Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Fyrir fáeinum dögum sá fjármálaráðuneytið ástæðu til að bregðast við blaðaumfjöllun um bankaskýrsluna svokölluðu sem hefur legið hér frammi og verður til umræðu síðar í vikunni. Það má segja að þessi skýrsla, sem hæstv. fjármálaráðherra lagði fram fyrir nokkrum vikum, sé eins konar skýrsla um hina síðari einkavæðingu íslenska bankakerfisins vegna þess að með setningu neyðarlaganna var bankakerfið í heild sinni komið í hendur ríkisstjórnarinnar í raun og veru. Þrjú mál hafa verið efst á baugi í tengslum við alla bankaumræðu, í fyrsta lagi skuldaúrvinnslan fyrir heimilin og fyrirtækin. Þau mál hafa dregist úr hófi fram. Ég vona að við séum öll sammála um það í þessum sal. Í öðru lagi hefur það auðvitað vakið mikla athygli hve mikill hagnaður bankanna hefur verið í þessari miklu efnahagslægð sem við erum í, vegna þess að hagnaðurinn er að svona miklu leyti borinn uppi af ofmetinni afskriftaþörf. Í þriðja lagi, og það er eins og viðbót við það sem við höfum áður rætt hér, liggur það sem segir í þessari skýrslu um kostnað ríkisins og aðdraganda þess að samið var við kröfuhafana nú opinberlega fyrir. Það getum við rætt allt saman síðar í vikunni. Ég ber það upp við hæstv. fjármálaráðherra hér í dag hvort ekki sé kominn tími til að viðurkenna að þetta er allt saman með allt öðrum hætti en að var stefnt og að málið í heild sinni sé í raun og veru eitt allsherjarklúður. Þegar kostnaðurinn er miklu meiri fyrir ríkið en okkur hefur hingað til verið sagt, þegar allur ávinningurinn af uppsveiflunni lendir hjá kröfuhöfunum, þegar skuldaúrvinnsla fyrirtækja og heimila hefur dregist svo úr hófi sem raun ber vitni og einkavæðingin fór fram án þess að við ræddum hana sérstaklega í þingsal, 

Nei, frú forseti, þvert á móti gekk þessi flókna og viðamikla aðgerð vel. Niðurstaðan varð hagstæð fyrir ríkissjóð sem og fyrir íslenskt efnahagslíf. Í fyrsta lagi vil ég segja um skýrsluna að sú kenning hefur komið upp að henni hafi verið laumað inn á Alþingi. Ég hef varla heyrt annan eins málflutning. Skýrslan var kynnt í ríkisstjórn og lögð fram á Alþingi sama dag og er í höndum þingsins eftir það. Hún fór á vef Alþingis í framhaldinu og glöggir blaðamenn byrjuðu að fjalla um skýrsluna strax, t.d. blaðamenn Viðskiptablaðsins, þannig að þingmenn sem uppgötvuðu hana ekki fyrr en þremur vikum síðar hafa ekki við aðra að sakast en sjálfa sig. Í öðru lagi byggir sá málflutningur sem upp hefur komið að undanförnu á grundvallarvanþekkingu á eðli þessa máls. Þegar talað er um að stefnubreyting hafi orðið af hálfu ríkisstjórnar er það misskilningur. Hv. þingmenn þurfa ekki annað en að lesa neyðarlögin. Fjármálaeftirlitinu eru þar færð hin víðtæku völd til að ráðstafa eignum bankanna. Stjórnvöld, þ.e. ríkisstjórn, hafa ekki þau völd þannig að allt tal um stefnubreytingu af hálfu ríkisstjórnar eða ríkisstjórna er byggt á grundvallarvanþekkingu og það er hv. þingmönnum ekki til sóma að kynna sér ekki málin áður en þeir fara fram með ásakanir af því tagi sem uppi hafa verið undanfarna daga þótt þá langi mikið í æru og höfuð einstakra manna. 
             Í þriðja lagi var niðurstaðan bersýnilega mjög hagstæð fyrir ríkissjóð miðað við upphaflegar áætlanir og ef ríkið hefði þurft að leggja fram 385 milljarða í eigið fé hefði vaxtakostnaðurinn orðið 46 milljörðum meiri á árunum 2009 og 2010  Í fjórða og síðasta lagi, frú forseti, verð ég að segja að það er mikill ábyrgðarhlutur af hálfu þingmanna að halda því fram við almenning sem berst við þungar skuldir að eitthvað hafi verið hægt sem ekki var hægt. Það er augljóst mál  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra verður að fara að horfast í augu við að það blasir við fólkinu í landinu að samningarnir um endurreisn bankanna voru fyrst og fremst hagstæðir fyrir kröfuhafana. Ráðherrann nefnir ríkissjóð sérstaklega. Skýrslan ber það ekki með sér, skýrslan ber það þvert á móti með sér að ríkissjóður hafi þurft að fjármagna bankana upp á tugi, ef ekki hundruð milljarða umfram það sem við höfum áttað okkur á. Það sem fólkið í landinu var að kalla eftir var að fá nýtt bankakerfi sem mundi standa með því og það er líka það sem fyrirtækin óskuðu eftir. Það er það sem ekki hefur gerst. Þess vegna er óánægjan til staðar, þess vegna er fjármálaráðherrann á algerum villigötum þegar hann tyggur alltaf sömu tugguna um að þetta sé ágætt allt saman fyrir ríkissjóð. Við erum í þessu fyrir fólkið í landinu og fólkið í landinu kýs ekki Fjármálaeftirlitið. Það þýðir ekkert að vísa ábyrgðinni þangað. Fólkið kallar eftir því að ráðherrarnir beri sjálfir ábyrgð á sínum málaflokkum.

Frú forseti. Formaður Sjálfstæðisflokksins ætlast væntanlega til þess að lög í landinu séu virt, m.a. lög sem voru sett af hans eigin ríkisstjórn. Lögin fólu Fjármálaeftirlitinu valdið til að ráðstafa eignum bankanna en ekki ríkisstjórn. Hv. þingmenn verða að átta sig á þessu. 
             Ég fagna því sérstaklega að við fáum að ræða þessa skýrslu, og helst ítarlega. Ég hef fullan hug á því að bera til baka og leiðrétta þær ótrúlegu rangfærslur sem vaðið hafa upp í þessari umræðu. Ævintýralegar rangfærslur sem að mínu mati eru ekkert annað en loddaraskapur gagnvart fólki sem glímir við skuldir sínar.  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er í þeim leik að reyna að endurskrifa söguna, bæði í því máli sem við ræddum hér og ekki síður í því sem hann hefur haft yfirumsjón með síðustu rúmu tvö árin, hinu svokallaða Icesave-máli. Nú er svo komið að hæstv. ráðherra kemur fram í fjölmiðlum og segist ekki sjá eftir neinu í því máli. Hann bætir enn frekar í og segir að jafnvel værum við í betri málum ef við hefðum samþykkt Svavarssamningana á sínum tíma. Hæstv. fjármálaráðherra er að gera hið ótrúlega. Hann virðist ætla að ná að toppa sjálfa Samfylkinguna í endurskrift sögunnar, stjórnmálaflokkinn sem kannast ekki við að hafa verið í ríkisstjórn á árunum 2007–2009. Nú skulum við rifja upp hina glæsilegu Svavarssamninga sem hæstv. fjármálaráðherra kynnti á sínum tíma. Ef við hefðum samþykkt þá hefði vaxtabyrðin árið 2009 verið 37 milljarðar, 37 milljarðar árið 2010 og rúmlega 30 milljarðar fram að 1. nóvember á þessu ári þegar gert er ráð fyrir að einhverjar heimtur komi úr þessu búi. 37 milljarðar eru engar smáupphæðir. Það er allur rekstur Landspítalans á einu ári sem er upp á 33 milljarða  
            

Frú forseti. Nú er það sem betur fer að gerast sem vonir voru vissulega bundnar við strax frá byrjun að að uppistöðu til muni búið, gamli Landsbankinn, ráða við skuldbindingarnar sem féllu til vegna innstæðna í útibúum bankans í Bretlandi og Hollandi. Á þeirri hugsun voru samningar frá byrjun grundvallaðir, 

Hvað með vextina sem …?

Það er gleðilegt og sýnir að það var rétt aðferð að leggja upp með að láta eignir gamla Landsbankans ganga inn á þetta frekar en að íslenska ríkið tæki eitt stórt heildarlán fyrir öllu saman og væri in solidum í ábyrgð fyrir því eins og upphaflegar hugmyndir voru um að leysa þetta mál. 
             Hversu mikið það hefur kostað okkur í hagvexti og töpuðum fjárfestingum hversu lengi hefur dregist að leysa þetta mál er auðvitað ómögulegt að reikna út,  
             Frú forseti. Það er sagt að Íslendingar taki allt of mikið af róandi lyfjum en ef einhver einn klúbbur í landinu þyrfti að taka aðeins meira af þeim er það hv. alþingismenn. 
            

Forseti hvetur hv. þingmenn til að gefa ræðumönnum hljóð  
            

Frú forseti. Það getur vel verið að hæstv. fjármálaráðherra telji það sniðugt að gera meðferð geðlyfja að einhverju aðhlátursefni í þessum sal og bera það upp á þingmenn að þeim veiti unnvörpum ekki af þeim en ég hef ekki húmor fyrir slíku. Ég varð ekki var við það að hæstv. ráðherra neitaði því, enda er það tölulega sannað, að við hefðum á árinu 2009 þurft að greiða 37 þúsund milljónir í vexti vegna Svavarssamningsins. Við hefðum líka þurft að gera það árin 2010 og 2011.  Ég spyr líka hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki í ljósi reynslunnar, og að menn eigi að geta viðurkennt það sem þeir gera rangt, ástæðu til að hann biðji íslensku þjóðina afsökunar á því hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að þessu máli. Hér er um þvílíkar upphæðir að ræða að heilt velferðarkerfi hefur verið undir  
            

Frú forseti. Ég held að við ættum að spyrja í leikslokum í þessu máli.  Þegar Ísland var að berjast í þessu máli á fyrri hluta árs 2009 var staða okkar allt önnur. Við vorum í engum færum til að semja um neinar greiðslur vegna málsins samtímis,  
             Ég held að hv. þingmenn ættu, ef þeir hafa áhuga á málefnalegri  
            

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk og gefa ræðumönnum hljóð.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum mánuðum kom ég í ræðustól og spurði hæstv. iðnaðarráðherra út í atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum. Þau svör bárust og Þingeyingum létti sem og öllum landsmönnum vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra sagði að Þingeyingar þyrftu að undirbúa sig fyrir stórfellda atvinnuuppbyggingu. Nú get ég upplýst hæstv. ríkisstjórn um að Þingeyingar eru tilbúnir. Þeir eru undirbúnir fyrir stórfellda atvinnuuppbyggingu vegna þess að þar er allt til reiðu. Um 16 milljörðum hefur verið eytt í orkurannsóknir og orkuöflun. Umhverfismat og skipulagsferli er afstaðið. Heimamenn hafa unnið að málinu í sátt og samlyndi innbyrðis og tekið eitt skref í einu. En það bólar ekkert á þessari stórfelldu atvinnuuppbyggingu og að undanförnu hefur ekkert heyrst. Þess vegna spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra: Hvað er að frétta af málinu? Geta Þingeyingar fengið skýr svör um það hvenær af þessari stórfelldu atvinnuuppbyggingu verður? Getur iðnaðarráðherra komið hér og upplýst þjóðina um að ráðist verði í atvinnuuppbyggingu sem muni auka hagvöxt og minnka atvinnuleysi?

Virðulegi forseti. Ég veit það jafn vel og hv. þingmaður að Þingeyingar eru tilbúnir fyrir þessa atvinnuuppbyggingu enda erum við í mjög nánu samstarfi við heimamenn. Sú viljayfirlýsing sem verið hefur í gildi milli ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna á svæðinu er runnin út og núna höfum við komist að samkomulagi um nýja viljayfirlýsingu sem verður undirrituð á næstu dögum. Hún felur í sér að það verði farið í greiningu á innviðum svæðisins til að undirbúa þá atvinnuuppbyggingu sem fram undan er. 
             Landsvirkjun hefur tekið ákvörðun í stjórn um að gefa í varðandi rannsóknirnar í sumar þannig að það verði farið í frekari rannsóknir en þegar hafa verið tilkynntar á svæðinu nú þegar á þessu sumri. Ástæðan er einföld, þarna eru menn að flýta þeim framkvæmdum sem fram undan eru vegna þess að það eru virkar viðræður við marga aðila um kaup á þessari orku og menn eru bjartsýnir á að því ljúki á komandi mánuðum. Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður deilum þeim áhuga að þarna verði öflug atvinnuuppbygging. Ég held að hann eigi ekki að taka því sem vondum fréttum ef hann heyrir engar fréttir heldur er yfirleitt reglan sú að engar fréttir eru góðar fréttir.  Ég segi, virðulegi forseti, að núna eru góðu fréttirnar líka þær að sveitarfélögunum sem eru að fara með okkur inn í þessa viljayfirlýsingu hefur fjölgað. Tjörneshreppur verður núna með í henni þannig að ef eitthvað er hefur samstaðan um verkefnið breikkað á svæðinu og 

Virðulegi forseti. Engar fréttir af þessari ríkisstjórn eru vissulega góðar fréttir í langflestum tilvikum en þegar kemur að þessari uppbyggingu sem heimamenn hafa unnið að í mörg ár í sátt og samlyndi innbyrðis og stigið rétt skref hljóta þeir að staldra við og spyrja sig: Hvað með aðgerðir? Hvað með efndir  Þetta verkefni þarfnast ekki einnar viljayfirlýsingarinnar enn, þarfnast ekki frekara samkomulags um að það eigi að gera eitthvað í framtíðinni. Það er einfaldlega allt til reiðu. Þetta er það einstaka verkefni sem gæti komið Íslandi 

Forseti minnir þingmenn á að virða tímamörkin. Þegar bjalla forseta glymur ber þingmönnum að ljúka máli sínu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ætti nú að taka hina pólitísku framsóknartappa úr eyrunum og hlusta einu sinni á það sem hér er sagt. Ég fór yfir það mjög skýrt að það er verið að gefa í í framkvæmdum þarna í sumar. Landsvirkjun er búin að samþykkja að fara í frekari rannsóknir en þegar hafa verið ákveðnar á svæðinu í sumar. 
             Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ætti líka að tala við heimamenn vegna þess að viljayfirlýsingin  Hv. þingmaður gerir sínu fólki fyrir norðan engan greiða með því að tala niður þá vinnu sem verið er að vinna þarna.  
            

Enn hvetur forseti þingmenn og hæstv. ráðherra til að virða tímamörk. 

Virðulegi forseti. Nú liggur fyrir að Landsbankinn hefur boðað frekari aðgerðir til að koma til hjálpar skuldugum heimilum. Ákvörðun bankans er reist, eins og kemur fram í tilkynningu frá honum, á samkeppnislegum forsendum en það vekur auðvitað athygli að hér er um að ræða ríkisbanka sem er 80% í eigu íslenska ríkisins. Þessi ákvörðun Landsbankans vekur hins vegar þær hugleiðingar að stærsti hluti lána til íbúðakaupa er af hálfu Íbúðalánasjóðs. Og maður spyr sig auðvitað: Hvað boðar það gagnvart Íbúðalánasjóði þegar Landsbankinn tekur ákvörðun af þessu tagi eða þegar slík ákvörðun er tekin á almennum markaði? Það kom fram hér á föstudaginn að ráðherrar í ríkisstjórninni sem hafa tjáð sig um þetta mál eru ósammála um þýðingu þess. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sagði í fyrirspurnatíma á þinginu, með leyfi forseta: „Ég vil segja það varðandi Íbúðalánasjóð að hann stendur ekki vel. Hann fór eins langt og hann gat þegar við fórum í þessar aðgerðir, svokallaða 110%-leið, sem ég held að sé að skila mörgum mjög miklu. Ég held að það sé tæpast á hann leggjandi að fara lengra í því máli.“ Hæstv. efnahagsráðherra sagði á hinn bóginn, með leyfi forseta, að það væri erfitt að sjá rökin fyrir „ríkisreknum Íbúðalánasjóði ef hann getur ekki gert jafn vel við viðskiptamenn sína og fyrirtæki á samkeppnismarkaði“. Mig langar í ljósi þessa, þeirra aðgerða sem Landsbankinn boðar og þeirrar stöðu sem Íbúðalánasjóður er í, sem langstærsti lánveitandi á íbúðalánamarkaði, að spyrja hæstv. velferðarráðherra sem yfirmann Íbúðalánasjóðs hvort hann hafi beitt sér gagnvart Íbúðalánasjóði í þessu máli, hver skoðun ráðherrans sé á stöðu Íbúðalánasjóðs þegar að þessu kemur og hvort hann hafi af þessu tilefni rætt við fulltrúa sína í stjórn Íbúðalánasjóðs og farið fram á það við þá að þeir beiti sér fyrir því að þeir sem eru lántakendur hjá Íbúðalánasjóði njóti þeirra 

Hæstv. forseti. Hér er vakið máls á því að Landsbankinn hefur bætt aðeins í frá því desembersamkomulagi sem gert var um niðurfærslu skulda og ég fagna því að hann kemur þar inn með endurgreiðslu á vöxtum og eins ákvað hann að taka mið af fasteignamati eingöngu en ekki matsverði. Það vill þannig til að Íbúðalánasjóður gerði sínar breytingar með lagabreytingum í þinginu. Þá var meðal annars lögfest að þar megi færa niður lán, annars vegar að nota skuli fasteignamat eða mat fasteignasala og það eigi að nota það mat sem er hærra. Þannig afgreiddi þingið það og gekk frá því þannig að við erum bundin af því. Það kom líka í ljós í þeirri umræðu að peningar sem við leggjum til, verulegir fjármuni, við töluðum um að leggja 20–22 milljarða í 110%-leiðina til að endurfjármagna Íbúðalánasjóð og gefa honum betri stöðu hvað varðar eigið fé, eru nánast beint úr ríkissjóði, þ.e. Alþingi verður að leggja þá peninga fram og íslenska þjóðin. Ég mun að sjálfsögðu skoða þau tilfelli sem komu upp en það verður að vera með öllum þeim fyrirvörum sem eru á því að fjárveitingavaldið á Alþingi verður að afgreiða málið og hvaða svigrúm við teljum okkur hafa varðandi Íbúðalánasjóð. Ég er þeirrar skoðunar að Íbúðalánasjóður eigi að fara varlega en hann stendur að mörgu leyti betur en aðrar lánastofnanir vegna þess að þrátt fyrir allt fylgdi hann öðrum reglum í lánveitingum. Að vísu á eftir að gera úttekt á því hvaða áhrif Íbúðalánasjóður hafði á kerfið í heild. Ég hef ekki rætt við fulltrúa Íbúðalánasjóðs formlega enn þá en mun að sjálfsögðu gera það og fara yfir stöðuna í framhaldi af þessu. Ég hef rætt við þá um þetta fasteignamat, hvaða mat er lagt til grundvallar og þá erfiðleika sem þar hafa komið fram vegna þess að fasteignasalar meta eignir mjög mismunandi. Það veldur vandræðum en ég hef gefið þau fyrirmæli almennt og haft þá skoðun að menn eigi að ganga eins langt og hægt er 

Virðulegi forseti. Það sem vekur auðvitað mesta athygli í þeirri ákvörðun sem Landsbankinn tók fyrir helgina er sá rökstuðningur sem fyrir henni var gefinn, sá að það skipti máli fyrir framtíðarhagsmuni bankans að viðskiptamenn hans fengju úrlausnir sinna mála þannig að þeir gætu í framtíðinni orðið betri viðskiptavinir en ella hefði verið. Það gildir nákvæmlega sama þegar kemur að þeim stóra stabba Íslendinga sem eru skuldarar hjá Íbúðalánasjóði. Það hvílir á okkur hér töluvert mikil skylda þegar að honum kemur og það gilda nákvæmlega sömu lögmál þar, hann er líka þátttakandi á markaði. Ég veit til þess að í félagsmálanefnd eru núna til umfjöllunar frekari fjárveitingar til Íbúðalánasjóðs. Mig langar að spyrja hæstv. velferðarráðherra hvort hann viti í hvað þeir fjármunir eigi að fara. Hver er nákvæmlega staðan á rekstri Íbúðalánasjóðs? Þeir fjármunir sem við höfum ráðstafað til hans hafa fyrst og fremst verið rökstuddir þannig að það þurfi að bæta eiginfjárhlutfall sjóðsins en við þurfum að líta líka til þessarar hliðar. Ég hvet hæstv. velferðarráðherra 

Hæstv. forseti. Ég fagna sérstaklega þeim tóni sem kemur fram í ræðu hv. þm. Ólafar Nordal. Ég hef ekki heyrt þennan tón jafnskýran frá Sjálfstæðisflokknum fyrr, og það er kominn tími til. Við höfum nefnilega fengið ótal viðvaranir frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í sambandi við það hvernig við ráðstöfum fjármunum einmitt varðandi Íbúðalánasjóð, fullt af spurningum þegar við vorum að ræða 22 milljarðana, fullt af spurningum þegar var verið að velta vöngum yfir því hvort við þyrftum að endurfjármagna sjóðinn með eiginfjárhlutfalli upp að 4% eða 4,5% með 40–50%. 
             Fyrst og fremst er verið að tryggja að sjóðurinn geti sýnt fram á að hann hafi greiðslugetu gagnvart þeim sem eru að lána peningana og það er það sem varðar eigið féð. Við höfum verið á allt öðrum markaði en bankarnir, þ.e. við lútum allt öðrum lögmálum og erum undir öðrum lögum en bankarnir. Það þýðir að við þurfum að fara í gegnum þingið og lútum þeirri stjórn sem þar er, ólíkt hinum bönkunum. Það þýðir ekki að við eigum ekki að taka á þessum málum og ég fagna því að við förum yfir það. Ef við viljum ráðstafa peningum með því að deila þeim þarna út en ekki í gegnum vaxtabótakerfið eins og við höfum verið að gera, þá er það eitthvað sem 

Hæstv. forseti. Undanfarin kvöld höfum við verið minnt á dökka hlið í samfélagi okkar og kannski dekkstu hliðina, með Kastljóssþáttum og lýsingum Jóhannesar Kr. Kristjánssonar fréttamanns sem við þökkum fyrir. Hér á ég við umræðuna um læknadópið sem að sögn kunnugra hefur stóraukist á liðnum árum. Virðulegi forseti. Það er sagt að Íslendingar eigi heimsmet í notkun á ritalíni og hefur notkun þess stóraukist eftir hrun. Sölutölur staðfesta það og þetta er orðið gríðarlegt vandamál. Þórarinn Tyrfingsson, yfirlæknir á Vogi, segir lítið benda til annars en að allt þetta magn komi úr heilbrigðisgeiranum, þ.e. að þessu sé ekki smyglað til landsins. Sölutölur í læknagrunnum staðfesta það. DV segir frá því í dag að dæmi sé um að einn læknir hafi skrifað upp á 24 þúsund morfíntöflur á þriggja ára tímabili fyrir sjúkling sem fékk þar að auki 4 þúsund aðrar töflur á ári, oft 200–300 töflur á mánuði. Virðulegi forseti, morfíntöflurnar, við fljótlegan útreikning, verða 650 á mánuði. Ófremdarástand, sagði rannsóknarlögreglumaður árið 2007. Já, það var árið 2007. Miðað við ofanritað virðist mér að ekki hafi tekist að spyrna við fótum hvað þetta varðar, enn eru brotalamir í þessu kerfi. Þórarinn segir líka að í könnunum þeirra og í gagnagrunni landlæknis hafi komið í ljós að fáir læknar séu að ávísa gríðarlegu magni af ritalíni eins og ég hef hér getið um. Þetta er grafalvarlegt mál og ég sagði eitt það dekksta sem við er að fást. Það verður okkur ljóst eftir að hafa setið sem límd við sjónvarpstækin og horft á Kastljóssþættina og lesið í fjölmiðlum það sem hefur komið á eftir. Ég vil því nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. velferðarráðherra: Hvað hyggst velferðarráðuneytið og hann sem ráðherra gera? Hvað eigum við hér á 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Það er hárrétt hjá fyrirspyrjanda að um er að ræða grafalvarlegt mál. Ég vil líka þakka fyrir umfjöllun fjölmiðla og það kastljós sem þeir setja á þetta sérstaka vandamál og þær dökku hliðar samfélagsins sem í því birtast. Hv. fyrirspyrjandi segir að það sé augljóst að enn séu þarna brotalamir og það er rétt, þetta er ekki nýtt vandamál, þetta hefur verið viðvarandi í langan tíma, gengur alltaf í bylgjum og toppar koma af og til. En það er rétt að við þurfum að taka á því og ná viðeigandi árangri. Ég hef sagt að málið snúist fyrst og fremst um að grípa til aðgerða og nýta okkur þann lyfjagagnagrunn sem er fyrir hendi. Til að stöðva heimildir til ákveðinna einstaklinga til að fá ákveðin lyf - það er hægt að fylgjast með því - þarf að opna þessa lyfjagagnagrunna þannig að læknar geti fylgst með hvort annar læknir hafi ávísað lyfjum. Það þarf að gera. Hins vegar þarf að sjálfsögðu að taka á þeim læknum sem misnota lyfjaávísanir, sem gefa út lyf ótæpilega og ég held að það þurfi að vera alveg skýr skilaboð. Ég mun eiga fund með landlækni í dag þar sem við ræðum þetta og hvernig hægt sé að grípa strax inn í það. Sjálfur hef ég séð fyrir mér að þarna væri með einhverjum hætti vaktkerfi þar sem hreinlega væri hægt að grípa strax inn í um leið og menn sjá að einhver frávik verða umfram einhver ákveðin tiltekin mörk. Nú er það þannig að sumir af læknunum sem eru að ávísa á lyf eru ekki undir rafrænu kerfunum, það þarf líka að tryggja það. Það hafa verið sérgreinalæknar sem hafa verið utan við kerfið og skila ekki allir sömu upplýsingum. Þá fer það í gegnum Sjúkratryggingastofnun sem er aðeins lengra ferli. Þetta þurfum við allt að laga og það verður verkefnið í framhaldi af þessari umræðu. Samtímis er full ástæða til að vekja athygli á því að þessi blettur verður ekki afmáður af heilbrigðisráðuneytinu eða velferðarráðuneytinu eða af landlækni, það þarf alla þjóðina til að vinna gegn þeim 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir þetta svar um leið og ég brýni hann til aðgerða hvað þetta varðar. Ég mun líka óska eftir því að þetta verði rætt í heilbrigðisnefnd og landlæknir og aðrir kallaðir þar til. Þetta var rætt lítils háttar í síðustu viku undir öðrum lið og þá kom í ljós að hægt er að grípa til aðgerða strax. Hæstv. velferðarráðherra vitnar hér í lyfjagrunninn sem er frá 2003. Þar var eftirlit með ávísun lyfja til fíkla hert. En það er þannig með þann lyfjagrunn að hann uppfærist aðeins á tveggja vikna fresti. Fyrrverandi landlæknir hefur sagt að fara þurfi yfir hverja einustu lyfjaávísun á hverjum degi og skoða hvort margir læknar eru að skrifa út til sama einstaklings - það þurfum við að gera daglega - og vitnar hann til annarra landa á Norðurlöndum og sérstaklega Danmerkur. Virðulegi forseti. 

Hæstv. forseti. Ég get bara tekið undir með fyrirspyrjanda, hv. þm. Kristjáni L. Möller, þegar hann segir að við eigum að viðurkenna brotalamirnar sem hafa verið og leita allra leiða til að bregðast hratt og vel við. Ég fagna því og held að það sé afar mikilvægt að nefndir þingsins, heilbrigðisnefnd í þessu tilfelli, kalli til sín alla aðila, fari yfir málið, hafi skoðanir á málinu og fylgi þeim eftir þar. Það hefur líka komið fram að annmarkar eru á þessum lyfjagagnagrunni og að auki höfum við ekki komist nógu langt í rafvæðingu yfirleitt. Við erum búin að samþykkja rafrænu sjúkraskrána en höfum ekki sett peninga í að innleiða hana á viðunandi veg. Það er engin afsökun, ég er ekki að nota það sem afsökun, ég er eingöngu að benda á að við eigum mörg skref óstigin í þessa veru. Samtímis ætla ég að vona að umræða af þessu tagi verði til þess, eins og ég sagði, að hvert einasta heimili, hver einasti einstaklingur, hver einasti skóli, hver einasta stofnun sem er að vinna að þessum málum, lögreglan og löggæslan, og við öll sem samfélag skoðum hvað við erum að gera í málunum, hvernig við getum komið til hjálpar, hvernig við getum aðstoðað við að hindra þetta og hvernig við 

Virðulegi forseti. Hér var rétt að klárast liður þar sem einstaka þingmönnum gefst tækifæri til að spyrja ráðherra út í mikilvæg mál. Ég hef nokkrum sinnum áður komið hingað upp og beint þeim fyrirmælum til hæstv. forseta að hann beiti sér fyrir því að lengja þennan lið og gera hann efnislegri og málefnalegri. Ég kom hér áðan og spurði hæstv. iðnaðarráðherra áðan út í atvinnuuppbyggingu á Bakka við Húsavík  
            

Ekki efnislega umræðu undir fundarstjórn forseta.

… fúkyrðaflaum  
            

Þetta er framhald umræðunnar. Forseti biður hv. þingmann um að víkja úr ræðustól.

Virðulegi forseti. Ég er að ræða hér um fundarstjórn forseta  
            

Forseti biður hv. þingmann að víkja úr ræðustól.

Virðulegi forseti. Ég er að spyrja hæstv. forseta að því hvort hún vilji beita sér fyrir því að 

Fimm mínútur, fundinum er frestað.

Það er ótrúleg skömm að fundarstjórn forseta hér. 
            

Forseti biður hv. þingflokksformenn að hitta sig niðri í fundarherbergi forseta þingsins.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið fram á kvöld. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? Svo er ekki. 

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér væri engum þingmanni neitt að vanbúnaði að taka þátt í því að ræða þessi mál eða einhver önnur ef knýjandi væru fram á kvöld, en það er í raun ekkert sem knýr á í þessu sambandi. Við erum að undirbúa okkur til þess að fara að ræða mál sem eru algjörlega undirbúningslaus, sem standast ekki mál, sem ekki er búið að ræða í hörgul í undirbúningnum og þess vegna er ekki tilefni til að vera með umræðu hér fram á kvöldið. Að minnsta kosti eitt þeirra frumvarpa sem um er að ræða á að hafa gildistöku á síðari hluta næsta árs og það er auðvitað ekki neitt tilefni til að efna sérstaklega til kvöldfundar til að greiða fyrir því að það mál nái fram að ganga. Hitt stjórnarmálið er eins og allir vita svo illa undirbúið að það er tæplega þingtækt og þess vegna er engin ástæða til að lengja þennan fund fram á kvöld.

Frú forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli á því að þau mál sem hér er óskað eftir að verði rædd í dag fram á kvöld hefðu með réttu, þau sem stafa frá ríkisstjórninni, átt að koma fram fyrir 1. apríl. Þær reglur eru engin tilviljun. Þær hafa með það að gera hvaða líkur eru á því að ríkisstjórnin nái málum fram og hvernig mál geta fallið að eðlilegum starfstíma þingsins. Ég er með í höndunum starfsáætlun þingsins, það eru örfáir dagar eftir fram að sumarhléi. Við höfum síðan líka fundi í september upp á að hlaupa ef okkur tekst ekki að ljúka því sem til stendur að gera á vorþinginu. Þegar við erum að greiða atkvæði um lengdan þingfundatíma í dag liggur fyrir að það er ekki komið samkomulag um það hvernig við ljúkum þingstörfum. Síðan er hæstv. forsætisráðherra með hótanir um að ætla að kalla saman Alþingi til sérstaks þings í sumar. Það er ekki við því að búast að það sé mikill stuðningur við að lengja þingfundi hér í miðri viku þegar forsætisráðherrann hefur uppi slíkar hótanir og ríkisstjórnin sjálf er allt of seint á ferðinni með málið þannig að stangast á við þingsköp.

Frú forseti. Það er hárrétt sem fram hefur komið, þau mál sem á að ræða hér í dag komu allt of seint fram og við höfum þurft að samþykkja þau með afbrigðum. Við í minni hlutanum höfum líka samþykkt að hefja hér þingfundi að morgni til, hálfellefu núna í morgun, sem annars hefðu átt að hefjast klukkan þrjú þannig að ég hvet hæstv. forseta í anda samstöðu og fjölskylduvæns vinnustaðar til að verða við því að við fundum frá hálfellefu fram að kvöldmat. Það er heillangur tími sem okkur gefst til að ræða mikilvæg mál og ég bendi síðan á að það hefur verið samþykkt að við hefjum störf hér alla morgna það sem eftir er þannig að við ættum að geta staðið að þeim mikilvægu málum sem við erum að ræða hérna, m.a. um breytingar á fiskveiðistjórninni og fleiri málum, fyrir opnum tjöldum að degi til. Ég held að það sé affarasælast og ég bið hæstv. forseta að taka tillit til þess að við erum að byrja fundi mun fyrr en venja er og það er 

Forseti vill geta þess að það er viðtekin venja á síðustu vikum þingsins 

Virðulegi forseti. Áður en hægt er að taka afstöðu til beiðni hæstv. forseta um að hér verði blásið til kvöldfunda vegna þeirra mála sem eru á dagskrá þingsins er nauðsynlegt að þingið sé upplýst um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar og yfirstjórnar þingsins varðandi þau frumvörp sem fela í sér grundvallarbreytingar á löggjöf um okkar mikilvægustu atvinnugrein. Áður en slík heimild er veitt verða menn að fá upplýsingar um það hvað ríkisstjórnin ætlast fyrir í málinu. Er stefnt að því að frumvörpin verði gerð að lögum á þessu þingi? Eða er það rétt að hæstv. forsætisráðherra ætli að beita hér þvingunum til að koma á sumarþingi og jafnvel senda hæstv. forseta í sumarfrí meðan á því þingi stendur sýni hún einhvern mótþróa 

Virðulegi forseti. Það hefur ekki verið rætt um eitthvert samkomulag um að hér yrðu kvöldfundir. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að við féllumst á að byrja fyrr það sem eftir lifir þings sem ég held að sé bara býsna góð sátt um og að allir hafi verið á því. Um kvöldfundi höfum við hins vegar ekki rætt. Ég held að það hljóti að verða hluti af því þegar hér verður gert eitt allsherjarsamkomulag um það hvernig við ljúkum þingstörfunum að ræða hvort við þurfum kvöldfundi eða aukadaga eða hvernig það verður. Það er ekki enn þá komið að því. Ég vil þó segja eitt, frú forseti, varðandi þetta, hér hefur verið boðið upp á að hið svokallaða minna mál, 826. mál, fái hér eðlilega meðferð í þinginu en hitt, 827. málið, verði látið bíða vegna þess að það er ekki tilbúið til að koma hér inn í þingsal. 

Hæstv. forseti. Ég tel eðlilegt að þingið verði við beiðni hæstv. forseta um að halda hér þingfund fram á kvöld. Ég tel að við þingmenn eigum að búa okkur undir kvöldfundi að mestu leyti þar til þessu þingi lýkur núna  Þingfrestun er áætluð 9. júní. Það er fyrirætlun stjórnarflokkanna að vinna með þau mál sem hér hafa verið lögð fram á réttum tíma og þau mál sem tengjast kjarasamningum, m.a. þessi stóru mál sem núna eru á dagskrá. Okkur veitir ekki af tímanum og að við undirbúum okkur undir það að hafa 

Virðulegur forseti. Ég lýsi eindregnum stuðningi við tillögu forseta og spyr hvort það sé til of mikils mælst að fulltrúar stjórnarandstöðunnar haldi hér sömu skoðun fyrir og eftir helgi. Í síðustu viku kölluðu þeir eftir því að efnt yrði sérstaklega til opinna funda og umræðna í heyranda hljóði um þau frumvörp sem eru loksins á dagskránni í dag. Ég hefði haldið að það væri þá fagnaðarefni fyrir stjórnarandstöðuna að þau væru á dagskrá og að hér gæfist mönnum færi á því, jafnvel fram á kvöldið, að ræða þau í heyranda hljóði og sé full ástæða til. Auðvitað geta menn haft efasemdir um að unnt verði að afgreiða málin fyrir sumarleyfi en það er hægt að ljúka 1. umr. og koma þessum mikilvægu málum til nefndar þannig að nýta megi sumarið til að kalla eftir athugasemdum, athugunum og sjónarmiðum utan úr samfélaginu. Það að ætla að neita því að koma málunum til málefnalegrar meðferðar er í besta falli meinbægni af hálfu stjórnarandstöðunnar en í versta falli hagsmunagæsla dauðans fyrir 

Virðulegi forseti. Ég minni hv. þm. Helga Hjörvar á að okkar hlutverk er að gæta hagsmuna þjóðarinnar og ég hélt að það væri þokkaleg sátt um að til þess að gera það skyldi vandað til verka, sérstaklega í stærri málum. Þess vegna komum við á ákveðinni reglu sem gengur út á að 1. apríl skuli frumvörp liggja fyrir, sérstaklega í stórum málum. Virðulegi forseti. Hvaða dagur er í dag? 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég styð að sjálfsögðu tillögu um að þingfundur geti verið lengri í kvöld en venja stendur til. Það er löng hefð fyrir því á Alþingi að á síðustu þingfundadögum á vorþingi sé fundað eilítið fram á kvöldið og stundum fram í bjarta nóttina og að fundir hefjist klukkan hálfellefu á morgnana enda sé nefndafundum að mestu lokið. Það er ekkert óvenjulegt við þá ráðstöfun. Ég hefði haldið, frú forseti, að það væri þingmönnum almennt kappsmál að taka til umræðu þau frumvörp sem eru á dagskrá, ræða þau og taka til þinglegrar og lýðræðislegrar meðferðar á hinu háa Alþingi. Ég mælist til að við gerum það hér í dag.

Virðulegi forseti. Ég er vanur því í gegnum tíðina að við höfum stundum fundað lengi í lok þings undir vorið en ég verð samt að segja eins og er að mér hnykkti nokkuð við þegar hv. formaður þingflokks VG sagði að við yrðum að vera undir það búin að þingfundir stæðu að mestu leyti fram til 9. júní nk.  
             Málið er að það er alveg rétt sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði áðan.  Ég vil vekja athygli á því sem hefur komið hérna fram, að núna eru liðnir tveir mánuðir frá lokum hins lögbundna frests sem þingsköp kveða á um til að leggja fram mál sem megi taka til umræðu án þess að leita sérstakra afbrigða. Það er ekki góður bragur á því 

Hæstv. forseti. Ég vil árétta það sem fram hefur komið, ástæða þess að þetta mál kemur svo seint fram á dagskrá þingsins á þessu vori er alfarið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar sem tók til við það verkefni, eftir að sáttanefnd hafði skilað niðurstöðu í septemberbyrjun á síðasta ári, að senda frá sér frumvörp. Næstum því níu mánuðum seinna koma þessi frumvörp til þingsins og um þau er slíkur ágreiningur að ekki einu sinni er óskiptur stuðningur við þau innan ríkisstjórnarflokkanna sjálfra sem þó eru búnir að hafa allan veturinn til að reyna að koma sér saman um einhverja niðurstöðu. Þegar af þessari ástæðu væri eðlilegast að ríkisstjórnin tæki þessi frumvörp aftur til sín og reyndi hugsanlega að koma sér aðeins saman um einhverja stefnu í þessum málum áður en hún leggur þau fram á þingi. Það væri líka ástæða til þess fyrir hæstv. ríkisstjórn að skoða stjórnarskrárþátt málsins 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs af því að mig hefur undrað vinnulag þingsins upp á síðkastið. Hér hafa menn með langa þingreynslu sagt okkur til með ýmsum hætti í morgun. Sumir eiga að fara að taka róandi lyf og aðrir að vera undir það búnir að vera hér í vinnu allan sólarhringinn. Ég hélt að verkefni okkar hér væri að vanda löggjafarvinnuna. Ég hélt satt best að segja að ef klára hefði átt frumvörp á vorþingi hefðu þau átt að koma inn fyrir 1. apríl eða þá skömmu síðar ef það hefði eitthvað tafist, það væri liður í því að vanda vinnubrögðin. Ég hélt líka að það væri liður í því að auka sjálfstæði þingsins að það þjónkaði ekki framkvæmdarvaldinu með einum eða öðrum hætti. Nú þarf að liggja fyrir með hvaða hætti við ætlum að ljúka þingstörfum. Á það að vera á verksviði framkvæmdarvaldsins  
             
            

Forseti minnir á að ræðutíminn er ein mínúta undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. forseti Alþingis óskar eftir því að blásið verði til kvöldfundar vegna mála á dagskrá er eðlilegt að þingið sé upplýst um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar og yfirstjórnar þingsins um þau mál sem til umfjöllunar eru. Ég óskaði eftir því að verða upplýstur um það hvað ríkisstjórnin ætlaði sér með þessum málum, hvort til stæði að klára þau á þessu þingi eða ekki. Það er fokið í flest skjól þegar hv. þm. Helgi Hjörvar kallar slíkar bænir hagsmunagæslu dauðans fyrir útgerðina. Við viljum bara fá að vita hver áformin eru. Ég get svo sem vel skilið að hæstv. ríkisstjórn vilji nýta sumarið til að fara yfir þetta mál og snúa þá stjórnarliða niður sem hafa lýst yfir andstöðu við málið eða gert við það almenna fyrirvara. Það er eðlilegt þegar þannig er komið hjá hæstv. ríkisstjórn en ég 

Frú forseti. Í tilefni af því að hér er búið að koma oft inn á að það sé alvanalegt að fundað sé fram á kvöld undir lok þings langar mig að rifja það upp að það er ekki langt um liðið síðan komið var á sérstöku haustþingi til að koma í veg fyrir að við værum að funda langt fram á sumar. Þingið er að störfum að jafnaði lengur í dag en áður tíðkaðist, langt inn í júní. Eins og ég vék að í mínu fyrra máli erum við líka undir hótunum frá forsætisráðherra um að boðað verði til sérstaks sumarþings og þegar þetta raðast allt saman er ekki við því að búast að af hálfu stjórnarandstöðunnar sé mikill samstarfsvilji. Menn hafa ekki einu sinni hugmynd um hvað vakir fyrir stjórnarliðunum, forustumönnum ríkisstjórnarinnar. Þeir hafa til dæmis ekki tekið af skarið um að full alvara sé að baki því að gera bæði þingmálin að lögum. Getum við kannski byrjað á því að fá  
            

Virðulegi forseti. Ég held að það væri mjög góð hugmynd að forustumenn stjórnarliðsins - það væri ágætt að fá að vita líka hverjir stýra þessu þingi, hvort það sé framkvæmdarvaldið eða þeir aðilar sem við höfum kosið til þess - mundu útskýra fyrir okkur fyrirætlanir sínar. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur borið fram mjög málefnalegar og eðlilegar spurningar og ég vek athygli á því að það er búið að ræða hér hvað eftir annað um mikilvægi þess að vanda til verka, mikilvægi þess að þingið vandi sérstaklega til lagasetningar. Það er búið að brjóta alla tímafresti þannig að það er algjörlega fáheyrt að menn komi inn með slík risamál og ætli að afgreiða þau á þessum örskamma tíma eins og ætla má miðað við viðbrögð meiri hlutans. Ég held, virðulegi forseti, að það væri 

Forseti. Ég hyggst bera klæði á vopnin. Ég var einmitt að lesa framlag mitt til umræðunnar 20. maí sem mun hafa verið föstudagur fyrir tíu dögum þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson stóð hér upp og gerði þá athugasemd við fundarstjórn forseta að ekki væru á dagskrá þau mál sem mestu skiptu á þeim tíma, nefnilega málin um fiskveiðistjórn. Forseti fór ekki að þeim ráðleggingum Einars K. Guðfinnssonar að setja málið á dagskrá og ræða það. Ég bar þá fram fyrir hans hönd og sjálfstæðismanna þá tillögu að þetta yrði gert þann sama dag en á það féllst forseti ekki,  Núna hefur hv. þm. Einar K. Guðfinnsson algjörlega skipt um skoðun og vill ekki ræða málin sem hann vildi ræða 20. maí. 

Virðulegi forseti. Það tíðkaðist áður fyrr að skip voru byggð á strönd við fjöruborð en þau voru aldrei sjósett fyrr en búið var að setja byrðinginn á og það var flot í skipinu. Tillögur hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. sjávarútvegsráðherra eru fullkomlega vanbúnar. Hæstv. sjávarútvegsráðherra stendur ásamt forsætisráðherra á feysknum kili sem hefur ekkert flot og engan burð. Slíkt mál er ekki boðlegt til umræðu á Alþingi. Þess vegna á ekki að taka það til umræðu eins og stendur, það á að klára eðlilegan undirbúning að byggingu þess skips sem ríkisstjórnin vill setja á flot.

Frú forseti. Það hefur verið vísað í að hér þurfi kvöldfund og það sé hefð fyrir því í þinginu og að sú færibandaafgreiðsla á lögum sem hefur átt sér stað undanfarna áratugi á síðustu dögum þingsins sé eitthvað til að hafa til fyrirmyndar. Ég hafna því. Síðustu tvö árin hefur mikið verið talað að hér þyrfti að breyta vinnubrögðum, vanda sig við lagasetningu og taka sér þann tíma sem þarf í hana. Hér hefur líka verið talað um að bera frekari virðingu fyrir barnafólki svo venjulegt fjölskyldufólk geti setið á þingi án þess að þurfa að fórna öllu fjölskyldulífinu. Það er ekki gert með þeirri tillögu forseta sem nú liggur fyrir. Ég legg til að þessi mál, öll þrjú, verði tekin til umræðu. Tvö þeirra, mál ríkisstjórnarinnar, eru mjög vanbúin en þriðja málið má ræða í þaula. Það er mjög gott mál, það er frumvarp Hreyfingarinnar, en að hér séu haldnir kvöldfundir um málið er óþarfi. Það er bara ekki góður bragur á því að halda áfram með sömu vinnubrögð og voru 

Virðulegi forseti. Ef það skyldi hafa farið fram hjá einhverjum er ég frekar óánægður með fundarstjórn forseta og vinnubrögðin í þinginu. Ég spyr: Er til of mikils mælst að forseti upplýsi um þá dagskrá sem er fram undan næstu tvær vikurnar? Við erum að fara að ræða einhver mestu hagsmunamál þjóðarinnar og við þurfum að ræða þau málefnalega. Getur ríkisstjórnin ekki einfaldlega komið fram við þingheim af virðingu, og ekki síst þjóðina, og sagt: Svona ætlum við að haga vinnubrögðunum á Alþingi næstu tvær vikurnar? Ég ítreka þá beiðni mína til hæstv. forseta að hún beiti sér fyrir því að umræðan verði málefnaleg og að hér sýnum við þjóðinni að við ætlum að reyna af öllum mætti að auka virðingu Alþingis. 
            

Frú forseti. Ég er búinn að gefast upp á því að tala um fjölskylduvænt Alþingi. Það verður sennilega ekki í bráð, en af hverju voru þessi frumvörp ekki lögð fram fyrir 1. apríl? Vegna þess að stjórnin er ekki sammála um stefnuna í sjávarútvegsmálum. Stjórnarflokkarnir eru ekki sammála. Ríkisstjórnin er ekki sammála um þetta mál frekar en margt annað og ég legg til að hæstv. ríkisstjórn segi af sér.  
            

Frú forseti. Ég held að það væri ágætt að við nýttum tímann á þingflokksfundunum sem eiga að vera hér á eftir til að þingflokksformenn 

Virðulegur forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur komið fram og þann rökstuðning sem er fluttur hér gegn kvöldfundum út af þessum málum. Það er alveg ljóst að miðað við eðlilega málsmeðferð í þinginu er enginn tími til að vinna sómasamlega þau mál sem hér eru á dagskrá í dag. Það á eftir að leita umsagna um þessi stóru og mikilvægu mál. Um þau er mikill ágreiningur í samfélaginu og það eiga eftir að fara fram ítarlegar skoðanir af hálfu hagfræðinga um áhrif þess á þjóðarbúið að fara þær leiðir sem hér eru boðaðar. Það er alveg ómögulegt að klára þetta á þeim dögum sem eftir eru og því engin ástæða til að setja þessi mál á dagskrá, enn síður ástæða til að ræða þau hér á næturlöngum fundum. Það er rétt, virðulegi forseti, sem kom fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni áðan, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spurði af hverju þessi mál kæmu ekki á dagskrá. Við sjálfstæðismenn höfum gert það, við höfum kallað eftir því að þessi mál kæmu á dagskrá. 

Hæstv. forseti. Að jafnaði hef ég verið frekar lipur gagnvart meiri hluta á hverjum tíma um það að samþykkja afbrigði vegna dagsetningarinnar 1. apríl. Ég væri það líka í þessu tilviki ef málið væri fullunnið. Ef frumvörp ríkisstjórnarinnar um sjávarútvegsmál væru tilbúin mundi ég líta á þetta öðrum augum. Nú liggur fyrir, eins og fram hefur komið, að þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir hafi verið að vandræðast með þetta mál í heilan vetur er ekki enn búið að ná sátt um það innan stjórnarflokkanna. Alvarlegar athugasemdir hafa verið gerðar, m.a. varðandi stjórnarskrárþátt málsins. Það liggur ekki fyrir hagfræðileg úttekt á málinu þannig að það er alveg ljóst að fullkomlega ótímabært er fyrir þingið að taka þessi mál til umræðu núna og miklu betri bragur 

Frú forseti. Ég þakka fyrir það svigrúm sem mér er veitt til að gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég tek undir þau sjónarmið sem hv. þm. Birgir Ármannsson reifaði í skýringu sinni. Ég get svo ekki látið hjá líða að vekja athygli á því að mér sýnist Hreyfingin hafa gert mikla undanþágu frá prinsippi sínu sem hefur verið kynnt hér reglulega í þingsal um að veita aldrei afbrigði, ekki fyrr en hún fær eigið mál á dagskrá.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið boðið upp á ákveðnar leiðir til að ræða sjávarútvegsmál en þeim hefur fram að þessu verið hafnað. Þess vegna er ekki hægt að greiða atkvæði með því að mál sem er ekki þingtækt komi á dagskrá. Hér hefur skýrt komið fram, frú forseti, að í fyrsta lagi 9. júní verði birt álit hagfræðihóps sem er að skoða þetta stóra mál. Það er margt sem bendir til þess að málið sé óþingtækt og því er ábyrgð forseta mjög mikil þegar hún setur það á dagskrá. Síðan get ég ekki annað en tekið undir orð hv. þm. Bjarna Benediktssonar, það er athyglisvert að sjá að Hreyfingin hefur ákveðið að semja við meiri hlutann 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá að koma hér upp. Ég er búin að reyna að komast í þennan ræðustól til að ræða fundarstjórn forseta síðan klukkan 11 en nú er komið að því. Mig langar til að minna forseta á að láta af meðvirkni við þá verklausu ríkisstjórn sem hér situr. Þingið getur ekki lengur haft það umburðarlyndi sem því er ætlað af þeim ráðherrum sem sitja í ríkisstjórninni. Áðan féllu hér mjög þung orð frá hæstv. fjármálaráðherra undir fyrirspurn frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni. Ráðherrann gengur nú úr sal.

Nei, nei.

Hann kom hér í ræðu og taldi að þingmenn ættu að taka róandi töflur þegar þeir sjálfir sitja  Frú forseti. Ég harma það mjög að forseti skyldi ekki hafa ákveðið að ávíta hæstv. fjármálaráðherra þá þegar en hvet ráðherrann til að koma upp sjálfviljugur og biðjast afsökunar á þessum orðum sínum. 
            

