Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur fjhn. ekki náð samstöðu um þetta mál. Við þrír, sem stöndum að nál. á þskj. 65, leggjum til, að það verði samþ. óbreytt, en þeir hv. 1, þm. Norðurl. e. (KK) og hv. 6. þm. Sunnl. (HB) tjá sig frv. andvíga og hafa skilað séráliti á þskj. 64. Þetta mál er nú orðið mikið rætt hér á hv. Alþ., þannig að ég tel mig geta leyft mér hvað þetta frv. snertir að sleppa mörgum atriðum, sem máli skipta í sambandi við frv., þar sem þau hafa áður verið þrautrædd. Það er tvíþætt vandamál, sem nú blasir við í efnahagsmálum Íslendinga: annars vegar það, sem er meira almenns eðlis, að halda verðhækkunum í skefjum, að vernda gjaldeyrisforðann o.s.frv., hins vegar það að færa tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu í það horf, að samsvari almennri réttlætiskennd. Þó að frv. þetta snerti hvort tveggja þessara atriða, er það þó að mínu áliti einkum hið siðarnefnda, sem máli skiptir, að því er varðar höfuðtilgang þessa frv. Það er staðreynd, að að undanförnu hefur þróun launamálanna verið ýmsum fjölmennum launastéttum þjóðfélagsins í óhag og ekki sízt ófaglærðum verkamönnum, þannig að hlutdeild þeirra í þjóðartekjunum hefur minnkað. Samningar þeir, sem gerðir hafa verið siðasta missiri milli vinnuveitenda og launþega, hafa ekki reynzt þess umkomnir að leiðrétta það misvægi, sem skapazt hefur, heldur þvert á móti hefur það aukizt. Í kjölfar kauphækkana, sem verkamenn hafa fengið, stundum að undangengnum langvinnum vinnustöðvunum, sem rýrt hafa afkomu þeirra, hafa siglt enn meiri kauphækkanir til annarra, sem betur voru settir. Þannig var það bæði með þá launasamninga, sem gerðir voru sumarið 1961, og aftur vorið og sumarið 1962. Á þessu vori hefur svo kjaradómur og verðhækkun landbúnaðarafurða af mjög skiljanlegum ástæðum aukið á óánægju verkamanna. Að kjaradómi og hinum miður drengilega málflutningi stjórnarandstæðinga í sambandi við hann mun ég víkja á eftir, en um hækkun landbúnaðarafurða má það segja, að hún er til komin vegna gildandi lagaákvæða um það, að tekjur bóndans skuli hækka til samræmis við laun annarra starfandi stétta. En sú hækkun, sem varð á landbúnaðarvörum á s.l. hausti, hefur fyrst og fremst orðið vegna hærri tekna iðnaðarmanna og sjómanna, hinna siðarnefndu auðvitað vegna mikils síldarafla árið 1962. Samkv. lögum hafa tekjulækkanir þessara stétta samkv. framtölum leitt sjálfkrafa til hækkunar á verði landbúnaðarafurða, en verkamannaheimilin verða auðvitað eins og önnur heimili að bera þá hækkun, sem orðið hefur, þó að þau hafi ekki fengið tilsvarandi tekjuhækkanir til að standa undir þeim og þær aðrar stéttir, sem nefndar hafa verið. Það er enginn ágreiningur um það, að úrbóta er þörf í þessu efni. Það er því bein rangfærsla af hálfu stjórnarandstæðinga, þegar þeir halda því fram, að tilgangur þessa frv. sé aðeins og eingöngu sá að lögbinda þá tekjuskiptingu, sem nú er. Megintilgangurinn er þvert á móti sá að fá starfsfrið til þess að finna leiðir, sem á raunhæfari hátt geta náð settu marki en þær leiðir, sem hingað til hafa verið farnar í þessu efni. Stjórnarandstæðingar segja, að til sé einföld leið til lausnar þessum vanda og það sé sú eina sjálfsagða leið, nefnilega sú, að atvinnurekendur semji þegar um hærra kaup við láglaunafólkið. En þessa leið er æði oft búið að fara áður, án þess að hún hafi leitt til nokkurs árangurs í þessu efni. Ef ekkert frekar er að gert, er það því miður svo, að líkurnar virðast aldrei minni en nú fyrir því, að slíkar kauphækkanir verði raunhæfar. Það verður nefnilega að gera sér grein fyrir því, á kostnað hverra sú tekjutilfærsla til verkamanna, sem allir eru sammála um að þurfi að eiga sér stað, eigi að verða. En við þeirri spurningu hefur stjórnarandstæðingum hingað til verið svarafátt. Aukin þjóðarframleiðsla getur ekki staðið undir þessu, því að þegar hafa á þessu ári átt sér stað meiri almennar launahækkanir en hugsanlegt er að þjóðarframleiðslan geti vaxið um. Tekjutilfærslan verður því annaðhvort að vera á kostnað atvinnurekenda eða þá á kostnað annarra launþega. Getur hún orðið á kostnað atvinnurekenda? Ef svo væri, þá væri vandinn leystur og frekari íhlutunar ekki þörf. Það má í þessu sambandi minna á hina svokölluðu kjararannsóknarnefnd, sem skipuð var með samkomulagi vinnuveitenda og launþega á s.l. vori. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér í fyrsta lagi að benda á, að það er ódrengilegur málflutningur, sem kom fram í ræðu eins hv. stjórnarandstæðings við vantraustsumr. í gærkvöld, þegar sá hinn sami talaði um það, að ríkisstj. hefði á s.l. vori fengið 4 mánaða frest og hefði ekki haft neinar till. fram að leggja til lausnar vandanum um miðjan október. Það var af ásettu og yfirveguðu ráði ákveðið í fullu samkomulagi við þau samtök, sem hér áttu hlut að máli, að sú leið yrði farin, að fulltrúar þessara samtaka, sem þau tilnefndu, tækju þessi mál til meðferðar, vegna þess að reynslan hefur sýnt, að þó að ríkisstj. eigi vissulega á að skipa mjög hæfum sérfræðingum í efnahagsmálum, hefur tekizt oft og tíðum að skapa slíka tortryggni í garð þess, sem þeir hafa látið frá sér fara, að af þeim ástæðum þótti það vænlegra til árangurs, að fulltrúar, sem þessi samtök tilnefndu sjálf, fengju málin til meðferðar. Ég get ekki látið hjá líða að átelja það mjög, hverjir starfshættir hafa verið viðhafðir í þessu efni. Ég býst þó ekki við því, að sökin í þeim efnum sé fyrst og fremst hjá þeim mönnum, sem í þessari nefnd eiga sæti, en meðal þeirra eru þrír þm. úr hópi stjórnarandstæðinga, tveir tilnefndir af verkalýðssamtökunum og einn af atvinnurekendasamtökunum eða Sambandi ísl. samvinnufélaga. En að mínu áliti verður að átelja mjög þann drátt, sem á því varð, að þessi nefnd tæki til starfa. Samkomulagið var gert í miðjum júní, en í tilkynningum, sem nefndin hefur birt, kemur fram, að hún tekur fyrst til starfa um miðjan ágúst. En auðvitað var tilgangurinn með þessari nefndarskipun sá, að það, sem frá henni kæmi, auðveldaði lausn þeirrar kjaradeilu, sem fyrirsjáanleg var í haust, ekki að leggja grundvöll að einhverjum hagrannsóknum, sem gætu hjálpað til við lausn einhverra kjaradeilna, sem síðar kynnu að koma upp. Það gæti verið gott og blessað að gera slíkar ráðstafanir, en það var ekki megintilgangurinn með skipun þessarar nefndar. Svo virðist þó, skv. yfirlýsingum, sem frá nefndinni hafa komið, að störfum hennar sé komið alllangt áleiðis, þannig að á næstunni megi vænta einhverrar niðurstöðu, og það er mjög þýðingarmikið atriði. Það þýðir ekki, eins og ég hef orðið var við að sumir hv. stjórnarandstæðingar gera, að sletta í góm, eins og það skipti engu máli, hver niðurstaðan verður í þessu efni. Vissulega skiptir það máli og þá fyrst og fremst frá hagsmunasjónarmiði launþeganna, hvort þær kauphækkanir, sem þeir fá og grundvöllur kann að vera fyrir, eru greiddar af arði atvinnuveganna, af atvinnurekendum, eða hvort sama sagan á að endurtaka sig, sem gerzt hefur undanfarin 20 ár og jafnvel þó að lengra sé farið aftur í tímann, og útreikningar, sem fylgt hafa frv., sem hv. 3. þm. Reykv. hefur undanfarin ár lagt fram í Nd. um áætlunarráð ríkisins, bera ömurlegan vott um, en niðurstaða þeirra er sú, að í stuttu máli hefur það verið þannig, að allar þær kauphækkanir, sem launþegasamtökin hafa knúið fram undanfarin 20 ár og jafnvel lengur aftur í tímann, hafa verið sóttar í vasa launþeganna sjálfra. Í þessu sambandi og áður en lengra er haldið get ég ekki látið hjá líða að leiðrétta ábendingar, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. (BJ) bar hér fram á siðasta fundi. Hann hélt því fram, að það væri raunverulega grundvöllur fyrir því, að atvinnuvegirnir gætu borið allmiklar kauphækkanir, og nefndi jafnvel 40-50% í þessu sambandi. Nú ber það út af fyrir sig að virða, að inn á þessi málefni er farið og leitazt þó við að bera fram rök fyrir því, að það séu möguleikar á því, að atvinnuvegirnir geti staðið undir einhverjum kauphækkunum, meiri eða minni. En því miður er það svo, að þær ábendingar, sem hv. þm. kom með, eru algerlega óraunhæfar. Það vantar allan staðreyndagrundvöll fyrir þeim. Hann benti á, að það væri hægt að lækka aðra kostnaðarliði atvinnuveganna nægilega mikið til þess, að þeir gætu staðið undir þessum kauphækkunum, og í því sambandi nefndi hann sérstaklega hvað sjávarútveginn snerti, að það væri hægt að afnema útflutningsgjaldið á sjávarvörum.

Lækka það, sagði ég.

Jæja, eða lækka það, það skiptir ekki máli í þessu sambandi. En þess ber bara að gæta, að þeim peningum, sem innheimtir eru á þennan hátt, er óskiptum varið í þágu s jávarútvegsins. Ef þessa leið ætti að fara, yrði að sjá fyrir þessum peningum með einhverju öðru móti. Enn fremur nefndi hv. þm. það, að það væri hægt að lækka ýmsa aðflutningstolla á nauðsynjum sjávarútvegsins. Í þessu sambandi komum við aftur að því, að spurningin verður þá sú, hvort afkoma ríkissjóðs þoli það, þannig að fjárlög verði þá ekki afgreidd með halla. Hv. þm. minntist í því sambandi orðaskipta, sem rétt mun vera með farið, að áttu sér stað milli mín og hans vorið 1962, þegar söluskatturinn var til meðferðar. Hann sagði, að hann hefði þá haldið því fram, að söluskattinn væri hægt að lækka, án þess að það stefndi fjárhagsafkomu ríkissjóðs í voða, en ég hefði talið, að ekki væri svo, og til sönnunar því, að hann hefði haft á réttu að standa, benti hann á það, að allverulegur tekjuafgangur hefði orðið hjá ríkissjóði á því ári. En þessi orðaskipti áttu sér stað vorið 1962, en ekki í árslok 1962. Það, sem gerði það að verkum, að tekjur ríkissjóðs urðu meiri þetta ár en nokkur hafði gert ráð fyrir og skynsamlegt var að gera ráð fyrir vorið 1962, var hinn geysimikli afli á síldveiðum, sem var metafli bæði að magni og verðmæti. Það er alveg satt, að þessar auknu tekjur ríkissjóðs hefðu leitt til þess, að hallinn hefði a.m.k. orðið minni en ella hefði verið gert ráð fyrir, en auðvitað hefði ekkí verið neitt skynsamlegt vit í því, þegar fjárlög voru afgreidd fyrir áramót 1961-1962, að gera það á þeim grundvelli, að síldarafli á næsta sumri hlyti að verða miklu meiri en nokkru sinni áður. Annars skiptir það ekki máli í þessu sambandi, heldur hvaða möguleikar séu á því að afgreiða fjárlög nú án tekjuhalla. Fjárlfrv. hefur nú verið útbýtt meðal hv. þm., og það er auðsætt af því, að það er ekki gert ráð fyrir neinum teljandi greiðsluafgangi. Þá minntist hv. þm. á lækkun vaxta. Að því mun ég víkja seinna, en hvað sem því liður, hvort sú leið sé skynsamleg að lækka vexti, eins og nú horfir við, en að mínu áliti er svo ekki, þá eru vextirnir yfirleitt svo lítill kostnaðarliður í útflutningsframleiðslunni, að ég tel engar líkur á því, jafnvel þótt það þætti fært af öðrum ástæðum, að það sé neitt, sem um munar. Því miður getur niðurstaðan ekki orðið önnur en sú ein, að það, sem hv. þm. hefur bent á í þessu sambandi, er algerlega óraunhæft. Annað mál er það, að ef hann og aðrir þeir, sem sæti eiga með honum í kjararannsóknarnefnd, kæmust að þeirri niðurstöðu og gætu leitt fyrir því frambærileg rök, að möguleiki væri á því, að atvinnuvegirnir gætu staðið undir einhverjum meiri eða minni kauphækkunum, þá mundi það vissulega breyta viðhorfum í þessu efni, og það er ábyggilegt, að til þess verður tekið fullt tillit, ef slíkt liggur fyrir núna fyrir þessi áramót, og getur haft sína þýðingu fyrir framvindu málanna.

Getur hv. ræðumaður ekki upplýst, hvað vextirnir eru mikill þáttur í þjóðarframleiðslunni?

Ekki í allri útflutningsframleiðslu. Hins vegar er mér kunnugt um það, að vextir af rekstrarlánum til bátaútvegsins voru innan við 1 % þau árin, sem vextirnir hafa þó veríð einna hæstir, eins og 1960. Það stendur skýrum stöfum í skýrslu reikningaskrifstofu sjávarútvegsins. Þar við bætast að vísu vextir af föstum lánum, sem mig minnir að nemi 2-3%, einhvers staðar þar á milli. En þess verður að gæta, að vaxtabreytingar hafa ekki veruleg áhrif á það. Þá skulum við aðeins líta á þá möguleika, að þær kauphækkanir, sem verða kynnu, gætu orðið á kostnað einhverra annarra en atvinnurekendanna. Geta launþegar aukið sinar tekjur á kostnað bænda eftir þeirri leið? Nei, það er með öllu útilokað samkv. þeim lögum, sem nú eru í gildi, og enn hefur ekki neinn gerzt til þess að bera fram till. um, að þeim lögum væri breytt. En þessi lög ákveða, eins og öllum er kunnugt, að tekjur bænda skuli hækka alveg sjálfkrafa til samræmis við tekjur annarra vinnandi stétta. Ekki eru heldur líkur á því, eða það mundi stinga mjög í stúf við þá reynslu, sem hefur orðið að undanförnu, að slíkar kauphækkanir til láglaunafólks rétti hlut þeirra miðað við þá aðila innan Alþýðusambandsins t.d., sem betur eru launaðir, því að undanfarið hefur það alltaf verið þannig, að samið hefur verið um ekki minni kauphækkun og jafnvel meiri handa þeim. Getur þetta þá orðið á kostnað opinberra starfsmanna ? Sú spurning kemur eðlilega upp í þessu sambandi. Nei, ekki heldur samkv. gildandi lögum, því að í lögum um kjaradóm er beinlínis ákvæði um það, og með því ákvæði hafa allir hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sem áttu sæti á Alþingi á s.l. kjörtímabili, rétt upp höndina, að hvenær sem um verði að ræða teljandi kauphækkanir á hinum almenna launamarkaði, eigi opinberir starfsmenn rétt á því, að þeirra launakjör verði endurskoðuð með tilliti til þess. Þegar þetta er athugað, getur niðurstaðan aðeins orðið ein, nefnilega sú, að engar líkur eru á öðru en sama sagan mundi enn endurtaka sig, að verkamennirnir verði sjálfir látnir borga sér þær kauphækkanir, sem þeir hafa fengið, úr eigin vasa, og aðferðin til þess er sú að hækka vöruverðið, til þess að atvinnuvegirnir geti staðið undir þessu hærra kaupi. En þó að hv. stjórnarandstæðingar hafi ekki nein frambærileg svör við ofangreindum spurningum, þá láta þeir sér samt sæma beint og óbeint jafnvel að hvetja til þess, að með ofbeldi og ólöglegum aðgerðum verði reynt að hindra það, að starfsfriður fáist til þess að kanna aðra möguleika í þessu efni. Að þessu er nú unnið, og ég vil leyfa mér með tilliti til þeirra úrræða, sem til athugunar eru, að visa til ræðu hæstv. fjmrh., sem hann flutti við vantraustsumr. í gærkvöld, þegar hann taldi upp í 8 liðum þau úrræði, sem til athugunar eru. Hv. stjórnarandstæðingar leggja svo mikla áherzlu á það, að þessa athugun þurfi að hindra, að það þurfi jafnvel að beita til þess ólöglegum aðgerðum. En ætli það, sem liggur því að baki, sé ekki e.t.v. öðru fremur óttinn við það, að einhver raunhæf lausn kynni að finnast í þessum efnum, lausn, sem þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, mundu skilja og sannfærast um, að leiddi til raunhæfari kjarabóta fyrir þá en það, sem hingað til hefur verið gert í þessu efni. Þá vil ég leyfa mér, þó að það mál hafi nú þegar allmikið verið rætt, bæði hér í hv, d. og einnig við vantraustsumr., að víkja nokkrum orðum að kjaradómi. Það hefur oft verið nefnt, að opinberir starfsmenn hafi fengið svo og svo miklar launahækkanir að meðaltali, jafnvel 40 - 45%. Ég skal hvorugt gera að staðfesta þessa tölu eða vefengja. Ég býst við, að enginn viti enn þá nákvæmlega um þetta, og kemur það til, að það er allfjölmennur hópur opinberra starfsmanna, sem enn þá hefur alls ekki verið raðað í launaflokka. En á því má þó vekja athygli, að þær launahækkanir, sem einstakir starfshópar hafa fengið, eru mjög mismunandi. Nú eru flestar starfandi launastéttir í rauninni innan raða opinberra starfsmanna. Ríkið og að ég hygg bærinn líka og ekki síður hafa í sinni þjónustu á föstum launum ófaglærða verkamenn. Báðir þessir aðilar og fleiri opinberir aðilar hafa einnig í þjónustu sinni allstóran hóp faglærðra iðnaðarmanna. Það er eðlilegt, að litið sé á það, þegar talað er um kjaradóm og niðurstöður hans í sambandi við hinn almenna launamarkað, hver eru laun þessara starfshópa miðað við það, sem gerist á vinnumarkaðinum. Hvað verkamenn snertir í þjónustu ríkisins, eru þeim ætluð byrjunarlaun, sem eru á milli 5600 og 5700 kr. Þeir eru í V. launaflokki, má ég segja. Þessi laun eru algerlega sambærileg við lágmarkstaxta Dagsbrúnar. En svo hækka launin að vísu með starfsaldri upp í allt að 7000 kr. eftir 15 ára starf. Það verður ekki sagt að mínu áliti, að þessi laun séu ákveðin, a.m.k. sem neinu nemur, hærri en almenn verkamannalaun eru, og fyrir utan það má á það benda, að þeir verkamenn, sem vinna í þjónustu ríkisins, fá aldrei nema klippt og skorið það, sem þeim ber samkv. kjarasamningi, en vitað er um, að margir ófaglærðir verkamenn annars staðar, ekki sízt hér í Reykjavík, hafa aðstöðu til þess að fá meiri eða minni umframgreiðslu. Við skulum þá líta á iðnaðarmannaflokkinn. Byrjunarlaun faglærðra iðnaðarmanna, sem laun taka samkv. 