Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hér er eingöngu um að ræða framlenging um eitt ár á l., sem nú eru í gildi, um að innheimta ýms gjöld með viðauka, þ.e. til ársloka 1941. Og eins og nál. ber með sér, mælir n. með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti! Í þessu frv. eru atvinnurekendur skyldaðir til þess að kaupa sérstaka stríðstryggingu fyrir sjómenn, sem ferðast á hættusvæðum. Þessar skyldur hafa ekki verið í l. áður, heldur hefir þetta farið einungis eftir samkomulagi milli sjómanna og atvinnurekenda. Þá eru ákveðnir í þessu frv. dagpeningar fyrir menn, sem verða fyrir slysum. Í þriðja lagi eru sett hér sundurliðuð ákvæði um dánarbætur til erfingja sjómanna, og þær bætur eru hér hafðar þær sömu fyrir þá, sem sigla á fiskiskipum, og hina, sem ferðast á flutningaskipum. Þetta frv. er flutt af sjútvn. Ed. og var afgr. í þeirri d. mótmælalaust, og hygg ég, að svo muni og fara í þessari d., og þurfi frv. ekki frekari skýringa við.

Frsm. (Jón Pálmason) Fjhn. hefir orðið sammála um að mæla með því, að þetta frv. nái fram að ganga með þeim breyt. á framlengingunni á þessum l., að hún gildi þó ekki nema til ársloka 1941, í stað þess að frv. fer fram á, að hún gildi til ársloka 1942. Þessa brtt. byggir n. á því, að það sé ekki ólíklegt, að fyrir þann tíma verði endurskoðuð útsvarsl. eða löggjöfin um skattgreiðslur til sveitar- og bæjarfélaga, og n, lítur svo á, að þess vegna sé ekki ástæða nú til að framlengja þessi l. nema til ársloka 1941.



Ég hefi mælt á móti þessu frv. við fyrri umr. þess, af því að ég álít, að það sé fjarstæða að leyfa einu bæjarfélagi að afla tekna með óbeinum skatti fremur en að leggja á meiri útsvör. Ég skora á hv. þm. að fella niður þetta óréttlæti og nema þessa heimild úr l., en láta þá, sem efnin hafa í vestmannaeyjum, greiða með útsvörum gjöld til bæjarins, eins og aðrir landsmenn verða að gera gagnvart sínum bæjar- eða sveitarfélögum, eftir efnum og ástæðum, en ekki taka þau sem sérstakan neyzluskatt á vörum.



Engum blandast hugur um það, að nauðsyn er á að afla íþróttasjóði tekjustofna, vissra árlegra tekna. Ég lét þá skoðun í ljós við 2. umr., að tekjuöflunarleið sú, sem flm. frv. vildu fara, væri óheppileg og betra mundi, að ríkissjóður legði fram hið nauðsynlega fé með beinni fjárveitingu. Að vísu gæti ég sætt mig við, að fjmrh. yrði veitt heimild til að hækka tilteknar vörur ríkiseinkasalanna, með það fyrir augum, að hækkunin mætti auknum útgjöldum ríkissjóðs til íþrótta, en til slíkrar heimildar þarf engin lagaákvæði; þetta er hvenær sem er á valdi fjmrh. án þess. Auk þess, hve tekjuöflunarleið frv. var óheppileg af fjármálalvegum ástæðum, þótti mér hún leiðinleg fyrir íþróttamenn, - að vera komin undir notkun þessara nautnavara. Af þessum ástæðum hefi ég leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 207, þar sem ákveðið er, að ríkissjóður leggi til íþróttasjóðs minnst 50 þús. kr. árlega næstu fimm árin. Á fjárlfrv., eins og það er nú, er gert ráð fyrir 30 þús. kr. framlagi úr ríkissjóði til íþróttasjóðs. Hækkun samkv. brtt. minni yrði þá 20 þús. kr. Enda þótt margt sé vitað um erfiðleika á afkomu ríkissjóðs, finnst mér ekki um hærri upphæð að ræða en svo, að við getum allir samþ. hana rólegir fyrir því. Allir, sem um málið hafa talað, hafa sýnt lifandi áhuga fyrir efling íþróttanna og auknum stuðningi við þær, þótt á hafi greint um það, hvernig hjálp hins opinbera yrði bezt veitt. Úr því að Alþingi er búið að fella þá tekjuöflunartill., sem mest var deilt um við 2. umr., þykist ég þess fullviss, að þdm. muni samþ. þessa brtt., sem virðist nú eina færa leiðin til þess að sýna íþróttunum þann stuðningsvilja, sem hér er fyrir.

*Pálmi Hannesson: Herra forseti! Okkur flm. frv. kom saman um það að flytja nú við 3. umr. brtt. á þskj. 233. Í fyrri brtt. er gert ráð fyrir því, að af hverskonar áfengi, sem áfengisverzlun ríkisins selur, skuli greiða 2% heildsöluverðs til íþróttasjóðs. Síðari brtt. er aðeins tölubreyting, sem leiðir af hinni. - Tvær ástæður liggja að baki því, að brtt. um þennan skatt er nú borin fram. Þegar frv. lá fyrir síðast, settu ýmsir hv. þm. það fyrir sig, að ekki mætti skattleggja tóbaksvarning á þann hátt, sem lagt var til í frv. í fyrstu, og að m. a. yrðu af því allmikil vandkvæði og innheimtukostnaður. Því er nú skatturinn ekki látinn ná til tóbaks. Í öðru lagi virðist nú orðin breyting á afstöðu manna til þess formsatriðis, sem var mörgum mestur þyrnir í augum við 2. umr., þegar sagt var, að ekki mætti skattleggja sérstaklega neitt, sem orðið gæti tekjustofn ríkisins. Breyting þessi kom fram í sambandi við tillögur og umræður um raforkuveitusjóð. Því þótti okkur rétt að bera fram þessa till. og sjá, hvern byr hún fengi. Ég hefi orðið þess var, að einn af hv. þm. hefir látið í ljós, að hann mundi verða því fylgjandi að leggja í þessu skyni ákveðið hundraðsgjald á heildsöluverð áfengisverzlunar ríkisins, en án þess að sérstök stimpilmerki væru upp tekin í því sambandi, og er sá munur ekki stórvægilegt atriði. En af sérstökum ástæðum var ekki hægt að afgreiða brtt. okkar í samráði við þennan hv. þm. Ég gat þess við 2. umr., að mjög væri þakkarverð afstaða hv. þm. Snæf., sú er nú kemur fram í brtt. hans. Að vísu er nauðsynlegt að ganga nokkru lengra í tekjuöflun til sjóðsins en yrði samkv. þeirri brtt., og verði brtt. okkar á þskj. 233 samþ., er málinu þó betur borgið, og hagur íþróttasjóðs tryggari. Ég leyfi mér að leggja til, að hv. þdm. samþ. þá tillöguna, sem yrði íþróttamálum sýnu öflugri lyftistöng.



Þegar atkvgr. fór fram síðast um tekjuöflun þessa frv., við 2. umr., var hún svo greinileg, að ég bjóst ekki við, að farið yrði að fitja upp á því sama aftur. Nú er ekki aðeins tekin upp samskonar till. og kolfelld var þá, heldur látin ganga lengra en þá, álagningin hækkuð um fjórðung, út l½% í 2%. Mér þykir mjög hæpið, að brtt. geti komið til atkv. samkv. þingsköpum, þar sem hún gengur lengra en hin, sem felld var, og vil biðja hæstv. forseta að lýsa yfir áliti sínu um það. Ég vil ekki endurtaka rök mín frá 2. umr. fyrir því, hve hættuleg braut það er að skipta þannig tekjustofnun ríkisins og binda þá um ótiltekinn tíma. Þing og stjórn verða að hafa fjárveitingarvaldið á hverjum tíma, ef ekki skal stefnt í öngþveiti. Ég treysti því, að hv. þdm. láti ekki slíka stefnu verða hér ofan á. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Skagf. (PHann) sagði um breyt. á stefnu þm. í þessum málum í sambandi við raforkuveitusjóð, má taka fram, að það er misskilningur hans, - þar var ekki að ræða um að taka af tekjum ríkisins og verja til sérstakra þarfa. Brtt. hv. þm. Snæf. tel ég að sumu leyti óþarfa og að sumu leyti vafasama, því að nú eru á fjárlfrv. 30 þús. kr. til íþróttasjóðs og 16300 kr. til íþróttastarfsemi að öðru leyti, og munar ekki miklu á 46300 kr. eða þeim 50 þús. kr., sem brtt. ákveður. En vafasamt finnst mér, að rétt sé að binda í nokkru hendur Alþingis fram í tímann, eins og brtt. gerir. Ég skal ekki ræða þetta frekar nema tilefni gefist til, en óska þess að frv. nái fram að ganga eins og það er.

