Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við þáltill. um byggingu nýs þinghúss. Ég vil taka undir það, sem í till. felst, að byggja nýtt þinghús á þeirri lóð sem Alþ. hefur nú yfir að ráða, og ég vil líka taka það fram að þetta er mitt persónulega álit. Hins vegar hafa forsetarnir sem slíkir ekki tekið beina afstöðu til þessa máls. Þetta mál horfir öðruvísi við nú en fyrir nokkrum árum vegna þess að þá hafði Alþ. ekki yfir að ráða jafnmiklu lóðarrými og nú er hér í nágrenni við alþingishúsið. Svo giftusamlega hefur til tekist á undanförnum árum, að ríkið og Alþ. hafa eignast hús og lóðir í nágrenni við alþingishúsið. Ég get vel tekið undir það, að starfsaðstaða alþm. og starfsfólks Alþ. er engan veginn nógu góð, og það er gefið mál að þessi aðstaða batnar ekki á þann veg sem hún þarf að vera fyrr en við höfum komið upp nýju alþingishúsi eða byggt við, þannig að aðstaðan batni eins og hún þarf að verða. En á hitt vil ég benda í leiðinni, að mikið hefur verið gert hin síðari ár til þess að bæta starfsaðstöðu Alþingis og alþm. Kaup á húseignum í Kirkjustræti, Vonarstræti og Þórshamri hafa gjörbreytt þessari aðstöðu frá því sem áður var. Það má segja að nú hafi allir alþm. skrifstofu til þess að vinna í og flestir sérherbergi, þótt enn þá vanti nokkuð á, að allir alþm. hafi þá aðstöðu. En að því er unnið að því marki verði náð áður en langir tímar líða. Þá hefur starfsaðstaða nefnda Alþ. batnað mikið frá því sem var fyrir nokkrum árum, og einnig hefur skapast aðstaða til þess að koma í aðgengilegt horf bókasafni Alþ. Sömuleiðis hefur verið hægt að skipuleggja lóðina í kringum alþingishúsið þannig að hún lítur miklu betur út en áður. Einnig hafa komið upp bílastæði sem áður vantaði til þess að þau kæmu að fullum notum. Á þetta vil ég minna því þessi aðstaða hefur breyst mest nú hin síðustu ár. Hitt er alveg rétt, að þinghúsbygging er eigi að síður aðkallandi mál sem alltaf hefur verið til umr. á Alþ. annað slagið. Árið 1961 var samþ. þál. á Alþingi sem hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forsetum þingsins í samvinnu við fulltrúa frá þingflokkunum að gera till. um framtíðarhúsnæði Alþingis.“ Till. þessi var frá allshn. Alþ., en n. hafði til meðferðar þáltill. frá þm. Þórarni Þórarinssyni og Halldóri E. Sigurðssyni. Síðan gerði Þórarinn Þórarinsson alþm. fyrirspurn um þetta mál, og það var árið 1968. Hefur verið unnið að máli þessu, þinghúsbyggingu, öðru hverju síðan, en ekki nógu skipulega að þessum málum staðið, vil ég segja, og á tímabili virtist útilokað að byggja alþingishús hér í nágrenni Tjarnarinnar þar sem fyrirhugað var þá að byggja ráðhús við Tjörnina. Nú virðist sú hugmynd vera úr sögunni, þótt mér sé ekki kunnugt um hvar ráðhús skuli reisa, en það er annað mál sem ég ætla mér ekki að ræða. Að lokum skal það fram tekið, að núv. forsetar Alþ. hafa falið húsameistara ríkisins að athuga þá möguleika sem fyrir hendi eru til byggingar nýs þinghúss á þeirri lóð er Alþ. hefur nú yfir að ráða. Vafalaust má koma nýju húsi fyrir með ýmsum hætti og margar eru þær spurningar sem koma fram þegar byggja skal yfir þingheim framtíðarinnar, t. d. hvað á að reikna með mörgum alþm. og þingflokkum, á að reikna með skiptingu þingsins í deildir eða skal það vera ein málstofa? Þetta er aðeins örlítið brot af þeim málum sem koma fram í hugann þegar bygging er hugleidd. Ég endurtek þá skoðun mína, að við eigum að vinna að þinghúsbyggingu og vera framsýnir á því sviði og ætla okkur nægan undirbúningstíma, því það er eins og þar segir: Það skal vel vanda er lengi á að standa. Þetta vildi ég að kæmi fram hér við þessa umr., en að öðru leyti ætla ég mér ekki á þessu stigi að ræða þetta mál nema sérstakt tilefni gefist til þess.



Herra forseti. Nokkur tími hefur liðið síðan mál þetta var tekið á dagskrá og mér gafst kostur á að fylgja úr hlaði þeirri þáltill. sem nú liggur fyrir þinginu um undirbúning og aðdraganda að nýrri þinghúsbyggingu. Svo vildi til að á þeim fundi var hæstv. forseti Sþ. fjarstaddur, og ég get því lýst því að mér er mikil ánægja að heyra það á orðum hans að við lítum svipuðum augum á þetta mál. Ég rifja það upp, að ég sagði í máli mínu að ég væri ekki á þessari stundu að leggja fram alvarlegar umkvartanir um starfsaðstöðu Alþ. Það væri helst að kjósendurnir, borgararnir, hefðu ástæðu til kvörtunar hér í húsinu. Mikið hefur verið gert til að bæta starfsaðstöðuna, og ég tók einmitt fram að þótt n., sem um þetta mál hefðu fjallað, hefðu ekki komist að niðurstöðu hefðu forsetar þingsins jafnt og þétt unnið að málinu, sérstaklega á þann hátt að gangast fyrir kaupum húseigna og lóða hér í nágrenninu, nú síðast veigamiklum kaupum sem hæstv. núv. forseti Sþ. átti frumkvæði að. Mér þykir einnig jákvætt að heyra það, að núv. forsetar hafa beðið húsameistara ríkisins um að athuga möguleika á byggingum á lóðum umhverfis þinghúsið. Ég vil þó minna á að þessu máli hefur oft áður verið vísað til embættismanna. Þeir hafa í mörg horn að líta, og það er þörf á því að fylgja málinu eftir ef á að vænta nokkurra ákveðinna svara. Segi ég þetta að fenginni reynslu og án alls vantrausts á viðkomandi embætti. Í sambandi við framtíðarbyggingar þingsins koma vissulega fram ýmsar spurningar, eins og hæstv. forseti benti á. Spurning er hve stórt á þingið að vera. Ég tel að við munum ekki geta svarað þeirri spurningu á næstunni fyrir jafnlangan tíma og bygging á að standa og þinghúsbyggingu verði að haga svo, að það verði fyrir hendi möguleikar á einhverri stækkun þingsins á næstu mannsöldrum ef það verður þá vilji þjóðarinnar. Önnur spurning er sú, hvort gera eigi ráð fyrir deildaskiptu þingi eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að svara þeirri spurningu sem fyrst. En þó að henni verði ekki svarað með ákvörðun um breytingu á stjórnarskránni og afnámi deildaskiptingar virðist mér að það geti verið í samræmi við þær hugmyndir sem nú hafa verið lagðar fram í stórum dráttum. Verði önnur bygging - þinghússbygging - reist í næsta nágrenni við þetta hús væri sjálfsagt að gera þar ráð fyrir þingsal sem rúmaði Sþ., jafnvel þó að það yrði á komandi áratugum eitthvað stækkað. Ef það yrði gert, þá væri þessi salur í gamla húsinu til reiðu fyrir Ed. á meðan hún væri til og jafnvel um alllanga framtíð ef þinginu og þjóðinni sýnist svo að afnema deildaskiptinguna ekki, því ég tel sjálfsagt að það fylgi ákvörðun um að byggja yfir þingið hér í kvos gamla bæjarins að þetta hús verði áfram þinghús og hluti af húsakynnum Alþingis. Þegar ég mælti fyrir till. gat ég þess, að það mundi ekki vera fordæmi fyrir því að vísa máli til forseta þingsins. Ég gerði það því að till. minni að málinu yrði aðeins frestað, en ekki vísað formlega til n. Hins vegar væri þess vænst af þingheimi að forsetar þingsins tækju till. til umr. og ef þeim sýndist svo gætu þeir látið frá sér fara eitt eða fleiri álit áður en till, verður endanlega afgreidd. Ég vil ítreka það, að meginhugmyndin á bak við þessa till. er að taka skuli ákvörðun um staðsetningu Alþ., og það er till. okkar, sem margir hafa flutt áður og vitað er að margir styðja, að þingstaðurinn verði ákveðinn hér í gamla húsinu og í næsta nágrenni við það. Í till. er talað um lóðirnar vestan við þinghúsið, en í framsöguræðu leyfði ég mér að útvíkka þetta nokkuð, enda tel ég sjálfsagt að láta kanna hvort aðrir möguleikar, t. d. beint suður af þinghúsinu, eru fyrir hendi og mönnum lýst vel á þá. Strax og ákvörðun hefur verið tekin er hægt að hrinda af stað undirbúningi sem ég vil, eins og hæstv. forseti Sþ. auðheyrilega líka vildi, að tæki sinn tíma, þannig að vel yrði til málsins vandað, enda liggur okkur ekki svo mikið á. Við gætum hæglega tekið ein tvö ár í að undirbúa samkeppni. Ég efast um, að það verði gert á styttri tíma. Síðan gætum við haldið víðtæka samkeppni um megindrætti þinghúss, staðsetningu þess og skipulag hér í næsta nágrenni. Slík samkeppni er yfirleitt ekki höfð bindandi, en vafalaust mundu koma út úr því hugmyndir sem gætu leitt til þess, að áður en mjög langt líður verði hægt að hugsa til þess að byrja á framkvæmdum. Nefndi ég í því sambandi 100 ára afmæli þessa húss árið 1981.



