fjáraukann en klára samtímis þau lög sem fyrrverandi ríkisstjórn og fyrrverandi fjárlaganefnd höfðu unnið að og vörðuðu fjárreiðulög. Það er mjög mikilvægt sem kom þarna fram - það var prófað árið 2009, ótrúlegt nokk - að leggja fyrst fram frumvarp um forsendur og áætlanir um tekjur og útgjöld í heild og hafa það forsendur fyrir fjárlagagerðinni. Þetta var prófað 2009 en því miður hefur því ekki verið fylgt eftir. Mig langar í framhaldinu að spyrja hvort hv. þingmaður meti það svo að vinnubrögðin sem við sjáum hér - með sérstökum þingflokksfundum, samþykktum ríkisstjórnar um einstök atriði dag eftir dag í fjárlagafrumvarpi sem hefur verið seinkað; í fyrsta lagi var fenginn frestur frá 10. september fram í október og síðan erum við aftur hér viku til tíu dögum eftir að ræða átti fjárlagafrumvarpið - beri þess merki að ný ríkisstjórn sé að vinna eftir þessum hugmyndum. Í öðru lagi ætla ég aðeins að nefna þetta með ófyrirséðu útgjöldin. Það er ekki rétt, sem hv. þingmaður segir, að fjármununum hafi bara verið ráðstafað í hitt og þetta. Fjáraukinn á að vera með sundurliðun á því hvað hafi komið upp á. Það hefur verið kynnt jafnóðum fyrir fjárlaganefnd hvað ríkisstjórnin tók ákvarðanir um og það er því þeim mun dapurlegra að sumt af því sem þar var ákveðið, og var ófyrirséð eins og kostnaðurinn á Landspítalanum, skuli svo ekki skila sér í fjáraukalögin frá meiri hlutanum. Hvað finnst hv. þingmanni þá um þær skúffur sem verið er að búa til hér, bæði í forsætisráðuneytinu og í menntamálaráðuneytinu? Inn í menntamálaráðuneytið koma 300 milljónir með peningum sem á að draga saman hér og verða til ráðstöfunar á næsta ári. Í skúffuna í forsætisráðuneytinu koma 200–300 milljónir sem ráðherra hefur til úthlutunar. Er núverandi ríkisstjórn ekki gjörsamlega á öfugri leið miðað við það sem hv. þingmaður ræddi?

Virðulegi forseti. Ég skal gera mitt besta til að svara öllum þeim spurningum sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson beindi til mín og ég þakka fyrir þær. Ég man hlutina kannski öðruvísi en hv. þingmaður og hugsanlega man ég þá ekki rétt en ég man ekki til þess að tillögurnar um útgjaldarammann hafi komið fram á árinu 2009. Þó skal ég ekki fullyrða að ég fari rétt með. - 2010?  Varðandi það hvort ég sé ánægður og hvort ég telji að núverandi ríkisstjórn sé að vinna eftir þessu, þá skal ég ekki segja til um það. Ég held að við höfum séð upp á síðkastið að þau vinnubrögð að fjárlagafrumvarpið og fjáraukalögin skili sér seint inn sé kannski ekki eitthvað sem menn ættu að taka sér til fyrirmyndar. En held ég þó, ef menn vilja vera sanngjarnir, að það sé eðlilegt í ljósi þess að ný ríkisstjórn er að taka við og menn eru kannski að fóta sig á nýjum vettvangi, en ég veit að það stendur allt til bóta. Hv. þingmaður spurði - ég sé að tíminn er að renna út, ég kannski svara honum á eftir - um tilfærsluna innan menntamálaráðuneytisins og ég vil taka undir með meiri hluta fjárlaganefndar þegar hann tilgreinir sérstaklega í áliti sínu að þetta séu vinnubrögð sem ekki eigi 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég held ég geti sagt það fyrir hann, sem hann þorði ekki að segja, þ.e. að hann sé hundóánægður með hvernig ríkisstjórnin stendur að fjárlagagerðinni. Mér heyrist að hægt sé að lesa það út úr svari hans þó að ég biðji hann um að virða það við mig að það sé frjálsleg túlkun mín. Ég tel engu að síður mjög mikilvægt og miðað við síðustu yfirlýsinguna - sem er í raun, eins og hv. þingmaður bendir ágætlega á, í meirihlutaáliti frá fjárlaganefnd, að í raun séu þetta óþolandi vinnubrögð frá menntamálaráðuneytinu. Ég skil því ekki af hverju menn draga þetta ekki til baka og láta þessa peninga þá koma inn í fjárlögin, þar glíma menn við að veita 300 milljónir í þennan lið. Það er mikilvægt að styðja framhaldsskólann og reyna að sporna gegn brottfalli en við þurfum að ræða það betur með með hvaða hætti menn ætla að stytta framhaldsskólann. Hv. þingmaður náði ekki að svara þessu með skúffuna í forsætisráðuneytinu. Það er nákvæmlega sama málið þar sem menn taka fjárlagalið, sem er hið græna hagkerfi, eru búnir að breyta því í að efla menningu, þjóðmenningu, eins og það var kallað í stjórnarsáttmálanum - húsbyggingar væntanlega, sem eru þá með upprunavottorð á Íslandi ef það á að vera þjóðmenning, mega þá væntanlega ekki vera gömlu dönsku húsin og norsku húsin. Án þess að vera að gera grín að því þá held ég að þarna sé um að ræða mikilvægan málaflokk en aðferðin er afar skringileg. Þetta tengist kannski því, sem hv. þingmaður nefndi í sambandi við safnliðina, að erfitt verði að hafa eftirlit. Þó er það þannig að það er skylda að birta sundurliðun á öllum liðum. Það ætti auðvitað að vera hér í fjáraukanum líka, ráðstöfun á þeim liðum sem voru færðir til ráðuneytanna. Þar er það í flestum tilfellum undir sérstökum nefndum eða hópum sem hafa það hlutverk að úthluta, eins og bókmenntasjóðir, leiklistarsjóðir, safnasjóðir o.s.frv. Það eru nokkrar undantekningar á því og ég deili því með hv. þingmanni að koma þarf góðum skikk á að faglega sé unnið. En að sjálfsögðu þarf að birta þá niðurstöðu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir að túlka orð mín hér sem hann skildi á ákveðinn veg. Varðandi það að ég sé óánægður með vinnubrögðin þá hef ég nú sagt, og sagði áðan í viðtali í útvarpinu, að þetta gengi nú allt sinn vanagang. Ekki er þar með sagt að ég sé endilega ánægður og ég held að ég geti fullyrt að allir, hvort sem er í meiri eða minni hluta, séu óánægðir með hvernig vinnan við fjárlagagerðina hefur verið undanfarin ár. Ég held að það sé kannski líka þess vegna sem hæstv. núverandi fjármálaráðherra ætlar að leggja fram nýtt frumvarp um opinber fjármál, þannig að það sé nú allt saman sagt. Ég vil þó taka fram að þær tillögur sem ég hef séð í fjárlagagerðinni eru um margt ansi góðar. Ég vil sérstaklega taka fram að við ætlum að reyna að draga til baka hluta af þeim skerðingum sem aldraðir og öryrkjar urðu því miður fyrir á síðasta kjörtímabili, bæta í þann málaflokk um 5–6 milljörðum, ég held að allir fagni því. Svo ætlum við að setja um 20 milljarða í að leiðrétta þann forsendubrest sem varð í hruninu í byrjun árs 2008. Þar eru um 20 milljarðar sem renna til skuldugra heimila og ég vona að þingheimur fagni því og styðji þegar það kemur hér inn til þingsins. Varðandi þjóðmenninguna; ég var kannski ekki búinn að svara því. Það er afar erfitt fyrir mig, sem á ekki sæti í fjárlaganefnd, að setja mig algjörlega inn í hvernig vinnulagið hefur verið. Ég gagnrýndi það varðandi menntamálaráðuneytið og tók undir 

