Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það liggja fyrir brtt. á tveimur þskj., sem voru ræddar við fyrri hluta umr. Ég vil fyrst taka það fram, að landbn. hefur ekki komið saman til að ræða till. En út af brtt. 637 frá hv. þm. Ísaf. vil ég segja það, að þær brtt. eru í fullu samræmi við þann skilning, sem landbn. vildi leggja í 13. gr. frv., og hæstv. landbrh. staðfesti það einnig með því, sem hann sagði við fyrri hl. umr., að vakað hefði fyrir Ed., þegar gr. var sett inn í frv. þar. Hins vegar verð ég að segja það, að úr því að þessi brtt. er komin fram, þá þykir mér nokkuð óviðfelldið að þurfa að fella hana; af því að því er ekki að leyna, eins og kom fram í umr. seinast, að þessi ákvæði gr., sem hér um ræðir, eru ekki að öllu leyti eins ljóst orðuð og æskilegt hefði verið og það orðalag, sem er hjá hv. þm. Ísaf., er öllu greinilegra, þó að ég líti svo á, að það mætti taka af allan vafa með reglugerðarákvæði. Vil ég því ekki mæla gegn þessari brtt., sérstaklega af því að ég hef mjög mikla ástæðu til að ætla, að það muni ekki á neinn hátt tefja fyrir málinu eða stofna því í hættu, þannig að Ed. muni samþ. málið eins og það liggur fyrir, þó að þessi brtt. verði samþ. Virðist mér því eftir atvikum, þar sem till. er fram komin, að eðlilegast væri, að hv. d. samþ. hana. En út af brtt. 639 frá hv. 2. þm. Reykv. vil ég taka það fram, að þó að ég hafi ekki rætt sérstaklega við landbn.-menn, þá mæli ég gegn því, að þær brtt. verði samþ. Í fyrsta lagi er það að segja um fyrri brtt., að það var hliðstæð brtt. felld í Ed., og liggur því í hlutarins eðli, að ef ætti að fara að setja inn slík ákvæði hér eins og þar voru felld, þá mundi það aðeins verða til þess, að málið yrði ekki afgr. á þeim fáu dögum, sem nú eru eftir af þingtímanum, svo að það eitt út af fyrir sig er nægileg ástæða til þess, og ég hygg, að ég mæli þar fyrir hönd meiri hl. landbn., er ég mæli á móti því, að brtt. 639 verði samþ.



Herra forseti. Það er viðvíkjandi því, sem fram kom hjá hv. frsm. landbn., 1. þm. Skagf. Það er rétt hjá honum, hvað snertir fyrri till., að samsvarandi till. hefur verið felld í Ed., en hins vegar gildir það ekki um síðari brtt. mína. Síðari brtt. mín fer fram á það, að meðan ríkið stendur í ábyrgð fyrir áburðarverksmiðjuna fram yfir aðra hluthafa, ef áburðarverksmiðjan er rekin sem hlutafélag, þá skuli stjórnarfyrirkomulag haft eins og segir í 4. gr. M.ö.o. svo framarlega sem þessi brtt. mín er samþ., þá mundi það þýða, að þeir hluthafar, sem legðu fram 4 millj. af 10 millj. kr. hlutafé, yrðu skyldir til þess að taka á síg ábyrgð að sama skapi og ríkissjóður, svo framarlega sem þeir ætluðu að fá þennan rétt, að skipa 2 af 5 í verksmiðjustjórnina. Þetta mundi sem sé þýða, að tryggja virkilega samvinnu og að meira eða minna leyti sameiginlega ábyrgð ríkissjóðs og einkaframtaksins, að þessu leyti. Ég álít þess vegna, að þó að það væri ef til vill skiljanlegt, að meiri hl. þessarar d. tæki það tillit til afstöðunnar, sem kom fram í Ed. um þá fyrri brtt., sem ég ber fram, að hún vildi ekki aðhyllast hana, þá ætti hún alvarlega að athuga afstöðuna til síðari hlutans. - Nú er hv. 1. þm. Skagf. búinn að lýsa yfir, að hann sé sammála því, að till. hv. þm. Ísaf. sé samþ., þannig að málið fer hvort sem er til Ed., og ef síðari till. mín er samþ., þá gerir það engan mun hvað það snertir, að málið fer hvort sem er til Ed. En ég vil vekja athygli hv. þm. á því, hver eðlismunur yrði á þeirri tvenns konar afgreiðslu, hvort mín brtt. á þskj. 639 er samþ. eða felld. Ef hún er ekki samþ. þá þýðir það, að þeir einkahluthafar, sem leggja fram 4 millj., fá ef til vill nokkurn veginn meirihlutavald í fyrirtæki, sem ríkið auk hlutafjárins verður að skaffa a.m.k. 36 millj. kr. í ábyrgðum. Það mundi þýða að hluthafar, sem leggja fram 4 millj. kr., fá a.m.k. jafnmikinn rétt og ríkið til þess að ráðstafa ábyrgðum ríkisins upp á 30–40 millj. kr. Þeir hafa vald á fyrirtækinu, ef þannig vill til, að tengsl eru á milli þeirra, sem þeir kjósa, og þeirra, sem Alþ. kýs. Og ef fyrirtækið stækkar upp í það að vera 20–30 þús. tonn, þá mundi þessu fyrirkomulagi verða haldið áfram, og það yrði erfiðara að breyta þessu eftir á. Ef við göngum inn á þetta sem reglu, að leyfa svona afstöðu, þá verður erfiðara að breyta þessu eftir á, þó að fyrirtækið stækkaði í stóra áburðarverksmiðju, sem ætti að framleiða 30 þús. tonn. Ef mín brtt. er felld, þá þýðir það, að það er verið að gefa þessum einkahluthöfum mjög mikið vald yfir þessu fyrirtæki til þess að hagnýta ábyrgðir ríkissjóðs fyrir