Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til l. um skattfrádrátt fyrir fiskvinnslufólk, frádrátt sem skuli nema 10% af beinum tekjum af störfum við fiskvinnslu, er þess eðlis að það verðskuldar vandaða umræðu á hinu háa Alþingi. Þó nokkrar umræður urðu um þetta fyrir tveimur dögum og sumt í þeirri umræðu var þess eðlis að það kallar á nokkrar athugasemdir. Engum blandast hugur um sem fylgist með í íslensku atvinnu- og efnahagslífi að nú er svo komið vegna skuldasöfnunar í sjávarútvegi, sérstaklega s.l. fjögur ár vegna þess að hann hefur búið við rangskráð gengi árum saman, að flest sólarmerki benda til þess að þessum grundvallaratvinnuvegi sé smám saman að blæða út. Menn greinir ekki á um að um bullandi hallarekstur er að ræða í fiskvinnslu og flestum greinum útgerðar líka. Jafnvel þótt það sé byggt á meðaltölum Þjóðhagsstofnunar breytir það ekki því að um þetta er ekki deilt. Greiðslugeta þessa undirstöðuatvinnuvegar, samkeppnishæfni hans við aðra atvinnuvegi um laun, er m.ö.o. viðurkennt að er orðin allt of lítil. Á s.l. sumri urðu miklar umræður um það að fólksflótti væri úr fiskvinnslunni og í framhaldi af því fólksflótti af landsbyggðinni. Forsvarsmenn fiskvinnslustöðvanna nefndu mörg dæmi um það að þjóðarbúið og þjóðarframleiðslan yrðu fyrir óbættum skaða vegna þess að ekki væri mannafli til þess að fullvinna afurðirnar, sérstaklega ekki í þær neytendaumbúðir og pakkningar sem skila hæstu verðlagi. Þetta tap er metið upp á mörg hundruð millj. kr. Á sama tíma er það svo að þessi undirstöðuatvinnuvegur getur ekki greitt sambærileg laun við þær greinar sem njóta hagnaðarins af rangskráðu gengi og innstreymi erlends fjár sem opinberi geirinn stendur fyrir. Við skulum hafa í huga að 2/3 hlutar af erlendum lánum Íslendinga eru teknir af opinberum aðilum. Það er efnahagsstefna ríkisstj., - og það er heldur ekkert umdeilt meðal þeirra sem þessi mál ræða - hallareksturinn í ríkisbúskapnum, vitlausar fjárfestingar, linnulaust innstreymi erlends fjármagns, röng gengisskráning, þar af leiðandi dúndrandi viðskiptahalli, sem skilar tekjunum til verslunarinnar, þjónustunnar og framkvæmda, bæði opinberra og einkaaðila, sem síðan endurspeglast í launaskriði, yfirborgunum og þeim sívaxandi kjaramun sem orðinn er í þjóðfélaginu milli þeirra sem stunda undirstöðuatvinnuvegina og svo hins vegar þjónustugeirans. Nú eru kannske ekki allir Íslendingar sem vita að við lifum á fiski, en mikið væri það nú æskilegt að menn gerðu sér grein fyrir því. Þjóðfélagsástand sem er niðurstaða og afleiðing af efnahagsstefnu ríkisstj. er leiðir til þessarar stöðu fær ekki staðist; þetta getur ekki staðist til lengdar. Að vísu má segja að hægt sé að hugsa sér að fara aðrar leiðir en hv. flm., þeir hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og Guðmundur J. Guðmundsson, leggja hér til. Þá verða menn líka að hafa í huga að þær aðgerðir verða að vera skjótvirkar og þá verða menn líka að benda á hverjar þær gætu verið. Það vakti athygli mína við umræðurnar um daginn að þrjár hv. þingkonur, fulltrúar kvennasjónarmiða, andmæltu þessu frv. og út af fyrir sig er ekkert við það að athuga. Það gerði hv. þm. Kristín Kvaran, fyrir hönd Bandalags jafnaðarmanna, það gerði málsvari Kvennalistans, hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, og það gerði hv. þm. Guðrún Helgadóttir, þm. Alþb. Það var dálítið athyglisvert vegna þess að ekki fer á milli mála að við erum að ræða um starfskjör fjölmennustu kvennastéttar í landinu, þeirrar stéttar sem vinnur erfiðustu störfin undir bónusálagi með slíkum hætti að fulltrúar heilbrigðisstétta viðurkenna að atvinnusjúkdómar í þessari starfsgrein eru tíðir eins og allir þekkja sem einhver kynni hafa af. Þess vegna er það athyglisvert að fulltrúar kvenna hér á hinu háa Alþingi skuli ekki hafa tekið undir þetta. En hins vegar er alveg ástæðulaust að ýkja eða gera þeim upp skoðanir af hverju. Það er nefnilega út af fyrir sig hægt að hugsa sér aðrar leiðir; það er alveg rétt. Hvers vegna völdu flm. þessa leið? Það er auðvitað þeirra að svara því. Þeir geta auðvitað bent á að í gildandi skattalögum á Íslandi, sem að vísu eru engan veginn til fyrirmyndar, hefur hvað eftir annað verið gripið til þess ráðs að leysa vandamál, sem upp koma í þjóðfélaginu eða á vinnumarkaðinum, fyrir sérstaka hópa með afslætti og undanþágum og frádrætti frá skatti. Flm. geta þess vegna vísað til þessarar hefðar og sagt: Hér er um að ræða sértækar aðgerðir í skattamálum; þær varða tiltekinn hóp - og stutt það hefðbundnum rökum um að svona er okkar skattakerfi. Ég nefni dæmi. Kannske er ekki alveg að treysta minni mínu, en mig minnir að þessir frádráttarliðir frá tekjuskatti séu ekki færri en 20, og ég skal telja upp nokkra þeirra: 1. Skyldusparnaður. 2. Helmingur tekna vegna aldurs. 3. Helmingur greiddra meðlaga. 4. Sjómannafrádráttur. 5. Fiskimannafrádráttur. 6. Kostnaður vegna stofnunar heimilis. 7. Námsfrádráttur. 8. Eftirstöðvar námsfrádráttar. 9. Iðgjald af lífeyristryggingum. 10. stéttarfélagsgjald. 11. Iðgjald af lífsábyrgð. 12. Vaxtagjöld. 13. Gjafir til menningarmála. 14. Helmingur greiddrar húsaleigu, að svo miklu leyti sem það ákvæði kemst til skila, þ.e. að svo miklu leyti sem leigumarkaðurinn lýtur lögum og reglum, en er ekki undir borðið. Auðvitað geta flm. með nokkrum rétti sagt: Svona eru málin leyst, svona hafa þau verið leyst. - Þetta er þess vegna út af fyrir sig hefðbundin leið og hana er auðvitað hægt að fara. Hitt er rétt, sem fram hefur komið, að skattakerfi af því tagi sem við höfum, jafnflókið og það er, brýtur í bága við grundvallarreglu við setningu skatta sem er sú að skattakerfið skuli vera einfalt og skilvirkt. Þegar menn bæta undanþágum við undanþágur vill oft fara svo að praxisinn, afleiðingarnar verða aðrar en menn ætluðu. Mér dettur í hug t.d. að nefna liðinn Frádráttur vegna vaxtagjalda. Ætli það geti ekki verið svo að þessi liður m.a. valdi því að húsnæðislánakerfi Íslendinga sé orðið tekjumisjöfnunarkerfi, tekjutilfærslukerfi frá hinum efnaminni í þjóðfélaginu, sem m.a. hafa ekki einu sinni efni á að kaupa íbúðir eða eignast þak yfir höfuðið heldur leigja, til þeirra sem mestu lánin taka og stærstu húsin byggja og fá þess vegna í sinn hlut meginhluta þessa vaxtafrádráttar. Auðvitað eru þetta veigamikil rök út af fyrir sig. Það er ekki nóg með að margir af hinum efnameiri í þessu þjóðfélagi byggi þá afkomu sína fyrst og fremst á sjálfdæmi um framtöl á tekjum eða aðstöðu til undandráttar frá sköttum. Það er líka á það að líta að skattalöggjöfin á Íslandi mismunar mönnum og tekjum þeirra gagnvart skatti eftir því hvort þeir eru launþegar eða stunda einhvers konar rekstur. Skattaívilnanir til fyrirtækja eru margvíslegar og þær hafa farið vaxandi á undanförnum árum. Mjög algengt er að þeir sem stunda einhvers konar sjálfstæðan atvinnurekstur geta látið fyrirtæki greiða persónulegan kostnað, þurfa ekki að telja fram allar sínar tekjur eða telja þær fram á tekjulægri meðlimi fjölskyldunnar með þeim afleiðingum sem birtust t.d. í þeirri fréttatilkynningu húsnæðismálastjórnar sem vísaði til þess að sjálfstæðir atvinnurekendur sem hefðu leitað til Húsnæðisstofnunar teldu fram lægri tekjur en einstæðar mæður þeirrar þjónustu. Það er líka hægt að nefna ótal dæmi í skattalögum um skattaívilnanir til atvinnurekstrar vegna frádráttarliða. Niðurstaðan er sú að reglan í íslensku þjóðfélagi er að fyrirtæki á Íslandi, meira að segja vel stæð fyrirtæki og vel búin eignum, greiða svo til enga skatta. Sem dæmi um reiknaða frádráttarliði, frádrátt frá tekjum eftir að venjulegur rekstrarkostnaður hefur verið dreginn frá, má nefna fyrir fyrirtækin: 1) Gjaldfærslu skv. 53. gr. Hún gefur kannske dálitla skýringu á því hvers vegna bændastéttin á Íslandi er skattlaus þrátt fyrir þá almennu vitneskju sem við höfum að til eru auðvitað innan bændastéttarinnar grónir bændur sem búa að gamalli afskrifaðri fjárfestingu og eru eins og Björn ríki orðaði það eitt sinn, á Löngumýri, sterkefnaðir menn sem betur fer. Það eru kannske einmitt einkum og sér í lagi hinir efnaðri í bændastétt sem skv. þessari reglu verða skattlausir. 2) Fyrirtæki mega draga frá 5% af útistandandi viðskiptakröfum. 3) Fyrirtæki mega draga frá 10% af matsverði vörubirgða. 4) Fyrirtæki mega draga frá 10% vegna arðgreiðslna, og fyrirtæki skirrast ekki við, stór fyrirtæki eins og t.d. Flugleiðir, að greiða arð jafnvel á sama tíma og fyrirtækið er rekið með halla og þiggur verulega ríkisábyrgð og styrki frá ríkinu. 5) Fyrirtæki mega leggja í fjárfestingarsjóði allt að 40% af hagnaði sínum. 6) Og fyrirtæki mega draga frá aukafyrningar skv. 44. gr. um tekjufærslu eða vegna söluhagnaðar. Þannig er alveg augljóst mál að skattakerfið byggir allt á þeirri hugsun að sniðgengnar eru einfaldar reglur. Skattakerfið er ótrúlega flókið. Það er allt gegnumétið af undanþágum og frádráttum. Þegar þetta safnast allt saman verður niðurstaðan sú að tekjuskattskerfið er ónýtt. Það er ekki lengur - engan veginn, eins og allir vita - það sem það átti að vera, tekjujöfnunartæki, alls ekki. Það er þvert á móti dæmi um skattatæki sem löggjafinn er búinn að gera ónýtt með því í tímans rás að stagbæta það út frá einhverjum skammtímasjónarmiðum með þeim afleiðingum að það er aðeins hluti þjóðfélagsþegnanna, launþegar í landinu, þeir sem lifa á að selja vinnuafl sitt, sem greiða tekjuskatt og aðrir nánast ekki. Það er orðið að ójafnaðartæki, tekjutilfærslutæki frá hinum efnaminni til hinna efnameiri og sama má segja um söluskattskerfið og sama má segja um húsnæðislánakerfið og sama er að verða uppi á teningnum um lífeyrisréttindakerfið. Og svo kalla menn þetta velferðarríki. Mér finnst að þetta eigi erindi inn í þessa umræðu vegna þess að þessi tillaga er um skattamál og það á inn í hana erindi vegna þess að út af fyrir sig er það alveg réttmæt ábending að þegar menn eru að gera svona breytingartillögur af ærnu tilefni og af ærinni nauðsyn er auðvitað æskilegt að hugsa um áhrifin í heild. Auðvitað er hægt að ímynda sér að hægt væri að leysa þetta mál með einfaldari hætti í staðinn fyrir að fara alla þessa frádráttarleið með því að hækka skattfrelsismörk frá tekjuskatti, með því að hækka þau verulega, t.d. upp að mörkunum að 50 þús. kr. laun launþega verði tekjuskattslaus, og þá um leið vera með einfaldan raunverulega tekjujafnandi tekjuskatt á hærri tekjur en fella niður alla frádráttarliði sem nöfnum tjáir að nefna. Einbeita síðan mannafla skattakerfisins að eftirliti með stóru fjárhæðunum í söluskattinum þar sem við erum að tala um þúsundir milljóna. En um leið gera auðvitað á því kerfi þá uppstokkun að taka upp einfalt og skilvirkt kerfi þar sem er raunverulega hægt að gera sér raunsæjar vonir um að eftirlitið skili árangri. Jafnframt verður auðvitað, þegar skattundandrátturinn er kominn á svo sjúklegt stig eins og er í þessu þjóðfélagi, að hafa viðurlög við skattundandrætti og skattsvikum svo hrottafengin að menn læri það í eitt skipti fyrir öll að ef um er að ræða fyrirtæki sem stelur undan söluskatti geri það það ekki aftur. Út frá þessum sjónarmiðum væri hægt að beina þeirri spurningu til flm.: Fremur en að fara hina hefðbundnu leið undanþáganna, hvers vegna beinið þið því ekki til hins háa Alþingis að byrja heldur á róttækari aðgerð um hækkun á skattfrelsismörkum, þ.e. afnámi á tekjuskatti á laun? En hverju mundu flm. svara? Þeir geta ósköp einfaldlega vísað til þess að fyrir liggur viljayfirlýsing Alþingis um þetta, þáltill. sem samþykkt var hér á hinu háa Alþingi, tillögur okkar jafnaðarmanna og sjálfstæðismanna og áttu að koma til framkvæmda á þremur árum. Niðurstaðan er hins vegar sú að hæstv. ríkisstj., sem er sjálf uppvís að því að kynda hér elda verðbólgunnar sem mun fara ört vaxandi á næstu mánuðum, hefur í uppgjöf sinni gagnvart því verkefni að reka ríkissjóð án halla gripið til þess ráðs að lappa upp á þetta ónýta skattakerfi, hækka óbeina skatta, hækka söluskatta, sem skila sér ekki nema að minnstum hluta til ríkissjóðs, og falla frá og svíkja gefin fyrirheit og samþykktir Alþingis um afnám á tekjuskatti. Hvað eiga hv. flm. þá að gera? Hvaða von er til þess að hér myndist meiri hluti fyrir svo róttækri aðgerð? Ég held að menn verði að gera það upp við sig. Tilefni þessarar tillögu er brýnt. Verðmætatapið sem af því hlýst að geta ekki mannað frystiiðnaðinn á Íslandi, beinlínis tekjutapið fyrir þjóðarbúið og þar með fyrir getu okkar til launagreiðslna, er þvílíkt að það má ekki líðast. Auðvitað er þetta ekki nema ábending um einn hluta af því. Ef þetta kæmist til framkvæmda gæti það kannske orðið til þess að létta aðeins undir með þessum fyrirtækjum um samkeppnishæfni gagnvart öðrum greinum þjóðarbúskaparins, en auðvitað er það aðeins einn steinn í þá hleðslu. Það má vel út af fyrir sig, miðað við þetta ástand mála, taka undir með hv. þm. Garðari Sigurðssyni sem flutti hér tilfinningaheita ræðu og segja: Það er of skammt gengið. En um leið verð ég að lýsa því skýrt og klárt yfir, út frá sjónarmiðum skattakerfis og launþega, að auðvitað er þetta aðeins ný bót á þetta slitna fat. Auðvitað getur þetta ekki orðið lausn til frambúðar. Stóra verkefnið fyrir hið háa Alþingi og fyrir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka hér er að taka þetta gjörsamlega vonlausa, hripleka og himinhrópandi rangláta skattakerfi til endurskoðunar í heild sinni. Það er alveg ljóst að hæstv. ríkisstj., sem búin er að vera hér við völd í rúmlega tvö ár, mun ekkert byrja á því verkefni. Hún mun halda áfram sínar hefðbundnu leiðir að bæta nýjum og nýjum bótum á þetta útslitna fat. Þetta er þess vegna meiri háttar pólitískt verkefni sem bíður þeirrar tíðar að þessi ríkisstj. fari frá og hér myndist annar meiri hluti á Alþingi sem lætur stjórnast af einhverjum grundvallarsjónarmiðum um tekjujöfnun, um jafnræði í eignaskiptingu og ný hlutaskipti í þessu þjóðfélagi, vegna þess að grundvallarstaðreyndin er sú að það sem þessi ríkisstj. hefur unnið sér til óhelgi er að hún hefur lagt allar byrðarnar á þá sem minnst mega sín, en hún hefur hlíft skjólstæðingum sínum, þeim sem eru hinir raunverulegu fjármagnseigendur á Íslandi, við því að axla neitt af þessum byrðum. Menn standa frammi fyrir þessum pólitísku staðreyndum. Er ekki önnur leið fær en sú að reyna að rétta hlut vinnandi fólks eftir leiðum eins og þessum?



