Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., er vafalaust það mál, sem nú ber hæst í íslenzkum stjórnmálum - mál, sem alveg vafalaust getur ráðið miklu, ekki aðeins um atvinnu- og efnahagsþróun þjóðarinnar í framtíðinni, heldur einnig um menningartengsl hennar við aðrar þjóðir og þannig í raun um mótun þjóðfélagsins, beint og óbeint, á mörgum ef ekki flestum sviðum. Málið hefur verið lengi á döfinni, og nú í samfellt tvö ár hafa fulltrúar allra þingflokka unnið að því að rannsaka það og undirbúa. Samt er það deginum ljósara, að gömlu stjórnarandstöðuflokkarnir hvor fyrir sig eru í reynd innbyrðis mjög ósammála um afstöðu til málsins, m.a. vegna þess að þeir eru næsta óvissir um, hvort þeim sé líklegri til ávinnings meðal kjósenda sá kosturinn að snúast gegn því eða hinn að fylgja því. Efnisrök málsins virðast mér eftir málflutningi þeirra hér s.l. mánudag sýnilega ekki neitt aðalatriði. Hér kemur ekki síður til sú tregða, sem allir gömlu flokkarnir eru haldnir af, að unna mótherjum sínum sem allra sjaldnast sannmælis eða fylgja máli, sem þeir hafa forgöngu um. Í orði kveðnu kann sú regla að hafa viðurkenningu allra flokka, að afstöðu til mála beri að móta eftir því einu, hvaða mat menn leggja á það, hvort það horfi til bóta fyrir þjóðina í heild og alla alþýðu manna, en ekki eftir því, hverjir hafi um það forgöngu. Á borði hefur það hins vegar of oft og of lengi orðið reyndin, að önnur sjónarmið, svo sem meiri eða minni ímyndaðir flokkshagsmunir, hafa ráðið úrslitum, og þó öllu fremur, þegar um stórmál hefur verið að ræða. Mér þykir alveg augljóst, að sú sundurleita og loðna afstaða, sem komið hefur fram hjá talsmönnum Alþb. og Framsfl. í þessu máli, sé mjög af þeim toga spunnin, að þeir telji sér nauðsynlegt að játa helzt ekki fylgi sitt við neitt stórmál, sem núv. ríkisstj. hefur haft veg og vanda af. Ég hef alltaf verið andvígur núv. hæstv. ríkisstj., og á því hefur vissulega engin breyting orðið. En það fær ekki haggað þeirri skoðun minni, að ekkert mál sé af því illa, aðeins vegna þess að hún er því meðmælt, né af því góða bara vegna þess, að hún sé því andstæð. Það er hlutlægt mat á málefninu sjálfu, sem öllu hlýtur að skipta. Ég mun hér ekki að sinni a.m.k. tína til neinn fjölda aukaatriða og smáatriða, sem tengd eru þessu máli með einhverjum hætti, heldur halda mig eingöngu og í stuttu máli við aðalatriðin, sem mér þykja sköpum skipta og þeim flokki, sem ég hef staðið að að mynda, þykir sköpum skipta í sambandi við afstöðuna til þessa máls. Ég mun einnig skipta málefninu í tvo meginþætti og tel það rökrétt, EFTA-aðildina sjálfa annars vegar og hins vegar hliðaratriðin, spurningarnar um það, hvernig eftirmeðferð málsins skuli hagað eða hagað ekki. Þetta tel ég vera eðlilegt, þar sem fyrra atriðið varðar einvörðungu samningana út á við við EFTA-löndin, en hið síðara er aðeins okkar eigin heimilismál, þar sem við eigum einir og sjálfir við okkar eigin mál að fást, mál, sem geta verið stöðugum breytingum undirorpin, eftir því hvernig hjólið snýst stjórnmálalega séð í okkar landi, og eiga því raunverulega ekki - nema þá a.m.k. að mjög takmörkuðu leyti - að varða meginspurninguna, sem hv. alþm. eru nú skyldir að svara: Er rétt fyrir okkur og hagkvæmt að taka upp þá efnahagssamvinnu, sem felst í aðild að EFTA, eða er þessu öfugt farið? Svar mitt við þessari spurningu er hiklaust, að það sé ekki aðeins hagkvæmt heldur og nauðsynlegt, vegna þeirrar atvinnu-, efnahags- og lífskjaraþróunar, sem ég æski og vil vinna að, að Ísland gerist aðili að Fríverzlunarbandalaginu. Ég tel það líka nauðsynlegt af menningarlegum og félagslegum ástæðum, og ég tel það beint og ótvírætt hagsmuni íslenzkrar launastéttar. Flestum hlýtur að vera augljóst, að við lifum nú um skeið a.m.k. tímabil þróunar til stóraukinnar efnahagssamvinnu þjóða í milli og skiptingar þróaðra landa í efnahagsblokkir. Allar þjóðir V.-Evrópu hafa nú, að Spáni og Íslandi undanskildu, skipt sér í tvær efnahagsheildir, EFTA og Efnahagsbandalag Evrópu, og tekið sínar ákvarðanir í þessum efnum, að því að ég bezt veit, af frjálsum og fúsum vilja og þá af þeirri ástæðu einni, að þær telja sér aðildina vera hagstæða. Þessar blokkir eru þó að flestu gerólíkar að eðli og gerð. Efnahagsbandalagið er ekki aðeins viðskipta- og tollabandalag, heldur á pappírnum a.m.k. einnig vísir að framkvæmd eins konar stórveldisdrauma um pólitíska sameiningu V.- Evrópu í eitt ríki undir sameiginlegri yfirstjórn - ríki, þar sem hvert Evrópuland fyrir sig yrði eins konar hreppur í sýslunni og afsalaði sér sjálfsákvörðunarrétti sínum í hinum mikilsverðustu málum. Innan þessa bandalags er gildandi nær ótakmarkaður réttur til flutnings fjármagns og vinnuafls landa í milli. Og enn hefur þetta bandalag þau ákvæði í stofnsamningi sínum, að samfélag, - eins og það mundi þýða orðrétt eftir enska nafninu í stofnsamningi, þátttökuríkin eru bundin af honum um aldur og ævi, geta ekki farið úr bandalaginu, þó að þeim síðar þætti hagstætt eða nauðsynlegt. Undir slíkar skuldbindingar geta Íslendingar auðvitað aldrei beygt sig, og breytir það engu um, þótt Rómarsáttmálinn hafi ekki til þessa, hvað hrein stjórnmálaleg ákvæði snertir, verið miklu meira virði en pappírinn, sem hann hefur verið skráður á. Allt eðli EFTA-sáttmálans er þessu gjörólíkt. Þar er einvörðungu um að ræða tollabandalag, sem leiða á til innbyrðis fríverzlunar í tilteknum greinum, og þar með væntanlega til hagstæðari verkaskiptingar í framleiðslugreinum þeim, sem sáttmálinn nær til, og í kjölfarið til örari hagvaxtar og efnalegra framfara, þ.e. undirstöðu betri lífskjara. Þessi sáttmáli gerir engri þjóð að skyldu að halda sig lengur innan bandalagsins en hún telur sér þátttöku hagkvæma, og pólitískur ákvörðunarréttur er í engu skertur. Það segir svo sína sögu, að engin þeirra þjóða, sem í bandalagið hafa gengið, hafa enn talið sér hagstætt að hverfa þaðan. Þar sem aðild að Efnahagsbandalaginu er óhugsandi af okkar hálfu, ekki síður en hún er óhugsanleg t.d. fyrir Svíþjóð, Finnland og Sviss, þó að það sé af nokkuð ólíkum ástæðum, þá er spurning okkar sú, hvort farsælla muni að tengjast tollabandalagi þeirra Evrópuríkja, sem EFTA-löndin, þ. á m. öll Norðurlöndin, skipa, eða fylgja Franco-Spáni einum í sinni efnahagslegu útlegð. Við Íslendingar eigum meira undir hagstæðum utanríkisviðskiptum en allar aðrar þjóðir V.-Evrópu, og gefur því augaleið, að hagur okkar af rýmkuðum mörkuðum fyrir útflutningsframleiðslu okkar ætti og hlýtur raunar að vera mikilvægari en flestra eða allra annarra. Efnahagsleg einangrun er okkur því hættulegri en flest annað. Okkur er brýn nauðsyn, hvað markaði snertir, að eiga sem flestra kosta völ, ef vel á að fara. Það sannar líka öll saga okkar og reynsla bæði fyrr og síðar. Sumir segja að vísu: 100 millj. manna EFTA- markaður er okkur næsta lítils virði. Þar ríkir gnótt vöruframboðs og hörð samkeppni. Við erum fyrst og fremst matvælaframleiðendur, og EFTA-löndin hafa nóg að bíta og brenna. Þriðji heimurinn er okkar æskilegasti markaður. Þar ríkir hungur; þar er því næg eftirspurn. - Þessi kenning er t.d. að mér sýnist ein aðaluppistaðan hjá helzta hagfræðingi Alþb. Gallinn á þessu og veikleiki röksemdanna er aðeins sá, að enn sem komið er a.m.k. geta þessar þjóðir ekki, þó fegnar vildu, mettað fólk sitt með neyzlu íslenzkra matvara, ekki keypt okkar vörur og allra sízt á okkur hagstæðu verði, og því síður sem vörurnar eru unnar í fullkomnaxri og dýrari neyzluform, eins og við hljótum að stefna að. Reynist svo síðar, að þetta verði mögulegt, er engu spillt við EFTAaðild að þessum fræðilega hugsanlegu mörkuðum, að því er ég bezt fæ séð a.m.k. Reynslan er líka auðsjáanlega sú í utanríkisviðskiptum okkar, að hagstæðustu markaðir og hæsta markaðsverð hefur að öllum jafnaði verið meðal auðugri þjóðanna, og er þar auðsæjast dæmið um það, að hæsta fiskverðið á hálfunnum fiski hefur verið um skeið og er enn á bandaríska markaðnum, þ.e. hjá auðugustu þjóð veraldarinnar. Og varla er það vegna matvælaþurrðar þar í landi. Einstaka maður dregur af því þá fljótfærnislegu ályktun, að vegna hins tiltölulega hagstæða verðs á fiskflökum í Bandaríkjunum nú, beri okkur að stefna að því að einskorða okkur að mestu eða öllu við þennan markað, nema þá e.t.v. að einhverju leyti við Sovétríkin. Ef við veldum einangrunarstefnuna, er augljóst, að slík þróun fylgdi fljótt í kjölfarið, þ.e. að við værum bundnir við þessa tvo markaði, og mundu þá koma í ljós allir verstu annmarkar þess að eiga fárra kosta völ, hvað markaði snertir. Ég held, að samningar okkar síðustu árin, t.d. við Sovétríkin við síðustu gengisfellingu, um sölu þeirra fisktegunda, sem þá var enn þröngt um á öðrum mörkuðum, ættu að verða okkur nokkur leiðarvísir í þessu efni, en þá vorum við tilneyddir að stórlækka verð okkar t.d. á ufsa og karfa og gefa Sovétmönnum verulegan hluta af þeim ávinningi, sem framleiðendum átti að vera tryggður með gengisfellingunni. Með inngöngu í EFTA náum við á ný möguleikum á markaði fyrir freðfisk í Bretlandi og sennilega víðar í V.-Evrópu við verði, sem mjög svarar til þess verðs, sem við nú njótum í Bandaríkjunum, eða jafnvel enn þá hærra, og líku ætti að geta gegnt um aðrar fiskafurðir. Og með EFTA-aðild hlýtur verðlag á Sovétmarkaði að markast af brezka og evrópska verðinu yfirleitt og þá sjálfsagt til verulegrar hækkunar frá því, sem nú er. Á Evrópumarkaði stöndum við þá einnig í fyrsta skipti um langt skeið á sama samkeppnisgrundvelli og Norðmenn, sem hafa átt þar kost á tollfrjálsum innflutningi, meðan við höfum neyðzt til að nota verulegan hluta af andvirði framleiðslu okkar til þess að greiða tolla, sem EFTA-löndin hafa verið undanþegin. Í þessu sambandi skipta að mínu viti ekki máli þær tímabundnu neyðarráðstafanir, sem Bretar gerðu varðandi fiskinnflutning - ekki a.m.k., þegar til framtíðarinnar er litið. Ég minnist þess á síðasta þingi, þegar framsóknarmenn báru fram frestunartillögur sínar um það, að sótt yrði um aðild að EFTA, þá var fisktollurinn í Bretlandi önnur aðalástæðan fyrir þeirri frestun. Sú ástæða a.m.k. ætti að vera brottfallin nú. Í sambandi við samanburð á evrópskum og bandarískum markaði er þess einnig að gæta, að vegna hárra tolla í Bandaríkjunum á fullunnum sjávarafurðum, eins og fishsticks og öðru slíku, neyðumst við til að kaupa þar mikið vinnuafl til fullvinnslu á framleiðslu okkar, vinnuafl, sem við getum sjálfir auðveldlega lagt fram sjálfir okkur til hagsbóta, þ.e. ef kostur væri á tollfrjálsum innflutningi, eins og möguleikar skapast til á EFTA-markaði, eftir að aðild að honum er fengin. Við heyrðum að vísu hv. 4. þm. Austf. leika sér s.l. mánudag með tölur, sem áttu að sanna það, að því sem næst engu máli skipti fyrir okkur, hvort tollar á fiski og hvers konar fiskafurðum yrðu felldir niður gagnvart útflutningi okkar, og komst þar niður í fáa milljónatugi á ári, sem heildarverðmæti útflutningsins kynni þá að hækka um. Gagnvart framtíðinni eru þó þessar tölur að mínu viti allar falstölur, þar sem þær eru fengnar frá því tímabili, þegar útflutningur okkar hefur stöðugt verið að dragast saman vegna bættrar samkeppnisaðstöðu Norðmanna og fleiri, sem þeir hafa hlotið með EFTA-aðild sinni, þ.e. þeirrar aðstöðu að geta notið tollfrelsis, á meðan við höfum orðið að klífa 10 og allt upp í 30% tollmúra, og höfum þess vegna verið smátt og smátt að gefast upp og verið að leita annarra markaða. Í öðru lagi gleymdi þessi hv. þm. og fyrrv. forsvarsmaður sjávarútvegsins, annaðhvort viljandi eða óviljandi, þeim stóra þætti málsins, sem snýr að áhrifum af niðurfellingu tolla, og þar með hækkuðu verði á EFTAmarkaði, á aðra markaði, og þá ekki sízt á Sovétmarkaðinn, sem a.m.k. oft, ef ekki jafnan, hefur mjög mótazt af evrópska fiskverðinu og þá sérstaklega því brezka. En staðreynd er það, að samanburður á verði á þessu ári, t.d. á þorskblokk, sem er aðalútflutningsvaran, sýnir, að brezka lágmarksverðið, sem við eigum að fá, er 9–10% hærra en það verð, sem við fáum í Sovétríkjunum, og um það bil 2% hærra en verðið, sem við höfum a.m.k. til skamms tíma fengið í Bandaríkjunum. Ég vil nú spyrja: Gerir þessi hv. þm. ráð fyrir því, að við Íslendingar munum sætta okkur við óbreytt verð eða Sovétmenn muni yfirleitt bjóða okkur upp á óbreytt verð, eftir að lágmarksverðið í Bretlandi og aðrir möguleikar á EFTA-markaði eru orðnir staðreynd? Hv. þm. gerði því að vísu skóna, að brezkir fiskframleiðendur mundu stöðugt undirbjóða okkur og hindra þannig nokkurn raunverulegan aðgang okkar á brezkan markað á því lágmarksverði, sem um hefur verið samið. Hann sagði líka, að samkeppnin við Norðmenn gæti ekki staðizt. Hv. þm. veit þó vel, að brezk útgerð nýtur mikils ríkisstyrks, en er þó þjóðinni ónóg, og einnig hitt, að brezka ríkisstjórnin hefur fullan hug á að draga úr þeim styrkjum m.a. með því að stuðla að almennt hærra fiskverði þar í landi. Þess vegna benda allar líkur til þess, að lágmarksverðið, sem um hefur verið samið, verði að miklu leyti eða öllu leyti raunhæft fyrir okkur. Ég veit, og það er ekki nein ný saga fyrir mig, að hv. 4. þm. Austf. hefur óbilandi vantrú á getu íslenzks iðnaðar til nokkurrar samkeppni á jafnréttis- og samkeppnismörkuðum. Slík skoðun frá honum kemur sjálfsagt öðrum ekki á óvart frekar hér á hv. Alþ. En hitt hefðu menn þó kannske haldið, að hann héldi betur við trú sína á íslenzkan sjávarútveg en svo, að hann fullyrti, að við hefðum á engan hátt í fullu tré við Norðmenn, eftir að samkeppnisaðstaðan hefur verið jöfnuð með tollfrelsi beggja. En það fór ekki alveg ósvipað, að það sögulega gerðist á þessum sama fundi, að hv. form. þingflokks Framsfl. afneitaði hér Páli postula, og á eftir kom svo hv. 4. þm. Austf. og afneitaði sjávarútveginum með þessum hætti. Ég er alveg sammála hv. 4. þm. Austf. um það, sem hann annað veifið sagði í ræðu sinni, að fullvinnsla íslenzkra sjávarafurða er örugglega eitt stærsta efnahagslega framfaramál okkar Íslendinga. En ég spyr: Ef að því ber að stefna, að mikill eða jafnvel meiri hluti fiskafurða okkar seljist fullunninn úr landi, hvar eru þá markaðsmöguleikarnir helztir? Er líklegt, að vanþróuðu löndin kaupi slíkar vörur í stórum stíl á dýrasta vinnslustigi? Ég held, að það sé a.m.k. afskaplega ólíklegt. Verður auðveldara fyrir okkur í framtíðinni að klífa tollmúra í Bandaríkjunum með slíka framleiðslu heldur en það er nú í dag? Ég vil auðvitað ekkert fortaka um það, hvort það kann að reynast mögulegt einhvern tíma, en það tekur áreiðanlega sinn tíma eins og fleira, ef það er þá mögulegt. A.m.k. er það ekki stefna íslenzks sjávarútvegs í dag að reyna slíkt. Þeir byggja það á því að fullvinna vöruna í landinu sjálfu vegna tollanna. Og hafa ekki draumarnir um mikinn útflutning á niðursuðuvarningi til Sovétríkjanna, sem einu sinni átti að bylta helzt öllu okkar atvinnulífi, rætzt frekar illa? Þar er að vísu um nokkurn markað að ræða, en verðið er óhagstætt og ekki nein örugg vissa eða einu sinni neinar líkur fyrir því, að þar sé um aukningu að ræða á næstu tímum. Það ber þó að hafa alla möguleika í huga og nýta þá, eftir því sem fremst er mögulegt. En það er ekki sennilegt að mínu viti, að Íslendingar geti sett traust sitt á þá markaði. Mín skoðun er sú, að þrátt fyrir samkeppni, sem ríkir á EFTA-markaði, séu þar, þegar til lengdar lætur, langmestar líkur á því að geta selt fullunna gæðavöru á hæsta vinnslustigi úr fiskafurðum okkar, og að það gerist ekki, nema tollmúrarnir séu brotnir niður. En ekki ber, þrátt fyrir það, að líta fram hjá öðrum þeim möguleikum, sem kunna að vera fyrir hendi. Ég tel þess vegna alveg tvímælalaust, að val einangrunarstefnu gagnvart evrópskum fiskmarkaði hlyti að leiða til stórfellds tjóns, ef ekki í einstöku tilfellum til verðhruns, einnig á þeim mörkuðum, sem þá kynnu að standa okkur opnir. En varðandi sjávarútveginn er auðvitað aðeins eitt dæmi af mörgum um það, hvert einangrunarstefnan mundi leiða okkur í markaðsmálum, þ.e. í þá átt að verða sífellt háðari þrengra markaðssviði og þá í langsamlega flestum tilvikum lækkandi eða lægra verðlagi. Ég tel, að ef við veldum einangrunarstefnuna, yrðu afleiðingarnar á pólitíska og menningarlega sviðinu engu lítilvægari. Það er nær því algjört lögmál, að í kjölfar einskorðaðra viðskipta eflast stjórnmálaleg og menningarleg tengsl þess aðilans, sem stærri er. Sovézk og bandarísk menning eða ómenning, hvort sem menn vilja heldur kalla það, mundu togast á um áhrifasvæðið Ísland, en það eru þau áhrif, sem við Íslendingar hljótum sízt að æskja. Við erum V.