Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. hefur tekið nokkurri breytingu í hv. Ed., og ég vildi benda á það, að m. a. hefur verið samþ. þar ein af þeim brtt., sem ég flutti hér við þetta frv. við 3. umr. málsins, en var þá felld í þessari deild. Þessi brtt. var um það að gefa eigendum fasteigna kost á því að kæra matið, ef þeim sýndist svo, að rétti þeirra væri hallað. Þetta ákvæði hefur ávallt verið í lögum um fasteignamat og er það enn, þó að svo færi nú, að þessari till. minni væri hafnað hér í d. við 3. umr. þessa máls. Um þetta atriði farast fjhn. Ed. í því nál., sem hún gaf út um þetta mál, orð eins og hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Getur n. fallizt á þá skipan“ - sem í frv. felst - „að öðru leyti en því, að hún álitur skylt, að eigendum fasteigna verði gefinn kostur á því að bera fram kæru yfir samræmingarmatinu, eins og í 15. gr. laganna frá 1945 um fasteignamat er skýlaust ætlazt til að gert sé, þegar mat fer fram. Hlýtur þetta að teljast ein af grundvallarreglum laganna.“ Og það var vitanlega með sérstöku tilliti til þess, hversu þetta atriði er mikilsvert í lögunum, að ég flutti mína brtt. um þetta hér við 3. umr. málsins, sem þá var felld. Ber nú að fagna því, að þetta ákvæði hefur verið tekið upp í frv., og er þess að vænta, að nú verði snúizt betur og skynsamlegar við þessu en gert var, þegar ég flutti brtt. mína.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur að athuguðu þessu frv. lagt til, að því sé breytt nokkuð, eins og fram kemur á þskj. 684, og er í nál. gerð grein fyrir ástæðunum fyrir því. Það, sem aðallega er um að ræða, er lítils háttar formbreytingar á frv., þar sem tekin eru saman í eina grein, sem verður 3. gr., ákvæðin um það, hverju skipa skuli með reglugerð í sambandi við þessa löggjöf, og í 2. gr. verður þá aðeins upptalningin á helztu heilsuverndargreinunum, og þar er gerð sú lítils háttar breyting, að liðunum er fjölgað um einn, sem stendur í sambandi við það, að áður voru flokkaðar undir 9. lið, undir geðvernd, bæði áfengis- og deyfilyfjavarnir, en að athuguðu máli þótti réttara að hafa áfengisvarnirnar sér í lið, en ekki flokkaðar undir geðvernd, enda hafa verið starfræktar áfengisvarnir, a.m.k. í höfuðstað landsins, nú undanfarin ár sem sérstakur liður heilsuverndar eða heilsugæzlu. - 4. gr. er svo breytt þannig, eða till. til breytingar, að það sé aðeins kveðið skýrt á um það, sem meiningin var með frv., en það kemur fram í grg. þess, að það var til þess ætlazt, að þátttaka sjúkrasamlaga í kostnaði af heilsuverndarstöðvum yrði áfram eins og verið hefur í þeim heilsuverndargreinum, sem ræktar hafa verið fram að þessu, þ.e.a.s. 1/3 hluti á móti 1/3 frá bæjar- og sveitarfélögum og 1/3 frá ríkinu. Hins vegar er gert ráð fyrir því, þar sem búast má við, að heilsuverndarstarfsemin aukist mjög og það verði of kostnaðarsamt fyrir sjúkrasamlögin, að umfram þetta sé sérstaklega samið um kostnaðinn af rekstri heilsuverndarstöðva milli sjúkrasamlaga og bæjar- og sveitarfélaga, og er það óbreytt eins og áður var, og ef þessir aðilar koma sér ekki saman, er það á valdi ráðh. að kveða á um þátttöku sjúkrasamlaganna í kostnaðinum. Það er einnig gert ráð fyrir því í greininni, að á vissum stöðum, og sérstaklega mun það sennilega verða nokkuð almennt utan Reykjavíkur, verði tæplega hægt að aðgreina sérstaklega þá fjóra þætti heilsuverndargreina, sem fram að þessu hafa verið ræktir og eru í upptalningunni undir lið 1) mæðravernd, 2) ungbarnavernd, 7) berklavarnir og 9) áfengisvarnir, og þar sem þessir liðir verði ekki sérstaklega aðgreindir eða kostnaðurinn af þeim, þá verði það samningsatriði á milli sjúkrasamlaganna og bæjar-. og sveitarstjórnanna, hvernig fara skuli um kostnaðinn. Með þessum breytingum leggur n. til, að frv verði samþ., og held ég, að það felist ekki í því nein breyting frá því, sem ætlazt var til af ríkisstj. hálfu. Eru þessar breyt. gerðar í samráði við hæstv. heilbrmrh.



