Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í hádegisútvarpinu í dag var frá því greint, að landburður væri nú af loðnu til Vestmannaeyja og þessi landburður væri svo stórfenglegur, að verksmiðjurnar væru hættar að geta tekið á móti afla annarra báta en heimabáta. Að sjálfsögðu eru þetta mikil gleðitíðindi fyrir Íslendinga, en það vekur þó í huganum minningar frá s.l. ári einmitt í sambandi við mikinn loðnuafla, er honum var landað í svo stórum stíl til einstakra verksmiðja, að þær höfðu ekki þróarrými til að veita aflanum móttöku og geyma hann á hagkvæman hátt og létu aka honum út um allar grundir, á nærliggjandi tún og upp í dali með þeim afleiðingum, að aflinn beið þarna svo að vikum skipti sums staðar og skemmdist að meira eða minna leyti. Úr þessu hráefni var unnið skemmt lýsi, sem mér er tjáð að hafi orðið að fleygja á einstaka stað, og gæði loðnumjölsins, sem unnið var úr þessu hráefni, urðu miklu minni heldur en verið hefði, ef aflinn hefði verið tiltölulega nýr, þegar hann fór til vinnslunnar og því í betra ásigkomulagi og gefið betri afurðir. Ekki einasta þjóðin sem heild tapar á slíkri meðferð verðmæta, heldur sumar stéttir sérstaklega, og hún er þeim mun óskiljanlegri, þar sem það er staðreynd, að á sama tíma og sumar fiskimjölsverksmiðjur yfirfylla sín geymslurými og þurfa að nota nálægt land til þess að geyma hráefnið, standa verksmiðjur við hliðina á þeim ónýttar, eins og gerðistí fyrra, frekar en í hittiðfyrra, að tvær síldarverksmiðjur ríkisins Fengu engan loðnuafla á sama tíma og honum var landað í stríðum straumi til einkaverksmiðja á Austfjörðum og víðar. Svona fyrirkomulag hlýtur að skaða þjóðina um ómældar fjárfúlgur, og manni virðist, að hér hljóti að vera hægt að stemma á að ósi, bjarga verðmætum fyrir þjóðarbúið og koma í veg fyrir það skipulagsleysi, sem slík vinnubrögð sem þessi bera vott um. Ástæðan til þess, að ég nota þetta tækifæri til þess að vekja athygli á þessu, er ekki einasta sú frétt, sem barst í hádegisútvarpinu, heldur og bréf, sem okkur þm. Reykn. barst frá fyrirtæki í Hafnarfirði, sem heitir Lýsi og mjöl; og er dagsett 15. febr. s.l. Á stjórnarfundi í þessu fyrirtæki, sem haldinn var 12. febr. s.l., var m.a. gerð svofelld samþykkt, sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta, til þess að vekja eftirtekt hv. Alþ. og þá ekki sízt hæstv. sjútvrh., - sem ég hygg, að þessi málefni heyri undir, - á málefninu. En þar segir svo: „Með tilliti til þess, að mikil misskipting hefur verið á löndun og vinnslu á loðnu á undanförnum vertíðum og þá sérstaklega á vertíðinni 1970, viljum við benda hv. þm. Reykn. á eftirfarandi: Verksmiðjurnar á Austurlandi og í Vestmannaeyjum tóku á móti meira magni af loðnu en þær gátu með góðu móti afkastað eða geymt með eðlilegum hætti. Var þá loðnunni landað úti á víðavangi. Þetta veldur að sjálfsögðu mikilli rýrnun á hráefni, enn fremur verður lýsið súrt, þegar loðnan er unnin mjög gömul, og hætt er við, að mjölið innihaldi ammoníak og fari því í lélegan gæðaflokk og geti hæglega orðið illseljanlegt, þegar eftirspurn eftir mjöli er lítil. Á sama tíma og þetta átti sér stað stóðu síldar- og fiskimjölsverksmiðjurnar hér við Faxaflóa með 2000–2500 tonna afkastagetu á sólarhring svo til ónotaðar. Með því að skipuleggja flutninga á loðnunni hefðu verksmiðjurnar við Faxaflóa getað unnið fyrsta flokks mjöl og lýsi úr öllu þessu hráefni. Með hliðsjón af framangreindu vill stjórnin vekja athygli á eftirfarandi: Hvort ekki væri hægt að koma skipulagi á þessi mál, t.d. í samráði við Landssamband ísl. útvegsmanna, þannig að þegar verksmiðja hefur tekið á móti hæfilega miklu magni í þrær, t.d. þriggja vikna vinnslu, væri henni óheimilt að birgja sig af hráefni til langs tíma, en veiðiskipum skylt að landa hráefninu til annarra verksmiðja, sem hefðu nægjanlegt geymslurými og afkastagetu til þess að vinna efnið í sómasamlegu ástandi. Með þessu mundi tvennt vinnast. Í fyrsta lagi: Úr góðu hráefni fæst góð vara og þar af leiðandi hæsta mögulegt verð. Enn fremur er nýting verksmiðjanna miklu betri úr góðu hráefni og þar af leiðandi mundu verksmiðjurnar skila auknu framleiðslumagni og verðmeira. Rétt er enn fremur að benda á, að Norðmenn hafa komið skipulagi á þessi mál hjá sér fyrir nokkru og hefur það gefizt vel. Norðmenn hafa einnig annan hátt á verðlagningu loðnunnar. Þeir verðleggja hana eftir fituinnihaldi, þannig að hún er greidd á föstu verði miðað við ákveðið fitulágmark, t.d. 3%, og síðan er fituprósentan greidd upp. Þar af leiðir, að norsku verksmiðjurnar geta ekki sankað að sér svo miklu hráefni, að þær eigi á hættu að skemma lýsið og mjölið. Við viljum eindregið beina þeim tilmælum til alþm. Reykn., að þeir athugi þessi mál gaumgæfilega og þá jafnframt hvort ekki megi finna viðhlítandi lausn á þessu máli hið bráðasta.“ Eins og ég sagði áðan, þá er hér um stórt þjóðhagslegt hagsmunamál að ræða, og ég mundi segja, að ef nokkur einstök stétt í þessu landi tapaði sérstaklega á vinnubrögðum sem þeim, sem ég var hér að lýsa, þá væri það sjómannastéttin og útgerðarmenn þeirra skipa, sem loðnuveiðar stunda. Svo hlálegt sem það nú kann að virðast, þá eru einmitt þær verksmiðjur, sem kaupa í ofurkappi miklu meira loðnumagn til vinnslu en þær geta ráðið við með góðu móti, sá aðilinn, sem minnstu tapar, vegna þess að við verðlagningu í verðlagsráði á loðnunni á hverri vertíð liggja fyrir reikningar verksmiðjanna, og hráefnisverðið til útgerðarinnar og til fiskimannanna, sem loðnuna veiða, er m.a. ákvarðað af greiðslugetu verksmiðjanna. Þess vegna hygg ég, að það sé ekki úr vegi að vekja hér á hv. Alþ. athygli hæstv. sjútvrh. á þessu vandamáli með beiðni um það, að hann íhugi, hvort hér sé ekki auðvelt að grípa til einhverra úrræða, er geti betrumbætt þetta ástand, og dettur mér þá í hug, að vel kæmi til greina, að Seðlabankinn breyti sínum endurkaupareglum á víxlum frá viðskiptabönkunum m.a. með hliðsjón af því, að óeðlilegt sé að endurkaupa viðskiptavíxla af viðskiptabönkunum út á hráefni, sem sett er á „guð og gaddinn“ og enginn veit, hvort verður nokkurn tíma að verðmæti. Og þá kemur líka til greina, þó að mér sé það ekki alveg ljóst af lestri á lögum um fiskmatið, en mér sýnist, að þar muni vera að finna heimildir til þess, að starfsmenn fiskmatsins hafi þau afskipti af þessum málum, er geti leitt þau til betri vegar.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 2. þm. Reykn. fyrir að vekja máls á þessu vandamáli, og það er alls ekki af því, að þetta vandamál hafi ekki verið til umr. í rn. og meðal þeirra manna, sem mestra hagsmuna eiga að gæta í sambandi við þessar veiðar, sem eru tiltölulega ungar í því formi, sem þær eru nú. Áður fyrr var loðna eingöngu hugsuð sem beita fyrir línubáta, en hefur nú í stórauknum stíl verið brædd til lýsis og úr henni unnið mjöl með góðum árangri og gefið mikið í aðra hönd, sérstaklega síðan hinar svonefndu síldar- eða loftdælur - þrýstidælur - hafa verið teknar til notkunar bæði við veiðina og löndunina. Það, sem í fyrsta lagi hefur komið upp í huga manna, er spurningin um möguleika til flutninga á landi, enn fremur flutninga á sjó og aukið þróarrými í landi, þar sem betur væri að hráefninu búið og því bjargað frá skemmdum. Við þessar hugleiðingar vakna þá aftur spurningar eins og sú, sem gildir að sjálfsögðu um allan fisk: Hve árvissar eru þessar loðnugöngur, hve lengi standa þær og hve mikið magn berst á hverri vertíð? Og svo sú, sem er undirstaða þessara hugleiðinga: Hvað þolir sjálft afurðaverðið mikla fjárfestingu, nýja fjárfestingu til betri dreifingar á þessu hráefni? Þetta er ákaflega sveiflukennt. Þessar afurðir eru seldar á ákaflega sveiflukenndu verði, þó að það hafi stigið allmikið tvö s.l. ár vegna þess fyrst og fremst, hversu lítil síldveiði hefur verið. En við rekum okkur á þá staðreynd, að þær verksmiðjur, sem brætt hafa þennan afla á undanförnum árum, eru staðsettar með allt annað í huga, með síldveiðar gömlu áranna í huga og þeim dreift um landið, og þótti mörgum nóg að gert í þeim efnum, þegar síld fór að tregast, og jafnvel of mikið um ónotað verksmiðjuafl í landi, sem aðeins, þegar bezt gegndi, var notað um 2– 3 mánaða skeið á árinu, en stóð ónotað þess á milli. Allt þetta hlýtur að rifjast upp í sambandi við hugleiðingar um úrbætur í þessum efnum, sem ég tek undir með hv. þm. að eru fyllilega þess virði að ræddar séu á Alþ. og teknar til gaumgæfilegrar athugunar. Hann gat þess einnig hér inn í milli, sem er umhugsunarefni fyrir alþm. alla, að svo hefði á staðið, að einkaverksmiðjur á Austurlandi hefðu nánast getað valið úr bátaflotanum og fengið nægjanlegt hráefni á meðan aflinn var í námunda við þær stöðvar, á sama tíma sem opinberu verksmiðjurnar, sem gjarnan vildu fá sér slíkt hráefni einnig, fengu ekkert. Ég skal ekki í þessu sambandi vera með neinar getsakir hér, en þær sögur eru þrálátar, að einkaverksmiðjunum hafi tekizt að bjóða betur eða einhver fríðindi, sem gerðu það að verkum, að bátarnir vildu heldur landa hjá þeim heldur en hjá ríkinu, sem að sjálfsögðu gat ekki verið þekkt fyrir annað en að greiða hið opinbera auglýsta verð. Þetta gefur eðlilega útgerðarmönnum og sjómönnum tilefni til þess að efast um, að verðlagningin sé rétt, og telja ástæðu til þess að athuga þá hluti nánar. En þessar staðreyndir lágu fyrir. Einkaverksmiðjurnar sátu fyrir þeim afla, sem á Austfirði barst, fyrir utan þær verksmiðjur, sem áttu sjálfar sína eigin báta þar, eins og á Norðfirði. En hitt hlýtur að vekja grun allra hugsandi manna um, hvers vegna mátti ekki eins landa hjá þeim, sem vildu greiða hið opinbera og auglýsta verð, samkomulagsverð í verðlagsráði, og það hlýtur nánast að liggja í því, að einhverra annarra fríðinda hafi þau skip notið hjá einkaverksmiðjunum. Það er talað um að reyna að skikka - með samkomulagi að vísu við Landssamband ísl. útvegsmanna - skipin til að landa hér og þar eftir fyrirfram ákveðnum reglum til þess að dreifa aflanum betur á verksmiðjurnar og nýta verksmiðjukraftinn betur. Og í því sambandi er vitnað til Norðmanna. Mér er kunnugt um, að í sambandi við síldina, - ég skal ekki segja um, hvernig þetta skipulag er í sambandi við loðnuafurðirnar, - en mér er kunnugt um, að í sambandi við síldina fengu norskir sjómenn og útgerðarmenn misjafnt verð fyrir síldina eftir því, hvar þeir lönduðu henni. Það var nánast þannig, að því norðar sem bátarnir lögðu á sig að fara með síldina til atvinnuleysissvæðanna, þeim mun hærra verð fengu þeir fyrir síldina. Þetta var hreint atvinnuspursmál og Norðmenn höfðu efni á því að yfirfæra fjármuni frá sínum verzlunarflota yfir til sjávarútvegsins, en sjávarútvegur er hjá þeim, þótt oft sé okkur líkt saman, ekki nema 7–8% af þeirra gjaldeyristekjum á meðan hann er 90–95% hjá okkur. Ég verð samt sem áður - þó að við höfum ekki neina slíka sjóði til að hlaupa í - að viðurkenna, að hér er hreyft máli, sem þarf nánari endurskoðunar við. En við skulum hafa það í huga, að þetta er ekki eins auðvelt og manni kynni að virðast, að segja bátnum, sem heitir þetta og er númer þetta, að landa loðnu á þessum stað, því að þarna sé rúm og þarna vanti hráefni, því að til þessa dags hafa skipstjórarnir sjálfir viljað fá að ráða því, hvar þeir lönduðu hverju sinni. Og þeir með sinni kappsemi í veiðimennsku eru eðlilega að hugsa um að ná upp sem mestum afla og sigla sem skemmsta leið til lands. Ef þeim er boðið þar sama verð og þeir geta fengið kannske með sólarhrings siglingu til viðbótar, eins og fyrir Reykjanes og hér inn í Faxaflóa allt austan af Hornafjarðarmiðum, þá þarf náttúrlega engan að undra, þó að skipstjórarnir velji heldur bæði sjálfs sín vegna, skipshafnarinnar og útgerðarinnar höfnina, sem nær liggur. En þetta mál er sjálfsagt að fái frekari athugun, og ég er reiðubúinn til þess að koma henni á, þannig að málið geti fengið sem eðlilegasta afgreiðslu. Það er á sinn hátt sárgrætilegt, að hér við Faxaflóa eru verksmiðjur, sem ekkert hráefni hafa og liggja mánuðum saman aðgerðarlausar á sama tíma sem yfirfyllist á öðrum stöðum. Ég hygg, að flutningar með einhverjum hætti hljóti að verða lausnin á þessu. Við fáum ekki, a.m.k. ekki í neinu snarhasti, fiskiskipaflotann sjálfan til að afsala sér andvirði eins til tveggja fullferma, skulum við segja, fyrir það eitt að sigla fyrir Reykjanes með aflann, auk þeirrar hættu, sem það er á þessum tíma árs að leggja fullhlaðin skip svo langa leið. Og enginn okkar óskar eftir því, að það verði lögð mannslíf í hættu til lausnar þessum vanda. Ég sem sagt met það við hv. þm. að minna á þetta hér, því að þó að þetta sé mál, sem öllum hefur verið ljóst, þá er það þessum annmörkum háð, sem ég hef hér drepið á, en hins vegar sjálfsagt að leita allra þeirra úrræða, sem kostur er, ef það er í mannlegu valdi að leysa hann.

