Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkvæmt þeirri dagskrá sem nú er útbýtt þarf að leita afbrigða um að 1.--5. dagskrármál ásamt 17. dagskrármáli megi koma til umræðu. Of skammt er liðið frá 2. umr. 1. til og með 5. máls og frá útbýtingu nál. um 17. dagskrármálið. Verður nú þeirra afbrigða leitað.

Hæstv. forseti. Ég fann ekki nál. minni hluta efh.- og viðskn. á borðinu hér í hliðarherbergi og vil spyrja hvort málið verði tekið fyrir án þess?

Þetta þingskjal er rétt ókomið. Reyndar er verið að útbýta því í þessu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 445 um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1994 frá meiri hluta efn.- og viðskn. Nefndin vísaði einstökum ákvæðum frv. til félmn., heilbr.- og trn., landbn. og menntmn. Það kom því í hlut fagnefnda þessara fyrst og fremst að fjalla efnislega um þau ákvæði sem þeim tilheyrðu. Efh.- og viðskn. fór jafnframt yfir málið og á fund nefndarinnar komu Björn Matthíasson frá fjmrn., Guðmundur Lúther Hafsteinsson og Magnús Skúlason frá húsafriðunarsjóði, Heimir Steinsson útvarpsstjóri og Hörður Vilhjálmsson, fjármálastjóri Ríkisútvarpsins, Dögg Pálsdóttir frá heilbr.- og trmrn., Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson og Þórður Skúlason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Sigurgeir Þorgeirsson frá landbrn., og Júlíus Vífill Ingvarsson formaður og Gunnar Gunnarsson, varaformaður Félags búvélainnflytjenda. Meiri hluti nefndarinnar hefur tekið upp í sínar brtt. þær tillögur sem heilbr.- og trn. sem og landbn. lögðu til að gerðar yrðu í umsögn sinni. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Þær breytingar eru eftirfarandi: Lagt er til að 7. gr. falli brott, en sú grein fól í sér álagningu sérstaks búvélagjalds. Þá er jafnframt lagt til að 10. gr. verði felld brott þar sem í nýsamþykktum lögum um félagslega aðstoð er veitt lagaheimild til að tengja greiðslu ekkjulífeyris við tekjur. Lagt er til að því markmiði, sem átti að ná með 16. gr. frv., verði frekar náð með nokkrum lagfæringum á 5. mgr. 24. gr. laga nr. 93/1993, um atvinnuleysistryggingar. Þannig verði tryggt að ekki komi til misnotkun á þessu ákvæði. 5. mgr. 24. gr. laganna verði svohljóðandi: Nú ber nauðsyn til að skerða dagvinnutíma starfsmanna vegna samdráttar í starfsemi fyrirtækis og skal þá greiða starfsmönnum þann hluta þeirra atvinnuleysisbóta sem þeir eiga rétt á sem svarar til skerðingar dagvinnutímans, enda taki ráðstafanir þessar almennt til starfsmanna fyrirtækisins eða starfsmanna í einstökum greinum starfsemi þess ef um fleiri en eina er að ræða. Fyrirsjáanlega skerðingu vinnutíma skal atvinnurekandi tilkynna fyrir fram til stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs og gera ítarlega grein fyrir ástæðum til samdráttar. Tilkynningu skal fylgja skrá um það starfsfólk sem ráðgert er að skerðingin taki til ásamt upplýsingum um dagvinnustundafjölda einstakra starfsmanna hjá fyrirtækinu á síðustu 12 mánuðum áður en til skerðingar kemur, svo og upplýsingum um stéttarfélög viðkomandi. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs staðreynir skrána svo og síðari upplýsingar um það fólk sem skerðingin tekur til og sendir til úthlutunarnefndar atvinnuleysisbóta fyrir þau félög sem starfsmenn eru félagar í sem síðan úrskurða um bótarétt. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs er heimilt að synja um greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt þessari málsgrein ef hún telur að fyrirtæki hafi ekki tilgreint nægilegar ástæður til samdráttar. Ekki verða greiddar bætur samkvæmt þessari grein lengur en 30 bótadaga fyrir hvern starfsmann á almanaksári. Komi til uppsagna starfsmanna falla greiðslur niður og eiga þeir ekki bótarétt að nýju fyrr en að loknum uppsagnarfresti. Þá er lögð til sú breyting á 11. gr. að þátttaka hins sjúkratryggða í kostnaði sé afmörkuð við dvöl á sérhæfðum meðferðarstofnunum. Með þessu er reynt að gera ákvæðið skýrara hvað það varðar að bráðameðferð drykkjusjúklinga, t.d. á geðdeild Landspítala, falli ekki þar undir. Þá er lögð til sú breyting á 20. gr., í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og Sambands íslenskra sveitarfélaga, að það fái einn fastan mann í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs á árinu 1994. Í 5. lið brtt. er tilgreind 20. gr., að við efnismálsgrein a-liðar bætist ný málsgrein er orðist svo: Þrátt fyrir ákvæði 37. gr. skal stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimilt á árinu 1994 að gera tillögur um ráðstöfun á þessu fjármagni sem sveitarfélögin greiða til sjóðsins, auk allt að 600 millj. kr. af öðru ráðstöfunarfé sjóðsins á árinu 1994, til að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga til eflingar atvinnulífi, enda verði dregið samsvarandi úr greiðslum atvinnuleysisbóta á viðkomandi stað. Úthlutun styrkja skal vera í samræmi við reglur sem ráðherra setur að fenginni umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Á árinu 1994 skal einn fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga taka sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Tillögur sjóðstjórnar um styrkveitingu skulu staðfestar af ráðherra. Loks er lagt til að innheimtuhlutfall af búvörum til Bjargráðasjóðs lækki um helming á árinu 1994, eða úr 0,6% í 0,3%. Undir nál. þetta rita Rannveig Guðmundsdóttir, Guðjón Guðmundsson, Sólveig Pétursdóttir, Ingi Björn Albertsson, með fyrirvara, og Lára Margrét Ragnarsdóttir.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar núna frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og eins og kom fram í framsöguræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, frsm. meiri hluta efh.- og viðskn., þá var þetta mál sent til umsagnar í nefndum þingsins þar á meðal til hv. heilbr.- og trn. Nú háttar svo til að kl. 15 í dag er boðaður fundur í hv. heilbr.- og trn. og það er mjög erfitt fyrir okkur sem ætlum að taka þátt í þessari umræðu hér á eftir að sitja samtímis á fundi í heilbr.- og trn. og líka að hlusta á þá umræðu sem fer fram nú hjá frsm. hv. efh.- og viðskn. Þess vegna fyndist mér, virðulegur forseti, eðlilegt að gert yrði hlé á þessum fundi á meðan menn héldu fund í heilbr.- og trn.

Forseta var nú ekki kunnugt um þennan nefndarfund í heilbr.- og trn. og er heldur ekki kunnugt um hversu lengi er gert ráð fyrir að sá fundur standi og þarf því aðeins að kynna sér það áður en ákvörðun er tekin um framhaldið eða hvort hægt er að komast að einhverju samkomulagi um þetta atriði.

Virðulegi forseti. Það var búið að boða þennan fund í heilbr.- og trn. en formaður hv. nefndar er bundinn á öðrum fundi. Fundurinn getur þess vegna ekki hafist eftir því sem ég veit best alveg næstu mínúturnar. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er tilbúinn til að hlusta á framsögumann minni hlutans flytja sitt mál en það er útilokað að hefja umræðurnar að mínu viti fyrr en annaðhvort verði fundi í heilbr.- og trn. frestað eða þessari umræðu frestað. Það er ekki hægt fyrir þá þingmenn sem ætla að taka þátt í umræðunni hér á eftir að vera bundnir á fundi í nefnd.

Forseti mun athuga þetta mál en þá mun þessi umræða hefjast núna. Nei, segir hv. 18. þm. Reykv. og ætlar að gera athugasemd við fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég teldi eðlilegt að við fengjum niðurstöðu í það hvenær þessi nefndarfundur á að hefjast því ég er að fara að gera grein fyrir áliti minni hluta efh.- og viðskn. sem ég byggi á þeim bréfum sem nefndinni bárust frá m.a. minni hluta menntmn., heilbr.- og trn. og félmn. og ég þarf nokkurn tíma í að gera þetta. Mér þætti því verra ef nefndarmenn geta ekki verið viðstaddir mína ræðu og teldi því rétt að við fengjum niðurstöðu í það hvenær nefndarfundur á að hefjast.

Það liggur fyrir að fundi í heilbr.- og trn. hefur verið frestað til kl. 4. Þá væntir forseti þess að hægt sé að hefja þessa umræðu. Það stendur til að halda nú fund með formönnum þingflokka og þá væntanlega skýrast málin.

Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir þessi svör sem hann hefur gefið en það er auðvitað öllum ljóst að við erum í miklu tímahraki að ræða mjög stór og viðamikil mál. Og þetta frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1994 er eitt þeirra. Það lætur kannski lítið yfir sér við fyrstu sýn en í því er að finna allmörg mikilvæg atriði sem vert er að ræða og skoða nánar. Engin ástæða er til að afgreiða þetta mál í einhverju hasti. Ég mun byrja á því að gera grein fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn. en undir það álit skrifa ásamt mér hv. þm. Halldór Ásgrímsson, Steingrímur J. Sigfússon og Jóhannes Geir Sigurgeirsson. Nál. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Nefndin fjallaði um frv. á tveimur fundum og er sú meðferð málsins mjög í anda þeirra vinnubragða sem einkennt hafa ríkisfjármálin á þessu þingi. Mál koma allt of seint fram og tíminn sem gefst til að vinna þau er allt of naumur. Það kom t.d. í ljós í meðförum nefndarinnar á málinu að veruleg ástæða hefði verið til að athuga betur hvaða afleiðingar hin svokölluðu þrátt-fyrir-ákvæði hafa haft fyrir þær stofnanir og sjóði sem hafa orðið að þola skerðingu lögbundinna framlaga árum saman. Til slíkrar könnunar gafst enginn tími. Frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum er óvenjulítið að þessu sinni og ræðst það af því að ýmist náðist ekki samkomulag í ríkisstjórnarflokkunum eða ákveðið var að taka út úr frv. illa undirbúin niðurskurðaráform sem mætt höfðu mikilli andstöðu í þjóðfélaginu. Frv. felur þó í sér nokkur mjög alvarleg áform og framlengingu á fyrri ákvörðunum sem stjórnarandstaðan mótmælir nú sem fyrr. Það er lýsandi fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar að þeir sem þurfa að þola niðurskurð og gjaldtöku eru grunnskólabörn, námsmenn í framhaldsskólum, ekkjur og áfengissjúklingar, auk menningarstarfsemi af ýmsu tagi sem ekki fær sín lögbundnu framlög. Grunnskólinn. Þriðja árið í röð er frestað framkvæmd nokkurra ákvæða grunnskólalaga sem samþykkt voru af öllum þingflokkum vorið 1991. Menntmrh. lýsti því yfir haustið 1991 að um tímabundna aðgerð væri að ræða. Hætt er við að sú aðgerð verði varanleg haldi svo fram sem horfir. Í stað þess að fækka börnum í bekkjum, eins og stefnt er að í grunnskólalögunum, er heimilt að fjölga börnum í bekkjum, kennslustundum er ekki fjölgað svo sem ráð var fyrir gert og sveitarfélögum er ekki gert skylt að koma á máltíðum í skólum. Á árinu 1994 er þessi niðurskurður 160 millj. kr. og á skólaárinu 1994--1995 verður hann um 350 millj. kr. Það er ljóst að þessi síendurtekni niðurskurður hefur haft alvarlegar afleiðingar sem m.a. lýsa sér í verulegri launalækkun kennara, atvinnuleysi í þeirra röðum, allt of stórum bekkjum og niðurskurði í kennslu sem skólakerfið mátti þó síst við. Niðurstaða nýlegrar könnunar á læsi íslenskra barna sýnir að þörf er á sókn í skólakerfinu í stað samdráttar. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem borist hafa frá menntmrn. var heimildin til að fjölga í bekkjum notuð 34 sinnum skólaárið 1992--1993 og 16 sinnum til viðbótar skólaárið 1993--1994. Hér er um aðgerðir að ræða sem bitna á börnum landsins, framtíð þeirra og þjóðarinnar, aðgerðir sem stjórnarandstaða hefur mótmælt harðlega og mótmælir enn. Skólagjöld. Í frv. er lögð til upptaka skólagjalda í fjórum skólum. Þar er um að ræða búnaðarskólana, Garðyrkjuskóla ríkisins og Tækniskóla Íslands. Skólagjöldum hefur þegar verið komið á í öllum öðrum framhaldsskólum og skólum á háskólastigi. Í þessum fjórum skólum er bæði um að ræða grunndeildir og deildir á háskólastigi og því verður um mjög mismunandi gjöld að ræða. Stjórnarandstaðan hefur verið þeirrar skoðunar að með skólagjöldum sé verið að brjóta þá grundvallarreglu að ríkið bjóði öllum þegnum landsins upp á menntun sem greidd er úr sameiginlegum sjóðum. Stjórnarandstaðan er andvíg þjónustugjöldum af þessu tagi og mun því greiða atkvæði gegn þessum ákvæðum. Það er hins vegar lýsandi fyrir vinnubrögð ríkisstjórnarinnar að ár eftir ár hefur í fjárlögum verið gert ráð fyrir ,,sértekjum`` Tækniskólans upp á 7 millj. kr. þótt lagaheimildir hafi skort til innheimtu sértekna. Sú breyting, sem hér er lögð til á lögum um Tækniskóla Íslands, felur það í sér að numin verður úr gildi sú skylda ríkisins að greiða rekstur skólans. Minni hluti menntmn. bendir á það í bréfi sínu til efh.- og viðskn. að þessi breyting feli í sér heimild til að taka Tækniskólann út af fjárlögum. Atvinnuleysistryggingar og ekknabætur. Sú grein frv. sem fól í sér heimild til að tekjutengja ekknabætur verður felld niður, samkvæmt tillögum meiri hlutans, þar sem slíka heimild er þegar að finna í nýsettum lögum um félagslega aðstoð. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem fram komu í efh.- og viðskn., verður tekjutengingin með sama hætti og gildir um ellilífeyri. Það er álit minni hlutans að þetta mál hefði þurft mun nánari skoðunar við, þannig að ljóst væri hvernig staða þessa hóps er og hvernig þessi skerðing kemur við hann. Minni hluti heilbr.- og trn. hafnar þessari tekjutengingu enda hafi engin rök komið fram sem styðji þá skoðun að þessi sparnaður sé skynsamlegur. Nokkrar breytingar eru gerðar á lögum um atvinnuleysistryggingar, m.a. til að koma í veg fyrir misnotkun. Sumar þessar breytinga orka tvímælis, svo sem það að taka út úr lögunum með öllu rétt til að greiða atvinnuleysisbætur á móti samdrætti í vinnu. Nú er til athugunar að lagfæra þetta. Einnig er ljóst að ráðherra er að taka til sín stóraukið vald frá Atvinnuleysistryggingasjóði og úthlutunarnefndum. Á fundi efh.- og viðskn. um málið kom fram að Samband íslenskra sveitarfélaga er ekki alls kostar ánægt með það ákvæði sem lögbindur 600 millj. kr. framlag sveitarfélaganna til atvinnumála og telur að breytingartillaga meiri hluta heilbr.- og trn. feli í sér óeðlilegar kröfur til sveitarfélaganna. Verði því ekki breytt kallar það á mótmæli og versnandi samskipti sveitarfélaganna og ríkisstjórnarinnar og er þó ekki á bætandi. Þetta mál hefði þurft meiri og betri umfjöllun í nefndinni. Sjúklingaskattur. Í 11. gr. frv. og þeirri breytingartillögu, sem meiri hlutinn leggur til, er gert ráð fyrir að þeir sjúklingar, sem þurfa á áfengismeðferð að halda, greiði hluta af þeim kostnaði sem meðferðinni fylgir. Þar með er verið að innleiða þá reglu að sjúklingar, sem lagðir verða inn á stofnun til meðferðar, greiði fyrir hana. Þótt um sérhæfða meðferð sé að ræða er ljóst að sá hópur, sem ákvæðið nær til, er oftast illa á sig kominn andlega og líkamlega og ólíklegt að slíkir sjúklingar geti greitt fyrir sjúkrahúsvistun. Þessi gjaldtaka á að skila um 25 millj. kr. samkvæmt frv. en hætt er við að sumir þeirra sem þurfa á meðferð að halda geti ekki greitt gjöldin og leiti sér því ekki lækninga. Það verður þjóðfélaginu dýrt þegar til lengdar er litið. Minni hlutinn mótmælir þessari stefnu og mun greiða atkvæði gegn þessu ákvæði. Þrátt-fyrir-ákvæðin. Í þrátt-fyrir-ákvæðum frv. er að finna skerðingar á lögbundnum framlögum sem endurteknar hafa verið ár eftir ár. Það er skoðun minni hlutans að lagasetning af þessu tagi sé afar slæm og að miklu eðlilegra væri að endurskoða þau lög sem hér um ræðir sé það vilji Alþingis að skerða fjárframlög með þessum hætti. Minni hlutinn vill benda sérstaklega á eftirfarandi atriði. Í fyrsta lagi eru tekjur Ríkisútvarpsins teknar í ríkissjóð. Staða Ríkisútvarpsins er með þeim hætti að mikil þörf er á viðhaldi og endurbótum, einkum á dreifikerfinu sem á að þjóna landinu og miðunum. Með því að taka þessar tekjur traustataki er verið að koma í veg fyrir bætta þjónustu við landsmenn og verið að leggja stein í götu þessarar mikilvægu menningarstofnunar og öryggistækis. Í öðru lagi vill minni hlutinn benda á skert framlög til húsfriðunar, en húsafriðunarsjóðs bíða mörg brýn verkefni. Húsafriðunarsjóður skapar vinnu og þau hús sem hann styrkir viðgerðir á vekja áhuga ferðamanna, auk þess sem verið er að bjarga menningarverðmætum. Það er því mikilvægt að hann njóti stuðnings og má benda á það hlutverk sem hann getur gegnt í atvinnusköpun á erfiðum tímum. Í þriðja lagi eru framlög til Ferðamálasjóðs skert þegar brýnna er en nokkru sinni að vinna að uppbyggingu í ferðaþjónustu. Þess í stað er sjóðurinn skorinn niður og skattar lagðir á hluta ferðaþjónustu sem er einn fárra vaxtarbrodda í íslensku atvinnulífi. Í fjórða lagi ber að nefna þá undarlegu stefnu sem beitt er gagnvart Vegagerðinni. Annars vegar er samið við verkalýðshreyfinguna um aukin framlög til verklegra framkvæmda, þar með talið vegagerðar sem fjármagnaðar eru með stórfelldum lántökum, hins vegar eru svo lögbundin framlög til stofnunarinnar hirt í ríkissjóð. Þetta eru furðuleg vinnubrögð sem vekja enn spurningar um það hvernig framkvæmdarvaldið umgengst landslög. Í fimmta lagi ber svo að nefna þá merkilegu stefnumörkun sem felst í því ákvæði að ríkissjóður taki ekki þátt í að greiða kostnað við leit að áður óþekktum tófugrenjum. Niðurstaða. Það er niðurstaða minni hlutans að þau niðurskurðaráform, sem gert er ráð fyrir í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1994, séu þess efnis að ekki sé hægt að fallast á þau þar sem þau fela í sér aukinn sjúklingaskatt, vanefndir á framkvæmd grunnskólalaganna, skólagjöld og lækkun ekkjulífeyris.`` Undir þetta nál. rita, eins og ég nefndi áður, sú sem hér stendur ásamt þeim Halldóri Ásgrímssyni, Steingrími J. Sigfússyni og Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni. Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að ítreka það sem nefnt er í nál. um vinnubrögð og tengist umræðum hér í dag og undanfarna daga um hvernig staðið er að þessum mikilvæga málaflokki sem ríkisfjármálin eru. það er alveg ólíðandi að gerðar skuli vera breytingar á jafnmikilvægum málaflokkum og t.d. atvinnuleysistryggingum á harðahlaupum og að varla gefist tími til þess að kanna hvað liggur að baki. Ef ég kem að einstökum málaflokkum þá er ekki ástæða til að vera með miklar málalengingar um þau efni. Ég sé að hæstv. menntmrh. situr hér og á líklega von á nokkrum umræðum um grunnskólann, en ég er að hugsa um að hlífa honum við því að þessu sinni að mestu leyti.

Þetta er líka orðið nóg.

