Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Eftirlitsstofnun EFTA sendi íslenskum stjórnvöldum rökstutt álit um Icesave-málið í morgun. Í því kemur fram sú afstaða stofnunarinnar að Íslandi beri að tryggja að innstæðueigendur í Icesave í Hollandi og Bretlandi fái greiddar að lágmarki 20.887 evrur í samræmi við tilskipun um innstæðutryggingar. Fellst stofnunin ekki á svör íslenskra stjórnvalda frá 2. maí sl. Með bréfi, dagsett þann dag, sendi ég fyrir hönd íslenskra stjórnvalda svar til stofnunarinnar vegna áminningarbréfs frá því í maí á síðasta ári. Í svarinu var því hafnað að Ísland hefði vanefnt skyldur sínar samkvæmt innstæðutryggingatilskipuninni og brotið gegn ákvæðum EES-samningsins. Svarið var unnið í víðtækri samvinnu við utanríkismálanefnd og með aðkomu sérfræðinga úr ólíkum áttum. Við undirbúning svarsins nutum við liðsinnis félagasamtaka sem hafa látið málið sig varða í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum. Samvinna við þau var mjög mikilvæg. Enn sem fyrr er um lagalegan ágreining að ræða í þessu máli. Afstaða Íslands er sú að ekki sé ríkisábyrgð á skuldbindingunum vegna innstæðutrygginganna og ekkert hefur komið fram í rökstuddu áliti Eftirlitsstofnunarinnar sem breytir þeirri afstöðu, þvert á móti má efast um að ríkisábyrgð á skuldbindingum innstæðutryggingarsjóða standist almenn sjónarmið Evrópuréttar og að slík ríkisábyrgð gæti ógnað fjármálastöðugleika í ýmsum Evrópusambandsríkjum. Icesave-málið er erfitt mál og hefur reynst vandasamt úrlausnar. Þrátt fyrir efasemdir um lagaskyldu til ábyrgðar hafa íslensk stjórnvöld ítrekað reynt að leysa þetta mál með samningum. Innstæðueigendur í Bretlandi og Hollandi sem njóta tryggingaverndar hafa þegar fengið kröfur sínar greiddar úr þarlendum sjóðum, en Eftirlitsstofnunin kýs að líta fram hjá því. Með fréttum af bættum heimtum úr búi Landsbanka Íslands er ljóst að allur þorri krafna allra innstæðueigenda og tryggingarsjóða í Bretlandi og Hollandi fæst greiddur úr búi hins fallna banka. Þetta á jafnt við um innstæðueigendur sem njóta innstæðutryggingarverndarinnar og aðra, þar með talið góðgerðarfélög og sveitarfélög í Bretlandi, og þá innstæðueigendur í Hollandi sem áttu kröfur umfram 100 þús. evrur. Eftirlitsstofnun EFTA veitir í álitinu íslenskum stjórnvöldum þrjá mánuði til að gera viðeigandi ráðstafanir til að fara að álitinu. Að öðrum kosti má búast við að málinu verði vísað til EFTA-dómstólsins. Fram undan kann því að vera málarekstur um þetta mál fyrir dómi. Virðulegi forseti. Í fyrsta skipti í sögu þessa máls hefur nú náðst órofa samstaða allra flokka á Alþingi um málsvörn Íslands. Mikilvægi þess verður ekki ofmetið. Sú samstaða er forsenda raunsæs stöðumats. Enginn getur fullyrt um úrslit dómsmáls en Ísland hefur mikilvægan málstað að verja.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þá yfirlýsingu sem hann hefur gefið hér. Það var mikilvægt að fyrstu viðbrögð íslenskra stjórnvalda við þessari niðurstöðu Eftirlitsstofnunarinnar kæmu fram á Alþingi strax í dag. Ég vil segja um þessa niðurstöðu almennt að því verður ekki haldið fram, miðað við sögu málsins, miðað við fyrri athugasemdir stofnunarinnar, að hún komi á óvart. Engu að síður er það þannig fyrir okkur Íslendinga að niðurstaðan er að sjálfsögðu alvarlegt mál. Það er alvarlegt mál að Eftirlitsstofnun EFTA skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu að okkur beri, innan þriggja mánaða, að gera þær ráðstafanir sem hér er um að ræða og tryggja Bretum og Hollendingum aðgang að þeim hundruðum milljarða sem eru hér undir. Okkur á Alþingi, og að ég hygg flestum Íslendingum, kemur þetta eins og ég vék að áðan ef til vill ekki á óvart vegna sögu málsins. Ég get tekið undir með hæstv. ráðherra, við teljum okkur hafa sterkan málstað að verja og sannarlega eru hagsmunirnir sem eru undir líka gríðarlega miklir, eða geta verið það. Allt fer það eftir því hvernig spilast úr þrotabúi hins fallna Landsbanka. Það er í það minnsta verulega mikið umhugsunarefni að Eftirlitsstofnunin skuli hafa haldið áfram með málið undir forustu framkvæmdastjóra stofnunarinnar sem greinilega hafði á fyrri stigum málsins tekið afstöðu áður en fyrstu viðbrögð Íslendinga voru sett formlega fram. Ég tel að fullt tilefni hefði verið til að gera athugasemdir við það að hann viki ekki sæti við þessa lokaafgreiðslu. Eftir að íslenska þjóðin kom að þessu máli í þjóðaratkvæðagreiðslu er hlutverk okkar alveg skýrt. Við á Alþingi, í utanríkismálanefnd eins og hæstv. ráðherra hefur vikið að, munum fylgja aðgerðum íslenskra stjórnvalda eftir. Það er rétt sem kemur fram hjá hæstv. ráðherra, það er góð samstaða um að vinna út frá þeirri niðurstöðu sem fékkst í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Nú er það verkefni okkar að taka til varna, það er vilji íslensku þjóðarinnar. Sá vilji íslensku þjóðarinnar birtist í þjóðaratkvæðagreiðslunni að þrátt fyrir þann möguleika sem nú hefur komið í ljós yrði þeim samningum sem tókust á milli ríkjanna hafnað og látið reyna á rétt okkar fyrir dómstólum. Það er okkar verkefni. Í því munum við standa saman og við skulum halda því til streitu alla leið og berjast fyrir hagsmunum íslensku þjóðarinnar með öllum tiltækum ráðum, saman öll sem eitt.

