Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ekki verða fleiri atkvæðagreiðslur að sinni en ég vil vekja athygli á því að atkvæðagreiðslur verða í kringum klukkan sex í dag --- eftir rúma fjóra tíma.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta efh.- og viðskn., en minni hlutann skipa ásamt mér hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Ögmundur Jónasson. Frv. þetta um ráðstafanir í ríkisfjármálum felur í sér margháttaðar álögur sem ríkisstjórnin er með áform uppi um að leggja á landsmenn, en þessar aðgerðir eiga að gefa í ríkissjóð um 1 milljarð kr. Forgangur ríkisstjórnarinnar birtist mjög sérkennilega í fjárlögum næsta árs þar sem þeir sem verst standa þurfa helst með skertri þjónustu og verri kjörum að gjalda fyrir óstjórn ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Það sama á við um frv. sem hér er komið til 2. umr. að helst er verið að seilast í vasa sjúklinga, námsmanna og skattpíndra bifreiðaeigenda auk þess sem kirkjan fær sinn skammt einnig, og einnig er um auknar álögur á ferðamenn að ræða. Með þessum bandormi er verið að reyna að stoppa í götin í fjárlögum næsta árs, reyna að skila þar afgangi sem allir vita að er í raun ekki á borði heldur bara í orði. Með þessum ráðstöfunum er einnig gengið þvert á yfirlýst markmið um lækkun verðbólgu því að þessar aðgerðir munu skrúfa upp verðlagið og magna verðbólguna. Minni hluti efh.- og viðskn. óskaði eftir því að Þjóðhagsstofnun legði mat á þær aðgerðir sem finna má í því frv. sem hér er til umræðu, ásamt þeim áformum sem uppi eru annars vegar um hækkun á áfengisgjaldi og hins vegar um hækkun á komugjöldum í heilsugæslunni og hjá sérfræðingum og hækkun á lyfjum. Fór minni hlutinn fram á að Þjóðhagsstofnun legði mat á þær aðgerðir vegna þess að afar mikilvægt er að ekki sé verið að ráðast á þessari stundu í aðgerðir sem hafa veruleg áhrif í þá átt að hækka hér verðlag og magna upp verðbólguna. Niðurstaðan af þeirri skoðun sem Þjóðhagsstofnun gerði, sem hún segir í því sem hún lagði fyrir efh.- og viðskn. að hafi verið skoðað í samráði við Hagstofu, er sú að þessar aðgerðir sem ég hef hér lýst, þ.e. þær aðgerðir sem hér eru á blaði, ásamt hækkun í heilbrigðisþjónustunni og hækkun á áfengisgjaldi, muni leiða til 0,35% hækkunar á vísitölu. Fjmrn. fellst ekki á þetta mat Þjóðhagsstofnunar jafnvel þó að það sé gert í samráði við Hagstofuna, sem hefur það verkefni á sinni könnu að mæla verðlags- og vísitöluáhrif, og lagði fram skjal sem ég fékk ekki í hendur fyrr en búið var að ganga frá þessu nál., en þar er lagt það mat á að samtals hafi gjaldskrárbreytingar sem þar eru taldar upp, sem eru ásamt því sem ég hef hér nefnt einnig hækkun á afnotagjöldum RÚV, og þá fær fjmrn. það út að áhrif samtals á gjaldskrárbreytinguna séu 0,33%. Ég vil halda því til haga að inni í þeim áhrifum sem ég nefndi áðan, 0,35%, er ekki hækkun á afnotagjöldum RÚV, þannig að miðað við það sem Þjóðhagsstofnun hefur lagt fram í samráði við Hagstofu þá er hér um heldur meiri verðlagshækkunaráhrif að ræða en þessi 0,35%. Ég held, herra forseti, að það sé alveg ljóst að þetta er mjög óheppilegt útspil í þeim viðræðum sem nú eiga sér stað milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar þar sem verið er að reyna að ná sátt á vinnumarkaðnum. Ég held að svona verðbólguáhrif sem koma fram, sem eru meiri en 0,35%, hljóti að hafa afar óheppileg áhrif þar inn og vera olía á verðbólguna. Eins og skýrt hefur verið frá í blöðum í dag má lítið út af bregða til að hægt sé að ná því markmiði sem menn eru að reyna að setja sér í þeim samningaviðræðumn sem nú standa yfir og ég hef ekki haft fregnir af hvort er lokið. Vísitala neysluverðs er nú þegar, eins og hér kemur fram, aðeins þrjú vísitölustig frá rauða strikinu og því hljóta þær aðgerðir sem hér er verið að fjalla um á Alþingi í dag að vera afar óheppilegar inn í þá umræðu. Allir vita að í gær hækkaði vísitala neysluverðs um 0,5% þannig að hún mælist á síðustu tólf mánuðum um 8,6% og það segir sig sjálft að í því ástandi sem nú er og verður á næstu vikum og fram í maí, þegar menn endurskoða stöðuna aftur, þá er afar mikilvægt að ekkert sé gert sem hreyfir mjög við verðlagsáhrifum og þeim verðbólgumarkmiðum sem menn setja sér þar. Ég sé að í einu dagblaði í dag er einnig verið að nefna að um áramótin eigi mjólkin að hækka um 6,5% að meðaltali, sem gæti þýtt um 0,18% hækkun vísitölunnar í heild, eins og hér er nefnt. Í ljósi þess er þetta allt mjög viðkvæmt sem verið er að gera hér í þessu húsi sem áhrif hefur á vísitöluna. Herra forseti. Ég hef bent á að skynsamlegra væri að fara aðrar leiðir og ég held því til haga hér og útiloka ekki að ég muni annaðhvort áður en þessari umræðu lýkur eða á milli 2. og 3. umr. flytja brtt. sem ég tel að sé í alla staði skynsamlegri, þ.e. í staðinn fyrir að hækka mikið gjöld á námsmenn verði verð á tóbaki hækkað lítillega. Við skiptumst aðeins á skoðunum um þetta í gær eða fyrradag, ef ég man rétt, ég og hæstv. fjmrh. Ég sýndi fram á að hægt væri að hækka lítillega verð á tóbaki sem gæfi helmingi meira í ríkissjóð en hækkunin á innritunar- og skráningargjöldum, eða nálægt 200 millj. kr., en hækkunin á gjöldum á námsmenn eru tæpar 100 millj. kr. og hafa þau áhrif í vísitölunni sem ég held til haga að um er deilt milli fjmrn. annars vegar og Þjóðhagsstofnunar og Hagstofunnar hins vegar. Samkvæmt mati Þjóðhagsstofnunar og Hagstofunnar eru áhrifin þau að vísitalan hækkar um 0,14%.  Ef farin er sú leið að hækka tóbakið hefur hún samkvæmt upplýsingum Hagstofu þau áhrif á vísitöluna að hún hækkar um 0,07%. Við þyrftum ekki einu sinni að fara það hátt með verð á tóbaki að hækkunin gæfi ríkissjóði 200 milljónir heldur aðeins helminginn, hækka tóbakið ekki um 10% plús álagningu í heildsölu og smásölu og virðisaukaskatt heldur einungis um helminginn af því sem gæfi ríkissjóði þá 100 milljónir eða sem samsvarar því sem leggja á á námsmenn. Þá yrðu vísitöluáhrifin líka minni en þessi 0,07%. Þetta vildi ég nefna hér og halda til haga að ég útiloka ekki að flytja brtt. annaðhvort við 2. eða 3. umr. um að í staðinn fyrir að hækka gjöld námsmanna verði farin sú leið að hækka verð á tóbaki. Ein af þeim leiðum sem farin er í frv. er að hækka bifreiðagjöld en eins og allir þekkja er fjölskyldubíllinn og rekstur hans verulegur hluti af útgjöldum velflestra venjulegra fjölskyldna. Í frv. er gert ráð fyrir því að hækkun á bifreiðagjöldum um 10% gefi ríkissjóði 260 millj. kr. í auknar tekjur. Í máli fulltrúa FÍB kom fram sú athyglisverða staðreynd að hækkun á bifreiðagjöldum frá 1998 og fram til dagsins í dag hefði verið miklu meiri en sem nemur raunhækkun. Þessi skattur var 2 kr. á kíló á árinu 1988 sem framreiknað gefur 4,35 kr. á kíló í stað 6,60 kr. nú eftir þá hækkun sem frv. gerir ráð fyrir. Hækkun bifreiðagjalda samkvæmt útreikningi FÍB er því um 50% hækkun umfram þróun verðlags frá árinu 1988. Þetta kemur til viðbótar álögum á bifreiðaeigendur sem fram hafa komið á sl. tveim til þremur árum í verulegri hækkun eða um 70--80% hækkun á lögboðnum bifreiðatryggingum og mikilli bensínhækkun á umliðnum missirum. Líka er rétt að halda því til haga að fulltrúar FÍB sem mættu á fund efh.- og viðskn. töldu að skattar á bifreiðar væru ekkert annað en eignarskattur sem skattlagður væri sem eign með öðrum eignum og því væri hér um tvísköttun að ræða. Einnig væri um að ræða flatan skatt sem legðist á bíla miðað við þyngd en ekki verðmæti. FÍB hefur sýnt fram á að tekjur af bifreiðaeigendum hér á landi eru með því mesta sem gerist í þeim löndum sem við berum okkur saman við og hafa verið yfir 4,5% af landsframleiðslu þó að það hafi eitthvað minnkað nú með minni innflutningi á bílum. Í öðrum löndum í Evrópu er þetta á bilinu 2,5--3,5%. Framkvæmdastjóri FÍB, Runólfur Ólafsson, hefur tekið saman athyglisverðar upplýsingar um þróun í tekjum ríkissjóðs vegna tekna af bifreiðum. Þær voru birtar í fjölmiðlum nýlega. Þar kemur fram að tekjur ríkisins af bifreiðum hafa hækkað geysilega á einum áratug. Árið 1990 voru þær um 13 milljarðar kr., árið 1995 18,6 milljarðar kr. og hæstar voru þær árið 2000 eða samtals 30 milljarðar kr. Kemur raunaukning tekna ríkissjóðs af bifreiðaeigendum glöggt fram í súluriti sem birt var í blöðunum. Samkvæmt upplýsingum FÍB eru útgjöld fjölskyldu vegna reksturs bifreiðar áætluð 16% af útgjöldum heimilanna samkvæmt þeim vísitöluútreikningum sem Hagstofan gerir. Samkvæmt útreikningum FÍB er kostnaður við eign og rekstur ódýrustu fólksbílanna á þessu ári um 566 þús. kr. en var 464 þús. kr. á sl. ári þannig að menn sjá þann mun sem hér hefur orðið og hvað það kostar orðið mikið að reka einn venjulegan fólksbíl. Við í minni hlutanum mótmælum þeim hækkunum sem verið er að leggja til viðbótar því sem lagt hefur verið á bifreiðaeigendur í formi mikilla bensínhækkana og hækkunar á tryggingagjöldum. Við teljum að þetta vegi mjög þungt í útgjöldum fjölskyldna og þess vegna sé ekki rétt að fara þessa leið. Ég vil næst víkja að gjaldtökunni af námsmönnum. Það er ljóst að sú leið sem ríkisstjórnin er að fara kemur sérlega illa við námsmenn af landsbyggðinni og ungt fólk með börn, ekki síst einstæðar mæður. Hún kemur sér líka afar illa fyrir fólk sem er í verknámi, sem ég mun sýna hér fram á, en fulltrúar Iðnnemasambands Íslands komu á fund nefndarinnar og sýndu fram á það í ítarlegri umsögn sem þeir lögðu fram hve illa álögur á þá sem eru í verknámi koma við nemendur sem eru í slíku námi. Ég geri ráð fyrir að fulltrúar minni hlutans í menntmn. muni gera ítarlega grein fyrir áliti sínu en menntmn. fékk þetta mál til skoðunar. Í áliti minni hlutans eru m.a. raktar margvíslegar afleiðingar þessa niðurskurðar sem er varðandi þjóðarbókhlöðuskattinn sem að hluta til á að renna í ríkissjóð. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þennan niðurskurð en geri ráð fyrir að aðrir geri honum skil hér á eftir. Í álitinu eru raktar margvíslegar afleiðingar þessa niðurskurðar á viðhald og ýmsar endurbætur menningarbygginga og hvaða afleiðingar hann hefur fyrir áætlanir, m.a. á framlag til húsasafns Þjóðminjasafns Íslands. Ég mun því aðeins lítillega fara inn á þessa auknu gjaldtöku á námsmenn en komið hefur í ljós við skoðun bæði efh.- og viðskn. og menntmn. vegna þessarar gjaldtöku að lítið samræmi virðist vera á milli skólanna í þessari gjaldtöku og erfitt að fá heildaryfirlit yfir hana. Sú spurning hlýtur því að vakna hvort jafnræðis sé gætt milli nemenda í framhaldsskólum hvað þessa gjaldtöku varðar. Ég held að það sé full ástæða til að fara í skoðun og könnun á kostnaði og gjaldtöku nemenda eftir skólum og þá líka eftir landshlutum vegna þess að hún virðist vera mjög mismunandi. Í áliti minni hluta menntmn. er réttilega bent á að vegna þröngrar fjárhagsstöðu framhaldsskóla hafi skólarnir verið að leita margra leiða til að auka tekjur sínar og hafa nemendur skóla fengið að kynnast ýmsum tegundum gjalda af þeim sökum þannig að ár frá ári virðist vera aukið á þessar gjaldtökur. Það voru einmitt fulltrúar stúdentaráðs og fulltrúar Iðnnemasambandsins sem komu á fund efh.- og viðskn. og greindu frá því hvað kostnaður nemenda við nám hefði vaxið mikið á undanförnum árum. Þeir nefndu bókakaupin sem nema tugum þúsunda, og voru nefndar 30--40 þús. kr. í því sambandi. Auk þess var bent á þær vaxandi kröfur sem gerðar eru til tölvueignar. Það kom fram hjá fulltrúum í stúdentaráði, sem mér fannst mjög athyglisvert, að ef skrásetningargjöld væru í efnislegum tengslum við innritun nemenda og rekstur nemendaskrár ætti gjaldið að vera 16 þús. kr. en ekki 32.500 eins og frv. gerir ráð fyrir. Samkvæmt þessu virðist þetta vera almenn tekjuöflun til að standa undir kostnaði við kennslu og almennan rekstur skólans að verulegu leyti. Ef þetta er rétt hjá stúdentaráði, sem ég dreg ekki í efa, ættu skrásetningargjöldin að vera um 16 þús. kr. í stað 32.500, ef þau væru í einhverjum efnislegum tengslum við innritun nemenda og rekstur nemendaskrár. Ég býst við að aðrir fari ítarlegar út í þessi atriði og ætla þá ekki að hafa fleiri orð um þau en vil þó aðeins víkja að því sem fram kom hjá þeim fulltrúum Iðnnemasambandsins sem mættu á fund efh.- og viðskn. en eftir því sem ég best veit mættu þeir ekki á fund menntmn. Þeir bentu á að með lögum um framhaldsskóla frá 1996 hafi verið samþykkt að innritunargjöld skyldu aldrei verða hærri en 6 þús. kr. Þeir benda á að ætla mætti að þessi fjárhæð hafi þá verið miðuð við þann kostnað sem innritun felur í sér. Því sé óeðlilegt að miða við verðlagshækkanir frá 1991. Það sama kemur reyndar fram hjá stúdentaráði. Jafnframt er bent á í umsögn þeirra að skv. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 80/1996 er heimilað að innheimta efnisgjald af nemendum sem njóta verklegrar kennslu vegna efnis sem skóli lætur þeim í té og þeir þurfa að nota í námi. Gjaldið eigi að taka mið af efniskostnaði en má þó aldrei vera hærra en 25 þús. kr. á skólaári eða 12.500 kr. á önn. En nú er verið að leggja til, herra forseti, 100% hækkun á þessu gjaldi. Þetta er auðvitað veruleg fjárhæð fyrir nemendur þó að mér finnist stjórnarliðar oft og einatt gera lítið úr þessari hækkun. Þeir láta eins og hér sé bara um einhverja þúsundkalla að ræða sem engu máli skipti fyrir nemendur. Það er auðvitað alrangt. Þeir skipta miklu máli þegar verið er að tvöfalda þetta gjald og þegar það bætist líka ofan á bókakostnað, fartölvur o.fl. sem nemendur þurfa að borga, ég tala nú ekki um fyrir þá nemendur sem koma af landsbyggðinni, þurfa að sækja hingað nám og taka sér á leigu dýrt húsnæði sem er kannski á verðbilinu 50--70 þús. kr. fyrir eitt herbergi eða litla tveggja herbergja íbúð. Þá vegur þessi fjárhæð auðvitað þungt í þeirra vasa þó að stjórnarflokkarnir geri ekki mikið úr þessu. Iðnnemasambandið bendir á að aðsókn í iðnnám hafi snarminnkað með árunum og bendir á í því samhengi að nú hafi skólar á landsbyggðinni þurft að leggja niður mikið af verknámskennslu og jafnframt að stór hluti iðnnema á Íslandi komi af landsbyggðinni. Þeir benda einmitt á það sem ég var að nefna hér, að nemendur af landsbyggðinni þurfi því til viðbótar verulegum útgjöldum í innritunar- og bókakaup og fleira sem ég hef hér nefnt að leggja fram fjármagn í ferðakostnað og dýrt leiguhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu. Minni hlutinn í efh.- og viðskn. tekur undir að auknar álögur á stúdenta séu afar varasamar og stríði gegn öllum hugmyndum um jafnrétti til náms. Það ber að skoða málið í ljósi vaxandi útgjalda við skólanám sem tengist því sem ég hef nefnt hér. Auðvitað gildir hið sama um nám í framhaldsskólunum, þar sem lögð er til 100% hækkun, og um háskólann. Af hálfu framhaldsskólanna var bent á að kaup á fartölvum þýddu útgjöld á bilinu 150--250 þús. kr. Mér kæmi ekki á óvart þó að ekki líði á löngu áður en það verði skylda að nemendur hafi slíkar fartölvur. Þannig gæti þessi hækkun, t.d. hækkun á efnisgjöldum um 100% sem geta farið í 50 þús. kr., haft úrslitaáhrif á framhaldsnám nemenda. Mér finnst með ólíkindum, herra forseti, hve hart er keyrt gegn nemendum þegar allir vita að lífskjör þjóðarinnar í nútíð og framtíð munu ráðast af því hvernig hlúð er að menntun og jöfnum möguleikum allra til náms. Ég tel að þær auknu fjárhagslegu byrðar sem nú á að setja á nemendur muni örugglega leiða til þess að fjöldi nemenda hætti námi. Við vörum því við þessum auknu gjaldtökum og skorum á ríkisstjórnina að falla frá þeim. Eins og ég hef nefnt hafa þær veruleg verðlagsáhrif í för með sér þannig að ríkisstjórnin er að elta skottið á sjálfri sér með því að fara þessa leið. Ég skora á ríkisstjórnina að skoða þá leið sem ég hef nefnt, að fara frekar þá leið að hækka tóbakið en níðast á námsmönnum. Varðandi gjaldtöku af sjúklingum þá sér þess auðvitað stað í þessu frv., eins og iðulega þegar ríkisstjórnin er að skera niður eða afla peninga, að leitað er í þá matarholu að setja auknar gjaldtökur á sjúklinga eða herða að í heilbrigðisþjónustunni. Ég ætla ekki að fara ítarlega út í þann þátt málsins. Hér er aðallega um 9. gr. þessa frv. að ræða, þar sem sjúkraheimili eða sjúkrahótel eru felld undan skilgreiningunni á sjúkrahúsi. Ég vil einungis nefna að það kemur fram í áliti minni hlutans í heilbr.- og trn. að landlæknir hafi aðspurður sagst vera andvígur breytingu á skilgreiningunni og talið hana varhugaverða. Ég sé að í dag kemur hið sama fram hjá fyrrv. landlækni. Hann hefur uppi ýmis varúðarsjónarmið gagnvart þeirri leið sem ríkisstjórnin ætlar að fara í þessu efni. Þó ekki sé um miklar fjárhæðir að ræða þá geld ég varhug við því að farið verði út í að samþykkja þessa 9. gr. frv. Ég tel að hún geti falið í sér vísi að einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni, vísi að því að tekinn verði upp sérstakur matarskattur á spítölum. Þess vegna leggst minni hlutinn í efh.- og viðskn. gegn því. Hann telur þennan sparnað varasaman og geta leitt til þess að fólk í litlum efnum verði síður útskrifað af sjúkrahúsum inn á sjúkraheimili. Ég minni á að fyrrv. landlæknir nefnir það t.d. í DV í dag að þegar landlæknisembættið sem fyrst kom með þessa hugmynd um sjúkraheimili eða sjúkrahótel fyrir 11 árum hafi hún einmitt verið sett fram til sparnaðar vegna þess að þessi leið kæmi í veg fyrir það að fólk þyrfti að dvelja lengur en ella á sjúkrahúsum og hægt væri að útskrifa það inn á þessi sjúkraheimili sem væru mun ódýrari fyrir ríkið. Ég vil líka vekja athygli þingsins á athyglisverðu blaði sem Benedikt Davíðsson, formaður Landssambands eldri borgara, lagði fram í efh.- og viðskn. Hann varaði sterklega við auknum gjaldtökum í heilbrigðiskerfinu. Hann sagði að það bitnaði með fullum þunga á öldruðum og sjúklingum. Þessi samantekt Benedikts er um breytingar á komugjöldum til sérfræðinga og vegna röntgenrannsókna. Þar vísar hann til hækkunar sem varð 1. júlí sl. í heilbrigðisþjónustunni. Þar minnir mig að um hafi verið að ræða gjaldtöku upp á nokkur hundruð millj. á þessu ári. Mig minnir að það hafi verið 500 eða 600 millj. Nú á að fara í viðbótargjaldtöku á næsta ári sem nemur, ef ég man rétt, með hækkun á lyfjum, um 500 millj. kr. Þannig er á skömmum tíma, tveimur árum, verið að leggja aukin gjöld á sjúklinga, aldraða og lífeyrisþega svo nemur rúmlega milljarði eða á annan milljarð kr. Benedikt Davíðsson bendir í samantekt sinni á að bara komugjöld til sérfræðinga og komugjöld í röntgenrannsókn hafi hækkað 1. júlí sl. á bilinu 20--66,7%. Það er nauðsynlegt að halda því til haga, herra forseti, þegar fara á út í þessar sparnaðaraðgerðir núna, t.d. að taka 6 þús. kr. hámarkið af sérfræðilæknishjálpinni og ferliverkunum. Það mun hafa í för með sér að greiðsla sjúklinga fyrir þau verk hækkar um mörg hundruð prósent og einnig áform um að hækka hlut sjúklinga í lyfjum, en þar eru um 200 millj. kr. Ásta R. Jóhannesdóttir hefur sýnt fram á hvaða afleiðingar þetta getur haft. Ég sé í DV frá því í gær að þar er fjallað um dæmi um 470% hækkun vegna þeirrar leiðar sem nú á að fara. Þá er verið að tala um hækkun á hlut sjúklinga í sjúkraaðgerðum. Þessi aukna gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu er því miklu alvarlegri en hún lítur í fyrstu út fyrir að vera sé skoðað hve mikil áhrif hún getur haft á útgjöld einstakra heimila þurfi fjölskyldumeðlimur að fara í þessar aðgerðir. Það getur skipt tugum þúsunda þegar fólk þarf að leita sér slíkrar sérfræðilæknishjálpar. Herra forseti. Við hljótum því að vara mjög alvarlega við þessu. BSRB hefur nýlega gert athugun á kostnaði sjúklinga í heilbrigðiskerfinu á umliðnum árum. Í þeim dæmum sem BSRB hefur sett fram kemur í ljós að kostnaður heimilanna eða sjúklinga í heilbrigðiskerfinu hefur margfaldast á undanförnum árum. Ég tel, herra forseti, að þetta sýni okkur að ríkisstjórnin er á rangri braut. Við viljum byggja þetta þjóðfélag þannig upp að hér sé jafnrétti til náms og réttur allra til heilbrigðisþjónustunnar óháður efnahag og búsetu. En mér sýnist að við séum alltaf að fjarlægjast það markmið og þá sátt sem ég hélt að allir í þjóðfélaginu væru sammála um, að allir ættu að hafa jafna möguleika til menntunar og aðgang að heilbrigðisþjónustunni. Herra forseti. Ég ætla næst að víkja að skerðingu á sóknargjöldum sem hefur verið mótmælt mjög harðlega. Á fund efh.- og viðskn. komu vegna þessarar skerðingar fulltrúar Prestafélagsins, kirkjuráð, fulltrúar Biskupsstofu og sóknarnefnda Grafarvogskirkju og allir færðu þeir sterk rök fyrir sínu máli. Þeir töldu rangt að fara þessa leið. Sjónarmiðin sem þar eru sett fram eru slík að ríkisstjórnin hlýtur að hlusta á þau, rökin sem kirkjunnar menn setja fram fyrir því að ríkisstjórnin sé einnig á rangri leið í þessu efni. Þeir benda á að sóknargjöld séu ekki skattur, eins og stjórnvöld virðast álíta þegar þeim hentar að seilast í vasa trúfélaga til að stoppa í fjárlagagötin, heldur félagsgjald sóknarbarna til kirkjunnar eða þeirra trúfélaga sem þau kjósa að vera í. Á því er grundvallarmunur að að skerða sóknargjöldin og að sækja fé í annan skatt eða taka upp önnur gjöld sem ríkissjóður getur komið á. Í þessu tilviki er ríkissjóður að innheimta félagsgjöld fyrir kirkjuna sem honum ber auðvitað að skila. Ríkið er eins og hver annar innheimtuaðili og menn sjá hversu vafasamt það væri fyrir þann sem er að innheimta fyrir aðra að taka helminginn í sinn vasa og skila bara helmingnum. Ég held að það sé varasöm leið sem hér hefur verið valin. Mér finnst að skoða þurfi betur hvort þessi tillaga ríkisstjórnarinnar sé ekki brot á samningi sem kirkjan gerði við íslenska ríkið, fjmrh. og dómsmrh. á sínum tíma á árinu 1998. Sóknargjöldin hafa farið til að standa straum af margvíslegum óhjákvæmilegum kostnaði innan kirkjunnar. Lán vegna viðhalds og byggingar kirkna, sem ella hefði lent á ríkissjóði, eru að stórum hluta greidd af sóknargjöldum. Söfnuðir hafa gert áætlanir sínar í trausti þess að orð framkvæmdarvaldsins standi. Þeir, jafnt og trúfélög innan og utan þjóðkirkjunnar, munu lenda í miklum erfiðleikum vegna þessa niðurskurðar. Sóknargjöldin hafa ekki síst staðið undir öflugu tónlistarlífi margra safnaða og í fámennum söfnuðum landsbyggðarinnar hefur það oftar en ekki verið burðarás í menningarlífi viðkomandi svæða. Við þekkjum rómað kórstarf innan kirkjunnar á landsbyggðinni. Það er í hættu vegna þessa niðurskurðar. Það má líta á hann sem enn eitt slæmt höggið sem landsbyggðinni er veitt núna. Ég hygg að fámennu söfnuðirnir muni finna verst fyrir því. Herra forseti. Það vekur athygli að skerðing sóknargjalda er sínu verst fyrir trúfélög utan þjóðkirkjunnar. Þau njóta þess ekki eins og söfnuðir þjóðkirkjunnar að laun presta séu greidd af ríkinu. Sóknargjöldin standa að öllu leyti undir kostnaði við rekstur þeirra, þar með talin laun presta og forstöðumanna. Þannig virðist líka vegið að rótum trúfrelsis í landinu með því að fara þessa leið, þar sem trúfélög sæta í raun mismunun eftir því hvort þau eru innan eða utan þjóðkirkjunnar. Í þessu sambandi vekur furðu að meiri hluti allshn. sem fjallaði um málið virðist gera sér grein fyrir þessu misrétti. Hann vekur sérstaka athygli á því í áliti sínu að breytingarnar muni hafa meiri áhrif á trúfélög utan þjóðkirkjunnar en telur þó að þær séu nauðsynlegar til að áform og markmið fjárlagafrv. nái fram að ganga. Herra forseti. Það er ekki að ástæðulausu sem við í minni hluta efh.- og viðskn. vísum því frá að samþykkja þessa skerðingu. Við vísum þar til þeirra afleiðinga sem ég hef hér lýst og munum greiða atkvæði gegn þessu. Þá vil ég í lokin nefna skatta á ferðamenn. Ríkisstjórnin leggur til að hækkað verði sérstakt gjald til að standa straum af vopnaleit á flugvöllum. Orsakir þess á rekja til herts eftirlits á alþjóðavísu í kjölfar voðaverkanna sem hermdarverkamenn unnu í Bandaríkjunum 11. sept. sl. Við gerum okkur auðvitað fulla grein fyrir því að efla þurfi öryggi ferðafólks og eftirlit á flugvöllum, við tökum alveg heils hugar undir það, en við áteljum vinnubrögðin við undirbúning málsins. Við vekjum athygli á að það vantar alla sundurliðun á þeim kostnaði sem hækkuninni er ætlað að mæta. Í öðru lagi er ljóst að þessi hækkun mun leiða til hækkunar á flugfargjöldum í millilandaflugi sem við núverandi aðstæður er auðvitað fráleitt þegar við skoðum stöðu ferðaþjónustunnar og flugfélaganna almennt sem allir vita að er ekki nægilega góð um þessar mundir. Þetta kemur ofan á þann skatt sem er verið að leggja á ferðaþjónustuna í gegnum tryggingagjald en upplýst hefur verið að það leiði til útgjalda sem nema um 100 millj. á ferðaþjónustuna. Herra forseti. Niðurstaða okkar í efh.- og viðskn. er því ljós. Við áteljum harðlega þær álögur sem í frv. birtast og koma fram í auknum sjúklingasköttum, sköttum á námsmenn og bitna þar með á jafnrétti til náms. Þetta eru vanhugsaðar aðgerðir með tilliti til þess að nú standa yfir viðkvæmar viðræður milli aðila vinnumarkaðarins. Ég hef getið um verðlagsáhrifin af þessum aðgerðum sem eru afar slæm. Þau afar slæm. Meðan verðbólgan mælist 8,6% á 12 mánaða tímabili stendur til að fara út í aðgerðir sem hækka verðbólguna um a.m.k. 0,35% og hafa slæm verðlagsáhrif ofan á allt annað sem er að hækka um þessar mundir. Ég hef bent á aðra leið sem er skynsamlegra að fara en þessa. Við erum svo sannarlega tilbúin að setjast yfir það með ríkisstjórninni að finna aðrar leiðir sem gefi betri niðurstöðu en þá sem ríkisstjórnin fer ævinlega, þ.e. að leita sér peninga í vösum sjúklinga og námsmanna. Það er uppistaðan í þessum aðgerðum sem við erum hér að fjalla um á þessum degi. Við teljum að þessar aðgerðir séu hinar sömu og birtast að mörgu leyti í fjárlagafrv. Þær eru handahófskenndar og minni hlutinn mótmælir þessum aðgerðum og leggst gegn þessu frv.

Herra forseti. Mér leikur nokkur hugur á að vita hvar hæstv. forsrh. eða starfandi forsrh. sé, sem mun vera ábyrgðarmaður þessa máls. Ég hefði talið æskilegt að sá hæstv. ráðherra væri viðstaddur umræðuna og sýndi henni þann sóma. Ekki hefði nú spillt fyrir ef ...

Ég skal reyna að koma áleiðis þeirri ósk sem hv. þm. ber fram.

Takk. Ég vek allra náðarsamlegast athygli á því að hér eiga undir margir ráðherrar. Hér er um bandorm að ræða sem kemur inn á málasvið margra ráðuneyta. Það væri ákaflega æskilegt ef hæstv. ráðherrar sýndu sjálfum sér og störfum sínum og Alþingi og öllum viðkomandi þá virðingu að reyna að vera hér viðstaddir og í öllu falli ábyrgðarmaður málsins, sem er þá hæstv. forsrh. sem flytur það eins og venja er þegar um er að ræða bandorma sem varða mörg ráðuneyti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir frsm. minni hluta hefur gert prýðilega grein fyrir öllum helstu efnisþáttum frv. og afstöðu okkar í minni hlutanum til þess þannig að ég get sparað tímann og vísað til þess. Ég er í öllum greinum sammála því sem þar kom fram. Við deilum sameiginlega afstöðu til þessa frv. og stjórnarandstaðan er sameinuð í afstöðu sinni til þess. Það sem mér leikur nokkur hugur á að ræða eru því þættir sem tengjast efni frv. og þeim aðstæðum í ríkisfjármálum og efnahagsmálum sem því er ætlað að taka á. Þetta heitir frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum og reyndar held ég nú að meiri hlutinn leggi til að nafninu verði breytt þannig að um verði að ræða ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 2002. Það er sennilega til þess að undirstrika að ekki er verið að byggja hérna framtíðarhöll með þessu glæsta frv. ríkisstjórnarinnar heldur eru þetta skerðingarákvæði og hefðbundinn vandræðagangur, niðurskurður, skerðingar og breytingar til eins árs í senn. Það er auðvitað þakkarvert þó að vísu verði sum ákvæðin eðli málsins samkvæmt ótímabundin því þar er breytt upphæðum í lögum til frambúðar. En það færist inn í þau lög og þetta mundi þýða að gildistími annarra ákvæða frv. tæki þá til ársins 2002 eða að nafngiftin eigi að endurspegla það. Herra forseti. Það væri auðvitað fróðlegt að fá fregnir af því hvar tilraunir aðila vinnumarkaðarins sem drösluðu ríkisstjórninni að viðræðuborðinu síðla hausts standa eftir að hafa lítið frá henni heyrt. Með vaxandi áhyggjum horfðu menn á það að verðbólga æddi hér áfram og forsendur kjarasamninga eins og þær höfðu verið niður lagðar voru brostnar þannig að ekkert blasti við annað en uppsögn þeirra nú í febrúar. Hins vegar var ljóst að menn höfðu að sjálfsögðu áhyggjur af þessari þróun og því hafði verkalýðshreyfingin forustu um að berja ríkisstjórnina upp úr bælinu til þess að ræða við sig um ástandið. Þær þreifingar hafa staðið yfir og leit út sem möguleikar væru að skapast á því að fresta a.m.k. uppsögn kjarasamninganna fram í maí þannig að menn fengju þá þann tíma, útmánuðina, til að skoða stöðuna og láta á það reyna hvort menn væru að ná einhverjum tökum á efnahagsmálunum og verðlagsmálunum þannig að forsendur kjarasamninga héldu, eða væru a.m.k. ekki það langt úti í hafsauga að ekki þyrfti að koma til uppsagnar allra almennra kjarasamninga. En nú er engin niðurstaða fengin í þetta enn þá, herra forseti, og það sýnir náttúrlega í hnotskurn sleifarlagið í þessum vinnubrögðum að menn skuli loksins vera að druslast til þess að fara að ræða þetta af einhverri alvöru og tala saman þegar kominn er miður desember og menn eru að loka hér endanlega síðustu hlutunum sem lúta að fjárlögum og ríkisfjármálum og efnahagsmálum og sköttum á næsta ári. Það er auðvitað alveg dæmalaust, alveg yfirgengilegt sleifarlag, herra forseti. Svona verkstjórn og svona tímaáætlanir hefðu nú einhvern tímann ekki fengið háa einkunn, að vera fyrst núna að reyna að koma þessum hlutum eitthvað saman. Herra forseti. Eitt af því sem hefur heyrst frá þessum viðræðum eru hugmyndir um að reyna að hafa áhrif á verðlag og gengi krónunnar og jafnvel vexti með því að taka stórt erlent lán, með því að ríkissjóður taki stórt erlent lán og dæli hér inn í hagkerfið. Heyrst hefur jafnvel talan 20 milljarðar kr. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að mig undrar ef menn eru í einhverri alvöru að ræða um slíkt, hafandi verið að loka fjárlögunum, þar með talið lánsfjáráætlun næsta árs sem nú er ekki lengur í sjálfstæðum lögum, lánsfjárlögum, heldur hluti af fjárlagagerðinni og kemur inn í fjárlagarammann. Þar er settur ramminn utan um lántökur stærstu opinberu aðilanna og auðvitað ríkissjóðs sjálfs og stærstu sjóða og stofnana. Því verður harla hjákátlegt ef menn eru síðan að ræða slíka hluti í einhverri alvöru. Ég ætlaði að spyrja ábyrgðarmann málsins, forsrh. eða starfandi forsrh. m.a. að þessu: Hvar eru þessar hugmyndir á vegi staddar? Er kannski við því að búast eftir að þing er farið heim eftir einn, tvo, þrjá, fjóra sólarhringa, að þá allt í einu bara skreppi fjmrh. til London og taki 20 milljarða lán, komi með 20 milljarða íslenskra króna í pundum heim í vasanum og dreifi því svo hérna út í hagkerfið? Það væru svolítil tíðindi. Hvað á þetta að lækna? Jú, þetta á styrkja gengi krónunnar. Og það er út af fyrir sig nokkuð ljóst að það mundi gera það. Menn binda síðan vonir við að þetta gæti haft jákvæð áhrif á vexti í framhaldinu. En ég hef verið að velta þessu svolítið fyrir mér, herra forseti, og verð æ meira hugsi eftir því sem ég skoða þetta betur. Hvað væri verið að gera með slíkum aðferðum? Er það virkilega svona einfalt að leysa bara efnahagsvandann, verðbólguna og bjarga genginu með því að skreppa til útlanda og taka erlend lán? Af hverju er menn ekki löngu búnir að þessu ef þetta er svona einfalt? Skoðum þetta aðeins nánar. Hvað gerist ef ríkissjóður tekur 20 milljarða að láni erlendis og kemur þeim svo í umferð hér innan lands með þeim aðferðum sem mér virðast vera þarna í hugum manna, þ.e. að reyna að kaupa fyrir þetta krónur, greiða upp einhverjar innlendar skuldir sínar eða færa þetta inn í innlenda mynt með einhverjum slíkum hætti? Þá eru tveir möguleikar í boði eða tveir möguleikar hugsanlegir, annars vegar að féð fari strax í umferð og annars hefur það ekki áhrif, ekki á gengi krónunnar og ekki á verðlagsáhrifin, eða hins vegar að ríkissjóður leiti að aðferðum til að binda féð, t.d. með inngreiðslum í einhverja sjóði þar sem féð fer ekki í umferð strax. En þá hefur það ekki þessi áhrif sem menn eru að sækjast eftir. Mér sýnist því ljóst að til þess að þessi hugsun gangi upp, að það sé einhver brú í henni, verði að taka þessa 20 milljarða og koma þeim í umferð hér innan lands. Og hver er þá munurinn á því, herra forseti, og að reka ríkissjóð með 20 milljarða halla? Hafa menn ekki verið að berjast fyrir því hér að það sé algjörlega úrslitaatriði að ríkissjóður sé ekki rekinn með halla og helst með einhverjum afgangi, a.m.k. svona að nafninu til bókhaldslega? En eru menn virkilega á sama tíma að hugsa um að taka 20 milljarða erlent lán og moka því hérna inn í hagkerfið? Hlýtur það þá ekki að hafa í raun algjörlega sambærileg áhrif? Fyrir nú utan það, herra forseti, að mér er ómögulegt að sjá að hin jákvæðu áhrif af þessu hvað varðar gengi krónunnar og verðlagsforsendur og aðrar efnahagsforsendur hér, geti orðið nema mjög tímabundin vegna þess að grundvallarforsendurnar breytast ekki neitt. Ekki lagast þær undirliggjandi aðstæður sem valda vandanum og hafa veikt gengi krónunnar og valdið verðbólgunni þó að hæstv. fjmrh. skjótist til London og taki 20 milljarða að láni og komi með þá aftur heim. Það er alveg augljóst. Ég held því að það hlyti að vera nánast eins og að pissa í skóinn sinn. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ómögulegt að við séum að ræða um þessa hluti hér, ráðstafanir í ríkisfjármálum, á meðan þetta hangir í loftinu einhvers staðar hérna utan við veggina. Er einhver alvara í þessum áformum, þessum hluta pakkans sem mér skilst að sé á dagskrá í viðræðum aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar? Ef mönnum tækist að selja Landssímann, þótt það væri ekki nema fyrir eitthvert útsöluverð --- allir virðast reikna með því að hann verði meira og minna gefinn --- en segjum að menn fengju eitthvað fyrir hann, skröpuðu saman upp í 10, 15, 18 milljarða fyrir þennan hlut sem á að selja, ætla menn þá að koma með það inn í landið líka í gjaldeyri og kaupa krónur? Eða ætla menn að greiða upp eldra lánið með þeim hlutanum sem kæmi svo inn fyrir Símann? Hver er hugsunin í þessu? Er hægt að fá einhverjar upplýsingar hér eða á það að vera í þessu tilviki eins og fleirum að Alþingi komi hlutirnir ekki við? Er það bara formsatriði að láta menn vita hér um hvort slíkir hlutir séu á döfinni? Herra forseti. Ég held að hæstv. ráðherrar skuldi okkur aðeins skýringar á því hvað þarna er á ferðinni. Ég verð að segja eins og er að þó að ég hafi auðvitað fullan skilning á því og sé eindreginn stuðningsmaður þess að menn reyni að tala saman og gera það besta úr stöðunni í sambandi við forsendur kjarasamninga, verðlagsmála og annars, þá hef ég orðið æ meira hugsi yfir þeim vangaveltum um að leysa þetta með því að taka eitt stykki erlent lán með þessum hætti og moka því inn í hagkerfið. Ég sé bara ekki skynsemina í því og hef enga trú á að það yrði mönnum til góða nema þá mjög tímabundið. Herra forseti. Er það ekki svo að ef nú er ástæða til að hafa svakalegar áhyggjur af einhverju, að þá sé það heildarskuldasöfnun þjóðarbúsins erlendis sem er orðin meiri en landsframleiðslan? Það hefur aldrei þótt góð latína, í hvaða fyrirtæki sem menn eru að reka, að skulda meira en brúttóárstekjurnar. Og það er orðin er staðreynd á Íslandi og varð það núna síðsumars, að fyrirtækið okkar litla, Ísland, skuldar meira en ársveltu efnahagslífsins erlendis. Skuldir okkar í erlendri mynt eru orðnar yfir 800 milljarðar kr., komnar fram úr landsframleiðslunni. Herra forseti. Annað ætlaði ég að gera hér aðeins að umtalsefni og það er verðbólgan. Við heyrðum bjartsýnisræður hér frá hæstv. forsrh., m.a. þegar hann mælti fyrir þessu frv. Hann er nú ekki hér til staðar, því miður, til að halda áfram umræðum um það. Það var mikil bjartsýnisræða og þar var eins og stundum áður gripið til þess að benda á að krónan hafi styrkst í gær. Við munum hvernig þetta var í maí þegar við ræddum gengishrunið þá. Hver voru svör hæstv. forsrh. þegar hann kom þrem dögum síðar glaðhlakkalegur, ekkert þetta litla, af því að krónan hafði styrkst í maí um 1 eða 0,5% eða eitthvað svoleiðis.  Þeir hefðu þá betur þagað yfir nýjustu verðbólgutölunum á Hagstofunni því þeir komu með mælingu og þá er verðbólgan óvart hærri núna milli mánaða, hækkunin meiri milli mánaða en nokkru sinni fyrr sl. átta eða tíu eða tólf mánuði. Hækkun milli nóvember og desember er 8,6% og er þó inni í því breyting á viðmiðun vísitölunnar í almennri vöruverslun sem tekur hana niður á móti öðrum hækkunum. Þeir hafa notað tækifærið, sem sjálfsagt má færa rök fyrir að hafi verið rétt vegna nýrra upplýsinga, og leiðrétt útreikning vísitölunnar í desember sem hafði leitt til 0,27% heildarlækkunar á vísitölunni. Það er ákaflega heppilegt fyrir þá að ná þessari leiðréttingu inn einmitt núna í desember því annars hefði auðvitað hækkunin farið upp úr öllu valdi milli mánaða. Það hefði ekki alveg passað inn í bjartsýnina, er það nokkuð? Staðreyndin er sú að núna á fimm mánaða tímabili hefur verðbólgan milli mánaða í hverju einasta tilviki verið 8% eða meiri. Hún var 7,9% í ágúst, 8,4% í september --- hækkunin milli mánaða hverju sinni er sem sagt umreiknuð á ársgrundvöll --- 8% í október, 8,1% í nóvember og núna 8,6% mánaðarhækkunin umreiknuð á ársgrundvöll í desember. Þetta fimm mánaða tímabil nær sem sagt vel inn á níunda prósentið og þótt við tækjum næstu tvo mánuði á undan, þ.e. júní og júlí, var verðbólgan rétt tæp 7%, 6,8% annan mánuðinn og 7% hinn. Þó að við tökum þannig sjö mánaða tímabil, rúmlega hálft ár, er verðbólgan rétt um 8% á þessum tíma. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að ég sé ekki alveg tilefni til þessarar bjartsýni. Það er athyglisvert að nú rembast allir við, jafnvel þeir hinir sömu aðilar og maður hélt að hefðu eitthvað lært, og væru varkárir í því að elta fyrirmæli stjórnvalda um góðæri og gleðitíð, rembast við að finna sér einhverjar ástæður til þess að vera bjartsýnir þrátt fyrir hreyfingar milli mánaða aftur og aftur sem eru miklu lakari en þeirra eigin spár gerðu ráð fyrir. Þetta eru verri útkomur í verðbólgumælingunum en bæði Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun gerðu ráð fyrir. Það er staðreynd, herra forseti. Hvað ætti þá að gefa okkur tilefni til að halda að þetta lagist allt saman af sjálfu sér hérna strax í janúar, febrúar, mars? Vera kann að menn ætli að beita töfrabrögðum eins og þeim að fara bara til London. Og svo kunna menn að halda að þeim leggist eitthvað til utan að frá sem verði mönnum að liði í þessum efnum. Og það getur auðvitað vel verið. Ef hér yrði t.d. áframhaldandi stórfelld verðlækkun á olíuvörum hjálpar það auðvitað til, þá flytjum við inn verðlækkanir. Og það hjálpar á móti verðþenslunni innan lands. En fyrir slíku höfum við enga tryggingu. Við vitum að það eru verulegar hækkanir í farvatninu eins og jafnan um áramót. Það eru hækkanir á afnotagjöldum útvarps. Það eru hækkanir á mjólkurvörum. Og það eru hækkanir á fleiri þungum neysluvöruflokkum sem við vitum. Og við vitum líka að menn hafa, margir hverjir, tilhneigingu til að endurskoða gjaldskrár sínar og leiðrétta þær um eða upp úr áramótunum. Þá eru menn að gera upp árið, menn fara í vörutalningu og annað því um líkt þannig að af ýmsum ástæðum liggur bara í eðli hluta að oft verða þá breytingar á. Menn koma sjálfsagt og segja: Já, en útsölurnar maður, ertu búinn að gleyma útsölunum? Nei, ég er ekki búinn að gleyma þeim. Það getur hjálpað pínulítið tímabundið þegar verslanirnar setja á útsölur, það er rétt, en það sem ég óttast í þessu efni, herra forseti, eru undirliggjandi hækkunartilefni í pípunum, eins og sagt er, og því miður erum við að komast inn í það ástand og höfum verið að gera síðastliðið eitt til eitt og hálft ár að hækkunartilefnin eru komin í pípurnar og fóðra sig sjálf. Það er fjöldi aðila sem núna situr úti í þjóðfélaginu með þá hugsun í hnakkanum að nú þurfi hann eða hún að fara að sæta færis og lagfæra gjaldskrána hjá sér af því að menn hafa fengið á sig kostnaðarhækkanir í sínum rekstri, launin hafa hækkað, innflutt vara hefur hækkað gríðarlega vegna gengisþróunarinnar og þetta er ekki nema að litlum hluta til komið fram og út í innlent verðlag. Það er því miður algjörlega borðleggjandi, herra forseti, að þannig er það. Ég verð því bara að segja alveg eins og er: Því miður get ég ekki deilt þessari miklu bjartsýni manna með að þetta verði allt í lagi. Ríkisstjórnin er hins vegar svo kærulaus í þessum efnum að hún er hér með frumvörp sem valda umtalsverðum vísitöluáhrifum upp á við. Menn geta rifist hér um það hver þau nákvæmlega verða en það er algjörlega borðleggjandi að þessar hækkanir sem hér eru á ferðinni koma út, þær koma við og þær hafa vísitöluáhrif. Það er alveg ljóst. Skiptir þá kannski ekki öllu máli hvort það verða 0,35% eða eitthvað minna eða þess vegna eitthvað meira, þetta mun að sjálfsögðu hafa áhrif. Herra forseti. Góðærið margumtalaða er á bak og burt --- það viðurkenna orðið allir og ég held að kannski mestu tímamótin í því hafi orðið þegar skopmyndateiknari Morgunblaðsins braut sólgleraugun á nefi hæstv. forsrh. Nú situr hann við það með hjálparkokkum sínum að reyna að líma þau saman með galdragripi eða hvað það heitir og gengur illa. Og ég held að þjóðarsálin upplifi þetta. Sólgleraugun sem hæstv. forsrh. gekk um með jafnt þótt hér væri þoka og rigning síðastliðin missiri eru nú brotin en allir sjáandi menn horfðust auðvitað í augu við hættumerkin. Þá fer maður líka að hugsa, herra forseti, hvernig við ráðstöfum þessum hlutum sem við vorum að fá í hendur í formi aukinnar verðmætasköpunar í þjóðarbúinu á þessum tíma á meðan það var og hét. Því auðvitað var það þannig að stórfelld aukin verðmæti komu hér inn í þjóðarbúið, sérstaklega átti það við um fyrri hluta þessa tíma frá árinu 1994--1995 og fram um 1998--1999. Eftir það var þetta góðæri svokallaða að vísu að mestu leyti tekið að láni og sjálffóðrað á þenslu og viðskiptahalla. Því miður, herra forseti, nýttum við þetta ekki sem skyldi. Þetta er eitt lengsta hagvaxtarskeið í seinni tíma sögu þjóðarbús okkar. Jú, ríkissjóður var vissulega rekinn með nokkrum afgangi og ég ætla alls ekki að mótmæla því að það var gott í sjálfu sér að staða hans er betri en ella væri. Ég tel kannski að það besta sem menn gerðu á þessum tíma hafi verið eingreiðslurnar á lífeyrisskuldbindingar opinberra starfsmanna. Ég held að það hafi verið og sé mjög skynsamlegt og mikilvægt að hugsa þannig til lengri framtíðar og búa sig undir það sem þar er í vændum. En að ýmsu öðru leyti verð ég að segja, herra forseti, að það eru mikil vonbrigði hvar við stöndum þrátt fyrir allt, núna þegar þetta skeið er sannanlega og óumdeilt á enda. Ég nefni þar hvernig einstakir hópar samfélagsins una við sín kjör. Ég nefni þar öryrkja og aldraða. Það eru mikil vonbrigði að við skulum ekki hafa náð að rétta betur hlut þeirra sem höllum fæti standa í samfélagi okkar, að t.d. skattbyrði láglaunafólks skuli þurfa að vera svona þung, að það sé jafnmikil óánægja og raun ber vitni um þau kjör sem þeir sem þurfa að reiða sig á samfélagslaun, eins og við kjósum að kalla það í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, verða að una við. Og það er ekki nema von að menn séu óánægðir. Það þarf ekki flókinn samanburð, t.d. við stöðu þessara mála á hinum Norðurlöndunum, til að sjá að þarna standa okkar hópar mun lakar að vígi. Grunnellilífeyrir og örorkubætur eru hér á Íslandi mun lægri heldur en er á hinum Norðurlöndunum nema þá kannski helst í Finnlandi. Það segir líka sína sögu, herra forseti, það segir í raun og veru ákaflega sláandi sögu um þessa sambúð svona hópa við ríkisstjórnir Davíðs Oddssonar við hverja sú stjórn hefur átt í átökum og við hverja ekki. Við hverja hefur hún verið að slást? Hverjir hafa verið andstæðingar hennar? Jú, það eru öryrkjar. Það eru aldraðir. Það eru námsmenn. Sjúklingar. Og núna síðast kirkjan. Kirkjan. Þetta eru óvinirnir sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar velur sér. En það fer engum sögum af átökunum við fjármagnseigendur, við hátekjufólk og við gróðaöflin í þjóðfélaginu. Engum. Þar er allt í ljúfri löð. Og sérstakir talsmenn slíkra aðila fagna núna á torgum skattalækkunum á gróða og hátekjur. Það eru haldnar hátíðir í bænum, svona í vissum kreðsum, vegna örlætis hæstv. fjmrh. Það eru ekki hátíðir hjá samtökum öryrkja og aldraðra eða kirkjunni, námsmönnum eða sjúklingum, því það eru þeir hópar sem þessi ríkisstjórn hefur staðið í átökum við. Það eru þeir hópar sem una hlut sínum verst. Þarf það að vera svoleiðis? Er það vegna heimtufrekju þessara hópa? Er það vegna þess að gamla fólkið á Íslandi sé svo kröfuhart og heimtufrekt? Nei, það held ég ekki. Ég held að leitun sé að þolinmóðara og hófsamara fólki heldur en þeirri ágætu kynslóð sem nú eyðir elliárunum, útslitin eftir að hafa byggt upp þetta þjóðfélag. En auðvitað vill fólk að sæmilega sé að því búið, og lái hver sem vill t.d. öldruðum hjónum sem ekkert hafa nema tekjur úr almannatryggingakerfinu, að maður tali ekki um einstæðinga, þótt þau uni illa sínum hlut. Eða öryrki sem engar tekjur hefur aðrar en örorkubæturnar, sem býr einn og fær þar af leiðandi hámarksbætur, tæpar 80 þús. kr., en lendir í því að borga 70 þús. í skatta á ári hverju. Mánaðarframfærslu sína í skatta af þeirri smán sem þetta er. Þetta eru hóparnir sem hæstv. ríkisstjórn treður illsakir við á sama tíma og hátekjufólk og gróðafjármagnseigendur og gróðaöflin í landinu fagna af ósköp eðlilegum og skiljanlegum ástæðum því þetta er fín ríkisstjórn fyrir þá sem betur mega sín í þessu landi. Hún hefur staðið sig mjög vel, ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, í því að hygla skjólstæðingum sínum og það er algjörlega borðleggjandi og augljóst hverjir þeir eru. Aðeins frekar um kirkjuna, herra forseti. Það verður að teljast dálítið sérkennilegt hvernig hæstv. ríkisstjórn stendur að málum í þeim efnum. Maður leyfir sér að spyrja hvað veldur þessari meinbægni ríkisstjórnarinnar í garð kirkjunnar? Herra forseti. Ég spurði hér í upphafi ræðu minnar hvort hæstv. forsrh., ábyrgðaraðili þessa máls, væri í húsi og því var lofað að kanna það mál.

Hæstv. forsrh. er í húsi.

