Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. hefur lengi verið til meðferðar hér á Alþingi og fjh.- og viðskn. beggja deilda unnu að þeim breytingum, sem frv. hefur tekið í meðferð þingsins. Við umr. í Nd. komu fram af hálfu formanns fjh.- og viðskn. þær meginástæður sem liggja að baki þeim breytingum, sem nefndirnar í heild standa að, og þeim sjónarmiðum sem við stuðningsmenn ríkisstj. viljum lýsa í tengslum við afgreiðslu þessa frv. Mér finnst óþarfi að vera að endurtaka þau sjónarmið hér, en læt það aðeins koma fram að meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar deildar leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kemur frá Nd., en aðrir nm. hafa skilað sérstökum nál. Þó ber nú að hafa það í huga að Alþfl.-menn og Sjálfstfl.-menn í Nd. hafa átt verulegan hlut að því að búa frv. í þann búning sem við tökum afstöðu til hér. Það skapar því ekki rétta mynd af afstöðu manna til þessa máls að nefndin skuli hafa klofnað í minni og meiri hluta í þessu máli, en við skulum ekki vera að gera stóra hluti úr því. Það er sjálfsagt að stjórnarandstaðan skeri sig frá við og við a. m. k.



Herra forseti. Mál þetta, sem hér um ræðir, frv. til l. um breyt. á skattalögum, er komið frá Nd. og var unnið að afgreiðslu málsins sameiginlega af hv. fjh.- og viðskn. Nd. og Ed. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka meðnm. mínum og sérstaklega hv. 3. þm. Austurl., Halldóri Ásgrímssyni, fyrir gott samstarf sem leiddi til þess, að þetta frv. er í veigamiklum atriðum miklu betra en það var þegar hæstv. ríkisstj. lagði það fram og að með samvinnu fjhn.- og viðskn.-manna var hrundið þeirri sérstöku aðför að atvinnuvegunum sem í frv. fólst eins og það kom frá hæstv. ríkisstj. En eins og kunnugt er var gert ráð fyrir að skerða verulega heimildir atvinnuveganna til fyrninga með frv. eins og það var frá hendi hæstv. ríkisstj. En þessari sérstöku aðför tókst að hrinda og er víst nóg um skilningsleysi og öfugstefnu hæstv. ríkisstj. í atvinnumálum, þó þetta hefði ekki bæst við. Hæstv. ráðh. sagði við 1. umr. að þetta frv. væri fyrst og fremst fram komið til þess að efna loforð ríkisstj. um skattalækkun, en eins og kunnugt er lofaði hæstv. ríkisstj. því að lækka óbeina skatta þannig að það svaraði til 1.5% í kaupmætti. Því miður verð ég að segja að þetta stefnumark ríkisstj. virðist vera eins og annað, að þar sé nánast um öfugmæli að ræða. Fyrir liggja opinberir útreikningar Þjóðhagsstofnunar á því, að náist markmið ríkisstj. um verðbólgu og launahækkun á yfirstandandi ári aukist ekki kaupmáttur þess sem eftir er í launaumslaginu þegar búið er að greiða beinan skatt. Þetta liggur fyrir. En auk þessa hækka margvíslegir óbeinir skattar. Eignarskattur hækkar. Það er að vísu beinn skattur, en hann hækkar óyggjandi og eins orkujöfnunargjald. Það var lagt á í fyrra hluta úr árinu, leggst á allt árið í ár. Þar er í raun um 1.5% söluskattsauka að ræða. Það eykur skattbyrðina á þessu ári. Innflutningsgjald á sælgæti, hið margfræga gotterísgjald eða negrakossagjald sem ríkisstj. lagði á, er nýr skattur í ár, en ríkisstj. hefur hrakist frá einu víginu í annað með þessa skattheimtu, en eftir stendur þó að hún eykur skattbyrðina á þessu ári. Og þá er síðast en ekki síst áform ríkisstj. um að hækka bensínskatta verulega þriðja árið í röð að raungildi. Hækkun þessara óbeinu skatta er veruleg á þessu ári, nokkrir milljarðar gkr., sennilega einhvers staðar á milli 10 og 15 milljarða heildarhækkun skattbyrðarinnar vegna þessara óbeinu skattahækkana, og það er áreiðanlega ekki ofáætlað. Hæstv. ríkisstj. stefnir því enn að skattahækkunum - heildarskattahækkunum - þriðja árið í röð og svo mjög að séu þær skattahækkanir metnar, sem skollið hafa yfir síðan 1978, mun hver einasta fjölskylda, fjögurra manna fjölskylda - greiða um 1.5 millj. gkr. á þessu ári hækkaða skatta af völdum þeirra ríkisstj. sem setið hafa síðan. Það er einkar athyglisvert þegar rætt er um skattbyrði og kaupmátt launa, en ríkisstj. segist með þessu frv. vera að koma til móts við menn í kaupmætti launa, hvað um þetta er sagt í nýútkomnu hefti Þjóðhagsstofnunar sem heitir Úr þjóðarbúskapnum, framvinda 1980 og horfur 1981. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta orðrétt: „Um árið í ár, skattbyrðina í ár og ráðstöfunartekjur í ár. Á þessum forsendum um þróun tekna á árinu 1981, sem áður er getið, hefur þetta í för með sér að á árinu 1981 verða álagðir skattar sem hlutdeild af tekjum ársins um 0.5% lægri en á árinu 1980. Skattbreytingin er hins vegar töluvert mismunandi eftir hæð tekna. Á tekjum undir meðallagi er skattalækkunin meiri en hjá heildinni, en á háum tekjum þyngist skattbyrðin hins vegar. Samkv. þeim forsendum og áætlunum, sem hér hafa verið raktar, munu ráðstöfunartekjur aukast nokkru meira en heildartekjur eða um 53–54%, kaupmáttur ráðstöfunartekna ykist því lítið eitt í heild, en yrði á mann svipaður og á s. l. ári. Kaupmáttur kauptaxta yrði hins vegar 2% minni í ár en í fyrra.“ Hér er Þjóðhagsstofnun að reikna með því, að í ár verði verðbólga og launabreytingar frá ársbyrjun til ársloka ekki nema 40%, eins og hæstv. ríkisstj. segir. Raunar sagði hún það sama í fyrra, þannig að hún hjakkar að þessu leyti í sama farinu. En það fór öðruvísi í fyrra eins og menn muna. En takist að ná þessu markmiði hæstv. ríkisstj. hefur Þjóðhagsstofnun að okkar ósk í fjh.- og viðskn. reiknað út skattbyrðina á árinu í ár og þá kemur út úr dæminu að skattbyrði beinna skatta verður nánast sú sama og í fyrra. Þetta liggur skjalfest fyrir, þetta plagg frá Þjóðhagsstofnun hefur verið birt með nál. okkar sjálfstæðismanna í Nd., og um það þarf nánast ekki að fjölyrða meir. Þetta þýðir í raun að ráðstöfunartekjur munu minnka, kaupmáttur ráðstöfunartekna mun minnka verulega annað árið í röð í mesta góðæri sem yfir okkur hefur komið nú síðustu ár. Og hvað segir um skatta og ráðstöfunartekjur á árinu í fyrra í þessu hefti Þjóðhagsstofnunar? Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Endanlegar tölur um álagningu beinna skatta einstaklinga árið 1980 eru ekki fyrir hendi þegar þetta er ritað. En á grundvelli fyrirliggjandi gagna er áætlað að álagningin í heild hafi hækkað heldur meira en tekjur, eða um 58%. Þar af er áætlað að álagðir skattar til ríkisins, tekjuskattur, eignarskattur og sjúkratryggingagjald, hafi hækkað um 52–53%, en skattar til sveitarfélaga, útsvar og fasteignaskattar, hafi hækkað um nær 63%. Samkv. þessu er talið að skattbyrði hafi þyngst heldur frá í fyrra og hafi álagðir beinir skattar einstaklinga numið 13.7% af tekjum á árinu 1980 samanborið við 13.3% á árinu 1979.“ Þetta er að vísu varlega sagt hér hjá Þjóðhagsstofnun því það munar allverulega um það hvort skattbyrðin er 13.7% af tekjum eða 13.3%. Áfram segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðstöfunartekjur, þ. e. heildartekjur að frádregnum beinum sköttum, eru því taldar hafa aukist heldur minna en heildartekjur á s. l. ári eða rösklega 53%, en á mann var aukningin 51.5%. Af því, sem hér hefur verið rakið um þróun tekna og verðlags á síðasta ári, má ráða að kaupmáttur kauptaxta hafi að meðaltali verið tæplega 5% minni en árið áður á mælikvarða framfærsluvísitölu. Kaupmáttarrýrnunin frá upphafi til loka árs var þó minni eða um 2.5% og valda þar áhrif kjarasamninganna undir lok ársins. Kaupmáttur heildartekna,“ segir enn í þessari skýrslu, „minnkaði um tæplega 3% í fyrra á mann miðað við vísitölu framfærslukostnaðar eða um 1.5% miðað við verðlag einkaneyslu. Kaupmáttur ráðstöfunartekna er í heild talinn hafa orðið 2% minni í fyrra en árið áður en 3% minni á mann miðað við verðlag einkaneyslu, samanborið við 2.5% aukningu 1978 og 1979.