-Evrópuþjóð, við erum Norðurlandaþjóð og það viljum við vera. Ef viðskiptaböndin slitna milli okkar og lýðræðisþjóða V.-Evrópu í stöðugt ríkara mæli og þ. á m. Norðurlanda, þá hljóta menningartengslin smátt og smátt að fara sömu leið. Og við verðum í æ ríkara mæli togaðir og teygðir milli stórveldanna í austri og vestri. Ég skal engu spá um það, hvor yrði þar hinum yfirsterkari, enda hvor tveggja tilhugsunin jafnógeðfelld öllum þorra Íslendinga. En í þessu sambandi verður ekki fram hjá því komizt að benda á þá samfylkingu, og þá á ég við utanþings, hérlendra Sovétdýrkenda og bandarísksinnuðustu afturhaldsmanna, sem er deginum ljósari í afstöðu þeirra í þessu máli. Niðurstaða mín í þessum veigamikla þætti EFTA-málsins, einangrun eða einangrun ekki frá viðskiptum við lýðræðisþjóðir V.-Evrópu, er því augljóslega sú, að val einangrunarinnar, þótt aðeins sé tekið tillit til útflutningsframleiðslu okkar, eins og hún nú er, sé háski fyrir þjóðina, efnahagslegur, menningarlegur og stjórnmálalegur háski, sem við verðum að sporna við og forðast. Annað þeirra meginatriða, sem móta afstöðu mína og míns flokks til EFTA-aðildar, er sú samtvinnaða þörf, ég vil segja lífsnauðsyn, sem okkur er á því: 1) að verða í síauknum mæli iðnaðarþjóð, 2) að taka upp nýja stefnu, sem treyst geti, eftir því sem verða má, hagstæða verðlagsþróun. Hömlun skefjalausrar verðbólgu, eins og þeirrar, sem geisað hefur allt frá stríðslokum og sjaldan ákafar en á viðreisnartímabilinu, verður að hefjast þegar í stað, ef nokkur von á að vera til þess, að iðnþróun og iðnvæðing verði hér staðreyndir, sem geti bjargað út úr þeim ógöngum, sem við þjóðinni blasa að óbreyttri stefnu í þessum málum. EFTA-aðild ein tryggir auðvitað ekki slíka stefnubreytingu, en hún mun örugglega þrýsta á hana og auðvelda hana. Þörf nýrra, stórra árganga af íslenzku vinnuafli á næstu einum til tveimur áratugum, svo ekki sé lengra farið, verður ekki svarað með því einu, að þjóðlegar og hefðbundnar atvinnugreinar verði efldar, þótt þar séu fyrir hendi vafalausir og miklir möguleikar, ef rétt er á haldið, og þá alveg sérstaklega í fiskiðnaði, sem EFTA-aðild vissulega mun bæði styrkja og styðja mjög verulega og það strax frá upphafi. Fyrr en síðar þarf hér að skapast sú tæknimenntun og verkmenning, að við getum með líkum hætti og ýmsar aðrar smærri þjóðir V.-Evrópu unnið iðnaðarvörur í stórum stíl, ekki aðeins úr innlendum hráefnum, sem megináherzlu ber þó að sjálfsögðu að leggja á fyrst um sinn, heldur einnig síðar úr erlendum hráefnum og selt þær á heimsmarkaðsverði, á samkeppnisfæru verði og samkeppnishæfar að gæðum. Aðild að EFTA er kannske ekki hvað sízt eins konar 10 ára áætlun um það að ná þessu marki, og þessu marki má vafalítið ná, ef vel er á málum haldið. Til viðbótar dugandi og hæfu vinnuafli höfum við mikla óbeizlaða orku í fallvötnum og jarðhita, en ýmsar aðrar þjóðir V.-Evrópu, þ. á m. sumar þeirra, sem við einna bezt lífskjör búa, hafa raunar ekkert annað að selja en verkmenntun sína, tækni og tækniþjálfun. Engar náttúruauðlindir, ekkert hráefni, enga orku. Við höfum að vísu fjarlægð og flutningavandamál við að etja meira en þessar þjóðir, en á móti kemur sá auður, sem í náttúruorkunni býr, þannig að hér skortir í rauninni ekki annað en við reynumst færir um að efla verkmenningu okkar, tækniþekkingu og stjórnunar- og sölutækni til þess að geta skapað okkur jafnræði við þessar þjóðir um margháttaða iðnaðarframleiðslu, og þá einnig um lífskjör. Þessum lífsnauðsynlegu markmiðum náum við ekki á næsta áratug, nema hér hefjist skipuleg atvinnuuppbygging, stjórn fjárfestingar- og peningamála, og ekki heldur nema hér takist sættir með fjármagni og vinnuafli um árvissar launa- og lífskjarabætur án örari verðbólguþróunar en í viðskiptalöndum okkar. Ef sívaxandi atvinnuleysi, lækkandi raunlaun eiga ekki að vera lífskjör okkar næstu ár og áratugi, eins og nú er, verða þessi markmið að nást. Við stjórnarandstæðingar vantreystum að vonum núv. ríkisstj. mjög í þessum efnum, en slíkt getur ekki að mínu viti ráðið úrslitum um afstöðuna til EFTA-aðildar. Við hljótum í fyrsta lagi að ræða þetta mál á þeim grundvelli, að núv. ríkisstj. og ríkisstjórnarsamstarf reynist ekkert eilífðarfyrirbæri. Ég frábið mér a.m.k. að ræða málið á öðrum grundvelli, því að ég held miklu fremur, að hún eigi sér ekki langra lífdaga auðið héðan af. Hitt fæ ég heldur ekki séð, að jafnvel með óbreyttri ríkisstj. væri þessum mikilvægu málum betur borgið, ef við stæðum utan EFTA, heldur miklu fremur hið gagnstæða. Það hefur verið fullyrt af EFTA-andstæðingum, að EFTA-aðild væri eins konar trygging fyrir núv. hæstv. ríkisstj. Ég segi aðeins: mjög hljóta þessir menn að örvænta um sína túlkun á málinu fyrir þjóðinni og gengi sitt framvegis, sem þannig álykta. Mitt álit er þvert á móti það, að EFTA-aðild skapi margfaldan þrýsting á stefnubreytingu í grundvallaratriðum frá þeirri stefnu, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur fylgt. Spurningin um EFTA-aðild eða ekki er auðvitað fyrst og fremst spurning um áhrif slíkrar aðildar á atvinnuvegi þjóðarinnar, bæði í náinni framtíð og þegar til lengri tíma er litið. Áhrif hennar á atvinnuvegina og þróun þeirra ráða svo að sjálfsögðu mestu um launa- og kjaraþróun vinnustéttanna. Séu þessi áhrif jákvæð og atvinnuvegunum hagstæð, leiðir beint af því, að öll aðstaða verkalýðshreyfingarinnar til að ná fram hærri raunlaunum og hærri lífskjörum breytist til hins betra. Hagsmunalegur ávinningur þjóðarheildarinnar af EFTA-aðild er strax verulegur og augljós, hvað snertir aðalatvinnuvegi okkar, sjávarútveg og landbúnað. Deilur manna um þennan ávinning eru í rauninni aðeins um það, hversu mikill ávinningurinn sé, en ekki um það, hvort hann sé fyrir hendi eða ekki. Að því er þessar greinar snertir, er því auðsætt, og raunar ekki umdeilt, að aðildin gerir þessar greinar sterkari fjárhagslega og eykur getu þeirra til að auka atvinnu og bera betri laun en ella væri mögulegt. Fríverzlun tryggir lægra verðlag að öðru jöfnu en vænta má, ef iðnvarningur er framleiddur innan tollmúra. Lægra verðlag er því neytendum ekki aðeins hagstætt, heldur einnig allri útflutningsframleiðslu og þess vegna stuðningur við hana og hlýtur að auka hæfni hennar til að greiða sómasamleg laun. Sá kjarni spurningarinnar, sem þá stendur eftir, er raunverulega sá, hvort okkur tekst betur með EFTA-aðild á næstu 10 árum smám saman að ná því marki að vera fyllilega samkeppnishæfir í útflutningsgreinum okkar jafnt þeim, sem við nú stundum og þeim grein um, sem okkur þykir síðar hentugt að glíma við, án þess að sú samkeppni byggist á því, að laun séu lægri hér en meðal samkeppnisþjóðanna. Ég tel, að það verði eitt meginhlutverk verkalýðshreyfingarinnar á næstu árum að tryggja það með raunsærri kjarabaráttu, að þessu skilyrði verði fullnægt, og ég vísa m.a. í þessu efni til þess, að sambandsstjórnarfundur Alþýðusambands Íslands lagði á það sérstaka áherzlu í ályktun sinni nú fyrir nokkru, að Alþýðusambandið teldi breytingu, verulega breytingu á kaupgjaldi enn nauðsynlegri, ef af EFTA-aðild yrði. Með EFTA-aðild útilokast að mínum dómi, eða verður a.m.k. stórum örðugra en áður, að beita því þrátefli, sem hér hefur verið beitt allt of lengi og hindrað hefur flestu fremur raunverulegar kjarabætur - því bragði að veita launahækkunum jafnóðum út í verðlag og láta launastéttirnar borga kauphækkanirnar sjálfar. Gengisfellingar eða hliðstæðar hagstjórnaraðferðir með tilheyrandi verðbólgu, sem hér hefur verið beitt til þess að halda launum niðri, eru ósamrýmanlegar þeirri iðnþróunarstefnu, sem EFTA-aðild gerir mögulega og okkur er lífsnauðsyn að taka upp. Verði því hér nokkur vitleg stjórnarstefna ráðandi, mun því grundvöllur kjarabaráttu verkalýðshreyfingarinnar breytast á þann veg, að hann verður raunhæfari en verið hefur. Það, sem vinnst, mun síður glatast en áður, veróur tryggara í hendi. En stóru kollsteypurnar hverfa úr sögunni, kollsteypurnar, þar sem hverri launahækkun er svarað með gengisfellingu og öðrum álíka hætti, væru stórlega torveldaðar. Engir ættu að verða slíku fegnari en sú verkalýðshreyfing, sem lifað hefur sitt aldarfjórðungsstríð a.m.k. fyrir bættum launakjörum og hefur tekizt frá stríðslokum að um það bil tífalda sjálfa launahæðina, en stendur nú samt, hvað raunverulegan kaupmátt snertir, í sömu sporum og þá, eða jafnvel verr, meðan verkalýðshreyfingunni annars staðar á Norðurlöndum hefur tekizt að tvö- til þrefalda raunlaun á sama tímabili. Varðandi launakjörin má hér baeta því við, því veigamikla atriði, að EFTA-aðild hlýtur að þrýsta mjög á og styðja við þá kröfu íslenzkrar verkalýðshreyfingar, að launakjör verði hér sem líkust og tíðkast meðal grannþjóðanna. Sömu markaðir, svipað verðlag á útflutningsgreinum hljóta að vera hér þung lóð á metaskálunum og stuðla að jöfnuði landa í milli fremur en hitt. Niðurstaða mín er því sú, að EFTA-aðild skapi að öðru jöfnu traustari grundvöll fyrir árangursríkri kjarabaráttu og jafnframt fyrir fullri atvinnu. Ég sagði að öðru jöfnu því að það sé fjarri mér að ætla, að aðild að EFTA sé einhver töfraformúla, sem flestan eða allan vanda geti leyst. Þvert á móti held ég, að hér sé fyrst og síðast um að ræða innanlandsmál okkar, okkar eigin heimilismál, þar sem vitleg hegðan okkar sjálfra ræður úrslitum. EFTA-aðild tryggir okkur ekki lausn þessara heimilismála, en ef rétt er á haldið, mun hún létta okkur viðunanlega lausn þeirra. Ég hef áður látið í ljósi það álit mitt, að sú samningsgerð, sem hér liggur fyrir, hafi farið vel úr hendi, enda er auðsætt, að í nær öllum greinum hefur verið orðið fullkomlega við þeim óskum, sem Íslendingar settu fram varðandi undanþágur og skilmála vegna sérstöðu þjóðarinnar. Hitt er svo annað mál, að undirbúningur sumra þátta málsins hefur að mínu viti ekki verið sem skyldi, og á ég þar sérstaklega við það, að sérfræðilegar athuganir á stöðu íslenzks iðnaðar með tilliti til EFTA-aðildar hafa ekki verið svo fullkomnar sem vera hefði þurft, þótt þar hafi verið verulega bætt um með skýrslu Guðmundar prófessors Magnússonar, sem birt var þm. fyrir fáum dögum og ég tel, að sé vafalaust vel unnið verk miðað við tíma og aðstæður, og alveg ástæðulaust að vanþakka það verk, sem þar hefur verið unnið, eins og hér hefur verið gert í umr. Enn hefur á það skort, að gerðar hafi verið nægilegar athuganir á því, og enn síður áætlanir um það, hvaða greinum nýs útflutningsiðnaðar helzt bæri að snúa sér að, ef af EFTA-aðild yrði. Það má að vísu segja, að til slíkrar athugunar sé enn nokkur tími og tækifæri á því fjögurra ára tímabili, sem nú fer í hönd, áður en staða iðnaðarins í heild breytist til muna. En allt um það hefur hér skort á um undirbúning, sem verður að teljast sanngjarnt, að farið hefði fram. Þetta skapar að vonum óþarfa efasemdir og tortryggni, sem ég tel, að komast hefði mátt hjá, ef nægilega vel hefði verið að unnið. Þá ber og að harma, að málið hefur ekki verið kynnt þjóðinni sem skyldi, áður en að úrslitastundu var komið, og hygg ég það helztu orsök þess mótbyrs, sem enn gætir gegn málinu. En ég hygg, að hann muni eyðast, þegar hlutlausar upplýsingar eru gefnar og koma fram. Mér þykir t.d. alveg auðsætt, að einstaka mótmælaályktanir, sem hafa verið birtar í blöðum að undanförnu og ekki eru að vísu enn a.m.k. orðnar margar né sérstaklega sterkum rökum styrktar, eigi flestar rætur í ófullnægjandi vitneskju um þetta mikla og að ýmsu leyti flókna mál. En ekkert af þessari gagnrýni minni á málsmeðferð og undirbúningi málsins á fyrri stigum er þó í mínum augum svo veigamikið, að það geti ráðið úrslitum um afstöðu til málsins í heild sinni. Ég tel, að hagsmunir þjóðarinnar, hagsmunir allrar alþýðu manna, krefjist þess, að við höfnum efnahagslegri einangrunarstefnu og treystum á allan hátt efnahagssamvinnu og menningartengsl við aðrar Evrópuþjóðir og þá sérstaklega Norðurlöndin án þess að láta nokkuð af sjálfsákvörðunarrétti okkar af hendi. Okkur er lífsnauðsyn að iðnvæðast og skapa með þjóðinni öflugri iðnþróun til þess að tryggja tilverugrundvöll og lífsskilyrði okkar á komandi árum fyrir vaxandi þjóð og til þess að tryggja efnahagslegt öryggi hennar. Ég tel, að aðild að EFTA geti verið lykill að slíkri þróun, og því beri okkur ekki að hika við að samþykkja hana. Með þessu er þó á engan hátt goldið jáyrði við hugsanlegri stefnu og reyndar á suma grein yfirlýstri stefnu hæstv. ríkisstj. varðandi ýmsa þætti í eftirmeðferð málsins. Þá stefnu,hennar, sem nú hefur verið staðfest með flutningi frv. um söluskatt t.d., þ.e. þá að jafna tekjumissi ríkissjóðs vegna niðurfellingar tolla alfarið með því að hækka söluskatt, sem gengur nokkurn veginn jafnt yfir allar nauðsynjar almennings, tel ég fráleita, eins og nú stendur og mun berjast gegn henni eftir því, sem mitt atfylgi dugir þar til. Ég tel og, að þessi stefna sé mjög misráðin af hæstv. ríkisstj. og verkalýðshreyfingin hljóti að snúast öndverð gegn slíkri skattastefnu, og þó allra frekast nú, þegar laun hafa verið lækkuð svo geypilega, sem raun er á, og samsetning neyzlunnar orðið slík, sem nú er hjá láglaunafólki. Og þess vegna mun verkalýðshreyfingin neita að taka fyllsta tillit til þessarar stefnu við næsta tækifæri, þegar hún semur um kaup sitt og kjör. Ég held, að það hefði verið miklu ráðlegra fyrir hæstv. ríkisstj. að leita samráðs við verkalýðshreyfinguna um meðferð þessa máls, og sannast að segja vil ég ekki trúa því, fyrr en ég tek á, að þessi þáttur eftirmeðferðar málsins verði knúinn hér fram á einni viku, heldur verði það mál allt athugað betur og bæði þm. og öðrum gefið betra tækifæri en gert er með fárra daga meðferð hér á þinginu til þess að útkljá það. Annað atriði eftirmeðferðar þessa máls vil ég einnig gera örlítið að umtalsefni, þ.e. varðandi breytingar á l. um iðju og iðnað og l. um verzlunaratvinnu. Með þessum fylgifrv. virðist mér, að reynt sé að tryggja eða jafnvel sé fulltryggt, að íslenzk stjórnvöld hafi þrátt fyrir ákvæði gr. EFTA-sáttmálans úrslitavald um það, hver eða hvort erlend fyrirtæki fái hér aðstöðu til atvinnurekstrar eða ekki. Með þessum frv., ef þau verða að l., verður raunverulega sú ein meginbreyting á frá núv. skipan þessara mála, að valið og valdið verður hjá ráðh. og ríkisstj., en ekki hjá Alþ. eins og nú er. Hér er auðvitað ekki um úrslitaatriði að ræða, þar sem það má ætla, að engin ríkisstj. eða a.m.k. það geti trauðla gerzt, að ríkisstj. gefi atvinnurekstrarleyfi til handa útlendingum, nema nokkurn veginn sé tryggt, að meirihluta þingvilji sé að baki, og hingað til hefur það a. m. k. reynzt auðvelt fyrir núv. hæstv. ríkisstj. að fá vilja sínum framgengt, þegar um rétt erlendra aðila til atvinnurekstrar hefur verið að ræða. En hugsanlegt er, a.m.k. fræðilega, að ríkisstj. hafi ekki meiri hl. á Alþ. fyrir hugsanlegum ákvörðunum ráðh. eða ríkisstj. um þetta efni, og ætti slík ákvörðun þá ekki í slíku tilfelli neinn rétt á sér. Þess vegna þykir mér sjálfsagt, að hér verði gerð sú breyting á, að úrslitavaldið í þessum efnum verði framvegis sem hingað til í höndum Alþ. Ég orðlengi ekki frekar um þetta mál nú að sinni. Niðurstaða mín í málinu er augljós. Ég er þessu máli fylgjandi, og ég veit ekki betur en sá flokkur, sem ég hef staðið að að mynda, sé það heill og óskiptur.



