Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti. Mál þetta er fram komið í Ed. má segja í því formi, sem það er komið til þessarar deildar. Samgmn. Nd. hefur nú haft málið til meðferðar, og hafa allir nm. orðið á eitt sáttir eftir athugun á gögnum öllum, og telja þeir, að frv. þetta eigi að ná fram að ganga. Tveir nm. skrifa undir nál. með fyrirvara, og munu þeir gera grein fyrir sinni afstöðu. Að þessu máli eru tvær undirstöður. Árið 1932 voru l. sett um þetta efni, en það voru lögin um Þrengslaveg, svo að hér er í rauninni ekki um neitt nýmæli að ræða, en síðan hefur málið fengið gagngerðan og öruggan undirbúning, svo að það er ábyrgðarhluti nokkur að láta nú dragast úr hömlu fremur en orðið er að veita þessu máli lagagildi. Verkfræðingar hafa verið til kallaðir að athuga þessa leið og gera mælingar og athuganir, og hafa þeir lagt til, að sú leið, er hér greinir í frv., verði valin, þar eð hún mundi öruggust til frambúðar. Þegar talað er um til frambúðar, er átt við, að þessi leið muni bílfær á þeim tímum árs, sem á annað borð er fært yfir fjallvegi. Nú er um að ræða aðra leið, hinn svokallaða Krýsuvíkurveg, sem er nokkru lengri, en margir telja öruggari, og skal því ekki í móti mælt, þótt hins vegar sé ekki fyrir því nein sönnun, þar sem Þrengslavegurinn er enn eigi kominn á og því engin reynsla af honum fengin. Þá skal á það minnzt, sem fært hefur verið fram sem rök gegn þessum vegi, að með því að samþykkja þetta frv. yrðu hindraðar framkvæmdir varðandi byggingu Krýsuvíkurvegarins. Ég ætla þó, að þessu sé ekki svo háttað. Engum mun þykja hlýða að láta hætta við þann veg, sem þegar er langt kominn, þótt hins vegar sé horfið að því ráði að leggja þar veg, sem hann verður stytztur og jafnframt fullkomnastur. Mér skilst, að nú sé úr sögunni að leggja járnbraut þessa leið, a. m. k. hreyfir því enginn, og má vera, að það sé rétt. En þá er auðsætt, að hverfa ber að því, sem næstbezt er, en það er fullkominn bílvegur, en eins og kunnugt er, hefur vegagerð mjög farið fram hin síðustu ár, svo að nú þarf lítinn hluta þess mannafla, sem áður gerðist, til að gera slíkan veg. Í 5. og 6. gr. frv. er gerð nokkur áætlun, að svo miklu leyti sem hægt er að tala um áætlun um slíkt stórmál, en í 5. gr. segir svo, að framkvæmdir skuli miðaðar við, að vegurinn verði fullgerður á næstu 6 árum, enda verði nægilegt vinnuafl fáanlegt, svo og stórvirkar vinnuvélar. Í 6. gr. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. sé heimilað að taka lán allt að 20 millj. kr. til að standa straum af þessum framkvæmdum. Nú er það vitanlegt, að æskilegra hefði verið, að fé hefði verið handbært til þessa, en þó svo sé nú ekki, þá er það jafnframt kunnugt, að fé hefur einatt verið tekið að láni til ónauðsynlegri framkvæmda og í meiri óvissu en hér um ræðir. Þá er og þess að geta, að hér er einungis um að ræða heimild, sem vitanlega verður ekki notuð, ef fé er fyrir hendi. Nú kann að vera, að einstakir þm. óski að flytja brtt. við þetta mál. En þá er þess að gæta, að nú er keppzt við að ljúka þingi innan fárra daga, en hins vegar mörg stórmál óafgreidd. Mætti því svo fara, ef þessu frv. væri nú breytt og sent aftur til Ed., að það næði ekki fram að ganga á þessu þingi. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess fyrir hönd meiri hl. samgmn., að frv. verði samþ. í því formi, sem það nú er.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það vildi svo til, að þegar þm. V.