Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. um þetta mál hafði ég lagt fram yfir 20 brtt. á þskj. 50. Voru sumar hverjar af þessum till. samþ., en aðrar voru teknar aftur til 3. umr. Ég vil þá hefja mál mitt með því að lýsa því yfir, að allar þessar till., sem teknar voru aftur til 3. umr., eru hér með teknar aftur að fullu, en í stað þess hef ég borið fram hér á þskj. 405 þrjár brtt. ásamt hv. þm. Seyðf. Skal ég mæla nokkur orð fyrir þeim tillögum. 1. brtt. er við 12. gr. frv. og er í 4 stafliðum. Fyrsti stafliðurinn, a, er um, að stafliðurinn e falli niður úr 12. gr., en hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að eigi sé greitt þjórfé (þjónustugjald) af sölu áfengra drykkja né veitingahúsið launi starfsfólk sitt með hundraðsgjaldi af sölu þeirra.“ Við flm. leggjum til, að þessi málsgr. sé felld niður úr frv. Það er sýnilegt, að þó að þessi ákvæði verði lögfest, þá hafa þau ekki nein veruleg áhrif á þetta mál í framkvæmdinni. Það er sýnilegt, að það verður ómögulegt að fyrirbyggja með lögum, að þjónustufólk fái laun fyrir að bera fram þessar veitingar eins og hverjar aðrar, því að það er alveg víst, að þegar um er að ræða vöru, sem er ekki undir verðlagseftirliti, eins og hér um ræðir, þá er ekkert hægara fyrir veitingamanninn en að hækka verðið sem svarar þjónustugjaldinu, hækka það t.d. á hverri flösku eða hverju staupi, sem selt er. Kemur þá allt í sama stað niður að öðru leyti heldur en því, að með því að banna með lögum að leggja þjónustugjaldið á, þá kynni svo að fara, að ofan á þessa verðhækkun, sem að framan greinir, mundu þeir, sem kaupa veitingarnar, undir mörgum kringumstæðum einnig gefa þjórfé sjálfir einmitt vegna fyrirmæla laganna. Ég get ekki fallizt á, að það sé rökrétt hugsun að leyfa ekki þjónustugjald fyrir framreiðslu á veitingum, sem annars eru lögum samkvæmt leyfðar í veitingasölunum, hvort heldur um er að ræða áfenga drykki, óáfenga drykki eða mat. Væri hins vegar búið svo um hnútana, að veitingamaðurinn gæti á engan hátt hækkað verðið á veitingum þessum, mundi að sjálfsögðu við það skapast deila milli þessara tveggja aðila, sem væri ekki æskileg, og enda þá að sjálfsögðu með því, að þjónustugjaldið yrði stórkostlega hækkað á öðrum veitingum í sama veitingahúsi, svo sem mat og óáfengum drykkjum, og ekkert af þessu er æskilegt. Með tilvísun til þess, sem ég hef þegar skýrt frá, legg ég til ásamt hv. þm. Seyðf., að þessi liður úr 12. gr. verði felldur niður. Tillagan undir b-lið er afleiðing af því, ef a-liður verður samþykktur, þar sem þá á ekki að vísa til e-liðar, sem þá þegar hefur verið felldur út úr greininni. Þarf ekki að ræða nánar um það. C-liðurinn er einnig við 12. gr. og er um það, að orðin „svo og að ákveða, að dans megi ekki fara fram í þeim salarkynnum vínveitingahúsa, þar sem vín er veitt“ í 6. málsgr. falli niður. Ég sé engin frambærileg rök fyrir því, að fólki, sem kemur inn í 1. flokks veitingahús, en samkv. frv. eiga þau ein að fá vínveitingaleyfi, skuli bannað að stíga dans. Það væri sama sem, að ef öll 1. flokks veitingahús í bænum fengju vínveitingaleyfi, þá mætti enginn hafa dans um hönd á þeim stöðunum, þar sem þó eru bezt skilyrði til þess að halda uppi slíkum skemmtunum. Ég fæ ekki heldur skilið, að þetta hafi nokkur áhrif á vínveitingarnar út af fyrir sig. Menn drekka þó minna, á meðan þeir eru að dansa, heldur en er þeir sitja. Magnið, sem þeir drekka, getur því ekki aukizt við það að leyfa dans. Það er þess utan hægara að sjá á fólki, hvort það er ofurölvi, ef það hreyfir sig, heldur en ef það situr kyrrt, svo að mér sýnist einmitt, að þessi till stefni í öfuga átt. Þess vegna legg ég til ásamt hv. þm. Seyðf., að þetta verði fellt úr frv. Þá er d-liðurinn. Sú till. er ný, þ.e., að á eftir fi. málsgr. komi ný málsgr., er orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Dómsmrh. skipar eftirlitsmann, einn eða fleiri, með öllum þeim veitingastöðum, er vinveitingaleyfi hafa, og skulu leyfishafar greiða laun eftirlitsmanns og allan kostnað af starfi hans eftir ákvörðun ráðherra. Eftirlitsmaðurinn skal gæta þess, að settum reglum sé í hvívetna fylgt um vínveitingar, og má stöðva þær, ef út af er brugðið, enda skal hann tafarlaust kæra öll brot, er hann verður áskynja um. Eftirlitsmaðurinn hefur heimild til aðgangs hvarvetna þar, sem vínveitingar fara fram samkv. þessari grein eða 20. gr. laga þessara.“ Þessi grein er tekin upp úr mínum till., orðuð nokkuð um úr fleiri en einni gr., þ.e., að fleiri en ein gr. úr mínum till. eru settar saman hér í eina nýja málsgr. Efnið er það sama, þ.e. að setja meira eftirlit en verið hefur með vínveitingum, og það tel ég eitt af höfuðatriðunum. Ég tel, að það sé alveg óhjákvæmilegt að fá úr því skorið, hvort þær tilslakanir á veitingum í landinu, sem gerðar eru með samþykkt frv., bera hinn rétta árangur, þ.e. skapa meiri menningu í sambandi við víndrykkju en verið hefur. En til þess að svo megi verða, verður að fara saman það eftirlit, sem hér er lagt til að verði tekið upp annars vegar, og sú fræðsla, sem ákveðin er í frv. hins vegar. Þegar tímar liða fram, sést, hvort einmitt það að gefa fólkinu meira frelsi, upplýsa það betur og hafa samt eftirlit með því, að lögunum sé hlýtt, bæti ekki ástandið í áfengismáluhum frá því, sem nú er. Þá fæst úr því skorið, hvort það sé hin rétta stefna í þessum málum. Aðrar leiðir hafa þegar verið reyndar. Það hefur verið reynt hreint bann, sem hefur ekki náð þeim tilgangi, sem óskað hefur verið eftir. Það hafa verið reynd héraðsbönn. Það er almannarómur a.m.k., að það hafi ekki bætt um vínnautn á þeim stöðum, þar sem þau eru sett á, og því er lagt til, að farið verði hér inn á nýja braut, en til þess, eins og ég sagði áðan, að það sé hægt: að fá nokkurn verulegan árangur af því, þá er nauðsynlegt, að það fylgi hér bæði eftirlit og fræðsla. Þess utan er þetta eftirlit ekki á kostnað ríkissjóðs, heldur er það sett á kostnað þess veitingamanns, sem hefur fengið veitingaleyfi. Ég tel þá byrði ekki of þunga, því að það er, eins og ég hef tekið fram áður, ekkert hámarksverð, engin hámarksálagning á vini, veitingamaðurinn hefur leyfi til að setja á það hvaða verð sem honum sýnist, og honum ber þá og að sjálfsögðu skylda til, eftir að hafa fengið slík skilríki, að sjá um, að þeim lögum sé hlýtt, sem hann á að starfa undir í sambandi við þessi mál. 2. brtt. er við 28. gr. og er þannig, að við greinina bætist tvær nýjar málsgr., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Fræðslumálastjórninni skal skylt að sjá svo um, að skólarnir eigi þess jafnan kost að fá hentugar kennslubækur og kennslukvikmyndir, eftir því sem við á á hverju skólastigi. Ráðherra setur með reglugerð nánari fyrirmæli um fræðslu samkv. þessari gr., þ. á m. um fjölda kennslustunda í hverjum skóla.“ Þessar gr. báðar eru teknar upp úr mínum tili. á þskj. 50, nokkuð breyttar að orðalagi, en efnið er nákvæmlega það sama. Ég tel, að með þeim fyrirmælum, sem nú eru í frv. eins og það er á þskj. 402, og að viðbættum þeim fyrirmælum, sem hér eru í þessari 2. brtt. okkar á þskj. 405, séu ákvæði um fræðslu margfalt strangari og öruggari en þau eru í gildandi lögum. Með samþykkt þessara málsgr. er beinlínis fyrir mælt í lögunum, að það á að kenna þessar greinar í skólum landsins og það á að setja reglugerð um kennslubækur og kennslukvikmyndir og .um hve margar kennslustundir skuli vera í hverjum skóla, en þetta er ekki ákveðið nú í gildandi lögum. Þess er vænzt, að hæstv. menntmrh., sem að sjálfsögðu á að sjá um framkvæmd þessara mála, beiti til hins ýtrasta þeim fyrirmælum, sem hér eru sett inn í lögin, því að svo bezt verður varizt því böli, sem samfara er frjálsari drykkju í landinu, að þar sé gætt einnig þess hlutans að fræða fólkið og ekki hvað sízt unglingana í landinu. Það er mín bjargföst skoðun, að með nægilega róttækri fræðslu í skólum landsins, ekki einungis á lægsta skólastigi, heldur á öllum skólastigunum, allt upp til háskólans, um vínnautn almennt, ekki einungis um áhrif hennar á líkama mannsins og sál, heldur og um áhrif hennar á þjóðfélagið í heild, sé hægt að skapa það almenningsálit, sem þarf til þess, að hér geti orðið einhver breyting á til batnaðar. Síðasta brtt. okkar er við 49. gr., þ.e., að lög þessi öðlist þegar gildi, en eins og frv. er nú, er ætlazt til þess, að lögin öðlist gildi 1. jan. 1954. Sá tími er liðinn, og þarf því að sjálfsögðu að breyta þessari grein. Verði þessar brtt. samþykktar, sem ég þegar hef lýst, og frv. að öðru leyti óbreytt, þá mun ég fylgja þessu máli út úr þessari hv. deild í trausti þess, að það fáist þá úr því skorið, ef það verður einnig samþykkt þannig í hv. Nd., hvort hin nýja leið, sem mörkuð er með þessu frv., verður ekki heilladrýgri en hinar, sem reyndar hafa verið hingað til og allar hafa meira og minna brugðizt. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þessar till. nánar.