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 1. marz 1971. Björn Fr. Björnsson, 4. þm. Sunnl., hefur hinn 26. febr. s.l. ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna embættisanna mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að í forföllum 1. varamanns taki 2. varamaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Sigurgeir Kristjánsson forstjóri, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Jónas G. Rafnar, forseti Ed. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Einnig liggur hér fyrir svo hljóðandi bréf frá Helga Bergs: „Reykjavík, 27. febr. 1971. Hér með tilkynnist, að vegna annarra starfa get ég ekki tekið sæti á Alþingi nú á næstunni í forföllum Björns Fr. Björnssonar, 4. þm. Sunnl. Virðingarfyllst, Helgi Bergs.“ Sigurgeir Kristjánsson hefur áður tekið sæti á Alþingi sem varamaður á þessu kjörtímabili og þarf því ekki að fara fram rannsókn á kjörbréfi hans. Hann tekur nú sæti á þinginu sem 4. þm. Sunnl. og leyfi ég mér að bjóða hann velkominn til þingstarfa. Á



Herra forseti. Till. þessi er flutt af þm. úr öllum þingflokkum og fjallar, eins og tekið er fram, um varnir gegn sígarettureykingum. Henni var vísað á sínum tíma til allshn. Sþ., og varð n. sammála um að mæla með samþykkt till., að því breyttu, að í stað 4. liðar, sem hljóðar svo í þáltill.: „Stofnaðar verði opnar deildir“ o.s.frv., komi: Athugaðir verði möguleikar á að stofna. Nefndinni þótti of ákveðið tekið þarna til orða, þar sem ekki væru fjármunir, a.m.k. eins og sakir stæðu, fyrir hendi til þess að opna þessar deildir, en hún tekur undir, að þessa sé þörf, og leggur til, eins og ég nefndi áðan, að tillgr. orðist svo: „Athugaðir verði möguleikar á að stofna opnar deildir (poliklinik), sem stjórnað sé af sérfróðum læknum, og þar geti reykingamenn fengið aðstoð til þess að hætta reykingum.“ Að öðru leyti vísa ég til till., eins og hún er á þskj. 83.



Herra forseti. Ég vil alveg sérstaklega fyrir hönd okkar flm. þessarar þáltill. þakka hv. nm. í allshn. fyrir afgreiðslu þá, sem till. hefur hlotið hjá n., og vænti ég þess, að hún eigi greiðan byr hér út úr þinginu eftir þetta. Ég vék að því, þegar ég talaði fyrir þessari till. fyrr á þinginu og vitnaði þar til ummæla heimsþekkts sérfræðings, læknis, sem gegnt hafði landlæknisembætti í Bandaríkjunum í eina tíð, að hann sagði, að tími efasemdanna um skaðsemi og hættu sígarettureykinga væri fyrir löngu liðinn. Nú væri fengin fyrir því óyggjandi vissa, að sígarettureykingar væru einhver mesti skaðvaldur heilsufari manna um heimsbyggð víða og nú væri um að gera að hefja framkvæmdir og athafnir til þess að vinna á móti þessari hættu við líf og heilsu manna. Ég vitnaði enn fremur í hluta af ræðu, sem Robert Kennedy hafði haldið fyrir nokkrum árum á þingi, þar sem fjallað var um þessi mál, þar sem hann gat þess m.a., að sígarettureykingar legðu fleiri Bandaríkjamenn í gröfina en þeir hefðu misst í mörgum styrjöldum, sem hann taldi þar upp, og skal ég ekki tefja tíma þingsins við að endurtaka það hér. Ég vil sérstaklega fagna því, að með væntanlegri samþykkt þessarar till. hefur Alþ. þar með ákveðið, að hið opinbera, ríkisvaldið, ætli að hefja ákveðna baráttu gegn útbreiðslu sígarettureykinga í þjóðfélagi okkar. Sú barátta verður væntanlega fyrst og fremst háð, eins og segir í tillgr., með fræðslustarfsemi um skaðsemi sígarettureykinga, og aðaláherzlunni verður beint að skólunum, að unga fólkinu, sem á að erfa landið og á miklu veltur, að haldi sínu heilbrigði. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar. Ég vil þakka nm. fyrir hönd okkar flm. fimm fyrir afgreiðsluna á þessu máli, og ég vona, að samþykkt þess eigi eftir að hafa í för með sér ýmsar aðgerðir af hálfu hins opinbera, er til þess séu fallnar að koma í veg fyrir, að margt ungmennið byrji að reykja sígarettur.



Herra forseti. Á þskj. 173 hef ég leyft mér að flytja svo hljóðandi þáltill. um athugun á byggingu og rekstri flöskuverksmiðju á Íslandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna, hvort tiltækilegt sé að byggja og reka flöskuverksmiðju á Íslandi. Sérstaklega skal haft í huga við þá könnun, hvort ekki sé unnt að nýta fyrir starfsemi umræddrar verksmiðju að einhverju eða öllu leyti eitthvað af byggingum Síldarverksmiðja ríkisins, sem nú standa ónotaðar víða um land.“ Í grg., sem fylgir þessari till., rifja ég upp, að Íslendingar hafa flutt inn árið 1969 tómar flöskur og önnur glerílát fyrir ca. 12 millj. kr., og svo virðist sem upphæð sú fari hækkandi, er við greiðum erlendum fyrirtækjum fyrir þennan varning. Á s.l. sumri skoðaði ég flöskuverksmiðjur í Póllandi og Frakklandi, misjafnar að stærð og öllum útbúnaði, og þá vaknaði á ný þessi spurning, sem áður hafði leitað á hug minn: Getum við ekki framleitt hér á landi þær flöskur og önnur glerílát, sem iðnfyrirtæki okkar og lyfsalar þarfnast? Ég hef minnzt á það á öðrum stað, að fyrir um 40 árum reistu nokkrir Reykvíkingar flöskuverksmiðju hér í Reykjavík og hófu rekstur hennar í trausti þess, að nægilegur markaður væri hérlendis fyrir framleiðslu verksmiðjunnar. Þessi von brást. Nú eftir fjóra áratugi er fyllsta ástæða til þess að kanna, hvort ekki sé tími til kominn að athuga möguleika á byggingu og rekstri nefndrar verksmiðju á ný. Þess ber hér að geta, að fram hefur farið hjá Rannsóknastofnun iðnaðarins hér í borg athugun á þessu máli, og til er yfirlit og grg. þar að lútandi. Ég hef rætt þetta mál allítarlega við forstjóra stofnunarinnar, Pétur Sigurjónsson, og dr. Ásbjörn Einarsson efnafræðing og nú síðast við Guðmund óskarsson verkfræðing. Allir hafa þeir fyllsta skilning og áhuga á þessu máli, og í ljós hefur komið, að þeir eru bjartsýnir varðandi þetta mál, stofnun og rekstur flöskuverksmiðju, en um staðsetningu verksmiðjunnar var ekki rætt. Um hana hafa menn sjálfsagt skiptar skoðanir. Það er unnt að fá vélasamstæðu, sem hæfir okkar kröfum, þriggja tonna sólarhringsframleiðslu, en í dag er markaður fyrir ca. tveggja og hálfs tonns sólarhringsframleiðslu. Slík verksmiðja ætti að framleiða allar flöskur, er Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins þyrfti á að halda, Lyfjaverzlun ríkisins, Mjólkursamsalan, ölgerðir og efnagerðir í landinu svo og aðrar flöskur, sem með þarf. Öll glös undir lyf, vatnsglös, krukkur t.d. fyrir hrogn eða kavíar og aðrar niðursuðuvörur og ýmislegt fleira. Ég er ekki á þessu stigi málsins bjartsýnn um, að um útflutning geti verið að ræða, a.m.k. ekki fyrstu árin, en þó verður að telja, að um nokkurn markað gæti e.t.v. síðar orðið að ræða, bæði í Grænlandi og Færeyjum, en í þessum tveimur löndum er mikið notað af glerumbúðum undir sjávarvörur. Hráefnisöflun fyrir umrædda verksmiðju er þýðingarmikið atriði. Svo virðist í fyrstu, að við þyrftum að kaupa allt hráefni til flöskugerðar erlendis frá eða hluta þess. Þó vaknar sú spurning: Er hluti þess til hér á landi og þá hvar? Tæknileg rannsókn þarf að fara fram á þessu sviði sem fyrst. Er eitthvað af okkar sandi nýtilegt til framleiðslunnar, eða er hann of leirkenndur? Er hægt að þvo hann, og hvað kostar það? Þannig mætti lengi spyrja. Eru hér finnanleg og fáanleg skeljalög, sem unnt væri að mala og blanda í hráefnið? Það er vitað, að ýmis efni eins og natríumsódi og dólomít eru notuð við flöskugerð, en efni þessi þarf að flytja inn, en í tiltölulega litlum mæli, eftir því sem kunnugir menn upplýsa. Ég hef ekki í höndum, hve margar flöskur og hve mörg glös hafa verið flutt til landsins á s.l. árum, en stykkin skipta milljónum hvert ár. Allmikið er hér um endursölu að ræða. Þannig kaupa ölgerðirnar aftur verulegt magn af ölflöskum, en þó ganga þær úr sér. Allar gamlar flöskur, hvort sem þær eru undan öli eða öðru, sem eru ekki seljanlegar og nýtilegar, er unnt að bræða upp, sömuleiðis annað gler, sem unnt væri að koma með og selja til þessarar verksmiðju. Þetta er hægt að bræða upp í nýjar flöskur, eins og þessi verksmiðja er fyrirhuguð. Ég hef í blaðagrein látið orð falla um það, að eigi væri eins vandasamt að framleiða flöskur og rúðugler. Var þetta gert að gefnu tilefni, þar sem nokkur ótrú hefur ríkt varðandi glergerð á Íslandi. Engu að síður er mér ljóst, að framleiðsla flaskna og annarra gleríláta krefst sérþekkingar. Það þarf að fylgjast vel með veggþykkt þeirra, stútlagi og hvernig þær þola þrýsting og yfirleitt frágangi öllum, en ég er viss um, að við Íslendingar eigum það mikið af tæknimenntuðum mönnum, að við ráðum vel við þessa hlið málsins. Ég minntist á Guðmund Óskarsson verkfræðing. Hann hefur samkv. ósk minni látið gera mjög ítarlega skýrslu um þetta mál, og er þar reiknað með nokkru stærri verksmiðju en ég greindi frá hér áðan. Ég talaði um verksmiðju, þar sem væri þriggja tonna sólarhringsframleiðsla, sem þýðir svona 1000–1200 tonna framleiðsla á ári, en Guðmundur Óskarsson verkfræðingur hefur gert samkv. ósk minni till. eða frumathugun um flöskuverksmiðju, sem væri af stærðinni um 2000 tonn. En ég held, að ég fari rétt með það, að notkun okkar núna sé um 81x1 tonn. Segja má, að sú verksmiðja, sem hann athugaði, sé nokkru stærri en við hefðum not fyrir í dag. Guðmundur Óskarsson segir, að þessi skýrsla sín sé byggð á upplýsingum, sem hann og hans félagar hafi aflað á liðnum árum með bréfaskriftum við vélaframleiðendur og hönnuði verksmiðja svipaðra og hér um ræðir, þ.e. 2000 tonna verksmiðjur. Kostnaður er áætlaður í hærra lagi miðað við ofangreindar upplýsingar, og ættu niðurstöður því ekki að gefa of bjarta mynd. Við endanlega skýrslugerð er sjálfsagt að styðjast við tilboð í vélar og hráefni frá fleiri en einum aðila og áætla nánar ýmsa rekstrarliði svo sem launakostnað, orkuverð og annað, sem máli skiptir, en sumt af þessu er aðeins lauslega kannað. Það er nauðsynlegt, segir verkfræðingurinn hér í skýrslunni, að athuga nánar, hvort unnt sé að fá afkastaminni vélar en hann gerir hér ráð fyrir, ódýrari vélar og ekki eins mannfrekar og þessi áætlun gerir ráð fyrir. Ég vil skjóta því inn í, að verkfræðingarnir, sem ég minntist á áðan, Pétur Sigurjónsson og dr. Ásbjörn Einarsson, fullyrða, að það sé hægt að fá það litlar vélar, að þær afkasti aðeins þremur tonnum á sólarhring, en engu síður þó að hér sé um stærri verksmiðju að ræða, er fróðlegt að vita, hvernig útkoman er hugsuð. Nauðsynlegt framleiðslumagn til þess að standa undir rekstrarkostnaði og skila sæmilegum tekjuafgangi virðist vera 2000 tonn af glerílátum á ári miðað við núverandi tollvernd og aðrar forsendur, sem gefnar eru. En eins og ég tók fram áðan, þá erum við aðeins með 800 tonna notkun í dag. Guðmundur Óskarsson verkfræðingur segir í skýrslu sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Meðaltal innflutningsins undanfarin fimm ár er 800 tonn, en í fyrra var hann á sjöunda hundrað tonn og hafði hækkað nokkuð frá árinu áður. Með hliðsjón af ofangreindu virðist rekstrargrundvöllur því ekki vera fyrir verksmiðju af þessari stærð miðað við þær upplýsingar, sem fyrir liggja um afköst véla, verð þeirra óg annað, er snertir reksturinn. Áformuð er aukin flöskunotkun hjá Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins vegna eigin töppunar áfengis, og niðurlagning á hrognum og ýmiss konar matvörum mun aukast. Hér er ekki ósennilegt, að notkunin geti orðið 1200 tonn á ári innan 2–3 ára.