Herra forseti. Nokkrir hv. þm. Alþfl. flytja hér till. um að hafinn verði undirbúningur að nýbyggingu fyrir Alþ. vestan við núverandi þinghús og stefnt að því að fyrsta skóflustungan veriði tekin á 100 ára afmæli alþingishússins árið 1981. Ég held að þessi till. sé allrar athygli verð, því að ég held að það geti tæpast dulist neinum hv. þm. eða öðrum að þörfin fyrir nýtt þinghús er orðin mjög brýn. Þrengslin hér í þingsalnum eru óviðunandi með öllu, og þessi þrengsli bitna reyndar ekki aðeins á hv. þm., heldur ekki síður á gestum þeirra og áheyrendum. Satt að segja er það furðulegt að áheyrendum að umr. hér á Alþ. skuli vera boðið að sitja uppi á þeim hænuprikum sem eru hér fyrir ofan okkur. Ég held hins vegar að það sé nokkur meinloka að Alþ. geti hvergi annars staðar átt heima en í þessari kvos, þar sem það er nú. Ég vil að vísu alls ekki útiloka þann möguleika, en mér finnst það ekkert sjálfgert mál. Ég tel því sjálfsagt og eðlilegt, ef þetta mál verður nú tekið til nýrrar athugunar, að það sé þá gert á breiðari grundvelli en till. gerir ráð fyrir. Það eru mikil þrengsli í þessari litlu kvos, þar sem miðbær Reykjavíkur er, og alveg sérstaklega þegar hafðar eru í huga þær kröfur sem gerðar eru til bílaumferðar og stæðis fyrir bíla og bifreiðar. Nýtt alþingishús er reyndar ekki eina stórbyggingin sem talað er um að reyna að koma fyrir í þessari kvos. Við vitum að stjórn Seðlabanka Íslands hefur verið önnum kafin við það á undanförnum árum að reyna að koma fyrir stórbyggingu hér í miðbænum og hefur ekki gengið vel. Eins hafa ríkisstj. fleiri en ein gert tilraun til að fá það samþ. að nýtt stjórnarráðshús verði reist hér í miðbænum, nánar tiltekið á svonefndri Bernhöftstorfu við Lækjargötu, en einnig með misjöfnum árangri og engar ákvarðanir hafa enn verið teknar um þá byggingu. Og flestir minnast sjálfsagt þeirra tilrauna sem gerðar voru á sínum tíma til að koma upp ráðhúsi einmitt hér á svipuðum slóðum - ráðhúsi fyrir Reykjavíkurborg. Ég er einn af mörgum sem eru þeirrar skoðunar að þessar stórbyggingar eigi ekki heima hér á miðbæjarsvæðinu og það sé tilgangslaust og óþarft að vera að reyna að troða þeim hér niður þar sem ekki er pláss fyrir þær. Ég held að það sé miklu hyggilegra að reyna að velja nýjan, rúmgóðan stað þar sem vel getur farið um þessar byggingar og hægt er að koma þeim fyrir í fögru og vistlegu umhverfi, þar sem einnig er sæmilegt rúm fyrir aðvífandi umferð. Með þetta í huga flutti ég ásamt hv. þm. Svövu Jakobsdóttur till. á þinginu 1973–1974, veturinn 1973–1974, þar sem lagt var til, að kosin yrði 7 manna milliþn. sem gerði í samráði við skipu lagsyfirvöld till. um hvar hagkvæmast væri að velja stað nýjum byggingum fyrir æðstu stjórn landsins, þar sem ljóst væri orðið að á núverandi miðbæjarsvæði í Reykjavík yrði ekki í framtíðinni nægilegt landrými fyrir helstu stjórnarstofnanir ríkisins. Í till. sagði einnig: „Á því svæði, sem valið yrði, skal m. a. gera ráð fyrir byggingum fyrir Alþingi, ríkisstj. og ráðuneyti, Seðlabanka Íslands og aðrar ríkisstofnanir, eftir því sem þurfa þykir. Þó skal gert ráð fyrir að ríkisstofnunum, sem ekki eru háðar æðstu stjórn landsins í daglegum störfum sínum, verði í framtíðinni valinn staður í þéttbýliskjörnum úti um land, utan höfuðborgarsvæðisins.“ Ég er enn þeirrar skoðunar að þetta sé skynsamlegasta stefnan. Ég vil ekki fullyrða neitt um hver sá staður sé sem heppilegastur er. Það þarf að skoða betur. Lengi vel hafði ég hug á og reiknaði með að hyggilegast yrði að velja þessum stjórnarstofnunum stað á hinu nýja miðbæjarsvæði sem ráðgert hefur verið í Fossvogi. En vel má vera að nú sé of seint að koma þessum stofnunum þar fyrir. Það veit ég ekki. Það má vera að það sé liðin tíð að þar sé rúm fyrir þessar stofnanir. Þetta þyrfti að sjálfsögðu að athuga nánar. En ég vil leggja á það áherslu að margir aðrir staðir hér í grenndinni koma til greina, og það þarf að sjálfsögðu að leggja talsverða vinnu í að athuga það með hliðsjón af áætluðu skipulagi á þessu svæði hvar slíkar stofnanir ættu best heima. Þetta er sú athugasemd sem ég vil gera við till. hv. þm. Ekki það að ég hafi neitt á móti því að samþ. sé að undirbúningur að nýbyggingu fyrir Alþ. sé hafinn, heldur hitt, að mér finnst nokkuð óskynsamlegt að slá því föstu að þessi bygging skuli tvímælalaust vera vestan við núverandi þinghús. Ég held að það sé engin ástæða til að slá föstu, hvar staðurinn sé, fyrr en að betur athuguðu máli.