sig. En hins vegar, svo framarlega sem mín till. er samþ., þá þýðir það ekki það að bægja einkaframtakinu frá, - það þýðir ekki það, að það sé verið að neita um samvinnu ríkisvaldsins og einkaframtaksins, heldur þýðir það aðeins, að skylda einkaframtakið til að taka á sig jafnmiklar ábyrgðir og ríkissjóður, þannig að ef þeir aðilar leggja fram 4 millj. kr. á móti því, að ríkissjóður leggi fram 6 millj., þá taka þeir á sig ábyrgðir í sömu hlutföllum, þegar verður að fá að láni 30–40 millj. kr. Völdin í félaginu og ábyrgðin skiptist jafnt, og er þetta fyrirkomulag haft, þegar samvinna er á milli hins opinbera og einstaklinga. Ríkið er því að fara inn á nýjar brautir, sem gefa einstökum aðilum meiri hlunnindi, en nokkrum manni hefur dottið í hug að gefa þeim. Þetta er miklu praktískara fyrir þá, sem hafa viljað láta ríkið selja einstaklingum ýmis fyrirtæki sín, og hefur þá ríkið völdin og ábyrgðina, en þeir hagnaðinn og stundum einnig völdin. Nú er það ekki svo, að þeir menn, sem Sþ. kýs, séu skuldbundnir til að standa saman. Þeir eru kosnir sem einstaklingar, og ef þeir ganga til samvinnu við einstaklinga þá, sem eru í stjórninni, þá geta þeir myndað meiri hluta. Þegar um samvinnu er að ræða, þá skyldar ríkið sína fulltrúa til að standa saman. Því sagði ég það, að betra væri, að atvmrh. skipaði fulltrúa ríkisins, og með því móti er ríkisstj. tryggður hreinn meiri hl. og allir þessir 3 fulltrúar tækju tillit til hagsmuna ríkisins, en einn færi ekki að fylgja hinum. En ef þetta bráðabirgðaákvæði verður samþ., þá er girt fyrir þetta og samt héldist þetta fyrirkomulag, þar sem ég er ekki í principinu á móti þessu. En ég vildi að ábyrgð og vald héldust í hendur. Því vildi ég óska, að hv. deild samþ. síðari brtt. Ég vona, að þetta verði samþ., þar sem málið þarf hvort sem er að fara til Ed.



Herra forseti. Mér hefur verið bent á misprentun á þskj. 637, c-lið. Hann á eingöngu við síðari lið 4. málsgr., en kemur ekki við fyrri lið, sem er um endurskoðun, og vil ég mælast til, að hæstv. forseti athugi þetta.



Herra forseti. N. hefur athugað þetta mál, sem er komið hingað frá hv. Ed. N. klofnaði að vísu ekki um málið, en einn nefndarmanna tók ekki þátt í afgreiðslu þess, taldi, að núgildandi löggjöf um þetta efni ætti að gilda áfram og væri óþarft að gera breyt. á henni. Í þessu frv. eru færð saman þau ákvæði, sem gilt hafa um erfðir hér á landi, en auk þess eru gerðar á núgildandi löggjöf nokkrar breyt., en þær eru einkum þær, að erfðarétturinn er takmarkaður nokkuð við það, sem áður var, þannig að felldur er burtu möguleikinn á erfðum langafa og langalangaafa, sem áður gilti. Þá er í þessu frv. gert ráð fyrir því, að erfðaréttur kjörbarna öðlist lögfestingu, en það var áður ákveðið með konungsúrskurði. Enn fremur eru sett í frv. ákvæði um, að foreldrar geti sett takmörk fyrir útborgun á arfi til barna sinna, ef þeir telja ástæðu til. Þá er enn fremur gefið leyfi til munnlegrar arfleiðslu undir sérstökum kringumstæðum. Ég tel ekki, að þetta frv. feli í sér neinar stórar breyt. á núgildandi erfðalöggjöf, en hins vegar eru í því ýmis nýmæli og lagfæringar, sem geta átt betur við það ástand, sem nú ríkir hjá okkur, heldur en þau fyrirmæli, sem um þetta efni eru gefin í eldri löggjöf.



Ég hef fátt um þetta mál að segja. N. mælir með þessu frv., enda hefur orðið samkomulag milli ríkisstj. og stjórnar Akureyrarkaupstaðar um málið.



Herra forseti. Þetta mál, sem hefur fengið afgreiðslu í Ed., er flutt fyrir hönd fjmrh. af fjhn. þeirrar d. Efni frv., sem er breyt. frá l., er um hækkun á benzínskatti í 31 eyri hvern lítra, eins og segir í 1. gr. - 4. gr. ákveður, hvernig verja skuli þeim tekjum, sem með þessu er aflað, þannig að viss hluti rennur í brúasjóð og hitt í viðgerðir og umbætur á akvegum. - 1. og 2. gr. eru samhljóða og í l. nr. 27 frá 1947. 3. gr. fjallar um innheimtu á bifreiðaskatti, eins og segir í aths. með frv. eins og það var upphaflega lagt fyrir Alþ. - 4. gr. frv. er samhljóða 8. gr. í l. nr. 84 frá 1932, en hún var felld niður með lagabreyt. 