“ Ég vil í þessu sambandi minna á það, að það er fyrir neðan allar hellur, að við skulum flytja út hrogn í stórum stíl eins og við gerum í dag í staðinn fyrir að fullvinna þau og flytja þau síðan út í glerílátum sem kavíar. Ánægjulegt er til þess að vita, að nú er byrjað að flytja út og vinna hrogn sem íslenzkan kavíar, og líkar erlendum kaupendum varan mjög vel. Ég hef í þessari þáltill. minnzt á Skagaströnd eða Siglufjörð sem hugsanlega staði fyrir flöskuverksmiðju. Ég vil aðeins í framhaldi af því segja þetta: Skagaströnd og Siglufjörður byggja afkomu sína að verulegu leyti á útgerð og vinnslu sjávarafurða. Tilfinnanlega hefur skort iðnrekstur norðanlands, sem skapar grundvöll jafnrar atvinnu allt árið. Verksmiðja sem þessi, flöskuverksmiðja, mundi hafa töluverð áhrif á allt atvinnulíf á hvorum þessara staða sem er. Í kjölfar hennar ykist verzlun, vinna á viðgerðarverkstæðum og flutningafyrirtæki o.fl. fengju meira að gera. Fleiri fá vinnu við sitt hæfi. Í stað þess, að íbúafjöldi stendur í stað eða minnkar, mun fólki fjölga. Tekjur sveitarfélagsins munu aukast með hinu nýja fyrirtæki og eflingu þeirra, sem fyrir eru, og staðurinn, sem yrði fyrir valinu, yrði á allan hátt búsældarlegri. Verkfræðingurinn, sem ég vitna hér til, Guðmundur Óskarsson, gerir ráð fyrir, að umrædd verksmiðja yrði rekin með hagnaði og unnið yrði í henni a.m.k. 334 daga á ári. Vaktavinna verði allan sólarhringinn og um 85% nýting, en reikna má með framleiðslutöfum, þegar skipt er um mót og annað þess háttar. Hann segir um markaðinn: „Ekki hefur verið gerð nema mjög takmörkuð markaðsathugun, og sennilega er heildarnotkun í dag ekki meira en 50% af afkastagetu þessarar verksmiðju. Með aukinni niðurlagningu, þar sem glerílát eru enn þá það bezta, og aukinni flöskunotkun getur þetta hlutfall breytzt verulega. Reynslan erlendis er einnig sú, að eftirspurn eftir framleiðsluvörum eykst verulega, eftir að verksmiðja sem þessi tekur til starfa.“ Hann kemst að þeirri niðurstöðu, að vélar, sem eru miðaðar við að geta framleitt flöskur og krukkur af mjög breytilegri stærð eða allt frá 4 grömmum að eigin þyngd og upp í 1700 grömm, muni kosta um 38 millj. kr. Og hann telur, að 10 millj. kr. þurfi í rekstrarfé, þannig að fjárþörfin sé: beinn stofnkostnaður 38 millj. kr. og rekstrarfé 10 millj. kr. Þá gerir hann ekki ráð fyrir því, að byggt sé yfir fyrirtækið, en telur, að byggingarkostnaður eða kostnaður við að byggja verksmiðjuhús yfir slíka verksmiðju sem þessa mundi verða um 25 millj. Hann gerir ráð fyrir, að söluverðmæti framleiðslunnar mundi verða um 58 millj. kr. Flöskur væri hægt að selja fyrir 11.9 millj., glös fyrir 4 millj., gos- og pilsnerflöskur fyrir 3.6 millj., krukkur fyrir 6 millj. og krukkur og aðrar flöskur fyrir 4.5 millj. Þetta eru 30 millj., og síðan bætir hann við öðrum tegundum flaskna og bjórflöskum fyrir um 28 millj., þannig að framleiðslan, ef tækist að selja hana, yrði fyrir um 58 millj. kr. Árleg hráefnisþörf er áætluð 2500 tonn af sandi og öðrum efnum til að framleiða 200 tonn nettó af flöskum og krukkum. Verð á hráefni komið í verksmiðju er áætlað 2400 kr. pr. tonn, þannig að kostnaður, hráefniskostnaður, verður 61/2 millj. kr. Miðað við, að 40 manns vinni í verksmiðjunni og unnið verði á þremur vöktum og sex manns starfi á skrifstofu og við yfirstjórn, þá telst mér svo til að vinnulaun verði um 16.8 millj. kr. Síðan er í skýrslunni sundurliðað ýmislegt annað, smurolíur, viðhald, efni og annað þess háttar, sem ég ætla ekki að ræða nánar. Niðurstaða verkfræðingsins er, að um 7 millj. kr. hagnað gæti orðið að ræða af verksmiðju eins og hann hefur rætt hér um, verksmiðju, sem vinnur og skilar um 2000 tonnum á ári. Ég ætla ekki að orðlengja frekar hér um þessa till., en vil að lokum minna á, að lögin um iðnþróunarsjóð gera ráð fyrir að lána til byggingar nýrra verksmiðja og styðja við bakið á nýjum framleiðslugreinum landsmanna. Með það í huga og svo það, að okkur finnst þörf á að auka fjölbreytni í framleiðslu okkar, þá óska ég þess, að þessari umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 124 till. til þál. um dreifingu framkvæmdavalds og eflingu á sjálfstjórn héraða. Mér þykir ástæða til þess að lesa þessa till. eins og hún er. Þessi till. er á þessa leið: „Alþingi ályktar að kjósa sjö manna mþn., sem hafi það verkefni að athuga, með hvaða hætti bezt verði unnið að dreifingu framkvæmdavalds til fleiri staða en nú er og til eflingar á sjálfstjórn í landsfjórðungunum eða öðrum stórum landssvæðum. Nefndin athugi sérstaklega um möguleika á að flytja að meira eða minna leyti ýmsar ríkisstofnanir eða mikilvægar þjónustustofnanir frá höfuðborginni til staða úti á landi í þeim tilgangi að auðvelda afgreiðslu mála og skapa meira jafnvægi í landinu. Þá verði einnig athugað gaumgæfilega um möguleika á að veita héraðsstjórnum rétt til fjármálalegrar yfirstjórnar og ráðstöfunar á tilteknum fjárveitingum, sem varða viðkomandi hérað eða umdæmi. Tillögur nefndarinnar skulu við það miðast, að dregið verði úr því mikla miðstöðvarvaldi, sem orðið er í Reykjavík, og komið í veg fyrir áframhaldandi ofvöxt þess. Nefndin skal skila till. sínum og álitsgerð til Alþ. fyrir 1. jan. 1972. Allur kostnaður af störfum nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Hér er lagt til, að Alþ. kjósi sérstaka mþn. til þess að gera athugun á því mikilvæga máli, sem hér er fjallað um. Það er nú orðið alllangt um liðið síðan hér hefur verið kosin af Alþ. sérstök mþn. til að fjalla um mikilvægan málaflokk, og ég tel vera fullan tíma kominn til þess, að slík nefnd sé kosin, en horfið frá því ráði, sem einkum hefur verið stuðzt við nú um langan tíma, þegar meiri háttar málaflokkar hafa verið teknir til athugunar, að skipa í sífellu fasta ríkisstarfsmenn eða beint þjónustulið stjórnarvalda til þess að fjalla um slík mál. Það hefur greinilega komið fram margsinnis í umr. hér á Alþ., að menn úr öllum stjórnmálaflokkum telja, að sá mikli vöxtur, sem nú um alllangan tíma hefur hlaupið í höfuðborgina og það svæði, sem henni liggur næst, sé óæskilegur fyrir þjóðarheildina. Það færi á margan hátt betur á því, að vöxtur höfuðborgarinnar og höfuðborgarsvæðisins yrði heldur minni en hann hefur verið um alllangan tíma, en meira jafnvægi yrði hins vegar í byggð landsins. Hér hafa verið fluttar margvíslegar till. á Alþ. í þessa átt, sem miða að því að finna ráð til þess að auka á jafnvægi í byggð landsins, og ýmsar minni háttar ráðstafanir hafa beinlínis verið gerðar, sem áttu að stuðla að þessu, en öllum er þó ljóst, að það, sem gert hefur verið í þessum efnum, er öldungis ónóg. Það hefur oft verið á það minnzt, að þetta mikla jafnvægisleysi stafaði af ótryggu atvinnuástandi úti á landi umfram það, sem væri hér á höfuðborgarsvæðinu, og því hafa ýmsar till. manna miðazt við það, að gerðar yrðu ráðstafanir til þess að bæta nokkuð úr í atvinnumálum úti á landi. Ég vil ekki á neinn hátt gera lítið úr því, að það þurfi að gera ráðstafanir til þess að bæta úr í atvinnumálum víða úti á landsbyggðinni frá því, sem verið hefur, og gera atvinnuástand þar allt öruggara. En ég er fyrir löngu orðinn sannfærður um það, að aðalorsökin fyrir jafnvægisleysinu liggur ekki í mismuninum á þessu sviði. Það hefur komið mjög greinilega í ljós, að þau svæði eru til úti á landi, ekki aðeins einstakir staðir, heldur allstór svæði, þar sem atvinnuástandið hefur verið fyllilega sambærilegt við það, sem er í Reykjavík, um langt árabil. Meðaltekjur manna í mörgum starfsgreinum hafa verið fyllilega eins háar og þær hafa verið á Reykjavíkursvæðinu, en eigi að síður hefur gætt jafnvægisleysis í sambandi við búsetu manna. Að þessu þarf að huga, þegar verið er að kanna leiðir til úrbóta í þessum efnum. Ég held, að það þurfi að huga miklu meira að því en gert hefur verið, að það eru ýmis önnur atriði, sem hér grípa einnig inn í, og þar komum við að ýmsum félagslegum efnum. Það skiptir hreint ekki litlu máli fyrir fólkið í landinu, hvernig t.d. aðstaða er til menntunar, hvaða aðstaða er til þess að koma börnum í skóla, a.m.k. að því marki, sem nú er almennt stefnt að hjá þeim, sem sæmilega komast af í landinu. Þegar þannig er haldið á uppbyggingu skólamálanna í landinu, að flestir eða allir framhaldsskólar eða sérskólar þurfa að vera í Reykjavík og heilir landshlutar fara svo að segja alveg varhluta af slíku skólakerfi, þá leiðir það af sjálfu sér, að þeir munu verða æði margir, sem leita einmitt inn á höfuðborgarsvæðið af þeim ástæðum, að þar er miklu auðveldara að mennta börnin heldur en á hinum svæðunum. Og það hefur gengið grátlega seint að koma fram úrbótum í þessum efnum. Og það hefur heyrzt hér á Alþ., því miður, þegar kvartað er undan því, að það vanti tiltekna skóla í vissa landshluta, að það sé vel hægt að koma nemendum úr þessum landshlutum fyrir á Reykjavíkursvæðinu, útvega þeim skólapláss þar, af því að þar sé nægilegt húspláss til í skólunum. Fullyrðingar af þessu tagi bera vott um það, að menn hafa ekki áttað sig á því, hvers konar vandamál er við að