Frú forseti. Ég fagna þeirri fundarstjórn forseta sem hér hefur átt sér stað þar sem þrjú mjög mikilvæg mál eru tekin á dagskrá í einu. Ástæðan fyrir því að Hreyfingin á hér mál er sú að hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað lýst því yfir að breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er algjörlega óboðlegt að eingöngu verði kosið um annars vegar óbreytt ástand og hins vegar málamyndafrumvarp ríkisstjórnarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þess vegna, og þess vegna eingöngu, hristi Hreyfingin fram þetta mjög vandaða frumvarp og þessa róttæku breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga á þskj. 1474 sem er mál nr. 826 á þessu þingi. Um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er samið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en með því eru lagðar til tilteknar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er hluti af þeim breytingum sem boðaðar eru í samstarfsyfirlýsingu núverandi stjórnarflokka. Þessa stefnu höfum við séð í framkvæmd í fyrri ákvörðunum sem innleiddar hafa verið í lög um strandveiðar, útboð á aflaheimildum í skötusel, aukningu í byggðatengdum aflaheimildum, takmörkun dragnótaveiða, reglur um takmarkaðan útflutning óunnins afla og fleira sem hefur komið til framkvæmda á starfstíma þessarar ríkisstjórnar. Auk reglugerðarbreytinga hafa þessar breytingar farið fyrir Alþingi með lögum nr. 66/2009, um frístundaveiðar, lögum nr. 22/2010, um skötusel, veiðiskyldu og fleiri atriði, lögum nr. 32/2010, um strandveiðar, og lögum nr. 74/2010, um svokallaðan byggðakvóta. Ég vil í þessu sambandi minna hv. þingmenn á að margar af þeim breytingum sem hér er bent á hafa orðið byggðum landsins mikil lyftistöng og þó að um þetta hafi verið skiptar skoðanir og ýmsir mótmælt þeim þegar þær voru í undirbúningi hafa þær allar reynst vel og komið ekki síst til móts við kröfur almennings vítt og breitt í sjávarbyggðunum. Til dæmis á reynsla undanfarinna missira af strandveiðum, útboði aflaheimilda í skötusel og fleiri ráðstöfunum sem gripið hefur verið til að kenna okkur að það er gott að vinna málefnalega og hafa umræðuna um þau efni hófstillta. Ég treysti því að svo verði áfram um þau mál sem hér eru lögð fram. Þær breytingar sem lagðar eru til í því frumvarpi sem við ræðum í dag eru fjölþættar og snúa að mörgum þáttum fiskveiðistjórnar. Ég ítreka að það frumvarp sem hér er mælt fyrir og er fyrst til umræðu er frumvarp til laga um breytingar á núgildandi lögum. Þær breytingar lúta eins og ég gat um áðan að strandveiði, aflamarki, samstarfi, tekjum af veiðigjaldi og öðrum tímabundnum ákvæðum. Í fyrsta lagi ætla ég að víkja að 1. gr. frumvarpsins þar sem lagðar eru til nokkrar smærri breytingar á tilhögun strandveiða með ákvæðum sem taka til smærri báta í strandveiðinni. Markmiðið er að skapa smærri bátum innan þessa flota betri skilyrði og ákveðna sérstöðu innan kerfisins. Þá eru gerðar tillögur um að mögulegt sé að skipta afla strandveiðibátanna á önnur tímabil en mánuði, en eins og við þekkjum kveða núgildandi lög á um að þeim tilteknu aflaheimildum sem ráðstafað er til strandveiða sé skipt bæði á landsvæði og svo líka innan landsvæðanna á mánuði. Hér er gerð tillaga um að skipta megi því enn frekar, t.d. skipta mánuðunum í tvo hluta, þ.e. niður í tveggja vikna tímabil. Mikilvægasta kerfisbreyting strandveiða er þó að með þeirri lagabreytingu sem hér er um að ræða er áréttað að hver aðili geti aðeins rekið einn bát í strandveiðikerfi og er það í samræmi við upphaflegan tilgang strandveiðanna. Í þessu skyni er gerð tillaga um að lögbinda að eigandi fiskiskips í strandveiði skuli lögskráður á skipið sitt. Hér er stigið ákveðið skref í þessum efnum til að ná því markmiði sem var haft að leiðarljósi við setningu laga um strandveiðar en dugi það ekki gæti þurft að koma til enn frekari aðgerða. Það sem ég hef í huga er að ef frumvarpið nær ekki markmiði sínu er hægt að veita rétt til strandveiða á einstaklingsgrunni til að tryggja að markmiðið náist, þ.e. þetta er réttur einstaklingsins til að stunda veiðar, þó með þessum takmarkaða hætti, fénýta sér aflann með tilteknum hætti án þess að þurfa að hafa keypt til þess veiðiheimildir. Þá er gerð sú breyting að hámarksheimild til ráðstöfunar í strandveiði hækkar úr 6 þús. tonnum í 9 þús. tonn af þorski, ýsu og ufsa  Ég vil í tengslum við þessar breytingar árétta fyrir hinu háa Alþingi að skýrslur um strandveiðina hafa sýnt að þessi breyting hefur haft umtalsverð áhrif til góðs fyrir hin smærri byggðarlög. Heildarhlutdeild strandveiða í fiskveiðum þjóðarinnar er eftir þessa breytingu um 4%. Þar er ég að tala um hlutfallið af mögulegri aukningu úr 6 þús. í 9 þús. tonn. Rökin fyrir strandveiðum eru fjölmörg og þar koma til einstaklingsbundin réttindi hvers manns til að stunda sjávarútveg, tölur um orkunotkun bak við hvert kíló af afla, ferskleiki, gæði afurða og beinn rekstur heimamanna og byggðarlaga. Í öðru lagi eru lagabreytingar sem víkja að stöðu byggðarlaga. Það skal alveg sagt hér að ein af megináherslum í breytingum á lögum um stjórn fiskveiða sem þessi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir á þeim tíma sem hún hefur starfað og nú áfram er að treysta stöðu og rétt sjávarbyggðanna vítt og breitt um landið til að njóta þeirrar auðlindar sem fyrir ströndum þeirra er. Við þekkjum þá umræðu að mörgum minni sjávarbyggðum, og þótt stærri séu, hefur þótt réttur sinn veikur og lítill þegar þær hafa orðið að horfa upp á sölu eða tilflutning aflaheimilda úr byggðarlögunum án þess að íbúarnir fái þar nokkru um ráðið. Í þessu frumvarpi er því gerð tillaga, sem ég vil árétta að er tillaga, til breytingar á núgildandi lögum um breytingu á hámarksafla sem runnið geti til byggðatengdrar úthlutunar aflaheimilda, að hún hækki úr 12 þús. í 20 þús. tonn. Þá eru stigin skref í þá átt að færa ráðstöfunarrétt aflaheimilda frá hinu miðlæga framkvæmdarvaldi til sveitarstjórna. Þetta verður þó valkvætt þannig að kjósi einstök sveitarfélög að ríkisvaldið og stofnanir þess sjái um ráðstöfun byggðatengdra aflaheimilda er þeim að sjálfsögðu heimilt að fara þá leið en hér er tiltekið að um er að ræða aflaheimildir sem eru teknar af aukningu heildaraflamarks í viðkomandi stofnun þegar hún verður ákveðin í sumar. Núverandi aflahlutdeildarhafar verða því ekki skertir frá því aflamarki sem gildir á fiskveiðiárinu 2010/2011 nema til komi lækkun í ákvörðun heildaraflamarks. Þarna vísa ég áfram til þess að við berum væntingar til þess að auka megi aflaheimildir í þorski þegar ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar fyrir næsta ár kemur. Í þriðja lagi er gerð tillaga um 70% hækkun veiðigjalds og skiptingu þess. Hækkun veiðigjalds um 70% er talin sanngjörn og gengur í átt að þeim sjónarmiðum sem njóta fylgis meðal þjóðarinnar um að greitt sé afgjald af auðlindinni. Í þessum tillögum er gert ráð fyrir að veiðigjaldinu sé skipt milli ríkis og sjávarbyggða í hlutfallinu 1:4 þannig að 4/5 veiðigjalds fari til ríkisins og 1/5 til sjávarbyggða samkvæmt sérstökum reiknireglum. Lögð er áhersla á að sjávarbyggðirnar hafi þarna líka skilgreinda hlutdeild í því þegar auðlindin er skattlögð með þessum hætti og þá geti ákveðinn hluti þeirrar gjaldtöku runnið til þess að styrkja og standa vörð um viðkomandi sjávarbyggðir því að veiðigjaldið leggst á þær útgerðir og þá starfsemi sem þar er. Því er að mínu viti sanngjarnt að þessu sé deilt út. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir ákveðnum tillögum um hvernig þessi skipting fari fram. Það má vel hugsa sér aðrar útfærslur á því og mér finnst rétt að nefndin skoði það en að mínu viti er þetta gríðarlega mikilvæg pólitísk ákvörðun um að þessi skipting fari svona fram. Við höfum í mörgum orðum talað um, ekki síst úr ræðustól Alþingis, hvernig við gætum komið að því að standa betri og sterkari vörð um sjávarbyggðirnar og rétt íbúanna til að njóta þessarar auðlindar. Þó að hún sé í sjálfu sér þjóðarinnar allrar er hún ekki hvað síst grunnur þess byggðamunsturs sem við höfum byggt upp í landinu með sjávarbyggðum sem eru næstar hinum gjöfulu fiskimiðum. Því er eðlilegt að við stöndum vörð um þessa sameiginlegu hagsmuni og þessi sameiginlegu gildi sem íslenskt samfélag byggir á. Þar horfi ég til stöðu sjávarbyggðanna. Í umræðunni um stjórn fiskveiða og afleiðingar fiskveiðistjórnarkerfisins á síðustu árum hefur ekki hvað síst verið vakin athygli á og dregin fram hin veika staða hinna minni sjávarbyggða í þeirri samkeppni og þeirri stöðu sem hefur komið upp varðandi kaup og sölu á aflaheimildum þar sem íbúarnir hafa litlu fengið ráðið um hvað gerðist. Markmiðið allt snýr að því að við erum að reyna að tryggja stöðu sjávarbyggðanna enn betur, mun betur en verið hefur, og við teljum að það sé ekki aðeins gott fyrir sjávarbyggðirnar heldur líka þjóðhagslega afar hagkvæmt. Þegar talað er um sjávarútveginn segja margir að hann þurfi að fylgja þremur meginreglum. Hann þarf að vera líffræðilega sjálfbær því að við þurfum að gæta þess þegar við umgöngumst þessa mikilvægu auðlind okkar að hún sé sjálfbær, a.m.k. hvað okkur varðar og nálgun okkar í veiðum og meðferð. Í öðru lagi þarf hún líka að vera í sjálfu sér rekstrarlega sjálfbær og í þriðja lagi þarf hún að vera samfélagslega sjálfbær þannig að enginn þáttur rekist of harkalega á annan. Við verðum að vega þetta allt saman. Í því felst líka hin stóra sátt. Við getum vitnað til margra skýrslna í þessum efnum. Sérstaklega er mér minnisstæð skýrsla sem Vífill Karlsson dósent kynnti á fundi á Ísafirði fyrir skömmu þar sem hann rakti hvernig útgjöld og tekjur hinna ólíku landshluta gengju rangt á milli. Þannig segir hann að 75% allra opinberra útgjalda hafi runnið til athafna og starfa í Reykjavík en að aðeins um 40% af þeim tekjum sem standa að baki útgjöldunum verði þar til. Landsbyggðin utan höfuðborgarsvæðisins og Suðurnesja leggur hins vegar til 30% af heildartekjum hins opinbera en fær aftur á móti í sinn hlut til opinberrar starfsemi aðeins um 15%. Það er dósentinn sem leggur fram þessar tölur og ég ætla ekki að rekja þær en við þekkjum þessa umræðu. Sú ákvörðun að leggja til þessa skiptingu er pólitísk ákvörðun um það hvort við ætlum í raun og í verki að sýna sjávarbyggðunum þessa stefnu eða ekki. Ég legg svo afdráttarlaust til að við gerum það, menn geta velt fyrir sér tæknilegri útfærslu á málinu en þetta ætti að vera hin klára stefnumörkun. Í fjórða lagi er í lagafrumvarpi þessu ákvæði um sérstaka úthlutun á aflamarki í skötusel og sumargotssíld, löngu og keilu. Gert er ráð fyrir að á yfirstandandi og næsta fiskveiðiári hafi ráðherra til sérstakrar úthlutunar 2000 lestir af sumargotssíld bæði árin og seinna árið 1.200 lestir af skötusel. Gert er ráð fyrir að heimildir þessar verði leigðar út eftir sérstökum reglum og sérstöku verði sem tilgreint er í frumvarpinu. Reynslan af skötuselsákvæðinu hefur fram að þessu verið góð og engin ástæða til að láta staðar numið. Með því að leggja til að sumargotssíld komi þar inn er verið að taka á meðaflamálum, sérstaklega vegna makrílveiða, í þeirri von að möguleiki skapist til veiða í þessari tegund út frá strandsvæðunum. Ég bendi sérstaklega á að við stjórn makrílveiða hefur líka verið farið alveg inn á nýjar brautir í ráðstöfun veiðiheimilda þar sem reynt er að tryggja að flotinn, hvort sem það eru stór skip, frystiskip, ísfiskskip eða minni bátar, geti allur átt möguleika á að veiða makríl. Við minnumst þess hvernig hann fór í miklu magni kringum allt land upp í strendur og upp að bryggjusporðum hvar sem var á landinu. Með makrílveiðum slæðist gjarnan með nokkur síld og til að geta stundað þessar veiðar er mikilvægt að þeir geti jafnframt átt aðgang að nokkurri síld til að leysa meðaflavandamálið. Tekjur af þessum aflaheimildum skulu renna í ríkissjóð og skal þeim ráðstafað á þann veg að þær renni í rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs með það að markmiði að stuðla að rannsóknum, nýsköpun og þróun í sjávarbyggðum. Þá er og á fiskveiðiárinu því næsta lagt til að hluti af keilu- og lönguafla skips reiknist ekki til aflamarks þess í því skyni að mæta vandamálum vegna meðafla. Sá hluti sem þannig reiknast ekki til aflamarks skipsins skal ekki nema meira en um 10% af heildarafla annarrar tegundar en keilu og löngu miðað við óslægðan fisk sem landað er hverju sinni að frátöldum þeim afla sem fluttur er óvistaður á markað erlendis. Heimild þessi er háð þeim skilyrðum sem tilgreind eru í frumvarpinu, af andvirði afla þessara tegunda skulu aðeins 20% renna til útgerða og áhafna sem tryggir að heimildin eykur ekki sókn í stofnana en kemur í veg fyrir brottkast. Ákvæðið takmarkast við 1 þús. lestir af keilu og 2 þús. lestir af löngu á hvoru fiskveiðiári. Við þekkjum umræðuna um meðaflavandamál. Þegar einstakar tegundir breyta til dæmis um útbreiðslusvæði og eru allt í einu orðnar miklu stærri hluti í blandaðri veiði en menn gerðu ráð fyrir eða höfðu aflaheimildir fyrir geta menn staðið frammi fyrir vanda og með þessum ákvæðum um fisktegundirnar tvær er reynt að koma til móts við það, þó með þeim hætti að ekki skuli það hvetja til beinnar sóknar í viðkomandi stofna, heldur til þess að vera hluti af því að leysa vandamál sem koma í blandaðri veiði. Þessar fisktegundir koma þar upp. Í fimmta lagi eru í þessu frumvarpi allnokkrar tæknilegar breytingar á núverandi stjórn fiskveiða. Til dæmis er gert ráð fyrir jöfnunaraðgerð í þá veru að allir aflamarkshafar taki jafnan þátt í að leggja til hlut í núverandi byggðaaðgerðir, línuívilnun og strandveiðar. Fram til þessa hafa þeir aðeins lagt til í þessar aflaheimildir í þorski, ýsu, ufsa og steinbít. Eins og ég segi hefur aðeins verið tekið í þessar aðgerðir úr aflaheimildum þeirra sem eru með aflahlutdeildir í þessum tegundum en ekki frá þeim sem eru með aflahlutdeildir í öðrum fisktegundum. Meginaðgerðir okkar í þessum jöfnunaraðgerðum eru í þorski, ýsu, ufsa og steinbít. Hér er um jafnræðismál að ræða og má í þessu sambandi minna á mál nr. 468 á þskj. 808 frá 138. löggjafarþingi, en þar var sambærileg tillaga flutt af hv. alþingismönnum Einari Kristni Guðfinnssyni, Ásbirni Óttarssyni og Gunnari Braga Sveinssyni. Gert er ráð fyrir að tegundatilfærsla geti mest orðið 30%. Tegundatilfærsla er mikilvæg til að koma í veg fyrir brottkast, en óheppilegt er þegar allt að 80% af heildaraflamarki einstakra tegunda eru ekki veidd, heldur fara í tilfærslur innan kerfisins. Með þessari breytingu á tegundatilfærslu á hún að verða eðlilegri og í samræmi við þau markmið sem sett voru í upphafi, þ.e. að það sé svigrúm til að skipta út tegundum í blandaðri veiði en ekki til þess hreinlega að skipta því út og án þess að hafa það að markmiði að veiða þær viðkomandi tegundir sem viðkomandi er með aflaheimildir fyrir heldur að skipta þeim út fyrir aðrar. Þá er gert ráð fyrir að skipta megi svokölluðum VS-aflaheimildum innan ársins á tímabil. Þetta eru aflaheimildir sem útgerðir hafa til þess að koma með að landi ákveðin umframprósent af einstökum fisktegundum sem þær hafa ekki aflaheimildir fyrir. Þetta hefur verið eins og uppgjör eftir árið en nú er lagt til að það megi dreifa þessum umframaflaheimildum, sem er náttúrlega fyrst og fremst til að fyrirbyggja brottkast, á árið þannig að ekki sé hægt að stunda veiðar beint út á þessar heimildir. Að lokum vil ég nefna að ekki er að finna í frumvarpi þessu ákvæði er framlengi bráðabirgðaákvæði IX í núgildandi lögum um stjórn fiskveiða. Það ákvæði segir að á tveimur fiskveiðiárum, 2009/2010 og 2010/2011, skuli með sérstökum hætti allt að 200 lestar af óslægðum botnfiski boðnar þeim til leigu sem hafa leyfi til frístundaveiða skv. 2. tölul. 4. mgr. 6. gr. laganna. Þetta eru stórir ferðaþjónustubátar þar sem farþegar stunda sjóstangaveiði. Hefur verið miðað við ákveðið meðalverð í viðskiptum með aflamark og hafa útgerðirnar þurft að greiða þetta verð fyrir þær. Reynslan af þessu ákvæði hefur verið góð fram að þessu að því leytinu til að þörf virðist mikil. Þetta skapar ákveðið rekstraröryggi hjá útgerðum þessara ferðaþjónustubáta. Ég tel rétt að mæla með því við hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að hún taki þetta atriði til meðferðar og einnig þann möguleika að annaðhvort framlengja bráðabirgðaákvæði í núgildandi lögum sem rennur út í sumar eða eftir atvikum að festa það fyrirkomulag í sessi með staðfestri lagabreytingu. Einnig vil ég biðja nefndina að athuga hvort ástæða sé til að hækka það 200 lesta viðmið sem sett var fyrir þessa ferðaþjónustubáta. Ég nefni þetta hér því að það var ætlun mín að þetta væri í frumvarpinu. Ég tel að ferðaþjónusta og fiskveiðar og sú útgerð sem tengist því sé alveg gríðarlega mikilvæg. Við höfum rætt um það áður á þinginu að við eigum að koma eins og kostur er til móts við þessa aðila. Þetta er ný atvinnugrein sem byggir á sjávarauðlindinni. Hvar við setjum mörkin í þeim efnum er matsatriði, í fyrra var miðað við 200 lestir en þetta er til að tryggja að ákveðið magn sé frátekið í þetta. Reyndin varð sú að þegar ferðaþjónustuaðilarnir þurftu að sækja sér þessar heimildir á almennum markaði var erfitt að nálgast aflaheimildir til þessara ferðaþjónustuveiða þegar komið var fram í ágúst, síðasta mánuð fiskveiðiársins, og þá voru ferðaþjónustuaðilar í vandræðum með að standa undir væntingum viðskiptavina sinna. Þetta vil ég nefna hér að lokum, frú forseti. Ég hef farið yfir efnisatriði þessa frumvarps sem lúta fyrst og fremst að tilteknum breytingum á núgildandi lögum. Ég legg þær fram fyrir Alþingi til meðhöndlunar og vona að frumvarpið verði samþykkt. Ég legg áherslu á samþykkt þess á yfirstandandi þingi, núna á vordögum, til að geta komið þar með til móts við og svarað kalli almennings um þessar tilteknu úrbætur í stjórn fiskveiða. Strandveiðin hefur fest sig í sessi með lögum og með þessum aðgerðum getur orðið sátt um þann hluta sem til hennar rennur. Þá er hinn þátturinn eins og ég sagði fólginn í áherslu á byggðaþátt sjávarútvegsins og það mikla hlutverk sem hann hefur í þeim efnum. Eins og við þekkjum koma hér reglulega inn beiðnir. Við minnumst Flateyrar sem kom inn í fyrravetur og reynt var að bregðast við fleiri sjávarbyggðum. Heimildir samkvæmt núgildandi lögum eru fullnýttar í þessar aðgerðir og ég vil meina að þær séu gríðarlega mikilvægar fyrir þau byggðarlög sem eiga hlut að máli. Þær skipta oft sköpum fyrir veiðar og vinnslu og byggð á þeim stöðum. Eins og ég segi eru lagaheimildir ekki fyrir hendi til að auka við þessa þætti, hvorki í strandveiðar né byggðatengdar aðgerðir. Með þessu frumvarpi er verið að sækja um heimildir til að mega gera það. Ég hef sagt það áður að fáist þessar heimildir finnst mér eðlilegt að skoða hvort auka megi þessar veiðar það sem eftir lifir af þessu fiskveiðiári en til þess þarf þá lagaheimildir.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg sannarlega frumvarp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóns Bjarnasonar. Það undirstrikar hæstv. ráðherra með því að skrifa inn í frumvarpstextann í þessu litla frumvarpi 32 sinnum að hann hafi heimildir til að gera eitt og annað. Þetta eru sjö efnisgreinar þannig að nafn hæstv. ráðherra kemur þar við sögu að jafnaði tæplega fimm sinnum í hverri einustu efnisgrein þessa frumvarps. Hér með held ég að hæstv. ráðherra hafi slegið Íslandsmet, ef ekki heimsmet. Hæstv. ráðherra gumar sig af því að hér sé brotið í blað varðandi ráðstöfun veiðigjaldsins. Ég vek athygli hæstv. ráðherra á því að það er verið að hækka veiðigjaldið um 2 milljarða kr., en ekki nema helmingur þess eða tæplega það á síðan að fara til byggðanna sérstaklega. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Ef það var meiningin að láta meiri hluta af þessu gjaldi renna beint til byggðanna, hvers vegna tók 

Herra forseti. Varðandi það hversu oft sjávarútvegsráðherra er nefndur í frumvarpinu er fyrst og fremst verið að vísa til reglugerða sem eru nú þegar til um þessi mál. Ráðherra setur reglugerðirnar samkvæmt samþykktum lögum og þá er vísað til þess að kveðið verði á um þessi ákvæði í reglugerð eins og nú þegar er gert í fjöldamörgum tilvikum hvað varðar sjávarútveginn. Varðandi veiðigjaldið er nú tekið veiðigjald sem rennur alfarið til ríkisins samkvæmt núgildandi lögum. Ríkissjóður ber sig báglega og mætti standa enn betur einmitt við verkefnin úti um land sem við hv. þingmaður 

Þessu andsvari er lokið, hæstv. ráðherra, og margir bíða.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra reyndi að skjóta sér undan umræðu um að hér liggur fyrir að 32 sinnum í efnisgreinum í þessu litla frumvarpi er hann nefndur sérstaklega á nafn. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta er í samræmi við þá stefnumörkun sem hæstv. ráðherra hefur fylgt í frumvörpum sínum í sjávarútvegsmálum og meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og meiri hluti Alþingis hefur látið það yfir sig ganga að færa mjög mikið vald frá löggjafarsamkomunni til framkvæmdarvaldsins, til hæstv. ráðherra. Nú fetar hann þessa braut áfram og enn frekar í stóra frumvarpinu. Ég spurði hæstv. ráðherra hvers vegna hann stigi ekki skrefið að minnsta kosti í þá áttina að tryggja að sú aukning sem nú er að verða í veiðigjaldinu rynni algjörlega til byggðanna eins og hann talar um. Hæstv. ráðherra segir í lok ræðu sinnar að hann sé meira en tilbúinn til þess að auka þessar heimildir enn þá meira. Það er athyglisvert, ekki síst í ljósi þess að hæstv. ráðherra er borinn þeim sökum af hæstv. fjármálaráðherra, 

Herra forseti. Eins og hv. þingmaður vék að er í því frumvarpi sem liggur fyrir um meginbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu gert ráð fyrir að þetta hlutfall sé hærra, það er alveg rétt. Þar ítrekast aftur stefna sjávarútvegsráðherra í þeim efnum. Já, ég hef þá stefnu og þá bjargföstu trú að það sé grundvallaratriði fyrir þjóðina, fyrir sjávarútveginn í landinu, að við stöndum vörð um sjávarbyggðirnar. Sjávarútvegurinn og sá arður sem við tökum þar í gegn á ekki hvað síst að þjóna því pólitíska markmiði að standa vörð um, styrkja og efla sjávarbyggðirnar. 

Virðulegi forseti. Það er margt undarlegt við þetta frumvarp og margt um það að segja. Það sem ég hjó eftir núna voru um það bil síðustu orð ráðherra þegar hæstv. ráðherra sagði að hann vildi standa vörð um sjávarbyggðirnar. Felst sú varnarbarátta virkilega í því að færa atvinnuréttinn frá einni sjávarbyggð til annarrar? Er það sá vörður sem á að standa um sjávarbyggðirnar, að setja eina sjávarbyggð í vanda til að bjarga einhverri annarri? Það getur ekki verið. Það hlýtur að þurfa að líta á málið heildstætt. Eins og ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hafa talað um sjávarútveginn virðist það vera planið, að færa frá einni byggð til annarrar. Ég trúi ekki að hæstv. ráðherra sé sömu skoðunar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í hækkunina á veiðigjaldinu sem er umtalsverð. Getur hæstv. ráðherra rökstutt það að leggja slíkan skatt á landsbyggðina? Þetta er bara landsbyggðarskattur, veiðigjaldið er fyrst og fremst landsbyggðarskattur. Ætlar hann svo 

Herra forseti. Vissulega er þetta erfitt. Þegar um takmarkaða auðlind að ræða og henni ætlað svona stórt hlutverk í að standa að baki samfélagi okkar verður náttúrlega að horfa til þessa heildstætt. Ef við horfum aðeins til þess hvað hefur verið gert á undanförnum árum hefur þróunin ekki verið sú að heildstætt tillit hafi verið tekið til sjávarbyggðanna. Það sem við erum að segja hér er að við getum ekki látið lögmál markaðarins eða hendingarinnar ráða um það hvernig einstakar sjávarbyggðir verða úti. Almenningur þar á alveg sama rétt, ekki síðri, jafnvel meiri rétt en þeir sem eru að höndla með aflaheimildir. Almenningur hefur verið þarna réttlaus og horft á aflaheimildir fara. Það getur engum fundist sanngjarnt. Það er þetta sem við viljum leggja áherslu á í þessu litla frumvarpi og reyndar í stefnu  Varðandi veiðigjaldið kem ég að 

Virðulegi forseti. Ég skil svar hæstv. ráðherra þannig að það sé eðlilegt að færa frá einum almenningi til annars. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra annarrar spurningar sem ég held að sé býsna mikilvæg. Þetta er eingöngu fyrra málið sem hæstv. ráðherra ætlar sér að mæla fyrir í þinginu ef ég skil rétt hvernig ríkisstjórnin ætlar að halda hér á málum. Að vísu er hér mál frá Hreyfingunni sem sett er á dagskrá líka. Nú er búið að gagnrýna þessi frumvörp um sjávarútvegsmál mjög mikið, sér í lagi hið svokallaða stærra mál, nr. 827. Það er stutt eftir af þinginu og enn hefur ekki verið haft neitt samráð eða samstarf um gerð þessara frumvarpa við stjórnarandstöðu eða hagsmunaaðila. Það er ljóst að það finnst varla maður fyrir utan þessa sali sem mælir með þessu frumvarpi. Getur ráðherra hugsað sér að stóra málið verði sett í þann farveg í sumar að fyrir því verði ekki mælt hér á þinginu, að í það minnsta verði ekki kláruð nein umræða um það, og málið sett í samráðsferli í sumar? 
            

Herra forseti. Þessi mál eru afgreidd úr ríkisstjórn og úr þingflokkum og þá afgreidd til þingsins þannig að nú ber þingið ábyrgð á framvindunni. Nýtt fiskveiðiár hefst 1. september næstkomandi og lýkur 31. ágúst á næsta ári. Til að koma breytingum hvað það varðar þarf Alþingi að samþykkja þær á allra næstu dögum. Ég tel alveg ljóst að stóra meginmálið verði ekki afgreitt til þess að koma til framkvæmda 1. september, meira að segja þó að það yrði afgreitt sem lög á allra næstu dögum, því að það þarf heilmikinn undirbúning  Þess vegna er lögð áhersla á að þótt gildistakan geti orðið fyrr koma breytingarnar í megindráttum ekki til framkvæmda fyrr en 

Herra forseti. Frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra fylgir fáheyrð umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Af lestri þeirrar umsagnar sést mjög vel hvers konar vinnubrögð eru á ferðinni við samningu þessa frumvarps. Meginþungi í athugasemdum fjárlagaskrifstofunnar snýr að stjórnarskránni. Hér koma fram gríðarlegar áhyggjur af hálfu fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um að með þessu frumvarpi brjóti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hreinlega og gangi gegn stjórnarskrá lýðveldisins þegar kemur að jafnræðisreglunni við úthlutun veiðigjalds. Ég heyrði í andsvörum við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafði ekki miklar áhyggjur af því, sagði að það væri fyrst og fremst pólitísk skoðun á því hvernig skilja ætti stjórnarskrá. Ég spyr: Hvaða athuganir voru gerðar í aðdraganda að samningu þessa frumvarps á stjórnarskrárálitaefnum? Hvað hyggst ráðherrann gera til að bregðast við þessari umsögn? Getur verið að ráðherranum sé alvara með að leggja fram frumvarp 

Frú forseti. Ég er engan veginn sammála hv. þingmanni sem fullyrðir að þetta frumvarp gangi berlega í berhögg við stjórnarskrána. Ég held að hv. þingmaður geti ekki einu sinni fullyrt það sjálf. Hins vegar er pólitísk stefnubreyting í því. Menn geta velt fyrir sér jafnræðismálum á ýmsan hátt. Menn geta til dæmis velt því fyrir sér hvort eitthvert jafnræði sé í því að íbúar í ákveðnum landshlutum þurfa að borga miklu hærra raforkuverð en íbúar í öðrum landshlutum. Þegar nýju raforkulögin voru innleidd var íbúunum lofað að ríkið kæmi á móti með fjármagn og tryggði eins og kostur væri jafnt raforkuverð um allt land. Það var ekki staðið við það. Hvar eru jafnræðisreglurnar hvað það varðar? Þetta er bara dæmi. Þegar menn tala um jafnræði er það yfirleitt til að ná einhverju til sín. En hérna er 

Virðulegi forseti. Mér þykja þessi svör hæstv. ráðherra sýna afskaplega lítinn skilning á því hvað felst í stjórnarskránni. Hann ber saman taxta út af raforkumálum og þá skattlagningu sem hér er boðuð þar sem skattfé landsmanna er úthlutað mjög svo tilviljanakennt. Það er algjörlega kýrskýrt, virðulegi forseti, að ráðherrann er kominn á mjög hálan ís þegar kemur að jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og hann hefur af því afar litlar áhyggjur. Hvaða álitsgerð hefur ráðherrann látið vinna til að kanna lagagrundvöllinn þarna? Vill hæstv. sjávarútvegsráðherra ekki vera öruggur um að hann sé ekki að brjóta stjórnarskrána? Vill hann ekki hafa vissu fyrir því áður en hann leggur fram frumvarpið sem hér er gert? Og finnst honum engu máli skipta þegar kemur umsögn frá fjármálaráðuneytinu sem beinlínis hafnar þessari leið ráðherrans? Skiptir það heldur engu máli? Kallar það ekki á neina athugun af hálfu ráðherrans? 

Herra forseti. Ég treysti Alþingi til að fara yfir það ef þetta verður talið svo alvarlegt mál að þessi leið sé ekki fær. Ég veit að hv. þingmaður hefur ekki tök á að koma upp í andsvar aftur en í seinni ræðu gæti hún brugðist við. Ég held að fólk þurfi að taka afstöðu til stöðu sjávarbyggðanna, hversu mikilvægar sjávarbyggðirnar eru til að halda byggðamunstri, útgerð og vinnslu í landinu. Hver hefur staða þeirra verið? Hefur það verið á jafnræðisgrunni? Nei, ekki að mínu mati. 
             Ég held að við skuldum sjávarbyggðunum heldur betur að leiðrétta hlut þeirra og treysta hann. Hér er gerð tillaga um leiðir í þeim efnum en Alþingi fær þetta mál í hendur sínar og leggur mat á það. Þetta er bara mín tillaga.

Virðulegur forseti. Ég þakka sérstaklega fyrir gagnlega umsögn fjármálaráðuneytisins um það frumvarp sem hér liggur fyrir og þá skrýtnu hugmynd sem þar er að finna um að hluta af tekjum ríkissjóðs eigi að ráðstafa sérstaklega til ákveðinna Íslendinga en ekki annarra Íslendinga með vísun til þess að það sé til byggðanna. Þó er í tillögunni um leið sneitt skipulega hjá langstærstu byggðinni í landinu, höfuðborgarsvæðinu. Er þó löng hefð fyrir útgerð í Reykjavík og Hafnarfirði. Ég hlýt þess vegna að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort hann telji að við Reykvíkingar eigum minni hlut í auðlindum Íslands en aðrir landsmenn. Öðruvísi verður þetta frumvarp ekki skilið.

Herra forseti. Ég skil vel að hv. þingmönnum í Reykjavík geti fundist með þessum hætti almenningur hlunnfarinn sem býr við miklu lægra orkuverð úr sameiginlegri auðlind 

Virðulegur forseti. Ef við lítum á málið heildstætt er það grundvallaratriði að við Íslendingar eigum tekjur ríkissjóðs og auðlindir Íslands jafnt. Við tökum síðan pólitískar ákvarðanir á Alþingi um það hvort einstök byggðarlög þurfi meiri stuðning eða frekari aðgerðir frá einu ári til annars. Það er samt grundvallaratriði að við eigum tekjur ríkissjóðs og tekjurnar af auðlindum landsmanna saman. Reykvíkingar eiga ekki allar þær virðisaukaskattstekjur sem verða til í Reykjavík, svo dæmi sé tekið, þó að það gæti verið okkur hér hagfellt. Þess vegna held ég að þetta atriði þurfi að koma til alveg sérstakrar skoðunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji eðlilegt að þetta frumvarp komi inn í það þjóðaratkvæðagreiðsluferli sem hæstv. forsætisráðherra hefur boðað um frumvörp ráðherrans.

Herra forseti. Málin eru ekki eins einföld og einhlít og hv. þingmaður heldur fram. Ég veit ekki betur en að varðandi þjóðlendurnar sé gert ráð fyrir því að tekjur af þeim renni til viðkomandi svæða. Það er frumvarp í þinginu um gjald á ferðamannastaði og ferðamenn sem er gert ráð fyrir að renni síðan sértækt á tilgreinda staði  Eins og ég segi má vel finna aðra útfærslu fyrir framkvæmdina á þessu ákvæði, mikil lifandis ósköp, þó að þarna sé 

Frú forseti. Ég kem hingað upp til að spyrja hæstv. forseta hvort það sé eitthvert gagn í þeirri reglu að forsetar þingsins þurfi ávallt að árita frumvörp sem koma frá ríkisstjórn. Ég spyr að gefnu tilefni þar sem í því máli sem nú er á dagskrá þingsins koma fram alvarlegar aðdróttanir, má í rauninni segja, frá fjármálaráðuneytinu í umsögn þess um að það frumvarp sem við erum að ræða og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur lagt fram og ákvæði þess standist ekki stjórnarskrá. Ég spyr forseta: Var farið yfir þetta? Var stjórnarskráin látin njóta vafans í þessu máli? Var aðeins dokað við? Var farið yfir málið? Var skoðað hvort málið stæðist ákvæði stjórnarskrár? Eða var forseti í þessu tilviki bara stimpilpúði fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra?

Virðulegi forseti. Það er mjög brýnt að hæstv. forseti Alþingis veiti svör við þeim fyrirspurnum sem hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir varpaði hér fram. Það er í fyrsta lagi mjög óvenjulegt og í annan stað mjög alvarlegt að ráðuneyti hæstv. fjármálaráðherra komi fram með umsögn um stjórnarfrumvarp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þess efnis að þar er því svo gott sem slegið föstu að efni frumvarpsins brjóti gegn stjórnarskránni. Ég man ekki eftir því síðan ég settist fyrst inn á þing árið 2003 að ráðuneyti fjármála lýsi því yfir að hæstv. ráðherra sjávarútvegs og landbúnaðar eða annar hæstv. ráðherra brjóti með frumvarpsflutningi sínum stjórnarskrá. Þess vegna er þessi spurning mjög áleitin sem hæstv. forseti verður að svara: 

Frú forseti. Það er rétt að fara aðeins betur yfir þetta. Þetta vekur upp spurningar um það hvernig þingið hagar framlagningu sinni á frumvörpum. Forseti Íslands samþykkir frumvarp frá ríkisstjórn. Síðan kemur það fyrir þingið og á þessu stigi er aldrei farið yfir það hvort frumvarp standist stjórnarskrána. Núna er komið tilefni til þess fyrir okkur á þinginu þegar hluti af framkvæmdarvaldinu sjálfu, þ.e. hæstv. fjármálaráðuneytið, kemur með athugasemdir til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að þetta frumvarp kunni að stangast á við stjórnarskrá. Hvar getum við sett bremsuna á? Hvar getur þingið komið í veg fyrir að svona frumvörp séu lögð fram? Við heyrum örugglega á eftir frá stjórnarmeirihlutanum að þetta hafi oft verið gert en er þá ekki kominn tími til, m.a. í ljósi þeirrar skýrslu sem hefur verið lögð fyrir þingið, að menn fari varlega? Það liggur ljóst fyrir 

Forseti biður hv. þingmenn að virða ræðutíma. Vegna fyrirspurnarinnar getur forseti upplýst að það er forseti Íslands sem skrifar undir en ekki forseti þingsins.

Virðulegi forseti. Þegar fjármálaráðuneytið lýsir því yfir í umsögn sinni um þau frumvörp sem hér eru til umfjöllunar að frumvarp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra stangist á við eða brjóti gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar má með góðum rökum halda því fram að slík yfirlýsing jafngildi yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra um að frumvarpið brjóti stjórnarskrá. Hann er æðsti yfirmaður fjármálaráðuneytisins. Þegar slík gögn berast frá fjármálaráðuneytinu eru þau á ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra. Nú liggur fyrir að ráðuneyti hæstv. fjármálaráðherra hefur gefið umsögn sína um stjórnarskrárlegt gildi þessa frumvarps. Þegar þingmenn setjast á þing undirrita þeir eið að stjórnarskránni þar sem þeir lýsa því yfir að þeir muni virða ákvæði 

Hæstv. forseti. Ég held að sú umræða sem á sér stað þessa stundina um stöðu frumvarps ráðherra gagnvart stjórnarskránni sé mikilvæg. Ég verð að draga það fram að ég hygg að þetta sé einsdæmi. Mér er ekki kunnugt um að nokkurn tímann áður hafi komið inn í þing frumvarp frá ríkisstjórn þar sem einn armur framkvæmdarvaldsins, skrifstofa á vegum hæstv. fjármálaráðherra, hefur uppi alvarlegar efasemdir um að frumvarpið sem um er að ræða og er borið fram af hæstv. ríkisstjórn standist stjórnarskrána. Þetta er sögulegt og einsdæmi. Þetta er með miklum ólíkindum og hlýtur fyrir forustu þingsins, forseta þingsins og forsætisnefnd, að kalla á verulegar spurningar um það hvort þetta mál eigi erindi í umræðuna.

Frú forseti. 2. og 3. mál á dagskrá fundarins í dag eru stjórnarfrumvörp frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, einum og sama manninum, og annað frumvarpið tekur hitt úr sambandi, þ.e. seinna frumvarpið, frumvarpið um stjórn fiskveiða, heildarlög, segir að fyrra frumvarpið falli úr gildi. Ég spyr mig: Er ekki meiningin að þetta verði samþykkt? Eru lögð hérna fram frumvörp á hinu hv. Alþingi sem engin alvara er á bak við? Það getur ekki verið alvara á bak við bæði þessi frumvörp. Það getur ekki verið að það eigi að samþykkja þau bæði vegna þess að þá er óþarfi að ræða hið fyrra.

Frú forseti. Það er alveg rétt sem kemur fram í umræðunni, það eru fjölmörg álitaefni sem snúa að þessum gríðarlega víðfeðmu, flóknu og stóru málum sem lúta að stjórn fiskveiða. Á því höfum við margar skoðanir sem spanna alla regnbogans liti. Það sem skiptir mestu máli núna er að leyfa 1. umr. um málið að hafa sinn gang. Við erum að ræða öll þessi álitaefni. Þótt það sé að mörgu leyti óvenjulegt að fá umsögn þar sem fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins bendir á þetta er um leið mjög jákvætt að skrifstofan skuli ekki liggja á slíkum skoðunum eða ábendingum þannig að við getum skoðað í þingnefndinni hvort útdeiling auðlindagjaldsins, eins og þarna er lögð upp, brjóti í bága við stjórnarskrá og breytt því. Þetta er 1. umr. um málið. Leyfum málinu að ganga fram með eðlilegum hætti og tökum síðan til við það í þingnefndinni að bæta úr öllum ágöllunum á málinu. Þeir eru nokkrir eins og ég mun gera grein fyrir frá mínum sjónarhóli hérna síðar í dag en fyrst og fremst þurfum við að leyfa lýðræðinu að hafa sinn gang og klára 1. umr. um málið.

Virðulegi forseti. Við skulum átta okkur á því að við erum ekki að tala um neitt smámál. Við erum að tala um að hér hafi það gerst að fjármálaráðuneytið, fjárlagaskrifstofan, hafi sent frá sér álit þar sem látið er að því liggja að mögulega sé verið að brjóta stjórnarskrá. Eins og ég þekki málin er það þannig að áður en mál af þessu taginu er lagt fyrir Alþingi er meðal annars látið fara yfir það af lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins. Ég hefði ímyndað mér að það hefði komið fram ábending um þetta þegar fyrir lá þessi athugasemd frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Menn skulu ekki ímynda sér að þessi fjárlagaskrifstofa sé eitthvert sjálfstætt apparat sem ekki nokkur maður hafi vald yfir. Hinn pólitíski yfirmaður fjárlagaskrifstofunnar er hæstv. fjármálaráðherra. Það sem hefur undrað mig er sú staðreynd að hæstv. fjármálaráðherra skuli hafa treyst sér til að standa að framlagningu þessa máls og styðja það, þetta er stjórnarfrumvarp, í ljósi þeirra alvarlegu athugasemda sem hafa komið frá einni af undirskrifstofum ráðuneytis hans.

Frú forseti. Þegar menn vilja ekki fara í efnislega umræðu um málið er gripið til ýmissa bragða. Ég bendi á að 1. gr. í þessu frumvarpi hér lýtur að ákveðnum þáttum um strandveiðarnar, 2. gr. að ákveðnum þáttum í byggðatengingum, 3. gr. áfram að byggðatengingum og einnig því hvernig komið er til móts við að leiðrétta hluti þeirra sem leggja til aflamarks o.fl. Eina litla atriðið sem þarna er verið að deila á er það hvernig veiðigjaldinu skuli ráðstafað. Ég sagði í framsögu minni að prinsippatriðið væri hvort við vildum skipta veiðigjaldinu á milli ríkisins og sjávarbyggðanna. Um það er enginn ágreiningur í sjálfu sér í áliti 

Tími hæstv. ráðherra er liðinn.

… sjávarbyggðirnar eða ekki.

Ég bið bæði hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að virða hér ræðutíma.

Já, hann gerir það.

Virðulegi forseti. Aðeins um fundarstjórn forseta og það að þetta mál skuli vera komið á dagskrá og að ýmsir þingmenn hafi áhyggjur af því að það standist ekki stjórnarskrá. Nú hefði verið gott að hafa lagaskrifstofu Alþingis sem þingmenn Framsóknarflokksins hafa lagt hér til. 1. flutningsmaður er hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Þá hefði kannski verið hægt að leggja það þar fyrir, það væri skynsamleg leið. Vegna þess að hér hafa komið upp þingmenn og sagt að hinn eðlilegi farvegur sé að hér yrði talað fyrir málinu sem fengi svo þinglega meðferð vil ég minna á að það stendur í 8. gr. þessa minna frumvarps sem við erum að tala um hér að það taki þegar gildi. Við erum með dagskrá sem lýkur 9. júní. Það á að taka tillit til yfirstandandi fiskveiðiárs. Hin þinglega meðferð á að taka sjö daga. Það á að vísa því til þingsins. Þar á að kalla inn umsagnaraðila. Það á að taka alls sjö daga. Þetta er náttúrlega ekki hægt og það hefði kannski verið skynsamlegt að setja það ekki á dagskrá í dag úr því að það komst ekki á dagskrá fyrir hálfum mánuði.

Virðulegi forseti. Ýmislegt hefur komið í hugann við lestur þess frumvarps sem hér er á dagskrá. Eitt af því er örstutt frásögn úr snilldarverkinu Kristnihald undir Jökli eftir Halldór Laxness sem hefur þráfaldlega komið mér í hug þegar ég hef lesið í gegnum þetta frumvarp, og þessi frumvörp sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra flytur, sem hefur birst á Alþingi, raunar með miklum kveinstöfum og harmkvælum. Þetta er sagan af því þegar sá mikli umboðsmaður biskupsins yfir Íslandi var sendur á fund merkisklerksins séra Jóns Prímuss til að aðgæta framkvæmd prests á guðdómnum. Þar hitti Umbi, sem svo er kallaður í sögunni, fyrir þá fínu frú, Fínu Jónsen, og spurði tíðinda af gestkomandi manni á prestssetrinu. Frúin sagðist ekkert eiga vantalað við hann og bætti svo við þessari minnisstæðu setningu: „Enda er hann lagstur uppíloft undir bílinn og farinn að mixa.“ Þessu er nákvæmlega eins farið með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hann er byrjaður að mixa, skammta í potta sína og blanda herlegheitunum saman svo úr verður sangur grautur, sem greinilegt er að mjög fáir hafa lyst á, ekki einu sinni þeir sem eiga að bera fram málið, stjórnarliðarnir sem bera hina pólitísku ábyrgð á ríkisstjórninni og þar með þessu frumvarpi. Það þarf engan að undra þó að þeir sem eiga að bera málið á sínum pólitísku herðum inn í þingið séu strax farnir að lýjast og erum við þó varla farin að hefja þessa umræðu. Við höfum öll á þessu fullan skilning; mixið frá hæstv. ráðherra hefur fengið mjög vondar viðtökur. Þetta mál á sér mikla forsögu. 7. september sl., fyrir tæpum níu mánuðum, skilaði endurskoðunarnefnd, sem var skipuð fulltrúum allra þingflokka á Alþingi og fulltrúum hagsmunasamtaka, frá sér niðurstöðu sem í raun lagði grunninn að ágætu frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða sem ég fullyrði að hægt hefði verið að ná mikilli pólitískri samstöðu um. Það var kosið að hafa á þessu annað vinnulag. Við þekkjum það að þá tóku við mikil pólitísk hrossakaup ríkisstjórnarflokkanna, innan þeirra og milli þeirra. Það er auðvitað ástæðan fyrir því að þau frumvörp sem við erum með fyrir framan okkur komu fyrst inn í þingið löngu eftir að lögmætur tímafrestur var útrunninn, löngu eftir að gert hafði verið ráð fyrir því að frumvörpin litu hér dagsins ljós. Það tók stjórnarflokkana tæpa níu mánuði að koma sér niður á þau frumvörp sem hér liggja fyrir. Það vekur athygli að annað virðist vera kennt við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en hið síðara, það stærra, er í daglegu tali kennt við Samfylkinguna. Þannig er nú verkaskiptingin. Tæpa níu mánuði tók þetta sem sagt, nærri því fullan meðgöngutíma. Það er alveg sama hvar borið er niður, alls staðar eru viðtökurnar hinar sömu. Við sáum í fjölmiðlum að hagsmunasamtök og fulltrúar þeirra luku upp einum rómi um það að þessi frumvörp væru allsendis ófullnægjandi. Ég læt mér duga að vitna í ályktun Farmanna- og fiskimannasambands Íslands sem mótmælir harðlega, með leyfi virðulegs forseta, „framkomnum frumvörpum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem geti ekki leitt til annars en verri afkomu þeirra sem hafi fiskveiðar að aðalstarfi. Það virðist vera markmið sitjandi stjórnvalda að rýra kjör atvinnusjómanna og færa það sem af þeim er tekið til tómstundafiskimanna. Efni frumvarpanna er óravegu frá því samkomulagi sem varð niðurstaða svokallaðrar sáttanefndar sl. sumar.“ Síðan bætist við umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Hún er algjörlega dæmalaus og ótrúleg, og hefði við allar eðlilegar aðstæður átt að leiða til þess að ríkisstjórnin hefði endurskoðað sín mál, sérstaklega í ljósi þess að það er fjármálaráðherra, oddviti annars ríkisstjórnarflokkanna, sem er hinn pólitíski yfirmaður þessarar skrifstofu. Hann kýs hins vegar að bera ábyrgð á því að hér er lagt fram frumvarp sem hans eigin skrifstofa dregur í efa að standist stjórnarskrána. Við getum haft ýmsar skoðanir á þessu áliti fjárlagaskrifstofunnar en þetta er í öllu falli mjög eftirtektarvert. Það vekur líka athygli að í þessu áliti fjárlagaskrifstofunnar er farið mjög mörgum orðum um það fyrirkomulag á dreifingu veiðigjaldsins sem hérna er lagt af stað með. Mig rekur ekki minni til þess á mínum langa þingferli að hafa nokkurn tímann séð umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um mál af þessu taginu sem byggt er upp með þeim hætti sem þar er gert. Það sýnir alvöru málsins sem og það að jafnvel í hinum helgustu véum ríkisstjórnarinnar eru miklar efasemdir um þetta frumvarp. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra hefur sagt, þetta frumvarp hér, minna frumvarpið, fyrra frumvarpið, snýst um afmarkaða hluti. Er það ekki lýsandi um allt málið að það eru í raun og veru einungis bráðabirgðaákvæðin í þessu frumvarpi sem eiga að taka gildi, a.m.k. að einhverju marki, á þessu fiskveiðiári og síðan því næsta? Hinu er fremur vísað inn í framtíðina. Ég ætla að leyfa mér að fara yfir nokkrar þeirra efnisgreina sem þetta frumvarp gengur út á. Ég vakti athygli á því fyrr í dag hvernig málið er byggt upp. Hér fetar hæstv. ráðherra nákvæmlega sömu slóð og hann hefur fetað með öllum þeim frumvörpum sem hann hefur flutt um sjávarútvegsmál frá því að hann tók við á árinu 2009. Þessi frumvörp hafa öll einkennst af því sama, að opna fyrir miklar heimildir til hæstv. ráðherra um að fara nánast með hlutina eins og hann vill, ráðskast með stjórn fiskveiða eins og hann vill. Taldi ég ekki rúmlega 30 tilvik þar sem hæstv. ráðherra kemur við sögu í þessum frumvörpum sem telur þó ekki nema sjö efnisgreinar? Ég hygg að þetta sé Íslandsmet, kannski heimsmet, eins og ég nefndi. Tökum dæmi. Hæstv. ráðherra opnar í 1. gr. á heimild á nýjan strandveiðiflokk sem hann býr til fyrir báta undir þremur tonnum. Í þessu frumvarpi er hins vegar ekkert tekið á stóru álitamálunum sem hafa komið upp í strandveiðiumræðunni, eins og til dæmis þeim að hæstv. ráðherra hefur vísvitandi skipulagt veiðarnar þannig að hann færi aflaheimildir frá tilteknum veiðisvæðum inn á önnur. Það fyrirkomulag er nefnilega í gildi sem hæstv. ráðherra hefur skrifað upp á og haft allan atbeina að, að á einu veiðisvæði fengu menn að veiða í þessum mánuði fimm daga, á öðru tíu, en á tveimur svæðum kannski 20–22 daga. Kallar hæstv. ráðherra þetta réttlæti? Það er ekki með einu orði vikið að þessu máli í þessu frumvarpi. Hæstv. ráðherra kærir sig greinilega kollóttan um það þótt hann beiti íbúa á einstökum veiðisvæðum svona miklu óréttlæti, fyrir nú utan að með þessum hætti hefur hann verulegar tekjur af sveitarfélögum sem þarna er um að ræða sem eiga að fá gjald af strandveiðunum á grundvelli landaðs afla. Síðan er í 3. gr. gert ráð fyrir því að sveitarfélögin í landinu fái lítt skilgreinda heimild til ráðstöfunar á kvóta. Ég ætla ekki að fara ítarlega í þetta mál en þó vil ég vekja athygli á nokkrum hlutum. Greinin er, eins og allar aðrar í þessu frumvarpi, ákaflega opin fyrir hæstv. ráðherra til að ráðskast með. Þessi grein tekur á byggðakvótanum. Byggðakvótinn hefur verið byggður upp til að tryggja sem mesta fiskvinnslu í litlum byggðarlögum sem hafa orðið illa úti í kvótalögunum. Það er verið að reyna að byggja upp hvata til að efla fiskvinnslu á þessum stöðum. Þar er gert ráð fyrir því að þeir sem fá byggðakvóta verði síðan að útvega á móti tvöfaldar heimildir. Það er gert ráð fyrir að það haldi sér í hluta af frumvarpinu, en í hinum hlutanum sem á að koma til sveitarfélaganna þar sem gert er ráð fyrir að sveitarfélögin hafi meira sjálfdæmi um ráðstöfun aflans get ég ekki séð að gert sé ráð fyrir að þessi tvöfalda löndunarskylda til fiskvinnslu sé yfir höfuð við lýði. Það er alveg óljóst hvort gert sé ráð fyrir því í þessum hluta að menn landi tvöföldu því magni sem þeir fá úthlutað. Því ákvæði var þó ætlað að styrkja fiskvinnsluna. Nú þarf hæstv. ráðherra að svara því við þessa umræðu hvort hann sé að opna á þær heimildir, að þetta sé bara byggðakvóti til útgerða, en eigi ekki með beinum hætti að gagnast fiskvinnslunni. Síðan er eitt í viðbót, hinn svokallaði VS-afli sem stundum er kallaður Hafró-afli. Þar er gert ráð fyrir því að menn hafi heimild til að landa 5% umfram úthlutaðar aflaheimildir sínar. Það er út af fyrir sig skynsamleg ákvörðun. Hér er hins vegar opnað á það að hæstv. ráðherra geti, algjörlega án þess að gerð sé tilraun til að skilgreina það í frumvarpinu, tímabilaskipt þessu. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Ef þetta verður samþykkt, hvernig hyggst hann standa að þessari tímabilaskiptingu? Í 5. gr. er talað um að hækka veiðigjaldið um 70%. Jafnframt því er opnaður sá möguleiki að innheimt sé lægra gjald af útgerðarflokkum sem hafi minni framlegð. Þetta er út af fyrir sig sjónarmið sem við skulum bara ræða en þá verðum við að fá miklu nánari skýringar frá hæstv. ráðherra um hvað felist í þessari heimild. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra beita þessu? Hvernig verður þetta gert? Klassískt dæmi gæti verið rækjan, en það eru auðvitað líka aðrar tegundir. Hæstv. ráðherra hefur verið að segja okkur það að undanförnu, m.a. í ræðu hér áðan, að afkoman og hagkvæmnin í því að sækja fiskinn á minni bátum sé meiri en á öðrum skipum. Má þá búast við því af hálfu hæstv. ráðherra að það verði innheimt hærra veiðigjald af minni bátum, að smábátarnir fái á sig öðruvísi veiðigjald en stærri skipin sem hæstv. ráðherra segir að sé óhagkvæmari? Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa farið ofan í þetta. Það getur ekki verið að hæstv. ráðherra fái svona galopna heimild í þessum efnum án þess að hann hafi gert sér grein fyrir því hvað hér er um að ræða. Það er líka ljóst að það sem hér er verið að gera, hækkun veiðigjaldsins um 70%, þýðir í raun og veru að verið er að taka - hvað á ég að segja? - skatttekjur sem eiga nánast allar uppruna sinn úti á landi og ráðstafa þeim í gegnum ríkissjóð. Hæstv. ráðherra reynir að vísu að opna á að þetta verði síðan endurgreitt til sveitarfélaganna. Það er fullkomin óvissa um hvort þessi aðferð hæstv. ráðherra standist stjórnarskrá. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefði ekki verið dálítill mannsbragur á því að hæstv. ráðherra hefði að minnsta kosti séð til þess að aukningin upp á 2 milljarða kr. sem nú á að leggja á útgerðir sem eru nánast að 90% leyti úti á landsbyggðinni kæmi til landsbyggðarinnar? Þessi viðbótarskattlagning upp á 2.000 millj. kr. sem leggst á atvinnustarfsemi á landsbyggðinni ætti að koma, þó að það sé ekki gert með þeim klúðurslega hætti sem hæstv. ráðherra leggur hér til, til landsbyggðarinnar að öllu leyti. Ég vek í þessu sambandi líka athygli á einu atriði. Það er mjög mikið talað um að það sé eðlilegt að innheimta sérstakt aðgangsgjald fyrir að fá að nýta sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar og vísað þá meðal annars til fiskveiðiauðlindarinnar. En er það ekki svo að hér eru fleiri auðlindir undir? Hefur ekki hæstv. ríkisstjórn talað um að samræma þessa skattlagningu þannig að hún nái ekki bara til sjávarútvegsins? Ég hef látið reikna út fyrir mig sérstaklega hvernig það mundi virka ef beitt yrði nákvæmlega sömu aðferð við útreikning auðlindagjalds og verið er að beita í sambandi við þetta veiðigjald ef það yrði yfirfært yfir á helstu orkufyrirtækin í landinu. Ég lét skoða fyrir mig sérstaklega tvö þau stærstu. Ef þau fyrirtæki, Orkuveita Reykjavíkur og Landsvirkjun, eiga að borga það sama og sjávarútvegurinn greiðir miðað við 9,5% af EBITDA og upphæðin verður 16,2% í framleiðni í haust, ef þetta frumvarp verður samþykkt, 19% ef hið stærra frumvarp verður samþykkt, mundi það þýða að Landsvirkjun greiddi í sambærilegt gjald 6,6 milljarða kr. og Orkuveita Reykjavíkur nærri 1,2 milljarða kr. Af hverju skyldi þessi aðferð ekki vera yfirfærð á orkufyrirtækin? Svarið er augljóst: Hæstv. ríkisstjórn leggur auðvitað ekki í að leggja slíkt gjald á orkufyrirtækin vegna þess að hún gerir sér grein fyrir því að einhvern veginn þarf að hrinda þessum kostnaði af herðum sér. Það mundi að sjálfsögðu lenda á herðum neytendanna. Hins vegar hljómar vel í hinni pólitísku umræðu, sem við sáum náttúrlega í dæmalausri ræðu hæstv. forsætisráðherra um helgina, að geta sagt að nú sé verið að skattleggja hina vondu útgerð og hina vondu útgerðarmenn án þess að menn ímyndi sér að það muni með einhverjum hætti hafa áhrif á afkomu útgerðarinnar eða möguleikann á því að standa undir þessu með einhverjum öðrum hætti. Það er auðvitað mjög margt sem væri fróðlegt að ræða hérna. Ég ætla aðeins að nefna eitt í lokin. Hér er opnað á möguleika á svokallaðan meðafla í löngu og keilu. Það er út af fyrir sig áhugaverð nálgun, en þá vil ég vekja athygli á einu sem hæstv. ráðherra sem kemur úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hlýtur að velta fyrir sér. Staðan er núna sú ef þetta kemur til viðbótar að það stefnir í að afli á löngu verði um 75–80% umfram ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar og í keilunni 50–55%. Má þá reikna með því, hæstv. sjávarútvegsráðherra, að til lengri tíma litið verði skertar aflaheimildir hjá 

Herra forseti. Ég kemst nú ekki til að koma að öllum atriðum sem ég vildi gjarnan koma að en geri það þá í síðustu ræðu minni. Það er eitt sem ég vildi spyrja hv. þingmann um sem er afstaða hans hrein og klár til eins og veiðigjaldsins, hvort sem það er núna 3 eða 4 milljarðar eða fer upp í 5 eða 6 með þessari hækkun, afstaða hans til þess að sveitarfélögin eða sjávarbyggðirnar eigi að fá hluta af þessu. Þetta veiðigjald er komið á og það er mjög sterk umræða um að það verði hækkað enn meira, sumir segja að útgerðin getið borið enn meira veiðigjald o.s.frv., en á þetta þá allt að renna í ríkissjóð? Mitt mat er að það eigi ekki að gera það. Hvar við síðan drögum þá línu um skiptinguna er svo aftur annað mál. En ég vildi gjarnan heyra hjá hv. þingmanni, því að ég veit að hann, eins og við 

Virðulegi forseti. Það er einfaldlega þannig að ekkert er frítt í þessum heimi þegar kemur að skattlagningu. Það er auðvitað augljóst mál að veiðigjaldið er í eðli sínu landsbyggðarskattur. Það er skattur á atvinnustarfsemi sem fer að 90% fram á landsbyggðinni. Ég var að vekja athygli á að það er öðruvísi farið fram gagnvart þessari atvinnugrein þar sem uppruni teknanna er á landsbyggðinni en á að gilda um aðrar atvinnugreinar, m.a. atvinnugreinar sem nýta auðlindir sem að hluta til eru í sameiginlegri eigu ríkisins eða þjóðarinnar. Ég er alveg tilbúinn til þess að velta því fyrir mér með hvaða hætti hægt væri að nýta sem mest af þeim tekjum sem fást af veiðigjaldinu til hagsbóta fyrir byggðirnar. Ég held að það séu ákveðin rök sem mæla með því að það sé gert með einhverjum hætti. Við vitum að það hefur orðið gríðarleg hagræðing í sjávarútveginum, hún hefur hins vegar kostað ýmislegt fyrir ýmsar smærri byggðir. Mér finnst ekkert óeðlilegt að við notum hluta af þessu fjármagni til þess að byggja upp aðra myndarlega atvinnustarfsemi eða aðra þjónustu, en ég var hins vegar að vekja 

Herra forseti. Það er nú gott að heyra hjá hv. þingmanni að grunnsjónarmiðin fara saman. Ég skal gjarnan taka þátt í því ef hv. þingmaður finnur leið til þess að þetta jafnist enn betur. Varðandi síðan þetta með heimild til sveitarstjórna til að úthluta aflaheimildum til fiskiskipa þá er það fullkomlega valkvætt. Úthlutun byggðakvóta núna er svo sem kerfislega orðin í nokkuð góðu lagi, það er lítið um kærur, mér finnst það ganga allt of seint en það er svo aftur annað mál. Það er valkvætt að sveitarstjórnir geti úthlutað þessu en það er þá samkvæmt reglum sem í grunninn til eru þær sömu og eru við úthlutun byggðakvóta nú, þ.e. að þetta skuli fara á skip sem eru með heimahöfn á viðkomandi svæði, það skuli landa þar og fiskurinn skuli fara til vinnslu. Sveitarfélögin verða svo að senda þessar reglur til ráðuneytisins og fá þær staðfestar, en þetta er fullkomlega valkvætt. Við heyrðum frá einu sveitarfélagi austur á landi sem gerði þetta með sínum hætti 

Virðulegi forseti. Byggðakvóti er eins og orðið bendir til hugsaður til þess að mæta með sérstökum hætti þörfum byggðanna. Það sem við höfum verið að leggja þar til grundvallar er að hér sé ekki bara um að ræða einkamál þeirra sem gera út eða sjómanna, við erum líka að horfa til þeirra sem eru í landvinnslunni. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra eftir því áðan hvort gert væri ráð fyrir því í sveitarfélagshlutanum sem hæstv. ráðherra talar hér um að þeir sem fá byggðakvóta á þessum grundvelli þurfi þá að landa tvöföldu því magni sem þeir fá úthlutað úr byggðakvótanum til vinnslunnar til að tryggja það að vinnslan fái notið afrakstursins af byggðakvótanum og þar með atvinnusköpun í þessum litlu byggðarlögum. Um það tókst ágæt samstaða á sínum tíma. Ég leiddi það starf hér í gegnum þingið, það var þverpólitísk samstaða um það og samþykkt með öllum greiddum atkvæðum - það fyrirkomulag sem þá var sett upp 

Virðulegur forseti. Það er nú í besta falli kímilegt að heyra hér hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, sem sat aðgerðalítill í því ráðuneyti með sjávarútvegskerfi sem nær öll þjóðin var ósátt við, koma hér upp og barma sér yfir því að það hafi tekið níu mánuði að taka á þeim vandamálum sem hann skildi eftir í ráðuneytinu. En allt um það. Sjónarmið hv. þingmanns um það að skatttekjur eigi að renna hlutfallslega eftir því hvar þær eiga uppruna sinn eru nokkuð athyglisverðar. Ég hlýt því að spyrja hv. þingmann hvort hann telji þá að þetta eigi almennt um skatttekjur ríkissjóðs og hvort við hér í 101 Reykjavík megum þá vænta þeirrar hlutdeildar í virðisaukaskattstekjum sem á uppruna sinn hér í póstnúmerinu eða hvort þetta eigi bara við um þá tekjustofna ríkisins sem þjóna kjördæmahagsmunum hans sjálfs. Og sömuleiðis hvort þetta eru einkaskoðanir hans eða hvort það sé skoðun Sjálfstæðisflokksins hér í heild að Reykvíkingar eigi minni hlut í fiskimiðunum, 

Virðulegi forseti. Ég hélt svona í bjartsýniskasti mínu þegar hv. þingmaður bað um orðið að nú væri hann að taka til máls til að segja að hann væri innilega sammála mér að það væri eðlilegt að hafa samræmi í gjaldtöku á auðlindanýtingu í landinu. Hv. þingmaður gerði það ekki, kannski gerir hann það síðar. Hv. þingmaður var að vísa til þess sem ég sagði áðan varðandi veiðigjaldið. Ég var í fyrsta lagi að vekja athygli á því að veiðigjaldið er í eðli sínu landsbyggðarskattur. Það leggst fyrst og fremst á atvinnugreinar sem starfræktar eru á landsbyggðinni, 90% af tekjuöfluninni í gegnum sjávarútveginn eiga sér stað á landsbyggðinni. Ég var einfaldlega að víkja að því og vekja athygli á því sem m.a. prófessor Þóroddur Bjarnason hefur bent á, að mjög stór hluti af þeim skatttekjum sem eiga uppruna sinn á landsbyggðinni fer til ráðstöfunar utan landsbyggðarinnar og það er miklu meira en gengur og gerist annars staðar í landinu. Það var þetta sem ég var að vekja athygli á. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að útfærsla hæstv. ráðherra sé vandræðaleg í besta falli og geti ekki gengið 

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að samræma gjaldtöku og skattlagningu á auðlindir en að vera að draga landshluta í dilka og egna þá hverja á móti öðrum með því að ætla sumum landsmönnum eitthvað meiri hlut í tilteknum skatttekjum en öðrum er auðvitað alveg fráleitt. Menn sjá það auðvitað bara af því ef við hér í Reykjavík gerðum meiri kröfur til tekna ríkissjóðs af virðisaukaskatti hversu fráleit sú nálgun væri. Þessar tekjur eigum við landsmenn saman og síðan ráðstöfum við þeim hér á hverju ári í fjárlögum til þeirra verkefna sem brýn eru og þau geta auðvitað oft verið að styðja byggðir sem þurfa stuðnings við. Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort hann sé á móti því að auka heimildir í strandveiðunum og hvort hann telji að það hafi ekki verið farsælt skref að ráðast í strandveiðarnar og sjá það mikla líf og góðu atvinnustarfsemi sem hefur 

Virðulegi forseti. Hér eru stórtíðindi að gerast. Hv. þingmaður er að segja okkur frá því að það sé sjálfsagt að hans mati að samræma gjaldtöku í auðlindanýtingunni og þá verður afleiðingin auðvitað þessi: Landsvirkjun borgar 6,6 milljarða, ef við notum sömu aðferð og hér er verið að leggja til, og Orkuveita Reykjavíkur 1,1–1,2 milljarða kr. Við skulum bara halda því til haga að þá liggur þetta fyrir. Hv. þingmaður hefur hins vegar haldið mýmargar ræður og félagar hans um að það sé ósanngjarnt að þar sem t.d. meiri hluti tekna í gegnum olíugjald og þess háttar komi fram á höfuðborgarsvæðinu fari ekki meira af útgjöldum til vegamála til höfuðborgarsvæðisins. Varðandi strandveiðarnar var ég m.a. að vekja athygli á því himinhrópandi óréttlæti sem hæstv. ráðherra hefur staðið fyrir, og studdur m.a. af hv. þm. Helga Hjörvar í því sem situr í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, að úthluta veiðiréttinum í strandveiðunum með þeim hætti sem verið er að gera þar sem sumir fá að fara fimm daga á sjó, aðrir 22 og allt er þetta gert í nafni einhvers réttlætis 

Virðulegi forseti. Mig langaði að spyrja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, og ég þakka honum reyndar fyrir fína ræðu og efnislega, aðeins í sambandi við þetta veiðigjald og úthlutun þess til landshlutanna eða eins og kemur fram í frumvarpinu að því er virðist beint til einstakra sveitarfélaga. Nú er það svo að í þjóðlendulögunum sem hér voru sett segir að þær tekjur sem verða til í viðkomandi þjóðlendu skuli renna til hennar til uppbyggingar og reksturs hennar. Ef menn hugsuðu landshlutana og nýtingu þeirra á auðlindinni sem er úti fyrir hverjum landshluta með sambærilegum hætti, ætti þá ekki það sama við? Mig langaði að heyra svona hugmyndafræðilegar vangaveltur þingmannsins á því hvort þetta gæti verið sambærilegt en ekki endilega hvort útfærsla hæstv. ráðherra og ráðuneytis hans sé rétt.

