Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg og annar háttv. þingdeildarmaður höfum komið okkur saman um að bera upp dálitla breyttill. við þetta frumvarp, og vil jeg nú leyfa mjer að gera lítils háttar grein fyrir henni. Jeg tók það fram í 2. umr., að jeg væri máli þessu mjög hlyntur og óskaði, að það næði fram að ganga. Jeg get þessa aftur til þess, að enginn skuli setla, að tillaga þessi sje fram komin til að spilla fyrir frumvarpinu eða verða því að falli. Aðalástæður til þessarar brtill. eru í stuttu máli þessar: Það er allathugaverð braut, sem þingið er komið inn á, er það er farið að skifta landssjóði í alls konar smásjóði. Viðlagasjóði hefir verið skift í marga sjóði. Í fjárlögunum eru nú tillög veitt ýmsum sjóðum, er þingið hefur litil umráð yfir. Jeg skal t. d. nefna: fiskiveiðasjóð, byggingarsjóð, kennara-styrktarsjóð. Enn fremur má nefna tillag til ellistyrktarsjóðanna og tillög til Búnaðarfjélags Íslands. Nú er farið fram á ný tillög eða hækkun á tillagi til þriggja sjóða. Í fyrsta lagi stofnun Landhelgissjóðs, í öðru lagi hækkun á tillagi til styrktarsjóðs kennara og í þriðja lagi, að 100 þús. kr. verði veittar til Landsbankans á ári hverju í 20 ár. Ef þessu heldur áfram, þá kemst innan skams í óefni, og má búast við, að þar komi, að þingið hafi litið að gera við fjármálin. En jeg játa fúslega, að þessi ástæða ein sje ekki nóg. Jeg skildi háttv. flutningsm. og tilgang hans með frv. þannig, að það væri tilætlunin, að safna í einn sjóð þeim óvissu tekjum, sem kæmu í landssjóð í fje, er goldið væri sem sektir fyrir veiðar í landhelgi. Þenna tilgang álít jeg góðan, einkum þar sem tekjugrein þessi er svo vaxin, að eigi verður mikið á henni bygt vegna óvissunnar. Þessum tekjum er líka bezt varið á þann hátt, er frv. ætlast til. Ef sektir þessar verða svipaðar og að undanförnu, og verða ávaxtaðar, sem frv. gerir ráð fyrir, nemur sjóður þessu eftir 12 ár kringum 200 þús. kr. auk vaxta og vaxta-vaxta, þó að landssjóður veiti honum ekkert tillag. Jeg sje því ekki ástæðu að veita það nú þegar. Hitt er sjálfsagt, að landssjóður hlaupi undir bagga, þegar sjóðurinn tekur til framkvæmda. Ef við förum að veita þetta tillag nú, þá er það af því, að við höldum, að við eyðum fjenu til einhvers óþarfa, treystum okkur ekki vel í þessu efni. Þessi 5000 kr. veiting er þá svipuð því, er foreldrar láta börn setja 1 kr. eða svipaðar smáupphæðir í sparisjóð, svo að þau kaupi ekki sælgæti fyrir fjeð. En við brúkum ekki minna fje fyrir það. Og eins og jeg sagði áðan, er sjálfsagt, að landssjóður hjálpi þessum fyrirhugaða landhelgissjóði, er fara á að nota hann. Okkur flutningsmönnum er þetta samt ekki neitt kappsmál, eins og jeg sagði. En jeg vildi ekki láta málið ganga svo gegnum deildina, að ekki væri bent á þetta. Við greiðum atkvæði með frv., hver sem afdrif tillögu okkar verða.



Jeg bjóst ekki við, að þurfa að halda svörum uppi fyrir þetta frv. nú við þessa umræðu. Jeg vonaði, að það næði að ganga út úr deildinni. Það er rjett, sem háttv. 3. kgk. þm. (Stgr. J.) tók fram, að það fje, er sjóð þennan á að mynda með, eru ekki vissar tekjur, er hægt er á að byggja. Það er ekki komið úr vasa landsmanna í tollum og sköttum. Meðal annars af þessu bjóst jeg eigi við því, á seinasta stigi málsins, að þurfa að halda svörum uppi fyrir þessu landssjóðstillagi, sem er svo sára litið meir, en jeg hef þegar gert. Enn bendi jeg á, að háttv. deild hefur verið. nefndinni og flutningsmanni sammála um, að hjer þyrfti eitthvað að gera. Og þegar þess er nú gætt, að frekir 3/4 af útfluttum afrekstri atvinnuveganna. á Íslandi eru af sjávarútveginum, en ekki nema tæpur 1/4 af landbúnaðinum, sem stórfje er árlega veitt til, þykir mjer líklegt, að þingið sjái ekki eftir þessu litla fje, sem sem hjer er um að ræða, til að vernda þenna aðalatvinnuveg landsins frá háska og stórtjóni. Mjer dettur ekki í hug að gera litið úr landbúnaðinum, nje telja eftir það fje, sem til hans er veitt. Jeg heyri það oft hjá kjósendum mínum, að jeg dragi taum hans um of, móts við sjávarútveginn. En sjávarútvegurinn er landssjóði arðsamari en landbúnaðurinn, því getur enginn neitað. Það er því heilög skylda þingsins að efla og vernda þenna atvinnuveg. Háttv. 