Herra forseti. Ég flyt að þessu sinni aðeins tvær brtt. við frv., og eru þær á þskj. 412. Það, að ég flyt ekki fleiri brtt., stafar ekki af því, að ég sé ánægður með frv. eins og það nú er og telji, að ekki þurfi að breyta fleiru en ég legg til að gert verði. Því fer mjög fjarri. Ég álít, eins og ég tók fram við 2. umr., að með þessu frv. sé stefnt í öfuga átt, það stefni að því að gera ástandið í áfengismálunum verra en það er nú, og dreg ég þó ekki úr því, að ástandið sé mjög bágborið. En mér virðist alveg augljóst, að af þessari samþykkt þessa frv. muni leiða aukinn drykkjuskap í landinu og að fylgjur drykkjuskaparins og áfengisneyzlunnar muni að sjálfsögðu magnast að mun við drykkjuskapinn. Áður en ég vík að till mínum, vildi ég segja nokkur orð um brtt. hv. tveggja þm. á þskj. 405 í sambandi við það og í framhaldi af því, sem hv. 1. flm. sagði hér í ræðu sinni áðan. Um þessar till. í heild sinni skal ég segja það, að ég álit, að það breyti eiginlega engu, geri hvorki til né frá, hvort þær eru samþykktar eða felldar. Þær gera hvorki að bæta frv. né spilla því, og þess vegna liggur mér nokkuð í léttu rúmi, hver verður afgreiðsla þeirra. Ég er sammála hv. 1. flm. um það, að í sjálfu sér sé ástæðulaust að banna að greiða þjórfé þjónum, sem annast framreiðslu áfengis, það muni ekki koma að neinu haldi, það verði fundnar aðrar leiðir til að greiða þeim þann veg, að þeir hafi hagnað af því að selja sem mest og af þeim sökum haldi frekar áfengi að mönnum heldur en hitt. Hver skipan sem á þessu verður gerð í lögunum, þá munu verða fundnar leiðir til þess að haga greiðslunni þennan veg. Því held ég, að það sé alveg sama, hvort bannað er að greiða þjórfé í lögunum eða ekki, niðurstaðan eða árangur verði hinn sami. Um það ákvæði að banna að dansa, eins og segir í 12. gr., í þeim salarkynnum veitingahúsa, þar sem vín er veitt, en hv. tillögumenn leggja. til, að það sé fellt íu greininni, vil ég segja það, að eins og það er núna í frv., þá virðist það helzt benda til þess, að á veitingahúsi, þar sem er danssalur og við skulum segja hreinlætisherbergi, salerni og þess háttar og lítið annað húsrými, þá sé bannað að sjálfsögðu að selja vínið í þeim salarkynnum, sem dansað er í, þ.e. í danssalnum, en aftur á móti gefið í skyn, að það sé heimilt að selja það og afgreiða t.d. á klósettinu eða í hreinlætisherberginu. Slíkt orðalag á lagagreininni er náttúrlega alls ekki heppilegt og væntanlega ekki tilætlun þeirra, sem frv. hafa samið. Hins vegar get ég ekki neitað því, að ég álít, að afleiðingar áfengisneyzlu og víndrykkju muni sízt verða minna leiðinlegar, ef áfengið er haft um hönd í sömu húsakynnum, sömu salarkynnum, eins og það er orðað, þar sem dans fer fram, án þess þó að ég geri ráð fyrir því, að það breyti svo mjög miklu frá því, sem verður, ef þetta frv. verður samþykkt. Um d-lið 1. brtt., þá get ég út af fyrir sig verið þeirri till. samþykkur og mun greiða henni atkvæði, en geri mér ekki vonir um mikinn árangur af því, ef miða má við reynslu undanfarinna ára í þessu efni. Hins vegar er það rétt og eðlilegt, að slík ákvæði séu í lögunum, og mun ég því greiða þeirri till. atkvæði. Um 2. brtt., við 28. gr., vil ég segja það, að mér finnst hún nú eiginlega bera vott um óeðlilega mikla bjartsýni hjá hv. flm. Hv. 1. flm. orðaði það svo, að það, sem þyrfti nú, væri að veita fólkinu róttæka fræðslu í sambandi við vínnautnina. Skilst mér, að það sé það, sem ætlazt er til að gert verði samkv. 2. brtt., þar sem sagt er, að fræðslumálastjórnin eigi að sjá um, að skólarnir eigi hentugar kennslubækur og annað þess háttar og ráðherra skuli svo setja reglugerð um þetta. Ég held, að sú fræðsla, sem að þessu frv. samþykktu verður veitt um áfengisnautn og meðferð áfengis, verði að mestu leyti verkleg kennsla, sem fer fram á þeim stöðum, þar sem vínveitingaleyfin eru. Og með allri virðingu fyrir skólum okkar og kennarastétt, þá hygg ég, að sú fræðsla, sem menn fá um drykkjusiði og annað slíkt á þeim fjölmörgu 1. flokks veitingahúsum, sem eiga að annast þessa kennslu, verði miklum mun drýgri til áhrifa en sú bóklega uppfræðing, sem samkv. þessari till. er ætlazt til að kennarar veiti börnunum. Ég get ekki að því gert, að mér finnst þetta bera mjög mikinn keim af skrípaleik, þegar sömu menn sem telja, að bezt væri að hafa áfengi í hverri matvörubúð, hverri sjoppu og búðirnar opnar dag og nótt, eru svo að hinu leytinu að hafa orð á því, að það sé nauðsynlegt, og leggja það til á Alþingi, að það sé nauðsynlegt að kenna í skólunum um skaðsemi áfengis og vond áhrif. Ég skal svo ekki fleira um þessar till. segja, en vil endurtaka það, sem ég fyrst sagði, að ég hygg, að það skipti ekki neinu máli, hvort þær eru felldar eða samþykktar; áhrif frv., ef að lögum verður, verða nákvæmlega þau sömu, hvort sem þær eru samþ. eða felldar. Mér virðist augljóst, að a.m.k. í þessari deild séu úrslít málsins ráðin. Það verður samþykkt að rýmka mjög um áfengið, neyzlu þess og meðferð, veita vínveitingaleyfi, sem svo stjórnin ræður, hversu mikið hún gerir að að miðla til verðugra umsækjenda. Af því hlýtur að leiða, eins og ég áður sagði, aukna vínneyzlu í landinu, og fylgifiskar hennar munu koma í ljós. Ég hygg, að hér sé alveg öfugt stefnt; það ætti að reyna að hefta áfengisneyzluna sem mest og stefna að því, að áfengið hyrfi úr landinu. Ég skal svo víkja að brtt. 412. Fyrri brtt. lýtur að því að færa greinina í sama horf og hún var upphaflega í stjórnarfrv., þ.e.a.s., áfengismarkið sé miðað við 21/4% af vínanda að rúmmáli í stað 31/2% af vínanda að þunga, eins og samþ. var hér við 2. umr. málsins. Ég er ekki alveg viss um, að hv. þm. hafi gert sér grein fyrir því, þegar þeir greiddu atkvæði um þetta, allir, að hér er um miklu meiri aukningu á áfengismarki að ræða heldur en frá 21/4 og upp í 31/2, vegna þess að í frv. nú er miðað við þunga, en í lögunum áður var miðað við rúmmál. Mér telst svo til, að miðað við rúmmál sé áfengisstyrkleikinn um 4.4%, eða tæplega 41/2 %, eins og frv. nú er. Ef ég man rétt, þá er skattaflokkur nr. 1 í Danmörku, það öl, sem algengast er í notkun þar, ekki 4%, svo að áfengismarkið hér liggur nokkru hærra en 1. skattaflokkur af dönsku öli, sem er til neyzlu innanlands. Það er rétt, að sumt danskt öl, export-ölið, sem ætlað er til útflutnings, mun vera nokkru sterkara, upp í 6% eða rétt um það bil. Ég efast um, að allir hv. þm. hafi gert sér grein fyrir því, hversu hátt er farið í þessu með þeirri brtt., sem samþ. var hér við 2. umr., og það er a.m.k. alveg víst, að það er alveg fullkominn óþarfi að fara svona hátt með vínandamagnið í ölinu til þess að forða því frá að súrna, sem hv. þm. Seyðf. óttaðist svo mjög hér við síðustu umr. málsins. Ég geri það að minni till., að áfengismarkið verði miðað við 21/4 af