Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af þessu frv. Ég vil taka það fram að þó að hér sé um framlengingu á 1% gjaldinu að ræða, þá kemur auðvitað það til athugunar og endurskoðunar ef sjóðakerfi sjávarútvegsins verður breytt á næsta ári, en að því er nú unnið. Ég vildi aðeins að þetta kæmi hér skýrt fram, áður en frv. er afgr. út úr deildinni.

Magnús T. Ólafsson Hæstv. forseti. Áður en þetta mál er afgr. frá d. tel ég mig knúinn til að vekja athygli hv. þm. á merkilegri samsvörun, talnasamsvörun, sem kemur í ljós á tölum sem taldar eru upp í nál, með þessu frv., nál. á þskj. 184, og tölum sem fram koma í nýsamþykktri brtt. við fjárlagafrv. fyrir árið 1976. Hér er verið að fjalla um heimild fyrir ríkisstj. til að lækka lögbundin framlög á fjárl., ekki aðeins ársins 1976, heldur líka 1977, um allt að 5%, og í nál. á þskj. 184 er rakið hverjar þessar lækkanir geti orðið á einstökum fjárlagaliðum. Þar kemur m. a. fram, að lækkun á fjárveitingu til Iðnlánasjóðs gæti orðið 2 millj. 500 þús. og Iðnrekstrarsjóði sama upphæð hálf þriðja millj. En á þskj. 169, brtt. fjvn. við frv. til fjárl. fyrir árið 1976, eru í till. 54 lögð til hækkun á framlögum til lánasjóða iðnaðarins. Það eru einmitt þessir sömu sjóðir sem hugsanlegt er talið að skera niður og unnt ætti að vera eftir þessum frumvarpsákvæðum að skera niður um 2.5 millj. hvorn. Í brtt. við fjárlagafrv., till. 50, er hins vegar gert ráð fyrir að hækka framlög ríkissjóðs einmitt til þessara tveggja lánasjóða iðnaðarins, Iðnlánasjóðs og Iðnrekstrarsjóðs - að hækka framlagið til hvors úr 47.5 millj. í 50 millj. Þarna er sem sagt verið að hækka framlögin til þessara tveggja sjóða um nákvæmlega sömu krónutölu og gert var ráð fyrir að skera þau niður. Mér finnst þetta mjög merkilegt fyrirbæri, að á sama fundi og samþ. er hér með öllum greiddum atkv. að hækka framlög ríkissjóðs til þessara tveggja lánasjóða iðnaðarins um 2.5 millj. er verið að samþykkja með atkv. stjórnarliðsins heimild til þess að skera þessa sjóði niður um nákvæmlega sömu krónutölu og verið er að hækka þá. Þetta gefur tilefni til nokkurra spurninga. Er það kannske svo, að þeir fjárlagaliðir, sem gert er ráð fyrir að skera niður, hafi almennt innifaldar fjárhæðir fyrir niðurskurðinn? Er þarna hæstv. iðnrh., sem ég geri ráð fyrir að hafi beitt sér fyrir þessum hækkunum til lánasjóða iðnaðarins, - er hann, sem var hér fjarverandi alllengi meðan verið var að undirbúa fjárlög, að færa þessa fjárlagaliði síns rn. til samræmis við það sem aðrir ráðh. hafa kannske gert áður, eða eru þetta alveg sérstök klókindi hæstv. iðnrh., að taka þessa tvo sjóði út úr til þess að þar sé gert ráð fyrir hugsanlegum niðurskurði frá öndverðu, svo að þeir standi jafnréttir eftir þótt niðurskurðurinn eigi sér stað? Hvort heldur sem er, þá hlýt ég að draga þá ályktun af þessari málsmeðferð að hér sé um að ræða sýndarmennsku, og reyndar tel ég að ýmsir þeir liðir, sem upp eru taldir á þskj. 184, beri það með sér að þessi lækkunarheimild sé fyrst og fremst sett fram til þess að sýnast, að sýna á pappírnum lit á sparnaði og aðhaldi, en framkvæmdin verði eitthvað eftir því sem gefið er til kynna með því að heimila á sama fundi hækkun á fjárlagalið og niðurskurð á honum aftur um nákvæmlega sömu krónutölu.