Thor Thors Hv. 1. þm. Skagf. talaði heldur vingjarnlega um þá brtt., sem ég bar fram, og ég vænti þess, að við atkvgr. greiði hann þeirri till. atkv. Ég geri ekki ráð fyrir þeim hringlandahætti hér, að farið verði að samþ. brtt. sama efnis og greinina, sem felld var við 2. umr., og þó í sumu gengið lengra nú en í þeirri gr.

Þá var nú tóbakið líka

. Greinin var felld vegna grundvallarstefnu sinnar, sem var hin sama og í brtt. á þskj. 233. Hv. þm. A.-Húnv. fann það helzt að brtt. minni, að hún væri engu meiri hagsbót fyrir íþróttasjóð en fjárveiting sú, sem tekin hefir verið í fjárlfrv. Það er þessi 20 þús. kr. munur, sem ég sagði, og stundum hefir hv. þm. A.-Húnv. séð minni fjárhæðir. Það þurfti ég ekki að taka fram, að þessi brtt. snertir ekki aðrar fjárveitingar fjárlfrv. en 30 þús. kr. liðinn til íþróttasjóðs, og hefði ekki átt að þurfa að skýra það fyrir þessum hv. þm. - Þá var hann óánægður með að binda fjárveitinguna næstu 5 árin. Það er engin hætta, meðan ekki er lengra farið, og andmæli hv. þm. stafa af því einu, að hann er móti málinu. En hann er meðflm. minn að frv. um raforkuveitusjóð, þar sem framlag ríkissjóðs er bundið 10 ár fram í tímann. Þar rís hann ekki til mótmæla, því máli er hann hlynntur. Ég er hræddur um, að áhugi hans fyrir að styðja íþróttir sé minni en hann lætur í veðri vaka.



Það er alveg misskilningur, að mér hafi þótt fjárveitingin of lág í brtt. hv. þm. Snæf., og nú gefur hann þær upplýsingar, að framlagið til sjóðsins eigi ekki, eins og frv. gerði ráð fyrir á sínum tíma og raunar enn, að ná yfir allar fjárveitingar ríkisins til íþrótta; umræddar 16300 kr. verði auk þess. Það er náttúrlega hrein afstaða af hans hálfu. Ég ítreka það, að ég get ekki verið með því að binda þessa fjárveitingu um mörg ár fram í tímann. Þar háttar talsvert öðruvísi til en með raforkuveitusjóð. Og því fleiri fjárveitingar sem bundnar eru, því verra. Ég læt mér í léttu rúmi liggja, hvað hv. þm. Snæf. ályktar um íþróttaáhuga minn og sanngirni gagnvart íþróttamönnum. Ég tel það mjög þakkarvert, sem ýmsir einstaklingar hafa unnið að íþróttamálum, og beri Alþingi að sýna viðurkenning þess í verki. En þegar hag ríkissjóðs er svo komið sem er, virðist geta orðið brýnni nauðsyn á auknum framlögum til annars en til íþrótta, og má hver lá mér sem vill, þótt ég dragi ekki dul á það.



Það er leiðinlegt að þurfa að hlusta á það frá sparnaðarmanni eins og hv. þm. A.-Húnv., að það megi ekki afla fjár til bráðnauðsynlegra hluta með því að leggja aukaskatt á áfengi og tóbak, en heldur vill hann leggja fram allstórar upphæðir beint úr ríkissjóði. Helzta beina röksemdin gegn till. okkar flm. virðist vera sú, að það fé sé svo illa fengið, sem fæst við álagning á þessar nautnavörur, að ósæmandi sé fyrir íþróttamenn að nota það. En er nokkurn tíma um það fengizt, þegar fé er veitt úr ríkissjóði, þótt nokkur hluti þess sé ágóði af verzlun með vín og tóbak? Síður en svo. Mótbára þessi er því einskis virði. Þá er það „formið“, sem talið er hættulegt, svo að þess vegna séu beinar fjárgreiðslur úr ríkissjóði skárri. Þetta form er ekkert hættulegra hér en í því, sem veit að raforkuveitusjóði. - Þar var það annars „formið“, sem skipti svo miklu máli, að þess vegna þurfti að miða gjaldskylduna við fjölda kílóvatta, en ekki miða hana á nokkurn hátt við ábyrgðir, sem ríkissjóður hefir tekið á sig. Ég skal játa, að það er ekkert verra að miða við kílóvattafjöldann. - Nú er komið með nýtt formsatriði og krafizt frávísunar á brtt. okkar á þskj. 233. En það nær engri átt. Brtt. nær þeim mun skemmra en greinin, sem felld var, að tóbaksvörur eru undanskildar. Og mér heyrðist á ýmsum, að þeim væri ennþá annara um tóbakið en vínið, að það hækkaði ekki. Við flm. frv. töldum þá einstaklinga, sem þessara nautna vilja njóta, ekkert of góða til að greiða nokkurn skatt til aukinnar líkamsmenningar. Hér er um það eitt að ræða að leggja 20 aura á vínflösku, sem kostar 10 kr. Mér finnst það ekkert óskapleg hækkun fyrir þá, sem vilja fleygja 10 kr. fyrir flöskuna hvort sem er; þeir setja varla þessa 20 aura fyrir sig, ekki einu sinni þótt aurarnir eigi að fara til menningarauka.



Mér þykir það undarlegt, að hv. 2. þm. Árn. skuli ennþá halda, að með þessari brtt. sé verið að ná inn fé, sem ekki sé fé ríkissjóðs. Það er sjálfsagt að hækka þessar vörur eins og verzlunarlegar ástæður leyfa á hverjum tíma. Nýlega hefir áfengi hækkað um svo sem 25%, og sé hægt að hækka meir, er hækkunin ríkisins og einskis annars. Þess vegna er tal hv. þm. um ósamræmi milli sparnaðar míns og andstöðu gegn brtt. tómur misskilningur.



Það er miklu þægilegra fyrir íþróttafulltrúa, íþróttanefnd og félög íþróttamanna að geta gengið að því nokkuð vísu, hverjar tekjur sjóðsins verða um alllangt árabil heldur en eiga þær árlega undir högg að sækja á Alþingi. Án nokkurrar vissu um fé er ekki hægt að gera nauðsynlegar áætlanir um framkvæmdir. Ekki verður komizt framhjá því, að þegar búið er að ákveða verð á víni og þessi aukaskattur, t. d. 20 au., leggst á til viðbótar, eru það vínkaupendur, en ekki ríkið, sem greiða íþróttaféð.

Forseti: (JörB): Hv. þm. A.-Húnv. vék að því í ræðu sinni, hvort brtt. á þskj. 233 myndi geta komið til atkv. að þessu sinni, þar sem áður hefði verið felld í þessari hv. d. till., sem fyrir lá í frvgr. um sama atriði. Frvgr., sem felld var úr upphaflega frv., hljóðaði að vísu að nokkru leyti um sama atriði. Þar var rætt um stimpilmerki, 1½% af áfengi og tóbaki, en þessi till. hljóðar einungis um stimpilmerki af áfengi. Að vísu er þetta hærri fjárhæð en frvgr. fjallaði upphaflega um hvað áfengið snertir, en samt sem áður fjallar þessi brtt. um minni fjárhæð en upphaflega gr. hljóðaði um, og samkv. þeirri venju, sem ríkt hefir hér á Alþingi, þá hefir það ætíð verið látið ráða, þótt um sama atriði væri að ræða, ef fjárhæðin hefir verið minni en sú, sem áður hefir verið búið að fella. Hér stendur einnig öðruvísi á, þar sem ekki er einungis um minni fjárhæð að ræða, heldur er till. líka að öðru leyti önnur en sú, sem upphaflega var í frvgr. Sú venja hefir einnig ríkt í hv. d. að taka frjálslega á slíkum atriðum, þannig að viðhorf manna fengju að njóta sín, og einmitt fyrir þá sök hefi ég ákveðið að bera brtt. á þskj. 233 upp fyrsta af þeim brtt., sem fyrir liggja. Næst kemur til atkv. brtt. hv. þm. Snæf. á þskj. 207. Þessi brtt. á þskj. 233 verður því borin upp til atkvgr.



Eftir þær upplýsingar, sem form. fjvn., hv. þm. Borgf., hefir getið, verð ég að segja nei.



Um leið og ég mótmælti því sem vísvitandi röngum upplýsingum, sem hv. þm. Borgf. leyfði sér að hafa hér yfir og hv. 1. þm. Skagf. tók undir með honum, segi ég já.

Forseti (JörB): Það var nú lokið umr. í þessu máli.



