Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er flutt, .er samið af nefnd, sem hæstv. landbrh. skipaði hinn 14. okt. 1969. Verkefni nefndarinnar var að endurskoða lög um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum o.fl., með hliðsjón af þál., sem samþ. var á Alþ. hinn 17. maí sama ár. Árangur af starfi nefndarinnar birtist með frv. því, sem hér liggur fyrir til umr., og varð að samkomulagi við hæstv. landbrh., að það yrði flutt af þeim nefndarmönnum, sem sæti eiga í þessari hv. d., en það eru auk mín þeir hv. 5. þm. Austf. og hv. 9. landsk. þm. Auk okkar flm. áttu sæti í nefndinni þeir Árni Jónsson landnámsstjóri og Jónas Jónsson ráðunautur. Gildandi l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum eru frá 27. apríl 1962. Þá voru, sem kunnugt er, felld undir ein l. starfsemi stofnlánasjóða landbúnaðarins, sem þá hétu Ræktunarsjóður Íslands og Byggingarsjóður sveitabæja, og starfssvið Landnáms ríkisins og þar með Teiknistofu landbúnaðarins. Síðan hefur l. verið breytt einum sex sinnum, en þó oftast varðandi ákvæði, sem snerta einstaka fjármagnsliði. Sá hluti l., sem fjallar um Landnám ríkisins, er miklu eldri og sækir meginstofn sinn í l. um Landnám ríkisins frá 27. júní 1941 og l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum frá 29. apríl 1946. Áður höfðu þó verið sett l., sem lutu að skyldum verkefnum og lita má á sem undanfara ýmissa lagaákvæða um Landnám ríkisins, en það eru l. um Byggingar- og landnámssjóð frá 7. maí 1928 og l. um nýbýli og samvinnubyggðir frá 1. febr. 1936. Þó að ýmsar veigamiklar breytingar hafi verið gerðar frá upphafi á þeim ákvæðum l., sem fjalla um Landnám ríkisins, er þó mikið al efni þeirra með sama orðalagi og bundið sömu markmiðum enn þann dag í dag og þegar grundvöllurinn var lagður að þessari lagasetningu fyrir um það bil 30 árum. Á þessu tímabili frá því um 1940 hafa, sem kunnugt er, orðið meiri breytingar - meiri bylting - í búnaðarháttum þjóðarinnar sem og í lífsháttum hennar og lífsskilyrðum á öðrum sviðum en á nokkru tímabili öðru. Framan af þessu tímabili sýndist mörgum, að landrými væri slíkt í sveitum, að þar mætti allt eins hafa tvö til þrjú býli á hverri jörð eins og eitt og hagsæld sveitanna væri undir því komin, að bújörðum fjölgaði stórlega og þar með, að bændurnir væru sem flestir, enda þótt af því hlyti að leiða, að þeir byggju smærra en ella. Á þessu sjónarmiði hefur byggzt sú mikla hvatning, sem frá upphafi hefur verið fólgin í l. til skiptingar jarða og stofnunar nýbýla auk þess sem Landnámið sjálft hefur gert nokkuð af því að kaupa jarðir og stofna á þeim byggðahverfi þriggja til fimm býla í þyrpingu. Sem betur fer, hefur sums staðar verið það landrými að hafa, að jarðir hafa þolað skiptingu og tvö lífvænleg býli risið, þar sem áður stóð eitt. Á hinn bóginn sjást þess og merki, að of langt hefur verið gengið í þessum efnum og skipting jarðar reynzt hemill á afkomumöguleika viðkomandi bænda, og því orðið til óþurftar í framkvæmd. Í vaxandi tæknibúnaði bænda á síðustu árum er bundið mikið fjármagn. Þessi tæknibúnaður gerir kleift að nýta miklu stærra land en áður var unnt nema þá með slíkum fjölda fólks, sem enginn leggur upp með til búrekstrar í dag. En þessi tæknibúnaður krefst um leið stærri búa, bagkvæmari búrekstrar og meiri arðsemi búpenings og jarðar en áður tíðkaðist, svo að staðið verði undir því fjármagni, sem í hann hefur verið lagt. Þá hefur og hið kólnandi veðurfar síðustu ára haft í för með sér aukna þörf fyrir landrými vegna þess, hve dregið hefur úr grassprettu bæði á ræktuðu og óræktuðu landi. Ákvæði frv., er að þessum efnum lúta, eru því byggð á þeirri skoðun flm. og nefndarinnar í heild, sem frv. samdi, að fjölgun býla sé ekki lengur það meginatriði, sem stefna beri að, heldur hitt að treysta þá byggð, sem fyrir er, og vinna að sem hagfelldastri þróun hennar í þeim tilgangi að skapa skilyrði fyrir hagkvæmari búrekstur og öruggari afkomu bænda. Frv. þetta felur í sér mörg nýmæli. Nokkrir kaflar þess eru alger nýsmíði, en flestir aðrir eru að meginhluta endursamdir. 11. kafli frv. er þó að mestu leyti óbreyttur, þó að ýmsar minni háttar breytingar séu gerðar frá því, sem nú gildir. Ég mun nú í stuttu máli gera grein fyrir þeim höfuðbreytingum, sem fram koma í einstökum köflum frv. og grípa þó einungis á því helzta, því að eigi er unnt að rekja hverja gr. frv., en þær eru nálægt 80. Í I. kafla frv. er markaður höfuðtilgangurinn með l. þessum. Þar er að því vikið, að tilgangur þessara l. sé að efla íslenzkan landbúnað og treysta byggð í sveitum landsins, m. a. með því að styðja aukna og fjölþættari ræktun og nýtingu uppskerunnar, byggingar og tæknibúnað í sveitum og hagkvæmt skipulag byggðar. Með þessu er þegar horfið frá því stefnumiði, sem var og er enn eitt höfuðatriðið í gildandi l., sem sé það að skipta jörðum, fjölga býlum og ná fram hagkvæmni í landbúnaði í samræmi við það. Nú er horfið að því, eins og áður segir, að vinna að sem hagfelldastri þróun byggðarinnar. Jafnframt er horfið frá því, sem fram kemur í þessum kafla í gildandi Íögum, að sérstaklega sé leitazt við að hafa áhrif á stækkun túna á þeim jörðum, sem skemmst eru á veg komnar með ræktun. Að þessum atriðum sem og öðrum þeim stefnumiðum, sem fram koma í þessum kafla, er vikið í einstökum köflum frv. hér á eftir og þar nánar skilgreint. Eins og áður sagði, er II. kafli frv. lítið breyttur efnislega. Hann er mun nýrri en aðrir hlutar l., en þar er þó um nokkrar orðalagsbreytingar að ræða og einnig fáeinar efnisbreytingar. Í 6. gr. frv., þar sem vikið er að þeim verksviðum, sem Stofnlánadeildin lánar til, er bætt við, að lána skuli til vatnsveitna og varmaveitna. Þetta er ekki í I. enn þá, en Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur síðustu tvö árin tekið upp lánveitingar til þessara verkefna. Einnig er sagt, að veita skuli lán til grænfóðurverksmiðja. Niður er aftur fellt, að Stofnlánadeildin láni til ullar- og skinnaverksmiðja, sem eðli sínu samkvæmt heyra til iðnaðar og Iðnlánasjóður lánar til. Ég sé ekki ástæðu til þess að víkja frekar að þessum kafla. Eins og ég sagði áðan, er hann mun minna breyttur en aðrir hlutar frv. III. kafli fjallar um stjórn landnámsmála. Þar eru dregnir saman í einn kafla allir þættir, er varða stjórn Landnáms ríkisins. Þar kemur fram sú breyting m.a., að stjórn landnámsmála, sem til þessa og í gildandi l. nefnist nýbýlastjórn, er í frv. nefnd landnámsstjórn með hliðsjón af því, að stofnun nýbýla er ekki lengur neitt höfuðmarkmið í þessu lagafrv. Í IV. kafla frv. er vikið að verksviðum Landnáms ríkisins. Þar eru talin upp í töluliðum höfuðverkefni þess. Einnig er þar í 29. gr. vikið að því, að landnámsstjóri skuli eftir því, sem við verður komið, láta gera uppdrætti af sveitum landsins, þar sem fram komi landamerki einstakra jarða og flokkun lands þeirra með tilliti til notagildis til ræktunar og beitar. Þetta er ekki nema að litlu leyti nýmæli, en jafnframt ber eigi að líta svo á, að þetta verk skuli unnið þegar í stað. Hér er um það mikið verkefni að ræða, að það hlýtur að verða að vinnast eftir því, sem föng eru á, og taka nokkurn tíma. Í síðari mgr. sömu gr. er stefnumótandi atriði varðandi það, að þar er Landnámi ríkisins falið að hafa frumkvæði að gerð till. um skipulag byggðar, þar sem enn fremur er þó leitað umsagnar nokkurra aðila, þ.e. viðkomandi sveitarstjórna, landnámsnefnda, sem eru nefndir, sem ætlað er, að séu í hverri sýslu og vera skulu landnámsstjórn til aðstoðar um framkvæmd l., einnig Búnaðarfélags Íslands og Byggingastofnunar landbúnaðarins. Við þá tillögugerð sé leitazt við að hafa að leiðarljósi að meta afkomuöryggi og framtíðarmöguleika þeirra jarða fyrst og fremst, sem fyrir eru í sveitinni, svo og sveitarfélagsins í heild og þá um leið, hvort ætla megi, að náð verði meiri hagkvæmni með samruna jarða, endurbyggingu eyðijarða og stofnun nýbýla eða með því að stuðla að félagsræktun fyrir fleiri eða færri býli, sem í sveitinni eru. Þessi mgr. er algert nýmæli. Þar er, eins og ég þegar hef rakið, vikið að því frumkvæði, sem Landnámi ríkisins er ætlað að hafa í skipulagsmálum byggðar í sveitum, en þar er þó engu slegið föstu um það, að þó að horfið sé frá því meginstefnumiði, sem verið hefur í l., að stofna nýbýli og fjölga jörðum, geti nýbýlastofnanir eigi að síður átt sér stað, ef talið er, að það sé til hagsbóta fyrir byggðina í heild. Í V. kafla frv. er fjallað um byggðahverfi. Byggðahverfi er, eins og það er skilgreint í frv., minnst þrjú býli, sem reist eru á landi, sem er í eigu hins opinbera. Um eitt skeið var stofnun byggðahverfa eitt af hinum veigameiri verkefnum Landnáms ríkisins. Eftir gildandi l. er Landnáminu skylt að rækta 25 hektara á hverju býli í byggðahverfi og sjá um, að reistar séu byggingar við hæfi þess búrekstrar, sem ætlað er að reka á býlunum. Hér er fallið frá þessu. Í frv. er ekki gert ráð fyrir því, að Landnám ríkisins taki á sig neinn beinan kostnað við framkvæmdir í byggðahverfum, og kemur það heim og saman við þá stefnu frv., að allir bændur hafi jafnan rétt til framlaga og aðstoðar eftir þessum l., hvort sem þeir búa á býlum í byggðahverfi, á nýbýlum eða á öðrum lögbýlisjörðum. Þá er og að því vikið í þessum kafla, að landnámsstjórn skal taka ákvörðun um framtíð býlis í byggðahverfi, ef það losnar úr ábúð. Landnámsstjórn hefur með öðrum orðum heimild til að ákveða, að býli í byggðahverfi skuli lagt niður og sameinað nágrannabýli eða nágrannabýlum, ef það telst styðja þá stefnu, sem mörkuð er í 29. gr. frv. og ég hef þegar lýst, enda sé talið, að það sé til heilla fyrir byggðarlagið í heild og verði til þess að tryggja búsetu og búrekstrarskilyrði þeirra bænda, sem á þeim jörðum eru. Kafli þessi er mikið styttur frá því, sem er í gildandi l., enda var sú skoðun uppi í nefndinni, að ástæðulaust væri að vænta þess, að