Já. Það er óskaplega gott að vita af því þó að maður berji hann ekki augum sem er enn betra náttúrlega. Ég hefði áhuga á að heyra hæstv. forsrh. fara aðeins yfir það hérna með okkur hverjar röksemdirnar eru fyrir því að ganga svona að tekjum kirkjunnar og annarra trúfélaga í landinu. Og ég bið um eitthvað meira en markmið fjárlaga. Það eru ekki efnislegar röksemdir að segja að til að ná fram markmiðum fjárlaga verði að gera þetta eða hitt. Það er ekki réttlæting fyrir því að gera hvað sem er. Ríkið má t.d. ekki fara ránshendi um eignir annarra með ólögmætum eða óréttmætum hætti bara til að ná fram markmiðum fjárlaga. Eða er það? Ríkið getur ekki farið út í ólögmætar eignaupptökur sem brytu í bága við stjórnarskrána þó að menn telji sig þurfa að ná fram markmiðum fjárlaga enda nærtækt að vísa á að það eru til margar aðferðir til að ná fram markmiðum fjárlaga. Það er t.d. hægt að hætta við að lækka hátekjuskattinn svona mikið og láta kirkjuna í friði í staðinn. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst hæstv. fjmrh. vera að skjóta sjálfan sig svoleiðis í báða fætur með því að styðja þetta frv. í ríkisstjórn og hér á þingi. Er þetta ekki maðurinn sem fer með hörðu gegn þeim sem verða uppvísir að því að taka vörslufé ríkissjóðs í sinn vasa? Það eru einhver alvarlegustu brot á almennum hegningarlögum sem menn geta lent í, að taka vörslufé ríkissjóðs sem þeir hafa í höndum tímabundið, taka af launþegum sínum og eiga að skila hæstv. fjmrh., Geir Hilmari Haarde. Það er ekki miskunnin hjá Magnúsi ef Jóni Jónssyni í rekstrarerfiðleikum verður það á að standa ekki skil á vörslufénu, hæstv. forseti. Er það? Nei. Þá er hörðu að mæta hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde. Þá er það lögreglan og sýslumaðurinn og tukthúsið bara um leið ef vörslufénu er ekki skilað í kassann. En hvað er ríkisstjórnin að gera? Hún gengur í vörslufé því að auðvitað eru tekjur kirkjunnar, sem ríkið annast innheimtu á samkvæmt sérstöku samkomulagi, ekkert annað en vörslufé ríkisins, ekkert annað. Það er ljóst að kirkjan lítur svo á og trúfélögin líta svo á. Þetta eru þeirra sjálfstæðu tekjur, greiðslur þeirra safnaða sem menn komu þannig fyrir af praktískum ástæðum að þær væru innheimtar um leið og tekjuskattur og útsvar. Ég býst ekki við, þó að ósvífnin sé að vísu oft mikil í samskiptum ríkisins við sveitarfélögin, að menn geri það bara sisvona, af því að þeim dytti það í hug hérna í desember, að bara stela hluta af tekjum sveitarfélaganna, t.d. hlutdeild sveitarfélaganna, fara og stela hluta af útsvarinu. Það er enn fráleitara að fara svona að kirkjunni vegna þess að þarna liggur til grundvallar samningur tveggja sjálfstæðra aðila og það voru efnislegar forsendur að baki honum, sem voru eignir kirkjunnar á sínum tíma og sem voru greiðslur félagsmanna safnaðanna og félagsmanna í trúfélögum eða þeirra sem völdu að skila Háskóla Íslands tekjum sínum. Ég spyr hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh.: Hver er munurinn á því að einhverjir aðilar úti í þjóðfélaginu ákveði að skila ekki hluta af vörslufénu og hinu sem ríkisstjórnin ætlar að gera þarna gagnvart kirkjunum og trúfélögunum? Sérstaklega er þetta auðvitað ósanngjarnt og siðferðilega óverjandi í ljósi þess að þetta kemur verst niður á sjálfstæðu trúfélögunum sem ekki hafa launaða starfsmenn frá ríkinu, sem eingöngu hafa þessar tekjur til að fjármagna starfsemi sína. Ég nefni t.d. Fríkirkjusöfnuðinn, stóran og mjög vaxandi söfnuð. Það er algjörlega ljóst að þetta bitnar harðar á slíkum aðilum. Er þetta þá ekki orðin atlaga að trúfrelsi í landinu? Jú, þetta er auðvitað ekkert annað en atlaga að trúfrelsi í landinu þar með. Ég hef gaman af því að heyra efnisleg rök og réttlætingu hæstv. ríkisstjórnar á því að þetta sé gert. Ég verð að segja eins og er að ég varð forviða þegar ég fór að skoða hvað þarna er á ferðinni, hvað þarna er á dagskrá. Herra forseti. Auðvitað eru það mikil vonbrigði að nú hefur brugðið til annarrar áttar í efnahagsmálum okkar og þjóðarbúskap. Þar eru orðin mikil veðrabrigði. Allt þetta ár sem nú er senn að kveðja einkennist af þessum umskiptum og umræðan ber mark sitt af því. Nú er hæstv. ríkisstjórn auðvitað í bullandi vörn og liggur undir ágjöf sem eðlilegt er. Þá kemur nú ýmislegt upp úr kafinu sem var sjónum manna hulið eða menn vildu ekki viðurkenna meðan þeir reyndu enn að lifa í þeirri trú að þrátt fyrir allt væri þetta í himnalagi, bara einhverjir örlitlir regnskúrir við sjóndeildarhring sem menn sáu á himninum. Nú er því miður orðið skýjað, nokkurn veginn alskýjað og heldur þungbúið. Þá er hægt að skoða bæði hvernig við stóðum að málum, hvernig við bjuggum okkur undir það sem í vændum er og svo auðvitað framhaldið, hvernig til tekst. Ég hef áður sagt, herra forseti, að ég er ekki sérstaklega bjartsýnn á að þetta verði auðvelt eða læknist af sjálfu sér og sisvona á nokkrum næstu mánuðum. Ég sé ekki hinar efnislegu forsendur fyrir því þó að vissulega voni maður að okkur takist vel að komast í gegnum þetta. Það sem ég óttast mest er að sagan fari að endurtaka sig. Mér finnst hún í raun þegar byrjuð á því í þessu frv. hér og ýmsum ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Um leið og harðnar á dalnum þá grípa menn til sömu gamalkunnugu úrræðanna,, að þrengja að í velferðarkerfinu, þyngja byrðarnar á þeim sem þar eiga í hlut, hækka lyfjakostnaðinn hjá sjúklingunum, hækka kostnaðargjöldin o.s.frv. Því miður bryddir á því og auðvitað rúmlega það því að hér er að hluta til verið að gera mjög tilfinnanlegar breytingar gagnvart hópum eins og námsmönnum og sjúklingum og fleirum. Það er nánast eins og það sé lögmál, herra forseti, að þolendurnir, þegar á bjátar í þessum efnum, verði alltaf þeir sömu, þ.e. hið almenna launafólk, gjarnan þeir sem lægri hafa launin, og þeir hópar sem eiga allt sitt undir hinu samábyrga velferðarkerfi okkar. Þeir verða þolendurnir. En þegar uppsveiflan er þá vitum við hverjir ná fyrst og mestri hlutdeild til sín. Sú uppsveifla sem nú er að baki er alveg nákvæmlega eins í þessum efnum. Allar mælitölur sýna okkur að launamunurinn hefur aukist. Hæstu laun í landinu í dag hefðu þótt gjörsamlega óhugsandi hérna fyrir tíu árum, að hér skuli vera allmikil kippa af forstjórum með, hvað eigum við að segja, um tvær milljónir á mánuði eða jafnvel vel það í laun. Er það ekki staðreynd? Það eru tuttuguföld byrjunarlaun sjúkraliða. Svoleiðis launamunur hefði þótt óhugsandi fyrir ekki nema bara tíu árum, hvað þá fyrir tuttugu árum þegar menn hér á Alþingi voru með hugmyndir um að það væri hægt að festa jafnvel með lögum mesta mögulegan launamun, setja hann innan ramma þannig að hann skyldi aldrei verða meiri en tvöfaldur eða þrefaldur. Nú hefur náttúrlega dregið þarna gríðarlega í sundur. Að þessu leyti höfum við siglt í áttina til svona amerísks ástands þar sem þessir hlutir eru að vísu enn þá svakalegri, enda hafa menn keyrt þar grímulausan kapítalisma áratugum saman af mikilli hörku, eins og kunnugt er. Hægt er að nefna aldeilis fáránlegar tölur um svo óhóflegan launamun og aðstöðumun að engu tali tekur. Í nýlegri bandarískri könnun kom t.d. í ljós að meðallaun forstjóra í meðalstórum og stórum amerískum fyrirtækjum voru fjögur hundruð og átján-föld laun almennra starfsmanna. Það er sem betur fer enn þá langt í land með að við lendum í þeim ósköpum en við erum þó á býsna hraðri siglingu í þá átt. Mér finnst t.d. tuttugufaldur launamunur eða jafnvel vel það, eins og er til staðar innan margra íslenskra fyrirtækja, auðvitað alveg svakalegur. Eru þá rétt viðbrögð við þessari þróun, sem hefur öll verið í þessa átt, að lækka sérstaklega hátekjuskattinn? Það er auðvitað með ólíkindum að maður skuli standa frammi fyrir slíku nú um stundir. Herra forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu. Ég hef hér innt hæstv. ráðherra sérstaklega eftir ákveðnum atriðum. Ég hef leitað eftir hugmyndum um erlendar lántökur og hvernig þær séu hugsaðar, ef á dagskrá eru. Þá er ég að tala um hugmyndir um hinar sérstöku lántökur ríkissjóðs án sérstakra tilefna, sem efnhagslegs stjórntækis. Ég hef spurt út í þetta með meðferðina á trúfélögum og kirkjunum og einnig væri fróðlegt að heyra mat hæstv. ráðherra á verðbólguforsendunum m.a. í ljósi nýjustu talna í þeim efnum. Þó að við lítum fram hjá þeim en skoðum bara þá staðreynd að þróunin hefur verið óhagstæðari en spár gerðu ráð fyrir, nánast samfellt í rúmlega hálft ár og það er ekkert lát á þeirri þróun núna með síðustu mælingu, hlýtur að vakna sú spurning: Hvað gefur mönnum tilefni til þeirrar miklu bjartsýni í þessum efnum sem menn eru að reyna að hafa uppi hér við áramótin? Hvað er það? Út úr hverju lesa menn efni til þess að vera svona bjartsýnir? Þó að það sé auðvitað gott í sjálfu sér og um að gera að bera sig vel gagnvart erfiðleikunum þá má það ekki leiða út í tómt óraunsæi. Það má ekki leiða til þess að menn missi fæturna frá jörðinni. Ég held að það sé miklu líklegra til árangurs í glímunni við erfið mál eins og misvægið, misgengið og erfiðleikana í efnahgsmálunum, að standa báðum fótum traust á jörðu og reyna þannig að takast á við vindinn því að annars fjúka menn bara burt.

Herra forseti. Það er ekki fyrir að synja að hæstv. ríkisstjórn hefur lag á að koma mönnum í opna skjöldu. Það varð þegar tillögur hennar í sambandi við ríkisfjármálin voru lagðar fram að í sumum efnum varð sá sem hér stendur steini lostinn. Þar á ég sérstaklega við aðfarirnar að námsfólki, að sjúklingum og kirkju, þjóðkirkjunni og trúfélögum. Hæstv. forsrh. gat þess í framsöguræðu sinni að stefndi í nokkurn samdrátt þjóðarútgjalda og minni hagvöxt en áður. Hann hafði uppi þau undarlegu rök að sú þróun væri að mörgu leyti jákvæð þar sem hún leiddi til aukins jafnvægis í efnahagsmálum sem m.a. birtist í minnkandi viðskiptahalla. Sem sagt meiri kreppu --- meiri dáin börn, sagði Pétur þríhross --- til þess að rétta þetta almennilega af. Hann lagði áherslu á að þetta væri allt í samræmi við efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, að viðhalda stöðugleika og styrkja undirstöður atvinnulífs og stuðla að bættum kjörum. Þess vegna væri aðhaldssamri stefnu beitt. Á öðrum stað sagði hann að það þyrfti að gæta aðhalds í ríkisrekstri og ná jafnvægi í ríkisbúskapnum. Í öðru orðinu er allt í sóma og í jafnvægi en að hinu leytinu leita menn eftir nýju jafnvægi í ríkisbúskapnum. Hæstv. ráðherrann sagði að ríkisstjórnin teldi afar mikilvægt að áfram verði fylgt aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálunum til að treysta stöðu efnahagslífsins. Til þess að treysta stöðugleika og treysta stöðu efnahagslífsins eru refarnir skornir en að vísu hafa þeir sjálfir, með tillögugerð sinni og málafærslu nú síðasta missirið, játað svo að ekki verður um villst að stöðugleikinn er rokinn út í veður og vind. Ég hef áður margtekið hér fram og bent á að aðalráð ríkisstjórnar á hverjum tíma til þess að hamla gegn spennu og óstöðugleika er beiting ríkisfjármálanna. Hvernig hefur til tekist? Nú er boðað að menn ætli að halda fast við þriggja milljarða afgang af ríkisbúskapnum og telja þá ekki með, sem að líkum lætur, söluágóða af eignum ríkisins. En til hvers er barist, á hverju eigum við von á næsta ári? Hvert vísa staðreyndir okkur í því efni? Hvernig umgekkst hæstv. ríkisstjórn fjárlögin fyrir 2001? Hér eiga að ganga af þrír milljarðar en þeir notuðu sér að vísu engar heimildir, en venju, til að yfirdraga um 15 milljarða. Þeir notuðu sér hefð til þess að fara umfram heimildir fjárlaga og sækja 15 milljarða aukreitis sem þeir eyddu. Dettur einhverjum í hug, miðað við þessa stöðu, að þeir muni ekki fara langt fram yfir þrjá milljarða? Til hvers er þá barist? Þeim væri nær að setja um það lög sem bönnuðu þeim sjálfum að fara fram yfir þær lagaheimildir í fjárútlátum sem afgreiddar eru hverju sinni. Það mundi áreiðanlega hafa miklu meiri áhrif en þessi hugmynd um að halda sig við þrjá milljarða í afgangi. Augljóslega mun það ekki takast. Með þessum yfirdrætti, þessari umframeyðslu, tókst þeim að hækka útgjaldahlið fjárlaga um u.þ.b. 20% milli áranna 2000 og 2001. Þetta er nú öll aðhaldssemin í meðferð fjármála ríkisins. Þegar við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár eru þeir komnir yfir verðlagsþróun. Svo er eftir að bæta umframeyðslunni við. Beiting ríkisfjármálanna er því alveg öfug við það sem þurft hefði að vera, gjörsamlega öfug, og hefur leitt til stóraukinnar spennu. Ég leyfi mér þá að víkja að þessum sérkennilegu atriðum í tillögugerð ríkisstjórnarinnar sem ég verð að segja að mér sé nær að halda að hafi verið eitthvert fát og fum. Ég á þess vegna von á að hæstv. ríkisstjórn átti sig og dragi þessi atriði til baka. Hæstv. ríkisstjórn ætlar að halda eftir af því sem hún hefur tekið að sér að innheimta fyrir þjóðkirkjuna og trúfélög. Hv. síðasti ræðumaður, Steingrímur J. Sigfússon, vék nógu rækilega að því. En ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að vitna til leiðara í Morgunblaðinu í morgun. Það er blað okkar hæstv. forsrh. Eins og þar er tekið á málum tel ég að leiðarinn eigi fullt erindi inn í þingtíðindi hins háa Alþingis. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin hefur lagt til við Alþingi, í tengslum við sparnaðaraðgerðir í ríkisfjármálum, að haldið verði eftir í ríkissjóði hluta af sóknar- og kirkjugarðsgjöldum, sem eiga að koma í hlut þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga annars vegar og kirkjugarða hins vegar. Kirkjuráð hefur andmælt þessu og réttilega bent á að gjöldin sem um ræðir séu tekjur kirkjunnar og annarra trúfélaga en ekki tekjur ríkisins. Sú upphæð sem ríkið á lögum samkvæmt að standa skil á til trúfélaganna sé heldur ekki ríkisframlag. Ríkið sé einvörðungu innheimtumaður sem nú taki einhliða ákvörðun um að skila innheimtufénu ekki til rétthafa þess heldur halda hluta þess eftir til annarra þarfa. Það er vissulega full þörf á að spara í ríkisútgjöldum. Hins vegar er fullkomið álitaefni hvort rétt er að telja skil ríkisins á sóknar- og kirkjugarðsgjöldum til ríkisútgjalda. Í lögum um sóknargjöldin segir að trúfélög skuli eiga ákveðna hlutdeild í tekjuskatti sem ríkissjóði ber að standa skil á til þeirra mánaðarlega. Í lögunum eru jafnframt ákvæði um að upphæð gjaldsins skuli hækka til samræmis við hækkun á tekjuskattsstofni milli ára. Með sambærilegum hætti eiga t.d. sveitarfélögin hlutdeild í staðgreiðsluhlutfallinu, útsvarið, sem rennur til þeirra óskert. Á sínum tíma var gerð sú breyting að skil ríkisins á þessum gjöldum til kirkjunnar voru gjaldfærð á ríkisreikningi, en þá með þeim rökum að eingöngu væri um bókhaldslegt atriði að ræða sem breytti engu um að sóknargjöldin rynnu ekki í ríkissjóð og fjárhagslegu sjálfstæði þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga væri í engu raskað.`` Eins og kirkjuráð segir í greinargerð sinni, sem sagt er frá í Morgunblaðinu í dag, eru tekjur kirkjunnar ,,frá henni sjálfri sprottnar að meginstefnu til en ekki ríkinu þótt framsetning fjárlaga beri þess ekki merki``. Og áfram segir, herra forseti: ,,Það tekjuöryggi, sem innheimta félagsgjalda í trúfélögum samhliða almennum sköttum hefur veitt þjóðkirkjunni og öðrum trúfélögum, hefur á undanförnum árum bætt mjög fjárhag trúfélaganna og eflt þjónustu þeirra við almenning, um það er ekki deilt. Hagræði trúfélaganna af innheimtufyrirkomulaginu er augljóst og draga má stórlega í efa að tekjur trúfélaganna innheimtust eins vel ef þau þyrftu að annast innheimtuna sjálf. Um þetta fyrirkomulag hefur hins vegar samist milli ríkis og kirkju, m.a. á þeim forsendum að þjóðkirkjan og önnur trúfélög veiti öllum almenningi þjónustu, sem greitt sé fyrir með sóknar- og kirkjugarðsgjöldunum. Í gildandi lögum er greinilega gert ráð fyrir fjárhagslegu sjálfstæði trúfélaganna, en ekki að þau séu á framfæri ríkisins. Eins og bent er á í greinargerð kirkjuráðs hefur undanfarin ár verið unnið að því að efla sjálfstæði kirkjunnar og ríkisvaldið hefur undirritað samninga um að innheimta sóknar- og kirkjugarðsgjöld án þess að gera fyrirvara um að það geti haldið hluta þeirra eftir ef þannig stendur á. Það eru vissulega rök í málinu að trúfélögin verði að draga saman seglin eins og aðrir þegar harðnar á dalnum í efnahagslífinu, en á móti kemur að gert er ráð fyrir að tekjur þeirra fylgi tekjuskattsstofninum, sem tekur mið af efnahagsástandinu. Jafnframt má benda á það að trúfélögin gegna flest mikilvægu mannúðarhlutverki og rétta mörgum hjálparhönd þegar hart er í ári. Líklegt er að meiri þörf verði fyrir aðstoð þeirra þegar efnahagsástandið versnar. Deilur stóðu fyrir u.þ.b. áratug um svipaðar aðgerðir í ríkisfjármálum og nú eru lagðar til, þ.e. skerðingu sóknar- og kirkjugarðsgjaldanna. Þær deilur leystust farsællega og þjóðkirkjunni og öðrum trúfélögum var heitið því að til slíks myndi ekki koma aftur, heldur myndu þau halda tekjum sínum óskertum. Meginatriði málsins er auðvitað að ríkisvaldinu ber að standa við gerða samninga og fyrirheit við kirkjuna og önnur trúfélög.`` Við þessa tillögugerð, sem birt var af hálfu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum, má segja að kastað hafi tólfunum, þ.e. um að innheimtuaðilinn ætlaði sér að halda eftir af innheimtum gjöldum sem eiga að renna til þessara ákveðnu hluta. Slíkt mundi auðvitað ekki, eins og hér kom fram hjá síðasta ræðumanni, slíkt mundi engum haldast uppi og á auðvitað ekki að koma til greina af hálfu ríkisins. Þetta er eitt þeirra atriða sem ég trúi að sé fljótfærni og að hæstv. ríkisstjórn muni draga til baka. Sama verð ég að segja um aðförina að námsfólki, eins og stendur í þeirra bæli nú um stundir. Þó að þeir sem stunda nám erlendis borgi ekki innritunargjöld hér þá kemur hið óskaplega gengishrun mjög illa við þeirra afkomu og þeirra nám erlendis. En að vega í þennan knérunn hlýtur að vera vanhugsað. Það þyrfti þá a.m.k., áður en tekin er ákvörðun um að fara ofan í vasa námsmanna, að endurskoða allan ferilinn í námi þeirra og aðbúð að öðru leyti. Hið þriðja sem ég vona og trúi að hæstv. ríkisstjórn muni draga til baka er aðförin að sjúklingum. Til að mynda að tekin verði sú aðstaða frá sjúklingum utan af landi að geta gist á svokölluðum sjúkrahótelum fyrir viðráðanlegt verð og með því fygldarliði sem þeir þurfa nauðsynlega á að halda. Það eru fleiri atriði í þessu sambandi sem gera það að verkum að verulega er sótt að sjúklingum. Ég endurtek að þetta getur ekki staðist, fyrir utan það að ýmsar þær ráðstafanir sem hér eru til umræðu hafa áhrif til hækkunar á verðbólgunni og maður skyldi halda að um þessar stundir væri ekki heppilegt að taka ákvörðun í efnahagsmálum sem leiðir til hækkunar á henni. Ég er sannfærður um að ef hæstv. ríkisstjórn hefði gefið sér ráðrúm til þá hefði hún fundið aðferðir til þess að mæta niðursveiflunni með auknum tekjum með öðrum hætti en með þessum fáránlega hætti. Af hálfu Frjálslynda flokksins vil ég aðeins taka fram að við munum í fæstum atriðum fylgja nokkru af því sem hér er lagt til og við lokaafgreiðslu ekki koma nærri þeim lögum sem þá kynnu að verða samþykkt því að við viljum enga ábyrgð á þessum málatilbúnaði bera.

Herra forseti. Ég vil gera skrásetningargjöld við Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri og Kennaraháskólann að sérstöku umtalsefni við þessa umræðu um ráðstafanir í ríkisfjármálum en lagt er til að þau verði hækkuð um 7.500 kr., úr 25.000 í 32.500 kr.. Ég legg sérstaka áherslu á að skrásetningargjaldið er þjónustugjald. Því er ætlað að standa undir margvíslegri þjónustu við stúdenta sem verður sífellt umfangsmeiri og kostnaðarsamari, t.d. skráningu þeirra í námskeið og próf, varðveislu upplýsinga um námsferil, upplýsingum um námsferil sem stúdentum eru sendar þrisvar á hverju háskólaári, auglýsingum og miðlun upplýsinga vegna skráningar, skipulagi kennslu og prófa, kennsluskrá, stúdentaskírteini og aðgangi að þjónustu nemendaskrár, skrifstofum kennslusviðs, deildaskrifstofum, alþjóðaskrifstofum, upplýsingastofu um nám erlendis, námsráðgjöf, bókasafni og tölvum og prenturum skólanna. Rétt er einnig að geta þess að hluti af skrásetningargjaldinu rennur til félagsstarfs stúdenta. Við Háskóla Íslands eru það t.d. 13% eða 3.250 kr. sem renna til Félagsstofnunar stúdenta. Sú þjónusta sem Háskóli Íslands veitir nemendum og fjármögnuð er með skrásetningargjöldum er mun dýrari en nemur tekjum af gjöldunum í dag. Þetta legg ég áherslu á. Í nál. meiri hluta menntmn. um frv. til laga um háskóla, 9. des. 1997, segir, með leyfi forseta: ,,Nokkrar umræður urðu í nefndinni um 3. mgr. 19. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um gjaldtöku af nemendum. Meiri hlutinn ítrekar að hér er um rammalöggjöf að ræða og er það skilningur hans að með gjaldtöku af nemendum í ríkisháskólum sé átt við gjaldtöku vegna þeirrar þjónustu sem nemendum er veitt.`` Skrásetningargjöldin hafa hækkað mjög lítið á síðasta áratug og því hefur orðið skerðing á þeim fjármunum sem ríkisháskólar hafa haft til ráðstöfunar í samræmi við það. Hækkunin nú er eingöngu 30%. Ég endurtek: Hækkunin nú er eingöngu 30% og er þess vegna minni en verðlagsþróun gefur tilefni til. Rétt er líka að það komi fram í þessari umræðu að skrásetningargjöld við háskólana eru ekki ný af nálinni, þau hafa verið innheimt frá upphafi.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að gera hér örstuttar athugasemdir við ræðu hv. þm. Í fyrsta lagi, þar sem hv. þm. er að ræða um skráningargjöld við háskóla, er rétt að vekja athygli á því að annars vegar er verið að ræða um lög sem sett voru 1999, lög um Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri, og hins vegar lög frá 1997 um Kennaraháskóla Íslands. Það er alveg ljóst að þær eftiráskýringar sem hv. þm. viðhafði hér um að verðlag hefði hækkað sem þessu nemur og jafnvel meira eiga að sjálfsögðu ekki við vegna þess, eins og ég sagði, að annars vegar er verið að ræða um breytingar frá 1999 og það kannast enginn við að nokkur skapaður hlutur hafi náð þessum hækkunum sem hér er um að ræða þannig að þær skýringar eiga ekki við, enda var þær skýringar ekki að finna í fjárlagafrv. þegar þessar hugmyndir komu fyrst fram. Hér er auðvitað fyrst og fremst verið að ná sparnaðaráformum ríkisstjórnarinnar og það á að tala um hlutina eins og þeir eru. Hitt vekur hins vegar atriði athygli að allt annar lagatexti snýr að þessum skrásetningargjöldum í Kennaraháskóla Íslands en í hinum háskólunum, Háskólanum á Akureyri og Háskóla Íslands. Bara það að þetta nái ekki verðlagshækkunum á ekki einu sinni við varðandi Kennaraháskóla Íslands vegna þess að þar segir að þessi gjöld eigi eingöngu að taka mið af kostnaði vegna innritunar, kennsluefnis og pappírsvara. Þó er lengri textinn sem á við um háskólana og hugsanlega væri hægt að finna eftir krókaleiðum að menn séu að ná því þar. En það er algjörlega vonlaust að gera varðandi Kennaraháskóla Íslands. Því væri alveg lágmark, ef menn hefðu ætlað sér að standa við eitthvað af því sem stendur í lagatextanum, að gera tillögu um breytingar á lögunum um Kennaraháskóla Íslands þannig að það sé þó a.m.k. samræmi á milli skólanna. En því miður, herra forseti, er þetta auðvitað dæmi um hvers konar handarbakavinnubrögð eru hér á ferðinni, að ekki er einu sinni hugað að því að hafa samræmi í hlutunum á milli skóla sem reknir eru af ríkinu.

Herra forseti. Það er nú einmitt það sem verið er að gera. Það er verið að gæta samræmis á milli skólanna þannig að fullt jafnræði sé með nemendum sem stunda nám í þessum þremur háskólum, þ.e. Háskóla Íslands, Háskólanum á Akureyri og Kennaraháskólanum. Því er verið að innheimta sömu gjöld af nemendum. Það er rétt að ég rifji það upp að það var að sjálfsögðu litið til þess, þegar skrásetningargjaldið á nemendur í Kennaraháskólanum var ákvarðað á sínum tíma hvert gjaldið væri við Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. Hins vegar var lögum um Háskóla Íslands breytt árið 1996 í kjölfar álits umboðsmanns og þá var sett inn upphæðin 24 þús. kr. sem síðar var svo breytt þegar nýja löggjöfin um Háskóla Íslands var samþykkt og það var líka gert í kjölfarið á rammalöggjöf um háskóla.

Herra forseti. Að því leytinu er það rétt hjá hv. þm. að samræmis er gætt varðandi upphæðina. En það breytir því ekki að gjaldið gagnvart Kennaraháskólanum byggir á annarri lagastoð en gagnvart Háskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri. Á það var ég að benda. Því miður er það, held ég, alveg ljóst þessi upphæð stenst auðvitað ekki gagnvart kostnaði við innritun, kennsluefni og pappírsvörur sem nemendur við Kennaraháskóla Íslands fá því ef eitthvað er hefur innritunarkostnaður að sjálfsögðu lækkað verulega af þeirri einföldu ástæðu að menn hafa tekið tæknina miklu meira í þjónustu sína en áður var. Og eitt er til viðbótar varðandi Kennaraháskólann að meiri hluti nemenda í þeim skóla stundar svokallað fjarnám og fær því ekki þessa pappírsvöru eða kennsluefni á pappír heldur bara á netinu, og að sjálfsögðu bera nemendurnir kostnað af því sjálfir að prenta það út sem þeir hafa áhuga á að hafa á blaði. Herra forseti. Einu til viðbótar er nauðsynlegt að vekja athygli á vegna þess að þetta mál snertir að sjálfsögðu fleiri skóla á háskólastigi. Því miður er staðan þannig nú þegar þessi lagabálkur verður samþykktur hér væntanlega innan skamms tíma, að þá fá ríkisháskólarnir minna úr ríkissjóði á hvern nemanda en hinir svokölluðu einkaskólar á háskólastigi, vegna þess að þau gjöld sem hér er verið að leggja til munu dragast frá framlagi ríkisins til skólanna. En eins og hv. þm. vita eru skólagjöld við hina skólana sem ríkið rekur ekki ekki dregin frá framlögum ríkissjóðs. Hér er því vægt til orða tekið, herra forseti, komin upp afar ankannaleg staða þegar hinir svokölluðu einkaskólar eru farnir að fá meira framlag úr ríkissjóði en ríkisskólarnir sjálfir.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því aftur að í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að skrásetningargjöldin hækkuðu um 40%. Niðurstaðan var hins vegar sú að þau yrðu ekki hækkuð nema um 30%, þannig að þau eru ekki látin fylgja verðlagsþróun. Ég held að hægt sé að segja að menn ættu nú a.m.k. að gleðjast yfir því, þeir sem hafa verið að gagnrýna þessa hækkun, að þarna er verið að lækka eða fara niður um 2.500 kr. frá upphaflegum áformum. Ég tel því að í nokkru sé komið til móts við þá gagnrýni sem í frammi var höfð.

Herra forseti. Hv. formaður menntmn. klifar á því að hér sé einungis verið að hækka skráningargjöldin um 30% og að það haldi ekki í við verðlagshækkanir. Miðar þá hv. þm. við árið 1991 þegar skráningargjöldin voru hækkuð verulega. Nú liggur fyrir, herra forseti, að árið 1999 voru skráningargjöldin ákveðin 25 þús. kr. Rökstuðningur þeirrar hækkunar var að verið væri að færa gjöldin til rétts verðlags. Þau rök hv. þm. að hér megi nú í dag reikna verðlagshækkun aftur til 1991 standast engan veginn skoðun. Það er í hæsta lagi hægt að færa rök fyrir því að breyta þurfi gjöldunum miðað við verðlag frá 1999 þegar gjöldin voru síðast hækkuð með lögum. Ég vil spyrja hv. þm. hvernig hún leyfi sér að rökstyðja þetta með verðlagshækkunum frá 1991 þegar fyrir liggur að 1999 voru gerðar verðlagshækkanir á gjöldunum.

Herra forseti. Það er afar auðvelt að færa rök fyrir því. Með því að bera saman hver gjöldin voru 1991 og 1992 og hver þau eru síðan í dag, er mjög auðvelt að sjá hvernig verðlagsþróunin er á þessu tímabili og uppfæra gjöldin. Það var ég fyrst og fremst að styðja rökum og það er mjög auðvelt reikningsdæmi.

Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að upphæð skráningargjaldsins var bundin í lög árið 1996 vegna þess að verið var að bregðast við áliti umboðsmanns Alþingis sem taldi að lögin frá 1991 hefðu verið byggð á ólögmætum sjónarmiðum. Upphæðin var því fest í lög 1996. 11. mars 1999 taka svo gildi ný lög þar sem skrásetningargjaldið er hækkað úr 24 þús. kr. í 25 þús. kr., og í 3. mgr. 13. gr. þeirra laga segir, með leyfi forseta: ,,Við skrásetningu til náms greiðir stúdent skrásetningargjald, allt að 25.000 kr. Heimilt er að taka 15% hærra gjald af þeim sem fá leyfi til skrásetningar utan auglýstra skrásetningartímabila.`` Lengra þarf ég ekki að fara, herra forseti. En það er alveg ljóst að í upphaflegu frv. ráðherra var skráningargjaldið fastbundið við 25 þús. kr. og þar með fært til verðlags 1999. Það hafði áður verið mun lægri upphæð. Verðlagshækkanir í dag frá 1999 eru u.þ.b. 18%. Þess vegna mætti færa rök fyrir því að þetta skrásetningargjald ætti að hækka um 18%, þ.e. ef við erum að tala um að miða við verðlagshækkanir. En um 30%, herra forseti, er af og frá.

Herra forseti. Ég minni líka á í þessu sambandi að umboðsmaður Alþingis skilgreindi skrásetningargjöldin sem þjónustugjöld. Stjórnarandstaðan hér á þingi hefur löngum viljað halda því fram að skrásetningargjöldin væru eitthvað allt annað. Ég ítreka að skrásetningargjöldin eru þjónustugjöld og það breytir málinu ekki þó að gjaldið hafi verið ákvarðað 24 þús. kr. árið 1996 og síðan fært upp nokkrum árum síðar í 25 þús. kr. því sú hækkun var ekki í samræmi við verðlagsþróun þess tímabils. Ef borið er saman fram til 1991 eða 1992 þá sjá menn alveg svart á hvítu að gjaldið hefur ekki fylgt verðlagi. Ég held að þetta mál snúist í raun um það að heppilegra hefði verið að endurskoða gjaldið oftar, kannski árlega eða annað hvert ár. Þá hefði sú hækkun sem verið er að leggja til nú orðið minni.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar við 2. umr. frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég á sæti í allshn. og heilbr.- og trn. og vildi hafa nokkur orð um þá þætti frv. sem koma til umfjöllunar í þeim nefndum. Annars vegar er um að ræða kirkjugarðsgjöld og sóknargjöld og hins vegar breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, um að fella sjúkrahótel úr upptalningu yfir stofnanir sem falla undir skilgreininguna sjúkrahús. Með því er lagastoð skotið undir innheimtu vægs dagsgjalds vegna dvalar á sjúkrahóteli til að standa undir fæðiskostnaði. En fyrst vildi ég aðeins fjalla um sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld. Í frv. er lagt til að sóknargjöld á árinu 2002 hækki ekki samkvæmt hækkun á meðaltekjuskattstofni eins og kveðið er á um í lögum, en þar segir að ákveðið gjald fyrir hvern einstakling eldri en 16 ára skuli renna til sókna. Þessi upphæð er í dag 566 kr. á einstakling á mánuði eða u.þ.b. 6.800 kr. á ári sem renna til þess safnaðar eða trúfélags sem viðkomandi tilheyrir, eða til Háskóla Íslands ef viðkomandi er utan trúfélaga. Frv. þýðir að framlag ríkisins til kirkna og kirkjugarða gegnum sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld hækka ekki milli ára um 8--9% í samræmi við hækkun á meðaltekjuskattstofni á árinu heldur munu þau hækka um 1% í samræmi við fjölgun fólks í landinu. Í greinargerð með frv. kom fram að sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld taka breytingum milli ára með viðmið í launavísitölu en ekki verðlagsvísitölu. Þar sem launavísitala hefur hækkað meira en verðlagsvísitala hafa þessi gjöld hækkað umfram almennar verðlagshækkanir til rekstrarverkefna sem fjármögnuð eru úr ríkissjóði undanfarin ár. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið úr fjmrn. hafa sóknargjöld að raunvirði hækkað um 50% frá árinu 1990. Sú hækkun hefur að mestu komið fram frá árinu 1997. En samkvæmt þessu hefur framlag til sóknargjalda hækkað úr um 900 millj. kr. á árinu 1997 í 1.350 millj. kr. árið 2001, sem er 450 millj. kr. hækkun á fjögurra ára tímabili. Sóknargjöld til trúfélaga hækka um 64 millj. á árinu 2002 í staðinn fyrir 165 millj. kr. samkvæmt frv. Verði frv. að lögum, sem ég geri nú ráð fyrir, þýðir þetta lækkun um 100 millj. kr. til trúfélaga sem skiptist milli þeirra eftir fjölda skráðra yfir 16 ára aldri. Í því sambandi vil ég benda á að í fjáraukalögum fyrir árið 2001 sem samþykkt voru á laugardaginn var hækkuðu sóknargjöld um 70 millj. kr. vegna hækkunar á launavísitölu sem ég geri ekki ráð fyrir að þjóðkirkjan eða önnur trúfélög hafi almennt reiknað með í áætlunum sínum. Sú jólagjöf var nú ekki ónýt. Ég legg áherslu á að hér er um að ræða frystingu á sóknargjöldum og kirkjugarðsgjöldum í eitt ár. Það eru ekki uppi áform um að skerða þau frekar þó ég skilji vissulega ótta kirkjunnar manna í þá veru. Hins vegar verður öllum að vera ljóst að Alþingi sem ber ábyrgð á fjármálum ríkisins hefur vald til að breyta lögum til þess að sjá til að réttlætis sé gætt í samfélaginu. Hins vegar er ljóst að þessi ráðstöfun kemur mismunandi niður á trúfélögum. Í fyrsta lagi er rekstur þjóðkirkjunnar er fjármagnaður á fjárlögum samkvæmt samningi sem gerður hefur verið við þjóðkirkjuna. Samkvæmt upphaflegu frv. til fjárlaga ársins 2002 eru 1.150 millj. kr. veittar á þessum lið. Það fjármagn stendur m.a. undir launum 138 presta, vígslubiskupa, biskups, starfsmanna á biskupsstofu og reksturs biskupsstofu, embættiskostnaði presta, ýmsum sérverkefnum þjóðkirkjunnar, rekstri prestssetra, söngmálastjóra o.s.frv. Í öðru lagi er kirkjan fjármögnuð með sóknargjaldi, sem er um 1.350 millj. kr. á fjárlagafrv. fyrir árið 2002. Sóknargjaldið dreifist á kirkjur landsins eftir fjölda þeirra sem skráðir eru í söfnuðinn og stendur undir rekstrarkostnaði, t.d. launum annarra starfsmanna kirkjunnar, kirkjustarfi, rekstri og byggingu sjálfrar sóknarkirkjunnar. Í þriðja lagi hefur þjóðkirkjan aðgang að Jöfnunarsjóði sókna, en til hans munu renna um 250 millj. kr. samkvæmt fjárlögum ársins 2002. Gjald í þann sjóð er 18,5% álag ofan á sóknargjöld og er framlag ríkisins vegna þeirra sem eru í þjóðkirkjunni. Jöfnunarsjóður er notaður til að veita styrki m.a. til bygginga og viðhalds kirkna, auk þess að jafna aðstöðu milli kirkna þjóðkirkjunnar. Rekstur trúfélaga utan þjóðkirkjunnar er hins vegar eingöngu fjármagnaður af sóknargjöldum, nema í þeim tilvikum sem safnaðarmeðlimir sjálfir leggja til fjármagn, t.d. þegar verið er að fjármagna einhverjar tilteknar framkvæmdir. Sóknargjöld trúfélaga utan þjóðkirkjunnar standa þannig undir launum presta og annarra starfsmanna trúfélagsins, annarri safnaðarstarfsemi, viðhaldi og endubyggingu kirkjunnar og aðstöðu fyrir söfnuðinn, t.d. safnaðarheimili. Mikið fjárhagslegt ójafnræði er á milli stöðu safnaða innan þjóðkirkjunnar annars vegar og annarra trúfélaga hins vegar. Ég hef áður á hinu háa Alþingi bent á stöðu fríkirkna hér á landi. Það eru fjölmennar sóknir sem byggja á sömu trúarsetningu og þjóðkirkjan, prestar þeirra stunda nám við guðfræðideild hér á landi og eru vígðir til starfa af biskupi Íslands. Samkvæmt upplýsingum frá dóms- og kirkjumrn. greiðir ríkið til þjóðkirkjunnar upphæð sem samsvarar rúmum 14.000 kr. á hvert sóknarbarn á ári, í samanburði við tæpar 6.800 kr. til sóknarbarns í öðrum trúfélögum. Ég tel að sérstaklega verði að athuga málefni þessara kirkjudeilda en stórir söfnuðir eins og Fríkirkjan í Reykjavík og í Hafnarfirði hafa nýverið staðið í stórum og fjárfrekum endurbótum á kirkjum sínum, en hafa ekki sömu tækifæri til að sækja um styrki til þessara verkefna og söfnuðir þjóðkirkjunnar. Því er ljóst að skerðing sóknargjalda mun bitna harðar á söfnuðum utan þjóðkirkjunnar en sjálfum söfnuðum þjóðkirkjunnar, eins og kemur fram í nál. hv. allshn. sem barst til hv. efh.- og viðskn. vegna bandormsins sem hér er til umfjöllunar. Þau sjónarmið hafa heyrst frá prestum þjóðkirkjunnar, en margir þeirra hafa sent þingmönnum vefpóst um málið, að með þessari ráðstöfun skerði ríkið félagsgjöld kirkjunnar sem ákvörðuð eru með lögum, ríkið taki þetta fé ófrjálsri hendi. Samlíking hefur verið tekin við félagsgjöld frjálsra félaga og má í því sambandi benda á að félagsgjöld t.d. stéttarfélaga eru jafnan fast hlutfall af launum félagsmanna. Þar sem launavísitala hefur hækkað umfram verðlagsvísitölu hafa mörg stéttarfélög á undanförnum árum tekið ákvörðun um lækkun viðmiðunarprósentu því að öðrum kosti yrðu félagsgjöldin of há. Í því sambandi má velta fyrir sér hvaða ákvörðun kirkjan hefði tekið ef hún hefði sjálfræði í að ákvarða upphæð sóknargjalda eins og stéttarfélögin hafa vald til. Mætti jafnvel hugsa sér að kirkjan fengi sams konar vald til að ákvarða sóknargjöld og sveitarfélög til að ákvarða útsvar. Með því yrðu nánari tengsl milli safnaðarmeðlima og kirkjunnar sjálfrar og kirkjan gerð meðvitaðri um ábyrgð hennar á fjármunum almennings. Varðandi kirkjugarðsgjöld þá hækka þau að sama skapi og sóknargjöld. Þau standa undir rekstri og nýbyggingu kirkjugarða. Það má benda á að upphæð kirkjugarðsgjalds hefur hækkað eins og sóknargjald um 50% að raungildi frá 1990 að teknu tilliti til mannfjölgunar á sama tímabili. Þessi hækkun hefur að mestu verið frá árinu 1997, þannig að skerðing sem forustu menn kirkjugarða hafa haldið fram að hafi orðið á árunum 1989--1997, hefur komið til baka og vel það. Á verðlagi ársins 2001 var framlag ríkisins til kirkjugarða um 400 millj. kr. frá árinu 1990--1996, en á árinu 2001 er það um 600 millj. kr. Það verður nær óbreytt á næsta ári verði bandormurinn að lögum þannig að nú á fjórum árum er hækkun um 200 millj. kr. Niðurstaða mín í þessu máli er að þó að óheppilegt sé að skerða fé kirkjunnar á þann hátt sem lagt er til í frv. sé ekki óeðlilegt í ljósi þróunar á upphæð sóknargjalds og kirkjugarðsgjalds, þar sem gjöldin hafi hækkað umfram verðlagsbreytingar vegna viðmiðunar við launavísitölu, að gera þá kröfu til kirkjunnar að hún taki þátt í því aðhaldi sem gerðar eru kröfur til varðandi aðra þætti samfélagsins. Ég vil þó benda á sérstöðu trúfélaga utan þjóðkirkjunnar í þessu sambandi og hvet til að það ójafnræði sem er milli þeirra og þjóðkirkjunnar verði jafnað með einum eða öðrum hætti. Seinna atriðið sem ég vildi fjalla um í þessari umræðu varðar breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu þar sem sjúkraheimili, oft nefnd sjúkrahótel, eru felld úr upptalningu á stofnunum sem falla undir skilgreininguna sjúkrahús. Um leið er skotið lagastoðum undir innheimtu vægs daggjalds vegna dvalar á sjúkrahóteli til að standa undir fæðiskostnaði. Þróun síðustu ára í löndunum í kringum okkur hefur verið að tengja starfsemi sjúkrahúsa í meiri mæli við sjúkrahótel. Á þeim stöðum sem ég þekki til þykir eðlilegt að viðkomandi einstaklingur greiði vægt gjald vegna vistar á sjúkrahóteli. Á sjúkrahótelum dvelur fólk sem er til meðferðar, t.d. á göngudeildum sjúkrahúsa eða er að jafna sig eftir meðferð en hefur ekki af tilteknum ástæðum möguleika á að fara heim. Á sjúkrahóteli getur það dvalið í öruggu og rólegu umhverfi og fengið skjóta aðstoð ef þörf krefur. Þar hefur nálægðin við sjúkrahúsið skipt máli. Þetta fólk þarf ekki lengur að vera á sjúkrahúsi og því er eðlilegt að leitað sé ódýrari leiða til að koma til móts við tímabundna þörf fyrir stuðning. Á sjúkrahóteli fá viðkomandi ekki virka meðferð eða hjúkrun en njóta eftirlits og stuðnings. Dæmi um sjúkling sem dvelur á sjúkrahóteli er t.d. kona --- þetta er raunverulegt dæmi --- sem er að jafna sig eftir mjaðmabrot. Hún býr ein í fjölbýlishúsi á fjórðu hæð þar sem ekki er lyfta. Vegna þessara aðstæðna getur hún ekki farið heim en er að öðru leyti sjálfbjarga og leitar því eftir að komast að á sjúkrahóteli. Annað dæmi væri sjúklingur sem á heima úti á landi en er í lyfjameðferð á sjúkrahúsinu. Stæði þessi kostur ekki til boða þyrfti viðkomandi að búa hjá ættingjum sínum, leigja íbúð í bænum, eða einfaldlega dvelja á sjúkrahúsinu. Væri hann hjá ættingjum eða íbúð úti í bæ hjá ættingjum þyrfti hann a.m.k. að leggja út fyrir kostnaði vegna matar. Landlæknir kom á fund nefndarinnar þar sem þetta mál var til umræðu. Þar kom fram að fólk greiddi fæðisgjald á sjúkrahóteli Rauða krossins frá 1. janúar til 1. október sl. Ljóst er að lagaheimild var ekki fyrir hendi fyrir þessari gjaldtöku og fæðisgjaldið var um 700 kr. á dag. Landlæknir lýsti því yfir að engar kvartanir hefðu komið frá fólki um þessa gjaldtöku og einnig kom fram að hann setti sig ekki upp á móti slíkri gjaldtöku. Hins vegar var að hans mati álitamál hvort undanskilja ætti sjúkrahótel skilgreiningu á sjúkrahúsi. Herra forseti. Ég er sammála því að veita heimild til að setja á vægt gjald sem t.d. stæði undir fæðiskostnaði á sjúkrahóteli vegna eðlis starfseminnar og þess að að öðrum kosti væri fólk í flestum tilvikum heima hjá sér. Hins vegar er ekki heimilt að setja slíkt gjald á vegna dvalar á sjúkrahóteli meðan slík starfsemi fellur undir skilgreiningu sjúkrahúsa í heilbrigðisþjónustulögunum með tilvísun í 34. gr. laga um almennar tryggingar, en þar segir: ,,Hverjum þeim, sem sjúkratryggður er skv. 32. gr., skal tryggð ókeypis vist að ráði læknis í sjúkrahúsum.`` Hægt hefði verið að fara aðrar leiðir í þessu máli og undanskilja sjúkrahótel þessari grein almannatryggingalaga. Það þykir hins vegar ekki heppilegt og opnar á hugsanlega frekari gjaldtöku á fleiri stofnunum sem falla undir skilgreiningu sjúkrahúsa. Það er önnur umræða sem væri ágætt að taka síðar. Hins vegar væri mikilvægt að fara í gagngera endurskoðun á því hvað telst sjúkrahússþjónusta og móta stefnu um hvaða þjónustu á að veita innan og utan sjúkrahúsa og fyrir hvaða þjónustu á að taka gjald og hvaða ekki. Ég legg áherslu á að sú breyting sem verður á stöðu sjúkrahótela í lögum um heilbrigðisþjónustu verði ekki til að standa í vegi fyrir frekari þróun þessa þjónustuforms, sem er til hagsbóta fyrir sjúklinga og fjárhagslega hagkvæmt fyrir ríkið.

Herra forseti. Hv. þm. talar um vægt daggjald á sjúkrahótelum sem er verið að leggja hér á. Það stendur til að leggja á 700 kr. gjald á dag. Gjaldið hefur verið innheimt án heimildar frá áramótum og þangað til 1. okt. þegar því var hætt er menn gerðu sér grein fyrir því að það var ekki heimild fyrir því. Hvaða fólk er á þessum sjúkrahótelum? Einn þriðji eru aldraðir hér á höfuðborgarsvæðinu sem ekki geta farið heim til sín, eins og hv. þm. nefndi dæmi af. Aðrir eru af landsbyggðinni eða tveir þriðju. Þetta er fólk sem er að reka heimili heima hjá sér annars staðar, þarf að borga þar reikninga sína, hita, rafmagn og allt það sem tilheyrir rekstri heimilis. Ég nefni það sem dæmi. Fólk er að borga hér 21.000 kr. fyrir dvölina á sjúkrahótelinu. Þetta fólk væri ella inni á dýrum rýmum sjúkrahúsanna, mun dýrari sjúklingar. Ég minni á að þarna eru krabbameinssjúklingar, t.d. utan af landi sem sækja þurfa dagdeildir, en gjöldin hafa hækkað hjá á dagdeildunum. Fyrir fyrstu krabbameinsmeðferð, eins og ég hef nefnt við umræðuna þarf fólk að borga yfir 18.000 kr. Ef fólk fer í meðferð á hálfs mánaðar fresti, þá borgar það yfir 18.000 kr. fyrir fyrstu meðferð og síðan er það komið upp í afsláttarkortið. Þessi stúlka sem ég tók dæmi af borgar minna nú í desember en kortið fellur úr gildi um áramótin og þá þarf hún að byrja aftur að borga fullt þangað til hún nær hámarkinu á afsláttarkortinu. Er það svona sem hv. þm. vilja forgangsraða, að láta sjúlinga sem geta ekki farið heim til sín og halda þar heimili, borga 21.000 kr. fyrir sjúkrahússdvöl? Við vitum að það er verið að veita þarna hjúkrun. Þetta eru það veikir sjúklingar að þeir geta ekki farið heim til sín og verið þar einir eða sjúklingar sem geta ekki farið heim til sín af því þeir búa fjarri Landspítalanum. Herra forseti. Ég spyr hv. þm. hvort það að gjaldið sé vægt eða ekki vægt sé ekki alltaf matsatriði, þ.e. hvort 700 kr. á dag er vægt gjald. Ég tel að of hátt gjald sé tekið af sjúklingum á sjúkrahúsum og svo aftur á sjúkrahótelunum.

Herra forseti. Við þekkjum að legutími á sjúkrahúsum er að styttast með hverju árinu og er kominn niður í sex eða sjö daga að meðaltali. Það voru fyrir nokkrum árum í kringum tíu daga. Fólk fer því fyrr heim af sjúkrahúsum, það er alveg rétt. En það fer heim til sín í flestum tilvikum. Ef sjúkrahótelið væri ekki til staðar þá þyrfti fólkið að fara heim til sín. Þannig væri þetta er miklu frekar valkostur, að fólk geti valið að vera heima eða á sjúkrahóteli. Ég tel ekki að það sé nema í örfáum tilvikum að fólk yrði að öðrum kosti á sjúkrahúsum. Ég tel að þetta væga daggjald sem til stendur að setja á sé til að koma til móts við fæðiskostnað sem fólk þyrfti að öðrum kosti að standa undir heima hjá sér, eða hjá ættingjum úti í bæ eða í leiguíbúð sem það mundi annars þurfa að leigja sér. Ég tel að þarna sé boðið upp á valkost sem er mjög góður. Í þessu er mikill stuðningur og minni kostnaður hjá fólki að öðrum kosti. Jafnframt leiðir þessi ráðstöfun til aukins hagræðis fyrir þetta fólk. Ég sé ekkert á móti því að það sé vægt daggjald, fæðisgjald, sem standi undir fæðiskostnaði í þessari þjónustu.

Herra forseti. Það er rétt að legutími á sjúkrahúsum er að styttast. Það er ágætt. En legutími á sjúkrahúsum er að styttast vegna þess að fram hafa komið úrræði eins og sjúkrahótel, ella væru þessir sjúklingar dýrir sjúklingar inni á sjúkrahúsinu. Valkostirnir eru ekki það að taka þessi gjöld ella fari fólk heim til sín. Þetta er fólk sem getur ekki farið heim til sín. Valkostirnir eru þeir að meðferðarkerfið borgi daggjöld sem dekki þessa þjónustu fyrir fólkið liggjandi inni á þessum ódýru úrræðum. Það er verið að borga daggjald, það er bara ekki nógu hátt. Það er rangt sem hv. þm. segir, að það sé verið að greiða þarna fæðiskostnað. Það kom fram og hefur ítrekað komið fram að þetta er í raun ekki fæðiskostnaður þó það sé kallað það. Þetta er greiðsla fyrir viðbótarrýmin sem þörf er fyrir. Það er verið að nota fleiri en þessi 28 rými sem eru á sjúkrahótelinu. Það er verið að nota allt upp í 50 rými og Rauði krossinn borgar mismuninn, eftir þeim upplýsingum sem við fengum. Þessar 700 kr. eru rukkaðar af þessum sjúklingum til að borga upp í það gjald. Það kom fram alveg skýrt. Það vil ég líka gagnrýna því svona gjaldtaka á auðvitað að vera gagnsæ ef hún er á annað borð. En ég er á móti svona gjaldtöku. Ég tel að velferðarkerfið eigi að standa undir og greiða þegar fólk er orðið sjúkt. Ég nefndi lífeyrisþegana. Ef lífeyrisþegi er búinn að vera inni á sjúkrahúsi í fjóra mánuði á tveimur árum, þó það hafi ekki verið samfellt, þá er hann búinn að missa greiðslurnar sínar, hann fær ekki lífeyrisgreiðslur. Samt á hann að borga 21.000 kr. ef hann í mánuð inni á sjúkrahóteli. Hvaðan á hinn aldraði að taka þá peninga? Ég spyr hv. þm. Jafnaðarmenn vilja standa vörð um velferðarþjónustuna, m.a. með því að láta fólk ekki greiða fyrir þegar það er svo veikt að það kemst ekki heim til sín og verður að liggja á sjúkrahóteli.

Herra forseti. Ég ítreka að valkosturinn liggur á milli þess að fá aðstoð á sjúkrahóteli, að vera á sjúkrahóteli gegn vægu gjaldi, eða vera heima hjá sér. Í því liggur þessi valkostur  Þetta stendur undir fæðiskostnaði fyrst og fremst. Það var alveg rétt hjá hv. þm. að ríkið greiðir daggjöldin upp að 28 plássum. Það sem er umfram greiðir Rauði kross Íslands. Fæðisgjaldið, þessar 700 kr. sem greiddar voru á dag frá 1. janúar og 1. október, stóð því undir fæðiskostnaðinum fyrst og fremst, ekki undir þessum aukarýmum.

Herra forseti. Ég ætla að gera athugasemd eða varpa fram spurningu til hv. þm. varðandi það sem hún sagði í ræðu sinni um sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld og þær vangaveltur sem hún hafði varðandi þá skerðingu sem þar á að fara fram samkvæmt þeim bandormi sem hér er til umfjöllunar. Hv. þm. gaf yfirlýsingu í ræðu sinni um að hún væri tilbúin til að beita sér fyrir því að það ójafnræði sem frv. felur í sér varðandi óháðu trúfélögin, sjálfstæðu trúfélögin, yrði leiðrétt með einum eða öðrum hætti. Nú spyr ég hv. þm.: Hvernig? Hvað ætlar hv. þm. að gera til þess að beita sér fyrir því að það ójafnræði verði leiðrétt eða lagað í meðförum þingsins á þessu frv.? Og hvaða vonir telur hv. þm. sig hafa til þess að hún geti haft einhver áhrif?

Herra forseti. Það er rétt að ég benti á í ræðu minni að ákveðið ójafnræði væri á milli þjóðkirkjunnar annars vegar og frjálsra trúfélaga hins vegar. Hins vegar þekkjum við líka ákveðnar sögulegar forsendur fyrir því. En það svíður hins vegar jafnsárt að horfa upp á það að trúfélög eins og t.d. Fríkirkjan, sem ég nefndi sérstaklega, sem byggir á sömu kennisetningu og þjóðkirkjan og er þannig tengd að meira að segja biskup vígir þar til embættis, þ.e. að slíkar kirkjur hafa ekki sama aðgang að stuðningi t.d. við framkvæmdir vegna kirkna sinna. Varðandi hvað hægt er að gera í þessu sambandi þá hef ég kannski engar lausnir sérstakar nú og það verður ekki gert nú. En ég vildi vekja athygli á þessu ójafnræði. Helmingsmunur er á framlagi ríkisins til þjóðkirkjunnar annars vegar og trúfélaga utan þjóðkirkjunnar hins vegar. En það mætti hins vegar hugsa sér að þetta 18,5% gjald sem ríkið leggur ofan á sóknargjald, sem hefur líka ákveðnar sögulegar forsendur, yrði jafnað út til fleiri trúfélaga þannig að önnur trúfélög hefðu sama aðgang að Jöfnunarsjóði sókna sem þetta 18,5% gjald stendur undir. Ég varpaði fyrirspurn fram til hæstv. dómsmrh. í fyrra til þess að fá upplýsingar um það hvernig Jöfnunarsjóður sókna hefði verið nýttur undanfarin tíu ár, 12 ár reyndar, og þar kom fram að söfnuðir þjóðkirkjunnar hefðu notið verulega mikils stuðnings. Framreiknað voru það um 3 milljarðar kr. á 12 ára tímabili sem fóru til jöfnunarsjóðsins til ýmissa verkefna, en þó mest til þess að styðja við endurbyggingu kirkna. Ég gæti því vel séð það fyrir mér að þetta 18,5% gjald yrði þess vegna lækkað sem því nemur þannig að sama upphæð væri en henni yrði jafnað á fleiri trúfélög.

