Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir að taka þetta mál fyrir nú sem ég bað hann um af sérstökum ástæðum. En það á ekki að þurfa að kosta langa umr. vegna þess að málið var rætt við 2. umr. Ég mælti þá fyrir áliti n. sem var sammála um að mæla með samþykkt frv., en þrír hv. nm. voru þó með fyrirvara. Þegar 2. umr. fór fram voru komnar fram þrjár brtt. frá fjórum hv. þm. deildarinnar. Ég skýrði þá frá því og óskaði eftir því við 2. umr. málsins að þessar brtt. yrðu teknar aftur til 3. umr. og ég mundi leitast við að ná samkomulagi við flm. um að sameinast um brtt. við 5. gr., en allar brtt. vörðuðu 5. gr. frv. Við héldum svo fund í heilbr.- og trn. í gær og þar voru allir nm. mættir utan einn sem var forfallaður. Þar urðum við sammála um að flytja sameiginlega þá brtt. sem kemur fram á þskj. 1106 við 5. gr. Við fengum á fund okkar stjórnendur úr Félagi þroskaþjálfa og sannast sagna höfðu skoðanir þeirra mikil áhrif á sum okkar sem vildum ekki verða til þess að láta það álit koma upp að við værum á einhvern hátt að gera álit þessa litla félags og þessarar fámennu stéttar minna en vera bæri. Það breytir því ekki að bæði ég persónulega og fleiri nm. erum þeirrar skoðunar að stúdentspróf eigi ekki að vera nein sérstök viðmiðun í sambandi við ýmsar slíkar stéttir sem starfa í þjóðfélaginu. Það er margt annað nám, sem landsmenn eiga nú kost á að stunda, sem er fyllilega frambærilegt til þess að fara slíkar brautir. Ef því er fylgt sem nú er uppi víðs vegar um heim, að fara svokallaða þrepaleið, þá er að sjálfsögðu hægt að feta sig hana áfram lóðrétt, en eins og hér hefur margoft á undanförnum áratugum verið rætt þá er líka hægt að fara lárétta leið á milli slíkra greina. Ég hef rætt við flm. brtt. sem hér komu og þeir eru sammála um það að draga sínar brtt. til baka og fylkja sér um að samþykkja þá brtt. á d-lið sem kemur fram á þessu umrædda þskj.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tefja þetta mál en vegna þess að mér gafst ekki tækifæri til þess að tjá mig um það, hvorki í 1. né 2. umr., þá vil ég grípa þetta tækifæri til að segja nokkur orð. Ég fagna því að hv. heilbr.- og trn. hefur fallist á brtt. sem við hv. þm. Kristín Halldórsdóttir höfum flutt við frv. til l. um Þroskaþjálfaskóla Íslands. Þetta frv. hefur fengið ítarlega umfjöllun, bæði í n. og einnig hafa einstakir nm. kynnt sér málið og rætt það við hagsmunaaðila og aðra. Er það ekki síst vegna þess að þetta frv. grípur á umdeildu grundvallaratriði í menntamálum. Þroskaþjálfaskólinn heyrir reyndar ekki undir menntmrn. eins og flestir aðrir skólar og væri e. t. v. eðlilegra að hann heyrði þar til. Enn fremur er þessi skóli og reyndar stétt þroskaþjálfa í núverandi mynd mjög ung að árum og hafa því ekki enn haslað sér skýrt afmarkaðan starfsvettvang. Það má segja að í reynd fari hagsmunir þroskaheftra og þroskaþjálfa ótvírætt saman en báðir þessir hópar hafa átt undir högg að sækja. Þroskaþjálfar leggja megináherslu á það að skóli þeirra færist á hærra menntunarstig þannig að þeir sem hafa lokið námi í skólanum eigi rétt á framhaldsnámi í háskóla. Þess vegna er þess krafist að eitt af megininntökuskilyrðum í skólann sé stúdentspróf eða hliðstætt nám. Þessi krafa er til komin vegna þeirra breytinga sem orðið hafa á námi þroskaþjálfa og eru í samræmi við vaxandi almenna kröfu um aukna menntun. Enn fremur til að standa jafnfætis þeim stéttum sem sækjast eftir að sinna þroskaheftum, þ. e. fóstrum og kennurum. Þar að auki ríkir sú almenna vænting meðal manna að aukinni menntun fylgi hærri laun og er ekki óeðlilegt að slíkt gæti verið einn orsakaþáttur í þessu máli. Vil ég nú víkja að því grundvallaratriði sem ég gat um áðan og taldi umdeilt. Sífellt fleiri stéttir sækjast eftir því að þrengja inntökuskilyrði í skóla sína, miða við stúdentspróf og færa þannig menntun sína á hærra stig. Er þarna ekki síst um að ræða ýmsar umönnunarstéttir sem gæta, sinna eða hjúkra lifandi mannverum, bæði heilbrigðum og sjúkum, fullfærum eða fötluðum. Hefur það verið álitin vænleg leið til að reyna að breyta því verðmætamati sem hefur dæmt þessar stéttir til allt of lágra launa og takmarkaðrar virðingar í þjóðfélaginu. Þó er það því miður ekki alltaf erindi sem erfiði og það sem upp er skorið eru allt of oft menntaðar láglaunastéttir. Það er kannske engin tilviljun að meginþorri þeirra sem þessar stéttir skipa eru konur og þau störf sem um ræðir oft í beinu framhaldi af þeim störfum sem konur hafa sinnt á heimilum sínum í aldanna rás. Eins og margoft hefur komið fram hér á þingi vantar mikið á til þess að vinnuframlag kvenna sé réttilega viðurkennt, hvort heldur sem er inni á heimilunum eða úti á vinnumarkaðnum. Því er það að mínu mati röng stefna og mikil öfugþróun að hver stéttin af annarri skuli finna sig knúna til þess að skella þeirri hurð, sem stúdentsprófið er, á stóran hóp fólks og meina því þannig aðgang að störfum sem það hefði e. t. v. ríka hæfileika til að gegna þótt það hafi ekki stúdentspróf. Að vísu hefur þeim fjölgað sem ljúka stúdentsprófi en það er samt sem áður stór hópur fólks sem ekki tekur slíkt próf og hvaða menntunar- og starfsþjálfunarbrautir verða þá eftir handa þeim hópi? Það er að sjálfsögðu réttmæt og eðlileg krafa að biðja um meiri menntun í samræmi við aukna þekkingu og skilning á verkefnum og viðfangsefnum þannig að hinum ýmsu umönnunarstörfum sé sinnt af upplýstu og hæfu fólki. Hins vegar megum við ekki gleyma því að margir þeir eiginleikar, sem einna farsælastir eru í umgengni og samskiptum við manneskjur, einkum þær sem minna mega sín, verða illa mældir til einkunnagjafar. Þess ber þó að gæta að hér er um að ræða fámenna og tiltölulega unga starfsstétt sem vissulega á undir högg að sækja. Það er því ekki rétt að mínu mati að ætla að snúa við þeirri öfugþróun sem orðin er einungis með því að breyta lögum um þessa einu stétt. Slíkt væri ómaklegt. Mun réttara væri að taka á þessum málum á heildstæðan, samræmdan hátt. Því höfum við flutt þá brtt. sem hér hefur verið gerð að till. n. í því skyni að samræma sjónarmið. Enn fremur leggjum við til lengri starfsreynslutíma því að miklu varðar að þeir sem sinna hinum erfiðu og krefjandi störfum þroskaþjálfa geri sér fulla grein fyrir því að hverju þeir ganga. Ég vona því að lokum að þetta frv. fái skjóta og góða afgreiðslu hér á þinginu.



