Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur athugað frv. þetta á samtals 7 fundum. Fimm fundanna hafa verið sameiginlegir fundir með fjh.- og viðskn. Nd. og þetta mál hefur að mestu verið unnið sameiginlega af n. beggja d. N. hafa haft mál þetta til meðferðar síðan 24. mans s. l. og hafa haft samband við mjög marga aðila sem hafa veitt ýmsar upplýsingar. Ég vil nefna í fyrsta lagi þá sem stóðu að samningu þessa frv. sérstaklega varðandi skattamál, einkum þá prófessor Guðmund Magnússon og Þorstein Geirsson deildarstjóra í fjmrn. Einnig komu fyrir n. ráðuneytisstjóri í fjmrn., ríkisskattstjóri, skattrannsóknastjóri, forstjóri Þjóðhagsstofnunar, hagsýslustjóri, seðlabankastjóri og margir fleiri. Auk þess komu til fundar við n. fulltrúar ASÍ og fulltrúar Verslunarráðs Íslands. Ýmis bréf og erindi bárust til n. og vil ég þar nefna bréf frá samninganefnd ASÍ þar sem mælst var til þess að það fjármagn, sem reiknað er með að skattar muni lækka um verði eingöngu notað til að lækka beina skatta. Félag einstæðra foreldra sendi n. till. um breyt. ásamt grg. Stjórn Stéttarsambands bænda sendi ályktun þess efnis að söluskattur yrði felldur niður af kjöti og kjötvörum. Flugleiðir hf. sendu aths. vegna flugvallagjalds, og einnig barst bréf frá Ferðamálaráði um sama mál. Þá sendu Heilbrigðiseftirlit ríkisins og Félag ísl. iðnrekenda aths. varðandi V. kafla frv. um breyt. á tollskrárákvæðum. Og að síðustu sendi Samband ísl. sveitarfélaga erindi og óskaði eftir nokkrum breyt. Öll þessi erindi hafa verið tekin til meðferðar og athugunar hjá n. og hlotið þar nokkuð ítarlega athugun. Ég vil í stuttu máli gera grein fyrir þeim breyt. sem eru mikilvægastar, þ. e. a. s. þeim breyt. sem n. hafa gert till. um, en þar sem málið hefur fengið mjög ítarlega meðferð í Nd. sé ég ekki ástæðu til að rekja málið ítarlega. I. kafli frv. fjallar um heimild til lækkunar ríkisútgjalda og þar hefur n. ekki gert till. um neina breyt. Hér er um að ræða heimild til ríkisstj. og slík lækkun ríkisútgjalda getur því aðeins farið fram að fjvn. samþykki slíka lækkun. Till. um slíka lækkun hafa ekki enn verið mótaðar og því ekki mögulegt að rekja þær hér. En það, sem hlýtur að ráða nokkuð slíkri lækkum, er í fyrsta lagi atvinnusjónarmið. Ríkisstj. hefur lýst því yfir að hún muni stuðla að því að haldið verði uppi fullri atvinnu í landinu og þess vegna er mjög mikilvægt að slík lækkun ríkisútgjalda hafi ekki í för með sér atvinnuleysi. Ber að gæta þess að þenslan í þjóðfélaginu er mjög misjöfn. Hún er mikil á einstökum stöðum, en lítil sem engin á öðrum. Í öðru lagi hlýtur mikilvægi fjárveitinga að ráða miklu í þessum efnum. En frv. þetta fjallar ekki aðeins um lækkun ríkisútgjalda. Það fjallar einnig um hækkun ríkisútgjalda og þar með breyt. á forgangsröð. Þar má sérstaklega nefna fyrirhugaða hækkun á útgjöldum til orkuframkvæmda og þar er mótuð sú stefna að orkuframkvæmdir skuli hafa algeran forgang á þessu ári. Einnig má nefna að ákveðið hefur verið að greiða niður áburðarverð sem mun hafa í för með sér veruleg útgjöld fyrir ríkissjóð þannig að hér er um það að ræða einnig að breyta forgangsröð á ríkisútgjöldum. II. kafli frv. fjallar um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt og þar hafa n. gert nokkrar brtt. sem voru afgr. við umr. í Nd. Það var alveg ljóst, ef átti að fullnægja því skilyrði að lækkun á beinum sköttum kæmi fyrst og fremst til góða láglaunafólki, að þá var aðeins ein leið fær ef ná átti þessum tilgangi, og sú leið var að auka skattafslátt, í fyrsta lagi að breyta persónufrádrætti í persónuafslátt og auka barnabætur. Þar með eru sameinuð í eina heild annars vegar fjölskyldubætur og hins vegar sá frádráttur sem menn hafa hlotið gagnvart skatti, en sá frádráttur var 75 500 kr. Það er tvímælalaust til bóta að breyta þessum frádrætti og fjölskyldubótum í eina upphæð því að eins og þetta var áður nýttist það í mörgum tilfellum ekki barnmörgum, tekjulágum fjölskyldum. Það var gert ráð fyrir því upphaflega í frv. að persónufrádráttur yrði notaður til greiðslu eignarskatts, til greiðslu útsvars og þar að auki til elli- og örorkulífeyrisþega, þeim skyldi greitt út af persónuafslætti, þó aldrei hærri upphæð en 20 000 kr. til einstaklings og 30 000 kr. til hjóna. Í meðförum n. voru gerðar brtt. í þessu efni. Í fyrsta lagi sú að persónuafsláttur skyldi ekki ganga til greiðslu eignarskatts og er það tvímælalaust til bóta því að ef svo hefði verið, þá er blandað saman tveimur stofnum, annars vegar álagningu skatts á eignir og hins vegar álagningu skatts á tekjur. Þannig hefði eignahár maður með litlar tekjur fengið eignarskatt sinn greiddan af hinu opinbera. Í öðru lagi var gerð sú breyt. að elli- og örorkulífeyrisþegar fengju ekki greiddar út eftirstöðvar af persónuafslætti og þar með var mörkuð sú stefna að skattafsláttur skuli aldrei greiðast út og gerð till. um það að ígildi þessa afsláttar yrði notað til að hækka tekjutryggingu. Þetta er að mínum dómi einnig mjög til bóta. Það er kannske rétt að geta þess að gamalt fólk hafði í fyrri lögum sérstakan skattafslátt. Þessi afsláttur nýttist eingöngu því fólki sem hafði nokkuð háar tekjur. Á þennan hátt var verið að ívilna á mjög handahófskenndan hátt, og það er mun skýrara og kemur betur við hjá þeim, sem lægri tekjur hafa, að greiða þessa ívilnun út í formi tekjutryggingar. Það fór fram sérstök athugun á því hverjir það eru sem tapa á því að eftirstöðvar persónuafsláttar séu ekki greiddar út, og kom í ljós að þar gat eingöngu verið um að ræða tekjulága framteljendur úr hópi barnlausra hjóna og einhleypinga sem ekki eru lífeyrisþegar. Það kom hins vegar í ljós að nær öll barnlaus hjón með minna en 550 þús. kr. brúttótekjur eru lífeyrisþegar. Þegar tekið hefur verið tillit til þessa svo og fjölda atvinnurekenda og fjölda ungra hjóna án barna á þessu tekjubili er í mesta lagi um 65 barnlaus hjón að ræða sem tapað gætu á þessu, u. þ. b. 4000 kr. eða minna ár hvert, ef útborgun yrði hætt. Ég held að það hljóti að vera ljóst að það er mjög mikil bót að því að losna við þessa útgreiðslu, koma henni úr kerfinu, og þess vegna varð niðurstaðan að fella þessa útgreiðslu algerlega niður. N. gerðu eina breyt. varðandi skattmeðferð einstæðra foreldra. Einstæðir foreldrar hafa notið sérstaks frádráttar í gildandi skattalögum og sá frádráttur er 144 960 kr. að viðbættum 16 610 kr. fyrir hvert barn. Það er alveg sama með þennan frádrátt og annan frádrátt, sem veittur er í tekjuskattslögunum, að hann nýtist eingöngu því fólki sem hefur tekjur til þess að nýta þennan frádrátt. Í stað þessa frádráttar var ákveðið að einstæðir foreldrar skyldu fá persónuafslátt hjóna. Sá afsláttur nýtist betur tekjulægri einstæðum foreldrum. Hins vegar varð ljóst að þetta hafði í för með sér nokkra íþyngingu hjá þeim einstæðu foreldrum sem höfðu nokkuð háar tekjur. N. gerðu það að till. sinni að til þess að leiðrétta þetta yrði meðlag einstæðra foreldra gert skattfrjálst og var sú breyt. samþ. í Nd. Allar þessar breyt., þessar lækkanir á beinum sköttum, munu kosta ríkissjóð u. þ. b. 970 millj. kr. Þar að auki hefur verið samþ. sú breyt. í Nd. að lækka svonefnda verðstuðulsfyrningu sem átti að vera 70% af lausafé, þ. e. a. s. 70% af fyrningum, en það var samþ. í Nd. að þessi fyrning skyldi aðeins vera 70% af þessari 70% fyrningu eða u. þ. b. 50%. Hér er ekki um mjög verulega breyt. að ræða, en fyrst og fremst viðurkennt að taka beri ákvæði kattalaga varðandi fyrningar og meðferð söluhagnaðar til gaumgæfilegrar endurskoðunar. Þessi ákvæði hafa reynst að flestra dómi, sem um þau hafa fjallað, óraunhæf og því hefur þegar verið lýst yfir að þessi ákvæði verði tekin til gaumgæfilegrar endurskoðunar og breyt. lagðar fyrir haustþingið. Það er rétt að geta þess í fjórða lagi að það voru einnig samþ. breyt. í Nd, um sjómannafrádrátt, og þessar breyt. hafa í för með sér um 60 millj. kr. tekjumissi fyrir ríkissjóð. III. kafli frv. fjallar um breyt. á l. um tekjustofna sveitarfélaga og voru samþ. í Nd. nokkrar smávægilegar breyt. Sú lækkun, sem þessi kafli hefur í för með sér fyrir sveitarfélög, er um 410 millj. kr. V. kafli frv. fjallar um heimild til lækkunar eða niðurfellingar á söluskatti og afnám tolla af nokkrum mikilvægum matvörum og hráefnum til matvælagerðar. Sú breyt. var gerð í meðförum n, að lagt var til að heimild til að lækka tolla á feiti og ýmsum skyldum vörum yrði felld út og var sú breyt. samþ. í Nd. en eftir stendur þá tollalækkun á ávöxtum og mun sú lækkun kosta ríkissjóð um 83 millj. kr. Hafa verið gefin þau fyrirheit að lækka skatta og tolla um u. þ. b. 2 000 millj. kr. og eftir standa þá u. þ. b. 500 millj. kr. sem ákveðið er að nota til lækkunar á söluskatti. Alþýðusamband Íslands hafði óskað eftir því að þessi heimild yrði ekki notuð og upphæðin nýtt til þess að lækka enn frekar beina skatta. Það er hins vegar alveg ljóst að ef .sú leið hefði verið farin hefði vart verið hægt að koma slíkri lækkun til skila hjá hinum tekjulægri nema taka upp útgreiðslukerfi, þ. e. a. s. að greiða út neikvæðan skatt. Hins vegar er ljóst að mjög lítill munur er á þessum leiðum og í reynd liggja ekki fyrir neinar ákveðnar staðreyndir í þeim efnum sem sanni að lækkum á söluskatti komi hinum tekjulægri verr. Og það varð niðurstaða í n. að það væri mjög neikvætt og ekki æskilegt að taka upp útgreiðslu á persónuafslætti. Varð því niðurstaðan að velja frekar söluskattsleiðina. VI. kafli frv. fjallar um flugvallagjald. Í meðförum n. var ákveðið að leggja til að einnig skyldi lagt flugvallagjald á innanlandsflug. Það var ekki gert í því augnamiði að afla ríkissjóði frekari tekna vegna þess að jafnframt var ákveðið að leggja til að söluskattur á innanlandsflugi yrði felldur niður. Söluskattur á hinum lengri flugleiðum er mjög mikill og þess vegna er ljóst að þessi breyt. felur í sér meiri jöfnuð fyrir þá sem lengra þurfa að fara, lengra þurfa að sækja, t. d. til Reykjavíkur, vegna ýmiss konar þjónustu, og þess vegna felur þessi breyt., sem var samþ. í Nd., í sér mikla jöfnun í þessu sambandi. Þessi breyt. felur í sér nokkurt tekjutap fyrir ríkissjóð. Það er einnig ljóst að flugfargjöld munu hækka á næstunni og þess vegna mun ríkissjóður ekki leggja frekari skatta á þær hækkanir sem kynnu að koma á flugleiðum innanlands. VII. kafli frv. fjallar um skyldusparnað. N. hafa ekki lagt til að neinar breyt. væru gerðar á þessum kafla, en það hefur komið fram nokkur gagnrýni á það að leggja á skyldusparnað og sagt í því sambandi að sparnaður skuli vera frjáls. Að sjálfsögðu taka allir undir það að það er æskilegast að sparnaður sé frjáls í hverju þjóðfélagi og þjóðfélagsþegnarnir geti ráðið því á hvern hátt þeir vilji spara. En því má ekki gleyma að sparnaður er undirstaða framfara í þjóðfélaginu og alveg er ljóst að ýmsir hafa misst trúna á að spara vegna hinnar miklu verðbólgu sem hefur verið undanfarin ár. Að mínum dómi réttlætir það það að taka nú upp skyldusparnað að það er nauðsynlegt að spara, ekki síst í þeim tilgangi að reyna að vekja trú manna á gildi sparnaðar. VIII. kafli frv. fjallar um lántökuheimildir vegna opinberra framkvæmda og Framkvæmdasjóðs. Þar er um að ræða lántökuheimildir til framkvæmda í orkumálum og er í frv. skýrt lauslega frá því hvaða framkvæmdir muni rúmast innan þessa ramma. Það eru í fyrsta lagi framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins og rafvæðing sveitanna. Rafvæðing sveitanna hefur dregist aftur úr. Henni átti að ljúka á þessu ári og því nauðsynlegt að það verði tryggt fjármagn til að ljúka henni á þessu ári. Einnig eru hér nefnd orkumál Norðurlands og innan þess flokks munu rúmast byggðalína og framkvæmdir við Kröfluvirkjum. Einnig eru hér nefnd kaup á jarðborum sem þegar hafa átt sér stað og munu hafa kostað um 330 millj. kr. Þá eru nefndar hér virkjunarrannsóknir og má þar nefna rannsóknir við Blöndu og ekki síst rannsóknir og undirbúningsframkvæmdir við Bessastaðaá sem eiga að eiga sér stað á þessu ári. Í síðasta lagi eru orkuveitur sveitarfélaga sem eru ýmsar hítaveituframkvæmdir. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja frekar þær breyt. sem hafa þegar verið gerðar í Nd. og urðu flestar vegna sameiginlegrar vinnu n. í báðum d. Þær skattbreyt., sem þetta frv. felur í sér, eru mjög seint fram komnar og ber að vara við því að slíkt verði gert aftur. Það er mjög óþægilegt fyrir alla framkvæmd skattamála í landinu að gera slíkar breyt. svo seint sem raun ber vitni. Ég vil einnig vara við því að skattamál og skattastefna verði gerð að samningsatriði við hina ýmsu hagsmunahópa í þjóðfélaginu. Ef stjórn efnahagsmála á að ganga vel er nauðsynlegt að Alþ. og ríkisstj. ráði yfir þessu tæki til þess að beita því við úrlausn ýmissa vandamála, bæði til öflunar tekna til sameiginlegra þarfa og einnig til að stjórna hagkerfi þjóðarinnar. Það hefur æ meira borið á því að það hefur verið sótt á að gera skattastefnu og skattamál að samningsatriði. Það er e. t. v. þess vegna að það varð reyndin í tíð fyrrv. stjórnar að einkaneysla jókst um 40% á sama tíma sem samneysla jókst um 25%. Ég er í hópi þeirra sem vilja mikla samneyslu, meiri samneyslu. Mér er það hins vegar ljóst að slíku verður ekki komið við eigi skattstefna og skattamál að vera samningsatriði við ýmsa aðila utan Alþ. og ríkisstj.