rúmmáli eins og er í gildandi lögum. Því hefur verið skotið að mér af einum hv. dm., að vera kynni, að forseti liti svo á, að ekki væri hægt að bera þessa till. undir atkv., þar sem efni hennar hefði í raun og veru verið fellt við 2. umr. Ég tel, að það muni hæpið, að forseti mundi fella slíkan úrskurð, því að till. í frv. var aldrei borin undir atkv. og því ekki felld, heldur var brtt. samþ. og breytt þannig efni gr. Ef hins vegar forseti skyldi líta svo á, að ekki væri hægt að bera till. upp af þessum sökum, þá vildi ég óska, að hann gæfi mér tóm til að breyta orðalagi gr., áður en hún kæmi til atkv., þannig að ekki kæmi að sök. Um 2. brtt. vil ég segja þetta: Samkvæmt henni er gert ráð fyrir, að af hreinum hagnaði áfengisverzlunarinnar verði tekinn ákveðinn hundraðshluti til sérstakra framkvæmda og aðgerða í landinu og að þessi hundraðshluti fari vaxandi stíg af stigi á næstu 10 árum og þá sé öllum hagnaði verzlunarinnar ráðstafað til þess, sem í gr. segir. Með þessu er tvennt haft í huga: annað það, að framkvæmdir, sem gert er ráð fyrir að féð renni til, verði unnar á skemmri tíma, fyrr og betur en ella mundi, og í öðru lagi það, að ríkissjóður eigi ekki framvegis jafnmikið undir tekjunum af áfengi og áfengisverzlun og nú er. Ég álít, að að því beri að stefna að útrýma áfengi úr landinu, og ég hef ekki trú á því, að það verði annan veg gert en með lagasetningu að undangenginni atkvgr. hjá þjóðinni. Það er enginn vafi á því, að í sambandi við slíka þjóðarákvörðun mundi það án efa hafa mjög veruleg áhrif, hversu stórfelld áhrif slíkt bann mundi hafa á fjárhagsafkomu ríkissjóðs, þar sem af tekjum ríkissjóðs á undanförnum árum hafa verið fengnar milli 60 og 70 millj. kr. á þennan hátt eða um sjötti hluti af öllum tekjum ríkissjóðs. Það segir sig sjálft, að það er ekki auðgert með skjótum hætti að afla nýrra tekjustofna í stað þessara tekna. Hins vegar ætti það, ef vilji er með, að vera tiltölulega auðveit að gera það á því árabili, sem ég geri ráð fyrir, 5–10 árum. Jafnframt mætti þá flýta framkvæmdum í þeim efnum, sem ég drap á áðan og gerð er grein fyrir í till. En samkvæmt till. er gert ráð fyrir því, að því fé, sem þannig aflast, verði varið sem hér skal greina: Helmingi fjárins á að verja til þess að byggja drykkjumannahæli og lækningastöðvar handa drykkjumönnum. Til er nokkurt fé í þessu skyni, en það, sem á vantar, að fullar framkvæmdir til að samsvara þörfinni séu á hverjum tíma, yrði þá tekið af þessu fé til viðbótar. Enn fremur er ætlazt til þess, að byggð verði sjúkrahús, lækninga- og heilsuverndarstöðvar, elliheimili, hæli og vinnuheimili fyrir gamalmenni og öryrkja. Fátt skortir okkur meira en einmitt sjúkrahús og hæli og stofnanir fyrir þá aðila, sem hér greinir, sjúklinga, gamalmenni og öryrkja. Það átak, sem gert var ráð fyrir í tryggingalögunum að gert yrði til að byggja lækningastöðvar og heilsuverndarstöðvar, er rétt aðeins nýbyrjað. Reykjavík er eini bærinn, sem þar hefur gert verulegt til framkvæmda og er nú að ljúka fyrsta áfanganum í því með byggingu heilsuverndarstöðvarinnar. Annars staðar er ekkert á veð* komið í þessu efni. Mér telst svo til, að miðað við þá áætlun, sem tekin er upp í fjárl. um hagnað af áfengisverzluninni, megi gera ráð fyrir um 55 millj. kr. hagnaði á ári; það var - held ég gert hér nú í fjárl. Helmingurinn af þeim tekjum, sem gert er ráð fyrir að renni til sjóðsins á 10 ára bili, ætti þá að nema um 150 millj. kr. Með þeirri upphæð til viðbótar þeim venjulegu framlögum, sem hafa verið lögð fram í þessu skyni, virðist mér að leysa megi til fulls aðkallandi viðfangsefni á þeim sviðum, sem greinir í fyrri hl. till., þ.e.a.s., það má auka við landsspítalann hér, það má reisa hér bæjarsjúkrahús, eins og gert er ráð fyrir, og það má bæta úr sjúkrahúsaþörf og heilsuhælaþörf svo að segja um landið al1t, með upphæð, sem er eitthvað svipuð þessari, ef gert er ráð fyrir, að hlutaðeigandi aðilar leggi fram sama og þeir hafa lagt fram á undanförnum árum í þessu efni. Hinum helmingnum er gert ráð fyrir að sé varið til þess að byggja verkamannabústaði, og það á ekki að leggja fram sem styrk, heldur sem hagkvæm og ódýr lán, líkt og gert hefur verið til þessa að mestu, til þess að byggja félagsheimili úti um land, sem mjög er sótt á að fá fé til nú og eru til mikils gagns, þar sem þau eru vel reist, og til þess að byggja gistihús og hótel til þess að taka á móti ferðamönnum, innlendum og erlendum, og búa þau sæmilega, en þau eiga að njóta þessara ódýru lána, sem hafa ekki vínveitingar með höndum, þannig að þau geti búið jafnvel að gestum sínum og önnur og jafnvel betur í einstökum tilfellum. Ein meginhættan við þetta frv. hér er sú, að þeir staðir, sem hafa vínveitingaleyfi og væntanlega hafa af því mikinn hagnað, búi herbergi sín og salarkynni öllu betur og vistlegar en hin, sem hafa það ekki, af því að þau standa hefur að vígi í samkeppninni eins og nú er ástatt. Þá yrðu hin hótelin, sem ekki hefðu vínveitingaleyfi, eins konar annars flokks staðir og yrðu að sætta sig við þá fjárhagslegu afkomu, sem slíku fylgir. Þessari mismunandi aðstöðu mætti án efa að mjög verulegu leyti bæta úr, ef einmitt þau gistihús og hótel, sem hafa ekki vinveitingaleyfi og ekki áfengi um hönd, fengju nokkur fjárráð, til þess að þau gætu búið sig jafnvel að búnaði öllum og þjónustu eða jafnvel betur en hin hótelin, sem vínveitingaleyfin hafa, og að því ber að sjálfsögðu að keppa. Mér telst svo til, að á næstu 5 árum, ef menn hæta ekki að drekka, eins og hv. þm. Eyf. skaut fram í, - ef menn drekka bara líkt og menn hafa drukkið til þessa undanfarin ár, þá ættu að renna í þennan sjóð um 90 millj. kr. til þeirra framkvæmda, sem ég nú hef greint og á þar næstu 5 árunum nokkuð yfir 200 millj. kr. Það segir sig sjálft, að fyrir þetta fé má gera ýmsa gagnlega hluti, eins og ég nú hef drepið á, og að þeim tíma liðnum hlyti hver sú ríkisstj., sem fer með völd, að vera búin að undirbúa tekjuöflunarmöguleika eða færa í það horf tekjuöflun ríkissjóðs, að honum væri það meinalaust, þó að tekjurnar af áfenginn féllu niður. Ég hygg, að ekki þurfi fleiri orð að hafa um þessa till. mínar. Ég hef ekki mjög mikla von um það, að þær verði samþ. í þessari hv. d. Mér sýnist nokkurn veginn augljóst, hver er vilji meiri hl. í þessu efni og hver afgreiðslan verður hér. Hins vegar á ég von á því, að í hv. Nd. verði teknar upp að nýju brtt. við frv. bæði að því er snertir ölið og áfengisstyrkleikann, hvað skuli teljast löglegt áfengismark, svo og um veitingaleyfin í heild sinni og önnur þau atriði, sem ég hef fyrr gert að umræðuefni í sambandi við frv. þetta. Ég tel, eins og ég áður sagði, að með frv. þessu sé stefnt í öfuga átt, og mun því greiða atkvæði gegn frv. við þá atkvgr., sem nú fer fram hér á eftir.