Ég hefi áður hér í umr. um þetta mál gert grein fyrir því, að samkv. þeim skilningi, sem lagður er í íþróttal., er það líklega nokkuð yfir 100 þús. kr., sem nú er áætlað í fjárl. til íþróttasjóðs. Má af því marka, hvað sú upphæð, sem hér er um að ræða og á að binda starfsemi sjóðsins við 50 þús. kr., er miklu minni, að það er verið með þessari till. að stíga spor aftur á bak, a. m. k. um helming.



Ég vil aðeins leyfa mér að mótmæla þessu. Það stendur skýrt í þessari till., að 50 þús. kr. eigi að ganga til íþróttasjóðs. En það kemur ekkert því máli við, þó að meira sé varið í fjárl. til íþróttamála í heild. Í till. fjvn. eru áætlaðar 30 þús. kr. til sjóðsins; hér er því um 20 þús. kr. aukningu að ræða.



Ég vil m. a. benda á það, að það var tilætlunin með íþróttal., að tillög úr þessum sjóði yrðu veitt til þess að byggja leikfimihús og íþróttahús. En í fjárl. undanfarinna ára hefir verið veitt frá 65 þús. og upp í 80 þús. kr. á ári til skólabygginga, og þar í til leikfimihúsa. Og miðað við þetta er þessi upphæð engan veginn nægileg til að sinna því verkefni, sem um er að ræða og hún er ætluð til, með nokkuð svipuðum hætti og verið hefir að undanförnu. Þess vegna er hér vísvitandi verið að ganga aftur á bak, eða öllu heldur ofan í jörðina, ef á að lögbinda framlagið til íþróttasjóðs við þessa upphæð.



Ég vil um leið og ég greiði atkv. um þetta mál, lýsa yfir, að brtt., sem hér liggur fyrir, fer fram á, að 50 þús. kr. séu veittar til íþróttasjóðs, þannig, að það takmarkar fjárframlagið aðeins niður á við, en ekki upp á við. Og nú stendur í till. fjvn., að greiða skuli til íþróttasjóðs 30 þús. kr. Hér er því ekki verið að minnka framlagið til íþróttasjóðs, og vegna þess segi ég já.

Forseti (JörB): Það hentar ekki við atkvgr. að rökræða mál, eins og mér virðist nú ætla að fara að tíðkast.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirason): Þetta frv. hefir nú legið alllengi hjá landbn., enda hefir hún athugað það allrækilega og borið það saman við gildandi l. N. ber fram nokkrar brtt. við frv., á þskj. 220, og mælir eindregið með, að það verði samþ. með þeim breyt., sem þar er lagt til. Ég þarf ekki að segja mikið um þessar brtt. Þær eru flestar orðabreyt. Þó eru dálitlar efnisbreyt. við 8. og 11. gr., en þar eru milduð ákvæði gagnvart ábúendum þeirra jarða, sem þar um ræðir, og valdið til að beita ákvæðum gr. er fengið í hendur landbúnaðarráðh. Þ. e. a. s., honum er gefin heimild til að banna beit á skóglendi og sömuleiðis í 11. gr. gefin heimild til þess að beita eignarnámsheimild, en áður var þetta í höndum annara manna. Þá leggur n. til, að tekinn verði nýr kafli upp í frv. um Skógræktarfélag Íslands. N. sendi Skógræktarfélagi Íslands frv. til athugunar, og stjórn þess lagði til, að tekin yrðu upp í frv. ákvæði, þar sem Skógræktarfélagið yrði viðurkennt sem opinber stofnun og fengi nokkurt vald í hendur um úthlutun styrkja til skógræktar og það skilyrði sett fyrir styrkveitingum til skógræktarfélaga, að þau gerist deildir í Skógræktarfélagi Íslands. Fleira þarf ekki að taka fram um þetta. Till. eru flestar orðabreyt.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég þarf ekki margt um þetta mál að segja. Það er í rauninni borið fram samkvæmt ákvörðun síðasta Alþ., þ. e. a. s. í l. frá því þingi var gert ráð fyrir, að embættismönnum og starfsmönnum ríkisins yrði greidd verðlagsuppbót í samræmi við reglugerð. sem ríkisstj. setti. Það varð síðan að ráði í staðinn fyrir að gefa út reglugerð um þetta efni, að lagt var fyrir þingið frv. það, sem hér liggur fyrir. Frv. var lagt fram í Ed., og hefir sú d. gert nokkrar breyt. á því, sem aðallega felast í 2. gr. Ríkisstjórnin fellst alveg á þær breyt., sem Ed. hefir gert á frv., og ég get mælt með því, að frv. verði afgr. í því formi, sem það nú er.

forseti (JörB): Mér hefir borizt ósk um það frá Alþfl., að hv. þm. Seyðf., Haraldur Guðmundsson, taki sæti í sjútvn. í stað Finns Jónssonar, og skoða ég það samþ. af hálfu d., ef ekki koma nein andmæli fram.



Herra forseti! Ég flutti í gær skrifl. brtt. um það, að inn í brtt. hv. fjhn. á þskj. 217 skyldi bætt orðunum „og njóta ábyrgðar ríkissjóðs eða annars fjárhagsstuðnings“. En við nánari athugun hefi ég séð, að það er ekki nægilega víðtækt orðalag, þar sem það tekur ekki til þeirra raforkustöðva, sem greitt hafa upp sin lán, sem ríkið hefir ábyrgzt eða veitt. og ætti þess vegna að vera dálítið annað orðalag á þessu heldur en ég setti á pappírinn í gær, til þess að fyrirbyggja, að það komi fyrir. sem hv. frsm. minntist á, að þessi gjaldskylda félli niður hjá þeim stöðvum, sem búnar eru að borga upp lán, sem ríkið hefir ábyrgzt eða veitt þeim. Brtt. mín er nú á þá leið, að á eftir orðunum .,og njóta“ komi: eða hafa notið o. s. frv. Með þessari brtt. hygg ég, að náist sá árangur, sem ég vil nú, að gera mun á þeim stöðvum, sem eru kostaðar af þeim einum, sem nota þær, og hinum, sem reistar eru með hjálp ríkisins eða ríkisstofnana um ábyrgð eða lán. Ég tel mjög ósanngjarnt að ætlast til, að menn brjótist í þessu af eigin rammleik, og síðan segi ríkið við þá: Þið eigið líka að borga sama gjald og þeir, sem hefir verið veitt aðstoð Í Stórum stíl. Virðist mér því mjög mikill eðlismunur á þessu tvennu og vænti því, að d. sjái sér fært að samþ. þessa brtt. við brtt. n. Ég afgr. frv. þannig. Ég vil svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. A.-Sk. Þarf tvöföld afbrigði til þess að hún geti komizt hér að.

*Eiríkur Einarsson: Mig furðar, að hv. n. skuli ekki hafa séð sér fært að mæla með brtt. mínni, af því að mér virðist hún svo sjálfsögð, og í samræmi við þá furðu mína er sú grein, sem hv. frsm. gerir fyrir því, því að í raun og veru gerði hann enga grein fyrir því, en sagði aðeins, að það væri eins gott, að hlutaðeigandi bankastjórn tæki þessar ákvarðanir. Mér finnst, þegar um svona stórvægileg mál er að ræða. að ákveða, hverjir skuli verða aðnjótandi þessara hlunninda, þá sé það meginatriðið í hvert skipti, að styrkurinn fari þangað, sem rafmagnið á mestan og beztan rétt á sér, - og hverjir eiga fremur að geta skorið úr um það en trúnaðarmenn ríkisins, sem bera sérstakt skyn á þessa hluti? Manni liggur nærri að láta sér detta í hug, að þessi andstaða hv. frsm. og n. geti stafað af því, að þeir vilji knýja það fram í viðkomandi bankastjórn, að þessi lán verði veitt án tillits til þess, hvort viðkomandi rafveita á fullkominn rétt á sér. Það er ekki hægt að ætlast til, að í bankastjórnum sé neinn maður, sem hefir sérþekkingu á slíkum málum, og virðist mér því nauðsynlegt, að þeir sérfræðingar, sem eru trúnaðarmenn ríkisins um þessi mál, segi álit sitt um þau. Við vitum líka. að í öðrum málefnum, sem eru styrkt af ríkisvaldinu og sérþekkingu þarf til, þar eru kunnáttumenn á því sviði kvaddir til ráða, t. d. í sambandi við styrk til nýbýla. Þar gerir nýbýlastjórn, sem er skipuð mönnum, sem hafa sérþekkingu á slíkum málum, till. og ákvarðanir. Við höfum þess líka dæmi, að brugðið hefir verið út af þessu um of, og hefir það stundum orðið dýrt spaug, að málin hafa ekki verið athuguð nóg á faglegan hátt. Þarf þar ekki annað að nefna sem dæmi en mjólkurbú Ölfusinga. Hefði n. sérfróðra manna fjallað um þau mál í staðinn fyrir að rasa eftir því, sem tilviljunin, atvikin og þrýstingurinn sagði til, þá hefði ekki farið þar sem fór. Mig furðar því á þessari einkennilegu neitun n. án þess að hafa fært fram nokkur rök fyrir að vilja ekki slá þennan varnagla, sem ég álit sjálfsagðan og nauðsynlegan, en vænti hinsvegar, að hv. d. sjái sér fært, þrátt fyrir þessa afstöðu n., að samþ. brtt. mína.