mikið yrði um stofnanir byggðahverfa í framtíðinni. Þess ber þó og að geta, að þar sem samningar hafa verið gerðir um framkvæmdir Landnáms ríkisins í byggðahverfum, verður þeim að sjálfsögðu lokið svo sem samningar segja fyrir um, hvað sem líður gildistöku þessa lagafrv. Þá er og í þessum kafla að því vikið, að Landnámi ríkisins sé heimilt að rækta eða láta rækta land, sem það hefur umráð yfir, ef ástæða þykir til að dómi landnámsstjórnar. Landnám ríkisins á nokkurt vélaúthald af þungavinnu- og jarðvinnsluvélum. Þessi vélakostur hefur litt verið endurnýjaður á hinum síðari árum og hann því frekar dregizt saman en hitt, enda hafa verkefni í byggðahverfum og annars staðar, eins og ég þegar hef drepið á, dregizt nokkuð saman á undanförnum árum. Til umr. var í endurskoðunarnefndinni, að ástæða væri til að fella í lög ákvæði um það, að vélakostur Landnáms ríkisins skyldi sameinaður vélaúthaldi Vélasjóðs ríkisins. Upplýst var, að til umr. er að stofna svo nefnda vélamiðstöð ríkisins, þar sem þungavinnuvélaúthald þessara fyrirtækja og ýmissa annarra ríkisstofnana yrði sameinað undir eina stjórn og í eitt fyrirtæki. Meðan á þeim umr. stendur, þótti ekki rétt að hreyfa því á annan hátt. Í VI. kafla frv. eru ákvæði um nýbýli utan byggðahverfa. Eins og ég hef þegar tekið fram, þá er þó ekki loku fyrir það skotið í þessu frv., að nýbýli séu stofnuð, þó að stofnun nýbýla sé ekki lengur slíkt stefnumið í þessu frv. sem í gildandi l. Hins vegar eru sett fram nokkru strangari skilyrði, til þess að þau fáist viðurkennd, en nú er gert. Er þar gert ráð fyrir, að til þess að stofnun nýbýlis fáist viðurkennd, sé ræktanlegt land að jafnaði eigi minna en 100 hektarar, nema í staðinn komi beitilönd eða hlunnindi til lands og sjávar. Þá þarf einnig að taka til athugunar, að stofnun nýbýlis raski ekki búrekstraraðstöðu þeirra jarða, sem liggja þar í nánd. Þetta allt hangir saman við meginstefnu frv., þ.e. að hugsa fyrst og fremst um að tryggja þá byggð, sem fyrir er, og um það, að búrekstraraðstaða og afkomumöguleikar þeirra bænda, sem búa í hverju byggðarlagi, séu sem traustastir. Í VII. kafla frv. er rætt um ábúð, sameiningu jarða, endurbyggingu eyðijarða og ráðstafanir til að koma í veg fyrir, að góðar bújarðir fari í eyði. Þar er í fyrsta lagi ákvæði um það, að landnámsstjórn láti árlega gera jarðaskrá fyrir allt landið, og til þess að það verði gert, þarf hún að fylgjast með ábúð jarða í landinu. Þetta er ekki nýmæli. Landnám ríkisins hefur haldið slíka jarðaskrá og gert yfirlitsskýrslu um allar jarðir eigi sjaldnar en á 5 ára fresti, og er gert ráð fyrir, að svo sé enn. Þá er að því vikið, að sé lögbýlisjörð eitt ár eða meira í eyði, þá telst hún eyðijörð samkv. þessum l., enda þótt nágrannar eða aðrir hafi hana til nytja, eigi þeir þar ekki lögheimili. Þá er ákvæði þess efnis, að samþykki landnámsstjórnar þurfi til að eyðijörð, sem endurbyggð er, njóti framlaga og lána eftir l. þessum. Sama máli gegni um jarðir, sem losna úr ábúð og byggjast ekki með eðlilegum hætti. Með þessu er Landnámi ríkisins gefinn kostur á að segja til um það, hvort það fari saman við skipulagstillögur landnámsstjórnar að endurbyggja eyðijörð eða sameina hana nágrannajörð eða nágrannajörðum, og hefur landnámsstjórn ákvörðunarvald um, að lán og framlög eftir lögum þessum séu í samræmi við það. Upplýsingar um, hvert sé álit Landnáms ríkisins í slíkum tilvikum, þarf, hvenær sem er, að geta legið fyrir. Þá er og í þessum kafla heimild fyrir Landnám ríkisins til að veita sérstök framlög til þess að sporna við því, að góðar bújarðir, sem þýðingarmikið telst að halda í byggð og bjóða upp á næga búrekstrarmöguleika að dómi þess, leggist í auðn. Á það er að líta, að slíkar opnar heimildir til framlaga eru vandmeðfarnar í framkvæmd, því að framlag í einu slíku tilviki kann að draga á eftir sér slóða margra umsókna, sem gætu í mörgum tilvikum orkað tvímælis og ýmsar þeirra alls ekki átt við. En opin heimild um slík framlög er í 53. gr. gildandi l., og hún getur í mörgum tilfellum verið mjög nauðsynleg. Þá eru í VIII. kalla tekin upp ákvæði um félagsbúskap og félagsræktun. Þar er stefnt að því að færa í lög skilyrði, sem fullnægja þarf til þess að stofnun félagsbúa hljóti viðurkenningu Landnáms ríkisins, og einnig að því að setja ákvæði, sem fullnægja þarf til þess, að félagsræktun fáist viðurkennd og framlög fáist út á hana samkv. því. Það er rétt að geta þess þegar, að eftir þessu frv. er gert ráð fyrir því, að framlög út á alla ræktun séu jöfn án tillits til stærðar ræktunarlands hjá hverjum bónda og eins án tillits til þess, hvort um er að ræða ræktun hjá einstaklingi eða félagssamtökum. Þá er í IX. kafla ákvæði um endurræktun túna og ræktun einærra fóðurjurta. Ákvæði þessa kafla ber fyrst og fremst að lita á sem viðbrögð við hinu kólnandi veðurfari síðustu ára. Á undangengnum kalárum hala tún, sem kunnugt er, stórspillzt og gróa sum seint og illa upp aftur. Endurræktun er því í mörgum tilfellum mjög nauðsynleg, og er hér að því vikið, að Landnámið veiti framlög til þess að styðja slíka endurræktun með sama hætti og aðra ræktun á bújörðum þó eigi oftar en með þriggja ára millibili, ef sama land kelur eða eyðist af gróðri hvað eftir annað. Þá er gert ráð fyrir í þessum kafla, að Landnám ríkisins veiti á árunum 1972–1976 tímabundið framlag til einærrar ræktunar eða grænfóðurræktunar eins og til annarrar ræktunar á bújörðum eða allt að 3 þús. kr. á hektara. Á undanförnum kulda- og kalárum er það kunnugt, að uppskera hefur í mörgum tilvikum brugðizt meira og minna á ræktunarlöndum, og það ráð, sem bezt hefur gefizt til þess að mæta þessum vanda, er ræktun grænfóðurs. Verður að telja, að það sé meðal hinna þýðingarmeiri nýmæla í þessu frv. að styðja slíka ræktun miðað við það veðurfar, sem yfir okkar land hefur gengið á undanförnum árum. Ef svo heldur fram um árferði, þá má vænta þess, að bændur geri þennan þátt ræktunar að mun meiri hluta í ræktunarstarfi og fóðuröflun sinni en verið hefur hingað til, og er ástæða til þess að styðja við það. Bregði aftur til hins betra um árferði, þá ætti að draga úr þessari þörf, og því er það, að framlag þetta er haft tímabundið við 5 ár, enda er, þegar sá tími kemur, auðvelt að framlengja eða endurskoða þetta ákvæði l. miðað við þá reynslu, sem fengizt hefur. Í X. kafla frv. er fjallað um varmaveitur á sveitabýlum, notkun jarðhita til heyþurrkunar, grænfóðurverksmiðjur o.fl. Þar ber að geta þess, að prentvilla er í frv., þ.e. að grænfóðurverksmiðjur eiga að vera þarna í fleirtölu, en eru í frv. í eintölu. Sama prentvilla er í 6. tölul. XI. kafla, og ber að leiðrétta hana. Í þessum kafla eru tekin upp heimildarákvæði til Landnáms ríkisins um það að veita framlög til notkunar jarðvarma á sveitabæjum bæði til hitaveitna í íbúðarhús og eins til þess að nota jarðvarma til heyþurrkunar, ef tilraunir kynnu að leiða í ljós, að slíkt væri hagkvæmt. Virkjun jarðvarma er oft og tíðum kostnaðarsöm, og er þýðingarmikið að taka hér upp heimildir til þess, að Landnámið veiti þarna stuðning. Slík heimild er þó ekki bundin við ákveðna upphæð, heldur verður landnámsstjórn að meta það hverju sinni eða skapa sér reglur þar um. Þá er í þessum kafla vikið að grænfóðurverksmiðjum, en grænfóðurverksmiðja er hér látin tákna hvers konar verksmiðjur, sem hraðþurrka gras eða grænfóður. Framleiðsla grænfóðurverksmiðja, sem í gangi hafa verið hér á landi til þessa, hefur gefið góða raun, og virðist vera rík ástæða til þess að efla þessa starfsemi. Með því er fyrst og fremst stefnt að því að efla fóðurframleiðslu í landinu sjálfu, en framleiðslu grænfóðurverksmiðja eða fyrst og fremst hinna svo kölluðu heyköggla má í mörgum tilvikum nota einvörðungu í staðinn fyrir aðflutt kolvetnafóður, sem keypt hefur verið til landsins fyrir of fjár á síðustu árum. Innflutningur fóðurvara hingað til lands nam á síðasta ári 340 millj. kr., og þó er eigi í þeirri upphæð með talið ómalað korn, sem er inni í lið um aðrar korntegundir. Eigi skal ég um það segja, að hve miklu leyti unnt væri að koma í veg fyrir fóðurinnflutning með framleiðslu grænfóðurverksmiðja. Þó hef ég hitt menn, sem hafa þekkingu á þessum hlutum og lita svo á, að það mætti koma í veg fyrir slíkan innflutning um allt að 85%. Sést þá, að hér er um mjög þýðingarmikið atriði að ræða. Í þessum kafla er að því vikið, að landnámsstjórn skuli með samþykki landbrh. gera áætlun um, hve margar grænfóðurverksmiðjur sé hyggilegt að stofna í landinu, og um staðarval þeirra. Þá er og í þessum kafla að því vikið, að þó að gert sé ráð fyrir því, að grænfóðurverksmiðjur séu yfirleitt fjármagnaðar af Landnámi ríkisins, þá séu einnig heimildir til þess, að Landnámið styrki stofnun grænfóðurverksmiðja, sem reistar eru af félagssamtökum bænda. Verulegur hluti af þessu frv. eða þeir hlutar þess, sem fjalla um stuðning við ræktun almennt og grænfóðurverksmiðjur, miða að því að efla innlenda fóðuröflun. Það eru búvísindi, sem gilt hafa á öllum öldum og hafa ekki brugðizt til þessa, að hver sá bóndi, sem hefur nægilegt heyfóður, hefur allajafna góða afkomu. Á sama hátt eru það búvísindi, sem jafnlengi hafa gilt, að heyleysi er ævinlega undanfari fátæktarinnar. Þess vegna er það ákaflega mikilsvert atriði að stuðla svo að innlendri fóðuröflun með ræktun og með stofnun grænfóðurverksmiðja, að fóðurskorturinn verði rekinn á dyr úr okkar landi og bændur í sveitum landsins þurfi ekki að sjá framan í þann vágest framvegis. Í XI. kafla frv. er fjallað um framlög Landnáms ríkisins til einstakra framkvæmda. Í 1. lið er þar rætt um framlög Landnáms ríkisins til íbúðarhúsabygginga í sveitum. Samkv. gildandi l. veitir Landnám ríkisins allt að 60 þús. kr. til byggingar íbúðarhúsa og jafnframt allt að 10% til endurbyggingar á íbúðarhúsum í sveitum, þó aldrei yfir 60 þús. kr. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að hækka þetta framlag upp í 120 þús. kr., sem veitist með sömu reglum og fyrr hefur verið gert. Lán til íbúðarhúsa í sveitum er nú frá Stofnlánadeild landbúnaðarins 450 þús. kr. Lán og framlag samkv. þessu frv. væri því 570 þús. kr. Lán frá Húsnæðismálastofnun ríkisins er nú 600 þús. kr. Þarna munar 30 þús. kr. Ætla verður, að Búnaðarbanki Íslands taki lánareglur um lán til íbúðarhúsa í sveitum til endurskoðunar og sjái um, að íbúðarhús hjá bændum njóti eigi minni lánafyrirgreiðslu en gerist annars staðar. En um hámark slíkra lána er ekki fjallað í þessum lögum. Það atriði að veita sérstök framlög til byggingar íbúðarhúsa í sveitum er m.a. hægt að rökstyðja með því, að byggingar í sveitum seljast ekki á frjálsum markaði með sama hætti og álíka mannvirki í þéttbýlinu, þannig að hverju sinni, sem bóndi selur eignir sínar í sveit, þá má vænta þess, að hann verði að sæta lægra verði en hann hefur í þessi mannvirki lagt. Þessu er yfirleitt öfugt farið í þéttbýli, og er ástæða til þess, að þjóðfélagið veiti þarna sérstakt framlag til þess að koma nokkuð til móts við það fjárhagslega tjón, sem bændur mega búast við að þurfa að taka á sig í slíkum tilvikum. Spursmálið er þó ævinlega með slík framlög, hvað þau eigi að vera há, og kemur þar til, að erfitt er að girða fyrir það, að nokkur hætta geti verið á því, að þeir, sem ekki er hægt að segja, að hafi beina þörf fyrir slík framlög, fái þau eigi að síður. Fjárhæð slíkra framlaga er, eins og ég hef þegar sagt, alltaf nokkurt álitamál, en þetta varð niðurstaða nefndarinnar. Hún er sammála um að leggja þetta til, enda þótt einstakir nefndarmenn hefðu kosið eitthvað annað. Í 2. tölul. þessa kafla er fjallað um heimildir fyrir landnámsstjórn að veita framlög til þess að styðja þá stefnu frv., sem fjallar um hagkvæmni í þróun byggðar, og er ekki ástæða til þess að rekja það frekar hér. Þá er lagt til að hækka framlög til byggingar gróðurhúsa úr 60 kr. á fm. í 120 kr. á fm eða um 100%. Nú er byggingarkostnaður í gróðurhúsum talinn vera um 2400 kr. á fm, svo að þó að hér sé um 100% hækkun að ræða á framlagi, þá dregur það ekki mjög langt í þeim byggingarkostnaði, sem gróðurhúsaeigendur verða að sæta. Þá er eftir þessu frv. gert ráð fyrir því, að Landnám ríkisins greiði allt að 3 þús. kr. á hektara í ræktun, mishátt að vísu eftir tegund ræktunarlands. Það er mun dýrara að rækta mýri en sanda og hefur verið gerður mismunur á framlagi í samræmi við það. Hins vegar eru ekki í þessu frv. takmarkanir á þessu framlagi miðað við stærð ræktunarlands hjá hverjum bónda, eins og til þessa hefur verið. Eftir gildandi l. veitir Landnámið slíkt framlag, þar til 25 hektara túnstærð er náð á hverju býli, en ekkert, eftir að því marki er náð. Ætlunin var að veita með slíku sérstöku framlagi á hinum smærri býlum sérstakan stuðning við þá, sem dregizt höfðu aftur úr við ræktun, og flýta því, að lífvænlegri búskaparaðstöðu yrði náð. Í þessu hefur vissulega verið veruleg hjálp fólgin fyrir hina smærri bændur og hefur í ýmsum tilvikum borið tilætlaðan árangur, en þetta hefur þó valdið ýmsum erfiðleikum í framkvæmd, og af þessum sökum hefur borið á verulegri tilhneigingu til skiptingar á jörðum, sem í mörgum tilvikum hefur verið óeðlileg. Þetta framlag var í fyrstunni bundið við 10 hektara hámark, síðan var það fært upp í 15 hektara og nú í gildandi I. 25 hektara, eins og áður sagði. Sumir bændur hafa af þessum sökum ævinlega verið rétt á undan þeim stærðarmörkum, sem þarna er um rætt, og hafa því einskis notið af þessu framlagi. Það er skoðun okkar, sem að þessu frv. stöndum, að hér sé um mikilsvert atriði að ræða að greina ekki þarna á milli bænda eftir stærð ræktunarlanda, og við höfum af þeim sökum, svo að meiri líkur væru til þess, að við næðum því fram, ekki lagt til að hækka þetta framlag á einingu nú. Framlög til ræktunar eru einnig greidd, eins og kunnugt er, eftir jarðræktarlögum, og eru eftir því, sem nú gildir, frá 5700 kr. til 9676 kr. á hektara í túnum undir 25 hektara túnstærð, en frá 2400 kr. til 6377 kr. á þeim túnum, sem eru yfir 25 hektara túnstærð, og kemur þarna fram, að enn er eftir jarðræktarl. gerður mismunur á jarðræktarframlagi eftir túnstærð, og sýnist eigi ástæða til þess að gera það lengur eftir þessum l. Þá eru og, eins og ég hafði þegar vikið stuttlega að, veittar allt að 3 þús. kr. á hektara til endurræktunar túna til grænfóðurræktar og á nýrækt í félagsræktun eða ræktun í sveitum, og er sama, hvaða búskaparform valið er. Til virkjunar jarðvarma, sem áður er vikið að, er um opna heimildargr. að ræða, og má vænta þess, að landnámsstjórn setji um það reglur, hvað slík framlög megi vera hæst. Þá er og í þessum kafla lagt til að leggja fram fé til stofnunar grænfóðurverksmiðja eigi minna en kr. 7.5 millj. kr. á ári. Í 63. gr. er vikið að framlagi ríkissjóðs til Landnáms ríkisins miðað við auknar skyldur og breytt verðlag frá þeim tíma, er þessu framlagi var síðast breytt. Þar er gert ráð fyrir því, að landnámsstjórn geri árlega áætlun um fjárþörf Landnámsins og leggi þá áætlun fyrir fjárlaga- og hagsýslustofnunina og fjvn., áður en fjárl. eru afgreidd. Þessi fjárhæð skal þó eigi vera minni en 53.3 millj. kr. í fyrsta sinni árið 1972. Sú fjárhæð er fundin út í samræmi við áætlun, sem Landnám ríkisins gerði fyrir það ár. E.t.v. væri ástæða til þess að víkja að einstökum liðum í þeirri áætlun, en ég mun nú ekki geta nema þeirra stærstu. Til nýræktar er áætlað að verja 13.5 millj. kr., til nýbygginga og endurbyggingar íbúðarhúsa 12 millj. kr., til grænfóðurræktar 7.5 millj. kr., til grænfóðurverksmiðja 7.5 millj. kr. og til rekstrarkostnaðar Landnáms ríkisins, sem taka verður af þessu fé, eru áætlaðar 6 millj. kr. Þá eru í XII. kafla frv. ákvæði um Byggingastofnun landbúnaðarins, sem eftir gildandi l. ber heitið Teiknistofa landbúnaðarins. Lagt er til að breyta nafni Teiknistofunnar, vegna þess að eftir þessu frv. eru störf unnin á teiknistofu ekki lengur talin vera aðalatriði í störfum stofnunarinnar, heldur alhliða störf á sviði byggingamála landbúnaðarins. Í þessum kafla kemur og fram, að aukið er verksvið Byggingastofnunarinnar og dregnir saman í eina gr. höfuðþættir þess. Á verksviði hennar er m.a., svo sem verið hefur, að samþykkja uppdrætti að mannvirkjum, sem lán er veitt til úr Stofnlánadeild. Gert er ráð fyrir, að stofnunin gefi út upplýsingarit með almennum leiðbeiningum um byggingar og fyrirkomulag þeirra. Slík útgáfa upplýsingarita ætti að vera mjög veigamikill þáttur í starfi Byggingastofnunar landbúnaðarins. Slík rit þurfa að innihalda ýmsar tæknilegar upplýsingar um byggingu útihúsa til sveita, einnig upplýsingar um alla þá möguleika, sem þekktir eru í fyrirkomulagi gripahúsa, svo og nákvæmar teikningar af innréttingum, svo sem básum, görðum og fleiru þvílíku. Ekki er ástæða til að eyða fleiri orðum að því, að slík upplýsingarit geta haft verulega þýðingu. Þá er og að sjá bændum fyrir hentugum teikningum af mannvirkjum og húsum til sveita, svo sem verið hefur til þessa. Einnig að fylgjast með innlendum og erlendum nýjungum á svíði húsagerðar og rannsaka þær og gera tilraunir með, hversu þær muni henta við okkar aðstæður. Gæta þarf þess sérstaklega, að slíkar nýjungar, sem fengnar eru erlendis frá, eiga fæstar við okkar staðhætti ómeltar, heldur verður að gera á þeim sérstakar athuganir og laga þær að okkar aðstæðum. Þá er stofnuninni falið að vinna í samráði við Landnám ríkisins sbr. það, er um getur í 29. gr. þessa frv., að tillögugerð um skipulag og þróun byggðar og enn fremur að gera áætlanir og skipulagsuppdrætti fyrir byggingar í sveitum og gefa ráðleggingar um fjárfestingu. Á þessu sviði er brýn nauðsyn, að Byggingastofnunin geti unnið verulegt starf, því að með því að skipuleggja fjárfestingu í byggingum sveitabæja nokkur ár fram í tímann ætti að mega komast hjá því, sem oft hefur borið við, að um ótímabærar og vanhugsaðar byggingaframkvæmdir sé að ræða annars vegar vegna ónógra eða litilla upplýsinga um, hvað ætla mætti, að hentugast væri, svo og vegna seinnar afgreiðslu lána. Með aðstoð Byggingastofnunar ríkisins mætti ætla, að komið yrði betra skipulagi á þessi mál. Bændur gætu þá einnig gert sér ljósari grein fyrir því, hvaða fjármagn þeir geta bundið í framkvæmdum í náinni framtíð. Þá er í frv. þessu gert ráð fyrir því, að Byggingastofnunin setji byggingafulltrúum erindisbréf í samráði við sýslunefndir. Byggingafulltrúar til sveita starfa á vegum sýslunefnda og Stofnlánadeildar landbúnaðarins sem umboðsmenn Stofnlánadeildar við úttekt bygginga, en þeir hafa á engan hátt verið tengdir þessum l. Talið er eðlilegt, að þeir aðilar, sem greiða byggingafulltrúum laun, hafi samráð um það að setja þeim erindisbréf og starfsreglur. Þá er hér í 69. gr. nýmæli, sem fjallar um það, að Byggingastofnun landbúnaðarins sé heimilað að selja þjónustu sína gegn vægu gjaldi og mynda með því sjóð, sem hafi það markmið að veita framlög til framkvæmda á nýjum hugmyndum um gerð og fyrirkomulag gripahúsa eða útihúsa í sveitum. Það hefur valdið Byggingastofnuninni talsverðum erfiðleikum að geta ekki styrkt nýjar hugmyndir, sem koma fram í byggingum gripahúsa, með fjárframlagi. Það er í hæsta máta hægt að telja óeðlilegt, að bændur taki í sífellu á sig áhættuna af nýjum hugmyndum, sem fram koma um byggingar og fyrirkomulag þeirra, án þess að fá einhvern fjárhagsstuðning. Gjald það, sem hér er farið fram á, að heimild fáist til að taka fyrir þessa þjónustu, er hugsað lágt. Það er á svipuðum grundvelli byggt og gjald Húsnæðismálastofnunarinnar fyrir teikningar sínar. Um starfsemi slíks sjóðs og framkvæmd þessarar gr. þarf að setja reglugerð, ef frv. þetta nær að verða að l. Svo er og um ýmis fleiri ákvæði frv., sem ekki er ástæða til þess að fara út í. XIII. og XIV. kaflar frv. um viðhaldsskyldu o.fl. og ýmis ákvæði eru efnislega ekki mikið breyttir. Þeir eru styttir og færðir að orðalagi í samrætni við það, sem betur sýnist fara, og ekki ástæða til að víkja mikið að þeim. Þó segir hér í ákvæðum til bráðabirgða, að Landnámi ríkisins sé heimilt að greiða á árinu 1972 framlög samkv. l. þessum, ef afgreiðslu ná, vegna framkvæmda, sem teknar eru út á árinu 1971. Þá er við það miðað, hvenær framkvæmd er tekin út, en ekki, hvenær framkvæmd er hafin eða hvenær henni var lokið. Ég hef þá lokið við að fara yfir einstaka kafla frv. Í grg., sem frv. fylgir, eru dregin saman helztu nýmæli og helztu breytingar, sem fram koma í frv., og er rétt að rekja þær hér: 1. Horfið er frá því stefnumiði að skipta og fjölga bújörðum í landinu. 