Herra forseti. Fyrr á þessu þingi voru samþ. lög um breyt. á l. um Ræktunarsjóð Íslands, og í þeim lögum voru, eins og hv. þm. muna, tvö ákvæði, annað það að lengja úr 10 upp í 20 ár ákvæðið um framlag úr ríkissjóði til ræktunarsjóðs, hitt var að ákveða, að þar sem styrkur eða framlag ríkisins væri lægra en sem svaraði 30%, þá væri heimilt að lána úr ræktunarsjóði þannig, að lán og styrkur væru samtals 60%. Hv. landbn. rak sig á það, að með því að samþ. jarðræktarlögin eins og þau eru, þá er þar breytt ákvæðinu um framlag til vélgrafinna skurða úr 50% upp í 65%, og það þýðir, ef lögin eru óbreytt, að þá er ekki heimild til að lána neitt út á vélgrafna skurði úr ræktunarsjóði. Landbn. leggur því til, að inn í þetta frv., sem hér liggur fyrir, séu tekin lögin, sem samþ. voru í vetur, með þeirri breyt., að það sé heimilt að lán og styrkur út á vélgrafna skurði séu upp í 85%. Ég vil þess vegna hér með f. h. landbn. leggja fram skriflega þessar brtt., sem þýða það, að lög þessi eru færð saman í eina heild, og séu þá um leið lög nr. 101 10. des. 1954, um breyt. á l. um Ræktunarsjóð Íslands, úr gildi felld. Ég vil mega vona, að hv. þingmenn geti fallizt á þetta með landbn., og óska, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessum brtt., sem ég hér með afhendi honum skriflega, en landbn. stendur öll að þessum brtt.



Herra forseti. Ég hafði rætt nokkuð um brtt., sem ég flutti við 4. gr., sem sumpart var umorðun, en sumpart nokkur merkingarbreyting, og ég var yfirleitt mjög efins í því, hvort rétt væri að setja þessa gr. inn, og hafði bent á, að þar sem það hefur hingað til verið frjálst fyrir bókasöfnin, hvers konar bóka væri til þeirra aflað, þá hafa bókasöfnin viða um land borið nokkurn blæ af þeim áhugamönnum, sem hafa beitt sér fyrir þeim, og ég hafði sérstaklega minnzt á bókasafnið í Húsavík og þann svip, sem Benedikt á Auðnum hafði á það sett. Ég álít það dálítið varasamt, eins og þarna er gert, að vera að binda í lögum þessi allströngu fyrirmæli um, hvers konar bóka eigi að afla, gera það að skyldu svo að segja fyrir bókasöfnin og reyna þannig að skapa ákveðna stefnu um slíkt í staðinn fyrir að lofa því að vera nokkru frjálsara. Það er náttúrlega gott að segja, að það eigi að gefa mönnum kost á að lesa góðar bækur, en það er nú eins og einn karl sagði einu sinni: Góðar bækur eru góðar, þegar þær eru góðar. - Menn eru nú kannske ekki alveg sammála um alltaf, hvað sé gott. Til er bókasafn á landinu, þar sem forráðamennirnir hafa hælt sér af því, að aldrei hafi nokkur bók eftir Halldór Kiljan Laxness komið inn á það safn. Og svo eru aftur sumir, sem álíta hann góðan rithöfund. Þannig getur þetta verið með bækur, svo að það er ákaflega varasamt að ætla að móta slíka stefnu sem þarna er gert, og ég held, að þessi litla till. mín, þó að hún breyti ekki miklu, sé þó í rétta átt. Ég verð að segja það almennt viðvíkjandi þessu frv., að ég álit, að það hefði verið miklu betra, ef það hefði verið sent til umsagnar hinna ýmsu forráðamanna bókasafna úti um land og hreppsnefnda og hefði fengið að biða næsta þings, ekki sízt af því, að mikið af þessu frv. á nú hvort sem er ekki að koma í framkvæmd fyrr en um næstu áramót. Það hefur oft verið hafður sá háttur á áður, þegar hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram frumvörp, sem fela í sér allmiklar kerfisbreytingar eða skapa nýtt kerfi, þar sem kerfi hefur ekki verið fyrir, að slík frv. hafa ekki verið afgreidd á fyrsta þingi, sem þau hafa verið lögð fyrir, heldur hefur almenningi og fulltrúum hans úti um land gefizt tækifæri til þess að athuga þessi mál nánar. Ég álít, að það hefði verið ákaflega gott, ef þannig hefði líka verið farið að við þennan lagabálk, ekki sízt vegna þess, að það er margt, sem til framfara horfir í honum, og þess vegna alveg óþarfi að flaustra of mikið af, þannig að annað fari með, sem er ekki eins nauðsynlegt. Ég man eftir, að t.d. lagabálkur mikill og merkilegur, sem að flestu leyti horfði til mikilla framfara, lá hér fyrir okkur ein tvö eða þrjú þing, - það var lagabálkurinn um hegningarlögin og breytinguna