1947. - Þá er ákvæði til bráðabirgða, sem kveður svo á, að næsta bifreiðaskattsár sé frá 1. apríl 1949 til 31. des. 1949, að báðum dögum meðtöldum. Fyrir því verður skatturinn á þessu skattári aðeins þrír fjórðu af því, sem það er venjulega. Eins og kunnugt er, greiðist bifreiðaskatturinn eftir á og er því innheimtur 1. apríl frá næsta 1. apríl á undan. Ástæðan fyrir þessari hækkun er fyrst og fremst þörf ríkissjóðs fyrir fjármagni og ekki hvað sízt hin vaxandi þörf fyrir fjármagn til viðhalds á vegum, sem hefur vaxið mjög við aukinn fjölda ökutækja. Skatturinn 4–5 aurar nam á s.l. ári krónum 3.596.336,71 og mun benzínnotkun þá hafa verið um 40 milljón lítrar. Þar sem innflutningur benzíns fer nú vaxandi, má gera ráð fyrir, að benzínskatturinn nemi um 12,4 millj. árlega, þegar búið er að hækka hann. Þá er gert ráð fyrir í fjárlfrv., að bifreiðaskattur, þar með talið gúmmígjald, nemi 3,5 millj., eða samtals 15,9 millj. Þar frá dragast 2 millj. í brúasjóð og 2 millj., sem enn er óráðstafað. Þá verða eftir 11,9 millj., sem samsvarar nokkuð viðhaldskostnaðinum, en hann fer nú vaxandi, eins og segir í grg., og var mestur 1947, 13.9 millj., en 11,7 millj. 1948. Nú var gert ráð fyrir 9 millj. þegar fjárlfrv. var lagt fyrir, en vegna þeirrar reynslu, sem fengizt hefur, liggur fyrir brtt. um að hækka það framlag um 2 millj., svo að það verður alls 11 millj. og er það ekki of mikið í snjóavetrum, en þá vex viðhaldið mikið. Þegar svo horfir, að vegaviðhald vex svo og framlag til nýbyggingar vega, þá eru engin undur, þó að hækkað sé verð á benzíni, þar sem benzíneyðsla stendur í beinu sambandi við slit á vegum. Og ef nú þessar 11 millj. kr. bætast við fé það, sem ætlað er til lagningar nýrra þjóðvega, þá er þar um 18 millj. kr. að ræða í vegaviðhald og vegalagningar. til slíkra framkvæmda sem hér um ræðir þarf mikið fé, og eru þó brúargerðir ekki taldar hér með. Á það hefur verið bent, að benzínverð er lægra hér, en í nálægum löndum, sem hafa þó járnbrautirnar sem samgöngutæki auk bílanna. Þeir hafa nokkuð til síns máls, sem segja, að skatturinn ætti að standa undir viðhaldi veganna og að einhverju leyti undir lagningu nýrra vega. Brúarsjóður var numinn úr gildi árið 1947, en nú er aftur ætlazt til, að nokkur hluti af benzínskattinum renni til brúasjóðs. Skal ég svo ekki fjölyrða meira um þetta, en vænti þess, að þdm. skilji, hvílík nauðsyn ríkissjóði er á fé til slíkra framkvæmda og leyfi því, að málið nái fram að ganga. Sú aths. var gerð við þetta í Ed., hvernig færi með undanþágu til flugvéla, en lög nr. 84 frá 1932 eru ekki hreyfð með þessu frv. Í þeim l. eru, ákvæði um það, að skatturinn skuli greiddur aftur, ef sannað er, að benzínið sé ekki notað til bifreiða, en framkvæmdin á þessu hefur verið sú, að skatturinn hefur aldrei verið innheimtur af flugvélabenzíninu, og þannig mun það verða framvegis. Af flugvélabenzíni er aftur á móti goldinn tollskrárskattur og svo sérstakur flugvallarskattur, er flugráð innheimtir, en um það er ekki getið hér. Ég mælist svo til þess, að hv. þd. flýti þessu máli, þar sem ég þykist þess fullviss, að meiri hl. þdm. vilji gera frv. að 1., því það er ætið svo, að þegar hækka á skatt á vöru, sem brúkuð er daglega, er bezt að flýta því sem mest, svo að menn geti ekki safnað að sér óeðlilega miklum birgðum af vörunni. Ég vænti þess svo, að umr. sé lokið um málið og að því verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Hér er um að ræða mál, sem hefur verið alllengi í undirbúningi hjá hæstv. ríkisstj. og átti að verða fyrsta tekjuöflunarleiðin eftir að sýnt var, hvernig afgreiðsla fjárl. yrði. Ég hef tvennt við þetta frv. að athuga. fyrsta lagi hækkar þetta mjög álögur á bílstjóra. Það verður lagður sérstakur skattur á þessa stétt. Ég þykist vita, að í þessu sambandi verði bílstjórum leyft að hækka taxtann og velta þessu þannig yfir á almenning. Fyrir fólksbíla er það mjög mikið spursmál, hvort sú taxtahækkun þýðir ekki minnkandi akstur sökum minnkandi kaupgetu almennings. Ef verðlagseftirlitið yrði við þeirri ósk að hækka taxtann, er þessu velt yfir á almenning, og þessi skattur hlýtur því að lenda á bílstjórum eða almenningi, en það er engin tilraun gerð til þess að láta sjálfa olíuhringana bera þetta, enda mundi víst þurfa róttækar ráðstafanir til þess að knýja þá til þess. Í öðru lagi verður þetta til þess að hækka vöruflutninga. Benzín er orðinn þó nokkur liður í flutningum hér á landi, t.d. landbúnaðarafurða. Bændur nota vélknúin tæki við framleiðsluna meira en nokkru sinni áður. Vélar bænda og flutningstæki krefjast benzíns, og þessar álögur mundu því þýða hækkun á rekstrarkostnaði í sveitum, bæði við framleiðslu og flutninga. Slík vaxandi útgjöld verða reiknuð með við ákvörðun verðs landbúnaðarafurða. Þetta þýðir því vaxandi dýrtíð í landinu og er skattur á bændur og allan almenning. Það má segja, að það sé rétt, að þetta fé fari til vegaviðhalds, en alveg eins er hægt að segja; að það fari í dýrtíðarráðstafanir, því að hætt er við, að þetta fé haldist ekki sér, þegar það er komið í ríkiskassann. Þannig