2. Landnámi ríkisins falið frumkvæði til áhrifa á hagfellda þróun byggðar í sveitum, m. a. með: a) Tillögugerð í samráði við aðra aðila um hagkvæmt skipulag byggðar. b) Heimild til að veita framlag til sameiningar jarða. c) Heimild til að synja um framlög og lán til endurbyggingar á eyðijörðum, teljist það treysta byggðina betur að ráðstafa þeim á annan hátt, t.d. sameina þær nágrannajörðum. d) Ráðstöfunarrétti yfir býlum, sem losna úr ábúð í byggðahverfum. e) Heimild til að veita sérstök framlög til að treysta búsæld á jörðum, sem þýðingarmikið telst að halda í byggð. 3. Landnám ríkisins hættir að rækta ákveðna túnstærð fyrir hvert býli í byggðahverfum og að öðru leyti leggja þar í beinan kostnað við framkvæmdir, utan þess, sem samningar segja fyrir um, við gildistöku þessara laga. Til þessara framkvæmda fór um skeið verulegur hluti af ráðstöfunarfé Landnámsins. 4. Auknar eru mjög þær kröfur, sem gerðar eru um landstærð o.fl., til þess að stofnun nýbýlis fáist viðurkennd. Stofnun nýbýla er ekki lengur einn höfuðþátturinn í tilgangi laganna. Nafni stjórnar Landnáms ríkisins breytt í samræmi við það í landnámsstjórn. 5. Færðar í lög reglur, sem fara þarf að við stofnun félagsbúa og félagsræktunar, svo að viðurkennd verði sem hæf til að njóta framlaga og lána eftir lögum þessum. 6. Tekin upp framlög til endurræktunar kalinna og skemmdra túna, og einnig tímabundið til grænfóðurræktar. Ber að líta á það sem viðbrögð við áhrifum af hinu kólnandi veðurfari síðustu ára. 7. Landnámi ríkisins heimilað að veita framlög til aðstoðar við nýtingu jarðvarma á sveitabæjum. 8. Tekin í lög ákvæði um grænfóðurverksmiðjur. Áætlað að veita eigi minna en 7.5 millj. kr. árlega til stofnunar þeirra á næstu árum. Grænfóðurverksmiðjur í Gunnarsholti og á Hvolsvelli felldar undir þessi ákvæði. Með þessu er m.a. stefnt að aukinni og bættri innlendri fóðuröflun, sem spari innflutning kjarnfóðurs. 9. Greidd verði eftir þessum lögum framlög á alla nýrækt, án tillits til stærðar ræktunarlands hjá hverjum bónda. 10. Hækkuð verði framlög eftir þessum lögum til nýbyggingar og endurbyggingar á íbúðarhúsum og gróðurhúsum. 11. Hækkað verði framlag ríkissjóðs til Landnáms ríkisins í samræmi við breytt verðlag og ný verksvið. 12. Starfssvið Teiknistofu landbúnaðarins verði víkkað og nái m.a. til þess að gera áætlanir og skipulagsuppdrætti fyrir byggingar á sveitabýlum og að vera ráðgefandi aðili á sviði fjárfestingar í sveitum. Nafni Teiknistofunnar breytt í samræmi við það í Byggingastofnun landbúnaðarins. Frv. þetta er, eins og ég gat um í upphafi, samið af nefnd. Ástæða er til þess að vekja athygli á því og leggja á það áherzlu, að í nefnd þessari náðist samstaða um þær till., sem frv. felur í sér. Einstakir nefndarmenn hefðu þó kosið, að einstök atriði væru á annan veg, en niðurstaða nefndarinnar varð eigi að síður sú, er fram kemur í því frv., sem hér liggur fyrir. Ástæða er þó til þess að vekja sérstaka athygli á því, að alger samstaða var um þau stefnumið, sem þetta frv. felur í sér. Það má þó einnig geta þess, að einstakir nefndarmenn létu uppi skoðanir um nokkru meiri skipulagsbreytingar en hér koma fram á því sviði landbúnaðarlöggjafarinnar, sem þetta frv. snertir og grípur yfir. Má þar nefna, að upp komu raddir um það, að ástæða væri til þess að færa öll ríkisframlög til framkvæmda í sveitum á hendur eins aðila. Sem kunnugt er, eru ríkisframlög greidd út al tveimur stofnunum, Landnámi ríkisins og Búnaðarfélagi Íslands, eftir jarðræktarl. Eigi varð samkomulag innan nefndarinnar um framkvæmd á þessum atriðum. Þá bryddi og á röddum í nefndinni um það, að eðlilegt kynni að verða að fela einni stofnun að hafa yfirstjórn allra jarðeigna ríkisins, en eins og kunnugt er, heyra jarðeignir ríkisins nú undir þrjá aðila, þ.e. Landnám ríkisins, Jarðeignadeild ríkisins og kirkjujarðirnar undir dóms- og kirkjumrn. Eigi varð heldur samkomulag um framkvæmd á þessum atriðum og liggja þau því kyrr. Það kann að vera, að einstökum hv. þm. þætti ástæða til að gera fleiri skipulagsbreytingar í þessum efnum, en telja verður, að það frv., sem hér er lagt fram, feli í sér breytingar, sem auðveldi mjög frekari breytingar á landbúnaðarlöggjöfinni, ef horfið verður að því ráði síðar. L. þessi hafa frá upphafi haft stórkostlega þýðingu fyrir landbúnaðinn og þar með þjóðina alla, og skal þáttur þess hluta þeirra, sem fjallar um Landnám ríkisins, ekki vanmetinn, hvað þetta snertir. Breytingar eru örar í framrás tímans, og nýir tímar bjóða upp á ný viðhorf. Því ber að fella það niður úr löggjöf sem þessari, sem misst hefur gildi sitt, en taka annað upp, sem fellur að viðhorfum nútímans, og ætla má, að hafi áhrif á þá framvindu, sem framtíðin ber í skauti sér til hagsbóta fyrir þá, sem við eiga að búa. Það er skoðun okkar flm. og þeirra nefndarmanna allra, sem að þessu frv. standa, að breytingar þær og nýmæli, sem í því eru fólgin, feli þetta í sér. Með frv. þessu er að því stefnt, að l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins o.fl. veiti á komandi árum ekki síður en hingað til öflugan stuðning í þýðingarmiklu uppbyggingarstarfi bændastéttarinnar auk þess mikla gildis, sem þau beint eða óbeint hafa fyrir þjóðarbúið í heild. Ég leyfi mér svo að láta í ljós þá ósk okkar flm. og nefndarinnar í heild, að hv. Alþ. sjái sér fært að haga svo störfum sínum í sambandi við þetta frv., að það nái afgreiðslu þegar á þessu þingi. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að æskja þess, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Eins og kom fram í framsöguræðu þeirri, sem hér var flutt um þetta frv., sem hér liggur fyrir, þá er þetta frv. samið af nefnd, sem var skipuð á s.l. ári. Vonir stóðu til, að þetta frv. kæmi löngu fyrr hér til Alþ. en raun hefur orðið á. Ég verð að segja það, að ég batt töluverðar vonir við, að þetta frv. mundi koma að miklu gagni fyrir landbúnaðinn, en ég verð að segja það, að eftir að hafa farið yfir það að vísu ekki ítarlega finnst mér, að það muni ekki marka mikil tímamót fyrir landbúnaðinn, þó að samþ. verði. Hins vegar verður að játa það, að það eru viss atriði í þessu frv., sem eru nýmæli og mundu verða til bóta, ef þau næðu fram að ganga. En aðalatriðið, sem mér fannst, að þyrfti að koma fram nú, var um langtum meiri aðstoð til þeirra bænda, sem verst eru settir í sambandi við dauðu túnin, en ég varð fyrir miklum vonbrigðum í sambandi við þann þátt frv. Ég mun ekki ræða mikið um einstakar gr. þessa frv. Ég er í þeirri n., sem mun fá það til meðferðar, en ég vil láta það koma fram hér við þessa umr., að eiginlega átti ég von á því, að langtum meiri skipulagsbreyting yrði gerð á þessum málum en þetta frv. felur í sér. Mér finnst, að það sé lítil hagræðing í því að hafa í raun og veru þarna þrjár stofnanir, sem vinna í sjálfu sér alveg sömu verkin. Það þarf að hafa a.m.k. þrefalda spjaldskrá. Það er lagt til í þessu frv. t.d., að Landnámið fari að kortleggja sveitirnar eins og Búnaðarfélagið og ráðunautarnir eru í raun og veru að gera og hafa gert að þessu leyti; það á sem sé að fara að margvinna sama verkið. Ég hef haft þá skoðun, að í raun og veru væri Landnámið, eins og það hefur verið, búið að vinna að miklu leyti sitt aðalstarf, þ.e. í sambandi við nýbýlin, og í sambandi við endurskoðun þessara l. hlyti það að verða að einhverju leyti sameinað Búnaðarfélaginu eða öðrum deildum, sem fjalla um þessi mál. Og það hlýtur að vera mikill sparnaður í því, vegna þess að ég sé ekki, að það sé neitt sérstakt verkefni, sem Landnámið hefur nema það, sem í raun og veru aðrir hafa, eins og t.d. bæði Teiknistofa landbúnaðarins - ég man nú ekki það nýja orð, sem nú er haft yfir það hér, en það skiptir ekki máli - og svo náttúrlega Búnaðarfélagið. Margt af því, sem kemur hér fram í þessu frv., er í raun og veru bara að viðurkenna það, sem orðið er. Það er farið að framkvæma sumt af þessu. Það er ekki mikið af nýmælum í þessu frv.; þó eru þau til. Og sumum af þeim fagna ég eins og t. d. nýmælunum um aðstoð í sambandi við hitaveitu og þess háttar. Þó að það náttúrlega komi aldrei til góða nema sárafáum bændum í landinu, þá er þarna spor í rétta átt stigið að mínu viti. Í sambandi við það að leyfa ekki nýbyli, nema þau hafi 100 hektara ræktanlegt land. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta mark vera nokkuð hátt. Ég þekki t.d. ákaflega marga bændur í Eyjafirði, sem eru jafnvel beztu bændurnir. Þeir hafa ekki hálfa þessa túnstærð, og ég held, að það sé ákaflega hæpið, ef önnur rök hníga að því að stofna nýbýli, að krefjast þess, að þessi stærðarmörk verði sett í sambandi við nýbýli. Hins vegar er það að vísu nú og hefur verið um sinn og verður sjálfsagt, að það verða ákaflega fáir, sem fara út í það að byggja nýbýli af þeirri einföldu ástæðu, að það er nógu erfitt að fá menn til að sitja þær jarðir, sem nú eru í byggð. En þetta ákvæði samt sem áður finnst mér orka mjög tvímælis eins og að vísu fleira, sem ég ætla ekki að fara inn á hér. Í sambandi við þann styrk, sem er ætlaður til íbúðarhúsa, er náttúrlega fráhvarf frá því, sem áður hefur verið, þegar hann var ákveðinn bæði 1958, 1960, 1962 og 1964 líklega síðast. Með því að áætla þann styrk núna 120 þús. kr. þá er það miðað við framkvæmdamátt peninganna langtum minna en var í öll þau skipti, sem hann var áður hækkaður. Það hefði þurft að vera um 160 þús. kr. til þess, að framkvæmdamáttur þess fjár væri svipaður og var í hin skiptin. Þetta ber að harma. Hins vegar hef ég oft efazt um það, að þetta sé rétt stefna með þessa styrki. Það hefði verið miklu skynsamlegri leið að hafa þessa vexti af lánunum í Búnaðarbankanum miklu lægri en þeir eru, hafa ekki styrkinn, en hafa lánin langtum hærri. Hv. 4. þm. Norðurl. v. kom inn á það, að styrkurinn væri 120 þús. kr. og lánin úr Búnaðarbankanum 450 þús. kr. - sem sé samtals 570 þús. kr., og minnti hann á það, sem er rétt, að lán frá Húsnæðismálastofnun ríkisins væri um 600 þús. kr. og miðað við þessar tölur væri ekki mikill munur þarna á. Hann gat um það, að hann vonaðist til þess, að bankastjórn Búnaðarbankans mundi hækka þessi lán. Og ég verð að segja það, að ég held, að það sé fullur skilningur einmitt fyrir því hjá bankastjórn Búnaðarbankans að hækka lánin, ef bara fást peningar til þess, að það sé hægt. En það eru ekki og voru ekki fyrir hendi á síðasta ári nægir peningar til þess að hækka þessi lán í raun og veru miðað við það, sem þau hefðu þurft að vera, því að sannleikurinn er sá, að það er ekki hægt að bera saman lán út á íbúðarhús í sveitum og lán frá Húsnæðismálastofnun ríkisins vegna þess, að bændurnir þurfa að byggja langtum stærra yfir sig vegna síns rekstrar en t.d. þeir, sem í bæjunum eru. Það þarf ekki að færa rök fyrir þessu. Þetta ættu allir að vita, þannig að í sjálfu sér þyrftu þessi lán að vera miklu hærri en þau eru, ef þau ættu að vera hlutfallslega sama prósenta og íbúðirnar kosta yfirleitt á sveitabæjum eða þurfa að kosta, ef á að byggja, eins og þörf er á. Hv. þm. sagði, að það væru ekki í þessum l. hámarkslán til íbúðarhúsabygginga. Þetta er náttúrlega misskilningur, því að í frv. er það, að það má ekki lána yfir 60% af kostnaðarverði. Það eru hámarkslánin. En ég álít, að hámarkslán núna til þess að ná því marki mætti vera nokkuð hátt, því að ég geri ráð fyrir því, að hús, sem er sómasamlegt nú miðað við þá byggingarvísitölu, sem er, muni vart kosta undir 2 millj. kr. Og þá sjáum við, að þetta er lítill hluti af þeim kostnaði, og ég verð bara að segja það, að eins og þetta er orðið, þá sé ég ekki, hvernig bændur eiga að geta byggt yfir sig miðað við bæði fjáröflunarmöguleika og afkomumöguleika. Ég vil endurtaka það, að ég harma, að ekki skyldi vera samstaða um það í nefnd að gera meiri skipulagsbreytingar en hún hefur gert. Ég heyrði það á ræðu hv. frsm., að það munu hafa verið skiptar skoðanir um þetta, enda ber grg. það með sér, að sumir hafa viljað ganga miklu lengra í því efni, en ekki er komið inn á það frekar á hvern hátt. Ég mun, þegar þetta kemur til n., beita mér fyrir því að fá ýmsu hér breytt frá því, sem það er, án þess þó að vilja tefja málið, því að það eru hér viss atriði, eins og ég sagði áðan, sem ég tel til bóta. Ég sé svo ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að ræða þetta frekar, en vil endurtaka það, sem ég áður hef sagt, að það er of litil hagræðing í þessum málum hjá okkur. Það væri áreiðanlega hægt að spara þarna ýmislegt og nota til nauðsynlegri hluta en til þess að hafa þarna þrefalt kerfi, sem á að þjóna alveg sömu málum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál neitt teljandi og tel þess ekki þörf eftir þá ítarlegu ræðu, sem hv. flm. málsins flutti hér áðan. Málið liggur mjög ljóst fyrir þeim, sem á orð hans hlýddu, sem voru að vísu ekki margir hér, en þau verða væntanlega eitthvað túlkuð í blöðum og útvarpi, og um leið og ég segi þetta, þá vil ég fagna því, að þetta frv. er fram komið. Við hefðum sennilega margir óskað eftir því, að það hefði komið fyrr á þessum vetri, en sá tími, sem nefndin hefur haft til að starfa að þessu máli, hefur ekki verið meiri en svo, að það er ekki eðlilegt, að hún væri fyrr búin en þetta. Og ég ætla, að hún hafi unnið sitt verk vel og farið mjög nákvæmlega út í ýmis atriði eða þau atriði, sem hún átti um að fjalla. Hitt er svo annað mál, að menn eru sjálfsagt ekki sammála um öll þau atriði, sem eru í þessu frv. Ég vil fyrir mitt leyti þó lýsa yfir, að ég tel, að það gangi í öllum aðalatriðum í rétta átt, og vil fyrir mitt leyti stuðla að því eftir megni, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, ef mögulegt er. Það eru sérstaklega viss nýmæli í frv., sem ég tel, að sé mjög nauðsynlegt, að geti fengið afgreiðslu sem allra fyrst. Þar á ég við fyrst og fremst stuðning þann, sem frv. gerir ráð fyrir að veita til grænfóðurræktar, sem ég tel, að sé það úrræði, sem helzt sé hægt að grípa til í bili vegna þess harðæris, sem verið hefur og kals og skemmda í túnum. Ég get ekki tekið undir það, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan, að það væri lítið um nýmæli í þessu frv. Ég tel það hins vegar talsvert mikið. Í öðru lagi vil ég nefna það nýmæli, að þarna er gert ráð fyrir því, að Landnámið styrki í verulegum mæli stofnun verksmiðja til þess að vinna fóðurmjöl eða köggla úr íslenzku grasi. Þetta er mjög verulegt atriði, og ég er því mjög fylgjandi, að hægt sé að koma slíkum verksmiðjum á viðar en orðið er, en þær eru nú þegar tvær á Suðurlandi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta frv. fleiri orðum. Mér dettur ekki í hug að fara út í efni þess til viðbótar því, sem hér hefur verið þegar gert. Ég geri ráð fyrir, að það komi til kasta þeirrar n., sem ég er í, að fjalla um frv. En ég vil biðja hæstv. forseta að reyna að haga þannig málum við afgreiðslu þessa frv., að það geti komið sem allra fyrst til n. Hugmynd mín er, að strax og því hefur verið vísað til landbn. haldi n. fund um það og sendi það til umsagnar Búnaðarþingi, sem nú situr að störfum og verður ekki lengi að störfum. Þess vegna tel ég mjög áríðandi, að það geti komizt sem allra fyrst til þeirrar n., sem á að afgreiða það á formlegan hátt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það má kannske til sanns vegar færa, sem komið hefur fram hér við 1. umr. þessa máls, að hér sé frekar um það að ræða að samræma eldri l. nýjum aðstæðum en um það, að alveg ný lagasmíð sé hér á ferð. Ég tel, að meginatriðið í þessu frv. sé það að efla Landnám ríkisins og ákvarða því ný verkefni í samræmi við nýjar aðstæður og einnig að marka starfssvið Teiknistofu landbúnaðarins, sem samkv. frv. á að heita Byggingastofnun landbúnaðarins, og færa það nokkuð út á vissum sviðum. Ég tel það mjög mikilsvert að efla þessar stofnanir og fela þeim að hafa forustu um skipulagsmálin og leiðbeiningar- og ráðleggingarstarfsemi á skipulagningarsviðinu. Höfuðbreytingin varðandi Landnám ríkisins er þó sú stefnubreyting, að það er horfið frá nýbýlastefnunni, býlafjölgunarstefnunni, þ.e. þeirri stefnu, sem leiddi af sér mikil skipti jarða, en aftur horfið að hinu, þ.e. að treysta byggðina með ýmsum hætti bæði skipulagslegum aðgerðum og fjármálalegum aðgerðum. Rauði þráðurinn í frv. í heild er svo kannske það að vinna að eflingu innlendrar fóðurframleiðslu, sem að mínum dómi er eitthvert allra stærsta málið, uppistaðan í okkar landbúnaði. Þetta er gert. Það á að stuðla að þessu með ýmsu móti samkv. frv., t.d. með því að styðja félagsræktun og með því að styðja grænfóðurverksmiðjur. Þá er og ætlunin að treysta byggðina með stuðningi við ýmsar hliðargreinar. Það er tekinn upp stuðningur við varmaveitur bæði til hitunar íbúðarhúsa, til heyþurrkunar og til ræktunar í gróðurhúsum. Í sambandi við hugsanlega býlastofnun er gert ráð fyrir hvoru tveggja, þ.e. þeim möguleika að stofna býli, sem fyrst og fremst eru byggð upp með þeim venjulega búskap, sauðfjárrækt og nautgriparækt, og þá með nægilega mikið landrými til þess, að hægt sé að reka slíkan búskap af þeirri stærð, sem nauðsynlegt er til þess, að það geti veitt fjölskyldunni lífsviðurværi, og einnig er gert ráð fyrir því, að til greina geti komið að stofna býli með minni landstærð, ef þau hafa ýmsa aðra möguleika t.d. í sambandi við ræktun í gróðurhúsum, fiskeldi, smærri iðnrekstur í sveitum o.s.frv. Ég var andvígur á sínum tíma þeirri stefnu, sem kom fram í bráðabirgðasparnaðarl., sem hér voru samþ. fyrir fáum misserum, þar sem gert var ráð fyrir að skerða tekjur og starfssvið Landnáms ríkisins. Ég var alveg andvígur því. Með þessu frv. er alveg horfið frá þeirri stefnu, sem kannske var engin stefna, heldur bráðabirgðaráðstöfun. Hér er alveg horfið frá því og blaðinu snúið við og Landnámi ríkisins og Byggingastofnun landbúnaðarins fengin ný verkefni og væntanlega gert kleift að sinna þeim, því að þetta frv. gerir ráð fyrir mjög auknum fjárframlögum til Landnáms ríkisins til þess, að það geti sinnt þessum nýju verkefnum. Það komu fram ýmis sjónarmið innan mþn. í sambandi við yfirstjórn landbúnaðarmálanna í heild, og má alltaf um það deila. En ég álít, að eins og nú standa sakir, sé það mjög eðlilegt að efla Landnámið til starfa og halda því sem sérstakri framkvæmdastofnun á þeim tilteknu sviðum, sem því er ætlað að vinna að. Það gefur svo auga leið, að þarna, eins og reyndar víða annars staðar, hljóta að verða ýmis landamerkjamál, sem að einhverju leyti grípa inn á svið tveggja eða fleiri stofnana. Ég lít svo á, að upphæð framlaganna hljóti alltaf að verða umdeilanleg og hljóti eðli málsins samkvæmt að verða til meðferðar meira og minna ár eftir ár og einkum á verðbólgutímum. Við samningu þessa frv. var, eins og raunar þegar hefur komið fram, farin samkomulagsleið um þau atriði, eins og auðvitað mörg önnur ákvæði þessa frv. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, herra forseti, en ég vil láta það koma fram, að ég fyrir mitt leyti tel það mjög þýðingarmikið, að hv. d. hraði afgreiðslu þessa máls eftir því, sem fært þykir.