“ Hér er því sagt að hæstv. fjmrh. hafi farið með rangt mál í fyrra þegar hann sagði æ ofan í æ í þessari hv. deild að það yrði ekki um íþyngingu að ræða í beinum sköttum. Hann sagði það æ ofan í æ. Og hæstv. talsmenn ríkisstj. hafa ekki minnst á eða mótmælt því, að það hafi orðið kaupmáttarrýrnun í fyrra á allan mælikvarða: 5% ef um kauptaxtaviðmiðun er að ræða, 2.5% ef um ráðstöfunartekjur er að ræða. Og þetta gerist þegar þorskaflinn vex úr 360 þús. tonnum 1979 í 426 þús. tonn, og þetta gerist þegar sjávarafurðaframleiðsla eykst um 10`%, þjóðarframleiðsla vex um 2.5% og þjóðartekjur hækka, þó þær hækki aðeins minna en þjóðarframleiðslan vegna viðskiptakjararýrnunar sem var minnst á þessu ári í mörg ár. En þjóðartekjur hækka um 1.2% þegar búið er að draga frá viðskiptakjararýrnunina. Þetta eru afrek í lagi! Í því árferði sem aflaaukning verður slík sem ég hef hér rakið og þjóðarframleiðsla, þá verður kaupmáttarrýrnun á alla mælikvarða. Þrátt fyrir lengstu kjaradeilu, sem verið hafa í langan tíma, og verkalýðsleiðtogar lýstu að þeir hefðu náð þar fram 9% kauphækkun að meðaltali, verður á þessu ári, þ. e. árinu í fyrra, stórfelld skattahækkun og rýrnun kaupmáttar alls almennings í landinu, mæld á alla mælikvarða. Og hæstv. ríkisstj. kemur enn og segir: Nú ætlum við að lækka skatta til þess að draga úr kjaraskerðingunni sem við framkvæmdum með brbl. um áramótin. Þið fáið skattalækkun upp á móti. - Ætli það reynist ekki svipað með það loforð hjá hæstv. fjmrh. og í fyrra þegar hann sagði að þá mundu skattar ekki hækka. Ég hef rakið það hér eftir opinberum gögnum hver þessi þróun hefur orðið. Og því miður er ekki annað fyrirséð en að á þessu ári verði enn kjararýrnun. En þetta væri kannske gott og blessað ef það hefði á einhvern hátt tekist að minnka verðbólgu í landinu. Menn segja: Það stefndi í 60–70% verðbólgu á þessu ári og við björguðum því með 7% skerðingu verðbóta á laun 1. mars. Það er nokkuð til í þessu. En er þetta ekki bara dæmi um hvernig hæstv. ríkisstj. hagar sínum málflutningi? Síðast á árinu í fyrra fór allt úr böndunum hjá henni. Í staðinn fyrir, að hún var að tala þá um 40% verðbólgu, jafnvel enn þá minni, varð hún nærri 60%. Síðan hælir hún sér af því og telur að hægt sé að telja fólki trú um að það þurfi að taka á sig þessa kjaraskerðingu einvörðungu til þess að stemma stigu við þessu verðbólguflóði og hjakka í sama farinu og í fyrra. En þá sagði hæstv. ríkisstj. þegar hún settist að völdum, að það yrði hennar aðalverkefni í efnahagsmálum að ná tökum á þeirri geigvænlegu verðbólgu sem þá ríkti. Ég verð satt að segja að segja það við þessa umr., þegar verið er að ræða um að hæstv. ríkisstj. sé með skattalækkun til að draga nokkuð úr kjaraskerðingunni sem hún framkvæmdi um áramótin, að þar er um að ræða sömu öfugmælavísurnar og ríkisstj. hefur setið við að yrkja frá því hún settist að völdum. Það sakar ekki að geta þess, eins og maðurinn sagði einu sinni í munnlegu prófi, að þetta er ekki það eina sem fer úrskeiðis og hallast á í stefnu hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Ég minni aðeins á í viðbót við það sem ég hef gert hér, og það sýnir náttúrlega hvert stefnir, að hæstv. ríkisstj. eykur erlendar lántökur til opinberra þarfa, til þarfa ríkissjóðs og opinberra fyrirtækja, um 1 milljarð nýkr. á þessu ári, 100 milljarða gkr. Það er 