Herra forseti. Sízt er orðum aukið, þó að sagt sé, að fá mál hafi komið betur undirbúin fyrir hið háa Alþ. heldur en það, sem nú er hér til meðferðar. Það er vitað, að verulegar athuganir áttu sér stað á því, hvort Íslendingar ættu að gerast aðilar að EFTA, um svipað leyti og til þeirra samtaka var efnt, þ.e. á árunum milli 1955 og 1960. Síðan var málið allt tekið upp til nýrrar skoðunar snemma á þessum áratug, þegar við blasti, að Efnahagsbandalagið mundi stækka með aðild Breta og nokkurra annarra EFTA-landa, vegna þess að menn gerðu sér grein fyrir, að ef slík ein stór efnahagsheild skapaðist í Evrópu, þá yrðu Íslendingar með einhverjum hætti að gera sérsamninga við þau samtök, þó að hitt hefði hér aldrei fylgi, að Íslendingar gerðust fullir aðilar slíkra samtaka. En úr þessum samruna varð ekki, heldur var honum slegið á frest fyrir synjun þáv. forseta Frakklands. Efnahagsaðstæður á Íslandi voru einnig á þessum árum slíkar, að ekki var talin knýjandi nauðsyn til nýrrar markaðsöflunar með þeim hætti, sem EFTA-aðild hlýtur að greiða fyrir. En þeir örðugleikar, sem Íslendingar hafa verið í síðustu 2–3 ár, og reynsla af óvissu og tekjumissi, sem við sárlega höfum orðið fyrir, varð til þess að vekja málið að nýju. Og nú hafa fulltrúar flokkanna starfað að þessu máli í full 2 ár. Á síðasta Alþ. var samþ. till. um, að Íslendingar skyldu leita eftir því að verða aðili samtakanna, og hefur auðvitað margföld athugun átt sér stað á málinu í sambandi við þá samningagerð alla, sem ég hygg, að engum blandist hugur um, að tekizt hafi í heild okkur á mjög happasælan hátt. Við höfum í öllum þeim atriðum, er við töldum hyggilegt að setja á oddinn, fengið framgengt því, er við töldum okkur nauðsynlegt. Frá því að þeim samningum var lokið, eru nú nokkrar vikur liðnar, svo að menn hafa í ljósi þeirrar niðurstöðu, sem þá fékkst, enn getað skoðað málið allt í heild. Það var því að margathuguðu máli, að till. sú, sem hér er til umr., var lögð fyrir hið háa Alþ. og útbýtt nú fyrir réttri viku. Algert öfugmæli er þess vegna að halda því fram, að það sé farið að rasandi ráði við meðferð þessa máls, að menn hafi ekki haft nægan tíma né hafi nægan tíma til þess að átta sig á því. Það er ljóst, að ef málið verður afgr. fyrir jól, eins og að er stefnt, þá hefur þingleg meðferð þess staðið rúmar tvær vikur, og er það ámóta tími og mál, miklu miður undirbúin, en allflókin og veigamikll, hafa stundum haft til meðferðar. Vitna ég þá t.d. bæði í sambandslögin á sínum tíma, 1918, og ákvörðun um aðild okkar að Sameinuðu þjóðunum 1946. Hér er því að einu og öllu þinglega að farið, og óneitanlega kemur það úr hörðustu átt, þegar hv. stjórnarandstæðingar finna að því, að þeim sé ekki ætlaður nægur tími til athugunar málsins, þegar menn hafa í huga þeirra eigin vinnubrögð, meðan þeir réðu lögum og lofum á Alþ. Þess er skemmst að minnast, að á síðasta valdaári þeirra, 1957–1958, þá sat Alþ. starfslaust að mestu frá því á haustdögum 1957 þangað til um miðjan maí 1958, þegar útbýtt var frv. um útflutningssjóð o.fl., sem hafði í sér fólgnar flóknar efnahagsráðstafanir. Það mál var síðan afgr. á rösklega hálfum mánuði. Því var útbýtt 13. maí, en afgr. 29. maí. Þetta var þó langur tími miðað við það, sem sams konar ráðstafanir höfðu fengið á þingi rétt fyrir jólin 1956, þegar frv. með sama nafni var útbýtt 19. des., en hlaut afgreiðslu þegar 22. des. Þetta frv. var með 40 gr. og tilvitnunum í marga lagastafi. Við, sem þá vorum í stjórnarandstöðu, fengum að sjá frv. ásamt grg. rétt fyrir miðnætti daginn áður og vannst sannast að segja naumur tími til þess að átta okkur á málinu. Við viðurkenndum hins vegar, að það væri nauðsyn á, eins og þá stóð, að afgr. málið. Við greiddum ekki atkv. á móti afbrigðum, þó að við teldum allar þessar ráðstafanir mjög hæpnar. Ég vitna ekki í þessi dæmi til þess að segja, að þau séu til fordæmis, þvert á móti, þau eru víti, sem ber að varast. En þegar hv. stjórnarandstæðingar og einkum framsóknarmenn halda fjálgar ræður og skrifa hástemmt um lítilsvirðingu, sem hinu háa Alþ. sé sýnd með meðferð þessa máls, þá hljóta menn að rifja upp þessar staðreyndir, og það eru spor, sem hræða. Nú skal ég játa, að þetta mál er miklu flóknara en eingöngu sú eina þáltill., sem hér liggur fyrir. Það eru nokkur önnur mál, sem eru í sambandi við það. Það er breyt. á l. um iðju og iðnað og um verzlunaratvinnu. Það eru breyt. á tollskrá og á söluskatti. Sannleikurinn er sá, að sumum þessara mála liggur ekkert á í meðferð þingsins, eins og frv. um iðju og iðnað. Um hin frv. gildir það, að þau verða að fá eftir atvikum skjóta þingmeðferð. Það er að vísu ljóst, að þau geta fengið ólíkt betri meðferð heldur en menn urðu að sætta sig við 1956, en því fer fjarri, að ríkisstj. hafi hug á því að knýja þessi mál endilega fram nú fyrir jól. Ef menn óska frekar eftir því að sitja hér fram yfir jól, fram í janúar, eða byrja aftur tiltölulega snemma í janúar, þá er það mjög til athugunar og sjálfsagt, að um það sé haft fullt samráð á milli manna. En ég bendi einungis á þá staðreynd, að nú er ráðgert, að Norðurlandaráð komi hér saman til fundar hinn 7. febr. og standi það þing í vikutíma. Meðan á því þinghaldi stendur, getur Alþ. ekki starfað. Við skulum þess vegna átta okkur á, að annaðhvort verðum við að haga málsmeðferð þeirra frv., sem hér liggja fyrir og segja má, að ekki skipti öllu máli, hvort séu afgr. deginum fyrr eða síðar, tollskráin og söluskatturinn, þannig, að menn kjósi heldur að afgr. þau í janúar í síðasta lagi, þ.e.a.s. áður en Norðurlandaráðið komi saman, eða menn semji um svo stuttan tíma til afgreiðslu þeirra eftir Norðurlandaráðsfundinn, að þau geti örugglega verið komin úr hendi nokkrum dögum fyrir 1. marz, þ.e.a.s. áður en ráðgerð EFTA aðild okkar hefst. Og það efast ég um, að hægt sé, ef menn eru ekki fúsir til fundarhalds hér í janúar. En eins og ég segi, það er síður en svo, að stjórnin hafi hug á því að þrengja þessum málum óathugað í gegnum þingið. Ég tel sjálfsagt, að það verði athugað og haft samráð á milli flokka um það, hvernig vinnubrögðum verði bezt háttað. Hitt verða menn að skilja, að stjórnin hefði legið undir réttmætri gagnrýni, ef hún hefði ekki nú þegar lagt öll þessi frv. fyrir hið háa Alþ., vegna þess að öll eru þau hluti af þessu meginmáli. þó að misjafnlega fljótt þurfi að afgr. þau. Það er eðlilegt, að þingheimur óski þess, jafnt stjórnarstuðningsmenn sem andstæðingar, að það liggi ljóst fyrir, hverjar till. stjórnarinnar í þeim séu. Enda er það nú svo, að þó að sérstaklega tollskráin sé viðamikið mál að stærð, þá er breyt. á henni tiltölulega mjög einföld. Þar er fylgt meginreglum, sem menn verða að taka afstöðu til, með eða á móti. Þeir verða að segja annaðhvort já, já eða nei, nei, þeir sem vilja gegna sinni þingmannsskyldu. Fram hjá slíku komast menn ekki. En eðlilegt er, að þm. óski eftir að skoða þetta, þannig að það sé ekki annað í þessu fólgið heldur en þessar meginreglur og þau önnur atriði, sem fram er tekið, að séu í frv. Mér skilst, að stjórnarandstæðingar vilji hafa þessa skemmtilegu lesningu yfir jólahátíðarnar, og tel ég það þeim þá sízt of gott, sannast að segja. Ég held þess vegna, að við getum sparað okkur aðfinningar um það, að hér sé verið að hafa óeðlilega málsmeðferð og fara öðruvísi að heldur en venja sé til og gera beri um meiri háttar mál, því að það tel ég þetta mál fyllilega vera, gagnstætt því, sem stjórnarandstæðingar segja öðru hvoru. Þeir segja í öðru orðinu, að þetta sé með allra stærstu málum, sem Alþ. hefur lengi fjallað um, og í hinu, að hér sé ekki um neitt stórmál að ræða. Skoðun mín er sú, að hér sé vissulega um mikið stórmál að ræða, en mál, sem menn hafa haft ekki einungis vikur og mánuði, heldur ár til þess að íhuga. Og ég legg þá einnig áherzlu á, að það hefur alltaf legið ljóst fyrir, að ef úr EFTA aðild yrði, þá verði nauðsynlegt að breyta tollskránni, og ráðgert hefur verið nú um árabil og komið fram í öllum umr., að þá yrði einnig að hækka söluskatt. Hitt játa ég svo, að það getur legið undir mati, hvað söluskattshækkunin eigi að verða mikil, til hverra hún eigi að ná og hverjar aðrar ráðstafanir þurfi að gera af því tilefni. En þannig er það með alla löggjöf, að um hana verður að taka ákvarðanir smám saman, af því að af einu leiðir oft annað. Fyrst er að koma sér niður á fyrsta stigið og taka síðan önnur í framhaldi af því. Þær allsherjarbreytingar á skattalöggjöf og tryggingarlöggjöf, sem sagt hefur verið að þyrfti að gera af þessu tilefni, er hægt að gera, þegar menn átta sig betur á, hvernig þetta verkar. Til þess verður nægur tími, hvenær sem þinghald verður eftir áramót og hvernig sem þinghaldinu verður háttað að öðru leyti. En annars hygg ég, að það sé allt of mikið gert úr þeirri þjóðfélagsumbyltingu, sem leiði af slíkri skattlagningu eins og söluskattinum. Það er algerlega fráleitt að halda því fram, að með því sé verið að gera þá ríku ríkari og þá fátæku fátækari, eins og heyrzt hefur. Enda er það harla athyglisvert, að slíkur söluskattur er á öllum Norðurlöndum, hefur verið settur þar á af þeim flokkum, sem fyrst og fremst styðjast við verkalýðshreyfinguna. Þeir hafa talið vinning að slíkri skattlagningu í sívaxandi mæli, og á það einnig við um okkur, ekki síður en aðra. Enda bregður svo einkennilega við, að í öðru orðinu halda hv. stjórnarandstæðingar því nú fram, að of illa sé búið að fyrirtækjum og atvinnurekstri hér á landi. Þeir benda á það með réttu, að það þurfi að auka afskriftareglur og annað slíkt. Ef þessu hefði verið haldið fram fyrir nokkrum árum af okkur sjálfstæðismönnum, hefði sú bumba verið barin, að hér væri verið að ívilna þeim ríku. Nú er annað að heyra, og er það vissulega gleðilegt, ef það reynist svo, að þessir menn vilji með áhrifum sínum raunverulega stuðla að þessari breytingu. Ég sé, hæstv. forseti, að ég verð ekki búinn með ræðuna fyrir kaffihlé og vildi þess vegna óska eftir að mega halda áfram eftir kl. 5.  Fundarhlé. Herra forseti. Þá er því haldið fram, að hvað sem líði aðild að EFTA yfirleitt, þá sé þetta mjög óheppilegur tími, sem nú sé valinn til ákvörðunar, vegna þess að við blasi, að þessi samtök séu að leysast upp og væntanlega muni þau eða nokkur hluti þeirra mjög bráðlega renna saman við Efnahagsbandalag Evrópu. Ég hygg, að ég fari rétt með það, að hv. 1. þm. Norðurl. v., Ólafur Jóhannesson, hafi haldið því fram hér í umr., að undirbúningsviðræðum milli Bretlands og Efnahagsbandalagsríkjanna ætti að vera lokið fyrir mitt árið. Þetta er alger misskilningur. Það er að vísu svo, að snemma í þessum mánuði var haldinn fundur, toppfundur svokallaður, innan Efnahagsbandalagsins, og þar var samkomulag um, að teknar skyldu upp viðræður við þau ríki, sem þegar hafa sótt um aðild, þ.e.a.s. Bretland, Danmörk, Noreg og Írland. En ýmsum skilyrðum átti að vera fullnægt, áður en þær umræður hæfust. Í sjálfri samþykktinni, sem á þessum fundi var gerð, eru ekki sett nein ákveðin tímamörk, en í skýringum, sem látnar voru fylgja, er talað um, að umræðurnar eigi að geta hafizt ekki síðar en fyrir júnílok, þ.e.a.s. að þá eiga viðræður að hefjast milli þessara umsóknarríkja og Efnahagsbandalagsríkjanna, sem er allt annað en hv. þm. hélt fram, að viðræðunum ætti þá að vera lokið. Nú eru þessi tímamörk ekki einu sinni ákveðin, eins og ég segi, og það er ráðgert, að ýmsum skilyrðum þurfi að vera fullnægt, áður en þessar eiðræður hefjist, þ. á m. eiga Efnahagsbandalagsríkin eftir að koma sér saman um sameiginlega stefnu í landbúnaðarmálum, þ.e.a.s. ákvörðun um styrkveitingar til bænda, aðallega í Frakklandi og raunar víðar. Einnig er ráðgert, að þær komi sér saman um sameiginlega gjaldeyrisstefnu, jafnvel gjaldeyrissjóð, að þær komi sér saman um samfellda pólitíska stefnu, sem þeim hefur ekki tekizt enn þá, og sameiginlegt skilyrði, sem setja eigi væntanlegum viðsemjendum. Nú geta menn haft mjög mismunandi skoðanir á því, hvort það takist að koma sér saman fyrir ríkin um allt þetta á því rúma hálfa ári, sem hér er til stefnu. Þar veltur auðvitað mest á því, hvort Frakkland hefur í raun og veru breytt um stefnu frá tímum de Gaulles, eins og ýmsir halda, eða hvort hér er um, ef svo má segja, taktíska breytingu að ræða, vegna þess að núverandi valdhafar þar treysti sér ekki til að fylgja fram hinni einstrengingslegu stefnu hershöfðingjans, hins fyrrv. forseta. Út af fyrir sig trúi ég því, að Frakkar hafi breytt um stefnu, og hefur þó vantrú á því komið fram hjá ýmsum. En það er ljóst, að jafnvel þó að þessar viðræður gætu hafizt nú um mitt árið, þá er ráðgert, að þær taki langan tíma. Það má segja frá því, að þegar ráðherrar frá Lúxembúrg voru hér í sumar, ræddum við þessi mál við þá, sem eru þessu efni nákunnugir. Þeir létu uppi við okkur, að slíkar viðræður mundu taka svo langan tíma, að það væri útilokað, að Efnahagsbandalagið stækkaði fyrr en eftir 3–4 ár. Sömu skoðun hefur sá Breti, sem þessum málum er kunnugastur, formaður Íhaldsflokksins brezka, Heath, látið uppi, en hann var aðalsamningamaður Bretlands við samningsgerðina á sínum tíma, þær tilraunir, sem de Gaulle stöðvaði snemma árs 1963. Heath hefur nú látið uppi, að hann teldi, að þessu yrði ekki lokið fyrr en svo, að Bretland mætti ekki vænta þess að geta gerzt aðili fyrr en a árinu 1973 eða 1974. Wilson hefur talað um eitthvað skemmri tíma, en ekki bundið sig við ákveðið tímamark. En hann hefur þó sagt, að þetta væri gott, svo langt sem það næði, sem hingað til hefði gerzt, að Bretar yrðu að gera sér grein fyrir því, að þeir mundu ekki eiga kost á aðild nema þurfa að borga þá aðild dýru verði. Þeir yrðu að vera við því búnir, að það verð yrði svo hátt, að þeir treystu sér ekki til þess að greiða það. Hann hefur þannig allan vara á um aðild Breta. Enn er þess að gæta, að viðbúið er, að kosningar í Bretlandi verði á þessu tímabili, og líklegt er, að það geti verkað til truflunar á ýmsa vegu, bæði að menn verði hikandi fyrir kosningar að taka ákvarðanir og lendi í yfirboðum um harða kosti af Breta hálfu, eins og við þekkjum að eiga sér stað hvarvetna í stjórnmálaerjum. Ég held því, að rétt sé að gera sér grein fyrir því, að því fer fjarri, að það blasi við upplausn EFTA á næsta leiti. EFTA á eftir að standa enn allmörg ár. Og það er með öllu óvíst enn þá, hvort verður úr þessum samruna EFTA-ríkja við Efnahagsbandalagið. Það hefur verið vikið að því hér í umr., óbeint þó, að þau tíðindi, sem gerðust í Finnlandi, þar sem Finnar afboðuðu þátttöku sína í áframhaldandi umræðum um NORDEK, bentu til þess, að þeir héldu, að Efnahagsbandalagið væri á næstu grösum. Það er vafalaust, að Haag-fundurinn átti nokkurn þátt í þessari ákvörðun Finna. Finnland hefur að ýmsu leyti sérstöðu, sem ég skal ekki fara frekar út í. NORDEK-umræðurnar eru hins vegar allt annars eðlis heldur en varðandi áframhald EFTA. Varðandi NORDEK er um það að ræða, hvort menn vilji ráðast í stofnun nýrra alþjóðlegra samtaka, sem bundin séu við fjögur ríki. Það má vel færa rök að því, að sú ljósglæta, sem hefur birzt í sambandi við Efnahagsbandalagsríkin, verði til þess, að mönnum þyki skynsamlegt að fresta ákvörðun um NORDEK, vegna þess að þar er um algera nýjung að ræða. Önnur Norðurlandaríki telja þetta aftur á móti ekki skynsamlegt. Það er og af síðari fregnum alveg ljóst, að innanríkismál í Finnlandi og það, að kosningar eiga að fara fram þar í marz, hafa ráðið ekki minna um þessa ákvörðun finnsku stjórnarinnar heldur en Haag-fundurinn. Er raunar ljóst af síðari ummælum forsætisráðherrans finnska, að það eru einungis sumir finnsku flokkanna, en ekki hans eigin flokkur, sem töldu, að þessa ályktun ætti að draga af því, sem gerzt hefur í Haag og tekin var ákvörðun um, áður en Finnum var í raun og veru ljóst, hvað hafði gerzt á Haagfundinum, sem enn er í raun og veru efnislega óljóst, eins og ég sagði, hverjar afleiðingar verða af. Þetta mál er því allt algerlega í deiglunni, og því fer fjarri, að við eigum að miða okkar ráðstafanir við það, að sum EFTA-ríkin muni af skyndingu gerast aðilar Efnahagsbandalagsins. Við skulum einnig hafa það í huga, að það kemur ekki til greina, eftir því sem enn er vitað, að Svíþjóð gerist fullkominn aðili Efnahagsbandalagsins, og alveg útilokað, að Finnland geri það, og harla ósennilegt, að Sviss geri það. Það er því ljóst, að mörg EFTA-ríki verða utan Efnahagsbandalagsins, hvort sem samningaviðræður þar hefjast fyrr eða seinna og hvernig sem þeim lyktar. En hitt blasir við, og það skulum við einnig muna, að EFTAríkin hafa bundizt um það samtökum og því er marglýst yfir, að í viðræðum um aðild að Efnahagsbandalaginu muni þau, sem hyggjast gerast aðilar að því bandalagi, - þau ríki muni eftir föngum leitast við að tryggja öðrum EFTA-ríkjum þannig samninga við Efnahagsbandalagið í heild, að