Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Nefndin hefur athugað þetta frv. og borið það saman við l. um ættaróðul og erfðarétt. Það eina atriði, sem n. vildi breyta, var það, að í frv. er svo til ætlazt, að til þess að ábúandi geti fengið ábúðarjörð sína keypta þyrfti hann að hafa búið a. m. k. eitt ár, en í breyt. n. er farið fram á, að frestur þessi verði hækkaður upp í 3 ár. Hitt atriðið er þannig, að eftir gildandi l. hefur ábúandi rétt á að fá jörðina keypta, ef hann hefur áður fengið erfðaábúð. Í frv. þessu er þetta fellt niður, enda hefur það komið í, ljós, að ábúendur taka erfðaábúð aðeins sem form til þess að öðlazt þannig kauparéttinn og kaupa jarðirnar svo rétt á eftir. Slík breyt. hefur mikið umstang í för með sér. En það er þetta umstang, sem menn vilja gjarnan losna við á þennan hátt, og þær mörgu umsóknir, sem liggja fyrir hverju þingi um, að ríkið heimili að selja jarðir, eru allar frá mönnum, sem geta öðlazt þennan rétt með því að taka jörðina fyrst í erfðaábúð, en það væri bæði sparnaður og hagræði bæði fyrir búendur og það opinbera, ef hægt væri að losna við þessa krókaleið. Að fenginni þessari reynslu hefur meiri hl. n., einn nm. hefur ekki getað fallizt á það, fallizt á, að eðlilegast væri að vera ekki að hanga í þessu, heldur veita mönnum þennan rétt, sem þeir geta öðlazt hvort sem er, og þar með er þá þingið leyst undan því að þurfa alltaf að vera að fjalla um þessi sömu mál á hverju einasta þingi: Við væntum svo, að eftir að hafa gert þessar breyt. og fært frv. til samræmis við það, sem er í l., geti hv. d. fallizt á frv. Ég skal aðeins geta þess, að seinni brtt., að fyrir umsókn komi umsögn, er aðeins leiðrétting á prentvillu. Svo hef ég ekki fleira um málið að segja, en vænti aðeins, að það nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég gat ekki orðið samferða hv. meðnm. mínum í afgreiðslu þessa máls og hef því skrifað undir nál. með fyrirvara, og er það í fyrsta lagi af því, að ég er mótfallinn þjóðjarðasölu, en með þessu frv. er verið að gera greiðari aðgang að sölu jarða. Í l. um ættaróðul og erfðaábúð er gert ráð fyrir, að menn öðlist rétt til að kaupa jarðirnar, þegar þeir hafa fengið á þeim erfðaábúð, en það verður þó að fara gegnum þingið með þetta. Ef það hefur verið meiningin að setja þetta ákvæði í l. um ættaróðul til að koma í veg fyrir brask, þá er leiðinlegt, að strax eftir örstuttan tíma skuli vera komið með smábreyt. eingöngu til að gera auðveldari þau form, sem þarf að hafa fyrir þessum kaupum, og þar sem um er að ræða ríkisjarðir, álit ég, að ekki megi vera minna en að þingið fái að fjalla um þau mál í staðinn fyrir það, að eftir þessa breyt. kemur þjóðjarðasala þinginu ekkert við og þarf ekki einu sinni að koma jörðunum í erfðaábúð, heldur geta menn fengið jarðirnar keyptar með því að gera þær að ættaróðali. Ég er á móti því, að þetta sé gert þannig auðveldara, af því að ég er alveg á móti þjóðjarðasölu, og þess vegna mun ég greiða atkv. á móti frumvarpinu.



Herra forseti. Það er eitt atriði, sem ég vildi minnast á í sambandi við þetta frv. Í fyrri málsgr. 2. gr. segir svo: „Jarðir, sem seldar eru samkvæmt 1. gr., skulu seldar fyrir það verð, sem eftirgjald þeirra segir til um miðað við 3% vexti, og greiðast að fullu við afsal.