Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kunnugt er, var vegáætlun samþykkt 2. apríl s.l. fyrir árin 1965–1968. Enda þótt sú skýrsla, sem fram hefur verið lögð, taki flest fram, sem framkvæmdirnar snertir, þykir mér rétt að fara nokkrum orðum um skýrsluna og hugleiða nokkuð ýmislegt, sem snertir vegamálin. Nettótekjur vegasjóðs á árinu námu 263.7 millj. kr. Af framlagi til vegamála á fjárl. ársins 1965 voru dregin frá 20% vegna frestunar á framkvæmdum, samkv. heimild í 22. gr. fjárl. Vegna þess, að það er nú komið fram hjá hv. þm., að vafasamt væri, hvort ríkisstj. hafi haft heimild til þess að fresta framkvæmdum, er rétt að minna á, að í 22. gr. fjárl. er skýlaus heimild til þess að fresta öllum framkvæmdum, sem fé er veitt til á fjárl. 1965. Samkv. þessari heimild var ýmsum framkvæmdum á árinu frestað. Frestunin kom á framkvæmdaliði III-V á vegáætlun og nam 8 millj. 178 þús. kr., framlag til kaupstaða og kauptúna - samkv. vegáætlun VIII, 1 millj. 175 þús. kr., og framlag til tilrauna við vega- og gatnagerð, 47 þús. kr. Upphæðin var því samtals 9 millj. 400 þús., en það eru 20% af 47 millj. kr., sem eru á fjárl. ársins 1965. Rétt þykir að gefa yfirlit yfir það, hvaða framkvæmdir það eru, sem frestað var. Í Reykjaneskjördæmi: Kjósarskarðsvegur; Vesturlandskjördæmi: brú á Örnólfsdalsá; Vestfjarðakjördæmi: brú á Suðurfossá, Svalvogavegur; Norðurl. v.: Heggstaðanesvegur, Þingeyravegur, Reykjabraut, Skagavegur, Kjálkavegur, brú á Svartá hjá Kornsá; Norðurl. e.: Kinnarvegur, Hörgárdalsvegur, Eyjafjarðarbraut, Stafnsvegur, Gilsbakkavegur; Austurl.: brú á Selá, Fagradalsbraut, Dalavegur; Suðurlandskjördæmi: brú á Jökulgili; smábrýr 500 þús., fjallvegir 168 þús. Þetta eru margar upphæðir, en smáar flestar hverjar og nema, eins og áður er sagt, 8 millj. 178 þús. Framkvæmdum var frestað í hverju kjördæmi í réttu hlutfalli við fjárveitingar til kjördæmanna. Vegamálastjóri hafði haft tal af þm. um þessi mál og innt eftir því, hvaða framkvæmdum þeir vildu fresta, ef til þess kæmi. Ýmsir þm. létu álit sitt í ljós, en aðrir vildu ekki hafa bein afskipti af því. Frestun á framkvæmdum var að athuguðu máli ákveðin í samráði við vegamálastjóra. Gert er ráð fyrir, að þeim framkvæmdum, sem frestað var á þessu ári, verði lokið á árinu 1966. Hafa ofantaldar framkvæmdir því tafizt um eitt ár. Samkv. vegáætlun var unnið að lagningu hraðbrauta á árinu, eins og kunnugt er. Í Reykjanesbraut var fjárveiting aðeins 6.8 millj. kr. og lán tekin til vegarins 115 millj. kr. Íslenzkir aðalverktakar unnu að undirbyggingu samkv. samningi á Strandaheiði og á afleggjara af Reykjanesbraut í Voga. Steyptir voru 18.3 km frá Kúagerði suður að Fitjum og 3.2 km malbikaðir á Fitjum og í Ytri-Njarðvík. Vegagerð ríkisins hefur unnið að frágangi á vegköntum og má því segja, að Reykjanesbrautin sé fullgerð að undanskildum kaflanum fyrir ofan Hafnarfjörð. Fjárveiting til Þrengslavegar var 3.2 millj. samkv. vegáætlun. Var þetta fé notað til að byggja upp og lagfæra vegarkafla á Þrengslaleiðinni um Sandfell. Að þjóðbrautum var unnið á árinu samkv. vegáætluninni. Lán til þjóðbrauta voru 17.4 millj. kr. og samkv. vegáætlun var gert ráð fyrir fé úr vegasjóði að upphæð 25 millj. 760 þús. Að lagningu landsbrauta var unnið fyrir lánsfé að upphæð 5.2 millj. kr., framlag úr vegasjóði samkv. vegáætlun var 27 millj. 590 þús. kr. Til fjallvega var varið samkv. vegáætlun 880 þús. kr. og reiðvega 180 þús. Ríkisframlag til sýsluvega var á árinu 10 millj. kr. Til brúagerða samkv. vegáætlun 15 millj. 485 þús. kr. Stórbrýr voru byggðar fjórar á árinu, þ.e. brú á Haffjarðará, 46 m löng, brú á Miðfjarðará 84 m, brú á Þverá í Út-Blönduhlíð 55 m og brú á Eldvatn hjá Ásum 55 m löng. Brýr 10 m og lengri voru byggðar samtals 12. Byggðar voru 20 smábrýr, 4–9 m. Lengd brúa, sem byggðar voru á árinu, er samtals 526.4 m. Undirbyggðir vegir á hraðbrautum voru 10.9 km, lagt slitlag á hraðbrautum 20.1 km, undirbyggðir vegir á þjóðbrautum voru 50.3 km, lagt slitlag á þjóðbrautum 33.4 km. Undirbyggðir vegir á landsbrautum voru 79.2 km, lagt slitlag á landsbrautum 120.3 km. Við sýsluvegi var unnið eftir því, sem efni stóðu til. Byggðar voru 5 smábrýr á sýsluvegum, samtals 32 m að lengd. Endanlegt yfirlit liggur ekki fyrir um framkvæmdir á sýsluvegum. Til vega í kaupstöðum og kauptúnum var varið samkv. vegáætlun 28 millj. 593 þús. kr. Þar af fengu kaupstaðir 23 millj. 684 þús., en kauptún 4 millj. 909 þús. Þetta er hluti af því fé, sem ber að greiða til kaupstaða og kauptúna samkv. 32. gr. vegal. Auk þess var fé til sérstakra framkvæmda í kaupstöðum og kauptúnum, 10% af kaupstaðafénu samkv. 34. gr. vegal., 3 millj. 177 þús. kr. Var veitt til Selfoss á árinu 1 millj. kr. af þessu fé vegna vegagerðar gegnum kauptúnið. Verði ný hraðbraut gerð gegnum Kópavogskaupstað, en úr því verður fljótlega skorið, mun mestur hluti af 10% framlaginu ganga til Kópavogs næstu árin vegna þeirra framkvæmda, sem munu verða mjög dýrar, ef í verður ráðizt. Til véla- og áhaldakaupa var varið 19.4 millj. kr. Er það að vísu há upphæð, miðað við það, sem lengi hefur verið, en þyrfti þó að vera miklu hærri. Það er kunnugt, að það eru aðeins örfá ár síðan byrjað var á að endurnýja vélaköst,vegagerðarinnar. Það var látið duga að kaupa gamlar vélar frá varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli, en sem betur fer hefur orðið stefnubreyting hvað þetta snertir og með því sparazt mikið fé um leið og afköst við vegagerðina aukast. Þörf er á auknu fjármagni til vélakaupa fyrir vegagerðina. Til tilrauna við vega- og gatnagerð var varið 2 millj 415 þús. Má segja, að þörf væri á meiri tilraunastarfsemi vegna vega- og gatnagerðar, því að enginn vafi er á því, að ýmislegt er óunnið á því sviði. Tilraunir með olíumöl hafa verið gerðar í Kópavogi, Hafnarfirði og Garðahreppi. Endanlegt uppgjör um kostnað við þessar tilraunir liggur ekki að fullu fyrir, en áætlað er, að það muni kosta 55 kr. m miðað við 4.5 cm þykkt lag. Sjálfsagt er að fá úr því skorið, hvort það svarar kostnaði að hafa þessa aðferð við vegagerð hér á landi. Til vegaviðhaldsins var varið, eins og vegáætlun gerir ráð fyrir, 92.5 millj. kr. Enda þótt það sé há upphæð miðað við mörg undanfarin ár, er þó augljóst, að þessi upphæð þyrfti að vera mun hærri til þess að vegaviðhaldið gæti verið í því horfi, sem æskilegt er. Það er og augljóst, enda oft verið á það minnzt, að fjölförnustu vegunum verður naumast við haldið með malaríburði. Það verður því sem allra fyrst að koma varanlegu slitlagi á þá vegi, sem hafa mesta umferð. Lán til einstakra vega, boðin fram af sveitarfélögum, hafa verið tekin, ef það var talið hagkvæmt, svo sem með því að ljúka vissum áföngum. Skilyrði fyrir því er það, að lánið greiddist á næsta ári og framkvæmdin sé í vegáætluninni. Í árslok 1965 eru bráðabirgðalán úr héraði 11 millj. 296 þús., en voru aðeins hærri í árslok 1964, 11 millj. 560 þús. Það hefur verið að því fundið, að ekki skuli vera grg. um skiptingu viðhaldsfjárins til einstakra vega í þeirri skýrslu, sem árlega er lögð fram um vegaframkvæmdir. Það er vitanlega framkvæmdaatriði, hvort slík grg. er lögð fram eða ekki. Tel ég eðlilegt, að athuga það fyrir næsta ár, hvort vegamálastjóri telur nokkra sérstaka erfiðleika á slíkri skýrslugerð. Það er vitanlega ekkert leyndarmál, hversu mikið fé fer í snjómokstur, hversu mikið fé fer til þess að hefla vegi, og hversu mikið fé er notað til ofaníburðar. Þá er það heldur ekkert leyndarmál, hvernig féð skiptist milli einstakra kjördæma eða einstakra vega. Þess ber að geta, að fyrirfram er ekki hyggilegt að ráðstafa öllu viðhaldsfénu, t.d. snemma á árinu. Snjór fellur misjafnlega niður og snjómokstur getur orðið mikill eitt árið og lítill annað árið. Vatnsflóð og skemmdir geta einnig alltaf komið og þá verður að hafa til fé, sem gripa má til utan þeirrar áætlunar, sem beinlínis er unnið eftir. Unnið hefur verið að vegagerð á Vestfjörðum samkv. Vestfjarðaáætluninni og er ekki þörf á að gera nánari grein fyrir því, þar sem málið hefur áður verið ýtarlega rætt. Benzínsalan á árinu hefur orðið nokkru meiri heldur en áætlað var og hefur það orðið til þess að mæta verðhækkunum, sem orðið hafa við ýmsar framkvæmdir. Tekjur af gúmmígjaldi og þungaskatti hafa staðizt. Vegáætlun hefur því staðizt á árinu og allt verið framkvæmt, sem ekki var fyrirfram ákveðið að fresta. Hér á hv. Alþ. hefur mikið verið rætt um 47 millj. kr., sem eru á fjárl. þessa árs, en verða ekki teknar upp á næstu fjárlög. Ýmislegt hefur verið sagt í því sambandi og skal ég ekki fara nánar út í það við þetta tækifæri. Aðeins skal á það bent, að séð verður fyrir fé í stað áðurnefndra 47 millj. og staðið verður við vegáætlunina eins og gengið var frá henni á síðasta Alþ. Til viðbótar áðurnefndri fjárlagaupphæð verður séð fyrir fé á árinu 1966 til þess að vinna það, sem frestað var á þessu ári. Það hefur oft verið á það bent, að benzíngjald og þungaskattur, sem nú er í ráði að lögfesta, hefði eins getað runnið í ríkissjóð og þannig hefðu 47 millj. kr., sem áður eru nefndar, getað áfram verið á útgjaldalið fjárl. Hvort það hefði verið betra fyrir vegamálin, þarf ekki að ræða. Það liggur í augum uppi, að svo hefði ekki verið. En mestu máli skiptir, að vegasjóður fái sem mest fé til framkvæmda, í fyrsta lagi til þess að standa við þá vegáætlun, sem fyrir liggur, og það má ekki bregðast, í öðru lagi, að vegasjóður fái aukið fjármagn um leið og heimild er til að endurskoða vegáætlunina. Sú heimild er fyrir hendi haustið 1966 og í ráði er að nota þá heimild. Benzíngjald og þungaskattur, sem nú verður lögfestur, mun nema á árunum 1967 og 1968 allt að 70 millj. kr. Auk þess er æskilegt að gera ráðstafanir til að fá enn aukið fjármagn í sambandi við endurskoðunina, til þess að seinni ár áætlunartímabilsins hafi mun rýmri fjárframlög til vegamálanna heldur en tvö þau fyrri. Í þeim tilgangi skipar ríkisstj. n. til að gera till. um aukin fjárframlög til vegamála og með hverjum hætti megi vinna að lagningu hraðbrauta og annarra vega, sem nauðsynlegastir eru, með auknum hraða. Það er örugglega rétt, sem haldið var fram við umr. um vegal. 1963, að þörf fyrir stóraukið fjármagn til vegamála vex með ári hverju vegna fjölgunar ökutækja og aukinna krafna um betri vegi. Þetta eru allir alþm. sammála um. Þó er oft deilt um þessi mál, rétt eins og það sé uppi ágreiningur um þessar nauðsynlegu framkvæmdir. En þótt tímarnir hafi breytzt til batnaðar og þjóðin geri auknar kröfur, hefur verið þörf fyrir góða vegi í landinu fyrr en nú. Það hefur um langan tíma verið nauðsynlegt að verja meira fjármagni til vegamála en gert hefur verið, en fjárhagsgetan hefur alltaf verið takmörkuð og framkvæmdir á mörgum sviðum atvinnulífsins hafa kallað eftir fjármagni, sem ávallt hefur vantað. Þetta var ekki síður áður en núv. ríkisstj. kom til valda, og er fjarri mér að deila á einn eða annan fyrir það, að áður hafi verið of litlu varið til þessara mála, t.d.1958, þegar aðeins 80 millj. kr. voru notaðar til vegaframkvæmda. Það hefur sjálfsagt verið nauðsynlegt áður eins og nú að takmarka útgjöldin við það fjármagn, sem stjórnarvöldin töldu sig geta aflað. Eðlilegt er, að þetta sé haft í huga, þegar rætt er um framkvæmdir og fjármagn nú, þótt vaxandi tekjur og bættur þjóðarbúskapur standi undir auknum framkvæmdum eins og reynslan sýnir. Það er rétt að geta þess að lokum, að á árinu 1965 hefur verið unnið að vegaframkvæmdum fyrir um 400 millj. kr. Á þessu ári var lokið við Reykjanesbrautina, sem hefur kostað um 260 millj. kr. Reykjanesbrautin er sýnishorn af því, hvernig fjölförnustu vegirnir eiga að vera og hver munur er á vegum með varanlegu slitlagi og hinum vondu malarvegum. Nú er mönnum Ijóst, hvernig vegirnir eiga að verða í framtíðinni. Reykjanesbrautin mun verða hvatning til þess að halda áfram vegagerð með varanlegu slitlagi. Enginn vafi er á því, að almennur skilningur er á að verja vaxandi fjárhæðum til vegamálanna, og þess vegna mun þjóðin leggja til fjármagn, sem gerir mögulegt að vinna að vegagerð hér á landi með líkum hætti og í nágrannalöndunum, þótt hér sé meira strjálbýli og erfiðari skilyrði til vegagerðar en víðast annars staðar.