þau verði ekki verr sett eftir en áður. Enda er það mjög ólíklegt, svo að vægt sé til orða tekið, að Noregur og Danmörk vilji slíta þeim efnahagstengslum, sem þegar eru komin á við Svíþjóð og raunar Finnland einnig. Það er greinilegt, að þau munu eftir sem áður reyna að halda því, sem áunnizt hefur með EFTA-samtökunum, og tryggja, að þau tengsl rofni ekki, sem tekizt hefur með miklum erfiðismunum að skapa á milli Norðurlandaríkjanna einmitt fyrir milligöngu EFTA. Hvernig þau tengsl verða, er svo allt annað mál. Um það get ég ekki sagt á þessu stigi. En ég er sannfærður um, að einmitt sú staðreynd, að við blasa á næstu missirum samningar við Efnahagsbandalagið, á að verða hvöt fyrir Ísland til að gerast aðili að EFTA, vegna þess að svo varhugavert sem það er fyrir okkur að vera utan við EFTA og Efnahagsbandalagið, þeim mun hættulegra verður, ef við verðum utan við algera heild höfuðviðskiptaþjóða okkar, sameinaðra í Efnahagsbandalaginu. Með þessu segi ég ekki, - ég undirstrika það alveg greinilega, - ég tel, að það komi ekki til álita, að Ísland geti gerzt fullkominn aðili að Efnahagsbandalaginu. Það hefur verið rakið fyrr í þessum umr., að það bandalag er þeim mun sterkara á alla vegu og strangara, að Ísland á þar ekki heima, a.m.k. svo langt sem við getum séð. Hitt er mér ljóst, að við þurfum, ef þarna myndast ný, stór heild, að ná einhverjum viðskiptatengslum við þá efnahagsheild, vegna þess að þá eru þar samankomin þau ríki, sem við höfum haft a.m.k. helming og stundum allt að því 60% af okkar viðskiptum við, og það væri okkur stórhættulegt, ef við værum algerlega utan tengsla við þann mikla markað. Svo mikið tjón sem ég tel, að við höfum beðið af því að vera utan við EFTA, þá hafa þó viðskipti okkar við þau lönd haldizt í svipuðu horfi og þau voru næstu ár á undan, þar koma ýmsar ástæður til greina, en þau fara greinilega minnkandi við Efnahagsbandalagið, og ef þessi ríki tengjast öll saman og útiloka Ísland, þá erum við vissulega illa stödd. En við skulum hafa það í huga, að fullkomin aðild að Efnahagsbandalaginu eða innganga í Efnahagsbandalagið inn um einhverjar bakdyr, eins og hér hefur komið til greina, er útilokuð. En það er nauðsyn á einhvers konar samningum við þau samtök, og sú nauðsyn verður því ríkari sem þau verða sterkari og öflugri. Hvort það næst með viðskiptasamningum, hvort það næst með einhvers konar aukaaðild, það er mál, sem verður tekið upp á sínum tíma, þegar það liggur ljóst fyrir, hvort nokkuð verður úr þessari stækkun, og þá í hvaða mynd. Við skulum treysta því, að þá verði haldið á þeim málum af þeim, sem verða við völd á þeim tíma, af skynsemd og hófsemd. En við eigum ekki að gera leik að því að útiloka okkur fyrir fram frá öllum skiptum við þann stóra markað, sem þar kemur upp, og leiðin til þess, að þau skipti verði auðveld eða okkur hagkvæmari, er einmitt sú, að við höfum samfylgd við aðra, ekki eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði hér á dögunum, að við ætluðum að láta aðra fara að semja fyrir okkur, slíkt hefur engum dottið í hug, en það er styrkur að samfylgd annarra og ekki sízt fyrir litla þjóð og lítið ríki eins og Ísland að vera í hópi annarra. Að því er styrkur, og við megum ekki ætíð óttast eða láta svo sem við missum okkar sjálfstæði, þó að við höfum eðlilega samvinnu við aðrar þjóðir. En við skulum segja, að mönnum sýndist á sínum tíma, - eftir hvað mörg ár sem það verður, - að það væri ekki hyggilegt fyrir okkur að leita neinna sérsamninga við þessa nýju efnahagsheild, sem menn hafa misjafna trú á, hvort tekst að skapa eða ekki, og vildum draga okkur í hlé, hverju er þá tapað? Hvað höfum við misst með því að gerast aðilar að EFTA nú og vera þar aðilar í 3–4 ár, eins og ég geri ráð fyrir að vera muni, þangað til úr þessu fæst skorið til hlítar? Við skulum segja, að það væru hara 2–3 ár. Hverju er tapað? Ég sé ekki, að neinu yrði tapað. Þá hafa menn einmitt færi til þess, ef þeir telja skynsamlegt, að draga sig í hlé. Þá er komið nýtt viðhorf. Eftir nokkra reynslu geta menn gert upp sinn hug á ný án þess að þurfa formlega upp úr þurru, ef svo má segja, að segja sig úr EFTA. Menn geta neitað að vera með í þeim nýju tengslum, föstum eða lausum, sem þá verða mynduð. En það, sem við vinnum þegar í stað, er það, að við fáum tollfrelsi nú þegar innan EFTA-ríkja, strax og við göngum í þau samtök. En samkeppni af þeirra hálfu á Íslandi kemur ekki til að bitna á íslenzkum fyrirtækjum, ekki að neinu marki, fyrr en eftir fjögur ár og smám saman á 10 ára tímabili, þannig að við höfum allt að vinna á því árabili, sem hér er verið að tala um, en engu að tapa í raun og veru. Við höfum meira að vinna en tollfrelsið eitt á þessu tímabili. Iðnþróunarsjóðurinn er einnig tengdur því, að við gerumst aðilar að EFTA. Ég get ekki annað en látið uppi furðu mína á því, að hófsamur maður eins og hv. 1. þm. Norðurl. v.. Ólafur Jóhannesson, skuli tala á þann veg, að auðvitað muni Norðurlandaríkin láta okkur í té iðnþróunarsjóðinn, hvort sem við gerumst aðilar að EFTA eða ekki, og gefa það í skyn, að ef þau gerðu það ekki, þá væru þau að hlutast til um innanríkismál okkar. Þetta segir maður, sem hefur tekið þátt í norrænni samvinnu lengi og er góður og gegn í sinni dómgreind, þegar hún er ekki blinduð af flokksofstæki. Það, sem hér er um að ræða, er, að menn hafa komið sér saman um að tengja stofnun tiltekins sjóðs þessara 5 ríkja við aðild okkar að þessum EFTA-samtökum. Það er algerlega háð því og eingöngu bundið við, að við gerumst aðilar að þessum samtökum. Það er ekki svo, eins og sumir góðviljaðir menn hafa sagt, að það hafi verið gengið með betlitösku til þess að fá þessi ríki af góðsemi til þess að skjóta saman peningum handa okkur, eins og sumir hér inni hafa raunar meiri reynslu af frá fyrri árum heldur en við. Látum það eiga sig. Það, sem hér er um að ræða, er, að í sambandi við EFTA er tekin upp hugmynd, sem kemur fram hjá Norðurlandaþjóðunum sjálfum í sambandi við NORDEK. Í væntanlegum samningi um NORDEK er sérstakur kafli um samvinnu að fjáröflun, og er þá ætlazt til þess, að þessi ríki stofni 4 sameiginlega sjóði. Það eru sérstakur landbúnaðarsjóður, sérstakur fiskveiðasjóður, almennur fjáröflunarsjóður eða fjárveitingarsjóður og fjárfestingarbanki. Þessir aðilar stofna þessa sjóði til þess að efla samvinnu sín á milli. Öllum er vitanlegt, að Svíar eiga að greiða bróðurpartinn í þessa sjóði, vegna þess að þeir eru fjölmennastir og ríkastir. Og það er einnig vitað, að aðild hinna, hugsanleg aðild að NORDEK, er tengd því, að þessir sjóðir verði stofnaðir. Það dettur engum í hug í þessum löndum, að þarna sé verið að skjóta saman handa Norðmönnum, Dönum og Finnum í góðsemdarskyni. Þetta er til þess að efla samvinnu, það er til þess að gera aðstöðuna jafnari en hún væri ella. Alveg með sama hætti hafa ríkin 4 játað, að eins og horfir, þá er eðlilegt, að gerður verði jafnari kostur Íslands og hinna ríkjanna. Þess vegna hafa þau fallizt á að stofna þennan iðnþróunarsjóð, að því áskildu, að við göngum í EFTA, vegna þess að það er lakari aðstaða okkar í byrjun í EFTA, sem er ástæðan fyrir því, að þessi sjóður er stofnaður. Þeir eru ekki að hlutast til um okkar mál. Þeir segja: Við játum mismuninn á aðstöðu, og það er skilningur okkar á þeirri ólíku aðstöðu, sem gerir það að verkum, að við viljum leggja þetta fé fram. - Hitt horfir svo allt öðruvísi við, ef við segjum: Við viljum ekki gerast aðilar að þessum samtökum, en þið eigið bara að gefa okkur þessa peninga, af því að við erum svo illa staddir. - Fram á slíkt hefur enginn farið. En hugsun sumra góðra manna sést af því, sem ég las í Tímanum fyrir skemmstu, - þar var sagt bara, að þessi sjóður væri svo sem ekki mikils virði, það kostaði 100 eða 1000 sinnum meira að iðnvæða Ísland, og það væri einhvers virði, ef þeir vildu gefa okkur þá peninga. Slíkt hefur aldrei komið til greina. Það er til þess að auðvelda takmarkaða samvinnu um ákveðin efni, sem hinir öflugri aðilar leggja þetta fé fram. Og þetta fé munum við fá, ef við gerumst aðilar að EFTA, alveg eins og við munum á næstu árum fá tollfrelsi hjá EFTA, meðan EFTA-samstarfið stendur. Hvort svo verður breyting á því tollfrelsi, ef einhver ríki ganga í Efnahagsbandalagið, það er mál, sem þá er eftir að semja um, og þá er einnig eftir að semja um, hvað um iðnþróunarsjóðinn verður. En þá erum við búnir að fá hann, og þá erum við búnir að ráðstafa honum að mestu eða öllu leyti til iðnþróunar á Íslandi. Það er því alveg ljóst, að við höfum stórlega hagsmuni, ekki sízt ef úr samningum við Efnahagsbandalagið verður, af því að vera búnir að gerast aðilar áður, sem sagt ekki seinna en á þessum vetri. Enda gera allir sér það ljóst, að í raun og veru er verið að spyrja um það nú, hvort við viljum vera aðilar að EFTA eða ekki. Það verður að grípa þetta tækifæri nú, eða við afsölum okkur þeim möguleikum, sem í því felast að vera þarna jafngildur aðili við okkar frænd- og vinaþjóðir. Þá er því einnig haldið fram af sumum, að efnahagur okkar sé nú slíkur, að við höfum engan hag af því að gerast aðilar. Hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, hélt um það langa tölu. Eins og þegar hefur verið sýnt fram á hér í dag í umr., þá er auðvitað allur útreikningur hv. þm., sem byggist á því, hvað við mundum hafa unnið á undanförnum árum, ef við hefðum ekki þurft að greiða toll, algerlega út í bláinn, vegna þess að þar er miðað við það, að við höfum verið útilokaðir frá markaðinum. Markaðurinn í Bretlandi hefur fallið niður vegna þess, að menn gátu ekki staðið undir því að borga þennan 10% toll, því að í rauninni var um innflutningsbann að ræða á frystum flökum, a.m.k. þannig, að hægt væri að hugsa um alvarlega sölu, þar sem hinir höfðu kvóta með fyrir fram miklu hagkvæmara verði en okkar. Hv. þm. er svo kunnugur, að hann veit frá þeim árum, sem við höfðum mikið síldarlýsi og framleiddum það í verulegu magni, að þá var það yfirleitt ekki selt beint til Bretlands, heldur varð að selja það til Danmerkur, vegna þess að Danir fluttu það svo aftur inn til Bretlands. Þeir notuðu sér verðmuninn, sem kom af þessum tolli. Danir borguðu okkur heldur hærra en Bretarnir hefðu greitt og höfðu þannig hag af þessu, en við misstum af því háa verði, sem Danir fengu í Bretlandi. Markaðurinn var þannig í raun og veru lokaður, og það tjáir ekki að taka þessar tölur, meðan markaðurinn er lokaður, og segja, að af því að það var svona, meðan við vorum útilokuð, þá sé vonlaust, að við getum selt þangað síðar og haft hag af þessum markaði. En þá er einnig á það að líta, sem hv. þm. veit ofurvel og einnig var bent á hér í dag, að Sovétstjórnin hefur miðað sitt verð fyrir hraðfrystan fisk við verðlag á brezkum markaði og neitað að hafa hærra en brezki markaðurinn segði til um. Og þegar nú er samkomulag um það, að það er stórhækkað lágmarksverð á öllum innfluttum fiski í Bretlandi, þá horfir það mál allt öðruvísi við. Þá höfum við miklu sterkari aðstöðu en áður til þess að benda á í samningum, hvernig verðlagsþróunin í Bretlandi í raun og veru er, enda er það allra kunnugra manna mál, að af þessari breytingu muni leiða, að brezki markaðurinn hækki einnig verulega fyrir brezka framleiðslu. Brezka framleiðslan hefur undanfarið orðið lægri í verði vegna þess, sem þeir kalla ósanngjarna samkeppni hjá öðrum og þá ekki sízt hjá Norðmönnum, sem hafa stórlega styrkt sína framleiðslu og þannig undirboðið. Þetta undirboð er verið að reyna að forðast. Nú getum við haft mismunandi trú á því, hvað brezki markaðurinn verði okkur hagkvæmur. Um það getur enginn fullyrt í raun og veru. Það er ljóst, að þetta samkomulag, sem náðst hefur um ákveðið lágmarksverð, er okkur þegar í stað mjög hagkvæmt og að við fáum þar aukna möguleika. En ég, sem er ekki sérlega hrifinn af stjórnarfari í Sovét-Rússlandi, - ég hef alltaf talið, að það væri sjálfsagt, að við reyndum að selja sem allra mest til Sovét-Rússlands, til þess að við værum ekki einum aðila háðir. Við höfum orðið að þola það af Sovét-Rússlandi, að það hefur um árabil algerlega neitað að tala við okkur um fiskkaup, algerlega útilokað okkur þar frá markaði. Við höfum einnig á seinni árum orðið að þola það, að þeir hafa neitað algerlega að kaupa af okkur fyrir sambærilegt verð og Bandaríkjamenn hafa gert, en miðað við þetta lága verð í Bretlandi, sem hefur helgazt af undirboðum Norðmanna. Við höfum einnig séð þær miklu verðsveiflur, sem orðið hafa á Bandaríkjamarkaði. Við höfum séð áhrifin, sem þar koma af því, að páfinn leyfir mönnum að borða kjöt á föstudegi. Við ráðum ekki yfir smekk Bandaríkjamanna frekar en smekk Rússa eða vilja stjórnarvalda í Sovét-Rússlandi eða kreddum neytenda í Bandaríkjunum. Við höfum hvað eftir annað rekið okkur á, að það, sem við töldum öruggan markað í dag, fyndist okkur gagnslítill markaður á morgun. Við skulum ekki vera þau börn að halda, að þetta sé úr sögunni. Því fer fjarri. Við eigum því miður eftir að reka okkur á, að þetta á eftir að endurtakast. Það er stórlega aukin trygging fyrir okkur í því, að við fáum þennan aukna markað í Bretlandi. Það getur líka gert mögulegt að byggja hér upp niðursuðu- og niðurlagningarfiskiðnað og ýmislegt fleira, sem til greina getur komið og hingað til hefur ekki verið hægt að stunda vegna þess óhagræðis og taps, sem við höfum beðið af þessum tollgreiðslum þar í landi. Hv. þm. segir sem svo: Hvað eigum við að vera að leita eftir þessu nú? Við höfum ekkert lýsi, við höfum ekki fiskimjöl o.s.frv. Þar að auki er verðið á þessu svo hátt, að okkur munar ekkert um það, þó að við gætum selt eitthvað til Bretanna og brezki neytandinn yrði að borga þetta nú, vegna þess hvað lítið er til af vörunni. Það er rétt. Við höfum ekkert lýsi nú og sáralítið af fiskimjöll. En hvað stendur það lengi? Eigum við virkilega að byggja á því til frambúðar, að það verði slík alger ördeyða í síldveiðum eins og verið hefur síðustu árin? Það er jafnfráleitt að ætla að byggja á síldveiðunum eingöngu eins og segja, að þær komi aldrei aftur. Kóngur vill sigla, en byr hlýtur að ráða. Við þekkjum þessar sveiflur í okkar fiskveiðum, og þó ekki eingöngu í síldveiðinni. Hv. þm. vitnar oft til þess t.d., að það hafi verið selt meira af hraðfrystum fiski úr landi árin 1958 og 1959 heldur en gert hafi verið á seinni árum, og segir, að þetta sé að kenna rangri stjórnarstefnu. Auðvitað veit hv. þm. ofurvel, að það eru allt aðrar orsakir, sem hér koma til greina. Það, sem gerði að verkum hina miklu framleiðslu hraðfrystihúsanna bæði á árinu 1958 og 1959, var óvenjulega mikil frysting á karfa og síld, sem var á þessum árum. Árið 1958 var þriðjungur framleiðslunnar frystur karfi og síld. 1959 var það fullur helmingur framleiðslunnar, sem var karfi og síld. Á síðasta ári voru sambærilegar vörutegundir, sem við gátum fryst, einungis eitthvað sjöundi hluti af allri þeirri framleiðslu. Þetta er ekki vegna rangrar stjórnarstefnu, nema hv. þm. telji, að við getum ráðið yfir karfanum og síldinni og sagt fyrir um, hvar hún eigi að vera í sjónum á hverjum tíma. Þetta er háð óvissu þessa atvinnuvegar, og það er algerlega óverjandi, að vegna þess, að við höfum ekki í dag þessa vöru til að selja, og vegna þess, hvað lítið við höfum af henni, fáum hátt verð fyrir, þá eigum við að miða við, að slíkt ástand eigi að vara alltaf. Hygginna manna háttur er að búa sig undir erfiðleika til að standa þá ekki illa uppi, eins og hv. þm. og hans félagsbræður gleymdu 1966, þegar þeir snerust á móti álbræðslu og Þjórsárvirkjun í framkvæmd. Þá báru þeir það ekki sízt fyrir, að það væri svo mikill skortur á vinnuafli, að þessar framkvæmdir mundu leiða til nýrrar verðbólgu og ofþenslu á vinnumarkaði. Við bentum aftur á móti á, að það væri hygginna manna háttur að byrgja brunninn, áður en barnið væri dottið ofan í, við ættum að nota þann góða tíma, sem þá var, til þess að geta tekið við mönnum í vinnu, þegar verr stæði á. Hver varð reynslan árin 1967, 1968 og 1969 ? Blandast nokkrum manni hugur um, að það vorum við, sem fórum hyggilegar að þarna en þessir menn, sem vilja ætið laga staðreyndirnar í hendi sér eftir því, sem þeir halda að þeim henti, í stað þess að við verðum auðvitað að laga okkur eftir staðreyndunum, reikna með því, að stundum getur gengið vel og stundum illa, og eftir föngum búa okkur undir erfið ár með ráðstöfunum. Eins hljóta allir að viðurkenna, að við höfum stóran hag af því að efla okkar markaðsmöguleika einnig fyrir fiskafurðir. Hvort sem við þurfum á því að halda í dag eða ekki, þá getum við þurft á því að halda næstu daga eða næstu ár, og mundum við þó vitanlega vera mun betur staddir einnig í dag, ef við gætum valið úr brezkum markaði, sovézkum markaði og bandarískum markaði. Hv. þm. gerði mjög lítið úr þeim möguleikum, sem við hefðum varðandi iðnaðarframleiðslu hér á landi, og skemmti sér og einstaka öðrum mönnum, sem ekki höfðu lesið þá skýrslu, sem hann vitnaði í, með því að lesa villandi glefsur úr hinni ágætu skýrslu Guðmundar Magnússonar prófessors. En það var athyglisvert, að þm. sleppti því, sem er aðalatriði málsins varðandi skýrslu Guðmundar Magnússonar, að hún fjallaði ekki fyrst og fremst og ekki að neinu verulegu leyti um aukna möguleika Íslendinga til þess að selja iðnaðarvörur erlendis. Hér á bls. 154 segir þvert á móti: „Dvalið hefur verið af ásettu ráði næstum eingöngu við innanlandsmarkaðinn og harðnandi samkeppni þar í þessari skýrslu.