á þeim, - áður en hann væri afgreiddur. Þá var í þeim bálki, eins og hann var upprunalega lagður fyrir, ákvæðið um opinberan ákæranda, sem mætti nokkurri mótspyrnu, þó að yfirgnæfandi meiri hluti þings og ég held bara svo að segja allt þingið væri sammála um allar þær breytingar í frjálslyndara horf, sem fólust í hegningarlagabálknum. Síðast lagði hæstv. dómsmrh. lagabálkinn um hegningarlögin fyrir þannig, að hann tók út kaflann um opinbera ákærandann, og þá gekk frv. mjög greiðlega í gegnum þingið. Ég held, að það ákvæði, sem er í þessu frv. um bókasöfnin viðvíkjandi bókafulltrúa hjá fræðslumálastjóra, sé misráðið og hefði ekki átt að vera í því, og ég fæ ekki séð, að fræðslumálastjórnin gæti ekki rækt það, sem falið væri með þessu frv., án bókafulltrúans. En svo fremi sem bókafulltrúi eigi að vera, þá álít ég, að það, sem hann eigi fyrst og fremst að vinna fyrir bókasöfnin í landinu, sé að geta leiðbeint þeim í bókasafnsmálum. Við þurfum ekki sérstaklega mann til þess að leiðbeina um bókaval. Það er ekki það, sem við erum fyrst og fremst að óska eftir. Við álítum, að fólkið og forráðamenn safnanna um land allt hafi almennt nokkurt vit á því að velja sér bækur, og það verður hver að fá að velja nokkuð eftir sínum smekk og eftir óskum fólksins í þessu sambandi og eftir því viti, sem forráðamennirnir hafa á því að velja góðar bækur, hvað sem þeim kann nú að finnast góðar bækur. Ég held þess vegna, að það sé ekki rétt stefna að ætla að fara að setja það í fræðslumálaskrifstofuna í hendi eins manns fyrst og fremst að eiga að leiðbeina um bókavalið. Hitt aftur á móti, ef það á endilega að vera embættismaður í skrifstofu fræðslumálastjóra, sem sér um þessa hluti, þá álít ég, að hann eigi að hafa vit á því, hvernig eigi að skipuleggja bókasöfn skynsamlega, hvernig sé heppilegt að hafa kerfið í bókasöfnunum, og hann þurfi þess vegna að vera vel að sér um, hvers konar aðgreining sé heppilegust á bókum, hvers konar reglur viðvíkjandi flokkun þeirra, hvers konar reglur viðvíkjandi útlánum og allt mögulegt annað slíkt, og það sé einmitt þeir hlutir, sem bókafulltrúi alveg sérstaklega þyrfti að geta leiðbeint vel með, þ.e. sjálfur rekstur bókasafnanna. Erlendis er þetta ein af sérgreinum. Menn læra á sérstökum stofnunum að vera bókaverðir. Og eigi að vera maður, sem hér á sérstaklega að hafa með þessa hluti að gera, þá álít ég, að hann eigi fyrst og fremst að hafa einhverja sérmenntun hvað snertir rekstur bókasafna. Við erum ekki að biðja um neinn mann, sem eigi að vera einhvers konar forráðamaður um bókavalið og annað slíkt, heldur alveg sérstaklega mann, sem hefði einhverja sérmenntun í því, hvernig eigi að reka bókasöfn, því að það efast ég ekki um að þarf gjarnan að leiðbeina mönnum með, og það eru því miður ekki margir menn í landinu, sem hafa hana. Þess vegna hef ég á þskj. 655 orðað þá brtt. við 30. gr., sem segir, að menntmrh. skuli skipa sérstakan bókafulltrúa í skrifstofu fræðslumálastjóra, að á eftir þessu komi: „Skal hann hafa sérmenntun hvað snertir rekstur bókasafna.“ Það þótti mér raunverulega vera sú minnsta krafa, sem er hægt að gera, ef þarna á að fara að hafa sérstakan embættismann, sem ég nú hins vegar álít að við hefðum vel getað komizt af án, en um það virðist hins vegar vera mjög ákveðinn meiri hluti hér á Alþ. Þessa brtt. vildi ég þess vegna vona að menn gætu fallizt á. Hinar brtt., sem ég flyt, aðra með hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) og hina á þskj. 681, vona ég að hv. d. geti líka orðið við að samþ., en ég skal vissulega viðurkenna, að það eru nú komnar svo margar brtt. í sambandi við þetta mál, að það virðist alveg glöggt, að þetta mál hefði átt að fá betri athugun en það þegar hefur fengið,en við það verður máske ekki ráðið héðan af. Það hefði þó verið bezta meðferð málsins. En ef ekki fæst að fresta samþykkt þess, þá álít ég þó, að þessar brtt., sem ég þarna hef flutt ásamt öðrum, mundu bæta nokkuð úr þeim göllum, sem eru á þessu frv., og hjálpa þannig til þess að gera það, sem annars hvað stefnu þess snertir er gott frv., mun betra en það ella hefði orðið.



