Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 101/2010, um greiðsluaðlögun einstaklinga, og fleiri lögum. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá umboðsmanni skuldara, Samtökum fjármálafyrirtækja, Lánasjóði íslenskra námsmanna og Íbúðalánasjóði. Þá bárust umsagnir frá Félagi atvinnurekenda, Alþýðusambandi Íslands, Kolbrúnu Jónsdóttur, ríkisskattstjóra, Samtökum fjármálafyrirtækja, Neytendasamtökunum, umboðsmanni skuldara, embætti tollstjóra, Fjármálaeftirlitinu, Hagsmunasamtökum heimilanna, Lánasjóði íslenskra námsmanna og Persónuvernd. Við undirbúning frumvarpsins, sem nefndin sjálf flytur, fékk nefndin að auki á sinn fund fulltrúa frá forsætisráðuneyti, dómsmála- og mannréttindaráðuneyti, efnahags- og viðskiptaráðuneyti, félags- og tryggingamálaráðuneyti og Áslaugu Árnadóttur lögfræðing sem einnig kom fyrir hönd félags- og tryggingamálaráðuneytis. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum sem hafa það að markmiði að sníða annmarka af greiðsluaðlögun og tryggja virkni og samræmda framkvæmd hennar. Nefndin flytur frumvarpið og það er til marks um umhverfið sem þessi löggjöf fjallar um að fram hafa komið þó nokkrar breytingartillögur á milli umræðna því að stöðugt eru að koma fram agnúar á framkvæmd greiðsluaðlögunar sem löggjafinn þarf að bregðast við. Nefndin leggur til að breytingar verði gerðar á frumvarpinu til að greiða fyrir því að fólk sem hefur fengið greiðslufrestun þó að greiðsluaðlögun hafi ekki verið samþykkt geti fengið lánafyrirgreiðslu frá viðskiptabanka sínum gegn lánsloforði hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Þar sem námslán eru ekki greidd út fyrr en námsárangri hefur verið skilað gera flestir námsmenn samning við viðskiptabanka sinn um framfærslulán þar til námslán eru greidd út. Þessi fyrirgreiðsla bankanna telst ekki hluti af námsláni og verður því hluti af þeim samningskröfum sem samið er um í samningi um greiðsluaðlögun. Endurgreiðsla lánasjóðsins í lok annar ráðstafast því ekki til greiðslu fyrirgreiðslunnar sem verður til þess að lánveitendur verða tregir til að veita fyrirgreiðslu til námsmanna. Leggur nefndin því til þá breytingu að sé umsækjandi um greiðsluaðlögun námsmaður og hafi fengið fyrirgreiðslu vegna framfærslu hjá viðskiptabanka á grundvelli námsláns frá Lánasjóði íslenskra námsmanna skuli slík fyrirgreiðsla hafa sömu stöðu við greiðsluaðlögun og lán Lánasjóðs íslenskra námsmanna enda umsamið að láninu skuli ráðstafað að fullu til uppgjörs á fyrirgreiðslu viðskiptabankans. Fái námsmaður ekki, vegna námsframvindu, lán frá lánasjóðnum eða einungis hluta lánsins er því ljóst að fyrirgreiðsla bankans eða sá hluti hennar sem ekki fæst greiddur með láni sjóðsins verður samningskrafa í skilningi laganna. Sé samningur um greiðsluaðlögun kominn á telur nefndin mikilvægt að tryggja að unnt sé að endurskoða hann eftir ákvæðum 24. gr. laganna til að tryggja að slík samningskrafa falli undir samning um greiðsluaðlögun. Er því áréttað að slíkar aðstæður falli eftir atvikum undir 1. eða 2. mgr. 24. gr. Þessi breyting er gerð til að tryggja það að fólk sem óskar greiðsluaðlögunar sé ekki sjálfkrafa útilokað frá lánasjóðskerfinu. Í samræmi við athugasemdir Lánasjóðs íslenskra námsmanna leggur nefndin að auki til þá breytingu að til skulda vegna námslána teljist ekki almenn skuldabréf sem stofnað er til vegna vanskila, ofgreiðslu námslána eða markaðskjaralána. Endurgreiðsla