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls benti ég á að í þessu langa og mikla frv., sem er einn af þeim bandormum sem stundum sjá dagsins ljós hér á hv. Alþ., eru aðallega þrjú atriði sem mestu máli skipta. Það er í fyrsta lagi skattalækkunin, í öðru lagi niðurskurður á útgjöldum ríkisins og þar með á verklegum framkvæmdum og í þriðja lagi meðferð fjárfestingarmálanna og meðferð á fjáröflun til fjárfestingarlánasjóðanna. Við 1. umr. benti ég á, að fjáröflun til fjárfestingarlánasjóðanna væri mjög skorin við nögl að þessu sinni, og fullyrti að þær breyt., sem gerðar hefðu verið til bóta í þessu efni við 3. umr. málsins í Nd., dygðu ekki til og ljóst væri að það mundi hafa háskalegar afleiðingar fyrir uppbyggingu atvinnuveganna ef við svo búið yrði látið standa, enda er hraðinn í uppbyggingu atvinnuveganna að sjálfsögðu mjög háður því hversu mikið fé er aflögu til útlána til hinna ýmsu greina atvinnulífsins. Við athugun málsins í n. gafst að sjálfsögðu tækifæri til þess að skoða sérstaklega þessa hlið málsins. Ég benti á það í n. að meðferð þessa máls væri öll með einkar furðulegum hætti sem ætti sér fá fordæmi hér á hv. Alþ. Alþ. er að ákveða 2 000 millj. kr. lánsfjárútvegun til stofnlánasjóðanna, en þegar sú ákvörðun er lögð fyrir Alþ., þ. e. a. s. till. um slíka ákvörðun, þá eru engar upplýsingar Lagðar jafnframt fram um það hvað stofnlánasjóðirnir telja sig sjálfir hafa til ráðstöfunar, hvernig þeir hyggjast skipta væntanlegu lánsfé, hve há sé fjárhæð þeirra umsókna sem fyrir liggi hjá stofnfjársjóðunum, hve mikið sé óafgreitt af umsóknum frá fyrra ári og hverjar séu útlánaáætlanir stofnlánasjóðanna. Það er sem sagt bara sagt: Komið þið með þessar 2000 millj., en hvernig við ætlum að ráðstafa þeim, það fær enginn neitt að vita. Ég benti á það í fjh.- og viðskn. í morgun að þetta væri í fyrsta skipti um langt skeið sem nokkur ríkisstj. dirfðist að hegða sér á þennan veg gagnvart Alþ. Um árabil hefur það verið svo að Framkvæmdasjóður og starfsmenn hans sem eru um leið starfsmenn Framkvæmdastofnunar ríkisins, eins og kunnugt er, hafa undirbúið till. um útlán stofnlánasjóðanna. Till. þessar hafa síðan verið ræddar í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, áður í stjórn Framkvæmdasjóðs, og síðan hafa till. verið sendar ríkisstj. og Alþ. og Alþ. hefur síðan veitt heimildir til erlendrar lánsfjáröflunar þannig að sú áætlun, sem gerð hefur verið, gæti komist til framkvæmda. Til að gera Alþ. kleift að gegna þessu hlutverki hefur verið lögð fram árum saman svonefnd skýrsla fjmrh. um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun fyrir árið 1973 og í þessari skýrslu er vandlega farið yfir fjárhag einstakra fjárfestingarlánasjóða,hvað þeir hafi mikið sjálfir af fjármagni og hvað þeir þurfi að fá mikið til þess að sinnt sé þeim umsóknum sem talið er eðlilegt að sinna Ef Alþ. hefur talið að útlánaáformin væru of mikil hefur það getað lækkað erlendu lánsfjáröflunina og er sannast að segja að ekki hefur það oft komið fyrir, heldur hefur hitt verið algengara að Alþ. sæi ástæðu til að hækka lánsfjáröflunina í meðferð málsins. En að sjálfsögðu hafa alþm. haft upplýsingar í höndunum til þess að geta rætt málin og tekið ákvarðanir út frá einhverjum tölulegum forsendum. Hitt hefur aldrei gerst fyrr að stjfrv. væri lagt fram sem fæli í sér ákveðna lánsfjárútvegun, án þess að nokkrar yfirlitstöflur eða nokkur grg. væri jafnframt lögð fram. Nei, alþm. er sem sagt ætlað að samþykkja þessa tölu eins og hún kemur fyrir, rétt eins og hverjir aðrir páfagaukar, og Framkvæmdastofnun ríkisins virðist þarna hvergi koma við sögu að því er séð verður. Ég er sjálfur í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, en ég get upplýst það hér að á þetta mál hefur aldrei verið minnst í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar og ég hef þar af leiðandi ekki hugmynd um hvort sú stofnun hefur eitthvað unnið að þessum málum eða ekki, eins og lög mæla þó fyrir um. Á fundi fjh.- og viðskn. í morgun krafðist ég þess að sjálfsögðu, þótt seint væri orðið, að lögð yrði fram fullnægjandi grg. um stöðu þessara mála, en það ætlaði nú svo sannarlega ekki að ganga auðveldlega að fá þær upplýsingar fram. Ég vil að vísu strax taka fram að hv. form. n. var allur af vilja gerður að útvega þessar upplýsingar og hann byrjaði á því að hringja í Framkvæmdastofnun ríkisins og átti þar viðræður við ráðamenn og spurðist fyrir um það hvort ekki væri hægt að afhenda þessar upplýsingar. En hann fékk þau svör að þessar upplýsingar mætti ekki afhenda, og skildist mér þó að um málið hefði verið formlega fjallað innan stofnunarinnar, en niðurstaðan hefði orðið sú að Alþ. mætti ekki fá þessar upplýsingar. Nú er það svo að það leikur grunur á því að framkvæmdastjórar hinnar ágætu stofnunar, Framkvæmdastofnunarinnar, hafi einhverja hugmynd um þetta mál, - það leikur grunur á því. Og það leikur sem sagt grunur á því að þeir hafi neitað að afhenda upplýsingar sem þeir sjálfir höfðu í höndunum. Ég vil lýsa því yfir að hér er bersýnilega um fáheyrða framkomu að ræða af hálfu opinberra embættismanna gagnvart Alþ. og ég get ekki nefnt þetta neinum öðrum nöfnum en að hér sé um hreint hneyksli að ræða. Eftir að fyrir lá að framkvæmdastjórar Framkvæmdastofnunarinnar neituðu að gefa alþm. upplýsingar um, hvað þeir væru raunverulega að samþykkja með því að heimila 2 000 millj. kr. erlenda lánsfjárútvegun, og fyrir lá, að þessi skortur á upplýsingum yrði gerður að umtalsefni hér í þinginu og ríkisstj. dregin til ábyrgðar fyrir að útvega ekki sjálfsagðar og nauðsynlegar upplýsingar, tókst form. nefndarinnar eftir nokkra erfiðleika að finna þolanlega lausn á þessum vanda. Hann fann sem sagt í pússi sínu skýrslu sem kemur frá Seðlabanka Íslands og inniheldur einmitt þær áætlanir sem frv. er miðað við. Þessi áætlun er greinilega miðuð við sömu tölur og þar er verið að fjalla um, og þetta reynast sem sagt vera þær upplýsingar sem ég hef verið að kvarta um, en gat ekki fengið með hjálp form. n. frá Framkvæmdastofnuninni. Það kemur sem sagt í ljós að Seðlabankinn hefur undirbúið þær till. sem frv. er byggt á, en ekki verður séð að Framkvæmdastofnun ríkisins hafi komið þar mikið við sögu. Ég vil því af þessu tilefni leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. hvort það sé stefna ríkisstj. að Seðlabankinn yfirtaki Framkvæmdastofnunina og starfsemi hennar í nánustu framtíð. Ég vil sem sagt spyrja hann að því hvernig á því standi að áætlunarstarfsemi, sem Framkvæmdastofnuninni er ætluð með lögum, virðist fara fram í Seðlabankanum sem er látinn semja um það ítarlega skýrslu sem alþm. geta fengið í hendur, en þær hugmyndir og till., sem hugsanlega eru á ferðinni í Framkvæmdastofnuninni, - hvort þær eru þar á ferðinni eða ekki skal ég að vísu ekki fullyrða um, en ég trúi ekki öðru en að stofnunin gegni því hlutverki, sem hún á lögum samkv. að gera. Þær hugmyndir og till., sem þar hafa verið á ferðinni, eru leyndarmál sem alþm. er neitað um aðgang að. Ég sem sagt hlýt að spyrja: Er það ætlun ríkisstj. að Seðlabankinn yfirtaki þessa starfsemi af Framkvæmdastofnuninni og hafi með höndum héðan í frá gerð útlánaáætlana fyrir stofnlánasjóði atvinnuveganna? Og ég vil einnig spyrja að því, hvernig í ósköpunum stendur á því að Alþ. er ekki gerð grein fyrir afkomu og útlánaáætlunum fjárfestingarlánasjóðanna áður en afgr. er frv. um það efni hér í þinginu eins og ávallt hefur verið. Ég þakka að vísu form. fjh.- og viðskn. fyrir það að hann útvegaði þessar upplýsingar í morgun, sem ég hef nú gert að umtalsefni. En ég hefði talið sjálfsagt að ríkisstj. hefði séð sóma sinn í því að leggja sjálf fram þessar upplýsingar eins og ævinlega hefur verið gert hér á þingi, yfirleitt á mjög ítarlegan og greinargóðan hátt í löngu yfirliti fjmrh. sem hann hefur síðan fylgt úr hlaði með langri ræðu. Ekkert slíkt hefur heyrst eða sést hér á Alþ. á þessum vetri. Ég vil einnig spyrja að því, vegna þess að vitað er að þetta hefur gengið þannig fyrir sig að Framkvæmdastofnunin hefur safnað upplýsingum um útlánaáætlanir fjárfestingarlánasjóðanna og því næst hafa Alþ. og ríkisstj. tekið ákvarðanir sem byggðar hafa verið á þessum upplýsingum, raunverulega lokaákvarðanir, hvernig í ósköpunum stendur á því að mönnum hefur dottið í hug að hagkvæmt gæti verið að snúa þessari ákvörðunartöku við þannig að það sé Alþ. sem fyrst eigi að taka ákvörðun án þess að hafa fengið nokkrar upplýsingar í hendur. Ég vil svo snúa mér að fjármálum fjárfestingarlánasjóðanna og þeim fullyrðingum sem ég hef haft hér í frammi að ískyggilega sé skorinn við nögl fjáröflun til þessara sjóða. Árið 1973 lánuðu atvinnuvegasjóðirnir 4 300 millj. kr. til innlendra framkvæmda og veitti vist sannarlega ekki af því eins og þeir muna sem eitthvað komu nærri þeim málum á sínum tíma, því að eftirspurn eftir lánsfé var að sjálfsögðu langtum, langtum meiri. 1974 var hins vegar reynt að takmarka útlán vegna þeirrar óvissu sem fram eftir árinu ríkti um það hvaða stefna yrði tekin í efnahagsmálum og vegna þess að þörf var talin á því að draga úr þenslunni. Þá urðu útlán atvinnuvegasjóðanna 4980 millj. og var um tæpa 16% aukningu að ræða frá fyrra ári. Hins vegar hækkaði vísitala byggingarkostnaðar um 50% milli áranna 1973 og 1974. Það var því um mikla útlánaminnkun að ræða í reynd eins og menn sjá með samanburði á þessum tveimur prósentutölum. Afleiðingin af samdrætti í útlánum stofnlánasjóða á árinu 1974 var sú að það myndaðist langur hali af óafgreiddum umsóknum, umsóknir hlóðust upp án þess að fé væri fyrir hendi til að afgreiða þær og er þá að sjálfsögðu einungis átt við þann hluta umsóknanna sem ekki var talin ástæða til að synja þegar í stað vegna þess að þær ættu ekki rétt á sér. Nú er hækkun fjárfestingarkostnaðar milli áranna 1974 og 1975 talin verða um 70%. Ég held því að öllum ætti að vera ljóst að fráleitt væri með öllu að ætla að bæta nú niðurskurði í útlánum stofnlánasjóða ofan á þann niðurskurð sem fyrir var, en samt sem áður er það gert í því frv. sem hér liggur fyrir. Þegar frv. var fyrst lagt fram var aðeins gert ráð fyrir 36% hækkun á útlánum stofnlánasjóðanna frá árinu 1974 eða úr 4 980 millj. kr. í 6 785 millj., og eftir þá breyt., sem gerð hefur verið í Nd. og felur í sér 800 millj. kr. hækkun á útvegun lánsfjár til stofnlánasjóðanna, er hækkunin milli ára 52%, en það verður að teljast algerlega ófullvægjandi miðað við það hvað umsóknir höfðu hrannast upp ú árinu 1974 og miðað við þá miklu kostnaðarhækkun sem orðið hefur milli ára. Ég vil nú snúa mér að fjármálum einstakra fjárfestingarlánasjóða. Fiskveiðasjóður lánaði árið 1973 2421 millj. kr., en árið eftir, 1974, aðeins 1996 millj. kr. Það var sem sagt um að ræða minnkun í útlánum frá árinu 1973 til 1974 sem nam 18%. Nú telur Fiskveiðasjóður, sem er í miklum fjárhagsörðugleikum vegna þeirra fjöldamörgu umsókna sem hann hefur orðið að slá á frest að afgr. frá s. l. ári, að hann þurfi a. m. k. 3 800 millj. kr. til þess að geta gegnt lágmarksskyldu sinni. Ég vil taka fram að í þessu tilviki er áreiðanlega um að ræða algert lágmark, jafnvel óeðlilega lágt mark, en skv. frv. eins og það er nú og með þeim upplýsingum, sem gefnar voru í morgun um það hvernig þessum 804 millj. yrði hugsanlega ráðstafað, virðist að ekki verði um að ræða að lán úr Fiskveiðasjóði verði nema 3 650 millj. Það mun sem sagt vanta um 150 millj. og þó í raun og veru miklu, miklu meira ef tekið er fullt tillit til hinna raunverulegu þarfa. Ef við snúum okkur næst að Stofnlánadeild landbúnaðarins, þá lánaði hún út á árinu 1974 1050 millj. kr. Með því viðbótarfjármagni, sem fæst eftir þá breyt. sem Nd. hefur gert á frv., er talið samkv. þeim upplýsingum, sem við nm. fengum í morgun, að til útlána úr Stofnlánadeildinni geti orðið á þessu ári 1 350 millj., en það er liðlega 30% aukning frá árinu áður. Stofnlánadeildin telur sig hins vegar þurfa sem algert lágmark 1800 millj. kr. til þess að geta sinnt lágmarksskyldum sínum. Það er eins með Stofnlánadeildina og Fiskveiðasjóðinn að hún dregur eftir sér langan hala. Þarna er um að ræða að