Herra forseti. Ég vil fagna framkomu þessa frv., og það dylst engum, sem lítur á það, að unnið hefur verið mikið starf af þeirri nefnd, sem hefur undirbúið þetta mál. Ég er í þeirri n., sem væntanlega fær þetta frv. til meðferðar, og mun þess vegna ekki fara hér ítarlega út í það. En ég kaus þó að segja nokkur orð núna við 1. umr. málsins. Það er ekki laust við, að ég vilji gagnrýna nokkur atriði í frv. Ég vil fyrst vitna í ummæli hv. frsm., 4. þm. Norðurl. v. Hann sagði, að alger samstaða hefði verið um stefnumið frv. En það er kannske einmitt um stefnumið frv., sem ég er svolítið ósammála þessari hv. nefnd, og ég skal segja það strax, hvað ég á við. Mér finnst, að það gæti um of í heild í frv. íhlutunar og stjórnunar - tilhneigingar til stjórnunar. Skipulag er orð, sem er afskaplega mikið notað nú á tímum, afskaplega dáð, en það er farið að orka dálítið tvírætt á mig oft og tíðum. Ég vil t.d. fyrst benda hér á það, sem sagt er um verksvið Landnáms ríkisins í a-liðnum um skipulagningu byggðar í sveitum landsins. Ég var að velta því fyrir mér áðan, hvort við ættum ekki að orða þetta skemmtilegar, og ég setti á blað: Að stuðla að hagkvæmri byggð og búrekstri í sveitum landsins. Ég held, að þetta sé sama markmið, en það er svolítið annar blær yfir því, þegar það er sagt á þennan hátt. Nú munum við taka þetta til athugunar í n. En annað er það, sem ég vil koma að, og það snertir stofnun grænfóðurverksmiðjanna. Þar er gert ráð fyrir því, að þær séu yfirleitt fyrirtæki Landnámsins. Það er yfirleitt gert ráð fyrir því, þó að engan veginn sé útilokað, að til greina komi stuðningur við einhver félagssamtök, og ég vil þá sérstaklega í þessu sambandi minna á, að það hefur verið mér sérstakt ánægjuefni að heyra sagt frá því í fréttum, að stofnað hafi verið fyrirtæki vestur í Dalasýslu - hlutafélag, að ég held - eða a.m.k. félagsskapur manna þar, til að vinna að framleiðslu fóðurmjöls úr grasi og þangi. Og ég skal segja það hiklaust strax, að þetta er sú leið, sem ég vildi helzt, að við færum í þessu nauðsynjamáli. Því að það er mikið nauðsynjamál að koma upp framleiðslustöðvum, er vinna úr íslenzku grasi, og ég held, að það sé alveg rétt, að það séu einmitt kögglaverksmiðjurnar eða það form framleiðslunnar, graskögglarnir eða heykögglarnir, sem verði skynsamlegastir og heppilegastir. En það orkar miklu betur á mig, ef hægt væri að koma þessari framleiðslu þannig fyrir - þessum framkvæmdum á næstu árum - að það séu samtök bændanna sjálfra, félagsskapur þeirra, sem gengst fyrir þessum framkvæmdum. Að vísu er sjálfsagt, að Landnámið styðji þær, og það þarf að vera kostur á mjög hagstæðum lánum til þessara framkvæmda. Ég vil gjalda nokkurn varhug við aukinni íhlutun þess opinbera eða ríkisins á ýmsum sviðum í þjóðfélaginu og hvergi frekar en í landbúnaðinum. Ég var að lesa fyrir stuttu ágæta, skemmtilega grein um Laxárdeiluna eftir Björn Sigfússon, og ég rakst þar á vísuhendingar eða kvæðabrot, sem ég hafði ekki heyrt áður eða a.m.k. kunni ekki og hljóða á þessa leið: Í fjallgeimum Íslands reis hönd móti hönd, þar er höggfrjálst og olnbogarými. Nú er það alger rangtúlkun að segja, að það hafi verið einhver einkenni, að í fjallgeimum Íslands hafi risið hönd móti hönd eða þar hafi verið mikið olnbogarými. Ég held, að þetta sé þvert á móti, að það sé kannske hvergi meiri samstarfsvilji og skilningur á milli fólksins en einmitt þar, sem er „höggfrjálst“ og mikið olnbogarými. Og ég vil minna á ágæta frásögn, sem kom í Morgunblaðinu fyrir nokkrum árum um þorrablót í Möðrudal, þar sem Fjallabyggðarbúar, sem eru á strjálbýlasta svæði landsins, komu saman að vetri til til þess að gleðjast! Þar reis ekki hönd móti hönd! Og þetta þurfum við að halda í. Ég er þessi mikli strjálbýlismaður sem ég er, ekki sízt vegna þess, að ég hef séð hina miklu kosti strjálbýlisins í áhrifunum á mótun og gerð þess fólks, sem þar býr. Það er sérstakur sjálfstæðisandi, sem þar ríkir - ekki endilega pólitískur. Ég er ekki að meina, að fólkið sé sérstaklega pólitískt, en andi sjálfstæðis og athafnafrelsis hefur sína miklu kosti, og við megum ekki týna honum úr þjóðlífinu - ekki úr persónuleikanum í þjóðfélaginu, hálftröllum og hálfgerðum útilegumönnum. Þá setur þjóðin ofan. Það er andleg og líkamleg hreysti, sem fylgir frelsi, kyrrð og sjálfstæði. Og ég vil gjarnan segja það hér - enda þótt það sé hreint ekkert strjálbýlt í Fljótsdal, en þar stjórnaði ég búi í 13 ár - að það er bezti tími ævi minnar; og það er kannske fyrst og fremst vegna þess, að ég réð þar ríkjum, enda þótt ég væri undir annarra stjórn, en þeir voru bara í órafjarlægð. En kannske finnst ykkur ég vera farinn nokkuð afvega í þessu spjalli. En þetta er nú samt þáttur, sem við þurfum að gefa gaum og ekki sízt í löggjafarstarfinu hér, að um leið og við erum að reyna að bæta úr annmörkum strjállar byggðar og fjarlægða, glötum við ekki þeim kostum, sem frjálsræðinu og olnbogarýminu fylgir. Og ég held, að bændastéttin verði sú stétt eða sá hópur manna, sem lengst heldur uppi þessu merki sjálfstæðis og frjálsræðis, og ég álít, að við séum í mikilli hættu með að glata þessu í þéttbýlinu. Þar er fólkið og hefur verið í vaxandi mæli steypt í eitt og sama mót. Þess vegna vil ég nefna hér enn sérstaklega einn kafla í þessum lögum, sem svolítið hefur farið í taugarnar á mér, eins og sagt er, þ.e. orðalagið, og það er kaflinn um félagsbúskap og félagsræktun. Þar stendur: „Tveir eða fleiri bændur geta stofnað til félagsbúskapar á einni eða fleiri jörðum ...“ Ég hef aldrei haft þá tilfinningu, að það væri nokkur hindrun á því, að sá, sem vildi fara að búa og hefði jörð til umráða, gæti sezt þar að og hagað sínum störfum, eins og hann óskaði eftir. Hitt er annað mál að gera einhverjar kröfur gegn þeim réttindum eða aðstoð, sem látin er í té af Landnámi ríkisins, þ.e. að einhver skilyrði fylgi; það er allt annað mál. En við megum undir engum kringumstæðum koma því inn í löggjöf, að það sé í raun og veru ekkert olnbogarými orðið til þess að haga háttum sínum eftir því, sem menn óska helzt. Ég þarf ekki að láta fylgja fleiri orð um þetta, en ég viðurkenni það, að það eru mörg atriði hér mjög til bóta, og ég held, að það sé einfalt mál að laga þessa annmarka, sem ég hef hér verið að benda á, t.d. að breyta nokkuð orðalagi á þessum greinum um félagsbúskap og félagsræktun, og sérstaklega vildi ég leggja áherzlu á það, að það lægi mjög opið fyrir í lögunum, að ekki yrði síður gert ráð fyrir því, að heykögglaverksmiðjurnar verði fyrirtæki bænda sjálfra eða félagsskapar, sem þeir reka, en Landnámið sjálft komið þeim á fót og reki þær.

Flm. (Stefán Valgeirsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. þm. Austf., Vilhjálmi Hjálmarssyni, að flytja hér tvær brtt. við þessi lög um tekjuskatt og eignarskatt frá 1965. Frvgr. eru þannig, með leyfi forseta: 1. gr.: Síðasti málsl. 3. mgr. 3. gr. laganna orðist svo: Aldrei kemur þó hærri upphæð til frádráttar en 60 þús. 2. gr.: Á eftir orðunum „Fyrir hjón“ í B-lið 16. gr. laganna komi: og einstætt foreldri, sem heldur heimili fyrir börn sín. 3. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi og skulu koma til framkvæmda við álagningu tekju- og eignarskatts fyrir skattárið 1970. Á tveimur síðustu þingum höfum við flm. þessa frv. flutt frv. um breyt. á þessum lögum, er varðar fyrri grein frv. Munurinn er þó sá, að nú leggjum við til, að frádráttarupphæðin megi vera allt að 60 þús. kr. í stað 50 þús. áður. Er það í samræmi við þær verðlags- og kaupbreytingar, sem orðið hafa síðan. Í lögum um tekjuskatt og eignarskatt eru ákvæði, sem heimila hjónum að draga frá skattskyldum tekjum sínum 50% þeirra tekna, er konan vinnur fyrir, „enda sé teknanna ekki aflað hjá fyrirtæki, sem hjónin annaðhvort eða bæði eða ófjárráða börn þeirra eiga eða reka að verulegu leyti“, eins og segir í lögunum. Vinni konan að eigin atvinnurekstri hjónanna, eiga þau rétt á því, að metinn sé hlutur konunnar af sameiginlegum hreinum tekjum hjónanna, miðað við beint vinnuframlag hennar við öflun teknanna, og dregin 50% frá hlut hennar, áður en skattgjald er lagt á hinar sameiginlegu tekjur hjónanna. En hér fylgir böggull skammrifi, því að aldrei kemur þó hærri upphæð til frádráttar en 15 þús. kr. Þetta ákvæði í lögunum er óbreytt frá árinu 1960, þó að allt verðlag og kaupgjald hafi a. m. k. fjórfaldazt síðan. Árið 1958 var þetta lagaákvæði á þann veg, að frádráttarupphæðin mætti aldrei vera hærri en tvöfaldur persónufrádráttur konunnar. Persónufrádráttur einstaklings var þá 6500 kr. og því hámarksfrádráttur á árinu 1958 13 þús. kr. Persónufrádráttur til tekjuskatts fyrir einstakling er nú 134 þús. 400 kr. Á þessu sést, hversu fráleitt það er, að þessi frádráttarupphæð skuli öll þessi ár hafa staðið óbreytt þrátt fyrir það t. d., að kaupgjaldið hefur a. m. k. fjórfaldazt á þessu tímabili, eins og áður segir. Síðan þetta frv. var lagt fram, hefur verið lagt fram hér stjfrv., sem felur í sér breytingu á þessu ákvæði laganna, þ. e. a. s. um þessa fyrri gr. Hins vegar nær sú lagfæring mun skemmra en við leggjum til, að gert verði, og er ekki í samræmi við þær verðlags- og kauplagsbreytingar, sem orðið hafa síðan þetta lagaákvæði var sett inn í lögin 1960. Okkar tillaga miðast við það, að þessi frádráttur sé hlutfallslega svipaður og hann var þá, en til þess þyrfti hann að vera a. m. k. 60 þús. kr. eins og tillaga okkar er, að hann verði. En stjfrv. er á þá leið, að þessi frádráttur yrði um 47 þús. kr. og var því í raun og veru gengið á hlut þeirra, sem eiga rétt á að fá þennan frádrátt, miðað við það, sem ætlazt var til 1960 og fyrir þann tíma. Þegar hæstv. ríkisstj., sem enn situr, kom til valda, var það fyrirheit gefið að fella niður tekjuskatt af almennum launatekjum. Árið 1960 var lögunum um tekjuskatt og eignarskatt breytt af þessu tilefni. Ein breytingin, sem þá var gerð, var að afnema persónufrádrátt og þau ákvæði, sem voru í beinum tengslum við hann. Áður en þessi breyting var gerð, höfðu einstæðar mæður sama persónufrádrátt og hjón, ef þær höfðu heimili fyrir börn sín, og til viðbótar þessum frádrætti höfðu þær 1/3 af persónufrádrætti hvers barns eða 1/3 meira en aðrir. Í stað þess frádráttar, er einstæðar mæður höfðu haft, var sett inn í lögin 1960 nýtt ákvæði: „Ef einstæðir foreldrar eða aðrir einstaklingar halda heimili og framfæra þar skylduómaga sína, mega þeir draga frá skattskyldum tekjum upphæð, er nemur 10 þús. kr. að viðbættum 2000 kr. fyrir hvert barn.