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni og Garðari Sigurðssyni fyrir þann stuðning sem komið hefur fram í þeirra máli við frv. Auðvitað er alveg laukrétt, eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson benti á áðan, að það hefur lengi verið stefna og skoðun okkar Alþýðuflokksmanna og raunar fleiri í þinginu að tekjuskattakerfið gegndi ekki lengur upphaflegum tilgangi sínum sem tæki til tekjujöfnunar, heldur jafnvel þvert á móti, þannig að sú röksemd fyrir tekjuskattakerfinu að nota það til þess að jafna tekjur fólks stenst ekki lengur. Það er einnig rétt hjá hv. þm. að menn hafa í sívaxandi mæli komist á þá skoðun að tilraunir til þess að lappa upp á þetta kerfi og leiðrétta það og reyna að stoppa í götin hafa ekki skilað árangri svo að æskilegast væri að taka þá ákvörðun að leggja þetta kerfi alfarið niður en nota fjölmörg önnur tækifæri sem bjóðast til þess að jafna lífskjörin í landinu, tækifæri sem eru miklu líklegri til að skila árangri en tekjuskattakerfið. Það liggur líka fyrir hvert er álit okkar Alþýðuflokksmanna á því hvaða grundvallarkerfisbreytingar við verðum að gera í skattamálunum. En á meðan þær hafa ekki verið gerðar verða menn að sjálfsögðu að lifa við óbreytt kerfi hversu gallað sem mönnum sýnist það svo vera. Í þessu sambandi rekur mig minni til sögu, sem Jón heitinn Baldvinsson sagði oft á þingum Alþfl., frá því þegar hann vann við það að setja bækur. Þá sagði hann frá því og notaði oft þá sögu að eitt sinn hafi hann verið að setja matreiðslubók sem var fyrir heldri manna húsfreyjur. Þar hefði verið getið sérstaklega um það að taka ætti þetta og þetta margar silfurskeiðar af hveiti eða sykri eða aðskiljanlegum efnum sem átti að nota í baksturinn. Og Jón Baldvinsson sagði: Alþýðan á ekki silfurskeiðar. Hún verður að láta sér nægja sínar teskeiðar. En mér finnst samt ekki ástæða til að hún hætti við að baka. Þessi röksemd á vissulega við í þessu máli enn. Á meðan við, eins og hæstv. iðnrh. mundi orða það, erum að ná vopnum okkar og meðan við erum að höndla okkar silfurskeiðar held ég að það sé rétt að við brúkum þau áhöld sem við höfum til þess að baka þær kökur sem baka þarf. Ég verð að taka undir með hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni að mér kemur mjög á óvart að þegar lagt er fram á Alþingi frv. um að rétta hlut starfshóps þar sem sennilega flestar konur eru skuli allar þær konur sem til máls hafa tekið til þessa leggjast gegn því, þannig að það sé skráð í þingsögunni að ef þetta frv. um lagfæringu á kjörum fiskvinnslufólks væri samþykkt hefði það verið samþykkt gegn mótmælum þeirra kvenna sem til máls hafa tekið. Ég vildi gjarnan að þessar konur gerðu grein fyrir máli sínu, ekki bara hér á Alþingi, heldur á fiskvinnslustöðvunum. Og það vekur einnig athygli mína að þær sem komið hafa hingað upp til þess að ræða þetta mál með þessum hætti eru allar héðan úr Reykjavík eða flestar héðan af Reykjavíkursvæðinu a.m.k.  Þó kemur mér mest á óvart hvaða rökum er beitt við að andmæla þessu máli. Hv. þm. sem hér talaði, Kristín S. Kvaran, komst þannig að orði að hún skildi ekki þann rökstuðning að Alþingi þyrfti að reyna að lagfæra hlut fiskverkafólks vegna þess að aðrar stéttir í þjóðfélaginu hefðu getað velt af sér öllum þeim byrðum sem þjóðfélagsþegnunum er ætlað að bera og launamunur hafi aukist í samfélaginu. Hún skildi ekki slíka röksemd. Hún skildi ekki, sagði hún, þá röksemd að stórir hópar hafa getað haldið sínu og jafnvel sótt sér kjarabætur á þeim tímum þegar aðrir hafa orðið að taka á sig byrðar, hún skildi það ekki, hv. þingmaðurinn, að það væri röksemd fyrir því að reynt væri að hjálpa láglaunafólkinu sérstaklega af löggjafarvaldinu. Ég verð nú að segja að ef slík röksemd gengur ekki upp í hug og hjarta þess sem kennir sig við jafnaðarstefnu, þá eru menn farnir að þokast ansi langt frá upphaflegum markmiðum þeirrar stefnu. Í annan stað sagði hún einnig að aðferð eins og þessi, að veita fólki frádrátt frá tekjuskatti, væri leið til þess að kenna fólki að svíkja undan skatti, væri leið til þess að ýta undir skattsvik í þjóðfélaginu. Þetta er einnig ákaflega furðuleg röksemd. Ég þarf nú að gæta að því hvort hv. þm. hefur haft þessi rök uppi þegar, á hennar tíð, slík mál hafa komið fyrir til afgreiðslu á Alþingi. Hinn 6. júní 1985, á s.l. vori, voru samþykkt á Alþingi lög um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Breytingin var nákvæmlega um sömu grein og breytingin sem við hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson leggjum til að breytt verði, um 30. gr. laganna, og var á þá leið, eins og segir í lögunum, sem samþykkt voru að helming greiddra meðlaga með barni sem er innan 18 ára aldurs megi draga frá. Ég hef reynt að kynna mér það í þingtíðindum hvort hv. þm. hafi lýst þeirri skoðun sinni við þetta tækifæri að þetta væri aðferð til þess að ýta undir skattsvik. Ég hef ekki orðið var við það. Ég sé ekki annað í þingtíðindum en að þessi hv. þm. hafi greitt atkvæði sitt með þessari breytingu. Í þessari sömu grein laganna er fjöldinn allur af undantekningum eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson var að benda á. Þar eru t.d. ákvæði um að það megi draga frá skatti þau hlunnindi sem veitt eru með fatnaði, fæði, húsnæði og öðrum hliðstæðum hætti og eigi eru talin manni til hagsbóta. Er það skoðun þessa hv. þm. að þetta sé aðferð til að kenna mönnum að svíkja undan skatti? Einnig er í þessari grein heimild til þess að mega draga frá kostnað við stofnun heimilis á því ári sem maður gengur í hjúskap. Er það að áliti hv. þm. inn í lögin sett til þess að ýta undir skattsvik og kenna fólki að stela undan skatti? Í þessu sama ákvæði er líka liður sem heimilar viðkomandi að draga frá þær fjárhæðir sem hann hefur aflað sér á síðustu 12 starfsmánuðum áður en hann lætur af störfum vegna aldurs, en frádráttur þessi megi þó aldrei vera meira en 800 þús. kr. Er þetta að áliti þm. leið til þess að kenna fólki að svíkja undan skatti? Hvernig stendur á því að hv. þm. hefur ekki komið með þessar ábendingar sínar fyrr? Á síðasta þingi var einnig samþykkt brtt. við tekjuskattafrv. um að hækka leyfilegan sjómannafrádrátt úr 10% í 12%. Nákvæmlega sams konar tillaga var borin fram hér. Ég hef líka flett upp í umræðum um það mál. Hv. þm. Kristínu Kvaran gafst kostur á því að tala við allar þær þrjár umræður sem urðu um málið hér í þingdeildinni. Ég varð ekki var við það þá að hún hefði komið með þær ábendingar að þarna væri verið að kenna fólki að svíkja undan skatti. Það er fyrst núna sem henni dettur það í hug, hv. þm., þegar verið er að ræða um þá atvinnustétt þar sem konur eru hvað fjölmennastar. Það er auðséð og auðheyrt á öllu að hinn svokallaði kvennaáratugur er liðinn. En látum það nú vera, þessa röksemd þessa eina hv. andmælanda þessa frv. En það var önnur röksemd sem þær áttu allar sameiginlega, þar sem hver hv. þm. át upp eftir öðrum án þess svo mikið sem sá fyrsti, sem byrjaði á staðhæfingunum, reyndi að afla sér upplýsinga um það hvort hún færi nú með rétt mál. Það var þegar verið var að útlista hvers vegna þessi fiskimannafrádráttur væri til kominn. Þá át hver hv. þm. eftir öðrum það upp að það væri vegna þess að þessir menn væru svo mikið fjarverandi frá heimilum sínum. Það væri ástæðan. Fyrst var það hv. þm. Guðrún Helgadóttir sem tók þetta fram í sinni ræðu og síðan át hver hv. andmælandi þetta upp eftir henni án þess að hafa fyrir því að leita að þessu sjálfur. Nú vill svo til í þessum lögum, gildandi lögum, að það eru ekki aðeins fiskimenn og farmenn sem er veittur þessi frádráttur. Eins og allir vita þá er stór hópur fiskimanna sem ekki er svo mikið fjarverandi frá heimilum sínum eins og t.d. dagróðramenn, menn sem stunda rækjuveiðar o.fl., og eru heima á hverjum sólarhring eins og aðrir launþegar. Það er ekki aðeins til fiskimanna og farmanna, þ.e. til sjómanna, sem þessi frádráttur er heimilaður, heldur einnig til hluta ráðinna landmanna, manna sem fara aldrei um borð, heldur starfa við beitningu og önnur störf í landi. Skyldi þessum mönnum vera heimilaður 12% sjómannafrádráttur vegna þess að þeir séu svo mikið í burtu frá heimilum sínum? Auðvitað ekki. Þetta er bara fullyrðing sem einn hv. þm. étur upp eftir öðrum án þess að láta svo lítið að gá í lögin til þess að kynna sér lagatextann. En látum það nú liggja á milli hluta. Við skulum kanna það hvernig þessi sjómannafrádráttur í tekjuskattinum er til kominn og hvernig hann var rökstuddur á sínum tíma til þess að ganga úr skugga um það hversu vandaður málatilbúnaður þeirra kvenna er, sem koma hér upp hver á fætur annarri til þess að andmæla frv. á þessum nótum. Það var fyrst í lögum nr. 46/1954 sem sjómönnum er heimilaður frádráttur frá skatti. Þá var það vegna hlífðarfatakostnaðar. Þá var það vegna kostnaðar sem þeir lögðu út til öflunar hlífðarfata. Þeim var heimilað að draga þann kostnað frá. Þremur árum síðar kemur síðan sá frádráttur sem sjómannafrádrátturinn nú er beint framhald af. Það var í lögum nr. 37/1957 sem fram voru lögð í frumvarpsformi á þinginu 1956. Þáv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, lagði þá frv. fram um að heimila fiskimönnum, til viðbótar við hlífðarfatafrádrátt fyrir útlagða peninga vegna kaupa á hlífðarfötum, sérstakan fastan sjómannafrádrátt frá tekjuskatti. Hæstv. þáv. ráðherra, Eysteinn Jónsson, mælti fyrir þessu máli á Alþingi í örstuttri ræðu en rökstuddi tillöguna ekkert frekar sjálfur heldur sagði einungis að það mætti vera hverjum manni auðsætt af hverju þessi tillaga væri lögð fram. En það kom glögglega fram í máli annarra þm. hver var rökstuðningurinn. Með leyfi hæstv. forseta vil ég hér vitna í þingræðu Magnúsar Jónssonar sem tók til máls næstur á eftir ráðherranum: "Það er auðvitað augljóst hver hugsunin er með þessu frv. og það er að veita sjómönnum nokkur sérfríðindi vegna þeirrar miklu nauðsynjar að fá menn til þess að starfa á fiskiskipaflotanum og hefur sú hugsun sem hér liggur á bak við að sjálfsögðu við full rök að styðjast og mikla nauðsyn." Þarna er ekkert verið að tala um fjarvistir frá heimilum eða annað slíkt. Þarna er verið að telja fram rökin fyrir því að þessi frádráttur