Herra forseti. Síðan 2. umr. um þetta mál fór fram, hafa verið fluttar við það allmargar brtt. Menntmn. hefur komið saman á fund á milli umr. og athugað þessar brtt., og vil ég með fáum orðum gera grein fyrir því, hvernig n. litur á efni þessara till. Brtt. á þskj. 649, sem flutt var af þm. V-Húnv. (SkG) og þm. A-Húnv. (JPálm), verður tekin aftur samkvæmt því, sem frá hefur verið skýrt. Á þskj. 651 eru brtt. frá þm. N-Þ. (GíslG). 1. till. er við 3. gr. frv. og er um það, að stjórn bókasafns geti með samþykki bókafulltrúa ákveðið bókasafni annað aðsetur innan bókasafnshverfis en mælt er fyrir í þessari gr. Í 3. gr. frv. eru nefndir ákveðnir staðir, þar sem aðsetur héraðs- og bæjarbókasafna á að vera, en n. hefur fengið vitneskju um það, að það muni vera dæmi þess, að sýslubókasafn er nú staðsett annars staðar í hreppi en gert er ráð fyrir í 3. gr. frv. Ef ekkert frávik væri leyft frá ákvæðum 3. gr. frv. eins og þau eru nú, þá mundi leiða af því, að það þyrfti að færa bókasafn til innan hreppsins á þann stað, sem frvgr. ákveður. Þessi till. frá þm. N-Þ. miðar að því að veita nokkurt frjálsræði í þessu efni um stað innan sama hrepps, og er það eðlilegt að dómi nefndarinnar. 2. brtt. á þessu sama þskj. er við 7. gr. frv., um greiðslu kostnaðar til héraðsbókasafna. Gert er ráð fyrir því, að greiddar séu 3 kr. af hverjum íbúa í bókasafnshverfi, sem búsettur er utan þess hrepps, þar sem bókasafnið er staðsett. Þetta 3 kr. gjald á að greiðast úr sýslusjóði. Till. miðar að því, að þetta 3 kr. gjald, sem greitt er úr sýslusjóði, sé miðað við alla íbúa bókasafnshverfisins, eins þá, sem búsettir eru í hreppnum, þar sem bókasafnið er staðsett, eins og hina, og að gjaldið, sem þeir íbúar þess hrepps greiða sérstaklega, lækki að sama skapi. Þetta virðist vera eðlilegt með tilliti til þess, að inn í sýslusjóðinn greiða allir hreppar sýslunnar, einnig sá hreppurinn, þar sem bókasafnið er staðsett. Þetta hefur ekki nein áhrif á heildarútgjöld til safnsins, hvorki framlög úr héraði í heild né framlög frá ríkissjóði, en breytir aðeins skiptingu útgjaldanna, og má telja það eðlilegt. Við 2. umr. frv. kom fram sú skoðun, að það væri alls ekki skýrt samkvæmt orðalagi 7. gr. frv., hvaða aðili í bókasafnshverfi ætti að greiða þetta 3 kr. gjald. Það má til sanns vegar færa, að orðalag frvgr. eins og hún er nú sé ekki ótvírætt í þessu efni. En grg. sú, sem fylgdi frv., tekur af öll tvímæli um þetta. Á bls. 13 í þskj. segir berum orðum, hvernig gert er ráð fyrir, að heildarframlög samkvæmt I. og II. kafla frv. muni verða, og þar er talað um framlög frá bæjum og kauptúnum og framlög úr sýslusjóðum, og til frekari skýringar þessu segir, þar sem borinn er saman kostnaður sá, sem sýslusjóðirnir hafa áður innt af hendi í þessu skyni, og sá kostnaður, sem falla mundi á þá samkv. þessu frv., svo í grg.: „Sýslufélögunum eru í frv. lagðar á herðar allmiklar byrðar, en sum þeirra hafa þegar séð sér fært að leggja ríflegan skerf til þessara mála.