-Ísf. fór til útlanda, óskaði Alþfl. eftir því, að ég tæki sæti í samgmn. Eins og nál. ber með sér, höfum við tveir skrifað undir með fyrirvara, og skal ég gera stutta grein fyrir því, í hverju sá fyrirvari liggur, þó að þess sé að nokkru getið í nál. á þskj. 712. Enn fremur nægir nú raunar að vissu leyti að vísa til þeirra atriða og þeirrar umsagnar, sem kom fram hjá mér við 1. umr. málsins í d., því að þar rakti ég nokkuð það, sem ég hef við frv. að athuga. Ég gat þess þá, og er þeirrar skoðunar enn, að þetta frv., eins og það liggur fyrir, fari inn á nokkuð óvenjulegar breyt., og hefði verið æskilegra, að tóm hefði gefizt til þess að athuga þær betur og vita, hvort ekki væri unnt að koma fram málinu í svipuðu formi fyrir framkvæmd þess og afgreiðslu með öðrum ráðum. T. d. hef ég talið og tel enn, að það væri æskilegt að þurfa ekki að taka mikinn hluta kostnaðarverðsins að láni, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég þykist sjá fram á, að margir muni á eftir koma og þess vegna sé hér farið inn á breyt., sem kannske verði erfitt að fóta sig á í framtíðinni, ef þessar reglur yrðu almennt tipp teknar. Ég gat þess einnig við 1. umr., og er enn sömu skoðunar, að langtum heppilegri vinnubrögð væri að reyna að fullgera fyrst þá vetrarleið, sem nú hefur verið unnið að að verulegu leyti, Krýsuvíkurleiðina, áður en byrjað er á framkvæmd þessa verks. Því að ég tel mig sjá fram á, þó að þetta frv. verði að l. og unnið verði eins og nú er gert ráð fyrir að lagningu vegarins, að þá verði vetrarflutningar milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur langt frá því tryggðir um næstu ár, en mundu vera það með því að nota sem svarar hálfu eins árs framlagi til þessa vegar til þess að fullgera þessa nauðsynlegu vetrarleið, sem áður hefur verið samþ. af Alþ., og munu margir vera sammála um nauðsyn þess. Þá hef ég bent á, að það tímatakmark, sent þarna er sett, er svo þröngt, að tæplega sé hægt að ímynda sér, að hægt væri að fullgera veginn á svo stuttum tíma sem þar er gert ráð fyrir. Hins vegar hef ég lýst yfir sem minni skoðun, að ég væri sammála því aðalefni frv. að gera góðan bílfæran veg milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur, eins fljótt og unnt væri og í alla staði á þann hátt, að fullnægt væri þeim kröfum, sem til hans væru gerðar. Fyrirvari minn, og að ég ætla einnig hv. þm. N.-Ísf., er þess vegna fyrst og fremst við það miðaður að reyna að koma frv. í það horf, að hægt verði að fara nákvæmlega eftir því í framkvæmd, því þótt æskilegt væri, að hægt væri að gera þennan veg á sem stytztum tíma, er til lítils gagns að setja svo stutt árabil, að fyrirsjáanlegt er, að tæplega er unnt að inna það af höndum á þeim tíma. Við höfum því orðið sammála um það, hv. þm. N.-Ísf. og ég, að flytja þá brtt. við 5. gr. frv., að í stað 6 ára, sem þar er gert ráð fyrir, komi 8 ár. Að öðru leyti geri ég ekki ráð fyrir, að ég muni standa að fleiri brtt. við frv. Ég vildi þó gjarnan skýra frá því, að ef ég á eitthvað með þessi mál að fara framvegis, mun ég reyna að undirbúa og gera ráðstafanir til þess, að ríkissjóður fái einhverja tekjuöflun, svo verulega, að ekki þyrfti að grípa til lánsheimildarinnar nema að sem minnstu leyti. Það tel ég nauðsynlegt. Hins vegar tel ég mjög nauðsynlegt, til þess að tryggja framgang málsins á þeim tíma sem hægt er að hrinda því í framkvæmd, að tryggðir verði einhverjir tekjustofnar í þessu skyni fram yfir lántökurnar. Ég er þeirrar skoðunar, að þó að þetta frv. verði samþ., þá eigi að reyna að flýta lagningu Krýsuvíkurvegarins meir en gert er ráð fyrir í fjárl., og mun ég fyrir mitt leyti vinna að því, að það verði gert, til þess að vetrarleið milli þessara staða verði tryggð eins örugglega og hægt er, hvort sem þessari vegargerð miðar áfram fljótt eða seint. En ég tel fyrir mitt leyti, þó að þessi vegargerð verði unnin, eins og hér er lagt til, að þá muni það sýna sig síðar, að full þörf er á Krýsuvíkurleiðinni til vetrarflutninga á snjóavetrum. Það er ég sannfærður um. Viðvíkjandi því, sem hv. frsm. n. sagði um það, að hann óskaði eindregið eftir, að hér yrðu engar breyt. samþ., er ég á annarri skoðun og vil eindregið leggja til, að þessi brtt. okkar hv. þm. N.-Ísf. verði samþ., því að þá tel ég, að frv. sé komið í það horf, að unnt sé að haga framkvæmdum að fullu í samræmi við það og ekki þurfi til fleiri breyt. að boða, því að varðandi Krýsuvíkurveginn má gera ráðstafanir um framkvæmdir með öðrum hætti. - Ég vil því leggja til við hæstv. forseta, að þessi brtt. okkar hv. þm. N.-Ísf. komi hér til umr. og atkvæða.