Herra forseti. Ég vil nú þakka hæstv. samgmrh. fyrir þá skýrslu, sem hann hefur flutt Alþ. um framkvæmdir á vegáætluninni á þessu ári. Það er ekki ætlun mín að ræða þessa skýrslu almennt, heldur aðeins ætlaði ég hér að víkja að tveimur til þrem atriðum. Eins og fram kom í skýrslu hæstv. ráðh., var 47 millj. kr. upphæðin, sem ríkissjóður lagði fram til vegamála, skorin niður eins og aðrir liðir fjárl., þegar til framkvæmdanna kom, um 20% eða í þessu tilfelli skertist 47 millj. kr. upphæðin um 9.4 millj. kr. Þannig hafa vissar vegaframkvæmdir, sem hæstv. ráðh. nefndi í skýrslu sinni, verið teknar til hliðar og látnar bíða. Ætlunin er þá sennilega að geyma fjármagn, sem þessu nemur, og taka til þessara framkvæmda í viðbót við þær framkvæmdir, sem vegáætlun gerir ráð fyrir á næsta ári. Það yrðu þá umframframkvæmdir á næsta ári sennilega. Það má því segja, að þetta sé aðeins tilfærsla á milli ára. En þetta sýnir okkur samt, að í framkvæmdinni getur svo farið, að viss verkefni, sem fjárlög og vegáætlun gera ráð fyrir, að framkvæmd verði, verði samt látin bíða. En ég held, að hæstv. ráðh. hafi svo ekki gert grein fyrir öðrum framkvæmdum, sem ekki var gert ráð fyrir í vegáætlun, en þó framkvæmdar á liðnu ári. Hefði sízt verið ástæða fyrir hæstv. ráðh. að geta ekki slíkra framkvæmda, því að þar væri sem sé gert betur heldur en Alþ. og vegáætlun hefðu ætlazt til. Ég minnist þess t.d., að fyrir síðasta Alþ. lágu frammi till. um það að koma Árneshreppi í Strandasýslu í akvegasamband í einum áfanga, í mesta lagi tveimur, en samkv. vegáætluninni var gert ráð fyrir, að þetta gerðist ekki fyrr en á næstu 3 árum. Till. um þetta voru hins vegar felldar af Alþ. Alþ. lagði bann við því, að þessar framkvæmdir yrðu gerðar, en samt sem áður var í þessa framkvæmd ráðizt á s.l. ári, utan við ákvörðun vegáætlunar og þvert ofan í samþykktir Alþ. Kannske þær framkvæmdir, sem Alþ. fellir, að skuli ráðizt í, fái nú svona forgang fram yfir ýmsar þær framkvæmdir, sem eru á vegáætlun og er skotið til hliðar af ráðh. og vegamálastjóra, því að mér er ekki kunnugt um, að það hafi t.d. verið haft samráð við þm. Vestfjarðakjördæmis um það, hvaða vegir skyldu bíða vegna 20% skerðingarinnar á framlögum til vegamála. Það virðist hafa verið gert að eindæmi ráðh. og vegamálastjóra, a.m.k. var ekki leitað neins samráðs við mig um það. Ekki heldur um það að ráðast í vegaframkvæmdir í Vestfjarðakjördæmi, sem Alþ. hafði fellt, að skyldi gert, og hefði þó áreiðanlega ekki staðið á mínu samþykki í því, þar sem ég var einn af till.-mönnunum, sem fylgdi því fram, að í þá vegaframkvæmd yrði ráðizt og hún fengist tekin á vegáætlun. En sem sé, það er mér mikil gleði, ef þær framkvæmdir, sem Alþ. fæst ekki til að samþykkja, verða öruggari og vissari með framkvæmd heldur en ýmsar þær framkvæmdir, sem fá náð fyrir augum hv. Alþ. og fást teknar inn á vegáætlun. Ég vil nú spyrja um það, með hvaða hætti þetta gerðist, að vegaframkvæmdir, sem hér var fellt, að ráðizt skyldi í á árinu, voru samt teknar fyrir og framkvæmdar, góðu heilli. En það hefði verið æskilegra, að till. um þessar framkvæmdir hefðu verið samþ. á Alþ. og Alþ. hefði gefið heimildirnar. M.ö.o., ýmislegt, sem hefur verið samþ. samkv. vegáætlun, að skyldi framkvæmt, hefur ekki verið framkvæmt og ýmislegt, sem ekki komst á vegáætlun og Alþ. lagði bann við, að skyldi gert, hefur verið framkvæmt. Þannig er nú rúmt um hendur framkvæmdavaldsins, þrátt fyrir lagasetningar og áætlanir eins og vegáætlun. Um framkvæmdir við vegi á Vestfjörðum sagði hæstv. ráðh., að þær hefðu farið eftir Vestfjarðaáætluninni og vil ég eingöngu í því sambandi segja það, að mér finnst nú tími til þess kominn, að a.m.k. þm. Vestfjarða eigi þess kost að sjá hina margumræddu Vestfjarðaáætlun, því að hún hefur ekki fengizt fram í dagsljósið enn. Og þegar gerð var fsp. um þetta fyrir bara nokkrum vikum á hv. Alþ., sagði einn sá hv. þm., sem gerst má um vita: Hver getur séð það, sem ekki er til? En nú vitnar hæstv. samgmrh. til Vestfjarðaáætlunarinnar og segir, að eftir henni hafi verið farið um framkvæmdir vegamála á Vestfjörðum s.l. ár. Ég er svo forvitinn, að mig langar til að fara að sjá þetta plagg, sem svo oft er vitnað til hér í sölum Alþ. Hins vegar hef ég nú heyrt það síðustu vikurnar, að það sé komin nýlega til landsins frumútgáfa af svokallaðri Vestfjarðaáætlun frá Noregi og það sé verið að vinna að þýðingu hennar á íslenzku núna í Efnahagsmálastofnuninni. Mundi þetta vera satt? Mundi þetta vera rétt? Ég gæti vel trúað því, að þetta væri rétt, því að það er sennilega ætlunin að tyggja fyrst upp á íslenzku og láta endurtyggja það upp á norsku og tyggja það svo aftur á íslenzku í hv. alþm. og þá fyrst rennur upp sú stund kannske, að við fáum að sjá hina margrómuðu og margumtöluðu Vestfjarðaáætlun. Ég var nú dálítið hissa á því, að hæstv. ráðh. skyldi minnasl á 47 millj. í fjárl., sem áttu að fara til vegamála. Það hefði vissulega verið langskemmtilegast, að þær 47 millj., sem lofað var á sínum tíma til vegamála frá ríkissjóði, stæðu a.m.k. út tímabil vegáætlunarinnar á fjárl., en að sú upphæð væri ekki látin hverfa og gripið til nýrrar skattlagningar á borgarana til þess að fullnægja þeirri upphæð og þá einhverri umframupphæð til þess að verðgildi 47 millj. héldist nokkurn veginn í framkvæmd. Ég hefði talið, að það hefði verið miklu skemmtilegra, að 47 millj. hefðu verið áfram í fjárl. og þannig fyllilega staðið við gefin loforð, því að það er ekki til þess að efna gefin loforð að láta þessar 47 millj. hverfa og leggja svo nýja skattabyrði á gjaldþegnana, til þess að hægt sé að fullnægja þeirri upphæð eða ríflega henni. Það er aldrei hægt að sannfæra nokkurn mann um það. Það var án nýrrar skattlagningar á þegnana, sem 47 millj. áttu að koma til skila til framkvæmda í vegamálum. Ég læt þessum aths. mínum lokið við skýrslugerð hæstv. ráðh., er honum þakklátur fyrir að hafa gefið skýrsluna, því að ég tel, að á fleiri sviðum þurfi að fá skýrslur um það, sem verið er að framkvæma án vitneskju Alþ. T.d. fyndist mér ekki úr vegi, að Raforkuráð ríkisins gæfi árlega skýrslu um framkvæmdir í raforkumálum. Þau mál eru eiginlega sloppin úr höndum Alþ. að öllu leyti og maður heyrir sjaldan orð um framkvæmdirnar á því sviði, auk þess, sem það er bagalegt, að þm. geti ekki fengið að fylgjast með undirbúningi framkvæmdaáætlana á því þýðingarmikla sviði fyrir fólkið í landinu. En það, sem ég vildi sér staklega fá að vita, er þetta: Hvernig stendur á því, að þær framkvæmdir geta fengið forgang, sem Alþ. samþykkir, að ekki séu framkvæmdar, fellir till. um, en hins vegar geti það orðið örlög ýmissa framkvæmda, sem Alþ. ákveður, að þær séu án samráðs við þm. viðkomandi kjördæma ekki framkvæmdar, látnar bíða ófyrirsjáanlegan tíma?