glíma, þar sem jafnvægisleysið er í búsetunni í landinu. Og hvaða ástæður liggja til þess? Það er einnig um það að ræða, að mikil áhrif hefur bæði á staðsetningu og rekstur fyrirtækja og þar með á þróun allra atvinnumála, hvernig miðstjórnarvaldinu öllu er fyrir komið í landinu. En því er þannig fyrir komið hjá okkur, að það er t.d. óþekkt fyrirbæri á Íslandi, að nokkur stofnlánasjóður, sjóður, sem veitir lán til stofnframkvæmda, sé staðsettur nema í Reykjavík. Og það er ekki aðeins það, að þeir séu allir staðsettir í Reykjavík, heldur hafa allir þann hátt á, að það er með öllu útilokað að ganga frá stofnláni til fyrirtækis, nema skjöl öll og þar til heyrandi gögn séu send til Reykjavíkur og umboð með og lánið veitt og útborgað í Reykjavík. Þetta er svo þunglamalegt fyrirkomulag, að það tekur í rauninni engu tali. Og þetta er ekki aðeins í sambandi við lánastofnanir. Ekki er ástandið betra varðandi ýmiss konar ríkisstofnanir, t.d. alla yfirstjórn fræðslumálanna í landinu, yfirstjórn vegamála, hafnamála og alls slíks. Er ekki nóg með það, að háyfirstjórn þessara mála hafi aðalbækistöð sína í Reykjavík, heldur heimta allir þessir aðilar, að öll stofnunin, eiginlega frá toppi til táar, verði að vera í Reykjavík og allt verði að vinnast þar, sem að undirbúningi lýtur í sambandi við framkvæmdir t.d. á þessum sviðum, sem ég nefndi. Því er raunverulega þannig komið, að ef á að byggja brú yfir vatnsfall á Austurlandi, svo að við tökum það sem dæmi, þá verður að sjá um það, að hún sé teiknuð í tilteknu húsi hér í Reykjavík. Það er talið með öllu óframkvæmanlegt að láta vinna það verk t.d. á Austurlandi. Þannig er þessu fyrir komið á allan hátt, og þetta verður til þess, að þeir, sem úti á landsbyggðinni búa, verða að standa undir gífurlega miklum kostnaði, þegar allt er talið, í sambandi við ferðalög sín fram og til baka til miðstjórnarvaldsins í Reykjavík til þess að reyna að sannfæra menn þar um það, sem gera þarf, til þess að tala við þá, og oftast nær þarf auðvitað að gera það margsinnis í hverju einstöku máli. Ég þarf í rauninni ekki að hafa um þetta langt mál að þessu sinni. Ég hef talað fyrir þessu máli áður á Alþ., og ég efast ekkert um það, að öllum hv. alþm. er fyllilega ljóst, að það er þörf á að taka á málinu, það er þörf á að taka á þessu á miklu breiðari grundvelli en gert hefur verið áður, og því er fyllilega ástæða til þess að setja mþn., sem kanni málið og geri till. um ný úrræði í þessum efnum. Ég get því í rauninni stytt mál mitt og skal sleppa því nú að nefna ýmis dæmi um það, hvernig að kreppir í þessum efnum. Mál þetta er búið að liggja hér lengi fyrir og hefur ekki komizt til 1. umr., en af því að það hefur verið lagt fyrir Alþ. margsinnis áður og er í rauninni margrætt á Alþ. og það er aðeins verið að leggja til, að Alþ. bregðist nú við á eðlilegan hátt og setji niður rannsóknarnefnd í málið til þess að kanna það og til þess að gera till. um það. Og ég vænti þess, að sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, afgreiði það fljótt og vel, en leggist ekki á það eða taki upp á því eins og vill verða og það á áliðnu þingi að senda málið frá sér tvist og bast til margra aðila, svo að bíða þurfi fram á síðasta dag eða jafnvel fram yfir hann eftir því, að nefndin skili áliti sínu. Það þarf ekki að spyrja aðra en alþm. sjálfa eða þá, sem mundu fjalla um þetta mál í n., hvort ástæða sé til þess, að Alþ. taki þannig á þessu máli, sem hér er lagt til. Það er alveg óþarfi að leita til einhverra ríkisstofnana og spyrja þær um ráð í þessum efnum, enda megum við vita það, að viðbrögð ríkisstofnana hér verða svipuð og viðbrögð ríkisstofnana í löndunum hér í kringum okkur, þar sem sams konar vandamál hafa komið upp og tekið hefur verið á þessum vandamálum. Ríkisstofnanirnar sjálfar eru nálega alltaf á móti því að gera nokkra breytingu á í þessum efnum. Forstöðumenn stofnananna hafa alltaf þessa sterku tilhneigingu til að hlaða í kringum sig og segja, að þetta verði aldrei gert vel nema undir þeirra eigin stjórn. Ég minnist þess í þessu sambandi, og það veit ég, að fleiri alþm. muna, - mér er það sérstaklega minnisstætt, sem gerðist hér á Alþ. varðandi mál eins og þetta fyrir allmörgum árum. Þá var mikið um það rætt, að það þyrfti að koma upp sæmilegri skólastofnun yfir húsmæðrakennaraefnin í landinu. Það var rekinn skóli með 12 nemendum í þessari grein. Og það urðu allmiklar deilur um það hér á Alþ., hvort það væri í rauninni mögulegt að hafa skóla af þessari tegund, sem hefði 12 nemendur og átti að undirbúa húsmæðrakennaraefni, hvort það væri yfirleitt mögulegt að hafa hann annars staðar en í Reykjavík. Þá var bent á það, að það væri jafnvel tilbúið hús, sem ríkið ætti, í öðrum stærsta kaupstað landsins. En forstöðumenn þessarar litlu stofnunar og þeir, sem þar áttu mestra hagsmuna að gæta, töldu fram hin ólíklegustu rök fyrir því, að í rauninni gæti skólinn hvergi annars staðar verið en í Reykjavík og það væri ómögulegt að nota húsnæði, sem til væri norður á Akureyri. Svona er þessu farið, og þessu er auðvitað svona farið í öðrum löndum líka. Það er tregða á því hjá embættismönnunum, hjá hinum opinberu starfsmönnum að fallast á dreifingu þessa framkvæmdavalds, og það má vel fara svo, að það geti orðið hjá okkur eins og við höfum verið að heyra fréttir um í útvarpi nú síðustu daga, að ef forstöðumenn ýmiss konar stofnana eða starfsmenn væru spurðir að því, hvort þeir vildu vinna áfram í stofnuninni, ef hún yrði ekki staðsett í Reykjavík, þá yrðu þeir allmargir, sem segðu: Þá vil ég heldur hætta en að vinna í stofnuninni utan Reykjavíkur. Mín skoðun er sú, að hinar einstöku stofnanir, sem ætlaðar eru til þess að þjóna þjóðinni allri, séu ekki til vegna mannanna, sem vinna í stofnununum, heldur séu þær til fyrir þjóðina, og vilji þeirra manna, sem vinna í stofnununum, eigi því ekki að ráða um það, hvar stofnunin er sett niður, heldur hagkvæmni frá sjónarmiði heildarinnar. Og það getur ekki verið hagkvæmt til lengdar að hafa allar framkvæmdastofnanir þjóðarinnar svo að segja á einum stað, í Reykjavík. Ég læt svo máli mínu lokið, en vil vænta þess, að n. taki málið fyrir til afgreiðslu og hraði sinni afgreiðslu. Ég vænti þess, herra forseti, að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Þessi till. er nú búin að liggja alllengi hér á borðum okkar, eins og ýmsar fleiri í hv. Sþ. Ég vil aðeins taka undir það, að hér er hreyft merkilegu máli, og raunár var þessi till. flutt fyrir nokkrum árum, - ég held af hv. þm. Birni Jónssyni, lík till. a.m.k. Ég vil þó nota tækifærið og víkja aðeins máli mínu til hv. flm. út af því, að ég hef einmitt verið sérstakur baráttumaður fyrir því í verki að reyna að hamla á móti þessu miðstjórnarvaldi allra stofnana hér í Reykjavík. Það eru raforkumálin, sem ég tel einmitt vera alger grundvallarmál í öllum þessum sjálfstæðismálum byggðarlaganna í landinu, vegna þess að raforkumálin eru orðin svo mikilvæg, að þau raunverulega stjórna allri starfsemi. Allur atvinnurekstur er orðinn meira háður raforku en nokkru öðru, að við tölum ekki um allt daglegt líf fólks. En eins og marga mun reka minni til, þá flutti ég hér á Alþ. fyrir nokkrum árum frv. um sjálfstætt raforkufyrirtæki á Austurlandi, og ég held, að það muni allir einnig hafa veitt því athygli, að þá var ekki mikill áhugi hjá hv. flm. þessarar till. á því að styðja mig í því máli. En ég vil ítreka það, að ég álít, að það sé einmitt eitt af þeim verksviðum, þar sem við eigum að byrja og þar sem auðveldast er að byrja. Þið munið e.t.v. eftir því líka, að þegar frv. um Lagarfossvirkjun var hér á ferðinni í vetur, þá beitti ég mér fyrir því, að inn í það kæmi ákvæði, þar sem heimilað væri að veita heimaaðilum þátttöku í þeirri virkjun. Það er alveg rétt, að þessi hv. þm. lagðist ekki beint þar á móti, en væntanlega rekur hann einnig minni til þess, að hér flutti hann þá ræðu, sem gekk í þá átt að tortryggja á allan hátt það, sem vakti fyrir mér með þessari baráttu. Og ég man eftir því, að í blaðinu Þjóðviljanum var slegið upp daginn eftir þessari fyrirsögn: „Á að leggja niður Rafmagnsveitur ríkisins?“ Þarna er einmitt um eitt ríkisfyrirtæki að ræða, sem ég tel, að nú hafi lokið sínu hlutverki. Ég tel, að það eigi að skipta því upp, og ég held, að það sé meira að segja talsverður prófsteinn á það, hvað menn meina, þegar menn eru að tala um, að það þurfi að efla sjálfstæði byggðarlaganna með ýmsum hætti með því að flytja miðstjórnarvald burtu héðan úr höfuðborginni o.s.frv. Ég vil enn fremur minna á það, að núna fyrir stuttu var lagt hér fram frv. um verkfræðiráðunauta ríkisins. Ég lýsti því þá hér í Nd. hv. Alþ., - að það væri auðvitað hin mesta nauðsyn að fá tæknimenn út um landið, en ég væri algerlega mótfallinn því, að það væri ríkið, sem réði yfir þessum mönnum. Og ég tel, að það sé einmitt hlekkur í þessu máli, sem hér er um að ræða, og við verðum að átta okkur á því, hvernig á að taka á þessu. Það er ekki mest um vert að færa, ef svo mætti segja, angana út um allt frá stofnunum, miðstjórnarstofnunum, sem hér eru settar, heldur beinlínis að skipta málunum meira upp og veita byggðarlögunum meira sjálfstæði.