3. kgk. þm. (Stgr. J.) taldi upp ýmsa sjóði, er fje væri veitt til á fjárlögunum, og þótti þingið þar komið inn á viðsjárverða braut, og það er vitanlegt, að þessir sjóðir eru dregnir undan stjórn þingsins, og það getur verið varhugavert að gera mikið að þessu, einkum þegar um stóra sjóði er að ræða. En hann gleymdi einum sjóðnum, þegar hann var að telja upp þessa sjóði. Árið 1900 var tekið úr landssjóði ekki 5 þús. kr., heldur nær því 145 þús. kr. til eflingar landbúnaði. Jeg á hjer við Ræktunarsjóðinn, sem það ár var stofnaður. Þá var það ákveðið, að andvirði seldra þjóðjarða skyldi ganga til hans. Og það var ekki látið nægja, að taka andvirði þeirra jarða, er seldust eftir 1900, heldur var tekið andvirði þeirra jarða, er áður voru seldar eða samtals um 145 þús. kr., mörgum þótti þingið þá alldjarftækt í þessum efnum. En jeg álit, að þetta hafi orðið landbúnaðinum til eflingar og styrktar. Jeg þekki ekki dæmi þess úr þingsögunni, að nokkuð svipaðar tillögur hafi komið fram sjávarútvegnum til eflingar, nema helzt þetta frumvarp, sem fer fram á, að verja sektarfjenu, er landssjóður fær fyrir ólöglegar veiðar, eða rjettara sagt 2/3 af því, - og svo að bæta við úr landssjóði 5 þús. kr. tillagi. Þetta frumv. gengur svo miklu skemra en Ræktunarsjóðslögin, að það er varla samanberandi. Það fer ekki fram á það, að taka alt það fje, sem komið hefur í sektum fyrir ólöglegar veiðar í landssjóð frá því fyrsta, heldur það, sem hjer eftir kann að koma - og að eins 2/3 hluta þess, að við bættu þessu 5 þús. kr. tillagi. Hjer er því far ið miklu varlegar, en þá var gert. Þetta stafar af því, að jeg álit fjárhag landssjóðs þannig farið, að hann sje ekki fær um að snara nú út slíkri upphæð. Aðalspurningin í þessu máli er auðvitað þessi: Er þörf á þessu frumvarpi ? Er þörf á þeim undirbúningi undir auknar landhelgisvarnir, sem það fer fram á ? Jeg hika ekki við að kveða já við henni. Við höfum tölurnar í landshagsskýrslunum, sem jeg hef nefnt, þær segja oss frá því, hve hagur landssjóðsins er ákaflega mikið kominn undir vexti og viðgangi sjávarútvegsins. En landshagsskýrslurnar segja oss ekki frá öðru, sem nú varðar enda mestu um þetta mál; þær segja oss ekki frá þeim hundruðum já þúsundum manna, sem árlega bíða stórkostlegt atvinnu- og eignatjón af því, hve landhelgisvörnin er slælega rekin. Mikill hluti sjómanna vorra gengur árlega mánuðum saman atvinnulaus, af því að fiskur gengur ekki á grunnmiðin. En þegar svo fiskurinn gengur inn fyrir landhelgislínuna, og sjómennirnir hlaða báta sína oft að kalla upp í landsteinum, þá koma útlendir botnvörpungar á miðin, sem að guðs og manna lögum eru landsins eign, og gersópa miðin að fiski og veiðarfærum fyrir augunum á sjómönnum vorum; þeir mega horfa upp á, að björginni sje rænt frá þeim og sárþurfandi heimilum þeirra, og geta ekkert aðhafzt. Hjer er því brýn þörf að hefjast handa. Jeg verð að segja, að það sem mjer þykir mest ábótavant við frumvarpið, er það, hve tillag úr landssjóði er lítið. Jeg get skilið, að margir hefðu talið sjálfsagt, að það væri ekki 5 þúsund krónur, heldur 50 sinnum 5 þúsund kr., og þegar væri byrjað á verklegum framkvæmdum til að bæta úr þessu voðaböli, en á því eru nú engin tök, þó ekki væri af öðru en því, að málið vantar allan undirbúning. Við sem lifum mitt á meðal alþýðunnar og erum daglegir sjónarvottar að kjörum sjómannanna, við heyrum meira en nóg af kvörtunum sjómannanna, og við vitum, að það er á fullum rökum bygt, þegar þeir kvarta um erfiðan hag. Það væri auðgert að safna árlega fjölda af eiðfestum skýrslum um yfirgang útlendra sjómanna hjer við land, um það, hvernig þeir spilla bátflakinu, og leiða fátækt og skort yfir þá, sem af því eiga að lifa. Og hvað hefur svo þingið gert til að ráða bætur á þessu böli. Eiginlega ekki neitt. Það hefur að vísu stofnað fiskiveiðasjóð til eflingar sjávarútveginum; en ekki hefur hann orðið landhelgisvörninni að neinu liði. Mjer þykir þessi brtill. hv. 3. og 6. kgk. þm., sem fer fram á að fella burt úr frv. þetta 5 þúsund kr. tillag úr landssjóði, því undarlegri, þar sem jeg veit, að báðir h. flutn.m. eru sjávarútvegnum hlyntir, og líka sjálfu frv. Það er farið fram á þetta árlega 5000 kr. tillag úr landssjóði, af því að, eins og kunnugt er, gengur 1/3 af sektunum fyrir landhelgisbrot nú í fiskiveiðasjóðinn. Jeg og nefndin höfum ekki viljað leggja til, að þessu væri breytt. Ef allar sektirnar hefðu getað runnið í landhelgissjóðinn, þá hefðum við að líkindum ekki farið að ásælast landssjóð, ef ásælni á að kalla það. Langeðlilegast hefði verið, að landhelgis sjóður hefði fengið allar sektirnar, eða með öðrum orðum miklu meira fje, en hjer er ætlazt til, að landssjóður leggi fram. Jeg get lýst því yfir fyrir nefndarinnar hönd, að hún heldur fast við frv. og sjer ekki ástæðu til að fallast á brtill. Hjer er ekki farið fram á mikið, því miður getum við ekki stigið stórt spor. Hjer er að eins verið að búa í haginn fyrir það, að vjer getum sjálfir tekið þátt í því, áður en langt um líður, að hefta yfirgang erlendra sjómanna. Þessar 5000 