Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BSv): Jeg vil taka það fram, að oss er afmarkaður starfstími í dag, svo að eigi verður háður kveldfundur. Á hinn bóginn er mjög æskilegt, að lúkast mættu sem flest þeirra mála, er á dagskrá standa. Vildi jeg því mega beina því til hv. deildarmanna, að þeir hefðu þetta í huga og væru bæði gagnorðir og góðorðir í ræðum sínum - það því fremur, sem þeim er á eftir mikill fögnuður búinn að tilhlutun hæstv. fors. Sþ., sem nú hefir aflað mikilla tilfanga, er verða mættu til að gleðja hv.þdm. og aðra.

Magnús Jónsson Jeg kvaddi mjer hljóðs á fimtudaginn kl. 41/2 síðdegis, og nú er kominn laugardagur. Jeg hefi nú síðan skrifað niður þó nokkuð marga punkta undir hita orustunnar, sem jeg ætlaði mjer að athuga nánar í ræðu minni. En nú eftir friðarræðu hæstv. forseta, þar sem hann óskaði eftir því, að menn væru bæði góðorðir og gagnorðir, þá verð jeg nú líklega að hverfa frá að halda, eins og jeg ætlaði, 2–3 tíma ræðu, og það hreint ekki með sem vægustum orðum. En jeg ætla nú að verða við tilmælum hæstv. forseta og hlaupa aðeins yfir örfáa punkta, og það með fáum og vægum orðum til þess þó að falla ekki algerlega frá orðinu. Jeg ætla þá fyrst að víkja fáeinum orðum að hv.þm. Ísaf. Hv. þm. bæði byrjaði og endaði sína ræðu í skraddarafaginu, þar sem hann var að tala um brækur hæstv. forsrn. og hvernig þær færu honum. En brækur hv.þm. sjálfs eru nú alleinkennilegar; þar er sín skálmin úr hvoru efni og sín með hvorum lit. Hv. þm. var bæði með og móti hæstv. stj. Hann rjeðist að vísu af allmiklu forsi á stj., en hvarf brátt frá því og fór að skamma Íhaldsflokkinn. Þetta var afareinkennileg ræða. Það var eins og hv.þm. gleymdi því fljótlega, sem hann hafði ætlað sjer, en það var að halda sjónleik með því að þykjast vera að skamma stj. En svo kom það, sem inni fyrir bjó, þegar hann fór að skamma hv. 1. þm. Skagf. og aðra íhaldsmenn. Þetta mun áreiðanlega þykja mjög einkennileg ræða, ef hún sýnir sig í Alþt. eins og hún var haldin. Hv. þm. talaði um það, að stj. væri mótfallin breyttri kjördæmaskipun, og Framsóknarflokkurinn yfirleitt. En þá er það því undarlegra, að þessi hv.þm. og jafnaðarmenn yfirleitt skuli vilja styðja þessa stj. Og það er því undarlegra, sem þetta er frá sjónarmiði hv.þm. undirstöðuatriði allra annara mála. Og þar sem þetta er svo mikilsvert atriði, þá ætti hv.þm. varla að geta verið með stj. vegna þess, hvað sem öðrum málum líður. Jeg skal ekki mikið fara út í þann „móral“, sem lýsti sjer í því, að hv.þm. sagði, að jeg hefði lofað hæstv. núv. stj. Jeg sýndi í ræðu minni, að stj. væri óspilunarsöm á fje ríkisins, ranglát og hlutdræg. Jeg skil ekki „móral“ þessa hv.þm., ef þetta er lof. Jeg skal svo ekki að sinni víkja meira að þessum hv.þm. En jeg geymi þá punkta, sem honum voru ætlaðir. Ef þessi hv.þm. kemst á fætur og lætur sjá sig hjer áður en jeg lýk máli mínu, má vera, að jeg komi að þeim síðar. Þá var það ræða hv. 2. þm. Reykv. (HV), sem jeg þurfti nokkuð að athuga. En það er nú nokkuð erfitt, þar sem þessi hv.þm. er ekki heldur staddur hjer nú. Þessi hv.þm. er fjórði maðurinn, sem hefir komið fram með drjúgar dylgjur út af fyrirspurn, sem jeg gerði til hæstv.forsrh. út af framkvæmd á tekju- og eignarskattslögunum. En þessi hv.þm. gleymdi nú fljótlega stund og stað og kom með langan fyrirlestur um skattsvik o. fl. Af hlífð við þennan hv.þm. verð jeg helst að gera ráð fyrir því, að þennan hv.þm. hafi verið að dreyma, þar sem hann líka hjelt ræðu sína um hánótt, og haldið að hann væri staddur á bæjarstjórnarfundi eða niðri í Bíó og væri þar að hlusta á fyrirlestur Magnúsar V. Jóhannessonar. Annars þykir mjer betra að svara þessu í sambandi við það, sem jeg þarf að athuga í ræðu hæstv.forsrh. Þá sagði hv.þm., að það fyrsta, sem þyrfti að gera, væri að bæta kjör verkalýðsins. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni, að kjör verkalýðsins hefðu stórbatnað á síðustu áratugum, og miklu meira en kjör nokkurra annara stjetta, Og þetta er rjett. En það er mjög einkennilegt að heyra hv. jafnaðarmenn tala um bætur á kjörum verkalýðsins. Þær umbætur, sem þeir sjá, eru innifaldar í því einu, að byggja þurfi hús fyrir þá, koma upp ellitryggingum og þess háttar. En þeir sjá aldrei, að sú eina umbót, sem nokkru nemur og að haldi getur komið, er að styrkja svo og efla atvinnu vegina, að þeir verði færir um að borga meira kaup. Hitt er altsaman smávegis, sem vel þarf að gæta að og getur komið við hliðina á hinu. En bættur atvinnurekstur er og verður ávalt undirstaðan. Og á því, hvernig tekst að umbæta hann, velta kjör verkalýðsins. Það er því ljóst, hver mótsögn er í því fólgin hjá hv. jafnaðarmönnum, er þeir þykjast vilja bæta kjör verkalýðsins, en vilja hinsvegar koma atvinnuvegunum á knje með óbærilega háum sköttum og koma að öðru leyti fram sem kaldrifja fjendur í garð atvinnuveganna. Hæstv. forsrh. virtist vera mjög glaður yfir ýmsu í minni ræðu. Það er nú viðurkent, að hæstv.forsrh. er ákaflega vel lyntur, svo vart er nokkuð það til, sem getur komið honum út úr hans góða skapi. Hann er ánægður með alt, og jafnvel það að vera í þessari dæmalausu stjórn. Hæstv. forsrh. var glaður yfir því í fyrra, að hv. 1. þm. Skagf. sagði þá, að hann hefði tvö andlit, og áleit, að þm. með því vildi líkja sjer við þann vitra rómverska guð, sem sá bæði fram og aftur. En hæstv.forsrh. játaði þó, að hv. 1. þm. Skagf. mundi vera farinn að ryðga í goðafræðinni. Skaut þar upp nokkurri sjálfsþekking hjá honum. Nú gladdist hæstv.forsrh. yfir því, að jeg hjelt í upphafi umr., að það væri ekki mikill eldsmatur í þetta sinn. Svo var það í raun og veru, að mjer virtist vera miklu minna um eldsneyti en í fyrra. En eftir að hafa heyrt og sjeð öll þau sprek, sem kastað hefir verið á glæður stj. af ýmsum hv.þm., þá verð jeg að taka það aftur, að minna sje á að taka en í fyrra. Jeg vildi í lengstu lög halda mjer við þá veiku von, að sú “kritik“, sem hæstv. stj. fjekk á sig hjer í fyrra, hefði orðið til þess að bæta hana. Og jeg held, að snörp „kritik“ frá stjórnarandstæðingunum geti heft hverja stj. frá að gera ýms afglöp. En þessar 30 klt. umr. hafa ákaflega mikið veikt þá trú mína, að stj. hefði farið heldur batnandi. Jeg vil þá víkja nokkuð að framkvæmd skattalaganna í Rvík. Það er hinn mesti misskilningur hjá hæstv. ráðh., ef hann hefir haldið, að jeg væri með fyrirspurn minni að finna að skattstjóranum. Hann er víst mjög duglegur maður; hæstv.dómsmrh. lýsti ætt hans og eiginleikum. En með því er auðvitað lítið sagt. Jeg get vel trúað, að hann sje samviskusamur og skyldurækinn; en jeg leyfi mjer að efast mjög um, að hann sje fremri fyrv. skattstjóra, sem er einn af mestu dugnaðar- og skarpleikamönnum á landinu. Og það er vissulega ekkert last um hinn nýja skattstjóra, þó sagt sje, að hann muni ekki að svo komnu vera eins fær og Einar Arnórsson. Jeg spurði aðeins um lagaheimildir fyrir þessum skýrslukröfum skattstjórans; þær er ekki að finna í útsvarslögunum eða tekju- og eignarskattslögunum, og hvergi annarsstaðar. Ef þetta er eins nauðsynlegt og stj. segir, verður hún að skaffa sjer heimild til að láta gera það. Mjer var sagt, að hinn nýi fjmrh. (EÁ) hefði svarað þessu atriði í ræðu minni. Jeg hefi fengið skrifaða punkta úr því, sem hann sagði, og skilst, að þó hann talaði ekki lengi, þá hafi hann verið að reyna að koma því inn hjá mönnum, að jeg væri að ganga erindi skattsvikara í Reykjavík hjer á Alþingi, en mundi þó hafa annað þarfara að gera. En hæstv. fjmrh. hefir ekkert fyrir sjer í þessu. Jeg efa ekki, að í jafnstórum bæ eins og Reykjavík vilji menn ekki taka silkihönskum á skattsvikum. Hví skyldi jeg ekki vilja, að stóratvinnurekendur mjer í Reykjavík fengju þann skatt, sem þeir eiga að bera lögum samkvæmt? Jeg vil, að allir fái þann skatt, sem þeim ber. Jeg spurði aðeins um heimildina og held, að stj. hafi látið skattstjórann gera þetta í heimildarleysi. Það er ekki leyfilegt að krefja skattþegna um frekari skýrslu, nema grunur sje um, að ekki hafi verið rjett fram talið. Þegar því allir eru krafðir um viðbótarskýrslu, þá er það sama og að segja, að allar framtalsskýrslur manna sjeu grunsamlegar. Og að strika út allar skuldir, sem ekki er gerð nánari grein fyrir, er sama sem að segja, að allar þær skuldir sjeu upplognar. Þetta kalla jeg ósæmilega framkvæmd laganna. Eftir útsvarslögunum er aftur á móti aðeins heimilt að krefja hvern mann upplýsinga um sinn eiginn fjárhag, en ekki annara manna, sem eiga hjá honum. Hæstv. fjmrh. hefði mátt spara sjer allar dylgjur um það, að jeg gengi hjer erindi skattsvikara í Reykjavík. Eins er það með úrskurð stj. út af skattsvikum, ef upp komast; þá á að greiða hina sviknu skattupphæð margfaldaða með áratölunni. Þetta brýtur í bág við refsiákvæði tekjuskattslaganna. Samkv. þeim má leggja á þá menn, sem svíkjast undan skatti, alt að 10-faldri upphæð hans; en hjer er í úrskurðinum aðeins farið eftir árafjölda. Hæstv. ráðh. kvað hafa talið þetta vægan úrskurð. Jeg er ekkert glaður yfir því, þó að þessi úrskurður ráðh. sje vægur. Jeg bið ekki um neina vægð; bara um rjettan úrskurð. Þetta mildar ekkert minn hug gagnvart úrskurðinum. Jeg er á móti honum, af því jeg tel hann algerlega rangan. Út af þessu atriði um tekjuskattinn komst jeg að því að svara ræðu hæstv. fjmrh., en nú sný jeg mjer aftur að hæstv.forsrh. Hann sagði um nafnafalsanirnar í „Esju“-áætluninni, að það væri að vísu smámál, en þó væri rjett að breyta þeim staðarnöfnum, sem útlendir „kokkar“ hefðu sett, til rjetts íslensks máls. En hjer er ekki um afbökuð nöfn að ræða. Ísafjörður er t. d. jafnrjett íslenskt nafn og Skutulsfjarðareyri. Það var miklu meiri ástæða fyrir Norðmenn, þegar þeir voru að koma af höndum sjer aldönskum bæjanöfnum; t. d. eins og ef Reykjavík hefði verið kölluð Kristjánsvík. En hjer hjá okkur er aðeins um að ræða alíslensk nöfn, sem ekki eru sett af dönskum skipskokkum, heldur íslenskum mönnum. Þetta er of mikið hjegómamál til þess að hæstv. ráðh. þurfi að vera að eyða kröftum sínum til þess. Þar sem hann hefir á þessu þingi borið fram frv. um það, að hlutaðeigandi íbúar bæjar- eða sveitarfjelags greiði atkv. um, hvort nafnaskifti skuli fram fara, þá álít jeg það rjetta leið, ef á annað borð er verið að skifta sjer af þessum hjegóma. En það á ekki að breyta staðanöfnum eftir óákveðnu fálmi ráðh., sem „Esju“-áætlunin ber vott um. Hæstv. forsrh. taldi sjer það til lofs, að hann hefði einu sinni verið með í því að breyta nöfnum manna í fjárlagafrv. og afnema ættarnöfn, en jeg verð að telja það eitt af leiðinlegri hneykslum, sem gerst hafa á Alþingi, að vera að uppnefna menn þannig. Má t. d. nefna Vilhelm Vilhelmsson fyrir V. Bernhöft, Jakob Jakobsson fyrir Jakob Thorarensen skáld, Jón Jónsson fyrir Jón Aðils, Bogi Jónsson fyrir Bogi Th. Melsted, o. s. frv. Jón Aðils hafði þó keypt sitt ættarnafn, og var þannig löglega að því kominn. En þrátt fyrir það þóknaðist hæstv. ráðh. að hafa það að engu og uppnefna hann Jón Jónsson. Má með sanni segja, að hæstv. ráðh. sje í þessu mjög ólíkur sínum föður. Jeg man eftir því , að maður nokkur, sem var í nöp við hann, fann upp á því að nefna hann Þórhall Björnsson í grein, sem hann skrifaði á móti honum. Jeg minnist þess, að biskupinn sál. svaraði honum aftur með stuttri en skarplega skrifaðri grein, og hjelt því þar fram, að nöfn manna væru löghelguð.