Herra forseti. Hv. þm. hefur ekki sannfært mig um að hún hafi á sínu valdi nokkur þau tæki sem geti jafnað þennan mismun sem hún þó hefur áhyggjur af. Ég lýsi því bara yfir, herra forseti, að ég er alveg tilbúin til þess að halda áfram að fylgjast með því sem hv. þm. gerir til þess að leiðrétta þetta misræmi. En ég vil fá svar hjá hv. þm. við þeirri spurningu sem stjórnarandstaðan hefur varpað fram í þessari umræðu þar sem ríkisstjórnin er að gera atlögu að þessum gjöldum, sóknargjöldum og kirkjugarðsgjöldum. Við höfum haldið því fram hér í ræðustóli, herra forseti, að hér sé vegið að sjálfu trúfrelsinu, að vegið sé að trúfrelsinu sem á að gilda í landinu samkvæmt stjórnarskrá. Hver eru sjónarmið hv. þm. varðandi það þegar hún er búin að viðurkenna að hér gæti misræmis og ójafnræðis milli þjóðkirkjunnar og sjálfstæðra trúfélaga?

Herra forseti. Ég get ekki tekið undir það að verið sé að vega að trúfrelsinu með þeim ráðstöfunum sem verið er að gera núna. Það er verið að horfa sérstaklega á niðurskurð á fjármagni eða öllu heldur frystingu á fjármagni til kirkjunnar, á upphæðinni til kirkjunnar á næsta ári. Því er ekki hægt að túlka það svo að verið sé að vega að trúfrelsinu. Hins vegar er alveg ljóst að trúfélög gegna veigamiklu hlutverki í þjóðfélaginu. Söfnuðirnir, kirkjan, hvort sem hún er þjóðkirkja eða önnur kirkja, er mjög mikilvægt stuðningskerfi við samfélagið í dag. Afskaplega mikilvæg starfsemi fer fram í trúfélögunum sem við megum ekki vanmeta. Ég segi aftur að ég hef ákveðnar áhyggjur af því ójafnvægi sem er þarna á milli. Ég hef kannski ekki neinar aðrar lausnir en ég hef bent á hingað til hvernig hægt er að minnka þetta ójafnræði. En þetta er nokkuð sem þarf að ræða í framtíðinni og finna lausnir á. Kristilegt umburðarlyndi mitt nær nefnilega það langt að ég hef umburðarlyndi gagnvart öðrum trúfélögum og tel að það þurfi að styðja við þau líka.

Herra forseti. Nú er verið að ræða frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta er ekki langt frv. eða í mörgum liðum. Ég tel að hér hafi verið farið vel yfir alla liði og gerð grein fyrir áherslum stjórnarandstöðunnar varðandi þetta frv. Herra forseti. Mig langar að taka einn lið út úr, eina grein, 9. gr., sem er þess eðlis að fella á niður í lögum um heilbrigðisþjónustu 8. tölul. 1. mgr. 24. gr. þeirra laga, þ.e. að úr skilgreiningu, löngum lista skilgreininga hvað sé sjúkrahús, eigi að fella brott sjúkraheimili sem við köllum í dag sjúkrahótel. Tilgangur þess að fella sjúkrahótel úr skilgreiningunni er sá að hægt verði að innheimta fæðiskostnað fyrir þá sjúklinga sem dvelja á sjúkrahótelinu eða gjald fyrir dvölina. Herra forseti. Skilgreining í lögunum á sjúkrahúsi er mjög víð og rétt er að benda á að gott væri að leggja vinnu í að fara vel í þá skilgreiningu og yfir þær stofnanir sem falla undir þá skilgreiningu þannig að samræmi sé á milli þeirra stofnana sem falla undir sjúkrahús og þeirra stofnana sem eru skilgreind þarna undir og hafa getað tekið gjald fyrir einhvern hluta þjónustunnar, t.d. fyrir fæði. Svo það sé alveg ljóst, herra forseti, þá tel ég að sú þjónusta sem veitt er á sjúkrahóteli sé nokkuð sem við eigum að stuðla að og byggja upp. Ég trúi því að á næstu árum munum við standa að --- ég vona það a.m.k. --- markvissri uppbyggingu sjúkrahótela, bæði á höfuðborgarsvæðinu og eins við fjórðungssjúkrahúsið fyrir norðan, því þörfin er mjög mikil. Þetta er ódýr valkostur. Þessi þjónusta er þekkt á Norðurlöndunum en munurinn er sá að þar er þjónustan er vel skilgreind og fellur undir þjónustu ríkisspítalanna og þeir bera ábyrgð á þjónustunni þar, með mismunandi hætti þó. Ég hef verið að afla mér upplýsinga undanfarinn mánuð hvernig þetta fyrirkomulag er á hinum Norðurlöndunum og það er mismunandi rekstur en á ábyrgð ríkisspítalanna, svo það komi fram. Ég hvet hæstv. heilbrrh. að fara í að skilgreina sjúkrahótel og marka stefnu um uppbyggingu sjúkrahótela og hafa þau sem hluta af heilbrigðisþjónustunni, en grípa ekki til þess ráðs eins og núna að kippa sjúkrahótelum undan skilgreiningunni um sjúkrahús eingöngu til þess að geta tekið þessar 700 kr. fyrir fæði á sólarhring, til þess að ná inn 10 millj. í rekstur Rauða krossins vegna þess kostnaðar sem Rauði krossinn ber af þessari þjónustu umfram það sem hann fær daggjöld fyrir og 1 millj. til íbúða sem Rauði krossinn og Krabbameinsfélag Íslands eru með við Rauðarárstíg 33. Miklu heillavænlegra væri að falla frá þessari heimild og líta á rót vandans sem er sá að sjúkrahótelið hefur leyfi fyrir 28 daggjaldaplássum, fær greitt fyrir það, en er að nota að meðaltali allt að 40 plássum yfir vetrartímann og sl. vor hafði sjúkrahótelið 54 pláss. En þess ber að geta frá 1. maí og út september hefur Rauði krossinn ekki aðgang að fleiri herbergjum eða plássum en 28 því þá er Fosshótel að nota annan hluta hótelsins. Vorið er mikill álagstími á sjúkrahúsunum vegna fjölda aðgerða og sjúklingar hafa því verið útskrifaðir fyrr svo þetta komst upp í 54 sjúklinga þegar mest var. Það segir sig sjálft að Rauði krossinn getur ekki borið þennan kostnað. Hann á eftir að gera upp árið við Fosshótel og standa skil af þessum umframrúmum eða herbergjum sem þeir hafa notað yfir árið. Það verður auðvitað að bregðast við þessum vanda Rauða krossins, en það verður þá að gera með úrræðum sem duga til lengri tíma því þetta er ekkert að breytast. Þörfin á plássum mun aukast frekar en hitt. Nú er það ekki bara Landspítalinn sem notar þessi pláss heldur gera einkareknar stofur það líka því þær mundu ekki getað tekið að sér eða sinnt ýmsum aðgerðum nema að hafa það í bakhöndinni að geta komið sjúklingum beint inn á sjúkrahótel þar sem þeir fá hjúkrun. Þá ætla ég að koma að því sem skiptir máli, herra forseti, og það er skilgreiningin á sjúkrahúsunum í lögunum um heilbrigðisþjónustu. Skilgreiningin í 23. gr. laganna er svohljóðandi: ,,Sjúkrahús eru í lögum þessum hver sú stofnun sem ætluð er sjúku fólki til vistunar og þar sem læknishjálp, hjúkrun og allur aðbúnaður er í samræmi við það sem þessi lög og reglugerðir þar að lútandi krefjast.`` Þessi skilgreining nær sannarlega yfir starfsemi sjúkrahótelsins í dag. Mér hættir til, herra forseti, að segja sjúkrahússins, því í heimsókn minni á sjúkrahótelið fannst mér ég vera komin inn á deild á sjúkrahúsi. En hafi verið mögulegt fyrir segjum bara tveimur, þremur árum að taka sjúkrahótelið undan skilgreiningu sjúkrahúss vegna þess að þar hafi ekki verið um hjúkrun eða meðferð eins og er í dag að ræða, þá var samt sem áður á þeim tíma ráðinn læknir í 20% starf. Og þó að þá hafi hjúkrunarfræðingar ekki verið ráðnir til starfa, voru starfsstúlkur sem sinntu sjúklingunum og mikið var um útköll af bæjarvaktinni og sjálfstætt starfandi hjúkrunarfræðingum á sjúkrahóteli. En staðan er sú að sjúklingar eru útskrifaðir miklu fyrr en áður. Þeir eru miklu veikari en þeir voru. Og það hefur komið fyrir, þó að í undantekningartilfellum sé, að þeir hafa verið það veikir að þeir hafa farið beint með sjúkrabíl inn á sjúkrahús aftur, það var ekki hægt að taka á móti þeim. Ef umönnun sjúklinganna er það mikil að þeir hjúkrunarfræðingar sem vinna á sjúkrahótelinu geta ekki sinnt þeim, þá er kallað á sjálfstætt starfandi hjúkrunarfræðinga sem koma inn í hjúkrunina. Þetta eru mikið veikir sjúklingar, sjúklingar sem margir hverjir eru í krabbameinsmeðferð. Þarna fara fram umbúðaskipti og mjög mörgum sjúklingum er hjálpað við lyfjagjöf. Það er ekki séð um að skipta um vökva, ef sjúklingar þurfa vökva þá er kallað á þá hjúkrunarfræðinga sem eru í þjónustu Landspítalans til að gera það. Þarna eru veikir sjúklingar og þarna er umönnun og hjúkrun. Því tel ég, herra forseti, að það sé ekki með nokkru móti eðlilegt miðað við þessar aðstæður að taka sjúkrahótel undan skilgreiningunni. Hugsanlega var það hægt í byrjun, en það er ekki lengur hægt. Hjúkrunarfræðingar sem þarna starfa eru samkvæmt sérstöku samkomulagi ráðnir frá 1. janúar á þessu ári og þeir eru ráðnir við Landspítalann. Þetta eru þrjú og hálft stöðugildi sem Landspítalinn leggur þessari þjónustu til. Þá er ekki gerður neinn greinarmunur á því hvort sjúklingarnir koma frá Landspítalanum eða frá aðilum utan úr bæ. Læknisþjónustan er með þeim hætti að hver sá læknir sem innritar sjúkling eða skráir á sjúkrahótelið --- það er ekki um innlögn að ræða því ekki er talað um þetta sem sjúkrahús --- ber ábyrgð á sjúklingi sínum, þannig að komi eitthvað upp á er hringt í viðkomandi lækni. Þarna eru líka starfsstúlkur, en álagið er orðið það mikið að hjúkrunarfræðingarnir eru alla virka dag vikunnar til klukkan 10 á kvöldin og sá hjúkrunarfræðingur sem er á kvöldvakt tekur áfram bakvakt á nóttunni til þess að hafa samfellu í þjónustunni. Þarna er bakvakt hjúkrunarfræðinga allar helgar. Þeir eru á daginn og svo taka þeir bakvaktir allar helgarnar. Herra forseti. Það er mun ódýrara að hafa vel rekið sjúkrahótel í heilbrigðisþjónustunni. Ég sé það fyrir mér að í framtíðinni geti Landspítalinn haft umsjón með eða verið ábyrgur fyrir rekstri sjúkrahótels, þannig að samfella verði í þjónustunni og þannig er það í dag. Það er samfella í þjónustunni. Landspítalinn gæti ekki starfað eins og hann gerir núna, útskrifað sjúklinga svona hratt, svona fljótt, nema hafa sjúkrahótelið og þess vegna tel ég að það sé rétt að byggja þetta upp. Það er hreint og beint treyst á það að sjúklingarnir geti farið þarna inn. En ég sé ekki fyrir mér, herra forseti, hvernig þessi samfella í þjónustu verður varðandi ráðningu hjúkrunarfræðinganna sem Landspítalinn leggur til, ef þetta er tekið undan skilgreiningu sjúkrahúss. Ég held að starfsemi sjúkrahótelsins sé þá skilin eftir í óvissu og það sé miklu mikilvægara að viðurkenna þörfina á daggjaldaplássunum og verða við þeirri beiðni sem liggur fyrir um að fjölga þeim um 20. Þá er verið að uppfylla þá þörf sem fyrir er og er nýtt í dag. Og fara síðan í heildstæða vinnu og skilgreiningu á sjúkrahótelum, hvernig þau eiga að vera rekin, hver eigi að bera ábyrgðina á þeim og nýta þennan valmöguleika til hliðar við sjúkrahúsin. Í Kaupmannahöfn er sjúkrahótel á lóð ríkisspítalans. Og vaktirnar og ábyrgð læknaþjónustunnar er mjög vel skilgreind, hvernig hún er samtengd þjónustu ríkisspítalans í Kaupmannahöfn og þar sem sjúkrahótelið sendur á lóð ríkisspítalans er hægt að bregðast mjög skjótt við ef sjúklingar veikjast. Þar er ekki tekið gjald af sjúklingum. Aftur á móti er tekið sem svarar fæðisgjaldi af hverjum sjúklingi í Svíþjóð. Hér hefur það gjald sem tekið var af sjúklingum verið kallað fæðisgjald. Það var skilgreint þannig, en auðvitað voru þessar 700 kr. eða 10 milljónir á þessu ári bara fjármunir til þess að fá upp í þennan mikla hallarekstur eða þann kostnað sem Rauði krossinn hefur borið af aukinni starfsemi. Þetta er því með ýmsu móti. Ef við förum í þá vinnu að koma sjúkrahótelunum fyrir inni í heilbrigðisþjónustunni með sérstökum hætti, þá held ég megi skilgreina það og skoða hvort við viljum fara að dæmi Dana eða Svía, en fara ekki í þetta svona, að taka þetta bara út og skilja síðan starfsemina eftir í lausu lofti.

Herra forseti. Við ræðum hér ráðstafanir í ríkisfjármálum og ég ætla að gera að umtalsefni þann þátt sem snýr að heilbrigðismálunum og skilaði ásamt hv. þm. Þuríði Backman inn áliti til efh.- og viðskn. um þann hluta frv. Þar er til umfjöllunar sú breyting á skilgreiningu á sjúkrahótelum, að þau falli undan sjúkrahússkilgreiningunni. Ég er mjög andvíg því að álögur séu auknar á sjúklinga. Hér er sem sagt verið að samþykkja að greiddar séu 700 kr. á dag sem er um 21.000 kr. á mánuði hjá þeim sjúklingum sem þurfa að dvelja þar inni. Við vitum að fólk utan af landi og líka þeir öldruðu sem þurfa að dvelja á sjúkrahóteli eftir spítalavist eða aðgerð geta þurft að dvelja þarna mánuðum saman. T.d. eru krabbameinssjúklingar inni á sjúkrahótelinu þrjá til fjóra mánuði og jafnvel lengur. Sama á við um aldraða. Það eru geysilega miklir peningar fyrir aldraðan sem er bara með bætur frá Tryggingastofnun að greiða 21.000 kr. fyrir dvöl á sjúkrahóteli, sem hv. þm. Þuríður Backman lýsti vel að er ekkert annað en sjúkrahús miðað við þá þjónustu sem er verið að veita þar nú eftir að sjúklingar hafa verið fluttir þangað mun verr staddir en í upphafi. Aldraður sem er á bótum frá Tryggingastofnun og býr einn sem er nú í flestum tilvikum, er kannski með um 80.000 kr. frá Tryggingastofnun. Hann þarf að reka heimili sem stendur autt af því hann getur ekki farið heim og verið þar einn. Þar ofan á þarf hann að greiða 21.000 kr. og síðan allar aðrar álögur sem á sjúklinga hafa verið lagðar. Sjúklingur utan af landi, við skulum segja krabbameinssjúklingur sem er hér til meðferðar og þarf kannski að dvelja hér í nokkra mánuði vegna meðferðarinnar, sumir geta farið heim til sín á milli sem betur fer, greiðir verulegar upphæðir ofan á þær upphæðir sem hafa verið lagðar á af ríkisstjórninni, nú síðast í sumar þegar gjöldin voru hækkuð á göngudeildum, vegna röntgen og annarrar þjónustu við sjúklinga sem þurfa að sækja göngudeildir. Herra forseti. Það er von að hæstv. forsrh. gangi út, að þurfa að bera ábyrgð á því að leggja slíkar álögur á sjúklinga, því bara í þessum fjárlögum er verið að leggja til viðbótar u.þ.b. hálfan milljarð á sjúklinga ef allt er reiknað til. Ég vil einnig minna á að með samþykkt fjárlaga í síðustu viku voru samþykktar forsendur fjárlaganna og þar er gert ráð fyrir að gjöld fyrir sérfræðilæknisþjónustu hækki verulega, hækki um nokkur hundruð prósent í sumum tilvikum. Ég hef látið reikna út fyrir mig mjög algengar aðgerðir sem hækka um nokkur hundruð prósent hver aðgerð og get nefnt bæklunaraðgerð sem er hnéaðgerð og eru mjög algengar, bæði hjá íþróttafólki og hjá almenningi t.d. erfiðisvinnufólki. Þær munu hækka úr 6.000 kr. í dag, þær voru reyndar 5.000 kr. í sumar fyrir 1. júní, þá þótti ríkisstjórninni ástæða til að hækka slíkar aðgerðir um þúsund krónur, en nú er sem sagt þakið á þessum aðgerðum tekið af og þeir sem fara í hnéaðgerðir borga yfir 21.000 kr. fyrir aðgerðina, þó að þeir séu komnir með afsláttarkort. Ef þeir þyrftu nú að láta gera aðgerð á báðum hnjám, sem er líka algengt, þá þyrftu þeir í dag að borga 6.000, en þegar þessi breyting sem er boðuð í fjárlögunum tekur gildi, þá greiðir sjúklingurinn yfir 28.000 kr. Ef hann síðan þarf að fara aftur borgar sjúklingurinn hærra. Þessar aðgerðir að hækka verulega hjá sjúklingum. Ef fullorðinn einstaklingur þarf að láta taka úr sér kirtla hækkar það úr 6.000 kr. í rúmar 10.000 kr. Það má þó geta þess að slíkar aðgerðir hækka ekki hjá börnum og minna hjá öldruðum, en hámarksþakið áður en fólk fær afsláttarkort var hækkað í sumar. Hjá almenningi var það 12.000 kr. til 1. júli, nú er það orðið 18.000 kr., þannig að fólk er að borga hærri upphæðir áður en það fær afslátt, en eftir að 18.000 kr. markinu er náð borgar sjúklingurinn einn þriðja af því gjaldi sem aðgerðin kostar, umfram 18.000 krónurnar. Hjá ellilífeyrisþegunum var gjaldið 3.000 kr. Það þak hækkaði líka um 50% í sumar og er nú 4.500 hjá lífeyrisþegunum. Barnafólkinu var hlíft að þessu sinni og ég geri ráð fyrir að það hafi verið Framsfl. sem barðist fyrir því að hlífa barnafólkinu því að hámarkið fyrir börnin í fjölskyldunni var látið halda sér, 6.000 kr. Ég verð að segja að það er vel þótt ég fordæmi harðlega hækkun á gjöldum til sjúklinga fyrir sérfræðiþjónustuna, þ.e. til þeirra sem ekki eru börn eða aldraðir. Mig langar líka að nefna aðra aðgerð sem hækkar verulega og það er æðahnútaaðgerð, ein hlið, þ.e. öðrum megin. Hún kostar nú 6.000 kr. en með reglugerð frá ráðuneytinu sem ég geri ráð fyrir að taki gildi um áramótin, ef ég þekki vinnubrögðin í heilbrrn. frá gamalli tíð, mun þetta hækka úr 6.000 kr. í dag í yfir 20.000 kr., æðahútaaðgerð á öðrum fæti. Hafi menn tök á því að fara í slíkar aðgerðir nú þegar munu þeir spara sér þarna verulegar upphæðir en ég geri ekki ráð fyrir að menn hafi mikið val um það. Rannsóknir og röntgen sem hækkuðu í sumar á milli 20 og 66% eins og kom fram í umræðunni fyrr í dag hafa líka gert það að verkum að krabbameinssjúklingarnir utan af landi sem ég nefndi áðan þurfa að dvelja á sjúkrahótelinu og borga háar upphæðir, yfir 18.000 kr. fyrir fyrstu komu, áður en þeir ná afsláttarkortinu. Síðan greiða þeir heldur lægri upphæðir í næstu komu en strax eftir áramótin fellur síðan afsláttarkortið úr gildi miðað við þær reglur sem gilda nú og þá er farið að greiða aftur fullt þangað til 18.000 kr. hámarkinu er náð. Þetta sýnir í hnotskurn hvar ríkisstjórnin finnur breiðu bökin. Hún er að láta sjúklingana, veikt fólk sem ekki getur unnið, veikt fólk sem ekki getur farið heim til sín að lokinni aðgerð, fólk sem ekki getur farið heim til sín vegna þess að það býr fjarri og þarf að sækja læknisþjónustu hingað, greiða tekjuafgang fjárlaga. Hér er það hálfur milljarður sem á að sækja í vasa þessa fólks. Þetta er alveg dæmigert fyrir íhaldsstefnu þessarar ríkisstjórnar. Ég þreytist aldrei á að bera saman jafnaðarstefnuna og íhaldsstefnuna því þegar harðnar í ári eru peningarnir sóttir í velferðarkerfið hjá íhaldinu en jafnaðarmenn standa vörð um velferðarþjónustuna. Við höfum sýnt fram á það í tillögum okkar með fjárlögunum og sömuleiðis í sambandi við skattamálin að með tillögum okkar í þeim efnum skilum við jafnmiklum tekjuafgangi án þess að veitast nokkurs staðar að velferðarkerfinu. Þarna kemur munurinn á íhaldsstefnunni og jafnaðarstefnunni fram í hnotskurn. Hv. þm. Þuríður Backman lýsti því vel hér áðan hvernig ástandið er á sjúkrahótelinu núna. Hún gerði það sem e.t.v. öll heilbr.- og trn. hefði átt að gera, hún hefði átt að kynna sér aðstæður áður en hún fjallaði um eða samþykkti þetta frv. Og lýsingin hjá hv. þm. var ekki fögur. Hv. þm. sem er hjúkrunarfræðingur þekkir hvernig það er þegar fólk er inni á sjúkrahúsi og hún sagði hér í ræðustól að það hefði verið eins og að koma inn á sjúkradeild að koma inn á sjúkrahótelið. Hún nefndi dæmi um að fólk hefði komið svo veikt þarna inn að það þurfti að senda það til baka á sjúkrahús, það var ekki hægt að taka á móti því. Þarna eru þrjú og hálft stöðugildi hjúkrunarfræðings á hótelinu og bakvaktir allan sólarhringinn. Það er ljóst að þarna er verið að veita hjúkrun og þá þjónustu sem venjulega er veitt á sjúkrahúsi. Og ef við hefðum ekki þetta úrræði værum við með mun hærri kostnað inni á spítala. Ég tek undir það með hv. þm. að slíkt sjúkrahótel þyrfti að vera á lóð spítalans. Fyrrv. landlæknir, Ólafur Ólafsson, þreyttist ekki á að kynna fyrir okkur í heilbr.- og trn. á síðasta kjörtímabili hugmyndir sínar um sjúkrahótel. Þá kynnti hann einmitt þá hugmynd að sjúkrahótel þyrfti að vera inni á lóð sjúkrahússins eða mjög nálægt þannig að hægt væri að veita samfellda þjónustu frá sjúkrahúsinu sjálfu til sjúklingsins. Það er auðvitað aumkunarvert að þurfa að sækja 10 millj. í vasa þess fólks sem neyðist til að dvelja á sjúkrahóteli. Og alveg er með ólíkindum að menn skuli ekki hafa fundið önnur breiðari bök til að íþyngja með kostnaði upp á 10 millj. en bök aldraðra sem eru e.t.v. búnir að liggja lengi inni og reka heimili annars staðar úti í bæ eða þeirra sjúku sem reka heimili úti á landi. Það kemur mér eiginlega á óvart að hæstv. heilbrrh. sem er þingmaður landsbyggðarinnar skuli hafa tekið í mál að koma með gjöld á þennan hóp, sérstaklega í ljósi þess að hann er landsbyggðarþingmaður og um 2 / 3 hlutar þeirra sem neyðist til að leggjast þarna inn vegna þess að þeir hafa ekki önnur úrræði koma af landsbyggðinni. Ég get tekið undir að huga beri að því að koma á fleiri úrræðum sem þessum, eins og sjúkrahótelinu, en þá án þess að vera að rukka fyrir það. Sú staðreynd að 54 pláss skuli hafa verið nýtt á háannatímanum á sjúkrahóteli Rauða krossins segir auðvitað hve mikil þörfin er. Og það dugar alls ekki til að heilbrrn. eða hið opinbera sé að greiða fyrir aðeins 28 pláss. Það er alveg ljóst að það er sparnaður í þessu og menn verða auðvitað að horfast í augu við staðreyndir. Af því að ég gerði hér að umtalsefni auknar álögur þessarar ríkisstjórnar á sjúklinga vil ég einnig geta kannana og úttekta sem bæði ASÍ og BSRB hafa verið að gera á auknum lyfjakostnaði almennings. Það sem kemur fram er að kostnaður hefur margfaldast á undanförnum árum. Sömuleiðis er mjög mikill munur á lyfjum eftir því hvort menn versla hjá stóru keðjunum hér á höfuðborgarsvæðinu eða hjá minni apótekunum úti á landi. Í fjárlögunum sem við samþykktum og þetta frv. er hluti af er gert ráð fyrir að spara 310 millj. á lyfjum og þar er sjúklingum ætlað að bera 200 millj. en 110 millj. á að spara með því að ná betri kjörum. Það er auðvitað gjörsamlega óþolandi og óviðunandi að stóru lyfjafyrirtækin skuli geta náð mun betri kjörum á kaupum á lyfjum heldur en ríkissjóður, heldur en heilbrigðisþjónustan. Síðan er kerfið farið að vinda upp á sig þannig að það er í rauninni verið að misnota þær reglur sem gilda og ég leyfi mér að segja að á kostnað ríkisins sé verið að veita sjúklingum afslátt í apótekunum, a.m.k. mætti túlka það á þann hátt í ákveðnum tilvikum. Það er ekki forsvaranlegt að kalla þetta fæðisgjald, ég held því bara fram hér og fullyrði það. Það er rétt eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni að verið er að innheimta, og var verið að innheimta frá áramótum og til 1. október þessar 700 krónur af sjúklingum í leyfisleysi, í heimildarleysi, til að hafa upp í útistandandi skuldir, það er verið að greiða fyrir fleiri pláss. Ráðuneytið er að greiða fyrir 28 pláss og síðan vantar þarna upp á. Verið er að ná þessum peningum til að borga upp í það. Því hefur verið haldið fram hér í umræðunni um ríkisfjármálin að þetta þurfi að vera gagnsætt, að öll gjöld þurfi að vera gagnsæ, það þarf að vera algjörlega ljóst fyrir hvað verið er að greiða. Ég leyfi mér að halda því fram að ýmsir sjúklingar, m.a. krabbameinssjúklingar í mikilli meðferð, hafi ekki mikla matarlyst þannig að þeir borði ekki mikið í innlögninni, og margir mjög lystarlausir sem liggja þarna veikir, gott ef fólk var ekki með næringu í æð eða eitthvað slíkt sem var þarna inniliggjandi. Herra forseti. Ég verð að segja að ég tel ekki vera við hæfi að kalla þetta fæðisgjald fyrir utan það að ég tel gjaldið ekki við hæfi, ég er algjörlega andvíg því. Og ég óttast að gjald fyrir legu inni á sjúkrahóteli sem veitir þessa miklu heilbrigðisþjónustu sé bara fyrsta skrefið í því að fara að rukka fólk fyrir að leggjast inn á sjúkrahús. Það óttast ég. Og miðað við hvernig þessi ríkisstjórn kemur fram við sjúklinga kæmi mér ekki á óvart að það yrði næsta skrefið hjá þessari ríkisstjórn, að sjúklingar inni á spítölum yrðu næsta matarhola. Það er nóg sem verið að rukka fólk um sem notar göngudeildarþjónustuna hjá spítölunum og síðan er þetta áreiðanlega næsta skrefið ef allt er á sömu bókina lært hjá þessari ríkisstjórn. Herra forseti. Ég held að afstaða mín til þessa atriðis í frv. hafi komið nokkuð skýrt fram. Ég er algjörlega andvíg því að leggja þessar álögur á sjúklinga og tel að þetta muni hafa í för með sér að fólk muni ekki geta leyft sér að njóta heilbrigðisþjónustu. Fátækt fólk á Íslandi mun ekki geta veitt sér það að fara í aðgerðir eftir að þessar reglur verða orðnar að raunveruleika. Ég spyr hæstv. ráðherra fyrst hann er viðstaddur þessa umræðu: Hvað verður gert við fátækt fólk sem ekki getur greitt þessar 700 krónur á dag? Hvað verður gert við ellilífeyrisþegann eða öryrkjann sem þarf að liggja þarna inni jafnvel í langan tíma án þess að geta farið heim til sín og getur ekki greitt 700 krónurnar, 21.000 kr. á mánuði? Verður gengið að þeim sjúklingum og þeir rukkaðir? Og hvað með þá fátæku sjúklinga sem koma hingað í alvarlega meðferð, hafa kannski verið óvinnufærir í langan tíma og koma í krabbameinsmeðferð? Ég ætla að nefna dæmið sem ég notaði í umræðunni um fjárlögin, unga stúlku utan af landi sem er að fara í krabbameinsmeðferð og borgar 18.000 kr. Síðan hafa lyfin þær afleiðingar að hún er að missa sjónina og þarf að kaupa sér gleraugu fyrir tugi þúsunda. Gert er ráð fyrir að hún þurfi að kaupa ný gleraugu þegar lengra líður á meðferðina vegna þess hvaða áhrif lyfin hafa. Það er ekki komið neitt til móts við þann kostnað hjá þessari ungu stúlku. Og ef hún þyrfti að leggjast inn á sjúkrahótel ætti að fara að rukka hana um 700 kr. á dag eftir að hún er búin að borga yfir 18.000 kr. fyrir fyrstu meðferð á göngudeild. Hvaðan ætlast hv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra til að fólk hafi slíka fjármuni? Hér er einfaldlega verið að stíga þau skref að fólki verði mismunað eftir efnahag, meina hinum fátækari aðgang að heilbrigðisþjónustunni. Og ég fordæmi það, herra forseti. Ég tel það ekki boðlegt, er algjörlega andvíg því og mun aldrei samþykkja að mismuna fólki eftir efnahag í aðgangi að velferðarþjónustunni. Herra forseti. Ég held að ég dvelji ekki lengur við þetta ákvæði. Ég hefði gjarnan viljað gera að umtalsefni ýmis önnur atriði í þessu frv., þessum svokallaða bandormi, en ég held að ég sé ekki að lengja umræðuna. Ég tel að það þurfi að koma á fleiri úrræðum og ég heiti á hæstv. ráðherra sem ég veit að er mikill mannúðarmaður að hann taki þetta gjald af hið fyrsta. Ég veit að hann hefur orðið að lúffa fyrir Sjálfstfl. í þessum efnum því ég veit hvernig stefnan er hjá íhaldinu, að veitast alltaf að þeim sem verst eru settir, sjúklingum og þeim sem ekki geta borið hönd fyrir höfuð sér, en ég heiti á hæstv. ráðherra að hann afnemi þessi gjöld sem hér er verið að setja á.

Herra forseti. Ég vil undirstrika að varðandi sjúkrahótelin er ekki um nýja gjaldtöku að ræða. Þeir sem eru á sjúkrahóteli eru útskrifaðir af sjúkrahúsum. Það kom reyndar fram í máli hv. ræðumanna að fólk sem er of veikt til að leggjast inn á sjúkrahótel er í einhverjum tilfellum sent til baka. Það er náttúrlega eðlilegt. Það er ekki ætlast til að þarna sé um að ræða sjúkrahúsvist. Varðandi það að taka þetta gjald eða festa í sessi --- eins og ég segi hefur það verið áður eins og hefur komið fram reyndar --- þá hefur það enga stefnubreytingu í för með sér varðandi innritunargjöld á sjúkrahús. Það kom upp umræða um innritunargjöld á sjúkrahús í sumar, m.a. hugmyndir frá stjórn Ríkisspítalanna eða stjórn Landspítala -- háskólasjúkrahúss um það. Ég hafnaði því að þar væri tekið gjald fyrir innlagnir. Sú afstaða mín er óbreytt. Hv. þm. reiknaði hér út nokkur jaðardæmi varðandi gjaldskrárbreytingar. Með sömu hugmyndafræði mætti segja að taka eigi 86 millj. kr. í þessum hluta aðgerðarinnar, deila því upp í komufjölda til sérfræðinga og segja að þarna sé 199 kr. á komu. Mér dettur ekki í hug að halda því fram eða nota þá röksemdafærslu. Hins vegar munum við auðvitað, þegar við gefum út reglugerðina, fara yfir þessi jaðardæmi og áhrifin af þessari reglugerðarbreytingu. Ég kem nánar að því í næsta andsvari.

Herra forseti. Í umræðunni hefur komið fram að gjaldtakan á sjúkrahótelunum var frá áramótum til 1. okt., en var þá ekki heimil. Þannig er verið að hefja þessa gjaldtöku á ný þó að þetta sé ekki ný gjaldtaka. Það fer náttúrlega eftir því hvernig það er túlkað. Hæstv. ráðherra talar um að þetta eigi ekki að vera sjúkrahúsvist. Ég vitna hér í mál hv. þm. Þuríðar Backman sem fór inn á sjúkrahótelið í gær. Það var eins og að koma inn á sjúkradeild á sjúkrahúsi að koma þar inn. Hæstv. ráðherra segir að ekki verði komið á innritunargjöldum á sjúkrahús á meðan hann sé ráðherra. Ég fagna því og ég deili þeirri skoðun með honum. Ég tel að það eigi ekki að vera innritunargjöld á sjúkrahús. En ég geri hins vegar ekki ráð fyrir að hæstv. ráðherra verði eilífur í starfi og óttast að þetta sé skref í áttina, þó hæstv. ráðherra muni ekki láta það yfir sig ganga. Varðandi það að tillaga hafi borist frá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi um gjöld á sjúkrahúsum þá skal mig ekkert undra þótt þeir leggi það til meðan þrengt er að fjárhag Landspítala -- háskólasjúkrahúss eins og gert er núna í fjárlögum. Þeir leita allra leiða til að halda sjúkrahúsinu gangandi. En ég tek alveg undir með hæstv. ráðherra, ég mundi aldrei samþykkja innritunargjöld á sjúkrahúsum. Varðandi þá útreikninga í dæmum sem ég var með hér þá voru það engin jaðardæmi. Þetta voru dæmi um algengar aðgerðir miðað við að fólk væri ekki komið með afsláttarkort, en það öðlaðist afsláttarkortin í öllum dæmunum. Þetta eru engin jaðardæmi. Þetta eru algengar aðgerðir sem mjög margir þurfa að fara í: æðahnútaaðgerð, hnéaðgerð, kirtlataka, þetta eru aðgerðirnar. Hvaða jaðardæmi er hæstv. ráðherra að tala um?

Herra forseti. Ég vil undirstrika að við förum yfir þetta mál og hve algengar aðgerðirnar sem hv. þm. nefnir eru. En hugmyndafræðin varðandi þessar breytingar er að þeir sem þurfa sjaldan á læknishjálp að halda greiða meira. Þeir sem þurfa oftar á henni að halda fá afsláttarkort. Öryrkjar, aldraðir og börn greiða minna. Þetta eru þær meginlínur sem lagðar eru varðandi þessa reglugerð. Afsláttarkerfið og lægri þök fyrir börn, aldraða og öryrkja, eru þau tæki sem við höfum til þess að jafna aðganginn að heilbrigðiskerfinu. Þau sjónarmið verða höfð í heiðri þegar við göngum frá reglugerðinni, sem væntanlega verður um áramótin eins og hv. þm. kom inn á. Varðandi það að sjúkrahótelin séu sjúkrahús, þar sé aðkoman eins og að koma á deild á sjúkrahúsi, þá er vissulega þarna fólk sem er að jafna sig eftir sjúkrahúsvist í sams konar umhverfi. En ég undirstrika að það á enginn að liggja inni á sjúkrahóteli nema sá sem hefur verið útskrifaður af sjúkrahúsi. Það er ekki ætlast til annars.

Herra forseti. Enginn á að liggja á sjúkrahóteli nema hafa verið útskrifaður af sjúkrahúsi. Það er hins vegar þannig að verið er að útskrifa fólk fárveikt af sjúkrahúsum. Þess vegna er verið að senda það til baka inn á sjúkrahúsin vegna þess að sjúkrahótelið getur ekki alltaf tekið á móti þessum sjúklingum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hann nýlega farið inn á þetta sjúkrahótel og séð aðstæðurnar, séð við hvað fólk býr þarna og hversu veikt fólkið er inni á þessari stofnun? Ég tel mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra geri það. Hæstv. ráðherra talar um að þeir sem þurfi sjaldan læknisþjónustu greiði meira en þeir sem þurfi hana oft greiði minna. Ég er alveg sammála þessari afsláttarkortahugmyndafræði. Ég tel rétt að fólk með börn borgi minna, að hámarkið eigi að vera lágt þar og barnafólk fái fljótt afsláttarkort eins og er. Það sama á auðvitað að gilda um lífeyrisþega. En þetta, að hækka gjöldin fyrir aðgerðir eins og á æðahnútum eða hnéaðgerðum um mörg hundruð prósent þannig að gjaldið fari upp í 28.000 kr., eða yfir 20.000 kr. eins og fyrir æðahnútaaðgerð á öðrum fætinum, gerir það að verkum að fátækt fólk getur ekki leyft sér að fara í slíka aðgerð. Einstæð móðir á lágum launum, láglaunafólk, leyfir sér ekki að fara í þessar aðgerðir. Hvað hefur það í för með sér ef þetta fólk fer ekki í aðgerðirnar? Það hefur í för með sér aukin útgjöld annars staðar í heilbrigðiskerfinu. Útgjöld aukast fyrir lyf, fólk er kvalið og þetta gæti jafnvel aukið greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar vegna lyfjakaupa. Svo vil ég minna á það, af því hæstv. ráðherra talar um afsláttarkortin, að þau falla úr gildi um áramót. Þau gilda bara almanaksárið. Þá þarf fólk að fara að borga aftur og þá að fullu. Ég vil minna á að það mætti kannski skoða aðeins þetta með afsláttarkortin og láta þau gilda í ár eftir að fólk hefur fengið slíkt kort en ekki alltaf almanaksárið.

Herra forseti. Ég tel ástæðu til að benda á að þrátt fyrir þessi miklu og gríðarlegu gjöld sem hv. þm. talar um að sjúklingar hér á landi greiði fyrir heilbrigðisþjónustu þá er staðreyndin samt sú að í samanburði tuttugu og fjögurra landa OECD greiða heimilin hér á landi fjórðu lægstu hlutdeild í rekstri heilbrigðisþjónustu, þ.e. Íslendingar eru í fjórða sæti af tuttugu og fjórum löndum OECD hvað þetta varðar. Aðeins í þremur löndum OECD er hlutdeild heimila í heilbrigðiskostnaði lægri en hjá Íslendingum. Í kringum 15% af því heildarfjármagni sem fer til heilbrigðisþjónustu er framlag heimilanna, 85% er greitt af ríkinu. Hv. þm. sló sér á brjóst áðan og telur að ráðstafanir ríkisstjórnarinnar um auknar álögur á sjúklinga, eins og hv. þm. orðar það, væru íhaldsstefna og taldi að jafnaðarstefnan brygðist öðruvísi við. Ég vil bara benda hv. þm. á að það voru jafnaðarmenn við völd í heilbrigðisráðuneytinu þegar hlutdeild almennings í heilbrigðiskostnaði reis sem hæst, það var á árinu 1993. Þá fór hún upp í 16,3%. Þá voru það jafnaðarmenn sem héldu um stjórnvölinn í heilbrrn. Ég vildi aðeins koma þessu að.

Það hefur ekki verið Sjálfstfl.? Nei.

Herra forseti. Nú verð ég að minna hv. þm. á --- ég veit að hún var ekki kominn á þing þegar þetta var og ég var ekki mikið hér á þinginu þá heldur --- en það var ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sem þá var við völd og það var Sjálfstfl. sem leiddi og verkstýrði þeirri ríkisstjórn. Það var íhaldsstefnan sem ríkti. Það var ekki jafnaðarstefna. Það var heldur ekki jafnaðarstefna sem ríkti í heilbrrn. á þeim tíma  Ég verð að segja vegna ummæla hv. þm. hér, um að af 24 löndum þá séu heimilin á Íslandi í fjórða sæti varðandi útgjöld til heilbrigðiskerfisins, að það hjálpar ákaflega lítið sjúklingunum sem ekki hafa efni á að fara í aðgerðirnar núna eftir áramótin, þ.e. í hvaða sæti við erum og heimilin. Sjúklingar á Íslandi greiða mjög há gjöld og þau hafa hækkað. Eins og ég fór yfir í ræðu minni hefur lyfjakostnaður ákveðinna sjúklinga aukist um allt að því 900% samkvæmt rannsókn BSRB. Gjöld sjúklinga vegna ákveðinna lyfja hafa aukist um 900%. Göngudeildargjöldin hafa hækkað. Sérfræðilæknishjálpin hefur orðið þeim dýrari. Þökin á hámarksgreiðslunum hafa hækkað o.s.frv. Ég get farið yfir þetta allt saman aftur vegna þess að ég veit að hv. þm. hefur gaman af því að hlusta á mig endurtaka þetta aftur og aftur. Nú á að taka hálfan milljarð inn í tekjuafganginn af sjúklingum.

Herra forseti. Þetta var nú sérstakur dómur sem hv. þm. felldi um eigin félaga. Það sem hún sagði bar a.m.k. merki um máttleysi jafnaðarmanna. Þeir bera sem sagt enga ábyrgð og hafa engin áhrif í ríkisstjórn með Sjálfstfl. þegar þeir halda utan um ákveðin embætti. Þetta finnst mér vera ákveðin lexía til kjósenda, að jafnaðarmenn hafa sem sagt engin áhrif. Ég vil koma að öðru í þessu sambandi. Það er verið að deila um hvort sjúkrahótel séu sjúkrahús eða hótel. Miðað við lýsingu frá landlæknisembættinu á því hvers konar sjúkrahótel þetta eru mundi ég telja að þetta væri frekar hótel heldur en sjúkrahús. Áherslan er á ,,hótel`` en ekki ,,sjúkra``. Í umsögn landlæknisembættisins segir: ,,Á sjúkrahótelinu eru einbýli og tvíbýli. Sími á hverju herbergi. Þar geta allir aldurshópar dvalið, einnig aðstandendur. Allir sjúklingar eru í tengslum við meðferðarstofnun í bænum. Ef eitthvað breytist varðandi heilsu, líðan eða meðferð fer sjúklingur á viðkomandi meðferðarstofnun. Reiknað er með að sjúklingar sem dvelja á hótelinu séu að mestu sjálfbjarga. Aðstaða fyrir hjólastóla og önnur hjálpartæki er fyrir hendi. Dvalargestir borða í sameiginlegum matsal og þurfa að koma sér sjálfir þangað.`` Það kemur einnig fram í umsögn landlæknis að áhersla er lögð á að þetta er ekki sjúkradeild heldur sjúkrahótel. Ég vildi koma með álit landlæknis inn í þessa umræðu og benda á hvers konar þjónustu þarna er um að ræða. Ég er ekki að gera lítið úr því að auðvitað er sú þjónusta sem þarna er veitt ákveðinn stuðningur við fólkið á sjúkrahótelinu en að öðrum kosti væri þetta fólk heima og fengi stuðning þar. Það mundi jafnframt greiða fæðiskostnað ef það væri heima. En þetta er ákveðinn valkostur, góður valkostur. Fólk hefur ekki kvartað undan því að þurfa að greiða fyrir þjónustuna, það kom líka fram hjá landlækni. Það hefur ekki kvartað undan því og fagnar því að hafa þennan valkost, að fara á sjúkrahótel í stað þess að fara heim sem hefði verið erfiðara fyrir það, eins og ég lýsti hér áðan.

Herra forseti. Fólk hefur ekki átt neinn annan kost en að greiða því að það hefur verið rukkað. En ég verð að segja, herra forseti, að framganga ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, þegar harðnar á dalnum með hverjum sem Sjálfstfl. er í ríkisstjórn, er auðvitað lexía til kjósenda um að kjósa ekki Sjálfstfl. ef þeir vilja standa vörð um velferðarkerfið. Það er lexían --- að kjósa ekki Sjálfstfl. þegar þeir vilja standa vörð um velferðarkerfið. Og þar gildir hið fornkveðna: ,,Allt er betra en íhaldið.``

Herra forseti. Hér hafa mörg þung orð verið látin falla hjá hv. stjórnarandstöðuþingmönnum sem hafa tekið til máls í þessari umræðu. Eitt af því sem vakin hefur verið athygli á eru náttúrlega aðstæðurnar sem við erum að vinna þessi mál við. Það er ekki vitund auðvelt að halda orku í þessari umræðu sem öll er fyrir fram ákveðin. Við vitum það öll eins vel og að við stöndum hér að fjárlög voru afgreidd frá Alþingi á laugardaginn var og það vita allir sem hér eru inni, auk þjóðarinnar sem hlustar á hv. alþingismenn, að þau mál sem hér eru til umfjöllunar eru auðvitað löngu ákveðin. Þau voru ákveðin í fjárlögunum. Svo ég spyr, herra forseti: Til hvers stöndum við hér og hellum úr skálum reiði okkar yfir hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, vitandi að til einskis af því sem við leggjum hér til málanna verður hægt að taka tillit? Það verður ekkert gert með það. Samt bíta hv. þm. í skjaldarrendurnar og eitt af þeim málum sem ekki hefur verið fjallað um í neinum smáatriðum í umræðunni núna er niðurskurðurinn á Endurbótasjóði menningarstofnana. Í 1. gr. þessa frv., herra forseti, er kveðið á um að enn skuli ráðast á þann sjóð sem hefur fastan tekjustofn samkvæmt lögum og í greinargerð með þessu frv., þessum bandormi sem hér er til umræðu, segir að á árinu 2002 sé gert ráð fyrir að tekjur af sérstökum eignarskatti, sem er tekjustofn sjóðsins, verði 713,4 millj. kr., en samkvæmt frv. er lagt til að af þessum tekjum renni 378 millj. kr. í ríkissjóð. Af tæpum 715 millj. kr. eru þannig eftir 335 millj. kr. sem hæstv. ríkisstjórn heimilar að renni í Endurbótasjóð menningarstofnana. Annað fer í almennan rekstur á ríkissjóði. Og hvar kemur þessi niðurskurður niður? Ef við skoðum það, herra forseti, er það ljóst í brtt. meiri hluta fjárln. sem lagðar voru fram á þskj. 476 við 2. umr. fjárlaga. Það á að skera 15 millj. frá því sem áætlað hafði verið í fjárlagafrv. af endurbyggingu Þjóðminjasafnsins. Það á að skera 20 millj. frá því sem áætlað hafði verið í fjárlagafrv. af Þjóðleikhúsinu, þ.e. af því fé sem Þjóðleikhúsið hefur haft til endurbóta og leikhúsið gerði ráð fyrir á næsta ári. Og það á að skera 5 millj. af framkvæmdastyrkjum til byggðasafna og það á að skera niður 15 millj. kr. til húsasafns Þjóðminjasafns Íslands. Samkvæmt fjárlögum voru Þjóðminjasafninu áætlaðar 65 millj. til húsasafnsins sem er sama upphæð og safnið hafði til umráða á yfirstandandi ári. Þar var naumt skorinn stakkur og mörgum verkefnum hefur orðið að hafna en Þjóðminjasafnið hefur samt sem áður búið við þennan þrönga kost. Nú á að þrengja hann enn frekar eða um 15 millj. sem þýðir að safnið hefur einungis til umráða á næsta ári 50 millj. kr. Og gera menn sér grein fyrir, herra forseti, af hverju þetta fé verður tekið, hvaða menningarstofnanir við erum að fjalla um hérna? Við erum að tala um dýrmætustu menningarbyggingar þjóðarinnar. Við erum að tala um torfbæi þessa lands og má þar nefna torfbæinn í Glaumbæ eða á Grenjaðarstað eða í Laufási. Og sannleikurinn er sá að allir þessir torfbæir eru inni á verkáætlun Þjóðminjasafns fyrir næsta ár, hver um sig með 8 millj. kr. í endurbótafé. Sú staðreynd að 15 millj. skuli nú skornar af fénu sem húsasafnið hefur þýðir að einn af þessum þremur bæjum fær ekkert fé á næsta ári til að gera við torfhleðslur eða steinhleðslur. Þar af leiðir að þeir torfhleðslu- og steinhleðslumenn sem búa í námunda við þá bæi og hafa haft með höndum viðhald á þeim hafa ekkert að gera. Þessir menn eru verkefnalausir á næsta ári. Og hvar er nú tal hæstv. ríkisstjórnar um menningartengda ferðaþjónustu? Hvar eru loforðin á þeim vettvangi? Og hvar eru efndirnar á loforðunum sem sveitarfélögunum hafa verið gefin varðandi það að nú skuli sem aldrei fyrr efla menningartengda ferðaþjónustu? Gera menn sér grein fyrir samhengi hlutanna hérna? Gera menn sér grein fyrir því að menningartengd ferðaþjónusta fer fram í þeim húsum sem hér er verið að skera niður fjármagn til viðhalds á? Herra forseti. Oft óttast maður að glámskyggni ráðamanna sé svo mikil að í raun og veru viti hægri höndin ekki hvað sú vinstri gjörir og öfugt. Ég ætla að vitna hér í örfáum orðum, herra forseti, til fréttatilkynningar sem send var út frá menntmrn. í dag en sú fréttatilkynning lýtur að menningarverðmætum og verndun þeirra á heimsvísu. Sveinn Einarsson veitir sérstakar upplýsingar um þetta mál sem tengist UNESCO en eins og vitað er hefur hann nýverið tekið sæti í framkvæmdastjórn UNESCO. Fréttatilkynning þessi frá UNESCO segir frá því að árið 2002, sem er næsta ár, verði helgað varðveislu menningarminja. Þetta er árið sem ríkisstjórnin sker niður framlag til endurbyggingar Þjóðminjasafnsins, árið sem ríkisstjórnin sker niður framlag til endurbóta á okkar dýrmætustu húsum sem húsasafn Þjóðminjasafnsins hefur að geyma, árið sem Þjóðminjasafnið verður að þola það að ný stofnun, Fornleifavernd ríkisins, er stofnuð með því að skera hana innan úr Þjóðminjasafninu --- ég ætla að vitna beint í þessa fréttatilkynningu en í henni segir, með leyfi forseta: ,,Eins og kunnugt er hafa Sameinuðu þjóðirnar falið UNESCO, Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna, að sinna menningar-, mennta-, vísinda- og fjölmiðlamálum og er verndun og viðgangur menningararfleifðar heimsins eitt af flaggskipum UNESCO og hugsanlega það starf sem stöðugt hlýtur hvað mesta eftirtekt, eins og til dæmis heimsminjalistinn. Að undanförnu hefur verið lögð æ ríkari áhersla á þann þátt menningararfleifðar sem erfiðara hefur reynst að festa hendur á, erfðir sem felast í munnlegri frásagnarhefð, þjóðsiðum, dansi o.s.frv. og er í undirbúningi sáttmáli til verndar menningarerfð af því tagi.`` Með þeirri tilkynningu sem hér er vitnað í er ljóst að áherslur Sameinuðu þjóðanna og UNESCO í þessum málum eru alveg skýrar. Og þær stangast í öllum aðalatriðum á við og eru hreinlega í hróplegu ósamræmi við stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Það er ekki seinna vænna fyrir ráðamenn þessarar ríkisstjórnar og þá hæstv. menntmrh. að skýra fyrir þjóðinni hvar þessi niðurskurður eigi að koma niður. Hvort á að skera niður viðhald á Grenjaðarstað eða Laufási? Eða á kannski að taka Glaumbæ? Það eru engin rök sem fylgja, herra forseti. Varðandi Þjóðleikhúsið er alveg ljóst að menn eru í lífshættu með því að ganga fram hjá því enda er ytra byrði þess, sem er orðið hálfrar aldar gamalt, að hrynja. Stór múrbrot hafa fallið úr klæðningu Þjóðleikhússins, sérstaklega eftir miklar snjókomur eins og nú hafa gengið yfir, þannig að þessa dagana er lífshættulegt að ganga undir veggjum musteris íslenskrar tungu. Það liggur fyrir að byggingarnefnd hefur forgangsraðað verkefnum varðandi endurbyggingu Þjóðleikhússins og við vitum svo sem í hvaða hremmingum Þjóðleikhúsið hefur lent varðandi endurbyggingarmál og endurbótamál sín. En það breytir ekki því að fást verður fjármagn til viðhalds ytra byrðis leikhússins. Með því að skera niður Endurbótasjóð menningarstofnana minnkar framlagið til Þjóðleikhússins, sem þó var gert ráð fyrir að það hefði á næsta ári, úr 30 millj. í 10 millj., og það gerir enginn við ytra byrði Þjóðleikhússins fyrir 10 millj. Herra forseti. Hér hafa mörg orð fallið um ábyrgð ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Það hefur verið málflutningur stjórnarandstöðuþingmanna að ríkisstjórnin hafi ekki komið fram með viðhlítandi rök til að menn geti sætt sig við þennan niðurskurð eða sætt sig við að hér skuli borið niður en ekki annars staðar. Ekki eru þeir til dæmis látnir bera byrðarnar sem hafa haft efni á að borga einhvern hátekjuskatt sem hefur þó ekki verið meiri en svo að menn virðast ekki hafa blásið úr nös við að greiða hann. Nei, það er menningararfurinn okkar, sjúklingarnir okkar, lífeyrisþegar, eldra fólk og námsmenn sem bera skulu byrðarnar. Að sjálfsögðu er þessi forgangsröðun ríkisstjórnarinnar henni ekki til sóma. Þau orð sem hér hafa fallið um hækkun á skólagjöldum og skráningargjöldum í háskólana og efnisgjöldum í framhaldsskólana eru öll afar þung, og þungur áfellisdómur yfir ríkisstjórninni. Ekki heldur varðandi þau höfum við fengið nein rök. Og ekki hafa ráðamenn svarað því hvers vegna þeir leyfa sér að rökstyðja hækkun skráningargjaldanna í háskólann núna til samræmis við verðlagshækkanir þegar það liggur fyrir að það er rökleysa. Verðlagshækkanir á skráningargjöldum Háskóla Íslands voru leiðréttar árið 1999. Og ætli menn að leiðrétta eitthvað nú með því að rökstyðja það með verðlagshækkunum almennt á að reikna þær verðlagshækkanir frá árinu 1999 en ekki frá árinu 1991 eins og gert er í þessu frv. Stúdentar hafa að sjálfsögðu mótmælt þessu hástöfum og það hefur minni hluti menntmn. líka gert. Við höfum ekki fengið þá rökræðu við ráðamenn sem við höfum þurft varðandi þetta. Við höfum heldur ekki fengið þá rökræðu við ráðamenn sem halda því fram að borga þurfi aukinn pappírskostnað vegna innritunar og skráningar. Hverju svara ráðmenn þá Nemendasambandi Kennaraháskóla Íslands þar sem 52% nema eru í fjarnámi og það fer aldrei snefill af pappír á milli þessara nema og skólans þar sem öll samskipti nemanna og skólans fara fram í gegnum tölvur og allt sem prentað er út er á kostnað nemanna sjálfra sem nota sinn eigin pappír í sínum eigin prentara heima hjá sér? Við fáum ekki rökræðuna við ráðamenn um þessi mál. En það er alveg ljóst að hér er verið að seilast í þá vasa sem síst skyldi. Dýpstu vasarnir eru ekki hjá námsmönnunum, sjúklingunum eða eldri borgurunum. Þeir eru annars staðar, herra forseti, og ríkisstjórnin er að seilast í ranga vasa og leggjast á röng bök í þeim ákvörðunum sem hér er verið að taka. Og það er ekki ásættanlegt, herra forseti, að við skulum ekki fá ráðamenn til þess að taka meiri þátt í þessum umræðum og standa hér betur fyrir máli sínu en raun ber vitni, og að við skulum þurfa að standa hér vitandi það að þessu verður öllu skóflað niður í kokið á okkur á morgun er ekki fyllilega boðlegt. Mér finnst, herra forseti, að Alþingi Íslendinga eigi að starfa af meiri reisn en hér er gert.