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013 og umræða er búin að standa þennan þingdag. Hér er hægt að fara ítarlega yfir ýmislegt sem getur að líta í nefndarálitum og breytingartillögum. Ég ætla að byrja aðeins almennt að ræða um vinnubrögð og annað slíkt sem lýtur að þessu máli og tengist reyndar má segja fjárlögum ríkisins almennt. Bent er á að fjáraukalagafrumvarpið kemur óvenjuseint fram. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson gat þess í ræðu sinni að hann hefði látið þau sjónarmið koma fram að vinnan væri öll á hefðbundnu eða venjubundnu róli þó að þar með væri ekki endilega sagt að það væri allt til fyrirmyndar. Ég get tekið undir með honum hvað það varðar. Það hefur auðvitað ekkert verið allt til fyrirmyndar í vinnubrögðum við lagasetningu og fjárlagagerð eins og þau hafa verið undanfarin ár. En ég held að það megi fullyrða, og ég átti nú á síðasta kjörtímabili sæti í fjárlaganefnd í nokkrum lotum, m.a. með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, að það hafi komið fram, m.a. frá Ríkisendurskoðun, að vinnan við fjárlagagerð hefur batnað mjög mikið á umliðnum árum. Framúrkeyrslur hafa minnkað frá því sem var kannski fyrir allmörgum árum og það er að sjálfsögðu jákvæð þróun og ástæða til þess að bæta vinnubrögðin sífellt. Ég hafði til að mynda miklar áhyggjur af því í sumar þegar gerðar voru breytingar á þingskapalögum í því augnamiði að ríkisstjórnin gæti komið síðar inn með fjárlög og tengd frumvörp en þingsköpin gerðu ráð fyrir. Því var frestað um þrjár vikur en eins og menn muna var sú breyting gerð á þingsköpunum fyrir nokkru síðan að þingsetningu var flýtt að hausti frá 1. október til annars þriðjudags í september. Fyrir því voru veigamikil rök sem lutu að því að fjárlög og tengd frumvörp kæmu þá fyrr fram og nefndir Alþingis fengju rýmri tíma en áður til að fara yfir fjárlögin. Ég varaði mjög sterklega við því strax í sumar að afleiðingarnar af frestuninni yrðu þær að við mundum lenda í meiri erfiðleikum með fjárlagavinnuna á þessu hausti og það er að koma á daginn. Og eins og hér hefur verið bent á í þessari umræðu er það ekki bara að sú seinkun hafi orðið, þriggja vikna seinkunin í upphafi þings heldur var gert ráð fyrir því að 2. umr. um fjárlagafrumvarpið færi fram fyrir viku síðan og henni hefur líka verið frestað. Fyrst skildist mér að hún ætti að fara fram í dag en síðan er búið að fresta henni aftur eitthvað fram eftir vikunni. Þessi vinna hefur því dregist og þær fréttir sem berast núna úr stjórnarherbúðunum eiginlega bara oft á dag um það sem er að gerast - ég veit ekki hvort það eru samningar á milli stjórnarflokkanna eða innbyrðis milli ríkisstjórnarinnar og forustu fjárlaganefndar eða hvað það er eiginlega sem gengur á, enda má það einu gilda. Það blasir við að á stjórnarheimilinu eiga menn í erfiðleikum með að koma sér saman um hvaða tillögur eigi að hljóta náð fyrir augum fjárlaganefndar þegar upp er staðið og koma hér inn í þingsal. Þetta eru auðvitað mjög slæleg vinnubrögð, herra forseti. Af því að ég hef verið að vitna í hv. þm. Höskuld Þórhallsson sem átti sæti í fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili þá man ég eftir því líka í vinnu þáverandi stjórnarflokkanna að undirbúningi fjárlaga og vinnu við þau mál að settur var á laggirnar sérstakur hagræðingarhópur á vegum þeirrar ríkisstjórnar sem skipaður var þingmönnum úr stjórnarflokkunum. Ég átti m.a. sæti í slíkum hagræðingarhópi. Það var nú ekki gert með bréfi úr forsætisráðuneytinu og því síður að við fulltrúar í hagræðingarhópnum hefðum verið gerðir að aðstoðarmönnum ráðherra eins og nú tíðkast. En ég man eftir því að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson átaldi þessi vinnubrögð og taldi að óformlegur hópur þingmanna hefði ekkert umboð til að fjalla um þau mál sem hann var að fjalla um. Þess vegna hefði verið fróðlegt að heyra viðhorf hv. þingmanns núna til þess vinnulags sem núverandi hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkar hafa á þessum málum, en látum það liggja milli hluta. Ég ætla að víkja þá aðeins að efnisatriðum frumvarpsins sem hér er til umfjöllunar. Þá eru undir nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar og breytingartillögur frá meiri hlutanum og sömuleiðis sameiginlegt nefndarálit frá fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna í fjárlaganefnd og breytingartillögur frá þeim. Ég get tekið undir það sem hér hefur verið sagt af ýmsum fulltrúum úr stjórnarandstöðunni að það er sumt gott í þeim breytingartillögum sem koma fram frá meiri hluta fjárlaganefndar. Ég vil leyfa mér að draga sérstaklega fram það sem ég hafði verulegar áhyggjur af þegar fjáraukalagafrumvarpið kom fram og það eru framlög til rannsókna- og vísindastarfsemi í landinu. Í fjáraukalagafrumvarpinu var gert ráð fyrir því á yfirstandandi ári að draga úr framlögum til Rannsóknasjóðs um 220 millj. kr., um 200 millj. kr. til markáætlunar á sviði vísinda og tækni og um 150 millj. kr. í Tækniþróunarsjóð. Það verður að segjast alveg eins og er, herra forseti, að fjáraukalögum er ætlað að mæta ófyrirséðum útgjöldum eða nýjum útgjöldum sem koma til vegna laga en ekki til að fara í ný verkefni sem eru fyrirsjáanleg, mæta útgjöldum sem eru fyrirsjáanleg og hefðu átt að takast inn í fjárlög upphaflega. Hafi það ekki verið gert var bersýnilega ekki ætlun löggjafans og fjárveitingavaldsins að taka slíka þætti inn. Þetta er satt að segja ljóður á ráði meiri hlutans að fara með fjáraukann með þessum hætti og framlögin til vísinda- og rannsóknastarfseminnar í landinu er dæmi um slíkt. Að ætla sér núna, þegar hálfur mánuður er eftir af árinu, að taka á milli 500 og 600 milljónir út úr þeim þremur rannsóknarsjóðum eða viðfangsefnum sem ég nefndi er náttúrlega bara galið, það er algjörlega galið. Og maður skilur eiginlega ekki hvernig mönnum datt þetta í hug. Það segir reyndar í skýringum með breytingartillögu meiri hlutans, með leyfi forseta: „Að betur athuguðu máli er talið að vinna að umsóknum um styrki, mat og eigið fé þeirra til væntanlegrar úthlutunar sé það langt komin að ekki verði heppilegt“ - ekki verði heppilegt - „að lækka framlagið á þessu stigi þrátt fyrir að áform um tekjuöflun til að standa undir því gangi ekki eftir.“ Virðulegur forseti. Mér finnst þetta lýsa ótrúlegri vanþekkingu og skilningsleysi á eðli þeirrar starfsemi sem hér heyrir undir. Hér er um að ræða mjög mikla vinnu sem okkar færasta vísinda- og rannsóknafólk leggur á sig til að búa til umsóknir, til að gera samninga, oft á tíðum til nokkurra ára, og hér var lagt upp með að taka á milli 500 og 600 millj. kr. út úr þessu. Að vísu er lagt til í breytingartillögu meiri hlutans að koma inn með rúmlega 400 millj. kr. inn í það aftur en eftir stendur markáætlun sem við höfum ekki fengið tilhlýðilegar skýringar á hvernig verkefnastaða er þar. En þetta sýnir ákveðið viðhorf til þeirrar starfsemi sem hér á í hlut og að hún skipti ekki ýkja miklu máli. Ég harma það mjög. Ég vil líka nefna sérstaklega einn lið. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson vék að því í andsvörum sínum við ræðu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar að það væru nú einhverjir skúffupeningar sem verið væri að búa hér til í ráðuneytum, m.a. mennta- og menningarmálaráðuneyti. Þar eru mjög sérkennilegir hlutir á ferðinni, svo ekki sé meira sagt. Lagt er til að um 300 millj. kr. verði sameinaðar á einn lið hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu vegna áforma um styttingu náms til stúdentsprófs og starfsnámsprófa um eitt ár. Í áliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að ónýttar fjárheimildir, m.a. vegna verkefnisins Nám er vinnandi vegur falli niður en þess í stað er gerð tillaga um að ráðstafa samsvarandi fjárhæðum til undirbúnings endurskipulagningar, svo sem vegna styttingar náms til stúdentsprófs. Ekki er ætlunin að nýta þær heimildir fyrr en á næsta ári. Meiri hlutinn átelur þessi vinnubrögð og bendir á að réttara sé að ónýttar heimildir falli niður og ráðherrar geri þá nýjar tillögur um útgjöld í samræmi við breytta forgangsröðun þannig að tillögurnar rúmist innan fjárhagsramma hvers árs. Engu að síður gerir meiri hlutinn ekki breytingar á fyrirkomulaginu að þessu sinni en beinir því til ráðuneyta að taka upp ný vinnubrögð.“ Þetta hlýtur að vekja upp spurningar um það hvort búið sé að ákveða að á árinu 2014 verði hafist handa við að stytta nám til stúdentsprófs um eitt ár, því að það er það sem hér er lagt upp með. Lagt er upp með að færa fjármuni inn á þennan lið í fjáraukalögum fyrir árið 2013, ekki vegna óvæntra útgjalda sem komu til á því ári heldur verkefna sem er fyrirhugað að fara í á árinu 2014, sem er stytting náms til stúdentsprófs um eitt ár. En bíðið nú við, það hefur bara ekkert verið til umræðu í þinginu. Hefur hæstv. menntamálaráðherra flutt eitthvert frumvarp þar um? Hefur einhver umræða farið fram um það við skólana í landinu? Mér er ekki kunnugt um það. Þetta eru vinnubrögð, herra forseti, sem hljóta að fá fullkomna falleinkunn að því er varðar undirbúning og vinnulag. Ég hlýt því að gera verulegar athugasemdir við það að þessi leið sé hér farin. Ástæðan fyrir þessu virðist vera sú að ef sú fjárhæð sem hér er verið að millifæra yrði felld niður á árinu 2013 og sett inn á árið 2014, eins og ætti að gera eðli málsins samkvæmt, lækkar heildarjöfnuðurinn á árinu 2014, sem er ekki mikill, úr um 600 millj. kr. niður í 300 millj. kr. Hér virðist vera um að ræða einhverjar barbabrellur til þess að fegra myndina í fjárlögum fyrir árið 2014. Ég tel, virðulegur forseti, að það þurfi að fara betur yfir þetta og fá skýringar. Eiginlega þyrfti að kalla eftir því að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra gæfi skýringar á því sem þarna er á ferðinni og hvernig hann hyggst standa að þessu máli miðað við það sem segir í nefndaráliti meiri hlutans. Á þskj. 327 er að finna breytingartillögu við frumvarp til fjáraukalaga frá minni hluta fjárlaganefndar, hv. þingmönnum Oddnýju G. Harðardóttur, Bjarkeyju Gunnarsdóttur og Brynhildi Pétursdóttur. Tillagan er í fjórum liðum og ég ætla að nefna þá örstutt. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um framlag til fjarskiptasjóðs upp á 195 millj. kr. á yfirstandandi ári, en það helgast af því að ekki er gert ráð fyrir að markaðar tekjur upp á 195 millj. kr. vegna hins svokallaða 4G-útboðs gangi til sjóðsins. Það hlýtur að hafa áhrif á áform fjarskiptasjóðs um aðgerðir til að bæta netsamband úti um allt land. Það hefur komið fram og er greint frá því í nefndaráliti minni hlutans að mörg sveitarfélög hafi einmitt lýst áhyggjum sínum af skorti á netsambandi og slæmum áhrifum þess á búsetuskilyrði. Þá dettur mér í hug að velta því upp hvort gerð hafi verið einhver sérstök úttekt á áhrifum þessa frumvarps á byggðamál. Ég man eftir því á síðasta kjörtímabili að þá var óskað eftir því í fjárlaganefnd, mig minnir að það hafi verið hv. þm. Höskuldur Þórhallsson og kannski hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sem gerðu kröfu um að fyrir lægi eins konar mat á byggðaáhrifum einstakra ákvarðana í fjárlögum. Hér er dæmi um mál sem bersýnilega hefur neikvæð áhrif á búsetuskilyrði um landið og væri eðlilegt að menn hefðu greint hvaða áhrif það kann að hafa. Sérstaklega hlýtur maður að velta því fyrir sér af hverju þessir sömu þingmenn og áður hafa sérstaklega talað um þetta atriði gera það ekki nú. En minni hlutinn gerir tillögu um að úr þessu sé bætt með framlagi til fjarskiptasjóðs upp á 195 millj. kr. Í öðru lagi er gerð tillaga um að hækka framlag til Landspítalans frá því sem gert er ráð fyrir í fjáraukalögum um 125 millj. kr. Það er vegna sérstakra ráðstafana sem þurfti að grípa til í upphafi þessa árs og er gerð grein fyrir í nefndaráliti minni hlutans. Þar er rakið að starfsemi Landspítalans hafi farið fram úr því sem tíðkaðist í meðalári og er rakið til óvenjuskæðra faraldra sem gengu yfir landið, inflúensu, nórósýkingar og RSV-sýkingar, og gert hafi verið ráð fyrir því að Landspítalinn þyrfti ekki að skera niður vegna þessara atburða heldur yrði tekið á því í fjáraukalögum fyrir árið 2013 upp á um 125 millj. kr.  Með sama hætti er gerð tillaga um 140 millj. kr. framlag til heilbrigðisstofnana almennt. Þar er því lýst að það sé mjög mikið áhyggjuefni ef heilbrigðisstofnanirnar fara inn í nýtt fjárlagaár með mikinn uppsafnaðan halla og óvinnandi rekstrarstöðu, sem er hjá mörgum heilbrigðisstofnunum og er gerð grein fyrir. Það er að áliti minni hlutans nauðsynlegt að mæta því með 140 millj. kr. framlagi sem tillaga er einnig gerð um. Síðan er gerð tillaga um 240 millj. kr. í Atvinnuleysistryggingasjóð. Það virðist einfaldlega vera svo að spá Hagstofunnar um fjölda atvinnulausra gangi ekki fyllilega eftir og atvinnuleysi verði ívið meira en við var búist. Það leiðir til aukinna útgjalda úr Atvinnuleysistryggingasjóði og til að mæta því og forðast framúrkeyrslu hjá sjóðnum hefur verið gerð tillaga um að hætt verði við og fallið frá útgreiðslu desemberbóta til atvinnulausra á árinu 2013 upp á 240 millj. kr. Og það hlýtur að verða að segjast eins og er, herra forseti, að það er algjörlega ótækt að atvinnuleitendur verði af þeirri uppbót sem launafólk almennt í landinu fær. Síst eru þeir sem hér falla undir ofhaldnir af því sem þeir bera úr býtum. Það er sorglegt að ekki skuli vera gert ráð fyrir því að desemberuppbót verði greidd til atvinnuleitenda. Ég hafði skilið hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra þannig í umræðum að hún mundi vilja beita sér fyrir því að atvinnuleitendur fengju desemberuppbót greidda en miðað við þær tillögur sem hér liggja fyrir frá meiri hluta fjárlaganefndar er ekki gert ráð fyrir því, en minni hlutinn gerir tillögu um það og vonandi fær hún stuðning. Það væri hægt að tala ýmislegt fleira um efni fjáraukalagafrumvarpsins, það væri hægt að fara yfir tekjuhliðina og hvernig núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa sjálfir grafið undan tekjugrunni fjárlagaársins 2013 með ákvörðunum eins og um veiðigjaldið og virðisaukaskatt á ferðaþjónustu og grafið þannig í raun og veru undan m.a. margháttuðum verkefnum í fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar, sem núverandi ríkisstjórn bölsótast út í í tíma og ótíma. Sú áætlun var þó einmitt hugsuð til þess að skapa hagvöxt og atvinnu og glæða atvinnulífið, en núverandi ríkisstjórn virðist ekki hafa áhuga á að gera það með þeim hætti sem fráfarandi ríkisstjórn lagði til. En það verður að bíða betri tíma, virðulegur forseti, þar sem tími minn er á þrotum, en þetta eru þau sjónarmið sem ég vildi koma fram með í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Mér fannst athyglivert að hv. þingmaður skyldi nefna orðið „hagræðingarhópur“, sem hefur mikið verið talað um hér í haust og maður átti kannski von á því að fram kæmu mótaðri tillögur frá þeim hópi en raunin varð eftir allt það umtal sem hann fékk. Maður hefði búist við að fá eitthvað meira frá honum en lista sem var um margt gamalkunnar hugmyndir um hverju mætti breyta í ríkisrekstrinum. Hv. þingmaður skýrði frá því að ekki sé nýlunda að þingmenn úr stjórnarflokkunum, aðrir en þeir sem eru í fjárlaganefnd, fjalli um ríkisfjármálin. Það hafi verið gert áður. Hann getur kannski skýrt nánar hvernig því starfi hefur verið háttað. Mig langar líks að spyrja hann hvað honum þyki um að einn þingmaðurinn úr þessum hópi sé síðan færður upp í Stjórnarráð og sitji nú við hægri hönd forsætisráðherra og aðstoði hann. Svo er það hvort eitthvað sem var á hinum langa lista mætti betur fara, hvort hann sjái þess einhvers staðar stað í til dæmis fjáraukalagafrumvarpinu, því að nú var þessi nefnd skipuð í júní, held ég, eða júlí og lét mikið af því að hún væri að störfum og ætlaði að skila hugmyndum um miðjan ágúst, minnir mig að það hafi verið.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar fyrirspurnir og skal reyna að svara þeim. Það er rétt að það hafa starfað hagræðingarhópar á vegum ríkisstjórnarflokka áður. Það er ekkert nýtt, held ég, í þingsögunni í sjálfu sér og ekkert óeðlilegt við að stjórnarflokkar séu með einhvers konar bakhópa til stuðnings sínum ráðherrum og sínu fólki í fjárlaganefnd til þess að fara yfir ýmis álitamál og gjarnan reyna að tengja það inn í ýmsa aðra málaflokka, aðrar þingnefndir, kannski ekki síst málaflokka sem eru útgjaldafrekir eins og hefur verið gert. Það hefur einfaldlega verið unnið þannig að þingflokkarnir hafa skipað fulltrúa í slíka nefnd og þeir hafa gert þingflokkunum grein fyrir starfi sínu, fundað með einstökum ráðuneytum, farið yfir útgjaldaramma hvers ráðuneytis fyrir sig og leitað leiða til að hagræða eða gera betur. Það finnst mér fullkomlega eðlilegt og ég hef engar athugasemdir við að núverandi hæstv. ríkisstjórn valdi þá leið að setja fjóra þingmenn til þeirra verka. Ég tel að það fari að mörgu leyti vel á því. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvað mér þyki um það ráðslag að einn þingmaðurinn úr þessum hópi sitji nú við hægri hönd forsætisráðherra í Stjórnarráðinu, eins og hv. þingmaður orðaði það, veit ég ekki hvort ég á að hafa mjög sterkar skoðanir á því. Ég vil þó segja að ég hef verið meðflutningsmaður hv. þingmanns á frumvarpi sem gerir ráð fyrir því að ráðherrar sitji ekki á þingi til þess að hafa valdmörkin á milli löggjafarþings og framkvæmdarvalds mjög skýr. Mér finnst það ekkert síður eiga við um aðstoðarmenn ráðherra, jafnvel enn frekar, vegna þess að þingið getur alltaf kallað ráðherra fyrir til þingnefnda og til svara í þingsal, en það geta menn ekki gert á sama hátt með aðstoðarmenn ráðherra. Mér finnst því eiginlega fara enn verr á  
            

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á annað atriði sem ég hef nokkuð velt fyrir mér, það er um þennan sjóð - ég held að það séu 300 milljónir sem á að færa yfir og geyma til næsta árs af því að þær á að nota á næsta ári. Eins og kom fram hjá þingmanninum og kemur fram í nefndarálitinu og hefur komið fram hjá öðrum ræðumanni í dag er náttúrlega ekki mjög góð danska í þessu öllu saman, meira að segja meiri hlutinn setur ofan í við ráðuneytið og biður það að haga sér ekki svona aftur. Ég verð að taka undir með hv. þingmanninum að kannski hefði verið réttara, betra og meira í anda þess sem við erum held ég öll að gera, - ég segi það að ég held að fjárlaganefndin vilji það virkilega - við viljum öll bæta meðferðina á ríkisfjármálunum. Ég held að fjáraukalög séu okkur öllum svolítill þyrnir í augum. Ég hef verið að velta því fyrir mér í dag og vil spyrja hv. þingmann hv. um skoðun hans á því, sem hann kom reyndar inn á en hann gæti kannski sagt eitthvað nánar um það, hvort áður en svona miklum fjármunum er ráðstafað í eins stóra aðgerð og stytting framhaldsskólans um eitt ár hlýtur að vera - og fólk hefur misjafnar skoðanir á því - sé ekki hægt að færa sterk rök fyrir því að það þurfi að tala um í þinginu - áður en hægt er að veita þá fjármuni, þá miklu fjármuni í verkefni af þessu tagi. Nú spyr ég sem fávís kona, eins og stundum er sagt.