“ Þegar lögunum var breytt 1965, voru þessar upphæðir hækkaðar upp í 16 þús. kr. og 3200 kr. fyrir hvert barn. Þessi frádráttur er nú 26900 kr. og fyrir hvert barn 5380 kr. Persónufrádráttur til tekjuskatts er nú fyrir hjón 188200 kr., fyrir einstakling 134400 kr. og fyrir barn 26900 kr. Einstæðir foreldrar, sem eiga 2 börn, fá nú í aukafrádrátt kr. 37660 kr., en ef lagaákvæðin hefðu verið enn óbreytt, er giltu þegar núv. ríkisstj. kom til valda, þá hefði þessi frádráttur verið 71733 kr. En ef frv. þetta yrði að lögum, mundi hann verða 91460 kr. Ef gift kona vinnur utan heimilis, má hún draga frá tekjum sínum 50%, áður en skattgjald er á þær lagt. Ef gift kona vinnur utan heimilis og hefur í árskaup 240 þús. kr., þá mundi hún fá í frádrátt 120 þús. kr. Ef hún missir manninn og heldur heimili fyrir 2 börn, mundi hún fá í frádrátt að óbreyttum lögum aðeins 37660 kr., þrátt fyrir þann aðstöðumun, sem orðið hefði. Hér er um svo mikið ranglæti að ræða, að löggjafinn getur tæpast verið þekktur fyrir að hafa þessi ákvæði lengur óbreytt. Á það má benda, að einstæðir foreldrar verða að koma börnum sínum á barnaheimili eða fá handa þeim aðra gæzlu, á meðan þeir eru í vinnunni. Barnaheimili eru enn mjög af skornum skammti og geta því færri en vilja komið börnum sínum þangað, eins og hefur komið fram í blöðum nú síðustu vikurnar. Daggjald þar er nú 2200 kr. á mánuði. Einstaklingar, sem taka börn í gæzlu, taka um eða yfir 3 þús. kr. á mánuði fyrir barnið, og við þessar upphæðir bætist svo flutningsgjald til að koma börnunum til og frá þessum heimilum í flestöllum tilfellum. Sé aðstaða einstæðra foreldra athuguð miðað við aðra þjóðfélagsþegna, virðist því einsýnt, að sá frádráttur, sem lagt er til í þessu frv. að þeir fái, sé engin ofrausn af hendi þjóðfélagsins. Í frv. því, sem hæstv. ríkisstj. lagði fram hér í hv. þd. fyrir skömmu um breyt. á sömu lögum, er ekki lagt til, að þessu ákvæði, sem hér er til umr., verði breytt. Hins vegar kom hæstv. fjmrh. inn á þetta atriði laganna í ræðu sinni, þegar hann talaði fyrir stjfrv. og gat um það, að n. sú, er frv. samdi, hefði rætt um frádrátt einstæðra mæðra vegna frv., er var vísað til hæstv. ríkisstj. um það efni. Hæstv. ráðh. hafnaði ákvæðum þessa frv. á þeirri forsendu, að þar væri aðeins lagt til að auka frádrátt til einstæðra mæðra, en gengið fram hjá vanda einstæðra feðra og taldi, eins og rétt er, að aðstæður þeirra væru sízt betri en mæðranna. Það frv., sem hæstv. fjmrh. mun hafa átt hér við, var flutt árið 1969 af hv. þm. Pálma Jónssyni og Pétri Sigurðssyni. En hefur löggjafinn lagt þennan vanda alltaf að jöfnu? Því verður að svara neitandi. Í lögum um almannatryggingar frá 1963 segir í 16. gr. með leyfi forseta : „Barnalífeyrir er greiddur með börnum yngri en 16 ára, ef faðirinn er látinn eða örorkulífeyrisþegi“. Síðar í gr. segir: „Tryggingaráð getur ákveðið að greiða ekkli allt að fullum barnalífeyri, ef fráfall eiginkonu veldur tilfinnanlegri röskun á afkomu hans.“ Í 17. gr. þessara laga segir: „Mæðralaun skulu greidd ekkjum, ógiftum mæðrum og fráskildum konum, sem hafa börn undir 16 ára aldri á framfæri sínu.“ Er hægt að fá annað út úr þessu en löggjafinn líti svo á, að það þurfi ekki að vera tilfinnanleg röskun á fjárhagslegri afkomu heimilisins, þó að húsfreyjan falli frá? Heimilisstörfin eru þá svona metin og það af ráðamönnum þjóðarinnar. Þetta er svo furðulegt, að yfir það ná engin orð. En er það ekki fyrst og fremst þessi mismunun, sem hefur valdið því, hvað orðið er nú áberandi, hvað heimilisstörf eru vanmetin hjá þjóðinni, en slíkt vanmat getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir þjóðfélagið og því ber hv. Alþ. að grandskoða þessi mál, standa þannig að allri löggjöf, sem að einhverju leyti snertir þá þætti, sem varða heimilisstörfin, að engin hætta sé á, að löggjafaratriði geti stuðlað að þessu vanmati. Engum heilskyggnum manni ætti að koma það til hugar, að fjárhagslegt áfall fyrir hvert heimili sé minna, þó að húsfreyjan falli frá en húsbóndinn, og skiptir þar engu um, þó að húsfreyjan hafi eingöngu unnið heimilisstörfin. Ég þekki t. d. mann, sem missti konuna frá þremur ungum börnum. Hann varð að taka ráðskonu og þessi maður hefur ekkert fengið frá almannatryggingunum nema það, sem hann áður fékk, þ. e. a. s. fjölskyldubætur. Þetta var sæmilega stæður maður, átti t. d. íbúð, þegar hann missti konuna, en nú safnar hann stöðugt skuldum. Hefði þessi maður fengið það sama úr tryggingunum og húsfreyja, er missir mann sinn, þá hefði hann fengið í barnalífeyri með þremur börnum á ári 71646 kr. og mæðralaun 51756 kr. eða samtals 123400 kr. Þó að þessi greiðsla hefði ekki staðið undir þeim kostnaði, er heimilishaldið kostar, þá hefði hann þó munað töluvert um þessa upphæð. Er nú ekki kominn tími fyrir konurnar að láta þessi mál meira til sín taka og krefjast þess, að einstæðir feður njóti sama réttar og þær í þessu og öðru tilliti? Heimilisstörfin eru ekki síður mikilvæg fyrir þjóðfélagið en önnur störf, og því verður hér að ráða bót á án tafar. Frv. hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir að skerða þann frádrátt, sem giftar konur hafa fengið, sem vinna utan heimilis. Þar er gert ráð fyrir, að þessi frádráttur geti aldrei orðið hærri en hálfur persónufrádráttur hjóna, sem þýðir það, að þær mundu nú fá í frádrátt allt að 94 þús. kr., ef frv. verður lögfest. En ef frv. okkar hv. 5. þm. Austf. yrði samþ., þá mundu einstæðir foreldrar með 2 börn fá svipaðan frádrátt eða 91 þús. 460 kr. Ég vona, að allir hv. alþm. verði mér sammála um það, að hér sé mál á ferðinni, sem ekki er hægt að komast hjá að lagfæra. Vonast ég því til, að frv. fái fljóta og jákvæða afgreiðslu. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Flm. (Daníel Ágústínusson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 2. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Austf., þeim Gunnari Gíslasyni og Vilhjálmi Hjálmarssyni, að flytja frv. til l. á þskj. 420 til breytinga á lögum um félagsheimili, nr. 107 frá 1970. Efni frv. þessa er frestun í 5 ár á þeim ákvæðum í 2. gr. laganna að láta 10% af tekjum Félagsheimilasjóðs renna í menningarsjóð félagsheimila, sem enn hefur raunar ekki verið stofnaður. Frv. þetta er borið fram í samráði við íþróttanefnd ríkisins og fræðslumálastjóra, en á þessum aðilum hefur framkvæmd laga um félagsheimili frá 1947 einkum hvílt. Það er skoðun þessara aðila, að ekki sé tímabært að skerða tekjur Félagsheimilasjóðs, hvorki í smáu né stóru, meðan fjárhagur sjóðsins er jafnbágborinn og raun ber vitni um. Með breytingu í maí 1970 á lögum um skemmtanaskatt og lögum um félagsheimili var gerð tilraun til að bæta stöðu Félagsheimilasjóðs nokkuð og stytta þann skuldahala, sem hafði myndazt á undanförnum árum. Samþykkt var, að Félagsheimilasjóður skyldi fá 88% af skemmtanaskattinum í stað 45% áður. En þess ber að geta einnig, að skemmtanaskattur af kvikmyndahúsum var stórlækkaður, svo að hækkun á árlegum tekjum Félagsheimilasjóðs mun ekki vera nema ca. 4.7 millj. kr. eða hækka úr 8 millj. í 12.7 millj. kr. Þar að auki var samþ. heimild til útgáfu á skuldabréfum. Geta þau flýtt nokkuð uppgjöri við félagsheimilin, en vextir af þeim falla á Félagsheimilasjóð og auka þannig verulega skuldbindingar hans og greiðsluskyldu. Verði tekjur sjóðsins skertar um 10%, eins og lög gera ráð fyrir, lækka þær um 1.3 millj. kr. eða í 11.4 millj., sem verður árlegur byggingarstyrkur til félagsheimilanna. Nú er eftir að gera upp við 70 félagsheimili og þar af 28, sem eru fullbyggð. Var skuld Félagsheimilasjóðs við hin einstöku félagsheimili 40 millj. kr. um síðustu áramót, og hafði þá verið greitt með skuldabréfum ca. 14 millj. kr., en þau verður sjóðurinn að greiða með venjulegum útlánsvöxtum banka á næstu 10 árum. Þá er vitað um 13 aðila, sem eru í undirbúningi á einhverju stigi með byggingu félagsheimila. Það er því augljóst mál, að verði ekki frekari fjárveitingar látnar ganga til sjóðsins, verða vanskil hans mikil á næstu árum og auk þess mikil verkefni óleyst í sambandi við nýbyggingar félagsheimila. Forráðamenn félagsheimila, sem árum saman hafa orðið að bíða eftir lofuðu framlagi sjóðsins, sem er 40% af byggingarkostnaði, telja það furðulega ráðstöfun að hlaupa með 10% af tekjum sjóðsins í allt önnur verkefni, nánast eins konar tilraunastarfsemi, sem alveg er óséð að hvaða gagni kemur, á meðan þörfin æpir á auknar greiðslur til byggingarframkvæmda. Ég skal láta það liggja á milli hluta að ræða um hinn svonefnda menningarsjóð félagsheimila. Þetta ákvæði er sett í lögin af hæstv. menntmrh. og vafalaust af áhuga hans fyrir auknu menningarlífi. Til þess liggja ákveðnar forsendur. Hér er ekki lagt til að fella umrædda lagagr. niður, heldur fresta framkvæmd hennar um tiltekið árabil af mjög brýnni þörf, sem ég tel mig hafa rökstutt fullkomlega hér að framan og einnig í grg. þeirri, sem frv. fylgir. Einhverjir munu kannske hugsa sem svo, að þessi 10% skipti ekki öllu máli fyrir Félagsheimilasjóð, en það er reginmisskilningur, 6.5 millj. kr. næstu 5 árin og hærri upphæð, ef sjóðurinn fær meiri tekjur en áætlað er, skiptir ekki stærri sjóð verulegu máli. Þessi upphæð ein veitir mörgum félagsheimilum úrlausn á hverju ári, sem getur komið þeim að ákaflega miklum notum. Þetta þekkjum við vel, sem höfum haft það hlutverk á undanförnum árum að gera till. um skiptingu á lítilli fjárhæð til margra aðila og reyna eftir fremsta megni að leysa vanda sem flestra. Þar hefur hver milljónin sannarlega komið í góðar þarfir. Við höfum enn hugsað í millj. en ekki milljónatugum. Ég vænti því fastlega, að frv. þetta nái fram að ganga á þessu. þingi og auk þess verði á næstu árum hægt að efla fjárhag Félagsheimilasjóðs svo, að hann geti á eðlilegum tíma greitt vanskil sín við mörg félagsheimili í landinu og auk þess stuðlað að byggingu félagsheimila, þar sem þeirra er þörf til viðbótar þeim, sem fyrir eru. Þrátt fyrir alla fjárhagserfiðleika sjóðsins fyrr og síðar hafa lögin um félagsheimili frá 1947 valdið algerum tímamótum í byggingum samkomuhúsa víðs vegar um landið. Það væri annar og lægri svipur á þeim, ef sú aðstoð hefði ekki komið, sem lögin veita, þrátt fyrir allan dráttinn á greiðslunum. Herra forseti. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn. að lokinni þessari umr.