Þar var um breytingu á föðurnafninu að ræða

. Já, það var fremur lítilsvert, aðeins munur á stafsetning, og finst mjer mikill munur á því og brjála nöfnum á mönnum og seilast svo í fornhelg staðanöfn í áætlun Esju; á bak við það er að nokkru leyti strákskapur, sem full ástæða er til að átelja. Þá vil jeg minnast á eitt atriði, sem jeg skaut fram í fyrri ræðu minni í hálfgerðu gamni, út af hlutdrægni stj. í embættaveitingum, en verð þó nú að athuga það nánar, vegna þess svars, sem hæstv. ráðh. gaf. Jeg gat þess, að jeg hefði heyrt, að það stæði til að veita presti símastjórastöðu. Hæstv. forsrh. svaraði því svo, að hann hefði sjálfur verið símastjóri og prestur í nokkur ár, og skildi jeg svar hans þannig, að þetta stæði til. Ef svo væri, þá er sannarlega ástæða til að minnast betur á það. Vitanlega nær það ekki nokkurri átt að skipa í símritarastöðu ólærðan mann í þeim efnum. Hæstv. forsrh. segist sjálfur hafa verið símastjóri, en gerir ekki greinarmun á því að annast 3. flokks talsímastöð eða símastjórastöðu á ritsímastöð. Starfsfólkið við símann er lakast launaða stjettin í landinu. Eina von símamannanna, sem heldur þeim við starfið, er sú, að þeir kunni að fá betri stöðu síðar. En ef svo á að svifta þá þeirri von og tíðka það, að einhverjir menn, sem aldrei hafa komið nærri símastörfum, fái veitingu fyrir bestu stöðunum við símann, þá er það skiljanlegt, þó að einhverjir verði óánægðir. Þetta nær engri átt, að menn úr öðrum embættum geti komist að slíkum störfum og gert þeim, sem þar hafa setið við lítil laun, erfiðara fyrir að vinna sig upp í þær stöður, sem betur eru launaðar. Jeg fer ekki langt út í samband stjórnarflokksins við sósíalista, sem hæstv. ráðh. kom að í ræðu sinni. Um það verður rætt á öðrum vettvangi, og vona jeg, að hæstv. stj. fái nóg um það að heyra, þegar hún fer að svara til ábyrgðar á gerðum sínum gagnvart kjósendum. Hæstv. forsrh. er vel fróður í Sturlungu; Mjer dettur í hug það, sem þar er sagt um Böðvar Ásbjarnarson. Var svo talið, að hann rjeði meiru en hinn, sem fyrir var talinn. Var um það sagt í skopi, að hann sæti fyrir aftan hann á hestinum, en hjelt þó um taumana. - Það er líkast því, sem einhver sitji fyrir aftan hæstv. stj. og haldi um stjórnartaumana. Þá er jeg kominn að hæstv.dómsmrh. Jeg hefi skrifað margt niður hjá mjer honum til andsvara, en jeg ætla að verða við óskum hæstv. forseta og verð því að fella niður að mestu efni svars míns. Hæstv dómsmrh. flutti hjer afarlanga ræðu, - jeg held þá lengstu ræðu, sem haldin hefir verið á Alþingi síðan það var endurreist. Hitt vil jeg ekki um segja, hvort mannorðsþjófar fyrri alda, svo sem Hvamm-Sturla, hafi einhverntíma haldið lengri ræðu. Hæstv. dómsmrh. hafði hina frægu bláu bók í höndunum. Það er þægilegt og veitir honum sterka aðstöðu að vera búinn að prenta fyrirfram þau gögn, sem hann hefir til varnar sínum máistað. En ekki er að tala um, að andstæðingarnir fái að lesa þennan leynipjesa, fyrri en að eldhúsdegi loknum. Jeg hefi þó sjeð nokkur skjöl viðkomandi ýmsum af þeim málum, sem um hefir verið rætt. En það eru einkum 2 mál, sem hæstv. ráðh. hefir lesið upp úr: „Tervani“-málið, sem ráðh. snjeri upp í „Júpiters“-mál, og svo Shell-málið. En jeg verð víst mjög að stytta ræðu mína, enda eru fáir þm. viðlátnir í d. í „Tervani“-málinu tók hæstv.dómsmrh. upp á þeirri einkennilegu aðferð, að í stað þess að sætta sig við dóm hæstarjettar í málinu og forsendur hans, las hann upp skjöl í öðru máli eftir málaflutningsmann, sem hann hefir oft reynt að svívirða, en þurfti nú á orðum hans að halda til varnar sínum málstað. En eins og hv.þm. Borgf. tók fram, þá væri gaman að vita, hvort hæstv. ráðh. vildi taka tillit til orða þessa sama málaflutningsmanns í öðru máli, sem nú er fyrir hæstarjetti. - Jeg hefi hjer útdrátt úr skjölum „Júpiters“-málsins, og sjest á þeim, hversu fráleitt það er að byggja á skjölum málaflutningsmanns í sókn málsins, sem dómurinn sjálfur tók ekki til greina. Það var annars dálítið einkennilegt, að hæstv.dómsmrh. skyldi taka upp vörn fyrir „Júpiter“, af því að sjálfur hefir hann svo mikið talað um landhelgisbrot íslenskra togara. Og það var dálítið broslegt, að í þessari sömu ræðu var hann að núa hv. 2. þm. G.-K. því um nasir, að togari, sem hann á, hefði verið tekinn við ólöglegar veiðar í landhelgi í Garðsjó. En hjer stendur einmitt mjög líkt á; togari Kveldúlfs var sýknaður í undirrjetti, en dæmdur í hæstarjetti, eins og Júpiter. Það væri gaman að hafa varnarskjölin í málinu um „Egil Skallagrímsson“ og vitna í þau á sama hátt og hæstv.dómsmrh. hefir hjer vitnað í málsskjöl Lárusar Jóhannessonar í Júpíters-málinu. Í máli Egils Skallagrímssonar var aðeins um líkur að ræða, þar sem ekki var fullvíst, hvort það var hann eða annar togari, sem sást í landhelgi; en um Júpiter var ekki að villast; hann þektu allir. Síðan þessir tveir menn fóru að starfa saman hjer á Alþingi, hæstv.dómsmrh. og hv. 2. þm. G.-K., hefir hæstv. ráðh. altaf verið að núa hv.þm. því um nasir, að hann væri einn af eigendum í því togarafjelagi, sem hefði átt þennan landhelgisbrjót. Afstaða hæstv.dómsmrh. gagnvart þessum tveimur málum o. fl. ber vott um þá dæmalausu rjettvísi, sem hann hefir innleitt hjer á landi. Svo langt er hann kominn í þessari iðju, að svo má að orði kveða, að nú sje ekki til á Íslandi rjettvísi nema innan gæsalappa. Þá vil jeg minnast lítillega á Shell-málið. Hæstv. dómsmrh. er nú horfinn frá því, sem hann byrjaði á í því máli, og vill nú, að það hverfi fyrir öðru. Hann byrjaði á ábyrgðarlausu hjali hjer á eldhúsdegi í fyrra um, að Englendingar stæðu á bak við þetta mál og að stærð olíugeymanna við Skerjafjörð væri miðuð við það, að veita aðstoð erlendum hernaðarþjóðum hjer við land. Nú er hann hættur að tjalda með þessari yfirvarpsástæðu. Nú reynir hann aðeins að halda því fram, að h. f Shell á Íslandi sje ólöglegt fjelag. Og hæstv. ráðh. vill ekki taka til greina dóm hæstarjettar fyrir því, að fjel. sje löglega stofnað. Síðan sá dómur fjell hefir hæstv. ráðh. farið að rifja upp öll gögn í málinu, til þess að kveða sjálfur upp dóm í því og reyna að ógilda dóm hæstarjettar. Hæstv. dómsmrh. hefir reynt að blása það upp í eitthvert stórmál, að Björgúlfur Ólafsson læknir hafi skorast undan að gefa svör í rjettinum, þegar hann var spurður. En hann þegir yfir því, að dómarinn leyfði honum að skorast undan, og sýndi með því, að spurningar þessar voru óþarfar og málinu óviðkomandi. En ef farið er yfir málið, kemur skýrt fram, hvernig það liggur fyrir. Hæstv. dómsmrh. lætur fyrst fara fram „eftirgrenslan“ - líkt og njósnari sje sendur út af örkinni. - Slíkur maður gat varla komið fram nema sem njósnari „prívat“. En til þess valdist góður maður, Hermann Jónasson núv. lögreglustjóri í Reykjavík. Hann gaf skýrslu um athuganir sínar, sem var í ýmsum atriðum hrakin með rjettarrannsókn á eftir. Þegar Hermann Jónasson var skipaður til að framkvæma þessa „eftirgrenslan“, hefir hæstv.dómsmrh. sjerstaklega ætlað honum að finna eitthvað til þess að rjettlæta fleipur ráðherrans um afskifti erlends valds af Shell-málinu. í erindisbrjefi því, sem stj. fær Hermanni Jónassyni, dags. 19. jan. 1928, stendur þetta: „Að lokum er yður falið að rannsaka fjármagn þessara fjelaga og alt, sem bendir til þess, að fyrirtækin væru sniðin eftir þörfum erlendra þjóða, sem fyrir tilverknað þessara fjelaga eða aðstandenda þeirra kynnu að lá of mikil völd yfir atvinnulífi þjóðarinnar, jafnvel svo hættulegt væri fyrir sjálfstæði landsins“. Maðurinn, sem framdi þessa rannsókn, lenti sýnilega strax í vandræðum og komst brátt að raun um, að þetta var ein af hinum alþektu skýjaborgum hæstv.dómsmrh., en af því að honum var sjerstaklega falið að rannsaka þessa hlið málsins, gat hann ekki komist hjá því að minnast á þetta í skýrslu sinni. Hann segir: „Það er oftast talsvert erfitt að skera úr því, hvað menn ætla sjer; hin dýra reynsla verður oft að skera úr því. Svo er um fyrirtæki þessa fjelags; það er erfitt að segja um það með vissu, hvert það stefnir. Þó tel jeg, ef það sannast, að þær ástæður, sem stjórnendur fjelagsins færa fram fyrir stærð olíugeymanna og notkun „tanka“-skipsins, eru ekki á rökum reistar, þá sjeu talsvert miklar líkur fram komnar fyrir því, að eitthvað annað en ódýr rekstur og hagkvæm verslun, miðuð við þörf landsmanna, búi á bak við stærð fyrirtækisins og fyrirkomulag, því að jeg geri tæpast ráð fyrir, að ætla þurfi, að allir forgöngumenn fyrirtækisins hafi stórlega misreiknað sig. En hvort ástæðurnar, er stjórnendur færa fram, eru á rökum reistar, það verða sjerfræðingarnir á því sviði að segja um“. Þetta er síðasta lífsmarkið með þessari uppfundningu hæstv.dómsmrh., og eftir þetta er allur krafturinn settur á það að sanna, að hlutafjeð væri ekki íslensk eign. Það vita nú allir, hvernig sá leikur fór. Dómur hæstarjettar var á þá leið, að fjeð væri löglega innborgað og hlutafjeð íslenskt. Jeg vil víkja að því með nokkrum orðum, hvernig skýrsla þessa eftirgrenslunarmanns hæstv.dómsmrh. stóðst rjettarprófin. Þegar hann er leiddur fyrir dómarann til þess að staðfesta skýrslu sína, kemur meðal annars þetta fram í vitnisburði hans: „Vitnið tekur jafnframt fram, að við upplestur skýrslunnar hafi það ekki tekið eftir nokkru því atriði, sem það minnist, að rangt sje haft eftir. Þá tekur vitnið fram, að þar sem standi í skýrslu hans „jeg fjekk þegar þær upplýsingar af samtali mínu við hr. Hallgr. Tulinius, að hlutafjeð væri í raun og veru ekki innborgað“ o. s. frv., beri ekki að skilja á þann veg, að hr. Tulinius hafi sagt, að hlutafjeð væri óinnborgað, heldur hafi vitnið dregið þessa ályktun af samtali þeirra, sjerstaklega af þeim upplýsingum, sem komi fram í næstu setningu: „Því hann skýrði mjer svo frá o. s. frv.“ - Nú er farið að slá úr og í og reyna að útskýra það á allra handa máta, að skakt hafi verið tekið eftir. Þó koma þessi vandræði eftirgrenslunarmannsins enn betur fram síðar í rjettarprófunum: „Vitnið kveður sig minni, að það sje rjett, að það hafi aldrei spurt Björgúlf lækni að því, hvort hlutafjárframlag hans væri innborgað, heldur hafi það annaðhvort spurt um það, hvar hann hafi fengið peningana til þess að leggja í fjelagið, eða hvað miklir þeir hafi verið. Þá minnir vitnið það fastlega, að Björgúlfur hafi sagt, að hann væri ekki farinn að leggja neina peninga fram enn, og þegar vitnið síðan bar það fram, að í tilkynningunni til hlutafjelagaskrár stæði, að hlutafjeð væri innborgað, þá minnir vitnið, að Björgúlfur hefði þau ummæli, að þetta væri bygt á misskilningi vitnisins, því í tilkynningunni myndi standa, að hlutafjeð ætti að greiðast inn, þegar stjórnin krefðist. Þegar þeir þar á eftir ræddu um það, hvar Björgúlfur fengi fjeð, minnir vitnið, að hann (Björgúlfur) hafi notað í samtalinu orðið „mundi“ - sagt, að hann „mundi“ fá fjeð lánað. Skildi vitnið það þannig, að lánið væri ófengið“. En það er ekki nóg með það, að eftirgrenslunarmaðurinn veiki skýrslu sína með þessum eilífu efasemdum sjálfs sín um, að hann hafi farið rjett með, heldur upplýsist það að lokum ofan á alt annað, að hann hefir ekki skrifað neitt á staðnum: „Skýrslu um samtal sitt við yfirh. kveðst vitnið eigi hafa bókað samtímis á staðnum nje skrifað neitt hjá sjer, en tekur fram, að í samtali sínu við hr. H. Tulinius hafi það skrifað nokkra punkta niður hjá sjer, einkum tölur. Skýrsluna um samtalið við yfirheyrða kveðst vitnið hafa bókað einhvern næstu daga eða sama dag, en getur ekki ákveðið það núna. Vitnið kveðst ekki hafa borið skýrslu sína undir neinn hlutaðeiganda, áður en hann gekk frá henni“. Hæstv. dómsmrh. hefir látið svo mörg og stór orð falla um það, að vitnisburður sjómannanna á „Trausta“ væri einskis virði, af því að þeir hefðu ekki skrifað neitt hjá sjer, að mann rekur í rogastans, þegar maður heyrir, að eftirgrenslunarmaður hans sjálfs hafi ekki skrifað neitt niður hjá sjer til að styðja minni sitt við. Hæstv. dómsmrh. var að lesa upp úr skýrslu eftirgrenslunarmannsins, til þess að reyna að gera Björgúlf lækni tortryggilegan, og því las jeg þetta upp, svo að það sæist, að hlið hans sjálfs er engu síður tortryggileg eða, ef menn vilja það heldur, skýrsla Hermanns Jónassonar, því að hún sýnir greinilega, að hann hefir farið fulllangt í því að gera skýrslu sína eftir því, sem hann vissi, að vilji hæstv.dómsmrh. var. Það er alt annað mál, þó að dómarinn neyddi Björgúlf ekki til að svara þeim spurningum, sem lögmaðurinn lagði fyrir hann, enda koma þessar spurningar ekkert málinu við, en sýna aðeins, hvernig harðvítugir málaflutningsmenn beita sjer til þess ýtrasta til þess að ná sjer niðri á þeim, sem yfirheyrður er. Þeir eru vanir að þaulspyrja vitnin, til þess að reyna að setja þau út af laginu og koma þeim í bobba. En dómarinn hefir hjer talið of langt gengið. Dómur hæstarjettar sýnir, að þetta fjelag er löglegt. íslenska ríkið setur ýms skilyrði, sem hvert fjelag verður að fullnægja, er hjer vill fá að starfa sem íslenskt fjelag, en hvaðan því koma peningar og hvort þeir eru vel eða illa fengnir, kemur málinu ekki við. Um það hafa engar reglur verið settar. Það hefir farið fyrir hæstv.dómsmrh. eins og veiðimanni, sem hefir mist lax úr neti. Hann ætti því sem minst um þetta mál að tala, því að það verður ekki til annars en að rifja upp ófarir hans sjálfs. Hann ætti að þegja um þessa misnepnuðu árás sína á hv. 1. þm. Skagf. og bíta hana í sig, á sinn hátt eins og hann hefir þagað í hel það, sem hann hafði ofsagt um fyrirætlanir Englendinga í sambandi við þetta fjelag. Hæstv. dómsmrh. gat ekki setið á sjer að svara því, sem jeg hafði sagt út af gerðum skattstjórans hjer í Reykjavík, og kom honum það þó ekkert við. Það er annars leiðinlegt, að þessi hæstv. ráðh. skuli ekki hafa vit á við kýrnar, sem rata á sinn eiginn bás. Hæstv. forsrh. svarar því einu, sem að honum er beint, en hæstv.dómsmrh. svarar öllu, hvort sem það snertir hann nokkuð eða ekkert. Hann ratar aldrei á sinn bás, þessi hæstv. ráðh. Jeg veit ekki, hvort jeg á að fara að nenna því að tala um kirkjumálanefndina. Jeg held ekki. Hæstv. dómsmrh. fanst það ekki lýsa miklum trúarlegum áhuga hjá mjer, að vilja láta bæta launakjör prestanna. En jeg sný ekki aftur með það, að löggjafarvaldið getur ekkert betra gert fyrir kirkjuna en að bæta svo kjör prestanna, að þeir geti gefið sig alla að starfi sínu. Löggjafarvaldið skapar aldrei spámenn, heita trúmenn eða siðferðislega sterka menn. Sá kraftur verður að koma annarsstaðar að. Alþingi getur aðeins skapað ytri kjörin. Þá fór hæstv.dómsmrh. að skýra frá afrekum kirkjumálanefndarinnar og gaf það í skyn, að hún hefði fundið upp púðrið á sínu sviði. Taldi hann það fyrst, að hún hefði fundið út, hvernig hægt væri að byggja ódýrt. Það verður gaman að sjá þær till.n., er þar að lúta, en jeg er hræddur um, að þetta reynist hjóm eins og fleira. Því er nú ver og miður. Hvað það snertir að gefa söfnuðunum tækifæri til að losna við þá presta, sem óánægja er með, skal jeg ræða síðar á sínum tíma. En það er tvíeggjað sverð. Það getur orðið til þess, að söfnuðirnir losi sig við óhæfa presta, eins og ætlast er til, en það getur líka orðið til þess, að þeir losi sig við bestu mennina, þá spámenn, sem kunna að vera í prestsþjónustu. Það er ekki víst, að þeir, sem eru djarfastir að reka guðs erindi á jörðunni, komi sjer altaf best hjá meiri hluta manna. Annars svaraði hv. 1. þm. Skagf. hæstv.dómsmrh. vel upp á þessa „skandala“-presta, sem hann var að tala um, og það var ilt, að hann skyldi flytja sína ágætu ræðu í fámenninu kl. 7–9 að morgni, því að hana hefðu sem flestir þurft að heyra. Hæstv. dómsmrh. tók það sem dæmi upp á óhlutdrægni sína, að jeg ætti mína forfrömun honum að þakka. Um þetta rjettlætisverk hæstv.dómsmrh. er það að segja, að þetta var í fyrsta skiftið, sem ráðh. fór aðeins að hálfu leyti eftir till. viðkomandi deildar háskólans. En þetta er of persónulegt til þess að jeg geti farið að ræða það. Það er átakanlegt. hversu hæstv.dómsmrh. er glaður, þegar hann fær að tala um fatasnagana í mentaskólanum, Það er alveg eins og hann sje búinn að setja sína eilífu sáluhjálp í veð fyrir þessum snögum. Hann heldur daglega ræður um þá, skrifar um þá hverja blaðagreinina á fætur annari, býður blaðamönnum upp í skóla til að horfa á þá, o. s. frv. Og nú boðar hann nýtt afrek. Hann ætlar sem sje að dubba upp á tugthúsið. Það er hvorki meira nje minna. Fyrst lýsir hann yfir þessu hjer í þinginu, svo ætlar hann að skrifa um það í „Tímann“ og síðan væntanlega að bjóða bæði blaðamönnum og þm. að koma og horfa á verk sín. En hann ætlar þó ekki að láta gera við alla klefana í tugthúsinu, heldur ætlar hann að láta 1–2 bíða, til þess að bera því vitni, hvernig þetta var í tíð íhaldsstj. Með þessu hefir hæstv.dómsmrh. gefið svo skarpa lýsingu á sjálfum sjer, að enginn getur betur gert. Hann getur ekki látið fara fram aðgerð á einu húsi án þess að setja upp auglýsingu um, hvað hann hefir gert. En nú vill svo vel til, að það er ekki frekar íhaldsstj., sem ber ábyrgð á því, hvernig tugthúsið er, heldur en framsóknarstj., sem á undan henni var. Og varla mun hæstv.dómsmrh. lúka öllu því, sem ógert er enn hjer á landi, meðan hann er við stj., þó að afkastamaður sje. Og ætli honum þætti því rjettmætt, að honum yrði kent um það, sem þá kynni að verða eftir? Jeg efast um það. En hæstv. ráðh. ætti bara að skilja þessa tvo klefa eftir sem dæmi upp á vinnubrögð sín. Hann getur hvort sem er ekkert gert án þess að vera altaf að auglýsa það og hæla sjer. Jeg man ekki betur en að íhaldastj. hafi dubbað upp á gagnfræðaskólann á Akureyri á sínum tíma, en hins minnist jeg ekki, að hafa sjeð það nokkurstaðar auglýst, enda hefir engin stj. fundið upp á því fyrr en nú, að bjóða mörgum vitnum til að horfa á verk sín eða að skilja eftir af verkefnum sínum til auglýsingar. Tíminn líður óðum, svo að jeg ætla að hlaupa yfir ýmsa punkta, sem jeg hefi skrifað hjá mjer. Aðeins ætla jeg að minnast að lokum á þau ummæli hæstv.dómsmrh., að jeg hafi verið að syngja hræsninni lof. Því fer fjarri, að jeg hafi gert nokkuð í þessa átt, því að jeg álít, að hræsnin sje einn andstyggilegasti eiginleiki, sem nokkur maður getur haft. En hitt er satt, að hæstv.dómsmrh. er svo lágt niðri, að hann nær ekki einu sinni upp í hræsnina. Hlutdrægni hans er svo mikil, að hann nær ekki upp í það að geta skreytt sig með skammaryrðinu hræsnari.  Rjettvísin hefir vanalega verið mynduð með sverð og vogarskálar. Hjá hæstv.dómsmrh., sem hefir komist svo langt að setja rjettvísina í gæsalappir og er á góðum vegi með að gera orðið dómsmálaráðherra að meiðyrði, hefir aldrei borið á öðru en sverðinu. Hann notar sverðið eitt, heggur og heggur, en hefir alveg gleymt vogarskálunum. Mjer kemur í hug það, sem einn fyndinn borgari sagði, þegar hann hafði heyrt fyrstu eldhúsdagsræðu hæstv.dómsmrh. Það var þetta: Frá Hriflu ertu kominn. Til Hriflu ættirðu aftur að hverfa.

Sigurjón Á. Ólafsson Jeg get lofað hæstv. forseta því að spara mál mitt, því að bæði eru umr. orðnar langar, eins og hæstv. forseti hefir lýst, og svo hafa flokksmenn mínir tekið sumt það fram, sem jeg hefði viljað minnast á. Það er eðlilegt, að menn minnist á stjórnarfarið, þá einu sinni, sem þeim leyfist að leysa frá skjóðunni, hver frá sínu sjónarmiði. Jeg mun tala út frá sjónarmiði okkar jafnaðarmanna, að sjálfsögðu. Því ber ekki að neita, að menn bjuggust við stjórnarfarslegum straumhvörfum við síðustu stjórnarskifti, einkum þær stjettir, sem áttu mest undir högg að sækja í tíð íhaldsstj., enda verður því ekki neitað, að að nokkru leyti hefir skift um til batnaðar. Sjerstaklega mega bændurnir hrósa happi yfir þeirri stj., sem nú situr að völdum, því að svo mörg og merkileg mál hefir hún borið fram og leyst til hagsbóta fyrir þá. En því hefir verið haldið fram, að verkamenn hafi ekki verið afskiftir, en jeg verð að segja það, að það eru smámunir einir, sem þeir hafa hlotið til umbóta á sínum kjörum. Fæst af áhugamálum verkamanna hafa verið leyst, eins og hv.þm. Ísaf. benti á. Og mjer virðist, sem nú sje ský á lofti og Íhaldsflokkurinn sje að fá of mikil tök á Framsóknarflokknum til hins verra. Þess hefir kent um of á þessu þingi, að áhrif Íhaldsflokksins eru að aukast í framsóknarherbúðunum og íhaldsmönnum farið að takast að draga úr framgangi þeirra mála, sem verkalýðinn snerta, og jafnvel að hefta framgang þeirra með öllu. Og það eru ekki eingöngu hans mál, sem tafin eru og dregin; það eru einnig mál, sem Framsóknarflokkurinn hefir gert að sínum málum, og við getum viðurkent, að fram gangi alþjóðleg viðreisnarmál. Jeg þykist ekki þurfa að færa dæmi fyrir þessu, því að það er öllum kunnugt, hve við jafnaðarmenn eigum við þungan mótstraum að etja um mál okkar. En þó að jeg viðhafi þessi ummæli, játa jeg að fullkomlega, að hjá núv. stj. hefir kent meiri velvilja til verkamanna og meiri skilnings í þeim málum, sem verkalýðinn snerta, en hjá fyrirrennara hennar, íhaldsstjórninni. Þess var einnig vænst af öllum frjálslyndum og framfaramönnum í þessu landi. En þrátt fyrir góðan skilning, þykir mjer ljelega fylgt á eftir framgangi málanna. Það var minst á það í gær, að ef til vill væru vanrækslusyndir núv. stj. í garð verkalýðsins fleiri en ásetningssyndirnar, og hygg jeg, að það sje rjett að mestu leyti. Jeg vil í því sambandi minnast á eitt mál, sem verkalýðinn snertir. Í fyrra sótti forráðamaður verksmiðjunnar í Krossanesi um leyfi til þingsins til þess að fá að flytja inn erlenda verkamenn, og ef jeg man rjett, var umsögn þeirrar n., sem um það fjallaði. neikvæð. Nú hefir heyrst, að hæstv.forsrh. hafi leyft verksmiðjunni að flytja inn 20 menn í skjóli þess, að hjer væri um sjerfræðinga að ræða. Kunnugir menn fyrir norðan segja að þessu sje alls ekki til að dreifa að um sjerfræðinga sje að ræða. Heldur muni þessir menn aðeins verða forstjóranum þægari í taumi og vinna fyrir lægra kaupi en íslenskir menn við slík störf mundu fást fyrir. Ef það er rjett, að enginn nauður reki að láta verksmiðjuna fá þessa menn. verður að átelja, að hæstv.forsrh. skyldi hafa veitt þetta leyfi. Það er öllum mönnum vitanlegt, að þessi Krossanesherra, sem þar ræður ríkjum, er hinn versti harðstjóri við íslenska verkamenn, og í norðlenskum blöðum hefir því verið lýst yfir þráfaldlega, að hann fari ekki með verkamenn sína eins og mönnum er sæmandi. Mun þetta gert meðfram til þess að íslenskir verkamenn forðist að vinna við verksmiðjuna, og sennilega af meðfæddri harðstjóralund hans við þá, sem vinna, eða jafnvel af drotnunargirni gagnvart fátækum Íslendingum, sem hann auðsjáanlega lítur á sem þræla. Það er því einnig ástæða til að gefa gaum að þessu framferði hans. Nú hefir þessi sami atvinnurekandi sótt um sömu undanþágu um innflutning á starfsmönnum. Nú vil jeg gera fyrirspurn til hæstv. fors.- og atvmrh. um það, hvort hann sæi sjer ekki fært að neita innflutningi erlendra manna vegna þessarar atvinnu, nema þeirra örfárra sjerfræðinga, sem nauðsynlegir mega teljast, og sem að áliti nefndarinnar eru 7 menn í hæsta lagi. Yfirleitt eru þessi störf ekki vandasöm. Er og rjett, að þessi atvinnurekandi lúti íslenskri löggjöf og kauptöxtum þeim, sem gilda í viðkomandi kaupstöðum. Í sambandi við þetta vil jeg leyfa mjer að gera aðra fyrirspum til hæstv.forsrh., sem telja má jafnþýðingarmikla. Eins og kunnugt er, þá hafa þessum norsku síldarbræðsluverksmiðjum verið veitt stórfríðindi með leyfi til að kaupa síld af útlendum skipum, án þess tillit hafi verið tekið til þarfar Íslendinga á sölu síldar til bræðslu. Leyfi þetta var veitt af fyrv. stj. í mjög ríkum mæli og svo að mönnum alment þótti hneyksli að. Nú er leyfistíminn útrunninn, og verða því þessi fyrirtæki að sækja um leyfi til stj. um að fá leyfistímann framlengdan. Þetta ótakmarkaða leyfi, sem bræðslustöðvarnar höfðu, var mjög vítt á þinginu í fyrra. Þetta mál hefir nú verið lagt fyrir þingnefnd eða þing nefndir og álits þeirra leitað um hvað gera skyldi. Mun stefna þeirra hníga í þá átt, að leyfi verði ekki veitt. Nú hefir verið orðasveimur um það, að leyfið muni verða veitt, en í hvað víðtækum mæli, veit jeg ekki. Nú vil jeg spyrja hæstv.forsrh., hvað hæft er í því. Jeg trúi því þó varla, að þessi orðasveimur sje á rökum bygður, því það liggur í hlutarins eðli, að þar sem engin íslensk verksmiðja er til á öllu Norðurlandi, en útgerðin fer hraðvaxandi og söltun síldar til útflutnings er takmörkuð og góðærið nú gefur vonir um mikla veiði, eins og undanfarin tvö ár, þá er þörf að tryggja það, að hægt verði að selja aflann af innlendum skipum, og eina ráðið er að leyfa sem minst kaup af útlendingum og að landsmenn sitji fyrir sölunni. Þetta er þýðingarmikið atriði. Jeg vil ekki fullyrða það, að innlendu skipin geti í meðalári fullnægt þörfum verksmiðjanna, en þó mun láta nærri, að svo sje, og ef þeim er trygð forgangssala, þá hvetur það til meiri síldarútgerðar. Jeg veit heldur ekki til þess, að Ís lendingum sje skylt að Játa nein fríðindi til Norðmanna í þessum efnum. Jeg býst að vísu við, að hæstv.forsrh. muni nefna kjöttollssamninginn. En jeg held, að ef nokkur ákvæði í honum sjeu þessu til fyrirstöðu, þá sjeu þau þó harla ónákvæm og erfitt að finna þau þar, og síst af öllu að þau gefi tilefni til, að slík hlunnindi sjeu látin Norðmönnum í tje og hjer um ræðir. Stj. mun nú hafa takmarkað þetta leyfi í fyrra svo sem unt var. Lengra gat hún ekki gengið þá, vegna þess leyfis, er verksmiðjurnar höfðu frá fyrri stj. Þetta mun hafa verið gert við Goos og dr. Paul á Siglufirði. Má vera, að orðasveimur þessi sje ekki á rökum bygður og að ekkert sje að átelja, en jeg vænti að fá skýr svör við því. Þá er eitt mál enn, sem snertir iðnaðarmennina hjer og ríkissjóðinn. Það er landssjóðsverkstæðið svonefnda. Saga þess er sú, að 1910 ljet þáv. stj. og landsverkfræðingur byrja þar að vinna að smíði brúa og skipa. Þessu var haldið áfram, þar til á stríðsárunum. Þá minkaði mjög um framkvæmdir ríkissjóðs við brúargerðir o. fl. En að stríði loknu hófust þær aftur og var þá fyrst í stað unnið þar nokkuð í sambandi við brúargerðir, vita og að einhverju leyti húsagerðir ríkissjóðs. En með árinu 1923 lagðist þessi landssjóðsverkstæðisvinna að mestu niður og var flutt inn á verkstæði einstakra manna hjer í bænum. 1927 var samþ. hjer í Nd.till. um, að hafist yrði handa um að efla þetta verkstæði, svo að ekki þyrfti að sækja til útlanda smíði á því, sem hægt væri að gera hjer á landi í sambandi við vita og brúarsmíði, en bólað hafði á því, að slíkt væri reynt. Nú hefir hæstv.atvmrh. gert nokkra tilraun um, að verkstæðið verði starfrækt í þessu skyni. En svo illa hefir til tekist, að ekki er þar hægt að sinna nema nokkru af þörfum ríkissjóðs, og aðeins til brúa sem einfaldast má telja. Og um val á forstöðu manninum hefir einnig tekist svo, að hann er ekki lærður járnsmiður, heldur trjesmiður, en vinna þar er næstum eingöngu járnsmíði, og þó er nóg til af hæfum mönnum í þeirri iðngrein. Vegamálastjóri og vitamálastjóri kynoka sjer líka við að láta smíða á þessu verkstæði undir stj. manns, sem ekki er iðnlærður járnsmiður. Iðnaðarmenn hafa líka kvartað undan þessu við stj., en jeg veit ekki til, að hún hafi gert neitt til að laga; þetta. Hjer getur verið um mikla vinnu að ræða, vegna hinna ýmsu framkvæmda ríkisins. Hefir því nú síðustu árin mestur hluti af smíði brúa, vita og húsagerða, sem ríkið lætur vinna árs árlega og sem skiftir miklum fjárhæðum, verið unnið á verkstæði hjer í bænum, sem íhaldsmenn eru eigendur að. Eru vitamálastjóri og vegamálastjóri báðir meðeigendur í því. Hafa þeir því persónulegan hag af því að láta vinna þetta á sínu eigin verkstæði. Er kunnugra manna mál, að ríkissjóði hafi mátt blæða drjúgum vegna þessa. Hefir heldur ekki verið sú regla að semja um þessa vinnu fyrirfram, og því verðlagt eftir á og eftir eigin geðþótta. Drjúgum mun lagt á þessa vinnu. Kunnugur maður hefir sagt mjer, að 1921 kostaði vinna á tonni af smíðuðu brúarjárni 400 kr. frá landssjóðsverkstæðinu. En nokkru síðar kostaði vinna miðað við sömu þyngd, unnin þá fyrir ríkissjóð hjá vjelaverkstæðinu „Hamri“, 1200 kr. Hjer er um mikla starfrækslu og vinnu að ræða fyrir ríkissjóð, og mætti vafalaust spara mikið fje við smíði á öllu því, sem ríkissjóður lætur árlega vinna við verklegar framkvæmdir, með því að gera ríkissjóðsverkstæðið svo úr garði bæði hvað áhöld snertir og starfsmenn. Jeg verð að finna að því, að ekki hefir verið meira gert að umbótum í þessu skyni á þeim árum, sem liðin eru síðan till. var samþ. hjer í hv. deild. Óska jeg þess, að þetta verði athugað rækilega og kipt í betra horf, sem áfátt er í þessu efni, og ríkissjóður firtur þeim óþarfa útgjöldum, sem nú renna til nokkurra íhaldsmanna hjer í bænum í sambandi við smíði brúa og vita og smíði til þeirra húsa, sem húsameistari hefir umráð yfir, og að sjálfsögðu annarar starfrækslu, sem unnin er fyrir fje ríkissjóðs. Þá er enn eitt mál, sem jeg vil minnast á og þar sem jeg tel, að hæstv. stj. hafi enga búhygni sýnt, en það er salan á e/s Willemoes. Vil jeg beina til hæstv.atvmrh. spurningu um, hvers vegna það var gert. Að vísu hefði verið rjettara að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. En skipið var selt í febr. 1928, og sá, sem þá var fjmrh., er látinn og því ekki til andsvara. Tel jeg því rjettast að beina spurningunni til hæstv.atvmrh. Skip þetta var keypt 1917; þá voru líka skipin Borg og Sterling keypt. Voru lög sett um kaup á skipum þessum. Er mjer því spurn um það, með hverri heimild skipið var selt. Jeg bjóst við, að til þess þyrfti lagaheimild, svo sem er með aðrar eignir ríkissjóðs. En jeg veit ekki til, að slík heimild hafi verið gefin. Hygg jeg, að þetta hafi verið gert án vitundar þingsins; að minsta kosti vissu Alþýðuflokksþingmennirnir ekkert um þá ráðstöfun þegar hún fór fram. Það er spurning, hversu mikill búhnykkur það hafi verið að selja 15 ára gamalt skip, vel lagað til að flytja þungavöru til landsins og milli hafna. Og mests gróða gat verið að vænta af slíku skipi sem Willemoes var. Það skip skilaði í fyrra 70 þús. kr. í arð til Eimskipafjelags Íslands þá 10 eða 11 mánuði, sem það átti skipið og rak. - Þá er verðið. Það mun hafa verið gert útboð til útlanda, og hæsta boð mun hafa verið 150 þús. kr., hvort það hefir verið í útlendri eða innlendri mynt, veit jeg ekki. En segjum, að það hafi verið ísl. kr. En nú eru til lög, sem banna sölu á skipum út úr landinu, og tel jeg það rjettmæta ráðstöfun, að selja skipið ekki úr landi, úr því nauðsyn þótti bera til að selja það. Skipið er síðan selt hjer innanlands fyrir 140 þús. kr.

