Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram hér þrjár brtt. við 1. gr. Það er fyrsta brtt., að orðið „slíkum“ í 1. tölulið 1. gr. falli niður og hef ég rætt áður, hvers vegna þessi brtt. er fram borin, og sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það hér. - Ég hef einnig borið fram brtt. við 2. tölulið, að orðin „samkv. 1. gr. l. nr. 29 1946, um hafnargerðir og lendingarbætur“ falli niður. Ef þessi till. verður samþ., þá er ekkert um það deilt, að ríkissjóður ber ábyrgð á öllum þeim lánum, sem lánuð eru samkv. þessari mgr. úr hafnarbótasjóði, og þykir mér rétt, að það sé tekið fram ákveðið í lögunum. - Ég hef í þriðja lagi borið fram hér undir e-lið till. um það, að síðasta mgr. falli niður: „Leita skal umsagnar Fiskifélags Íslands og vitamálastjóra um fjárveitingar úr sjóðnum, en ráðherra úrskurðar.“ Þetta ákvæði hefur ekki verið í lögunum áður, og ég sé ekki ástæðu til þess að setja það nú, eins og ég hef tekið fram áður, tel enda, að það sé mjög óheppilegt, á meðan sjálfur vitamálastjóri situr á þingi og hefur þar að gæta hagsmuna ákveðins héraðs. Ég skal ekki orðlengja þetta meira, en væntí þess, að þessar till. allar verði samþykktar.



Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða um þetta mál nú. Ég gerði grein fyrir afstöðu n. við 2. umr. þess og hef þar sáralitlu við að bæta. Ég vil aðeins leyfa mér að vekja athygli hv. deildarmanna á því, að þótt brtt. hv. þm. Barð. virðist ekki vera um mikilvæg atriði, þá hníga þær allar í eina átt, og það er nokkur eðlismunur á þeim og niðurstöðum n. Þegar l. um hafnarbótasjóð voru sett, þá voru þau í rauninni frávik frá þeirri almennu reglu, að Alþ. fari með fjárveitingarvalduð, en það lagt að nokkru í hendur ráðh. Ég vil aðeins leyfa mér að benda hv. þdm. á það, að ef samþ. verða brtt. hv. þm. Barð., þá miða þær að því að gera enn óskoraðra vald hæstv. ráðh. yfir sjóðnum frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Annað sé ég ekki ástæðu til að taka fram nú, því að ég gerði grein fyrir afstöðu n. og minni eigin við 2. umr. málsins.



Herra for seti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er borið fram sem staðfesting á brbl. og er hingað komið frá hv. Nd. En við 1. umr. málsins í þessari hv. d. hreyfði hæstv. forseti því, að rétt mundi vera, úr því að gerðar væru breytingar á þingsköpunum á annað borð, að gera um leið nokkrar fleiri breytingar, sem nánast væru lagfæringar til þess að samræma þingsköpin meira þeim starfsaðferðum, sem yfirleitt þykja hentugastar nú. Allshn. hefur tekið þessi tilmæli hæstv. forseta til athugunar og ber nú fram á þskj. 340 brtt. í þá átt, sem hann ræddi um, og hefur við undirbúning þeirra haft samráð við skrifstofu Alþingis um þær. Ég vil þó geta þess, að eitt af þeim atriðum, sem hæstv. forseti nefndi hér við 1. umr. frv. að þyrfti að breyta, náði ekki samþykki í n., og kemur það því ekki fram hér sem brtt., og kem ég að því síðar. Þetta þskj., nr. 340, sýnist nú kannske við fyrstu sýn hafa inni að halda mjög miklar breytingar, en svo er nú ekki. Þetta eru nánast lagfæringar og margar breytingarnar, sem eru sams konar, þannig að það má segja t.d., að ein brtt., sem kemur sex sinnum fyrir, sé sú sama. Og mun ég þá aðeins rekja þessar till. örfáum orðum til þess að skýra þær, en þær eru ákaflega einfaldar. Fyrsta brtt. er við 16. gr. laganna. Þar stendur í 5. málsgr.: „Hver fastanefnd þingsins kýs sér formann og fundaskrifara.“ Ætlazt er til skv. fyrstu till., að við bætist: „Heimilt er fastanefnd, ef henni þykir þess þörf, að kjósa sér varaformann.“ Það kemur náttúrlega oft fyrir, að formaður forfallast sökum veikinda eða annars, og þá hefur ævinlega á einhvern hátt verið komizt af, þannig að, að líkindum ritari hefur þá kallað saman fundi eða eitthvað því um líkt. En það þótti réttara að hafa það í þingsköpunum sjálfum, að heimilt væri að kjósa varaformann, en það er ekki ætlazt til þess nú, heldur eru embættismenn nefndanna aðeins formenn og fundaskrifarar. Þar næst kemur breyting, sem er við 18. gr. Hún er um það, að í staðinn fyrir, að eigi má taka mál fyrir til nýrrar umr. fyrr, en a.m.k. tveim nóttum eftir að nál. hefur verið útbýtt, þá skuli nú aðeins líða ein nótt. Eins og kunnugt er, þá þarf iðulega og allt of oft á afbrigðum að halda vegna þess, hve þessir frestir eru langir, og þykir eðlilegt að stytta þá, og er sams konar breyting hér undir b-lið, e-lið, a, d-lið, e-lið, f-lið og g-lið. En þær eiga heima í 18., 19., 22., 23., 25. og 26. gr. Þessar breytingar sex eru allar um það að stytta frestinn úr tveimur nóttum í eina nótt, þar til mál megi koma fyrir. Enn fremur er hér undir c-lið breyting á 19. gr., en nú segir svo í þeirri gr.: „Þau lagafrumvörp, er borin eru upp af þingmanna hálfu og útbýtt er fjórum vikum eftir þingsetningu, verða því aðeins tekin til meðferðar í d., að meiri hluti þm. í þeirri d., sem frv. er borið fram í, samþykki það.“ M.ö.o.: Eftir að fjórar vikur eru liðnar af þingi, hefur þurft leyfi deildarinnar til þess, að málið megi koma fyrir. Þessar fjórar vikur eru vafalaust miðaðar við miklu skemmri þingtíma heldur en við eigum nú að venjast, og því er lagt til, að í staðinn fyrir fjórar vikur þarna komi átta vikur. M.ö.o., það þarf leyfi eftir að liðnir eru tveir mánuðir af þingtímanum eða um það bil. Þá kemur hér breyt. við sömu gr. undir 1, c. e. á þskj. 340. Það er lítil lagfæring. Það stendur í þingsköpunum um þetta sama samþykki, hvenær mál megi koma fyrir, og svo kemur: „Eigi þarf þó að leita þessa samþykkis, þegar um er að ræða frv. til l. um breyt. á stjórnarskránni eða um breyt. á þingsköpum Alþingis, og ekki heldur um frumvörp, sem n. flytur óskipt eða flutt eru að beiðni einhvers ráðh.“ Það er lagt til, að orðið „óskipt“ falli niður og hér eftir standi bara: „og ekki heldur um frumvörp, sem nefnd flytur.“ Það má ganga út frá því, að n. sé þá óskipt. Þá kem ég hér að 29. gr. þingskapa. Þar er nokkur breyting. Þar segir í 2. málsgr.: „Ef ein umr. er ákveðin, skal henni og atkvgr. hagað eftir fyrirmælum um 2. umr. lagafrumvarpa, og sama er um fyrri umr., ef tvær eru. En síðari umr. fer fram eins og 3. umr. um lagafrumvörp.“ Lagt er til, að þetta breytist þannig: „Ef ein umr. er ákveðin, skal henni og atkvgr. hagað eftir fyrirmælum um 2. umr. lagafrumvarpa. Fyrri umr., ef tvær eru, fer fram eins og 1. umr. lagafrumvarpa, en síðari umr. á sama hátt og 2. umr.“ Þetta er um þáltill., og mundi, ef þessi breyt. yrði samþ., ekki koma til þess, að við fyrri umr. þyrfti að samþ. tillögugrein, sem menn gjarnan vilja vísa til n., en eru þó ekki vissir um, hvort þeir vilja samþ. í því formi, sem er. Nú er sú regla skv. þessari 29. gr. þingskapa, 2. málsgr., að það er greitt atkv. um þáltill. áður en hún fer til n. við fyrri umr. Þá er hér næst breyt. við 30. gr., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ávarp má hvor þd. fyrir sig senda konungi, og skal fara með það sem þáltill., að því fráskildu, að ávarp verður ekki sent frá einni d. til annarrar.“ Það er lagt til, að þessi grein falli niður, og er augljóst, að þetta er orðið úrelt. 32. gr. þingskapa er um brtt., og þriðja og síðasta málsgr. 32. gr. er um brtt. um atriði, sem búið er að fella í d., og segir, að eigi megi bera það atriði upp aftur í sömu d. á sama þingi. Svo segir í síðasta málsl. þessarar málsgr., með leyfi hæstv. forseta: „Forseti úrskurðar, hvort það er sama atriði, sem liggur fyrir, og atriði, er áður hefur verið fellt í sömu þd., og er þm. skylt að hlíta þeim úrskurði.