talsvert miklum hluta lán til íbúðabygginga í sveitum og segir sig sjálft að þegar um er að ræða meira eða minna fastar sjálfvirkar lánveitingar til íbúðahúsabygginga í þéttbýli í gegnum lánakerfi Húsnæðismálastofnunarinnar væri algerlega fráleitt ef íbúðahúsabyggingar í sveitum ættu að falla undir einhverjar aðrar reglur og að miklu, miklu erfiðara væri að fá lán til þeirra framkvæmda en þeirra sem fram fara í þéttbýlinu. Ég sem sagt undirstrika hér að það er útlit fyrir gífurleg lánsfjárvandræði hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins ef hún fær ekki meira fé en gert er ráð fyrir í frv. sem við erum að ræða eins og það liggur fyrir nú. Um Iðnlánasjóð er það að segja að hann lávaði á árinu 1974 341 millj. kr., en áætlað er að hann geti lánað á árinu 1975 510 millj. Þar er um nokkra hækkun að ræða, 50% hækkun, en hækkunin er þó langt frá því að að kostnaðarhækkuninni milli áranna 1974 og 1975 sem er, eins og ég hef áður sagt, nærri 70%. Þetta er þeim mun alvarlegra þar sem sýnt er að útlán Iðnþróunarsjóðs aukast mjög lítið milli ára. Þau voru á árinu 1974 401 millj. kr., en áætlað er að þau verði á árinu 1975 aðeins 450 millj. kr. Aukningin nemur sem sagt aðeins 12% enda þótt kostnaðarhækkunin sé um 70%. Það er því bersýnilegt að í heildina tekið verður raunverulega um að ræða mjög mikla skerðingu á útlánum til iðnaðarins frá því sem var á s. l. ári, en þá var, eins og ég hef áður tekið fram, um að ræða að útlánum var haldið í spennitreyju á því ári vegna sérstakra aðstæðna. Ég hef nefnt hér fjóra stofnlánasjóði og ég get bætt þeim fimmta við sem líku máli gegnir um. Það er Lánasjóður sveitarfélaga. Ég vil þó fara sérstökum orðum um þann sjötta, Byggðasjóð, vegna þess að áform Seðlabankans um útlán til Byggðasjóðs virðast nú einkennast af óhugnanlegri þröngsýni en áformin varðandi hina sjóðina. Árið 1974 lánaði Byggðasjóður út til ýmissa framkvæmda 627 millj. kr. Áætlun Seðlabankans um útlán úr Byggðasjóði hljóða upp á 695 millj. kr. á árinu 1975. Hækkunin er aðeins 11%. Ég held ég þurfi ekki að fara frekari orðum um það að ef þetta kæmi til framkvæmda yrði um að ræða stórfellda rýrnun á lánveitingum úr Byggðasjóði þegar haft er í huga að kostnaðarhækkunin er tæp 70% milli ára. Til þess að Byggðasjóður lánaði út álíka mikið fjármagn að verðgildi og hann gerði á árinu 1974 þyrftu útlán hans að hækka í 1 066 millj., en það er allt það fé sem Byggðasjóður hefur til ráðstöfunar á þessu ári raunverulega ef tekið er með það fé, sem hann á að fá úr ríkissjóði, og það fé, sem hann fær með öðrum hætti. Ástæðan til þess að Seðlabankinn reiknar ekki með að sjóðurinn láni svo mikið út, er sú að hann áætlar að Byggðasjóður láni í einu lagi til Stofnlánasjóðs landbúnaðarins 300 millj. Það er af þeirri ástæðu sem upphæðin dettur niður í tæpar 700 millj. kr. Ég þarf ekki að minna á að mikið hefur verið býsnast yfir auknum fjárveitingum í Byggðasjóð og Framsfl. hefur nú aldeilis talið sér það til tekna að um yrði að ræða gífurlega hækkun á lánveitingum Byggðasjóðs á þessu ári. En eins og ég hef sýnt hér fram á er allt útlit fyrir að lánsfjármagn úr Byggðasjóði muni í raun lækka frá því sem var á s. l. ári. Það er nú öll þessi mikla aukning. Ég verð að vísu að játa að ég hef enga trú á því að Seðlabankinn komist upp með að knýja það fram að Byggðasjóður láni heilar 300 millj. til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Ég hef ekki trú á því. Ég spái því að þar verði um að ræða 140–150 millj. og að stjórnendur Framkvæmdastofnunarinnar, sem um leið eru stjórnendur Byggðasjóðs, muni koma í veg fyrir að það fé, sem til útlána er úr Byggðasjóði, verði skert svo stórkostlega. En með því að lána t. d. 100–150 millj. úr Byggðasjóði er greinilega um að ræða að fjárveiting verði minni að verðgildi til á árinu 1975 en þær voru á árinu 1974. Til þess að þær séu jafnar að verðgildi er sjóðurinn ekki fær um að lána eina einustu krónu til annarra stofnlánasjóða. Kannske er einhver sem ekki áttar sig á því hvernig í ósköpunum standi á því að þegar verið er að framkvæma þá ákvörðun ríkisstj. að 2% af ríkisútgjöldum renni í Byggðasjóð skuli útkoman verða svo hroðaleg sem raun ber vitni. Hvernig í ósköpunum getur á þessu staðið? Hvernig í ósköpunum stendur á því að ekki er raunverulega um aukningu að ræða þegar þessi regla er upp tekin? Skýringarnar eru tvær og eins gott fyrir alla að átta sig á þeim. Skýringin er í fyrsta lagi sú að tekjustofnar sem áður voru ákveðnir til Byggðasjóðs, í fyrsta lagi framlag ríkissjóðs til sjóðsins og í öðru lagi tekjur sjóðsins af álverksmiðjunni, þessir tekjustofnar eru dregnir frá því fjármagni sem greitt er á fjárl. til Byggðasjóðs, og þarna er ekki um neinar smávegis upphæðir að ræða. Þarna er sjálfsagt um að ræða a. m. k. 300 millj. En í öðru lagi fær Byggðasjóður ekki að taka neitt lán í þetta sinn samkv. þeim áætlunum sem Seðlabankinn hefur gert. Byggðasjóður tók á árinu 1974 200 millj. að láni hjá Framkvæmdasjóði og hann tók á árinu 1972 og 1973 4.50 millj., samtals 650 millj. á þremur árum. Nú er ekki ætlunin að Byggðasjóður fái að taka neitt að láni. Þetta eru auðvitað þær tvær skýringar sem valda því að um verður að ræða í reynd minnkun á lánveitingum úr Byggðasjóði ef þessi áform ná fram að ganga sem ég get að sjálfsögðu ekkert fullyrt um. Ég er hér einungis að fjalla um þær áætlanir sem Seðlabankinn hefur gert. Virðist vera, að af í öllu falli þessum 1240 millj., sem fyrst var reiknað með að yrðu til ráðstöfunar úr Framkvæmdasjóði, eigi ekki ein einasta króna að renna til Byggðasjóðs. Og mér skilst að eins sé um þær 800 millj. sem bætast við, að ekki sé meiningin að neitt af þeim renni til Byggðasjóðs, heldur séu þvert á móti áform uppi um að Byggðasjóður fari að lána öðrum stofnlánasjóðum fjármagn án þess að taka nokkuð sjálfur að láni. Þó er það svo að hin nýja stjórn Byggðasjóðs hefur tekið upp þá reglu að lána töluvert mikinn hluta af fjármagni Byggðasjóðs til framkvæmda án nokkurs tillits til byggðasjónarmiða. Ég gæti trúað að einhvers staðar milli þriðjungur og fjórðungur af ráðstöfunarfé Byggðasjóðs renni til framkvæmda sem ekki miðast við byggðasjónarmið eða hinn upprunalega tilgang sjóðsins, heldur er veitt samkv. sjálfvirkum reglum til skipakaupa án tillits til þess hvar skipin eru staðsett. Ég hef fært hér sönnur að því að miðað við þá miklu verðbólgu, sem er í þjóðfélaginu, verður ekki annað sagt en að stofnlánasjóðirnir séu í svelti á árinu 1975. Ég hef því lagt fram till. sem felur í sér hækkun á lánsfjármagni til stofnlánasjóðanna úr þeim 2 000 millj., sem felast í frv. eins og Nd. gekk frá því, í 2 800 millj. Ég sé ekki ástæðu til að leggja fram í brtt.- formi sundurliðað yfirlit yfir það hvernig þessu fjármagni verði skipt úr því að ekki liggja fyrir till. um það hvernig þessum 2 000 millj. verður skipt sem þó væri að sjálfsögðu eðlilegast. En ég vil taka það fram að ég tel að þessi upphæð ætti fyrst og fremst að skiptast milli fimm stofnlánasjóða. Ég tel að Fiskveiðasjóður þyrfti að fá a. m. k. 150 millj. til viðbótar þeim 400 millj., sem hann hugsanlega fær af þessum 800 millj. sem bættust við í meðferð málsins í Nd. Ég tel að Stofnlánadeildin ætti að fá 150 millj. til viðbótar því sem ráð er fyrir gert að hún fái. Ég tel að Iðnlánasjóður þyrfti að fá a. m. k. 200 millj., Byggðasjóður 200 millj. og Lánasjóður sveitarfélaga a. m. k. 100 millj. Samtals eru þetta 800 millj., að vísu lausleg skipting, en sett fram til þess að menn geri sér fyllilega grein fyrir hinni raunverulegu lánsfjárþörf sem fyrir hendi er. Ég tel að þetta sé algert lágmark, það sem gæti talist viðunandi ef ekki á að verða mjög ískyggilegur samdráttur í uppbyggingu atvinnuveganna. Nú segir kannske einhver að við hreinlega megum ekki og getum ekki tekið meira af erlendum lánum en gert er. Þessa fullyrðingu höfum við heyrt einhvern tíma áður. Ef ég sný mér fyrst að síðari fullyrðingunni, að við getum ekki tekið meira af erlendum lánum, þau séu ekki fáanleg, þá minni ég á að þessi fullyrðing hefur oft sést áður og ævinlega reynst jafnmarklaus. Í því frv., sem hér liggur fyrir, og í grg. fyrir frv. er fram tekið að nauðsynlegt sé að taka 1200 millj. kr. lán til stofnlánasjóða atvinnuveganna, en það sé hámark þess sem hægt sé að fá að láni. Því miður hef ég ekki þessi orð fyrir framan mig, en get vísað á bls. 57 - held ég það sé í grg. með frv. þar sem kemur skýrt fram að það er álit flm. frv. og þeirra, sem það hafa samið, væntanlega einhverra sérfræðinga í Seðlabankanum, að það sé ekki hægt að fá meira fjármagn en þetta, þetta sé hámark þess sem fáanlegt sé. Svo líða nokkrar vikur, þá kemur till. um að bæta við 800 millj. Þá er allt í einu hægt að bæta við 800 millj., þó að áður hafi verið upplýst að 1 200 væru algert hámark. Ætli flestir sjái ekki í gegnum skollaleik af þessu tagi? Að sjálfsögðu eru málin ekki þannig að ekki sé hægt að fá að láni meira fjármagn en þetta. Spurningin er að sjálfsögðu fyrst og fremst um það hvort eðlilegt sé af efnahagslegum ástæðum að taka svo mikil erlend lán. Ég vil í þessu sambandi segja það sem mína skoðun að þó að mikil verðbólga sé í veröldinni í dag er fátt sem bendir til þess að erfiðara verði á næstu árum að fá erlent lánsfjármagn en verið hefur. Eftirspurn hefur að vísu aukist nokkuð, en flest bendir til þess að framboð á erlendu lánsfé sé jafnt og þétt að aukast. Eins og menn vita er viðskiptajöfnuður þjóða nokkuð mismunandi. Sumar þjóðir hafa afgang á viðskiptajöfnuði sínum. Aðrar þjóðir eru með halla á viðskiptajöfnuði sínum. Samanlagður afgangur á viðskiptahalla þjóðanna hlýtur að sjálfsögðu að standast á við samanlagðan halla á viðskiptajöfnuði þjóðanna. Það hefur löngum verið svo að þær þjóðir, sem hafa mesta fjárfestingarmöguleika, iðnaðarþjóðirnar, hafa haft afgang, en þær, sem hafa minni fjárfestingarmöguleika, hafa ekki haft afgang, heldur halla. En á síðustu tveim árum hefur þetta snúist við. Afgangur á viðskiptajöfnuði þjóðanna hefur verið að flytjast frá löndum með mikla fjárfestingarmöguleika til olíulandanna sem geta hreinlega ekki fjárfest ótakmarkað vegna þess að efnahagslíf þeirra hefur ekki náð þeirri breidd að þær geti fjárfest ótakmarkað. Það er því spádómur margra efnahagssérfræðinga, m. a. hins kunna danska sérfræðings Thorkil Kristensens, að eftir þá ringulreið, sem hefur ríkt að undanförnu á alþjóðlegum peningamarkaði, verði auðveldara að afla lánsfjár en verið hefur. Spurningin hlýtur hins vegar fyrst og fremst að vera sú hvort við megum taka svo mikið af erlendum lánum, hvort við séum komin að hámarki þess sem sé efnahagslega þorandi að taka af erlendum lánum. Ég vil segja það hér að ég tel að ákaflega erfitt sé að fullyrða hvar sé þakið í sambandi við erlendar lántökur nú. Ég hef enn ekki fengið neitt töfraorð, neitt lykilorð um það hvað þessi þjóð geti leyft sér að taka af erlendum lánum, en hitt veit ég, að erlend lán, sem íslendingar hafa tekið, eru hlutfallslega miklu minni en fjölmargar aðrar þjóðir hafa tekið. Oft er reynt að mæla þetta í hlutfallinu milli greiðslubyrði af erlendum lánum annars vegar og útflutningstekna þjóðarinnar hins vegar. Í því sambandi má upplýsa að nú um nokkurt árabil hefur þetta hlutfall verið 10–11%. Við höfum sem sagt orðið að greiða af útflutningstekjum okkar u, þ. b. 10–11% bæði í afborganir og vexti af erlendum lánum. En rétt er að upplýsa að þetta hlutfall hefur oft verið miklu, miklu hærra. Árið 1968 var þetta hlutfall 15.1%, árið 1968 var þetta hlutfall 16.7%. Nú er að vísu útlit fyrir að þetta hlutfall fari vaxandi vegna þess að við höfum tekið talsvert mikið af erlendum lánum á undanförnum árum. Við höfum fengið í hendur áætlanir hagfræðideildar Seðlabankans um það hvað þetta hlutfall muni vaxa á næstu árum og óneitanlega er þar um talsvert mikla hækkun að ræða. Ég vil hins vegar fullyrða að þar er um ákaflega hæpna áætlun að ræða, fyrst og fremst vegna þess að gert er ráð fyrir ákaflega hægum vexti í aukningu útflutningstekna. Það er gert ráð fyrir að útflutningstekjur vaxi aðeins um 5% á ári sem er í raun og veru alls ekki líklegt ef tekið er tillit til hinnar alþjóðlegu verðbólgu og hinnar alþjóðlegu verðþróunar sem við stöndum frammi fyrir. Ég vil einnig segja það að miðað við þær gífurlega miklu arðbæru fjárfestingar, sem þjóðin hefur lagt í á undanförnum árum, bæði með hinum miklu togarakaupum og miklu framkvæmdum í orkumálum og á mörgum öðrum sviðum, er ekki líklegt að sú fjárfesting muni skila sér jafnhægt og þarna er greinilega gert ráð fyrir. En hvað um það, það má hins vegar vel vera að erlend lán eigi eftir að hækka allverulega á næstu árum og að greiðslubyrðin af þeim eigi eftir að þyngjast meira