Herra forseti. Hér eru á dagskrá hv. Nd. 17 mál og hér er nú lokið síðustu umr. í deildinni um frv. til l. um Þroskaþjálfaskóla Íslands, sem er 470. mál Ed. og á væntanlega eftir að fara til þeirrar hv. deildar á ný. Ég vil spyrja hæstv. forseta að því hverju það sætir að ekki eru látin ganga atkvæði um mál þegar umr. er lokið. Hvaða þingflokkur hefur óskað eftir því að atkvæði verði ekki látin ganga eða er það ákvörðun hæstv. forseta að láta ekki ganga atkvæði í þeim málum sem hér lýkur afgreiðslu á? Þetta er nauðsynlegt að fáist upplýst vegna þess að það hefur verið fullyrt, m. a. í nefndum þingsins að undanförnu, að hér væri mikið að starfa, menn þyrftu að sitja hér sem lengst, taka þátt í nefndarstörfum, taka þátt í deildarfundum og fundum í Sþ., mæta vel og greiða fyrir málum. Af þeirri ástæðu er nauðsynlegt að hæstv. forseti þessarar deildar upplýsi: Hvaða þingflokkur er það sem kemur í veg fyrir að Nd. Alþingis geti afgreitt mál á þessum fundi?



Út af ummælum hv. 3. þm. Reykv. er forseta ánægja að því að geta upplýst hv. þdm. um það að formaður þingflokks Sjálfstfl., hv. þm. Ólafur G. Einarsson, bað um að atkvæðagreiðslur færu ekki fram á þessum fundi. Þetta er því ekki ákvörðun forseta. En ég tel rétt að verða við slíkri beiðni og hygg að svo muni oftast vera gert ef slík beiðni kemur fram.



Herra forseti. Ég vil upplýsa að það hefur farið fram talning á viðstöddum neðrideildarmönnum. Þeir eru tuttugu talsins. Ég sé ekki ástæðu til að sitja þennan fund lengur og mun fara af fundi og ég skora á aðra hv. þm. að gera það. Hér er einungis verið að nota stjórnarandstöðuþm. til þess að láta mál verða útrædd, hér er ekki hægt að greiða fyrir neinu máli og þessi fundur er óstarfhæfur.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta Nd. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur veitt við fsp. minni. Það er ljóst að það er þingflokkur Sjálfstfl. sem hefur lagt fram ósk um að tefja þingstörfin með þeim hætti sem hér hefur komið fram. Það er ástæða til að hafa það í huga þegar beiðnir koma núna næstu daga til stjórnarandstöðuflokkanna um að þeir greiði fyrir þinghaldinu að stærsti þingflokkur þingsins skuli með þessum hætti tefja þinghaldið.



Herra forseti. Ég vil taka það fram að skv. síðustu talningu munu vera 24 þdm. úr Nd. staddir hér í húsinu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. félmn. Félmn. hefur ítarlega fjallað um 250. mál á þskj. 428, um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla en 1. flm. málsins er hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. Nefndin fékk til fundar við sig þá Árna Benediktsson, Hjalta Einarsson og Þóri Daníelsson. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins og minni hl. hefur skilað séráliti sem hv. Guðmundur J. Guðmundsson mun gera grein fyrir hér á eftir. Það er rétt að taka það fram að fjölmörg verkalýðsfélög og einstaklingar í launþegahreyfingunni hafa sent áskoranir til félmn. um að samþykkja frv. en fulltrúar atvinnurekenda hafa hins vegar lagst gegn samþykkt frv. Með þessu frv. er lagt til að launalaust starfshlé, sem fyrirtæki eða atvinnurekandi geta ákveðið vegna ófyrirsjáanlegra áfalla, verði stytt verulega frá því sem nú er skv. gildandi lögum. Slíkt mun hafa það í för með sér að greiðsluskyldan færist frá Atvinnuleysistryggingasjóði til atvinnufyrirtækjanna. Í langflestum tilvikum væri þetta á sviði fiskvinnslunnar, en þess ber að geta að í ýmsum greinum hafa verið gerðir samningar sem ganga í átt til þess sem frv. gerir ráð fyrir og að mér skilst m. a. hjá þeim sem vinna við uppskipun. Jafnframt hafa verið gerðir samningar við fiskverkunarfólk um heldur rýmri rétt en gildandi lög gera ráð fyrir. Sem betur fer hafa orðið breytingar í fiskvinnslunni á undanförnum árum og áratugum reyndar. Hráefnisöflunin er nú miklu jafnari en áður en ljóst er að á sumum sviðum fiskvinnslunnar, t. d. í saltfiski og öðrum greinum en frystingu, er vinna æði stopul og fæst ekki séð að þær breytingar, sem lagt er til að verði samþykktar skv. frv., séu til verulegra hagsbóta fyrir fólk sem vinnur við slík störf. Þá eru miklar líkur til þess að tilfærsla greiðslubyrðarinnar, sem ég gat um áðan, mundi í raun leiða til uppsagna í meira mæli en nú tíðkast og þar með minnka atvinnuöryggi. Í þessu sambandi ber einnig að hafa í huga að skv. nýsamþykktum lögum frá Alþingi eru atvinnuleysistryggingabætur oft og einatt hærri en kauptryggingin og er það eitt út af fyrir sig athugunarefni. Meiri hl. hv. n. gerir sér ljóst að frv. fjallar um vandamál sem er eðlilegt að sé rætt í sölum hv. Alþingis og tekur undir það með flm. að ójöfn framleiðsla í fiskvinnslu og þar af leiðandi öryggisleysi starfsfólks geti leitt til þess að fólk sæki úr þessari mikilvægu atvinnugrein. Tíð mannaskipti af þessum sökum í stærsta og veigamesta atvinnuvegi, útflutningsatvinnuvegi þjóðarinnar, geta því bitnað á gæðum framleiðslunnar. Í lok nál. segir síðan orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Svo sem að framan er rakið er sá vandi, sem frv. vísar til, margþættur þannig að hann verður varla leystur með einföldu lagaboði. Til að treysta atvinnuöryggi í fiskvinnslu þarf víðtækari ráðstafanir sem m. a. lúta að stjórn og samhæfingu veiða og vinnslu auk annarra þátta sem eru á valdi aðila vinnumarkaðarins. Því er brýnt að víðtæk samstaða náist með aðilum vinnumarkaðarins og stjórnvöldum um úrbætur í þessu efni. M. a. af þeim ástæðum og í trausti þess að samstaða náist um úrbætur telur meiri hl. n. eðlilegt að frv. verði vísað til ríkisstj.