Herra forseti. Ég tek alls ekki undir það með hv. þingmanni að þingmaðurinn sé fávís kona, nema síður sé. Eins og ég segi finnst mér þetta mjög sérkennilegt vinnulag. Ég ítreka að ég er sammála því sem segir í nefndaráliti meiri hlutans sem átelur þau vinnubrögð sem hér um ræðir og telur að réttara sé að ónýttar heimildir falli niður og að ráðherrann komi með nýjar tillögur um útgjöld í samræmi við einhverja stefnumótun innan næsta árs. Þetta er í raun og veru tvennt eins og ég sé það. Annars vegar sú bókhaldsaðferð að færa til gjalda á árinu 2013 verkefni sem ráðuneytið hyggst fara í á árinu 2014. Væntanlega mun ráðherrann síðan koma til fjármálaráðherra undir áramót og segja: Nú þarf hann að fá heimild til þess að færa þessa fjármuni á milli ára. Það getur hann ekki gert sjálfkrafa. Hann þarf að sérstaka heimild til þess. Þetta eru því bókhaldsæfingar sem eru átaldar í nefndaráliti meiri hlutans. Ég tel að meiri hlutinn hefði átt að ganga alla leið og segja að hann fallist ekki á þessi vinnubrögð. Hin hliðin á þessu máli er svo hin efnislega um það sem á bak við liggur og kemur sömuleiðis fram í nefndaráliti meiri hlutans þar sem hann segir að þetta sé svo sem vegna styttingar náms til stúdentsprófs. Þá hlýtur maður að gera þá kröfu að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sem ber ábyrgð á þessu komi fyrir þingið og segi hver áform hans eru í því máli. Hvenær ætlar hann að leggja til að ráðist verði í slíka aðgerð? Með hvaða hætti er búið að ganga frá því hvernig það er gert? Á það að gerast í áföngum? Liggja fyrir samningar þar að lútandi við skólana í landinu, við samtök kennara o.s.frv.? Og þeim spurningum sé svarað áður en tekin er ákvörðun um að setja fjármuni á fjárlögum í verkefnið sjálft. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, ég tel að þetta verklag 

Hæstv. forseti. Það er mikið rætt í tengslum við fjáraukalögin að þau eigi að fjalla fyrst og fremst um ófyrirséða atburði og rétta upp það sem fjárlögin hafa ekki náð utan um, eitthvað óvænt, eitthvað sem hefur þurft að leysa vegna þess að vandamál hafa komið upp. Við erum með mörg dæmi um slíkt í þessum fjáraukalögum sem er hið besta mál. Mig langar samt að heyra frá hv. þingmanni, ef hann les aðeins yfir fjáraukalögin og tillögur meiri hlutans, hvort hann líti svo á að fylgt sé þeirri meginreglu að þarna séu aðallega ófyrirséð útgjöld. Hann hefur sjálfur komið inn á sum af þessum atriðum, en mér sýnist nánast minni hlutinn af þeim atriðum sem eru í fjáraukalögunum vera ófyrirséð útgjöld og langar því að heyra athugasemdir hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar á þessu atriði. Mér fannst fróðlegt þegar hv. þingmanni velti því upp, eins og hefur komið fram í umræðu áður, að menn skoðuðu áhrif ákveðinna ákvarðana eins og með fjarskiptasjóð á byggðaþróun, hvaða áhrif þær hefðu á byggðarlögin. Nú er búið að flytja tillögu til þingsályktunar um að vinna áætlun um hvernig megi bæta háhraðatengingar einmitt í dreifbýli. Mig langar til að hv. þingmaður eyði svolítið meiri tíma í að skýra sjónarmið sín hvað það varðar. Í síðasta lagi eru hér aðeins fjórar tillögur frá minni hluta hv. fjárlaganefndar. Lítur hv. þingmaður ekki svo á að allt sem er á þeim lista sé ófyrirséð og hafi raunverulega verið atriði sem þurfti að bregðast við, þ.e. fjarskiptasjóður, Landspítalinn vegna sýkinga, heilbrigðisstofnanir vegna húsaleigu og desemberuppbót til 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Fyrst varðandi það sem ætlunin er að gera með fjáraukalögum. Þeim er sem sagt fyrst og fremst ætlað að bregðast við ófyrirsjáanlegum útgjöldum enda eiga allar fyrirsjáanlegar ráðstafanir að koma fram í fjárlögum. Ég segi það hiklaust að mér sýnist við yfirferð á fjáraukalagatillögunum að þar sé mjög margt sem varla getur talist ófyrirséð. Gerð er ágæt grein fyrir nokkrum dæmum þar að lútandi í nefndaráliti minni hlutans, m.a. fjárveitingu til embættis forseta Íslands þar sem fjallað er um endurnýjun á bílakosti og tölvubúnaði, opinberrar heimsóknir forsetans, smíði á fálkaorðum og annað slíkt. Nú kunna öll þessi verkefni í sjálfu sér að vera þörf, en það verður seint sagt að þau séu ófyrirséð og þess vegna þurfi að gera sérstaklega ráð fyrir framlögum í fjáraukalögum til þeirra. Sama má segja um framlag vegna aukins kostnaðar við fjölgun ráðherra og aðstoðarmanna. Það má kannski segja að það hafi verið ófyrirséð, herra forseti, að ný ríkisstjórn mundi bæði fjölga ráðherrum og aðstoðarmönnum hressilega. Það hefði samt sem áður verið eðlilegra að ríkisstjórnin hefði beðið með þá ráðstöfun þar til á nýju ári og fengi þá til þess fjárheimild á fjárlögum. Fleiri verkefni eru talin upp í þessu efni. Varðandi þær tillögur sem minni hlutinn kemur með, nú er tími minn að vísu alveg á þrotum, ég get kannski komið aðeins ítarlegar inn á það í seinna andsvari, en mér sýnist þær vera þess eðlis að falla undir þá skilgreiningu að vera ófyrirséð útgjöld. Ég áskil mér rétt til þess að koma betur inn á það 

Hæstv. forseti. Það verður fróðlegt að heyra aftur um byggðamál og fjarskiptasjóð því að við nefndum þau atriði. Það má líka spyrja: Hver bjóst ekki við því að greidd yrði desemberuppbót á atvinnuleysisbætur eftir þessi fjögur ár? Áður hef ég eytt töluvert löngum tíma í að rökstyðja af hverju Landspítalinn átti að fá 125 millj. kr. og líka hvernig staðið var að því, eins þegar Fasteignir ríkisins hækkuðu hlut heilbrigðisstofnana, að bæta það upp með því annaðhvort að taka ákvörðun um að Fasteignir ríkisins fengju ekki að hækka álögurnar eða mæta því með útgjöldum til heilbrigðisstofnana eins og fyrrverandi ríkisstjórn ákvað að gera. Það er líka hérna atriði sem ég tók eftir í breytingartillögunum frá meiri hluta fjárlaganefndar sem snýr að ýmsum löggæslu- og öryggismálum, varnarmálum. Gerð er tillaga um 265 millj. kr. fjárheimild til að ljúka rafkerfisbreytingum á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Á móti þeirri fjárheimild færist á tekjuhlið ríkissjóðs innborgun af bankareikningum sem áður voru í eigu Ratsjárstofnunar. Í sjálfu sér geri ég enga athugasemd við að menn færi þarna til en ég velti þessu fyrir mér og veit svo sem ekki hvort hv. þingmaður hefur heyrt röksemdina í kringum þetta. Aftur erum við komin fram í desember. Er þetta búið? Eru menn búnir að draga á þennan reikning og fyrst núna er verið að færa peningana til? Eða eru menn að ráðstafa hér fyrir fram inn í fjárlög á næsta ári? Það virðist vera býsna algengt í þeim tillögum sem hér koma fram að menn eru að skapa sér svigrúm fyrir næsta ár með einhverjum hætti, eins og hv. þingmaður gerði ágætlega grein fyrir í ræðu sinni, til þess að forðast halla á fjárlögum á næsta ári og reyna því að koma meiru yfir á þetta ár.

Herra forseti. Ég skal reyna að bregðast við því sem ég get brugðist við á þeim tíma sem ég hef. Ég ætla ekki að hætta mér út í það síðasta sem hv. þingmaður nefndi því að ég hef ekki farið nógu rækilega í saumana á því til að hafa svör við því. Mig langar að fara aðeins yfir tillögur minni hlutans. Ég held að þær séu allar þess eðlis að þær megi kallast ófyrirséð útgjöld. Um fjarskiptasjóð hefur verið sérstaklega fjallað og þá stöðu sem þar er uppi vegna 4G-útboðsins og þau áhrif sem það mun hafa á aðgerðir til að bæta netsamband um allt land. Ég held ég geti sagt að óháð því fyrir hvaða kjördæmi við sitjum á Alþingi, ég sem þingmaður Reykjavíkurkjördæmis eða hv. þm. Guðbjartur Hannesson fyrir víðáttumikið landsbyggðarkjördæmi, þá getum öll verið sammála um að við þurfum að byggja landið okkar allt. Við þurfum öfluga höfuðborg og við þurfum öfluga byggð um allt land. Ein forsenda fyrir því í nútímasamfélagi að geta staðið undir slíku er að sjálfsögðu öflugt netsamband um allt land. Það eru forsendur fyrir góðum búsetuskilyrðum. Burt séð frá því hvaðan við komum held ég að við eigum öll að geta verið sammála um að það er mjög þýðingarmikið atriði. Sveitarfélög um landið kvarta og lýsa einmitt áhyggjum sínum út af þessu. Þess vegna er mjög bagalegt að markaðar tekjur upp á 195 milljónir skuli ekki renna til fjarskiptasjóðs í þetta verkefni. Ég tel að það hafi verið ófyrirséð að það yrði tekið út. Eins er með Landspítalann og heilbrigðisstofnanirnar. Þar urðu útgjöld sem var gert ráð fyrir að yrðu í fjáraukalögum. Það var sömuleiðis ófyrirséð að þau kæmu ekki inn í fjáraukalagafrumvarpið, ég tala nú ekki um atvinnuleysisbæturnar. Það var algerlega ófyrirséð að núverandi ríkisstjórn ætlaði að taka desemberuppbótina af atvinnuleitendum. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að tillögur minni hlutans 