kr. geta, þó lítið sje, flýtt nokkuð fyrir því, að vjer verðum færir um að taka upp landhelgisvörnina sjálfir. Jeg gef ekki mikið fyrir alt þetta tal um, hvað áríðandi það sje, að fylgja föstum principum, ekki sízt, þegar jeg sje, hvernig principin eru svo brotin, að segja má dögum oftar. Það hefur verið talað um það, að hættulegt væri að búta landssjóð sundur, leggja á hann frambúðarkvaðir og draga hverja upphæðina á fætur annari undan áhrifum löggjafarvaldsins. Þetta getur verið rjett og ekki rjett, það fer eftir atvikum. Ef landssjóður gæti lagt fram í einu alt, sem hjer þarf, þá mundi hafa verið farið fram á, að hann gerði það, og gerði það strax. En nú sje jeg ekki betur, en honum sje það ofvaxið í bráð, og því var hin leiðin valin. H. 3. kgk. (Stgr. J.) sagði, að það drægi ekki úr aðaltilgangi frv., þótt 5000 kr. tillagið úr landssjóði væri látið falla burt, það munaði ekki mikið um það. Jeg segi aftur á móti, og þykist hafa rjett fyrir mjer, að það dragi mikið úr honum. Við vitum ekki, hvað sektirnar verða miklar framvegis; þær geta minkað, og þá er því meiri ástæða fyrir landssjóð að hlaupa undir bagga, og tryggilegast, að hann geri það þegar frá upphafi. Nú heyrast raddir um það, að koma megi landhelgisvörninni fyrir á ódýrari hátt en hingað til. Það er víst, að áhugi landsmanna á vörninni mun vaga, er þeir sjá, að hana má framkvæma fyrir minna fje, en menn hafa gert sjer í hugarlund hingað til. Það getur því orðið úr framkvæmdum fyr en varir, og þá er æskilegt, að eiga sem rífastan landhelgissjóð til taks. H. 3. kgk. (Stgr. J.) fanst þingið með þessu gefa sjálfu sjer nokkurs konar vantraustsyfirlýsingu, það væri, eins og það treysti sjer ekki til að fara hyggilega með landssjóðs fje, og sæi ekki annað úrræði, en að draga nokkuð af því undan yfirráðum þingsins og stinga því í söfnunarbauk. Jeg játa það, að jeg hef sjeð sumar fjárveitingar, sem jeg er sannfærður um að eru miklu gagnsminni en þessi, meira að segja: jeg þykist hafa sjeð fjárveitingar, sem gert hafa beint ógagn. Jeg hef sjeð þær fjárveitingar hjer á þingi, sem jeg vildi ekki hafa þurft að hafa vitneskju um. En þrátt fyrir þetta er engin ástæða til að bera yfirleitt vantraust til fjárveitingarvaldsins. Tillaga vor er ekki af slíku sprottin, heldur af hinu, að við töldum auðveldara, eins og fjárhagnum er háttað, að greiða smærri upphæðir, smátt og smátt, en eina stóra upphæð í einu. Jeg er viss um það, að enginn kjósandi á öllu landinu mundi ámæla þinginu fyrir það, þótt það legði fram 5000 kr. á ári, í því skyni, að bjarga öðrum aðalatvinnuveg landsins úr voða. Það stingi í stúf, ef þingið færi nú að neita um þessa smáupphæð, en hefur áður lagt fram af fúsum vilja tugi þúsunda króna til ýmissa fyrirtækja, og það sumra tvísýnna. Það er ekki langt á að minnast, að það veitti 400,000 kr. til hafnargerðar hjer í Reykjavik. Jeg lasta þetta ekki. En ætli það verði þó sjerlega mikið með höfnina að gera, ef sjávarútvegur mikils hluta landsmanna er ekki verndaður gegn bráðri eyðileggingu? Það sjer annars ekki á, að allir Reykjavíkurbúar meti það mjög mikils, að landssjóður hljóp ritlega undir bagga með þeim við hafnargerðina, ef það er satt, sem sagt er, að öll Hafnargata, höfuð-kaupmannagatan, vilji ekki leggja fram einn eyri til hins innlenda eimskipafjelags; það lítur út fyrir, að þeim herrum, sem þar búa, þyki sælla að þiggja en gefa. Einstakir hreppar hafa heitið 1000 kr. til eimskipakaupanna, og fátækir sjómenn hafa lagt fram sinn skerf. Jeg er hræddur um, að öllum þessum þyki þinginu nokkuð mislagðar hendur, ef það synjar um fá þúsund krónur til að vernda eign og atvinnu sjómannalýðsins, en kastar út hundruð þúsunda króna, til að hækka í verði eignir auðugra kaupmanna. Jeg segi ekkert um það, hvort þetta er í sjálfu sjer rangt eða ekki, en jeg þykist sjá fyrir dóm þjóðarinnar. Mjer hefur stundum verið brugðið um, að jeg hirti lítið um vilja kjósenda minna. Það er satt: Jeg spyr sjálfan mig fyrst og fremst eftir því í hverju máli, hvað satt sje og rjett, og eftir því reyni jeg svo að fara, án tillits til þess, hvort það muni afla mjer vinsældar hjá kjósendum mínum, eða baka mjer óvinsæld hjá þeim. Eins geri jeg nú. En jeg hef sjeð og heyrt svo mikið af atvinnutjóni og þar af leiðandi bágindum sjómannanna, sem stafar af yfirgangi útlendra sjómanna, að jeg hef talið mjer skylt að bera hjer fram mál þeirra, og fylgja því eftir mætti. Kvein þeirra og soltinna barna þeirra og kvenna, hafa eflaust borizt til eyrna drottins Zebaots á hæðum, þó þau hafi máske ekki náð eyrum sumra þeirra, sem sitja við alsnægtir, inni í hlýjum og notalegum stofum hjer í Reykjavík.