“ Þetta er það, sem maðurinn fjallaði um. Það var um, hvaða áhrif EFTA hefði á innanlandsmarkaðinn. Hann gerir grein fyrir því, af hverju hann fari ekki út í aðra sálma, og það er algerlega villandi og sannast sagt ósamboðið jafnslyngum málfærslumanni og hv. þm. er að reyna að vera svo að teygja og gera gabb að þeim orðum, þegar prófessorinn segir eitthvað á þá leið: Þetta er atriði, sem ég get ekki sagt um, það geta verið möguleikar eða möguleikar ekki. Ég hef ekki haft kost á að kynna mér það. En hann sýnir alveg glögglega fram á það, að hættan fyrir okkur á okkar innanlandsmarkaði og fyrir þann innlenda iðnað, sem hér er nú þegar, er miklu minni en menn hafa ráðgert. Og það er aðalefnið í hans skýrslu og höfuðþýðing hennar, að svo rækilega hefur verið sýnt fram á það efni. Segja má, að það hefði verið æskilegt að fara ítarlega út í aukningu iðnaðarvöruútflutnings í þessari skýrslu einnig. Hann segir einfaldlega: Ég einn með takmarkaðan tíma hef ekki færi á því, það er ekki á eins manns færi að gera það. En það voru líka þrír sérfræðingar fengnir til að semja slíka skýrslu, þeir Jón Sigurðsson hagfræðingur, Pétur Eiríksson hagfræðingur og dr. Vilhjálmur Lúðvíksson efnaverkfræðingur. Þeir sömdu um þetta allítarlega álitsgerð, en hv. 4. þm. Austf. minntist ekki á þá skýrslu frekar en hún væri ekki til, heldur var að tala um, að sú skýrsla, þar sem berum orðum er tekið fram, að ekki sé fjallað um útflutninginn, - hann var að velta sér upp úr því, að þar væri ekki fjallað um það, sem tekið er fram, að maðurinn leiddi hjá sér að fást við og gerði glögga grein fyrir, af hverju hann fjallaði ekki um það. Hv. þm. lagði á það mikla áherzlu að reyna að sýna fram á, að íslenzkur iðnrekstur væri með öllu ósamkeppnisfær. Hann vék sér þó alveg hjá því að tala um þá möguleika, sem við höfum vegna ódýrrar orku, og annað slíkt, ódýrari en aðrir geta boðið nú á tímum. En hans rökfærsla hné í raun og veru að því, að hér væri allur atvinnurekstur vonlaus. Hann sagði: Hvernig eigum við að geta keppt um skipasmíðar við Breta, sem borga 40% niður í togurum? - Og það var ekki hægt að skilja annað af því, sem hv. þm. sagði, heldur en hann héldi, að það væru skipasmíðastöðvarnar, sem væru styrktar á þennan veg. Það varð að skilja þetta svo eftir samhengi ræðu hans. En það eru einmitt fiskveiðarnar brezku, sem eru styrktar með því, að útgerðármennirnir fá borgað 40% í togurunum. Og það er e.t.v. ein af skýringunum á því, sem hv. þm. hefur oft látið sér verða tíðrætt um, af hverju menn hafi ekki ráðizt í byggingu íslenzkra togara, að togarar eru yfirleitt í öðrum löndum nú á dögum byggðir með samsvarandi styrk til útgerðarmanna og hann upplýsti að Bretar borguðu þarna til nýrra togara. Eru menn hér reiðubúnir, hv. þm. og aðrir, að segja, að við eigum að fara að kaupa slík skip, ef við eigum að snara út 40% af stofnkostnaðinum og láta skipin í té útgerðaraðila með svo mikilli afskrift strax í upphafi? Þetta er atriði, sem þarf að skoða til hlítar til að átta sig á kostnaði skipanna og öllum möguleikum. En þetta sýnir einungis, að það er sjávarútvegurinn, sem þarna á í örðugleikum. Það er ekki iðnaðurinn, það er sjávarútvegurinn, sem verður að stríða við þessa hörðu samkeppni. Hann verður að stríða við niðurborgun á þessum stóru skipum, sem Bretar, Þjóðverjar og Kanadamenn gera á sínum skipum. Það erum við, sem verðum að stríða við Norðmenn. sem vegna síns stórkostlega hagnaðar af fragtflutningi geta borgað stórkostlega niður útflutning á hraðfrystum fiski. Það er þessi óeðlilega samkeppni, sem við eigum við að stríða í sjávarútvegi, ekki síður og í miklu ríkari mæli en í iðnaði. Rökfærslan hjá hv. þm. snerist sem sé svo gersamlega við, að hann sannaði í raun og veru, ef ætti að taka mark á hans rökum, að ólíft væri á Íslandi. Sem betur fer er það ekki svo. Við eigum hér við örðugleika að etja, en við getum að miklu leyti með skynsamlegum ráðstöfunum bætt úr þeim, jafnað okkar sveiflur. Ein leiðin til þess er að ganga í EFTA. Það bjargar ekki öllu, það gerbreytir ekki okkar þjóðfélagi, en það er leiðin inn í framtíðina, sem verður okkur til heilla, eins og ég hygg öllum öðrum, sem EFTA-aðilar hafa gerzt. Þó að það sé alveg rétt, að það er mjög miklum örðugleikum bundið að gera í einstökum atriðum grein fyrir því, hvaða áhrif EFTA-aðild hefur á einstakar atvinnugreinar innan iðnaðarins eða einstök fyrirtæki, þá rennum við ekki algerlega blint í sjóinn með þessi efni. Það er búin að skapast reynsla nú nokkuð á annan áratug af starfsemi EFTA. Við, sem höfum fylgzt með störfum Norðurlandaráðs, vitum, að það var mikill óhugur, ekki sízt í ýmsum Norðmönnum og þá ekki sízt þeim, sem voru þar í erfiðari hlutum landsins, við það að ganga inn í EFTA. Þeir óttuðust, að heil byggðarlög mundu lenda í vandræðum eða atvinnugreinar fengju ekki staðizt. Á seinni árum höfum við hins vegar hlustað á það æ ofan í æ á fundum Norðurlandaráðs, að allir fulltrúar þar undantekningarlaust hafa lagt á það ríka áherzlu, hvílík blessun EFTA hafi orðið fyrir uppbyggingu atvinnuveganna í öllum þessum löndum. Og ég skal játa, að það eru ekki sízt þessar skýrslur, sem gefnar hafa verið af mönnum úr öllum flokkum og ekki sízt af hálfu verkalýðsmannanna, sem hafa sannfært mig um, að við værum að kasta frá okkur gullnu tækifæri með því að vera utan við þessi samtök. Ég fæ aldrei skilið, af hverju sams konar lögmál eiga ekki að gilda um Íslendinga og aðra. Það var að vísu sagt í upphafi, að EFTA mundi fyrst og fremst verða þeim stóru aðilum til hags. En það er alveg rétt, sem prófessor Guðmundur Magnússon segir í sinni ágætu skýrslu á bls. 55 í grg. með þessari till., með leyfi hæstv. forseta: „Gagnstætt því sem var gert ráð fyrir, eru það ekki stóru iðnríkin (Bretland og Svíþjóð), sem mest hafa eflzt vegna fríverzlunar innan EFTA, heldur minni ríkin (Austurríki, Sviss, Noregur og Portúgal). Eins og gera má ráð fyrir, hefur samvinnan byggzt á því, að bæði innflutningur og útflutningur landanna hefur aukizt, enda er það forsenda þess, að gagnkvæmur ávinningur verði af samstarfinu.“ Það eru einmitt þessi minni ríki, og það eru einmitt afskekktari hlutar Noregs, sem hafa haft mestan ávinning af þessu samstarfi, og það eru einmitt þeir verst stæðu innan þessara þjóðfélaga, sem leggja ríkasta áherzlu á það nú að efla samstarfið. Það er ekki stóriðnaðurinn í Noregi eða Danmörku, sem sækir fyrst og fremst á um nánara efnahagssamstarf Norðurlandaríkjanna. Það eru verkamannaflokkarnir, sem þar skera sig úr og eru einhuga um, að NORDEK muni verða þeim til góðs. Þeir segja sem svo: Við sjáum að vísu ekki fyrir allar afleiðingar NORDEKs, en sú nánari samvinna, sem við höfum þegar öðlazt innan EFTA, það er hún, sem hefur orðið okkur til slíks hagræðis, að við teljum, að við eigum að halda áfram á þessari sömu braut. Ég tel sjálfsagt, að við notum okkur af þeirri reynslu, sem þau ríki og þær þjóðir, sem okkur eru nánastar, hafa fengið í þessum efnum, en stingum ekki höfðinu í sandinn eins og strúturinn eða látum hræðsluna taka af okkur ráðin, af því að við treystum Íslendingum ekki til þess að starfa með öðrum þjóðum og standa sig þar jafnvel. Auðvitað lendir íslenzkur íðnaður að nokkru leyti í erfiðleikum við það að gerast aðili að EFTA. Það ber enginn á móti því. Það skapast vissir örðugleikar. Þess vegna er þetta fjögurra ára tímabil fyrst, og síðan á hann að samlaga sig breyttum aðstæðum á sex árum. Slíkt þyrfti ekki að gera, ef menn óttuðust ekki sérstaka erfiðleika. En þegar við lítum á það, hverra annarra kosta er völ, þá er áhættan miklu minni við það að aðhafast eitthvað og reyna að bjarga sér heldur en sitja kyrr og aðhafast ekkert. Í því liggur mesta hættan. Það tjáir ekki að neita því, hvort sem við viljum eða ekki og kysum annað. Síldin er horfin í bili, hún kemur einhvern tíma aftur, en hvenær hún kemur, það veit enginn. Okkur hefur ekki enn tekizt að finna aðrar fisktegundir til að koma í hennar stað. Þorskveiðar eru sveiflum háðar, hafa ætíð verið og verða, bæði veiðar, verð og markaðsmöguleikar. Ekki tjáir fyrir ríki að ætla að byggja eingöngu á svo sveiflukenndum atvinnuvegi. Það er að vísu rétt, sem hv. þm. segir, að það má gera mikið til þess að efla atvinnu innanlands og bæta hag þessara fyrirtækja með því að auka vinnslu afurðanna hér. En þá skulum við líka gá að því, að þá verðum við að hafa tryggingu fyrir, að markaður fáist, og markaðarins verður þeim mun erfiðara að afla sem við fullvinnum meira úr vörunni heima fyrir, af því að þá koma iðnaðartollar á vöruna. Þess vegna er það einnig skilyrði til þess, að úr þessu geti orðið, að við gerumst aðilar að þessum samtökum, til þess að þessir möguleikar verði ekki kæfðir strax í fæðingunni með óhæfilegri tollaálagningu, heldur höfum við samkeppnismöguleika á við aðra. Þó að ég vitnaði í það áðan, að orkusala og ódýr orka skapaði okkur mikla möguleika og það sé víssulega rétt, að íslenzkur iðnaður byggist að verulegu leyti og að öllu leyti getum við sagt á þeim rafmagnsvirkjunum, sem hér hafa orðið á síðustu hálfri öld, þá fer því fjarri, að þegar talað er um iðnuppbyggingu einhvers lands, þá sé eingöngu verið að hugsa um stóriðju og að ekkert annað en stóriðja komi til álita. Mesta stóriðjulandið á Norðurlöndum er Svíþjóð. Samkvæmt tölum, sem ég hef fengið og er sagt að séu þær nýjustu, sem hér eru tiltækar, þá voru í árslok 1966 16618 iðnfyrirtæki í Svíþjóð. Af þeim voru 7000, sem höfðu færri menn en 10 í vinnu. 3800 fyrirtæki höfðu 11–20 manns í vinnu. 3300 fyrirtæki höfðu 20–50 manns í vinnu. Við sjáum, að allur þorrinn af iðnfyrirtækjum í Svíþjóð hefur notið góðs af þessari EFTA-samvinnu, og hann er einmitt smáfyrirtæki af þeirri stærð, sem við getum vel hugsað okkur og auðveldlega náð, og mörg fyrirtæki hér á landi eru nú þegar jafnstór þessum fyrirtækjum. Það er alveg eins fráleitt að hræða menn með stóriðju og segja, að það sé stefnt að því, að allir Íslendingar eigi að vinna að stóriðju, og segja, að öll björgun liggi í stóriðju. Björgunin liggur fyrir okkur í iðnvæðingu, í því að bæta okkar framleiðsluvöru nú þegar, í því að nota okkar orku til þess að vinna ýmislegt annað, stóriðju líka. Það er að vísu rétt, að flutningskostnaður er okkur oft erfiður. En það er athyglisvert, að það báxit, sem álið er hér unnið úr, er flutt alla leið frá Ástralíu. Engu að síður borgar sig að flytja það hingað, og ég heyrði mann starfandi við álverksmiðjuna í sumar segja frá því, að flutningskostnaðurinn á þessu báxíti frá Ástralíu til Íslands væri lægri alla þessa leið en ef ætti að senda sams konar magn af vöru innan endimarka þess litla lands, Sviss, með járnbraut eða þeim farartækjum, sem þar eru notuð. Það sýnir, hvað flutningskostnaður getur stundum haft sáralitla þýðingu miðað við mörg önnur atriði, sem til greina koma. En Svisslendingar, sem nú eru ein mesta iðnaðarþjóð í heimi, byggðu ekki sinn iðnað fyrst og fremst upp á stóriðju, þeir byggðu hann upp á því, að þeir eru dugleg og starfsöm þjóð. Eins og Svisslendingur sagði eitt sinn við mig: Í raun og veru höfum við ekkert í þessu landi annað en fjöll, jökla og eitthvað af ám og örlítið graslendi. Engu að síður er þetta orðin ein allra efnaðasta þjóð í heimi, fyrst og fremst fyrir sinn smáiðnað, alveg eins og Svíar. Þeir hafa að vísu mikinn stóriðnað, en eins og ég vitnaði til, þá eru langflest fyrirtæki þeirra í tiltölulega litlum iðnaði, og fjöldi manna starfar við þau, enda blómgast þau út um allt þeirra mikla land og auka þar hagsæld. Þetta veit ég, að hv. þm. skilur og veit, og þm. almennt, ef þeir láta ekki utanaðkomandi öfl trufla sig. Það gladdi mig mikið, að hv. 4. þm. Austf. sagði á dögunum og reigði sig töluvert: Ég er ekki hræddur við EFTA, ég óttast ekki EFTA. - Ég met það, að hann, svo skynsamur maður og hugumprúður, skuli ekki óttast EFTA. En það hefur alltaf þótt heldur ljótt og grátt gaman af þeim mönnum, sem ekki eru hræddir sjálfir, - því að ef menn eru hræddir sjálfir, gera þeir ósjálfrátt aðra einnig hrædda, - að leika sér að því að gera börn og óvita hrædd og hræða úr þeim allt vit. Sama dag og hv. þm. sagði hér inni bísperrtur: Ég er ekki hræddur við EFTA, - þá stóðu lítil börn hér fyrir utan þinghúsið með spjald, sem stóð á: Við erum hrædd! - Ætli hv. þm. hafi ekki ráðið, hvernig spjaldið var saman sett? Það væri sök sér; ef hann hefði verið dálítið hræddur sjálfur, en að gera sér leik að því að gera blessuð börnin dauðhrædd um miðjan dag og auglýsa hræðsluna á spjaldi, það er grár leikur, alveg eins og það er furðulegur barnaskapur hjá þeim mæta manni, hv. 1. þm. Norðurl. v., að segja: Ræða yðar skal hvorki vera já, já né nei, nei, eins og sagt var, og afneita þar með orðum hinnar helgu bókar. En hann gleymdi þá, hvaðan það kom, sem umfram er. En látum það eiga sig. Hitt er miklu verra fyrir flokk, sem sækir eftir því að verða aðalúrslitaflokkur í málefnum þjóðarinnar, að halda, að æðsta stjórnvizkan felist í því að þora aldrei að taka ákvörðun, þegar mest við liggur. Sá flokkur á áreiðanlega langt eftir, þangað til íslenzkir kjósendur treysta honum.



Herra forseti. Það er kannske rétt að víkja fyrst að síðustu ummælum hæstv. forsrh., þar sem hann gerði hér nokkra tilraun til þess að reyna að snúa út úr orðum mínum, sem féllu um þetta mál fyrr í þessum umr. Hann hefur reynt að halda uppi þessum útúrsnúningi í blaði sínu að undanförnu og reynir að láta líta svo út, að ég hafi sagt, að ég væri ekkert hræddur við EFTA, og því væri í rauninni allt í lagi. Ég hafði lýst því greinilega í ræðu minni, hvað ég teldi, að myndi gerast í íslenzku efnahagslífi í sambandi við aðild okkar að EFTA, en sagði svo í beinu framhaldi, - og það er rétt, að það komi fram, svo menn sjái, hvernig hann slítur úr samhengi það, sem sagt er, - síðan sagði ég orðrétt: „Út af fyrir sig óttast ég ekki aðild að EFTA. Ég held, að það gerist engin ósköp hér. Ég býst þó við, að afleiðingarnar verði þær á næstu árum, að hér verði nokkur samdráttur í innlendum iðnaði, það verði þrengra um það að fá atvinnu. Kjör vinnandi fólks versni á margan hátt. Ég býst við því, að það verði miklu torsóttara fyrir verkalýðshreyfinguna í landinu að sækja fram til hækkaðs kaupgjalds,“ o.s.frv., - ég er ekki að lesa upp alla ræðuna. Það var því alveg ljóst á því, sem ég hafði sagt, bæði á undan og á eftir, að það, sem ég átti við með þessu, var það, að ljóst væri, að með aðild að EFTA umsteyptist þjóðfélagið ekki, það gerðust engin slík ósköp. En aðild að EFTA hefur ákveðnar afleiðingar, og þeim hafði ég lýst. Hæstv. forsrh. væri auðvitað sæmra, bæði hér á Alþingi og eins í blaði sínu, Morgunblaðinu, að segja mönnum hið rétta í þessum efnum, á hvað hefði verið bent. En hann kaus hina leiðina, að reyna að láta liggja að því, að í rauninni væri ég næstum að segja með EFTA, því að ég óttaðist það bara ekki neitt. Svona er nú hægt að halla réttu máli með hreinum útúrsnúningi. Ræða hæstv. forsrh. var á margan hátt sérkennileg. Það fór fyrir honum nokkuð svipað og hæstv. viðskmrh., að heldur varð lítið um upptalningu hjá honum á því, hvað við gætum unnið beinlínis til handa útflutningi okkar við aðild að EFTA. Þar kaus hann að játa, að eins og sakir stæðu, væri ekki um beinan vinning fyrir útflutninginn að ræða svo neinu verulegu næmi. En hann vildi halda því fram, að þessi ávinningur lægi ekki fyrir hjá okkur vegna þess, að markaðirnir í EFTA-löndunum hefðu verið okkur lokaðir. Þetta veit hæstv. forsrh., að er alrangt. Hann veit, að markaðurinn í Bretlandi hefur ekki verið lokaður okkur út af fyrir sig. Við höfum hins vegar ekki viljað nota hann um áraraðir, vegna þess að hann hefur borgað okkur verr fyrir útflutningsvörur en við gátum fengið annars staðar. Málið hefur legið þannig, að þó að innflutningstollurinn hefði verið felldur þar niður, hefðum við ekki notað þennan markað fyrir aðalútflutningsvörur okkar. Hann hefur því aðeins verið lokaður vegna þess, að hann var óhagstæður. Það er rétt, sem ég benti á í ræðu minni, að fyrir nokkrum árum framleiddum við mjög mikið af einni vörutegund, sem hugsanlega gat valdið því, að við hefðum nokkurt óhagræði af innflutningstollinum í