Virðulegi forseti. Þetta var mjög athyglisverð samlíking sem hv. þingmaður kom með varðandi þjóðlendurnar. Ég skal bara játa það að ég hef ekki velt þessu fyrir mér í þessu samhengi áður en mér finnst þetta vera hlutur sem við ættum a.m.k. að velta upp þegar við ræðum þessi mál í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Aðeins varðandi veiðigjaldið að öðru leyti þá er það þannig að menn hvetja til þess í þessu frumvarpi að veiðigjaldið verði hækkað um 70% og hækki svo upp í 90% frá því sem hefur verið á þarnæsta fiskveiðiári. Það er auðvitað ljóst að þetta mun hafa afleiðingar. Það er alveg ljóst að þetta mun fremur en annað stuðla að samþjöppun. Þeir sem standa veikast fyrir og eiga erfiðast með að bæta á sig útgjöldum verða auðvitað að leita einhverra annarra leiða, kannski með því að selja sín skip og sínar aflaheimildir, kannski með því að sameinast öðrum fyrirtækjum og það rifjar upp fyrir mér gömlu umræðuna um veiðigjaldið eins og hún fór alltaf fram. Hún gekk út á það að það væri mjög mikilvægt að setja á veiðigjald til að knýja þá út úr greininni sem stæðu veikast og væru 

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég hef áhuga á að ræða um veiðigjaldið og úthlutun til landshlutanna er sú að það er ljóst að sjávarútvegurinn hefur dregist saman í mannafla og mun halda áfram að gera það. Þetta er hátæknivæddur matvælaiðnaður en ekki bara veiðar eins og margur virðist halda þegar verið er að fjalla um þetta. Því er ákaflega mikilvægt að samhliða því að það verður augljóslega samdráttur og fækkun fólks þar sem atvinnugreinin er stunduð, þ.e. á landsbyggðinni, verði þar til önnur störf, önnur uppbygging. Það sem hefur kannski verið að umræðunni um sjávarútveg og þá ekki síst hina byggðatengdu þætti, og er kannski það sama og hrjáði landbúnaðinn lengi vel, er að það er ætlast til að þessar atvinnugreinar haldi uppi byggð í landinu í staðinn fyrir að það þyrftu að koma inn nýir peningar til að byggja upp aðra atvinnu. Þess vegna er áhugavert að velta því fyrir sér hvort það sé ekki einmitt sanngjarnt að sá hluti auðlindagjaldsins sem rynni til landshlutanna 

Virðulegi forseti. Ég hef mikla tilhneigingu til að reyna að setja þetta í enn víðara samhengi. Prófessor Þóroddur Bjarnason, sem ég vitnaði til áðan, hefur bent á að þegar við skoðum annars vegar uppruna skattteknanna og síðan ráðstöfun þeirra halli mjög á landsbyggðina. Þetta er gagnstætt því sem menn hafa verið að reyna að halda fram og gagnstætt allri umræðunni um byggðapólitík og kjördæmapot og það allt saman sem við heyrum stöðugt, m.a. úr þessum ræðustóli. Það sem ég tel að við þurfum að gera er að skoða þessi mál í samhengi. Nú er það að gerast að verið er að leggja auknar byrðar á atvinnugrein sem nánast að öllu leyti á uppruna sinn á landsbyggðinni, tekjuöflunin á uppruna þar, og þá hljótum við að skoða þessi mál í þessu samhengi: Viljum við halda áfram á þessari braut, viljum við auka þetta vægi, það misvægi eins og þarna er, eða viljum við með einhverjum hætti reyna að snúa til baka? Ég er síðan sammála hv. þingmanni um það, og það er eitt af því sem mér finnst að landsbyggðin geti gert kröfu til, að það hefur orðið mikil hagræðing í sjávarútveginum, þjóðarbúið hefur notið þess í heild, það hefur hins vegar komið hart niður á 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það að formaður Farmanna- og fiskimannasambandsins hefði talað um tómstundaveiðar þegar strandveiðar væru annars vegar. Ég vildi gjarnan heyra viðhorf hans gagnvart því hvort hann telji strandveiðar vítt og breitt um landið tómstundaveiðar í raun. Upplifir hann það þannig í þeim sjávarplássum sem hann þekkir vel til í? Svo vil ég líka gjarnan heyra betur viðhorf hans til veiðigjaldsins og hvernig því er ráðstafað. Hann talar um að það væri mannsbragur að ráðstafa milljörðunum 2 í heild sinni í sjávarbyggðirnar. Það væri mjög gott að fá nánari útfærslu og hvort hann sjái að höfuðborgarsvæðið kæmi þar inn sem stór verstöð.

Virðulegi forseti. Fyrst til að fyrirbyggja misskilning er það ekki þannig að um sé að ræða ummæli formanns Farmanna- og fiskimannasambandsins. Hér er um að ræða afstöðu Farmanna- og fiskimannasambandsins sem kemur fram í ályktun þess. Í sambandi við það hvort strandveiðar séu tómstundaveiðar skulum við bara velta einu fyrir okkur. Við hv. þingmaður búum bæði á því sem mundi kallast veiðisvæði A í strandveiðikerfinu. Þar fengu menn að veiða í þessum mánuði í fimm daga. Er það full atvinna að vinna fimm daga í mánuði eða er það einhvers konar hlutastarf? Er það tómstundastarf? Ég ætla svo sem ekki að gefa þessu nein sérstök heiti að öðru leyti en því að ég tel að þetta sé fullkomlega óréttlátt og ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann hvort hv. þingmaður, sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, sé sátt við þessa skiptingu á milli landshlutanna. Er hv. þingmaður ánægð með að segja fólkinu sínu á Suðureyri eða íbúum Bolungarvíkur eða Ísafjarðar eða Patreksfjarðar eða Snæfellsbæjar að það sé bara nóg fyrir þá að fara á sjóinn fimm daga í mánuði þegar aðrir mega róa þar 22 daga?

Virðulegi forseti. Ég fékk ekki mikil svör út úr þessu en vil benda á að fyrir hvern dag fá menn á strandveiðum um 200 þús. kr. svo fimm dagar gera 1 milljón að lágmarki. Þó að þarna sé einhver olíukostnaður og tilfallandi afborganir af viðkomandi útgerð þætti mörgum gott að hafa þessar tekjur svo þetta er vissulega mikil búbót. Ég þekki það vel í þeim sjávarbyggðum sem eru í kringum mig. Menn skulu ekki gera lítið úr fimm dögum heldur horfa í þær tekjur sem koma út úr þeirri vinnu. Ég vildi gjarnan spyrja hv. þingmann hvort hann teldi það framsal sem sett var á smábátaútgerð hafa verið til góðs sem og þá miklu samþjöppun sem þar varð og fækkun í smábátaútgerð á mörgum svæðum.

Virðulegi forseti. Það er hægt að tala um brúttótekjur í strandveiðunum en það segir ekki mikla sögu. Við vitum alveg að það sem hefur verið að gerast í strandveiðunum er að fjárfestingarkostnaðurinn hefur aukist. Þegar þær fréttir spurðust út að í frumvarpi hæstv. ráðherra væri gert ráð fyrir því að auka aflaheimildir til strandveiðibátanna hækkaði verðið á strandveiðibátunum. Bátarnir sjálfir eru í raun og veru andlag veiðiréttarins rétt eins og kvótinn er í kvótakerfinu. Þar með var um leið búið að hækka aðgangstakmarkanirnar inn í strandveiðarnar og gera það að verkum að menn þurfa að borga meira fyrir fjárfestingu sína. Það er alveg rétt að það hefur orðið samþjöppun í smábátakerfinu. Ég fagna því hins vegar að það séu komnar stórar, öflugar útgerðir sem hafa meðal annars staðið fyrir fiskvinnslu á því svæði sem við hv. þingmaður komum frá og, já, mér finnst sú þróun að þessir öflugustu bátar fiska 1.000–1.500 tonn á ári fagnaðarefni.

Virðulegi forseti. Í dag hefur margítrekað átt sér stað umræða um fundarstjórn forseta þar sem fjallað hefur verið um þetta frumvarp og kannski 3. dagskrármálið, svokallaða stóra frumvarp, sem bæði eru hér fram komin þegar aðeins sjö dagar eru eftir af starfsáætlun þingsins. Það er með ólíkindum að ekki skyldi hafa tekist að koma þessu máli fyrr inn, fyrir síðustu viku þegar hér voru nefndadagar. Sú vika er búin og hér hefjast þingfundir núna að jafnaði um hálfellefuleytið. Á þessum sjö dögum er auðvitað augljóst að á sama tíma getum við ekki unnið eins mikla nefndavinnu og til þyrfti. Þess vegna held ég að öllum sé augljóst að svokölluð eðlileg þingleg meðferð þessa máls verði engan veginn eðlileg. Hér erum við fyrst og fremst að ljúka málum sem voru komin í 2. eða 3. umr., fyrir þá sem ekki þekkja þessa hefð hér og vinnulagið hér á þinginu. Það að senda mál út til umsagnar, sem gjarnan er gert fyrir hálfan mánuð og menn kvarta stóran yfir því að fá of stuttan tíma, verður til að mynda ekki hægt í þessu tilviki. Það er mjög bagalegt þar sem hér er fullt af sérkennilegum hlutum í gangi sem krefjast gagngerrar skoðunar og umræðu og nauðsynlegt að fá sem flest álit utan frá. Það er merkilegt að horfa til þess að nánast öll samtök sjómanna, Landssamband smábátaeigenda og Landssamband íslenskra útvegsmanna, eru sammála að þessu sinni. Það er ekki oft samhljómur í þessum hópi en það eru allir sammála um að bæði þessi frumvörp séu þess eðlis að tími þeirra sé hreinlega ekki kominn og það sé rétt að setja þau í salt og vinna þau betur. Þeim finnst engin þörf á því að fara í þessar breytingar núna. Af því að við erum að ræða þetta svokallaða minna frumvarp þar sem gulrótin virðist vera sú að hér eigi að fara fram aukning aflaheimilda er hún einungis til þess að auka ráðherrapottinn fyrir einhverjar byggðajöfnunaraðgerðir, eftir því hvað ráðherra finnst, og þar er umtalsverð aukning, og svo einnig í strandveiðar á yfirstandandi ári og því næsta. Því er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvernig það sé nú með aflaregluna. Ekki mátti auka kvótann fyrr á þessu sama fiskveiðiári, hvernig stendur á því að það er hægt að auka hann umtalsvert núna? Hvaða gögn liggja þar til grundvallar? Erum við að fórna hagsmunum þess sem menn hafa verið að vinna hér í gæðamálum og fá vottun þess efnis að hér séu sjálfbærar veiðar grundvallaðar á langtímastefnumörkun og 20% aflareglu í - ég veit ekki hvort það má kalla það í einhverju pólitísku augnamiði, að slá ryki í augu fólks með því að auka hlutdeild eins hóps? Síðan er hitt, þetta verður síðan á kostnað annarra. Það er líka verulega ámælisvert og nokkuð sem við verðum að skoða vel í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd ef þetta mál heldur áfram í þinginu núna í vor, ef það er virkilega meiningin að reyna að þröngva því hér í gegn. Það er enn annað sem þarf að velta fyrir sér, til hvers erum við að fara í þessar breytingar núna? Hver er hvatinn fyrir breytingunum? Það er líka samdóma álit þeirra sem ég nefndi áðan, þ.e. allra sjómannasamtakanna, að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi sé það besta sem völ er á. Í skoðun okkar framsóknarmanna fyrir síðasta flokksþing vorum við með vinnu í gangi í heilt ár þar sem við veltum þessu sjávarútvegskerfi fyrir okkur. Þá varð sama niðurstaða hjá okkur líka, að þetta kerfi væri það besta sem völ væri á, sérstaklega með tilliti til tveggja þátta. Það er yfirburðakerfi hvað varðar hin hagrænu áhrif. Fyrir þá sem ekki muna væri rétt að rifja upp hvernig ástandið var hér á áttunda og níunda áratug síðustu aldar með sjávarútveginn. Það er augljóst að síðan þetta kerfi var sett á hefur hagstjórnartæki þess gert það að verkum að hér er rekinn hinn öflugasti sjávarútvegur, kannski sá öflugasti í heimi þó að varast skyldi hæsta stig þess lýsingarorðs. Einnig hefur verið viðurkennt varðandi veiðistjórnina að þetta er yfirburðakerfi enda eru ýmsir að skoða það, þar á meðal er víst Evrópusambandið sjálft að velta fyrir sér hvort tekið skuli upp hið íslenska kerfi. Hins vegar hafa allir verið sammála um að inni í kerfinu er ákveðið byggðalegt ójafnræði, óréttlæti sem þurfi að reyna að ráða bót á. Það er verkefni sem ekki er auðvelt en ég held að leiðin til þeirrar úrlausnar sé ekki sú sem hér er farin. Það sem mér finnst skorta, bæði í þetta minna frumvarp en ekki síður hið stóra, er að tilgangurinn með þeim breytingum sem við ætlum að gera á sjávarútvegskerfinu hlýtur að vera að það skili enn meiri arði til þjóðarinnar, að það skili þeim sem starfa sjávarútvegsgreininni bestu rekstrarskilyrðum sem völ er á og treysti þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, svo ég vitni nú í svokallaða samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá upphafi kjörtímabils. Þar stóð líka, með leyfi forseta: „Íslenskur sjávarútvegur mun gegna lykilhlutverki við þá endurreisn atvinnulífsins sem fram undan er.“ Engu að síður er það samdóma álit allra aðila í sjávarútvegi að það sé ekki verið að gera það, því markmiði verði ekki náð, það sé ekki sett hér efst á listann. Hér er hins vegar gert ýmislegt til að veikja kerfið, ýmislegt sem gerir það að verkum að óvissa eykst, líkur á því að hér komist á blómleg fjárfestingarstefna í sjávarútvegi eru nánast úr sögunni og annað í þeim dúr. Ef við förum að ræða stærra frumvarpið, sem ég ætla að sleppa núna, er ýmsum spurningum þar ósvarað. En það er óhjákvæmilegt að ræða það að minnsta kosti hugmyndafræðilega þegar maður skoðar minna frumvarpið um leið. Ef við víkjum aðeins að einstökum greinum þessa frumvarps er í 1. gr. fjallað um strandveiðarnar. Þar virðist tilgangurinn vera að búa til nýjan flokk strandveiða, þ.e. með skipum undir þremur brúttótonnum. Það er rökstutt með þeim hætti að það sé nauðsynlegt að bæta starfsskilyrði þessara smærri báta. Þá hlýtur að vakna spurningin: Hvað með þá stærri? Þarf ekki að tryggja rekstrarskilyrði þeirra báta? Förum enn lengra og sýnum fram á rökleysuna í þessari grein. Þegar það á að fara að taka jaðartonnin af þeim sem eru í greininni núna, þeir hafa nægilega getu til að veiða og vinna meira, er þá ekki nauðsynlegt að styrkja rekstrarstöðu þeirra frekar þegar á að taka þau tonn af og færa yfir í þetta kerfi? Væri ekki gáfulegra að úthluta kvóta til þeirra sem eru í greininni í dag? Ætlum við annars virkilega að horfa upp á það á næstu vikum, ef þetta verður að lögum, að skip þeirra sem starfa 100% í atvinnugreininni í dag verði bundin við bryggju, þeir sjómenn og þær vinnslur fari í sumarfrí og hefji síðan störf 1. september, en þeir sem fara inn í strandveiðar, í hobbí- og sumarfrísvinnu og alls kyns slíkt, eigi að vera í atvinnunni? Á að senda þá sem starfa 100% í atvinnugreininni á ársgrundvelli í sumarfrí allt of fljótt? Það er augljóst að við verðum að fjalla miklu nánar um þessa grein. Það er annað sem er merkilegt í þessu minna frumvarpi, orðið nýsköpun kemur aldrei við sögu. Er það ekki það sem við ætlum að gera í sambandi við uppbyggingu á sjávarútvegi? Ætlum við ekki að fara að vinna betur vannýttar tegundir og jafnvel ónýttar tegundir? Ætlum við ekki að reyna að auka úrvinnslu þess hráefnis sem við nú þegar drögum úr sjó og fleira í þeim dúr? Ekki orð, ekki eitt orð. Ég sá orðið nýsköpun ekki í eitt skipti við þessa yfirferð. Það er því nokkuð augljóst að hér stendur ekki til að stækka kökuna að neinu marki og það er ekki markmiðið að bæta rekstrarstöðu greinarinnar. Ef við förum síðan til að mynda í 2. gr. eru menn þar að velta fyrir sér að taka aflaheimildir af fleiri tegundum í tilfærsluna en þorski, ufsa, ýsu og steinbít eins og er í dag. Það getur út af fyrir sig verið réttlætismál en það er ekki sama hvernig það er gert. Í stefnu okkar framsóknarmanna er lagt til að þær tilfærslur sem í dag eru um 3,5% af heildarþorskígildi og mjög mismunandi eftir tegundum, allt frá nokkrum prósentum upp 10–11%, verði samhliða stofnstærðaraukningu einstakra tegunda, samhliða því að potturinn stækki, að heildarpotturinn stækki á næstu árum, þannig að í tegundum sem engin tilfærsla verði á stefni hann í að verða 3–5% en af öðrum stofnum allt að 10%. Þetta byggist á því að stærri kaka verði til skiptanna og það verði jákvæð reynsla af því að færa þessar aflaheimildir til þessa potts tvö eða annarra potta. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi að orðið ráðherra stæði 32 í þessu frumvarpi upp á sjö, átta greinar, og það er einmitt í 3. gr. sem orðið ráðherra kemur níu sinnum fyrir. Þar fyrir utan er ráðuneyti sjávarútvegsráðherrans nefnt fjórum sinnum og sveitarstjórnir sex sinnum þannig að 3. gr. fjallar um það með hvaða hætti opinberir aðilar eiga að valsa um þessa atvinnugrein og ráðskast með hana með einum eða öðrum hætti. Er það það sem þarf, er það eitt af því sem tryggir og bætir rekstrarstöðu og gerir greinina stöðugri til framtíðar og skilar meiri arði til þjóðarinnar? Er leiðin í byggðajöfnuninni að setja svona mikið vald annars vegar á ráðherra og svo hugsanlega á sveitarstjórnir ef þær velja sér að fara þá leið? Ég býst við að margar sveitarstjórnir muni hugsa sig vel um áður en þær bergja á þeim beiska kaleik. Eftir sem áður situr ráðherra með það vald. Í þessari grein er farin sú leið að það er sett 100% framsalsheimild þar sem annars staðar er bannað. Það er sett á viðkomandi sveitarfélag þannig að sveitarfélagið fái númer eins og eitt skip með 100% framsalsheimild. Auðvitað hljómar þetta dálítið sérkennilega en það eru svo sem fordæmi fyrir þessu. Við framsóknarmenn ákváðum að fara dálítið aðra leið hvað varðar byggðajöfnun. Ég held að það væri áhugavert að skoða það í stað þessarar leiðar þar sem ráðherra og alls kyns aðrir opinberir aðilar munu fara talsvert með þetta vald eða að öllu leyti, og þá væri hægt að hafa þetta miklu einfaldara með því að úthluta þessum byggðakvóta á fiskvinnslurnar. Hver fiskvinnsla er með númer hvort eð er þannig að í hverju byggðarlagi gæti fiskvinnslan fengið þennan byggðakvóta og hún mundi síðan semja við útgerðirnar um veiðarnar eftir því sem markaðurinn kallaði eftir og það væri búið að selja vöruna. Þannig gætum við kannski hámarkað verðið frekar og fengið aukinn arð en þannig munum við líka tryggja að allur sá kvóti fari til vinnslu í viðkomandi byggðarlagi en ekki neitt annað. Þetta tryggir atvinnuna í byggðinni miklu frekar. Auðvitað verður þetta ekki án undanþágu, þetta er ekki alls staðar hægt en þetta væri meginstefnan. Þetta væri til þess fallið að þetta væri einfaldara kerfi og án pólitískra íhlutana. Nú sé ég að það gengur nokkuð skarpt á tíma minn og mikið enn órætt í þessu frumvarpi. Hér hefur aðeins verið fjallað um veiðigjaldið og í því sambandi langar mig að nefna að í stað þeirrar leiðar sem ráðherrann hefur hér farið og ýmsir eru að setja hornin í leggjum við framsóknarmenn til að það verði farin leið sem í sjálfu sér er ekki hugmyndafræðilega neitt ólík, þ.e. að auðlindagjaldið eða veiðigjaldið renni að hluta til beint til greinarinnar sjálfrar í nýsköpun. Rannsóknir og markaðsstarf skipta gríðarlegu máli. Hluti gæti farið til landshlutanna, hugsanlega til atvinnuþróunarfélaganna, það var ekki útfært nákvæmlega, og síðan hluti til ríkisins. Þetta væri eðlilegri leið en að það rynni  Ég verð víst að láta þetta duga í bili en bið forseta að setja mig á listann aftur.

Frú forseti. Hv. þingmaður velti fyrir sér hvernig það væri ef það kæmi aukning í þorskveiðiheimildir á þessu ári. Það er alveg hárrétt, það verður að gjalda varhuga við því. Það liggja fyrir upplýsingar um að þorskstofninn sé að stækka og vaxa. Það lá fyrir þegar aflamark var ákveðið fyrir yfirstandandi ár og við erum komin mjög langt í árið. 1. september byrjar nýtt fiskveiðiár. Ef lagaheimildir væru til til að ráðstafa þessum aflaheimildum með öðrum hætti en beint á aflamarkshafa, t.d. í strandveiðarnar eins og hér hefur verið nefnt, finnst mér alveg grunnur til að skoða það. Ef það þætti ganga of mikið á þorskstofninn þarf að taka tillit til þess við ákvörðun fyrir næsta fiskveiðiár. Við erum komin mjög nálægt þessum mörkum, við höfum vitneskju um að þorskstofninn sé að vaxa og það muni verða svigrúm til aukinna veiðiheimilda á næsta fiskveiðiári. Það var reyndar þegar á þessu ári en vegna þess að tekið er meðaltal tveggja ára var ákvörðunin sem tekin var fyrir þetta ár látin vera sú sem hún er. 

Frú forseti. Það eru svo sem fleiri sem hafa haft þá skoðun uppi að það sé svigrúm til að auka aflann eftir að menn hafa skoðað það. Það er búið að kalla eftir niðurstöðu í sérstökum skoðunarhópi sem ráðherra setti á laggirnar til að skoða hvort það kæmi til greina að úthluta einhverju á yfirstandandi ári. Sú spurning hlýtur hins vegar að vakna um leið og þetta er gert svona hvort þetta sé skynsamlegasta leiðin. Verður mestur arður til þjóðarinnar af þessu? Það eru þrír mánuðir eftir af fiskveiðiárinu, eru ekki flest fyrirtæki í þessum bransa búin að velta fyrir sér með hvaða hætti þurfi að veiða til þess að markaðssetja? Er ekki verðið lægra yfir þennan tíma, jafnvel varan ekki eins góð og í annan tíma? Væri ekki hreinlega skynsamlegra að veiða þennan þorsk í september, október og nóvember en að taka hann núna á sumarmánuðunum? Ef það er hægt, af hverju var þá ekki úthlutað fyrr og þá til þeirra sem eru í atvinnugreininni í dag?

Frú forseti. Ég bendi á að hér er aðeins um að ræða brot af þeirri heildarúthlutun sem gæti komið til greina. Ég vil líka minna á að það þótti alveg verjandi þegar karfaheimildir voru auknar fyrir líklega tæpum tveim vikum og það er feiknaratvinna sem hefur skapast í kringum það og gerir það í sumar. Varðandi þorskinn munum við að sjálfsögðu kanna það en ég hef þegar spurst fyrir. Það er nú þegar mikil eftirspurn eftir þorski og öðrum fiski. Margar þessar stærri útgerðir fara í sumarfrí og strandveiðarnar komu að minnsta kosti á síðasta ári sem mjög góð viðbót inn í það að útvega fisk á markað einmitt yfir sumarmánuðina. Þar fyrir utan hafa strandveiðarnar skapað sértækt líf í sjávarbyggðunum sem ég held líka að sé 

Frú forseti. Ég ætla ekki að draga úr því að það er mikilvægt og verðmætt að hafa líf í sem flestum höfnum landsins. En auðvitað þurfum við að velta því fyrir okkur og vera 100% á því að við séum ekki að taka áhættu í einhverju stóru með því að fara út fyrir þessa langtímastefnumörkun um aflareglu. Varðandi verð og eftirspurn eftir fiski er það ábyggilega rétt að það er stöðug eftirspurn eftir fiski. Er það ekki líka rétt að verðið hrynji einfaldlega þegar strandveiðibátarnir koma að landi þá daga sem þeir fara í sóknarmarkið og moka því inn í ólympískum veiðum? Er það skynsamlegasta nýtingin á þessari auðlind að verðið  Ef það var borð fyrir báru að auka þorskkvótann fyrr á þessu ári hefði auðvitað verið skynsamlegt að gera það miklu fyrr því að okkur veitir ekki af þeim tekjum inn í þjóðarbúið.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Það er eitt sem mig langar að spyrja hann um og það er í sambandi við vinnubrögð. Hann kom inn á það í upphafi ræðu sinnar að einungis sjö þingdagar væru eftir. Hv. þingmaður á sæti í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og því spyr ég hann: Telur hann mögulegt að viðhafa vönduð vinnubrögð með því að afgreiða frumvarpið með þessum fyrirvara, að senda málið til umsagnar og afgreiða málið hugsanlega á þessu þingi, sérstaklega í ljósi þeirra alvarlegu athugasemda sem koma fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins? Hv. þingmaður átti líka sæti í þingmannanefndinni sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Eins og hann vakti athygli á kom orðið ráðherra fyrir einum níu sinnum í aðeins einni grein. Er það í samræmi við þá niðurstöðu sem var samþykkt hér af öllum hv. þingmönnum, með 63 greiddum atkvæðum, að styrkja stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu? Finnst honum þau spor sem þarna eru mörkuð vera í þá átt?

Virðulegi forseti. Nei, það er auðvitað augljóst að þeir sjö dagar sem eftir eru af þessu þingi munu ekki nægja til að vinna þetta með vönduðum hætti. Eins og við höfum svo sem orðið vitni að er þetta frumvarp afar umdeilt. Við framsóknarmenn vorum á þingflokksfundi fyrr í dag með öllum hagsmunaaðilum í sjávarútvegi, þar á meðal öllum sjómannasamtökunum, stéttarfélögum sjómanna, og það er óvanalegt að allur þessi hópur sé sammála. Hann er þó sammála um að þetta sé það slæmt að ekki sé nein ástæða til að klára málið á þessum sjö dögum. Varðandi það hvort þetta hæfi virðingu Alþingis og hvort þetta sé í áttina að því sem við fjölluðum um í þingmannanefndinni og samþykktum í þingsályktun 63:0 er auðvitað augljóst að svo er ekki. Hér tekur framkvæmdarvaldið sér umtalsvert vald á kostnað löggjafarvaldsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hann staðfestir þær áhyggjur mínar að ekki sé tími til að vinna þetta mál með þeim hætti sem æskilegt er, sérstaklega kannski í ljósi þess að við fáum margsinnis inn í þingið aftur frumvörp þar sem meðferð þeirra hefur verið ábótavant. Þessa dagana erum við einmitt að fjalla um lög sem snúa að umboðsmanni skuldara. Í umfjölluninni koma fram áhyggjur af því að lagastoðin undir því frumvarpi sé ekki nógu sterk, þ.e. að umboðsmaður skuldara hafi ekki lagalegan grundvöll til að sækja það fjármagn sem þarf til að reka það batterí. Það munar ekki nema um 500 milljónum fyrir ríkissjóð. Ég fagna því að hv. þingmaður staðfestir þær áhyggjur mínar að sá skammi tími sem eftir er muni ekki tryggja nægilega faglega og vandaða meðferð á þessu máli. Þó að þetta sé alltaf kallað litla frumvarpið í þessum meðförum eru gríðarlega miklar breytingar í því og ég hefði frekar valið að kalla það styttra frumvarpið. Í því eru margar og miklar breytingar sem hafa mikla þýðingu og þess vegna er mjög mikilvægt að við vöndum vinnubrögðin. Ég fagna því að hv. þingmaður er sama sinnis þar sem hann á sæti í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og mun væntanlega koma þessu á framfæri þar.

Virðulegi forseti. Ég get ekki sagt að ég sé sérstaklega glaður yfir því að við séum sammála um að þetta sé allt of stuttur tími. Það er auðvitað mjög ámælisvert að svo óvandað frumvarp skuli lagt fram sem hefur þetta mikil áhrif á eina atvinnugrein og ætlast til þess að þingið vinni það af einhverri skynsemi á sjö dögum. Af því að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson minntist á að við þyrftum að vanda vinnu okkar betur og stundum kæmi í ljós að það vantaði lagastoðir og annað vil ég minna á að við þingmenn Framsóknarflokksins höfum lagt hér til, og 1. flutningsmaður er Vigdís Hauksdóttir, að þingið komi sér upp lagaskrifstofu þar sem farið sé yfir þessi mál með þeim hætti að við þyrftum ekki að deila svona mikið um hvort mál standist stjórnarskrá. Þá yrði kannski tryggt að svona mál hefðu lagastoð. Þar fyrir utan hefur það verið skoðun mín býsna lengi að við kappkostum stundum að koma hér allt of mörgum málum út en ættum að vanda okkur við vinnuna, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að venju hófstillta ræðu um þetta mikilvæga mál. Það vakti samt athygli mína í upphafi máls hv. þingmanns að hann spurði hver hvatinn væri að þeim breytingum sem verið væri að boða og hver ástæðan væri og að Framsóknarflokkurinn sæi í sjálfu sér enga ástæðu til breytinga. Ef ég man rétt þá sagði hann að einhverjir teldu að kerfið sem við byggjum við væri eitt af bestu kerfum í heimi þó að hann varaðist að taka hæsta stigið sem fullyrðingu. En almennt taldi hann ástæðulaust að fara í miklar breytingar. Er það afstaða þingmannsins og þá Framsóknarflokksins að ástæðulaust sé að gera nokkrar breytingar á því stjórnkerfi sem við erum með í dag? Á hverju byggir hv. þingmaður afstöðu sína? Mér sýnist hún vera í hrópandi andstöðu við niðurstöðu Framsóknarflokksins á nýafstöðnu flokksþingi þar sem lagðar voru fram og samþykktar ítarlegar og að mörgu leyti ágætar tillögur í sjávarútvegsmálum.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að ég hafi verið það hófstilltur að hv. þingmaður hafi ekki heyrt það sem ég sagði eða þá að ég verði að fara yfir það. En það er alveg klárt að á flokksþingi framsóknarmanna fórum við yfir fjárhagsmálin og eyddum til þess býsna löngum tíma. Sá sem hér stendur leiddi þá vinnu í heilt ár. Ástæðan fyrir að við töldum það nauðsynlegt var það meginmarkmið að finna leið sem mundi tryggja rekstrargrundvöll greinarinnar og ná sátt meðal þjóðarinnar um atvinnugreinina. Það er gríðarlega mikilvægt að mikilvægasta atvinnugrein landsins njóti slíks trausts hjá almenningi að hún fái að starfa í friði. Það er líka gríðarlega mikilvægt að hún hafi þannig rekstrargrundvöll að hún skili sem mestum arði til þeirra sem eru í greininni, en líka til þjóðarinnar. Yfir þetta fórum við og eins og hv. þingmaður kom inn á skiluðum við býsna góðum tillögum sem munu, eins og staðan er núna á nefndasviði, væntanlega koma hingað inn í formi þingsályktunartillögu. Ég býst ekki við 

Forseti. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt og ég hlustaði með athygli á alla ræðu hans áðan þá sagði hv. þingmaður orðrétt: Hver er hvatinn? Af hverju þarf að breyta? Ef ég skildi svar hans áðan við mínu andsvari rétt var hann þeirrar skoðunar að breytinga væri þörf enda væru framsóknarmenn í undirbúningi með mál til þingsins hvað það varðar. Tillögur Framsóknarflokksins, eins og þær voru samþykktar á nýafstöðnu flokksþingi framsóknarmanna, ganga að mörgu leyti talsvert lengra en í frumvarpi því sem við fjöllum um í dag. Þær eru t.d. með fjögurra þrepa pottakerfi þar sem efnislega er verið að fara svipaðar leiðir og í því frumvarpi sem við erum að ræða núna en þó er gengið lengra og dýpra þannig að ég geri ráð fyrir því að þingmaðurinn sé þeirrar skoðunar að breyta þurfi því stjórnkerfi fiskveiða sem við höfum búið við og ganga þurfi lengra en það frumvarp sem hér um ræðir býður.

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmann til að lesa aftur samþykktir flokksþings framsóknarmanna. Ég get líka farið yfir þær. Ég spurði hver væri hvatinn vegna þess að mér fannst vanta bæði í þetta frumvarp og eins hið svokallaða stóra frumvarp að markmiðið væri að tryggja rekstrargrundvöllinn í greininni eins og kemur fram í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það fannst mér skorta. Að við framsóknarmenn göngum lengra er alveg rétt. Við tilgreinum fjóra potta þar sem við leggjum mikið upp úr því að í einum pottinum sé lögð mikil áhersla á nýsköpun í greininni, að bæta við og stækka kökuna, fara nýjar leiðir. Í öðrum potti leggjum við til í tengslum við strandveiðar að þær verði raunverulega nýliðunarveiðar og útfærum tillögurnar með ákveðnum hætti, förum út úr sóknardagakerfinu og svolítið aðrar leiðir. Það er nokkuð sem við getum skoðað en er allt annars eðlis en það sem hér er boðið upp á.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á að ýmis hagsmunasamtök sjómanna, LÍÚ og fleiri, hefðu komið á fund þingflokks framsóknarmanna og rætt um að engin þörf væri á þeim breytingum sem eru boðaðar og tók hann sjálfur undir að kerfið sem við búum við væri gott. Ég vil heyra álit hans á þeim skoðanakönnunum sem hafa sýnt fram á að stór hluti þjóðarinnar, ég er með skoðanakönnun sem segir tæp 67% þjóðarinnar, vill gera breytingar á kvótakerfinu og aðeins 7,4% segjast styðja núverandi kerfi og að kvótanum sé ráðstafað eins og nú er gert. Ég vil heyra álit hv. þingmanns á því hvort hann vilji hlusta á rödd þjóðarinnar eða bara LÍÚ. 
            

Virðulegi forseti. Er það rödd LÍÚ? Mér heyrðist þingmaðurinn vera að lesa upp tölur sem eru sambærilegar við þann hluta þjóðarinnar sem vill losna við ríkisstjórnina. Ætlar þá ríkisstjórnin að segja af sér? Sambærileg tala líka og það hlutfall sem vill ekki vera í Evrópusambandsviðræðum. Ætlar þá hv. þingmaður að beita sér fyrir því að þeim verði slitið?

Ég er að spyrja þig.

Þetta er alveg með ólíkindum. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki hlustað á ræðu mína og hafi gaman af því að snúa út úr vegna þess að í ræðu minni fjallaði ég ekki um að ekki væri nauðsynlegt að gera neinar breytingar. Ég sagði einfaldlega að allir en ekki ýmsir hagsmunaaðilar í greininni væru sammála um að þessi frumvörp væru það slæm að betra væri að sleppa þeim en reyna að vinna með þau í þinginu og koma þeim í gegn. Það varð niðurstaðan. Ég benti á að stysta útgáfan sem ég gæti komið með væri að lesa upp samþykkt okkar framsóknarmanna á flokksþinginu um nýja sjávarútvegsstefnu því að hún er miklu betri leið til breytinga á kerfinu sem við framsóknarmenn töldum að þyrfti að gera 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það frekar að hv. þingmaður telur kerfið sem við höfum búið við í yfir 20 ár vera býsna gott. Telur hann að núverandi kerfi hafi virkað vel til að mæta þeim markmiðum að byggja upp fiskstofnana og að greinin skili arðsemi til innri fjárfestingar? Telur hann stöðu greinarinnar bera þess vott í dag með þær skuldir sem hvíla á henni? Telur hann fiskstofnana bera þess vott að kerfið hafi virkað vel? Telur hann meðalaldur fiskiskipa í landinu bera þess vitni að mikið hafi verið fjárfest meðan þetta kerfi hefur verið við lýði?

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að það fór aðeins um mig þegar hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, ýjaði að því að sá vísindalegi grunnur sem við byggjum fiskveiðiráðgjöf okkar á virki ekki. Ég er alveg sannfærður um að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum byggt upp er á réttri leið. Það hafa klárlega verið gerð mistök og stofn ofmetinn á ákveðnum tímum og veitt of mikið, en við erum á réttri leið. Og ef við lítum á hagstjórnarávinninginn þá er hann gríðarlegur. Það var einfaldlega þannig þegar útgerðin var á hausnum ár eftir ár á 8. og 9. áratugnum að ríkið kom ekki eða neinir aðrir og keyptu út þá sem stóðu sig ekki í greininni heldur voru það þeir sem voru í greininni og eru þar enn sem keyptu hina út úr greininni af því að það vildi það enginn annar.  
             
             Það er bara útúrsnúningur.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er gaman að geta tekið þátt í henni þó að maður hafi verið farinn að örvænta um að málið kæmist á dagskrá eftir að Sjálfstæðisflokkurinn ákvað í dag að hefja málþóf sitt á Alþingi þetta vorið með því að taka aftur og aftur til máls um fundarstjórn forseta og aðra sígilda liði sem menn taka upp til að tefja fyrir störfum þingsins eins og þjóðin þekkir.  Grundvallaratriði í kvótamálunum er að stærstur hluti þjóðarinnar krefst róttækra breytinga á því til að tryggja þjóðareign á auðlindinni, til að tryggja að almenningur njóti arðs af henni og allir Íslendingar fái tækifæri til að hasla sér völl í þessum grundvallaratvinnuvegi í samræmi við úrskurð mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það tækifæri er núna og Alþingi á að hafa forustuna. Það er því fagnaðarefni að fá frumvörp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til umfjöllunar í þinginu og furðuleg sú umræða að þingið sé ekki í færum til að taka á þeim og að þau eigi ekki að komast á dagskrá og fara til nefndar vegna þess að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og Alþingi Íslendinga séu ekki í færum til þess á rúmlega þremur mánuðum að fjalla um málefni sem reifað hefur verið frá öllum hliðum í yfir aldarfjórðung og komast að niðurstöðu að hausti. Það er fjarri öllu lagi. Auðvitað er Alþingi fullfært um að gera það. Það er gleðilegt að nú er málið í höndum þingsins.  Ég hvet menn til að hugsa það aðeins því að þó að hér séu mjög sterkar skoðanir og ólíkar á sjávarútvegsmálum er ég sannfærður um að ef við vinnum okkar vinnu sem þjóðkjörnir fulltrúar þá getum við miðlað enn frekar málum og leitast við að skapa um þessa mikilvægu lagasetningu enn meiri sátt en nú þegar er þó að það verði auðvitað fyrst og fremst að vera í sátt við þjóðina sjálfa. Hingað til hefur það ráðið í meira en aldarfjórðung að sátt væri í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Sem betur fer er sá tími liðinn og kannski eðlilegt að þingmenn hans sprikli nokkuð í ræðustólnum þegar þeir þurfa að horfast í augu við það. Mikilvægast er að þetta sé gert í sátt við þjóðina sjálfa því að við vitum öll að það eru alvarlegir meinbugir á núverandi kerfi sem verður að taka á til að skapa sæmilegan frið um þessa grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar. Um fyrra málið - við eigum kannski eftir að ræða seinna málið sérstaklega - vil ég nefna nokkur atriði. Fyrst held ég að það hafi verið framfaraspor að innleiða strandveiðarnar og hef ég ekki skilið þá miklu andstöðu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haldið á lofti í umræðum. Við höfum séð líf kvikna í sjávarbyggðum hringinn í kringum landið við þau tækifæri sem fjölmargir einstaklingar hafa fengið til sjálfstæðs atvinnureksturs og einkaframtaks í sjávarútvegi. Það er leitt að heyra strandveiðarnar talaðar niður af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins hér. Við hljótum þó áður en heimildir til strandveiða verða auknar að þurfa að fara yfir reynsluna. Þar er kannski tvennt sérstaklega sem ég held að nefndin þurfi að taka til athugunar. Það er annars vegar hvaða hópi þær hafa nýst, þ.e. hverjir hafa stundað þær og aflað sér tekna af þeim, og hins vegar sjónarmið sem hafa komið upp og lúta að gæðamálum og öryggismálum sjómanna. Ég held að það séu þættir sem þingið verði að gera mjög ríkar kröfur til. Annað atriði sem nefndin hlýtur að skoða vel eru hugmyndirnar um úthlutun til sveitarfélaganna. Áhyggjur hafa verið af því að þetta væri ekki hentugt fyrirkomulag og gæti kallað á spillingu. Ég hef ekki þær miklu áhyggjur sem menn hafa haft. Ég held að í sjálfu sér séu sveitarfélögin í betri færum í nálægðinni til að taka þessar ákvarðanir en menn í 101 Reykjavík og það sé best að þær séu teknar sem næst vettvangi, en ég held að við eigum að vera opin fyrir öðrum hugmyndum eins og þeim fiskvinnsluhugmyndum sem framsóknarmenn hafa reifað og eins fyrir því hvort menn geti á jafnræðisgrundvelli á ákveðnum landsvæðum í fiskvinnslunni keppt um þessar heimildir. Ef það eru einhverjar leiðir til að hafa almennari og opnari jafnræðisreglur til að byggja grundvallarlögmál í markaðsbúskap á og sinna þessum mikilvægu byggðasjónarmiðum held ég að það sé ákjósanlegt og full ástæða til að skoða vel í nefndinni hvort af því megi verða. Í andsvörum hef ég nokkuð vikið að ráðstöfuninni á þeim gjöldum sem hér er lögð til hækkun á. Gert er ráð fyrir að helmingurinn af hækkuninni renni ekki til þeirra rúmlega 200 þúsund Íslendinga sem búa á höfuðborgarsvæðinu og eiga alveg jafnmikið í fiskimiðunum í kringum landið og aðrir Íslendingar. Á þessu svæði hefur verið öflug útgerð í gegnum tíðina og það er sami erfðaréttur sem við Íslendingar allir gerum tilkall til - sögulegt tilkall í baráttu fyrir þeim auðlindum. Ég tel að það sé að segja í sundur friðinn að draga landshluta í sundur og espa hvern gegn öðrum með því að ætla að ákveða að sumar auðlindir eigi að vera meira í eigu sumra Íslendinga en annarra eða tekjur ríkissjóðs. Ég held að álit fjármálaráðuneytisins, sem ég þakka hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni kærlega fyrir, eigi að vera skyldulesning fyrir þingmenn í ríkisfjármálum vegna þess að meginsjónarmiðið kemur fram í stjórnarskránni, þ.e. jafnræðið og að Alþingi hafi fjárveitingavaldið. Það reynum við að rækta með því að hafa tekjustofnana almenna og ráðstafa síðan tekjunum í fjárlögum á hverju ári og taka þá pólitísku umræðu hvar fjármuna sé þörf og leiða það til lykta, en ekki með því að merkja sumum hópum landsmanna tilteknar tekjur. Þá verðum við óðar komin út í að tekjur af bensínsölu á höfuðborgarsvæðinu megi bara fara í vegi á höfuðborgarsvæðinu en alls ekki í vegi í einhverjum ákveðnum póstnúmerum eða við verðum farin að deila um hverjir eigi virðisaukaskattstekjurnar o.s.frv. Ég held að það sé til ófarnaðar um leið og ég lýsi því yfir að ég hef ekkert á móti því að fjárhæðum, sem eru í námunda við það sem ætlað er að renni af þessu gjaldi til að styrkja byggð og atvinnustarfsemi í byggðum sem á því þurfa að halda, verði varið til þess á fjárlögum. Auðvitað hafa allir landsmenn skilning á því að sumar byggðir um landið þurfa meiri stuðning en aðrar en ég held líka að við mörkun á tekjum renni þær til sjávarbyggðanna hringinn í kringum landið án tillits til þess hvort staðan þar er góð eða slæm, hvort þær byggðir þurfa stuðning eða ekki, hvort þar er öflugt og blómlegt starf eða ekki. En ég held að það væri ófarnaðarskref að merkja tekjurnar með þessum hætti og það stríði gegn góðri reglu í ríkisfjármálum. Ég vil síðan taka undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og vek athygli á því að það er bráðabirgðaákvæði í stóra málinu svokallaða, IX. ákvæði hygg ég að það sé, um að hér starfi í sumar nefnd til að fara yfir skattlagningu á auðlindarentu. Þá er eðlilegt að horfa til allra þeirra greina sem byggja á auðlindum. Í meðförum efnahags- og skattanefndar erum við núna með skattlagningu á olíuvinnslu. Þar er um að ræða tvenns konar skattlagningu. Annars vegar er 5% framleiðslugjald sem er kannski svipað veiðigjaldinu í sjávarútveginum en jafnframt er gert ráð fyrir því, eins og í skattlagningu á olíuvinnslu alls staðar í kringum okkur, að eftir því sem hagnaður verður stærri hluti af veltu fyrirtækis þeim mun hærri verði skattarnir vegna þess að auðlindarentan endurspeglast í því hvort hagnaðurinn verður mjög stórt hlutfall af veltunni. Ég held að það sé eðlilegt að svipuð grundvallarsjónarmið gildi í skattlagningu á annarri orkuiðju í landinu, í sjávarútvegi og á auðlindum almennt, og teldi farsælast að skatturinn rynni í auðlindasjóð sem væri sameign allra Íslendinga svipað og tekjur Norðmanna af olíulindunum renna í hinn fræga olíusjóð þeirra. Það er í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að settur verði á fót auðlindasjóður. Ég held að það væri mikilvægt skref í því að tryggja eign Íslendinga allra á auðlindunum og að við höfum öll arð af þeim auðlindum sem við eigum saman. Það má síðan hafa ýmsar skoðanir á því hvaða reiknireglur og aðferðir eigi að nota í hverri atvinnugrein því að atvinnugreinarnar eru ólíkar innbyrðis. Ég hygg að hlutfall af breytilegum kostnaði í sjávarútvegi til að mynda sé miklu hærra en í hinum tveimur auðlindagreinum sem ég nefndi. Í virkjunarstarfsemi og einkum í vatnsaflinu er náttúrlega langstærsti hlutinn fyrst og fremst afskriftir og fjármagnskostnaður en rekstrarkostnaður er tiltölulega lítill og eiginlega hverfandi sem hlutfall af þeim tekjum um ræðir þegar aftur á móti laun, veiðarfæri, olía og aðrir stórir breytilegir þættir eru í miklu stærra hlutfalli í sjávarútveginum. Ég er því ekki endilega viss um að sama reiknireglan eigi við um allar auðlindirnar en fyrst og fremst þurfum við að nálgast þessa auðlindarentu, þ.e. umframhagnaðinn sem er af nýtingu auðlinda sem við eigum öll og fá hann til almennings þannig að við getum skattlagt fólkið í landinu og venjuleg fyrirtæki, sem ekki búa að þeim forréttindum að nýta sameiginlegar auðlindir, eins lágt og kostur er til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Við heyrðum hér gamlar tuggur um sérhagsmunakerfi og ágreining um hitt og þetta, svona lítið sem á sér stoð í raunveruleikanum þegar reynt er að ræða málefnalega um svo mikilvægan málaflokk sem við ræðum um. Sjálfstæðismenn eiga ekki heiðurinn af því að þetta mál skuli ekki vera komið fyrr á dagskrá, það eru auðvitað ríkisstjórnarflokkarnir sem hafa staðið sig afspyrnulélega í þessu máli eftir að sáttanefndin lauk störfum síðastliðið haust og verið að myglast með málið fram eftir öllum vetri og með þeim árangri sem raun ber vitni. Mig langar að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar: Hver voru markmið fiskveiðistjórnarkerfisins? Hver var staða hrygningarstofnsins í þorski og hver er hún í dag? Hver var fjöldi báta og hver er hann í dag? Hann hlýtur að vita þetta, maður sem talar af svona mikilli innlifun um þetta mál.

Virðulegur forseti. Ég get út af fyrir sig tekið undir það sem hv. þingmaður ýjar að, að það er ýmislegt gott við kvótakerfið. Það sem er gott við það lýtur að því að halda utan um fiskstofnana og fiskistjórnina sjálfa. Það varð líka til þess á sínum tíma að draga úr offjárfestingu í greininni sjálfri. En um leið og við viðurkennum þessa góðu kosti kerfisins verðum við líka að horfa á gallana og einn af göllunum var sá að það hefur orðið til þess að mönnum verður býsna auðvelt að skuldsetja þessa grundvallaratvinnugrein okkar alveg í drep, ekki til fjárfestinga í greininni sjálfri heldur til að fara með út úr greininni, jafnvel út úr hagkerfinu eða í fjárfestingar í alls óskyldri starfsemi, til að mynda bankabréfum sem bara hafa tapast.

Virðulegi forseti. Það fór sem mig grunaði, hv. þm. Helgi Hjörvar hefur ekki hundsvit á því sem hann er að tala um hérna og það er vandamálið í hnotskurn þegar rætt er um sjávarútvegsmál að fólk, sérstaklega í Samfylkingunni og sumum öðrum flokkum, hefur ekki hundsvit á því sem það er að tala um. Þetta er í fyrsta skipti, virðulegi forseti, sem ég verð var við að hv. þingmaður hrósi kerfinu og fari yfir það að grundvallarmarkmið þess hafi náðst. Það er auðvitað aðalatriði málsins að við skulum reka hagkvæmasta sjávarútveg í heimi. Það er enginn á móti því að gera breytingar á þessu kerfi. Við sjálfstæðismenn tókum þátt í þeirri vinnu af heilum hug í sáttanefndinni að ná einhverri niðurstöðu sem gæti verið málefnaleg og málinu til framdráttar og komið á sátt meðal þjóðarinnar um þetta mikilvæga mál. En núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa sett þetta mál í uppnám enn og aftur og koma fram með svo hriplek frumvörp að ekki er hægt að notast við þau. Það er staðan. Hv. þingmaður hrósaði strandveiðunum áðan og sagði að þær hefðu fært mikið líf í hafnirnar. Þá ætla ég að spyrja hv. þingmann: Hver varð verðþróunin eða hvernig fannst honum það að verðið á þorskkílói þegar strandveiðarnar hófust 1. maí 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk. Ræðutíminn er ein mínúta í andsvörum að þessu sinni.

Virðulegur forseti. Mér varð það á í fyrra svari mínu að lýsa því yfir að tveir væru góðir grundvallarkostir við kvótakerfið og það varð hv. þm. Jóni Gunnarssyni tilefni til að ganga í ræðustólinn og lýsa því yfir að ég hefði ekki hundsvit á sjávarútvegsmálum.  
            

Forseti biðst velvirðingar á þessu en þetta hafði farið fram hjá honum.

Virðulegi forseti. Ég þakka talsmanni Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum, hv. þm. Helga Hjörvar, fyrir ræðuna þó að mér hafi fundist hún mjög einkennandi fyrir málflutning Samfylkingarinnar þegar kemur að sjávarútvegsmálum. Það eru upphrópanir og frasar sem Samfylkingin notar gjarnan þegar rætt er um sjávarútvegsmálin. Þjóðin vill þetta og þjóðin vill þetta, segir Samfylkingin. Um leið og komin var fram tillaga frá hinni svokölluðu sáttanefnd, tillaga sem byggði á því að hægt var að ná sátt um sjávarútvegsmálin, fór Samfylkingin af stað til að eyðileggja þá sátt. Hagsmunir Samfylkingarinnar eru að hafa ósætti um sjávarútveginn. Það var búið að leggja grunn að því að færa skýrt inn í stjórnarskrá að auðlindirnar væru eign þjóðarinnar, að greitt yrði afnotagjald og gerðir samningar. Allt þetta hugnast ekki Samfylkingunni. Þess vegna er farið af stað með frasana, um að þjóðin vilji þetta og þjóðin vilji hitt. Mig langar að spyrja hv. þingmann úr því að hann er sérfræðingur um sjávarútveginn hjá Samfylkingunni: Er framtíðarsýn hans þannig 

Virðulegur forseti. Nei.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans greinargóða svar. Þetta var þriggja orða svar sem ég met mikils af hálfu Samfylkingarinnar. Það er gott þegar slík svör berast, þegar þau berast yfirleitt. Mig langar að vitna í svar sem undirritaður fékk við spurningu um afskriftir hjá fyrirtækjum. Í því kemur fram að á árunum 2009–2010 hafi rúmir 25 milljarðar verið afskrifaðir í byggingarstarfsemi, 29 milljarðar í verslunarstarfsemi og 34 milljarðar í fasteignafélögum svo dæmi séu tekin. Á meðan voru 10 milljarðar afskrifaðir hjá sjávarútvegsfyrirtækjum. Ég mundi lesa þetta þannig að sjávarútvegsfyrirtækin væru nokkuð vel rekin miðað við þetta. Var Alþingi einhvern tímann spurt eða íslenska þjóðin hvort hún vildi taka á sig þær byrðar sem fylgja því að verslun og þjónusta í Reykjavík hafi farið á hausinn eða fjármálastarfsemin í Reykjavík, fjármálastarfsemi sem ekki vildi lána landsbyggðinni? Nú vill hv. þingmaður ekki að hluti af veiðigjaldinu renni til byggðarlaganna. Mig langar einnig að spyrja hv. þingmann í framhaldinu hvort honum finnist ekki réttlætanlegt að orkuverð verði jafnað. 