“ Hér er lagt til, að við bætist: „Þegar lagafrv. koma í Sþ. frá annarri hvorri þd., má þó eigi gera brtt. um önnur atriði en þau, er sú d., er síðast hafði frv. til meðferðar, breytti við þá umr. Forseti Sþ. sker til fullnustu úr ágreiningi í þessu efni.“ Ég hygg, þó að mér sé nú ekki fullkunnugt um það, að þetta muni hafa verið framkvæmt á þennan veg og þótt eðlilegt, en nú er ætlazt til að fella það hér inn í þingsköpin. Þá kemur næst lítil lagfæring við 35. gr. þingskapanna. Þar segir í 2. málsgr., með leyfi hæstv. forseta: „Ráðh. mega tala svo oft sem þeim þykir þurfa.“ En svo er vísað hér til næstu málsgr. á eftir, sem er um útvarp, því að þar er það bundið, hversu oft ráðh. mega tala, og einnig til 36. gr., þar sem talað er um, í hvaða röð forseti gefi þm. orðið. Það er með öðrum orðum bara vísað til þessara greina eins og hv. þdm. sjá. Þá er við 42. gr. aðeins lagfæring. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er þm. að krefjast þess, að gengið sé til atkv. um eitthvert þingmál umræðulaust, en það skal því aðeins gert“, segir í gr., „ef 2/3 fundarmanna eru því samþykkir.“ Það er lagt til, að þetta verði lagfært þannig, að það standi: „að fundarmanna séu því samþykkir.“ Þá er 43. gr. Þar er gert ráð fyrir samkv. þingsköpunum, eins og þau eru nú, að forseti ákveði fyrir lok hvers fundar dagskrá fyrir næsta fund. Nú hefur þessu verið breytt þannig í framkvæmdinni, að það hefur ekki verið hægt að ákveða það á fundinum, heldur sagt, að fundurinn verði boðaður með dagskrá, og þm. fá svo dagskrána senda, þannig að þeir vita það fyrir fram, hvað er á dagskrá fundarins. Ætlazt er til, að greininni verði breytt þannig, að í staðinn fyrir það, sem nú stendur: „Forseti d. ákveður fyrir lok hvers fundar dagskrá fyrir næsta fund hennar“ - þá komi: „Forseti ákveður dagskrá hvers fundar.“ Svo kemur áframhaldið, það er í samræmi við það, sem er í greininni nú, að öðru leyti heldur en því, að ætlazt er til, að sama regla gildi í Sþ. og nú gildir samkv. þingsköpunum í deildum. Greinin hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Forseti d. ákveður fyrir lok hvers fundar dagskrá fyrir næsta fund hennar, eftir því sem við verður komið.“ Svo segir: „Þó má ákveða hana“, þ.e. dagskrána, „eftir ályktun d., er 3 þm. í Ed. og 6 í Nd. krefjast þess skriflega og gera till. um ákveðna dagskrá.“ Þetta er ætlazt til að standi áfram, en við bætist: „Sama regla gildir um ákvörðun dagskrár næsta fundar í Sþ., er 9 þm. krefjast þess.“ Það er m.ö.o. gengið út frá sama hlutfalli. - Þá er aðeins lagfæring á sömu grein, þar sem stendur nú, með leyfi hæstv. forseta: „Ef þá er farið fram á“, þ.e., að mál sé látíð ganga út af dagskránni, en í staðinn fyrir það komi: „Ef farið er fram á.“ Það er bara örlítil lagfæring á orðaskipun. Þá kemur hér það atriði, sem hæstv. forseti hafði stungið upp á, að gerð yrði breyt. á, og kemur fyrir tvívegis í lögunum og allshn. gat ekki nema að nokkru leyti samþ. Það stendur hér, með leyfi hæstv. forseta, síðast í 43. gr.: „Mál, sem eigi er á dagskrá, verður því aðeins tekið fyrir, að til þess fáist samþykki 3/4 þeirra, sem á fundi eru, og leyfi ráðh., sbr. 64. gr.“ 64. gr. er um afbrigði frá þingsköpum. Hæstv. forseti hafði lagt það til hér við 1. umr., að þessum aukna meiri hl., sem hér er gert ráð fyrir, 3/4 þdm., skyldi verða breytt í einfaldan meiri hl. Á þetta gat n. ekki fallizt, vegna þess að þegar væru styttir allir frestir, svo sem hér væri gert, þá væri eiginlega eðlilegra, að það væru færri menn, sem gætu frestað því, að mál væru tekin fyrir, heldur en eins og var áður. Og varð það að samkomulagi innan n. að leggja ekki til, að þessi breyt. yrði gerð, en að önnur breyt. yrði gerð, þ.e., að orðin „leyfi ráðh.“, nefnilega að biðja um leyfi ráðh., falli niður. Og það er nú gert af nokkurri nauðsyn hér í þessari hv. d., því þó að oft sitji hér ráðh. á fundum d., þá er það náttúrlega iðulega, sem þeir eru ekki við. Svo kemur í 44. gr. aðeins lagfæring. Þar er talað um, að hvorug þd. megi gera nokkra ályktun, nema meira en helmingur þm. sé á fundi, en þar komi í staðinn: þdm. Í 44. gr. eru ákvæði, sem skýra sig nú bezt, ef ég bara les þau, um það, að þm. skuli leiða rök að því, hvers vegna hann greiði ekki atkv. við nafnakall. Og ég ætla að leyfa mér að lesa þessar tvær málsgr., 4. og 5. málsgr. 44. gr., sem n. leggur til að falli niður. Þær hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er haft nafnakall við atkvgr. og þm. greiðir eigi atkv., og skal hann þá leiða rök að því. - Forseti sker úr, hvort þau rök skuli gild talin, en þm. sá, sem hlut á að máli, getur skotið þeim úrskurði undir atkv. deildarinnar eða þingsins.“ Þetta hefur ekki verið framkvæmt, a.m.k. ekki á síðustu árum og að ég ætla ekki um nokkuð langan tíma, og það er lagt til, að þetta ákvæði verði fellt niður. Þá kemur við 63. gr. þingskapanna eðlileg leiðrétting, þar sem segir: „Ef þm. talar óvirðulega um konunginn“ - en þar komi: „Ef þm. talar óvirðulega um forseta Íslands.“ Og að lokum kemur sams konar breyt. og ég ræddi áðan í sambandi við 43. gr., en það er við 64. gr., þ.e. um afbrigði frá þingsköpunum. Þar stendur nú, í 64. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Eftir uppástungu forseta eða skriflegri uppástungu frá 3 þm. í Ed., 6 þm. í Nd. og 9 í Sþ. má bregða út af þingsköpum þessum, ef ráðh. leyfir og 3/4 hlutar þeirra þm., er um það greiða atkv., samþ.“ N. leggur til, að orðin „ráðh. leyfir og“ falli niður, en að áfram sé haldið þeim aukna meiri hl., sem gert er ráð fyrir í þessari grein. Ég veit ekki, hvort ég hef útskýrt þessar breyt. þannig, að menn skilji, ef þeir hafa ekki þingsköpin, en þær liggja mjög ljóst fyrir, ef menn hafa þingsköpin fyrir framan sig.



Herra forseti. Ég finn mér skylt að þakka hv. allshn. fyrir það, að hún hefur tekið þær óskir, sem ég lét í ljós við 1. umr. þessa máls, til greina, sérstaklega að því er það atriði snertir að taka þingsköpin í heild sinni til endurskoðunar og binda sig ekki eingöngu við það atriði, sem í frv. felst, sem er eingöngu um það, að þm. skuli tala úr ræðustóli vegna hinnar vélrænu upptöku á þingræðunum. Út af þeim atriðum, sem ég hef bent sérstaklega á að ætti að breyta í þingsköpunum, þá hefur hv. nefnd að vísu ekki fyllilega tekið nema annað af þessum tveimur atriðum, sem ég benti á, til greina, sem sé það atriðið að fella niður greinina um ávörp til konungs. Aftur hefur hún ekki viljað fallast á það, sem ég hreyfði, að það mundi verða nægilegur einfaldur meiri hluti þm. eða þdm., ef í d. er, til þess að leyfa frávík frá þingsköpum. Ég er nú sömu skoðunar raunar eins og ég var við 1. umr. um þetta, að það væri eðlilegt, að meiri hluti gæti ráðið í þessu efni eins og öðru, en þegar þess er gætt, að hv. n. flytur aðrar brtt., sem að nokkru leyti koma í staðinn fyrir þetta, þá get ég vel sætt mig við hennar till. í þessu efni, því að það er tiltölulega sjaldan, þótt það komi nú fyrir, sem afbrigða er leitað að mega taka mál fyrir, sem útbýtt er á þeim sama fundi eða sama dag, og það, að fresturinn er styttur úr tveimur nóttum í eina nótt, gerir mína uppástungu við 1. umr. að minnsta kosti miklu þarfminni, heldur en ef þessi frestur hefði átt að vera eins og er í þingsköpunum nú, svo að ég get vel sætt mig við niðurstöðurnar, sem hv. nefnd hefur komizt að í þessu efni. Í ýmsum smærri atriðum hefur n. lagfært þingsköpin, og virðist mér hennar vinna í því efni hafa verið til bóta. Ég sem sagt þakka hv. n. fyrir starfið í þessu efni, sem ég tel að hún hafi kannske að einhverju leyti innt af hendi sökum þeirra óska, sem ég lét í ljós við 1. umr. málsins.