þessara lána tekur ekki tillit til aðstæðna hverju sinni og því er ekki unnt að nýta almenn úrræði lánasjóðsins um frystingu afborgana námslána meðan á greiðsluaðlögun stendur. Skuldir af þessu tagi teljast því almennar samningskröfur og falla undir greiðsluaðlögun. Þessi breyting er til hagsbóta fyrir skuldara. Samkvæmt d-lið 12. gr. laganna er skuldara óheimilt að stofna til skuldbindinga sem gætu skaðað hagsmuni lánardrottna. Til að tryggt sé að námsmönnum sé heimilt að sækja um fyrirgreiðslu til banka vegna framfærslu er lögð til breyting á ákvæðinu sem heimilar undanþágu frá því sé skuldbinding nauðsynleg til að sjá skuldara og fjölskyldu hans farborða. Ákvæðið er ekki einskorðað við námsmenn en því er þó ætlað að hafa þröngt gildissvið. Undir það falla til að mynda skuldbindingar vegna húsnæðis og öflunar aðfanga sem eru nauðsynleg heilsu og velferð fjölskyldunnar. Í 5. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 1. mgr. 11. gr. laganna sem ætlað er að tryggja að þegar frestun greiðslna hefst verði ekki unnt að ganga á ábyrgðarmann til greiðslu skulda eða ráðast í aðgerðir gegn honum til innheimtu þeirra. Bent hefur verið á að þar sem gerður er greinarmunur í nokkrum ákvæðum laganna á sjálfskuldarábyrgð og því að lána veð í eign sinni til tryggingar kröfu þurfi að tryggja sérstaklega stöðu lánsveðhafa svo að frestun greiðslna hafi jafnframt þau áhrif að óheimilt verði að ráðast í innheimtuaðgerðir til innheimtu skulda sem tryggðar eru með veði í fasteign þriðja aðila. Nefndin áréttar að skv. 2. gr. laga um ábyrgðarmenn, nr. 32/2009, felur hugtakið ábyrgðarmaður í sér hvort tveggja, þ.e. bæði að gangast persónulega í ábyrgð eða veðsetja tilgreinda eign sína til tryggingar efndum lántaka. Þeirri vernd sem lögfest er í f-lið 1. mgr. 11. gr. fyrir ábyrgðarmenn er því einnig ætlað að ná til lánsveðhafa og er því m.a. óheimilt að gera fjárnám í eignum lánsveðhafa eða fá þær seldar nauðungarsölu. Til að tryggja að frestun greiðslna nái markmiði sínu og auka skýrleika ákvæðisins leggur nefndin til að bætt verði við nýjum staflið um að óheimilt sé að ráðast í hvers konar aðgerðir til innheimtu krafna sem tryggðar eru með veði í fasteign þriðja aðila. Nefndin ræddi nokkuð stöðu lögveða en slíkum veðum er oft áskilin tímabundin lögvernd. Sé innheimta ekki hafin innan þess tímafrests fellur lögveðið niður og krafan tapast. Frestun greiðslna hefur m.a. þau áhrif að óheimilt er að innheimta kröfur eða ganga að veði. Nefndin telur mikilvægt að tryggja að ef kröfur eru tryggðar með lögveði þegar frestun greiðslna hefst framlengist lögveðsrétturinn svo að unnt sé að tryggja greiðslu kröfunnar enda greiðast slíkar kröfur fyrstar veðkrafna samkvæmt lögunum. Jafnframt verði að tryggja að ekki sé unnt að misnota það skjól sem felst í frestun greiðslna til að láta tímabundna tryggingu lögveðs renna út. Mikilvægt er því að tryggja að framlengdur gildistími lögveðsins komi ekki til frádráttar lögbundnum gildistíma þess falli greiðsluaðlögunarumleitun niður, skuldari dragi umsókn sína til baka eða hann leiti ekki greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði hafi samningur ekki tekist um greiðsluaðlögun. Er því lagt til að sá tími sem frestun greiðslna er í gildi sé undanskilinn lögbundnum gildistíma eða fyrningarfresti lögveðsins. Þannig lengist fyrningarfrestur lögveðs sjálfkrafa um sama tímabil og greiðslufresturinn varir. Þetta var niðurstaða nefndarinnar af því að lög um lögveð eru í fjölmörgum lagabálkum á við og dreif. Því var eðlilegt að okkar mati og að mati umboðsmanns skuldara að setja inn þetta ákvæði sem gengi þá framar öðrum lögum um lögveð. Er þetta til þess að vernda stöðu lögveðhafa og þótti eðlilegt og sanngjarnt af hálfu nefndarinnar. Með lögum nr. 128/2010 var lögum um greiðsluaðlögun breytt þannig að tímabundin frestun greiðslna skv. 11. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga hefst þegar einstaklingur sækir um greiðsluaðlögun. Á sama tímapunkti virkjast skyldur skuldara skv. 12. gr. laganna. Ákvæði c-liðar 1. mgr. 12. gr., um að skuldara sé óheimilt að láta af hendi eða veðsetja eignir og verðmæti sem gagnast geta lánardrottnum sem greiðsla, og ákvæði a-liðar 1. mgr. 11. gr., um að kröfuhafa sé óheimilt að krefjast eða taka við greiðslu á kröfum sínum, girða fyrir þann möguleika að skuldari geti selt eign sína, jafnvel þó að um hagkvæma ráðstöfun sé að ræða, sem samræmist markmiði laganna að auðvelda fólki að ná tökum á fjármálum sínum til frambúðar. Mikilvægt er að tryggja að skuldari geti selt eignir sínar við slíkar aðstæður, og slíkar aðstæður eru meðan á greiðslufrestun stendur og áður en til samþykktar greiðsluaðlögunar kemur eða henni hefur verið synjað. Það er mikilvægt að hægt sé að gera skuldara kleift að minnka við sig meðan á frestunartímabilinu stendur ef hann fær t.d. hagstætt tilboð í eign sína og hann geti keypt minni fasteign í stað stærri og dýrari eignar. Jafnframt mun þetta tryggja að unnt sé að ráðstafa eign í samræmi við lög nr. 103/2010, um tímabundið úrræði einstaklinga sem eiga tvær fasteignir til heimilisnota. Þessi breytingartillaga lýtur að því tímabili sem vísar til frestunar á greiðsluskyldu skuldara þar til umsókn um greiðsluaðlögun hefur verið samþykkt eða synjað. Fyrir breytingu laganna um greiðsluaðlögun einstaklinga hófst frestun greiðslna ekki fyrr en umboðsmaður skuldara hafði samþykkt umsókn um greiðsluaðlögun og á sama tímapunkti var skuldara skipaður umsjónarmaður. Samkvæmt 13. gr. laganna getur umsjónarmaður ákveðið að selja skuli þær eignir sem umsjónarmaður telur af sanngirni og með hliðsjón af greiðslugetu og fjölskylduaðstæðum að skuldari geti verið án. Leggur nefndin því til breytingu á bráðabirgðaákvæði laganna þess efnis að frá frestun greiðslna og fram að skipun umsjónarmanns sé umboðsmanni skuldara heimilt að veita samþykki til ráðstöfunar eigna skuldara. Slík heimild sé bundin þeim skilyrðum að hún verði talin til þess fallin að auðvelda skuldara að endurskipuleggja fjármál sín og koma á jafnvægi milli skulda og greiðslugetu. Þrátt fyrir ákvæði laganna um frestun greiðslna skal lánardrottni sem á áhvílandi veð í hinni seldu eign til tryggingar kröfu sinni heimilt að taka við greiðslu vegna sölunnar. Þá verði tryggt að hagnaður af sölu eigna sé varðveittur á vörslureikningi sem verði í umsjón umboðsmanns skuldara þar til samningur um greiðsluaðlögun kemst á enda mikilvægt að kröfuhöfum sé ekki mismunað og hagnaður komi til ráðstöfunar samkvæmt samningi um greiðsluaðlögun. Í II. kafla frumvarpsins er lögð til breyting á 1. mgr. 63. gr. a í lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., með síðari breytingum. Breytingunni er ætlað að tryggja samræmda meðferð krafna óháð því hvort greiðsluaðlögun byggi á frjálsri eða þvingaðri greiðsluaðlögun. Til að samræmd