Var rjettara að selja það út úr landinu?

. Nei, en það hefði mátt selja það hjer fyrir það hæsta verð, sem í það var boðið. Og þetta er vitanlega mjög lágt verð, þegar tekið er tillit til, að á skipinu græddust 70 þús. kr. á einu ári. Og hefði það verið rekið í tvö ár áfram með sama árangri, þá hefði það verið búið að borga þetta verð með ágóðanum, því líkur eru til, að skipið skili ekki minni arði í ár en í fyrra samkv. skoðun framkv.stj. Eimskipafjelags Íslands. Er þá fjelagið búið að fá skipið greitt á 2 árum, en samkv. samningum við ríkissjóð á skipið að greiðast á 10 árum. Jeg vil bæta því við, að frá sjónarmiði okkar jafnaðarmanna á ríkið að eiga sem flest skip, og að minsta kosti að selja ekki þau skip, sem það hefir eignast og reka má með hagnaði. Enda hefir nauðsyn þess verið viðurkend í þinginu með samþykt um smíði nýja strandferðaskipsins. Skal jeg víkja nánar að því. Stj. var í fyrra, samkv. ósk hennar sjálfrar, gefin heimild til að byggja strandferðaskip. Var það gert með það fyrir augum, að sú heimild yrði framkvæmd. En af hverju hefir það ekki verið gert? Að vísu sagði hæstv.atvmrh., að stj. hefði ekki viljað taka til þess okurlán. Jeg skal ekki segja um, hvort hún hefir þurft þess. Hagur ríkissjóðs um áramótin benti þó ekki til slíks. En jeg veit, að þörfin fyrir skipið er brýn. Þannig fóru t. d. 300 smál. af vörum í einni ferð með Nova til Vestur- og Norðurlandsins frá Reykjavík nú fyrir stuttu, sökum þess, að öll íslensku skipin gátu ekki tekið þessar vörur. Er leitt að þurfa að verða að nota erlend skip til flutninga hjer á milli hafna. Stj. fól Nielsen framkvæmdarstj. að gera teikningu af skipinu. Hefir hún legið í stjórnarráðinu síðan á síðastl. sumri án þess neitt hafi verið gert frekar í því máli. Alt var undirbúið til þess að bjóða verkið út. En nú hefir heyrst, að komin sje fram önnur hugmynd um gerð skipsins, bráðabirgðateikning gerð af einum starfsmanni Eimskipafjelagsins. Er sú teikning þannig, að sögn kunnugs manns, er hefir sjeð hana, að hún gerir gerð skipsins alt aðra en þá, sem fulltrúi stj., E. Nielsen, hefir látið gera teikningu að. Sú hin nýja teikning er sögð að vera 25 ár á eftir tímanum að ýmsu leyti. T. d. er gert ráð fyrir 8 mílna hraða á vöku o. s. frv. Jeg veit nú ekki, hvað fyrir hæstv. ráðh. vakir með þessu, Hvort hann ætlar nú að aðhyllast þessa nýju hugmynd með öllum hennar göllum, sem á henni kunna að vera, eða teikningu þá, sem fulltrúi stj., E. Nielsen, hefir lagt fram. En samkv. henni fengjum við að mörgu leyti dágott skip, þó sá galli fylgi, að skipið myndi verða of lítið. Nú er það álit þeirra manna; er mesta reynslu og kunnugleik hafa, að þetta fyrirhugaða skip þurfi að vera stærra en Esja, vegna sívaxandi flutningsþarfa, og að það sje gert með það fyrir augum, að útlend skip taki ekki fólksflutninginn frá íslensku skipunum. Hvað kostnaðarhliðina snertir, þá myndi skipið kosta eftir teikningu Nielsens hverfandi lítið meira en það skip, sem nú er verið að hugsa um, þótt það sje hugsað nokkru minna. Mismunurinn sagður að vera 5 þús. danskar krónur. Fyrir það eitt tel jeg ekki gerlegt að breyta um og fá máske minna og á ýmsan hátt óhagkvæmara skip í staðinn. Þá vil jeg minnast örlítið á það eftirlit, sem er á innflutningi verkafólks hingað til lands. Jeg skal þó ekki ávíta mjög hæstv.atvmrh. vegna þessa, því lítið mun hafa verið hugsað um þetta áður. Í nágrannalöndum okkar eru víða ströng ákvæði um þetta. Svo er það t. d. í Bretlandi og Noregi. En hingað getur hver sem vill komið og setst hjer að og stundað atvinnu, þótt enginn sjerfræðingur sje. Hvaða útlendingur sem er getur komist hjer í atvinnu, enda þótt atvinnuleysi ríki hjá íslenskum verkalýð. Þetta eru sjómenn og menn, sem gera allan þremilinn hjer og þar, án þess nokkuð sje við því sagt. En það var að mig minnir í þinginu 1923 gert ráð fyrir að setja reglugerð um þetta efni, en hún er ókomin enn. Að vísu voru á þinginu 1927 sett lög um rjett erlendra manna til atvinnu hjer á landi, en með þeim er þó fulllangt gengið um að veita erlendum mönnum vinnu, Með þessu, sem jeg hefi nú sagt, vildi jeg aðeins benda hæstv.atvmrh. á það, að ástæða sje til að hafa fyllra eftirlit með þessu en verið hefir. Þá verður það og að telja vanrækslusynd hæstv.atvmrh., hve mjög hefir seinkað byggingu síldarverksmiðjunnar á Siglufirði. Jeg held, að þetta hefði þótt næsta hægfara, ef um einstaklingsframtak hefði verið að ræða, sem engin ástæða er til að lofa. Ef hæstv. stj. hefði gengið hjer skörulega að verki, þá hefði verksmiðjan átt að vera komin upp og taka til starfa í byrjun síldveiðitímans á sumri komanda. Og það er þessi dráttur um byggingu verksmiðjunnar, sem jeg sje ástæðu til að víta. Um fyrirkomulag þessa rekstrar ætla jeg ekki að ræða, en vil þó aðeins segja, að það er ekki í anda okkar jafnaðarmanna að hverfa frá því sjálfsagða takmarki, að ríkið hafi rekstur þessa fyrirtækis í sínum höndum. En sem sagt, út í það ætla jeg ekki að fara að þessu sinni. Jeg held, að að viðbættu því, sem flokksmenn mínir hafa talið hæstv. stj. til syndar, hafi jeg þá lítið eitt meira að segja að þessu sinni. Fleira væri þó hægt að tína til. Jeg hefi viðurkent, að borið hefir meira á velvilja í garð hinnar vinnandi stjettar á landinu hjá þessari hæstv. stj. en menn hafa átt að venjast hjá undanförnum stj. En verkalýðurinn lítur líka svo á - og það með fullri sanngirni -, að sú stj., sem styðst við atkv. alþýðufulltrúanna á þingi, ætti að taka tillit til alþýðu og málum hennar vegna betur en nú eru horfur á. Landbúnaðurinn, eða þeir, sem hann stunda, þurfa síst að kvarta, enda hefir hæstv. stj. sagt, að hann væri stóra barnið, sem ganga ætti á undan um alla hjálp og rjettarbætur, og það yrði smáa barnið að skilja og fyrirgefa. En nú hafa á þessu þingi verið stigin svo stór stökk til viðreisnar landbúnaðinum og til þess að rjetta hlut bænda, að verkalýðurinn, sem er fjölmennasta stjett landsins, á nú heimting á, að hæstv. stj. fari að vilja hans og fari að sinna málefnum hans meira en verið hefir. Og á því velta lífskjör verkalýðsins eins og nú stendur, hvernig hæstv. stj. snýst í þeim málum. Hæstv. atvmrh. fórust orð eitthvað á þá leið, að engin stjett í landinu hefði fengið kjör sín jafnvel bætt eins og verkalýðurinn, og veit jeg satt að segja ekki, hvernig hann eða aðrir, sem sömu skoðun halda á lofti, fara að því að finna slíkum orðum stað. Það er vitanlegt, að samtök verkalýðsins hafa skapast síðasta mannsaldur, en eru þó harla skamt á veg komin, þegar borið er saman, hvað verkalýð nærliggjandi þjóða hefir orðið ágengt með sínum samtökum. Þar erum við langt á eftir, Íslendingar, eins og í svo mörgu öðru. Og ef bera á saman þann rjett, sem verkalýður okkar hefir öðlast til þess að bjarga sjer, við sumar aðrar stjettir í landinu, þá þolir það engan samanburð. Í atvinnulífi þjóðarinnar hefir orðið sú bylting síðustu áratugina, að sumir atvinnurekendur eru, frá því að vera bjargálnamenn, orðnir stóreignamenn. Iðnaðarmannastjettin hefir líka komið svo vel ár sinni fyrir borð, að hún stendur fyllilega á sporði samskonar stjettum í nágrannalöndunum hvað efnahag og aðra vellíðan snertir. Og sama er um verslunarmannastjettina að segja, að hún hefir fengið kjör sín stórum bætt, samanborið við verkalýðinn. Verkamenn verða að vinna nótt með degi. Skylduvinna er oftast 10 stundir í sólarhring, en oft verða þeir líka að vinna allan sólarhringinn samfleytt á þeim tíma árs, sem mest er að gera, sem að jafnaði er stuttur. Hinn tímann verða þeir að ganga heila og hálfa dagana leitandi eftir vinnu, fáandi ekki neitt oft og tíðum. Af þessu verður því sjeð, að rjettarbætur verkamönnum til handa eru skamt á veg komnar, og virðist mjer þá nokkuð mikið sagt, að kjör verkamanna sjeu orðin það góð, að ekki þurfi að bæta þau. Jeg gat ekki látið vera að minnast á þetta út af þeim orðum, sem fjellu frá hæstv.atvmrh. Geri jeg ráð fyrir, að hæstv. ráðh. hafi mælt þetta af ókunnugleika á kjörum verkamanna og afkomu verkalýðsins yfirleitt. Jeg fer nú að slá botninn í þessa ræðu, enda sje jeg, að hv.þdm. muni vera farnir að hugsa til matarins. En þar sem reynslan hefir sýnt, að framsæknar og frjálslyndar stjórnir í öðrum löndum hafa jafnan tekið tillit til jafnaðarmanna og hafa ekki sjeð sjer annað fært á meðan þeir hafa ekki bolmagn til þess að mynda stjórn, þá verður að heimta það af framsóknarstjórn okkar, sem telur sig styðjast við frjálslynda menn, að hún vinni að umbótum verkalýðnum til handa og vilji ekki eingöngu ganga erindi þeirra, sem efnaðri eru. Og þó að sumt af þeim umbótamálum yrði að gerast á kostnað efnamannanna, þá má hæstv. stj. ekki hika við að stíga það spor verkalýðnum til hjálpar, jafnvel þó að það ljetti eitthvað pyngju hinna, sem orðið hafa ríkir á kostnað verkalýðsins í landinu, sem þeir hafa getað skamtað lífskjör eftir eigin geðþótta, á kostnað þess þjóðskipulags, sem við lifum undir. Með því móti getur hún væntst að fá hlutleysi verkalýðsins framvegis í stjórnarsessinum.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 1. þm. Reykv. Hann var eiginlega sjerstaklega hógvær og beindi ekki öðru til mín en smáaðfinslum út af frv. um nöfn bæja og kaupstaða og nafnabreytingunum í Epjuáætluninni. Jeg verð að segja, að jeg taldi mig vera þarna í mjög góðum fjelagsskap, þar sem jeg hafði heimspekideild háskólans mjer við hlið, og hún var öli samþykk þessu „nafnafalsi“, sem hv.þm. kallar. Hvað því viðvíkur, að jeg hefði átt að halda trygð við guðfræðideildina og leita heldur umsagnar hennar, þá hafði jeg nú í þessu tilfelli meiri trú á heimspekideildinni og hjelt mig því við hana. Hv. 4. þm. Reykv. þarf jeg fáu að svara. Hann sagði, að núv. stj. hefði gert meira fyrir bændur en verkamenn, og kann það rjett að vera. Núv. stj. hefir það hlutverk fyrst og fremst að reisa við landbúnaðinn, en hefir jafnframt sýnt verkamönnum fulla sanngirni, og mun áreiðanlega halda því áfram. Stj. hafa borist tvenskonar umsóknir frá verksmiðjunni í Krossanesi, önnur um innflutning verkamanna og hin um kaup á síld. Hvað innflutningi verkamannanna viðvíkur, þá hefir stj. ekki gert þar neitt nema í góðu samkomulagi við menn, sem standa mjög næm hv. 4. þm. Reykv., og ætti honum því að vera vel kunnugt um þetta atriði. Hin umsóknin, um það að leyfa verksmiðjunni að kaupa síld, um hana er það að segja, að málið var lagt fyrir hv. sjútvn. og hún svaraði með brjefi, sem endaði með svofeldum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Að öðru, leyti telur nefndin, að hjer sje um mái að ræða, sem öllu fremur heyri undir utanríkismálanefnd en sjávarútvegsnefnd“. Þetta gat stj. fallist á, að væri rjett, og átti því tal um þetta við utanríkismálanefnd, eins og sjálfsagt var. Hv. 4. þm. Reykv. hefir sjálfur undirritað brjefið sem ritari hv. sjútvn., og ætti honum því að vera mætavel kunnugt um allan gang málsins. Um landssjóðsvinnustofuna er það að segja, að stj. hefir látið smíða þar margt eða alt af þeim brúm, sem nú er verið að gera. En annars hefir stj. á þessu sviði á prjónunum víðtækar breyt., sem síðar munu verða kunnar. Um söluna á Willemoes þarf jeg ekki margt að segja. Jeg býst við, að ekki verði vjefengt, að full heimild hafi verið til þess að gera þetta, og á þá að átelja þingið sjálft fyrir söluna, en ekki stj. Skipið var í olíuflutningum, sem nú eru lagðir niður af stj. hálfu, og auk þess er nú orðin sú breyt. á þeim flutningum, að skipið er orðið með öllu óhæft til þeirra hluta, vegna tankanna. Það er gamalt og ekki sniðið eftir kröfum nútímans í þessum efnum. Þó að ef til vill hefði mátt fá hærra verð fyrir það erlendis, þá var það skoðun stj., að ekki gæti komið til mála að selja það út úr landinu, ef nokkur möguleiki væri á því að láta það sigla áfram undir íslenskum fána sem íslenskt skip með íslenskri skipshöfn. Var mjög vel við eigandi, að Eimskipafjelagið tæki þetta skip, og var öll stj. samþykk þessari ákvörðun og einnig því, að láta fjelagið fá góð kjör. Nú siglir skipið áfram undir íslenskum fána og íslenskir menn vinna á því, og mun öllum það vel líka, enda kom það fram hjá hv. 4. þm. Reykv., að hann vildi alls ekki láta selja skipið út úr landinu. Hv. þm. spurðist fyrir um strandferðaskipið nýja. Þar er því til að svara, að ein teikning hefir legið í stjórnarráðinu síðan í sumar, en í október í haust kom uppástunga um aðra teikningu, og það er sú teikning, sem hv.þm. segir, að sje 25 ár á eftir tímanum. Nielsen framkvæmdarstjóri Eimskipafjelagsins hefir látið uppi álit sitt um þær, og leggur hann mjög mikið á móti annari þeirra, þeirri, sem síðar kom. Hvað innflutningi á erlendum mönnum viðvíkur, þá hefir stj. tekið upp þann sið, að snúa sjer til þeirra manna og fjelaga, sem eiga hagsmuna að gæta á því sviði, og leita umsagnar þeirra. Ef um iðnaðarmenn er að ræða, og það er það algengasta, þá er farið til iðnfjelaganna, en ef það eru algengir verkamenn, þá til Alþýðusambands Íslands. Þurfi að endurskoða löggjöfina um þetta mál, þá er jeg reiðubúinn til samvinnu við hv. 4. þm. Reykv. og aðra um það. Við síldarbræðsluverksmiðjuna vill stj. hafa sem bestan undirbúning. Kostnaðurinn verður sennilega kringum 1 milj. kr. til þess að byrja með, en ennþá er ekki búið að ganga frá þeim lánum, sem til þarf. Stj. er samt búin að ráða menn til þess að standa fyrir verksmiðjunni, og er það gert í þeirri fullu vissu, að úr þessu geti orðið. Núv. stj. er það fullkomlega ljóst, á hvern hátt og eftir hvaða mælikvarða fulltrúar verkamanna dæma verk hennar og framkvæmdir. Út af aðstöðu þessara manna er það auðsjeð, að leiðirnar hljóta að skiftast að meira eða minna leyti fyr eða síðar og hvor flokkur fari sína leið, og við sjáum til, hvenær það verður.

Jóhann Jósefsson Hæstv. forseti (BSv) mælti hjer í þessari deild nokkur orð til hv.þdm. í morgun um það, að best væri að menn lengdu ræður sínar ekki um of, svo að hægt væri að hraða eldhúsverkunum sem mest, og er auðvitað sjálfsagt að taka tillit til þessara orða hans. Þar sem hæstv. forseti nú er í stjórnarflokknum, og hann talar eflaust fyrir munn hans, þá finst mjer rjett að benda á það, að af hálfu hæstv. stj. og hennar fylgismanna hefir ekkert verið reynt til þess að stytta umr., nema síður sje. Hv. 1. þm. Reykv. bar t. d. fram fyrirspurn til hæstv.forsrh., og hæstv.forsrh. svaraði henni mjög skýrt og greinilega, en svo halda báðir hinir ráðh. langar ræður um þetta efni, og síðan kemur heill fyrirlestur um sama efni frá hv. 2. þm. Reykv., sem jeg að sjálfsögðu tel til fylgismanna hæstv. stj. Jeg vildi benda á þetta til þess að sýna, að það eru ekki einasta við stjórnarandstæðingarnir, sem höldum hjer uppi umr., heldur hinir ekki síður, og er þá sökin beggja. Svar hæstv.forsrh. var alveg fullnægjandi, svo að þetta var alveg óþarfi. Síðan jeg hjelt mína fyrri ræðu hjer á þessum eldhúsdegi, hafa þrír jafnaðarmenn tekið til máls. Það virðist svo, að þeir vilji að nokkru leyti átelja hæstv. stj., en um leið skora þeir á hana að fylgja nú enn betur fram stefnu jafnaðarmanna en áður. Sá fyrsti þeirra, hv. 2. þm. Reykv., byrjaði á því að þakka hæstv. stj. fyrir að koma málum jafnaðarmanna í gott horf. Síðan taldi hann upp síldareinkasöluna, vökulögin, samvinnufjelag Ísfirðinga og skiftingu Gullbringu- og Kjósarsýslu í 2 kjördæmi. Þetta tók hv.þm. sjerstaklega fram, að hún hefði gert fyrir jafnaðarmenn. Jeg minnist þess núna, að þegar skifting Gullbringu- og Kjósarsýslu var hjer til umr. í fyrra, þá ljet hæstv.forsrh. uppi þá skoðun, að skifting kjördæmisins snerti hag bænda, væri hagsmunamál þeirra og fyrir þá gerð, og að gera Hafnarfjörð að sjerstöku kjördæmi væri líka gert fyrir bændur í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Nú stendur hv. 2. þm. Reykv. upp og þakkar fyrir þessa lagasetningu og segir, að hún sje gerð til þess að þóknast jafnaðarmönnum. Þetta finst mjer benda á það, að hæstv. stj. hafi slegið hjer tvær flugur í einu höggi, þar sem hún gerir bændum í Gullbringu- og Kjósarsýslu þennan mikla greiða, og fær svo þakkir frá jafnaðarmannaforingjanum, hv. 2. þm. Reykv., hjer í deildinni fyrir vikið.