10. launaflokki, eru um 7000 kr., hækkandi upp í 8000 kr. eftir 15 ára starf. Það má vel vera og ég skal ekki véfengja það, að finna megi einhverja taxta iðnaðarmanna, sem kunna að vera lægri en þetta. En þó hygg ég, að allir þeir, sem kunnugir eru vinnumarkaðinum, hljóti að komast að þeirri niðurstöðu, að það muni verða mjög erfitt, svo að ekki sé meira sagt, að fá faglærða iðnaðarmenn til þess að vinna eftir þessum kjörum. Svo eru iðnaðarmenn, sem hafa á hendi verkstjórn eða gegna sjálfstæðum störfum, með nokkru hærri laun, en það mun vera í fullu samræmi við það, sem tíðkast annars staðar. Hvað snertir afgreiðslu- og skrifstofufólk er ég ekki eins kunnugur samanburði í því efni við t.d. samninga Verzlunarmannafélags Reykjavíkur eins og hvað hin atriðin snertir. Ég býst við, að kjaradómur hafi ákveðið þessu fólki nokkru hærri laun en samkv. kjarasamningi verzlunarmanna, en þó væri það mjög í ósamræmi við annað, ef þar væri verulegur munur. Og hvað sem þessu líður, tel ég fullkomlega eðlilegt, að þær stéttir, sem geta fært sannanir fyrir því, að kjaradómur hafi ákveðið hærri laun fyrir sambærileg störf, fái á því leiðréttingu, og það eru engar líkur á því, þó að sú leiðrétting yrði í formi kauphækkana, að slíkt kæmi til þess að skapa efnahagskerfinu verulega hættu. Munurinn getur aldrei verið svo mikill, og jafnvel þó að einstök dæmi væru um það, að hann væri verulegur, þá væri erfitt fyrir aðra að byggja á slíku nokkrar sérstakar kröfur. Nei, það, sem mest hefur verið rætt í sambandi við kjaradóminn, er sú verulega hækkun, sem vissulega hefur orðið á launum ýmissa þeirra, sem ábyrgðarstörfum gegna í þjóðfélaginu, sérstaklega launum langskólagenginna manna. Það má auðvitað mjög um það deila, hvað þjóðfélagið hafi efni á að greiða há laun fyrir þessi störf, og ég býst við, að um það séu mjög skiptar skoðanir meðal manna í öllum flokkum. Þetta er matsatriði, sem í rauninni snertir litið þau mál, sem eðlilega skipta mönnum í flokka. En á það má bara benda í þessu sambandi, sem öllum er ekki kunnugt, að hin háu laun til langskólagenginna manna eru engin nýjung. Það er nokkuð, sem til var komið, löngu áður en kjaradómur kvað upp sinn úrskurð. Og það, sem nærtækast er að benda á í því sambandi, er sú staðreynd, að það skeði fyrir einum 8-9 árum, að verkfræðingar í þjónustu ríkisins sögðu upp störfum sínum, mynduðu sitt stéttarfélag og gerðu sérstakan samning við hið opinbera, bæði ríki og bæjarfélög, um launakjör sín. Þessi samningur eða þau launakjör, sem þar voru ákveðin, þýddu það, að þessi stétt manna fékk í rauninni launakjör, sem voru alveg sambærileg við úrskurð kjaradóms nú. Ég held, að það sé rétt með farið hjá mér, að samkv. þessum kjarasamningi átti verkfræðingur, sem var á öðru starfsári, að fá mánaðarlaun, sem voru álíka og laun verkfræðiprófessoranna við Háskóla Íslands. Eftir 15 ára starfstíma eða þar um bil voru launin orðin allt að því tvöföld prófessorslaun. Menn geta deilt um það, hvaða laun verkfræðingum og öðrum langskólagengnum mönnum beri. Hitt var auðvitað mál, að þessi mikla launahækkun til þeirra hlaut að hafa áhrif á öðrum sviðum. Það er mjög fjarri mér að gera lítið úr verkfræðingum og því, hversu nauðsynleg þeirra störf eru fyrir þjóðfélagið. En var það nú ekki eðlilegt, þegar þeir höfðu fengið þessar kjarabætur, að stétt eins og læknarnir t.d. risi þá upp, benti á það, að námstíminn til undirbúnings læknisstörfum er sízt skemmri en námstími verkfræðinga, hann er yfirleitt talsvert miklu lengri. Og enginn mundi halda því fram, að störf læknanna væru ábyrgðarminni en störf verkfræðinga, enda upplýstist það, þegar læknadeilan var til meðferðar hér á hv. Alþingi á s.1. vetri, að meðallaun þeirra lækna, sem í deilunni áttu, voru þá, áður en þeir fengu hlut sinn réttan, 14–15 þús. kr. og einstakir læknar höfðu jafnvel yfir 20 þús. kr., eða álíka há laun og kjaradómur hefur úrskurðað til handa ráðh. nú, eins og talsvert hefur verið talað um. Og má þess þó geta, að í hópi þeirra lækna, sem í deilunni áttu, voru ekki yfirlæknar eða þeir, sem gegna æðstu stöðum á þessu sviði. í þessu kaupi hefur sjálfsagt verið einhver yfirvinna, en að launin voru orðin svona há, mun að mestu vera þannig til komið, að farnar höfðu verið að undanförnu ýmsar krókaleiðir til þess að hækka laun við þessa menn, þannig að þeim væri hægt að halda í störfum, þeim veittir bílastyrkir og annað slíkt. Þeir, sem taka laun samkv. töxtum, sem þeir setja sjálfir á almennum markaði, eins og tannlæknar og slíkir, höfðu auðvitað ákveðið laun sín í samræmi við þetta. Eins og ég sagði, má auðvitað um það deila, hvað þjóðfélagið hafi efni á að greiða þessum langskólagengnu mönnum hátt kaup. En staðreynd var; að áður en kjaradómur felldi sinn úrskurð, var það þannig, að þeir langskólagengnir menn, sem tóku laun sín annars staðar en hjá ríkinu samkv. launalögum, höfðu yfirleitt um 100% hærri laun en þeir, sem tóku laun hjá ríkinu. Allir hljóta að sjá, að hvað sem öðru líður, fær þetta ekki staðizt. Það er sjálfsagt hægt að færa rök fyrir því, að slík laun séu hærri en þjóðfélagið hafi efni á að borga. En þeir, sem halda því fram, ættu þá að vilja fara aðra leið en þá að hækka laun þeirra, sem verr voru settir í þessu efni, um allt að því 100%. Það hefði átt að fara aðra leið, sem hlotið hefði að valda miklu minni röskun í þessu sambandi. Það hefði verið sú leið að færa nægilega mikið niður laun þeirra, sem betri kjaranna nutu, ef þetta var meira en þjóðfélagið eðlilega gat borið. Ekki hefur komið ábending um það frá hv. stjórnarandstæðingum. Og þá má minna á það, að á s.l. vori var til meðferðar hér á hv. Alþingi frv. til staðfestingar brbl. um bann við verkfalli verkfræðinga, og á þessu þingi mun koma til meðferðar staðfesting á brbl., sem út voru gefin á s.l. sumri, þar sem settur er á fót gerðardómur, sem úrskurði laun verkfræðinga. Hrekklaust fólk, sem hlustað hefur á ræður ýmissa hv. stjórnarandstæðinga nú undanfarna daga, þegar verið var að tala um það mikla ranglæti, sem láglaunafólki sé gert með því að tefja það með þessu frv., að það fái kjör sín leiðrétt til samræmis við þær kjarabætur, sem opinberir starfsmenn hafa fengið, kynni nú að ætla, að þegar brbl. voru til staðfestingar á s.l. vori hér á hv. Alþingi, hefðu hv. stjórnarandstæðingar talað sem svo: Auðvitað eiga verkfræðingar að fá þau launakjör, sem fært er að greiða, en okkar þjóðfélag er nú einu sinni fátækt. Slík há laun vekja andúð almennings, og þess vegna ber að gæta hófs í þessu efni. - Ef þeir hefðu talað þannig þá, gætu þeir með meiri rétti flutt þær ræður, sem þeir hafa að undanförnu gert varðandi kjaradóminn. En töluðu þeir þannig? Nei, það var nú eitthvað annað. Það lá að vísu ekki ljóst fyrir, hvað það voru miklar launahækkanir, sem verkfræðingarnir heimtuðu, þegar þessi brbl. voru sett, en mig minnir, að okkur hv. 9. þm. Reykv., sem mikið talaði í því máli, kæmi saman um það, að sú launahækkun, sem farið var fram á, væri 50-100%, og þess ber að gæta, að fyrir höfðu verkfræðingarnir þá launakjör, sem fyllilega eru sambærileg við það, sem kjaradómur hefur úrskurðað, jafnvel betri, því að ein af meginstoðunum undir þeim kröfum, sem Bandalag starfsmanna ríkis og bæja gerði fyrir kjaradóminum, var einmitt samanburður við þessi launakjör verkfræðinganna. En ætli hv. stjórnarandstæðingar hafi samþykkt þessi lög? Nei, það var nú eitthvað annað. Þeir töldu það hið mesta gerræði gagnvart þessari stétt að setja þessi brbl., og ég man, að hv. 9. þm. Reykv. fór hér um það hjartnæmum orðum, hvað nauðsynlegt væri fyrir þjóðfélagið að gera sem bezt við þessa menn. Hv. stjórnarandstæðingar töldu, að þessir menn ættu ekki eingöngu að halda þeim launakjörum, sem þeir hefðu, heldur væri mesta gerræði að hindra það, að þeir fengju á þeim verulega hækkun. Já, það verður gaman, þegar nýju brbl. verða lögð fyrir til samþykktar hér á hv. Alþingi, að vita, hvaða afstöðu þeir taka þá. Skyldu þeir tala þá í sama tón og þeir gerðu á s.l. vori? Skyldu þeir tala í sama tón og þeir hafa gert við útvarpsumr. nú? Eða skyldu þeir velja þriðja kostinn, þann að þegja? En hvern kostinn af þessum þremur sem þeir velja, verður ekki hjá því komizt, að menn sjái gegnum þau óheilindi, sem eru í öllum þeirra málflutningi. Það hefur verið minnzt á það hér, að bankastjóralaun hafi verið hækkuð. Ég véfengi ekki, að svo sé. Hins vegar er rétt að leiðrétta þá rangfærslu, sem fram hefur verið borin. Ég heyrði, að einn hv. stjórnarandstæðingur sagði í útvarpsumr. í gærkvöld, að ríkisstj. hefði ákveðið, rétt áður en hún lagði fram þetta frv., að hækka svo og svo mikið laun bankastjóra. Mér hefur nú ekki verið kunnugt um það áður, að það væri ríkisstj., sem ákvæði laun bankastjóra. Ég veit ekki betur en það séu bankaráðin, og eins og nú er eiga hv. stjórnarandstæðingar fulltrúa í öllum bankaráðunum. Ég vil leyfa mér að lýsa eftir því hér og biðja hv. stjórnarandstæðinga um að upplýsa það, hvort þeir hafi kynnt sér, hvaða afstöðu fulltrúar þeirra í bankaráðunum hafi tekið til þessarar launahækkunar bankastjóranna. Það má vel vera, að fulltrúar hv. stjórnarandstöðuflokka hafi barizt eins og ljón gegn þessari launahækkun. En ég er viss um það, að ef það skyldi vera satt, sem ég er nú satt að segja miður trúaður á, mun það vekja gagnrýni margra þm. stjórnarflokkanna á gerðum fulltrúa sinna í bankaráðunum, ef þetta hefur verið barið fram gegn vilja og samþykki fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna í þessum bankaráðum. En hvað sem öðru líður, tel ég æskilegt, að þetta verði upplýst. Ég mun láta mér nægja, til þess að lengja mál mitt ekki allt of mikið, að víkja aðeins að einstökum atriðum varðandi hina almennu hlið efnahagsmálanna. Hv. stjórnarandstæðingar hafa haldið því fram, að viðreisnin hafi misheppnazt algerlega og sé í rauninni úr sögunni. Meginrökin fyrir því eru þau, að verðhækkanir hafi orðið meiri en gert var ráð fyrir að þyrfti að leiða af efnahagsmálaráðstöfunum, sem gerðar voru 1960. Það sanni það, að viðreisnin hafi mistekizt. Já, vissulega er það rétt, að vísitalan hefur hækkað meira en þau 4 stig, sem hún hækkaði um vegna viðreisnarráðstafana. í þeim áætlunum, sem gerðar voru og fylgdu efnahagsmálafrv. vorið 1960, var gert ráð fyrir því, að verðhækkanir af völdum þessara ráðstafana mundu verða um 4%. Og ári síðar eða vorið 1961, en þá má gera ráð fyrir því, að allar þær verðhækkanir, sem leiddi af þessum ráðstöfunum, hafi verið komnar fram, þá var vísitalan nákvæmlega 104 stig. Síðan hafa orðið miklu meiri verðhækkanir, eins og kunnugt er. Þessar verðhækkanir stafa að sumu leyti af utanaðkomandi ástæðum, en fyrst og fremst af því, að almennar kauphækkanir hafa orðið meiri en nemur vexti þjóðarteknanna, og af því hefur aftur leitt, að mikil verðhækkun hefur orðið á landbúnaðarvörum. Um þessar kauphækkanir hafa hv. stjórnarandstæðingar fyrst og fremst haft forustu. Það er nú einu sinni þannig, að ríkisstj. hefur ekki óskoruð öll völd í efnahagsmálum. Stjórnarandstæðingar hafa þar einnig mikil völd vegna þeirra ítaka, sem þeir eiga bæði í launþega- og atvinnurekendasamtökunum. Því valdi hafa þeir beitt á þann hátt að kný,ja fram verðhækkanir umfram það, sem nauðsynlegt hefur verið. En þeir, sem valdið hafa, geta ekki skorazt undan ábyrgðinni, og ábyrgðin í þessu efni, hvað snertir þær verðhækkanir, sem af þessu hefur leitt, hvílir auðvitað fyrst og fremst á þeim, sem verðhækkununum hafa valdið. En hvað sem þessu líður, þá hefur því aldrei verið lofað, að vísitalan kæmi aldrei til að hækka meira en um þessi 4 stig, sem leiddi af viðreisnarráðstöfununum. Hvað sem því liður, verður því ekki haldið fram með neinum rökum, að viðreisnin hafi ekki borið neinn árangur. Og í hverju er árangur viðreisnarinnar þá fólginn? Að mínu áliti er það þannig, að meginbreytingin, sem orðið hefur, síðan þessar viðreisnarráðstafanir voru gerðar, er fólgin í afnámi hinna pólitísku úthlutunarnefnda, sem þá settu svip sinn á allt efnahagslíf landsins, og má þar fyrst og fremst nefna gjaldeyrisúthlutunarnefndina. Ég álít, að fyrir utan þau miklu óþægindi, sem þessar nefndir og störf þeirra bökuðu öllum almenningi, og fyrir utan þá spillingu, sem hlaut alltaf að leiða af þessu fyrirkomulagi, sé hér um að ræða eina meginskýringuna á því, að síðan viðreisnarráðstafanirnar hafa verið gerðar, hafa þjóðartekjurnar vaxið með eðlilegum hætti, en ekki staðið að mestu í stað, eins og var um langt árabil, áður en viðreisnarráðstafanirnar voru gerðar. Ég veit, að báðir hv. stjórnarandstöðuflokkar telja, að það hafi verið víxlspor að afnema þessar nefndir, og ég hygg mig ekki halla réttu máli, þegar ég held því fram, að þegar hv. framsóknarmenn eru að tala um, að það þurfi að taka upp nýja stefnu í efnahagsmálum, sem þeir segja þó ekki nánar, í hverju sé fólgin, þá megi lesa það á milli linanna, að nýja stefnan, sem þeir tala um, á að vera fólgin í því að endurreisa gjaldeyrisúthlutunarnefndirnar. Sönnun þess - svo framarlega sem nokkur heil brú er í málflutningi þeirra - er það, þegar þeir sí og æ eru að gagnrýna það og fordæma það, að gengisfelling var gerð sumarið 1961. Ef sú gengisfelling átti að vera óþörf, þá hlýtur það að liggja í því, að ríkisstj. hafi, í stað þess að fella gengið sumarið 1961, átt að endurreisa gjaldeyrisúthlutunarnefndirnar. Það var nefnilega svo á miðju sumri 1961, að gjaldeyrisvarasjóðurinn, sem þá var fyrir hendi, nam aðeins 150 millj., eða hálfs mánaðar innflutningi, og ef gert væri upp á sama hátt og hv. framsóknarmenn vildu gera, þá hefði gjaldeyrisvarasjóðurinn í rauninni ekki verið neitt. Hitt gefur auga leið og ætti ekki að vera neinn ágreiningur um, að það er ekki hægt að hafa frjálsa gjaldeyrisverzlun án þess að eiga gjaldeyrisvarasjóð. Hin nýja stefna hv. framsóknarmanna, sem þeir tala um, er í því fólgin að taka upp að nýju gjaldeyrisúthlutunarnefndirnar og aðrar hliðstæðar nefndir, eins og fjárfestingareftirlitið o.s.frv. Ég skal ekki fara út í það hér að ræða um starfshætti þessara nefnda. Það má nú á það benda, að það er einu sinni ekki til neinn vísindalegur mælikvarði á það, eftir hvaða reglum skuli úthluta gjaldeyrisleyfum, hvað eigi að leyfa að flytja inn og hverjir eigi að fá leyfin. Það eru ekki til neinar vísindalegar reglur, sem úr því skera, a.m.k. er mér ekki kunnugt um það. En eftir einhverjum reglum verður þ6 að fara við úthlutun gjaldeyrisleyfa. Til þess að gera málið ekki allt of flókið, hafa þær nefndir, sem að þessu hafa unnið, sett sér vissar reglur, svo sem þær, að eitthvert fyrirtæki eigi rétt á því að fá vissan innflutningskvóta, eins og það er kallað, o.s.frv., en að því leyti sem þær reglur ekki nægja til að leysa þau vandamál, sem þessar nefndir standa gagnvart, þá er það nú einu sinni þannig, að í þessum nefndum eiga sæti fulltrúar stjórnmálaflokkanna, og hver einstakur þessara fulltrúa telur það fyrst og fremst verkefni sitt að gæta þess, að hagsmunir fyrirtækja og einstaklinga, sem styðja hans flokk, séu ekki fyrir borð bornir. Síðan er svo samið um það milli nefndarmanna, hvernig úthluta skuli bílum o.s.frv., þar sem hver mælir með þeim, sem hann veit að eru hans flokksmenn. Eftir þessum leiðum eru vandamálin leyst. Það gefur auga leið, að fyrir utan þá spillingu, sem þetta fyrirkomulag býður heim, hefur þetta ekki heppileg áhrif á efnahagsvöxt þjóðarinnar. Þótt fyrirtæki greiði í sjóð einhvers flokks eða jafnvel í sjóð fleiri flokka til að tryggja sig alveg, er ekki vist, að þetta sama fyrirtæki geri sem hagstæðust innkaup. Ég skal nú ekki fara út í þetta. En ég vil aðeins leyfa mér að benda á það, þó að það verði e.t.v. tekið sem gamanmál, að það er nú einu sinni staðreynd, að áður en að því kemur, að framkvæmd verði sú hugsjón hv. framsóknarmanna að endurreisa gjaldeyrisúthlutunarnefndina, þá verður að byggja stórhýsi yfir þessa nefnd, ef það á ekki beinlínis að stofna í hættu lífi og limum þess fólks, sem undir þessa nefnd þarf að sækja. Í fyrsta lagi er nú búið að segja ríkinu upp, eftir því sem ég bezt veit, húsnæðinu á Skólavörðustígnum, þar sem þessi nefnd var lengst af til húsa, en jafnvel þó að kostur hefði verið á því að nota það húsnæði áfram, þá er mér vei kunnugt um það, þar sem ég vann í þessu húsnæði, þótt að vísu hefði ég ekki með gjaldeyrisúthlutun að gera, að það voru svo miklir troðningar í göngunum þar, að ég held, að heilsu þess fólks, sem við það þurfti að búa, hafi verið hætta búin. Nú er vitað mál, að ef gjaldeyrisúthlutunarnefndin yrði endurreist að nýju, þá yrði það margfaldur fjöldi þess fólks, sem þá þurfti undir hana að sækja, sem nú þyrfti að gera það. Það, sem fyrst og fremst var takmarkað þá, voru bílaleyfi og ferðalög til útlanda. Þá var það að eiga bil eða ferðast til útlanda ekki nema á færi tiltölulega fárra. Nú eru það yfir 10 000 manns, sem ferðast til útlanda á hverju ári, og bílaeigendur hér munu vera orðnir um 30 000. Það gæti ekki gengið að ætla sér að afgreiða þann hóp allan í gamla húsnæðinu. Það yrði ekki hjá því komizt að byggja stórhýsi, áður en þetta fyrirkomulag yrði endurreist.

Það þarf ekki að byggja yfir bílana, sem engir geta keypt.