var fyrst heimilaður. Og rökin voru þau að það væri ekki hægt að manna fiskiskipaflotann. Það var verið að leita leiða af hv. Alþingi til þess að gera einhverjar ráðstafanir til þess að gera sjómannastarfið eftirsóknarverðara. Og það er ekki bara hv. þm. Magnús Jónsson sem ég get leitt hér til vitnis. Hv. þáv. þm., Eðvarð Sigurðsson, framsögumaður þeirrar nefndar í Nd. sem fjallaði um þetta mál, gerði svofellda grein fyrir þessu: "Í desember s.l., þegar fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar áttu í samningum við hæstv. ríkisstjórn um lausn efnahagsmálanna, voru einnig á dagskrá kröfur sjómanna um nýtt skiptaverð þeim til handa og fleira af því tagi, en samningum þeirra hafði þá verið sagt upp. Fulltrúar sjómanna- og verkalýðsfélaganna gerðu þá m.a. kröfu um aukin skattfríðindi til handa fiskimönnum. Frv. það sem hér er til umræðu er einungis staðfesting á því samkomulagi er varð milli samningamanna sjómanna- og verkalýðsfélaganna annars vegar og hæstv. ríkisstjórnar hins vegar, varðandi skattafríðindin." Hreint og beint, einfalt kjaramál. Ekkert minnst á fjarvistir eða annað slíkt. Og hv. þm. Björn Ólafsson segir við sama tækifæri: "Ég tel að þau fríðindi sem þeim eru hér gefin við ákvörðun tekjuskatts, 500 kr. fyrir hvern lögskráningarmánuð, séu ekki nægilega mikil. Þessi fjárhæð, þó að hún út af fyrir sig geri nokkurt gagn, nær ekki þeim tilgangi sínum að binda unga menn við sjómannsstörfin. En eins og sakir standa virðast ungir menn, sem leggja fyrir sig sjómennsku, vera að flosna upp frá störfunum. Sést það best á því að nú eru sex eða sjö hundruð Færeyingar hér á togara- og bátaflotanum." Og síðan mælir hv. þáv. alþm., Björn Ólafsson, fyrir tillögu um að hækka þennan frádrátt meira en tillaga var gerð um, alveg eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson gerði hér við fyrri umræðu. Ég ætla að halda áfram að vitna í rökin fyrir því að þetta var gert á sínum tíma. Í framsögu Eggerts G. Þorsteinssonar í Ed. Alþingis um þetta sama mál segir svo orðrétt, með leyfi forseta: "Það er kunnara en frá þurfi að greina hverjum erfiðleikum það hefur verið bundið að fá menn til þess að stunda hin erfiðu og áhættusömu störf sem unnin eru á íslenska fiskiskipaflotanum. Hjá þjóð eins og okkur Íslendingum, sem byggjum nær alla útflutningsverslun okkar á öflun sjávarafurða, er um geigvænlegt vandamál að ræða. Fjárhagsleg geta þessarar atvinnugreinar virðist hins vegar ekki hafa aðstöðu til þess nú að bæta svo um að ungir og nýir starfskraftar laðist til starfans. Nægir í því sambandi að benda á hina gífurlegu fjárþörf fiskiflotans um hver áramótin á eftir öðrum, ef dæma má eftir því." Þessi rök væri hægt að nota óbreytt í dag með því að setja fiskverkafólk í staðinn fyrir fiskimenn. Og þetta eru röksemdirnar sem m.a. hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson rakti hér áðan. Ef við höldum síðan áfram, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í framsögu Eggerts G. Þorsteinssonar, þá segir hann: "Skorturinn á vinnuafli til sjávarstarfa er bersýnilegastur á þeim fjölda Færeyinga og annarra erlendra sjómanna sem ráðnir hafa verið undanfarin ár til starfa á togurum og vélbátum hér við land." Gætu menn ekki sagt það sama um ástandið í fiskvinnslunni? Eru menn ekki að tala um það, bæði hér á Alþingi og annars staðar, hvílíkt ástand það sé orðið þegar þurfi að flytja inn erlent vinnuafl til þess að vinna við fiskvinnslu í íslenskum fiskverkunarhúsum vegna þess að íslenskt fólk fæst ekki þar til starfa? Síðan held ég áfram að vitna í hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson. Hann segir: "Vegna yfirstandandi vertíðar hefur Sjómannafélag Reykjavíkur veitt leyfi fyrir 183 Færeyingum. Hér er þó aðeins talinn sá fjöldi sem er á skipum sem skráð eru frá félagssvæði Sjómannafélags Reykjavíkur, en auk þeirra eru fjölmargir erlendir sjómenn á togurum og fiskiskipum úr öðrum verstöðvum í landinu. Þetta gerist á sama tíma og vitað er að fjöldi manna er á biðlista við ýmiss konar önnur störf og þjónustu í landi sem fjarlæg eru sjálfum framleiðslustörfunum." Herra forseti, eru þetta ekki sömu rökin og við hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson höfum verið að flytja? Hvar er í þessum rökum minnst á fjarvistir eða sérstöðu í því sambandi? Hvergi. Rökin sem við flytjum nú fyrir tekjuskattsafslætti fyrir fiskverkafólk eru nákvæmlega þau sömu og flutt voru fyrir skattafslætti fyrir sjómenn, sjómannafrádrættinum svokölluðum, þegar hann var tekinn upp. Enda eru aðstæðurnar nú nákvæmlega eins í fiskvinnslunni og voru í sjómannsstörfunum þá. Síðan segir Eggert G. Þorsteinsson, hv. þm., svo áfram í ræðu sinni, með leyfi forseta: "Með frv. því sem hér liggur fyrir er ætlað að stíga enn eitt skref í þessa átt (sem fyrst var stigið í lögum nr. 46 frá 1945) og að sá mismunur, sem áður var gerður á þessum efnum á togarasjómönnum og öðrum fiskimönnum, verði nú jafnaður." Herra forseti. Það fer ekkert á milli mála að það er rétt sem við hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson höfum bent á og leyft okkur að nota. Það er sami rökstuðningur sem fylgir þessu frv. okkar og fylgdi frv. því sem hæstv. þáv. ríkisstj. lagði fram á sínum tíma á árinu 1956 um skattfríðindi sjómanna. Og það á ekkert skylt við það sem hér hefur verið fullyrt af hverjum hv. þm. á fætur öðrum, og að sjálfsögðu byggt á því að þessir hv. þm. hafa ekki einu sinni hirt um að kynna sér málið áður en þeir fóru að fullyrða, gátu ekkert byggt á því, þeirri sérstöðu sem sjómenn vissulega hafa varðandi langa fjarveru frá heimilum sínum, heldur á þeim rökum að hér er um undirstöðuatvinnuveg að ræða sem hlýtur að varða alla, og ekki síst Alþingi Íslendinga, að sé hægt að starfrækja með eðlilegum hætti. Síðan var þessi frádráttur, sem var í föst krónutala, hækkaður. 850 kr. var hann árið 1958 og stóð þannig sem hlífðarfatafrádráttur og fastur frádráttur pr. lögskráningarmánuð þangað til árið 1972 að lögunum var breytt og þessi frádráttur felldur niður en í staðinn tekinn upp frádráttur í formi 8% afsláttar af tekjum. Hver var ástæðan fyrir því? Ég ætla ekki að þreyta þingheim með því að fara að vitna í umræðurnar þá. Menn geta flett því upp sjálfir. Ástæðan var sú að þáv. ríkisstjórn gerði þá breytingu á skattvísitölu að hagur sjómanna af föstum krónufrádrætti stórlega minnkaði. Til þess að ganga til móts við þá rýrnun á skattalegri stöðu sjómanna var tekin sú ákvörðun af þáverandi ríkisstjórn að fella niður hinn fasta krónutölufrádrátt en taka upp prósentufrádrátt í staðinn. Ef þm. mundu nú leggja þá vinnu í sinn málflutning að reyna að kynna sér sögu þessara mála þá ættu þeir að fletta þessu upp sjálfir. Ég hef satt að segja annað við minn tíma að gera en að gera það fyrir þá. En það er guðvelkomið ef hv. þm. hafa ekki tíma til þess. Ég vildi samt sem áður gjarnan geta gert það án þess að þurfa að standa upp í ræðustól og gera það fyrir framan þá. Ég skal hins vegar gjarnan vísa þeim á þau þingtíðindi, hefti, árgang, blaðsíðu o.s.frv. ef þeir kæra sig um. En að standa hér uppi í ræðustól, farandi hver á fætur öðrum með svona rangfærslur sem byggjast ekki bara á misskilningi, ekki bara á vanþekkingu, heldur á því að nenna ekki að kynna sér mál, það er fyrir neðan allar hellur. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ég á að fara nokkuð nánar út í þau orð sem féllu hjá þessum hv. þm. hér þegar málið var áður á dagskrá vegna þess að því miður verður að segja um flest það sem þar var sagt að eitt rekur sig þar á annars horn, eins og hefur komið fram í þessu. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sagði að andstaða Kvennalistakvenna byggðist á því að það væri óeðlilegt að leysa vandamál launþega og atvinnurekenda á þennan hátt. Jæja, var það afstaða Kvennalistakvenna við hækkunina á sjómannafrádrættinum í fyrra? Eða er þetta afstaða sem allt í einu er fædd nú í dag? Hver er þá ástæðan fyrir því? Hversu oft hefur Alþingi ekki þurft - m.a.s. á þeim tíma sem liðið hefur af þessu kjörtímabili þegar þær Kvennalistakonur hafa átt fulltrúa á Alþingi - að grípa inn í mál með þessum hætti? Halda menn að það sé ekki hægt að segja slíkt og hið sama um allar félagslegar aðgerðir sem Alþingi gerir, sem eru í því fólgnar að reyna að rétta hlut hins smáa? Halda menn að það sé ekki hægt að fullyrða um allar slíkar aðgerðir að verið sé að hafa afskipti af málum launþega og atvinnurekenda og leysa þeirra vandamál? Hvar eru mjúku gildin hjá Kvennalistanum? Hurfu þau kannske líka þegar kvennaáratugurinn rann í aldanna skaut? Er það ekki einmitt þetta sem segja má að Alþingi sé að gera með annarri eða þriðju hverri löggjöf sem það setur? Að reyna að rétta hlut hins smáa? Reyna að hafa afskipti af málum, sem frjálshyggjumenn segja að eigi ekki að koma löggjafanum við heldur sé einkamál atvinnurekandans og launþegans, hvað hann ber úr býtum, hvernig hann lifir í þessu landi? Hvað er Alþingi annað að gera meginhlutann af sínum starfstíma en að hafa afskipti af þessu? Hvers konar röksemd er það frá þingmannahópi, sem kennir sig við hin mjúku gildi, að segja að löggjafarsamkomu eigi ekki að koma slík mál við? Þetta getur Thatcher sagt, Reagan, Hannes Hólmsteinn, jafnvel Þorsteinn Pálsson. En að hv. þm. Kristín Halldórsdóttir skuli segja að þetta sé mál sem eigi ekki að koma Alþingi við, það verð ég að segja að kom mér á óvart. Ég er alveg sannfærður um það, til allrar hamingju, að fjölmörg mál þeirra Kvennalistakvenna, sem þær flytja á Alþingi, eru einmitt um þessi efni. Einmitt um það að reyna að bæta kjör þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu umfram það sem aðilar vinnumarkaðarins ráða við og hafa gert. Öll félagsmálalöggjöf Alþingis, jafnvel hin mislukkaða skattalöggjöf, hefur þetta að takmarki sínu. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði: "Mér er ekki kunnugt um að neinn hafi beðið um þetta." Það er algerlega rangt. Ég skal útvega henni lista með nöfnum fleiri tuga fiskverkunarkvenna, og karla líka, sem hafa skrifað undir áskorun til Alþingis um nákvæmlega þetta sem við hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson erum að leggja fram. 