Frú forseti. Ég vil einnig þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir þá yfirlýsingu sem hann flutti þingheimi í tilefni af því að Eftirlitsstofnun EFTA greindi frá rökstuddu áliti sínu og sendi það íslenskum stjórnvöldum í morgun. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra kom á fund utanríkismálanefndar í dag og gerði grein fyrir meginatriðum í rökstuddu áliti ESA um Icesave-málið, hvaða sjónarmið hefðu komið þar fram, og nefndarmenn skiptust á skoðunum um stöðuna og spurðu spurninga. Ég vil láta það koma fram hér að á fundi utanríkismálanefndar var almennt mjög góður samhljómur um að það væri mikilvægt fyrir okkur að standa saman að hverju skrefi í þessu máli í framhaldinu. Það var gert þegar svarbréf íslenskra stjórnvalda var undirbúið og síðan sent í byrjun maí sl. Það kom einnig fram á fundi nefndarinnar að það væri mikilvægt að við vönduðum viðbrögðin, tækjum okkur þann tíma sem við þyrftum til að íhuga þau og ígrunda í hvívetna. Jafnframt kom fram sú ósk sem efnahags- og viðskiptaráðherra féllst góðfúslega á að svör ESA yrðu greind mjög nákvæmlega, borin saman við þær röksemdir sem íslensk stjórnvöld hafa haft uppi í þessu máli og síðan unnin greinargerð um það þannig að við fengjum að sjá hvað það er nákvæmlega í okkar röksemdum sem Eftirlitsstofnunin ESA gerir athugasemdir við eða hafnar. Því er ekki að leyna að öllum meginröksemdum Íslands í bréfinu frá 2. maí sl. er hafnað af hálfu Eftirlitsstofnunarinnar ESA. Eins og hér hefur komið fram hjá öðrum er þetta að sjálfsögðu alvarleg staða, niðurstaða sem ef til vill kemur ekki á óvart miðað við alla forsögu málsins en hún er alvarleg og þess vegna þurfum við að íhuga vel hvert skref og viðbrögð af okkar hálfu. Nú kann vel að vera að bæði af hálfu Breta og Hollendinga og eins innan Evrópusambandsins fari fram einhver umræða um það að hve miklu leyti það kann að þjóna hagsmunum þessara aðila að málið endi fyrir dómstólum. Það er þá umræða sem þeir taka af sinni hálfu og við munum væntanlega fylgjast með ef hún fer fram, en ég er reyndar sannfærður um að endi málið fyrir dómstólum, eins og flest bendir til, getum við gengið út frá því að það sé að sjálfsögðu óvilhallur dómstóll sem tekur það fyrir. Ég legg áherslu á af minni hálfu að íslensk stjórnvöld hafi náið og gott samráð við Alþingi í þessu máli. Og ég vænti þess að efnahags- og viðskiptaráðherra muni á næstu vikum koma til fundar við utanríkismálanefnd að nýju og greina þá frá þeirri vinnu sem fer fram á vegum ráðuneytisins við að greina svar ESA og bera saman við okkar röksemdir í upphafi. Ég treysti því að við fáum að fylgjast vel með og vonandi getum við lagt eitthvað gott til málsins í framhaldinu. Ég tek undir það sem hér er sagt, það er að sjálfsögðu mikilvægt að Alþingi, allir stjórnmálaflokkar, komi að þessu máli og standi saman í þeirri málsvörn sem við munum væntanlega þurfa að hafa uppi á næstu mánuðum og kannski missirum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágætar skýringar hér í þingsal og á fundi með utanríkismálanefnd áðan. Þessi niðurstaða ESA kemur sjálfsagt engum á óvart. Áður lá fyrir bráðabirgðaálit og forstöðumaður stofnunarinnar hefur verið mikill talsmaður ákveðinnar niðurstöðu í þessu máli. Það vekur hins vegar athygli hversu skamman tíma ESA gaf sér í að skila niðurstöðu í ljósi þess að oft og tíðum tekur sams konar vinna í minni málum mörg ár. Hér skilar hún hins vegar niðurstöðu rúmum mánuði eftir að Íslendingar lögðu fram rökstuðning sinn í málinu. Það hlýtur að vekja spurningar um hvort ekki hafi eitthvað verið til í þeim áhyggjum sem menn höfðu af því að búið væri að taka afstöðu fyrir fram. Það tengist ef til vill því að fyrrnefndur forstöðumaður er að láta af störfum og hefur sjálfsagt viljað klára þetta mál áður en hann hætti. Í þessari yfirlýsingu birtist áfram það sem kalla má eftiráskýringar, m.a. um svokallaða „obligation of result“, það að Íslendingar hafi með innstæðutryggingarsjóðnum verið skuldbundnir til að ná ákveðinni niðurstöðu. Með því eru menn að reyna að finna nýtt orð yfir ríkisábyrgð eftir að sannast hafði að ekki væri til staðar nein eiginleg ríkisábyrgð. Þetta er í sjálfu sér aðferð sem við þekkjum úr umræðunni um Evrópusambandið að undanförnu. Grikkir eru til að mynda ekki að fara að lenda í greiðslufalli, heldur einhvers konar skuldaumbreytingu. Þannig leyfa menn sér að túlka hlutina frjálslega til að ná þeim markmiðum sem þeir telja mikilvæg hverju sinni. Það er margt skondið í þessari niðurstöðu ESA, t.d. eru skýringar á grein 2.7 í svari Íslendinga bráðsmellnar. Þar er því haldið fram að Íslendingar hafi í raun brotið af sér vegna þess að menn hafi ekki getað tekið peningana sína út úr bankanum á sínum tíma en í öllum öðrum Evrópuríkjum hafa menn áfram getað tekið peningana sína út úr banka í miðri fjármálakrísunni. Það er ekki talið gilt að það hafi verið ómögulegt að halda bankanum opnum vegna þess að ári síðar, eða hvað það nú var, hafi menn haft fjármagn til að greiða út. Þetta er einhvers konar hringrökstuðningur, að vegna þess að síðar hafi menn getað greitt út hafi þeir átt að geta greitt út samstundis. Það er röksemdafærsla sem gengur ekki upp enda voru innstæður á Icesave, ef ég man rétt, um 1.700 milljarðar en gjaldeyrisforði þjóðarinnar allrar 340 milljarðar. Þar af leiðandi var augljóst að það var ekki raunhæft að hægt væri að greiða þetta allt út á sínum tíma. Þetta eru að miklu leyti ný rök í málinu, þeir eru farnir að gera fyrst og fremst athugasemd við það að menn hafi ekki getað tekið peningana sína út úr bankanum og eru að reyna að færa vígstöðuna eins og þeir hafa gert áður þegar þeir hafa lent upp við vegg með fyrri rök. Þetta er áhugavert líka í tengslum við umræðuna um ríkisskulda- og bankavandann í Evrópu þessa dagana og hlýtur að vekja spurningar um það hvort Bretar og Hollendingar vilji raunverulega fara með þetta mál fyrir dómstóla eða vilji hugsanlega leysa það á einhvern hátt í millitíðinni, sérstaklega með tilliti til nýs mats á þrotabúi Landsbankans, enda væntanlega óheppilegt fyrir ýmis ríki Evrópusambandsins að það liggi fyrir dómsniðurstaða um að innstæður í þeim fjölmörgu evrópsku bönkum sem eiga í efnahagslegum erfiðleikum um þessar mundir séu á ábyrgð viðkomandi ríkja. Það er ástæða til að taka sérstaklega fram að að mínu mati hefur hæstv. ráðherra staðið sig vel við að fylgja þessu máli eftir að undanförnu. Sérstaklega hefur hann náð miklum og góðum árangri í að skapa pólitíska samstöðu um málið og fullt tilefni er til að bera lof á það. Jafnframt hefur hæstv. ráðherra ítrekað núna í framhaldi af þessari niðurstöðu ESA að hann muni áfram beita sér fyrir því að menn standi saman um málsvörn Íslands. Það er lofsvert líka og full ástæða til að taka undir mikilvægi þess. Við eigum von á frekari skýringum á stöðu málsins í utanríkismálanefnd einhvern tímann á næstu vikum, en aðalatriðið er að það virðist áfram vera breið pólitísk samstaða um að verja hagsmuni Íslands í þessu máli.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka ráðherranum fyrir greinargóðar upplýsingar. Ég er sammála túlkun ráðherrans, kannski loksins að við erum sammála um eitthvað. Ég held að það sé gífurlega mikilvægt að halda í samstöðuna sem myndaðist í viðbrögðum Íslands við málinu og halda áfram því góða samstarfi við þau félagasamtök sem hafa unnið gríðarlegt starf. Það er brýnt að hafa þau áfram með í ráðum. Nú þurfum við öll að standa saman og standa í lappirnar. Þetta mál var tekið af þinginu eftir afgreiðslu og fór í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er sú leið sem þjóðin valdi. Ég er reyndar sammála þjóðinni en nú þurfum við öll að standa sem einn maður og klára þetta mál. Ég er alveg viss um að við gerum það með sóma.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu á þskj. 1720 við 783. mál þar sem lagt er til að bráðabirgðaákvæði VI í lögunum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, standi óhaggað fram til 1. júlí 2012, en að óbreyttum lögum fellur ákvæðið úr gildi 1. júlí nk. Til skýringar á því af hverju málið er svo seint fram komið og ég flyt það ein má segja að tillaga þessa efnis er í þingmáli 696, sem ekki er fyrirhugað að verði að lögum nú á þessu þingi. Þar er sem sagt tillaga frá ráðuneytinu um framlengingu þessa bráðabirgðaákvæðis sem hv. viðskiptanefnd hafði fallist á og gerði tillögu um að yrði samþykkt. Það er sem sagt mjög mikilvægt að þetta bráðabirgðaákvæði sé inni og sé framlengt um 12 mánuði. Heildarendurskoðun á ákvæðum sama efnis er í vinnslu hjá ráðuneytinu en þetta snýst í reynd um að Fjármálaeftirlitið hafi heimildir til þess að grípa inn í og taka yfir stjórn fjármálafyrirtækja ef óvæntar og ófyrirséðar aðstæður krefjast. Ég legg til að málið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Viðskiptakerfi ESB um losunarheimildir er á margan hátt varasamt mál og beitir lögmálum markaðshyggjunnar á brýnasta úrlausnarefni okkar tíma, loftslagsbreytingar. En um leið er það þannig að við erum hluti af EES og erum föst í þessu kerfi og það eru brýnir hagsmunir sem knýja okkur til að greiða veg þessa frumvarps. Þar verðum við að beita okkur bæði innan þess kerfis sem hér um ræðir og brýna okkur sjálf við að búa til nýtt og annað kerfi sem nær þeim markmiðum sem þetta kerfi ESB hyggst ná 