Jeg hef skrifað undir brtill. á þgskj. 116, og skal jeg nú fara nokkrum orðum um málið. Jeg man ekki til, að jeg hafi orðið jafnhissa á nokkurri ræðu, sem jeg hef heyrt haldnar hjer á þingi, eins og hinni hjartnæmu ræðu h. þm. Ísafj. (S. St.). Hann útmálaði það mjög átakanlega, hve bráðnauðsynlegt það væri að vinda bráðan bug að landhelgisvörninni. En svo vill hann þó fara að safna fje í sjóð, sem hægt sje að gripa til einhverntíma síðar til landhelgisvarnar. Jeg er h. þm. (S. St.) alveg samdóma um nauðsyn landhelgisvarnarinnar; en það sem okkur skilur á er, að jeg vil vinda bráðan bug að því í verki, en hann vill fresta framkvæmdum. Jeg geri ráð fyrir að h. d. muni það, að þegar málið var síðast til umræðu hjer, hreyfði jeg því, að vel mætti vera, að það borgaði sig, að kaupa þegar í stað skip til strandvarnar, skip, sem stjórnin gæti jafnframt látið vinna, fleira fyrir sig. H. þm. (S. St.) lítur ekki við þessari tillögu, hann vill bara safna fje svo og svo lengi, og lofa útlendingunum á meðan að veiða fiskinn í næði upp í landsteinunum, og spilla veiði og veiðarfærum sjómannanna. Jeg skal játa það, að jeg er ekkert áfram um að safna fje landsins í sjóði, það eru lágir vextir, sem það gefur þar. Mjer þykir miklu nær, að því sje varið til nytsemdarfyrirtækja, þannig ber það landinu margfalda vexti. Ef h. n. hefði farið fram á, að undinn væri bráður bugur að því, að gert væri út skip til strandvarnar á landsins kostnað, þá er líklegt, að jeg og fleiri hefðu verið með því. En jeg hef ekki orðið var við, að h. n. hafi undirbúið það mál að nokkru, eða leitað sjer minstu upplýsinga um, hvað slík útgerð mundi kosta. Þetta hefði hún átt að gera, ef henni hefði verið alvara með málið. Nú lendir það mest í tómu orðaglamri. Jeg skyldi ekki hafa á móti, að landið safnaði fje, ef það hefði meiru yfir að ráða, en þyrfti til nytsemdarfyrirtækja, en svo mun eigi vera; og eins og jeg sagði áðan, vil jeg, að nytsemdarfyrirtækin sjeu látin sitja fyrir fjársöfnuninni. Það er ekki lítið, sem landssjóður leggur af mörkum, ef hann afsalar sjer öllu sektarfjenu, fyrir landhelgisbrot, því að það er hans rjett eign, alveg eins og hvert annað sektarfje, sem í hann rennur. Það má gera ráð fyrir, að fje þetta nemi alt að 30,000 kr. á ári, og munar um að draga það frá arðsömum fyrirtækjum, en geyma það vaxtalítið í sjóði. Jeg held sannast að segja, að það sje sára lítill búhnykkur. Það er langt frá mjer að vita áhuga h. þm. (S. St.) á þessu máli, eða öllu heldur ákafa hans. En jeg held það sje áreiðanlegt, að hann sje kominn út á villigötur, og jeg tel það skyldu mína, að reyna að leiða hann af þeim á rjetta leið. Sjómennirnir hafa ekki gagn af því, þótt fje sje safnað í landhelgissjóð; útlendingarnir taka björgina frá þeim alveg eins fyrir því. Þeim verður þá fyrst gagn að fjárframlagi, þegar fjenu er varið til þess, að útvega skip, til þess að verja fyrir þá landhelgina, og það er brýn nauðsyn, að gera það sem fyrst. Jeg stunda hvorki landbúnað nje sjávarútveg, en rjettlætistilfinning mín býður mjer að halla á hvorugan þennan atvinnuveg. og leiðrjetta; þegar jeg heyri aðra gera það. Einmitt nú tel jeg mig hafa tilefni til að gera það. Jeg hygg, að h. þm. (S. St.) hafi ekki verið allskostar rjettlátur, þegar hann var að gera upp á milli landbúnaðarins og sjávarútvegsins. H. þm. (S. St.) hefur sjálfsagt farið eftir verzlunarskýrslunum, þegar hann sagði, að landbúnaðurinn gæfi ekki af sjer nema 1/4 móts við sjávarútveginn. En þess er að gæta, að verzlunarskýrslurnar sýna ekki afurðir hvors atvinnuvegsins um sig, eins og þær ern, heldur aðeins, hvað flutt er úr landinu af þeim. Nú vita allir, að miklu meira er flutt úr landinu af afrakstri sjávarútvegsins en landbúnaðarins. En í raun og veru mun afrakstur landbúnaðarins vera miklu meiri en allur sjávaraflinn. Kæmu öll kurl til grafar, gæti jeg trúað því, að hlutfallið snerist við þannig, að afrakstur sjávarútvegsins yrði ekki nema 1/4, en landbúnaðarins 3/4. Mjer eru báðir atvinnuvegirnir jafn kærir, og jeg vil gera þeim báðum sem jafnast undir höfði. Ýmsir nú á dögum halda því fram, að velmegun landsins hvíli nú mest á sjávarútveginum. Þessir menn skoða ekki málið ofan í kjölinn. Til þess að gera