Bretlandi. Það var þegar við framleiddum mjög mikið af síldarlýsi. Og ég tilgreindi það í ræðu minni, hvað þetta hefði numið miklu í óhagræði fyrir okkur, einmitt á þessum miklu síldarárum, árin 1965 og 1866, og það kom í ljós, að þetta óhagræði var sáralítið. En þarna var þó um að ræða útflutningsvöru, sem var tiltölulega mikið tolluð miðað við þessa innflutningstolla í Bretlandi, þ.e. 10% tollur á innfluttu síldarlýsi. Engu að síður var þetta tiltölulega lítið í samanburði við allan útflutning okkar. En þá er aftur komið að því, hvaða aðrir möguleikar geta verið fyrir hendi. Sá útflutningur, sem við ráðum yfir, sem við höfum ráðið yfir og sem við ráðum yfir nú í dag, nýtur tiltölulega lítils góðs af aðild okkar að þessu bandalagi. En hvaða aðrir möguleikar koma til greina? Um það atriði ræddi hæstv. forsrh. á heldur kynlegan hátt. Ég hafði tekið þetta atriði alveg sérstaklega fyrir í ræðu minni og fór þá yfir helztu þætti, sem bent hefur verið á með hugsanlega möguleika. Ég studdist við skýrslu dr. Guðmundar Magnússonar, þar sem hann ræðir sérstaklega um áhrif EFTA-aðildar á íslenzkan iðnað. Þar telur hann sérstaklega upp í skýrslu sinni, hvaða iðngreinar kunni að hafa möguleika á útflutningi eftir EFTA-aðild. Þetta kemur alveg skýrt fram í skýrslu prófessorsins á bls. 107. Þar telur hann upp, eins og ég hef skýrt frá, þær iðngreinar, sem helzt gætu komið til greina. Ég vék síðan að hverri þessari grein fyrir sig og studdist þá við þær upplýsingar, sem koma fram hjá prófessornum um það, hvernig ástatt er í viðkomandi greinum. Hæstv. forsrh. kvartaði undan þeim orðum, sem féllu hjá mér varðandi t.d. möguleika þá, sem prófessorinn minntist á fyrir íslenzkar skipasmíðastöðvar til þess að flytja út framleiðslu sína, þ.e.a.s. smíðuð skip. Og forsrh. lagði á það ofurkapp, að þær upplýsingar, sem ég gaf um það, að t.d. í Bretlandi fengju brezkir útgerðarmenn nokkurn styrk frá ríkinu til niðurgreiðslu á nýjum skipum, bentu til þess, að Bretar veittu útgerð sinni styrk. Ég nefndi þetta dæmi eingöngu til þess að benda á þá fjarstæðu, sem í þeirri fullyrðingu felst, að það sé líklegt, að við EFTA aðild muni skipasmíðastöðvar okkar fara að framleiða skip til útflutnings fyrir aðila, þar sem svona stendur á um. Dettur hæstv. forsrh. það virkilega í hug, að íslenzkar skipasmíðastöðvar muni eftir EFTA-aðild fara að framleiða skip til útflutnings til EFTA-landa? Dettur honum það í hug? Nei, ég veit, að honum dettur það ekki í hug. Og svipað er að segja um aðrar þær greinar, sem ég minntist á. Það varð heldur ekki úr því, að forsrh. kæmi með viðbótarrök fyrir því, að það væri líklegt, að þessar innlendu iðngreinar fengju aukna útflutningsmöguleika með aðild að EFTA. Forsrh. var með í ræðu sinni almennar fullyrðingar um, að það hafi komið í ljós í ýmsum löndum, að víða hefði smáiðnaður staðið sig í samkeppni og víða væri svo ástatt, t.d. í Svíþjóð og Sviss, að það hefði verið byggt talsvert mikið á smáiðnaði. En hann mætti kannske hafa það í huga, að iðnaðurinn í Sviss og iðnaðurinn í Svíþjóð og iðnaðurinn í nálega öllum iðnþróuðum ríkjum í heiminum hefur einmitt verið byggður upp á sínum tíma í skjóli hafta og verndar heima fyrir og auðvitað í skjóli þess, að þar var um að ræða heimamarkað, sem var miklu stærri en sá íslenzki. Það var fyrst þegar iðnaðurinn í þessum löndum hafði náð ákveðnu þróunarstigi, þegar hann var búinn að starfa um langan tíma og orðinn þroskaður iðnaður, að forustumenn í þessum löndum fóru að berjast fyrir auknu svigrúmi fyrir framleiðslu sína á öðrum mörkuðum. En við vitum, að engu slíku er til að dreifa hér hjá okkur. Við vitum, að allur heimaiðnaður okkar, sem hefur aðallega byggzt upp á innanlandsmarkaði, er fjárvana framleiðsla, sem stendur ekki að neinu leyti á sambærilegu stigi við það, sem iðnaðurinn er, yfirleitt einnig í tiltölulega litlum fyrirtækjum, í iðnþróuðum löndum. Og það er einmitt vegna þessa, sem við vitum það, að ef við opnum íslenzka markaðinn fyrir innflutningi frá iðnþróuðum löndum, þá eru allar líkur, sem benda til þess, að iðnaður okkar láti í minni pokann í slíkri samkeppni. Þegar rætt er um það, hvort Ísland eigi að ganga í EFTA eða ekki, er það vitanlega skylda þeirra, sem að till.- flutningi um málið standa, að færa fram einhver sennileg rök fyrir því, í hverju vinningurinn á að vera fólginn. Ég verð að segja það, að mér fannst sá málflutningur, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., ekki vera ýkjamikils virði til sannfæringar á því, í hverju vinningurinn væri fólginn. Það eru þessi almennu rök að segja: EFTA hefur orðið til blessunar fyrir aðrar þjóðir; hví skyldi ekki EFTA reynast það líka fyrir okkur? Ef við ættum að setja dæmið upp á þennan einfalda hátt, yrðum við líka að ganga út frá því, að eins væri ástatt hjá okkur og var í þeim löndum, sem gerðust aðilar að EFTA á sínum tíma. En því er bara ekki þannig farið. Okkar aðstaða í þessum efnum er allt önnur, aðstaða iðnaðarins hér er allt önnur en hún var í þessum löndum. Og því er engan veginn við því að búast, að hér verði útkoman hin sama. Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. viðurkenndi í máli sínu, að það væru vissir örðugleikar tengdir við aðildina að EFTA. En hann talaði heldur lítið um það, í hverju þessir örðugleikar væru fólgnir. Hann vildi aðeins játa það, að það væru vissir örðugleikar. En hvers vegna ekki að koma að því, í hverju þessir örðugleikar eru fólgnir og horfast í augu við þann vanda, sem þar er við að glíma? Ég hef gert nokkur af þessum vandamálum að umtalsefni. Ég hef t.d. minnzt á það, að til viðbótar við þá meginhættu, sem er fyrir íslenzkan iðnað í samkeppninni við hinn erlenda, kemur einnig upp sú hætta, að með EFTA aðild séum við að taka upp tollamismunapólitík, sem getur orðið stórhættuleg fyrir útflutning okkar. Hæstv. forsrh. kaus ekki að minnast á þetta einu einasta orði. Og þó er það svo, að ríkisstj. gengur út frá því að haga þessum málum þannig, að hér yrði um miklu meiri tollamismun að ræða hjá okkur en á sér stað hjá nokkurri annarri EFTA-þjóð. Ég tel, að það sé enginn vafi á því, að með því að við búum ýmsum þjóðum miklu lakari viðskiptakjör en þær hafa búið við til þessa í samkeppni við aðra, þá sé hætta á því, að þær láti okkur aftur gjalda þess í sambandi við verð á útflutningi okkar. Ég held, að hæstv. forsrh. geri sér grein fyrir þessari hættu, en hann kýs, þegar hann ræðir þetta mál, að minnast ekki á það. Hæstv. forsrh. minntist heldur ekki á það ýkjamörgum orðum, hvaða vandkvæði mundu fylgja því fyrir okkur að undirskrifa 16. gr. EFTA-sáttmálans alveg óbreytta í sambandi við gagnkvæm atvinnurekstrarréttindi. Hann kaus heldur ekki að ræða neitt um það. Málið er því ranglega sett upp hjá hæstv. forsrh., þegar hann segir, að þó að við vinnum að vísu ekki ýkjamikið við útflutning, þá vinnum við þó nokkuð, og við fáum iðnþróunarsjóðinn. Við getum engu tapað. Að vísu eru á móti, segir hann, talsverðir almennir örðugleikar. En síðan er ekki nánar vikið að þeim. Það er rétt að gera sér grein fyrir því, eins og hann í rauninni játar, að sjáanlegur ávinningur er lítill, en hins vegar eru áhætturnar fyrir hendi og vandkvæði eru fyrir hendi. Við vitum í hverju þessi vandkvæði eru fólgin, og talsmenn EFTA aðildar virðast vilja forðast að ræða um það, hversu hættuleg þessi vandkvæði séu. Þá ræddi hæstv. forsrh. allmikið um það, og í þeim tón, að því er virtist, - að hér væri uppi einhver ágreiningur um það á milli ríkisstj. annars vegar og stjórnarandstöðu hins vegar, að menn vildu gjarnan tryggja markaði í sem flestum löndum eða sem víðast. Og hann talaði allmikið um það, hversu háskalegt það væri og hvað við hefðum mátt þola í ýmsum tilfellum að vera mjög háðir samningum við Sovétríkin, og hvað það væri í rauninni hættulegt, að við værum of háðir markaði fyrir útflutningsvörur okkar í Bandaríkjunum eða í einstökum löndum. Hvernig stendur á því, að hæstv. forsrh. setur málið upp á þessa lund? Eru einhverjir að berjast fyrir því að hnýta viðskipti okkar einvörðungu annaðhvort við Sovétríkin eða Bandaríkin, eða einvörðungu við t.d. þessar tvær meginblokkir? Ef einhverjir eru raunverulega að þrengja möguleika okkar á því, að við getum haft markaði víðar, þá eru það einmitt þeir, sem berjast fyrir EFTA-aðild. Þeir, sem vilja haga viðskiptamálum þjóðarinnar þannig, að ákveðnum löndum sé veitt forgangsréttaraðstaða til viðskipta hér, eru að reyna að tengja alla verzlun þjóðarinnar fyrst og fremst við þessi lönd. Og þeir eru beinlínis að setja í ákveðna hættu viðskiptalega aðstöðu landsins við þau lönd, sem ekki njóta þessa forgangsréttar. Við vitum t.d. það, að þegar unnið var að því í samningum við Sovétmenn að fá þar nokkurn markað fyrir fullunnar vörur, sjávarafurðir og ullarvörur, þá var það ein aðalkrafa af hálfu Sovétmanna; að Íslendingar keyptu af þeim ýmsar unnar vörur, fullunnar vörur. Þeir töldu ekki jafnræði í því, að þeir seldu hingað einvörðungu olíuvörur, en keyptu hins vegar af okkur fullunnar vörur, eins og ullarvörur og niðursoðið fiskmeti. Á sama tíma, sem við ætlum okkur að reyna að halda þeim mörkuðum, t.d. í Sovétríkjunum fyrir ullarvörurnar og fyrir niðursoðnar sjávarafurðir, á að byggja upp það kerfi, að Sovétríkin eiga að njóta hér miklu lakari aðstöðu til þess að selja sínar iðnaðarvörur á íslenzkum markaði heldur en t.d. EFTA-þjóðirnar eiga að hafa. Ég efast ekkert um það, að í þessu er fólgin veruleg hætta einmitt í sambandi við útflutningsmöguleika okkar til þessa lands, og sama er að segja í mörgum öðrum tilvikum. Málin snúa því þannig við frá mínu sjónarmiði, að þeir, sem berjast fyrir aðild Íslands að EFTA, eru beinlínis að vinna að því að þrengja möguleika okkar á mörkuðunum. Ég álít hins vegar, að við eigum að standa þannig að útflutningsmálum okkar og innflutningsmálum, að við reynum að tryggja okkur markaði sem víðast og jafnan þar, sem við fáum hæst verð fyrir afurðir okkar. En það er enginn vafi á því, að ef það á að takast, verða menn líka að gera ráð fyrir því, að þeir, sem af okkur kaupa, eigi jafnan rétt og aðrir til þess að geta selt okkur. Eitt atriði enn, sem ég vildi víkja að í ræðu hæstv. forsrh., var sá samanburður, sem hann gerði hér á útflutningi sjávarafurða á árunum 1958 og 1959 og svo aftur nú. Hann vildi halda því fram, að mikil framleiðsla á árunum 1958 og 1959 af frystum fiskflökum, miklu meiri en v erið hefur nú um langan tíma, hefði byggzt á því, að þá var fryst mikil síld og mikið af karfa. Jú, það er rétt, að á þessum árum var fryst allmikið af karfa. En það var auðvitað vegna þess, að þá áttum við mikinn togaraflota, sem stundaði veiðar fyrir innanlandsmarkað, og við mundum hafa fryst bæði karfa og annan fisk einnig núna þessi ár, ef við hefðum átt einhvern togaraflota til þess að sinna slíkum verkefnum. - En tölur hans um síldarfrystingu á þessum árum eru í rauninni alveg út í hött, vegna þess að sá samanburður, sem gerður hefur verið, var eingöngu um frosin fiskflök. Á árunum 1958 og 1959 nam frysting á fiskflökum 75 þús. tonnum. Það var fyrir utan alla síldarfrystingu, en hefur hins vegar hrapað nú um nokkurt skeið niður í um 50 þús. tonn, og ástæðan til þessa hraps er alveg óumdeilanlega sú, að togaraflotinn hefur dregizt saman og ekki getað skilað sams konar afla og hann skilaði. Og minni fiskibátarnir hafa einnig dregizt saman, sá floti er orðinn minni og hefur heldur ekki getað skilað jafnmiklum afla og hann gerði þá. Skýringarnar á þessu liggja einmitt í þeirri stefnu, sem ríkisstj. hefur haft í sjávarútvegsmálum. Hæstv. forsrh. sagði, að þróunin hefði orðið sú, að viðskipti okkar við Efnahagsbandalagið hefðu farið minnkandi hin síðari ár, vegna þess að við hefðum einangrazt frá því viðskiptasvæði. En þetta er ekki rétt. Reynslan hefur sýnt, að við höfum átt mikil viðskipti og hlutfallslega alveg jafnmikil nú og síðustu árin við Efnahagsbandalagið eins og EFTA löndin. Það hefur ekki orðið nein sérstök breyting þar á milli, þó að við höfum staðið fyrir utan Efnahagsbandalagið, því að í mjög mörgum tilfellum hafa markaðirnir þar reynzt það góðir, að viðskiptin hafa haldizt uppi þrátt fyrir háa tolla, sem við höfum þurft að fara yfir í þeim löndum. Á þessu ári er útkoman sú, að mesta viðskiptaland okkar, það, sem er langhæst í innflutningi til Íslands, er einmitt Vestur-Þýzkaland. Það hefur hreinlega sótt á. Það er því algerlega rangt, þegar reynt er að láta að því liggja, að við höfum á undanförnum árum verið að einangrast í viðskiptum. Það höfum við ekki gert. Við höfum haldið uppi mjög miklum viðskiptum áfram t.d. við Norðurlönd, við Bretland, sem hefur jafnan verið eitt af mestu viðskiptalöndum okkar, þannig, að þeir hafa selt hingað vörur. Við höfum ekki einangrazt frá þessum löndum. Spurningin er auðvitað um það, hvort við með því að standa utan EFTA höfum orðið fyrir verulegu óhagræði í sambandi við útflutning okkar. En eins og ég hef sýnt fram á áður, hefur því ekki verið til að dreifa. En ég tel mjög hættulegt að skapa hinum svonefndu EFTA-löndum sérstöðu hér á innflutningsmarkaði okkar. Það var annars býsna athyglisvert, hvernig hæstv. forsrh. setti málið upp. Hann taldi ekki beint ólíklegt, að EFTA yrði úr sögunni eftir 3–4 ár. Samt sem áður taldi hann, að um nokkurn ávinning fyrir okkur gæti verið að ræða af aðild. Útflutningi okkar væri að vísu þannig háttað, að ekki gæti orðið um mikinn hag að ræða, en á borðinu lægi, að við fengjum iðnþróunarsjóðinn á þessu tímabili. Jú, satt er það. Það er auðvitað hugsanlegt, að við getum fengið þennan iðnþróunarsjóð. En það er auðvitað mjög fávíslegt að telja það eitt til gildis að fá þennan iðnþróunarsjóð, því að við eigum að skila því andvirði aftur, sem við fáum þar, að vísu án vaxta. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, hvort sú lántaka, sem þar er raunverulega um að ræða, kemur hér að einhverju verulegu gagni eða ekki. Og til þess þurfum við að hafa einhverjar verulegar líkur fyrir því; að með ráðstöfun þess fjár takist okkur að byggja hér upp útflutningsiðnað, sem eitthvað telur. Nú er mér sagt það, að einasta ákvörðunin, sem í rauninni mun hafa verið tekin í sambandi við þennan iðnþróunarsjóð, sé sú, að hann megi ekki renna til sjávarútvegsiðnaðar. Það eigi að nota þessa upphæð eingöngu fyrir hinn almenna vöruframleiðsluiðnað hér innanlands og iðnrekendum hafi verið lofað þessu. Það er sem sagt þannig, að að því leyti, sem aukið fjármagn hefði virkilega getað skilað sér í auknum útflutningi, þar sem líkurnar voru eitthvað verulegar, - það virðist eiga að koma í veg fyrir, að þessir fjármunir verði notaðir til þess. Ég verð því að segja eftir þessa ræðu forsrh., að mér sýnist, að það standi jafnskýrt og áður, að ríkisstj. hefur ekki fram að færa rök fyrir því, í hverju ávinningurinn á að vera fólginn, svo neinu nemi. Hitt þykir mér líka jafn augljóst, að vandkvæðin við þátttökuna séu margvísleg og mikil, og við tökum á okkur talsvert verulega áhættu í mörgum greinum. En hæstv. forsrh. hefur nú ekki verið eini talsmaður EFTA hér á þessum fundi. Hér hefur fulltrúi frá nýjum stjórnmálaflokki einnig talað, og það leyndi sér ekki, að hann var enn þá sannfærðari EFTA-maður en nokkurn tíma hæstv. forsrh. Þessi fulltrúi hins nýja flokks hóf mál sitt með því að segja, að hann væri nú ekki eins og hinir óhreinu, þessir gömlu flokkar, sem ekki vildu ræða um vandamálin efnislega eða taka rökum. Hann kæmi hér inn með nýja siði og hann vildi ræða um málið með rökum. Og það var ekkert annað en þetta, sem við áttum að öðlast við EFTA-aðild að hans dómi, að við mættum búast við því, að nú yrði lokið kollsteypum í efnahagsmálum okkar. Það ætti ekki að vera hætta á gengislækkunum, sem rifu kaupið til baka aftur af vinnandi fólki. Þetta boðaði hækkandi kaupgjald til samræmis við það, sem væri annars staðar í löndum í kringum okkur, samvinnu atvinnurekenda og verkafólks á vinnumarkaði, og þetta forðaði okkur bæði frá pólitískri og menningarlegri einangrun. Og svo forðaði þetta okkur Íslendingum algerlega frá þeirri hættu, sem í því lægi, að við værum teygðir og togaðir á milli austurs og vesturs. Einnig var talað um, að hér væri um að ræða algera forsendu fyrir iðnþróun í landinu, og fríverzlun lækkaði vöruverð. Það var sem sagt engin smáræðis lofgerðarrolla, sem hér var flutt. Og eins og ég segi, það fór auðvitað ekki framhjá neinum manni, að hér var á ferðinni alveg nýfrelsaður maður. Hér var á ferðinni maður, sem var miklu trúaðri á aðild að EFTA en hæstv. viðskmrh., og að ég tali nú ekki um hæstv. forsrh., sem sá þó margs konar örðugleika, hugsaði sér aðeins að plata menn í 3–4 ár í sambandi við þessa þátttöku. Nei, um það var auðvitað að ræða hjá fulltrúa hins nýja flokks, hv. 4. þm. Norðurl. e., Birni Jónssyni, alger sköp í íslenzkum