Virðulegi forseti. Mér fannst bara rétt, af því að það hefur kannski ekki komið nógu skýrt fram, að samkvæmt öllum hefðbundnum skilgreiningum vinstri manna á Íslandi er hér verið að einkavæða andrúmsloftið. 
            

Frú forseti. Hér er beitt markaðslögmálum á mjög snilldarlegan hátt til að leysa vandamál tengd koldíoxíðlosun og þeirri hættu sem sumir telja að það valdi jörðinni með hlýnun jarðar. Ég er mjög fylgjandi því að menn beiti markaðslausnum eins og hér er verið að gera og tek fullkomlega undir það en vil jafnframt benda á að þetta gæti verið byrjunin á nýju kvótakerfi og ég vil að menn skoði mjög nákvæmlega hvort þarna geti verið um útdeilingu á kvótum að ræða sem muni leiða til sams konar verðmæta og í sjávarútvegi og menn muni - 

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða, vonandi, ágætismál, að minnsta kosti er ásetningur þeirra sem flytja málið góður, en það er augljóst að í þessu flókna máli hefði þurft meiri yfirlegu. Þrátt fyrir að við höfum svo sannarlega ekki verið að þvælast fyrir málinu, alls ekki, er það mat okkar að við hefðum þurft að fá betri tíma til að fara yfir ýmsa þætti málsins. Ég mun sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.

Frú forseti. Við erum enn að draga lærdóm af reynslunni í kjölfar hrunsins. Slit fjármálafyrirtækja hafa reynst mun umfangsmeiri og flóknari en annarra þrotabúa og vakið tortryggni og deilur. Hér er verið að breyta XII. kafla um slit fjármálafyrirtækja, m.a. er gerð ríkari krafa til upplýsingagjafar slitastjórna og greitt er fyrir að slitum verði lokið með nauðasamningi. Hér er líka verið að veita Fjármálaeftirlitinu heimildir til að hafa eftirlit með störfum slitastjórna og skilanefnda og gera kröfur um að starfsemi fjármálafyrirtækja í slitum falli að góðum viðskiptavenjum og að fulltrúar í skilanefndum, bráðabirgðastjórnum og slitastjórnum uppfylli sömu hæfisskilyrði og gerð eru til stjórnarmanna í öðrum fjármálafyrirtækjum. Þetta er þarft verk og brýnt og gott að það verði að lögum.

Virðulegi forseti. Það var bara síðast í gær sem það staðfestist í nýrri skýrslu Samkeppniseftirlitsins að það er tvíþættur vandi sem við er að eiga í íslensku efnahagslífi í kjölfar hrunsins, þ.e. eigendavandi og umboðsvandi. Við höfum fjármálafyrirtæki sem ekki heyra skýrt til einhverjum eigendum og við höfum stjórnir eða skilanefndir sem eru að taka ákvarðanir í óljósu umboði. Sama á við um slitastjórnir sem fara með hagsmuni þrotabúa. Með þessu frumvarpi reynum við að koma skikk á þessa umgjörð, tryggja að allir taki ákvarðanir á ábyrgum grunni með hagsmuni eigenda í huga. Við flýtum fyrir því að lokið verði við það ferli sem hófst með því að skilanefndir tóku yfir bú hinna föllnu banka og greiðum fyrir því að nauðsynleg hagræðing og endurskipulagning eigi sér stað í íslensku fjármálakerfi þannig að við fáum kraftmeira efnahagslíf að launum.