Forseti (GíslJ): Út af þeim orðum, sem hv. 4. þm. Reykv. beindi til mín sem forseta, hvort ég mundi víkja frá atkvgr. 1. brtt. hans á þskj. 412, þá vil ég leyfa mér að benda á, að í 3. kafla þingskapa, á bls. 22, stendur skýrt, að brtt. um atriði, sem búið er að fella í d., megi eigi bera upp aftur í sömu d. á sama þingi. Nú hefur ekki verið felld slík till. sem hér um ræðir. Það hefur að vísu verið samþ. till. á þskj. 385, 1. brtt. þar. Er með henni samþ., að í stað 21/4% komi 31/2%. Till. um þetta atriði hefur ekki verið felld, svo að ég mun ekki vísa till. frá - En ég vil benda hv. þm. á, að það væri rétt, áður en kemur til atkv., með því að hér er um 3. umr. að ræða, að hann athugaði aðrar gr. frv., m.a. 7. gr., vegna þess að þar stendur tilvísun til þess styrkleika, sem hér hefur verið samþ. áður, og væri því nauðsynlegt, að hann bæri þá fram einnig skrifl. brtt. við þær gr. frv., ef þessi till. yrði samþ.



Herra forseti. Ég hef lítið skipt mér af þessu máli enn sem komið er, nema hvað ég greiddi atkvæði að sjálfsögðu um það við 2. umr. og var meðflm. að nokkrum brtt. Það hefur samt verið heilsað upp á mig í blöðum út af þessum afskiptum. Það læt ég að sjálfsögðu engu skipta, en ég finn þó ástæðu til - af ýmsum orsökum - að gera nú lítils háttar grein fyrir afstöðu minni til málsins og jafnframt að minnast á sumt af því, sem fram hefur komið. Hv. 4. þm. Reykv. hélt ræðu við 2. umr. þessa máls og eins konar framhald af henni nú áðan. Hann hélt því þá fram, að það ríktu tvær stefnur í þessu máli. Fyrri stefnan væri meiri og meiri takmarkanir, þangað til áfengi væri útrýmt úr landinu og bann sett á, að því er mér skildist, og hann hefur nú sýnt með brtt. sínum, að hann telur sig ætla að fylgja þessari stefnu og ná þessu marki, að útrýma áfengi úr landinu, - að því er virðist, býst hann við, að það verði 1964. Hin stefnan sagði hann að væri sú að hafa sem mest frelsi í áfengismálum og þar með, að sem allra mest væri drukkið af brennivíni og öðrum áfengum drykkjum, meðfram vegna ríkissjóðsins. Ég skal nú taka það fram, að ég þekki alls enga, sem hafa þessa stefnu eins og hann lýsti henni. Hitt er aftur satt, að margir eru þeir, sem álíta frelsið betra en þvingunina, bæði í þessu máli og öðrum, og hvað þetta mál snertir er það ekki ósk þessara manna, að sem mest sé drukkið af brennivíni, heldur jafnvel öfugt, og a.m.k. að það, sem drukkið er af áfengi, sé gert á mennilegri hátt en nú er. Þannig eru til bannmenn og andbanningar, og hefur hv. þm. sennilega átt við það. En ef málið væri svo einfalt, að einungis væru til bannmenn og andbanningar, þegar um þetta mál er að ræða, þá mundu áfengismálin ekki vera svo mikið vandamál sem þau eru, því að önnur hvor stefnan hlyti að sigra á endanum, og væri hægt að una við, hvor stefnan sem það yrði. Ef bannstefnan sigraði, þá sýndi það sig mjög fljótlega, hvort hægt væri að halda slíku við eða ekki. Ég hef ekki trú á því. En því miður er til þriðja stefnan í þessu máli, og það er sú stefna, sem hefur verið ráðandi núna undanfarin ár. Það er hvorki bannstefna né andbanningastefna. Það er sú stefna að hafa til brennivín og aðra áfenga drykki, sjá um það, að ríkið hafi nóg af því á boðstólum, en gera helzt alla þá, sem kaupa þessa vöru eða a.m.k. sem allra flestra þeirra, að lögbrotamönnum, hvernig sem þeir fara að. Árið 1934 var lagt áfengislagafrv. fyrir Alþ. Það var á margan hátt frjálslegt, og má segja, að þar hafi verið fylgt andbanningastefnunni, þegar þau l. voru sett, sem hlutu staðfestingu 9. jan. 1935. Og svo stóð um nokkur ár. Það var talið, að eftir þá lagasetningu hefði drykkjuskapur vaxið í landinu, og ég veit það, að hann óx nokkuð, eftir því sem skýrslur sýndu, m.ö.o., að neyzla löglegra áfengra drykkja óx. En ég hugsa, að allir hv. þm. viti það, að á árunum áður en þetta var gert var bruggað brennivín svo að segja í hverri sveit á Íslandi og það drukkið í stórum skömmtum, og þessi breyting, sem gerð var með l. frá 9. jan. 1935, og framkvæmd þeirra laga varð til þess að útrýma þessu. Nú heyri ég hvergi, þar sem ég er kunnugur, getið um, að menn bruggi áfengi, en það fer nú að verða, sem síðar skal vikið að, að því er ég býst við. En svo skeður það, að horfið er frá þessari frjálslyndu stefnu, ekki þó þannig, að samþ. væri bann, sem verður þó að telja hreina afstöðu, heldur hitt, að setja á þvingunarráðstafanir, en sjá þó um það, að hægt væri að ná í áfengi. Fyrst var það, þegar l. um svokölluð héraðabönn voru sett, sem mun hafa verið 18. febrúar 1943. Ég man það, að ég spáði nokkru um þau l. hér í þessari hv.d., þegar var verið að ræða um þau, og ég man það einnig, að hér í d. vorum við tveir, sem vorum eindregnastir andstæðingar þeirra l. Það var ég, sem er nú talinn brennivínsvinur, og andbanningur er ég a.m.k., og mun bindindismenn ekki furða á því, þó að ég væri á móti slíkum l. En það var annar maður, sem mælti mjög sterklega á móti þessum l. einnig, og það var maður, sem hefur verið sá einlægasti bindindis- og bannmaður, sem ég hef þekkt, Ingvar sálugi Pálmason. Hann sá það fyrir, að það yrði ekkert gagn að slíkum l., heldur aðeins til þess að efla lögbrot og venja menn á þau og tefja fyrir reglulegu banni, svo að við snerum bökum saman í þessu, þó að skoðanir okkar væru ekki að öðru leyti líkar. En nú voru þessi lög ekki látin koma til framkvæmda strax og gerðu þar af leiðandi ekki beinlínis skaða, fyrr en hæstv. dómsmrh. ákvað svo, að þau skyldu öðlast gildi. Og nú er svo komið, að útsölur áfengis hafa verið afnumdar bæði á Akureyrí, í Vestmannaeyjum og á Ísafirði, en eftir eru þær auðvitað hér í Reykjavík, og heildsalan hér, og á Siglufirði og Seyðisfirði. Ja, ég fullyrði það um þann stað, sem ég er kunnugastur, að þó að sé samþykkt héraðsbann á Akureyri, þá a.m.k. dregur það ekki úr drykkjuskap. Það er ekki mikill vandi að fá brennivín og aðra áfenga drykki frá Siglufirði til Akureyrar og inn um allan Skagafjörð og Þingeyjarsýslur. Það veldur ofur litlum óþægindum og örðugleikum, en það er nú bara eðli manna, að slíkir örðugleikar eggja marga til þess að útvega sér það, sem er verið að halda í við þá, en draga ekki úr viðleitninni. Ég gerði tilraun við 2. umr. þessa máls hér í d. til þess að fá þessi lög afnumin, með því að ég bað hæstv. forseta um það að bera upp vissa gr. í tvennu lagi, sérstaklega þann hluta gr., sem endurtók