Herra forseti. Mér ber nú sjálfsagt að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir hrósið um störf n., en ég held, að n. hafi verið það alveg eins ljóst og honum, að hún var ekki að vinna hér nein stórvirki. Það var nánast það að fá lagfæringar á hlutum, sem verða fyrir okkur daglega og eru til tafa og óþæginda í störfum Alþ. Ég hygg, að hann viti það, hæstv. dómsmrh., eins og við hér aðrir þdm., að hér liggja aldrei frv., nál. eða önnur skjöl í 2 nætur, áður en þau séu afgreidd, ef nokkur leið er að finna tíma til þess að afgreiða þau, og þá eru þau afgreidd með afbrigðum, og það er eingöngu til þess að fækka þeim afbrigðum, sem lagt er til, að þessir frestir séu styttir. Nefndinni er þetta ekkert kappsmál, síður en svo. Hún taldi þetta dálítið viðvik til bóta og ekkert umfram það og ætlast ekki til neinna hrósyrða fyrir það umfram það, sem hún hefur fengið. En að það hefði verið hugsanlegt, að þingnefnd hefði hér, með þeim störfum og með þeim tíma, sem þingnefndum er ætlað, getað gert þær breyt. á þingsköpunum, að það yrði alveg gerbylting í þinghaldi okkar og skipulagi á því, það held ég að sé til allt of mikils ætlazt. Hversu ágætir menn sem í þeirri n. sætu, þá held ég, að það sé ekki hugsanlegt að gera slíka breyt. í þingnefnd á svo stuttum tíma sem hér var um að ræða. Ég segi það fyrir hönd n., að hún ætlaði sér aldrei þá dul að fara að breyta hér öllu þinghaldinu. Hún vildi aðeins gera smávægilegar lagfæringar, sem eiginlega liggur í augum uppi að var eðlilegt að væru gerðar, og fór í því efni eftir bendingum hæstv. forseta, sem n. taldi að mundi vera manna kunnugastur því og þekkja það gerst af eigin reynd, hvernig vinnubrögðum er bezt fyrir komið í Alþ. Einnig, eins og ég tók fram áður, hafði n. um þetta samráð við skrifstofustjóra Alþingis. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta. Á sama hátt og hæstv. dómsmrh. telur sig ekki vilja gera mikið úr því, hvort þetta verður samþ. eða ekki samþ., þá get ég svarað því líka til fyrir hönd n., að henni er þetta ekkert sérstakt kappsmál, og mætumst við þar náttúrlega á miðri leið með það, en n. taldi þetta þó til nokkurra bóta. Varðandi það að draga til baka brtt. við 30. gr., þá tel ég sjálfsagt, að n. verði við því að taka þá brtt. aftur til 3. umr. og gera á henni þá eðlilegu breyt., sem svarar til þess, sem hér hefur verið um talað.



Herra forseti. Ég skal ekki fara langt út í þessar umr., enda þarf þess ekki, því að frsm. n. hefur gert grein fyrir því. En mig hryggir það að heyra dómsmrh. þjóðarinnar óska eftir því að hafa í lögum ákvæði, sem stöðugt eru brotin, óska eftir, að það haldi áfram að vera í lögum til þess að brjóta þau. Mig hryggir það mikið, af því að þó að hér sé að ræða um lög sem eiga að gilda bara fyrir Alþ., þingsköpin, þá getur maður búizt við, að það sé þá minni hugsun á, að önnur l. séu brotin líka, úr því að hann óskar eftir því að hafa áfram í þingsköpunum, að leyfi ráðherra skuli þurfa til að breyta frá þingsköpum, ráðherra, sem venjulega sjást ekki, um það bil sem þarf að biðja um leyfi, og venjulega verður að segja: „Ja, ráðherrar hafa nú ekki neitað því, að það væru veitt afbrigði.“ Venjulegast hefur orðið að taka málin þannig lagað fyrir, og það hryggir mig, að hann óskaði eftir að halda áfram að hafa það í lögum. En það er eitt atriði hérna, sem ég vil benda á og ég held, þó að ég sé í n., að n. hafi ekki áttað sig almennilega á, og ég vil taka það fram, af því að ég kem til með að greiða atkvæði á móti þeirri grein, ef hún er ekki dregin til baka nú til að byrja með til 3. umr. Það er síðasti liðurinn, f-liðurinn. Það varð algert samkomulag um það í n., að þegar búið væri að flýta afgreiðslu mála með því að færa úr tveim nóttum í eina, sem málin þyrftu að liggja fyrir, án þess að þyrfti að taka þau fyrir með afbrigðum, þá væri ekki ástæða til þess að minnka þann hluta þm., sem gæti neitað um afbrigði. Það gæti alltaf verið minni hluti, sem teldi sig á þeim eina degi, eina sólarhring, sem liði frá því að málinu væri útbýtt í þinginu og þangað til það kæmi til umr., ekki vera búinn að afla sér nægra upplýsinga til að vera tilbúinn til að taka þátt í umr., og þess vegna væri eðlilegt, að hann gæti þá neitað um afbrigði til að vinna sér einn sólarhring í viðbót til þess að undirbúa sig undir málið. Það nákvæmlega sama getur átt við um ráðherra. Það höfum við ekki athugað, og þess vegna höfum við lagt til, að í þessu tilfelli félli burt leyfi ráðherra, en í þessu tilfelli fel ég rétt, að ráðherra fái líka, ef hann er í d., að neita, svo að hann geti líka aflað sér tíma, ef það á að pressa í gegn mál, sem hann vill tala í og hann er ekki undirbúinn að tala um. Það er lagt fram í dag. Það á að ræða það á morgun. Hann er upptekinn af mörgu öðru og getur ekki sett sig inn í málið, vill hins vegar taka þátt í umr. um það, og þá á hann að geta neitað um afbrigði alveg eins og d. getur, ef hún vill kynnast málinu betur, svoleiðis að hún fái einn sólarhring í viðbót til að búa sig undir málið. Ég var ekki búinn að átta mig til fulls á þessu, þegar n. ræddi um þetta, en ég mun greiða atkv. á móti f-liðnum og vildi nú helzt af öllu, að n. tæki hann aftur til 3. umr.



Herra forseti. Ég get ekki annað, en látið í ljós undrun mína yfir því, að minn ágæti vinur, hv. þm. NM., skyldi bregða svo út af venjulegri góðvild sinni og háttsemi, að hann notaði þetta mál til sérstakrar árásar á mig. Ég hefði getað búizt við því úr flestum áttum, en ekki frá þeim hv. ágæta vini mínum og einlæga stuðningsmanni. Það kom mér mjög á óvart, að hann skyldi nota þetta tækifæri nánast til þess að lýsa vantrausti á mér og allri minni dómsmálastjórn, og eins og ég segi, ég bjóst allra sízt við því af honum. En það verður að taka hvern hlut eins og hann er, og allra sízt bjóst ég þó við því, að hann mundi gera þetta, þegar hann er búinn að sýna sjálfur, að hann er í þingnefnd, sem ber fram till., sem fer beint í bága við stjórnarskrána. Það er nú það fyrsta. Skyldi maður þó ætla, að jafnglöggur þm. og útásetningarsamur við alla aðra væri farinn að kynnast fyrirmælum stjórnarskrárinnar eftir alla sína veru hér, þannig að hann flytti ekki brtt. við þingsköp, sem fara í þá átt að hafa að engu ótviræð ákvæði stjórnarskrárinnar. Og ef hann er að tala um það, að ég hafi sérstaklega verið að verja það að halda föstum ákvæðum, sem stöðugt séu brotin, þá er því til að svara, að undanþágur frá þingsköpum eru heimilaðar í sjálfum þingsköpunum, þannig að það er ekkert brot á þingsköpunum, þó að undanþágur séu veittar. Það er sérstök meðferð málsins, sem er fyllilega lögleg. Ég vil algerlega mótmæla því, að það sé þar talað um brot á þann veg, sem hv. þm. gerði, að því er mér skildist. Ég vil og benda bv. n. á, að það eru fleiri ákvæði í þingsköpunum, sem er mjög hæpið, að eftir sé farið. Við skulum minnast t.d. á nafnaköll. Við vitum það, að í löngum atkvgr., sérstaklega t.d. við fjárlög, þá verður það oft til stórkostlegrar tafar, oft um marga klukkutíma, að þm. rjúka upp á síðustu stundu, oft eftir að búið er að afgreiða mál, og heimta nafnaköll um þau til þess að geta á þann veg sett einhverja aðra þm. í vanda, - oftast nær sýnist nú tilgangurinn vera sá. En í þingsköpunum eru alveg ótvíræð fyrirmæli um það, að til þess að þessi háttur verði hafður á, þurfi að liggja fyrir skrifleg krafa frá ákveðnum fjölda þm. Það er að vísu svo, að forseti hefur það í hendi sér að ákveða sjálfur nafnakall, en þá er auðvitað ætlazt til þess, að sú ákvörðun hans komi frá honum sjálfum, en ekki frá einhverjum þm. úti í salnum, enda heyrum við það oft, að þm. lenda í orðahnippingum við forseta af þessum sökum. Ég vil benda á það aðeins, að úr því að hv. n. með alla sína glöggu spekinga, hv. þm. N–M. og aðra honum sízt lakari, innan borðs fór í þessa endurskoðun, þá hefði mátt taka þetta atriði til íhugunar, ekki síður en þau, sem tekin voru, og þannig eru fjölmörg fyrirmæli í þingsköpunum, sem segja má að betur mættu fara, og sum þeirra eru brotin af hv. þm. N–M. og ýmsum fleirum, án þess að menn hafi enn þá séð ástæðu til þess að gera reka að því og draga þá fyrir lög og dóm, eins og hann virtist ætlast til að gert væri við mig fyrir mín hógværu orð hér áðan.