Hann vanþakkar um leið

. Já, hann vanþakkar sumt og gleymir sumu. Þar sem hv.þm. V.-Sk. segir, að hann vanþakki um leið, þá á hann sennilega við þá ótalmörgu bitlinga, sem jafnaðarmenn hafa fengið í tíð núv. stj. bæði innan þings og utan. Hv. þm. hefir þótt það vanta, og jeg tek undir það með honum. Þetta er einmitt tækifæri til þess að þakka. Nú verða jafnaðarmenn að þakka fyrir öll þau bein, sem þeim hafa fallið í skaut. Hv. 2. þm Reykv. þakkaði fyrir Hafnarfjarðarkjördæmið og sagði, að jafnaðarmenn hefðu þegið það frá framsóknarmönnum, en hann gleymir öllu hinu. Nú býst jeg við, þegar bæði jeg og hv.þm. V.-Sk. höfum bent honum á þetta, að hann bæti úr þessu næst. Um þessa bitlinga er það að segja, að einum flokksbróður hv. 2. þm. Reykv. í mínu kjördæmi var farið að ofbjóða þetta svo mjög, að hann kom fram með till. á þingmálafundi þar austur frá um það, að þm. væri bannað að taka við bitlingum af hæstv. stj. Hv. þm. Ísaf. er sannkallaður bitlingafræðingur þingsins. Hann hefir haft laun fyrir að athuga bitlinga og samið skýrslu um þetta starf sitt, sem svo hefir verið notuð til árása á fyrv. stj. Í þessari skýrslu sinni telur hann upp ýmislegt, og þar á meðal borgun til afgreiðslumanna Eimskipafjelagsins. Hann reynir svo að telja hinum óþroskaðri hluta flokksbræðra sinna trú um, að þetta sjeu ríkisgjöld, og afgreiðslumennirnir hafi þegið bitling. Þetta hefir haft þau áhrif, að einn flokksbróðir hv.þm. Ísaf. hefir haldið því fram í blaði, að jeg og annar maður til í Vestmannaeyjum höfum þegið bitling, þar sem við erum afgreiðslumenn Eimskipafjelagsins þar. Þetta nær vitanlega engri átt. Hæstv. dómsmrh. kemur ekki enn í deildina, en nú er ekki hægt að teygja tímann lengur með að bíða eftir honum, og verð jeg því að svara nokkrum atriðum í ræðu hans út af áfengisversluninni. Jeg verð að minna hæstv. ráðh. á, að í ádeilu minni út af afskiftum hans af áfengisversluninni var jeg ekki að bera hönd fyrir höfuð þeirra starfsmanna verslunarinnar, sem til brottrekstrar höfðu unnið, heldur hinna, sem saklausir voru sviftir atvinnu sinni. Þá vil jeg sömuleiðis minna hæstv. ráðh. á, að jeg var ekki að bera í bætifláka fyrir hinar miklu útistandandi skuldir eða aðra óreiðu, sem kann að hafa verið á versluninni, heldur var jeg að benda á, hversu mjög hæstv. ráðh. var hlutdrægur í öllum sínum afskiftum af versluninni, þegar hann þóttist vera að hreinsa þar til, þar sem hann ljet þá sitja í stöðum sínum, sem mest höfðu gert sig brotlega. Hæstv. ráðh. mintist á, að fyrir nokkru hefði komið fram frv. í Ed. um skifti á forstjóra við áfengisverslunina, en að frv. þetta hafi verið felt. Þetta mun rjett vera, og jeg minnist þess, hve mikla áherslu hæstv. ráðh. lagði á það, meðan hann var aðeins þm., að koma Mogensen fyrv. forstjóra áfengisverslunarinnar frá stöðu sinni. Aftan í frv. þetta var hnýtt tollhækkun á vínanda til meðala, og átti sú hækkun víst að ginna bindindismenn þingsins til fylgis við það, en eigi að síður var frv. felt, og hin fyrirhugaða tollhækkun komst ekki á. Hinu takmarkinu, að koma Mogensen frá áfengisversluninni, hefir hæstv. ráðh. nú náð, en þó með því móti að kaupa hann frá stöðunni með því að veita honum lyfsalaleyfi hjer í Reykjavík. Þegar hæstv.dómsmrh. og sumir flokksmenn hans hafa stundum verið að tala um eyðslu, hafa þeir haldið því fram, að á sama stæði, hvort ríkissjóður borgaði þetta og þetta beint, eða að það lenti á einstaklingum þjóðfjelagsins; eyðslan væri hin sama. Út frá þeirri röksemdaleiðslu hygg jeg, að sá pappírssparnaður, sem náðst hefir með því að koma Mogensen frá áfengisversluninni, muni verða dýrkeyptur, því að landsmenn verða að margborga hann fyrir fjölgun apótekanna hjer, því að frá viðskiftalegu sjónarmiði liggur það í hlutarins eðli, að það er síst hvöt til þess að hafa lyfin ódýrari, þótt lyfjabúðunum fjölgi. Er því með fjölgun lyfjabúðanna beinlínis ýtt undir það, að lyfin hækki í verði. Verður því niðurstaðan sú, að fólkið fær að borga brúsann, hinn hugsaða sparnað við forstjóraskifti áfengisverslunarinnar. Jeg sje nú enga ástæðu til að eltast við upptalningu hæstv.dómsmrh. um ýmislegt snertandi hina bættu stj. á áfengisversluninni, eins og t. d. skiftin á endurskoðendunum og slíka smámuni, þar sem líka hv. 1. þm. Skagf. hefir gert allmiklar aths. við þann kafla ræðu hans. Hæstv. dómsmrh. gat þess, eins og líka sjá má í ritgerð hins nýja forstjóra, að hinar miklu birgðir verslunarinnar muni hafa stafað af því meðal annars, hve talhlýðinn hinn fyrri forstjóri hafi verið við hjerlenda umboðssala. Þetta getur vel vefið rjett, því að það vita allir, sem til verslunarrekstrar þekkja, að einmitt talhlýðni getur komið manni til þess að kaupa inn meira af vörum en skyldi. Annars þykist jeg vita, að þessi andúð hæstv. ráðh. gegn umboðssölunum stafi meðal annars af því, að þeir sjeu ekki neitt sjerstaklega vel sjeðir hjá hæstv. stj., enda þótt innlendir sjeu. Hinn nýi forstjóri áfengisverslunarinnar mun nú farinn utan í verslunarerindum fyrir fyrirtækið, og má vel vera, að honum verði margt og mikið ágengt í þeirri ferð. En þó geri jeg ekki ráð fyrir, að hægt verði fyrir hann að komast af án milliliða, og verði svo, eins og jeg fastlega geri ráð fyrir, þá fæ jeg ekki sjeð, að á nokkurn hátt sje betra að nota erlenda milliliði heldur en milliliði, sem eru búsettir í landinu sjálfu. Að minsta kosti virðist það frá hagfræðilegu sjónarmiði ekki geta verið álitamál, að nota beri þá innlendu, til þess fyrst og fremst að koma í veg fyrir, að fje það, sem til þeirra gengur, fari út úr landinu, og ennfremur til þess að hægt sje að láta greiða af því tolla og skatta til ríkissjóðsins. Þá talaði hæstv. ráðh. töluvert um afstöðu sína til áfengismálsins og gerði grein fyrir því, hvers vegna stj. gerði nú engar kröfur til þess, að fækkað væri útsölustöðum Spánarvínanna. Eins og hv. dm. eflaust muna, benti jeg á það í fyrri ræðu minni, að kröfurnar um fækkun útsölustaðanna hefðu alveg þagnað við það, að núv. stj. komst í meiri hl. Hefir því farið um þær eins og svo mörg önnur „prógram“-mál hæstv. stj., að þeim hefir verið stungið svefnþorn. Í sambandi við afstöðu sína til áfengismálsins gat hæstv. ráðh. þess, að til þess að fullnægja samningunum við Spánverja yrði að hafa vínin í sómasamlegu ásigkomulagi vegna neytendanna. En það var einmitt þetta, sem jeg var að átelja við hæstv. ráðh., þar sem hann hafði látið það viðgangast að hafa vínin svikin. Hjer vildi nú hæstv. ráðh. fara að dæmi hins nýja forstjóra, að eigna hinum fráfarandi forstjóra dálítið af blöndunarheiðrinum. Það má nú vel vera, að þetta „kjótl“ hafi byrjað hjá honum, en það var víst, að það var þá ekki nema í mjög smáum stíl. Annars ber þess að gæta, hvort blöndunin hafi verið í þeim stíl, að hið eiginlega „kvalitet“ vörunnar hafi breytst eða ekki. Nú er það víst, að sú blöndun, sem átt hefir sjer stað síðan núv. forstjóri tók við versluninni, hefir verið þannig, að blandað hefir verið saman: Madeira, Portvíni, Wermouth og einhverri dýrari tegund til viðbótar. Hafa hin upphaflegu gæði þessara víntegunda því alveg breytst. Er því hjer um hrein svik og vörufölsun að ræða. Þá vildi hæstv. ráðh. halda því fram, að umbætur þær, sem hann hefði gert á áfengislöggjöfinni, hefðu dregið mjög úr áfengisnautn í landinu. Um þetta skal jeg ekkert deila við hæstv. ráðh., en þó er mjer næst að halda, að setja megi spurningarmerki aftan við það, hve árangurinn af öllu þessu brambolti hans hefir verið mikill. Í þessu sambandi fanst hæstv. ráðh. viðeigandi að tala um mikinn drykkjuskap í Vestmannaeyjum. Var slíks ekki nema von úr þeirri átt, úr því að jeg sem þm. Vestm. fór að tala um þessi áfengismál. Jeg tek mjer það nú alls ekki nærri, þó að hæstv. ráðh. hafi gert Vestmanneyinga að umtalsefni hvað þetta snertir, því að jeg er þess fullviss, að bindindisstarfsemi er þar síst lakari en víða annarsstaðar á landinu. Enda munu þeir á engan hátt vera drykkfeldari en aðrir landsmenn. Þá sagði hæstv. ráðh.; að Vestmannaeyingar færu öðrum frekar út í skip, sem kæmu frá útlöndum, til þess að fá sjer áfengi, og væru þar oft druknir og settu með því blett á landið í augum útlendinga. Jeg hugsa nú að hæstv. ráðh., sem svo mjög er vanur ferðalögum, viti það ofurvel, að oft er glatt á hjalla seinasta daginn áður en skipin koma til Reykjavíkur. Af landfræðilegum ástæðum verður það því á leiðinni milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur, sem menn halda kveðjusamsætið. „Blett á landið í augum útlendinga“, sagði hæstv. ráðh. Sá ætti nú að tala um, að menn settu blett á landið í augum útlendinga. Jeg veit ekki, hver hefir sett meiri blett á það í augum útlendinga á millilandaskipunum en útsendari einn, sem hæstv. ráðh. sendi fyrst til Vestmannaeyja, og átti víst að heita löggæslumaður, en var ekkert annað en njósnari um inngang og útgang Vestmannaeyinga. Þessi maður gerði sjer og landi sínu þann sóma, eitt sinn þegar Lyra kom til Vestmannaeyja, að slá mannaumingja, sem hann hitti um borð í skipinu, svo að hann var alblóðugur eftir. Þennan sóma gerði þessi ágæti löggæslumaður hæstv. ráðh. landi sínu þá í augum útlendinga. Jeg held því, að það sje best fyrir hæstv. ráðh. að tala sem minst um, að menn setji blett á landið í augum útlendinga, þegar útsendarar hans, sem eiga að gæta laga og siðferðis í landinu, haga sjer svona. Annars skal jeg geta þess, að tollþjónn þessi ef nú farinn úr stöðu sinni og að því er sagt er kominn til útlanda á vegum hæstv. ráðh. En í stað hans er kominn annar maður, sem að öllu leyti er mjög kurteis maður í framgöngu og verður þar af leiðandi miklu meira ágengt í starfi sínu en hinum. En svona var sá fyrsti, að við Vestmannaeyingar urðum að bera kinnroða fyrir framkomu hans. Í sambandi við skyldur þær, sem hæstv. ráðh. sagði, að stj. hefði gagnvart Spánverjum um ágæti vínanna, sagði hann, að nú væri unnið að því að kaupa inn góð og ósvikin vín, en í sömu andránni sagði hann, að hann fengi ekki sjeð, hvers vegna ekki mætti brugga og blanda vín hjer eins og erlendis, og hann bætti því við, að hið útlenda firma, sem átti vörumerki það, sem sett var á hina nafnfrægu Guðbrandarblöndu, mætti þakka fyrir að fá svo góða auglýsingu. Þvílík röksemdafærsla! Annars gæti jeg vel trúað, að næsta ráðstöfun hæstv.dómsmrh. til þess að minka rekstrarkostnað áfengisverslunarinnar verði sú, að hann láni sinn mikla bruggara suður á Spán eða Portugal. Má þá vera, að verslunarhúsið fái ástæðu til þess að njóta góðs af bruggunarhæfileikum hans. En hvað það snertir, að verslunarhúsið eigi að vera þakklátt fyrir auglýsinguna, þá virðist mjer, ef í alvöru á að tala, að nær hefði verið að ná sáttum við það með því að láta það vita, að svikin hefðu verið gerð af fáfræði, en ekki af löngun til þess að svíkja. Þá sagði hæstv. ráðh., að það hefðu aðallega verið íhaldsmenn, flokksbræður mínir, sem neytt hefðu þessa drykkjar, og virtist mjer það skína í gegn hjá honum, að þess vegna hefði lítið gert til, þó að drykkurinn væri svikinn. Og sje nú þetta svo, þá vil jeg átelja þennan ósóma ennþá meir, því að það þykir altaf hin mesta varmenska að svíkja menn í drykk, og það er gamalla manna mál, að sá, sem svíkur mann í drykk, muni svíkja fleira. En haldi nú hæstv. ráðh., að hinn svikni drykkur komi eingöngu niður á íhaldsmönnum, þá er jeg hræddur um, að hann sje nokkuð nærsýnn, því að jeg er ekki grunlaus um, að einhverjir flokksbræður hans slæðist með í hópinn. Jeg fer nú að láta útrætt um þetta mál, svo fremi, sem hæstv. ráðh. gefur ekki tilefni til meiri umr. um það. Jeg hefi talið mjer skylt að benda á og átelja það mikla ranglæti, sem haft hefir verið í frammi gagnvart þeim mönnum, sem starfað hafa við áfengisverslunina og ekkert hafa til sakar unnið. Enda hefir enginn hv. dm. orðið til þess að mæla ranglætinu bót nema hv.þm. Ísaf., sem þakkaði ráðh. fyrir óhæfuverkin, og jeg er hissa, ef þessi hv.þm. getur talið, að það hafi verið rjett að hrekja frá starfi sínu saklausa menn; menn sem stóðu; alveg lýtalaust í stöðum sínum og áttu því fullan rjett á að vera óáreittir, eins og hverjir aðrir heiðarlegir þegnar þjóðfjelagsins. Þessir menn voru með öllu klandurlausir og áttu heimtingu á því, eins og aðrir borgarar, að vera eigi ofsóttir og sviftir stöðum sínum, meðan þeir höfðu ekkert það fyrir sjer gert, sem kom í bága við skyldur þeirra og lög landsins. Það er svo að heyra, sem hæstv.dómsmrh. viti ekkert um reglugerð þá, er hann braut, er hann rak þessa menn úr stöðum sínum. Þessi reglugerð um sölu og veitingar vína er frá 18. júlí 1922 samkv. tilskipun 31. maí 1922. Þar segir í 5. gr. um útsölu vínanna: „Rjettur til slíkrar forstöðu skal veittur fyrir þann tíma, sem tilskipunin 31. maí gildir, og fellur burt, ef forstöðumaðurinn fer ekki nákvæmlega eftir ákvæðum reglugerðar þessarar og gildandi laga um söluna“. Sú eina ástæða, sem gat verið fyrir rjettmæti frávikningar þessara manna, hlaut því að vera sú, að þeir hefðu ekki farið eftir gefnum reglum. En því er ekki til að dreifa. Frávikningin er af bláberri hlutdrægni sprottin og engu öðru. Það sjest best á því, hverjir tóku við. Jeg vil geta þess um útsölumanninn í Vestmannaeyjum, að þegar Alþingi vildi ekki sinna þeim tilmælum bæjarstjórnar í Vestmannaeyjum að leggja útsöluna þar niður, þá stytti hann útsölutímann að mun, eftir ósk bæjarstjórnar, án þess að honum bæri nokkur skylda til. Þegar hann fór frá versluninni, var ekki nóg með, að hann skuldaði engan eyri, heldur átti hann inni, eftir því sem fyrv. forstjóri áfengisverslunar segir. Þessi maður, sem hafði staðið svo prýðilega í stöðu sinni, var rekinn, en vildarvinur og flokksbróðir hæstv.dómsmrh. tekinn í staðinn. Engin kæra hefir nokkru sinni komið yfir því, að hinn fyrv. útsölumaður. Sæmundur Jónsson, hafi nokkru sinni brotið settar reglur. En þó að eftirmaður hans sje reglumaður, sem jeg efast ekki um, að menn þeir, er hæstv.dómsmrh. hefir sett í þessar stöður, sjeu allir, þá hefir honum þó orðið sú ávirðing á í starfinu, að hæstv.dómsmrh. þyrfti ekki svo mikils við til að reka manninn, ef hann væri pólitískur andstæðingur hans. Hæstv. dómsmrh. hafði engar varnir fram að bera í vínfölsunarmálinu, sem heldur var ekki að vænta. Hann sagði að fölsunin væri „positivur galli“. Jeg vil nú þýða þetta á íslensku og segja, að hún hafi verið stórfeld vörusvik, og ekkert annað. Jeg hefi nú eytt lengri tíma en jeg hafði ætlað mjer til að lýsa undrunum „undir hinni nýju stjórn“, vegna þess, að hæstv.dómsmrh. fór að draga ýms óskyld atriði inn í umr., eins og er hann fór meðal annars að tala um drykkjuskap í Vestmannaeyjum o. fl. En í fám orðum sagt eru ráðstafanir hans í þessum málum svo hlutdrægnisfullar, að úr hófi keyrir. Jeg mintist á hið svokallaða „Ohm“ mál og spurði hæstv. ráðh., hvaða reglur væru lagðar til grundvallar um upphæð bjarglauna, þegar varðskip ríkisins björguðu skipum. Jeg benti á þann mismun, er mótorbát, 16–18 smálesta, sem bjargað var norður á Siglufirði, var gert að greiða 2000 kr. í bjarglaun, en belgiskur togari, er „Þór“ bjargaði, slapp með 3000 kr. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg telji, að bjarglaunin fyrir vjelbátinn hafi verið of há, því að jeg álít rjett að greiða bjarglaun sanngirnislega Hæstv. ráðh. sagði, að vera mætti, að jeg vildi taka laun fyrir björgun mannslífa, en hann vildi ekki gera það. En vitanlega kemur ekki til mála að blanda því saman, hvort hið opinbera sendir skip til að bjarga mannslífum eða hvort varðskipin draga skip af grunni þar, sem lífum manna er engin hætta búin. Þannig sendi Jón heitinn Magnússon „Þór“ norður í höf í langt ferðalag til að leita að enskum togara, samkv. tilmælum enska ræðismannsins, og datt engum í hug að taka peninga fyrir þann leiðangur. Nú segir hæstv.dómsmrh., að varðskip ríkisins megi ekki taka fje fyrir að bjarga erlendum skipum. Nú er svo til ætlast, að nýja varðskipið verði útbúið með björgunartækjum. Er það þá meining hæstv. ráðh., að þótt þetta varðskip verði að fara langar leiðir um strandvarnartímann til að draga erlent skip af grunni, að eigi megi taka neitt eða sama sem ekki neitt fyrir það? Jeg kalla 3000 kr. sama sem ekki neitt fyrir að bjarga togara frá fyrirsjáanlegri tortímingu. Stundum getur verið að ræða um björgun á lífi manna og skipinu sjálfu, en oftast aðeins um björgun á dauðum verðmætum, sem útlend vátryggingarfjelög bera ábyrgð á. Ætlar hæstv.dómsmrh. að gefa þessum útlendu vátryggingarfjelögum allan björgunarkostnaðinn, að undanteknum einhverjum vasapeningum handa skipshöfnunum? Þetta vildi jeg fá upplýsingar um, ekki vegna þess, sem hefir gerst, heldur vegna þess, sem getur gerst. Hæstv. dómsmrh. vildi ekki, að varðskipin tækju björgunarlaun, vegna þess að þau væru eign hins opinbera. Það er rjett, að sú venja gildir um herskip. En nú eru íslensku varðskipin engin herskip. Vátryggingarfjelögin erlendu geta verið glöð yfir þessari stefnu hæstv.dómsmrh., en jeg held satt að segja, að landhelgissjóður megi ekki við því að missa af sanngjörnum bjarglaunum. Og þó að þakklæti vátryggingarfjelaganna sje mikilsvert, held jeg, að við myndum halda sóma okkar óskertum, þó að við tækjum sanngjörn bjarglaun fyrir að bjarga erlendum skipum úr strandi. Ástandið er í þessu efni ólíkt hjá oss og öðrum þjóðum. Íslendingar leggja tiltölulega mikið í kostnað við byggingu og úthald varðskipa sinna. Sá kostnaður hlýtur að verða þungbær í framtíðinni, eins og hæstv.dómsmrh. hefir líka lagt áherslu á. Hinsvegar eru hjer erlend skip svo hundruðum skiftir við strendur landsins. Ef einhverju þessara skipa hlekkist á, getur svo farið, að varðskipin verði að láta af nauðsynlegum störfum til að liðsinna þeim, og það tjón, sem af slíkum frátöfum varðskipanna getur hlotist, getur verið óútreiknanlegt. Jeg sje því ekki, að það geti orðið þjóðarálitinu til hnekkis, þótt varðskip ríkisins taki sanngjörn bjarglaun. Þá fór hæstv. ráðh. að tala um þyngdarpunktinn í „Óðni“. Jeg spurði hæstv. ráðh. vegna árása hans á fyrv. stj. út af þessu atriði, hvort það væri rjett, að sami verkfræðingurinn, er stóð fyrir smíði „Óðins“, væri ráðinn til að standa fyrir byggingu hins nýja strandvarnarskips, og hvort satt væri, að hann hefði verið sæmdur fálkaorðunni 1. des. síðastl. fyrir unnin afrek. Þessu reyndi hæstv. ráðh. að snúa sig út úr með því áð segja, að hjer myndi vera átt við Nielsen framkvæmdarstjóra. Jeg hjelt nú, að hæstv. ráðh. ættu að vera í minni orðaskifti út af þessu máli, bæði hjer og í hv.Ed.Hæstv. ráðh. hefir sjálfur margsinnis látið fyrv. stj. sæta ákúrum fyrir það, að hún hafi ekki ráðið direktör Nielsen til að standa fyrir smíðinni á „Óðni“. Svo þegar jeg spyr um manninn, sem stóð fyrir þeirri smíði, þá segir hæstv. ráðh., að það hafi verið Nielsen! Auðvitað veit jeg, að hæstv. ráðh. hefir skilið, við hvern jeg átti, enda þótt honum hafi þótt betra að látast misskilja mig. Hann veit það vel, enda þótt hann kynoki sjer við að kannast við það, að það var direktör Brorsen, sem stóð fyrir byggingu „Óðins“ og ráðinn hefir verið til að standa fyrir smíði hins nýja varðskips og hlotið hefir þá viðurkenningu, er jeg gat um áður. Jeg er hvorugt að átelja. En jeg spyr: Hvað verður nú úr öllu moldviðrinu, sem þyrlað var upp gegn fyrv. stj. og útgerðarmönnum út af smíði „Óðins“, þegar hæstv. ráðh. ræður sama mann til að standa fyrir smíði hins nýja skips, og sæmir hann heiðursmerki? Þegar hæstv. ráðh. var að svara mjer og hv.þm. Borgf. út af fjáraustri stj., sem allir vita að er mikill, þótt menn viti ekki enn, hve mikill hann er, nefndi hann nafn eina málaflutningsmanns hjer í bænum, Jóns Ásbjörnssonar, er hann sagði, að tekið hefði 5000 kr. fyrir að flytja mál fyrir undirrjetti, og hefði stj. blöskrað svo, að hún hefði ráðið fastan málaflutningsmann, Stefán Jóh. Stefánsson, til annars málaflutnings fyrir sig. Jeg tel skylt að upplýsa þetta mál nokkru nánar, þar sem upphæðin, sem tilgreind er, er allhá, en engin skýring fylgir frá hálfu hæstv. ráðh., heldur varpaði hann þessu fram til að sýna, hve íhaldsmenn væru gráðugir í landsfje; jeg vil því gefa nokkrar skýringar á þessu máli. Upphæðin, sem hæstv. ráðh. nefndi, er að vísu rjett, en þótt um undirrjettarmál sje að ræða, er valdast hvernig á stendur. Það mál, sem hjer um ræðir, var hafið af Íslandsbanka á hendur landsstj., og á rót sína að rekja til ágreinings vegna gengis á gulli því, sem bankinn er skyldur að afhenda ríkinu samkv. lögum nr. 6, 31. maí 1921. Þar segir svo í 3. gr. laganna, að bankinn skuli vera skyldur til að selja ríkissjóði það af gullforða sínum, er hann þarf eigi til tryggingar eigin seðlum sínum, með nafnverði. Nú hefir ástandið breytst og risið upp deila um það, hvað nafnverð sje. Ríkið hefir þegar tekið við allmiklu af gullforða þessum. Varð það að samkomulagi, að stj. greiddi það, sem hún teldi sjer skylt, en bankinn áskildi sjer hinsvegar rjett til að leita til dómstólanna, til þess að fá mismuninn greiddan. Með leyfi hæstv. forseta vil jeg lesa upp 3. gr. laganna í heilu lagi: „Íslandsbanka er skylt að selja ríkissjóði með nafnverði það af gullforða sínum, er hann þarf eigi til tryggingar eigin seðlum sínum, og má hann því eigi láta neitt af forða þessum af hendi, nema hann hafi áður boðið hann til kaups með áðurnefndu verði og ríkissjóður neitað að kaupa. Eigi má Íslandsbanki heldur á neinn annan hátt binda þennan forða þannig, að ríkissjóður geti eigi fengið hann, er hann losnar úr seðlatryggingunni. Allur gullforði bankans skal geymdur í Reykjavík og vera háður eftirliti ríkisstjórnarinnar, samkv. þeim reglum, sem um það hafa gilt. Þetta er sú lagagrein, sem hjer ræðir um, og eftir henni þóttist bankinn eiga hjá ríkinu 200 þús. kr. Út af þeirri upphæð var stefnt. Jón Ásbjörnsson varði málið fyrir ríkisstj. Eins og hv.þdm. sjá, var þetta óvenju stórt mál og snerist í raun og veru um miklu meira en þær 200 þús. kr., sem bankinn krafðist sjer til handa. Það var í rauninni hreint „princip“- mál. Landið á enn eftir að veita viðtöku miklu gulli frá bankanum, og úrslit málsins eru því stórt fjárhagsatriði einnig í framtíðinni. Ríkið hefir nú unnið málið fyrir undirrjetti, en kemur nú til úrskurðar hæstarjettar, hver sem úrslitin kunna að verða. Hefir það verið falið sama málafærslumanni, eða málafærslufirma, og áður. Fyrir þessar 200 þús. kr. er gjaldið 5 þús. kr., sem hæstv.dómsmrh. nefndi, alveg samkv. taxta málafærslumannafjelagsins. Og jeg skil ekki, hvernig hæstv. ráðh. getur ætlast til, að farið væri undir taxta. Það er varla hægt að ámæla málafærslumönnum, þó að þeir vilji fá kaup sitt greitt eftir taxta eins og aðrar stjettir þjóðfjelagsins. Nú hefir hæstv. stj. ráðið nýjan málaflutningsmann, sem jeg ætla, að hæstv.dómsmrh. nefndi Stefán Jóhann Stefánsson. Hvernig hefir það gefist? Jeg skal ekki fara langt út í þá sálma, en þó vil jeg minna á mál ríkisstj. gegn fyrv. sýslumanni í Barðastrandarsýslu. Af þeim 138 þús. kr., sem stj. gerði kröfu til fyrir hönd ríkissjóðs, hefir hún ekki fengið sjer tildæmdar nema 65 þús. kr. Af undirrjettardóminum er svo áð sjá, sem þetta stafi af ófullkomnum undirbúningi málsins. Skal jeg ekkert fullyrða um það. hvort þau missmíði eru stj. að kenna eða viðkomandi málafærslumanni. Eitt er víst, að vegna ófullkomins málatilbúnaðar fást aðeins 65 þús. kr. í stað 138 þús. kr. Þá vil jeg spyrja hæstv.dómsmrh., hvort umræddur málafærslumaður sje ráðinn fyrir fast kaup, eða fái vinnu sína greidda eftir taxta. Vænti jeg að hæstv. ráðh. svari þessu. En þessa skýringu tel jeg nægilega til að sýna, að stj. hafi ekki breytt til batnaðar með því að ganga framhjá Jóni Ásbjörnssyni, þó að hæstv. ráðh. hafi þótt greiðslur til hans nokkuð háar. Það er mála sannast, að hver maður lærir svo lengi sem hann lifir; það heyrði jeg síðast á ræðu hæstv. ráðh. um landhelgismálin. Jeg hefi áður rætt þau mál við hann. Nú finn jeg, að skilningur hans hefir þroskast, síðan honum óx þekking og reynsla í þessum efnum, og er það að vonum. Hæstv. ráðh. var að hrósa sjer af því, að hann hefði verið mildur við skipstjórana á varðskipunum. Jeg vil ekki draga af honum þann heiður, sem hann á skilinn, en ekki fanst mjer aðstaða hans gagnvart kaupgreiðslum til skipstjóranna í fyrra o. fl. bera vott um sjerstaka velvild í þeirra garð. En það er gott, ef hæstv. ráðh. hefir líka breytt aðstöðu í þessu efni, því að skipstjórarnir hafa unnið til góðs eins. En ekki kalla jeg það neina sjerstaka dánumensku, þó að hæstv. ráðh. ljeti vera að hrekja þá út í málaferli við einstaka menn. Jeg sje ekki, að skipstjórunum komi það nokkurn skapaðan hlut við, þó að einhverjum manni einhversstaðar á landinu verði það á að móðga hæstv.dómsmrh. í stuttu máli: Jeg efast um, að hæstv. ráðh. sje þessum mönnum eins góður og hann lætur í veðri vaka. En það gleður mig, ef svo er. Jeg tók það fram, að kynning hæstv.dómsmrh. af landhelgisvörnunum myndi hafa aflað honum nokkurs þroska, enda hlaut svo að fara um svo skynsaman mann sem hæstv. ráðh. er, þegar hann gætir sín. Hann talaði um „rómantík“ í landhelgisvörnunum. Það er að vísu nokkuð óvanalegt orð í þessu sambandi, en jeg skil samt, hvað hæstv. ráðh. átti við. Hann sagði, að það „ideella“ í strandvarnamálinu væri, að togararnir hættu að fara inn fyrir landhelgislínuna, og að eftir því sem gæslan batnaði, myndu færri togarar verða teknir. Jeg er sömu skoðunar, en hæstv. ráðh. hafði áður annað álit í þessu efni. Þá vildi hann meta skipstjórana eftir því einvörðungu, hve marga togara þeir tækju. En hitt er alveg rjett, sem hann sagði nú, að tilviljun getur ráðið miklu um það, hve margir togarar eru teknir. Í svari sínu til hv.þm. Dal. talaði hæstv. ráðh. um dönsku landhelgisgæsluna og vildi bera blak af henni. Hann vildi láta taka tillit til ástæðna og sagði, að dönsku skipin væru illa fallin til landhelgisgæslunnar. Í sambandi við þetta get jeg vitnað í þau orð, sem jeg ljet falla í Ed. 1925, þegar rætt var um, að landhelgissjóður tæki til starfa. Jeg gat þess þá, að landhelgisgæsla dönsku varðskipanna væri oft vanþökkuð. Hún hefir oft verið leyst af hendi eftir bestu föngum, þó að hinu beri síst að neita, að hún hafi stundum verið rjettilega átalin. Að lokum vil jeg taka undir það með hv.þm. Dal., að mjer virðist framkoma hæstv. stj., eftir að yfirlýsingarnar komu fram á síðasta Albingi ekki hafa verið nærri svo skýlaus gagnvart Dönum sem æskilegt hefði verið. En söguna má rekja lengra aftur í tímann um óhreinlega framkomu hæstv.dómsmrh. gagnvart þeirri sömu þjóð. - Vil jeg því minna á þau ummæli, sem hæstv. ráðh. ljet dönsk blöð hafa eftir sjer eftir kosningarnar 1927. Hæstv. ráðh. er spurður, hverjir muni mynda stj. á Íslandi. Og hann gefur í skyn, að íhaldsmenn og jafnaðarmenn muni helst renna saman og mynda stj. Þetta vildi hann láta Dani ímynda sjer. Og þó eru gildar ástæður til að ætla, að hann hafi þá vitað til fulls, hversu fara myndi. Það er nokkurnveginn víst, að honum hefir þá verið sambandið við jafnaðarmenn jafnvakandi í huga og þegar hann var gerður út af þeim fyrst árið 1923 til að vinna atkvæði bændanna. Af viðtölum þeim, er hæstv.dómsmrh. hefir átt við danska blaðamenn síðastliðið sumar, og hv.þm. Dal. hefir skýrt frá, virðist mega ætla, að hann hafi naumast gefið rjetta mynd af viðhorfinu hjer á landi til sambandsmálsins. Ummælin verða tæplega skilin svo, að hæstv. ráðh. vilji láta Dani álíta, að mikill sjálfstæðisandi sje nú í íslensku þjóðinni. Hæstv. ráðh. sagði, að viðhorfið til Dana væri breytt og gamli andinn væri horfinn. Og sá gamli andi sagði hann, að hefði verið sá, að hata þessa frændþjóð okkar. Jeg held, að þetta sje ekki rjett. Um það get jeg vel borið sem gamall sjálfstæðismaður. Um hæstv. ráðh. hefi jeg að vísu heyrt, að hann hafi verið mikill Danahatari fyr á árum. Og því get jeg trúað. En sjálfstæðismennirnir gömlu munu yfirleitt ekki hafa hatað Dani, þó að þeir vildu heimta rjett okkar allan úr höndum þeirra. Um það verður eigi deilt, að hæstv.dómsmrh. hefir reynt að varpa á fyrirspurn hv.þm. Dal. kátlegum blæ. Hann gefur dönskum blaðamönnum ranga hugmynd um íslenskt stjórnmálalíf og aðra en honum var skylt að gera. Jeg ætla ekki að fara að svara þeim ásökunum, sem hæstv.dómsmrh. bar fram á hendur hv.þm. Dal. um afstöðu hans til sjálfstæðismálanna. Hv. þm. Dal. getur svarað fyrir sig. En heldur þykir mjer kynlegt að telja t. d. einokun á áburði meðal mestu sjálfstæðismála þjóðarinnar. Hæstv. ráðh. sagði, að þjóðin hefði ekkert til hv.þm. Dal. að sækja í sjálfstæðismálunum. Þetta eru óverðug ummæli. Hv. þm. Dal. hefir ávalt staðið framarlega í þeim málum og komið fram með fullri einurð gagnvart Dönum. Þá skal jeg minnast á það, sem gerðist í lögjafnaðarnefndinni. Borgbjerg fulltrúi danskra jafnaðarmanna - jeg vil undirstrika það, að hann er fulltrúi jafnaðarmanna - ber fram fyrirspurn út af 6. gr. sambandslaganna. Hæstv. dómsmrh. svarar. Og hverju svarar hann? Hann segir, að þetta mál sje ekki ofarlega á baugi með þjóðinni. Hann er að reyna að ýta málinu til hliðar og láta hinn danska fyrirspyrjanda fá ranga mynd af afstöðunni hjer. Og þó var alveg sjerstök ástæða til að gefa skýr svör, af því að það var fulltrúi danskra jafnaðarmanna, sem spurði. Danskir jafnaðarmenn hafa, eins og kunnugt er, lagt fram fje til þess að hafa bein áhrif á íslenskar kosningar og íslenska stjórn. Slíkum mönnum á íslensk stj. fyrst og fremst að gefa skýr svör. Við eigum ekki að hata Dani. En við eigum að halda fast á skýlausum rjetti okkar og draga enga dul á það. Og það er ekki rjett af hæstv.dómsmrh. að gera lítið úr þeim meðal þjóðarinnar, sem vilja halda fast við fullveldismál vor. Um engan sjálfstæðismann má segja, að við höfum ekkert til hans að sækja í þeirri baráttu. - Í þeirri baráttu er engum góðum Íslendingi ofaukið.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg var svo óheppinn að heyra ekki fyrstu orð hv.þm. Vestm., en jeg hefi frjett, að hann hafi byrjað á áfengisversluninni. Þessi hv.þm. er ekki ennþá búinn að skilja, að afstaða íhaldsmanna til þessa máls er alveg óverjandi. Það er sannað, að meðferð íhaldsins á áfengisversluninni var niður fyrir allar hellur. Þar var alt í óreiðu, þegar frátekin eru bein svik í bókfærslu. Launagreiðslur voru alt of háar, skuldatöp á versluninni stórkostleg, verslunin keypti illa inn, birgðir sumpart skemdar og hrúgað var upp skuldum hjá útsölumönnum. Sumstaðar var selt á nóttunni og á einum stað var einn mesti óreglumaður og skuldaþrjótur þorpsins útsölumaður. Það er svo hörð húðin á hv.þm., að hann skilur ekki, að hann er dæmdur af þessu máli, að það er honum og hans flokki til skammar á alla lund. Og svo leyfir þessi hv.þm. sjer að halda ræðu á annan klukkutíma til þess að verja slíkar aðfarir. Hví reyndi hann ekki að afsaka það, að hann og aðrir íhaldsmenn í Ed., þegar hv.þm. átti sæti í þeirri deild, feldu frv., sem átti að laga vínverslunina svolítið? En íhaldið vildi bjarga forstöðumanninum með 18 þús. krónurnar, sem þeir gátu svo pínt á allan hátt. Þetta atvik í Ed., sem hv.þm. er riðinn við, sýnir, að íhaldsmönnum hefir verið kunnugt um þessa rotnun, sem er einhver sú argasta, sem hjer hefir sjest. Þá sagði hv.þm., að hjer væri aðeins um pappírssparnað að ræða. Það hefir ekki verið talað um, að tekið væri brauðið frá börnunum, þegar um tóbakskaupmenn var að ræða, en það er dálítið annað með lyfsalana; þeir eiga að vera fáir. Annars hefði jeg gaman af því að spyrja hv.þm. Vestm. að því, hvort honum fyndist það aðeins pappírssparnaður, ef þurkaðar væru út allar verslanir í Vestmannaeyjum nema tvær, - og hans verslun væri t. d. ekki önnur þessara tveggja. Annars væri kannske ekki vanþörf á að setja þar einhver takmörk, því að sumar verslanirnar selja nokkuð dýrt.