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013. Venju samkvæmt er það rætt hér og farið í gegnum það hvernig til hefur tekist við fjárlög þessa árs en rétt er að hafa í huga í byrjun að með setningu laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, og í greinargerð með því frumvarpi markaði Alþingi skýra stefnu um hlutverk og efni fjáraukalaga. Í því felst að gert er ráð fyrir að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir komi fram í fjárlögum en að í fjáraukalögum innan fjárhagsársins verði leitað eftir heimildum fyrir þeim fjárráðstöfunum sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Samkvæmt fjárreiðulögunum er slíkum fjárráðstöfunum í fjáraukalögum fyrst og fremst ætlað að taka til óhjákvæmilegra málefna, einkum til ófyrirséðra atvika, áhrifa nýrra kjarasamninga eða nýrrar löggjafar á árinu. Það var sannarlega gert. Nokkur ný lög voru samþykkt sem höfðu fjárútlát í för með sér sem tekið er á hér. Nefni ég í því sambandi ívilnunarlög vegna framkvæmda við Bakka á Húsavík. Lögin voru ekki hugsuð til áforma um ný verkefni, aukið umfang starfsemi eða til rekstrarhalla einstakra ríkisstofnana umfram settan útgjaldaramma enda er mælt fyrir um það í lögunum að vísa beri slíkum tillögum um breytingar á fjárheimildum til umfjöllunar um fjárlög fyrir næsta fjárhagsár. Þetta er það sem gert hefur verið hingað til og fjárreiðulögin segja til um. Hér er fjallað um nokkra þætti sem menn geta svo deilt um hvort voru óhjákvæmileg málefni, ófyrirséð atvik eða ný löggjöf. Hér er gert ráð fyrir því sem ég get ekki ímyndað mér annað en að allir hafi verið sammála um, jafnlaunaátakið sem fjallað er um oft og tíðum. Það var nauðsynlegur þáttur til að rétta hlut í heilbrigðisgeiranum. Ætli það hafi ekki verið í apríl sem þáverandi ríkisstjórn samþykkti að ganga til þessa jafnlaunaátaks og semja við þær starfsstéttir í heilbrigðisgeiranum sem samið var við sem hefur töluverð fjárútlát í för með sér. Aðalbreytingarnar á aðkomu ríkissjóðs eins og kemur fram í frumvarpinu sjálfu eru að frá áætlun fjárlaga stafa þær aðallega, með leyfi forseta, „af því að tekjur ríkissjóðs eru umtalsvert lægri en áætlað var í fjárlögum vegna minni hagvaxtar en vænst var,“ eins og nánar er svo gert ráð fyrir í fjáraukalagafrumvarpinu sjálfu. Það er ansi athyglisvert að fara yfir þetta. Ef maður fer yfir þetta hlutlaust án þess að kenna einhverjum um gekk bara ekki eftir hagvöxturinn fyrir þetta ár sem spáð var þegar við vorum að búa til fjárlög. Það eru ýmsar ástæður fyrir því þó að á þriðja ársfjórðungi þessa árs hafi komið fram miklar og góðar vísbendingar um aukinn hagvöxt sem sennilega er að langmestu leyti drifinn af ferðaþjónustunni. Mér finnst endilega að ég hafi séð þær tölur að ef ferðaþjónustan er tekin út úr hagvaxtarspám standi eftir 0,5–0,7% sem er þá annað. Það er allt of lítið og þess vegna eru það vonbrigði að ekki hafi orðið af ýmsum framkvæmdaverkum sem hafa staðið til og menn hafa vonað að færu í gang. Þau hefðu gefið þá innspýtingu í hagkerfið eins og menn vonuðust eftir og nefni ég í því sambandi framkvæmdir við Bakka á Húsavík, uppbyggingu kísilversins þar. Á vegum síðustu ríkisstjórnar voru lögð fram frumvörp vegna framkvæmdanna þar. Það var sennilega dálítið nýtt að ríkissjóður væri búinn að ganga frá sínum hlutum, skrifa undir samning með fyrirvara um að af framkvæmdum yrði sem er enn ekki orðið vegna þess að ákveðnir hlutir hafa ekki gengið eftir eins og menn hafa talað um. Eins er ESA enn þá að fara yfir þennan ívilnunar- og fjárfestingarsamning en vonandi verður því lokið sem allra fyrst. Þetta voru ekki fyrirséð útgjöld þegar við vorum að vinna fyrir ári síðan að gerð fjárlaga fyrir þetta ár. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan hefur efnahagsbatinn verið hægari en áætlað var þegar fjárlög voru gerð sem hefur í för með sér að tekjur ríkissjóðs vaxa hægar. Áhrif breyttrar þjóðhagsspár má ráða af því að þótt horfur séu á að tekjur verði minni en áætlað var verða þær nánast óbreyttar sem hlutfall af landsframleiðslu. Þetta er vert að hafa í huga. Samanlagt var reiknað með í frumvarpinu að veikari efnahagsforsendur lækkuðu tekjuáætlun ársins um 11,6 milljarða kr. Síðan blandast auðvitað inn í það fyrstu verk nýrrar ríkisstjórnar á sumarþingi, þ.e. að minnka tekjur af sérstöku veiðigjaldi um 3,2 milljarða kr. Ég hef áður gagnrýnt þá lækkun þótt ég segi svo alltaf í sömu andrá að það hafi mátt breyta ýmsu innan veiðigjaldalaganna til að setja það sanngjarnara niður, en það þurfti ekki endilega að henda frá sér þessum tekjum á sennilega mesta og besta afkomuári sjávarútvegs sem um getur. Gallinn var auðvitað sá að við vorum að leggja á frá gömlum grunni og það hafði líka áhrif á þetta. Það væri betra ef sú leið hefði verið farin sem ég var mjög hlynntur og talaði fyrir, að gera þetta ársfjórðungslega á hverju ári eftir því hvernig ástand er. Þá reiknast upp ef verð á afurðum hækkar, og lækkar þá um leið ef það lækkar. Síðan kastaði ríkisstjórnin frá sér um 500 millj. kr. vegna virðisaukaskatts á hótel- og gistináttaþjónustu. Um það höfum við mikið rætt hér líka núna og síðan voru áform í fjárlögum um 4 milljarða kr. tekjur af söluhagnaði af eignasölu sem hafa því miður ekki gengið eftir. Arðgreiðslurnar sem áttu að vera 1,2 milljarðar skiluðu sér ekki og að lokum lækka markaðir tekjustofnar tekjuhliðina um 2 milljarða kr. Þetta var eins og þetta var lagt fram í frumvarpinu sjálfu. Það má líka segja að það getur verið frekar erfitt að áætla útgjaldaskuldbindingarnar sem eiga að stærstum hluta rætur að rekja til áhrifa á endurmati og ýmsum kerfislægum útgjaldaþáttum, svo sem útstreymi sjúkratrygginga og bótakerfa. Við sjáum auðvitað og höfum séð oft að þarna hafa tölur breyst töluvert frá samþykktum fjárlögum til lokaniðurstöðu ársins sem hefur þá þurft að rétta af í fjáraukalögum. Síðan hafa forsendur um vaxtakostnað ríkisins breyst og síðast en ekki síst um fjárhagsstöðu Íbúðalánasjóðs sem ég ætla að koma betur að á eftir. Það segir á einum stað í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Gangi þessi niðurstaða eftir verður frávikið á útgjaldahliðinni frá fjárlögum með minnsta móti og er það til marks um þá aðhaldssemi sem beitt var við undirbúning frumvarpsins.“ Þetta er dálítið merkilegt vegna þess að það má segja að okkur hafi takist hin síðari ár, þrátt fyrir hið mikla efnahagshrun og þrátt fyrir mikla verðbólgu, að gera fjárlögin þannig að þau hafi staðist miklu betur en áður var, réttar sagt eru breytingar sem þarf að gera miklu minni. Stærstu einstöku útgjaldaliðirnir til hækkunar eru þessi áform um 4,5 milljarða kr. til Íbúðalánasjóðs vegna erfiðrar fjárhagsstöðu sjóðsins. Kannski sér ekki fyrir endann á því enda er talað um að meira gæti þurft til. Annar þáttur sem ég nefndi áðan sem veldur hvað mestum útgjöldum umfram fjárlög er endurmat á útgjöldum til sjúkratrygginga sem nemur um 1,4 milljörðum kr. Þar vegur þyngst aukinn kostnaður við sérfræðilækningar og útgjaldavöxtur vegna S-merktra lyfja, eins og segir í frumvarpinu. Hvernig á að áætla betur fyrir sérfræðilækningum? Það getur verið að það hafi bara saxast vel á biðlista og annað og allt hafi verið á fullri ferð. Þá þýðir það meiri fjárútlát það árið. Síðan getur eitthvað gerst á næsta ári sem gerir það að verkum að biðlistar hlaðast upp og þá er kostnaðurinn kannski minni. Síðast en ekki síst er jafnlaunaátakið sem ég gerði að umtalsefni áðan þar sem tekin var ákvörðun af hálfu síðustu ríkisstjórnar snemma á þessu ári um að ganga frá því verki sem ég hika ekki við að halda fram að hafi verið gert með miklum myndarbrag. Það er verkefni sem ég held að allir séu stoltir af vegna þess að sannarlega þurfti að lagfæra laun í heilbrigðisstéttum eins og gert var með jafnlaunaátakinu. Það ber að þakka fyrir að samningar tókust. Maður þekkir auðvitað að starfsfólk heilbrigðisstofnana sem þetta átti mest við gerði sér vonir um meira og þurfti meira í raun til að bera sig saman við ýmislegt annað sem gert er í þjóðfélaginu, ég tala nú ekki um laun í öðrum löndum. En þetta voru samningar beggja aðila. Fyrir það ber að þakka og það þarf auðvitað að taka á því í fjáraukalögum eins og gert er. Síðan hefur verið talað um útgjöld vegna almannatrygginga sem hafa aukist um 1,2 milljarða og lífeyrisskuldbindingar, eins og hér er talað um, upp á 750 millj. kr. meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum vegna áhrifa kjarasamninga og launaþróunar á eftirlaunarétt lífeyrisþega. Allt eru þetta hlutir sem maður getur alveg skrifað upp á. Þetta er í takt við efni fjáraukalaga, þ.e. ófyrirséð atvik, óhjákvæmileg málefni eins og hér er fjallað um. Þetta eru kannski stærstu liðirnir sem við erum að ræða í þessum fjáraukalögum. Ég nefndi áðan stærstu töluna til lækkunar, 7,5 milljarða kr. lækkun vaxtagjalda, en hana má að stærstum hluta rekja til þess að breytingar á skuldabréfi Seðlabanka Íslands sem voru áformaðar í fjárlögum á þessu ári gengu ekki eftir. Hugmyndin var að breyta skuldabréfinu úr verðtryggðu í óverðtryggt bréf og að vaxtagjöld mundu aukast við það að verðbótaþáttur færðist með nafnvöxtum um rekstrarreikning ríkisins í stað þess að færast sem endurmat í efnahagsreikningi. Þetta er texti sem getur auðvitað átt við um fjölda fyrirtækja og einstaklinga en vegna þess að skuldabréfinu var ekki breytt myndast svigrúm í fjáraukalögum til að lækka vaxtakostnað ríkissjóðs um 7,5 milljarða kr. miðað við fjárlög. Það er ansi athyglisvert. Virðulegi forseti. Síðan er það sem kemur að vinnu fjárlaganefndar við fjárreiðulögin. Meiri hlutinn talar um að frumvarpið hafi komið til umfjöllunar 28. nóvember en í minnihlutaálitinu segir 26. nóvember. Látum það liggja á milli hluta. Síðan fjallar minni hlutinn um að breytingartillögur meiri hlutans hafi ekki verið kynntar í nefndinni fyrr en 6. desember og í dag er 10. desember. Það verður að segjast alveg eins og er að það eru vonbrigði hvað þetta kemur seint fram vegna þess að með breytingu á þingsköpum um að Alþingi kæmi fyrr saman að hausti, annan þriðjudag í september eins og það heitir, áttum við að koma saman núna 10. september en ríkisstjórn óskaði eftir því að lögum yrði breytt til bráðabirgða fyrir þetta ár til að Alþingi þyrfti ekki að koma saman fyrr en 1. október. Ástæðan sem ríkisstjórnin færði fram var að hún þyrfti meiri tíma til að vinna fjárlagafrumvarp, fjáraukalagafrumvarp og tekjustofnafrumvarp sem þyrfti að koma fram með. Breytingin á þingsköpum var mjög góð og þá mun það gerast í fyrsta skipti næsta vor að ríkisstjórn þarf að leggja fram í þingsályktunartillögu allar helstu útlínur fyrir fjárlög þarnæsta árs. Þetta er merkileg breyting og var hugsuð til þess að fjárlaganefnd og þingið hefðu meiri tíma til að vinna þessi frumvörp og vinna í þeim á faglegan og góðan hátt, eins og hefur verið gert, og hafa til þess lengri tíma. Þess vegna eru það mikil vonbrigði að þetta frumvarp hafi ekki komið fram fyrr en 26. nóvember, breytingartillögurnar kynntar 6. desember og núna erum við, 10. desember, að fjalla um þessar tillögur. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð og þau eru ekki í takt við það sem allir samþykktu við breytingu þingskapa á sínum tíma sem átti að vera til þess að gera vinnuna lengri, markvissari og betri. Við þurfum á því að halda að frumvörp sem sett eru fram sem verða að fjárlögum standist betur það sem þarf að gera á því ári sem er sett fyrir. Fjárlög þurfa því sem næst að standast og það á ekki að þurfa að gera miklar breytingar á þeim. Það er liður í góðri efnahagsstjórn sem okkur Íslendingum veitir nú ekki af að fá meiri stöðugleika í. Í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar kemur fram að í breytingartillögum við frumvarpið nemi þær samtals 1.907 millj. kr. til lækkunar gjalda sem getið er í tillögum hennar og 3.908 millj. kr. til hækkunar tekna á rekstrargrunni. Þetta var ekki í frumvarpinu. Á einum stað í því, ef ég finn það hér - það er kannski dæmi um hvernig málið var unnið og hvað þetta kom seint fram að eins og frumvarpið liggur fyrir okkur er talað um að þótt það hafi komið svona seint fram verði þessum þáttum breytt í október þegar nákvæmari hagvaxtarspár liggi fyrir þá. Með öðrum orðum gleymdist að breyta þessum texta í fjáraukalagafrumvarpinu sem segir margt um flýtinn sem var á því og hvað þetta einhverra hluta vegna var unnið seint eins og ég gagnrýni hér og fjalla um. Það er sem sagt talað um að innheimta tekna skili 5,3 milljörðum hærri tekjum en gert var ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu sem, eins og ég sagði, kom fram 26. nóvember. Breytingartillögum var dreift 6. desember en við þessa vinnu höfðu tekjur aukist um 5,3 milljarða kr. og meginskýringin, eins og segir í nefndaráliti meiri hlutans, liggur í heldur betri innheimtu á seinni hluta ársins. Þannig hækkar tekjuáætlun vegna fjármagnstekjuskatts, virðisaukaskatts og tekjuskatts lögaðila samtals um 5,9 milljarða kr. Á móti vegur lægri innheimta vörugjalda og lækkun vaxtatekna ríkissjóðs. Á heildina litið er í breytingartillögum nefndarinnar gert ráð fyrir um 5,8 milljörðum kr. hagstæðari heildarjöfnuði en gert er ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu. 
             Það er akkúrat málið og ég held að þegar upp verður staðið og við fáum ríkisreikning fyrir árið 2013 verði margt fleira komið þarna inn sem mun breyta þessu dæmi sem gerir það þá að verkum að fjárlög síðustu ríkisstjórnar sem voru samþykkt fyrir þetta ár munu standast enn betur en hér er fjallað um. Það er bara hið besta mál en ég er sannfærður um að seinni hluta ársins koma fram betri tölur sem breyta þessu en einhverra hluta vegna virðist núverandi hæstv. ríkisstjórn lifa helst á því að koma fram með sem dekksta tölu til að kenna 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég hjó sérstaklega eftir því sem hv. þingmaður ræddi um öguð vinnubrögð og ófyrirsjáanleika þess sem á að taka á í fjáraukalagafrumvarpi. Það sem stakk mig og vekur athygli mína í þessu máli og mig langaði að ræða sérstaklega við hv. þingmann er í fyrsta lagi það að minni hlutinn gerir tillögu um að bæta Landspítalanum með sérstakri fjárveitingu þá stöðu sem þar kom upp í upphafi árs þegar voru mjög tíðir faraldrar, tvöfalt fleiri dagar sem hafa þurfti sjúklinga í einangrun en í meðalári og veikindi hjá starfsfólki og veikindaforföll voru 30% tíðari en í ársmeðaltali 2012. Þetta hefði ég haldið að væru dæmigerðar ófyrirsjáanlegar kringumstæður. Af einhverjum orsökum er sú fjárveiting sem samþykkt var í fyrri ríkisstjórn, sem sneri að því að koma til móts við þennan kostnað, ekki tekin upp í fjáraukalagafrumvarpi. Mig langaði að inna hv. þingmann, sem hefur mikla þingreynslu, eftir því hver hefðin hefur verið í slíkum málum, því að þetta er dæmi um mál sem á miklu fremur heima að mínu viti í fjáraukalagafrumvarpi en sumt af því sem hér má finna. Til að mynda er rætt hér um endurnýjun á bílakosti hjá embætti forseta Íslands og fleiri slíka hluti sem ætla mætti að gera mætti áætlanir um og ætti að falla undir fyrirsjáanleg útgjöld. Nú man ég vel að mikil umræða var um þetta hjá fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili, þ.e. að við ættum að standa við þau sjónarmið að í fjáraukalagafrumvarpi og í fjáraukalögum væri verið að takast á við ófyrirsjáanleg atvik. Mig langar að inna hv. þingmann eftir mati hans á þeim dæmum sem ég nefni hér.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að minnast á þennan þátt vegna þess að ég komst ekki í það í minni ræðu, en geri það kannski síðar. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst þetta vera alveg ótrúleg vinnubrögð hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn, sem tekur við á miðju ári - það voru kosningar, þær fóru eins og þær fóru, það var skipt um ríkisstjórn - að taka út þennan lið, 125 millj. kr. vegna Landspítala. Í ágætisnefndaráliti minni hlutans er fjallað um þetta, um starfsemi spítalans í upphafi árs sem fór töluvert fram úr áætlun vegna inflúensu, nórósýkingar, RSV-sýkingar o.s.frv. Fyrrverandi hæstv. ríkisstjórn samþykkti þetta á sínum starfstíma sem var fulllöglegur auðvitað alveg eins og starfstími núverandi ríkisstjórnar er. En það er ótrúleg óskammfeilni að taka þennan lið og setja hann ekki inn í fjáraukalög. Þetta er akkúrat liður sem ég gat um áðan sem fellur undir efni fjáraukalaga. Það má líka segja að það sé efni fjáraukalaga að þurfa að bæta við peningum vegna svo mikillar fjölgunar aðstoðarmanna ráðherra. Við gátum auðvitað ekki, fyrri ríkisstjórn, þegar við gerðum fjárlög fyrir þetta ár, áætlað að nýir ráðherrar þyrftu svona svakalega marga aðstoðarmenn og það þyrfti að bæta við um 100 millj. kr. vegna þess. En ekki stóð á því að setja það inn núna og sleppa Landspítalanum. Mér finnst kveða hér við algjörlega nýjan tón. Ég verð að segja alveg eins og er að ég minnist þess ekki að svona hafi verið komið fram varðandi ákvarðanir fyrrverandi ríkisstjórnar á kosningaári þegar skipt hefur verið um ríkisstjórn. En þetta er kannski eitt af þeim dæmum sem maður á kannski ekki að láta sér koma á óvart í störfum þessarar ríkisstjórnar. Við sáum það í dag hvernig barnabæturnar duttu niður og það var bara hið besta mál 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller þessi svör. Mér finnst það mjög áhugavert sem hann bendir á að það sé í raun nýlunda í störfum framkvæmdarvaldsins að ganga fram hjá ákvörðunum fyrri ríkisstjórnar þegar kemur að fjáraukalögum. Þessu hefur minni hlutinn gert ráð fyrir í sínum tillögum og það er auðvitað gott og kæmi mér í raun og veru á óvart, þegar við skoðum hvernig þetta mál er vaxið, ef meiri hlutinn kýs að fella þá tillögu. Það er eitthvað sem við eigum eftir að komast að þegar greidd verða atkvæði um þetta. Ég er sammála hv. þingmanni um mat hans á því að það hljóti að vera eðlileg vinnubrögð, að við gerum að sjálfsögðu þá kröfu að ríkisstjórnir á kosningavetri fari ekki hamförum í því að ákveða ný útgjöld. En við hljótum líka að gera þá kröfu að þær ákvarðanir séu gildar, þó að þær séu teknar sex mánuðum fyrir kosningar, því að annað hlýtur að skapa gríðarlega óvissu. Við getum hins vegar rætt það sem hv. þingmaður nefndi í svari sínu um fjölgun aðstoðarmanna. Þar er gert ráð fyrir 97 millj. kr. framlagi vegna aukins kostnaðar við fjölgun ráðherra, sem var ófyrirséð, og fjölgun aðstoðarmanna, sem var kannski að einhverju leyti fyrirsjánleg vegna þeirra lagabreytinga sem gerðar voru á síðasta kjörtímabili. Það sem við þurfum auðvitað að velta fyrir okkur ef við eigum að vanda hér vinnubrögð og mig langar að spyrja hv. þingmann um: Hvernig getum við gert ráð fyrir hugsanlega auknum útgjöldum þegar kemur að kosningaári? Væntanlega getur fjöldi ráðherra farið upp og niður við ríkisstjórnarskipti, fjöldi aðstoðarmanna þar með farið upp og niður, ég tala nú ekki um ef sá háttur verður svo tekinn upp að hafa líka launalausa aðstoðarmenn í auknum mæli eins og hér hefur verið gert. Augljóslega verða alltaf einhverjar breytingar sem þarf að vera hægt að bregðast við. Finnst hv. þingmanni eðlilegt að það sé þá gert í fjáraukalögunum með þessum hætti eða er eðlilegra að sérstakir liðir séu settir á, ófyrirséðir liðir vegna ríkisstjórnarskipta eða eitthvað slíkt, þannig að þar sé hægt að fara upp og niður?