er þetta ein hringrás. Ríkisstj. aflar sér fjár til dýrtíðarráðstafana og eykur með því dýrtíðina, og þannig heldur þessu áfram meðan ríkisstj. tekur ekki féð af þeim tekjustofnum, sem ekki geta velt því af sér yfir á almenning. Ég hef gert fsp. til ríkisstj. um það, hvernig hún hafi notað sér tekjustofn, sem hún lögum samkvæmt á kost á, en það eru tollar og skattar af innflutningi á Keflavíkurflugvöllinn. Ég hef fengið ógreið svör, en í þeim upplýsingum kom í ljós, að ríkisstj. hefur ekki notað sér þennan tekjustofn. Það kom í ljós, að um 4.000 tonn af alls konar varningi ásamt áfengi og tóbaki hefur verið flutt til vallarins. Samkv. samningnum á að greiða skatt af öllu þessu nema þeim varningi, sem Bandaríkin þurfa að nota handa herflutningaflugvélunum, sem fara til Þýzkalands. Allur annar rekstur, sem fram fer á Keflavíkurflugvellinum, er tollskyldur. Nú er umferðin um Keflavíkurflugvöllinn til Þýzkalands ekki nema 1/10 af allri umferðinni, og væri því eðlilegt, að það gilti eins um skatta og tolla, þannig að borgað væri af 9/10 af öllum innflutningnum: Um þetta eru ótvíræð lög, og það hefur komið fram bæði í þeirri n., sem um þetta mál fjallaði, og eins hér í fjhn. Alþ., að menn leggja þennan skilning í málið. Hér er því um að ræða tekjustafn, sem skiptir millj. kr., sem ríkissjóður gæti hagnýtt sér, en þrátt fyrir ítrekaðar umr. um þetta mál hefur það ekki verið gert. Mér finnst hart, að meðan ríkum útlendum félögum er hlíft við þeim sköttum og tollum, sem þeim lögum samkvæmt ber að greiða, þá er verið að hlaða sköttum á íslenzkan almenning. Ég get ekki betur séð en lög séu brotin við innheimtu þessara tolla, og ég vil benda ríkisstj. á, að næst þegar hana vantar tekjur, skuli hún innheimta þessa tolla samkv. l. Að öðru leyti skal ég svo ekki ræða fjármálastefnu stj., þótt vissulega væri tilefni til þess. Þessi hringrás leiðir til síversnandi aðstöðu, og ef á að stoppa á þessari braut, verður að taka einhvern þeirra tekjustofna, sem auðmenn nú græða á, handa ríkinu. Meðan ríkisstj. vill það ekki, verður ekki horfið af þessari braut. - Annars ætla ég ekki að tefja þetta mál og fer því ekki lengra út í þessa sálma. Viðvíkjandi beiðni hæstv. fjmrh. um að flýta frv., þá vil ég segja það, að enda þótt d. sé óánægð með frv., þá býst ég við, að hún flýti því meira, en ríkisstj. hefur gert. Ef Alþ. hefði sama hraða á afgreiðslu mála og hæstv. ríkisstj., þá mundu ekki vera mörg mál, sem fengju afgreiðslu. Það er opinbert leyndarmál hér á Alþ., að þetta hefur verið í undirbúningi í 5 mánuði. Þegar ræddar voru hér þær álögur, sem lagðar voru á um nýárið, kom það fram, að þessi skattur átti að vera einn liðurinn í þeim álögum. Ríkisstj. hafði rætt það þá, og einn þm., Sigurður Bjarnason, ljóstraði því upp, að þessi skattur væri í aðsigi. Ef hv. þd. verður ekki fljótari en hæstv. ríkisstj. við afgreiðslu þessa máls, er hætt við, að af því verði nokkur tekjumissir fyrir ríkissjóð. Það mun vera reiknað með, að þessar tekjur nemi 8,8 millj. kr. á ári, en að tekjurnar verði það, sem eftir er af þessu ári, 5.5 millj. kr. Þetta þýðir það, að með því að komast ekki að samkomulagi um þetta í vetur, hefur hæstv. ríkisstjórn orðið af röskum 3 millj. kr. Ég skil því vel, að hæstv. fjmrh. sjái eftir tímanum, en vona samt, að hann taki það ekki of alvarlega, þótt málið kunni að dragast í 2–3 daga enn þá. Ég veit, að mál þetta fer til n., sem ég á sæti í, og ræði það því ekki meira að sinni. Ég lýsi aðeins andstöðu minni við þetta frv., þar sem nýr skattur er lagður á almenning og einstakar stéttir, en sérréttindastéttum og sérréttindaþjóðum er hlíft.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 2. þm. Reykv. (EOl) vil ég taka það fram, að tollinnheimta ríkisins hefur farið eftir l., sem Alþ. og ríkisstj. hafa gert, og á þetta einnig við um innflutning til Keflavíkurflugvallarins. Þetta er því algerlega óréttmæt ásökun á tollinnheimtu ríkisins. Um dráttinn á þessu máli er ég sammála hv. þm. Ég tel hann of mikinn, en það bætir ekki úr að hafa hann enn lengri. Það var vitað mál, að fé til vegaviðhalds og vegalagninga yrði að koma niður á benzíninu. En hv. þm. veit, að um slík mál sem þetta verður að vera samkomulag og að fjmrh., þó að hann jafnvel viti, að þörfin sé mikil, þýðir ekki að rasa með frv. af þessu tagi fyrr en fullvíst er, að þingmeirihlutinn hefur skilið það, og tryggt sé, að það nái fram að ganga. Að öðru leyti skal ég ekki fara frekar út í umr. að þessu sinni. Hv. þm. gaf ekki tilefni til að svara frekar, og læt ég því staðar numið.