Ég vil þakka hv. samgmn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli, og þarf ég ekki mörgum orðum um það að fara, því að ég get tekið undir það, sem hv. 10. landsk., frsm. n., lét hér ummælt um þetta mál. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hve mikil nauðsyn er á þessari samgöngubót og hve mikill hluti þjóðarinnar á hér hlut að máli. Og þar að auki getur ekki heitið, að þetta mál sé neinn nýr gestur hér á Alþ., svo að engin ástæða er til að fjölyrða mjög um þetta. Ég flutti hér á þingi fyrir áramót brtt. við fjárl. um fjárframlög til þessarar vegargerðar, fyrstu greiðslu af sex. Sú brtt. var felld, eins og kunnugt er, og mun hafa verið álitið, að fjármunir væru ekki nógir fyrir til að samþ. slíka greiðslu. Mér þótti þetta miklu miður, vegna þess að þótt hér sé um nokkuð stóra upphæð að ræða, þá var hún, miðuð við þann mælikvarða, sem nú er á fjármunum hjá okkur, ekki svo ýkja há þegar tekið er tillit til þess, hve mikið nauðsynjamál er hér á ferð og hve mikinn hluta þjóðarinnar það snertir, hve gagnlegt og nauðsynlegt það er, bæði fyrir fólk hér vestan Hellisheiðar og eins fyrir þá, sem búa fyrir austan fjall. Ég sé nú á flutningi þessa máls í Ed., að nokkrir þeirra, sem greiddu atkv. gegn till. minni, hafa þö viðurkennt nauðsyn málsins með því að flytja þetta frv., og er það vitanlega góðra gjalda vert. Sá eini ljóður finnst mér þó á því, að þeir ráðh., sem málið heyrir undir, eru heldur andvígir þessu, og get ég að vísu talið það nokkurt vorkunnarmál, eins og ástatt er. Mér er sagt, að hæstv. fjmrh. hafi haft þau ummæli í Ed., að hann mundi ekki notfæra sér þessa heimild til lántöku. Og hæstv. samgmrh. mun einnig þar og að nokkru leyti hér hafa látið í ljós, að hann væri mjög ófús að framkvæma þetta verk með þessu móti, með lántöku. Þetta er í sjálfu sér ekkert furðulegt. Jafnmiklar lántökur og nú liggja fyrir þessu þingi, þá er það ekkert undarlegt, þó að ráðh., sem annast eiga framkvæmdir þessar og - að því leyti, sem hægt er að telja til ábyrgðar - eiga að bera ábyrgð á fjármálum landsins, kinoki sér við að bæta nú við lántökum ofan á það, sem fyrir er. Hins vegar get ég ekki á það fallizt, sem sumir halda fram, að komið geti fram hliðstæð dæmi um framkvæmdir í vegamálum hér á landi og menn geti með jafngóðum rökum talið, að taka beri lán til slíkra framkvæmda annars staðar. Því að enda þótt ég viðurkenni, að því fólki, sem þarna á hlut að máli, sé mikil nauðsyn á að fá bættar leiðir og lagða vegi, þá snertir það samt sem áður hvergi hér á landi jafnmikinn fjölda fólks né varðar jafnmiklu um bjargræði og fjárhagslega afkomu, svo að hérna stendur að þessu leyti öðruvísi á. Og þótt ég á engan hátt vilji leggja stein í götu þeirra, sem vilja umbætur í öðrum landshlutum - því að það er síður en svo, ég viðurkenni nauðsyn þeirra og vildi gjarna greiða götu slíkra umbótamanna -, þá verður þó að meta, hvar þörfin er mest, þar sem fjöldi fólks á bjargræði sitt undir því, að samgöngurnar geti haldizt, og fjöldi manna á jafnframt fjárhagslega afkomu sína undir því, hvernig um slíkar samgöngur fer. Ég vil því mega vona, hvað sem öðru líður, að þetta mál verði framkvæmt eins örugglega og ötullega og frekast eru tök til. Mér skildist á hæstv. samgmrh. hann vilja af sinni hálfu greiða fyrir því, að málið komist í framkvæmd, og það er