“ Undir þetta rita, auk þess sem hér stendur. hv. þm. Stefán Guðmundsson, Stefán Valgeirsson, Eggert Haukdal og Halldór Blöndal. Herra forseti. Það er ekki ástæða til að fara mörgum fleiri orðum um þetta frv. Þó held ég að ástæða sé til að rifja það upp að þau lög, sem hér er verið að breyta. urðu til sem hluti af efnahagsráðstöfunum sem ákveðnar voru í tengslum við það að helmingur verðbóta var afnuminn með lögum 1. des. 1978 en þá voru tekin af með lögum u. þ. b. 8% af verðbótum. ef ég man rétt. Þessi lög, ásamt lögum um forfalla- og afleysingaþjónustu bænda. voru látin telja sem samsvaraði 3% í kjarabætur til að vega upp á móti kjaraskerðingunni. Við þetta tækifæri, haustið 1978, var einnig fiktað við aðra hluti sem flestir álíta að teljist til samningsatriða í kjarasamningum og má þar minna t. d. á sjúkrasjóðina. Lagasetningin á sínum tíma var mjög umdeild, en réttlættist, eins og ég hef sagt áður, af því að laun voru skert. Slíkar aðgerðir, eins og sú sem þá átti sér stað. skekkja oft kjarahlutföll því að sumir hópar innan verkalýðshreyfingarinnar hafa náð rétti í samningum sem aðrir fá með þessum hætti með lagaboði. Þetta gerðist reyndar eins og menn muna einnig sumarið 1982 þegar með lögum var lengt orlof en það var hluti af brbl. þeirrar ríkisstj. sem þá sat. sællar minningar. Það er auðvitað alltaf spurning hvenær löggjafinn á að hafa afskipti af málum sem í eðli sínu eru kjarasamningamál en ég tel að varla sé efni til þess nú, einmitt þegar kjarasamningar eru að hefjast í þjóðfélaginu eins og allir kannast við af blaðaskrifum um það efni og yfirlýsingum bæði frá Vinnuveitendasambandinu og svörum frá ASÍ. Ástæðan fyrir þessu lagaboði var á árunum 1978 og 1979 bein kjaraskerðing með lögum sem þáv. ríkisstj. stóð að. Þá sat á Alþingi formaður Dagsbrúnar Eðvarð Sigurðsson og var hann framsögumaður n. um þetta mál. Ég man ekki betur en hann orðaði það sérstaklega í sinni framsöguræðu að einmitt á grundvelli þessara laga og í framhaldi af þeim væri eðlilegt að verkalýðshreyfingin og Vinnuveitendasambandið semdu um frekari rétt starfsfólks í framhaldi af lagasetningunni. Það er þess vegna ástæða til þess að varpa fram þeirri spurningu hvort í samningum á undanförnum árum hafi þess verið gætt að hafa uppi kröfugerð um þetta efni, enn fremur hvort ekki sé eðlilegra nú að slík kröfugerð komi fram af hálfu verkalýðssamtakanna við þá kjarasamninga sem nú eru að hefjast og í framhaldi af því hvort ástæða sé til fyrir löggjafann, eins og nú stendur á, að taka fram í fyrir þeim sem fara með samningsmál fyrir hönd aðila vinnumarkaðarins. Herra forseti. Ég hef hér gert grein fyrir áliti meiri hl. hv. félmn. sem leggur til að þessu máli verði vísað til ríkisstj., en eins og fram hefur komið í mínu máli ríkir samúð meðal meiri hl. n. með þeim efnisatriðum sem koma fram í frv. til laga á þskj. 428.



Herra forseti. Þetta mál sem hér liggur fyrir er nú búið að ræða allítarlega hér á þinginu, bæði undir þessum lið og í öðrum ályktunum og till. sem ég hef komið fram með í sambandi við kjör fiskvinnslufólks. Það er nokkuð athyglisvert að hv. félmn. hefur skilað nál. fyrir röskum þrem vikum og þau ekki verið tekin fyrir þó að þau hafi verið á þskj. á dagskrá sennilega u. þ. b. þrjár vikur. Þó er þetta mál er varðar 11 þúsund manns sem býr við skert réttindi og sérstöðu meðal almenns launafólks. Þetta er það fólk ásamt sjómönnum sem meginhluti allrar útflutningsframleiðslu hvílir á. Nær öll verkalýðsfélög á landinu - sem er mjög sjaldgæft að þau geri - félög þar sem sjávarútvegur er að einhverju marki, milli 30 og 40 félög, hafa sent áskorun til Alþingis að samþykkja þetta frv. Einnig hefur á nokkrum stöðum, Eskifirði, Akranesi, Hafnarfirði, Reyðarfirði, Vestmannaeyjum, verið safnað undirskriftum af viðkomandi starfsfólki, trúnaðarmönnum. Á þessum fimm stöðum held ég að það hafi aðeins verið einn sem ekki skrifaði undir og alls staðar í öllum stjórnum viðkomandi félaga hefur áskorun til Alþingis verið samþykkt einróma. Um hvað er verið að biðja? Það er verið að biðja um það eitt að fiskverkunarfólk hafi sama rétt - og þó er ekki gengið svo langt - og annað verkafólk í landinu. Það hefur ákveðinn uppsagnarfrest en þetta verkafólk nú til dags hefur viku uppsagnarfrest og þessi stutti uppsagnarfrestur er í vaxandi mæli notaður af atvinnurekendum. Það er þó tekið tillit til þess í frv. að það mega falla niður 160 stundir á hverjum 12 mánuðum eða tvisvar sinnum 80 stundir og er þar komið á móti þessum sérstöku hlutum. Það er rétt að hafa það vel í huga að þegar verið er að ræða um réttindi þessa fólks og því er sagt upp með viku fyrirvara þá er ekkert spurt að því hvort það hafi verið þrjá mánuði eða 30 ár í starfsgreininni. Nei, nei, bara burt. Þetta hafa atvinnurekendur verið að nota í vaxandi mæli og bókstaflega gera út á Atvinnuleysistryggingasjóð. Hér kom fram að eiginlega væru atvinnuleysisbætur hærri en kauptryggingin. Segir nokkuð annað betur um kjör þessa fólks en það að atvinnuleysisbætur séu hærri? Það er röksemdin fyrir því að vísa þessu í líkkistu ríkisstj. Áður en samningur um kauptryggingu var gerður 1975, ef ég man rétt, var einfaldlega hægt að auglýsa í útvarpi t. d.: „Verkafólk í Ísbirninum, mætið til vinnu á morgun.“ Eða: „Klukkan eitt á morgun.“ Þetta var áður en samningurinn um viku uppsagnarfrest var gerður. Árangurinn varð þó sá að samningurinn hafði strax áhrif til samræmingar á veiðum og vinnslu. Að vísu tók Atvinnuleysistryggingasjóður þátt í hluta af þeim kostnaði sem af því hlaust. Þetta var, held ég, yfir fimm ára tímabil, dó út á fimm árum. Ég vil aðeins benda á að það er verið að tala um að hér sé verið að færa útgjöld frá Atvinnuleysistryggingasjóði yfir á sjávarútveg. Hvernig er þessi Atvinnuleysistryggingasjóður saman settur? Ríkið borgar 2%, viðkomandi sveitarfélag borgar 1%, atvinnurekandi borgar 1%, um 70% af greiddum atvinnuleysisbótum er í sambandi við fiskiðnað. Sýnir þetta ekki að þarna er verið að gera út á Atvinnuleysistryggingasjóð? Annað hlutverk þessa sjóðs og kannske meginhlutverk hans er ekki að greiða eingöngu bætur heldur að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Um árabil voru lánaðir tugir og hundruð milljóna. Hér hafa verið byggðar hafnir, hér hefur verið rekinn endahnútur á að byggð væru upp atvinnufyrirtæki, frystihús, vatnsveitur o. s. frv. sem hefur verið ýmsum byggðarlögum ómetanleg hjálparhella. Vitanlega er það mörgum sinnum heilbrigðara að lán sjóðsins fari til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi en að það þurfi að greiða um 200 milljónir tæpar eins og var á síðasta ári í atvinnuleysisbætur og þar af 70% vegna fiskvinnslu. Sannleikurinn er sá að í vaxandi mæli hafa frystihús og fiskverkunarstöðvar sagt upp fólki og notfært sér að það getur farið á þennan Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er einmitt vegna þessara vinnubragða að það er ekki samræming á veiðum og vinnslu, að meginhlutinn af tekjum sjóðsins fer í bætur. Ég held nú að hver sem lítur á þetta hljóti að viðurkenna að þetta sé ekki eðlilegt. Ég vil líka benda á að til skamms tíma fóru 2% af tekjum sjóðsins til kaupa á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar. Sjóðurinn hefur ekki lengur fé til þess og hann hefur hætt að kaupa. Að vísu hafa verið lagðar aðrar byrðar á sjóðinn í sambandi við lífeyri aldraðra, en hann hefur ekkert fé til að kaupa bréf af húsnæðismálastjórn, heldur er það í mörgum tilfellum fyrir hreina óráðsíu fiskverkunarfyrirtækja að þetta fé er greitt svona. Hver yrðu viðbrögðin ef sagt yrði við bankafólk sem væri búið, svo eitthvert dæmi sé tekið: „Það verður nú lítið að gera í næstu viku, ætli við sendum ekki helminginn af ykkur heim í næstu viku?