ákvæðin um héraðabönn. En það fór svo, að sá hluti gr. var einnig samþ. hér í hv. d. Héraðabönnin eiga því að standa áfram, eftir því sem hv. Ed. vill vera láta, þó að mér kæmi það mjög á óvart, að atkv. skyldu svo falla, ekki sízt samanborið við sumar aðrar atkvgr. hér. En við það verður að sitja, því að ég tel það nú ekki leyfilegt, eins og hæstv. forseti virðist gera, að bera fram brtt. um það, sem búið er að fella. En í raun og veru er búið að fella það hér í þessari hv. d. að hafa magn áfengis, sem má vera í óáfengum drykk, 21/4% að rúmmáli; það er búið að fella það með því að samþykkja annað, að mínu viti. En það tjáir ekki að deila við dómarann, og auðvitað fer ég ekki áð deila á hæstv. forseta út af þessu. En hitt taldi ég mér ekki heimilt, að bera fram brtt. um að afnema héraðabönnin aftur, þar sem við sérstaka atkvgr. var búið að samþ. þau í hv. d. við 2. umr. Ég ætla að leyfa mér ásamt þremur öðrum hv. þm., 2. þm. Árn., þm. Seyðf. og þm. Mýr., að bera fram litla brtt. við þetta frv. Hún er við 12. gr., 3. málsgr., og hljóðar svo: „Orðin „ef telja má, að veitingahúsreksturinn sé aðallega fyrir erlenda ferðamenn“ falli niður.“ Ég geri ekki ráð fyrir að vísu, að þessi brtt. hafi mikla raunverulega þýðingu, því að sjálfsagt mundi dómsmrh. á hverjum tíma miða leyfi til vínveitinga á veitingahúsum utan kaupstaða við það, að það væri sérstaklega mikið um ferðamenn á þeim slóðum og þá ef til vill einkum útlendinga. En við flm. kunnum ákaflega illa við að hafa þetta í lögum. Með því er eins og við séum að segja: Ja, þetta er nú svo skaðlegt fyrir okkur Íslendinga. Við viljum leyfa okkar mönnum að njóta þess að koma inn á slíkt veitingahús og fá sér hressingu, en það er fullgott handa útlendingum að drekka þar. - Mér finnst það ákaflega hæpið að gera þannig greinarmun á íslendingum og útlendingum. Sumir mundu enn fremur snúa þessu við og segja: Ja, fyrir útlendinga er þetta gert. Útlendingar eru hærra settir en Íslendingar, sérstakt tillit tekið til þeirra í þessu efni og þeim leyft það, sem Íslendingum leyfist ekki. - Ég kann ekki við það. Hv. 4. þm. Reykv. hefur nú látið þá stefnu, sem hann boðaði við 2. umr. þessa máls, koma hér sýnilega fram með tveimur brtt. Hef ég áður minnzt á, að sú fyrri er frá mínu sjónarmiði mjög vafasöm, og ótrúlegt, að deildin breyti svo gersamlega um sína stefnu í þessu máli, að hún fari að setja þetta ákvæði í sama horf og í frv. er. Finnst mér nú, að hv. þm. hefði getað farið hóflegar í sakirnar en þetta, þó að hann hefði gert brtt. um það, því að það var leyfilegt auðvitað að setja eitthvert annað takmark en þarna er. Ég skal ekki ræða meira um þá till. hans. En það er önnur brtt. hans, sem ég vildi aðeins minnast á. Hann boðaði það þegar við 2. umr. málsins, að hann áliti. að það ætti að taka meira og meira af tekjum áfengisverzlunarinnar til sérstakra framkvæmda, til þess að ríkisstj. neyddist smám saman til þess að sjá ríkissjóði fyrir nauðsynlegum tekjum á annan hátt og menn hefðu ekki tilhneigingu til þess að halda áfenginu við tekna ríkissjóðs vegna. En ég verð að segja það, að mér finnst hv. þm. töluvert mislagðar hendur, þegar hann gerir till. í þessa átt. Helmingurinn af tekjum áfengisverzlunarinnar á samkv. hans till. að renna til byggingar drykkjumannahæla og sjúkrahúsa og þess konar. Ég geri nú ekki ráð fyrir, ef tilgangurinn með þessari till., sem hann segir vera, næst, að það þurfi að verja mörgum milljónum til byggingar drykkjumannahæla. Frá hans sjónarmiði ætti það ekki að þurfa. En ég skal ekki fara meira út í þann hluta till. Hinum helmingnum skal varið til að veita hagkvæm og ódýr lán til byggingar verkamannabústaða, smáíbúða, félagsheimila og gistihúsa, sem hafa ekki vínveitingaleyfi. Mér finnst hv. þm. fara hér mjög klóklega að til þess að afnema drykkjuskap í landinu og vínnautn. Það má svo sem nærri geta, þegar verkamenn eiga að fá margar milljónir af áfengissölunni til byggingar verkamannabústaða og smáibúða og aðrir til félagsheimila og gistihúsa, að þessir menn munu fá mikinn áhuga á því, að hætt verði að selja vín í landinu. Menn eru vanir því að vilja afsala sér fríðindum, sem þeir hafa. Ég hef nú lúmskan grun um það, að ef þetta yrði að lögum, þá yrði ekki mikill áhuginn hjá þeim, sem eiga að fá þarna margar milljónir hvert ár til 1964 og eftir það enn meira, ef áfengisútsala heldur áfram, til þess að útrýma áfengiskaupum og áfengissölu í landinu. Mennirnir eru menn, og flestir líta nú dálítið nær sér. Með öðrum orðum: Hér eru þúsundir manna, samkv. till. hv. þm., margar þúsundir, sem eiga að hafa hagsmuni af því, að vín sé selt áfram í landinu, hreint og beint. Það finnst mér ákaflega einkennileg leið til þess að afnema víndrykkju og vínkaup, eins og hv. þm. segir þó að sé hans takmark og vilji. Ég mun nú ljúka máli mínu, en vildi þó aðeins minnast á það, áður en ég hætti, að mér þótti hv. 1. þm. N–M., sem talaði hér við 2. umr., vera með töluvert hæpnar röksemdaleiðslur. Hann gekk út frá því, að það væru mörg jarðlíf og hvert þeirra skóli og til þess ætlazt, að við sigruðumst á freistingum og yrðum þar af leiðandi fullkomnari og betri menn. En ég sé ekki, að samkv. þeirri hugsun megi taka þessa freistingu frá nútímamönnum. Hvað er þeim betra í næsta lifi að fara þá að berjast við freistinguna heldur en að ljúka því af í þessu jarðlífi? Mér er ómögulegt að sjá það. Ég held því, að hann ætti að ganga í lið með okkur út frá þessari hugsun, sem höfum viljað hafa þetta frv. ofur lítið frjálslegra en það lítur út fyrir að verða. Ég er ekki hv. 4. þm. Reykv. sammála um það, að með þessu frv., ef að lögum verður, sé slakað á frá því ástandi, sem var áður en hæstv. dómsmrh. svipti það veitingahús, sem vinveitingaleyfi hafði hér, leyfinu og bannaði allar undanþágur. Hér er að ýmsu leyti í þessu frv. þrengt meira um. Ég er þess vegna ekki neitt sérlegur fylgismaður þessa frv. Ég mun þó greiða því atkv., a.m.k. ef ekki verður farið að setja inn í það nú á elleftu stundu fjarstæður, sem ekki er hægt að samþykkja, eins og t.d. það að taka smám saman allan ágóða áfengisverzlunarinnar af ríkissjóði og verja honum til annarra framkvæmda og tengja þannig hagsmuni mjög margra manna í landinu, svo að þúsundum skipti, eins og ég sagði áðan, við það, að sem mest áfengi sé selt. Það finnst mér ákaflega hæpin leið til þess að draga úr vínnautn.