Virðulegur forseti. Ég hef ekkert við það að athuga að við förum eins með allar auðlindir hvar svo sem þær eru á landinu, í landgrunninu eða í sjónum. Það er bara sjálfsagt og eðlilegt mál. Ég held að það sé mikið fagnaðarefni hversu gríðarlegur hagnaður hefur verið af sjávarútveginum eftir hrun. Við vitum auðvitað öll af hverju það stafar, það stafar af því að krónan er mjög veik og það var auðvitað allt önnur afkoma hér þegar hún var sterkari. Ég held að eitt af þeim mikilvægu markmiðum sem við þurfum að ná við endurskoðunina á kerfinu sé að draga úr þessum miklu sveiflum sem ég held að sé bæði þeim landshlutum sem hv. þingmaður er að reyna að ota hverjum gegn öðrum og þjóðinni allri mjög mikilvægt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Við erum að ræða hér tvö frumvörp í einu og annað útilokar hitt. Hvort vill hv. þingmaður sjá verða að lögum? Síðan er spurningin um hugtök. Hv. þingmaður notar mikið hugtökin þjóð, ríki og almenningur, allt í belg og biðu. Sér hann engan mun á þjóð og ríki eða almenningi og ríki? Síðan spyr ég hann út í Evrópusambandið. Núna hyggst það taka upp góðar reglur Íslendinga í sjávarútvegsmálum um frjálst framsal, aukið framsal o.s.frv. til að auka arðsemi í greinum sínum og koma í veg fyrir brottkast, stöðva framsal og annað slíkt. Við erum hins vegar að fara hina leiðina. Hvernig fer þetta saman við það að við erum búin að sækja um aðild að Evrópusambandinu og þurfum þá hugsanlega að taka upp reglur þess aftur? Það breytir yfir í okkar reglu, við förum frá því og breytum svo aftur í okkar reglu - eða hvernig lítur þetta út?

Virðulegur forseti. Það er ekki svo að annað frumvarpið útiloki hitt. Ég tel að þau geti að sjálfsögðu bæði orðið að lögum þó að ég haldi að það séu ýmis ákvæði í minna málinu sem þurfi í sjálfu sér ekki að koma til framkvæmda strax og geti eins verið hluti af hinu stærra sem á að leggja í dóm þjóðarinnar, samkvæmt yfirlýsingum forsætisráðherra. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við reynum að skapa sæmilega samstöðu og sátt í samfélaginu um málið með því að fá niðurstöðu þjóðarinnar í þessu efni. Vegna þess að hv. þingmaður er markaðsmaður spyr ég hann hvort hann telji ekki að tillögur Samfylkingarinnar um að bjóða heimildirnar einfaldlega upp, eins og þær koma fyrir, þannig að þeir aðilar á markaði sem telja sig í bestum færum til að skapa arð og hagnað í greininni fengju heimildirnar þjónuðu best hinum hagrænu markmiðum í sjávarútveginum.

Frú forseti. Samkvæmt 32. gr. stærra frumvarpsins, eða lengra frumvarpsins, fellur fyrra frumvarpið úr gildi. Hv. þingmaður verður að samþykkja annað hvort, hann getur ekki samþykkt bæði því að annað fellir hitt úr gildi. Ég ætla bara að undirstrika þetta. Ég vona að það séu ekki fleiri hv. þingmenn haldnir þessum misskilningi.

Þau eru ekki búin að lesa þetta einu sinni sjálf.

Hv. þingmaður ræddi ekki um ríki og almenning. Ég vil gjarnan fá skýringu á því hvort enginn munur sé þar á. Ég hef nefnilega lagt fram frumvarp um að dreifa kvótanum á alla þjóðina og koma með alvörumarkað en ekki ríkisvæðingu eins og bæði þessi frumvörp ganga út á. Þau ganga út á það að ríkið taki allan kvótann og svo eiga ágætir þingmenn og stjórnmálamenn að dreifa þessu út aftur til útgerðarmanna. Við erum að tala hér um ríkisvæðingu en ekki einhverja markaðsvæðingu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að staðfesta að með því að úthluta þessum takmörkuðu gæðum með markaðslausnum eins og við í Samfylkingunni höfum lagt áherslu á  
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér fannst óvenjugóð, ég átti ekki von á að hún væri svona efnisrík eins og hún var á kafla þótt ég sé alls ekki sammála öllu sem þar kom fram. Hv. þingmaður svaraði þeirri gagnrýni á meðferð málsins að einungis sjö dagar væru eftir af þinginu með því að hann teldi ekkert óeðlilegt að þingið tæki sér bara þann tíma sem það þyrfti til að afgreiða málið. Hann sagði að það væru reyndar ákveðin atriði sem þyrfti að klára, t.d. veiðigjaldið. Það kemur fram í frumvarpinu að veiðigjaldið þarf ekki að ákvarðast fyrr en 15. desember. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: Er eitthvað fleira sem hann telur að gæti beðið - eða gæti ekki beðið? Ég er ekki sammála hv. þingmanni um þetta og sérstaklega ekki eftir að hafa hlustað á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í morgun því að hann virtist leggja allt kapp á að þetta mál yrði klárað. Hv. þingmaður kom líka inn á athyglisvert atriði í ræðunni, öryggismál, þegar hann talaði um strandveiðar. Nú er stigið enn frekara skref og búinn til svokallaður strandveiðipottur fyrir þriggja tonna báta og minni. 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé einfaldlega málefni fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að fara yfir hvað af þessum þáttum er nauðsynlegt að festa í lög áður en þingið fer í sumarleyfi. Ég held að það sé sannarlega alls ekki allt. Ég held að það væri þó ákjósanlegt með veiðigjaldið þó að það sé ekki algerlega nauðsynlegt laganna vegna, einfaldlega til að menn sem stunda þessa atvinnustarfsemi hafi þann fyrirsjáanleika að vita hvaða gjöld verða á hana lögð. Jú, ég deili áhyggjum með hv. þingmanni af smærri bátum vegna þess að við upplifðum fyrir nokkru fyrsta árið sem enginn fórst á sjó. Það er gríðarlegur árangur í slysavörnum hjá þjóð sem missti stóra hópa manna í sjóslysum á árum áður. Við verðum auðvitað að standa þá vakt vel og fara gaumgæfilega yfir þessa þætti í nefndinni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom í lok ræðu sinnar inn á skiptinguna á auðlindagjaldinu. Ég verð að segja fyrir mína parta að þar sem við erum að tala um að ná þjóðarsátt um atvinnugreinina er ég dálítið hugsi yfir því að því verði deilt með mismunandi hætti til sveitarfélaga. Mér fannst líka koma fram í máli hv. þingmanns að það yrði skoðað í sumar og tók undir þau orð hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar að menn mundu skoða það auðlindagjald sem yrði þá sannarlega sett á allar auðlindir. Getur hv. þingmaður þá tekið undir það sjónarmið mitt að þessi umræða eigi hugsanlega eftir að þróast miklu meira þannig að við getum í raun náð einhverri þjóðarsátt um þá auðlind eða nýtinguna á öllum auðlindum þjóðarinnar? Ég sé ekki fyrir mér að hægt sé að ná þjóðarsátt um einhverja auðlind ef síðan á að skipta henni með einhverjum hætti þar sem íbúarnir fá mismunandi gjald af auðlindinni sjálfri. Þá kemur fyrst upp í huga mér 

Virðulegi forseti. Auðvitað eigum við margt eftir órætt og óunnið í þessum málum en tækifærið til að ræða það og vinna úr því er núna og okkur mun ekki gefast annað betra færi en þrír heilir mánuðir til að einbeita okkur að því að vinna að þessum málum á milli umræðna. Hluti af því að skapa þjóðarsátt er að hafa heildarsýn á skattlagningu auðlinda í landinu, um það er ég algerlega sammála hv. þingmanni. Ég hef goldið varhuga við því hér að verið sé að draga menn í dilka eftir landshornum og krefja þá um uppskiptingu tekna. En ég hef alltaf litið svo á þó að ég sé þingmaður Reykvíkinga að hluti af þessari sátt sé að við eigum auðvitað að greiða eðlileg auðlindagjöld af þeim jarðhitaauðlindum sem við erum svo heppin að geta nýtt í þéttbýlinu.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, strandveiði, aflamark, samstarf, tekjur af veiðigjaldi og tímabundin ákvæði. Strandveiðar hófust sumarið 2009 og tóku lögin gildi 19. júní 2009 og voru síðan styrkt síðasta vor með lögum nr. 32/2010, sem voru einnig breytingar á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Með strandveiðum hefur náðst mikill árangur í að treysta og efla búsetu og atvinnu í sjávarbyggðum víðs vegar um landið. Víða um land getur atvinna oft verið árstíðabundin og sveiflukennd og það að mönnum gefist kostur á að skapa sér vinnu yfir sumartímann mætir þörfum fjölda fjölskyldna sem sjá fram á að geta aflað sér aukinna atvinnutekna og treyst betur grundvöll þess að búa áfram í sinni heimabyggð. Frumbyggjarétturinn er sá réttur sem er einn hluti af mannréttindum í mannréttindakafla Sameinuðu þjóðanna. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur úrskurðað að Ísland hafi brotið mannréttindi við úthlutun kvótans í núverandi kvótakerfi. Með auknum hlut til strandveiða og í byggðatengdum aðgerðum erum við að mæta þeim réttmæta úrskurði og koma til móts við kröfuna um jafnræði og atvinnufrelsi í greininni. Sjávarbyggðir landsins hafa orðið til og byggst upp vegna nálægðar við gjöful fiskimið. Allir innviðir samfélagsins byggjast á þeim grunni og leiða til þess að þjónusta við greinina og önnur afleidd störf geti skapast. Þegar þessi grunnur er til staðar skapast möguleikar á að byggja upp fleiri og fjölbreyttari atvinnutækifæri og að efla og styrkja velferðarþjónustu, menntunarmöguleika og alla grunngerð samfélagsins. Við höfum ekki efni á því sem þjóð að öll sú fjárfesting sem liggur í mannauði og mannvirkjum í sjávarbyggðunum litlum sem stórum sé vannýtt eða afskrifuð vegna þeirra óheftu lögmála markaðarins sem bitnað hafa illa á mörgum íbúum sjávarplássa þegar útgerðaraðilar selja sig út úr greininni eða flytja á milli landshluta. Fiskvinnslukonan, sjómaðurinn, vélsmiðurinn, kaupmaðurinn og allt samfélagið hefur átt sinn þátt í því að byggja upp og þjónusta sjávarútveginn og á kröfu á að tilviljanakenndar geðþóttaákvarðanir ráði ekki einar för um það hvar veiðar og vinnsla eru staðsettar hverju sinni og geti þar með skilið heilu samfélögin eftir á köldum klaka. Samfélagsleg ábyrgð kemur á undan óheftum lögmálum markaðarins í mínum huga og ég vona að svo sé um fleiri. Þetta frumvarp kemur til móts við þau sjónarmið og örvar og styrkir atvinnustarfsemi fjölda sjávarbyggða. Það hefur reynsla sýnt og sannað og í mörgum höfnum landsins þar sem áður ríkti doði og athafnaleysi iðar nú allt af lífi og bjartsýni. Í frumvarpi þessu eru mikilvægar breytingar á núverandi löggjöf um stjórn fiskveiða en annað frumvarp sem liggur fyrir Alþingi gerir ráð fyrir grundvallarbreytingum á fiskveiðistjórnarlögunum og mun það taka á framsali, veðsetningu, lengd nýtingarsamninga aflaheimilda og möguleikum á nýliðun í greininni, leigu ríkisins á aflaheimildum og byggðatengdum aðgerðum og að lokum sameign þjóðarinnar, sjávarauðlindinni, að það sé skýrt og treyst í lagatexta skýr eign þjóðarinnar á sjávarauðlindinni. Í frumvarpi þessu eru gerðar nokkrar breytingar á tilhögun strandveiða þar sem heimilt er að ákveða flokk smærri báta og að aukning aflamarks í strandveiðum geti runnið til flokks minni skipa með strandveiðileyfi. Þetta ákvæði stuðlar að meiri aðgangsjöfnuði milli stórra og öflugra strandveiðibáta annars vegar og lítilla báta í þeim flokki. Einnig er heimilt að skipta leyfilegum heildarafla á tímabil í stað mánaða og gerð er krafa um að eigandi sé lögskráður á bát. Í því skyni er áréttað að einungis er heimilt að veita hverri útgerð, einstaklingi eða lögaðila eitt leyfi til strandveiða. En það var aldrei tilgangurinn með strandveiðum að sami aðilinn væri með marga báta í rekstri heldur hefði einstaklingur möguleika á að skapa sér eigin atvinnu. Lögð er til jöfnunaraðgerð til ívilnana og uppbóta og sett fram tillaga um sanngjarnara fyrirkomulag þessara tilfærslna með því að miða útreikning á þeim út frá heildarþorskígildum en ekki úthlutana í þeim fjórum fisktegundum sem um ræðir. Þar með munu allir aflamarkshafar svo sem í uppsjávartegundum taka þátt í að leggja til hluta í ýmiss konar jöfnunaraðgerðir og er því um mikið jafnræðismál að ræða. Gerð er breyting á tegundatilfærslu úr tegund þannig að hún geti mest orðið 30% en það er þekkt að sumar tegundir eru mikið nýttar til tilfærslna umfram aðrar. Dæmi eru um að allt að 80% af heildaraflamarki slíkra tegunda sé ekki veitt en í þess stað breytt í aðra tegund. En tegundatilfærslur eru þó nauðsynlegar vegna meðafla og til að koma í veg fyrir brottkast. Gert er ráð fyrir að heimilt verði að skipta svokölluðum VS-afla niður á tímabil og er þar með komið til móts við kröfu samtaka sjómanna en mikil óánægja hefur verið með að vissar útgerðir hafa safnað meðaflaheimildum til loka fiskveiðiársins en það samræmist ekki þeim markmiðum sem heimildin byggist á. Tekjur af heimiluðum VS-afla skiptast á milli Verkefnasjóðs sjávarútvegsins, útgerða og sjómanna samkvæmt samningum og hefur núverandi fyrirkomulag oft komið niður á tekjum sjómanna síðari hluta fiskveiðiársins. Lagðar eru til breytingar á veiðigjaldinu og það hækki á næsta fiskveiðiári úr 9,5% í 16,2%. Hefði þessi hækkun komið til á þessu fiskveiðiári hefðu tekjur ríkissjóðs af veiðigjaldi orðið 2 milljörðum meiri en þær eru í dag. Með frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að fjórir fimmtu hlutar af veiðigjaldi renni í ríkissjóð en einum fimmta hluta tekna verði ráðstafað til sveitarfélaga. Með því er komið til móts við þau sjónarmið að eðlilegt sé að sjávarbyggðir njóti sanngjarns hluta af arðinum af auðlindinni. Nánari útfærslu finnst mér að eigi að skoða betur í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd en þetta ákvæði tekur gildi 1. september 2011. Gert er ráð fyrir að hámarksheimild til ráðstöfunar afla í byggðatengingar aukist um 5 þúsund tonn á næsta fiskveiðiári og verði samtals 17 þúsund tonn það ár. Sveitarstjórnum er gefinn kostur á að velja á milli úthlutunarreglna ráðuneytisins eða nýs fyrirkomulags sem felur í sér skilyrði um að sveitarstjórn sem úthlutar aflaheimildum til útgerðaraðila geri þá skilyrðislausu kröfu til útgerðar að hún eigi þar heimilisfesti og að aflanum sé landað þar til vinnslu. Slíkt fyrirkomulag gefur sveitarstjórnum ákveðið svigrúm til að stuðla að byggðastyrkingu, nýliðun og stuðningi við kvótalitlar útgerðir eða t.d. að mæta meðaflavanda útgerða. Gerð er skýr krafa til sveitarstjórna um gagnsæi, jafnræði og málefnaleg sjónarmið við úthlutun aflaheimilda. Útgerðir sem fá þessar heimildir er óheimilt að framselja þær. Með breytingum sem gerðar hafa verið á fiskveiðilöggjöfinni hefur verið veitt sérstök heimild til úthlutunar á aflaheimildum í skötusel fyrir fiskveiðiárin 2009/2010 og 2010/2011. Þykir framkvæmd þessi hafa tekist vel til og lagt er til í frumvarpinu að heimilt verði að úthluta ákveðnu magni af skötusel, einnig á íslenskri sumargotssíld til skipa sem hafa veiðileyfi. Þar með er mætt meðaflaþörf við makrílveiðar og opnaðir eru möguleikar strandsvæða til að nýta síldina, m.a. til beitu. Útgerðir greiða gjald fyrir aflaheimildirnar og greiða einnig veiðigjald. Tekjur af sölu aflaheimilda renna í rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs með það að markmiði að stuðla að rannsóknum og nýsköpun í sjávarbyggðum. Gerð er tillaga um sérstaka meðferð á meðafla í keilu og löngu í eitt ár og tekur aðgerðin mið af framkvæmd á veiðum VS-afla. Með því móti er gefinn nauðsynlegur sveigjanleiki hvað varðar meðafla í keilu og löngu og þar með dregið úr hvata til brottkasts. Gert er ráð fyrir að hámarksheimild til ráðstöfunar afla til strandveiða hækki úr 6 þúsund tonnum í 9 þúsund tonn af botnfiski strax á þessu fiskveiðiári og að það haldist á því næsta. Viðbótaraflamagnið sem ráðstafað er með þessum hætti til strandveiða og til stuðnings byggðarlögum skal ekki koma til frádráttar aflamarki. Frumvarpið gerir ráð fyrir að lögin öðlist þegar gildi en ákvæði 1.–6. gr. koma þó ekki til framkvæmda fyrr en á næsta fiskveiðiári sem hefst 1. september 2011. En það er gífurlega mikilvægt fyrir sjávarbyggðir landsins að fá þá miklu aflaaukningu sem frumvarpið gerir ráð fyrir í strandveiðum strax á þessu fiskveiðiári. Það munar um 3 þúsund tonn af botnfiski í hagkerfi sjávarplássanna og margfeldisáhrifin skila sér strax út í samfélagið. Ég geri ráð fyrir að það hljóti að vera kappsmál allra þingmanna að koma þessu atvinnuskapandi frumvarpi hratt og vel í gegnum þingið svo það megi öðlast gildi á þessu vorþingi. Atvinnuleysi er böl hverrar þjóðar og aðgerðir sem snúa að fjölgun starfa og byggjast á vistvænum veiðum á grunnslóð og styrkingu á afkomuöryggi sjávarbyggðanna hljóta að vera kærkomnar þingi sem þjóð á þessum erfiðu tímum. Það er einnig mjög mikilvægt að væntanleg aflaaukning deilist ekki sjálfkrafa á núverandi handhafa aflaheimilda og að ráðstafa megi henni með öðrum hætti. Þetta frumvarp er þjóðþrifamál og áframhaldandi skref til aukins réttlætis og jafnræðis í nýtingu sameiginlegra fiskstofna þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Nú er það svo með strandveiðipottana, byggðapottana og alla þá potta sem boðaðir eru, að afli er tekinn frá núverandi útgerðum og færður yfir í þessa potta sem er svo úthlutað til einhverra annarra. Í dag eru 4.600 atvinnusjómenn á Íslandi og ljóst er að þegar fiskurinn er tekinn frá þeim útgerðum lækkar heildaraflaverðmæti á hvert skip út af hlutaskiptakerfinu og þá lækka laun þessara sjómanna. Hv. þingmaður telur það vera mikið þjóðþrifamál að lækka á þennan hátt laun 4.600 atvinnusjómanna við Ísland og færa yfir til hobbí-sjómanna, ef ég skil málið rétt.

Virðulegi forseti. Ég vil minna þingheim á að fjöldi sjómanna á Íslandsmiðum hefur misst atvinnu vegna hagræðingar og samþjöppunar í því kvótakerfi sem verið hefur við lýði. Við erum að reyna að mæta þeim vanda sem víða er og byrja smátt með strandveiðum, en síðan eru grundvallarbreytingar í stóra kerfinu. Ekki er verið að stuðla að því að atvinnusjómenn í dag missi vinnu sína, heldur er verið að styrkja grundvöllinn með því að gera nýtingarsamninga til langs tíma og þar á meðal að styrkja grundvöllinn hjá þeim sem eru við sjómennsku í dag. En það er líka verið að gefa öðrum möguleika á að komast inn í greinina sem ekki er hægt í dag og við verðum sem þjóð að gefa íslenskum sjómönnum kost á að hefja útgerð.

Virðulegi forseti. Eitthvað var brogað við röksemdafærsluna. Það er algerlega ljóst að ef tekinn er kvóti af útgerðum og færður til einhverra annarra þá lækka meðallaunin hjá þeim sem eru með kvótann í dag. Þetta eru 4.600 sjómenn og ég skil þetta á engan hátt annan en að þingmaðurinn vilji lækka laun 4.600 sjómanna til að færa öðrum sem vilja koma inn í greinina, og munu fyrir það þiggja mun lægri laun. Mig langar til að spyrja þingmanninn út í annað, þ.e. siðferðið við það að þeir sem hafa selt kvótann sinn undanfarin ár, hvernig henni finnist siðferðið í því að vera síðan komin í þá stöðu að berjast fyrir afnámi kvótakerfisins.

Virðulegi forseti. Ef við létum óheft markaðslögmál ráða ferðinni gætu eflaust átta frystitogarar tekið allan afla á Íslandsmiðum. Þróunin gæti orðið sú, þá er ég ansi hrædd um að margir sjómenn misstu vinnu. Það sem við erum að gera með því að leggja fram hið stóra frumvarp, sem eru grundvallarbreytingar, og þetta litla frumvarp um breytingar á núverandi lögum er einmitt að styrkja það að sjómenn vítt og breitt um landið hafi atvinnuöryggi af þessari vinnu en eigi ekki allt undir geðþóttaákvörðunum einstakra útgerðarmanna. Það erum við að gera og menn ættu að þekkja þá ljótu sögu manna best hér inni.

Virðulegi forseti. Rík ástæða er fyrir því að sjómenn um allt land og öll mið mótmæla þessum fyrirhuguðu hugmyndum ríkisstjórnarinnar og sjávarútvegsráðherra. Þeir telja mjög mikið vegið að hagsmunum sínum. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir talaði um að koma þyrfti þessu atvinnuskapandi frumvarpi í gegn. Mig langar að spyrja hana um hinn siðferðilega þátt málsins. Nú er verið að taka nokkur þúsund tonn á hverju ári og færa til strandveiðanna. Hvað finnst henni um þá útgerðarmenn lítilla og meðalstórra fyrirtækja á Vestfjörðum sem fjöldamargir keyptu sér kvóta árið 2006 og 2007? Í mörgum tilfellum var blekið ekki þornað á pappírunum þegar þeir urðu fyrir skerðingunni haustið 2007. Þeir hafa setið uppi með skuldirnar en sjá nú möguleika á að fá þetta til baka og geta staðið betur undir skuldbindingum sínum og þá á að kippa því burtu og færa öðrum. Hvað finnst henni um að skilja menn eftir 

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmenn blanda saman stóra frumvarpinu og litla frumvarpinu. Þær breytingar sem eru boðaðar í stóra frumvarpinu eru grundvallarbreytingar og stoðir þessa atvinnuvegar, sjávarútvegsins, eru styrktar. Ekki er hægt að bæta það afturvirkt að kerfið hefur verið meingallað öll þessi ár. Við erum að horfast í augu við afleiðingar meingallaðs kerfis, við erum að vinda ofan af því. Við getum ekki breytt því sem búið er en við getum búið til betri, sanngjarnari og réttlátari leikreglur. Þetta tekur tíma og þess vegna gefum við langa aðlögun svo að hægt sé að vinda ofan af kerfinu á jafnræðisgrunni. Enginn útgerðarmaður á Íslandi ætti að óttast þær breytingar þó að hræðsluáróðurinn heyrist hátt og víða í fjöllum. 
            

Virðulegi forseti. Þetta var sérkennileg ræða og afhjúpar í raun skilningsleysi hv. þingmanns á málefninu, algert skilningsleysi. Það er auðvitað mjög bagalegt þegar formaður sjávarútvegsnefndar er uppvís að slíku skilningsleysi á grundvallaratvinnugrein okkar. 

Virðulegi forseti. Málflutningur hv. þingmanns er á þann veg að verið sé að banna útgerðarmönnum að gera út héðan í frá.

Nei.

Útgerðarmenn eru ekki skildir eftir með neinar skuldir. Í stóra frumvarpinu er talað um að gera samninga um nýtingu aflaheimilda til 15 ára og möguleika á framlengingu um átta ár.

Það er bara verið að taka helminginn af aflaaukningu.

Ef það er ekki rekstraröryggi veit ég ekki hvað það er. 

Forseti vill biðja þingmenn að virða það að ræðutími í andsvörum er ein mínúta og að þeir gefi ræðumönnum þann tíma og hljóð.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmaður megi ekki tala þannig að allt sé öruggt í starfsumhverfi sjávarútvegsins. Við erum að gagnrýna það að bætt sé við óöryggið sem á vissan hátt er í kringum greinina af náttúrulegum ástæðum og að hinu pólitíska óöryggi sé bætt við ofan í kaupið. Mig langar að spyrja hv. þingmann einfaldra spurninga af því að við höfum stuttan tíma í andsvörunum. Ég gagnrýndi mjög harðlega skiptingu strandveiða áðan í ræðu minni. Nú vil ég spyrja hv. þingmann sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og við þekkjum bæði tvö þessi mál býsna vel, búum hvort sínum megin við Grárófuheiðina, vill hv. þingmaður beita sér fyrir því að þessari skiptingu strandveiða verði breytt þannig að meira jafnræðis verði gætt? Svo vil ég spyrja hv. þingmann jafnframt að því sem kom fram í máli félaga okkar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, hv. þm. Helga Hjörvars, að sérstaklega þyrfti að fara yfir það hverjir hafi fengið strandveiðileyfin. Þarna er auðvitað verið að ýja að því sem allir vita að mjög margir hafa verið í þeirri stöðu að þeir hafa selt frá sér aflaheimildir, átt bátana skuldlausa, komið inn í strandveiðarnar aftur og farið að keppa við þá sem eru í útgerðum og sitja uppi með skuldirnar. Getur hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Varðandi hvernig strandveiðum er skipt upp í dag get ég sagt að ég væri alveg tilbúin að endurskoða það fyrirkomulag og hef haft mínar hugmyndir í þeim efnum. Ég tel rétt að ég kynni þær við tækifæri í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég tel að hægt sé að hafa meiri jöfnuð þar. Með því að skipta bátaflokkunum upp í báta undir þrem tonnum og stærri er verið að mæta því sjónarmiði að sumu leyti. Ég held að þó að okkur hv. þingmanni þyki ekki mjög eðlileg þróun að þeir sem hafi selt úr greininni fari beint í strandveiðar með þessum hætti þá vitum við bæði jafn vel að við getum ekki heft atvinnufrelsi manna og bannað ákveðnum hópi þjóðfélagsþegna að stunda einhverja atvinnugrein. Við viljum ekki búa í þannig ríki, er það?

Virðulegi forseti. Ég vil hvetja hv. þingmann til að vera ekki með neina hæversku í sambandi við þetta. Ef hv. þingmaður er tilbúin til að endurskoða skiptinguna á milli strandveiðisvæðanna finnst mér að hv. þingmaður eigi að gera okkur grein fyrir því hér og nú. Það eru fleiri en við sem sitjum í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sem hafa áhuga á því, m.a. þeir sem hlýða á þessa umræðu og hafa mikilla hagsmuna að gæta. Ég vil biðja hv. þingmann um að beita sér fyrir þessu máli tafarlaust við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það líður á strandveiðitímabilið og mjög mikilvægt er að þessum breytingum verði hrundið í framkvæmd eins og skot. Þá vil ég jafnframt spyrja hv. þingmann um það ákvæði í frumvarpinu að enginn megi í raun og veru gera út fleiri báta en einn. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvað er átt við með hugtakinu eigandi í þessu samhengi? Maður sem á t.d. 1% eða 3% í bát, hefur hann ekki heimild til að gerðir séu út tveir eða þrír bátar sem hann á einhvern minni háttar eignarhlut í? Um hvað er verið að tala? Það er ekki skýrt í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Varðandi uppskiptingu strandveiða get ég alveg upplýst að ég hef haft þær hugmyndir að þegar fyrir lægi í upphafi strandveiða hve mikið magn af botnfiski ætti að setja í strandveiðarnar og hve margir bátar hefðu skráð sig inn í kerfið þá yrðu þessu deilt upp og menn fengju ákveðinn dagafjölda miðað við þá útdeilingu sem væri ekki framseljanleg. Þá held ég að eins miklu jafnræði verði náð og hægt er. Varðandi hvernig eigi að túlka að lögskráður eigandi geti róið strandveiðibát sínum held ég að það sé eins einfalt og hægt er, aðeins lögskráður eigandi bátsins má róa á bátnum. Þannig var kerfið hugsað í upphafi, ekki þannig að fyrirtæki væru að kaupa marga báta og gera út á kerfið á þann hátt. Þetta var hugsað til að mæta þörf einstaklingsins til að skapa sér atvinnu.

Virðulegi forseti. Athyglisvert hefur verið að hlusta á ræðu hv. þingmanns og andsvörin. Ég er í rauninni enn engu nær hvort hv. þingmaður er sammála því og sátt við að færa atvinnuréttindi frá einu byggðarlagi til annars. Það felst í málflutningi hv. þingmanns að réttlætanlegt sé að taka frá byggðarlagi sem er með fiskvinnslu og færa yfir til byggðarlags sem hv. þingmaður skilgreinir sem byggðarlag sem á í vanda. Er eðlilegt að byggðarlag sem er með útgerð í dag og hv. þingmaður sagði að ætti ekki að fá til sín aukningu á aflaheimildum, þegar verið er að undirbúa að leggja þar t.d. einum ísfisktogara? Þar verður sveitarfélagið af 60–80 millj. kr. í tekjur, áhöfninni verður væntanlega sagt upp og einhver verður minnkunin hjá vinnslu í landi. Finnst hv. þingmanni eðlilegt að færa atvinnuna frá þessu fyrirtæki eða réttara sagt þessu fólki 

Virðulegi forseti. Ég get ekki tekið undir ótta þingmannsins um að þetta kerfi muni hafa þær afleiðingar sem hann lýsir. Ég hef ekki áhyggjur af því að þetta verði raunin.

Þetta er að gerast.

Þetta er ekki að gerast því kerfið er ekki komið á. Það getur ekki gerst meðan kerfið er ekki komið á. Það sem við boðum er að mæta byggðum sem hafa farið illa út úr kvótakerfinu með aflaaukningu. Við þekkjum það öll hér hve gífurlegur tilflutningur hefur verið á aflaheimildum og atvinnu í landinu og við erum ekki sátt við það, vona ég. Eitthvert jafnræði og jafnvægi verður að vera, að þetta geti ekki gerst sisvona án þess að stjórnvöld, sveitarfélög og íbúarnir hafi nokkuð um það að segja. Ég segi að allir íbúar þessara sjávarplássa hafa byggt greinina upp og eiga sinn rétt, alveg eins og hver og einn útgerðarmaður eða hlutafélag.

Heyr, heyr, vel mælt.

Virðulegi forseti. Ef allir eiga sama rétt þá átta ég mig ekki á því hvernig hv. þingmaður getur réttlætt það að færa vinnu frá fiskvinnslufólki einhvers staðar á Norðurlandi til fiskvinnslufólks í sjávarplássi sunnan lands eða einhvers staðar annars staðar. Ef rétturinn er sá sami, hvernig er hægt að réttlæta það að taka atvinnuréttinn frá einum og færa hann öðrum? Það er nú einu sinni þannig, frú forseti, að við erum að tala um takmarkaða auðlind. Ef útgerðarmaður A, hvort sem hann rekur lítið eða stórt fyrirtæki, á 100 fiska og maður tekur af honum 50 fiska og færir einhverjum öðrum, þá minnkar væntanlega hjá viðkomandi aðila um 50 fiska, hvort sem hann er með lítið frystihús, stórt frystihús eða er einn að róa eða 20 karlar róa með honum. Ég er ekkert sérstaklega mikill hagfræðingur en þetta skil ég þó. Ef þú tekur fisk af einum og færir öðrum minnkar hluturinn hjá hinum. Mér finnst mjög sérkennilegt að heyra úr þessum ranni, heyra það hjá hv. þingmanni að þetta geti verið eðlilegt.

Virðulegi forseti. Ég óttast það að hv. þingmaður hafi ekki kynnt sér frumvarpið því hann þarf ekki að bera kvíðboga fyrir því að þetta verði. Í minna frumvarpinu sem við ræðum í dag er talað um að auka þorskkvóta til strandveiða um 3.000 tonn. Það munar um minna. Hægt er að reka heilt frystihús á einu ári með þeim afla. Þetta er mikil aukning. Hv. þingmaður segist ekki skilja þá hagfræði að einhver eigi 100 fiska og einhver annar taki af þeim 100 fiskum, en hvað ef þessi sem á 100 fiska hefur tekið frá einhverjum öðrum og sá situr eftir með 50 fiska? Við þurfum að horfa á heildarmyndina og samhengi hlutanna. 

Virðulegi forseti. Hér eiga sér stað nokkuð athyglisverðar umræður. Mig langar að staldra aðeins við það sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir svaraði í andsvari áðan. Ef ég hef ekki skilið það rétt óska ég eftir því að hún komi í andsvar og leiðrétti mig. Hún sagði í andsvari um þær breytingar sem hún vildi gera til að rétta af þann ójöfnuð sem er við úthlutun í strandveiðinni að henni hugnuðust þær, sem sagt að þegar fyrir lægi hversu mörg strandveiðileyfin væru og síðan yrði því deilt niður á svæðin, þ.e. ekki yrði gerður mismunur á milli svæða, þá fengju strandveiðibátarnir úthlutað dögum sem voru ekki framseljanlegir. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Skildi ég þetta ekki örugglega rétt, þ.e. að hugmyndir hennar væru með þessum hætti? Í þessari umræðu um strandveiðarnar var líka umræða sem átti sér stað í fyrra. Misskiptingin á milli svæðanna er algjör, það er verið að færa milli svæða og það er klárlega verið að færa til að mynda frá heimasvæði hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, frá Vestfirðingum til Norðlendinga og svo koll af kolli. Þessu til stuðnings langar mig að fara yfir tölulegar staðreyndir. Það er búið að fara yfir það í ræðum hversu langan tíma það tók að færa strandveiðarnar á hverju svæði. Förum aðeins yfir þessi svæði, til að mynda eru þeir á svæði C sem er austur yfir með 86 leyfi en fá 231 tonn. Á svæði B eru 85 leyfi en þeir fá 355 tonn. Á svæði A eru 183 leyfi og þeir fá 499 tonn. Ef það væri samræmi á milli svæðis A og svæðis B ætti úthlutunin á svæði A ekki að vera 499 tonn heldur 720 tonn. Ég get að sumu leyti tekið undir þessa áherslu sem hv. þingmaður lagði á málið áðan. Ég hef talað fyrir því að þetta yrði gert svona. Það er kannski ekki langt á milli okkar þarna. Ég minni hins vegar á að í þessu frumvarpi stendur að ráðherrann hafi áfram alræðisvald um það hvernig hlutirnir eru gerðir. Ég man líka eftir því að sumir hv. þingmenn, sem eru sérfræðingar í sjávarútvegsmálum að eigin mati, tóku einmitt undir þá gagnrýni í fyrra að þessi misskipting mætti ekki verða aftur. Samt er hún hér og þess vegna spyr ég líka hv. þingmann: Er þá ekki skynsamlegra að taka þetta vald frá ráðherranum? Að mati hv. þingmanns og að mínu mati líka hefur ráðherrann ekki staðið undir þeim væntingum sem til hans eru gerðar um að jafna þetta á milli aðila. Það er alltaf verið að tala um jafnan aðgang aðila að auðlindinni og þar fram eftir götunum og það er mjög mikilvægt að þetta verði gert. Það er óþolandi mismunun að þetta sé gert svona. Þetta eru tölulegar staðreyndir sem við vorum líka með í fyrra. Þær blasa alveg við manni og hv. þingmaður hlýtur að hafa kynnt sér þær sem formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar en samt heldur ójöfnuðurinn áfram. Þess vegna hlýtur að vera eðlilegra að taka þetta vald inn í þingið af því að þetta er búið að gerast tvisvar. Þá langar mig að koma aðeins betur inn í aðra þætti frumvarpsins. Ég vil byrja á því að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem er nánast búinn að lofa mér að koma í andsvar 

Já, já, ef það er gáfulegt.

Ja, ef það er mjög gáfulegt, segir hæstv. ráðherra. Það er kannski enn mikilvægara að koma í andsvar ef það er ekki gáfulegt því að þá er um að gera að leiðrétta vitleysuna og misskilninginn í þeim sem talar. En mig langar að spyrja um eitt sem vakti sérstaklega athygli mína, það sem kemur fram um breytingar á 10. gr. núgildandi laga, þ.e. í 3. gr. frumvarpsins. Í lögunum er fjallað um úthlutun á byggðakvóta og þar stendur að það skuli gert til stuðnings byggðarlögum í samráði við Byggðastofnun. Síðan stendur í frumvarpinu að það sé til stuðnings byggðarlögum, en ekki talað um samráð við Byggðastofnun. Hvernig stendur á því að þetta er tekið út úr breytingunum og að ekki sé lengur talin ástæða til að hafa samráð við Byggðastofnun?  Hér er talað í einhverjum fögrum texta og síðan er alltaf endað á að ráðherra skuli setja reglugerð. Ég er dálítið hugsi yfir þessum nýja strandveiðipotti. Þar á að búa til strandveiðipott fyrir báta undir þremur tonnum og ég er ekki viss um það, virðulegi forseti, að mjög margir hv. þingmenn geri sér grein fyrir því hvað þriggja brúttótonna bátur er stór í raun og veru. Það er ekki talað um rúmlestir heldur brúttótonn. Það eru mjög litlir bátar. Ég hræðist mjög mikið að þá verði framleitt áfram inn í þessa stærð af bátum. Það er ekki talað um það í greinargerðum eða neins staðar hvort spornað verður við því að settar verði í þetta mjög stórar vélar og þar fram eftir götunum þannig að þetta verður að ræða, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti reyndar á, út frá öryggismálum sjómanna. Það er vísvitandi verið að búa til pott til að framleiða minni skip og það er akkúrat það sem við þurfum ekki, sérstaklega út af öryggismálum og líka út af því að þó að þeir sem eru að róa í strandveiðunum hafi fullan vilja til að ganga vel um hráefnið eru aðstæðurnar um borð í mörgum þessara báta þannig að þeir hafa hreinlega ekki tök á því, og enn síður ef menn fara að minnka bátana enn frekar. Það þýðir í heildina tap fyrir þjóðarbúið í heild sinni. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað eru margir bátar í strandveiðikerfinu í dag undir þremur tonnum? Síðar kemur fram að það eigi að setja hluta af þessum 2.400 tonnum inn í þennan pott sem kemur til viðbótar núna. Hvað hyggst ráðherrann setja mikinn hluta af aukningunni inn í þennan pott? Þetta eru einfaldar spurningar sem á ekki að vera erfitt að svara því að menn hljóta að hafa skoðað þetta sérstaklega þegar þeir ákváðu þetta. Ég tel líka mjög mikilvægt að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd skoði hvort menn þurfi ekki að setja líka hámarksvélarstærð í þessa báta. Við þekkjum söguna og það þarf ekki að skrifa hana neitt aftur. Við þekkjum hana. Hvernig var það þegar dagakerfið var við lýði? Það var fyrst dagakerfi og það sprakk náttúrlega allt í loft upp. Þá var búið til klukkutímakerfi. Hvernig var reyndin? Við skulum fara aðeins yfir það, það er dálítið mikilvægt að rifja það upp. Þeir aðilar sem voru í kerfinu sjálfu börðust harðast fyrir því í restina að setja það af. Það voru þeir sem börðust fyrir því, trillukarlarnir sjálfir, sem sáu hvað var að gerast. Það var verið að framleiða fleiri og fleiri báta inn í kerfið. Þá var kerfið lagt niður og settar miklu meiri aflaheimildir inn í það en til var stofnað. Hvað sögðu menn þá? Þá sögðu menn: Pólitíkin mun að sjálfsögðu bregðast við og við fáum aukningu á aflaheimildum. Sú varð raunin. Síðan gerðist það að yfir 90% af þeim seldu nánast fyrstu vikuna eftir að þeir gátu gert það. Það er mjög athyglisvert eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson benti á hér áðan, það þarf nefnilega að skoða hvaða nýliðar eru í strandveiðunum. Það eru töluvert margir þeirra sem þegar hafa selt sig út úr greininni og áttu bátana eftir. Ég man þegar þetta var sett og því hafnað að það yrði að minnsta kosti gert fyrstu árin því að eflaust hefði verið erfitt að framfylgja því áfram, menn gátu nefnilega farið á svig við það, stofnað félög og selt bátana, að þeir sem voru búnir að selja frá sér varanlegar heimildir gætu farið beint inn í strandveiðikerfið. Ríkisstjórnarmeirihlutinn á þingi hafnaði því að taka að minnsta kosti eitt ár af því.

Stæðist það stjórnarskrá?

Já, það hefur eflaust staðist stjórnarskrá. Því var bara hafnað vegna þess að var ekki framkvæmanlegt til lengri tíma og það er sannarlega rétt. Það er dálítið athyglisvert að hv. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar skuli garga fram í, eða kalla fram í og segja: Stenst það stjórnarskrá? Ég held að hún ætti frekar að velta fyrir sér umsögn fjárlagaskrifstofunnar í fjármálaráðuneytinu sem hv. þm. Helgi Hjörvar sá sérstaka ástæðu til að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir. Ég held að menn verði að skoða þetta frekar. Mig langar líka að rifja upp að þegar menn töluðu hér um strandveiðarnar sögðu margir þingmenn Vinstri grænna: Það er svo mikið óréttlæti í sambandi við byggðapottana. Þess vegna eigum við að færa þá frekar inn í strandveiðar. Það voru ákveðin rök fyrir því, þá geta allir notið en ekki einstakir með sértækum reglum. En hver varð síðan raunin? Við skulum rifja það upp. Fyrsta árið sem strandveiðarnar voru var nefnilega helmingurinn af þorskkvótanum sem fór inn í strandveiðarnar tekinn út úr byggðakvótanum. Svo var það að sjálfsögðu gefið og ég benti á það í ræðu að auðvitað mundi það breytast næst. Svo var það gert. Ég tek það fram sérstaklega í þessari umræðu að þegar dagakerfið var lagt niður á sínum tíma var ég mjög ósáttur við það. Ég tel að það gæti skapað ákveðna sátt að menn hefðu einhvers konar aðgang inn í þetta, en við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að það kostar að ef við tökum frá einum og færum til annars erum við að minnka vinnuna hjá honum. Það er alveg klárt. Ég vil nota þennan stutta tíma sem ég á eftir til að koma aðeins inn á það sem var umræða um hér áðan og ég er dálítið hugsi yfir. Ég viðurkenni að það snýr að því hvernig á að útdeila auðlindagjaldinu. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir: Jú, þetta er tekið frá sjávarútveginum. Hann vill útdeila því með einhverjum hætti sem tryggir að helmingurinn af hækkuninni fari aftur til sveitarfélaganna. En ég er hugsi yfir því og spyr: Þurfum við ekki að ræða þetta á þeim nótum? Ég tel að við eigum eftir fullt af umræðu um þessi mál, hvernig við ætlum að taka auðlindarentuna því að það næst aldrei sátt í þjóðfélaginu milli þéttbýlisins og landsbyggðarinnar um það hvernig svona gjöld eru tekin nema allir sitji við sama borð, þ.e. að það sé tekið auðlindagjald af öllum þeim greinum sem nýta auðlindir landsins. Ég get hins vegar tekið undir það með hv. þm. Helga Hjörvar að það þurfa ekki að gilda sömu reiknireglur um allar greinarnar. Þær geta verið mismunandi og það er það sem við þurfum að ræða og það sem við verðum að skoða. Eins og þetta lítur út fyrir mér í fljótu bragði erum við að ná þjóðarsátt um fiskveiðistjórnarkerfið eða stefnum að því. En hvernig ætlum við að ná þjóðarsátt ef við ætlum síðan að skipta þjóðinni upp í einhver sveitarfélög vítt og breitt um landið? Það koma mjög efnislega sterk rök fyrir því einmitt í umsögn fjárlagaskrifstofunnar að það er kannski ekki alveg réttlæti í því að sum byggðarlög fá en ekki önnur. Það er umræða sem við verðum að taka án þess að vera í einhverjum upphrópunum. Við verðum að taka hana markvisst þannig að við komumst að einhverri skynsamlegri niðurstöðu. En þá er aðalatriðið eins og ég sagði áðan að allir verða að greiða auðlindagjald af öllum auðlindum. Ég tel að það muni gerast þannig að ef sum sjávarútvegsplássin fá miklu meiri tekjur af auðlindagjaldinu en önnur, af því að við erum með innbyggt kerfi sem heitir Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, muni þessi úthlutun verða rétt þar af að einhverju eða jafnvel öllu leyti. Það er það sem ég geri mér ekki grein fyrir. Þá mun Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, sem hefur mjög flóknar reglur til að úthluta eftir, hugsanlega úthluta minna til þessara byggðarlaga. Þess vegna tel ég mikilvægt fyrir okkur að ræða og skoða hvernig þetta er gert. Öðruvísi náum við ekki þjóðarsáttinni og þá getum við ekki hætt að ræða um það af hverju sjávarútvegurinn eigi að borga gjald Reykjavíkur en ekki Reykvíkingar að borga gjald af heita vatninu til sjávarbyggðanna. Við erum nú einu sinni ein þjóð og það er grundvallaratriði. Mér finnst röksemdafærslan í þessu máli vafasöm eins og til dæmis hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þegar hann segir að það verði að tryggja stöðu sjávarbyggðanna. Gott og vel, við getum verið sammála um það en af hverju þarf þá að skattleggja þær sérstaklega umfram allt annað? Það er sú umræða sem við þurfum að taka enn frekar. Við erum ein þjóð, erum með einn ríkissjóð og einn ríkiskassa þannig að mér finnst mikilvægt að við ræðum þetta af skynsemi þó að vitanlega muni þetta koma sér mjög vel fyrir það sveitarfélag sem ég bý í. Við megum hins vegar ekki horfa svo þröngt á þetta, heldur verðum við að reyna að hafa það markmið að ef við ætlum að reyna að ná sátt um auðlindanýtinguna, auðlindarentuna, verðum við að gera það þannig að það sé ein þjóð í þessu landi en ekki skipta því niður á fjölda sveitarfélaganna.

Frú forseti. Varðandi spurningar hv. þingmanns um þann fjölda smábáta sem gæti fallið undir a-lið 1. gr., þá eru að ég held núna 35–40 bátar sem hafa strandveiðileyfi og eru undir þessari stærð. Alls eru um 80 bátar á landinu, sem eru skráðir og með fullkomin haffærisskírteini og annað því um líkt, undir þessari stærð. Síðan hvað varðar Byggðastofnun þá var ákveðið magn aflaheimilda sett inn í sértækar byggðaaðgerðir og Byggðastofnun gerði eiginlega tillögur um hvernig væri ráðstafað. Þau ákvæði hafa fjarað út. Þau voru sett tímabundið og eru runnin út fyrir nokkru þannig að þetta laut að þeim ákvæðum sem þá var. Frú forseti. Ég kem svo að öðru 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið. Ég verð að viðurkenna að ég er nú enn meira hugsi eftir það vegna þess að í svari hæstv. ráðherra kemur fram að það séu einungis 30–40 bátar sem eru í strandveiðum í dag  Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra af því að hann kemur aftur í andsvar: Finnst honum ekki að menn þurfi að skoða þetta mjög vel, t.d. gagnvart vélarafli og þar fram eftir götunum? Vegna þess að það sem mun gerast í framhaldi af þessu er að þarna kemur enn frekari glufa og menn munu fara að framleiða báta af þessari stærð inn í kerfið.

Frú forseti. Vafalaust má velta fyrir sér fleiri aðferðum eins og hv. þingmaður minntist á með vélarafl og annað því um líkt. Þessir minni bátar þurfa jú betra veður til að sækja á miðin, þeir telja sig þá verða á vissan hátt undir í þeirri samkeppni, það er sjónarmið. En þetta voru fyrst og fremst upplýsingar sem ég var að gefa. Varðandi fjölda strandveiðileyfa, sem eru komin út og skiptast eins og hér hefur verið rakið, þá eru önnur svæði sem eiga eftir að koma inn. Það hagar bara þannig til að menn eru á einhverjum öðrum veiðum og koma seinna inn. En það var leitað álits með þá skiptingu milli svæða einmitt vegna umræðunnar um það, m.a. hjá Landssambandi smábátaeigenda sem taldi að rétt væri að hafa þá skiptingu sem þarna væri inni, m.a. miðað við þessa takmörkuðu aðstöðu. Hins vegar er það klárt að úr þessari auðlind, takmörkuðu auðlind, fá ekki allir eins og þeir vilja. En þessi skipting 

Virðulegi forseti. Hér staðfestir hæstv. ráðherra að hann sjái ekki ástæðu til þess að breyta svæðisskipulaginu, eða hvernig það yrði gert, með þeim ójöfnuði sem þar er. Það veldur mér miklum áhyggjum. Ég fagna því sérstaklega að hér séu staddir formaður og varaformaður sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, vegna þess að þær hafa báðar tekið undir þá gagnrýni og kom mjög skýrt fram að þetta væri eitt af því sem menn þyrftu að skoða mjög vandlega til að þessi ójöfnuður ætti sér ekki stað. Það hlýtur að vekja ugg hjá hv. þingmönnum að heyra að hæstv. ráðherra sjái enga ástæðu til að breyta þessu en samkvæmt lögunum er alræðisvaldið hjá hæstv. ráðherra. Þess vegna vara ég þá við og hvet hv. þingmann og formann sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að taka það til sérstakrar skoðunar hvort ekki verði að gera þetta með þeim hætti að þingið hafi meiri aðkomu að því vegna þess að áherslur hv. formanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og hæstv. ráðherra fara greinilega ekki saman. En valdið er hjá hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu hans og athyglisvert að heyra hvernig þingmaðurinn fór yfir málið, ekki síst í ljósi þekkingar hans og reynslu af atvinnugreininni. Mér fannst athyglisvert þegar þingmaðurinn velti upp öryggismálum varðandi minni bátana. Það er eitthvað sem ég viðurkenni að hafa ekki alveg hugsað út í en er réttlætanlegt og réttmætt að huga að. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann um þá þróun á verði sem nefnt var fyrr í umræðunni, þ.e. hvernig verð á markaði breyttist þegar aflinn af strandveiðibátunum kom inn á markaðinn. Hvort þingmaðurinn viti til þess að lagt hafi verið mat á áhrifin eða lagt mat á hversu háar upphæðir er um að ræða. Þetta kann að vera flókin spurning svona óundirbúið, en ég held að áhrifin hljóti að hafa verið einhver.

Virðulegi forseti. Hvað varðar síðustu spurningu hv. þingmanns um verðið kom mjög skýrt fram hjá Samtökum fiskvinnslustöðva, sem komu á þingflokksfund hjá okkur í Sjálfstæðisflokknum, að verðfallið sem verður strax í upphafi þegar strandveiðibátarnir fara af stað er töluvert. Það má ekki skilja það svo að þeir ágætu menn sem stunda þær veiðar vilji ekki gera vel, en þeir hafa hreinlega ekki aðstæður til þess, sérstaklega ef menn ætla að fara að búa til nýjan pott sem er með báta undir þremur brúttótonnum en ekki brúttólestum, sem eru mjög litlir bátar, það gefur alveg augaleið. Þeir hjá samtökunum sögðu meira að segja á þeim fundi að það hefði haft varanlegar afleiðingar inn í haustið, þ.e. þegar búið var að senda inn fisk sem stóðst ekki væntingar og kröfur. Þetta er því eitt af því sem við verðum að skoða. Mér fannst það reyndar mjög athyglisvert sem kom fram í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur um að skipta þessu hugsanlega út og menn fengju að róa á þann hátt að stýra þessu af einhverju viti heldur en gera þetta með þessum hætti og því kappi og þeirri áhættu af slysum sem ég hef miklar áhyggjur af, enda hef ég verið áhugamaður um slysavarnir sjómanna í mjög langan tíma.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir að það er áhugavert ef þetta kerfi á að vera áfram að skoða það út frá þessu dagasjónarmiði. Það sem mig langar í seinna andsvari að velta upp er um nýtingarsamninga, sem er vissulega tekið á í hinu stærra frumvarpi sem kallað er, en hins vegar er ljóst að litla frumvarpið, eða það frumvarp sem við tölum um nú, mál nr. 826, er óneitanlega mjög tengt hinu málinu og ekki síst ef maður horfir á 5. og 6. gr. sem lúta að veiðigjaldinu og útdeilingu þess. Nú erum við með samninga í orkugeiranum sem eru 65 ára nýtingarsamningar í dag. Talað er um að breyta þeim og fara með þá niður í 30–40 ár, ef umræðan er færð hingað inn í salinn. Ég held reyndar að það þurfi að skoða mjög vandlega, hvort það er raunhæft. Eru rök fyrir því að láta eitthvað annað gilda um þessa auðlind en aðrar?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beinir til mín spurningu í sambandi við frumvarp sem ekki hefur verið mælt fyrir eða rætt. Eigi að síður held ég að mikilvægt sé að menn andi nú aðeins með nefinu og átti sig á því að það er kannski ekki alveg samhengi á milli þess hvort það er þessi auðlindagrein eða einhver önnur, heldur er aðalatriðið það að menn kippi ekki fótunum undan umræddri atvinnugrein. Mig langar aðeins að svara því sem hv. þingmaður kom inn á um strandveiðarnar. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan var ég mjög mótfallinn því á sínum tíma þegar dagakerfið var lagt niður. En við erum því miður að stefna í þá átt núna með því að hafa þetta opið, framleiða báta inn í það, fjölga bátunum. Þetta er sama ferli og við höfum gengið í gegnum og höfum ekkert lært af því, við þurfum ekki alltaf að vera að finna upp hjólið, vegna þess að þá gefur það líka skakka mynd. Ég varaði mjög við þessu þegar þetta var rætt hér, þ.e. að gefa þurfi skýr skilaboð um það hvernig menn mundu vilja sjá þetta kerfi þróast. Nú bætum við 50% við. Á næsta ári kemur krafa aftur um 50% og enn höldum við áfram að framleiða báta, þannig að á endanum munu allir tapa. Það er það sem við þurfum að passa að gerist ekki.

Forseti. Ég er að reyna að átta mig á áliti hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar á því frumvarpi sem verið er að ræða, þ.e. hugmyndafræðinni sem þar er á bak við, ekki endilega útfærsluatriðum, og mig langar til að beina til hans nokkrum spurningum. Það er t.d. um svokallaðan VS-afla sem við báðir vitum hver er. Telur þingmaðurinn ekki ástæðu til að endurskoða þær leikreglur sem eru í gangi þar? Sama um tegundatilfærslu þegar fyrir liggur að sumar tegundir hafa verið notaðar allt upp í 80% til að breyta yfir í aðrar fisktegundir. Telur þingmaðurinn ekki ástæðu til að taka til í þeim ranni? Varðandi pottana var það samdóma niðurstaða þess hóps sem gaf út þessa fínu skýrslu hér að það ætti að fara svokallaða samninga- og pottaleið, þ.e. að hægt sé að skilgreina þetta í tvennt með tilteknum hætti. Er þingmaðurinn andsnúinn því eða er þetta fyrst og fremst útfærsluatriði sem hv. þingmaðurinn er að agnúast út í? Felst hann á þá hugmyndafræði sem þarna kemur fram?

Virðulegi forseti. Bara svo það sé alveg á hreinu þá er ofboðslega erfitt að svara þessu afgerandi. Eins og hv. þingmaður veit er þetta í raun og veru ákveðinn texti sem er skrifaður, síðan skal ráðherra setja reglugerð um framhaldið. Það er því mjög erfitt að mynda sér skoðun á einstaka atriðum frumvarpsins. Ég fór yfir örfáa hluti og maður hefði þurft að hafa a.m.k. einn klukkutíma til þess að fara yfir þá alla. Hv. þingmaður kom inn á eitt atriði sem ég hef dálitlar áhyggjur af en skil samt hvað er að gerast. Menn segja: Við ætlum að breyta tegundatilfærslunni með því að hafa að hámarki 30% í viðkomandi tegund hjá viðkomandi útgerð. Við þekkjum það af okkar reynslu að menn hafa verið að nota það með þeim hætti að sumar tegundir hafa verið notaðar kannski upp í 60, 70, 80% í tegundatilfærslu vegna þess að enginn vill ná í tegundirnar sem hefur yfir þeim að ráða. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt fyrir hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að skoða þetta líka út frá því ef t.d. útgerð sem á mjög litlar aflaheimildir, við skulum segja að einhver eigi kannski 100 kíló af viðkomandi tegund þá er tegundatilfærslan ekki nema 30 kíló. Þetta er eitthvað sem menn verða að skoða hvort setja mætti þá hugsanlega varnagla við hámarkstonnafjölda 

Forseti. Ég lít þannig á að við séum nokkuð sammála um svarið við þeirri spurningu hvort lagfæra eigi þau ákvæði sem varða tegundatilfærsluna, að það þurfi að gera, það séu útfærsluatriði. En eftir standa hugmyndir sem eru í frumvarpinu t.d. varðandi VS-aflann, pottana og auðlindagjaldið sem var nokkuð góð samstaða um í endurskoðunarhópnum að ætti að fara. Hvort það er hugmyndafræðin sjálf sem hv. þingmaður er andsnúin eða hvort það er útfærslan skiptir dálítið miklu máli því að ef við getum fallist á hugmyndafræðina er kominn umræðugrundvöllur og þá getum við farið að takast á við um útfærslur og slíkt. Það hefur vissulega komið fram hjá sumum úr forustusveit þess flokks sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson situr fyrir á þingi, að sumir vilja ekki gera breytingar. Ég vitna þar til viðtals við hv. þm. Ólöfu Nordal, varaformann Sjálfstæðisflokksins, sem sagði í viðtali við Viðskiptablaðið 23. apríl síðastliðinn að hún sæi enga ástæðu til að gera breytingar á stjórnkerfi fiskveiða. Ég lít þannig á að við séum þó sammála um það, ég og hv. þm. 