Herra forseti. Ég bað um orðið, þegar þessi till. kom til umr. fyrir allnokkru, og vildi gera við hana örfáar athugasemdir. Ég vil í fyrsta lagi fagna fram kominni till. sem ég tel mjög tímabæra. Það er enginn vafi á því, að við þurfum fljótlega að fara að vinda okkur að því að taka ákvörðun um framtíðarhúsnæði fyrir Alþingi og starfsemi þess. Undir þetta tek ég. Ég verð hins vegar að taka undir það með síðasta hv. ræðumanni, að mér þykir orðalag till. nokkuð ákveðið, að reisa skuli nýtt hús fyrir Alþingi vestan við núverandi þinghús. Mér sýnist að fjölmargt þurfi að athuga áður en svo ákveðin stefna er tekin. Í fyrsta lagi vil ég nefna skipulag Alþingis sem reyndar hefur borið á góma í þessum umr. Á Alþingi að vera í einni deild eða tveimur? Í mínum huga hefur það mikil áhrif á það húsnæði sem Alþ. þarf. Ég vil mótmæla því, sem kom fram hjá hv. frsm., að leggja eigi niður Ed. Alveg eins mætti leggja niður Nd. En það skiptir kannske ekki öllu máli. Ef þingið yrði sameinað í eina deild hefur það vissulega veruleg áhrif á það húsnæði sem þingið þarf til sinna nota, en ég er ekki sannfærður um að ekki megi breyta þessu húsi sem við erum í. Þetta húsnæði hefur margt til síns ágætis, a. m. k. sögulega. Ég hef ekki heyrt þau rök sem sannfæra mig um að ekki megi t. d. stækka þennan sal ef Alþ. yrði ein deild, t. d. til beggja handa hérna við okkur, og fá þó nokkra aðstöðu umfram það sem er þegar að finna í þessu húsi. Mér finnst nauðsynlegt að skoða þennan möguleika einnig vandlega. Ég er einnig ósammála því, sem kom fram í framsögu hjá hv. frsm., að starfsaðstaða alþm. væri út af fyrir sig nokkuð sæmileg orðin. Það er að vísu rétt að margir alþm. hafa fengið skrifstofuholu hér í kring, sumir tveir og þrír í herbergi, og sums staðar er það þannig að menn verða að tala saman í lágum hljóðum svo ekki heyrist allt á milli herbergja. A. m. k. var ég varaður við því einu sinni, þegar ég kom út í gamla húsið Skjaldbreið, að tala ekki hátt það sem ekki mátti heyrast. Ég tel þetta ekki bærilega starfsaðstöðu - eða t. d. vélritun og almenna þjónustu sem veita þarf við undirbúning mála hjá alþm., ég tel hana langt fyrir neðan það sem viðunandi er. Ég vil varpa fram þeirri hugmynd, hvort ekki sé jafnnauðsynlegt að byggja t. d. sæmilega skrifstofuálmu einhvers staðar í tengslum við þetta hús. Alþ. á hér mikið landssvæði í kring, og vel mætti koma slíkri álmu fyrir án þess að nokkuð skyggði á þetta hús og hafa þó samgang á milli og hafa þar aðstöðu fyrir alla þingflokka og fyrir vélritun og annað sem þeir þurfa að hafa í tengslum við sig. Ég vil leggja á það áherslu, að ég tel starfsaðstöðu að þessu leyti raunar fyrir neðan allar hellur, ef ég má orða það svo. Ég held því að það þurfi einnig að skoðast, hvernig þessu verður fullnægt. Ég tel þetta ákaflega mikilvægt til þess að þm. geti starfað eins og þeim ber skylda til. Ég vil ekki heldur taka undir orðalagið í þessari grein, sem ég reyndar hef minnst á fyrr, um staðsetningu fyrir vestan núverandi alþingishús. Það tel ég ófært og vil því umorða greinina þannig, að húsnæði fyrir Alþ. og til starfsaðstöðu fyrir alþm. verði tekið til skjótrar athugunar. Ég held að það þurfi að herða þarna mjög á og nauðsynlegt er að fá úr þessu skorið. Ég hef stundum spurt um n. sem mér er tjáð að sé enn þá til og í sitji nokkrir ágætir alþm. sem áttu að skoða þetta mál. Ég hef ekkert heyrt frá henni í fjölmörg ár. Ég heyrði hana nefnda um það leyti sem ég kom hingað fyrst. En hvar er hún? Er ekki hægt að fara að leita eftir áliti þessarar n.? Ég þarf ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vil endurtaka það, að ég tek undir það í þessari till. að þessu máli þarf að hreyfa og við verðum að fara að skoða það og verðum að fara að athuga það, en ég vil að það verði skoðað á langtum breiðari grundvelli en mér þykir fram koma í þessari þáltill.



Herra forseti. Ég vil á sama hátt og síðasti ræðumaður fagna þessari till., að hún skuli vera fram komin. Hún er löngu tímabær. Árið 1972 eða 1973 flutti ég um það till. í borgarstjórn að fela borgarstjóra að hefja viðræður við forseta Alþ. um að borgarstjórn Reykjavíkur fengi alþingishúsið til umráða sem ráðhús fyrir Reykjavíkurborg, ráðhús höfuðborgarinnar, með þeim kvöðum að sjálfsögðu að húsið yrði varðveitt eins og það er, og þar af leiðandi yrði það nokkurs konar safnhús þótt borgarstjórn Reykjavíkur notaði það fyrir æðstu stjórn höfuðborgarinnar og aðsetur fyrir listaverk borgarinnar o. fl. um leið, sem sagt að varðveita það sem menningarverðmæti samtímis að það yrði ráðhús Reykjavíkur. Í þessari till. kom fram hugmynd um að byggt yrði yfir Alþ. frá grunni á nýjum og fallegum stað, og í þessari till. kom fram sú hugmynd að nýtt þinghús yrði reist við Rauðavatn, því ég álít að við Rauðavatn, þar sem er nægilegt opið og óbyggt svæði, væru margs konar möguleikar um fallegt umhverfi fyrir Alþingi og þinghús. En þá yrði þar byggt hús sem svaraði kröfu tímans. Og ég gerði þá ráð fyrir að Alþ. yrði skipað tveim deildum, en ekki bara Sþ. Það dettur náttúrlega engum í hug að leggja niður Ed. Á þeim tíma gerði ég mér ferð til þáv. forseta Sþ., sem var Eysteinn Jónsson, og ræddi þetta mál við hann. En hann taldi sig andvígan hugmynd minni og sagði að hann mundi beita sér fyrir því að n. skilaði áliti sem fyrst um uppbyggingu á starfsaðstöðu Alþ. hér á þessum stað og þá með viðbótarbyggingum. Mér fannst, áður en ég gekk á fund Eysteins Jónssonar, þessi hugmynd hans vera afleit og mundi skemma hér umhverfið, en eftir að ég talaði við Eystein fannst mér hugmynd hans ekki svo afleit þegar allt væri tekið til. En ég er smám saman að sveigjast inn á þá braut aftur, að það sé ekki rétt að hlaða kvosina hér í miðborginni meira en þegar er orðið, en eins og við vitum eru þrengslin hér í miðborg höfuðborgarinnar það mikil að ekki er á það bætandi. Við höfum hér í kvosinni Landsbanka Íslands, sem dregur að sér gríðarlega mikinn fjölda af fólki, Útvegsbankann líka, sem eru einu gjaldeyrisbankarnir. Við höfum Seðlabanka Íslands sem er sístækkandi bákn og nýbúið að opna hér í stórhýsi við hliðina á Alþ. nýja skrifstofuaðstöðu. Við höfum tollstjóraembættið, við höfum skattstjórann, Póst og síma, borgarskrifstofurnar, Gjaldheimtuna og margt fleira sem dregur mikla umferð inn í kvosina. Þar fyrir utan höfum við sambandið á milli nýju hafnarinnar og gömlu hafnarinnar sem gerir þetta allt miklu erfiðara. Því hallast ég meira og meira að því aftur að nýtt alþingishús eigi að rísa utan við miðborgina, eins og hún er núna, en að sjálfsögðu vita menn að kvosin, þó hún sé kölluð miðborg, er langt frá því að vera miðsvæðis á borgarsvæðinu. Ef ekki liggur fyrir tillaga um staðsetningu þinghúss, sem ég hélt nú að til væri, þarf að taka slíka ákvörðun nú þegar. Til viðbótar ákvörðun um hvar og hvernig þinghús eigi að vera liggur ekki heldur fyrir hvort Alþ. verður skipað eins og það er í dag eða ekki. Á meðan er til lítils að vera að tala um nokkra byggingu. Eru menn með það í huga að flytja till. nú um breytingu á Alþ. sjálfu? Finnst hv. alþm. að þinghús til að hýsa Alþ., eins og það er í dag, ekki vera til umr.? Ég held að það verði ekki sú breyting á skipun Alþingis, a. m. k. ekki það fljótt, að það verði hægt að taka fyrstu skóflustunguna 1981, ef á að bíða eftir ákvörðunum í tveimur eða þremur samhangandi málum. Ég vildi gjarnan að það yrði tekin ákvörðun um það fljótlega, hvort byggja á nýtt hús á nýjum stað eða hvort það á að fara að þeirri hugmynd, sem ég fyrst heyrði hjá Eysteini Jónssyni, fyrrv. forseta Sþ., að byggja við þetta hús hér. En hvort sem verður gert, þá er engin ástæða til þess að vera ekki búinn að byggja á 100 ára afmælinu. Ég held við verðum að hrista af okkur það sleifarlag, að við þurfum með nýjustu tækni að vera miklu lengur, mörgum árum lengur að reisa nýtt þinghús heldur en t. d. tók að byggja þetta alþingishús, og að vera með einhverja sýndarmennsku, táknræna skóflustungutöku á l00 ára afmæli, og láta svo byggingu draslast áfram í hægagangi er engum til sóma. Ef aftur á móti á að byggja við þetta hús á þessum stað, þá er engin ástæða til að taka nokkra skóflustungu. Við eigum þá bara að taka viðbygginguna í notkun 1981. Þetta hús var byggt, að ég man rétt, á tveimur árum eða skemmri tíma, og er sagt sérstaklega frá því, hve menn lögðu hart að sér í einhverjum versta vetrarkulda, sem þá hafði þekkst; að ljúka við húsið. Og því var lokið á réttum tíma og jafnvel fyrr en gert var ráð fyrir. Sem sagt, ég hallast frekar að því að byggja upp nýtt hús annars staðar og gera það þannig úr garði að það svari kröfum tímans, miðað við Alþ. eins og það er í dag. Ef aftur á móti það nær ekki fram að ganga verði ákvörðun a. m. k. tekin innan nokkurra vikna, þannig að viðbygging, ef úr verður hér á þessum stað, verði tilbúin án nokkurrar skóflustungusýndarmennsku til notkunar fyrir Alþingi 1981.