Nei, það er aldrei nóg talað um skólamálin, nóg, því að þau eru, eins og ég hef oft nefnt, spennandi málaflokkur og mjög mikilvægur, en það breytir því ekki að vissulega er ástæða til þess að gera úttekt á því hvað þessi niðurskurður til skólakerfisins hefur haft í för með sér, hvaða áhrif hann hefur haft á skólakerfið og kannski ekki síst það sem í skólafræðum er kallað ,,skólaandi``, andinn í skólanum, í skólastofunni. Mér þótti það nokkuð merkilegt að við í minni hluta menntmn. reyndum aðeins að afla okkur upplýsinga um afleiðingar þessa niðurskurðar umfram það sem kom fram í upplýsingum menntmrn. Í viðtölum við skólamenn kom fram að það hefur orðið mikill niðurskurður á kennslu og að í sumum grunnskólum, ekki síst á Reykjavíkursvæðinu, er verið að reyna að leysa þau mál með því að koma ýmsum öðrum verkefnum yfir á kennara. Það tekst ekki með kennslu að fylla upp í stöðuráðningar og þá er verið að fara þess á leit við kennara að þeir taki að sér önnur verk. Mér skilst að það séu uppi deilur um greiðslu vegna þessara verka sem ekki teljast til kennslu heldur annarra starfa, svo sem gæslu á skólavöllum og fleira í þeim dúr. Það er því alveg ljóst að þessi niðurskurður hefur náð til kennaranna og þeirra launakjara sem máttu ekki við niðurskurði. Yfirvinna hefur dregist mikið saman. Það er einmitt mjög mikilvægt að velta fyrir sér þeirri spurningu hvaða áhrif svona niðurskurður hefur á vinnuandann. Ég get rifjað það upp að ég varð sem framhaldsskólakennari vitni að þeim verkföllum sem BHMR lagði út í með stuttu millibili þar sem menn annars vegar upplifðu það að þær launabætur sem náðust voru teknar til baka á örskömmum tíma og hins vegar að þáverandi ríkisstjórn setti bráðabirgðalög á gerða kjarasamninga. Sú reynsla hafði alveg gríðarleg áhrif á vinnuandann. Það er einmitt það sem skiptir svo miklu máli þegar verið er að taka stjórnvaldsákvarðanir að menn geri sér grein fyrir afleiðingunum. Það er ekki bara um að ræða afleiðingar fyrir börnin, sem skiptir þó að mínum dómi mestu máli að það er verið að skerða möguleika barna til menntunar og draga úr kennslu sem skólakerfið má þó síst við, heldur hefur það líka áhrif ef andinn í hópi kennara er slæmur. Ég ætla enn að ítreka það sem hér hefur margoft verið tíundað um þessi skólagjöld. Þessi þjónustugjalda- og gjaldtökustefna er vond stefna og við munum greiða atkvæði gegn þessu nú sem fyrr. Það átti sér stað nokkuð merkileg þróun varðandi 7. gr. frv. Það kom í ljós að landbn. var öll sammála um að það væri óeðlilegt og vont að leggja sérstakt gjald á landbúnaðinn við þær aðstæður sem við búum við. Það er greinilegt að meiri hlutinn á Alþingi ætlar að verða við þessari ósk og það er lagt til að þessi grein falli niður þrátt fyrir að landbrn. hafi sent fulltrúa á okkar fund til þess að biðja um miskunn því það þarf að ná þessum peningum inn á annan hátt. En mér fannst þetta mikilvægur sigur í þessu máli því það snertir líka þann anda sem ríkir í landbúnaðinum þar sem menn búa við samfelldan niðurskurð og samdrátt, auk þess sem menn sjá fram undan miklar breytingar á stöðu landbúnaðarins með auknum innflutningi. Það er því ekki á bætandi að vera að leggja nýja skatta á bændur. Auk þess voru uppi spurningar um hvort þessar tekjur mundu yfir höfuð skila sér. Við gerum ekki sérstakar athugasemdir við þær breytingar sem hér er verið að leggja til um orlofið. Þar er um ákveðnar breytingar að ræða sem tryggja það að starfsmenn fái greitt orlof sem þeir eiga inni hjá fyrirtækjum sem verða gjaldþrota. Það er þó sú spurning uppi hver á að bera það tap sem þarna verður. Hér er verið að leggja það á önnur fyrirtæki að greiða í sjóði sem síðan er tekið út til að borga fyrir þá sem hafa orðið gjaldþrota. Sama gildir um þær breytingar sem lagðar eru til á lögum um málefni fatlaðra. Við gerum þar ekki athugasemdir. Menn eru sammála um það og Samtök fatlaðra gera ekki athugasemd við það að peningar séu teknir úr Framkvæmdasjóði fatlaðra til reksturs. Við sjáum því ekki ástæðu til að gera sérstakar athugasemdir við það. Ég ætla aðeins að nefna þær breytingar sem verið er að gera á lögum um almannatryggingar þar sem líka er tillaga meiri hlutans að fella niður 10. gr. frv. vegna þess að það er litið svo á að búið sé að fá heimild fyrir tekjutengingu ekknabóta í nýsamþykktum lögum um félagslega aðstoð, eins og kom reyndar fram áðan í nál. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu í hv. efh.- og viðskn. þá reiknar ráðuneytið með því að hér verði um u.þ.b. 50 millj. kr. skerðingu að ræða. Mér þykir það býsna há upphæð miðað við að það á að fara eftir sömu reglum og gilda um skerðingu ellilífeyris. Mér finnst þetta í rauninni ótrúlega há upphæð en það er sama sagan með þetta og ýmislegt annað. Það gafst enginn tími til þess að fara nánar ofan í þetta. En minni hluti heilbr.- og trn., þar sem stjórnarandstaðan öll á sína fulltrúa, hafnar þessu alfarið og bendir á að hér sé verið að krukka í bæturnar án þess að menn hafi velt fyrir sér röksemdum hvers vegna, hvernig og hver sé staða þessa hóps. Engin úttekt liggur fyrir í þessu efni frekar en öðru. Varðandi atvinnuleysistryggingarnar eru þar vissulega atriði sem þarfnast nánari skoðunar. Það kom fram hjá fulltrúa heilbrrn. sem kom á fund nefndarinnar að stjórn sjóðsins og ráðuneytið eru vissulega tilbúin til að skoða allar ábendingar. Okkur finnst að verið sé að veita ansi mikið vald til ráðherrans. Við verðum vör við það í hverju frv. á fætur öðru að það er sífellt verið að veita ráðherrum meira og meira vald til ákvarðana og til setningar reglugerða. Þetta er stefna sem hið háa Alþingi þarf að vera vakandi yfir og þarf í rauninni að stöðva. Það er undarlegt hversu mikið ósamræmi er í þessum málum. Þegar við í efh.- og viðskn. vorum að fara í gegnum EES-frumvörp í fyrra þá hreinsuðum við miskunnarlaust út ákvæði af þessu tagi þar sem var verið að flytja endalaust vald til ráðherra til reglugerðarsetningar en í öðrum nefndum eru afgreidd frv. sem eru nánast ekkert annað en heimildir til ráðherra til að setja reglugerðir. Það þarf að vera eitthvert samræmi í þessari reglugerðarheimildarstefnu. En varðandi þessar breytingar á atvinnuleysistryggingunum þá hefur aðallega verið vakin athygli á 16. gr. frv. þar sem verið er að fella niður 5. mgr. 24. gr. Það var haft samband við nefndina af Slippstöðinni á Akureyri sem benti á að ekki er allt sem sýnist í þessum efnum. Þetta ákvæði felur í sér, eins og segir í grg. frv. á bls. 8, með leyfi forseta: ,,Ákvæði þetta geymir heimild til þess að greiða atvinnuleysisbætur í hlutfalli við skertan dagvinnutíma ef skerðingin stafar af samdrætti í starfsemi fyrirtækis. Í ljós hefur komið veruleg misnotkun þessa ákvæðis og er fyrir þær sakir lagt til að ákvæðið falli brott.`` Þannig var þetta upphaflega en sannleikurinn var sá að fyrirtæki eins og Slippstöðin á Akureyri hefur stýrt sinni starfsemi í tengslum við þetta ákvæði, dregið saman vinnu og í rauninni sent sitt fólk út í atvinnuleysið og sett það á bætur um tíma í þeim tilgangi að þurfa ekki að segja upp fólki. Þarna þarf að vega það og meta hvað er rétt að gera í þessum efnum. En meiri hlutinn leggur til brtt. í þessu efni þar sem reynt er að koma til móts við þetta þannig að stjórn sjóðsins vegi og meti hvernig er verið að fara með atvinnuleysisbæturnar. Ég held að þetta sé að mörgu leyti nokkuð skynsamleg stefna sem Slippstöðin á Akureyri hefur fylgt og þó að dæmi séu um misnotkun þá verða menn að passa sig á að vera ekki of fljótir til að fella niður svona ákvæði. Ég ætla ekki að gleyma hinu mikilvæga máli sem felst í 11. gr. og er atriði sem við í minni hlutanum viljum fá út úr þessu frv. Það er sá sjúklingaskattur sem meiningin er að leggja á áfengissjúklinga. Meiri hlutinn leggur til breytingu á þessu ákvæði þar sem er verið að þrengja nokkuð ákvæðið frá því sem það var í frv. Það breytir ekki því að hér er verið að opna fyrir það að sjúklingar greiði fyrir meðferð og þetta er stefnubreyting. Þetta er algjör stefnubreyting í heilbrigðismálum og þessu erum við einfaldlega á móti. Það er ekkert sem réttlætir það að taka slík gjöld af áfengissjúklingum frekar en öðrum. Sú hin stóra spurning, sem kom fram í nál., er hvort þeir séu yfir höfuð færir um að greiða þau gjöld. Ég minni enn á þær greinar sem læknar hafa verið að skrifa í dagblöðin að undanförnu. Nú síðast Tómas Helgason yfirlæknir á Landspítalanum þar sem hann einmitt bendir á það atriði að þeir sjúklingar sem eru að stríða við áfengissýki eru oft þannig á sig komnir og þeirra aðstæður slíkar að það er afar hæpið að þeir geti skaffað ríkinu 25 millj. eins og ætlunin er að gera með þessum ákvæðum. Virðulegi forseti. Ég ætla rétt í lokin að ítreka nokkur atriði varðandi þrátt-fyrir-ákvæðin og greina frá því sérstaklega fyrst hæstv. menntmrh. situr hér enn að við í efh.- og viðskn. kölluðum á okkar fund fulltrúa Ríkisútvarpsins og húsafriðunarsjóðs vegna þess að okkur fannst ástæða til að líta sérstaklega á þær skerðingar sem þessir tveir aðilar verða fyrir og reyna að átta okkur á því hvað þetta þýðir. Þessar heimsóknir leiddu það einmitt í ljós að ástæða hefði verið til að fara miklu nákvæmar ofan í þessi skerðingarákvæði sem hér eru á ferð. Hér er bara verið að endurtaka ár eftir ár einhverjar ákvarðanir um skerðingu á lögbundnum framlögum en það þýðir að það er bara verið að safna upp vanda í þessum stofnunum. Það var afar athyglisvert að heyra í fulltrúum Ríkisútvarpsins sem standa frammi fyrir miklum vanda vegna viðhalds og nýframkvæmda í dreifingarkerfi Ríkisútvarpsins sem þurfa að eiga sér stað en stofnunin fær ekki peninga til. Það væri fróðlegt í þessu sambandi að spyrja hæstv. menntmrh. hvað hann hyggst gera í þessum málum. Nú veit ég að það er verið að endurskoða útvarpslögin. Eru menn að hugsa þar um breytta tekjustofna Ríkisútvarpsins? Á að leggja þennan framkvæmdasjóð niður eða hvernig er fyrirhugað að haga þessum málum? Ég held að við séum öll sammála um það, þó að innan Sjálfstfl. séu hópar sem vilja leggja Rás 2 niður eða selja hana í frjálshyggjustíl, að Ríkisútvarpið er gríðarlega mikilvæg menningarstofnun og einnig það að Ríkisútvarpið gegnir miklu öryggishlutverki á okkar landi. Þarf ekki að minna menn á það hvernig Ríkisútvarpið hefur þjónað því hlutverki t.d. þegar óveður hafa geisað og allt orðið rafmagnslaust eða ég minnist bara gossins í Vestmannaeyjum 1973 og þegar þurft hefur að koma mikilvægum fréttum til þjóðarinnar. Þetta er gríðarlega mikilvæg stofnun og það verður að sjá til þess að hún búi við góð starfsskilyrði. Sama gildir um húsafriðunarsjóð og ég vil vekja sérstaka athygli hæstv. menntmrh. á því sem fulltrúar sjóðsins sögðu um möguleika hans til þess að skapa atvinnu víða um land. Það er mikið vandaverk að halda við gömlum húsum og það kallar á sérþekkingu en þarna er oft um mikið nostur að ræða og það þarf töluvert mikið vinnuafl og þetta er tilvalið, ég tala nú ekki um ef atvinnuleysi er í röðum iðnnema sem læra húsasmíði og slíkt þá er tilvalið að verja peningum til þessa málaflokks. Þetta getur verið eitt af þessum átaksverkefnum sem verið er að vinna að og skila sér eins og þeir nefndu í auknum ferðamannastraumi, fegurra umhverfi og því að það er verið að varðveita menningarverðmæti. Fulltrúar sjóðsins nefndu alveg sérstaklega þá byltingu sem varð á Hofsósi og við hv. þm. Kristín Einarsdóttir urðum einmitt vitni að þegar við fórum þangað í heimsókn. Þar var gert við gamalt pakkhús, mjög sögulegt hús, eitt af elstu húsum á landinu og það þýddi það að allt í einu hófst ferðamannastraumur til þessa litla bæjar þar sem varla nokkur hræða hafði litið við. Allt í einu var eitthvað merkilegt að skoða þarna og þetta eina hús hefur einfaldlega gerbreytt aðstæðum í þessum litla bæ. Þannig gæti þetta orðið víðar, hæstv. menntmrh., og því vil ég sérstaklega ítreka þetta og benda á að þarna eru möguleikar til atvinnusköpunar. Við höfum rætt mikið um ferðamálin hér í dag og ég ætla ekki að bæta miklu við það. Ég vil mótmæla enn þessari skattlagningu sem enn er eftir á ferðaþjónustuna og mun valda óbætanlegu tjóni. Það er auðvitað óþolandi að Ferðamálasjóður, sem ætlað er það hlutverk að styðja við bak ferðaþjónustunnar, skuli vera svona skertur ár eftir ár. Menn eiga að veita pening til vaxtarbroddanna þannig að blóðið streymi þar sem vöxturinn er. Við nefndum í nefndarálitinu þessi furðulegu vinnubrögð í kringum Vegagerðina. Þetta er svona bókhaldsskollaleikur sem allt er fullt af í þessum fjármálum ríkisins og þá síðast þessi furðulega 37. gr. sem væri nú gaman að ræða við hæstv. umhvrh., um greiðsluna fyrir hin áður óþekktu tófugreni og greinilega er mikið baráttumál í hans ráðuneyti að þurfa ekki að vera að borga fyrir leitarflokka sem fara um heiðar í grenjaleit. Ég get rifjað það upp að ég er mikill vinur og aðdáandi íslenska refsins og þykir fremur leitt að menn skuli vera að eltast við hann. Menn hafa ofsótt hann öldum saman og er mál að linni þeim ofsóknum.  Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir áliti minni hluta efh.- og viðskn. sem ég byggi fyrst og fremst á álitum minni hluta þeirra nefnda sem fengu frv. til meðferðar og af þeirri yfirferð má ljóst vera að við höfum mjög margt við þetta frv. að athuga og teljum rétt að ríkisstjórnin beri ábyrgð á því sem hér er verið að gera en munum þó greiða atkvæði gegn ýmsum greinum þessa frv. sem við teljum vera mjög til tjóns.

Virðulegi forseti. Ég hefði viljað fara fram á það við hæstv. forseta að hún kannaði hvort hæstv. heilbrrh. eða staðgengill hans er í húsinu. Sömuleiðis hefði ég gjarnan viljað fá að spyrja hæstv. umhvrh. einnar spurningar við tækifæri.

Þannig háttar til að hæstv. heilbrrh. mun vera veikur í dag, en hæstv. umhvrh. er í þinghúsinu ef hv. þm. sættir sig við það svona fyrst um sinn.

Já, ég sætti mig prýðilega við það, hæstv. forseti, og þakka fyrir þessi skjótu viðbrögð en mér þætti betra ef hæstv. ég held iðnrh. og viðskrh. sem gegnir fyrir heilbr.- og trmrh. gæti hugsað sér að vera hér viðstaddur umræðuna. Er það ekki rétt að hann gegni fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh.? Ef hægt væri að koma því áleiðis þá þætti mér vænt um það. Varðandi frv. í heild þá ætla ég út af fyrir sig ekki að segja margt. Ég ætla að víkja hér örfáum orðum að þeim þáttum sem snúa aðallega að heilbr.- og trmrn. Við höfum á síðustu dögum tekið hér lotur í sambandi við menntmrn. sérstaklega, þ.e. niðurskurðinn í skólum, grunnskólum og skólagjöld Tækniskólans og í sjálfu sér er ekki ástæða til þess að fara sérstaklega yfir það í löngu og ítarlegu máli auk þess sem talsmaður minni hlutans, hv. 18. þm. Reykv., hefur gert mjög skýra og góða grein fyrir málinu í heild og þar á meðal því sem lýtur að menntamálum sérstaklega. Ég vildi kannski aðeins áður en lengra er haldið vekja athygli þingsins á þeirri brtt. sem meiri hlutinn gerir en í nál. á þskj. 445 segir um hana: ,,Þá er jafnframt lagt til að 10. gr. verði felld brott þar sem í nýsamþykktum lögum um félagslega aðstoð er veitt lagaheimild til að tengja greiðslu ekkjulífeyris við tekjur.`` Mér þætti fróðlegt að vita, hæstv. forseti, hvernig eiginlega þetta ákvæði komst inn í þennan bandorm. Er það ekki rétt hjá mér að þetta sé frv. um félagslega aðstoð sem hefur verið lengi hér inni í þinginu eða hvað?  Þá kemur það allt í einu á daginn núna við meðferð málsins hér í nefnd, í hv. efh.- og viðskn. og kannski heilbr.- og trn., ég skal ekki um það segja, að þetta sé í raun og veru óþarfi hér af því að þetta sé í lögum sem verið sé að samþykkja um félagslega aðstoð. Mér sýnist að þetta bendi til þess að ríkisstjórnin viti ekkert hvað hún er að flytja hérna og það er spurning hvort það væri ástæða til þess fyrir menn að fara yfir málið aðeins víðar, hvort það eru fleiri svona ákvæði hérna inni, sem eru kannski komin inn í einhver önnur frumvörp. Ég satt að segja man ekki eftir því að hafa lent í því hér áður að menn séu að flytja sömu efnisatriðin í tveimur stjfrv. sem eru væntanlega lesin af heilbrrn. eða a.m.k. hæstv. heilbr.- og trmrh. þannig að ég hlýt að vekja athygli á þessu fúski í vinnubrögðum sem kemur fram í því að það er verið að flytja tillögu í frv. um félagslega aðstoð og svo er hún endurflutt í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og hefur sjálfsagt hæstv. heilbrrh. hugsað að sjaldan verði góð vísa of oft kveðin en Alþingi er þeirrar skoðunar, eins og kunnugt er, að það þurfi aðeins einu sinni að samþykkja hvert lagaákvæði á sama þinginu. En þannig háttar til af því að hæstv. iðnrh. og viðskrh. er kominn hér sem gegnir fyrir heilbr.- og trmrh., gerði það hér áðan . . .  Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég tel reyndar, úr því að hæstv. fyrrv. heilbrrh. er hérna, þá ætla ég að leyfa mér að vekja athygli hans á einu atriði meðan hann stöðvast hér inni. Það er það að í ákvæðum frv. um atvinnuleysistryggingar er gert ráð fyrir því að ráðherra geti einn lagt niður úthlutunarnefndir. Nú háttar svo til að atvinnuleysistryggingarnar eiga að fara til félmrh. um áramótin. Þess vegna gæti ég út af fyrir sig alveg sætt mig við það ef hæstv. félmrh. gæti mætt hér á fundinn til þess að standa fyrir málinu ef þess er kostur og þætti vænt um ef hæstv. forseti léti kanna það.

Forseti mun gera ráðstafanir.

Ég ætla þá ekki að taka tíma hæstv. iðnrh. og viðskrh. lengur heldur víkja þá máli mínu núna að hæstv. umhvrh. sem er svo vinsamlegur að koma hér í salinn áður en ég ræði Atvinnuleysistryggingasjóð við hæstv. félmrh. Í 37. gr. þessa frv. er ákvæði sem snertir umhvrn. Þar segir svo í síðasta málslið, með leyfi forseta: ,,Ríkissjóður tekur ekki þátt í kostnaði við leit að áður óþekktum tófugrenjum nema veiðistjóri samþykki leitina fyrir fram.`` Nú brestur mig skilning á þessu máli. Sjálfur hef ég aldrei legið á greni en það kann að vera að hæstv. umhvrh. hafi einhvern tíma gengið til grenja í Grímsstaðamúlanum þegar hann var í sveit á Mýrum á yngri árum, ekki skal ég um það segja. En hitt veit ég að þetta er algerlega óskiljanlegur texti. 