meðferð krafna sé tryggð leggur nefndin til sambærilegar breytingar og greint er frá að framan vegna fyrirgreiðslu viðskiptabanka vegna framfærslu námsmanna sem og breytinga á kröfum vegna námslána. Náist ekki samningur um greiðsluaðlögun verði því eins farið með kröfur í nauðasamningi til greiðsluaðlögunar leiti skuldari eftir honum. Áður en lög um greiðsluaðlögun einstaklinga, nr. 101/2010, tóku gildi var fyrir hendi heimild í 63. gr. i gjaldþrotaskiptalaga til að ljúka gjaldþrotaskiptum með nauðasamningi til greiðsluaðlögunar. Þessi heimild var felld brott þegar ný lög um greiðsluaðlögun tóku gildi enda heimild fyrir þrotamann í 149. gr. gjaldþrotaskiptalaga til að ljúka skiptum með nauðasamningi. Var sú heimild talin nægjanleg. Bent hefur verið á að heimildir fyrrum 63. gr. i og gildandi 149. gr. eru ekki alls kostar sambærilegar auk þess sem greiðsluaðlögun hefur nú tekið nokkrum breytingum. Er því lögð til breyting á lögum um gjaldþrotaskipti þar sem skýrt verði kveðið á um heimild til að ljúka gjaldþrotaskiptum með nauðasamningi til greiðsluaðlögunar og eftir atvikum tímabundinni greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna. Til að gæta samræmis þykir rétt að við gerð frumvarpa verði tekið mið af ákvæðum V. kafla laga um greiðsluaðlögun einstaklinga. Samhliða umfjöllun um frumvarp nefndarinnar ræddi hún rekstur umboðsmanns skuldara. Í 5. gr. laga nr. 100/2010, um umboðsmann skuldara, er kveðið á um að lánastofnanir, sbr. 4. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, Íbúðalánasjóður og lífeyrissjóðir skuli standa straum af kostnaði við reksturinn með greiðslu sérstaks gjalds. Útfærslu gjaldtökunnar eru svo gerð nánari skil í greininni en nefndin fékk upplýsingar þess efnis að við útreikning álagningar gjalds hafi komið í ljós vankantar sem sníða þurfi af. Í 5. mgr. 5. gr. er kveðið á um að gjaldskyldir aðilar greiði gjaldið í hlutföllum við umfang útlánastarfsemi sinnar. Til að tryggja virkni og skýrleika ákvæðisins er lagt til að miðað skuli við upplýsingar um umfang útlánastarfsemi í lok næstliðins árs. Þessu til samræmis verði við gjaldtöku vegna ársins 2010 miðað við upplýsingar um umfang útlána í lok árs 2009. Þá verði jafnframt kveðið á um að gjaldskyldur aðili sé undanþeginn greiðslu á því ári sem hann hefur starfsemi en árið eftir greiði hann 500 þús. kr. gjald. Álagning slíks lágmarksgjalds er í samræmi við gjaldtöku vegna reksturs Fjármálaeftirlitsins, sbr. lög nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Jónína Rós Guðmundsdóttir og Ásmundur Einar Daðason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álit þetta skrifa Sigríður Ingibjörg Ingadóttir framsögumaður, Ólafur Þór Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Guðmundur Steingrímsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég sé á því nefndaráliti sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefur mælt hér fyrir að undir það rita fulltrúar allra flokka fyrirvaralaust sem þýðir að góð sátt hefur náðst um afgreiðslu málsins í nefndinni, sem er gott, en málið varðar breytingar á lögum um greiðsluaðlögun einstaklinga meðal annars. Nú vill svo til að fyrir skömmu féll dómur í Hæstarétti sem sneri að ábyrgðarmönnum og heimildum kröfuhafa til þess að ganga að ábyrgðarmanni aðalskuldara sem leitað hafði eftir greiðsluaðlögun. Dómurinn hafði a.m.k. þau áhrif að umboðsmaður skuldara sendi frá sér tilkynningu þess