Hæstv. forseti. Við erum að afgreiða hér heildarlöggjöf um verslun með áfengi og tóbak. Nýmæli frumvarpsins eru í því fólgin að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins er ætlað að starfa samkvæmt stefnu stjórnvalda í áfengis- og tóbaksmálum á hverjum tíma. Grunnstefið í þeirri stefnu er að takmarka aðgengi og draga úr skaðlegum áhrifum áfengis- og tóbaksneyslu. Versluninni er ætlað að starfa með samfélagslega ábyrgð að leiðarljósi um leið og miðað er við að reksturinn standi undir sér og skili ríkissjóði hæfilegum arði. Þá er í frumvarpinu skotið lagastoð undir vöruvalsreglur um áfengi. Hæstv. forseti. Ég tel að það sé mikil bragarbót af þessum breytingum sem eru núna að verða á Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins og því styð ég málið heils hugar.

Hæstv. forseti. Þegar þjónustutilskipun ESB kom fyrst fram fyrir um sjö árum einkenndist hún af mjög ágengri og frekri markaðshyggju. Verkalýðshreyfingunni og félagslegum öflum í Evrópu tókst að sníða verstu agnúana af hvað varðar réttindi launafólks, vísa ég þar til hinnar svokölluðu upprunalandsreglu, og það tókst að reisa ákveðna varnarmúra um velferðarþjónustuna. En viti menn, þegar tilskipunin var endanlega samþykkt fögnuðu báðir pólar, ýtrasta markaðshyggja og félagshyggja. Hvers vegna? Menn ætluðu að vinna sína sigra frammi fyrir dómstólum sem kæmu til með að túlka niðurstöðurnar eða lögin. Þess vegna skiptir miklu máli það starf sem unnið hefur verið á vegum hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og ég fagna því þeim áherslum sem er að finna í greinargerð með frumvarpinu og koma til með að skipta miklu máli ef kemur til kasta dómstóla á komandi árum. Þegar við verðum búin að losa okkur við Evrópusambandsumræðuna  
            

Forseti biður hæstv. ráðherra að virða tímamörk og biður um hljóð í salnum.

Ég vildi bara koma upp og fagna því að við getum loksins öll sagt já við Icesave á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Hvort sem ég er hér til að tala um atkvæðagreiðsluna eða gera grein fyrir atkvæði mínu er mjög mikilvægt að við tökum þennan áfanga í dag til að taka allan vafa af varðandi þessi lög.

Virðulegur forseti. Ég vil gera í stuttu máli grein fyrir breytingartillögum sem við í allsherjarnefnd gerum … 
            

Forseti biður um hljóð fyrir ræðumann hér.

… við tillögu til þingsályktunar um rannsókn á aðdraganda og orsökum erfiðleika og falls sparisjóðanna. Breytingar sem samþykktar voru á fundi nefndarinnar í dag eru þannig að 1. mgr. orðist svo: „Alþingi ályktar, í samræmi við lög um rannsóknarnefndir, sbr. einnig ályktun þingsins um rannsóknarskýrslu Alþingis frá 28. september 2010, að skipa þriggja manna rannsóknarnefnd er leiti sannleikans um aðdraganda og orsök rekstrarerfiðleika og gjaldþrots sparisjóðanna á Íslandi.“ Breytingin sem við gerum á þessari málsgrein er til komin vegna þess að það komu fram ábendingar um að tillögugreinin eins og hún var í upprunalegri mynd sinni endurspeglaði ekki nægilega vel þingsályktun sem kennd hefur verið við 63:0 og var samþykkt hér þann 28. september á síðasta ári. Þar segir í kaflanum „Eftirfarandi rannsóknir og úttektir fari fram á vegum Alþingis“, með leyfi forseta: „Sjálfstæð og óháð rannsókn á aðdraganda og orsökum falls sparisjóða á Íslandi frá því að viðskipti með stofnfé voru gefin frjáls.“ Hér er verið að koma til móts við þessi sjónarmið þannig að það er vísað sérstaklega í þessa ályktun. Þá er hluti 1. mgr. felldur inn í d-lið 2. mgr. þannig að hann orðist svo: „Leggja mat á hvort um mistök eða vanrækslu hafi verið að ræða við framkvæmd laga og reglna, eftirlit og endurskoðun hjá sparisjóðunum, hverjir kunni [að] bera ábyrgð á því og hvernig niðurstöðum eftirlitsaðila var fylgt eftir.“ Þarna er sem sé verið að styrkja þennan d-lið 2. mgr. þannig að rannsókninni er ekki beint sérstaklega að pólitískri ábyrgð heldur fyrst og fremst stjórn og stjórnarmönnum í sparisjóðunum. Í þriðja lagi er gerð eftirfarandi breytingartillaga: „Í stað dagsetningarinnar „1. september 2012“ í g-lið 2. mgr. komi: 1. júní 2012.“ Við erum að þrengja þann tímaramma sem rannsóknarnefndin hefur til að ljúka rannsókn sinni en teljum þetta eiga að vera fullnægjandi tími. Komi í ljós að svo sé ekki er auðvitað nauðsynlegt að þá liggi fyrir tillaga frá rannsóknarnefndinni næsta vor eða beiðni til forsætisnefndar Alþingis.