Herra forseti. Þetta frv., sem er á þskj. 644, er til breyt. á eldri lögum, aðallega um hækkun á benzíni eða skatti á því um 22 aura lítrann. Ríkissjóð vantar nú tekjur, og fyrir því er gripið til þessa ráðs. En ég tel, að á þessu sé mikill galli, því að þetta komi svo misjafnt niður á landsmenn. Vitanlega nota allir landsmenn benzín, en þó misjafnlega mikið, og fer það aðallega eftir staðháttum. Sumir verða að byggja alla aðflutninga sína á benzíni, og kemur þetta því mjög hart niður á þeim. Þannig er það t.d. í mínu kjördæmi. Ég hef að gamni mínu gert yfirlit yfir það, hverju þessi skattur mundi nema hjá okkur Vestur-Skaftfellingum, og tek 3 bíla, sem eru í keyrslu fyrir Kaupfélag Skaftfellinga. Mundi þessi skattur nema sem hér segir: Hjá Z–10 kr. 3.330.00, Z–15 kr. 3.735.00 og Z-30 kr. 3.007.00 beinn útgjaldaauki. Að meðaltali er þessi útgjaldaauki 3.660 kr. Þeir, sem reka fleiri bíla við svipaðar aðstæður, verða því mjög tilfinnanlega fyrir þessum útgjöldum. T.d. félag, sem rekur 10 bíla, mundi þurfa að greiða aukin útgjöld, sem nema um 3.342 þús. Nú fylgist það einnig að, að benzín hjá okkur er dýrara, en annars staðar á landinu, því að í yfirliti Olíufélagsins, þar sem getið er um benzínverð á landinu, sést, að í Rvík er það selt á 72 aura lítrinn, en hæst er það hjá okkur, eða 91 eyrir lítrinn. Þetta sýnir, að Olíufélagið miðar verðið við lengdina, þannig að þangað sem erfiðast og lengst er að koma því, þar er það dýrast, og það er hjá okkur. Til þess að draga nokkuð úr þessu misrétti, hef ég leyft mér að flytja brtt. á þskj. 669, þar sem ég legg til, að aftan við 2. gr. bætist ný málsgr., svolátandi: „Af innflutningsgjaldi því, sem um ræðir í 1. gr. a-lið, skal endurgreiða eigendum vöruflutningabíla 10 aura á hvern lítra benzíns, sem þeir færa sönnur á að hafa keypt til rekstrar vörubíla sinna á þeim útsölustöðum, þar sem benzínverð er hærra, en lægsta útsöluverð benzíns á landinu á sama tíma. Endurgreiðslan skal þó aldrei vera meiri en svo, að benzínverðið, að frádreginni endurgreiðslunni, verði jafnt verðinu á þeim útsölustöðum, þar sem það er lægst.“ Þetta er spor í rétta átt til þess að leiðrétta það misræmi, sem er í benzínverði landsins, og vona ég, að þm. sjái sér fært að verða við þeirri ósk minni að samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af aths. hæstv. fjmrh. út af einu atriði í ræðu minni. Það er misskilningur, að sú tollahækkun, sem hér er um að ræða, hækki alla tolla, sem á benzíninu eru. Sú grein Keflavíkursamningsins, sem fjallar um þetta, er 9. gr. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eigi skal leggja neina tolla eða önnur gjöld á efni það, útbúnað, nauðsynjar eða vörur, sem inn er flutt til afnota fyrir stjórn Bandaríkjanna eða umboðsmenn hennar samkvæmt þessum samningi eða til afnota fyrir starfslið það, sem dvelur á Íslandi vegna starfa, sem leiðir af framkvæmd samnings þessa. Útflutningsgjalda skal heldur eigi krefjast af útflutningi téðra vara.“ Þetta vísar svo aftur til samningsins í 4. gr., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Flugförum þeim, sem rekin eru af Bandaríkjastjórn eða á hennar vegum í sambandi við framkvæmd þeirrar skyldu, er Bandaríkin hafa tekizt á hendur, að hafa á hendi herstjórn og eftirlit í Þýzkalandi, skulu áfram heimil afnot af Keflavikurvellinum. Í þessu skyni skal stjórn Bandaríkjanna heimilt að halda uppi á vellinum á eigin kostnað, beinlínis eða á eigin ábyrgð, þeirri starfsemi, þeim tækjum og því starfsliði, sem nauðsynlegt kann að vera til slíkra afnota. Taka skal tillit til sérstöðu flugfara og áhafna þeirra að því er varðar tolla, landvistarleyfi og önnur formsatriði. Engin lendingargjöld skal greiða af slíkum flugförum.“ Allur samningurinn byggist á flutningum til Þýzkalands, en að svo miklu leyti, sem um almenna notkun er að ræða, civil Aircraft, sætir hún ekki sérréttindum. Á þessu vakti ég athygli þegar í upphafi, og þegar það var til umr. í fjhn., vakti ég athygli á því í mínu nál., sem var nr. 174 það ár, en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Eðlilegast er, að tollur sé greiddur af öllum þeim vörum, sem fluttar eru til ameríska starfsliðsins, og síðan sé tollurinn endurgreiddur af þeim vörum, sem íslenzk yfirvöld úrskurða, að fluttar séu inn til afnota fyrir starfsliðið samkv. 9. gr. samningsins. Með því móti yrði helzt hindrað smygl og svartur markaður í sambandi við starfslið þetta. En um þetta þarf lagaákv.“ Og sú n., sem sat þá fyrir Íslendinga við þessa samninga, telur í nál. sínu, sem birt var í október 1947, að það sé algerlega óframkvæmanlegt nema að leggja toll á allar vörur og greiða svo aftur til baka. Það var bent á þetta í upphafi, og það var eina ráðið til þess, að hægt væri að komast hjá nokkru svindli, að láta greiða toll af öllum vörum, sem fluttar voru inn, og greiða svo til baka aftur það, sem lagt hafði verið á þær vörur, sem tollfrjálsar áttu að vera samkvæmt samningnum. Með þessu hefði verið hægt að koma í veg fyrir smygl og svartamarkaðsbrask á Keflavíkurflugvellinum, og þetta átti að gera. Hitt er svo annað mál, að l. eru brotin, hvort sem það er gert samkvæmt einhverjum leynisamningi eða smyglað utan frá, það skal ég ekkert um segja. En þess vegna vildi ég aðeins leiðrétta þetta, að ég held, að um misskilning hafi verið að ræða hjá hæstv. fjmrh. Hins vegar er það alveg rétt, að tollstjóri og tollverðir hafa fullan vilja á að rækja starf sitt. Viðvíkjandi málinu annars skal ég ekki ræða meira við þessa umr. Ég skil það vel, að hæstv. ríkisstj. eigi mjög erfitt með að verja þessa stefnu, sem hún hefur tekið í fjármálunum, enda er nú svo komið, að helztu rökin í þessu máli eru eins og þegar tóbakið var hækkað, að verðlagið hefði hækkað almennt, en verð á tóbaki og benzíni hefði dregizt aftur úr og sem beina aflleiðingu af því þyrfti að hækka það núna. Sem sé, í stað þess að halda dýrtíðinni í skefjum, er allt gert til þess að auka hana.