“ Eða við fólk úr stjórnarráðinu, fólk úr opinberum stofnunum og í hvers konar þjónustustörfum: „Það verður lítið að gera í næstu viku, við ætlum að senda helminginn af ykkur heim.“ Ég veit ekki hvert þetta þjóðfélag stefnir sem lætur það viðgangast - þetta kemur líka stundum fyrir gagnvart sjómönnum - að það fólk, sem vinnur við grunnframleiðslustörf þjóðarinnar, sé rekið út eins og hundar og síðan kennt um erfiðleikum sjávarútvegsins. Það er líklega best að vera ekki að vitna í neina smákarla. Forstjóri Coldwaters, Magnús Gústafsson, mætur maður og dugandi, sagði: Helsti vandi sölufyrirtækjanna í Bandaríkjunum er sá að okkur vantar starfsfólk í frystihúsin til þess að vinna dýrari pakkningar og okkur er sagt hér á Íslandi að fólk fáist ekki til þessara starfa. sölumiðstöð hraðfrystihúsanna segir að a. m. k. 1200 manns þurfi til að vinnsla ætti að vera viðunandi. Í hverju frystihúsinu á fætur öðru er flóttinn það mikill úr þessari starfsgrein að fiskur er settur í umbúðir sem hafa hálft verðmæti á móti því sem möguleikar væru að hafa og sá mismunur er meiri en nemur öllum vinnulaunum á viðkomandi tíma. Hvers konar stjórnunarlag er þetta eiginlega? Við þurfum að flytja inn á annað þúsund stúlkur frá Ástralíu, við töpum meira í gjaldeyri en sem nemur vinnulaunum, vegna þess að það er ekki hægt að láta þetta fólk fá almenn réttindi, sem allir aðrir í þjóðfélaginu hafa, vegna erfiðleika sjávarútvegsins. Sannleikurinn er sá að sjávarútvegurinn mundi stórgræða á því. Þetta fólk hefur sitt stolt. Þegar búið er að reka það fimm sinnum á sama árinu fær það sér aðra vinnu ef það á kost á henni. Ég skal að vísu viðurkenna að ágætum félögum mínum í félmn., hv. þm. Stefáni Valgeirssyni og Eggert Haukdal, óaði við að fella þetta og neituðu eiginlega að fella þetta. Það var útlit á því á tíma í félmn. að þetta yrði samþykkt þar til flokkslínurnar komu. Hvað var þá bjargráðið? Bjargráðið var þá þetta, að vísa því til ríkisstj. Það er búið að tala um það í allan vetur, það var talað um það í allan fyrravetur að við þyrftum að vanda framleiðsluna. Vöndun framleiðslunnar fer fram á þann hátt að stór hluti af þeim fiski, sem unninn er, er unninn í verra ástandi en þyrfti að vera vegna skorts á vinnuafli. Og áfram heldur flóttinn. Farið þið hér allt í kringum landið og þá sjáið þið hálf frystihús en fullar hráefnisgeymslur og síðan sjáið þið að afgangur afla viðkomandi skips er settur í ódýrustu umbúðir. Það er kvartað í sífellu undan háu fiskverði og háu kaupi þessa fiskverkunarfólks en jafnframt er upplýst að það græði á því að fara á atvinnuleysisbætur. Þvílíkt þjóðfélag sem ætlar að fara að rífa sig upp í bættari, vandaðri og meiri framleiðslu og afgreiðir þetta fólk á þennan hátt! Þetta mál er búið að liggja hér nokkuð lengi. Hv. aðalforseti þessarar deildar, sem er almennt réttsýnn og góður í sinni fundarstjórn -  Ef virðulegir þm. halda að svona sé hægt að leika þetta fiskverkunarfólk áfram þá held ég að þeir átti sig ekki á tímans rás. Þetta fólk er sprungið. Það lætur ekki bjóða sér þessa hluti lengur. Vinnuveitendasambandið hefur hér sent tilboð eins og allir vita. Hvar er þar minnst á fiskverkunarfólk? Ekki einu aukateknu orði. Er einhver stefnuyfirlýsing frá ríkisstj. í þessu máli? Ekki aukatekið orð. Þetta fólk skal mæta afgangi og síðan koma hátíðarræðurnar hver á fætur annarri. Þetta heitir á góðu frystihúsamáli að vera „léttgeggjaður“ eða kunna ekki að skammast sín. Ég skal svo ljúka máli mínu. Ég mun óska eftir nafnakalli þegar þetta mál verður hér afgreitt svo að menn geti séð að það eru kaldar kveðjur sem þetta fólk fær með svona afgreiðslu á málum. Það er verið að neita því um réttindi sem annað verkafólk hefur og það er verið að neita þeim staðreyndum að atvinnurekendur hafi misnotað Atvinnuleysistryggingasjóð á síðasta ári og á þessu ári í vaxandi mæli og gert út á hann. Það er verið að lítilsvirða þetta fólk með því að segja því upp nokkrum sinnum á ári. Ég verð að lýsa furðu minni og satt að segja hreinni andstyggð á þessum vinnubrögðum. Hér er ellefu þúsund manns, sem vinna við grunnframleiðslu þjóðarinnar, neitað um einföldustu mannréttindi. Hátíðarræðurnar eiga eftir að koma á færibandi, það mætti segja mér að þær yrðu mjög átakanlegar 17. júní. Þá verður búið að fella þetta frv. eða vísa því til ríkisstj. sem sennilega er nú sýnu verra en að fella það. Ég skal svo ljúka máli mínu. En ég verð aðeins að segja það að umsagnir hæfustu manna, eins og forstjóra Coldwaters, eru að engu hafðar, það er að engu haft að okkar fiskur er ekki í þeim gæðaflokki sem hann gæti verið og það er staðreynd að fólk flýr þennan atvinnuveg hver sem betur getur. Ráðið verður eitt, að flytja inn útlendinga í hann og hafna því þjálfaða og reynda fólki sem hér á í hlut. En kveðjur löggjafarsamkomu, ef þessu verður vísað til ríkisstj., eru kaldar. Annað hélt ég að þetta fólk ætti skilið í þessu þjóðfélagi en slíkar kveðjur. En ég býst við að það eigi eftir að svara fyrir sig.