Herra forseti. Undirtektir manna undir mál þetta, þ. e. að hraða byggingarmálum Alþ., eru mjög jákvæðar, en eðlilegt að skoðanir séu mismunandi á einstökum atriðum. En það, sem hinir yngri þm. hafa sagt, hygg ég að sé ósköp svipað og ég og fleiri sögðum upp úr 1960, þegar síðast voru miklar umr. um þetta mál. Ýmislegt, sem á milli ber, er eingöngu af þeirri ástæðu, að ég a. m. k. og ýmsir aðrir, sem hér eru inni, erum búnir að ganga í gegnum heila þætti í þessu máli árangurslaust, erum búnir að vinna í n. og ræða við byggingarmeistara og skoða staði í bænum. Það er því ekki um að ræða neitt óðagot þegar við endum á þeirri niðurstöðu að vera hér í nágrenninu, heldur liggur að baki því alllöng saga. Mér er minnistætt þegar ég sat stuttan tíma í bæjarstjórn Reykjavíkur, að þá fór þáv. borgarstjóri, Gunnar Thoroddsen, einu sinni með fullan strætisvagn af bæjarfulltrúum og varabæjarfulltrúum til að skoða staði fyrir ráðhús, en staður fyrir ráðhús getur eins verið staður fyrir þinghús í eðli sínu. Ég held að það hafi verið upp undir 20 staðir í bæjarlandinu sem voru skoðaðir, hver öðrum fallegri, á hæðunum í núverandi úthverfum Reykjavíkur og vestur um bæ. Ég hef í seinni tíð leitt hugann um slóðir þessa ferðalags, og ég held að það séu e. t. v. ein eða tvær lóðir, sem þá voru fáanlegar og hægt að tala um í þessu sambandi, sem ekki er búið að byggja á eða loka þannig af, að þeir kostir eru ekki fyrir hendi lengur. Þetta hefur allt stuðlað að því, að nú er valið annaðhvort að vera hér kyrr eða það, sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði, að fara langt út í núverandi úthverfi. Hann nefndi Rauðavatn. Mér hefði dottið í hug Árbæjarhöfðinn, þó að þar sé að vísu mikið af rafmagnslínum og ekki falleg iðnaðarhverfi þar skammt frá. En sá staður gæti komið til greina. Lausnin yrði sú, að við yrðum að fara út fyrir byggð. Það er að vísu freistandi að láta sig dreyma drauma, eins og komu fram hjá hv. þm. Ragnari Arnalds, um að byggja upp heilt hverfi yfir æðstu stjórn ríkisins, þing, stjórnarráð, Seðlabankann o. fl. En ég óttast mjög að við mundum reisa okkur hurðarás um öxl ef við byrjuðum á slíku. Við erum býsna duglegir við að búa til teikningar. Það mundi vera álíka mikið stórvirki fyrir okkur að ráðast í það eins og fyrir brasilíumenn að byggja sér nýja höfuðborg. Og reynslan af slíku, þar sem það hefur verið gert, er mjög vafasöm. Ég er hræddur um að það yrði hálfbyggt hverfi í marga mannsaldra. Ég er feiminn við þá hugmynd, þó ég játi að það sé töluverð reisn yfir henni og sýni ímyndunarafl og stórhug. Ég held að það sé ógerningur fyrir okkur að segja að við verðum að bíða með öll byggingaráform Alþ. þangað til búið er að koma stjórnarskránni og stjórnskipaninni í eitthvert endanlegt horf. Það endanlega form verður aldrei til. En þær breytingar, sem einna helst hafa verið ræddar nú undanfarið og kunna að vera fram undan, eru þess eðlis að ég tel að það sé hægt að byggja án þess að bíða eftir þeim. Mætti einna helst deila um það, hvort við gætum byggt áður en við vitum hvort deildaskiptingin verður afnumin eða ekki. Ef byggð yrði hér í nágrenninu ekki aðeins skrifstofuhöll, eins og hv. þm. Steingrímur Hermannsson lagði mesta áherslu á, heldur líka bygging yfir stofnunina Alþingi með viðeigandi reisn, bygging sem sýndi sæmilega gestrisni gagnvart kjósendum okkar og fólkinu í landinu, þá væri hægt að gera ráð fyrir báðum deildum í því húsi. Það er engin hætta á því, að minni salurinn af tveimur yrði ekki notaður og nothæfur þrátt fyrir það. Það er líka til sú lausn að ætla minni deildinni, - ég skal ekki segja hvort Ed. ætli sér að stækka og verða stærri en Nd., við skulum láta orðaleik um þá hluti eiga sig, - en ætla minni deildinni samkomusal hér. Ég tel að það ætti að vera gangnr á milli húsanna, enda er fjarlægðin ekki mikil. Það er sem sagt liðin reynsla sem gerir það að verkum að ég a. m. k. er búinn að gera upp hug minn um þetta mál. Ég var ekki á þessari skoðun fyrst, ég taldi sjálfsagt að byggja myndarlegt þinghús á nýjum stað, eins og þeir gerðu í Ísrael. Það er bara sá munurinn, að þeir hafa Rotschildana sem borguðu það, en við höfum þá ekki. Þeir byggðu stóra höll uppi á auðri hæð. En ef menn fara með þingið út fyrir byggð þá verður þinghúsið að vera heilt bæjarfélag. Við verðum að hafa margs konar þjónustu sem ekki er í nágrenninu, og menn mundu fljótlega reka sig á ef vinnustaður okkar yrði fjarri mestum hlutanum af þjónustubyggðinni. Reynslan sýnir okkur fleira. Hún sýnir okkur að n., sem fara af stað með góðum ásetningi, gengur furðulega tregt að komast að niðurstöðu. Hún sýnir að leit til hinna og þessara sérfræðinga tekur endalausan tíma með mismunandi árangri. Það verður að fylgja málinu fast eftir af þingsins hálfu ef eitthvað á að gerast. Ég vil taka fram út af ummælum hv. þm. Alberts Guðmundssonar, að ég notaði orðið skóflustunga ekki í táknrænni merkingu. Þegar ég talaði um að við gætum ætlað okkur tíma hafði ég tvennt í huga: Í fyrsta lagi, að undirbúningurinn verður að vera góður. Það þýðir ekki að byggja nýtt alþingishús eftir þeirri íslenskn byggingar- og lífsreglu að byrja að grafa og fara svo að teikna húsið þar á eftir. Í öðru lagi er efnahagsástand þjóðarinnar í dag þannig, að það mundi varla teljast verjandi að veita stórar fjárhæðir til þinghúsbyggingar. Ég vil að þingið taki tillit til þeirra aðstæðna á komandi árum og um það bil sem undirbúningur, teikningar og staðarákvörðun eru komin á það stig, að ekki þarf að standa á því, geti þingið lagt á það mat eftir efnahagsástandi, hvenær það telur rétt að byrja á byggingu yfir sjálft sig. Og að lokum þetta: Hv. þm. Steingrímur Hermannsson taldi að vinnuaðstaða í þinginu væri fyrir neðan allar hellur. Hann gerir miklu meiri kröfur en ég hef gert, en það kemur aftur til af því, að mér er minnistætt hvernig þingið var fyrir 15–20 árum. Það var ekki miklu fámennara en nú, en þá höfðum við enga af þremur byggingum hér í kring. Við höfðum ekki Skjaldbreið, við höfðum ekki gula húsið og við höfðum ekki Þórshamar. Hvernig haldið þið að það hafi gengið? Það er með tilliti til þess samanburðar sem ég hef talið að forsetar þingsins ættu viðurkenningu skylda fyrir að þeir hafa gert mikið til þess að bæta starfsaðstöðuna. Ef menn vilja fá nútímalega skrifstofuaðstöðu eins og höfðingjar, þannig að þm. hafi „svítur“ eða fínar skrifstofur og skrautlegar og sjálfsagt einkaritara og móttökuherbergi með, þá mega menn láta sig dreyma um það. Það er ekki langt síðan þm. í Stórþinginu í Osló þurftu að vera tveir saman í herbergi, ef þeir eru það ekki enn þá. Hugmyndirnar um það, hvort aðstaða hér er góð eða ekki, er eingöngu hægt að setja fram í samanburði annaðhvort við það, sem verið hefur áður, það hefur verið mitt viðhorf, eða þá hitt, hvað væri æskilegt. Ég vil að lokum ítreka ósk mína um það, að forsetar þingsins ræði um þetta mál og að við tökum það svo til umr, áður en þinginu lýkur, og ég vona að við getum þá afgreitt þessa till. Ég vil taka það fram, að flm. eru til viðræðu um breytingar á orðalagi og einstökum atriðum sem má vel vera að séu ekki eins og þingheimur getur á þau fallist.