Hæstv. forseti. Nei, ég tel að það verði aldrei hægt að setja inn á kosningaári einhverja ákveðna tölu vegna ráðherraskipta. Það getur aldrei gengið upp að sitjandi ríkisstjórn setji inn tölur vegna þess í fjárlög sem samþykkt eru í desember árið á undan. Þess vegna eru fjárreiðulög með þeim ákvæðum sem þar eru til að taka á svona óvæntum atvikum eins og ég gat um áðan, eins og veirusýkingum á Landspítala sem enginn gat reiknað með, fjölgun aðstoðarmanna og biðlaunum fráfarandi ráðherra. Þetta er allt saman eðlilegt að sé sett þarna inn. Þess vegna vil ég ítreka það sem ég sagði hér áðan, virðulegi forseti, að það hefur orðið mikil breyting til batnaðar varðandi fjárlög sem er auðvitað mjög mikið ánægjuefni. Okkur er að takast betur og betur að vinna þau, þrátt fyrir það að við búum í þessu mikla verðbólguþjóðfélagi með krónu sem skoppar eins og korktappi eftir ýmsum sveiflum - það fer bara eftir því hvaða stórfyrirtæki þarf að borga mikið af sínum lánum til útlanda og hvað þarf að safna miklu af gjaldeyri saman og í hvað langan tíma, þannig að krónan fellur og verðlag hækkar. Það er í raun og veru með ólíkindum, ef við tökum t.d. þau fjárlög sem við erum að fjalla um núna fyrir árið 2013, hvað það er lítill munur á fjárlagafrumvarpi og endanlegri útkomu. Miðað við að undirbúningur þess hefst sennilega í mars árið áður, ætli það sé ekki eitthvað svoleiðis, ríkisstjórn gengur frá þessu í júlí, ágúst, stjórnarflokkarnir og svo er þetta lagt fram og unnið í þinginu eins og við þekkjum, þá er það undraverður árangur. Mér finnst breytingarnar í þessum fjáraukalögum ekkert voðalega miklar og ítreka það sem ég sagði áðan, ég held að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna séu að gera þetta miklu svartara en 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að grípa á lofti þetta um að mæta útgjöldum vegna kosninga. Við nefnum í minnihlutaáliti okkar að við teljum að það megi horfa til reynslu undanfarinna kosningaára. Það kom fram hjá fjárlaganefnd þegar um þetta var spurt að það er í rauninni mismunandi túlkun eða vilji ráðuneyta. Fjármálaráðuneytið vill hafa það á fjáraukalögum á meðan bæði Ríkisendurskoðun og forsætisráðuneytið hefðu viljað áætla fyrir þessu að einhverju leyti. Við hv. þingmaður erum bæði áhugafólk um málefni Vegagerðarinnar, þar er ég byrjandi en hins vegar er hv. þingmaður fyrrverandi samgönguráðherra og þekkir þann málaflokk því afskaplega vel, að ég tel. Í umræðum hjá nefndinni hafa komið fulltrúar Vegagerðarinnar og eins ráðuneytisins og þar hefur verið tekist svolítið á um stöðu Vegagerðarinnar, þ.e. þennan 16 milljarða kr. halla á henni eða fyrir fram greiddar markaðar tekjur, og gert ráð fyrir að hún skili til baka tæpum 1,3 milljörðum af honum. Nú er hins vegar líka talað um að hallinn geti orðið hátt í 2 milljarðar á þessu ári. Þingmaðurinn þekkir það eins og ég að hér er verið að færa á milli liða, þ.e. það er talað um afgangsfjárheimildir upp í þennan 2 milljarða væntanlega halla af viðhaldi. Auðvitað vekur það spurningar um hvort til séu peningar á viðhaldsreikningi Vegagerðarinnar og því langar mig að spyrja þingmanninn 

Hæstv. forseti. Ég komst því miður ekki í kaflann um samgönguþáttinn en geri það kannski í minni seinni ræðu. Það er ansi athyglisvert sem kemur fram bæði í fjáraukanum en ekki síður það sem boðað er í fjárlagafrumvarpinu þar sem er bara beinn niðurskurður til samgönguframkvæmda. Lög sem voru samþykkt um atvinnustarfsemi í landi Bakka, bæði hvað varðar samgönguþáttinn, þ.e. að gera göng undir Húsavíkurhöfðann frá höfninni og út að iðnaðarsvæðinu og svo ívilnunarsamningurinn, átti ekki að fjármagna með því að skera niður aðrar samgönguframkvæmdir eins og þessi ríkisstjórn er að gera núna. Það var alls ekki meiningin. Eins og hér hefur komið fram er verið að lækka framkvæmdaliðinn um 500 millj. kr. en að vísu er verið að hækka þjónustuliðinn sem er þá líka ófyrirséður. Hvernig var veturinn? Hvað þurfti mikið að moka snjó, hvað þurfti mikið að strá salti og sandi, hálkuverja o.s.frv.? Þetta er oft og tíðum dálítið púsl innan Vegagerðarinnar en stundum hefur Vegagerðin líka fengið að færa milli liða og ganga á það sem var ónotað um síðustu áramót. Eins og ég segi er líka höggvið í það hér. Til að koma þessu saman er greinilega farið í þetta. Ég harma það mjög og að minnsta kosti höguðu núverandi ríkisstjórnarflokkar sér þannig á síðasta kjörtímabili að þeir gagnrýndu alltaf þegar eitthvað var ekki boðið út á réttum tíma þó að opinberar framkvæmdir á vegum Vegagerðarinnar hafi verið mestu Íslandsmet sögunnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Auðvitað er erfitt að bæta í en sums staðar er tekin sú ákvörðun að bæta í hjá stofnunum, m.a. í forsætisráðuneytinu upp á 165 milljónir, að einhverju leyti fluttar heimildir en að öðru leyti bætt í, en þar sem augljóslega vantar fjármuni til vetrarþjónustu er ákveðið að taka viðhaldið. Það kom líka fram í máli fulltrúa Vegagerðarinnar um mörkuðu tekjurnar, af því að við höfum aðeins rætt þær og þær eru til umfjöllunar í fjárlaganefnd, að hin meinta skuld sem um hefur verið rætt, þ.e. þessir 16 milljarðar og það sem þeir hafa verið látnir skila núna, er tekin af þeim fjárstofni. Ef það verður nú lagt af telur Vegagerðin sig ekki hafa neitt tækifæri til að greiða það til baka því að hún telur sig ekki geta borið beinan niðurskurð sem þessu nemur til að greiða niður þessar skuldir. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sammála því viðhorfi Vegagerðarinnar að ríkissjóði beri þá að fella niður eftirstöðvarnar. Ég veit að hv. þingmaður er einnig áhugamaður um fjarskiptasjóð. Þar er verið að taka 195 milljónir sem eiga að fara í Farice-samninginn. Eins og við vitum, sem höfum farið um okkar kjördæmi og víðar og þingmaðurinn þekkir mjög vel, er ástandið bágborið og með þessu móti tel ég sjóðnum gert algjörlega ókleift að sinna hlutverki sínu bæði varðandi neyðar- og öryggissjónarmið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað hann telur í þessum málum.

Hæstv. forseti. Já, þetta með fjarskiptasjóð er líka eitt af millifærsludæmum þessarar ríkisstjórnar þar sem hún þiggur tekjur af hinum og þessum liðum eins og nefskattinn fyrir útvarpið og tekur í annað, hækkar innritunargjöld í háskóla og tekur í annað og tekur útboðstekjur af 4G og setur í ríkissjóð en ekki til fjarskiptamála. Þetta er mjög óforskammað vegna þess að menn voru að bíða eftir þessum peningum í hið stóra og mikla átak sem gert var á síðasta kjörtímabili í netvæðingu landsins þó að tækni fleygi fram og sumt af því sem var talið ágætt þá sé ekki gott í dag. Við getum rætt það síðar. Stundum snýr þetta líka að endabúnaði. Mig langar aftur að koma inn á hlutinn sem hv. þingmaður spurði mig út í og ég komst ekki að með í ræðu minni áðan, þ.e. með Vegagerðina. Hér er bara gert ráð fyrir 600 millj. kr. lækkun á tímabundinni fjárveitingu til framkvæmda við vegamannvirki sem fjármagna átti með sérstakri tekjuöflun af veiðileyfagjaldinu. Það er sem sagt skorið niður. Síðan er rætt um það sem ég hef áður gert að umtalsefni á Alþingi, með leyfi forseta: „Mörg þessara verkefna voru boðin út snemma árs 2013 og búið var að stofna til skuldbindinga, svo sem með samningum við verktaka, þegar ljóst var að forsendur um fjármögnun fjárfestingaráætlunar voru ekki lengur til staðar.“ Þær voru ekki lengur til staðar vegna breytinga stjórnarflokkanna á veiðileyfagjaldinu, gistináttaskattinum o.s.frv. Virðulegi forseti. Hér kemur það bersýnilega fram, sem mér finnst að eigi að þakka fyrir, að það var leitað leiða til að skera niður framkvæmdir eins og við Norðfjarðargöng sem stjórnarflokkarnir hefðu gert ef síðasta ríkisstjórn hefði ekki komið því þannig fyrir að þetta var boðið út vel fyrir kosningar, tilboð opnuð, farið yfir samninga og skrifað undir. 

Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir að gefa okkur þingmönnum tækifæri til að ræða hér nokkuð ítarlega um fjáraukalagafrumvarpið enda um mikla almannahagsmuni að ræða og mikla fjármuni sem verið er að ráðstafa. Ég verð nú að segja að ég sakna þess að sjá ekki einn einasta stjórnarliða hér í salnum. Ég skil ekki að nokkur bragur sé á því að í þingsalnum á þessu 

Virðulegur forseti. Full ástæða er til að vekja máls á því að hér er hvorki formaður né varaformaður fjárlaganefndar sem er nefndin sem ber málið uppi. Það kemur kannski ekki á óvart í ljósi þess að menn hafa þurft að funda mikið í dag. Ærin tilefni hafa verið til þess, bæði fjölmiðlaumfjöllun og ýmsar uppákomur og ítrekaðar hreyfingar á tölum í beinni útsendingu, menn þurfa væntanlega að ráða ráðum sínum. Ég spyr eins og hv. þm. Helgi Hjörvar: Hvað hyggst forseti halda þessum fundi hér lengi áfram? Nú er klukkan að ganga tólf á þessum drottins degi. Um leið spyr ég: Hvar er formaður fjárlaganefndar? Ætlar hann að vera viðstaddur umræðuna?

Forseti getur upplýst að áætlað er að þingfundur standi ekki lengur en til miðnættis. Forseta er ekki kunnugt um hvar hv. formaður fjárlaganefndar er staddur þessa stundina, en það er hægt að grafast fyrir um það.

Virðulegi forseti. Ég verð nú að taka undir með þingmönnum sem hafa gert að umtalsefni fjarveru formanns og varaformanns fjárlaganefndar. Ég verð líka að segja að ég deili ekki þeim jólaanda sem fram kom í máli hv. þm. Helga Hjörvars þar sem hann taldi það ekkert ámælisvert að hvorki sæist til forsætisráðherra né fjármálaráðherra í þingsal við umræðu um fjáraukalög. Það hafa nú ekki verið slímusetur af hálfu þeirra manna í þingsölum nú í haust. Ég vorkenni þeim ekki að sitja yfir umræðum um mál sem eru stjórnarmál og skipta miklu um fjárhag ríkisins; mál sem fela í sér margháttaðar pólitískar breytingar frá samþykktum fjárlögum fyrir yfirstandandi ár og full ástæða er til að fara fram á að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna fylgi úr hlaði og verji. Þó svo að hin almenna regla sé sú að við 2. umr. séu mál komin á forræði þingsins er auðvitað um sérstakt mál að ræða hér og eðlilegt að kalla eftir því að pólitísk leiðsögn sé á staðnum.

Virðulegi forseti. Það sem kemur í hug manns, þegar maður hlýðir á orð hv. þingmanna, sem hér hafa rætt um fundarstjórn forseta, er hversu klént þetta allt saman er. Ég held það sé mikil bjartsýni af virðulegum forseta að áætla að hægt sé að taka fyrir fjáraukalög, að hægt sé að taka fyrir tekjuöflun og að hægt sé að taka fyrir 2. umr. fjárlaga allt í einni og sömu vikunni eins og upprunalegar áætlanir gerðu ráð fyrir. Það liggur fyrir að fjárlögum hefur seinkað í vinnslu. Það liggur líka fyrir að frumvarp til fjáraukalaga kom seint fram. Það hvarflar að manni, eftir að hafa fylgst með umræðunni í dag, að nauðsynlegt sé að skoða nákvæmlega hvernig eigi að skipuleggja þingstörf fram að áramótum svo að hv. þingmenn geti betur áttað sig á því og skipulagt sig í því hvernig umræðum á eftir að vinda fram hér. Í ljósi þess að langt er liðið á kvöld tel ég ekki vanþörf á að það verði tekið til umræðu eftir því sem þessari viku vindur fram.

Herra forseti. Ég held það sé hárrétt, sem komið hefur fram hjá ýmsum þingmönnum í þessari umræðu um fundarstjórn forseta, að það sé fullkomlega eðlilegt að menn velti fyrir sér hvar forusta ríkisstjórnarinnar í fjárlaganefnd sé stödd í þessari umræðu. Einhverjir hafa haft orð á því að eðlilegt væri að kalla eftir ráðherrum eins og hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, en ég vil líka vekja máls á því, vegna þess að það hefur komið fram í umræðunni hér, að tilefni væri til að óska eftir viðveru ýmissa annarra ráðherra. Ég ætla að nefna sem dæmi hæstv. félags- og húsnæðisráðherra sem í umræðum fyrir ekki alls löngu vakti máls á því að hún vildi reyna að tryggja að atvinnuleitendur fengju desemberuppbót, en í fjáraukalagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir að komið verði til móts við það. Ég hefði viljað að hæstv. félagsmálaráðherra skýrði það. Ég hefði líka talið að hæstv. menntamálaráðherra þyrfti að vera hér til að skýra út áform sín um styttingu náms til stúdentsprófs sem á að fara einhverjar krókaleiðir í gegnum fjáraukalagafrumvarpið sem meira að segja meiri hluti fjárlaganefndar 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum fundarstjórn forseta, sem mér finnst vera með afbrigðum góð það sem af er. En ég vil líka eins og aðrir vekja athygli á því að mér finnst mjög slæmt að hæstv. ráðherrar hafi ekki séð ástæðu til að fylgjast með þessum umræðum og vera hér í salnum í dag og í kvöld. Ég held að full ástæða sé til þess, eins og komið var inn á, að fá hæstv. húsnæðismálaráðherra, félagsmálaráðherra, hingað til að fjalla um og hlýða á umræður um út af hverju í ósköpunum ekki er desemberuppbót fyrir atvinnuleitendur. Ég tek líka undir það sem snýr að menntamálaráðherra sem virðist ætla með annarri hendinni að gjörbreyta og stytta nám til stúdentsprófs - það er greinilega eitthvað sem er ekki að fara rétta leið í gegnum sali Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að koma hér upp aftur vegna þess að það er auðvitað svo, og rétt hjá þingmönnum, að það geta líka verið þannig aðstæður að fullkomlega eðlilegt sé að ýmsir aðrir þingmenn séu viðstaddir umræðu um fjárauka. Það á til dæmis sérstaklega við í þeim þætti sem ég hafði ætlað að helga meginmál minnar ræðu, sem því miður úr því sem komið er eru ekki líkur á að komist að í kvöld, sem eru furðulegir leikir hæstv. menntamálaráðherra með fé sem ætlað var til að koma með úrlausn fyrir atvinnulaus ungmenni, fé sem við börðumst fyrir að koma til ungmenna sem höfðu enga von og enga leið um framgang í menntakerfinu. Það á að taka þá peninga upp á hundruð milljóna og setja í einhver ákveðin gæluverkefni ráðherrans. Þetta er falið inn í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar. Meiri hlutinn sér meira að 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé rétt sem hefur komið hér fram að ég hafi í upphafsorðum mínum verið allt of eftirlátur við stjórnarmeirihlutann, kannski í anda jólanna, með því að kalla ekki sérstaklega eftir því að ráðherrar væru við umræðuna. Auðvitað eru ríkar efnisástæður til þess að ýmsir fagráðherrar og ekki síst formenn stjórnarflokkanna séu við umræðuna. Ég vil undirstrika að að það er algert lágmark, virðulegur forseti. Ég vona að forseti hafi gert ráðstafanir til þess að stjórnarmeirihlutinn í nefndinni sem leggur fram þær breytingartillögur, eða eigum við að kalla það getgátur orðið hér í þinginu, sem meiri hlutinn kynnir við þessa umræðu, sé við umræðuna. Ég sakna enn sérstaklega úr þeirra hópi bæði formanns fjárlaganefndar og varaformanns fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, sem er ekki vanur að láta sig vanta við pólitískar umræður í þessum sal.

Virðulegi forseti. Ég tel að rétt sé að geta þess í þessu samhengi, vegna þess að í raun og veru eru að gerast mjög sérkennilegir hlutir eins og nokkrir þingmenn hafa nefnt, að svo virðist sem breytingartillögur alls meiri hluta fjárlaganefndar við fjáraukalagafrumvarp ríkisstjórnarinnar séu orðnar stefnumörkunarskjal í menntamálum af því að þar eru boðaðar aðgerðir í framhaldsskólum sem lúta að sérstökum skipulagsbreytingum til að stytta námstíma til stúdentsprófs. Ég vil geta þess að mér finnst full ástæða til að kanna möguleikann á því að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sé hér á staðnum til þess að gera grein fyrir stefnu sinni í þeim málum. Minnihlutafulltrúar í hv. allsherjar- og menntamálanefnd hafa óskað eftir því að ráðherrann komi á fund nefndarinnar og geri grein fyrir forsendum og bakgrunni þeirrar stefnu sem hann hyggst innleiða með þessum mjög svo undarlegu krókaleiðum.

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan og byrjaði ræðu mína á því að í þau skipti sem ég hef komið inn hér sem varaþingmaður og tekið þátt í eða setið undir umræðum um fjárlög, fjáraukalög o.s.frv. hefur gjarnan þurrkast úr salnum og oft aðeins örfáir sem sitja inni og þá ósjaldan fjárlaganefndarmenn. Það hefur svolítið vantað upp á í dag að hér hafi setið fjárlaganefndarmenn, það hafa verið stöku skipti á stangli og í stutta stund. Ég man þegar þeir sem núna sitja ríkisstjórnarmegin við borðið kölluðu ítrekað eftir því að þetta fólk væri í salnum ef það brá sér frá. Það ætti því væntanlega ekki að koma þeim á óvart að við gerum kröfu um að þeir mæti óskum okkar um að sitja hér, hlusta á og 

Virðulegi forseti. Það er margt sem hægt er að ræða í kringum og um þetta frumvarp til fjáraukalaga. - Virðulegi forseti. Það má gjarnan leiðrétta klukkuna hjá mér.

Forseti skal sjá til þess að svo verði gert.