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig rétt að stundum skiptast þm. í atkvæðagreiðslu mjög hart eftir flokkslínum. En hitt hefur þó komið fram hér í vetur að stjórnarþingmenn hafa verið ódeigir við að flytja brtt. við mál sem aðrir stjórnarþingmenn voru búnir að ná samstöðu um í n. Mér þykir því ekki nein nýlunda þó að visst áframhald geti orðið á slíkum vinnubrögðum. Það frv., sem hér er til umr. og fjallar um rétt verkafólks til uppsagnarfrests á störfum, hlýtur að leiða til verulegrar umhugsunar um þá þjóðfélagslegu skipulagningu sem við höfum verið að þróa í landinu. Það er búið að nokkru leyti að skipta þessu landi í þjónustusvæði og framleiðslusvæði, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þegar talað er um þjónustusvæðin virðist sem menn líti á það sem sjálfsagðan hlut að vissar reglur gildi í þjónustugreinum á milli þess sem rekur þá starfsemi og þeirra sem vinna við þá starfsemi og við hikum ekki við að fullyrða að þjóðfélagið sem slíkt hafi efni á því að virða viðkomandi reglur. Þegar kemur að undirstöðunni, sem allt hvílir á, er eins og það hlaupi hland fyrir hjartað í sumum og þeim finnist alveg fráleitt að sömu reglur geti gilt gagnvart fólki sem starfar við þær greinar, það setji þjóðina á höfuðið, það gangi einfaldlega ekki upp. Menn segja: Það verður þá bara að flytja inn verkafólk erlendis frá til að leysa þessi mál. Mér sýnist að sú stefna, sem byggir á þeim þjóðfélagslegu viðhorfum að til undirstöðuatvinnugreinar Íslendinga eigi að flytja erlent vinnuafl til þess að einhver úthugsaður aðall eða forréttindahópur geti hegðað sér eins og hann vill í þjónustugreinum, gangi ekki upp. Mér sýnist að sú stefna beri í sér vissan dauða. Kannske þyrfti ég ekki að leggja neitt annað til en það að það væri lagaskylda að hafa hallalaus viðskipti við útlönd. Þá mundi það koma af sjálfu sér að það yrði að greiða mönnum þau laun við útflutningsframleiðslu að hægt væri að ná þeim markmiðum. Svo einfalt er þetta mál. Ég hef lesið yfir nál. meiri hl. Þar vekja þeir athygli á því, með leyfi forseta, að tíð mannaskipti í þessari stærstu og mikilvægustu útflutningsgrein þjóðarinnar geti bitnað á gæðum framleiðslunnar. Höfum við efni á því að láta tíð mannaskipti bitna á gæðum framleiðslunnar? Auðvitað höfum við ekki efni á því. Það er algjörlega glórulaust að búa svo að atvinnuöryggi þessa stóra hóps sem þarna er um að ræða að það flýi hver sem betur getur - e. t. v. vegna þeirrar vanvirðu sem mönnum er sýnd með því að segja þeim upp margsinnis - yfir í aðrar atvinnugreinar. Ég er þess vegna ekki jafnbjartsýnn og meiri hl. félmn. um að samstaða náist um úrbætur í þessu máli. Ég varð ekki var við annað en að frsm. meiri hl. félmn. hefði fullákveðnar meiningar um að þetta væri raunverulega harla gott eins og þetta er. Þegar slíku er haldið að mönnum sér maður kannske ekki að miklar líkur séu til þess að samstaða náist um úrbætur. Það hefði verið eðlilegt að félmn. hefði tekið efnislega á þessu máli, lagt til breytingar á þessari 3. gr., ef meiri hl. var andvígur till. flm., vegna þess að hér er ekki um flókið mál að ræða. Hér er aftur á móti um grundvallaratriði að ræða. Ég tel að sú þjóðfélagslega röskun, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum, m. a. með flótta landsbyggðarinnar til Reykjavíkur, megi að nokkru rekja til þess að atvinnuöryggið í þessari atvinnugrein er minna en í þjónustugreinunum. Halda menn virkilega að það sé aldrei skortur á verkefnum í þjónustugreinunum? Halda menn virkilega að það komi ekki hlé þar? Auðvitað koma þar hlé. Mjög oft er um ofmönnun að ræða, kannske mánuð, tvo mánuði eða lengur hjá ákveðnum stofnunum. Svo koma tarnir þess á milli. Hver kannast ekki við þetta? En þar njóta menn atvinnuöryggis. Ég hlýt því að lýsa því yfir að meðan sömu eigendur frystihúsa og fiskiskipa stunda þann leik að senda skipin í söluferðir með fiskinn en segja fólkinu upp, þá sé skilningurinn á þörfinni fyrir atvinnuöryggið ekki til staðar. Það er hægt og er kannske hámark ósvífninnar - að halda því fram að menn fái meira í atvinnuleysisbætur en fyrir að vinna við fiskvinnu. Ef þetta er rétt, sem ég treysti mér ekki til að dæma um, þá erum við á villigötum.  Við höfum verið að afgreiða hvert frv. á eftir annað í vetur um aukin starfsréttindi handa hinum og þessum stéttum þjóðfélagsins. Alltaf virðist hafa verið rými fyrir þessi auknu réttindi. En hver borgar? Þjóðin öll. Svo er komið að þessum fjölmenna hópi sem er undirstaðan, þá er allt í einu ekkert rými. Herra forseti. Miðað við það að ég ber ekki traust til þess að samstaða náist um úrbætur í þessu máli á ég það val eitt að greiða frv. atkvæði eins og það er í upprunalegri mynd.



Herra forseti. Hér er á dagskrá mál sem að mínu mati er eitt af stærstu málum þingsins. Það sýnir glöggt áhuga þm. á þeim málaflokki, sem hér um ræðir og snertir ellefu þúsund manns, mestmegnis konur, mestmegnis fólk í dreifbýli, að þegar þetta mál er hér á dagskrá eru býsna fáir viðstaddir til að taka þátt í umr. og skoðanaskiptum um málið. Það er vegna þess að meiri hlutinn hefur ákveðið að fella það, hvaða rök sem kunna að koma fram. Hann er ákveðinn í því að hlusta ekki á þær röksemdir sem fram kunna að koma með þessu máli. Hann er staðráðinn í því að láta það sem vind um eyru þjóta, afgreiða frv. eins og það hér kemur fram. Nauðsynlegt er að vekja sérstaka athygli á ummælum hv. 2. þm. Reykv., frsm. og form. félmn., sem hefur nú vikið af fundi. Hann sagði nánast efnislega að það væri út af fyrir sig í lagi að þetta fólk missti vinnu í frystihúsunum í landinu vegna þess að atvinnuleysisbæturnar eru hærri en kaupið sem það fær. Það væri í rauninni engin ástæða til þess af þeim ástæðum að vera að verja þetta fólk sérstaklega fyrir uppsögnum. Þessi ummæli hv. 2. þm. Reykv. lýsa ákaflega vel því skilningsleysi sem ég fullyrði að er ríkjandi hjá stórum hluta þm. á kjörum framleiðslustéttanna hér á landi. Það var kostulegt að heyra ummæli hv. 2. þm. Reykv. þegar hann lauk ræðu sinni nánast klökkur í röddinni. Hjá meiri hl. ríkir samúð, sagði hann, í garð þessa fólks. Mikil huggun má það vera þessu fólki sem verið er að henda út úr frystihúsunum að vita að meiri hl. á Alþingi skuli hafa samúð. Það ríkir samúð hjá meiri hlutanum með þessu fólki. Mikil blessun og mikill léttir hlýtur það að vera fyrir þetta fólk, þegar verið er að henda því á dyr í frystihúsunum með viku fyrirvara eftir 30 ára starf, að frétta af því að hv. 2. þm. Reykv., formaður félmn. Nd., varaformaður Sjálfstfl., lýsir yfir að hjá meiri hl. í félmn. ríki samúð. En hvað það er hjartnæmt fyrir fiskverkunarfólkið að frétta af þessu. Ég vona að málgögn íhaldsins komi rækilega á framfæri þessum upplýsingum um hjartahræringar meiri hl. hér á hv. Alþingi. Það er alveg rétt sem hv. 5. þm. Vestf. sagði áðan. Hér er um að ræða byggðamál. Þetta er eitthvert stærsta byggðamálið sem flutt er á hv. Alþingi í ár og það er athyglisvert, vegna þess að það er stundum verið að nudda okkur þm. Reykv. upp úr því að við sinnum ekki málefnum landsbyggðar, að 1. flm. þessa frv. er einn af þm. Reykjavíkurkjördæmis. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að ein meginástæðan fyrir fólksflóttanum á landsbyggðinni, öryggisleysinu sem þar er um að ræða, er það öryggisleysi sem fólk býr við í frystihúsunum og fiskverkunarstöðvunum í landinu. Við skulum gera okkur grein fyrir því að á sama tíma og meiri hl. er að pína fram frv. um breytingar á lögum um Byggðasjóð er verið að hafna máli sem er eitt stærsta byggðamálið sem liggur fyrir þinginu. Það er prófsteinn á það hvort Alþingi skilur raunverulegar forsendur lífs á landsbyggðinni eða ekki. Stjórnarmeirihlutinn, hv. þm. Egill Jónsson, Birgir Ísl. Gunnarsson og Friðjón Þórðarson, ætlar sér að fella þetta mál vegna þess að þeir hafa ekki tilfinningu og skilning á því að hér er um að ræða mál sem ræður úrslitum um það hvort það er lífvænlegt fyrir fólk sem vinnur við útflutningsframleiðslu úti um landið eða ekki. Ég hefði haldið að þetta fólk ætti annað skilið um þessar mundir. Ég hefði haldið að þetta fólk ætti annað skilið en þessar köldu kveðjur sem verið er að senda því hér af meiri hl. í félmn. hv. Nd. Þetta er landsbyggðarmál, þetta er byggðamál, en þetta er líka jafnréttismál. Hverjir eru það sem vinna í fiskinum allt í kringum landið? Hverjir eru það sem að yfirgnæfandi meiri hluta til standa undir þessari útflutningsframleiðslu? Það eru konur, 75–80% þeirra 11 þúsunda, sem hv. 7. þm. Reykv. var að tala um áðan og vinna í frystihúsunum og fiskverkunarstöðvunum í landinu, eru konur sem búa við meira öryggisleysi en í nokkurri annarri starfsgrein. Þess vegna er hér á ferðinni raunsætt jafnréttismál þar sem tekið er á grundvallaratriði sem snertir þær konur sem starfa í fiskvinnslunni í landinu. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvernig þetta þjóðfélag stæði ef einmitt þessar konur í frystihúsunum allt í kringum landið tækju sig saman og sýndu það afl sem í þeim býr, sýndu að þær skapa með vinnu sinni meginhlutann af útflutningsframleiðslu landsmanna. Ætli það færi ekki að hrikta einhvers staðar í? Ætli það færi ekki að opnast skilningsglufa á einhverjum þegar þeir áttuðu sig á því að þarna er sá hópur sem við mest öryggisleysi og lægst laun vinnur fyrir meiri hlutanum af öllu því sem er eytt hér á landi. Raunar er eitt brýnasta verkefni verkalýðshreyfingarinnar hér á landi einmitt það sem hv. 7. þm. Reykv., formaður Verkamannasambandsins, hefur lagt áherslu á, þ. e. að knýja fram betri kjör fyrir þetta fólk. fyrir þessar konur. Það þarf að gera þeim grein fyrir því hvaða afl felst í vinnu þeirra. Það þarf að fá þær til að líta upp úr þrældómnum og stritinu, líta upp og átta sig á því að þær eiga afl sem þær geta lagt saman og breytt þjóðfélaginu. Ég er viss um að fáir hópar á Íslandi hafa í rauninni sterkari þjóðfélagslega stöðu en fiskverkunarkonurnar í þessu landi ef þær tækju sig saman og beittu þessu sameiginlega afli sínu. Í nál. meiri hl. félmn. Nd. er lagt til að þessu frv. verði vísað til ríkisstj. En í meiri hl. ríkir samúð, það skal tekið fram, dags. á Alþingi 14. maí 1985. Þeir sem skrifa undir þetta nál. eru hv. þm. Friðrik Sophusson, hv. þm. Stefán Valgeirsson, hv. þm. Eggert Haukdal, hv. þm. Stefán Guðmundsson og hv. þm. Halldór Blöndal. Ef þeir væru sjálfum sér samkvæmir, ættu þeir næst að leggja til að opinberum starfsmönnum yrði sagt upp störfum með viku fyrirvara og þeir settir á atvinnuleysisbætur ef ekki væru nægileg verkefni í stjórnarráðinu á hverjum tíma. Ef hv. þm. Stefán Valgeirsson væri sjálfum sér samkvæmur ætti hann að leggja til að bankamönnum yrði sagt upp með viku fyrirvara og þeir settir á atvinnuleysisbætur vegna þess að það væri ekki nóg að gera í bönkunum. Geta hv. þm. nefnt eitt dæmi um hóp launafólks sem lætur bjóða sér annað eins réttindaleysi og þetta? Hv. þm. Ólafur Þórðarson gat þess áðan að hér í þinginu væri verið að afgreiða svo að segja á færibandi frv. um starfsréttindi hvers konar hópa, meinatækna, endurskoðenda, tannlækna o. s. frv. Þessi ákvörðun um réttindi handa þessum hópum kostar tiltekna fjármuni sem eru greiddir úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. En þegar að þessu kemur heyrist aldrei sú röksemd að um þetta þurfi að takast á í kjarasamningum eða þá sú röksemd að þjóðfélagið hafi ekki efni á þessu fyrirkomulagi. Hún heyrist aldrei nokkurn tíma. Hún heyrist aldrei nema þegar komið er að þessu fólki. Það mætti vera okkur nokkurt umhugsunarefni þegar við lítum í kringum okkur hér í þingsölum og veltum því fyrir okkur hversu margir hv. þm. hafa verið eða eru í tengslum við þetta fólk, 11 þús. manns sem starfar í fiskvinnslunni í landinu. Þeir eru ekki margir og þeir eru örugglega færri en lögfræðingarnir hér á Alþingi svo að dæmi sé nefnt. 11 þús. manns. Hér er um álíka fjölda að ræða og er samtals í minnstu kjördæmum landsins. Hér er um álíka fjölda fólks að ræða og er samtals á kjörskrá á Vestfjörðum og í Norðurl. v. Það segir sína sögu að þessi byggðarlög hafa hvort um sig fimm menn hið minnsta á Alþingi til að reka mál fyrir sín byggðarlög. En það má líka verða okkur nokkurt umhugsunarefni að þegar kemur að fiskverkunarfólkinu þá er það ekki fjöldi manna sem gengur hér fram í umr. um þessi mál á hv. Alþingi. Það eru menn eins og hv. 7. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Vestf. svo að nokkuð sé nefnt. Að öðru leyti er ekki mikið um það að málefni þessa fólks séu tekin hér upp, þó að þetta sé þetta stór hópur og þrátt fyrir það að hann standi að grundvellinum undir öllu okkar efnahagslífi. Það er sama hvort við erum alþm. eða kennarar eða læknar eða hvað við störfum. verðmætin eru sótt til þessa fólks hér á landi og það er það sem fær þessar köldu kveðjur framan í sig frá sama fólki og þessa dagana segist vera að reyna að stuðla að framgangi mála til að efla byggð í landinu. Ég segi, herra forseti: Heyr á endemi. Nauðsynlegt er að við gerum okkur grein fyrir því að á bak við þetta frv. eru ekki einungis fjórir hv. alþm. sem flytja frv., þ. e. hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson og Margrét Frímannsdóttir frá Alþb. og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Karvel Pálmason frá Alþfl. Á bak við þetta frv. er miklu stærri fjöldi fólks og þetta fólk hefur látið til sín heyra. Ég