Flm. (Daníel Ágústínusson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. á þskj. 428, sem er um breyt. á l. nr. 63/1969,um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf. Efni þess er í stuttu máli að banna innflutning á vindlingum og tóbaki og efni til vindlingagerðar frá 1. janúar 1972. Það hefði þótt undrum sæta, hefði slíkt frv. verið borið fram fyrir nokkrum árum, svo að ég nú ekki tali um fyrir meira en áratug. En hvort tveggja hefur skeð: Sígarettureykingar hafa aukizt stórlega með þjóðinni og hættan, sem þeim er samfara, hefur verið afhjúpuð. Læknar og ýmsar heilbrigðisstofnanir hafa síðari árin fært að því óyggjandi sannanir, að sígarettureykingar valda lungnakrabba og öðrum hættulegum lungnasjúkdómum, kransæðasjúkdómum og eru lífsháski börnum og unglingum. Þetta eru ekki lengur tilgátur, heldur blákaldar staðreyndir, sem ekki verða lengur bornar brigður á. Framan nefndir sjúkdómar eru margfalt tíðari hjá þeim, sem reykja, en þeim, sem ekki reykja, og hættan er því meiri sem reykingarnar eru á hærra stigi. Ýmsir læknar úr hópi áhugamanna gegn sígarettureykingum hafa talið, að sígarettureykingar væru stærsta heilsuvandamál þjóðarinnar og aðeins sambærilegt við það, er berklarnir voru í algleymingi. Þetta er sterk samlíking, en þeir einir skilja hana, sem nú eru komnir á miðjan aldur eða meira. Tóbaksframleiðendur reyndu lengi vel að gera allar viðvaranir gegn sígarettuhættunni - hættu af sígarettureykingum - tortryggilegar. Þeir hafa nú gefizt upp. Hins vegar telja þeir sig framleiða svonefndar filtersígarettur, sem bæta lítið úr skák, og munu þær engu betri en eldri útgáfur. Þetta sýnir aðeins viðbrögð þeirra til að telja fólki trú um það, að hættan sé lítil, og draga úr þeim áhrifum, sem frásagnir læknanna hafa valdið. Þegar málum er svona komið og skýrslur Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins sýna ört vaxandi sölu á sígarettum, þá er ekki nema eðlilegt, að mál þessi komi inn í þingsalina með einum og öðrum hætti, enda hefur reyndin líka orðið sú. Þetta mun vera fjórða þskj., sem fjallar um sígarettuvandamálið. Fyrst var till. til þál. á þskj. 83, um varnir gegn sígarettureykingum, flutt af hv. 2. þm. Reykn., Jóni Skaftasyni, o. fl. Hefur hún nýlega verið afgreidd sem ályktun Alþ. Verði till. þessi skörulega framkvæmd, hefur hún vonandi einhver áhrif, einkum fyrst í stað. En hún getur aldrei læknað meinsemdina, þótt hún geti tvímælalaust gert mjög mikið gagn. Þá er hér á þskj. 116 frv. um bann við tóbaksauglýsingum, flutt af hv. 5. landsk. þm., Jóni Ármanni Héðinssyni, og í þriðja lagi frv. á þskj. 235 flutt af hv. 3. þm. Norðurl. v., Jóni Kjartanssyni, o. fl., að fella niður merkingu á sígarettupökkum, en skylda þess í stað Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins að verja 2% af brúttósölu tóbaks til auglýsinga á hættu þeirri, sem tóbaksreykingum er samfara. Þessi tillöguflutningur er nýr eða nýlegur hér á Alþ., en hann er sönnun þess, að barátta nokkurra lækna, sem sérstaklega hafa tekið að sér upplýsingar á afleiðingum sígarettureykinganna, hefur borið góðan árangur og viðhorf manna, bæði á Alþ. og utan þess, hafa gerbreytzt á tiltölulega skömmum tíma, enda mætti furðu gegna, ef svo væri ekki, jafn annt sem mönnum ætti að vera um líf sitt og heilsu. Hins vegar er augljóst, að framangreindar till. geta ekki leyst vandann nema að nokkru leyti, - eðli mannsins er nú einu sinni þannig, - og þar sem hættan er almennt viðurkennd þarf að gera róttækari ráðstafanir. Margir hætta reykingum um tíma, meðan þeir eru undir áróðrinum, en byrja svo aftur, því að alls staðar eru vinir og félagar sí og æ bjóðandi sígarettur, og þær fást í næstu verzlun eða söluturni frá morgni til kvölds. Þetta verður mörgum ofraun, er til lengdar lætur, og skortir þá viljastyrk og þrek til að komast yfir erfiðasta tímabilið. Ég hef fengið hjá Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins tölur um innflutning á vindlingum eða sígarettum um nokkuð langt undanfarið tímabil. Og ef við lítum aðeins á síðustu 7 árin, frá 1964–1970, þá eru þær tölur mjög athyglisverðar í sambandi við þessar umr. 1964 var innflutningur á vindlingum 202095 millj., 1965 232196, 1966 258447, 1967 269860, 1968 250419, 1969 220802 og 1970 253720. Þetta sýnir okkur, að frá 1964–1967 er um mjög mikinn árlegan vöxt að ræða eða úr 202095 millj. sígarettum í 270 þús. millj. 1967. Það mun einmitt hafa verið á árunum 1967 og 1968, sem hinir ágætu læknar hófu baráttu gegn sígarettureykingum og auglýstu mjög greinilega þá hættu, sem þeim væri samfara, og það virðist rækilega hafa komið í ljós, að 1968 lækkar sala á sígarettum um 20 þús. millj. og 1969 lækkar hún enn og kemst þá ofan í 221 þús. millj., en á síðasta ári eða 1970 stígur hún aftur og fer í 253 þús. millj. Þetta sýnir það, sem ég hef reynt að halda fram hér, að hættan er sú, að þegar er byrjaður áróður gegn sígarettureykingum, þá taka menn það alvarlega og margir reyna að hætta, en síðan bilar þrekið og viljastyrkurinn og þá er byrjað á nýjan leik og allar kenningar eru látnar sem vindur um eyru þjóta. Þetta er sú mikla hætta, sem því er samfara, að sú till., sem samþ. var hér á hv. Alþ. nýlega, og aðrar hliðstæðar komi ekki að því gagni, sem mjög mikil nauðsyn er á. Ég tel því, að það sé mjög nauðsynlegt að taka fyrir rætur meinsemdarinnar og banna með öllu innflutning og sölu á sígarettum til landsins eftir 1. janúar 1972. Það er sá bezti stuðningur við þá, sem vilja hætta, sem áreiðanlega eru margir, en skortir þrek og úthald. Þá má benda á það, að þótt sígaretturnar hverfi, er eftir sem áður nægilegt af tóbaki á markaðinum, sem minni hætta stafar af. Þeir, sem endilega vilja fórna tóbakinu fjármunum sínum og heilsu, eiga því þrátt fyrir þetta margra kosta völ. Ég er ekki svo bjartsýnn að halda, að hægt sé að útrýma allri tóbaksnotkun á svipstundu, þótt það væri ánægjulegt, en vonandi kemur sá tími, við skulum segja 2001, að tóbaksnotkun þyki jafnóviðeigandi og nú þykir að viðhalda lúsinni og spýta á stofugólfið heima hjá sér og hvar sem er og öskubakkar þyki þá jafnúreltir og hrákadallarnir eru nú. Það er ekki hægt að horfa á það árum saman, að stór hópur tapi heilsu sinni og lífi árlega, og alveg sérstaklega er átakanlegt, ef börn og unglingar glata lífshamingju sinni og gerast þrælar þessarar eiturnautnar. Það er kannske mesta vandamálið og það ískyggilegasta. Áreiðanlega eru fyrstu mótbárur gegn frv. sem þessu, að öll bönn séu hættuleg, framkvæmdin verði erfið og auðvelt að smygla sígarettum, því sé allt unnið fyrir gýg. Ekki skal gert lítið úr því, að við ýmis vandamál sé að glíma og alveg sérstaklega fyrstu árin. Það skiptir miklu máli, að þjóðin telji þessa leið nauðsynlega, að hún skilji hinar aðkallandi forsendur fyrir henni, og hvort sú jákvæða afstaða almennings er þegar nægilega mikil í þessu máli skal ég ekki leggja dóm á að svo stöddu. Hitt vil ég fullyrða, að síðustu 2–3 árin hefur orðið gífurleg breyting á viðhorfi almennings til þessa máls, og vonandi heldur sú þróun áfram. Og því mun rætt um aðflutningsbann sem einu leiðina til að fyrirbyggja hættuna, hvort sem það kemst á nú eða síðar. Öll menningarríki verða að koma upp kerfi af boðum og bönnum, án þess mundi ekkert ríki standa stundinni lengur. Mörg þessi bönn eru meira og minna brotin, hvort sem við lítum á innflutning eða umferðarmál. Engum kemur til hugar að afnema lög og reglur, þótt brot eigi sér stað. Lögin eru sett til að varðveita þegnana og skapa þá festu, sem einkennir réttarríki. Í sambandi við þetta mál er aðstaða Íslendinga betri en margra annarra þjóða. Íslendingar hafa aldrei sjálfir framleitt sígarettur. Samgöngur við landið eru aðeins á sjó og í lofti. Fjölmennt og vaxandi tollgæzlulið er til í landinu. Það hefur nú hafið baráttu gegn ýmsum fíknilyfjum, sem færast mjög í aukana hjá mörgum þjóðum. Um þau er ströng löggjöf í landinu, sem væntanlega verður ekki slakað á, þó að ítrekaðar tilraunir verði gerðar til að brjóta hana. Um þetta mun þjóðin einhuga. Svipað hugarfar þarf að skapa gagnvart sígarettunum og mun skapast, þegar þjóðin hefur betur sannfærzt um það tjón, sem þær valda. En þetta mál hefur margar fleiri hliðar en þá heilsufarslegu, sem er sú alvarlegasta og nú hefur verið rædd og er vitanlega höfuðatriði málsins. Þá er næst fjárhagshliðin. Þetta er gífurlegt fjárhagsmál fyrir marga og mörg heimili. Mun láta nærri, að sá, sem reykir pakka á dag, eyði þar 20–25 þús. kr. á ári og margir gera snöggtum betur. Sé um hjón að ræða, tvöfaldast upphæðin og verður á heimili 40–50 þús. kr. Samkv. upplýsingum Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins hefur sala á tóbaki verið þessi undanfarin 6 ár: 1965 337.4 millj., 1986 401.2 millj., 1967 436 millj., 1968 511 millj., 1969 578.5 millj. og 1970 703.2 millj. Í þessum tölum eru jafnframt vindlar, reyktóbak og neftóbak, en eftir því sem næst verður komizt mun sala vindlinga nema um 85% af þessum upphæðum og þýðir það, að sala á þeim s. l. ár hafi numið um 600 millj. kr. Þessi upphæð mætti vera mörgum til íhugunar. Þetta er svipuð upphæð og öll fjárlög ríkisins voru fyrir ca. 15 árum. Þegar hún bætist við hættuna af sígarettureykingunum, er myndin býsna hrollvekjandi. Þar að auki er ekki síður mikið í húfi fyrir þjóðfélagið fjárhagslega séð. Baráttan við þá alvarlegu sjúkdóma, sem sígarettureykingarnar valda að dómi læknanna, er dýr, heilbrigðisþjónustan, sjúkrahúsin, lyfin og læknishjálpin kosta ríkið og sveitarfélögin háar fjárhæðir, en mikið tjón vegna tapaðra vinnustunda, skertrar starfsorku og styttri starfsævi er þó enn þyngri fórn fyrir samfélagið. Að síðustu kem ég að þriðja atriðinu, sem ekki er úrleiðis að minnast á í þessu sambandi, atriði, sem hefur orðið mál málanna hjá mörgum þjóðum hin síðustu árin og einnig Íslendingum. Það er hættan af mengun. Almennt standa Íslendingar þar betur að vígi en aðrar þjóðir. Það gerir lega landsins og hin óstöðuga veðrátta í miðju Atlantshafinu. Sígarettureykur eitrar hins vegar andrúmsloftið og þar hefur ríkt algert tillitsleysi. Reykingamenn anda ekki reyknum frá sér í neina geyma, heldur púa þeir honum í allt og alla hvar og hvenær sem er, á heimilum, í áætlunarbifreiðum, í fundarherbergjum, á skemmtistöðum og skrifstofum. Það ætti vitanlega enginn að leyfa sér að eyðileggja andrúmsloftið fyrir öðrum. Það hefur sannazt, að dvöl fólks í reykfylltum vistarverum, þó að það reyki ekki sjálft, veldur oft alvarlegum sjúkdómum. Það er nógu langt gengið, að fólk eyðileggi sína eigin heilsu vitandi vits og af fullum ásetningi, þó að því leyfist ekki að fara eins með annað fólk, sem ekkert hefur til saka unnið. Þeir, sem mest ræða um mengun, hvort sem hún er talin koma frá Straumsvík eða Áburðarverksmiðjunni, ættu ekki að gleyma hinum reykfullu vistarverum, sem margir lifa og hrærast í alla daga ársins. Það skyldi þó ekki vera alvarlegasta mengun, Íslendinga í dag? Ég mun nú láta máli mínu lokið, þótt mörgu mætti við þetta bæta. Ég fagna þeim umr., sem orðið hafa um þetta gífurlega vandamál hin síðustu árin. Ég þakka þeim, sem átt hafa frumkvæði að þeim umr., sem orðið hafa til þess, að þjóðin hefur vaknað til meðvitundar um hinn mikla vanda. Ég hef í frv. þessu bent á leið, sem ég er sannfærður um, að sé eina lausnin til að valda hér algerum tímamótum og bjarga mörgum mannslífum. Mér finnst mikilsvert, að þessi möguleiki sé ræddur af hv. Alþ. og þjóðinni allri. Það væri Íslendingum til mikils sóma, ef þeir væru fyrsta þjóðin í Evrópu, sem setti innflutningsbann á sígarettur. Sá tími mun síðar koma, að höggvið verður á rót meinsins, og því fyrr, því betra. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjhn. d.