Hæstv. forseti. Það háttar nú svo sérkennilega til að við hv. þm., sem stöndum hér og rífum okkur hver sem betur getur út af þessum ráðstöfunum í ríkisfjármálum, erum í rauninni að tala um hluti sem þegar er búið að taka ákvörðun um. Ég vil nota þetta tækifæri sem ég fæ hér í þessari ræðu til að mótmæla þeim vinnubrögðum. Mér finnst pínulítið eins og ég sé að bóna gólfið og þvo það á eftir, ef ég tek dæmi úr störfum mínum sem húsmóðir. Þetta er ekki rétt, þetta stenst ekki. Þar fyrir eru náttúrlega tilefnin fyrir hendi til að taka mikið upp í sig út af því sem hér er verið að gera. En það breytir því ekki að ákvarðanirnar hafa því miður verið teknar. Hluti af því sem kemur við sögu í ráðstöfunum í ríkisfjármálum snerti hv. menntmn. og nefndin var beðin um að gefa álit til efh.- og viðskn. vegna þess bandorms sem við erum hér að afgreiða. Það fór náttúrlega svo, og var svo sem ekki óvænt, að nefndin klofnaði í afstöðu sinni til álitsins og að minnihlutaáliti sem lagt var fram stóðu hv. þm. Einar Már Sigurðarson, Sigríður Jóhannesdóttir, sem hér stendur, og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, sem talaði á undan mér. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom mjög vel inn á þann þátt sem snertir Endurbótasjóð menningarstofnana og þá skerðingu sem þar er verið að gera og ég mun svo sem ekki hafa mörg orð um það. En ég vil þó aðeins segja að samkvæmt lögum átti sá sjóður að innihalda 713 millj. sem áttu að fara til viðhalds og endurbóta á menningarbyggingum sem margar eru í mjög slæmu ásigkomulagi og hefði svo sannarlega ekki veitt af. Samkvæmt fjárlagafrv. sem lagt var fram á haustdögum var ekki gert ráð fyrir nema 385 millj. kr. sem færu í slíkt viðhald og var náttúrlega strax þar gefinn tónninn að því að bandormur kæmi með skerðingarákvæðum á Endurbótasjóðinn, enda hefur það verið árlegur viðburður frá því að ég kom á þing. En þetta hlutfall átti eftir að versna, því að þarna var þó gert ráð fyrir 385 millj. kr. en þegar ríkisstjórnin hafði hugsað sig aðeins um og leggur fram nýjar brtt. til 3. umr., þá er búið að skera þetta niður í 335 millj., búið að skera upphæðina niður um 50 millj., og þar var nú ekki ráðist á garðinn þar sem hann er hæstur. Það hefur dregist úr hömlu að koma Þjóðminjasafninu í notkun aftur og voru ekki áætlaðar í það nema 240 millj., en það var síðan í þessum endurskoðuðu tillögum dregið niður í 225 millj. Í sambandi við verndun gamalla húsa, sem hafði verið áætlað að yrði óbreytt, er vísitalan og það allt ekki látið koma á af fullum þunga þegar þarf að vinna að byggingarframkvæmdum við eldri hús. Það verður ódýrara með hverju árinu sem líður, því að þarna gátu þeir fundið matarholu til að draga þetta niður um 15 millj. kr., þetta sem var þó aldrei nema 65 milljónir og sama upphæð og á sl. ári.  En þó vil ég sérstaklega tiltaka að áætlaðar voru 30 millj. kr. í endurbætur á Þjóðleikhúsinu sem er nú bókstaflega að hrynja, bæði yfir gesti og starfsfólk. En þar komust þeir þó í feitt því að þar gátu þeir náð í 20 millj. og dregið niður í 10 millj. sem áttu að fara á næsta ári í endurbætur á Þjóðleikhúsinu. Og ég veit bara ekki hvað er hægt að gera, það er kannski hægt að laga svona eins og einar tröppur, ég segi það ekki, sem þarfnast mikilla viðgerða, en það verður ekki gerður stór hlutur í Þjóðleikhúsinu fyrir 10 millj. kr. Ég veit eiginlega ekki hvað er verið að meina með svona löguðu, ég segi það satt. Það hlýtur að hafa mátt finna einhverjar leiðir til að fá auknar tekjur í ríkissjóð, aðrar en þessar. Í 2. gr. þessa makalausa bandorms eru lagðar til breytingar á lögum nr. 80/1996, um framhaldsskóla, sem varða hækkun á innritunar- og efnisgjöldum. Í meðferð nefndarinnar kom m.a. fram að þau gjöld sem hér er gerð tillaga um að hækki eru aðeins hluti þeirra gjalda sem nemendur í framhaldsskólunum þurfa að greiða. Mig langar að tiltaka nokkur gjöld sem forsjármenn framhaldsskólanna hafa af hugviti sínu fundið upp til að reyna að reka stofnanirnar þrátt fyrir framlög ríkisins. Þar eru börnin látin greiða innritunargjöld eins og við erum hér að afgreiða, svo eru þau látin greiða endurinnritunargjöld eins og við þekkjum. Síðan eru þau látin borga sérstaklega fyrir prentun og ljósritun, þau eru látin borga prófagjöld ýmiss konar, þau eru látin borga efnisgjöld, sem er nú verið að hækka um 100%, síðan eru þau látin borga námskeiðsgjöld og skápaleigu. Þau eru látin borga heimavistargjald þar sem það er hægt að heimfæra, og þau eru auðvitað látin borga fyrir mötuneyti og þvottagjald. Þetta eru bara dæmi. Ungur nemandi í framhaldsskóla, mér nákominn, bað í gærmorgun um 1.000 kr. Mér lék nú hugur á að vita til hvers ætti að nota þessar 1.000 kr. og það átti þá að kaupa stærðfræðiprófið frá því í fyrra. Það kostar 1.000 kr. Og ég verð að segja að mig rak í rogastans. Allan þann tíma sem ég var við kennslu þá ljósritaði maður og útvegaði nemendum sínum próf frá liðnum árum sem þau gætu æft sig á eða áttað sig á hvernig þyngd prófsins yrði kannski o.s.frv., og ég man aldrei nokkurn tíma til að tekin væri króna fyrir það. En það kostar sem sagt 1.000 kr., eitt slíkt próf. Ef maður ætlar t.d. að fá prófin frá þremur undanförnum árum, þá kosta þau 3.000 kr. Þetta finnst mér nú vera svolítið langt seilst.

Getur ekki verið að próf í dag séu skilgreind sem hugverk?

Já, þetta er náttúrlega hugverk að vísu, það er alveg rétt, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, þetta er hugverk. Vegna þröngrar fjárhagsstöðu framhaldsskólanna hafa skólarnir leitað margra leiða til að auka tekjur sínar og hafa nemendur skólanna fengið að kynnast ýmsum tegundum gjalda af þeim sökum. Lítið samræmi virðist vera milli skólanna í þessum gjaldtökum og er erfitt að fá heildaryfirlit yfir gjaldtökuna. Sú spurning hlýtur að vakna hvort gætt sé jafnræðis milli nemenda í framhaldsskólum hvað þessar gjaldtökur varðar. Sú gjaldtaka sem hér er gerð tillaga um kemur því til viðbótar ýmsum öðrum gjöldum og þeim almennu hækkunum sem m.a. hafa átt sér stað að undanförnu á námsbókum. Þá ert ljóst að 100% hækkun efnisgjalda fer ekki saman við fögur orð um eflingu verknáms heldur mun miklu frekar gera nemendum erfiðar að stunda það nám sem hugur þeirra stendur til. Með tillögunum er því gengið gegn markmiðinu um jafnrétti til náms. Mig langar af þessu tilefni að vitna í umsögn sem Iðnnemasamband Íslands sendi til hv. efh.- og viðskn. en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Gríðarlegur kostnaður er fylgjandi því að ungt fólk flytjist landshluta á milli og ber þar að nefna leigu á frjálsum markaði sem má segja að sé að lágmarki 25.000 kr. fyrir eitt herbergi með aðgangi að klósetti og eldhúsi. Síðan má bæta ofan á það ferðakostnaði, matarkostnaði, fatakostnaði og skólakostnaði.`` Þarna er verið að ræða um hverjar séu ástæðurnar fyrir því að mjög hefur dregið úr aðsókn ungs fólks utan af landi í iðnnám. ,,Skólakostnaður hefur verið mikill og oft hafa nemar hrökklast úr námi vegna þess að launin eru undir lágmarkslaunum í landinu`` --- þ.e. iðnnemalaunin eru 42.000 til 89.000 kr. á mánuði --- ,,og með þessum bágu kjörum þurfa nemar að kaupa`` --- og það er alveg fyrir utan efnisgjöld --- ,,verkfæri, vinnuföt og annað slíkt sem getur hlaupið á tugum þúsunda. T.d. má nefna hárgreiðslu, byrjunarpakkinn þar er um 65.000 kr. og í matreiðslu er hann um 40.000--50.000 kr.`` Og þetta kemur ekki inn í efnisgjöld skólans. ,,Það er í öllum iðngreinum að nemendur þurfa að kaupa verkfæri eða önnur námstengd efni. Bókakostnaður við hverja önn er í kringum 30.000--50.000 kr. Að mati INSÍ er engin réttlætanleg skýring á þeim gríðarlegu hækkunum sem nemar horfast í augu við og ljóst að hér er verið að stuðla að því að færri nemar skili sér í framhaldsskólana en nú þegar gera.`` Síðan er haldið áfram hérna nokkru seinna, ef ég gríp niður í þetta álit sambandsins: ,,Framhaldsskólar í dag rukka fullt efnisgjald hvort sem nemendur eru að fullu að nýta það eður ei. Það er því ljóst að skólarnir munu gera það áfram og þar af leiðandi leggst gjaldið á þá mörgu sem ekki eru að nýta það. Enda er 100% hækkun á efnisgjöldum á engan hátt réttlætanleg.`` Ég vil taka undir það og við í minni hluta menntmn., 100% hækkun á efnisgjöldum við þessi skilyrði er engan veginn réttlætanleg að okkar áliti. Við teljum að með þessari hækkun sé gengið gegn markmiðinu um jafnrétti til náms. Í 3.--5. gr. eru lagðar til breytingar á lögum um Kennaraháskóla Íslands, nr. 137/1997, um Háskólann á Akureyri, nr. 40/1999, og um Háskóla Íslands, nr. 41/1999. Allar breytingarnar varða hækkun á innritunargjöldum úr 25.000 kr. í 32.500 kr. samkvæmt síðustu gerð fjárlagafrv. sem búið er að samþykkja en í frumgerð fjárlagafrv., sem lagt var fram við 1. umr., var gert ráð fyrir að gjaldið væri 35 þús. kr. og var það um 40% hækkun frá því sem áður hafði verið. Var þessi hækkun rökstudd með tilliti til verðlagshækkana frá 1991 sem ekki stenst nein rök. Árið 1995 komst umboðsmaður Alþingis að þeirri niðurstöðu að upphæð gjaldsins, eins og það var ákvarðað með lögum, hafi ekki verið byggð á lögmætum sjónarmiðum þar sem upphæðin var byggð á sjónarmiðum um öflun tekna til greiðslu almenns rekstrarkostnaðar skólanna en ekki á útreikningum á þeim kostnaði sem gjaldið átti að standa undir. Til að mæta áliti umboðsmanns var lögum breytt 1996 og gjaldið þá hækkað í 24 þús. kr. Sú upphæð var þó ekki grundvölluð á nákvæmri úttekt á kostnaði heldur með því að framreikna upphæðina frá l992--1993. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002 er sagt að gjaldið eigi að standa undir 5,5% af kennsluútgjöldum samkvæmt kennslulíkani. Þá er nú komið ansi langt frá markmiði laganna. Mjög margir hafa orðið til að mótmæla þessari túlkun, einkum þar sem ný lög um háskóla á Íslandi voru sett á árunum l997--1999 og þar er að finna heimild fyrir innritunargjöldum sem aðeins eiga að standa undir kostnaði við innritun og á ljósrituðu efni. Engin rök eru fyrir því að raunhækkun á þeim kostnaði hafi numið 40% á þessu tímabili og má raunar færa rök fyrir því að slíkur kostnaður hafi jafnvel lækkað með aukinni notkun fjarskiptatækni þar sem nemendum er vísað á slíkt efni á heimasíðum sem þeir síðan prenta eða ljósrita á eigin kostnað. Hæstv. forseti. Þetta á ekki aðeins við um þá sem stunda fjarám heldur t.d. alla nemendur sem eru í námi í Kennaraháskóla Íslands. Þeir eru hættir að fá ljósrituð blöð frá kennurum sínum. Þeim er vísað á heimasíður til að sækja þangað glósur og annað sem þeir þurfa á að halda og eiga að fá frá kennurunum. Hvað það snertir ætti nú að vera búið að lækka þetta gjald því þessar kostnaðaráætlanir standast ekki. Háskóli Íslands fór í miklar leikfimiæfingar í haust til að reyna að skjóta stoðum undir þessi gjöld. Mér hefur áskotnast eitt eintak af því sem út úr þeirri vinnu kom. Þar segir að nemendaskrá á skrifstofu kosti 3.500 kr. á nemanda, nemendaskrárkerfi, tölva og kerfisfræðingur, 2.000 kr. á nemanda. 20% af kostnaði deildarskrifstofa vegna nemendaskráningar eru 4.000 kr. á nemanda. Stúdentaskírteini kosta 500 kr. á nemanda, póstsendingar vegna námsferilsyfirlits 280 kr. á nemanda, auglýsingar vegna skráningar --- stúdentarnir eiga að standa undir auglýsingakostnaði stofnunarinnar --- 500 kr. á nemanda, kennsluskrá 1.000 kr. á nemanda, upplýsingabæklingur 500 kr. á nemanda og námsráðgjöf og námskynning 3.500 kr. á nemanda. Þarna eru þeir komnir upp í kostnað við nemendaskráningu alls 15.780 kr. Svo fer að æsast leikurinn því að þeir fara að tala um prófgæslu 1.500 kr. á nemanda, prófdómara 450 kr. á nemanda, prófgögn 400 kr. á nemanda. Og þá geta þeir bætt þarna við vegna prófa 2.350 kr. á nemanda. Svo koma tölvurnar. Aðgangur nemanda að tölubúnaði og tölvunetum HÍ kostar 5.000 kr. á nemanda, aðgangur að interneti 2.200 kr. á nemanda, aðgangur stúdenta að tölvuprenturum 1.000 kr. á nemanda. Þarna fá þeir út 8.200 kr. Með því að tína allt til, ljósrituð námsgögn, alþjóðaskrifstofu og vegna þjónustu stúdentaráðs við stúdenta fá þeir kostnaðinn upp í 33.750 kr. En ég verð að segja um þetta dæmi sem sent var til hv. fjárln. til að renna stoðum undir þennan reikning sem ríkið var að senda, að mér finnst ansi langt seilst og heilmikið tiltekið sem ég lít ekki á sem kostnað við skráningu. Það er öðru nær. Í fjárlögum fyrir árið 2002 sem nú hafa verið afgreidd og í frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem hér er fjallað um er gert ráð fyrir að innritunargjöld í háskóla hækki í 32.500 kr. Minni hlutinn mótmælir að til þessara ráðstafana sé gripið ,,til að mæta sparnaðaráformum ríkisstjórnarinnar`` eins og það er orðað í frumvarpi til fjárlaga. Minni hlutinn ítrekar að með því að auka álögur á stúdenta á sama tíma og námsmöguleikum þeirra er ógnað með verulegum verðhækkunum, t.d. á námsbókum, húsaleigu og matvælum, er ógnað þeirri þjóðarsátt sem hingað til hefur verið um að standa vörð um jafnrétti til náms. Ákveðnir hópar stúdenta standa verr að vígi en aðrir í slíkum hamförum. Þar má nefna barnafólk og fólk af landsbyggðinni, en við höfum dæmi um að þegar lagðar hafa verið svo miklar álögur á námsfólk, hefur einmitt þetta fólk verið viðkvæmast fyrir og horfið frá námi. Við viljum ekki, minni hluti menntmn., að slíkt endurtaki sig.

Herra forseti. Ég hafði satt að segja ekki ætlað mér að taka þátt í þessari umræðu. Mér þótti hún í fyrsta lagi svo dapurleg að ekki væri á það bætandi að hryggja fólk frekar en orðið er. En ég get ekki látið það hjá líða í ljósi þeirra ummæla sem hér hafa fallið í dag og grátbroslegra tilrauna einstakra þingmanna til að mæla þessum óskapnaði bót sem hér er á borðum þingmanna. Þar hafa farið fremstar í flokki þær skjaldmeyjar, hv. þm. Ásta Möller og hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, formaður þingflokks Sjálfstfl. Ætla ég að víkja orðum að þeim á eftir. Ég sagði að þessi umræða væri dapurleg, herra forseti. Af hverju er hún það? Jú, við erum að ræða bandorm sem hæstv. forsrh. hefur á síðari árum gumað af að hafi skroppið saman og að ríkisstjórnin hafi á tímum meints góðæris ekki haft þörf á að breyta sérstaklega lögum í landinu með þessum hætti til þess að skapa sér svigrúm annars vegar til þess að skera niður útgjöld ellegar til þess að afla nýrra tekna. En nú bregður nýrra við. Þessi gamli skröltormur hefur fengið nýtt líf. Í mörgum greinum er nú verið að sækja, annaðhvort með því að hækka álögur ellegar með því að draga úr löggiltum framlögum, 1 milljarð kr. Ég segi og skrifa 1 milljarð kr. af fjárlögum sem telja hátt á þriðja hundrað milljarða kr. Það lá svo mikið við að sækja peninga í vasa sjúklinga, í vasa námsmanna, í vasa ferðamanna sem fer nú ört fækkandi af ástæðum sem við ráðum lítt við, að það þurfti að setja hér á langan skröltorm til þess að breyta lögum og lagfæra í samræmi við niðurstöður fjárlaga. Það er auðvitað önnur Ella sem ég hirði ekki um að fara orðum um. Menn hafa gert það hressilega og með viti bornum hætti fyrr í dag. Að búa fjárlögin í raun þannig, til að gera þau þannig úr garði að þau standist lög einhverjum dögum eftir að þau eru njörfuð hér niður er auðvitað öfugverk og ekki rétt að verki staðið. Fyrst á að skipa lögum á þann veg að tölur í fjárlagafrv. geti staðist og að þau lög standist önnur lög. Hér er því farið aftan að hlutum. Svo veltir maður því fyrir sér, herra forseti, og að því leytinu til er þessi umræða ekki algjörlega tilgangslaus eins og hér hefur verið haldið fram, hvað verið sé að véla um utan þessa húss hér í annars vonandi ágætum viðræðum stjórnvalda við fulltrúa atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar. Það kæmi mér nefnilega ekki á óvart --- ég hef það mikla trú á okkar öflugu verkalýðshreyfingu --- að hún setti hnefann í borðið núna á þessum dögum og klukkutímum í viðræðum aðila vinnumarkaðarins með atbeina ríkisstjórnarinnar og kæmi einhverju af því sem hér er á borðum þingmanna í lóg. Ég vona svo sannarlega að það verði a.m.k. þannig því að ég minnist þess frá fyrri tímum og allar götur raunar, að verkalýðshreyfingin hefur með réttu viljað vera vakandi fyrir réttindum þeirra sem minna mega sín í samfélaginu. Það er einmitt það fólk sem við erum að ræða hér, sem hlífa skyldi, og ekki síst þegar við erum enn, eftir því sem stjórnarherrarnir segja, í myljandi góðæri og að eingöngu sé spurning um nokkrar vikur, í mesta lagi mánuði þar til íslensk þjóð og íslenskt þjóðarbú fer að rétta úr kútnum. En engu má eira. Ég undirstrika, herra forseti, að ekki er eingöngu um þær krónur og þá aura að ræða hér sem að baki þessum lagabreytingum standa. Nei, það þarf að leggja á sig þessa lykkju til þess að breyta gildandi lögum til þess að skjóta stoðum undir til að mynda 10 millj. kr., heilar 10 millj. kr. í veltu upp á sjötta tug milljarða í heilbrrn. Af því að hæstv. ráðherra heilbrigðismála situr hér og er viðstaddur þessa umræðu, eins og hann hefur verið í allan dag og raunar liðna daga, þá vil ég spyrja hann beint: Hvenær ætlar hann að endurgreiða þeim sjúklingum sem hafa greitt 700 kr. á hverjum einasta degi frá síðustu áramótum þegar forveri hans í ráðuneytinu upphóf það án þess að leita eðlilegra heimilda frá Alþingi, án þess að spyrja kóng eða prest --- hvenær ætlar hæstv. heilbrrh., eftirmaður þess ráðherra sem setti þessi gjöld á, að endurgreiða þeim sem oftekið hefur verið af? Ég sé það hvergi í fjárlögum að gert sé ráð fyrir neinni mínustölu í því. Ég sé hvergi í fjárlögum annað en þessar 10 millj. sem ná á af sjúklingum á sjúkrahóteli á næsta ári. Mér er því skapi næst að halda að allar þessar 10 millj. fari í endurgreiðslu af því sem þegar hefur verið oftekið. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra svari mér því hispurslaust. Hins vegar er eftirtektarvert að í allri þessari umræðu, ekki bara núna í 2. umr. heldur mestan part í þeirri fyrst, þegar hæstv. forsrh. mælti fyrir þessu frv., hefur fjarvera Framsfl. verið afskaplega hrópandi. Heilbrrn. og heilbrigðisgeirinn eru með helminginn af þeirri upphæð sem liggur undir hér, þeim milljarði eða þar um bil sem verið er að sækjast eftir. Það var eingöngu í örstuttri ræðu að Kristinn H. Gunnarsson, formanns þingflokksins, sem lagði hér orð í belg í almennri ræðu. Við 2. umr. málsins hefur enginn, enn þá a.m.k. hvað sem síðar verður, fulltrúi Framsfl. sem á hér stóran hluta, ber mikla ábyrgð á þeim lagabreytingum sem hér eru lagðar til, og pólitíska ábyrgð, haldið ræðu. Rétt skal vera rétt. Hæstv. heilbrrh. hefur komið í andsvör og svarað því sem til hans hefur verið beint. En mig vantar og ég leita eftir hinni pólitísku línulögn þess flokks sem ber jafna ábyrgð á móts við Sjálfstfl. í þessum efnum. Um hann er auðvitað hægt að fara mörgum orðum. Ég hygg satt að segja, herra forseti, að ræður þeirra skjaldmeyja, hv. þingmanna Ástu Möller og Sigríðar Önnu Þórðardóttur, hafi sagt allt sem segja þurfti. Þær stóðu hér keikar og sögðu að um eðlilegan og sjálfsagðan hlut væri að ræða þegar verið væri að sækja 700 kr. hjá fólki sem þarf að leggjast inn á sjúkrahótel og að það þurfi að fara alla þá leið að skjóta þessari mikilvægu stofnun, sem ég hafði trú á og vonaðist til að yrði enn öflugri í heilbrigðiskerfi okkar því að þar er um ódýrt, hagkvæmt og gott úrræði að ræða fyrir veikt fólk í landinu --- nei, þá leggja menn það á sig að skjóta því á ská út úr heilbrigðiskerfinu og láta líta út fyrir að þarna sé um svona gistihús að ræða sem menn geti bara farið á af því að þá langar til,  Hvers konar málflutningur er þetta? Dettur nokkrum í hug sem þangað hefur litið inn að eitthvað af því fólki sem þar er sé þar vegna þess að það vilji vera þar, af því að svo ódýrt sé að vera þar? Nei, það er auðvitað fjarri öllu lagi. Fólk er þarna vegna þess að það hefur leitað sér læknis og það þarf að vera nærri bestu og stærstu sjúkrastofnunum okkar í landinu. Halda menn að það hafi verið einhver tilviljun að menn völdu einmitt þennan stað? Það var vegna nálægðarinnar við Landspítalann, okkar stóra sjúkrahús. Þannig að, herra forseti, 10 millj. kr. eru auðvitað smáupphæð í okkar stóra dæmi. Einmitt þess vegna spyr maður sig: Hvers vegna að leggja í þennan leiðangur fyrir þessar krónur og aura, sem er sáralítið fyrir ríkissjóð, sáralítið fyrir heilbrigðiskerfið, en verulegir peningar fyrir þá sem borga þurfa? Það er búið að fara hér mjög rækilega yfir hvað það getur þýtt fyrir hvern einstakling sem þarf að standa skil á þessum kostnaðargjöldum. Það munar um minna fyrir það fólk sem hefur kannski í sumum tilvikum engar aðrar tekjur en örorkubætur frá hinu opinbera og kannski hjálp frá fjölskyldum. Það munar auðvitað um það. Það sér hver einasti maður. Herra forseti. Mér hitnar í hamsi við að heyra fólk tala í þá veruna að þetta úrræði í heilbrigðismálum, sem menn hafa horft til vonaraugum, sé bara einhver valkvæður kostur, að þeir öldruðu sem þar eru, krabbameinssjúklingar, velji bara þann kostinn. Það mátti skilja það hér áðan á hv. þm. Ástu Möller að sennilega væri ódýrara fyrir þá að vera þarna fyrir sjöhundruðkallinn heldur en að vera heima hjá sér og þurfa að borga ofan í sig. Að hlusta á þennan málflutning, herra forseti, er ótrúlegt. Það var kannski þetta fyrst og síðast sem kallaði mig hingað upp. Ég hélt, trúði því, að þessir hv. þingmenn sem ég hef nefnt hér til sögu af þessum ástæðum, hugsuðu öðruvísi. Þeir hafa sýnt af sér annað. Þeir hafa á köflum talað í þá veru að þeim sé umhugað um fólkið, sem ég veit og vil trúa að okkur öllum sé umhugað um, það sem höllum fæti stendur. Að minnsta kosti hafa fulltrúar Sjálfstfl. oftar en ekki komið í þennan ræðustól og hlýtt hér ráðherrum og öðrum yfir um hag þessa fólks í smáu og stóru. En svo þegar til kastanna kemur þá eru 10 millj. léttteknar hjá þessu fólki. Þá er létt að segja það og hægt að tala um væga gjaldtöku. Af því ég er á annað borð, herra forseti, að tala um þessa tvo hv. þm. sem fóru mikinn í umræðunni fyrr í dag þá minni ég á að þeir reyndu líka að réttlæta og færa rök fyrir því að ríkissjóður er skattlegði kirkjuna í landinu og trúarflokka. Þær reyndu að færa rök fyrir því, hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir og hv. þm. Ásta Möller, að það væri bara eðlilegt og sjálfsagt að tína af kirkjunni tugi millj. króna af innheimtu sem ríkissjóður hefur undirgengist að taka að sér. Það er ekki skrýtið þó að prestar þessa lands, sem eru nú þessa dagana verða næstu vikurnar að undirstrika fyrir alþjóð og almenningi í þessu landi gildi kristinnar trúar, gildi þess að það standi sem sagt er, gildi eignarréttarins a.m.k., að það sé ekki tekið ófrjálsri hendi sem annar á.  Þar kom hv. þm. að kjarna málsins, þetta er nefnilega ekki skattstofn ríkisins. Ríkið hefur ekkert með það að gera að ráðstafa honum að eigin vild, rukka hann 100% en skila honum 80%. Ég ætla ekki að nota það orð sem sennilega hefur oftast verið notað í kirkjum landsins um slíkt en ég held að það liggi í augum uppi hvað þetta þýðir á íslensku máli. Herra forseti. Mér finnst þessi tvö dæmi í raun segja allt sem segja þarf um þankaganginn, þá pólitík og þá hugsun sem efst er í hugum stjórnarliða nú á aðventunni. Þetta þykir mönnum skipta mestu máli. Það er þetta sem menn teygja sig eftir þegar þörf þykir á að spara litla 2 milljarða kr., herra forseti. Litla 2 milljarða króna --- stóra átakið í sparnaði, viðreisnin til að stoppa útgjaldahrinuna í ríkiskerfinu. Bara að sækja 10 millj. á sjúkrahótelið og 70 eða 100 millj. til kirkjunnar. Þarna voru pottarnir sem eðlilegt þótti að sækja í. Herra forseti. Ég þarf ekki meira um þetta að segja. Mér finnst myndin öll afskaplega skýr þegar ljóslifandi dæmi á borð við þessi eru skoðuð í þaula.

Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykn. beindi til mín spurningu varðandi gjaldtökuna á sjúkrahótelunum, hvernig yrði með endurgreiðslu á því gjaldi, ef ég hef skilið hann rétt, sem var tekið fyrr á þessu ári. Ég vil láta koma fram að ég tók ákvörðun um að hætta innheimtu þessa gjalds í haust og innheimta það ekki án þess að styrkja lagagrundvöllinn undir því. Hins vegar er ekki þar með sagt að skapast hafi neinn bótaréttur. Það hefur engin kvörtun borist yfir þessu gjaldi, mér er kunnugt um það, til landlæknisembættisins eða okkar. Hins vegar var ljóst að styrkja þurfti lagagrundvöllinn fyrir þessu gjaldi. Það er gert hér með. Hins vegar var engin umræða um þetta gjald í samfélaginu og mér er kunnugt um að engar kærur eða kvartanir hafa borist vegna þess. Eigi að síður tók ég þessa ákvörðun í haust. Varðandi sjúkrahótelin hefur framtíð þeirra í heilbrigðiskerfinu blandast mjög í þessa umræðu. Ég er sammála því að þetta sé úrræði sem eigi að efla í heilbrigðiskerfinu. Það er ljóst að þangað fer fólk útskrifað af spítala. Það er alveg ljóst að þangað fer ekki nema sá sem er útskrifaður af sjúkrahúsi. Þangað fer fólk í framhaldshvíld og til að jafna sig eftir spítalavist og ég held að svo verði áfram.

Herra forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðherra. Ég þakka honum jafnframt fyrir að grípa í taumana í októbermánuði, ef ég skildi hann rétt. Það kemur mér hins vegar ekki á óvart að enginn greiðenda hafi kvartað og engin umræða átt sér stað í samfélaginu. Í fyrsta lagi frétti ég ekki af þessu fyrr en núna. Ég veit ekki til þess að þingmönnum hafi verið tilkynnt um þessa ákvörðun þegar hún var tekin. Raunin er reyndar sú, herra forseti, að þeir sjúklingar sem eru rukkaðir við brottför eða innkomu eru nú tæpast í standi til þess að gera mikið þras út af slíkum hlutum. Þeir hafa litla möguleika á því yfirleitt að velta fyrir sér hver réttur þeirra er. Þarna hefur þeim auðvitað ekki verið kynnt réttarstaða þeirra. Ég árétta, og ég vil þá gera það í þeirra orðastað: Ég óska eftir því eindregið að kannaður verði með lögformlegum hætti bótaréttur þeirra. Það er búið að oftaka greiðslur af fólki án þess að lög leyfðu. Mér þykir því einsýnt að endurgreiða beri þessu fólki útlagðan kostnað, hvað svo sem kvartanir áhrærir. Þannig er það bara. Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. heilbrrh. í þá veruna og vil trúa honum í þeim efnum, að hann vilji efla þennan kost sem sjúkrahótelin eru. En hvað erum við að gera hér? Við erum að skáskjóta þessu úrræði út úr heilbrigðiskerfinu. Það kann að hljóma dálítið ankannalega og sumpart falskt að segja í öðru orðinu að hæstv. ráðherra vilji efla þetta úrræði, þetta heilbrigðisúrræði, en hér á blöðum á borðum og í lagatexta eigi að taka það út fyrir kerfið og setja það í sviga. Allt þetta veldur mér miklum vonbrigðum, herra forseti. Ég segi enn og aftur: Ég neita að trúa öðru en því að hæstv. heilbrrh. hafi verið píndur til þessara verka.

Herra forseti. Það eru tvö atriði sem ég vildi láta koma skýrt fram. Mér heyrðist á máli hv. þm. að hann hefði kveðið upp þann dóm hér í ræðustól að gjaldtakan hafi verið ólögleg fyrr á árinu. Ég er ekki sammála því  Annað vildi ég leiðrétta. Ég tel að menn fari nokkuð fram úr sjálfum sér í þeim málflutningi að það sé verið að skáskjóta sjúkrahótelunum út úr heilbrigðiskerfinu. Það er aðeins verið að taka af vafa um að hér er ekki um sjúkrahúsvist að ræða. Þar með er ekki sagt að þetta úrræði sé komið út úr heilbrigðiskerfinu. Það er víðs fjarri. Heilbrigðiskerfið er saman sett af mörgum þáttum innan og utan sjúkrahúsa. Ég vona að hv. þm. fari ekki svona fram úr sér í málflutningi sínum að tala um annað. Því færi víðs fjarri. Hér er eingöngu verið að taka af allan vafa um að hér er ekki um sjúkrahúsvist að ræða. Þetta er úrræði fyrir fólk sem hefur verið útskrifað af sjúkrahúsum.

Herra forseti. Það kemur mér á óvart að það teljist ekki liggja fyrir hér með óyggjandi hætti. Ég hafði skilið það þannig af frumvarpstextanum og af nál., bæði minni og meiri hluta, að menn væru að breyta lögum vegna þess að fyrri gjaldtaka hafi ekki staðist lög. Nú er upplýst að mikil óvissa sé á ferðinni um það mál. Það eru alveg nýjar upplýsingar fyrir mig. Á ég að trúa því að lögfræðingar ráðuneytisins og Stjórnarráðsins þá hafi ekki gengið úr skugga um það fullkomlega? Á ég þá jafnframt að trúa því að menn hafi ekki gætt að rétti þeirra einstaklinga, tuga eða hundruða, sem hafi ofgreitt í þessu sambandi? Hver er bótaréttur þeirra? Ég óska eindregið eftir því að það verði gert hið allra fyrsta og í síðasta lagi fyrir 3. umr. þessa máls þannig að menn hafi það hér klárt og kvitt hvernig þau mál standa. Varðandi stöðu sjúkrahótela eftir þá breytingu sem hér er verið að leggja til, verði hún að lögum, þá er ekki erfitt að skynja andann og tóninn í þessari gjörð. Í fyrsta lagi er verið að búa þannig um hnúta að hægt sé að rukka. Að því leyti er þessi beina heilbrigðisþjónusta sem við erum hér að ræða um ekki lengur inni á sjúkrahótelunum, það liggur alveg í augum uppi. Maður spyr sig þá tveggja spurninga. Í fyrsta lagi: Hvenær verður þetta hækkað? Í öðru lagi: Hvaða stofnun verður næst kippt til hliðar og út fyrir sviga þannig að hægt sé að fara að rukka?

Herra forseti. Það kom fram í ræðu hv. þm. að hann hefði hlustað vel á ræður sem hér hefðu verið fluttar. Þegar hann kom hér með miklum gusti var ég sannfærður um að hann væri kominn til þess að andmæla fullyrðingum hv. þingmanna hér í salnum um að hann og Sighvatur Björgvinsson hefðu verið viljalaus verkfæri í ríkisstjórninni 1991--1995. Því var haldið fram hér í salnum, að hann sem hæstv. heilbrrh. og Sighvatur Björgvinsson hefðu verið viljalaus verkfæri í ríkisstjórninni 1991--1995. Ég upplifði hann ekki þannig, ég tek það fram. Ég upplifði hann alls ekki þannig nema síður væri. Í annan stað sagði sami þingmaður reyndar --- það hefur hv. þm. heyrt, ég veit að hann hefur fylgst með þessu --- að reyndar liti sá þingmaður ekki svo á að þessir tveir menn, sem nefndir voru, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, hefðu verið sannir jafnaðarmenn. Ég gerði því ráð fyrir að hinn gustmikli þingmaður hefði komið hér upp í stólinn til að svara þessu. En mér urðu það vonbrigði að hann fór út á einhverjar allt aðrar brautir.

Herra forseti. Það er alkunna að hæstv. forsrh. er einkar minnugur. Sumir nota það orð um hann að hann hafi límheila og muni allt sem einhvern tíma er sagt eða gert. Ég heyri það á honum að hann hefur engu gleymt. Ég taldi því enga ástæðu til að fara orðum um slíkt smotterí sem féll af vörum einhverra þingmanna fyrr í dag. Jafnaðarmenn í ríkisstjórn með Davíð Oddssyni voru langt í frá viljalaus verkfæri. Ég gæti farið hér yfir það í löngu máli. Það er eftirtektarvert hvenær menn byrjuðu að gefa hér, við skulum segja, ríkisstofnanir á brunaútsölum, sem var sett stopp við. Af því að hæstv. forsrh. man svo vel þá man hann líka að það ár sem ég sat á stóli heilbrrh. voru kostnaðargjöld ekki hækkuð. Þá voru ekki tekin upp ný kostnaðargjöld í heilbrigðisþjónustu. Ég vænti þess, af því að hann gerir nú þetta sérstaklega að umtalsefni, að hann geti staðfest það sökum minnis síns. Varðandi þessi mál almennt þá veit ég líka að hæstv. forsrh. man mætavel að á þeim tímum er hann kom að Stjórnarráðinu árið 1991 og allt til 1995 þá börðust menn hér við kreppu og mikla erfiðleika í atvinnulífi. Viðvarandi atvinnuleysi hafði tekið sér bólfestu og því var úr vöndu að ráða. Það kreppti að, ekki eingöngu hjá ríkissjóði heldur fólkinu í landinu. Ég held að okkur hafi tekist bærilega, miðað við hinar erfiðu aðstæður á þeim tíma að búa þannig um hnútana í heilbrigðiskerfinu, við jafnaðarmenn, að verja þá sem minnst máttu sín og tryggja að þeir sykkju ekki eins og djúpt og efnahagsástandið gerði ráð fyrir. Ég held að þessi snöggsoðna lýsing á kringumstæðum áranna 1991--1995 sé hæstv. forsrh. jafnminnisstæð og mér og hann geti staðfest þessa lýsingu að flestu eða öllu leyti.

Herra forseti. Ég tel að við höfum sameiginlega, ég og hv. þm., hrakið þær árásir sem hann og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson urðu fyrir hér, að þeir hafi verið viljalaus verkfæri í ríkisstjórninni. Þeir voru fjarri því að vera það. Þetta voru menn sem voru fastir fyrir og gættu vel að hagsmunum þeirra sem undir þeirra embætti áttu. Og ég mat þáv. hæstv. ráðherra mikils fyrir störf hans í þeirri ríkisstjórn.

Herra forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Ég þakka hæstv. forsrh. hólið alveg sérstaklega. En til þess að halda heildarmyndinni hér ...

Eruð þið nokkuð að fara saman aftur?

Maður skyldi aldrei segja aldrei í þessu lífi en það þarf að vísu ýmislegt að breytast. En eingöngu til að halda hinni stóru mynd til haga og árétta það sem ég var að koma hér á framfæri --- að ég sé mjög fasmikill eða hvaða orð notaði hæstv. forsrh.?

...gustaði.

Það er vegna þess að mér er heitt í hamsi. Ég var að lýsa heildarmyndinni í samfélagi okkar og leggja áherslu á að með þennan stóra pakka, þessa miklu peninga, sem menn hafa umleikis þurfi þeir að leggja sérstaklega lykkju á leið sína til að koma mikilvægum og góðum valkosti út úr heilbrigðiskerfinu til að þar megi rukka inn upp á 10 millj. kr. Það voru þessar þverstæður sem ég var að vekja sérstaka athygli á, og nefndi það líka af því að flokkur hæstv. forsrh. hefur gjarnan í gegnum áratugina talað um mikilvægi þess að standa vörð um grundvallarstofnanir eins og kirkjuna --- ég skil satt að segja ekki það ferðalag sem stjórnarmeirihlutinn undir forustu Sjálfstfl. er á í árás sinni á kirkjuna í landinu. Ég botna bara ekkert í því í ljósi sögu þessa flokks og samskipta hans við þessi grundvallargildi, ef svo mætti orða það, í þjóðfélagi okkar. En svona er þetta í dag. Ég er ekki viss um að þetta hafi verið svona 1993. Ég vona svo sannarlega ekki.

Virðulegi forseti. Aldrei fór það svo að hæstv. forsrh. steypti sér ekki í þessa umræðu og birtist, að mínu mati, í gervi eins konar hrekkjusvíns þar sem hann fór yfir orðaskipti sem hér höfðu fyrr farið fram og ég heyrði reyndar líka. Ég gat ekki heyrt að nokkur héldi því fram að menn væru viljalaus verkfæri í höndunum á íhaldinu, heldur hitt að verkstjórnin hefði verið í þeirra höndum. Að öðru leyti fannst mér ekki mikið ris á innkomu hæstv. forsrh. í þessa umræðu. Enda kannski ekki nema von því að að minni hyggju er þessi umræða að mörgu leyti grátbrosleg. Hún er grátleg að því er varðar efnið en brosleg að því er varðar hvað hér er á ferðinni. Hér er frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Og maður gæti ímyndað sér að hér væri aldeilis eitthvað á ferðinni, hér væri stórfelldur uppskurður á ríkisfjármálum eða að hér væru menn virkilega að taka til hendinni. En þegar í þetta er rýnt eru allar aðgerðirnar þær, virðulegi forseti, að það á að fikta í u.þ.b. 0,4% af tekjum ríkissjóðs. Það er allt og sumt sem á að framkvæma undir þessu stóra heiti: Ráðstafanir í ríkisfjármálum. Og svo stórt er heitið að efh.- og viðskn. gat ekki á sér setið að bæta í heiti frv. og nú heitir það frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 2002. Það er því ekki lítið sem hér er á ferðinni, u.þ.b. það að bæta hag ríkissjóðs um 1 milljarð. Áætluð útgjöld fyrir árið eru 240 milljarðar þannig að það er aldeilis efni til stórra yfirlýsinga. Og hvar er svo borið niður þegar virkilega á að taka til hendinni í ríkisfjármálum? Hvar á að bera niður? Það hefur verið farið vandlega yfir það hér í dag, sérstaklega af hálfu stjórnarandstöðunnar, hvar á að bera niður. En það er líka eftirtektarvert þegar maður les athugasemdir við þetta lagafrv. að þar segir, með leyfi forseta, að það ,,taki mið af stefnu stjórnvalda í efnahags- og ríkisfjármálum``. Og hver er svo stefnan sem lagt er upp með? Jú, það eru innritunargjöld og pappírsgjöld, það er kirkjan, það eru látnir, það eru sjúklingar, það eru bifreiðaeigendur og ferðamenn. Þetta eru þeir hópar sem á að veitast að. Loksins þegar á að skera virkilega upp ríkisfjármálin, finna þennan milljarð sem líklega breytir öllu, er þetta hópurinn sem veist er að. Og það verður að segjast alveg eins og er, virðulegi forseti, að manni finnst ekki að ráðist sé á garðinn þar sem hann er hæstur. Það er langur vegur frá því að manni finnist að hér sé tekist á við þá sem mest eiga undir sér. En það er einkum tvennt, virðulegi forseti, sem ég ætlaði að nefna. Í fyrsta lagi er það það sem hér hefur verið nefnt vopnaleitargjald. Það á að bæta hag ríkissjóðs um 70 millj. með svokölluðu vopnaleitargjaldi og það gjald á að leggja á flugfarmiða, á ferðamenn, 70 millj. Þetta kom til umsagnar í samgn., og eftir því var leitað og eftir því kallað hvað væri á bak við þessa tölu, hvers vegna þyrfti að hækka þetta gjald. Eins og flest sem hefur áhrif í þessari veröld nú um stundir var það dagurinn sem breytti heiminum sem hefur gert það að verkum að það er hægt að leggja hvaða gjöld á hvenær sem er. Eftir því var gengið í samgn. að vita hvernig eigi að bæta eftirlitið, hvaða skilgreiningar væru að baki, hvernig menn hefðu farið yfir það og hvað það væri sem menn ætluðu að gera við þetta fjármagn. Það kom ekkert fram, ekki nokkur skapaður hlutur. Það þyrfti bara að ná þessum peningum inn því að eftir daginn sem heimurinn breyttist væri svo mikið af fólki á ferðinni sem yrði að hafa eftirlit með. Það kom ekkert fram um það hvers vegna þetta væru 70 milljónir, hvers vegna það ættu ekki að vera 50 eða 200 millj., ekki nokkur skapaður hlutur. Og þetta er einfaldlega, virðulegi forseti, í samræmi við flest það sem hér er að finna. Þess vegna er þessi umræða að flestöllu leyti grátleg því að helst er borið þar niður sem menn eru veikastir fyrir. Og hverjir hafa núna kvartað yfir því að farþegum til landsins hafi fækkað? Það eru aðilar í ferðaþjónustunni. Þetta er kannski innlegg hæstv. ríkisstjórnar til að auka ferðaþjónustuna. Hver veit? Virðulegi forseti. Þetta kom til umræðu í samgn., það var farið vandlega yfir þetta, kallað eftir skýringum en þær fundust ekki. Það var líkt og venjulega þegar einhvers konar ávísanir eða víxlar koma frá embættismönnum, þeir eru yfirleitt bara samþykktir og þeim ýtt í gegn. Skilaboð komu frá Keflavíkurflugvelli um að það vantaði 70 millj. Og þær eru hér. Það er allt og sumt. Hitt atriðið, virðulegi forseti, sem ég tók þátt í að fjalla um og kom til umsagnar í allshn. eru sóknar- og kirkjugarðsgjöld, framlög til trúfélaga í landinu. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn átti sig á því eða hafi farið nákvæmlega yfir það en ríkissjóður tók að sér að innheimta þessi gjöld og í lögum er kveðið á um að þau hækki í samræmi við hækkun skattstofns. Launavísitalan hefur nú hækkað um 9% og því áttu þessi gjöld að hækka um 9%. Og það eru ekki bara lög, það er líka samningur þar að baki.  Virðulegi forseti. Sömu röksemdir eiga við um kirkjugarðana. Og það kom líka fram að það er mjög líklegt að gangi þetta eftir eins og menn hafa lagt upp hér muni útgjaldaaukanum sem fylgir greftrun verða velt út í verðlagið. Það mun einfaldlega kosta menn meira að koma fólki í gröfina. Það er ekkert öðruvísi en það. Það kom líka fram hjá fulltrúum kirkjugarðanna að þeir munu leita leiða til að finna aðra tekjustofna. Það kom enn fremur fram að hingað til hafa Kirkjugarðar Reykjavíkur ekki innheimt gjald fyrir að geyma lík. Nú er það komið upp á borðið.  Nei, virðulegi forseti, það er satt best að segja vandséð hvernig hægt hefði verið að finna fólk eða aðila þar sem garðurinn er jafnlágur. Það er alveg með ólíkindum að þetta skuli vera þeir hópar og það fólk sem veist er að þegar lagfæra á stöðu ríkissjóðs um 0,4%. Það er allt og sumt. Þá eru það nemendur, ferðamenn, kirkjan, hinir látnu og sjúklingar. Og ég ætla að segja, virðulegi forseti, að ég ætla bara framsóknarmönnum það ekki að þetta sé stefna þeirra í þessum málaflokkum. Það hvarflar bara ekki að mér að gera þeim það upp. En hins vegar kemur það fram í plagginu, í ráðstöfunum í ríkisfjármálum, að hér birtist stefna ríkisstjórnar í efnahags- og ríkisfjármálum. Lagfæring upp á 0,4% og þetta er mannskapurinn sem á að fara gegn.

Herra forseti. Heilbr.- og trn. fékk til umsagnar frá efh.- og viðskn. 9. gr. frv. sem hér hefur verið mikið rædd um að fella sjúkrahótel undan skilgreiningunni á sjúkrahúsi. Meiri hluti nefndarinnar var samþykkur þessari breytingu og lagði til að 9. gr. yrði samþykkt óbreytt og nefndin lagði vegna þeirrar afstöðu áherslu á þrjú atriði. Í fyrsta lagi að með breytingunni þá fæst lagaheimild til að innheimta hóflegan fæðiskostnað --- hóflegan fæðiskostnað --- sem gert er ráð fyrir að nemi 700 kr. á dag og með því yrðu tekin af öll tvímæli um að slík innheimta sé heimil, en eins og hér hefur komið fram í umræðunni þá hefur þetta gjald verið innheimt frá 1. janúar á þessu ári. Meiri hlutinn lagði í öðru lagi áherslu á mikilvægi þeirrar þjónustu sem sjúkraheimili eða sjúkrahótel veita og að sú breyting að fella sjúkrahótelin undan skilgreiningunni muni á engan hátt draga úr eða skerða þá þjónustu sem þar er veitt. Í þriðja lagi var lögð áhersla á það að ráðist yrði í endurskoðun á því hvað teljist sjúkrahúsþjónusta og mótuð heildarstefna til framtíðar um það hvaða þjónustu skuli veita inni á eiginlegum sjúkrahúsum og hvað sé betur komið utan þeirra. Meiri hlutinn leit svo á að breytingin sem frv. leggur til sé skref í rétta átt enda fari inni á sjúkrahótelum ekki fram nein eiginleg sjúkrahússtarfsemi en þau séu hins vegar mjög mikilvæg þjónustuform fyrir þá sem eru að jafna sig eftir sjúkrahúsvist eða þurfa að sækja þjónustu þangað. Lögð var áhersla á að rekstur sjúkrahótela sé mjög mikilvægur liður í heilbrigðisþjónustunni. Sjúkrahótel Rauða krossins fær greidd daggjöld fyrir sem nemur 28 rýmum, en hefur jafnframt leyfi frá heilbr.- og trmrn. fyrir starfsemi fyrir allt að 50 rýmum. Og kostnaðinn af mismuninum, 22 plássum, hefur bæði Landspítali -- háskólasjúkrahús og Rauði krossinn borið, en ekki bara Rauði krossinn eins og segir í umsögn minni hlutans um þessa grein. Mig langar að leiðrétta það sem segir í þessari skriflegu umsögn minni hlutans, að hjá fulltrúum landlæknis á fundi heilbr.- og trn. hafi komið fram að mun meiri þörf væri fyrir fleiri pláss á sjúkrahóteli Rauða krossins en þann fjölda sem þar væri til ráðstöfunar. Ástæðan fyrir að mér finnst vert að taka þetta fram er líka sú að hv. þm. Þuríður Backman hefur beint þeirri fyrirspurn til hæstv. heilbr.- og trmh. hversu mörgum sjúklingum hafi verið vísað frá gistingu á sjúkrahóteli Rauða krossins. Hið rétta er að samkvæmt upplýsingum frá landlækni fullnægir þetta framboð, eða 50 pláss, allri eftirspurn nema helst yfir sumarmánuðina þegar sjúkrahótelið að frátöldum 28 daggjaldaplássum er notað undir venjulegan hótelrekstur. Í minnisblaði frá landlækni sem sent var í kjölfar fundar hans með nefndinni kemur fram að daginn sem minnisblaðið var skrifað, sem var 10. des., dvöldu aðeins 40 sjúklingar þar og að gistinætur í nóvember voru ekki nema um 1.230, sem gefur meðaltal upp á 41 rými. Landlæknisembættið hefur líka upplýst að það sé algengt að 45 gistirými séu nýtt en sjaldgæft að öll 50 rýmin séu í notkun og það hafi engin biðlisti verið allt síðastliðið ár fyrir utan nokkra daga í apríl þegar var nokkurra daga bið vegna þess að þá var verið að taka hótelið undir þennan venjulega sumarrekstur. Vegna þess sem hefur komið hér fram og segir líka í umsögn minni hlutans í heilbr.- og trn. að gjaldið bætist við umtalsvert hærri kostnað sjúklinga á landsbyggðinni og auki enn ójöfnuð, finnst mér vert að taka það skýrt fram að einungis er verið að ræða um að innheimta hóflegt fæðisgjald, matarkostnað sem sjúklingar ella þyrftu að leggja út fyrir heima hjá sér og líka það að sjúkrahótelunum er fyrst og fremst ætlað að vera til hagsbóta fyrir fólk af landsbyggðinni sem þarf að sækja heilbrigðisþjónustu til höfuðborgarinnar. En á tímabilinu 1. jan. til 30. nóv. nýttu alls 1.150 einstaklingar rýmin á sjúkrahótelinu og af þeim fjölda, 1.150, voru 724 af landsbyggðinni og 409 sem þar dvöldu komu af Stór-Reykjavíkursvæðinu. Í umsögn minni hluta heilbr.- og trn. varðandi þessa grein er því jafnframt slegið fram að ríkisstjórnin hafi aukið verulega álögur á krabbameinssjúklinga. Síðan er þar að finna stutta umfjöllun um sparnaðaraðgerðir ríkisstjórnarinnar og slegið fram nokkrum fullyrðingum sem kalla á frekari skýringar. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hefur ítrekað í ræðu sinni hér og jafnframt í fjölmiðlum undanfarna daga sagt frá því að þakið, samanlagða fjárhæð lækniskostnaðar áður en kemur að afsláttarkorti, sé verið að hækka úr 6.000 í 18.000. En hún hefur haft svona heldur  Bæði, svo við höfum það sem rétt er, þá greiða einstaklingar úr þessum hópum, úr hópum barna og ellilífeyrisþega, aðeins um þriðjung af venjulegu gjaldi og þakið hjá elli- og örorkulífeyrisþegum er 4.500, ekki 18.000 kr. og fyrir börn, samanlagt börn í sömu fjölskyldu, 6.000, en ekki 18.000 kr. Loks finnst mér vert að minna á það sem hv. þm. hefur ekki getið um, þ.e. endurgreiðslureglugerðina, reglur um endurgreiðslu á umtalsverðum útgjöldum sjúkratryggðra vegna læknishjálpar, lyfja og þjálfunar, sem þeir sem eru tekjulægstir, fátæka fólkið sem þingmaðurinn vísar gjarnan í, njóta góðs af. Sú reglugerð gerir ráð fyrir allt að því 90% endurgreiðslu sjúkrakostnaðar þegar þeir hópar eiga í hlut sem falla undir ákveðin tekjumörk. En almenna reglan er sú að þegar samanlagður lækniskostnaður nær 18.000 kr. á ári fá menn afsláttarkort og eftir það greiðir hver og einn að jafnaði þriðjunginn af því sem hann greiddi áður en afsláttarþakinu er náð. Þetta þýðir t.d. að sjúklingur sem kominn er með afsláttarkort og sækir sérfræðilækni heim, sem rukkar samkvæmt gildandi gjaldskrá 10.800 kr., svo ég taki nú eitt dæmið, fyrir unnið læknisverk, greiðir lækninum 1.960 kr., en hefði án afsláttarkortsins greitt honum 5.400 kr. Mismuninn þarna á milli fær læknirinn greiddan frá Tryggingastofnun ríkisins. Af því hér hafa verið nefndar í umræðunni, og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hefur oftar en einu sinni nefnt tilteknar aðgerðir eins og æðahnúta og hálskirla þá finnst mér sjálfsagt að hafa æðahnúta í huga varðandi annan sérhópinn, elli- og örorkulífeyrisþega. Ég reikna með að þeir hópar gangist oftar undir æðahnútaaðgerðir en alla vega hálskirtlatöku. Sú regla gildir varðandi þá að þeir greiða sjálfir að jafnaði mun minna fyrir læknisheimsókn en gengur og gerist eða almennt um þriðjung af venjulegu gjaldi. Þar fyrir utan er hámarksþak fyrir þennan hóp miklum mun lægra en almennt gerist. Hámarksþakið fyrir elli- og örorkulífeyrisþega, eins og ég sagði, er með öðrum orðum 4.500 kr. en ekki 18.000. Þetta þýðir þegar samanlagður lækniskostnaður elli- og örorkulífeyrisþega er kominn í 4.500 kr. á ári þá færi ellilífeyrisþeginn eða örorkulífeyrisþeginn afsláttarkort frá Tryggingastofnun ríkisins. Ef við tökum dæmi af sérfræðilæknisheimsókn sem áður var miðað við þar sem heildarkostnaðurinn er 10.800 kr. þá greiðir elli- og örorkulífeyrisþeginn 1.960 kr. áður en hámarksþakinu er náð. En hann greiðir 600 kr. eftir að samanlagður lækniskostnaður er kominn í 4.500 kr. á árinu og viðkomandi er kominn með afsláttarkort. Í þessu tilviki greiðir Tryggingastofnun ríkisins þær 10.200 kr. sem eftir standa af reikningnum. Þá skulum við líta á börnin, þar sem við getum sagt að hálskirtlarnir séu algengari aðgerð heldur en æðahnútarnir reikna ég með. En hlutur greiðslu barna fyrir læknisheimsóknir til sérfræðilæknis er þriðjungur af almennu gjaldi, alveg eins og reglan sem gildir um elli- og örorkulífeyrisþega. Ákvæðin um hámarksþökin eru hins vegar öðruvísi þar sem er miðað við samanlagðan lækniskostnað allra barna í sömu fjölskyldunni. Það er ekki verið að miða 6.000 kr. við hvert og eitt þeirra. Þetta þýðir t.d. að þegar samanlagður lækniskostnaður tveggja barna er kominn í 6.000 kr. á árinu fær fjölskyldan afsláttarkort vegna lækniskostnaðar barnanna. Almennt gildir sem sé að þegar reikningur sérfræðilæknis vegna heimsókna barns er 10.800 kr. þá eru greiddar 1.960 kr. fyrir læknisheimsóknina. En þegar samanlagður lækniskostnaður barnanna á árinu er hins vegar kominn í 6.000 kr. og fjölskyldan hefur fengið afsláttarkort kostar sérfræðilæknisheimsóknin viðkomandi 600 kr. Hún kostar 600 kr., en Tryggingastofnun ríkisins greiðir lækninum afganginn, eða 10.200 kr. Ég veit ekki hvort ástæða sé til að orðlengja þetta. En mig langar að ítreka það sem ég sagði áðan, að til viðbótar þessu fyrir þá sem eru tekjulægstir í samfélaginu gildir að auki reglugerðin um endurgreiðslu á umtalsverðum útgjöldum sjúkratryggðs vegna læknisheimsóknar, lyfja og þjálfunar og þar njóta þeir sem eru tekjulægstir endurgreiðslu sem getur numið allt að 90% af þeim kostnaði sem þetta hefur haft í för með sér.

