Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það þarf ekki mikla framsögu fyrir þessu máli, þar eð grg. skýrir frá því, hvers vegna frv. er fram komið, sem sé að fyrirsjáanlegt er, að Búðakauptún muni byggjast inn á þá lóðaspildu, sem þar er gert ráð fyrir, að þorpið fái kaupandarétt á. Þetta hefur verið auðséð nokkuð lengi, og síðast þegar jörðin var leigð af hendi ríkisins, þá er þessi sama landspilda undanskilin í byggingarbréfinu, en gert ráð fyrir því, að ábúendur hefðu hennar not, meðan landið yrði ekki notað í bryggjulóðir eða á annan hliðstæðan hátt, og ætlumst við að sjálfsögðu til þess, að ábúendur haldi þeim sama rétti, sem þeir hafa nú, hjá hreppnum eins og þeir höfðu hjá ríkinu, unz landið yrði tekið til afnota.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur það að innihalda, að við flm. leggjum til, að niður falli nokkur orð úr 1. um stofnun búnaðarmálasjóðs, þar sem um getur í 1. gr., að landbrh. verði að samþ. fjárhagsáætlun búnaðarþings um ráðstöfun á sjóðnum. Ákvæði þetta var sett inn í meðförum síðasta þ. um frv. til l. um búnaðarmálasjóð, og hefur það valdið mjög mikilli óánægju meðal bænda og hefur komið fram fjöldi áskorana til Alþ. um að nema þetta ákvæði burt úr í., bæði frá búnaðarþingi, Stéttarsambandi bænda, frá flestum búnaðarsamböndum og mörgum öðrum félögum bænda. Bændur líta þannig á, að það fé, sem þeir leggja fram í búnaðarmálasjóð, sé hliðstætt því, sem aðrar stéttir leggja fram til sinna starfandi stéttarfélaga og eru einráðar yfir, og þess vegna telja þeir, að á sama hátt eigi fulltrúar bænda að ráða, hvernig fé eigi að verja úr þessum búnaðarmálasjóði. Bændur líta þannig á, að enda þótt hið opinbera hjálpi til þess að innheimta þessi stéttargjöld þeirra, sem er mjög eðlilegt, því að þeir eiga mjög erfitt um innheimtu, þar eð bústaðir þeirra eru mjög dreifðir, þá sé það ekki réttlátt, að hið opinbera taki af þeim ráðstöfunarréttinn á fé sjóðsins; sérstaklega þegar þess er gætt, að ætlazt er til, að meginhlutinn af þessu fé renni til almennra framkvæmda meðal bændastéttarinnar, á sama hátt og það fé, sem veitt er til þeirra af hálfu hins opinbera og bændastéttin tekur þannig að sér að hefjast handa um. Telur hún, að þetta sé svo mikils virði fyrir ríkið í heild, að það geti vel aðstoðað með innheimtu þessara gjalda án þess að taka af henni valdið til ráðstöfunar á fé úr sjóðnum. Það þarf ekki að taka það fram, að þetta frv. eins og það er flutt er á engan hátt stílað gegn núv. hæstv. landbrh., sem hefur haft mjög góða samvinnu við Búnaðarfélagið um ráðstöfun þessa fjár, og er engin ástæða til að ætla, að neinir árekstrar þurfi að verða við hann um þessi mál, en það breytir engu um eðli málsins, að bændur vilja hafa sjálfir vald yfir þessu fé og vilja ekki eiga það undir duttlungum hvers landbrh. á hverjum tíma, hvernig þessu fé verður ráðstafað. Af þessum ástæðum er þetta frv. fram komið, og er óhætt að segja, að bændastéttin stendur yfirleitt einróma á bak við þær óskir, sem liggja til grundvallar þessu frv.

