Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tilkynnt hefur verið með bréfi að á fundi heilbr.- og trn. hafi Össur Skarphéðinsson verið kjörinn formaður nefndarinnar og Siv Friðleifsdóttir varaformaður.

Að loknu fyrsta dagskrármáli, atkvæðagreiðslu, fer fram utandagskrárumræða í hálftíma að ósk hv. 4. þm. Vestf., Sighvats Björgvinssonar, um stjórn fiskveiða. Hæstv. sjútvrh. verður til andsvara.

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 9. okt. 1995: ,,Þar sem ég af persónulegum ástæðum get ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Þjóðvaka í Reykn., Lilja Á. Guðmundsdóttir kennari, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Ágúst Einarsson, 11. þm. Reykn.`` Kjörbréf Lilju Á. Guðmundsdóttur hefur verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Lilja Á. Guðmundsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti segja þetta við hv. alþm.: Í 53. gr. þingskapalaga segir svo: ,,Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er og metur hann nauðsynina.`` Sl. föstudag hófst þingfundur kl. 10.30 eins og venja er um þingfundi á föstudögum. Þingfundurinn var kynntur í starfsáætlun Alþingis og um hann mátti öllum hv. þm. vera kunnugt. 13 hv. alþingismenn boðuðu forföll þennan dag með venjubundnum hætti, þ.e. létu skrifstofuna vita um forföll sín. Eigi að síður var ekki unnt að halda atkvæðagreiðslu um fyrsta dagskrármálið á fundinum því að einungis um 25 þingmenn voru við upphaf fundarins. Forseti finnur að því að þingmenn ræki ekki fundarskyldu sína. Forseti hefur þó á því góðan skilning að þingmenn þurfi að sinna brýnum erindum annars staðar en þá ber þeim jafnframt að tilkynna um slíkt. Þingmönnum til hagræðis hefur komist á sú venja hér í störfum Alþingis að safna atkvæðagreiðslum saman og láta þær fara fram í upphafi þingfundar, alla jafna. En þegar ekki er heldur hægt að láta atkvæðagreiðslu fara fram á þeim tíma verður að minna á skyldur þingmanna í þessu efni. Forseti væntir þess að hér verði breyting á.

Sighvatur Björgvinsson : Herra forseti. Á hinu stutta vorþingi sl. vor var þráfaldlega tekið fram af ýmsum stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar að heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða mundi hefjast nú á þessu hausti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Það má öllum vera ljóst að þessi fjögur atriði sem hér eru tekin fyrir eru hin minni mál þó þannig vaxin að menn vildu ekki geyma þau til haustsins, þau voru þess eðlis. Stóru málin bíða, þau bíða til haustsins þegar menn telja sig hafa tíma til að ræða þau. Þar á meðal, eins og þeir sem hafa fengið verkefnaskrána geta séð, er endurskoðun á heildarlöggjöfinni um fiskveiðar.`` Ég ætla ekki, virðulegur forseti, tímans vegna að rekja frekari ummæli einstakra stjórnarþingmanna um þessi efni sem falla mjög í sama farveg og þau ummæli sem ég hef hér vitnað til en þar gæti ég bæði vitnað til annarra stjórnarþingmanna af Vestfjörðum, stjórnarþingmanna af Vesturlandi og stjórnarþingmanna af Reykjanesi. Nú kemur það hins vegar í ljós við lestur fylgiskjals með stefnuræðu hæstv. forsrh. að þar á lista um þau frv. sem hæstv. sjútvrh. hyggst flytja er ekki frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þannig er ljóst að hann mun a.m.k. ekki sjálfur hafa neitt frumkvæði að því að þessi mál verði tekin upp á haustþingi eins og þráfaldlega hafði komið fram hjá öðrum en honum á vorþinginu því ég vil taka það skýrt fram að þær yfirlýsingar sem ég hér vitna til fóru aldrei úr munni hæstv. sjútvrh. Út af fyrir sig gætu menn virt það til vorkunnar að það skyldi ekki gert, að yfirlýsingar stjórnarþingmanna skuli ekki standast ef ekki hefði það gerst að smábátamönnum hafi verið gefin fyrirheit um það í sumar að þeim ágöllum, sem reyndust vera á lögum um stjórn fiskveiða er þá vörðuðu, yrði kippt í lag þegar endurskoðun fiskveiðistefnunnar færi fram nú í haust. Í því sambandi má t.d. nefna eftirfarandi sem fram hefur komið: Í fyrsta lagi hefur fram komið að smábátar hafi ekki tryggða 86 sóknardaga eins og menn ræddu um heldur aðeins 82. Í öðru lagi hefur komið fram að gerð voru þau mistök að í gildandi lögum segir að ekki megi færa á milli tímabila fyrr en 1. feb. 1997 en allflestir, þar á meðal hv. þm., stóðu í þeirri trú að þetta mætti gera 1. febr. 1996 en það verður ekki gert nema með breytingu á lögunum. Ég hef heyrt hv. stjórnarþm. lýsa því yfir að þeir hafi ekki veitt þessu athygli fyrr en löngu eftir að lögin höfðu verið afgreidd og ég hef líka heyrt þá fara með stórar yfirlýsingar um það að þessu verði kippt í lag við endurskoðun laga um stjórn fiskveiða nú þegar á þessu hausti. Í þriðja lagi voru miklar heitstrengingar uppi um að með lagabreytingunni væri verið að færa sóknina af vetrartíma yfir á sumarið. Það kemur í ljós við athugun málsins að svo er ekki því að ef jafnað er á mánuðina þá er gert ráð fyrir því að sóknardagar geti verið allt að meðaltali 11 daga í mánuði í mánuðunum sept.--nóv., 7 daga í febr.--apríl, á milli 6--7 daga í maí og júní og 7 daga í júlí og ágúst, þannig að niðurstaðan er þveröfug við það sem sagði. Eins og lögin standa nú er verið að ýta sóknarþunga smábátaveiðinnar yfir á vetrarmánuðina með öllum þeim hættum sem því fylgja. Þá hefur líka komið fram að skilgreining á sóknardegi er ekki sú sama hjá hæstv. sjútvrh. og hjá einstökum þingmönnum í sjútvn. ef miða má við þeirra eigin yfirlýsingar. Og þá liggur ekki fyrir hvernig fara eigi með ef hafinn er róður. Ef smábátur lætur úr höfn en snýr til baka vegna veikinda eða bilunar þá liggur ekki fyrir hvernig fara á með þau tilvik. Þessum mönnum var lofað því í sumar af mörgum stjórnarþingmönnum að það yrði gerð bragarbót á þessum mistökum sem þeir kölluðu svo nú þegar á þessu haustþingi þegar sjútvrh. legði fram það frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem þessir sömu stjórnarþingmenn lofuðu á vorþingi að lagt yrði fram nú í haust. Nú finnst þetta frv. ekki á frumvarpalista hæstv. sjútvrh. Með öðrum orðum: Hann tilkynnir með stefnuræðu forsrh. að hann hyggist ekki leggja slíkt frv. fram í allan vetur. Ég vil spyrja hann: Er þetta rétt? Hyggst hann ekki leggja umrætt frv. fram og hvernig eiga menn þá að standa við þau fyrirheit sem fjölmargir stjórnarþingmenn hafa gefið smábátamönnum í sumar?

Herra forseti. Hér er hafin svolítið skringileg umræða þegar hv. 4. þm. Vestf. stendur upp utan dagskrár til þess að kvarta yfir því að á lista ríkisstjórnarinnar um þingmál sé ekki endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Hv. þm. veit manna best að heildarendurskoðun á þeim lögum fór fram á tíma fyrri ríkisstjórnar, lauk með ákveðnum breytingum sem gerðar voru vorið 1994. Þegar núv. ríkisstjórn var mynduð var tekið fram við stjórnarmyndunina að vinda þyrfti bráðan bug að tilteknum leiðréttingum á þeim lögum og Alþingi afgreiddi þau mál á sl. vori, á vorþinginu sem stóð eftir að núv. ríkisstjórn var mynduð. Það er þess vegna á algerum misskilningi byggt og engin rök fyrir því að fyrir dyrum hafi staðið einhver heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða. Þau eru hins vegar þess eðlis að það þarf alltaf að koma til þess að á þeim séu gerðar breytingar. Við erum að fjalla hér um löggjöf sem lýtur að viðamestu atvinnustarfsemi í landinu, atvinnustarfsemi sem er háð duttlungum náttúrunnar, atvinnustarfsemi sem menn þurfa stöðugt að vera að fylgjast með að því er lagaramma varðar þannig að það er aldrei hægt að segja fyrir fram um það hvort nauðsynlegt verður að gera á breytingar að fenginni tiltekinni reynslu. Og þó að á lista ríkisstjórnar yfir lagafrumvörp sé ekki endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða, þá er það auðvitað fráleitt og barnalegt af hv. þm. að halda því fram að það feli í sér yfirlýsingu um að það komi ekki til greina af hálfu ríkisstjórnarinnar að flytja slíkt frv. ef nauðsyn krefur. Hv. þm. nefndi til að mynda ákveðið atriði sem lýtur að mistökum, að minni hyggju, sem urðu við gerð eða afgreiðslu laganna í vor sem leið, yfirfærslu á milli tímabila varðandi smábátana. Ég hef til að mynda sagt við forustumenn smábátaeigenda að þarna hafi að minni hyggju orðið mistök við afgreiðslu málsins á þingi og þess vegna komi fyllilega til álita að gera þar á breytingar. Og það kunna að vera fleiri atriði sem þarf að skoða að því er smábátana varðar sem við kunnum að vilja gera á breytingar. Þessi löggjöf er þannig lifandi rammi sem getur tekið breytingum frá einum tíma til annars. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Að mestu er byggt á aflahlutdeildarkerfi í sjávarútvegi en banndagakerfi svonefndra krókabáta verður tekið til endurskoðunar.`` Hér er lögð alveg skýr stefna um grundvallarþætti fiskveiðistjórnunarkerfisins og endurskoðun að því er krókabátana varðar hefur farið fram. Ég hef aldrei dregið úr því að af minni hálfu var sú niðurstaða um margt gölluð og málamiðlun sem hefði ugglaust mátt vera miklu betri. En hér þurfti að ná málamiðlun og niðurstaðan einkenndist af því. Það er hins vegar skýrt tekið fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að öflugar líffræði- og hagkvæmnirannsóknir séu forsenda skynsamlegrar fiskveiðistjórnunar og eðlilegrar þróunar hennar. Og í samræmi við það var tekið fram í verkefnaskrá sjútvrn. að gerð yrði úttekt á mismunandi leiðum við fiskveiðistjórnun og bornir saman kostir og gallar ólíkra fiskveiðistjórnunarkerfa og niðurstöðurnar yrðu síðan nýttar við þróun fiskveiðistjórnunar. Í samræmi við þetta ákvæði í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar er nú verið að undirbúa skipun nefndar sem á að fjalla um þetta mál og ætlun mín er að að því starfi komi fulltrúar helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og allra stjórnmálaflokka í þinginu. Í verkefnaskránni er einnig fjallað um nauðsyn þess að bæta umgengni um auðlindir sjávar í samvinnu við sjómenn og útvegsmenn og að sett verði löggjöf til að tryggja ábyrga umgengni um auðlindina. Að þessu hefur verið unnið í samvinnu við sjómenn og útvegsmenn og ég geri ráð fyrir því að frv. um þau efni komi hér til meðferðar á Alþingi innan tíðar.