Forseti vekur athygli á því að klukkan í borðinu er biluð, en tímamæling fer fram hjá forseta.

Virðulegi forseti. Eitt sem hv. þingmaður kom inn á og ég fór ekki yfir í minni stuttu ræðu vegna þess að ég hafði ekki tíma til þess, var svokölluð breyting á þessum VS-afla. Ég er alveg sammála því að það þurfi að gera með þeim hætti að ekki sé hægt að hafa það þannig að útgerð geti í raun og veru fiskað mjög mikinn afla yfir alla vertíðina og svo bara í restina gert eingöngu út á það því það er stílbrot við hugsunina á bak við þetta og markmiðið með því sem verið er að gera. Hins vegar vil ég segja það sem hv. þingmaður sagði um umræðugrundvöllinn. Hann hefur alla tíð verið fyrir hendi, að menn geti rætt saman um hlutina. Og svo er annað, mér finnst mjög óeðlilegt að þegar sett er inn í VS-aflann sem fer í svokallaðan Verkefnasjóð sjávarútvegsins, sem skiptist síðan í tvær deildir, annars vegar rannsóknasjóðinn og almennu deildina, og hv. þingmaður veit af þeirri gagnrýni minni þar að lútandi, að það sé ákveðin stofnun til að mynda Hafrannsóknastofnun sem hefur bara getað tekið - eins og t.d. árið 2009 þá tók hún 14,4% umfram. Hún tekur 300 milljónir án þess að þingið hafi eitthvað um það að segja og síðan er það samþykkt hér í lokafjárlögum. Þetta er hlutur sem við verðum að skoða alveg upp á nýtt, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á hugmyndir sem ég reifaði áðan í ræðustól um breytingar á strandveiðikerfinu varðandi svæðisskiptingu og útdeilingu afla. Ég hef haft þær hugmyndir og ekkert legið á þeim að mér finnst koma til greina að skipta aflanum upp á daga til móts við fjölda bátanna og tímabilin væru einn mánuður í senn. Ég held að það mundi róa kerfið mikið ef minni bátar færu ekki í samkeppni við stærri báta í leiðinlegum veðrum og stofnuðu þannig öryggi sínu í hættu og það drægi einnig úr þeirri eilífu togstreitu milli landshluta sem vissulega er til staðar í dag. Ég mun því tala fyrir þessum breytingum áfram.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari skoðun hv. þingmanns, sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Það er mjög skýrt að gallinn við sóknarmörkin, alveg sama hver þau eru, eru áhrifin á öryggi sjómanna, það er ákveðinn galli og fram hjá honum verður ekki litið. Við höfum rætt þetta og horfum á kosti og galla á hvoru sem er. Því fagna ég sérstaklega þessari yfirlýsingu hv. þingmanns því ég get að sumu leyti tekið undir það sem hún segir, það er mjög stutt á milli okkar þarna. Þetta gerir tvennt. Í fyrsta lagi, eins og hv. þingmaður benti á, jafnar þetta niður óánægjuna og ágreininginn milli svæðanna. Í öðru lagi mun það veita frekara öryggi ef menn eru ekki að keppa og róa við mjög erfiðar aðstæður og skilyrði til að reyna að nýta þessa örfáu daga. Ég tel því þessa hugmynd sem hv. þingmaður reifaði hér, og ég hef þá skilið rétt ræðu hennar áðan, mikla framför í breytingum á strandveiðikerfinu.

Virðulegi forseti. Þar sem orðið er svona stutt á milli okkar hv. þingmanns, bara einn Breiðafjörður, vil ég taka undir að það vekur vissan ugg ef þróunin yrði sú að menn færu að gera út minnstu bátana til að komast inn í kerfið, menn stýrðu þróuninni í þá átt. Ég held að sá sé ekki tilgangurinn með kerfinu. Ég vil taka það skýrt fram að gagnrýni á þessa hugmynd mína hefur verið sú að þá yrði bara framsal á þessa daga um leið. En við erum að breyta því. Við erum að afnema framsal og framsal mundi að sjálfsögðu ekki vera á þessum dögum. Einhverjir aðrir yrðu að koma til og breyta því síðar meir.

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að hægt væri að gera þetta svona, menn fengju úthlutað dögum sem þeir gætu notað í viðkomandi mánuði. Það yrði að vera alveg skýrt frá upphafi og við erum sammála því að framsal yrði ekki heimilað í strandveiðikerfinu, það yrði bara bannað að framselja mætti dagana. En aðalatriðið er að menn mega ekki búa til væntingar en það er það sem gerist núna. Við þekkjum þetta, menn áttu smábát og voru búnir að selja varanlega kvótann. Matið á honum var kannski 1 milljón. Svo verða breytingar á strandveiðum og matið fer úr 1 milljón í 7–8 milljónir. Þetta verðum við að reyna að passa og þess vegna er svo mikilvægt að senda skýr skilaboð því að fullt af einstaklingum hafa treyst á að kaupa sér bát, fara á strandveiðar og reynt að skapa sér atvinnu og tekjur og hafa veðsett húsin sín. Við þurfum að passa að þessar ljótu hliðar komi ekki upp, vegna þess að menn hafa væntingar um að veiðarnar verði alltaf auknar og nú þegar á öðru ári strandveiða erum við að stíga fyrsta skrefið og bæta 50% við. Menn segja þá: 

Virðulegi forseti. Það er svolítið sérstakt að mörgu leyti að ræða sjávarútvegsmálin hér þegar litið er til í hvaða umhverfi þau hafa verið unnin og síðar lögð fram. Við ræðum hér mál nr. 826 sem við höfum gjarnan kallað okkar á milli minna málið og skilgreint frá máli nr. 827 sem er þá væntanlega hið stærra. Hins vegar er það nú þannig að minna frumvarpið er býsna stórt í sniðum og lagðar til miklar breytingar. Í því eru atriði sem óhætt er að segja að örugglega megi ná einhvers konar sátt um með smá tilfæringum en um önnur atriði klárlega ekki. Ég ætla að geyma mér umfjöllun um hverja grein í frumvarpinu og fer yfir þær síðar. Fyrir mörgum mánuðum lauk vinnu svokallaðrar sáttanefndar um sjávarútvegsmál sem sá er hér stendur sat í ásamt fjölda fólks, fulltrúum stjórnmálaflokka og hagsmunaaðila í sjávarútvegi, þar á meðal verkalýðssamtaka og sveitarfélaga o.s.frv. Segja má að allir helstu aðilar er tengjast greininni með einhverjum hætti hafi komið að þeirri vinnu. Sú vinna stóð í rúmt ár og mikilli skýrslu var skilað til hæstv. ráðherra sem tók að sjálfsögðu við henni en síðan hefur mjög lítið til þeirra tillagna sem þar voru settar fram spurst. Ef hugmyndafræðin á bak við frumvörpin sem hér eru komin á dagskrá þingsins á að byggja á vinnu sáttanefndarinnar þá verður að segjast eins og er að ósköp lítið í frumvörpunum má tengja við hana. Það er kannski helst 1. gr. í hinu frumvarpinu þar sem rætt er um að festa og skýra eignarhald á auðlindinni, ég get tekið undir hana. Ein af meginniðurstöðum nefndarinnar var einmitt að tryggja og skýra hver væri í raun eigandi auðlindarinnar. Að sjálfsögðu hafa margir aðilar sótt í þessa auðlind í gegnum árin og skapað sér mögulega ákveðinn rétt. Því var einnig lagt til að fara samningaleið til að höggva á þann meinta rétt og jafnframt lagt til að greitt yrði hóflegt gjald fyrir afnot af auðlindinni. Að mínu viti er hér ekki farin sú leið. Eftir að hafa farið yfir málið sýnist mér að farið sé býsna langt frá þeim tillögum. Komið hefur fram að hinir svokölluðu hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Landssamband smábátaeigenda, Félag vélstjóra og málmtæknimanna, Sjómannasambandið og Farmanna- og fiskimannasambandið, hafa allir lýst yfir andstöðu sinni við þau mál sem hér eru lögð fram. Það hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir stjórnarflokkana að viðbrögðin skuli vera þessi. Það er því sérkennilegt að hlusta á umræðu um að verið sé að koma til móts við sjómenn eða bæta hag þeirra eða eitthvað slíkt með frumvarpinu. Það er náttúrlega alls ekki það sem verið er að gera. Ég hef einnig við farið í gegnum mál nr. 826 og borið saman við þær ályktanir sem voru nýlega gerðar á flokksþingi framsóknarmanna. Þar er nú ósköp lítið, ef nokkuð, sem er hægt að tengja við, nema ef væri 2. gr. að hluta til og 4. gr. Breytingarnar sem lagðar eru til í máli nr. 826 eru vitanlega gerðar til að festa í sessi strandveiðarnar og þær hafa tekið töluverðan tíma af umræðum í þinginu og eðlilega sýnist sitt hverjum þegar slíkar breytingar eru gerðar. Það er örugglega hægt að tína til dæmi um að þetta hafi verið einhvers staðar til góðs að einhverju leyti. Hins vegar er algjörlega óþolandi, að mínu viti, að þetta kerfi eða eitthvert annað sé notað til að færa réttindi frá einhverju fólki til annarra eða þá að verðlauna þá sem hafa komið kannski hvað mestu óorði á sjávarútveginn, þá sem seldu sig út úr greininni fyrir mikla fjármuni og eru nú komnir inn í hana aftur í gegnum strandveiðarnar og vilja jafnvel fá kvóta aftur. Það er vitanlega alveg óþolandi staða sem við höfum þar. Svo blandast inn í umræðuna að við erum gjarnan að tala um ástand sem ríkti fyrir 15–17 árum þegar framsalið stóð kannski sem hæst og árin þar á eftir þar sem menn fóru úr greininni með miklar upphæðir. Þetta er í rauninni ekki til staðar lengur, leyfi ég mér að fullyrða. Kannski er hægt að segja að þetta sé möguleiki en ég held að mesti bragurinn sé farinn af þessu. Níutíu og eitthvað prósent af þeim sem eru í greininni í dag hafa keypt sig inn í hana, keypt aflaheimildir. Auðvitað er svo sem ekkert sem bannar þeim að selja sig út úr henni en í dag er enginn til að kaupa, held ég, þannig er ástandið í sjávarútveginum. Það sem við þurfum að gera og er að sjálfsögðu verkefni okkar á Alþingi er að skapa sjávarútveginum rekstrarskilyrði þar sem greinin getur vaxið og skilað arði til samfélagsins og haldið uppi atvinnu. Við sáum nýlega frumkynningu, og verður betur kynnt í haust, á rannsókn eða skýrslu sem heitir Sjávarklasinn þar sem kemur fram að umsýslan í kringum sjávarútveginn er í það minnsta 300 milljarðar kr. Það gleymist nefnilega oft í umræðum um sjávarútvegsmálin að það eru ekki bara sjómenn eða fiskvinnslufólk sem hafa atvinnu af greininni heldur einnig vélsmiðir, rafvirkjar, smiðir, verslunarfólk og flutningamenn og svo framvegis. Áhrifin eru mjög víða. Það sem er erfitt í dag er að engin framtíðarsýn er varðandi greinina og þess vegna hafa fyrirtæki í henni eða í tengslum við hana forðast að fara í fjárfestingar, í tæknigreinunum hafa menn átt í erfiðleikum með að selja afurðir sínar, við þekkjum að lítil eftirspurn er eftir viðhaldi á skipum, og þess háttar. Mikilvægt er því að við búum til framtíðarsýn. Ég held að sú framtíðarsýn eigi í grunninn að byggjast á þeim þremur atriðum sem ég nefndi áðan og voru niðurstaða sáttanefndarinnar. Það getur hins vegar ekki talist framtíðarsýn í því að bjóða einhvers konar nýtingarsamninga til 15 ára, endurskoðaða eftir átta ár, og kannski, mögulega, hugsanlega sé um framlengingu að ræða. Mér finnst þær heldur ekki mjög björgulegar tillögurnar í 5. gr. frumvarpsins um að innheimta veiðigjaldið með þeim hætti sem þar er sagt. Ég held að miklu meira tillit þurfi að taka til stöðu greinarinnar á hverjum tíma en setja þetta fram svona. Ef við förum aðeins í gegnum einstakar greinar frumvarpsins er í 1. gr. fjallað um breytingu á stærð bátanna. Einhver veginn læðist að manni sá grunur að kannski sé verið að reyna að fara með strandveiðarnar á þann stað sem hugmyndin snerist um í upphafi, að þetta væru litlir bátar en ekki verið að stunda stórkostlega atvinnusjómennsku, eins og við getum orðað það, því í dag vitum við að gríðarlega öflug skip eru í strandveiðunum og sigla jafnvel út í veðrum sem minni bátarnir geta ekki farið út í, og svo framvegis. Ég hef grun um að hér sé verið að leiðrétta ákveðna hluti. Við þetta vakna hins vegar spurningar sem þingmenn hafa velt upp eins og varðandi öryggissjónarmið og fleira. Síðan er ráðherra vitanlega eins og í flestum öðrum greinum veitt ákveðin heimild til að skipta aflanum í þessa flokka. Í 2. gr. er fjallað um bæturnar og hvernig er fært í þær. Ég held að það sé í raun sanngirnismál að allir leggi eitthvað af mörkum í bótapottana meðan þeir eru við lýði. Svo kann að vera að útfærsluna þurfi eitthvað að endurskoða frá því sem þarna er sagt og ég geri að sjálfsögðu enga athugasemd við það en mikilvægt er að allir leggi sitt af mörkum. Í 3. gr. er í raun talað um byggðakvótann eða hvernig úthlutað er í byggðarlögunum af þeim bótum sem þangað koma. Þótt ég hafi ákveðinn skilning á þeim tillögum verð ég að segja að meiri vandamál en lausnir hafa fylgt því í sveitarfélögunum þegar kemur að því að úthluta byggðakvótanum. Ég hefði haldið að það væri jafnvel hreinlegra að hafa úthlutunina á hendi ríkisins. Það kann að vera að hægt sé að finna leiðir sem einhverjum sveitarfélögum kunna að þykja góðar og því vil ég ekki slá þetta dautt einn, tveir og þrír en þetta þarf að skoða mjög vandlega þegar lengra líður á umræðuna. Í 4. gr. er talað um tilfærslurnar og þær eru eitt af því sem rætt var um í sáttanefndinni og dæmi um að þyrfti að breyta. Ég held hins vegar að mikilvægt sé að breytingar sem gerðar verða á þessu eigi sér ekki stað fyrr en á næsta fiskveiðiári, ekki sé hægt að láta þær gilda á þessu fiskveiðiári, heldur í fyrsta lagi á næsta ári eða jafnvel síðar. Ég minntist á veiðigjaldið áðan og ég tel að verið sé að hækka það allt of mikið í þessari grein, fyrir utan að ég er ekki sáttur við hvernig það er reiknað. Varðandi 6. gr. þá er mikil greinargerð frá fjármálaráðuneytinu varðandi útdeilinguna. Ég er í grunninn sammála því að byggðarlögin sem greiða auðlindagjaldið eða veiðigjaldið eigi að fá sérstaka meðferð varðandi hvert gjaldið eigi að vera, vegna þess að það er fyrst og fremst skattur, landsbyggðarskattur. Eflaust má tína til einhver rök um að dæmi séu til um að þetta sé á einhvern hátt til staðar í dag í samfélaginu. Mér finnst allt í lagi að nefna það að stjórnsýslan á Íslandi er öll í Reykjavík. Landsbyggðin nýtur nú lítið góðs af því ef einhvers konar verðmæti verða til í henni. Hægt er að rökstyðja þetta með því meðal annars. Í 7. gr. og þeim stafliðum sem þar fylgja eru ráðherra veittar býsna miklar heimildir til að bæta í strandveiðarnar. Ég verð að segja að mér líst ekkert sérstaklega vel á þær tölur og hvernig á að skipta því ef horft er til ársins 2012 og 2013. Að mínu viti er ekki hægt að auka aflaheimildir án þess að bæta þeim það upp, í það minnsta að einhverju leyti, sem heimildir hafa verið skertar mjög mikið hjá undanfarin ár. Loksins þegar við sjáum fram á aukningu er ekki hægt að láta þá sitja eftir með fjárfestingar og skuldir sem þeir hafa sannarlega keypt eða notað peningana sannarlega í að kaupa aflaheimildir eða til að setja inn í fyrirtæki sitt til að styrkja það og efla. Ég sé ekki sanngirni í því að þeir fái ekki einhverjar bætur út af því. Við þekkjum dæmi af fyrirtækjum þar sem spilað var inn á lagarammann sem í gildi var, þar sem fyrirtæki voru keypt eða aflaheimildir keyptar. Svo var skerðing komin á stuttu seinna og eftir sátu fyrirtækin með skuldirnar. Þetta var allt gert innan þess lagaramma sem Alþingi hafði sett og skapað. Ég er því ósammála því sem hér hefur komið fram að ekki eigi að horfa til baka þegar loksins kemur að því að við getum aukið 

Frú forseti. Hv. þingmaður gerði það að inngangi að máli sínu að vísa til viðræðunefndarinnar sem stundum hefur verið kölluð sáttanefndin og tók til starfa í aðdraganda þess að þau frumvörp sem verða til umræðu í dag og næstu daga hafa verið lögð fram. Hann vísaði til þess að viðræðunefndin hefði komist að niðurstöðu um svokallaða samningsleið sem hann teldi eðlilegt að væri höfð til hliðsjónar í þessu máli og telur, hafi ég skilið hann rétt, að ekki sé höfð til hliðsjónar. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann: Hver er samningsleiðin að hans mati? Hvað felur sú leið í sér? Og sömuleiðis, vegna þess að hann taldi ásættanlegt að taka hóflegt gjald fyrir nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar en sættir sig þó ekki við þær 16 kr. sem lagðar eru til á hvert kíló í 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég ekki kalla þessa nefnd viðræðunefnd. Þessari nefnd var falið það hlutverk með erindisbréfi að koma með tillögu er gæti leitt til sátta um sjávarútvegsmál. Það gerði nefndin ágætlega að mínu viti. Varðandi hvað geti verið ásættanlegt auðlindagjald geri ég ráð fyrir að hv. þingmaður hafi kynnt sér vandlega flokksþingsályktun Framsóknarflokksins þar sem rætt er um að veiðigjald taki mið af getu greinarinnar. Við höfum ekki fengið eitt aðalplaggið sem þarf að fylgja þeim frumvörpum sem verið er að fjalla um, sem er m.a. hagfræðileg greining á því hvað greinin þolir. Ég treysti mér því ekki til að segja hvað sé hóflegt veiðigjald án þess að vita hvað þessi mikilvæga grein okkar ber þegar kemur að því að leggja á hana meiri álögur. Það getur vel verið að hún þoli jafnvel minna veiðigjald en nú er. Ég hugsa að svo sé ekki, ég held að við getum eitthvað bætt 

Frú forseti. Það fór eins og mig grunaði - það kom ekki svar við spurningunni hvað samningaleiðin fæli í sér. 
             Varðandi hið hóflega gjald þá hafa kvótalitlar og kvótalausar útgerðir leigt af útgerðinni aflaheimildir á allt að 300 kr./kg, en í þessari umræðu erum við að tala um 16 kr./kg sem útgerðin mundi þurfa að greiða fyrir nýtingu aflaheimilda. Ég velti þessu fyrir mér og varpa því fram til samanburðar. Hins vegar varðandi samfélagsleg áhrif á strandveiðunum var gerð ákaflega vönduð skýrsla af Háskólasetri Vestfjarða fyrir um það bil ári um áhrif strandveiða á samfélög í kringum landið. Hún sýndi að þau væru verulega jákvæð. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Vefengir hann þessa skýrslu? 
             Tími minn er búinn, þannig að ég læt máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að segja að ég vefengi niðurstöðu þessarar skýrslu. Hins vegar getum við eflaust túlkað niðurstöður hennar hvort með sínum hætti og velt fyrir okkur forsendum og einhverju slíku. Mér dettur ekki í hug að halda því fram að háskólasetrið hafi ekki vandað til verka eða gert sitt besta til að gefa raunsæja mynd af þessum málum. Hins vegar vil ég segja varðandi hvað felist í samningaleiðinni að hún felist vitanlega í því að ríkisvaldið og þeir aðilar sem fara með aflaheimildir nú setjist niður og ræði það sín á milli hvernig við getum samið um að losa um hinn meinta - nú ætla ég bara að nota það orð sem hæstv. ráðherra hefur notað - eignarrétt á aflaheimildum og auðlindinni. Ég held nefnilega að það sé farsælla að ræða málið og ná samkomulagi en að beita yfirgangi eða ofbeldi sem kann að leiða til áralangra málaferla  
            

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni - ég þakka honum fyrir mjög góða ræðu - að frumvörpin og það sem hér er lagt til hafa verið gagnrýnd af ýmsum aðilum. En þá er líka rétt að gera sér grein fyrir því að það er með ólíkri hlið sem hver gagnrýnir; LÍÚ frá einni hlið, Landssamband smábátaeigenda frá annarri hlið, félag fiskimanna frá enn einni hlið o.s.frv. Það segir manni að maður er líklega á nokkuð réttri leið. Síðan eru það íbúar sjávarbyggðanna og almenningur í landinu sem líka eru aðilar að málinu og þeirra sjónarmið eru ekki síður gild. Ný skoðanakönnun sýndi að við viljum breytta stefnu í þessum efnum og ég veit að hv. þingmaður er sammála því þó svo að skiptar skoðanir séu um einstök atriði. Ég vil að því sé haldið rækilega til haga. Ég aðeins víkja að öðru. Ég er sammála hv. þingmanni varðandi strandveiðarnar, að þær eigi að vera í formi einstaklingsréttar en ekki 

Virðulegi forseti. Ég hefði kannski átt að sleppa því að koma upp og enda andsvarið við hæstv. ráðherra á því að við værum sammála. Það kann að vera að við verðum það í fleiri atriðum þegar við ræðum betur sjávarútvegsmál. Það kann vel að vera að þeir sem hafa gagnrýnt frumvörpin geri það frá ólíkum sjónarmiðum og sjónarhornum. En ég held að niðurstaðan sé hins vegar sú sama hjá þeim öllum, að þetta sé ófært eins og það lítur út, það gangi einfaldlega ekki upp. Það er líka alveg ljóst að gagnrýnin snýr ekki síður að því að þessir aðilar skuli ekki hafa verið hafðir með eða að ekki hafi áfram verið unnið á þeim nótum sem sáttanefndin fjallaði um og vann að þeim tillögum sem hún skilaði. Þessir aðilar störfuðu með nefndinni og hefðu eflaust haft mikinn áhuga á að halda áfram því góða starfi sem þar var unnið. Ég veit ekki betur, frú forseti, en að fulltrúar verkalýðsins hafi lýst yfir efasemdum um þessi frumvörp.

Frú forseti. Eins og menn rekur minni til gekk á ýmsu í þessari endurskoðunarnefnd. Sumir sögðu sig úr henni á tímabili vegna þess að þeir voru ekki sáttir við ýmislegt og töldu að þeir gætu haldið uppi fornu háttalagi þannig að ef þeir færu frá borði yrði allt stopp. Ég þakka hv. nefndarmönnum öðrum sem héldu þetta út og til enda. Að sjálfsögðu er að hluta byggt á þessu nefndarstarfi. Ég vil aðeins víkja að því frumvarpi sem við erum með til meðferðar, breytingum á núgildandi lögum. Annars vegar þyrfti að auka strandveiðarnar og hins vegar byggðaaðgerðirnar sem ég teldi mjög brýnt að enn frekari heimildir yrðu opnaðar fyrir. Við erum að vonast til að hægt verði að auka talsvert þorskveiðiheimildir á næsta fiskveiðiári. Þá er líka einboðið, finnst mér, að þeim verði að hluta skipt á milli þeirra þátta sem ég nefndi, annars vegar núverandi aflamarkshafa og hins vegar þeirra  
            

Frú forseti. Ef það kemur til aflaaukningar á þessu fiskveiðiári til flestra þeirra útgerða sem eru - nú verður maður vanda orðalagið - alvöruútgerðir þá eru því miður flestir held ég búnir að gera ákveðin plön og aðlaga sig að þeim raunveruleika sem við búum við. Aukning á þessu ári held ég að muni ekki gagnast mjög mörgum. Hins vegar er mjög ánægjulegt að heyra hæstv. ráðherra segja að það verði hugsanlega mögulegt að auka aflaheimildir meira en akkúrat er kveðið á um í þessum frumvörpum. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Ef svigrúm verður til aukningar þarf í það minnsta að bæta þeim það upp að hluta til sem hafa verið skertir að einhverju leyti. Ég geri mér grein fyrir því að óvíst er að það náist að fullu en þeir eiga skilyrðislaust að fá mjög góðan skerf ef ekki obbann af þeirri aukningu sem verður.

Virðulegi forseti. Aðeins út af orðaskiptum hv. þingmanns og hæstv. ráðherra áðan, það var talað um að í frumvörpunum fælist nokkuð sem mundi auka fiskigengd í sjónum en það er ekki þannig. Ef það er svigrúm til að bæta við aflaheimildir skiptir engu máli hvort þessi frumvörp eru samþykkt eða ekki. Yfirlýsing hæstv. sjávarútvegsráðherra var mjög sérkennileg þegar hann sagði að það væri hægt að auka við kvótann ef frumvörpin yrðu samþykkt. Þetta var náttúrlega algjörlega innantómt rugl. Mig langar að þakka honum fyrir ágæta ræðu og spyrja hann nokkurra spurninga, í fyrsta lagi um 6. gr. frumvarpsins um hvernig eigi að skipta þessu gjaldi á milli sveitarfélaganna. Það er lagt til að þetta fari í sjö landshluta og síðan átta og ég spyr hann út frá því sem er talað um að fiskur sem er unninn úti á sjó hafi verið dreginn frá aflaverðmæti viðkomandi landshluta, þ.e. að ekki er reiknað með frystitogurunum inn í úthlutunina. Einhvern veginn koma upp í huga mér strax vinir okkar og félagar á Skagaströnd. Hver er skoðun hv. þingmanns á þessu? Finnst honum réttlætanlegt að útiloka sveitarfélögin frá því að eiga hlutdeild þó að 

Virðulegi forseti. Ég er ósammála því. Ég er ósammála því að það eigi að skilja þessa vinnsluaðferð frá öðrum. Ég er algjörlega mótfallinn því. Ég er reyndar ekki búinn að finna rökin fyrir því af hverju í ósköpunum frystitogararnir eru ekki með í púkkinu. Það er mjög sérkennilegt og má ætla að það sé vegna þess að það sé einhver óbeit á útgerðarstarfseminni frystingu. Við verðum að átta okkur á því að frystingin skapar nú mjög mörg störf í skipunum og mikil verðmæti fyrir Ísland, ekki síður en ísfiskurinn eða sá fiskur sem kemur í land. Nei, ég er ósammála því að þetta verði tekið út fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargott svar. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þær hugmyndir sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður hv. sjávarútvegsnefndar, viðraði hér áðan. Hún sagði það sína skoðun, og ætlaði að beita sér fyrir því að það yrði gert í hv. sjávarútvegsnefnd, að við ættum að breyta úthlutun og þeim ójöfnuði sem á sér stað í dag á milli landshlutanna, þessara fjögurra svæða. Skoðun hennar er sú að það eigi að deila bara í fjöldann. Þegar vitað er hversu margir bátar sækja um strandveiðileyfi eiga menn bara að deila í fjöldann og úthluta síðan á dag. Þá yrði stigið það skref að menn mundu hætta þessari keppni, þ.e. þá fengju viðkomandi bátar ákveðið marga daga miðað við heildarmagnið sem er inni. Ég tel að þetta verði jákvætt skref gagnvart til að mynda öryggismálum sjómanna. Hver er skoðun hv. þingmanns á þessu? Kemur að hans mati til greina að skoða það að gera þetta svona? Þá er líka hægt að jafna sóknina og gera hana skynsamlegri. En fyrst og fremst snýr þetta að öryggismálum sjómanna. Aðalatriðið er þó að þessir dagar yrðu aldrei framseljanlegir.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það væri sérkennilegt ef þessir dagar yrðu framseljanlegir, en það kann að vera að það finnist einhver rök fyrir því. Ég segi hins vegar að mér hugnast ekki illa sú hugmyndafræði sem hér hefur verið rætt um, að breyta þessu í daga. Menn geta þá ákveðið innan tímabilsins hvenær þeir sækja sjóinn í stað þess að keppast við og sprengja sig út í alls konar veðrum og, já, stofna öryggi sínu í hættu til að ná þeim afla sem þeir mögulega geta. Við höfum líka séð að það verður til ósamræmi milli þeirra sem eiga stærri og öflugri báta sem geta farið út í nánast hvaða veðri sem er og þeirra sem eru á minni bátunum. Rekur mig þá minni til samtals sem ég átti á Arnarstapa þar sem maður benti út á sjóinn og sagði við mig: Sjáðu, þarna fer þessi, búinn að selja frá sér kvótann. Nú er hann kominn með stóran og fínan bát. Hann getur róið, ég verð að bíða hér vegna þess að minn bátur kemst ekki út í þessu veðri.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans áðan sem var ágæt og hófstillt að hætti okkar norðanmanna, að venju. Ég skildi hv. þingmann þannig að hann væri í stórum dráttum sammála því frumvarpi sem hér er lagt fram, þ.e. hann ræddi um 1. gr. frumvarpsins, hann fór reyndar mjög skipulega yfir frumvarpið, á þakkir skildar fyrir það, og gerði athugasemd við útfærslu á 1. gr., þ.e. að stofna nýjan bátaflokk, en gerir í sjálfu sér ekki athugasemdir við prinsippið, framlag pottanna sem er 2. gr. frumvarpsins. Hv. þingmaður á ásamt tveim öðrum þingmönnum hér, hv. þm. Ásbirni Óttarssyni og Einari Kristni Guðfinnssyni, hugmyndina. Þeir lögðu fram frumvarp þess efnis á þinginu og hv. þingmaður tók undir þá grein. Varðandi 3. gr. skildist mér á hv. þingmanni að hann væri í sjálfu sér ekki andsnúinn hugmyndinni en hún væri útfærsluatriði. Sömuleiðis varðandi 4. gr., um tilfærslur á milli tegunda, enn fremur veiðigjaldið sem hann taldi að hefði hækkað of mikið. Þá get ég spurt á móti: Hvað telur hv. þingmaður að megi hækka gjaldið mikið? Mér fannst hv. þingmaður vera pínu „svag“ fyrir ráðstöfun  
            

Forseti biður hv. þingmenn að virða ræðutímann.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Nú háttar svo til að við hv. þingmaður sátum saman í sáttanefndinni og þakka ég honum fyrir samstarfið þar sem var mjög gott eins og norðanmanna er siður, þeir haga sér alltaf vel þegar þeir leita sátta. Til að svara þessum spurningum má nota líkingu af skipi af því að hv. þingmaður er skipstjóri. Skrokkurinn er ágætur, skrokkurinn er kannski nýtilegur á þessu skipi, en maður verður að hafa vél, mannskap og veiðarfæri sem gagnast. Það er það sem vantar í frumvarpið. Stóra myndin er ekki algalin, stóra myndin byggir á ákveðnum hugmyndum sem við ræddum í sáttanefndinni svokölluðu. Þegar allt er hins vegar sett í samhengi gengur málið einfaldlega ekki upp. 5. og 6. gr., svo ég nefni þær, frú forseti, 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég skil það þannig að hv. þingmaður sé sammála þeirri hugmyndafræði sem kemur fram í þessu frumvarpi. Ég gat ekki annað skilið á ræðu hans áðan. Mér fannst svar hans við andsvari mínu benda til hins sama, þ.e. að hann væri sáttur við hugmyndafræðina á bak við hverja grein eins og hann fór yfir þær. Hann gerði það mjög skilmerkilega og á skipulegan hátt. Ég hlýddi af mikilli athygli á alla ræðuna hans og fannst hv. þingmaður ítreka að hann væri sammála þeim prinsippum og þeim hugmyndum sem koma fram í frumvarpinu. Það þarf fyrst og fremst að ræða útfærsluatriði varðandi einstakar greinar. Það er fyrst og fremst þetta sem ég er að kalla eftir í þessari umræðu og spyr hvern þingmann eftir ræður þeirra hvort það sé ekki tilfellið, að þarna sé þá kominn umræðugrundvöllur. Rétt eins og hv. þingmaður benti á áðan er þetta afrakstur mikillar vinnu sem við tveir áttum þátt í ásamt mörgum fleirum. Er hér þá ekki kominn þessi umræðugrundvöllur sem við höfum getað fetað okkur áfram og eigum við þá ekki að koma þessu máli sem fyrst inn í nefnd 

Virðulegi forseti. Ég hef lýst því yfir að það kæmi vel til greina að taka það mál sem við erum með hér, 826. mál, fara með það inn í nefnd og gera þær breytingar sem gera þyrfti. Það hefur hins vegar ekki verið vilji stjórnarflokkanna. Stjórnarflokkarnir vilja fá bæði málin inn, þetta og stærra málið, 827. mál. Við það verður ekki unað að mínu viti, ekki í það minnsta í því formi sem það er lagt hér fram. Þessi mál tengjast vissulega með ákveðnum hætti. Ef við erum búin að sætta okkur við að strandveiðikerfið sé komið til að vera, a.m.k. meðan þessi ríkisstjórn er við völd, gætum við þurft að gera einhverjar breytingar á því og þá er vissulega hægt að nota þetta frumvarp til þess. Ég sagði líka, frú forseti, um byggðakvótann að ef vilji sveitarfélaganna væri sá að fá þennan kaleik með þessum hætti til sín finnst mér ekki að við eigum að vera á móti því. Ég geri hins vegar alvarlegar athugasemdir við það hvernig ráðherranum eru fengnar hér 

Frú forseti. Ég ætla að ræða um fundarstjórn forseta. Í morgun lagði sá forseti sem sat þá í forsæti í þinginu fram tillögu um að það yrði fundað fram eftir kvöldi og jafnvel inn í nóttina. Við mótmæltum því í minni hlutanum hér á Alþingi og töldum að þetta ætti að vera efnisrík umræða að degi til. Nú er svo komið að einungis tveir stjórnarliðar eru við umræðuna og af 21 á mælendaskrá um þetta grundvallarmál er einn stjórnarliði sem ætlar að tjá sig um málið. Ég spyr hæstv. forseta hvort þeir stjórnarliðar sem greiddu atkvæði með því að hafa þetta mikilvæga mál hér til umræðu í kvöld séu ekki örugglega í húsinu og að fylgjast með umræðunni. Það var hvatt mjög til þess að við ræddum þetta hér fram eftir kvöldi og þess vegna er eðlilegt að þeir sem samþykktu það verði við umræðuna en láti ekki stjórnarandstöðuna eina 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, það er fáránlegt að hv. stjórnarliðar sem greiddu atkvæði með kvöldfundi og telja brýnt að þetta mál sé tekið til umræðu og gaumgæfilega rætt skuli ekki vera við umræðuna. Ég þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir að hafa verið svo duglegur í andsvörum sem hann hefur verið. Ég hef reyndar ekki orðið vör við að hann hafi sett sig á mælendaskrá en vona að hann geri það hið allra fyrsta svo við getum heyrt sjónarmið hans um þetta af því að hann er svo duglegur að túlka þá ræðumenn sem hér hafa komið upp. Meginatriðið, virðulegi forseti, er að ég tek undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni. Eru stjórnarliðar hér í húsinu? Eru menn að fylgjast með þessari umræðu? Eða er það svo að þegar menn greiða atkvæði með kvöldfundi sé það verkefni stjórnarandstöðunnar að sitja fram eftir kvöldi og inn í nóttina til að ræða þessi brýnu mál? Ég held að þetta mál sé það langmikilvægasta sem hefur rekið á fjörur þingsins í langan tíma. Til þess að eiga viðræður við fólk verður fólkið að vera á staðnum.

Frú forseti. Eins og fyrirrennari minn í ræðustól tek ég undir það sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði varðandi bæði þá sem eru á mælendaskrá og þá sem eru í húsi til að ræða þetta gríðarlega mikla hagsmunamál sem vel að merkja er ekki búið að meta út frá efnahagslegum og hagfræðilegum forsendum hvaða þýðingu hefur fyrir þjóðarbúið. Ég vek hins vegar athygli á því að til að mynda hæstv. forsætisráðherra var hér í dag og greiddi atkvæði með kvöldfundi en hefur síðan ekki séð sér fært að vera hér í húsi. Engu að síður tjáði hún sig mjög fjálglega um helgina um þessi mál, að mínu mati í heldur veruleikafirrtri ræðu. Ég held í ljósi þess, ekki síst þeirra athugasemda sem settar hafa verið fram, m.a. um það að frumvarpið stangist hugsanlega á við stjórnarskrá, um deildar meiningar ráðuneyta, annars vegar fjármálaráðuneytis og hins vegar sjávarútvegsráðuneytis, að forsætisráðherra ætti að vera hér í salnum en tjá sig ekki ávallt um þetta mál úti í bæ. Hvernig væri að hæstv. forsætisráðherra kæmi hingað og væri í salnum? 

Frú forseti. Ég ítreka fyrirspurn mína til frú forseta um það hvort stjórnarliðar og þeir sem samþykktu að hér yrði kvöldfundur séu ekki örugglega í húsinu að hlýða á umræðurnar. Það er með ólíkindum að þeir aðilar sem samþykktu kvöldfund skuli ætla að sitja heima. Já, það væri hneyksli gagnvart undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það er einfaldlega ekki boðlegt að alþingismenn samþykki að menn tali hér út í nóttina og þeir hinir sömu sem hafa krafist kvöldfundar skuli ekki vera við umræðuna. Ég vona að svo fari, frú forseti. Ég minni líka á að við í stjórnarminnihlutanum á Alþingi samþykktum að hefja alla þingfundi hálfellefu á morgnana. Við sýndum mikil liðlegheit þegar kom að því. Það er lágmarkið að þeir aðilar sem sögðu að hér ætti að fara fram kvöldfundur láti sjá sig og, síðast en ekki síst, setji sig á mælendaskrá. Ég ætla að minna á það að af 20 

Virðulegi forseti. Ég aðgætti það, þegar þessi umræða hófst, hversu margir stjórnarliðar væru á mælendaskrá. Ég hef tekið eftir því að þeim hefur ekki fjölgað, eftir því sem umræðunni hefur undið fram, eins og maður hefði getað ímyndað sér, að menn hefðu bætt sér á mælendaskrána. Nei, þeim hefur fækkað. Þeir taka sig út af mælendaskránni. Þeir kjósa að ræða ekki sjávarútvegsmálin. Þeir hafa sjálfir verið að segja að þetta sé eitt af mikilvægustu málunum sem ríkisstjórnin hefur á sinni könnu, en áhugi þeirra og sannfæring fyrir málinu er ekki meiri en það að varla nokkur einasti þeirra treystir sér til að ræða málið nema í einnar mínútu andsvari. Við höfum tekið eftir því að þegar stjórnarandstæðingar hafa tekið til máls í andsvörunum þá er það þannig að þeir hafa eina mínútu til þess. Finnst þeim þetta þá svo ómerkileg mál, svo einföld mál, svo léttvæg mál, að ein mínúta í andsvari dugi til að koma sjónarmiðum þeirra á framfæri? Umræður eins og þessar hafa tiltekinn tilgang sem er sá að við skiptumst á skoðunum og fram komi mismunandi sjónarmið. Við verðum að lúta því að takast á um þessi mál, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. 

Hvað er þetta? Ég stend hér og tek alla umræðuna.

Virðulegi forseti. Það væri nú annaðhvort að hæstv. ráðherra væri í salnum og tæki aðeins á stjórnarandstöðunni þegar verið er að fara yfir þetta frumvarp. En það er vitanlega mjög sérkennilegt að þeir sem eru æstir í þessa kvöldfundi skuli ekki vera hér til að hlusta á rökin í málinu. Ég held að forseti ætti að koma þeim skilaboðum til þingflokksformanna stjórnarflokkanna að þeir geri ágætum þingmönnum sínum viðvart um að umræðan sé í gangi. Ég er ekki viss hvort stjórnarliðar vita hreinlega að verið er að ræða sjávarútvegsmál. Ég tel mikilvægt að þeim verði gerð grein fyrir því að þessi umræða eigi sér stað þannig að þeir geti lagt okkur lið í umræðunni. Þetta er eitt mesta áherslumál ríkisstjórnarinnar og sérstaklega hæstv. forsætisráðherra. Ég spyr: Hvar er hæstv. forsætisráðherra? Þegar loksins er verið að ræða sjávarútvegsmálin sem hún talar um í hverri einustu ræðu. Í hverri einustu ræðu sem ráðherrann heldur ræðir hún sjávarútvegsmál en lætur ekki svo lítið að vera í þingsal og taka þátt í þeim umræðum sem hún hefur svo oft óskað eftir að fari fram.

Frú forseti. Ég vil ítreka fyrri spurningu mína: Fáum við svör frá hæstv. forseta varðandi fjarveru ráðherra? Ég heyri að þingflokksformaður Framsóknarflokksins hefur tekið undir ósk mína varðandi forsætisráðherra. Ég held líka að það sé viðeigandi að fjármálaráðherra komi alla vega hingað og svari fyrir umsögn fjármálaráðuneytisins, hvað varðar þær aðfinnslur og aðdróttanir sem fjármálaráðuneytið hefur sett fram í umsögn fjárlagaskrifstofu um líkleg brot á stjórnarskránni. Mér finnst það eðlileg og rökmæt krafa, og vel rökstudd, að þeir tveir ráðherrar sem hafa tjáð sig hvað mest um þessi hörmungarfrumvörp verði hér. Af hverju eru þeir ekki hér á þingi? Hvernig stendur á því? Átti ekki að efla löggjafarvaldið? Eða er það bara sagt á tyllidögum úr pontu? Ég fer fram á svör frá hæstv. forseta 

Frú forseti. Ég bíð svars frá virðulegum forseta um það hverjir séu hér til að fylgjast með þessum umræðum. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hitti naglann á höfuðið þegar kom að umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Hvernig stendur á því að hæstv. fjármálaráðherra er ekki viðstaddur til að hlýða á þessa umræðu? Ætlar hann ekkert að taka til máls í þessu máli?  Það er ekki hægt að bjóða upp á það, þegar verið er að tala um grundvallarhagsmuni þjóðarinnar, og hér er ríkisstjórn sem telur svo brýnt að breyta þar öllu að það þurfi að gera strax, að hún sjái þá ekki sóma sinn í að vera hér og taka þátt í umræðum við virðulega alþingismenn. Eftir hverju er verið að kalla? Var ekki verið að kalla eftir því að menn ræddu þetta mál í þaula? Við hvern á að tala? Eigum við að tala hér hvert við annað, stjórnarandstæðingar? Hvers konar vitleysisgangur er þetta? Það verður að fá úr því skorið hvaða virðulegir ráðherrar eru hér til að hlusta og taka þátt í þessum umræðum. Ég hvet síðan hv. þingmenn stjórnarliðsins, sem eru svona heillaðir af þessum frumvörpum, að setja sig á mælendaskrá og taka þátt í umræðunum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að það er eðlileg ósk af okkar hálfu að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra séu hér viðstaddir. Það er að sönnu þannig að þetta er ekki á þeirra málasviði eiginlega, en hæstv. forsætisráðherra hefur brugðið sér í einhvers konar hlutverk yfirsjávarútvegsráðherra og hefur verið að senda okkur tóninn um það hvernig sjávarútvegsmálin eigi að líta út. Það gerir hæstv. forsætisráðherra í skjóli flokksklúbba sinna þar sem hún heldur ræðu sína til að tryggja að hún þurfi ekki að mæta einhverjum andsvörum. En hæstv. forsætisráðherra ætti auðvitað, í ljósi þess að hún hefur hingað til ekki sýnt þann kjark - en er hins vegar að koma fram sem kjarklaus í þessu máli - að koma ekki til viðræðna við okkur um þessi mál. Hæstv. fjármálaráðherra er líka hinn pólitíski ábyrgðarmaður álits fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og getur ekkert skotið sér undan því. Það er ekki þannig að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins sé einhver fílabeinsturn sem enginn getur snert. Hæstv. fjármálaráðherra er hinn pólitíski ábyrgðarmaður hennar og það er eðlilegt að þessir hæstv. ráðherrar séu viðstaddir þessa umræðu af þessum ástæðum.

Forseti. Ég tek undir þær athugasemdir sem komið hafa fram hjá hv. þingmönnum um slaka viðveru stjórnarþingmanna. Kallað hefur verið eftir því að forsætisráðherra mæti hér og upplýsi þingmenn um skoðanir sínar. Það liggur hins vegar fyrir að hæstv. forsætisráðherra ætlar ekkert að ræða þetta mál fyrr en í sumar, sennilega verðum við að bíða þangað til að heyra skoðanir hennar á því efni sem hér liggur fyrir. Væntanlega er hún að undirbúa sumarfríið en viðvera annarra stjórnarþingmanna er þeim lítt til sóma. Það væri gagnlegt fyrir alþjóð, og þá sem á þessa umræðu hlýða, að heyra skoðanir frá öðrum en þeim ágætu hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra sem hér hafa komið fram. Við vitum nefnilega að skoðanir eru mjög skiptar meðal stjórnarliða um þetta mál. Væntanlega sitja þeir þá á rökstólum að reyna að samræma það hvaða sjónarmiðum þeir ætla að koma á framfæri við þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Stjórnarandstöðunni leiðist nú ekki að tala við sjálfa sig í þessum málþófsæfingum hér undir kvöldið. Þó að út af fyrir sig megi taka undir það að það sé tilhlökkunarefni að heyra hæstv. fjármálaráðherra mæla fyrir kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins við umræðuna er ástæða fyrir því að stjórnarliðar spara sig heldur í þessari umræðu, því að þetta er náttúrlega litla málið. Menn eru að bíða þess að hið stóra málið, Jónsbók sjálf, komist á dagskrá. Það er heildarkerfisbreytingin í kvótamálinu. Ég vil hvetja stjórnarandstöðuna til að tala út um þetta, hið minna málið, á kvöldinu og vera ekki að eyða tímanum í þetta málþóf svo að við getum farið að tala um stóru línurnar í málinu, í hinu stærra málinu sem er næst á dagskrá, virðulegur forseti. 
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur komið hér fram á það að hv. stjórnarliðar sjái sér ekki fært að taka þátt í umræðunni nema að takmörkuðu leyti. Hv. þm. Helgi Hjörvar kallaði eftir hinni einu og sönnu Jónsbók og bíður óþreyjufullur eftir því að hún komist á dagskrá. Það væri nú mjög handhægt fyrir stjórnarliða að beina því til forseta að taka það mál bara á dagskrá, taka það strax til umræðu, það væri bara hið besta mál. Þá geta stjórnarliðar flykkst í hús og farið að ræða málin. Ég verð líka að segja, virðulegi forseti, að eins og margir hv. stjórnarþingmenn hafa tjáð sig um sjávarútvegsmál tel ég mjög mikilvægt fyrir þá að fylgjast með umræðunni. Ég held það væri bara upplýsandi og gefandi fyrir þá. Ég verð að viðurkenna að þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. Helga Hjörvars kom fram ný sýn sem vakti ákveðnar efasemdir hjá mér, hlutir sem ég þarf að hugsa betur út í. Það er því mikilvægt að við eigum eðlileg skoðanaskipti um málin, skoðum bæði kosti og galla. Ég hvet hæstv. forseta til að setja Jónsbók strax á dagskrá þannig að stjórnarliðar geti flykkst í hús og tekið þátt í umræðunni. Það er mjög mikilvægt.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér var ekkert skemmt yfir ræðu hv. þm. Helga Hjörvars. Mér fannst þingmaðurinn tala niður til allra þeirra sem starfa í sjávarútvegi með því að segja að þetta sé eitthvert smámál - að sjávarútvegsmálin eigi bara að ræða hér fram á nótt, menn eigi bara að tala sig hása, eða hvernig sem hv. þingmaður orðaði það, að stjórnarandstaðan eigi bara að klára umræðuna. Þetta er lítilsvirðing, frú forseti, við allt það fólk sem starfar beint eða óbeint í sjávarútvegi, að láta í veðri vaka að þetta mál skipti engu máli. Það kann vel að vera að þingmaðurinn vilji frekar ræða það áhugamál sitt að flakka með gæludýr á milli landa, að það sé stærra mál en þetta. Ég vil segja við hv. þingmann að það furðulega mál á ekkert heima hér í þinginu. Það er mjög sérstakt að leggja slíkt mál fram. En ég ætla ekki að blanda því saman við sjávarútvegsmálin, af því að um er að ræða hunda og hamstra og eitthvað slíkt. Ég vil segja við hv. þingmann, frú forseti: Það er til skammar að tala niður til þess fólks sem starfar í sjávarútveginum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir þá gagnrýni sem kom fram í ræðum hv. þingmanna áðan um viðveru ráðherra og þingmanna. Það vekur sérstaka athygli að við umræðu þessa mikilvæga máls, sem lengi er búið að bíða eftir að komi á dagskrá þingsins, skuli ekki einu sinni nefndarmenn í sjávarútvegsnefnd vera viðstaddir. Einn þingmaður frá Vinstri grænum, formaður sjávarútvegsnefndar, ætlar að tala í þessari umræðu. Varaformaður nefndarinnar, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, er ekki á mælendaskrá og það sama á við um aðra í sjávarútvegsnefnd. Það vekur furðu að við skulum ekki geta átt heilbrigð skoðanaskipti. Það er svo sem í takt við annað hjá hæstv. ríkisstjórn og sérstaklega hæstv. forsætisráðherra að vilja hafa málin í ágreiningi í fjölmiðlum og senda okkur skeyti sem við getum síðan ekki átt málefnalega umræðu um við hana í þinginu. Við ræðum um grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Það er ágætt að rifja aðeins upp hvernig staðan hefur verið í sjávarútvegi í gegnum árin. Árin fyrir 1984, áður en við settum kvótakerfið á, voru mjög slæm. Þá var viðvarandi tap í sjávarútvegi og greinilegt að við gengum allt of mikið á fiskstofna og grípa varð til aðgerða. Komið var á fiskveiðistjórnarkerfi með ákveðnum markmiðum, fyrst og fremst um hagræðingu, fækkun í fiskiskipaflotanum og sameiningu fyrirtækja. Það hefur tekist mjög vel, virðulegi forseti. Annað verður ekki sagt. Það vakti í sjálfu sér enga kátína meðal sjómanna árið 1984 að vinnutími þeirra skyldi verða skertur og atvinnumöguleikar þegar þeir fengu strax frá viðmiðunarárunum um 20% skerðingu. En aðgerðin gekk vel. Fiskiskipum hefur t.d. fækkað frá árinu 1990 úr 2.552 í 1.123 árið 2008. Fyrirtækjum hefur fækkað mikið með sameiningu og sölu. Framsalið sem ríkisstjórn Alþýðubandalags, Alþýðuflokks og Framsóknarflokks kom á árið 1990 var umdeilt og einn þáttur í þessu hagræðingarferli. Fram hjá því verður ekki horft að það hefur skilað miklum árangri enda má segja að markmiðin með því hafi náðst eins og þau voru kynnt í ræðu hæstv. núverandi fjármálaráðherra þegar hann tjáði sig um þessi mál á þeim tíma. Þetta hefur leitt til þess, virðulegi forseti, að við rekum nú hagkvæmasta sjávarútveg í heimi. Það hlýtur að segja okkur að þegar við hugum að breytingum á því kerfi þurfum við að vanda til verka. Við erum óyggjandi með best rekna sjávarútveg í heimi og þjóðir um allan heim horfa til okkar og vilja feta í fótspor okkar. Við verðum að vanda okkur við að leita þjóðarsáttar um hvernig breytingar í þessu kerfi mega viðhalda þeirri hagkvæmni og þeim arði sem við höfum af þessari grein. Þær hugmyndir sem núna eru uppi koma verst við þá sem eru nýliðar í greininni, þá sem hafa undanfarin fimm ár haslað sér völl í sjávarútvegi og byrjuðu á árunum fyrir hrun. Sem dæmi um það er fjöldi fyrirtækja í þeim hópi í krókaaflamarksbátunum, í smábátaútgerð, í litlum og meðalstórum fjölskyldufyrirtækjum um land allt. Á fiskveiðiárinu 2005/2006 keyptu 127 krókaaflamarksbátar kvóta. 100 keyptu fiskveiðiárið 2006/2007 og 62 fiskveiðiárið 2007/2008. Menn eru skuldsettir út af þessum kaupum og á mörgum samningunum var blekið vart þornað þegar þetta fólk fékk á sig mestu skerðinguna haustið 2007, það sat uppi með skuldirnar af fjárfestingunni og hafði ekkert gert af sér annað en að spila eftir þeim leikreglum sem hæstvirtir núverandi forsætisráðherra og fjármálaráðherra áttu stóran þátt í að setja árið 1990. Það sat eftir með skuldirnar þegar skerðingin kom árið 2007 og fór niður í 130 þús. tonn. Nú sjáum við að aflamarkið getur farið upp undir 200 þús. tonn í þorski. Þá ætlum við með hugmyndum um aukna strandveiðihlutdeild í þessu frumvarpi og þeim hugmyndum sem liggja fyrir í stærra frumvarpinu að hirða af þessu fólki aukninguna, skilja það eftir með skuldirnar, leyfa því að borga þær en gefa því ekki aflann sem það keypti. Það er ekkert réttlæti í þessu landi ef þetta fær staðist löggjöf okkar. Ef hægt er að framkvæma slíka eignaupptöku gagnvart þessu fólki sem hundruðum saman um allt land rekur þau litlu og meðalstóru fyrirtæki sem þetta kemur verst við - ef hægt að koma svona fram við það er ekkert réttlæti til í okkar landi. Meðaltalsafli á undanförnum tíu árum hefur verið um eða yfir 200 þús. tonn af þorski og aukninguna á að miða við það. Ef við ætlum að fara að kroppa í aukninguna getum við ekki kroppað í hana fyrr en þeim sársaukamörkum er náð þannig að fólk sé búið að fá til baka það sem það keypti og hefur með réttu nýtingarheimildir á, að öðrum kosti verður ríkisstjórnin og hæstv. sjávarútvegsráðherra að koma fram með hugmyndir um hvernig eigi að bæta þessu fólki og þessum fyrirtækjum skaðann. Hagkvæmni strandveiða, sem svolítið er komið inn á í þessu frumvarpi, er alveg eins og lýst var í upphafi. Spá okkar sem gagnrýndum þá leið hefur gengið eftir. Meðferð afla er lakari á þessum bátum og hefur haft áhrif á markaði erlendis. Verðið sem þessir bátar fá og alls staðar á markaðnum þegar þeir koma inn á hann er miklu lægra. Þannig lækkaði kílóverð á þorski á mörkuðum úr 370 kr. í 270 kr. fyrstu dagana í maí á meðan strandveiðarnar voru sem mestar fyrir vestan land. Þetta munum við sjá aftur á miðvikudaginn. Ég held að í þessari viku og í kringum helgina hafi það verið um 390–400 kr. Aftur mun verðið hrynja. Til hagsbóta fyrir þjóðarbúið? Til hagsbóta fyrir sjómenn? Nei, til hagsbóta fyrir kaupendur í útlöndum. Það eru þeir sem græða, hagnaðurinn er fluttur úr landi. Við það er auðvitað ekki unandi að fólk úr ríkisstjórnarflokkunum skuli réttlæta þetta kerfi og horfa algerlega fram hjá þessum augljósu meinbugum. Hverjar eru kröfurnar í dag hjá þeim sem stunda þessar veiðar? Þær eru nákvæmlega þær sem við sögðum að þær mundu verða. Nú vilja menn fá ákveðinn dagafjölda í mánuði til að geta sótt og menn vilja fá aukinn afla inn í kerfið - nákvæmlega það sem við vildum meina - eða fá bundinn kvóta á bát. Þetta eru kröfurnar og þær eru eðlilegar vegna þess að kerfið er svo óhagkvæmt eins og það er. Þetta er svo vitlaust að það nær ekki nokkru tali. Það að halda því fram að þetta stuðli að nýliðun í kerfinu er náttúrlega bara sögufölsun. Þetta stuðlar ekki að neinni nýliðun og það veit hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann veit jafn vel og við hin hverjir stunda þessar veiðar. Þetta eru hobbíveiðar upp til hópa og bátar sem fara í þetta hluta af tímabilinu eru í öðrum veiðum allt árið. Þetta hefur ekkert með nýliðun að gera. Þetta hafði í för með sér offjárfestingu á þessum vettvangi. Í þetta var eytt allt of miklum peningum og margir hverjir sitja eftir með sárt ennið út af skuldum sem þeir stofnuðu til við kaup á bátum. Ýjað hefur verið að því í umræðunni að Sjálfstæðisflokkurinn vilji ekki breytingar á stjórnkerfi sjávarútvegsins. Það er rangt. Við tókum þátt í þeirri sáttanefnd sem hæstv. sjávarútvegsráðherra skipaði og við gerðum það af heilum hug. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson stýrði þar mikilvægri undirnefnd og átti gott samstarf við alla sem þar voru innan borðs. Samfélagið er í ótrúlegri stöðu þegar slíkur ágreiningur er um þetta mál sem raun ber vitni, ekki er bara ágreiningur meðal hagsmunasamtaka sjómanna, útgerðarmanna og byggðarlaga gagnvart ríkisstjórninni eða milli stjórnarandstöðunnar og stjórnarflokkanna heldur er bullandi ágreiningur um málið á stjórnarheimilinu. Það er orðin frekar undantekning en regla ef menn koma sér saman um nokkurn skapaðan hlut á þeim bæ. Í sáttanefndinni voru skoðaðar tvær leiðir. Önnur var innköllunarleiðin eða hin svokallaða fyrningarleið sem var kynnt sem byltingarkennd leið fyrir kosningar. Ég var einn af þeim sem fögnuðu þeirri hugmynd vegna þess að hún var augljóslega ófær og var því flautuð af, en maður vonaðist til þess að það kæmi vitinu fyrir fólk, sérstaklega í Samfylkingunni, sem talar alltaf af áberandi vanþekkingu um sjávarútvegsmál. Maður hélt kannski að eftir að búið var að gera fræðilega úttekt á svokallaðri fyrningarleið kæmi það vitinu fyrir fólk og það sæi það sem sýnt hafði verið fram á, að sú leið hefði sett sjávarútveginn í þrot með hörmulegum afleiðingum fyrir bankakerfið, og menn kæmu þá að samningaborðinu og næðu með málefnalegri umræðu vitlegri niðurstöðu. Nei, það var ekki hægt. Um leið og nefndin hafði lokið störfum voru málin komin til ríkisstjórnarflokkanna og í uppnám með það sama. Samkomulag var um að farin skyldi svokölluð auðlinda- og samningaleið. Það er fróðlegt að fletta aðeins í skýrslu sáttanefndarinnar sem setti sér markmið og komst að niðurstöðu. Markmiðin voru að festa í sessi varanlegt eignarhald þjóðarinnar yfir auðlindum hafsins. Er einhver ágreiningur um það? Tryggja þjóðhagslega hagkvæmni af nýtingu fiskstofna við landið. Er það ekki göfugt markmið? Erum við að ná því eins og ég hef lýst? Erum við að tryggja að þjóðin njóti arðs af auðlindinni? Erum við ekki öll sammála um að skoða þurfi auðlindagjald? Var það ekki það sem var lagt upp með í þeim sáttanefndum sem áður hafa verið skipaðar og endurskoðunarnefndum á undanförnum áratug af Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum þegar menn leituðu sátta og stöðugt var snúið út úr fyrir þeim af hálfu þeirra sem nú eru í ríkisstjórn? Stefna átti að því að stuðla að sem mestri hagkvæmni og eyða óvissu um afkomuhorfur, rekstrarskilyrði, fjárfestingargetu og markaði með afurðir. Þetta er allt í uppnámi. Þetta voru markmiðin sem voru sett með sáttaleiðinni. Það er ekki verið að nálgast þau. Það átti að gæta að atvinnu og byggðamálum. Það er mjög til efs að þær leiðir sem eru boðaðar verði til þess. Það átti að vinna í sem mestri sátt við alla aðila. Er það niðurstaðan? Meiri hluti starfshópsins telur rétt að gerðir verði samningar um nýtingu aflaheimilda. Það er það sem samningarnir áttu að vera um. Það átti eftir að taka til tímalengd af framlengingu samninga, gjaldtöku, aðilaskipti og ráðstöfun aflahlutdeilda. Þetta voru útfærsluatriðin sem voru eftir. Menn voru komnir í ákveðna vegferð, þeir töluðu í sáttatón og voru allir í sáttahug við samningaborðið. Þetta var vegferðin sem við ætluðum í. En ríkisstjórnarflokkarnir kusu að rífa málin úr höndum þeirra sem voru í sáttahug og boða til óeiningar um málin aftur. Það er með ólíkindum að það skuli verða niðurstaðan eftir alla þessa vinnu í heilt ár, eftir öll göfugu markmiðin og þessa góðu niðurstöðu að slíkur ágreiningur skuli þurfa að vera um málið. Ég kenni fyrst og fremst algeru skilnings- og þekkingarleysi ákveðinna aðila sem fjalla um þessi mál um, svo skömm er að. Það sem er vandamál okkar í dag er ómálefnaleg umræða um þessi mál. Við getum ekki einu sinni átt málefnalega umræðu núna við forustumenn ríkisstjórnarinnar, eins og hæstv. forsætisráðherra sem stöðugt sendir stjórnarandstöðunni tóninn í fjölmiðlum og á fundum þar sem hún er stödd og í viðtölum við fréttamenn. Hún væri maður að meiri ef hún kæmi hingað og talaði við okkur augliti til auglitis um þessi mál og ætti við okkur málefnalega umræðu og hlustaði á þá gagnrýni sem við höfum fram að færa og þær tillögur sem við viljum fara eftir. Málið er grafalvarlegt. Hér eru lögð fram gersamlega vanbúin mál, virðulegi forseti. Farin er alveg sama leið og Samfylkingin fór fyrir síðustu kosningar þegar hún setti fram hugmyndir um svokallaða fyrningarleið og lofaði kjósendum öllu fögru.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir góða ræðu. Hann fór vel yfir sjávarútvegsmálin og þá hættu sem í frumvörpunum leynist, mikla hættu. Ég var sérstaklega ánægður með söguskýringar og upprifjun hv. þingmanns á því hvernig annar stjórnarflokkurinn, Samfylkingin, hefur haldið á málefnum sjávarútvegsins. Við vitum að sá stjórnmálaflokkur vill helst hafa sem mestar deilur um þessa atvinnugrein vegna þeirra sjónarmiða sem þar eru uppi og hangir það kannski saman við aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Það er hins vegar sorglegt að fórna helstu atvinnugrein þjóðarinnar á því altari útötuðu í blóði. Mig langar að fá álit hv. þingmanns vegna þessara orða hans og ekki síður vegna þekkingar hans á áhrifum frumvarpsins á aðrar atvinnugreinar er tengjast óbeint sjávarútvegi. Nú er það þannig að vélsmiðjur og skipasmíðaverkstæði og slík starfsemi á mikið undir sjávarútveginum. Ef ég man rétt kom fram í úttektinni Sjávarklasinn að um 50% - þetta er sagt án ábyrgðar, frú forseti - vélvirkja og vélsmiða eigi í raun allt sitt undir sjávarútveginum. Hvaða áhrif hefur þessi nagandi óvissa sem stjórnarflokkarnir, og sérstaklega Samfylkingin, hafa náð skapa um þetta mál á þær atvinnugreinar? Við hljótum að velta því fyrir okkur hvort það sé öllu til fórnandi í þessari baráttu Samfylkingarinnar. Ég spyr því: Hvaða áhrif getur sú óvissa sem sköpuð hefur verið haft á aðrar atvinnugreinar og sér í lagi kannski þær sem ég nefndi?