Herra forseti. Ég lýsti yfir hryggð minni áðan, - og það var nú ekki annað, sem ég gerði, - og sú hryggð er alveg ákveðin og einlæg. Það er af því, að þegar enginn hæstv. ráðh. er við og það þarf leyfi þeirra til að mál megi taka fyrir með afbrigðum, þá veit hæstv. ráðh., að þetta er alltaf brotið með því að segja,- ja, það var byrjað á að segja hér í d., að ráðh. hefðu veitt leyfin. Þá greip ég einhvern tíma fram í og spurði, hvort stólarnir töluðu. Eftir það var hætt að orða það þannig lagað og sagt: Ja, ráðh. hefur ekki neitað um afbrigði - og þögn væri sama og samþykki. Þess vegna er þetta dauður bókstafur og ekkert vit í að hafa þetta í þingsköpum, eins og málið stendur. Í öðru lagi vil ég benda á það, að við getum fellt niður ávarp úr þingsköpum, þótt það sé í stjórnarskránni, sem hæstv. dómsmrh. er búinn að vera að endurskoða í nokkuð mörg ár með nokkuð mörgum mönnum, - nokkuð lengi með formanni, sem var dáinn nokkur ár, þegar hann átti að endurskoða það, Sigurði sáluga Eggerz, sem var í einni n., og var ekki kosinn formaður í hans stað lengi eftir lát hans. Það er ekki enn þá búið að koma þessari endurskoðun í verk. Og það er ekkert um það, þó að það sé ákvæði í stjórnarskránni um, að Alþingi megi senda forsetanum ávarp. Hvaða þörf er á því að taka það upp í þingsköp, að það megi senda honum ávarp? Það er ekki bannað, þótt greinin sé lögð niður. Það er í stjórnarskránni, að það megi senda honum ávarp, og þótt ekki standi það í þingsköpunum, þá er það ekki á nokkurn hátt bannað, heldur þvert á móti leyft í stjórnarskránni. Við höfum alveg fullt leyfi til þess að senda ávarp og orða það eins og okkur sýnist, þótt ekkert sé um það í þingsköpunum, og ræða það eins og aðra þáltill., sem fyrir liggur í þingi. Það er þess vegna alger misskilningur, að það megi ekki falla niður úr þingsköpum, þótt það sé í stjórnarskránni. Einmitt af því að það er í stjórnarskránni, þá má það falla niður í þingsköpum, því að það er heimilað í henni að senda ávörp, og við þurfum ekki að hafa neina aðra heimild fyrir því heldur en þá, sem í stjórnarskránni stendur. Þess vegna er það á algerum misskilningi byggt, að það ákvæði megi ekki falla niður úr þingsköpunum, af því að það er í stjórnarskránni, og er ég hissa á hæstv. dómsmrh. að halda slíku fram.



Herra forseti. Ég verð að láta undrun í ljós yfir því, sem hv. þm. Barð. hélt fram hér, að þar sem n. ber fram töluvert viðtækar breyt., sem ekki eru þó stórvægilegar efnisbreytingar á þingsköpunum, þá finnst honum ekki mega samþ. það hér, a.m.k. ekki við þessa umr., sökum þess að frv. í þeirri mynd fái ekki þá nema þrjár umr., sem eftir væru. Mér finnst þessi kenning vera bara kenning um það að, að minnsta kosti hv. Ed. megi ekki í verulegum atriðum breyta frv., sem koma frá hv. Nd. Ég vil algerlega fyrir hönd d. mótmæla þessu. Bæði samkv. stjórnarskrá og þingsköpum og öllum venjum hér er það algengt, að seinni deild, hvort sem það er Ed. eða Nd., breyti frv. mjög frá því, sem fyrri d. hefur gengið frá þeim, og þetta er ekkert annað en það, sem gert er ráð fyrir að geti komið fyrir, gert ráð fyrir því í þingsköpum og stjórnarskrá o.s.frv. Ég held þess vegna, að það hljóti að vera eitthvað hulið, sem veldur þeirri andstöðu, sem þessar brtt. hv. n. hafa fengið hér, og skil ég varla, hvað það má vera, annað en það, ef það er einhver afbrýði hjá hæstv. dómsmrh. út af því, að ráðgert er að fella niður það ákvæði, að leyfi ráðh. þurfi að koma til, ef afbrigði á að veita. Ég var nú fyrstur til að hreyfa þessu atriði, annars vegar af þeirri ástæðu, eins og ég tók fram við 1. umr., að það kemur fyrir, að það er enginn ráðh. til staðar í d. eða í þinginu til að veita þetta leyfi. Ég skal fyllilega játa það, að það er ákaflega oft, að hæstv. dómsmrh. situr hér á fundum í hv. Ed., en flestir hinir ráðherrastólarnir eru venjulega auðir, - það vitum við öll, sem hér erum, að þetta er rétt, - og stundum vantar hæstv. dómsmrh. líka. Og þá er ákaflega óviðkunnanlegt og vafasamt, hvort það er með öllu löglegt að veita afbrigðin, ef enginn ráðh. er viðstaddur til að leyfa þau, þar sem stendur skýrum stöfum í þingsköpunum: „ef ráðh. leyfir“. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt að afnema þetta atriði. En svo, eins og ég nefndi við 1. umr. málsins, þá er það ekki eingöngu af þeirri ástæðu, að ég tel það í sjálfu sér nauðsynlegt að fella þetta úr þingsköpunum, heldur álít ég, að þetta ákvæði sé bara úrelt, það sé eitt af leifum konungsvaldsins, þetta hafi verið sett í fyrstunni til þess að fulltrúi konungsvaldsins hér á Alþingi gæti haft hemil á því, að ekki væri hraðað málum. Ég hef nú ekki kynnt mér þetta atriði sögulega, þannig að ég geti fullyrt beinlínis um þetta, en mér finnst eftir öllu eðli málsins það vera þannig. Og ég sé ekki, hvað það á að þýða, að þetta leyfi ráðh. skuli þurfa að koma til. Ég hygg, að það verði venjulega svo, að ef ráðh. vill hafa einhver sérstök afskipti af máli og er ekki viðbúinn, þá nægi fyrir hann að snúa sér til forseta um það að taka málið af dagskrá eða ljúka ekki umr. fyrr en hann getur verið viðstaddur. Þá verð ég að segja það, að mér finnst, að hv. 1. þm. N–M. hafi rétt að mæla, þar sem hann segir, að það sé ekkert stjórnarskrárbrot, þótt ekki sé beinlínis tekið upp í þingsköp ákvæði stjórnarskrárinnar. Ef það væri tekið upp ákvæði, sem kæmi í bága við stjórnarskrána, þá væri það stjórnarskrárbrot að sjálfsögðu og mundi ekki verða borið upp og mundi verða vísað frá atkvgr. En þó að falli niður úr þingsköpunum ákvæði um það, að hvor þd. geti sent forsetanum ávarp, þá sé ég ekki, að þar sé neinn voði á ferðum fyrir því. Nú, ef það er stjórnarskrárbrot að fella þetta niður, að hvor þd. geti sent konungi ávarp, þá erum við búnir að brjóta stjórnarskrána síðan 1944, því að það hefur ekkert verið um það í þingsköpunum, að hvor þd. geti sent forsetanum ávarp, heldur konungi. Hvaða konungi? - Úr því að vakin er nú athygli á þessu atriði, þá væri sjálfsagt réttara að fella ekki greinina með öllu niður, heldur þá samkv. stjórnarskránni segja bara, að í stað „konungs“ í 30. gr. komi: forseta Íslands. -Það er ákaflega einfalt. Ég hef hér tilbúna till. um það, þó að ég legði hana ekki fram að sinni, og þá er öllu réttlæti fullnægt í þessu atriði. Þessar breyt., sem hv. n. leggur til að gera á þingsköpunum, ganga allar í þá átt að lögtaka það, sem hefur verið venja hér í Alþ. Það hefur yfirleitt verið venja með sárfáum undantekningum, að afbrigði frá þingsköpum hafa verið veitt, - að það hefur verið veitt leyfi til að taka mál fyrir, þó að ekki væri tilskilinn tími liðinn, og ég hygg, að í áratugi hafi ekki nema einu sinni komið fyrir, að ráðh. hafi neitað um afbrigði. Ég veit um eitt dæmi þess úr þingsögunni og ekki nema það eina. Og það skyldi nú vera, að það hafi ekki komið fyrir nema í þetta eina skipti. Það fullyrði ég ekki, en ég fullyrði hitt, að það eru áratugir síðan því ákvæði hefur verið beitt af ráðherra. Og hvers vegna má það þá ekki falla niður? Ég get verið því sammála, sem hæstv. ráðh. og fleiri hafa sagt hér, að þetta sé ekki ákaflega þýðingarmikið, þessi atriði, sem hv. n. hefur hér lagt til að breyta til þess að gera starf þingsins einfaldara og brotaminna, en þó að það sé ekki ákaflega þýðingarmikið, þá finnst mér, þegar þess er gætt, að það er eingöngu um það, að það skuli vera lögfest, sem við höfum haft hér fyrir venju, - þá finnst mér það undarlegt, þegar risið er svo hatrammlega upp á móti þessum smábreytingum eins og gert er. Ég vil taka eitt fram, þó að það komi í sjálfu sér ekki þessum till. eða þessu frv. við, því að það er ekkert um það hvorki í frv. né till., að það er náttúrlega alveg hárrétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það er brot á þingsköpum, þegar menn eru að gera grein fyrir atkv. sínu, eftir að umr. er lokið. 