Ja, það er nú ekki eins aðkallandi, margir láta sér nú nægja að láta bíla sína standa úti á götunni og byggja ekki yfir þá, en það getur verið. -  Þá ætla ég aðeins með örfáum orðum að víkja að hinni margendurteknu staðhæfingu, sérstaklega af hálfu hv. framsóknarmanna, um það, að lækkun vaxta muni leysa allan vanda í efnahagsmálum. Satt að segja furðar mig nú varla eins mikið á nokkru í málflutningi hv. stjórnarandstæðinga og á þessu tali um vextina. Mig furðar á því, að þeir, sem tala um lækkun vaxtanna sem eitthvert úrræði til að lækka dýrtíð o.s.frv., skuli leggja það mat á þekkingu og þroska almennings, að málflutningur, sem í raun og veru snýr öllum efnahagslögmálum við, sé fallinn til fylgisauka. Það er enginn ágreiningur um það meðal hagfræðinga, hvorki erlendra né innlendra og hvar í flokki sem þeir eru, að vextir og verðlag breytist ekki í sömu átt, eins og hv. stjórnarandstæðingar nú halda fram, heldur í öfuga átt. Þetta veit hver samvinnuskóla- og verzlunarskólapiltur. En það versta í þessu er, að hv. stjórnarandstæðingar vita þetta líka. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að hv, stjórnarandstæðingar séu upp og ofan verr að sér í efnahagsmálum en við, sem fylgjum stjórninni. Fyrir utan það, að margir þeirra hafa lesið sér til um þessi málefni, þá er það þannig með alla þá, sem í langan tíma hafa átt sæti á þingi, að þeir hafa orðið að kynna sér álit sérfræðinga og annað slíkt, þannig að þekking hv. stjórnarandstæðinga er alveg næg í þessu efni. Og til þess að leiðrétta þennan málflutning og sanna það, sem ég nefndi áðan, að það er á allra vitorði, að vextir og verðlag breytist í öfuga átt, þarf ég ekki að vera að halda hér neinn hagfræðilegan fyrirlestur. Ég þarf ekki heldur að gera mér þá fyrirhöfn að fara að blaða í gömlum þingtíðindum, en þar væri ábyggilega af nægu að taka, þar sem eru ræður þeirra, sem nú eru í stjórnarandstöðu, og þeir hafa haldið við fyrri tækifæri, þegar þeir voru í stjórnaraðstöðu og ræddu málin af meiri skynsemi. Nei, ég get bara látið mér nægja .að vitna til ræðna hv. stjórnarandstæðinga, sem haldnar voru í gær, þar sem skýrt kom fram, að þeir vita það rétta í þessu efni. Það má láta þá kenna sér þetta sjálfa með því að vitna í þessar ræður, því að eitt af því, sem hv. stjórnarandstæðingar þá töluðu mikið um, var það, sem er rétt með farið því miður, að bankaútlán hafi á undanförnum mánuðum vaxið miklu meira en nemur aukningu sparifjárins. Þetta sögðu þeir, að væri ein af ástæðunum til vaxtar verðbólgunnar. Hér er talað alveg á réttum nótum. Það er alveg laukrétt, að þessi aukning útlánanna hefur ásamt öðru haft sín áhrif í þá átt að auka verðbólguna. Ég skal ekki vera neitt að vefengja það, að hér kunni að vera um einhver mistök að ræða. Ég er engan veginn að halda því fram, að allt það, sem gera má stjórnarflokkana ábyrga fyrir, sé í öllum einstökum atriðum alltaf það laukrétta. Það má vel vera, að þessi útlán hafi aukizt meira en æskilegt er. Það er nú einu sinni þannig, að á bankastjórana er alltaf mikill þrýstingur, ekki sízt á verðbólgutímum, um aukin útlán, og þegar það er nú einu sinni þannig, að í bankastjórastólunum sitja menn, en ekki trékarlar, þá er það mannlegt, að undan þessum þrýstingi verði látið. Þegar fyrirtæki eða einstaklingur biður um lán og segir: Ef ég ekki fæ þetta lán, þá verð ég að stöðva minn rekstur og þið berið ábyrgð á því, - þá er undan þessu látið og kannske oft meira en samrýmist heilbrigðri efnahagsþróun. En hvað sem þessu liður, er hv. stjórnarandstæðingum það ljóst, að aukning útlánanna að öllu öðru jöfnu leiðir til verðþenslu. Það hamlar á móti þessu, ef menn leggja fyrir fé og nota það ekki að sama skapi, en ef aukning útlánanna er umfram þetta, þá leiðir það til verðþenslu. Hvernig væri það nú, ef vextir væru lækkaðir? Afleiðing þess verður í fyrsta lagi sú, að þrýstingurinn á bankana verður meiri. Eftir því sem lánin fást með betri kjörum, eftir því verða fleiri, sem vilja taka lánin. Hvað snertir aftur á móti sparifjársöfnunina, minnkar hún, ef vextir eru lækkaðir. Þar gildir auðvitað hið almenna lögmál, að fái menn minni laun fyrir það að leggja fyrir peninga, þá verða menn ófúsari til þess og ráðstafa fé sinu heldur á annan hátt. Þetta skýrir það, að hv. stjórnarandstæðingum er, þegar öllu er á botninn hvolft, sjálfum fyllilega ljóst, að þessi staðhæfing þeirra, áð lækkun vaxta væri ráð til þess að lækka dýrtíðina, fær ekki staðizt. Ef sú fullyrðing fengi staðizt, mundi það algerlega stangast við það, sem menn úr báðum stjórnarandstöðuflokkunum með réttu bentu á í útvarpsumr. í gær, að það hefði átt sér stað meiri útlánaaukning en æskilegt hefði verið. Ég mun nú ekki hafa þetta öllu lengra, en ég vil aðeins leyfa mér að gefnu tilefni að nefna það, að þegar hv. 4. þm. Norðurl. e. fór að vitna í það í gær, að verkamannalaun í Noregi væru jafnvel allt að því helmingi hærri en hér, þá held ég, að það fái ekki staðizt. Þjóðartekjur Norðmanna eru ekki meiri á mann en þjóðartekjur Íslendinga. Það er enn fremur víst, að launamismunur í Noregi er meiri en hér, því að eitt af því, sem haft var til hliðsjónar, þegar opinberir starfsmenn báru fram sínar kröfur, var launamismunurinn í Noregi, en hann er minni en á Norðurlöndunum hinum utan Íslands. Nú voru þessar kröfur að vísu mjög verulega skornar niður, eins og kunnugt er, en hefði verið gengið að þeim, hefði launamismunurinn hér orðið álíka og í Noregi. Það er auðsætt, að þar sem það er staðreynd, að þjóðartekjur Norðmanna eru ekki hærri en Íslendinga, og í öðru lagi, að launamismunur er þar meiri en hér, þá er ekki hægt að láta dæmið ganga upp, ef því er líka haldið fram, að kaupmáttur launa sé helmingi meiri í Noregi en hér. Nú væni ég hv. þm. engan veginn um það að hafa farið hér með rangar upplýsingar, en hér hlýtur þá að vera um starfshópa að ræða, sem njóta sérstakra fríðinda. Almennt fær það ekki staðizt. Þá vildi ég aðeins leyfa mér að víkja að furðulegum upplýsingum, sem komu hér fram í umr. í gær frá hv. 1. þm. Vesturl. Ég harma það, að hann er hér ekki viðstaddur.  Að lokum þetta: Auðvitað verður því ekki neitað, að verði frv. þetta samþ., þá felst auðvitað í því íhlutun um samninga atvinnurekenda og launþega. Ég tel, að slík íhlutun, í hvaða formi sem hún er, sé í sjálfu sér æskileg, að bezta fyrirkomulagið í þessum efnum sé það, að samningar þessara aðila um skiptingu arðsins ráði launakjörunum. En því miður er það þannig, að vinnubrögð þessara aðila hafa að undanförnu verið með þeim hætti, að slík íhlutun í einni eða annarri mynd er algerlega óhjákvæmileg. Það er nefnilega ekki þannig, að þessir aðilar láti sér nægja að semja um það, hvernig skipta eigi þeim arði, sem framleiðslan gefur af sér, heldur hefur það hvað eftir annað skeð, að þeir samningar, sem gerðir hafa verið, hafa gert það óhjákvæmilegt, að gerðar yrðu sérstakar ráðstafanir, til þess að samningarnir sköpuðu atvinnulífinu eða framleiðslunni starfsgrundvöll. Það hefur hvað eftir annað verið samið um algerlega óraunhæfar almennar kauphækkanir. Síðan hafa báðir aðilar, bæði atvinnurekendur og verkamenn, komið til ríkisvaldsins og sagt: Þeir samningar, sem við höfum gert, skapa framleiðslunni ekki starfsgrundvöll. - Nú verður ríkisstj. að taka til sinna ráða og skapa þennan starfsgrundvöll. Þar koma ýmsar leiðir til greina, en allar þær leiðir, sem til greina koma og farnar hafa verið, svo að segja á hverju ári, hafa fólgið þetta í sér, að raunverulega hefur verið breytt beim samningum, sem atvinnurekendur og verkamenn hafa gert. Stundum hefur þetta verið gert með beinum aðgerðum, eins og þegar vísitala hefur verið bundin árin 1947, 1956 og 1960, svo að dæmi séu nefnd. Stundum hefur kaupgjaldið beinlínis verið fært niður, eins og gert var 1959, eða þá að farnar hafa verið aðrar leiðir, sem þýða auðvitað líka breytingar á hinum gerðu samningum, nefnilega að rýra kaupmátt þess kaups, sem um hefur verið samið, með dulbúnum eða ódulbúnum gengisbreytingum. Og mig furðaði satt að segja á því með tilliti til þess, hvað það hefur verið oft, sem slík íhlutun hefur verið framkvæmd, að bæði í því nál. frá hv. minni hl., sem hér liggur fyrir, svo og í ræðum einstakra framsóknarþm. í gær, sérstaklega ræðu hv. 5. þm. Reykv., Þórarins Þórarinssonar, er farið mjög hörðum orðum um það ranglæti, sem í þessu frv. fælist, að um fárra vikna skeið er fest kaupgjald og verðlag. Það virðist sem þessir menn séu alveg búnir að gleyma því, að þeirra flokkur stóð að gerðardóms árið 1942, þar sem allar hækkanir kaupgjalds, með fáum þýðingarlitlum undantekningum, voru bannaðar ótímabundið. Í þessum málflutningi eru ekki heilindi. Það eru vinnubrögð þessara aðila, sem þurfa að breytast, til þess að sú stefna verði framkvæmanleg, sem ég tel þá einu æskilegu í þessu sambandi, að það séu samningar þessara aðila, sem ráða hér úrslitum. Áður en ég lýk alveg máli mínu, get ég ekki látið hjá liða, þó að hv. 1. þm. Vesturl, sé ekki kominn, að leiðrétta með örfáum orðum missagnir hjá honum í gær. Hann upplýsti það, að 18. maí, minnir mig, í vor hefði verðlagsnefnd gefið út tilkynningu, þar sem afnumin hefðu verið verðlagsákvæði á fjöldamörgum nauðsynjavörum, m.a. á búsáhöldum, matvælum og ýmsu fleira. Ég hef átt sæti í verðlagsnefnd s.l. 3 ár, og mér er með öllu ókunnugt um það, að þetta spor hafi verið stigið. Sú eina tilslökun, sem almennt hefur verið gerð á verðlagsákvæðum, var fólgin í því, að sumarið 1961 var gefin frjáls verðlagning á nokkrum vörutegundum, sem taldar voru til minna brýnna nauðsynja, og mun hlutdeild þessara vara í heildarinnflutningnum hafa þá numið eitthvað um 2%. Ástæðan til þessara tilslakana var sú, að eftir gengisbreytinguna 1960 voru sett mjög ströng verðlagsákvæði, sem lögðu þunga byrði á þá, sem fengust við vörudreifingu, og mun þá þegar hafa verið gefið vilyrði um það, að eitthvað yrði á þessu slakað, þegar mál færðust í eðlilegra horf, og þetta var gert með því að sleppa verðlagsákvörðunum á þessum 2% innflutningsins sumarið 1961. Annað hefur, svo að mér sé kunnugt, ekki verið gert í þessum efnum. Annars hefur hv. þm. orðið það á, eftir því sem ég bezt veit, að stíga út af flokkslínunni í þessu efni. Hann fór mjög hörðum orðum um þetta afnám verðlagsákvæða, en eins og ég býst við, að mörgum öðrum hv. þm. sé kunnugt, hefur það verið yfirlýst stefna Sambands ísl, samvinnufélaga, að verðlagsákvæði skuli afnumin með öllu, og á s.l. vori og sumri birti Tíminn athugasemdalaust margar greinar um þetta undir nafni manns, sem nýtur alveg sérstaks trausts hv. framsóknarmanna í þessum efnum, þar sem hann er fulltrúi þeirra í verðlagsnefnd, en þessi maður er Stefán Jónsson prentsmiðjustjóri. En í öllum þessum greinum gerði hann sig mjög ákaft að talsmanni fyrir því, að það bæri að afnema öll verðlagahöft, eins og hann nefndi það. Meðan það væri ekki gert, væri það frelsi, sem viðreisnarflokkarnir hældu sér af, eins og hann orðaði það, aðeins nafnið tómt. Ég get að síðustu ekki látið hjá líða að vekja athygli á því, að það er annað mál og í rauninni miklu stærra en það, sem hér er til umr., sem hefur blandazt inn í þetta, vegna að mínu áliti furðulegra ummæla, sem fallið hafa hjá ýmsum hv. stjórnarandstæðingum. En þetta mál snertir spurninguna um það, hvort borgurum þjóðfélagsins beri skylda til þess að hlýða lögum, sem þeir eru andvígir. í þessu frv. er aðeins farið fram á frest til þess að athuga málin, eins og oft hefur komið fram. Það væri hægt að fara aðrar leiðir til lausnar vandamálunum en þá, sem nú hefur verið farin í bili. Það hefði verið hægt að láta hlutina ganga sinn gang, þannig að eftir svo og svo mikil átök eftir atvikum hefði verið samið um óraunhæfar kauphækkanir. Þá hefði það vandamál blasað við eins og oft áður, að ef útflutningsatvinnuvegina hefði vantað rekstrargrundvöll, þá hefði það verið öllum ljóst, að heimtað hefði verið af stjórninni og stjórnarflokkunum, að hún kæmi með úrræði. Ef stjórnarandstöðuflokkarnir væru spurðir að því, hvaða úrræði þeir hefðu, þá mundu þeir fylgja uppteknum hætti, annaðhvort segja: Það er ekki okkar að benda á slík úrræði, - eða ef farið hefði verið inn á það, þá væru það algerlega óraunhæfir hlutir, eins og vaxtalækkun, sem þeir hefðu nefnt. Það, að öllum var sýnilegt, að þennan vanda hefði þurft að leysa, hefði svo aftur leitt til þess, að þjóðin hefði sætt sig við ráðstafanir, sem hefðu verið gerðar í formi dulbúinnar eða ódulbúinnar gengisbreytingar. Hlutirnir hefðu getað gengið sinn vanagang fyrir því. Það hefði verið hægt að halda uppi frjálsum viðskiptum og viðreisnin hefði í sjálfu sér staðizt. En ástæðan til þess, að stjórnárflokkarnir hafa þó ekki farið þessa leið, heldur hina, sem hér liggur fyrir, er sú, að eftir hinum gömlu leiðunum hefði ekki verið hægt að leysa tekjuskiptingarvandamálið. Þess vegna er það fyrst og fremst í þágu hinna láglaunuðu stétta að mínu áliti, að þessi leið verði reynd. Og það er bæði hörmulegt og furðulegt að mínu áliti, að nú hefur skotið upp aftur kenningunni um það, að beita þurfi handaflinu, kenning, sem ekki hefur verið hreyft á opinberum vettvangi, svo að ég muni, síðan Kommúnistaflokkurinn, sem þá var og hét, skipti um nafn og númer 1938. Kommúnistar lofuðu því þá að semja sig að háttum siðaðra manna, og það er fyrst nú, sem handaflskenningin hefur skotið upp kollinum. En til hvers leiðir það, ef það er viðurkennt, að þeir, sem telja sér einhverja lagasetningu í óhag, telji sig um leið hafa leyfi til þess að brjóta þessar aðgerðir á bak aftur með ofbeldi? Spurningin er sú: Ef stéttarfélög innan Alþýðusambandsins, eitt eða fleiri, hafa slíkan rétt, hljóta þá ekki allir aðrir að lita þannig á, að þeir hafi sama rétt? Mundu bændur þá ekki telja sig hafa siðferðilegan rétt til þess að stöðva sölu sinna afurða, ef þeir væru óánægðir með úrskurð samkv. 1. um afurðaverðið? Hvernig væri með opinbera starfsmenn, ef þeir væru óánægðir með kjaradóm? Hefðu þeir þá ekki líka siðferðilegan rétt til þess að stofna til ólöglegra verkfalla? Það má einnig nefna sem nærtækt dæmi, –segjum, að Alþingi setti lyfsölulög, sem þeir, sem fást við lyfjasölu, væru óánægðir með, þeir gætu auðvitað sagt, eins og allir geta alltaf sagt, þegar þannig stendur á: Þessi lög skerða okkar hagsmuni og réttindi. Alþingi hefur ekki siðferðilegan rétt til að setja þessi lög. Við skulum bara taka okkur saman og loka okkar lyfjabúðum, þangað til Alþingi og ríkisstj. sér að sér og breytir þessum lögum. - Ef þessi hugsunarháttur verður almennur, er erfitt að sjá, hvernig hægt er að halda uppi siðmenningarþjóðfélagi. Það er meira en lýðræðið, sem hér er í hættu, blátt áfram það, hvort siðmenning á að ríkja á Íslandi eða ekki. Og hvað sem öðru líður, vona ég, að allir þjóðhollir Íslendingar hljóti að sameinast um, að svo megi verða, að siðmenningarþjóðfélagi megi þó halda hér uppi, hver sem afstaða manna kann að vera til réttmætis þessarar lagasetningar.



Herra forseti. Fjhn. klofnaði, eins og búið er að skýra frá, í þessu máli. Þess mátti auðvitað vænta. Stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. þrír leggja til, að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir, og hað hafa menn heyrt af framsögu hv. frsm. meiri hl. Við hv. 6. þm. Sunnl., Helgi Bergs, leggjum til, að frv. verði fellt, og rökstyðjum þá till. okkar á þskj. 64. Mál þetta er nú búið að vera fulla viku til umr. hér á Alþingi og stundum á næturfundum og hefur verið kappsamlega rætt. Einnig var það rætt í útvarpi tvö kvöld í sambandi við vantraust á stjórnina. Litla þýðingu virðist þess vegna hafa að ræða það öllu meira hér, áður en afgreiðsla fer fram. Ég sé ekki sérstaka ástæðu til að svara frsm. meiri hl., vegna þess að ég varð þess ekki var, að í ræðu hans kæmi neitt fram annað en það, sem búið er að svara undanfarna daga og svara rækilega. Í nál. meiri hl, á þskj. 65 er heldur ekkert, sem í tekur. Hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hér á Alþingi virðast staðráðnir í að gera frv. að lögum, hvað sem tautar og raular og hve illa sem þeim gengur að mæla því bót og hversu margar áskoranir sem þeir fá frá mannfundum víðs vegar að um að gera ekki þessa ósvinnu. Virðast þeir ekki láta sig neinu skipta, þótt áskoranir þessar séu jöfnum höndum frá þeim, er kusu þá til þings í sumar, og jafnvel varaþingmenn flokka þeirra þar með. Engin einasta hjáróma rödd hefur heyrzt, svo að ég viti, í þessum áskorunum. Einhver hv. þm. sagði hér í umr., - ætli það hafi ekki verið hv. 9. landsk.? - að mótmæli hefðu líka komið gegn landhelgismálsafgreiðslunni, en nú væru þau þögnuð, alveg þögnuð. Þetta er vesæl huggun. Um samninginn við Breta um þriggja ára veiðileyfið innan landhelginnar- þýðir ekki að tala. Það er orðinn hlutur og nálega liðið hjá. En á ánauðarákvæðið eilífa í samningnum um, að Íslendingar þurfi jafnan að sækja um leyfi Breta til nýrrar útfærslu íslenzku landhelginnar, er ekkert farið að reyna, En þegar að því kemur, þá mun ekki verða talað lágt eða mildilega um þá mannhópa Alþingis, sem 1961 voru svo ósjálfstæðir og geðlausir að gera þá samninga. Hins vegar mun halda áfram linnulaus ádeila á þá, sem lögfesta frv. þetta um kaupbindinguna og afnám samningafrelsis launþeganna, þangað til frv. er að engu orðið eða lögin. Þetta mál er þess eðlis, að eldur þess logar hvern dag þangað til, þó að þannig sé ekki með landhelgismálið. En landhelgismálið er eins og falinn eldur. Þeir, sem eiga sök á honum, ættu sem minnst um hann að tala. Hæstv. ríkisstj. hafði á sér hátt ris, þegar hún tók völd í nóv. 1959. Það var eins og hún teldi sig hafa fundið allan sannleika í eitt skipti fyrir öll. Risið er lægra núna, enda eru máttarviðirnir brotnir. Í umr. um þetta stjórnarfrv. er engin sókn af hálfu hæstv. ríkisstj. eða flokksmanna hennar. Allar ræður flm. frv. hafa haft á sér blæ veikrar varnar, siðasta ræðan líka. Málstaðurinn er nefnilega svo vonlaus. Ísinn. sem gengið er á, er orðinn svo háll. Hvar sem verjandinn stígur, er launhálka undir, og svo eru vakirnar. Hv. 9. landsk. þm. sagði hér í d. í umr. í gær. að ríkisstj. væri með frv. að fá sér frest, frest til að hugsa. Jú, vist mun henni ekki veita af því að hugsa betur. Þessi hv. þm., sem er mikill taflmaður, orðaði þetta þannig í útvarpinu í gærkvöld, þegar hann var að reyna að bera blak af frv. og af hæstv. ríkisstj.: Taflmaður, sem er að tapa tafli, reynir að koma taflinu í bið til þess að hugsa sig um. - Auðvitað er ríkisstj. að tapa tafli sinu, hann viðurkennir það, hinn hreinskilni maður. En hún vili fá að draga taflslokin eitthvað enn og a.m.k. látast hugsa sig um. Skagfirzk skrýtla er til um mann, sem kom til Sauðárkróks á skuldaskilatíma, hafði ekkert til að borga reikning sinn með, en bað kaupmanninn að lofa sér að fá herbergi til að hugsa í. Hann vildi koma tafli sínu í einhverja bið. Nú er mér spurn: Hefur ríkisstj. tryggt sér herbergi til að hugsa í, þegar liðsmenn hennar eru búnir að samþykkja þetta frv.? En það eru fleiri taflmenn en hv. 9. landsk., sem viðurkenna, að tafl hæstv. ríkisstj. standi illa. Hæstv. fjmrh., sem er a.m.k. ágætur og mjög þjálfaður or$ræðutaflmaður, sagði, þegar hann nú í upphafi þessa þings gerði grein fyrir í fjárlagafrv.: „Á þessu ári er orðinn ískyggilegur halli í viðskiptum við útlönd. Innflutningur hefur aukizt gífurlega. Gjaldeyrissjóðurinn hefur ekki. vaxið frá áramótum, sparifjáraukningin er tregari en áður, eftirspurn eftir vinnuafli í mörgum greinum svo mikil, að enginn vegur er að fullnægja henni, og yfirborganir og undandráttur sigla í kjölfarið. Fiskvinnslustöðvarnar telja sig trauðlega geta risið undir þeirri hækkun kaupgjalds og annars kostnaðar, sem orðinn er: Þetta allt sagði hæstv. ráðh. um árangurinn í lok fjögurra ára stjórnartimans, eftir 2 aflametsár og á síðasta fjórðungi góðs aflaárs. Og þegar svo orðslyngur maður sem hann er og bogvar, bogvar líka fyrir ríkisstj. hönd, gefur svona skýrslu, þá jafngildir það því, að venjulegur maður hefði sagt: „Tunnan valt og úr henni allt ofan í djúpa keldu." Af því að hæstv. fjmrh. er vel að sér í skáldskap, dettur mér í hug, að hann vilji, að fram komi síðari helmingur