Herra forseti. Ég veit nú ekki hverju hv. þm. er að mótmæla. Hún er að fara yfir reglurnar nákvæmlega eins og ég gerði þannig að eitthvað ruglast þetta í kollinum á hv. þm. því ég er búin að fara yfir reglurnar nákvæmlega eins og hv. þm. gerði hér áðan, en var samt að mótmæla því og segja að ég hefði farið með rangt mál. Ég var einmitt að hrósa hæstv. heilbrrh. fyrir að hafa ekki hækkað gjöldin á börnin og lífeyrisþegana, þ.e. hækkað þau mun minna. Það var eitthvað á milli 20 og 60% sem þau hækkuðu á lífeyrisþegana eftir aðgerðum. Ég gat þess að hámarkið fyrir börnin væri 6.000 kr. fyrir öll börn í sömu fjölskyldu. Hún er að endurtaka nákvæmlega það sem ég sagði þannig að ég vísa því bara til föðurhúsanna að ég hafi farið hér með rangt mál. Ég nefndi reyndar ekki reglugerðina um endurgreiðslur fyrir tekjulága vegna heilbrigðisþjónustu. Það hefur nú verið allur gangur á því hvernig fólk hefur fengið endurgreiðslur vegna þessa og ég hef fengið kvartanir vegna þeirrar afgreiðslu þannig að ég ákvað nú að vera ekkert að geta hennar sérstaklega hér, enda hefðum við þá kannski þurft að fara út í frekari umræðu. En allar þær upplýsingar sem ég hef komið með hér úr þessum stóli eru réttar. Og ástæða þess að ég tók ekki sérstaklega fyrir hækkanirnar á ellilífeyrisþegana og öryrkjana var auðvitað sú að það er mjög lítil hækkun þar og ég gat þess í máli mínu. Aftur á móti var ég alltaf að tala um almenna sjúklinga, okkur sem erum ekki öryrkjar, ellilífeyrisþegar eða börn. Ég gat þess í mínu máli. Hámarkið var hækkað í 18.000 kr. og afsláttarkortið fellur úr gildi um áramót og þá þarf að byrja að safna upp aftur. Þess gat hv. þm. ekki í máli sínu þegar hún fór yfir reglurnar.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að mér fannst rétt að árétta að 18.000 kr. þakið er ekki fyrir ellilífeyrisþega og öryrkja ...  Þess vegna finnst mér rétt að halda því til haga að þessar hækkanir bitna ekki á börnum, ellilífeyrisþegum eða öryrkjum og jafnframt að halda þessari endurgreiðslureglugerð á lofti vegna þess að hún kemur akkúrat til með að gagnast þeim fátæku sem þingmaðurinn vísar gjarnan til, gagnast þeim sem lægstu tekjurnar eru með.

Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki hvað þingmanninum gengur til með þessum málflutningi. Hér talaði ég um 18 þús. kr. hámark, þ.e. fyrir almenning og þó það séu ekki börn, aldraðir eða öryrkjar, þá er líka til fátækt fólk í þeim hópi, ég minni á það. Það fólk þarf líka að fara í æðahnútaaðgerðir, það fólk þarf líka að fara í bæklunaraðgerðir. Ég taldi að hætta væri á því að þetta fólk hefði ekki efni á að fara í slíkar aðgerðir þegar búið væri að hækka gjaldið það mikið. Ég talaði um nokkur hundruð prósenta hækkun. Ef gjald fyrir þessar aðgerðir hækkar úr 6 þús. kr. upp í 28 þús. kr., eins og er með bæklunaraðgerðir á báðum hnjám, eða æðahnútaaðgerð öðrum megin sem hækkar frá 6 þús. kr. og upp í yfir 20 þús. kr. þá er það nokkur hundruð prósent hækkun. Ég er ekki að fara með neitt fleipur í þeim efnum, reiknað hefur verið út fyrir mig í Tryggingastofnun ríkisins nákvæmlega hvað þetta muni kosta. Þetta eru útgjöldin hjá sjúklingnum ef hann hefur ekki verið með afsláttarkort fyrir, en hann fær samt afslátt. Hann nær upp í afsláttarkortið því þetta fer upp í 18 þús. kr. og sá afsláttur er tekinn með inn í gjaldið sem ég er að segja hér frá. Ég fór nákvæmlega yfir það allt saman hér í ræðum mínum og ástæðulaust að vera eitthvað að vefengja það eða dylgja, því þetta eru opinberar upplýsingar og getur hver sem er nálgast þær hjá Tryggingastofnun ríkisins. En ég er algjörlega á móti því að verið sé að hækka gjöldin fyrir þessa hópa og þess vegna hef ég andmælt því og vakið athygli á hvernig ríkisstjórnin hækkar gjöld fyrir aðgerðir, algengar aðgerðir, sem allir þurfa að fara í. Auðvitað getur ríkt fólk borgað þær aðgerðir en þeir sem eru efnalitlir geta ekki leyft sér þetta, margir hverjir.

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir spyr hvað ég sé að fara með því að draga þetta fram.  Eins fannst mér full ástæða til að ítreka við þessa umræðu reglugerð um endurgreiðslurnar sem tryggir þeim sem lægstar tekjurnar hafa 90% endurgreiðslu.

Herra forseti. Um það var rætt í samkomulagi milli stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar að þessar umræður mundu ekki standa mikið lengur en þær hafa nú gert. Þó vissulega sé það svo, herra forseti, að frv. kalli raunverulega á miklu ítarlegri og lengri umræður en hér hafa farið fram þá gefst aftur tækifæri til þess við 3. umr. að fara frekar ofan í þetta mál. Ég skal því vera stuttorð en ég vildi gjarnan, nú í lok umræðunnar, beina einni fyrirspurn til hæstv. forsrh. Ég kom inn á það í máli mínu hér í dag að ég teldi miklu skynsamlegra og eðlilegra á allan hátt að fara þá leið að hækka frekar gjald af tóbaki en að hækka gjöld á námsmenn, skólagjöld, sem koma sér kannski sérstaklega illa fyrir barnafjölskyldur í námi og námsmenn utan af landsbyggðinni eins og hér hefur ítarlega verið farið yfir. Ég sagði að ég útilokaði ekki að ég mundi skoða slíka tillögu, ekki síst vegna þess að verðlagsáhrifin af slíkri tillögu virðast miklu minni en verðlagsáhrifin af því að auka gjöld á námsmenn. Ég hef því meðfram því að hlusta á umræðuna í dag látið skoða þetta mál nánar og það hefur staðfest mig í þeirri trú að miklu skynsamlegra sé og réttara að fara þá leið að hækka frekar tóbaksgjaldið. Ég hef verið að láta skoða hve hátt þyrfti að fara með tóbaksgjaldið miðað við að fallið yrði frá aukinni gjaldtöku á námsmenn og líka þeirri gjaldtöku sem er greinilega mjög umdeild, þ.e. á sjúkrahótelum. Til þess að fá 110 millj. í auknar tekjur, sem það kallar á að falla frá gjaldtöku á námsmenn og gjaldtöku á sjúkrahótelin, þá þyrfti að hækka tóbaksgjaldið um 5 kr. Verðlagsáhrifin af því eru ekki nema rúmlega 0,03%, meðan Hagstofan, eða Þjóðhagsstofnun í samráði við Hagstofu, hefur uppýst og það er hér til í gögnum, að verðlagsáhrifin af því að hækka gjöld á námsmenn eru 0,14%. Það segir sig sjálft, herra forseti, í því viðkvæma ástandi sem við erum í, ekki síst vegna samkomulags sem gert var á þessum degi milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar um að ná tökum á verðbólgunni, að mikilvægt er að fara varlega í alla liði og allar hækkanir sem hreyfa mikið við verðbólgunni eða verðlagsáhrifum. Nú er það svo, herra forseti, að sú brtt. sem ég og flokkur minn hefðum gjarnan viljað flytja er ekki tilbúin þegar við göngum hér til atkvæðagreiðslu við 2. umr. þessa máls. Því vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort hann teldi að til greina kæmi að skoða það milli 2. og 3. umr. að fara frekar þá leið sem ég hef nefnt, að hækka tóbaksgjaldið um 5 kr., sem gefur 110 millj. kr. með verðlagsáhrifum upp á 0,03% á móti því að falla frá þá gjöldunum á námsmenn og gjaldtökuna á sjúkrahótelin. Það gæfi ríkissjóði hið sama og fæli í sér miklu minni verðlagsáhrif en sú leið sem ríkisstjórnin er að fara varðandi þá tvo þætti sem eru í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar sem ég get ekki flutt þessa brtt. nú og verð að bíða með hana til 3. umr. þá fýsir mig að heyra afstöðu hæstv. forsrh. til þess hvort hugsanlegt væri að ná samkomulagi um þessa leið sem ég hef hér nefnt.

Herra forseti. Það er nú reyndar þannig, eins og hv. þm. veit, að þó þessi þáttur er snýr að skólagjöldunum sé hafður sem hluti af ráðstöfunum í ríkisfjármálunum núna þá er í raun verið að uppfylla skilyrði sem fram komu þegar fjárlögin voru lögð fram. Þá var gert ráð fyrir aðgerðum af því tagi og sú ákvörðun var tekin við gerð fjárlagafrv. en ekki við gerð bandormsins sem hér er til umræðu. Eins og fram hefur komið við umræðuna í dag þá lítur ríkisstjórnin þannig á að í raun sé verið að færa heimildir háskólanna til gjaldtöku, því heimildarákvæði eru þetta, í átt að verðlagsþróun --- ekki fyllilega til hennar en í átt að verðlagsþróuninni. Þess vegna höfum við ekki litið á það sem afleitan kost þó það hafi verið gagnrýnt. Auðvitað er hægt að tína til marga hluti og segja: Af hverju ekki þetta í staðinn fyrir hitt o.s.frv. Ég tel því ekki að það sé fær kostur á síðustu stigum þessa máls að breyta um kúrs hvað þetta varðar.

Herra forseti. Ég vil fagna því að ekki var hægt að skilja orð hæstv. forsrh. öðruvísi en svo að honum þætti þetta a.m.k. ekki óskynsamleg tillaga. En hæstv. forsrh. bar fyrir sig einhverjum tæknilegum atriðum um að búið væri að afgreiða fjárlög og því væri erfitt á síðustu stundu að gera þær breytingar sem ég hef verið að leggja til. Ég held, herra forseti, að miðað við þær viðtökur sem mér finnst þetta mál fá hjá hæstv. forsrh. að við ættum nú að reyna að setjast yfir það milli 2. og 3. umr. Þó að fjárlögin séu eins og hæstv. forsrh. nefndi, þá held ég að um tæknilegt atriði sé bara að ræða. Ég veit að hæstv. forsrh. er mjög mikið í mun, eins og öllum hér inni, að halda niðri verðlagsáhrifum af þeim gjaldtökum sem ríkisstjórnin er að fara í og haga þeim með þeim hætti að þau hafi sem minnst verðlagsáhrif. Ég hef sýnt fram á að lítilleg hækkun á tóbaksgjaldi hafi miklu minni verðlagsahrif en hækkun á gjöldum á námsmenn. Því tel ég, herra forseti, líka miðað við það að hækkun tóbaksgjalds hefur verulegt forvarnagildi --- það er löngu sannað að það er fyrst og fremst verð á tóbaki og hækkun á tóbaki sem getur frekar komið í veg fyrir reykingar en annað --- að ástæða sé til að skoða það eftir 2. umr. og óska eftir því að það verði gert, hvort hægt sé þá við 3. umr. málsins að reyna að ná samstöðu um það mál og vona ég að það geti orðið.

Herra forseti. Ég skal leitast við að haga orðum mínum þannig nú, vona að mér takist það, að þau verði ekki til þess fallin að efna til langrar viðbótarumræðu um þetta mál. Það hafa farið fram ágætisumræður um þetta mál í dag og er ljóst að um þetta eru mjög skiptar skoðanir og stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt málatilbúnað ríkisstjórnar og tillögur harðlega út frá sínum sjónarmiðum. Í andsvörum frá ráðherrum og ýmsum hv. þm. hefur viðhorf ríkisstjórnarinnar komið fram og ég tek undir þau sjónarmið sem hafa verið á ferðinni varðandi önnur mál sérstök, svo sem þau sem lúta að skrásetningargjöldum á háskólastigi. Það fór fram mjög viðamikil umræða um það mál þegar fjárlagagerðin var uppi þar. Þau áform mátti a.m.k. lesa út úr fjárlagafrv. Aðra hluti hafa menn einnig rætt hér af miklum þunga og alvöru, svo sem tilefni er til. Hitt er annað mál og það þekkjum við sem almenn sannindi, ekki bara hér á landi heldur víðar, að það er almennur góðvilji til þess að ríkissjóður sé rekinn með afgangi og þannig stofnað til að hann stuðli með þeim hætti að jákvæðara efnahagsástandi og skaplegu efnahagsástandi. Hins vegar kemur á daginn þegar þarf að ná því markmiði og menn fara að rekja eða leggja fram tillögur um hvar eigi að bera niður, að sjónarmiðin vilja verða jafnmörg mönnunum sem þingsalinn sitja. Og auðvitað er það svo --- það vita hv. þm. stjórnarandstöðunnar, ekki síst þeir sem hafa setið í ríkisstjórn eða fylgt ríkisstjórn --- að auðvitað hafa í aðdraganda máls átt sér stað umræður og jafnvel átök innan stjórnarflokka, ekki endilega milli þeirra heldur innan þeirra, um hvar sé borið niður, þó sá ágreiningur komi ekki upp á yfirborð og eigi ekki að koma upp á yfirborð þegar menn hafa náð samkomulagi um slíka hluti. Þannig er þetta ekkert létt og við öll a.m.k. í orði tökum mjög undir það að stuðla eigi að því að ríkissjóður sé við núverandi aðstæður rekinn hallalaus. Í dag hafa menn náð samkomulagi eins og vitað er milli aðila vinnumarkaðar um að taka höndum saman til að treysta undirstöður efnahagslífsins og stuðla að því að gengi krónunnar skráist með þeim hætti að svari til raunveruleikans að mati flestra og þar með að gengið hafi jákvæð áhrif á verðlagsþróunina. Ég vil við þetta tækifæri lýsa yfir mikilli ánægju minni og ríkisstjórnarinnar með þann framgang sem þar hefur átt sér stað og sérstaklega segja að ég met mikils með hvaða hætti aðilar hafa staðið að málum og þann myndugleika sem báðir aðilar hafa sýnt í málinu. Ríkisstjórnin hefur gefið út yfirlýsingu sem fylgir þessu samkomulagi og er því til áréttingar og er fullnægjandi að mati samningsaðilanna. Með sama hætti hefur Seðlabankinn gefið út yfirlýsingar vegna endurskoðunar á kjarasamningum á árinu 2002. Þar er vikið að þeim fyrirheitum sem ríkisstjórnin hefur gefið og einnig er ljóst að Seðlabankinn hefur talið að sú óvissa sem var um hvort samningum yrði sagt upp eða ekki, væri til þess fallin ein og sér að ýta undir óstöðugleika og veikja gengið og þar með ýta undir hækkandi verðbólgu. Það má lesa það út úr yfirlýsingu Seðlabankans að þessir atburðir sem nú hafa orðið séu til þess fallnir að styrkja trú Seðlabankans á því að krónan muni styrkjast mjög á næstu vikum og mánuðum og því sé líklegt að þær verðbólguspár sem menn eru nú að gefa sér geti staðist. Auðvitað er það svo að margt getur á dagana drifið, það sér enginn algjörlega fyrir og við getum ekki fullyrt að allt muni það ganga eftir. Við þekkjum það hér að atburðir verða, atburðir gerast, og menn verða þá að grípa til einhverra ráða. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi að verðlag hefði hækkað meira en verðbólguspár á síðustu mánuðum hefðu gefið tilefni til. Ég er ekki algjörlega sammála þessu mati hv. þm. Ég minni á að í septembermánuði spáði Þjóðhagsstofnun því að verðlag frá upphafi til loka ársins mundi hækka um 9%. Þá miðaði sú stofnun við það að gengisvísitalan yrði í 140. Gengisvísitalan hefur stundum rokkað upp í 150 þó hún hafi styrkst verulega á síðustu vikum eða viku sérstaklega. Hún er núna, eða síðast þegar ég vissi, 144,0-eitthvað og hefur því styrkst verulega. Þrátt fyrir það er ljóst að verðbólguþróunin frá upphafi til loka árs er innan þeirra marka sem Þjóðhagsstofnun gerði ráð fyrir í september sl. Að því leyti til hefur verðlagsþróunin ekki gengið til hins verri vegar. Ljóst er að það er einnig mat Seðlabankans að verðbólguspá þess banka og forsendur þeirrar spár hafa gengið bærilega eftir. Ég hygg að þeir orði það eitthvað á þá lund að það sé nú örlítið í hærri kanti en þeir hefðu spáð, en ekki þannig að það breyti neitt forsendum spár þeirra um önnur atriði. Ég vildi nefna þetta sérstaklega vegna þess sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi. Varðandi það sem hann einnig fjallaði um hér og laut að erlendum lántökum ríkissjóðs þá sést það nú einmitt á þeim þættinum hversu fljótt veður skipast í lofti efnahagsmálanna. Þegar okkur var nú sem allra mest umhugað um að draga úr þenslunni voru ráðagerðir ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjmrh. þær að þeir fjármunir sem inn kynnu að fást fyrir sölu á stórfyrirtækjum ríkisins, m.a. til erlendra aðila, yrðu jafnvel notaðir til þess að greiða niður erlendar skuldir beint og láta það fjármagn aldrei koma inn í hið íslenska efnahagslíf á því stigi máls. En nú er augljóst að viljinn stendur frekar til þess að þeir fjármunir skili sér inn í íslenskt efnahagslíf fyrr og séu notaðir til þess að greiða frekar upp innlendar skuldir en erlendar. Höfuðáhersla stjórnvalda, og ég hygg í sæmilegri sátt við stjórnarandstöðu, var áður sú að reyna að greiða niður skuldir erlendis en ekki heima fyrir. Reyndar var það svo að margir hagfræðingar voru þeirrar skoðanir að innlendar skuldir væru annars eðlis og ekki nærri eins hættulegar og erlendar skuldir. Það munum við mjög vel eftir úr umræðum frá 1991--1993 eða 1994 og jafnvel fyrr. Seðlabankinn er einnig á líku róli og ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins í yfirlýsingum sínum í dag. Seðlabankinn segir, með leyfi forseta: ,,Til lengri tíma ráðast verðlagshorfur af aðhaldi peningastefnunnar í samspili við eftirspurn í þjóðarbúskapnum. Mikilvægt er að fjárlög voru samþykkt með sama afgangi og fjárlagafrumvarp gerði ráð fyrir þrátt fyrir verri horfur í efnahagsmálum. Afar brýnt er að framkvæmd fjárlaga gangi eftir. Seðlabankinn telur mikilvægt að lánamál ríkissjóðs á næsta ári stuðli við ríkjandi aðstæður að hærra gengi krónunnar og verðbólgumarkmiði bankans. Til að svo geti orðið þarf að gæta jafnt að langtímaáhrifum lántöku ríkissjóðs á innlenda eftirspurn og verðbólgu sem og skammtímaáhrifum hennar á gengi krónunnar.`` Svo segir á seðlabankamáli. Þetta þýðir náttúrlega á okkar mannlega máli að menn hafa horfið um hríð frá því meginmarkmiði að greiða frekar niður skuldir okkar erlendis en horfa til annarra þátta, þ.e. skammtímaþátta sem varða gengi krónunnar. Auðvitað geta komið til aðrir þættir eins og hraðara innstreymi gjaldeyris en verið hefur sem gæti dregið úr mikilvægi þess að lántökur ríkisins í þessu skyni verði jafnháar og menn hafa hingað til kannski verið að hugsa til. Allt er þetta til skoðunar og þarf að huga að. Ég vek sérsaklega athygli á því sem ég las hér úr texta og yfirlýsingu Seðlabankans sem taldi að það hefði afar mikla þýðingu að fjárlög væru samþykkt með sama afgangi og fjárlagafrv. gerði ráð fyrir þrátt fyrir verri horfur í efnahagsmálum. Ég vek sérstaka athygli á þessum þáttum vegna þess að ýmsir hv. þm. hafa verið að orða það hér hvers vegna menn sé nú að leggja í leiðangur af þessu tagi og kalla það ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir ekki stærri tölur eða burðugri en þar er um að ræða. Menn hafa síðan tekið prósentur af heildartölum fjárlagafrv. og jafnvel landsframleiðslu til að sýna um hve litla hluti sé í rauninni verið að ræða. En ég hygg að það sé hins vegar rétt mat hjá Seðlabankanum að nauðsynlegt hafi verið að ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn gengi nú undir það jarðarmen hér, sem er nú ekki það skemmtilegasta sem við þingmennirnir gerum, tveim til þrem mánuðum eftir að fjárlög eru lögð fram, að bregðast við breytingum, bregðast við tekjubreytingum og útgjaldabreytingum og tryggja að fjárlögin séu afgreidd með sama afgangi og þau voru lögð fram. Ég hygg að það hafi afar mikla efnahagslega og tilfinningalega þýðingu --- og eins og menn hafa séð í umfjöllun að undanförnu þá skipta tilfinningarnar hér máli --- tilfinningalega og efnahagslega þýðingu að stjórnarmeirihlutinn hafi gengið í það verk þó það hafi ekki alltaf verið það ánægjulegasta sem við höfum verið að gera til að tryggja þá niðurstöðu. Ég vænti þess að þetta frv., þegar það verður að lögum, fjárlagafrumvarpið í heild sem orðið er að lögum, samningar aðilar vinnumarkaðarins, yfirlýsingar Seðlabanka Íslands og ríkisstjórnarinnar í tengslum við þessa endurskoðun, að þetta allt samanlagt muni tryggja hér að við séum að sjá fram á það að verðbólgan á næsta ári verð mjög þolanleg, viðráðanleg og að með því sé tryggt að kaupmáttur fólksins í landinu, sem okkur er mjög umhugað um, varðveitist, haldist og hægt sé í framhaldi af því að byggja nýtt kaupmáttarris á þeim grundvelli sem með þeim hætti hefur verið lagður. Ég tel að aðilar vinnumarkaðarins hafi stuðlað að því. Þeir segja í yfirlýsingum sínum að miklu skipti hvernig ríkisvald og Seðlabanki haldi á framhaldinu og auðvitað heitum við því að gera okkar ýtrasta til að nýta vel það svigrúm og það tækifæri sem með þessu hefur gefist. Aðilarnir segja í samningi sínum, með leyfi forseta: ,,Stöðugleiki á vinnumarkaði er mikilvæg forsenda stöðugleika í verðlags- og gengismálum. Það er því mikilvægt framlag til aukins stöðugleika í efnahagslífinu að draga úr óvissu um kostnaðar- og verðlagsþróun á næsta ári. Þróunin ræðst þó ekki síst af ákvörðunum stjórnvalda og Seðlabanka. Að undanförnu hafa fulltrúar ASÍ og SA átt viðræður við fulltrúa ríkisstjórnar og Seðlabanka um leiðir til að treysta stöðugleika og minnka verðbólgu. Ræddar hafa verið hugmyndir um samstilltar aðgerðir sem stuðlað geti að hækkun gengis krónunnar, minnkandi verðbólgu og lækkun vaxta.`` Hér er sem sagt lögð áhersla á að hér er um margra aðila samstarf að ræða sem hefur á endanum fallið allt í einn farveg.

Herra forseti. Það er ástæða til þess að taka undir það með hæstv. forsrh. að það samkomulag sem náðist milli aðila vinnumarkaðarins á þessum degi er afar mikilvægt. Það er afar mikilvægt til þess að hægt sé að styrkja gengið og lækka verðbólguna. Þetta er raunverulega það sem við í Samfylkingunni hvöttum til fyrir nokkrum vikum síðan, að tekið yrði upp slíkt þríhliða samráð sem nú hefur leitt til þessarar niðurstöðu. Það er alveg ljóst að launafólk fórnar auðvitað miklu. En það er allt gert í trausti þess að hægt verði að ná hér niður verðólgunni. Heimilin í landinu eru mjög skuldsett og hver hækkun í prósentu í verðbólgu þýðir að skuldir heimilanna aukast um 5--6 milljarða. Öll hljótum við því að taka undir það að afar brýnt er að ná þeim markmiðum sem sett eru með því samkomulagi að ná verðbólgunni niður í 3%, sem hefur nú á síðustu 12 mánuðum verið um 8,6%. Ég verð að segja það, herra forseti, að hlutur verkalýðshreyfingarinnar er auðvitað langmestur í þessu samkomulagi. En hlutur ríkisstjórnarinnar er mjög lítill vegna þess að þrátt fyrir það samkomulag sem hefur náðst er ríkisstjórnin á þessum degi að leggja til að samþykkt verði frv. sem felur í sér 0,35% verðlagsáhrif, aukningu á verðbólgunni. Það er ekki gott innlegg frá ríkisstjórninni á þessum degi. Eina innlegg ríkisstjórnarinnar er að lækka tryggingagjaldið um einn þriðja ef verðlagsmarkmiðin nást. Ekki er hægt að skilja það öðruvísi en svo að ef verðlagsmarkmiðin nást ekki þá muni ríkisstjórnin falla frá því að lækka tryggingagjaldið um þriðjung. Það er mjög sérkennilegt af því tryggingagjaldið hefur í för með sér hækkun á verðbólgu um 0,3--0,4%. Innlegg ríkisstjórnarinnar á þessum degi er því mjög sérstakt.

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara í meting um það hver eigi mestar þakkir skildar í þessum efnum. Þó vil ég taka undir með hv. þm. að hlutur forustumanna verkalýðshreyfingarinnar er mikill og það á að meta hann að verðleikum. Að öðru leyti hlýt ég að ítreka og vekja athygli á því að það er augljóst, og það hefur komið fram af hálfu þessara aðila, að ef ekki hefði komið til atbeini ríkisvaldsins með þeim hætti sem þeir telja fullnægjandi, og yfirlýsingar Seðlabanka, þá hefði þessi niðurstaða ekki náðst fram. Við höfum, ráðherrar og embættismenn á okkar vegum, nokkrar undanfarnar vikur verið í formlegum og óformlegum viðræðum í því skyni að ná fram niðurstöðu af þessu tagi.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. hýtur að taka undir það með mér að það er afar óheppilegt innlegg í þessa sátt sem gerð hefur verið að við skulum á sama tíma vera hér að samþykkja aðgerðir, gjaldtöku á námsmenn, sjúklinga og fleiri, sem fela í sér verðlagsáhrif upp á 0,35%, sem auka verðbólguna um 0,35%. Ég hefði viljað sjá okkur samþykkja eitthvað annað hér á þessum degi en frv. sem hefur áhrif í þveröfuga átt við það markmið sem aðilar eru að setja sér með þessu samkomulagi. Lái mér það hver sem vill að mér finnst innlegg ríkisstjórnarinnar afar sérstakt, t.d. varðandi tryggingagjaldið, þ.e. að umrædd lækkun á því á ekki að koma til nema verðbólgumarkmiðin náist, þá væntanlega í maímánuði. Ef þau nást ekki gengur hækkunin á tryggingagjaldinu öll fram, og með hvaða afleiðingum? Með þeim afleiðingum að verðlagsáhrifin af hækkun á tryggingagjaldinu verða 0,3--0,4%. Mér finnst þetta afar sérstakt innlegg herra forseti, í þá sátt sem hér er gerð.

Herra forseti. Ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn bera auðvitað ein ábyrgð á hvert er innihald aðgerða okkar. En að því sögðu vil ég taka fram að það er augljóst að aðilar vinnumarkaðarins töldu brýnt að fjárlagafrv. yrði afgreitt með afgangi. Það var það sem ríkisstjórnin var að tryggja þó að hún beri auðvitað sjálf og þingmeirihlutinn ábyrgð á því hvaða leiðir voru farnar í þeim efnum. Aðeins vegna þeirrar vísitölu sem hv. þm. leikur sér með, þá hygg ég að þær tölur séu ekki mjög nákvæmar. Sérstaklega vek ég athygli á því að menn verða að horfa til þess hvenær þessir hlutir falla til. Hvenær koma þeir til kasta? Er hv. þm. að tala um hluti á öllu þessu ári eða er hún að tala um hluti eins og áfengisgjaldahækkun sem kemur um mitt árið eða þær hækkanir sem koma í ...  Það sama má segja um skólagjöld og þess háttar sem koma til á seinni parti næsta árs þannig að þetta hefur ekki áhrif í þessari lotu sem menn eru að fjalla um. Í annan stað er rétt að hv. þm. hafi í huga að auðvitað var í verðlagsspám búið að gera ráð fyrir af hálfu Seðlabanka og Þjóðhagsstofnunar öllum venjulegum hækkunum sem við má búast af hálfu hins opinbera.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að fagna samkomulagi aðila vinnumarkaðarins með aðild ríkisstjórnarinnar sem tilkynnt var um nú undir kvöldið. Þó svo málinu sé þar aðeins skotið á frest fram í maímánuð þá er enginn vafi á því að það skapar svigrúm til þess að sjá hverju fram vindur á fyrstu mánuðum næsta árs. Það má segja að ríkisstjórninni sé þar með gefið tækifæri, og bjartsýnum væntingum og spám hvort heldur hæstv. forsrh. eða stofnana er þá gefinn kostur á að standast dóm reynslunnar. Varðandi verðbólguna hvort menn eru 0,2, 0,3 eða 0,5 kommum utan eða innan við spár þá er það kannski ekki aðalatriði málsins þegar við höfum það í huga að verðbólgan er sannanlega því miður um þessar mundir 8--9% á ársgrundvelli. Það er auðvitað mergurinn málsins að það er allt of mikil verðbólga og hún verður að fara hratt niður ef ekki á illa að fara. Í öðru lagi í sambandi við erlendar lántökur og orðalag Seðlabankans í þeim efnum, þá les ég alveg hiklaust út úr þeim texta sem hæstv. forsrh. fór með úr yfirlýsingu Seðlabankans mjög ákveðin skilaboð. Það er ekki tilviljun að Seðlabankinn leggur áherslu á að skoða ekki síður langtíma\-áhrif lántökustefnu ríkissjóðs heldur en skammtímaáhrif. Með því er Seðlabankinn að vara við því að falla í þá freistni að fara að dæla milljarðatuga erlendum lánum inn í hagkerfið til þess eins að ná tímabundnum árangri í gengismálum, til þess að fá smáyfirskot í gengið. Það þarf að horfa til langtímaáhrifanna, það er Seðlabankinn að segja. Og að síðustu mikilvægi þess að skila afgangi á fjárlögum. Sálrænt: Já, en efnislega er hér um svo litla hluti að ræða þegar það er skoðað og sett í samhengi við óvissuforsendur fjárlaganna, 2--3 milljarða af 240--250 milljarða útgjöldum, að hin efnislegu áhrif þessa svokallaða afgangs eru ekki mikil og allra síst í ljósi þess hvernig hann er fenginn, en sálrænt get ég tekið undir að það hefur nokkurt gildi.

Herra forseti. Ég geri ekki ágreining við hv. þm. um hvernig hann les texta Seðlabankans sem ég las hér. Ég tel að Seðlabankinn hafi með sama hætti og ríkisstjórnin viljað huga að langtímaáhrifum lántöku, lántöku sem ríkissjóður hefur ekki efnislega þörf fyrir. Ríkissjóður sem er afgreiddur með afgangi fyrir utan þær tekjur sem væntanlega verða af sölu ríkisfyrirtækja þarf ekki á lántökum að halda nema þá til þess að ,,convertera`` lánum o.s.frv. sem er bara hin venjulega rútína. Seðlabankinn horfir til lengri tíma hvað það varðar, að gott sé fyrir þjóðina að grynnka sem mest á erlendum skuldum. Þetta er stefna ríkisstjórnarinnar. En Seðlabankinn segir og það er sú breyting sem orðið hefur á viðhorfum hans, hann segir: Það er réttlætanlegt að horfa einnig til skemmri tíma. Hann segir það beinlínis. Það er réttlætanlegt að horfa til skemmri tíma við mótun á lántökustefnu ríkisins. Það er það sem við höfum verið að segja, að við getum sætt okkur við þær hugmyndir sem komið hafa fram frá aðilum vinnumarkaðarins að það megi einnig líta til skammtímaáhrifa á lántökunotkunarmöguleikum ríkisins þannig að það er samhljómur í því sem Seðlabankinn er að segja og því sem ríkisstjórnin er að segja. Ég er hins vegar sammála hv. þm. eins og ég skil hann að auðvitað eiga menn að fara mjög varlega í notkun á þeim tækjum sem þarna eru á ferðinni.

Herra forseti. Þær aðgerðir sem ríkisstjórnin er að grípa til með því frv. sem hér er greitt atkvæði um eru mjög handahófskenndar. Þær koma fram í auknum sjúklingasköttum og sköttum á námsmenn og bitna harkalega á jafnrétti til náms. Ríkisstjórnin er líka að taka ófrjálsri hendi félagsgjöld sem henni var trúað til að innheimta fyrir kirkjuna með sérstökum lögum. Verðlagsáhrifin af frv. og þessum aðgerðum eru mjög neikvæð fyrir þá sátt sem í dag hefur verið gerð milli aðila vinnumarkaðarins eins og hér hefur komið fram. Þingmenn Samfylkingarinnar munu þess vegna greiða atkvæði gegn öllum greinum frv. nema 6. gr. um veiðieftirlitsgjald.

Herra forseti. Í 1. gr. þessa frv. er verið að leggja til skerðingu á lögbundnum tekjustofni Endurbótasjóðs menningarstofnana og það ekki í fyrsta sinn sem slík skerðing er lögleidd. Niðurskurðurinn setur í uppnám viðhald merkilegustu bygginganna í húsasafni Þjóðminjasafns Íslands og sviptir torf- og steinhleðslumenn atvinnu sinni næsta sumar. Þar að auki bitnar niðurskurðurinn á löngu bráðnauðsynlegum viðgerðum á ytra byrði Þjóðleikhússins og á framkvæmdastyrkjum til byggðasafna út um allt land. Með þessum niðurskurði er ríkisstjórnin að gera að engu eigin yfirlýsingar um gildi menningartengdrar ferðamennsku. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð getur ekki stutt niðurskurð af þessu tagi. Ég segi nei.

Herra forseti. Samfylkingin mótmælir því að innritunargjöld í framhaldsskólum hækki og vill benda á að lög um framhaldsskóla voru samþykkt árið 1996 og þá var samþykkt að innritunargjald skyldi aldrei verða hærra en 6 þús. kr. Hækkun vísitölu síðan 1996 er 17,25%. Við mótmælum 40% hækkun innritunargjalda nú undir því yfirskyni að hér sé um réttlætanlega vísitöluhækkun að ræða. Sú 100% hækkun efnisgjalda sem hér er verið að ákveða að nemendur í verknámi greiði er engan veginn réttlætanleg. Þetta efnisgjald var ákveðið 25 þús. kr. á ári árið 1996 og engar vísitölur réttlæta 50 þús. kr. gjaldtöku fyrir efniskostnað nú. Auk þess þurfa þessir nemendur að greiða allt að 65 þús. kr. á önn í verkfærakostnað og 30--50 þús. kr. á önn í bókakostnað. Þeir sem leggja slíkar álögur á ungt fólk í verklegu námi verða þeim mun hallærislegri þegar þeir svo á hátíðum og tyllidögum harma það að þeim sem ljúka verklegu námi á Íslandi fari fækkandi.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til aukin skólagjöld, aukin innritunargjöld og aukin efnisgjöld sem einu nafni kallast skólagjöld. Hér er verið að leggja til hækkun á skólagjöldum um allt að 100% á nemendur í verknámi svo sem í matvæla- og málmiðngreinum og bitnar þetta hart á nemendum í því námi, nám sem nú þegar á undir högg að sækja þar sem þeir skólar sem veita þetta nám búa við mikla fjárhagsörðugleika og hafa safnað skuldum sem ekki hefur verið leyst úr og hefur það hlotið ámæli af hálfu Ríkisendurskoðunar. Herra forseti. Þetta er enn þá alvarlegra fyrir þá sök að þessi gjaldtaka bitnar harðast á þeim nemendum utan af landi, af landsbyggðinni, sem verða að koma til höfuðborgarsvæðisins og sækja hingað dýrt verknám, dýrt starfsnám. Og það hefur einmitt sýnt sig, herra forseti, að stór hluti, sjö af hverjum tíu nemendum sem ljúka námi í málm- og öðrum iðngreinum koma af landsbyggðinni og það er verið að skattleggja einmitt þá nemendur til þess að rétta að nafninu til við fjárhag ríkisins.

Herra forseti. Rökstuðningur ríkisstjórnarinnar fyrir hækkun skráningargjalda í háskóla er afar hæpinn ef ekki beinlínis rangur. Í tilfelli Háskóla Íslands voru þessi gjöld færð upp sem nam verðlagsbreytingum árið 1999. Þess vegna er það rangt hjá ríkisstjórninni að líta beri aftur til ársins 1991 við verðlagsútreikning nú. Skráningargjöld í háskóla eru neyðarbrauð og hefur ríkisstjórnin ævinlega verið á hálum ís í rökstuðningi sínum fyrir þeim. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er á móti því að stúdentar séu látnir hlaupa undir bagga hjá ríkissjóði þegar harðnar á dalnum. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Samkvæmt lögum um Kennaraháskóla Íslands frá 1997 áttu innritunargjöld að standa undir samanlögðum kostnaði við skráningu kennsluefnis og pappírsvöru. Ekki er lengur um það að ræða að nemendur fái kennsluefni eða útprentanir heldur er þeim vísað á efni á heimasíðum kennara og prenta út sjálfir á eigin kostnað. Sama má segja um aðra háskóla. Samfylkingin mótmælir þeirri aðför að nemendum ríkisháskólanna sem birtist í þeirri hækkun innritunargjalda sem hér er verið að ákveða og sem stefnir ásamt miklum hækkunum á námsbókum og framfærslu jafnrétti til náms í landinu í hættu.

Herra forseti. Hér er lagt til að veiðieftirlitsgjald hækki alls um 50 millj. kr. Eftir þessa hækkun á gjaldið að standa undir kostnaði við veiðieftirlit. Samfylkingunni finnst eðlilegt og rétt að útgerðin greiði þann kostnað sem henni fylgir en ekki skattgreiðendur, að þar séu kostnaðargjöld hækkuð fremur en í velferðarkerfinu. Hér er ríkisstjórnin loks á réttu róli, herra forseti. Við styðjum því þetta eina ákvæði í frv.

Herra forseti. Hér er á ferðinni aldeilis dæmalaus ráðstöfun hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta hennar, að ætla að fara ránshendi um tekjur kirkjunnar og trúfélaga í landinu. Ríkið innheimtir þetta fé fyrir kirkjuna og trúfélög og ætlar nú að taka hluta af því til sín. Í reynd er hér um vörslufé sem er tímabundið í höndum ríkisins að ræða. Það getur hver sett sig í þau spor að eiga sitt undir innheimtumanni af þessu tagi, að hann taki sér bara sjálfdæmi um það hversu miklu hann stelur af vörslufénu. Það er alveg sérstakt að hæstv. fjmrh. skuli leggja blessun sína yfir þetta því þar er ekki miskunninni að mæta ef þeir sem hafa með höndum vörslufé og eiga að standa skil á því til fjmrh. skila því ekki. Að síðustu er það svo að þessi ráðstöfun bitnar harðast á trúfélögum utan þjóðkirkjunnar. Ákvörðunin er því í reynd fjandsamleg trúfrelsi í landinu. Hvernig sem á málið er litið, herra forseti, er þetta hneykslanlegt.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið á að skerða sóknar- og kirkjugarðsgjöld með þeim ákvæðum sem ætlunin er að samþykkja í 7. og 8. gr. Í stað þess að skila því sem hún gerði samning um að innheimta ætlar ríkisstjórnin að taka 850 kr. af hverjum einstaklingi á þessu ári og stinga því í eigin vasa í stað þess að skila til þeirra sem eiga að fá þessi gjöld.

Herra forseti. Hér er ríkisstjórnarmeirihlutinn að auka enn gjaldtöku á sjúklingum. 10 millj. kr. á að ná af veiku fólki, þeim sjúklingum sem þurfa að dvelja á sjúkrahótelum þar sem þeir eru of veikir til að vera einir heima hjá sér eða eru fjarri heimilum sínum í alvarlegri og erfiðri læknismeðferð hér í Reykjavík. Þetta eru sjúklingar sem áfram reka heimili sín og bera kostnað af þeim en auk þess er þeim ætlað að greiða þennan sjúklingaskatt ríkisstjórnarinnar. Ég segi nei.

Herra forseti. Eins og hv. þm. Þuríður Backman sýndi mjög vel fram á í ræðu í dag er sú starfsemi sem fer fram á sjúkrahótelunum eins og nú er háttað málum þess eðlis að óviturlegt og óráðlegt er að gera þá breytingu sem hér er lögð til. Fyrir utan þá gjaldtöku sem þarna á að leggja á sjúklinga upp á 10 millj. kr., þá sem dvelja á sjúkrahótelum, og yfirvöld neyddust til að falla frá undir haustið af því að það kom í ljós að um ólögmæta eða a.m.k. mjög hæpna gjaldtöku hafði verið að ræða framan af ári þá er þetta frá skipulagslegum sjónarhóli séð innan heilbrigðisþjónustunnar ósköp einfaldlega ekki breyting sem eru rök til að gera. Í ljósi þess hversu veikt fólk dvelur unnvörpum á þessum sjúkrahótelum og þarf á mikilli þjónustu að halda er miklu nær að líta á þetta sem hluta heilbrigðisþjónustunnar en gististað eða eitthvað sem er óviðkomandi heilbrigðisþjónustunni. Út frá báðum sjónarmiðunum fellur þetta mál, bæði vegna gjaldtökunnar og vegna kerfisbreytingarinnar. Því leggjumst við gegn þessu.

Herra forseti. Hér er enn eina ferðina verið að leggja auknar álögur á skattpínda bifreiðaeigendur. Útgjöld vegna fjölskyldubílsins og rekstrar hans eru hvergi hærri í þeim löndum sem við berum okkur saman við en hér á landi. Þau eru orðin mjög þung í framfærslunni gjöldin vegna rekstrar heimilisbílsins. Þetta kemur ofan á 70--80% hækkun á lögboðnum bifreiðatryggingum á sl. 2--3 árum. Þetta kemur ofan á miklar hækkanir á bensíni á undanförnum missirum sem bifreiðaeigendur hafa þurft að sæta. Við segjum því nei við þessum auknu álögum á bifreiðaeigendur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um stofnum sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur. Frumvarpinu er ætlað að veita Reykjavíkurborg, Akraneskaupstað, Hafnarfjarðarkaupstað, Borgarbyggð, Garðabæ og Borgarfjarðarsveit heimild til að stofna sameignarfyrirtæki um rekstur Orkuveitu Reykjavíkur, Akranesveitu og Andakílsárvirkjunar undir nafni Orkuveitu Reykjavíkur. Fyrir liggja viljayfirlýsingar framangreindra aðila um sameiningu við Orkuveitu Reykjavíkur og sameignarsamningur milli aðilanna hefur verið undirritaður með fyrirvara um samþykki Alþingis. Nefndin hefur fjallað um málið, fengið skriflegar umsagnir þeirra aðila sem að umræddum samningi standa og fékk þar að auki fulltrúa Reykjavíkurborgar á sinn fund og Orkuveitu Reykjavíkur. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Á þskj. 396 er nál. frá samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 107/1999, um fjarskipti. Markmið frumvarpsins er tvenns konar. Annars vegar að koma gjaldstofni og gjaldhlutfalli vegna jöfnunarsjóðs alþjónustu í varanlegt form þannig að ekki þurfi að leggja fram sérstakt frumvarp á Alþingi ár hvert nema fjárþörf jöfnunarsjóðsins breytist og hins vegar að tryggja aðgang að heimtaugum rekstrarleyfishafa með umtalsverða markaðshlutdeild, en Landssími Íslands hf. er eina fjarskiptafyrirtækið sem fellur undir þá skilgreiningu hér á landi. Varðandi aðgang að heimtaugum leggur nefndin áherslu á að ákvæði frumvarpsins sem skylda rekstrarleyfishafa með umtalsverða markaðshlutdeild til að birta viðmiðunartilboð um aðgang að heimtaugum og tengdri aðstöðu verði fylgt vel eftir. Í 26. gr. fjarskiptalaga er lögð skylda á fyrirtæki sem starfrækja fjarskiptanet o.fl. og njóta umtalsverðrar markaðshlutdeildar að leggja fram viðmiðunartilboð vegna samtenginga. Framkvæmd þessa ákvæðis hefur gengið illa og hafa þau viðmiðunartilboð sem Landssíminn hefur lagt fram ekki talist fullnægjandi að mati Póst- og fjarskiptastofnunar. Dráttur á framlagningu viðmiðunartilboða er mjög bagalegur fyrir fyrirtæki á þessu sviði og afar mikilvægt að ástand í þessum málum verði bætt. Í 2. tölul. 1. mgr. 26. gr. fjarskiptalaga er að finna heimild til handa Póst- og fjarskiptastofnun til að setja reglur um hvert skuli vera efni samtengingarsamninga og viðmiðunartilboðs. Samkvæmt upplýsingum frá Póst- og fjarskiptastofnun stendur nú yfir vinna við gerð slíkra reglna og ætla menn að með tilkomu þeirra muni komast á viðunandi ástand. Nefndin mælist til þess að þessari vinnu verði flýtt eins og kostur er. Viðmiðunartilboð vegna aðgangs að heimtaugum samkvæmt frumvarpinu eru annars eðlis en viðmiðunartilboð skv. 26. gr. fjarskiptalaga. Ljóst má vera að ekki er síður mikilvægt að viðmiðunartilboð vegna aðgangs að heimtaugum sé birt en viðmiðunartilboð á sviði samtenginga. Til að tryggja að framkvæmd þessa ákvæðis verði eins og til er ætlast leggur nefndin til að Póst- og fjarskiptastofnun verði með sambærilegum hætti og í 26. gr. laganna gert að setja reglur um hvert skuli vera efni viðmiðunartilboða samkvæmt greininni. Þá leggur nefndin til að orðalagi a-liðar 1. gr., þar sem kveðið er á um að gjaldhlutfall skuli endurskoðað árlega af Póst- og fjarskiptastofnun, verði breytt. Misskilja má þetta ákvæði frumvarpsins á þann veg að með þessu sé Póst- og fjarskiptastofnun framselt vald til að breyta gjaldhlutfallinu eftir þörfum en það er engan veginn ætlunin með frumvarpinu auk þess sem slíkt framsal skattlagningarvalds er andstætt stjórnarskrá. Þessu ákvæði var einungis ætlað að tryggja að Póst- og fjarskiptastofnun endurskoðaði gjaldhlutfallið reglulega, með hliðsjón af fjárþörf jöfnunarsjóðsins. Síðan var ætlunin að ráðherra mundi á grundvelli þeirrar endurskoðunar leggja fram frumvarp til breytingar á gjaldhlutfallinu, ef þörf væri á. Það er ljóst að gjaldhlutfallinu verður ekki breytt nema með lögum og til að ákvæðið valdi ekki misskilningi að þessu leyti leggur nefndin til að orðalagi þess verði breytt og það skýrt nánar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, Kristján L. Möller og Árni Steinar Jóhannsson skrifa undir álitið með fyrirvara en aðrir sem undirrita nefndarálitið eru auk mín hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Sigríður Ingvarsdóttir. Herra forseti. Að lokinni 2. umr. legg ég til að þessu máli verði vísað til 3. umr.