Eftir að frumvarpið kom fram.

Það er ósatt. Ég get líka afhent  Ég veit ekki við hvað hv. þm. Guðrún Helgadóttir miðar þegar hún gefur þær upplýsingar að fiskverkamanni með 400 þús. kr. árstekjur muni þetta frv. færa 28 940 kr. í aðra hönd. Og hv. þm. segir síðan: Ja, hvað er það? Þetta er svo lítið að það tekur því ekki að tala um það. Ég verð nú að segja eins og er að flest það verkafólk sem ég þekki til telur tæplega 29 þús. kr. vera talsverða peninga. Ég held að það vildi gjarnan frekar hafa þá á milli handanna heldur en hafa þá ekki. Þetta er hvorki meira né minna fyrir fólkið á hinu lága kaupi, sem fiskverkafólk þarf að lifa af, en ígildi þess að greiða því 13. mánuðinn, að greiða því 13. mánuðinn! Og ég held að því muni ekki finnast það vera svo lítið og óverulegt að það taki því ekki einu sinni að taka við því. Það er háskólaborgarasjónarmiðið. En það er ekki sjónarmið fólksins sem vinnur við fiskverkunina. Menn skulu gæta þess  Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir spurði mig hvort ég gæti ekki lagt fram útreikninga um það hvað þetta mundi þýða fyrir einhverja ákveðna tekjuhópa í fiskvinnslu. Það get ég að sjálfsögðu ekki gert. Ég hef engar aðstæður til þess. Ég get komið með fjölmörg dæmi, eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir nefndi, ef um væri að ræða einhvern Jón Jónsson sem hefði þetta mikið í kaup og hefði svona og svona stóra fjölskyldu og hefði þetta og þetta mikið í vaxtafrádrátt og þetta og þetta mikið í skuldir o.s.frv., o.s.frv. þá mundi það gefa þessa og þessa niðurstöðu. Slík dæmi eru bara gersamlega merkingarlaus eins og allir vita sem hafa eitthvað um skattamál fjallað vegna þess að þegar menn eru að búa til svona hugmyndir þá eru menn að tala um kannske einn, tvo eða þrjá menn sem falla undir þá skilmála sem svona eru settir upp. Réttasta dæmið er auðvitað að fá það áætlað hjá skattyfirvöldum hvað hér er um að ræða mikið tekjutjón fyrir ríkissjóð og hvað um er að ræða stóran hóp skattgreiðenda sem líklegt er að fái og njóti þessarar ívilnunar. Að reyna að reikna út einstök dæmi í þessu sambandi er algerlega misvísandi og út í hött. Að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir því, og við flm. báðir, að sú nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar vinni þetta verk. Það er hennar hlutverk að vinna þetta verk í samráði við hv. fjmrn.