Herra forseti. Út af brtt. á þskj. 669 vil ég benda hv. n. á það, að ef hún yrði samþ., yrði allstórt skarð höggvið með því. Hér er um að ræða marga, sem þættust kaupa benzínið hærra verði og hefðu keypt, ef þetta gat væri skilið eftir í l. Og ég vil benda hv. flm. á það, að með þessu. frv. er ætlazt til þess að fá ákveðnar tekjur í ríkissjóð, þó að seint komi, og með þessum tekjum á að standa undir gjöldum úr ríkissjóði, sem þessir flm. eru samþykkir, að greidd séu. Og það er ekkert samræmi í því, þegar þeir viðurkenna, að þeir vilji eyða svo og svo miklu í þetta eða hitt, og svo hinu, að þegar búið er að koma með till. um tekjur til þess að geta gert það, sem þeir æskja eftir, að gert sé, að fleygja þá fram brtt., sem gera þetta ónýtt. Þessi skattur, þó að hár sé, gerir ekki betur en að fylla nokkuð af því, sem vantar til þess, að fjárl. standi. Það hefur verið stungið upp á verðjöfnunarleið, en ég held, að þetta sé ekki rétta leiðin, og þess vegna er ég því mótfallinn, að till. verði samþ. Það væri miklu betra að fara og tala við stjórnir olíufélaganna og vita, hvort þær geta ekki bætt úr þessu. Mér hefur skilizt, að hækkunin ætti að vera meiri, en hún í raun og veru er, einkum þegar þess er gætt, hvaða verkefni henni er ætlað að sinna. Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) var að tala um vaxandi dýrtíð, sem ég veit, að á sér stað í dag og átti sér stað í gær, en hún átti sér ekki síður stað, þegar hann og flokkur hans fór með völd í landinu. Hitt má með sanni segja, að ríkisstj. hefur ekki tekizt að stöðva þessa hringrás dýrtíðarinnar, en hún á rætur sínar dýpra að rekja, en hv. þm. vildi vera láta. Í blaði hans var frá því skýrt, að ríkisstj. væri nú með 30–40 millj. kr. nýjar skattaálögur. En það, sem skeð hefur er, að tóbak og brennivín er hækkað. Allt í einu er þessi flokkur orðinn á móti því, að tekjurnar séu teknar af þessum vörum. Ég játa það, að ég hef ekki haft neina sérstaka ánægju af því að hækka þetta, en það var nauðsynlegt. Sama er að segja um benzínið. En hvaða skatta er hægt að leggja á án þess að þeir snerti einhvern? Hann minntist á olíufélögin; við hefðum farið þá leið að láta ekki olíufélögin, sem hefðu af nógu að taka, bera þetta, heldur almenning. Ef verðlagsyfirvöldin inna sína skyldu af hendi og eru fær um það, þá ætlast ég til, að olíufélögunum sé ekki hlíft við þessum skatti og sé ekki leyft að selja með svo ósvífnu verði. Ég vil að minnsta kosti ekki gera ráð fyrir því að óreyndu. Og þó að þetta kunni að koma þungt niður, kemur það a.m.k. ekki of þungt niður í sumum tilfellum. Það ætti hv. þm. að vita, sem talað hefur manna mest um lúxusbíla og lúxuskeyrslu, bæði í blöðum og hér í þingsalnum. Nei, benzínskatturinn er miklu réttlátari, en margt annað. Annars þætti mér það náttúrlega kærast að þurfa ekki að koma með neinar till. um skatta, en þá yrðu líka hv. þm. að koma með einhverjar till. til lækkunar á útgjöldum fjárl., því að þá væri hægt að láta kyrrt liggja að gera tolla- og skattahækkanir. En meðan hv. þm. gera það ekki, er það leiðinleg, en óhjákvæmileg skylda að koma með einhverjar tekjuleiðir til þess að mæta útgjöldunum.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú talað á móti brtt. okkar hv. þm. V-Húnv. (SkG) og talaði um, að þar væri hróflað við ákveðnum tekjustofni og vildi gera mikið úr því, hve þessi till. rýrði þennan stofn. Ég lít hins vegar svo á þetta mál, að þetta yrði ekki til þess að rýra þennan stofn sérlega mikið, því að mikið af benzíni og mestur hluti þess er keyptur í Rvík og annars staðar, þar sem verð er það sama og þar, og mér er kunnugt um það, að lúxusbílar fara með mikið benzín, og kemur ekkert af þessu til frádráttar. Það er hins vegar alveg rétt, að þetta mundi rýra tekjurnar um nokkra tugi þúsunda, en það er þó ekki nema réttlætismál, þar sem um mikinn aðstöðumun er að ræða. Hæstv. fjmrh. minntist á, að það kæmi til tals að semja við olíufélögin um verðjöfnun, en ég lít svo á, að úr því geti ekkert orðið, að þau taki upp hjá sér verðjöfnun, því að ef ég hefði átt von á því, hefði ég ekki borið upp þessa brtt., og þrátt fyrir till. hefðum við orðið að borga 10 aurum meira fyrir benzínið hjá okkur, en þeir hérna á lúxusbílana sína hérna í Rvík, en till. er blátt áfram spor til verðjöfnunar.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að gera örstutta aths. við það, sem hæstv. fjmrh. sagði. Ég vil leiðrétta það, að Sósfl. hafi farið með völdin og enn fremur það, að hann eigi sök á dýrtíðinni. Ég held, að dýrtíðin hafi vaxið með hægasta móti meðan sósíalistar áttu sæti í ríkisstj., en þá fyrst kom kraftur í þann vöxt, þegar núv. ríkisstj. tók við. Og ég verð að segja það, að núv. ríkisstj. er sérstaklega fundvís á álögur, sem sleppa þeim auðugustu í landinu, en kemur í staðinn niður á þeim fátækustu. Ég treysti ekki verðlagseftirlitinu, þegar í baráttuna er komið við olíuhringana, en það hefði þurft harða baráttu við olíuhringana, til þess að þeir gengju ekki á hlut almennings í landinu. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri rétt að hækka benzíntollinn. Þá komum við að því, á hvern álagningin eigi að vera. Benzínskatturinn er nú lagður á bændur, sem nota bíla til að flytja afurðir sínar, og á atvinnubílstjóra, sem lifa á því að flytja fólk og vörur. Hins vegar væri hægt að hafa skattana þannig, að þeir hittu þá, sem eiga lúxusbílana. Það er ekkert hægara, en að leggja á bifreiðaskatt, sem er hæstur á dýrustu og fínustu bílategundunum og því hærri skatt, því nýrri sem þeir eru, svo að þeir, sem fá nýjar bifreiðar og nota þær til að leika sér, beri mjög háan bifreiðaskatt, en skatturinn lækki, því eldri sem bifreið er og að miklu minni skattur sé á litlum bílum og öðrum slíkum, sem ekki er hægt að telja lúxusbíla. Það er vel hægt að koma bifreiðaskatti þannig fyrir, að hann lendi fyrst og fremst á þeim, sem ríkastir eru, ef hæstv. stj. hefði hugsað um það, en hún bara vill ekki gera slíkt. Hún hugsar þetta ekki nema sem álögur á almenning. Svo vildi ég að síðustu segja nokkur orð út af þeim brtt., sem liggja hér fyrir og því, sem hæstv. ráðh. sagði í því sambandi. Ég vil vekja athygli á einu, sem ég álít, að hér verði að athuga. Það er vissulega hægt að framkvæma jöfnun á verðinu, en aðeins af hálfu verðlagseftirlitsins með verðjöfnun á þann hátt, að leyft sé að leggja á í Rvík meira en sem nemur skatthækkuninni, en minna út um sveitir, en það er hlutur, sem ekki mætti gera, það er óréttlátt. Það mundi þýða það, að þessi skattur yrði enn þá hærri, en ætlazt er til í þessu frv. á þeim, sem nota benzín í kaupstöðum, t.d. í sambandi við flutning á fiski og öðrum vörum, svo að ég álít, að ef svona till. yrði samþ., þyrfti að setja þá brtt. inn í frv., að það væri bannað að hækka benzínverð á nokkrum stað um meira en það, sem nemur skatthækkuninni, því að það væri óréttlátt og það sama og að ýta skattinum yfir á bæina. Ef það ætti að gefa eitthvað sérstakt eftir í þessu sambandi, t.d. bændum, sem erfiðasta og lengsta leið eiga að sækja og hafa því við mesta erfiðleika að stríða, þá verður ríkið að gera það sem slíkt og minnka þá tekjur sínar að sama skapi. Það gengur ekki að láta þá, sem nota benzín í bæjunum almennt, borga slíkt. Ég mun athuga það í sambandi við framhald málsins, ef samkomulag fengist um slíka brtt., ef sú till. yrði samþ., sem fram er komin.