sannan samanburð, þarf að rannsaka, hve mikið hvor atvinnuvegurinn um sig gefi af sjer í raun og veru; þessi rannsókn hefur enn ekki verið gerð; yrði hún gerð, mundi það sýna sig, sem jeg sagði, að landbúnaðurinn gefi meira en sjávarútvegurinn. Það er full nauðsyn á, að þessi rannsókn fari fram, og árangur hennar komi fyrir almenningssjónir. Það gæti fyrirbygt það, að menn ljetu óljósar skýrslur leiða sig á glapstigu. Jeg veit það, að afli togaranna okkar hleypir upphæðunum í verzlunarskýrslunum mikið fram. En ekki megum við skrifa alla þá upphæð tekjumegin í reikning sjávarútvegsins; útgerðin er dýr, margt þarf til hennar að kaupa frá útlöndum, og fremur fáir fá atvinnu við hann. Jeg veit, að togaraútvegurinn hefur hingað til gefið góðan arð, en hann hefur að mestu leyti verið gróðafyrirtæki fáeinna auðmanna. Bátaútvegurinn er aftur á móti atvinnuvegur alþýðunnar. Vjer megum því ekki leggjast undir höfuð, að hlynna að honum og vernda hann, og það þarf að gerast fljótt, en ekki með því að safna fje í sjóð, sem á að koma að gagni einhverntíma í framtíðinni, máske þá fyrst, þegar enginn bátur er orðinn eftir að vernda. Jeg er í lengstu lög fús á að greiða atkvæði með fjárveitingunum til arðvænlegra fyrirtækja, sem brátt eiga að komast í framkvæmd. En jafn ófús er jeg á að greiða atkvæði með því, að landssjóður miðli af fje sínu til að koma upp hinum og þessum sjóðum, sem geymast eiga í bönkum um alsendis óákveðinn tíma. Jeg skyldi með ánægju greiða atkvæði með því, að veitt væri þrefalt eða fjórfalt hærri upphæð í þessu augnamiði, ef jeg vissi, að fjeð kæmi strax að notum; en hitt er mjer móti geði, að taka fje landsins frá þarfafyrirtækjunum og fastbinda það í ráðagerðasjóðum. Mjer sýnist það allálitleg fúlga, ef veittar eru alt að 30,000 kr. árlega, og finst, að h. þm. Ísafjk. megi vel við að una.



Jeg held, að brtill. á þgskj. 137 hefði ekki þurft að gefa tilefni til annarar eins ræðu og þeirrar, sem h. þm. Ísfjk. (S. St.) hjelt áðan. Jeg skal játa það, að ræðan var skemtileg, og jeg er í mörgu samdóma h. þm. (S. St.). H. þm. (S. St.) sagðist ekki hafa búizt við, að umræður þyrftu að hefjast um málið nú. Það hefur eflaust komið til af því, að h. þm. (S. St.) hefur ekki munað eftir því, að við 2. umr. ráðgerði jeg að koma með brtill. þá, sem nú er komin fram, og sem:gaf h. þm. (S. St.) tilefni til að sýna ræðusnild sína. Eins og h. 6. kgk. (G. B.) tók fram, miðaði h. þm. (S. St.) hlutfallið milli afurða landbúnaðar og sjávarútvegs auðsjáanlega við útflutninginn einan; en ekki við afurðirnar í heild sinni, en það vita allir, að á slíkum samanburði verður lítið bygt. Það var satt, að eg gat ekki beinlinis Ræktunarsjóðsins. En hins gat jeg, að það hefði ekki einungis verið bundið nokkuð af árlegum tekjum landssjóðs, og tekið undan áhrifum alþingis, heldur væri líka allálitleg fúlga af viðlagasjóði dregin undan áhrifum þingsins og runnin í Fiskiveiðaajóð og aðra sjóði. H. þm. (S. St.) sagði, að það hefði verið miklu meiri ástæða til að finna það að frv., að það færi fram á of lítið tillag til landhelgissjóðsins, en hitt, að það gerði ofmiklar kröfur. Það er satt, hjer er í raun og veru farið fram á of lítið; og jeg skyldi ekki hika við að greiða atkvæði með mun hærri upphæð, ef jeg hefði nokkra von um, að bráðlega ætti að fara að nota hana. Þessar 5000 kr. eru hvorki heilt nje hálft. H. þm. (S. St.) var nokkuð stórorður um, hvílíkur voði sjómönnum væri búinn af yfirgangi útlendinga. Ef það ætti að skilja þau orð h. þm. (S. St.) alveg bókstaflega, hlytu menn að líta svo á, að sjávarútvegurinn væri að fara í hundana sökum þessa yfirgangs, og þá væri sjóðsstofnun sú, sem frv. gerir ráð fyrir, allra mesta humbug. Til allrar hamingju er þetta nú ekki rjett hjá h. þm. (S. St.), að svona langt sje komið. Yfir höfuð fanst mjer sá kafli ræðu h. þm. (S. S.), sem um þetta fjallaði, of stórorður, of óvarkár. Þetta má þó engan veginn skilja svo, að jeg vilji gera lítið úr yfirgangi útlendra sjómanna eða draga úr því, að reynt sje að hefta hann, síður en svo, en það spillir og villir í hverju máli, að fara út í öfgar. Jeg veit, að h. þm. (S. St.) þekkir enn betur til sjómannanna en jeg, þó jeg búi líka við sjó, þar sem hann er í einu hinu