*Sigurður Kristjánsson: Ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. með brtt. hv. þm. Seyðf., sem gengur í þá átt, að lækka þær álögur, sem til er ætlazt með brtt. n. Sama er að segja um brtt. hv. þm. V.-Sk., því að hún er til þess að milda þessar álögur, og mun ég því greiða henni atkv., en þrátt fyrir það mun ég að síðustu greiða atkv. gegn till. n. Mitt atkv. með brtt. við brtt. n. er til þess að styðja að því, að það skárra af tvennu illu verði ofan á. Um brtt. hv. þm. A.-Sk. má segja, að hún gangi í svipaða átt og sé heldur til að draga úr þessum ósanngjarna skatti, en ég get ekki greitt slíkri till. atkv., af því að með henni er ákveðið, að ríkissjóður skuli selja ábyrgðir sínar, en það álít ég ranga stefnu. Ábyrgðir ríkissjóðs eru að sjálfsögðu nokkurs virði„ en þær eru til þess eins að styðja málefni, sem ríkið álítur mikils virði, að komist í framkvæmd. Ef ætti að selja ábyrgðirnar, þá eru þær svo afskaplega misjafnlega áhættusamar, að það er á einskis manns færi að meta það. Stj. er falið að hafa tryggingar í sem beztu lagi fyrir þessum ábyrgðum, eftir því sem fjárhagsgeta þeirra leyfir, sem ábyrgðina fá. Hinsvegar er það víst, að hjá sumum, sem fá þessa ábyrgð, er það formið eitt, því að fyrirtækið er vel stætt, en hjá öðrum er það gagnstætt. Ef ríkið á að selja ábyrgðir sínar, mundi verða að gera mikinn mun á þessu. Ég tel fjarstæðu að ganga inn á þessa braut, og þarf ekki í því sambandi að endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég tel, að hér sé stórt spor stigið aftur á bak, ef í stað þess að styrkja rafveitur á nú að fara að taka upp þá stefnu að leggja á þær einskonar refsingu. Það er alveg öfugt við þann anda, sem hefir þó ríkt í þessum málum, og allra sízt er hægt að forsvara að fara að leggja slíkar kvaðir á fyrirtækin, eftir að ábyrgðin er veitt. Á það hefir ennfremur verið bent, og vil ég einnig leggja áherzlu á það, að óhugsandi er, að hægt sé að fá lán til þarflegra fyrirtækja, ef engin trygging er fyrir, að ríkið sjái síðan þessi fyrirtæki í friði og hlaupi ekki til að gera þau veikari í því að standa í skilum við lánardrottna sína. Með svona till. er beinlínis verið að spilla lánstrausti landsmanna út á við, því lánstrausti, sem við vissulega þurfum á að halda til stærri fyrirtækja, meðan landið sjálft ræður ekki yfir neinu fé að heita má, sem hægt er að fá lán af til slíkra hluta.

*Bergur Jónsson: Ég álít ástæðu til að fagna því, að hv. fjhn. hefir orðið sammála um að viðurkenna réttmæti þessa máls og þá miklu þörf, sem er á því, að fleiri rafveitur komist upp hér á landi. Ég er þess vegna að sjálfsögðu samþykkur þeirri stefnu, sem fram kemur í brtt. n. á þskj. 217. En af þeim brtt., sem fram hafa komið við þá brtt., er það sérstaklega ein, sem mér finnst fullkomlega réttmæt, en það er brtt. hv. þm. A.-Sk. á þskj. 246, með þeirri breyt,. sem nú hefir verið gerð með skrifl. brtt. Ég álít hreint og beint óhæfu, ef ríkið ætlar að leggja gjöld á rafveitur, sem hafa verið reistar í kauptúnum og þorpum, án þess að það hafi á nokkurn hátt styrkt þær með ábyrgðum eða fjárveitingum, og standa síðan víða mjög höllum fæti og eiga mjög erfitt með að bera þær byrðar sem þau hafa tekið á sig. Ég mun því ákveðið greiða atkv. með þessari brtt. og býst við, að ef hún verður samþ., þá verði brtt. á þskj. 248 dregin til baka. viðvíkjandi brtt. hv. 8. landsk. til ég segja, að ég get ekki séð, að hún sé til neinna skemmda, þar sem lagt er til samkv. henni, að trúnaðarmenn ríkisins í raforkumálum segi álit sitt um þær rafveitur, sem á að veita lán til, þar sem gert er ráð fyrir, að slíkir trúnaðarmenn séu til, sem eiga bezt að geta fylgzt með þessum málum.