Forseti (GíslJ): Út af ummælum hv. 1. þm. Eyf. í sambandi við úrskurð minn um 1. brtt. á þskj. 412 vil ég aðeins segja þetta: Það er á misskilningi byggt hjá hv. þm., að búið hafi verið að fella í þessari d., að áfengismagn mætti ekki vera nema 21/4%. Það var miklu frekar samþ., að það ætti að vera allmiklu hærra, og um þetta atriði hefur engin brtt. verið felld. Ég vil enn fremur leyfa mér að geta þess, að við atkvgr. við 2. umr. var 10. gr. borin upp í tvennu lagi, eins og hv. þm. minntist á. 1. málsgr. var samþ. með 10:1 atkv., en 2.–4. málsgr. voru samþ. með 8:6 atkv. Það er því ekkert því til fyrirstöðu, að bornar séu fram á þessu stigi málsins brtt. við 10. gr., jafnvel um að fella gr. niður, og það er fullkomlega í samræmi við það, sem ég úrskurðaði um till. hv. 4. þm. Reykv. - Þetta vildi ég láta koma fram að gefnu tilefni.



Herra forseti. Mér koma þessar umræður satt að segja dálítið á óvart, því að á þeim eina fundi, sem allshn. hefur haldið síðan frv. var samþ. hér við 2. umr., var talað um að fara í gegnum frv., og sjálfur var ég á föstudaginn var byrjaður að skrifa niður nokkrar brtt. og hélt, að n. mundi fara í gegnum það, því að það voru í því ákvæði, sem n. var öll sammála um að ætti að breyta. Þetta hefur nú ekki verið gert enn þá, og frv. er komið hér til umr., og forseti segir mér, að það hafi ekki verið farið fram á það, að því væri frestað. Við því er þá ekkert að segja, enda sé ég, að sumar af þeim tillögum, sem ég vissi að nefndin hafði hugsað sér að gera, eru komnar fram hér frá öðrum flutningsmönnum. Viðvíkjandi því, sem 1. þm. Eyf. var að segja viðvíkjandi því, sem ég sagði hér við 2. umr., vil ég bara benda honum á það, af því að hann er í menntmn. og hefur fengizt við kennslu, að það þýðir ekki að bera hið sama á borð fyrir menn í öllum bekkjum skólans upp í gegn. Þeir þurfa að vera orðnir dálítið þroskaðir til að taka á móti sumu af því, sem á að kenna þeim, og þýðir ekki að fá þeim í 1. eða 2. bekknum það, sem þeir þurfa fyrst að læra og eru færir um að nota sér, eftir að þeir eru búnir að ná þeim þroska, sem þarf til að vera í 5., 6. bekk eða enn þá ofar. Öðru skal ég ekki svara því. Brtt., sem ég var búinn að forma hérna á föstudaginn, - og þær hefðu reyndar orðið fleiri, hefði ég haft tíma til þess, - eru í fyrsta lagi við 9. gr. Ég legg til, að 2. málsl. hennar orðist þannig: „ Ríkisstj. ákveður jafna álagningu til allra með hliðsjón af áfengisstyrkleika og innkaupsverði.“ En 3. málsl. gr. falli niður. - Þessi breyting innifelur það í sér, að ríkisstj. eigi að ákveða verðið á áfenginu og að selja það með sama verði til allra, og þá er óþarfi að vera að taka það fram, eins og gert er í síðasta málsl., að ekki megi gefa afslátt. Það er þá komið af sjálfu sér með því að ákveða, að verðið eigi að vera jafnt til allra. Ég tel þetta alveg sjálfsagðan hlut, bæði að ríkisstj. ákveði álagninguna og verðið sé jafnt til allra og fari eftir áfengisstyrkleika og innkaupsverði. Þá var ég búinn að „nótera“ niður hér brtt. við 12. gr., en þær eru komnar fram frá öðrum. Það var, að c-liðurinn félli niður. Ég vissi ekki annað en öll n. ætlaði sér að flytja till. um það, hefði hún fengið tíma til þess. Og í staðinn fyrir a–c í 3. málsgr. komi: a–b. Þetta er komið frá öðrum, og ég get tekið þær aftur, þegar að því kemur; þær standa á blaðinu, af því að það er eins og ég skrifaði þær á föstudaginn. Þá er ég búinn að útbúa hér brtt. við 18. gr. Hún tekur fram, að með þeirri undantekningu, sem segir í 10., 11. og 12. gr., sé öllum óheimilt að veita eða selja eða láta af hendi áfengi til annarra manna gegn því, að gjald eða annað verðmæti komi fyrir. En í 20. gr. kemur svo aftur, að lögreglustjóri megi veita félögum undanþágu, og þá mega þau sjálfsagt kaupa sér vín, þegar þau fá undanþáguna. Þess vegna legg ég til, að við 18. gr. sé bætt inn: „Í stað orðanna „10., 11. og 12. gr. segir“ komi: 10., 11., 12. og 20. gr. segir“ - að mönnunum, sem fá þessa undanþágu eftir 20. gr., sé þá heimilt að kaupa vínið einhvers staðar. Það voru fleiri atriði í frv., sem ég hafði hugsað mér að koma með brtt. við, en ég hef ekki mátt vera að eiga við síðan ég sá dagskrána og málið kom núna fyrir. Og ég tel það yfirleitt heldur illa farið, að n. skyldi ekki fá tíma til þess að fara í gegnum frv. og athuga það nánar. Að öðru leyti skal ég ekki segja meira um þetta mál. Ég er, eins og ég hef alltaf verið, alveg ákveðinn bannmaður og tel, að á því þroskastigi, sem við stöndum núna, séum við ekki komnir í þann bekk, að það sé hægt að leggja heildinni það nám á herðar, sem hún á að hafa af freistingu áfengisins, það verði að biða síðari bekks - annarrar jarðvistar þessarar kynslóðar.

Forseti (GíslJ): Ég vil að gefnu tilefni um þessa brtt. benda á, að b-liðurinn í 1. brtt. er um að fella niður ákvæði, sem sett var inn við 2. umr., og sé ég enga ástæðu til þess að vísa þessari brtt. frá. Það er í samræmi við það, sem ég úrskurðaði áður um atriði, sem mundi koma til atkvæða.



Herra forseti. Ég gat þess í ræðu minni áðan, að ég hefði ekki séð mér fært nú við þessa umr. að bera fram brtt. um það að fella ákvæðin um héraðabönn niður úr frv., þar sem þau voru samþykkt sérstaklega við 2. umr. málsins. En samkv. úrskurði hæstv. forseta um svipað efni virðist það vera heimilt eftír hans áliti. Þó að ég geti ekki talið, að þessi úrskurður hæstv. forseta sé óyggjandi, þá vil ég þó nota hann, þar sem honum verður hvort sem er ekki breytt, og bera þá fram till. um það, að þær málsgr. 10. gr., sem fjalla um héraðabönnin, verði felldar niður, og mun afhenda hæstv. forseta brtt. um það. Út af því, sem hv. 1. þm. N–M. sagði, þá kann það að vera rétt, að það sé ekki hægt að kenna börnum í neðsta bekk t.d. þunga málfræði eða eitthvað þess konar. En skrýtið þætti mér nú það samt, ef hann útskrifaði stúdenta með þeim kröfum, sem gerðar eru við skulum segja í ensku, og ætlaði þeim ekki að læra enskuna nema í efsta bekk skólans. Ég held, að það sé miklu vissara fyrir okkur, sem nú lifum, að byrja á þessu námi hér og núna, því að ég sé ekki annað en að það muni fara sami tími til þess síðar, því að við verðum ekkert þroskaðri á þessu sviði í næsta lífi, að mér skilst. Þess vegna er þetta mjög hæpið og gæti tafið fyrir okkur til fullkomnunar um heila jarðvist, frá hans sjónarmiði, að enginn fengi að stríða við áfengisfreistingu nú.