Virðulegi forseti. Sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnugrein. Það merkir að sjávarútvegurinn getur staðið og stendur einn og sér. Hann er atvinnugrein sem skapar önnur störf. Hann er atvinnugrein sem laðar að sér aðra atvinnustarfsemi. Hann er eins og olíuiðnaður, olíuborpallar, og slíkar atvinnugreinar. Það er því gríðarlega mikilvægt, og ég tala nú ekki um á jafnerfiðum tímum og við erum nú að fara í gegnum, að um þessa grein sé sátt. Það er ekki ofsögum sagt að þeir sem standa að baki þessari ósátt og þeim óróleika sem er í kringum þessi mál beri gríðarlega mikla ábyrgð á erfiðleikunum í samfélaginu og hversu langvarandi þeir verða. Ég fundaði með fulltrúum Samtaka iðnaðarins fyrir ekki svo löngu. Þar var verið að reyna að fara yfir það sem hefði orðið ef menn hefðu ákveðið að halda áfram með sáttaleiðina, reynt áfram að útfæra hana. Upp hefðu komið ágreiningsmál sem hefði þurft að leysa og ekki hefðu allir staðið 100% sáttir upp frá borðinu eins og gengur og gerist í samningaviðræðum. En ef menn hefðu haldið áfram og gefið út að þeir ætluðu að ná breiðri sátt á þessum vettvangi hefði það haft í för með sér að á annað þúsund störf hefðu skapast á mjög skömmum tíma í þjónustugreinum við sjávarútveg. Í viðtali við forstjóra Slippstöðvarinnar á Akureyri kom fram að það fyrirtæki lifir eingöngu á erlendum verkefnum sem er mjög óvenjulegt miðað við þennan tíma. Í jólafríinu skiluðu útgerðirnar sér til dæmis ekki í viðhaldsvinnu þar eins og eðlilegt hefði verið. Ég vil líka vitna í viðtal við forstjóra 3X-Stál á Ísafirði sem sagðist vera með 40 manns í vinnu nánast eingöngu að vinna fyrir erlenda aðila. Ef allt væri eðlilegt í íslenskum sjávarútvegi þá væri hann að minnsta kosti með 80–100 manns í vinnu. Það munar um minna á Vestfjörðum - ég beini þeim orðum til hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það var upplýst um daginn - ef eitthvað er að marka Sjávarklasann, sem ég nefndi hér áðan, en hann verður kynntur betur í haust - að um 300 milljarðar séu í umsýslu í kringum sjávarútveginn. Það þarf því enginn að velkjast í vafa um hversu mikilvæg sú atvinnugrein er. Í ljósi margnefndra frumvarpa - annað komið á dagskrá, hitt í umræðu - hljótum við að spyrja hvernig í ósköpunum menn eigi að geta gert, hvort sem um er að ræða litlar útgerðir eða stórar, áætlanir til framtíðar á þeim grunni sem verið er að leggja. Eru einhverjar líkur á því, af því að fólki verður tíðrætt um nýliðun, að einhverjir nýliðar hætti sér út í atvinnugrein á þeim forsendum sem hér er verið að boða?

Virðulegi forseti. Þetta er nákvæmlega það sem við hefðum þurft að vera að ræða um af niðurstöðum sáttanefndarinnar. Við hefðum þurft að fara yfir það hversu langa nýtingarsamninga við ætluðum að gera, hversu lengi þeir ættu að gilda, hvernig yrði með endurnýjunarákvæði og slíkt. Það er ljóst að það er allt í uppnámi miðað við þau frumvörp sem hér liggja á borðinu. Það er engan veginn ásættanlegt. Það kostar 4–7 milljarða að kaupa alvörufrystitogara til landsins og það er orðið tímabært að fara að skoða endurnýjun á skipaflota okkar. Við skulum átta okkur á því. Ef við ætlum ekki að dragast aftur úr í samkeppninni gagnvart erlendum þjóðum, þar sem við höfum haft forustuhlutverk, þá er það orðið tímabært. Og hv. þm. Björn Valur Gíslason veit það manna best, skipstjóri til margra ára, að það er orðið tímabært að skoða íslenska skipaflotann. Það verður ekki hægt. Við getum rétt ímyndað okkur hvernig aðstæður verða hjá fyrirtækjum þegar fer að líða á þennan tíma að þurfa að standa í stórum fjárfestingum og framlengingin kannski óviss. Það verður að finna þessa fínu línu þar sem hvati er til fjárfestinga til lengri tíma fyrir stór og smá fyrirtæki, hvort sem það eru fjölskyldufyrirtæki eða stærri útgerðir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ágæta ræðu. Það kom fram hjá formanni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, fyrr í dag að hún teldi að Ísland, landið, þjóðin, gæti ekki verið án þeirrar vannýttu fjárfestingar sem væri í sjávarbyggðum hringinn í kringum landið. Nú er ljóst að hugmyndir stjórnarliða ganga út á það að auka kvóta í strandveiðum og byggðatengdum verkefnum, sem á þá væntanlega að fullnýta hina vannýttu fjárfestingu, en taka það frá atvinnugrein sem getur vissulega veitt meira og unnið meira. Hvað segir hv. þingmaður um jafnræðið þarna á milli, hvort þau tæki og tól, sem eru í atvinnugreininni í dag og væri hægt að nýta betur, geta ekki líka talist vannýtt auðlind. Ég nota orðið jafnræði vegna þess að það hefur líka komið til tals hjá nokkrum stjórnarliðum að þær hugmyndir að útdeila veiðigjaldi með öðrum hætti til landshlutanna, til atvinnuuppbyggingar í þeim byggðum, sé brot á jafnræðisreglu en ég á svolítið erfitt með að átta mig á því. Ég vildi líka heyra álit þingmannsins á því að hringinn í kringum landið er fólk sem nýtur ekki sömu þjónustu og aðrir þó að það borgi sömu skatta. Mig langar að heyra álit þingmannsins á því sjónarmiði sem hér hefur verið reifað, meðal annars af hv. þm. Helga Hjörvar, að þetta væri fullkomið jafnræðisbrot og jafnvel brot á stjórnarskrá. Ég hef heyrt minna talað um það jafnræði sem menn þyrftu að njóta gagnvart þjónustunni þar sem allir ættu að sitja við sama borð og langar að heyra álit þingmannsins á þessu tvennu.

Virðulegi forseti. Þetta er mál sem þarf að skoða alveg sérstaklega, það hvernig við útdeilum auðlindagjaldi almennt séð. Ef þær hugmyndir sem hér eru lagðar fram eru brot á stjórnarskrá lýðveldisins þá getum við auðvitað ekki farið fram með það. Það er kannski eitt af því sem hæstv. ríkisstjórn hefði átt að kanna nánar verandi með þetta álit á frumvarpinu áður en það var lagt fram til að það væri þó alla vega skýrt og við gætum rætt þetta af einhverjum hreinleika. Nei, það er flumbrugangur á því eins og öðru hjá þessu fólki. Við höfum ekki staðið nægilega þétt við bakið á landsbyggðinni. Sú byggðaþróun sem hefur orðið er ekki kvótakerfinu að kenna, hún er því að kenna - eða þakka getum við kannski sagt - að tækniþróunin er svo arðbær en þar liggur ástæðan fyrir því að dregið hefur úr atvinnuframboði á landsbyggðinni. Það voru fróðlegar myndirnar sem voru sýndar frá árinu 1960 í Neskaupstað, þegar 350 sjómenn voru að landa 2.500 tonnum, frá árinu 1980 á Siglufirði, þegar 100 sjómenn voru að landa 2.500 tonnum, og svo aftur myndir af því þegar Beitir er að landa í dag í Neskaupstað, 10 sjómenn að landa 2.500 tonnum. Það er þetta sem við glímum við og Alþingi og ríkisstjórnir á hverjum tíma hafa ekki gætt þess að byggja upp öflugri atvinnutækifæri í öðrum og breiðari atvinnuvegum út um allt land. Þar liggur ábyrgð okkar og í því eigum við að snúa við. Og við höfum tækifæri til þess, virðulegi forseti, með því að fara af alvöru í nýtingu á náttúruauðlindum okkar og horfa fyrst og fremst til uppbyggingar á landsbyggðinni í þeim atvinnutækifærum sem skapast af því. Við viljum standa þétt með byggð í landinu. Hvort sem við erum þingmenn á suðvesturhorninu eða úti á landi held ég að það sé sameiginlegt markmið okkar allra að vilja efla landið allt og byggð í landinu öllu.

Frú forseti. Nú er ljóst að 1990–1991 störfuðu um 15 þúsund manns í atvinnugreininni en árið 2009 voru þeir komnir niður í 6 til 7 þúsund. Þetta stafar af því að sjávarútvegurinn hefur tæknivæðst og er hátæknivæddur matvælaiðnaður sem byggir grundvöll sinn ekki síst á markaði og verslun en ekki veiðum eins og hér virðist stundum vera aðalatriðið. Þetta er takmörkuð auðlind en nú er til dæmis talið, á grundvelli einhverra kannana, að óhætt sé að auka aðganginn að þorski. Maður spyr hvort ekki sé líklegt að á næstu árum muni þessi þróun halda áfram, að það verði sífellt færri sem komi að þessari vinnslu, 

Eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, þá held ég að það sé grundvallaratriði að við horfum til aukinnar fjölbreytni í atvinnulífi úti á landsbyggðinni. Við höfum öll tækifæri til þess og sérstaklega með nýtingu á orkuauðlindum okkar. Hv. þingmaður ræddi það áðan hvort ekki væri skynsamlegra að nýta þau atvinnutæki sem eru til staðar í stað þess að fara í nýjar fjárfestingar í greininni. Það er alveg ljóst að afkastageta þeirra tækja sem fyrir eru í greininni og þeirra sjómanna sem eru í greininni er mikil og mun meiri en aflinn er í dag. Við getum gert miklu betri og stærri og meiri hluti. Það er útilokað mál að ætla að skilja sérstaklega nýliðana, litlu og meðalstóru útgerðirnar sem eru stóri stabbinn í þeim fjölda sem var að kaupa rétt fyrir hrun, eftir með skuldir eins og ríkisstjórnarflokkarnir ætla að gera. Þeir ætla að skilja þessar fjölskyldur á Vestfjörðum, á Norðurlandi, fyrir austan og sunnan, á Suðurnesjum og hér á höfuðborgarsvæðinu, 

Virðulegur forseti. Það er pínlegt að skerða þurfi tíma í andsvörum milli stjórnar og stjórnarandstöðu af því að þingmenn stjórnarandstöðunnar eru svo uppteknir af því að hrósa hverjir öðrum í andsvörum, en það verða ekki aðrir til að hrósa málflutningi þeirra. Ég vildi kannski vegna þeirrar miklu áherslu sem hv. þingmaður leggur á sátt um málið spyrja hann af hverju Sjálfstæðisflokkinn varðaði ekkert um neina sátt í aldarfjórðung þó að nær öll þjóðin væri ósátt við það kerfi sem þá var og af hverju flokkurinn tali núna um sátt. Auðvitað hefðu stjórnarflokkarnir getað farið fyrningarleiðina. Útvegurinn stendur með geysisterkri afkomu sinni undir 5% innköllun á ári og því að verðið ráðist á markaði eins og í öðrum atvinnugreinum. En sannarlega hafa stjórnarflokkarnir stigið fram til sáttar í málinu. Hér er búið að mæta hverju sjónarmiðinu á fætur öðru, byggðasjónarmiðum, sjónarmiðum um langtímasamninga, um hófleg gjöld o.s.frv. Það var eðlilegt að menn segðust vilja fara sáttaleiðina en það sem máli skiptir er hvað felst í henni. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað hann telji að sé að því að gera samninga til 15 ára eins og hér er lagt til og inna hann eftir því vegna þess að hann tók þó undir það að greinin, sem samkvæmt árgreiðsluaðferð Hagstofunnar skilaði 45 milljarða hagnaði árið 2009, geti staðið undir nokkuð hærra veiðigjaldi en hún hefur gert til þessa. Fróðlegt væri að heyra frá hv. þingmanni hvað hann telji eðlilegt að sjávarútvegurinn skili hlutfallslega eða í krónum miklum auðlindagjöldum í ríkissjóð af 45 milljarða hagnaði.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar kemur inn á hvað veiðigjaldið eigi að vera hátt. Veiðigjaldið er eitt af því sem menn náðu sátt um í sáttanefndinni, að hér skyldi verða veiðigjald, en það átti algerlega eftir að útfæra það. Það væri ágætt að biðja um hagfræðilega úttekt á því áður en menn slá fram einhverjum tölum ábyrgðarlaust eins og er taktur ríkisstjórnarflokkanna, án nokkurra röksemda. Þetta er eins og að setja fingurinn upp í loftið og segja: Já, við höfum þetta bara þessa upphæð. Af hverju höfðum við þetta ekki 10 milljarða eða 15 milljarða? Af hverju datt okkur það ekki í hug? Ég ætla ekki að leggja mat á það hér og nú hvað þessi upphæð á að vera há. Ég vil skoða hvar skattlagningin getur legið. Það er mikilvægt að við skoðum það. Málflutningur hv. þingmanns var náttúrlega á sömu nótum og hér fyrr í kvöld. Hann hrósar ekki beint málflutningi okkar og segir okkur að tala út fram á nótt. Virðingin sem stjórnarflokkarnir sýna okkur í umræðunni um þetta mikilvæga mál er ekki mikil eða hæstv. ríkisstjórn þegar menn eru ekki viðstaddir og forustumenn flokkanna innan sjávarútvegsmálaflokksins, varaformaður sjávarútvegsnefndar og aðrir í nefndinni, eru ekki einu sinni á mælendaskrá, ætla ekki einu sinni að tjá sig um þessi frumvörp. Eins og ég sagði áðan er svo mikil óeining enn þar innan dyra að menn hefðu átt að hafa vit á því að setjast niður aftur og láta tímann líða vegna þess að við erum með hagkvæmasta sjávarútveg í heimi. Það liggur ekkert á að breyta honum strax. Hv. þingmaður sagði að Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekki viljað breyta neinu undanfarinn áratug. Það er ekki rétt. Sjálfstæðisflokkurinn setti á fót þrjár nefndir síðastliðinn áratug til að vinna að sátt um þessi mál. Þar urðu menn sáttir um þetta auðlindagjald og fara þá leið að gjaldið næði 

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður er greinilega tilbúinn að ganga miklu lengra í veiðigjaldi en gert er ráð fyrir. Hér er gert ráð fyrir því að þegar afkoman í greininni er 45 milljarða hagnaður sé veiðigjaldið rétt um 6 milljarðar en hv. þingmaður talaði um að það mætti út af fyrir sig vera 10 eða 15 milljarðar ef ég skildi hann rétt. Kannski er full ástæða til að setjast yfir hugmyndir þingmannsins í nefndarstörfum. En ég skil satt að segja ekki hugmyndir þingmannsins. Eigum við að setja málið enn einu sinni í nefnd? Nei. Það er búið að vera í 27 ár í nefndum Sjálfstæðisflokksins. Við skulum bara ljúka málinu og koma á sæmilegum friði um starfsskilyrði í greininni. Samningarnir eru til 15 ára. Yfir hverju eru menn að kvarta? Lengstu nýtingarsamningar í heimi eru samningar til 18 ára í Noregi. Lifa ekki útgerðarmenn í Noregi ágætlega 

Virðulegi forseti. Þetta er eiginlega ekki svaravert. Það er ómálefnalegt að gera það að mínum tillögum að veiðigjaldið eigi að vera miklu hærra þegar ég varpaði fram spurningu um af hverju hv. þingmaður hefði ekki lagt til að það yrði hærra. Í því fólust engar hugmyndir frá mér um að það ætti að vera miklu hærra, enda sagðist ég þurfa gögn til grundvallar ólíkt þeirri veðurfræði sem stjórnarflokkarnir stunda á þessum vettvangi. Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn voru í löngu samstarfi og unnu mjög margar sáttatillögur í fiskveiðistjórnarmálum, margar byggðatengdar tillögur eins og línuívilnun, byggðakvóta og allt það sem við höfum sett inn og reynt að mæta. En gagnrýnin hefur jafnan verið mjög ómálefnaleg. Þegar hv. þingmaður vitnar til þess að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið með málið síðastliðin 27 ár gleymir hann að greina frá því að það var hans eigin flokkur sem kom á framsalinu sem er það umdeildasta í þessu máli, þ.e. þegar einhverjir 

Frú forseti. Rétt um 18.30 ræddum við nokkrir þingmenn undir þessum lið fjarveru ráðherra. Þó að ég kunni hæstv. utanríkisráðherra bestu þakkir fyrir að vera í þingsal sitjandi undir þessari mikilvægu umræðu hafa aðrir stjórnarliðar ekki gert það og hvað þá hæstv. ráðherrar í sama mæli og hæstv. utanríkisráðherra. Málið snýst ekki um utanríkisráðherra heldur snýst það um fjarveru hæstv. forsætisráðherra sem tjáir sig mjög fjálglega á öllum fundum sem hún getur um sjávarútveginn en kemur ekki hingað í þingið, hvað þá hæstv. fjármálaráðherra sem hefur heimilað fjárlagaskrifstofunni og lagt blessun sína yfir að leggja fram þetta frumvarp þrátt fyrir að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins hafi varað eindregið við því að frumvarpið gæti stangast á við stjórnarskrá. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta hvort hæstv. forseti hafi nýtt matartímann til að kanna það hvort þessir hæstv. ráðherrar geti verið viðstaddir umræðuna en ég veit að þeir hafa verið eitthvað í húsi núna undir kvöld.

Frú forseti. Ég verð að lýsa yfir verulegum áhyggjum af fundarstjórn forseta, ekki þess sem nú situr heldur þeirra sem á undan hæstv. forseta sátu fyrr í kvöld vegna þess að við kölluðum eftir því fyrir kvöldmat að þeir alþingismenn sem báðu sérstaklega um að haldinn yrði kvöldfundur til að ræða undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, sjávarútvegsmál, við okkur í minni hlutanum, sitja einfaldlega ekki í salnum undir þessari umræðu nema í mjög takmörkuðum mæli. Þess vegna fer ég fram á það, ég er næstur á mælendaskrá, að við getum átt orðræðu við stjórnarliða um málið. Ég vil taka sérstaklega fram að umræður um það hafa verið mjög yfirvegaðar og málefnalegar og við erum að tala um mjög umfangsmikinn málaflokk og það er eðlilegt að hv. þingmenn vilji leggja eitthvað til umræðunnar áður en málið fer til nefndar. Ég hvet því hæstv. forseta til að kalla hæstv. ráðherra, forustumenn ríkisstjórnarinnar, til þessa fundar og eins að gera þeim þingmönnum sem samþykktu kvöldfund viðvart um að fundurinn standi.

Frú forseti. Ég vil biðja hv. þm. Birki Jón Jónsson að taka það ekki persónulega þó að ekki séu fleiri þingmenn í salnum þegar hann ætlar að halda sína ræðu. Ekki bað ég um kvöldfund en ég sit hér samt og það er rangt hjá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur að þetta mál varði ekki utanríkisráðherra. Hv. þingmaður hélt miklar ræður um daginn þar sem hún tengdi nákvæmlega þessi frumvörp mjög sterklega við veigamikinn þátt utanríkisstefnunnar eins og hún er rekin af mér. Frú forseti. Það er rétt að beðið var um að hæstv. forsætisráðherra kæmi til umræðunnar. Hún reyndar kom  Ég vil biðja hv. þingmenn að virða það að hér er framkvæmdarvaldið, bæði ráðherra málsins og aðrir. Það er ekki alveg sanngjarnt að krefjast þess að forsætisráðherra sé við þessa umræðu nákvæmlega núna.

Virðulegi forseti. Já, það vekur nokkra furðu að ekki skuli vera fjölmennara í salnum. Ljóst er að þeir hv. þingmenn sem hafa talað hvað mest um þessi mál hafa ekki séð sér fært að sitja þann kvöldfund sem þeir báðu sjálfir um og lögðu mikla áherslu á að yrði í kvöld. Það má vel vera rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að hæstv. forsætisráðherra sé svo vant við látin að hún geti ekki sinnt þessu æðsta máli sínu um þessar mundir og ég skil að hún hafi beðið hinn geðþekka hæstv. utanríkisráðherra að koma í stað fyrir sig. En ég sakna allverulega formanns sjávarútvegsnefndar. Henni virtist ekki af ræðu hennar í dag veita af því að sitja aðeins undir nokkrum ræðum um þessi mál.

Frú forseti. Ég tek undir með hæstv. utanríkisráðherra að vissulega varða sjávarútvegsmálin utanríkismál. En ég sé ekki makalaus fingraför utanríkisráðherra eins og þau eru af hálfu fjármálaráðherra í þessu frumvarpi þar sem fjármálaráðuneytið og undirmenn hans, sem hann ber ábyrgð á, eru beinlínis að segja að frumvarpið geti stangast á við stjórnarskrá. Ekki hef ég orðið vör við það að hæstv. utanríkisráðherra hafi verið að krafla þannig í frumvarpið að senda frá sér jafnmakalausa umfjöllun. 
             En síðan er hitt, ég er ósammála hæstv. utanríkisráðherra um það að reyna að segja að hæstv. forsætisráðherra eigi ekki að vera viðstödd þessa umræðu. Það kann vel að vera að hæstv. forsætisráðherra sé vant við látin klukkutíma og klukkutíma en henni ber skylda til og ætti að sjá sóma sinn í því að vera hér undir umræðunni í þessu mikilvæga máli, ekki síst þegar hún talaði niður til heillar atvinnugreinar á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar, eins og var um síðustu helgi þar sem ekki var hægt að fara í rökræður við hana. Það er enginn sómi eða heiður að því.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem komið hefur fram vegna fjarveru hæstv. forsætisráðherra. Það væri auðvitað eðlilegt að hún sýndi þinginu þá virðingu að vera hér og taka þátt í umræðunni með okkur, ekki síst í ljósi þeirra ummæla sem hún hefur viðhaft í fjölmiðlum og á fundum þar sem ekki hefur verið tækifæri fyrir okkur til að eiga við hana orðastað. En mér hefur verið boðið upp á lakari býti áður en þau að fá hæstv. utanríkisráðherra í stað hæstv. forsætisráðherra. Það eru í sjálfu sér ekki svo slæm býti og ég mundi þá vilja hvetja hæstv. utanríkisráðherra til að setjast í stól hæstv. forsætisráðherra. Það færi mun betur þannig. Að gamninu slepptu, virðulegi forseti, vil ég segja að hér byrjuðu margir þingmenn starfsdag sinn kl. 8 í morgun á nefndarfundum og við ætlum að funda eitthvað fram eftir kvöldi. Ég hvet hæstv. forseta til að horfa til þess sem hefur verið talað um, að gera þetta að heldur vænni vinnustað en hann hefur oft á tíðum verið, og ástæða er til að fara að stytta í 

Frú forseti. Ég vil vekja athygli á því að það frumvarp sem við ræðum er ríkisstjórnarfrumvarp flutt samhljóða úr ríkisstjórninni og án athugasemda þar. Þetta er frumvarp sem er afgreitt af hálfu þingflokka beggja stjórnarflokkanna og auk þess erum við með til staðar þrjá hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar og sagt í þennan hóp, ég vona að það fari ekki lengra, held ég að það séu einmitt þeir ráðherrar sem hvað öflugastir eru í sjávarútvegsmálum,  Málið er að sjálfsögðu að öðru leyti á forræði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í höndum þingsins.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að snjallar ræður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hól hans í garð hæstv. utanríkisráðherra breyta ekki þeirri skoðun okkar sjálfstæðismanna og stjórnarandstöðunnar að það er algert reginhneyksli að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra séu ekki við umræðuna, eins mikið og þau hafa lagt pólitískt undir í þessum málum og haft uppi jafnstórar yfirlýsingar. Það er auðvitað krafa okkar í stjórnarandstöðunni að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra verði kallaðir hingað til umræðunnar. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur auðvitað áhuga á því að keyra þetta mál í gegn. En umræðurnar í dag sem hafa svo sem ekki verið langar hafa borið þess merki að hæstv. sjávarútvegsráðherra gengur býsna vanbúinn til þessarar umræðu og við hv. þingmenn höfum ekki fengið þau svör sem við óskum 

Forseti mun láta kanna með þá hæstv. ráðherra sem nefndir voru.

Virðulegi forseti. Þetta eru ágætar málþófsæfingar hjá stjórnarandstöðunni í umræðunni í kvöld. En það fór einfaldlega fram lýðræðisleg atkvæðagreiðsla um það fyrr í dag hvort halda ætti kvöldfund og ég held að ástæða sé til að menn virði niðurstöðuna úr þeirri atkvæðagreiðslu og leyfi þeirri ágætu og málefnalegu umræðu sem farið hefur fram um sjávarútvegsmálin að taka aftur sviðið vegna þess að því lengur sem þetta þóf stendur, þeim mun lengur þurfum við að funda inn í sumarið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að ætla að gera hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra viðvart um að nærveru þeirra sé óskað. En það er annað mál varðandi störf þingsins á þessu kvöldi sem ég vildi gera athugasemd við í fullri vinsemd. Í kvöldmatarhléi var boðað til funda, bæði í hv. allsherjarnefnd og hv. viðskiptanefnd. Það vill þannig til að ég á sæti í þeim báðum og hvorki ég né aðrir hv. þingmenn eigum möguleika á því að sækja tvo nefndarfundi á sama tíma. Þess skal sérstaklega getið að forusta viðskiptanefndar baðst afsökunar á þeirri handvömm sem varð við fundarboðun, en ég vildi bara vekja máls á þessu, virðulegi forseti, til að reyna að tryggja það að slík mistök skyldu ekki endurtaka sig. Þó að mikill asi sé og mikið stress á stjórnarmeirihlutanum að keyra ákveðin mál í gegn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að ætla að kanna með þessa tilteknu ráðherra sem óskað var eftir að kæmu til umræðunnar. Ég vil einnig ítreka það sem fram kom fyrr í kvöld að nauðsynlegt er að þeir stjórnarþingmenn, sem telja þetta mál það mikilvægasta sem fram hefur komið, séu viðstaddir umræðuna og geti tekið þátt í skoðanaskiptum um þetta mikilvæga mál þeirra. Ég kem fyrst og fremst upp vegna orða hv. þm. Helga Hjörvars þar sem hann lýsti því yfir að ef þetta ætti að halda svona áfram af hálfu stjórnarandstöðunnar, að menn stæðu upp og væru að bíða eftir því að ráðherrar sem um þetta mál véla komi til umræðunnar, skyldu menn bara gera sér grein fyrir því að haldið yrði áfram inn í sumarið í umræðum um þetta mál, virðulegi forseti. Er hv. þm. Helgi Hjörvar farinn að hóta því að ef stjórnarandstaðan fer málefnalega fram á að tilteknir ráðherrar komi til umræðunnar þá skuli menn bara hafa verra af og sitja hér í allt sumar og ræða þessi mál? Þetta er fráleitur málflutningur og ég skil ekkert í hv. þm. Helga Hjörvar að tala með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Ólöfu Nordal og lýsa furðu minni á málflutningi hv. þm. Helga Hjörvars. Fyrir mig er það engin sérstök hótun að sumarþing verði ef við náum að koma einhverju viti í þau mál sem eru til umræðu til gagns fyrir þjóðina. Eins og málin eru núna eru þau vanbúin og vanreifuð og sá vanbúnaður kallar á mikla efnislega umræðu. Þessi mikla efnislega umræða ætti ef að líkum lætur að leiða til þess að málin batni og verði ekki jafnmikil ógn við þjóðarhag eins og þau eru útbúin í dag.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta þingsins fyrir skörulega fundarstjórn áðan. Ég ætla að óska eftir að þeir aðilar sem bera höfuðábyrgð á því að frumvörp um stjórn fiskveiða eru lögð fram, forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, verði viðstaddir þessa umræðu og leggi til sitt innlegg málefnalega við 1. umr. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því við upphaf máls míns að ráðuneyti hæstv. fjármálaráðherra, formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, gerir í kostnaðarumsögn með þessu frumvarpi verulegar athugasemdir við frumvarpið og þar er haft á orði, með leyfi forseta: „Fram hafa komið ábendingar um að slíkt fyrirkomulag kunni að brjóta í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar en þó er engin umfjöllun eða rökstuðningur um það í greinargerð frumvarpsins.“ Með þessum orðum gagnrýnir ráðuneyti hæstv. fjármálaráðherra harðlega slaka málafylgju í frumvarpinu og talað er um að mögulega sé verið að brjóta á stjórnarskránni hvað snertir jafnræðisfyrirkomulag með skattlagningu á sameiginlegri auðlind. Ég hefði haldið að hæstv. ríkisstjórn, væri henni einhver alvara með að koma þessu málefni áfram, hefði unnið heimavinnuna með þeim hætti að slík álitamál væru ekki uppi við 1. umr. um málið. Ég man varla eftir að fram hafi komið ríkisstjórnarfrumvarp þar sem kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins er með þeim hætti að talið er mögulegt að verið sé að brjóta stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Sá eiðstafur sem við hv. alþingismenn undirritum þegar við setjumst á Alþingi er um það að heita því að virða stjórnarskrá lýðveldisins. Það er því mjög alvarlegt ef einhver minnsti vafi er um að við séum að brjóta stjórnarskrána með lagasetningu héðan. Þess vegna er alveg ótrúlegt að málið skuli koma í þessum búningi frá ríkisstjórninni, svona vanbúið eins og raun ber vitni, enda er það svo að málið er tiltölulega nýkomið fram. Samkvæmt þingsköpum er síðasti frestur til að leggja fram mál án þess að veita þurfi afbrigði 1. apríl og nú er júnímánuður að hefjast. Þessi mál sem snerta grundvallarbreytingar í sjávarútvegsstefnu þjóðarinnar eru allt of seint fram komin. Á þingflokksfundi Framsóknarflokksins sem haldinn var í dag tókum við á móti fulltrúum launafólks í sjávarútvegi, fulltrúum smábátasjómanna og fulltrúum útgerðarinnar til að fara yfir þau frumvörp sem hér um ræðir. Reyndar var það svo að á þeim tveimur tímum sem við gáfum okkur í yfirferð um málið komumst við ekki yfir þessi yfirgripsmiklu mál. Þess vegna er alveg ótrúlegt að menn ætli sér í fullri alvöru að klára þessi mál á sjö þingdögum, breytingar á undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það hvarflar að mér, og ég vil ekki trúa því, að ríkisstjórnin ætli að viðhafa sömu handarbakavinnubrögðin og haustið 2009 þegar ríkisstjórnin breytti í grundvallaratriðum skattkerfi þjóðarinnar á örfáum dögum rétt fyrir áramót sem hefur valdið því að mörg mistök voru gerð sem hamlað hafa fjárfestingu í íslensku atvinnulífi með tilheyrandi atvinnuleysi. En það er annað mál. Á þennan fund í dag komu hagsmunaaðilar eins og ég sagði áðan og við spurðum þá hvernig samráð hefði verið haft við þá við samningu frumvarpanna. Maður varð sleginn þegar maður heyrði svörin: Ekkert. Ekkert samráð, hagsmunaaðilar voru kallaðir til hálfum sólarhring áður en frumvörpin voru birt og þeim var kynnt að þetta væri niðurstaða ríkisstjórnarinnar.  Það segir ýmislegt að frumvörpin skuli hafa verið lögð fram án þess að efnahagsleg greining hafi farið fram á áhrifum frumvarpanna eða löggjafarinnar, ef hún verður að veruleika, á þessa undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það er hreinlega með ólíkindum að 6. eða 7. júní eigi að koma fram efnahagsleg greining á þessum frumvörpum, en þá á væntanlega 2. umr. um málið að vera lokið, og þá ætli menn að taka til greina efnahagslega þætti er snerta þetta mál, undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar sem snertir þúsundir fjölskyldna. Það er einfaldlega ekki líðandi að menn stundi slík vinnubrögð á árinu 2011. Eftir tveggja ára starf leggur ríkisstjórnin fram ófullnægjandi frumvarp án þess að hafa samráð við helstu hagsmunaaðila, án þess að gera úttekt eða greiningu á því hvaða efnahagslegu áhrif þetta muni hafa á þessa mikilvægu atvinnugrein. Þessi vinnubrögð frá algera falleinkunn, og ekki bara hjá okkur stjórnarandstæðingum, ég ætla að minna á að í umræðu um þetta frumvarp er 21 aðili á mælendaskrá, þar af er einn stjórnarliði, allir hinir tilheyra því liði á Alþingi sem styður ekki þessa ríkisstjórn. Og sá eini, Kristján L. Möller, eini stjórnarliðinn sem hefur kvatt sér hljóðs, hefur gengið hvað harðast fram í gagnrýni á þetta mál og sett fram ýmsa fyrirvara við samþykki sitt hvað þetta mál varðar. Maður veltir því fyrir sér: Hvar eru hinir hörðu stuðningsmenn frumvarpsins? Af hverju hafa þeir ekki sett sig á mælendaskrá? Af hverju erum við hv. þingmenn sem neituðum því að halda áfram umræðu um þetta mikilvæga mál langt fram eftir kvöldi og inn í nóttina, við greiddum atkvæði gegn því í morgun, af hverju erum við í miklum meiri hluta í þingsal en þeir sem vildu halda kvöldfund hafa ekki látið sjá sig? Með einstaka undantekningum, hæstv. forseti.

Hvað eru margir sjálfstæðismenn í salnum?

Nú er hæstv. utanríkisráðherra kominn í hausatalningu og ég held að hann sjái ekki eða viti hversu margir eru að fylgjast með umræðunni en Framsóknarflokkurinn hefur lagt mikið til þessarar umræðu í dag, mun meira en stjórnarliðar sjálfir, enda er það svo að þetta mál er ekki lagt fram af Framsóknarflokknum. Hins vegar höfum við komið með málefnalegt innlegg í þetta og ætla ég að fara að snúa mér 

Hvar eru framsóknarmenn?

Og það væri ágætt, frú forseti, ef þú gætir beint þeim tilmælum til hæstv. utanríkisráðherra að gefa mér sæmilegt næði til að klára mál mitt vegna þess að ég hef einungis 15 mínútur til að fjalla um frumvarpið.

Hvar eru framsóknarmenn?

Almennt séð … 
            

Forseti biður hv. ræðumann að gera smáhlé á máli sínu og vill biðja hæstv. utanríkisráðherra um að hætta að grípa fram í.

Enn og aftur, frú forseti, þakka ég fyrir skörulega fundarstjórn. Helst vildi ég að sá forseti sem er hér á forsetastóli væri alla daga hér vegna þess að hún gætir sanngirni í fundarstjórn og sér til þess að hv. þingmenn fái að koma sínum málflutningi til skila. Almennt um þetta mál og sú málefnalega gagnrýni sem ég vil koma að í ræðu minni er í fyrsta lagi hvernig staðið er að framlagningu þess, og ég hef farið yfir það, vinnubrögðin hafa verið fyrir neðan allar hellur er snertir allan undirbúning að þessu máli. Í öðru lagi vil ég nefna að þegar við horfum til þess frumvarps sem við ræðum hér, litla frumvarpsins, og hins stóra finnst mér vanta alla framtíðarsýn eða langtímahugsun í lagasetninguna. Aðilar í sjávarútvegi fá einfaldlega of stuttan tíma gagnvart nýtingarsamningunum og í raun og veru mun það skapa töluverðan óróleika í greininni og það er eitthvað sem við þurfum ekki í dag. Ég vonast til að við munum, þvert á flokka, ná að breyta þeirri hugsanavillu sem mér finnst vera í þessu frumvarpi. Mig langar líka að minna á það, frú forseti, að með þessu frumvarpi hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í raun virt að vettugi þau skýru skilaboð sem komu frá 63 þingmönnum eftir að þingmannanefndin svokallaða hafði farið yfir rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem við ræddum um að við ættum að auka veg og virðingu Alþingis, auka vægi Alþingis í ákvarðanatöku og minnka vald framkvæmdarvaldsins. Þegar maður les þetta frumvarp kemur í ljós að hæstv. sjávarútvegsráðherra er að fela sér veruleg völd, verði frumvarpið að lögum, þegar kemur að því hvernig eigi útdeila verðmætum aflaheimildum. Í 3. gr. frumvarpsins sem er kapítuli út af fyrir sig, mjög löng grein, er fjallað níu sinnum um hæstv. ráðherra og sex sinnum um sveitarstjórnir þannig að hér er verið að framselja heilmikið vald til einstakra aðila í samfélaginu, eitthvað sem við höfum viljað reyna að nálgast með almennari hætti, að löggjöfin væri almennari en þarna kveður á um. Það er dálítið merkilegt við 3. gr. - hún er tvær blaðsíður í þessu frumvarpi, ofboðslega umfangsmikil og viðamikil grein eins áður sagði og veitir hæstv. ráðherra heilmikið svigrúm og heilmikil völd - að maður hefði haldið að í lögskýringargögnum yrði fjallað um þessa grein með ansi ítarlegum hætti en það ótrúlega er að meðan 3. gr. er um tvær blaðsíður er lögskýringargagnið tæplega ein blaðsíða, miklu styttra en greinin sjálf. Ég held að það segi dálítið um hvernig staðið hefur verið að málum. Ég hef áhyggjur af því hvernig ríkisstjórnin ætlar að framfylgja byggðakvótanum og hvaða leikreglur eiga að gilda þar. Mér finnst orðað með allt of almennum hætti hvernig sveitarstjórnir eiga að haga aðgerðum sínum og ég vara við því að verið sé að færa í auknum mæli ákvarðanatöku yfir á sveitarfélögin vegna þess að í nærsamfélaginu eru slíkar ákvarðanir að mörgu leyti afskaplega viðkvæmar eins og við þekkjum. Hins vegar þurfum við að breyta, við þurfum að finna einhverja lausn á því og ég hef hana kannski ekki hér, en við þurfum að breyta þessu fyrirkomulagi í úthlutunum. Bæði er þetta seinvirkt og síðast en ekki síst er sú ákvarðanataka sem þarf að eiga sér stað í nærsamfélaginu mjög erfið. Varðandi veiðigjaldið vil ég segja að ég tel að við getum ekki sagt hér hvert það eigi að vera vegna þess að greiningin á því hvað atvinnugreinin þolir, hver geta hennar er til að greiða þetta veiðigjald liggur ekki fyrir, og síðast en ekki síst á nær allt veiðigjald að renna í ríkissjóð og þá er þetta orðinn töluverður landsbyggðarskattur. Ég hefði haldið að við þyrftum að styrkja hinar dreifðu byggðir enn betur, menn hafa sagt að þeir vildu gera það og ég hefði haldið að hér væri einstakt tækifæri til þess. Við framsóknarmenn viljum fara aðra leið til að úthluta þessu veiðigjaldi, við viljum verja hluta þess til nýsköpunar og markaðsstarfs innan sjávarútvegsins. Við viljum treysta atvinnuþróunarfélögin og hinar dreifðu byggðir ásamt því að hluti af þessu fjármagni fari í ríkissjóð. Vonandi verður sjávarútvegurinn í stakk búinn til að greiða ríflega auðlindarentu á næstu árum enda munum við þá væntanlega haga málum þannig að starfsumhverfi sjávarútvegsins verði tryggt, það verði stöðugt. Þannig getur sjávarútvegurinn greitt auðlindarentu sem mun renna til þjóðarinnar og þeirra aðila sem ég nefndi að framan en hann verður örugglega ekki þannig verði þetta frumvarp að lögum óbreytt, þá tel ég að vegið sé að grundvallarhugsuninni er tengist íslenskum sjávarútvegi. Þannig getum við ekki látið íslenskan almenning, landsbyggðina og fleiri aðila sem ég hef nefnt, njóta ávaxtanna af annars að mörgu leyti góðu kerfi. Við þurfum að vísu að endurskoða það og ég lýsi okkur reiðubúin til þess en það hryggir mig að þurfa að ræða svo vanbúið mál sem hér um ræðir og að fá svo stuttan tíma til þess. En ég vil gera betur grein fyrir afstöðu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér verður hugsað til útgerðar í Fljótum í Haganesvík sem var blómleg hér á árum áður. Ég deili ekki áhyggjum hv. þingmanns varðandi sveitarfélögin og ábyrgð þeirra í þessum efnum. Ég tel að sveitarfélögin, óski þau þess, séu mjög vel í stakk búin til að ráðstafa byggðaaflaheimildum. Í frumvarpinu er skýrt kveðið á um að það sé valkvætt hvort sveitarfélögin velji að gera það og þá samkvæmt þeim reglum sem eru almennt um ráðstöfun á byggðaaflaheimildum. Að öðru leyti er fylgt þeim reglum sem hafa verið og þegar menn vísa til 3. gr. eru þar þær reglur sem verið hafa hvað þetta varðar og orðið ráðherra er ekkert nefnt oftar eða sjaldnar en gert er í núgildandi lögum. Þetta eru 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta andsvar. Reynslan af reglum og lögum um byggðakvóta hefur ekki beint verið góð á undangengnum árum. Mörg sveitarfélög eru komin jafnvel tveimur eða þremur árum á eftir í úthlutunum og allt hefur þetta fyrirkomulag hefur verið mjög seinvirkt. Ég tel því að við þurfum að endurskoða fyrirkomulagið. Hæstv. ráðherra bendir á að orðalagið sé mjög svipað í núgildandi lögum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því að menn hafa vitnað mikið til stefnu Framsóknarflokksins á nýafstöðnu flokksþingi, hvað honum þyki um þá hugmynd að menn horfi á úthlutun til fiskvinnslu í landi þegar kemur að byggðakvótanum vegna þess að byggðakvótinn á ekkert síður að styrkja landvinnsluna en útgerðina. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hann sé til viðræðu um að auka vægi landvinnslunnar þegar kemur að þessu máli þannig að hægt sé að fjölga störfum í landi og á sjó.

Frú forseti. Það er einmitt meginþema í frumvarpi því sem við ræðum hér hvernig styrkja megi stöðu sjávarbyggða varðandi aflaheimildir og vinnslu. Það eru mjög skýr ákvæði er varða byggðaaðgerðirnar um vinnsluskyldu og að bátarnir séu þar skráðir. Ákvæðin eru því afar skýr. Ég mótmæli því að útdeiling byggðakvóta sé sérstakt vandamál og að hún sé mörgum árum á eftir, alls ekki. Hins vegar eru stjórnsýsluákvæðin um þann feril og kæruréttur vissulega tímafrekar aðgerðir en agnúar hafa verið sniðnir af byggðakvótakerfinu eins og það hefur verið og gildir núna. Ég tel að það virki mjög vel en það megi gera enn betur. Var t.d. ekki brugðist hratt við þegar 

Frú forseti. Við höfum því miður reynslu af því að á mörgum stöðum er byggðakvóta einfaldlega landað á fiskmarkað og síðan er hann  Menn hafa viljað fara misjafnar leiðir er varða uppbyggingu þessara potta og munurinn á stefnu Framsóknarflokksins og stefnunni eins og ég les hana út úr þessu frumvarpi er sá að ríkisstjórnin vill fara með miklu meiri hraða í uppbyggingu pottanna þegar við horfum aftur á móti til þess að byggja pottana upp á grundvelli aflaaukningar. Við höfum skilning á þörfum þeirra sem eru fyrir í greininni og hafa varið miklum fjármunum til uppbyggingar og hefur ríkisstjórnin gengið heldur lengra í þeim efnum en við hefðum kosið. En eins og ég segi er umræða um þetta allt á byrjunarstigi og vonandi náum við að sníða agnúana af þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir aldeilis ágæta ræðu. Mig langar til að spyrja þingmanninn út í þetta pottakerfi allt saman sem verið er að opna fyrir. Menn segja að það sé til að hleypa nýliðum inn í greinina sem eykur fjárfestingu í greininni, sóknargetu og fjölgar sjómönnum og allt leiðir það til þess að fiskveiðiarðinum verður sólundað í offjárfestingu og of mikla sóknargetu, nákvæmlega það sem kerfið var hannað til að koma í veg fyrir. Hefur þingmaðurinn engar áhyggjur af því að þetta muni leiða til þess að fiskveiðirentunni verði sóað og það verði yfirleitt ekkert að skattleggja í framtíðinni ef fram heldur sem horfir?

Frú forseti. Jú, ég hef áhyggjur af því. Segjum sem svo að ekki yrði sú aukning í aflaheimildum sem við öll vonumst nú eftir, heldur yrði samdráttur. Það yrði náttúrlega mikið áfall fyrir þá aðila sem eru í útgerð, hvað þá ef menn færu þá leið sem hér er kveðið á um að minnka enn frekar aflahlutdeild þeirra og setja í þessa potta. Við hefðum því viljað samkvæmt þeim ályktunum sem Framsóknarflokkurinn hefur staðið að fara varlega og byggja þessa potta upp á grundvelli aukningar sem vonandi verður í framtíðinni. Hins vegar hef ég áhyggjur af því að komið verði til að mynda algjörlega í veg fyrir framsalið, svo slæmt orð sem það hefur á sér, því að þá missum við ákveðna hagræðingu í atvinnugreininni sem er nauðsynleg að einhverju leyti. En ég tek fram að ég mundi vilja sjá einhvers konar takmörkun á framsalinu vegna þess að það hefur náttúrlega komið sér mjög illa fyrir sumar byggðir og það þurfum við að skoða.

Virðulegi forseti. Jú, hv. þingmaður virðist að nokkru leyti deila áhyggjum mínum. Ég hef þó meiri áhyggjur en koma fram í máli hans. Þá langar mig til að víkja að öðru sem snýr að hagkvæmni líka. Nýbreytnin í þessu frumvarpi, sem ég vil kalla VG-frumvarpið til aðgreiningar frá Samfylkingarfrumvarpinu vegna þess að þetta er ekkert minna mál og því villandi að kalla þetta litla og stóra frumvarpið, er árabátaákvæðið svokallaða þar sem á nú að hvetja til þess að menn rói á bátum undir 3 brúttórúmlestum sem er næstum því komið á árabátastig og því finnst mér ágætt að kalla þetta árabátaákvæðið. Þetta mun minnka mjög hagkvæmnina í greininni sem verður til þess að auðlindarentan sóast enn frekar sem verður síðan til þess að skattstofnarnir hverfa. 

Frú forseti. Þó að við séum að tala um minni fiskiskip, allt að 3 brúttótonnum, vona ég að ekki fari margir árabátar á sjó, en hvað sem því líður vekur þetta upp ákveðnar spurningar. Að sjálfsögðu hefði verið ágætt að geta farið yfir það á fyrri stigum málsins hvað felst í þessari 1. gr. Af hverju er þetta ákvæði þarna inni? Það er talað um að stærri bátarnir hafi svo mikið samkeppnisforskot þegar kemur að strandveiðum. Ég tel að við þurfum að staldra við þegar kemur að þeim ólympísku veiðum sem fylgja strandveiðikerfinu í dag. Við höfum jafnvel verið með hugmyndir um að bátar fái einungis ákveðna hlutdeild og geti þá ráðið því hvenær þeir fara á sjó. Eins og þetta er núna róa menn því miður í misjöfnum veðrum og þess vegna vekur það ákveðnar áhyggjur ef það á að vera einhver sérstakur hvati að menn séu á eins litlum bátum og hægt er eða skipum.

Frú forseti. Að mörgu leyti var ræða hv. þingmanns mjög málefnaleg. Ég tel það fullkomlega lögmæta skoðun sem hann varpaði t.d. fram um hlut sveitarfélaga, en ég er algjörlega andstæðrar skoðunar. Sömuleiðis vil ég segja að það sem hv. þingmaður sagði um athugasemdir fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um stjórnarskrárákvæðið er nokkuð sem þingið þarf að skoða mjög vel. Það liggur fyrir, búið er að benda á það og þá er það hlutverk þingsins að reyna að leysa úr því. Það sem olli mér hugarangri var hins vegar að heyra hv. þingmann undir lok tölu sinna segja að menn ættu að gjalda varhuga við því sem hann kallaði ólympískar veiðar smábáta. Herra trúr, hvað á hv. þingmaður við? Leggst þingmaður úr Norðausturkjördæmi gegn strandveiðunum? 

Frú forseti. Þarna datt hæstv. utanríkisráðherra akkúrat ofan í þau hjólför að hafa umræðuna með því yfirbragði að við séum á málfundaæfingu. Ég hef viljað taka mjög yfirvegaða umræðu um þetta og hæstv. ráðherra reynir að leggja lykkju á leið sína til að gera málflutning minn í 1. umr. um þetta mál, sem við í Framsóknarflokknum höfum ekki haft neina aðkomu að, tortryggilega. Það sem ég átti við varðandi strandveiðar - ég minni hæstv. ráðherra á að skoða einfaldlega hvernig við framsóknarmenn höfum greitt atkvæði með þeim veiðum, við höfum síður en svo komið í veg fyrir þær - er að við höfum verið að færa í hugsun hvort mögulegt sé að útfæra kerfið með þeim hætti að hver og einn bátur hafi ákveðna hlutdeild. Það verði ákveðið hámark í þessu kerfi og þeir sem sæki um fái ákveðna hlutdeild þannig að þeir hafi þá meiri áhrif og geti valið um það á hvaða dögum er róið og geti þá gengið að því vísu en ekki eins og það er í dag. Framsóknarflokkurinn hefur ekki lagst gegn strandveiðum. Það er rangt sem hæstv. ráðherra reynir að halda fram.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að Framsóknarflokkurinn hefur góðu heilli ekki lagst gegn strandveiðum. Hins vegar hefur hv. þingmaður haldið þrjár ræður í dag sem er ekki hægt að leggja út af með öðrum hætti en þeim að hann sé sá innan Framsóknarflokksins sem sé á móti strandveiðum. Hv. þingmaður treysti sér ekki til að svara spurningu minni sem var þessi: Er hann á móti því að strandveiðikvótinn verði aukinn um 3 þús. tonn? Ef hann er ekki á móti því, hvers vegna tekur hann þátt í málþófi hér til að reyna að stoppa þetta frumvarp? Sem betur fer, frú forseti, hefur hv. þingmaður lýst því yfir að hann eigi eftir að halda enn eina ræðu hér í kvöld. Ég hlakka til að hlusta á hana vegna þess að hv. þingmaður hefur talað með þeim hætti að kjósendur hans í Norðausturkjördæmi hafa fyllstu ástæðu til að ætla að hann hafi í besta falli efasemdir um strandveiðarnar en sé í versta falli á móti því að auka kvótann.

Frú forseti. Ég ætla ekki að detta í sama hjólfar og hæstv. ráðherra gerði. Ég sagði í ræðu minni að við vildum auka við þessa potta á grundvelli aukningar aflaheimilda. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson talaði hér eiginlega um bæði frumvörpin þó að frumvarpið um heildarlöggjöf í fiskveiðistjórn sé ekki komið á dagskrá.  Þingmaðurinn kvartaði undan því að lítið samráð hefði verið haft varðandi fiskveiðistjórnarmálin öll, ekkert samráð sagði þingmaðurinn orðrétt. Mig langar að leiðrétta þetta. Samráðið hefur náttúrlega staðið í tvö ár. Hins vegar er góðu heilli liðin sú tíð þegar LÍÚ fékk að semja sín frumvörp fyrir stjórnvöld. Ekki er heldur rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að engin hagfræðileg úttekt hefði farið fram á því t.d. hversu hátt veiðigjald útgerðin mundi hugsanlega þola. Í nefndinni sem skipuð var og starfaði í eitt og hálft ár, viðræðunefndinni svokölluðu, var einmitt gerð slík úttekt sem sýndi fram á að útgerðin mundi þola bærilega vel a.m.k. helmingi hærra veiðigjald en það sem er til umræðu núna.

Frú forseti. Ég held að ekki sé vanþörf á að menn bregðist við þeirri beiðni sem kom fram af hálfu stjórnarandstöðunnar um að haldinn verði opinn fundur í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd um þetta mál. Þegar hv. stjórnarliðar koma hér upp, sérstaklega samfylkingarmenn, og tala um samráðið um þetta frumvarp er einfaldlega svo að við áttum orðræðu við fulltrúa launafólks í íslenskum sjávarútvegi í dag, fulltrúa smábátasjómanna og fulltrúa útgerðarinnar sem sögðu að ekkert samráð hefði verið haft við þá þegar frumvarpið var smíðað. Þetta frumvarp og útfærsla þess er á allt öðrum nótum en var í sáttanefndinni svokölluðu. Samfylkingin getur ekki borið það á borð fyrir okkur í stjórnarandstöðunni og þá aðila sem hvað best þekkja til í þessum málum að víðtækt samráð hafi átt sér stað. Það hefur ekki átt sér stað.