“ Ég er hræddur um, að eftirgjald það, sem nú er greitt eftir jarðir, sem eru almannaeign, sé ekki í öllum tilfellum öruggur mælikvarði, þegar ákveða skal söluverð jarðanna. Ég hef hugmynd um, að eftirgjald jarðanna sé ákaflega langt frá að vera hlutfallslega það sama miðað við dýrleika jarðanna. Ég hygg, að það sé þannig, að sumar af þessum jörðum séu byggðar eftir ábúðarl. frá 1933, en margar aðrar byggðar eftir eldri ákvæðum og leigumáli sé þess vegna þar arinar. Ég hygg, að það sé svo, að sumar af þessum jörðum séu leigðar samkvæmt gildandi samningum fyrir minna eftirgjald en sem svarar 3% af fasteignamatsverði, en aðrar aftur fyrir hærra verð. Sérstaklega mun það vera þannig, þar sem ákveðið er í byggingarbréfi, að landskuld skuli greidd í fríðu, sem kallað er, að þá sé eftirgjaldið samkvæmt núverandi verðlagi nokkuð hátt. Ég vil benda á í þessu sambandi, að í l. um ættaróðul og erfðaábúð frá 1943 er kafli um erfðaábúð, sem ákveður; að afgjald af þeim jörðum, sem leigðar eru samkvæmt þeim l., skuli vera 3% af fasteignamatsverði lands og jarðarhúsa. Í sömu l. er ákveðið, að ábúandi, sem hefur fengið erfðaábúð á jörð, geti fengið hana keypta með því að gera hana að ættaróðali fyrir þetta verð, þ. e. a. s. fasteignamatsverð. Mér finnst þarna ósamræmi, þar sem gert er ráð fyrir í þessu frv., að söluverðið skuli miðað við eftirgjald, sem nú er greitt, en í l. um ættaróðul er því slegið föstu, að fasteignamatsverð skuli gilda. Ég skal ekki dæma um, hvort heppilegra er, en ég vil aðeins benda á, að þessi l. ættu að vera betur samræmd en hér er gert. Mér virðist óeðlilegt, að ákvörðun söluverðs sé með öðru móti en gert er ráð fyrir í l. um ættaróðul og erfðaábúð. Eins og vikið er að í grg., þá geta þeir, sem búa á jörðum hins opinbera, fengið þær keyptar, ef þeir hafa fyrst fengið á þeim erfðaábúð, og hefur í þeim tilfellum fasteignamatsveró gilt, en mér skilst, að ef þetta frv. verður að l., þá fái menn jarðirnar með allt öðrum kjörum samkvæmt þeim. Ég vil því beina því til n., hvort hún vilji ekki taka þetta atriði sérstaklega til athugunar fyrir 3. umr. málsins.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Út af því, sem hv. 1. landsk, sagði, vil ég aðeins benda á það, að raunverulega er enginn eðlismunur á frv. og 1. eins og þau eru nú. Mér skilst, að það, sem okkur skilur á um, sé aðeins það, að hann óskar eftir, að þingið fjalli um þessi mál í hverju tilfelli, en ég álít ástæðulaust að draga þingið inn í það um hverja einstaka jörð, heldur ætti að nægja að fela ráðherra að fara með það umboð eins og í svo mörgu öðru. Mér virðist, að okkur skilji ekki á um annað. Að því er snertir aths. hv. þm. V.-Húnv., þá er það alveg rétt aths. hjá honum, að segja má, að fram komi þar nokkurt ósamræmi. N. hefur lítils háttar minnzt á þetta, en þess er þá að gæta, að þeir menn, sem falla undir það, eru einmitt þeir, sem hafa búið mjög lengi á sömu jörð, kannske marga tugi ára og eiga því mikið af öllu því, sem á jörðinni er, t. d. meginið af öllum húsum. Ég persónulega lít svo á, að menn, sem eru búnir að búa þannig á jörðunum, séu vel að því komnir að fá einhverja uppbót fyrir það með lægra kaupverði, því að það getur orðið erfitt og enda ómögulegt að fara að gera það upp, hvað ríkissjóður á í jörðinni og hvað ábúandi. Mér virðist því, að þessir menn mættu gjarnan fá ábýlisjarðir sínar keyptar eitthvað lægra verði en þeir, sem hafa ekki búið á jörð sinni nema stutta stund. Annars skal ég lýsa; yfir því, að n. er fús til að athuga þetta nánar fyrir 3. umr.



Herra forseti. Ég býst ekki við, að tjói að tala um þetta mál, það mun eiga að fara gegnum þingið, en ég álít, að í 1. gr. sé eitt athugavert atriði. Hv. flm. hafa gert ráð fyrir því, að námuréttindi verði skilin undan sölu þjóðjarða. En það eru til önnur réttindi, sem eins ætti að undanskilja, en það eru vatnsréttindi og jarðhitaréttindi. Ég vil þess vegna, af því að ég geri ráð fyrir, að hv. flm. hafi yfirsézt að undanskilja þau, skjóta því til n., hvort hún vilji ekki taka til athugunar milli umr., hvort ekki sé hægt að setja ákvæði um þetta inn í frv. Annars mun ég flytja brtt. um þetta við 3. umr.