Herra forseti. Hér er til 2. umr. frv. til laga um breytingu á lögum um fjarskipti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sem sat fund samgn. fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs þegar málið var tekið úr nefnd gerði fyrirvara um undirskrift sína á álitinu. Sá fyrirvari tekur einmitt til þess að í þessu afmarkaða frv. er í rauninni verið fjalla um að styrkja réttarstöðu annarra aðila til aðgangs að fjarskiptaneti, í þessu tilfelli Landssímans sem í flestum tilvikum er eigandi og með ráðandi markaðsstöðu hvað þetta varðar. Það er í sjálfu sér gott út af fyrir sig og er stutt út frá þeim forsendum sem við munum væntanlega standa frammi fyrir að Landssíminn verði seldur og þar með grunnnetið og að gefinni þeirri forsendu er þetta sjálfsagt jákvæð breyting sem þarna er verið að leggja til. Það er ástæðan fyrir því að fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í samgn. er á álitinu en þó með fyrirvara. Hitt er þó nauðsynlegt að draga inn í umræðuna það sjónarmið Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem var að afar óskynsamlegt væri að selja Landssímann í heild sinni ásamt grunnnetinu eins og keyrt var í gegnum þingið á sl. vori. Í þeirri umræðu var rakið ítarlega hve sú aðgerð væri í raun andsnúin hagsmunum a.m.k. meginþorra landsmanna að keyra þá samþykkt á sölu í gegn og við lögðum áherslu á það, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að miklu réttara væri að Landssíminn, þessi mikilvæga þjónustustofnun, grunnþjónustustofnun í eigu allra landsmanna, að styrk þeirrar stofnunar væri beitt til þess að efla, bæta og styrkja dreifikerfi fjarskipta um allt land. Við töldum og teljum enn að hagsmunum þjóðarinnar væri best borgið með þeim hætti. Landssíminn er enn ekki seldur að meiri hluta og ekki einu sinni heldur sá hluti sem gert hafði verið ráð fyrir að hægt væri að selja á þessu ári og það sýnir, herra forseti, að mínu mati hug þjóðarinnar til þessa almannaþjónustufyrirtækis að þegar fara átti að bjóða þjóðinni hlutabréf í Landssímanum til sölu nú á haustdögum, þá hafnaði þjóðin því að kaupa þau hlutabréf af sjálfri sér. Ég tel að með því hafi hún einmitt verið að undirstrika það að hún vildi að þetta fyrirtæki, þessi þjónustustofnun yrði áfram í eigu og á ábyrgð ríkisins og axlaði ábyrgð á því að jöfnuður væri í kostnaði og aðgengi að fjarskiptum og gagnaflutningum um allt land. Ég vildi láta koma fram, herra forseti, að þennan hátt hefði átt að hafa á og er enn hægt að hafa á með því að hætta við þá fáránlegu og skaðlegu hugmynd gagnvart þjóðinni að selja Landssímann, og væri þar vitið meira að draga þær hugmyndir til baka og nýta styrk Landssímans til þess að efla fjarskiptanetið og fjarskiptin úti um allt land. Í þessu sambandi langar mig þó til þess að spyrja, virðulegi forseti: Hvað líður samþykktum, skilmálum eða beiðnum sem fylgdu með áliti meiri hluta samgn. á sl. vori þegar sala ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands var til umræðu? Þá var það, að mig minnir, einmitt hluti af þeirri afgreiðslu, að því var beint til samgrh. að hann ynni í samvinnu við samgn. tillögur um að jafna kostnað við gagnaflutninga og þar með samkeppnisstöðu fyrirtækja um allt land og skyldi þeirri vinnu vera lokið fyrir árslok 2001. Ég vek athygli á því, herra forseti, að sú samþykkt, þetta nefndarálit sem ég er að vísa til kom fram líklega í maí á þessu ári sem þarna var kveðið svo á. Það styttist í lok ársins 2001 og væri afar fróðlegt að fá upplýst á hinu háa Alþingi hvernig þeim markmiðum sem þarna voru sett og í rauninni með að því er virtist beinum eða óbeinum skilyrðum, a.m.k. afar sterkum tilmælum um að aðgerðum í fjarskiptum yrði lokið á þessu ári, þ.e. áður en sala Landssímans yrði lengra komin. Við höfum fengið og ég held allir þingmenn í samgn. og ábyggilega fleiri þingmenn hins háa Alþingis bréf og áskoranir víða að af landinu frá sveitarstjórnum, frá fyrirtækjum sem eru háð fjarskiptum og gagnaflutningum, frá einstaklingum vítt og breitt um land þar sem allir þessir aðilar kvarta undan lélegum fjarskiptum, lélegu aðgengi að gagnaflutningum, háu verði og ójöfnuði hvað það varðar. Skemmst er að minnast erinda frá norðausturhorni landsins, landshluta sem á virkilega í vök að verjast og fjarskiptin skipta einmitt miklu máli. Ég er ekki búinn að sjá það, herra forseti, að sú tillaga sem hér er uppi á borðum bæti þar neitt sérstaklega um og reyndar alls ekki og hafi lítil áhrif á það. Við höfum líka fengið erindi, ekki svo langt héðan, bara ofan af Vesturlandi, um léleg skilyrði fyrir gagnaflutninga og móttöku á síma og símboðum. Herra forseti. Maður hlýtur þess vegna að taka þetta upp í umræðunni þegar verið er að fjalla um fjarskipti og aðgang að fjarskiptanetinu hver staðan er í fjarskiptum og fjarskiptaneti og gagnaflutningum á landinu öllu og ég tala ekki um að bera það saman og fá upplýst hvernig staðið hefur verið við þau fyrirheit sem gefin voru og lýst yfir í hinni mjög svo umdeildu afgreiðslu á heimild til sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf. og sem ég vitnaði hér til. Virðulegi forseti. Ég ítreka það að ég tel að í þessari umræðu eigi að koma skýrt fram og eigi að greina frá því hver staðan er í þessu máli. Væntanlega eru einhverjir góðir hlutir þar að gerast sem gott er að komi fram. Aðrir bíða, en það er afar mikilvægt ... 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. allshn. um 146. mál, frv. til laga um breyting á lögum um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, nr. 19/1966. Nefndin fékk vegna þessa máls á sinn fund fulltrúa frá dómsmrn. og eins bárust umsagnir frá ýmsum aðilum. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að fallið verði frá áskilnaði 1. tölul. 1. mgr. 1. gr. laganna um að útlendingur þurfi að hafa átt lögheimili hér á landi í fimm ár til að geta eignast fasteign. Dómsmálaráðherra, sem hefur heimild til að veita undanþágu frá þessu skilyrði skv. 2. mgr. 1. gr., hefur aldrei hafnað undanþágu frá þessu skilyrði á undanförnum áratugum en fjölmargar beiðnir um slíkt berast á ári hverju. Er tilgangur frumvarpsins að bæta réttarstöðu þeirra útlendinga sem eiga lögheimili hér á landi og vilja fjárfesta í fasteign. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Að þessu nál. standa eftirtaldir nefndarmenn í allshn.: Sú sem hér stendur framsögumaður, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, formaður, Ásta Möller, Kjartan Ólafsson, Guðjón A. Kristjánsson, Guðrún Ögmundsdóttir og Katrín Fjeldsted og Lúðvík Bergvinsson ritar undir álitið með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Hér er ekki stórt eða mikið mál á ferðinni, en þó. Það horfir til þeirra bóta að verið er að afnema það skilyrði að útlendingar geti ekki keypt fasteign nema þeir hafi átt hér lögheimili í 5 ár. Það er verið að afnema 5 ára skilyrðið og tel ég það vera til mikilla bóta. Ég hefði á hinn bóginn talið æskilegt að taka stærra skref og afnema þetta skilyrði um lögheimili, ekki síst í því ljósi að við erum smám saman að verða meiri partur af t.d. Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hefði haldið að í því ljósi gæti verið mikill akkur í því að fá hingað erlenda fjárfesta almennt hvort sem það væri í fasteignum eða einhverju öðru og því teldi ég að það hefði verið rétt að ganga skrefinu lengra og afnema þetta skilyrði um lögheimili. Á daginn kom að það var ekki vilji til þess í allshn. að ganga svo langt og er svo sem ekkert við því að segja. Ég vildi að þessi fyrirvari minn kæmi fram. Ég styð þetta mál. Það er skref í rétta átt en ég tel rétt að fram komi að ég hefði viljað taka bæði skrefin í einu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um almannatryggingar, 169. máli. Vegna þessa máls hefur heilbr.- og trn. fengið á sinn fund fjölmarga aðila og eins bárust nefndinni margar umsagnir og frá þessu hvoru tveggja er greint á þskj. 511. Í frv. eru annars vegar lagðar til breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu og hins vegar lögum um almannatryggingar. Meginmarkmið frv. er að færa á eina hönd samningsumboð ríkisins gagnvart sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmönnum um greiðsluþátttöku almannatrygginga vegna heilbrigðisþjónustu og við fyrirtæki og stofnanir vegna sambærilegrar þjónustu sem þar er veitt. Tilgangurinn er að gera heilbrigðisráðherra betur kleift að marka stefnu um forgangsröðun verkefna í heilbrigðisþjónustu og framfylgja henni. Þá er lagt til í frv. að heilbrigðisstarfsmönnum verði skylt að veita Tryggingastofnun ríkisins allar nauðsynlegar upplýsingar, þar með taldar upplýsingar úr sjúkraskrám, vegna ákvörðunar um greiðslu bóta, endurgreiðslur reikninga og vegna eftirlitshlutverks stofnunarinnar. Upplýsingar úr sjúkraskrám er þó aðeins heimilt að veita læknum Tryggingastofnunar eða tannlæknum þegar það á við. Læknar stofnunarinnar og eftir atvikum tannlæknar hafa einnig heimild til að skoða sjúkraskrár sem reikningsgerð á hendur stofnuninni er byggð á. Nefndin er sammála um að frv. sé til þess fallið að þjóna þeim megintilgangi sem því er ætlað, þ.e. að gera heilbrigðisráðherra kleift að marka stefnu um forgangsröðun verkefna í heilbrigðisþjónustu og framfylgja henni. Nefndin hefur orðið vör við ákveðna tortryggni og misskilning á tilgangi og markmiðum frv. hvað þetta varðar sem hún telur vert að reyna að leiðrétta og vill hún í því sambandi leggja áherslu á nokkur atriði. Ekkert í ákvæðum frv. gefur tilefni til að ætla að með því sé ætlunin að gera á einn eða annan hátt upp á milli rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu. Slík ályktun sem einhvers staðar hefur gætt er tilefnislaus enda stæðist slík stefnumörkun ekki ákvæði laga. Engu að síður er brýnt að samninganefndin gæti þess í samningum annars vegar við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn og hins vegar við stofnanir ríkisins að jafnræðis og óhlutdrægni sé gætt þannig að rekstrar- og samkeppnisstaða aðila sé tryggð. Í þessu sambandi er mikilvægt að hafa í huga að ákvæði frv. sem heimila ráðherra að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja stefnu um forgangsröðun, aukna hagkvæmni og aukin gæði í heilbrigðisþjónustu koma ekki í veg fyrir beitingu samkeppnislaga í atvinnurekstri á sviði heilbrigðisþjónustu. Það leiðir af lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins að allar ákvarðanir ráðherra byggðar á þessu ákvæði verða að vera í samræmi við lög, þar með talin samkeppnislög. Ráðstafanir ráðherra geta þannig komið til skoðunar samkeppnisyfirvalda á grundvelli samkeppnislaga. Til að mynda gæti Samkeppnisstofnun kallað eftir rökstuðningi Landspítala -- háskólasjúkrahúss á endurgjaldi fyrir aðstöðu innan spítalans sem leigð er sérfræðingum til að sinna ferliverkum. Þannig verður hægt að gera kröfu um kostnaðargreiningu á þessari starfsemi inni á spítölunum. Þessar staðreyndir sem ég hef rakið taldi nefndin að væru til þess fallnar að draga úr tortryggni hvað þetta varðar á samkeppnisstöðu aðila. En til þess að eyða öllum vafa og hugsanlegum misskilningi sem enn kann að gæta einhvers staðar mun ég í samráði við hæstv. heilbrrh. og heilbr.- og trn. milli 2. og 3. umr. leggja fram brtt. við 1. gr. frv. sem yrði þá ný lokamálsgrein þar sem ótvírætt verði kveðið á um að við mat á hagkvæmni þjónustu fyrirtækja, stofnana og sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmanna skuli taka tillit til alls þess kostnaðar sem til fellur vegna þeirra verka sem samið er um. Á hitt er þó að líta að hlutlægar og málefnalegar ákvarðanir um það hvaða tegund þjónustu er keypt og í hvaða mæli fara almennt séð ekki gegn ákvæðum samkeppnislaga. Sama gildir um hlutlægar og málefnalegar ráðstafanir sem miða að því að takmarka eða draga úr kostnaði hins opinbera af heilbrigðisþjónustu. Þannig veitir frv. ráðherra fyllri heimildir til að stjórna því magni sem keypt er af tiltekinni heilbrigðisþjónustu með hagkvæmni og gæði hennar að leiðarljósi. Nefndin vill árétta að heimild heilbrigðisráðherra til forgangsröðunar samkvæmt frv. er engan veginn ótakmörkuð. Allar ákvarðanir ráðherra í þessa veru þurfa að vera í samræmi við meginreglur stjórnsýsluréttarins, þar með talið jafnræðisreglur og meðalhófsreglur. Þá verður ráðherra að taka mið af ákvæðum laga um heilbrigðisþjónustu og öðrum ákvæðum laga um almannatryggingar. Í 1. gr. laga um heilbrigðisþjónustu segir t.d. að allir landsmenn skuli eiga kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma eru tök á að veita til verndar andlegu, líkamlegu og félagslegu heilbrigði, og í b-lið 1. mgr. 36. gr. almannatryggingalaga segir að sjúkratryggðir einstaklingar eigi rétt á aðstoð vegna nauðsynlegra rannsókna og aðgerða hjá sérfræðingum eða stofnunum. Þá hefur Alþingi ályktað um heilbrigðisáætlun til ársins 2010 þar sem sett er fram tiltekin stefna í heilbrigðismálum þjóðarinnar. Þetta ásamt þeim meginreglum sem felast í samkeppnislögum setja ákvörðunum ráðherra í þessum málaflokki sem og öðrum þann ramma sem nauðsynlegur er og til er ætlast í hverju réttarríki. Nefndin gerir ekki athugasemd við þá tilhögun sem frv. gerir ráð fyrir hvað varðar skipun samninganefndarinnar, sbr. 1. gr. frv. Telur nefndin nauðsynlegt að ráðherra hafi svigrúm til að skipa í nefndina eftir þörfum hverju sinni eftir því við hverja er verið að semja og um hvað. Í b-lið 4. gr. frv. er talað um sérfræðinga sem samningar skv. 39. gr. taka til. Þetta ákvæði laganna hefur hingað til verið skýrt þannig að það eigi einungis við um sérfræðilækna. Nefndin telur að svo þröng lögskýring eigi ekki rétt á sér og leyfir heilbr.- og trn. sér að skýra ákvæðið þannig að samninganefnd skv. 39. gr. almannatryggingalaga sé á þessum grundvelli heimilt að semja við fleiri stéttir heilbrigðisstarfsmanna um greiðsluþátttöku almannatrygginga eftir því sem henta þykir til að framfylgja stefnu í heilbrigðismálum hverju sinni. Heimild ráðherra í 2. efnismgr. h-liðar 4. gr. frv. er einnig til þess fallin að gera ráðherra kleift að kaupa þá þjónustu sem ríkið vill veita og þörf er á á hverjum tíma. Auk þessara ákvæða sem ég hef nú getið um fjallaði nefndin mjög ítarlega um ákvæði 8. gr. frv. en þar er kveðið á um skyldu heilbrigðisstarfsmanna til að veita Tryggingastofnun ríkisins nauðsynlegar upplýsingar, þar með taldar upplýsingar úr sjúkraskrám. Nefndin telur rétt að geta eftirtalinna atriða hvað þetta varðar: Nefndinni þykir bæði nauðsynlegt og gagnlegt að skoða forsögu þess að ákvæði þessa efnis er lagt til. Í áratugi hefur verið litið á það sem eina af meginforsendum Tryggingastofnunar fyrir samningum við heilbrigðisstéttir um greiðsluþátttöku ríkisins að henni væri unnt að sinna eftirliti með því að sú þjónusta sem samið væri um væri innt af hendi. Hornsteinn þess eftirlits er og hefur verið að tryggingayfirlæknir geti staðreynt með skoðun á sjúkraskrá að reikningsfærð verk og þjónusta hafi farið fram. Um þennan aðgang tryggingayfirlæknis og læknislærðra fulltrúa hans að sjúkraskrám hefur verið kveðið á í samningum við sérfræðilækna og tannlækna og aðrar heilbrigðisstéttir og hefur framkvæmd þessara samningsákvæða við þessa aðila gengið vel og hnökralaust allt þar til í lok árs 1999. Hinn 4. febrúar 2000 gaf tölvunefnd (nú Persónuvernd), samkvæmt ósk Tannlæknafélags Íslands, álit sitt á því hvort tannlæknum væri heimilt eða skylt að veita tryggingayfirlækni Tryggingastofnunar ríkisins afrit af sjúkraskrám sjúklinga sinna eins og samningur tannlækna við Tryggingastofnun gerði ráð fyrir. Niðurstaða tölvunefndar í þessu máli var sú að tannlæknum væri hvorki skylt né heimilt að veita tryggingayfirlækni slíkan aðgang. Í áliti tölvunefndar segir m.a. að ekki megi ,,veita aðgang að heilsufarsupplýsingum nema (1) með samþykki hins skráða eða einhvers sem hefur heimild til að skuldbinda hann, (2) á grundvelli sérstakrar lagaheimildar eða (3) á grundvelli sérstaks leyfis tölvunefndar`` (nú Persónuverndar). Með hliðsjón af þessari niðurstöðu tölvunefndar ákvað Tryggingastofnun að fresta öllum fyrirhuguðum eftirlitsaðgerðum eftir að hnökrar komu á þessa framkvæmd og hefur virkt eftirlit af hálfu Tryggingastofnunar legið niðri allt frá þessum tíma. Af eðli máls leiðir að Tryggingastofnun ríkisins ber ríka eftirlitsskyldu með því að verk sem hún greiðir fyrir séu unnin. Til að sinna þessu eftirliti er stofnuninni nauðsynlegt að hafa aðgang að þeim upplýsingum sem reikningsgerð á hendur stofnuninni er byggð á. Til að tryggja löglegan og fullnægjandi aðgang stofnunarinnar að nauðsynlegum upplýsingum telur nefndin, með hliðsjón af áliti tölvunefndar, nauðsynlegt að skjóta lagastoð undir þessa umræddu heimild. Hjá Persónuvernd sem var einn af þeim aðilum sem gaf umsögn um þetta ákvæði frv. kemur fram það grundvallarsjónarmið að ekki skuli hér fremur en endranær ganga lengra en nauðsynlegt er til að fullnægja þeirri þörf sem er fyrir hendi. Í þessu sambandi benti Persónuvernd í umsögn sinni á þrjár leiðir sem Tryggingastofnun ríkisins, að mati Persónuverndar, væru færar til að staðreyna reikninga. Í fyrsta lagi bendir Persónuvernd á skyldu læknis, sbr. 12. gr. læknalaga, til að láta hinu opinbera í té vottorð um sjúklinga er hann annast þegar slíkra vottorða er krafist vegna viðskipta læknisins við hið opinbera. Í öðru lagi bendir Persónuvernd á að unnt er að leita til sjúklings sjálfs og bera málið undir hann og í þriðja lagi bendir hún á þann möguleika að leita til Ríkisendurskoðunar ef einhver vafi þykir leika á um réttmæti reikninga. Þessi úrræði telur Persónuvernd nægjanleg til að Tryggingastofnun ríkisins geti sinnt eftirlitsskyldu sinni. Nefndin getur ekki fallist á að þær leiðir sem Persónuvernd bendir á séu fullnægjandi. Í fyrsta lagi telur nefndin nauðsynlegt að Tryggingastofnun hafi aðgang að frumgögnum. Vottorð um læknisverk sem fengin eru frá sama lækni og reikningsgerð stafar frá eru augljóslega ekki fullnægjandi til að staðfesta reikning. Í öðru lagi telur nefndin það ófullnægjandi að byggja almennt eftirlit með reikningsgerð lækna á hendur Tryggingastofnun á upplýsingum frá sjúklingum sjálfum. Það fyrirkomulag getur grafið undan trúnaði milli læknis og sjúklings og má jafnframt spyrja hver staða Tryggingastofnunar yrði ef sjúklingur neitar henni um aðgang að sjúkraskrá sinni. Að óbreyttum lögum hefði Tryggingastofnun þá aðeins eitt úrræði sem Persónuvernd bendir á, þ.e. að leita til Ríkisendurskoðunar. Samkvæmt lögum um Ríkisendurskoðun getur hún krafist reikningsskila af aðilum sem fá fé frá ríkinu og er henni jafnframt heimilt að framkvæma stjórnsýsluendurskoðun á starfsemi eða þjónustu sem ríkinu ber að greiða fyrir en einkaaðilar annast samkvæmt sérstökum samningi við ríkið, sbr. 7. og 9. gr. laga um Ríkisendurskoðun. Hér er um að ræða úrræði sem kemur til álita ef rökstuddur grunur vaknar við reglulegt eftirlit um að ekki sé allt með felldu. Þessu úrræði verður ekki beitt, eðli málsins samkvæmt, nema sérstök ástæða sé til og aðeins í einstökum tilfellum. Þannig koma þessi úrræði Ríkisendurskoðunar, að mati nefndarinnar, ekki í staðinn fyrir hið almenna og reglulega eftirlit sem fram fer hjá ýmsum stofnunum ríkisins, þar með talið það eftirlit sem fram fer hjá Tryggingastofnun. Í dæmaskyni og til glöggvunar má nefna stofnun eins og Framkvæmdasýslu ríkisins en hún sér um greiðslu reikninga fyrir hönd þess vegna samninga sem gerðir hafa verið við verktaka vegna opinberra framkvæmda. Gerðar eru ríkar kröfur um almennt og virkt eftirlit af hálfu þeirrar stofnunar svo sem dæmin hafa sannað. Þótt Framkvæmdasýslan þurfi ekki að meðhöndla eins viðkvæmar persónuupplýsingar og Tryggingastofnun ætti þetta dæmi að auðvelda mönnum að átta sig á þeim eðlismun sem er á hinu almenna eftirliti sem einstakar stofnanir hafa með sínum málum og hinu sérstaka eftirlitshlutverki Ríkisendurskoðunar. Ríkisendurskoðun er þannig mikilvægur hlekkur í eftirlitskerfi ríkisins en hún annast ekki allt eftirlit með þeim samningsbundnu greiðslum sem ríkið í sínum ýmsu myndum tekst á hendur. Nefndin tekur engu að síður undir það grundvallarsjónarmið að ekki skuli ganga lengra en nauðsynlegt er. Nefndin minnir hins vegar á að hér er um matskennt skilyrði að ræða og mat á því, þ.e. mat á nauðsyninni er í höndum löggjafans, að uppfylltum þeim skilyrðum sem sett eru í stjórnarskrá og mannréttindasáttmálum. Í hæstaréttardómi frá árinu 1989, bls. 28, taldi Hæstiréttur að 7. gr. laga um Ríkisendurskoðun, sem heimilar henni aðgang að frumgögnum, næði einnig til sjúkraskráa og að slíkur aðgangur, í því tilviki sem um var fjallað, færi ekki gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar, 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 12. gr. mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna, enda væri ákvæðið skýrt og í þágu mikilvægra þjóðfélagslegra hagsmuna. Nefndin telur nauðsynlegt, vegna þeirra gífurlegu fjármuna sem Tryggingastofnun ríkisins er falið að ráðstafa úr sameiginlegum sjóðum landsmanna, að stofnuninni sé gert kleift halda uppi virku reglulegu eftirliti með því að greiðslur bóta séu í samræmi við reglur almannatrygginga og að reikningsgerð á hendur stofnuninni sé rétt. Það er mat nefndarinnar að umrætt eftirlit verði ekki framkvæmt nema Tryggingastofnun hafi aðgang að nauðsynlegum upplýsingum og gögnum, þar með talið að þeim hluta sjúkraskrár sem reikningsgerð byggist á. Á þessum grundvelli telur nefndin rétt og nauðsynlegt að veita læknum Tryggingastofnunar aðgang að sjúkraskrám að uppfylltum nánar tilteknum skilyrðum. Í þessu sambandi minnir heilbrn. á að aðgangur Tryggingastofnunar að heilsufarsupplýsingum byggist á greiðsluþátttöku ríkisins í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu. Tryggingastofnun á auðvitað engan rétt til aðgangs í þeim tilvikum þegar um er að ræða læknisverk og þjónustu sem ríkið tekur ekki þátt í að greiða. Í fyrsta lagi setur nefndin það skilyrði að upplýsingar og aðgangur að sjúkraskrám verði aðeins veittur læknum og eftir atvikum þegar það á við tannlæknum stofnunarinnar. Frumvarpsgreinin uppfyllir þegar þetta skilyrði en samkvæmt henni skal einungis veita læknum stofnunarinnar eða tannlæknum, þegar það á við, upplýsingar úr sjúkraskrám. Sama gildir um skoðun á sjúkraskrám. Með þessu er tryggt að einungis læknar sem bera ríka þagnarskyldu samkvæmt lögum, sbr. 12. gr. laga um réttindi sjúklinga og 15. gr. læknalaga, meðhöndli þessar upplýsingar. Í öðru lagi setur nefndin það sem skilyrði að aðgangur verði aðeins veittur að þeim hluta sjúkraskrár sem reikningsgerð á hendur stofnuninni byggist á. Ákvæðið eins og það er orðað í frumvarpinu gerir í raun ekki ráð fyrir víðtækari aðgangi, en heilbr.- og trn. telur engu síður ástæðu til að taka þetta skýrt fram og ber breytingartillaga nefndarinnar þess merki. Í þriðja lagi setur heilbr.- og trn. það skilyrði að læknum Tryggingastofnunar verði aðeins heimilt að skoða sjúkraskrá á þeim stað þar sem hún er varðveitt, sbr. 14. gr. laga um réttindi sjúklinga. Þetta er tekið skýrt fram í breytingartillögu nefndarinnar. Í fjórða lagi setur nefndin það sem skilyrði að við meðferð persónuupplýsinga sem Tryggingastofnun aflar með þessum hætti skuli þess gætt að uppfyllt séu skilyrði laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og jafnframt að gætt skuli ákvæða laga um réttindi sjúklinga eftir því sem við á. Með framangreindri tilvísun til laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga er heimild Tryggingastofnunar settar skýrar skorður. Í áliti nefndarinnar er jafnframt bent á 7. gr. laganna sem fjallar um meginreglur sem gæta skuli við meðferð persónuupplýsinga og í nefndaráliti eru þær meginreglur tilteknar í fimm liðum. Nefndin lítur svo á að 3. og 5. tölul. 1. mgr. 8. gr. laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga eigi við um aðgang Tryggingastofnunar ríkisins, sbr. 2. tölul. 1. mgr. 9. gr., enda hafi löggjafinn metið það svo að slíkur aðgangur sé nauðsynlegur vegna eftirlitshlutverks stofnunarinnar. Komi upp ágreiningur um nánari framkvæmd og útfærslu á rétti Tryggingastofnunar úrskurðar Persónuvernd þar um, sbr. 37. gr. laga um persónuvernd. Þá þykir heilbr.- og trn. ástæða til að benda á 26. gr. laganna þar sem kveðið er á um eyðingu gagna þegar ekki er lengur málefnaleg ástæða til varðveislu þeirra, til að mynda þegar upphaflegur tilgangur með öflun þeirra er ekki lengur fyrir hendi. Í þessu sambandi er jafnframt vert að benda sérstaklega á 15. gr. laga um réttindi sjúklinga. Þar segir að þess skuli gætt við aðgang að sjúkraskrám að þær hafa að geyma viðkvæmar persónuupplýsingar og að upplýsingar úr þeim eru trúnaðarmál. Ákvæði 8. gr. frumvarpsins, með þeim breytingum sem nefndin leggur til í samræmi við framangreind skilyrði, sem ég hef nú rakið, setur skýran og traustan ramma utan um heimild Tryggingastofnunar ríkisins til aðgangs að upplýsingum úr sjúkraskrám og telur nefndin að með þeim hætti sé komið til móts við þá ólíku hagsmuni sem uppi eru. Er þetta enn fremur í samræmi við tilmæli Evrópuráðsins nr. 97/5, um vernd heilsufarsupplýsinga, en þar kemur fram í grein 7.3 að heimilt sé að miðla heilsufarsupplýsingum ef gert er ráð fyrir því í lögum og það er nauðsynleg ráðstöfun í lýðræðisríki í nánar tilteknum tilgangi, m.a. vegna almannahagsmuna. Í skýringum við tilmælin kemur fram að þar geti m.a. verið um að ræða heimild til að miðla heilsufarsupplýsingum til annarra en þeirra sem koma að meðferð sjúklings, t.d. til stofnana almannatrygginga. Þá má benda á að í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 95/46, um vernd einstaklinga í tengslum við vinnslu persónuupplýsinga og um frjálsa miðlun slíkra upplýsinga, er gert ráð fyrir því í 34. lið inngangs tilskipunarinnar að heimilt sé að víkja frá banni við vinnslu viðkvæmra persónuupplýsinga í þeim tilgangi að tryggja gæði og hagkvæmni málsmeðferðarreglna um uppgjör krafna um bætur og þjónustu í sjúkratryggingakerfi enda liggi fyrir brýnir almannahagsmunir. Það er mat nefndarinnar að það ákvæði sem hún gerir tillögu um sé í samræmi við framangreind sjónarmið og jafnframt í samræmi við reglur Evrópuréttarins. Ef litið er til þess aðgangs sem Tryggingastofnun hefur haft að upplýsingum úr sjúkraskrám á umliðnum árum og gerð var grein fyrir hér að framan felur ákvæðið, með þeim breytingum sem nefndin leggur til, í raun í sér skerðingu á heimildum stofnunarinnar til aðgangs að upplýsingum um heilsuhagi manna, en ákvæðið tryggir að sama skapi betur hagsmuni og réttindi þeirra sem upplýsingarnar varða. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir niðurfellingu gerðardómsákvæðis í 1. mgr. 39. gr. almannatryggingalaga. Í umsögn frá daggjaldastofnunum kom fram nokkur óánægja með þetta. Nefndin hefur skoðað þetta ákvæði og er það mat hennar að verulegur vafi sé á því að ákvæðið taki til ákvarðana um daggjöld. Þá liggur jafnframt fyrir að gerðardómur samkvæmt ákvæðinu hefur aldrei komið saman. Nefndin telur óeðlilegt að daggjaldastofnanir geti skotið ákvörðunum ráðherra, sem teknar eru með hliðsjón af ákvörðunum löggjafans um fjárveitingar til málaflokksins, til gerðardóms sem hefði þá í raun vald til að hnekkja ákvörðunum fjárveitingavaldsins í þessu efni. Með hliðsjón af þessu gerir nefndin ekki athugasemd við niðurfellingu þessa ákvæðis. Í 2. efnismgr. 6. gr. frumvarpsins er fjallað um með hvaða hætti daggjöld dvalarheimila fyrir aldraða, hjúkrunarrýma á öldrunarstofnunum og hjúkrunarheimila sem ekki eru á föstum fjárlögum skuli ákveðin. Frumvarpið felur ekki í sér miklar breytingar frá núgildandi lögum að öðru leyti en því að tekið er fram að daggjöld skuli ákveðin með hliðsjón af hjúkrunarþyngd. Í athugasemdum kemur fram að mat á hjúkrunarþyngd skuli byggt á svonefndu RAI-mati. Nefndin telur að hér sé um mikilvæga breytingu að ræða og leggur áherslu á að RAI-mat, þar sem það á við, verði samræmt milli stofnana þannig að fyllsta jafnræðis verði gætt. Við umfjöllun nefndarinnar um þessa grein frumvarpsins kom fram að allt frá því að daggjaldanefnd var lögð af, fyrir tæpum tíu árum, hafi öldrunarstofnanir haft lítið um daggjöld að segja. Samráð hafi verið afar takmarkað þótt um það hafi verið mælt í lögunum. Nefndin telur nauðsynlegt að tryggja að daggjaldastofnanir hafi ávallt möguleika á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við ráðherra áður en daggjöld eru ákveðin. Í þessu skyni leggur nefndin til að ráðherra verði gert skylt að óska eftir tillögum viðkomandi stofnana áður en ákvörðun um daggjöld er tekin. Nefndin er í raun að leggja til að ráðherra óski eftir tillögum frá þessum stofnunum með sama hætti og hann óskar eftir fjárlagatillögum frá undirstofnunum sínum sem eru á föstum fjárlögum við gerð fjárlagafrumvarpsins, samanber lög um fjárreiður ríkisins. Upphæð daggjalda ræðst að sjálfsögðu af fjárveitingum á fjárlögum hverju sinni. Með þessu fyrirkomulagi verður ráðherra betur kleift en áður að meta raunverulega fjárþörf þessara stofnana og getur mótað fjárlagatillögur sínar til fjármálaráðuneytisins á þeim grundvelli. Þetta fyrirkomulag ætti því að stuðla að faglegri vinnubrögðum hjá báðum aðilum, en afar mikilvægt er að daggjaldastofnanir vinni sínar tillögur faglega og byggi þær á rekstrarkostnaði og mati á hjúkrunarþyngd svo sem gert er ráð fyrir í ákvæði frumvarpsins. Með þessum hætti hafa daggjaldastofnanir sömu möguleika og aðrar stofnanir til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Heilbr.- og trn. leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Meðal þeirra breytinga eru þessar breytingar á 8. gr. frv. sem ég hef ítarlega fjallað um og jafnframt breytingin sem lýtur að daggjöldunum. Lögð er til breyting á h-lið 4. gr. Samkvæmt frumvarpinu falla tannlækningar undir 2. mgr. 36. gr. laganna um heilbrigðisþjónustu. Samkvæmt upplýsingum frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu var ekki ætlunin að breyta þessu enda gildir sérákvæði um tannlækningar, sbr. 37. gr. laganna. Nefndin leggur til að þetta ákvæði verði lagfært hvað þetta varðar. Samkvæmt frumvarpinu er heimilað að ákveða gjald sem sjúklingur skal greiða vegna aðstoðar ljósmóður við fæðingu í heimahúsum skv. f-lið 1. mgr. 36. gr. laganna og vegna hjúkrunar í heimahúsum skv. k-lið 1. mgr. 36. gr. laganna. Sjúkratryggðir einstaklingar hafa hingað til ekki þurft að greiða fyrir þessa þjónustu. Í starfi nefndarinnar kom fram að ekki hafi verið ætlunin að breyta því. Nefndin leggur því til að heimild til að ákveða gjaldtöku í þessum tilvikum verði felld út úr frumvarpinu. Þá telur nefndin eðlilegt að heimild sé veitt ráðherra til að ákveða hvort gjald skuli vera hlutfallsgjald og til að tiltaka hámark þess sem sjúkratryggðum einstaklingum ber að greiða og það taki til sömu þjónustu og gjaldtökuheimild er fyrir.

Herra forseti. Hv. framsögumaður hefur farið rækilega yfir nál. sem hér er til umræðu og öll nefndin stendur að. Ég vil geta þess að þetta er mjög þarft mál að mínu mati, að gera hæstv. heilbrrh. betur kleift að marka stefnu um forgangsröðun verkefna í heilbrigðisþjónustu og framfylgja henni. Sömuleiðis mun þetta auðvelda Tryggingastofnun ríkisins að nálgast nauðsynlegar upplýsingar til þess að geta sinnt aðhaldshlutverki sínu og eftirlitshlutverki vegna reikninga og annarra þeirra útgjalda sem stofnun greiðir. Án þess að ég ætli að rekja ítarlega efni þessa frv. þá vil ég einnig geta þess að ég tel það mjög mikilvægt að sömu reglur og sömu útreikningar gildi um útreikninga á RAI-mati --- eða raunverulegum aðbúnaði íbúa eins og RAI hefur verið kallað á íslensku. Kom fram hjá gestum nefndarinnar frá þeim stofnunum sem njóta daggjalda að það er ekki svo í dag að stuðst sé við sömu útreikninga hjá öllum stofnunum. Ég teldi mjög mikilvægt að því yrði komið sem fyrst á og sambærilegar reiknireglur notaðar hjá öllum daggjaldastofnunum. Herra forseti. Eins og sést á þingskjalinu hef ég skrifað undir þetta þingmál með fyrirvara þó að ég styðji það í einu og öllu og standi sömuleiðis að öllum brtt. nefndarinnar. Ég tel sams konar ástæðu til að geta þess í sambandi við fyrirvara minn að það verður að vera algerlega ljóst að það er ekki verið að heimila neinar frekari gjaldtökur í heilbrigðisþjónustunni með þessu frv. Ég held að það sé skilningur okkar allra. Það er minn skilningur. Sömuleiðis er ekki verið að heimila neina mismunun gagnvart heilbrigðisþjónustunni, þ.e. milli fólks eftir efnahag eða að öðru leyti. Ég vil taka það sérstaklega fram. Einnig tel ég mjög mikilvægt, sem ég tel reyndar búið að tryggja í brtt. frá nefndinni að lög um réttindi sjúklinga og lög um persónuvernd og önnur lög sem standa vörð um trúnað gagnvart heilsufarsupplýsingum verði haldnar varðandi það sem sem snýr að aðgangi að sjúkraskránum. Þetta er það helsta sem ég geri athugasemd við og geri hér með grein fyrir þeim fyrirvara mínum við þetta mál.

Herra forseti. Andsvar mitt er ekki annað en það að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir gat þess með réttu að öll nefndin stæði að þessu áliti. En fyrir það að mér láðist í lok orða minna að geta þess að svo væri þá vil ég árétta það hér að undir þetta nál. rita auk frsm., Katrín Fjeldsted, Ásta Möller, Tómas Ingi Olrich og Stefanía Óskarsdóttir, auk þess Þuríður Backman og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, síðasti ræðumaður, með fyrirvara, eins og hún gerði grein fyrir.

Herra forseti. Ég verð eiginlega að segja að þetta var varla andsvar þó að þetta hafi komið fram í andsvari. Það er auðvitað rétt, og ég hef getið þess hér, að ég skrifaði undir þetta þingmál með fyrirvara og hef gert grein fyrirvörum mínum í ræðu minni.

Herra forseti. Erindi mitt í þessa umræðu núna er einkum að þakka hv. heilbr.- og trn. fyrir þá miklu vinnu sem nefndin hefur lagt í þetta mál og lýsa stuðningi mínum við þær breytingar sem hafa verið gerðar og þann anda sem kemur fram í greinargerðinni sem ég tel að sé frekari árétting á þeim anda sem frv. var samið í. Nefndin hefur einkum tekið tvö atriði sérstaklega fyrir, þ.e. jafnræði varðandi samninga við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn og stofnanir og síðan persónuverndarákvæði frv. Ég tel rétt og það er rétt sem kom fram hjá hv. formanni nefndarinnar, Jónínu Bjartmarz, að það þykir rétt að taka inn í lagatextann sjálfan ákvæði sem undirstrikar anda greinargerðarinnar varðandi samninga við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn og stofnanir um jafnræði. Ég tel nauðsynlegt að kostnaðargreiningar fari fram á stofnunum. Reyndar hefur verið unnið að þeim málum og ég veit að áform eru um að vinna að slíku af fullum krafti en það auðveldar allan slíkan samanburð. Ég þakka líka fyrir þá miklu vinnu sem hefur verið lögð í að fara yfir persónuverndarákvæði frv. sem eru viðkvæm eins og komið hefur fram í umræðunni. Ég tel að allar þessar breytingar sem hafa verið gerðar á frv. séu til mikilla bóta. Ég vil taka fram varðandi þá fyrirvara sem hv. 15. þm. Reykv. gerði að lögð hefur verið mikil vinna núna undanfarið í RAI-matið. Það er nauðsynlegt að það sé gott mælitæki og grundvöllur fyrir daggjöldum á öldrunarstofnunum. Þeirri vinnu verður haldið áfram. Af sjálfum lagatextanum leiðir að þetta frv. er ekki frv. um gjaldtökur heldur er þetta frv. um skipulag samninga við heilbrigðisstarfsmenn og á að vera auðveldara að hafa yfirsýn og forgangsraða í heilbrigðisþjónustu þegar þessi löggjöf hefur tekið gildi. Ég endurtek þakkir mínar til nefndarinnar og vona að þessar breytingar eyði þeirri tortryggni sem hefur vissulega verið uppi varðandi þetta frv. Ég þykist vita að þessar breytingar séu lóð á þá vogarskál og hef nokkra vissu fyrir því að þær öldur hafi nú þegar lægt nokkuð.

Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram skrifa ég undir þetta frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um almannatryggingar með fyrirvara. Fyrirvari minn er af tvennum toga. Það er vegna hugsanlegra hækkana á kostnaðarþátttöku sjúklinga. Þó að þetta frv. taki ekki beint á þeim þætti, þ.e. greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni þá eru þetta formbreytingar. Eftir það sem á undan hefur gengið varðandi álögur á sjúklinga skulum við hafa þann fyrirvara á að þessar breytingar leiði ekki til aukinna gjalda og gjaldtöku af sjúklingum, þ.e. að formbreytingin verði ekki notuð til þess. Hæstv. heilbrrh. hefur lýst því yfir, og ég vona að það megi treysta því, að ekki standi til að nota þessar formbreytingar til þess að auka útgjöld sjúklinga. En þetta er fyrirvari minn, og svo eins varðandi þann lið sem snýr að möguleikum Tryggingastofnunar ríkisins til að fylgjast með því að reikningar frá heilbrigðisstarfsmönnum, og þá sérstaklega læknum fyrir þau læknisverk eða þá heilbrigðisþjónustu sem verið er að rukka um, séu rétt gerðir, því það er mjög vandmeðfarið fyrir Tryggingastofnun að sannreyna sjúkraskrár og upplýsingar um meðferð sjúklinga, sama hvort læknar eiga í hlut eða aðrir heilbrigðisstarfsmenn. Fyrirvari minn er sá að ekki séu í neinu brotin lög um réttindi sjúklinga og persónuvernd. Ég tel að á þeim tíma sem nefndin fjallaði um frv. og hafði það til meðferðar hafi nefndarmenn eftir bestu vitund reynt að girða fyrir möguleika á því þessi lög, lög um réttindi sjúklinga og persónuvernd, verði brotin. Þetta eru það viðkvæm mál eins og dæmin hafa sannað að ekki er víst að við höfum séð fyrir öllu. Því tel ég mikilvægt að taka strax á því ef eitthvað kemur fram sem bendir til þess að lögin séu ekki það vel úr garði gerð hvað það snertir að hægt sé að misfara með heilsufarsupplýsingar, þ.e. að strax verði tekið á því og það skoðað. Herra forseti. Ég lýsti því strax við 1. umr. málsins að ég væri hlynnt þeirri hugmyndafræði að hafa samningsgerð heilbrigðisstarfsmanna, bæði innan og utan sjúkarhúsanna, á einni hendi, sérstaklega þegar hún snýr að samningum við lækna, sérfræðinga, sem hafa unnið eftir tveimur mismunandi kerfum, þ.e. þeim sem hafa unnið inni á heilbrigðisstofnunum og hafa orðið að sníða sér stakk eftir vexti hvað varðar fjárframlög til stofnananna og þjónustan hefur orðið að taka alfarið mið af því og svo hina sem hafa verið á samningum beint hjá Tryggingastofnun ríkisins og hafa fengið greitt samkvæmt þeim verkum sem hafa verið unnin. Við höfum með þessu móti verið að beina heilbrigðisþjónustunni í æ ríkari mæli frá heilsugæslunni og yfir til sérfræðinganna. Við erum að færa hæstv. heilbrrh. töluvert vald, þ.e. að forgangsraða í heilbrigðisþjónustunni með þessari samningagerð og ég vil trúa því að heilbrigðisáætlun til ársins 2010 verði höfð þar að leiðarljósi og að áherslur verði byggðar á þeirri heilbrigðisáætlun. Hvað varðar greiðslur til daggjaldastofnana þá tek ég undir það að ég held að ekkert athugavert sé við það að festa niður gerðardóm. Það verður þá að láta reyna á það ef það kemur eitthvert mál upp sem mundi taka þetta bara upp aftur, þar sem gerðardómur hefur ekkert verið notaður við úrskurð á daggjöldum. Ef einhvern tíma á þeim tíma sem gerðardómur hefur verið inni hefði þurft að grípa til hans þá hefði maður horft til þess að þarna væri stofnun sem væri hægt að skjóta máli til til þess að fá úrskurð. En aldrei hefur verið gripið til gerðardóms þrátt fyrir mjög þröngan fjárhag margra daggjaldastofnana. Maður hefur þó talið að oft og tíðum hefði verið ástæða til þess að skjóta úrskurði um daggjöld til gerðardóms. En þar sem hann hefur ekki verið nýttur tel ég að óhætt sé að fella hann út og láta á það reyna hvernig RAI-matið nýtist sem mælistuðull á daggjöld til daggjaldastofnana. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En ljóst er að frv. hefur farið misjafnlega fyrir brjóstið á mönnum og þá sérstaklega læknum. Læknar á landsbyggðinni hafa lýst nokkurri ánægju með frv. á meðan sérfræðingar hafa að sama skapi ekki verið jafnánægðir. Það verður bara að koma í ljós hvernig þetta reynist. Hv. formaður heilbr.- og trn. kynnti hér brtt. sem ætti að gera sérfræðingum aðeins ljúfara að taka við þessum lagabreytingum.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að fylgja úr hlaði þessu nál. hv. heilbr.- og trn., en að frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um almannatryggingar hefur í raun verið unnið í nefndinni síðan á haustdögum. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Jónína Bjartmarz, hefur rakið nál. Það er allítarlegt og er á einum sjö síðum, enda þótti nefndinni ástæða til að gera skýra grein fyrir ýmsum eða öllum efnisatriðum þess þar sem gætt hafði, eins og fram kom í máli formanns nefndarinnar, talsverðrar tortryggni um sum efnisatriði og nokkuð margar athugasemdir borist við sumar greinar frv. Það er einkum við 1. gr., 6. gr. og 8. gr., en þær eru tíu alls. Formaður hv. heilbr.- og trn. kynnti brtt. við 1. gr. frv. og hæstv. ráðherra Jón Kristjánsson tók undir orð hennar og styður þær breytingar. Ég kem fyrst og fremst hér upp til að taka undir það að breytingar þessar styrkja mjög ákveðinn þátt í frv. en það er sá þáttur sem lýtur að ferliverkum innan og utan stofnana, að kappkostað skuli eða tryggt sé, svo rétt sé orðað, að tekið sé tillit til alls þess kostnaðar sem til fellur við slík verk. Eins og margir vita eru ferliverk unnin á höfuðborgarsvæðinu, fyrst og fremst í Reykjavík en einnig á Akureyri og sjálfstætt starfandi sérfræðingar eru fyrst og fremst hér í borginni. Læknasamtökin höfðu sett sig mjög eindregið upp á móti frv. eins og það kom fram og tortryggðu ýmis atriði þess. Ég tel í fyrsta lagi að með þessu nál. og í öðru lagi þeirri brtt. sem formaður nefndarinnar kynnti og hæstv. ráðherra tók undir, sé ekki ástæða til nokkurrar tortryggni lengur þannig að ég geng út frá því að læknasamtökin muni styðja þetta mál þegar það er orðið að lögum. Mér finnst það skipta mjög miklu máli vegna þess að frv. snýst að miklu leyti um starfsemi lækna og það vildi svo til að þegar læknasamtökin tjáðu sig eða gáfu umsögn sína um frv. þá gerðu þau það sameiginlega sem mátti nokkrum tíðindum sæta vegna þess að það hefur verið þekkt í læknahópnum að menn væru ekki alveg á einu máli, sérfræðingar og heimilislæknar t.d., spítalalæknar og læknar utan spítala sem dæmi. En öll þau samtök lækna, regnhlífarsamtök lækna, helstu samtök þeirra skiluðu saman áliti til nefndarinnar og hún tók athugasemdir til gaumgæfilegrar skoðunar og ég tel, eins og ég sagði áðan, að síðustu tortryggninni sé eytt með þeirri brtt. sem hér hefur verið kynnt og ég styð heils hugar. Frv. er auðvitað nokkuð efnismikið. Kannski gæti maður sagt að tímabært væri að endurskoða lögin um heilbrigðisþjónustu frá grunni vegna þess að talsvert hefur verið gert af breytingum gegnum árin. Það sama má segja um lögin um almannatryggingar en það verður oft frekar flókið að lesa sig í gegnum lög um heilbrigðisþjónustu vegna þess að breytingar hafa komið inn flest árin. Hér hafa verið raktar þær breytingar sem helstar verða á lögunum samkvæmt frv. Það er rakið í nál. og var mælt fyrir því áðan en eitt meginmarkmið frv. er þó að færa á eina hendi samningsumboð ríkisins gagnvart sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmönnum um greiðsluþátttöku almannatrygginga vegna heilbrigðisþjónustu og við fyrirtæki og stofnanir vegna sambærilegrar þjónustu sem þar er veitt. Það hlýtur að vera yfirvalda að ákveða hvernig þau koma samningamálum sínum fyrir alveg eins og viðsemjendur stjórna því hvernig þeir setja upp samninganefndir sínar. Ég neita því ekki að ég hefði kannski enn þá frekar viljað sjá að hlutverk Tryggingastofnunar ríkisins hefði eflst en ég get vel sætt mig við þetta fyrirkomulag. Þá var heilmikil umræða um það í heilbr.- og trn. hvernig heimila ætti aðkomu Tryggingastofnunar ríkisins að upplýsingum úr sjúkraskrám og hefur það verið rakið hér og niðurstaðan farsæl fundin í samræmi við öll lög og það tryggt að einungis læknar Tryggingastofnunar eða tannlæknar stofnunarinnar munu eiga aðgang að upplýsingum úr sjúkraskrám og þeir einir eftir atvikum hafa heimild til að skoða sjúkraskrár sem reikningsgerð á hendur Tryggingastofnun ríkisins er byggð á. Herra forseti. Að jafnaði og yfirleitt ríkir fullur trúnaður og traust milli lækna og heilbrigðisyfirvalda, þar með talið Tryggingastofnunar ríkisins og reikningsgerð á hendur stofnuninni, reikningsgerð í sameiginlega sjóði landsmanna er átölulaus og yfirleitt án hnökra. Það heyrir því til undantekninga þegar vandamál koma upp sem hér voru nefnd áðan, þ.e. rökstuddur grunur um að ekki sé allt með felldu með reikningsgerð. Það er til allrar hamingju ekki algengt fyrirbæri. Ég tel, herra forseti, og vil gera það að lokaorðum mínum að með frv. sé jafnræðis gætt, að ekki sé mismunað milli sjúklinga, ekki sé mismunað milli rekstrarforma og það sé tryggt að vel sé staðið að heilbrigðisþjónustunni út frá þeim sjónarhóli og ekki síst tel ég að tortryggni lækna í garð þessa frv. hafi verið eytt. Ég fagna því eindregið og tel að það sé mjög mikilvægt og sé fram á það að samstarf lækna við heilbrrh. og heilbrrn. muni fá enn betri byr en fyrir hefur verið.

Herra forseti. Bæði formaður heilbr.- og trn. og nefndarmenn hafa gert grein fyrir ágætu nál. um framtíð þessara mála og m.a. hvernig samstarfi eigi að vera háttað. Ég verð að segja að ég velkist þó svolítið í vafa um það, þegar talað er um að mikið samráð og samstarf skuli vera viðhaft við bæði lækna og þá sem í heilbrigðisgeiranum vinna, hvernig menn ætla að fara með öldrunarstofnanir á föstum daggjöldum. Þegar lesinn er texti frá hv. nefnd, þá rekst það sem hér er fjallað um alvarlega hvað á annars horn. Ég vil aðeins vitna, með leyfi forseta, til textans. Á bls. 6 í næstneðstu málsgrein segir: ,,Í 2. efnismgr. 6. gr. frumvarpsins er fjallað um það með hvaða hætti daggjöld dvalarheimila fyrir aldraða, hjúkrunarrýma á öldrunarstofnunum og hjúkrunarheimila sem ekki eru á föstum fjárlögum skuli ákveðin. Frumvarpið felur ekki í sér miklar breytingar frá núgildandi lögum að öðru leyti en því að tekið er fram að daggjöld skuli ákveðin með hliðsjón af hjúkrunarþyngd. Nefndin telur að hér sé um mikilvæga breytingu að ræða og leggur áherslu á að RAI-mat, þar sem það á við, verði samræmt milli stofnana þannig að fyllsta jafnræðis verði gætt.`` --- Gott. Besta mál. --- ,,Við umfjöllun nefndarinnar um þessa grein frumvarpsins kom fram að allt frá því að daggjaldanefnd var lögð af, fyrir tæpum tíu árum, hafi öldrunarstofnanir haft lítið um daggjöld að segja. Samráð hafi verið afar takmarkað þótt um það hafi verið mælt í lögunum.`` Skyldi þessi texti breyta þar eitthvað verulega um? Því að nú kemur framhaldið: ,,Nefndin telur nauðsynlegt að tryggja að daggjaldastofnanir hafi ávallt möguleika á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við ráðherra áður en daggjöld eru ákveðin. Í þessu skyni leggur nefndin til að ráðherra verði gert skylt að óska eftir tillögum viðkomandi stofnana áður en ákvörðun er tekin. Nefndin er hér í raun að leggja til að ráðherra óski eftir tillögum frá þessum stofnunum með sama hætti og hann óskar eftir fjárlagatillögum frá undirstofnunum sínum sem eru á föstum fjárlögum við gerð fjárlagafrumvarpsins, samanber lög um fjárreiður ríkisins.`` --- Síðan kemur rúsínan í pylsuendanum: --- ,,Upphæð daggjalda ræðst að sjálfsögðu af fjárveitingum á fjárlögum hverju sinni.`` Hver er það þá sem hefur síðasta orðið? Vilja hv. nefndarmenn segja mér það?

Herra forseti. Ég geri grein fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, frá félmn. Við umfjöllun nefndarinnar um málið komu til nefndarinnar fulltrúar félmrn., Sambands íslenskra sveitarfélaga og frá Íbúðalánasjóði. Með frumvarpinu er lagt til að stjórn Íbúðalánasjóðs verði veitt heimild í ákveðnum tilvikum til að afskrifa hluta af skuldum sveitarfélags við sjóðinn. Telur nefndin eðlilegt að Íbúðalánasjóði verði fengin slík heimild enda sé hún í samræmi við hagsmuni sjóðsins. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins. Undir nál. skrifa Arnbjörg Sveinsdóttir, Magnús Stefánsson, Kristján Pálsson og Pétur H. Blöndal og þau Guðrún Ögmundsdóttir, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Steingrímur J. Sigfússon með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Hér er frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál. Eins og hv. þm. Magnús Stefánsson hefur mælt hér fyrir lætur þessi breyting ekki svo mikið yfir sér en hún verður þó samt að teljast viss tímamótabreyting því að samkvæmt lögum um Íbúðalánasjóð hefur honum ekki verið heimilt að afskrifa eða færa niður lán. Þess vegna hefur í þeirri umræðu sem við höfum nú verið í, t.d. um stöðu félagslega íbúðakerfisins, einmitt strandað á því að því er talið hefur verið, að færa niður skuldir t.d. sveitarfélaganna vegna félagslega íbúðakerfisins vegna þess að til þess væri ekki lagaheimild. Þess vegna höfum við verið að fara alls konar leiðir til að jafna það út. Við þekkjum öll rækilega málefnin á Vestfjörðum þar sem mörg sveitarfélög þar voru komin í mikinn vanda vegna skulda við félagslega íbúðakerfið. Félagslega íbúðakerfið var á sínum tíma liður í opinberri húsnæðisstefnu. Þetta var húsnæðisstefna sem var samþykkt að vilja aðila vinnumarkaðarins, bæði atvinnurekenda og launþega. Lífeyrissjóðirnir komu að þessari húsnæðisstefnu og það var Alþingi sem síðan setti lögin og með lögunum var ákveðið að bakábyrgðin vegna þessa húsnæðiskerfis skyldi leggjast á sveitarfélögin og einmitt vegna félagslega eignaríbúðakerfisins hvíldi á þeim innlausnarskylda. Húsnæðiskerfið var sett í gang á sínum tíma af mikilli bjartsýni. Þá var gert ráð fyrir því að byggðastefnan mundi ná fram að ganga, að byggð vítt og breitt um land mundi blómgast. Svo var og um tíma þannig að það var mikill hugur í mönnum víða um land og íbúðir byggðar, enda er sveitarfélögum skylt samkvæmt lögum að sjá til þess að til séu nægar íbúðir fyrir íbúana. Þeim er gert að gera reglulegar húsnæðiskannanir og sjá til þess að nóg framboð sé á íbúðum. Eins og við þekkjum hafa sveitarfélögin hvert af öðru lent í miklum greiðsluvandræðum og erfiðleikum með að standa undir þessum skuldbindingum sínum. Þau hafa orðið að standa við sitt og neyðst til þess meðan lögin kváðu svo á um. Það hefur víða sett fjárhag þeirra í afar erfiða stöðu. Sum hafa meira að segja lent í því sem nánast mætti kalla fjárhagslegt greiðsluþrot. Ég vil aðeins, herra forseti, vitna til erindis sem Halldór Halldórsson bæjarstjóri á Ísafirði flutti á fundi í haust um félagslega íbúðakerfið. Halldór Halldórsson bæjarstjóri hefur einmitt verið annar fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga í nefnd sem félmrh. skipaði um lausnir í félagslega húsnæðiskerfinu. Hann rekur þar bæði sögu húsnæðis og húsnæðiskerfis og það hvernig fór með varasjóðinn, varasjóð sem ákveðið fjármagn átti að renna í, varasjóð húsnæðislána sem átti að fjármagna mismuninn í húsnæðiskerfinu vegna munar á kostnaðarverði og innlausnarverði íbúða, þ.e. seldist íbúð á hærra verði en því sem talist gat kostnaðarverð þá átti söluhagnaðurinn að renna inn í sjóðinn svo hægt væri að grípa til hans í þeim tilvikum er ekki var hægt að selja íbúðirnar aftur á sama verði og þær voru leystar inn á. Hann rekur hvernig varasjóðurinn, bæði á þessu og síðasta ári virkaði ekki hvað þetta varðar vegna þess að sveitarfélögin réðu einfaldlega ekki við að leysa inn íbúðirnar og gátu þess vegna ekki nýtt sér þau framlög sem í sjóðnum voru. Þessi litli varnagli sem þó hafði verið settur í kerfið varðandi félagslegu eignaríbúðirnar var þannig í raun orðinn óvirkur því að málið var orðið miklu stærra en svo að það gæti leyst af sjálfu sér. Í þessu ágæta erindi rekur hann stöðu þessara mála. Hann nefnir stöðuna í byrjun ársins 2001. Hann hefur á fyrirvara um nákvæmnina en þar segir hann að á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjum eru 1.198 íbúðir og reiknað innlausnarverð þeirra er 8,5 milljarðar kr. og eignarhluti sveitarfélaganna þar 1,9 milljarðar. En í öðrum landshlutum, utan höfuðborgarsvæðisins, er fjöldi íbúða 1.490, innlausnarverð um 10,9 milljarðar kr. og eignarhluti sveitarfélaganna 2,9 milljarðar. Í þeim tillögum sem þarna eru reifaðar er talið að til að þau sveitarfélög sem þarna er um að ræða ráði við skuldbindingar sínar og komi hugsanlega íbúðunum aftur í umferð, ef svo má segja, þurfi að lækka þessi lán um 2,8 milljarða kr. Þetta eru þær upphæðir sem þarna er um að ræða og er talið, í þessum drögum, nauðsynlegt að afskrifa þessar upphæðir til þess að þær komist í rekstrarhæft ástand. Það er líka vert að gera sér grein fyrir því að einmitt þessir 2,8 milljarðar kr. skiptast ekki jafnt á sveitarfélögin heldur eru ákveðin sveitarfélög þarna í miklu meiri vandræðum en önnur og hafa lent í alvarlegum greiðsluerfiðleikum. Þess vegna hefðu menn farið að eins og á Vestfjörðum, að létta á skuldum m.a. vegna félagslega íbúðakerfisins með því að taka af Vestfirðingum Orkubúið. Sumir segja það hafa verið keypt á yfirverði en aðrir segja svo ekki vera. En það var ætlað til að jafna út þessar skuldir sem eru að sliga sveitarfélagið. Aðrar aðferðir eru síðan notaðar annars staðar á landinu. Unnið hefur verið að lausn á vandamálum eins og eins sveitarfélags en engin heildarlausn verið í gangi. Þess vegna er það einmitt fagnaðarefni, herra forseti, að hér skuli þó koma fram frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál þar sem Íbúðalánasjóði verði heimilt að semja við sveitarfélögin um afskrift á hluta skulda þeirra við sjóðinn gegn greiðslu á eftirstöðvum vanskila og hluta skulda. Alla vega er þar komin lagaheimild til að semja um framhald þessara mála og heimild til að afskrifa. Það er lofsvert að gefinn skuli kostur á slíku og óskandi að þetta skref sé til góðs og unnið verði að þessum málum varðandi félagslega íbúðakerfið um land allt og fjárhagsvanda í beinu framhaldi, þ.e. leysa hann með þeim hætti að sveitarfélögin standi jafnburðug eftir og helst betur með íbúðir sínar þannig að íbúðareign þeirra verði frekar styrkur fyrir þau í framtíðinni og til að styrkja búsetu á þessum svæðum, í stað þess að vera þeim sá klafi sem hún hefur verið á seinni árum. Hún er alveg ótæk sú stefna sem hefur verið keyrð, að leysa skuldavanda sveitarfélaganna með því að ná af þeim mikilsverðum þjónustueignum upp í þessar opinberu skuldir, skuldir sem m.a. eru tilkomnar vegna lagasetningar frá Alþingi sem ákvað einhliða hvar ábyrgðin á þessum skuldum skyldi liggja og taldi sig síðan meira eða minna geta verið stikkfrítt með þeirri niðurstöðu. Herra forseti. Ég vildi láta koma fram að ég tel þetta vera jákvætt skref. En vitanlega veldur hver á heldur í framhaldinu og það er afar brýnt að þessi mál fái bæði skjóta, ákveðna afgreiðslu og farsælan endi.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti um frv. til girðingarlaga á þskj. 502 ásamt brtt. á þskj. 503. Með frumvarpinu eru gildandi girðingarlög, nr. 10/1965, endurskoðuð og er meginmarkmið þess að fjalla um girðingar og hverjir fara með forræði yfir þeim svo og kostnaðarskiptingu við uppsetningu þeirra á landamerkjum. Helsta breyting frá gildandi lögum felst í því að fallið er frá þeirri reglu að hálfur girðingarkostnaður skiptist eftir helmingaskiptareglu en hinn helmingur eftir því hvert gagn hver um sig hafi af girðingunni. Lengi er hægt að deila um hvor aðila hafi meira gagn af girðingu þar sem mismunandi sjónarmið rekast á. Í þess stað er kveðið á um í frumvarpinu að meginreglan sé sú að skipting girðingarkostnaðar á landamerkjum verði til helminga en þó verði hægt að semja um aðra skiptingu kostnaðar. Sú regla að hægt verði að semja um aðra skiptingu kostnaðar nái aðilar um það samkomulagi er breyting frá frumvarpi því sem lagt var fram á 126. löggjafarþingi. Telur nefndin það til mikilla bóta og skapa nauðsynlegan sveigjanleika þannig að hægt sé að taka tillit til mismunandi aðstæðna. Náist hins vegar ekki samkomulag kemur til kasta úrskurðaraðila skv. 7. gr. frumvarpsins. Frumvarpinu er ætlað að vera rammalöggjöf þar sem fjallað verði með ítarlegri hætti um ýmis atriði í reglugerð, sbr. 3. gr. frumvarpsins. Leggur nefndin áherslu á að fjallað verði á ítarlegan hátt um t.d. hlið og gerð, uppsetningu, viðhald og niðurtöku rafgirðinga. Þrátt fyrir ákvæði þessa frumvarps halda gildi sínu sérákvæði um girðingar í öðrum lögum, t.d. vegalögum, sem fjalla m.a. um girðingar meðfram vegum, og lögum um náttúruvernd, þar sem m.a. er kveðið á um girðingar sem liggja yfir fornar þjóðleiðir eða skipulagða göngu-, hjólreiða- eða reiðstíga og skyldu til að hafa hlið á slíkum girðingum eða göngustiga. Með hliðsjón af því að frumvarpinu er ætlað að vera rammalöggjöf um girðingar leggur nefndin til að ákvæði 2. gr. verði einfaldað til muna og í stað þess að fjalla á ítarlegan hátt um hvernig einstakar tegundir girðinga skuli settar upp verði látið nægja að tilgreina þær tegundir girðinga sem falla undir lögin. Með því verði meira svigrúm til að kveða á um það í reglugerð hvernig einstakar tegundir girðinga skuli úr garði gerðar með hliðsjón af aðstæðum þar sem lýst yrði t.d. þeim lágmarks- og hámarkskröfum sem gera þarf til girðinga. Í 1. málsl. 1. mgr. 7. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að viðkomandi búnaðarsamband og sveitarfélag tilnefni hvort sinn úrskurðaraðilann ef aðilar verði ekki sáttir um hvers konar girðingu skuli reisa, kostnaðarskiptingu og aðra framkvæmd. Til að sjónarmið sem flestra komist að leggur nefndin til að auk framangreindra aðila skuli sýslumaður tilnefna einn úrskurðaraðila.