og verða meiri en verið hefur nú um nokkurt skeið. Hitt leyfi ég mér að fullyrða, að á miklum verðbólgutímum er augljóslega hagstætt fyrir íslensku þjóðina að hafa verið dugleg að fjárfesta í arðbærum atvinnutækjum á undanförnum árum og geta notið þeirrar fjárfestingar með aðstoð lána sem rýrna að verðgildi á ári hverju. Um þetta gilda að sjálfsögðu nákvæmlega sömu lögmál og gilda í þjóðfélaginu sjálfu, að það er hagkvæmt á verðbólgutímum að fjárfesta mikið og þá kannske um leið að skulda talsvert á móti. Þá miklu takmörkun á útlánum fjárfestingarlánasjóðanna, sem við stöndum nú frammi fyrir, og ekki þá síst meðferðina á Byggðasjóði, eins og ég hef hér lýst henni, verður að sjálfsögðu að skoða í ljósi þess að ríkisstj, fyrirhugar að leggja 9 000 millj. ísl. kr. til byggingar og rekstrar járnblendiverksmiðju í Hvalfirði. Fjárfestingin í heild er að vísu miklu meiri, nálgast 20 þús. millj., en hér er aðeins verið að nefna fé ríkissjóðs. Þetta fé verður ríkissjóður að taka að láni erlendis og þá er ekki verið að hugsa um hvort greiðslubyrði af þessum erlendu lánum muni verða mikil eða ekki. Ég vil minna menn á hversu gífurlegir fjármunir hér eru á ferðinni, að 9 000 millj. eru þrefalt það fé sem veitt var samanlagt úr Iðnlánasjóði, Stofnlánasjóði landbúnaðarins, Framkvæmdasjóði og Fiskveiðasjóði á s. l. ári, 9 000 millj. Þessu til viðbótar er svo ætlunin að eyða 500 millj. í hafnargerð við Grundartanga. Ég þarf ekki að minna á að þessar framkvæmdir munu augljóslega valda stórfelldri röskun í byggðaþróun hér á landi og þær koma til viðbótar þeim gífurlegu fjárfestingum sem boðaðar hafa verið á Keflavíkurflugvelli, en þar er ætlunin að fjárfesta 5 800 millj. kr. í nýjum framkvæmdum. Þetta er sem sagt byggðastefna Sjálfstfl. og um leið Framsfl. í reynd. Áður en ég hverf frá fjárfestingarmálunum vil ég nefna þær till. sem fyrir liggja um fjáröflun til orkumála. Ég held að allir geti verið sammála um að brýnasta verkefnið, sem við íslendingar eigum kost á að ráðast í, er að hraða eins og nokkur kostur er að olíuhitun verði útrýmt. Engar framkvæmdir í landinu eru jafnarðvænlegar og framkvæmdir í orkumálum eins og nú stendur á. En sú fjáröflun og þær framkvæmdir, sem ráðgerðar eru í frv. því, sem hér er til umr., eru bersýnilega ónógar. Ég tel það furðu mikla að í upptalningunni um framkvæmdir í orkumálum skuli ekki vera minnst einu einasta orði á stofnlínur frá Suðurlandi til Norðurlands ellegar undirbúning að stofnlínum frá Norðurlandi til annars vegar Vestfjarða og hins vegar Austurlands. Án þess að orðlengja það frekar, þá er það ein af þeim till. sem ég hef flutt á þskj. 511, að 1000 millj. kr. til viðbótar verði varið til þessara mása. Það tel ég algert lágmark. Ég sný mér svo að skattamálunum enda þótt ég þurfi ekki að vera margorður um þá hlið þessa frv. Ég vil hins vegar minna á að það er fölsun að tala um að hér sé um að ræða 2 000 millj. kr. skattalækkun - það er hrein fölsun. Í þeirri tölu er lækkun á útsvarsbyrði tekin með, 360 millj., en við útreikninginn er þá ekki tekið tillit til þess að gert er ráð fyrir því að útsvör verði 11% á þessu ári í staðinn fyrir 10% á liðnu ári. Sveitarfélögum almennt var bannað á s. l. ári að hækka útsvörin og þau voru því 10% almennt, að vísu að viðbættu 1% aukagjaldi, sem ekki kom sköttunum við, en átti þó að falla niður nú. En hér er um að ræða raunverulega hækkun á útsvörum og það er því hrein fölsun að tala um 2 000 millj. í þessu sambandi. Áður en ég vík frekar að skattahlið frv. vil ég leggja á það mikla áherslu að við Alþb.-menn erum algerlega andvígir þeirri samdráttar- og niðurskurðarstefnu í atvinnu- og framkvæmdamálum sem fram koma í þessu frv. Við teljum illt að sjá hvernig fyrirhugað er að skera raunverulega niður fjáröflun til fjárfestingarlánasjóðanna. En hitt er þó langtum verra, að gert er ráð fyrir 3 500 millj. kr. niðurskurði á útgjöldum ríkissjóðs sem sýnt er að koma mun niður á verklegum framkvæmdum víðs vegar um land. Það er því till. okkar að niðurskurður á útgjöldum ríkissjóðs verði langtum minni, þ. e. a. s. aðeins 1500 millj., og við leggjum á það áherslu, eins og ég gat um við 1. umr. málsins, að um verði að ræða eingöngu lækkun á almennum rekstrarútgjöldum, en þess verði vandlega gætt að lækkun útgjaldanna hafi engin áhrif á fjárveitingar til verklegra framkvæmda né heldur á framlög til félagsmála eins og fram kemur í 1. brtt. sem ég ber fram á þskj. 511. En jafnframt er það till. okkar að tekna á móti þeim skattalækkunum, sem frv. gerir ráð fyrir, verði aflað á allt annan hátt en frv. gerir ráð fyrir. Við viljum í fyrsta lagi hækka skattstigana þannig að jaðarskattur geti orðið 45% á mjög háum tekjum. Þær tekjur eru svo háar að jafnvel vesælir þm. mundu ekki ná að komast upp í þann stiga og eru þeir þó af mörgum taldir býsna tekjuháir. Við gerum einnig ráð fyrir því að til sé jaðarskatturinn 50% á enn hærri tekjum eins og nánar kemur fram í 3. brtt. á þskj. 511. Í öðru lagi gerum við ráð fyrir því að fyrningaákvæðum skattalaga verði verulega breytt þannig að ekki verði um að ræða flýtifyrningaheimildir ellegar heimildir til hækkunar á fyrningum af völdum verðhækkunarstuðuls. Í þessu sambandi er rétt, að láta þess getið að ríkisstj. virðist hafa komist. að þeirri niðurstöðu að rétt væri - til að ganga ofurlítið til móts við háværar kröfur í þjóðfélaginu um að þessar fáránlegu fyrningareglur séu teknar til endurskoðunar - að ganga til móts við þessar kröfur með því að lækka verðhækkunarstuðulinn um 30%, þannig að hann verði aðeins 70% af því sem áður hafði verið ákveðið. Ég vil hins vegar benda á að þessi lækkun er ákaflega smá í sniðum. Verðhækkunarstuðullinn á lausafé á þessu ári hafði verið ákveðinn 70% og með því að taka aðeins 70% af því til greina verður augljóslega um að ræða verðhækkunarstuðul upp á 49%. Þetta hefur það í för með sér að fyrningar geta ekki orðið hæstar 31.5% á lausafé eins og ella hefði verið, heldur geta þær nú orðið hæstar 28.5%, lækkunin er nú ekki meiri en þetta. Það er aftur á móti okkar till. að aðrar fyrningar verði ekki leyfðar á þessu ári en þær sem leiðir af almennum, venjulegum fyrningareglum eins og þær voru allt. fram til ársins 1971, þ. e. a. s. af lausafé 15%. Um frv. að öðru leyti þarf ég ekki að vera sérlega margorður. Ég tel að hækkun dráttarvaxtanna sé ískyggilega mikil. Þar er um að ræða að ef maður hefur ekki staðið skil á skatti mánaðamótin júní-júlí eins og vera ber, þá á hann á hættu að öll upphæðin, sem hann skuldar í skatta, geti numið nokkrum hundruðum þús. kr., lendi í 24% dráttarvöxtum - 24% vöxtum á ári. Ég held að það sé svo augljóst sem verða má að það verði býsna margir sem eiga erfitt með að borga skattana sína á þessu ári og að ekki sé á þau vandamál bætandi með því að gera dráttarvextina svo óbærilega sem þessar reglur hljóta að leiða af sér. Ég mun ekki greiða atkv. gegn flugvallaskattinum vegna þess að ég tel að hann eigi fyllsta rétt á sér, en hefði þó talið eðlilegra að ákvæði hefði verið um það í frv. að flugvallaskatturinn rynni til flugvallaframkvæmda og að hann kæmi þá fram sem viðbót við það fé sem varið hefur verið til flugmála í landinu því að okkur er öllum ljóst að einmitt á sviði flugmála er þörf á miklum framkvæmdum og miklu fjármagni. En því miður vantar öll slík ákvæði og er ekki annað að sjá en þessi flugvallaskattur eigi aðeins að verða almennt eyðslufé fyrir fjmrh. til hvers konar þarfa. Ég vil hins vegar segja það að ég hefði talið að skattur á ferðagjaldeyri hefði að mörgu leyti verið eðlilegri og þar hefði verið hugsamlegt fyrir ríkissjóð að ná miklu hærri upphæðum á sanngjarnari hátt en hægt. er að gera með flugvallaskattinum. Um skyldusparnaðinn get ég verið fáorður. Ég tel að hann eigi fyllsta rétt á sér og sé mjög hóflegur. Mér virðist að hann sé miðaður við mjög há tekjumörk og að hann muni því verða léttbær á mönnum með hátekjur. Hitt er annað mál, að ég hef áður varað við því að ríkið sé að taka lán í stórum stíl frá þjóðfélagsþegnunum á allra óhagstæðustu kjörum sem hugsanlegt er að fá. Þessar lántökur fara mjög vaxandi með ári hverju eins og kunnugt er, þessi svonefndu verðtryggðu lán, og ég óttast að þessi verðtryggðu lán muni geta valdið ríkissjóði stórfelldum erfiðleikum þegar fram liða stundir. Og mér sýnist, að sama máli muni gegna um þessi skyldusparnaðarlán og önnur lán sem tekin hafa verið af þessu tagi. Um þær till., sem ég hef lagt fram við 2. umr. og ég hef ekki nú þegar vikið að, þarf ég ekki að fara mörgum orðum. 2. brtt. er sú að frádráttur vegna vinnu eiginkonu bónda við búrekstur skuli aldrei nema lægri fjárhæð en 268 þús. kr., enda gegni hún ekki öðrum launuðum störfum. Hér er raunverulega um það að ræða að verið er að flytja nákvæmlega sömu brtt. og við Helgi Seljan og Stefán Jónsson höfum áður flutt við tekjuskattslögin. Eins og kunnugt er eru 50% af launatekjum eiginkonu frádráttarbær til skatts. En þetta gildir ekki um eiginkonur bænda. Þær eru settar í sama flakk og eiginkonur atvinnurekenda almennt og frádráttur þeirra fer því ekki upp fyrir 1/4 af persónufrádrætti hjónanna. Vegna þess að kunnugt er að eiginkonur bænda vinna mjög mikið að búrekstrinum þykir okkur þetta ósanngjarnt og óeðlilegt og því höfum við borið fram þá till. að frádrátturinn verði helmingur af persónufrádrætti hjóna, en það er sú upphæð sem fram kemur í till., 268 þús. kr. Við höfum lagt fram till. um að heildarupphæð barnabóta greiðist til framfæranda barns, 20 þús. kr. með hverju barni, og að upphæðin breytist í samræmi við skattvísitölu, en eftirstöðvum barnabóta, þegar dregnar hafa verið á0 þús. kr. frá þeim, megi verja til greiðslu opinberra gjalda eins og segir í frv. Sjálfsagt þarf ég ekki að skýra þessa brtt. í löngu máli, en hún er fram borin með hliðsjón af því að ekki er nærri alltaf að framfærendur barns búi saman og eins getur verið að þótt framfærendur barns búi saman hafi lengi tíðkast að annar framfærenda, t. d. faðirinn, greiði skattinn meðan hitt framfærenda, t. d. móðirin, taki við fjölskyldubótunum. Geta legið þar til grundvallar fjölmargar sérstakar og sérstæðar heimilisástæður sem gera það að verkum að ekki er heppilegt og ekki sanngjarnt að hverju sinni megi taka allar barnabæturnar upp í hugsanlega ógreidda skatta sem t. d. heimilisfaðirinn hefur undir flestum kringumstæðum aðallega unnið til og stendur því skil á. Ef sá aðili, sem hefur aðaltekjur heimilisins, er vanskilamaður, greiðir ekki skattana sína og barnabæturnar því ævinlega teknar upp í skattana, þá getur þar verið um að ræða mjög alvarlega breytingu frá því sem verið hefur, að móðirin hefur getað sótt fjölskyldubæturnar til umboðsmanns Tryggingastofnunarinnar og ekki hefur mátt taka þær upp í skatta nema með heimild viðtakanda. Við sem sagt leggjum til að teknar verði undan 20 þús. að lágmarki sem ekki megi skuldjafna sjálfkrafa upp í opinber gjöld. Ég vek á því athygli að þær tvær till., sem ég nú hef síðast gert að umtalsefni, eru hvorug ýkja stór í sniðum hvað fjármagn snertir, en snerta báðar vandamál sem ákveðnir þjóðfélagshópar standa frammi fyrir. Ég vil því mjög svo mælast til þess að hv. meiri hl. í þessari d. fengist til að skoða þessar till. af fullri sanngirni og meta það hvort ekki væri hægt að taka þær til greina. Hið sama gildir um mjög svo sjálfsagða og ágæta till. sem hv. þm. Geir Gunnarsson hefur leyft sér að flytja um það að bráðabirgðaákvæði verði bætt við og samkv. því fari fram fullgild rannsókn á því hve útgjöld vegna barna eru mikil þannig að unnt sé að taka þessi mál til endurskoðunar og ákveða þessar upphæðir á næsta þingi. Þessi till. kæmi áreiðanlega að mjög miklu gagni ef samþ. yrði. Vil ég því mjög eindregið mælast til þess að hún verði tekin til athugunar, ef ekki nú við 2. umr., þá við 3. umr. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv. Ég tek undir það sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði í lok sinnar ræðu: Skattamálin eru furðulega seint á ferðinni hér í þingi að þessu sinni. Till. til breyt. á skattamálum eru ótrúlega seint fram komnar og hér er um stórfellt hneyksli að ræða, að við skulum vera að afgr. skattamál í þinginu í lok aprílmánaðar. Ég hef áður látið þess getið að með flutningi þeirra brtt., sem ég hef hér gert grein fyrir, erum við Alþb.-menn að freista þess að fá fram afgerandi breytingar á þessu frv. En þar sem við litum svo á að niðurskurðarheimildin, sem í frv. er, muni hafa háskalegar og örlagaríkar afleiðingar fyrir fjöldamargar framkvæmdir, óhjákvæmilegar framkvæmdir víðs vegar um land, þá munum við, ef brtt. okkar verða felldar, sjá okkur tilneydda, þó að við séum samþykkir ýmsum efnisatriðum frv., að greiða atkv. gegn frv.