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í það að ræða mikið þá skýrslu, sem hæstv. samgmrh. var að lýsa hér og vegamálaskrifstofan hefur samið og er feginn því, að það skuli þó ekki eiga að draga lengur en til næsta árs að framkvæma verkefni, sem átti að leysa á yfirstandandi ári. Ég hef áður lýst því yfir, að ég tel, að hæstv. ráðh. eða þeir, sem framkvæmdu vegáætlunina 1965, hafi ekki haft neina heimild til þess að fresta framkvæmdum þeim, sem frestað var, og endurtek það og spyr enn þá um það, hvaðan slík heimild var komin? Það er engin heimild í vegáætlun um það, að frestun væri framkvæmanleg og þess vegna er hana ekki að finna. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs var það, sem hæstv. ráðh. vék að, 47 millj., sem hann lét með þingfylgi sínu fella út af fjárl. við atkvgr. nú fyrir nokkrum dögum. Hæstv. ráðh. sagði, að mestu máli skipti, að fé fengist til framkvæmdarinnar, en ekki hvernig það væri tengið. Þá höfum við það, að það skiptir ekki máli, þó að skattar og nýjar álögur séu á þjóðina lagðar, aðeins það sé hægt að ná þeim, sé það aðalatriði, en það sé algert aukaatriði, hvort þar sé um hækkaða skatta eða nýjar álögur að ræða eða ekki. En þetta mál er ekki svo einfalt sem hæstv. ráðh. vill vera láta. Þegar vegal. voru afgreidd hér á þingi 1963, var það grundvallaratriði vegal., að þeir tekjustofnar, sem þá voru sérstaklega teknir til vegagerðar í landinu, þ.e. benzínskattur, þungaskattur og gúmmígjaldið, skyldu ganga beint til vegamálanna, og þar voru til möguleikar til þess að auka fjárveitingar til vegagerðar í landinu. Það var ekki ætlazt til þess eða búizt við því þá, að hæstv. ríkisstj. léti sér til hugar koma að taka hækkun á þessum tekjustofnum til ríkissjóðs, eins og ráðh. vék að, að hefði mátt gera og þannig láta þessar 47 millj. kr. standa. Það datt engum hv. þm. það í hug, að inn á það svið yrði horfið að taka þetta upp aftur sem tekjustofn til ríkissjóðs, heldur væri þarna möguleiki til þess að mæta auknum og nýjum verkefnum í vegagerð með því að hækka þessa tekjustofna. Það var það atriði, sem lagt var til grundvallar við samkomulagið um vegalögin frá 1963. Og það er ekki rétt skýring á málavöxtum að halda því nú fram, að það sé sama, þó að þessir möguleikar séu notaðir til þess að fella niður fjárveitingu, sem þá var ákveðin, því að það er augljóst, að með þeirri hækkun, sem nú er búið að gera á þessum tekjustofnum, er búið að rýra möguleikana til þess að ná auknu fé til vegagerðar í gegnum þessa tekjustofna. Og það bætir ekki að neinu leyti úr um þetta, þó að hæstv. ráðh. segi frá því aftur og aftur, að hann sé búinn að skipa nefnd til þess að leita nú að nýjum skatti, sem hann gæti notað til framkvæmda í vegamálum. Það staðfestir aðeins það, að með því að nota þennan möguleika, sem þarna var fyrir hendi, til þess að fella niður 47 millj., vantar möguleika til þess að mæta aukinni fjárveitingu vegna vaxandi þarfa í vegaframkvæmdum í landinu. Og ég vil enn á ný leiða fram eitt vitni til þess að sanna, að hæstv. ráðh. hafði ekki þessa skoðun á málinu 17. des. 1963. Þá taldi hann það ekki þýðingarlaust, að fjárveiting væri á fjárl. til vegaframkvæmda, því að í framhaldi af því, sem ég las hér um daginn og vitnaði þá til úr ræðum hæstv. samgmrh., vil ég, með leyfi hæstv. forseta, enn á ný vitna til ræðu hans frá 17. des. og minna á viðhorf hans þar. En þar segir hæstv. ráðh. þetta m.a., þegar hann er að ræða um till. hv. 5. þm. Austf. um að binda það í vegal., að fjárveiting á fjárl. ríkisins verði aldrei minni en 1/4 móti þeim tekjustofnum, sem þá var verið að lögfesta: „Það mætti vel segja mér það, að þótt hv. 5. þm. Austf. telji það nú vel í lagt að tryggja að 1/4 framlag úr ríkissjóði, þá mætti segja mér það, að eftir tiltölulega fá ár þætti 1/4 ekki ríflegt framlag, og ég mundi þess vegna segja, að þessi till., og þetta spor, sem þessari till. er ætlað að marka í vegal., gæti orðið miklu frekar til skaða heldur en gagns, vegna þess að með þessu er ætlazt til, að það sé ákveðið, að framlagið skuli a.m.k. vera 1/4 vegna þess að það þykir ríflegt. En svo gæti komið í ljós eftir örfá ár, að þetta væri ekki ríflegt framlag, heldur of lítið“. Haldið þið, hv. þm., að hæstv. ráðh., sem þannig talaði fyrir tveim árum, hafi talið það einskis virði að fá fjárveitingu samkv. fjárl., þó að nú sé því haldið fram, að það skipti engu máli, ef það sé hægt að reyta þessar kr. með því að nota þá tekjumöguleika, sem allir hv. þm. vissu, að voru til staðar í þeim tekjustofnum, sem þeir voru að samþykkja með vegal. Þess vegna endurtek ég mótmæli mín. Að fella niður 47 millj. af fjárl. er brot á samkomulagi því, sem gert var við vegal. 1963. Og hæstv. ráðh. er til þess að klóra í bakkann nú að nota þá möguleika, sem hv. alþm. ætluðu sér að nota vegna aukinna verkefna og nýrra verkefna í vegagerð, sem hann lýsti, að væru til staðar. Þess vegna get ég endurtekið það, að mér eru það sár vonbrigði, að hæstv. samgmrh. skuli ekki standa betur við orð sín en svo, að eftir tvö ár skuli hann hverfa frá margendurteknum yfirlýsingum í þessu máli. Og ég verð að segja það, að þó að ég hafi hæfilegt traust á hæstv. ráðh., hafði ég ætlað honum stærri hlut heldur en þann, sem hann hefur nú staðið fyrir í sambandi við afgreiðslu á þessu máli. Og það breytir hér engu um, þó að hæstv. ráðh. viðurkenni, að hann er að nota þá möguleika, sem voru fyrir hendi í vegal., þegar hann er að skipa n. til þess að reyna að finna nú nýja tekjustofna, leggja nýja skatta á þjóðina til þess að mæta þeim 47 millj. kr., sem hann hefur svipt vegamálin í landinu með afstöðu sinni til fjárlagaafgreiðslunnar.



Herra forseti. Á síðasta þingi var samþ. vegáætlun fyrir árin 1965–1968. Þar var ákveðin fjárveiting til hverrar einstakrar framkvæmdar við vega- og brúagerðir á því tímabili. Þannig hefur Alþ. ætíð á liðnum árum ákveðið fjárveitingar til einstakra framkvæmda á þessu sviði og svo á þetta að vera samkv. gildandi vegal. En skömmu eftir að Alþ. hafði samþ. vegáætlunina s.l. vor, tók ríkisstj. sér fyrir hendur að umturna því verki Alþ. að verulegu leyti. Hún lækkaði margar fjárveitingar til vega og nokkrum þeirra kippti hún alveg burtu á því ári. Með þessu hrifsaði hún í sínar hendur það vald til skiptingar á vegagerðarfé, sem á að vera í höndum Alþ., og með því að nema algerlega burt fjárveitingar til einstakra vega, misnotaði hún þá heimild til frestunar á framkvæmdum, sem hún hafði í fjárl. fyrir árið 1965. En stjórnin hafði gefið út yfirlýsingu um, að hún mundi nota heimildina þannig að lækka fjárveitingar til verklegra framkvæmda um 20%. Um fjárlagaheimildina er það m.a. að segja, að ég tel ákaflega hæpið, að samkv. henni hafi verið heimilt að fresta greiðslum, sem ákveðnar voru í sérstökum l. eins og vegal., en vegáætlunin er byggð á þeim. Áður var þetta þannig, að skipting á fé til vega- og brúagerða var eingöngu í fjárl. ár hvert, en ekki í sérstökum I. Ríkisstj. er ámælisverð fyrir að fella alveg niður fjárveitingar til einstakra vega, sem Alþ. hafði samþ. Þetta ætti að kenna Alþ. að veita ríkisstj. ekki oftar slíka heimild, sem henni var veitt í fjárl. fyrir árið 1965.



Herra forseti. Það er nú leiðinlegt að heyra af vörum svo guðhrædds manns sem hv. l. þm. Norðurl. v. er, að hann skuli fullyrða eins og hann gerði hér áðan og byggja fullyrðingarnar á jafn hæpnum forsendum og hv. þm. leyfði sér að gera. Hv. þm. tala hér eins og þeir hafi ekki vitað um þá heimild, sem ríkisstj. var gefin af hv. Alþ., þegar fjárlög fyrir árið 1965 voru afgreidd. Þau fjárlög voru afgreidd 22. des. 1964 og í 40. lið, 22. gr., er heimildin orðuð eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Að fresta til ársins 1966 verklegum framkvæmdum ríkisins, sem fé er veitt til í fjárl. fyrir árið 1965. Sama gildir um greiðslu framlaga til annarra aðila, sem ákveðin eru í fjárl. 1965“. Nú sagði hv. 1. þm. Norðurl. v. hér áðan, að það væri ekki hægt með fjárlagaheimild að ákveða að fresta framkvæmdum, sem búið væri að ákveða með öðrum l., og vitnaði þá í vegal. Vegáætlunin er áætlun, er þál., þó að hún sé byggð á vegal., eru ekki einstakar framkvæmdir teknar fram þar eða hversu mikil upphæð sé notuð til hverrar framkvæmdar í vegal., heldur í þeirri þál., sem vegáætlunin er. Það liggur þess vegna í augun uppi, enda margskoðað af færustu mönnum, að hér er um skýlausa heimild að ræða til handa ríkisstj. og ég er alveg undrandi, að hv. alþm. sem hafa reynslu af langri setu á Alþ., skuli vera hér með þann orðaleik, sem þeir eru í sambandi við þetta mál. að það hafi verið misnotað, það vald, sem ríkisstj. var gefið með þessari heimild. Annars vegar er talað um, að henni hafi verið gefið vald, hins vegar að hún hafi ekki haft heimild. Ég átti nú ekki von á því, að það væri sagt, að hér hefði verið um misnotkun að ræða, vegna þess að frestun framkvæmdanna byggðist á sama hundraðshluta í öllum kjördæmum. Og það er víst, að vegamálastjóri talaði við marga þm. úr kjördæmunum og leitaði eftir áliti þeirra um það, hvaða framkvæmdir það væru, sem helzt kæmi til greina að fresta, en eins og ég lýsti áðan, voru sumir þm. þannig, að þeir vildu ekki afskipti hafa af málinu. Aðrir gáfu nokkrar leiðbeiningar, en frestun varð að eiga sér stað.

Og ekki voru þó allir spurðir, hæstv. ráðh.

. Það tel ég ekki gott. Ég hefði talið æskilegast, að allir hv. þm. hefðu verið spurðir, og ég verð að segja það, að það er ekki viljandi gert, ef hv. 5. þm. Vestf. hefur ekki verið spurður  Og svo að ég snúi mér að hv. 5. þm. Vestf., af því að hann talaði hér áðan, vil ég að sjálfsögðu leitast við að svara því, sem hann spurði um. Hann spyr um það, hvernig stendur á því, að Strandavegur er lagður, eftir að till. um fjárframlög í þann veg voru felldar hér á hv. Alþ. Út af fyrir sig er eðlilegt, að þm. spyrji, úr því að hann ekki vissi um ástæðuna. En ástæðan var einfaldlega sú, að margir Vestfjarðaþm. leituðu fast á um það, enda þótt ekki væri í vegáætluninni framlag til vegarins, að það væri samt gerð undantekning á Strandavegi vegna sérstöðunnar, sem Árneshreppur hefur, og vegna þess að ísinn hafði verið við strendurnar langt fram á vor og þetta er einangrað byggðarlag. Og þótt ekki hafi verið samþykki fyrir því, áður en þingi sleit, að ráðast í þessa framkvæmd, verð ég að segja það, að ríkisstj., eftir að hafa kynnt sér málið gaumgæfilega, féllst á það, að í Árneshreppi væri um svo mikla sérstöðu að ræða og svo miklar þrengingar eftir ísinn og einangrunina, að það væri forsvaranlegt að gera undantekningu þarna, og satt að segja hélt ég, að hv. 5. þm. Vestf. hefði verið hafður með í ráðum, þegar leitað var eftir því, að ríkisstj. gripi hér inn í. Og þess vegna var það ákveðið að taka nokkra upphæð inn á fjárhagsáætlun 1966 til þess að reyna að koma Árneshreppi í vegasamband. Ég á alls ekki von á því, að ríkisstj. fái ákúrur fyrir að hafa gert þetta. Ég er alveg viss um, að það verður ekki og a.m.k. þeir, sem stóðu að tillöguflutningi um fjárframlög til vegarins, eru vitanlega sama sinnis og þá, og það er vitanlega gott fyrir málið og var gott fyrir Árneshrepp, að ýmsum af þeim, sem greiddu atkv. á móti fjárframlögum hér á hv. Alþ., snerist hugur eftir að hafa fengið glöggar upplýsingar um málið og voru reiðubúnir til að styðja það. Og ég er alveg sannfærður um það, að þarna var sérstök aðstaða og alveg eðlilegt að grípa þarna inn í óg gera undantekningu. Hv. 5. þm. Vestf. hafði ekki sterk orð um það, að nokkrum framkvæmdum var frestað og tel ég, að hann hafi litið sanngjarnari augum á það heldur en ýmsir aðrir stjórnarandstæðingar, sem hér hafa talað, og þarf ég þá ekki að fara frekar út í það, en hv. þm. var dálítið undrandi á því, að ég hafði minnzt hér á Vestfjarðaáætlun í sambandi við vegaframkvæmdir á þessu ári. Vegaframkvæmdir á Vestfjörðum voru vitanlega byggðar á vegáætluninni og að vissu leyti á Vestfjarðaáætluninni, þeirri áætlun, sem að vísu er ekki enn fullgerð, en þar er í vegagerð, hafnarmálum og flugmálum sérstök áætlun, sem byggist á lántökum frá Viðreisnarsjóði Evrópu og til fróðleiks vil ég gjarnan, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp, hvaða vegir það eru í Vestfjarðakjördæmi, sem unnið var að á s.l. sumri fyrir fé úr Viðreisnarsjóðnum. Það er Rauðasandsvegur 0.2 millj., Bíldudalsvegur, þ.e. Patreksfjörður-Bíldudalur, 1.5 millj., Flateyrarvegur 0.5 millj., Djúpvegur, Ísafjörður-Súðavík 1.5 millj., Bolungavíkurvegur 1 millj., Örlygshafnarvegur 0.5 millj. Þetta eru 5.2 millj. og liggur þetta þá alveg ljóst fyrir, og hv. þm. hefur vitanlega áður verið búinn að gera sér grein fyrir því, en ég vil nefna þetta Vestfjarðaáætlun, sem framkvæmd er í sambandi við fé úr Viðreisnarsjóðnum, þó að sú áætlun grípi ekki yfir nema 3 þætti í kjördæminu, þ.e. samgöngumálin. Ég hygg, að eftir atvikum verði nú hv. 5. þm. Vestf. ánægður með þessar upplýsingar. Hv. 3. þm. Vesturl. verður væntanlega ekki eins ánægður, enda hagaði hann máli sínu á allt annan veg og talaði um 47 millj., og það er eins og þessi hv. þm. trúi því, að ef 47 millj. væru á fjárl., væri vegamálunum miklu betur borgið heldur en ella. Hv. þm. talar um, að það sé lítil afsökun, það sé lítið til þess að stæra sig af, þótt ríkisstj. skipi nefnd til þess að leita að nýjum sköttum. Þessi n. getur nú gert ýmislegt fleira, henni er ætlað að gera ýmislegt fleira. En það veit hv. 3. þm. Vesturl., sem árum saman hefur setið í fjvn. og verið bæði stjórnarstuðningsmaður og stjórnarandstæðingur í þessari n., hann veit það, að það hefur alltaf verið keppt að því að láta útgjöld og tekjur a.m.k. standast á og helzt hafa einhvern tekjuafgang. Og ef það hefur vantað tekjur, hefur verið leitað eftir sköttum. Þetta hefur alltaf gerzt, hverjir sem hafa verið í ríkisstj. Nú gæti vel verið, að þessi n., sem skipuð verður, gæti bent á einhverja tekjustofna, sem annaðhvort rynnu þá í ríkissjóð eða til vegaframkvæmda beint. Við skulum segja, að það þyrfti að finna einhverja nýja tekjustofna til þess að geta látið vegamálin fá nýtt fé og þeir tekjustofnar fyndust. Þá mætti vitanlega alveg eins láta þær tekjur ganga beint til ríkisins og gera hv. 3. þm. Vesturl. það til þægðar að láta vegina fá eitthvað af því, sem hann og fleiri hv. þm. kalla tekjur af umferðinni. Þetta væri allt saman matsatriði og skiptir í sjálfu sér ekki máli, hvernig þetta dæmi er fært upp, hvaða peningur það er, sem fer í ríkissjóðinn, hvaða peningur það er, sem fer í vegina. Hitt verður alltaf aðalatriðið hjá ábyrgri ríkisstj. og ábyrgum þm. að fá jöfnuð á fjárl. Og þess vegna er það vitanlega ekki neinn hagur fyrir vegagerðina, þó að 47 millj. hefðu verið áfram á fjárl., en benzíngjald og þungaskattur, hækkunin, sem af því leiðir, sé látin renna í ríkissjóð. En þá hefði vitanlega hv. 3. þm. Vesturl. ekki verið með ádeilur á mig fyrir það, að 47 millj. hefðu verið teknar út. Þá hefðu ekki verið hér á Alþ. svikabrigzl, þá hefði ég ekki brugðizt trausti þessa hv. þm. Ég hafði haldið, að hv. þm. væru upp úr því vaxnir að vera með slíka orðaleiki, sem hér hafa verið viðhafðir, enda þótt það geti þótt praktískt að reyna að ná taki á pólitískum andstæðingi. Það er þetta, sem ég tel, að hv. þm. ættu, þegar í alvöru er rætt um hagsmunamál eins og samgöngumálin eru, að gera sér grein fyrir, hvað er aðalatriði og hvað er aukaatriði og sannleikurinn er sá, að ég gæti bezt trúað því, að ekki borgaði sig málflutningur af því tagi, sem hv. 3. þm. Vesturl. hefur viðhaft hér í dag um þetta mál og sem hann hefur áður viðhaft hér á hv. Alþ.