“ Þetta verður ekki skilið öðruvísi, þar sem talað er um, að sýslufélögin eigi að standa straum af þessu gjaldi, en að átt sé við sýslusjóðina, enda er það þá borið saman við samsvarandi gjöld, sem nú eru innt af hendi úr sýslusjóðunum í svipuðu skyni. B-liður brtt. á þskj. 651 miðar að því að gera orðalagið í þessu efni skýrara, taka af öll tvímæli um, að þetta gjald eigi að greiðast úr sýslusjóðum, og er það eðlilegt. Niðurstaðan er því sú, að menntmn. vill mæla með því, að brtt. á þskj. 651 verði samþ. Á þskj. 652 er brtt. frá þm. Borgf. (PO) um það, að í staðinn fyrir 10 kr. komi 20 kr. Þegar hv. þm. gerði grein fyrir þessari till., þá skýrði hann frá ákveðnu dæmi um það, að eins og ákvæði frv. væru nú, mundi geta átt sér stað, að framlag til lestrarfélags eða sveitarbókasafns lækkaði að nokkrum mun frá því, sem verið hefur. Ég hef átt þess kost að athuga það bréf, sem hv. þm. vitnaði til, og er þar farið rétt með af hans hálfu í öllum greinum. Í einstöku tilfelli gæti það átt sér stað, að framlag til sveitarbókasafns lækkaði. Eins og styrk til lestrarfélaga hefur verið háttað, er hann greiddur í tvennu lagi, annars vegar fastur styrkur, miðaður við fjölda þeirra heimíla, sem bókasafnið nota, og hins vegar aukastyrkur, sem er miðaður við fjárhæð þeirra framlaga, sem fást til bókasafnsins heima í hreppnum. En með þessu frv. er gert ráð fyrir því að binda framlögin einhliða við íbúafjölda í hverjum hreppi um sig. Þau sveitarfélög, sem hafa sýnt sérstakan áhuga á því að leggja fram aukaframlag og fá svonefndan aukastyrk á móti því, gætu því lækkað dálitið samkv. ákvæðum frv. Nú er það meginstefna þessa frv. að skerða í engu þau hlunnindi, sem áður hafa verið veitt, heldur miða að því að bæta við og efla bókasöfnin og gera þessa starfsemi að því leyti aðgengilegri eftirleiðis en verið hefur. Þegar á það er litið, er eðlilegt, að till. hv. þm. Borgf. verði samþ. Þess ber einnig að gæta, að þar sem ákvæði frv. miða framlögin einhliða við íbúafjölda í hverjum hreppi, þá verða fjárframlögin til fámennustu hreppanna mjög lág, og er því eðlilegt, að á það sé litið, ef íbúar þeirra sýna sérstakan áhuga um aukin framlög. Ég vil benda á það, að þó að till. hv. þm. Borgf. verði samþ., þá getur framlag ríkissjóðs samkv. henni til sveitarbókasafns ekki numið meiru en 1250 krónum í 100 manna hrepp, og það er ekki gífurleg fjárhæð, þegar miðað er við það verðlag, sem nú er á bókum. Menntmn. vill því fyrir sitt leyti mæla með því, að till. á þskj. 652 verði samþ. Þá kem ég að brtt. á þskj. 653, sem fluttar eru af hv. 11. landsk. (LJós). Fyrri brtt. á því þskj., sem er í tveim liðum, er um það, að hvert bæjarfélag megi ráða því sjálft, hvort það verður eitt sér um bókasafn eða í félagi með fleiri hreppum eða fleiri sveitarfélögum, og að hvert sveitarfélag skuli hafa rétt til þess að velja sjálft um það, hvort það vilji vera þátttakandi í héraðsbókasafni eða aðeins byggja upp sitt sveitarbókasafn. Þessar till., ef samþ. yrðu, mundu raska stefnu frv. og byggingu þess allverulega, því að það er eitt meginatriði frv. að ákveða bókasafnshverfi og mæla fyrir um það, að enginn hreppur á landinu standi utan við bæjareða héraðsbókasafn. Menntmn. getur því ekki fyrir sitt leyti mælt með því, að þessar till. verði samþ., en einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til þess að hafa óbundnar hendur við atkvgr. um málið. Um 2. brtt. á þskj. 653 er hið sama að segja. Hún hnígur að því að lögfesta, að 40% skuli lagt fram af ríkissjóðs hálfu til bókasafnsbygginga. Menntmn. telur sér ekki fært að mæla með því, að þetta verði fellt inn í frv. Á þskj. 655 er brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. (EOI) við 30. gr. frv. um það, að bókafulltrúinn skuli hafa sérmenntun hvað snertir rekstur bókasafna. Það má vitanlega um það ræða fram og aftur, hvort ástæða er til að setja inn í l. einhver ákveðin skilyrði að þessu leyti, en menntmn. hefur ekki talið ástæðu til þess og treystir sér því ekki til að mæla með samþykkt þessarar till., en einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til þess að hafa óbundnar hendur við atkvgr. Á þskj. 680 eru enn fremur till. við 2. gr. og 3. gr. frv. frá hv. 2. þm. Reykv. og hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) um, að sérstakt bókasafnshverfi verði myndað í Kópavogi. 