Óskar hæstv. ráðh. eftir því að ræða verslanirnar í Vestmannaeyjum?

. Ef þess er óskað; jeg get ekki álitið það hættulegt fyrir mig, en það gæti ef til vill verið hættulegt fyrir einhvern annan. Í sambandi við þessa hræsni í áfengismálum, og að hv. 1. þm. Reykv. var að syngja hræsninni lof og dýrð, vil jeg minna á það, að blöð Íhaldsflokksins hafa gert alt, sem þau hafa getað, til þess að auka á drykkjuskapinn í landinu.

En samkvæmisgreinin í Tímanum, hver áhrif hefir hún haft?

. Hefir Tíminn stutt drykkjuskapinn í landinu?

Á samkvæmisgreininni fjell jeg

. Maður, sem hefir aðra eins fortíð og hv. 2. þm. G.-K. í þessum efnum, ætti sem minst að tala um ofdrykkju. öllum er kunn frammistaða Íhaldsflokksins í baráttunni við Spánverja. Þá sögðu öll blöð íhaldsins, að sjálfsagt væri að opna landið fyrir spönsku vínunum og lögðust marflöt fyrir Spánverjum. Það sást líka fljótlega, hvað íhaldsmenn voru glaðir yfir úrslitunum, á því, hve mikið þeir skiftu við áfengisverslunina. Ennþá eitt atriði sýnir þennan argvítuga spillingaranda. Eftir að Alþingi samþ. í fyrra að hafa skarpara eftirlit með drykkjuskapnum, t. d. með því að setja löggæslumenn, kemur í hverju íhaldsblaðinu á fætur öðru uppnefning á þessum mönnum og þeir taldir vörgunum verri fyrir að gera skyldu sína. Þetta sýnir hug íhaldsmanna og þá um leið hv.þm. gagnvart áfengislöggjöfinni og yfirleitt gagnvart lögreglumálum landsins. Enda kom það og í ljós, þegar farið var að taka menn fasta fyrir ofdrykkju á mannamótum, að þeir, sem teknir voru, voru allflestir íhaldsmenn.

Var þá gengið fram hjá hinum?

. Nei, það fundust ekki aðrir fullir en flokksbræður þessa hv.þm. Tíminn hefir barist á móti ofdrykkjunni, en íhaldsblöðin gert hið gagnstæða. Það er því ekki að undra, þótt nokkuð ráðist í flokkana eftir þessu máli. Og Morgunblaðið er ekki andbanningablað fyrir ekki neitt. Jeg minnist þess ekki að hafa sjeð neina leiðrjettingu frá hv.þm. Vestm., þegar löggæslumenn þjóðarinnar voru uppnefndir í íhaldsblöðunum fyrir að gera skyldu sína. Þá sagði hann ekki: Lögin í gildi! Og jeg býst við því, að hann hafi borgað Morgunblaðið sitt með jafnmikilli ánægju og hann er vanur, þótt það hafi svívirt þá menn, er lögskipaðir eru til að halda ofdrykkjunni í skefjum. Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um samsteypu gamalla vína í áfengisversluninni. Forstjórinn með 18 þús. krónurnar, sem íhaldið hafði sett, byrjaði á því að blanda gömlu víni frá Garðari og öðrum prýðilegum Mbl.-eigendum saman, og líka að líma miða á flöskurnar með ákveðnu firmanafni, og voru þessir miðar til, þegar hinn forstjórinn tók við. Á þessu hvorutveggja hafði forstjórinn byrjað, sem hv.þm. Vestm. og hans flokkur vildu ekki missa, og það er því á ábyrgð hv.þm. og annara íhaldsmanna, að þessi vínblöndun hófst, þar sem það var þeirra trúnaðarmaður, sem hóf venju þessa. Þetta var svo auðvitað lagað, eins og svo margt annað, nokkru eftir að nýi forstjórinn tók við, en það er hart, að þeir, sem bera ábyrgð á 100 af göllunum, skuli gera sig að dómurum, þótt eitthvað af þeim kunni að loða við fyrst í stað hjá þeim, sem við taka, og sem eru að þvo burt merki gamallar spillingar.

Hver bjó til keraldið?

. Hv. þm. er í áfengismálinu í sama keri og flokkur hans. Í því keri er öll áfengisspilling landsins saman komin, og svo sú hræsni með, sem nú bólar á í fariseaframkomu drykkjuflokksins. Annars vildi jeg segja fáein orð við þennan hv.þm. í gamni og alvöru út af „vörusvikum“ yfirleitt. Jeg verð að segja, að mjer finst harla merkilegt, að hann, sem er líklega eini kaupmaðurinn í þessari hv. deild, skuli fjölyrða svo mjög um „vörusvik“ í áfengisversluninni. Kannast hv.þm. við skemdu kartöflurnar, fóðurkartöflurnar, sem mokað er upp af ökrunum í Danmörku, en seldar eru hjer sem mannafæða? Veit hann, hvaða stjett hefir þau vörusvik á samviskunni? Er það ekki stjett hv.þm. - kaupmannastjettin? Hvaðan er svissneski osturinn, sem seldur er hjer í verslununum? Er hann frá Svisslandi? Nei, mikill hluti hans er frá Noregi og Danmörku, eða þá löndum, sem liggja enn fjær Svisslandi. Hv. þm. klökknar ekki yfir þessum vörusvikum stjettarbræðra sinna; þá er ekki talað mikið um vörusvik, þegar þau koma til góða brallstjettinni í landinu. Hjer á landi hefir lítið verið gert til þess að rannsaka vörusvik efnafræðilega, eins og tíðkast í nágrannalöndunum. Hitt er vitað, að sumar verslanir í landinu hafa flutt inn skemdar og ljelegar vörur. Hvaða stjett er það, sem ber þessa sekt á bakinu? Þorir hv.þm. að þvo kaupmannastjettina hreina af þessum vörusvikum? Hann gæti það ekki, þótt hann vildi; almannavitundin hefir dæmt ormakornið og fleira af líku tægi, sem íslenska þjóðin þekkir fyrir löngu. Þá gat hv.þm. þess, að það sæist ekki mikið, að reynt væri að halda niðri ofdrykkjunni í landinu. - Þessa dagana hafa verið dæmdir 16 bílstjórar fyrir óleyfilega vínsölu. Sýnir þetta enga viðleitni?

Það sýnir, hváð drykkjuskapurinn er mikill

. Og maður þarf ekki annað en þekkja hv. 2. þm. G.-K. til þess að komast að raun um, hve óhóf manna í vínnautn geti verið mikið.

Jeg skora á hæstv. ráðh. að staðfesta þessi orð sín

. Vill hv.þm. að það sje rifjuð upp framkoma hans á einu strandferðaskipi fyrir norðan land fyrir nokkrum árum? Og hv.þm. gekk þá með lífið í lúkunum og skalf í sínum litlu buxum af ótta við, að lýsingin á honum myndi koma í Templar á eftir. Þá sagði hv.þm. Vestm., að það væri „blettur“ á landinu og stjórninni - en þó einkum á hinum grænu og fögru Vestmannaeyjum, að því er mjer skildist -, hvernig framkoma eins tollgæslumanns hafði verið í Vestmannaeyjum í sumar. Hv. þm. ber ekki einungis fram þessa ásökun, enda þótt hann viti, að maður sá, sem um er að ræða, er nú í öðru landi, en þó lætur hann það ekkert á sig fá, heldur gerir það svart, sem er hvítt. En úr því að farið er að draga þennan atburð inn í umr., tel jeg rjett að geta þess, hvernig hann var í raun og veru. Þegar þessi ungi löggæslumaður, sem er gáfaður, duglegur og reglusamur, kom til Vestmannaeyja, sneri hann sjer þegar að starfi sínu með alúð og árvekni. Hann fór út í skipin, skoðaði vörurnar, innsiglaði vínin og sló yfirleitt fast á lófa þeirra, er tollsvik höfðu í frammi, og eftir að hann kom til Vestmannaeyja var erfitt mjög að svíkja vörur undan tolli, þar eð slíkur maður hafði eftirlit með höndum. Þetta var ekki vinsælt hjá öllum kaupmönnum Vestmannaeyja. Þeir áttu óhægara með að sleppa með svik en áður. Jeg skil þess vegna ekkert í því, hvers vegna hv.þm. Vestm. er svo illa við hinn efnilega tollgæslumann, því að jeg hefi ætíð haft ástæðu til þess að halda, að hann vildi heldur framgang þess heiðarlega en hins óheiðarlega, þar til nú. En áður en jeg segi nánar frá þessu atviki í Vestmannaeyjum, ætla jeg að segja aðra sögu. Á meðan íhaldsstj. sat að völdum, vildi það eitt sinn til, að lögregluþjónn hjer í Reykjavík fór inn á verstu knæpu bæjarins, til þess að líta eftir. Það eru ryskingar og áflog inni á knæpunni og lögregluþjónninn reynir að stilla til friðar. En hvað skeður? Það er hrækt á hann, hann er barinn og loks er hann hrakinn út af bullunum, sem þarna voru inni. Nú skyldi maður ætla, að lögreglulið bæjarins hefði þegar verið sent á vettvang og knæpan hreinsuð. Nei, það var ekki gert og það var ekki hreyft hár á höfði þeirra manna, er þannig höfðu komið fram við löggæslumann landsins. Stjórnin þagði og dómari bæjarins, hv.þm. Seyðf., þagði líka. Lögregluþjónninn neyddist til þess að fara í einkamál til þess að fá rjett sinn viðurkendan, og jeg veit ekki betur en að hann sitji ennþá í skuldum fyrir þann málskostnað, er af því hlautst. Því að þáv. yfirvöld virtust líta þannig á, að þau ættu að standa með ofbeldismönnunum og vildu þannig draga úr því að þessir fáu löggæslumenn landsins gerðu skyldu sína. Atvikið, sem fyrir kom í Vestmannaeyjum var nokkuð svipað, nema um aðstöðu landsstj. Tollgæslumaðurinn, sem hjer er um að ræða, lenti í mikilli ónáð hjá erlendu skipunum fyrir dugnað sinn, sjerstaklega hjá Norðmönnunum á Lyru, en það var á almenna vitorði, að þeir höfðu grætt mest á því , bæði hjer og í Vestmannaeyjum, að flytja inn vín á óleyfilegan hátt. Þessi markaður þeirra þvarr mjög eftir að tollgæslumaður þessi kom til Vestmannaeyja, og því lögðu skipsmenn á hann hatur mikið. Og nú kem jeg að því, sem jeg hafði ekki búist við að þurfa að segja frá hjer á hinu háa Alþingi, því að það er sannarlega hart að þurfa að segja frá slíku menningarástandi. Með Lyru er eitt sinn einhver versti smyglari Reykjavíkur, sem er að nokkru leyti Færeyingur og að nokkru leyti Íslendingur. Þegar þessi maður sjer tollgæslumanninn í bátnum á leið út að skipinu, þykist hann þar sjá óvin sinn og fer að kalla til hans ókvæðisorðum og hrakyrðum. Þegar upp á skipið kemur og tollgæslumaðurinn er þar við vinnu sína, fer eins og í tíð íhaldsblómans; þessi bulla ræðst aftan að tollmanninum og ber hann. Nú var það skylda hans sem manns að verja sig og hann hrindir frá sjer þessari hálfdruknu skepnu. Þegar farið var að gera eitthvað í þessu máli, höfðu Norðmennirnir ekkert sjeð og vissu ekkert um þetta, þóttust ekki vera vitnisbærir. Það er ef til vill ekki svo undarlegt, þar sem Norðmennirnir skoðuðu þennan mann sem óvin sinn, en hitt var merkilegra, að menn þeir, sem komið höfðu úr landi, kjósendur hv.þm. Vestm., þóttust einskis hafa orðið vísari. Nú veit jeg ekki, hvort það er firma hv.þm., sem hefir afgreiðslu þessa skips á hendi, en fyrir hlutdrægni manna í Vestmannaeyjum var ekki hægt að koma lögum og rjetti yfir skálk þann, sem barði löggæslumanninn í Vestmannaeyjum. Þarna kemur fram sami andinn og þegar lögregluþjónninn var óvirtur og hrakinn á drykkjukránni í Reykjavík. Og það fer svo að lokum, enda þótt hver einasti almennilegur maður viti, að tollgæslumaðurinn var þarna að löglegu starfi sínu, og að hann er maður vel mentaður, kurteis og drengur góður, að hann er svikinn af löndum sínum, aðstandendum hv.þm. Vestm. Það furðar mig mest, að hv.þm. skuli ennþá bera gremju í brjósti til þessa manns, og það er blátt áfram andstyggilegt, að ofsóknarandi hv.þm. er svo rótgróinn, að þessi maður á ekki að fá að halda áfram námi sínu erlendis fyrir fje sitt og föður síns fyrir rógi þm., sem ekki hefir heiðarlegri aðstöðu til þessa svívirðingarmáls hans kjördæmis en raun ber vitni um. Fyrst eftir að farið var að hafa þessa tollgæslu neitaði skipstjórinn á þessu norska skipi að flytja tollþjóna ókeypis milli hafna, og svo mikill var ofsinn í þessum mönnum yfir því að missa af sprúttgróðanum, að það varð að fara diplomatisku leiðina til þess að neyða þá til að hlýða alþjóðalögum. Jeg vil þakka hv.þm. það, að hann las hjer upp grein úr gamalli reglugerð, er sýndi að íhaldsstj. hafði brotið af sjer í þessum efnum sem öðrum. - Í tíð íhaldsstj. var komin svo mikil óreiða á verslunina í Reykjavík, að Jón Magnússon tók það ráð að breyta þessu þvert ofan í fyrirmæli reglugerðarinnar og ljet einstakling hafa þessa sölu á hendi. Þessi reglugerð er nú úr gildi numin, en ef hv.þm. vill tala um lagabrot, verður hann að áfella sína eigin stj. Ef Hafnarfjarðarkaupstaður vill greiða landinu töpin á versluninni, gæti verið, að jeg talaði um það, hvort reglugerðin hafi verið í gildi.