mesta bátaútvegsplássi landsins, og það er ekki nema eðlilegt og honum til sæmdar, þó honum hafi hitnað, þegar hann hugsaði til bjargarskortsins í kjördæmi hans síðasta vetur, og í þann reikning ætla jeg að skrifa stóru orðin hans. H. þm. (S. St.) játaði það, að hann vildi taka þessar krónur undan yfirráðum þingsins, því hann treysti því ekki meira en svo til að fara skynsamlega með þær. Þannig sagði hann, að sín 28 ára þingreynsla væri. Þetta er næsta sorgleg játning. Jeg er enn ungur þingmaður, en það vona jeg, að hamingjan gefi, að ef það á fyrir mjer að liggja að sitja jafnlengi á þingi og h. þm. (S. St.) hefur gert, að jeg þá þurfi eigi að gera sömu játningu, sem hann gerði nú. H. þm. (S. St.) talaði um princip okkar og fanst litið um. Jeg kannast fyllilega við það, að jeg vil fylgja principum; þannig vil jeg, að þingið geri sem minst að því, að binda hendur sínar um langan tíma, það getur rekið að því, að það neyðist til að slita þau bönd og rjúfa þær skuldbindingar sínar. En slíkt má ekki eiga sjer stað; þingið verður fullkomlega að standa við það, sem það hefur einusinni gert. Það má víst með sanni segja, að alt of litið sje fylgt princípum í fjármálapólitík vorri, og ætli hin sorglega reynsla hv. þm. (S. St.) stafi ekki að miklu leyti af því. Það er því ekki rjett að vita það, þótt einhverjir vilji koma meiri festu á meðferð fjármálanna, fylgja nokkurnveginn föstum princípum í þeim málum.

Sigurður Stefánsson, framsögum.: Það er ekki rjett hjá háttv. 6, kgk. (G. B.), að jeg segði það við 1. umr. þessa máls, að jeg væri á móti að kaupa strax skip til landhelgisvarna, heldur taldi jeg, að við værum ekki svo miklir menn, að við gætum keypt skipið strax; hagur landssjóðs væri ekki svo góður, og svo verð jeg að játa það, að jeg hef ekki það sjálfstraust, að jeg eða aðrir værum svo miklir menu, að jeg treysti okkur til að undirbúa þetta mál á fáum vikum, svo vel sje. Jeg sje, að það koma hjer fram mörg frumv., sem ern illa undirbúin. Jeg verð að líta svo á, að það sjeu engin tök á því fyrir þingið, að rannsaka þetta mál, svo vel sje, sem maður segir en sje flanað að þessu máli, gæti það orðið til þess, að spilla fyrir framgangi málsins í framtíðinni, Þetta vona jeg að allir háttv. þm. skilji, einkum maður, sem er jafn velviljaður þjóðinni og háttv. 6. kgk. þm. (G. B ). En ef þeir háttv. 6. kgk. (G. B.) og háttv. 3. kgk. þm. (Stgr. J.) treysta sjer til þess að undbúa málið, svo vel sje, og koma fram með það, þá skal ekki standa á liðsinni mínu, en jeg tek það fram, að jeg vil ekki flana út í það illa undirbúið eða undirbúningslaust. Hitt tók jeg líka fram við 1. umræðu, í að jeg teldi sjálfsagt, að við skildum ekki svo á þessu þingi, að við ekki skoruðum á stjórnina að undirbúa málið til næsta þings; það tel jeg hinn eina rjetta þinglega veg, til þess að hrinda málinu í framkvæmd. Jeg er því fús til þess, að vera með háttv. 6. kgk. þm. (G. B.) um tillögu um það efni, alveg eins og ef hann kemur með gott og vel undirbúið frumvarp nú. Kann vel að vera, að það sjg rjett, að jeg sje of varfærinn. Jeg hef altaf varfærinn viljað vera. En það hygg jeg, að allir játi, að með frv. þessu sje stigið spor í áttina, spor, er þarf að stiga, samhliða því, sem málið er vel rannsakað, áður en það kemur til framkvæmda. Það er ekki rjett, að segja, að sjóður þessi sje arðlaus, því þó að hann sje arðlítill fyrir landssjóðinn, meðan hann ekki er notaður, þá á hann að vera arðsamur fyrir bankann, því með honum er veltufje bankans talsvert aukið. Og hann yrði því lánaður út til arðs og hagnaðar fyrir viðskiftamenn bankans og kæmi að því leyti þjóðinni að notum. Háttv. 