*Emil Jónsson: Mér þykir leitt, að hv. 1. flm. till. er ekki viðstaddur og getur því ekki lýst máli þessu eins og hann ætlaði. Hann hafði aflað sér ýmissa gagna, sem ég hefi ekki í höndum. En þar sem ég hefi verið með í þessu og tel mér málið nokkuð skylt, vil ég fara um það nokkrum orðum. Ég þarf ekki að lýsa því, hversu mikill þáttur í öllu atvinnulífi þjóðarinnar, saltfisksverkunin er og hefir verið, því að nálega alstaðar við sjóinn hefir þetta um langt skeið verið aðalatvinnuvegur manna. Það er ekki langt síðan héðan voru fluttar út afurðir þessa atvinnuvegar fyrir 10–20 millj. króna, og sést bezt af því, hversu mikill þáttur þetta hefir verið í öllu atvinnulífi þjóðarinnar. Það ber einnig að athuga, að á þessum stöðum er þetta nær eini atvinnuvegurinn, sem konur og unglingar hafa getað stundað. Ég þekki þess mörg dæmi, að þegar fyrirvinnan hefir farið burt úr kaupstaðnum í atvinnuleit, hefir konan og stálpaðir unglingar getað aflað sér tekna við þessi störf, svo að fjölskyldufaðirinn hefir getað notað tekjur þær, er hann aflaði sér um sumarið, til að búa sig undir veturinn, í stað þess að hafa þær sem eyðslueyri handa heimilinu jafnóðum. Önnur vinna í kaupstöðum og sjávarþorpum hefir verið lítil. Að vísu hefir á seinni árum komið upp nokkur iðnaður, en annars hefir helzt verið um að ræða vinnu við byggingar, og svo á síðustu tímum við landbúnað, þannig. að menn hafa fengizt við ræktun til þess að bæta hag sinn. Annars hefir ekki verið um aðra vinnu að ræða en störf við saltfisksverkun. Á þessu hefir þó orðið nokkur breyting á síðari árum. Afli veiðiskipanna hefir minnkað mjög og söluörðugleikar auk þess dregið úr framleiðslustörfunum. Útvegsmenn hafa ekki verið eins fúsir til að reka þennan atvinnuveg og áður var. Af þessum orsökum hefir þjóðin verið að reyna að endurskapa að nokkru leyti atvinnuvegi sína. Víða um landið hafa t. d. risið upp frystihús, sem tekið hafa að sér að breyta verkunaraðferðunum úr saltfisksverkun í kældan og hraðfrystan fisk. En til þessarar verkunar hefir helzt verið veitt af vélbátum. Afli stærri skipa hefir varla farið í frystihúsin. Því hafa þeir bæir orðið harðast úti, þar sem togaraútgerð hefir verið mest stunduð. Þar hefir atvinnulífið dregizt saman, en í staðinn komið arðlitil atvinnubótavinna. Iðnaður hefir að vísu aukizt nokkuð í þorpum og kaupstöðum, en það hefir aðallega verið byggingariðnaður, sem alltaf er tímabundinn og ekki áreiðanlegur, svo að úr honum getur dregið jafnvel meira en öðrum iðngreinum eftir árferði. Þá hefir landbúnaður aukizt nokkuð, er kaupstaðabúar hafa tekið land til ræktunar til framfæris sér í atvinnuleysinu. Nú er svo komið í þessum bæjum, að keyrt hefir um þverbak, þar sem svo að segja enginn fiskur kemur á land, sem líkur eru til, að verkaður verði sem saltfiskur, á þeim stöðum, þar sem togaraútgerð hefir verið mest, en þeir eru Hafnarfjörður með sína 10 togara, Reykjavík með 20–30 togara og svo Patreksfjörður. Ísfisksveiðar hafa verið allmikið reknar, og svo virðist ætla að verða framvegis, en útgerðarmenn gefa sér ekki tíma til að hugsa um saltfisksveiðar nema að litlu leyti. Hvað á þá það fólk að gera, sem beðið hefir eftir þessari atvinnu og byggt afkomu sína á henni? Það virðist ekki eiga annað framundan en dauðann, sérstaklega er byggingarvinna er því nær engin. Er ekki sýnilegt annað en að stjórnarvöldin verði að grípa hér til skjótra úrræða. Um landbúnaðinn er það að segja, að nú er búið að ganga svo frá honum, að ekki eru líkur til, að nokkur maður vilji leggja tómstundir sínar í að rækta land, þar sem fjórði hver mjólkurlítri er tekinn af slíkum mönnum og færður austur yfir fjall til manna, sem hafa þó að öllu leyti betri aðstöðu. Ég get ekki stillt mig um að minnast á þetta, þar sem engin von er til bjargar. Eins og útlitið er nú, eru engir möguleikar fyrir saltfisksveiðar og landvinnu í sambandi við þær, engir möguleikar fyrir byggingarvinnu, engir möguleikar fyrir verkamenn að stunda landbúnað í tómstundum sínum. Hvað á þá fólkið að gera? Það er ekkert framundan annað en atvinnubótavinna við einhverjar óarðbærar framkvæmdir, eins skemmtileg og hún er. Þess vegna er ekki furða, þó að bæði mér og öðrum hafi dottið í hug, hvort ekki væri arðvænlegra að reyna heldur að snúa sér að því, sem verið hefir okkar aðalatvinnuvegur að undanförnu. Ef til vill væri hægt með hjálp þess opinbera, ef ekki með öðru móti, að haga framleiðslustarfinu þannig, að fólkið geti fengið að vinna við saltfisksverkun, þó ekki væri í eins stórum stíl og áður. Þá vaknar að sjálfsögðu sú spurning„ hvort nokkur sanngirni sé í því og hvort það muni vera fjárhagslega kleift fyrir útgerðarmenn að snúa sér að saltfisksveiðum dálítinn tíma, ef þeir telja meiri hagnaðarvon í ísfisksveiðum. Togaraflotinn hefir nú stundað ísfisksveiðar í 6–7 undanfarna mán. Hann hefir siglt með afla sinn til Englands og selt hann þar. Allir þeir, sem hafa stundað þessa veiði, hafa haft af henni nokkurn hagnað, og sumir allgóðan. En þessi sala er alltaf ákaflega óviss, og það geta engir sagt fyrirfram, hve mikið fæst fyrir aflann. Þó að heildarútkoman hafi enn verið sæmileg, er hverjum bátsfarmi siglt út í óvissuna, og margar ferðir hafa verið farnar til Englands, sem ekki hafa greitt að fullu tilkostnaðinn við að afla fiskjarins. Ég hefi reynt að gera mér grein fyrir því, hvort forsvaranlegt sé, bæði gagnvart þjóðarbúskapnum yfirleitt og útgerðarfyrirtækjunum sjálfum, að segja við þau: Nú skuluð þið fara á saltfisksveiðar í einn mánuð eða svo og hætta ísfisksveiðum á meðan. - Ég hefi ekki komizt að annari niðurstöðu en þeirri, að þetta sé fullkomlega forsvaranlegt. Ég hefi ekki getað fundið annað út, ef aflabrögðin yrðu svipuð og að undanförnu, en að með þessu mætti bjarga atvinnuleysinu að nokkru, ef ekki yrði reiknað gífurlegt verð fyrir þau kol og það salt, sem til þessara hluta þarf. Báðar þessar vörutegundir munu vera til í landinu„ a. m. k. sem þarf til að stunda saltfisksveiðar í einn mánuð. Söluverð afurðanna fyrir eins mánaðar afla ætla ég, að yrði engu mínna en meðalsala togaranna, sem selja fisk sinn til Englands. Þess vegna ætti það alls ekki að vera ókleift, hvorki fyrir togaraeigendur eða þjóðarbúskapinn, að gera þetta í einn mán. til að bæta úr atvinnuleysinu og til þess að þurfa ekki að láta verkafólkið vinna einhverja óarðbæra atvinnubótavinnu. Þá hlýtur sú spurning að vakna: Hvað getur Alþ. og ríkisstj. gert í þessum málum? Alþ. veitti þessum útgerðarfyrirtækjum landsins skattfrelsi fyrir 2 árum með hliðsjón af því, að hagur útgerðarinnar væri svo þröngur, að hann þyldi ekki skatta þá, sem ríkið og bæjarfélögin lögðu á útgerðina. Nú hefir að vísu komið fram till. um að afnema þetta skattfrelsi, og tel ég hana mjög athyglisverða. En í því formi, sem hún var lögð fyrir þingið, er hún gagnslaus á þessu ári til að bæta úr þeirri atvinnuleysishættu, sem nú vofir yfir og verður að koma í veg fyrir strax. Sú till., sem hv. 3. þm. Reykv. bar fram um að afnema skattfrelsi, hefir ekki þýðingu fyrr en á næsta ári og mun ekki bæta úr því neyðarástandi, sem nú er að skapast. Þess vegna verður að gera eitt af tvennu, sem kæmi að gagni fyrir fólkið, annaðhvort að skipin fari á saltfisksveiðar strax, eða leggja skatt á ísfisksútflutninginn, og gæti hann komið til afnota fyrir fólkið, sem biður atvinnulaust í landi eftir verkefni. Allir sjá, að úr þessu verður að bæta strax. Mér finnst ekki til of mikils mælzt, þó að Alþ., sem hefir veitt útgerðarmönnum þau fríðindi, sem felast í skattfrelsinu, verði því samþykkt, að útgerðin beini skipum sínum í þá átt, að vinnulaust fólk í landi hafi atvinnu af. Ef þessi leið reynist ófær, verður að fara hina. að láta atvinnulaust fólk njóta styrks frá þessum útgerðarmönnum. Ég vænti þess, að hv. d. taki vel þessari till. og sjái, að eitthvað verður að gera til að koma í veg fyrir yfirvofandi atvinnuleysi. Ég hefi bent hér á tvær leiðir, annaðhvort að láta skipin fara strax á saltfisksveiðar eða leggja skatt á útgerðina til að bæta mönnum upp vinnutapið. Tel ég þá leið miklu heppilegri og eðlilegri, að láta fólkið vinna að framleiðslustarfinu, og mun halda mig við þá skoðun mína, þangað til útgerðarmenn hafa sýnt með rökum skaða sinn á því eða að hér væri um að ræða almennt tap fyrir þjóðarbúið. Atvinnutekjur verkafólks af saltfisksveiðum togaranna hafa numið á lítilli vertíð um 50000 kr. af hverjum togara í bæjum eins og Hafnarfirði, svo að sýnilegt er, hver áhrif það muni hafa á afkomu manna, ef þessi atvinna yrði með öllu. þurrkuð burt. Sérstaklega hefir þetta komið hart niður á verkafólki í Hafnarfirði, sem hefir haft saltfisksverkun sem höfuðatvinnugrein. Þess vegna er ég hræddur um, þó að það fengi einhverja atvinnubótavinnu í staðinn, sem gæti aldrei orðið annað en kák, að ekki myndi verða varið þeim upphæðum sem þyrfti til að bæta afkomu fólksins. Mér finnst því heppilegasta úrlausnin á þessu vandmáli felast í því, að þáltill. þessi verði samþ.