vitaskuld höfuðatriði, þó að annars sé tryggt að fara þá leið, sem frv. að þessu leyti gerir ráð fyrir, að taka lán til framkvæmdanna. Ég hef látið mér detta í hug aðra leið til að framkvæma þetta mál, þegar það brást, að Alþ. samþ. till. mína, sem ég bar fram hér á þinginu fyrir áramótin, upp á það að geta flýtt fyrir þessum framkvæmdum. Ég hef átt tal um það við hæstv. samgmrh. og mun nú ræða um það við hann nánar. Ég veit ekki, hvað um þessa leið kann að verða sagt, en ég ætla að nefna það við hann, og vel má eiga von á því, að við gætum borið saman ráð okkar og fundið leið til þess að tryggja öruggan framgang málsins með öðru móti en aðeins lántöku. Ég skil vel, að hæstv. ráðh. vilji hafa nokkuð rýmri tíma með framkvæmdirnar, þó að það geti ekki skipt höfuðmáli, og skoða ég það frekar sem varúðarráðstöfun, að hann tiltekur 8 ár, heldur en að það eigi beinlínis að seinka framkvæmdum. Þannig vil ég skilja þessa brtt., og með þeim skilningi mun ég greiða henni atkv. mitt. Hæstv. samgmrh. minntist á Krýsuvíkurveginn, og ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um það, að þegar um snjóalög er að ræða, verður sú leið þrautalendingin milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur. Og þó að hinn nýgerði vegur verði að sjálfsögðu hærri, þá er samt engum vafa bundið, að á snjóavetrum verður hann gersamlega ófær bifreiðum. Það þýðir ekkert að blekkja sig með því, að hann verði alltaf fær, og þá er Krýsuvíkurvegurinn eina leiðin, sem alltaf verður snjólétt. Þess vegna ætti .að snúa sér að því að fullgera Krýsuvíkurleiðina sem fyrst, enda ætti það ekki að þurfa að taka mjög langan tíma. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar, en vona, að deildin taki málinu vel og það verði fljótlega afgreitt.

Frsm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti. Þessi brtt. hæstv. ráðh. á þskj. 747, sem lýst hefur verið af honum sjálfum, er, eins og ég bjóst við, ekki veigamikil. Og ég held megi segja, að það sé meira formsatriði að vera að halda uppi fyrirvara og koma með brtt. en að það geti skipt nokkru máli um efnið sjálft. Það er vitað, eins og` hv. 1. þm. Árn. kom að, að það hafa ekki allir verið ánægðir með framkomu þessa frv., og ef svo er, þá býst ég við, að hæstv. ráðh., eftir því sem honum hafa farið orð - og heyrði ég þó ekki allt, sem hann sagði, því að ég hef ekki alltaf verið við, - sé meðal þeirra, sem hafa haft einhvern ímugust á framkomu málsins. Ég skal ekki fara að rekja neitt sérstaklega nú þessar hvatir manna, en mér er í raun og veru óskiljanlegt, að nokkur skuli geta gert þetta árabil, 6 ár eða 8 ár, að nokkru atriði, sem ætti að verka þannig, að málið mundi tefjast meir fyrir það, að brtt. er fram borin, því að hún er gersamlega þýðingarlaus eins og ákvæði 5. gr. er, þar sem miðað er við, að nægilegt vinnuafl sé fyrir hendi og stórvirkar vinnuvélar. Og þegar hv. 1. þm. Árn. fór að tala um þessa óánægju, þessi leiðindi í sambandi við framkomu þessa máls, hélt ég, að hann mundi halda áfram og mæla með því, að frv. næði fram að ganga eins og það liggur nú fyrir, alveg breytingalaust. Og ef ég er hissa á því, að hæstv. ráðh. skuli álíta taka því að tefja málið með brtt., þá er ég meir hissa á því, að hv. 1. þm. Árn. skuli taka undir þetta, því að það heyrðist mér hann gera. Er þetta kannske ekki rétt hjá mér?