Ég vil aðeins gera grein fyrir, hvers vegna ég greiði atkv. gegn þessu frv. Í fyrsta lagi tel ég farið inn á alranga braut með því að selja kirkjujarðir, sérstaklega á þessum tíma, þegar fyrir dyrum kann að standa einhvers konar nýskipun og athugun á breyttum búnaðarháttum á Íslandi, því að þeim mun meira sem flyzt af jarðeignum hins opinbera í eigu einstaklinga, þeim mun erfiðara kann að verða að framkvæma þá nýskipun, sem fyrir dyrum kann að vera. Það eru bætur á íslenzkum landbúnaði og einhvers konar nýtt skipulag, sem helzt gæti orðið til þess, að íslenzkur landbúnaður yrði stundaður með betri árangri en nú er án þess að þurfa að fara þær neyðarbrautir, sem farið hefur verið inn á undanfarin ár út af sölu landbúnaðarafurða. Ég vil því alvarlega mæla gegn því, að slík heimild yrði veitt, og tel, að það yrði mjög mikið víxlspor, ef það yrði samþ. Sömuleiðis vil ég hvað efni frv. snertir mjög taka undir það, sem fram kom hjá hv. 11. landsk. og hv. þm. V.-Húnv. Ég álít, að það komi ekki til mála, ef frv. er samþ., sem ég mun ekki ljá liðsinni til, að ekki verði undanskilin vatns- og jarðhitaréttindi, svo mikil nauðsyn sem á því kann að verða, að þau séu notuð í almannaþágu, þegar verið er á ferðinni með frv. til nýrra raforkulaga, þar sem gert er ráð fyrir, að ríkið sjálft hafi aðalforgöngu og framkvæmd í raforkumálum. Því tel ég mjög misráðið, ef nú yrði opnaður vegur til þess, að einstaklingar, sem búa á þjóð- og kirkjujörðum, gætu fengið þessar jarðir keyptar, án þess að undanskilin væru þessi miklu verðmæti, sem án efa verða mikið notuð í framtíðinni í almannaþágu. Ég vil líka taka undir það, sem hv. þm. V.-Húnv. sagði, að mér skilst, að eftir 2. gr. muni koma fram mikið misrétti hvað snertir verðlag á þjóð- og kirkjujörðum, ef þar á að fara eftir því, hver leigumálinn er á þessum jörðum. Það er ekki fullnægjandi skýring fyrir mig, sem hv. 2. þm, Skagf. hefur fram borið út af 2. gr. frv. Mér skilst, að eftir ýmsum gömlum leigumálum muni ábúandi geta fengið jörðina fyrir svo lítið verð, að óviðunandi er að láta hana af hendi fyrir svo lítið verð. Ég vil því taka undir þær raddir, sem fram hafa komið í umr., að ef farið er inn á þá háskalegu braut að leyfa sölu á þjóð- og kirkjujörðum, jafnvel þótt sú kvöð fylgi, að jarðirnar eigi að falla undir gildandi reglur um ættaróðul og erfðaábúð, þá sé nauðsynlegt að endurskoða frv. nánar, áður en það er gert að l., til að koma í veg fyrir, að þeir vankantar, sem bent hefur verið á, verði lögfestir. Ég mun því, eins og ég hef skýri frá, fyrst og fremst greiða atkv. gegn frv., en ef meiri hl. d. er því meðmæltur, sem hér á að slá föstu þvert ofan í þá meginreglu, sem hingað til hefur gilt í íslenzkri löggjöf, og opnar öll hlið fyrir því, að allar þjóð- og kirkjujarðir verði seldar einstaklingum, þá ættu þeir, sem vilja breyta þeirri meginreglu, samt að athuga, að breyta þarf frv. mikið til bóta, ef afgreiðsla þess á ekki að verða okkur til lýta.



Ég á dálítið bágt með að skilja þann úlfaþyt, sem þetta frv. hefur vakið hér í d., og þær stefnuyfirlýsingar, sem fulltrúar tveggja stjórnarflokka hafa fundið sig knúða til að bera fram í sambandi við þetta frv. Það er vitanlega alkunnugt fyrir löngu síðan, að kommúnistar og jafnaðarmenn eru á móti því, að einstaklingar þjóðfélagsins hafi það olnbogarými í þjóðfélaginu, að þeir megi eiga það ábýli, sem þeir búa á og hafa lífsframfærslu sína af og þar sem þeir starfrækja þá framleiðslu, sem er vitanlega undirstaða þess að verulegu leyti, að þjóðfélag okkar getur staðizt. Þetta er alkunnugt, og þess vegna virtist mér það út af fyrir sig gersamlega óþarft í sambandi við þetta frv., að fulltrúar þessara flokka færu hver í kapp við annan að bera hér fram stefnuyfirlýsingar sínar. Mér virðist einnig, að þeir leggi allt of mikið í þetta frv., því að ef þeir vilja setja þær skorður í löggjöfina, að enginn bóndi, sem býr á jörð ríkisins, geti átt þess kost að eignast þessa jörð, þá er árás á þetta frv. út af fyrir sig alveg þýðingarlaus. Maður skyldi ætla, að þessi stefna þeirra kæmi þá fram í því að flytja till. um að nema gersamlega úr l. þá heimild, sem þar er til þess, að einstakir bændur geti fengið ábýlisjarðir sínar keyptar, því að þetta frv. felur ekkert í sér annað en það að taka af þeim bændum, sem óska að fá jarðir sínar keyptar, það ómak, sem í því felst að fá erfðaábúð á jörðunum, og þá um leið að hrinda úr vegi þeirri fyrirhöfn, sem þetta er fyrir þá menn, sem með þessi mál fara fyrir ríkisvaldið, því að þetta er gersamlega þýðingarlaus og óþörf krókaleið. Ekkert annað felst í þessu frv., ekki nokkur