Herra forseti. Það er vissulega gagnlegt að taka þetta hér fyrir og ég fagna þeim ummælum sjútvrh. út af fyrir sig að fjarvera breytinga á lögum um stjórn fiskveiða á forgangslista ríkisstjórnar þarf ekki að þýða að lagfæringar geti ekki orðið á þeirri löggjöf í vetur. Ég vil taka fram vegna orða hæstv. sjútvrh. að hafi einhver mistök verið gerð við lagasetningu hvað þetta varðar hér á Alþingi sl. vor, þá er auðvitað alveg ljóst að ábyrgðin á þeim mistökum ber hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar hér á Alþingi vegna þess að það var málamiðlun stjórnarflokkanna sem hér var lögfest á ábyrgð meiri hlutans í andstöðu við stjórnarandstöðuna þannig að það þarf að vera alveg ljóst hverjir bera hina pólitísku ábyrgð á þeim texta sem lögfestur var. Ég a.m.k. vil algjörlega þvo hendur mínar af því að bera pólitíska eða faglega ábyrgð á þeim lagatexta því að hann var soðinn saman í málamiðlun milli stjórnarflokkanna og lögfestur þannig óbreyttur. Það er alveg ljóst að það eru tæknilegar ágallar á löggjöfinni varðandi yfirstandandi fiskveiðiár og því þarf að breyta. Það hlýtur þess vegna að þurfa að koma til skoðunar nú á allra næstu vikum að gera breytingar, a.m.k. varðandi ákvæðin um veiðar smábáta sem snúa að yfirfærslu róðrardaga. Mér er kunnugt um að það eru væntanleg erindi til sjútvn. frá forsvarsmönnum smábátaútgerðar fyrir norðan sem telja að af veðurfarsástæðum og öðru slíku komi þessir ágallar löggjafarinnar sérlega illa við útgerð á þeim slóðum. Þessi erindi hljóta menn að sjálfsögðu að taka til skoðunar. Þá stendur fyrir dyrum landsfundur Samtaka smábátaeigenda og það sem þar verður fjallað um og samþykkt hlýtur einnig að koma til skoðunar hér á Alþingi. Ég lít því svo á að þessi mál hljóti að verða hér á dagskrá á allra næstu vikum og ég vona að um það a.m.k. geti tekist pólitísk samstaða, hvað sem ágreiningi um málið líður að öðru leyti, að taka til skoðunar lagfæringu á augljósum tæknilegum ágöllum á löggjöfinni eins og hún er og snýr að yfirstandandi fiskveiðiári.

Herra forseti. Það er nú að koma í ljós sem ég varaði við á Alþingi í vor að þær breytingar sem þá voru gerðar á lögunum um stjórn fiskveiða mundu eyðileggja krókaleyfiskerfið. Talsmenn kvótakerfisins hafa lengi hamast gegn krókaleyfunum og viljað þau feig og því miður virðist draumur þeirra vera að rætast. Þá varaði ég mjög við því ákvæði laganna að fela Byggðastofnun að úthluta 500 tonnum af þorski og greiddi atkvæði gegn því. Nú hefur það komið á daginn að þetta er óframkvæmanlegt ef það á að fara eftir því sem segir í lögunum, þ.e. að Byggðastofnun skuli árlega ráðstafa þessum aflaheimildum til krókabáta sem gerðir eru út frá byggðarlögum sem algjörlega eru háð veiðum slíkra báta og standa höllum fæti. Það kom nefnilega í ljós að ekkert byggðarlag uppfyllir þetta skilyrði laganna nema Mýrahreppur á fjörðum vestur, en þaðan voru á síðasta ári gerðir út tveir bátar sem drógu að landi 34 tonn að verðmæti 2 millj. kr. Ekkert annað byggðarlag kemst nálægt markmiði laganna. Ég lagði það því til í stjórn Byggðastofnunar að stofnunin skilaði þessu verkefni til hæstv. sjútvrh. en fékk því miður ekki nægan stuðning við þá tillögu þannig að trúlega verður kátt í Mýrahreppi á næstunni. Á vorþinginu var samþykkt að ráðstafa 5 þús. lestum af þorski til þeirra sem hafa orðið fyrir mestri skerðingu aflamarks síðustu árin og að þessari viðbót skyldi deilt á öll aflamarksskip nema fullvinnsluskip, þannig þó að engir fengju meira en 10 lestir. Einhvern veginn tókst að klúðra þessari úthlutun þannig að örfáir smábátar fengu ekki neitt og það var skýrt með því að þeir hefðu aukið ýsukvóta sinn. Ég tel þetta ganga þvert á umræðuna í þinginu í vor. 5 þús. tonnin áttu að ganga til þeirra sem hafa orðið fyrir þorskskerðingu, ýsukvóti sem menn hafa eignast og yfirleitt ekki náð að veiða, skiptir þar engu máli. Mér skilst að þetta hafi verið leiðrétt við úthlutun nýs fiskveiðiárs en tel að þessir bátar eigi inni leiðréttingu fyrir úthlutun síðasta fiskveiðiárs. Þar er um nokkra tugi tonna að ræða sem ráðuneytið verður að leiðrétta. Herra forseti. Það hefur verið skondið að fylgjast með málflutningi hv. þm. Alþfl. um þessi mál í vor og aftur núna. Það rifjast nefnilega upp sú mikla umræða sem varð um þessi sömu mál vorið 1994 þegar tekist var á um mál smábátamanna hér á Alþingi. Þá tóku þessir sömu þingmenn varla þátt í umræðunum og samþykktu með bros á vör þær breytingar sem þá voru gerðar og gengu allt of skammt fyrir smábátaútgerðina. Ég held að málflutningur þessara hv. þm. væri trúverðugri ef þeir hefðu sömu skoðun hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu.

Herra forseti. Ég vil að það komi strax fram að ég er ættaður úr Mýrahreppi í Dýrafirði þannig að þessi lög hafa kannski ekki að öllu leyti komið illa við allan þingheim. En, herra forseti, hæstv. sjútvrh. segir að það sé á algerum misskilningi byggt að endurskoðun laganna hafi átt að koma til á þessu þingi. Nú er það svo að hæstv. sjútvrh. er þeim ágæta kosti búinn að hann ber virðingu fyrir andstæðingum sínum. Hann þarf hins vegar að temja sér það líka að bera virðingu fyrir samstarfsmönnum sínum og það vill svo til að einn nánasti samstarfsmaður hans í þingflokki sjálfstæðismanna í sjávarútvegsmálum er hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er jafnframt talsmaður og fulltrúi hæstv. sjútvrh. í hv. sjútvn. og það var þessi hv. þm. sem lýsti því yfir margsinnis, ítrekað hér í umræðum á vorþinginu að þegar kæmi til hinna stóru mála, þ.e. gjörbyltingar á stjórnkerfi fiskveiða, þá skyldu menn koma vaskir til þings í haust. Þetta voru hans óbreyttu orð. Hann gaf yfirlýsingu um það að hann mundi einhenda sér í það að ná fram gjörbreytingu á stjórnkerfi fiskveiða. Það er auðvitað mikilvægt að það komi hér fram að þessi hv. talsmaður sjútvrh. í sjútvn. nýtur ekki meira trausts en svo að það er ekkert sem liggur fyrir af hálfu hæstv. sjútvrh. um það að hin stóru orð hv. þingmanns eigi eitthvað að baki sér. Því miður er sagan frá því í vor að endurtaka sig, með hinar digru yfirlýsingar hv. þm. Einars Odds frá því fyrir kosningar, eftir kosningar og hér á vorþinginu, það er ekkert sem býr að baki þeim. Herra forseti. Það er svo annað sem knýr á um það að lögin verði tekin til endurskoðunar og ég vek athygli á því, herra forseti, að hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan að það kæmi til greina ef nauðsyn krefði. Og nú krefur nauðsyn. Þessi nauðsyn eru eigin orð sjálfstæðisþingmannanna, þar á meðal formanns sjútvn. hér á þingi í vor. 

Herra forseti. Það er rétt sem hefur komið hér fram hjá fyrirspyrjanda og fleirum að við setningu laganna í vor um smábátana urðu hér mistök. Það er greinilegt að það urðu mistök. Ég hef fulla ástæðu til að ætla að það sé vilji ríkisstjórnar og vilji sjútvrh., eins og reyndar kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan, að breyta þessum lögum. Ég treysti því og þykist geta treyst því. Ef menn líta á fjárlagafrv. sem liggur nú fyrir, þá geta menn séð að verulegir fjármunir eru ætlaðir til þess að endurskoða einmitt fiskveiðistjórnarkerfið. Til þess eru ætlaðir verulegir fjármunir. Það var gerð sátt um það meðal stjórnarflokkanna í upphafi að við skyldum endurskoða þetta kerfi, skoða hagkvæmni hinna ýmsu leiða við stjórnun fiskveiða. Á þetta var fallist. Það hefur alltaf legið fyrir, herra forseti, að það eru miklar deilur meðal sjálfstæðismanna t.d. um það hvern veg við færum best að því að stjórna okkar fiskveiðum. Við erum ákveðnir í að endurskoða þetta og taka það fyrir. Enginn getur fullyrt það hér og nú að hann muni hafa meiri hluta á bak við sig eftir að endurskoðun hefur farið fram. Það væri rangt og það hefur enginn sagt. En við ætlum okkur að berjast fyrir breytingum á stjórn fiskveiða hvernig sem þeirri baráttu lýkur. Endurskoðun fer nú fram og á grundvelli hennar munum við breyta fiskveiðilögum eða ekki, eftir því hver verður ofan á. Ef þau sjónarmið verða ríkjandi að það eigi ekki að breyta þeim, þá er ekkert annað að gera en að hlíta því. Minni hlutinn getur ekkert annað gert. Það liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með málshefjanda að það voru nokkur vonbrigði að sjá ekki á verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar að til standi að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða eins og nefnt var í umræðunum í vor þótt það hefði kannski ekki beint komið á óvart. Núverandi stjórnarstefna leiðir til þess að eign kvótans færist í hendur æ færri manna. Kvótinn gengur í erfðir og nú er alls ekki tryggt að kvótinn haldist í eigu Íslendinga eins og dæmin sanna. Ég fagna því yfirlýsingu sjútvrh. um að til standi að endurskoða lögin og gera samanburð á mismunandi fiskveiðistjórnunarkerfum og allir þingflokkar fái aðild að þeirri endurskoðun. Það er þjóðarnauðsyn að taka á þeirri mótsögn sem nú er á milli 1. gr. laganna um stjórnun fiskveiða, þ.e. að fiskveiðistofnanir séu í eigu þjóðarinnar, og núverandi stjórnarstefnu. Ný og breytt lög eru þjóðarnauðsyn og endurskoðun þeirra þolir enga bið. Og það er svo sannarlega von mín í ljósi orða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að sú endurskoðun sem fyrirhuguð er sé raunveruleg endurskoðun en ekki bara til þess að lægja óánægjuraddirnar í Sjálfstfl.

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur ef menn halda að ég eigi erindi hingað upp til að skamma einhverja, en ástæðan er einfaldlega sú að það var fært hér í tal að Byggðastofnun ætti í erfiðleikum með að komast að niðurstöðu í sambandi við úthlutun á vissum afla eða ráðstöfunum í sambandi við smábáta. Það rétta í þessu máli er það að Byggðastofnun á ekki í neinum erfiðleikum með þetta og það hygg ég að sá sem minntist á þetta hafi vel vitað, m.a. vegna þess að tillaga frá honum um þessi efni að vísa málinu frá féll á síðasta fundi með miklum atkvæðamun. Og honum eins og öðrum stjórnarmönnum í Byggðastofnun er fullkunnugt um það að frá þessu máli verður gengið á næsta stjórnarfundi stofnunarinnar. Þannig að allt tal um erfiðleika í þessum efnum er ástæðulaust. Þetta þótti mér eðlilegt að kæmi hér fram þótt ég hljóti að telja það heldur af hinu verra að meðan menn eru að vinna að afgreiðslu mála í einhverjum tilteknum stofnunum, í þessu tilviki í Byggðastofnun, þá séu þau dregin inn í umræðu af þessum toga.