Árþúsundir.

Og kannski árþúsundir, ég þekki ekki svo langt aftur í tímann. Hæstv. umhvrh. kann þessa sögu örugglega sem gróinn Mýramaður. Þá kemur hinn vandinn. Nú gæti ég allt í einu viljað leita að óþekktu greni, þ.e. leita að greni sem ekki hefði áður fundist. Og vegna þess að það væri dýrbítur sem lægi í fé niðri á Mýrum ofan úr Grímsstaðamúla en hann væri ekki í þekktu greni, þá mundi ég vilja leita að óþekktu greni. Fer ég þá, hæstv. umhvrh., til veiðistjóra og segi: Ég vil fá styrk til að leita að óþekktu greni?  Þá kem ég að Atvinnuleysistryggingasjóði og sný máli mínu að hæstv. félmrh. Í 17. gr. frv. er gert ráð fyrir því að ráðherra geti með reglugerð ákveðið að sameina úthlutunarnefndir tveggja eða fleiri félaga eða félagasambanda. Úthlutunarnefndirnar eru allt of margar. Það er alger samstaða um það. Það vita allir. En finnst mönnum nú eðlilegt að láta ráðherra hafa reglugerðarvald til þess að leggja í raun og veru niður allt úthlutunarkerfi atvinnuleysistrygginga? Ég spyr hæstv. félmrh. í fullri vinsemd hvort henni finnist það eðlilegt að félmrh. hafi vald til þess að hrinda um koll öllu þessu úthlutunarkerfi. Það hefur verið sagt að verkalýðshreyfingin sé treg til þess að fallast á endurskipulagningu úthlutunarkerfisins. Það kann út af fyrir sig vel að vera rétt og getur vel verið að menn séu þar úr hófi íhaldssamir. En það breytir ekki því að hér er um að ræða kerfi sem er kjarasamningur frá 1955 og það gengur ekki að setja inn í blóra við verkalýðshreyfinguna ákvæði af þessu tagi sem hrinda úthlutunarkerfi verkalýðshreyfingarinnar eins og það leggur sig. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. félmrh.: Er ekki hugsanlegt að ná samkomulagi um að við þessa grein bætist orðin ,,að fengnu samþykki stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs`` þannig að setningin orðist svo, með leyfi forseta: ,,Ráðherra getur með reglugerð ákveðið að sameina úthlutunarnefndir tveggja eða fleiri félaga eða félagasambanda að fengnu samþykki stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs.`` Ég tel að það væri eðlilegt að halda svona á málum, m.a. með hliðsjón af því að mér er kunnugt um að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs var ekki spurð um eitt eða neitt áður en þetta frv. var lagt fram. Ég hafði samband við einn stjórnarmann í Atvinnuleysistryggingasjóði einn daginn sem þetta frv. var lagt fram hér í þinginu. Hann hafði aldrei séð frv. eða drög að því og stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur að því er ég best veit ekki fengið tækifæri til þess að fjalla um málið. Og ég harma það að svo er að hlutunum staðið. En ég teldi að það mundi vera mjög til bóta ef í 17. gr. yrði sett inn það ákvæði að þarna þyrfti að fá samþykki stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs líka og mér finnst út af fyrir sig eðlilegt að ráðherrann og stjórnin hafi með þetta mál að gera í sameiningu. Annað atriði sem ég ætla að gagnrýna sérstaklega varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð er í brtt. meiri hlutans sem birtist á þskj. 446. Þar segir, virðulegi forseti: ,,Á árinu 1994 skal einn fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga taka sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs.`` Getur þetta verið rétt? Hafa aðilar að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs samþykkt það að taka inn fulltrúa frá Sambandi ísl. sveitarfélaga? Hefur hæstv. ráðherra rætt þessi mál eitthvað við þá aðila sem eiga menn í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, Alþýðusamband Íslands og slíka aðila? Ég sé hér í gögnum frá minni hluta efh.- og viðskn. að Alþýðusamband Íslands virðist una breytingunum á Atvinnuleysistryggingasjóði sem hér eru lagðar til. Ég verð að segja alveg eins og er að ég tel að þar leggist heldur lítið fyrir Alþýðusambandið en látum það vera. En þá bæti ég við: Hefur Alþýðusambandið samþykkt það að taka inn í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs mann frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, aukamann inn í þessa stjórn? Vegna þess að sú breytingartillaga er til orðin eftir að Alþýðusamband Íslands var kallað til viðræðna við hv. efh.- og viðskn. þannig að ég fullyrði að Alþýðusamband Íslands getur tæplega hafa fjallað um þetta mál á sínum fundi eða á sínum vettvangi. Þess vegna er það önnur spurning til hæstv. félmrh.: Hefur þessi breyting verið borin undir eignaraðila Atvinnuleysistryggingasjóðs sem eru verkalýðshreyfingin í landinu og atvinnurekendur? Ég bendi á, virðulegur forseti, að í þessum ákvæðum, 12.--19. gr. frv., er í raun og veru engin breyting á forsendum fjárlaga. Þess vegna eru engin rök fyrir því að afgreiða þessi ákvæði núna, það eru engin rök, engin fjárlagarök fyrir því. Engin. Það má halda því fram að það séu rök fyrir því að afgreiða 20. gr. en 12.--19. gr., það er alger óþarfi. Og ég spyr þá hæstv. félmrh. að lokum: Væri hún til í það að taka umræðu bak jólum um 12.--19. gr. þannig að þessu máli verði frestað fyrir utan 20. gr. sem er sú eina sem hangir á fjárlögunum sem slíkum? Það er mín þriðja spurning til hæstv. félmrh. sem mér þætti vænt um að hún svaraði. Loks varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð. Lögunum um Atvinnuleysistryggingasjóð var breytt á síðasta þingi. Það átti að vera til bóta fyrir einyrkja og slíka aðila og hefur sjálfsagt verið það. Menn hafa verið að gefa út reglugerðir um atvinnuleysistryggingar og verið að framkvæma þessi nýju lög. Þá skiptir það engum togum að það er ýtt út úr Atvinnuleysistryggingasjóði aðilum sem hafa átt þar rétt á bótum á undanförnum árum aftur og aftur og aftur. Ég nefni tvo hópa. Annars vegar er um að ræða vörubílstjóra sem er geysistór hópur manna, ekki síst hér á Reykjavíkursvæðinu. Þessi hópur hefur oft verið atvinnulaus langtímum saman yfir veturinn en hefur haft vinnu yfir sumarið og þeir hafa lagt bílnum að vetrinum til að þurfa ekki að borga af honum skatta. En hvað gerist nú? Hjá Atvinnuleysistryggingasjóði er sagt við þessa atvinnulausu vörubifreiðastjóra: Þið fáið ekki atvinnuleysisbætur nema þið seljið vörubílinn. Þannig að þess er í raun og veru krafist að til þess að þeir fái atvinnuleysisbætur losi þeir sig við atvinnutækið sem þeir kunna að vinna með. Ég vil spyrja hæstv. félmrh., sem fer með þessi mál frá næstu áramótum, hvort hún telji það eðlilegt að heimta það af þessum vörubílstjórum að þeir selji vörubílana til að þeir geti fengið atvinnuleysisbætur. Þannig hefur verið þrengt að þessu fólki frá því sem það var áður því þessir vörubílstjórar t.d. hér á þessu svæði sem ég þekki til hafa fengið bætur þangað til núna, þá er þeim hent út úr kerfinu. Er þetta í samræmi við vilja ríkisstjórnarinnar ef hún hefur einhvern vilja í þessu máli? Hún hlýtur að hafa það. Það er a.m.k. meiningin að hún hafi það. Hinn hópurinn sem hefur verið hent út eru trillusjómenn. Þeir hafa auðvitað lent þannig í því að þeir geta ekki aflað sér lífsviðurværis á sjó og þá hafa þeir nælt sér í atvinnuleysisbætur stundum þarna á milli. Nú er sagt við trillusjómenn: Þið fáið engar atvinnuleysisbætur nema þið seljið trilluna. Þið seljið atvinnutækið þá getið þið fengið atvinnuleysisbætur. Þetta er auðvitað ómögulegt, hæstv. ráðherra, þetta er svo vitlaust eins og allir sjá. Þannig að ég vil biðja hæstv. félmrh. að taka á þessu máli varðandi þá hópa sem ég hef nefnt sem eru atvinnubílstjórarnir, vörubílstjórarnir annars vegar og trillusjómennirnir hins vegar og það getur vel verið að það séu fleiri sem þarna eiga hlut að máli. Ég fullyrði reyndar, hæstv. forseti, að þetta er ekki í samræmi við anda laganna. Þetta er í ósamræmi við anda laganna. Þessi reglugerð stenst ekki í raun og veru ef menn skoða hana vel vegna þess að þegar við vorum að breyta atvinnuleysistryggingasjóðslögunum hér á síðasta þingi þá var tilgangurinn sá að koma til móts m.a. við einyrkjaatvinnurekendur. Þannig að hér er verið að þrengja lögin og framkvæmd þeirra langt umfram þann anda sem var á bak við samþykkt laganna á sínum tíma. Þriðja atriðið sem ég ætlaði svo að nefna hér, þá hef ég farið hér yfir atvinnuleysistryggingarnar, það er 11. gr. þessa frv. Það er 11. gr. þessa frv. og er breyting á almannatryggingalögum og þar stendur, með leyfi forseta: ,,Þó er heimilt að ákveða í reglugerð að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalarinnar.`` Nú sé ég að meiri hlutinn er búinn að breyta þessu og í nál. á þskj. 445 stendur eftirfarandi: ,,Þá er lögð til sú breyting á 11. gr. að þátttaka hins sjúkratryggða í kostnaði sé afmörkuð við dvöl á sérhæfðum meðferðarstofnunum. Með þessu er reynt að gera ákvæðið skýrara hvað það varðar að bráðameðferð drykkjusjúklinga, t.d. á geðdeild Landspítala, falli ekki þar undir.`` Þá vil ég í fyrsta lagi segja að þetta er úr af fyrir sig framför. Ég hafði að vísu ekki haft hugmyndaflug til þess að láta mér detta í hug að þetta áfengismeðferðargjald yrði tekið vegna bráðameðferðar drykkjusjúklinga, t.d. á geðdeild Landspítala eða á Vogi hjá SÁÁ. Hins vegar verð ég að segja að orðalagsbreytingin sem tillaga er gerð um af hálfu nefndarinnar dugir mér ekki. Því hér stendur, með leyfi forseta: ,,Þó er heimilt að ákveða í reglugerð að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalar á sérhæfðum meðferðarstofnunum.`` Nú verð ég að viðurkenna það, hæstv. forseti, að ég er kannski dálítið farinn að ryðga í því hvað eru kallaðar nákvæmlega sérhæfðar meðferðarstofnanir og veit að hér er á eftir mér á mælendaskrá maður eins og hv. 11. þm. Reykv. sem kann þetta sjálfsagt betur en ég í seinni tíð.  Mér hefur borist til eyrna, hæstv. forseti, að það standi til af hv. fjárln. að leggja til einhverjar breytingar á framlögum til SÁÁ, m.a. með hliðsjón af þeirri brtt. sem hér er uppi. Það þekki ég ekki í smáatriðum en mér hefur borist það til eyrna. Ég teldi að það kæmi til greina að leysa þetta mál frá sjónarmiði ríkissjóðs þannig núna að SÁÁ fengi a.m.k. hluta af þeirri upphæð sem hér er á ferðinni, alla vega það sem gert er ráð fyrir við 3. umr. fjárlaga og e.t.v. eitthvað meira til, en að Ríkisspítalarnir verði látnir bera þennan vanda án þess að það séu gerðar sérstakar ráðstafanir til að hækka framlög til þeirra og greinin þannig felld niður, greinin þannig gerð óþörf. Ég sé að hér er í salnum hv. 3. þm. Vestf., sem er í fjárln., og kannski fleiri fjárlaganefndarmenn og hv. 1. þm. Norðurl. e., að ég vil benda á þennan möguleika. Að greinin sé sem sagt einfaldlega gerð óþörf með því að veita einhverja fjármuni á móti niðurfellingu þessa gjalds til SÁÁ en láta Ríkisspítalana bera þann hluta gjaldsins sem átti að ganga til þeirra. Þannig tel ég að það væri mjög mikið unnið, bæði almennt séð og einnig að því er varðar hin almennu sjónarmið í heilbrigðismálum, en líka með hliðsjón af því að það þrengist nú mjög um þann tíma sem við höfum í þessari stofnun til að ljúka meðferð mála fyrir jól og ég er sannfærður um að sú niðurstaða að fella út 11. gr. frv. mundi greiða fyrir eðlilegri lendingu mála hér í þinginu núna á næstu klukkutímum og sólarhringum. Ég hef hér, virðulegur forseti, lagt fyrir hæstv. umhvrh. og hæstv. félmrh. nokkrar spurningar og ítreka jafnframt áskorun mína um það að 11. gr. um áfengismeðferðargjaldið verði tekin út. Burt með hana.

Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég kýs nú að veita andsvar við ræðu flokksbróður míns og fóstra, hv. þm. Svavars Gestssonar, er sú að ég vil í fyrsta lagi þakka honum fyrir að taka upp mál vörubílstjóra hér og annarra einyrkja í starfi sem hann gerði og taka eindregið undir óskir hans til hæstv. félmrh. um að ráðherra svari spurningum og skýri það mál. Og ég vil nú ganga lengra og skora á hæstv. félmrh. að hæstv. ráðherra fullvissi okkur um að þetta mál verði leyst vegna þess að það er fráleitt eins og stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur haldið á því. Bílstjórar hafa til að mynda verið félagar í ASÍ, verið launþegar, skilgreindir sem slíkir um árabil og hafa notið atvinnuleysisbóta. Og það getur ekki verið á valdsviði stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að reka heila stétt úr Alþýðusambandi Íslands og skilgreina hana upp á nýtt. Ég tel einfaldlega að það sé fráleitt að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs geti tekið sér slíkt vald, auk þess sem framkvæmdalega gengur þetta ekki upp, hvorki gagnvart bílstjórum, trillusjómönnum né öðrum. Og ég skora á hæstv. ráðherra að fullvissa okkur um það hér að þessu verði kippt í liðinn.