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af ræðu hæstv. samgmrh., sem ég vildi gera aths. við. Í sambandi við vegáætlunina og frestun á framkvæmdum, sem hér var til umræðu, vil ég benda á það, að vegáætlunin var til meðferðar hér á hv. Alþ. sömu dagana og hæstv. ríkisstj. lét sitja í því að skera niður framkvæmdir, m.a. á henni. Ég vil líka benda á það, að eftir að sá niðurskurður var fram kominn, var vegáætluninni breytt hér á hv. Alþ. viðvíkjandi lántöku í Keflavíkurveginn, og ég lýsti því yfir þá, að ef rétt ætti að fara að því máli, ætti að breyta einnig framkvæmdaatriðum vegáætlunarinnar, en ekki með því, að ríkisstj. ákvæði, hvaða framkvæmdum skyldi frestað, eins og gert var. Og ég vil geta þess, að það hefur aldrei verið borið undir mig, hvort ætti að hætta við að byggja brú uppi í Mýrasýslu eða ekki. Sú ákvörðun var tekin, án þess að ég væri um það spurður, og það sýnir, hvernig hæstv. ríkisstj. vinnur að málum, að það er borið undir stjórnarstuðningsmenn, hvernig með málið skuli farið, en við okkur andstæðingana er ekki verið að tala um slíkt. En þetta var gert í þessu atriði, það veit hv. 2. þm. Vesturl. eða ætti a.m.k. að vita. En ekki meira um það. Hæstv. ráðh. er hissa á því, að ég skuli halda ræðu hér á hv. Alþ. og halda uppi umtali um það, að hæstv. ráðh. standi ekki við orð sín. Og hæstv. ráðh. er hissa á því, að ég skuli telja, að það sé verr fyrir vegamálunum séð með því að fella þessar 47 millj. kr. niður af fjárl. ríkisins heldur en áður var. Ég vil enn á ný minna á hneykslið frá 17. des. 1963, þegar var verið að ræða þennan þátt á hv. Alþ. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, endurtaka þetta, sem þá var sagt, og það var ekki sagt af mér, heldur af hæstv. samgmrh., Ingólfi Jónssyni. Hann sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Engin hætta er á því og alveg útilokað, að ríkisframlag til vega verði lækkað, það er alveg útilokað.“ Af hverju sagði hæstv. ráðh. þetta 1963? Var hann að blekkja þm.? Ætlaði hann sér þá að láta fella þetta rólega niður eftir tvö ár? Nei,hæstv. ráðh. ætlaði sér það ekki. Það ætla ég honum ekki. Nú er hann hins vegar kominn í vandræði, af því að hann er búinn að láta hafa sig út í þetta, og þá er klórað í bakkann og þá eru það bara andstæðingarnir, sem eru ekki skemmtilegir menn í viðskiptum, að þeir skuli nú ekki sætta sig kalt og rólega við það, þó að yfirlýsing frá ráðh. sé einskis virði. Ég benti á það hér fyrir nokkrum dögum í umræðum, að þegar hæstv. forsrh. komst að raun um það í fyrra, að hans orð voru skilin þannig, að hann hefði lofað því, að ekki yrði lagður á nýr skattur til þess að mæta greiðslu vegna vísitölukostnaðar á árinu 1964, þá sagði hæstv. ráðh.: Ég vil ekki, að það sé hægt að halda því fram, að hér hafi átt sér stað nein svik. Og fyrst mennirnir eru í góðri trú, og það er ég sannfærður um, að þeir eru, þá hef ég lagt til við ríkisstj. að lækka söluskattinn um 1/2%, er gefi þá upphæð, sem hér var deilt um, 60–70 millj. kr. Þá gilti ekki reglan, að það þurfi að ná endunum saman á fjárlögum. Það er mér fullkomlega ljóst og veit vel, að það á ekki að vera vandaverk að ná saman endunum á fjárl. í mesta góðæri, sem yfir Ísland hefur gengið, fyrst það hefur tekizt í misjöfnum árum. Það sýnir stjórnleysi hæstv. ríkisstj., en það er önnur saga. En hæstv. ráðh. á ekki að þola það, að hans yfirlýsingar séu svo lítils virtar, að þær séu ekki 47 millj. kr. virði. Þess vegna átti hæstv. ráðh. aldrei að ganga inn á það, að þessi útgjaldaliður fjárl. væri felldur niður, það varð að finna aðrar leiðir til þess að mæta þeirri fjárupphæð. Og hæstv. ríkisstj. hefur nú farið að leita að nýjum tekjustofnum, þó að þessi leið væri valin. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., það er orðið rannsóknarefni á Íslandi að finna nýja tekjustofna, því að hæstv. ríkisstj. er búin að þrautleita svo að þeim, að hún verður að skipa n., ef hún á að finna fleiri. Það er alveg orðið vonlaust, því að hún lætur tekjustofn fylgja hverju máli, og það er ekki endalaust hægt að finna þá, og þess vegna skil ég það, að nú er svo komið, að þeir verða að skipa n. til þess að rannsaka, hvort ekki er hægt að finna nýjan tekjustofn, og það er það, sem ég var að halda hér fram áðan, að þeir mundu reyna að gera. En hitt er aðalatriði málsins, að hæstv. ráðh., hver sem hann er, hvort hann heitir Ingólfur Jónsson eða Bjarni Benediktsson, á hann að standa við orð sín og yfirlýsingar og yfirlýsingarnar frá því í des. 1963 um þetta atriði eru absalútar frá hæstv. ráðh. og þess vegna er það ekki að standa við orð sín, ef út af er brugðið. Þess vegna mun ég í þetta sinn sem framvegis mótmæla því, ef hæstv. ráðh. standa ekki við yfirlýsingar sínar á hæstv. Alþ., eins og hér hefur verið réttilega að vikið.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. svaraði mér ekki neinu út af því, sem ég minntist á 47 millj., sem oft er búið að tala um, en út af því vil ég - því máli, sem nú héfur orðið tilefni til nokkurra umr. - segja þessi orð. 47 millj. voru teknar inn á fjárlög, þegar samkomulag er gert og orð látin falla um, að það verði aldrei lægra á fjárl., það verði heldur meira. Ef bara þessi upphæð stóð á fjárl. áfram, gat enginn sagt neitt, þá var staðið við það, sem að lágmarki til hafði verið ákveðið, en nú voru þessar 47 millj. teknar út og gripið til nýrrar skattlagningar og sagt: Með því er verið að standa við gefin loforð. En þetta stenzt ekki. Við skulum stækka myndina og segja bara, að hæstv. ráðh. hafi verið stórtækari heldur en með 47 millj., hann hafi kippt í burtu öllum þeim tekjustofnum til framkvæmda í vegamálum, sem fyrir hendi voru, þegar loforðið var gefið og sagt: Þetta skal bætt að fullu, við bara tökum til nýrra tekjustofna, það koma ríflega þær upphæðir, sem við þá reiknuðum með til vegamála. Var þetta að standa við orð sín? Nei, það hefðu áreiðanlega komið mikil svikabrigzl, ef þetta hefði verið gert, því að það var ekki út frá því gengið, að það yrðu felldir niður verandi tekjustofnar og gripið til nýrra, til þess að geta staðið við þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar voru í vegamálum. Þó að þess vegna 47 millj. sé aflað með nýjum tekjustofni og 30 millj. í viðbót, er samt gefið tilefni til nýrra brigzla um svik, og það er það, sem hér hefur gerzt. Þess vegna hafa verið viðhöfð óvarleg og ógætileg vinnubrögð af hendi ráðh., þó að hann haldi í það hálmstrá, að sama upphæð komi eins og lofað hafi verið. Hæstv. ráðh. svaraði alveg krókalaust spurningu minni um það, hvernig stæði á því, að til framkvæmda hefði komið vegagerð á Strandavegi, sem Alþ. hefði fellt í sambandi við afgreiðslu síðustu fjárl. og vegáætlunar. Hann sagði: Þetta var gert af því, að margir Vestfjarða þm. eða ýmsir Vestfjarða þm. sóttu fast á það, að í þessa framkvæmd yrði farið, af því að þeir höfðu þá kynnt sér, að það hefðu verið ísalög í Strandasýslu og önnur óáran steðjað þar að og neyðarástand, vandræðaástand, ef ekki neyðarástand ríkti þar. Og þegar þeir sannfærðust, komu þeir til sinna yfirboðara, ríkisstj., og sannfærðu hana líka. En hvernig var þetta ástand, þegar till. voru felldar, og hverjir voru það, sem báðu nú um, að þetta yrði gert? Það voru sömu þm. úr hópi Vestfjarða þm., sem felldu till. á Alþ. um, að Strandavegur fengi fjárveitingu, svo að vegurinn yrði tengdur saman á þessu ári. Og það voru ísalög í Strandasýslu, þegar þeir réttu upp puttana til þess að fella þessa till. Það var sama neyðarástandið þá og það áttu þeir að vita og það vissu þeir. En þeir sannfærðust, þegar þeir komu norður í Strandasýslu nokkrum vikum eða mánuðum seinna. Um hvað voru þeir sannfærðir þá? Ísinn var farinn þá. Það var það, sem sannfærði þá, að það var gengið svo rösklega í skrokk á þeim af þeirra fylgismönnum í Strandasýslu, að þeir þorðu ekki að standa frammi fyrir þeim verknaði sínum að hafa fellt þessar till. og það var þess vegna lýðræðislegur sigur, sem Strandamenn unnu á þm. sínum, þegar þessi nýja ákvörðun var tekin. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., stjórnin sætir ekki ákúrum fyrir að hafa gert þetta. En hvað segir hv. Alþ. um svona framkvæmd? Það er látið vera að framkvæma það, sem Alþ. samþykkir, það liggur skjallega fyrir sannað á þessum fundi, og það er framkvæmt, sem Alþ. hefur fellt að gera. Þetta er ekki rétt meðferð framkvæmdavalds og hlýtur að sæta ámæli. Persónulega er ég samþykkur því, að Strandavegurinn var lagður og hafði lagt það til, að svo yrði gert, en það fékk ekki framgang í þinginu, hvorki stuðning meiri hl. Vestfjarða þm. né ríkisstj. eða meiri hl. Alþ. En þegar þeir urðu varir við ísalögin í Strandasýslu, þegar kom fram á sumar, þá virtu þeir að vettugi framkvæmdavald Alþingis.