Herra forseti. Ég vil að það komi alveg skýrt fram hér og það hefur margoft komið fram að það er sérstakur áhugi hjá okkur framsóknarmönnum í Reykjanesi að hafa áhrif á fiskveiðistjórnunina. Og þið vitið nákvæmlega í hverju okkar áhugi liggur. Við viljum að hlutur smábáta verði aukinn ef þess er nokkur kostur vegna þess að þær veiðar eru að okkar mati vistvænni og gefa af sér betra hráefni heldur en veiðar með stórtækari veiðarfærum. Það er hins vegar alveg ljóst að þetta er ekkert einfalt mál. Við höfum ekki orðið mjög vinsæl fyrir þetta í okkar flokki. Og það er líka alveg rétt að það er erfitt að taka af einhverjum ákveðnum flokki skipa og færa á milli. En til þess gæfist helst tækifæri núna ef kvóti eykst umtalsvert. Ég vil sérstaklega fagna því og taka undir með Þorsteini Pálssyni, hæstv. sjútvrh., að þótt það felist ekki nein sérstök heildarendurskoðun í einhverju fylgiskjali með fjárlögunum, þá er ekkert lokað í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjútvrh. þarf ekkert að undrast það að ég skuli spyrjast fyrir um hvað dvelji ,,Orminn langa``. Ég vitnaði í þingræðu fyrr á þessu fundi. Þann 15. júní sagði DV í fyrirsögn: ,,Einar Oddur Kristjánsson boðar endurskoðun fiskveiðistjórnar í haust.`` Þannig að það kom mönnum að sjálfsögðu mjög á óvart þegar sú endurskoðun sem boðuð var, og var látið ómótmælt af hæstv. sjútvrh. á sinum tíma, á ekki að fara fram. Það verður þá lítið sem stendur eftir af orðum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og fleiri félaga hans en það er ekki mitt vandamál. Ég er ánægður með það að hæstv. sjútvrh. telur koma til greina að leiðrétta þau mistök sem gerð voru við lagasetningu krókaleyfisbáta í sumar. Hann hefur hins vegar látið hjá líða að lýsa því yfir að hann muni hafa frumkvæði um það. Ef það verður ekki, þá er ekki um annað að ræða en gera eins og hv. formaður sjútvn. sagði, að taka málið upp í nefndinni og leiðrétta það þar. Og það verður gert ef frumkvæðið kemur ekki frá hæstv. sjútvrh. En ég vil láta það koma fram að það var fleira en þetta eina atriði sem sjútvrh. hæstv. nefndi um tímasetninguna 1997 í staðinn fyrir 1996 sem voru mistök við þetta mál. Og það er fleira í framkvæmdinni sem hefur gengið gegn yfirlýsingum stjórnarsinna svo sem að lágmarkssóknardagafjöldi skuli vera 82 í stað 86 sem gengur þvert gegn yfirlýsingum varaformanns sjútvn. úr þessum ræðustól. Það eru því a.m.k. fjögur ef ekki fimm atriði sem þarf að leiðrétta í þeirri afgreiðslu sem gerð var í vor og ég ítreka það að hafi hæstv. sjútvrh. ekki frumkvæði í málinu, þá mun ég gera það í samráði við hv. formann sjútvn. í nefndinni. Frá öðrum nefndarmönnum kemur það ekki, þaðan komu innantóm orð sem ekkert er að marka.