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð í tilefni af því, sem hv. 3. þm. Austf., Jónas Pétursson, sagði hér. Það er nú í fyrsta lagi í sambandi við aths. um það, að Björn Jónsson hefði flutt áður þessa till. Ég get nú upplýst hann um það, að þessa till. samdi ég og grg. hennar og hef verið 1. flm. að henni frá upphafi. Það má vera, að á meðan Björn Jónsson var í þingflokki Alþb., hafi hann verið með mér á þessari till., það má vel vera. Ég býst nú við því, að Björn Jónsson kannist við það sjálfur, enda er hægt að sanna það með öðrum hætti, svo að hv. þm. slær nú engar keilur á því að koma með einhverjar aðdróttanir um það, að ég hafi stolið þessu máli. En aðalatriðið var þó sú einkennilega skoðun, sem kemur fram hjá hv. þm. í sambandi við þetta mál, sem ég tel í meira lagi skammsýna. Hann minnir á afstöðu sína hér til uppbyggingar í raforkumálum og á skoðanamun, sem fram hefur komið hjá mér og honum í þeim efnum og reyndar fleiri þm. En þar hefur hann verið á þeirri skoðun, að það ætti að leggja niður Rafmagnsveitur ríkisins og láta þær í rauninni hætta að byggja upp raforkukerfið í landinu og síðan ætti að skipta þessu þannig upp, að hin einstöku héruð í landinu, stór eða smá eftir atvikum, sem koma sér saman um framkvæmdir í raforkumálum, hefðu sjálf með þessi mál að gera. Þetta er auðvitað skoðun út af fyrir sig. Þetta er kerfi, sem við bjuggum við á Íslandi um langan tíma, og okkur, mönnum úr öllum flokkum, þótti þetta hafa tekizt illa, og þá var horfið að því ráði að setja raforkulögin 1946, sem miðuðu að því að byggja upp Rafmagnsveitur ríkisins og miklum mun stærri raforkuheildir í landinu. En vegna þess að upp hafa komið vissir annmarkar á framkvæmdinni hjá Rafmagnsveitum ríkisins, hjá þessari ríkisstofnun eins og öðrum ríkisstofnunum, þá dregur þessi hv. þm. þá ályktun, að menn eigi að vera á móti ríkisstofnunum. Við ættum á sama hátt að segja: Við skulum hætta þessum afskiptum ríkisins af vegamálum. Látið þið Austfirðinga hafa sín vegamál, Vestfirðinga hafa sín vegamál og aðra hafa sín vegamál. Við skulum skipta þessu öllu upp. Hvern fjandann er ríkið að skipta sér af þessu? Sama ættum við að segja um vitamál og önnur slík málefni. Eða fræðslumálin í landinu. Auðvitað er hægt að deila þessu upp eins og hér var áður og leyfa hverjum fyrir sig að potast í þeim málum. Þetta er auðvitað grundvallarmisskilningur. Það, sem hér er um að ræða, er það, að það er vitanlega ekki sjálfgerð á neinn hátt, að í þeim tilvikum, þegar ríkið tekúr að sér að byggja upp eitt eða annað í þjóðfélaginu eða annast rekstur á einhverri grein, þá eigi höfuðstöðvar þess reksturs og allt það framkvæmdavald, sem því fylgir, alltaf að eiga heima í Reykjavík. Þegar ég tala um það að dreifa framkvæmdavaldi í mikilvægum efnum, þá hef ég t.d. nefnt til grein eins og fræðslumálin. Mér kemur ekki annað til hugar en viss yfirstjórn fræðslumála verði áfram staðsett hér í Reykjavík. En ég álít, að það sé t.d. hægt, eins og nú þegar eru komnar fram till. um, að byggja upp í landsfjórðungunum þannig umdæmisstöðvar, að heimamenn geti leitað til þeirra og hægt sé að útkljá framkvæmdamál þar á heimasvæðinu hjá þessari heimastofnun, án þess að menn þurfi að fara til yfirstjórnarinnar í Reykjavík með alla hluti. Það var nákvæmlega þetta sama, sem ég sagði hér í umr. um raforkumálin. Ég er á þeirri skoðun, að það eigi að breyta yfirstjórn Rafmagnsveitna ríkisins að fenginni reynslu þannig, að í hinum einstöku umdæmum, t.d. á Austurlandi eða Vestfjörðum eða annars staðar, þar sem eru eðlilegar rafmagnsheildir, eigi að vera starfandi sérstakar stjórnir þeirra rafmagnsveitna, sem þar eru reknar, sem eigi að hafa vald í sambandi við reksturinn á því svæði og geti haft afgerandi áhrif á uppbyggingu kerfisins á þeim stöðum. En hitt tel ég alveg fráleita kenningu að ætla sér að setja þessi mál þannig upp, að dreifing framkvæmdavalds þýði það, að þar með þurfi að skipta öllum rekstri niður í smáeiningar og þátttöku og forustu ríkisvaldsins í heild geti þar ekki notið við á neinn hátt. Ég teldi, að ef horfið yrði að þessu ráði, sem Jónas Pétursson talar hér um í sínum málflutningi og tekur dæmi af till. sínum úr raforkumálum, þá værum við raunverulega í öllum greinum að hverfa aftur í tímann um svona 50 ár til stórkostlegs óhagræðis fyrir hinar dreifðu byggðir í landinu. Ég veit það, að í rauninni ætlast hann ekki til þess, þó að hann hafi nú þessa skoðun í sambandi við rafmagnsmálin. Hann telur, að mínar skoðanir séu þær að ég sé í rauninni á móti eflingu byggðavaldsins, vegna þess að ég sé ekki með því að splundra fyrirtækjum, sem reist eru af hinu opinbera. Slík uppsetning er auðvitað algerlega röng. Það er ábyggilega mikil þörf á því að færa út á landsbyggðina ýmsar framkvæmdastofnanir, sem þó eru í eðlilegum tengslum við rekstur ríkisins. Ég er t.d. ekki í neinum vafa um, að það væri hægt að gera stórátak í því til framfara í landinu að byggja upp úti á landi ákveðnar framkvæmdastöðvar yfir vissa þætti í rekstri heilbrigðismála og sjúkrahúsmála, jafnvel þó að ríkið væri allstór aðili að rekstrinum áfram. Við skulum ekki gera lítið úr því á þann hátt, sem hv. 3. þm. Austf. gerði, að þó að sú leið sé farin, sem ég hef bent hér á og farin er í nágrannalöndum okkar, að færa vissan hluta af þýðingarmiklu stjórnunarkerfi út í umdæmin, þá sé aðeins með því verið að leggja til að færa svona útangana, eins og hv. þm. sagði. Við eigum ekki að ganga inn á þá skoðun, að yfirstjórn allra ríkisstofnana eða alls þess, sem ríkið hefur með að gera, þurfi endilega að vera í Reykjavík. Slíkar stofnanir geta átt sínar undirdeildir annars staðar, og þannig getur orðið eðlileg verkaskipting í þessu eða samstarf. Ég þarf svo ekki að fara um þetta fleiri orðum. Ég var aðeins að leiðrétta þessar missagnir hjá hv. þm., sem virtist hafa það helzt til þessa máls að leggja að reyna að gera tillöguflutning minn í málinu tortryggilegan.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti taka vel þessari till. og öðrum, sem fram koma hér á hinu háa Alþingi með það fyrir augum að reyna að breyta þeirri þróun, sem stefnir í þá átt, að Ísland verði einhvers konar borgríki hér í höfuðstaðnum, þar sem meginhluti þjóðarinnar safnist saman. Það hafa á ýmsum tímum í seinni tíð verið fluttar till. af ýmsu tagi í þessa átt. Mér finnst satt að segja, að þeir, sem áhuga hafa í þessum efnum og vilja beita sér fyrir eflingu raunverulegrar landsbyggðar, eigi að reyna að sameina sjónarmið sín og deila ekki innbyrðis um þessa hluti. Ég hygg, að möguleikarnir til þess að koma einhverju fram í þessum efnum hljóti að vera vaxandi, a.m.k. ef dæma skal eftir ýmsu, sem fram kemur opinberlega um þessi mál. Ég minnist þess, að fyrir nokkrum árum flutti ég ásamt þáv. hv. þm. Karli Kristjánssyni till. um skiptingu landsins í fylki með sjálfsstjórn í sérmálum. Ég minnist þess einnig, að fyrir æði löngu var sett á stofn samkv. þál. svo kölluð staðsetningarnefnd ríkisstofnana, sem hafði það verkefni að gera till. um flutning ýmissa ríkisstofnana frá höfuðstaðnum. Og sú nefnd skilaði á sínum tíma till. um þetta efni. Ein af þeim till., sem fluttar hafa verið í þessa átt, er frv., sem við flytjum nokkrir þm. á þessu þingi og hefur reyndar verið flutt áður, um verkfræðiráðunauta ríkisins, þar sem gert er ráð fyrir því, að í þjónustu ríkisins verði nokkrir verkfróðir menn, sem starfi í hinum einstöku landshlutum. Mig minnir, að það sé gerð till. um, að þeir séu sex talsins. Og svo er þessi till., sem hv. 4. þm. Austf. flytur um dreifingu framkvæmdavalds og eflingu og sjálfsstjórn héraðanna. Þó að ekki sé á annað minnt heldur en þennan tillöguflutning, sem ég hef nú nefnt, á undanförnum þingum og nú, þá er það auðsætt, að áhugi er hjá mörgum hér á þinginu fyrir þessu máli. En það, sem á vantar, er það, að þeir, sem áhuga hafa í þessum efnum, sameini krafta sína um það að reyna að koma einhverju fram. Ég fyrir mitt leyti er þeirrar skoðunar, að það, sem þurfi að stefna að, sé skipting landsins í fylki eða umdæmi með einhverja sjálfsstjórn í sérmálum, það sé það, sem þurfi að stefna að. Og að því miðaði sú till., er ég nefndi áðan og ég flutti ásamt Karli Kristjánssyni á sínum tíma. Að því er líka vikið í till. þeirri um endurskoðun stjórnarskrárinnar, sem ég hef leyft mér að flytja á þessu þingi. Eitt atriði, sem þar er sérstaklega vikið að, er einmitt þetta, um skiptingu landsins í fylki eða umdæmi. Þessi till. hefur að vísu fengið misjafnar undirtektir hér og þar, en ég geri ráð fyrir því, að með stofnun hinna nýju fjórðungssambanda eða sambanda sveitarfélaga sé í rauninni með frjálsum samtökum að fara af stað þróun í þessa átt, og það held ég, að sé það, sem þarf að stefna að. Fyrirmynd okkar, sem höfum gert slíka till. um skiptingu landsins í fylki, eru auðvitað fjórðungarnir fornu. En margt er orðið breytt í landinu. Ég býst ekki við, að það henti nú að skipta landinu aðeins í fjögur umdæmi, þau yrðu að vera eitthvað fleiri, og þess vegna höfum við líka tekið upp nýtt nafn á þessum umdæmum. En á meðan við erum að vinna að þessu máli, og ég hef ekki gert mér vonir um, að það muni ganga fram í skyndi eða á mjög stuttum tíma, þá þurfa menn að einbeita sér að því að vinna að þessari sömu þróun á annan hátt með því að flytja ýmsar starfsstöðvar ríkisins eða deildir þeirra burt úr höfuðborginni og fá þeim stað annars staðar á landinu. Að því hygg ég, að þessi till. miði, sem hv. 4. þm. Austf. hefur flutt hér, og að því miðar frv., sem ég nefndi áðan, um verkfræðiráðunauta ríkisins. Ég lít á slíkar till. og slíkar ráðstafanir sem millibilsástand eða millibilsráðstafanir, sem síðar mundu styðja að því, að hugmyndin um skiptingu landsins í fylki gæti gengið fram og auðveldara yrði að koma henni á, þegar þar að kæmi, því að þá væru þessar deildir í ríkiskerfinu til í hinum einstöku landshlutum. Þetta vildi ég láta koma fram hér við þessa umr., og ég held, að það sé óþarft, að þeir, sem eru því fylgjandi, að þjóðfélagið grípi inn í hina blindu þróun og stuðli að raunverulegri landsbyggð, séu að deila sín á milli um það, hvaða till. sé bezt, sem að þessu miðar, heldur eigi menn, eins og ég sagði áðan, að reyna að sameinast um að stuðla að þeirri þróun, sem gæti leitt það af sér í lokin, að þetta takmark næðist, sem ég álít, að við eigum að stefna að, sem sé skipting landsins í þessi stóru umdæmi eða fylki með takmarkaða sjálfsstjórn í þeim málum, sem þau varða. Það er auðvitað, að ef umdæmi eða fylki eða sambönd sveitarfélaga eða hvað sem það nú kallast, fjórðungssambönd, taka að sér eitthvað af þeim verkefnum á sínu sviði, sem ríkið innir af hendi nú, þá eiga þau líka að fá til sinna nota tilsvarandi fjármuni eða tilsvarandi hluta af því fé, sem ríkið nú fær í hendur til starfsemi sinnar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér till. til þál. um endurskoðun löggjafar um óbyggðir landsins, vötn, ár, jarðhita og námur. Ég vil þegar taka fram, að hér hefur áður komið fram till., sem fjallar um hluta af þessu verkefni, og mín till. er ekki miðuð við það að setja á nokkurn hátt fót fyrir þá till., en þar sem hún fjallar um ýmis atriði önnur, taldi ég rétt, að hún kæmi hér fram. Ég ætla að leyfa mér að lesa fyrst till. Hún er í nokkuð mörgum liðum og hljóðar svo: Alþingi ályktar að leggja fyrir ríkisstj., að hún láti sérfróða menn semja frumvarp eða frumvörp að lögum um eignarráð og eignarréttindi yfir óbyggðum landsins, stöðuvötnum í byggð og óbyggðum, fallvötnum, jarðhita og hvers konar námum og vinnslu verðmæta úr jörðu. Við samningu frumvarps eða frumvarpa að lagagerð þessari verði m.a. athugað: 1. Hvort ekki sé rétt að lýsa allt hálendi landsins og óbyggðir alþjóðareign, að svo miklu leyti sem skýlausar eignarheimildir annarra aðila en ríkisins liggja ekki fyrir, og hvernig kveða megi á, svo að glöggt sé, um mörk þessarar ríkiseignar. 