Herra forseti. Á þskj. 416 er nefndarálit frá meiri hluta samgn. um frv. til laga um leigubifreiðar. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ný heildarlög um leigubifreiðar og felur það í sér margar breytingar frá núgildandi lögum um starfsemina. Veigamesta breytingin felst í því að stjórnsýsla málaflokksins er færð frá samgönguráðuneytinu til Vegagerðarinnar en heimilt verður að kæra ákvarðanir hennar til samgönguráðherra, sbr. 4. gr. frumvarpsins og ákvæði stjórnsýslulaga um kæru til æðra stjórnvalds. Samkvæmt frumvarpinu skal Vegagerðin starfrækja gagnagrunn sem geyma á upplýsingar um atvinnuleyfi og heimildir til undanþágu frá akstri eigin bifreiðar. Með þessum gagnagrunni er ætlunin að tryggja að Vegagerðin hafi ávallt heildaryfirsýn yfir málaflokkinn og að framkvæmd laganna sé samræmd. Í frumvarpinu er gengið út frá því að fjöldi leigubifreiða verði takmarkaður eftir svæðum svo sem verið hefur. Nefndin fjallaði um röksemdir fyrir því að viðhalda stjórnun á fjölda leigubifreiða á takmörkunarsvæðum. Í því sambandi var m.a. rædd reynsla Svía af því að gefa leigubílaakstur frjálsan. Það er mat meiri hluta nefndarinnar að líta beri á leigubílaakstur sem hluta af almenningssamgöngukerfinu og í því ljósi sé nauðsynlegt að tryggja að ávallt sé næg og góð þjónusta í boði. Telur meiri hlutinn að á þessu stigi sé ekki vænlegt að gefa leigubifreiðaakstur frjálsan til að ná því markmiði. Í almennum athugasemdum um 11. gr. kemur fram að gert sé ráð fyrir að allt daglegt eftirlit með atvinnuleyfishöfum og forfallabílstjórum sé í höndum lögreglunnar. Orðalag og framsetning þessara athugasemda má misskilja með þeim hætti að með frumvarpinu sé lögreglunni gert að hafa sérstakt eftirlit með leigubifreiðastjórum. Meiri hlutinn leggur áherslu á að lögreglunni er ekki ætlað að hafa eftirlit með leigubifreiðastjórum umfram það sem felst í almennri eftirlitsskyldu lögreglunnar enda leiðir ekkert slíkt af frumvarpstextanum sjálfum. Þess má einnig geta að samgönguráðherra gat þess í framsöguræðu sinni um málið að varast bæri að misskilja tilvitnuð orð í athugasemdum með frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur áherslu á að ráðherra gæti þess við setningu reglna um undanþágur, sbr. 3. mgr. 9. gr. frumvarpsins, að leigubifreiðastjórar njóti sambærilegs orlofsréttar og almennt gerist og að ákvæða laga nr. 30/1987, um orlof, sé gætt í hvívetna. Meiri hlutinn lítur svo á að við veitingu skilyrtra atvinnuleyfa skv. 7. gr. frumvarpsins, með þeirri breytingu sem meiri hlutinn leggur til, verði sömu skilyrði lögð til grundvallar og fram koma í frumvarpinu um leigubifreiðastjóra og leigubifreiðar þeirra eftir því sem við getur átt. Herra forseti. Þegar þetta frv. var rætt kom m.a. til umræðu hugmyndin um að opna svokallaðar girðingar sem liggja á milli sveitarfélaga á Reykjanesi og Reykjavík og jafnvel víðar, bæði sveitarfélaga til austurs og vesturs. Við í meiri hlutanum teljum, herra forseti, að eðlilegt sé að viðhalda því kerfi óbreyttu að marggefnu tilefni. Eins og ég kom aðeins inn á í texta meiri hluta nefndarinnar teljum við að þar sem reynt hefur verið að gefa atvinnuleyfi frjálst fyrir leigubifreiðar eins og til að mynda í Svíþjóð hafi sú reynsla ekki gefið góða raun og hefur jafnvel heyrst að stjórnvöldum þar hafi orðið á mistök og hafi jafnvel látið svo í veðri vaka að þetta hafi verið mistök. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Helstu breytingar eru eftirfarandi: Nokkurs ósamræmis gætir í notkun hugtaka í frumvarpinu. Talað er samhliða um leigubifreiðar, fólksbifreiðar til leiguaksturs, leigubíla og bifreiðar, bifreiðastjórafélög og félög leigubifreiðastjóra, leigubifreiðaakstur og leiguakstur o.fl. Lagt er til að þetta verði samræmt og talað um leigubifreiðar, félög leigubifreiðastjóra, leigubifreiðaakstur og leigubifreiðastöðvar. Í 4. mgr. 2. gr. frumvarpsins er ráðherra veitt heimild til að fela einstökum sveitarstjórnum framkvæmd mála er varða leigubifreiðar innan sveitarfélagsins að fenginni tillögu Vegagerðarinnar. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á þessu ákvæði. Í fyrsta lagi telur meiri hlutinn rétt að það komi fram að ráðherra sé aðeins heimilt að fela sveitarstjórn umsjá málaflokksins að ósk um það berist frá sveitarfélaginu sjálfu. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til að ráðherra skuli leita umsagnar Vegagerðarinnar áður en ákvörðun er tekin. Í frumvarpinu er gengið út frá því að ráðherra sé aðeins heimilt að taka þessa ákvörðun að fenginni tillögu Vegagerðarinnar. Óeðlilegt er að ráðherra sé bundinn við það að tillaga berist frá Vegagerðinni og er því lagt til að einungis sé skylt að leita umsagnar hennar. Í þriðja lagi leggur meiri hlutinn til að tekið sé skýrt fram að við flutning málaflokksins yfir til sveitarfélags skuli viðkomandi sveitarstjórn taka stöðu Vegagerðarinnar samkvæmt lögunum eftir því sem við getur átt. Þetta er nauðsynlegt til að ekki sé vafi um valdheimildir sveitarfélags í þessu sambandi. Í fjórða lagi leggur meiri hlutinn til að ráðherra geti gefið sveitarfélagi undanþágu frá starfrækslu gagnagrunns enda sé eftirlit tryggt án hans. Í fimmta lagi er síðan gert ráð fyrir að gjöld skv. 12. gr. frumvarpsins renni til sveitarfélags hafi það tekið málaflokkinn yfir. Í frv. var einnig gert ráð fyrir að gjald þetta væri 13 þús. kr. en í tillögu hér er gert ráð fyrir að þetta gjald verði lækkað niður í 10. þús. kr. Í 2. tölul. 1. mgr. 5. gr. frumvarpsins er gert að skilyrði fyrir atvinnuleyfi að umsækjandi sé skráður eigandi bifreiðar eða skráður fyrsti umráðamaður með a.m.k. 35% eignarhlutdeild samkvæmt samningi við löggilt kaupleigufyrirtæki. Meiri hlutinn leggur til að skilyrðið um 35% eignarhlutdeild verði fellt brott. Í 4. tölul. 1. mgr. 5. gr. frumvarpsins er óflekkað mannorð, sem nánar er skilgreint í ákvæðinu, gert að skilyrði fyrir veitingu atvinnuleyfis. Skilyrði þetta er ítarlegra og strangara en tilefni er til auk þess sem notkun hugtaksins ,,óflekkað mannorð`` er óheppilegt í þessu samhengi og skilgreining þess ekki í samræmi við ákvæði 5. gr. laga um kosningar til Alþingis. Af þessum sökum leggur meiri hlutinn til að skilyrði þetta verði orðað með öðrum hætti og er stuðst við orðalag 5. gr. laga um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga á landi sem samþykkt voru á síðasta þingi. Lagt er til að felld verði brott heimild til að veita leiðsögumanni tímabundið og skilyrt atvinnuleyfi, sbr. 7. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn leggur til að tiltekið verði sérstaklega í 1. tölul. 2. mgr. 9. gr. að heimilt sé að veita leigubifreiðastjóra tímabundna undanþágu vegna fæðingar- og foreldraorlofs svo að það valdi ekki vafa. Meiri hlutinn leggur til að bætt verði nýjum málslið við 3. mgr. 9. gr. er veiti ráðherra heimild til að ákveða gjald fyrir afgreiðslu veittra undanþágna. Ljóst er að kostnaður mun falla til vegna þessarar umsýslu hjá leigubifreiðastöðvum og félögum leigubifreiðastjóra og því nauðsynlegt að þeim verði gert kleift að innheimta gjald sem honum nemur. Lagt er til að heimild dánarbús skv. 8. mgr. 9. gr. til að nýta atvinnuleyfi verði styttur í þrjá mánuði en sá tími nái þó aldrei fram yfir lok búskipta. Lögð er til breyting á ákvæði til bráðabirgða. Samkvæmt upplýsingum nefndarinnar hafa forfallabílstjórar frá 1. maí 1999 tekið námskeið til undirbúnings starfinu. Meiri hlutinn gengur út frá því að samkvæmt ákvæðinu geti Vegagerðin metið það hvort þessi námskeið teljist fullnægjandi samkvæmt ákvæðum laganna. Þeir sem þegar hafa lokið námskeiði sem telst fullnægjandi af hálfu Vegagerðarinnar eru samkvæmt þessu undanþegnir skyldu til að sækja umrædd námskeið. Þá lítur meiri hlutinn svo á að þeir sem hófu akstur fyrir 1. maí 1999 hafi þegar hlotið þá starfsreynslu sem teljist ígildi námskeiðs samkvæmt lögunum og leggur því til að þessir aðilar verði undanþegnir námskeiðsskyldu. Herra forseti. Undir þetta nefndarálit rita Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Arnbjörg Sveinsdóttir, Sigríður Ingvarsdóttir, Magnús Stefánsson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Herra forseti. Ég legg til að málinu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr.

Herra forseti. Í tæp 50 ár hafa verið við lýði sérstakar reglur um leigubifreiðastjóra sem gera það að verkum að aðkoma að greininni er mjög takmörkuð og sú umræða fór að einhverju leyti fram í samgn. um hvort þessar takmarkanir væru nauðsynlegar. Ekki kom mikið fram í raun og veru í þeirri umræðu annað en það að Svíar hefðu sennilega reynt eitthvað í þessum efnum, hefðu gefið þetta frjálst og að sögn þeirra sem komu fyrir nefndina hefði þar allt farið í bál og brand. Þeir hefðu upplifað það að atvinnufrelsi og samkeppni væri skelfileg í þessum geira. Því miður var þetta ekkert rökstutt. Því miður voru ekki sett fram nein dæmi. Því miður var ekkert farið yfir það í nefndinni nákvæmlega hvað það var sem misfórst í Svíaríki. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. Guðmund Hallvarðsson og óska eftir því að hann gefi tiltekin dæmi um það sem misfórst í þeirri breytingu í Svíþjóð. Í öðru lagi, virðulegi forseti, vil ég beina þeirri fyrirspurn til hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar, formanns samgn., hvað geri það að verkum að nauðsynlegt er að innheimta 10 millj. á ári af leigubílstjórum til þess að halda utan um þetta kerfi sem ég á eftir að fjalla um og dreg stórlega í efa að standist. Hvað gerir það að verkum að innheimta þarf 10 millj. á ári bara við það að málaflokkurinn er færður yfir til Vegagerðar en það sér ekki staf í því að á nokkurn hátt sé skorið niður á móti á aðalskrifstofu samgrn.?

Herra forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson spyr tveggja spurninga. Í fyrsta lagi: Hvað misfórst hjá Svíum? Það vill svo til að ég reyndi þetta sjálfur og það var tvennt sem vakti athygli mína. Ég upplifði í fyrsta lagi að koma með ferju frá Finnlandi til Stokkhólms og ætlaði þar í næsta leigubíl. Svíar kölluðu á mig og vöruðu mig við að fara í þennan bíl því hann væri ekki merktur leigubílastöð. Ég var búinn að spyrja um verðið, hvað mundi kosta að keyra mig upp á hótelið. Það var sagt 300 kr. sænskar. En þegar við fórum að þeim bíl sem var merktur leigubílastöð og var undir eftirliti aðila, þá kostaði bíllinn ekki nema 80 kr. Fólk hafði lent í mjög mörgum misindismönnum sem voru að keyra leigubíla, og umræðan var því þessi. Í annan stað var fólk hætt að þora að senda barnapíurnar sínar heim að nóttu til með slíkum leigubílum. Það voru mörg dæmi um að ofbeldisverk hefðu komið upp gagnvart því fólki. Og í umræðunni vöruðu þeir við þessu og sögðu: Við tókum líklega víxlspor með því að gefa frjálsræðið svona mikið. Í annan stað hvað áhrærir kostnað vegna þessa máls, þá höfum við farið í gegnum það í nefndinni. Við vitum að það kostar að koma upp þessu ákveðna kerfi sem ég tel að sé mjög gott. Að halda utan um alla leigubíla á Íslandi innan þessa kerfis er mjög jákvætt. Það er líka mjög jákvætt sem hér hefur gerst í gegnum árin að nýir aðilar, sem koma að leigubílunum í afleysingum í einhvern ákveðinn tíma, öðlast þekkingu og reynslu og koma kannski um leið fram með trúverðugheit sín gagnvart þessu máli þannig að hvað svo sem snýr að ráðuneytinu þó ekki sjáist merki á að breytingar verði þar, þá sé ég þó fram á að innan tveggja, þriggja ára muni þetta tölvukerfi vera búið að borga sig upp og væntanlega mun þetta gjald sem við erum að tala um lækka.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. að ég held að það væri vanhugsað og ekki skynsamlegt að gefa algert frelsi í þessu. En það breytir ekki hinu að auðvelt er að halda því með þeim hætti að menn setji ákveðin skilyrði til þess að menn geti keyrt. Ég veit líka að Bandaríkjamenn hafa lengi stundað það að keyra menn frá A til B með leigubifreiðum og þar hefur ekki verið neitt sérstakt kvótakerfi. Það hefur gengið ágætlega. En ég vil spyrja hv. þm.: Er hann almennt andvígur atvinnufrelsi eða er það bara þessi tiltekni málaflokkur sem hann telur nauðsynlegt að binda niður með þessum hætti og er hann almennt andvígur samkeppni eða er það bara þessi tiltekni málaflokkur sem hann er andvígur og telur nauðsynlegt að binda niður?

Herra forseti. Í fyrsta lagi, kannski gagnspurt. Er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson á móti því að fólksflutningabílar séu skoðaðir árlega eða gerðar séu sérstakar kröfur til leigubifreiða sem snúa að öryggismálum? Hvað áhrærir hins vegar frjálsræðið í þessu þá sé ég fram á það að ef allar girðingar væru aflagðar eins og ég kom inn á í framsöguræðu minni hvað varðar Reykjavík annars vegar og Suðurnes og síðan austur á land og í vesturátt, ef þetta væri allt gefið frjálst, hvaða öryggi væri þá í því að fólk t.d. í Keflavík gæti fengið leigubíl þar á laugardagskvöldi? Hvaða trygging væri það fyrir fólk á Selfossi eða Akranesi eða Borgarnesi? Mundu ekki þessir leigubílar leita á Reykjavíkursvæðið? Ég er ekki á móti takmörkunum í sjálfu sér hvað áhrærir atvinnustarfsemi. Það tók mörg ár að leggja af ákveðnar takmarkanir um að verkamenn í Reykjavík mættu fara austur fyrir læk vegna þess að það kostaði stórfé. Allt hefur þetta breyst. En það sem við viljum tryggja með leigubílafrv. er það að fólk fái þjónustuna, að til sé þjónusta eins og t.d. í Keflavík, það dæmi sem ég gat um áðan. Við verðum að hafa takmarkanir á leigubílaakstri í Reykjavík vegna þess að ef við gerðum það ekki, þá mundu menn koma og fara. Það yrði stutt viðdvöl hvers og eins í leigubílaakstrinum og það mundi ekki til langtíma litið þjóna viðskipavininum.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, formaður samgn., hefur fylgt úr hlaði nál. og brtt. meiri hlutans. Mig langar að spyrja hann aðeins út í þennan svo kallaða leigubílaskatt sem hér er á ferðinni. Í upphafi voru þetta 5 þús. kr. greiddar einu sinni fyrir leyfið sem gat verið til 20 jafnvel 25 ára. Fyrsta spurning mín er varðandi þá aðila sem hafa þetta leyfi í dag og borguðu 5 þús. kr., samkvæmt gildandi lögum, og eru með útgefið skírteini sem dugar kannski 15--20 ár í viðbót. Getur hv. þm. og meiri hlutinn fullvissað okkur um að lagastoð sé fyrir því að taka þetta gjald núna árlega, 10 þús. kr.? Í öðru lagi. Þessi 10 þús. kr. leigubílaskattur sem hér er verið að leggja á, sem ég er algerlega andvígur því ég tel að þessi grein borgi þegar nægilega mikið til ríkisins í formi virðisaukaskatts af mælanlegu stöðvargjaldi og öðru, hefur tekið töluverðum breytingum. Í fyrsta lagi, þegar maður sá þetta fyrst, var hann áætlaður 8 þús. kr. Þegar frv. kom fram í fyrra var hann kominn upp í 16 þús. kr. Þegar frv. var samþykkt var hann 13 þús. kr.  ,,Lagt er til að endurskoðuð verði lög og reglur um leigubifreiðaakstur og rekstur bifreiðastöðva með það að markmiði að draga úr miðstýringu og opinberum afskiptum.`` Tilvitnun lýkur í landsfundarsamþykkt Sjálfstfl.

Herra forseti. Ég lít svo á að þó að á sínum tíma hafi verið veitt einhver starfsleyfi til eins eða tveggja tuga ára þá gildi það ekki varðandi þær greiðslur sem nú er ætlast til að inntar séu af hendi árlega, þ.e. þessar 10 þús. kr. Í annan stað varðandi það hlaup sem hefur verið á upphæðum um nokkurt skeið. Upphæðin er nú 10 þús. kr. Í lagafrv. var gert ráð fyrir að þetta væru 13 þús., en að betur athuguðu máli sér meiri hlutinn fram á að 10 þús. kr. muni duga til þess að dekka þann kostnað sem verður núna a.m.k. í tvö til þrjú ár til þess að koma þessu kerfi á til að hafa heildarsýn yfir málið. Varðandi það hvort þetta falli innan ramma landsfundar Sjálfstfl. þá er það nú svo að að sumu leyti, að nokkru leyti fellur það þar undir. Það er alveg rétt. Það er hins vegar mjög gott að vita til þess að samfylkingarmenn horfi svo mjög til landsfundarsamþykktar Sjálfstfl. Hún er mjög yfirgripsmikil, víðáttumikil og boðar nýjungar. Ég hef ekki séð stefnuyfirlýsingu eða landsfundarsamþykkt Samfylkingarinnar. Hvað segir hún um leigubíla?  
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hluta samgn. um frv. til laga um leigubifreiðar. Með frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar eru lagðar til grundvallarbreytingar á stjórn leigubifreiðamála í landinu. Ráðgert er, nái þetta frv. fram að ganga, að færa stjórn leigubifreiðamála frá ráðuneyti samgöngumála til Vegagerðarinnar. Frumvarp sama efnis var lagt fram á seinasta þingi en hlaut ekki afgreiðslu. Frumvarpið hefur tekið nokkrum breytingum, reyndar til batnaðar frá því að það var lagt fram þá og meiri hluti nefndarinnar leggur fram margar breytingar á því sem að áliti 1. minni hluta eru flestar til bóta. Engu síður eru atriði í frumvarpinu sem gera það að verkum að 1. minni hluti getur ekki stutt málið óbreytt. Fyrsti minni hluti leggur áherslu á að þjónusta leigubifreiða og leigubifreiðaakstur séu einn af grunnþáttum almannasamgangna í landinu. Mikilvægt er því að tryggja góða, örugga og ódýra þjónustu en um leið eðlileg starfskjör leigubifreiðastjóra. Lagasetning um þessa þjónustu þarf því að taka mið af því að þjónustan verði tiltæk og í boði sem allra víðast á landinu. Nauðsynlegt er að þessi grundvallarmarkmið og tilgangur laganna séu skýrt orðuð í lögunum sjálfum. Herra forseti. Þetta þykir mér einmitt hvað helst á skorta í þessu frv. til laga um leigubifreiðar, þ.e. að þar sé undirstrikað að markmið laganna sé í raun að skapa þá umgjörð að þau stuðli að og tryggi að þessi þjónusta sé til staðar og í boði sem allra víðast á landinu. Það er grunnur þessa starfs. Markmið laganna, að mínu mati, tekur allt of mikið mið af því hvernig á að keyra þetta inn í miðstýringu og menn gefa sér nærri því að þessi atvinnurekstur sé eitthvað sem samfélagið eigi í erfiðleikum með og þess vegna verði að beita hann eins miklum takmörkunum og hægt er. Þó að þetta sé ekki sagt berum orðum, herra forseti, er þarna grundvallarmunur frá þeirri sýn sem sá sem hér talar hefur á þessa þjónustu. Markmiðið er að þessi þjónusta sé í boði, hún sé örugg, góð þjónusta og sem ódýrust alls staðar eða svo víða sem nokkur kostur er á landinu. Það á ekki bara að hugsa svona lagaumgjörð út frá aðstæðum á höfuðborgarsvæðinu eins og við upplifum svo oft, þ.e. að lagasetningar taki einungis mið af þeim veruleika sem er á þessu nærsvæði, höfuðborgarsvæðinu, en síður til þeirra miklu hagsmuna sem eru fólgnir í því að þessi þjónusta sé í boði og tiltæk og góð um allt land. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, að ég tel meginveikleika frv. þessa afstöðu, þessa sýn. Þó verð ég að segja mönnum það til hróss að í nál. hv. meiri hluta er þó vikið að þessu orðum og þar bætt nokkuð úr þeim kalda anda sem mér finnst að frv. í sjálfu sér sýni gagnvart þjónustunni sem slíkri. Varðandi síðan ýmis önnur framkvæmdaratriði telur fyrsti minni hluti að ákvæði 9. gr. frumvarpsins, er lýtur m.a. að veitingu undanþágna frá akstri eigin bifreiðar vegna töku orlofs, sé ófullnægjandi. Við umfjöllun nefndarinnar um málið komu fram upplýsingar um að framkvæmd núgildandi laga og reglna settra samkvæmt þeim hefði í einhverjum tilvikum stangast á við lög nr. 30/1987, um orlof. Var gagnrýnin einkum fólgin í því að laugardagar og sunnudagar hefðu á sumum svæðum verið reiknaðir með í orlofstöku sem er andstætt ákvæðum laga um orlof. Til að tryggja að leigubifreiðastjórar njóti orlofskjara á við aðra leggur 1. minni hluti áherslu á að farið verði að ákvæðum orlofslaga við veitingu undanþágna eftir því sem við getur átt. Meiri hlutinn nefnir þetta í áliti sínu en tryggara er að þetta birtist í lögunum sjálfum þannig að menn þurfi ekki að velkjast í vafa um hver hinn raunverulegi vilji er í þessu máli. Herra forseti. Fyrsti minni hluti dregur í efa nauðsyn þess að starfræktur verði gagnagrunnur á þann hátt sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Eiginlega er megininntak í mörgum af þeim frv. sem birtast nú í þinginu, bæði á þessu ári og hinu síðasta, þessi ofboðslega miðstýringarárátta, árátta að safna inn gögnum, safna inn upplýsingum um allt mögulegt og keyra inn í einhvern miðlægan grunn til að geta síðan beitt miðstýringu, til að leita að öllum þeim þáttum sem hægt er að gera að gjaldstofni. Engin takmörk eru fyrir þessari gjaldáráttu. Þessi gagnasöfnun virðist vera ein af þeim forsendum sem verið er að leggja upp fyrir gjaldtöku. Það þarf vottorð hér og vottorð þar, endurnýjun á vottorði hér og endurnýjun á vottorði þar, eftirlitsgjald hér og eftirlitsgjald þar. Þetta er rauður þráður. Þetta er gjaldheimta að hætti hússins, eins og hér hefur verið nefnt áður í þingsölum af hálfu Sjálfstfl., miðstýring og gjaldheimta, skattur hér, eftirlitsgjald þar. Og þetta á einmitt við í þessu frv. eins og öðrum frv. sem lúta að samgöngumálum. Herra forseti. Mikill kostnaður fylgir stofnsetningu og starfsemi þessa gagnagrunns. Og hvar leggst hann á? Jú á leigubifreiðastjóra. Það er ekki ætlunin að stjórnvöld séu að liðka til eða skapa eða taka þátt í umgjörð þessarar mikilvægu þjónustustarfsemi. Nei, ætlunin er að leigubifreiðastjórar, hvort sem þeir hafa fulla atvinnu af þessu eða eru í hlutastarfi, beri þennan kostnað. Hvert eiga þeir síðan að leggja hann? Auðvitað út í verðlagið, hvert annað? Það er mat 1. minni hluta að hægt sé að halda utan um þennan málaflokk á mun einfaldari og ódýrari hátt en frv. gerir ráð fyrir. Auk þessa telur 1. minni hluti að óeðlilegt sé að varpa öllum stjórnsýslukostnaði sem hlýst af starfsemi sem er þáttur í almannasamgöngukerfi landsmanna alfarið yfir á leigubifreiðastjóra. Ég ítreka það. Þetta er að mínu viti röng stefna. Leigubifreiðar og leigubifreiðaakstur er til fyrir fólkið í landinu. Það er til fyrir það fólk sem byggir þetta land. Það er ekki í sjálfu sér nauðsyn að vera með leigubifreiðastjóra ef ekki er til fólk. Þetta er almannaþjónusta sem ríkið á einmitt að skapa hina eðlilegu umgjörð og styrkja, búa henni þá umgjörð að hún geti verið starfrækt á sem hagkvæmastan hátt, á sem lægstu verði og á sem öruggastan hátt fyrir neytendurna óháð búsetu eins og kostur er. Samkvæmt frv. eins og það var lagt fram --- sem reyndar hefur aðeins verið dregið úr með tillögu nefndarinnar --- en samkvæmt því skulu leigubifreiðastjórar greiða 13 þús. kr. árlegt gjald fyrir atvinnuleyfi sitt sem mig minnir að hafi í tillögu meiri hlutans verið lækkað niður í 10 þús. kr. sem er spor í rétta átt. Eigi að síður er þá gjaldtakan komin inn og þá er minna mál að hækka hana og hækka eftir því sem mönnum sýnist ár hvert enda rekur Sjálfstfl. markvisst gjaldtökusjónarmið, þetta endalausa miðstýrða gjaldtökusjónarmið, hér á þingi. Auk þess er gert ráð fyrir gjaldtöku vegna ýmissa umsýsluþátta í þessum málaflokki eins og rakið er í 12. gr. frv. Öll haldbær rök skortir fyrir þessum gjaldtökum og 1. minni hluti leggur því til að greinin sem lýtur að þessari gjaldtöku verði felld á brott. Hún er ekki í samræmi við þá skoðun og stefnu sem undirritaður hefur á þessum málum. Hann telur að þetta sé almannaþjónusta sem búa eigi umgjörð sem slíkri. Ljóst er að samgrn. mun hafa nokkurn hag af því að færa þennan málaflokk til Vegagerðarinnar en hvergi kemur fram sá sparnaður sem verður þá í samgrn. við að þessi málaflokkur flyst þaðan, þessi erfiði málaflokkur sem talið er að hafi verið, og svo brýnt að færa út úr ráðuneytinu og inn í undirstofnun þess. Ekki er gert ráð fyrir að þar fylgi neinn sparnaður. Var enginn að sinna þessum málum þar eða er þetta bara að öllu leyti nýr umsýsluskattur? Eru þetta bara fullkomlega nýir skattar --- skattmann, skattmann, skattmann? Það verður því að gagnrýna að hvergi kemur fram hver sparnaður samgrn. verður við að þessi málaflokkur fer þaðan út. Það er reyndar fráleitt að vera að leggja það á borð með þeim hætti samtímis því sem krafist er gjaldtöku vegna þess að það kostar svo og svo mikið að færa þetta mál inn til Vegagerðarinnar. Það hefði þá a.m.k. átt að sýna einhvern lit þótt ekki væri nema 1.000 kr. --- af því að við erum að tala í svona ógurlega stórmerkilegum upphæðum í þessu máli --- sýna einhvern lit á því að einhver hefði verið að sinna þessu í samgrn. Virðulegi forseti. Gjaldtaka sem þessi getur ekki farið neitt annað en út í verðlagið og því er í rauninni verið að auka skattheimtuna, það er verið að auka skattinn á þessa þjónustu, og því er 1. minni hluti andvígur. Opinber grunnumsýsla þessarar atvinnugreinar á að vera framlag ríkisins til þessarar þjónustu. Víða úti á landi er t.d. rekstrargrundvöllur leigubílaaksturs veikur en engu að síður er um mikilvæga samfélagsþjónustu að ræða. Flöt skattlagning þessarar þjónustu eins og frv. leggur til bitnar ekki síst með auknum þunga á þjónustu leigubíla á litlum stöðum þar sem gríðarlega mikilvægt er að þessi þjónusta sé til staðar. Öllum er ljóst að ekki er hægt að búast við því að hún geti verið fullt starf hjá viðkomandi en engu að síður er afar mikilvægt að þjónustan sé til staðar. Flöt skattlagning er afar ósanngjörn í þessu tilviki sem og öðrum. Þá gerir 1. minni hluti athugasemd við síðari málslið 2. mgr. 2. gr. frv. þar sem kveðið er á um að Vegagerðin geti heimilað sérstakar útstöðvar frá gagnagrunninum á bifreiðastöðvum eða hjá bifreiðastjórafélögum til að afgreiða undanþágur samkvæmt 9. gr. frv. Það liggur ekki fyrir hvaða upplýsingar eiga að fara inn í þennan gagnagrunn en hins vegar á ótilteknum aðilum að vera heimilt að hafa aðgang að honum þar sem bæði getur verið um að ræða bifreiðastöðvar og sveitarfélög, og síðan er ekki ljóst heldur hvaða aðgang hinir mörgu eftirlitsaðilar hafa að þessum gagnagrunni, eftirlitsaðilarnir sem eru settir á eftir bifreiðastjórunum. Í umsögn Persónuverndar sem barst nefndinni á síðasta þingi um frv. segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Með ákvæðinu gæti Vegagerðin því veitt einstökum bifreiðastöðvum og bifreiðastjórafélögum tengingu við umrædda málaskrá sína um tölvunet. Að mati Persónuverndar skortir rök fyrir slíkri samtengingu og er þeirri spurningu ósvarað hvers vegna ekki sé hægt að veita viðkomandi bifreiðastöðvum upplýsingar um atvinnuleyfishafa á viðkomandi stöð með einfaldari og viðurhlutaminni hætti.`` Skylt er að geta þess að í áliti meiri hlutans er kveðið á um eða lagt er til í umsögninni þar að þegar ráðherra setur reglugerð um þetta skuli hann hafa samráð við Persónuvernd en í lögunum er engin trygging fyrir slíku samráði. Það verður að teljast í hæsta máta óviðunandi og ófullnægjandi, og vísa ég þar einmitt til umsagnar Persónuverndar, að þetta sé bara falið í vald ráðherra í reglugerð. Ráðherrann hefur frjálst val um það í reglugerðarsetningu að hve miklu leyti hann tekur mark á ábendingum Persónuverndar sem getur ekki gert annað og meira en gefið ábendingar þegar lögin sjálf eru jafnrúm og raun ber vitni varðandi þessa gagnagrunna. Þess vegna, virðulegi forseti, telur 1. minni hluti að sjónarmið um friðhelgi einkalífs og persónuvernd eigi að ráða ferðinni og telur því að umrædd heimild Vegagerðarinnar til þessa gagnagrunns eins og hann er lagður fram í lögunum eigi ekki rétt á sér. Að öllu þessu samanlögðu, herra forseti, telur 1. minni hluti að þrátt fyrir ýmsar breytingar sem meiri hlutinn leggur til og eru til batnaðar í frv. þurfi að vinna frv. betur áður en það verður afgreitt sem lög frá Alþingi. Það eru þarna atriði sem lúta að orlofs- og veikindarétti bílstjóranna. Það eru atriði sem lúta að því að það grunnsjónarmið verði í lögunum að þetta sé almannaþjónusta sem beri að treysta og tryggja og umgjörðin á að hvetja til þess að hún geti verið í boði sem víðast á landinu, á sem öruggastan hátt og á sem lægstu verði. Þennan tón finnst mér vanta í frv. Síðast en ekki síst er ég á móti því, og tel að endurskoða eigi, að þarna sé verið að skapa gagnagrunn með fjölbreyttum hætti til að verða bara enn einn miðstýrður skattstofn í þessari ofboðslegu miðstýringar- og skattheimtuáráttu sem við upplifum nú af hálfu ríkisstjórnarinnar þessa dagana. Þetta frv. er greinilega einn liður í því.

Herra forseti. Eftir ágæta ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar má ég til með að bæta við og gera nokkrar athugasemdir. Í fyrsta lagi hefur þessi heiðursmaður, hv. þm. Jón Bjarnason, oftar en ekki talað um nauðsyn samkeppninnar milli hinnar dreifðu byggðar og þéttbýlis. Því kemur það mér afar sérkennilega fyrir sjónir að heyra hv. þm. tala um að ekki eigi að veita, eins og hér stendur, sérstakar útstöðvar frá gagnagrunni. Þarna er einmitt verið að gera Akureyri mögulegt að sjá um sig sjálf, og fleiri sveitarfélögum sem það vilja. Hv. þm. er á móti því, hann hefur talað í ræðustól í allan vetur um þetta ofbeldi og ofríki Reykjavíkurvaldsins gegn hinni dreifðu byggð. Mér þykir maðurinn heldur betur vera kominn í andstöðu við sjálfan sig í þessu máli. Í annan stað segir hann hér að opinber grunnsýsla þessarar atvinnugreinar eigi að vera framlag ríkisins í þessari þjónustu. En hvað þá með alla hina? Hvað með alla aðra þjónustu sem ríkið veitir? Er það þá ekki sanngirnismál að það sé allt aflagt og ríkið hætti að taka þau gjöld sem þó eru eðlileg? Það er leitast við að það sé ekki skattborgarinn --- sem kemur ekki þessu máli við --- sem greiði einhverja þjónustu ríkisins. Það er þó eðlilegt að menn geri það sjálfir. Í þriðja lagi er ekki um það að ræða að ótiltekinn aðgangur sé að upplýsingum gagnagrunnsins, ekki heldur hvað varðar fæðingarorlof og annað orlof. Síðast en ekki síst er dálítið sérkennilegt að heyra þennan tón efasemdar og vafa sem menn hafa um þennan gagnagrunn, menn sem fara sjálfir kannski inn á vídeóleigu og gefa þar upp kennitölu sína og þar eru allar upplýsingar komnar fram ár eftir ár. Það er merkilegt að hér hefur engin umræða farið fram á hinu háa Alþingi um það hvernig Íslendingar eru farnir að misnota kennitölur einstaklinga. Meira að segja inni á vídeóleigu skulu menn gjöra svo vel að gefa upp kennitöluna sína svo að allir viti allt um þá. Svo er hér gagnagrunnur sem ekki verður aðgangur að og hann er gagnrýndur.

Herra forseti. Varðandi þennan gagnagrunn fór ég einmitt alveg sérstaklega í það í nál. mínu og ræðu að ég teldi að hægt væri að halda utan um þennan atvinnuveg án svona mikið miðstýrðs gagnagrunns. Ég lagði meira að segja áherslu á að dreifræði ætti að ríkja í þessu þannig að sveitarfélög vítt og breitt um landið ættu að fá þennan málaflokk í sínar hendur. En að það kostaði það að þau yrðu að byggja upp og hafa aðgang að einhverjum ótilteknum gagnagrunni --- ég lagði einmitt áherslu á að það ætti að vera hægt að finna einfaldari stjórnsýslu en þarna er verið að leggja til. Það var í rauninni inntakið í því sem ég sagði. Hitt er alveg rétt hjá hv. þm. og formanni samgn. að ég legg áherslu á ákveðna grunnþjónustu, ákveðna grunnumgjörð þessa atvinnuvegar, eins og hefur verið. Hún hefur verið í samgrn. að vissum hluta, ákveðnir þættir hennar, og sem sést nú að hefur ekki verið talin neins virði því að ekki eru skornar neitt niður fjárveitingar hjá samgrn. vegna þessarar tilfærslu. Þar hefur þetta verið inni en við það að færa þetta út úr samgrn. og til Vegagerðarinnar reynist nauðsynlegt að innheimta verulega skatta af atvinnugreininni. Ég tel það óeðlilegt, og tel rangt að gera það með þeim hætti sem þarna er gert, ég tala nú ekki um að ekkert skuli vera fært út af samgrn. á móti því að þessi málaflokkur fer þar út.

Herra forseti. Ég er sannfærður um það og ég veit að engin önnur starfsstétt á Íslandi þarf að vera í beinu sambandi, nánast dags daglega, við ráðuneyti vegna starfa sinna. Ég þykist vita að við báðir, ég og hv. þm. Jón Bjarnason, þegar við sóttum atvinnuskírteini okkar sem slíkir, þá gerðum við það til lögreglustjóra. Við fórum ekki niður í eitthvert ákveðið tiltekið ráðuneyti til þess. Þetta þekkist ekki. Þetta er bara barn síns tíma og eðlilegt að þetta fari í Vegagerðina. Í annan stað vildi ég vitna beint til nál. hv. þm. Jóns Bjarnasonar, þ.e. 1. minni hluta samgn., þar sem hann segir orðrétt: ,,Þá gerir 1. minni hluti athugasemd við síðari málslið 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að Vegagerðin geti heimilað sérstakar útstöðvar frá gagnagrunninum á bifreiðastöðvum eða hjá bifreiðastjórafélögum til þess að afgreiða undanþágur ...`` Undanþágurnar eru oft 200--300 um helgar og það eru afleysingamenn sem koma þarna inn. Það er eðlilegt að haldið sé utan um þetta og haft kerfi í því máli. Ef það á ekki að vera, ef ekki á að vera neitt kerfi í þessu, þá missum við málið úr höndunum á okkur og það viljum við ekki. Við viljum ekki að bílstjórarnir, sem sjálfir eru bestir og félögin til þess að halda utan um málið, missi tök á þessu mikla ábyrgðarhlutverki sem þeir gegna í þjóðfélaginu, eins og hv. þm. kom inn á, í þessu mikla samgönguneti og kerfi sem þeir bjóða borgurum eða landsmönnum. Það þarf að vera tryggt og öruggt að þú sért að ferðast með manni sem hafi tilskilin réttindi og sé ekki einhver sem setji allt aðra taxta og láti menn borga miklu meira en þeir eiga að gera. Þess vegna er eftirlitsins vegna eðlilegt að þetta fari úr ráðuneytinu yfir til Vegagerðarinnar.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson erum sammála um það, heyrist mér, að þetta sé afar mikilvæg þjónusta og að það beri að tryggja bæði öryggi og gæði þessarar þjónustu og það þurfi að halda utan um hana með þeim hætti að bæði þeir sem stunda þessa atvinnu og líka þeir sem njóta þjónustunnar geti verið öruggir um að njóta hennar. Það held ég að sé alveg klárt og á það legg ég líka mikla áherslu. Ég vil einmitt í þessu samhengi árétta að leigubifreiðastjórar eru kannski oft veigamiklir hlekkir í öryggisþjónustu okkar, öryggiskerfinu. Þeir fá oft og tíðum afar vandasöm verkefni við fólksflutninga. Þeir eru líka í stöðugri áhættu og óttast um öryggi sitt. Þeir hafa einmitt bent á það sjálfir að þeir teldu að það þyrfti að stórbæta öryggi þeirra í atvinnurekstrinum. Hvað varðar samfélagið í heild þá eru þeir oft á ferðinni og kannski þeir fyrstu sem sjá þegar eitthvað hefur farið úrskeiðis og þörf er á aðstoð, annaðhvort lögreglu, sjúkraaðstoð eða slökviliðs eða hvað annað sem er. Þáttur þessarar stéttar, þessara manna, þessarar þjónustu er í raun gríðarlega mikilvægur og þess vegna ber okkur að standa að þessari umgjörð á þann hátt að bæði þeir sem starfa við þjónustuna og við sem njótum hennar getum ekki bara unað við okkar hlut heldur verið svo örugg og sátt við það sem þar er í boði.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. síðasta ræðumanni að leigubílstjórar og leigubifreiðar eru mikilvægur hlekkur í almenningssamgöngukerfi landsins og því mjög mikilvægt að þessum hlutum sé vel fyrir komið. Vegna umræðna sem hér fóru fram áðan í andsvörum t.d. þá held ég hins vegar að nauðsynlegt sé að taka það fram strax í upphafi að ekkert í þessu frv. sem slíku fjallar um öryggi leigubifreiðarstjóra eða öryggi farþega eða neitt sem lýtur að því þannig að þetta frv. hefur í sjálfu sér ekkert með þann þátt málsins að gera. Virðulegi forseti. Um leið og við viðurkennum að leigubílstjórar eru mikilvægur hlekkur í almenningssamgöngukerfi landsmanna verðum við líka að velta því fyrir okkur hvernig við viljum skipuleggja þessa hluti, hvernig þessum hlutum verður best fyrir komið, hvað sé best fyrir leigubifreiðastjórana, hvað best fyrir fólkið í landinu hvað best fyrir neytendur o.s.frv. Það er einmitt hlutverk okkar sem hér erum að fjalla um þessa hluti, takast á um þá, setja fram sjónarmið og reyna að komast að einhverri niðurstöðu sem hentar öllum í þessum efnum. Ég mun nú greina frá niðurstöðu 2. minni hluta samgn. um frv. um leigubifreiðar og mun gera grein fyrir því. Síðan mun ég kannski aðeins fjalla um sögu þess kerfis sem við búum við og ýmis álit sem voru send nefndinni við meðferð málsins. Virðulegi forseti. Þar sem við hæstv. samgrh. erum ekki alveg samstiga í þessu máli þá hefði ég viljað að hæstv. ráðherra væri í salnum á meðan ég flyt mál mitt. 
            

Ég þekki skoðanir þingmannsins allt of vel ...

Ég fagna því að hæstv. ráðherra vil hlýða á mál mitt og hefur af því sérstaka ánægju eins og hann segir sjálfur. Virðulegi forseti. Með frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar er lagt til að stjórnsýsla vegna málefna leigubifreiða færist frá samgönguráðuneytinu, umsjónarnefndum og bifreiðastjórafélögunum yfir til Vegagerðarinnar. Með frumvarpinu er gerð tillaga um ný heildarlög um leigubifreiðar til fólksflutninga hér á landi og eiga þau að leysa af hólmi lög nr. 61/1995, með síðari breytingum. Ekki er gert ráð fyrir neinum gjaldtökum í núgildandi lögum nema hvað ráðherra er heimilt að ákveða í reglugerð gjaldtöku fyrir veittar undanþágur. Í þessu frumvarpi er lagt til að innheimtar verði u.þ.b. 10 millj. kr. í gjaldtöku af leigubifreiðastjórum vegna atvinnuleyfisins á ári, 100 millj. kr. á tíu árum miðað við óbreytta gjaldtöku, sem rökstutt hefur verið á þann hátt að um sé að ræða kostnað sem hlýst af stjórnsýslu Vegagerðarinnar vegna málaflokksins. En í athugasemdum frumvarpsins segir m.a. að tilgangur þess sé að færa lög um leigubifreiðar að breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu. Ekki er vikið nánar að því í hverju þessar breyttu aðstæður felast. Um þetta segir m.a. í áliti Samkeppnisstofnunar: ,,Hluti af breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu er aukin áhersla, m.a. Alþingis, á gildi virkrar samkeppni í viðskiptum. Þetta kristallast í 1. gr. samkeppnislaga, nr. 8/1993, með síðari breytingum, þar sem segir að markmið þeirra sé að efla virka samkeppni í viðskiptum og þar með að vinna að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins. Í sömu lagagrein segir einnig að þessu markmiði skuli ná með því að vinna gegn óhæfilegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri. Enn fremur segir að markmiði laganna skuli ná með því að auðvelda aðgang nýrra keppinauta að markaðnum. Í frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar er gengið þvert gegn markmiði samkeppnislaga. Aðgangur að markaðnum fyrir leigubifreiðarekstur verður jafntakmarkaður samkvæmt frumvarpinu og verið hefur í gildandi lögum.`` Af þessari umsögn er m.a. ljóst að frumvarpið fer þvert gegn markmiðum samkeppnislaga. Þetta er reynt að réttlæta með því að um sé að ræða skiptingu takmarkaðra gæða. Af þessum orðum mætti ráða að náttúrlegar takmarkanir, eða aðrar óviðráðanlegar orsakir, leiði til þessarar niðurstöðu. Svo er þó ekki. Í dag eru u.þ.b. 700 atvinnuleyfi gild í landinu vegna leigubifreiðaaksturs, þar af 570 á höfuðborgarsvæðinu. Eins og fyrirkomulagið er nú, en ekki er ætlunin að breyta því, er ráðherra heimilt að takmarka fjölda leigubifreiða á tilteknum svæðum. Þetta hefur verið gert á fjórum stöðum, höfuðborgarsvæðinu, Akureyri, í Árnessýslu og á Suðurnesjum. Öðrum en þeim sem hafa atvinnuleyfi á þessum svæðum er því óheimilt að aka fólki gegn gjaldi. Hin takmörkuðu gæði eru því fjöldi útgefinna leyfa sem stjórnvöld hafa tekið ákvörðun um að veita en ekki neinar náttúrlegar aðstæður. Auk ákvarðana um fjölda atvinnuleyfa er stjórnsýslunni ætlað að hafa afskipti af nýtingu atvinnuleyfisins --- en leigubifreiðastjóra er ætlað að hafa starfið að aðalatvinnu --- heimiluðu og teknu orlofi, útgerð bílsins vegna veikinda o.s.frv. Með öðrum orðum mun kostnaður við þetta útgerðarkerfi leigubifreiðastjóra því hlaupa á tugum milljóna kr. næstu árin. Hér er því verið að byggja upp enn eitt báknið í ríkiskerfinu, sem án efa á eftir að vinda frekar upp á sig. Sem dæmi um þessa stjórnsýslu má nefna að til þess að fá atvinnuleyfi þurfa leigubifreiðastjórar fyrst að ganga í gegnum meirapróf vegna leigubifreiðaaksturs hjá Umferðarráði sem kostar u.þ.b. 100 þús. kr. Auk þess þurfa þeir sem leysa af atvinnuleyfishafana, þeir sem eru að vinna sér inn tíma, að fara á afleysinganámskeið hjá bifreiðastjórafélögunum sem kostar 5.000 kr. og að lokum þurfa þeir að fara á leyfishafanámskeið, áður en atvinnuleyfi er útgefið hjá ökuskóla, sem kostar u.þ.b. 40 þús. kr. Aðeins námskeiðahaldið eitt í undirbúningi þess að fá atvinnuleyfi kostar rétt tæplega 150 þús. kr. Það er því mat 2. minni hluta að hugmyndafræðin að baki frumvarpinu sé í andstöðu við þá þjóðfélagsþróun sem átt hefur sér stað undanfarin ár. Hér er verið að búa til dýra stjórnsýslu utan um atvinnustarfsemi leigubifreiðastjóra. Annar minni hluti leggur þó ríka áherslu á að leigubílar og leigubílaakstur séu mikilvægur þáttur í almannasamgöngum. Tryggja þarf góða og örugga þjónustu og um leið eðlileg starfskjör leigubifreiðastjóra. Mikilvægt er að bæði lögin og framkvæmd þeirra taki mið af því. Um leið þarf einnig að tryggja hag neytenda en hagsmunum þeirra er ekki mikill gaumur gefinn í frumvarpinu. Það hefur komið fram að þessi aukna gjaldtaka og viðamikla stjórnsýsla mun leiða af sér a.m.k., samkvæmt fullyrðingum þeirra sem komið hafa fyrir samgn., 3% hækkun á taxta leigubifreiðastjóra, eins og fram kom á fundum samgöngunefndar. Enn fremur er það tekið fram í frumvarpinu að bifreiðastöðvar skuli í samráði við félög leigubifreiðastjóra skipuleggja starfsemina. Við ríkjandi aðstæður og opinberar takmarkanir er svo komið að fákeppni ríkir í rekstri bifreiðastöðva. T.d. eru tvær stöðvar ráðandi á höfuðborgarsvæðinu. Í frumvarpinu er lagt til að allar leigubifreiðar skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð. Þessi skipan mála býður heim hættu á verðsamráði og markaðsskiptingu og öðrum alvarlegum samkeppnishindrunum, þar sem hættan er sú að hagsmunir neytenda yrðu fyrir borð bornir. Til þess að geirnegla þessa hluti er svo lagt til engum skuli veitt fleiri en eitt leyfi svo ljóst má vera að fleiri bifreiðastöðvar munu vart líta dagsins ljós, verði frumvarpið að lögum. Félag ökukennara vekur athygli á því að frumvarp þetta virðist ganga þvert á þá stefnu stjórnvalda að einkavæða starfsemi frekar en að færa hana í ríkari mæli undir opinbera stjórnsýslu. Þá vöktu leigubifreiðastjórar athygli á því að þeir þyrftu að greiða gjald af atvinnuleyfinu á hverju ári og höfðu uppi efasemdir um að aðrar stéttir þyrftu að gera það sama. Þessum gjöldum er m.a. ætlað að fjármagna gagnagrunn um leyfishafa sem koma á upp hjá Vegagerðinni. Það hefur reyndar komið fram að kostnaður við uppsetningu gagnagrunnsins, sem m.a. er ætlað að geyma upplýsingar um leyfishafa og afleysingabílstjóra, mun hlaupa á nokkrum milljónum kr. Það er því ljóst að kostnaður leyfishafa er margfaldur miðað við kostnaðinn af hinni opinberu stjórnsýslu. Þessu má m.a. finna stoð í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002 en þar kemur fram að aðalskrifstofa samgönguráðuneytisins gerir ekki ráð fyrir neinum sparnaði við flutning málaflokksins yfir til Vegagerðarinnar. Annar minni hluti dregur í efa nauðsyn þess að starfræktur verði gagnagrunnur með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Sérstaklega er gerð athugasemd við síðari málslið 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að Vegagerðin geti heimilað sérstakar útstöðvar frá gagnagrunninum á bifreiðastöðvum eða hjá bifreiðastjórafélögum til þess að afgreiða undanþágur skv. 9. gr. frumvarpsins. Í umsögn Persónuverndar sem verður vikið betur að síðar í þessari ræðu er vakin sérstök eftirtekt á þessu. Í samgöngunefnd var lítið sem ekkert fjallað um þá gagnrýni sem sett var fram árið 1953 þegar núverandi fyrirkomulagi í leigubifreiðaakstri var fyrst komið á með samþykkt Alþingis á lögum um leigubifreiðar í kaupstöðum. Í umræðu um þau lög var því haldið fram að það að heimila stjórnvöldum að takmarka fjölda leigubifeiða með stjórnvaldsákvörðunum væri aðför að persónu- og atvinnufrelsi manna. Á þetta hefur ekki reynt fyrir dómstólum og því má draga þá ályktun að enginn hafi haft eða viljað láta reyna á þann leynda draum sinn að verða leigubifreiðastjóri. Það breytir ekki hinu að þessi skerðing á atvinnufrelsi er ekki rökstudd á annan hátt en þann að tiltekin tilraun í frelsisátt hafi ekki gefist vel í Svíþjóð. Að auki liggur sú röksemd í loftinu að öryggi farþega í fólksbifreiðum sem notaðar eru til leigubifreiðaaksturs og taka átta farþega eða færri sé betur borgið innan þessa kerfis en ella. Hér skal ekkert um þessar röksemdir fullyrt en vert er að minna á að í 75. gr. stjórnarskrárinnar segir að ekki megi leggja bönd á atvinnufrelsi manna nema almannahagsmunir krefjist. Þrátt fyrir að breytingartillögur meiri hlutans séu að mestu leyti til bóta treystir 2. minni hluti sér ekki til að styðja frumvarpið, enda felur það í sér mikla opinbera umsýslu auk þess sem það fer algerlega gegn ákvæðum og markmiðum samkeppnislaga. Undir þetta álit skrifar ásamt mér Kristján L. Möller. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir það almenna álit sem við viljum setja frá okkur vegna þessa frv. en ég held að það sé algerlega nauðsynlegt að fara, eins og hægt er í ræðu, yfir einstakar greinar frv. eftir því sem ástæða þykir til. Í fyrsta lagi er hér ekki á ferðinni nein veigamikil breyting á þeirri skipan mála sem verið hefur. Eina veigamikla breytingin sem um er að ræða kemur fram í 2. gr. frv., þ.e. stjórnsýslan er flutt frá ráðuneytinu yfir til Vegagerðarinnar. Það er í raun og veru eina verulega breytingin sem finna má í þessu frá núverandi fyrirkomulagi. Enn fremur kemur fram í 2. gr. að Vegagerðin skuli sjá um starfrækslu sérstaks gagnagrunns sem m.a. geymir upplýsingar um atvinnuleyfi, heimildir til undanþágu o.s.frv. frá akstri eigin bifreiðar. Það hlýtur að vera verðugt umhugsunarefni, virðulegi forseti, að setja þurfi upp sérstakan gagnagrunn um þennan hóp manna, 700 manns, að nauðsynlegt skuli vera að setja um hann sérstakan gagnagrunn. Ekki er tæmandi talning á því hvað skuli vera í þeim gagnagrunni og þess vegna getur vel verið að menn geti sett í hann hvað sem er, enda hefur Persónuvernd gert verulegar athugasemdir við þær hugmyndir sem hér koma fram og hefur gert kröfu til þess að slíkur gagnagrunnur verði skýrður miklum mun betur. Í frv. er ekki gerð önnur tilraun til að upplýsa það en að það séu ,,upplýsingar sem liggja verða til grundvallar útgáfu atvinnu- og/eða starfsleyfis.`` Hins vegar kemur fram í greinargerð að þar skuli vera upplýsingar um forfallabílstjórann sem hugsanlega leysir atvinnuleyfishafann af. Þar skuli vera upplýsingar um læknisvottorð, heilsufar og sitt lítið af hverju og ég held, virðulegi forseti, að slíkur grunnur sé ekki til um nokkra einustu aðra atvinnustétt sem til er. Ég held að vert sé, virðulegi forseti, einmitt í þessu að velta því upp hvers konar kerfi er í raun og veru hér á ferðinni. Gefin eru út 700 atvinnuleyfi eins og nú er, þar af 570 á höfuðborgarsvæðinu. Ekki er ætlunin að gefa út fleiri atvinnuleyfi. Til að komast inn í þessa stétt þurfa menn fyrst að komast í það að fá að keyra hjá einhverjum sem hefur atvinnuleyfi og vinna sér þannig inn tíma sem einhvers konar forfallabílstjóri. En til þess að geta orðið forfallabílstjóri þarf að taka meirapróf, sem er í sjálfu sér eðlilegt, en síðan þarf að taka sérstök forfallabílanámskeið hjá bifreiðastjórafélögunum sem eru reyndar nokkur og hafa séð um þessi mál hingað til sjálf en nú er ætlunin að færa það fyrirkomulag yfir til Vegagerðarinnar. Til þess að geta orðið forfallabílstjóri þarf að fara á námskeið sem kostar 5 þús. kr. Síðan þurfa menn að vinna sér inn tíma og koma sér framar í röðinni og bíða eftir því að einhver missi atvinnuleyfið til þess að geta komist inn í röðina. Og það var dálítið sérstakt þegar við ræddum þetta í samgn. að þar kom fram gagnrýni hjá fulltrúum samgrn. að eitt það veigamesta og erfiðasta í þessu kerfi er að bifreiðastjórafélögin, sem er sjálfum ætlað að halda utan um þessa forfallatíma og það hvernig menn færast framar í röðinni til að eiga hugsanlega möguleika á því að komast að og fá atvinnuleyfi, væru misgóð í að halda utan um þetta kerfi. Og eins og það var orðað, að sum félögin væru jafnvel bara með rassvasabókhald. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að þegar fyrirkomulagið er slíkt kemur manni náttúrlega ekkert á óvart í þeim efnum. En hér er ætlunin að færa slíkt bókhald í þennan gagnagrunn þar sem ekki liggur fyrir hvað verður nákvæmlega fært inn, og það kæmi svo sem ekkert á óvart þó að göngulag yrði sett þarna inn. Svo er hægt að skrá það hvort menn séu ekki örugglega þrifalegir, hvernig þeir klæðast, hvort þeir séu kurteisir við farþegana o.s.frv. En reyndar kom fram í umræðunni í samgn. að slíkir gagnagrunnar væru til hjá stærsta bifreiðastjórafélaginu, Bifreiðastjórafélaginu Frama, og hefði jafnvel verið opnað á það að sá gagnagrunnur yrði seldur beint inn í stjórnsýsluna. Reyndar var fullyrt í samgn. að sá gagnagrunnur yrði ekki keyptur þannig að ástæðulaust er að halda þeirri umræðu eitthvað sérstaklega til haga því að fulltrúar ráðuneytisins gerðu skýra grein fyrir því á fundum nefndarinnar. Það liggur hins vegar fyrir að eina leiðin til þess að halda utan um þetta flókna kerfi virðist vera sú að koma upp sérstökum eftirlitsgagnagrunni utan um 700 manna stétt atvinnubílstjóra. Hins vegar liggur ekkert fyrir um það af neinni nákvæmni hvað það er sem á að fara inn í þann gagnagrunn, enda kemur það fram í áliti Persónuverndar sem ég hef fyrir framan mig að þeir gera verulegar athugasemdir við þetta og segja m.a., með leyfi forseta: ,,Því leyfir Persónuvernd sér að ítreka að ekki verður séð að þörf sé á setningu sérstaks lagaákvæðis fyrir starfrækslu gagnagrunns með persónuupplýsingum um leigubílstjóra, ef tilgangurinn með slíkri vinnslu upplýsinganna er eingöngu að undirbúa ,,útgáfu atvinnu- og/eða starfsleyfis`` eins og segir í frumvarpinu. Sérstakt ákvæði um gagnagrunn af þessu tagi, sem inniheldur ýmiss konar persónuupplýsingar um leigubifreiðastjóra, getur að ósekju gefið tilefni til að ætla að notkun upplýsinganna sé ekki bundin við undirbúning á útgáfu leyfa til bifreiðastjóra.`` Það sem hér er verið að segja er að svo virðist mega ráða af þessu að það sé svo mikið af persónuupplýsingum sem þarna fara inn að það hafi ekkert með útgáfu atvinnu- eða starfsleyfis að gera. Persónuvernd gerði verulegar athugasemdir við þetta en ekki er tekið tillit til þessa í frv. Í öðru lagi gerði Persónuvernd athugasemdir við það að heimila sérstakar útstöðvar frá gagnagrunninum á bifreiðastöðvum eða hjá bifreiðastjórafélögum til þess að afgreiða undanþágur samkvæmt 9. gr. frv. Með leyfi forseta, segir: ,,Bent var á að með ákvæðinu gæti Vegagerðin því veitt einstökum bifreiðastöðvum og bifreiðastjórafélögum tengingu við umrædda málaskrá sína um tölvunet. Umræddu ákvæði hefur í engu verið breytt í hinu nýja frumvarpi.`` --- Þetta frv. var lagt fram í fyrra og er því lagt fram á nýjan leik nú og þær athugasemdir sem gerðar voru í fyrra eiga því enn við. Persónuvernd segir, með leyfi forseta: --- ,,Því verður að ítreka þá afstöðu Persónuverndar að rök skorti fyrir slíkri samtengingu og er þeirri spurningu enn ósvarað hvers vegna ekki sé hægt að veita viðkomandi bifreiðastöðvum upplýsingar um atvinnuleyfishafa á viðkomandi stöð með einfaldari og viðurhlutaminni hætti. Enn fremur er óljóst hvers vegna gert er ráð fyrir heimild til að tengja bifreiðastjórafélög við umrædda málaskrá, enda útgáfa leyfa samkvæmt lögunum eingöngu í höndum Vegagerðarinnar og einstakra bifreiðastöðva, auk þeirra sveitarstjórna sem samgönguráðherra felur framkvæmd mála ...`` --- Það ákvæði hefur reyndar aðeins breyst í meðförum samgn. ,,Í þriðja lagi var í umsögn Persónuverndar fjallað um skyldu atvinnuleyfishafa skv. 3. mgr. 2. gr. frumvarpsins til að veita Vegagerðinni upplýsingar sem varðar atvinnuleyfi þeirra og nýtingu þess. Gerði Persónuvernd athugasemd við að í frumvarpinu var hvergi að finna tæmandi talningu á því hvaða upplýsingar verði skráðar í umræddan gagnagrunn.`` --- Eins og ég kom að áðan. --- ,,Þess í stað var að finna samsvarandi upptalningu bæði í almennum athugasemdum með frumvarpinu og í athugasemdum með 2. gr. þess, þar sem segir að skráðar verði upplýsingar um nafn bifreiðastjóra, kennitölur þeirra, heimilisföng, bifreiðastöð, kallnúmer, ,,nýtingu atvinnuleyfis, heimilað og tekið orlof, útgerðarheimildir vegna veikinda o.fl.`` Í hinu nýja frumvarpi hefur orðalagið ,,o.fl.`` verið fellt úr ... Verður því að ítreka þá athugasemd Persónuverndar að þar sem frumvarpið gerir ráð fyrir heimild til víðtækra tenginga við gagnagrunninn ... væri æskilegt að kveðið væri skýrt á um hversu víðtæk vinnsla persónuupplýsinga væri heimiluð á þessu sviði.`` Í fjórða lagi gerir Persónuvernd athugasemd við það að ekki skuli kveðið skýrt á um hverjum skuli heimill aðgangur að umræddum gagnagrunni. Þá gerir Persónuvernd athugasemdir við það að hvorki skuli færð rök fyrir því í frv. né athugasemdum hvaða þörf er á að lögregla hafi aðgang að öllum þeim upplýsingum sem gert er ráð fyrir að verði skráðar í umræddan gagnagrunn í stað þess að hafa einungis aðgang að lista yfir atvinnuleyfishafa og handhafa leyfa fyrir forfallabílstjóra. Því er það einfaldlega þannig, virðulegi forseti, að utan um þessa atvinnustétt manna þarf að byggja stóran, mikinn og dýran gagnagrunn sem lögreglan hefur beinan aðgang að. Ég hlýt að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra: Af hverju þarf lögreglan að hafa beinan aðgang að upplýsingum á, ef marka má það sem fram kemur í frv., nafni bifreiðastjóra, kennitölu þeirra, heimilisfangi, bifreiðastöð, kallnúmeri, nýtingu atvinnuleyfis, heimiluðu og teknu orlofi, útgerðarheimildum vegna veikinda o.s.frv.? 
             Virðulegi forseti. Við hefðum viljað fá meiri tíma til þess að fara yfir þetta í nefndinni en það gafst ekki meiri tími, en ég hlýt að spyrja hæstv. samgrh. sem að sjálfsögðu hefur forræði þessa máls og frumkvæði að því að leggja það fyrir hið háa Alþingi: Hvernig stendur á því að lögreglan þarf að hafa aðgang að gagnagrunni með slíkum upplýsingum? Ég vænti þess að hæstv. ráðherra útskýri þetta vandlega í ræðu sinni á eftir hvernig á því standi að lögreglan þurfi að hafa sérstök afskipti af þessu. Það hefur líka komið fram, virðulegi forseti, að kostnaður við þennan gagnagrunn er áætlaður --- við fengum um það upplýsingar --- 7,5 millj., ef ég man þá tölu rétt, og afskrifist þá á einhverjum árum. Og atvinnuleyfisgjöldunum er m.a. ætlað að standa undir þessu. Hér stendur víst einfaldlega til að menn komi þessum gagnagrunni af stað í upphafi og þeirri gjörð fylgi tiltekinn kostnaður, og því hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra: Hví þarf að innheimta þessi gjöld á hverju einasta ári? Hví þarf að innheimta 10 millj. á hverju einasta ári til þess eins að sjá um 700 manna starfsstétt? Ef menn telja algerlega nauðsynlegt að skipulagið sé með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir, það sé svona opinbert miðstýrt skipulag þar sem nákvæmlega er kveðið á um hversu margir bílar megi aka, hversu mörg atvinnuleyfi eru í gangi hverju sinni o.s.frv. --- í raun og veru er þetta opinbert kerfi --- þá hlýt ég að spyrja: Af hverju stendur ríkið ekki bara straum af þessum kostnaði? Hvers vegna stendur ríkið þá ekki að þessu á allan hátt ef menn líta svo á að hér sé um kerfi að ræða sem þarf að vera niðurnjörvað með þessum hætti? 