Forseti metur það svo að þetta hafi nú ekki verið andsvar.

Jú, jú, jú.

Þá veitir andsvar hæstv. félmrh. Forseti hefur breytt tímamörkum þar sem þetta andsvar tók ekki langan tíma og nú verða það tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Það var beint til mín fjórum spurningum af hv. þm. Svarvari Gestssyni. Fyrst varðandi úthlutunarnefndirnar og um að það verði bætt inn ákvæðum um að samráð eða samþykki Atvinnuleysistryggingasjóðs þurfi til til að sameina nefndirnar. Ég tel það nú liggja í hlutarins eðli að slíkt samráð verði haft en ef það næst samstaða um það á milli 2. og 3. umr. að skoða það mál sérstaklega þá mun ekki standa á mér í því máli ef menn geta náð saman um einhvern texta í því skyni. Varðandi það að bæta inn fulltrúa frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga í stjórn sjóðsins tímabundið eða í eitt ár þá þykir mér það ekki óeðlilegt vegna þess að þarna er ákveðið fjármagn sem sveitarfélögin eru að setja inn í sjóðinn. Það er ljóst að umfang þess mun aukast verulega á næsta ári því um er að ræða að settar verði 1.200 millj. kr. í þessu skyni þannig að mér þykir ekki óeðlilegt að það sé með þessum hætti. Um það hvort þessi breyting hafi verið borin undir ASÍ þá er mér ekki kunnugt hvort svo er eða ekki. En ég ítreka það sem fram kom reyndar í máli þingmannsins að ASÍ unir þeim breytingum sem hér eru lagðar fram. Því vil ég svara til varðandi það að fresta breytingunum sem hér eru lagðar til nema 20. gr. að það ætti reyndar að vera hæstv. heilbrrh. að svara því þar sem þessi málaflokkur er enn í hans umsjá. En ég sé ekkert sérstakt tilefni til þess. Varðandi málefni vörubílstjóra þá tel ég fulla ástæðu til að skoða þeirra mál og hef reyndar gert það í ráðuneytinu vegna þess að fulltrúar vörubílsjóra hafa komið á minn fund og þetta mál er í athugun í ráðuneytinu og ég tel full efni til að skoða sérstaklega þeirra mál.

Virðulegur forseti. Mér finnst það afar mikilvægt sem hæstv. félmrh. sagði hér um úthlutunarnefndirnar þó ég sé ekki sáttur við hennar svör eða undirtektir að öðru leyti og einnig mikilvægt og jákvætt það sem hún sagði um stöðu vörubílstjóra og ég bæti trillumönnunum við því þeir eru í sömu stöðu. Það verður auðvitað að taka á þessu máli. Hér er um bersýnilegt ranglæti að ræða og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon færði kollega sínum hv. þm. Svavari Gestssyni miklar þakkir fyrir að taka upp málstað vörubílstjóra. Ég vil sömuleiðis færa honum miklar þakkir fyrir að taka hér málstað tófunnar. Ég veit að hv. þm. er áhugamaður um varg og hefur gert sitt til að útrýma vargi á þeim slóðum sem honum hefur þótt of mikið af honum vera. Hann gerir hér athugasemdir við orðalag í 37. gr., þar sem talað er um að ríkissjóður taki ekki þátt í kostnaði við leit að áður óþekktum tófugrenjum. Ég fellst á þessa málfarslegu athugasemd sem hann hefur gert. Ástæðan fyrir því að hún er inni er einfaldlega sú að hinn árvakri þingmaður var þrátt fyrir allt ekki nógu árvökull á síðasta þingi þegar nákvæmlega sama orðalag var inni. Að vísu þá í lánsfjárlögum í þrátt-fyrir-ákvæðum þar. Það er nú kannski skýringin fyrir því og kannski ættu menn að breyta þessu og segja fremur eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon stakk upp á í samtölum áðan ,,nýjum og óþekktum tófugrenjum``. Að öðru leyti er rétt að það komi hér fram að þær breytingar sem hafa verið gerðar á undanförnum árum miða að tvennu. Í fyrsta lagi að koma í veg fyrir þá sjálftöku sem segja má að hafi nánast verið orðin hefð í þessum veiðum og hins vegar að tryggja hag minnstu sveitarfélaganna sem gjarnan hafa haft mestan kostnaðinn einmitt af þessari iðju. Það er þess vegna sem talað er um m.a., virðulegur forseti, með góðu leyfi: ,,Ríkissjóður endurgreiðir ekki á árinu 1994 kostnað við refa- og minkaveiðar í sveitarfélögum þar sem íbúar eru fleiri en 2.000``. Það er af þessum sökum. Að öðru leyti tek ég undir ábendingarnar og vænti þess að þingmaðurinn haldi áfram að sýna skolla svona góðan og farsælan áhuga.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. umhvrh. fyrir svörin og einnig játa ég þá sök á mig að það hefur örugglega farið fram hjá mér á síðasta þingi ein og ein setning og ég geri ráð fyrir að það geti verið þannig með fleiri en það er engu að síður skylda okkar auðvitað að lesa hvert einasta þingskjal í þaula. Og ég játa að ég sá þetta ekki í fyrra. Ég bendi hins vegar á að til lausnar því máli og yfirleitt umgengninni við þessa skepnu, elsta landnemann, þá væri viðeigandi að hæstv. umhvrh. hefði framvegis samráð við forseta Tófuvinafélagsins áður en frv. af þessu tagi eru flutt í þessari virðulegu stofnun.

Virðulegur forseti. Það er óvanalegt að hv. þm. Svavar Gestsson komi svo fullur iðrunar hér í ræðustól. En ég vil lýsa því yfir að ég mun ekki hafa uppi nein eftirmál sökum þess að honum láðist að lesa þetta frv. í fyrra. Ég vænti þess auðvitað að hann vinni af meiri kostgæfni í framtíðinni. Varðandi ábendingar hans um nánara samstarf við formann Tófuvinafélagsins þá er það nú svo að það hefur verið haft samráð við hann að vísu ekki um þessa grein. Það er rétt að það komi hér fram að formaður Tófuvinafélagsins hafði einmitt samband við umhvrh. í því skyni að falast eftir ákveðnum líkamshluta ísbjarnar sem felldur var fyrir norðan Ísland.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir svörin og vil auðvitað gagnrýna hann fyrir að flytja frv. með þessum hætti að hann hafi greinilega ekki lesið þau sem skyldi. Hvet hann enn til þess að hafa gott samráð við forseta Tófuvinafélagsins í framtíðinni og þakka honum sérstaklega fyrir að hafa ekki nefnt þann líkamshluta sem hann nefndi ekki hér áðan, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði aðeins að víkja orðum mínum að hæstv. umhvrh. í lok máls míns vegna þess máls sem var til umræðu milli síðustu ræðumanna en erindi mitt hingað er fyrst og fremst að fjalla nokkuð um þann hluta þessa frv. sem snertir landbúnaðarmál. Ég gerði það við 1. umr. málsins og sé að sem betur fer hafa þau atriði sum tekið breytingum, þ.e. að í brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. kemur fram að þar hefur verið tekið tillit til ábendingar landbn. um að fella niður 7. gr. þessa frv. Það er byggt á því sem segir um það í áliti frá landbn. til efh.- og viðskn. og er birt hér með nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. Og þar sem ég held að það hafi ekki komið skýrt fram í þessari umræðu þá ætla ég að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa þennan hluta: ,,Nefndin [þ.e. landbn.] leitaði álits Lárusar Ögmundssonar, lögfræðings Ríkisendurskoðunar, á því hvort gjaldtaka sú á allar seldar búvélar, sem lögð er til í 7. gr. frv., væri í raun þjónustugjald eða skattur til ríkissjóðs. Í frv. er ekki að finna neina skírskotun til þess að Rannsóknastofnun landbúnaðarins muni veita þeim sem kann að flytja inn, framleiða eða selja búvélar tiltekna þjónustu vegna hverrar gjaldskyldrar vélar. Þar með liggur fyrir að ofangreint gjald uppfyllir ekki þau skilyrði að geta talist opinbert þjónustugjald heldur skattur sem á sér margar hliðstæður. Þetta er í samræmi við álit lögfræðings Ríkisendurskoðunar. Þá vill nefndin enn fremur geta þess að búvélasalar greiða gjald til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins vegna prófana á tækjum þeirra sem Rannsóknastofnun landbúnaðarins er í sjálfsvald sett að ákveða. Samkvæmt framansögðu eru þær forsendur gjaldtökunnar sem byggt er á í 7. gr. ekki fyrir hendi og getur landbn. þar af leiðandi ekki mælt með því að ákvæðið verði lögfest.`` Þessi umsögn landbn. er athyglisverð vegna þess að hér kemur fram að í þessu frv. frá ríkisstjórninni, sem hæstv. forsrh. mælti fyrir, er gert ráð fyrir gjaldtöku sem byggist á fölskum forsendum eins og fram kemur skýrt í þessari umsögn landbn. Það minnir okkur á hversu mikilvægt það er að þau frumvörp sem fyrir þingið eru lögð séu skoðuð í smáatriðum þannig að ekkert fari fram hjá hv. alþm. þar sem hér hefur frv. verið lagt fram með þessum hætti og reyndar var efni þess, eins og ég benti á í 1. umr. þessa máls, lagt fram í sérstöku frv. á síðasta þingi og kom óbreytt nú inn í þetta frv. í þessum bandormi. En það kemur fram í áliti landbn. að til hennar hafi fyrst og fremst verið vikið 5.--7. gr. En í þessu frv. eru nokkur atriði sem snerta landbúnaðinn og vildi ég koma með ábendingar um þau atriði til hv. formanns landbn. sem var hér rétt áðan, ef hann væri nærstaddur.

Hann kemur vonandi. Það sást aðeins í hann.

Já, það er í mörg horn að líta nú á þessum klukkutímum. Ég þakka hv. formanni landbn. fyrir að koma hér. Ég var að vekja athygli á því að það hefði borið góðan árangur að mínu mati að senda eitt þeirra atriða sem ég nefndi áðan til landbn. og því vildi ég víkja aðeins að nokkrum öðrum atriðum sem landbn. virðist ekki hafa verið falið að fjalla um í þessu frv. Og þá er á sama átt og hér var rætt um áðan atvinnuleysistryggingar gagnvart vörubílstjórum og ég vil taka undir sem þarfa ábendingu og benda hv. landbn. á að það væri að mínu mati full ástæða fyrir nefndina að fjalla um það og taka til athugunar í starfi sínu eftir áramótin hvernig hin nýja reglugerð um atvinnuleysistryggingar komi til með að nýtast bændum. Þetta er geysimikið hagsmunamál og ég held að það sé mjög mikilvægt að landbn. Alþingis fylgist með því hvernig þau lög sem samþykkt voru á síðasta þingi gagnast landbn. Síðan eru í II. kafla frv. nokkur atriði þar sem vikið er að landbúnaðinum. Það er sérstaklega 25., 26. og 27. gr. Mér sýnist að 25. og 27. gr. séu samhljóða greinum sem voru í lánsfjárlögum á síðasta ári eða fyrir þetta ár, en hins vegar segir í 26. gr. að framlag ríkissjóðs til launa og aksturs héraðsráðunauta skuli eigi vera hærra en 37,5 millj. kr. á árinu 1994 sem er lækkun úr 40,1 millj. á yfirstandandi ári. Ég teldi að það væri æskilegt að landbn. mundi líta á þetta atriði milli 2. og 3. umr. Þá ætla ég að lokum þrátt fyrir það að hæstv. umhvrh. --- hann var hér rétt áðan, ætli hann sé fjarri . . . ?.

Forseti mun kalla hann til fundar.