Virðulegi forseti. Já, það er margt sem hægt er að ræða um þetta frumvarp. Eins og ég nefndi áðan þegar fundarstjórn forseta var til umræðu er auðvitað bagalegt hversu seint frumvarpið kemur fram sem gerir að verkum að umræðan hér er á nokkrum hlaupum og kannski gefst ekki nægur tími til þess að ræða ýmsa liði sem þó er full ástæða til að ræða. Það sem mig langar að ræða sérstaklega er það sem ég kom lítillega að áðan í andsvari og lýtur að því hlutverki fjáraukalaga að koma til móts við ófyrirsjáanlega hluti að einhverju leyti, nýja hluti sem metnir eru svo brýnir að taka verði á þeim með einhverjum hætti í fjáraukalögum. Ég tek það fram að mér finnst þróunin hafa verið í rétta átt í þessum málum undanfarin ár, þ.e. það hafi dregið heldur úr umfangi tillagna í fjáraukalögum. En það eru nokkrir hlutir sem ég tel mikilvægt að fá skýringar við og ástæða er til að ræða. Sá fyrsti er liður í frumvarpinu sjálfu og kallast Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. Stórt nafn á lið. Bent er á þennan lið í nefndaráliti minni hlutans. Við sem vorum hér á síðasta kjörtímabili munum mætavel að unnin var gríðarleg vinna í tengslum við græna hagkerfið. Þar var að störfum nefnd sem gerði ítarlegar skýrslur um það hvernig við gætum byggt upp grænna hagkerfi á Íslandi. Þetta er auðvitað ekki séríslensk hugmynd, heldur er eitthvað sem hefur verið til umræðu í nánast öllum löndum Evrópu. Við sem höfum tekið þátt í norrænu samstarfi vitum að þar hefur ofuráhersla verið lögð á það sem hefur verið kallað grænn vöxtur, grænt hagkerfi og er lykilatriði í því hvernig við ætlum að byggja upp atvinnulíf á tímum þar sem við gerum okkur grein fyrir því að náttúrulegar auðlindir eru takmarkaðar. Því skiptir verðmætasköpun úr því sem unnið er með svo gríðarmiklu máli. Í frumvarpinu sjálfu er sem sagt lagt til að þeir fjármunir sem ætlaðir voru í græna hagkerfið falli niður. Það er liður sem heitir Græna hagkerfið, ýmis verkefni. Þar er bent á það sem alls staðar er vísað í í fjárlaga- og fjáraukalagavinnu núverandi ríkisstjórnar, að þetta hafi átt að fjármagna með tekjum sem áttu að standa undir fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar. Ég ætla ekki að nota mínar dýrmætu mínútur hér í að diskútera þá tekjuöflun sem ég tel að núverandi ríkisstjórn hafi afsalað almenningi, til að mynda með því að lækka sérstakt veiðigjald. Við erum búin að ræða það oft og eigum eftir að ræða það oft. Ég ætla ekki að nota tímann í það hér. Það sem mér finnst hins vegar sérstakt er að þessi liður fellur niður eins og svo margir aðrir og síðan er tekinn upp þessi nýi liður sem ég nefndi áðan, Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. Á þennan nýja fjárlagalið er sótt um 165,5 millj. kr. til verkefna sem, eins og segir í frumvarpinu, með leyfi forseta, „tengjast græna hagkerfinu og verkefnum um vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl.“ Þegar lesið er í liðinn er gert ráð fyrir því að Þjóðminjasafn Íslands og Minjastofnun Íslands, en þessar stofnanir voru fluttar yfir á árinu til forsætisráðuneytis, fái sérstaka aukafjárveitingu, annars vegar til geymslumála og hins vegar til nýrra verkefna. Nú þekki ég ágætlega til þessara stofnana sem áður heyrðu undir mennta- og menningarmálaráðuneytið og ég vil segja strax að ég dreg enga dul á það að þessar stofnanir geta vel nýtt þessa fjármuni. Það hefur verið brýnt að taka á geymslumálum Þjóðminjasafnsins vegna þess að þó að safnið hafi ágætar geymslur í Vesturvör glímir það eins og auðvitað fleiri söfn við gríðarlegt magn minja sem þarf að geyma með viðunandi hætti og það skiptir máli að taka á því. Minjastofnun er hér lögð til 70 millj. kr. aukafjárveiting. Hún er sameinuð stofnun Fornleifaverndar ríkisins annars vegar og húsafriðunarnefndar hins vegar. Það er alveg ljóst að þegar Fornleifavernd ríkisins var sett á laggirnar var farið af stað af vanefnum. Ég held að þegar við lítum þau rúm tíu ár aftur í tímann sem stofnunin hefur verið starfandi megi sjá að hún hefði þurft meira fjármagn til þess að geta sinnt þeim verkefnum sem við ætlumst til að hún sinni, sem eru um land allt. Þar hefur verið vandi, ég dreg enga fjöður yfir það, til að mynda í því að annast minjavörslu. Síðan stendur hér um þennan ágæta lið að líka sé ráðgert að veita fé til brýnna húsafriðunarverkefna. Við erum hins vegar með húsafriðunarsjóð sem á að annast brýn húsafriðunarverkefni, bara svo allir átti sig á því. Það eru fjármunir til. Þeir eru í sérstökum sjóði sem lýtur faglega skipaðri stjórn. Því finnst mér sérkennilegt að hér sé verið að taka lið og kalla hann græna hagkerfið og alls konar annað og þar er í raun og veru verið að veita menningarstofnunum aukafjárveitingar til að sinna verkefnum sínum, annars vegar til menningarstofnana sem ég tek undir að geta svo sannarlega nýtt þessa fjármuni og hins vegar að setja einhvern pott til forsætisráðuneytisins í brýn húsafriðunarverkefni sem samt er ekki hluti af lögbundnum húsafriðunarsjóði. Ég sé raunar ekkert um grænt hagkerfi í lýsingunni á þessum lið. Það kann að vera að það komi fram, þetta kemur hið minnsta fram í nefndaráliti minni hlutans, ég sé ekki neina athugasemd gerða við þetta í nefndaráliti meiri hlutans, en ég velti því fyrir mér hvort hv. fjárlaganefnd hafi ekki fjallað um það hvort eðlilegra hefði verið í þessu tilfelli að fella hreinlega niður liðinn Græna hagkerfið og leggja til, og hafa það upp á borðum, aukafjárveitingar til þessara tveggja stofnana í staðinn fyrir að ríkisstjórnin geri það að tillögu sinni að leggja niður liðinn Græna hagkerfið, stofni annan lið sem heiti Græna hagkerfið og alls konar og þar sé ekki einni krónu veitt í græna hagkerfið en aukafjárveitingar settar í ríkisstofnanir. Eins og ég hef margítrekað tel ég þessar stofnanir svo sannarlega þurfa á þessum fjármunum að halda. En þetta vekur auðvitað spurningar um málaflokkinn og við ræddum það á sumarþingi þegar við fjölluðum um stöðu þjóðmenningar og menningarmála almennt í stjórnskipaninni. Eins og okkur rekur minni til var þessi málaflokkur, þjóðmenning, færður frá mennta- og menningarmálaráðuneyti yfir til forsætisráðuneytis. Fyrir því voru í sjálfu sér aldrei færð nein rök. Það kom fram ágætlega í sérstakri umræðu sem ég átti við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þar sem ég innti hann sérstaklega eftir því hvaða skilgreining á hugtakinu þjóðmenning hefði legið til grundvallar verkefnaflutningnum. Þetta var góð og málefnaleg umræða og hæstv. menntamálaráðherra, svo ég vitni til hans, með leyfi forseta, benti á að það væri hreinlega „of flókið mál“ að skilgreina þjóðmenningu, þetta hefði meira snúið að verkaskiptingu ráðherra sem hefði verið rædd í stjórnarmyndunarviðræðum. Síðan kom á daginn þegar forsetaúrskurðurinn var endurskoðaður að stofnanir sem fyrst voru fluttar yfir til forsætisráðuneytis, stofnanir á borð við Árnastofnun, fluttust svo til baka til mennta- og menningarmálaráðuneytis. Það vekur upp spurningar sem mér finnst áhugavert að velta upp af því hér erum við með frumvarp til fjáraukalaga og við erum að fást við það að forsætisráðuneytið er að taka á vanda stofnana sem hafa verið færðar undir ráðuneytið. Þá vil ég segja þetta: Ég er fylgjandi þeim sveigjanleika sem er í nýjum lögum um Stjórnarráðið. Reyndar voru margir í núverandi ríkisstjórn alfarið á móti þeim sveigjanleika og á móti þeim lögum. Gott og vel, ég er fylgjandi honum. Ég tel eðlilegt að við lítum til að mynda til Norðurlanda sem við berum okkur gjarnan saman við, Stjórnarráðið eigi að vera sveigjanlegt og það eigi að vera hægt að færa verkefni til án þess að það sé mikið mál. En þá þurfum við líka að byggja inn í okkar fjárlagavinnu og í fjáraukalagavinnu hvernig það er gert. Þegar þessi verkefni voru flutt yfir kom fram að það væri gert á þeim forsendum að hugur ríkisstjórnarinnar væri að leggja sérstaka áherslu á þjóðmenningu. Þegar forsetaúrskurðurinn lá fyrir og honum hafði verið breytt og stofnanir fluttar fram og til baka áttuðum okkur á því að það var einmitt þetta sem forsætisráðuneytið vildi leggja sérstaka áherslu á. Gott og vel. Við getum farið í alls konar teorískar spurningar um það hvaða skilgreiningar liggja til grundvallar. En í þessari umræðu skiptir máli að spyrja: Af hverju leggur forsætisráðuneytið ekki bara til aukafjárrveitingar til þessara stofnana og segir: Það er mikilvægt af því við viljum leggja sérstaka áherslu á þjóðmenningu? Af hverju að fara í þennan feluleik, skella þessum stofnunum undir einhvern lið sem á ekkert skylt við þær og segja það bara hreint út ef ekki á að setja neitt meira í græna hagkerfið? Það er spurning sem ég fæ ekki séð að hafi verið svarað. Ég sé að minni hlutinn gerir hins vegar athugasemdir við þetta í nefndaráliti sínu. Hann bendir á að sá hluti liðarins sem snertir ekki þessar tvær stofnanir sé 15,5 milljónir og hann lúti, með leyfi forseta, „væntanlegu frumvarpi um verndarsvæði í byggð þar sem gert er ráð fyrir ráðningu sérfræðings og ráðgjafa til að sinna þessum verkefnum.“ Ég man ekki eftir því að hafa séð fjárveitingar sem eiga að standa undir væntanlegum frumvörpum. Ég veit ekki betur en hér séu smíðuð frumvörp, þeim fylgi kostnaðarmat og þeim fylgi fjárveitingar. Þannig að ég hlýt að gera athugasemd við þessi vinnubrögð sem mér finnst því miður bera því vitni að þessi ákvörðun um verkaskiptinguna, svo ég vitni aftur í hæstv. menntamálaráðherra, „fór fyrst og síðast fram í stjórnarmyndunarviðræðum“. Þar var ekki verið að leita endilega álits fagmanna eða leita eftir samráði. Gott og vel. Svona finnst mér ekki eiga að standa að flutningi verkefna þótt ég sé almennt fylgjandi því að hægt sé að flytja þau til. Þegar fjárveitingar flytjast til finnst mér svo sannarlega ekki að það eigi að gerast með þessum hætti. Ég gæti talað lengi um þetta mál enda mikil áhugakona um þjóðmenningu, en ég ætla ekki að gera það. Ég segi bara að mér finnst okkur gert erfitt fyrir sem viljum styðja við þessar stofnanir. Okkur er gert mjög erfitt fyrir þegar tillagan er lögð fram með þessum hætti því mér finnst hún hreinlega dálítið subbuleg. Ef við viljum almennileg vinnubrögð í fjárlagavinnu og fjáraukalagavinnu þá er þetta dæmi um subbuskap í vinnubrögðum. Önnur tillaga sem hér kemur fram í breytingartillögunum, ekki í sjálfu frumvarpinu, er einkennileg. Þar er verið að sameina 300 millj. kr. fjárveitingar af öðrum liðum sem heyra undir menntamálaráðuneyti, þ.e. liði sem hafa snúist um nýja aðalnámskrá, nýja menntastefnu, framhaldsfræðslu og fleira. Þetta vekur furðu mína. Í skýringum með tillögunni er vitnað í minnisblað frá menntamálaráðuneytinu þar sem kemur fram, með leyfi forseta: „Annars vegar þurfi að halda áfram innleiðingu laga og nýrrar aðalnámskrár þar sem áhersla sé lögð á styttingu náms, læsi og annan vanda sem við skólanum blasi. Hins vegar þurfi að leita leiða til að ná jafnvægi í rekstri skólanna og auka skilvirkni kerfisins.“ Þetta er nú vægast sagt víð skilgreining á því verkefni sem er fram undan, þó að vafalaust sé margt hægt að gera í öllu þessu. Þarna kemur fram að verið sé að vinna að stefnumótun og unnið sé að gerð hvítbókar. Það hefur margoft komið fram að verið sé að vinna að henni. En er rétt að við séum í fjáraukalögum að leggja saman aðra liði í óskilgreinda stefnu sem kemur bara hér fram í texta meiri hlutans? Það kemur fram í texta meiri hlutans að þessi stefna sé í mótun. Það er þegar búið að ákveða fjármagn í þetta og þeir eru teknir af öðrum liðum. Nú ætla ég alls ekki að gerast dómari í því hvað kemur út úr þessari stefnumótun og vafalaust kemur þar margt gott fram, en þetta er líka til marks um það sem ég kalla ákveðinn subbuskap í vinnubrögðum. Þarna er verið að taka saman ónýttar fjárheimildir, skella þeim í einn lið til að nýta þær á þessu ári. Til hvers? Til að þurfa ekki að gera nýja tillögu í fjárlögum um fjármuni til að fylgja þessum verkefnum eftir á næsta ári. Þannig horfir það við mér því ef stefnumótunin liggur ekki fyrir og hvítbókin hefur ekki verð kynnt, hvað ætlar hæstv. menntamálaráðherra að gera við 300 millj. kr. til að fylgja henni eftir á þessu ári, árinu 2013? Hvers konar vinnubrögð eru þetta, virðulegi forseti? Ég er fylgjandi auknum fjármunum í menntakerfið en ég vil vita í hvað þeir eiga að nýtast. Ég vil að hæstv. ráðherra komi hérna og lýsi stefnunni og segi: Þetta er mín stefna, þess vegna óska ég eftir 300 millj. kr. til þess að fylgja henni eftir. Þá vil ég geta tekið upplýsta ákvörðun um það hvort ég ætla að styðja hæstv. ráðherrann eða ekki. Ég vil ekki fá þetta í fjáraukalagafrumvarpi sem er lagt fram nánast í gær, í lok nóvembermánaðar, og síðan kemur það í breytingartillögu við frumvarpið að við séum að taka allt aðra liði, skella þeim í einn til þess að fylgja eftir stefnumótun sem ekki hefur verið unnin. Því þessa fjármuni væntanlega á að nota á þessu ári. Hver er þá ætlunin? Ætlar hæstv. ráðherra og ráðuneytið að geyma fjármunina fram á næsta ár en ekki fella heimildina niður til þess að nota þá til að innleiða stefnu sem enn hefur ekki verið mótuð? Virðulegi forseti. Þetta vekur spurningar af því að ég veit að í stjórnarliðinu eru margir áhugamenn um bætt vinnubrögð við fjárlagagerð, það veit ég eftir að hafa unnið með mörgum þessara ágætu hv. þingmanna á undanförnum fjórum árum. Oft náðust á síðasta kjörtímabili mjög góðar og uppbyggilegar umræður um það. Vafalaust hafa mörg mistök verið gerð á liðnum árum og áratugum í því hvernig við færum hluti til bókar í fjárlögum, hvernig tillögur eru settar fram. Það þýðir hins vegar ekki alltaf að vera að horfa til baka. Það þýðir ekki að vera alltaf að segja: Þetta var nú gert einu sinni og þar var einhver sem þú þekktir sem stóð að því og þess vegna ætlum við að gera þetta rosalega illa líka. Sá málflutningur gengur bara ekki upp, virðulegi forseti. Þess vegna segi ég: Við viljum ekki sjá svona sjúskuð vinnubrögð. Ef þetta snýst um að það megi ekki auka útgjöldin í fjárlagafrumvarpinu út af markmiðinu um hallalaus fjárlög þá er bara eins gott að segja það upphátt. Þá finnst mér eins gott að stjórnarmeirihlutinn segi upphátt: Nei, við ætlum að svindla aðeins, við ætlum að taka liði saman til þess að koma betur út á blaði. Ef það eru einhverjar aðrar skýringar á þessu væri gott að heyra þær. Því miður lítur þetta nefnilega svona út. Því miður lítur það þannig út að hæstv. ráðherrann hafi kannski reynt að fá fjármagn við fjárlagagerðina til að vinna að stefnunni og honum hafi verið sagt: Nei, þú verður að skítamixa þetta. Því miður lítur það þannig út, virðulegi forseti. Mér finnst það leiðinlegt. Mér finnst það ekki góð vinnubrögð. Það er umhugsunarefni. Þetta eru bara nokkrar spurningar og lúta fyrst og fremst að vinnulagi. Að lokum vil ég hins vegar gera að umtalsefni lið sem ég nefndi áðan og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans þar sem bent er á samþykkt fyrri ríkisstjórnar um að leggja fé til Landspítalans vegna óvæntra atburða sem urðu þar á þessu ári. Svo ég vitni í nefndarálit minni hlutans, með leyfi forseta: „Óvenjuskæðir faraldrar gengu yfir á sama tíma: inflúensa, nóró-sýkingar og RSV-sýkingar. Dagar sem hafa þurfti sjúklinga í einangrun voru ríflega tvöfalt fleiri en í meðalári. Starfsfólk spítalans veiktist einnig og voru veikindaforföll þess 30% tíðari en ársmeðaltal 2012.“ Virðulegi forseti. Ég hlýt að spyrja: Hvað veldur því að samþykkt fyrri ríkisstjórnar - í ljósi þess að hér eru inni samþykktir frá fyrri ríkisstjórn, jafnlaunaátakið er nærtækt dæmi - gengur ekki í gegn og það er minni hlutinn sem leggur fram þessa tillögu? Ég trúi ekki öðru en að hún verði samþykkt, tillaga minni hlutans um að bæta Landspítalanum upp það sem óneitanlega hljóta að teljast ófyrirsjáanlegir eða ófyrirséðir atburðir. Við höfum mikið rætt um stöðu Landspítalans og að sjálfsögðu viljum við helst að staða hans sé þannig að hann geti tekist á við slíkar aðstæður. Ég ætla heldur ekki að fara að kafa ofan í fortíðina og þann halla sem Landspítalinn var því miður með fyrir hrun og þær erfiðu aðstæður sem hafa þar verið í raun og veru allt frá aldamótum. En ég held að hv. þingmenn hljóti að sameinast um að það sé eðlilegt að fylgja þessari samþykkt fyrri ríkisstjórnar enda tel ég að annað væri töluverð breyting á því hvernig við meðhöndlum þær. Það er auðvitað mjög einkennilegt ef við lítum svo á að þær samþykktir sem gerðar eru á kosningaári séu ómark og komi ekki til framkvæmda. Á sama hátt og ég tel eðlilegt að við gerum þá kröfu til ríkisstjórna sem sitja á kosningavetri að þær fari ekki hamförum í fjárútlátum eða útgjaldatillögum hljótum við líka um leið að ætlast til þess að það sem þar er samþykkt standi. Virðulegi forseti. Ég reikna með því að þessi tillaga komi til atkvæða. Vonandi þegar umræðunni vindur fram fæ ég einhver svör við vangaveltum og spurningum þeim sem ég hef sett fram, annars vegar um þennan lið á sviði menntamálaráðuneytisins og síðan skilgreininguna á græna hagkerfinu og alls konar.