Herra forseti. Mér skildist á hæstv. samgmrh. áðan, að það hefði verið haft samráð við þm. víða um land viðkomandi þeim niðurskurði á fjárveitingum til vegamála og brúagerða, sem framkvæmdur var á þessu ári, og jafnvel, að það hafi fengizt samþykki þeirra í ýmsum tilfellum. Út af þessu vil ég spyrja hæstv. ráðh. Samþ. einhverjir af þm. Norðurl. v. að fella niður að öllu leyti fjárveitingar til Heggstaðanesvegar og Þingeyravegar í Húnavatnssýslum og ef svo er, hverjir voru þeir þm. úr því kjördæmi, sem samþ. þetta? Samþ. þeir einnig, að það yrði kippt burtu meira en 47% af fjárveitingunni til Kjálkavegar í Skagafirði, þrátt fyrir útgefna yfirlýsingu ríkisstj. um það, að þessi framlög yrðu lækkuð um 20%? Ég vildi óska þess, að hæstv. ráðh. gæfi mér upplýsingar um það, hverjir af þm. úr þessu kjördæmi hafa samþ. þetta, ef þeir eru einhverjir, sem hafa gert það. Með því að kippa alveg burtu fjárveitingum til einstakra vegaframkvæmda, sem Alþ. var búið að ákveða, og með því svo að veita fé til framkvæmda, sem Alþ. var búið að fella, að skyldi gert á þessu ári, er ríkisstj. að hrifsa til sín löggjafarvaldið, sem ekki á að vera hjá henni, heldur hjá Alþ. Ég var nú dálítið kunnugur þessu máli Arneshreppsbúa, hvernig það gekk til á síðasta þingi. Ég var í þn., sem fjallaði um till. um það að rjúfa einangrun Árneshrepps. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. 5. þm. Vestf. var að ljúka við að segja, að einangrunin var tilkomin áður heldur en ráðizt var í þessa vegagerð á síðasta sumri og ísinn var búinn að vera þar lengi, þegar þessi till. var felld hér af stjórninni og hennar liði seint á síðasta þingi. En það, sem hér kom til í fyrrasumar, var auðvitað það, að ríkisstj. skammaðist sín fyrir það, sem hún hafði gert, að láta fella þessa till. Og það er út af fyrir sig gott, að hún skyldi í einu tilfelli þó kunna það, það þyrfti hún að gera miklu oftar. Ef hún gerði það eða kynni það yfirleitt, mundi það ekki koma fyrir, að það væri felld niður af fjárl. upphæð, sem ríkisstj. er búin að lofa hátíðlega, að skyldi standa þar og ekki verða lækkuð, hún sé felld alveg burt. Nú er það þannig, að hæstv. samgmrh. segir, að það sé nánast matsatriði. hvort ríkisstj. standi við gefin loforð eða ekki. Ég held, að við þm. þyrftum að fara að athuga það við hæstv. forseta, hvort við mættum ekki fá undanþágu frá þeirri venju að ávarpa ráðh. hæstv., meðan maður, sem þannig kemur fram, situr í ráðherrastóli.



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður. En ég vil gera að umtalsefni orð, sem féllu hjá hv. 5. þm. Vestf., því að það mun vera í þriðja skipti, sem hann kvartar hér undan því í ræðustól á Alþ., að hann hafi ekki fengið að sjá Vestfjarðaáætlunina. Mér þykir ákaflega leitt, ef þessi hv. þm. hefur ekki, þrátt fyrir allar þessar kvartanir, fengið að sjá Vestfjarðaáætlunina. Það hefur verið upplýst, að Vestfjarðaáætlun er til í samgöngumálum. Frá henni hefur verið skýrt hér á Alþ. Þm. Vestfirðinga, sem hafa haft áhuga fyrir málinu meira en í orði, hafa sótt öll þau gögn, sem þeir hafa óskað eftir að fá afrit af, til Efnahagsmálastofnunarinnar. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég óskaði eftir öllum þeim gögnum, sem lúta að framkvæmdaáætlun í samgöngumálum Vestfirðinga, og fékk þau í hendur um leið og ég óskaði eftir því. Ég hafði ekki þann háttinn á að fara hér upp í pontuna á hv. Alþ. og krefjast þess að fá þessi gögn í hendur. Ég veit ekki, hvort þeir, sem þar ráða ríkjum, heyra svo hverja ræðu, sem hér er flutt, og taldi hitt vera miklu svona betra til framgangs málinu að fara bara rétta leið, og ég hef fengið öll þessi gögn og ég trúi ekki öðru en hv. þm. fái þau líka, ef hann biður um það í Efnahagsstofnuninni. Ég vil einnig minna hv. þm. á það, að við síðari umr. vegáætlunarinnar á síðasta ári flutti fjmrh. fyrir hönd ríkisstj. skýrslu um málið og yfirlýsingu ríkisstj. og þar segir hann í sinni ræðu, að í lok febr. s.l. hafi verið gengið frá framkvæmdaáætlun í samgöngumálum Vestfjarða, sem ríkisstj. samþykkti. Áætlunin er um framkvæmdir í vegamálum, flugvallargerðum og hafnarmálum á næstu 4 árum, 1965–1968. Samkv. þessari áætlun er gert ráð fyrir framkvæmdum samtals að upphæð 171.6 millj. kr., sem skiptast þannig, að í hafnir eiga að fara 71.8 millj., í vegi 66.7 millj. og reyndist nú að lokum 68 millj. sléttar og í flugvelli 32.1 millj. kr. Þessu skýrir fjmrh. frá fyrir hönd ríkisstj. Þessar till., sem snerta framkvæmdaliðina í vegamálum, eru teknar inn í vegáætlunina og samþ. hér á hv. Alþ. og prentaðar í þál., sem samþ. var, á bls. 12 og 13. Þessar till. liggja alveg fyrir frá orði til orðs, hér, hvað snertir vegina, og hinar upplýsingarnar liggja fyrir hverjum þm., sem vill sækja þær til þeirra aðila, þar sem upplýsingarnar eru. Út af því, sem fram hefur komið hér varðandi Árneshrepp, vil ég segja það, að það var verið að afgreiða hér mál um lántökuheimildir fyrir ríkisstj. vegna lántöku til vega víðast hvar á landinu, sem var afmarkað við þá vegi, sem búið var að ganga frá með samþykkt vegáætlunar. Nú vitum við, að það eru fleiri þm. en þm. Vestf., sem telja, að sinn hlutur sé of smár og þeir hefðu farið af stað með till., ef ein till. hefði verið samþ. af stjórnarliðinu, og ég vil segja fyrir mig persónulega, að ég hafði fullan hug á því, að það væri tekið tillit til sérstöðu Árneshrepps, en ég heyrði það strax hér á ákveðnum þm., þó ekki í ræðustól, að þeir myndu flytja þá till. sömuleiðis. Þá var farið töluvert langt út fyrir þann ramma, sem lántökuheimildin samkv. vegáætluninni gerði ráð fyrir, og þess vegna var um að gera að reyna að vinna að málinu þá eftir öðrum leiðum og fá ríkisstj. til þess að leggja fé í þessa nauðsynlegu vegagerð í Árneshreppi og ég tel, að það þurfi enginn þm. Vestf. að vera óánægður með það, að það fékkst fé til þess. Við höfum allir verið þar sama sinnis, en þennan hátt varð að hafa á og það skilja þeir menn, sem hafa áður verið í stjórnarandstöðu, að það eru fleiri en stjórnarþm., sem vilja þá fá það sama, ef einhverjir stjórnarþm. ætla að ganga út fyrir þann ramma, sem búið er að ganga frá, eins og gert var við samþykkt þál. um vegáætlun. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, en ég vil aðeins endurtaka það, sem ég sagði hér í sambandi við 2. umr. fjárl. út af þessum 47 millj. kr., sem hv. 3. þm. Vesturl. hefur minnzt hér á aftur, sem hann gerði þá mjög ýtarlega, að ég fyrir mitt leyti hefði mjög gjarnan viljað, að þessar 47 millj. kr. væru inni í fjárlagafrv. En við sjáum fram á það, að við náum ekki endum saman með því að hafa það inni í frv., nema þá að leggja á nýja skatta, sem kæmu þá tekjumegin á fjárl. Það getur vel verið, að það sé hægt að fullnægja óskum þessara hv. þm. með því að hafa 47 millj. gjaldamegin inni á fjárl. og með því að afla hins nýja skatts teknamegin eins og hv. 3. þm. Vesturl. vitnaði til, að það væri einhver ákveðinn tekjustofn eða einhver ákveðinn skattaliður í fjárl., sem yrði alltaf varið til þess að greiða þessar 47 millj. kr. til vegamálanna. Mér finnst, að ósæmilegt orðbragð hv. þm. og þá ekki sízt þess þm., sem var að ljúka máli sínu hér, áður en ég steig í ræðustólinn, til hæstv. samgmrh., sé mjög óviðeigandi og ég vil segja það, án þess að ég ætli að lasta fyrrv. ráðh. eða aðra ráðh. eða þm., að ég veit ekki til, að það sé áhugasamari maður til í sínu starfi heldur en núv. hæstv. samgmrh., sem hefur sýnt þessum málefnum eins og framkvæmdum í vegamálum mikinn skilning og aldrei sýnt annað en lipurð og reynt að ganga eins langt og hann hefur frekast getað til móts við þm. og óskir fólksins víðast hvar úti um land.

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 7. des. 1965. Matthías Á. Mathiesen, 1. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið: Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og verð fjarverandi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. I. um kosningar til Alþ., að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, Oddur Andrésson bóndi á Neðra-Hálsi í Kjós, taki sæti mitt á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Bjarnason, forseti Nd. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Oddur Andrésson hefur áður tekið sæti á þinginu sem varamaður á þessu kjörtímabili og farið fram rannsókn á kjörbréfi hans. Tekur hann nú sæti á þinginu í forföllum Matthíasar Á. Mathiesen, og býð ég hann velkominn til þingstarfa. Þá hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 7. des. 1965. Emil Jónsson, 2. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og verð fjarverandi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþ., að fara fram á, að 1. varamaður Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, Ragnar Guðleifsson kennari, taki sæti mitt á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sigurður Bjarnason, forseti Nd. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Ragnar Guðleifsson hefur áður tekið sæti á Alþ., en ekki á þessu kjörtímabili. Þarf því að fara fram rannsókn á kjörbréfi hans, og leyfi ég mér að biðja hv. kjörbréfanefnd að taka kjörbréfið til rannsóknar. Á meðan verður gert fundarhlé. - 



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur nú rannsakað kjörbréf Ragnars Guðleifssonar, 1. varamanns Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, og hefur samþ. einróma að leggja til, að kosning hans verði tekin gild og kjörbréf hans samþ.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 55 að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. dómsmrh., hvað líði endurskoðun l. um hlutafélög. Lög um hlutafélög eru frá árinu 1921, og á þeim hafa síðan óverulegar breytingar verið gerðar. Þau munu á sínum tíma að mestu leyti hafa verið samin eftir dönskum l. frá 1917. Síðan nefnd löggjöf var sett, hefur að sjálfsögðu fengizt mikil reynsla, bæði hér á landi og erlendis, um lagareglur, er að hlutafélögum lúta, og þá um leið varðandi kosti og galla hlutafélagsformsins. Þetta hefur m.a. leitt til þess, að samþ. voru í Danmörku ný lög um hlutafélög árið 1930 og skipuð var n. af Norðurlandaþjóðunum, - Íslendingar munu þar þá ekki hafa verið þátttakendur, –til að gera till. um samræmda löggjöf fyrir öll löndin á þessu sviði. Á árinu 1944 voru sett í Svíþjóð mjög ýtarleg lög um hlutafélög. Á Alþ. 1948 var samþ. ályktun þess efnis að skora á ríkisstj. að láta fara fram endurskoðun á l. nr. 77 frá 1921, um hlutafélög, og l. nr. 42 frá 1903, um verzlanaskrár, firmu og prókúruumboð. Samkv. þessari ályktun skipaði þáv. dómsmrh. hæstaréttardómarana Árna Tryggvason og Þórð Eyjólfsson til að framkvæma þessi störf. Gengu þeir síðan frá frv. til hlutafélagalaga, sem lagt var fram á Alþ. 1952, en var þá ekki afgreitt. Á næsta þingi var frv. svo aftur lagt fram, afgr. til Nd. með nokkrum breytingum, en dagaði uppi. Frv. hæstaréttardómaranna mun að verulegu leyti hafa verið samið eftir sænsku l. frá 1944, en tillögugerð þó við það miðuð, að hún hæfði sem bezt íslenzkum staðháttum. Frv. er ýtarlegt, í einum 16 köflum. Miðað við þær stórfelldu breytingar í þjóðfélagsháttum okkar Íslendinga síðustu áratugina, má segja, að l. um hlutafélög frá 1921 hafi reynzt vel. Þau eru rúmt orðuð og ná þannig yfir flest tilvik, sem fyrir koma. Hins vegar þarfnast þau nú endurskoðunar. Með bættum efnahag almennings má gera ráð fyrir, að þeim þjóðfélagsborgurum fjölgi, sem gerast vilja beinir þátttakendur í atvinnurekstri. En þá ber nauðsyn til að tryggja sem bezt hagsmuni þessara aðila, sem koma til með að nota sér hlutafélagsformið. Við þá endurskoðun ber að hagnýta sér okkar eigin reynslu og reynslu annarra þjóða. Því er spurt, hvort ekki sé að vænta frv. um þetta efni, sem þá að sjálfsögðu mundi miðast við allar aðstæður, eins og þær eru nú í dag, sem mjög eru breyttar frá því, sem var fyrir 40 árum.