skapaður hlutur. Ég sé því ekki, hvernig þetta frv. getur verið grundvöllur fyrir eða gefið ástæðu til almennra umr. um, hvort jarðirnar eigi að vera ríkiseign eða eign einstaklinga. Um þetta gætum við rætt. Við, sem lítum svo á, að mesta öryggið fyrir framþróun og velfarnað landbúnaðarins sé í því fólgið, að allar jarðir í landinu komist í sjálfsábúð, getum fært fram fyrir þessari skoðun okkar rökstuðning með mörgum og áþreifanlegum dæmum að fornu og nýju, eins og þeir geta borið fram rök fyrir sinni þjóðnýtingarskoðun, en þessi hlið málsins liggur alls ekki fyrir. Andstaða gegn þessu frv. getur því ekki byggzt á öðru en því, að þeir geti ekki unnað bændum þess að losna við þessa fyrirhöfn og vilji ekki horfa í það í þessu sambandi, þó að ríkissjóður verði að bera nokkur útgjöld, sem eru því samfara að skipta um leigumála á jörðum. Svona horfir þetta mál við. Ég vil aðeins út af því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði um þetta mál, að það gæti orðið mikill þröskuldur í vegi fyrir nýsköpun í landbúnaðinum, - þeir halda sig við það heygarðshornið, - ef þetta frv. yrði samþ., taka fram, sem ég hef áður skýrt frá, hvað í þessu frv. felst samanborið við það, sem er í l. um erfðaábúð og óðalsrétt, - ég vil aðeins segja það: Hvernig heldur hann, að þessi nýsköpun fari fram á landbúnaðinum? Á hverju á að byggja, og hver verður grundvöllurinn undir þessari nýsköpun? Skyldu það ekki verða þeir, sem stunda búskap á jörðunum, sem verða þátttakendurnir í þessari nýsköpun? Mér finnst, að eigi að standa fyrir framkvæmdum einmitt þeir menn, sem eru beinir þátttakendur í nýskipaninni. Heldur háttv. 4. þm. Reykv. (StJSt), að ekki þurfi annað en að stofna nýbyggingarráð og samþykkja lög á Alþ. til þess, að láta gróa 2 strá þar, sem eitt greri áður í þessu þjóðfélagi. Nei, það þarf að taka höndunum til í sveitum landsins og þá vitanlega að hagnýta alla nýjustu tækni, sem til er. Og ekkert nýsköpunarráð hefur þurft, því að ég tel bændurna ganga langt á undan með þær framkvæmdir. Undir eins og raknaði úr með þeirra fjárhag, þá sneru þeir sér að því að fá sér nýjar vélar, auka ræktunina, bæta húsakostinn og í því sambandi hafa þeir gert mjög mikilsverðar samþykktir, sem eru ræktunar- og húsagerðarsamþykktir, sem hlotið hafa viðurkenningu Alþingis. Það þarf ekkert að reka á eftir þeim með þetta, því að þeir hafa verið í þessum efnum í fararbroddi. Það, sem veldur því, að ekki er lengra komið í þessu efni, er, að þeir hafa að litlu og ekki nema takmörkuðu leyti getað aflað sér þeirra véla og annarra stórvirkra tækja, sem og auk þess, að ekki hefur verið þess kostur nema að litlu leyti að flytja þessi landbúnaðartæki inn í landið. Það liggja fyrir svo miklar pantanir á slíkum vélum. Og það er búið að verja miklum tíma til undirbúningsstarfsemi í landinu, til þess að geta notað þessar vélar þegar þær koma. Það verður að ganga að því af fullum krafti og með oddi og egg að framkvæma þá nýsköpun, sem svo mikið er talað um nú, en bændur voru búnir með ýmsum ráðstöfunum og í verki líka að sýna, að þeir höfðu hafið áður en hið mikla nýsköpunarumtal hófst með okkar þjóð. Ég vildi aðeins benda hv. 4. þm. Reykv. á það, að ef hann heldur, að fólkið, sem býr og enn þá heldur tryggð við sveitir þessa lands, ef það með þeirri skipan að vera eigendur þessara jarða standi í vegi fyrir nýsköpuninni, þá er það mikill misskilningur hjá honum. Og ég get sagt það sem mína skoðun, ég skal ekki segja um, hve mikið hann leggur upp úr minni skoðun, að því fyrr náum við því takmarki, sem við keppum að og lagður hefur verið grundvöllur að í lögum um ræktunar- og húsagerðarmál, því fyrr og auðveldar sem fleiri af jörðunum eru í einkaábúð. Þetta er mín skoðun í þessum efnum. - Það getur vel verið, að það sé fullkomin ástæða til að taka til athugunar þá bendingu, sem hv. þm. V.-Húnv. (SkG) gerði hér í sambandi við þann útreikning, sem er á söluverði þessara jarða, því að það er alveg rétt hjá honum, að þegar jarðir eru leigðar í erfðaábúð, þá er í sambandi við þá breytingu ákveðið eftirgjald eftir jörðina, og við sölu á þessari jörð á svo að leggja það eftirgjald, sem þá hefur verið ákveðið, til grundvallar fyrir söluverðinu. Nú getur það verið, og ég vil skjóta því til landbn., að sambandið í þessu efni sé ekki eins náið á um ákvæðið, sem um þetta er í l., og þess, sem hv. þm. V.-Húnv. telur, að sé í þessu frv., og því væri ástæða til, að taka þetta út af fyrir sig til athugunar. En það er líka sú eina aths. við þetta frv., sem fram hefur komið í umr. og ég álít, að beri að taka sérstaklega til athugunar í sambandi við afgreiðslu þess.