2. Hvort ekki sé rétt, að öll not afrétta, sem eru ekki í einkaeign, skuli teljast réttindi viðkomandi sveitarfélaga, eins og þau yrðu nánar skilgreind. 3. Hvort veiði- og fiskræktarréttur í stöðuvötnum og fallvötnum í byggðum skuli ekki fremur bundinn viðkomandi sveitarfélagi en einkaeigendum jarða. 4. Hver mörk skuli setja milli eignarráða ríkis og réttinda annarra eigenda fallvatna, t.d. varðandi virkjanir, þegar árekstrar verða milli einkanota og almenningsnota. 5. Hver eignarmörk ríkið skuli hafa yfir jarðhita og hve djúpt í jörð eignarréttur jarðeigenda á honum skuli ná. 6. Hvort verðmæti í jörðu, á landi eða landgrunni, er finnast fyrir atbeina ríkisins, skuli ekki teljast ríkiseign og háð valdi ríkisins, hvernig unnið verði og farið með. 7. Hver takmörk náttúruvernd skuli sett. 8. Hvern umgengnisrétt og hverjar umgengnisskyldur almenningur skuli hafa til ónotaðs lands og óbyggða.“ Hér eru ýmis atriði tekin fram, sem mönnum þykir kannske einkennilegt við fyrstu sýn, að gerð séu að tillöguefni. Hins er að gæta, að nú í seinni tíð hefur margt komið upp á, sem gerir það að verkum, að menn fara að endurskoða viðhorf sín um eignarrétt á landi og landgrunni. Viðhorf okkar í þessum málum hafa breytzt vegna nýrrar tækni t.d., og gætum við tekið jarðhitann þar sem gott dæmi. Áður fyrr datt engum í hug, að hægt væri að bora svo og svo djúpt í jörðu eftir jarðhita, eins og nú er farið að gera, og þá vaknar spurningin: Hve langt nær eignarréttur jarðeigenda niðuríjörðina? Annað dæmi, sem ég tek hér, er um eignarrétt yfir veiði í ám og vötnum. Það er að verða mjög svo áberandi víða, hvað það getur verið mikill réttindamunur, mikill eigendamunur, mikill aðstöðumunur til þess að nota eða hafa gagn af sínu landi, hvort menn hafa veiðirétt í ám eða stöðuvötnum, og þá vaknar spurningin: Er ekki eðlilegra, að sveitarfélögin sem slík eigi þennan rétt, heldur en einstakir landeigendur? Er ekki eðlilegra, að allir bændur í viðkomandi sveitarfélagi njóti góðs af þessum gögnum, en ekki einstakir menn, sem kannske fyrir einhverja tilviljun, sem ekki þarf að vera svo merkileg að einkarétti upphaflega, skuli hafa þar öll gögn og gæði? M.a. mundi þetta kannske koma í veg fyrir það, að fjársterkir menn úr kaupstöðunum gætu keypt upp jarðir uppi í sveitum og kannske lagt þær niður sem bújarðir, en farið að hafa þar eingöngu veiðistöð og hindrað þannig eðlilega byggðarþróun eða byggðarvöxt í viðkomandi sveitarfélagi. Enn vil ég nefna það, að í seinni tíð hafa af skiljanlegum ástæðum breytzt viðhorf varðandi virkjanir fallvatna. Í seinni tíð hefur raforkunotkun farið ört vaxandi hér á landi, og allir vita, að íslenzka þjóðfélagið er hraðfara að breytast úr og þegar búið að breytast mjög verulega úr því, sem áður var bændaþjóðfélag, yfir í það, sem við köllum núna þéttbýlisneytendaþjóðfélag. Þá vaknar upp þessi spurning: Hvaða rétt skal þéttbýlisbúinn hafa á móti strjálbýlisbúanum varðandi þennan afnotarétt, virkjun fallvatnanna? Og í því sambandi getur maður farið að hugleiða hitt og annað út frá þessu. Hvernig má það ske, að regnið, sem fellur yfir landið og dregst síðan saman í ár og læki víða af jörðum, skuli svo allt í einu verða eign þessa eða hins landeiganda, þegar vatnið fellur þar um? Er ekki eðlilegra, að einmitt þessi lind, regnið, sem fellur yfir landið allt og streymir síðan um það hingað og þangað, þessi orkulind sé í eign alþjóðar? Allt þetta vaknar upp í hugum manna við þær breyttu aðstæður, sem við erum nú farnir að lifa við á seinustu tímum, og með þetta í huga hef ég leyft mér að leggja fram þessa þáltill. Ég tel, að það sé orðið tímabært að endurskoða ýmiss konar hugtök, ýmiss konar aðstöðu varðandi eignarréttinn á landi. Við getum spurt: Hverjir eiga landið, gögn þess og gæði, er það ekki fyrst og fremst þjóðin öll?



Herra forseti. Eins og þm. munu minnast, urðu nokkur vandkvæði á því, að samþykkt fengist á stjfrv. um Siglingamálastofnun ríkisins, sem var til umr. hér á síðasta þingi. Ég held, að það sé samdóma álit þeirra, sem til þekkja, að það, sem m. a. olli því, að samkomulag náðist og samþykkt á því frv. og öðrum fylgifrv., var samþykkt þingsins á 44. gr. laga um eftirlit með skipum. En grein þessi fjallar um rannsóknarnefnd sjóslysa. Í grein þessari segir m. a., með leyfi forseta: „Hlutverk rannsóknarnefndar sjóslysa er að fylgjast eftir föngum með starfi sjódóma, safna saman upplýsingum, sem skýrt geta eða upplýst orsakir sjóslysa, miðla slíkum upplýsingum til sjómannaskóla, sjómanna og útgerðarmanna og gera tillögur um ráðstafanir til að draga úr slysahættu á sjó.“ Þegar haft er í huga, að nú er komið að lokum yfirstandandi skólaárs í sjómannaskólum okkar, með það í huga og aðra þá nauðsynlega kynningarstarfsemi, sem hefði átt að fara fram samkv. þessari lagagr., hef ég leyft mér á þskj. 347 að bera fram fsp. á þessa leið: „Hvað dvelur skipan rannsóknarnefndar sjóslysa, sem skipa á samkv. lögum frá 30. apríl 1970, um eftirlit með skipum?“



Herra forseti. Sem svar við þessari fsp. er rétt að vitna í það, sem hv. fyrirspyrjandi sagði, að samkv. 44. gr. laganna skipar samgrh. fimm menn í nefnd til rannsóknar sjóslysa til sex ára í senn. Fjórir nm. eru tilnefndir. Þeir, sem tilnefna fulltrúa í nefndina, eru Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Landssamband ísl. útvegsmanna, Sjómannasamband Íslands og Slysavarnafélag Íslands. Ráðh. skipar formann nefndarinnar án tilnefningar. Með bréfi dags. 9. okt. f. á. óskaði rn. tilnefningar þessara aðila á manni í nefndina. Tilnefningar þriggja aðila bárust frá 23. okt. til 12. nóv., en tilnefning Sjómannasambands Íslands barst fyrst 4. febr. s. l. Eftir að tilnefningarnar höfðu borizt, var ekkert til fyrirstöðu að skipa nefndina, og var það gert mánudaginn 8. f. m. Nefndin er þannig skipuð: Formaður er Páll Ragnarsson, skrifstofustjóri Siglingamálastofnunar ríkisins. Aðrir nm. eru Gunnar Hafsteinsson skrifstofustjóri, tilnefndur af Landssambandi ísl. útvegsmanna, Henrý Hálfdánarson skrifstofustjóri, tilnefndur af Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Ingólfur Þórðarson skipstjóri, tilnefndar af Slysavarnafélagi Íslands og Sigfús Bjarnason framkvæmdastjóri, tilnefndur af Sjómannasambandi Íslands.



Herra forseti. Það var ljóst, eftir að hægri handar umferð hafði verið tekin upp, að nauðsynlegt var að stórauka umferðarfræðsluna frá því, sem áður var. Þess vegna var á síðasta þingi gerð sú breyting á umferðarlögum, að ákveðið var að kjósa sérstakt umferðarráð, sem var skipað fulltrúum allmargra samtaka og starfsmanna, sem þessi mál varða, og því var falið mjög viðtækt verkefni, eða sem hér segir: 1. Að beita sér fyrir því, að haldið sé uppi umferðarfræðslu í landinu. 2. Að vera fræðsluyfirvöldum, umferðarnefndum, sveitarfélögum og samtökum, er vinna að bættri umferðarmenningu, til hjálpar og ráðuneytis, eftir því sem óskað er og aðstæður leyfa. 3. Að standa fyrir útgáfu fræðslurita og bæklinga um umferðarmál og hafa milligöngu um útvegun kennslutækja og annarra gagna til nothæfrar fræðslustarfsemi. 4. Að hafa milligöngu um umferðarfræðslu í Ríkisútvarpi. 5. Að beita sér fyrir bættum umferðarháttum. 6. Að sjá um, að á hverjum tíma sé til vitneskja um fjölda, legundir og orsakir umferðarslysa í landinu. 7. Að vera stjórnvöldum og öðrum til ráðuneytis um umferðarmál. 8. Að fylgjast með þróun umferðarmála erlendis og hagnýta reynslu og þekkingu annarra þjóða á því svíði. 9. Að leitast við að sameina sem flesta aðila til samþykktra og samræmdra átaka í umferðarslysavörnum og bættri umferðarmenningu. Eins og sést af þessu, er umferðarráði ætlað mjög víðtækt verkefni. Það hóf starf sitt á síðasta ári og hafði þá til umráða sérstaka fjárveitingu af fé því eða skatti þeim, sem innheimtur var vegna hægri handar umferðar á sínum tíma, en á þessu ári var því ætlað að fá fjárveitingu á fjárlögum. Samkv. reglum sínum samdi það allítarlega áætlun um þá starfsemi, sem það taldi sig þurfa að halda uppi á þessu ári, og var áætlun þessi upp á 6–8 millj. kr. Ýmsum kann að þykja það nokkuð há upphæð, en þegar athuguð er sú tillögugerð, sem ráðið gerði um starf sitt, þá vex mönnum tæpast þessi upphæð í augum, því að þar var gert ráð fyrir mjög víðtækri starfsemi og margþættri, að t. d. rekinn sé sérstakur umferðarskóli, Ungir vegfarendur, að gefið sé út blað, sem heitir Ökumaðurinn og sent er öllum ökumönnum í landinu, að haldið sé uppi margháttuðum fræðsluherferðum í fjölmiðlum, t. d. börnin í umferðinni, öryggisbelti og þjóðvegaakstur, ljósaathugun, notkun endurskinsmerkja í umferðinni, akstur í skammdegi, fræðslumyndaflokkur í sjónvarpi og umferðarfræðsla í hljóðvarpi. Þá er gert ráð fyrir víðtækri skólafræðslu, sem er fólgin í spurningakeppni, jólagetraun, á leiðinni í skólann, ýmiss konar verkefnum og útgáfu á nýrri kennslubók. Þá er gert ráð fyrir víðtækum erindrekstri vegna umferðaröryggisnefnda og annarrar starfsemi, sem gert er ráð fyrir, að ráðið haldi uppi. Þessi áætlun ráðsins um starfsemi þess á þessu ári var að sjálfsögðu send dómsmrn., sem gerði enga aths. við hana, en mælti hins vegar ekki með henni og sendi hana áleiðis til fjvn., og þar varð niðurstaðan sú, að öll fjárveitingin til ráðsins var skorin niður í 900 þús. kr. Ég held, að það hljóti öllum að vera tjóst, að erfitt sé að halda uppi eins víðtækri starfsemi og umferðarráði er ætlað fyrir þá upphæð. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp.: „Telur dómsmrh. eða ríkisstj., að umferðarráð geti sinnt hlutverki sínu með aðeins 900 þús. kr. fjárveitingu? Hefur ríkisstj. ekki í hyggju að tryggja ráðinu aukna fjárveitingu á þessu ári, og ef svo er, um hve mikla fjárhæð er þar að ræða? Hvaða ráðagerðir eru uppi um auknar umferðarslysavarnir, og hvernig er fyrirhugað að vinna að auknum slysavörnum í umferðinni á þessu ári?“