Jú, það er rétt

. En þá vildi ég mega spyrja: Er hér einhver, sem leiðist, að málið komi fram í þessu formi? Mér þætti mjög æskilegt að vita þetta, því að þetta er í raun og veru að deila um keisarans skegg, og það vil ég ekki. Og ég vildi ekki láta það hindra á nokkurn hátt þessa leið, þess verð ég nú að geta, þó að hins vegar megi segja, að ef tryggður er framgangur málsins og þessir tveir menn geta það, þótt áliðið sé, þá er það gott. En það hefur ekki alltaf verið þannig, að hv. 1. þm. Árn. hafi treyst hæstv. ráðh. til þess að vera með í því að framkvæma sín áhugamál. En það getur verið, að þeir sameinist í því, og þá væri öllu vel borgið að lokum. Ég neita því ekki, en þetta er alóþarft og óskiljanlegt af hálfu hv. 1. þm. Árn. að vissu leyti. Ég vil svo ljúka máli mínu með því að segja, að ég undrast það heldur ekki að heyra þessar margendurteknu ástarjátningar þessara ræðumanna til Krýsuvíkurvegarins. En það var bara enginn, sem var að ráðast á hann, svo að þetta var líka óþarft. Annars vil ég segja það, að hvorugur þeirra getur um það sagt, hvort hinn nýi vegur um Þrengslin verður betri eða verri en Krýsuvíkurvegurinn, af því að reynsluna vantar, og styðjast þeir þar við ágizkun eina. En hvað um það. Ef menn við fullnaðarlausn slíkra mála geta verið nokkurn veginn sammála um framkvæmd þess, sem áður er byrjað á, og eins um framkvæmd hins, sem nú á að hefja, þá segi ég ekki meir um það og læt það gott heita og vona, að hæstv. ráðh. segi hið sama.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Það voru aðeins örfá orð út af því, sem hv. 10. landsk. sagði, en hann var að gera mér upp hvatir ýmsar í sambandi við þetta mál og sagði eitthvað á þá leið, að ekki væru allir ánægðir með, að frv. þetta hefði komið fram, og væri ég einn af þeim. Ekki veit ég, hvaðan honum kemur slíkt, og fær hann sjálfsagt upplýsingar um það hjá sessunaut sínum, sem hann notar tímann til að tala við. En hann hefur ekki um það neina hugmynd né heldur nokkurt leyfi þessi hv. þm. að segja, að ég sé í þeirra hópi, sem hafi ímugust á málinu. Ég hef lýst yfir því, að ég væri því mjög fylgjandi að leggja góðan veg milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins, og ég hef aldrei haldið því fram, að Krýsuvíkurvegurinn ætti að verða neitt í þessa átt. Hinu hef ég aftur á móti haldið fram, að Krýsuvíkurvegurinn yrði miklu öruggari vetrarleið hvað flutninga snertir, sökum þess hvað hann verður miklu snjóléttari. Og ef þessi hv. þm. lifir, að þessir vegir verði báðir fullgerðir, sem ég vona, að hann geri, fær hann að sjá, að þessi spá mín reynist rétt. Þá skal ég aðeins segja það, að það er ekki þýðingarlaust, hvort ákveðnar líkur eru fyrir því, að hægt sé að framkvæma málið á 8 árum, en ég efast um, að það sé hægt á 6 árum. Og hvers vegna þá að setja endilega svo þröngan stakk fyrir málinu, að það sé tvísýnt, hvort hægt sé að framkvæma það á þeim tíma? Ég geri ekki ráð fyrir því, þó að það komi 8 ár í staðinn fyrir 6 ár, að það verði til að seinka málinu, heldur verði unnið jafnt að því, hvor talan sem sett er, að það verði hægt að haga framkvæmdum í samræmi við lagasetninguna, það tel ég mikinn kost. Ég ætlast ekki til, þó að málið þurfi að fara milli d., að það þurfi að verða til þess að tefja það, og ég hef lýst því yfir, að ég er því hlynntur, að fullkominn bílvegur verði gerður hina stytztu og beztu leið austur, og vona, að frv. nái þannig fram að ganga. En eins og hv. 1. þm. Árn. tók fram, er ég ófús til þess að fara þá leið, sem frv. gerir ráð fyrir um lántökurnar, og ég mun vinna að því, að það verði reynt að afla fjár til þessarar vegarlagningar á einhvern annan hátt, sem tryggi það, að að málinu verði unnið að sem mestu leyti án þess að taka til þess lánsfé og án þess að það þurfi að tefja framkvæmdir, sem sagt, að lánsheimildin verði því aðeins notuð, að aðrar leiðir til fjáröflunar reynist ófærar. Það var enginn að ráðast á Krýsuvíkurveginn, en það lá í mínum orðum, að ég vildi óska eftir því, að áður en mörgum árum væri varið til þessarar vegarlagningar, þá væri reynt að tryggja flutninga milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur.