Það eru aðeins örfáar aths. við ræðu míns ágæta sessunautar, hv. þm. Borgf. (PO). Mér skilst, sem hann vilji gera allt of lítið úr þeirri breytingu, sem fram kemur í þessu frv. miðað við það ástand, sem áður hefur verið. Eins og hv. þm. Borgf. veit, er yfirleitt ekki hægt að selja þjóð- og kirkjujarðir nema með sérstökum l. frá Alþ. En með því að samþykkja frv. það, sem fyrir liggur, þá opnast sú almenna leið inn á þá braut, eftir reglum, sem fyrir er mælt í þessu frv., með því eina skilyrði, að það sé ábúandi sem setið hefur jörðina tiltekinn tíma og hafi meðmæli hlutaðeigandi hreppsnefndar og hann fær jörð þessa eftir reglum, sem ákvæði gilda um í l. um erfðaábúð og ættaróðal. Það er farið inn á nýja braut í þessu efni; og ég veit, að hv. þm. Borgf. finnur það sjálfur, og þess vegna hefur hann flutt þetta frv. Hann vill breyta til og fá reglur um það, að ekki skuli þurfa sérstök l. um sölu hverrar jarðar til ábúanda eða á annan hátt: Þetta er stórkostleg breyting frá því, sem hefur verið. Hvað varðar nýsköpunina og annað í því sambandi, þá skal ég geta þess, að ef hið opinbera, ríkið, sæi ástæðu til þess að leggja fram að einhverju leyti verulega aðstoð sína til þess að breyta landbúnaðinum með beinum fjárframlögum eða á annan hátt, þá fyndist mér eðlilegt, að sú skipan haldist, sem verið hefur, að þær jarðir, sem hafa verið eign ríkisins og kirkjunnar, sem lítill munur er á hvort er, að þær verði það áfram, svo að þær jarðir geti notið þeirra hlunninda með því að vaxa í verði við aðgerðir þess opinbera, en að það falli ekki í skaut þeirra einstaklinga, sem kynnu að hafa fengið jarðirnar áður en slíkar aðgerðir hefðu verið gerðar fyrir atbeina eða tilkostnað sjálfs ríkisins. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara inn á það, í hverju nýskipanin í íslenzkum landbúnaði gæti orðið. Ég dreg ekki í efa það, sem hv. þm. Borgf. segir, að það sé mikill áhugi meðal íslenzkra bænda til að notfæra sér nýjustu tækni, sem aukizt hefur á síðustu tímum, til að gera atvinnuveginn líklegri til betri árangurs. Og Alþ. hefur ekki heldur látið sitt eftir liggja til þess að hvetja og styrkja, að slíkar framkvæmdir yrðu gerðar. Ég vil ekki draga úr þeim orðum, sem hv. þm. Borgf. sagði, og ég finn líka, að mikill áhugi er meðal bænda í þessu efni. En vera má þó, að setja þurfi nánari heildarreglu, - til þess að þær framfarir eða nýskipan, sem kynnu að verða í landbúnaðarmálunum, yrðu gerðar eftir öruggum áætlunum, þannig að þær næðu betur tilgangi sínum. En að opna allar gáttir, til þess að einstaklingar geti eignazt ríkis- og kirkjujarðir, er sízt til þess fallið að örva löggjafar- og ríkisvaldið, eftir að búið er að selja þessar jarðir, til að leggja fé af mörkum til þess að bæta jarðir, sem eru algerlega í einkaeign.



Út af því, sem hv. 2. þm. Skagf. (JS) sagði hér um ágreining minn og afstöðu mína til þessa máls þegar landbn. hafði þetta frv. til meðferðar, vil ég aðeins segja örfá orð. Það er alveg rétt, að ágreiningur minn stafar einfaldlega af þeirri ástæðu, að ég er mótfallinn allri sölu á jörðum, sem eru í félagseign, bæði kirkju- og þjóðjörðum. Þar af leiðir, að ég hlýt að vera á móti því að auðvelda sölu þeirra á nokkurn hátt. Það er réttilega tekið fram hjá hv. þm. Borgf. (PO), að andstæðingar þessa frv. væru á móti því vegna þess, að það gerir greiðari aðgang með að selja þjóðjarðirnar. Og það þarf, engan að undra, að þeir, sem eru á móti þeirri málsmeðferð, sem lagt er til í þessu frv., greiði atkv. á móti því. Um það atriðið, hvort jarðir eru betur setnar í einkaeign en ef þær eru í eign ríkisins, er það að segja, að ég veit mörg dæmi þess, að illa er farið með jarðir, sem eru í einkaeign, og ég gæti varið löngum tíma í það að telja upp þær jarðir, sem betur hefðu verið komnar í eigu ríkisins en í einkaeign. Ég vil svo að lokum ljúka máli mínu með því að ítreka enn einu sinni þá skoðun mína, að ég vil ekki og tel ekki heldur rétt að auðvelda einstaklingum að kaupa hvorki þjóð- né kirkjujarðir.