Flm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég hefði nú átt von á því, að það mundu koma fram óskir um breyt. á 1. um tekjuskatt og eignarskatt frá hæstv. ríkisstj. Það er vitað, að þeir ráðh., sem í stj. eru, og þeir flokkar, sem að henni standa, eru óánægðir með ýmis ákvæði í þeim 1. sem hér um ræðir. Ég hafði þess vegna haldið, að einmitt þessi óánægja mundi leiða til þess, að þeir mundu bræða sig saman um frv. um breyt á ýmsu, sem þarf að laga í þessum l. Þetta hefur nú ekki orðið. Þau hafa staðið óbreytt nú um skeið, og eru í þeim ýmis ákvæði, sem menn eru mjög óánægðir með. Eitt af þeim ákvæðum er það, að þeim mönnum sem stunda útgerð, einstaklingum og hlutafélögum, er heimilt að draga frá tekjum sínum 1/3 hluta og leggja, í varasjóð og nýbyggingarsjóð, og þurfa þeir ekki að greiða skatt af þeirri upphæð, sem þannig er lögð til hliðar. Til þess að þetta sé hægt, þurfa þeir að hafa alla reikninga og bókfærslu, í lagi. en ef það er ekki, njóta menn ekki þessara fríðinda. Á sama hátt hefur almennum hlutafélögum verið leyft að leggja 1/5 af tekjum sínum í varasjóð, án þess að borga skatt af þeirri upphæð til þess að tryggja rekstur félagsins, eins og það er kallað. En þetta er einnig bundið því skilyrði, að reikningshaldið sé þannig, að ekki leiki vafi á því, hvernig sjóðurinn standi á hverjum tíma. Þegar þetta var sett í 1., var á sama hátt eðlilegt, að bændum landsins væri leyft að leggja eitthvert fé til hliðar til tryggingar sínum rekstri, en á móti því voru færð þau rök, að þeir gætu ekki eins og hinir aðilarnir lagt fram neina reikninga um sjóði og um tekjur sínar, og vegna þess var ekki þá horfið að því ráði að láta bændur fá þessi sömu fríðindi. Hins vegar líta allir bændur svo á, og allir sanngjarnir menn, að ekki þurfi síður að tryggja rekstur þeirra en ýmissa af hinum almennu hlutafélögum, svo að ekki sé meira sagt, og líklega mundu flestir vera sammála um það, að miklu meiri þörf sé á að tryggja áframhaldandi rekstur bændastéttarinnar í landinu en t. d. hlutafélags, sem á hús hér í Reykjavík og leigir út og fær 1/5 af tekjum sínum skattfrjálsan. En það strandaði á því, að það var ekki talið fært að láta bændur á sama hátt leggja fram löggilda, endurskoðaða reikninga, svo að hægt væri að tryggja, hvað mikið væri í varasjóði, eins og hægt er reikningslega hjá útgerðarfélögum og almennum hlutafélögum. Bændur eru hins vegar óánægðir með þetta, og margir þeirra fá ekki skilið, hvað skattalöggjöfin sá liggja til grundvallar fyrir því, að ekki væri hægt að hafa reikninga í sama lagi hjá þeim og hinum. - Þegar rætt hefur verið um þetta við bændur, hafa þeir stungið upp á því, að í staðinn fyrir að leggja fé til hliðar í sjóð, sem enginn skattur greiðist af, þá sé þeim á sama hátt leyfilegt að verja af hinum árlegu tekjum sínum, sem alltaf liggur fyrir, hvað eru miklar, til umbóta á ábúðarjörð sinni. Bændum ber öllum saman um það, að umbætur á jörðinni sé hin allra bezta trygging, sem hægt er að gera til þess, að búskapur þeirra gangi í framtíðinni, og að það sé í raun og veru betri trygging en þótt þeir leggi fé til hliðar í sjóð, því að umbætur á jörðinni er sá tryggingarsjóður, sem gefur bæði bornum og óbornum arð. Á móti þessum óskum bænda er nú gengið með þessari breyt. á l., þar sem gert er ráð fyrir því, að þeir fái að leggja til hliðar skattfrjálsan hluta af tekjum sínum, til umbóta á jörð sinni til tryggingar rekstrinum eins og almennu hlutafélögin, sem leggja fé til hliðar í varasjóð til þess að tryggja rekstur sinn. Hvernig sem á þetta er litið, þá er það sjálfsagt sanngirnismál. Þetta fé er ekki hægt að ávaxta betur en leggja það í umbætur á jörðinni. Séu menn hræddir um, að þetta verði misnotað, þá mætti á margan hátt koma í veg fyrir slíkt. - Ég vil svo óska þess, að málið fari til fjhn., því að þar mun það eiga heima, þótt það sé landbúnaðarmál, og vil ég vænta, að það fái fljóta afgreiðslu.