... Samfylkingin geri það.

Opna bara fyrir eina ríkisstöð.

Þýðir það ... Samfylkingarinnar?

Við erum ekki að ræða hugmyndir Samfylkingarinnar. Við erum að ræða frv. ríkisstjórnarinnar sem vill þannig til að Sjálfstfl. og Framsfl. standa að þannig að við skulum halda umræðunni í réttum farvegi. Ég spyr hæstv. samgrh.: Kom það ekkert upp þegar verið var að semja þetta frv. að hafa bara eina ríkisstöð? Það hefði mér fundist mjög eðlilegt. Það er mjög erfitt að komast í það að verða leigubifreiðastjóri, það er langur prósess og menn þurfa að fara í gegnum mörg námskeið, menn þurfa að vinna sér inn bíltíma líkt og flugtíma og það getur tekið langan tíma og mörg ár að ná sér í þessi réttindi. Í því ljósi er atvinnufrelsi manna skert og í stjórnarskránni er sérstaklega kveðið á um það að atvinnufrelsi manna megi ekki skerða nema almannahagsmunir krefji. Því finnst mér sjálfum það vera rík kvöð á hæstv. samgrh. að útskýra fyrir okkur, sem ekki áttum okkur nákvæmlega á því, hvað veldur því að nauðsynlegt er að hafa kerfið með þessum hætti þar sem atvinnufrelsi manna er skert --- hvaða miklu almannahagsmunir krefjast þess að menn fari þessa leið? Það er rík skylda á stjórnvöldum og þeim sem bera frv. fram að skýra þetta út. En það er lítil sem engin tilraun gerð til þess nema að í nál. kemur fram að Svíar hafi reynt að opna fyrir þetta og að sögn meiri hlutans fór það víst allt saman í vaskinn. Það er í raun og veru eina röksemdin sem er sett fram fyrir því að atvinnufrelsi manna skuli skert með þeim hætti sem raun ber vitni. Ég held að ekki sé úr vegi, virðulegi forseti, af því að við erum byrjuð að ræða um atvinnufrelsi manna að fara aðeins í sögu þessara mála. Ég held að það sé rétt að menn reyni að átta sig á því hvernig á því stóð á sínum tíma að það kerfi varð til sem við búum núna við, það kerfi sem ekki er ætlunin að breyta og hefur að mestu leyti verið við lýði frá 1953. Ég held að það sé ágætt að rifja upp og halda til haga hvernig á því stendur að þetta kerfi varð til. Það vill þannig til að ég hef í fórum mínum bréf sem er ritað á árinu 1952.  ,,Við undirritaðir höfum athugað, hvort nauðsyn bæri til þess að skipuleggja akstur leigubifreiða hér í bæ og annars staðar að því er snertir leigubifreiðar til fólksflutninga sem taka allt að 8 farþega, svo og vörubifreiðar sem leigðar eru almenningi og hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, aðallega með það fyrir augum hvort nauðsynlegt væri að setja löggjöf um takmörkun þeirra. Við athugun höfum við sannfærst um það að atvinnumöguleikar fyrir leigubifreiðar eru mjög takmarkaðir eins og nú er miðað við þann fjölda bifreiða sem notaðar eru í þessu efni nú. Leigubifreiðar til fólksflutninga sem taka allt að 8 farþega eru nú um 450 í Reykjavík og um 250 vörubifreiðar og virðist það vera mun fleiri bifreiðar en nokkur þörf er fyrir. Er því fyrirsjáanlegt að brýn nauðsyn er til þess að takmarka fjölda leigubifreiða eigi að vera nokkur möguleiki til þess að þeir menn sem stunda akstur leigubifreiða sem aðalatvinnu geti haft það sér og sínum til lífsframfæris enda mun nú svo komið að í flestum menningarlöndum er tala slíkra flutningatækja takmörkuð með löggjöf. Í þessu sambandi má einnig benda á það að með því að binda við þessi störf fleiri menn en nauðsyn krefur á hverjum tíma fer geysilega mikið vinnuafl til ónýtis, auk þess sem við þessa flutninga eru bundnar miklu fleiri bifreiðar en þörf er á en það leiðir að sjálfsögðu af sér aukinn innflutning á alls konar rekstrarvörum til bifreiða. Loks má benda á það að fjöldi manna hefur lagt mikið fé í það að kaupa sér dýrar bifreiðar í þeirri von að akstur vöru- og fólksflutningabifreiða sé mjög arðvænleg atvinnugrein en margir þessara manna hafa síðan komist í miklar fjárkröggur vegna þessa en af því hefur oft og einatt leitt alls konar spillingu sem hægt væri að komast hjá með því að takmarka tölu bifreiðanna ...`` Ég ætla að lesa þessa klausu aftur, virðulegi forseti, með leyfi forseta.

Það veitir ekki af.

Forseti tekur undir það, heyri ég. ,,Loks má benda á það að fjöldi manna hefur lagt mikið fé í það að kaupa sér dýrar bifreiðar í þeirri von að akstur vöru- og fólksflutningabifreiða sé mjög arðvænleg atvinnugrein en margir þessara manna hafa síðan komist í miklar fjárkröggur vegna þessa en af því hefur oft og einatt leitt alls konar spillingu sem hægt væri að komast hjá með því að takmarka tölu bifreiðanna við flutningaþörfina og tryggja þannig að fullu hagnýtingu vinnuafls og tækja í þessum starfsgreinum. Í sambandi við setningu löggjafar um þessi mál teljum við brýna nauðsyn bera til þess að fyrrgreindar bifreiðar til almenningsnota hafi fasta afgreiðslu á bifreiðastöð enda mundi allt eftirlit með slíkri löggjöf verða mjög erfitt`` --- sem síðan hefur reyndar komið á daginn, enda er ætlunin núna að setja um þetta gagnagrunn --- ,,ef bifreiðarnar hefðu ekki skyldu til þess að vera í fastri afgreiðslu á bifreiðastöð. Með tilvísun til framanritaðs erum við undirritaðir því sammála um að nauðsyn beri til þess að sett verði löggjöf um heimild til takmörkunar á fjölda leigubifreiða til vöru- og mannflutninga í kaupstöðum landsins og það gæti orðið á Alþingi því sem nú situr.`` Undir þetta rita Bergsteinn Guðjónsson, þáv. formaður Hreyfils, og Friðleifur I. Friðriksson, þáv. formaður Vörubifreiðastöðvarinnar Þróttar. Þá má spyrja: Af hverju er ég að lesa upp þetta bréf? Svarið er einfalt. Þetta er greinargerðin sem fylgdi upphaflega frv. um leigubifreiðar í kaupstöðum. Þetta er í raun og veru grunnurinn að því kerfi sem nú, 50 árum síðar, á enn að herða reglurnar utan um. Það er þá ekki úr vegi, virðulegi forseti, að velta upp og skoða í þessu samhengi hvernig landsfundur Sjálfstfl. fjallaði um þessar hugmyndir nú á nýafstöðnu landsþingi sem margir telja að hafi tekist alveg sérlega vel, og bera saman við þær hugmyndir sem hér voru kynntar til leiks og eru í raun og veru grunnurinn, forsendan, fyrir því kerfi sem við búum nú við. Hér var upphaflega verið að setja reglur og takmarkanir í því skyni að tryggja fjárfestingar manna í leigubifreiðum, tryggja að ekki væru of margir inni í þessu kerfi og það verður að segja alveg eins og er að á þessum árum þótti þetta bara ofur eðlilegt. Þetta er á sjötta áratugnum, fljótlega eftir stríð, og þá var almennt haftakerfi í flestu. Því voru þessar reglur alveg í samræmi við þá hugmyndafræði sem ríkti almennt í landinu. Það voru nánast höft á öllu og það fer ekki að losna um þau fyrr en á 7. áratugnum með viðreisnarstjórninni. Þess vegna er dálítið sérstakt að nú, 50 árum síðar, skuli menn ekki vera komnir upp með eina einustu nýja hugmynd um það hvernig þessum málum má koma fyrir. Í greinargerð frá bifreiðastjórafélaginu Frey í Keflavík og Ökuleiðum SF í Keflavík er m.a. vitnað til stefnu Sjálfstfl. í málinu. Hæstv. forseti sem nú situr er fyrrv. samgrh. og þar af leiðandi öllum hnútum kunnugur í þessum efnum, en með leyfi forseta segir í greinargerðinni: ,,Við viljum aðeins benda á að frumvarp þetta er í algjörri andstöðu við yfirlýsta stefnu flokks þess ráðherra er leggur það fram, en á landsfundi flokks hans er haldinn var á sama tíma og verið var að leggja þetta frumvarp fram var lagt til að endurskoðuð verði lög um leigubifreiðar og rekstur bifreiðastöðva til að draga úr miðstýringu, opinberum afskiptum, minnka opinberar álögur á reksturinn og einfalda lagaumhverfið.`` Þannig var ályktun Sjálfstfl., a.m.k. þau yfirlýst markmið flokksins. Ég held að það sé mikilvægt að halda þessu til haga og bera þessar landsfundarsamþykktir saman við frv. sem við ræðum hér. Það er ekki nóg að básúna um það á tyllidögum og í skálaræðum að menn séu talsmenn frelsis, einkaframtaks o.s.frv. Hér eru verkin og hér birtast hugmyndirnar í framkvæmd. Margir gerðu athugasemdir við þetta frv. og fleiri sem vitnuðu nánast orðrétt til þessara ályktana. Líklega hef ég skilið þær merku ályktanir einhvers staðar eftir þannig að ég get ekki vitnað til þeirra beint. Þar gengur hugmyndafræðin út á að reyna að draga úr miðstýringu og opinberri álagningu á þessa grein og leita annarra leiða. Það er dálítið merkilegt, virðulegi forseti, ef menn vilja hugsa til þess, að nú vilja menn gera eins og fyrstu bifreiðastöðvarnar gerðu, eins og Bifreiðastöð Steindórs. Hvernig fyrirkomulag var þar? Þar var það þannig að stöðin átti bílana. Ef menn t.d. vildu opna bifreiðastöð núna þar sem einungis yrði keyrt á umhverfisvænum bílum, fátt er nú meira í tísku þessa daga en allt sem umhverfisvænt er, þá væri ekki möguleiki að opna slíka stöð. Enginn má aka nema hann hafi atvinnuleyfi og það sé skráð á tiltekinn bíl. Ég á reyndar eftir að koma síðar að því merka ákvæði að enginn megi aka nema hann hafi leigubifreiðaakstur að aðalatvinnu.  Auðvitað, virðulegi forseti, enda menn einhvers staðar úti í skurði þegar menn eru með kerfi af þessum toga. Auðvitað koma svona reglur upp. Reglurnar um tímabundnar undanþágur frá akstri eigin leigubifreiða eru náttúrlega stórkostlegar. Ég mun fara vandlega yfir þær einhvern tíma síðar í nótt þegar að því kemur en ég er reyndar ekki kominn nema að 3. gr. frv. Það er því mikið efni eftir. Ég held að það sé nauðsynlegt í umræðu að menn þekki söguna, tilurð þess kerfis sem við nú búum við. Það varð fyrst og fremst til til að tryggja fjárfestingu tiltekinna manna og var í samræmi við þá almennu hugmyndafræði sem ríkti í samfélaginu á þeim tíma.

Er sá tími liðinn?

En núna kemur hæstv. samgrh. alla leið frá Stykkishólmi og ber á borð hugmyndafræði sem gengur í raun mun lengra en á sjötta áratugnum. Ég held að menn hafi ekki einu sinni látið sér til hugar koma, virðulegi forseti, að setja utan um þessa starfsstétt sérstakan gagnagrunn sem fjallaði um heilsufar þeirra sem hafa atvinnuleyfi, um göngulag og sitt lítið af hverju og er ekki allt upp talið eins og ég ræddi um áðan. Í 3. gr. frv., virðulegi forseti, kemur fram að allar leigubifreiðastöðvar á takmörkunarsvæði skv. 8. gr. ... --- Mér þætti vænt um, virðulegi forseti, ef hæstv. samgrh. gæti setið hér í salnum á meðan ég flyt þessa ræðu vegna þess að mig langar að bera mýmargar spurningar undir hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra er í húsinu eða hvað?

Hæstv. samgrh. virðist vera í húsinu.

Ég verð að beina því til forseta að ég óska eftir því að hæstv. ráðherra verði í salnum á meðan ég flyt mál mitt.

Ég skal óska eftir því við þingvörð að hann láti ráðherra vita.

Hæstv. ráðherra er kominn. Eins og fram hefur komið, þegar menn setja fram hugmyndir af þessum toga, er að sjálfsögðu heimild til að setja á menn tiltekin vistarbönd, að menn megi ekki aka nema á tilteknum svæðum. Þau rök sem helst hafa verið færð fram fyrir því eru að ef svo væri ekki þá mundu allir keyra til Reykjavíkur. Menn eru því skikkaðir til að vinna á tilteknum svæðum. Ég verð að segja alveg eins og er að ég á bágt með að trúa því að allir þeir sem nú hafa atvinnuleyfi mundu aka eins og skot til Reykjavíkur þó að þeim væri það heimilt. Þar með væri ljóst að lítill grunnur væri fyrir því að gera út leigubíla á öðrum stöðum. Ég held að það sé algerlega rangt enda væru menn ekkert í því að gera út leigubíla ef menn hefðu ekki eitthvað út úr því. Ég held að það sé eitthvað sem menn eigi að skoða. Virðulegi forseti. Í 3. gr. frv. er kveðið á um að allar leigubifreiðar á takmörkunarsvæði skv. 8. gr. skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð sem fengið hafi viðurkenningu Vegagerðarinnar. Það er þessi nýja stjórnsýsla. Vegagerðin á að halda utan um þetta allt saman. Vegagerðinni er ætlað það hlutverk að gefa út starfsleyfi til bifreiðastöðva. Svo segir, með leyfi forseta: ,,Bifreiðastöðvar fyrir leigubifreiðar skulu í samráði við félög leigubifreiðastjóra skipuleggja starfsemi sína með þeim hætti að almenningi verði veitt góð og örugg þjónusta.`` --- Ekkert er sagt nánar um það í hverju þessi góða og örugga þjónusta felist. Ekki er kveðið á um það í þessu frv. hvernig eigi að framfylgja þessu. Hvernig á t.d. að tryggja öryggi leigubifreiðastjóra? Hvernig á að tryggja öryggi farþega? Hvaða trygging er fyrir því að þeir sem nú hafa atvinnuleyfi séu betri en aðrir til að stunda leigubifreiðaakstur? Hvaða trygging er yfir höfuð fyrir því að það kerfi sem hér á að setja upp sé besta kerfið sem hægt er að hugsa sér í þessum málum? Ekki nokkur einasta. ,,Hver bifreiðastöð skal fylgjast með því að ökumenn, sem þar hafa afgreiðslu, fari eftir fyrirmælum laga og reglugerða um leigubifreiðar.`` --- Þannig er bifreiðastöðinni ætlað það hlutverk að fylgjast sérstaklega með þessum mönnum sem eru þó bókfærðir og skráðir í gagnagrunn Vegagerðarinnar þar sem nákvæmt yfirlit er til um þá sem hafa náð þeim áfanga að fá atvinnuleyfi til að aka leigubílum. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Bifreiðastöð getur séð um afgreiðslu undanþágna frá akstri eigin bifreiða skv. 9. gr. Telji bifreiðastöð að þeir sem hafa afgreiðslu á stöðinni hafi brotið gegn ákvæðum þessum skal hún stöðva afgreiðslu þeirra og tilkynna það til Vegagerðarinnar.`` --- Sem er þá beinlínutengd við lögregluna væntanlega, eða hvað, hæstv. samgrh.? Það verður að segja það eins og er, virðulegi forseti, að manni virðist ekki ríkja mikil trú á þessari starfsstétt þegar hún þarf að vera undir sérstöku eftirliti lögreglunnar, Vegagerðarinnar, bifreiðastöðvanna --- menn geta haldið áfram þessari upptalningu. Í 3. gr. er kveðið á um að þeir sem fengið hafa atvinnuleyfið til þess að stunda leigubifreiðastjóraakstur sé ekki heimilt að nýta atvinnuleyfi sitt nema þeir hafi sérstaka aðstöðu á bifreiðastöð. Menn geta ekki einu sinni nýtt sér atvinnuleyfi sitt nema sérstök bifreiðastöð haldi utan um það. Jafnvel þó að einhverjir vildu stunda sjálfstæða atvinnustarfsemi, sem þessir leigubifreiðastjórar að sjálfsögðu stunda, og vildu kannski sjálfir hafa sinn eigin síma á gulu síðunum í símaskránni þá er það ekki einu sinni heimilt. Ég er bara ekki viss um að þessi skerðing standist ef á hana yrði látið reyna. Í 5. gr. er fjallað um skilyrði fyrir atvinnuleyfi. Þar eru í sjálfu sér að mörgu leyti engin óeðlileg skilyrði nema eitt, í 3. tölul.: ,,Stunda leiguakstur að aðalatvinnu.`` Það er af þeim sökum, virðulegi forseti, að setja þarf sérstakar reglur um tímabundna undanþágu frá akstri eigin leigubifreiðar, þ.e. ef menn ætla að fá einhvern annan til þess að aka fyrir sig, þá gilda um það reglur upp á 18 greinar á fjórum A-4 síðum. Það er ekki eins og þetta hafi verið skrifað, virðulegi forseti, árið 1930, 1940 eða á 6. áratugnum þar sem sú hugmyndafræði var ríkjandi um margt, stjórnsemi og stjórnlyndi. Við erum ekki að tala um þann tíma. Nei, virðulegi forseti. Þetta er dagsett í samgrn. 8. nóvember árið 1999, rétt rúmlega tveggja ára gamalt. Þetta eru 18 greinar sem fjalla um það að ef svo skyldi fara að þeir sem hafa atvinnuleyfi þyrftu nú að yfirgefa tímabundið sínar eigin bifreiðar vegna veikinda eða annars, þá eru fjórar heilar síður sem fjalla um það hvernig í veröldinni þeim eigi að takast það. Ég held að það sé algjörlega nauðsynlegt að fara vandlega yfir þetta, sérstaklega þar sem í þessu nýja frv. er einmitt kveðið á um að skilyrði fyrir atvinnuleyfi sé að einstaklingur stundi leiguakstur sem aðalatvinnu. Hér er ekki ætlunin að breyta neinu, ég geri því fastlega ráð fyrir að þessar merku reglur verði áfram í gildi. Það verður náttúrlega að tryggja það, virðulegur forseti, að þessir menn séu ekki að taka sér frí. Þeir hafi ekki sína eigin hentisemi með það hvenær þeir aka og hvenær ekki, það væri nú laglegt. Það væri nú laglegt, virðulegi forseti, ef þeir hefðu bara sína eigin hentisemi með það hvenær þeir mundu aka og hvenær ekki. Kannski er þetta það sem koma skal, virðulegi forseti. Kannski er það næsta sem við fáum að sjoppueigendur --- þá yrði fjallað væntanlega um takmörkuð gæði, því ekki er alveg öruggt að allir kaupi karamellur í tíma og ótíma --- að við fáum þá næst reglur um hvenær sjoppueigendur megi taka sér frí. Og kannski fáum við aðrar 18 greinar um það. Ég held að ágætt væri að það væri þá í samgrn.

En hjá R-listanum?

Nei, við erum ekki að fjalla um R-listann hér, virðulegi forseti. Við erum að fjalla um hæstv. samgrh., reglur frá honum.

Ekki um sjoppurnar.

Nei, en það var það sem ég velti fyrir mér, hvort væri þá ekki rétt að slíkir atvinnurekendur, eins og leigubifreiðastjórar, einstaklingar sem eru í litlum atvinnurekstri, fengju miklar reglur um það hvenær þeir megi taka sér frí frá vinnu sinni eins og hér er. Ég held að það væri rétt, virðulegi forseti, fyrir umræðuna að þetta fari bara inn í þingtíðindi og ég lesi þessar reglur. Ég held að væri rétt að fara hér vandlega yfir það, því þar er m.a. að finna þessa merku reglu um áfengissýkina. Það telst ekki áfengissýki samkvæmt þessum reglum ef menn þurfa að fara tvisvar í afvötnun. Í fyrsta skiptið er um að ræða sjúkdóm, í annað skiptið er það eitthvað annað. Kannski hæstv. samgrh. geti útskýrt það fyrir okkur sem eigum dálítið erfitt með að skilja þetta regluverk allt saman. Og smám saman fer náttúrlega að renna upp fyrir manni ljós, að allt þetta regluverk verður náttúrlega að komast í einhvern gagnagrunn. Það er náttúrlega ekki fyrir nokkurn mann einan að eiga að fylgjast með því hvaða reglur gilda og hvernig eftir þeim er farið. En ég held, virðulegi forseti, að rétt sé fyrir málefnið og málstaðinn að mönnum séu þessar reglur almennt kunnar en ekki aðeins þessum 700 leigubifreiðastjórum sem þurfa þó að vinna eftir þeim. Hér eru reglur um tímabundnar undanþágur frá akstri eigin leigubifreiðar, sem fara væntanlega inn í gagnagrunninn. En þær hljóma svo, með leyfi forseta, og þetta eru einhverjar merkustu reglur sem ég hef komist í: ,,Bifreiðastjórafélögunum Andvara, Átaki og Frama er falið að sjá um framkvæmd og eftirlit með undanþágum leyfishafa frá akstri eigin bifreiðar á höfuðborgarsvæðinu. Höfuðborgarsvæðið telst Reykjavík, Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær, Seltjarnarnes, Mosfellsbær og Bessastaðahreppur.``  Það er því alveg lágmark að tíu bifreiðastjórar skuli vera í félaginu, annars er væntanlega ekki hægt að stofna félagið. ,,Bifreiðastjórafélögunum Fylki og Frey er falið að sjá um framkvæmd og eftirlit með undanþágum leyfishafa frá akstri eigin bifreiðar í Reykjanesbæ, Höfnum, Miðnes-, Gerða- og Vatnsleysustrandarhreppi. Bifreiðastjórafélaginu Faxa er falið að sjá um framkvæmd og eftirlit með undanþágum leyfishafa frá akstri eigin bifreiðar í Árborg. Bifreiðastjórafélagi Akureyrar er falið að sjá um framkvæmd og eftirlit með undanþágum leyfishafa frá akstri eigin bifreiðar á Akureyri.`` Þetta er mikið framsal á valdi til bifreiðastjórafélaganna, en það verða að vera tíu í hverju bifreiðastjórafélagi annars telst það ekki alvörufélag og þá verða þessi leyfi væntanlega afturkölluð. ,,Bifreiðastjórafélögin skulu annast framkvæmd og eftirlit undanþágna fyrir sína félagsmenn. Bifreiðastjóra sem kýs að standa utan félaga er þrátt fyrir það skylt að leita til eins af starfandi félögum bifreiðastjóra á hans svæði varðandi undanþágur frá akstri eigin bifreiðar.`` --- Með öðrum orðum, ef menn eru ekki í neinu félagi, vilja nýta sitt félagafrelsi, þá skulu þeir nú samt sækja til bifreiðastjórafélags ef þá langar að taka sér frí og fá þá leyfi til þess að taka sér frí og geta þá væntanlega valið um bifreiðastjórafélag, sem í eru a.m.k. tíu menn, því annars getur bifreiðastjórafélagið ekki veitt slíkar undanþágur. --- ,,Hefur hann frjálst val um hvaða ofangreinds félags hann snýr sér til. Ber honum að tilkynna hlutaðeigandi umsjónarnefnd með sannanlegum hætti um val sitt.`` --- Hann verður sem sagt að tilkynna umsjónarnefndinni um hvaða bifreiðastjórafélag hann velur til þess að taka ákvörðun um hvort hann geti tekið sér frí frá akstri eigin leigubifreiðar. Virðulegi forseti. Það er kannski ekki nema von að mönnum stökkvi bros. Ég spyr, virðulegi forseti: Er til vandmeðfarnari starfsgrein í landinu en að vera leigubifreiðastjóri sem ætlar að taka sér frí? ,,Ef bifreiðastjóri sem er utan félaga ákveður að beina umsóknum sínum um undanþágur til annars félags ber honum að tilkynna það viðkomandi umsjónarnefnd með a.m.k. eins mánaðar fyrirvara.`` --- Þannig að ef hann verður veikur, þá þarf hann að tilkynna það með a.m.k. eins mánaðar fyrirvara til viðkomandi umsjónarnefndar. ,,Sætti bifreiðastjóri sig ekki við ákvörðun bifreiðastjórafélaganna er honum heimilt að áfrýja til umsjónarnefndar fólksbifreiða á viðkomandi svæði og er úrskurður hennar endanlegur á sviði stjórnsýslunnar.`` Ég segi nú bara ekki annað, virðulegi forseti, að það er meira en lítið mál að taka sér frí þegar maður er leigubílstjóri. Þetta er bara 1. greinin en þær eru 18, virðulegi forseti, sem fjallar um það hvernig menn eða hvert menn eigi að snúa sér þegar þeir ætla að taka sér frí eða fá tímabundnar undanþágur frá akstri eigin leigubifreiðar. En markmiðið er þá að annar geti tekið við akstrinum á meðan hann hefur þetta tímabundna leyfi. Fái hann ekki þetta tímabundna leyfi, þá verður bíllinn bara að standa. Þannig fara menn að. En svo segir í 2. gr., með leyfi forseta: ,,Bifreiðastjórafélögin skulu fara eftir lögum og reglum um leigubifreiðar og reglum þessum og þar sem vafamál koma upp skal hafa hliðsjón af reglum sem gilda á vinnumarkaði og skulu bifreiðastjórafélögin afgreiða þau af sanngirni þannig að jafnræðis sé gætt á milli bifreiðastjóra.`` Það er sem sagt kveðið hér á um að gætt sé jafnræðis og sanngirni í þessum reglum. ,,Á svæðum þar sem fleiri en eitt félag bifreiðastjóra annast útgáfu undanþágna skal hlutaðeigandi umsjónarnefnd, að höfðu samráði við hlutaðeigandi bifreiðastjórafélög, setja reglur um útgáfu á akstursheimildum, svo að eftirlit bifreiðastjórafélaga, málsmeðferð, form, útlit og efni akstursheimilda verði samræmt eins og kostur er.`` Og erum við nú ekki enn komin að því, virðulegi forseti, að sækja um frí. Við erum enn þá í málsmeðferðarreglum, því leigubílstjórar taka sér náttúrlega ekki frí bara si svona. Síðan heldur áfram hér, með leyfi forseta. --- Virðulegi forseti. Af því að nú eru orðin tvö ár síðan hæstv. samgrh. ritaði undir þessar reglur, er ég ekki viss um að hann sé með þær á takteinum og mér þætti því vænt um ef hæstv. samgrh. gæti setið hér rétt á meðan ég fer yfir þetta, því ég þarf að beina til hæstv. ráðherra ýmsum spurningum úr þeim reglum. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég skil þær kannski ekki alveg allar og þess vegna tel ég mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra ...

Ég skal verða við beiðni þingmanns um að óska eftir því að samgrh. verði látinn vita að nærveru hans sé óskað í salnum.

Ég þakka skjót viðbrögð, virðulegi forseti. Í 3. gr. er að sjálfsögðu tekið fram að bifreiðastjórafélögunum sé aðeins heimilt að veita þeim undanþágu sem hafa atvinnuleyfi til þess að aka leigubifreiðum því aðrir geta náttúrlega ekki fengið undanþágu og það er tekið skýrt fram í reglunum að sjálfsögðu. Þetta er því mjög vandmeðfarið. En nú er ég kannski kominn, virðulegi forseti, að þeim kafla reglnanna þar sem ég vildi fá að beina sérstökum fyrirspurnum til hæstv. samgrh., því þar er fjallað um orlof og undanþágu vegna veikinda. Það er náttúrlega það versta sem fyrir leigubílstjóra kann að koma ef þeir þurfa að fara í orlof eða verða veikir og það er ekkert lítið mál. Það get ég sagt, virðulegi forseti. Ég ætla því að leyfa mér þann munað að að hægja aðeins á þessu rétt á meðan við bíðum eftir að hæstv. samgrh. gangi í salinn. Það er eins og við manninn mælt, hæstv. samgrh. kemur að bragði. Ég var þar kominn, virðulegi forseti, og hæstv. samgrh. í 4. gr. þessara reglna ...

Ég þarf varla að hlusta á þær, ég þekki þær.

Nei, ég þarf að beina til hæstv. samgrh. fyrirspurnum og þess vegna er mikilvægt að hæstv. ráðherra sé í salnum rétt á meðan ég fer yfir þær reglur, vegna þess að það er svo margt í þeim sem ég ekki skil.

Þær eru ekki partur af löggjöfinni.

Reglurnar eru að sjálfsögðu --- við getum farið yfir það, virðulegi forseti, að efst í píramídanum er stjórnarskráin og síðan koma lögin og svo koma reglurnar, þannig að þetta er vissulega partur af því hvernig reglunum og lögunum er framfylgt. En hér kemur, virðulegi forseti: ,,Leyfishafa er heimilt að gera út bifreið sína`` --- sem hann hefur þá væntanlega leyfi fyrir --- ,,í 5 vikur í orlofi.`` Í fimm vikur í orlofi. Sem sagt, leigubifreiðastjórar mega gera út bifreið sína fimm vikur í orlofi. ,,Við hver 5 ár frá leyfisveitingu í samfelldu starfi bætist ein vika við útgerðarheimildina.`` Þannig að eftir að hafa verið leigubifreiðastjóri í fimm ár, þá mega þeir gera út --- þegar menn tala um að gera út bifreiðina, þá mega þeir fá forfallabílstjóra til þess að aka þann tíma. Og eftir fimm ár mega þeir gera út bifreiðina sína í sex vikur. ,,Þó má orlofsútgerð aldrei vara lengur en 9 vikur á ári.`` Þannig að þeir sem hafa verið í 25 ár, sem nokkrir hafa verið, vinna ekki frekari réttindi eftir að hafa verið 25 ár, þar með hafa þeir unnið inn eins mikil réttindi og hægt er. ,,Útgerð í orlofi er bundin við heilar vikur og er lágmarksútgerðartími ein vika.`` Virðulegi forseti. Verði leigubifreiðastjórar veikir í tvo daga geta þeir ekki tekið sér orlof samkvæmt þessum reglum. Bíllinn verður því að standa í þessa tvo daga. Og þeir geta ekki nýtt sér orlofsrétt sinn, því þeir verða að taka eina viku í einu. Og nú ætla ég að beina fyrirspurn til hæstv. samgrh.: Hvað gerir það að verkum að menn geti ekki tekið sér einn til tvo eða þrjá daga í orlof, hvaða almannahagsmunir krefjast þess að menn geta ekki tekið einn, tvo eða þrjá daga í einu í orlof og til þess að gera út sinn bíl? En svo kemur reyndar fram, virðulegi forseti: ,,Orlofstímabil hefst 1. maí ár hvert og stendur til 30. apríl árið eftir.`` Og síðan, af því að hér er um að ræða sjálfstæða atvinnurekendur og þá má náttúrlega ekki vera að bruðla með orlofið og þá kemur hér skýrt fram: ,,Ekki er hægt að færa orlof á milli tímabila.`` Þannig geta þessir sjálfstæðu atvinnurekendur sem hafa þetta atvinnuleyfi og eru í ýmsum bifreiðastjórafélögum, Fylki eða Frey, ekki fært orlofið sitt á milli ára heldur verða að taka eina viku. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra: Hvað gerir það að verkum að menn geta aðeins tekið orlofið sitt þannig að þeir séu skyldugir til að taka það í eina viku í einu? Þá kemur að því, virðulegi forseti, að menn eru skyldugir til að gera út sinn eigin bíl. Menn hafa þetta að aðalatvinnu og það er ekkert sjálfgefið að þessir menn fari í orlof eins og hér kemur fram. Hvað þá að þeir verði veikir. Í III. kafla þessara reglna er fjallað um undanþágur vegna veikinda: ,,Leyfishafa er heimilt að gera út bifreið sína í veikindum í allt að eitt ár, sanni hann það með læknisvottorði að hann sé óvinnufær. Þó skal útgerð háð eftirfarandi takmörkunum: a. Viðkomandi skal ekki stunda aðra atvinnu eða nám á því tímabili sem útgerðin stendur.`` --- Viðkomandi má þannig hvorki fara í skóla né vinna neitt, jafnvel þó hann hafi fengið vottorð um það að hann sé veikur og geti hugsanlega ekki ekið þá má hann ekki stunda neina aðra vinnu. ,,b. Viðkomandi skal ekki dvelja erlendis á því tímabili sem útgerðin stendur, nema til að leita sér lækninga samkvæmt úrskurði trúnaðarlæknis bifreiðastjórafélaganna.`` Virðulegi forseti. Meðan á þessum veikindum stendur skal viðkomandi gjöra svo vel að halda sig á Íslandi. Ef hann er með bíl sinn í útgerð, þ.e. ef einhver forfallabílstjóri er að keyra bílinn, skal hann gjöra svo vel að vera á Íslandi. Virðulegi forseti. Ætli þetta standist? Ætli sé hægt að kyrrsetja mann í veikindum af því hann er með atvinnuleyfi sem leigubílstjóri? Ég fór alveg rétt með, virðulegi forseti, þetta eru ekki reglur frá þarsíðustu öld. Þetta eru reglur frá samgönguráðuneytinu 8. nóvember 1999. Verði leigubifreiðastjóri með atvinnuleyfi veikur þá er honum óheimilt að dvelja erlendis. Ég vildi beina því til hæstv. samgrh. og fá skýringar á hvernig á því stendur að honum er óheimilt að dvelja erlendis. Svo kemur c-liður 6. gr. sem ég hef minnst á áður, þ.e. ný skilgreining á áfengissýki. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Áfengismeðferð telst til veikinda í fyrsta skipti en ekki ef um ítrekaða meðferð er að ræða.`` Ég vil spyrja hæstv. samgrh.: Hver er skilgreining samgrn. á því þegar einstaklingur með atvinnuleyfi, leigubifreiðastjóri í bifreiðastjórafélagi á bifreiðastöð, þyrfti hugsanlega að fara í annað sinn í áfengismeðferð? Hver er skilgreining samgrn. á því? Hvers konar veikindi er þá um að ræða? Áfengismeðferð telst til veikinda í fyrsta skipti en ekki ef um ítrekaða meðferð er að ræða, segir hér í reglunum um tímabundnar undanþágur frá akstri eigin leigubifreiðar í kaflanum um undanþágur vegna veikinda. Hér eru síðan, virðulegi forseti, margvíslegar reglur um hvernig bifreiðastjórar eigi að aka um helgar og hvernig þeir eigi að hegða sér um álagstíma, eins og í 11. og 12. gr. Í 13. gr. er fjallað um það ef bíllinn sem menn eru með í akstri skyldi nú bila, um viðgerðir og endurnýjun á bifreið. Hæstv. samgrh. sést ekki yfir nokkurn skapaðan hlut. Honum sést ekki yfir neitt í þessum efnum. Í 13. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Leyfishöfum er heimilt að fá afnot bifreiðar annars leyfishafa`` --- annars leyfishafa, menn mega ekki koma með bifreið sem ekki er sérstaklega bókuð inn nema atvinnuleyfi sé á þeirri bifreið --- ,,vegna endurnýjunar eða viðgerðar á bifreið sinni í allt að sex mánuði.`` Þá þýðir það væntanlega að annar leyfishafi gerir ekki út sína bifreið á þeim tíma sem leyfishafinn sem átti bilaða bílinn gerir út þessa bifreið. Ég sé á svip hæstv. forseta að hann er alveg jafnhugsi yfir þessu og ég. Ég held að hvorugur okkar skilji nokkurn skapaðan hlut í þessu en þó vil ég kannski ekki gera hæstv. forseta upp skoðun í þeim efnum. En ef marka má svip hans þá erum við alveg samstiga í þessu. Að sjálfsögðu, virðulegi forseti, ef það skyldi nú gerast að bíllinn bilaði, verður að tilkynna það viðkomandi félagi. Það væri nú annað hvort ef bifreiðastjórafélagið sem atvinnuleyfishafanum er skylt að vera í vissi nú ekki af því að það væri farin sía í bílnum. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta sjálfum vera svo dýrðlegar reglur að engu tali tekur. Af því ég á a.m.k. tvær ræður eftir í þessu máli ætla ég að geyma mér eitthvað af þessum gullkornum sem hér eru til síðari tíma. Þar er margt mjög fróðlegt. Þar er t.d. fjallað áframhaldandi um undanþágur vegna veikinda, álagstíma, viðgerðir og endurnýjun á bifreið, ég er reyndar búinn að fara yfir það og ástæðulaust að gera það aftur, ökuheimildir o.s.frv. Svo má alls ekki sleppa því að fara yfir það að náttúrlega er eftirlit með þessu og ef þeir brjóta af sér þá eru að sjálfsögðu refsingar. En ekki hvað? Ef þeir skyldu nú ekki tilkynna Bifreiðastjórafélaginu Frey eða Bifreiðastjórafélaginu Fylki að þeir ætluðu að taka sér frí þá er sko hægt að ná í skottið á þeim. Ég mun fara betur yfir þetta í síðari ræðum mínum, virðulegi forseti. Þá munum við kannski sameiginlega fá einhvern botn í þessar reglur. Ég held, virðulegi forseti, að vart sé hægt að sleppa í þessari fyrstu ræðu minni um málið --- sem kannski er komið að seinni hluta á en það eru a.m.k. tvær ræður eftir --- umfjöllun um 12. gr. Þar er kveðið á um árlegt gjald fyrir atvinnuleyfi. Þar erum við komin að því að þar á að innheimta 10 millj. kr. í einhvers konar leigubílaskatt.

Hvort er það frv. eða reglurnar?

Nú er ég kominn aftur í frv., virðulegi forseti. Ég gerði skilmerkilega grein fyrir því að gullkorn reglnanna ætlaði ég að geyma þar til kemur að síðari ræðu minni. Þar er að finna mjög margt eins og þessa merku skilgreiningu á áfengissýki þar sem fram kemur að veikindin fari eftir skilningi samgrn. á þeim en ekki landlæknis. Í skilningi samgrn. er áfengismeðferð aðeins veikindi í fyrsta sinn en eftir það væntanlega eitthvað annað. Í 12. gr. frv. er fjallað um að menn ætli að ná í 10 millj. á ári í svokallaðan leigubílaskatt því auðvitað þarf að reka þessi ósköp öll. Það ekki nokkur leið að hafa allar þessar reglur og allar þessar kvaðir nema hafa fé til að framfylgja þeim og á að ná í 10 millj. í því skyni, í sérstakan leigubílaskatt. Þessi gjaldtaka er reyndar ekki í núgildandi lögum. Segja má sem svo að einu verulegu marktæku breytingarnar séu að samgrn. er að koma þessum málaflokki af sér yfir til Vegagerðarinnar og ætlar að láta fylgja með í pakkanum 10 millj. í leigubílaskatt. Þetta eru öll afrekin sem á að vinna, að taka upp hugmyndafræði frá 1953 og fara jafnvel lengra aftur í tímann. Reglurnar eru þrengdar til mikilla muna. Þetta eru nú öll afrek hæstv. samgrh. sem ætlar að reyna að skipuleggja þessi mál til lengri tíma. Virðulegi forseti. Ég tel mig hafa kynnt ágætlega álitið sem við stöndum að, ég og hv. þm. Kristján L. Möller, í fyrstu yfirferð minni. Að sjálfsögðu mun ég fjalla nánar um ýmsa þætti þessa máls í síðari ræðum mínum. Ég mun þá sérstaklega gera grein fyrir síðari helmingi reglnanna, um tímabundnar undanþágur frá eigin akstri.

Herra forseti. Frv. til laga um leigubifreiðar, sem hér hefur verið til umræðu, er kannski ekki mjög stórt mál. Það snýst um að færa málaflokkinn úr samgrn. til Vegagerðarinnar, halda utan þessi takmörkuðu gæði, eins og hér er getið um í frv., og fela Vegagerðinni að sjá um þau, búa til nýjan gagnagrunn til að halda utan um leyfisveitingar, orlof, leyfi og allt það dæmi. Ég tala um að búa eigi til nýjan gagnagrunn vegna þess að á fundi samgn. kom fram hjá viðmælendum sem þangað komu að nú þegar er til gagnagrunnur hjá Bifreiðastjórafélaginu Frama, sem heldur um hann. Þó var, að sögn ráðuneytismanna, ekki gert ráð fyrir að kaupa þann gagnagrunn eða taka hann yfir heldur búa til nýjan. Þessi gagnagrunnur er m.a. notaður sem rökstuðningur fyrir því að það þurfi að rukka þetta 10 þús. kr. gjald á ári til að standa undir þeim kostnaði sem þar til fellur. Vonandi tekur ekki langan tíma að smíða þennan gagnagrunn. Eins og kom fram hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, formanni samgn., verður þessi gagnagrunnur búinn til mjög fljótlega og vonandi kostar það ekki háar fjárhæðir. Það var á hv. þm. að skilja að með því gæti þessi leigubílaskattur lækkað. Það væri vissulega hið besta mál ef svo færi. Ég gagnrýndi þennan skatt við 1. umr. þegar frv. var flutt og geri það enn. Ég gagnrýndi þá að í reglugerð er kveðið á um að ef leigubílstjóri taki sér orlof þá skuli það standa í viku og helgin skuli falla inn í það. Eins og við vitum þá er nú sennilega helgin eini tíminn sem gefur verulega af sér og gefur sæmilegar tekjur til leigubílaaksturs. Ég harma að það skuli ekki sett hér inn í lögin sem getið er um í nál. meiri hlutans. Þar er bent á orlofslög og annað, eða eins og hér segir: ,,Meiri hlutinn leggur áherslu á að ráðherra gæti þess við setningu reglna um undanþágur, sbr. 3. mgr. 9. gr. frumvarpsins, að leigubifreiðastjórar njóti sambærilegs orlofsréttar og almennt gerist og að ákvæða laga nr. 30/1987, um orlof, sé gætt í hvívetna.`` Það er svo sem ágætt að það komi fram í nál. meiri hlutans. Ég hefði talið betra að þetta yrði sett inn í lögin en svo er ekki, því miður. Annað atriði sem ég gagnrýndi mjög við 1. umr. og hefur verið fallist á og tekið út, sem betur fer, var það ákvæði sem var hér í 2. mgr. 5. gr. sem snerist um að leigubílstjórar skyldu eiga a.m.k. 35% eignarhlutdeild samkvæmt samningi við löggilt kaupleigufyrirtæki. Þetta gagnrýndi ég strax við 1. umr. og fagna því að það hefur verið tekið út og haft bara frjálst vegna þess að nú á tímum eru alls konar eignarform komin á. Menn geta verið með rekstrarleigusamning um sína bíla, menn geta gert samning við kaupleigufyrirtæki um stærri eignarhluta o.s.frv. Þess vegna fagna ég því að það skuli hafa verið fellt úr. Það er veigamikill ávinningur. Því miður náðist ekki út það versta í þessu frv., leigubílaskatturinn. Það hefur áður komið fram hvernig þessi skattur var í byrjun 5.000 kr., og er það núna miðað við úthlutun leyfa sem gátu þess vegna verið til 25 ára. Síðan voru þarna á reiki tölur eins og 8.000, skoðaðar í byrjun, sem fóru svo í 16.000 kr. Þegar frv. var flutt var talan 13.000 og nú í meðförum nefndarinnar hefur hún lækkað ofan í 10.000. Öll er þessi lækkun hið besta mál en ég ítreka að við sem skipum 2. minni hluta samgn. erum á móti þessum skatti. Hann er kannski ekkert voðalega stór þegar horft er á hann sem 10.000 kr., ef menn vita ekki að það eru ýmsir aðrir skattar greiddir af þessari atvinnustarfsemi. Til ríkissjóðs greiðir nú hver leigubílstjóri 7.500--8.000 kr. á mánuði bara í virðisaukaskatt af því að leigja tölvu, sem er nútímatæki í nútímaleigubílum, til þess að gefa út reikning og mæla gjaldið. Leiga á þessum tölvum getur verið 9.000 kr. og þar af fær ríkissjóður 2.205 kr. þannig að þetta gjald er rúmar 11.000 kr. Leigubílstjóri greiðir stöðvargjöld sem líka bera virðisaukaskatt, og borgar líka húsaleigu sem gerir það að verkum að þetta er skattur upp á 31.000 kr., þar af er virðisaukaskattur tæpar 5.400 kr. Með öðrum orðum, herra forseti, ég tel vera komið nóg af þessari skattheimtu og að þessi atvinnugrein greiði nú þegar nægjanlega mikið til ríkisins. Ég vil geta þess líka að á tímum samdráttar, nú þegar góðærinu er lokið, býr þessi atvinnugrein við samdrátt eins og ýmsar aðrar atvinnugreinar í landinu. Við vitum það auðvitað, og því munu öll þessi föstu gjöld tifa miklu hærra og vega þungt í heildarútkomunni. Jafnframt sagði ég við 1. umr. að þótt ég sé ósáttur við þennan skatt á landsvísu er ég náttúrlega mjög ósammála því að hann skuli líka vera lagður á leigubílaakstur í hinum dreifðu byggðum landsins, minni sveitarfélögum, þar sem þetta er ekki grein sem rekin er með miklum hagnaði heldur miklu frekar af miklum áhuga, áhuga viðkomandi fyrir byggðarlagi sínu og að bjóða upp á þessa þjónustu þó að hún sé kannski ekki mikið notuð en þurfi engu að síður að vera til staðar. Þessi gjaldheimta er náttúrlega allt of mikil. En það má segja líka að þetta hafi skánað af því að þessi umsýsla getur farið til viðkomandi sveitarfélaga, samkvæmt þessum lögum, og þá greiðist viðkomandi gjald til viðkomandi sveitarfélags sem getur þá í sjálfu sér hafnað því --- enda er umsýslan í kringum það kannski ekki mikil --- og lagt það niður. Herra forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, frsm. 2. minni hluta, ég er hér með honum á nál. 2. minni hluta, hefur farið afar vel í gegnum þetta mál og skýrt sjónarmið okkar. Ég vildi þó hnykkja á helstu atriðum sem mér finnst vera í þessu frv. Ég held að það sé ekkert endilega á verri veg að málaflokkurinn sé færður frá ráðuneytinu til Vegagerðarinnar. Ég set stórt spurningarmerki við gagnagrunninn. Leigubílaskattinum er ég algjörlega á móti og tel að við eigum ekki að ganga þá göngu núna. Ég held að það sé bara ekkert fleira sem ég vil segja um þetta litla frv. en ég ítreka andstöðu mína við frv. vegna þess að þessi skattur er þarna inni sem ég vil helst ekki sjá í þessari grein.