Herra forseti. Varðandi fyrirspurn hv. 3. landsk. þm. um það hvort tölur fjárlagafrv. hefðu innifalinn niðurskurð á 5%, þá er ályktun hans rétt. Við 1. umr. þessa máls í þessari hv. d. gerði ég grein fyrir því að ákveðnir liðir, þar sem um væri að ræða lögbundin framlög, hefðu verið færðir niður sem næmi 5%, í frv. væri einungis verið að óska eftir heimild til þess að tiltekin framlög á fjárl. lækkuðu um 5%. En ég vék að því, að það væri að sjálfsögðu fjárveitingarvaldsins: fjvn. og síðan Alþ., að taka ákvörðun um hvort þessi heimild, sem sótt er eftir með þessum lögum, væri notuð eða ekki. Hér hefur það einmitt skeð, að fjvn. hefur talið eðlilegra að láta þennan 5% niðurskurð ekki koma á þessa tvo liði. Hins vegar vil ég svo vekja athygli þm. á því, að hér er óskað heimildar ekki aðeins vegna fjárlaga 1976, heldur og fjárlaga 1977, þannig að það, sem hér hefur gerst í dag í sambandi við 2. umr. fjárl. og atkvgr. þar og þegar við ræðum þetta frv., er að mínum dómi ekkert sem stangast á, heldur nákvæmlega það sem ég gerði grein fyrir við 1. umr. þessa máls. Hér er verið að afla heimildar til þess að færa niður lögboðin útgjöld, en það hlýtur og það verður alltaf Alþ. sjálft sem metur það, hvort til þeirrar niðurfærslu kemur, bæði fyrir fjárlög ársins 1976 og 1977.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Hæstv. forseti. Brtt., sem fluttar eru á þskj. 198, fela það í sér, að í stað þess að hið sérstaka vörugjald falli að fullu niður í ársbyrjun 1976 lækki það í áföngum á næsta ári. Þannig er gert ráð fyrir að gjaldið verði 10% fyrstu 8 mánuði ársins og 6% síðustu 4 mánuði ársins og gildi til áramóta 1976–1977. Áætlað er að tekjur af gjaldinu á árinu 1976 verði um 2 milljarðar og 200 millj. kr. Jafnframt er ákveðið, að úr þeirri lækkun niðurgreiðslna, sem ráðgerð var á næsta ári í fjárlagafrv., verði dregið að mun. Verður lagt til að fjárveiting til niðurgreiðslu vöruverðs verði 700 millj. kr. hærri en var í frv. í upphaflegri gerð. Þessi ákvörðun er nauðsynleg til þess að halda þeirri meginstefnu fjárlagafrv., að það feli ekki í sér aðgerðir sem valdi verðhækkun, fremur hið gagnstæða. Þessar ráðstafanir teknar saman styrkja því fjárhag ríkissjóðs um 1500 millj. kr. á næsta ári frá því sem annars hefði orðið. Ástæðurnar til þess, að þessar till. eru nú fluttar, eru einkum tvær. Í fyrsta lagi er sýnt að fjárhagsstaða ríkissjóðs á árinu 1975 verður mun erfiðari en ætlað var á miðju ári, þegar vörugjaldið var á lagt. Þótt hið sérstaka vörugjald virðist munu skila nokkru minni tekjum en áætlað var, eða 1300 millj. kr. í stað 1700 millj. kr., eru nú horfur á, að innheimtar tekjur ríkissjóðs á árinu 1975 verði um 50 milljarðar kr., eða svipaðar og áætlað var í sumar. Hins vegar verða útgjöldin í heild þó nokkru hærri, og að teknu tilliti til lánahreyfinga má búast við því að greiðsluhalli ríkissjóðs verði rúmlega 3 milljarðar á árinu. Hér veldur mestu að enn eru að koma fram margvísleg tafin áhrif af þeirri öru verðbólgu sem geisað hefur hér undanfarin tvö ár. Þótt á síðari helmingi þessa árs hafi hægt stórlega á verðhækkunum eru enn að koma fram víða í ríkisbúskapnum kostnaðarhækkanir sem teygja sig langt aftur. Af þessum sökum verður við endanlega afgreiðslu fjárl. að reikna með vöxtum og afborgunum af skuldum ríkissjóðs við Seðlabankann sem stofnað hefur verið til á þessu ári. Til þessa verður að ætla a. m. k. 900 millj. kr. Auk þess koma til skuldbindingar vegna sjávarútvegsins sem nú á við örðuga afkomu að búa. Í fyrsta lagi skuldbinding vegna gengistryggingar, innstæðna í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, sem lögum samkv. fellur á ríkissjóð en til þess verður að ætla um 350 millj. kr. á næsta ári, en auk þess er hér um að ræða sérstaka ábyrgð ríkissjóðs á greiðslugetu frystideildar Verðjöfnunarsjóðs vegna framleiðslunnar okt.