Frsm,. (Jón Sigurðsson): Herra forseti. Út af því, sem hv. 11. landsk. (STh) sagði, þá tel ég sjálfsagt að taka hans aths. til greina og tel víst, að landbn. verði fús til að flytja brtt. um hana. Um þetta frv. er það að segja, að það er algerlega sniðið eftir ákvæðum, sem eru í gildandi l., og þar er þetta ekki tekið fram og því ekki heldur tekið upp í frv., en úr því að bent hefur verið á þetta, tel ég rétt, að það verði tekið með. En út af því atriði, sem hv. 4. þm. Reykv. (StJSt) kom inn á, og þar sem hann segir, að verið sé að opna upp á alla gátt, þá vil ég leyfa mér með leyfi hæstv. forseta að lesa nokkur orð úr gildandi l., það er úr l. um ættaróðal og erfðaábúð. Í 34. gr. l. segir svo: „Allar jarðir og hjáleigur, sem eru í eigu ríkissjóðs, kirkna landsins eða sjóða, sem eru almannaeign (Kristfjárjarða, gjafasjóða, sem ekki má skerða, sýslusjóða eða hreppssjóða), skal, þegar þær losna næst úr ábúð eða þegar núverandi ábúandi. óskar þess, byggja á erfðaleigu eftir lögum þessum.“ - Og enn fremur segir svo í 47. gr. sömu laga: „Ábúendur þjóð- og kirkjujarða og annarra opinberra stofnana og sjóða, - nema ákvæði gjafabréfa og skipulagsskráa mæli gegn því, - sem hafa fengið erfðaábúð á jörðum sínum, hafa rétt til að fá ábúðarjarðir sínar keyptar, ef þeir, eftir því sem við á, fullnægja ákvæðum 1. gr. og auk þess eftirtöldum skilyrðum: - “ Lögin mæla svo fyrir, að það skuli byggja á erfðaábúð og hafi ábúandi sjálfur ekki erfðaábúð, þá skuli hann fá hana næst þegar jörðin losnar úr ábúð eða þegar hann óskar þess. Og skv. 47. gr. l. skulu þeir menn, sem hafa erfðaábúð, eiga rétt á að fá jarðirnar keyptar, ef fullnægt er vissum skilyrðum. Ég sé ekki, að hægt sé að segja, að með þessu sé verið að opna upp á gátt, þegar allar sölur í heild eru háðar sömu skilyrðum, sem fyrst og fremst eru þetta, að gera jarðirnar að ættaróðali til að fyrirbyggja, að þær lendi í braski. Ég get ekki skilið, að þetta sé nýtt og að verið sé að opna allt upp á gátt.

Frsm. (Sigurður Thoroddsen) : Herra forseti. Milli umr. hefur iðnn. haldið einn fund um þetta mál, og varð samkomulag um það hjá öllum í n. að mæla með framgangi þessa máls, en þó áskildu allir nm. sér rétt til að hafa óbundnar hendur um breyt. Við 1. umr. þessa máls benti hv. þm. Borgf. á það, að ekki hafi verið gert ráð fyrir, þegar frv. var samið, hvar skyldi skipa Andakílsárvirkjuninni. Hv. þm. Vestm. hefur einnig bent á það, að Vestmanneyingar eiga líka orkuver í smíðum. Iðnn. varð sammála um að hafa samráð um það við þessa hv. þm. að flytja brtt. við frv., þar sem gert er ráð fyrir því, að þessar stöðvar, Andakílsárvirkjunin og rafveita Vestmannaeyja, komi einnig undir ákvæði 1. og 7. gr. frv. Í 7. gr. frv., þar sem kaupstöðum er heimilt að selja raforku frá orkuverum sínum, þótti ekki þurfa að taka Vestmannaeyjakaupstað með, því að honum er þannig í sveit komið, að ekki þykir ástæða til þess. Þessi brtt. er á þskj. 175, og leggur iðnn. til, að hún verði samþ. Aðrar brtt. flytur iðnn. ekki. Hv. 1. þm. Skagf. (SÞ) kom með brtt. á fundinum, sem prentaðar eru á þskj. 171, og hann skýrði frá þeim, en meiri hl. n. gat ekki fallizt á þær og gat ekki tekið þátt í að flytja þær till. og leggur til, að þær verði felldar. - Ég skal ekki á þessu stigi málsins orðlengja frekar um þetta. Ég vona, að hv. flm. brtt. fái tækifæri til að gera grein fyrir þeim, og læt nægja að benda á álit meiri hl. iðnn.

Forseti (BG) : Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hv. 1. þm. Skagf., hvort hann hugsi sér að flytja langa ræðu, því að þessum fundi verður að slíta eftir 15 mínútur.