Herra forseti. Fsp. þessi, sem fram er borin af hv. 4. þm. Reykv., er til komin vegna afgreiðslu Alþingis á fjárveitingu til starfsemi umferðarráðs á yfirstandandi ári. Í því sambandi er rétt að taka það fram, að umferðarráð var allsíðbúið með sína áætlun fyrir yfirstandandi ár, sem meðfram mun hafa stafað af því, að ráðið hefur ekki talið sér fært að semja þá áætlun fyrr á árinu, áður en fyrir lægi nokkurn veginn vitneskja um einstaka kostnaðarliði starfseminnar á árinu 1970. Áætlunin barst því ekki rn. fyrr en seint í nóvembermánuði og var að örfáum dögum liðnum send þaðan til fjvn. Nefndin hefur ugglaust verið störfum hlaðin, þegar komið var fram undir nóvemberlok, og það má gera ráð fyrir, að hún hafi kannske haft takmarkaðan tíma til þess að athuga þessa áætlun umferðarráðs, en till. fjvn. um 900 þús. kr. fjárveitingu lá ekki fyrir fyrr en daginn, sem 3. umr. fjárlaga fór fram, eða ég hafði a. m. k. ekki fyrr séð hana, og var þá ekki orðið mikið svigrúm til frekari athugunar á málinu. Það er rétt, að það komi fram hér einnig, að auk þeirrar fjárveitingar, 900 þús. kr., sem Alþ. afgreiddi, þá hefur umferðarráð til ráðstöfunar á þessu ári ógoldin mótframlög frá fyrra ári, annars vegar frá sveitarfélögum vegna umferðarskólans, Ungir vegfarendur, og frá tryggingafélögunum vegna útgáfustarfsemi, þar sem um er að ræða ritið Ökumanninn, og einnig hefur ráðið til ráðstöfunar framlög sömu aðila fyrir yfirstandandi ár. Það lætur því nærri, að allt þetta samanlagt, fjárveiting og mótframlög, nái allt að þrefaldri upphæð fjárveitingarinnar. Í janúarmánuði tók umferðarráð í samráði við rn. áætlun sína frá s. l. hausti til endurskoðunar. Jafnframt sneri umferðarráð sér til nokkurra aðila með hugsanlegt samstarf við þá fyrir augum og þá mótframlög, sem þaðan kæmu, en að sjálfsögðu var þegar á seinasta ári fyrir hendi samstarf við þá aðila, sem ég áður nefndi. Þar sem viðræður við þessa nýju aðila eru enn á byrjunarstigi, er ekkert hægt að fullyrða um það, til hvaða árangurs þær muni leiða. En mér er tjáð, að það hafi verið a. m. k. á þessu stigi vinsamlega í málin tekið af þessum aðilum. Þessi endurskoðaða áætlun umferðarráðs barst mér fyrir nokkru, og hún er nú til athugunar í rn. Á þessu stigi get ég raunverulega aðeins svarað því, að það mun verða séð um, að umferðarráð fái til ráðstöfunar aukið fé, eftir því sem niðurstöður af athugun rn. gefa tilefni til. Ég treysti mér ekki til að gefa ítarlegri svör við fsp. hv. þm., meðan þeirri athugun er ekki lokið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, þó að ég verði hins vegar að harma það, að þau voru harla óljós. En mér skildist það á ráðh., að þessi mál væru enn þá til í athugun og það væri enn alveg óráðið, hve miklu fjármagni yrði varið til þessarar starfsemi og hvernig henni verður þess vegna háttað á þessu ári. En ég held, að öllum þingheimi hljóti að vera það ljóst, að hér er um mikið vandamál að ræða, sem krefst skjótrar úrlausnar. Við sjáum það daglega í blöðum og heyrum það í fjölmiðlum, að umferðarslysum fer fjölgandi og jafnhliða vex að sjálfsögðu það margvíslega tjón, sem þeim er samfara. Þess vegna má ekki horfa á það aðgerðalaust, að það sé ekkert gert í þessum efnum. Ég held, að þó að þessi áætlun umferðarráðs hafi verið mjög rífleg, þá sé þó vafalaust hægt að færa rök fyrir því, að það sé þörf miklu víðtækari starfsemi í þessum efnum en þar er gert ráð fyrir, ekki sízt er þörf fyrir aukna fræðslustarfsemi. Ég vil þess vegna vænta þess, að út úr þessari athugun, sem hæstv. ráðh. var að tala um, komi ekki samdráttur frá því, sem gert er ráð fyrir í till. umferðarráðs, heldur miklu frekar aukning. Og ég verð nú að segja það, að annað eins hefur nú gerzt hjá ríkinu áður, að komið hafi til aukaframlaga umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Og mér virtist það koma fram hjá hæstv. ráðh., að þarna hafi eiginlega verið um mistök að ræða hjá fjvn., að ráðið fékk ekki hærri fjárveitingu í fjárlögum en raun ber vitni um. Þess vegna finnst mér eðlilegt, að ríkisstj. hlutist til um það, dómsmrh. og fjmrh., að það verði veitt úr ríkissjóði einhver aukafjárveiting í þessum efnum. Það hefur áreiðanlega átt sér stað aukafjárveiting hjá ríkissjóði til óþarfari mála en þess, sem hér ræðir um.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. hafi e. t. v. misskilið það, sem ég áðan sagði, því að ég tel, að það verði ekki hjá því komizt, að umferðarráð fái aukið fé til ráðstöfunar. En á þessu stigi treysti ég mér ekki til þess að gefa beint eða ákveðið svar um það, hve háa fjárhæð yrði þar um að ræða.



Herra forseti. Varðandi þessa fsp. á þskj. 371 hefur rn. borizt svo hljóðandi grg. frá orkumálastjóra, Jakobi Gíslasyni: „Í lögum nr. 80 1966, um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, segir í 1. gr. m. a. svo: „ Ríkisstj. skal beita sér fyrir stofnun hlutafélags, er reisi og reki verksmiðju við Mývatn og Námaskarð í Suður-Þingeyjarsýslu til þess að vinna markaðshæfan kísilgúr úr botnleðju Mývatns. Í því skyni er henni heimilt: Að nýta jarðhitasvæðið við Námaskarð í þágu hitaveitu, er ríkisstj. lætur reisa og reka og m. a. skal gegna því hlutverki að selja kísilgúrverksmiðjunni jarðhita til reksturs síns.“ Í 7. gr. sömu laga segir enn fremur: „Krefjist framkvæmd 1. gr. kaupa á jarðnæði og annarri aðstöðu í eigu annarra en ríkisins, án þess að samningar náist um kaup þessara réttinda, skal ríkisstj. heimilt að taka þau eignarnámi gegn bótum eftir mati óvilhallra manna. Um eignarnámið skal farið að lögum nr. 61 14. nóv. 1917, um framkvæmd eignarnáms.“ Og loks segir svo í 1 l. gr. sömu laga: „Ráðherra raforkumála fer með mál varðandi hitaveituna og setur hann nánari reglur um stofnun hennar og rekstur.“ Með tilvísun til framangreindra laga um kísilgúrverksmiðju við Mývatn skrifaði ráðh. raforkumála, Ingólfur Jónsson, raforkumálastjóra bréf dags. 26. sept. 1967, þar sem hann fól Orkustofnuninni að annast byggingu og rekstur jarðhitaveitu þeirrar, sem ætlað er að sjá verksmiðju Kísiliðjunnar h. f. fyrir jarðhita, svo sem ráð er fyrir gert í 4. tölul. 1. gr. laga nr. 80 1966. Jafnframt var orkumálastjóra veitt prókúruumboð fyrir jarðhitaveituna, sem nær til að gera sölusamning við orkukaupendur og til að taka nauðsynleg lán hjá Orkusjóði til byggingar og reksturs jarðhítaveitunnar. Jarðhitaveitan skyldi rekin sem fjárhagslega sjálfstætt fyrirtæki með sérstöku reikningshaldi. Samningar voru síðan gerðir við Kísiliðjuna h. f. um jarðgufuviðskiptin. Síðan hefur jarðvarmaveitunni bætzt annar viðskiptavinur, jarðgufuraforkuver Laxárvirkjunar, sem reist var í Bjarnarflagi skammt frá gufubrunnum eða borholum Jarðvarmaveitna ríkisins. Raforkuverið kaupir jafnmikla gufu og Kísiliðjan að magni til, en með lægri þrýstingi en Kísiliðjan þarf að hafa. Eignir Jarðvarmaveitna ríkisins eru fyrst og fremst níu borholur með tilheyrandi búnaði og gufuveita á milli þeirra og til kísilverksmiðjunnar og jarðgufuraforkuversins, auk þess geymsluhús og ýmislegt smávegis. Stofnkostnaður mannvirkja í eigu Jarðvarmaveitna ríkisins var í árslok 1970 orðinn u. þ. b. 72 millj. kr. Gufusalan er nú tæplega 500 þús. tonn á ári og tekjur af henni áætlaðar 10.8 millj. kr. árið 1971. Hjá Orkustofnun annast sem stendur jarðhitadeild rekstur Jarðvarmaveitna ríkisins og Karl Ragnars verkfræðingur hefur framkvæmdastjórn með höndum.“



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þessar upplýsingar, þetta glögga svar við minni fsp., sem var tvíliða. Það er ekki mikið um þetta að segja, en þó vildi ég vekja athygli á því, að þegar orkulög voru sett síðast, sem mun hafa verið á þingi 1967, hygg ég að það hafi einmitt verið megintilgangur þeirra að skilja á milli þess, sem nú er nefnt Orkustofnun, og Rafmagnsveitna ríkisins, eða með öðrum orðum, í raun og veru á milli þess, sem nefna má rannsóknaraðila, og framkvæmda- og rekstraraðila. Ég verð að láta í ljósi þann skilning minn á þessari löggjöf, að þetta hafi einmitt verið ein grundvallarundirstaða þessarar skiptingar, sem þarna kemur fram, að Orkustofnuninni sé ekki ætlað að vera rekstrar- eða framkvæmdaaðili. Ég sé nú ekki annað en að það hefði verið mun eðlilegra, þegar þessar jarðvarmaveitur voru settar upp, sem er samkv. heimild í lögunum um kísilgúrverksmiðjuna, sem eru að vísu eldri og sett áður en orkulögin, - þá hefði það verið eðlilegra, að Rafmagnsveitur ríkisins hefðu verið aðilinn, sem einnig hefði haft þessa framkvæmd með höndum. Þetta vildi ég láta koma hér fram um leið og ég endurtek, að ég þakka mjög vel fyrir svörin. Ég sé það, að það var mjög nauðsynlegt, að þessi fsp. kæmi fram, því að ég hygg, að það séu margir alþm. hér, sem ekki hefur verið fyllilega ljóst það, sem nú er upplýst.



Herra forseti. Á þskj. 371 hef ég leyft mér að beina til hæstv. forsrh. svo hljóðandi fsp.: 1. Hver hefur verið árlegur útgáfukostnaður síðustu þrjú árin: a) á þingskjölum, b) á skjalaparti Alþingistíðinda, c) á umræðuparti Alþingistíðinda? 2. Hve mikið er óprentað af umræðuparti Alþingistíðinda? 3. Eru uppi ráðagerðir um breytingar á útgáfufyrirkomutagi þingskjala og Alþingistíðinda, sem leitt gætu jöfnum höndum til aukinnar hagkvæmni og sparnaðar? Þessar fsp. þurfa engra sérstakra skýringa við. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að útgáfa Alþingistíðinda, sérstaklega umræðuparts þeirra, sé með algerlega úreltu sniði, hún sé óþarflega dýr og jafnvel heldur gagnslítil eins og útgáfuhættirnir hafa verið, a. m. k. allmörg síðari árin. Þessar fsp. mínar um Alþingistíðindin beinast að því að fá nokkru ljósi varpað á þetta mál, svo að það kynni e. t. v. að verða tekið til athugunar, hvort ekki sé þörf á að breyta hér til og bæta úr því, sem ég tel, að vel megi úr bæta í þessu efni.