Frsm. 2. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Frsm. meiri hl. hefur nú gert grein fyrir stefnumörkun þessa frv. og gat þess að nm. áttu kost á því að vera á samtals 7 fundum, en þar vorum við á tveimur fundum í Ed., en hinir voru með Nd. Einnig drap hann á það að ýmsir embættismenn hefðu komið á fund okkar og gert grein fyrir ýmsum atriðum, sem þeir voru spurðir um. En það verður að segjast að á svona fundum, fer hver mínútan í ýmis konar umr. og oft eru ekki skipulegar umr. hafðar í frammi, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, og þrátt fyrir tölu þessara funda eru þeir ekki eins upplýsingaríkir og efni standa til. Get ég tekið undir orð síðasta ræðumanns um það að á fundinum í morgun var vægast sagt hafnað ýmsum upplýsingabeiðnum, sem við fórum fram á, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir formanns að reyna að leysa úr þeim vanda að afla okkur þeirra gagna sem um var beðið. En ég tel að slík vinnubrögð og sá skyndilegi hraði, sem við vorum píndir í að hafa hér í hv. Ed um afgreiðslu þessa máls, sé óverjandi með öllu. Ég undirstrika það að hér var hreint hneyksli á ferðinni, og ég vona að við eigum ekki eftir að lifa annað eins, hreinlega sagt, í vinnubrögðum Alþingi. Það er komið svo að við eigum bara að afgreiða mál hér, sem nema milljörðum, án þess að hafa hugmynd um efni þeirra mála og það er algerlega óverjandi. Það kom fram við 1. umr. að svo getur farið að aðeins 4 menn í fjvn. myndi meiri hl. hugsanlega og afgreiði mál, sem nema hundruðum millj., og þá veit Alþ. raunar sáralítið um hvað er að ske. Þetta kalla ég afskræmingu á lýðræðinu, hreinlega afskræmingu á lýðræðinu í framkvæmd, og nær ekki nokkurri átt að stuðla að slíkri þróun. Ég te1 það til vansæmdar hæstv. ríkisstj. og ég beini þeim orðum eindregið til hæstv. forsrh., slíkur drengskaparmaður sem hann er, að hann stuðli ekki að áframhaldi slíkra vinnubragða. Ég trúi því ekki að þetta sé honum neitt geðfellt, nema síður sé. Því miður bera svona vinnubrögð vitni þess að ekki sé nægileg festa í öllu stjórnkerfinu og ég ætlast til þess og við áreiðanlega allir að hér verði breyting á. Það hefur komið fram í ræðum manna og ritum víða að embættismannavaldið er að verða okkur yfirsterkara hér á Alþ. og fengum við sannarlega að kenna á því á nefndarfundi í dag. Ég mun nú fjalla lítils háttar um þetta frv. og einstaka þætti þess. Ég flyt á þskj. 510 nokkrar brtt. Þær eru fyrst og fremst tölulegar, teknar upp úr beiðni frá fulltrúum ASÍ og ekki flóknar í sjálfu sér. En ef ég fjalla fyrst um skattamálin, þá vil ég taka undir það að það er hneisa ein að vera að fjalla um skattamál hér í dag, á síðustu dögum aprílmánaðar, og nær ekki nokkurri átt að standa þannig að hlutunum. Samkv. samkomulagi, sem undirritað er af hæstv. forsrh. 26. mars 1974, er það í yfirlýsingu tekið skýrt fram að ríkisstj. muni á Alþ. beita sér fyrir skattahækkun að þessu marki með það fyrir augum að hún gagnist best þeim sem við erfið kjör búa. Í samræmi við það setti ASÍ fram nokkrar hugmyndir og óskaði eindregið eftir því að hv. Alþ. gæti mætt óskum þessa með því að hafa frv. samkv. því sem þeir töldu að best mundi að gagni koma. Eins og ég tek skýrt fram í nál. vil ég verða við þessari beiðni þar sem hér er um mikilvægt atriði að ræða. Jafnvel þó að vissir útreikningar gætu sýnt að það komi misjafnlega niður eftir tekjuskiptingu manna, þá er það áreiðanlega ekki síður pólitískt mikilvægt atriði - og það þekkir hæstv. forsrh. miklu betur en ég - að verða við óskum þeirra aðila sem er verið að gefa fyrirheit um í umræddri yfirlýsingu og áreiðanlega munu meta það mikils þegar líður á árið að hlustað hafi verið á óskir þeirra, vegna þess að hér er aðeins hlé til bráðabirgða. Allir vita að þessi mál halda áfram að verða mikið vandamál þegar líður á árið. Þá munu þeir áreiðanlega meta ýmislegt eftir viðbrögðum Alþ. í samræmi við beiðni sína og yfirlýsingu hæstv. forsrh. Það liggur ekki fyrir, þótt þessi leið verði farin sem frv. gerir ráð fyrir, hvar söluskattur verður lækkaður á ákveðnum vöruflokkum eins og form. n. og frsm. meiri hl. gerði ráð fyrir. Taldi hann að eftir þeim breytingum, sem nú liggja fyrir, verði eftir ca. 500 millj. sem rynnu til þessa þáttar. En maður hefði viljað fá að vita hvernig ætti að ráðstafa þessum tölum. En það er enn það sama okkur er haldið leyndu, a. m. k. í minnihluta flokkunum eða stjórnarandstöðunni, hvernig ráðstafa á þessu fjármagni. Þetta tel ég afar slæmt. Það hefur verið rætt um ákveðna flokka, en það er ekki neitt staðfest með hvaða hætti þetta verður gert. Skattamálin eru mjög viðkvæm mál. Vil ég taka undir orð síðasta ræðumanns varðandi kvöðina um barnalífeyri, eins og hann gerir ráð fyrir í einni sinni till., að lágmark væri að 20 þús. kr. væru fríar hjá viðkomandi konu. Það finnst mér algert lágmark og ætti raunverulega að vera frjálst, eins og verið hefur, fyrir þessa manneskju að fá barnalífeyri, sérstaklega þegar um óskila- og vanskilaaðila á móti er að ræða eins og oft á sér stað. Einnig vil ég sérstaklega vara við því ákvæði, sem er tekið upp á bls. 5 í frv., 11. gr., og er nýtt ákvæði og hljóðar svo: „Nú hefur fjmrh. ákveðið að gjalddagar tekju- og eignarskatts skuli vera fleiri en einn á ári, og veldur þá vangreiðsla að hluta því að skattar gjaldandans á gjaldárinu falla í eindaga, þó ekki fyrr en 15. næsta mánaðar eftir að álagningu er lokið.“ Hér er farið inn á alveg nýja braut sem er afar hættuleg þeim mörgu aðilum sem hafa sveiflukenndar tekjur frá ári til árs. Ef við værum komnir með staðgreiðslukerfi og allir sætu að því, eins og ríkisstarfsmenn og margir fleiri sem hafa fastar tekjur og tekið er reglulega af frá mánuði til mánaðar, varðandi sína tekjuöflun og sína skattgreiðslu, væri þetta ákvæði í lagi og eðlilegt. En nú vitum við hversu óhemju misjafnlega árar bæði til lands og sjávar og tekjur manna sveiflast upp og niður og þá er þetta ákvæði að mínu mati mjög hættulegt. Það mun áreiðanlega reynast mörgum svo, að þeim er um megn, ef þeir hafa góðar tekjur og fá þess vegna háa skatta, að lenda síðan í því að þurfa að borga skatta af þessum háu tekjum árið eftir og verða svo beittir þessu ákvæði. Þá lenda þessi heimili eða þeir einstaklingar í verulegum vanda og nær ekki nokkurri átt að refsa þeim fyrir það að við á Alþ. skulum ekki geta búið til sómasamlega skattalöggjöf - það nær ekki nokkurri átt. Þetta ákvæði má ekki koma inn í löggjöf fyrr en við höfum tryggt að skattalöggjöfin sé sómasamlega af hendi gerð að mínu mati. Það nær ekki nokkurri átt að setja þetta inn í löggjöfina fyrr. En þá er það eðlilegt. Ég vara við því að samþykkja þetta ákvæði, hreinlega vara við því. Mjög skýrt dæmi um það í dag eru einmitt tekjur loðnusjómanna og breyting á þeim frá undanförnum tveimur árum til ársins í ár. Ég þekki það af eigin raun, þar sem ég hef fengist við að innheimta fyrir ríkið mjög há skattgjöld af hlutarsjómönnum, hvílík vandkvæði það eru nú fyrir suma fjölskyldumenn að eiga að standa skil á sköttum sínum, og um þverbak mundi keyra ef þessi ákvæði ættu að koma aftan að þeim núna. Það er algerlega vonlaust að bjóða nokkrum manni, sem býr við þessar aðstæður, slíka löggjöf. Ég trúi því ekki að þetta fari í gegn, - hreinlega sagt, ég trúi því ekki. Margt meira mætti segja um skattbreytingar, en ég ætla ekki að tíunda það. Ég tel þetta mikilvægustu þættina, sem um er að ræða, í viðbót við það sem áður hefur komið fram. Hitt vil ég aðeins undirstrika að nauðsynlegt er að halda áfram og móta sem fyrst ákveðna skattalöggjöf og hafa hana það vel unna að það þurfi ekki að vera að kákla í henni frá ári til árs. Í því sambandi vil ég gjarnan spyrja hæstv. forsrh., þar sem fjmrh. boðaði í vetur að hann hefði skipað þrjár skattanefndir, hvernig starfsemi þessara nefnda gangi og hvað þeir séu komnir langt í tillögugerð. Megum við eiga von á því að næsta haust sjáum við heildarmynd af skattalöggjöf sem okkur er til sóma? Í dag, að samþykktum þessum till. ýmsum, erum við búnir að flækja skattalöggjöfina svo að það er ekki á færi nema fárra manna að átta sig almennilega á þessum málum og reikna út skatta sína, því miður. Ég vil því gjarnan fá að vita þetta og legg á það áherslu. Og það er síðasti þáttur í mínum till. að þessi mál séu áfram skoðuð mjög ákveðið og heildarstefna í skattamálum sé mótuð og liggi fyrir þegar Alþ. kemur saman að hausti. Svo miklar upplýsingar komu fram um lánasjóðina áðan hjá síðasta ræðumanni að ég ætla mjög að stytta mál mitt varðandi þá. En ég vil aðeins taka undir það að það er óverjandi að ráðstafa svona miklu fé eða gera ráð fyrir lántöku í þessum mæli og hafa ekki um leið nokkuð góða heildaryfirsýn yfir það hvernig fjárfestingarlánasjóðirnir ætla að ráðstafa þessu fjármagni og hversu miklar beiðnir liggja hjá fjárfestingarlánasjóðunum, svo að við getum gert okkur grein fyrir því hvort hér er of í lagt eða hvort hér hallar mjög á enn til að leysa þeirra fjármagnsþörf. Við í n. fengum bréf frá Seðlabanka Íslands, dags. 10. febr. 1975, þar sem Seðlabankinn fjallar nokkuð um erlendar lántökur og lánahreyfingar hjá opinberum sjóðum og endurgreiðslu og gerir yfirlit og spá í því efni. Þar kemur greinilega fram, að það er ljóst að gera má ráð fyrir að greiðslur í hlutfalli af tekjum verði af þessum lánum á árinu í ár 14.5% og verði komnar upp í um 20.3% árið 1979. Þetta hlutfall er örugglega mjög hátt. Þó að deila megi um það hvað við megum fara hátt í greiðslubyrði þá man ég vel eftir því að fyrir tveimur árum talaði hæstv. núv. forsrh. mjög á móti því að þetta hlutfall færi yfir 11–12%, og urðu um það allmiklar deilur hér í hv. d. milli síðasta ræðu manns og hæstv. forsrh. hvað þetta hlutfall mætti vera hátt og hvernig þeim fjármunum ætti að ráðstafa þegar erlendar lántökur væru orðnar svona miklar. Ég vil undirstrika það einmitt að þegar hlutfallið er komið svona hátt, þá er því meiri nauðsyn að hv. Alþ. fái glöggt yfirlit yfir það hvernig á að ráðstafa þessu fjármagni. Það getur verið rökrétt og eðlilegt að taka allmikil erlend lán ef við erum í fyrsta lagi að draga úr eyðslu á erlendum gjaldeyri verulega með því að við fjárfestum hér innanlands í þeim vörum sem draga úr erlendri eftirspurn, eða í öðru lagi að koma hér ástofn fyrirtækjum sem skapa mikinn gjaldeyri. En sé hér um fjárfestingu að ræða með þessari erlendu lántöku sem er bundin til langs tíma og skapar aðeins aukna neyslu innanlands og kallar fram mjög aukna erlenda eftirspurn, þá er brýn nauðsyn á því að gera glögga grein fyrir þessu fjármagni. En það liggur nú alls ekki fyrir neitt að ráði og fáum við sáralítið um það að vita, eins og fram hefur komið. Í þessu bréfi segir orðrétt, með leyfi forseta: „Stefnir hér í hættulega háa greiðslubyrði sem hlýtur óhjákvæmilega að draga úr getu þjóðarinnar til öflunar fjármagns til nýfjárfestingar á komandi árum.