Reglugerðin var í gildi, þegar hæstv. stj. rak mennina frá

. Hún var í gildi, þegar Jón Magnússon braut hana, en er nú fyrir löngu úr gildi fallin. Þá taldi hv.þm. upp nokkra af útsölumönnum áfengisverslunarinnar. Meðal þessara manna, sem hv.þm. nefndi, er a. m. k. einn, sem ekki hefir getað borgað skuld sína við verslunina, og hv.þm. getur verið alveg viss um það, að hann og hans flokkur getur aldrei fengið nema meiri og meiri skömm og skaða af öllu umtali um áfengisverslunina eins og hún var á þeirra tíð. En minn flokkur getur ekki fengið annað en frægð og heiður fyrir að hafa tekið þetta fjós eftir fyrirrennara og mokað út úr því. Þá kem jeg að skipamálshlutanum í ræðu hv.þm.Hv. þm. áfellir mig fyrir það að vilja ekki selja náðarmeðulin í þessu efni, en bendir á það, að fyrir nokkrum árum bárum við hv. 1. þm. S.-M. fram þáltill. um það, að landið skyldi byggja strandvarnaskip, sem væri um leið björgunarskip. Jeg hjelt þá fram þeirri skoðun, að það væri eðlilegt að reyna þetta, en þá reis enginn harðara í gegn mjer en hv.þm. Borgf., flokksbróðir og sessunautur hv.þm. Vestm. Þau rök, sem hv.þm. (PO) bar fram, voru þau, að skipið yrði aðallega björgunarskip og yrði skyldugt til að koma þegar einhver kallaði eftir því, og yrði þannig lengi frá störfum við landhelgisgæslu og dveldi á stöðum, sem mönnum væri kunnugt um, líka landhelgisbrjótum, sem ekki væri heppilegt. Þetta er það síðasta, sem jeg held að gengið hafi um þetta mál hjer. Íhaldið drap þá hugmynd að láta gæsluskipin hafa tekjur af björgun. Þar við bættust svo þeir erfiðleikar, sem mjer var ekki kunnugt um áður, að alþjóðavenjur gera mjög erfitt að hafa þetta fyrirkomulag, sem jeg hafði haldið árið 1923, að mætti nota. Að því er snertir innihaldshliðina á fyrirspurn hv.þm., þá get jeg upplýst það, að nýja skipið hefir nokkru meira af tækjum til björgunar heldur en Óðinn, en þó er fyrst og fremst gert ráð fyrir því, að það geti á auðveldari hátt int varðstörf af hendi. Jeg vil í þessu sambandi benda á það, að engir hafa fengið meiri hjálp en Vestmannaeyingar, og því situr síst á fulltrúa þeirra hjer að vera með ónot út af þessu starfi, því að sannarlega hefir Vestmannaeyingum oft verið gerður stórgreiði, jafnvel Þór og Óðinn látnir fara langar ferðir norður með landi til að draga bilaða vjelbáta áleiðis til Vestmannaeyja. Jeg er ekki að telja þetta eftir, en skýri aðeins frá því, að þetta hefir verið gert fyrir menn, sem ekki hafa verið látnir borga neitt eða sama sem ekki fyrir það, vegna þess að það hefir verið álitið., að eigendur bátanna stæðu sig ekki við að borga þetta, þó að það hafi verið mjög dýrt fyrir ríkið. En jeg vil segja það, að ef nýja skipið reynist eitthvað betur fallið til að bjarga skipum heldur en Óðinn, þá hlýtur Alþingi, en ekki stj., að ákveða, hvernig borgunin verði innanlands. En jeg vil taka það fram hjer, að stj. hefir gætt þess að koma ekki óorði á landið fyrir okur, þar sem það er venja annara þjóða að gefa vinnu sinna varðskipa í þessu. Jeg get vel ímyndað mjer, að það mætti gera fyrirframsamning um björgun, og það er alt annað, ef fyrv. stj. hefði sagt við fulltrúa „Ohm's“ hjer: Við höfum ekki björgunarskip, en ef þið viljið gera ákveðinn fyrirframsamning um það, þá skulum við reyna að láta bjarga skipinu. Þetta myndi líta öðruvísi út heldur en þegar skip, sem ekki má selja björgun, kemur að og bjargar og verður svo að gera bakreikning. Jeg segi ekki, að þetta hefði átt að vera svona, en það er að minnsta kosti um annað að ræða, ef vátryggingarfjelögin biðja um samningsbundna vinnu við björgun. Jeg þykist vita, að þau rök, sem hv.þm. Borgf. flutti á þingi 1923, sjeu enn í gildi, og því ekki von, að nein stj. vilji binda sig til þess, að hver og einn geti kallað á varðskipin til bjargar öðrum skipum, því það grípur inn í strandgæsluna; en það getur vel verið, að Alþingi finni einhverja millileið, svo að það geti framkvæmt björgun fyrir fje. Það mætti líklega gera samning fyrirfram, svo að sá, sem á að borga, geti ekki síðar skotið sjer inn undir alþjóðareglurnar. Þá er það þyngdarpunktur Óðins enn einu sinni. Hv. þm. Vestm. og hans fjelagar spyrja mig um það, hví jeg hefði ráðið sama mann til að sjá um smíði nýja skipsins, sem íhaldsstjórnin hafði til að líta eftir Óðni. Nú er mjer kunnugt um það, við hvaða mann jeg hefi samið, en jeg hefi ekki vitað, við hvaða mann íhaldsstjórnin hefir samið, en hitt hygg jeg, að íhaldsmenn viti, að jeg hefi samið við Nielsen framkvæmdarstjóra, og því get jeg ekki talað um annan, af því að hann er minn eini umboðsmaður. En að því er snertir heiðursmerkið, þá er það að segja, að Nielsen framkvæmdarstjóri hefir haft vjelfræðing einn sjer til aðstoðar um eftirlit með skipum fjelagsins, þegar þau voru í smíðum, og mun Nielsen hafa farið þess á leit við stj., að þessi vjelfræðingur, sem hann hefir haft sjer til aðstoðar, fengi heiðursmerki, og mun hann hafa fengið það að tilmælum Nielsens. En hitt er alkunna, að íhaldastj. leitaði ekki til Nielsens fyr en þurfti að fara að laga Óðin, en jeg hefi svo fengið Nielsen til að vera minn ráðunaut frá byrjun; í því liggur munurinn. Nú finst mjer, að hv.þm. Vestm. þurfi ekki að vera svo mjög hreykinn yfir smíði Óðins, því að jeg man ekki betur en að hann hafi hvert haust þurft að fara í dýra og langa viðgerð til Danmerkur fyrir það, hvert ómeti hann var upphaflega. Þegar það var ekki lengdin, þá var það vjelin, og þegar það var ekki vjelin, þá voru það katlarnir, og svona gekk það fram á síðasta haust, að þessi vansmíði hafa hrjáð þetta skip. En þótt jeg þekki ekkert þennan Brorsen vjelfræðing, þá vil jeg fullyrða, að það er beinlínis ósatt, að hann hafi ráðið íhaldsstjórninni til að hafa Óðin eins og hann var, og það sannar það best, að þegar minst var á skipið, þá hjelt sá, sem átti að sjá um alt, því fram, að skipið ætti að vera á lengd við venjulegan íslenskan togara, því að þá var ekkert himnaríki hærra til en Kveldúlfstogararnir, en 1/4 hraðskreiðara, og þegar Nielsen framkvæmdarstjóri bendir á, að það er ómögulegt að sameina þetta tvent, þá er hætt að tala við hann. En eins og jeg hefi altaf sagt um missmíði Óðins, og eins og allir vita, þá er þetta tvent höfuðmein við Óðin, að hann var ekki lengri en togari, en átti að vera fjórðungi hraðskreiðari. Það er ekki hægt að láta skipið ganga svona hratt og vera svona stutt, nema með því að hafa skipið svo þunt í botninn, að vjelin kemst ekki eins nærri kjölnum og átti að vera, en af því leiddi aftur, að „þyngdarpunkturinn“ varð á skökkum stað í skipinu og að það valt svo mikið. Þess vegna er það beinlíns ófyrirgefanlegt að vera að reyna að koma skömminni af þessu vansmíði á mann í öðru landi, sem honum hefðu ekki getað dottið í hug, af því að hann hefir sennilega miklu betra vit á því, og í öðru lagi var þessi kenning Kominn upp áður á heimili íhaldsins, og gallarnir þess vegna heimilismál Íhaldsflokksins. Það var meira að segja reynt að klína vansæmdinni af þessari vansmíði á Nielsen framkvæmdarstjóra, en jeg hefi hvað eftir annað sagt frá því, að hann reyndi að leiðrjetta, eftir því sem hægt var að leiðrjetta, annan höfuðgallann á Óðni, eftir að honum hafði nær því hvolft á Siglufjarðarhöfn, og að síðustu var það Nielsen, sem lagði til að lengja Óðin um 13 fet, og sú aðgerð hefir bjargað skipinu. Þess vegna er alt þetta skraf um krossinn, Brorsen og Nielsen alt saman óviðkomandi skömminni fyrir ólagið á Óðni, sem er einkamál Íhaldsins. Um aðrar bilanir á skipinu, svo sem ketilskemdir, er það að segja, að það hefði eins getað komið fyrir, þótt meiri þekking hefði verið til staðar um það, hvernig skipsskrokkurinn átti að vera. Ekki finst mjer, að hv.þm. hafi heldur aukið hróður síns flokks fyrir sparsemi með því að fara að tala svo mikið um þann 5 þús. kr. reikning, sem Jón Ásbjörnsson málaflutningsmaður gerði stj. Jeg hefi ekki sagt annað en það, sem hv.þm. Vestm. varð að viðurkenna, að 5 þús. kr. væri nokkuð mikið fyrir eitt undirrjettarmál, en hv.þm. er ómögulegt að skilja annað en að vinnulaunin eigi að vera tekin með hundraðstölu, en það er sjálfsagt af því, að hv.þm. er kaupmaður, að honum finst að hundraðatölur eigi að ráða öllu. En það sýnist svo, sem ekki þyrfti að taka háa hundraðstölu fyrir að útskýra lögin frá 1921, því að það er öllum ljóst, að það er sá banki, sem ber ábyrgðina á því, að krónan okkar fjell, og því er það óhæfilegt, ef sá banki ætlar svo að fara að setja „kurs“ á gullið, þegar hann fer að selja okkur það. En það dettur engum annað í hug en að Íslandsbanki muni tapa þessu máli, enda er það afleiðing af gerðum hans. Jeg get þess vegna ekki annað en kallað þetta mikla viðleitni hjá þessum flokksbróður hv.þm. til að vera dýrseldur; hvort þetta er „taxti“ málaflutningsmannafjelagsins, veit jeg ekki, en það sýnir þá ekki annað en það, að „taxtinn“ er nokkuð frekur, og ennfremur sýnir það, að það eru ekki mikil hyggindi hjá íhaldsstj., þegar hún samdi við manninn, því að hún hefði getað samið við hann um að taka málið eftir öðru verðlagi en þessum mála flutningsmanna-„taxta“. En hv. þm viðurkennir það, sem ekki verður um deilt, að þessi maður tók 5 þús. kr. fyrir handarvikið. Fyrv. fjmrh. þótti þetta ákaflega dýrt, en vildi þó ekki taka málið af firmanu, svo það hefir það til hæstarjettar, svo það verður sennilega mjög ánægjulegur reikningur, sem fyrir það kemur að lokum Annars virtist mjer hv.þm. sjá ofsjónum yfir því, ef íhaldsmenn hefðu ekki öll mál fyrir landsstj. Nú er það vitanlegt, að þeir hafa það stundum en jeg býst við, að það hafi verið meining hv.þm. að reyna að fella einhvern blett á þann málaflutningsmann, sem nú er ráðinn til starfa fyrir stj. jafnvel fyrir það, að hann myndi verða of ódýr, en jeg held, að það sje best að bíða, þar til þeir reikningar koma. Að því er snertir það, að lítið hafi áunnist í Einars Jónassonar málinu, þá held jeg, að það sje á engan hátt þessum málaflutningsmanni að kenna, heldur vil jeg benda hv.þm. á það, að orðið hefir uppvís ýmiskonar óregla í starfrækslu þess embættis, þar sem þetta mál var dæmt fyrir undirrjetti, og mjer þykir ekkert ólíklegt, að þar hafi getað verið missmíði á einhverju fleiru, t. d. var það hjá þeim sama undirrjettardómara, sem gekk svo illa að afgreiða mál Einars Jónassonar, að einum kaupmanni voru dæmdar 25 þús. kr. skaðabætur, þar sem annar rjettur dæmdi ekki nema lítinn hluta af þeirri sekt, og þar sem almannarómur mun segja, að engin sekt hefði átt að vera. Það getur þess vegna verið ástæða til að athuga fleira en málafærslumenn stj. En jeg get ekki láð hv.þm. Vestm. það, fyrst hv.þm. hefir ekkert fundið til þess, að blöð flokks hans væru að uppnefna starfsmenn ríkisins, þá er ekki að undrast yfir því, þótt hv.þm. finnist það ekkert óeðlilegt, þótt undirmenn stj. verði berir að því að blanda sjer í stjórnmálaerjur, eða með frekjufullum orðum álasi sínum yfirmönnum. En ef trúa má hv. 2. þm. G.-K., þá hefir hann sjálfur lýst yfir því, og þótt menn gangi inn á skýringu hv.þm. (ÓTh), sem er röng, að þessir starfsmenn hafi viljað fella stj., þá er það starfsemi, sem ekki á að koma til greina. Það á vitanlega ekki að heimta það, að þeir sjeu með stj., þeir geta kosið eins og þeir vilja, en það er óhæfilegt, ef það er satt, sem hv. 2. þm. G.-K. ber á þá, að þeir hafi verið með undirróður gagnvart stj.

Er það ekki sagt?

. Jú, en þá hefir hv.þm. annaðhvort logið upp á skipstjórana, eða þeir eru brotlegir við almennar siðareglur. En jeg hefi sýnt það, að jeg hallaðist meira að því, að þetta væri ekki tilfellið, eða að minsta kosti látið eins og jeg hefði meiri trú á myndarskap skipstjóranna heldur en á sannsögli hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), því að jeg hefi ekkert gert til að skapa þeim óþægindi, sem þó hefði verið fullkomlega rjettmætt, annaðhvort að sannaðist á þá sektin, eða þá að gera hv. 2. þm. G.-K. ósannindamann. En þetta er mildi frá minni hendi, sem ekki myndi nokkursstaðar annarsstaðar sýnd, og það er of mikið, því sje það rjett, að hv. 2. þm. G.-K. hafi ranglega borið svona sakir á þessa menn, þá hefði hv.þm. (ÓTh) sannarlega átt það skilið, að þeir fyndu hann í fjöru. En mjer finst, að jeg hefði kunnað betur við, að þeir hefðu opinberlega lýst þetta ósannindi þegar þeir sáu þetta í blöðunum. En jeg get annars vel ímyndað mjer, að þeir hafi álitið, að það myndi verða lagt svo mikið hatur á sig hjá Íhaldinu, ef þeir ljetu þennan „dáta“ þess bera ábyrgð á sínum götudrengshætti. Þá var hv.þm. (JJós) eitthvað óánægður með þann skipstjóra, sem stýrði danska varðskipinu síðustu tvö árin, sem Íhaldið sat við völd. Sennilega hefir það verið út af einhverjum dómum um ódugnað skipsins. Mig minnir, að þessi maður hafi, eftir að hann kom heim, látið orð falla nokkuð á sömu lund og Ágúst Flygenring alþm. gerði hjer, og jeg ætla ekki að nefna suma af mínum kærustu vinum hjer í deildinni, sem hafa sagt, að sumir íslensku togararnir væru mjög slæmir með það að vera að brjóta landhelgislögin, en maðurinn mun hafa tekið það fram, að þetta væru góð skip, sem hefðu gott samband við land og sín á milli t að fá leiðbeiningar. Maðurinn segir sem sagt ekkert annað en það, sem allir vita, og er hart að áfella hann fyrir að segja satt. Þá kom hv.þm. að því, að jeg væri ekki nógu skýr í máli, þegar einhverjir útlendir blaðamenn hittu mig að máli, og sjerstaklega virtist hv.þm. vera argur út af því, að jeg hefði gert hans flokk of hátt undir höfði í viðtali við blaðamenn árið 1927. Danskur blaðamaður spurði mig um stjórnarmyndunina hjer skömmu eftir kosningarnar 1927. Jeg sagði, að enginn flokkur hefði meiri hluta. En jeg benti á þann möguleika, að bæjaflokkarnir, Íhaldsflokkurinn og Alþýðuflokkurinn, mynduðu stj. um gengismálið. Það var ekki hægt að segja neitt um það fyrirfram, en þó var sennilegt, að íhaldsstjórnin myndi sitja áfram til næsta þings. Ef íhaldsmenn og sócialistar hefðu komið sjer saman um að hækka krónuna, þá höfðu þeir með hv.þm. Dal. viðunandi afl til að taka að sjer stj. Þegar jeg fer svona varlega í viðtali við erlenda menn - en þess þekkjast dæmin, að það er eitthvað annað hjá sumum íhaldsmönnum, þegar þeir eru að fræða erl. þjóðir um bannmálið -, þá er það sannarlega langt gengið, þegar hv.þm. Vestm. fer að finna að því, hvernig jeg tali um andstæðinga mína erlendis. Er jeg gerði ráð fyrir, að stj. myndi sitja áfram, þá gaf jeg vissulega keisaranum, hvað keisarans var. Að Íhaldsflokkurinn bar ekki gæfu til að halda meirhlutaaðstöðu í þinginu með gengismálið sem brú milli þeirra og sócíalista, það er þeirra eigin sök, en ekki mín. Það hefði mátt viðhafa slíkar aðfinslur, ef jeg hefði sagt, að íhaldið hefði komið svo illa fram og ódrengilega við verkalýðinn, að til slíks sambands væri ekki að hugsa. Um hinn einkennilega hluta ræðu hv.þm. Vestm., sem fjallaði um fulltrúa Dalamanna, ætla jeg ekki að segja nema litla gamansögu. Við stofnun eina hjer í Reykjavík störfuðu tvær skapstórar konur, er allur bærinn vissi um, að höfðu munninn fyrir neðan nefið.

Það hafa allir

. Ekki eins vel og vinur minn hv.þm. Barð. Dag nokkurn kom önnur þeirra til yfirmanns stofnunarinnar með miklum bægslagangi og skýrði frá því, að hin hefði beitt hana voðameðferð og ódæmaskömmum. Forstjóranum, sem var maður rólyndur, varð þá að orði: „Jeg þykist vita, að þjer hafið ekkert getað sagt“. Þetta þótti merkilegt svar, því konan gekk þegjandi burt. Hún skildi sneiðina. Á sama hátt ætla jeg ekki að svara þessum barnapíuþvotti hv.þm. Vestm. viðvíkjandi hv.þm. Dal. Hann er maður til að svara fyrir sig sjálfur. Annars er það ekki beinlínis þörf að slá svo mjög á þjóðernisstórtrumbuna fyrir sinn flokk. Það er kunnugt, að í flokknum eru allir þeir stór-Danir, sem á Íslandi búa. Allir slíkir menn ganga til kosninga með Íhaldsflokknum. Enda er það ekkert óeðlilegt; mikið af þeim er fjesýslulýður, er hefir sameiginlega hagsmuni mönnum þeim, er skipa Íhaldsflokkinn. Þeir skilja ekki frekar en skarnið og bleytan. En úr því að hv.þm. fór að finna að því, að jeg væri linur í máli í nefndinni, þá væri ekkert á móti að athuga, hvernig fulltrúi Íhaldsflokksins hefir komið þar fram. Hann er þar sannarlega ekki sá kröfuharðasti. Ef menn vilja á annað borð fara út í þessa sálma, þá er jeg sannarlega ekki á móti því, að það verði rannsakað, og þá athugað líka, hversu mikil sjálfstæðishetja fulltrúi íhaldsins reynist þar. Það getur margt breytst á skömmum tíma. Nú hefir hv.þm. Vestm. haldið lofræðu um hinn eina fulltrúa frjálslynda flokksins á þingi. Það söng öðruvísi í flokknum haustið 1926; þá átti íhaldið kost á að fá hann inn á þing í Dalasýslu. En þá þótti svo mikils við þurfa, að sjálfur formaður Íhaldsflokksins ásamt núv. hæstv.forsrh. gerðu sjer báðir ferð vestur í Dali og gerðu hvað þeir gátu til að vinna á móti honum. Það fór nú svo þá, að þeim tókst að leggja kappann að velli, og mun það sannast, að ákafinn hafi engu minni verið hjá formanni Íhaldsins en Framsókn við að fá hann feldan. Formaður Íhaldsflokksins var þá í svipuðum hug til hv.þm. Dal. eins og Gissur Þorvaldsson, er hann kom að Sturlu Sighvatssyni hálfdauðum og föllnum á Örlygsstöðum. Þá hoppaði Gissur upp, svo að sást undir iljar honum, um leið og hann reiddi vopnið til höggs og mælti: „Hjer skal jeg að vinna!“

Ólafur Thors Jeg ætla að byrja með að taka í sama streng og hv.þm. Dal. og lýsa óánægju minni út af framkomu hæstv. stj. í sjálfstæðismálunum. Það getur að vísu orkað tvímælis, hvort ástæða hali verið til að síðasta Alþingi tilkynti Dönum hátíðlega, að við ætluðum að nota okkur uppsagnarákvæði sambandslagasamningsins og segja samningunum upp 1943. Jeg fyrir mitt leyti tel, að það hafi verið rjett. En hitt orkar ekki tvímælis, að úr því að það var gert, þá er það háðung að renna frá þeirri yfirlýsingu undir eins og menn sjá framan í Dani. Okkur ber skylda til að sýna þeim fulla hreinskilni. Það er enginn illvilji í garð Dana, þó við sýnum fulla einurð og festu í sjálfstæðismálinu. Mjer finst eins og hæstv. stj. hafi verið að sæta færis til að afsaka við Dani einurð okkar í sjálfstæðismálinu, og jeg get ekki neitað því, að mjer fellur stórum miður hvernig hæstv. stj. hefir haldið á þessu máli, einkum hæstv.dómsmrh., því hæstv.forsrh. hefir nú gefið allskýr svör um, að sín afstaða væri óbreytt frá því í fyrra, og skildi jeg hann svo, að blöðin hefðu ranglega eftir honum haft a. m. k. sumt af umræddum ummælum. Jeg sje, að hæstv.dómsmrh. hefir gengið út rjett í því að jeg byrjaði að tala. Hann hefir sennilega ekki skapsmuni til að hlýða á rökstuddar árásir á stjórnargerðir sínar. En jeg læt ekki fjarveru hans hefta mál mitt. Hæstv. ráðh. var að verja þefarana. Jeg skal ekki ræða alment um þann veglega hóp, er spratt upp undan verndarvæng hans. En hitt er víst, að annaðhvort hefir sú stjett lagst niður með öllu eða breytt algerlega um starfshætti. Alþjóð manna reis á móti þeim ófögnuði. Hæstv. ráðh. hefir oft talað um hinn algilda dóm almenningsálitsins. Hjer var dómur almennings svo skýr sem á varð kosið. Starfsaðferð þessara manna hefir nú verið gerbreytt. Það er þyngsti áfellisdómurinn um starf þefaranna. Jeg skal ekki fjölyrða um vínfölsunina. Hv. þm. Vestm. hefir farið ítarlega út í það mál. En það er spaugilegt, þegar hæstv. ráðh. er að halda því fram, að það sje hin eina ávirðing hins nýja forstjóra, að honum hafi ekki strax tekist að losna við alla vanhirðuna, sem fyrv. forstjóri skildi við. Sjálfur segir þó forstjórinn, að fyrv. forstjóri hafi aðeins verið að kjótla með vínin í kútum, en sjálfur hafi hann strax fengið sjer ámu til að blanda í, er tók 5 uxahöfuð. Hæstv. ráðh. þarf brjóstheilindi til að halda því fram, að hinn nýi forstjóri sje sprengmóður á umbótasprettinum!! Hjer sem oftar eru rök ráðh. ótvíræður vottur um óvenju óskýra hugsun og einsdæma vanþroskað siðferði. Ráðh. treysti sjer að vísu ekki til að neita vínblönduninni og vörufölsuninni, „en“ segir ráðh., það gerir ekkert til, þó vín sje blandað, því það er sannanlegt, að fluttar hafa verið sviknar kartöflur inn í landið. Það gerir ekkert til, þó jeg hafi brotið reglugerðina, því það gerði Jón heitinn Magnússon líka!“ - Það er ávalt þessi vörnin hjá hæstv. ráðh.; þessi sjúklegi hugsunarháttur og dómgreindarleysi. Hæstv. ráðh. gerði að umtalsefni drykkjuskap íhaldsmanna. Hann er stöðugt að stagast á drykkjuskap andstæðinganna, en meinlætalifnaði framsóknarmanna. En það er þjóðkunnugt, að í fari hæstv. ráðh. sjálfs eru óteljandi lestir ólíkt andstyggilegri en drykkjuskapur. Hæstv. ráðh. hefir æðioft minst á drykkjuskap minn. Í tilefni af því vil jeg segja það, að á þeim 4 þingum, er jeg hefi setið, mun hann aldrei hafa sjeð vín á mjer nje nein merki þess, að jeg bragði vín, nema í þingveislum. Þar fáum við þm., sem margir hverjir eru kunningjar og jafnvel vinir, þótt við sjeum á öndverðum meiði í stjórnmálunum, tækifæri til að setjast við sáttaborðið og láta niður falla daglegar erjur. En því miður hvílir nærvera hæstv. ráðh. og Gróusöguburður hans eins og skuggi yfir þingveislunum. Þessi tilhneiging hans að lepja út alt það, er verða má til að níða andstæðinga sína, er hörmuð og fyrirlitin jafnt af flokksbræðrum sem andstæðingum. Eftir að jeg hafði flutt fyrri ræðu mína, stóð ráðh. upp og hjelt 5 klt. ræðu. Jeg skal ekki svara öðru úr henni en því, sem hann vjek að mjer. Hann taldi mig götustrák og ómentaðan ræfil, úrþvætti og fleira því um líkt.