efnis að lög um greiðsluaðlögun væru nú, eftir að dómurinn féll, komin í uppnám. Ég verð að játa að ég hef ekki lesið þetta frumvarp saman við dóm Hæstaréttar varðandi mál ábyrgðarmanna. En mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvort þessi hæstaréttardómur hafi einhver áhrif á ákvæði þessa frumvarps og hvort taka þurfi tillit til niðurstöðu Hæstaréttar í því máli við meðferð þessa máls og þá hvernig það verði gert, hvort málið verði tekið til nefndar á milli 2. og 3. umr. eða hvernig hyggst hv. þingmaður sem formaður nefndarinnar taka á því máli?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn sem er mjög mikilvæg því að það er hætta á þessi dómur muni hafa mjög afgerandi áhrif. Ég tel þó að það frumvarp sem hér er til umræðu verði ekki fyrir áhrifum af þessum dómi. Dómurinn fjallar fyrst og fremst um nauðasamning til greiðsluaðlögunar en ekki frjálsu samningana. Ég held að það sé fyllilega á sínum stað að nefndin taki málið inn á milli 2. og 3. umr., ekki til að gera breytingar á því nema í ljós komi að slíkt sé nauðsynlegt, sem ég tel ekki að vera, heldur til þess að vita með hvaða hætti efnahags- og viðskiptaráðuneytið, sem lögin um ábyrgðarmenn heyra undir, hyggst taka á afleiðingum dómsins fyrir löggjöfina. Nú er ljóst að það liggur á að frumvarpið verði að lögum, ef svo verður, því að námsmenn sem ekki fá fyrirgreiðslu í sínum viðskiptabönkum eru að lenda í vandræðum, það er mjög hindrandi fyrir þá að hafa ekki framfærslueyri. Eins er mikilvægt að fólk sem er að fá frest á greiðslum af því að það er að bíða eftir samþykki greiðsluaðlögunar geti fengið að selja eignir fái það hagstætt tilboð í eignina. Við höfum fengið margar ábendingar um það í nefndinni að mikilvægt sé að klára þetta mál sem fyrst. Ég tel þó fyllilega eðlilegt að nefndin ljúki þessu máli ekki fyrr en við höfum fengið upplýsingar um það á milli 2. og 3. umr. í hvaða veru þær breytingar eru sem nauðsynlegt er að gera á lögunum í kjölfar dómsins um ábyrgðarmenn og hvernig þær verði unnar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég ætla alls ekki að draga í efa mat hv. þingmanns á því að dómur Hæstaréttar í máli ábyrgðarmanna hafi ekki áhrif á þetta frumvarp. Það má vel vera að svo sé, enda nefndi ég það í fyrra andsvari mínu að ég hefði ekki lesið þann dóm saman við það frumvarp sem hér er verið að fjalla um. Ég vildi hins vegar vekja athygli á því að þessi dómur hefði fallið, að umboðsmaður skuldara teldi að dómurinn hefði mjög mikil áhrif á lögin um greiðsluaðlögun einstaklinga og setti þau a.m.k. að einhverju leyti í uppnám. En ég tel mikilvægt að þetta atriði málsins verði metið þannig að löggjöfin standist, leiði þetta til málaferla í framtíðinni, ekki síst í ljósi þess að nú hefur komið fram að þingið fékk ábendingar um það áður en það samþykkti lög um ábyrgðarmenn að ákvæði þeirra mundu ekki standast ákvæði stjórnarskrár. Engu að síður varð það frumvarp að lögum án þess að tillit væri tekið til þeirra athugasemda. Þar er auðvitað á ferðinni dæmi um mistök við lagasetningu á Alþingi sem hefur haft slæm áhrif. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Vonandi er það svo að hæstaréttardómurinn hafi ekki áhrif á það frumvarp sem hér er til meðferðar og allir eru sammála um að eigi að afgreiða með þeim hætti sem lagt er til, en ég fagna því að hv. þingmaður ætli að beita sér fyrir að þetta atriði verði skoðað sérstaklega.