Herra forseti. Það kann að stafa af því að ég er, eins og hv, þm. Benedikt Gröndal orðaði það, einn af hinum yngri alþm., að ég hef ekki sannfærst um það, að þetta virðulega hús rúmi ekki starfsemi Alþingis. Ég er hér um bil alveg viss um að húsrýmið - eða skortur á því - hefur ekki staðið löggjafarstarfsemi Alþ. fyrir þrifum. Ég held að aðkallandi störf Alþ. og kannske þá síður sæmd þess muni sprengja af því þetta húsnæði á næstu árum. E. t. v. kann ástæðan fyrir því, að n. sú, sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson minntist á áðan að hefði ekki skilað störfum, hefur ekki gert það enn þá, - e. t. v. er ástæðan sú, að n. hafi komist að þeirri niðurstöðu, að alþingishúsið, þetta fallega grásteinshús, rúmi enn þá vitsmuni alþm. og tími sé kannske til þess kominn að þeir fari að hugleiða það dálítið, hvort ekki sé meira en mögulegt að hugsa talsvert skýrt í litlu húsnæði. Mér finnst alveg fráleitt að alþm. eyði nú tíma eða þreki í umr. um smíði nýs alþingishúss. Ef það er í raun og veru svo þröngt um hv. albm. sem sumir þeirra vilja vera að láta, þá eru náttúrlega tiltækar miklu ódýrari ráðstafanir til þess að tryggja nægilegt húsrými fyrir þá, - ódýrari ráðstafanir en þær að stækka húsið, - það liggur í augum uppi. Ég hef ekki enn verið sannfærður um það, að það, sem áfátt kann að vera starfsemi Alþ., stafi af húsnæðisskorti. Og því fer víðs fjarri að ég hafi verið sannfærður um það, að þessi aldna, virðulega stofnun muni aukast svo að visku og náð við stækkað húsrými, að það komi til greina að við förum að leggja fé í smíði nýs alþingishúss um sinn.



Herra forseti. Ég verð að biðjast afsökunar á því, að ég missti af fyrri hluta af síðustu ræðu hv. frsm., en seinni hlutann tók ég til mín og vil svara í fáum orðum. Hv. frsm. talaði um starfsaðstöðu þm. og taldi að þeir, sem teldu hana ekki viðunandi, vildu „svítur“, heyrði ég hann segja, - það munu víst vera nokkur herbergi með móttökuherbergi o. fl. þess háttar. Ég hef ekki heyrt nokkurn einasta mann minnast á slíkt, og það er ærið mikið bil þar á milli að hafa „svítu“ einkaritara og móttökudömu kannske líka og ég veit ekki hvað og hvað eða þá aðstöðu sem þm. búa við núna. Ég veit ekki hvar hann hefur heyrt slíkt. Þetta er meiri útúrsnúningur en ég hef heyrt frá hv. þm. fyrr.  Ég held að mörg mál, sem hér eru borin fram, bæði mál flutt af honum og mér o. fl., beri því miður vott um það að við höfum ekki haft aðstöðu til að láta rannsaka þau eins og við vildum, fara í gegnum eldri mál og aðstoða okkur við þann undirbúning. Ég held satt að segja að virðingu Alþ. hafi hrakað af þessari ástæðu, að við höfum ekki haft tækifæri til að vinna mörg mál, sem hér eru flutt, eins og við vildum og þurfum að treysta í vaxandi mæli á að ríkisstj. láti vinna mál og leggja fram. Við höfum ekki aðstöðu til þess að vinna sem sjálfstæðir einstaklingar, og það harma ég. Ég veit að þeir, sem líta í eigin barm og skoða undirbúning mála sem þeir hafa flutt, finna fyrir þessu. Ég segi fyrir mitt leyti að ég teldi það ekki ofrausn þó hver þingflokkur hefði t. d. eina eða tvær vélritunarstúlkur, eitthvað bess háttar, og það er langt á milli þess og einkaritara fyrir hvern þm., eða þó að þingflokkur hefði t. d. skrifstofuaðstöðu saman, þó að þm. væru tveir í herbergi, það skiptir ekki öllu máli, og fundaraðstöðu og þess háttar. Ég tel, að þessi atriði þurfi einnig að skoða, og vil andmæla því sem ég heyrði frá hv. frsm. og ég verð að segja eins og er, að ég er ekki vanur að heyra frá þessum hv. þm.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að lengja þessar umr. En það kemur ýmislegt upp í hugann þegar hlustað er á umr. sem þessar. Slíkar umr., eins og hér hafa verið, hafa stundum áður farið fram hér á þingi þó að ég hafi ekki, að því er mig minnir, verið viðstaddur slíkar umr. Ég hygg að alltaf þegar þetta mál hefur komið á dagskrá bygging nýs alþingishúss, hafi umr. mjög hnigið að þeirri spurningu hvar eigi að reisa húsið. Og það hefur verið komið inn á það einnig nú. Það hefur þá ekki alltaf verið haldið sér við lögsagnarumdæmi höfuðborgarinnar. Menn hafa getað hugsað sér annað heldur en að hafa þingið hér í Reykjavík. Ég ætla nú ekki að fara að rifja upp þá sögu. En til gamans má þó rifja það upp, að 1925 fluttu þrír menn þáltill. í Nd., Sveinn Ólafsson, Ásgeir Ásgeirsson og Benedikt Sveinsson, um að skora á ríkisstj. að láta fara fram þjóðaratkvgr. á sumri komanda, eins og það var orðað, jafnhliða landskjörinu um það hvort samkomustaður Alþ. skuli vera á Þingvöllum við Öxará frá 1930. Þessi till. hafði nærri náð fram að ganga, hún var felld með tveggja atkv. mun, svo að eitthvað hafa þá líka verið skiptar skoðanir um þetta efni. Það er ekki heldur lengra en frá 1965, að þá kom till. til þál. um þjóðaratkvgr. um samkomustað Alþ. þar sem skyldi fara fram þjóðaratkvæði um hvort stefna skuli að því að Alþ. verði háð á Þingvöllum. Þessi till. var borin fram af Ágúst Þorvaldssyni og Gísla Guðmundssyni, en náði ekki fram að ganga. Þegar þetta er haft í huga er ekkert einkennilegt að það komi fram mismunandi skoðanir hér í dag um það hvar eigi að reisa nýtt alþingishús. Ég tek undir sjónarmið þeirra manna sem hafa haft við það að athuga að sú till., sem hér er til umr., gerir ráð fyrir að nýtt alþingishús verði vestan við núverandi þinghús. Ég skal taka það fram, að fyrst þegar ég fór að hugsa um þessi mál var efst í huga mínum, eins og mér skildist á hv. þm. Benedikt Gröndal að hefði verið hjá honum, að þinghúsið ætti að vera á öðrum stað en hér, þó að ég hafi ekki haft í huga að flytja þingið til Þingvalla. En ég verð að segja að eftir því sem ég hef meir hugsað þetta mál, þá hef ég frekar hallast að því að það væri rétt að hafa þinghús hér í nágrenni þessa húss. Þó verð ég að segja það, að persónulega hef ég ekki gert upp endanlega skoðun mína í þessu efni. Ég held, að þó að það sé langur tími síðan menn fóru að hugsa um staðarval fyrir alþingishús, þá hafi raunverulega ekki verið unnið að því máli sem skyldi