Herra forseti. Ég bið hv. fyrirspyrjanda, 2. þm. Norðurl. e., velvirðingar á því, að það hefur dregizt nokkuð að svara þessari fsp., frá því að hún var lögð fram. En þær ástæður lágu til þess, að ég taldi nauðsynlegt að hafa samband við Árna Tryggvason núv. sendiherra okkar í Stokkhólmi, en hann hefur haft ásamt með Þórði Eyjólfssyni hæstaréttardómara með meðferð endurskoðunar á hlutafélagal. að gera, og nú nýlega, eða 29. nóv., barst mér frá honum nokkur grg. um málið, sem ég vildi leyfa mér að vitna til svars við þessari fsp., sem hér er fram borin. Hún hljóðar svo: „Eftir beiðni dómsmrh. skal hér með gerð nokkur grein fyrir störfum til endurskoðunar á íslenzkri hlutafélagalöggjöf og norrænni samvinnu á því sviði. Gildandi íslenzk hlutafélagalög eru frá 1921 með örfáum breytingum, en þau lög voru mjög sniðin eftir hinum fyrstu dönsku hlutafélagalögum frá 1917. Eru þau að sjálfsögðu orðin mjög úrelt og ófullkomin miðað við hina miklu notkun og þýðingu hlutafélagaforms í þjóðfélagi nútímans. Á árinu 1948 ályktaði Alþ. að skora á ríkisstj. að láta fram fara endurskoðun á gildandi hlutafélagalögum. Fól þáv. dómsmrh., dr. juris Bjarni Benediktsson, á sama ári þáv. hæstaréttardómurum Árna Tryggvasyni og dr. juris Þórði Eyjólfssyni endurskoðun þessa. Og frv., sem í meginatriðum var byggt á till. þeirra, var lagt fram á Alþ. 1952 og 1953, en hlaut eigi fullnaðarafgreiðslu. Síðan var ekkert aðhafzt í málinu, unz sami dómsmrh. fól síðari hluta ársins 1961 þeim Árna Tryggvasyni og Þórði Eyjólfssyni að taka af Íslands hálfu þátt í því norræna samstarfi, sem hafizt hafði í byrjun sama árs í þeim tilgangi að koma á auknu samræmi í norrænni hlutafélagalöggjöf. Hafa umr. um þessi efni síðan farið fram tvisvar á ári með þátttöku fulltrúa allra Norðurlanda. Hefur Árni Tryggvason tekið þátt í flestum þeim ráðstefnum, Þórður Eyjólfsson í einni þeirra ásamt Svavari Pálssyni endurskoðanda. Til notkunar við umr. hefur m.a. legið frammi erlend þýðing á íslenzka frv. frá 1952. Að fyrirlagi viðkomandi ráðh. allra Norðurlandanna var verkefni fulltrúanna á árinu 1962 fært út á þann veg, að það nær til þess að semja, eftir því sem tök eru á, uppkast að samkynja norrænum reglum á sviði hlutafélagalöggjafar. Að ósk allra fulltrúanna hefur formaður finnsku nefndarinnar fyrir nokkru samið drög að slíku frv., að stærð um 150 greinar eða svipað íslenzka frv. frá 1952, þ.e. um 80 gr. færri en nú eru í sænsku l. frá 1944, sem að áliti allra fulltrúa eru, þótt vönduð séu, of ýtarleg og margbrotin. Framangreint bráðabirgðauppkast er nú til nánari athugunar á ráðstefnu norrænu fulltrúanna, en næsta ráðstefna verður haldin í Stokkhólm í marzmánuði n.k. Margs konar ágreiningur er enn óleystur um ýmis atriði, smærri og stærri. En sjónarmið virðast um margt samræmast meir og meir. Fulltrúar hinna einstöku þjóða gera þó ákveðna fyrirvara um hugsanlegar sérreglur í sinni löggjöf. Af Íslands hálfu hefur m.a. verið gerður fyrirvari um hugsanlegar sérreglur um svokölluð lítil hlutafélög, svo og um aðild og áhrif erlendra, þ. á m. norrænna, ríkisborgara og fyrirtækja í íslenzkum hlutafélögum. En sjónarmið hinna fulltrúanna eru andstæð því, að víðtækar takmarkanir séu gerðar á því sviði. Á þessu stigi málsins verður samkv. framansögðu ekki sagt með vissu, hvenær vænta megi endanlegrar vitneskju um, hvort nefnt samstarf um samræmingu norrænnar hlutafélagalöggjafar beri árangur eða ekki.“ Af þessu stutta yfirliti má sjá, að það má segja, að endurskoðun hlutafélagal. sé tvíþætt: annars vegar endurskoðun á okkar íslenzku löggjöf, sem hafin var fyrir allmörgum árum eða 1948 og kom m.a. fram í frv., sem lögð voru fyrir þingið 1952 og 1953, og hins vegar á síðara stigi þessa máls að láta þessa endurskoðun íslenzku löggjafarinnar, eftir því, sem verða má, verða samferða norrænni endurskoðun eða endurskoðun hlutafélagalöggjafar hinna Norðurlandanna og þá um leið samræmast þeirri löggjöf að meira eða minna leyti, á sama hátt og við höfum á undanförnum árum og í vaxandi mæli við tilkomu Norðurlandsráðs samræmt okkar löggjöf ýmsum löggjafaratriðum norrænnar löggjafar. Nú er gert ráð fyrir, að í marzmánuði verði fundur í sambandi við þessa endurskoðun á samnorrænni löggjöf á þessu sviði, og það kann að liggja nánar fyrir eftir þann fund, hvers vænta má um framgang þeirrar endurskoðunar, og Árni Tryggvason hefur lagt til, að við leggjum nokkra aukna áherzlu á þátttöku einmitt í þessari ráðstefnu, sem fram undan er, og leggjum í það meiri vinnukraft en við höfum getað gert fram til þessa. Mér er kunnugt um, að Þórður Eyjólfsson mun sennilega ekki telja sig hafa aðstöðu til þess að taka þátt í áframhaldandi vinnu á sviði þessarar norrænu samræmingarlöggjafar, en hins vegar hygg ég, að treysta megi því, að hann geti orðið til ráðuneytis við sjálfa endurskoðunina hér innanlands, sérstaklega að svo miklu leyti sem hún víkur frá þeim norrænu till., sem fram kunna að koma. Þess var getið, að Svavar Pálsson hefði tekið þátt í einum þessara funda Norðurlandafulltrúa. Það var á s.l. ári, og lét hann þá í té álitsgerð, sérstaklega um þá þætti löggjafarinnar, sem hann öðrum fremur fjallaði um, og það var um bókhaldið, bókhaldsskyldu, reikningshald og annað slíkt. Ég vil sérstaklega geta þess, að hann tekur fram í inngangi að þessum aths. sínum, að „um svo verulegar breytingar er að ræða frá núgildandi löggjöf um sama efni, að mér finnst vera full þörf á því að láta athuga öll þessi mál mjög vandlega, áður en lengra er haldið, og fá þá t.d. fulltrúa frá bönkum, atvinnurekendum og endurskoðendum til þeirrar athugunar auk þeirra lögfræðinga, sem að málinu hafa unnið“. Ég held, að hér sé um athyglisverða ábendingu frá endurskoðendum að ræða, og hef hugsað mér, að það gæti verið heppilegt eftir þessa marz-ráðstefnu að fá fulltrúa frá þessunt aðilum eða öðrum til þess að ganga betur í málið út frá því sjónarmiði, hvort við eigum að reyna að undirbúa íslenzka löggjöf sent fyrst, e.t.v. fyrir næsta þing, og binda okkur ekki eins mikið og verið hefur nú síðustu árin við hugsanlega samvinnu við hin Norðurlöndin á þessu sviði, enda mætti þá endurskoða slíka löggjöf síðar, ef þurfa þætti. En þetta segi ég vegna þess, að það dylst engum, að það er orðin mikil þörf á endurskoðun íslenzku hlutafélagalöggjafarinnar. Inn í það mál kynnu einnig að blandast önnur atriði, sem reyndar hafa verið til meðferðar hér á Alþ. og eru að vísu viðtækari og snerta ekki aðeins hlutafélagalöggjöfina. Þar á ég við till., sem samþykktar hafa verið hér á þingi um eftirlit með félagasamsteypum hér á landi, og það kynni að hafa sína þýðingu, að það mál væri haft í huga við endurskoðun hlutafélagalöggjafarinnar. Ég skal geta þess, að þegar ég tók við dómsmrh.-embættinu í nóvembermánuði 1963, hafði fyrirrennari minn þar fengið Theódór Lindal til þess að semja uppkast að frv. til l. um eftirlit með félagasamsteypum. Ég kynnti mér það mál nokkuð rækilega og átti um það viðræður við Theódór Lindal, en hef ekki treyst mér fram til þessa að flytja það frv. og tel, að það þurfi töluvert miklu nánari athugunar við, en hins vegar fléttast það að sjálfsögðu inn í svo víðtæka félagalöggjöf hjá okkur eins og hlutafélagalöggjöfin sjálf er. Hún er líka orðin augljóslega mikið vandamál, sem snertir nokkuð mál eins og félagasarnsteypur og eftirlit með þeim og áhrif slíkra samsteypna á verðmyndun og rekstur félaga. Það hefur t.d. vakið verulega mikla athygli hér á landi á þessu ári, að annað af hinum stóru flugfélögum hér hefur gert verulega tilraun til þess með hlutafjárkaupum að verða ráðandi um rekstur hins hlutafélagsins, Flugfélags Íslands. Það er enginn vafi á því, að bæði þessi félög hafa notið mikillar velvildar frá ríkisvaldi á hverjum tíma og einnig hér í sölum Alþ. Þó er á það að líta, að mikil auðsöfnun hjá öðru þessara félaga er að verulegu leyti vegna sérstakrar aðstöðu Íslands í sambandi við önnur ríki og að verulegu leyti fyrir tilstuðlan opinberra stjórnvalda, og ég get ímyndað mér, að það sé ekki að öllu leyti vel séð, að slík auðsöfnun á tíma sé notuð til þess að kaupa sér yfirráð í öðrum félögum, sem rekin eru á sama vettvangi. Allt þetta gæti verulega komið til athugunar í sambandi við endurskoðun á hlutafélagalöggjöfinni. Það rísa þarna upp fleiri vandamál, eins og t.d. um stórt hlutafélag, Eimskipafélag Íslands, en á hendur félagsins sjálfs hafa á undanförnum árum færzt æ fleiri og fleiri hlutabréf, sem þá stjórn félagsins sjálf hefur farið með, og hefur þetta valdið töluverðum umræðum og erfiðleikum á aðalfundum félagsins, og ég veit, að það er mikið áhugamál þeirra, sem þarna standa í fyrirsvari, hvernig skipa skuli þessum málum, því að eftir því sem hlutabréfin færast meir á hendur félaganna sjálfra og þá meira og minna ótakmörkuð yfirráð félagsstjórnanna, þá færist úr skorðum það eðlilega hlutafélagaform, sem okkar löggjöf gerir ráð fyrir. Á síðasta aðalfundi Eimskipafélagsins kom þetta nokkuð til umræðu, eins og ég sagði, og vék ég þá einmitt að því, að það kynni að vera eðlilegt, að atriði eins og þessi, sem ég nú hef nefnt, kæmu verulega til athugunar í sambandi við endurskoðun hlutafélagalaganna og ábendingar, sem komið hafa fram um nauðsyn eftirlits með félagasamsteypum og hringamyndunum í landinu. Það hefur einnig á síðari árum komið upp vaxandi áhugi fyrir almenningshlutafélögum hér á landi. Löggjöf okkar gerir í sjálfu sér litla sem enga grein fyrir þeim, og að svo miklu leyti sem menn vildu örva slíka félagsmyndun, yrði að sjálfsögðu að taka afstöðu til þess í sambandi við endurskoðun hlutafélagalaganna. Og loks minnist ég svo enn á eitt atriði, sem ekki er hvað veigaminnst, að hér geti komizt upp verðbréfamarkaður og skapazt frjáls kaup og sala á hlutabréfum, sem alls ekki hefur verið hjá okkur, en hins vegar er gert ráð fyrir í endurskoðun löggjafar um bankakerfið, eins og mönnum er kunnugt um, og reyndar hefur verið gert ráð fyrir því á síðari árum, að Seðlabankinn hefði forgöngu um að koma upp slíkum almennum verðbréfamarkaði, sent mikla þýðingu gæti haft í sambandi við starfsemi hlutafélaga og þá við slíka og jafnvíðtæka löggjöf hlutafélagalaga eins og hér hefur verið vikið að. Ég held, að því miður geti ég ekki á þessu stigi málsins gefið nánari svör víð þessu, en menn sjá af því, að verulega hefur verið unnið að því að taka þátt í norrænni samvinnu um endurskoðun hlutafélagalaganna, og óhjákvæmilega er fram undan hjá okkur sjálfum að hyggja að því, hvort við höfum ráð á því lengur að bíða eftir niðurstöðum þeirrar endurskoðunar, en verðum ekki hvað úr hverju að hefja aftur þá endurskoðun löggjafarinnar, sem hér var stofnað til 1948 og frv. voru lögð fyrir Alþ. um 1952 og 1953, án þess þau bæru þá árangur, eins og áður hefur verið gerð grein fyrir.