“ Þeir, sem semja þetta bréf í Seðlabankanum, vara við þessari þróun. Aðalbankastjóri Seðlabankans var spurður að því tvisvar eða þrisvar á nefndarfundi hvað hann persónulega vildi segja um þessa fjármálaþróun og hvert stefndi varðandi þessi miklu erlendu lán, en hann færðist undan að svara Samt sem áður standa þessi orð hér í þessu bréfi er segja beint að hér stefni í hættulega háa greiðslubyrði og ýti undir ríkjandi verðbólgu í landinu sem gengur nú allmjög í öfuga átt við fyrirhelt hæstv. ríkisstj. og stefnuræðu hæstv. forsrh. Virðist manni, fljótt á litið a. m. k., að nauðsynlegt sé að hafa hemil á erlendum lántökum og gá að því hvernig því fjármagni verði ráðstafað. Þar sem ekki liggur nægilega fyrir hvernig sjóðirnir hugsast ráðstafa þessu fjármagni, þrátt fyrir það að við höfum fengið í morgun lauslegt yfirlit yfir hvernig þetta er fyrirhugað, tel ég ekki mögulegt að fara nánar út í þessi mál, enda drap síðasti ræðumaður mjög á þessi mál og gerði grein fyrir þeim þáttum. Það yrði þess vegna hjá mér allmikil endurtekning og held ég að ég láti þetta nægja að sinni. En ég vil undirstrika það að þessi vinnubrögð eru ekki verjandi og ég minni enn á það, eins og hann gerði, að hv. Alþ. hefur jafnan fengið glöggt yfirlit um þessi mál í sérstakri skýrslu og tækifæri til að fjalla um það á eðlilegan hátt. Það er vitað mál að stærstu lánasjóðirnir eru í mikilli fjárþröng og umsóknir um lán eru gífurlega miklar nú. Hjá Framkvæmdastofnun ríkisins liggur fyrir meiri bunki af lánaumsóknum en nokkru sinni áður. Það kom fram á einum nefndarfundi að fjármagn lífeyrissjóðanna, sem þeir telja sig eiga laust, sé um 6500 millj. kr., og einn nm. í Nd., Sverrir Hermannsson, sagði á fundi 24. mars s. l. þetta: Þá er því slitið að þing og stjórn fari með fjármálavald og stjórn í landinu. Hér er allt of lítið að gert miðað við 12 millj. kr., þ. e. a. s. frá lífeyrissjóðum. Við þurfum að stefna að því að fá allt að helming af því fé, sem þar er laust. Getum við ekki horft á þessa þróun til lengdar. - Þetta skrifaði ég eftir honum, og ég get tekið undir meginstefnuna í þessari hugsun. En ég sé ekki að neitt bóli á því sem heildarstefnumarki hjá hæstv. ríkisstj. að ná auknu fjármagni til ráðstöfunar á vegum ríkisins úr lífeyrissjóðunum, nema síður sé. E. t. v. er einhver löggjöf í mótun í þessu efni eða samkomulag sennilega heppilegast, en gott væri að vita um það hvort við mættum eiga von á því að við hefðum meira fjármagn til ráðstöfunar frá þessum lífeyrissjóðum í samræmi við allt fjármálakerfi þjóðarinnar og ríkisbúskaparins. Þegar þetta er orðin svona stór tala, þá er nauðsynlegt, eins og þessi þm. drap á, að hafa nokkra stjórn hér á. Annars stefnir í öfuga átt. Auk þessa alls er svo meiri tilhneiging nú en nokkru sinni áður til að bjóða út ríkisskuldabréf sem sannarlega eru í þessu verðbólguþjóðfélagi víxill, sem ekki er nein tala á, gjörsamlega óútfylltur og álögur settar á framtíðina. Það væri jafnvel nær að hafa það svo að ríkissjóður hefði heimild á ákveðnu ári til að gefa út skuldabréf og selja þau með vissum afföllum. Þá vissu allir strax hvaða kvaðir Alþ. væri að leggja á ríkissjóð gagnvart framtíðinni. Ég held að það væru hreinlegri og heiðarlegri vinnubrögð en þessi. Sumum kann að vera illa við slík fjármál, en þá víta menn hvað þeir eru að gera. En hér hreinlega vitum við ekki hvað við erum að rétta framtíðinni vegna þeirrar verðbólguþenslu, sem hefur átt sér stað, og verðrýrnunar peninga á undanförnum árum. 1. gr. frv. fjallar um að heimila ríkisstj. að lækka fjárl. um allt að 3500 millj. kr., - að heimila, undirstrikaði frsm. meiri hl. Af hverju gerir hann það? Hann gerir þetta einfaldlega af því að um þetta eru afar deildar meiningar hjá stjórnarflokkunum og milli einstakra þm. Hann sá ástæðu til að taka þetta tvisvar mjög skýrt fram. Sama gerði flokksbróðir hans í Nd. og við auðvitað í stjórnarandstöðunni. Þó að við séum fjvn.-menn fáum við ekki neitt að vita enn þá. En sjálfsagt líður einhverjum vel að hafa þessa heimild og geta flaggað með hana, ef á þarf að halda. Þótt hæstv. fjmrh. hafi skrifað öllum ríkisstofnunum, skilst mér, bréf samkv. umsögn hæstv. forsrh. hér í framsögu, þá mun það varla nægja og þykir því nauðsyn að hafa þessa svipu með til að halda mönnum á mottunni og passa útgjöld og tekjur fyrir viðkomandi stofnanir standist sem best á. Við í Alþfl. erum í sjálfu sér ekki á móti því að veita nokkurt svigrúm til þess að lækka fjárl. eins og aðstæður eru í dag. En miklu eðlilegra væri að fyrir lægju nú allgóðar hugmyndir um hvernig hæstv. ríkisstj. hugsaði sér að nota þessa heimild. Svo langt er síðan þessi hugmynd var sett fram að nokkurt svigrúm hefur gefist fjvn. og viðkomandi rn. að gefa mönnum ábendingar í því efni hvar helst mætti skera niður. En ég sagði hér við 1. umr. og segi enn að ég tel að það skipti mjög miklu máli á hvaða þáttum verði hér tekið, og ég vil undirstrika það að það hlýtur að vera að rök séu fyrir því að byrja að skera niður á þeim þáttum þar sem hlutfallslega meira fjármagn þarf til og fáir vinna við heldur en á hinu sviðinu, og vil ég taka undir orð frsm. um, að ég er hlynntari aukinni samneyslu eins og aðstæður deyfa en að gefa færi á meiri einkaneyslu við erfiðar aðstæður. Skyldusparnaður er í VII. kafla frv. og eru menn flestir á einu máli um að rétt sé að stuðla að slíku. En þetta er þó nokkuð skilyrt og bundið við ákveðnar tekjur og má segja að það hrökkvi sæmilega til þar sem þessi sterka tilhneiging er fyrir hendi að gefa út ríkisskuldabréf þar sem allir geta þá sparað af frjálsum vilja með því að kaupa þau. En eðlilegra væri að þessi sparnaður væri frjálsari og færi í gegnum bankakerfið og bankarnir fengju þannig fé til þess að veita frjálst og eðlilega í atvinnulífið, þar sem viðurkennt er nú að slíkur rekstrarfjárskortur er hjá bönkunum að til alvarlegra vandræða horfir og hefur þegar gert. Mörg fyrirtæki eru einmitt vegna þessara ströngu ákvæða í leiðinlegri greiðslustöðu þrátt fyrir góðan rekstur og menn fá ekki að reka fyrirtæki sín á eðlilegan og heilbrigðan hátt eingöngu fyrir það að afar þröngt fjármagns- og útlánasjónarmið hefur verið sett sem sennilega verður framlengt. Þótt það hafi verið sett til bráðabirgða og fyrsti gildistími til 1. júní, þá var þetta um of, það ber öllum saman um sem til þekkja, og of einstrengingslegt og ekki byggt á heilbrigðu mati á fjölda fyrirtækja. Það væri miklu geðfelldara að stuðla að því að fólk hefði áhuga á því að spara af frjálsum vilja og ráðstafa peningum sínum þar með frjálst, en eftir ekki takmarkaðri og þröngri leið. Hér kemur inn nýtt ákvæði. Það er flugvallagjald. Við í Alþfl. teljum, að nokkur rök hefðu verið fyrir því að taka upp skattgjald til þess að standast undir kostnaði við flugvallagerð. En eins og hér er sett fram skyndilega og óvenjulega hátt gjald og með þeim hætti sem á að ráðstafa því getum við ekki fallist á þetta ákvæði og leggjumst gegn því eins og það er hugsað. Það er þó spor í áttina að fella niður söluskattinn innanlands, eins og ég drap á við 1. umr., en í heild er kaflinn þannig settur fram að við munum telja óeðlilegt að samþykkja hann og verðum á móti honum þess vegna. Með þessu frv. og öðru, sem nú er til umr. í Nd. hefur ríkisstj. mótað og sýnt hina samræmdu stefnu sem boðuð var með ræðu hæstv. forsrh í haust. Þessi frv. eiga að draga úr verðbólgu og stefna í allt að 15%, eins og hann sagði á þeim tíma. Þessi frv. eiga að tryggja heilbrigðan rekstur hjá atvinnuvegunum og einkum útflutningsatvinnuvegum. Og margt fleira eiga þessi miklu frv. að tryggja svo að búskapur okkar geti verið með eðlilegum hætti og atvinna með eðlilegum hætti. En ég dreg þetta allt í efa og það gerum við í Alþfl. Því miður liggja nú allir stærri togararnir. Því miður er frv. í gangi sem á að veita einum ráðh. heimild til að ráðstafa 800 millj. kr. meira eða minna frjálst, en það mun vera algert einsdæmi í sögu Alþ. að veita slíka svimandi upphæðir. Því miður er ekki stefnt að því að friður verði á vinnumarkaðnum fram eftir árinu. Allt er á sömu bókina lært. Það er hér tjaldað til skamms tíma þrátt fyrir góð áform og mikla viðleitni, að sagt er, til þess að tryggja jafnvægi út árið. Því miður stefnir hér í ört vaxandi niðurgreiðslur á áburði, í miklar útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörum án þess að nokkur sérstök grein sé gerð fyrir því eða talað um að nauðsyn sé að athuga þessi mál hlutlaust og eðlilega og af raunsæi og koma með till. til úrbóta. Millifærslukerfið vex stöðugt eins og snjóbolti og verður innan skamms á annan tug milljarða, og það er spá mín að ekki sé langt í að það springi innan frá, verði okkur hreinlega ofviða að framkvæma það af nokkurri sanngirni og nokkru raunsæi. Þetta er ömurlegt vegna þess að við verðum að hafa það mikla ábyrgð og það mikinn kjark hér á hv. Alþ. að við þorum að spyrna við fótum gagnvart þessari þróun og hafa hlutina innan eðlilegs ramma. Og þó að það særi einhverja, sem hafa mikla fjárfestingarlögun, þá verður svo að vera því að heildarþróun okkar fjármála á undanförnum árum hefur verið svo ömurleg og svo hryllileg að það er tími til kominn að þeirri þróun linni. Hér hefur ríkt verðbólga sem hefur verið 35, 40 og nærri 50% ár eftir ár. Og enn virðist stefna í sömu átt. Ef hér verður uppi sú þróun áfram óáreitt að menn gangi út frá 35–40% verðbólgu, þá næst hér aldrei skynsamlegt jafnvægi. Menn sækja svo á fjárfestingarsjóðina að óviðráðanlegt verður og hver reynir að flýta sér til fjárfestinga eins og hægt er og við reynum að fjármagna stærri og stærri hluta af þessari lánsfjárþörf með erlendu fé sem er afar hættulegt. Það væri heilbrigt og eðlilegt að lýsa yfir því að gengisfelling yrði ekki gerð á næstunni og fólk mætti treysta því að verðrýrnun peninga yrði ekki eins mikil og verið hefur mörg undanfarin ár. Ég held að það sé frumatriði að almenningur finni að stefnan sé mótuð á þann veg að þeir treysti því að það fjármagn, það verðmæti sem menn eiga undir höndum, rýrni ekki, þótt lausafé sé, og eina leiðin til þess að bjarga sér sé að kaupa ríkisskuldabréf, fasteignir eða einhverjar aðrar eignir sem eru hrein fjárfesting og ekki neinar sérstakar þarfir fyrir. Þessi miklu frv., sem bæði voru lögð fram í Nd. og við erum nú að fjalla um annað þeirra á lokastigi, áttu að sögn formælenda hæstv. ríkisstj. að skapa nauðsynlegt jafnvægi. En nú hefur það skeð að jafnvel tekjuháar stéttir eru að knýja fram umtalsverðar launabætur og semja til mjög skamms tíma. Nú hefur það skeð að afkastamikil framleiðslutæki, allir stærri togararnir liggja bundnir og andrúmsloft þar virðist svo að enginn veit um lausn á því mikla vandamáli. Nú hefur það skeð að fjármagnsþarfir þessara þátta framleiðslunnar eru slíkar að nennur hundruðum millj. kr. og ekkert liggur fyrir með hvaða hætti úr þeim vanda verður leyst. Þetta er mjög slæmt og er ekki í neinu samræmi við boðaða stefnu hér í haust. Samt sem áður segir málgagn hæstv. ríkisstj., Morgunblaðið, að hæstv. ríkisstj. hafi staðið við öll sín fyrirheit. Það er merkileg staðhæfing út af fyrir sig þegar staðreyndirnar liggja á borðinu svo að ekki verður um villst. Í ræðu hæstv. forsrh. í haust virtist manni þó að gefin væru ákveðin fyrirheit um að hafa hlutina undir sæmilegri stjórn, en alls ekki verður sagt að svo sé í dag. Það væri óskandi að slík stefnumótun gæti átt sér stað á peningamarkaðnum að fólk fyndi að til einhvers væri að vinna með því að spara og fara rólegar í sakirnar en verið hefur undanfarin ár. En því miður verður maður var við það víða úti í atvinnulífinu að menn telja að stutt sé í næstu gengisfellingu. Eyðslan er í samræmi við þá skoðun almennings. En þetta er alveg gagnstætt því sem við þurfum. Við þurfum að fá það andrúmsloft að fólk finni að hér séu settar fram ákveðnar línur, sem menn ætli að standa við, og almennilega útfærðar og um þær sé fjallað á heilbrigðan og eðlilegan hátt og við fáum um þær að vita, allir þm., jafnt í stjórnarandstöðunni sem í stjórnarfl., og þá sé hægt að rökræða þessi mál fyrir opnum tjöldum og það sé lagt fram alveg hiklaust hvernig ráðstöfun á þessu mikla fjármagni á sér stað. Maður á ekki að þurfa að vera með pex út af því að fá upplýsingar um með hvaða hætti mörg hundruð millj. kr. fjármagnshreyfingar eiga sér stað, eins og nú er gert. Það ganga um það ýmsar sögur með hvaða hætti gengismun hefur verið ráðstafað og munum við eiga kost á að ræða það mál hér í hv. d. innan skamms. Sama er um ýmsa lánasjóði. Þetta er orðið svo stórt og alvarlegt mál að það er komið á það stig að um þessi mál þyrfti að gefa út hvíta bók, hreinlega sagt, þar sem allt væri prentað og talið fram í stórri skýrslu hvernig þessum fjármunum heldur verið ráðstafað. Þegar við erum að taka hverja gengisfellinguna á fætur annarri og ráðstafa milljarðatölum í þágu tiltölulega fárra aðila til lands og sjávar, þá á þjóðin heimtingu á því að fá um það glögg skil. Og það er engum manni greiði gerður með því að viðurkenna alltaf mistök hjá honum og reyna að bjarga honum á sökkvandi skipi. Ef hann er ekki fær um að stjórna sínu fyrirtæki eða standa sig, þá verður að útvega nýtt föruneyti á þann farkost. Það vantar slíka stefnumótun í þessi frv. og þá hörku hér á hv. Alþ. Sjálfsagt verður þess langt að bíða. Þrátt fyrir góðan og mikinn meirihluta hér mótast margt af öðrum sjónarmiðum, því miður. Það fann maður í dag og það á maður að finna sennilega - ég harma það, - um nokkurt skeið enn þá.