eða nægilega vel til þess að það sé með góðu móti hægt að bera ýmsa valkosti saman. Ég á við það, að það er að mínu viti ekki nægilegt að fara í bíl um bæjarlandið og líta á ýmsa mögulega staði. Það þarf að gera sér grein fyrir hvernig byggingin á að vera, hvernig hún fellur inn í viðkomandi umhverfi, og jafnvel að gera bráðabirgðateikningar af húsi og mannvirkjum á fleiri en einum stað til þess síðan að geta borið þessa kosti saman. Með tilliti til þessa held ég að það sé varhugavert nú fyrir hv. Alþ. að ætla að taka, að því er mér skilst á hv. 1. flm. þessarar till., taka ákvörðun á þessu þingi um það, hvar á að byggja nýtt alþingishús. Ég held að það sé varhugavert að gera slíkt og málið þurfi miklu betri undirbúning. Menn geta sagt að það hafi gefist nógur tími til slíks undirbúnings og það hefði átt að vera búið að vinna það verk, en það er staðreynd að mínu viti að það er ekki búið. Ég held að við eigum að flýta okkur hægt í þessu efni. En nú segja menn, og það hefur komið fram í þessum umr., að okkur liggi á vegna þess að aðstaða okkar þm. sé slík að við getum ekki búið við þetta og það komi niður á störfum okkar sem þm. og á Alþ. í heild. Um þetta atriði mætti margt ræða. Ég tek alveg undir það, að það þarf að bæta ýmislegt hér á Alþ. og bæta aðstöðu þm. í ýmsum efnum. Og ég geri ráð fyrir því og ég held að það hljóti að liggja í augum uppi að slíkt verður alltaf hægt að segja. Við gerum ekkert endanlegt í þessu efni. En ég hef tilhneigingu til þess að ætla að það komi ekki - eða kannske ég orði það þannig, að það þurfi ekki að koma svo mjög niður á störfum okkar eða Alþ. sem löggjafarsamkomu, hver aðstaða okkar er í dag. Það eru ýmsar skoðanir í þessu efni. Til gamans mætti t. d. rifja það upp, að þegar, að lokinni síðustu heimsstyrjöld, breska parlamentið eða neðri málstofan var í rústum, þá lá það fyrir að bæta úr þessu. Það voru miklar umr. um þetta mál, og umr. snerust um það, í hvaða formi ætti að byggja upp nýja neðri-málstofu. Það voru uppi háværar raddir um að það yrði að gera með þeim hætti að málstofan yrði mikið stækkuð og byggð upp í nútímastíl. Aðrir voru á móti og þ. á m. maður sem tekið var mark á, Winston Churchill. Hann sagðist vera á móti þessu, móti þessari fyrirætlun. Það ætti að byggja neðri málstofuna upp nákvæmlega eins og hún hefði verið. Þá var honum bent á að þetta gæti ekki gengið, það væri ekki lengur hægt að una því að aðeins 2/3 þm. neðri deildarinnar hefðu sæti, eigin sæti í málstofunni. Winston Churchill sagði: Það er einmitt þetta sem við þurfum að varðveita. Neðri málstofan á að vera þannig byggð upp að það séu ekki nema 2/3 þm. sem hafa sæti. Þó að svo sé, þá er það þannig undir venjulegum umr. í deildinni að það eru margir stólar auðir, en þegar stóru málin koma fyrir, þá fyllist málstofan, öll sæti full og gólfið á milli stjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar einnig fullt af þm. sem þar standa. Það er þetta sem gefur neðri málstofunni það sérstaka andrúmsloft sem þar og hvergi er annars staðar á nokkurri löggjafarsamkomu. - Þetta sagði Winston Churchill. Og það er alkunna, að það var farið að hans till. Neðri málstofan var byggð svona upp, eins og hún var. Nú er ég ekki með þessu að segja að við eigum nú að fara að byggja upp þinghús þannig að það verði ekki nægileg sæti einu sinni fyrir alla þm. Mér kemur ekki slíkt til hugar. En ég hygg að þessi saga, sem ég hef hér drepið á, gæti þó gefið okkur til kynna að það sé varhugavert að meta gildi löggjafarþings eftir því hve það er háð á mörgum fermetrum. Ég held að þó að við, eins og ég sagði áðan, flýtum okkur hægt í byggingarmálum Alþ., þá þurfum við ekki að óttast neitt í því efni. Við þurfum ekki að óttast að það þurfi að hamla störfum Alþ. á þann veg að það gegni ekki eins vel hlutverki sínu sem löggjafarþing þjóðarinnar. En um leið og við flýtum okkur hægt, þá held ég að það sé rétt að við vinnum nú markvissara að því heldur en við höfum gert, svo að málið geti legið þannig fyrir að það sé hægt að velja á milli mismunandi kosta í sambandi við staðsetningu nýs húss. Meðan við erum að gera þetta, þá skulum við halda áfram að vinna að bættri aðstöðu, eins og hv. 1. flm. þessarar till. tók fram að gert hefði verið á síðustu árum undir forustu núv. hæstv. forseta Sþ. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál frekar, en taldi rétt að koma fram með þessar hugleiðingar mínar í tilefni af þeim umr. sem fram hafa farið.



Herra forseti. Ég segi eins og hv. seinasti ræðumaður, að ég skal ekki lengja þessa umr. mikið, en vildi gjarnan að það kæmi fram, að ég álít að hér sé hreyft nauðsynjamáli. Aðstaða Alþ. og þeirrar starfsemi, sem Alþ. þarfnast, er að mínu mati alls ekki fullnægjandi og þarf úrbóta við, og hefur raunar verið farið um það mörgum orðum af þeim hv. þm. sem talað hafa í málinu. Mér finnst, að kjarni þessa máls komi fram í grg. þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það er tilgangur þessarar till. að taka ákvörðun um staðarval og hefja fljótlega undirbúning nýrrar byggingar. Er sjálfsagt að láta fara fram samkeppni um gerð hússins og umhverfi þess.“ Ég er alveg sammála um þann tilgang, sem felst í þessum setningum, og finnst það forvitnismál að fá að sjá, eftir að slíkt útboð eða samkeppni hefur farið fram, hvernig arkitektar og byggingarmenn gætu hugsað sér að leysa framtíðarhúsnæðisþörf og aðstöðu Alþ. hér á þessum stað og í umhverfi hans. Þess vegna hefði ég talið að það væri nægjanlegt, og ég vil beina því til þeirrar n. sem fær þetta mál til meðferðar, að stytta svolítið till., t. d. þannig að segja: „ Alþ. ályktar að fela forsetum þingsins að hrinda af stað undirbúningi undir nýbyggingu fyrir Alþingi“ - setja punkt þarna á eftir og sleppa „vestan við núverandi þinghús“ og halda síðan áfram: „Verði efnt til samkeppni um bygginguna og umhverfi hennar“ - og sleppa „og stefnt að því að fyrsta skóflustunga verði tekin á 100 ára afmæli alþingishússins 1981“ - þó ég sé út af fyrir sig alls ekkert andvígur því.