Ég hef borið fram brtt. við þetta frv. á þskj. 655. Ég skal taka fram, að ég hef látið prenta till. upp og breytt henni þannig, að felldur er niður b-liður till., en a-liður till. fer fram á þá breyt., að það sé tekið fram berum orðum, að það skuli vera fræðslumálastjórnin, sem dæmi um, hvort húsrúm leyfi neðri bekkina, en í c-liðnum er tekið fram, að bekkirnir skuli vera óskiptir, þ.e.a.s. ekki meira fjölmenni en hægt er að koma fyrir í óskiptum bekk. Mér finnst það eðlileg takmörkun á þessu. Það er sams konar og er nú í framkvæmdinni í vetur. Þá eru utanbæjarmenn látnir sitja fyrir og fyllt upp með nemendum úr Akureyrarkaupstað. Ég sé ekki ástæðu til að ræða málið almennt. Það var tæmt við 2. umr.



Ég hef ekki heldur ástæðu til að orðlengja um þetta mál. Ég vil aðeins geta þess, að meiri hl. menntmn. hefur haft til athugunar brtt. hæstv. menntmrh., og ég vil aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir afstöðu meiri hl. Hæstv. ráðh. hefur tekið aftur b-lið till. sinnar. Það var sá liður, sem meiri hl. taldi versta hluta þeirra breyt., sem till. felur í sér, og kemur hann þess vegna ekki til umr. hér. En varðandi fyrsta liðinn er það að segja, að það virðist nokkurn veginn liggja í augum uppi, að mat á því, hvenær húsrúm leyfir, hljóti að vera gert með samkomulagi skólastjóra sjálfs og fræðslumálastjórnarinnar, þannig að mér virðist og meiri hl., að þessi brtt. sé óþörf, auk þess sem í henni felst dálítið vantraust að óþörfu á stjórn skólans. Ég held þess vegna, að betur færi á því, að þessi brtt. yrði ekki samþ., og er það álit meiri hl. menntmn. Varðandi hitt atriðið, e-liðinn, að deildirnar skuli vera með óskiptum bekkjum, er það að segja, að eins og frv. er nú, þá er fyrst og fremst utanbæjarmönnum tryggður aðgangur að þessari deild, og það er að sjálfsögðu andi þessara bráðabirgðaákvæða. Þess vegna er það ekki tekið fram berum orðum, að deildin skuli starfa með óskiptum bekkjum, en það er lagt til með þessari brtt., að það skuli tekið fram berum orðum. En nokkrir möguleikar eru fyrir Akureyringa til að komast í þessa deild og að því er virðist að óþörfu, því þótt Akureyri hafi undanfarin ár haft tækifæri til að sækja menntaskólann, neðstu bekkina, þá hefur gagnfræðaskólinn á Akureyri dafnað ágætlega og vaxið upp við hliðina á menntaskólanum og er nú orðinn fjölmennur og öflugur skóli. Mér skilst, að þessi brtt. sé þess vegna einnig óþörf, og meiri hl. n. taldi sig ekki geta mælt með henni. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Ég vil endurtaka það, að meiri hl. n. mælir með, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það var afgr. við 2. umr . málsins.