Herra forseti. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. við 1. umr. og skal forðast að endurtaka það nema að mjög litlu leyti. Ég hef fyrst og fremst það við þetta að athuga að ég tel frv. ekki standa undir nafni sem frv. sem stuðla eigi að jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Fyrst og fremst er um að ræða frv. til lausnar á kjaradeilu. Ýmsir þættir þessa frv. eru hins vegar þannig að ég get stutt þá, eins og t. d. þá áherslu sem lögð er á fjármagn til orkumála. Það te1 ég vera forgangsframkvæmd. Ég harma að ekki hefur fengist sú sundurliðun, sem ég bað um, en ég mun afla mér hennar eftir öðrum leiðum. Fyrst og fremst er það lækkun skatta sem ég tel vanhugsaða og ég tel þar farið inn á braut sem varhugaverð er og get tekið undir hvert orð sem hv. frsm. sagði um það atriði. Þó eru í þeim kafla ýmsir þættir sem að mínu mati eru til bóta og einföldunar á skattakerfinu. Hins er þó að gæta að þessi skattalækkun er orðin liður í lausn kjaradeilu og fyrir það vil ég ekki setja fótinn. Ég mun því sitja hjá við atkvgr. um sumar greinar skattalækkunarinnar, en styðja flestar aðrar greinar frv. Ég vil svo segja það, þar sem ég er staðinn hér upp, að ég hef einnig fengið till. Seðlabankans, þá grg. sem hér hefur verið töluvert vísað til, en ég hef ástæðu til að halda að ekki sé rétt að taka hana af alvarlega. Ég tek undir það, sem hv. frsm. 1. minni hl. sagði áðan, að vitanlega kemur ekki til mála að Byggðasjóður leggi 300 millj. til Stofnlánadeildarinnar. Þar hefur hins vegar verið rætt um töluverða fjárhæð til vinnslustöðva landbúnaðarins, og gæti ég trúað því að það sé rétt, sem hann sagði, að sú upphæð geti orðið 100–150 millj., enda veit ég ekki betur en að mál Stofnlánadeildarinnar eigi að leysa eftir öðrum leiðum en þeim sem Seðlabankinn hefur lagt til í sínum till. Ég held því að hv. stjórnarandstæðingum sé satt að segja óhætt að leggja þær till. til hliðar. Ég vil ekki taka undir það að Byggðasjóður hafi ekki verið efldur. Sannarlega hefur hann verið efldur. Dýrtíðin hefur hins vegar verið mikil, það er rétt. En miðað við þá erfiðleika, sem eru í íslenskum þjóðarbúskap og hljóta að leiða til þess að samdráttur verður nokkur, a. m. k. um tíma, tel ég að Byggðasjóður hafi verið efldur svo að um muni. Ég læt þessi orð nægja til skýringar á þeirri afstöðu sem ég mun taka til frv. við atkvgr.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir þá ádeilu, sem hér hefur fram komið um málsmeðferð varðandi upplýsingasöfnun í hv. fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., og lýsa furðu minni á þeim vinnubrögðum, sem viðhöfð eru, en jafnframt lýsa trausti mínu á form. n. og bið hann sérstaklega að taka þessi orð mín alls ekki til sín. Hann hefur gert sitt besta til þess að vinna sitt verk á þann hátt sem við getum allir verið ánægðir með. En það, sem kom fram á fundi n. í morgun, olli mér miklum vonbrigðum, verð ég að segja þar sem við fáum ekki gögn, sem hann hefur í fórum sínum og við búumst við að fá afrit af, vegna þess að embættismenn neita honum um að afhenda þau okkur til upplýsinga þannig að málflutningur okkar gæti orðið málefnalegri á þessu stigi. Þetta er engum til sóma þrátt fyrir að ég hafi verið krítískur á þetta blessaða kerfi okkar, þá bjóst ég ekki við að Alþ. réði ekki við það. Ég vil þessum orðum mínum til viðbótar leggja áherslu á það hér hvort ég geti komið beiðni til hæstv. forsrh. eða forseta þessarar d., - beiðni sem ég hef þegar komið nokkrum sinnum á framfæri við form. sameiginlegra fjh.- og viðskn. beggja deilda, að vísu ekki fyrr en á miðvikudag við form. fjh. Ed., að ég óskaði eftir skriflegu svari frá seðlabankastjóra um hvort það sé rétt, sem stendur á bls. 27 í grg. með frv., að það sé um 12 þús. millj. kr. nettóaukning erlendra skulda þjóðarbúsins á árinu. Það kemur líka fram þar á sömu síðu, rétt fyrir ofan, að í grg. er talið að 3 þús. millj. kr. af erlendu lánsfé sé í mesta lagi hægt að afla á næsta ári. Nú hafa 800 millj. bæst við það svo að þessi fullyrðing í grg. stenst ekki lengur. En ég vil benda á það að þessi erlenda skuldaaukning á árinu, 12–13 þús. millj., er yfir milljarð á mánuði og mér reiknast til að það sé milli 30 og 40 millj. kr. skuldaaukning á dag. Ég vil fá að vita það frá seðlabankastjóranum, sem heldur um slagæð peningamála þjóðarinnar og þá sérstaklega um gjaldeyrismálin, hvort hann álítur þjóðarbúið þola þetta. Ef hann álítur þjóðarbúið þola þetta, þá lítur málið dálítið öðruvísi út í mínum augum, en ég vildi sannfærast um að hérna sé ekki um alvarlega skuldasöfnun að ræða áður en ég tek afstöðu til frv. í heild. Mér hefur ekki tekist að fá þetta svar skriflegt. Ég skal ekki segja um það hvort seðlabankastjóra hefur borist þessi ósk eða hann eigi eftir að fá hana og hann svarar henni þá kannske bráðlega eða hvort hann hefur fengið hana og ætlar sér ekki að svara henni. Þá vil ég segja það, ef hann ætlar sér ekki að svara henni, að þá erum við komnir í nákvæmlega sömu afstöðu gagnvart þessari hlið kerfisins og hv. 1. landsk. þm. benti á að bæði hann og aðrir nm. fjh.- og viðskn. komust í í morgun gagnvart Framkvæmdastofnuninni, þar sem okkur er beinlega meinaður aðgangur að upplýsingum sem þó voru í fórum form. nefndarinnar. Ég skal ekki fara ítarlega út í einstaka liði frv., sem hér liggur frammi, enda held ég að það sé öllum ljóst að ég tel mig ekki vera ábyrgan fyrir þeirri efnahagsstefnu sem hér er í uppbyggingu, en mun þó ekki gera neitt til þess að bregða fæti fyrir hana. Ég trúi því að mér reyndari menn í stjórnmálum, sem standa að henni, sjái betur en ég lokamarkið, og ég vona að ótti minn við að styðja þessa stefnu sé ekki á rökum reistur og ríkisstj. komi mjög sterk út úr þessu, sem sagt að hún hafi rétt fyrir sér, en ég hafi rangt fyrir mér. Það er mín ósk í þessu máli. Á nefndarfundum hjá okkur voru birtar óskir hinna ýmsu aðila þ. á m. Alþýðusambands Íslands. Ég verð að segja það að rök þau, sem fram komu í erindi ASÍ og í málflutningi þeirra manna, sem komu á fundi fjh.- og viðskn. voru það sterk að ég aðhyllist þeirra sjónarmið og það kom fram hjá mér á nefndarfundum að ég vildi verða við óskum þeirra. Mér fannst og finnst enn þá vera hagkvæmara fyrir þetta láglaunafólk, sem við erum að reyna að hjálpa, að greiða því út þá peninga sem um er að ræða, að það fái þá sem launabót, heldur en að láta það koma með niðurgreiðslu eða niðurfellingu á söluskatti á einstökum neysluvörum. Ég held að það komi sér betur fyrir þetta lægst launaða fólk, sem við viljum hjálpa, að það fái þá matarpeninga, sem þetta á að vera með því að fella niður söluskatt á einstaka matvælum, þ. á m. neysluvörum, það fái þetta í peningum og geti ráðið sjálft, hvort það kaupir þann mat, sem peningarnir eru nú ætlaðir í eða ekki, eða ver því á annan hátt. Þetta eru í mínum augum launabætur og þar af leiðandi styð ég þá skoðun Alþýðusambandsmanna að útborgun í peningum komi sér betur fyrir fólkið, sem við viljum hjálpa og höfum samið við, heldur en niðurfelling á söluskatti. En það vil ég undirstrika hér að ég tel það alls ekki svik af hálfu ríkisstj. hvor leiðin sem er farin. Það kom fram í umr. í Nd., að mér var sagt. En ég álít að ríkisstj. standi við sín loforð að fullu hvor leiðin sem farin er. Ég harma það að einn af þeim sérfræðingum, sem til voru kvaddir til að veita upplýsingar, lét þau orð falla í fjh.- og viðskn., á sameiginlegum fundi, að það væri pólitískt sterkara að greiða niður söluskatt og þar með sýna lækkandi vöruverð en að borga fólkinu út peninga. Ég vil segja að að mínu mati sé ekki pólitískt betra að fella niður söluskatt en að greiða fólkinu út peninga. Þetta er sjálfsblekking. Fólkið er miklu betur upplýst um gang mála en það að það láti blekkjast af því að vöruverð lækkar skyndilega, gegn hinni leiðinni, að það fái greidda út peninga. Ég verð að segja það að ef ég á að meta fyrir sjálfan mig hvora leiðina ég vildi fara, það væri annars vegar kannske pólitískara og gott auglýsingaefni í augnablikinu og hins vegar þeir hagsmunir sem forustumenn fólksins sjálfir telja sig vera betur komna með, þá vel ég heldur þá leið sem fólkið telur sér hentari. Þá komu fram óskir frá einstæðum foreldrum. Þótt að litlu leyti hafi verið tekið tillit til þeirra óska vil ég segja að mér finnst ekki nógu langt komið til móts við þá. Skyldusparnaðurinn er kapítuli út af fyrir sig. Skyldusparnaðurinn er af fólki sem annaðhvort með menntun eða dugnaði eða með menntun og dugnaði hefur komist í þá aðstöðu að vinna betur fyrir sér en kannske nágranninn eða næsti maður. Þegar þetta fólk hefur greitt öll sín opinberu gjöld til ríkisins, að þá skuli ríkið seilast í sjálfseignarfé þess, sparifé þess, og skylda þetta fólk, sem er að fullu fjárráða, til þess að leggja til hliðar í Framkvæmdasjóð ríkisins ákveðinn hundraðshluta af því sem það á í ráðstöfunarfé, þegar það hefur gegnt öllum sínum skyldum við þjóðfélagið, það er andstætt mínum lífsskoðunum og ég vil mótmæla þessu. Það er ómögulegt að segja hvenær að því kemur að sagt er við þetta sama fólk: Þið þurfið alls ekki þetta fé. Þetta fé, sem er fram yfir það sem þið þurfið til lífsnauðsynja, getum við notað í allt annað á vegum ríkisins. - Segjum svo að þetta verði samþ., og þetta er verðtryggður skyldusparnaður. Hver á að endurgreiða þennan skyldusparnað? Ekki eru það sparifjáreigendurnir sjálfir sem eru skyldaðir til þess að spara. Það hljóta þá að vera allir aðrir. Og hverjir eru þessir allir aðrir? Það er það fólk sem við þykjumst bera fyrir brjósti og viljum hjálpa á allan hátt. Það hlýtur að þurfa að skattleggja þjóðina þá til þess að standa undir þessum gjaldaliðum eins og öðrum. Sem sagt, það er afskaplega mikið á móti mínum lífsskoðunum að taka þarna af þessu fólki. Flugfélögin, ferðamálaráð og flestir þeir, sem hafa með ferðamál að gera, hafa varað bréflega við því að leggja flugvallagjaldið á. Það virðist ekki duga. Ráðgjafar og embættismenn ríkisstj. vita eflaust betur. En við höfum hlustað á og lesið varnaðarorð frá þessum aðilum um að þetta muni verða þjóðhagslega mjög slæmt fyrir ferðamannastraum til landsins og frá landinu. Annars hafði ég visst gaman af því að hér kom fram að fólk hefði misst trúna á að spara. Það er frsm. meiri hl. n. sem sagði það. Þetta er alveg rétt. Fólk hefur misst trúna á að spara. En ég vil leggja á það áherslu að þjóðfélagið sjálft á að haga sér þannig, minnka sína fjárþörf, minnka eftirspurn eftir útgjaldapeningum, og framkvæmdafé þá líka með því að reyna að gera ísl. kr. eitthvað verðmeiri, ekki að auka krónufjöldann í eigu einstaklinga. Það hefur ekkert að segja, en það á að auka verðgildi krónunnar þannig að fólkið fái meira fyrir hana og áhugi aukist hjá því sama fólki til þess að leggja fé sitt í sparisjóði og auka þar með útlánsfé og vinnupeninga innlánastofnana eins og bankanna. Það kom fram hjá hv. þm. Ragnari Arnalds áðan að ríkið ætti að taka sem mest lán og græða á verðbólgunni. Þetta var fróðlegt að heyra úr því horninu. Þetta átti að vera rétt og gott þegar ríkið á í hlut, en þegar einstaklingurinn fer að reyna að bjarga verðgildi fjármuna sinna á sama hátt og forustumenn þjóðarinnar í peningamálum, þá er það kölluð spákaupmennska og allt gert til þess að reyna að koma í veg fyrir það. Ég held að á þessu sviði ætti ríkið þá, þveröfugt við það sem hv. þm. Ragnar Arnalds hélt fram, að koma í veg fyrir þetta hjá