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir hans svör, en þau gefa það til kynna, að endurskoðun l. um hlutafélög stendur enn yfir og vænta megi frv. um það félagsform innan tíðar hér á hæstv. Alþ.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 91 fyrirspurn í 4 liðum varðandi kísilgúrverksmiðju við Mývatn. Spurt er: „1) Hafa verið teknir upp samningar við aðra erlenda aðila um þátttöku í kísilgúrvinnslu og sölu en ráð var fyrir gert í rökstuðningi fyrir lögum um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, og ef svo er, hve langt eru þeir samningar á veg komnir og hver eru meginatriði þeirra? 2) Er fyrirhugað að leggja samninga, er gerðir verða við aðra aðila og á öðrum grundvelli en ráð var fyrir gert í grg. ríkisstj. með frv. til l. um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, fyrir Alþingi? 3) Hvað líður athugunum á þeim hættum og vörnum gegn þeim, sem leiða kann af byggingu kísilgúrverksmiðju við Mývatn fyrir dýralíf í Mývatni og við Mývatn? 4) Hvaða samráð hefur verið haft eða er fyrirhugað við Mývetninga og þ. á m. við landeigendur og eigendur veiðiréttar í Mývatni um starfrækslu fyrirhugaðrar kísilgúrverksmiðju?“ Ástæðan fyrir þessari fsp. minni er í stuttu máli þessi: Með lögum um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, sem samþ. voru á Alþ. vorið 1964, var heimilað í 4. og 6. gr. þeirra laga, að ríkið og sá erlendi aðili, sem samvinna verður við höfð, eins og þar segir, verði aðalstofnendur þriggja hlutafélaga, sem mynduð yrðu: í fyrsta lagi um skipulagningu og annan undirbúning að rekstri verksmiðjunnar, en þetta yrði bráðabirgðafélag, sem leyst yrði upp, er undirbúningi væri lokið, í öðru lagi um byggingu og rekstur fyrirhugaðrar verksmiðju og í þriðja lagi um dreifingu og sölu afurða verksmiðjunnar. Skyldi ríkið eiga a.m.k. 51% í hinum tveim fyrrgreindu hlutafélögum. Öllu nákvæmari eru hin beinu lagafyrirmæli ekki varðandi hina erlendu samvinnu. Á hinn bóginn tekur grg., sem frv. fylgdi, og fylgiskjöl, sem lögð voru fram með frv., af allan vafa um tilgang og nánari framkvæmd þessara fyrirmæla laganna. Hinn erlendi samvinnuaðili er þá þegar ákveðinn og fyrirhuguð samvinna við hann nákvæmlega tilgreind í einstökum atriðum í samningi eða samkomulagi, sem birt er sem fskj. nr. VII með grg. frv. Í upphafi þessa samnings segir, að hann hafi verið staðfestur af AIME, þ.e.a.s. hinum þegar fastákveðna erlenda samvinnuaðila, og af ríkisstj. Íslands. Varðandi staðfestingu ríkisstj. Íslands segir síðan: Staðfestingin var að sjálfsögðu með þeim fyrirvara, að Alþ. veitti nauðsynlega lagaheimild til að framkvæma samkomulagið. Síðan koma algerlega bindandi skuldbindingar um stofnun undirbúningsfélagsins og eignaraðild að því, stjórn o.s.frv., en hins vegar er endanleg ákvörðun um samvinnu um byggingu og rekstur verksmiðjunnar og um stofnun sölufélags háð því, að undirbúningi ljúki með fullnægjandi árangri að beggja dómi. En samningurinn tiltekur einnig nákvæmlega, hvernig sú samvinna skuli fara fram, ef til komi, sem lítill vafi virðist á eftir anda og ákvæðum samningsins. Nú hafa verið uppi um það meira eða minna óljósar fregnir allt siðan á s.l. vori, að á ferðinni væri, að teknir yrðu upp samningar og samvinna í þessu máli við allt aðra aðila en þann eina erlenda aðila, sem um var að ræða, þegar nefnd lög voru sett, og enginn vafi getur á leikið, að verið var að heimila samvinnu við með samþykkt á lögum um kísilgúrverksmiðju við Mývatn og Námuskarð, eins og allt það mál var lagt fyrir hér á hv. Alþ. Því þykir mér ástæða til að spyrja og fá greinileg svör við því, hvaða ástæður hafi valdið því, að samningurinn við AIME frá 27. febr. 1964 hafi ekki komið til framkvæmda og hvað hafi yfirleitt síðan gerzt í málinu. En það var einmitt þessi samningur, sem raunverulega var verið að staðfesta með samþykkt laga um þessa verksmiðju. Í framhaldi af því verður líka að telja eðlilegt, að spurt sé um fyrirhugaða málsmeðferð og öflun nýrra heimilda frá Alþ., ef sá grundvöllur er brostinn, svo sem vera virðist, sem öll lagasetningin varðandi hina erlendu samvinnu var á sínum tíma byggð á. Varðandi tvo síðari hluta fsp. vil ég segja þetta: Það er alkunnugt, að ýmsar tegundir nútíma verksmiðjurekstrar eru meira eða minna varhugaverðar frá sjónarmiði náttúruverndar, dýralífs og gróðurs og þeim mun varhugaverðari sem meira er að vernda af náttúruverðmætum, sem ekki verða metin til fjár, en geta verið óbætanleg jafnvel öðrum fremur. Við frumathugun á kísilgúrvinnslu við Mývatn mun ekki ýkjamikið hafa verið hugað að þessu mikilvæga atriði, og bendir það til þess, að hvergi er á það minnzt í grg. með frv., sem samþ. var síðar sem lög frá Alþ. Ætla ég þó ekki neinum, sem forgöngu hefur haft í þessu máli, að vilja fljóta sofandi að feigðarósi á þann hátt að leggja í verksmiðjurekstur, sem hætt gæti hinu stórfenglega náttúruríki við Mývatn, sem engan á sinn líka hér á landi og jafnvel þó að miklu víðar væri leitað. Nýleg blaðaskrif um þessi efni, m.a. frá hendi vel menntaðs líffræðings, hafa vakið upp nokkurn vafa um það, hvort hér væri staðið að málum og gætt þeirrar varfærni, sem frekast væri unnt, og því þykir mér einnig ástæða til að spyrja um, hvaða ráðgerðir eru uppi varðandi þetta atriði, og einnig, hvort eðlilegt samráð hafi verið haft við Mývetninga í þessum efnum, því að engum hygg ég betur treystandi til þess að gæta þess, að ekki sé óvarfærnislega að farið, heldur en þeim, sem þá sveit byggja.



Herra forseti. Það er mjög eðlilegt, að þessar fsp. á þskj. 91 eru fram komnar, og hefur hv. fyrirspyrjandi gert nánari grein fyrir þeim. Í fyrsta lagi er um það spurt, hvort teknir hafi verið upp samningar við aðra erlenda aðila um þátttöku í kísilgúrvinnslu og sölu en ráð er fyrir gert í rökstuðningi fyrir lögum um kísilgúrverksmiðjuna við Mývatn. Um þetta liggja nú fyrir, held ég, nokkuð ljósar upplýsingar. Iðnmrn. hefur sent frá sér fréttatilkynningar þar að lútandi, en ég skal að öðru leyti svara þessu nánar. Þegar lög um kísilgúrverksmiðju við Mývatn voru samþ. á Alþ, vorið 1964, hafði verið gert bráðabirgðasamkomulag við hollenzka fyrirtækið AIME um samvinnu um vinnslu og sölu kísilgúrs úr Mývatni. Á grundvelli samkomulags þessa var Kísiliðjan hf. stofnuð í júní 1964 af íslenzka ríkinu og hinu hollenzka fyrirtæki til þess að annast endanlega skipulagningu og annan undirbúning kísilgúrverksmiðju við Mývatn. Skv. samkomulaginu skyldu aðilar stofna tvö félög: framleiðslufélag og sölufélag, þegar fyrrnefndum undirbúningi væri lokið með þeim árangri, sem báðir aðilar teldu viðunandi. Snemma á þessu ári voru báðir aðilar sammála um, að afstaðnar athuganir og rannsóknir réttlættu það, að ráðizt yrði í byggingu verksmiðjunnar. Þegar á reyndi var hollenzka fyrirtækið hins vegar ekki reiðubúið til að efna samkomulagið af sinni hálfu að fullu með því að taka þátt í stofnun framleiðslufélagsins og sölufélagsins, þar sem slík þátttaka yrði því fjárhagslega ofviða vegna annarra fjárfrekra framkvæmda, sem það gerði grein fyrir, að það hefði nýlega lagt í. Í staðinn bauðst það til að annast sölu kísilgúrsins gegn ákveðnum sölulaunum. Ríkisstj. taldi slíkt fyrirkomulag óviðunandi, eftir að henni hafði verið gerð grein fyrir því, þar sem það gæfi enga tryggingu fyrir sölu kísilgúrsins. Varð því að ráði að kanna möguleika á framleiðslu og sölu kísilgúrsins í samvinnu við aðra erlenda aðila, og í þeim tilgangi hafa verið teknar upp viðræður við bandaríska fyrirtækið Johns Manville. Af hálfu ríkisstj. hafa tekið þátt í viðræðum þessum þeir Magnús Jónsson fjmrh., dr. Jóhannes Nordal bankastjóri, Karl Kristjánsson alþm., Pétur Pétursson forstjóri og Halldór Jónatansson lögfræðingur. Viðræður þessar hafa verið jákvæðar til þessa, en þær verða ekki til lykta leiddar fyrr en á næsta ári, þar sem beðið er eftir niðurstöðum af rannsóknum Johns Manville á sýnishornum úr Mývatni. Þá er spurzt fyrir um í öðru lagi, hvort fyrirhugað sé að leggja samninga, ef gerðir verða við aðra aðila en upphaflega var ráðgert og á öðrum grundvelli, fyrir Alþ. Um það vil ég segja þetta: Lög um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, nr. 22 1964, veita almennan rétt til samvinnu við erlendan aðila um framleiðslu og sölu kísilgúrsins, og takmarkast lögin því ekki við hollenzka félagið AIME og samvinnu við það. Ég tel hins vegar rétt, að Alþ. verði gerð grein fyrir til hlítar, ef og þegar fyrir liggja hugsanlegar breytingar frá því, sem áður var ráðgert við afgreiðslu málsins í þinginu. Að svo miklu leyti sent aðstöðubreytingar kynnu að leiða til þess, að nauðsyn væri breyt. á löggjöf, verður að sjálfsögðu ekki hjá því komizt, að málið komi að nýju fyrir Alþ. En ég vil leggja á það áherzlu, að ég tel engu að síður rétt, að þinginu verði gerð grein fyrir málinu, þó að ekki sé nauðsyn sérstakrar lagabreytingar, vegna þess, hvernig lögin í upphafi voru samþykkt. En það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að þm. höfðu við afgreiðslu þess máls ástæðu til þess að ætla, að samningar við erlenda aðila væru í tilteknu formi, eins og fskj. báru með sér. Þá er í þriðja lagi spurt um, hvað liði athugunum á þeim hættum og vörnum gegn þeim, sem leiða kann af byggingu kísilgúrverksmiðju við Mývatn fyrir dýralíf í Mývatni og við Mývatn. Um það vil ég segja þetta: Undirbúningur kísilgúrvinnslu við Mývatn hefur allur miðazt við það að forðast bæði tjón á dýralífi þar og náttúruspjöll. Þannig var verksmiðjunni ráðgerður staður í Bjarnarflagi við Námaskarð, í um 3 km fjarlægð frá vatninu. Hinn 4. maí s.l. ritaði Kísiliðjan hf. náttúruverndarráði bréf og óskaði álits þess á hinum fyrirhuguðu framkvæmdum félagsins við Mývatn. Í framhaldi af þessu lét Baldur Líndal, sem hefur verið sérfræðilegur ráðunautur í þessum kísilgúrmálum, náttúruverndarráði í té 2 grg. um, hvaða úrgangsefni sé um að ræða við framleiðslu kísilgúrs og hvaða ráðstafanir eru fyrirhugaðar til að koma í veg fyrir, að þau valdi tjóni á dýralífi og jurtagróðri Mývatns og umhverfis, svo og hvernig tryggt verði, að olía komist ekki í vatnið. Skv. grg. Baldurs Lindals eru úrgangsefni þessi þrenns konar: gastegundir, ryk og fráræst efni. Fyrirhugað er, að verksmiðjan noti salt til efnaglæðingar á gúrnum, og mun reykurinn frá verksmiðjunni því innihalda nokkuð af bundnu og óbundnu klóri. Hins vegar er fyrirhugað, að reykháfurinn verði 25 m hár, og er þá álitið, að skaðlegra áhrifa muni ekki gæta. Kísilryk mun verða í reyknum frá verksmiðjunni og einnig í útblæstri frá þurrkurunum. Hins vegar mun þessa ryks ekki gæta teljandi mikið nema innan 300 m vegalengdar frá verksmiðjunni. Hið fráræsta efni er sá hluti hins upphaflega hráefnis úr Mývatni, sem verksmiðjan nýtir ekki. Er hér um að ræða kísilgúrblandaðan sand. Um olíunotkun við verksmiðjureksturinn er það að segja, að dælupramminn notar olíu sem eldsneyti og olía er notuð við glæðingu kísilgúrsins. Um þessa hlið málsins segir í grg. Baldurs Líndals: „Skammt frá bryggju við Helgavog er 10 þús. lítra geymir fyrir dísilolíu vegna dælingarbátsins. Utan um þennan geymi verður settur varnargarður, svo að öruggt sé, að olían komist ekki frá geyminum í vatnið, þótt um leka yrði að ræða. Olían er síðan flutt í lokuðum geymi út í dælingarbátinn. Báturinn, sem olían er flutt á, er úr stáli og hefur góðan stöðugleika. Geymirinn er tekinn af bátnum milli ferða með olíu. Þessir olíuflutningar fara fram á 2 vikna fresti, þegar dælt er venjulegan vinnudag. Í dælingarbátnum sjálfum hafa þær ráðstafanir verið gerðar, að kjalvatnið er sogað inn í leðjuleiðsluna. Við verksmiðjuna sjálfa uppi í Námaskarði verður einnig olíugeymir. Þar er notuð olía í sambandi við glæðingu á gúrnum, sem fram fer við hátt hitastig í snúningsofni. Ákveðið hefur verið, að garður verði byggður umhverfis þennan geymi til öryggis.