2. gr. frv. er algert nýmæli um skiptingu landsins í heild í bókasafnshverfi, og eins og ég gat um við 2. umr. málsins, þá er því svo háttað, að á nokkrum stöðum orkar það tvímælis, hvort sú skipting, sem ákveðin er í frvgr., er nákvæmlega sú eina rétta. En yrði farið inn á þá braut nú að breyta frvgr. frá því, sem hún er, þá er ekki ólíklegt, að fram kæmu í kjölfar þess fleiri brtt., og gæti það orðið til þess að raska þessu máli allverulega. Menntmn. vill því ekki fyrir sitt leyti mæla með því, að till. á þskj. 680 verði samþ. Þá er brtt. á þskj. 681 frá hv. 2. þm. Reykv. Hún er um breytingu á orðalagi við 4. gr. frv. Í sjálfu sér skiptir það ekki höfuðmáli, hvort orðalagið stendur í l., það, sem í frv. er, eða það, sem í brtt. er. Menntmn. lítur þó svo á, að orðalag brtt. sé mun skýrara, og telur fyrir sitt leyti eðlilegt, að sú till. verði samþ. Þá kem ég loks að brtt. á þskj. 682 frá þm. V-Húnv. (SkG) og þm. A-Húnv. (JPálm). Hún er um það, að við 31. gr. bætist það ákvæði, að framlaga, sem tilskilið er í frv. að greidd verði úr bæjar- og sýslusjóðum, verði ekki krafizt, fyrr en sýslunefnd eða bæjarstjórn hefur samþ., að svo skuli vera. Mjög líklegt er, að sýslunefndir taki þessu máli vel og vilji veita þá fjárupphæð til bókasafna, sem gert er ráð fyrir, enda hafa margar sýslur lagt töluvert af mörkum í þessu skyni að undanförnu. En menntmn. telur ekki óeðlilegt, að sýslunefndir fái um þetta að fjalla, áður en slík framlög eru innheimt, og er þess vegna meðmælt því, að brtt. á 682 verði samþ.



Herra forseti. Mér hefur verið bent á það, að nauðsynlegt væri að gera nokkra breytingu á þeirri brtt., sem ég hafði hér lagt fram á þskj. 653, b-lið fyrri till., en till. mín hljóðar á þessa leið: „Hvert sveitarfélag skal hafa rétt til þess að velja sjálft um það, hvort það vill vera þátttakandi í héraðsbókasafni eða vill aðeins byggja upp sitt sveitarbókasafn.“ Mér hefur verið bent á, að réttara mundi vera, að þarna standi: „hvort það vill vera þátttakandi í bæjar- eða héraðsbókasafni“, þar sem frv. gerir nokkurn mun á héraðsbókasafni og bæjarbókasafni, en það var fyllilega meining mín, að þau sveitarfélög, sem þarna ættu val um það, hvort þau vildu vera með í héraðsbókasafni, gætu einnig átt val um það að vera með í viðkomandi bæjarbókasafni. Ég hef því leyft mér að flytja brtt. við þessa brtt. mína, fyrst og fremst til þess að leiðrétta þetta, en hún kemur að sjálfsögðu svo seint fram, að ég þarf að leggja hana fram hér skriflega, og vil ég því biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni. Að öðru leyti get ég verið fáorður um þetta mál. Það hefur þegar verið rætt allmikið. Ég vildi þó segja það, að mér þykir nokkuð miður, að hv. menntmn. hefur ekki treyst sér til þess að fallast á mína till., þar sem gert var ráð fyrir því, að bæjarfélög hefðu rétt til þess að vera ein sér um sín bókasöfn, en væru ekki neydd til þess að vera saman í bókasafnshverfi með hlutum úr nálægum sýslufélögum þrátt fyrir vilja kannske beggja aðila, og ég er ákaflega hræddur um, að það eigi eftir að koma í ljós, að það verði einhver dráttur á því, að sum bæjarfélög eða sum sveitarfélög vilji gangast undir löggjöfina