Í 37. gr. er fjallað um eyðingu refa og minka. Þessi málaflokkur heyrir undir umhvn. en þrátt fyrir það fékk umhvn. ekki þessa grein senda frá efh.- og viðskn. til umfjöllunar vegna þessa frv. og ég mun ekki út af fyrir sig gera athugasemdir við það en það gæti verið ástæða til að nefndin kynnti sér þetta mál þá í upphafi næsta árs og þess vegna langaði mig að spyrja hæstv. umhvrh. að því hvort hann viti að það hafi verið notuð sú heimild sem var í mjög líkri grein í lánsfjárlögum sem ég heyrði að hann er kunnugur, þ.e. þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Umhverfisráðherra er heimilt að fengnum tillögum veiðistjóra að ákveða að ríkissjóður taki ekki þátt í kostnaði við minkaveiðar, grenjaleit og grenjavinnslu á tilteknum svæðum. Umhvrn. skal auglýsa fyrir 1. maí til hvaða landsvæða ákvörðunin tekur.`` Mig langaði að spyrja sem sagt að hve miklu leyti þessi heimild hafi verið notuð. Þetta er aðeins breytt nú í 37. gr. þessa frv. þar sem segir að það skuli auglýsa fyrir 1. maí 1994. Í yfirstandandi heimild var ekkert ártal, aðeins sagt fyrir 1. maí. Því vil ég spyrja hvort nú eigi að auglýsa þetta í eitt skipti fyrir öll og eftir það muni heimildin ekki verða fyrir hendi eða hvort þetta sé vegna þess að þetta ákvæði gildi aðeins fyrir þetta ár. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta frv. að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Helgason hefur beint til mín spurningu um hvort mér sé kunnugt um að nýtt hafi verið heimild sem gefin var í lánsfjárlögum sem samþykkt var á síðasta ári um að heimilt sé að fella niður grenja- og minkaleitir á svæðum. Ég svara alveg hreinskilnislega: Ég er ekki viss um það. Ég get gengið úr skugga um það. Ég held að þessi heimild hafi ekki verið notuð en mér er einfaldlega ekki alveg kunnugt um það. Hina spurninguna skildi ég svo hvort það væri fyrirhugað í eitt skipti fyrir öll, þar með um alla framtíð, að taka þarna ákvörðun en það er ekki svo.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir svörin og ég skil mætavel þar sem hann var ekki kominn í umhvrn. þegar þessi ákvæði sem nú eru í gildi hefðu átt að vera notuð en ég mun þá óska eftir því þar sem ég sé að hér er hv. formaður umhvn. þá mundum við taka þetta atriði e.t.v. til skoðunar á nýju ári.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umfjöllunar í 2. umr. um ráðstafanir í ríkisfjármálum hefur nú farið í gegnum hendurnar á hv. efh.- og viðskn. og eins og fram hefur komið í ræðum fyrri ræðumanna í þessum stóli í dag þá fór þetta frv. til umsagnar hv. heilbr.- og trn. Hv. heilbr.- og trn. sendi frá sér bréf til formanns efh.- og viðskn. þar sem hún lét í ljós álit sitt á einstökum þáttum frv. og ætla ég örlítið hér á eftir að gera grein fyrir því. Það er ljóst að brtt. sem meiri hluti efh.- og viðskn. flytur hér, þar sem gert er ráð fyrir að 10. gr. frv. falli brott, tengdist tekjutengingu ekkjulífeyris og í nál. meiri hlutans er þetta rökstutt með því að með nýsamþykktum lögum um félagslega aðstoð hafi fengist heimildir til tekjutengingar. Þetta er alveg hárrétt og er að nokkru leyti alvarlegt, enda gerði stjórnarandstaðan miklar athugasemdir við þetta atriði og flutti brtt. í þinginu einmitt við þetta atriði, að fá inn í lög um félagslega aðstoð svo víðtæka heimild til tekjutengingar eins og þar fékkst. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í 2. málsl. 2. mgr. 1. gr. nýsamþykktra laga. Þar segir: ,,Þar er heimilt að tengja greiðslu bótanna við tekjur.`` Með þessu fæst mjög víðtæk heimild til tekjutengingar á öllum bótaflokkum er fram koma í nýsamþykktum lögum um félagslega aðstoð. Hvað þýðir þetta í raun og veru? Þetta þýðir það að með reglugerð hefur hæstv. heilbr.- og trmrh. fengið heimildir til þess að tekjutengja alla bótaflokka nýsamþykktra laga um félagslega aðstoð er áður voru inni í almannatryggingalögunum. Nú var það svo að meðan þessir bótaflokkar voru inni í almannatryggingalöggjöfinni, þá var það alveg klárt hver var skerðingarprósentan sem bæturnar áttu að skerðast gagnvart tekjunum. Með þessu ákvæði, eins og það er núna komið inn, er það ekki tekið fram hver skerðingarprósentan má vera. Þess vegna má alveg hugsa sér að hægt verði að setja reglugerð á grundvelli þessara laga um að fyrir hverja einustu krónu, sem viðkomandi einstaklingur ynni sér inn og hefur bótarétt, mundu bæturnar skerðast samsvarandi. Ég trúi því auðvitað ekki að það verði niðurstaðan vegna þess að yfirleitt var það svo meðan þessir bótaflokkar voru inni í almannatryggingalöggjöfinni, að þeir skertust yfirleitt um 40% þegar tekjur voru komnar umfram ákveðið hámark. En ég tek undir það með hv. 9. þm. Reykv. sem talaði hér fyrr í umræðunni að þetta er auðvitað lýsandi um vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og þeirra ráðgjafa er hún hefur í þessu máli. Og hér kemur í þingsalinn hv. 5. þm. Austurl., formaður hv. heilbr.- og trn., við ræddum mjög oft í þeirri ágætu nefnd að þessar víðtæku heimildir væru að mörgu leyti stórhættulegar. --- En vinnubrögðin segja auðvitað sína sögu því að í upphafi þings er þetta frv. um félagslega aðstoð, sem nú er orðið að lögum, lagt fyrir með þessu heimildarákvæði og síðan í bandorminum sem kemur inn í þingið svona rétt fyrir jólin og er verið að samþykkja með hraði í gegnum þingið. Þar er þetta ákvæði einnig inni og síðan kemst nefnd að því að þetta sé óþarft vegna þess að nú sé nýbúið að setja lög í þinginu sem heimili þetta.

Þetta er gott.

Nei, það er ekki gott, hv. formaður heilbr.- og trn., af þeirri ástæðu, sem ég var að lýsa áður en hv. þm. gekk í salinn, að eins og lagagreinin er orðuð og stjórnarandstaðan gerði ítrekaðar athugasemdir við í nefndinni eru skerðingarákvæðin mjög rúm og í raun og veru, ef menn vildu, væri hægt að skerða þarna krónu á móti krónu. En nú hefur þetta verið tekið út úr því frv. sem hér er til umfjöllunar. Í 11. gr. þessa frv. er verið að opna fyrir almenna gjaldtökuheimild á sjúklinga sem leggjast inn á sjúkrastofnanir jafnvel þótt tilgreint sé eins og núna er í brtt. frá hv. efh.- og viðskn. að þessi þáttur eigi eingöngu við um sérhæfðar meðferðarstofnanir. Staðreyndin er bara sú að það er útilokað að gera greinarmun á því hvað er sérhæfð meðferðarstofnun og hvað er almenn sjúkrastofnun því að á öllum sjúkrahúsum er um sérhæfðar meðferðardeildir að ræða. Á þessi gjaldtaka þá ekki að gilda um það? Ef svo er ekki, þá er með þessu frv. verið að gera upp á milli þeirra stofnana sem nú sjá um áfengismeðferðina í landinu, Ríkisspítalana og SÁÁ, vegna þess að segja má að Ríkisspítalarnir sem stofnun eru ekki sérhæfð áfengismeðferðarstofnun að öðru leyti en því að geðdeild þeirrar stofnunar er sérhæfð í áfengismeðferð. Því spyr ég --- en nú er því miður enginn hér sem getur svarað fyrir ríkisstjórnina í þessum efnum þó svo ég treysti reyndar hv. formanni heilbr.- og trn. best í þeim efnum og ætla því að spyrja þann ágæta þingmann, hv. þm. Gunnlaug Stefánsson: Er það svo að þetta eigi einvörðungu að gilda um SÁÁ en ekki Ríkisspítalana? Ef þetta á að gilda um Ríkisspítalana og SÁÁ, þá er náttúrlega sá texti sem er í frv. og brtt. algerlega merkingarlaus vegna þess að þá er bara að stíga næsta skref, þ.e. að skilgreina endurhæfingardeild Ríkisspítalanna sem sérhæfða meðferðarstofnun og láta þá sem þar eru greiða fyrir þjónustuna sem þar er veitt. Þegar að þessu kemur, hv. formaður, þá fer það svo að hver deildin á fætur annarri lendir í því að af þeim sjúklingum sem þar eru verður tekið gjald. Þá er komið að þessu sem var sigur Alþfl. á síðasta flokksþingi eða sigur félagshyggjuarmsins í Alþfl. á síðasta flokksþingi.

Það er bara Gunnlaugur.

Er það bara Gunnlaugur einn, hæstv. umhvrh. Össur Skarphéðinsson? Er það svo að hv. 5. þm. Austurl. sé orðinn eini þingmaður í Alþfl. sem er í félagshyggjuarminum?

Hann er í dyggri forustu.

Hæstv. umhvrh. er beðinn að setja sig fremur á mælendaskrá.