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Ég skal ekki fara langt í að rekja sögu þessa máls, en þau ákvæði, sem hér er lagt til, að felld séu úr gildi, voru á sínum tíma sett til þess að þeir, sem fengju þetta fé fyrir umbætur á jörðum sínum, gætu ekki selt það fullu verði aftur. Nú mun það hafa verið svo þegar í upphafi, að misbrestur mun hafa verið á, að þetta næði tilgangi sínum. Um þessi ákvæði stóð styr á sínum tíma, en flestir voru þá með því að gera þessa tilraun. Ég var meðal þeirra, sem vildu reyna þetta, og var þó ekki viss um, að það mundi ná tilgangi sínum, og vil ég í því sambandi lesa upp kafla úr ræðu, sem ég hélt um þetta á þinginu 1936, með leyfi hæstv. forseta (bls. 1157). „Ég skal játa, að það er ekki nema eðlilegt, að mönnum komi til hugar, að sú skipun þurfi að verða á, að jarðræktarstyrkurinn verði ekki eign einstakra manna, er síðan geti selt hann, og hann verði þannig til að hækka jarðarverðið, heldur ætti þessi styrkur að verða til þess að bæta afkomumöguleika allra bænda, er á jörðinni búa í framtíðinni, og yrði hann því sem gjafahluti ríkisins til ábúandans á jörðinni. En ég tel mjög mikið vafamál, að þetta takist fyllilega og að þetta ákvæði nái tilgangi sínum, en það er þó tilraun í rétta átt, og mun ég fylgja því, ef brtt. n. verður samþ.“ Nú er reynsla komin á þetta, og hún hefur sýnt, að þessi ákvæði eru haldlaus. Jarðir hafa gengið kaupum og sölum án þess unnt hafi verið að halda við þessi ákvæði, eða þau hafi á nokkurn hátt getað haldið verðinu niðri. Það er fram komið, sem mig og fleiri uggði, að þessi ákvæði hafa ekki náð tilgangi sínum. Þetta mál lá fyrir efri deild í fyrra og var þá vísað til búnaðarþings, en þar var samþ. ályktun þess efnis, að úr gildi skuli fella hin gömlu ákvæði, en skipuð n. til að undirbúa haldbetri till. í svipaða átt. Nú hefur það stöðugt komið betur og betur í ljós, að landsmenn hafa fallizt á þá skoðun, að nauðsynlegt væri að koma í veg fyrir, að verð á jörðum fari upp úr öllu valdi í verðsveiflum. Þar af eru komin lögin um óðalsfrétt og erfðaábúð, sem eru stórt spor í rétta átt og koma í veg fyrir, að allar jarðir, sem þau ná til, lendi í þessu öngþveiti. Þegar þessi skoðun er orðin svo almenn sem fram kom á búnaðarþingi, mætti ætla, að takast mætti að finna ákvæði, sem leystu þetta vandamál á viðunandi átt. En þar sem það hefur sýnt sig að hin fyrri ákvæði eru haldlaus, en hafa frá öndverðu valdið deilum, þótti búnaðarþingi ekki rétt að halda við þau. Það hefur ekki farið fram hjá mér, að í efri deild hefur komið fram frv. svipaðs efnis og þetta, og þetta er hér ekki fram komið af því, að ég sé á móti því frv., heldur af því, að ég taldi rétt, að málið kæmi fram á Alþingi í því formi, sem búnaðarþing lagði til. Hins vegar er það á valdi Alþingis, hvort það fer að öllu þá leið, sem hér er lagt til og búnaðarþing hefur markað. En ég vil taka það fram, að efnislega greinir mig ekki á við flytjendur þessa máls í efri deild. - Ég legg svo til, að þessu máli verða vísað til landbn.



Ég skal ekki ræða þetta mál mikið, en ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að hv. þm. Mýr. hefur eftir 9 ára baráttu fallizt á skoðun okkar sjálfstæðismanna í þessu máli. Það er ætíð ánægjulegt, þegar menn snúa á rétta leið, en dálítið þykir mér undarlegur flutningur þessa máls hér: Eins og kunnugt er, var þegar í byrjun þings flutt frv. um sama efni í efri deild af hv. þm. Dal. Nú má vitanlega vísa þessu máli til hv. landbn, og láta það bíða þar, þangað til hitt frv. er komið frá efri deild. - Rétt er að athuga það varðandi þetta frv., að það felur í sér breyt. á tvennum lögum, og mun það naumast geta staðizt að minni hyggju.



Ég vil aðeins taka það fram viðvíkjandi því, sem hv. þm. A.-Húnv. sagði um formgalla á þessu frv., að það fæli í sér breyt. á tvennum lögum, að ég hygg, að slíks finnist dæmi áður, og má í því sambandi minnast á „bandorminn“ svokallaða.



Það mun rétt vera, að þetta hafi áður komið fyrir, en þá voru það lög varðandi fjárframlög. Annars ætla ég ekki að fara að deila hér um lögfræði við hv. þm. Mýr., en tel réttast, að þetta mál bíði í landbn. um sinn.