Virðulegi forseti. Það er í fyrsta lagi dálítið undarlegt að hér er efnisrík ræða með mörgum athugasemdum og enginn fjárlaganefndarmaður til að bregðast við henni.  Þar sem það er ekki gert ætla ég að inna hv. þingmann eftir tvennu í hennar máli. Annað er þetta atriði sem hún rakti um skítamixið sem hún kallaði svo og maður veltir fyrir sér hvernig standi á þegar verið er að grauta saman ólíkum fjárheimildum innan fjárlagaheimilda menntamálaráðuneytisins undir því yfirskini að þetta séu fjárheimildir úr átakinu Nám er vinnandi vegur og það sé ekki þörf fyrir þær. Ég spyr hv. þingmann vegna þess að hún var hæstv. menntamálaráðherra til skamms tíma: Varð hún vör við það að ekki væri spurn eftir þessum fjárheimildum? Það er ekki mín upplifun af þeirri miklu þörf sem var í kerfinu fyrir sérstök námsúrræði fyrir ungt, atvinnulaust fólk. Þá skiptir líka máli með hvaða hætti menn nálgast verkefnið, hvort þeir bjóði fram þessa fjármuni og reyni að laða fram frumkvæði í skólunum til að þeir verði nýttir. Hitt er svo athyglisvert að hinn ágæti meiri hluti fjárlaganefndar, sem sér ekki ástæðu til að sitja hér með okkur í kvöld og fylgja verkum sínum úr hlaði, segir beinlínis: Meiri hlutinn átelur þessi vinnubrögð ráðherrans og bendir á að réttara sé að ónýttar heimildir falli niður og ráðherra geri þá nýjar tillögur um útgjöld. Skítamixið er greinilega ekki með vilja meiri hlutans þó að hann telji sér samt sæma að bera sullumbullið á borð 

Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er rétt að það var auðvitað gríðarleg eftirspurn eftir átakinu Nám er vinnandi vegur. Við hv. þingmaður unnum saman að því að koma þessu átaki á koppinn og þegar atvinnuleysi jókst hér mjög eftir kreppu, ekki síst á meðal ungs fólks, lenti ungt fólk í vandræðum með að komast í nám því að kerfið var hreinlega ekki sniðið þannig til að fólk ætti aðgang að námi. Því var farið í mikla vinnu Vinnumálastofnunar, þáverandi félagsmálaráðuneytis og hæstv. félagsmálaráðherra, sem þá var hv. þm. Árni Páll Árnason, og menntamálaráðuneytis til að greiða fyrir þessum leiðum, tryggja framfærslu þessara ungmenna og bjóða þeim nám við hæfi. Auðvitað hefur eftirspurnin minnkað eftir því sem frá kreppu hefur liðið. Við getum verið ánægð með að það hefur náðst gríðarlegur árangur. Það var ánægja með átakið, það var áhugavert að sjá að brottfall ungmenna sem sóttu nám í gegnum þetta átak var mjög lítið. Það var mjög ánægjulegt. Hins vegar tel ég rétt að benda hv. þingmanni á að það var bara hluti þessa átaks. Annar hluti þess sem unninn var með aðilum vinnumarkaðarins í mjög góðu samráði og sátt var að efla námsframboð, ekki síst á sviði iðnnáms og verknáms hvers konar sem hv. þingmenn ræða nú hér reglulega um að sé mjög mikilvægt að gera eitthvað í. Það var settur á laggirnar sérstakur starfsmenntasjóður með fjármunum úr þessu átaki, sú staða er auðvitað enn þá nákvæmlega jafn aðkallandi. Þó að sem betur fer hafi atvinnuástand batnað þannig að eftirspurn er minni eftir sjálfum námsplássunum voru þessir fjármunir nýttir í þetta í góðu samráði við aðila atvinnulífsins sem hafa háð baráttu fyrir því að eflt verði hér starfs- og verknám. Hvernig nákvæmlega á að koma til móts við það veit ég ekki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni skýringarnar. Ef við gefum okkur það að skýringar ráðuneytisins haldi, um að 240 milljónir af þessum átakspeningum séu ekki að renna út, vaknar spurningin: Hvernig er þeim best varið út frá markmiðinu um að auka námsframboð fyrir ungt fólk sem á erfitt með að fóta sig á vinnumarkaði? Þá kemur aftur að því að þessi ríkisstjórn heggur alls staðar á sama tíma. Í fjárlagatillögum að öðru leyti er gert ráð fyrir að leggja af öll vinnumarkaðsverkefni fyrir ungt fólk, öll, það er verið að slátra þeim öllum. Peningar úr Atvinnuleysistryggingasjóði inn í þessi verkefni fara ekki inn í þau. Nýi starfsmenntasjóðurinn sem hv. þingmaður nefndi, upp á 300 milljónir, er sleginn af í fjárlögum fyrir næsta ár. Skilaboð þessarar ríkisstjórnar til þess unga fólks sem er enn að reyna að fóta sig á vinnumarkaði eftir að hafa verið fórnarlamb brottfalls, eftir að hafa farið út á vinnumarkaðinn á góðærisárunum fyrir hrun og hefur ekki komist aftur í vinnu og á ekki að fá að komast inn í skólana, er að það eigi til langframa að vera læst úti. Mér finnst gríðarlega dapurlegt að ekki skuli vera nokkur félagslegur skilningur hjá ríkisstjórnarmeirihlutanum á þessum alvarlega vanda, á þeirri stöðu að framhaldsmenntun er miklu minni hér en í öllum nágrannalöndunum og að við erum búin að glíma við það af veikum mætti í mikilli kreppu og að sjá menn láta sér detta í hug að klippa á alla þá vaxtarbrodda akkúrat núna finnst mér algerlega óskiljanlegt.

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað stór umræða sem þyrfti að eiga sérstaklega á vettvangi Alþingis. Ég vil bara nefna út frá orðum hv. þingmanns að þarna er verið að taka saman þessa liði úr Nám er vinnandi vegur sem og að taka inn í þetta innleiðingu námskrár og framkvæmd nýrrar skólastefnu, sameina þetta fyrir utan liðinn um framhaldsfræðsluna. Þarna er verið að taka saman mjög ólíka liði. Eins og ég segi hef ég sterkar skoðanir á stefnumótuninni og finnst til að mynda umhugsunarefni að þarna er líka verið að taka inn fræðsluverkefni sem ætlað var að efla læsi, nokkuð sem hefur verið algjörlega þverpólitísk samstaða um, vinna sem byrjaði fyrir mína tíð í menntamálaráðuneytinu og ég hélt áfram með. Sá liður er tekinn inn í þetta líka. Við getum tekið umræðu um menntapólitíkina í þessu. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er óþægilegt að vita í raun og veru ekki hver hún er þegar við höfum eytt umtalsverðum tíma í að ræða nákvæmlega hvernig við getum eflt starfsnám og iðnnám. Það hefur verið efnt til gríðarlegs samráðs við atvinnulífið og skólana um nákvæmlega þau mál. Það hefur verið mikil gróska, gríðarlegur fjöldi nýrra námsbrauta, allt í takt við þá vinnu sem til að mynda OECD hefur unnið með okkur þar sem verið er að greina niður ástæðurnar fyrir brottfalli og hvernig koma megi til móts við ungmenni. Liður í því er námsframboðið. Allt hefur þetta verið, getum við sagt, hluti af sama pakkanum. Ég mundi vilja umræðu sem væri ekki hér á tólfta tímanum, að nálgast miðnætti, þar sem við gætum átt almennilega umræðu við hæstv. ráðherra um þessa stefnubreytingu. Kannski þurfum við bara að fá sérstaka umræðu um það áður en fjáraukalagafrumvarpið verður samþykkt. Ég geri athugasemd hér í þessari umræðu við vinnubrögðin þar sem meira að segja segir beinlínis í skýringum við einstakar breytingartillögur í fjáraukalagafrumvarpi fyrir árið 2013 að meginhluti útgjaldanna falli til á næsta ári. Mér er þetta óskiljanlegt.

Virðulegur forseti. Ólíkt hv. þm. Árna Páli Árnasyni undrast sá þingmaður sem hér stendur ekki í neinu að meiri hluti fjárlaganefndar sé ekki hér til að verja verk sín. Einkum og sér í lagi eftir lýsingar hv. þingmanns á þeim tillögum sem fylgja í þessum getgátupakka, eins og breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar eru kallaðar í dag, hlýtur maður auðvitað að spyrja hvort hér sé ekki beinlínis verið að ganga gegn eða brjóta gildandi lög. Það hefur verið talað um sullumbull og skítamix, en eru framlög á fjáraukalögum vegna væntanlegra frumvarpa og framlög á fjáraukalögum, sem eiga að vera óhjákvæmileg og ófyrirséð útgjöld á yfirstandandi ári, sem ná til næsta árs ekki augljós brot á fjárreiðulögum ríkisins? Er það ekki einfaldlega skýringin á því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson eru bara ekkert í salnum? Þetta eru einfaldlega tillögur sem ekki samræmast þeim lágmarkskröfum sem verður að gera til meðferðar fjáraukalaga í þinginu. Er ekki nauðsynlegt að málið sé tekið inn í fjárlaganefnd á milli 2. og 3. umr. og kallað eftir áliti annaðhvort lögfræðinganna í þinginu eða helst Ríkisendurskoðunar á því hvort þetta sé í samræmi við gildandi lög í landinu?

Virðulegi forseti. Ég skal svara þessari athugasemd fyrir hönd meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Ég tel fulla ástæðu til að lesa þann kafla sem lýtur að þessu í heild sinni og hefur komið fram, með leyfi forseta: „Lagt er til að ónýttar fjárheimildir, m.a. vegna verkefnisins Nám er vinnandi vegur, falli niður en þess í stað er gerð tillaga um að ráðstafa samsvarandi fjárhæðum til undirbúnings endurskipulagningar, svo sem vegna styttingar náms til stúdentsprófs. Ekki er ætlunin að nýta þær heimildir fyrr en á næsta ári.“ Hér kemur fram, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi áðan: „Meiri hlutinn átelur þessi vinnubrögð og bendir á að réttara sé að ónýttar heimildir falli niður“ - og eins og ég sagði áðan í ræðu minni - „og ráðherrar geri þá nýjar tillögur um útgjöld í samræmi við breytta forgangsröðun þannig að tillögurnar rúmist innan fjárhagsramma hvers árs.“ Svo kemur það merkilega í þessari tilvitnun, með leyfi forseta: „Engu að síður gerir meiri hlutinn ekki breytingar á fyrirkomulaginu að þessu sinni en beinir því til ráðuneyta að taka upp ný vinnubrögð.“ Hv. fjárlaganefnd er væntanlega eftirlitsaðili með framkvæmdarvaldinu. Við setjum lög um það hvernig við skipuleggjum fjárreiður ríkisins og okkur er ætlað að hafa eftirlit með þeim. Það er sérkennilegt ef eftirlitsaðilanum finnst fullnægjandi að í fjáraukalögum sé beinlínis sagt að heimildina eigi ekki að nýta á þessu ári heldur á því næsta, að á sama tíma séum við að vinna fjárlög fyrir næsta ár og meiri hlutinn segi: Ja, okkur finnst þetta dálítið skrýtið. Okkur finnst þetta eiginlega ekki í lagi en við ætlum ekkert að gera í því. Ég fæ ekki trúað því, virðulegi forseti, að hv. þingmenn í stjórnarmeirihlutanum láti nappa sig svona, að segja að þetta sé rangt en ætli samt ekkert að gera í því. Það gengur ekki upp. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og fyrir að lesa úr þessu sérkennilega nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Ég minnist þess satt að segja ekki á mínum ferli í þinginu að hafa heyrt nefnd kveða að orði með þessum hætti, að átelja fram komnar tillögur og telja að þær standist ekki en gera þær samt að sínum. Virðulegur forseti. Ég verð að spyrja: Hvers konar endileysa er eiginlega í gangi? Fjárveitingar á fjáraukalögum fyrir árið 2013 sem eru fjárheimildir fyrir árið 2014? Eru engar reglur í gildi í húsinu lengur? Eru engin lágmarksviðmið um hvað er hægt að bjóða upp á og hvað ekki? Ég verð að ítreka þá spurningu mína til hv. þingmanns hvort ekki sé nauðsynlegt milli umræðna að fá ríkisendurskoðanda að málinu og fara yfir það með nefndinni hvort þessi framgangsmáti sé í samræmi við lög, því að ef fjárlaganefnd Alþingis fylgir ekki fjárreiðulögum ríkisins hver á þá að gera það?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig beinnar spurningar, þ.e. hvort ég telji eðlilegt að málið verði skoðað milli umræðna. Ég held satt að segja eftir að hafa lesið þetta nefndarálit og tillögugreinina að full ástæða sé til þess að hv. fjárlaganefnd taki tillöguna til endurskoðunar milli umræðna, kalli hana jafnvel til baka við atkvæðagreiðslu við lok 2. umr., fari nánar yfir málið milli umræðna. Það væri ekkert óeðlilegt að einhverjir hv. þingmenn í nefndinni óskuðu eftir utanaðkomandi áliti Ríkisendurskoðunar á því hvort þessi framgangsmáti gengi upp þegar í raun og veru er sagt að þarna eigi að nýta heimildir á næsta ári, sérstaklega af því hér erum við um leið að vinna fjárlög. Það er auðvitað eðlilegra, eins og hv. meiri hlutinn segir, að slík heimild komi einfaldlega inn í fjárlagavinnuna. Það er hægur vandi, 2. umr. er eftir og breytingartillögur hafa verið „work in progress“, svo ég sletti aðeins. Þar má vafalaust vinna áfram. Það væri að sjálfsögðu eðlilegur framgangsmáti þannig að ég teldi eðlilegast að hv. fjárlaganefnd færi yfir málið fyrst, yfir það hvort hún sé ekki sammála mér um það mat á málinu.