Herra forseti. Fyrst varðandi þau atriði sem hér hafa verið nefnd og lúta að löggjöfinni um smábáta, þá hef ég tekið það fram hér og reyndar áður í viðtölum við forustumenn smábátamanna að þau atriði þar sem um hrein mistök var að ræða og ýmis önnur sem reynslan kann að sýna mönnum að sé eðlilegt að breyta, þá er ráðuneytið fyrir sitt leyti tilbúið til þess að skoða þau og hafa frumkvæði að því að flytja hér brtt. þannig að það er rangt sem hv. 4. þm. Vestf. segir hér að slík yfirlýsing hafi ekki legið fyrir af hálfu ráðuneytisins. Hins vegar varðandi fjölda veiðidaganna, þá urðu engin mistök við lagasetninguna um þau efni. Það voru settar alveg skýrar reglur um það hvernig finna ætti út fjölda veiðidaga á hverju ári og lá alveg ljóst fyrir á hvaða forsendum þar væri byggt því að þar eru menn að fjalla um veiðistjórnunina sjálfa, þ.e. hvernig hægt er að takmarka veiðarnar við það heildarmagn sem lögin ákveða. Það er svo að við endurskoðun laga um stjórn fiskveiða þá hefur stundum verið tekið fram og það beinlínis lögbundið að þau skuli endurskoðuð fyrir tiltekinn tíma. Það var gert í lögunum 1990. Við endurskoðunina og þær breytingar sem gerðar voru vorið 1994, þá voru engin slík ákvæði sett inn í lögin. Við umfjöllun um lögin sl. vor var flutt tillaga um það að binda í lög skyldu til þess að endurskoða lögin fyrir tiltekinn tíma. Sú tillaga var borin upp og felld hér í þinginu þannig að staðan í þessu máli er alveg skýr. Hitt liggur fyrir að ríkisstjórnin ákvað þegar hún var mynduð að setja af stað vinnu við mat á ýmsum kostum við fiskveiðistjórnun. Hagkvæmnirannsóknir við fiskveiðistjórnun eru alveg jafnmikilvægar og líffræðirannsóknirnar og á þeim grundvelli verður unnið. Ég vil líka minna á að það er athylgisvert í þessum umræðum af hálfu þingmanna Alþfl., þá er fyrst og fremst verið að tala hér um tæknilegar breytingar á fiskveiðilöggjöf en ekki þörf á grundvallarbreytingum og það er kannski það athyglisverðasta við þessar umræður hér í dag.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um réttarstöðu kjörbarna og kjörforeldra þeirra sem ég flyt ásamt hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur. Meginefni frv. er að breyta gildandi lögum á þann hátt að staða kjörbarna og kjörforeldra verði að öllu leyti hin sama og kynforeldra og barna þeirra. Herra forseti. Það voru hinir fornu stóuspekingar sem sögðu: ,,Öll erum við jafnir geislar sólarinnar.`` Sem betur fer hefur það viðhorf yfirleitt birst mjög skýrt í lögum frá hinu háa Alþingi. Mörgum kemur þess vegna nokkuð spánskt fyrir sjónir að lögin gera í nokkrum atriðum greinarmun á réttarstöðu kjörbarna og annarra barna sem fæðast og eru getin af foreldrum sínum. Ég var sjálfur afar undrandi þegar ég kynntist því af eigin raun og hafði litla hugmynd um það frekar en aðrir sem ekki þekkja frumskóg laganna nema að takmörkuðu leyti. Ég er líka sannfærður um að það er ekki í anda þeirrar umhyggju sem einkennir hið íslenska samfélag og ekki síður það örsmáa samfélag sem er að finna hér í sölum hins háa Alþingis. Í umræðum fyrri ára um mál sem tengjast efni þessa frv. speglast þetta raunar skýrt. Þar er að finna mörg dæmi þess að þingmenn telja rangt að gera greinarmun á börnum eftir því hvort þau eru getin og fædd af sínum foreldrum eða ættleidd. Sama viðhorf má reyndar finna í fjölmörgum lagasetningum frá Alþingi þar sem er víða lögð sérstök áhersla á að að sé enginn munur á rétti þessara tveggja hópa. Andi flestra laga sem með einhverjum hætti tengjast því efni sem er undir í þessu frv. er ótvírætt í þá veru að réttarstaða kjörbarna og foreldra þeirra eigi að öllu leyti að vera hin sama og kynforeldra og þeirra barna. Ég gæti vísast nefnt mörg dæmi um það. Ég læt mér nægja að vísa til 15. gr. ættleiðingarlaganna frá 1978, þar sem segir með leyfi forseta: ,,Nú ættleiðir aðili barn maka síns eða kjörbarn og fær barnið þá réttarstöðu sem væri það skilgetið barn þeirra hjóna.`` Í þessum orðum, herra forseti, tel ég að birtist mjög skýr og afdráttarlaus vilji löggjafans. Allt sem ber vott um annað en jafnstöðu þessara tveggja barnahópa er að mínu viti siðferðilega rangt og óverjandi. Ættleidd barn er nákvæmlega jafnelskað og barn sem fæðist af foreldrum sínum og það veitir þeim ekki minni hamingju. Það þarf ekki heldur á minni umhyggju samfélagsins að halda. Þeir sem ættleiða barn meðhöndla það að öllu leyti sem skilgetið afkvæmi sitt og löggjafanum ber að mínu viti að gera hið sama. Í vaxandi mæli koma kjörbörn frá öðrum heimshlutum. Þau skera sig stundum úr hópnum sakir uppruna síns og ekki síst af þeim sökum er afar mikilvægt að þau bæði viti og þau finni að þau njóta verndar og umhyggju samfélagsins með nákvæmlega sama hætti og börn af íslenskum uppruna. Ef löggjafinn býr hins vegar svo um hnúta að kjörbörn njóta ekki að öllu leyti sama réttar og önnur börn, þá er um leið gefin vísbending um að þau séu ekki jafndýrmæt, þau séu ekki jafnmikilvæg og þar af leiðandi ekki jafnvelkomin og önnur börn. Hvort tveggja er vitaskuld fráleitt. Það er siðferðilega rangt. Það er víðs fjarri inngróinni réttlætiskennd Íslendinga og auk þess í algerri andstöðu við frumatriði kristinnar trúar. Ég þori að fullyrða að slíkt er hvorki vilji almennings, Alþingis né íslensku kirkjunnar. Herra forseti. Meginbreytingarnar sem við flm. leggjum til varða annars vegar breytingar á lögum um fæðingarorlof og í kjölfar þeirra afleiddar breytingar á lögum um almannatryggingar þar sem aðstoð hins opinbera sem tengist fæðingarorlofi er útfærð. Við leggjum sömuleiðis til veigaminni breytingar á tvennum lögum um lífeyrissjóði, annars vegar um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda og hins vegar um Lífeyrissjóð bænda en báðir fela í sér úrelt ákvæði sem mismuna kjörbörnum og foreldrum þeirra um tiltekin réttindi. Í þessu frv. eru lagðar til breytingar á fernum lögum og því er skipt í fjóra kafla. Ég mun nú í örstuttu máli reyna að gera grein fyrir efni hvers kafla fyrir sig. Megináhersla frv. birtist þegar í 1. gr. I. kafla. Þar er lögð til sú breyting á upphafsgrein laganna um fæðingarorlof sem í dag hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Fæðingarorlof samkvæmt lögum þessum merkir leyfi frá launuðum störfum vegna meðgöngu og fæðingar.`` Eins og ég rakti fyrr í minni ræðu, þá er tilgangur þessa frv. sá að ættleiðing skapi sama rétt og fæðing gagnvart aðstoð hins opinbera. Þess vegna leggjum við flutningsmenn til að ættleiðing verði tekin undir skilgreiningu á þeim sem njóta fæðingarorlofs og aftan við 1. gr. verði skotið orðunum: eða ættleiðingar. Í 2. gr. laganna um fæðingarorlof er skilgreindur sá tími sem menn að öðru jöfnu njóta til fæðingarorlofs og er sex mánuðir. Ef þeim foreldrum sem ættleiða er með þessari breytingu okkar bætt við skilgreininguna á þeim sem njóta fæðingarorlofs, þá leiðir af sjálfu að ákvæði 2. gr. laganna um fæðingarorlof ná einnig yfir þá og foreldrar sem ættleiða barn njóti því sex mánaða fæðingarorlofs eða nákvæmlega jafnlangs og kynforeldrar. Í dag er það svo að þeir sem ættleiða geta einungis notið fimm mánaða orlofs. Þetta er að mínum dómi sjálfsögð breyting og jafnframt ein sú mikilvægasta sem felst í þessu frv. Reglur um fæðingarorlof voru upphaflega lögfestar ekki síst með það fyrir augum að veita foreldrum, einkum móðurinni, gott tækifæri til að skapa sem traustust tengsl milli sín og barnsins í frumbernskunni. Þessi tengsl eru af fjölmörgum sérfræðingum talin vera þau mikilvægustu sem einstaklingurinn myndar á lífsleiðinni og raunar hafa æ fleiri rannsóknir leitt í ljós að sé þeim að einhverju leyti áfátt, þá getur það leitt til ýmiss konar vandkvæða síðar á lífsleiðinni. Og það má geta þess að einmitt þessar niðurstöður vísindalegra rannsókna hafa blásið byr í segl þeirra heima og erlendis sem vilja lengja fæðingarorlofið. Þær hugmyndir eru beinlínis rökstuddar með nauðsyn þess að treysta þessi tengsl í frumbernsku barnsins milli þess og foreldranna. Og ég hygg að það þurfi ekkert að rökstyðja það í ítarlegra máli að þessi nánu tengsl í upphafi lífsgöngunnar eru ættleiddu barni ekki síður nauðsynleg en því barni sem er fætt og alið upp af móður sinni. Sumir mundu jafnvel halda því fram að kjörbörnum væri nauðsyn á því að vera lengur með móður sinni í frumbernsku, einkum vegna þess að a.m.k. nú á tímum tekur kjörmóðir í fæstum tilvikum við barninu algerlega nýfæddu. En það er á engan hátt verið að leggja slíkt til, herra forseti. Einungis að kjörforeldri fái sama stuðning hins opinbera til að vera með sínu nýja barni í upphafi samvista þeirra og kynforeldrar. Í 2. gr. þessa frv. er fjallað um breytingu á 3. gr. laganna um fæðingarorlof. Samkvæmt 3. gr. laganna um fæðingarorlof er verðandi móður heimilt að hefja töku fæðingarorlofs allt að einum mánuði fyrir fæðingu. Móðir sem ættleiðir barn hefur ekki átt kost á því að hefja töku orlofsins fyrr. Eigi að síður er það staðreynd að í vaxandi mæli koma kjörbörn úr fjarlægum löndum, oft úr fjarlægum heimsálfum og eins og ættleiðingarferillinn er í dag, þá þurfa verðandi kjörforeldrar að fara í langar ferðir og oft og tíðum að dvelja lengi í upprunalandi barnsins. Í Kólumbíu til að mynda er samkvæmt þarlendum lögum fjögurra vikna dvöl algert lágmark. Yfirleitt er það 6--8 vikur. Í Brasilíu getur það farið upp í þrjá mánuði. Kostnaðurinn við ættleiðingar er því gríðarlegur sökum mikls vinnutaps og mikils ferðakostnaðar og það er þess vegna sanngirnismál og raunar í anda þess jafnréttis sem þetta frv. byggir á að við flm. leggjum til að þær mæður sem ættleiða barn eigi kost á því að hefja töku fæðingarorlofsins fyrr. Herra forseti. II. kafli þessa frv. fjallar um þær breytingar á lögum um almannatryggingar sem leiða af þeim breytingum á fæðingarorlofinu sem ég hef þegar rakið. En í 9. gr. laganna um fæðingarorlof er mælt fyrir um að útfærsla fæðingarorlofsins skuli sýnd í lögum um almannatryggingar. Áður en ég kem að 4. gr. langar mig að ræða sérstaklega 5. og 6. gr. vegna þess að þar kemur þessi útfærsla á fæðingarorlofinu fram. Gert er ráð fyrir því að í 15. gr. laganna um almannatryggingar, sem fjallar um fæðingarstyrk, þá taki hann einnig yfir frumættleiðingu og í stíl við 2. gr. frv. er einnig gert ráð fyrir því að ef barn er sótt til útlanda til ættleiðingar, þá sé hinni verðandi móður heimilt að hefja töku styrksins við upphaf ferðarinnar. Sömuleiðis er til samræmis við þann megintilgang laganna að um algera jafnstöðu sé að ræða meðal ættleiðandi foreldra og hinna sem fæða sín börn eftir hefðbundnum leiðum, þá leggjum við til að í 1. málsl. 5. mgr. 15. gr. laganna um almannatryggingar sé sérstaklega tekið fram að ef fleiri en eitt barn eru ættleidd í einu, þá lengist orlofið sem svarar einum mánuði. Það á nú þegar við þegar fleiri en eitt barn fæðast í einu. 16. gr. laganna um almannatryggingar fjallar um fæðingardagpeninga og þær breytingar sem við leggjum til eru samsvarandi þeim sem ég hef nú þegar rakið. Herra forseti. Ég hljóp yfir 4. gr. vegna þess að ég vildi fyrst ljúka þeim lagabreytingum sem tengjast fæðingarstyrk og fæðingardagpeningum, en 4. gr. laganna leggur til breytingu á 14. gr. laganna um almannatryggingar. Sú grein fjallar um barnalífeyri og þar er þess getið að barnalífeyrir skuli greiddur með börnum yngri en 18 ára ef annaðhvort foreldra er látið eða er örorkulífeyrisþegi. Það er hins vegar svo að kjörbörn skapa ekki nákvæmlega sama rétt. Í lögunum segir, með leyfi forseta: ,,Eigi skal heldur greiða barnalífeyri vegna fráfalls eða örorku ættleiðenda nema barnið hafi verið á framfæri hans a.m.k. tvö síðustu árin áður en lífeyrisréttur gat stofnast.`` Síðan kemur eftirfarandi setning sem mér sjálfum finnst beinlínis móðgandi gagnvart þeim sem ættleiða og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Heimilt er Tryggingaráði að stytta þennan frest ef sýnt þykir að ættleiðingin standi ekki í sambandi við væntanlegan bótarétt.`` Þarna er sem sagt verið að gera því skóna að það kunni að vera ákvörðunarvaldur hjá einhverjum foreldrum að þau eigi bætur í vændum. Ég tel að það sem kemur fram í þeim setningum sem ég las upp feli í sér skýra mismunun gagnvart kjörbörnum miðað við þau börn sem eru alin upp af kynforeldrum sínum og ég tel að það sé með engu móti hægt að verja hana. Þegar lögin voru endurskoðuð 1993, þá tel ég að það hafi hreinlega verið slys að þessu var ekki kippt út. Það er engin krafa gerð um það í þessum lögum að barn þurfi að fæðast meira en tveimur árum fyrir dauða foreldris til þess að skapa slíkan rétt og þess vegna er með engu móti hægt, herra forseti, að gera þetta skilyrði gagnvart kjörbörnum. Skyld þessari breytingu á almannatryggingalögunum eru síðan tvær veigaminni breytingar á lögum um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda og lögum um Lífeyrissjóð bænda, en í 12. gr. fyrrnefndu laganna og 11. gr. síðarnefndu laganna er m.a. fjallað um makalífeyri. Báðar greinarnar fyrirskipa að láti sjóðfélagi eftir sig barn innan 18 ára aldurs sem hann hefur átt með eftirlifandi maka, þá fái maki lífeyri til 18 ára aldurs barnsins án tillits til hjúskapartima. Hins vegar er tekið sérstaklega fram að sami réttur skapist ekki gagnvart kjörbarni ef: Í fyrsta lagi ættleiðing gerist eftir 60 ára aldur sjóðfélaga. Í öðru lagi, ættleiðing fer fram eftir að sjóðfélagi missir starfsorku sína og í þriðja lagi: Ættleiðing á sér stað innan árs áður en sjóðfélagi fellur frá. Samkvæmt þessu er alveg skýrt að kjörbörn hafa ekki sömu lagalegu réttarstöðu og önnur börn að því er varðar þessar tvær lagasetningar. Ég tel að þessi ákvæði séu mjög augljóslega ranglát og misréttið sem í þeim felst bitnar í senn á eftirlifandi kjörforeldri og kjörbarninu vegna þess að það skaðar óhjákvæmilega efnislega velferð beggja. Hlutverk löggjafans er auðvitað að skapa þegnunum réttlát lög. Þetta eru ranglát lög og þess vegna þarf að breyta þeim. Ef ég fer nokkrum orðum um þessar þrennar forsendur, þá er hin fyrsta þeirra sem gerir kröfu um það að ættleiðing verði að gerast fyrir 60 ára aldur sjóðfélaga tæknilega óvirk. Í dag er ekki hægt að ættleiða barn nema í fyrsta lagi fari fram mjög nákvæm úttekt viðkomandi sveitarfélags hér á Íslandi á þeim sem ætla að ættleiða og hins vegar framkvæmir viðkomandi stofnun í upprunalandi barnsins líka sína eigin úttekt og það er engum sem er kominn er á þennan aldur kleift að ættleiða barn. Að því er varðar síðan það að ættleiðing megi ekki fara fram eftir að sjóðfélagi missir starfsorku sína, þá gildir þetta ekki um börn sem fæðast eftir að sjóðfélagi missir starfsorkuna. Þarna er því um skýra mismunun að ræða. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því að í dag er ættleiðingarferillinn allur annar en hann var fyrir nokkrum áratugum. Eins og ég hef þegar sagt í minni ræðu eru nú fjölmörg tilvik þess að barnið komi úr fjarlægu landi og ættleiðingarferillinn er langur. Hann getur tekið mörg ár. Þegar foreldrar hafa tekið ákvörðun um að ættleiða, þá eru þau sennilega að taka mikilvægustu ákvörðun og afdrifaríkustu sem þau taka nokkru sinni á sínum lífsferli. Þessi ákvörðun varðar auðvitað ekki bara þann einstakling sem er aðili að viðkomandi lífeyrissjóði, heldur líka makann. Meðan á þessum biðtíma stendur sem oft er mjög langur, þá er auðvitað vitneskjan um barnið sem í vændum er orðinn órjúfandi hluti af lífi viðkomandi hjóna. Ég tel að það sé algerlega siðferðilega óverjandi að setja þetta skilyrði. Það er alveg ljóst að það er ekki sett gagnvart þeim börnum sem fæðast af uppalendum sínum. Þess vegna verð ég að segja það að ég tel óhjákvæmilegt frá siðferðilegu sjónarmiði að þetta falli út. Herra forseti. Það hefur skapast talsverð umræða á síðustu vikum um kjör og réttindi alþingismanna. Þegar alþingismenn samþykktu lög um eftirlaun sín fyrir allmörgum árum, þá var það tekið mjög skýrt fram í þeim lögum að kjörbörn nytu nákvæmlega sama réttar og sköpuðu sama rétt og þau börn sem voru fædd af uppalendum sínum. Alþingismenn hafa undirstrikað það á síðustu vikum að þeir ætlast ekki til þess að um þá gildi öðruvísi lög en aðra þegna landsins. Þess vegna er ég viss um að hið háa Alþingi mun veita þessu frv. skjóta og greiða leið í gegnum þingið. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni umræðunni verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hér hljóðs til þess að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að hafa forustu um að flytja þetta mál og hef út af fyrir sig engar athugasemdir að gera við málið almennt. Ég tel að það sé sannarlega tímabært að Alþingi taki á þeim málum varðandi réttarstöðu kjörbarna og foreldra þeirra sem hv. þm. og meðflm. hans hér gerir. Það er þó eitt minni háttar atriði sem ég vil hér nefna og það er að lagafrv. er sett upp eins og um sé að ræða tæmandi upptalningu á þeim stöðum í lagasafninu þar sem staða kjörbarna og réttarstaða og foreldra þeirra kemur við sögu. Nú kann svo að vera að þetta sé þannig að um sé að ræða tæmandi upptalningu en það getur líka verið að svo sé ekki. Þess vegna finnst mér hugsanlegur hlutur að nálgast málið kannski pínulítið öðruvísi í frv., t.d. með því að segja einhvers staðar að meginprinsipp laganna varðandi réttarstöðu kjörbarna verði skýrt í öllum lögum jafnvel þó að þau séu ekki nefnd í lögum þessum. Fyrir því eru fordæmi. Þá er ég að tala um það efnisatriði sem er aðalatriði málsins og kemur fram á bls. 2 í greinargerðinni þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Með þessu frv. er lagt til að staða kjörbarna og kjörforeldra verði að öllu leyti hin sama í lögum og staða annarra barna og foreldra.`` Mér fyndist hugsanlegt að sett yrði inn grein sem innihéldi þetta almenna ákvæði. Þess eru dæmi að slíkar almennar greinar séu settar í lög og heita markmiðsgreinar enda þótt þær feli ekki í sér efnislega nálgun á tilteknum lagagreinum eða málsgreinum laga. Þetta vildi ég nefna við hv. flm. svona til umhugsunar í fyrsta lagi. Í öðru lagi er auðvitað spurning hvort þetta mál á að fara til heilbr.- og trn. eða allshn. en það er til umhugsunar, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir ágætar undirtektir við málið. Hann spyr hvort um sé að ræða tæmandi úttekt eða tæmandi yfirlit yfir þau lagafrumvörp sem þyrfti að breyta til þess að ná hinu yfirlýsta markmiði laganna. Því er til að svara að ég notfærði mér hina nýfengnu tækni þingsins og lét gera tölvuleit á öllum þeim orðum sem mögulega tengdust fæðingarorlofi, ættleiðingu á kjörbörnum og öllum orðmyndunum þess. Það var á grundvelli þeirrar úttektar sem þetta lagafrv. var samið. Jafnframt er rétt að það komi fram að leitað var ráða hjá Íslenskri ættleiðingu sem hefur um nokkurra ára skeið barist fyrir því að ná fram sérstökum breytingum, aðallega þeim sem tengjast fæðingarorlofi en einnig ýmsum öðrum. Þetta vildi ég að kæmi hérna fram. En mér finnst sú hugmynd sem hv. þm. Svavar Gestsson varpar hér fram um sérstaka markmiðsgrein afskaplega góð. Þó vil ég að að komi fram að á 117. löggjafarþingi lýsti hæstv. dómsmrh. því yfir í svari við fyrirspurn frá hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur að endurskoðun ættleiðingarlaga stæði yfir. Síðan hefur ekkert heyrst frá því. Þetta var 16. apríl 1994 en ég vænti þess að í slíkum lögum kynni markmiðsgrein af þessu tagi örugglega að eiga heima, en ég sé ekkert því til fyrirstöð að hún komi einnig inn í lög sem þessi.

Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til þess að lýsa yfir stuðningi við þetta góða mál sem hér er flutt og er til umræðu. Mér finnst það afar mikilvægt að réttindi barna séu samræmd og að öll börn njóti sama réttar og það er það sem flm. er að leitast við að ná fram með frv. og tekur til nokkuð margra laga. Hann segir í greinargerð að andi gildandi laga sé ótvírætt í þá veru að réttarstaða kjörbarna og kjörforeldra sé hin sama og kynforeldra og barna þeirra og að öll siðferðileg rök mæli með því en löggjafinn mismuni og auðvitað á það að vera þannig að öll börn njóti sama réttar. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að fara í gegnum hin ýmsu lög sem hér eru tilgreind en vil þó leyfa mér að nefna það sem snýr að fæðingarorlofi og því sem hefur verið dregin fram hér í umræðunni að þarna er ekki sami réttur. Rannsóknir síðari ára hafa dregið það fram hversu fyrstu ævimánuðir barns eru mikilvægir sem grunnur að framtíð barnsins. Fyrstu mánuðir barns eru mjög mótandi fyrir einstaklinginn og því miklu mikilvægari en áður var talið hvernig aðbúnaður barnsins er. Tilfinningatengsl verða til á fyrstu vikum og mánuðum. Þess vegna er hefur fæðingarorlof fengið allt annað og meira gildi en áður fyrr og þess vegna taka feður nú í mun ríkari mæli en áður þátt í umönnun barns á þessu fyrsta æviskeiði og leitast við að eiga hlutdeild í fæðingarorlofi og taka þátt í umönnun barnsins á þessum fyrsta mikilvæga tíma. Það er mjög mikilvægt að við séum meðvituð um þetta. Í morgun sat ég þing Barnaheilla ásamt fleiri þingmönnum. Þar voru mjög mörg fróðleg og góð erindi flutt og m.a. var fjallað um barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem Ísland hefur fullgilt en reyndar ekki lögfest og það er umhugsunarefni fyrir okkur hvort ekki á að fylgja því eftir og gera kröfu um að lögfesta þann mikilvæga sáttmála. En í 2. gr. sáttmálans segir einmitt að öll börn eigi sama rétt og engin mismunun má eiga sér stað. Í skýringu framsögumanns í morgun sem fjallaði um alþjóðlegan sáttmála kom það fram að íslenskir dómstólar eru í úrskurði sínum farnir að taka mið af alþjóðasáttmálum sem Ísland hefur fullgilt þannig að þrátt fyrir að þeir samningar hafi ekki skilað sér inn í lagasetningu eða lög landsins er tekið tillit til þeirra í umfjöllun og lagaúrskurði. Það styður enn þá frekar að við þingmenn tökum á svona málum og ég vænti þess að frv. verði stutt á þann veg að það verði eitt af þeim málum sem næst fram þó flutt sér af stjórnarandstöðuþingmanni. Ég hef átt orðaskipti við flm. út af þessu máli og þingmaðurinn segir mér að hann sé að verða svo mjúkur og það er nú þannig að við höfum oft rætt það á Alþingi að þegar málefni fjölskyldunnar og barna komi til umræðu sé það algengt að karlmenn hverfi úr sal og konur sitji einar eftir. Ég fagna því að þeir sem hafa talað á undan mér eru einmitt þeir karlmenn og ég fagna því einnig að það fari að koma fram í ríkari mæli mál um fjölskylduna og hagi barna sem karlmenn flytja. Þannig á þetta að verða og ef karlmenn þurfa að vera mjúkir til að þetta gerist verð ég bara að lýsa því yfir að ég er greinilega afskaplega hrifin af mjúkum mönnum. Virðulegi forseti. Ég treysti því að þetta mál fái góðan framgang á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég fagna fram komnu frv. um réttarstöðu kjörbarna og mæli með að það fái vandlega meðferð í heilbr.- og trn. Þetta er eitt mjög mikilvægt skref til að laga réttarstöðu barna í landinu. Vissulega þarf að koma víðar við þegar réttarstaða barna almennt er annars vegar. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna að núgildandi lög um fæðingarorlof eru mjög gölluð og þarf að endurskoða, ekki síst til þess að tryggja að báðir foreldrar geti tengst börnum sínum tilfinningaböndum strax á fyrsta ári. Því væri e.t.v. eðlilegra að setja fram almenn ákvæði í þessi lög sem tryggja að réttarstaða kjörbarna sé í hvívetna hin sama og annarra barna en vera má að meðferð í nefnd leiði í ljós annmarka á þeirri leið. Ég tel það mál sem er til umræðu mjög mikilvægt skref, ekki síst til að við Íslendingar reynum að koma á framfæri þeirri mynd að hér ríki ekki fordómar gagnvart innflytjendum eða kjörbörnum af hvaða ætterni sem þau eru.

Herra forseti. Mig langar til að taka undir þakkir þeirra sem hafa talað á undir mér til flutningsmanna þessa frv. til laga um réttarstöðu kjörbarna og foreldra þeirra. Mér hefur gramist það sem starfsmanni í framkvæmdarvaldinu hve kjörbörn og foreldrar þeirra hafa staðið höllum fæti, sérstaklega hvað varðar almannatryggingarnar og tel löngu tímabært að hlutur þeirra verði réttur þar og þeir fengju sömu réttindi og aðrir foreldrar og önnur börn. Vegna umræðna um barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna tel ég fulla ástæðu til þess að við íhugum að löggilda þann sáttmála hér og varpa því fram hvort ekki sé full ástæða til þess að farið verði í gegnum þau lög sem varða börn og þau borin saman við þá réttarstöðu sem börn fá í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem Íslendingar eru aðilar að. Ég tel þetta mjög brýnt mál og tek undir óskir um að þetta mál fái afgreiðslu á þinginu því að það er mikil réttarbót bæði fyrir hönd kjörbarna og foreldra þeirra.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á útvarpslögum, nr. 68/1996, á þskj. 3, 3. mál. Flutningsmenn auk þeirrar sem hér stendur eru hv. þingmenn Kristín Ástgeirsdóttir og Svanfríður Jónasdóttir. Þetta frv. felur í sér, verði það samþykkt, að Menningarsjóður útvarpsstöðva verði lagður niður og er með ákvæði til bráðabirgða um að eignir sjóðsins, séu þær einhverjar, renni til Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Frv. þetta er samhljóða frv. er lagt var fram á 115. löggjafarþingi og flm. var sú sem hér stendur ásamt fleirum. Núgildandi útvarpslög tóku gildi 1. jan. 1996, en í þeim lögum er fyrst kveðið á um sjóðinn. Reglugerð um hann var síðan samþykkt 11. febrúar sama ár en sjóðnum ekki skipuð stjórn fyrr en 10 mánuðum síðar, í nóvember 1986. Við setningu útvarpslaga árið 1985 kom skýrt fram í umræðum á Alþingi að tilgangurinn með Menningarsjóði útvarpsstöðva væri tvíþættur. Í fyrsta lagi að létta af Ríkisútvarpinu kostnaði sem það hefði af rekstri Sinfóníuhljómsveitar Íslands, þ.e. 25% af rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar umfram tekjur, sbr. 11. gr. laga nr. 36/1982, en þessi kostnaður gerði samkeppnisstöðu þess erfiðari gagnvart einkareknum stöðvum sem báru ekki slíkar skyldur, og í öðru lagi að efla innlenda dagskrárgerð sem verða mætti til menningarauka og fræðslu. Tekjur Menningarsjóðs útvarpsstöðva eru sérstakt gjald, menningarsjóðsgjald, sem er 10%, sem lagt er á allar auglýsingar í útvarpi bæði hljóðvarpi og sjónvarpi. Af þessu gjaldi greiðist hlutur Ríkisútvarps af rekstrarkostnaði sinfóníuhljómsveitarinnar áður en styrkjum er úthlutað til útvarpsstöðvanna. Vegna þessarar tíundar standa ljósvakamiðlar höllum fæti í samkeppni við aðra fjölmiðla á auglýsingamarkaðnum. En eins og kunnugt er hafa auglýsingatekjur mikla þýðingu í rekstri þessara fjölmiðla. Í útvarpslögum og reglugerð nr. 69 frá 1986, um Menningarsjóð útvarpsstöðva, er kveðið á um að framlög úr sjóðnum skuli aðeins veitt útvarpsstöðvum bæði til dagskrárgerðar viðkomandi útvarpsstöðvar sjálfrar og til kaupa útvarpsstöðvar á efni til flutnings frá öðrum innlendum aðilum sem að annast dagskrárgerð. Árið 1991 voru gerðar breytingar á eldri reglugerðum um sjóðinn og var hlutverk sjóðsins skilgreint að nýju þannig að íslenskir framleiðendur dagskrárefnis öðluðust einnig rétt til framlaga vegna innlendrar dagskrárgerðar er verða mætti til menningarauka og fræðslu eins og segir í reglugerðinni og lögunum. Sjóðurinn var sem sagt settur á laggirnar þegar rekstur útvarps var gefinn frjáls og tilgangurinn að losa Ríkisútvarpið eitt undan kostnaði við rekstur Sinfóníuhljómsveitar Íslands auk þess að efla innlenda menningar- og fræðsludagskrárgerð. Ástæðan var sú að stuðningsmenn sjóðsins óttuðust að menningarefni yrði út undan á einkareknu útvarpsstöðvunum og vildu á þennan hátt tryggja gerð fræðslu- og menningarefnis. Það var einnig mjög skýrt í lögunum um sjóðinn að greiðslur til sinfóníunnar ættu að ganga fyrir veitingu styrkja. Hlutverk menningarsjóðsins og starfshættir voru oft til umræðu í útvarpsráði þau átta ár sem ég átti sæti þar. Enda óþolandi að horfa upp á þá vitleysu sem þar viðgekkst. Engar formlegar úthlutunarreglur voru til fyrir sjóðinn fyrr en í fyrra og takmarkað eftirlit með því að úthlutað fé væri nýtt með tilætluðum hætti. Milljónir hafa farið úr sjóðnum án þess að þær hafi nokkurn tíma skilað sér í dagskrárefni og væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hjá t.d. hæstv. menntmrh. hversu mikið fé úr sjóðnum, til hverra og hvaða verkefna, hafi ekki skilað sér í dagskrá þessarra miðla frá upphafi styrkveitinga. Með því fyrirkomulagi sem komst á eftir reglugerðarbreytinguna 1991 þegar að kvikmyndagerðarmenn gátu fengið úthlutanir úr sjóðnum auk útvarpsstöðva kom það fyrir að stöðvarnar voru að tvíborga fyrir dagskrárefnið. Fyrst með styrkjunum úr menningarsjóðnum, sem voru í raun auglýsingafé þessara stöðva, og síðan aftur með greiðslu fyrir að fá að sýna eða flytja dagskrána. Lýsandi dæmi um þetta er myndaflokkurinn Þjóð í hlekkjum hugarfarsins þar sem framleiðandi hlaut 9 millj. kr. styrk úr Menningarsjóði útvarpsstöðva og Ríkisútvarpið--sjónvarp greiddi síðan 3 millj. kr. fyrir sýningarréttinn. Það þýðir að alls voru greiddar 12 millj. kr. fyrir þættina. Þess má geta að meðalverð fyrir aðkeyptar fræðslumyndir hjá sjónvarpinu er 20.000 kr. á mínútuna og ef miðað er við það að þá hefði verið eðlilegt að greiða fyrir myndaflokkinn 4,9 millj. kr. Það er 245 mínútur sinnum 20 þús. kr. Reyndar hefur einn af okkar færustu kvikmyndargerðarmönnum sagt mér að þessi tiltekni myndaflokkur hefði ekki getað kostað meira en 2 millj. í framleiðslu þannig að þarna hafa 10 millj. farið einhvers staðar á milli laga. Um áramótin 1994 voru skuldir sjóðsins við ríkissjóð u.þ.b. 175 millj. kr. Má rekja þessar miklu skuldir til þess að allt frá stofnun sjóðsins hefur verið tilhneiging til að greiða styrki án þess að framlag sjóðsins til Sinfóníuhljómsveitar Íslands hafi verið fulluppgert og í þrjú ár, árin 1986, 1989 og 1992 rann ekkert af tekjum sjóðsins til hljómsveitarinnar. Hafa þessar skuldir reyndar nú verið gerðar upp og sinfóníuhljómsveitin hefur fengið sinn hluta úr sjóðnum sl. tvö ár en á þeim tíma var ekki úthlutað úr sjóðnum til dagskrárgerðar. Reyndar var úthlutað nú í haust, nú 3. október, og auglýsing um það birtist í dagblöðum um síðustu helgi. Þessi sjóður hefur verið Ríkisútvarpinu þungur baggi. Á þeim níu árum sem liðin eru frá stofnun hans hefur Ríkisútvarpið greitt tæpar 400 millj. í sjóðinn en fengið til baka þriðjung í dagskrárgerð. Ríkisútvarpið--hljóðvarp hefur greitt í sjóðinn af auglýsingatekjum sínum rúmar 202 millj. kr. og sjónvarpið rúmar 193 millj. kr. Í staðinn fyrir þessar greiðslur hefur hljóðvarpið frá upphafi fengið til dagskrárgerðar 34,5 millj. kr. en sjónvarpið tæpar 93 millj. Þetta eru um rúm 32% af því sem að Ríkisútvarpið greiddi í sjóðinn. Það segir sig sjálft að útvarps- og sjónvarpsstöðvar hefðu haft mun meira dagskrárfé til ráðstöfunar án sjóðsins. Þær mundu einnig fylgja því betur eftir að dagskrárefni, sem greitt hefur verið fyrir, skili sér í dagskrá þeirra. Það er einnig mjög óeðlilegt fyrir útvarps- og sjónvarpsstöðvar að pólitísk kjörin sjóðstjórn úti í bæ ráðstafi hluta auglýsingatekna þeirra til ákveðinnar dagskrárgerðar. Á útvarps- og sjónvarpsstöðvunum er fagfólk sem er fullfært um að framkvæma dagskrárstefnu hvers miðils og leggja á ráðin um dagskrárgerð í samræmi við hana. Það þarf enga þriggja manna pólitíska sjóðstjórn til. Þetta fyrirkomulag er vanvirðing og vantraust á starfsfólk á stöðvunum og mundi flokkast undir miðstýringu. Útvarpsstöðvarnar eiga sjálfar að ákveða framleiðslu sína og nýta til hennar tekjur sínar hvort sem þær eru afnotagjöld eða fyrir auglýsingar. Stöðvarnar ættu síðan að ákveða hvort að þær eigi að framleiða efni sitt sjálfar eða fá sjálfstætt starfandi kvikmyndagerðarmenn eða þáttagerðarmenn til þess að vinna það. Ef sá háttur hefði verið hafður á hefði Ríkisútvarpið t.d. haft mun meira dagskrárfé úr að spila eins og ég nefndi áðan ef það hefði t.d. ekki þurft að greiða í sjóðinn og sama gildir reyndar um Stöð 2. Hjá Ríkisútvarpinu--sjónvarpi hefur á undanförnum árum yfir 25% af dagskrárefninu verið unnið af sjálfstætt starfandi kvikmyndagerðarmönnum og hlutur þeirra mundi aukast ef sjónvarpið ráðstafaði sjálft tíund þess til menningarsjóðsins. Verði frumvarpið að lögum ætti breytingin því að verða fagnaðarefni fyrir kvikmyndagerðarmenn. Í umræðum um frumvarp þetta á 115. löggjafarþingi lýstu menn yfir áhyggjum sínum vegna framtíðar Sinfóníuhljómsveitar Íslands sem fær 25% af hallarekstri sínum úr sjóðnum. Eins og komið hefur fram í máli mínu hér á undan fékk hljómsveitin ekki greiddan sinn hlut í þrjú ár þótt sú skuld hafi nú verið gerð upp. Sjóðurinn hefur því ekki verið það trygga bakland hljómsveitarinnar sem menn töldu þá. Ég tel ekki eðlilegt né virðingu sinfóníuhljómsveitarinnar samboðið að ljósvakamiðlarnir standi undir rekstri hennar með þessum hætti. Það er mun eðlilegra að ljósvakamiðlarnir hafi frjálsan samningsrétt við hljómsveitina. Í máli forsvarsmanna Ríkisútvarpsins hefur komið fram að þeir séu reiðubúnir til að gera slíkan samning verði um breytta skipan mála að ræða. Með slíkum samningi fengist drjúgur hluti þeirrar upphæðar sem menningarsjóðurinn greiðir nú. Kæmi til samninga við aðrar stöðvar yrði hlutur ríkissjóðs í rekstri hljómsveitarinnar væntanlega lítill. Það á einnig að vera stolt hverrar menningarþjóðar að reka myndarlega sinfóníuhljómsveit og greiða úr sameiginlegum sjóði það sem upp á vantar við rekstur hennar á hverju ári. Árið 1988 taldi Ríkisendurskoðun að réttast væri að leggja Menningarsjóð útvarpsstöðva niður þar sem markmiðin með stofnun hans hefði ekki náðst. Hafi það verið rétt þá á slíkt ekki síður við nú. Markmiðin með sjóðnum hafa ekki náðst eins sjá má af því að minna fé er til ráðstöfunar til menningardagskrárgerðar, til menningarauka og fræðslu og sinfónían hefur fengið sinn hlut bæði seint og illa. Engin rök eru fyrir því að halda áfram að færa fé frá Ríkisútvarpinu til Sinfóníuhljómsveitar Íslands í gegnum Menningarsjóð útvarpsstöðva. Ekki er eðlilegt að ljósvakamiðlarnir standi að rekstri sinfóníuhljómsveitar og nauðsynlegt að finna hljómsveitinni annan tekjustofn. Menningarsjóður útvarpsstöðva átti e.t.v. rétt á sér er hann var stofnaður en aðstæður hafa breyst og það hefur sýnt sig að markmiðin með sjóðnum hafa ekki náðst og því ekki ástæða til þess að hann starfi áfram. Ríkisstjórnin hefur fengið áskorun um að leggja Menningarsjóð útvarpsstöðva niður og sú áskorun er frá forsvarsmönnum ungra sjálfstæðismanna sem nú er stjórnarmaður í sjóðnum. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem komið hafa fram óskir um að menningarsjóðurinn verði lagður niður, forsvarsmenn ljósvakamiðlanna hafa lýst þeirri skoðun sinni oftlega opinberlega. Hæstv. menntmrn. lýsti því yfir í sumar að leggja bæri sjóðinn niður í framhaldi af áskorun hans ungu flokksbræðra. Ég fagna því og vona að hann leggi þessu frumvarpi lið svo að sjóðurinn geti heyrt sögunni til. Að lokinni umræðunni legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hæstv. menntmn.