* Atvmrh. (Ólafur Thors): Ég tel ekki ástæðu til að fara um þessa till. mörgum orðum á þessu stigi málsins. Ég geri ráð fyrir, að hún verði send til n. og fái þar betri athugun en hún hefir nú fengið. Þó mun ég láta nokkur orð falla um þetta mál. Ríkisstj. hefir gert sér ljóst fyrir löngu, að framundan bíði margvíslegir erfiðleikar í sambandi við atvinnuleysi almennings, sem fylgir í kjölfar rénandi saltfiskssölu. Þess vegna hefir hún um tveggja mánaða skeið látið athuga þessi mál, og ég get gefið nokkuð einstakar upplýsingar fyrir hönd stjórnarinnar, sem sýna, hve málið er örðugt viðfangs. Það er of augljóst mál til þess, að um það þurfi að ræða, að stj. getur ekki látið sér standa á sama„ ef saltfisksveiðar togara falla niður. Hún myndi hiklaust hafa komið með frumkvæðið að því, að veiðiskipin færu einhvern tíma á saltfisksveiðar, ef henni væri ekki ljóst, hvílíkir örðugleikar yrðu því samfara. Mér hefir verið falið af ríkisstj. að hafa forystu og afskipti gagnvart útgerðarmönnum af þessum málum, og af þeirri ástæðu mun ég svara þessum málum fyrir hönd stjórnarinnar. Ég hefi fengið skýrslur frá útgerðarmönnum, sem sýna, hvernig þeir áætla, að afkoman myndi verða, ef farið yrði á saltfisksveiðar. Þrjú útgerðarfélög hafa sent þessar skýrslur, - þó mætti segja„ að þau væru ekki nema tvö, þar sem eitt er frá bæjarútgerðinni í Hafnarfirði. Eftir að hafa athugað þessar skýrslur sá ég, að mjög orkaði tvímælis, að farin væri þessi leið, vegna hins háa verðs á kolum og salti. Skýrslurnar eru samdar eftir bókum félaganna og reiknaðar eftir afkomunni eins og hún var 1938 og 1939. Reiknað var með kolum, salti, kaupgjaldi og fleiru eins og það er í dag, miðað við notkunina í fyrra, en aflamagnið eins og það var í fyrra. Niðurstaðan í skýrslunum er sú, að hallinn af þessari veiði í aprílmánuði, sem er þó bezti tíminn af vertíðinni, nam 1600 kr. á dag á hvert skip. Þessi útkoma fæst með því að reikna verðiag á kolum heldur hærra en ástæða kann að vera til. Ég á sjálfur sök á því, að í þessari áætlun eru kolin reiknuð á 160 kr. tonnið. Þetta er að vísu nokkuð hátt, en það munar aldrei meiru en 250 kr. á dag. Útgerðarmenn fá líka kol með nokkuð lægra verði en tíðkast hér á landi, þar sem þeir kaupa þau sjálfir og flytja þau á sínum skipum. En aftur á móti er saltfiskurinn reiknaður hærra hér en útlit er fyrir, að fáist nú fyrir hann, og er miðað við verðlagið 1939. Ef nú yrði farið á saltfisksveiðar, yrði hallinn samkv. þessum skýrslum 48000 kr. á mán., ef miðað er við þá afkomu á ísfisksveiðunum, sem verið hefir hjá flestum skipum frá því að styrjöldin hófst. Það yrði mikið fyrir stjórnina að taka þessi fyrirtæki þjóðfélagsins úr rekstri, sem skila svo miklum ágóða, og setja þau í rekstur, sem yrði stórkostlegur halli af samkv. þessum útreikningi. Þessi skip, sem ég hefi hér skýrslur af, skila afla í 8 daga í apríl fyrir 48 þús. kr. Ágóðinn af ísfisksveiðunum nemur þá um 50–60 þús. kr. á hvert skip. Nú er saltfiskurinn reiknaður á 30 kr. skippundið, svo að með því að fara á saltfisksveiðar og bjarga með því atvinnu landsmanna í bili, yrði þjóðfélagið að leggja fram 60 þús. kr., þar sem ísfiskurinn er nú seldur á 100 kr. skippundið. Ég býst við, að flestum, sem þekkja til, þætti þetta nokkuð óaðgengilegt, jafnvel þó að engu væri hér við að bæta. En nú kemur ennþá tvennt til greina. Nú er komið fram yfir páska og sá tími liðinn, sem veiðist mest á, án þess að nokkur aflabrögð hafi verið, sem heitið geti. Með því verðlagi, sem nú er á saltfiski, er gersamlega vonlaust að fara á saltfisksveiðar, því með þeim aflabrögðum, sem verið hafa að undanförnu, yrði tekjuhalli togaranna gífurlegur. Vonandi glæðist veiðin, en þó að svo yrði, væri ríkisstj. ekki um að knýja togarana til að fara á saltfisksveiðar, meðan verðið er svo glæsilegt fyrir ísfiskinn. Þegar ríkisstj. byrjaði að ræða um þetta mál, voru undirtektir mjög góðar hjá útgerðarmönnum. Hún vakti máls á því, að útgerðarfélögin yrðu að hafa hugfast, að þau nytu þess mikla réttar, skattfrelsisins. Þó að fisksalan hefði gengið sæmilega undanfarna mánuði, væru horfurnar þannig með landvinnu, að full ástæða væri til þess að bera kviðboga fyrir afkomu almennings. Sagðist ríkisstj. vona, að útgerðarmenn sýndu skilning á hag þjóðfélagsins og að þeir settu hann ofar eigin hagsmunum. Útgerðarmenn segjast hafa þetta hugfast, en koma með þá eðlilegu spurningu, hvort ríkisstj. geti treyst sér að skora á þá að fara á saltfisksveiðar, og hún hefir ekki tekið afstöðu til þessa máls ennþá. Ég minntist á það áðan, að tvennt kæmi til greina fram yfir það, sem þessar skýrslur sýndu. Annað er, hve lítil eru aflabrögðin, og hitt, hve lélegar horfur eru með sölu á saltfiski. Það er ekki nema vika síðan á þessum eina markaði okkar, þ. e. a. s. í Portúgal, voru boðin út 3000 tonn af saltfiski fyrir 24 shillinga pakkinn, eða 20 kr. lægra en Íslendingar seldu hann á sama tíma í fyrra, og þá keyptum við kolin á 40 kr. tonnið, en nú á 160 kr. Þetta eru ekki glæsilegar horfur. Að vísu er lýsisverðið hagstætt og getur nokkuð bætt upp saltfisksverðið, en í þessum skýrslum er miðað við núverandi verðlag á lýsi. Ég held þess vegna, að margt þurfi að athuga, áður en sú leið er farin til að bæta úr atvinnuleysinu, að senda togarana á saltfisksveiðar, sem yrðu að vera talsvert miklar, ef þær kæmu að gagni. Ríkisstj. er ljóst, að eitthvað verður að gera til að bæta almenningi upp það atvinnuleysi, sem þessi vinnustöðvun hefir í för með sér, en skýrslur útgerðarfélaganna hafa mjög dregið úr þreki hennar til þess að fara þá leið, sem ég hefi gert að umtalsefni. Nú er svo, að ég er ekki alveg viss um, hvort hér í Reykjavík þyrfti að vera beinlínis atvinnuskortur framundan. Það er ýmislegt, sem ætla má, að hafi bætandi áhrif á afkomu almennings, og á ég þar fyrst og fremst við hitaveituna. Ríkisstj. hefir sannfrétt, að það verði örugg vinna um langan tíma, svo óhætt er að líta vonglöðum augum fram á veginn. Ég er ekki heldur viss um, að ástæða sé til að vera svartsýnn í dag, enda þótt saltfisksveiðarnar yrðu litlar eða engar. Sérstaklega vildi ég mega treysta því, ef því versta yrði afstýrt, að hægt verði að halda atvinnulífinu uppi með opinberum framkvæmdum. Gæti vel verið, er fjárhagur ríkisins batnaði, að ríkisstj. tæki sér bessaleyfi um aukin útgjöld til að bæta úr hag almennings og auka atvinnuna. Ég viðurkenni það, sem hv. flm. þessarar till. sagði, að í Hafnarfirði væri ekki glæsilegt um að lítast, þar sem íbúarnir hefðu enga vinnu, nema atvinnubótavinnu, ef saltfisksveiðarnar hættu. Það er líka rétt hjá honum, að gera þarf alveg sérstakar ráðstafanir til að bjarga þessu fólki frá yfirvofandi neyð. En ég býst við. eftir rannsóknum í þessu máli, að það verði síður en svo létt verk. Það er stórkostlegur misskilningur, sem kom fram hjá hv. flm. þessarar till., að yrðu aflabrögðin svipuð og undanfarin ár, nægðu saltfisksveiðar í 4–5 vikur til að afstýra atvinnuleysinu. Verði aflabrögðin eitthvað svipuð því, sem verið hefir undanfarin ár„ og verðlagið svipað því, sem útlit er fyrir, og kolin reiknuð með núverandi verði, er fyrirsjáanlegur stórkostlegur halli af þessum rekstri. Hann myndi verða margfaldur á við þá atvinnu, sem fólkið fengi með þessu móti. Ég sótti upplýsingar til annara en þeirra, sem mér standa næstir í útgerðinni, og lét annað útgerðarfélag reikna út, hve mikinn afla þeir teldu sig þurfa til þess að útgerðin gæti borið sig einn mánuð. Og kom þá í ljós það, sem ég hafði gert mér hugmynd um, að aflinn þyrfti að vera nákvæmlega tvöfaldur við það, sem hann var í fyrra, og þó sé miðað við hærra verðlag. Ég álít, að það verði að athuga, hvaða leiðir séu færar til að afla ríkissjóði tekna í þessu skyni, til þess að geta staðið undir hækkandi útgöldum vegna rénandi atvinnuvega í landinu. Það er ekki alveg víst, að sú leið yrði farin, að leggja skatt á þessa útgerð eða aðra útgerð til þess að afla þessa fjár. Þessi útgerð hefir verið skattfrjáls í viðurkenningu þess, að það væri eina leiðin til þess að bjarga henni frá hruni. Og það þýðir líka að bjarga þeim almenningi, sem á henni hefir lifað. Hafi þetta nú verið svo, að þetta sé eina leiðin til þess að bjarga útgerðinni við, hljóta menn að beita nokkurri varfærni áður en farið er að leggja á hana nýjan skatt, enda þótt gengið hafi betur fyrir henni í nokkra mánuði en áður. Það er nokkuð misjafnt, hvernig skipunum hefir gengið. Sumum þeirra hefir gengið ágætlega, sumum vel og sumum hörmulega illa. Og tugir þúsunda kr. hafa tapazt á einstökum skipum síðan styrjöldin hófst. Það verður einnig að muna, að skattfrelsið var veitt af því, að það var álitið, að það ætti að gera eitthvað til þess að útgerðin gæti losað sig við einhvern skuldabaggann, sem á henni hvílir. En ég er reiðubúinn að vera með í því að taka þátt í athugun á skattálagningu á þessa aðila eða aðra, til þess að þjóðfélagið geti, eftir því sem óhjákvæmilegt þykir, tekið á sig byrðar vegna rénandi atvinnumöguleika fólksins. Ég ætla að láta þessar tiltölulegu stuttu upplýsingar nægja við þessa umr. málsins, en mun að sjálfsögðu óska eftir að eiga tal við þá n., sem fær málið til athugunar, og leggja ný gögn fyrir hana f. h. ríkisstj., og hún mun einnig afla sér gagna sjálf. Ég legg svo til, að umr. um málið verði frestað og því vísað til sjútvn.