Ég skal vera stuttorður, herra forseti. Ég skal ekki tala um áfengislögin með tilliti til annars tilverustigs. Mér virðist þau vera nægilega erfið, þó að við miðum við þessa jarðnesku tilveru fyrst og fremst a.m.k., og hygg, að það mundi verða torvelt að setja þau beinlínis með tilliti til annarra og síðari tilverustiga. Um brtt. þá, sem hæstv. forseti lýsti nú, um að fella niður héraðabönnin vil ég segja það, að ég mun verða henni andvígur, ekki út af fyrir sig vegna þess, að ég hafi sjálfur persónulega mjög mikla trú á héraðabönnum, að þau nái tilætluðum árangri, heldur vegna þess, að mér finnst sjálfsagt, að þar sem þau hafa nú verið samþykkt á nokkrum stöðum, þá fáist fullkomin reynsla þar, áður en slík heimild verði felld niður. Ég mun því greiða atkvæði gegn þeirri tillögu. En það, að ég kvaddi mér hljóðs, stafaði nú fyrst og fremst af ummælum hv. 1. þm. Eyf. í fyrri ræðu sinni áðan. Hann sagði, að þótt eðlilegt mætti teljast að skipta mönnum í tvo flokka, þá, sem vildu bann, og þá, sem vildu frelsi, þá væri þetta engan veginn fullnægjandi skipting, því að til væri þriðji flokkur manna, sem sé sá, sem vildi, að ríkissjóður hefði áfengisverzlunina með höndum og græddi á henni, en jafnframt stefndi að því að gera alla menn að afbrotamönnum, sem neyttu áfengisins. Ég veit nú satt að segja ekki, ef þessi flokkaskipting er upp tekin, í hvaða flokki hv. 1. þm. Eyf. mundi vera; mér er nær að halda, að hann mundi vera í þessum milliflokki þarna, því að ég veit ekki betur en hann sé samþykkur öllum ákveðum um viðurlög og refsingar, sem eru býsna stórorð - ég segi „stórorð“ með vilja - í frv. En ég skal segja það honum til málsbóta, að það sýnir skilning löggjafans á, hversu alvarlegs eðlis þessi brot á löggjöfinni séu, auðgunarbrot í sambandi við sölu áfengis og annað slíkt. Ég skal vera stuttorður um þetta, en þykir þó rétt að gera grein fyrir minni afstöðu til málsins í heild. Meðan meiri hluti þjóðarinnar vill hafa áfengið í landinu, þá er ekki annað að gera en að hlíta því og setja þá um það svo skynsamlegar og skaplegar reglur sem unnt er á hverjum tíma til þess að draga úr ókostunum, sem fylgja því. En menn verða að vita, að hverju þeir vilja stefna í þessu efni. Og ég tel, að ekki sé vit í því að stefna í aðra átt en þá, eins og ég áður hef gert hér ráð fyrir, að draga úr drykkjuskap sem mest og helzt að útrýma honum og áfengisneyzlu með öllu. Og slíkt verður að minni hyggju ekki gert án löggjafar. Nú er ástandið þannig í landinu, ætla ég, eins og þetta frv. og undirtektirnar, sem það fær, bera ljóst vitni um, að mikill hluti þjóðarinnar, - ég skal ekki segja um, hvort það er meiri eða minni hluti, - en mjög mikill hluti þjóðarinnar virðist telja, að það sé hægt að draga úr böli áfengisins einn veg og annan, sem nokkuð megi við hlíta, án þess að taka upp algert aðflutningsbann. Sumir hafa von um, að með héraðabönnum megi ná nokkrum árangri og öðrum takmörkunum, en aðrir, svo furðulegt sem það virðist í mínum augum, virðast vera þeirrar skoðunar, að meiri menningarbragur muni koma á drykkjuskapinn, ef þetta frv. verður að lögum, heldur en nú er og megi þá draga úr einhverjum af þeim ófagnaði, sem drykkjuskapnum fylgir. Ég er þeirrar skoðunar, að ef þetta frv. verður að lögum í svipaðri mynd og nú er, þá muni alveg óhjákvæmilega af því leiða, að krafan um algert bann og útrýmingu áfengis verður háværari og kröftugri en nú er, vegna þess að ég er viss um það, að drykkjuskapurinn og fylgifiskar hans munu aukast. Það er einmitt með tilliti til þessa, sem ég ber fram mína síðari brtt., að þá er auðveldara að taka upp málið um algert bann og greiða atkvæði um það, ef búið er að binda áfengistekjurnar á þann veg, sem þar er gert ráð fyrir. Hv. 1. þm. Eyf. taldi, að ef ég meinti þetta, þá væri stefnt í öfuga átt með mínum tillögum. Hann viðurkenndi að vísu, að sá helmingurinn, sem ætlaður væri til þess að reisa fyrir ýmis hæli í heilbrigðis- og mannúðarskyni og til að útrýma drykkjusjúkdómum og öðru slíku, hefði nokkuð tímabundið og takmarkað verkefni, og það er líka rétt. Eru allar líkur til, ef bið verður á því 5–10 ár, að bann verði lögleitt, að það mætti þá komast svo langt áleiðis í því efni, að þar verði verulegum áfanga náð. Hitt atriðið, almennar íbúðarhúsabyggingar fyrir verkamenn og tekjulægri stéttir þjóðfélagsins, er verkefni, sem ekki leysist, hvorki á fimm né tíu árum, til fulls, svo framarlega sem þjóðinni heldur áfram að fjölga; það er rétt. Og þá vildi hv. þm. halda því fram, að sá hópur manna, sem ætti von á að fá ódýr lán af þessum síðari helmingi, mundi snúast andvígur gegn áfengisbanni til þess að fá þetta fjármagn til þessara ódýru lána til húsbygginga og annars slíks. Ég legg nú ekki mikið upp úr þessari ályktun hv. þm., í fyrsta lagi vegna þess, að á þessu 10 ára tímabili, ef við það er miðað, ætti að myndast þarna um 150 millj. kr. sjóður, sem að vísu væri fastur í byggingum, en kæmi þá í vöxtum og afborgunum, og það fé, sem losnaði árlega út úr slíkum lánum, mætti verja til nýrra lána, mundi nema mjög verulegri upphæð; og í öðru lagi það, að þó að ýmsir hefðu hug á því að hlúa að þessum byggingarmálum, þá væri það ekki nema örlítil ástæða að þunga til samanborið við þá ríku ástæðu, sem fjármálastjórnin á hverjum tíma hefði til þess að tryggja sér þær tekjur, sem af áfenginu renna nú í ríkissjóðinn. Ef þess vegna hv. þm. er þeirrar skoðunar, að eitthvað mundi draga úr áhuga manna fyrir að fá bann samþykkt vegna þessara lánveitinga, þá hlýtur hann að viðurkenna það, að áhuginn fyrir því að halda víndrykkjunni við og áfengisverzluninni hlýtur að vera margfalt meiri með þeim hætti, sem nú er á þessum málum.  Um brtt. hv. þm. N–M. (PZ) við 9. gr. vil ég aðeins taka fram, að ég er honum alveg sammála um nauðsyn þess að gera þá breytingu og mun greiða þeirri till. atkv.



Herra forseti. Ég álít, að sá úrskurður, sem féll áðan hjá forseta, sé ekki réttur, en þar sem ég hirði ekki um að vísa honum til deildarinnar, segi ég nei.



Ég tel, að það hefði átt að vísa þessari brtt. frá, hún sé ólögmæt, og segi af þeirri ástæðu nei.



Nei, með tilvísun til grg. hæstv. dómsmrh.



Ég hef talið, að þetta ákvæði um hækkun styrkleikans ætti ekki að vera í lögunum, og þess vegna segi ég já. Brtt. 419 tekin aftur. - 421,1.a felld með 10:4 atkv. - 421,1.b tekin aftur. - 422 felld með 11:5 atkv. - 405,1.a-b samþ. með 13:2 atkv. - 420 felld með 9:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SÓÓ, AE, BSt, IngF, JK, KK, LJóh, GíslJ. nei: PZ, VH, BBen, BrB, FRV, GÍG, HG, HermJ, JJós. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Ég játa að vísu, að orðalagið, eins og það er í greininni, sé ekki með öllu viðfelldið, en það er þó að minni vitund ljóst, við hvað er átt, sem sé það, að leyfi muni eftir þessu ákvæði einungis verða veitt á alþjóðlegum flugstöðvum innan landsins og hvergi annars staðar. Með því að fella það niður, tel ég, að heimildin verði allt of rúm, og treysti mér ekki til að greiða atkvæði með brtt. af þeim ástæðum og segi nei.



Herra forsetl. Ég benti á það við 1. umr., að hér væri verið að lögfesta mjög stirt embættisheiti allsendis ástæðulaust. Mér skilst að vísu, að hv. nefnd hafi athugað: þetta, en ekki treyst sér til að gera á því breytingu. Ef ekki er hægt að finna aðra betri breytingu, þá sýnist mér eins hægt að kalla embættið „flugmálastjóra“, það tekur yfir hvort tveggja. Mér sýnist að vísu frv. í mesta máta óþarft, en ef menn vilja breyta þessu, þá er betra að hafa það heiti, sem nær yfir hvort tveggja, heldur en að hafa embættisheitið samsett. Ég mun því leyfa mér, með samþykki hæstv. forseta, að bera fram skriflega brtt.



Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. um þetta mál, þá hafði nú n. athugað þetta og ekki fundið neitt nafn, sem henni þætti heppilegra, en þetta, sem hér er stungið upp á. En þar sem nú er komin fram brtt. frá hæstv. dómsmrh. um að breyta nafninu í „flugmálastjóra“ og það einmitt komst til tals í nefndinni, en fékkst ekki samkomulag, þá vildi ég fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann frestaði þessari umr., til þess að n. gæfist frekara tækifæri til þess að athuga brtt.