Virðulegi forseti. Ég kannast við að þetta mál hafi verið flutt hérna áður. Mér finnst satt að segja að málið sé ekki alveg nógu undirbúið núna frekar en þá. Það hefur ekkert verið gert í málinu síðan annað en að núv. hæstv. menntmrh. hefur bæst í hóp þeirra sem eru á móti þessum sjóði. Mér finnst örla pínulítið á því í málflutningi hv. flutningsmanns að sjónarmið Ríkisútvarpsins á bak við þann málflutning er dálítið eigingjarnt því að Ríkisútvarpið hefur af eðlilegum ástæðum borið sig illa gagnvart þessum sjóði. Það er eðlilegt sjónarmið vegna þess að Ríkisútvarpið hefur verið meira og minna eini aðilinn sem hefur borgað í þennan sjóð, hinir hafa vanrækt það og ekki sinnt því sem skyldi. Af þeim ástæðum hefur Ríkisútvarpið talið sig sárt leikið í málinu og ég held að það sé út af fyrir sig alveg rétt. En ég held að það þurfi að skoða málið pínulítið betur og það er tvennt eða þrennt, hæstv. forseti, sem að ég vil nefna. Í fyrsta lagi að mjög víðtæk samstaða er um það, t.d. hér á Alþingi, og hefur verið meðal listamanna í landinu, dagskrárgerðarmanna í landinu, að það þurfi að vera til sjóður til þess að styrkja metnaðarfull verkefni af ýmsu tagi sem einstakar útvarpsstöðvar vilja leggja í. Mér finnst mikilvægt að stöðvarnar, t.d. einkastöðvarnar sem eru illa á vegi staddar fjárlagslega, geti hugsanlega átt möguleika á því að fá einhvern stuðning úr sjóði af þeim toga sem að hér hefur verið um að ræða. Mér finnst líka mikilvægt að hafa það í huga að þegar að sjóðurinn var stofnaður var hann niðurstaða af pólitískri samkomulagslausn milli Sjálfstfl. og Framsfl. að frumkvæði Framsfl., sérstaklega vegna þess að Framsfl. taldi þá að það væri varasamt að gera rekstur þessarar útvarpsstarfsemi algjörlega frjálsan eins og síðar varð nema gripið væri um leið til ráðstafana til að styrkja innlenda dagskrárgerð. Það voru allir sammála þessu sjónarmiði Framsfl. og mér fannst þá og finnst enn að þetta sjónarmið sé og hafi verið skynsamlegt. Það er líka alveg ljóst að þetta er ekki bara mikilvægt atriði frá sjónarmiði stöðva að svona sjóður sé til, það er líka mikilvægt frá sjónarmiði þeirra sem eru að framleiða dagskrárefni. Það er mjög mikilvægt að þeir séu ekki eingöngu háðir þeim sem eiga stöðvarnar þegar þeir fara af stað heldur geti þeir líka fengið stuðning til þess að framleiða efni af ýmsu tagi án þess að stöðvarnar hafi fengið stuðning til að framleiða efni af ýmsu tagi, án þess að stöðvarnar skrifi endilega upp á það í einstökum tilvikum. Og ég tel að með því að leggja þennan sjóð niður væri verið að gera dagskrárgerðarmenn enn háðari stöðvunum en þegar er. Ég tel nóg að gert í þeim efnum. Þetta er sjónarmið eitt sem ég vil halda til haga, hæstv. forseti. Það er sem sagt tiltölulega góð samstaða um að það þurfi að vera til dagskrárgerðarsjóður. Og þegar fyrrv. hæstv. menntmrh. lét endurskoða útvarpslögin þá flutti hann frv. um endurskoðun útvarpslaganna, sem varð reyndar aldrei að lögum, þar sem gert var ráð fyrir því að það yrði til dagskrárgerðarsjóður. Þar var gert ráð fyrir því að það yrði til ákveðinn dagskrárgerðarsjóður sem yrði að vísu fjármagnaður öðruvísi en gert er ráð fyrir með þennan sjóð, þ.e. að menningarsjóðurinn yrði lagður niður en dagskrárgerðarsjóður yrði samstundis stofnaður í staðinn. Það finnst mér allt önnur nálgun. Mér finnst það ábyrg nálgun. Mér finnst það ekki ábyrg nálgun að henda út þessum menningarsjóði án þess að ég sé að saka hv. flm. um ábyrgðarleysi. Ég veit vel að hún ber hag þessara stofnana fyrir brjósti og þekkir þetta vel sem útvarpsráðsmaður um langt árabil. Þetta er sjónarmið eitt. Í öðru lagi er svo það sjónarmið að Sinfóníuhljómsveit Íslands verður að fá peninga. Og það gengur ekki að henda út peningum sinfóníunnar með þeim hætti sem hér yrði vegna þess að hér er bara talað um að eignir Menningarsjóðs útvarpsstöðva skuli við gildistöku laga þessara renna til Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Þ.e. kröfurnar væntanlega eins og þær eru. En rekstrartekjurnar sem sinfónían hefur haft út úr þessu dæmi upp á 20--30 millj. kr. að ég held á ári, þær eru hvergi. Og ég spyr þá, hæstv. forseti: Telja menn líklegt að Alþingi yrði tilbúið til þess að útvega sinfóníuhljómsveitinni tafarlaust þessa peninga, 20--30 millj. kr.? Mitt svar er nei, hæstv. forseti. Vegna þess að það er ævinlega og hefur alltaf verið tregða til þess í þessari virðulegu stofnun að láta sinfóníuhljómsveitina hafa peninga. Það hefur alltaf verið mjög erfitt að berja hér fram fjármuni fyrir Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ætla ég ekki í því sambandi að vitna til þingmannsins sem flutti þá athyglisverðu munnlegu tillögu að hljóðfæraleikararnir væru þjálfaðir í að spila á fleiri en eitt hljóðfæri, kannski tvö til þrjú, til að einfalda og hagræða í rekstrinum hjá þessari ágætu stofnun. Þannig að í fullri alvöru, hæstv. forseti, þá vil ég ekki samþykkja svona frv. fyrr en búið er að tryggja sinfóníunni peningana. Hvað mundi sinfónían gera ef hún missti þessa peninga? Hún mundi missa við það væntanlega ja, tíu manns eða svo úr sínu liði. Þar með er sinfónían orðin allt önnur stofnun en hún er í dag og allt of veik til að rísa undir því að vera sinfóníuhljómsveit þjóðríkis. Allt of veik. Hvað myndi þá sinfóníuhljómsveitin gera? Myndi forusta hennar gefast upp við svo búið? Svarið er nei, hún mundi ekki gefast upp. Hún mundi fara út á einkamarkaðinn og reyna að fjármagna sig með þeim hætti. Hún myndi með öðrum orðum grípa til ýmissa ráðstafana af því tagi eins og t.d. það að selja fyrirtækjum sæti eða þá hitt sem væri enn þá verra ef hljóðfæraleikararnir yrðu látnir spila í búningum frá kóka kóla eða Húsasmiðjunni, sem er út af fyrir sig athyglisvert en væri ekki til fegurðar eða menningarauka að mínu mati. Ég held sem sagt að menn þurfi að gera sér grein fyrir því að Sinfóníuhljómsveit Íslands er viðkvæm stofnun. Hún er ekkert sem maður kastar til rétt sí svona og segir: Þetta bjargast. Það verður auðvitað að viðurkenna það að Sinfóníuhljómsveit Íslands hefur kannski ekki verið, ja, það hefur ekki verið mikill málflutningur í hennar þágu á pólitískum vettvangi. Ég er búinn að vera örfá ár í stjórnmálum, eins og kunnugt er, og ég man ekki til þess að menn hafi haldið miklar ræður fyrir kosningar um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ég man ekki til þess að menn hafi verið að gera sig vinsæla með þeirri stofnun. Satt að segja held ég að það hafi nú frekar verið þannig að menn hafi ekki fjallað mjög mikið um hana. Og það er ekki bara vegna þess að það hafi verið góð sátt um sinfóníuna, sem út af fyrir sig er, heldur er það líka vegna þess að menn hafa talið að það væri kannski ekki sérstaklega til fylgis fallið að vera að rífa upp stórræður í þágu sinfóníuhljómsveitarinnar á þeim tímum kreppu og aðþrengingar og erfiðleika í ríkisfjármálum sem nú eru og alltaf hafa verið reyndar hér í þessu landi. Þannig að af þessum tveimur ástæðum, því að ég vil sjá dagskrárgerðarsjóð og ákvörðun um hann og hinni að ég vil ekki kasta þessum peningum fyrir sinfóníuna út um gluggann þá finnst mér málið þannig að ég gæti ekki stutt það eins og það er. Ef frv. kæmi núna til atkvæða eins og það lítur út hér þá mundi ég greiða atkvæði á móti því. Ég er ekkert að skafa utan af því, ég er ekki vanur því, og gerði það heldur ekki síðast þegar um málið var fjallað en þá vorum við fjögur hér í salnum að ræða um þetta mál. En það hefur fjölgað gríðarlega síðan þannig að áhugi á Menningarsjóði útvarpsstöðva hann hefur vaxið um 100% frá síðasta kjörtímabili. En þá var nú hv. þm. líka í öðrum flokki þannig að þannig að það skiptir 