105% hækkun á erlendum lántökum frá því í fyrra, á ári sem er samdráttur í stórframkvæmdum, orkuframkvæmdum og stóriðnaðarframkvæmdum í landinu. Þannig hallast ekki á að hæstv. ríkisstj. hrekst frá einum bráðabirgðaúrlausnunum til annarra, slær erlend lán til þess að bjarga sér í bili og framtíðin þarf svo að borga. Hún er alveg dæmigerð bráðabirgðaríkisstj. sem hefur ekki leyst neinn vanda, en það versta er að óstjórnin á öllum sviðum hefur komið niður á fólkinu eins og ég hef hér rakið. Við fulltrúar Sjálfstfl. höfum leyft okkur að flytja nokkrar brtt. við þetta frv., en það vill svo til að við sumir hverjir viljum halda okkur við okkar grundvallarstefnu í skattamálum. Það er grundvallarstefna okkar sjálfstæðismanna í skattamálum, að sköttum verði stillt svo í hóf að þeir lami ekki athafnaþrá manna. Í því sambandi höfum við talið að heildarskattprósenta ætti ekki að fara upp fyrir 50%. Við höfum líka verið þeirrar skoðunar, að tekjuskatta bæri að afnema í áföngum á almennum launatekjum og á meðan því er ekki lokið verði tekjuskattar lækkaðir verulega á þeim lægst launuðu og aukið svigrúm til þess að nýta persónuafslátt til greiðslu opinberra gjalda. Það er að vísu komið nokkuð til móts við þetta sjónarmið í frv. eins og það kemur frá Nd., því þar er heimilað að nýta persónuafslátt til greiðslu útsvars. En því miður er ekki nægjanlega gengið í þessa átt að öllu leyti. Þá erum við sjálfstæðismenn þeirrar skoðunar, að skattar eigi ekki að vera með þeim hætti, að þeir letji fólk til þess að byggja eða búa í eigin húsnæði, og að sjálfsögðu að skattar á fyrirtæki hamli ekki gegn æskilegri uppbyggingu og framþróun atvinnulífsins. Í samræmi við þessi sjónarmið okkar sjálfstæðismanna eru brtt. fluttar á sérstöku þskj. sem ég skal gera stutta grein fyrir. 1. brtt. gerir ráð fyrir að arður af hlutafé sé skattfrjáls eins og um sparifé væri að ræða, og auk þess er í till. gert ráð fyrir að hlutafé verði eignarskattsfrjálst. Hér er um að ræða að skattleggja hlutafé á hliðstæðan hátt og sparifé, og ég vek athygli á því, að að undanförnu hefur sparifé í vaxandi mæli verið verðtryggt. Það þýðir að sjálfsögðu að fólk velur fremur að leggja fé sitt í banka en atvinnulífið, ef skattar eru hærri ef fólk velur það sparnaðarform að leggja sparifé sitt beint í atvinnulífið. Þá er í 2. brtt. gert ráð fyrir að gjöld af skuldum við Lánasjóð íslenskra námsmanna, þ. e. vextir og verðbætur, verði frádráttarbær eins og um væri að ræða lán sem hefur verið notað til öflunar íbúðarhúsnæðis eða til endurbóta á því. Við teljum að ef námsmaður hefur fengið lán úr lánasjóði sé um að ræða nokkurs konar fjárfestingu og því eigi að fara með fjármagnsgreiðslur eða fjármagnskostnað af slíkum lántökum á svipaðan hátt og um fjárfestingu í öðru sé að ræða, námsmönnum sé a. m. k. ekki mismunað miðað við að fjárfesta í steinsteypu. Í 3. brtt. er gert ráð fyrir að sú flýtifyrning, sem í lögum nú er 50%, verði það áfram í stað þess að frv. gerir ráð fyrir að breyta þessari prósentu í 40%. Það tókst ekki að fá fram þessa leiðréttingu í Nd. Að vísu er í lögum nú sérstök flýtifyrning sem undir vissum kringumstæðum er hægt að beita, og hún er nú 4%, en við frv. hefur verið samþykkt brtt. um 6%. Við teljum á hinn bóginn að það sé mikilvægt fyrir atvinnulífið að halda þessari fyrningarprósentu sem er í lögum, þ. e. 50%. Í 4. brtt. er að finna þá skattstiga sem við leggjum til að skattlagning byggist á. Þar er miðað við skattbyrðina 1977 þegar ríkisfjármálin voru undir forustu Sjálfstfl. Við teljum að þar sé um að ræða þá skattlagningu sem við séum reiðubúnir að standa að. Í 5. brtt. er gert ráð fyrir að ónotaðan persónuafslátt sé ekki aðeins