Herra forseti. Ég fór fram á það um daginn, að þessu máli yrði frestað. Ástæðan var sú, að ríkisstj. ætlaði sér að athuga málið og þær brtt., sem fram voru komnar. Nú hefur þetta mál verið athugað í ríkisstj., og niðurstaðan er sú, að stj. mælir með því, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem greinir á þskj, 194 og 403.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Ég vil aðeins stuttlega gera grein fyrir mínu atkvæði, þótt ég reyndar hafi gert það áður. Ég er á móti þessu frv. og það byggist á því í fyrsta lagi: Ég tel, að það eigi ekki að binda menn í ákveðinni kirkju, skylda þá inn í ákveðna þjóðkirkju, eins og nú er gert. Trúar-brögðin eiga að vera mönnum algerlega frjáls. Það má segja, að menn geti sagt sig úr þjóðkirkjunni nú til dags. Það má segja það. En það er nú ekki það sama, því að það er ekki kominn söfnuður upp strax, sem er í samræmi við skoðanir manns í þeim efnum, sem eru ákaflega mismunandi. Þess vegna eigum við að skilja að þjóðkirkju og ríkið og hafa það alveg fríkirkju. Þá fyrst getur hver einstaklingur þroskazt eðlilega, en er ekki haldið niðri með því að lögbinda hann í þjóðkirkju með ákveðnar skoðanir. Þetta er það fyrsta, sem gerir það, að ég er á móti því, að ríkið sé að skipta sér af þessum málum, eins og hér er gert í þessu frv. Annað er það, að ef maður fellst á það, að það eigi að skylda alla menn inn í ríkiskirkju og reyna að spyrða þá alla saman um sömu lífsskoðun hvað trúmál snertir, þá á það náttúrulega að gerast á þann hátt, að það sé ríkinu sem hagkvæmast og ódýrast, og ekki að hafa kirkjurnar eins og þær voru staðsettar fyrir mörgum hundruðum ára, þegar samgöngurnar og samvinnumöguleikarnir hér á landi voru allt aðrir en þeir eru núna. Þá voru óbrúaðar ár, er heftu ferðir manna, nú eru þær brúaðar og vegir orðnir það góðir, að allt annað er að ferðast um landið en var. Því eiga kirkjur nú að vera helmingi færri en áður var. Þar við bætist, að það er ekki messað í helmingnum af þeim nema innan við 20 sinnum á ári, þannig að notin fyrir þær þar að auki eru nú lítil samanborið við áður, þegar þær voru ávallt fullar. Áður en ríkið fer að skipta sér af því og styrkja með lánum menn til að koma upp kirkjunum, þar sem þær nú eru og söfnuðirnir nú hafa haft þær, þá þarf að fara fram ein allsherjarathugun á því, hvað kirkjurnar eiga að vera margar og hvar þær eiga að vera. Þær eiga að vera á allt öðrum stöðum en nú. Þær eiga ekki að standa bæ við bæ eins og þær standa núna á nokkrum stöðum á landinu, þar sem ekki eru nema 5 km og ekki það á milli kirknanna, af því að þá voru staðhættirnir þannig, þegar þær voru settar, að það var hægt að réttlæta þetta, en það er gersamlega ómögulegt núna. Þetta er önnur ástæðan til þess, að ég er alveg á móti því að stofna þennan sjóð. Þriðja ástæðan er svo sú, að því aðeins þykir manninum vænt um það, sem hann hefur undir höndum og þarf að vinna að og með, að hann sjálfur þurfi eitthvað á sig að leggja. Hann telur aldrei neitt varið í það, sem rétt er upp í hendurnar á honum honum alveg að fyrirhafnarlausu, að honum finnst. Það er því skilyrði fyrir því, að safnaðarlífið sé fjörugt, að mennirnir þurfi eitthvað sjálfir á sig að leggja fyrir söfnuðinn og finni, að þeir eru lifandi, starfandi meðlimir í honum, en ekki að ríkið rétti þeim þetta allt saman og þeir þurfi ekkert annað að gera en sitja þar og hlusta. Fleira er það, sem veldur því, að ég er á móti frv., en höfuðatriðið er, að ég vil hafa fríkirkju, en ekki þjóðkirkju, svo að hver maður hafi tækifæri til að þroskast eins og honum er eðlilegast.



Herra forseti. Ég skal nú ekki ræða mikið um þetta mál á þessu stigi. Ég vil aðeins þakka hæstv. fjmrh. og þá ríkisstj. allri í heild fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér áðan. Má reikna með því, þegar þetta mál er komið á þetta stig, að það muni ná fram að ganga, og lýsi ég ánægju og þakklæti okkar flm. fyrir það. Það hefði verið freistandi, ekki sízt út af ummælum hv. 1. þm. N-M., sem hann viðhafði núna, að minnast aðeins á allar þær áskoranir, sem hafa borizt hv. Alþingi hvaðanæva af landinu um framgang þessa máls, þar sem nú munu vera komin líklega um 130 undirskriftaskjöl og mörg með fjöldamörgum nöfnum, svo að þeir skipta hundruðum eða þúsundum, sem hafa sent viljayfirlýsingu sína til þingsins út af þessu máli. Þetta sýnir, að það eru ekki allir á sama máli um þetta og hv. þm., sem síðast talaði hér. Hann segir, að ein ástæðan, sem hann hefur til þess að vera á móti þessu máli, sé sú, að svo aðeins þyki mönnum eitthvað varið í þann hlut, sem þeir eru að berjast fyrir að koma fram, að þeir þurfi eitthvað á sig að leggja sjálfir til þess að koma honum fram. Dettur hv. þm. í hug, að hér sé um fullan styrk að ræða, þó að þetta frv. yrði samþykkt og söfnuðir fengju þarna lán, því að ekki er um neinn styrk að ræða, heldur lán - lán til þess að byggja kirkjuhús? Og það er ekki gert ráð fyrir, að þetta lán sé nema 1/4 af endurbyggingarkostnaði kirknanna, 3/4 hvíla á söfnuðinum að öllu leyti. Það er ekki gert ráð fyrir í frv., að lán úr Kirkjubyggingasjóði verði til nýbyggingar kirkna, nema - ja, það er ekki hægt að segja um það nákvæmlega, en líklegast um 2/5 byggingarkostnaðar í bezta lagi, 2/5 hvíla þá eingöngu á söfnuðum landsins. Nú er um engan styrk að ræða til kirkjubygginga, aðeins smávegis lán, sem hefur verið veitt úr Hinum almenna kirkjusjóði, og eitthvað lítils háttar til endurbyggingar kirkna, svo að þessi röksemdafærsla hv. þm., að söfnuðirnir þurfi ekkert á sig að leggja, fellur gersamlega um sjálft sig. Lán úr Kirkjubyggingasjóði verður aðeins stuðningur, ekki annað. Söfnuðirnir verða áreiðanlega mjög mikið á sig að leggja fyrir því, þó að þetta frv. um Kirkjubyggingasjóð verði samþykkt. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð mín fleiri, en ég vil þakka hv. meðnm. mínum í menntmn. og eins öllum þeim hv. þm., sem hafa tekið þessu máli vel.



Herra forseti. Það er nú ósköp fátt að segja um þetta. Það var aðallega rætt fyrr við 2. umr. En þá kom fram brtt. frá hv. þm. Barð. á þskj. 203, og það var tekið fyrir af n. til umr., en engin afstaða tekin um afgreiðslu. Í frv. á þskj. 120 segir í 3. gr., að lánið skuli veitt gegn 1. veðrétti í kirkjuhúsinu. Það fær eigi staðizt, og er því komin brtt. fram á þskj. 403, að árlegar tekjur kirkjunnar skuli vera til tryggingar láninu. Kirkjuráð mælir eindregið með frv., svo sem bréf þess vottar, og vil ég leyfa mér að lesa það, með leyfi hæstv. forseta: „Úr fundarbók kirkjuráðs 19. febr. 1954. Eftir ósk menntmn. Ed. Alþingis lagði biskup fram til umsagnar frv. það um Kirkjubyggingasjóð, er nú liggur fyrir þinginu. Samþykkti ráðið einróma svofellda ályktun: Kirkjuráðið telur hina mestu nauðsyn. á, að sem ríflegastur styrkur verði af opinberri hálfu veittur til kirkjubygginga í sóknum landsins, og eins, að fullnægjandi lánsupphæðir standi þeim til boða. Vill það því mæla eindregið með frv. því um Kirkjubyggingasjóð, sem nú liggur fyrir Alþ., og telur að það, ef að lögum yrði, mundi mjög bæta úr brýnni þörf.“ Þessi fundargerð kirkjuráðs ásamt fjölmörgum samþykktum sóknarfólks um land allt er ótvíræð sönnun þess, að um fallan vilja almennings er að ræða.