Vertu velkominn.

Takk fyrir kærlega en ég býst við að bið verði á því, hv. þm. Varðandi það að það sé pólitískt kjörin stjórn fyrir menningarsjóðnum þá er hún í sjálfu sér ekkert pólitískt kjörin stjórn. Hún er skipuð af ráðherra, hún er ekki kjörin hér. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að auðvitað er það allt rétt sem hv. þm. sagði um sjóðinn og reksturinn á honum. Þar hafa mönnum verið mislagðar hendur. Það er alveg klárt mál. Og þegar ég kom að þessu máli þann tíma sem ég vann í menntmrn. þá var innheimta á sjóðnum í raun og veru meira og minna í óreiðu að mínu mati. Við fórum í nokkuð mikinn leiðangur, sem hafði það m.a. í för með sér að það þurfti að hóta lokunum á ákveðnum sjónvarps- og útvarpsstöðvum á þessum tíma. Og það bar einhvern árangur. En síðan var þessum hlutum ekki haldið við. Þannig að það er allt rétt að þetta er slæmt. Það hefur illa verið haldið á þessum málum. En það er alveg eins með Menningarsjóð útvarpsstöðva og Alþigi, þó Alþingi sé slakt á köflum og lélegt stundum, að því er þjóðin segir oft, þá er ekki þar með sagt að við viljum leggja það niður. Við viljum laga það. Eins er með þennan sjóð, ég vil laga hann. Ég vil að það verði til dagskrárgerðarsjóður með heiðarlegri, faglegri stjórn og ég vil að sinfóníunni séu tryggðir þessir peningar áður en frv. yrði samþykkt eins og það lítur hér út þó ég vilji að sjálfsögðu þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, 18. þm. Reykv. fyrir það að vekja athygli á þessu máli og láta Alþingi ræða það. Það er mikilvægt og staðreyndin er sú að Alþingi hefur ekki fengist til að ræða þetta mál. Það hefur ekki fengist til að horfast í augu við þann veruleika hvernig Menningarsjóður útvarpsstöðva hefur í raun og veru verið á undanförnum árum og þá ætla ég ekki að fara út í einstakar úthlutanir úr honum sem væri svo sem kapítuli út af fyrir sig og gæti kannski verið alveg sérstakt skemmtiatriði. En hitt má kannski nefna til fróðleiks að það var geysilega víðtæk samstaða um þá reglugerð sem ég gaf út um þennan sjóð vorið 1991, a.m.k. lýstum við stuðningi við hana báðir, ég og Hrafn Gunnlaugsson, kvikmyndagerðarmaður.

Herra forseti. Menningarsjóður útvarpsstöðva er til umræðu hér, þ.e. afnám hans. Þetta hljómar eins og hrópandi mótsögn því eins og við vitum flest sem notum íslenska fjölmiðla þá er ekki um auðugan garð að gresja varðandi íslenskt menningarefni í dagskrám fjölmiðla hér á landi. Hlutverk íslenskra fjölmiðla hlýtur að vera m.a. að veita mótvægi gegn þeim flaumi erlends dagskrárefnis sem flýtur hér út á öldum ljósvakans. Kjarni málsins hlýtur því að vera sá að það þarf að efla innlenda dagskrárgerð og Menningarsjóður útvarpsstöðva á auðvitað fullan rétt á sér út frá því sjónarmiði. Hins vegar hefur reynslan sýnt að sjóðurinn í sinni núverandi mynd hefur ekki gegnt því hlutverki sem til var ætlast við stofnun hans. Í sjóðinn hafa útvarpsstöðvar greitt 10% gjald sem leggst ofan á auglýsingatekjur þeirra. En eins og flestir vita þá þurfa útvarpsstöðvarnar auðvitað á öllum tekjum sínum að halda til dagskrárgerðar. Í ljósi þessa og einnig þess að ég geri ráð fyrir, þar er ég bjartsýnni en hv. þm. Svavar Gestsson, að það hljóti að verða séð til þess að sinfóníuhljómsveitin komist á fjárlög eða fái tekjur til að halda starfsemi sinni áfram, þá styð ég frv. hv. 18. þm. Reykv.

Herra forseti. Það er rétt sem fram kom hér í umræðunum að ég lýsti þeirri skoðun minni í sumar og er þeirrar skoðunar að Menningarsjóður útvarpsstöðva í núverandi mynd eigi ekki að halda áfram starfsemi sinni. Það ber að breyta þeim starfsháttum sem þar hafa verið og einnig ber að huga að endurskoðun á starfsemi sjóðsins og lagabreytingum sem því tengjast. Eins og hér hefur komið fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni þá lagði fyrrv. menntmrh., sem nú er hæstv. forseti Alþingis, fram frv. á sínum tíma sem ekki hlaut afgreiðslu eða meðferð í þinginu. Þar segir í greinargerð, með leyfi hæstv. forseti: ,,Meginefni þessa frv. er m.a. að núverandi Menningarsjóður útvarpsstöðva verði lagður niður og þeirri kvöð, sem hvílt hefur á Ríkisútvarpinu og einkaútvarpsstöðvum að greiða 10% gjald af auglýsingatekjum til sjóðsins, verði aflétt. Þess í stað verði stofnaður nýr sjóður, dagskrárgerðarsjóður útvarpsstöðva, sem hafi að meginstefnu til sama hlutverk og Menningarsjóður útvarpsstöðva hefur haft, Þó þannig að Ríkisútvarpið hefur ekki heimild til að sækja um eða hljóta framlög úr sjóðnum. Tekjur hins nýja sjóðs verði tollar og/eða vörugjöld, áður aðflutningsgjöld, af innfluttum útvarpsviðtækjum eða hlutum í þau. Þá er einnig gert ráð fyrir að létt verði af dagskrárgerðarsjóðnum þeirri kvöð að greiða hlut Ríkisútvarpsins í rekstri Sinfóníuhljómsveitar Íslands.`` Þetta voru tillögur sem hér voru lagðar fram á sínum tíma og í sjálfu sér hefur ekki verið tekin ákvörðun um það í menntmrn. á þeim vettvangi þar sem þetta frv. var samið að breyta því. En eins og fram hefur komið er unnið að því að fara yfir þetta frv. sem hér var kynnt og velta fyrir sér breytingum á því. Þegar hafa verið teknar út nokkrar greinar þess og gerðar að lögum hér á þingi fyrr á þessu ári eins og menn muna varðandi myndlykla og þá vernd sem eigendum þeirra var veitt. Ég tel að það sé skynsamlegt að velta því fyrir sér í hvaða formi á að standa að því að styrkja innlent útvarpsefni og ég get tekið undir margt af því sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði þegar hann ræddi þetta frv. sem hér liggur fyrir að það virðist vera næsta illa undirbúið að ýmsu leyti og ekki nægilega gengið frá ýmsum vandamálum sem hljóta að koma upp ef það yrði að lögum. Það ber því að líta á málið frá dálítið öðrum sjónarhóli og ekki stíga skrefið með þeim hætti sem hér er lagt til. A.m.k. er ég ekki reiðubúinn að lýsa yfir stuðningi mínum við þetta frv. eins og það er nú og tel að þegar menn endurskoða þessi ákvæði útvarpslaganna þá verði að huga sérstaklega að innlendri dagskrárgerð og velta því fyrir sér hvort það beri að hafa sjóð sem veitir þeim aðilum sem að henni starfa sérstakan stuðning. Ég vil einnig taka það fram að það hefur verið gengið frá uppgjöri eins og fram hefur komið við Sinfóníuhljómsveit Íslands og það liggja fyrir tillögur í fjáraukalagafrv. sem hér hefur verið lagt fram um það uppgjör og varðandi frágang málsins þannig að í sjálfu sér er sjóðurinn nú þannig staddur að það væri auðvelt að gera þáttaskil í starfsemi hans. Einnig hefur komið fram að nýlega hefur verið úthlutað úr honum þannig að ýmsir hlutir hafa verði gerðir upp og málin skýrð og liggja skýrar fyrir heldur en áður. Sjóðurinn er tilkominn vegna þess að þegar Ríkisútvarpið missti einkarétt sinn og einokun sína á útvarpsstarfsemi hér á landi þá töldu hv. alþm., og um það var samstaða hér á þingi, að það væri nauðsynlegt að koma á laggirnar slíkum sjóði til þess að vinna að því verkefni sem honum var ætlað lögum samkvæmt. Ef viðhorf alþingismanna hafa hins vegar breyst á þann veg að þeir telja að það sé óþarft að hafa slíkan sjóð til að stuðla að gerð innlends dagskrárefnis, þá er það lengsta sem hægt er að ganga að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það sem ég hef sagt um þetta er að ég tel að leggja eigi sjóðinn niður í núverandi mynd. Ég hef hins vegar ekki skuldbundið mig að neinu leyti varðandi framhaldið og minni aðeins á að hér liggja fyrir tillögur um niðurlagningu sjóðsins án þess að það sé gengið jafnlangt og flutningsmenn þessa frumvarps leggja til. Ég teldi skynsamlegast í þessu máli að því yrði vísað til menntmn. og síðan tæki nefndin afstöðu til þess á eigin forsendum, en í ljósi þess að það er fullur hugur á bak við þau áform að endurflytja frv. til laga um breytingu á útvarpslögunum þar sem yrði tekin afstaða til þessa máls hugsanlega á annan hátt en í þessu frv. og lokaniðurstaða yrði með hliðsjón af því.

Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð inn í þá umræðu sem hér hefur farið fram um það frv. sem hér liggur fyrir um niðurlagningu Menningarsjóðs útvarpsstöðva. Mér fannst afar fróðlegt að heyra orð hæstv. menntmrh. varðandi þetta mál. Sérstaklega fannst mér athyglisvert að heyra hann lýsa því yfir hversu sammála hann var hv. þm. Svavari Gestssyni hvað varðar viðhorf til Menningarsjóðs útvarpsstöðva og slíkra sjóða. Mér fannst einkar athyglisvert og það hlýtur fleirum en mér að finnast, það viðhorf hans að ef útvarpsstöðvarnar, og þá vil ég sérstaklega tiltaka Ríkisútvarpið, fengju sjálfar að ráðstafa þeim fjármunum sem þær og þá einna helst Ríkisútvarpið hafa sett í þennan sjóð, þá myndu þeir ekki renna til innlendrar dagskrárgerðar. Það mátti skilja orð hæstv. menntmrh. á þann veg vegna þess að hann vænir flm. um það að fyrst þeir vilji að útvarpsstöðvarnar haldi sjálfar þessum peningum, og þar er þá mest í húfi fyrir Ríkisútvarpið, þá verði þar af leiðandi minna um innlenda dagskrárgerð. Þetta finnst mér afar merkilegt viðhorf og undirstrikar það sem hv. 1. flm. sagði hér áðan: Sjóðurinn og tilurð hans og ekki þá síður hvernig hann hefur verið rekinn er auðvitað bullandi vantrú á það fólk sem af fagmennsku er að reyna að vinna innan þessara stofnana. Mér fannst nauðsynlegt að þetta kæmi hér fram og einnig það, að enda þótt menn segi einungis A að þessu sinni í þessu máli, þá er ekki þar með sagt að menn séu ekki tilbúnir til að segja B og C einnig. Þessu máli verður væntanlega vísað til hv. menntmn. og þar fær það umfjöllun. Síðan er auðvitað ekkert eðlilegra en þeir sem hafa af því verulegar áhyggjur, og réttilega að ýmsu leyti, að ekki sé þá til dagskrárgerðarsjóður í landinu eða því að Sinfóníuhljómsveit Íslands fái ekki næg framlög, geri þá til þess viðeigandi ráðstafanir. Og ég vænti þess að slíkar hugmyndir komi fram í hv. nefnd þegar að hún fjallar um frv. Það er afskaplega mikilvægt, virðulegi forseti, að mál eins og þessi séu tekin á dagskrá hér í sölum Alþingis þannig að viðhorf manna komi fram. Og ég vil endurtaka það, að það var býsna fróðlegt að heyra hver hinn raunverulegu viðhorf hæst. menntmrh. voru í þessu máli.

Herra forseti. Það var ekkert vantraust á dagskrárgerðarmenn í Ríkisútvarpinu sem kom fram í mínu máli. Það sem kom hins vegar fram í mínu máli var að ég taldi að menn þyrftu að hugsa sig tvisvar um það, áður en þeir stigju skrefið eins og hv. flm. gera ráð fyrir, hvort athugandi væri að af hálfu hins opinbera væri til sjóður sem styddi innlenda dagskrárgerð. Að leggja þetta út eins og hv. ræðumaður gerði er að sjálfsögðu hreinn útúrsnúningur og ekki til þess fallið að þetta mál fái hér málefnalega afgreiðslu.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir fróðlega umræðu um Menningarsjóð útvarpsstöðva. Það er mikilvægt að það komi hér fram að að sumu leyti er hæstv. menntmrh. sammála okkur, flm. þessa frv. Hann telur að Menningarsjóður útvarpsstöðva í núverandi mynd eigi ekki rétt á sér og er hlynntur því að rekstri hans verði hætt í núverandi mynd. Það er ekkert í máli okkar sem bendir til þess að við viljum ekki innlenda menningardagskrárgerð sem mesta hér á landi. Þetta frv. er einmitt flutt til að styðja við og auka dagskrárgerðina eins og kom fram í máli mínu þegar ég mælti fyrir þessu frumvarpi. Það er alveg skýrt að útvarpsstöðvarnar fá meira fé til dagskrárgerðar ef sjóðurinn væri ekki fyrir hendi. Og ég trúi því ekki að hv. þm. sjái ekki til þess að Sinfóníuhljómsveit Íslands fái fé af fjárlögum til rekstrar og þurfi ekki að vera upp á ljósvakamiðlana komin með 25% af umframrekstrarfé. En við skulum láta hæstv. menntmn. um að ræða þetta frv. áfram og ég vona að nefndin komist að þeirri niðurstöðu að menningarsjóðurinn verði lagður niður í þeirri mynd sem hann er í dag og ég vonast til þess að það verði ekki beðið með það þar til að lokinni endurskoðun útvarpslaga, nema að það verði þá alveg á næstunni, þar sem útvarpslögin hafa verið í endurskoðun frá því að þau tóku gildi fyrir tæpum 10 árum.

Virðulegi forseti. Lífeyrissjóðirnir í landinu eru að verða öflugustu fjármálastofnanir landsins, jafnvel mun öflugri en viðskiptabankarnir. Ráðstöfunarfé þeirra er nú um eða yfir 40 þús. millj. kr. á ári og verulegum hluta af þessu fé verja lífeyrissjóðirnir til fjárfestinga og nú í auknum mæli utan lands. Auðvitað skiptir það miklu hvernig með þetta fé er farið því á bak við standa lífeyrisréttindi þeirra þúsunda sem eru félagsmenn í lífeyrissjóðunum og það varðar auðvitað hag þeirra mjög miklu hvernig fjármálaráðstafanir eru hjá lífeyrissjóðum. Það varðar ekki síður hag lífeyrisþega hvernig með fé þeirra er farið, en t.d. hag þeirra sem eiga sparifé inni í bönkum hvernig viðskiptabankar ráðstafa því sparifé. Þrátt fyrir það að þessir lífeyrissjóðir verði stöðugt þýðingarmeiri á fjármálamarkaðnum og séu nú þegar öflugustu fjárfestar á Íslandi þá er því nú einu sinni svo farið að opinbert eftirlit með starfsemi þeirra er mun minna en opinbert eftirlit með starfsemi t.d. viðskiptabanka eða vátryggingafélaga sem einnig gegna vaxandi hlutverki á þessum markaði. Mér er kunnugt um það frá þeim árum sem ég var í viðskrn. að bankaeftirlit Seðlabanka Íslands sem hefur takmarkað eftirlit með sjóðunum samkvæmt lögum um lífeyrissjóði, gerði athugasemdir við bæði rekstur og fjármálalegar ráðstafanir hjá einstökum sjóðum. Bankaeftirlitið gat ekki fylgt athugasemdum sínum nema mjög takmarkað eftir þar sem það hefur ekki sama rétt til eftirlits með lífeyrissjóðunum og starfsemi þeirra og með viðskiptabönkunum. Bankaeftirlitið getur t.d. tæpast framkvæmt vettvangsskoðanir hjá lífeyrissjóðum með sama hætti og bankaeftirlitið framkvæmir reglulega vettvangsskoðanir hjá sparisjóðum, viðskiptabönkum og öðrum lánastofnunum. Og allir vitum við, hv. alþm., nokkur dæmi þess að ráðstafanir forstöðumanna lífeyrissjóða með fé þeirra hafa vægast sagt verið mjög vafasamar og skapað lífeyrisþegunum og sjóðunum sjálfum veruleg vandkvæði. Mér er kunnugt um nokkur fleiri dæmi sem ekki hafa orðið opinber, m.a. dæmi um viðvaranir til sjóða, og kom síðar í ljós að þeir höfðu farið heldur óvarfærnislega með fé sitt. Þá fer starfsemi hlutabréfasjóða í landinu vaxandi. Þar er einnig um að ræða fjárfestingarsjóði þar sem miklir hagsmunir eru í húfi og sé staða bankaeftirlitsins erfið til að hafa eðlilegt, opinbert eftirlit með starfsemi lífeyrissjóða, þá er hún enn erfiðari til eftirlits með starfsemi hlutafjársjóðanna því að þar er eftirlitshlutverk bankaeftirlitsins lögum samkvæmt mjög lítið. Vitað er að nú stendur yfir endurskoðun á lífeyrissjóðakerfinu og einnig hefur verið núna í nokkur ár unnið að endurskoðun á lögum um Seðlabanka Íslands sem löngu er orðin brýnt verkefni. Vissulega má segja að það mál sem hér er rætt í þessu frv., að veita bankaeftirliti Seðlabankans lagalega stoð til að gegna eftirliti með fjármálastofnunum eins og hlutabréfasjóðum og lífeyrissjóðum með sama hætti og bankaeftirlitið gerir gagnvart bönkum og sparisjóðum, sé tiltölulega lítilvægt atriði í þeirri endurskoðun sem þarf að fara fram á lífeyrissjóðakerfinu og lögum um Seðlabanka Íslands. Á það er hins vegar að líta, að báðar þessar endurskoðanir á lögum um lífeyrissjóði og starfsemi þeirra og á lögum um Seðlabanka Íslands hafa í för með sér mörg álitaefni. Lög um Seðlabanka Íslands hafa t.d. verið í endurskoðun í mörg ár án þess að náðst hafi samkomulag milli stjórnarflokka um hvernig skuli flytja það mál til Alþingis. Og ég á ekki von á því að það náist á næstunni samkomulag um umtalsverðar breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Með sama hætti er endurskoðun á lífeyrissjóðakerfi landsmanna mikið og stórt verkefni sem margir aðilar þurfa að koma að, ekki síst aðilar vinnumarkaðarins. Sú endurskoðun verður ekki unnin, eða verður a.m.k. ekki lokið, nema í samráði við þá svo miðað við þá reynslu sem hv. Alþingi hefur af slíkum málum má gera ráð fyrir að það taki langan tíma, jafnvel svo árum skipti, að ljúka þeirri heildarendurskoðun og ná þeirri sátt um nýjar tillögur sem þarf að vera í samfélaginu til þess að þær gangi eftir. Það er alveg ástæðulaust að bíða eftir að slíkum viðamiklum endurskoðunum ljúki til þess að gera breytingar eins og þær sem lagðar eru til á þskj. 14 af okkur hv. alþm. Össuri Skarphéðinssyni og Guðmundi Árna Stefánssyni. Þar er lögð til sú lítilvæga breyting, sem er þó mikilvæg í sjálfu sér fyrir framgang málsins, að bankaeftirliti Seðlabankans verði falið að annast sambærilegt eftirlit með starfsemi annarra fjármálastofnana en sparisjóða og viðskiptabanka eins og bankaeftirlitið veitir nú viðskiptabönkum og sparisjóðum. Með öðrum fjármálastofnunum er fyrst og fremst átt við lífeyrissjóðina og hlutabréfasjóðina eins og áður var á minnst en eftirlitshlutverk bankaeftirlitsins gagnvart lífeyrissjóðunum er einungis að finna í ákvæðum í lögum um lífeyrissjóði. Þar er eftirlitshlutverkið nánast takmarkað við það eitt að bankaeftirlitið beiti sér fyrir gerð samræmis í reikningshaldi og ársuppgjörum sjóðanna en öllu lengra nær eftirlitshlutverkið ekki og gagnvart hlutabréfasjóðunum er eftirlitshlutverk bankaeftirlitsins lítið sem ekki neitt. Auðvitað má segja að æskilegt hefði verið að taka nokkuð stærra skref, t.d. að skoða hvort ekki ætti að sameina bankaeftirlitið og vátryggingaeftirlitið í eina stofnun sem út af fyrir sig þyrfti ekki að vera í tengslum við Seðlabankann því að margt er skylt með þessum tveimur eftirlitsstofnunum og margt er skylt með starfsemi þeirra aðila sem þeir eiga að hafa eftirlit með. Það skref er þó ekki stigið með tillögunum í þessu frv. heldur ítreka ég að aðeins er gerð tillaga um það og meginatriði hennar í 1. gr. er að bankaeftirlit Seðlabankans hafi sams konar eftirlit með starfsemi annarra fjármálastofnana og þá er átt við fyrst og fremst lífeyrissjóði og hlutabréfasjóði eins og bankaeftirlitið hefur nú með viðskiptabönkum og sparisjóðum. Ákvæði 2., 3., 4. og 5. gr. frv. eru eingöngu breytingar til samræmis við þetta þar sem skotið er inn orðunum ,,aðrar fjármálastofnanir`` eða ,,annarra fjármálastofnana`` á eftir heitum um innlánsstofnanir, þ.e. viðskiptabanka og sparisjóði þar sem þau heiti koma fram í eftirlitsákvæði laganna um Seðlabanka Íslands. Virðulegi forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. að lokinni umræðunni.