Frú forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um rannsókn á aðdraganda og orsökum erfiðleika og falls sparisjóðanna. Orsökin liggur mjög langt aftur í tímann. Það mun hafa verið 2002, að ég hygg, sem samþykkt var frumvarp um að breyta sparisjóðunum í hlutafélög. Ég man gjörla eftir þeirri umræðu því að ég tók mikinn þátt í henni og var sá eini af þingmönnum Alþingis sem greiddi atkvæði gegn því að heimilt væri að breyta sparisjóðum í hlutafélög. Það má segja að hafi verið byrjunin á því að þeir fóru að kaupa - t.d. stofnaði Kaupþing Meið sem síðar varð Exista, og Exista og Kaupþing og aðallega SPRON ásamt með Bakkavör mynduðu ferhyrning þar sem peningar streymdu í hringi í formi hlutafjárkaupa og lánveitinga. Það endaði með því að margir sparisjóðir áttu aðaleign sína í hlutabréfum í Kaupþingi og Existu. Gengi þeirra hækkaði stöðugt og þar með færðu þeir það til tekna og sýndu góða afkomu ár eftir ár eftir ár þó að reksturinn væri ætíð í mínus. Þetta tel ég mjög brýnt að rannsaka og ég vil að það komi skýrt fram, af því að það kemur ekki skýrt fram í tillögunni sjálfri, að menn þurfa að fara aftur til ársins 2000 til að rannsaka orsakir á erfiðleikum og falli sparisjóðanna. Þetta er nefnilega mjög löng saga, litrík og ofsafengin vegna þess að þeir urðu að mjög stóru afli í heiminum, getur maður sagt, á fjármálasviði sem tengist Kaupþingi. Exista átti 20% í Kaupþingi og réði þremur af átta stjórnarmönnum í Kaupþingi, Kaupþing átti 20% í Existu og réði einum af þremur stjórnarmönnum þar. Við þetta myndaðist mikið eigið fé sem ekki var til. Ég hef farið í gegnum það oft áður, frú forseti, og það er orðið dálítið leiðigjarnt tal um krosseignarhald og raðeignarhald. Ég vildi gjarnan að einhver setti sig inn í það og reyndi að skilja að þegar fyrirtæki eiga 20% hvort í öðru og þau eru metin á 200 milljarða hvort eiga þau 40 milljarða sem eigið fé hvort í öðru, það er verðmæti hlutafjárins, en ef þeir keyptu eigin bréf til baka yrðu þau verðlaus. Þá hyrfu allt í einu 80 milljarðar út úr hagkerfinu sem hægt er að taka lán út á, veita völd og annað slíkt og það einkenndi alla uppbygginguna í útrásinni. Ég tel að það sé ein af ástæðunum, kannski aðalástæðan, fyrir hruninu, það að menn misnotuðu veilu í hlutabréfaforminu. Þetta hefur ekki verið skoðað nákvæmlega þó að ég hafi sett fram dæmi um hlutafélög sem hægt er að mynda í hring þar sem er ekki króna inni. Það sem styður þessa kenningu er að ríkisskattstjóri sýndi á glæru einu sinni á fundi með endurskoðendum að eigið fé íslenskra fyrirtækja væri 7 þús. milljarðar í árslok 2007, þ.e. fimmföld landsframleiðsla. Ári seinna, í árslok 2008, var hún um 50 milljarðar, þ.e. núll landsframleiðsla og ári seinna, í lok ársins 2009, var hún komin niður í mínus 1.400 milljarða, þ.e. hún hrundi úr því að vera fimmföld landsframleiðsla niður í núll og síðan niður í einfalda landsframleiðslu í mínus. Nú kynni einhver að spyrja: Hvað varð um allt þetta eigið fé? Hvert fór það? Frú forseti. Ég hygg að það hafi ekki farið neitt, það var aldrei til. Þetta hafa menn ekki nennt að setja sig inn í því að þetta er veila í hlutabréfaforminu sem menn annaðhvort skilja hreinlega ekki, vilja ekki skilja eða nenna ekki að setja sig inn í. En það ætti nú að kveikja í mönnum við þessa rannsókn að það sé skoðað sérstaklega þetta raðeignarhald, krosseignarhald og síðan lánveitingar inn á milli til að flækja myndina. Myndin varð óskaplega flókin eins og rannsóknarnefnd Alþingis sýndi í skýrslu sinni.

Virðulegi forseti. Ímynd sparisjóðanna er að þetta séu vinalegustu viðskiptabankarnir, þeir sem eru í næsta nágrenni við okkur, þau fjármálafyrirtæki sem eru í hefðbundinni viðskiptabankastarfsemi, íhaldssamastir. Þess vegna vekur það upp miklar spurningar þegar við gerum okkur grein fyrir því að fyrsta fjármálafyrirtækið sem fór í þrot í aðdraganda hrunsins var Sparisjóður Mýrasýslu. Í framhaldinu þekkjum við öll hvernig hver sparisjóðurinn á fætur öðrum hefur þurft að hætta rekstri, verið yfirtekinn af ríkinu eða þurft að fara í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu. Eftir stóðu að mig minnir tveir sparisjóðir sem lifðu af þessi ósköp að mestu og héldu sínu. Markmiðið með þessari rannsókn er að bregðast við þessu, bregðast líka við þeim ábendingum sem komu fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem fram kemur að þeir telja mikla ástæðu til að rannsaka sérstaklega aðdraganda og orsakir hruns sparisjóðakerfisins. Eins og kom hérna fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals tengist það mjög náið einu stærsta gjaldþroti í heimi, gjaldþroti Kaupþings. Ég held að ég hafi síðast séð gjaldþrot Kaupþings á listanum yfir fimm stærstu gjaldþrot í heimi. Við gerum okkur grein fyrir því að þessar heimilislegu, litlu og vinalegu stofnanir sem hafa notið mikillar jákvæðni og velvildar í íslensku samfélagi voru orðnar að stóru neti og spilaborgin orðin stór. Ég tel að þær þúsundir stofnfjáreigenda sem lögðu inn fé, treystu þessum fyrirtækjum og stjórnendum þeirra hafi kannski engan veginn gert sér grein fyrir því hvað þetta var orðið mikið. Það sem er svo brýnt með þessari rannsókn er að fá fram upplýsingar um hvað gerðist, þúsundir einstaklinga kalla eftir svörum, fólk sem berst í bökkum við að halda heimilum sínum, landinu sínu, hefur jafnvel þegar misst það. Fólk þarf að fá að minnsta kosti svör við því hvað gerðist. Hvernig var hægt að búa til svona stóra loftbólu? Fyrir okkur er mikilvægt að fá þessar upplýsingar, að læra, skilja og fá svör við því hver bar ábyrgð á þessu. Það er mín von hvað þessa rannsókn varðar. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um mikilvægi þess að fara nægilega langt aftur í tímann. Ég tek svo sannarlega undir það. Það var eitt af því sem ég lagði áherslu á í því frumvarpi sem ég lagði fram um rannsókn á sparisjóðunum og í þeirri vinnu um þessa þingsályktunartillögu sem ég hef verið svo heppin að fá að taka þátt í í allsherjarnefnd. Að mínu mati nær þetta hugsanlega ekki bara aftur til þess tíma sem ályktun þingmannanefndarinnar leggur til eða eins og hv. þingmaður talar um heldur jafnvel enn þá lengra. Hlutafélagavæðingin byrjaði í litlum skrefum og þetta var ákveðinn lokahnykkur sem hv. þingmaður talaði um að mínu mati. Ég tel líka mikilvægt að rannsóknarnefndin sjálf fái svigrúm til að meta hversu langt aftur hún þarf að fara. Við leggjum áherslu á að hún fari að lágmarki þetta langt aftur, en ef hún telur nauðsynlegt að fara lengra er það hennar að meta það. Ég tel líka mjög brýnt að hún horfi til þeirrar greinargerðar sem fylgdi þingsályktunartillögunni þegar hún kom frá allsherjarnefnd þar sem fram kemur að það er ekki bara ætlunin að hún stoppi við hrunið sjálft eða ákveðinn tímapunkt sem við höfum talað um, október 2008, heldur fari enn þá lengra aftur. Sparisjóðirnir hrundu ekki allir samhliða heldur hefur það tekið lengri tíma og ýmsar spurningar hafa vaknað upp um það hvernig menn fóru með eignir sparisjóðanna eftir að þeir voru komnir undir mjög náið eftirlit Fjármálaeftirlitsins í framhaldi af hruninu. Ég fagna því virkilega að við séum að fara að klára þetta mál og hvet hæstv. forseta til að fara mjög hratt í að skipa þessa rannsóknarnefnd þó að ég viti vitanlega að hún muni vanda sig við að velja góða einstaklinga til að sinna þessu mikilvæga verkefni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún kom víða við, gat um það að þetta væru stofnanir sem væru mjög nálægt viðskiptavinum sínum og það er hárrétt, þeir sinntu mjög góðu starfi og höfðu mjög góða ímynd. Það er miður að þessi mikla og góða ímynd hafi beðið þennan hnekki og þessi starfsemi lagst af. Það var nefnilega ekki endilega þörf á að leggja starfsemina niður þó að eignarhaldið færi í gjaldþrot. Það mátti halda rekstrinum áfram og er svo sem gert víða. Finnst hv. þingmanni ekki undarlegt að þetta eigið fé sparisjóðanna, þetta stofnfé sem margir töluðu um sem göfugt og félagslegt fé, hafi verið bundið í tveimur hlutabréfum að miklu leyti, hjá Existu og Kaupþingi? Og finnst hv. þingmanni ekki skrýtið að Fjármálaeftirlitið hafi ekki gert athugasemd við það að þetta göfuga fé hafi verið bundið í jafnáhættusömum eignum og hlutabréf eru sem varð til þess að þegar þeir lentu í vandræðum og þegar hlutafélögin bæði, Exista og Kaupþing, fóru á hausinn hrundu sparisjóðirnir eins og spilaborg á eftir?