Frú forseti. Þegar samráð á sér stað vel á annað ár með öllum hagsmunaaðilum í greininni vil ég nú meina að það sé allvíðtækt samráð. Þegar mál kemur til umræðu og umfjöllunar í þinginu er það hins vegar að sjálfsögðu opið til málefnalegrar og opinnar umræðu og þá hafa allir umsagnarrétt um það, hagsmunaaðilar ekkert síður en aðrir. Þingmaðurinn sagði að veiðigjaldið væri landsbyggðarskattur. Ég vil líka mótmæla því vegna þess að veiðigjald þýðir einfaldlega að þeir borga sem veiða. Hið eðlilega viðmið er að þeir borgi sem veiði sama hvar þeir eru staddir á landinu. Hins vegar tek ég undir með þingmanninum að völd ráðherra mættu minnka verulega í báðum frumvörpunum en sannleikurinn er sá að þau völd eru mikil nú þegar og framsóknarmenn og sjálfstæðismenn kvörtuðu ekki undan því á meðan þeir voru með sjávarútvegsráðherra sína á stóli þó að þeir hafi kannski áhyggjur af því núna þegar búið er að skipta um stjórnvöld. En ég tek undir að mikið handstýringarvald ráðherra er ekki æskileg, nútímaleg 

Frú forseti. Ég fagna síðustu orðum hv. þingmanns, loksins getur maður átt efnislegar umræður um málið við fulltrúa Samfylkingarinnar. Það var mjög erfitt að ná sambandi við hæstv. utanríkisráðherra í andsvörum hans þó að kallað sé eftir því að umræðuhefðin á Alþingi og vinnubrögðin breytist. Maður veltir því fyrir sér, án þess að ég ætli einu sinni að brosa þegar ég segi það, hvort mönnum sé alvara með að leggja fram frumvörp um breytingar á fiskveiðilöggjöfinni þegar sex þingdagar eru eftir, heildarendurskoðun á lögunum. Eftir er að senda málið til umsagnar en venjan í gegnum tíðina hefur verið að umsagnaraðilar fái hálfan mánuð til að klára það. Eru þetta hin nýju vinnubrögð sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir og hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson tala fyrir? Það er til minnkunar fyrir Alþingi Íslendinga ef stjórnarliðum er í alvörunni alvara með að klára þetta mál áður en við förum heim af þinginu. Ja, þvílík vinnubrögð.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Kannski ekki seinna vænna enda er ríkisstjórnin búin að vera við völd í tvö ár og stendur í samstarfssamningi hennar að breyta eigi lögum um stjórn fiskveiða með ákveðnum hætti. Það hefur líka verið markmið Samfylkingarinnar í langan tíma. Það einkennilega er þó hins vegar að hvorugt þessara frumvarpa sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur lagt fram er í samræmi við stefnu flokkanna sem eru við stjórnvölinn og ekki heldur í samræmi við samstarfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Við í Hreyfingunni höfum fengið mjög ítarlega kynningu á frumvarpinu í sjávarútvegsráðuneytinu sem var um margt mjög fróðleg. Þó að frumvarpið sé á margan hátt illskiljanlegt er það ekki eingöngu skiljanlegt Tarzan eins og sumir héldu fram fyrir nokkrum dögum síðan. Það er skrifað á íslensku, það þarf bara að liggja svolítið vel yfir því til að skilja það. Það er ótrúlega flókið og gengur að okkar mati einfaldlega allt of skammt. Í því er allt of mikil málamiðlun við sérhagsmunahópa. Fingraför handstýringar eru úti um allt í hverri einustu grein í báðum frumvörpunum sem kann ekki heldur góðri lukku að stýra. Það er ekki í samræmi við samstarfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Frumvarpið sem við ræðum hér, sem menn hafa kallað Jónsbók hina skemmri, er ótrúleg niðurstaða eftir þá miklu vinnu og þær miklu deilur sem staðið hafa um fiskveiðistjórnarkerfið áratugum saman. Niðurstaðan er að hagsmunir almennings eru fyrir borð bornir en hagsmunir sérhagsmunaafla ráða enn sem fyrr ríkjum. Ótrúleg afstaða Sjálfstæðisflokksins kemur náttúrlega ekki á óvart gagnvart þessu máli, þeir hafa lengi vel verið nokkurs konar pólitískur armur LÍÚ á Alþingi en þvergirðingsháttur Framsóknarflokksins við að hnika málum í þessum mikilvæga málaflokki vekur áhyggjur. Það er brýnt, frú forseti, að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu og gera úthlutanir aflaheimilda réttlátari og hagkvæmari og þær breytingar á að gera með hagsmuni sem flestra að leiðarljósi. Enginn á náttúruna né auðlindir hennar nema þjóðin og enginn á að fá náttúruauðlindir afhentar nema gegn sanngjörnu gjaldi sem verður til á markaði þar sem sem flestir geta keppt um auðlindina. Aldrei getur náðst sátt um slíkt fyrirkomulag við LÍÚ og pólitískan arm þeirra á Alþingi, Sjálfstæðisflokkinn, það er alveg á hreinu. Því er brýnt að hugsa stórt strax frá upphafi og leggja fram tillögur um alvöru breytingar sem byggja á víðtækum byggðasjónarmiðum, víðtækum réttlætissjónarmiðum og góðum hagkvæmnissjónarmiðum. Það er einmitt það sem frumvarp Hreyfingarinnar gerir sem er á dagskrá síðar í vikunni, samhangandi við tvö frumvörp hæstv. sjávarútvegsráðherra. Mig langar að vitna í markmiðsgrein frumvarps Hreyfingarinnar, en þar segir, með leyfi forseta: „Markmið þessa frumvarps er að breyta skipulagi fiskveiðistjórnunar og sölu sjávarafla og tryggja með því ríka aðkomu sveitarfélaga að úthlutunum aflaheimilda og eflingu byggðar. Með frumvarpinu er stefnt að því að hvert sveitarfélag á Íslandi fái forræði yfir veiðum á samsvarandi hluta nytjastofna á Íslandsmiðum og nemur samanlagðri aflahlutdeild þeirra fiskiskipa sem skráð voru í viðkomandi sveitarfélagi fyrir gildistöku laga um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990“ - þ.e. frá því fyrir framsal. „Að auki stefnir frumvarpið að fjárhagslegri endurskipulagningu útgerðar á Íslandi í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Loks stefnir frumvarpið að eflingu umhverfisvænna handfæraveiða.“ Í þessum markmiðum má sjá sjónarmið sem Framsóknarflokkurinn hefur viðrað hvað eftir annað í dag og ágætt að heyra þau sjónarmið því að þeir munu þá væntanlega taka undir málflutning okkar. Í frumvarpinu eru líka þau sjónarmið sem Samfylkingin hefur haft á stefnuskrá sinni árum saman, þ.e. að aflaheimildir fari á uppboð. Í greinargerð með frumvarpinu sem við munum leggja fram kemur m.a. eftirfarandi fram og við hugsum stórt hér: „Markmið frumvarpsins er að færa úthlutun á aflaheimildum úr sameiginlegum fiskveiðiauðlindum þjóðarinnar til þess horfs sem hún var í áður en framsal aflaheimilda kom til árið 1991, en fram að þeim tíma hafði úthlutunin byggst á veiðireynslu til margra ára og var því bæði sanngjörn og réttlát. Með frumvarpinu er einnig reynt að tryggja að aflaheimildir fari til þeirra byggða sem þeim var upprunalega úthlutað til. Miðað er við að aflahlutdeildin sé nýtt í viðkomandi sveitarfélagi. Þó er sveigjanleiki í nafni hagkvæmni tryggður þar sem aflahlutdeildin er framseljanleg þegar hagkvæmnisrök gefa tilefni til. Með því móti verður réttur íbúa sjávarbyggða á Íslandi til sjósóknar tryggður eins og verið hefur frá örófi alda sem eini raunverulegi grundvöllur tilvistar flestra þeirra.“ Frú forseti. Siglfirðingar með öll sín góðu söfn munu aldrei lifa af því að selja ferðamönnum sínalkó þrjá mánuði á ári, það bara er þannig. Þeir þurfa að fá að veiða fisk  Skýrt er kveðið á um eignarhald þjóðarinnar á fiskstofnunum í kringum landið í fyrstu tveimur greinum laga um stjórn fiskveiða en í 1. gr. segir m.a. orðrétt, með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Frumvarp Hreyfingarinnar tryggir að arður af nytjastofnum á Íslandsmiðum skili sér til réttmætra eigenda þeirra, þ.e. íslensku þjóðarinnar. Upptaka uppboðskerfis við sölu aflaheimilda tryggir hámarksverð fyrir nýtingarrétt auðlindarinnar en þó eingöngu að því marki sem útgerðirnar geta borið. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að hluta aflaheimilda megi selja framvirkt til allt að fimm ára í senn þannig að þeir sem hyggjast fjárfesta í útgerð geti gert ráð fyrir aðgengi að heimildum til lengri tíma en eins árs. Þá er sveigjanleiki tryggður með því að útgerðir utan viðkomandi sveitarfélaga geti keypt aflaheimildir gegn greiðslu álags eða gjalds til viðkomandi sveitarfélags þannig að framsal milli sveitarfélaga er inni og hagkvæmninni haldið við. Með ákvæði um meðafla er stefnt að því að girða að mestu leyti fyrir brottkast afla þó að æskilegt sé að settar verði skýrari reglur og afdráttarlausari sem banni alfarið brottkast afla. Frumvarp Hreyfingarinnar gerir einnig ráð fyrir mikilli beinni atvinnusköpun vegna þess að öllum afla þarf að landa á innlenda uppboðsmarkaði í viðkomandi sveitarfélagi og þar með verði skilið á milli veiða og vinnslu sem er mjög mikilvægt. Sú breyting ein og sér mun að öllum líkindum leiða til um 800–1.000 nýrra starfa með afleiddum störfum við fiskverkun með mjög litlum tilkostnaði og á skömmum tíma. Framsal aflaheimilda hefur leitt til gríðarlegrar byggðaröskunar víða um land og gert að engu eina bjargræði sjávarbyggða, sjósóknina sem þær hafa notið í aldaraðir. Með því að taka lífsbjörgina af sjávarbyggðunum hefur öll afkoma og eignastaða íbúa á þessum stöðum raskast við atvinnuleysi, brottflutning og eignabruna. Með samþykkt frumvarps Hreyfingarinnar í stað frumvarpa ríkisstjórnarinnar mun sú þróun sennilega snúast við og fólksflótti á landsbyggðinni stöðvast og komið í veg fyrir þann gríðarlega samfélagslega kostnað sem slíkir flutningar hafa í för með sér. Aukning á afla til strandveiða er líka í frumvarpinu en þær verða hér eftir utan tillagna Hafrannsóknastofnunar um heildarafla. Strandveiðar munu fara upp í 40 þús. tonn. Tíminn mun verða lengdur um mánuð í hvorn enda tímabilsins og standa þá yfir í sex mánuði og þeir sem stunda strandveiðar munu greiða af þeim auðlindagjald sem tekur mið af uppboðsverði á uppboðsmörkuðum og aflaheimildum sem verður greitt þegar aflanum er landað þannig að allir borga fyrir not af auðlindinni. Sá skaði sem útgerðir og núverandi handhafar aflaheimilda verða fyrir mun verða leiðréttur með því að skuldir útgerða sem eru til komnar vegna kvótakaupa eða -leigu verða afskrifaðar og settar í sérstakan sjóð, kvótaskuldasjóð, sem verður svo greiddur niður með 5% gjaldi á allar seldar veiðiheimildir þar til sjóðurinn er að fullu uppgerður. Frú forseti. Frumvarpið sem við leggjum fram er það sem þarf að leggja fram og þarf að fá umræðu í þinginu en ekki sú málamyndabreyting sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur lagt fram. Varðandi umræðuna sem skapast hefur í kringum hugsanleg brot á eignarréttarákvæðum stjórnarskrár viljum við taka fram að um langa hríð hefur skýrt verið kveðið á um það í lögum að nytjastofnar séu sameign þjóðarinnar. Þrátt fyrir að möguleiki sé á þeirri ólíklegu niðurstöðu dómstóla að ríkið sé skaðabótaskylt vegna innköllunar aflaheimilda eða annars sem leiðir af slíku er engu að síður þess virði að þær breytingar sem lagðar eru fram í frumvarpi Hreyfingarinnar komist til framkvæmda. Betra er að þurfa hugsanlega að sæta slíkri niðurstöðu en að búa áfram við óbreytt eða lítið breytt fyrirkomulag. Þetta er sú stóra hugsun, frú forseti, og sú stóra nálgun sem þarf að hafa við við breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu en ekki það krukk sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra leggur til með frumvörpum sínum. Þau ganga engan veginn nógu langt. Við í Hreyfingunni vonum að við náum að ræða þessi mál í þaula og þau fái viðeigandi farveg en eins og komið hefur ítrekað fram hjá hæstv. forsætisráðherra á að fara með tillögur um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í framhaldi af þeim ítrekuðu tilmælum munum við í Hreyfingunni leggja fram síðar í vikunni tillögu til þingsályktunar um að þessi mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar verði kosið um í fyrsta lagi Jónsbók minni og Jónsbók stærri, í öðru lagi frumvarp Hreyfingarinnar eða að þriðju óbreytt ástand.

Frú forseti. Ég vil í fyrsta lagi segja að það er lofsvert af þingflokki Hreyfingarinnar og hv. þm. Þór Saari að koma fram með frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Það sýnir að aðrir láta sig þetta mál mjög varða, eins og eðlilegt er. Það eru ákveðnir þættir í frumvarpinu sem ég tek undir með hv. þingmanni, í fyrsta lagi er áherslan á sveitarfélögin og að treysta sveitarfélögum til þess að fara með ábyrgð og visst forræði í þessum efnum, að sjálfsögðu undir ramma laga og reglna. Mér finnst það mjög gott, einnig þær áherslur sem eru mjög í samræmi við það frumvarp sem lagt er fram af ríkisstjórninni með hvatningu til umhverfisvænna veiða. Þessi tvö atriði finnst mér vera í fullu samræmi við áherslur mínar 

Frú forseti. Ég þakka undirtektir hæstv. sjávarútvegsráðherra við þetta byggðasjónarmið. Að okkar mati er það mjög mikilvægt, einn af þremur mikilvægustu þáttum þessa máls alls, þ.e. að þær sjávarbyggðir í kringum landið sem hafa stundað fiskveiðar frá örófi alda geti haldið því áfram og lifað af því. Eins og við vitum er eini tilvistargrundvöllur flestra þessara byggða sá að geta sótt fiskinn og veitt hann í sjónum fyrir utan byggðirnar. Það gengur ekki heldur, með fullri virðingu fyrir frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra, að fara af stað með alla þessa víðtæku byggðapotta og það pottaglamur sem ég heyri og sé þegar ég les þetta frumvarp. Það er einfaldlega of flókið og of mikil handstýring í því. Þess vegna leggjum við til að sjávarbyggðunum verði einfaldlega afhentar þessar aflaheimildir einu sinni á ári, þær muni þá fara bara í uppboð og þar með er málinu nánast lokið.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður mikli of mikið fyrir sér það regluverk sem þarf að vera í kringum sjávarútveginn og framkvæmd á þeirri stefnu sem lögð er áhersla á þar. Ég árétta aftur undirtektir mínar við byggðasjónarmið hv. þingmanns og tel að þar sé mjög mikill samhljómur við þá stefnu sem ríkisstjórnin leggur fram. Mér finnst áherslan á strandveiðar líka góð og það að við leggjum sameiginlega áherslu á að tryggja óumdeild yfirráð íslensku þjóðarinnar yfir nytjastofnunum á Íslandsmiðum og ráðstöfun þeirra. Það er grundvallaratriðið í þessu. Hitt er svo útfærsla. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara í frumvarp hv. þingmanns. Það má fara ýmsum orðum um það en meginstefin þarna um óskoruð yfirráð þjóðarinnar 

Frú forseti. Ég fagna því að það er samhljómur með Hreyfingunni og hæstv. ráðherra í fleiri þáttum þessara mála. Það verður fagnaðarefni að fá að vinna þetta í gegnum þingið. Við munum að sjálfsögðu ræða frumvarp Hreyfingarinnar ítarlega þegar það kemst á dagskrá hvenær svo sem í ósköpunum það verður. Ég viðraði ýmsa þætti þess í ræðu minni áðan, einmitt vegna þess að ég tel brýnt að það sé kallað á athugasemdir þingmanna um það frumvarp líka meðan við erum að ræða hin frumvörpin. Við getum þá speglað þau hvert í öðru og reynt að sjá hugsanlega bestu leiðir. Við lítum svo á að frumvarp Hreyfingarinnar sé ákveðin sáttaleið í þessu máli milli þingsins og þjóðarinnar þar sem LÍÚ er undanskilið, enda vitum við að LÍÚ mun aldrei sætta sig við neinar breytingar á kerfinu, hverjar svo sem þær verða.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þór Saari fjallaði lítillega um það mál sem er á dagskrá og ræddi aðallega um frumvarp Hreyfingarinnar. Hann kallaði þetta pottaglingur og krukk stjórnvalda og gaf ekki mikið fyrir þessi tvö frumvörp ef ég skildi hann rétt. Það athyglisverða gerðist að hæstv. sjávarútvegsráðherra fór í andsvör um mál sem er ekki einu sinni á dagskrá, hann hafði nú ekki meiri þrótt til þess að verja sitt eigið mál en svo. Mig langar að beina einni spurningu til hv. þm. Þórs Saaris því að hann fjallaði nánast ekkert efnislega um það frumvarp sem er á dagskrá. Þar sem hann hefur verið til sjós spyr ég hvað honum finnist um þann nýja strandveiðibát sem er innbyggður í frumvarpið, þ.e. undir 3 brúttótonnum. Þá er ég aðallega að hugsa um út frá öryggismálum. Við hv. þingmaður höfum stundað sjómennsku, og hvað finnst honum, út frá öryggismálum sjómanna, um það að búa til enn einn flokkinn 

Frú forseti. Mér er ljúft og skylt að svara þessari spurningu hv. þingmanns. Öryggismál sjómanna voru þau atriði sem ég kom mjög mikið að á mínum tíu ára sjómannsferli. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að sjómönnum sjálfum sé fyllilega treystandi fyrir því að velja á hverju þeir róa til að sækja fiskinn og hvort þeir róa og í hvaða veðri. Vissulega eru veðravíti allt í kringum landið og vissulega er sjósókn á mjög litlum bátum oft varasöm, en hvað á að hafa mikið vit fyrir mönnum? Á ekki að gefa sem flestum tækifæri til að geta annaðhvort keypt sér aflaheimildir eða sótt sér fisk samkvæmt strandveiðiheimildunum og landað þeim afla? Við verðum einfaldlega að gera ráð fyrir því að íslenskir sjómenn séu skynsamir. Þeir hafa verið það að flestu leyti í árhundruð og ég sé enga ástæðu til að efast um að þeir séu það áfram.

Virðulegi forseti. Svo það fari ekki á milli mála er ég sammála hv. þingmanni um að íslenskir sjómenn séu skynsamir. Það er hins vegar staðreynd að þegar menn búa við sóknarmarkskerfi - og það þekki ég, alveg sama hvort bátar eru litlir eða aðeins stærri - er meiri hætta á slysum. Þá hafa menn ákveðna daga til að róa, eru í samkeppni við aðra og geta sleppt því að fara á sjó þegar þeir telja veður tvísýnt. Þetta eru afskaplega litlir bátar sem við erum að tala um, 3 brúttótonna bátar. Þetta eru mjög litlir bátar. Hættan er sú að menn fari að taka óþarfa sénsa, þó að ég taki undir með hv. þingmanni um að auðvitað eru sjómenn alla jafna mjög skynsamir menn. Þetta eru hins vegar staðreyndirnar sem blasa við, sagan segir okkur þessa hluti. Það var þess vegna sem ég kallaði eftir viðbrögðum hjá hv. þingmanni við því að búa sérstaklega til nýjan pott um þetta. Að mínu mati munu menn nú fara að framleiða báta inn í þennan flokk, þ.e. miklu smærri báta. Það er þetta sem ég vildi fá fram hjá hv. þingmanni.

Virðulegur forseti. Þetta finnst mér ekki sérstakt áhyggjuefni. Ég tel að með útfærslu á strandveiðidæminu, t.d. eins og kemur fyrir í frumvarpinu okkar þar sem tímabil verður lengt í sex mánuði, hámarksaflinn stóraukinn upp í 40 þús. tonn, munu menn ekki standa frammi fyrir þeirri pressu að þurfa að róa í hvaða veðri sem er. Þeir hafa nægan tíma. Þeir vita að kvótinn er nægilega mikill þannig að sú pressa er farin sem þeir búa við í dag, að þurfa að róa kannski fyrstu þrjá, fjóra daga mánaðarins í upphafi mánaðar. Með breyttri útfærslu er hægt að laga það. Ef menn hafa miklar áhyggjur af þessu má svo sem hugsa sér að við slæmar veðurspár verði höfnum landsins einfaldlega lokað fyrir sjóróðrum alveg eins og flugvöllum er lokað í óveðri. Það tíðkast líka og það er hægt að hugsa sér ýmsar útfærslur á þessu. Þetta er að mínu mati ekki sérstakt áhyggjuefni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þór Saari fyrir að hafa lagt þetta frumvarp fram. Ég var reyndar ekki alveg undir það búinn að fara að ræða akkúrat þetta frumvarp, ég hélt að það væri annað mál á dagskrá. Hvað um það, það sem mér finnst merkilegt í þessu frumvarpi er 5. gr. Í henni segir: „Við gildistöku laga þessara skal sérstakur sjóður, kvótaskuldasjóður, taka við réttindum og skyldum skuldara allra krafna á hendur íslenskum útgerðum vegna kaupa eða leigu á aflaheimildum.“ Nú er talið að um það bil helmingur skulda útgerðarinnar, í kringum 250 milljarðar, sé kominn til vegna kvótakaupa. Síðan eru reglur um hvernig á að greiða skuldir þessa kvótaskuldasjóðs. Mér reiknast til að það gæti tekið 200–250 ár  Vill hv. þingmaður upplýsa mig um hvort 

Forseti biður hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Frú forseti. Hugmyndir okkar um kvótaskuldasjóð og afskriftir skulda vegna kvótakaupa eru til komnar af réttlætissjónarmiðum. Þótt það hafi verið óheimilt að lána fé gegn veðum í kvóta var það engu að síður gert. Okkur finnst ekki endilega mjög þægilegt umhugsunarefni að þær útgerðir sem skulda vegna slíkra kvótakaupa fari allar á hausinn. Þess vegna leggjum við til að skuldir vegna kvótakaupa verði afskrifaðar og færðar í þennan sjóð. Það er ekki á hreinu hversu miklar skuldir eru vegna kvótakaupa. Það er talið að skuldir sjávarútvegsins séu í kringum 436 milljarðar í heildina, ef ég man rétt tölurnar frá Hagstofunni. Hversu mikið af þeim er vegna kvótakaupa er óljóst. Það er hins vegar unnið að greiningu á því og hvort hægt sé að komast að því hversu há sú tala er. Engu að síður mun þessi kvótaskuldasjóður létta þessari skuldabyrði af útgerðunum og gera þeim kleift að starfa áfram óhindrað. Ég mun svo klára þetta svar mitt í næsta andsvari.

Virðulegi forseti. Vissulega er rétt að þetta mun taka skuldaklafann af íslenskum útgerðum, en það er ljóst að það mun setja skuldirnar yfir á einhvern annan. Það er þá væntanlega sá sem á kröfurnar í dag. Í frumvarpinu er sérstaklega tekið fram að kröfur á hendur kvótaskuldasjóði muni ekki bera vexti í framtíðinni. Mér er því spurn: Hver á að fjármagna þetta, eða á að setja bankakerfið á hausinn við þetta? Á ríkið að borga inn í bankana eða hvernig er þetta hugsað, eða er þetta kannski ekki hugsað?

Frú forseti. Þetta er að sjálfsögðu hugsað eins langt og hægt er að hugsa það miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir um skuldir útgerða á Íslandi. Hvort þetta 5% gjald sé nægilegt verður að koma í ljós þegar búið er að finna út hve miklar þessar skuldir eru. Þeir sem hafa lánað til þessara kvótakaupa munu fá sinn höfuðstól allan endurgreiddan á einhverju ákveðnu tímabili.  Það er svo útfærsluatriði hvort það þurfi að gerast hraðar eða hægar en með 5% gjaldi á uppboðnar aflaheimildir. Það getur verið að það þurfi að verða breyting á því, en þangað til við vitum nákvæmlega hverjar þessar upphæðir eru er ekki hægt að útfæra þetta neitt frekar.

Forseti. Ég vil byrja á að óska hv. þm. Þór Saari til hamingju með þennan árangur að hafa náð að mæla fyrir frumvarpi sem enn er ekki komið á dagskrá þingsins. Ég ætla í andsvari mínu að tengja hins vegar spurningu mína til hv. þingmanns þeirri umræðu sem hefur átt sér stað hérna. Það er mjög algengt í umræðu um fiskveiðistjórnarmál að tengja þau byggðamálum. Ég hef tekið eftir því að í greinargerð með því frumvarpi sem hv. þingmaður mælti fyrir áðan er því lýst yfir að ef þetta frumvarp verði samþykkt muni hin óhagkvæma þróun snúast við, að fólksflótti frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins stöðvaðist. Spurning mín til hv. þingmanns er einfaldlega sú: Trúir hv. þingmaður því að þessi fullyrðing sé sönn og rétt? Dettur einhverjum í hug að byggð á Melrakkasléttu muni blómgast til stórra muna þó að þangað kæmu 100 tonn meira af þorski til að veiða? Ég hef þá trú 

Frú forseti. Ég var ekki að mæla fyrir frumvarpi Hreyfingarinnar heldur tók ég úr því ákveðin atriði sem brýnt er að ræða til að spegla þau frumvörp sjávarútvegsráðherra sem hér eru til umræðu og tók út þau mikilvægustu. Þar á meðal eru að okkar mati byggðasjónarmiðin þau mikilvægustu. Vissulega er það bjartsýni að byggð á Melrakkasléttu muni blómstra, enda talaði ég ekki neitt um það heldur talaði ég um að á meðan sjávarbyggðir landsins hafa næg atvinnutækifæri í því sem þær eru bestar í munu þær helst blómstra. Þær munu ekki blómstra af því að selja ferðamönnum sínalkó þrjá mánuði á ári. Þær munu eingöngu blómstra af því að gera það sem þær þekkja best og kunna best. Þannig er það nú. 
            

Forseti. Ég vil leyfa mér að vitna í og lesa örlítið upp úr þeirri greinargerð sem liggur fyrir með því frumvarpi sem vitnað var til: „Framsal aflaheimilda hefur leitt til gríðarlegrar byggðaröskunar víða um land og gert að engu eina bjargræði sjávarbyggða, sjósóknina, sem þær hafa notið í aldaraðir. […] Með samþykkt þessa frumvarps mun sú þróun snúast við og fólksflótti af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins stöðvast …“ Ég tel að það sé kominn tími til að stjórnmálamenn á Íslandi hætti að hafa uppi þann málflutning að lofa fólki vítt um land því að það búi blóm, sól og grös í haga handan við hornið, bara ef við gerum breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það snýst ekki um það eitt og sér. Eins og ég sagði er það heilbrigðisþjónusta, menntun barna. Ég fullyrði að aukið námsframboð í framhaldsskólum á svæðum ráða miklu meira um það hvernig byggðaþróun á landinu er heldur en 

Frú forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson virðist ekki trúa því að flutningur aflaheimilda frá sjávarbyggðum hafi haft áhrif á byggðirnar. Ég er ósammála því. Ég tel að hv. þingmaður, sem hefur það m.a. á samviskunni að vera í þeim flokki sem hefur helst stuðlað að því að rústa byggðum hringinn í kringum landið með breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu, tali hér eins og hann gerir vegna þess að hann er með slæma samvisku. Ég held að sú breyting sem gerð var þegar framsal aflaheimilda var gefin frjáls hafi verið stórskaðleg fyrir bæði byggðirnar í kringum landið og fyrir allan móralinn í samfélaginu sem bjó t.d. til hugtakið sægreifi. Þeirri þróun þarf einfaldlega að snúa við og vinda ofan af, því að þetta hefur valdið mikilli óánægju í öllu samfélaginu í yfir 20 ár. Það er bara komið nóg. Við þurfum með einhverjum hætti að snúa til baka og leiðrétta það.

Frú forseti. Ég hætti nú við að fara í andsvar með fullri virðingu fyrir hv. þm. Þór Saari og því frumvarpi sem hann mælti fyrir áðan. Ég kem upp um fundarstjórn vegna þess að ég er svolítið hugsi yfir þessu. Við eigum að vera að ræða frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra um strandveiðar en búið er að mæla fyrir öðru frumvarpi í raun og veru og hér hefur farið drjúgur tími, alla vega hálftími, í umræðu um það frumvarp, m.a. með þátttöku hæstv. sjávarútvegsráðherra. Við urðum vitni að mjög leiðinlegu atviki í dag, frú forseti, þegar þingmanni, sem hafði þó ekki nema eina mínútu til umráða, var varnað máls vegna þess að forseti taldi að hann væri að bregða út af umræðuefni. Nú erum við búin að eyða ábyggilega hálftíma í að ræða allt annað frumvarp en það sem mælt hefur verið fyrir og er á dagskránni í kvöld. Við erum komin vel yfir kristilegan vinnutíma. Ég kann ekki alveg við þetta, frú forseti, og vildi fá að gera þessa athugasemd.

Forseti. Ég ber nú allnokkra ábyrgð á því að hafa vakið máls á þeim frábæra árangri hv. þm. Þórs Saaris áðan, hann leiðrétti líka réttilega orð mín í þá veru að hann teldi að þau sjónarmið sem hann stæði fyrir ættu fullan rétt á sér inn í þá umræðu sem stóð um það frumvarp sem við ræðum hér í kvöld. Ég tek heils hugar undir það. Ég tel raunar að það hafi verið ákveðið gagn í því og gagnsemi, þó að ég sé allsendis ósammála þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður setti fram þá tel ég samt að það hafi verið til gagns fyrir þá umræðu sem við höfum átt hér að fá þau sjónarmið fram sem hv. þingmaður stendur fyrir. Ég vil þakka honum fyrir það. 

Virðulegi forseti. Jú, vissulega kemur það spánskt fyrir sjónir að mælt sé fyrir frumvarpi í miðri umræðu um annað frumvarp. Ég vil aftur á móti vera á svipuðum slóðum og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Ég held að sé gríðarlega mikilvægt að við varðveitum tjáningarfrelsi þingmanna í þessum sal. Ef hv. þm. Þór Saari vill tala um frumvarpið sitt er honum það algjörlega frjálst. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að það er gagnlegt í umræðunni að velta upp ólíkum sjónarmiðum og er frumvarp Hreyfingarinnar tvímælalaust fullt af ólíkum sjónarhornum.

Virðulegi forseti. Nú er staðan þannig að ég er sammála hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur en ekki félögum mínum, hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni. 

Frú forseti. Ég vil alls ekki gera lítið úr mikilvægi og heilagleika tjáningarfrelsisins, enda er ekki hægt að þræta fyrir það að sú umræða sem hv. þm. Þór Saari tók hér upp er vissulega skyld umræðuefninu. Það kann að vera að ég noti þá tækifæri síðar í kvöld eða nótt og mæli fyrir frumvarpi, einhverju sem mér liggur mjög á hjarta. Ég vil samhengisins vegna segja, af því að farin eru að koma upp atvik hér í þinginu sem virkilega er tekið fast á ef þingmenn bregða út af umræðuefni og ræður þingmanna truflaðar þegar forseti heldur að þeir séu að bregða út af umræðuefni, að þetta var sannarlega afrek hjá hv. þm. Þór Saari. Ég tek tekið undir það. Ég óska honum til hamingju með að fá að mæla tvisvar fyrir því frumvarpi hér á þessum vettvangi.

Frú forseti. Ég sagði í máli mínu að frumvarp Hreyfingarinnar væri ágætis sáttaleið í þessu máli og mér heyrist nú á mönnum að það sé að nást saman á milli þeirra. Ég ræddi aldrei um neitt annað mál en fiskveiðimál í málflutningi mínum. Þó að ég hafi tekið atriði úr frumvarpi Hreyfingarinnar sem eru mikilvæg eru það þau atriði sem vantar nákvæmlega í frumvarp sjávarútvegsráðherra og sem þarf að ræða. Það er ekki mér að kenna að þau vanti í frumvarpið hans. En mér er skylt og ljúft að koma hér upp og benda á það og ræða þau mál sem vantar einmitt í það frumvarp. Það eru þau mál sem ég ræddi. Þess vegna lögðum við í Hreyfingunni fram þetta frumvarp einmitt til að fá umræðu um þau mál sem okkur finnst 

Forseti. Mér þykir leitt að hafa orðið til að opinbera skoðanaágreining okkar félaganna í Sjálfstæðisflokknum í málunum sem hér eru til umræðu. Raunar vil ég leggja út af orðum félaga míns, hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar, þar sem hann harmaði að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefði tekið þátt í umræðunni áðan, og segja að það er einfaldlega risinn upp ágreiningur á milli þingmanna Norðvesturkjördæmis, svo furðulegt sem það er nú, í sjávarútvegsmálum. Það hefur ekki oft gerst. Raunar gerðist annar atburður í kvöld sem er þess virði að minnast eftir umræðuna hér. Ég vænti þess að ágreiningur félaganna verði jafnaður. Ég hef ekki neina ástæðu til að ætla annað en við munum ná saman, ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, þegar líður á nóttina og menn fara að hrista úr sér mesta hrollinn vegna umræðunnar sem átt hefur sér stað.

Virðulegi forseti. Ég held að ágreiningur okkar félaganna risti nú ekki djúpt. Það sem ég benti á í athugasemdum mínum við fundarstjórn forseta var að mér þótti mjög dapurlegt og eiginlega mjög sérkennilegt að þegar hv. þm. Þór Saari setti út á frumvarpið sem hæstv. ráðherra mælti fyrir og benti á það sem honum fannst vanta í það, reyndi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ekki einu sinni að verja það og benda á markmið sín sem tengdust byggðasjónarmiðum. Mér þótti mjög merkilegt að upplifa að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra færi í andsvar um frumvarp sem er ekki á dagskrá þegar verið er að ræða hans eigið frumvarp. Það þótti mér mjög sérkennilegt. Vegna þess að ekki eru margir til að verja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þá verð ég að hvetja hæstv. utanríkisráðherra, af því að hann er að mati hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra öflugasti maður í sjávarútvegsmálum í ríkisstjórninni, að setja sig á mælendaskrá og taka þátt í umræðunni fyrst hann er í þingsalnum svo við getum átt almennileg skoðanaskipti.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í umræðunni um hæfileika hv. þm. Þórs Saari í að koma málum sínum að heldur langar mig að spyrja virðulegan forseta hvort hann ætli að láta þingið vita eða þá þingmenn sem hafa tekið þátt í þessum maraþonfundi hvenær hann hyggist slíta fundi. Mun koma fram hversu lengi á að vera hérna? Sumir tala um að við verðum hér fram á nótt, í morgun kom fram að við ættum nánast að vera með svefnpokana hér. Ef ég þarf að sækja tannbursta og svefnpoka vil ég fá að vita það, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að höggva í sama knérunn og hv. þm. Íris Róbertsdóttir og segja að það væri ákaflega hentugt að vita hvenær þingfundi lýkur. Ég er búinn að vera hér síðan kl. 8 í morgun. Ég tel það svo sem ekkert eftir mér. Ég á að mæta á fund kl. 8 í fyrramálið og í ljósi vökulaganna væri gott að vita á hvaða róli það verður um það bil sem við munum hætta þingfundi. Það er algjörlega ljóst að málin sem við ræðum hér eru brýn og áríðandi og það er líka áríðandi að vera með fullri rænu meðan maður ræðir þau. Við sjáum að það er að draga af þingmönnum og ég held að rétt væri að fara að slútta þessu hvað úr hverju.

Hæstv. forseti. Í umræðunni sem staðið hefur í dag hefur margt athyglisvert komið fram. Ég hef ekki getað hlustað á allar ræður en margar hafa verið afar athyglisverðar og menn farið um víðan völl um sjávarútvegsmál í heild sinni. Í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt að einhver önnur frumvörp blandist í þetta eða ekki, ég ætla ekki að blanda mér í það. Ég verð þó að viðurkenna að ég hef ekki lesið frumvarpið sem hv. þm. Þór Saari hefur lagt fram og get því ekki rætt það. Með leyfi forseta vil ég hefja mál mitt á að lesa upp smátilvitnun sem er á þessa leið: „Það er […] afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ Einnig er fjallað um að veiðiheimildir skuli ákvarðast af nýtingarstefnu sem byggist á aflareglu hverju sinni. Að lokum er talað um að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf, en jafnframt sjálfbærar og vistvænar í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar, o.s.frv. Virðulegi forseti. Það sem ég sagði hér um bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og að treysta eigi þannig rekstrargrundvöll til langs tíma er ekki tekið upp úr aðalfundarályktun LÍÚ eða Landssambands smábátaeigenda eða einhverju þess háttar. Þetta stendur í stefnuyfirlýsingu núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Eftir þessu vil ég vinna og að farið sé eftir. Þar er jafnframt talað um sameign þjóðarinnar á þessari auðlind sem og öðrum auðlindum. Úthlutun aflaheimilda verði tímabundinn afnotaréttur sem myndi ekki undir neinum kringumstæðum eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir heimildum. Þar er fjallað um nefndarálit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, um frekari fullvinnslu afla hérlendis, aukna veiðiskyldu, um að stofna auðlindasjóð þar sem arður af rekstri sjóðsins renni til atvinnuuppbyggingar o.s.frv. Þetta eru allt hin göfugustu verk og eftir þeim vil ég vinna. Áður en ég hverf frá því þar sem fjallað er um sátt um stjórn fiskveiða tók ég eftir því einhvern tímann þegar ég las endurskoðunarskýrsluna, sem er dálítið langt síðan, að í skipunarbréfi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til nefndarinnar stóð að skapa skyldi sem víðtækasta sátt um stjórn fiskveiða meðal þjóðarinnar. Orðið „víðtækasta“ var komið inn. Eftir á að hyggja held ég að það sé bara betra vegna þess að ég held að við náum aldrei allsherjarsátt, það verður seint, því miður. Sem víðtækastri sátt er hægt að ná og eftir því vil ég vinna. Virðulegi forseti. Á þeim 15 mínútum sem ég hef til afnota ætla ég að gera að umtalsefni það sem kom fram í áliti meiri hluta starfshópsins sem kallast endurskoðunarnefnd. Þar stendur m.a., með leyfi forseta: „Meiri hluti starfshópsins telur að með tilliti til settra markmiða og kröfu um jafnræði og meðalhóf sé rétt að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið með sjálfstæðri löggjöf sem taki hliðsjón af auðlindastefnu almennt er byggist á hugmyndum um samningaleið. Meiri hluti starfshópsins telur rétt að gerðir verði samningar um nýtingu aflaheimilda og þannig gengið formlega frá því að auðlindinni sé ráðstafað af ríkinu gegn gjaldi og að eignarréttur ríkisins sé skýr. Samningarnir skulu m.a. fela í sér ákvæði um réttindi og skyldur samningsaðila, kröfur til þeirra sem fá slíka samninga, tímalengd og framlengingu samninga, gjaldtöku, aðilaskipti, ráðstöfun aflahlutdeilda sem ekki eru nýttar, meðferð sjávarafla o.fl. Mismunandi skoðanir voru innan hópsins um útfærslu á einstökum atriðum slíkra samninga. Meiri hluti starfshópsins er sammála um að mæla með að aflaheimildum verði skipt í „potta“ þar sem annars vegar eru aflahlutdeildir og hins vegar bætur og ívilnanir, svo sem byggðakvóti, strandveiðar og aðrar sérstakar ráðstafanir. Gæta skal jafnræðis við úthlutun nýrra aflaheimilda eða heimilda sem komi til endurúthlutunar með opinberum markaði.“ Þetta er úr endurskoðunarskýrslunni, þessu stóra mikla plaggi sem skilað var í september á síðasta ári og var sett saman og stutt af 18 nefndarmönnum af 20 ef ég fer rétt með töluna, ég verð vonandi leiðréttur ef það er ekki rétt, þar með talið fulltrúum ýmissa hagsmunaaðila, svo sem LÍÚ, smábátaeigenda og stjórnmálaflokkanna allra sem þarna komu að nema Hreyfingarinnar, er sagt hér. Þetta er sá grunnur, ásamt því sem ég las upp úr stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar, sem við eigum að byggja á. Þar er sáttin. Við eigum að gera það sem hér er talað um og það sem okkur hefur dreymt um frá því fiskveiðistjórnarkerfið var sett á fyrir 27 árum, að skapa meiri sátt í þjóðfélaginu um þessa mikilvægu atvinnugrein. Ég hef sagt: Að því vil ég vinna. Virðulegi forseti. Hér stendur að einstakir aðilar hafi mismunandi skoðanir á útfærslu á einstökum atriðum slíkra samninga. Um það snúast kannski deilurnar um frumvarpið sem lagt hefur verið fram. Þess vegna segi ég: Ég held að það sé af hinu góða að við tökum það til umræðu og komum því til nefndar til vinnu. Ég á enga ósk heitari og ég vil vinna að því að skapa sem mesta sátt, eins og stendur í stjórnarsáttmálanum, eða að minnsta kosti sem víðtækastri sátt eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði í skipunarbréfi sínu til endurskoðunarnefndarinnar. Þetta er verkefni okkar alþingismanna. Eftir þessu kallar þjóðin. Beðið er um breytt vinnubrögð á Alþingi vegna þeirra deilna sem sífellt eru hér háværar og birtust m.a. í upphafi þingfundar í dag og voru ekki þessari stofnun eða okkur sem störfum hér til eftirbreytni eða til álitsauka. Þessa vegferð skulum við fara í og þá verða allir að gefa eitthvað eftir af sínu, jafnt LÍÚ og eins og ég hef stundum sagt, mestu frekjuhundarnir þar - og sjónarmið meðalhófsmannanna sem tala um að þeir hafi nýtingarrétt verði höfð meira í frammi - og einnig samtök víðs vegar í landinu sem vilja nánast ganga milli bols og höfuðs á greininni með aðferðum sem mundu hafa þær afleiðingar að bestu fáanleg rekstrarskilyrði yrði ekki til eftir það. Af hverju í ósköpunum, virðulegi forseti, getum við sem sitjum á Alþingi ekki klárað þetta á þennan veg? Ég ber þá von í brjósti að það sé hægt. Ég hef, eins og komið hefur fram, lýst fyrirvara um einstaka þætti frumvarpa, eins og gengur og gerist og ég áskil mér rétt að flytja breytingartillögur eða styðja aðrar. Ég hef líka sagt að ekki hafi hvarflað að mér eitt augnablik að þetta frumvarp, samanber mörg önnur og flest sem koma til Alþingis til 1. umr., taki ekki breytingum í meðförum Alþingis í nefndum. Það er verkefni okkar alþingismanna. Til þess höfum við þetta lag á 1. umr. þegar málið er reifað og þingmenn geta viðrað skoðanir sínar eins og ég geri hér og allir hafa verið að gera í dag. Málið fer til nefndar og til umsagnar, kallað er á gesti og reynt að leita leiða til að fá það besta fram. Skynsamlegar tillögur koma utan úr bæ því betur sjá augu en auga og við spyrjum hvort eigi að setja þær inn. Málið fer síðan til 2. umr. sem er aðalumræðan og fram fer atkvæðagreiðsla um breytingartillögur. Síðan er komið að 3. umr. Að henni lokinni getur viðkomandi frumvarp orðið að lögum.  Virðulegi forseti. Á þessum stutta tíma sem ég hef vil ég geta þess að í nefndaráliti allrar iðnaðarnefndar um byggðaáætlun var sett inn merkileg klásúla þar sem bent var á mikilvægi landbúnaðar- og sjávarútvegs fyrir landsbyggðina. Þar var getið um að einstakt tækifæri gæfist til að stíga það skref og vinna þá vinnu að skapa sem mesta sátt um þessa atvinnugrein sem byggðist á tillögum endurskoðunarnefndarinnar sem ég vitnaði í í byrjun og kölluð er samningaleiðin. Ég hef stundum mismælt mig og kallað hana sáttaleið og það er kannski frekar það sem kemur frá hjartanu, að þetta sé sáttaleiðin sem við erum að vinna að. Við skuldum íslensku þjóðinni, virðulegi forseti og alþingismenn, að ganga þessa göngu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Það er hægt. Ég sakna þess svolítið að hv. framsóknarmenn sem hafa fjallað um málið í dag skuli ekki gera meiri grein fyrir þeim ályktunum sem landsþing Framsóknarflokksins gerði um sjávarútvegsmál. Ég ætla að eyða þeim fjórum mínútum sem ég á eftir, virðulegi forseti, í að fjalla aðeins um þær vegna þess að ég held að ég geti tekið undir þær allar. Það er nánast bara eins og ég sé að verða framsóknarmaður  Virðulegi forseti. „Framsóknarflokkurinn leggur mikla áherslu á að ná sem víðtækastri sátt meðal þjóðarinnar, jafnt ólíkra pólitískra afla og hagsmunaaðila innan greinarinnar.“ Getum við ekki tekið undir þetta? Jú. „Stjórn fiskveiða verði blönduð leið, annars vegar á grunni aflahlutdeildar á skip og hins vegar úthlutun veiðiheimilda sem taki mið af sértækum byggðaaðgerðum, hvatningar til nýsköpunar og auðvelda aðgengi nýrra aðila að útgerð.“ Jú, við getum tekið undir þetta. „Tryggja verður sameign þjóðarinnar á sjávarauðlindinni m.a. með ákvæði í stjórnarskrá.“ Já, já. „Úthlutun veiðileyfa verði gerð með þeim hætti að skilgreina tvo potta. Pottur 1 þar sem gerður verði nýtingarsamningar til …“ Hvað skyldi Framsóknarflokkurinn vilja mörg ár? 20 ár. „… til u.þ.b. 20 ára, á grunni aflahlutdeildar á hvern bát. Samningurinn verði á milli ríkisins og íslenskra aðila sem haft hafa búsetu á Íslandi að minnsta kosti síðustu 5 ár. Samningurinn verður endurskoðaður á 5 ára fresti […].“ Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að Framsóknarflokkurinn talar um 20 ár en í frumvarpi ríkisstjórnarinnar er talað um 15 ár plús 8 sem gera 23. Svo getum við tekist á um það í nefnd, eins og við gerum í iðnaðarnefnd um nýtingartíma orkuauðlinda. Það sýnist sitt hverjum hvað á að gera.  „Í nýtingarsamningi verði m.a. ákvæði um veiðiskyldu og takmarkað framsal.“ Halló, halló. 
             Ég tek það skýrt fram að ég er að lesa upp úr ályktun flokksþings Framsóknarflokksins. Nú veit ég ekki hvað liggur á bak við og auðvitað þarf að útskýra það sem sett er hér á blað. 
             „Settar verði takmarkanir á óbeina veðsetningu aflaheimilda […].“  
             Hér kemur fram í ályktuninni að breytingarnar verði þó ekki afturvirkar. „Greitt verði fyrir nýtingarréttinn með árlegu veiðigjaldi.“ Svo er fjallað um pott 2. Hann byggist á fiskvinnslu, ferðaþjónustuveiðum, nýsköpun, strandveiðum, nýliðunarpotti o.s.frv. Ég held að þetta sé einum potti færra en í frumvarpi ríkisstjórnarinnar.  Virðulegi forseti. Hér hef ég eytt dýrmætum tíma mínum til að útskýra það sem gerðist á flokksþingi Framsóknarflokksins 

Gert það á sex mínútum.

Ég tek þetta aðeins sem dæmi vegna þess að þetta er rökstuðningur minn fyrir því að hægt sé að vinna hér verk til sátta, til meiri sátta eða í sem víðtækastri sátt eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði. Rétt í lokin skulum við hafa það í huga að sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnugrein okkar Íslendinga, þar vinna í kringum 7.200 manns í dag. Þeim hefur fækkað vegna tækninýjunga og samþjöppunar en störfum hefur fjölgað annars staðar. Talið er að um það bil 25.000 störf séu í kringum sjávarútveginn. Sjávarútvegurinn flutti út vörur fyrir 220 milljarða kr. á síðasta ári sem er um 40% alls vöruútflutnings í landinu. Síðan en ekki síst, virðulegi forseti, og það skal sagt á síðustu sekúndum mínum: Sjávarútvegurinn 

Besta ræða sem þú hefur flutt, Kristján.


            

Virðulegi forseti. Ég vildi byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann sagði að það væri mjög mikilvægt að skapa sem víðtækasta sátt. Því langar mig að spyrja hann út í þá grein frumvarpsins sem fjallar um hvernig skipta á auðlindagjaldinu, þ.e. því er í fyrsta lagi skipt upp til helminga milli allra landshluta og síðan er það misjafnt eftir sveitarfélögum hvað menn fá. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hv. þingmaður ekki að það þurfi þá að skoða það betur að taka réttlátt auðlindagjald af öllum auðlindum landsins og greiða það í auðlindasjóð, eins og hv. þingmaður kom inn á í máli sínu? Þá mundi úthlutunin vera jöfn til allra, eða réttara sagt í ríkissjóð, og sátt væri náð. Ef við skiptum þessu litla þjóðfélagi upp í jafnmörg ríki og sveitarfélögin eru náum við ekki sátt um það. Þá munum við alltaf deila um það hvernig við eigum að skipta 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna vegna þess að hún gefur mér tækifæri til að segja það sem ég hefði e.t.v. átt að segja: Forseti. Jú. Þar með væri það orðin stysta ræða Alþingis. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það eins og komið hefur fram í dag, hér er um að ræða að taka fyrsta skrefið varðandi auðlindasjóðsgjald. Að sjálfsögðu á að taka auðlindagjald af fallvötnunum, jarðvarmanum, fjarskiptarásunum og fleiru og það á að renna inn í sameiginlegan sjóð, auðlindasjóð Íslands. Að sjálfsögðu er ég sammála því. Það hefði verið betra að þannig sjóður hefði verið til frá byrjun kvótakerfisins. Hann hefði þá verið hægt að nota til að endurskipuleggja störf í hinum dreifðu byggðum landsins þar sem störfum hefur fækkað vegna hagræðingar og tækniframfara í sjávarútvegi. Þá væri staðan öðruvísi á Íslandi, sérstaklega á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég get að sumu leyti tekið undir að það sé mjög mikilvægt að menn deili ekki um það hver á auðlindina, t.d. út frá því hvort maður býr í sjávarbyggð eða þéttbýli. Það er mikilvægt að reyna að ná sátt og að allir upplifi það þannig að þeir hafi sem Íslendingar rétt á að fá sinn arð af auðlindunum. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það sem kemur fram í frumvarpinu um að búa til nýjan strandveiðipott fyrir báta undir þremur tonnum. Ég spyr hv. þingmann sérstaklega þar sem hann var áður hæstv. samgönguráðherra og lét sig mjög varða slysavarnamál sjómanna. Ég veit að hann hefur mikinn áhuga á þeim. Hefur hann ekki áhyggjur af því að menn fari að framleigja þessa litlu báta í pottinn og að það muni þá hugsanlega auka slysatíðni á sjó? Að lokum: Hvað finnst hv. þingmanni um að skiptingin á auðlindagjaldinu verði með þeim hætti að þau skip sem vinna aflann 

Hæstv. forseti. Samkvæmt 6. gr. litla frumvarpsins, sem svo er farið að kalla, er það ákvæði sem hv. þingmaður spurði mig út í, þ.e. hvernig veiðileyfagjaldið er reiknað út. Það er mjög sérstakt. Þar stendur að hinn helmingurinn skiptist milli sjö landshluta, fyrir utan höfuðborgarsvæðið, í hlutfalli við verðmæti landaðs afla að frádregnum afla vinnsluskipa síðastliðin 15 ár. 
             Virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim atriðum sem ég hef ekki skilið. 

Það er nú málið.

Ég geri mér ekki grein fyrir því. Eins má nefna það ákvæði sem er einhvers staðar í þessu litla frumvarpi og 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir hans óvenjulegu og skemmtilegu inntökubeiðni í Framsóknarflokkinn.

Veri hann velkominn.

Ég vænti þess að varaformaður þess flokks bjóði hann velkominn síðar í kvöld. Mig langar að heyra örlítið nánar af þeim fyrirvörum sem hv. þingmaður er með við það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það kom ágætlega fram í ræðu hv. þingmanns að hann er ötull og mikill talsmaður þeirrar svokölluðu sáttaleiðar sem menn náðu þokkalega breiðri samstöðu um. Hvað er það í þessu frumvarpi sem hér liggur fyrir sem gengur gegn þeirri sáttaleið og hvaða leiðir sér hv. þingmaður til þess að sníða agnúana af frumvarpinu svo það falli að þeirri niðurstöðu sem aðilar máls komu sér saman um í september fyrir hálfu ári síðan?

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að útskýra það í stuttum andsvörum hvað þarf að laga til þess að skapa sem mesta sátt. Það getur vel verið að ég hafi ekki nefnt það í ræðu minni áðan en einn af fyrirvörunum var hagfræðiúttektin. Ég vil að það komi fram opinberlega að hana þurfi að leggja fram. Sagt er í frumvarpinu að hennar sé að vænta í byrjun júní. Þegar þetta mál fer til nefndar verður að leggja hagfræðiúttektina þar fram. Virðulegi forseti. Hvað varðar sáttaleiðina sem ég gerði að umtalsefni - ég las upp úr skilabréfi þar sem ég benti á að allir flokkar nema Hreyfingin skrifuðu upp á, þar með talið Sjálfstæðisflokkurinn - er þessi vegvísir sem ég vil nota til sátta um kerfið ásamt því sem ég ítreka, og það kom fram í skilabréfinu, að aðilar hafa fyrirvara um einstaka útfærslu. Það er ósköp eðlilegt. Ef ekki hefur náðst að vinna allar útfærslur og setja þær í frumvarpið er það bara verkefni viðkomandi nefndar 

Forseti. Ég skal vera örlítið beinskeyttari í spurningu minni til hv. þingmanns: Hvað þykir hv. þingmanni um þau ákvæði í 2. gr. þessa frumvarps sem skylda einstaklinga eða fyrirtæki til kaupa á ákveðnum réttindum sem þeir eiga ekki? Það liggur fyrir í 2. gr. frumvarpsins að sú kvöð er lögð á einstaklinga eða fyrirtæki sem haslað hafa sér völl í þessari starfsgrein að vinna með þeim hætti. Til að létta aðeins lundina langar mig að nefna að ég fékk fréttir af ágætum fundi hv. þingmanns og félaga hans austur á Norðfirði í síðustu viku. Vill hv. þm. Kristján L. Möller vera svo vinsamlegur við okkur í salnum að upplýsa okkur um hvað stóð á síðustu glærunni sem hann sýndi í salnum og skýra örlítið tilurð hennar?

Hæstv. forseti. Mér er það ljúft og skylt að eyða þessari mínútu í að svara hvað var á síðustu glærunni á Norðfirði. Það voru eðlilega nokkrar glærur um Norðfjarðargöng.

Síðasta glæran?

Já, það var síðasta glæran. Að sjálfsögðu enduðum við á aðalatriðinu, Norðfjarðargöngunum, með flottu skilti sem sá er hér stendur „fótósjoppaði“ sjálfur og var hannað til að setja upp þegar við förum í það góða verk og eins fyrir það þegar þau göng verða opnuð. En ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður eigi við aðrar glærur, þær hafa nú birst. En næstu fundir verða sennilega á Vopnafirði og Seyðisfirði. Ég hygg að sama glærusýningin verði notuð þar en hún er gerð af þeim er hér stendur.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég get tekið undir með honum um það hversu mikilvægt er að við leitum víðtækrar sáttar um grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Hér hafa verið rædd í belg og biðu bæði frumvörpin sem liggja frammi þó að einungis annað þeirra sé á dagskrá. En við höfum fyrir framan okkur ályktun stjórnarfundar Landssambands smábátaeigenda og líka frá stjórnarfundi í Farmanna- og fiskimannasambandinu sem sagði um þetta frumvarp að það væri óravegur frá því samkomulagi sem varð niðurstaða svokallaðrar sáttanefndar. Hvað sagði stjórnarfundur Landssambands smábátaeigenda? Að frumvarpið væri samið án minnstu aðkomu þeirra sem starfa í sjávarútvegi Sú vinnutilhögun er harla ólíkleg til að skapa sátt um þá sem þar eiga hlut að máli. Þetta er allt á sömu bókina lært, allir þeir sem vísað er til að haft hafi verið samráð við fordæma þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð 

Hæstv. forseti. Ef það er mat allra að svo sé er það verkefni okkar þingmanna að lagfæra þá hluti. Það er einfaldlega þannig. Það er þannig og hefur verið öll þau ár sem ég hef setið á þingi að það er mjög misjafnt hvernig frumvörp eru unnin og sett fram. Ég minnist þess t.d. í minni samgönguráðherratíð að fjölmörg frumvörp sem við gerðum klár og voru unnin þess vegna úti í bæ af sérfræðingum voru svo sett á vefinn hjá okkur og kallað eftir athugasemdum. Fjölmargar athugasemdir komu inn frá almenningi í landinu og oft og tíðum var tekið tillit til þeirra. Ég hygg að eitt frumvarp sé inni í samgöngunefnd núna, þ.e. umferðarlagafrumvarpið, þar sem komu margar góðar ábendingar. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt, virðulegi forseti, og ég þakka formanni Sjálfstæðisflokksins fyrir þetta andsvar, að það er hægt að ná sátt um þetta. En má ég misnota tíma minn í andsvari hér sem hv. þingmaður á við mig með því að spyrja hv. þingmann: Stendur Sjálfstæðisflokkurinn ekki örugglega á bak við það sem kemur 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það er misjafnt hvernig unnið er að undirbúningi við lagasmíð. Hér var þannig staðið að málum þegar ný heildarlög um stjórn fiskveiða voru sett árið 1990 að þá voru kallaðir til helstu hagsmunaaðilar, þá var tilnefning líka úr öllum þingflokkum og þá var gríðarlega mikið starf unnið. Það fæddist frumvarp og í athugasemdum við það frumvarp í greinargerðinni sagði m.a. að það væri víðtæk samstaða í nefndinni um ýmis meginatriði varðandi fyrirkomulag fiskveiðistjórnar. Það sem stóð upp úr í öllu því starfi sem þar var unnið var að efla hagkvæmni og skynsamlega nýtingu fiskstofnanna. Það skortir í þeim frumvörpum sem við höfum nú fyrir framan okkur. Þar er ekki megináherslan á að stunda hagkvæmar og skynsamar veiðar, þ.e. að leggja áherslu á hámarksafrakstur af nýtingu fiskstofnanna. Það er það sem hefur algerlega skort á að menn hefðu í forgrunni 

Hæstv. forseti. Hér hefur komið fram ítrekun frá formanni Sjálfstæðisflokksins um að Sjálfstæðisflokkurinn standi við það sem kom fram í þessu meirihlutaáliti og það er gott. Hv. þingmaður vitnar hér líka í frumvarpssmíð árið 1990 þegar breytingar voru gerðar á fiskveiðistjórnarkerfinu og að þá hafi verið víðtæk sátt meðal hagsmunaaðila. Ég hygg þó, án þess að ég hafi flett þessu upp, að þar hafi vantað fulltrúa kannski stærsta hagsmunaaðilans, þ.e. almennings í landinu, þjóðarinnar sem á auðlindina. Hvernig við veljum þá til slíkrar vinnu er aftur á móti annar handleggur en þar kemur til það sem ég vitnaði til áðan þegar frumvörp eru sett á vef viðkomandi ráðuneytis og þeim lýst og almenningi svo gefinn kostur á að gera athugasemdir. Það gerist nefnilega ekki oft í meðförum nefnda Alþingis að svo sé gert. 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað svo að þegar víðtæk sátt er meðal þingflokka er mjög líklegt að víðtæk sátt verði meðal þjóðarinnar um svo veigamikil mál eins og sjávarútvegsmálin eru. Þannig var það 1990 og maður gerði sér vonir um að þannig yrði það núna eftir vinnu sáttanefndar sem lauk störfum hér síðastliðið haust. En málið var ekki fyrr komið út úr þeirri vinnu en það var orðið í bullandi ágreiningi innan stjórnarflokkanna sem endurspeglast síðan í þeim ónýtu frumvörpum sem eru lögð hér fyrir okkur í miklum ágreiningi. Og ég tek undir það sem hv. þm. Kristján L. Möller sagði áðan að það er alveg ótrúlegt að við skulum vera í þessari stöðu eftir þá miklu vinnu og þá sátt sem náðist þar innan dyra. Þingmaðurinn nefndi að þetta yrði ekki afturvirkt. Mig langar þá til að spyrja hann: Það er fullt af útgerðum í landinu, litlum og meðalstórum útgerðum, fjölskyldufyrirtækjum, sem á síðustu árum hafa keypt kvóta. Nú er verið að auka aflaheimildir bæði samkvæmt væntanlegum 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni kaup og sölu aflaheimilda og tekur dæmi sem er alveg hárrétt. Það dæmi er í raun og veru eitt af þeim atriðum sem ég hef stundum haft efasemdir um eða haft fyrirvara á um að gangi upp. Það er akkúrat þetta. Tökum bara nýleg dæmi um þá sem keyptu aflaheimildir - eigum við að taka staðardæmi frá Flateyri? - vorið eða sumarið 2007 og fengu svo 30% skerðingu nokkrum vikum eða mánuðum seinna. Þetta er það kerfi sem við bjóðum upp á í dag og við þekkjum það, þeir sem þekkja vel til í sjávarbyggðum landsins eins og við gerum, landsbyggðarþingmenn og vonandi höfuðborgarþingmenn líka að sjálfsögðu, að þar eru miklir erfiðleikar. En, virðulegi forseti, hv. þingmaður er að benda á einn agnúann á því kerfi sem er í dag, sem er mjög 

Virðulegi forseti. Það var mjög gott dæmi hjá hv. þingmanni að taka Flateyri vegna þess að það er skýrt dæmi en þess sjást dæmi um allt land sambærileg við það. Ég fékk þessar tölur frá Landssambandi smábátaeigenda að fiskveiðiárið 2005/2006 keyptu 127 bátar í krókaaflamarkskerfinu kvóta, 2006/2007 100 bátar og 2007/2008 62 bátar. Allt þetta fólk spilaði í góðri trú eftir þeim leikreglum sem Alþingi hafði sett, keypti sinn kvóta, tók til þess lán, fjárfesti, fékk á sig þessa miklu skerðingu 2007 og sat uppi með skuldirnar, hefur verið að bíða eftir að fá aukninguna. Nú er hún að koma, nú er hún í augsýn og þá ætlum við að taka þetta af þeim. Bæði samkvæmt því frumvarpi sem við erum að ræða núna gagnvart strandveiðunum, um að auka þær, og enn frekar í því frumvarpi sem bíður umfjöllunar þar sem taka á helminginn af aukningunni. Viðmiðið í því hefði þurft að fara yfir 200 þús. tonn. 