Herra forseti. Það má nú segja, að þessar umr. séu nokkuð deila um keisarans skegg. Þetta skiptir ekki ýkjamiklu máli sumt af því, sem deilt er um. Þó er skylt að hafa það, sem réttara reynist í þessu. Ég vil taka það fram út af því, sem hæstv. forseti sagði, að það væri einhver afbrýðissemi hjá mér, að mér væri illa við sem ráðh. að fella niður heimild ráðh. til þess að stöðva afbrigði frá þingsköpum, að þetta er auðvitað mesti misskilningur. Enda er það svo, að af öllum stólum hér eru ráðherrastólarnir þeir völtustu, og það getur auðvitað verið mjög varhugavert að láta þetta vald vera hjá andstæðingum sínum í ráðherrastóli, ef þeir leggja mikið upp úr því, - svo að ég held nú, að slík tillit komi þarna alls ekki til greina. Það, sem ég vildi benda á í orðum mínum áðan og hæstv. forseti hlýddi ekki á, vegna þess að hann var að tala við ágætan gest, sem við sáum að hann var að ræða við, var, að það er misskilningur hjá hæstv. forseta, að það þurfi út af fyrir sig að vera illt eða merki gamallar íhlutunar í okkar mál, þó að ríkisstj. hafi nokkur áhrif á gang þingmála. Ég færði rök að því, að þingstörf ganga í raun og veru ekki skaplega, og reynslan hefur margfaldlega sýnt það, nema ríkisstj. hafi örugga forustu um framgang þingmála og það, hvernig starfstíma þingsins er varið. Ég tel að vísu, að þetta atriði þingskapanna skipti þar sáralitlu. En ég vildi vekja athygli á þessu, úr því að það er verið að breyta atriðinu, að það er ekki vist, að það sé einhliða til bóta.  Varðandi það, sem hér var haldið fram af bæði hæstv. forseta og hv. 1. þm. N-M., að það væri ekkert því til fyrirstöðu að hafa engin ákvæði í þingsköpunum um ávarp, þá kom það glögglega fram hjá hv. 8. þm. Reykv., frsm. n., að hann hafði ekki veitt því athygli, að þetta fyrirmæli er í stjskr. Hann hagaði orðum sínum þannig, og ég þori að fullyrða, að hann muni hafa rétt tekið eftir, að n. byggði till. sínar á því. Þetta kemur ákaflega oft fyrir, að menn aðgæta ekki öll fyrirmæli laga. Það er ekkert sérstakt í því, en þeir, sem hafa gert sig seka um slíka skyssu, eiga þá ekki alveg í sama málinu að vera að vaða upp á aðra með ókvæðisorðum, eins og hv. 1. þm. N-M. gerði í minn garð. Hann gat alveg sparað sér þjóstinn, meðan hann var að þvo af sér blettinn, sem hann hafði sett á sig sjálfan. Hæstv. forseti hefur sjálfur viðurkennt með þeirri brtt., sem hann boðaði, að það fer a.m.k. miklu betur á því að hafa þetta ákvæði í þingsköpunum, og það er ætlazt til þess. Þingsköpin eru þannig, að þau taka upp öll hliðstæð ákvæði stjskr. við þetta. Það sér hv. 1. þm. N-M., ef hann vill leggja á sig að lesa þetta, og hélt ég raunar, að hans minni væri svo gott, að hann hefði það í huganum án þess að þurfa að lesa það enn þá einu sinni yfir. Það er vitanlega nauðsynlegt að segja til um, hvernig með þessi ávörp á að fara. Það er engan veginn víst, að það eigi að fara með þau eins og þáltill., eins og hv. 1. þm. N-M. hélt fram. Nú er þvert á móti tekið fram, að það á ekki að fara með þau eins, vegna þess að það er bannað að senda ávörpin á milli deilda, svo að það er brýn nauðsyn að hafa einhver fyrirmæli um ávörpin. Hitt er rétt að athuga, að núverandi fyrirmæli þingskapa um þetta eru ekki alveg í samræmi við stjskr., vegna þess að þar stendur: „Ávarp má hvor þingdeildin fyrir sig senda konungi“ - við skulum sleppa þessu með konunginn, en í 38. gr. stjskr. segir: „Einnig má hvor þingdeild eða sameinað Alþingi senda forseta lýðveldisins ávarp.“ Og það er eðlilegt, að þingsköpin séu að þessu leyti færð til samræmis við stjskr. Út af því, sem hæstv. forseti sagði um, að „konungur“ stæði í þingsköpum í stað „forseta“, vil ég segja, að almenn lögskýring leiðir til þess,að þar sem áður var „konungur“ í lögum, kemur nú „forseti“. Þetta er almenn lögskýringarregla, sem liggur í augum uppi. Það er í fjölmörgum fyrirmælum, sem sagt er, að konungur geri þetta og þetta eða að þetta eigi að leggjast undir konung, og leiðir af sjálfu sér, að stjskr. hefur breytt þessu á þann veg, að nú er átt við forseta. Það má segja, að formlega er réttara að setja „forseta“, og það er sjálfsagt að gera það, þegar l. er breytt á annað borð. En menn hafa ekki talið ástæðu til þess að vera að tína þetta upp á þeim óteljandi stöðum, sem það er, heldur breyta því jafnóðum og fyrirmælunum er breytt af öðrum ástæðum. Það hefði líka verið hægt að setja í lög, að alls staðar þar sem talað er um konung, væri átt við forseta Íslands. Þetta hefur verið talið óþarfi, vegna þess að þetta er sagt í stjskr. Og stjskr. hefur það gildi gagnvart almennum l., að það er enginn vafi á því, að hún er þeim sterkari, og verður að skilja þau í samræmi við hana.



Herra forseti. Sjútvn. hv. Nd. flutti þetta frv. að ósk samgmrn., en skólastjóri stýrimannaskólans hafði mælzt til þess, að þær breytingar, sem frv. felur í sér, yrðu gerðar á lögunum um stýrimannaskólann í Reykjavík. Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. dm. á bréfi skólastjórans, Friðriks Ólafssonar, en það er birt sem fylgiskjal með frv. Þar segir svo m.a. um nauðsyn umræddra breytinga, með leyfi hæstv. forseta: „Síðan árið 1936 hefur í lögunum um stýrimannaskólann verið gert ráð fyrir prófi við skólann, sem nefnist „skipstjórapróf á varðskipum ríkisins“. Undir þetta próf hefur þó aldrei verið lesið til þessa við skólann, en nú eru horfur á, að halda verði deild fyrir það við skólann á næsta vetri, þar eð umsóknir hafa borizt um það frá nokkrum af stýrimönnum varðskipanna. - Síðan lögin voru samin upphaflega, hefur skoðun mín og annarra, sem þessum málum eru kunnugir, breytzt nokkuð varðandi þær kröfur, sem gera beri til þeirra, sem prófinu ætla að ljúka. Við álítum því nauðsynlegt, að lögunum og prófreglugerðinni verði breytt í samræmi við það, helzt áður en kennsla verður hafin við skólann í haust.“ Frv. var samþ. óbreytt í hv. Nd., og það mun engin brtt. hafa komið þar fram. Nú liggur aftur á móti fyrir hér í þessari hv. deild brtt. á þskj. 360 frá hv. þm. Barð. (GJ) og felur það eitt í sér að breyta frv. á þann veg, að ákvæði um þýzkukennslu verði áfram í lögunum. Út af þessari brtt. vil ég nú þegar taka það fram, að ég hef rætt þetta atriði við skólastjórann sérstaklega, og hann segir mér frá á þessa leið: Við reyndum í nokkur ár að halda uppi kennslu í þýzku við stýrimannaskólann ásamt með kennslu í ensku og dönsku. Það tókst ekki, svo að nokkurt lag væri á, að kenna þessi þrjú mál á þeim skamma tíma, sem skólinn starfar. Siðan hefur þýzkukennslan, sagði hann, verið felld niður síðustu vetur, og mun það vera samkvæmt heimild í viðkomandi lögum. - Þá sagði hann mér enn fremur, skólastjórinn, að í hliðstæðum skólum í nágrannalöndunum, svo sem í Englandi og á Norðurlöndum, a.m.k. í Noregi og Danmörku, væri ekki kennd þýzka. Á Norðurlöndunum er enska eina útlenda tungumálið, en í Englandi er ekkert erlent tungumál kennt við þessa skóla. Skólastjórinn taldi því rétt að fella þetta niður, og það virðist satt að segja ástæðulaust fyrir okkur að gera stórum hærri kröfur í þessu sambandi, heldur en gerðar eru í nágrannalöndunum, og því fremur er þetta ástæðulaust, þegar reynslan hefur sýnt, að ekki verður við það ráðið og kennslan í þremur erlendum tungumálum verður ekki nema kák. Eins og hv. dm. hafa vafalaust gert sér ljóst, þá er þetta frv. fyrst og fremst um fagleg efni sjómannafræðinnar. Að mestu eru þetta smávægilegar breytingar til samræmis við breyttar aðstæður og fengna reynslu. Friðrik Ólafsson skólastjóri, sem er valinkunnur ágætismaður, hefur í lífsstarfi sínu öðlazt meiri reynslu á þessum sviðum en flestir, ef ekki allir aðrir Íslendingar, og það virðist því mjög eðlilegt, að tillögur hans séu mikils metnar. Sjútvn. þessarar hv. deildar hefur athugað frv. og borið það saman við gildandi lög. Hún leggur einróma til, að það verði samþykkt óbreytt. - Ég skal svo að lokum geta þess, að þegar málið var afgreitt í n., voru tveir nm. fjarstaddir, Guðmundur Í. Guðmundsson og Steingrímur Aðalsteinsson.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. lýsti, þá ber ég fram á þskj. 360 brtt. um það við 1. gr., að 1. tölul. greinarinnar falli niður, en það er,að haldið verði áfram að kenna þýzku í sjómannaskólanum. Samkvæmt lögunum ber að kenna þýzku í skólanum, en þó ekki fyrr en við farmannapróf. Það hefur aldrei verið tekin upp þýzkukennsla samkvæmt lögunum fyrir fiskimannaprófið, og hefði þó verið full ástæða til þess. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda á, að síðan skólinn var stofnaður, hefur sú breyting orðið á, að langflestir nemendur skólans ljúka nú gagnfræðaprófi eða a.m.k. miðskólaprófi, þar sem þeir hafa fengið allmikil undirstöðuatriði í málakennslu, bæði í íslenzku, dönsku og ensku. Þar af leiðandi þurfa þeir að verja miklu minni tíma til tungumálanáms nú í sjómannaskólanum, heldur en þeir þurftu áður, t.d. fyrir 20–25 árum, auk þess sem þeir hafa fengið miklu meiri undirbúning nú einnig í stærðfræði og öðrum almennum fræðum. Ég vil einnig í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að farskipaflotinn siglir mjög mikið á þýzkumælandi lönd, og það er ákaflega mikið fjárhagslegt atriði fyrir útgerðina og fyrir landið í heild, að þeir menn, sem sigla sem skipstjórar og yfirmenn, kunni þau mál, sem töluð eru í þeim löndum, sem þeir koma við í. Breytir þar ekkert um, þó að önnur miklu stærri þjóð eins og Englendingar taki ekki upp tungumálakennslu, þar sem þeir ætlast beinlínis til þess, að aðrar þjóðir tali þeirra mál. Væri miklu nær, ef nemendur stýrimannaskólans eru það tornæmir, - sem ég ekki trúi, - að þeir treysti sér ekki til þess að bæta við sig einu tungumáli enn þá við námið, að fella þá niður dönskuna eða Norðurlandamálin heldur en að fella niður þýzkuna. Ég vil enn fremur leyfa mér að benda á, að þeir menn, sem hér um ræðir, eru menn, sem hafa allt að 300 þús. kr. laun á ári, þegar um er að ræða skipstjóra eða yfirmenn á togaraflotanum, og á annað hundrað þúsund krónur í verzlunarflotanum. Ef ekki er hægt að gera þá kröfu til þeirra manna, að þeir kunni sæmilega mál, sem töluð eru í þeim löndum, sem þeir eiga að sigla á og hafa viðskipti við, þá er full ástæða til þess að fara að taka það til alvarlegrar athugunar, hvort rétt sé að láta slíka menn hafa þau launakjör, sem hér um ræðir. Ég vil enn fremur leyfa mér að benda á, að skólastjórinn sjálfur viðurkennir hér í sínu bréfi, að það sé nauðsynlegt til þess að geta fengið próf við síðustu deild skólans, þ.e. við varðskipin, að þessir aðilar hafi lokið námi í þýzkri tungu, en þá á það aðeins að vera þannig, að það séu rétt undirstöðuatriði. Nú má geta nærri, hvort það er styrkleikur fyrir okkur hér í sambandi við landhelgisgæzluna, að þeir menn, sem eiga að vera þar í broddi fylkingar, skuli aðeins kunna undirstöðuatriði í tungu þeirra landa, sem senda skip sín hingað á veiðar, þegar jafnframt er vitað, að taka verður þau í landhelgi og halda réttarhöld yfir skipstjórum þeirra vegna lögbrota. Og hversu miklu eðlilegra væri þá ekki fyrir þessa menn að byrja á þessum undirstöðuatriðum fyrr heldur en að byrja á þeim, þegar þeir eru komnir í þá deild, sem hér um ræðir? Ég vil einnig leyfa mér að benda á, að ef frv. verður samþykkt eins og það liggur fyrir hér og mín till. felld, þá er nauðsynlegt að breyta hér annarri grein síðar í lögunum í sambandi við þýzkukennsluna, en það verður sjálfsagt athugað af nefndinni fyrir 3. umr. Ég skal viðurkenna, að þó að mín till. verði felld hér nú og frv. nái fram að ganga, þá er síður en svo, að það þurfi að kosta það, að þýzkan verði útilokuð úr skólanum, því að sjálfsögðu er hægt að taka kennsluna upp með reglugerð. Hitt verður ekki tekið sem góð og gild ástæða, að skólastjóri lýsi því yfir, að það sé ómögulegt að kenna þessa námsgrein í skólanum. Ef hann ætti að komast upp með slíkt, ef nokkur skólastjóri ætti að komast upp með slíkt, að afnema námsgrein í skóla vegna þess, að nemendurnir hefðu ekki áhuga fyrir að læra námsgreinina eða gáfur til þess að læra hana, þá væri hægt fyrir hverja nemendur í hvaða skóla sem er í landinu að gera einhvers konar stéttarfélag og gera verkfall hjá skólastjóra og segja: Þessa námsgrein viljum við ekki læra, - og síðan ætti það að verða til þess, að skólastjóri kæmi á Alþ. og segði: Ég get ekki fengið nemendurna til þess að læra námsgreinina. Þess vegna verður að fella námsgreinina í burtu úr skólanum. - Mig undrar, að jafnágætur maður eins og hér á í hlut, skólastjórinn við stýrimannaskólann, skuli láta hafa slík orð eftir sér. Um hitt verður ekki deilt, að það er stórkostlegt fjárhagslegt tjón fyrir útgerðina og stórkostlegt fjárhagslegt tjón fyrir þetta land, að felld sé í burtu tungumálakennslan fyrir þá menn, sem eiga að sigla fyrir Íslands hönd til þeirra landa, sem hér um ræðir. Og þó að mín till. verði ekki samþykkt nú samkvæmt ósk hv. sjútvn., þá verður þetta mál áreiðanlega tekið upp síðar, því að það verður ekki þolað lengi, að þeim mönnum, sem hér starfa og hafa þau kjör, sem ég hef lýst, verði gefið eftir að undirbúa sig ekki sæmilega undir lífsstörf sín.



Herra forseti. Eins og kemur fram af skjölum þeim, sem hér liggja fyrir, og nál., þá hefur allshn. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu máls þessa, sem hér liggur fyrir, sem er frv. til áfengislaga. Meiri hl., sem við erum í hv. 6. landsk. (GÍG) og hv. 4. landsk. (StgrA) og ég, leggur til, að frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, sem liggur hér fyrir á þskj. 343, en aðrir nm. leggja til, að það verði samþykkt með breytingum, þar af annar nm. með mjög víðtækum breytingum, en hinn vill á því nokkru minni breytingar. N. hefur rætt frv. á mörgum fundum. Hún hefur lesið það yfir og athugað margar greinar þess og þá náttúrlega alveg sérstaklega þau nýmæli sem í frv. felast. Hún sendi málið til umsagnar til ýmissa aðila, og bárust svörin greiðlega, en það kom fram í n., að það gat ekki orðið samstaða um afgreiðslu málsins. Einnig kom það fram af þeim svörum, sem n. bárust, að utan þingsins, a. m. k. hjá þeim aðilum, sem n. hafði leitað til, var ekki fyrir hendi samstaða um frv. Vil ég geta hér t. d. umsagnar Stórstúku Íslands, sem segir, að hún hafi ekki óskað eftir endurskoðun núgildandi áfengislöggjafar, nema því aðeins að slík endurskoðun miðaði að því að draga úr nautn áfengra drykkja í landinu, og telur, að þetta frv. muni ekki stefna að því, og Stórstúkan telur einnig, að hún hafi ekki átt neinn þátt í setningu þeirrar nefndar, sem hafi samið frv., og hefur ýmislegt við það að athuga eins og það er. Sama er að segja um þau bréf, sem hafa borizt frá samtökum kvenna, sem frv. hefur verið sent, en konur hafa, svo sem kunnugt er, látið sig áfengismálin mjög miklu skipta og margar konur og mörg félagssamtök kvenna unnið ágætt starf í þágu baráttunnar gegn ofnautn áfengis. Einkum kemur það fram í bréfum kvenna, að þeim þykir hafa verið fram hjá konum gengið, þegar þetta frv. var samið, sem hér liggur fyrir, og telja þær, að sökum starfa sinna og sökum þess, hvað áfengisbölið snertir heimilin mikið, hafi þær eins góð skilyrði eða betri en aðrir til þess að setja sig inn í það, sem hér er um að ræða og verður að vaka fyrir þeim, sem við þessi mál fást, hvernig eigi að vinna gegn ofnautn áfengis í landinu og því böll. sem af henni leiðir. Að öllu þessu athuguðu lagði meiri hl. n. til, að þetta mál yrði afgreitt með rökstuddri dagskrá, þar sem þess er getið, að til þessa máls hafi ekki verið kvaddir þeir aðilar, sem m. a. eru styrktir af almannafé til þess að vinna gegn ofnautn áfengis í landinu og að sumu leyti vinna sem algerir sjálfboðaliðar án nokkurra launa að þessu starfi. Þeir hafa ekki verið kvaddir til, og telur meiri hl. n., að sjálfsagt væri, ef haldið er áfram að leita að viðunandi leið í þessum málum, sem sjálfsagt hlýtur að verða, þá ættu fulltrúar frá þessum aðilum að hafa þar hönd í bagga með. Er í rökstuddu dagskránni nefnd Stórstúka Íslands og einnig talað um, að konur þyrftu að eiga þarna hlut að máli og vera með í ráðum. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð frá meiri hl. n. Í rökstuddu dagskránni segir: „Deildin lítur svo á, að nauðsynlegt hefði verið að hafa samráð við þau félagssamtök í landinu, er vinna gegn ofnautn áfengra drykkja, um endurskoðun áfengislaganna og hvaða skipan á áfengismálunum væri líklegust til að draga úr ofnautn áfengis. Einkum telur deildin, að fulltrúi Stórstúku Íslands og a. m. k. tvær konur hefðu átt að vera með í ráðum, er áfengislögin voru endurskoðuð. Í trausti þess, að fulltrúar þeirra samtaka, er mesta áherzlu hafa lagt á baráttuna gegn ofnautn áfengis, verði kvaddir til ráða um, hvaða aðgerðir og skipan áfengismálanna sé líklegust til að draga úr og helzt að koma í veg fyrir misnotkun áfengis, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þetta er sú rökstudda dagskrá, sem við leggjum fram um málið.