þessarar tunnuvísu Jóns skálds á Bægisá, og skal ég ekki draga hann undan. Seinni partur vísunnar er svona: „Skulfu lönd og brustu bönd, en botngjarðirnar héldu." Þetta með botngjarðirnar svarar einmitt til þess þrálætis hjá hæstv. ríkisstj. að vilja sitja, þó að allt sé úr tunnunni, og þrálætis fylgismanna hennar við að styðja hana áfram tóma. Þetta frv. er augljós þáttur þess þrálætis. Ég renndi hérna um daginn augum yfir framsöguræðu hæstv. forsrh. frá því 3. febr. 1960, þegar hann lagði hið svonefnda efnahagsmálafrv. núv. hæstv. ríkisstj. fram á Alþingi, frv., sem átti að verða að löggjöf, sem leiddi til öryggis og bættra lífskjara. Margt, sem stendur í þessari ræðu, gæti verið mikið umtalsefni nú. en ég sé ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt með því að þessu sinni. En eitt vil ég nefna. Forsrh. biður þar um aðstoð og frest. Hann segir: „ Ríkisstj. biður þing og þjóð um aðstoð til að bjarga þjóðinni frá voðanum, og jafnvel þá, sem líta úrræðin öðrum augum en við gerum, biðjum við að fresta mótaðgerðum um nokkurt skeið og gefa með því reynslunni færi á að kveða upp sinn ólygna dóm." Þjóðin varð við þessum tilmælum um aðstoð og vann ósleitilega, aflaði og uppskar þau ár öll, sem liðið hafa síðan. Jafnvel gekk hún svo langt í aðstoðinni, að hún veitti stjórninni meiri hl., þótt lítill væri að vísu, í kosningunum í vor sem leið. Þingið hefur hæstv. ríkisstj. haft í hendi sinni þessi ár. Ekki hefur það eyðilagt neitt fyrir henni. Hún hefur haft það í hendi sinni, með því að fylgismenn hennar hafa verið henni auðsveipir eins og lömb. Stjórnarandstaðan og þar með verkalýðssamtökin hafa sannarlega verið þolinmóð líka, og nú er reynslan búin að kveða upp sinn ólygna dóm, mjög skýran og ákveðinn. Sá dómur hefur verið viðurkenndur af hæstv. ráðh. í þessum umr. Viðreisnin svonefnda hefur misheppnazt. En hvað skeður þá ? Hæstv. ríkisstj. vill ekki hlýða hinum ólygna dómi reynslunnar þrátt fyrir játningar sínar og þinglið hennar ekki heldur. Hún veit, að hún og frambjóðendur hennar við síðustu kosningar breiddu yfir hinn ólygna dóm í kosningunum, eins og togari breiðir yfir nafn og númer, þegar hann er að ólöglegum veiðum. Hún vill ekki segja af sér, ríkisstj., og láta fara fram kosningar til þess að fullnægja lýðræðisreglum. Hún greiddi sjálfri sér traust við nafnakallið í nótt sem leið, og allt hennar þinglið greiddi henni traust. Og hún vill með frv. þessu kúga vinnandi fólk til að veita sér frest til að hefja misheppnað tafl á ný, halda töpuðu tafli áfram. Við framsóknarmenn sögðum það fyrir, að hin svokallaða viðreisn gæti ekki annað en tapað, gæti ekki annað en misheppnazt. Til þess þurfti enga sérstaka spádómsgáfu. Það sjálfvirka efnahagskerfi, sem hæstv. ríkisstj. þóttist með aðstoð sérfræðinga sinna hafa fundið upp, hlaut að brjóta sig sjálft, það fæddist feigt. Það var byggt upp vélrænt vegna peningavaldsins og hlaut að reka sig á hið lifandi líf og tapa fyrir mætti þess, eins og líka er komið á daginn. En það hékk lengur uppi en ætla mátti, af því að aflametsár gengu í garð. Eðlilegum ávinningi þeirra ára hefur þessi tilraun Sjálfstfl. og Alþfl., sem þeir nefndu viðreisn, grandað að mestu, slegið að mestu úr hendi þjóðarinnar. Sjálfsagt er að viðurkenna, að vandasamt er að stjórna málum okkar litlu þjóðar, og grundvallarskilyrði til þess, að það megi takast, er, að það sé gert með víðtæku samráði við fulltrúa þeirra, sem mestan bera hitann og þungann í þjóðfélaginu. Núv. hæstv. ríkisstj. er að of litlu leyti fulltrúi þess fólks. Hún hefur beðið skipbrot sitt, af því að hún hefur tekið of mikið tillit til annarra í þjóðfélaginu. Og frv. það, sem hér liggur fyrir um launamál o.fl., er vottur þess, að hún hefur ekki enn gert sér grein fyrir þessu. Við framsóknarmenn bárum fram rökstudda dagskrá um efnahagsmálafrv., þegar .það var afgreitt. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur minnt á þessa till. við þessar umr. Ég vil minna á hana líka, því að ég tel hana sögulega sönnun þess, að við vildum þá þegar, að tekið væri á vandamálunum með víðtæku samstarfi, sem nú er líka í ljós komið, að giftusamlegra hefði orðið. Ég fékk það hlutverk hér í þessari hv. d. að flytja þessa till. og man ákaflega vel eftir þeim undirtektum, sem hún fékk. Tili. okkar var á þessa leið: „Þar sem deildin lítur svo á, að þjóðarnauðsyn sé, að unnið verði að skipun efnahagsmálanna með sem viðtækustu samstarfi, ályktar hún að beina því til ríkisstj. að skipa nú þegar 8 manna nefnd - 2 frá hverjum þingflokki eftir tilnefningu þeirra - og verði verkefni n.: 1) Að gera till. og leggja þær fram á þessu þingi, innan 3 vikna, um ráðstafanir, er miðist við að halda verðbólgunni í skefjum og atvinnulífinu í fullum gangi. 2) Að starfa milli þinga á þessu ári og hafa tilbúnar fyrir næsta reglulegt Alþingi heildartill. um skipan efnahagsmálanna. Og með skírskotun til þess, er að framan segir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá: Segja mátti, að stjórnarflokkarnir blésu á þessa till. Var það ekki von, að þeir gerðu það, þegar þeir þóttust hafa fundið allan sannleika þessara mála í eitt skipti fyrir öll? Þeir þóttust sannarlega ekki þurfa á víðtækara samstarfi að halda við að finna ráð til að halda verðbólgunni í skefjum og atvinnulífinu heilbrigðu, eins og þeir oft orðuðu það. Þegar hin ólygna reynsla hefur kveðið upp sinn dóm yfir þeim, virðast þeir vera sömu sjálfbirgingarnir enn. Frv. er með öllum einkennum þess, að svo sé. Þar er ekki verið að leita víðtæks samstarfs. Með því ætlar hinn naumi þingmeirihluti að beita þvingunarlagaofbeldi við verkalýð, verzlunarfólk, bændur og sjómenn. Þessi litli meiri hl. virðist ekkert hafa lært, þó að hann hafi tapað tafti sínu, og þykist nógu stór enn til að ráða við þessi viðfangsefni. Við minnihlutamennirnir í fjhn. teljum afar ranglátt og mjög óheillavænlegt, að Alþingi setji slík þvingunarlög sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Frv. felur í sér brot á samskiptareglum, sem þjóðfélagið hefur bæði hefðbundið í framkvæmd og löghelgað. Það leysir engan vanda, en skapar ófriðarástand innan þjóðfélagsins, eins og þegar er í ljós komið, enda griðrof gagnvart fjölmennustu stéttum þjóðarinnar, verkalýð, verzlunarfólki, bændum og sjómönnum, hvorki meira né minna. Frv. er um bindingu kaupgjalds óhreyfanlega til hækkunar tvo síðustu mánuði þessa árs og algert bann við vinnustöðvunum sama tíma. Hvort tveggja þetta er fordæmalaust í löggjöf landsins. Það, sem af stuðningsmönnum þess hefur helzt verið bent á til samanburðar, nær ekki samanburði og er villandi. Þetta hefur fullkomlega verið sannað, og hlýtur það, held ég, að stafa af því, að hv. frsm. meiri hl. var hér að minnast á gerðardómslögin síðan 1942, að hann hafi ekki verið við þessar umr., hefur ekki verið heima, að mér skilst, fyrr en í gær og ekki hlýtt á mál manna. Hann er svo samvizkusamur maður, að ég efast ekki um það, að ef hann hefði kynnt sér þetta og heyrt þau svör sem fram hafa komið við þessu, með fullri athygli, hefði hann ekki sagt það, sem hann sagði, því að gerðardómslögin voru hreyfanleg. Það var hægt að fá samræmd launakjör, beinlínis leyft að krefjast samræmingar, áskilinn réttur til hess að krefjast samræmingar á launakjörum. Hins vegar reyndust þessi gerðardómslög, þótt þau væru svona hreyfanleg, illa og stóðust ekki. Og hv. 4. þm. Austf. gerði rækilega grein fyrir því hér í umr, í gær, hvaða dóm þessi löggjöf fékk og hvaða örlög hún beið. En þau örlög voru þannig, að hæstv. núv. forsrh. beitti sér fyrir afnámi þeirra og hafði þó mælt fyrir þeim, þegar þau voru sett. Og hv. frsm. Sjálfstfl., Magnús Jónsson, sem var frsm. þeirra breytingartillagna, sem í raun og veru afnámu lögin, lýsti því yfir, að þau hefðu reynzt þjóðarhneyksli. Það lítur út fyrir það, að sjálfstæðismenn hafi ekkert lært af setningu þeirra laga. En framsóknarmenn hafa lært það, að þeir hafa aldrei léð máls á því síðan að setja slík lög, og eins og tekið var fram í umr. í gær, hefur aldrei tekizt af þeim flokkum, sem með framsóknarmönnum hafa starfað, að koma fram slíkri löggjöf, því að framsóknarmenn hafa ekki léð máls á því að standa að henni. Og það er þess vegna rétt að álykta sem svo, að þessi bindingarlög, sem nú á að setja, séu fram komin af því, að nú eftir 20 ár er Framsfl. ekki viðstaddur í stjórn til að koma í veg fyrir þetta. Það kemur því úr ákaflega harðri átt og er órökrétt að áfellast Framsfl. fyrir ofbeldishneigðir í þessum málum, og er þeirri ásökun vísað til föðurhúsa. Hv. 9. landsk. þm. skaut því að mér í ræðu hér í gær, að ég hefði átt þátt í því að semja till. sem nm., jafnvel formaður n., sem Framsfl. setti 1957, sem hefðu falið í sér bindingu kaups í 2 ár, og mátti skilja á honum, að í þessu frv. kæmi fram glögglega, að það væri vilji a.m.k. minn, hefði a.m.k. verið vilji minn þá, að verkalýðsfélögin væru beitt ofbeldi í þessum efnum. Ég hef hér hjá mér þetta frv., sem hv. þm. miðaði við, og það, sem hann sérstaklega mun hafa hengt hatt sinn á, er þannig, að þar tollir hatturinn ekki. Það er niðurlag l5. gr., sem er bráðabirgðaákvæði, þar stendur: „Allir gildandi kjarasamningar skulu framlengjast til 1. nóv. 1959: ` Það var mikið atriði hjá okkur, sem vorum að athuga þessa löggjöf 1957, að óheppilegt væri, að samningar hjá verkalýðsfélögunum hefðu gildi til misjafns tíma, og það hafði sérstaklega bitnað hart á atvinnuvegum þjóðarinnar 1957, að smáhópar höfðu gert verkfall, smáhópar starfsmanna á kaupskipum höfðu gert verkföll, sem stöðvuðu allar siglingar. Þá kom það fram, að jafnvel hinir hörðustu verkalýðssinnar töldu það mikil vandræði og óhæfu, að örfáir menn gætu truflað þannig atvinnulíf þjóðarinnar og gert jafnvel félagsbræðrum sínum í verkalýðssamtökunum stórtjón. Við lögðum það til í þessum till. okkar, að allir verkalýðssamningar fengju sama gildistíma, yrðu uppsegjanlegir eftir sama gildistíma, og þetta ákvæði, sem þarna er sett, miðaðist við það að samræma gildistíma samninganna og farið skyldi á stað með nýja samningagerð 1. nóv. 1959. Þetta var lagt til á árinu 1957, og vitanlegt var það, að þessar till., þó að þær hefðu hlotið eitthvert fylgi og meðferð t.d. í Alþingi, þá voru engar líkur til þess, að þetta yrði að lögum 1957, enda till. aðeins gerðar sem umræðugrundvöllur. Og enn ber á það að líta, að á þessum tíma var vísitala gildandi, svo að kaup gat hækkað samkv. vísitölu og hreyfzt með ástandi verðlagsins fullkomlega þrátt fyrir svona ákvæði. í grg, segir: „Réttur til vinnustöðvana er sem áður, nema að því leyti er snertir fámenna starfshópa, þegar þjóðfélagshagur krefst að beztu manna yfirsýn, og er þá gætt fullkominnar tillitssemi um úrskurðarvald.“ Þetta átti m.a. að leggjast undir stjórn félagssamtakanna til úrskurðar. Og í niðurlagi grg. er sagt: „Allar breytingar, sem frv. felur í sér, miða að því, að samningar um kaup og kjör megi takast á réttlætisgrundvelli og komið verði, svo sem unnt er án valdbeitingar, í veg fyrir vinnustyrjaldir." Finnst nú nokkrum, að í þessu frv., sem ég get ekki verið að lesa hér upp frá orði til orðs, muni vera svipaður andi og er í frv. því „um launamál o.fl:, sem við erum hér að ræða? Nei, það er fullkomin mistúlkun að vitna í þetta frv., eins og hv. 9. landsk. þm. gerði í gær, vafalaust af því að hann hefur ekki fullkomlega kynnt sér það. Í frv. þessu, sem heitir „um launamál o.fl:, er til málamynda ákvæði gegn hækkun vöruverðs og þjónustugjalda, en með þannig fyrirvörum, að ekkert hald er í ákvæðunum. Þessi ákvæði um verðlagsbindingu eru svo teygjanleg, að þau veita ekkert lið, og má í því sambandi vitna í 4. gr., siðari mgr. hennar. Frv. er þannig, að fólkinu, sem kaupbindingin á að bitna á, skal fjötruðu kastað í ljónagryfju dýrtíðarinnar. Það getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér, ef hún er bundin. Aftur á móti eru þeir stóru starfsmannahópar, sem nýlega eru búnir að semja um kauphækkun fyrir sig, öðruvísi og betur settir, þó að þeir vafalaust gleðjist ekki yfir meðferðinni á hinum, sem í gryfjuna á að kasta. Ég hef ekki heyrt nokkra rödd, sem bendir í þá átt, að þeir fagni því út af fyrir sig að vera orðnir hólpnir í þessu sambandi. En þeir eru býsna vel hólpnir ýmsir. Hv. frsm. meiri hl. minntist hér á það, að hann hefði heyrt því bregða fyrir í umr. í gær, að það væri talið, að ríkisstj. hefði átt þátt í því, eða eiginlega staðið að því, að bankastjórar hefðu fengið hækkuð laun, að bankastjórar hefðu nú 400 þús. kr. eða meira í laun, um leið og verkamaðurinn almenni fær ekki nema rúmlega 67 þús. kr. fyrir allar virkar vinnustundir ársins samanlagðar, og eru þær þó vafalaust fleiri en vinnustundir bankastjóranna, þó að ég vilji ekki taka undir það, sem sagt hefur verið hér, að þær séu aðeins 6 á viku, þær eru náttúrlega miklu fleiri. Hann sagði það, frsm. hv., að þetta, að ákveða kaup bankastjóra, heyrði undir bankaráð, en ekki ríkisstj., og það er vafalaust alveg rétt hjá honum. En hann var að heiman, eins og ég sagði áðan, og þá hefur hann ekki heyrt umr. fyrr en í gær. Og hann hefur ekki heyrt það, þegar því var lýst án mótmæla, að a.m.k. þrír hæstv. ráðh. hefðu, rétt áður en frv. var lagt fram, hraðað sér til þess að koma á bankaráðsfundum til þess að bjarga bankastjórunum inn fyrir gullna hliðið, eins og kallað var. Þessu hefur ekki verið mótmælt, að þeir hafi beitt sér fyrir því, að þessir - raunar ríkisstarfsmenn, þótt þeir heyri ekki undir löggjöfina um ríkisstarfsmenn, fengju bætur á laun sín, svo að þeir lendi ekki undir öxi frv. Þetta taldi hv. frsm, ótrúlegt, og mér skildist raunar á honum, að honum þætti ótrúlegt, að bankastjóralaunin væru eins há og sagt hefði verið. En þetta, sem ég hef nú sagt, kom fram í umr. og því hefur ekki verið mótmælt, svo að ég hafi heyrt. Það er von, að hinn hrekklausi hagfræðiprófessor verði hissa á því að heyra þetta, en ég held hann mætti verða hissa á fleiru.  Þetta launamisræmi er þannig, að það er algerlega óviðunandi. Það væri undarlegt fólk, sem ekki væri óánægt með að frétta það, að hæst launuðu menn þjóðfélagsins fengju kjarabætur, en slagbrandi væri jafnframt slegið fyrir, að láglaunafólk fengi til samræmis bætt kjör sín. Einn rökstuðningurinn, sem gengur mjög í gegnum frv. þetta, sem fyrir liggur, í aths. þess, og kemur einnig fram í ræðum þeirra, sem mæla með frv., kom líka fram hjá hv. frsm. meiri hl., er það, að þegar allir krefjist kauphækkunar og fái hana, þá fái enginn kjarabót út úr því. Samkvæmt þessum rökstuðningi á að binda kaup þeirra, sem hafa ekki fengið hækkun nú, til þess að kauphækkun hinna verði fullkomnari kjarabót. Misréttið eitt út af fyrir sig gerir frv. óþolandi. Og eitt af því, sem er ljótur draugur, sem gægist fram í ræðum þeirra, sem tala um þetta frv., og kom líka í ljósmál í orðum hv. frsm. meiri hl., er það, að ef þetta frv. nái ekki fram að ganga, ef þessi lög verði ekki framkvæmd, þá verði gengisfelling að ríða yfir. Jafnvel þessi prúði frsm. meiri hl. hafði þennan draug í fylgd með sér til þess að láta hann depla augum framan í þdm. Manni gæti dottið í hug, að í raun og veru væri það gengisfelling, - það er bara ályktað eftir reynslunni, - að hæstv. ríkisstj. teldi gengisfellingu lausnina og kannske jafnvel æskilegustu lausnina, en óframbærilega nema á eftir svona lagaðri tilraun. Og þá gæti maður jafnvel haldið, að frv. sé svona óbilgjarnt sem það er einmitt til þess, að það veki þá óánægju, sem geri kleifara að fella gengið, að gerast frumkvöðull að því að fella gengið, sem yfirleitt er ákaflega óvinsælt, enda fullkomið neyðarúrræði. Ákvæði frv. eiga samkvæmt hljóðan þess að vera nú þegar búin að öðlast lagagildi. Þau eiga að hafa fengið það, strax og frv. var lagt fram á Alþ. Þetta er ein af furðum frv. Menn eiga að geta orðið sekir samkv. þessu frv. og eru það þá að sjálfsögðu nú þegar eftir viðburðum síðustu daga, þó að frv. hafi enn þá ekki verið afgr. sem lög frá Alþ, og þó að þessir aðilar hafi á þessum dögum hagað sér samkv. gildandi landslögum. Hvaða vit er þetta? Hæstv. ráðh. sjá vitanlega, að með þessu er nokkuð langt gengið. Og hæstv. fjmrh. var að reyna örlítið að liðka til vegna síldarvinnukvenna, sem gerðu samninga, eftir að frv. var lagt fram, og það var með þeim skilningi, að það hefði ekki verið orðið fullkomlega kunnugt þjóðinni, fyrr en eftir fyrsta daginn. Þetta var náttúrlega mjög fallegt gagnvart konunum, og ég skal ekki lá honum það, þó að hann vilji taka þetta tillit til þeirra. En satt að segja er þetta furðuleg lögskýring eftir hljóðan frv. Hæstv. dómsmrh. virtist búa yfir svipaðri hugsun, þ.e.a.s. þeirri, að það mundi kannske verða árekstrasamt í þessu sambandi, og heyrði ég hann segja, að meiningin væri ekki að svipta menn þeim yfirborgunum, sem þegar eru tíðkaðar. Sjáið þið til, það er bending um, að það sé hægt að fara fram hjá þessu frv. með yfirborgunum. Er þetta ekki skynsamlegt ? Er þetta ekki í raun og veru ofur lítið mildilegt gagnvart þeim, sem eiga að lúta þessum lögum? Ef það er gegnlýst, þá sér maður samt, að í þessari yfirlýsingu kemur fram sami hugsunarhátturinn, sem hefur gengið í gegnum flestar aðgerðir ríkisstj., að hugsa um þá, sem betur mega. Sjáið þið til, þeir, sem hafa peninga, geta yfirborgað, og þeir, sem eru svo lánsamir að vera á vegum peningamanna, geta þá fengið bætt sín kjör. En hinir, sem hafa ekki peningana yfirfljótandi, þeir verða að búa við lögin. Sá fátæki, sem er að berjast áfram og kaupa vinnu til að koma byggingum sinum eða atvinnurekstri áfram, hann er settur með þessu í gapastokkinn og vinnuaflið vitanlega dregið frá honum eftir lögmálum þeim, að þangað leitar fólkið, sem betur er borgað. Ríkisstj. og frambjóðendur stjórnarflokkanna sögðu um kosningarnar, að allt væri í góðu lagi. Ég heyrði ekki annað a.m.k. Að vísu sagði hv. 9. landsk. hér í gær, að hann hefði í viðtali við blað Alþýðuflokksmanna á Siglufirði talað um, að það gætu orðið erfiðleikar fyrir hendi. En þetta var svo meinleysislega sagt, eftir því sem hann las það upp, að ég hygg, að það hafi ekki vakið neina athygli, enda sjálfsagt ekki til þess ætlazt. En nú er komið annað hljóð í strokkinn, og nú má ganga út frá því sem vísu, að stjórnin segi það satt, að hún eigi í miklum erfiðleikum. Einstætt góðæri frá náttúrunnar hendi í aflabrögðum og fleiru, það hrekkur ekki lengur til að halda efnahagskerfi ríkisstj., viðreisninni, uppihangandi eða fela galla þess. En þessir miklu erfiðleikar réttlæta engan veginn það frv. um kaupbindingu láglaunafólks og afnám samningafrelsis, sem hér liggur fyrir. Undirokun stétta á Íslandi er fjarstæða úr fortíð, en það virðist eins og höfundar frv. telji það ekki vera. Það var þægilegt að vera atvinurekandi og stórbóndi á Íslandi, meðan þrælahaldið var, meðan hægt var að hafa fólk fyrir matvinnunga eða litið meira. Slíkt er úr sögunni, sem betur fer, og ekki til neins að hugsa sér að taka upp þá þjóðhætti að ætla vissum stéttum að veita slíka þjónustu. Flm. frv. tala að vísu um kaupbindingu þessa aðeins fyrir tveggja mánaða tímabil, eða tvo síðustu mánuði ársins. Þetta á að vera einhvers konar umþóttunartími. En þegar þeir eru spurðir um það, eins og gert hefur verið í umr. hér á Alþ. undanfarna daga, hvort treysta megi því, að kaup og kjör verði eftir 31. des. 1963 látin lúta frjálsum samningum, þá segja þeir, að það sé ekkert vit í að lýsa því yfir, meðan málið sé í rannsókn, og óvarlegt að fullyrða nokkuð um bað á þessu stigi. Þetta er efnislega svar hæstv. forsrh. við svona spurningu. Þess vegna er óhætt að slá því föstu, að allt er í óvissu um þetta að öðru leyti en því, að það er ljóst, að framlenging bindingarinnar þykir geta komið til greina, enda er hún við nána athugun í samræmi við viðreisnarstefnuna. sem miðar að misréttisog misskiptingarþjóðfélagi. Ég þóttist heyra það rétt í gærkvöld, að hv. 9. landsk. þm., sem er maður hreinskilinn, segði, að það ætti einmitt svo að vera, að gripið væri til slíkra bindinga öðru hverju. Nú stendur þannig á, að verkalýðssamtökin veittu ríkisstj. umþóttunartíma í þessum efnum frá því um miðjan júní s.l. til 15. okt. Þann tíma hagnýtti ríkisstj. ekki og