stjórnmálum. Úr þessu færi vandinn yfirleitt að verða leystur, ef við kæmumst inn í alla þessa dýrð. Að vísu var því svona bætt aftan í, að það þyrfti auðvitað að breyta um stefnu í yfirleitt öllum málum, ef nokkuð ætti upp úr þessu að hafast. Það er svo málefni út af fyrir sig hvernig þessi hv. þm., fulltrúi hins nýja flokks, rökstuddi þessar fullyrðingar sínar. Hvernig hefur einangrun Íslands verið á undanförnum árum, þau 10 ár, sem við höfum staðið fyrir utan EFTA? Í hverju hefur einangrunin verið fólgin? Höfum við átt minni viðskipti á þessum árum t.d. við Norðurlandaþjóðir en áður? Höfum við átt minni viðskipti t.d. við Bretland en áður? Höfum við haft minni samskipti við þessar þjóðir, t.d. Norðurlandaþjóðirnar í menningarmálum, já og á pólitísku sviði, en áður? Eða ber að skilja þetta þannig, að við eigum frekar að flytja út framleiðsluvörur okkar til þessara landa og selja þær þangað á lægra verði en við getum fengið annars staðar í heiminum til þess að rétt menningarleg tengsl séu í lagi? Ég neita því algerlega, að á síðustu 10 árum hafi hér verið um að ræða, hvort heldur sem er í viðskiptum eða menningarmálum, einhverja einangrun í sambandi við afstöðu Íslands. Þessi röksemd er því ákaflega léttvæg. Ég skal víkja að nokkrum fleiri atriðum, sem fram komu í þessari rökfærsluræðu. Er það líklegt, að við losnum við gengislækkanir eða allar kollsteypur í efnahagsmálum, þó að við gerumst aðilar að EFTA? Er það líklegt? Það hefur nú borið við, að gengið væri lækkað í EFTA-löndum á undanförnum árum. Og fram kemur í skýrslu prófessorsins, sem hér hefur verið minnzt á, að hann telur einmitt, að með þátttöku í EFTA muni reyna enn meira á það hagstjórnartæki, sem felst í gengislækkun, en áður, af því að við séum búnir að afsala okkur ýmsum öðrum ráðum, sem við höfum haft. Hann álítur, að það muni reyna miklu meira á þetta hagstjórnartæki. En nýi flokkurinn virðist hafa fundið upp eitthvert alveg nýtt ráð. Já, og hvaða líkur eru til þess, að kaupgjaldsbaráttan breytist í jafna kauphækkun svona nokkurn veginn af sjálfu sér, þó að menn séu komnir í EFTA? Ætli það hafi gerzt t.d. í Portúgal? Ekki aldeilis! Og því ætti nýi flokkurinn að geta gert sér grein fyrir, ef hann les m.a. skýrslu prófessors Guðmundar Magnússonar, að hann byggir beinlínis möguleika hjá íslenzkum iðnaði á því, hvað kaupgjaldið á Íslandi sé lágt. Þess vegna muni erlendir aðilar helzt fást til þess að taka hér þátt í uppbyggingu iðnaðar, og þannig muni íslenzkur iðnaður hafa hér upp á nokkuð að hlaupa í samkeppni við hina erlendu, þar sem kaupið sé mun lægra hér. Er það því ekki alveg augljóst mál, að atvinnurekendur, t.d. í iðnaði, munu beinlínis halda því fram, þegar farið verður fram á kauphækkun, að það sé erfiðara að gera það nú að mæta kauphækkun en nokkru sinni fyrr, þegar iðnaðurinn þarf að keppa á jafnréttisgrundvelli við erlendan iðnað. Ég held, að það geti ekki leikið nokkur vafi á því, að það muni verða miklu erfiðara eftir EFTA-aðild en það hefur verið til þessa. Þá var nú ekki síður sterk röksemdin, sem kom fram í ræðu þessa hv. þm., þegar hann fór að ræða um þann ávinning, sem sjávarútvegurinn hefði af EFTA-aðild. Þar var því slegið fram, að bæði sjávarútvegur og landbúnaður mundu hafa hag af EFTA-aðild. Og svo nefndi hann það t.d., að það verð, sem við fengjum fyrir þorsk á Rússlandsmarkaði, mundi verða um 8% lægra en lágmarksverðið, sem ráðgert væri í Bretlandi. Þessar fullyrðingar þm. sýna það auðvitað, að hann veit sáralítið, um hvað hann er að tala í þessum efnum. Ég efast ekki um, að þessi hv. þm. hefði auðvitað ekki hagað orðum sínum á þessa lund, hefði hann eitthvað vitað um það, hvernig þessi mál eru í raun og veru, en þar skortir mikið á. Í fyrsta lagi er það svo, að það verð, sem hann er hér að bera saman á Sovétmarkaði, er verð, sem samið var um fyrir meira en ári, verð, sem við höfum ekki viljað selja nema sem allra minnst af framleiðslu okkar á. En sá samningur, sem þá var gerður við Sovétríkin, var fyrst og fremst til þess að tryggja okkur mikla sölu þangað á ýmsum fiskafurðum, þar sem við fengum miklu hærra verð þar fyrir þær tegundir en við fengum nokkurs staðar annars staðar og fáum enn í dag nokkurs staðar annars staðar. Þetta var aðallega karfi, ufsi, langa og keila. En við höfum reynt að komast hjá því að selja þorsk samkv. þessu verði, af því að það var langt undir því verði, sem við fengum annars staðar. Við höfum aðallega notað það verð auðvitað, sem hæst var fyrir þorskafurðir okkar. En brezka verðið, sem hér er verið að gera samanburð á, var ekki heldur svona fyrir einu ári. Þá var það 10% undir rússneska verðinu. En það lágmarksverð, sem hér er verið að tala um í Bretlandi, er alls ekki komið til sögunnar enn. Það er gert ráð fyrir þessu lágmarksverði á næstu tveimur árum. Auðvitað fer það ekki á milli mála, að Rússlandsverðið fyrir þorsk a.m.k. mun verða hækkað í næstu samningum. Að öðrum kosti fer eins og áður, að við seljum engan þorsk þangað, ef þeir vilja ekki hækka verðið til samræmis við það, sem við fáum annars staðar. Það, sem skiptir hér vitanlega öllu máli, er, að bera þetta lágmarksverð, sem við eigum nú ekki víst á neinn hátt á brezkum markaði, saman við það verð, sem við fáum fyrir þorsk, þangað sem við seljum hann. En þá kemur líka í ljós, að þetta hugsaða lágmarksverð er 8% lægra en það verð, sem við fáum fyrir þorskinn á Bandaríkjamarkaði, þar sem við seljum hann aðallega, - og erum þó að hækka verðið þangað, vegna þess að markaðurinn er opinn fyrir hærra verði. Hér er því hv. þm, að bera saman alveg óskylda hluti, annars vegar verð, sem gert er ráð fyrir, að geti orðið á tilteknum markaði eftir 1–2 ár, og hins vegar verð, sem samið var um undir allt öðrum kringumstæðum, meðan fiskverðið var miklu lægra alls staðar í heiminum. Nei, við höfum haldið þannig á þeim málum, þeir aðilar, sem eitthvað hafa haft með sölu á íslenzkum sjávarafurðum að gera í langan tíma, að jafnan hefur verið reynt að ná í hæsta verð, sem hægt hefur verið að fá, og þannig hefur farið t.d. sum árin með markaðinn í Sovétríkjunum, að við höfum ekki selt þangað neitt af þorski. Önnur ár hefur það orðið tiltölulega lítið, sem hefur verið selt í fylgd með öðrum tegundum, sem við höfum fengið miklu hærra verð fyrir á þeim markaði. Og svo koma þessar merkilegu yfirlýsingar frá nýja flokknum, að brezka ríkisstj. hafi fullan hug á því að hækka fiskverð í Bretlandi. Það er alveg merkilegt, að hún skuli ekki hafa haft hug á þessu áður. Það er alveg undarlegt, að hún skuli ekki hafa haft hug á þessu áður. Nei, málin liggja ekki þannig. Þó að brezka stjórnin gæti e.t.v. losnað við að greiða einhvern styrk til útgerðarinnar, veit hún, að hærra verð á fiski í Bretlandi hefur líka sínar dökku hliðar fyrir brezku ríkisstj., og því hefur hún staðið með þeim, sem reyna að halda verðinu niðri. Hið rétta í sambandi við þetta lágmarksverð er það; sem ég hef bent á. Lágmarksverðið, sem hér er verið að gera ráð fyrir, er meira að segja þannig, að við hefðum ekki áhuga á því, miðað við þær aðstæður, sem við búum við í dag. Hitt er svo allt annað mál, sem hæstv. forsrh. sagði og ég var búinn að segja hér áður í fyrri ræðu minni, að auðvitað má alltaf segja, að það sé nokkur hagur í því að eiga möguleika á að selja inn á tiltekinn markað, ef að því kemur, að sá markaður verður samkeppnisfær við aðra markaði. Það er vitanlega ómögulegt um það að segja, hvort Bandaríkjamarkaður og markaðir í Rússlandi verða alltaf miklu betri en brezki markaðurinn, eins og þeir hafa verið á undanförnum árum. Það er ekkert um það hægt að segja. En ég segi: við þurfum ekki að ganga í EFTA nú á þessu ári vegna aðstöðu útflutnings okkar á frosnum fiski. Við mundum ekki nýta brezka markaðinn, af því að hann er lakari en aðrir, sem við eigum kost á. Þá sagði hv. 4. þm. Norðurl. e., Björn Jónsson, að það hefði komið fram í ræðu minni, að ég hefði tapað allri trú á sjávarútveginum. Það þarf nú anzi gott eyra til þess að hafa fengið þetta út úr því máli, sem ég flutti hér, því að ég talaði einmitt mjög um alla þá möguleika, sem væru tengdir eflingu á íslenzkum sjávarútvegi, og alveg sérstaklega í sambandi við eflingu á fiskvinnslu. En hitt er annað mál, að ég geri mér alveg grein fyrir því, hvernig þessum málum er háttað, og sé ég ekki, að við þurfum að ganga í EFTA til þess að tryggja hagsmuni útflutnings okkar. Það, sem hér skiptir vitanlega miklu meira máli, er, að við snúum okkur að því verkefni, sem ég lagði áherzlu á í fyrri ræðu minni, - snúum okkur að því stóra verkefni að byggja upp fullvinnslu á sjávarafla okkar. Að byggja upp þennan iðnað er mikið verk, og það verk hefur ekki verið unnið enn. Enginn vafi er á því, að þar eigum við markaðsmöguleika mjög víða. Hefur ekki einmitt verið skýrt frá því núna síðustu daga, að erlend firmu hafi tekið að sér það verkefni að kanna nokkuð möguleika á því í nokkrum löndum að selja fullunnar sjávarafurðir? Og hefur það ekki komið í ljós við þessa fyrstu athugun, að á þessu sviði eigum við gífurlega mikla möguleika? Það merkilega er, að aðalmöguleikarnir í þessum efnum eru fyrir utan EFTA. Það kemur auðvitað í ljós, sem við þekkjum, sem nærri þessum málum höfum komið, að brezki markaðurinn er tiltölulega mjög lágt stilltur í þessum efnum. Það er aðeins í einstaka tilfellum, sem hann býður sæmileg kjör, og við höfum þá notað þau, en yfirleitt er hann miklu óhagstæðari en flestir aðrir markaðir. Og auðvitað datt þessum sérfræðingum ekki í hug að athuga um möguleika fyrir fullunnar sjávarafurðir t.d. í Noregi eða Danmörku. Þeim kom það ekki til hugar. En það væri svo hins vegar mál út af fyrir sig að taka til athugunar einmitt í sambandi við ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e., Björns Jónssonar, hvernig aðstaðan muni verða m.a. fyrir iðnaðinn í heimabæ hans, á Akureyri, við EFTA-aðild. Það væri málefni út af fyrir sig. Er það virkilega svo, að hann telji, að það sé líklegt, að staðan batni fyrir ullariðnaðinn á Akureyri, sem búið hefur að tiltölulega góðum markaði í Sovétríkjunum, sem hefur staðið undir gífurlega mikilli atvinnu þar um slóðir, - að staða þessa iðnaðar muni batna, vegna þess að við förum að mismuna Sovétríkjunum í viðskiptum hér á landi? Heldur hann, að það sé eitthvert tryggingarmál fyrir útflutning á niðurlögðum og niðursoðnum sjávarafurðum, sem nú eru framleiddar á Akureyri, - að það sé til þess að tryggja þennan markað í Sovétríkjunum að búa þeim hér miklu verri verzlunarkjör en öðrum? Auðvitað er enginn vafi á því, að þessi ráðstöfun þýðir, að það er verið að stefna þessum ávinningi, sem þegar hefur fengizt í þessum efnum, í hættu. Hann getur svo kannske líka talað um það í þeim tón, að það miði að einangrun fyrir Íslendinga, að eitt stærsta iðnaðarfyrirtækið á Akureyri, frystihúsið þar og öll sú vinna, sem er tengd því, skuli hafa tekið þátt í því að selja meginhlutann af framleiðslu sinni til Bandaríkjanna og Sovétríkjanna í krafti þess, að á þessum stöðum fékk það hæst verð fyrir framleiðslu sína. Svo kemur aftur upp hin spurningin, hvort menn geta trúað því, að t.d. húsgagnaiðnaðurinn á Akureyri, sá, sem hefur verið að senda út tilkynningar nú síðustu daga, að hann þyrfti að dragast saman, - hvort líklegt sé, að honum muni ganga betur, eftir að hann hefur fengið harðari samkeppni en hann hefur þó búið við til þessa; hvort það sé líklegt, að skipasmíðastöðinni þar fyrir norðan muni ganga betur, eftir að það er raunverulega orðið óheimilt, ef um eðlilegt útboð er að ræða í sambandi við skipasmíðar, að taka því tilboðinu, sem er hærra, eins og gert var í sambandi við þær smíðar, sem farið hafa þar fram nú að undanförnu. Og hvað ætli yrði t.d. um þá vinnu á Akureyri, sem tengd er tunnuverksmiðju og hv. þm. þekkir nokkuð vel, ef þær reglur ættu að gilda, sem gengið er inn á í sambandi við EFTA? Ætli yrði ýkjamikið um þá vinnu í því byggðarlagi og fleirum á eftir? Nei, það er auðvitað enginn vafi á því, að samkeppnisaðstaða þessara fyrirtækja hefur ekki verið svo góð, að þau þoli frekari samkeppni, enda hefur Iðjufólkið á Akureyri og annars staðar kunnað að meta þessi mál á þann hátt, að það hefur eindregið mælt gegn aðild að EFTA, af því að vitanlega óttast það afleiðingarnar í þessum efnum. Það eru svo mál út af fyrir sig í sambandi við boðskap þessa nýja flokks varðandi þetta mál, sem hér er til umr., að koma fram og segja, að flokkurinn sé eindregið fylgjandi aðild að EFTA, en segja svo um leið, að hann vilji neita öllum afleiðingum af því. Hæstv. forsrh. sagði þó sem rétt var í sínu máli, að öll þessi frv., tollalækkunarfrv., söluskatturinn og frv. um iðju og iðnað og verzlun, væru hluti af sama máli. Þannig orðaði hæstv. forsrh. það, enda fer það auðvitað ekkert á milli mála. Öll þessi frv. hanga saman. Það er í rauninni ekki nokkur leið að vera með EFTA- aðild án þess að taka afleiðingunum af slíkri samþykkt. EFTA- aðild miðar að því að lækka í þessu tilfelli tiltekna tolla. Um það er samningurinn. Og það fór ekkert á milli mála, að þeir, sem voru að samþykkja þetta, samþykktu um leið hækkun á söluskatti. Það hefði þótt málefnaleg óheilindi að halda svona á málum, hefði það komið frá gömlu flokkunum. Þeir nýju og hreinu ætla sér að halda á málunum á þennan hátt. En það skulu þessir hv. þm. skilja, sem hafa þessa afstöðu, að þeim verður nú ekki kápan úr því klæðinu, að þeir komist upp með, að þeir hafi bara verið með EFTA, en svo hafi þeir verið á móti hinu. Allir skilja þetta samhengi, og það skiptir ekki ýkjamiklu máli, hvernig þeir sverja þetta af sér. Auðvitað fylgja samþykktinni um aðild að EFTA ákveðnar aðrar skuldbindingar. 16. gr. EFTA-samkomulagsins segir ákveðna hluti. Það er rétt hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., Birni Jónssyni, að það eru auðvitað ákvæðin í 16. gr. EFTA-samkomulagsins, sem segja í rauninni til um það, hvernig fer með atvinnurekstrarréttindi útlendinga hér, eftir að við erum orðnir aðilar að EFTA. Hv. þm. vildi hins vegar hafa þann hátt á, að eftir sem áður ætti það að vera á valdi Alþ. að ákveða, hvaða útlendingar kynnu að fá hér atvinnurekstrarréttindi. Slíkt fær vitanlega ekki staðizt. Það er rétt, sem hann sagði í fyrra fallinu. 16. gr. EFTA- samningsins segir það, sem ræður hér raunverulega úrslitum, og samkv. henni fá útlendingarnir ákveðin réttindi til atvinnurekstrar hér á landi til samræmis við það, sem landsmenn hafa sjálfir. Ríkisstj. viðurkennir þetta, en segist þó ætla að hafa það öryggisákvæði, að hún geti með stoð í íslenzkum lögum bannað jöfnum höndum útlendingum og innlendum aðilum að reisa fyrirtæki. Ríkisstj. viðurkennir það, að samkv. 16. gr. EFTA-samningsins eiga útlendingar sama rétt og landsmenn sjálfir í vissum tilvikum. Þetta ætlar hv. 4. þm. Norðurl. e. að samþykkja með glöðu geði, að veita útlendingunum þessa aðstöðu. Hann er ánægður með samningana, telur, að vel hafi verið á öllu haldið og þeir séu góðir. Það þýðir því vitanlega ekkert fyrir hann og hans flokk að koma svo á eftir og segja: Ja, við vildum ekki gefa útlendingunum kost á jafnrétti við landsmenn sjálfa til atvinnurekstrar. Við vildum, að það væri í höndum Alþ. að taka ákvarðanir í hverju einstöku tilfelli. EFTA-gr. skuldbindur okkur í þessum efnum, og þeir, sem samþykkja samkomulagið, eru búnir að tjá sig í þeim efnum. Merkilegast var þó kannske niðurlagið á ræðu hv. þm., þegar hann sagði, að flokkur hans fylgdi EFTA-aðild heill og óskiptur, en bætti þó við, að hann vissi ekki annað betur en hann væri heill og óskiptur. Fyrir nokkru sá ég það í blaði þessa nýja flokks, að það voru tilnefndir ekki færri en þrír menn á Austurlandi, sem væru trúnaðarmenn flokksins og umboðsmenn þar um slóðir, - og svo auðvitað sagt á eftir, að flokkurinn mundi hafa mikið fylgi á Austurlandi. Þetta voru þrír mætir menn, Sveinn bóndi á Egilsstöðum, mjög þekktur maður, og kennari uppi á Jökuldal, Skjöldur Eiríksson, og bústjóri uppi á Skriðuklaustri, Matthías að nafni. Nú hefur það gerzt; að allir þessir þrír menn hafa opinberlega lýst því yfir, að þeir séu á móti EFTA-aðild. Tveir þeirra hafa haldið hörkuræður á móti EFTA og lýst því yfir, að þetta sé mesta óráð að ganga í EFTA, og greitt atkv. á fundi þar á móti. Sá þriðji hefur gefið út sérstakt blað og skrifað í það stóra grein, þar sem hann lýsti yfir fullri andstöðu við málið. Það var því ofur eðlilegt, að hv. 4. þm. Norðurl. e., Björn Jónsson, segði hér, að flokkurinn væri heill og óskiptur að því er hann bezt vissi. Það var vissara að hafa þennan fyrirvara á. Ég er anzi hræddur um, að þegar þeir fara að telja saman, sem sennilega er nú ekki ýkjamikið saman að telja, þá verði þeir varir við það, að flokkurinn er ekki heill og óskiptur með þessum tveimur þm., sem skipa flokkinn hér á Alþ., í þessu máli.