eins og hún er, ef hún verður samþ. í því formi, sem hún liggur hér fyrir. Á sama tíma sem hv. menntmn. treystir sér ekki til þess að veita bæjar- og sveitarfélögum þennan rétt, að þau megi velja um það, hvort þau vilja vera með í tilteknu bókasafnshverfi eða vera ein sér, þá fellst n. þó á, að samþ. verði brtt. á þskj. 682, þar sem l. eiga ekki að koma til framkvæmda á hinum einstöku stöðum, fyrr en bæjar- og sveitarfélög og sýslufélög hafa fallizt á ákvæði laganna. Ég fyrir mitt leyti tel, að það sé að vísu rétt að samþ. þessa till., en ég hefði talið miklu eðlilegra, um leið og þessi till. er samþ., að þá væri þó gert ráð fyrir því í l., að heimilt væri að víkja frá þeim reglum, sem eru alveg fastskorðaðar í 2. gr. frv. um bókasafnshverfl. Nú mundi framkvæmdin verða sú, ef einstakur kaupstaður eða hluti af sýslufélagi felldi sig á engan hátt við þá skipan, sem 2. gr. frv. gerir ráð fyrir og frsm. menntmn. sagði að mundi í ýmsum tilfellum mjög geta orkað tvímælis að skipta landinu niður á þennan hátt, að þó að þessir aðilar féllust engan veginn á þessa skipan, sem lögð er til í frv., og vildu þar af leiðandi ekki ganga undir löggjöfina, þá yrðu þau áfram að standa fyrir utan, því að það yrði að gera hér lagabreytingu á Alþ. á þessari skipan. Miklu réttlátara hefði verið og hentugra að gera ráð fyrir því, að sveitarfélögin sjálf, bæjar- og sýslufélög, fengju að hafa eðlilegan tillögurétt um það, hvort þau vilja vera í þessu eða hinu bókasafnshverfinu. Það er líka alveg augljóst mál um bæjarfélög, sem búin eru að reka sjálfstæð bókasöfn um margra ára skeið, byggja þau upp og festa rekstur þeirra í formi og eiga þarna mikil verðmæti, að það er ákaflega eðlilegt, að það þurfi til þeirra aðila að leita, ef á nú allt í einu að fara að breyta þessu formi öllu og að slengja þeim saman við óviðkomandi aðila að meira eða minna leyti um samrekstur á þessu bókasafni. En það verður auðvitað að gerast, sem meiri hluti hv. d. vill í þessu efni. Mín till. er skýr. Ég legg til, að bæjarfélögin og sveitarfélögin megi ráða nokkru um þessa skipan, en þessu verði ekki slegið algerlega föstu, eins og frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að mér finnst dálítið einkennileg afstaða hv. menntmn. Í sambandi við þá till., sem við flytjum hér, tveir þm. Reykv., segir frsm. hv. n., að það mundi raska kerfinu, sem væri í 2. gr. Nú virðist - eftir ræðu hans að dæma - hv. n. ekki hafa skilið alveg rétt, hvað það var, sem við fórum fram á. Hann talaði um, að við færum fram á, að Kópavogur yrði gerður að sérstöku bókasafnshverfi. Svo er ekki. Það, sem okkar brtt. fer fram á, er, að Reykjavík sé gerð að sérstöku bókasafnshverfi og að Kjósarsýsla sé gerð að sérstöku bókasafnshverfi, en aðsetur safnsins í því hverfi, sem yrði Kjósarsýsla, væri Kópavogur. Ég fæ ekki séð, hvaða rök það eru, sem mæla með því, að Reykjavíkurbær sé ekki fær um að vera eitt bókasafnshverfi. Ég hélt, að Reykjavík með sína 60 þúsund íbúa stæði undir slíku, og ég a.m.k. vildi sem fulltrúi Reykjavíkur alveg frábiðja mér það, að litið væri þannig á Reykjavík, að hún gæti ekki staðið undir því að vera sérstakt bókasafnshverfi út af fyrir sig og þyrfti endilega þess vegna að fá einhverja aðstoð frá Kjósarsýslu til þess að ráða sínu eigin bókasafni. Ég held, að ef það væri nokkur fulltrúi fyrir Kjósarsýslu hér, þá mundi hann segja það sama, að þeir væru alveg færir um það sjálfir í sýslunni að ráða sínu bókasafni, enda hafa þeir ýmis myndarleg bókasöfn nú þegar. Ég