Frú forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við orð hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar að bæta en ég vildi þó koma upp til að árétta að þó að þessi dómur setji ákveðið strik í reikninginn við framkvæmd laga um greiðsluaðlögun þá er það að því er lýtur að dómsúrræðum. Vonir stóðu til þess í nefndinni þegar lögin voru samþykkt á sínum tíma að sem mest af greiðsluaðlögunarumsóknum enduðu sem samningar um frjálsa greiðsluaðlögun. Innan þeirra ramma er auðvelt að gera sérstaka samninga um stöðu ábyrgðarmanna og lánsveðhafa og umboðsmaður skuldara hefur þegar rætt við umsjónarmenn um að vera meðvitaðir um mikilvægi þess að þeir þurfi að horfa sérstaklega til þess í samningagerð sinni. Við munum fá aðeins skýrari mynd af málinu á milli 2. og 3. umr. og tryggja að við séum ekki að ganga gegn stjórnarskránni með þessu frumvarpi því að það vill jú enginn okkar hv. þingmanna.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á lögum um greiðsluaðlögun einstaklinga sem flutt er af hv. félags- og tryggingamálanefnd og sýnir að stjórn og stjórnarandstaða geta unnið saman. Hv. nefnd leysti þetta mál í sumar og það varð að lögum 24. júní og ég tel að hafi verið brýnt. Hér eru lagðar til breytingar á þeim lögum sem eru nauðsynlegar í ljósi reynslunnar. Það stóð alltaf til að menn reyndu að átta sig á því hvernig þetta kæmi út. Það sem hefur komið í ljós er að íslenskir ríkisborgarar eru hugtak sem var ekki nógu gott að nota varðandi þá sem búa erlendis. Eins er vandamál með námsmenn vegna námslána. Þetta telur nefndin að búið sé að laga með nokkrum breytingum. Svo kom upp að menn gætu hugsanlega fengið tilboð í húsið sitt á meðan á biðtímanum stendur, sem verður óhjákvæmilega vegna öflunar gagna og annars. Þess vegna er sett inn að heimilt sé að ganga að kaupum og sölum á eignum til þess að hraða því og líka til að menn geti minnkað við sig. Ég held að þetta sé allt til bóta. Ég stend að frumvarpinu að sjálfsögðu. Vandinn sem við glímum við er að talið er að nokkur þúsund manns eða heimili séu í þessum mikla og alvarlega vanda. Hve stór vandinn er vitum við ekki vegna þess að ekki hefur farið fram könnun á stöðu heimilanna. Upplýsingarnar sem við höfum eru nokkuð gamlar og eru frá því fyrir dóm Hæstaréttar í gengistryggðu lánunum sem breytti stöðu heimilanna allverulega, sérstaklega eignarstöðunni, til hins betra. Það sem vantar á er hraði. Menn hafa ekki getað ráðið við nema tiltölulega fáa aðila sem talið er að þurfi á þessum úrræðum að halda. Ég vona að hraðinn náist fljótlega upp enda er búið að setja mikla fjármuni í umboðsmann skuldara. Fyrir örstuttu féll dómur Hæstaréttar um að óheimilt væri að undanskilja lánsveð, þ.e. að lánsveðin héldu þrátt fyrir þessa lagasetningu. Ég tel brýnt að hv. félagsmálanefnd fari í gegnum það hvort vandann þurfi að leysa á borði nefndarinnar eða annarrar nefndar í þinginu. Það er einboðið að það þarf að leysa vandann og breyta lögum sem Hæstiréttur vísar í þannig að við séum ekki að brjóta eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég tel það vera brýnt. Hins vegar tel ég að frumvarpið eitt sér, breytingar á lögunum, snerti vandamálið ekki sérstaklega. Menn kunna að halda að það mætti breyta lögunum í leiðinni. Ég held að það þurfi meiri yfirlegu en tímarammann sem við höfum til að laga stöðu námsmanna sem fá ekki lán frá bönkunum vegna þess að lánin eru ekki tryggð. Ég tek undir með hv. formanni nefndarinnar að nefndin þarf að skoða þetta milli umræðna og fara í gegnum vafaatriði sem leiða af þessum hæstaréttardómi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Þetta varðar mikilvægt úrræði í skuldamálum heimilanna sem, m.a. var til umfjöllunar á sumarþingi. Það stóðu vonir til þess hjá nefndarmönnum að það mundi gagnast stórum hópi heimila í vanda, eins og hv. þingmaður nefndi. Ég vildi þess vegna forvitnast um það hjá hv. þingmanni hversu mörg þúsund heimili það eru sem hafa getað notfært sér úrræðið í erfiðleikunum sem eru í íslensku efnahagslífi.