Og skili áliti.

og skili að sjálfsögðu áliti og taki afstöðu til þess, hvort hún vill að þetta frv. verði samþykkt, hvort hún vill að því verði breytt, og þá hvernig, eða hvort hún vill að málinu verði alfarið vísað frá. Ég vil benda á það, herra forseti, og láta það verða mín lokaorð í þessu máli, a.m.k. að sinni, að þeir sem hafa komið hingað upp til þess að gagnrýna þetta frv., ýmist á þeim forsendum að það mismuni fólki, eins og sumir segja, eða á þeim forsendum að það mismuni ekki nógu mikið, eins og sömu aðilar segja, vegna þess að í öðru orðinu eru þeir sem andmæla þessu frv. að tala um að verið sé að mismuna stéttum, í hinu orðinu er verið að tala um að þetta sé svo lítilvægt, sem þarna sé um að ræða, að það skipti engu máli. M.ö.o. eru það orðin rök í málinu, bæði að hér sé verið að mismuna stéttum og að stéttunum sé ekki mismunað nógu mikið. Hvernig á einhver vitglóra að fást út úr svona röksemdafærslu? Nei, gott og vel. Þeir sem hafa komið hingað upp til þess að gagnrýna þetta frv. en engu að síður lýst sig samþykka mati okkar hv. meðflm. míns, Guðmundar J. Guðmundssonar, á því að eitthvað þurfi að gera fyrir þetta fólk, hafa menn tekið eftir því að það hefur ekki ein einasta tillaga komið frá þessum gagnrýnendum  Staðreyndin, sem Alþingi stendur frammi fyrir, er þessi: Í sívaxandi mæli þurfum við að flytja okkar fisk út óunninn vegna þess að ekki fæst fólk í fiskvinnsluna til að vinna þennan fisk. Þetta ástand hefur orðið til þess að söluaðilar okkar á erlendum mörkuðum hafa orðið uppiskroppa með afurðir sem við Íslendingar höfum hingað til getað útvegað þeim. Þjóðarbúið hefur þar af leiðandi orðið af stórum tekjum. Þetta er staðreynd sem við horfumst í augu við. Við horfumst líka í augu við þá staðreynd að fólkið, sem eftir er í fiskvinnslunni, hópast til að sækja um önnur störf ef slík störf eru í boði, eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson nefndi dæmi um þegar málið var hér til umræðu fyrir helgi. Þetta fólk sækir út úr fiskvinnslunni, hver sem betur getur, til annarra starfa. Samdrátturinn í fiskvinnslu, sem hafinn er, heldur því áfram. Alþingi þarf náttúrlega sem stjórnvald að svara þeirri spurningu: Er þetta æskilegt? Viljum við reyna að sporna við þessari þróun eða viljum við láta hana ganga fram? Alþingi hlýtur nú, eins og 1956, þegar fiskimennirnir áttu í hlut en ekki fiskverkafólkið, að komast að sömu niðurstöðu og menn komust að árið 1956 í, herra forseti, vinstri stjórn. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir, í vinstri stjórn.  Herra forseti. Á ég að trúa því að hv. þm. viti ekki hvaða ríkisstjórn var í landinu árið 1956? Viti ekki að frsm. meiri hl. árið 1956 í Ed. var Alþýðuflokksmaður?  Herra forseti. Ég veit satt að segja ekki hvort við eigum að standa í svona umræðum mikið lengur. Því að þetta er svo gjörsamlega fjarri því sem hér er til umræðu og þeim tillögum sem hér eru fluttar að það væri að æra óstöðugan að halda því áfram að eiga að ræða málin á þessum grundvelli, við þessar aðstæður og við svona frammíköll. Niðurstaða mín, sem ég ætlaði að reyna að koma að áðan, er þessi: Aðstæðurnar núna og þegar fiskimannafrádrátturinn var veittur árið 1956 eru nákvæmlega þær sömu. Þá fékkst ekki fólk á fiskiskipaflotann og varð að reyna að afla sjómanna erlendis frá, þannig að ekki var hægt að stunda þær veiðar sem þurfti að stunda. Núna fæst ekki verkafólk í fiskvinnslu, það verður að reyna að afla þess erlendis frá og jafnvel þó að það sé gert dugar það fólk, sem til starfa fæst, ekki til þess að hægt sé að vinna þann þó takmarkaða afla sem kemur að landi. Nú eins og þá á okkur að vera það ljóst að hér er um að ræða þá undirstöðuatvinnugrein sem allt efnahagslíf á Íslandi byggist á. Ef sjósókn og fiskvinnsla getur ekki gengið er alveg tilgangslaust að vera að tala um önnur atvinnutækifæri á Íslandi. Það er alveg fráleitt í þessu sambandi að vera að tala um að það sé einhver röksemd fyrir því að ekki sé komið sérstaklega til aðstoðar við konur í fiskverkun að það hafi ekki verið gert við konurnar sem passa börnin þeirra. Þetta er út í hött. Alþingi hlýtur að svara sömu spurningu og við blasti árið 1956: Hvað vill löggjafinn gera í þessu ástandi, löggjafinn sem ekki á að hafa afskipti af beinum kaupákvörðunum, sem eru samningsatriði vinnumarkaðarins, en hefur auðvitað afskipti, bæði bein og óbein, af fjölmörgum öðrum kjaralegum atriðum? Niðurstaða Alþingis árið 1956, vinstri stjórnarinnar sem þá sat, var sú að rétt væri að ganga til móts við hagsmuni fiskimanna með skattalegum ívilnunum og leggja þannig sitt af mörkum til að gera fiskimannsstarfið meira aðlaðandi en það hafði verið og reyna með þeim hætti að fá fleiri til starfa á þeim vettvangi. Nákvæmlega sömu niðurstöðu höfum við hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson komist að, að Alþingi verði að leggja eitthvað af mörkum, verði að sýna hvernig það vill svara þeim aðstæðum sem hafa skapast í fiskiðnaðinum, sambærilegum aðstæðum og sköpuðust hjá fiskimönnum árið 1956. Það er ekkert óeðlilegt þó að við höfum komist að sömu niðurstöðu nú, við hv. þm., og flokksbræður okkar komust að árið 1956 og var þá studd af þm. allra flokka. Því ég vil taka það fram að allir flokkar, sem þátt tóku í þeim umræðum, lögðu með því að þessi leið yrði farin. Og allir flokkar, sem þátt tóku í umræðunum í fyrra, þegar til stóð að hækka fiskimannafrádráttinn úr 10% í 12%, lögðu sitt lóð á sömu vogarskál. Það kemur mér því mjög á óvart að þegar verið er að tala um fiskverkafólkið nú skuli fólk hér vera búið að breyta afstöðu sinni. Mest kemur mér þó á óvart að það skuli vera fólk sem telur sig vera málsvara hinna mjúku gilda.



Herra forseti. Ég er innilega sammála hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að sú lýsing, sem hann gaf af ástandi sjávarútvegs, bæði til sjós og lands, er mjög alvarlegt. Og sú þróun, sem fram hefur farið á undanförnum árum, er mjög alvarleg og við því þarf eitthvað að gera. En ég er ekki endilega sammála hv. þm. að við þurfum að komast að sömu niðurstöðu 1985 eins og við gerðum 1956, fyrir 30 árum. Ég vil biðja hv. þm. að staldra við í salnum vegna þess að ég er að svara máli hans. Ég ætla að bíða, herra forseti, þar til að þm. kemur í salinn aftur. Ég vil endurtaka fyrir hv. þm. Sighvat Björgvinsson að mér finnst það ekkert sjálfgefið, eins og hann sagði - að: Við hljótum endilega að komast að sömu niðurstöðu 1985 og við gerðum 1956. Ég sé ekkert sjálfgefið við það. Og ég ber sömuleiðis engan kinnroða fyrir því að hafa ekki vitað 15 ára gömul né munað það nú hvað Alþýðuflokkurinn var að gera fyrir 30 árum. Ég vil líka segja við hv. þm. Sighvat Björgvinsson að jafnvel háskólaborgarar geta haft þann metnað fyrir hönd fiskverkafólks að þeim finnist ekki nóg gert að bjóða þeim einungis skattalækkun sem svarar einum mánaðarlaunum. Þetta gæti nefnilega hæglega leitt menn til að halda að nú væri nógu vel gert. Þetta gæti hæglega kastað ryki í augu einhverra. Og það er ekki nógu gott. Ágreiningurinn sem kvennaliðið gerir í þessu máli, eins og komið hefur fram, er ekki um mikilvægi fiskvinnslukvenna. Við Kvennalistakonur a.m.k. værum fyrstar til að viðurkenna að Íslendingar lifa á fiski öðru fremur og af fiski. Enn fremur að þessi undirstöðuatvinnuvegur er bæði vanvirtur og vanræktur og ekki síst þær konur sem vinna í fiskvinnslu. Það er rétt að hlutur þeirra er hvergi nógu góður, einkum ef tekið er tillit til hins afleita og slítandi bónuskerfis sem þær neyðast til að vinna eftir. Ágreiningurinn er kannske fyrst og fremst vegna þess að það er ekki gert nógu vel við þessar konur og þessi leið, sem hér er boðið upp á, er ekki nógu góð, ekki nógu árangursrík. Það er alveg rétt að hún er viðleitni, hún er virðingarverð viðleitni. En að okkar dómi þá missir hún marks vegna þess að það eru ekki tekjur þessara kvenna og skattur af þeim sem þjaka þær mest. Það er fyrst og fremst skortur á mannsæmandi tekjum sem fiskvinnslufólki er erfiðasti bagginn og það, hve lengi það þarf að vinna við erfiðar aðstæður til þess að komast af, aðstæður sem síðan bjóða heim heilsuleysi. Það er ekki verjandi, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson. Þess vegna er miklu vænlegra að bjóða fiskvinnslufólki betri laun fyrir minni vinnu. Það væri skynsamlegra og fyrir því ættu þm. að beita öllum áhrifum sínum án þess þó að fara að blanda sér beint í kjarasamninga sem er ekki hlutverk löggjafans. Ég vil benda hv. þm. Garðari Sigurðssyni, Jóni Baldvini Hannibalssyni og öðrum þeim, sem hafa fylgst með þessum umræðum, að kynna sér málflutning þeirra kvenna úr þremur stjórnmálasamtökum sem hér hafa hver á sínum forsendum orðið sammála um að styðja ekki þessa leið til úrbóta eða alla vega hvetja ekki til hennar. Ég vil jafnframt taka hv. þm. vara við því að leggja þannig út af þessum málflutningi að konur á þingi vilji ekki bæta kjör þeirra kynsystra sinna sem vinna í fiskvinnslu. Það er ekki rétt, þvert á móti.