fæ þess vegna ekki séð, að þessi till. raski þessu kerfi, sem hér er, hún bara bætir þetta kerfi, sem þarna er lagt til. Og ég held, að þegar einhverjir embættismenn í stjórnarráðinu útbúa hluti um, hvernig eigi að kerfisbinda, hvort heldur það eru læknishéruð eða bókasafnshverfi eða annað slíkt, þá verði þeir að sætta sig við, að það sé Alþ., sem ræður þessu, og að það sé ekki til neins að koma með svona röksemdir við okkur, að einhverju, sem einhver maður, einhver embættismaður eða kannske ekki einu sinni embættismaður, hefur úthugsað í sambandi við einhverja stofnun, megi ekki raska hér á Alþ. Við erum til þess hér að ákveða, hvernig þetta eigi að vera, og það, sem við gerum, er ekki röskun; það, sem við gerum, er að ákveða þetta, setja þetta í lög. Þess vegna vil ég alveg frábiðja mér svona röksemdir. Þær eiga ekki við, og ég sé ekki, að hvaða leyti er einhver röskun á þessu. Ég sé ekki annað en að þetta sé bein endurbót ú þessu. Svona rök á ekki að bera á borð. En svo segir sama hv. menntmn. í sambandi við þá till., sem er á þskj. 682, að ákvæði 7. gr. um fjárframlög þurfi ekki að koma í framkvæmd, fyrr en viðkomandi bæjarstjórn eða sýslunefnd hefur samþykkt það. M.ö.o.: ef helmingurinn af öllum sýslunefndum eða bæjarstjórnum landsins ákveður, að þær ætli nú ekki að byrja á þessum framlögum, þá má það bíða í það endalausa. Það er engin röskun. Mér skilst þó, að það sé einmitt einn af þeim virkilega góða tilgangi með þessu frv. að reyna að tryggja, að þessi framlög séu gerð af öllum aðilum til þessa ágæta máls. Það á ekki að vera röskun, en hitt á að vera röskun að ákveða, að Reykjavík megi vera út af fyrir sig og Kjósarsýsla út af fyrir sig. Ég fæ ekki skilið þessa röksemdafærslu. Ég held þess vegna, að þessi brtt. okkar um, að Reykjavík fái að vera út af fyrir sig og Kjósarsýsla sérstök, eigi að samþykkjast, enda skildist mér nú á hv. frsm. n., að það mundu ýmsir menn í hv. menntmn. vera með slíku. Þá er spursmálið um sérmenntunina. Ef það hefði verið landbn., sem hefði átt að fjalla um þetta, það hefði verið landbúnaðarmál og það væri búnaðarráðunautur, sem hefði verið rætt um, þá hefði þótt sjálfsagt að gera að skilyrði, að hann hefði sérmenntun, en fyrst það eru hin svokölluðu andlegu mál, þá er kannske ekki nauðsyn á því. Ég held þess vegna, að sú till. mín eigi fullan rétt á sér. En höfuðáherzlu vil ég þó leggja á, að það sé leyfilegt fyrir Reykjavík að fá að vera sérstakt bókasafnshverfi. Fæ ég alls ekki skilið, að hægt sé að hafa á móti því. Ég man ekki eftir, í fljótu bragði a.m.k., neinni kerfaskiptingu í landinu, viðvíkjandi læknishéruðum eða slíku, að Reykjavík sé þó yfirleitt ekki höfð þar út af fyrir sig. Ég vil aðeins benda á, að þetta mundi þýða m.a. að svipta eðlilegan meiri hluta í bæjarstjórn Reykjavíkur yfirráðum yfir bókasafni Reykjavíkur, því að Kjósarsýsla er þarna með og hlýtur að hafa þarna einhvern fulltrúa. Við skulum segja, að það væru 5 fulltrúar og væru kosnir 4 frá Reykjavík og einn frá Kjósarsýslu. Það þýðir, að sá meiri hluti, sem væri t.d. í Reykjavík, við skulum segja eins og nú er, hefur þarna 2 fulltrúa, og það þýðir, að fulltrúinn frá Kjósarsýslu getur myndað þarna meiri hluta. Ég held, að þetta sé alls ekki viðkunnanlegt. Svo vil ég aðeins benda á: Ef það væri nú t.d. samþykkt af hálfu Reykjavíkurbæjar að fresta því að taka þátt í þessu, en Kjósarsýsla ákvæði hins vegar að taka þátt í því, hvernig verður þetta þá? Ég held, að þetta ætti að athugast betur hjá hv. n.