Virðulegi forseti. Já, þetta verður eilíft deiluefni hvað þetta varðar og hugsa ég nú til 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna sem sagt er að alþýðuflokksmenn hafi komið inn á sínum tíma, sem er árétting á því að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar og myndi aldrei eignarrétt og menn kaupa og selja aflaheimildir eftir því. Ég var ekki í þingsal þegar hv. þm. Jón Gunnarsson hélt ræðu sína í dag en ég hlustaði á hana. Þar var margt sem ég get tekið undir, eins og t.d. það atriði sem hv. þingmaður gat um og er af sama meiði og við nefndum hér, þ.e. um þá sem selja heimildir og fara úr greininni með fullt af peningum. Hinum megin er þá einhver sem kaupir, sem ég tek hattinn ofan fyrir, sem ætlar þá að halda áfram að berjast í greininni, að veiða fisk og vinna fisk og skapa verðmæti og skapa vinnu. Þeir verða fyrir barðinu á þessu en við náum ekki í hina. Þetta er enn einn angi 

Forseti. Sú umræða um fiskveiðistjórnarkerfið sem þingmönnum hefur verið boðið upp á hér í kvöld hefur á margan hátt verið nokkuð klassísk. Oftar en ekki dettum við inn á þætti sem í rauninni má greina umræðuna eftir, þ.e. þegar þingmenn koma inn á einstök atriði kemur það venjulega upp úr dúrnum að þau snerta ákveðna þrengri hagsmuni sem falla með einhverjum hætti að sviði þeirra þingmanna sem um þau fjalla hverju sinni. Ekki er ég að segja að þeim þingmönnum sé frekast í huga að halda fram til hins ýtrasta sérstökum sjónarmiðum sínum, að þeir séu í einhverri hagsmunagæslu, heldur tel ég þetta miklu fremur stafa af því að þeir þekki betur til einstakra þátta en annarra í tilteknu frumvarpi og því sem hér liggur fyrir og vilji því ræða þá sérstaklega. Mér þykir raunar mjög merkilegt að við séum að ræða mál sjávarútvegsráðherra á þskj. 1474 hér í kvöld þegar við ræðum jafnhliða tvö önnur þingmál sem ekki er búið að taka á dagskrá, annars vegar frumvarp frá Hreyfingunni sem lýtur að sömu málum og svo það frumvarp sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er ætlað að mæla fyrir síðar, þykkara frumvarp en það þunna. Þessu er öllu hrært saman, sérstaklega málum sjávarútvegsráðherrans. Umræðan dregur nokkurn dám af því. Ég ætla að leyfa mér að fara vítt um völl í ræðu minni vegna þess að illa verður skilið á milli umræðunnar um það frumvarp sem hér er á dagskrá og þess sem bíður og er væntanlegt frá hæstv. ráðherra. Ég vil fyrst taka fram út af umræðunni áðan á milli hv. þm. Kristjáns L. Möllers og Bjarna Benediktssonar, þar sem Kristján L. Möller kallaði eftir afstöðu sjálfstæðismanna til sáttarinnar svokölluðu sem náðist í hinni sameiginlegu nefnd, að fulltrúi sjálfstæðismanna í þeirri vinnu, hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, gerði sérstaka bókun þegar nefndarstarfinu lauk. Ég vil minna á ákvæði þar og fá að lesa það hér, með leyfi forseta: „Nú þegar þverpólitísk endurskoðunarnefnd skipuð fulltrúum hagsmunasamtaka í sjávarútvegi hefur skilað af sér nær samhljóða áliti um meginatriði fiskveiðistjórnarinnar er lögð mikil ábyrgð á herðar ríkisstjórnarinnar. Það verður í verkahring hennar að leggja fram frumvarp sem byggir á niðurstöðu nefndarinnar. Það frumvarp verður vitaskuld að fylgja þeirri meginlínu sem nefndin markaði og hér hefur verið lýst. Nefndarmenn tóku þátt í starfinu af fullri einurð og heilindum. Það var leitað málamiðlana og samkomulags í erfiðum úrlausnarefnum. Þegar því verki er lokið þá verður að ætlast til þess að ríkisstjórnin virði þann vilja og þá niðurstöðu sem þannig var fundin. Tilraunir til þess að víkja frá þeim meginsjónarmiðum sem liggja til grundvallar nær einróma niðurstöðu fjölskipaðrar nefndar ólíkra hagsmunahópa og stjórnmálaflokka væri bara hægt að túlka sem rof á samkomulagi sem menn gerðu í góðri trú.“ Nú háttar svo til að sú ríkisstjórn sem styðst við meiri hluta á Alþingi Íslendinga og var mynduð í maí 2009 setti sér það mark að endurskoða lög um stjórn fiskveiða og þeirri endurskoðun skyldi lokið 1. september 2010. Afurð þess ásetnings er að koma fram núna á síðustu dögum þessa þings. Samkvæmt starfsáætlun þingsins lifa eftir sex þingdagar. Ég hef ekki enn vitneskju um það hvernig menn hugsa sér að afgreiða þessi tvö frumvörp. Hins vegar liggur fyrir að skilningur flestra þeirra sem tóku þátt í þessu starfi er sá að þau frumvörp sem komið hafa frá ríkisstjórninni þessu máli tengd falli ekki með neinum hætti að þeirri niðurstöðu sem margnefnd sáttanefnd komst að. Ekkert byggðarlag sem hefur ályktað um þessi frumvörp eða þessa stöðu fagnar þeim breytingum sem lagðar eru til, ekkert sjávarútvegsfyrirtæki, engin samtök sjómanna og ekkert verkalýðsfélag. Hvað veldur því? Töldu menn sig ekki hafa höndlað sannleikann og vera boðbera réttlætisins gegn því ömurlega fiskveiðistjórnarkerfi sem gera varð breytingar á? Hvernig skyldi standa á því að ekki ríkir almennur fögnuður meðal þjóðarinnar yfir því að nú loksins skuli vera komnar fram tillögur sem mæta þeim sjónarmiðum sem kallað hefur verið eftir að lögunum verði hnikað til móts við? Ég tel það stafa af óeiningunni meðal stjórnarflokkanna, einstakra þingmanna, innan hvors stjórnarflokks um sig, og því að ekki sé enn búið að jafna þann ágreining sem þar hefur verið. Þar af leiðandi verður afurðin sem frá þessari vinnu kemur í fyrsta lagi tvískipt, tvö frumvörp, og í öðru lagi sú að stjórnarþingmenn úr báðum stjórnarflokkum eru með fyrirvara við málið í heild eða einstakar greinar þess. Eins og þetta tiltekna frumvarp hljóðar liggur fyrir að verið er að gera breytingar á því fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur skilað þjóðinni að flestra mati ásættanlegum arði. Það er verið að gera breytingar sem að mati þeirra sem til þekkja munu leiða til þess að hagnaðurinn, arðurinn af þessari auðlind, verði ekki jafnmikill og æskilegt væri. Það er raunar umhugsunarinnar virði að íhuga hvers vegna hvorugu þessara frumvarpa fylgir mat á hugsanlegum afleiðingum hvors um sig í samræmi við það regluverk sem ríkisstjórnin hefur sett sér. Nægir í því sambandi að nefna samþykkt núverandi ríkisstjórnar frá því í september 2010 þar sem kveðið er á um reglur um undirbúning og meðferð stjórnarfrumvarpa. Þær eru í engu virtar í þessum frumvörpum, svo ekki sé minnst á samþykktir sem unnar voru í forsætisráðuneytinu, skrifstofu Alþingis og dóms- og kirkjumálaráðuneytinu þáverandi 2007, þ.e. Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa . Þegar málatilbúnaðurinn er með þessum hætti verður afurðin eðlilega sú að illt verður að eiga við hana og miklar deilur verða um hana þar sem menn halda fram ólíkum sjónarmiðum, oft og tíðum illa rökstuddum. Ég nefni sérstaklega tvær greinar í þessu sambandi sem mér finnst koma alleinkennilega fyrir sjónir. Ég nefndi raunar aðra þeirra í andsvari við hv. þm. Kristján L. Möller áðan, þ.e. 2. gr. þar sem sett er inn regla sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hafi skip engar eða ekki nægar heimildir í einhverri tegund til að mæta skerðingu samkvæmt þessari grein, að teknu tilliti til heimildar til breytinga milli tegunda […] skal Fiskistofa veita hlutaðeigandi útgerð tveggja mánaða frest til að flytja fullnægjandi veiðiheimildir á skipið eða greiða fyrir sömu heimildir […] sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla.“ Það er með ólíkindum að slíkt ákvæði skuli vera sett þarna inn. Ég leyfi mér að fullyrða að það hljóti að vera mjög mikið vafamál hvort hægt sé að skylda einhvern til að kaupa sér réttindi eða eitthvað annað til að halda þeim atvinnurétti sem viðkomandi hefur fram til þessa áunnið sér. Í annan stað vil ég nefna 6. gr. sem fjallar um hið margfræga veiðileyfagjald og skiptinguna á því. Strax eru komnar upp deilur um þetta atriði meðal sveitarfélaga, meðal hluta atvinnugreinarinnar o.fl. Í greinargerðinni með frumvarpinu er ágætisumfjöllun um þetta gjald. Rækilega hefur verið undirstrikað í umræðunni í dag að fjármálaráðuneytið eða fjárlagaskrifstofa ráðuneytisins hafi gert allítarlega umsögn um frumvarpið. Hún hefur af mörgum verið talin til stórtíðinda því að fjárlagaskrifstofan leyfir sér að draga í efa að ákvæði frumvarpsins um skiptingu veiðileyfagjaldsins standist stjórnarskrá. Það er ágætiskafli, eins og ég gat um áðan, í greinargerðinni frá fjárlagaskrifstofunni sem tekur á þessu atriði. Ég set mikinn fyrirvara við þær hugmyndir sem þar koma fram. Ég hef verið talsmaður þess í fjárlagagerð að ríkissjóðurinn tæki til sín öll þau gjöld sem lögð voru á í ríkisstarfseminni og þeim yrði deilt út þaðan. Ég hef ítrekað borið fram fyrirspurnir um þetta og haldið fram þessum sjónarmiðum allt frá því að ég tók til starfa í fjárlaganefnd og ég álít að vaxandi skilningur sé á þeim sjónarmiðum og stuðningur við þá sem halda þeim fram. Það var hins vegar eitt atriði sem snýr að þessu máli sem vakti sérstaka athygli mína, á bls. 13 í frumvarpinu. Gott væri ef hæstv. utanríkisráðherra tæki sérstaklega eftir þessum orðum ef hann gæti lokað munninum eitt andartak. Í greinargerð frumvarpsins stendur, með leyfi forseta: „Fyrir liggur að afar erfið staða blasir við í ríkisfjármálunum sem kallar á það að leita verður allra leiða til að afla aukinna tekna og að engin slík tækifæri verði látin fara forgörðum til að draga úr og stöðva mikla skuldasöfnun ríkissjóðs um þessar mundir.“ Þetta er í fyrsta skiptið sem maður fær staðfestingu úr þessum herbúðum á þeirri stöðu sem fjárlaganefnd hefur glímt við. Jafnframt fylgdi þessum texta þessi setning, með leyfi forseta: „Þörf fyrir það hefur enn ágerst við það að ríkissjóður hefur nýverið axlað auknar skuldbindingar til að greiða fyrir ásættanlegum lyktum kjarasamninga til lengri tíma …“ Er það önnur lýsing en sú sem við höfum fengið á áhrifum kjarasamninga í fjárlaganefnd þegar við funduðum síðast um það mál með fulltrúum fjárlagaskrifstofunnar. Undir lok máls míns vil ég nefna sérstaklega það sem lýtur að aukinni kröfugerð. Eins og við höfum fengið upplýst í umræðunni í dag eru áherslurnar á strandveiðar orðnar slíkar að komnar eru fram kröfur um að festa tiltekna daga á þá báta sem til strandveiða fara og auka afla þeirra, fastsetja hann og jafnvel kvótann, en síðan vara menn við framsalinu. Sama sagan hefur endurtekið sig í þessum málaflokki í gegnum tíðina. Menn gera alltaf auknar kröfur um bætta stöðu og styrkari réttindi. Þetta er bara staðreynd sem liggur fyrir og því höfum við varað við þeim breytingum sem m.a. voru gerðar varðandi strandveiðarnar. Þar sem ég á ekki nema rétt um hálfa mínútu eftir af tíma mínum vil ég ítreka þau sjónarmið sem ég nefndi í andsvörum við hv. þm. Þór Saari um að byggðamál séu ekki tengd umræðum um fiskveiðistjórnarkerfið eins og oft hefur verið gert, sérstaklega í því frumvarpi sem Hreyfingin hefur lagt fram. Það er engin töfralausn á byggðamálum fólgin í því að umturna endilega fiskveiðistjórnarkerfinu. Með því er ég ekki að segja að breytingar á veiðiheimildum hafi ekki áhrif á byggð í landinu, en þau stórkostlegu tíðindi að hægt sé að breyta byggðamynstrinu með því að flytja á milli byggðarlaga 10, 20 eða 100 tonn af þorski eða ýsu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég vil byrja á því að inna hv. þingmann eftir því hvort hann sé almennt þeirrar skoðunar að nefndir sem framkvæmdarvaldið skipar til að fjalla um ákveðin mál eigi að setja lög og ramma um grundvallaratvinnugreinar í landinu eða hvort hann telji það þrátt fyrir allt vera hlutverk þjóðkjörinna fulltrúa hér á Alþingi að gera það og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar í þessu tilfelli. Ég er sammála hv. þingmanni um tekjur ríkissjóðs. Það fer best á því að þær renni í ríkissjóð, það sé síðan ákveðið í þinginu frá ári til árs hvaða verkefni eru brýn og kalla á fjárútlát. Ég tók eftir því sem hv. þingmaður sagði bæði í ræðu sinni og fyrr í umræðunni um að úthlutun tuga tonna í tilteknar byggðir yrði ekki til þess að bjarga þar ástandinu og ekki ætti að segja fólki ósatt um það, að mörgu leyti gæti skipt meira máli hvað við gerum í menntamálum, heilbrigðismálum, eflingu annarra atvinnugreina eða þjónustu og samgöngum á þeim stöðum. Ég spyr því hv. þingmann hvort hann telji rétt að endurskoða byggðakvótann, sem hefur einmitt það fyrirkomulag að úthluta tugum tonna hingað og þangað, og hvort hann telji hann ná þeim markmiðum sem til er ætlast og hvort best væri að taka þann arð sem hægt er að hafa af auðlindinni í ríkissjóð og beita síðan þaðan til eflingar byggða á fleiri sviðum en bara því sem að þessu lýtur.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Fyrst varðandi spurninguna sem lýtur að því hvort sá sem hér stendur sé þeirrar skoðunar að starfsnefndir eigi að setja lög og annað þá er óþarfi að spyrja mig að slíku. Ég er ekki þeirrar skoðunar og tel í rauninni spurninguna óþarfa. Hún kom upp í andsvörum milli tveggja þingmanna hér fyrr í kvöld. Ég vildi einfaldlega greina frá því og þeirri skoðun minni vegna spurningar hv. þm. Kristjáns Möllers að ég væri sammála þeim fyrirvara sem fulltrúi þingflokks Sjálfstæðisflokksins í þeirri nefnd gerði við niðurstöðu nefndarinnar og ég taldi rétt að halda þeim fyrirvara til haga. Hinn þáttur málsins sem lýtur að byggðamálum og hefur allmikið verið ræddur á undanförnum árum er einfaldlega þannig vaxinn að ég er sammála þeim áherslum sem frekar lúta að því að fyrir byggðaþróun í landinu hafi samgöngur, samskipti, heilbrigðisþjónusta, öldrunarþjónusta og menntamál miklu meiri þýðingu fyrir samfélög vítt um land en nokkurn tímann örfá tonn af þorski. Ég hef alla tíð verið andvígur þeim smáskammtalækningum sem gerðar hafa verið með breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég tel að þær hafi skaðað heildarhagsmuni þjóðarinnar. Byggðakvótinn er eitt af þeim fyrirbærum sem ég hef aldrei verið hrifinn af. Ég hef aldrei tekið undir þau áhersluatriði sem lúta að því að línuívilnunin sé með þeim hætti að þeim sé umbunað sem nýta ekki nýjustu tækni við að gera út, að menn borgi 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég hef tilhneigingu til að hlusta þegar hv. þingmaður talar um það sem máli skiptir fyrir byggðaþróun í landinu og finnst margt af því sem hann hefur lagt til mála vera skynsamlegt. Ég held að það sé réttmætt að hafa efasemdir um byggðakvótann og það hvort hann hafi skilað tilætluðum árangri á umliðnum árum. Ég minnist þess að fyrir ekki mörgum missirum voru uppi fyrirætlanir um að leggja hann einfaldlega af vegna þess að hann hefði einmitt ekki náð þessum markmiðum. Ég held að fara þurfi yfir þau sjónarmið í meðförum málsins í þinginu og tel að sannarlega ráði miklu fleiri þættir en byggðakvótinn þróun byggðarinnar og fólk leggi áherslu á aðra hluti í því sambandi eins og þjónustu, samgöngur, samskipti og annað sem hv. þingmaður hefur nefnt. Ég vildi spyrja hv. þingmann út í veiðigjaldið. Nú hefur nokkuð verið kallað eftir útreikningum og sagt að þá skorti í tengslum við hvort greinin þoli þær breytingar sem hér eru lagðar til. Samkvæmt árgreiðsluaðferð Hagstofu Íslands er hagnaður í greininni 45 milljarðar. Hér er ekki tekið stærra skref en svo að auðlindagjald af slíkri afkomu gæti legið á bilinu 5–6 milljarðar en þó er gert ráð fyrir að af verulegum hagnaði mætti krefjast viðbótargjalda. Ég spyr hv. þingmann hvað hann telji eðlilegt af 45 milljarða hagnaði að atvinnugrein sem byggir á sameiginlegri 

Forseti. Varðandi veiðileyfagjaldið. Nú er lögð til gríðarleg hækkun á því. Hv. þingmaður nefndi árgreiðsluaðferð Hagstofu Íslands. Samkvæmt þeirri aðferð mun gjaldið nema ef ég man rétt um 36% af hagnaði útgerðarinnar. Ég skal alveg viðurkenna að mér finnst það gríðarlega há prósenta. Ég er þeirrar skoðunar úr því að við erum farin þessa leið með veiðileyfagjaldið að það miðist við það sem útgerðin getur greitt. Ég tel enga ástæðu til að láta þessa atvinnugrein sérstaklega bera allt aðrar byrðar í skattlagningu til ríkisins en annan atvinnurekstur í landinu. Ég vil t.d. minna á orð hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar í ræðu hans í dag varðandi skattlagningu á aðrar auðlindir þegar hann nefndi sérstaklega skattinn á Landsvirkjun og Orkuveitu Reykjavíkur. Það væri fróðlegt að heyra viðhorf manna til þess. Örlítið að byggðamálum í lok okkar samtals. Mér finnst sá málflutningur sem kristallast ágætlega í greinargerð Hreyfingarinnar með frumvarpi hennar vera í þeim anda sem alla tíð hefur verið frá því kvótakerfið kom á. Það vissu allir að það yrði erfitt og sársaukafullt að koma þeim breytingum á þegar hámarksaflinn var takmarkaður. Það kostaði fækkun skipa, fækkun vinnslustöðva og fækkun starfsmanna. Alla tíð síðan hefur verið spilað með það pólitískt. 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir hans ágætu ræðu hér áðan sem ég reyndi að hlusta á með athygli. Hv. þingmaður gerði aðallega tvær greinar frumvarpsins að umfjöllunarefni þó að hann hafi farið víða yfir frumvarpið að öðru leyti. Það var 2. gr. frumvarpsins sem hann ræddi um og taldi ekki vera góða. Hann hafði um það þau orð að það væri ótrúlegt að hún hefði ratað með þessum hætti hér inn. Þessi 2. gr. frumvarpsins snýst um það að öll skip sem fengið hafi úthlutun afla komi að því að greiða í svokallaða potta, þ.e. bætur og ívilnanir og byggðakvótann og allt þetta sem verið hefur. Þegar ég sá þessa hugmynd fyrst fyrir tveim árum var ég sömu skoðunar og hv. þingmaður, leist satt að segja ekki á þetta og hafnaði þessari hugmynd við fyrstu skoðun og þráaðist við að taka sönsum í því. Þetta var rætt talsvert í endurskoðunarhópnum, þessi hugmynd, sem er komin frá þrem þingmönnum, hv. þingmönnum Gunnari Braga Sveinssyni, Ásbirni Óttarssyni og Einari Kristni Guðfinnssyni - þeir lögðu fram lagafrumvarp um þetta og töldu þetta vera sanngirnismál. Ég er þeim sammála um það núna eftir að hafa átt samtal við þá sem fluttu þetta mál. Ég tel það vera sanngirnismál að allir komi að því að greiða í þá potta sem pólitísk samstaða hefur verið um að hafa hingað til, þ.e. línuívilnun, byggðakvótinn í einhverri mynd o.s.frv., að það komi allir að því að greiða þarna inn sem fengið hafa aflahlutdeildum úthlutað. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Sér hann einhverja aðra sanngjarna leið 

Forseti. Ég vona að hv. þm. Björn Valur Gíslason þroskist enn frekar í þessu máli í vinnslu þess og endurskoði þá afstöðu sína sem hann var að lýsa hér áðan, en ég þakka honum andsvarið. Þegar spurt er að því hvort maður sjái einhverjar aðrar leiðir til að láta alla sem stunda útgerð greiða í þennan byggðapott o.s.frv. getur maður spurt sig ýmissa spurninga: Af hverju á til dæmis að greiða af úthafsveiði, þar sem Íslendingar hafa aflað sér veiðireynslu, eða útgerðin hefur búið hana til fyrir landið, inn í einhverja tiltekna þrönga potta? Ég meina, mér finnst það alveg spurning. Stóra málið varðandi þetta einstaka ákvæði er hins vegar þetta: Þegar búið er að reikna út, með þessari svokölluðu árgreiðsluaðferð Hagstofunnar, gjaldið á afkomu útgerðarinnar metur Hagstofan þetta um 36% af hagnaði útgerðarinnar og þá á hún eftir að greiða skattinn. Og samkvæmt 2. gr. líka þá verður hún ef hún á ekki 10 tonn af þorski að kaupa þann þorsk og það kemur þá til viðbótar þessu. Ég bara verð að viðurkenna að mér finnst þetta böðulsskapur. Mér finnst ekkert samhengi í því sem menn eru að gera. Það kann vel að vera að hægt sé að finna einhverja aðra aðferð til að gera þetta, en sú sem hér er lögð til er mér alls ekki að skapi og ég hef sett spurningarmerki við réttlæti þess að yfir höfuð sé heimilt að koma þannig fram gagnvart fyrirtækjum eða einstaklingum sem eru í tiltekinni atvinnustarfsemi, að hægt sé að segja við þá: Heyrðu, þú verður að gjöra svo vel að kaupa þér einhverja 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er reyndar á þeirri skoðun að sú hugmynd sem þingmennirnir þrír lögðu hér fram á sínum tíma, á 138. löggjafarþingi, sé fær leið. Það þarf að vísu að fara ýmsar krókaleiðir að því, við erum til dæmis með aflaheimildir í sumum tegundum sem eru veiddar á ársgrunni, það er frá 1. janúar til 31. desember, á meðan aðrar heimildir eru frá 1. september og til loka ágúst hvert ár. Við erum með tegundir sem eru, eins og þingmaðurinn nefndi hér áðan - bæði deilistofna, veiðar utan lögsögu o.s.frv. þannig að þetta er ekkert einfalt mál. Ég er þeirrar skoðunar hins vegar að þetta sé sanngirnismál. Fyrst pólitísk samstaða er um þessar leiðir sem við höfum verið að fara varðandi hinar ýmsu ívilnanir og kvóta held ég að það sé sanngirnismál að það komi allir að því að greiða inn í þá með þorskígildunum. Ég tel því, ólíkt því sem þingmaðurinn nefndi hér áðan, að hægt sé að feta þessa leið inn. Önnur grein sem hv. þingmaður gerði sérstaka athugasemd við áðan var 6. gr. í frumvarpinu, þ.e. um ráðstöfun á veiðigjaldinu. Ég get tekið undir mest af því sem hv. þingmaður sagði þar. Ég hef mjög einfaldan smekk í þessum málum, ég tel að tekjur eigi að ganga í ríkissjóð og ríkið eigi að reka á fjárlögum svona heilt yfir, það er mín skoðun á skatttekjum og tekjum ríkisins.  Að lokum langar mig til að spyrja þingmanninn, í ljósi ræðu hans, þar sem hann gerði ekkert miklar athugasemdir við einstakar greinar nema þá helst þessar tvær, hvort hann telji þörf á því að gera einhverjar breytingar á 

Forseti. Ég byrja á síðustu spurningunni. Í núverandi ástandi tel ég það ekki forgangsverkefni stjórnvalda á Íslandi að breyta lögum um stjórn fiskveiða. Ég tel miklu brýnni verkefni bíða en akkúrat það. Með því er ég ekki að segja að ekki megi gera breytingar á lögunum. Ég tel bara að kröftum manna í ljósi þeirrar reynslu sem við höfum af þessu tveggja ára þrefi stjórnarflokkanna og innan þeirra beggja sýni okkur að viðfangsefnið er þannig vaxið að menn eiga að verja tíma sínum til annarra og þarfari og betri verkefna, það er bara þannig. Útkoman út úr þessu samkvæmt mati fjárlagaskrifstofunnar, til dæmis í þessu frumvarpi sem hér liggur fyrir, er sú að ábatinn fyrir ríkissjóð af þessu þrefi í frumvarpinu séu 700 millj. kr. Ég segir bara: Garmurinn ríkissjóður er litlu bættari með þá fjárhæð eftir allt þetta streð og nú veit maður ekkert hvernig fer með restina af þessu. Hv. þingmaður nefndi það hér varðandi 2. gr. að hann hefði fallist á hana í ljósi sanngirni. Ég veit ekki hvaða sanngirnismælikvarða við getum búið til þannig að allir verði sammála um hann, þetta verður ekki gert með neinum tommustokk. Mér er fullljóst að það eru þrír stjórnarþingmenn sem hafa borið upp þetta ákvæði. En ég spyr: Er einhver sanngirni í því að hv. þm. Björn Valur Gíslason - segjum að hann hafi sérhæft sig í því að reka ísbúð - verði að kaupa tvo hvolpa og leggja í sameiginlegan sjóð ef hann ætlar að halda áfram að selja ís? Fyrirtæki sem sérhæfir sig í uppsjávarveiðum, og stundar enga þorskveiði, er skyldað til að skerða heimildir sínar, sem enginn annar getur veitt, og þarf að gera það með því að 

Frú forseti. Þegar við ræðum þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem sjávarútvegsráðherra hefur lagt fram er óhjákvæmilegt að hefja umræðuna á aðdraganda málsins. Eins og fram hefur komið í umræðunni hefur á þessu kjörtímabili verið leitast við að skapa sátt um ákveðnar breytingar á fiskveiðistjórninni. Ríkur vilji hefur komið fram hjá öllum hagsmunaaðilum til að standa að slíkri sátt. Ekki hefur skort á vilja þingflokka til að skipa fulltrúa og taka þátt í slíkri sáttargjörð. Út kom í september 2010 skýrsla starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Þar tókst sátt um ákveðin meginatriði. Reyndar er athyglisvert og rifjaðist upp fyrir mér þegar ég gluggaði í inngang skýrslunnar síðast í dag að rétt eftir að nefndin hafði hafið störf fór ráðherrann að breyta fiskveiðilöggjöfinni, þ.e. skipun nefndarinnar var ekki nema eins mánaðar gömul þegar hæstv. ráðherra hóf grundvallarbreytingar á fiskveiðilöggjöfinni eins og þegar sú breyting var lögð til á stjórnkerfi fiskveiða að ráðherra skyldi heimilt að ákveða aflamark í kvótabundinni tegund án tillits til aflahlutdeilda. Það var hið svokallaða skötuselsmál sem leiddi til þess meðal annarra efna að stöðugleikasáttmálanum var á endanum sagt upp, auðvitað vógu stórkostlegar vanefndir á öðrum loforðum þyngst á vogarskálunum. Þetta nefni ég til að vekja athygli á því að starf nefndarinnar var rétt við það að hefjast þegar ráðherrann hóf framlagningu frumvarpa á þingi sem snertu viðfangsefni nefndarinnar. Það ber ekki vitni um ríkan vilja til að ná sátt um málin í góðu samstarfi við alla hlutaðeigendur. Síðan starfar nefndin með hléum næstu mánuðina og fram í september 2010 þegar þessi skýrsla er lögð fram. Eins og ég nefndi varð þar sátt um tiltekin grundvallaratriði. Þau varða meira hitt málið sem hefur verið hér á dagskrá í dag en ekki komist til umræðu, en þó einnig að nokkru þetta mál. Ég ætla líka að vísa til þess sem komið er inn á í þessari skýrslu, að margoft áður hafi verið látið reyna á víðtækt samráð um grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórninni. Það var í aðdraganda lagasetningarinnar 1990 þegar við settum síðast heildarlöggjöf um stjórn fiskveiða og frá þeim tíma hafa margar nefndir starfað. Ég nefni tvíhöfðanefndina frá 1993, auðlindanefndina frá árinu 2000 og endurskoðunarnefndina frá 2001. Málefnið hefur verið á dagskrá meira eða minna á hverju kjörtímabili og hvort við þyrftum ekki að gera breytingar og aðlaganir til að koma til móts við þann veruleika sem við stóðum frammi fyrir á hverjum tíma. Það sem einkennir þau frumvörp sem hafa verið lögð fram hér í dag, og einnig það sem við erum að ræða, er að það skortir algjörlega á að haldið sé til haga sömu grundvallaráherslum og hafa verið uppi í fyrri endurskoðunum fiskveiðistjórnarkerfisins, eins og þeirri grundvallaráherslu að fiskveiðistjórnarkerfi okkar þurfi að byggja á því að ná hámarksafrakstri af veiðunum. Er því haldið fram í þessu frumvarpi að þjóðarbúið í heild sinni muni vera betur sett nái þessar breytingar fram að ganga? Nei. Er því haldið fram að með þessu frumvarpi muni stofnarnir eflast? Nei, því er ekki haldið fram. Er því haldið fram í þessu frumvarpi að hagkvæmni í veiðum muni aukast vegna þess að það muni til dæmis draga úr fjárfestingu og afkastagetu fiskiskipaflotans? Nei. Er því haldið fram að ríkið muni vegna aukinnar arðsemi þeirra sem stunda fiskveiðar fá meira til sín í formi hærri skattgreiðslna? Nei, því er ekki haldið fram. Í þessu frumvarpi er því haldið fram að það sé hægt að gera breytingar sem auðveldi fleirum að taka þátt í veiðum við strendur landsins án þess að nokkru sé fórnað í hagkvæmninni. Það stenst því miður ekki. Hæstv. sjávarútvegsráðherra er þó einn fárra sem hefur viðurkennt að réttlætanlegt sé að gera breytingar á kerfinu þrátt fyrir að það muni ekki skila neinum þjóðhagslegum ávinningi vegna þess að hann telur það svo mikilvægt fyrir styrkingu einstakra byggða. Það sjónarmið er sannarlega lögmætt, það er sannarlega sanngjarnt og hefur verið haft uppi undanfarna áratugi í alls kyns breytingum á þeirri fiskveiðistjórn sem við höfum rekið. Ég nefni byggðakvótann sem er ekki nýr af nálinni. Hann er einmitt viðleitni til að koma til móts við miklar breytingar í einstökum byggðum. Ég nefni línuívilnunina sem annað dæmi og margvíslegar breytingar sem hafa verið gerðar á smábátaveiðum undanfarna tvo áratugi sem enduðu með því að smábátaveiðimenn sjálfir óskuðu eftir því að þeirra heimildir yrðu kvótabundnar. Fjölmargir þeirra hafa síðan selt sig út úr greininni og það stendur auðvitað upp á þann sem leggur þetta mál fram og þá sem styðja það að svara því hvaða sanngirni sé í því fólgin að þeir sem selt hafa sig út úr greininni geti nú að nýju komist inn í hana án þess að gjald komi fyrir með því að fá aflahlutdeildum úthlutað frá hæstv. ráðherra. Hvaða sanngirni er í því? Eða er það kannski viðurkennt af flutningsmönnum og stuðningsmönnum þessarar tillögu að það sé engin sanngirni í því en það sé réttlætanlegt af öðrum ástæðum? Ég á eftir að heyra þau rök. Eftir því sem ég heyri þegar ég fer í sjávarbyggðir landsins er það almennt sjónarmið þar að langflestir þeirra sem stunda strandveiðar, sem hugmyndin er að stórauka við, hafi áður selt sig út úr greininni og séu að koma inn í hana aftur. Það er líka einróma álit þeirra að þær breytingar sem núverandi ríkisstjórn hefur verið að gera á kerfinu í þessa átt hafi leitt til þess að þeir bátar sem þarna er um að ræða hafi stórhækkað í verði. Ég ætla að staldra við sérstaklega það, því er ósvarað hvernig menn ætla að seðja þennan flota. Hvernig ætla menn að seðja flotann þegar hann mun halda áfram að vaxa? Ég get meira að segja sagt frá því að þegar ég hef tekið leigubíla héðan frá þingi heim til mín hef ég oftar en einu sinni hitt leigubílstjóra sem hafa sagt mér að þeir ætli að hasla sér völl í sjávarútvegi, þeir ætli að fjárfesta í bát til að hefja strandveiðar. Þeim mun að sjálfsögðu halda áfram að fjölga. Ég hygg að í fyrra hafi um það bil 700 bátar verið að veiðum. Þeim mun eftir atvikum fjölga, segjum upp í 800, eftir nokkur ár, einungis örfá ár. En mun fiskunum fjölga? Er eitthvað í þessu frumvarpi sem tryggir að afrakstur hvers og eins muni vaxa? Nei. Er eitthvað sem verður öðruvísi við þá fyrirsjáanlegu fjölgun báta sem sækja í sama pottinn? Er eitthvað öðruvísi við þessa fjölgun borna saman við það sem við höfum séð gerast áður? Þetta er alveg sami hluturinn. Það er eins og menn hafi ekkert lært, bara ekki neitt. Og í þessari umræðu er talað eins og að hér á landi séu einungis örfáir sægreifar, risaútgerðaraðilar, sem stundi veiðarnar en allir hinir sitji hins vegar á kajanum og horfi á eftir þeim sigla á miðin og komist ekki sjálfir. En þetta er ekki svona, þetta er ekki eins og í fjármálakerfinu á Íslandi þar sem örfáir risastórir aðilar gína yfir öllu eða í tryggingabransanum á Íslandi. Staðreynd málsins er sú að smáar og stórar útgerðir gera út um allt land. Ég er nýbúinn að fara hringferð um landið þar sem ég hitti fyrir alls konar útgerðaraðila, suma með kvóta, aðra meira að segja án kvóta, menn með fiskvinnslur og stóra og litla aðila í fjölbreyttum útvegi. Margir hafa lagt mikið á sig til að komast yfir heimildir á grundvelli þeirra laga sem hér hafa gilt. Þeir spyrja ráðherrann og þá sem styðja þetta mál: Hvernig ætlið þið að réttlæta að heimildir verði nú teknar af okkur til að ráðstafa þeim handvirkt til einhvers annars? Hver er réttlætingin fyrir því? Hvers vegna er ekki komið inn á það í þessu máli að einhver réttlæting sé til? Hver er réttlætingin fyrir því að flytja störf frá Vestmannaeyjum á Snæfellsnesið? Eða Vestfirði? Eða af Vestfjörðum og austur á land? Er það vegna þess að ráðherrann telur sig búa yfir yfirskilvitlegri þekkingu á því að þar sé betra að gera út? Eigum við sem sagt að hverfa frá því að leyfa þeim sem gera út að finna út úr því sjálfir hvernig þessum hlutum er best fyrir komið? Það var áherslan sem lagt var upp með á árinu 1990 þegar núverandi hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra voru hér í þinginu og greiddu atkvæði með frumvarpinu sem þá var afgreitt. Þá voru menn einhuga um að vegna þess að útgerðin stóð á brauðfótum, vegna þess að útgerðinni gekk illa og vegna þess að afkastageta flotans var allt of mikil miðað við þann afla sem hægt var að sækja væri nauðsynlegt að búa þannig um hnútana að heimildirnar mundu rata til þeirra sem bestir væru í því að gera út. Nei, með þessu frumvarpi er komin ný aðferð til að finna út úr þessu. Hún er sú að láta hæstv. ráðherra gera það. Nýtt kerfi aukinnar miðstýringar á sem sagt að taka við. Getur einhver sem styður þetta mál sagt mér hvernig það á að auka hag þjóðarinnar? Er þetta réttlætismál sem gengur ofar arðsemissjónarmiðum? Þegar ég tala um arðsemi af fiskveiðum vil ég koma því að, af því að hér hefur veiðigjaldið mjög oft verið nefnt og ekki að ófyrirsynju vegna þess að hluti af þessu frumvarpi felst í að hækka það, að veiðigjaldið er ekki eina leið þjóðarinnar til að fá arð af nýtingu hennar. Þjóðin fær mestan arð af nýtingu auðlindarinnar ef afrakstur veiðanna skilar mesta mögulega ávinningi til langs tíma. Það birtist í því að menn geti stundað hagkvæma útgerð, menn geti hagað veiðunum þannig að fiskurinn sé seldur þegar markaðurinn er með hæsta verðið, menn geti stundað veiðar þannig að þeir sæki fiskinn þegar líklegast er að þeir fái mest fyrir hann og að þeir geti unnið hann þannig að það muni skila mestum afrakstri. Af þeim hagnaði verða greiddir skattar, af þeirri starfsemi verða greidd laun og eftir því sem betur gengur mun sú starfsemi geta greitt hærri laun og eftir því sem launin verða hærri munu hærri skattar skila sér til ríkisins. Þetta er hluti af umræðunni sem er fram undan. Það er ekki bara veiðigjaldið. Það er ágætt að minna á það hér að það var í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokksins sem veiðigjaldinu var á sínum tíma komið á. Við skulum hafa það skjalfest vegna þess að menn hafa svolítið farið í kringum þá umræðu í dag. Veiðigjaldið var sáttargjörð til að skapa víðtæka sátt. Ég geri ekki lítið úr því að það verður að ríkja mun betri sátt um nýtingu þessarar auðlindar, en þá verða menn líka að tala til þjóðarinnar um þau mál sem mestu skipta fyrir heildarhagsmunina. Og heildarhagsmunirnir eru þeir að íslenska fiskveiðiþjóðin stundi hagkvæma útgerð. Þar liggja sameiginlegir hagsmunir okkar. Þeir liggja ekki í því að auka vald ráðherrans. Þeir liggja ekki í því að búa til nýtt óseðjandi smábátakerfi sem kallar sífellt á fleiri heimildir til að taka meira af aflahlutdeildarkerfinu. Ég minni á að í skýrslu starfshópsins er þó það að finna að aflahlutdeildarkerfið eigi að vera grunnurinn, ekki satt? Með langtímasamningum. Hagsmunir okkar liggja ekki í því 

Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að byrja á því að spyrja formann Sjálfstæðisflokksins hvernig á því stendur að Sjálfstæðisflokkurinn er orðinn jafneinangraður í fiskveiðimálum og raun ber vitni. Kannanir sýna ekki aðeins að 7,4% þjóðarinnar deila skoðunum formanns Sjálfstæðisflokksins um að það kerfi sem við búum við sé gott og viðunandi heldur kemur það líka fram í umræðunum að ríkisstjórnarflokkarnir eru ekki bara sammála breytingunum heldur eru nýlegar samþykktir Framsóknarflokksins býsna nálægt þeirri stefnu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur talað fyrir og Hreyfingin hefur fyrst og fremst hreyft þeirri gagnrýni að of skammt sé gengið í breytingum. Bæði á hinum pólitíska vettvangi og gagnvart almenningi í landinu virðist Sjálfstæðisflokkurinn vera algjörlega einangraður í málinu. Þá hlýtur maður að spyrja: Yfir hverju er allur þessi grátur og gnístran tanna? Hér er verið að kynna 15 ára nýtingarsamninga fyrir handhafa sem hægt er að framlengja til 23 ára.  
             Þegar við ræðum um veiðigjaldið er eðlilegt að spyrja formann Sjálfstæðisflokksins, því að það er rétt hjá honum að Sjálfstæðisflokkurinn innleiddi það, hvort honum finnist viðeigandi að hlutur almennings í 45 milljarða hagnaði sjávarútvegsins árið 2009 sé 3 milljarðar í veiðigjald en 42 milljarðar renni til handhafa veiðiheimilda. Er ekki hóflega fram gengið í þessu máli að ætla að hækka það gjald til almennings í 5–6 milljarða þegar afkoman í greininni er svona gríðarlega góð? 

Frú forseti. Ég held að við séum komin að kjarna máls. Samfylkingin er búin að láta gera skoðanakönnun og það eru bara 7% þjóðarinnar sem eru ánægð með kerfið. Þá skulum við setja á dagskrá þetta mál og kollvarpa kerfinu, þá hljótum við að vinna hug og hjörtu 93%, ekki satt? Þetta er sú taktík sem hér er verið að keyra. Það er alið á óánægjunni, það er nákvæmlega það sem fram kom í máli hv. þingmanns, komið er inn á óánægju fólks með kerfið og því seld sú hugmynd að þetta bæti úr málinu. Ég hef í máli mínu fært rök fyrir því að það er ekkert í þessu frumvarpi sem kemur til móts við þarfir þjóðarinnar við stjórn fiskveiða. Það er kjarni málsins. Skýrsla starfshópsins vitnar um annað en að Sjálfstæðisflokkurinn vilji standa vörð um óbreytt kerfi. Við stóðum að þeirri skýrslu. Við höfum lagt okkur fram um að stuðla að sátt um kerfið og sagt að nýtingarsamningar komi til greina, enda séu þeir til langs tíma. Þeir verða auðvitað að vera endurnýjanlegir, þ.e. framlengjanlegir með einhverjum fyrirsjáanleika. Það skortir í hinu frumvarpinu sem er ekki á dagskrá hér í dag en hv. þingmaður vísaði til, það skortir allan fyrirsjáanleika í rekstur fyrirtækjanna. Þegar rætt er um veiðigjaldið vil ég ítreka það sem ég sagði áðan, það er ein leið til að tryggja skýran afrakstur til þjóðarinnar af nýtingu auðlindarinnar en við megum ekki gleyma öllum hinum leiðunum. Við verðum að gæta þess að rekstur útgerðarinnar skili hámarkshagnaði til að sá tiltekni skattur skili ríkinu hámarkstekjum. Tillögur ríkisstjórnarinnar snúast um að draga úr afkomu greinarinnar þannig að gjaldið sem á síðan að vera hin mikla réttlæting skilar hlutfallslega minna. Það er til skaða og kallast að skjóta sig í fótinn.

Virðulegur forseti. Það er engin innstæða fyrir leikrænum tilþrifum formanns Sjálfstæðisflokksins um að verið sé að kollvarpa grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar, fjarri því. Hér er farið fram með breytingar á kerfinu sem tryggja fyrirsjáanleika í 23 ár. Þekkja menn einhver dæmi þess að lengri samningar séu gerðir? Getur formaður Sjálfstæðisflokksins ekki svarað því hvort hann telur tillögurnar um veiðigjald sem hér eru fram komnar ekki vera hóflegar þegar til þess er litið að í þeim er ekki gert ráð fyrir að nema 5 eða 6 milljarðar af 45 milljarða árlegri afkomu greinarinnar renni til almennings? Getur hann að minnsta kosti ekki staðfest að tímalengdin á samningunum 

Frú forseti. Þær tölur sem hv. þingmaður fer með eru ekki hagnaðartölur útgerðarinnar, það eru tölur um framlegð. Þá á eftir að standa undir öllum fjárfestingarkostnaði og afskriftum. Það er því ekki hreinn hagnaður útgerðarinnar sem hér er vísað til. Það hvernig rétt væri að stilla veiðigjaldinu hangir saman með öllum þeim atriðum sem eru undir, þ.e. heildarfyrirkomulagi fiskveiðistjórnarinnar. Það er ekki hægt að slíta einn lið út úr og segja: Er ekki sanngjarnt að hafa þetta svona? - eins og hv. þingmaður gerir með tímalengd samninganna. Það fer eftir ýmsu öðru, t.d. endurnýjunarákvæðum. Það er rangt sem kom fram í máli hv. þingmanns, að engin dæmi væru um varanlegar aflahlutdeildir, þess eru dæmi og mér heyrist Evrópusambandið meira að segja stefna í átt til slíks kerfis 

Frú forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson ræddi aðallega um það frumvarp sem ekki er komið á dagskrá og ekki er búið að mæla fyrir. Þess vegna hefur ráðherra ekki flutt ræðu sína um það frumvarp. Við ræðum núna hitt frumvarpið sem lýtur að tilteknum aðgerðum sem koma til framkvæmda annars vegar á þessu ári og hins vegar á því næsta. Þær aðgerðir lúta að strandveiðunum og því að treysta og auka byggðatengdar aðgerðir og atriði sem ég hélt að allir væru meira og minna sammála um að þyrfti að taka á. Hv. þingmanni varð tíðrætt um skötuselsmálið, að vonum, þegar nokkur hundruð tonn af skötusel voru ekki aðeins látin kollvarpa þátttöku eins aðila í endurskoðunarnefndinni, sem sagði sig síðan frá henni, heldur líka steypa svokölluðum stöðugleikasáttmála. Þær aðgerðir sýna í hnotskurn hvað við er að fást þegar fisktegund breytir mynstri sínu og veru við landið, færist til frá Suðurlandi til Norður- og Vesturlands. Eiga aflaheimildirnar þá að vera áfram í höndum þeirra sem upphaflega veiddu þann fisk sem kom til landsins við suðurströndina?

Þetta er ekki veitt af bryggjunni.

Þetta var afar ósanngjarnt kerfi og ég tel að bæði með strandveiðunum - vissulega var með strandveiðunum verið að brjóta 

Frú forseti. Já, það væri kannski ráð að taka upp nýtt fiskveiðistjórnarkerfi eftir uppskrift ráðherrans þar sem heimildirnar mundu bara elta fiskinn. Ef hann synti svolítið í austurátt eftir suðurströndinni færu heimildirnar úr ráðuneytinu í átt til byggðarlaganna sem þar væru. Mér heyrðist það sem hann vísaði til hér vera hugmyndin sem réttlætti ráðstafanir hans í tengslum við skötuselsmálið sem snerist um þá grundvallarbreytingu að ráðherra væri heimilt að úthluta nýju aflamarki án tillits til aflahlutdeildar. Það snerist um allt annað mál. Hæstv. ráðherra hefur látið því alveg ósvarað í umræðunni í dag hvernig hann réttlætir það að þeir sem hafi selt sig út úr greininni geti nú að nýju komið inn án þess að greiða fyrir það gjald. Hvaða sanngirni er í því að sá sem keypti viðkomandi heimildir þurfi núna að gera út frá sömu bryggju með þeim kostnaði sem hann hefur stofnað til á meðan gamli aðilinn fær úthlutað beint úr ráðuneytinu? Er sanngirni í þessu? Ég spyr ráðherrann að því. Hvers vegna hefur ekki verið haft fyrir því í þessu frumvarpi að útskýra hvort eitthvað í efnisatriðum frumvarpsins komi í veg fyrir að bátum fjölgi sífellt þangað til afrakstur hvers og eins verður óviðunandi? Er búið að gera einhverjar ráðstafanir til þess? Liggja einhverjar rannsóknir að baki þeirri niðurstöðu? Ég sé það ekki, ég sé ekki annað en að hér sé í uppsiglingu nákvæmlega sama vandamálið og við höfum áður átt við og höfum rætt hér í þinginu síðustu 20–30 ár, hvernig við getum komið til móts við þá sem stunda útgerð og hafa ekkert upp úr því. Það endaði með því að menn settu kvóta og þeir seldu hann 

Frú forseti. Hv. þingmaður vék að því í ræðu sinni áðan að hann skildi alveg þörfina fyrir byggðakvóta og byggðatengdar aðgerðir. Mér finnst það í sjálfu sér gott. Varðandi það að fiskveiðistjórnarkerfið verði ekki að aðlaga sig breytingum í lífríkinu tel ég einmitt mjög mikilvægt að svo sé. Tökum makrílinn, hann var ekki hér í þessum mæli í kringum landið fyrir nokkrum árum en nú er hann kominn í gríðarlega miklum mæli upp að ströndum landsins. Við ætlum okkur þar tiltekinn hlut. Evrópusambandið og Norðmenn segja: Við eigum makrílinn þó að hann sé lagður af stað til Íslands og komi hingað og sé hér mánuðum saman og nærist hér og fitni. Ég segi: Nei, hann er kominn hingað og við eigum líka hlutdeild í honum. Þetta dýnamíska kerfi á  
            

Hæstv. ráðherra. Við skulum svo sannarlega veiða makrílinn. 

Já.

Hann ætlar að gera það?

… já.

Já, það vekur athygli mína að nú standi til að færa til aflahlutdeild í síld til Grundarfjarðar vegna þess að hún hefur veiðst þar í auknum mæli. 
             Frú forseti. Því er algjörlega ósvarað sem ég hef hér gefið ráðherranum ítrekað tækifæri til að koma inn á, hvernig eigi að koma í veg fyrir stöðuga aukningu smábáta við strandveiðarnar. Ég hef áhyggjur af því og mér finnst að þingheimur þurfi að svara því. Ég sakna þess að ekki sé tekið á því í frumvarpinu vegna þess að þetta er fyrirsjáanlegt vandamál sem þingið hefur áður þurft að eiga við í tengslum við það skipulag sem hér ríkti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ræðu hans áðan sem var góð. Ég gat tekið undir margt af því sem hann hafði til málanna að leggja. Sérstaklega eru þó tvö til þrjú atriði sem mig langar til að minnast á. Hv. þingmaður ræddi talsvert í upphafi ræðu sinnar um byggðakvóta, ýmsar aðgerðir varðandi línuívilnun og fleiri bætur sem stjórnvöld hafa gripið til í gegnum árin til að koma til móts við þau sjónarmið sem hafa meðal annars verið í lögum um stjórn fiskveiða. Eitt af markmiðum þeirra er að treysta atvinnu og byggð í landinu. Þetta eru pólitískar aðgerðir. Það er pólitísk aðgerð að útdeila byggðakvóta og ákveða hvað línuívilnun verður mikil og með hvaða hætti. Um þetta er nokkuð góð pólitísk samstaða á þingi. Ég held að flestir sjávarútvegsráðherrar síðastliðin ár hafi tekið þátt í að útfæra þessar hugmyndir með ýmsum hætti. Ég hef ýmsar efasemdir um margt af því sem hefur verið gert í þessum málum í gegnum árin, ekkert endilega út af því að ráðherra ákveði þetta. Ég er ekkert viss um að það sé rétta aðgerðin til að koma til móts við byggðirnar að afhenda þeim aftur fisk. Ég hef stundum velt fyrir mér hvort réttara sé að gera það með öðrum hætti en að deila út aflaheimildum og gera það frekar með því að koma til móts við byggðir í landinu með atvinnusköpun, hugsanlega í ígildi einhvers auðlindagjalds þó að ég sé ekki sammála því sem lagt er til í frumvarpinu að verði gert. Getur þingmaðurinn verið mér sammála um að hægt sé að uppfylla skilyrðin, sem ég held að við séum öll nokkuð sammála um að séu prinsippmál, með öðrum hætti en þarna kemur fram? Er ekki hægt að rétta hlut byggðanna með öðru en að útdeila aflaheimildum 

Frú forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni, það er mjög mikið á sig leggjandi til að koma til móts við þær breytingar sem hafa orðið í byggðarlögum eftir því sem stjórn fiskveiða hefur þróast. Það var mjög áberandi í umræðunni hér fyrir lagasetninguna árið 1990 að menn gerðu sér grein fyrir því að frjálsa framsalið mundi hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Í það frumvarp og þau lög voru smíðaðar aðgerðir til að koma sérstaklega til móts við þær. Það má segja að í þau 20 ár sem síðan eru liðin hafi það verið viðvarandi viðfangsefni okkar hér á þingi að koma með nýjar leiðir til að koma til móts við þann vanda sem aukin hagræðing í greininni hefur valdið hinum ýmsu byggðarlögum. Meginmarkmið laganna náðist og það hefur reynst til heilla fyrir okkur sem þjóð, sem heild, að ná fram aukinni hagræðingu vegna þess að útgerðin stendur miklu sterkari fótum. Meginefni fyrirspurnar hv. þingmanns var hvort ekki væru til fleiri leiðir. Ég er reiðubúinn að skoða fleiri leiðir. Það sem ég óttast í þeirri aðferðafræði sem liggur að baki strandveiðunum er að við séum að sigla inn í gamla tímann og að við höfum ekkert lært af því að það sé hætta á að frjáls aðgangur leiði til offjárfestingar og síminnkandi arðsemi fyrir hvern og einn sem kalli aftur á óvinsælar og erfiðar ákvarðanir hér á þingi. Þetta er þvert gegn því sem vinstri grænir mundu í venjulegum ræðum kalla sjálfbærni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að við séum flest sammála um að snúa aldrei aftur til þess tíma þegar við veiddum óheft fisk allt í kringum landið hvar sem við vildum róa til fiskjar. Sá tími er liðinn og hann kemur aldrei aftur, kannski því miður en kannski sem betur fer líka. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa nokkrum sinnum nefnt í ræðum sínum í dag mikilvægi þess að leggja áherslu á hámarksarðsemi greinarinnar og ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji að við nýtum nú fiskstofnana í kringum landið þannig að við náum hámarksarðsemi af þeim. Ef ekki, til hvaða ráða þurfum við þá að grípa til að auka arðsemi í greininni? Þarf að fækka skipum? Þarf að fjölga skipum? Þarf að auka fjölbreytni í útgerð og fiskvinnslu? Eða telur hv. þingmaður yfir höfuð að við þurfum að grípa til einhverra aðgerða 

Frú forseti. Ég tel að það sé augljóst að við náum ekki hámarksafrakstri í veiðum í dag. Það er nokkuð skýrt að bæði sá floti sem við búum yfir og þær vinnslur sem við höfum gætu afkastað meiru, en til þess þyrftum við að fækka talsvert í fiskiskipaflotanum og þjappa heimildunum saman á færri skip. Það gæti orðið mjög erfið aðgerð. Það eru efri mörk á því samkvæmt lögunum hversu miklar heimildir geta ratað á einn og sama útgerðaraðilann. Það er skynsamlegt að slíkar breytingar verði á lengri tíma. En hafa verður í huga að grunnur kerfisins verður áfram að vera sá að við náum hámarksafrakstri til langs tíma, það verður áfram að vera grunnurinn um leið og við virðum hitt mikilvæga markmiðið,