Herra forseti. Ég tel, eins og ég segi í mínu nál., að ástandið í áfengismálunum sé þannig nú hér á landi, að það sé full þörf á því að fá þau afgreidd. Þess vegna hef ég lagt til, að þetta frv. verði samþykkt, en þó með allvíðtækum breyt. Ég skal drepa á nokkrar af brtt., sem ég legg til að samþ. verði við frv. Ég legg þá fyrst til, að 1. gr. verði orðuð um. Ég álít það áhæfu, ef Alþ. samþykkti nú árið 1952, að tilgangurinn með þessum lögum væri sá að stuðla að hóflegri meðferð áfengis. Hver ákveður, hvað er hófleg meðferð áfengis? Er það hófleg meðferð áfengis, þegar embættismaður er meira og minna drukkinn við sína vinnu og kannske svo mikið, að það varðar stöðumissi? Og er það ekki yfirleitt viðurkennt, að tiltölulega lítil áfengisnautn geri menn a. m. k. verr starfhæfa, að hverju sem unnið er, heldur en ella? Er það ekki viðurkennt gagnvart flugmönnum? Er það ekki viðurkennt gagnvart bílstjórum? Er það ekki viðurkennt gagnvart skipstjórum? Og gildir það þá ekki líka um aðrar stöður, hverjar sem þær eru? Á þá að fara að stuðla að því á Alþingi að búa til lög, sem kenni mönnum hóflega meðferð áfengis? Og hvað á að vera hófleg meðferð áfengis? - Ég legg þess vegna til, að þessi grein sé orðuð um og hún sé orðuð þannig, að tilgangur laga þessara sé að vinna gegn áfengisneyzlu í landinu og því böli, sem af henni leiðir. Þá legg ég til, að fellt sé aftan af 3. gr. það ákvæði, að öl, sem í er lítið áfengi, sé undanþegið. Ég vil láta banna innflutning á öllu öli til landsins. Við 4. gr. eru líka nokkrar brtt. Þær ganga yfirleitt í þá átt í fyrsta lagi að láta áfengi, sem kemur með flugvélum, heyra undir sams konar ákvæði eins og áfengi, sem kemur með skipum, að það þurfi að gera skoðun á því áfengi eins og á hinu og gera sams konar ráðstafanir viðvíkjandi því, en það er hvergi gert ráð fyrir, að áfengi komi með þeim. Í öðru lagi er brtt. um það, að íslenzk skip, meðan þau eru hér við land, hafi engan sérstakan áfengisforða til daglegrar neyzlu sinna skipverja. Ég vil taka þau ákvæði burt úr greininni, og þá fara líka burt flöskurnar tvær, sem skipverjarnir nú fá að taka í land sem daglegan forða til neyzlu í landi, mega ekki einu sinni vera óinnsiglaðar í skipinu, meðan það er hér við land, eins og nú er. Enn fremur felli ég þarna niður part af greininni, sem mér finnst ekki hafa neina þýðingu, þ. e. 5. málsgr. greinarinnar. Hins vegar finnst mér eðlilegt, að þessi ákvæði verði ekki látin ná til herskipa, eins og nú er í greininni, og erlendra skemmtiferðaskipa. Það er nú farið að útbúa ýmis íslenzk skip sem skemmtiferðaskip, bæði af Eimskip og Ríkisskip, og til þeirra vil ég láta ákvæðið ná. Það eru innlend skip og á þeim venjulega innlendir menn, sem við getum fyrirskipað alveg eins og okkar eigin þegnum, og ef það eru útlendir menn, sem nota þau, þá verða þeir að hlýða sömu reglum og landsmenn yfirleitt. Þá er brtt. við 7. gr. Það er ætlazt til þess, að ríkisstj. geti látið Áfengisverzlunina brugga öl. Ég tel, að það sé réttara að bæta þarna inn í „eða öðrum aðila“. Ég er ekki viss um, hvort það er rétt, eins og landið liggur, þar sem til eru í landinu aðilar, sem hafa tæki til ölbruggunar, að ríkið fari að leggja í þann kostnað að koma slíkri stofnun upp og láta Áfengisverzlunina reka hana. Ég vil að minnsta kosti láta vera opinn möguleika fyrir, að það sé hægt að láta annan brugga það heldur en Áfengisverzlunina, og ég vil enn fremur bæta inn í greinina, að það megi flytja það öl út. Það eru nokkrar líkur fyrir því, að ef við brugguðum hér sterkt öl, eins og nú er gert og ætlazt er til í greininni að sé gert áfram fyrir varnarliðið, sem svo er kallað, hér á landi, þá eru nokkrar líkur til þess, að fá megi fyrir það markað erlendis, og ég vil ekki útiloka, að sá markaður sé notaður. Mér sýnist ekki gjaldeyrisástandið vera það ljóst fram undan, að veiti af, ef þarna væri til einhver möguleiki til gjaldeyrisöflunar, sem ekki er útilokað. Þess vegna vil ég setja inn í lögin möguleika til þess, að það sé hægt. Þá tel ég, að yfirleitt allar sektir samkvæmt lögunum og önnur gjöld, sem eftir þeim koma, eigi ekki að renna í menningarsjóð, hann hefur sína bókaútgáfu, og nægi það ekki, verður að ætla honum fé á fjárlögum. Ég tel, að það sé rétt, að það renni í áfengisvarnasjóð. Eins og hagur ríkissjóðs er, þá veitir honum ekki af sínu, og kostnaður við framkvæmd þessara laga verður þó nokkur, hvernig sem með verður farið. Þá tel ég eðlilegt, að sektirnar standi þar undir og að þær renni í áfengisvarnasjóð, en ekki í menningarsjóð, elns og þær hafa gert. Þetta kemur viðar fram, og þarf ég þá ekki um það að tala nema á þessum eina stað. Þá er það viðvíkjandi 9. gr., sem ég geri brtt. Þar ætlast ég til þess, að áfengi frá útsölum Áfengisverzlunarinnar sé selt öllum með sama verði, hvort sem þeir heita ráðherrar, forsetar eða eitthvað annað, - það sé selt öllum með sama verði, en ekki mismunandi verði eða veittur afsláttur af því, eins og nú er, - allir sitji þar við sama borð. Þá legg ég til, að 2. tölul. 11. gr. falli niður, en hann gerir ráð fyrir því, að til séu veitingastaðir, sem hafi áfengi til sölu. Ég ætlast til, að þeir séu engir, og það kemur fram víðar í mínum brtt. og m. a. þessari, þar sem gert er ráð fyrir, að veitingastaðir hafi ekki rétt til veitingar áfengra drykkja, þó að þeir eigi að notast á staðnum sjálfum. Um leið og ég felli niður þessa veitingastaði alla með tölu, þá náttúrlega fellur 2. tölul. 11. gr. niður. 12. gr. gerir ráð fyrir þessum leyfum og veitingum þeirra og ákveður, hvaða skilyrði þurfi að vera til staðar, svo að rétt sé að veita slík leyfi til almennra gistihúsa og veitingastaða. Ég legg til, að hún verði felld niður og engin slík almenn útsala sé neins staðar, hvorki á einum stað né öðrum í Reykjavík né annars staðar. Þá geri ég ráð fyrir því í brtt. við 13. gr., að Áfengisverzlunin selji einungis gegn staðgreiðslu til allra nema lyfsala, sem heimilast að selja vínanda til líkt og nú er. 10. brtt., við 14. gr., er bein afleiðing af því, sem áður er komið. Sama má segja um 11. brtt., sem er við 15. gr., og enn sama um 12. brtt., sem er við 18. gr. Þetta er allt saman afleiðinn af því, að ég legg til, að ekki sé farið út í það að leyfa veitingahúsum að selja vín, en til þess ætlast frumvarpið. 20. gr. orða ég um, og þar geri ég ráð fyrir því, að hægt sé að veita félögum og samsætum, sem haldin eru í einhverju sérstöku skyni, vínveitingaleyfi handa félagsmönnum og þeirra gestum. Það er eins og tíðkazt hefur áður, og ég geri ráð fyrir, að það haldist, þ. e. a. s. haldist eins og ætlazt er til í lögum og reglugerðum, ekki eins og það hefur verið framkvæmt. Eins og hefur verið ákvæði um það, að ekki eigi að veita slík leyfi, þegar það sé gert í ágóðaskyni fyrir einhvern sérstakan aðila, þá sé það áfram í gildi, að slík leyfi eigi ekki að veita. Það sé einungis, ef það eigi að fara að minnast einhvers sérstaks afmælis eða einhvers sérstaks, sem leyft sé að hafa vín. Þó er það satt að segja hálfgert með samvizkunnar mótmælum, að ég legg þetta til. En það er nú til að koma til móts við mennina, sem ekki telja sig geta, nema þeir séu orðnir góðglaðir af víni, hlegið eða sýnt bros á sinu andliti. Ákvæðin, sem hér fara á eftir, undir 14.–20. tölulið, eru raunar allt saman ákvæði sem leiðir af þeim brtt., sem ég er búinn að nefna, - leiðir af því, að ég ætlast ekki til, að veitingahúsum séu veitt vínleyfi, að ég ætlast til, að það sé útilokaður sá möguleiki, að vín geti komið með flugvélum, ætlast til, að stuðlað sé að því, að lögin vinni gegn áfenginu, en ekki að hóflegri neyzlu þess, og ætlast til, að ekki sé lokaður sá möguleiki, að við getum haft gagn af ölframleiðslu til útflutnings, ef spilin leggjast þannig, að það verði möguleikar á því. Loks flyt ég brtt., 14. brtt., við 25. gr., sem er um nokkuð annað. Mér er sagt, að það sé dálitlum vandkvæðum bundið að fá gerða rannsókn á mönnum, sem álitið er að séu undir áhrifum víns, t. d. við bílakstur eða flugvélastjórn eða annað þess háttar. Ég vil þess vegna skylda viðkomandi til að fara þá undir rannsókn, hvort sem hann vill eða vill ekki, ef dómarinn telur, að það sé nauðsynlegt til að fá skorið úr því, hvort hann er undir áhrifum víns eða ekki. Þetta eru helztu breyt., sem ég legg til. Þær byggjast á þeirri skoðun minni, að úr því að ekki liggur fyrir, að hægt sé að vera alveg laus við áfengið, sem ég vildi helzt, með algeru aðflutningsbanni, þá eigum við að setja eins miklar tálmanir í götu manna til að gera sig viti sínu fjær að meira eða minna leyti af áfengisneyzlu eins og hægt er. Þess vegna eigum við ekki að ausa því út í veitingahúsin, til þess að þau veiti því aftur frá sér, og ekki að hafa útsölur nema þar, sem meiri hluti mannanna í viðkomandi stöðum vill og óskar eftir því. Ég legg til, að frv. verði samþ. með þessum breyt., en skal geta þess, að verði þær samþ. við 2. umr., þá mun ég þurfa fyrir 3. umr. að athuga nánar breyt., sérstaklega viðvíkjandi sektarákvæðunum, sem nú eru í frv. Ég nennti ekki að vera að leggja vinnu í það að pæla þar í gegn, áður en ég sé, hvaða undirtektir tillögur mínar fá. Er nægur tími til að gera það milli 2. og 3. umr., ef sú stefna, sem fram kemur í brtt. hjá mér, verður ofan á og verður samþ. í deildinni.