Herra forseti. Með þáltill. þeirri, sem hér er til umr. um heimild til inngöngu í Fríverzlunarbandalag Evrópu, stíga Íslendingar eitt stærsta spor fram á veg, ef samþykkt verður. Eins og fram hefur komið, nær EFTA-aðild að langmestu leyti til iðnaðar og iðnaðarvöru. Ég tel mig geta talað af nokkurri reynslu í þeim efnum, hvað íslenzkan iðnað snertir. Eitt af stærstu vandamálum íslenzks iðnaðar hefur alltaf verið smæð hins íslenzka markaðar, og svo mun verða að óbreyttu enn um langa framtíð. Smíði einstakra hluta á í flestum tilvikum lítið skylt við vel skipulagða verksmiðjuframleiðslu. Verðlag hverrar framleiðslueiningar verður brot kostnaðar. Það er því fyrst og fremst íslenzki neytandinn, sem hér á hagsmuna að gæta, en það er að sjálfsögðu þjóðin öll, og verður að sæta hærra verðlagi meðan svo er, að Íslendingar geta ekki framleitt á hagkvæmastan máta, eins og nú er í mörgum tilvikum. Fríverzlunarbandalag Evrópu hefur nú starfað um áratug. Allvel tel ég, að hafi verið fylgzt með þeim málum af Íslands hálfu þennan tíma. Segja má, að hækkandi verðlag sjávarafurða, hagstæður útflutningur áranna fram til 1966 og miklir atvinnumöguleikar hafi ekki knúið okkur svo mjög til þess að takast á við þetta stóra vandamál af fullri alvöru á fyrstu árum bandalagsins. Reyndar hefur komið fram, að slíkt hefði ekki borið árangur þá, því að við áttum í erjum við Breta, stærstu þjóð EFTA. Eftir að skriður komst svo á málið og til EFTA-þmn. stofnað í árslok 1967, komst málið einnig í brennipunkt hjá samtökum iðnaðarins, sérstaklega þó hjá Félagi ísl. iðnrekenda, sem málið varðar hvað mest. Á þessu tímabili, og reyndar öll árin, sem EFTA hefur starfað, hafa verið náin tengsl milli norrænna iðnrekendasambanda, en þar eru íslenzkir iðnrekendur aðilar að. Ég vil því fullyrða vegna eigin reynslu, að með hverju fótmáli, sem Norðurlönd hafa stigið í þessu máli frá byrjun, hefur verið fylgzt af samtökum iðnaðarins hér. M.a. fékk Félag ísl. iðnrekenda hingað til lands á s.l. ári einn af framkvæmdastjórum norska iðnrekendasambandsins, sem mest hefur fylgzt með EFTA-málum Noregs. Var hann hér í nokkra daga, átti viðræður við frammámenn í iðnaði og kynnti sér íslenzkar aðstæður, en gaf svo stjórn Félags ísl. iðnrekenda umsögn um reynslu sína, heima og hér. Á s.l. vori stofnaði svo Félag ísl. iðnrekenda til 18 samstarfsnefnda, en í þeim n. hafa setið 65 forustumenn íslenzks iðnaðar í flestum starfsgreinum. Fulltrúi iðnmrn., Guðmundur Magnússon prófessor, hefur einnig átt fundi með þessum starfsnefndum til þess að kynna sér viðhorf iðnaðarins. Einnig hafa farið fram umr. milli stjórnar iðnrekenda og hæstv. ríkisstj. um einstök mál, sem iðnrekendur telja mikilsverð, ef af EFTA- aðild verður. Sum þeirra mála, sem iðnrekendur hafa lagt kapp á, hafa þegar séð dagsins ljós. Annað mun þróast á lengri tíma. Ég nefni hér nokkur mál, sem mér er kunnugt um, að samtök iðnaðarins hafa lagt mikla áherzlu á, ef af EFTA- aðild yrði. Það er þá að sjálfsögðu, að tollskráin verði endurskoðuð, en hún hefur verið lögð fram með nokkrum breytingum. M.a. er vélatollur þar færður niður úr 25%, hinn almenni vélatollur, niður í 7%. Hráefnatollur er færður niður um 50% í mörgum tilvikum. Ýmsar fleiri breytingar þarf þó að gera á tollskránni eða í sambandi við hana, en það verður þó ekki rætt hér að þessu sinni. Þá koma breytingar á skattamálum, afskriftir, skattar og arðgreiðsla af hlutafé, sameining félaga eða samruni, aukin rannsóknarstarfsemi, samræming skatta við EFTA- lönd, endurgreiðsla á tollum, vélum og efni, sem flutt hefur verið inn með hærri tolli en undanfarna mánuði. Að sjálfsögðu ber einnig að nefna lánamál iðnaðarins í mörgum málaflokkum og útflutningsábyrgðir, ef iðnaðurinn á að standa sig á hinum erlenda markaði, og Iðnlánasjóð og Iðnþróunarsjóðinn nýja og stjórn hans. Þá má nefna framlag ríkissjóðs til tækninýjunga, sem verður þýðingarmikið, rekstrarleiðbeiningar fyrir iðnfyrirtæki og aukna þjálfun starfsfólks í iðnaði. Einnig þarf að samræma rekstraraðstöðu íslenzkra fyrirtækja öðrum EFTA- löndum, og má m.a. í því sambandi nefna orku til iðnrekstrar. Þá hefur verið rætt um innlend hráefni, að verðlag á innlendri framleiðslu verði það sama til iðnaðar hér á landi. Það á aðallega við um landbúnaðarvörurnar, verðlagið á þeim verði það sama til iðnrekstrar og aðrir EFTA-framleiðendur sitja það. Þá hefur verið rætt um að koma á hönnunarmiðstöð og markaðsleit á erlendum mörkuðum. Sjónvarpsauglýsingar verði takmarkaðar eða þau mál gagngert endurskoðuð; og allt eftirlit með íslenzkri iðnþróun verði hert og opinber aðstoð við undirmálsiðngreinar, sem ekki standast aukna samkeppni í byrjun. Eins og ég sagði áðan, hefur sumt af þessum málum þegar séð dagsins ljós. Annað er væntanlega í farvatninu. Eitt af vandamálum við inngöngu í EFTA er að sjálfsögðu fjármagnsskortur iðnfyrirtækja hér á landi. Með verðlagsþróun þeirri, sem verið hefur, og ströngum verðlagsákvæðum um áratugi má segja, að atvinnurekstur allur og ekki sízt iðnaðurinn hafi verið fjárvana og ekki haft undan í kapphlaupi við dýrtíðina. Undanfarið hefur nokkuð verið bætt úr þessum fjármagnsskorti. Ég minni á aukningu Iðnlánasjóðs, lausaskuldir iðnaðarins, sem hefur verið breytt í föst lán, iðnlán Seðlabankans og samkeppnislán vegna iðnaðarframleiðslu. Útlán viðskiptabankanna til iðnaðar hafa og verið aukin nokkuð að undanförnu. Það, sem gert hefur verið, er þó hvergi nægilegt, og þá fyrst og fremst vegna gengisfellinganna, er rýrt hafa íslenzka gjaldmiðilinn aftur og aftur. Með inngöngu í EFTA reynir fyrst á með fjármagn. Norðurlönd, sem eru áreiðanlega vinveitt okkur, hafa því fallizt á að stofna til svokallaðs Iðnþróunarsjóðs, ef til aðildar Íslands að Fríverzlunarbandalaginu kemur. Iðnþróunarsjóður fær lánsfé mest allt frá hinum Norðurlöndunum, rúmar 1200 millj. kr. vaxtalaust til 25 ára, og afborgunarlaust fyrstu 10 árin. Þetta er mikill vinsemdarvottur, en hefur að sjálfsögðu engin áhrif á afstöðu iðnrekenda í þessu máli, eins og þó hefur verið haldið fram. Að fjármagninu slepptu er annað vandamál alls atvinnurekstrar, hversu verðlag allt hefur verið óstöðugt í landinu. Verðlag innanlands verður að haldast stöðugt og án óeðlilegra hækkana, a.m.k. hækka ekki meira en í öðrum EFTA-ríkjum eftir inngöngu í Fríverzlunarbandalagið. Ef við ætlum okkur að ganga í markaðsbandalag, þar sem búa hundrað millj. manna, getum við ekki ráðið þar ferðinni, og því síður hagað okkur eins og að undanförnu í dýrtíðarkapphlaupinu. Þetta fannst hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni, afleitt. Þetta finnst mér afbragðs gott. Eðlilegt er, að spurt sé: geta íslenzk fyrirtæki, svo smá sem þau eru, komizt inn á EFTA-markaðinn? Hér ræðum við aðallega ýmiss konar iðnaðarvöru og þá vöruflokka, sem falla undir EFTA. Ef dæmi er tekið frá Noregi, ætti að vera óhætt að svara þessari spurningu játandi. En þó verður að hafa þar ýmsa fyrirvara. Eftir síðustu heimsstyrjöld var iðnaðarframleiðsla Norðmanna í molum. Með þátttöku í stærra markaði og með því að leggja jafnframt rækt við heimamarkaðinn hefur Norðmönnum nú tekizt á mörgum sviðum að ná undraverðum árangri í útflutningi iðnaðarvarnings. Heimamarkaðurinn hefur reynzt þeim bezta stökkbrettið, og svo hversu þeim hefur tekizt að halda kaupgjaldi í skefjum. Nefna má eitt atriði til viðbótar, sem er ekki þýðingarminnst, en það er hversu þjóðin hugsar norskt. Okkur Íslendingum aftur á móti virðist ætla að lærast seint að hætta að ganga á dönskum skóm, ef svo mætti segja. Ein forsendan fyrir því, að þátttaka okkar í EFTA geti heppnazt og lífskjör okkar haldið áfram að batna, er sú, að við Íslendingar getum laðað að okkur erlent fjármagn, t.d. frá hinum EFTA- löndunum. Íslendingar eru í dag fátæk þjóð að fjármagni. Við eigum síldarbáta og síldarverksmiðjur og mikið af nýjum og góðum byggingum, mörg góð iðjuver og mikið af vélum er til í landinu. Við höfum yfirbyggt okkur á mörgum sviðum miðað við innanlandsþarfirnar. Síldin hefur brugðizt og við sitjum eftir með síldarbátana, verksmiðjurnar og of mikla yfirbyggingu, en of litla framleiðslu. Fyrir liggur yfirlýsing frá fjársterkustu löndum innan EFTA, a.m.k. Svíþjóð og Sviss, um, að ríkisstj. þessara landa vilji stuðla að útflutningi fjármagns til hinna EFTA- landanna. Yrði slíkt fjármagn flutt til Íslands, t.d. sem lánsfé eða hlutdeild í íslenzkum útflutningsfyrirtækjum, mundi það hafa í för með sér aukna atvinnu og bætt lífskjör. Einnig mundi erlend fjármögnun geta haft í för með sér frekari uppbyggingu stóriðnaðar á vissum sviðum. Reynslan af áliðjuverinu í Straumsvík er slík, að á þeirri braut geta Íslendingar óhikað haldið áfram - að sjálfsögðu með allri varfærni og forsjá okkar beztu manna. Það mundi að sjálfsögðu ekki vera hægt að hugsa sér annað, eftir að við erum orðnir aðilar að EFTA, en að öll fyrirtæki hér á landi lytu sömu lögum og reglum og gerist í hinum EFTA-löndunum, - skattar og skyldur þær sömu. Í dag getum við bent á ríkisfyrirtæki, bæjar- og borgarfyrirtæki, sement, áburð, Landssmiðju og að sjálfsögðu álbræðsluna í Straumsvík. Öll þessi fyrirtæki hafa aðra starfsaðstöðu en gerist hjá íslenzkum fyrirtækjum yfirleitt. Ég skal ekki öfundast yfir þessari aðstöðu, sem þessum fyrirtækjum hefur verið sköpuð, en allir þurfa að sitja við sama borð og njóta beztu kjarasamninga frá hendi íslenzkra stjórnvalda. í skýrslu Guðmundar Magnússonar prófessors er bent á það, hversu íslenzkum fyrirtækjum hefur verið mismunað átakanlega með fjármagn frá lánastofnunum hér á landi. Í skýrslunni, þar sem fjallað er um löng lán, segir svo með leyfi hæstv. forseta: „Verndaðar iðngreinar eru að 28.9% fjármagnaðar með löngum lánum, en óverndaður eða lítt verndaður iðnaður að 22.3%, og sé sleppt samvinnu- og ríkisrekstri, er talan 17.8%.“ - Hér kemur afdráttarlaust fram hjá prófessornum það, sem reyndar eru mér ekki ný sannindi, að samvinnurekstri og ríkisrekstri hefur verið stórlega ívilnað með löngum lánum, og annað, sem mér var ekki jafn vel ljóst fyrr en nú, að verndaður iðnaður hefur verið betur meðhöndlaður af lánastofnunum en óverndaður. Ég lýsi ánægju minni yfir því að fá þetta svo berlega fram, og má segja, að það skýri margt af því, sem ég hef áður haft hugmynd um og hef áður látið uppi hér á hæstv. Alþ. Mörg önnur sannindi koma fram í þessari merkilegu skýrslu. Ég met mikils, hversu hreinskilnislega er tekið þar á vandamálum, og það er ekkert undan dregið, sem hlýtur þó að hafa verið freistandi. Það má fullyrða, að sú atvinnustétt, sem innganga í EFTA hefur hvað róttækust áhrif á, sé íslenzkir iðnrekendur og fólk, sem starfar og kemur til með að starfa að iðnaðarstörfum. Ég hef nokkuð lýst, hversu forusta iðnrekenda hefur haft vakandi auga á þessu vandamáli og raunverulega ekki tekið afstöðu fyrr en nú, þar sem 3/4 hlutar þess atkvæðamagns, sem létu sig málið skipta, voru meðmæltir því, að Ísland gengi í EFTA. Hv. 6. þm. Reykv. hefur gert þessa atkvgr. að umræðuefni yfir þvera síðu í blaði sínu, Þjóðviljanum. Fullyrti hann, að 18 fyrirtæki gætu ráðið þar meiri hl. Sannleikurinn er sá, að það hefði þurft 36 félög, eins og ég þekki bezt til til að ráða þessu með naumum meiri hl. þó. Ég kann ekki þann Finnagaldur, sem hv. 6. þm. Reykv. hefur æfingu í, en það má þó benda honum á þetta og líka það, að í stærstu alþýðusamtökum hér á landi, Alþýðusambandi Íslands, er vitað, að tvö stærstu verkalýðsfélögin hér í Reykjavík hafa fjórða hluta fulltrúa á Alþýðusambandsþingum, og líklegt að innan við 10 af þeim stærstu, sem eru innan sambandsins, hafi hreinan meiri hl. Með þetta í huga tel ég ekki réttmætt hjá hv. 6. þm. Reykv. að bendla Félag ísl. iðnrekenda við ólýðræði. Það er fullkomlega eðlilegt, að nokkurs kvíða hafi gætt hjá sumum iðnrekendum vegna inngöngu í EFTA, en allir vita, að með inngöngu í EFTA erum við Íslendingar ekki að bindast þeim samtökum okkur vísvitandi í óhag. Ef það sýndi sig, að slíkt hefði meiri ókosti en kosti, get ég ekki séð annað en 12 mánaða uppsagnartími sé aðgengilegur fyrir Íslendinga, auk þess sem við eigum að hafa fjögurra ára aðlögunartíma með raunverulega óbreyttri tollvernd fyrir íslenzkan iðnað, eins og marglýst hefur verið yfir af hæstv. ríkisstj., og svo þar á eftir 6 ára tímabil, þar sem tollverndin minnkar hlutfallslega á hverju ári. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég víkja nokkrum orðum að ummælum forustumanna tveggja stjórnarandstöðuflokkanna, sem hér hafa talað í þessum umr., fyrri dag umr. Hv. 1. þm. Norðurl. v, hefur lýst sig andsnúinn aðild að Fríverzlunarbandalaginu. Afstaða þessa talsmanns Framsfl. er mér undraverð eftir að hafa hlustað á ritara flokksins, Helga Bergs, á almennum fundi hjá Framsfl., sem haldinn var hér í borg fyrir skömmu. Þangað var boðið mörgum frammámönnum íslenzks iðnaðar til þess að sitja fyrir svörum um EFTA. Á þeim fundi lýsti ritari Framsóknar eindregnum stuðningi við málið, tók jafnvel dýpra í árinni en sumir iðnrekendur, sem annars voru meðmæltir aðild. Í sama streng tók einnig framkvæmdastjóri iðnaðardeildar SÍS, Harry Frederiksen. Sýnilegt er, að ábyrgir menn innan Sambands ísl. samvinnufélaga, sem Framsfl. hefur alltaf verið tengdur við, menn, sem hugsa um velferð fyrirtækja þeirra, sem þeim hefur verið trúað fyrir, hafa tekið eindregna afstöðu með EFTA aðild. Afstaða hv. 1. þm. Norðurl. v. er því algerlega óábyrg. Eflaust tekst honum að kúga flokksbræður sína til fylgis við sig, þegar lokaafgreiðsla málsins fer fram hér á hæstv. Alþ. Varðandi afstöðu hv. 4. þm. Austf. til EFTA aðildar er að sjálfsögðu ekki að vænta neinnar hálfvelgju. Hann kom fram hér fullkomlega í gervi úrtölumannsins og stóð þar í báða fætur, að svo miklu leyti sem hann kom inn á iðnaðinn í fyrri ræðu sinni, sem hann tileinkaði að sjálfsögðu mest íslenzkum sjávarútvegi nú eins og endranær. Þessi hv. alþm., formaður þingflokks Alþh., sem fram að þessu telur eflaust innan sinna vébanda álitlegan hóp þeirra, er að iðju og iðnaði starfa, og annað vinnandi fólk, hefur ekki enn skilið þörf fyrir aukinn iðnað í landinu. Þetta er hörmuleg staðreynd. Mér fannst afstaða þessa hv. þm. sorglegt dæmi um einstrengingshátt og skilningsleysi, - en þó meiri leikaraskap að yfirlögðu ráði heldur en þetta væri sannfæring hv. þm. Ég er þó innilega sammála þessum hv. þm. um það, að íslenzkan sjávarútveg þarf að efla. Við þurfum nýja togara, þótt hann hafi hins vegar staðið að því á sínum tíma að selja nýja togara frá Norðfirði, sínum heimabæ - en nú væri þó mikil atvinnubót að slíkum atvinnutækjum á Norðfirði. Við megum vera minnug þess, hversu valt er að treysta sjónum. Þessi gullkista okkar hefur lokazt að nokkru, og við vitum ekki, hvenær henni verður lokið upp á ný. Á sama tíma fjölgar fólkinu í landinu, starfsglöðu, vinnandi fólki, sem verður að sjá fyrir atvinnu. Hv. 4. þm. Austf, fór mörgum orðum um það, að við ættum að fullvinna sjávaraflann í landinu sjálfir. Ég er honum sammála, en við verðum líka að láta reynsluna tala, og hv. þm. veit betur en hann vill vera láta, hvernig þessum málum er fyrir komið. Eða veit hann ekki, að Íslendingar flytja hraðfrysta fiskinn til Ameriku og fullvinna hann þar? Veit hann ekki, að ný síld hefur verið flutt úr landi til Þýzkalands, skipsfarmur eftir skipsfarm, og fullunnin þar? Sannleikurinn er sá, að hv. þm. veit þetta mætavel. Hann veit, að fullvinnsla sjávarafurða verður í mörgum tilvikum að fara fram, þar sem markaðurinn er. Þetta veróur þannig að vera, þangað til hægt er að flytja afurðirnar flugleiðis eða á annan hátt á neytendamarkaðinn samdægurs. Að mínum dómi er það algerlega út í hött hjá þessum hv. þm. að beina allri orku sinni nú í þessu máli að íslenzkum sjávarútvegi, eins og hann gerði í fyrri ræðu sinni, einmitt þegar gera á stórhuga tilraun til þess að koma upp útflutningsiðnaði hér á landi, sem verða mætti til þess að tryggja betri lífskjör og forða frá atvinnuleysi, sem allir hræðast vegna sívaxandi fólksfjölda á vinnumarkaðinum. Mér finnst þessi hv. þm. vera allt of vel inni í atvinnumálum þjóðarinnar til þess að tala eins og hann gerði hér fyrr í þessum umr. Hv. þm. talaði einnig hér fyrr í dag og endurtók nokkuð af sínum fyrri bölsýnisspádómum um íslenzka iðnaðinn. Hann taldi, að smáiðnaður í iðnaðarlöndunum, t.d. Sviss, hefði byggzt upp með höftum og aðstöðu á heimamarkaði. Hann lýsti því, hversu þessi lönd hefðu síðar farið að berjast á stærri mörkuðum. Ég kann ekki þessa sögu svo langt til baka, en er ekki augljóst, að við stöndum í dag einmitt á þessum þröskuldi, sem hv. þm. lýsti? Við höfum haft heimamarkaðinn, og nú er um að gera að reyna að fara að berjast á stærri markaði okkur öllum til hagsbóta. Sami ræðumaður talaði enn um 16. gr. EFTA samningsins, en hann gleymdi örugglega, óviljaverk hans náttúrlega, - að minnast á tvö þau frv., sem fyrir hv. Alþ. liggja, frv. um iðju og iðnað og frv. um verzlunaratvinnu: Þessi tvö frv. eiga einmitt að koma í veg fyrir, að 16. gr. EFTA-samningsins hafi óheppileg áhrif hér á íslenzkan atvinnurekstur. Þá minntist ræðumaður á Iðnþróunarsjóðinn: Það væri svo sem einskis virði að fá þennan sjóð. Hann yrði að borga til baka. En hann minntist ekki á, að sjóðurinn er afborgunarlaus fyrstu 10 árin og greiðist svo niður á 15 árum, en er vaxtalaus allan tímann. Íslendingar borga aldrei vexti af þessu fé. En svo minntist hann einnig á, og kvartaði yfir, að sjávarútvegsiðnaður ætti ekki að komast að í þessum bölvaldi, sem hann minntist á, í Iðnþróunarsjóðnum. En sannleikurinn er sá, að allur iðnaður, sem hefur viljað teljast til íslenzks iðnaðar, fær fullan og jafnan aðgang að Iðnþróunarsjóðnum og annar ísl. iðnaður. Allir, sem greiða til Iðnlánasjóðs, fá aðgang að sjóðnum, m.a. allur íslenzkur niðursuðuiðnaður og margs konar annar iðnaður, sem vinnur úr sjávarútvegi, þó ekki frystiiðnaður, sem að eigin ósk er ekki talinn til íslenzks iðnaðar og greiðir ekki iðnlánasjóðsgjald. Atvinnuástand síðasta vetrar og vaxandi atvinnuleysi er mörgum áhyggjuefni. Allir verða þó að viðurkenna, að Búrfellsvirkjun og mikil atvinna við álbræðsluna í Straumsvík hefur verið bjargvættur. Álbræðslan hefur nú hafið starfsemi sína og á eftir að mala gull úr íslensku fallvatni um ókomin ár, væntanlegum eigendum, þeim sem að fyrirtækjunum starfa, og íslenzka ríkinu til hagsbóta. Ég hef oft rennt huganum til frænda okkar Norðmanna og hvern veg þeir rifu sig upp úr þeirri eymd, sem síðasta heimsstyrjöld skapaði þar í landi. Einn af þeirra beztu sonum var gerður að „farandsendiherra“ til þess að vekja athygli heimsins á þeirri miklu auðlegð, sem norsk fallvötn byðu upp á. Á örskömmum tíma byggðu Norðmenn, með aðstoð erlends fjármagns, upp slíkan stóriðnað í landi sínu, að slíkt er einsdæmi. Væri ekki réttara fyrir okkur Íslendinga að fara sömu leið, þótt seint sé, sameinast allir um það, að hefja stórvirkjanir og uppbyggingu orkufreks iðnaðar, vekja áhuga erlendis á hinum góðu kostum, sem landið er búið og enn eru tæpast úreltir, þannig að við getum einnig á þennan hátt skapað fulla atvinnu? Ég held, að við eigum nú loks að sjá að okkur, hleypa heimdraganum, ekki aðeins með inngöngu í EFTA, heldur einnig með því að stuðla að gífurlegri uppbyggingu hér á sviði stóriðju og virkjana með það að markmiði, að hér skapist velferðarríki til handa öllum landsins börnum. Trú mín er sú, að íslenzkur iðnaður eigi bjarta framtíð fyrir höndum með samstilltu átaki allra og geti lyft grettistökum. Með því að tengjast EFTA erum við raunverulega að nálgast enn meir þau lönd, sem við höfum haft nánustu menningartengsl við og okkur standa næst. Þar á ég að sjálfsögðu við Norðurlöndin, sem öll eru innan Fríverzlunarbandalagsins. En eftirtektarvert er, að innan EFTA teljast aðeins 3% af fólksfjölda heimsins, eða 100 millj. manna. En þessi 3% hafa innan sinna vébanda 15% af öllum heimsviðskiptum. Verzlun og viðskipti eru nú einu sinni sá þáttur atvinnulífsins, sem ekki verður umflúinn, þótt fáir vilji viðurkenna hann sem sérstakan atvinnuveg. Reynslan er þó sú, að sala er oft meira atriði heldur en sjálf framleiðslan. Og af því að ég tók dæmi af Norðmönnum, má minnast á það, að þeir gera nú ótrúlegustu hluti til þess að eignast sérmenntaða menn einmitt á verzlunarsviðinu og þá, sem taka að sér könnun á markaðsmálum. Það er augljóst mál, eins og nú er komið, þar sem tveggja klst. ferð er með flugi yfir til nágranna okkar, að það gengur ekki til lengdar, að við einangrum okkur frá þessum nágrönnum með óheilbrigðum tollmúrum. Ég tel, að Íslendingum sé það til góðs að stíga nú þetta spor, að ganga í EFTA, og auk þess hefja stórkostlega uppbyggingu iðnaðar á Íslandi.