Herra forseti. Varla mun það nógur tími, en þó mun ég á það hætta. Þegar þetta raforkulagafrv. var sent iðnn. til flutnings af samgmn., vannst n. ekki tími til þess að ræða efni þess til hlítar. Ég óskaði því ekki eftir að gerast meðflm. þess, og því er það flutt af meiri hl. n. Hins vegar hafa allir iðnnm. óbundnar hendur um að flytja og fylgja brtt., sem fram koma við frv. Iðnn. ræddi líka um málið á einum fundi, eftir að það hafði verið lagt fram hér í hv. d. Lýsti ég því þá yfir, að ég mundi bera fram brtt. við frv., en samnm. mínir töldu sig ekki geta léð þeim fylgi sitt að svo komnu máli. Brtt. mínar, sem prentaðar eru á þskj. 171, eru samdar og bornar fram í samráði við flm. að raforkumálafrv., sem flutt var á síðasta þ. og samið var af mþn. í raforkumálum. Ég stend því ekki einn að þeim, þótt ég flytji þær einn. Fimm fyrstu brtt. miða allar að því sama, að fella niður úr frv. ákvæði um fjárframlög úr sýslusjóði til stofnkostnaðar við héraðsrafveitur ríkisins. 6. brtt., sem er aðalbrtt., er við 30. gr. frv. Er hún um það, að söluverð raforkunnar til neytenda skuli vera hið sama hvarvetna á landinu og íbúar stærstu kaupstaðanna þurfa að greiða á hverjum tíma að meðaltali. 7. brtt. er um það að hraða sem allra mest rannsókn á því, hvernig bezt verði fullnægt raforkuþörf landsmanna og að sett verði það markmið, að á næstu 10 árum verði því náð, að hver íbúi hverrar sýslu eða kaupstaðar geti keypt raforku innan kaupstaðarins eða sýslunnar, er fullnægi raforkuþörf þeirra flestra um sinn. Þetta er aðalinnihald brtt. minna. Vildi ég þá fara örfáum orðum um till. til frekari skýringar. Um niðurfellingu á fjárframlögum úr sýslusjóðum til héraðsrafveitnanna er það að segja, að þar sem frv. gerir ráð fyrir, að þær séu reknar algerlega sem ríkisfyrirtæki og ríkið áskilur sér einkarétt til þess að stjórna þeim og starfrækja þær að öllu leyti án íhlutunar viðkomandi héraða, þá liggur beint við að álykta, að ríkið eigi þá að sjá um stofnkostnaðinn að öllu leyti án fjárframlaga frá héruðunum. Alkunnugt er og, að sýslusjóðir hafa ekki mikla gjaldstofna upp á að hlaupa til þess að geta innt háar greiðslur af höndum. Þá er að minnast á aðalbrtt., um það, að söluverð raforkunnar til neytenda skuli vera hið sama hvarvetna á landinu. Allir munu viðurkenna, að þetta væri bezta og réttlátasta lausn málsins, en sumir munu halda því fram, að kostnaðarins vegna muni þetta vera óframkvæmanlegt. En er það víst, að það sé óframkvæmanlegt að skipa svo þessum málum með sameiginlegu átaki alþjóðar, að hægt verði að selja raforku jöfnu verði í öllum héruðum landsins, þar sem byggð er sæmilega samfelld? Ég tel mig bresta þekkingu til þess að leggja fram fullkomin rök fyrir því, að þetta verði hægt að gera á næstu árum, en ég hef þá trú, að það muni reynast mögulegt, og ég byggi þær vonir á umsögn þeirra manna, sem mér eru fróðari um þessa hluti og hafa haft með höndum rannsókn í þessum efnum, og er þá nærtækast að vitna til hv. mþnm. í raforkumálum, þeirra er báru fram frv. til raforkulaga á síðasta þingi. Svo vill nú svo vel til, að fyrir liggur yfirlýstur vilji Alþ. í þessu máli. Hinn 4. sept. 1942 var samþykkt í Sþ. svo hljóðandi ályktun um raforkumál: „ Alþ. ályktar að kjósa 5 manna n., er geri till. um fjáröflun til þess að byggja rafveitur í því skyni að koma upp nægilegri raforku til ljósa, suðu, hitunar og iðnrekstrar í allar byggðir landsins á sem skemmstum tíma, enda verði raforkan ekki seld hærra verði í sveitum landsins en stærstu kaupstöðum á hverjum tíma.“ Mþn. í raforkumálum, er kosin var af Alþ. 8. sept. 1942, hagaði vitanlega störfum sínum samkv. þessum yfirlýsta vilja Alþ., en ef til vill mætti þó segja, að einum manni undanteknum, er seinna var bætt við í nefndina. Nú vil ég vona, að enn sé það í fullu gildi, að hver maður eigi að virða sín orð og þá ekki síður hæstv. Alþ. Fyrir því geri ég mér örugga von um það, að þessi brtt. verði samþ., því að hún er í samræmi við vilja og fyrirmæli Alþ. samkv. ályktun þess frá 4. sept. 1942. En verði þessi brtt., mót von minni, felld, þá verður það ekki af skafið, að Alþ. hefur í þessu máli gengið gegn orðum sínum og ályktunum, og þá mun þjóðin spyrja, hverju treysta megi, ef svo skjótt skipast veður í lofti hjá löggjafarsamkomu ríkisins. Ef nú Alþ. breytir um stefnu í þessu máli og afgreiðir lög, sem ráðgera, að raforka verði seld hærra verði út um sveitir landsins og í smákauptúnum en í stærstu kaupstöðunum, þá verður manni að spyrja: Hvað hefur breytzt frá 1942, svo að nú þurfi að gera upp á milli landsmanna í þessum efnum? Aðstreymi fólks til Reykjavíkur eykst því hraðar sem lífskjör verða ójafnari í landinu, og ekki hefur sá straumur