er sannfærður um það, herra forseti, að út af engu máli hefur í vetur borist jafnmikið af erindum til þingnefndar og út af þessu máli. Ég er sannfærður um að það er ekki hægt að finna eitt einasta dæmi um þingmál sem hefur vakið eins mikla athygli hjá fiskverkunarfólki og einmitt þetta. Það eru undirskriftalistar frá hundruðum einstaklinga í tugum frystihúsa og byggðarlaga um allt land sem skora á Alþingi að samþykkja þetta mannréttindamál. Meiri hl. hér á hv. Alþingi undir forustu hæstv. forsrh. ætlar að kasta þessari afgreiðslu framan í þetta fólk eins og blautri tusku sömu dagana og þessi hæstv. forsrh. og meiri hl. hans á Alþingi tala um að stuðla þurfi að samkomulagi á vinnumarkaðinum. sömu dagana og ríkisstj. er að tala um að hún geti hugsanlega beitt sér fyrir því að greiða fyrir að það náist kjarasamningar. Ríkisstj. er með þessari afstöðu að taka afstöðu með öðrum aðilanum. taka menn eftir því? Vita menn ekki að það eru stéttir að takast á hér á Íslandi? Það eru stéttir sem annars vegar birtast í Vinnuveitendasambandi Íslands og hins vegar í verkalýðssamtökunum. Ríkisstj. landsins hefur ákveðið að taka einhliða afstöðu með öðrum aðilanum, atvinnurekendunum. Vinnuveitendasambandi Íslands. Ríkisstj. landsins hefur ákveðið að taka afstöðu á móti verkafólkinu. Svo koma þessir menn heilagir í framan á þjóðhátíðardaginn eða á öðrum dögum og segja: Stuðla að þjóðarsátt, stuðla að samkomulagi. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. úr því að hann er hér: Er hann samþykkur því að kasta þessu frv. út úr þinginu með þeim hætti sem meiri hl. félmn. leggur til? Er þetta framlag hæstv. forsrh. í kjarabaráttunni? Er þetta framlag hæstv. forsrh. og Framsfl. til þess að greiða fyrir niðurstöðum kjarasamninga? Það er ákaflega fróðlegt að fá upplýsingar um það hvaða afstöðu hæstv. forsrh. hefur í þessu efni og það er engin ástæða til þess að hann komist upp með að svara ekki spurningu af því tagi í þessari umr. úr því að hann lætur svo lítið að vera hér við. Það er kafli út af fyrir sig, herra forseti, sem mætti ræða hér í fáeinum orðum. Eru þeir ekki tíu, ráðherrarnir í þessari ríkisstj.? Mér skilst að þeir séu tíu eða þeir voru það a. m. k. þegar gefið var út forsetabréf árið 1983. Þeir sjást yfirleitt ekki hér þegar verið er að ræða mál af þessu tagi. Þeim koma ekki við almenn umbótamál af því tagi sem hér er um að ræða. Hæstv. félmrh., sem á að sjá um framkvæmd laganna um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, er hér hvergi nærri. Hæstv. heilbr.- og trmrh., sem lét svo lítið að stöðva framlög til könnunar á heilsufarsáhrifum ákvæðislaunakerfa - það var nú reisnin yfir því - hann lætur ekki sjá sig hér. En eitt af fyrstu verkum núv. ríkisstj. var það að draga stórkostlega úr framlögum til að rannsaka heilsufarsáhrif ákvæðislaunakerfa bónusvinnunnar í frystihúsunum í landinu. Það var nú samúðin í verki sem ríkir hjá meiri hl. hér á hv. Alþingi og 2. þm. Reykv. lýsti fyrr í dag. Það er alveg óhjákvæmilegt, herra forseti, að fá um það upplýsingar frá hæstv. forsrh. hvernig hann lítur á það innlegg í kjarasamninga sem kemur frá meiri hl. félmn. á þskj. 932. Í áliti meiri hl. kemur fram að n. hefur rætt við fulltrúa atvinnurekenda og fulltrúa verkalýðsfélaganna. Fjölmörg verkalýðsfélög hafa sent áskoranir til n. um að samþykkja frv. en fulltrúar atvinnurekenda hafa lagst gegn samþykkt þess. Hvorum aðilanum fylgir stjórnarmeirihlutinn hér? Stjórnarmeirihlutinn tekur hér stéttarlega afstöðu með þeim sem framleiðslutækin eiga, á móti hinum vinnandi manni sem á ekkert til að selja nema vinnuafl sitt. Með þessari afstöðu er núv. stjórn að undirstrika stéttareðli sitt. Hún er hluti af því valdi sem beinist gegn launastéttunum í landinu sem eru þó yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar og framleiða þau verðmæti sem við lifum á. Í nál. meiri hl. segir svo, með leyfi forseta: „Til að treysta atvinnuöryggi í fiskvinnslu þarf víðtækari ráðstafanir sem m. a. lúta að stjórn og samhæfingu veiða og vinnslu auk annarra þátta sem eru á valdi aðila vinnumarkaðarins. Því er brýnt að víðtæk samstaða náist með aðilum á vinnumarkaði og stjórnvöldum um úrbætur í þessu efni.“ Halda menn að þessi framkoma hér muni greiða fyrir samkomulagi við verkalýðshreyfinguna í landinu? Halda menn að hérna sé verið að auðvelda kjarasamninga þegar ríkisstj. skipar sér einhliða og 100% upp að hliðinni á atvinnurekendavaldinu í landinu? Það er athyglisvert sem segir hér í áliti meiri hl.: „Tíð mannaskipti í þessari stærstu og mikilvægustu útflutningsgrein þjóðarinnar geta því bitnað á gæðum framleiðslunnar.“ Það skyldi þó ekki vera að núverandi fyrirkomulag bitni á gæðum framleiðslunnar? Það skyldi þó ekki vera að núverandi fyrirkomulag varðandi rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum stuðli að öryggisleysi, tíðum mannaskiptum og minni vöndun á framleiðslunni en ella væri um að ræða. Ég man ekki betur en núv. hæstv. forsrh. hafi á árunum 1982–1983 mikið rætt um nauðsyn þess að bæta gæði í sjávarútvegi. Gæðamálin eru aðalmálið, man ég að hæstv. forsrh. sagði orðrétt oftar en einu sinni því að mér eru orð hans oft mjög í fersku minni eins og menn heyra og ég kann sum utan að. Gæðamálin eru aðalmálið í sambandi við sjávarútveginn. Hvaða máli halda hv. þm. að þetta skipti einmitt varðandi það að stuðla að betri gæðum þess sjávarfangs sem hér er fært að landi þegar verið er að selja það á erlendum mörkuðum? Það er vafalaust rétt sem hv. 7. þm. Reykv. sagði að þær verða margar hátíðarræðurnar sem verða haldnar um gæðin og um þetta fólk en þær verða auðvitað þeim mun slepjulegri sem þær eru oftar haldnar í ljósi þeirrar afstöðu sem kemur fram til frv. eins og þessa hér. Herra forseti. Hér er í fyrsta lagi um að ræða réttindamál verkafólks. Hér er um það að ræða að þetta fólk fái svipuð réttindi - en þó ekki nærri eins góð - og flestir launþegar eða launamenn í landinu hafa. Hér er um að ræða samræmingu á mannréttindaákvæðum m. ö. o. Hér er í öðru lagi um að ræða jafnréttismál sem snýr fyrst og fremst að þeim konum sem starfa í útflutningsframleiðslunni. Hér er um að ræða byggðamál sem snýr fyrst og fremst að dreifbýlinu vegna þess að öryggisleysi fiskverkunarfólks er áreiðanlega ein meginástæðan fyrir þeim fólksflótta úr dreifbýlinu sem núna blasir við.