En þetta var talið eitt af því stærsta sem hefði komið fram á flokksþingi Alþfl. fyrir tæpum tveimur árum síðan  Ég hef látið gera útreikninga á því hvað þetta muni þýða fyrir fólk. Það er bara staðreynd og það kom mjög skýrt fram í máli þeirra sérfræðinga sem komu í heimsókn í hv. heilbr.- og trn. að þeir töldu að það væri útilokað að skilgreina nákvæmlega t.d. það fólk sem kemur inn á geðdeild Ríkisspítalanna hvort sjúkdómurinn stafar af því að viðkomandi er sjúkur sem alkóhólisti eða haldinn jafnvel einhverjum öðrum sjúkdómi, hvort sem það eru andlegir eða líkamlegir kvillar. Þá er spurningin bara í hvaða rúmi viðkomandi lendir, hvort gjaldmælir verður við það rúm eða ekki. Það verður því algerlega í hendi þess sem er á vakt hverju sinni að skilgreina hvar viðkomandi einstaklingur lendir. Sé það hins vegar svo að þessi gjaldtaka eigi einvörðungu að snúa að SÁÁ mun þetta þýða í stórum dráttum, svo ég styðjist bara við þær forsendur sem sérfræðingar gáfu okkur upp í hv. heilbr.- og trn. að reynsla þeirra af innheimtu göngudeildargjalda á geðdeild Ríkisspítalanna fyrir áfengissjúka er sú að innheimtuhlutfallið er ekki hærra en 30% af greiðslunum. Þetta þýðir að ef leggja á 25 millj. kr. á SÁÁ á næsta ári en þar eru 2.600 innlagnir og aðeins þriðjungur sjúklinganna greiðir gjaldið, þurfa þeir að greiða 30 þús. kr. fyrir innlögnina.  Finnst hæstv. umhvrh. og hv. þm. Alþfl. --- Jafnaðarmannaflokks Íslands það ekki býsna hátt innlagnargjald á sjúkrahús? Ekki síst í ljósi þess ef menn hafa það í huga að þetta var það stóra sem félagshyggjuarmur flokksins náði fram á flokksþinginu að kæmi alls ekki til greina. Svo þegar foringi þess hóps er mættur og tekinn við sem hæstv. heilbr.- og trmrh., þá er þetta hans fyrsta verk í þeim fjárlögum er hæstv. ráðherra leggur fyrir Alþingi. Í 12.--20. gr. frv. er fjallað um Atvinnuleysistryggingasjóð. Hv. þm. Svavar Gestsson fór rækilega í þau vandamál er snúa að þeim aðilum er nú hafa rétt á bótum frá sjóðnum í dag. Á fund hv. heilbr.- og trn. komu fulltrúar frá ASÍ og fulltrúar frá VSÍ. Fyrir fundinn hafði þessum samtökum verið sent frv. eins og það lá þá fyrir. Það var lítið að græða á umræðunni er þar fór fram vegna þess að flest svörin voru á einn veg: Um þetta hefur allt saman verið samið. Það eru engar athugasemdir við þetta. Við erum búnir að lofa ríkisstjórninni því að þetta megi vera með þessum hætti. Það er nefnilega nákvæmlega sama staða og er uppi hérna núna. Það er ekki hægt að gera neinar breytingar á skattamálum. Það er verið að fara út í óskynsamlegar aðgerðir í þeim efnum en af því að ASÍ-forustan segir: Við viljum hafa þetta með þessum hætti, þá þorir ríkisstjórnin ekki. Þetta er því orðin ótrúlega samtrygging þarna á milli. Annars vegar segir ríkisstjórnin: Við viljum hafa þetta svona og ASÍ segir: Það er gott. Við skulum hafa þetta með þessum hætti. Síðan koma þeir frá ASÍ og segja: Við viljum hafa þetta svona. Þá segja þeir í ríkisstjórninni: Já. Þetta er fínt. Við verðum að hafa þetta svona. En á hverjum skyldi þetta allt saman bitna? Jú. Á þeim sem Alþýðusamband Íslands á að vera að berjst fyrir, fólkinu sem býr við lægstu launin og erfiðustu aðstæðurnar. En í samtryggingaráformum Alþýðusambandsins við ríkisstjórnina þá er þetta látið bitna á þessum hópi. Í brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. er gert ráð fyrir því að á næsta ári, árinu 1994, muni einn fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga sitja í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þegar frv. lá fyrir hv. heilbr.- og trn. var ekkert um þessa tillögu vitað. Aftur á móti lagði sá fulltrúi sem mættur var frá Vinnuveitendasambandi Íslands þunga áherslu á það að eðlilegt væri, þar sem vinnuveitendur væru nú að fara að greiða enn stærri hluta af framlagi til Atvinnuleysistryggingasjóðs en áður, fengju þeir einn fulltrúa til viðbótar í stjórn sjóðsins. Þessum skilaboðum kom minni hluti heilbr.- og trn. til skila til hv. efh.- og viðskn. Við því hefur ekki verið orðið samkvæmt því sem fram kemur í tillögu til breytinga á frv. frá meiri hluta efh.- og viðskn. Fulltrúar stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs mættu til fundar við hv. heilbr.- og trn. Í máli þeirra kom fram að hvað eftir annað á undanförnum árum síðan þessi ríkisstjórn tók við hafa fjárveitingar sjóðsins í flestum tilfellum ekki dugað fyrir þeim útgjöldum sem gert er ráð fyrir að sjóðurinn greiði. Það er ríkisábyrgð á sjóðnum. Aukafjárveitingar hafa verið tryggðar í fjáraukalögum en yfirleitt ekki nóg til þess að standa undir útgjöldunum. Það hefur því gengið verulega á eignir sjóðsins síðan árið 1991. Það sem mér fannst þó alvarlegast var að þessir ágætu fulltrúar stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem þarna mættu, gátu ekki upplýst hvernig áætlað væri að staða sjóðsins yrði á árinu 1994 ef gengið væri út frá þeirri spá sem Þjóðhagsstofnun hefur sent frá sér um 5% atvinnuleysi. Einstakir nefndarmenn gengu eftir því á milli funda í heilbr.- og trn. að upplýsingar fengjust um stöðu sjóðsins. Það var ekki hægt. Það er þess vegna óvíst og algerlega útilokað að svara því hver staða Atvinnuleysistryggingasjóðs muni verða miðað við þær fjárveitingar sem sjóðurinn hefur og samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir til fjárlaga og miðað við spá Þjóðhagsstofnunar um 5% atvinnuleysi á árinu 1994. Það verður miklu meira og er raunverulega bara spá um 5% atvinnuleysi að meðaltali allt árið sem verða mun meira en sú spá gerir ráð fyrir vegna þess að staðreyndin er sú að það er á bilinu 6--7% í dag. Í 13.--19. gr. frv. eru gerðar ýmsar breytingar á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Ýmist eru þær breytingar til hækkunar eða lækkunar. Það er erfitt að gera sér nákvæmlega grein fyrir því hvor vogarskálin er þyngri í þeim efnum. Aftur á móti er tilgangur þeirra sem hafa lagt frv. fyrir að spara fjármuni með 16. gr. þar sem talið er að um misnotkun á bótagreiðslum sjóðsins sé að ræða. Eins og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sagði í framsöguræðu sinni með áliti minni hluta efh.- og viðskn. hafa fulltrúar einstakra fyrirtækja haft samband við nefndina og varað við þeim breytingum sem þar er lagðar til. Einstök fyrirtæki hafa nýtt sér þann möguleika sem lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð gefa með því að fá greiddar atvinnuleysisbætur einn og einn dag í viku eða mánuði fyrir það fólk sem er í vinnu hjá fyrirtækjunum. Gott dæmi um þetta er Slippstöðin á Akureyri. Þar hefur verið komið í veg fyrir það með slíkum aðgerðum að kannski 15--20 mönnum hafi verið sagt upp. Þess í stað ef um verkefnaskort hefur verið að ræða hafa starfsmenn fyrirtækisins, mismunandi margir þó, komist tímabundið á atvinnuleysisbætur en aftur í vinnu hjá fyrirtækinu þegar verkefni hafa aukist. Það er mat stjórnenda sjóðsins, heilbrrn. og ég býst við ríkisstjórnarinnar í heild, að þetta ákvæði hafi verið misnotað. A.m.k. er í það vitnað þegar fjallað er um 16. gr. frv. því þar segir, með leyfi forseta: ,,Í ljós hefur komið veruleg misnotkun þessa ákvæðis og er fyrir þær sakir lagt til að ákvæðið falli brott.`` Það væri fróðlegt að fá svör við því en þau fást sjálfsagt ekki við þessa umræðu þar sem hæstv. heilbr.- og trmrh. er ekki til svara um hvaða fyrirtæki þetta séu sem þannig hafi misnotað þá aðstöðu sem þeim hefur verið sköpuð af hálfu stjórnar sjóðsins og hvaða refsing liggi við því ef upp kemst að um slíka misnotkun hafi verið að ræða. Hv. 9. þm. Reykv. Svavar Gestsson kom inn á að það væru einkum tvær stéttir í þessu þjóðfélagi sem ekki fengju bætur frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Á síðasta þingi var gerð veruleg breyting á Atvinnuleysistryggingasjóði sem miðaði í þá átt að frá 1. okt. í ár hefðu sjálfstæðir atvinnurekendur möguleika á bótum frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Það var alveg klárt í umræðunni í þinginu og í umræðunni í hv. heilbr.- og trn. og eftir því var sérstaklega gengið hvaða áhrif þessi breyting hefði fyrir vörubílstjóra og trillusjómenn. Því var svarað til af þeim fulltrúum er mættu fyrir hönd stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs á þeim tíma að það stæði ekki til að gera neinar breytingar á stöðu vörubílstjóra. En vörubílstjórarnir hafa í gegnum árin fengið atvinnuleysisbætur á þeim tíma er ekkert hefur verið að gera fyrir atvinnutækin. Nú standa þeir hins vegar frammi fyrir því að í bréfi frá stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs eru settar svo þröngar skorður fyrir því hvaða skilyrði þeir þurfa að uppfylla til þess að geta fengið atvinnuleysisbætur að það blasir ekkert annað við þessum mönnum en að þurfa að selja atvinnutækið. Gagnvart trillusjómönnunum er þetta miklu alvarlegra einfaldlega vegna þess að viðkomandi sjómaður má ekki hafa farið á sjó nema í sárafáa daga, hvort það var vikutími eða svo, á fiskveiðiárinu og þegar hann hefði lagt trillunni og fengið atvinnuleysisbætur, þá gæti hann ekki aftur farið á sjó á því fiskveiðiári nema endurgreiða bæturnar. Það sjá allir að þegar slíkar reglur eru settar, þá er ekki framkvæmanlegt fyrir menn að stunda neina atvinnustarfsemi við slíkar kringumstæður vegna þess að það er verið að ýta mönnum út í það að losa sig við atvinnutækið í þessu tilfelli. Þarna þarf því að gera verulega bót á. Og ég fagna yfirlýsingu um þetta efni frá hæstv. félmrh. en frá og með næstu áramótum mun Atvinnuleysistryggingasjóður heyra undir félmrn. þannig að hæstv. félmrh. er í góðri aðstöðu til þess að gera þarna breytingar á. Trillusjómenn höfðu enga möguleika fyrir þessa breytingu að fá atvinnuleysisbætur, en í raun og veru er verið að skerða aðstæður vörubílstjóranna mjög mikið frá því sem áður var. Í 20. gr. frv. er fjallað áfram um Atvinnuleysistryggingasjóð og það samkomulag sem gert hefur verið milli ríkisstjórnarinnar og Sambands ísl. sveitarfélaga um að á árinu 1994 skuli sveitarfélögin enn auka framlag sitt til Atvinnuleysistryggingasjóðs úr 500 millj. kr. í 600 millj. kr. Samkomulag er orðið um þetta milli ríkisstjórnarinnar og Sambands ísl. sveitarfélaga. Af þeim 500 millj. sem sveitarfélögin greiddu í sjóðinn af framfærslustyrk sveitarfélaganna til ríkissjóðs, sem þetta er í raun og veru og var 0,5 milljarðar á þessu ári, hafa á þessu ári ekki enn verið greiddar út nema 300 millj. Eftir munu því standa í ríkissjóði um áramótin 200 millj. kr. sem er raunverulega beinn framfærslustyrkur sveitarfélaganna við ríkissjóð. Þrátt fyrir þetta á enn að auka greiðslurnar frá sveitarfélögunum til ríkisins á þessu ári. Í sjálfu sér getur það verið skynsamlegt og væri gott ef það fyrirkomulag gengi upp að til að losna við að greiða fólki atvinnuleysisbætur væri komið af stað einhverjum átaksverkefnum sem sneru að nýsköpun í atvinnulífinu, tryggðu störf til framtíðar þannig að um varanlega atvinnu fyrir viðkomandi yrði að ræða. En þegar maður lítur yfir þau átaksverkefni sem styrkt hafa verið af hálfu Atvinnuleysistryggingasjóðs á árinu 1993, þá er maður ekki alveg sannfærður um að þarna sé um skynsamlega ráðstöfun að ræða. A.m.k hefði ekki þurft að hafa alla þessa miðstýringu og þennan kostnaðarsama tilflutning á peningum frá sveitarfélögunum yfir til ríkisins sem síðan eru aftur sendir frá ríkinu til sveitarfélaganna til þess að standa undir þessum merkilegu verkefnum eða hitt þó heldur á mörgum stöðum sem þarna er um að ræða. Á fundi okkar þingmanna Reykjavíkur og borgarstjórnar Reykjavíkur var lagður fyrir okkur listi yfir þau átaksverkefni sem styrkt höfðu verið í Reykjavík. Þegar maður lítur yfir hann er ekki að finna að mínu viti neitt það átaksverkefni sem mun skila störfum þegar til framtíðar er litið eða tryggja einhver störf í framtíðinni. Síður en svo. Öll þessi verkefni hefði einfaldlega mátt styrkja beint úr borgarsjóði Reykjavíkur. Til hvers er verið að taka 200 millj. kr. úr borgarsjóði og setja í Atvinnuleysistryggingasjóð, senda síðan 50 millj. kr. af því aftur út úr Atvinnuleysistryggingasjóði til borgarstjórnar og segja við borgarstjórn: Svona getið þið ráðstafað þessu. Þarna er um ekkert annað en bullandi miðstýringu að ræða og verið að flytja til fjármuni algerlega að ástæðulausu að öðru leyti en því að Reykjavíkurborg er skattlögð beint um 150 millj. kr. vegna þess að Reykjavíkurborg mun ekki fá nema um 50 millj. kr. til að standa undir þessum átaksverkefnum en þurfti að borga 200 millj. í sjóðinn. Þegar maður lítur yfir þessi verk, þá hefði verið miklu betra að borga beint úr borgarsjóði Reykjavíkur til þessara átaksverkefna heldur en gera þetta með þessum hætti. Skal ég hér minnast á nokkur. Nýlistasafnið. Styrkur upp á 14.976 kr. Hreingerningar í skólum 835.709 kr. Skólabókasöfn 207.487 kr. Nýlistasafnið 54.912 kr. Breiðholtskirkja 232.077 kr. Gangstéttarfláar 520.345 kr. Hreingerningar í skólum aftur 631.006 kr. Þegar menn líta yfir þennan lista, sem ég tók nokkur dæmi af, þá hljóta þeir að sjá að mikið af þessum verkum var bara einfaldlega borgarinnar að sjá um eins og hreingerningar í skólum. Að vera að taka fyrst peninga út úr borgarsjóði, senda þá upp í Atvinnuleysistryggingasjóð, senda síðan umsókn frá borginni aftur til Atvinnuleysistryggingasjóðs til að fá þessa peninga aftur til baka. Þetta er náttúrlega alveg ótrúlegt rugl en er reyndar algerlega lýsandi fyrir vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar. Tilgangurinn með þessu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1994 er fyrst og fremst sá að tryggja grundvöllinn í fjárlagafrv., tryggja að grundvöllurinn í frv. til fjárlaga, sem verður væntanlega samþykkt hér á hinu háa Alþingi á næstu klukkustundum eða næstu dögum a.m.k., stæðist. Ég hef örlítið fjallað um þá þætti er snúa að Atvinnuleysistryggingasjóðnum og áfengismeðferðinni. Samkvæmt fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að spara á bilinu 120--200 millj. kr. í atvinnuleysistryggingunum. Ef menn líta á umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. segir þar, með leyfi forseta: ,,Með ákvæðum 13.--19. gr. [þ.e. um Atvinnuleysistryggingasjóð] eru gerðar nokkrar breytingar á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Samanlagt hafa þær ekki áhrif á heildarútgjöld sjóðsins þar sem áhrif til hækkunar og lækkunar standast á. Til hækkunar útgjalda eru ákvæði 15. gr. um skerðingu atvinnuleysisbóta vegna tekna af elli- og örorkulífeyrisbótum. Til lækkunar eru ákvæði 13. gr. um að heimilt sé að lækka atvinnuleysisbætur um tekjur einstaklings þrátt fyrir að þær séu undir hámarksbótum og ákvæði í 16. gr. Í 14. gr. er aðeins um áréttingu á gildandi reglum að ræða og í 17. og 18. gr. er ráðherra veitt heimild til að sameina úthlutunarnefndir og til að ákveða þóknun til stéttarfélaga vegna úthlutunar atvinuleysisbóta. Loks er í 19. gr. felld niður heimild sjóðsins til tiltekinna lánveitinga sem mun bæta stöðu sjóðsins.`` Með öðrum orðum er ekkert í þessum lagabreytingum öllum saman, sem hér er verið að gera um Atvinnuleysistryggingasjóð, sem gera ráð fyrir að einhverjar krónur eigi að sparast. Það var þess vegna alveg óþarfi að flytja þetta mál, a.m.k. til að tryggja það að fjárlögin stæðust. Í öðru lagi er þetta frv. einnig flutt í þeim tilgangi, það snýr að 11. gr. frv., að tryggja að hægt væri að koma á gjaldtöku við áfengissjúklinga og þannig átti að spara tæpar 20 millj. kr. umfram það sem áður var búið að leggja á viðkomandi stofnanir. Niðurstaðan er sú að þeir sérfræðingar sem eiga að sjá um innheimtuna treysta sér ekki til þess. Þar mun því heldur ekkert sparast. Umræðan um þetta mál, bæði hér fyrr í þinginu, undirbúningur ráðuneytisins og vinnubrögðin af því öllu saman eru því algerlega til einskis.