Herra forseti. Mér þykir fyrir því, ef hv. 10. landsk. þm. vildi skilja það svo, að af því að ég hét fylgi við brtt. ráðh., þá vantreysti ég hv. 10. landsk. þm. til fylgis við málið. Það ber ekki að skilja það svo. En mér virtist það tryggilegra upp á framgang málsins, þar sem ekki er um meira atriði að ræða en fram kemur í brtt. hæstv. ráðh. og hann á, eftir því sem nú horfir, að annast framkvæmdina, að tryggja mér sem beztan stuðning hans við framgang málsins. Og þó að þykkjur okkar, hæstv. ráðh. og mín, fari ekki saman í mörgum málum, er ég þó þannig skapi farinn, að þegar um málefni er að ræða, sem eru mikilvæg, þá vil ég leita þeim liðs hvar sem er, ekki sízt ef það getur ráðið úrslitum málsins í framkvæmd. Nú hef ég heyrt það af munni hæstv. ráðh., að hann vill greiða fyrir því, að málið gangi í gegn. Og hvað áhrærir þessa brtt. og að málið þurfi að koma til Ed., þá held ég, að það geti ekki orðið málinu til stórvægilegrar tafar, því að ég ætla, að þetta mál hafi verið afgr., að mig minnir, með 12 shlj. atkv. frá Ed., svo að ég vantreysti ekki Ed. til að samþ. frv., þegar það kæmi þangað. Hv. 10. landsk. þm. viðurkenndi líka, að þetta væri að deila um keisarans skegg. Hann viðurkenndi með öðrum orðum, að þetta væri svo smávægilegt atriði, að úr því væri ekkert gerandi, og þá finnst mér, að það megi vænta þess, að hann geri heldur ekki mikið úr þessu atriði, ef það gæti orðið til þess að tryggja framgang málsins síðar meir í hinni verklegu framkvæmd. Hvað Krýsuvíkurveginn snertir, þá hefur hæstv. samgmrh. tekið allt fram, sem máli skiptir, svo að ég fer ekki út í það. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar, en vænti þess, að hv. 10. landsk. þm. láni sitt lið á sem allra beztan hátt til þess að málið fái sem bezta afgreiðslu.

Frsm. (Gísli Sveinsson) : Það eru aðeins fáein orð út af síðustu ræðu hv. 1. þm. Árn. Hann hefur þegar fallizt á, að fyrir sér væri þetta um keisarans skegg að deila. En þegar hv. þm. játar, að það sé keisarans skegg að breyta málinu, þá á hann heldur ekki að ljá lið sitt til þess að tefla málinu í nokkra tvísýnu, eins og er um hvert mál, sem ekki er afgr. skelegglega nú, þegar komið er að þingslitum. En svo vil ég benda á það, sem markar einkennilegt viðhorf hjá hv. 1. þm. Árn., og það er, að hann sló því föstu, að hann vildi gera þetta fyrir hæstv. samgmrh., með því að hann ætti að framkvæma málið. Hann hefur m. ö. o. góðan vilja á því, að núverandi hæstv. samgmrh. sitji í næstu 6–8 ár yfir framkvæmd málsins í ráðherrasæti, en ég skal ekkert frekar um það segja. Í öðru lagi lagði hv. 1. þm. Árn. áherzlu á það, að þetta gæti ráðið úrslitum málsins í framkvæmd næstu 6–8 ár, og ber það að sama brunni, að það á að tryggja þennan veg með brtt. hæstv. ráðh., sem sé, að málið fengi þá afgreiðslu síðar meir í framkvæmd, sem öllum væri fyrir beztu. Þó að ég unni þessum hæstv. ráðh. alls góðs, get ég ekki heitið honum, eins og sakir standa, fylgi mínu í 8 ár, einkum ef svo er, að þeir, sem skelegglegast hafa barizt á móti núverandi stjórnarháttum í landinu, eru nú með í ráðum og vilja óbeint veita slíkan stuðning.



Það er venja hér á Alþ., að þm. tali svo um mál, að þeir séu ekki að gera grein fyrir því, hvað lengi ráðh., sem eru á hverjum tíma, muni sitja í ráðherrastólum hér á þingi, og þegar um framkvæmd er að ræða, gengur maður út frá því, að sá ráðh., sem situr, taki við framkvæmdinni, eftir því sem löggjöfin mælir fyrir um, og skiptir því ekki máli á hverjum tíma, hvort maður er stuðningsmaður ráðh. eða ekki. Þess vegna er þetta tal hv. 10. landsk. þm. út í hött. En mér þykir leiðinlegt, ef hv. 10 landsk. skoðar þessi mín fáu orð sem einhvern þröskuld í vegi fyrir því, að aðrir kæmust í þá stóla. Ég held því, að þetta tal hv. 10. landsk. þm. nálgist nokkuð nýju fötin keisarans, en ekki einungis keisarans skegg, því að þetta er fjarri öllu lagi.



Ég vildi geta þess við hæstv. forseta, að það eru í prentun brtt. við frv., og fara þess á leit, að umr. yrði frestað þangað til þær eru komnar.

Forseti (BG): Ég tel sjálfsagt að verða við ósk hv. þm. og fresta umr. Forseti tók málið af dagskrá.