sjálfu sér. Ég skal ekki segja hvað það þýðir að verðtryggja og gengistryggja útlánafé fjárfestingarlánasjóðanna. Ég skal ekkert um það spá hvað það þýðir að taka peninga að láni í dag og fjárfesta á verðgildi dagsins í dag og greiða með verðgildi peninganna í framtíðinni. Við höfum það fyrir okkur á mörgum sviðum að atvinnufyrirtæki, sem eru mjög takmörkuð í álagningu, eru árum saman að borga niður sömu skuldina og skulda oftast nær meira í krónutölu frá ári til árs heldur en þau skulduðu í upphafi skuldarinnar. Ég skal ekki segja hvort það er ástæða til að tala um varnaðarorð um þá hluti. Ég er líka hræddur við dráttarvexti á opinberum gjöldum sem geta farið upp í 24% á ári. Það eru hæstu sektarvextir Seðlabanka Íslands, sem ég hef alltaf álitið vera okurvexti og að mínu mati tæplega leyfilega, að fólk skuli vera háð því að hlaupa í banka til þess að taka lán á 17–18% vöxtum til þess að greiða opinber gjöld til að forðast 24% vexti. Af hverju? Vegna þess að framkvæmdahraði eða eyðsluhraði ríkisins er meiri en innborgunarhraði frá fólkinu. Ég held að þarna vanti samræmi í innheimtu og útgjöldum og ég trúi því ekki að þetta brjóti ekki á móti réttlætiskennd fólksins. Ég held að henni sé misboðið með svona ráðstöfunum. Fólk stendur yfirleitt í skilum ef það getur og eins fljótt og það getur þó að það séu einhverjar undantekningar þar á. En það má ekki gera undantekningarnar í þessu tilfelli að einhverjum algildum reglum sem þarf að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir gegn. Þrátt fyrir þetta tal mitt mun ég ekki gera neina till. um að þetta frv. verði fellt eða koma með sérstakar brtt. við það. Ég hef lýst skoðunum mínum á því sem liggur hér fyrir. Ég hef óskað eftir því að fá upplýsingar frá seðlabankastjóra, Jóhannesi Nordal, sem ég held að hafi átt þátt í því að móta þetta frv. Þær upplýsingar hef ég ekki fengið. En hvort sem hann hefur átt þátt í að móta frv. eða ekki, þá er hann sá maður sem ég held, - ég verð þá leiðréttur ef það er rangt, - að haldi um slagæð þjóðarinnar í peningamálum og þá kannske ekki hvað síst hvað viðvíkur skuldasöfnun út á við. Ég vitnaði í grg. frv. áðan og vil endurtaka að lokum, með leyfi hæstv. forseta, en þar stendur: „Framkvæmdasjóður hefur tekið lán hjá Viðreisnarsjóði Evrópu og er ráðgert að það lán gangi til Norður- og Austurlandsáætlana í vegamálum í samráði við stjórn Framkvæmdasjóðs, en önnur lán af þessu tagi hafa gengið til svipaðra þarfa. Til viðbótar þessum lántökum telur ríkisstj. í mesta lagi hægt að afla 3000 millj. kr. lánsfjár erlendis á vegum ríkisins, en að þeirri lántöku meðtalinni er nú áætlað að nettóaukning erlendra skulda þjóðarbúsins á árinu muni nema rúmlega 12 þús. millj.“ Ég endurtek það að ég veit ekki, - þekki ekki kerfið það vel, - hvert ég á að snúa mér. Á ég að snúa mér til hæstv. forsrh., forseta d. eða skrifstofustjóra Alþ.? Það virðist ekki duga að óska eftir því á nefndarfundum að skriflegt svar berist frá seðlabankastjóra Jóhannesi Nordal.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég mun fyrst og fremst svara fsp. sem til mín hefur verið beint. Hv. 5. þm. Norðurl. v. spurðist fyrir um það hvort það væri ætlun ríkisstj. að Seðlabankinn yfirtæki hlutverk stjórnar Framkvæmdastofnunar í tilefni af því að hagfræðideild Seðlabankans hafði útbúið vinnuplagg varðandi útlán fjárfestingarlánasjóða. Ég svara þessari fsp. neitandi Á hinn bóginn er það skýringin á eðlilegum afskiptum og vinnu Seðlabankans í þessum málum að hann hefur safnað upplýsingum um útlánaáform allra fjárfestingarlánasjóðanna, m. a. byggingarsjóðanna annars vegar og atvinnuvegasjóðanna hins vegar, og það er því eðlilegt að þau gögn komi saman í eina skýrslu. Hér er um vinnuplagg fyrst og fremst að ræða. Það mun vera skýringin á því að endanlegar tölur hafa ekki verið gefnar upp í fjh.- og viðskn að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar og Framkvæmdasjóðs hefur ekki fjallað um útlánaáformin endanlega þótt margir fundir og mikil vinna hafi í þeirri stofnun verið lögð í rannsókn og undirbúning málsins. En þrátt fyrir það að hv. nm. hafi ekki talið sig fá nægilega góðar upplýsingar, sem ég út af fyrir sig harma, þá hygg ég þó að þeir hafi allir, sem hér hafa talað, komist nokkuð nálægt því sem hlýtur að verða, miðað við þær lánsheimildir sem gert er ráð fyrir í frv., bæði að því er snertir heildarútlán, útlánaáform sjóðanna og jafnvel skiptingu milli einstakra sjóða. Hv. 5. þm. Norðurl. v. taldi fjáröflun og útlánaáform fjárfestingarlánasjóðanna skorin við nögl, eins og ég hygg hann hafa komist að orði. Ég vil í því sambandi taka það fram að skv. þeim lánsheimildum, sem um er að ræða, er gert ráð fyrir því að útlánaáformin verði 54% hærri á þessu ári, en raun bar vitni um á síðasta ári. Er það allveruleg hækkun og mun meiri hækkun en á milli árranna 1973 og 1974, en þá var hún 25.2%, þannig að þegar hv. þm. gerir kröfu til aukinna útlána þessara sjóða gerir hann meiri kröfur en sú stjórn gat staðið undir sem hann studdi á síðasta ári. Íbúðalánasjóðirnir auka útlán sín um 57.9%, þar af Byggingarsjóður ríkisins um allt að 67.6% sem er langveigamesta hlutdeildin í íbúðalánasjóðunum. Atvinnuvegasjóðirnir auka útlán sín um 52% og Byggðasjóður um nær 70%. Það er rétt áætlun að Byggðasjóður muni ekki lána til Stofnlánadeildarinnar meira væntanlega en 100–150 millj. kr., eins og búið var að setja á blað af hálfu Byggðasjóðs án skuldbindingar á því stigi. En með þeim hætti hygg ég að við getum gert ráð fyrir því að útlán Stofnlánadeildar landbúnaðarins aukist nokkuð e. t. v. um 250 millj. eða svo frá því sem var á síðasta ári, og á síðasta ári tvöfölduðust útlán Stofnlánadeildarinnar frá árinu á undan. Ég býst líka við því að við förum langt í það að með þessum lánsfjárheimildum nálgist útlán Fiskveiðasjóðs mjög það sem stjórn þess sjóðs taldi nauðsynlegt þó að bilið verði ekki brúað að fullu. Ég er þeirrar skoðunar að það megi frekar gagnrýna þessi útlánaáform fyrir það að þau séu of há heldur en fyrir það að þau séu of lág. En hér er stefnt að því að skapa möguleika og skilyrði fyrir því að lánað verði til nauðsynlegra framkvæmda sem þegar eru í gangi og ástæða er til að ætla að geti komið að notum til gjaldeyrisöflunar og framleiðsluaukningar í þjóðfélaginu. Hv. 1. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson, spurði hvernig ætti að ráðstafa 500 millj. kr. lækkun í söluskatti. Um það hefur ekki verið tekin endanleg ákvörðun. Það er um ýmsa valkosti þar að ræða, en það fer eftir því með hvaða móti þetta frv. verður að lokum afgr. frá Alþ. Sérstök vandamál eru í framkvæmd niðurfellingar söluskatts á kjötvörum, sem mörgum þykir næst liggja við. Ég býst við að þessar vörutegundir, sem einkum verða teknar til athugunar, - og segi ég það með öllum fyrirvara um hverjar verði endanlega valdar, nýir ávextir, grænmeti, brauð og kaffi, te, kakó, haframjöl, hveiti, hrísgrjón o. fl. kornvörur. Ég ítreka: þetta er sagt með fyrirvara og þarf að skoðast betur áður en skuldbinding er gefin um þessi eini. Þá spurði hv. 1. landsk. þm. Jón Árm. Héðinsson, hver væri ætlun ríkisstj. um skattalögin og endurskoðun þeirra. Ég hef gefið þá yfirlýsingu að breyting sú á skattalögum og skattakerfi, sem hér er um að ræða, er aðeins þáttur í þeirri endurskoðun sem nú fer fram og verður haldið áfram og miðar einkum að því á öðru stigi málsins að kanna möguleikana á því, að taka enn eitt skref til samræmingar á tryggingakerfinu og tekjuskattskerfinu. Í öðru lagi mundi endurskoðunin miða að því að koma á sérsköttun hjóna sem báðir stjórnarflokkarnir hafa í raun lýst sig fylgjandi. Í þriðja lagi mundi þessi endurskoðun fjalla um skattamál fyrirtækja, um endurskoðun fyrningareglna og meðferð fyrninga í sambandi við sölu á fyrnanlegum eignum, svo að ég nefni nokkra höfuðþætti sem áfram verður umnið að. Ég geri mér vonir um að breyting á skattal. verði fyrr á ferðinni á næsta þingi en nú og tek undir þá gagnrýni, sem hér hefur verið lýst, á því hve seint þessar breytingar eru á ferðinni. Þá vil ég segja það að ég er þeirrar skoðunar að okkur beri að fara mjög varlega í erlendar lántökur og sú lántökuheimild, sem hér er um að ræða, er fremur of há en lág og því er ég andvígur brtt. þm. Alþb. um hækkun á lánsfjárheimild erlendis. Við þurfum að skapa skilyrði fyrir fjármagnsöflun hér innanlands. Reynslan sýnir að lífeyrissjóðirnir telja hagsmunum sínum og umbjóðenda sinna, félaga í lífeyrissjóðum, ekki borgið nema fá fulla verðtryggingu á lánsfjármagni sem þessir sjóðir láta af hendi. Af því og erlendum lántökum leiðir að útlán fjárfestingarlánasjóðanna verða að miðast við þau kjör sem fjáröflun þeirra byggist á. Við verðum því í einu eða öðru formi að taka upp verðtryggingu eða gengisáhættu í tengslum við útlán þessara sjóða, ella stöndum við frammi fyrir varanlegu vandamáli raunverulegrar sjóðþurrðar í þjóðfélaginu. Ég vil svara hv. 11. landsk. þm., Geir Gunnarssyni, sem spurði um það í gær hvernig á því stæði, að lánsheimildir til landshafna í Keflavík og Njarðvíkum og Rifi hefðu lækkað um 15 millj. kr. Þetta mun hafa byggst á framkvæmdaáætlun þessara landshafna, þegar frv. var í smíðum. En ég vil lýsa því yfir, að ef einhver fjárvöntun verður til þess að brúa þetta bil, sem seinna kemur fram á þessu ári, þá mun ríkisstj. beita sér fyrir því að sú fjárvöntun verði ekki til þess að framkvæmdir gangi hægar en ella. Ég hygg að fleiri beinar fsp. hafi ekki komið fram og læt því máli mínu lokið.

Frsm. meiri hl. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Ég gerði ekki grein fyrir brtt. sem fjh.- og viðskn. hefur orðið sammála um að flytja og nú hefur verið dreift hér í d. Fyrri brtt. er þess efnis að á eftir 20. gr. komi ný gr., sem verði 21. gr. og hljóði svo: „Fjmrn. er heimilt að fella niður tolla af þeim lyfjum, er falla undir tollskrárnúmer 30 01 00 og 30 02 00, og af þeim sérlyfjum, sem skráð eru á sérlyfjaskrá, og þeim óskráðum sérlyfjum, sem til landsins eru flutt, með heimild heilbrigðisyfirvalda samkv. 3. mgr. 54. gr. l. nr. 30/1963, er falla undir tollskrárnr. 30 03 09.“ Hér er um það að ræða að fella niður tolla á lyfjum sem eru fyrst og fremst endurgreidd af sjúkrasamlögum og sjúkrahúsum og þykir rétt til einföldunar að fella niður tolla á þessum vörum. Hér mun verða eitthvert tekjutap fyrir ríkissjóð, sem ekki er alveg ljóst hvað verða muni, en væntanlega mun þessi breyting koma fram í lækkuðu verði á lyfjum, Einnig er hér brtt. um 34. gr., sem er þess eðlis að eindagi kirkjugarðsgjalds sé hinn sami sem á útsvörum. Er oddvita og innheimtumönnum bæjar- og sveitarfélaga skylt að innheimta þau gegn 6% innheimtulaunum, ef kirkjugarðsstjórn óskar, ella gerir hún það sjálf með sömu þóknun. Er lagt til að þessi gr. hljóði svo: „Eindagi kirkjugarðsgjalda er hinn sami sem á útsvörum. Stjórnir kirkjugarða geta falið ríkissjóði innheimtu kirkjugarðsgjalda. Í hreppsfélögum geta stjórnir kirkjugarðanna þó falið sveitarsjóðum innheimtuna. Innheimtulaun skulu vera 6% af innheimtu fé. Stjórnum kirkjugarðanna er heimilt að hafa innheimtuna í eigin höndum gegn sömu þóknun “ Það var fyrirhugað að flytja frv. til l. um breytingu á innheimtu ríkissjóðs, en það er ósennilegt að slíkt frv. geti náð fram að ganga á þessu þingi. Þess vegna þykir rétt að stjórnir kirkjugarða geti áfram falið innheimtumönnum ríkissjóðs að innheimta þetta gjald ef þess er óskað.