Herra forseti. Þessi brtt., sem liggur fyrir á þskj. 655 frá hæstv. menntmrh., gefur mér tilefni til að standa upp og segja örfá orð. Ég hef orðið þess var, að hæstv. ráðh. leggur mikið kapp á að koma þessu máli fyrir kattarnef með einhverju móti. Ég hélt, að hann mundi sætta sig við þann kost, sem búið er að þröngva því við 2. umr. málsins, en hann lét þess getið þá, að hann mundi ekki nema staðar við svo búið, og hefur hann nú færzt meira í fang og flutt brtt. í þremur liðum. Ég held, að það þurfi meira, en meðalhugkvæmni til að geta komið fram með svona till., því að hún er svo langt sótt, að ég er hissa, að sjálfur menntmrh. skuli bera þetta fram. Ég tala hér ekki um fyrstu till., því að það er álitamál, hvort það sé ekki eingöngu fræðslumálastjórnin, sem á að dæma um, hvort húsnæðið er nóg eða ekki. Það skiptir ekki máli í raun og veru. En svo kemur b-liðurinn, og mér finnst hann svo athugaverður, að ég skil ekki, hvernig hæstv. ráðh. hefur komið til hugar að bera hann fram 



Það er slæmt, að brtt. mín skuli ekki liggja fyrir í endurprentuninni. En þegar b-liðurinn fellur niður, leiðir af sjálfu sér, að orðin „fyrir utanbæjarnemendur“ falla niður úr e-liðnum, því að þau orð standa í föstu sambandi við b-liðinn. Út af því, sem hv. þm. hafa sagt, sem hér hafa talað, vil ég fyrst taka fram um a-liðinn, að það er eðlilegt, að það standi þar tvímælalaust, að fræðslumálastjórnin skuli dæma um þetta atriði. En það leiðir af sjálfu sér, að hver, sem hefði á hendi embætti menntmrh. eða fræðslumálastjóra, mundi hafa um þetta atriði náið samstarf við skólastjóra, en það er leiðinlegt, að það sjáist ekki í l., hver á að skera úr, ef það kæmi til, að um það yrði álitamál. Varðandi e-liðinn þá er ég hissa, að hv. þm. Ak. skuli misskilja hann. Það er átt við, að þar skuli vera 1. og 2. bekkur, hvor í sínu lagi. Mér finnst það hæfileg takmörkun, fyrst menn vilja hafa þetta svo, að það sé ekki farið að reka þarna stóran skóla fyrir 1. og 2. bekk með skiptum bekkjum. Ég held, að þeir, sem hafa talað hér frá sjónarmiði utanbæjarnemenda, ættu að geta sætt sig við það og að felldir séu inn í nemendur úr Akureyrarkaupstað eftir því, sem ástæður leyfa, eins og var í vetur. Annars get ég ekki annað en sagt, að ég hef gaman af þessu, af því að eina ástæðan, sem fram hefur verið færð fyrir að halda þessu fyrirkomulagi, var sú, að þetta væri gert fyrir utanbæjarnemendur og aðeins vegna heimavistarinnar. Þess vegna hafði ég gaman af að styðja fingri á þetta og láta sjá, hvernig þetta liti út, ef farið væri eftir þessum rökum. Nú kemur í ljós, að þessir menn hafa engu síður hugsað um nemendur á Akureyri, og kannske er það undirrótin að þessu, að menn setji eitt hvað niður við að byrja nám í gagnfræðaskóla, fremur en menntaskóla. En hvað sem um það er, þá er sýnilega þingvilji fyrir, að þetta verði eitthvað áfram, og þá virðist mér það hæfileg takmörkun, að c-liðurinn sé samþ., en b-liðurinn úr sögunni.



Herra forseti. Ég vil aðeins, áður en lokið er umr. um þetta mál, gera lítils háttar aths. út af einu atriði, sem fram kom í ræðu við fyrri umr. þess frá hv. þm. Ak. Ég held, að hann hafi tekið fram oftar en einu sinni í sinni ræðu, að frv. væri flutt einkum fyrir almennar óskir, sem fram hefðu komið í Norðlendingafjórðungi um það, að þessu máli yrði komið fram á þann veg, sem gert er ráð fyrir í frv. Ég vil út af þessu taka fram, að ég hef ekki orðið var við neinar slíkar óskir í mínu kjördæmi, sem tilheyrir þó Norðlendingafjórðungi. Þar er enginn áhugi fyrir því, að þessi breyt. verði að l., sem frv. fer fram á, enda geri ég ráð fyrir, að íbúar þess héraðs telji heppilegra að senda ungt fólk, sem ætlar að nema til gagnfræðaprófs, í þann skóla, sem er þar innan héraðs og getur veitt gagnfræðamenntun. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta mál. Ég vildi aðeins gera aths. við þessa fullyrðingu hv. þm. Ak.



Herra forseti. Það er mikið rétt, að ég gat þess í umr. um daginn, að þetta frv. væri fram komið fyrir almennar áskoranir manna í Norðlendingafjórðungi allt úr Húnavatnssýslu og í Norður-Þingeyjarsýslu. En ég gerði það með vilja að nefna ekki Húnavatnssýslu nema með einu orði, því að þær eru tvær, og er þá átt við Austur-Húnavatnssýslu, en ekki Vestur-Húnavatnssýslu, svo að hv. þm. V-Húnv. má það til sanns vegar færa, að Vestur-Húnvetningar hafa ekki gert áskoranir um breyt. í þessu máli. En það þarf ekki að leiðrétta það, sem ég sagði fyrir því, því að það er laukrétt. Áskoranirnar um þetta eru frá sýslunefnd Austur-Húnavatnssýslu, úr Skagafjarðarsýslu, Þingeyjarsýslu og Eyjafjarðarsýslu og þar að auki frá ýmsum kaupfélagsstjórnum. En Vestur-Húnavatnssýsla er undanskilin - ég skal játa það - því miður.



Landbn. hefur flutt smávægilega brtt. við 2. gr. frv. Er gr. umorðuð, og er breyt. gerð með tilliti til þess að samræma þennan viðauka við upphaflegu l. enn ákveðnar, en gert var. Er það sérstaklega með tilliti til þeirrar sóttvarnarstöðvar, sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður setji upp, í l. um meðferð búfjár og á að vera til staðar, ef innflutningur er leyfður á einhverju búfé. Nú hefur slík stöð ekki verið sett upp, og þótti því rétt í þessu frv. að taka greinilega fram um þessa stöð. Þess vegna er það sett í 2. gr., að þessi leyfi megi ekki veita öðruvísi en að sá, sem slíkt leyfi fær, setji upp sóttvarnarstöð í sambandi við bú sitt. Þetta átti í raun og veru að vera nægilega tryggt í upphaflegu l. En hér er um aukið öryggi að ræða, svo að ekki verður undan því komizt, að slíkt verði gert. Auk þess er síðari málsgrein brtt. um það, að ef ríkið sjálft setur upp slíka stöð, þá geti það með sérstökum samningi falið þeim aðila, sem fengið hefur leyfi til innflutnings, að taka að sér sóttvarnarstarfið fyrir ríkið, ef um einhvern annan innflytjanda er að ræða. Við teljum, að með þessu sé búið að tengja þetta svo fast við l. um innflutning búfjár, að ekki sé um neinn misskilning að ræða á neinn hátt eða hægt að víkja sér undan þeim sóttvarnarákvæðum, sem í þessum l. eru. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessa brtt. Hún er frekar sem skýring á l. en að hún eigi að hafa nein ákvæði í sér í sjálfu sér.