Virðulegi forseti. Ég get svo sannarlega tekið undir að mjög margt í starfsemi sparisjóðanna og þessum eignatengslum sem hv. þingmaður fór í gegnum vekur upp miklar og alvarlegar spurningar. Ég man eftir sérstaklega einni sögu sem ég fékk að heyra frá stofnfjáreiganda sem mætti á stofnfjáreigendafund í sínum sparisjóði og benti einmitt á að ef maður skoðaði rekstrartölurnar í reikningum viðkomandi sparisjóðs sæi maður að það væru engar rekstrarforsendur og menn lifðu langt um efni fram á grundvelli hagnaðar sem þeir töldu sig vera að fá af þessum bréfum. Hún stóð upp og spurði spurningarinnar: Hvað ætlum við að gera ef við hættum að fá arðgreiðslur af þessum bréfum? Þurfum við ekki að tryggja að þessi grunnstarfsemi okkar standi undir sér óháð hlutabréfaeign okkar í þessum einstöku félögum? Hún sagði að hún hefði nánast verið gerð brottræk af þessum fundi því að öðrum sem voru á honum fannst fáránlegt að menn væru almennt að velta þessu fyrir sér. Þetta var síðan það sem menn stóðu frammi fyrir þegar spilaborgin hrundi. Þetta er það sem við vonumst náttúrlega til með samþykkt þessarar rannsóknar, að við fáum svör og getum þá horft til framtíðar. Ég tel mjög brýnt að við tryggjum að við verðum áfram með sparisjóði á Íslandi, öfluga sparisjóði, sparisjóði sem verða það sem höfðum trú á að þeir væru. Ég held að niðurstaða þessarar rannsóknar eigi einmitt að gefa okkur leiðbeiningar um það til framtíðar.