Herra forseti. Örstutt athugasemd vegna langrar ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði í mjög stuttri og skýrri ræðu við 1. umræðu þessa máls. Ég nefndi þar þær þrjár meginástæður fyrir því að ég er andvíg þessu frv. og tvær þýðingarminni ástæður. Ég ætla ekki að endurtaka það hér. En mig langar að spyrja hv. þm. Sighvat Björgvinsson: Hvaða stétt í landinu ætlar hann að taka að sér að greiða þessa skattaívilnun fiskvinnslufólks? Ætlar hann það iðnverkafólkinu? Tæplega. Ekki taka það að sér okurkarlar. Ekki heldur blásnauðir sjálfstæðir atvinnurekendur. Hverjir eiga að greiða þetta? Kennararnir sem hafa nefnilega ekki einu sinni 29 þús. kr. á mánuði heldur líklega nú í kringum 26 þús. Eiga þeir að greiða þessar skattaívilnanir? Ég held að þm. og þeir flm. frv. hljóti að hafa gert ráð fyrir því að einhvers staðar að kæmu þessar tekjur. Á að draga úr ellilífeyrisgreiðslum? Hvar á að finna þessa peninga? Ég held að sannleikurinn sé sá að launamálum í þessu landi er komið svo að allt launafólk er með laun langt undir eðlilegri framfærslu. Núna þegar vaxtamálin og verðtrygging lána eru eins og þau eru eru þessi laun gjörsamlega hlægileg. Lán frá Húsnæðisstofnun ríkisins, sem var 40 000 kr. upphaflega, árið 1981, er nú, þótt búið sé að borga af því allan tímann, 154 000 kr. Ég leyfi mér því, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, að halda því fram að jafnvel tiltölulega hálaunaðan fiskverkamann frá dæminu um 400 þúsundin muni tiltölulega lítið um 28 000 kr. skattaafslátt. Ég tala nú ekki um einstæðu konuna sem fær 4800 kr. til baka yfir árið. Þetta er ekkert sem breytir neitt kjörum þessa fólks. Það er það sem ég vil leggja áherslu á og jafnframt fá svar við því: Hvaða stétt í þessu landi, hvaða launamenn eiga að borga þetta öðrum fremur?



Herra forseti. Ég kæri mig ekki um að liggja undir þeim hálfsögðu og alsögðu ásökunum að við talsmenn kvenna viljum standa gegn því að kjör kvenna séu bætt. Það finnst mér rangtúlkun. Ég hef reyndar ekki enn þá vanist því á þeim skamma tíma, sem ég hef setið á hv. Alþingi, hve fúsir menn eru að misskilja og rangtúlka það sem sagt er. Vitanlega viljum við leiðrétta kjör fiskvinnslukvenna. Við viljum stórbæta kjör þeirra. Ég lagði einmitt áherslu á það að það væri mikið að í okkar þjóðfélagi að starfsfólki í undirstöðuatvinnuvegi okkar skuli ekki vera greidd sómasamleg laun og að við skulum láta viðgangast að fiskvinnslufólk sé tilneytt að leggja á sig ofurmannlega vinnu til að hafa í sig og á, sem gerir það oftlega heilsulaust löngu fyrir aldur fram. Ég sagði þetta í ræðu minni s.l. mánudag, að vísu í miklu færri orðum en hv. karlkyns þm. sem hér hafa talað - ég veit ekki hvort þetta er vísbending þess að þeir skilji ekkert nema það sé sagt í þeim mun lengra máli. Ég er ekki jafnfljúgandi mælsk og sumir hv. þm. hér en ég hlýt að gera þá kröfu að þeir skilji fáorðar yfirlýsingar þótt þeir þurfi sjálfir mörg orð til að skýra mál sitt. Mér finnst ekki skipta nokkru máli hvort fólk, sem hér starfar á hv. Alþingi, er háskólaborgarar eða ekki. Ég tel fólki það heldur til tekna ef það hefur aflað sér menntunar en ég skammast mín heldur ekkert fyrir að vera ekki háskólaborgari, því að það er ég reyndar ekki. Og mér finnst ekki verra að hafa reynt það á eigin skrokki hvernig er að vinna hin algengustu störf í undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar, m.a. í frystihúsi og við síldarsöltun. Mér þætti reyndar gaman að vita hvort hv. flm. þessa frv. hafa reynslu af algengustu störfum kvenna í fiskvinnslu. Ástæða þess að ég lýsti andstöðu við þá leið sem lögð er til í þessu frv. er þessi og þessi ein: Ég tel óeðlilegt og óæskilegt að ríkið greiði niður laun fyrir atvinnurekendur og þeirri skoðun hef ég lýst áður. Ég hafna algerlega þeirri túlkun að þessi afstaða sé andstaða gegn bættum kjörum kvenna. Ég frábið mér slíka einkunnagjöf. Mér finnst fáránlegt að þeir sem hér tala rjúki upp með rifrildistón, fólk sem hefur nákvæmlega sömu markmið þótt það greini lítillega á um leiðir. Ég viðurkenni fúslega og lýsi því hér yfir að ég gæti aldrei greitt atkvæði gegn þessu frv. þótt ég lýsi andstöðu við þessa leið, það er annað mál.  En kaup fiskvinnslufólks verður að hækka og það hefur sýnt sig að fiskverkendur telja það borga sig að bjóða ýmsar kjarabætur til að fá konur til fiskvinnslu, jafnvel um hálfan hnöttinn. Þess vegna ættu þeir líka að sjá sóma sinn í að greiða íslenskum konum betri laun.