hafði þó beðið um hann og nefnt veitingu hans til staðfestingar af sinni hálfu í viðhafnarstíl: þjóðhátíðarsamkomulag. Það er einmitt á þessum biðtíma, sem starfsmenn ríkisins fengu með kjaradómi stórhækkuð laun, starfsmenn Reykjavíkurborgar vel úti látin sams konar laun og starfsmenn sumra bæjarfélaga. Á þessum tíma fengu líka blaðamenn bætt laun og bankamenn. Bankastjórarnir urðu vist síðastir inn fyrir dyr, að mér skilst hjá þeim, sem hafa fylgzt vei með í þessum efnum. Þegar 15. okt. var kominn, bu$u forustumenn verkalýðssamtakanna ríkisstj. framlengingu á biðtímanum frá miðjum júní, buðu framlengingu um 10-14 daga, ef ríkisstj. vildi á þeim dögum, að loknu þessu fjögurra mánaða umhugsunartímabili, beita sér fyrir frjálsum samningum um kjarabætur. En ríkisstj. hafnaði því boði og lagði í þess stað fram þetta frv. um bann við frjálsum samningum. Það er eðlilegt, að þeim, sem höfðu gefið frestinn, yrði dálítið um það, er svona var að farið. Það er eðlilegt, að þeir, sem gáfu frestinn, gerðu ráð fyrir því, þegar hækkuð voru laun eins stórlega og raun varð á á biðtímanum, að það mundi ekki standa á því, að hækkað yrði hjá þeim einnig, - það er eðlilegt, að þeir héldu, að það mundi ekki standa á því, að þeir fengju einhverja réttingu sinna mála. En svona fór. Augljóst er, að hér er um freklegt ranglæti að ræða. Það má segja, að grið hafi verið rofin á hinu lægra launaða fólki í þjóðfélaginu og að það hafi verið stofnað til óþolandi misréttis innan þjóðfélagsins og ófriðarbál verið kveikt, sem enginn veit, hve miklu tjóni kann að valda þjóðhagslega og sambúðarlega. Ég býst við, að ýmsir í flokkum stjórnarinnar hafi tekið þetta nærri sér. Það er augljóst, að Alþfl., þó að hann hafi nú verið talinn nokkuð heilsuhraustur í þessum efnum, hefur fengið innantökur. Sagt er, að hann hafi þurft að halda tvo fundi í miðstjórn sinni til þess að fá samþykki á því að vera með í að leggja fram þetta frv. Og Alþýðublaðið birtir 30. okt. samþykktina, sem gerð var að lokum í miðstjórninni, og hún er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. undirbúi aðgerðir til að bæta kjör láglaunafólks með raunhæfum ráðstöfunum, svo sem skatta- og útsvarsívilnunum, lágmarkslaunum, tryggingabótum eða öðrum slíkum aðgerðum, er tiltækilegar þykja, og þessum ráðstöfunum verði komið í kring fyrir n. k. áramót, samþykkir fundurinn fyrir sitt leyti, að verðlag og kaupgjald verði fest, þó ekki lengur en til 1. jan. n.k." Þessi yfirlýsing er allmerkileg. Hún er handaþvottur vitanlega. Hún er þannig handaþvottur, að flokkurinn kemur ekki með hreinar hendur upp úr handlauginni. Það er kannske ekki von, því að hann er svo oft búinn að þvo sér úr sömu lauginni. Það er eftirtektarvert, að í samþykktinni er verðlagsbinding nefnd á undan kaupgjaldsbindingu, en nú heitir frv. „um launamál o.fl: í fyrirsögn er ekki einu sinni verðlagsbindingin nefnd, enda er það ákaflega eðlilegt. Höfundar frv. hafa kunnað þar réttilega að setja upp mál. En Alþfl., sér og sinum til huggunar, setur verðlag fram fyrir. Hann segir, að hann treysti því, að kjör láglaunafólks verði bætt með raunhæfum ráðstöfunum, svo sem skatta- og útsvarsívilnunum, lágmarkslaunum og tryggingabótum. Meira færir hann þetta ekki út. En hvernig hægt er að koma þessu við, að visst fólk fái sérstaklega skatta- og útsvarsívilnanir, tryggingar auknar o.s.frv., án þess að það komi líka hinum til góða, sem komnir eru inn fyrir gullna hliðið, er ekki útskýrt. Hv. 9. landsk. þm. sagði í ræðu sinni í gær, að það að bæta kjör láglaunafólks án kauphækkunar sé sannarlega vandaverk. Þetta er hreinskilnisleg játning.  Fundarhlé. Herra forseti. Það er ýmislegt fleira en það, sem ég var búinn að minnast á, sem bendir til þess hjá Alþýðublaðinu, að Alþfl. hafi ekki verið alls kostar rótt. $g lái honum það ekki, þó að svo sé. Í nýlegu Alþýðublaði segir, með leyfi hæstv. forseta, „að taka þurfi af þeim, sem mestar launabætur hafa fengið, og flytja til hinna, sem hafa orðið á eftir." Mér er nú sem ég sjái hæstv. ríkisstj. og hv. þm. Alþfl. fara að taka sérstaklega af þeim, sem komnir eru inn fyrir gullna hliðið. En blaðið segir einnig, að nú verði að dreifa þeim kjarabótum, sem fengizt hafa, og færa til hinna lægst launuðu. Ákaflega væri gaman að vita, hvernig þetta er hugsað, að fara að dreifa kjarabótunum, sem búið er að veita. Það hefur litið borið á því í umr., að gerð væri grein fyrir því. Þó gerði hæstv. fjmrh. tilraun til þess í útvarpsumr. í gær, Hann taldi upp eina 8 liði, sem væru í athugun og kæmu til greina. Það var afnám tekjuskatts á þeim lægra launuðu. Nú hefði ég haft gaman af að heyra, hvernig þetta er hugsað. Þegar skattalögunum var breytt seinast og persónufrádráttur hækkaður og mikið auglýst af hæstv. ríkisstj., að gert hefði verið stórátak til að létta sköttum af þeim láglaunuðu, þá kom þetta þannig niður, að að vísu var létt lágum sköttum af, en miklu meira fylgdi í lækkun hjá hinum hálaunuðu, vegna þess að toppurinn lækkaði. Mundi ekki fara líkt nú? Þá nefndi hæstv. ráðh. verulega lækkun útsvara á þeim láglaunuðu. Það er nú sama sagan um þetta. Þá talaði hann um hækkun barnalífeyris hjá fólki. Mundi það ekki koma líka til góða þeim, sem eru innan við gullna hliðið? Þá talaði hann um hækkun elli- og örorkulífeyris. Mundi ekki vera sömu söguna um þetta að segja einnig? Ellilífeyrir er greiddur fólki, hvernig sem tekjum þess er háttað, skerðingarákvæði afnumin. Á að taka upp skerðingu aftur, til þess að þetta geti orðið dreifing tekna milli hinna hálaunuðu og láglaunuðu? Fleira taldi ráðh. í nokkuð óljósum liðum, en liðirnir voru alls 8. Hv. Alþfl.-menn hafa ekkert fram talið í þessu efni. Gaman væri að heyra t.d. viðskmrh. gera grein fyrir því, hvernig hann hyggst framkvæma uppbæturnar til hinna láglaunuðu án þess að hækka kaup, þannig, að þær komi ekki líka að meira eða minna leyti þeim hálaunuðu til góða. En annars eru þær bara blekking, þegar talað er um þær sérstaklega í sambandi við hina láglaunuðu. En þessi upptalning hæstv. fjmrh. minnti mig dálítið á það, þegar hann hélt sína fyrstu framsöguræðu fyrir hönd þessarar hæstv. ríkisstj. hér á Alþingi og taldi upp yfir 30 sparnaðarliði, og svo bættu samherjar hans í fjvn. fleiri liðum við, svo að mig minnir ekki betur en þeir væru að lokum orðnir 59, fyrirhugaðir sparnaðarliðir. En svo er nú komið með þessa sparnaðarliði, að þeir hafa horfið sporlaust á þessum árum, sem liðin eru síðan, ekki fyrir það, að sparnaðurinn hafi verið framkvæmdur, heldur fyrir það, að þeir hafa fallið niður þegjandi og hljóðalaust. Það eru til höfundar, sem ég hef heyrt nefnda titilblaðshöfunda. Það eru höfundar, sem byrja á því að semja titilblaðið fyrir auglýsingar, eru sérstaklega snjallir í því að búa út álitleg titilblöð, en þekktir að því að skrifa svo annaðhvort ekki meira eða bók þeirra verður allt annað en á titilblaðinu stendur. Mér finnst hæstv. ríkisstj. minna á þessa titilblaðshöfunda, og upptalning hæstv. fjmrh. í gær minnti mig alveg sérstaklega á þá, af því að ég mundi svo vel eftir hinum mörgu sparnaðarliðum, sem hann lýsti yfir að yrðu framkvæmdir, þegar hann fyrst flutti sína fjárlagaræðu sem ráðh. í þessari stjórn. Við höfum séð titilblaðið. Gaman verður að vita, hvernig bókin verður á bak við titilblaðið. Það er mikil áherzla lögð á hinn nauðsynlega biðtíma, sem stjórnin þarf að fá. Það er nú reyndar sorglegt, að jólin skuli lenda inn í þennan biðtíma, því að það er helzt útlit fyrir það, að þessir menn fái ekki tækifæri til að njóta jólanna. Ég gæti bezt trúað, að verkefnið væri svo erfitt, að það veitti ekki af jóladögunum líka til þess að leysa það. En þeir fjórir mánuðir, sem liðu í sumar, án þess að nokkuð væri gert, voru alllangur tími. Þeir eru hjá sumum kallaðir bjargræðistími. Þessi tími mátti vera bjargræðistími ríkisstj. Hvernig fór hún með hann? Það er sagt um Hrafna-Flóka, að hann hafi ekki gætt þess að heyja sumarmánuðina, og féll því hjá honum fénaður veturinn eftir. Þeir hafa nú líklega ekki verið við sömu iðju og Hrafna-Flóki, en hins vegar er sagt, að þeir hafi ferðazt víða um lönd og skemmt sér þessa sumarmánuði. Satt að segja finnst mér það, þó að réttmætt sé, að menn taki sér sumarfrí og skemmti sér, ásökunarvert að fella niður að framkvæma það hátíðarsamkomulag, sem gert var um miðjan júní. Þessi vinnubrögð, að hafast ekkert að þennan langa tíma, að þiggja ekki fram boðinn 10-14 daga frest hjá verkalýðssamtökunum og slengja svo á þessu frv., sem á að verða að lögum, um leið og það er lagt fram, minnir nokkuð á söguna um það, sem gerðist í eitt sinn í Perluhöfn. En sleppum því. Ríkisstj. hefur hafnað leið frjálsra samninga, og með því að gera það er hún líkust manni, sem lent hefur t sjóinn, hrindir frá sér bjarghring, en reynir þess í stað að skríða upp á tundurdufl. Skyldi þar verða gott næði til að hugsa? Já, skyldi verða gott næði til að hugsa þar? Hæstv. fjmrh. spurði mig áðan: Er tundurduflið virkt? Honum fannst það vitanlega skipta nokkru máll. Máske hæstv. ríkisstj. búist við, að samtök hins mikla fjölda vinnandi fólks á Íslandi séu ekki virk. Ja, við bíðum og sjáum, hvað kemur í ljós. Með því að tala svona er ég ekki að mæla því bót, að lög séu ekki haldin, jafnvel þótt ekki séu réttlát lög. En hins vegar mundi ég ekki lá verkalýðssamtökunum, þó að þau hömluðu á móti þessari löggjöf og sniðgengju hana og eyddu henni og áhrifum hennar þannig. Það getur nefnilega orðið sprenging, þótt frv. verði lögleitt, og a.m.k. réttlát. Auðvitað mál er það, að ríkisstj. sem stjórn út af fyrir sig væri það frjálst að fara upp á tundurdufl, en hún gerir það í umboði þjóðarinnar, hún telur sig hafa umboð þjóðarinnar til þess, og hún gerir það á kostnað þjóðarinnar. Ég er þess fullviss, að hún hefur ekki nægilega athugað, hvað þetta er dýrt spaug, ef spaug skyldi kalla. Við minnihlutamenn fjhn. vitum vel, að það er illa komið í efnahagsmálum. En þó að það sé, má ekki eiga sér stað þvílíkt ranglæti, sem hér á að vinna með frv. þessu, og þar að auki er það ekkert úrræði, það er engin lausn vandamáls. Við teljum, að eftir leið hinna frjálsu samninga verði að skapa heildarsamræmi í launamálum, þ.e. rétt launahlutfall, og það verði ekki komizt hjá því að rétta hag þess fólks, sem nú á að fjötra með bindingarákvæðum þessara laga, - rétta hlut þess með því að samræma kaup þess því kaupi, sem búið er að löggilda í landinu. Ég fer ekkert út í það, hvort það kaup er yfirleitt of hátt eða ekki, ég fer ekkert út í það, hvort kjaradómur hefur gengið of langt. Hann er dómur og hans úrskurði verður að lúta. Um hans verk geta sjálfsagt verið skiptar skoðanir. En hitt er alveg víst, að kaupið verður ekki samræmt með því að færa til baka hjá þeim, sem þegar hafa fengið hækkun. Eina leiðin til samræmingar er að hækka til samræmis. laun þeirra, sem á eftir eru. Og einhverjar hómópatalækningar í þessum efnum duga ekki. Þetta hjal um afnám tekjuskatts á lágtekjum, lækkun útsvara, hækkun ellilífeyris og fjölskyldubóta nær ekki tilgangi í þessum efnum. Það getur orðið til hjálpar að einhverju leyti, en það er engin heildarúrlausn. Við teljum, að þetta muni vera hægt og það verði að vera hægt. Við teljum, að einbeita verði kröftum þjóðarinnar og þjóðfélagsins til þess að gera atvinnuvegunum fært að greiða það kaup, sem slik samræming krefst. Við álítum, að þetta hljóti að vera hægt. Land okkar er, eins og það hefur sýnt þessi viðreisnarár, mjög gjöfult land, þrátt fyrir það að gjafir þess hafi ekki komið að fullum notum, vegna þess, hvernig með þær hefur verið farið með rangri stjórnarstefnu. Við teljum, að það verði að leggja af alefli áherzlu á að auka framleiðsluna, auka framleiðni og afköst og ekki sízt auka góða hagnýtingu þess, sem aflað er. En eins og við vitum öll, er hagnýting þess, sem aflað er, mjög frumstæð hjá okkur, og þar eru miklir möguleikar til stórkostlegra umbóta. Við teljum, að lækkun innflutningsgjalda af vörum, sem þjóna þessum markmiðum, eigi að eiga sér stað, og við teljum, að útkoma ríkissjóðs hafi sýnt, að það er vel hægt að lækka þau. Við teljum, að það eigi að gera lánastarfsemina hagfelldari og þar með tel ég vaxtalækkun. Við teljum, að það eigi að afnema útflutningsgjöld, eins og samtökin við sjávarsíðuna hafa líka krafizt, og við teljum, að það eigi að afnema launaskattinn, sem lagður hefur verið á bændur. Margt fleira er hægt að gera, ef mynduð yrðu breið samtök með hagsmuni vinnandi stétta og þeirra, sem bera hita og þunga dagsins sérstaklega í landi okkar, fyrir augum. Svona lög eins og felast í þessu frv., sem við erum nú að ræða, er vitanlega hægt að setja. Það er hægt að gera allt að lögum, ef nógu samstæður meiri hl. fæst. En þetta eru eigi að síður ólög, og með lögum skal land byggja, en með ólögum eyða, segir hið fornkveðna. Við leggjum til, að frv. verði fellt. Við teljum, að það eigi ekki að samþykkja ólög.



Herra forseti. Það hafa þegar orðið miklar umr. og langar um það frv., sem hér liggur fyrir, og er það að vonum. Það má nú búast við, að allur þorri röksemda með og móti þessu frv. sé nú fram kominn eftir svo langar og viðtækar umr. og þess vegna muni þykja ástæðulaust að orðlengja mjög mikið um málið, úr því sem komið er. En þetta mál er þannig vaxið, að það er í sjálfu sér eðlilegt, að í sambandi við það fari fram víðtækar umr. um störf og stefnu hæstv. núv. ríkisstj, og gerð nokkur úttekt á því og nokkurt mat á það lagt, hvernig hennar störf hafa verið og hvar við stöndum nú í dag eftir fjögurra ára stjórn hennar. Það gefur og nokkra ástæðu til þess að fjalla um einstök atriði þessara mála, að hv. frsm. meiri hl. fjhn. flutti hér langa ræðu í dag og kom víða við, flutti að vísu margar þær hinar sömu röksemdir sem hæstv. ríkisstj, hefur flutt í sambandi við þetta mál og kom þó að einstökum liðum þess frá nokkuð öðru sjónarmiði, og verð ég að segja, að hann varði þar erfitt mál sízt ófimlegar en hæstv. ráðh. hafa gert, og ég saknaði þess í sambandi við a.m.k. ákveðinn kafla ræðu hans, að hér voru ekki fleiri hæstv. ráðh. til staðar, því að ég hygg, að þeir hefðu haft gott af því að hlusta á röksemdir hans, t.a.m. í sambandi við það, hvað af of mikilli og óhóflegri fjárfestingu getur leitt og hlýtur að leiða, - af of mikilli, óhóflegri og óskynsamlegri fjárfestingu. Hins vegar var ég honum ekki alls kostar sammála um sumar þær ályktanir, sem hann dró af þessu, og mun koma dálítið að því síðar. Með tilliti til þessa býst ég við, að ég þurfi að eyða hér dálitlum tíma hv. deildar til þess að ræða allmörg einstök atriði þessa máls, en býst þó ekki við að verða ákaflega langorður. Hæstv. ráðh. hafa ekkert dregið úr því nú undanfarna daga, að ástandið í efnahagsmálunum sé orðið býsna erfitt. Þeir lýsa því hver á fætur öðrum, að fjárfesting og neyzla sé allt of mikil og meiri en framleiðslan þolir. Þeir benda á hríðversnandi viðskiptajöfnuð. Þeir benda á minnkuð sparifjárinnlán, miklu meiri eftirsókn eftir lánsfé en hægt hefur verið og hægt er að fullnægja. Og hæstv. ráðh. og aðrir talsmenn ríkisstj. þurfa engan að fræða um verðbólguþróun síðustu mánaða. Hún liggur að verulegu leyti fyrir í opinberum skýrslum og grg., en almenningur þarf hvorki að gripa til eða leita til vísitöluútreiknings eða styðjast við yfirlýsingar frá ríkisstj. um þau efni. Hann finnur verðbólguáhrifin áreiðanlega nógu greinilega sjálfur, þegar hann er að kaupa lífsnauðsynjar sínar. Ástandið er því vissulega alvarlegt í þessum málum öllum. Hitt er svo annað mál, að hæstv. ráðh. gera nú jafnvel enn þá meira úr því en ástæða er til, eða a.m.k. meira úr vissum þáttum þeirra örðugleika, sem við er að etja, heldur en bein ástæða er til, svo sem getu framleiðenda fiskafurða til þess að borga hækkað kaup, og þá ekki síður getu ríkisvaldsins og löggjafarvaldsins til þess að gera þeim það kleift. Það er að vísu rétt, að allur tilkostnaður hraðfrystihúsa, sem aðallega er talað um í þessu sambandi, annar en vinnulaun, hefur hækkað gífurlega af völdum viðreisnarstefnunnar, af völdum stefnu hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Hins vegar liggur ekkert fyrir um það annað en frásagnir eða einhverjir lauslegir útreikningar frá hraðfrystihúsaeigendum sjálfum eða stjórn þeirra, hvernig rekstrarafkoma hraðfrystihúsanna raunverulega er. Þó er vitað, að stórir kostnaðarliðir, sem stjórnarstefnan hefur hækkað mjög með löggjöf og ríkisvaldið og löggjafinn ráða miklu eða mestu um, valda mjög miklu um afkomu hraðfrystihúsanna og jafnvel meira en hitt, þó að kaup verkafólks hækkaði verulega, jafnvel um þau 40%, sem kröfur verkalýðsfélaganna eru almennt miðaðar við. Þetta stendur enn óhrakið þrátt fyrir fullyrðingar um hið gagnstæða. Það hefur verið sýnt fram á það með rökum, að lækkun vaxta og lækkun útflutningsgjalda gæti fyllilega komið á móti þeim aukna kostnaði, sem af kauphækkun til verkafólks mundi leiða. Þegar hæstv. ríkisstj. er í dag að mála þennan tiltekna þátt efnahagsmálanna sem allra dekkstum litum, er það að sjálfsögðu gert í alveg ákveðnum tilgangi. Málsvarar stjórnarstefnunnar segja að vísu, að þeir geri þetta af einskærri sannleiksást. Þeir hafa tekið upp þann góða sið að segja þjóðinni alveg satt og rétt um ástandið, þeir séu svo sem ekki undir sömu sökina seldir og ýmsar fyrri ríkisstj., sem hafi viljað gera litið úr erfiðleikum, hafi viljað leyna þjóð og þing því, hvernig komið var, þegar erfiðlega gekk. Þessir sannleikselskandi hæstv. ráðh. berja sér nú á brjóst og tilkynna: Við leynum engu, erfiðleikarnir ern miklir, það verður að grípa til róttækra ráðstafana, ef ekki á illa að fara. - Og þetta er sagt til að réttlæta það, sem nú er verið að gera með flutningi þessa frv., sem hér liggur fyrir. Það er verið að reyna að réttlæta það framferði að svipta verkalýðshreyfinguna verkfalls- og samningsrétti. Það er verið að reyna að réttlæta það, að nú á að banna launþegum og atvinnurekendum að semja sín á milli um kaup og kjör. Þessar harkalegu aðgerðir eru nauðsynlegar, segir ríkisstj., ef útflutningsframleiðslan á ekki að stöðvast og efnahagskerfið ,jafnvel að liðast í sundur, og þessar aðgerðir á svo að framkvæma á sama tíma sem verzlunargróðinn er meiri en nokkru sinni fyrr, á sama tíma sem auðsannanlegt er, að verðbólgubraskarar af margvislegu tagi raka til sín skjótfengnari og meiri auði en dæmi eru um áður. Það á að gera þetta á sama tíma eða skömmu eftir að mjög margar starfsstéttir, þ.