6. kgk. þm. (G. B.) sagði, að maðnr mætti ekki láta tölurnar í landhagsskýrslurnar villa sig, og er það alveg rjett. Maður má heldur ekki, eins og hann sagði, gera oflítið úr landbúnaðinum. En það hygg jeg, að nú orðið sje eins mikið flutt út hlutfallslega af landbúnaðarvörum og sjávarafla, því bændur selja sannarlega ekki alllítið af afurðum sínum út úr landinu. Hitt er annað mál; á það datt mjer ekki í hug að bera brigður, að landbúnaðurinn í raun og veru gefi meiri arð, þeim er hann stunda, tiltölulega, er lítið er á veltufje hans, en sjávarútvegurinn, og ummæli mín má enginn skilja svo, að jeg vilji kasta nokkurri rýrð á landbúnaðinn, siður en svo, því um hann má segja, að með honum standi og falli þjóðerni vort. Mjer dettur því ekki í hug, að telja eftir Ræktunarsjóðinn eða styrkinn til Búnaðarfjelags Íslands, jeg tel það meira að segja gott fyrir alþingi, að þurfa ekki að vasast í úthlutun hinna ýmsu smærri styrkveitinga, og jeg ber ekki þar eins gott traust til tillögu háttv. þm. og til tillagna frá þeim mönnum, er geta lagt höfuðið í bleyti alt árið, til þess að íhuga, hvernig fjenu verði bezt varið. Jeg hef aldrei sagt, að alt hjer á landi væri komið undir framgangi og efling sjávarútvegsins, eins og háttv. 6. kgk. (G. B.) sagði  (Guðm. Björnsson: Jeg sagði ekki það, heldur að það væri oft sagt)  , –þá er mjer nóg, en hitt sagði jeg, að landssjóður hefði nú margfalt meiri tekjur af sjávaraflanum en af landbúnaðinum, og við það stend jeg. Þar sem háttv. 3 kgk. þm. (Stgr. J.) talaði um að kaupa skipið strax (Stgr. J.) Jeg sagði ekkert um það), þá hef jeg áður svarað því. Jeg sagði ekki, að allur sjávarútvegur væri að fara í hundana, heldur að bátfiskiveiðum vorum væri háski búinn. En ef bátveiðin fellur, þá er höggvið stórt skarð í velmegun og tekjur þjóðarinnar. Jeg hef þá ekki meiru að svara að sinni, en vildi óska þess, að við værum ekki að krukka í þessar 5 þúsund krónur, heldur lofuðum háttv. Nd. að hafa fyrir því; hún er líka aðalfjármáladeildin hjer. En jeg tek það jafnframt fram aftur, að komi fram vel undirbúið og gott frumv. um kaup á varðskipi strax, þá ljæ jeg því fylgi mitt, svo framarlega sem fjárhagur landsins leyfir það.



Aðeins örfá orð. Við erum sammála um það, háttv, þm. Ísaf. (Sig. Stef.), að það sje vitanlega rjettast, að framkvæma nú á þessu þingi kanp á landvarnarskipi, en hann hefur ekki treyst sjer til þess, að undirbúa kaupin, en sagðist hins vegar gjarnan vilja styðja málið, ef við háttv. 3. kgk. þm. (Stgr. J.) kæmum með það. Það er svo í lífinu, að menn skifta með sjer verkum, og eins gera menn hjer á Alþingi. Þetta er hentugt. Verkin vinnast betur. Hjer er um eitthvert heitasta áhugamál háttv. þm. Ísaf. (Sig. Stef.) að ræða, og því hefði hann átt að undirbúa það. En út úr þessu vekst líka upp hjá mjer umhugsunin um það, að háttv. þingmenn bera hjer fram í þingsalnum allskonar frumvörp, er þeir segja að sjeu hjartans mál sín, en þessi frv. eru öll meir eða minna óundirbúin, það er eins og þeir hafi ekkert hugsað um þau, ekkert vitað af þessum hjartans áhugamálum sínum, fyr en þeir bera þau fram í frumvarpsformi. Úrræðið er þá þetta, að skora á stjórnina. Og þetta gera menn, þó þeir hljóti að vita, að stjórnin á oft annríkt og getur ekki komið öllu í verk, sem af henni er heimtað. Það er líka eðlilegt, því stjórnin hefur yfir tiltölulega fáum mönnum að ráða, og þeir geta vitanlega ekki haft sjerþekkingu í öllum greinum. Samt er það nú svona; alt á stjórnin að gera. Hefði nú ekki verið betra, ef háttv. þm. Ísaf. (Sig. Stef.) hefði hugsað um þetta mál fyr, og notað t. d. allan veturinn heima í Vigur til þess í ró og næði að undirbúa málið sem bezt. Jeg er sannfærður um það, að hann hefði getað aflað sjer góðra upplýsinga um málið hjá útgerðarmönnum o. fl.. og getað lagt málið vel undirbúið fyrir þingið. Æskilegt hefði það verið, og óneitanlega á það svo að vera, að þingmenn hugsi landsmálin heima, áður en þeir koma inn í þingsalinn. Ekki er jeg að lasta háttv. þm. Ísaf. (Sig. Stef.) með þessu, síður en svo, hann er hjer jafnvís og aðrir, því það er orðinn siður, að menn kasta stórmálum alveg óhugsað inn í þingið. Dæmin eru deginum ljósari. Og stingi nú hver hendi í sinn eigin barm, og hann mun finna, að hann á hjer hlut að máli. Brtill. á þgskj. 137 feld með 8: 4 atkv. Frumv. samþ. með 12 samhlj. atkv. og afgreitt til Nd. 2. Till. til þingsályktunar um skipun nefndar til að íhuga samgöngumál á sjó (112); hvernig ræða skuli. Forseti: Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á einni umræðu um þessa þingsályktunartillögu. og ef enginn háttv. þm. hefur neitt við það að athuga, þá skoða jeg það sem samþykt. 3. Frv. tillaga um eignarnámsheimild fyrir bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar á lóð og mannvirkjum undir hafnarbryggju (94) 1. umr.