“ Þá var loksins í fjórða lagi spurt um það, hvaða samráð hafi verið haft eða fyrirhugað við Mývetninga og þ. á m. landeigendur og eigendur veiðiréttar í Mývatni um starfrækslu fyrirhugaðrar kísilgúrverksmiðju. Um það vil ég segja þetta: Hreppsnefnd Skútustaðahrepps og bæjarstjórn Húsavíkur gerðu eftirfarandi samþykkt um kísilgúrverksmiðju á fundi 19. sept. 1961: „Sameiginlegur fundur sveitarstjórnanna í Skútustaðahreppi og Húsavíkurkaupstað, haldinn í Reynihlíð í Mývatnssveit 19. sept. 1961, þar sem oddviti sýslunefndar S.-Þingeyjarsýslu er einnig mættur, leyfir sér, með skírskotun til grg. raforkumálastjóra og rannsóknaráðs ríkisins frá marz s.l. um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, að skora á ríkisstj. að láta halda kappsamlega áfram athugun og áætlunargerð um kísilgúrverksmiðju við Mývatn og á öllu, er þar að lýtur, þar sem líkur þess, að hún geti orðið hagkvæmt fyrirtæki, eru miklar, eins og segir í nefndri grg. Jafnframt skorar fundurinn á Alþ. að veita nauðsynlegt fé til þessara rannsókna, svo að þeim geti orðið lokið og áætlunargerðinni hið allra fyrsta. Fundurinn ákveður að senda öllum þm. Norðurl. e. og einnig landsk. þm., sem búsettir eru í kjördæminu, áskorun þá, er hann hefur samþ. til ríkisstj. og Alþ. um kísilgúrmálið, og leyfir sér að vænta þess, að allir þessir þm. veiti málinu brautargengi.“ Hér lýkur tilvitnuninni í ályktun hreppsfundar Skútustaðahrepps og bæjarstjórnar Húsavíkur. Á s.l. og á þessu ári hafa þeir Magnús Jónsson fjmrh. og Karl Kristjánsson alþm. haldið fundi bæði með hreppsnefnd Skútustaðahrepps og einnig sérstaka fundi. Með þessum aðilum hefur verið gerð grein fyrir fyrirhuguðum framkvæmdum og fyrirhugaðri starfrækslu verksmiðjunnar. Samningum er ekki lokið við landeigendur, en verður væntanlega innan skamms. Varðandi veiðirétt í Mývatni vil ég á þessu stigi málsins vísa til álitsgerðar Ólafs Jóhannessonar prófessors, sem birt var sem fskj. með frv. um kísilgúrverksmiðju á sinum tíma, og hef ekki að svo komnu neinu frekar þar við að bæta. Ég vil leyfa mér að vona, að með þessu sé svarað, svo að fullnægjandi sé talið, þeim 4 fsp., sem hér liggja fyrir.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. iðnmrh. fyrir mjög greinileg svör, og ég tel, að með svörum hæstv. ráðh. hafi þinginu borizt nauðsynleg vitneskja, sem málið varðar, þar sem allar framkvæmdir eru byggðar á löggjöf frá Alþ. Hér er ekki aðstaða til að ræða ýtarlega allt, sem til álíta kemur í sambandi við þessi svör. Ég fagna því, að hæstv. ráðh. lýsir því yfir, að Alþ. verði a.m.k. gerð grein fyrir þeim samningum, sem kunna að verða gerðir við allt annan aðila en gert var ráð fyrir að yrði hinn erlendi samvinnuaðili, þegar lögin voru samþ. En hins vegar greinir mig ofurlítið á við hann um þetta efni, því að mér skilst, að það eigi ekki að leggja málið fyrir Alþ., nema þurfi sérstakrar lagabreytingar við. En þá er þess að gæta, að lögin eru gerð víð alveg sérstakar forsendur, þannig að ef samningur á annað borð er gerður við þetta fyrirtæki, hefði ég álitið, að það bæri að leggja hann undir atkvæði hér á Alþ. Það má vel vera, að það standist fræðilega, að þetta sé ekki lagt fyrir Alþ., ég skal ekkert um það seg,ja, en það stenzt áreiðanlega ekki við próf um það, hvort um eðlileg og ég vil seg,ja heiðarleg vinnubrögð sé að ræða, því að svo hefur blaðinu verið snúið við á margan hátt í þessu máli frá því, sem hér var gert, þegar Alþ. samþ. þessi lög. Það er í fyrsta lagi, að hér var aldrei svo mikið sem imprað á þeim möguleika, að hér kæmi neinn annar samvinnuaðili til greina en hollenska fyrirtækið AIME, og því var lýst yfir, að samþykkt laganna væri í rauninni heimildaröflun handa hæstv. ríkisstj. til þess að láta þann samning, sem hím hafði gert við þetta fyrirtæki, ganga í gildi. Það var tilgangur lagasetningarinnar fyrst og fremst. Það má kannske segja, að það skipti ekki ýkjamiklu máli, hvort fyrirtækið, sem samið er við, ef þau eru að öllu leyti eins, heitir AIME í Hollandi eða Johns Manville í Bandaríkjunum, en þó hygg ég, að í augum ýmissa geti það út af fyrir sig skipt nokkru máli. Ég býst við því, að þeir séu ótaldir hér á landi, sem telja, að áhrif Bandaríkjanna séu ærin hér á Íslandi, þó að þeim sé ekki leyft að seilast hér inn í okkar atvinnulíf, jafnvel þótt í smáum stíl sé í fyrstu. Hitt er þó kannske eins þýðingarmikið, að með samningum víð fyrirtæki eins og Johns Manville, sem mun vera einn stærsti kísilgúrframleiðandi veraldar, er í raun og veru öllum háttum, sem fyrirhugaðir voru á sölu afurðanna, gerbreytt. Í fyrra tilfellinu er gert ráð fyrir því að semja fyrst og fremst við sölufélag, sem ekki hafi eigin framleiðslu og hafi þess vegna ekki hagsmuna að gæta gagnvart Íslendingum sem slíkt, enda var því lýst yfir, að það væri einmitt samið við svona fyrirtæki vegna þess, að það þyrfti að ráðast inn á kísilgúrmarkaðinn bæði í Evrópu og annars staðar í heiminum í harðri samkeppni við hringana, sem hefðu búið um sig þar um langt skeið og væru þar grónir. En nú er blaðinu svo gersamlega snúið við, að það er skriðið með samningum við þetta fyrirtæki undir pilsfald eins stærsta hrings, sem til er í heiminum í sambandi við kísilgúrvinnslu. Þarna er um svo gjörólíkar forsendur að ræða, að ég tel, að það hljóti að skipta verulegu máli, þegar Alþ. tekur ákvörðun um það, hvort samningur skuli gerður við þetta fyrirtæki eða ekki, jafnvel þó að hann sé að öðru leyti á svipuðum grundvelli byggður og fyrirhugað var, að samningurinn yrði við AIME. Ég vil því aðeins ítreka það, að ég tel, að ef samið verður við þetta fyrirtæki, sem vafalaust verður allt öðruvísi samningur en gerður hefði verið við AIME, einmitt vegna eðlismunar þessara tveggja fyrirtækja, þá hlýtur að þurfa að fá aðrar og betri tryggingar fyrir því, að hagsmunir hringsins, hagsmunir framleiðslunnar, sem hann hefur með höndum, verði ekki látnir víkja fyrir hagsmunum Íslendinga, þegar til sölunnar á afurðunum kemur, heldur en við fyrirtæki, sem fyrst og fremst og eingöngu er sölu- og dreifingarfélag. Til þess hlýtur að þurfa að gera öðruvísi samninga. Um svörin við síðari spurningum mínum get ég verið fáorður að sinni, Mig skortir þekkingu til þess að geta rætt það og haft á því fastmótaóa skoðun nú og gert grein fyrir henni á fáum augnablikum, hvort hér er um fullnægjandi aðgerðir að ræða í sambandi við náttúruverndina. En það verður vitanlega að vera algert frumskilyrði fyrir því, að hægt sé að leggja út í þetta fyrirtæki, að öryggi sé ekki aðeins eitthvað, sem er líklegt, heldur sem er fulltryggt. Og ég hygg, að það væri hollt athugunar á því atriði málsins, að hlustað væri eftir skoðunum kunnáttumanna um þessi efni og jafnvel út fyrir náttúruverndarráð. Reynsla þess getur ekki verið ýkjamikil í þessum efnum. Og ég verð enn að ítreka það, að mér finnst eðlilegi, að um þann þátt málsins sé hafi samráð við Mývetninga og nánara samráð en hægt er að koma við á einum fundi með hreppsnefndinni.



Herra forseti. Ég hefði mjög gjarnan kosið, að hv. fyrirspyrjandi, Björn Jónsson, 4. þm. Norðurl. e., hefði getað sparað sér getsakir um, að meiningin væri að viðhalda einhverja óheiðarlega meðferð máls. Enn er ekki heldur sýnt, hversu mikið eða lítið verður skriðið undir pilsfald Johns Manville, þess ameríska fyrirtækis, sem gerð hefur verið grein fyrir, að tilraun til samningagerðar hafi farið fram við. Í svari mínu, sem var tvíþætt, ætlaðist ég alls ekki til annars en málið gæti komið til ákvörðunar Alþingis. Í fyrra tilfellinu, ef ekki væri um löggjafaratriði að ræða, yrði það ekki lagt fram í löggjafarformi, en auðvitað koma til álita, að Alþ. tæki afstöðu til mála á annan hátt en þann, með þál. eða á annan veg. Mér er ekki alveg ljóst - ég segi það eins og er - á þessu stigi málsins, hvernig hentast verður að láta það mál koma fyrir. En til þess að fyrirbyggja allan misskilning og eyða allri tortryggni er ég alveg reiðubúinn til þess að hafa samráð við stjórnarandstöðuna um það, þegar það mál liggur þannig fyrir. Og ég skil mjög vel og ég tel það rétt rök, sem færð eru fram af hv. fyrirspyrjanda, að fylgiskjölin með frv. á sínum tíma hafi gefið þm. alveg rökstudda ástæðu til þess að ætla, að í þessu formi og við skulum segja: ekki öðru formi hafi verið þá ætlazt til að gera þessa samninga, og þess vegna sé rétt, að þær breytingar, sem á þessu kunna að verða, fari á engan hátt fram hjá Alþ. og Alþ. fái eftir atvikum alveg ótakmarkaða og fullkomna aðstöðu til þess að taka afstöðu til þess, lýsa sinni afstöðu með eða móti, ef svo ber undir. Annað er nú ekki, sem ég tel ástæðu til að taka fram í þessu sambandi. Ég veit ekki betur en að af fyllstu kostgæfni og vandvirkni hafi verið unnið af þeim aðilum, sem haft hafa málið til meðferðar, að því er snertir aðallega síðari þætti fsp., um aðstöðuna við Mývatn og um samningaviðræður við bæði hreppsnefndir og bæjarstjórnir, og vona þess vegna, að enn sem komið er sé ekkert það fram komið, sem þurfi að gera þetta mál að sérstöku deiluefni milli okkar, fremur en það var við afgreiðslu þess hér í þinginu á sinum tíma.