Herra forseti. Það eru nokkur orð í sambandi við brtt., sem ég hef flutt viðvíkjandi fjárgreiðslu þeirri, sem seðlabankinn á að lána stofnlánadeildinni, um það, að upphæðin verði hækkuð úr 100 millj. í 150 millj. kr. Við 2. umr. málsins minntist ég á það, að það væri augljóst, að sú fjárhæð, sem stofnlánadeildinni væri ætlað að hafa til útlána, hlyti að verða ónóg, og þó sérstaklega, ef ætti að gera ráð fyrir, að allar framkvæmdir gætu komið til greina með lánveitingar úr sjóðnum. Í þessu sambandi vild! ég rifja upp, hvernig það lítur út viðvíkjandi fjárhagshliðinni. Það er gert ráð fyrir því, að stofnlánadeildin hafi 100 millj. kr. til útlána, en auk þess er gert ráð fyrir því, að hún geti aflað sér nokkurs fjár með því að gefa út vaxtabréf, en það er nú nokkurn veginn vitað mál, að það muni deildin ekki gera nema að mjög litlu leyti. Það er því ekki varlegt að áætla, að deildin hafi til útlána 100 millj. kr. Það er sýnilegt, að vegna þeirra 30 togara, sem keyptir verða, verður sótt um lán fyrir sem nemur allt að 60 millj. kr., það er sú upphæð, sem kaupendur þeirra togara gætu sótt um samkv. þeim reglum, sem gert er ráð fyrir í frv. Þar að auki liggur fyrir, að keyptir verða fyrir Reykjavíkurbæ 50 bátar frá Svíþjóð og kaupverð þessara báta verður nokkuð yfir 25 millj. kr., og mundi þurfa að lána út á þá báta úr deildinni í kringum 20 millj. kr. Þarna eru komnar 80 millj., sem þyrfti að lána út á togarana og bátana frá Svíþjóð. Auk þess hafa verið keyptir 18 bátar frá Svíþjóð, og lán út á þá báta verða varla undir 5 millj. kr., og svo er búið að efna til smíða á 35 bátum innanlands, og lán út á þá hljóta að verða í kringum 10 millj. Það, sem ég hef hér talið upp, er þá komið upp undir 100 millj. kr., og eru þá eftir lánveitingar til skipasmíðastöðva og dráttarbrauta, sem hér er sótt fast af ýmsum að verði tekið inn í þetta, að maður ekki tali um hraðfrystihúsin, niðursuðuverksmiðjur og mörg önnur fleiri mannvirki. Einnig hafa komið fram kröfur um það að lána út á síldarverksmiðjur og hafnarframkvæmdir. Ég hef hér áður staðið að því að flytja till. um það að takmarka nokkuð ákvæðið í frv. um það, hvaða framkvæmdir það væru, sem kæmu til greina með að fá lán úr þessum sjóði. En þessar till. hafa fengið sáralítið fylgi, að manni virðist, og vegna þess að það virðist hafa fengið heldur daufar undirtektir að gera nokkrar takmarkanir á útlánum, þó að augsýnilegt sé, að upphæðin er of lítil, þá fannst mér rétt að flytja till. um það að hækka þetta fé. Ef hins vegar fæst samkomulag um það að takmarka nokkuð útlánin frá því, sem till. liggja fyrir um, mundi ég vera til viðtals um það að draga þessa till. til baka, vegna þess að ég veit, að á því eru ýmsir örðugleikar að fá þetta fram. En það, sem ég vildi vekja athygli á, er það, að ekki er hægt að gera hvort tveggja í senn, að viðurkenna, að sú upphæð, sem hér er lögð til grundvallar, sé of takmörkuð, og bæta þó sífellt við ýmiss konar mannvirkjum, eins og t. d. síldarverksmiðjum, á þennan takmarkaða sjóð, án þess að verða við þeirri ósk að hækka lánsféð. Ég hef lýst þessu yfir í sjútvn. og óskað eftir því, að þetta fé yrði hækkað, og ég hef flutt um það till. En eins og ég sagði, ef samkomulag fengist um það að öðru leyti, t. d. að skylda nýbyggingarsjóðaeigendur til þess að nota sitt fé áður en þeir tækju fé úr stofnlánadeildinni, og ef það fengist takmörkun á því, hvaða fyrirtæki koma til með að geta fengið lán úr þessum sjóði, þá er ég til viðtals um það að draga till. til baka, annars er óhjákvæmilegt, að hún komi til atkv., svo að úr því fáist skorið, hvort það er meiningin að hækka lánsupphæðina um leið og bætt er við nýjum stofnunum.