Sigurður Stefánsson, flutningsmaður: Jeg flyt þetta mál hjer fyrir bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar; hún ætlar sjer að byggja hafnarbryggju fyrir bæinn, og telur sig þurfa að fá til þess eignarnámsheimild þá, er hjer ræðir um. Á Alþingi 1911 var samþykt samskonar frv. til handa bæjarstjórninni undir barnaskóla, er hún ætlaði þá að byggja og nú er kominn á fót, svo jeg lít svo á, að jeg þurfi ekki frekar að rökstyðja frv., fyr en þá mótmæli koma. Jeg vona, að háttv. deild sýni frv. þessu alla velvild, og lofi því að ná fram að ganga. Frv. vísað til 2. umr. í einu hlj. 4. Frv. til laga um löggilding verzlunarstaða í Karlseyjarvík við Reykhóla og í Hagabót í Bardastrandar-sýslu (111) ; 1. umr.

Hákon Kristoffersson, flutningsm.: Jeg hef leyft mjer, að koma fram með þetta frv. samkv. ósk manna úr hlutaðeigandi hreppum, og jeg hef skýrt háttv. þm. frá ástæðum þeim, er liggja til grundvallar fyrir frv., og legg jeg svo málið á þeirra vald. Hvað Hagabót snertir, vil jeg geta þess,. að þar er starfandi kaupfjelag, sem gæti ef til vill haft hagnað af löggildingu þar, og á Karlseyjarvík skildist mjer þeir hefðu það í hyggju, að setja upp söludeild í sambandi við kaupfjelag þar, og hyggja, að það standi betur að vígi með það, ef þetta frv. nær fram að ganga. Jeg vona, að háttv. deild sýni frv. þessu sömu velvild, og löggildingar hafa átt að sæta á fyrirfarandi þingum, og lofi því að ná fram að ganga. Frv. vísað til ~. umr. í e. h. 5. I'rv. til Landskiftalaga (101); 1. umr.

Jón Jónatansson, flutningsmaður: Jeg þykist vita, að háttv. deild komi ekki á óvart, þó að frumv. um þetta efni sje komið fram, því þó þetta frumv. sje að sumu leyti nýtt, þá er málið ekki nýr gestur hjer á þingi. Er þess skemst að minnast, að á þinginu 1911, er frumvarp um breytingu á ábúðarlögunum var hjer til meðferðar, tók nefnd sú, er skipuð var í það mál hjer í háttv. deild, uppi það frumvarp nokkur ákvæði um skiftingu lands milli sjerbýla. Það mál varð þá ekki útrætt hjer á þingi. Til þess að tryggja framgang þessa máls hefur mjer og meðflutn.m. mínum þótt rjettara að koma með sjerstakt frumv. um þetta, því óvíst er, hve greiðlega gengur að koma ábúðarlögum fram, enda á þetta betur heima í sjerstökum lögum. Samnotin á óskiftu landi eru oft erfið og óþægileg að ýmsu leyti, og þarf að setja reglur um skiftin á þessu landi, og þess er nú orðin brýn þörf. Við flutningsmennirnir höfum litið á þessa þörf, og því höfum við komið fram með frumv. þetta. Um þörfina og ástæðuna fyrir þessu frumv. þarf jeg annars ekki að vera margmáll. Eftir því, sem ræktun landsins eykst, eftir því verður þörfin brýnni fyrir því, að hver einstakur geti búið að sínu í fullu sjálfræði um not landsins, en þar er sameignin og samnotin á óskiftu landi þröskuldur í vegi. Landaskifting þessara sameignarlanda greiðir fyrir því, að hver einstakur eigandi geti girt landið, ræktað það og notað eftir því, sem honum hentar bezt. Með þessu er til þess ætlazt, að hver einstakur geti krafizt skiftanna, og svo þarf að vera; vernda með því rjett lítilmagnans, svo hann geti farið með litla blettinn sinn, eins og honum bezt líkar. Eins og nú er, er rjettur hans fyrir borð borinn. Eins er það, að með því að fá landinu skift, yrði greiðara um úthlutun lands til nýbýla og nýyrkinga. Víða er til ræktunarhæft land, sem til þess væri vel fallið, en er óskift sameignarland fleiri manna, og sumir eigendanna vilja ekki láta neinn blett af hendi, en aðrir eru fúsir til þess. Þegar slíku landi er skift, er hver sjálfráður um sitt, einnig að þessu leyti. Eins og allir viðurkenna; þá er aukin ræktun landsins sjálfsagt skilyrði fyrir framförum þjóðarinnar, en eins er það líka sjálfsagt, að sjálfstæði í þeim efnum, er hjer ræðir um, er nauðsynlegt skilyrði til ræktunarinnar. Að öðru leyti finn jeg ekki ástæðu til, að fara fleiri orðum um frumv. og efni þess; jeg geri ráð fyrir, að það verði athugað í nefnd. Aðeins skal jeg geta þess, að 3., 4. og 11. gr. frv. eru teknar eftir frumv. ábúðarlaga-nefndarinnar hjer í háttv. deild 1911. Nýmælin í frv. eru helzt um það, hverskonar land geti komið til skifta, og hvernig eigi að framkvæma skiftin. Auk þess eru hjer ýms ákvæði um, hvernig eigi að fara með samnotalandið, á meðan að því er ekki skift. Málið er svo mikilsvert, að það þarf að athugast í nefnd, og vænti jeg, að háttv. deild sýni því þann sóma, og legg jeg því til, að kosin sje 5 manna nefnd, til þess að íhuga mál þetta og fara með það hjer í deildinni, að þessari fyrstu umræðu lokinni.