Herra forseti. Ég er nú ekki jafnsannfærður um það og okkar ágæti hæstv. forseti, að þessar breyt. allar séu til bóta. Mig skortir sem sagt rök fyrir því, að það sé til bóta að hraða svo meðferð mála sem hér er ráðgert. Ég veit ekki til þess, að það hafi nokkurn tíma komið að sök, að þær reglur væru hafðar, sem um þetta hafa verið. Það má ef til vill segja, að í eitt eða tvö skipti hafi einhver mál dagað uppi af þessum sökum, en þá er það vegna þess, að það hefur ekki verið ýtt á eftir þeim af nægri festu eða vilja til þess að koma þeim fram. Og ég tel það yfirleitt mjög misráðið að gefa þm. ekki fullkomið færi á því að átta sig á málum, áður en þau hafa framgang, og eins og málafjöldi nú er mikill, þá kann oft þannig að standa á, að það veiti ekki af tveimur nóttum og þeim tíma, sem á milli er, til þess að átta sig á málunum. Það má segja, að þetta skipti ekki öllu máli, vegna þess að vitanlega mundu glöggir og góðir forsetar halda þannig á að hraða ekki málum meira en vert er og atvik standa til, alveg eins og forsetar hafa nú með samþykki deildar og ríkisstjórnar möguleika til þess, þrátt fyrir ákvæði þingskapa, að hraða málum meira en þingsköp ætlast til, ef sérstök nauðsyn er. Hér er ekki um annað að ræða heldur en almenna reglu, sem segja má að sé til leiðbeiningar, en alls ekki þannig, að alltaf verði eftir henni farið. En eins og ég segi, mig skortir rökin fyrir nauðsyn á þessari breytingu, og ég er alveg ósannfærður um, að það sé til bóta að breyta þessu. Ég vil þó taka fram, að það er ekki hægt að gera þetta að verulegu kappsmáli. Um þetta sýnist sitt hverjum, og það má búast við því, að forsetar verði ætíð svo vandaðir menn, ef svo má segja, að ekki skapist veruleg hætta fyrir störf þingsins, þó að þessi háttur væri tekinn upp. Eins vil ég benda á það, að það er auðvitað hæpið, að það sé til bóta að draga úr þeim áhrifum, sem ríkisstj. hefur á framgang þingmála, með því að fella það úr l., að hennar samþykki þurfi til afbrigða frá þingsköpum. Hæstv. forseti talaði um það hér við 1. umr., að þetta væru leifar frá því, að við lutum hér erlendu valdi og stjórn. Svo kann að vera. En ég efast þó mjög um, að hæstv. forseti hafi kannað það, hvort slík ákvæði eru eða eru ekki í þingsköpum annarra þjóða, sem ekki hafa lotið slíkum yfirráðum. Ég hef ekki kannað það og skal ekkert um það segja, en ég efast um, að hæstv. forseti hafi kynnt sér þetta. Hitt veit ég, að það hlýtur svo að vera, að ríkisstj., sem er þingbundin eins og hér er, hlýtur ætið að hafa mjög mikil áhrif á gang þingstarfa. Það er t.d. vitað, svo að við tökum móðurland þingræðisins í Bretlandi, að þar ræður ríkisstj. að langsamlega mestu leyti öllum starfstíma þingsins og þingmenn hafa ekki til eigin umráða nema örlítinn tíma. Mestallur tíminn fer til að ræða og afgreiða þau frv., sem stjórnin leggur fyrir þingið, og ég held, að við séum nú smám saman að reka okkur á það hér, að ef þinghald á að vera skaplegt, þá verður þingið ekki síður í störfum sínum að lúta forustu ríkisstj. heldur en sínum eigin forseta. Og við höfum einnig rekið okkur á það, að á þeim tímum, þegar mikill glundroði hefur verið í stjórnarfari, þá hafa þingin orðið miklu lengri heldur en ef stjórn er sæmilega samhent og getur haldið vel á um störf þess. Ég efast þess vegna mjög um, að þessar brtt. séu til bóta. Það má segja eins og um hinar, að það skipti ekki verulegu máli, vegna þess að ráðherrar hafa yfirleitt ekki beitt þessu synjunarvaldi sínu. Þó man ég nú ekki betur, en það hafi komið fyrir í eitt skipti, að það hafi með því að beita þessu valdi tekizt um sinn að forða því, að um 30–40 nýjum embættismönnum væri bætt á ríkissjóðinn, eins og einu sinni stóð til að gera á síðustu dögum þingsins að alveg óathuguðu máli. En ég hefði talið miklu nær fyrir hv. þingnefnd, úr því að hún fór í slíka endurskoðun þingskapa eins og hún gerði, að athuga betur, en verið hefur, hvort núverandi háttur okkar á umr. er ekki orðinn úreltur, hvort það þarf ekki að gera frekari ráðstafanir til þess, heldur en hér hefur verið gert, að umr. dragist ekki úr hófi fram, að sá háttur verði, að það séu sérstakir fulltrúar úr hverjum flokki, sem aðallega ræði hvert mál, en ekki jafntakmarkalaus tími til umr. eins og nú á sér stað, sem oft getur leitt til mikilla tafa. Það má auðvitað segja, að það eru ákvæði í þingsköpum, sem gera þetta mögulegt, en vel mætti athuga fleiri leiðir í því. Eins er það mikill vafi, hvort því á að halda við, sem verið hefur, en segja má raunar, að ekki sé hægt að breyta nema með breytingu á stjórnarskránni, eins og nú standa sakir, að ráðherrar megi tala eins oft og þeir vilja. Það er mikil spurning, hvort það ætti ekki frekar að hafa þann hátt á, að þeir ættu ætið að tala fyrst og siðast í málum, til þess að gefa upplýsingar og annað slíkt, en ekki blanda sér jafnmikið í umr. og tíðkað hefur verið. Þessar athugasemdir mínar miðast ekki við núverandi þm. eða núverandi ráðherra, heldur eru aðeins almennar athugasemdir um þá galla á þinghaldi, sem menn hljóta að verða varir við, við það að vera hér alllangan tíma og kynna sér, hvernig þingstörfum er háttað. Ég verð þess vegna að segja, að því fer fjarri, að ég telji, að n. hafi unnið gott verk með sínu starfi. Ég held, að hennar starf hafi verið, sem sagt, ósköp lítilvægt og hefði alveg eins mátt beina hennar starfi að því að afgreiða önnur þörf mál, sem fyrir n. hafa verið, í stað þess að vera að þeim einskisverða sparðatiningi, sem n. hefur lagt í eftir ráðum hæstv. forseta, sem hefur mjög missýnzt í þessum efnum að mínu viti. Eins og ég segi, þá er þetta flest svo lítilvægt, að það borgar sig naumast að vera að eyða tíma í það að vera á móti því, en mér finnst starfið ósköp lítils virði og gengið fram hjá flestu því, sem þýðingu hefur. Svo vil ég benda á það, að það er ein till., sem ég tel að geti ekki staðizt, þar sem lagt er til, að fallið sé frá fyrirmælunum um ávörp. Það er að vísu rétt, að það er orðið úrelt að tala um ávarp til konungs, en í 38. gr. stjórnarskrárinnar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Einnig má hvor þd. eða sameinað Alþ. senda forseta lýðveldisins ávarp.“ Þarna er ráðgert, að ávörp eigi sér stað einnig til forseta lýðveldisins, og meðan þetta ákvæði er í stjórnarskránni, þá er auðvitað fráleitt að fella fyrirmælið niður. Ég vildi því mælast til þess, hvað sem öðru liði, að hv. n. taki þessa brtt. aftur til 3. umr. og breyti henni til samræmis við það, að nú er um forseta lýðveldisins að ræða, en ekki konung. Eins og ég sagði, þá tel ég, að hér sé ekki um neitt stórmál að ræða, og legg mjög litla áherzlu á, hvernig með þetta verður farið, en ég tel, að árangur af störfum nefndarinnar sé nauðaómerkilegur.



Herra forseti. Ég vil nú mjög taka undir þá ósk, sem kom fram hér frá hæstv. dómsmrh., að þetta mál yrði ekki látið fram ganga hér við þessa umr. Þegar litið er á frv. til l. um breyt. á l. nr. 115 1936, um þingsköp Alþ., þá er um að ræða staðfestingu á brbl., sem gengið hefur í gegnum þrjár umr. í hv. Nd. og verið samþ. þar óbreytt. Nú er ætlazt til, að gerðar séu hér mjög viðtækar breyt. í fjöldamörgum liðum, eins og sést á þskj. 340, og það er sýnilegt, að ef þær verða samþ. hér, þá fær þetta mál aðeins meðferð í þessari hv. þd., þó þannig, að brtt., ef þær verða samþ., fá ekki nema tvær umr. og síðan aðeins eina umr. í hv. Nd., ef farið er með málið á sama hátt og hæstv. forseti úrskurðaði hér fyrir skömmu um annað mál. Nú eru þingsköp Alþ. ekkert smámál. Ég held því, að það væri mjög æskilegt, ef hv. n., sem hefur lýst því yfir, að hún geri þetta ekki að kappsmáli, vildi taka þessar till. allar aftur að minnsta kosti við þessa umr. og ræða sameiginlega við alla hæstv. forseta þingsins, hvort þeir óski eftir þessu, og þá eins við þann hæstv. ráðh., sem þetta mál heyrir undir, til þess að fá úr því skorið, hvort þeir eru sammála um það, að allar þessar breyt. nái fram að ganga. Ég tel það mjög óeðlilegt, að svo víðtækar breyt. sem hér eru gerðar séu látnar ganga þannig fram sem brtt. við bráðabirgðalög, eins og þau koma frá hv. Nd. Ég mun því ekki treysta mér til þess að greiða atkv. með brtt., en greiði atkv. á móti þeim öllum, ef hv. nefnd sér sér ekki fært að taka till. til baka til frekari athugunar.