-des. 1975, aukið framlag til Ríkisábyrgðasjóðs vegna togaralána og skuldbindingar vegna lána sem tekin hafa verið til þess að létta kröfum Lífeyrissjóðs sjómanna af togaraútgerðinni. Þá má nefna útgjaldaauka vegna kaupa á skipi fyrir Hafrannsóknastofnunina. Þessar skuldbindingar vegna sjávarútvegsins gætu numið á næsta ári um 900 millj. kr. Þessi atriði nefndi ég við 1. umr. fjárlagafrv., og ég mun nánar gera grein fyrir þeim við 3. umr , en þá verður einnig gerð grein fyrir endurskoðun tekjuáætlunar til samræmis við ríkjandi verðlag og kaupgjald. Niðurstaðan verður sú, að óhjákvæmilegt sé að halda vörugjaldinu að hluta á næsta ári til þess að koma á því jafnvægi í ríkisfjármálum, sem er forsenda efnahagsjafnvægis. Önnur meginástæða þess, að sú leið er valin að halda vörugjaldinu að hluta lengur en ætlað var, er þróun utanríkisviðskipta á árinu 1975. Þrátt fyrir mikinn samdrátt innflutnings, eins og að var stefnt, hefur viðskiptahallinn orðið mun meiri en ætlað var og gjaldeyrisstaðan því afar tæp. Ástæðan er fyrst og fremst erfiðara útflutningsárferði en reiknað var með. Á allra síðustu mánuðum hefur innflutningur auk þess fremur virst vera að örvast. Við þessar aðstæður verður að telja hyggilegt að svipta ekki burt í einu lagi vörugjaldinu sem, þótt almennt sé, leggst fyrst og fremst á ýmsar innfluttar vörur sem naumast verða taldar til lífsnauðsynja. Ég tel víst að þessi skoðun mín eigi mikið fylgi meðal þm. og raunar alls almennings, ekki síst þar sem þessi gjaldtaka gerir kleift að halda meiri niðurgreiðslu á búvörum en annars væri. Bein verðlagsáhrif af till. frv. svo breytts, ef samþ. verður, eru þau, að í stað lækkunar verðlags á mælikvarða framfærsluvísitölu um 10–12 stig vegna afnáms vörugjalds, kemur lækkun í upphafi ársins um 1.5 stig og síðar um 3.5–4 stig, til viðbótar frá 1. ágúst 1976. Til viðbótar við þessi verðlækkunaráhrif koma svo áhrif tollalækkana um 800–900 millj. kr. frá ársbyrjun samkv. tollskrárlögum sem meta má sem 1.5–2 stig. Áhrif af niðurgreiðslubreytingum, sem nú eru ráðgerðar, yrðu 2.5–3 stig til hækkunar í ársbyrjun, en 4 stig alls, þegar allt væri fram komið. Þannig yrðu þessar aðgerðir ekki til að hækka almennt verðlag í landinn á næsta ári, fremur hið gagnstæða, þar sem vörugjaldið og tollarnir ættu að hafa viðtækari verðlagsáhrif en fram koma í framfærsluvísitölu, eins .og að er vikið í grg. fjárlagafrv. Hæstv. forseti. Ég tel eðlilegt með tilliti til þeirrar brtt., sem hér er flutt, að umr. um þetta mál verði frestað og hv. fjh.- og viðskn. fái tækifæri til þess að skoða brtt. og fá þær upplýsingar sem hv. nm. óskuðu eftir, og þar sem einn þingflokkanna á ekki sæti í þeirri n. og þar sem þess er að sjálfsögðu óskað að hægt sé að hraða afgreiðslu málsins, tel ég rétt, að sá þingflokkur fái tækifæri til þess að fylgjast með og fá upplýsingar varðandi þetta mál á þeim nefndarfundi. Ég legg því til að umr. um málið verði frestað og hv. fjh.- og viðskn. fái tækifæri til þess að skoða málið, en svo að lokinni umr. verði brtt. samþykkt og málinu þannig breyttu vísað til Ed. til fyrirgreiðslu.