Tók þm. það til sín að óþörfu?

. Hæstv. ráðh. beindi þessu til mín, og hefir raunar fyr látið slíkt nægja í stað raka. Það er auðheyrt, að jeg hefi komið við kaunin; til þess hafði jeg líka besta vilja og það er gleðilegt að heyra, að jeg hefi einnig haft til þess getu. Það er broslegt að heyra hæstv. ráðh. bregða öðrum um mentunarskort. Einmitt það, að hann hefir farið á mis við mentun, er orsök að því, hve illa notast kraftar hans. Kraftar, sem þó eru ekki einskis virði á vissu sviði, sviði ímyndunaraflsins. Jeg tel víst, að hefði ráðh. notið mentunar á æskuárunum, mundi eitthvað hafa lagast jafnvægisleysið milli ímyndunarafls og dómgreindar hans, en þessi jafnvægisskortur veldur mestu um afglöp ráðh. Jeg tel mig ekki mentamann -  Jeg skal ekki fara langt út í Tervani-málið. Það er sagt, að hæstv. ráðh. tali oft eins og vitlaus maður. Það gerði hann ekki í þetta sinn; hann flutti ræðu sína venju fremur rólega. En vörn hans var þó ekki vörn hins vitra manns. Hæstv. ráðh. ætlaði sjer að sanna, að Tervani væri saklaus. Og hvernig fór hann að því? Jú, með því að sanna, að Júpíter væri saklaus. Þetta var að því leyti merkileg vörn, að hingað til hefir hann gert sitt besta til að láta líta svo út, sem hann væri ekki að svívirða hæstarjett með framkomu sinni í Tervani-málinu. En nú er þá grímunni kastað. Nú ver ráðh. Tervani með því að reyna að sanna sakleysi Júpíters, eða með skýrari orðum: með því að staðhæfa, að hæstirjettur hafi kveðið upp rangan dóm yfir Júpíter. Það er að vísu alveg rjett, að það er ekki hægt að aðskilja mál þeirra skipstjóranna á Júpíter og Tervani. En á hverju byggir ráðh. sakleysi Júpíters? Jú, hann rekur varnarskjölin! Hann vitnar í Lárus Jóhannesson, verjanda Júpíters. Hann notar verjanda Júpíters sem vitni og jafnvel dómara í máli Júpíters. Nú vita allir og skilja, að verjandi á auðvitað að verja skjólstæðing sinn og tíunda alt, sem honum mætti verða til málsbóta. En það er dómstólanna að greina kjarnann frá hisminu. Hæstv. ráðh. gerir hjer verjanda málsins að dómara. Lengra er ekki hægt að komast. Að nokkur dómsmrh. skuli leyfa sjer að bera fram slík rök, það er minkun. Þetta ber vott um sljóa hugsun, því hann mundi ekki tefla slíkum rökum fram, ef honum væri ljóst, hve óframbærileg þau eru. „Nú verður að gera sjer grein fyrir, hvort Júpíter hefir verið sekur“, segir hæstv. ráðh. „Skipstjórinn er þaulkunnugur maður, hann er á veiðum um hábjartan dag og hefir hvorki breitt yfir nafn nje númer eins og togarar Ólafs Thors. Því hlýtur hann að hafa verið saklaus!“ - Menn sjá, hver er tilgangurinn með slíkri röksemdafærslu. Hæstv. ráðh. er að færa líkur fyrir, að hæstirjettur hafi dæmt Júpíter ranglega. Síðan heldur hann áfram: „Það var nú sök sjer með Þórarinn Olgeirsson; það vita allir, að þetta er gamall sökudólgur, og þess vegna skifti minna, þótt hann hafi ekki verið brotlegur í þetta skifti“. Jeg vil nú upplýsa, að skipstjórinn á Tervani er alþektur landhelgislögbrjótur, en fortíð þessara skipstjóra beggja kemur málinu í sjálfu sjer ekkert við og er hreint aukaatriði, að öðru leyti en því að ef fyrri þrot eru sönnuð, valda þau þyngri refsingu fyrir þetta umrædda afbrot. En það sýnir best hugsunarhátt hæstv.dómsmrh., að hann skuli ætlast til þess, að hæstirjettur dæmi eftir almenningsálitinu. Honum finst aukaatriði, hvort sakborningur er sekur um það afbrot, sem hann er kærður fyrir og sem hæstirjettur á að dæma um. Hitt sýnist ráðh. skifta meiru, hvort „allir vita“ eitt eða annað um fortíð sakbornings. Þó að hæstv. ráðh. álíti, að sönnunargögn þau, er lágu fyrir í Tervani-málinu, væru til skammar fyrir þjóðina, sem vitaskuld er helber vitleysa, þá hefði það þó varið afsakanlegri leið fyrir hann, að láta fyrst dóm ganga um málið í hæstarjetti og náða svo skipstjórann á eftir. Vitanlega hefði mjer, ef jeg hefði verið dómsmrh., aldrei til hugar komið að fara náðunarleiðina, því jeg álít, að til þess hafi engin ástæða verið. En sú leið hefði þó verið miskaminni og betri en sú, er farin var. Það er alger misskilningur hjá hæstv. ráðh., er hann heldur því fram, að hann hafi unnið landinu gagn með því að sleppa Tervani, vegna þess að málsskjölunum hefði þurft að leyna og hafi þetta því verið eina leiðin. Þetta er algerlega rangt. Hið óvænta er ávalt víðfrægast. Allir bjuggust við því, að Tervani yrði dæmdur, og varð því saga þessa máls miklu víðfrægari vegna þess, hve úrslit málsins komu mönnum á óvart. Og hafi eitthvað það verið í þessu máli, er leyna þurfti, hefir hæstv.dómsmrh. unnið landinu hið mesta ógagn með framkomu sinni. Þetta mun þó ekki stafa af illum hvötum hæstv.dómsmrh., heldur miklu fremur af dómgreindarakorti hans, sem ávalt skýtur upp höfðinu í hvaða máli sem er. Hæstv. dómsmrh. sagði, að það væri ekki nema úrþvætti, er vildu halda vondum málum til streitu. Þetta má vel vera rjett, en jeg vil í þessu sambandi orða þetta svo, að það sjeu ekki nema úrþvætti, er ekki vilja halda góðum málum til streitu. Og hvor okkar er nú úrþvættið í þessu máli? Það veltur á því, hvort meira er virði, keypt hól um ráðh. eða rjettlæti og virðing hæstarjettar. Jeg hafði þá farið nærri um það, að Englendingar mundu þakka fyrir þessa rausnarlegu gjöf, því hæstv. ráðh. las upp brjef, sem hann sagði, að væri frá Chamberlain utanríkisráðh. Breta, þar sem honum eru færðar þakkir fyrir þessa tugi þúsunda, er hann gaf hinum breska sökudólg. Hæstv. ráðh. ætti nú vitanlega eins vel og hver annar að vita, að þetta brjef er ekki frá Chamberlain. Gangur málsins hefir vitanlega verið sá, að skipstjóri hefir snúið sjer til útgerðarmanns síns og beðið hann að sjá um, að gjöfin væri þökkuð. Svo hefir útgerðarmaðurinn aftur snúið sjer til einhverrar undirtyllu eða skrifstofustjóra í stjórnarráðinu, og til hans mun útgerðarmaðurinn þó varla hafa náð. En hæstv. ráðh. má ómögulega halda, að sjálfur Chamberlain hafi skrifað þetta brjef. Hann hefir alt annað að gera en að skifta sjer af svona smávægilegum atriðum. En það er formið, sem Bretar eru svo nákvæmir með að fylgja, sem veldur því, að brjefið hljóðar ef til vill svo: Mjer er fyrirskipað af utanríkisráðherranum að tilkynna yður - þetta og þetta. Það ber vott um óvenjumikinn og broslegan barnaskap hjá hæstv. ráðh., er hann heldur, að Chamberlain hafi sjálfur skrifað brjefið. Aðalatriði þessa er það, að hjer á hlut að máli kurteis þjóð, sem þakkar þær gjafir, er henni eru gefnar, og það því frekar, því óverðskuldaðri sem gjöfin er. Allir hljóta að skilja það, að virði og álit erlendra þjóða á okkur byggist ekki á því, að ráðh. sá, er með völd fer í hvert skifti, taki fram fyrir hendurnar á hæstarjetti, því enginn ráðh. er óskeikull, en festa í rjettarfari og dómum er grundvöllur undir trausti og áliti á dómstólunum. Jeg geri nú ráð fyrir, að Bretar skilji þetta manna best og geri því þá kröfu, að slík mál og hjer um ræðir sjeu komin undir dómsvaldinu, en ekki framkvæmdarvaldinu. Það væri því ekki nema eðlilegt, að þeir mistu traust á þeirri þjóð, er ljeti það viðgangast, að ráðh. tæki svo fram fyrir hendur dómsvaldsins og hjer hefir átt sjer stað. Ofan á þetta bætist svo, að hæstv. ráðh. reynir að svívirða hæstarjett með því að leitast við að sanna, að hann hafi kveðið upp rangan dóm í Jupiter-málinu. Jeg bar það á hæstv. ráðh. í minni fyrri ræðu, að hann sýndi óviðeigandi auðmýkt í garð útlendinga. Það hefir nú komið í ljós, að þetta var ekki að ástæðulausu sagt. Kom það berlega í ljós hjá hæstv. ráðh., er hann svaraði mjer og sagði, að það væri best fyrir ísl. músina að hafa hægt um sig, ef breska ljónið hristi sig. Þetta er aumur og ámátlegur sónn úr ráðherrabarka. Því meðan við höfum í öllu rjett fyrir okkur, fullyrði jeg, að íslenski drekinn þurfi ekki að vera smeykur við breska ljónið. En auðmýktarhugsunarháttur ráðh. kemur best í ljós af þessu dæmi, er hann tók um íslensku músina - jeg undirstrika að ráðherra sagði íslensku músina - og breska ljónið. Jeg hafði borið upp fyrirspurn til hæstv.forsrh., hvort hann liti svo á, að Tervani-málið væri utanríkismál. Hæstv. forsrh. hefir ekki enn, því miður, svarað þessari fyrirspurn minni, en hæstv.dómsmrh. hefir svarað henni á þá leið, að Tervani-málið væri ekki utanríkismál. En ef svo er, hvernig í ósköpunum gat málið þá verið hættulegt fyrir sjálfstæði landsins út á við. Mjer hefir nú reyndar skilist, að öll rök hæstv.dómsmrh. í þessu máli hafi miðað að því að sanna, að þetta væri utanríkismál. Jeg endurtek því fyrirspurn mína til hæstv.forsrh., hvernig hann líti á þetta mál og hvort hann hafi tekið ákvörðun um það, og ef svo er, hvers vegna það hafi ekki verið borið undir utanríkismálanefndina. Ef svör hæstv.forsrh. verða samhlj. áliti dómsmrh., þá vil jeg ennfremur leyfa mjer að spyrja hann að því, hvort hann ætli þá ekki líka að gefa Júpíter upp sakir og endurgreiða sektarfje hans.

Íhaldið verður sjálft að grafa sína dauðu

. Íhaldið er nú því miður ekki við völd í bili, og auk þess er það ráðh. en ekki íhaldið, sem telur Júpíter saklausan. Varnir hæstv.dómsmrh. umfram bað. er jeg hefi nú talið voru hvorki margar nje veigamiklar. Hann var að tala um það, að ég væri á móti „ömmufrv.“ svokallaða. Með því hugðist ráðh. sanna, að jeg væri óheill í landvarnarmálinu, og því væri ekki mark takandi á ummælum mínum um Tervani. En jeg sje ekki, að það komi neitt þessu máli við, er hjer um ræðir. Hjer er að ræða um afstöðu hæstv.dómsmrh. til hæstarjettar. Hitt er svo aukaatriði og aðeins hending, að það er landhelgisbrot en ekki morð eða þjófnaður, sem skipstjórinn á Tervani var kærður fyrir. En fyrst minst er á hitt málið, skal jeg geta þess, að jeg gerði á þinginu í fyrra tilraun til þess að draga úr því frv., er þá lá fyrir, nokkrar helstu firrurnar og benti á, hve vanhugsað það væri og hve erfitt væri að klæða það holdi, svo að gagni mætti verða. Jeg benti á, að ekki dygði að láta það verða til þess að draga úr öðrum nauðsynlegum ráðstöfunum til þess að bæta landhelgisgæsluna, og átti jeg þar við frv. um byggingu nýs strandvarnarskips, er hv., þm. Snæf. (HSteins) bar fram. En það sýnir best hin ljelegu rök hæstv.dómsmrh., að hann dregur algerlega óviðkomandi mál inn í umr., til þess að draga athyglina frá Tervani-málinu. Jeg heyrði líka önnur rök hjá hæstv. ráðh., sem mig undrar, að hann skuli ekki hafa skilið, að eru gersamlega óframbærileg. En það er sagan um togarann, sem var að veiðum við Eldey og var kærður fyrir að hafa verið að veiðum í landhelgi, en sýknaður af fyrv. bæjarfógeta, Jóh. Jóhannessyni. Jeg fæ ekki skilið, hvernig hann ætlar að fara að líkja þessum tveim málum, Regulusar og Tervani, saman. Í Regulus-málinu er bað svo, að íslenska rjettvísin telur það ekki nægilega upplýst, að skipstjórinn sje sekur, en í Tervani-málinu er hæstirjettur í raun og veru búinn að kveða upp sektardóm. Er það bæði til smánar fyrir hæstv. ráðh. sjálfan og Alþingi, að slík rök sem þessi skuli vera borin fram af ráðh. Þá ætla jeg að víkja örfáum orðum að öðrum þeim atriðum í ræðu hæstv.dómsmrh., er snerta hina fyrri ræðu mína. Jeg hafði bent á það, að þegar gengið var til kosninga síðast, var hæstv.dómsmrh. óspar á loforð. En jeg benti líka á það, að minna hefði orðið um efndir. Nefndi jeg meðal annars sendiherraembættið í Kaupmannahöfn. Því svaraði hæstv. ráðh. svo, að mjer ætti að vera það vitanlegt, að eins og Alþingi væri nú skipað, væri ekki hægt að leggja þetta embætti niður. Þetta átti að vera fullkomin syndakvittun fyrir hringsnúning hans í þessu máli. En jeg fæ ekki sjeð, að stj. hafi neina afsökun í þessu. Hún á vitanlega að fylgja sínum málum fram. Og geti hún það ekki, á hún að fara frá. En sje það aðaltilgangur hennar að hanga við völdin, en „stefnumálin“ algert aukaatriði, þá er þetta auðvitað nægileg afsökun fyrir hana. Hæstv. dómsmrh. hefir einhverntíma sagt, að stjórnmálamenn bæri að dæma eftir því, hvernig þeir stæðu við loforð sín, er þeir væru komnir til valda. Þetta er rjett. En hvernig hagar hann sjer sjálfur? Jeg er hræddur um, að hann fengi ekki góðan dóm sem stjórnmálamaður, ef það ætti að dæma hann eftir þessum mælikvarða. Við skulum taka t. d. Spánarlegátann margumtalaða. Þar er því ekki til að dreifa, að vilji Alþingis sje á móti stj. En hvað skeður? Strax og staðan losnar, er skipað í hana aftur, og það með sömu launum og hæstv.dómsmrh. taldi áður svo óhæfilega há. Með hverju ætlar hann að afsaka sig í þessu? Einnig hafði jeg sagt í minni fyrri ræðu, að hæstv. ráðh. hefði sýnt ómannúðlega framkomu gagnvart veikum mönnum. Átti jeg þar við afskifti hans af berklasjúklingum. Út af því sagði hæstv. ráðh., að jeg myndi þar meira tala af umhyggju fyrir læknunum en sjúklingunum. Mundi jeg vera að launa þeim fyrir einhver lyf, er þeir hjálpuðu mjer stundum um. Það getur vel verið, að vinátta hans til læknanna standi í sambandi við einhver róandi lyf; mín er af öðrum toga spunnin, enda hefi jeg ekki þurft að leita á náðir þeirra um hjálp í viðlögum. En það var ekki umhyggja mín fyrir læknunum, er lá til grundvallar því, að jeg taldi það óviðeigandi af hæstv. ráðh. að skipa þeim, sem eru svo óhamingjusamir að þurfa að leita sjer lækninga við berklaveiki, að leita til ákveðins læknis eða lækna, ef þeir vilji halda þeim styrk, er ríkið veitir til þessara sjúklinga. Rök mín í þessu eru þau, að hver sjúklingur leitar ávalt til þess læknis, er hann ber mest traust til. En það er oft svo, að mest veltur á því um lækningu sjúkdómsins, hvaða traust sjúklingurinn hefir á þeim lækni, er stundar hann. - En eins og allir vita, gaf hæstv. ráðh. út þá skipun, að allir berklaveikir sjúklingar, er ætluðu sjer að fá styrk úr ríkissjóði, yrðu að leita til ákveðinna lækna. Var hinn sjálfsagði rjettur sjúklinganna að kjósa sjer sjálfir lækni skertur með þessu. Sparnaðurinn af því fyrir ríkið var hinsvegar sama og enginn. Í mesta lagi 1500 kr. af þeim 700 þús., er greiddar eru af ríkisins hálfu í þessu skyni. Það er því broslegt, að nokkur skuli halda því fram, að þetta sje af sparnaðarástæðum gert, en væri þó afsakanlegt, ef ekki væri einmitt ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur. Þá þarf jeg að fara nokkrum orðum um ummæli hæstv.dómsmrh. í sambandi við tilvitnun sína í grein, er hann hefir sjálfur skrifað í Tímann 15. jan. síðastl. Á þessum fundi, er haldinn var á Akranesi í haust, voru um 500 manns, er heyrðu það, sem fram fór. Jeg var þar að ræða um árás hæstv. ráðh. á skipherrana á varðskipunum. Greip þá hæstv. ráðh. fram í fyrir mjer og sagði, að besta samkomulag væri milli sín og skipherranna. En jeg mótmælti því og sagði, að þeir mundu vera í hópi þeirra manna, er vildu hann pólitískt feigan. Þetta er sannanlegt, og jeg treysti mjer til þess að koma með hundruð vitna til þess að staðfesta, að þetta sje rjett. Það er meira en lítil óskammfeilni af hæstv. ráðh. að halda því fram, þvert ofan í vitund allra þeirra, er þarna voru viðstaddir, að jeg hafi sagt, að skipherrarnir væru í tölu þeirra manna, er vildu að hann væri drepinn. Þessu trúir vitanlega enginn heilvita maður. Að hæstv. ráðh. skuli halda þessu fram, ber þess greinilegan vott, að tilhneiging hæstv. ráðh. til að ófrægja aðra er blátt áfram sjúkdómur á honum. Og svo hælist hann um það, að hann skuli ekki hafa skipað skipherrunum að fara í mál við mig!! Mjer væri það sönn ánægja, ef hann vildi skipa þeim það, því þá mundi það sannast, hver hefði á rjettu að standa. En sannleikurinn er sá, að hæstv. ráðh. kærir sig ekkert um, að hið sanna í þessu máli upplýsist. Hann veit, að með því að endurtaka þetta hvað eftir annað getur vel verið, að honum takist að telja einhverjum auðtrúa auðnuleysingjum trú um, að jeg hafi sagt þetta. En hvað sem því líður, ætla jeg að sjá um, að þetta festist ekki við mig mótmælalaust. Jeg endurtek svo áskorun mína til hæstv. ráðh. um að taka þessi orð sín aftur, eða þá að fá það vottfest, að jeg hafi sagt þetta. Að vísu er eðlilegt, að menn þori ekki að fullyrða, hvernig orðalag jeg viðhafði, en allir mundu hafa munað það, ef jeg hefði sagt, að skipherrarnir vildu láta drepa hæstv.dómsmrh. Slík orð eru sem betur fer svo sjaldgæf, að þau mundu öllum áheyrendum minnisstæð. Hjer í deildinni sitja ýmsir þeirra, er voru á Akranesfundinum, þar á meðal nokkrir flokksbræður ráðh. Skora jeg á ráðh. að færa fram eitt, aðeins eitt vitni fyrir þessum áburði hans. Geti hann það ekki, - og jeg veit að hann getur það ekki -, er ekki ofmælt, að framkoma hæstv. ráðh. í þessu máli er gersamlega ósæmileg og honum til mikillar minkunar. Um leið og jeg skil við hæstv. ráðh. skal jeg játa, að jeg var nokkuð hvassyrtur við hann í minni fyrri ræðu, en jeg hefi gaman af að segja frá því, að jeg hefi ekki orðið var við neina andúð frá einum einasta framsóknarmanni fyrir það, heldur aðeins frá sócíalistum. Þeir voru þeir einu, er reiddust fyrir hans hönd, er jeg kvað upp hinn harða en rjettláta dóm yfir honum. Það skal játað, að jeg álít, að menn eigi frekar að gæta sín fyrir því að ráðast hart að hæstv.dómsmrh. En það er ekki vegna þess, að hann eigi það ekki skilið, heldur vegna hins, að hann ver sig svo aumlega, að hann vekur meðaumkvun fólks á sjer. Áður fyrri var það venja, að hann óð fram fyrir skjöldu, hamaðist og beit í skjaldarrendurnar. En nú er hann orðinn eins og gamalt, karlægt og tannlaust kerlingarhró, er ekki getur bitið lengur. Þá þarf jeg að víkja nokkrum orðum að hv.þm. Ísaf. (HG) út af því, er hann sagði í gær. Hafði hann tekið sjer það fyrir hendur að mæla fyrir minni hreinskilninnar. En honum fórst það líkt og regluboða, sem snýr sjer undan og „snapsar“ sig, þegar hann er að prjedika bindindi. Hann talaði mjög fagurt um hreinskilnina, en var um leið að blóta hræsnina á laun. Meðal annars var hann að víta það, að jeg hefði talað með miklum fjálgleik um landhelgisgæsluna. Þetta hefi jeg nú reyndar ekki gert, en þó svo hefði verið, fæ jeg ekki sjeð, að það hefði verið nein dauðasök, þar sem jeg er umboðsmaður þeirra manna, er mest allra landsbúa eiga undir góðri landhelgisgæslu. Einnig kom það fram hjá hv.þm., og enda óbeinlínis hjá hæstv.dómsmrh., að mjer væri algerlega óheimilt að tala um þessi mál. Jeg ætti bara að skammast mín og þegja, ef þau væru nefnd. Ástæðan til þess var sú, að fyrir 5 eða 6 árum var einn af togurum Kveldúlfs staðinn að landhelgisveiðum og dæmdur fyrir brotið. Jeg gæti nú að vísu auðveldlega sannað sakleysi hans, ef jeg vildi beita sömu aðferð og hæstv.dómsmrh. notar og lesa upp vörn verjanda í málinu. En jeg sætti mig við dóminn og segi: skipstjórinn er sekur, úr því að hæstirjettur dæmdi hann. En jeg get ekki skilið, að þetta geti sett nokkurn blett á mig. Eins og mörgum mun kunnugt, er alger verkaskifting milli forstjóra stærri fjelaga eins og t. d. S. í. S., og svo hefir það verið í Kveldúlfi. Jeg hefi ekki komið nálægt stjórn togaranna undanfarin ár; það hafa aðrir gert. Jeg ætla þó ekki með þessu að fara að skjóta mjer undan áfellisdómi hæstv.dómsmrh., en vildi hinsvegar spyrja hann: Álítur hæstv.dómsmrh., að jeg sje samsekur eða hafi sannað samúð mína með landhelgisbrjótum með því að halda skipstjóranum áfram í stöðunni, og bæta þannig ekki atvinnumissi við 10 eða 12 þús. kr. sekt þessa manns, sem í áratug hafði unnið dyggilega í minni þjónustu, - unnið sig frá því að vera duglegur háseti upp í að vera duglegur skipstjóri? Álítur ráðh., að jeg hefði verið drengur að meiri, ef jeg við dóm hæstarjettar hefði bætt brottrekstri?

Því mun jeg svara þegar hv.þm. er hættur við þennan reiðilestur sinn

. Jeg veit það, að hæstv.dómsmrh. vill hafa næði til að svívirða mig, og því helst ekki svara fyr en jeg er „dauður“. Jeg vil því spyrja hann aftur að því sama. (Þögn). Vill hæstv.dómsmrh. ekki svara þessu?