Herra forseti! Mér þykir vænt um, að hæstv. ríkisstj. hefir haft þetta mál til athugunar og kynnt sér það rækilega, eins og líka trúlegt var, þar sem hér er um eitt hið þýðingarmesta mál fyrir afkomu allrar þjóðarinnar að ræða, eins og þetta mál er. En sú niðurstaða, sem hæstv. stj. eða hæstv. atvmrh. virðist hafa komizt að í þessu efni, felur í sér þá sorglegu staðreynd, að hann telur, að þetta, ef ekki alveg útiloki, þá geri lítt fært að hugsa sér möguleika til þess, að togarar geti stundað þessar veiðar. Það er nú alltaf talið þannig, þegar skýrslur eru gerðar eða áætlun gerð, að niðurstaðan velti mikið á því, hvaða tölur eru teknar, eins og þar stendur. Og þar sem hæstv. atvmrh. taldi sig hafa nokkurn veginn vissu fyrir því, að tekjuhalli togara við eins mánaðar rekstur myndi verða 40–50 þús. kr. miðað við núverandi verðlag á afurðunum, þá er ég nú satt að segja hálfsmeykur við, að það myndu ekki allir útgerðarmenn skrifa undir þetta með honum. Ég skal játa, að sá kostnaður, sem útgerðin verður að hafa af sínum rekstri, er ákaflega mikill. Og hann er sérstaklega mikill, ef reiknað er með verði á nauðsynjum til útgerðarinnar eins og verðið mun verða eftir að vertið er lokið. Það er ekki almennt, svo ég nefni eitt dæmi, að reikna kolin nú 160 kr. tonnið. Og ég ætla, að það sé ekki ósanngjarnt að reikna togurunum þau með verði, sem sé verulega lægra en þetta verð. Togarar, sem hafa stundað ísfisksveiðar og fiskflutning til Englands í 6–7 mánuði, hafa komið alla þessa mánuði heim fullfermdir af kolum, sem þeir hafa keypt í Englandi á eitthvað milli 20–40 kr. tonnið, mismunandi eftir því, á hvaða tíma er. Það hefir farið hækkandi, en milli þessara settu marka ætla ég, að verðið hafi legið. Og þessi skip þurfa ekki að reikna sér farmgjald svo hátt, að útsöluverð hér á staðnum þurfi að vera 160 kr. tonnið. Mér er sagt af þeim„ sem hafa reiknað þetta fyrir mig, að ef kostnaðurinn sé reiknaður með því að telja hæfilega reiknuð laun, miðað við þessar ástæður, og allt miðað við það verð, sem var við síðustu áramót, þá telji þeir, að mjög muni standast á kostnaður og tekjur útgerðarinnar með svipuðum aflabrögðum og nú eru. Og til þess að hafa ekki eintómar áætlaðar tölur, vil ég nefna eitt dæmi frá útgerðinni, sem ég þekki bezt og hefi verið nokkuð riðinn við. Það er skip, sem hefir hætt ísfisksveiðum og verið gert út heldur en ekki á saltfisksveiðar og ufsaveiðar, sem gefa nákvæmlega sömu atvinnuaukningu, og sízt minni. Skipið hefir farið nokkrar veiðiferðir. Og það hefir venjulega fyllt sig á viku, og aflinn eftir vikuna hefir verið 20–25 þús. kr. að verðmæti til, þannig að tekjur skipsins á viku má reikna 20–20 þús. kr. Og ég tel ekki, að sú útgerð hafi gefið halla þennan tíma, sem hún hefir verið rekin. Þetta er að vísu kannske nokkuð öðruvísi heldur en þorskveiðar, en þó svipað að því leyti, að það gefur nokkuð sömu raun fyrir fólkið, sem nýtur þessarar atvinnu. Ef fleiri hefðu haft hug á að stunda þennan atvinnuveg, hefði mátt auka verulega frá því, sem nú er, atvinnu í landinu með þessu. Fyrir utan þessar tölur, sem ég nefndi um tekjur skipsins eftir veiðiför, koma svo verkunarlaunin í landi, því að mér hefir skilizt, að svo hefði verið samið um þennan ufsa, að hann væri keyptur föstu verði og seldur og verkunarlaun á honum væru tryggð þannig, að sala á honum væri nokkuð örugg. Þetta eru raunverulegar tölur, sem teknar eru beint út úr veruleikanum einmitt í því efni, sem um er deilt. Ég ætla, að það liggi ekki fyrir margar tölur heppilegri af sama tagi, af því ég geri ráð fyrir, að aðrir hafi ekki átt við ufsaveiðar til þess að efla atvinnu hjá fólki í landi, sem þarf að fá eitthvað að gera. Ég er fús á að vísa málinu til n., eða það fái athugun þar, svo aðrir fái að sjá þau gögn frá ríkisstj., sem hæstv. ráðh. talaði um og vel má vera, að standist með þessu háa verði á kolum og salti, sem hann gaf í skyn, að reiknað væri með. En það, sem fyrir mér vakir, er það, að þar sem verðmæti hefir verið aflað á þennan hátt, gefur það ekki tilefni til þess að meta þau eftir þessu háa kolaverði. Hinsvegar ef það sýnir sig, að lokinni athugun á þessu máli, sem ég tel sjálfsagt að fari fram, að það sé ókleift að gera þetta, og úr því verður að fá skorið þegar í stað, því að það er nú þegar komið fram að þeim tíma, sem venjuleg vertíð á að vera hafin eða um það bil að hefjast, og í allra siðasta lagi um næstu mánaðamót, þá verður að bæta úr atvinnuleysinu á annan hátt. Ég vil þess vegna vænta þess, að þeirri athugun, sem n. á að gera, verði hraðað mjög. Ef það skyldi svo sýna sig, að lokinni þessari athugun, að það væri ókleift ekki aðeins fyrir eigendur skipanna - því að ég tel það ókleift, ef afkoman sýnir sig að verða eins og hæstv. atvmrh. taldi tapið á skipi í einni veiðiför, 50–60 þús. kr. -, sé ég ekki aðra leið til þess að bæta úr atvinnuleysisbölinu en að leggja skatt á þau skip, sem hafa haft ágóða af ísfisksveiðunum og sölu til Englands. Náttúrlega verður að taka tillit til þess við þá skattálagningu, hvaða skip hafa haft mest og í hvaða skuldum þau eru nú. Það er ekki nema maklegt og rétt, að það sé skylt að taka það til greina. En ef ekki fæst atvinna handa fólkinu með því að láta skipin ganga á saltfisksveiðar, þá sé ég engan annan stað til þess að taka peninga í það að skaffa þessu fólki atvinnu til þess að geta lifað heldur en frá þeim, sem hafa haft hagnað af þessum ísfisksveiðum. Þau skip, sem hafa stundað saltfisksveiðar, hafa orðið til þess að draga fólkið til kaupstaðanna héðan og þaðan að af landinu, til þess að afla sér þar atvinnu. Þegar það svo er skilið eftir í vandræðum og atvinnuleysi, þá verða þeir, sem hafa fengið það til sín og eiga töluverða sök á því að það er þangað komið, fyrst og fremst að reyna að sjá um að bæta úr þessu böli. Hæstv. atvmrh. minntist einnig á það, að það hefðu farið fram nokkrar sölur á saltfiski og útlitið væri slæmt, m.. a. hefðu Norðmenn selt sinn fisk verulega miklu ódýrari heldur en við hefðum selt hann í fyrra á sama tíma,- sem er óvenjulegt, því að þeirra fiskur hefir venjulega verið í hærra verði. En þá er því til að svara, að ég heyrði ekki betur en einn framkvæmdarstjórinn í S. Í. F. segði, að verð fyrir óverkaðan fisk, sem seldur var til Ítalíu, hefði verið verulega hærra en á sama tíma í fyrra, er myndi nema allt að 50%. Og mætti því einnig vænta þess, að hinn verkaði fiskur færðist eitthvað upp, þegar fram í sækti. Ég er fús til að ræða við n. þá, sem málinu kann að verða vísað til, og vona, að hún sinni fljótt þessu máli, því að því liggur verulega mikið á.