Herra forseti. Ég mun á nokkrum þingum hafa hreyft því máli, sem er hér til umr. og mun þá hafa verið hvatamaður nýrrar þinghússbyggingar. Ástæðan til þess, að ég hef ekki breyft þessu máli á síðustu þingum, er sú, að mér hefur nokkuð snúist hugur og ég er ekki sami áhugamaður um að flýta nýrri þinghússbyggingu og ég áður var. Ég ætla ekki að eyða löngu máli til að gera grein fyrir þessari breyttu afstöðu minni, en vil þó nefna sérstaklega tvö atriði. Að sjálfsögðu gæti að ýmsu leyti farið betur um alþm. í nýju þinghúsi. Það er vafalaust. En nýtt þinghús mundi aldrei hafa það sem þetta þinghús hefur. Það hefði enga sögulega hefð, engar sögulegar minningar og tengdi okkur ekki á neinn hátt við fortíðina, eins og þetta þinghús þó vissulega gerir. Á þeim tæpum 100 árum, sem Alþ. hefur starfað hér, hafa gerst margir og stórir atburðir í okkar sögu sem eru tengdir þessu húsi. Hér var sjálfstæðisbarátta við dani til lykta leidd, hér var unnið að lýðveldisstofnuninni þó að formlega færi hún fram á öðrum stað og hér hefur landhelgisbaráttan verið leidd til fulls árangurs og sigurs, og þannig mætti lengi telja. Það eru því óneitanlega bundnar margar minningar við þetta hús sem ekki mundu fylgja nýju þinghúsi. Og ég held að á þeim tímum, sem nú eru, ættum við ekki að gera lítið úr þeim sögulegu tengslum sem þetta hús varðveitir. Ég held líka að það sé í flestum öðrum löndum þannig háttað, að þó að þinghús þar séu orðin úrelt, eins og t. d. breska þinghúsið, þá eru menn ófúsir að flytja þaðan. Þetta held ég að menn ættu að hugsa vel um áður en endanlega er ráðist í nýja þinghúsbyggingu. Annað atriði, sem hefur haft áhrif á afstöðu mína í þessum efnum, er það, að það eru svo ótalmörg verkefni í þjóðfélaginu sem eru óleyst og að mínu mati eru ekki minna aðkallandi heldur en að byggja nýtt þinghús, þó að það geti verið nauðsynlegt. Það kann að vera satt, að þessi afstaða sýni ekki sama stórhug og var á sínum tíma þegar þjóðin réðst í að byggja þetta þinghús og lét það ganga fyrir öllum öðrum verkefnum. En tímarnir hafa breyst mikið síðan. Þá var ekki verið að hugsa um að sinna mörgum verkefnum sem við teljum hvað nauðsynlegust nú. Þá var t. d. ekki verið að hugsa um það að byggja elliheimili, barnaheimili, skóla og jafnvel ekki spítala. Nú bíða stórfelld verkefni óleyst á öllum þessum sviðum, sem mér finnst mörg þannig vaxin að þau eigi að hafa forgangsrétt umfram nýja, dýra þinghúsbyggingu. Af þeim ástæðum finnst mér að við eigum að fara okkur hægt í öllum breytingum í þessum efnum. Hitt er annað mál, og ég skal viðurkenna að það er alveg rétt, að starfsaðstaða þm. er að ýmsu leyti ekki eins góð og hún ætti og þyrfti að vera. En ég álít að þau salarkynni, þar sem við höldum okkar fundi hér, séu alveg fullboðleg fyrir okkur. Jafnvel þó að svo færi að samþ. væri að gera hingið að einni deild mætti sameina þessa sali með þeim árangri að þingið gæti vel haldið fundi sína hér áfram. Hitt er það, að við þurfum að fá bætta aðstöðu að ýmsu leyti fyrir nefndarfundi og þm. þurfa að fá bætta starfsaðstöðu, og inn á þá braut hefur verið farið með því að tryggja þm. skrifstofuhúsnæði hér á næstu grösum, eins og hæstv. forseti Sþ. minntist á. Ég tel að hann hafi unnið mjög gott verk þegar hann átti sinn meginþátt í því að Þórshamar var keyptur. Ég hygg að við eigum að halda áfram að leysa mál þm. á þann hátt að þeir geti hér í grennd við þinghúsið haft sæmilega starfsaðstöðu til að vinna að sínum málum og til að taka á móti því fólki sem vill heimsækja þá. Ég held að í náinni framtíð eigum við að leggja fyrst og fremst áherslu á það verkefni í samhandi við Alþ., en fara okkur hægt í því að ákveða nýja þinghúsbyggingu því að eins og ég sagði áðan eru það ótalmörg verkefni, sem bíða, sem eru ekkert síður nauðsynleg heldur en ný þinghúsbygging og þjóðin leggur sennilega enn þá meiri áherslu á og mundi e t. v. telja ekki rétt ráðið að alþm. létu það ganga fyrir að byggja eitthvert stórhýsi yfir sig á meðan fjöldamörg nauðsynleg verkefni bíða óleyst sem að margra dómi eru meira aðkallandi. Ég nefndi áðan t. d. elliheimili og sjúkrahús, skóla og barnaheimili og annað þess háttar sem dæmi um þetta. En ég vil til viðbótar nefna eitt stórt verkefni sem Alþ. var raunverulega búið að lofa að leysa, en hefur ekki sinnt nægilega enn þá, en það er bygging þjóðarbókhlöðu. Ég held að í menningarmálum þjóðarinnar sé ekkert verkefni meira aðkallandi heldur en að koma hér upp nýrri fullkominni þjóðarbókhlöðu, sameina þau söfn, sem fyrir eru, og skapa fræðimönnum og öðrum þeim, sem á safni þurfa að halda vegna t. d. sérgreina sinna, aðstöðu til að geta sótt þangað þá menntun sem söfn veita. Þessum hugleiðingum mínum fannst mér rétt að koma á framfæri vegna þess að ég mun á sínum tíma hafa verið einn mesti hvatamaður nýrrar þinghúsbyggingar, en mér finnst við nánari athugun að við eigum að íhuga þetta mál vel áður en ákvarðanir eru teknar um það.



Herra forseti. Er þingmál þetta kom til umr. voru allfáir hv. alþm. viðstaddir er hv. þm. Sigurður Magnússon flutti framsöguræðu sína. Er hann hafði hálflokið flutningi þessarar framsöguræðu, þá var, ef mig minnir rétt, aðeins viðstaddur formaður iðnn. Ed., hv. þm. Steingrímur Hermannsson, og ég. Þá vorum við tveir einir í salnum auk hæstv. forseta. Mál það, sem Sigurður Magnússon reifaði þá ítarlega, var þess háttar að mínu viti að til háborinnar skammar var fyrir Alþ., þ. á m. hv. alþm. sem telja að núverandi hús, sem vér nú stöndum í og sitjum, rúmi ekki sæmd stofnunarinnar. Í framsöguræðu þessa hafði verið lögð geysilega mikil vinna við öflun fræðilegra gagna varðandi mengun frá Straumsvíkurverksmiðjunni og málið í grundvallaratriðum þannig vaxið, að mér fannst raunar alveg bráðnauðsynlegt að a. m. k. hæstv. iðnrh. væri viðstaddur umr. og síðan allir aðrir þeir hv. alþm. raunar, sem munu, ef að líkum lætur, í næstu viku fjalla um yfirvofandi tilurð annarrar stóriðjuverksmiðju sem ætlun ríkisstj. er og að því er mér skilst Alþfl. að verulegu leyti að rísi hér uppi í Hvalfirði. Líkur benda til þess að allur undirbúningur fyrirhugaðrar málmblendiverksmiðju í Hvalfirði hvað mengunarhliðina snertir sé þess háttar, að hann falli nokkurn veginn að viðhorfum þeirra manna sem létu reisa álverksmiðjuna í Straumsvík án hreinsitækja, - viðhorfum þessara sömu manna til heilsu starfsmanna og til nánasta umhverfis verksmiðjunnar og þess lífs í landinu, sem verður fyrir áhrifum frá verksmiðjunni. Persónulega er ég þeirrar skoðunar, að það hefði verið þýðingarmikið fyrir þessa hv. þm. að hlýða á ræðu Sigurðar Magnússonar, framsöguræðu hans með máli því sem hér er til umr. Enn þá fremur er ég þó þeirrar skoðunar eftir að hafa heyrt það nú fyrir stundu af munni forseta, að þegar hefur verið sett á dagskrá Nd. álit iðnn. d. varðandi málmblendimálið, áður en iðnn. Ed. hefur verið kvödd saman til þess að fjalla um skýrslu Heilbrigðiseftirlitsins, sem