á.m., eins og margsinnis hefur verið bent á, allir launahæstu embættismenn landsins hafa fengið rausnarlegar launahækkanir samkv. kjörorðinu: Sá launalægsti hlutfallslega minnsta hækkun, sá kauphæsti hlutfallslega mesta hækkun. Á meðan allt þetta var að gerast, impraði hæstv. ríkisstj. ekki á því, að þjóðarbúið þyldi ekki svona miklar kauphækkanir. Hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskmrh. hafa báðir skrifað og talað á þá lund, ef ég man rétt, nm launamál opinberra starfsmanna, að þar bar mest á fögnuði yfir því, að réttlætis- og sanngirnismál næði nú fram að ganga. Og enginn mun neita því, að opinberir starfsmenn og ýmsar þær stéttir aðrar, sem brátt fylgdu í kjölfar þeirra, þurftu að fá kjör sín bætt á tímum mikillar verðbólgu, á tímum viðrefsnarverðlags. Hitt er svo annað mál, að ýmsir hafa verið dálitið hissa á því, að svo fúslega hefur verið aðhyllzt, - ekki aðeins af hæstv. ríkisstj., ég skal taka það fram, heldur af öllum þeim, að því er virðist, sem um þessi mál fjölluðu í sambandi við kjaramál opinberra starfsmanna, - sú stefna, að þeir menn, sem eru í hinum hærri eða hæstu launaflokkum, skyldu fá 60-80-90% kjarabót, þegar láglaunuðu starfsmennirnir voru taldir fullsæmdir af 30% hækkun eða þar um bil. Hæstv. ríkisstj. bendir að vísu á það og réttilega, að hún hafi ekki sjálf ákveðið laun opinberra starfsmanna, það hafi hlutlaus og óháður kjaradómstóll gert. Það er að vísu rétt, að launin voru ákveðin með kjaradómi. En það þarf enginn hins vegar að ætla, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki átt sinn drjúga þátt í því að leggja meginlínurnar, svo sem um það atriði, að háu launaflokkarnir skyldu hækka hlutfallslega langmest, og að hún hafi einnig haft áhrif á hitt, veruleg áhrif, hversu stórri heildarfjárhæð var talið fært að verja til þessara launabóta. Þarna hefur vafalaust komið til mat hæstv. ríkisstj. sjálfrar og síðan kjaradóms á því, hversu mikil laun menn þyrftu að hafa í íslenzku þjóðfélagi í dag undir viðreisnarstjórn. Það fer naumast milli mála, að þetta hefur verið eitt meginsjónarmiðið, og í því sambandi er vert að veita því sérstaka athygli, að einn dómenda í kjaradómi er annað helzta haldreipi hæstv. ríkisstj. í öllum stórmálum, sem snerta efnahagsmál, efnahagsmálasérfræðingur viðreisnarinnar, dr. Jóhannes Nordal. Og hvernig féll nú dómur þessara manna? Eins og margsinnis hefur verið bent hér á, var dómurinn um það, sem réttlátt og nauðsynlegt væri, að þessir menn fengju, þá var sá dómur þessi: Mikil almenn kauphækkun, 45% að meðaltall. Og ástæðurnar voru taldar einkum tvær. Í fyrsta lagi sú, að opinberir starfsmenn hefðu dregizt aftur úr ýmsum sambærilegum starfshópum, m.a. hefði ekki verið tekið nægilegt og eðlilegt tillit til sérhæfni og menntunar. Og í öðru lagi, að opinberir starfsmenn hafi dregizt aftur úr í verðbólgukapphlaupinu. Þeir þurftu að dómi kjaradóms að fá 45% hækkun til bess að geta lifað sómasamlega undir viðreisn. Ég skal játa, að það er margt rétt í þessum rökum. Að sumu leyti var þarna verið að lagfæra gamalt misrétti, margra ára sultarlaun, sem opinberir starfsmenn hafa orðið að búa við. En mestu munaði þó um hitt, hvað viðreisnarkrónan var orðin lág, hvað margar krónur þurfti til þess að menn gætu lifað sómasamlegu lifi undir viðreisn. Þessar aths. um viðhorf ríkisvaldsins til launabóta til handa opinberum starfsmönnum ber ekki að skilja á þá lund, að ég telji, að það hafi verið vanþörf á að bæta kjör þeirra almennt. Það var óhjákvæmilegt og það hafði dregizt of lengi. Hitt er svo engan veginn hafið yfir gagnrýni, og mér er nákvæmlega sama, hversu margir aðilar þar bera ábyrgð á, að það var furðulangt gengið í því að lyfta hinum betur launuðu, að auka launamismunimi. Að mínum dómi var þarna farið skör lengra en eðlilegt og skynsamlegt var. A.m.k. verður að telja, að þetta sé fullkomin ofrausn frá sjónarmiði þeirrar hæstv. ríkisstj., sem kemur svo fram fyrir þjóðina skömmu síðar og segir: Nú er svo illt í efni, að við verðum að banna allar kauphækkanir þeim til handa, sem lægst hafa launin. Þegar það er haft í huga, sem á eftir fór, sem nú er fram komið - og skýrast með þessu frv., þá er það næsta einkennilegt, ef það hefur aldrei flögrað að hæstv. ríkisstj., að með þeim samningum, sem gerðir voru í sumar, og þá ekki sízt í sambandi við hina launahæstu, væri um nokkra ofrausn að ræða, þegar í einu stökki eru hækkuð svo mikið embættislaun hinna launahæstu, að viðbótin ein nemur hálfum öðrum til tvennum verkamannalaunum. Það vita allir, þó að það hafi nú verið reynt í þessum umr. af hálfu hæstv. ríkisstj. að mótmæla því, að kaup verkamannsins í dag er 28 kr. um tímann, og það gerir með 8 klst. vinnu hvern virkan dag allt árið rúmar 6 þús. kr. Og það er næsta furðulegt, þegar menn eru hvað eftir annað að halda því fram, að það sé nægilegt, ef verkamaðurinn getur aukið þessar tekjur sínar eitthvað verulega með því að leggja á sig eftir-, nætur- og helgidagavinnu. Það er a.m.k. furðulegt, þegar talsmenn Alþfl. leggja á þetta áherzlu, eins og hæstv. viðskmrh. hefur gert hvað eftir annað. Hann hefur hvað eftir annað borið það fram sem röksemd, að samkv. skattframtölum sjáist það, að verkamenn hafi t.a.m. í fyrra haft nálægt 90 þús. kr. í tekjur. En það er eins og margsinnis hefur verið sýnt fram á, þær tekjur fást ekki með öðru móti en því að vinna 11 stundir a.m.k. að meðaltali á dag, 11–12 stundir jafnvel. Það hefði vissulega einhvern tíma þótt fjarstæðukennt, ef því hefði verið spáð, að forustumenn Alþfl. ættu eftir að berjast við hlið fulltrúa atvinnurekendavaldsins í landinu fyrir löggjöf af því tagi, sem festir þessi launakjör verkamanna. Og þó að menn séu nú á síðustu árum orðnir ýmsu vanir af forustumönnum Alþfl., þá fer ekki hjá því, að mörgum blöskri þetta. Ég held, að það hafi ekki heldur farið fram hjá hæstv. ráðh, þess flokks og þm. nú undanfarnar vikur og daga, allt frá því að þetta frv. kom fram, að það er fordæmt af fjölmörgum fylgismönnum þeirra sjálfra. Ég veit líka, að innan Sjálfstfl. eru margir, sem telja, að hér sé verið að fremja hróplegt ranglæti. Þeir áfellast hæstv. ríkisstj. fyrir að hafa haldið að sér höndum í allt sumar, þótt hún mætti vita, að hverju hlyti að draga í launamálunum öllum. Þeir áfellast hana fyrir það að hafa nú engar till. tilbúnar, komið fram í nóvembermánuð, ekkert annað en þetta þvingunarfrv., sem hlýtur að valda mjög miklum óróa og margvislegum óþægindum fyrir atvinnurekendur, fyrir þjóðina alla. Ég gat þess áðan, að hæstv. ríkisstj. hafi stundum að undanförnu - einstakir ráðh. verið að hæla sér af því, að þessi ríkisstj. hafi til að bera það hugrekki og þá hreinskilni, sem til þess þarf að segja þjóðinni satt og rétt um ástand efnahagsmálanna. En það verð ég að segja, að heldur er fátt orðið um fína drætti hjá hæstv. viðreisnarstjórn, þegar hún fer að bera tof á sjálfa sig fyrir sérstaka hreinskilni. Það held ég, að muni allir, hver var söngurinn hjá öllum talsmönnum stjórnarflokkanna fyrir kosningarnar í sumar. Það var eðlilegast, að þá hefðu hæstv. ríkisstj. og hennar talsmenn lagt spilin hreinlega á borðið. Kjósendurnir áttu heimtingu á því, að spilin væru þá þegar lögð á borðið. Gerði hæstv. ríkisstj. það? Lagði hún spilin á borðið í vor? Gaf hún sannar og hlutlausar skýrslur um ástandið í efnahagsmálum? Ég held, að það hafi skort mikið á, að svo væri. Hún talaði þá ekkert um, að það væri vaxandi jafnvægisleysi, að óðaverðbólga væri á næstu grösum og það væri hætt við því, að álit færi í strand í haust. En nú er hæstv. ríkisstj. loksins orðin hreinskilin. Nú segir hún, að þetta jafnvægi, sem var í ágætu lagi í vor, sé nú farið veg allrar veraldar. Nú skýrir hún frá því, að greiðslujöfnuður á þessu ári sé orðinn óhagstæður um 700 millj. Það gat hún að vísu ekki sagt í vor. En þó gat hún skýrt frá ýmsu. Hún segir frá því, að sparifjáraukning fari minnkandi, að eftirspurn eftir lánsfé fari vaxandi, að neyzla og fjárfesting sé miklu meiri en þjóðarbúið þolir. Og eins og margsinnis hefur verið sýnt fram á, hefur það gerzt í sambandi við verðlagsþróunina, að á 4 mánuðum hefur framfærsluvísitalan hækkað úr 131 stigi í 148. Það má segja, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki í vor getað skýrt frá þessum tölum, sem eru byggðar á ástandinu í haust, en hún hefði vissulega getað skýrt frá því, að hverju stefndi, ef hún hefði viljað, því að hvað er það, sem hefur gerzt svo alvarlegt síðan í vor, að það hafi breytt öllu, sem máli skiptir í þessum efnum? Ekki er um það að ræða, að það hafi veríð sérstaklega erfitt árferði í sumar. Ekki er hægt að segja, að síldveiðin hafi brugðizt, því að í sumar veiddist síld fyrir svo mikil verðmæti, að mjög nálgast aflametsumarið í fyrra. Ekki er heldur um það að ræða, að lélegur fiskafli hafi verið þetta ár yfirleitt. Jafnvel hygg ég, að afli togara hafi verið heldur skárri en mörg undanfarin ár. Verð fyrir framleiðslu landsmanna hefur verið gott og heldur hækkandi, og salan hefur verið greið. Nei, það er ekkert af þessu, sem hefur gerzt. En það, sem skeð hefur frá vori til hausts, er í stuttu máli það, að stefna hæstv. ríkisstj., viðreisnarstefnan, hefur sannað það, sem að vísu var fyrirsjáanlegt í vor, en er fullkomin og óumdeilanleg staðreynd í haust, að hún er endanlega gjaldþrota. Og nú er svo komið, að jafnvel hin mesta árgæzka og mjög góð aflabrögð geta ekki komið í veg fyrir það. að þetta gjaldþrot verði og sé öllum ljóst. Ég skal ekki fara mjög langt út í það að ræða um, hverjar eru orsakirnar fyrir því, að efnahagsmálastefna hæstv. ríkisstj. hefur misheppnazt. Þó vil ég aðeins minnast á nokkur atriði. Að mínum dómi er ástæðan sú, að nokkur meginatriði í sambandi við þá stefnu eru byggð á hreinni hugsanavillu. Það eru upp teknar kenningar, sem reyndar hafa verið, að vísu með nokkuð misjöfnum árangri, hjá stórum þjóðum og fjölmennum, þar sem um er að ræða mikið fjármagn og tiltölulega mikið jafnvægi. En þó að slíkar efnahagsráðstafanir hafi á vissum tímum e.t.v. skilað einhverjum árangri meðal þjóða, þar sem allt öðruvísi hagaði til en hér, hlutu þær að mistakast hér, og ástæðurnar eru nokkuð augljósar. Það er í fyrsta lagi, að hér á landi er um að ræða mjög takmarkað fjármagn miðað við þær miklu þarfir, sem fyrir eru til uppbyggingar í þessu þjóðfélagi. Þess er í öðru lagi að geta, að í sambandi við okkar aðalatvinnuveg, sjávarútveginn, verða oft miklar sveiflur, og hann er óstöðugur, gefur góða afkomu sum árin, en slæma önnur. Viðreisnarstefnan byggðist fyrst og fremst á því, að það átti að innleiða hér sem allra mest frelsi í viðskipta- og fjárhagsmálum. Það átti ekki að skipta sér neitt af því, hvert fjármagnið rynni. Það átti ekki að skipta sér neitt af fjárfestingunni. Hömlurnar í sambandi við fjármagnið áttu að felast í því, að vextirnir væru hækkaðir, þegar þess þyrfti með, og þá lækkaðir aftur, ef ástæða þætti til. Það átti a.m.k. fyrst um sinn að hamla gegn ofþenslu og verðbólgu með gífurlegri vaxtahækkun, með því að selja eða leigja réttara sagt peninga mjög dýrt. Áhrifin af þessari stefnu urðu strax augljós og hafa þó komið æ betur í ljós, eftir því sem lengra leið. Þegar um engar hömlur er að ræða, leita peningarnir vitanlega þangað, sem þeir renta síg, eins og það er kallað, bæði fljótt og vel. Þeir leita þangað, sem af þeim er að hafa mestan og skjótfengnastan gróða. Og vinnuaflið leitar vitanlega á eftir til hinna sömu atvinnuþátta, sem geta rentað dýra peninga. Íslenzkur landbúnaður á að sjálfsögðu mjög erfitt með að taka þátt í slíku kapphlaupi um dýra peninga. Íslenzkur sjávarútvegur á það vissulega í flestum tilfellum líka. Og íslenzkur iðnaður almennt er ekki sérlega vel fær um það. En á hinn bóginn er það í slíku frelsi peninganna möguleiki verzlunarinnar fyrst og fremst, sem um er að ræða. Það er á því sviði, þar sem fljótlegast er að fá ávexti af dýrum peningum. Þar er um að ræða í flestum tilfellum fljótteknastan gróða. Og svo er þess einnig að gæta í þessu sambandi, að hér á landi er og hefur lengi verið mikill húsnæðisskortur, mikil þörf á því að byggja, og sú þörf minnkar ekki, þó að vextir séu hækkaðir og leiga á peningum sé þess vegna dýr. Og það er haldið áfram að byggja, því að þörfin kallar eftir því. En þessir háu vextir valda því hins vegar, að byggingarkostnaður verður óhóflega og óstjórnlega mikill. Það hefur líka sýnt sig og er hægt að færa að því alveg eindregin rök, að þessi gífurlegi byggingarkostnaður er ein meginástæðan fyrir þeirri miklu dýrtið og verðbólgu, sem er hér í landinu. Menu gátu sagt sér það sjálfir þegar í upphafi, þegar viðreisnarstefnan var boðuð, að afleiðingin hlyti að verða þessi, að verzlunin fyrst og fremst og byggingariðnaðurinn að einhverju leyti mundu taka við allt of miklum hluta þess lánsfjár, sem um gat verið að ræða, og þetta mundi hafa margt skaðlegt í för með sér. Það er nú þannig í okkar landi, að framkvæmdahugurinn er að jafnaði meiri en það vinnuafl og þeir peningar, sem um er að ræða að hagnýta á hverjum tíma. Þess vegna er það óhjákvæmilegt í landi, þar sem ástatt er eins og hjá okkur, að gerðar séu áætlanir um það, hvernig á að leysa verkefnin, að lausn þeirra komi, eftir því sem hægt er, í réttri og eðlilegri röð. Það verður engan veginn sagt, að hæstv. ríkisstj. hafi síðan um kosningar verið sérlega heppin eða sérlega varfærin um notkun þeirra meðala, sem hún telur þó vafalaust, að helzt ættu að halda niðri þeim sjúkdómum, sem gert höfðu vart við sig í sambandi við viðreisnarstefnuna. Á tímum mikillar verðbólgu, á tímum gífurlegs innflutnings og ofþenslu á flestum sviðum hikuðu stjórnarflokkarnir, ekki við það í vor að stórauka þensluna. Og ástæðan, hver var hún? Hún var öðru fremur sú, að þá voru alþingiskosningar fram undan, og hæstv. ríkisstj. var nú aldeilis ekki á því að tapa þeim kosningum. Þar átti að vinna sigur, hvað sem það kynni að kosta. Og það er óhætt um það, að eins og stundum hefur að vísu komið fyrir áður, komu menn sér sjálfir á framfæri og ekki miður en áður. Þeir báðu um fyrirgreiðslu, og þeir fengu hana margir í ríkum mæli. Og þess munu ekki hafa verið fá dæmi, að mönnum hafi verið boðin fyrirgreiðsla. Þetta er hægt að sanna. Það er hægt að nefna tiltekin dæmi um þetta, þó að ég sjái ekki ástæðu til að gera það hér. Og svo að ég segi ekki meira en hægt er að standa við, þá fullyrði ég, að sitthvað af þeirri lánastarfsemi, sem uppi var höfð á s.l. vori, er ekki hafið yfir gagnrýni, svo að ekki sé meira sagt. Þar má a.m.k. benda á eitt og annað, sem vel hefði mátt bíða og sjálfsagt var að láta bíða fremur en að auka útlánastarfsemina langt fram yfir öll skynsamleg takmörk, en það var vissulega gert. Með þessu er ég vitanlega ekki að segja, að öll sú mikla lánastarfsemi og óvenjulega, sem fram fór á s.l. vori, hafi farið í óráðsíu, hreina óráðsíu eða til óþarfra framkvæmda. Mikið af þeirri lánastarfsemi hefur vafalaust farið til meira og minna gagnlegrar uppbyggingar, en áreiðanlega ekki allt og ekki nærri því allt. Dæmi þess eru vitanlega deginum ljósari, hinn gegndarlausi bílainnflutningur, sjónvarpstækin og margt og margt fleira. Og það er vitanlega svo í landi, þar sem ákaflega margt kallar að og mikið þarf að framkvæma, en fjármagn og vinnuafl er hins vegar takmarkað, að þá verður að hafa þar einhvern skynsamlegan hemil á. Það verður að ákvarða af einhverju viti, hvað skal ganga fyrir og hvað má eða verður fremur að bíða. En því var alls ekki að heilsa í vor, að það væru hafðar á lánastarfseminni miklar hömlur. Ég nefndi hinn gífurlega bílainnflutning hér áðan. Það er að sjálfsögðu mjög æskilegt, að sem allra flestir geti veitt sér það að eiga bíl. En það er nokkuð dýrt fyrir þjóðfélagið, og það er a.m.k. ólíklegt, að hægt sé að veita mörgum þúsundum þjóðfélagsþegna þessa fyrirgreiðslu svo að segja samtímis, jafnvel þótt kosningar séu fyrir dyrum. Og sízt af öllu virðist vera vit í því að leyfa innflytjendum alveg eftirlitslaust að yfirfylla markaðinn, láta bílahangana grotna niður. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. hefur loksins, þegar seint var orðið nokkuð, séð sig dálítið um hönd og kippt til baka þeim lánum, sem um var að ræða og innflytjendur gátu fengið til þess að flytja inn alla þessa miklu bíla. En það var mjög seint, sem það var framkvæmt. Þó er það vitanlega vottur þess, að hæstv. ríkisstj. sá, að þarna hafði verið óskynsamlega og óeðlilega langt gengið. Ég held meira að segja, að í sambandi við allan þennan bilainnflutning sé það þannig, að það fyrirfinnist ekki sú bílategund, a.m.k. vestan járntjalds og ég held fáar fyrir austan, þar sem einhver framtakssamur maður, annaðhvort gamall heildsali eða ungur, framtakssamur piltur, sem vildi fara að flytja inn bíla, hefur ekki krækt sér í umboð, pantað bíla hérna upp á krít og byrjað að verzla með þá. Afleiðingin er svo sú, sem allir vita. Það er innflutningur fyrir hundruð milljóna á nokkrum mánuðum, ag nú liggja heilar breiður af óseldum og jafnvel illseljanlegum bílum hér í höfuðborginni. Þegar ég ræði um þessa miklu lánastarfsemi banka, peningastofnana og það, hvernig ríkisvaldið kom inn á þennan peningamarkað með sitt stóra lán allt í einu í vor, og þegar ég er að gagnrýna það, að þetta hafi allt gerzt fyrir kosningar og að allverulegu leyti í sambandi við þær, þá er ég ekki að halda því fram, að núv. stjórnarflokkar hafi þarna verið að finna upp eitthvert alveg spánnýtt púður í sambandi við kosningar, því að þess eru vissulega dæmi og þau kannske nokkuð mörg, að eitthvað í áttina við þetta hefur gerzt áður hjá stjórnarflokkum ýmsum, þegar kosningar fóru í hönd. En þó held ég, að það verði ekki vefengt með rökum, að eins mikið örlæti í þessum efnum og sýnt var s.l. vor hefur aldrei verið sýnt í nokkrum kosningamánuði á Íslandi. Að unnum varnarsigri í kosningunum s.l. vor, byggðum öðrum fremur á þeirri forsendu, að allt væri í góðu lagi, að viðreisnin væri í blóma, virðast hæstv. ráðh. hafa varpað öndinni léttara og lögðust nú á lárber sín. Þeim fannst nú vitanlega mikið fengið. Það virðist svo, að þeim hafi þá um sinn a.m.k. ekki verið vandamálin sérstaklega mikið áhyggjuefni. Það liggur við, að maður gæti haldið, að þeirra frammistaða, þeirra áróður í kosningabaráttunni, áróðurinn um það, að allt væri í himnalagi, hafi verið svo mikill og áfengur, að þeir hafi verið búnir að sannfæra sjálfa sig um, að nú þyrfti ekkert að gera á næstunni, þetta mundi allt saman ganga af sjálfu sér, vandinn væri nánast enginn. Svo mikið er víst, að það fer ekki mikið fyrir þeim athugunum og þeim till., sem byggðar eru á heilabrotum og umhugsun hæstv. ráðh. um vandamálin frá því í sumar eða haust. Nei, sumarið leið, og skyndilega var haust komið. Hæstv. ráðh., þeir sem höfðu þurft að bregða sér út fyrir pollinn, eins og stundum kemur nú fyrir, flugu heim einhvern tíma í septembermánuði eða byrjun október, og þá er við því að búast, að alvara lífsins hafi tekið við að nýju. Þá mun hafa verið byrjað að þinga um ástand og horfur, og þá kom í ljós þetta, sem marglýst hefur verið og hæstv. ríkisstj. hefur sjálf lýst, að ástandið væri ekki gott og horfurnar þó sýnu verri. Og nú voru góð ráð vitanlega dýr. Það var komið fram í lok septembermánaðar, þegar ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi fyrst farið að sinna þessum málum verulega, hafi getað t.a.m. haldið fullmyndaðan ríkisstjórnarfund eftir kosningar. Það mun hafa verið seint í september. En þá fóru þeir líka að þinga. Þeir munu vafalaust hafa leitað til hinna margumtöluðu sérfræðinga sinna í efnahagsmálum og rætt við þá um þær lausnir, um þær till., sem fram þyrfti að leggja, spurt þá, hvort þeir hefðu ekki tilbúið lausnarorðið. En það mun hafa eitthvað staðið á því, að hinir ágætu efnahagsmálasérfræðingar viðreisnarinnar hefðu tilbúið lausnarorðið. Og þá fyrst, eftir að eitthvað stóð á því, munu hæstv. ráðh. sjálfir hafa farið að brjóta heilann verulega um vandann. Og mér er ekki grunlaust um, að það hafi verið gamalkunn hrossalækning í þessum efnum, sem einna fyrst kom upp í hugann, það hafi verið gengisfellingarhugmyndin, sem fyrst skaut upp kollinum. En henni var hafnað, a.m.k. að svo stöddu og að því er helzt lítur út fyrir, eða það er a.m.k. haft á ytra byrðinu, er henni nú hafnað með hinni mestu fyrirlitningu. Það hafa verið haldnar um það miklar ræður. Til að mynda minnist ég þess, að það var jafnvel uppistaða í ræðu, sem hæstv. dómsmrh. hélt á Varðarfundi í haust, að gengisfelling væri í fyrsta lagi engin lausn, og manni skildist, að hún hefði aldrei verið lausn á neinum vanda. Ég er nú þeirrar skoðunar, að þó að þetta sé að mínu viti alveg rétt athugað; að gengisfelling sé ekki lausn í sjálfu sér á neinum vanda, þá hafi ástæðurnar til þess, að hæstv. ríkisstj. hafnaði þessari leið, a.m.k. að svo stöddu verið dálitið aðrar en þær, að allt í einu hafi runnið upp fyrir stjórnarherrunum það Ijós, að gengisfelling væri ekki lausn á neinum vanda. Og það mætti segja mér, að eitthvað hafi þar komið til, að fljótlega kom í ljós - eða var vitað e.t.v. áður, að ýmsir innflytjendur, þ. á m. ýmsir hinir stærstu máttarstólpar í Sjálfstfl., skulduðu svo mikið erlendis, að gengisfelling hefði verið mjög óheppileg fyrir þá og jafnvel orðið einhverjum þeirra að falli. Loks gæti það hafa komið til og verið önnur meginástæðan fyrir því, að gengisfellingarleiðinni var hafnað, að hæstv. ríkisstj. hafi fengið um það vinsamlega ábendingu frá aðilum erlendis, aðilum, sem hún metur mikils og tekur mikið mark á, að það stjórnarfar, að sú stefna í efnahagsmálum, sem leiðir til sífelldra gengisfellinga, sem leiðir til gengisfellinga svo að segja ár eftir ár eða á tveggja ára fresti, sé ekki sérlega hátt skrifuð erlendis né ákaflega mikið fyrir hana gerandi. Næst mun önnur leið til lausnar vandanum hafa komið til nokkurrar athugunar hjá hæstv. ríkisstj. Það er sá leið, sem nokkrar Evrópuþjóðir, t.a.m. Vestur-Þjóðverjar og Frakkar og Finnar, hafa farið til þess að reyna að hefta verðbólgu eða koma á jafnvægi. Það er hin svokallaða niðurfærsluleið. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma, hvort sú leið sé æskileg eða framkvæmanleg. Ég efa það ekki, að hún er ýmsum vandkvæðum bundin og vafalaust töluvert erfið í framkvæmd. Og vitanlega mundi það skipta allan almenning meginmáli, hvernig að slíkri niðurfærslu yrði staðið. Það mundi skipta meginmáli um það, hvaða árangur næðist. En hæstv. ríkisstj. mun ekki hafa hugsað sig lengi um, áður en hún hafnaði þessari leið, og það kynni að vera, að ein af ástæðunum til þess, að hún leiddi ekki hugann lengi að þeim möguleika að fara niðurfærsluleiðina í einhverju formi, sé sú, að þessari leið hlýtur óhjákvæmilega að fylgja allsherjareignakönnun í þjóðfélaginu, þar sem í ljós kæmu hinir réttu hlutir um eignir, þar sem í ljós kæmu faldar eignir, ef einhverjar væru, og eignir, sem e.t.v. kynnu að hafa sloppið fram hjá skattheimtu. Ég segi ekkert um það, hvort þetta var ein af meginástæðunum til þess, að þessari leið var umsvifalaust hafnað, en svo mikið er víst, að hæstv. ríkisstj. mun ekki hafa verið lengi að athuga þessa leið, áður en hún hafnaði henni gersamlega. En það var ljóst, að eitthvað varð að gera. Og þegar ráðin voru ekki, þ.e.a.s. hin varanlegu úrræði, sem hæstv. ríkisstj. er að vísu að boða að einhvern tíma muni koma, þegar þau voru engin fyrir hendi og komið að lokum októbermánaðar, þá er gripið til þess skyndiúrræðis, að því er hæstv. ríkisstj. segir til þess að vinna tíma, til þess að fá enn umhugsunarfrest, þá er gripið til þess að slengja því lagafrv. inn á Alþingi, sem hér er enn til umr. Ég játa, að það er lögð á það áherzla af talsmönnum stjórnarflokkanna, að hér sé um bráðabirgðaúrræði að ræða og það sé verið að leita að fresti til þess að leysa vandann til einhverrar frambúðar, eins og það er kallað. En óneitanlega er eitt og annað, sem vekur grunsemdir um það, að hér sé verið að leita fyrir sér um það, að ákveðinn, veigamikill þáttur þessa frv. verði einnig tekinn upp í þær till., í það frv., sem síðar á að koma fram og leysa vandann að þeirra sögn til einhverrar frambúðar, og ég á þá við festinguna á kaupgjaldinu. Það er eitt og annað, sem bendir til þess, að þetta eigi ekki að hverfa um áramót, það eigi að koma skýrt og ákveðið inn í hina nýju löggjöf. Ég held, að ég muni það rétt, að ekki alls fyrir löngu hafi verið hér á ferð erlendur efnahagsmálasérfræðingur, eins og hæstv. ríkisstj. hefur stundum fengið til þess að líta stuttlega á sinn hag og í einstaka tilfellum að því er virðist til þess að gefa eins konar vottorð um það, hvernig viðreisnin hafi tekizt. Erindi þessa sérfræðings mun hafa verið að kynna sér viðreisnina, kynna sér fjármálaástandið í landinu. Og ég hef það fyrir satt, að hann hafi að vísu látið frá sínu sjónarmiði sæmilega af sumum þáttum, en taldi þó eitt skorta mjög tilfinnanlega og það svo mjög, að það spillti öllum kostunum, sem hann taldi vera á viðreisnarstefnunni. Og það var þetta, að stjórnarvöldin, ríkisstj. hefði ekki vald á kaupgjaldsmálunum, eins og það var orðað, hún hefði ekki vald á því, hvaða kaupgjald væri greitt hverju sinni, hvaða samningar væru um það gerðir. Það er þetta vald í kaupgjaldsmálum launþega, sem hæstv. ríkisstj. ætlar nú að taka sér. Hún segist ætla að taka þetta vald til áramóta, en því hefur ekki verið hiklaust neitað, að hún ætli sér, ef hún kæmist fram með það, að taka sér þetta vald til frambúðar, því að með því að fá þetta vald til frambúðar væri hæstv. ríkisstj. orðin hinn einráði skömmtunarstjóri í þessu landi. Þrátt fyrir ítrekaðar fsp. til hæstv. ráðh. um það, hvort ríkisstj. hafi í huga að leyfa fullt verkfalls- og samningafrelsi eftir áramót, hafa hæstv. ráðh. skotíð sér undan að svara skýrt og skorinort, eins og þó virðist auðvelt að gera, annaðhvort já eða nei. En hvað má af þessu ráða? Tæplega annað en það, að sá sé ásetningur hæstv. ríkisstj., ef hún telur sig geta, ef hún telur sig komast upp með það, sé það ásetningur hennar að afnema þetta mikilvæga frelsi til frambúðar og gerast þar með sjálf skömmtunarstjóri um kaup fólks og kjör. Það fer því eftir viðbrögðunum við þessu, hvort áformin takast eða ekki. Það þarf nú e.t.v. enginn að furða sig svo mjög á því, þó að Sjálfstfl., flokkur atvinnurekendanna í landinu, flokkur þeirra, sem hafa fjármagnið fyrst og fremst í sinum höndum, geti hugsað sér að standa að og beita sér fyrir svo harðneskjulegri lagasetningu gagnvart alþýðustéttum landsins eins og þetta frv. er. Ég vil segja, að afstaða Sjálfstfl, í málinu sé ekkert torskilin, og það má e.t.v. komast svo að orði, að hún sé næstum því rökrétt. En hitt er svo önnur saga og spurning, sem ástæða er til þess að velta fyrir sér í 5 mínútur eða svo, hvernig það má vera, að Alþfl., flokkur sá, sem kennir sig við íslenzka alþýðu, flokkur, sem hefur talið sig og telur sig væntanlega enn fyrst og fremst verkalýðsflokk, - hvernig Alþfl. getur tekið þátt í þessu verki, hvernig hann getur með þessari árás, þessari grímulausu árás á mikilvæg réttindi íslenzkra alþýðustétta, einhver þau dýrmætustu, sem þau hafa aflað sér, tekið þátt í þeirri árás, - sá flokkur, sem barðist fyrir þessum réttindum á sinum tíma, sem barðist fyrir því, að verkalýðshreyfingin öðlaðist þennan mikilvæga rétt. því miður eru þeir nú ekki hér.  Ég man það áreiðanlega rétt, að á sínum tíma háði Alþfl. baráttu fyrir þessum réttindum, í fyrsta lagi fyrir því, að verkalýðsstéttin fengi þessi mikilvægu réttindi, sem hér er um að ræða, verkfalls- og samningsréttinn, og síðan háði hann margendurteknar orrahríðir til þess að halda þessum réttindum alþýðunni til handa. Og gegn hverjum barðist Alþfl. þá fyrir því, að verkalýðurinn héldi þessum mikilvæga rétti? Hann barðist fyrst og fremst gegn flokki atvinnurekendanna, gegn flokki, sem að vísu kallaði sig ýmsum nöfnum, - það eru fleiri en sósíalistar, það er stundum verið að tala um það, að þeir hafi breytt um nafn, - það má í því sambandi minnast á það, að þeir ágætu menn, sem nú bera sjálfstæðisnafnið, eru í rauninni sami flokkurinn, sem einu sinni hét Sparnaðarbandalag, ef ég man rétt, þar næst Borgaraflokkur, þá íhaldsflokkur, en hefur nú að vísu nokkuð lengi flaggað með sjálfstæðisnafninu, hversu vel og með hversu miklum rétti sem menn telja, að hann beri það virðulega nafn. Nei, það kynni að vera dálítið athyglisvert að bera saman stefnu og málflutning Alþfl. fyrr og nú, að athuga lítillega, fyrir hverju hann barðist áður fyrr, hverjir voru skjólstæðingar hans og. hverjir höfuðandstæðingar. Ég fæ ekki betur séð en forustumenn Alþfl. hafi í þessum efnum skipt alveg gersamlega um hlutverk, að þeir berjist nú við hlið hinna gömlu andstæðinga flokksins og stefnu hans, berjist við hlið þeirra fyrir því að svipta verkalýðshreyfinguna mikilvægum réttindum, sem Alþfl. áður á tíð taldi henni lífsnauðsyn að öðlast og varðveita óskert. Ég man greinilega átökin, sem urðu í marzmánuði 1938 í sambandi við gerðardóm í tiltekinni kjaradeilu, gerðardóm, sem verkalýðshreyfingin mótmælti harðlega, og þar var þó um að ræða réttindaskerðingu, sem er ekki nema örlítið brot af því, sem nú á að demba yfir. Það var, ef mig ekki misminnir, deilt um kjör sjómanna á togaraflotanum. Flotinn hafði stöðvazt, deilan harðnaði, útgerðarmenn neituðu öllum kjarabótum. Sáttasemjari lagði fram miðlunartill. í þessari deilu eftir nokkra hríð, og hún fól í sér einhverja kauphækkun fyrir sjómennina. Sú varð niðurstaðan, að þessi miðlunartill, var felld af báðum aðilum, en um 2/5 eða nær helmingur sjómanna hafði þó viljað fallast á hana, taldi hana ekki ósanngjarnari en það. Um þessar mundir var hér samstjórn Framsóknar og Alþfl. Framsfl. hugðist nú leysa þessa langvinnu deilu með flutningi frv. um gerðardóm, sem átti að ákvarða kjörin. Ég held, að það hafi verið gert ráð fyrir því í þessu frv., eða það var a.m.k. gert ráð fyrir því almennt, að sjómannakjörin hlytu eitthvað að hækka, og ég held, að það hafi verið sleginn sá varnagli í sambandi við skipan gerðardómsins eða lögin um hann, að kjörin mættu ekki versna. Það var sleginn sá varnagli a.m.k. En hvað var með Alþfl.? Féllst hann á það, að skipaður væri gerðardómur til lausnar þessari langvinnu og erfiðu deila? Alþfl. átti töluvert í húfi á þessum tíma. Hann var aðili að ríkisstj., og hann vissi, að samstarfsflokkurinn var staðráðinn í að knýja fram þessa lausn, og hann gat gert það, því að Sjálfstfl. var tilbúinn að styðja hann í því. Nei, Alþfl. gerði það ekki. Hann sagði: Hér er um „prinsip“-mál að ræða. Alþýðustéttirnar og Alþfl. hafa háð baráttu fyrir því, að verkalýðurinn öðlaðist fullan samningsrétt um kaup sitt og kjör. Við munum því ekki og getum ekki átt hlut að því, að sá réttur verði skertur. Ef samstarfsflokkur okkar knýr fram gerðardómslög með tilstyrk Sjálfstfl., þá erum við farnir úr ríkisstj. Svo mikils metum við, sögðu Alþfl: mennirnir þá, verkfalls- og samningsrétt launastéttanna. Og í þingræðum frá þessum tíma og einnig í málgagni Alþfl., Alþýðublaðinu, geymast mörg ummæli, sem þm. og þá ekki síður ráðh. Alþfl, hæstv. mættu gjarnan líta í í dag. Í Alþýðublaðinu frá þessum baráttudögum stendur m.a., með leyfi hæstv. forseta: Það hefur verið sýnt fram á það með óyggjandi rökum, sem enginn hefur treyst sér til að mæla gegn, að í raun og veru er ekki nema eitt svar til gegn því ofbeldi, sem skuldugustu útgerðarfyrirtækin hafa sýnt ríkisvaldinu og allri þjóðinni með því að stöðva veiðar og neita að leysa togarana. Og þetta svar er, að þau séu svipt umráðum yfir atvinnutækjunum, að hinir skuldugu útgerðarmenn séu loks gerðir ábyrgir gagnvart lánardrottnunum og að fyrirtækin séu rekin með hagsmuni hins opinbera og alþýðunnar fyrir augum, en ekki sem baráttutæki ákveðins stjórnmálaflokks, eins og nú er. Hvaða vit er í því, að það sé látið viðgangast, að þeir, sem ekkert eiga í togurunum og skulda hundruð þúsunda og milljónir, geti, þegar þeim býður svo við að horfa, stöðvað skipin, rekið sjómennina í land, svipt þúsundir manna atvinnumöguleikum, lagt heimili í rústir, stöðvað dýrmætustu framleiðslutækin og neitað að taka nokkrum sættum? En hvað gerir Framsókn? Lætur Framsfl. þetta ofbeldislið höfuðstaðarins kúga sig? Leggst hann hundflatur undir högg þess? Hlýðir hann Morgunblaðinu og hinum skuldugu útgerðarmönnum og þá fyrst og fremst Kveldúlfsliðinu, sem reiðir til höggs við sjómannastéttina? Leiti Framsfl. samvinnu við íhaldið og Kveldúlfsvaldið, þýðir það meiri kúgun á sjómönnum og verkamönnum en áður hefur þekkzt hér. Hvaða áhrif hefur það, ef þessu ofbeldi er leyft að vaða uppi? Verkalýðsstéttirnar ruglast og tapa trú á venjulegum baráttuaðferðum. Upp rennur hættulegra tímabil en nokkru sinni hefur komið yfir íslenzkan verkalýð.“ Og Alþfl. stóð við orð sín. Haraldur Guðmundsson hvarf úr ríkisstj. Alþfl, mótmælti gerðardómslögunum mjög harðlega. Þegar hæstv. núv. forsrh., Ólafur Thors, og félagar hans í ríkisstj. árið 1942 skelltu á gerðardómslögum, var stefna Alþfl. hin sama og áður. Alþfl. átti sinn þátt í því, að þau gerðardómslög voru bókstaflega gerð að engu. Og enn haustið 1949 áttu leiðtogar Alþfl, þann manndóm, að þáv. forsrh., Stefán Jóh. Stefánsson, sagði af sér fyrir sig og ráðuneyti sitt út af kröfum, sem þá voru uppi um gengislækkun og kaupbindingu. Þá sagði Alþýðublaðið í leiðara 2. sept., með leyfi hæstv. forseta: „Það getur vel verið, að Framsfl. og Sjálfstfl. eigi erfitt með að skilja einarða framkomu Alþfl. í þessu máli. Þeir eru vissulega ekki að hugsa um hag verkalýðsins og launastéttanna í landinu. Margir stuðningsmenn þeirra, útgerðarmenn, heildsalar og stórbændur, vænta sér að sjálfsögðu aukins gróða af gengislækkun og lögbindingu kaupgjalds um leið, því að hún er vitanlega einn liðurinn í þessum þokkalegu fyrirætlunum. En fyrir verkalýðinn og launastéttirnar mundu slíkar ráðstafanir þýða, að kjarabætur, sem þessar stéttir hafa barizt fyrir og fengið síðan á ófriðarárunum, yrðu á svipstundu að miklu leyti frá þeim teknar. Alþfl., sem er flokkur verkalýðsins og launastéttanna, hefur hvorki verið né er til viðtals um slíka lausn dýrtíðarmálsins. Það er fullur ásetningur hans að verja þær kjarabætur, sem verkalýðurinn og launastéttirnar hafa fengið." Og enn birtist leiðari í Alþýðublaðinu, þegar sýnt var, að Sjálfstfl. og Framsfl. voru staðráðnir í að knýja gengislækkunina fram. Fyrirsögn leiðarans mótar afstöðu Alþfl, á þessum tíma skýrt og skorinort, og sú fyrirsögn gæti í rauninni verið eins konar einkunnarorð þess frv. um launamál o.fl., sem nú liggur hér fyrir hv. Alþingi. Leiðarinn hét: „Frelsi fyrir braskið, þrælalög fyrir fólkið: Þar segir svo m.a.: „Alltaf og alls staðar er söngur íhaldsins sá sami. Það formælir ríkisþrælkun, sem það kallar svo. Það er, að ríkið takmarki einstaklingsframtakið og braskið og taki að sér yfirstjórn atvinnu- og viðskiptalífsins til þess að sjá þjóðarbúinu farborða. Þegar Morgunblaðið velur þessu fyrirkomulagi nafnið ríkisþrælkun, þá er það hræsni og ekkert annað. Jafnvel Morgunblaðinu er nú ljóst, að þrátt fyrir allt orðagjálfur um einstaklingsframtak og frjálsa verzlun á okkar tímum er hvorugt hugsanlegt og ótakmarkað, án þess að þjóðarbúskapnum sé teflt í bráða hættu. Annars má minna á það, að Sjálfstfl. hefur aldrei verið neitt mótfallinn íhlutun ríkisvalds um atvinnu- og viðskiptalíf þjóðarinnar, þegar um það hefur verið að ræða að lögbinda kaupgjald í landinu eða lækka það með gengislækkun. Þannig tók Sjálfstfl. t.d. fyrir rúmlega 7 árum höndum saman við Framsfl. um setningu gerðardómslaganna, sem áttu að halda kaupi verkalýðsins og launastéttanna niðri, eftir að búið var að hækka verð á lífsnauðsynjum upp úr öllu valdi. Þá talaði íhaldið ekki um ríkisþrælkun,“ heldur blaðið áfram, „en verkalýðurinn og launastéttirnar kölluðu þau lög hins vegar réttu nafni: þrælalög. Hið vinnandi fólk lítur nefnilega allt öðrum augum en braskararnir á það, hvað sé frelsi og hvað þrældómur: ` Ég hef rifjað þessi ummæli upp, ef verða mætti, að þau yrðu hv. Alþfl.-mönnum nokkurt umhugsunarefni, nokkurt tilefni til þess, að þeir staldri við og íhugi, hvar þeir og þeirra flokkur er á vegi staddur í dag. Og hæstv. ríkisstj. öll ætti að hugsa sig um tvisvar, áður en hún vinnur það verk að beita verkalýðsstéttirnar ofbeldi með tilstyrk meiri hl, síns hér á hv. Alþingi. Engin ríkisstj. getur til lengdar staðið í styrjöld við verkalýðshreyfinguna og kúgað hana með þvingunarlögum. Verkalýðshreyfingin hefur sýnt núv. hæstv. ríkisstj. mikið langlundargeð, óvenjumikla þolinmæði. Hæstv. ríkisstj. hefur svarað. Hún hefur svarað með því að lýsa styrjöld á hendur verkalýðssamtökunum, með því að ætla með lagaboði að hindra eðlilega og sjálfsagða samninga, og hún tekur á sig mikla ábyrgð. Ég skora á hæstv. ríkisstj. að endurskoða þessa afstöðu sina nú á elleftu stundu, áður en það er um seinan.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. hafa séð á þskj. 64, stend ég ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e. að nál. minni hl. fjhn. í þessu máli. Það er ekki vegna þess, að ég hafi svo miklu að bæta við ágæta framsöguræðu hv. frsm. fyrir áliti minni hl., sem ég kveð mér hljóðs, heldur vegna hins, að það eru ýmis atriði í sambandi við þetta frv., sem hér er til umr., og þær umr., sem fram hafa farið fram að þessu, sem ég vil gera að umræðuefni. En áður en ég kem að því, langar mig til þess að fara nokkrum orðum um nokkur atriði í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjhn., hv. 10. þm. Reykv., hér í dag. Hv. 10. þm. Reykv. gerði nokkuð að umræðu efni störf þeirrar nefndar, sem hér er starfandi undir nafninu kjararannsóknanefnd. í sambandi við það nefndi hann ódrengileg ummæli stjórnarandstæðinga í þessum umr. Ég skal ekki velja því, sem hann hafði að segja um kjararannsóknanefndina, nein lýsingarorð, vegna þess að ég veit, að hv. 10. þm. Reykv. vill gjarnan hafa það heldur, sem sannara reynist í þessu efni, og ég geri ráð fyrir, að ummæli hans hafi stafað af ókunnugleika. En ég get hins vegar bent honum á drengileg ummæli um kjararannsóknanefnd og hennar störf, og þau er að finna í útvarpsræðu hæstv. forsrh. um vantrauststill. í fyrrakvöld. Hæstv. forsrh. sýndi þar fullan skilning á því, sem þarna er um að ræða, og ég vil ráðleggja hv. 10. þm. Reykv. að kynna sér þessi ummæli. En til þess að leiðrétta þann misskilning, sem kom fram í ræðu þessa hv. þm. og því miður er orðinn allt of útbreiddur, má ég til með að fara hér örfáum orðum um það, með hvaða hætti þessi nefnd er til komin, og kanna það lítillega út frá því, hvort ástæða hafi verið til að vænta þess, að hægt væri að bíða eftir áliti hennar með lausn þeirra vandamála, sem fyrir liggja. En hv. 10, þm. Reykv. virtist í sinni ræðu telja það eðlilegt og sjálfsagt, að eftir því væri beðið. Upphaf þessarar starfsemi er að rekja til þess, að ríkisstj. sendi samninganefndum launþega og vinnuveitenda, sem sátu að samningum hér í Reykjavík, hinn 16. júní s.l. tilmæli um það, að þeir létu í sameiningu fram fara athugun á því, hversu mikil kauphækkun megi verða, til þess að hún komi að gagni fyrir launþega. Ríkisstj. hét stuðningi sinum við þá athugun, m.a. með því að greiða kostnað. Samtök vinnuveitenda svöruðu orðsendingu ríkisstj. með yfirlýsingu, sem þau gáfu út daginn eftir, á þá lund, að þau lýstu sig fús til þess að taka þátt í þess háttar athugun. Samninganefnd verkalýðsfélaganna á Akureyri og Siglufirði, sem var hinn aðilinn að þeim samningaumleitunum, sem þarna var um að ræða, svaraði orðsendingu ríkisstj. hins vegar þann 18. júní, og í því svari var m.a. tekið fram, að samninganefndin mælti með því við miðstjórn A.S.