Herra forseti. Ég skal reyna að halda mig við reglur hér, þ.e. að vera ekki mjög langorður þótt ærin ástæða væri til eftir þann málflutning sem hér hefur verið við hafður og olli mér ákaflega miklum vonbrigðum. Hér hafa verið settar fram alls konar fullyrðingar. Þær hafa verið hraktar vel og skilmerkilega af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Ég get ekki álasað hv. þm. þótt hann hafi verið nokkuð langorður vegna þess að ekki hefur verið hrakið eitt einasta orð sem hann setti fram. Ég held að hann hafi tætt í sundur þennan málflutning og þær fullyrðingar sem settar voru fram. Ég vil þó bæta einu við og það er í sambandi við skattafrádrátt sjómanna. Það mundi vera hægt að mistúlka það ef einhver væri á þeirri skoðun að þetta ógnaði eitthvað þeirra skattafrádrætti. Því hef ég vissu fyrir að sjómenn og m.a.s. er einn af þeirra fulltrúum, hv. þm. Pétur Sigurðsson, einn af fjölda forustumanna úr sjómannastétt sem hafa lýst því yfir að þeir styðji algerlega skattafrádrátt fiskvinnslufólks því að það komi engum verr en þeim ef ekki sé hægt að vinna aflann og það sé á engan hátt frá þeirra hendi tekið sem aðför að sér. Ég vil þess vegna ítreka að skattafrádráttur sjómanna stendur fyrir sínu. Hann á sér ákaflega djúpan rétt, eins og sést á því að gripið hefur verið til þess að hækka hann, sem betur fer, þing eftir þing, síðast í fyrravetur ef ég man rétt, af hæstv. þáv. fjmrh. Eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson tók fram hét þetta upphaflega hlífðarfatakostnaður. Það kostaði ákaflega langa baráttu fyrir sjómannasamtökin að fá þetta fyrir farmenn líka. Það var ekki fyrr en þó nokkru síðar að þetta náðist fyrir farmenn. Upphaflega var þetta fiskimannafrádráttur sem styður það enn betur að höfuðröksemdin hafi ekki verið fjarvera frá heimili. Að vísu eru það ákaflega sterk rök fyrir kröfum sjómanna og skilyrði allra góðra hluta í þessu þjóðfélagi að góðir menn fáist til þeirra starfa. Það er ákaflega furðulegt að heyra því mótmælt að hér hafi komið undirskriftir og ályktanir í þessum efnum. Það er sennilega fyrir æsku sakir. En hér hafa verið samþykktar í hverju verkalýðsfélaginu á fætur öðru um árabil áskoranir til Alþingis um að yfirvinna í fiskvinnslu væri skattfrjáls. Ég álít það nokkuð hæpna leið. Ekki nóg með það, heldur hefur þetta verið samþykkt á þingum Alþýðusambandsins sem áskorun til Alþingis, á þingum Verkamannasambandsins og, eins og ég segi, fjölmargra verkalýðsfélaga. Hér hafa verið flutt frv. - og þau meira að segja verið samþykkt þó að þau hafi verið síðan afnumin áður en að þau komu til framkvæmda - um að yfirvinna hjá fiskverkunarfólki væri frádráttarbær frá skatti. Ég man ekki betur en þessi till. hafi verið samþykkt og flm. hafi verið m.a. Karl heitinn Guðjónsson og Gunnar heitinn Jóhannsson. Málið er ekkert að koma hér inn í þingsali. Það er allt of mikið haft við okkur Sighvat Björgvinsson að þetta sé einhver frumsmíð okkar og ríkt hugmyndaflug okkar. Þetta er krafa úr tugum verkalýðsfélaga, samþykktir aðalfunda, samþykktir fjórðungssambanda verkalýðsfélaga, samþykktir þinga verkalýðsfélaga sem hlut eiga að máli. Svo er verið að tala um að við höfum ríkt hugmyndaflug þegar við tökum upp þessar kröfur sem hafa verið uppi um árabil og hér hafa áður verið flutt hliðstæð frv. um sem eru efnislega þau sömu, að vísu meira í því formi að yfirvinna yrði skattfrjáls. Sjómenn háðu ákaflega harða baráttu fyrir þessu. Ég þekki töluvert til sjómanna og er af þeim kominn. Ég minnist þess að fjölmargir sjómenn, sem ég hef rætt við, töldu það bestu samninga, sem gerðir hefðu verið, þegar sjómannasamtökin - og þá ekki síst Sjómannafélag Reykjavíkur - náðu fram þessum skattafrádrætti. Undir öllum kringumstæðum var þetta lausn sem þeir mátu til kjarabóta. Ef ætti að afnema þennan frádrátt mundi verða alger mannekla á fiskiskipa- og farmannaflotanum, þetta þykja það sjálfsagðir hlutir. Um skattkerfið yfirleitt skal ég vera fáorður. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson gerði því góð skil. Það þarf ekki að hafa um það mörg lýsingarorð. Allt sem sagt hefur verið um þetta, mismunun í því, frádráttarliði, bót ofan á bót, mismunun þegna, virðist ekki snerta fólk nema mjög takmarkað fyrr en komið er að þessu fiskverkunarfólki. Vitanlega þarf að taka öll skattalögin og endurskoða þau með það fyrir augum að almennt launafólk væri ekki með tekjuskatt nema þá að bæði kæmu ný skattalög og skattaeftirlit sem væri virkt. Vitanlega yrðu þá að vera viðurlög við skattsvikum. Ég get ekki stillt mig um að skjóta því hér inn í ræðu mína að ég hef löngum verið undrandi á vinnubrögðum bæði skattstofu Reykjavíkur og annarra skattstofa á landinu. Það henti mig um daginn að ég þurfti að biðja um skattaframtal hjá ungum verkamanni sem hafði unnið sem daglaunamaður og hafði átt við veikindi að stríða. Skattaframtal hans fannst ekki. Hvernig má á því standa? Jú, ég fékk svörin. Það er í rannsókn. Það voru einhverjir kontóristar á skattstofunni að rannsaka skattaframtöl. Er orlof rétt framtalið hjá þessum manni? Ég held að hann hafi varla náð 200 000 kr. í tekjum vegna veikinda. Er orlof rétt fram talið? Yfir þessu sitja skrifstofumenn. Hér var verið að upplýsa okurmál nýlega sem skiptir hundruðum milljóna og hefur verið almannarómur í þessum bæ að það sé búið að vera gegnumgangandi í fjármálakerfinu í lengri tíma. Ég held aldrei hafi verið litið á þessa aðila. Ég er ákaflega hræddur um að skattstofur í landinu þyrfti hreinlega að taka fyrir og rannsaka þeirra vinnubrögð, ekki vegna þess að það sé ásetningur starfsmanna að hlífa einhverjum einstaklingum. Að hverju er þessum vinnukrafti beint? Er honum beint að því að rannsaka þar sem verulega er von á skattsvikum eða er verið að elta uppi einhverja einstaka verkamenn af því að þeir hafa haft frekar litlar tekjur? Ég leyfi mér að draga mjög í efa stjórn á þessum stofnunum og vinnubrögðum öllum. Mér sýnist allt þetta, ekki einungis skattalögin, heldur framkvæmd öll og eftirlit algjört hneyksli. attstofa á landinu. Það henti mig um daginn að ég þurfti að biðja um skattaframtal hjá ungum verkamanni sem hafði unnið sem daglaunamaður og hafði átt við veikindi að stríða. Skattaframtal hans fannst ekki. Hvernig má á því standa? Jú, ég a. Jú, ég Snúum okkur aftur að fiskverkunarfólki. Það var verið að tala um Færeyinga á sínum tíma sem björguðu okkur í sjómannsstörfum. Það er fyrirsjáanlegt að nákvæmlega sama þróun er að ganga yfir hér. Hér er verið að sækja um vaxandi fjölda starfa fyrir erlent vinnuafl og það er hægt að greiða því ferðakostnað frá London  Svona vinnubrögð og að geta ekki horft á hvernig ástandið er, að þetta fólk vinnur, það er rétt og satt að kaup þess er allt of lágt, en það ræður ekki sínum vinnutíma eins og ég var að segja í fyrri ræðu minni. Það leggur oft á sig nótt og dag og óhemju langan vinnutíma. Tillit verður að taka til þeirra hluta ef borin eru saman mánaðarlaun hjá kennurum og þessu fólki; sé ég þó engum ofsjónum yfir launum kennara. Hvað skyldu margar vinnustundir liggja á bak við það að ná 400 000 í fiskvinnslu? Ef þessu fólki heldur áfram að fækka höfum við ekki efni á að hafa hér neinn kennara, ekki nokkurn, og það er rétt sem hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði: Haldi þessi þróun áfram með vaxandi hraða er annaðhvort að verða bara fylki í Bandaríkjunum eða flytja til Ástralíu. Átta þm. sig ekki á því, þó ungir séu, að ekki verður lifað í þessu landi án vinnu þessa fólks? Það er tekið undir það; sjálfur stend ég í samningum um kjarabætur fyrir þetta fólk og ég skal segja ykkur það að það er ekki jafnerfitt að semja fyrir neina aðila og þetta fólk. Vegna hvers? Það er mun auðveldara að semja við t.d. iðnmeistara sem selja út vinnu viðkomandi sveina, viðkomandi verkamanna. Við skulum segja að kaupið sé 150 krónur. Þeir leggja 35% ofan á það eða einhverja ákveðna prósentutölu. Af hverju skyldu þeir ekki alveg eins samþykkja að kaupið væri 200 krónur og að þeir fengju að leggja sín 35% ofan á það? Gagnvart sjávarútveginum hljóta menn að átta sig á að er sú staða að ekki er hægt að velta þessu út í verðlagið. Ég tók fram í fyrri ræðu minni að ég teldi að það væri skammsýni ríkjandi að ganga ekki betur á móti kröfum þessa fólks, en engu að síður verður að viðurkenna einföldustu staðreyndir eins og þær að útflutningsatvinnuvegir geta ekki velt þessu jafnlétt út í verðlagið og þeir sem selja vinnu. Ég skal ljúka máli mínu. Ég fór yfir þetta í fyrri ræðu og ekkert nýtt hefur komið fram sem meðflutningsmaður minn hefur ekki þegar hrakið. Ég vil vara við því að menn komi með einstök dæmi eins og hv. 10. landsk. kemur með. Ég gæti komi með dæmi sem eru allt öðruvísi. Það er rétt sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson segir. Um þetta á þingnefnd að fá nákvæma umsögn frá viðkomandi skattayfirvöldum. Ég get svo af heilum hug tekið undir það, ítrekað afstöðu mína til þess, að tekjuskattur er orðinn launamannaskattur. Ég held að þetta yrði m.a. til þess að velta því skrímsli úr sessi. Ef sjómenn hafa metið skattafrádrátt sem einar þær bestu kjarabætur sem þeir hafi fengið þegar atvinnulíf á Íslandi var hreinlega að lognast út af vegna þess að engir fengust til sjómannsstarfa, hví skyldi það þá ekki líka vera með fiskverkunarfólk þar sem fiskiðnaður í landinu er að hrynja niður vegna þess að fólk fæst ekki til þessara starfa? Þeir hv. þm. sem tala á móti þessu eru þá ósammála verkakvennafélögum hvar sem er á landinu sem leggja gífurlegt kapp á þessar kröfur. Mér kæmi það ekki á óvart, vegna þess að samstaða fiskvinnslufólks er að batna, að það ættu eftir að koma, þó ég ætli mér ekki að skipuleggja það, undirskriftir frá hundruðum og þúsundum fiskverkunarfólks. Þar mun ábyggilega kveða við annan tón en kemur fram hjá virðulegum konum hér á Alþingi, kveða þar við annan tón!



Herra forseti. Ég tók til máls fyrr í þessum umræðum, sagði nokkur orð, og ég hélt að ég hefði talað skýrt. Þær Kvennalistakonur og aðrar konur hér í hv. deild sem hafa að undanförnu lagt sig í líma við að reyna að koma þessu góða frv. fyrir, sem fjallar einfaldlega um það að reyna að bæta örlítið kjör þessa láglaunafólks, þær hafa auðvitað ekki hlustað á önnur rök en sín eigin. Þær hlusta eingöngu á sjálfar sig og hafa þess vegna af eðlilegum ástæðum lítið upp úr krafsinu. Það er ekki nóg með að í ræðum þessara kvenna hafi komið fyrir alls kyns þvæla sem þær hafa borið fram fyrir fákunnáttu sakir, en þær halda áfram að endurtaka sama ruglið og taka hvorki sönsum né rökum, því miður. Hversu oft hafa ekki þessar konur, sem hafa einar allra þingmanna reynt að berjast á móti kjarabótum þessara kvenna, ekki talað um hina lægstlaunuðu? Og hversu oft hefur vinkona okkar, hv. þm. Guðrún Helgadóttir, ekki skrifað upp á hvert plaggið af öðru þar sem lögð er sérstök áhersla á að bæta einmitt kjör hinna lægstlaunuðu? En þegar möguleikinn er til, þó að í litlu sé, haga þær sér þvert ofan í það sem þær segja. Það er alveg rétt sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir sagði að fiskvinnslan er erfið og sú vinna unnin við erfiðar aðstæður, og bónuskerfið er vissulega slítandi. Ég gat ekki heyrt betur á þessum hv. þm. en að hún vildi leggja bónuskerfið niður. Ekki gat ég skilið hennar orð öðruvísi. Hún vill sem sagt hafa af þeim þann tekjumöguleika líka og þá verður lítið eftir. Þetta er ósköp einfaldlega það sem sagt er.

Þetta sagði ég ekki.

Fólk verður að átta sig á hvað það þýðir sem það er að segja.  Hvernig stendur á því að þetta fólk heldur ræður um að það vilji bæta kjör fiskverkunarfólks en stendur svo gegn þeim kjarabótum sem í boði eru. Hvað segir ekki í heilagri bók: "Það góða sem ég vil gjöri ég ekki, en hið illa sem ég ekki vil það gjöri ég." Mér er nær að halda að það hafi verið Páll sem sagði þetta í einu af sínum bréfum, svo skynsamlegt er það. Umræðan um kjaramál er dálítið sérkennileg. Hér er verið að tala við fólkið sem stendur undir lífi í þessu landi og allt er of gott fyrir það, en þegar hálaunahópar koma með sín mál inn á þingið standa upp þær sömu konur og segja að 60 eða 65 000 kr. á mánuði sé bara lítið sem ekki neitt og enginn sé ofhaldinn af því og vilja gráðugar hækka það í 100 000 kr. á sama tíma og þær veitast þannig með ósæmilegum hætti að þessu fólki sem vinnur í fiskvinnslu. Það er kominn tími til þess að upplýsa þjóðina um það til hvers þetta fólk er komið hingað á þing. Í sambandi við kvennadaginn, kvennaverkfallið, eða hvað það hét - það er kannske skömm að því að vera að nefna það hér - var því mikið haldið á lofti að konur ættu í styrjöld við karlpeninginn í landinu, það væri karlmönnunum að kenna hvernig launakjörum þeirra væri nú komið og hefði verið lengi. En það er auðvitað rangt. Þeir sem konur þurfa nú að berjast við eru þær konur sem hafa verið kosnar á þing. Svo hörmulegt er það. Það er auðvitað staðreynd.  Ég talaði um það fyrr í umræðunni hvernig möguleika fiskvinnslan hefur til að greiða sínu fólki. Sú staða er afar erfið eins og stendur. Undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar er rekinn með bullandi halla og það er auðvitað stjórnvalda að koma því svo fyrir að undirstöðuatvinnuvegurinn hafi einhvern rekstrargrundvöll. Aldrei hefur maður heyrt þessa þm. nefna slíkt. Hvað varðar þá um staðreyndir?