* Atvmrh. (Ólafur Thors): Það er ekki margt í ræðu hv. 6. landsk., sem krefst svara frá mér á þessu stigi málsins. Ég verð þó aðeins að árétta það, sem ég sagði áðan, að ég held, að þessar tölur, sem ég nefndi, séu réttar. Ég hefi talið 160 kr. kolatonnið. Ég spurði af sérstökum ástæðum um verð á kolum í Gautaborg, vegna skipsferðar, sem átti að verða þangað, og var mér sagt, að það væri yfir 200 kr. tonnið, svo mér fannst ekki ósanngjarnt að áætla kolin þetta. Það er ekki rétt og engin skynsemi í því að miða við kolaverð eins og hv. þm. áleit, að útgerðarmenn þyrftu að reikna sér þessi kol. Það er atriði, sem er ákaflega mikið álitamál. Stundum þurfa skipin líka að reikna sér kolin 300 kr., til þess að veiðiförin geti staðizt. Í öðrum veiðiförum geta þeir flutt kolin frítt, af því að þeir hafa haft hag af sölunni. Og ef ég nota þær tölur í þessu sambandi í dag til þess að reikna út hag af saltfisksveiðum, þá getur það ekki staðizt. Þjóðfélagið þarf að eiga kol í landinu og hafa þau handbær. Og ég hefi ekki leyfi til að spyrja um annað en það, hvað þarf að borga fyrir þau hér, ef ég þarf að nota þau. Og held ég, að það sé því rétt að miða við, að borga þurfi 130200 kr. fyrir kolatonnið hér. Ég hefi ekki séð tölur um útgerð þess skips, sem hv. 6. landsk. talaði um, en veit hinsvegar, að Helgafell og Þorfinnur hafa gert tilraun með saltfisksveiðar. Bæði skipin gáfust upp við þessa tilraun, vegna þess að þau töldu sig ekki geta staðið undir þeim halla, sem leiddi af þessum atvinnurekstri. Ég held ekki heldur, þó að útgerð þessa eina skips kynni að hafa borið sig, að það megi ganga út frá því, að í því felist sönnun fyrir því, að allir togarar geti stundað veiðar með sæmilegri útkomu. Þetta skip, sem bv. 6. landsk. nefndi, fékk tryggt afurðaverð hjá S. Í. F., því að þetta var tilraun til þess að vita, hvort tiltækilegt væri að stunda þær veiðar. Ég var með þessu vegna þess, að ég áleit rétt að hvetja menn til þess að fara á saltfisksveiðar, ef sannað væri, að fiskafla væri einhverstaðar að finna. Niðurstaða útreikningsins á því, hvort þessi rekstur beri sig eða ekki, fer eftir því, hvað á að reikna verð á kolum til þessara veiða. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að hann hefir ekki ríkari tilhneigingu heldur en ríkisstj. til þess að mega líta þannig á, að það sé kleift að ganga til útgerðarmanna og segja: Ríkisstj. myndi meta það við ykkur, ef þið farið á saltfisksveiðar. - Það hlýtur að hvíla sem þung skylda á sérhverri ríkisstj. að reyna að afstýra atvinnuleysisbölinu í þjóðfélaginu. Þær skyldur verða kannske því brýnni og ríkisstj. ljósari, sem hver dagur leggst með meiri þunga á verkamanninn heldur en áður vegna aukinnar dýrtíðar í landinu. En af þessu má ekki leiða það, að ríkisstj. láti villa sér sýn um það, á hvern hátt væri bezt bætt úr því böli. Og þó það væri æskilegt, að saltfisksveiðar togara bættu úr þessu, þá er líklegt, að það verði ekki. Þó getur það verið, ef aflabrögð glæðast að mun. Og það hefir komið til orða hjá ríkisstj., að hún beini til þeirra, sem fiskveiðar stunda, tilmælum um að athuga möguleika fyrir saltfisksveiðum. En það er engin skynsemi í að samþ. þessa þáltill. Ég held, að skynsamlegt myndi ekki verða eða okkur til framdráttar að hætta ísfisksveiðum alls flotans í einu. Ég held, að það myndi þá skapast lægð á enska markaðinum og þangað myndi koma norskur fiskur, sem myndi svo verða fyrir okkur, þegar við vildum selja þangað aftur. Og það mætti telja nokkra bót, ef nokkur skip færu á saltfisksveiðar, ef þau veiddu þá nokkuð annað en þara og grjót, þó að það sé kannske sterkt til orða tekið, að þau veiddu ekkert annað. Ég álít ekki ástæðu til þess að ræða um það nú, hvar ætti að taka tekjur til þess að standa undir atvinnuaukningu fyrir almenning. Það er ákaflega erfitt að ákveða það. En ef maður vill taka það af atvinnurekstri þeim, sem hér á hlut að máli, þá er vandasamt að athuga og ákveða, hver hafi grætt og hver hafi ekki grætt, og hverjir skuldi meira eða mínna. Það er sjálfsagt ekki auðvelt að koma þar við því réttlæti, sem æskilegt væri. Viðvíkjandi fiskverði er mér kunnugt um, að á Ítalíu hefir verið greitt fyrir fiskinn með nokkru hærra verði. En það eru clearing-viðskipti við þau lönd. Og verður þá að athuga, hvaða vörur er hægt að kaupa frá þeim löndum, og hvað dýrar og hve heppilegar þær eru fyrir okkur. Ég álit ekki heppilegt að hafa meiri umr. um þetta mál að sinni, en ég legg til, að því verði vísað til sjútvn. að svo komnu máli.

* Flm. (Einar Olgeirsson): Herra forseti ! Þessi till., sem við flytjum hér á þskj. 117, er um það, að verkalýðnum verði bættur upp vinnumissirinn„ sem hann verður fyrir, ef ekki verður gert út á saltfisksveiðar. Það hefir verið allmikið um þetta mál rætt, og ég býst við, þó að menn séu ekki á eitt sáttir um það, hve miklu þetta vinnutap nemur, þá séu menn sammála um það annarsvegar, að verkalýðurinn verði að fá uppbót fyrir það vinnutap, sem hann verður fyrir, ef saltfisksveiðarnar falla niður, og hinsvegar geri ég ráð fyrir, að menn verði sammála um það, að ekki sé viturlegt að kasta fé í það að gera togarana út á saltfisksveiðar, ef sannanlegt er, að tap verði á því og svo framarlega sem hægt væri á annan heppilegri hátt að bæta verkalýðnum þetta vinnutap upp. Við höfum hinsvegar þess í stað lagt til, að lagður yrði skattur á þá togara, sem ísfisksveiðar stunda, en því fé yrði siðan varið til atvinnuaukningar. Hér liggur þess vegna fyrir möguleiki til þess að tryggja verkalýðnum uppbætur á þann vinnumissi, sem hann verður fyrir, ef ekki verður gert út á salt, án þess að þjóðin þurfi að tapa nokkru á því„ heldur yrði þetta aðeins tilfærsla á peningum innan þjóðfélagsins. Það virðist liggja í augum uppi, að þessi leið er fær, svo framarlega sem hv. þm. vilja. Maður skyldi ætla, að ekki væri þörf á því að fjölyrða um það, hversu mikil þörf verkalýðsins er fyrir meiri vinnu. Ég vil þess vegna vænta þess, að till. fái samþykki hér á Alþ.