Frú forseti. Eftir því sem ég man og upplýsingum sem ég hef fengið hafa undir þúsundi sótt um. Nokkuð langt undir þúsundi, mig minnir að það séu kannski 700–800. Umboðsmaður skuldara er tiltölulega nýfarinn í gang þannig að ekki er hægt að búast við miklum afköstum eða að menn klári mörg mál á þeim stutta tíma. Það þarf að afla gagna og semja og annað slíkt þannig að ferlið tekur eina tvo, þrjá mánuði þar til samningar nást. Við megum ekki gera of miklar kröfur til umboðsmanns skuldara að þessu leyti. Ég tel, án þess að vita nokkuð um það frekar en aðrir, að þarna sé um að ræða 5 þús. heimili - plús/mínus eitthvað töluvert mikið, menn vita ekkert um það - sem þurfa að fara í gegnum einhvers konar greiðsluaðlögun vegna vandamála sem upp hafa komið hjá heimilum. Sérstaklega vegna forsendubrests sem varð hjá fólki. Það missti atvinnuna, það missti hluta af tekjum sínum, það missti yfirvinnuna, það missti hitt starfið sitt, margir voru í tveim störfum og sumir lækkuðu í launum. Þessi forsendubrestur sem menn áttu ekki von á gerir það að verkum að mánaðartekjur viðkomandi einstaklings geta hæglega hrapað um 200 þús. kr. Það er náttúrlega eitthvað sem gerir það að verkum að menn eiga erfitt að borga af lánum eða leigu. Það er líka fjöldi leigjenda í þessu landi, eitthvað um 20 þúsund. Þessi forsendubrestur gerir það að verkum að menn geta ekki borgað húsnæðisgreiðslur sínar sem oft ogtíðum eru verðtryggðar. Menn geta ímyndað sér ef allir væru í rífandi vinnu eins og var fyrir hrun þá mundi vandinn verða miklu minni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég vona að það sé rétt metið hjá hv. þingmanni að ekki séu nema fimm þúsund fjölskyldur eða heimili í landinu í verulegum greiðsluerfiðleikum. Ég hefði talið ástæðu til að hafa áhyggjur af því að þær væru enn fleiri. Nú er rétt að verða hálft ár síðan við samþykktum síðustu úrbætur á þessu úrræði. Það er þá ástæða til að spyrja hversu margir hafa komist í gegnum það síðan það var, á þessu hálfa ári. Hversu langan tíma telur hv. þingmaður að það muni taka að koma þó ekki væri nema þessum fimm þúsund heimilum í gegnum úrræðin?

Frú forseti. Sem kunnugt er urðu vandræði við skipun umboðsmanns skuldara sem tafði málið nokkuð. Svo þarf að byggja upp nýja stofnun og það tekur sinn tíma. Svo þarf að fá fólk til að sækja um vegna þess að mörg heimili bíða eftir einhverju betra. Það er alltaf til fólk í þjóðfélaginu sem er að lofa einhverju betra. Það er eðlilegt að fólk bíði þegar það á von á því að fá jafnvel almenna skuldaleiðréttingu og vilji ekki fara í sértæk úrræði á meðan. Ég vona að umboðsmaður skuldara fari myndarlega af stað, að menn öðlist traust á starfseminni og treysti honum sem vini sínum, því að hann á að vera umboðsmaður skuldara og hann á að gæta hagsmuna skuldara. Vonandi fer fjöldinn að fara yfir þúsundið og síðan tvö þúsund fljótlega. Nú veit ég ekkert hvort þessi fimm þúsund sem ég nefndi sé rétt tala. Kannski það séu tvö þúsund eða tíu þúsund. Það veit það ekki nokkur maður vegna þess að það veit enginn um stöðu heimilanna. Þess vegna er ég með í smíðum frumvarp um að taka upp hraðvirka skoðun á stöðu heimilanna auk þess sem við ræðum í efnahags- og skattanefnd frumvarp frá ráðherra um sama mál. Ég vænti þess að við fáum upplýsingar um stöðu heimilanna fljótlega og þá geta menn metið betur hversu stór hópurinn er.