Í., að hún tæki upp viðræður við fulltrúa samtaka atvinnurekenda um sameiginlega hagfræðilega athugun, sem að gagni mætti koma til að létta fyrir kjarasamningum. Sumir hv. stjórnarliðar leggja þetta út á þann veg, að samtökin, sem þarna áttu hlut að máli, hafi fallizt á að setja niður nefnd til þess að reikna út, hvað atvinnuvegirnir gætu borgað og hvað kaupgjald skyldi vera. M.a. minnist ég þess, að fyrir nokkrum vikum skrifaði hæstv. landbrh. grein í málgagn sitt, Suðurland, þar sem hann nefndi þessa nefnd röngu nafni, kallaði hana gjaldþolsnefnd til þess að gefa þetta í skyn, og Morgunblaðið tók nokkrum dögum síðar þessi ummæli upp. En það, sem fallizt var á af hálfu Alþýðusambandsins á þessu stigi, var að taka upp sameiginlega athugun á atriðuna, sem að gagni mættu koma til þess að auðvelda kjarasamninga. Samninganefnd verkalýðsfélaganna hafði fyrir sitt leyti lofað að mæla með þessu við stjórn Alþýðusambands Íslands, og með tilliti til þess tilkynnti svo Alþýðusamband Íslands með bréfi, dags. 16. júlí, samtökum atvinnurekenda, að Alþýðusambandið væri reiðubúið til þess að taka upp viðræður um sameiginlega rannsókn, sem gæti stuðlað að því að auðvelda kjarasamninga - aftur þetta orðalag - að uppfylltum ýmsum skilyrðum. Næsta dag tilkynnti Vinnumálasamband samvinnufélaganna, að það væri reiðubúið til þátttöku, og tilnefndi sinn fulltrúa til þessa starfs þann dag, 17. júlí. Vinnuveitendasamband Íslands á hinn bóginn mun ekki hafa tilnefnt sinn fulltrúa til þessa starfs fyrr en 30. júlí, og 31. júlí koma svo fulltrúar þessara samtaka saman í fyrsta sinn. Þá kom í ljós, að Alþýðusamband Íslands hafði ekki valið af sinni hálfu þá menn, sem að þessu skyldu starfa, heldur mættu fulltrúar stjórnar Alþýðusambandsins til viðræðna um þetta á þessum fundi, og það dróst í nokkra daga, að þeir tilnefndu sína fulltrúa, m.a. sökum þess, að einn af þeim mönnum, sem þeir óskuðu eftir að hafa í þessu starfi, var utanbæjarmaður, sem ekki gat brugðið skyndilega við og komið til Reykjavíkur fyrirvaralaust. Þannig stóð á því, að störf þessarar nefndar hófust ekki fyrr en um miðjan ágúst, og raunar ekki af fullum krafti fyrr en nokkurt undirbúningsstarf til viðbótar hafði verið unnið. Nú er eðlilegt, að menn spyrji sjálfa sig um það, hvort ríkisstj. hafi verið ljóst, að nefndin skildi ekki verkefni sitt á sama hátt og það var skilgreint í hinum upprunalegu tilmælum ríkisstj., nefnilega að athugun færi fram á því, hversu mikil kauphækkun mætti verða, til þess að hún kæmi að gagni fyrir launþega, eins og það var þá orðað. Var ríkisstj. ljóst, að það var alls ekki fallizt á að gera þetta, heldur hitt, sem ég er búinn að segja frá, nefnilega að athuga ýmis atriði, sem talið var að kæmu að gagni við gerð samninga? Og nú skulum við athuga, hvort ríkisstj. hefur verið þetta ljóst eða ekki. Hinn 16. ágúst, rétt um það leyti sem nefndin var að hefja sín störf, óskaði hún eftir fundi með hæstv. forsrh. til þess að gera honum grein fyrir því, hvernig hún hygðist haga störfum sínum, og einnig til þess að fá staðfestingu á því, að ríkissjóður mundi taka á sig kostnað af þeim störfum, sem nefndin hugðist taka fyrir. í bókun nefndarinnar frá þessum fundi með forsrh. segir frá því, að „Björn Jónsson kvaðst vilja taka það fram til þess að forðast misskilning, að nefndin ætlaði sér alls ekki að gera útreikninga á því, hver kauphækkun mætti verða, heldur væri það skilningur hennar, að hún ætti að vinna að sameiginlegri hagfræðilegri athugun, sem að gagni mætti koma til þess að létta fyrir kjarasamningum,“ ótímabundið í bili. Forsrh. kvað það þá enn fremur skilning sinn á hlutverki n., „að hún aflaði sér sem fyllstra og víðtækastra upplýsinga um það, sem máli skipti og að gagni mætti koma til þess að auðvelda næstu kjarasamninga," segir forsrh. að vísu, en hann kvað „engan misskilning vera um það að ræða, er laut að verkefni nefndarinnar". í ræðu sinni í fyrradag, sem ég gat um áðan og ráðlagði hv. 10. þm. Reykv. að kynna sér, gat forsrh. þess, að sér væri kunnugt um, að n. hefði þegar aflað Ýmislegra gagna, sem mundu koma samningsaðilum að gagni. En þó verður að draga það í efa, að hve miklu gagni þau koma þeim, eftir að búið er að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir. Að gefnu tilefni frá hv. 10. þm. Reykv. sá ég mér ekki annað fært en leiðrétta hér þann misskilning, sem ég nú hef verið að leiðrétta. Ég fylgdist af nokkurri athygli með ræðu hv. 10. þm. Reykv. Því miður var ég truflaður tvívegis, svo að ég gat ekki fylgzt með henni frá upphafi til enda, en í þessari ræðu sinni ræddi hv. þm. nokkuð um vexti til útgerðarinnar og taldi, að þeir væru ekki það stórmál, sem við framsóknarmenn höfum viljað gera þá að, og tók sem dæmi máli sínu til stuðnings, að í rekstri bátaútvegsins mundu vextir ekki vera nema innan við 1 % af framleiðsluverðmætinu. Þetta væru vextir til rekstrar. Og það mun enginn véfengja hjá hv. þm., að vextir til rekstrar hjá bátaútveginum séu ekki háir, vegna þess að bátaútvegurinn fær engin lán, hann á engar vörubirgðir. Það mun tíðkast, að hver bátur fái smávægilegt lán, kannske 100-150 þús., í nóvembermánuði eða svo, og síðan borgi hann það upp á næstu vertíð. Þessir vextir eru því ekki háir. Ef hv. þm. hefði viljað gefa sannari mynd af vaxtabyrði sjávarútvegsins, hefði hann átt að líta á vexti þeirra greina, sem eiga birgðir langtímum saman. Hann hefði átt að líta á vexti hraðfrystihúsanna, vexti söltunarstöðvanna og skreiðarverkunarstöðvanna. Hv. ræðumaður gat þess að vísu, að stofnfjárvextir bátanna væru ekki meðtaldir í þessu 1%, heldur mundu þeir vera kannske 2-3%. Ég vil nú ráðleggja hv. þm. að kanna þetta töluvert betur. Það kann að vera, að það séu til einhverjir gamlir bátar, sem ekki hafi stofnkostnaðarvexti nema 2-3% af framleiðsluverðmæti sínu, en á hinn bóginn munu líka vera til nýir bátar, sem hafa allt upp í 15% af framleiðsluverðmæti sínu í vaxtagjöld, og ég mundi ráðleggja hv. þm. að kynna sér þetta betur, og þá mundi ég spá því og hef nokkuð fyrir mér í því, að niðurstaðan mundi verða 6%, en ekki 2-3%. Hv. frsm. meiri hl. sagði í ræðu sinni, að framsóknarmenn héldu því fram, og ég skrifaði orðrétt eftir honum, „að lækkun vaxta mundi leysa allan vanda". Nú vil ég biðja hv. þm. um að finna þessum orðum sinum stað, að framsóknarmenn haldi þessu fram, eða taka ella ráðum mínum um það að fara varlegar með tilvitnanir í aðra. Sannleikurinn er sá, að framsóknarmenn hafa aldrei haldið því fram, að lækkun vaxta leysi allan vandann, heldur hafa þeir haldið því fram, að lækkun þeirra gæti orðið liður í því að leysa nokkurn vanda. Við höfum yfirleitt ekki lagt það í vana okkar, framsóknarmenn, að gera tillögur, sem eigi að leysa allan vanda. Ég minnist þess hins vegar fyrir 4 árum, að þá voru menn hér á hv. Alþingi, sem voru að tala um að horfast í augu við allan vandann í einu. Síðan ræddi hv. frsm. meiri hl. nokkuð um það, að lækkun vaxta mundi ekki hafa lækkunaráhrif á verðlagið, eins og við framsóknarmenn höfum haldið fram, heldur öfugt. Og þetta sagði hann, að við mundum vita sjálfir, og studdi þetta með tilvitnunum í ræður manna, sem höfðu látið í ljós þá skoðun, að óhófleg útlán styddu að verðbólgu og verðhækkun. Og hann lét bara þegjandi liggja að því, að lækkaðir vextir mundu þýða aukin eða óhófleg útlán. Þetta kann að vera rétt í hinni hagfræðilegu „teoríu" á frjálsum peningamarkaði. En á hinum knappa peningamarkaði okkar verðbólgulands er þessi „teoría“ ekki rétt, og ég mun koma nánar að því síðar í ræðu minni. Viðreisnin er nú komin á það stig, að hæstv. ríkisstj., sem kennir sig við hana, leggur nú fram frv. til þvingunarlaga á hv. Alþingi, sem banna frjálsa samninga milli samtaka launþega og atvinnurekenda. Af sumum ræðumönnum hefur þetta raunar verið kallað lög um stöðvun kaupgjalds og verðlags. En ég vil vekja athygli á því, að þau ákvæði, sem fjalla um verðlag í þessu frv., eru svo götótt, að þar er gert ráð fyrir ýmsum verðhækkunum. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja það. Það nægir í því sambandi að minna á, að hæstv. sjútvmrh. gerði ráð fyrir því í ræðu sinni í útvarpsumr. í gærkvöld, að vísitalan mundi enn eiga eftir að hækka á næstunni þrátt fyrir þessi lög. Eins og rakið hefur verið af öðrum hv. þm. stjórnarandstöðunnar, eru þessi lög, eins og þau birtast í þessu frv., algerlega fordæmalaus og eiga ekkert sammerkt með því, sem gert var, hvorki 1956, 1950 né 1942. En þetta hefur verið rætt svo mikið, að ég skal ekki tefja tímann á því að fara að ræða það ýtarlegar. Að mínum dómi mótast afstaðan til þessa frv. af því, hvernig menn vilja svara þeirri spurningu, hvort þeir vilji hafa áframhaldandi frjálsa kjarasamninga milli samtaka atvinnurekenda og launþega eða hvort menn vilja taka upp aðra hætti. Mér er eins ljóst og sjálfsagt hverjum öðrum, að það ástand, sem við höfum búið við um tveggja áratuga skeið a.m.k. í þeim málefnum, sem samtök vinnuveitenda og launþega fjalla um, er gallað. Það hefur svo oft verið rakið, hversu mikla erfiðleika við höfum átt við að stríða í kjaramálum og vinnumálum á undanförnu löngu tímabili af þeim ástæðum, að þetta fyrirkomulag okkar hefur reynzt gallað. En ég vil halda því fram, að grundvallarreglan sé rétt og þeir erfiðleikar, sem verið hafa hjá okkur á undanförnum tveimur áratugum í framkvæmd hennar, eigi rót sína að rekja til fyrirkomulagsgalla, sem réttlæti það á engan hátt, að frá grundvallarreglunni sé vikið, heldur beri að leitast við að leiðrétta þessa fyrirkomulagsgalla. Við vitum það, og það hefur komið fram hér í umr., að skipulag A.S.Í. er alls ekki það hentugasta, sem það gæti verið. Heildarsamtökin hafa ekki samningsrétt fyrir hönd einstakra félaga o.s.frv. Afleiðingin er svo mismunandi samningstímar, þannig að einn samningur gengur úr gildi í dag og kannske búið að koma honum saman aftur eftir nokkra daga, og nokkrum dögum siðar gengur úr gildi samningur fyrir aðra launþega, jafnvel á sama vinnustað o.s.frv. Einnig eru á hverjum vinnustað, eins og nú er háttað, meðlimir margra félaga, og þetta er auðvitað allt gallað. Mér dettur ekki í hug að neita því, að þetta er gallað. En ég vil jafnframt vekja athygli á því, að það hefur verið alveg ljóst nú um skeið, að það er vilji fyrir því, bæði í launþegasamtökunum og líka í atvinnurekendasamtökunum, að gera þær lagfæringar á skipulagi þessara samtaka, sem nauðsynlegar eru til þess að sníða verstu vankantana af því fyrirkomulagi, sem við höfum búið við um skeið. Þessi vilji er fyrir hendi, þó að dregizt hafi úr hömlu að gera þetta, og ég vil vekja athygli á því alveg sérstaklega, - ég sé nú, að hv. 4. þm. Norðurl. e. er hér ekki, en hann hefði gjarnan mátt heyra það, sem ég ætla nú að segja, því að ég vildi gjarnan vekja alveg sérstaka athygli á því, að sá dráttur, sem orðið hefur á þessum lagfæringum á skipulagi og fyrirkomulagi, er hættulegastur A.S.Í. sjálfu. Það hefur stefnt sjálfu sér í mesta hættu með því að láta þetta dragast úr hömlu. Á það kannske nokkurn þátt í því, að lagt hefur verið í að leggja svona frv. fram. En allir þessir erfiðleikar, sem eiga rót sína að rekja til skipulagsmála þessara samtaka, standa til bóta. Það réttlætir ekki með neinu móti, að þeirri grundvallarreglu, sem hér hefur ríkt, síðan verkalýðsfélög fóru að verða hér til, nefnilega frjáls samningsréttur þeirra við samtök atvinnuveitenda, sé kastað fyrir borð og teknar upp þær reglur um ákvörðun kaups og kjara, sem gilt hafa í ríkjum Stalíns sáluga og Hitlers. Nú kann mönnum að finnast og einhver mundi sjálfsagt segja, að það sé nokkuð djúpt tekið í árinni að gera því skóna, að þessi grundvallarregla um frjálsa samninga sé úr sögunni, þótt lögfest sé frv. af þessu tagi um tveggja mánaða skeið. En ég er þeirrar skoðunar og þáð er bjargföst sannfæring mín, að verði þetta frv. lögfest núna, þá verður ekki hægt að afnema slík lög um næstu áramót, hversu gjarnan sem ríkisstj. kynni að vilja það. Það er ekki hægt vegna þess, að þessi löggjöf mundi ýta vandamálunum á undan sér, þau mundu hópast upp og þau mundu verða stærri í janúarmánuði en þau eru núna, enda er það mála sannast, að hæstv. forsrh., sem er grandvar maður og gætinn, vildi ekki lýsa því yfir, að þessi lög yrðu úr gildi felld um áramót, án þess að önnur ný kæmu í staðinn. Hann taldi óráðlegt að gefa slíka yfirlýsingu. Og ég skil hann mætavel. Ég veit upp á hár, að ef þetta frv. verður lögfest, þá verða mikil vandkvæði á því að ætla að gera þessa hluti frjálsa aftur eftir tvo mánuði, enda er raunar greinilegt á fleiru en yfirlýsingu hæstv. forsrh., að hæstv. ríkisstj. hefur það fyllilega í huga að framlengja þessi lög eða setja önnur lög af þessu tagi. Þetta kemur fram í sjálfri grg. frv. að nokkru leyti, þar sem sagt er, að sá frestur, sem þessi lög gefi, sé tilvalinn fyrir launþegasamtökin til þess að átta sig á afleiðingum þeirrar kröfugerðar, sem nú er uppi. Varla verður hægt að gera ráð fyrir því, að afleiðingar þeirrar kröfugerðar yrðu nokkuð aðrar í desember en í nóvember eða í janúarbyrjun. Nei, verði þetta frv. samþ. og takist framkvæmd þess með þeim hætti, sem hæstv. ríkisstj. væntanlega gerir ráð fyrir, þá er ég sannfærður um, að það verður ekki hin gamla grundvallarregla okkar Íslendinga, sem ræður úrslitum í kjaramálum hér á næstunni, nefnilega hinir frjálsu samningar, heldur verða það reglur af svipuðu tagi og þeir látnu höfðingjar, sem ég nefndi áðan, notuðu í sínum ríkjum. Þegar það liggur fyrir, eins og ég hef nú gert grein fyrir, að eðlilegt er, að afstaða manna til þessa frv. mótist af grundvallarspurningum af þessu tagi, þá er það dálitið einkennilegur málflutningur, sem kom fram hjá einum hæstv. ráðh., sem hér er ekki viðstaddur núna, í umr. í Nd., þar sem hann lýsti því yfir, að andstaða framsóknarmanna gegn því frv., sem hér liggur fyrir, jafngilti því, að framsóknarmenn styddu að framgangi 43% launahækkana, því að þær kröfur, sem uppi væru, væru um 43% hækkun. Nú er það að vísu ný kenning, að ekki sé nema tvennt til í kjaradeilu, annaðhvort að ganga að fyllstu kröfum annars aðilans eða samþykkja lög, sem banna samningsréttinn. Það er skemmst að minnast, t.d. frá árinu 1961, þegar kjarasamningar voru gerðir skömmu fyrir gengislækkunina, eins og menn muna, þá um sumarið, þá voru uppi kröfur frá verkalýðsfélögunum á Norðurlandi, sem höfðu forgöngu af hálfu verkalýðsfélaganna í þessum efnum, um um það bil 35% kauphækkanir. Þá var samið um 10% kauphækkun og nokkur fríðindi, sem menn geta metið mismunandi hátt, en ég geri ráð fyrir, að sanngjarnt teljist að meta þá kjarabót, sem þar varð, um 12-13%. Þetta er bara dæmi um, að það er auðvitað út í hött að fullyrða, að annaðhvort styðji menn fyllstu kröfur, sem fram hafi komið, 100%, eða þá menn verði að standa að því að samþykkja lög, sem banni alla samninga. Það hefur komið fram við þessar umr., að þessar 43% kröfur, sem verið er að tala um, mundu ná til launþega í sjávarútvegi, sem fái nú greitt kaup um 1800 millj. kr., og hækkunin mundi þess vegna þýða fyrir sjávarútveginn 700 millj. kr. í árlegar kaupgreiðslur. Þetta dæmi er út í hött. Það hefði verið alveg jafnrétt að segja, að hækkunin næmi 1400 millj. eða 2100 millj., vegna þess að hér er dæmið reiknað þannig, að hækkunin færi hringinn á eftir til allra, sem alls ekki eru með kröfur uppi nú, og ef hægt væri að gera ráð fyrir því, væri eins hægt að gera ráð fyrir, að hækkanirnar færu t.d. tvo hringi eða þrjá. Slíkt dæmi er út í hött. Ef menn vilja reikna þetta dæmi, þá verður að reikna með þeim einum, sem þær kröfur ná til, sem uppi eru. Og þá kemur annað út fyrir sjávarútveginn, vegna þess að í dæmi ráðh., sem ég var hér að vitna til, vega sjómennirnir langþyngst. Það er ekki vitað, að uppi séu kröfur frá sjómönnunum, og hvað sem sá hæstv. ráðh., sem flutti þetta mál, sem ég er nú að vísa til, álitur um það, þá er ég viss um hitt, að hæstv. dómsmrh. er ekki þeirrar skoðunar, að röðin sé komin að síldarsjómönnum, þó að verkamenn fengju einhverja lagfæringu. Og af hverju fullyrði ég nú, að ég sé svo viss um þetta? Ég er viss um þetta vegna þess, að fyrir nokkru flutti hæstv. dómsmrh. ræðu í félagi sjálfstæðismanna hér í Reykjavík, þar sem hann gerði grein fyrir þeim vandamálum, sem ríkisstj. taldi sig nú eiga við að etja. Og þessi vandamál áttu, að sögn hæstv. dómsmrh., rót sína að rekja til óróans á vinnumarkaðinum. Og í ræðu hæstv. dómsmrh. er pistill, sem er birtur undir undirfyrirsögninni „Orsakir óróans", og hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á síðustu tveimur árum hafa þeir atburðir gerzt, sem ýtt hafa undir ójafnvægi í íslenzku efnahagslífi. 1962 var meiri síldveiði en nokkru sinni áður í sögunni. Þjóðin öll hagnaðist á því, en einkanlega var það þó tiltölulega lítill hluti þeirra, sem sjávarútveg stunda, sem hlaut mjög ríflegar tekjur. Tekjur þessara manna voru miklar“, - og hæstv. dómsmrh. bætir við drengilega, eins og hans var von og vísa: „Ég tel þær að vísu ekki eftir, þeir voru vel að þeim komnir, og þeim, sem öðru halda fram, má nú svara því, að þeir gætu sjálfir snúið sér að þessum störfum og fengið þá þær tekjur, sem við þau er hægt að fá. En við verðum samt að gera okkur rétta grein fyrir eðli hlutanna," sagði hæstv. dómsmrh. Og hann hélt áfram: „Þegar þessi starfshópur fékk miklar tekjur og miklu meira en nokkurn tíma áður, þá tóku aðrir að bera sig saman við þá. Þar að auki gátu þessir menn lagt fram meira fé til þess að bæta hag sinn, ekki sízt til húsbygginga, sem leiddi til þess, að þær urðu miklu meiri en vinnuafl var til að sinna. Af því leiddi svo yfirborganir, sem aftur sköpuðu enn meiri óróa á vinnumarkaði.“ Þetta sagði hæstv. dómsmrh. Hann telur hinar háu tekjur síldveiðisjómanna vera a.m.k. þátt í orsökum óróans, og ég geri þess vegna ráð fyrir því, að hann sé alveg ósammála starfsbróður sinum um það, að þó að verkamenn fengju einhverja leiðréttingu, þá væri það óhjákvæmilegt, að sjómenn fengju hana líka. Sannleikurinn er sá, að ef þetta dæmi, sem ég var að tala um, væri reiknað rétt og athugað, hvað launagreiðslur eru háar til þeirra starfsmannahópa, sem nú hafa kröfur uppi, og hvað þær mundu þýða fyrir útflutningsatvinnuvegina, þá er ekki um að ræða kaupgreiðslur, sem eru 1800 millj. eða 1600 millj., eins og ég held, að ég hafi tekið rétt eftir, að annar ráðh. nefndi í útvarpsumr. í gærkvöld, heldur innan við þriðjung af þessum upphæðum. Því hefur verið haldið fram, að framsóknarmenn hafi engar tillögur gert til lagfæringar og leiðréttingar á þeim vandamálum, sem útflutningsframleiðslan virðist eiga við að stríða. Sannleikurinn er þó sá, að forstöðumenn hraðfrystihúsa á vegum beggja þeirra samtaka, sem slík frystihús hafa með sér hér í landi, komu saman til fundar fyrir skömmu hvorir í sínu lagi og samþykktu þar tillögur, sem voru nærri alveg samhljóða frá báðum þessum fundum. Og hverjar voru svo þessar till.? í fyrsta lagi um lækkun vaxta. Hafa menn heyrt þá till. áður? Og ef menn hafa heyrt hana áður, frá hverjum hefur hún komið? Þetta er ein af till. framsóknarmanna til leiðréttingar á vandamálum útvegsins. Lækkun eða jafnvel afnám útflutningsgjalda var önnur till. þessara samtaka beggja. Hafa menn heyrt þá till, áður, og þá frá hverjum? Svo koma menn og halda því fram í þessum umr., að framsóknarmenn hafi ekki borið fram neinar till., þegar þó, eftir að framsóknarmenn hafa borið þær till. fram margsinnis, kemur í ljós, að þeir menn, sem gerst ættu að vita, í hvaða ráðstöfunum lækning er fólgin, stinga upp á einmitt því hinu sama. En þessum tveimur till., sem ég hér nefndi, og raunar fleiri raunhæfum till., - og raunar viðurkenndi hæstv. viðskmrh. það í fyrsta sinn nú í umr. í Nd., að vaxtalækkun væri þó raunhæf till., þó að hann teldi á henni ýmis tormerki, - þessum raunhæfu till. framsóknarmanna er gersamlega visað á bug og því er haldið fram, að þeir hafi engar till. lagt fram í málinu. Ég skal fúslega endurtaka það, sem ég sagði áðan, að við framsóknarmenn höfum aldrei lagt fram till., sem við teljum vera lausn á öllum vandanum. Það höfum við ekki gert. En við höfum lagt fram till., sem við teljum, að liggi inn á þá braut að færa okkur drjúgan spöl nær lausn á vandanum. En ríkisstj. segir: Það kemur ekki nema tvennt til greina: kaupbinding hinna lægst launuðu eða að öðrum kosti blasir gengislækkunin við. Með þessum fullyrðingum hæstv. ríkisstj. og talsmanna hennar hefur enginn rökstuðningur af neinu tagi fylgt, - enginn. Engir útreikningar af neinu tagi hafa verið lagðir fyrir hv. Alþingi til þess að leiða rök að því, að þetta sé svona. Ég vil vekja athygli manna á því, að útflutningsframleiðslan á sjálfsagt í erfiðleikum, ég vefengi það ekki. En erfiðleikar útflutningsframleiðslunnar út af fyrir sig eru engin sönnun fyrir því, að gengislækkun sé nauðsynleg. Þeir eru engin rök fyrir gengislækkun. Sannleikúrinn er náttúrlega sá, eins og allir sjá í hendi sér, ef málið er athugað, að miklu fleira kemur til. Svo misskipt gæti þjóðartekjunum verið, að útflutningsframleiðslan bæri skarðan hlut, þó að þjóðarheildin fengi nóg. Og er raunar ekki ýmislegt í okkar efnahagslífi, sem bendir til þess, að svo sé? Það þykir nauðsynlegt nú að binda kaupið í útflutningsframleiðslunni við 28 kr. verkamannakaup á tímann. En það er staðreynd, sem enginn mælir gegn, að í fjölmörgum öðrum atvinnugreinum hefur að undanförnu verið greitt 40-50 kr. kaupgjald um tímann fyrir sams konar vinnu. Ég hef skilið þetta frv., sem hér liggur fyrir, þannig, og ég vildi biðja hæstv. fjmrh. að leiðrétta það, ef það er ekki rétt skilið, að það heimili þær yfirborganir, sem hafa tíðkazt, því að það stendur í 1. gr., að það má ekki „hækka endurgjald fyrir unnin störf frá því, sem um var samið eða greitt, þá er frv. þetta var lagt fram: Og hæstv, fjmrh. staðfestir, að þetta sé rétti skilningurinn. En þessi staðreynd, að sumar atvinnugreinar geta borgað um 40-50 kr. á tímann fyrir verkamannavinnu, þegar talið er, að útflutningsframleiðslan geti ómögulega borgað meira en 28, bendir nokkuð til þess, að það kunni að vera þannig misskipt milli atvinnugreina í þjóðfélaginu, að erfiðleikar útflutningsframleiðslunnar þurfi ekki nauðsynlega að þýða það, að gengislækkun blasi beint við, þó að kaup yrði ekki stöðvað með lögum. Ég hafði hugsað mér að gera þetta atriði og allmörg atriði fleiri að umræðuefni í þessum umr., en af hagkvæmnisástæðum fyrir hv. þdm. er ég reiðubúinn til þess að geyma mál mitt til 3. umr., ef hæstv. forseti telur það henta.