Virðulegi forseti. Það er árviss viðburður að hér verði harðar og oft á tíðum mjög málefnalegar deilur um þau efnisatriði sem er að finna í frv. ríkisstjórnar hverju sinni um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það er kannski í þessu frv. sem hvað mest af gáleysislegum tillögum slæðast inn, a.m.k. af þeirri fimm skipta reynslu sem ég hef. Því miður er sömu sögu að segja að þessu sinni. Í fyrsta lagi vil ég gera það að umtalsefni að enn er verið að staðfesta og því miður að festa ákveðið í sessi skerðingar til grunnskóla. Í öðru lagi, og kannski það sem hefur helst vakið athygli og gagnrýni að undanförnu, er verið er að fara út á mjög háskalega braut varðandi skilgreiningu á áfengissýki og áfengissjúklingum. Hér virðist ákveðinn tvískinnungur vera í gangi og sjúklingar flokkaðir annaðhvort í 1. og 2. flokks sjúklinga eða sjúklinga og hálfgerða sjúklinga. Nú er það grundvöllur þess mikla árangurs sem við Íslendingar höfum náð í áfengismeðferð að við höfum skilgreint áfengissýki sem sjúkdóm rétt eins og hvern annan sjúkdóm og hagað meðferð í takt við það. Þetta hefur verið mjög mikilvægt og því er afskaplega sorglegt, svo ekki sé meira sagt, að sjá það í þessum bandormi að það er í rauninni verið að sverfa að þessari skilgreiningu með því að opna fyrir sjúklingaskatt á þennan hóp án þess að vilja gangast við því að hér er ekki um neitt annað en sjúklingaskatt að ræða. Í þessum bandormi felast þau makalausu ákvæði að það eigi að fara að heimta gjald af sjúklingum í meðferð sem eru að ná heilsu og finna bót meina sinna. Ég held að enginn sé í nokkrum vafa um að sjúkdóma þarf að meðhöndla ef það á að vera nokkur von til þess að lækna þá. Eins og gengur og gerist eru sjúkdómar af mörgu tagi. Meðferð sumra þeirra heppnast kannski í fyrsta sinn. Í öðrum tilvikum gerir hún það ekki en það er ekki þar með sagt að sjúklingum sé ætlað það að hætta í meðferð þó að það geti tekið tíma og jafnvel endurtekin skipti að hafa þessa meðferð. Ég held að það væri talið ámælisvert ef fólk sem e.t.v. væri haldið öndunarsjúkdómum eða magasjúkdómum fengi meðferð e.t.v. í eitt skipti og ef það gengi ekki nógu vel, þá þætti ekki taka því að endurtaka meðferðina aftur og aftur. Nákvæmlega þessi viðhorf heyrir maður varðandi áfengissjúklinga, að það þýði ekkert að halda áfram meðferð á þeim ef hún virkar ekki í fyrsta eða annað skipti. Þetta eru auðvitað ranghugmyndir og afskaplega skaðlegar og leiðinlegar og ég óttast að þetta sé það sem endurómar í þessu frv. Að vissu leyti má segja að það sé að renna upp ákveðið ljós í vinnslu þessa máls innan nefndar þar sem þegar hefur verið stigið það sjálfsagða skref að rukka a.m.k. ekki sjúklinga þegar þeir koma inn í bráðameðferð. Þá á ég við fyrstu stig áfengismeðferðar hvort sem er á geðdeild eða annars staðar. Það væri orðið afskaplega skrýtið siðferði í meðhöndlun sjúkdóma ef það væri farið út á þessa braut. Því miður hafa verið í fjölmiðlum, t.d. í Bretlandi að undanförnu, hryggileg dæmi um það að dauðveikir sjúklingar hafa fyrst verið spurðir hvort þeir gætu borgað áður en þeir fá pláss á sjúkrahúsum. Það má að vísu alltaf um það deila hvað nákvæmlega veldur því að óhöpp verða, en ef marka má a.m.k. tvö tilvik sem ég hef fylgst vel með í blöðum frá Bretlandi núna að undanförnu, þá eru leidd að því býsna sterk rök að sá hugsunarháttur að rukka sjúklinga fyrst áður en þeim er hleypt að hafi haft afskaplega alvarlegar afleiðingar. Í öðru tilvikinu sem ég er að vitna til var um að ræða barn í norðurhéruðum Bretlands sem var að fara á sjúkrahús. Það var mikill velkingur með hvort það væri öruggt að þessir reikningar yrðu greiddir. Og það henti, sem ég held að fólk ætti að hugsa sig um aðeins áður en það færi inn á sömu línu, að þetta barn dó. Þetta var innan við 5 ára gamalt barn. Ég held að flestum sé ljóst að áfengissýki getur í alvarlegustu tilvikum verið banvæn og því miður þekkjum við allt of mörg hryggileg dæmi um slíkt. Auðvitað er þar um flókið samspil aðstæðna og sjúkdómsins sjálfs að ræða, en engu að síður finnst mér afskaplega sorglegt ef við erum að hvika að nokkru leyti frá tveimur grundvallarmarkmiðum. Annars vegar því að skilgreina áfengissýki sem sjúkdóm og í öðru lagi að tryggja öllum sjúklingum þessa lands ókeypis meðferð eftir þeim skilgreiningum sem best er á þeirri meðferð hverju sinni. Mig langar að vitna í grein eftir Tómas Helgson sem birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 4. des. sl. en þar er þessa brýningu að finna, með leyfi hæstv. forseta: ,,Vonandi koma þingmenn í veg fyrir þá mismunun sem felst í því að alkóhólistar þurfi að greiða fyrir meðferð sjúkdómsins eða eiga það á hættu að skaðinn verði óbætanlegur ef þeir geta ekki borgað.`` Þessa brýningu fáum við alþingismenn hjá prófessor í geðlæknisfræði við Háskóla Íslands og forstöðulækni geðdeildar Landspítalans. Ég held að við ættum að hugsa okkar gang með þessa áskorun og fjöldamargar aðrar sem við höfum fengið í hendurnar. Við höfum í rauninni í hendi okkar að standa áfram skaplega að þessum málum. Ég bendi á það að tilkostnaður ef við gerum það ekki mun á endanum verða margfaldur á við þann tilkostnað sem við munum nú hafa af ef við fellum niður áform um að heimta gjöld af áfengissjúklingum. Það hefur líka verið bent á það á vegum SÁÁ að það sé alveg ljóst að alls ekki allir sjúklingar séu borgunarmenn fyrir þessum gjöldum sem fyrirhugað er að koma á. Þá er um tvennt að ræða: Annars vegar að flokka menn eftir því hvort þeir geta greitt eða ekki og hleypa aðeins þeim að sem geta greitt eða að velta kostnaðinum fyrir meðferðina á þeim sem ekki geta greitt yfir á hina. Þá fara allar meðaltalstölur út í veður og vind. Við getum kannski séð einhverjar meðaltalstölur um það að þetta eigi ekki að vera svo ýkjahá upphæð á hvern sjúkling fyrir sig. En ef við gefum okkur það að ef til vill þriðji hluti þessara sjúklinga sé gersamlega ófær um að greiða fyrir sína meðferð, og það er raunhæf tala eftir því sem þeir segja sem gerst þekkja og hafa starfað mest við áfengismeðferð, þá erum við í rauninni að velta þeim kostnaði yfir á hina sjúklingana. Því að því miður er svo komið að þegar hefur verið skorið niður og sparað eftir því sem mögulegt er. Þetta er ekki fyrsta árið sem vegið er sérstaklega að áfengismeðferð. Það hefur í rauninni verið kannski einum of mikil bjartsýni ríkjandi hjá ráðamönnum sem hafa haldið að þessi frjálsu félagasamtök eins og SÁÁ muni bara bjarga sér. Vissulega reyna þau það og vissulega gera þau það. En það er ekki hægt endalaust og það þurfti því engan að undra þegar gripið var til þessa óyndisúrræðis að loka meðferðarstofnuninni Vík nú í sumar. En það þóttust ýmsir verða afskaplega undrandi að það skyldi allt í einu þurfa að gera þetta. Þetta var búið að liggja fyrir alveg frá því að niðurskurðurinn var tilkynntur á síðasta ári. Ég vara þess vegna við allri tilhneigingu í þessa átt einfaldlega á þeim forsendum að þetta er ekkert nema sjúklingaskattur og það hefur ekki náðst samstaða um það hér á landi, sem betur fer, að fara þær leiðir í heilbrigðismálum að skattleggja sjúklinga og ég vona að það verði ekki. En í kjölfarið á svona ákvörðunum læðist að manni sá grunur að það sé meiningin að taka einhvern annan hóp næst. Og hvenær eru sjúkdómar nógu merkilegir til að það sé hægt að meðhöndla þá frítt? Ég held að hér sé um slíka grundvallarhagsmuni allra hér á landi að ræða að við förum ekki að lauma einhverju svona löguðu bakdyramegin undir því yfirskini og kannski að spila á það að þarna sé í rauninni bara um sanngjarnt uppihald að ræða þegar menn séu í einhverri skemmtidvöl úti á landi eins og maður heyrir stundum. Því það er verið að spila á fordóma fólks með þessu ef það er verið að lauma þessum sérstaka sjúklingaskatti í gegn eiginlega með því fororði að þetta séu eiginlega ekki almennilegir sjúklingar af því að hluti af meðferðinni er það að reyna að byggja sjálfa sig upp og rækta sig upp og mennirnir geta kannski verið eitthvað hressilegir á svipinn og eiga þeir að gjalda þess? Sjúkdómur þeirra er jafnalvarlegur og hann er ekki bara alvarlegur fyrir sjúklingana heldur er hann alvarlegur fyrir aðstandendur. Þetta eru þekktar stærðir. Ég hélt ekki að við værum að hoppa til baka í einhverja 15 eða 20 ára gamla umræðu. Ég bara trúi því ekki að fólk standi einlæglega að þessum tillögum úr hópi stjórnarliða. Ég treysti því að við nánari skoðun og með því að athuga þær ábendingar sem fram hafa komið þá séu menn reiðubúnir til að líta á þetta mál sérstaklega, viðurkenna að þarna sé í rauninni verið að fara út fyrir þau mörk sem siðferði okkar býður okkur upp á að sé í lagi. Ég held að það fyrsta skref sem stigið hefur verið í brtt. meiri hlutans sé vísbending um að e.t.v. séu menn að vitkast. Og það er vel ef svo er. Þegar langir ormar og misskrýtilegir eru skoðaðir þá kemur auðvitað margt kúnstugt í ljós. Ég minni á þá umræðu sem var hér áðan um að vörubifreiðastjórar og trillukarlar hefðu hreinlega gleymst eða ekki komið á alveg réttum stað inn í kerfið. Svona uppgötvanir er sífellt verið að gera þegar staðið er að lagasetningum með þeim hætti sem hér er þar sem unnið er að margvíslegum tillögum og kannski með klukkutíma millibili eru menn að sjá nýjar og nýjar hugmyndir. Þær eru misvel ígrundaðar. Þetta hljómar svolítið eins og gamlar sögur um það þegar átti að skrifa einn flugvöll hér og annan þar. Það er afskaplega dapurlegt að verða vitni að því að á þinginu situr maður uppi með stjórnarmeirihluta sem ekkert lærir ár eftir ár. Þetta gildir ekki bara um þann stjórnarmeirihluta sem nú er heldur einnig fyrri ríkisstjórnir að meira eða minna leyti. Spurningin er hvort það form að hræra saman margs konar ráðstöfunum í ríkisfjármálum kalli ekki þar að auki á aukna hættu í lagasetningu vegna þess að menn eru sífellt að þjóta á milli málaflokka. Að vísu ætla ég að lýsa velþóknun minni á þeim vinnubrögðum sem nú er farið að viðhafa samkvæmt nýjum þingsköpum, þ.e. að vísa málaflokkum á verksviði annarra nefnda til þeirra og fá þaðan umsagnir. Þetta tel ég til bóta og ég held að þær litlu endurbætur sem hafa orðið á þessu frv. sem hér er til umfjöllunar hafi einmitt orðið með þessum bættu vinnubrögðum. En eftir sem áður situr efh.- og viðskn., sem alls góðs er makleg, uppi með þá ábyrgð að þurfa að velja og hafna, fella saman og púsla saman og sitja síðan uppi með embættismenn í ráðuneytum og ríkisstjórnir með mismikinn skilning á málaflokkunum og kannski misýtna ráðherra líka og þurfa að reyna að ná saman heildardæmi. Það er enginn öfundsverður af það standa í slíkum störfum enda höfum við orðið vitni að því hér að menn gerast nú sífellt grárri í vöngum og guggnari í tali. Er það ekki skrýtið miðað við þær aðstæður sem þeim eru búnar. Um þetta er í sjálfu sér talað á hverju ári en það er öllu verra þegar það kemur í ljós að mörg þeirra mistaka sem ég tel að hafi verið gerð í svona bandormagerð á undanförnum árum eru síðan staðfest ár eftir ár. Kannski eru menn búnir að gefa það upp á bátinn vegna þess að það gekk ekki í seinustu umferð t.d. að glíma við það að ná skerðingum á grunnskólanum út úr frv. En kannski er þetta líka staða sem embættisvaldið gefur sér og framkvæmdarvaldið hefur til að halda inni svona vitleysum, sem í rauninni er ekki hægt að verja, og það er að vinna þetta sífellt í tímapressu þó að þessar endurtekningar t.d. hefðu getað legið fyrir snemma hausts þar sem þar er hreinlega verið að framlengja óbreytt, vont ástand. Þetta heitir að því sé frestað að gera nauðsynlegar úrbætur í skólamálum. En á meðan sitjum við uppi með skólakerfi sem hefur brugðist og við erum að fá vísbendingar alls staðar að. Við erum að fá vísbendingar um hvaða afleiðingar það hefur að bjóða ekki enn upp á fullnægjandi skólakerfi og þá er ég að tala um fullnægjandi miðað við lágmarkskröfur. Við súpum seyðið af því og við sjáum að við, sem teljum okkur nú bókaþjóð mikla og til fyrirmyndar í hvívetna, erum að glutra niður jafnvel grundvallaratriðum í þekkingu barna okkar. Við höfum ekki tekist á við nýja tíma. Við höfum ekki getað búið börnum okkar það að vera nógu vel að sér í t.d. að ráða og lesa í töfluefni og annað slíkt og við erum í rauninni alltaf að þrengja að því sem ætti að tilheyra nútímanum, þrengja að því að hægt sé að hafa ákveðinn sveigjanleika, svigrúm og í rauninni viðbót í skólakerfið þar sem samfélag okkar verður sífellt flóknara. Við getum ekki ætlast til þess ef þjóðfélagið er á fleygiferð að skólakerfið geti staðið í stað hvort sem litið er á tíma eða annan aðbúnað. Þrátt fyrir að starfsfólk skóla, kennarar og aðrir sem þar koma að málum, séu með alveg gífurlegri þrautseigju að glíma við ótrúlegustu vandamál þá eru mörk á því hvað hægt er að gera. Fjölgun í bekkjardeildum og niðurskurður á tímum og það að vera yfir höfuð ekki komin lengra í því að hafa svigrúm fyrir smærri hópa . . .

Forseti vill spyrja hv. ræðumann hvort hann sé í þann veginn að ljúka ræðu sinni. Ef svo er þá munum við ljúka umræðunni.

Er forseti að tala um einhverjar þrjár mínútur eða tíu mínútur eða hvað? Ég á eftir tvö efnisatriði fyrir utan skólamálin sem ég ætlaði að koma aðeins nánar að. Ég ætti kannski að gera hlé á ræðu minni ef það er annað mál sem þarf að koma að.

Já, kannski að hv. ræðumaður geri þá hlé á ræðu sinni.