heilbrrn. leggur til grundvallar vinnsluleyfi sem það hefur nú þegar gefið út. Meiri hl. iðnn. Nd. treystir sér sem sagt til þess að mæla með samþykkt frv. um samninginn við Elkem og um málmblendiverksmiðjuna án tillits - gersamlega án tilits til þess hvaða álit sérfræðingar hafa á mengunarhættunni frá verksmiðjunni, án þess að hafa kynnt sér nokkur gögn varðandi mengunarhættu frá fyrirhugaðri verksmiðju. Og ekki nóg með það, að meiri hl. iðnn. Nd. skrifi undir nál. með meðmælum um samþykkt þessa frv., heldur hefur fulltrúum Alþb. í iðnn. beggja d. þingsins verið synjað um að fá skýrslu heilbrigðiseftirlitsins í hendur til þess að geta kynnt sér þetta mál, beinlínis vegna þess að það er ljóst mál að veiting starfsleyfisins frá heilbrrn. brýtur í bága í ýmsum grundvallaratriðum við vilja Heilbrigðiseftirlits og Náttúruverndarráðs og annarra þeirra manna, sem um það ber að véla hvort slík leyfi skulu leyfð. Þegar hv. þm. Sigurður Magnússon flutti framsöguræðu sína fyrir þáltill. í heyranda hljóði sex eyrna, að hv. eyrum forseta meðtöldum, hér í þessum sal, þá óskaði hann eftir því að fá tækifæri til þess að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. iðnrh. um grundvallaratriði varðandi mengunina frá álverksmiðjunni í Straumsvík. Hvar hæstv. iðnrh. var þá staddur veit ég ekki annað en það, að hann var ekki hér í húsinu. Ég er þeirrar skoðunar, að vegna þess hvernig staðið var að umfjöllun málsins á þeim degi þegar það var tekið til meðferðar hér í þingsalnum, þá sé bráðnauðsynlegt að frsm. flytji hér að nýju í viðurvist alþm. þann hluta framsöguræðu sinnar sem mestu máli skiptir, til þess að hann geti gert grein fyrir þessum þýðingarmiklu spurningum, gert grein fyrir þeim og fengið svör við þeim frá hæstv. iðnrh., til þess að hv. alþm. geti, ef þeir vilja, ef þeir mega vera að og ef þeir þora, ef þeir eru menn til, vegna þess á hvern hátt þeir hafa bundist í önnur stóriðjumál sem hér liggja fyrir, vesalingarnir litlu, - ef þeir þora að hlýða á þessa ræðu, þau rök sem þar voru flutt fram með kröfunni um tafarlausar ráðstafanir til þess að binda endi á mengunina frá Straumsvíkurverksmiðjunni, en henni verði lokað ella. Ég hefði talið ákaflega æskilegt, ef það hefði fengist fram við umr. um þessa þáltill. af hálfu forsvarsmanna Framsfl. sérstaklega, hvort þeir ætla að túlka nýgerða samþykkt miðstjórnar flokksins gegn erlendri stóriðju á þá lund, að ekki komi til greina að þingflokkur Framsfl. samþykki leyfi fyrir þriðja kerskálanum í Straumsvík til Alusuisse. Ég hefði talið það ákaflega æskilegt ef svar við þeirri spurningu hefði getað fengist fram nú þegar, ekki bara vegna þeirrar nauðsynjar að alþm. geti gert sér grein fyrir viðhorfunum til þessa stóriðjumáls, heldur fyrst og fremst til þess að kjósendur Framsfl. geti gert sér nú þegar nokkra grein fyrir því, að hve miklu leyti þeir eiga að taka mark á samþykktum miðstjórnar í þessu máli. Þetta er þýðingarmikið nú, vegna þess að það hefur komið fram, að vísu með ákaflega loðnu orðalagi og í miklum hugrenningasamböndum, að hæstv. iðnrh. ætli að veita Alusuisse a. m. k. þriggja og hálfs árs frest til þess að koma upp hreinsitækjum í Straumsvík, a. m. k. þriggja og hálfs árs frest, þrátt fyrir það að upplýsingar liggi nú fyrir um að mjög alvarlegrar mengunar frá álverksmiðjunni gætir nú þegar alla leið vestur á Mýrar, að maður tali ekki um Álftanessvæðið, og að flúormagn langt yfir hættumörk hefur fundist í barrtrjám og öðrum viðkvæmum gróðri undir Esjurótum. Enn fremur er ákaflega mikil þörf að fá nú upplýsingar um hver afstaða Framsfl. ætlar að verða til þriðja kerskálamálsins í Straumsvík, vegna þess að hæstv. iðnrh. hefur látið það uppi, - að vísu var það aðeins 10 dögum eftir að hann hafði lýst því yfir í Ed. að rangt væri að þriðji kerskálinn í Straumsvík væri forsenda fyrir fyrirhugaðri Hrauneyjafossvirkjun, - 10 dögum síðar lét hann það uppi mjög skorinort að viðræður við Alusuisse um þriðja kerskálann í Straumsvík væru nú á döfinni. Eins og þetta mál er allt saman í pottinn búið er fráleitt fyrir okkur að taka til umr. frv. það, sem nú er boðað að leggja eigi fram í Nd. Alþ. á morgun frá n., án þess að hafa áður rætt til hlítar þau mál sem varða stórhættulega mengun frá stóriðju sem við höfum þegar í landinu. Það má vel vera að afstaða hv. alþm. til þessa atriðis, sem lýtur að mengun og stóriðju, sé mjög misjöfn, allt frá því að vera gersamlega sama og upp í það, eins og ég þykist verða var við hjá ýmsum hv. stuðningsmönnum stjórnarinnar, að þeim sé ekki sama, en þeir styðji þessar stóriðjuframkvæmdir og beri blak af stóriðjufurstum ríkisstj. gegn samvisku sinni, gegn betri vitund, eins og sumir þeirra segja: Vitaskuld erum við á móti málmblendiverksmiðjunni í Hvalfirði, en við verðum bara að gera þetta vegna rafmagnsmálanna, vegna Landsvirkjunar, - segjandi þá raunverulega sem svo: Landsvirkjun verður að koma rafmagninu sínu í sölu. Hún verður að gera það hvað sem hún fær borgað fyrir það, og það verður þá bara að hafa það hverjar afleiðingarnar verða. - Sams konar afstöðu heyrir maður hjá ýmsum hv. þm. ríkisstj., þegar rætt er um álverksmiðjuna í Straumsvík: Þetta er alveg hræðilegt, þetta er alveg hræðilegt slys. Það er óttalegt til þess að vita að þessi verksmiðja skuli spúa eitri yfir þetta svæði þéttbýlisins við Faxaflóa, að fólkið, yfir 100 þús. manns, sem byggir þetta svæði sem liggur undir menguninni, skuli þurfa að taka á sig þennan óþverra fyrir erlent auðfélag og ekkert skuli vera hægt við þessu að gera. Þetta er alveg skelfilegt. En hvað eigum við að gera í þessu máli? Við verðum að styðja ríkisstj. okkar, við verðum að styðja við bakið á iðnrh. okkar, og ekki megum við bregðast honum Jóhannesi okkar. En það er skelfilegt til þess arna að vita. - Og svo eru náttúrlega þessir menn, sem ég vék að áðan, sem er alveg sama. Mönnum var sama strax í upphafi, þegar verksmiðjunni var komið upp, og er sama enn, eins og hv. þm. Benedikt Gröndal, sem orðaði það svo við umr. hér á Alþ. fyrir skemmstu að hann þekkti ekki einn einasta þm. sem óskaði þess að við hefðum ekki álverksmiðjuna í Straumsvík. Ég endurtek það, að ég er þeirrar skoðunar að við verðum að fjalla mjög ítarlega um reynslu okkar af menguninni frá álverinu í Straumsvík - mjög ítarlega - áður en Alþingi tekur að fjalla um tilurð annarrar verksmiðju sem reisa á samkv. leiðbeiningum nær sömu sérfræðinganna sem stóðu að álverinu í Straumsvík á sínum tíma, samkv. ráðleggingum sömu hagfræðinganna og sömu verkfræðinganna og sömu bankastjóranna sem leggja nú hvað fastast að okkur að heimila Ausuisse að koma upp þriðja kerskálanum þarna suður frá áður en búið er að koma upp mengunarvörnum á þessu svæði. Ég tel fráleitt að Alþ. skuli ekki krefjast ítarlegrar rannsóknar óháðra sérfræðinga á menguninni frá álverinu í Straumsvík áður en léð er máls á því, hvað þá að ræða um aðra stóriðjuverksmiðju á þessu svæði.