Forseti. Ég fagna því einlæglega að þingið ætli nú að afgreiða þingsályktunartillögu um rannsókn á aðdraganda og orsökum erfiðleika og falls sparisjóðanna. Hér á Íslandi bjó þjóð sem fór fram úr sér og bjó til loftbólupeninga eins og talað hefur verið um í fyrri ræðum, peninga sem voru í raun og veru aldrei til. Hún eyddi þeim samt og það er eiginlega að koma í bakið á okkur núna. Hluti af þessum vanda og erfiðleikum var græðgisvæðing sparisjóðanna, sem hægt er að kalla svo, þar sem einhverjir menn virðast hafa notað sparisjóðina sem einkasparibauka. Mér finnst mjög brýnt að klára að skoða málið og ég hefði viljað vera með aðra tillögu hér um rannsókn á einkavæðingu á bönkunum þar sem við mundum skoða það ferli allt saman. Ég held að við náum okkur ekki upp úr þessu fyrr en við höfum skoðað þessi mál alveg í þaula og rannsakað þau. Það getur vel verið að háskólasamfélagið taki við sér og skoði þetta. Nú eftir hrunið er verulega breytt landslag á fjármálamarkaði og ég sakna sparisjóðanna eins og þeir voru fyrir háeffinguna þar sem þetta voru innlánsstofnanir. Þeir voru ekki í áhættufjárfestingum og voru kallaðir hornsteinn í héraði. Það sem gerir mál sparisjóðanna kannski enn þá sorglegra og sérstakara en fall bankanna eru gríðarlegar lántökur sem margir stofnfjáreigendur fóru í í góðri trú. Ég held að það sé alveg sérstakt rannsóknarefni hvernig það allt saman fór.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að hafa langt mál um það þingmál sem við ræðum hér, rannsókn á orsökum erfiðleika og falls sparisjóðanna. Sem einn af flutningsmönnum málsins og nefndarmaður í allsherjarnefnd er mér bæði ljúft og skylt að lýsa yfir stuðningi við þetta mál. Ég tel eðlilegt að málefni sparisjóðanna séu rannsökuð eins og fram hefur komið í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndar að nauðsynlegt sé að gera. Sparisjóðirnir hafa spilað gríðarlega mikilvægt og stórt hlutverk í viðskiptalífi okkar og fjármálastarfsemi en því miður náði yfirferð rannsóknarnefndar Alþingis ekki til þeirra, heldur einungis til viðskiptabankanna þriggja. Auðvitað eru margir sárir eftir fall sparisjóðanna um allt land og þess vegna er að mínu mati nauðsynlegt að ráðast í þessa rannsókn. Nú er hins vegar svo komið, virðulegi forseti, að það eru farnar að tínast hérna inn fleiri og fleiri beiðnir um rannsóknir á hinu og þessu. Ég styð út af fyrir sig að farið verði í ýmsar þær rannsóknir sem talað hefur verið fyrir, eins og þá sem hér er til umfjöllunar, rannsókn á falli sparisjóðanna. Síðan hafa verið uppi ýmsar aðrar hugmyndir um að ráðist verði í rannsóknir á einkavæðingu bankanna, málefnum Íbúðalánasjóðs, Íraksmálinu og svo mætti lengi telja. Það virðist vera einhver tregða hér til að fjalla um þá rannsóknarbeiðni sem auðvitað varðar langmestu þjóðarhagsmunina og það eru ákvarðanir, framganga og embættisfærslur íslenskra stjórnvalda, hæstv. ráðherra og embættismanna í tengslum við Icesave-málið. Það má hv. formaður allsherjarnefndar eiga að hann hefur lýst því hér yfir að hann hyggist afgreiða þá þingsályktunartillögu á þessu löggjafarþingi og ég vona að við það verði staðið. Þess vegna brýni ég hv. þm. Róbert Marshall í að róa að því öllum árum að standa við yfirlýsingar sínar um að afgreiða Icesave-rannsóknina eins og hann hefur áður sagt að hann ætli að gera á þessu löggjafarþingi. Ég bind miklar vonir við að svo verði, eins og allur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins. Við höfum lagt það þingmál hérna fram í tvígang en það hefur ekki hlotið afgreiðslu. Við mæltum fyrir breytingartillögu við þingsályktunartillögu þingmannanefndarinnar en þá var viðkvæðið að ekki væri tímabært að ráðast í slíka rannsókn fyrr en búið væri að ganga frá heildarlögum um rannsóknarnefndir. Það frumvarp er nú orðið að lögum og því er ekkert því til fyrirstöðu að ganga frá málinu. Ég tek því hv. þm. Róbert Marshall á orðinu og hvet hann til þeirra dáða að setja þetta mál á dagskrá  Ég veit hvers vegna það er, það veit auðvitað þjóðin. Það vill þannig til að þessi ríkisstjórn hefur í tvígang verið gerð afturreka með verk sín í því máli. Það liggur fyrir gríðarlegt magn upplýsinga um framgöngu íslenskra stjórnvalda en sömuleiðis mjög sterkar vísbendingar og opinberar yfirlýsingar um að þinginu hafi ekki verið sagt satt og rétt frá á mikilvægum augnablikum Icesave-málsins. Enn fremur liggja fyrir opinberar yfirlýsingar sem ekki hefur verið mótmælt um að hæstv. fjármálaráðherra hafi undirritað Icesave-samningana án þess að hafa fyrir því meiri hluta í þinginu, vitandi vits um stöðuna. Ég hvet því hv. þingmann til að standa við stóru orðin. Ég treysti því og trúi að þau muni standa eins og stafur á bók, eins og hann hefur hér sjálfur sagt, en að svo búnu lýk ég máli mínu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þingskjali því sem lagt hefur verið fram og þeim breytingartillögum sem því fylgja. Hér er á ferðinni frumvarp hæstv. ríkisstjórnar um álagningu farþega- og gistináttagjalds en fyrirhugað var að tekjur af því gjaldi skyldu renna til uppbyggingar í þjóðgörðum og síðan til framkvæmda á fjölsóttum ferðamannastöðum og hefur sérstakt mál verið til umfjöllunar í hv. iðnaðarnefnd sem lýtur að ferðamannastöðunum sem er til umfjöllunar næst á dagskránni. Var gert ráð fyrir að 60% teknanna rynnu til þess en 40% til framkvæmda í þjóðgörðum - og ég vil undirstrika það við 2. umr. að sá hluti sem ætlaður var þjóðgörðunum var ætlaður til framkvæmda í þjóðgörðum en ekki til hins almenna rekstrar sem þar er. Gert var ráð fyrir því að tekjur af farþega- og gistináttagjaldinu gætu numið 400 millj. kr. en skemmst er frá því að segja að við rannsókn efnahags- og skattanefndar á frumvarpinu hefur komið í ljós að fyrirætlanir um upptöku farþegagjalds standast að líkindum ekki þær kröfur sem hin kunna Eftirlitsstofnun ESA gerir um fyrirkomulag slíkrar gjaldtöku. Sömuleiðis eru áhöld um hvort það samræmist skuldbindingum okkar samkvæmt Chicago-samningnum. Það er því tillaga nefndarinnar að fallið verði frá fyrirætlunum um álagningu farþegagjalds á þá sem nýta flug, hvort sem er innan lands eða milli landa. Þar með er fallið frá um það bil helmingnum af þeirri tekjuöflun sem hér var ráðgerð og nauðsynlegt fyrir ríkisstjórnina að taka til frekari skoðunar hvernig ráðast megi í aðra tekjuöflun með öðrum hætti til að vinna upp það tekjutap svo að setja megi sömu fjárhæðir til uppbyggingar bæði í þjóðgörðum og á ferðamannastöðum á náttúruperlunum okkar sem eru mikilvægur liður í ferðaþjónustunni. Þær sæta vaxandi ágangi og kalla alveg ótvírætt á það að við setjum fjármuni til að standa þannig að allri umgjörð að okkur sé sómi að og sé áfram það aðdráttarafl fyrir ferðamenn sem það hefur verið og undirstaða í okkar öflugu og vaxandi ferðaþjónustu. Nefndin gerir jafnframt tillögur um nokkrar breytingar á gistináttagjaldinu sem við kjósum að nefna gistináttaskatt. Þær felast fyrst og fremst í því að einfalda framkvæmd hans. Þannig er gert ráð fyrir því, eftir breytingartillögum nefndarinnar, að öll gisting verði undir þannig að tjaldsvæði og hvers kyns gisting falli undir gildissvið gjaldsins þannig að þetta sé sem almennastur og undanþágulausasti skattur sem tekinn er. Í öðru lagi að hann sé tekinn af hverri gistieiningu en ekki af hverjum einstaklingi. Það er bæði til einföldunar því að almennt eru herbergi í hótelgistingu ekki leigð hverjum einstaklingi og því auðveldara í framkvæmd að leggja gjald á hverja gistieiningu eins og gert er ráð fyrir samkvæmt tillögum nefndarinnar auk þess sem með því er þess gætt að leggja ekki meira á fjölskyldufólk en annað fólk. Með því leggjast ekki sérstök gjöld á börn þó að þau séu með fjölskyldu í gistingu. Sömuleiðis er gert ráð fyrir því að aðeins sé um að ræða eitt gjald, 100 kr. og að það falli undir virðisaukaskattstofn en það falli undir þann skattstofn sem er undirliggjandi, sem er gistingin sjálf, en hann er í lægra þrepi virðisaukaskattsins og ber aðeins 7% virðisaukaskatt. Það er sömuleiðis til einföldunar fyrir þá sem þurfa að framkvæma þessa skattheimtu að þeir séu að innheimta sömu virðisaukaskattsprósentu á gistináttaskattinn eins og af gistingunni sjálfri en ekki aðra og hærri prósentu sem flækja mundi framkvæmdina. Það er von mín og vissa að þessar breytingar á gistináttaskattinum munu einfalda alla framkvæmd hans og það er almennt ákjósanlegt ef ekki eru sérstök rök fyrir því að flækja skattareglurnar að þær séu sem allra einfaldastar, almennastar og skýrastar. Það er von mín að þær séu það með þessum frágangi. Eftir stendur, eins og ég gat um áður, að ekki verður af farþegagjaldinu og þar með þurfa menn ekki að hafa þær áhyggjur sem fram komu heldur í umsögnum af því að þar með værum við að hækka þröskuldinn fyrir komu ferðamanna til landsins því að ýmsir umsagnaraðilar bentu á að það væri kannski ekki alls kostar skynsamlegt að taka gjöldin vegna náttúrustöðvanna okkar af ferðamönnum þegar þeir væru að kaupa miðann til landsins því að það yki kostnaðinn við komu til landsins og mundi þá draga úr straumi ferðamanna hingað og væri eðlilegra að tengja það betur því þegar menn eru að skoða þessa fjölsóttu ferðamannastaði og þjóðgarðana okkar. Ég held einnig, og það er mitt persónulega sjónarmið í málinu og ekki tillögur meiri hlutans með neinum hætti, að óhjákvæmilegt sé að við ræðum jafnframt hvort ekki sé eðlilegt að á fjölsóttum ferðamannastöðum, þar sem hundruð þúsunda manna koma á hverju ári og kalla á að þar sé ráðist í ýmsar framkvæmdir og ýmsu viðhaldi sinnt og mönnun og margvíslegir aðrir þættir, sem við þurfum á að halda til að sómi sé að - hvort ekki sé eðlilegt að menn greiði fyrir slíkt eðlilegt gjald yfir háannatímann, ferðamannatímann á sumrin til að standa straum af þeim kostnaði sem er óhjákvæmilegur. Við horfumst í augu við að ríkissjóður hefur átt í miklum erfiðleikum undanfarin missiri og það er erfitt að forsvara það að hækka skattheimtu á almenning í landinu sem er í litlum færum fyrir, margir, um fjárhagsstöðu sína til að kosta upp á framkvæmdir við þessa þætti sem svo sjálfsagt er og eðlilegt að þeir sem njóta, ferðamennirnir, hvort heldur er innlendir eða erlendir, greiði sjálfir fyrir.