minnkað síðan 1942. Enginn er hér að tala um að íþyngja Reykjavík eða stærri bæjunum um rafmagnsverð. Heldur er hér um það að ræða, að fólki út um hinar dreifðu byggðir landsins séu einnig boðin sæmileg lífsskilyrði með sameiginlegu átaki alþjóðar. Verði raforkan seld hóflegu verði, þá verður miklu meira keypt af henni en ella. En þegar hvort sem er verður að leggja í mikinn kostnað við orkustöðvar og leiðslur, þá er mjög áríðandi, að sem mest verði notað og keypt af rafmagni, til þess að fyrirtækin beri sig í heild. Þetta ber vel að athuga, þegar ákveðið er verð á raforku til neytendanna. Iðnaður ætti að geta vaxið upp og þrifizt úti um sveitir landsins, ef völ væri á ódýru rafmagni. Þar er ódýrara að lifa en í stærri bæjum og hollara lífsviðurværi: Iðnaðarhverfi ættu að geta stuðzt við margs konar ræktun, t. d. þar sem gnægð er af heitu vatni og jarðhita, og nokkra skepnueign, svo að fólkið geti framleitt næga mjólk handa sér. Þarna mundi verða hollara og affarasælla að ala upp börn og unglinga en í stærstu bæjum landsins, þótt allt sé þar gert með ærnum kostnaði, til þess að uppeldi fari sem bezt úr hendi. Nú er svo komið, fyrir óeðlilegt aðstreymi fólks til Reykjavíkur og húsnæðisleysi og okur á byggingarkostnaði, að þriggja herbergja íbúð hér kostar meira en höfuðbólsjarðir í sveitum landsins, sem eru með sæmilegum byggingum yfir fólk og fénað. Það sýnist því ekki vanþörf á því, að ríkið leysi þetta vandamál og jafni metin, taki af mesta áhallann og skapi sem jöfnust lífsskilyrði hvarvetna á landinu, en það verður bezt gert með því að leysa raforkumálið á þann hátt, sem hér er lagt til, því að raforka skapar óteljandi lífsgæði og bætta framleiðslu- og afkomumöguleika. Ég er þakklátur hæstv. ríkisstj. fyrir þetta raforkufrv., það sem það nær, en ég vona, að hæstv. Alþ. sjái sér fært að fallast á brtt. mínar, því að þær eru vissulega til bóta og í fullu samræmi við áður yfirlýstan vilja Alþ. Um 7. brtt. þarf ég ekkert að ræða. Hún skýrir sig sjálf. En ég vil geta þess, að inn í hana hafa slæðzt villur á þskj. Þar stendur „kauptúns“ á tveim stöðum í síðustu málsgrein, en á að vera kaupstaðar.



Herra forseti. Ég og hv. þm. Vestm. höfum leyft okkur að bera fram frv. þetta. Vélstjórafélögin á Akranesi og í Vestmannaeyjum hafa farið þess á leit við okkur, að við flyttum þær breyt. á viðkomandi lögum, sem felast í frv. þessu, en þær snerta einungis 5. kafla laganna, er fjallar um réttindi vélstjóra á mótorskipum. Frv. þetta fer fram á, að þeir, sem nú hafa rétt til að stjórna 150 hestafla mótorvél, fái réttindi til að stjórna 250 hestafla mótorvél, af hvaða gerð sem hún er. Reynslan hefur sýnt á undanförnum árum, og svo mun verða að þeim aðstæðum óbreyttum, að allmjög hefur skort á, að nógu margir menn væru til með þessi réttindi, að fara með vélar í fiskiskipaflotanum. Því hefur orðið að fara inn á þá braut að veita mönnum undanþágur til að fara með stærri vélar en lögin ákveða, því að annars hefði mikill hluti fiskiflotans stöðvazt. En auðskilið er, að allmiklir erfiðleikar eru á að afla þessara undanþága, þar sem sækja þarf um sérstaklega fyrir hvern einstakling. Nú þegar eru þær breyt. að komast í framkvæmd, er stuðla að aukningu skipaflotans, og stærð þessara báta, sem bætast við, er þann veg, að meginhlutinn af vélunum í þessum bátum er stærri en 150 hestöfl. Af þessu leiðir það, að nú þarf vélstjóra á nýju skipin, auk þess að gamla flotanum verður haldið úti sem áður, og þrátt fyrir það, að nokkrir menn brautskráist nú árlega, sem hafa þau réttindi, er nægja til að fara með vélar allt að 250 hestafla, hrekkur það engan veginn til að bæta úr vandkvæðum þessum. Ekki verður, svo fljótt sem nauðsyn krefur, bætt úr þeim nema veittar séu undanþágur frá lögunum eða að í framkvæmd komist þær breyt., sem frv. þetta fer fram á, og er það flutt samkv. óskum vélstjóra í fyrrgreindum vélstjórafélögum, og telja þeir þetta miklu hagkvæmara. Mér er kunnugt, að Alþ. muni berast sams konar óskir frá fleiri vélstjórafélögum, og munu þær þá verða sendar til þeirrar nefndar, sem frv. þetta fær til athugunar. Í greinargerð vélstjóranna, sem að álitinu standa, telja þeir, að það öryggi, sem felst í ákvæðum laganna, sé engan veginn skert með frv. þessu. Er það vegna þess, að munurinn á að fara með 150 eða 250 hestafla vél er tiltölulega lítill, þegar í hlut eiga æfðir vélstjórar. Ég vil bæta því við, að sú réttindaaukning, sem frv. þetta felur í sér, tekur einnig til þeirra, sem öðlazt hafa vélstjóraréttindi, eins og þeirra, er fá réttindi eftir samþykkt frv. Sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar að svo stöddu. Legg ég til, að frv. verði vísað til sjútvn. að lokinni þessari umr.