Jeg hefi svo mörgu að svara og mun gera því öllu skil á eftir

. Úr því að hæstv.dómsmrh. vill ekki svara þessu, verð jeg að sætta mig við það, en þó skal jeg skýra málið dálítið fyrir honum. Einn af mannkostum ráðh. er sá, að hann reynist sínum mönnum vel, það er að segja þeim, sem eru honum nógu undirgefnir. Sem dæmi þess gæti jeg skýrt frá því, að hann hefir keypt einn slíkan fylgifisk sinn undan lögunum og hossað honum síðan upp í vegtyllur. Nafn þessa manns vil jeg ekki nefna hjer í deildinni, en jeg gæti sagt það einhverjum flokksbróður ráðh., sem er þagmælskari en hæstv.dómsmrh. Jeg veit það, að hæstv.dómsmrh. er ekki svo gleyminn maður, að hann muni ekki eftir þessu, og þar sem hann breytir svo, er engin ástæða til fyrir hann að ásaka mig fyrir, að jeg skuli ekki hafa rekið skipstjórann, sem gerði sig sekan í þessu broti, eftir að hann var búinn að fá 10000–12000 kr. sekt. Þetta sýnir aðeins, að jeg læt mjer ekki farast illa við þá menn, sem hafa unnið hjá mjer. Jeg geri þeim ekki þau óhöpp þungbærari, er þeir verða fyrir, með því að hrekja þá burtu og svifta þá atvinnu. Þetta er það eina sinn, sem jeg hefi eytt tíma í að verja mig fyrir ásökunum hæstv.dómsmrh. í þessu máli, og hefir hann þó oft notað það mjer til vanvirðu. Jeg hefi ekki kært mig um að tína til mörg lögbrot skjólstæðinga hans, heldur hefi jeg aðeins nefnt eitt dæmi af mörgum, til að sýna fram á, að það er eins órjettmætt að núa mjer um nasir lögbroti skipstjórans á „Agli Skallagrímssyni“ og því, að jeg ljet þess óhefnt, eins og að ásaka hæstv.dómsmrh. fyrir gerðir þessa skjólstæðings hans, sem hann keypti undan hegningu. Hv. þm. Ísaf. vildi líka gera sjer mat úr þessu, en honum hefi jeg svarað um leið og hæstv.dómsmrh., en mun nú taka ræðu hans til frekari athugunar. Það var enginn efi á því, að hjá honum fylgdi hugur máli, er hann talaði um íhaldið, og braut þá í engu í bág við lögmál hreinskilninnar; en þegar hann sneri máli sínu að hæstv. stj., fylgdi hann dyggilega vegum hræsninnar. Hann fann henni það helst til foráttu, að þegar hún horfðist í augu við stærri mál, gerðist hún undirleit og hopaði af hólmi, og nefndi þar sjerstaklega kjördæmaskipunina. Það er þó vitanlegt, að jafnaðarmenn vilja ekki breyta kjördæmaskipuninni; þar fylgir hugur ekki máli. Þeir vilja fara að eins og í fyrra og hrifsa kjördæmin af íhaldsbændum og fá sósialistum þau í hendur. Þeir vilja, að Framsókn og sósialistar til samans myndi meiri hl. og að sá maður, sem nú fyllir stöðu dómsmrh., geri það áfram. Þeir eru ánægðir og æskja einskis frekara en að þessir menn sitji áfram við völd, til þess að þeir geti haft þá að skálkaskjóli og haft foringja sinn, Jónas Jónsson, í fararbroddi. Þá spurði hv.þm. Ísaf. hæstv.dómsmrh. að því, hvernig á því stæði, að hann væri ekki ennþá farinn að skipa sakamálsrannsókn á útsölumann olíuverslunarinnar á Seyðisfirði. En hann spurði til þess að ráðh. gæti svarað: Jeg hefi gert það. Þetta er hreinasti skrípaleikur, það sjá allir. Mjer er sem jeg sjái hv.þm. Ísaf., ef hv. 1. þm. Skagf. hefði verið dómsmrh. og t. d. jeg forstjóri áfengisverslunarinnar. Mjer er sem jeg heyri þrumurödd hans á eldhúsdegi, er hann helti sjer út yfir þessa svívirðingu, sem átt hefir sjer stað í vínversluninni. Það eitt væri ekki nóg, mundi þm. segja, að svíkja drykkjarföngin, heldur svikjum við líka peninga frá fátækum mæðrum og svöngum börnum. Jeg veit ekki, hve lengi jeg ætti að halda áfram, en við getum allir ímyndað okkur reiði hans og hávaða. En ná minnist þessi bindindisfrömuður ekki einu orði á vínfölsunina, sem þó var gerð beinlínis til þess að lokka vínhneigða menn með gómsætum drykk. Þetta sýnir best, hversu nátengd og einlæg er vináttan milli þessara tveggja manna og hvílíkur fyrirmyndar hræsnari hv.þm. Ísaf. er. Það orkar ekki tvímælis, að árásir þessa hv.þm. eru gerðar aðeins til þess að sýnast. Jeg hafði líka gaman að því að sjá hæstv.forsrh. standa upp og segja með blíðu brosi við þennan hv.þm.: „Já, það er nú svona: mjólkin verður ekki meiri úr kúnni, þótt skjólan sje stærri“. Þrumurödd en engin alvara. Reiðisvipur til að leyna gleðinni. Árás, ekki til að svala hefndarþorsta, heldur til að gjalda þakklætisskuld fyrir þegnar velgerðir. Það er þetta, sem hæstv.forsrh. meinti, og það var líka alveg viðeigandi svar og hæstv.forsrh. til sóma, þótt það væri máske nokkuð fljótfærnislegt. Það sýndi, að hv.þm. Ísaf. bar á sjer yfirskin hreinskilninnar, en blótaði hræsnina, og hinn góðlátlegi forsrh. skildi þetta til fulls. Hann veit vel - já, manna best -, að fylgi sósialista Hefir kostað mikið, og hann veit eins vel, að aðstaða þeirra getur ekki verið betri. Er það ekki skemtilegt að fá það af munni hæstv.forsrh., að árásir þessa manns sjeu ekki nema látalæti og geti ekki verið annað en látalæti? Vei yður, þjer hræsnarar.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg býst við, að hv. 2. þm. G.-K. hafi fengið áminningu hjá sínum mönnum eftir ræðu sína í gler, því að nú stilti hann skap sitt mun betur og viðhafði munnsöfnuð, sem nærri því var samboðinn manni, sem ekki þurfti að vera götudrengur. Jeg geri ráð fyrir, að hann hafi fengið svipaðar þakkir í sínum herbúðum eins og Mbl. fær fyrir meðferðina á móðurmálinu. Fyrst vil jeg snúa mjer að því, er hv.þm. reyndi til að niðra löggæslumönnunum og svívirða þá. Sú framkoma er í fullu samræmi við framkomu íhaldsins gagnvart þessum mönnum. Blöð þeirra hafa ekki lint látum með að uppnefna þá og hrakyrða á allan hátt fyrir að gera skyldu sína. Í þessu sambandi vil jeg minnast á sögu eina, sem borist hefir út um bæinn, og menn, sem munu vera nákomnir hv.þm., hafa borið út. Það var sagt, að einn þessara löggæslumanna hafi verið við skyldustörf á þjóðvegi hjer í nærsveitunum og hafi þá bulla nokkur ráðist á hann og misþyrmt honum. Um leið og jeg get þess, að þetta er alveg tilefnislaust, vil jeg geta þess, að yfir þessu máli skemtu íhaldsmenn sjer vel, og var það líka í fullu samræmi við þeirra sómatilfinningu, en þjóðin hefir andstygð á slíku siðferði. Alment er talið, að þessi lygasaga hafi komið upp í Kveldúlfi og að menn nákomnir hv. 2. þm. G.-K. hafi hælst um, að einn af starfsmönnum þessa fyrirtækis hafi ráðist á löggæslumanninn. Þetta bendir á, að ofstopamenn af þessu tægi hafi viljað beita ofbeldi við löggæslumennina, en ekki þorað það. En þessi mótþrói hv. 2. þm. G.-K. og hans flokksbræðra orsakast af því, að þeir þola ekki, að lögin nái til þeirra, sökum þess að þeir hafa getað sveigt lögin nokkurnveginn eftir eigin vild meðan íhaldið fór með völd. Það vita allir, að þessir menn vilja grafa undan lögum og rjetti í landinu og gera alt, sem í þeirra valdi stendur, til að forða fyllibyttum frá sektum; en þeir verða nú að þola, að lögin nái til þessara fylgismanna sinna. Jeg býst líka við, að hv.þm. verði ekki sigurreifur, þegar hann heyrir, að í dag og í gær voru 16 bílstjórar sektaðir, þótt hann og hans menn hafi verið að reyna að draga þá undan vendi laganna. Hv. þm. er reiður yfir því, að jeg hafi sent honum sneiðar fyrir drykkjuskap, en þegar hann og hans líkar taka málstað ofdrykkjumannanna og uppnefna löggæslumennina og svívirða, þá sanna þeir þar með, að ekki eru þeir svo hreinir sem skyldi. Hv. þm. mintist á, að jeg hafi talað um ölæði í þingveislum, en jeg hefi oft verið þar og sýnt það, að jeg kann að gleðjast í hófi með glöðum, og meira að segja hefi jeg oft fylgt góðglöðum andstæðingum heim úr slíkum veislum. Annars verð jeg að játa það, að mjer þykir það mikill ljóður á ráði hv.þm. að geta ekki haldið veislu án þess að fara yfir það stig, sem sæmilegt er; eins og t. d. í samkvæmi, sem haldið var í fyrra. - Þá mintist hv.þm. á Tervani-málið, en það er nú dautt mál, því að menn hafa þegar sjeð, hver hafði þar á rjettu að standa. Annars verð jeg að geta þess, að þessi „homopathia“, sem jeg tók upp, að láta íhaldið berjast við sjálft sig, hefir gefist vel, því að varla geri jeg ráð fyrir, að þessi íhaldslögfræðingur hafi tekið upp á því að flytja rangt mál fyrir peninga. Mjer hefði þó ekki dottið í hug að leiða þetta vitni í neinu máli öðru en þessu, sem íhaldið hefir gert að æsingarmáli. Þegar jeg hefi lesið upp álit þessa íhaldslögfræðings, verður flokkur hans annaðhvort að játa, að hann sje ómerkur orða sinna eða að flokkurinn fari með rangt mál. Jeg tek því skýrt fram, að þetta vitni er ætlað íhaldsmönnum einum, það er að segja, þeim æstustu. Aðrir þurfa þess ekki við. Jeg ætla þá að segja frá þessu aftur í sem stystu máli. Fyrst er það, að undirrjetturinn í Hafnarfirði slær því föstu, að málið sje rangt eins og íhaldsmenn hafi flutt það. Hæstirjettur er í miklum vafa, en dæmir þó Júpiter í sekt, og þetta nafa þeir hv. 1. þm. Skagf. og hv. 2. þm. G.-K. reynt að afsaka sjer í vil. Þeir finna, að það er hættulegi að leggja annað mái á líkum grundvelli undir dóm almenningsvitundarinnar, þegar á bak við stendur annarsvegar sýkna og hinsvegar hikandi dómur. Þar við bætist, að sá maður, sem á aðalblað íhaldsins, hefir, eins og jeg las upp, leitt rök að því í fyrsta lagi, að báturinn var svo hörmulega illa útbúinn, að það út af fyrir sig var til minkunar, í öðru lagi, að mennirnir voru bæði heimskir og ósannsöglir, og í þriðja lagi staðfestir þessi íhaldsmaður það, sem öllum var kunnugt, að frágangurinn á sönnunum þessa manns var þess eðlis, að því fleiri sem hefðu vitað um þetta, því ákveðnari var dómurinn um hv. 1. þm. Skagf. Því er ekki að neita, að landhelgisgæsla okkar gengur hart að nágrannaþjóðunum að því leyti, að sektir eru háar, enda er sterk tilhneiging hjá nágrannaþjóðunum til þess að rökmeta alla dóma í þessu efni og dómamir eru krufðir til mergjar af hinum hæfustu mönnum. Þegar hefði verið farið að meta slíkan dóm um Tervani-málið, þá hefði naglamenningin komið fram í sinni fullu nekt, og afleiðingin orðið sú, að okkar tiltölulega góðu, uppvaxandi strandgæslu hefði verið blandað saman við hinn óheyrilega naglaskap skipshafnarinnar á varðbátnum Trausta. Allir menn, sem eitthvað þekkja utan Íslands, geta verið samdóma um, að ekki hefði staðið sterk almannavitund á bak við dóm eins og Tervani hefði fengið, þegar rök málsins hefðu verið rædd í sjerfræðiritum stórþjóðanna og í enska og þýska þinginu. Það kom mjög illa við hv.þm., að jeg hafði lesið upp brjef, ekki frá enska utanríkismálaráðh., heldur frá enska ræðismanninum í Reykjavík. Jeg býst ekki við, að það verði tekið alvarlega, sem hv.þm. vildi láta þingheim trúa, að brjefið væri falsað. Það lítur út fyrir, að hv. 2. þm. G.-K. sje ekki kunnugur nema glæpamannabókfærslu, ef hann álítur, að slík skeyti frá ensku stj. sjeu fölsuð. Það sannar skoðun mína um gáfnafar og mentunarástand þessa hv.þm. Hv. þm. hefir tekið út úr rjettu samhengi það, sem jeg sagði um músaholuna, sem hv.þm. Borgf. liti á veröldina úr, og bæði misheyrt og misskilið. Annars gat hann ekki annað en dreymt setningar sínar. Hitt er annað mál, að jeg álít ekki álitlegt fyrir jafnlitla þjóð og við Íslendingar erum að gera Bretum rangt til. Þó að Bretar sjeu nógu miklir drengir til að vernda smáþjóð, sem kemur vel fram, er hitt ekki víst, að þeir sýni samúð þjóð, sem kemur bersýnilega illa fram. En það er auðvitað öðru máli að gegna, ef við erum meiri en Bretar. Annars held jeg, að hugtökin í heimspólitíkinni sjeu nokkuð óljós fyrir ýmsum flokksbræðrum hv.þm. Einn þeirra fór fyrir skömmu til Englands til þess að semja um kaup á nýjum togara, og hann undraðist það, að allir skyldu ekki drúpa höfði, þegar hann gekk framhjá, bara af því hann væri einn af eigendum Kveldúlfs. Hann bjóst við, að frægð sín hefði flogið til Englands og að honum yrði tekið eins og fyrirbrigði, ef hann lyti svo lágt að koma þangað. Hv. þm. spurði mig, hvort jeg vildi gefa Júpiter upp sakir. Mjer skildist hv.þm. fyrst og fremst fallast á, að Júpiter hefði verið ranglega dæmdur, og í öðru lagi virtist hann ekki vera í minsta vafa um mátt minn og vilja til þess að taka á mig allra manna syndir. Það er nú oflof, því að jeg get til dæmis ekki tekið á mig neitt af syndum íhaldsmanna. Ef Júpiter hefir verið ranglega stefnt til dóms og hann ranglega dæmdur, verða íhaldsmenn sjálfir að bæta fyrir það. Það er bara einn maður í sögu heimsins, sem hefir tekið allra manna syndir á sínar herðar, og það er of mikið lof, ef hv.þm. gerir ráð fyrir, að jeg taki á mig þennan litla part af syndabyrði heimsins, sem þó er svo óttalega stór. Þegar hv.þm. ætlaði að sanna, að hann ætti að hafa leyfi til að tala um landhelgismál, var hann mjög hikandi, enda gleymdi hann alveg einu atriði, sem skiftir miklu máli, nefnilega sinni eigin aðstöðu til landhelgisgæslunnar. Jeg skal fyrst nefna ömmufrv. Því verður ekki neitað, að frammistaða hv.þm. í því máli færði okkur heim sanninn um, að hv.þm. vill opna íslenskum togurum leið til að geta fiskað í landhelgi. Jeg vil í þessu sambandi minna á hv.þm. Snæf. Ef íhaldsmenn hefðu heimspekilegar flokksástæður fram að færa til að vera á móti því máli, ættu þær ástæður líka að ná til hv.þm. Snæf. En hann var með frv., af því að hans eigið kjördæmi, einkum þorpin, bíða allra þorpa mest tjón af ágangi landhelgisþjófanna. Þess vegna sannar framkoma hv.þm. Snæf., að þeir, sem vilja, að landhelgisgæsla sje góð, eru með frv.; hinir eru á móti því. Þetta er svo viðurkendur sannleikur, að það dettur engum skynsömum Reykvíking í hug að álíta annað en að hv. 2. þm. G.-K. vilji, að togarar hans sópi fiskinum, hvar sem hann er að fá. Hinsvegar býst jeg við, að hv.þm. vilji heldur, að öðru jöfnu, taka fiskinn utan landhelgi en innan. Jeg geri ráð fyrir, að hv. d. fái innan skamms tækifæri til að sjá, hvort hv.þm. hefir sjeð að sjer síðan í fyrra, og jeg trúi ekki öðru en að hv. d., sem hefir sýnt svo mikla fórnfýsi að vilja leggja til nýtt skip til að verja landhelgina betur, sinni slíku frv. Hv. þm. sagði, að jeg hefði svikið mínar hugsjónir, þar sem jeg hefi ekki reynt að koma fram afnámi sendiherraembættisins í Kaupmannahöfn. Jeg álít hægt að komast af án sendiherra í Kaupmannahöfn. En er þetta mál svo mikið stórmál, að það sje gerandi að „Kabinet“-spursmáli? Því hefi jeg aldrei gert ráð fyrir, þar sem allir vita, að meir en helmingur Alþingis vill hafa sendiherra í Kaupmannahöfn. Spánarsendiherrann hefi jeg ekkert með að gera. En fyrst hv.þm. álítur, að mjer beri að setja himin og jörð á hreyfingu til þess að leggja niður sendiherraembættið í Kaupmannahöfn, vil jeg benda honum á, hvað fyrv. ráðh., hv. 3. landsk. (JÞ), var gleyminn í 4 ár um stærsta samgöngumálið, járnbrautarmálið. Það kvað svo ramt að, að hann gerði hreint ekkert fyrir það öll þessi ár, þrátt fyrir fyrri afskifti. Mjer þykir að vissu leyti vænt um, að hv. 2. þm. G.-K. skuli vera orðinn mannúðarmaður. Þó að það tilefni, sem hann velur sjer, sje ekki þýðingarmikið, er það þó nokkurs virði, ef um almennan umbótamann væri að ræða. En það er ekki til meira mannúðarleysi en fiskimönnunum á togaraflotanum er sýnt. Það er hvergi, sem menn eru píndir jafnlengi svefnlausir og úrvinda af þreytu, og hvergi, sem mönnum er jafngrimmilega kastað frá vinnunni, þegar þeir eru orðnir gamlir. Hv. 2. þm. G.-K. hugsar ekki um annað en að útníða mönnunum, meðan þeir eru í fullu fjöri. Þegar þeir biðja um svefntíma, sem þó er styttri en vísindin krefjast, neitar hv.þm. Auk þess er vart hægt að hugsa sjer ömurlegra líf en þessir menn eiga, meðan þeir njóta þeirrar dásemdar að hafa vinnu.

Hvernig stendur á því, að allir ungir menn sækjast eftir þessari atvinnu?

. Það er gott, að hv.þm. reynir ekki að bera á móti mannúðarleysinu. Það eru til námur svo neðarlega, að innri hiti jarðarinnar er þar svo mikill, að mennirnir geta ekki unnið nema fjórðung stundar á dag. En kaup er borgað svo hátt, að menn vinna það til að vera í þessu jarðneska helvíti. Það er ekki ósennilegt, að menn vegna fátæktar og neyðar fari í vinnu til hv. 2. þm. G.-K., þá vinnu, sem er langómannúðarlegust á Íslandi. Mennirnir fá kaup, sem þeir geta dregið fram lífið fyrir, en svo er þeim kastað burtu strax og þeir fara að slitna. Í þessu efni er rjett að gera eina litla undantekningu. Það fjelag, sem einn af þm. Reykjavíkurbæjar er forstjóri fyrir, hefir látið reisa 2–3 hús fyrir sína verkamenn. Hann hefir þar sýnt eftirbreytnisvert mannúðarmerki, bara í of litlum stíl. En það er dæmalaust, að maður, sem ekur í mörgum einkabílum og kaupir reiðhesta og lifir í vellystingum praktuglega  Þá skal jeg víkja að þeim mikla glæp, að stj. skyldi semja við 2 bestu læknana, sem við eigum, í sambandi við berklavarnirnar. Það átti að tryggja berklasjúklingum sem besta hjálp, sem um leið yrði hin ódýrasta fyrir landið. Og þetta segir mannúðarpostulinn að sje kúgun! Hann gætir þess ekki, að það er landið sem borgar. Það er engin höfuðsynd, þó að sá, sem borgar, fái að velja lækninn. Hv. þm. ætti engan að láta heyra þessa endemis fjarstæðu. Svona er alstaðar farið að á spítölum og í sjúkrasamlögum. Heldur hv.þm. til dæmis, að þegar landsspítalinn er kominn á stofn, fái hver og einn að krukka í sjúklingana? Eða hvernig færi, ef berklasjúklingur frá Ólafsvík ætti að fara á Vífilsstaðahælið? Ætti þá læknirinn í Ólafsvík að fara með honum? Þetta er jafnheimskulegt hjá hv.þm. og það er mikil hræsni. Mjer finst það bera vott um svolitla sómatilfinningu hjá hv.þm., að hana reynir að draga í land af ummælunum, sem hann hafði uppi á Akranesi. Hann segist hafa viljað hnekkja því, þegar jeg sagði, að samkomulagið væri gott á milli mín og skipstjóra á varðskipunurn. Jeg, sem er annar aðilinn, veit vel, hvernig samkomulagið er. Og jeg hefi fengið ákúrur fyrir að vera of góður við skipstjórana, að bjóða þeim upp í Norðtungu. En hlið hv.þm. er þá hlið skipstjóranna og þetta er sagt í hópi þeirra, sem hann segir, að vilji mig pólitískt feigan, en annars sagði þm. blátt áfram, að þeir vildu drepa mig.

Þarna voru ýmsir þingmenn viðstaddir. Getur hæstv. ráðh. fengið einn einasta þeirra til að votta með sjer?

. Jeg þarf engin vottorð. Jeg veit nógu mikið um þetta mál. Jeg hefi ekki reynt að pína skipstjórana á þeim grundvelli, að orð þeirra væru sönn. Ef jeg hefði trúað þessum hv.þm., þá hefði jeg látið mennina hreinsa sig af þessum ummælum. En jeg ber of litla virðingu fyrir 2. þm. G.-K. til þess. Hinsvegar hefði jeg kunnað vel við, ef skipstjórarnir hefðu frábeðið sjer alt sáluhjálparsamlag við þennan mann, sem ber þeim slíkar svívirðingar á brýn. Ef jeg fyrirlít hv.þm. út í ystu æsar, get jeg tortrygt þessi ummæli, en hafi jeg snefil af tiltrú til hans, get jeg búist við, að einhver neisti sje sannur í þeim. Að síðustu vildi hv. 2. þm. G.-K. sanna mannúð sína á því, að hann hefði ekki rekið burt brotlega skipstjórann. En þm. hefir játað í blaðagrein alt annað um málið, nefnil. að skipstjórinn sje aflakló og þess vegna hafi hann haldið stöðunni. En svo var hv.þm. að dylgja um það, að jeg hefði keypt brotlegan mann undan hegningu. Jeg vil skora á hv.þm. að kæra mig fyrir þetta. Ef hv.þm. kærir mig nú þegar í dag ekki fyrir lögreglustjóranum hjer í Reykjavík, hr. Hermanni Jónassyni, þá lýsi jeg því yfir, að háttv. 2. þm. G.-K. er opinber ósannindamaður að þessu. Þá virtist það koma illa við háttv. 2. þm. G.-K., að jeg hafði fyrirskipað í vetur rannsókn á rekstri steinolíuútibús landsverslunarinnar á Seyðisfirði. Stjórninni hefir nú verið legið mjög á hálsi fyrir það að hafa ekki fyrirskipað slíka rannsókn. En hið sanna er, að jeg hafði enga kæru fengið um rekstur þessa útibús. Um það vissi jeg ekkert annað en að jeg hafði sjeð blaðaskammir út af því. Og endurskoðendur landsverslunarinnar, sem eru tveir íhaldsmenn hjer í bænum og eru báðir prýðilega skylduræknir menn, höfðu enga umkvörtun gert nje bendingu gefið til mín um, að þörf væri rannsóknar. Hefði slíkt þó verið bein skylda þeirra, ef nauðsynlegt var að rannsaka eitthvað. Mjer skilst nú, sem þessum ræðum muni vera lokið í bili. Stendur nú fyrir dyrum þingveisla sú, sem hv. 1. þm. G.-K. lýsti svo fagurlega. óska jeg öllum góðs fagnaðar þar, þótt jeg telji ekki nauðsynlegt, að þm. skili þó í þann himneska fögnuð, sem hv. talaði um. Jeg býst við að verða forfallaður að sækja þessa veislu.

Heyr!

. Jeg trúi því vel, að hv.þm. álíti sjer auðveldara að þjóna lund sinni í þingveislunni, ef jeg verð þá staddur í öðrum landsfjórðungi.

Halldór Steinsson Þetta frv. er gamall kunningi þessarar deildar. Mun jeg ekki fara fleiri orðum um það að sinni, en leyfi mjer að leggja til, að því verði vísað til hv.fjhn.