Herra forseti. Mig langar aðeins til þess að segja fáein orð út af ræðu hv. frsm. meiri hl. sjútvn., þm. Vestm. Ég get engan veginn gengið inn á það hjá honum, að með brtt. mínum sé verið að klandra þetta mál, eins og hann orðaði það, eða að brtt. séu ekki í eðlilegu efnissambandi við ákvæði frv. Ég þóttist, þegar ég gerði grein fyrir þessari brtt., færa fyrir því gild og góð rök, að undirstaða þess, að við næðum því takmarki um aukningu fiskiskipaflotans, sem nú er stefnt að, væri að óhjákvæmilegt væri að búa þessum flota þá öryggisaðstöðu úti um verstöðvar landsins, sem gæti tryggt það, að við misstum ekki svo og svo mikið af þessum flota út úr höndunum á okkur frá þeim störfum, sem á að nota hann til. Að því leyti hafði ég litið svo á, að ráðstafanir í þessa átt, að flýta fyrir hafnargerðum, ættu að vera í fyrstu röð þeirra tillagna, sem fyrir liggja í því frv., sem nú er verið að ræða um hér, um stofnlánadeild fyrir sjávarútveginn og aðra tækni í hans þjónustu. Hv. þm. Vestm. talaði um, að menn væntu sér fljótt góðs af þessari nýju stofnun, sem væri líkleg til þess að greiða fljótt það fríðindafé, sem hér sé látið í té. En skilyrðið fyrir því, að við getum vænzt þessa gróða, er það, að við höfum hér upp á að bjóða þau hafnarskilyrði, að við getum notfært okkur þennan skipaflota, en það eru allir sammála um, að okkur skorti mikið á, að þau skilyrði séu fyrir hendi, og þær aðgerðir í þessa átt, sem tengdar eru við afgreiðslu fjárl. á s. l. ári, ná ákaflega skammt til þess að þeim aðgerðum verði komið af stað, sem þurfa að vera fyrir hendi, þegar þessi bátafloti okkar verður tekinn til notkunar hér við strendur landsins. Ég vil þess vegna enn mjög mæla fyrir því og brýna það fyrir hv. dm., að ákvæði því, sem í brtt. mínum felst að þessu leyti, verði gaumur gefinn og það verði samþ., að þetta verði tekið inn í frv. Hv. frsm. vildi halda því fram viðvíkjandi þriðju brtt. minni hér, að nokkru meira fjárhagsöryggi væri fyrir þá landshöfn, sem hér er verið að efna til, þar sem ábyrgð bæjar- og sveitarfélaga kæmi þar einnig til greina. Ég gerði hér einnig í gær grein fyrir því, hvernig lánsstofnanir landsins hafa að undanförnu litið á slíkar ábyrgðir, þær hafa yfirleitt lagt ákaflega lítið upp úr þeim, og ég er þess fullviss, að ef leitað væri álits lánsstofnana um það út af fyrir sig, hvað mikið þær legðu upp úr slíkum viðbótarábyrgðum, þá mundi það ekki verða þungt á metunum í þeirri álitsgerð, sem frá þeim kæmi um þetta efni. Ég veit, að hæstv. fjmrh., sem verið hefur bankastjóri við aðalbanka landsins, mun vera mér sammála í þessu atriði. Ég ætla, að það, að bæjar- og sveitarfélögum hefur verið gert hér hærra undir höfði en einstaklingum, eigi að rekja til annarra aðila en hér greinir. Hér togast á tvær stefnur, sú sem vill bæjar- og sveitarfélagsrekstur og telur hann öruggari, og tel ég, að í þessu máli hafi sá aðili borið hærri hlut en hinn, sem lítur svo á, að jafnmikið ef ekki meira öryggi sé í einstaklingsrekstri en opinberum. Ég býst við, að brtt. mínar verði samþ. Hv. frsm. gaf mér ádrátt um samstarf í þessu máli, sem sé í því að heimila einstaklingum jafna aðstöðu við það opinbera um hafnargerðir, en þá yrðum við að flytja um það sérstakt frv. Og ég svara tilboði hv. frsm. því, að ef svo fer, mót von minni, að brtt. mínar verði felldar, þá mundi ég vilja eiga samræður við hann um að koma okkur niður á leið til þess, að þetta gæti komizt fram á þessu Alþ. Og ef aðrir eru, sem kynnu að hafa áhuga á þessu, þá vildum við, að þeir gerðu sitt til þess, að þetta kæmist fram á þessu Alþ., sem ráðgert er að standi nú ekki miklu lengur. En ég leyfi mér nú samt að vona, að brtt. mínar verði samþ., en ef svo yrði ekki, þá vona ég, að málið komist fram á einhvern annan hátt, svo að viðunanleg lausn fáist.