Frú forseti. Ekki er ég vinur nýrra skatta eða skattahækkana og ekki er ég vinur flókinna skattareglna. Segja má að þegar þetta frumvarp kom inn í nefndina hafi það haft einkenni hvors tveggja. Þetta var nýr skattur og eins flókinn og hægt var að hugsa sér. Ég ætla nú ekki að fara að í gegnum allt flækjustigið, frú forseti, en það var með ólíkindum. Hins vegar vann ég að því innan nefndarinnar að reyna að fá þetta einfaldað og menn voru sammála því að ágætt væri að einfalda kerfið. Það endaði með því að verða eiginlega nánast eins einfalt og ég get hugsað mér, frú forseti, ég sé alla vega ekki einfaldari lausn. Menn borga bara hundraðkall fyrir nóttina burt séð frá því í hvernig gistingin er, tjald eða skáli ferðafélags eða herbergi á hóteli o.s.frv. Það sem tókst ekki að ná inn í þetta eru farþegaskip en ég hugsa að það sé ekkert voðalega mikið mál að bæta því inn seinna. Þetta er hundraðkall og er í raun þjónustugjald því að ferðamannastaðirnir okkar eru farnir að láta illilega á sjá og eitthvað verður að gera fyrir þá og búa til aðstöðu fyrir ferðamenn sem koma þangað í miklum mæli. Ég er því með á þessu frumvarpi án fyrirvara, líka vegna þess að ferðaþjónustan sjálf kallaði eftir því eitthvað yrði gert á ferðamannastöðunum. Þetta er svar við því ákalli. Þetta er eins konar þjónustugjald, má segja, þ.e. þetta er ekki skattur, og á að renna til uppbyggingar á þjónustu á fjölsóttustu ferðasvæðum okkar og í raun alla staði þar sem ferðamenn koma. Þetta er líka réttlátara að því leyti að Íslendingar sem ferðast til útlanda borga ekki þetta gjald en ef þeir fara t.d. í tjaldferðalag eða eitthvað slíkt til að skoða landið borga þeir eins og útlendingar fyrir hverja nótt. Mér finnst þetta vera eiginlega eins einfalt og ódýrt kerfi og hægt er og þó að ég sé ekki ánægður með nýja skatta fellst ég á þetta.

Frú forseti. Ég er ekki hlynntur því að hækka skatta né taka upp nýja skatta. Ég er heldur ekki hlynntur því að taka upp flókið skattkerfi. Eins og frumvarpið kom fram hljóðaði það bæði upp á nýja skatta og óskaplega flókið skattkerfi. Hins vegar náðist að einfalda það mjög mikið í nefndinni og nú er þetta þannig að ég get meira að segja sagt hv. þingmönnum hvernig reglurnar eru. Þær eru hundraðkall á hverja nótt sem menn gista í einu herbergi, hvort sem það eru tíu manns eða einn eða þrír. 

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Frú forseti. Mér finnst mikilvægt að láta það koma fram við atkvæðagreiðslu um gistináttaskattinn að gert er ráð fyrir að hann renni í ríkissjóð en andvirði hans verði síðan ráðstafað til mikilvægra verkefna, annars vegar að 3/5 hluta í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og 2/5 hlutum til þjóðgarða og friðlýstra svæða til uppbyggingar og framkvæmda í þessum málaflokki. Hann er ekki hugsaður til rekstrar. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram við atkvæðaskýringar af því að þetta kemur í sjálfu sér ekki skýrt fram í frumvarpinu sjálfu en gerð er grein fyrir þessu í greinargerð með frumvarpinu.

Frú forseti. Ég hafði nú hugsað mér að taka til máls undir þessum lið á dagskránni við 3. umr. en það sem ég vildi vekja athygli á er að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að tekjur þessa framkvæmdasjóðs séu m.a. 3/5 af svokölluðu gistináttagjaldi sem við vorum að ræða undir 17. lið á dagskránni en greidd voru atkvæði um það frumvarp við 2. umr. Nú stendur til að taka til atkvæðagreiðslu við 3. umr. frumvarp um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða þar sem gert er ráð fyrir að 3/5 gistináttagjalds renni í Framkvæmdasjóðinn. Ég vek athygli á því að það frumvarp hefur ekki verið samþykkt og þar af leiðandi er ekki sá grundvöllur til staðar sem þarf til að þetta frumvarp verði að lögum. Ég hefði þess vegna talið að fyrst þyrfti að gera frumvarpið um farþegagjald og gistináttagjald að lögum áður en hægt væri að afgreiða þetta.

Virðulegi forseti. Vegna atkvæðaskýringar hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar áðan vil ég benda honum á það að hér erum við að greiða atkvæði um breytingartillögu frá mér við þetta frumvarp sem fjallar einmitt um það sem hv. þingmaður var að tala um. Gistináttaskatturinn, sem svo heitir nú, er það eina sem verður andlag fyrir þessa 3/5 hluta þannig að hér er verið að lagfæra þetta í takt við það sem kemur frá efnahags- og skattanefnd. Rétt er að allir þingmenn hafi það á hreinu um hvað þessi breytingartillaga fjallar.