Herra forseti. Fsp. hv. þm. á þskj. 371 hefur skrifstofustjóri Alþingis svarað eða látið mér í té svör við á eftirfarandi hátt. Ég vil aðeins segja það, áður en ég vík að því, að það er góðra gjalda vert, að þm. hafa áhuga fyrir því að koma þessum málum í sem hagkvæmast horf á hverjum tíma. Spurt er í fyrsta tagi, hver hafi verið árlegur útgáfukostnaður síðustu þrjú árin á þingskjölum og skjalaparti Alþingistíðinda og umræðuparti Alþingistíðindanna. Útgáfukostnaðurinn síðustu þrjú árin hefur verið þessi: 1968, á skjalaparti, þar með talin þingskjöl, 1 millj. 334 þús. kr., á umræðuparti 2 millj. 147 þús. kr.; 1969, á skjalaparti 1 millj. 172 þús. kr., á umræðuparti 2 millj. 904 þús. kr.; 1970, á skjalaparti 2 millj. 698 þús. kr., á umræðuparti 1 millj. 122 þús. kr. Í öðru lagi er spurt, hve mikið sé óprentað af umræðuparti Alþingistíðinda. Prentun umræðna á þinginu 1964–1965 er lokið að mestu. Prentun umræðna á þinginu 1965–1966 er langt á veg komin. Prentun er hafin á umræðum á þingunum 1966–1967, 1967–1968 og 1968–1969, en skemmra á veg komin. Ekki er enn hafin prentun á umræðum á síðasta þingi, 1969–1970, og ekki heldur umræðum á yfirstandandi þingi. Í þriðja lagi er spurt, hvort ekki séu ráðagerðir um breytingar á útgáfufyrirkomulagi þingskjala og Alþingistíðinda, sem leitt gætu jöfnum höndum til aukinnar hagkvæmni og sparnaðar. Ríkisprentsmiðjan Gutenberg hefur jafnan annazt prentun þingskjala og skjalaparts Alþingistíðinda. Hvert þskj. er sett einu sinni og sama sátur notað við sérprentun þess, prentun þess á skjalaparti, stundum tvisvar eða oftar títt breytt, og enn fremur er það notað við sérprentun laga og prentun laga í Stjórnartíðindum, þegar frv. hafa verið samþ. sem lög. Er af þessu fyrirkomulagi mikill vinnusparnaður við setningu og prófarkalestur, og er ekki sýnt, að önnur aðferð henti betur, eins og nú standa sakir. Ríkisprentsmiðjan Gutenberg prentaði á tímabili allan umræðupart Alþingistíðinda, en hefur nú um 30 ára skeið ekki haft starfskrafta til að annast þá prentun nema að litlu leyti. Hefur því verið leitað til annarra prentsmiðja og samið við þær um prentun umræðna á svipuðu verði og er hjá Ríkisprentsmiðjunni Gutenberg. Útgáfa umræðuparts Alþingistíðinda hefur lengst af þennan tíma dregizt lengur en skyldi. Hefur þó verið stefnt að því að vinna upp það, sem dregizt hefur aftur úr, og nú er unnið í sex prentsmiðjum að prentun umræðuparts frá fimm þingum, og standa vonir til, að unnt reynist að koma prentun umræðupartsins í gott horf, þótt óhjákvæmilega taki það talsverðan tíma. Á viðskiptum við hinar sex prentsmiðjur eru þó þau vandkvæði, að þær hafa allar ýmis verkefni frá öðrum viðskiptamönnum sínum, misjafnlega mikil eftir árum og árstímum, en flest þeirra bundin við bókaútgáfu á haustin. Er yfirleitt auðsótt að fá prentsmiðjur til að vinna að prentun framan af ári, en örðugra um vik frá því er sumarleyfi hefjast og fram undir árslok. Ef vel ætti að vera, þyrfti að vinna að útgáfu umræðuparts Alþingistíðinda sem jafnast allt árið. Undanfarið hefur það ekki reynzt unnt, og er því reynt að vinna sem hraðast að útgáfu með þeim hagkvæmasta og ódýrasta hætti, sem kostur er á. Ekki er því að neita, að óhagræði er að þeim töfum, sem orðið hafa á prentun umræðuparts Alþingistíðinda, en sú er bót í máli, að aðgangur er að óprentuðum umræðum í handriti og afrit af þeim eða ljósrit látin í té, þegar þörf krefur. Engar ráðagerðir eru uppi um breytingar á útgáfu Alþingistíðinda, sem leitt geti til verulegs sparnaðar, enda kappkostað, að vinna við útgáfu þeirra sé sem hagstæðust og prentun á sanngjörnu verði. Að sjálfsögðu eru jafnan athuguð þau úrræði, sem leitt geta til aukinnar hagkvæmni og aukins sparnaðar við útgáfu Alþingistíðinda, og ný tækni í prentiðn kann áður en langt um líður að leiða til hagkvæmra breytinga á því sviði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þær fróðlegu upplýsingar, sem hann hefur hér gefið um þetta atriði, og skal ekki á þessu stigi máls fara um þær mörgum orðum né um það mál, sem ég hef hreyft með þessari fsp. minni. Það kemur í ljós, eins og hv. alþm. munu nú raunar flestir hafa vitað, að það hefur orðið verulegur dráttur á því, að umræðupartur Alþingistíðinda kæmi út. Það er upplýst með svari hæstv. ráðh., að það er að mestu lokið prentun frá þinginu 1964–1965, og síðan er hafin að litlu leyti prentun á umræðum á þremur næstu þingum þar á eftir. Það held ég, að mér sé óhætt að fullyrða, að þessi prentun á umræðum, þegar þær eru orðnar 6–7 ára gamlar, nái tæplega tilgangi sínum. Að sjálfsögðu þurfa þeir aðilar, sem þess óska, að hafa aðgang að því, sem sagt hefur verið á Alþ., en ég er nú ósköp smeykur um, að þeir verði ekki ýkja margir, sem lesa 6–7 ára gamlar umræður sér að gagni, en skal þó ekki fara fleiri orðum um það. Ef mig misminnir ekki, þá er í gamanbréfi því, sem Jónas Hallgrímsson skrifaði og flestir kannast við, þegar hann sagði frá ferð drottningarinnar á Englandi til Frakkakonungs, einhvers staðar komizt þannig að orði, að þegar Frakkakonungur vissi, að von var á þessum tignu gestum, þá kallaði hann í þjón sinn, Gulzot, en Gulzot gegndi ekki, því að hann lá sunnan undir vegg og var að lesa sjö ára gamlan Skírni, sem bókmenntafélagsdeildin á Íslandi var nýbúin að senda honum. Þetta þótti ágæt fyndni á sínum tíma og var sennilega hæfilega ýkt. Nú gerist þetta árlega, að okkur er boðið upp á það og þeim u. þ. b. 1000 aðilum, sem eiga þess kost að fá prentaðar umræður í Alþingistíðindum, að setjast út undir vegg og fara að lesa sjö ára gamlar umr. Ég er þeirrar skoðunar og það engu síður eftir þau svör, sem nú hafa fengizt, að það sé full ástæða til að athuga þetta útgáfufyrirkomulag, og ég er sannfærður um, að það þarf ekki að bíða lengur eftir nýrri tækni til þess að gera prentun bæði þingskjala og Alþingistíðinda til muna ódýrari, handhægari og fljótvirkari en hún er með því gamaldags og þunglamalega fyrirkomulagi, sem á þeim málum er haft. Ég vil mega beina þeirri ósk til hæstv. forsrh., að hann athugi nú þetta mál, gjarnan í samráði við skrifstofustjóra að sjálfsögðu og forseta Alþingis og e. t. v. formenn þingflokkanna, og það verði látin fara fram á því athugun, hvort ekki sé hægt að koma hér við breytingum, þannig að þessi mál komist í betra horf, og þá á ég alveg sérstaklega við prentun umræðupartsins. Ég tel t. a. m. alveg sjálfsagða ráðstöfun, úr því sem komið er, að byrja strax á næsta þingi á prentun umræðna, sem þá yrðu, og reyna að ljúka henni ekki mjög löngu eftir þinglok. Það gerði þá jafnvel minna til, þó að það tæki eitthvað lengri tíma að vinna upp þessi 5–6 eða 7 ár, sem liggja nú að miklu leyti fyrir óprentuð. Ég æski þess, að hæstv. forsrh. vildi athuga það mál, hvort hann sæi ekki ástæðu til þess að láta fara fram könnun á þessu atriði.



Herra forseti. Það er fullkomlega löglegt og rétt að þm. beini fsp. sem þessari til hæstv. forsrh., því að samkvæmt verkaskiptingu ráðh. heyra málefni Alþingis undir forsrh. Hins vegar finnst mér, að þetta sé eitt af þeim málum, sem Alþ. ætti að reyna að halda örlítið í eigin sjálfstæði og bera örlitla virðingu fyrir skiptingu valdsins. Það er stjórnskipulega óhjákvæmilegt að forsrh. fari með viss mál varðandi Alþingi, en þingið á að vera sem sjálfstæðast í þessum efnum. Mér finnst að þetta eigi að vera algerlega málefni þeirra embættismanna sem við kjósum til þess að veita þinginu forustu og að forsrh. eigi ekki að þurfa að eyða tíma sínum í að standa í athugunum á því, hvernig bezt sé að prenta það, sem sagt er hér á Alþingi. Ég er fullkomlega sammála því, sem sagt hefur verið, að prentun á umræðuparti Alþingistíðindanna er óviðunandi og sennilega að mestu leyti gagnslaus. Það eru veittar á fjárlögum 5 millj. kr. í þessa prentun, og eins og hv. fyrirspyrjandi hefur lýst er harla lítið gagn, sem af þessu verður. Það er augljóst hverjum manni að gagnið af útgefnum umr. frá Alþ. er fyrst og fremst næst umr. sjálfum í tíma, fyrstu vikur og mánuði eftir að þær fara fram. Við vitum, að í öðrum löndum, þar sem hægt er að koma þessu betur fyrir, er ekki sízt það gagn af prentun ræðuparts, að hægt er mjög fljótlega að senda fólki í landinu, sem hefur sérstakan áhuga á viðkomandi umræðuefni, ræðurnar í heild. Það er að vísu hægt að taka ljósrit eftir vélrituðum síðum hér frammi, en það er þungt í vöfum. Ég vil taka undir þetta, en ég vil leggja sérstaklega áherzlu á það, sem hæstv. forsrh. sagði undir lokin í svari sinu, að menn mega ekki mæna á þá aldargömlu tækni, sem í dag er í aðalatriðum notuð við prentun á þessum plöggum, heldur verður að athuga mjög gaumgæfilega nýja tækni. Það hafa orðið slíkar framfarir í prentunartækni nú undanfarið, að það hlýtur að vera hægt að finna greiðari leiðir. Ég get vel ímyndað mér þó að ég þekki ekki mikið til þessara mála, að einhvers konar offsetprentun beint af vélritun ræðunnar hljóti að vera það sem leysir þetta bezt og fljótlegast, þannig að við getum sloppið við hvern liðinn á fætur öðrum: endurvélritun, vélsetningu og allar þær prófarkir, sem nú eru við þessa gömlu prentunaraðferð. Ég vil einnig benda á þá leið, sem getur mjög fljótlega komið til greina, að gefa ræðupartana út og jafnvel geyma þá á segulbandi. Það er þegar farið að gefa allmikið út á segulböndum hér á landi af efni, sérstaklega á sviði bókmennta og tungumálakennslu, og tæki til að leika einföldustu segulbönd eru að verða svo að segja á hverju heimili. Þar opnast heilt stórt tæknisvið sem þarf líka að athuga í sambandi við þetta. Ég vil taka mjög undir þau orð hæstv. ráðherra úr því svari, sem hann las frá skrifstofustjóra Alþingis, að í þessu máli verður fyrst og fremst að leita eftir nýrri tækni og hvað sem það kostar verður að koma þessu í betra horf.



Herra forseti. Ég hef reyndar engu við að bæta, ég ætlaði aðeins að tjá mig reiðubúinn til samstarfs við þingið um nýjar vinnuaðferðir og hagkvæmari á þessu sviði, ef því væri að skipta. En ég er alveg sammála hv. síðasta ræðumanni, að mér finnst, að Alþ. sjálft eigi að hafa forustuna og þá fyrst og fremst forsetar þingsins og starfsmenn, skrifstofustjóri og skrifstofa, ásamt og í samráði við þingflokkana. Við höfum búið allt of illa að skrifstofu Alþingis, og er það okkur öllum til háborinnar skammar. Það er eflaust alveg rétt, að það er fyrst og fremst ný tækni, sem hér gæti komið til greina, og þá kannske líka ný tilhögun, eins og t. d. að gefa út í smáheftum viss mál. Sum mál vekja miklu meiri athygli en önnur, og það þarf ekki endilega að bíða eftir, að þetta komi allt í heftum fyrir meiri hluta þingsins eða stóran hluta af þinginu. Mundi sjálfsagt ýmsum þykja fengur í því að geta fengið viss tiltekin mál, sem væru þá gefin út prentuð í heftum smátt og smátt. Ég vil líka auðvitað hafa samvinnu og samstarf við hv. þm. Gils Guðmundsson, 5. þm. Reykn., sem sjálfur hefur veitt forstöðu mikilli útgáfustarfsemi, sem hins vegar sumum hefur nú fundizt að mætti gusta svolítið meira af.