Herra forseti. Það eru örfá atriði sem mig langar til að gera að umtalsefni í þessu máli sem hér er til umræðu. Í fyrsta lagi vil ég segja að það er ekkert óeðlilegt að mál af þessu tagi rekist inn í sali Alþingis, ekki síst vegna þess að fiskvinnslufólk hefur barist í þessu máli og ég kannast við að í röðum þess og í félögum verkalýðsins um land allt hefur verið beðið um slíkar skattaívilnanir eins og hér er verið að fara fram á. Ég kem hér aðallega til þess að fjalla um eitt atriðið í grg. sem fylgir þessu frv., en á bls. 2 í grg. neðst segir, með leyfi forseta: "Í stað aukinnar vinnslu hráefnis frá sjávarútveginum í landinu sjálfu hefur verið um að ræða samdrátt í vinnslu en vaxandi hráefnisútflutning, jafnvel til samkeppnisaðila í fiskvinnslu sem selja síðan þennan afla af Íslandsmiðum verkaðan í samkeppni við fyrirtæki Íslendinga sjálfra. Þannig má segja að Bretar séu að hefja á ný sínar gömlu úthafsveiðar á Íslandsmiðum til verkunar heima fyrir; að vísu undir íslensku flaggi svona að nafninu til. Þessi öfugþróun, sem á rætur sínar að rekja til lélegra launakjara í fiskverkun samanborið við önnur störf, er ekki aðeins hættuleg sjávarútveginum heldur og þjóðarbúskapnum í heild" o.s.frv., o.s.frv. Það vill svo til að ég þekki nokkuð til þessarar greinar, ekki síst í kjördæmi hv. 1. flm., og staðan er sú í fæðingarbæ hans að skip sem eiga að sjá frystihúsum fyrir hráefni hafa sent fiskinn til útlanda og atvinnuleysi er í fiskvinnsluhúsi dag eftir dag og fólk á atvinnuleysisskrá, m.ö.o. nægt fólk er til að vinna úr meira hráefni heldur en því sem berst á land vegna þess að fiskurinn er seldur til Bretlands, m.a. Og hvers vegna skyldi þetta vera gert? Er það af þeirri mannvonsku sem menn gætu ímyndað sér eftir að hafa lesið það sem segir í grg.? Ég held ekki. Ástæðan er einfaldlega sú að vegna aflabrests á miðunum við Bretland hefur fengist óvenjulega gott verð fyrir ferskfisk á þessu ári. Það gott verð að ekki borgar sig í mörgum tilvikum, þrátt fyrir nægt vinnuafl, að fara með hráefnið í gegnum frystihúsið, skera hráefnið í sundur, vinna úr því með þessu ódýra vinnuafli sem stundum er sagt frá í frystihúsunum, setja það í dýrasta rafmagn á Íslandi til geymslu og fá ekki greiðslur fyrir þetta fyrr en eftir 2-3 mánuði. Ég hef unnið við að stýra frystihúsi á sumrin, undanfarin sjö sumur, og ég hef nokkuð fylgst með þessari grein og veit að það er ósköp einfalt reikningsdæmi að sjá út að það borgar sig að draga saman seglin frá fyrirtækjunum séð, vinna fiskinn í dýrustu pakkningar á Bandaríkjamarkað en vara sig á að leggja ekki svo mikið upp hjá frystihúsunum að fiskurinn skemmist. Það er miklu betra að útgerðin sendi þennan fisk til útlanda, þar á meðal til Bretlands og fái þar fyrir hann tvö- til þrefalt verð. Það er staðreynd sem ekki verður á móti mælt að sjómenn á þessu svæði, þ.e. á Ísafjarðarsvæðinu, hafa fengið verulegar kauphækkanir frá síðasta ári af þessari ástæðu. Sú tíð var að það var miklu minni vandi að taka við miklum afla þegar hægt var að hengja hluta hans upp og Nígeríumarkaðurinn var í lagi, en við verðum að átta okkur á að það er ekki allt sem sýnist í sjávarútvegi og það kann að vera heppilegra nú um stundarsakir að selja ferskan fisk heldur en fá minna verð fyrir fiskinn eftir að við höfum reynt að vinna úr honum hérna heima. Þetta vildi ég að kæmi fram vegna þess að þessi kafli í grg. bendir til annarra hluta.

En frv. sjálft?

Ef við víkjum síðan að frv. sjálfu sem leggur til að reynt sé að bæta kjör fiskvinnslufólks með þeim hætti sem þar segir, þá held ég að við verðum fyrst aðeins að átta okkur á því vandamáli sem við er að glíma, þ.e. hvernig á því stendur að fólk fæst ekki til starfa í frystihúsum. Ég held að ein meginástæðan sé sú að fólk getur fengið vinnu mjög víða annars staðar og það er keppt um þetta vinnuafl sem vinnur við tiltölulega óörugg störf, eins og hv. 7. þm. Reykv. veit best því að hann flutti frv. á síðasta þingi sem veit að því máli. Ástæðurnar fyrir því að hægt er að fá mörg önnur störf eru einmitt þær, sem hér hafa verið nefndar, að það er þensla í þjóðfélaginu. Þenslan stafar fyrst og fremst af því að við rekum þetta þjóðarbú með miklum halla, tekjur og gjöld standast ekki á og við söfnum erlendum skuldum. Eigi stjórnvöld að sinna þessu máli af einhverju viti þá á að taka á því máli fyrst og fremst. Það á að koma í veg fyrir að þenslan leiði til þess að vinnuaflið, fólkið, sem starfar í útflutningsgreinunum, hverfi úr þeim og yfir í aðrar greinar, t.d. í verslun og þjónustu, bæði í einkaþjónustu og opinbera þjónustu. Í öðru lagi skulum við viðurkenna það fyrir okkur að erfiðleikarnir í sjávarútvegi stafa af því að þegar landhelgin var færð út í 200 mílur héldu menn í einlægni sinni - og ég held að ekki sé hægt að segja að það hafi verið gert af neinum öðrum ástæðum - að hægt væri að sækja í sjóinn nánast án takmörkunar. Það reyndist ekki rétt. Menn eru almennt sammála því í dag að fiskiskipaflotinn, sem gerður er út frá Íslandi, sé of stór miðað við þann afla sem taka má úr sjó. Það gerðist jafnframt í fiskvinnslunni að menn trúðu því að ekki væri hægt að selja fisk á Bandaríkjamarkað nema að breyta frystihúsum í stórum stíl og gífurlegar fjárfestingar fóru í þessa hluti sem hafa skilað sér seint og illa. Stundum er talað um "strúktúr-vandamál" þegar svona hlutir koma upp og er ekki góð íslenska. En þetta leiðir til þess að sjávarútvegurinn, bæði fiskvinnslan og eins útvegurinn, á í framtíðinni og á næstu mánuðum eftir að lenda í erfiðleikum sem eru óhjákvæmilegir og lýsa sér m.a. í því að fyrirtæki geta ekki haldið áfram rekstri, verða gjaldþrota og til uppboða kemur. En menn mega ekki gleyma því að uppboð á atvinnufyrirtæki þýðir ekki að fyrirtækið haldi ekki áfram að starfa síðar, það þýðir einfaldlega að menn viðurkenna þann raunveruleika að fjármagnskostnaðurinn var orðinn of mikill. Þetta er önnur saga. En á þetta vildi ég benda því að þetta kemur málinu við, þetta kemur því máli við að sjávarútvegurinn og fiskvinnslan eru ekki samkeppnisfær við aðrar atvinnugreinar. Nú hef ég nefnt tvær ástæður. Þá er spurningin: Á maður að leysa þetta með skattfrádráttarreglunni? Það er auðvitað hægt að hugsa sér það. En þá verða menn að átta sig á því: Ætla þeir að gera það með því að lækka gjöld sem renna til ríkisins eða ætla þeir að varpa byrðinni yfir á aðra, jafnvel aðra sem eru að vinna óþægileg, erfið og ekki eftirsóknarverð störf? Þessu verða menn að svara. Mér finnst menn ekki hafa svarað þessum spurningum sem hafa komið hér frá ýmsum hv. þm., þar á meðal þm. Kvennalistans. Eða ætla menn að orða þetta þannig að það eigi að lækka tekjur ríkisins yfir höfuð? Ef menn meina það þurfa þeir líka að svara því hvað þeir ætla að skera niður í staðinn. Við þurfum enn fremur að hafa í huga að tekjur fiskvinnslufólks eru ákaflega misjafnar frá einum stað til annars. Á því svæði sem 1. flm. þekkir mjög vel eru tekjur ekki afleitar, hvorki hjá körlum né konum. Þar eru möguleikar miklir en vinnan auðvitað mjög erfið. En annars staðar, þar sem vinnan er stopulli, hafa menn verulega minni tekjur. Þá komum við að því sem skiptir ákaflega miklu máli við þessa aðferð sem þarna er um að ræða, þ.e. að þeir tekjuminnstu fá engan skattfrádrátt vegna þess að þeir borga ekki skatta. Nú skal þess getið, sem kemur fram í grg., að flm. benda á að hægt sé að fara aðrar leiðir eins og t.d. að nota krónutöluleiðina og það er ugglaust betri leið. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að fremur en að fara þessa leið fyrir einstaka hópa þegar upp koma vandamál af þessu tagi, þá eigum við að stefna að því að lækka tekjuskatta yfir höfuð. Að því held ég að við ættum að stefna. Ég veit að Alþfl. er þeirrar skoðunar og ég býst við að flestir séu þeirrar skoðunar í dag vegna þess að tekjuskatturinn er ranglátur launamannaskattur eins og margoft hefur komið fram í þessum umræðum. Ég held að það eigi fremur að stefna að því heldur en að gera þetta kerfi, sem við búum við, enn þá vitlausara en það er í dag. Umr. frestað.