Herra forseti. Ég er því miður ekki vel undirbúin undir þessa umr. og vildi óska að ég hefði verið það, en mig langar að segja nokkur orð til að taka undir það sem hér hefur þegar komið fram hjá þeim hv. þm. sem hafa talað. Það er rétt sem fram hefur komið að þetta mál er sannarlega jafnréttismál. Það er líka rétt að það er byggðamál og það er enn fremur rétt að hér er um grundvallarmál að ræða sem í raun varðar afkomu allrar þjóðarinnar. Og þegar litið er til þeirra raka sem fram hafa komið í ágætu máli hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, Ólafs Þ. Þórðarsonar og Svavars Gestssonar þá er það með eindæmum að kjörnir fulltrúar þjóðarinnar á Alþingi skuli leyfa sér að vera svo glámskyggnir að þeir skuli ekki hafa rænu og vit á því að hlúa að þeim undirstöðuatvinnuvegi sem heldur uppi lífsháttum þessarar þjóðar, hlúa að þeim sem þar vinna af réttlæti og með sóma og skynsemi. Vita þessir menn ekki á hverju þessi þjóð lifir? Vita þeir ekki að fiskverkunarfólk getur ekki lifað á samúð? Ég hef samúð með svo skammsýnum mönnum en jafnframt vil ég benda þeim á að þeir eiga ekkert erindi til þess að stjórna hér málum fyrir íslenska þjóð ef þeir kippa stoðunum undan grundvallaratvinnuvegi hennar. Við höfum ekki efni á því að sýna þeim annað en samúð, en við höfum vit á því að hafna forustu þeirra.



Herra forseti. Ég ætla að taka undir þau orð sem hér hafa komið fram. Þessu máli hafa verið gerð mjög góð skil og þar er ekki efnislega miklu við að bæta. Menn hafa gert hér að umtalsefni orð úr plöggum þar sem talað var um gæði framleiðslu. Ég held að menn verði líka að hugsa þarna um gæði mannlífs. Þetta á ekki að vera spurning um það hversu auðvelt sé að komast á atvinnuleysisbætur ef aflabrestur verður. Menn verða að spyrja sig spurninga um sjálfsvirðingu þess fólks sem í þessari atvinnugrein vinnur og hvort því sé upp á þessi kjör bjóðandi. Aðrar stéttir telja að svo sé alls ekki. Það er nefnilega svo að það eru mannréttindi að fá að hafa sjálfsvirðingu sína og sífelld atlaga gegn henni, eins og gerð er að mínu mati með þessum uppsagnarreglum sem í gildi eru, er okkur ekki bjóðandi. Það er fyrir neðan samvisku og réttlætiskennd þessa samfélags að bjóða fólki upp á svona. Það er löngu tímabært að líta vel til þessara gleymdu barna hennar Evu, þ. e. fólksins sem vinnur í þessari undirstöðugrein, vegna þess að allur aðbúnaður, allt það kerfi, eins og ákvæðislaunakerfið, sem þetta fólk vinnur við, er algerlega óviðunandi. Því er boðið upp á að vinna við aðstæður sem eru í mörgum tilfellum beinlínis einhverjar þær hættulegustu sem um getur á venjulegum vinnumarkaði. Það eru hættuleg tæki og í mörgu atvinnuhúsnæði eru brunagildrur. Þetta er mál sem fyrir löngu hefði átt að taka upp sem forgangsmál í íslenskri pólitík en ekki sem innskotsmál á fundum seint á kvöldum. Það er þingsins að taka ákvörðun í þessu máli og út frá þessari ákvörðun verða síðan fyrirtæki í greininni að vinna. Ef það þýðir að breyta skipulagi við veiðar og vinnslu þá verða fyrirtækin að vinna út frá því. Þau verða að semja sig að svo eðlilegum hagsmunum, svo eðlilegum réttindum fólksins sem hér um ræðir. Ég lýsi fylgi við þetta mál.



Herra forseti. Ég bjóst nú við hæstv. forsrh. upp í ræðustól en ekki út úr fundarsal eftir þær fsp. sem beint hefur verið til hans. Ég vil þakka þeim ræðumönnum sem tekið hafa hér til máls. Það er nokkuð athyglisvert - og skal ég bara segja örfá orð - að í öllum þessum umr. hafa andstæðingar þessa máls aldrei látið til sín heyra. Það var líka athyglisvert í félmn. að raunverulega var meiri hl. n. tilbúinn að samþykkja þetta frv. þar til ákveðnar flokkslínur komu. Það er stundum talað um 11 þús. manns. Sannleikurinn er sá að það er álitið að 16–17 þús. manns komi einhvern tíma við í þessari atvinnugrein, en þar af séu 6–7 þús. sem vinni við hana að staðaldri. Þeim fækkar sem vinna við hana að staðaldri en þeim fjölgar sem grípa inn í þetta um stundarsakir, þeir tolla ekki í starfinu. Það er út af fyrir sig rétt sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv. um atvinnuleysisbætur. Tvö fyrstu árin sem þetta fólk starfar í frystihúsum hefur það 14 075 kr. á mánuði fyrir dagvinnu. Í atvinnuleysisbætur hefur það 15 282 kr. eða röskum 1000 kr. meira á mánuði, en atvinnuleysisbætur eru miðaðar við lægsta taxtann. Það er einmitt lægsti kauptaxti sem hægt er að fá sem fiskvinnslan fellur undir. Eins og kom fram hjá þm. hér treystir þetta fólk á yfirvinnu, bónusvinnu, sem orðin er ærið krítísk. En það er ekki nóg með það, það er ekki allt upp talið og væri hægt að telja upp endalaust. Stór hluti þessa fólks eru húsmæður. Hluta úr ári vinna þær oft 8, 10 og 12 tíma í bónusvinnu. Stór hluti þessara kvenna er með heimili og börn og þegar þær koma eftir 10, 12 tíma vinnu úr frystihúsi eða fiskverkunarstöð þá eru eftir heimilisstörfin. Þessa vinnu er auðvitað ekki hægt að jafna algerlega frá degi til dags, það koma alltaf einhverjir ákveðnir toppar, en það er hægt að jafna þetta mjög mikið frá því sem nú er. Til þess að ná eðlilegum launum þurfa húsmæður með fjölskyldu að vinna hluta af árinu allt að tólf tíma vinnudag og iðulega um helgar. Ég held að hver maður sem vill líta á þetta af einhverju raunsæi sjái að þetta ástand nær ekki nokkurri átt. Það er verið að níðast þarna á fólki og bjóða því upp á óforsvaranlegan vinnutíma. Um sumartímann hefur „helgarvinna“ verið bannorð. Nú er svo komið að t. d. hér í Reykjavík hefur verið samþykkt að vinna á laugardögum, sem ekki var áður, vegna þess að ofan á þetta hafa bónustaxtar lækkað og kjör þessa fólks versnað til viðbótar almennri kjararýrnun. Ég vil taka undir með 3. þm. Reykv. að ég held að þetta fólk verði nú að átta sig betur á hvaða lykilstöðu það hefur í þjóðfélaginu. Og ég vil taka undir með 5. þm. Vestf. að þetta fólk, sem vinnur grunnframleiðslustörf, er utangarðs og það er hneyksli að mati Vinnuveitendasambandsins ef það á að lagfæra þessa hluti. Ég vil aðeins ljúka máli mínu á því sem ég sagði í fyrri ræðu minni að það væru kaldar kveðjur sem Alþingi sendi þessu fólki. Nú er komið að þessu fólki að senda Alþingi sínar kveðjur. Ég er sannfærður um að hvað sem líður öllum stjórnmálaskoðunum, hvað sem líður öllum ágreiningi um verðbólgu, kaup o. s. frv., þá verður enginn vinnufriður á þessu sumri að óbreyttu ástandi. Alþm. geta þá bara kennt sjálfum sér um. Þeir neituðu að veita þessu fólki sama rétt og öðru fólki þó að búið væri að níðast á því um árabil. Þeir taka þá afleiðingunum af því.