hægt að nota til greiðslu á útsvari, heldur líka á öðrum opinberum gjöldum sem viðkomandi er ætlað að greiða. Þá er í 6. brtt. gert ráð fyrir að tekjuskattur lögaðila verði 53%. Það er sama hlutfall og var 1977. Og í 7. brtt., þ. e. við 28. gr., er lagt til að við bætist heimild um sérstaka meðferð á hlutafé. Herra forseti. Að öðru leyti eru þessar brtt. þannig að þær þarfnast ekki nánari skýringa. Í þeim er verið að leitast við að koma fram okkar skattstefnu og ég tel ekki ástæðu til að rekja þær öllu nánar. Það má þó geta þess, að í 7. brtt., sem er nánast leiðrétting, er gert ráð fyrir að eignarskattur manna, sem skattskyldir eru samkv. 1. gr., svo og þeirra íslensku ríkisborgara, sem búsettir eru erlendis um stundarsakir og skattskyldir eru samkv. 3. gr., reiknist eins og þar segir, en þar er gert ráð fyrir að þeir njóti líka skattfrjálsrar upphæðar að ákveðnu marki. En eins og lögin eru nú munu þeir ekki, íslenskir ríkisborgarar, njóta neinna skattfrelsismarka, þ. e. af fyrstu ákveðnu milljónunum í eign. Þeir fá ekki neinn slíkan frádrátt að óbreyttum lögum. Ég hef, herra forseti, gert grein fyrir þessum brtt. að svo miklu leyti sem ástæða er til, og eins og ég sagði áðan eru þær í samræmi við grundvallarstefnu okkar sjálfstæðismanna í skattamálum. Þessar brtt. þýða að sjálfsögðu nokkurt tekjutap fyrir ríkissjóð. Við höfum áður sagt að við værum reiðubúnir að taka þátt í því með öðrum flokkum hér á hinu háa Alþingi að standa að niðurskurði ríkisútgjalda á móti, þannig að hallarekstur þyrfti ekki að vera á ríkissjóði þegar til lengdar lætur ef slíkar till. yrðu samþykktar. Þá vil ég að lokum geta þess, að ég mun við 3. umr. vekja athygli á smáósamræmi, sem er í framkvæmd skattalaga nú að því er varðar fiskimannafrádrátt og sjómannafrádrátt, og freista þess - með leyfi forseta að flytja þá skriflega brtt. sem ég tel að muni leiðrétta það misræmi sem er í þeirri framkvæmd.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., í þeim búningi sem það hér birtist okkur, er í mörgum meginatriðum frábrugðið því frv. sem hæstv. fjmrh. lagði fram á sínum tíma. Um ýmsar þær breytingar, sem gerðar hafa verið, ríkti frá upphafi alger samstaða eða lítill sem enginn ágreiningur milli stjórnmálaflokkanna hér á Alþingi. Það gildir t. d. um almennar leiðréttingar og umorðanir sem reynslan af framkvæmd nýju skattalaganna leiddi í ljós að væru nauðsynlegar. Það gildir líka um ýmsar ívilnanir og leiðréttingar á skattlagningu ákveðinna hópa, þó að í vissum tilvikum höfum við fulltrúar Alþfl. talið að lengra ætti að ganga í þeim efnum. Við sættum okkur við og teljum viðunandi að fá niðurfellingu gildandi ákvæða um skattskyldan eignaauka af aukavinnu, sem maður leggur fram utan venjulegs vinnutíma við byggingu eigin íbúðarhúsnæðis, og heimild til frádráttar á helmingi greiddrar húsaleigu fyrir íbúðarhúsnæði til eigin nota svo og um ívilnun í eignarskatti vegna skerts gjaldþols. Hins vegar höfum við talið að koma hefði átt betur til móts við einstæða foreldra en gert hefur verið í þessum tillögum ríkisstj., og er þó með þeim stigið verulegt skref í þá áttina. Það verður að teljast árangur af þeim málflutningi sem við Alþfl.-menn höfðum uppi hér fyrir ári, þar sem við sýndum fram á það með skýrum dæmum, að frv. hæstv. fjmrh. þá mundi íþyngja stórum hluta einstæðra foreldra. Hæstv, ráðh. fékkst þá ekki til þess að ljá þeim rökum eyra þó óvefengjanleg væru. En það var skipuð nefnd til þess að fara ofan í þessi mál og í sannleika sagt staðfesti hún allan málflutning Alþfl. að því er varðaði skattlagningu einstæðra foreldra og íþyngingu á skattbyrði á stórum hópi þeirra. Þannig tel ég að sá tillöguflutningur og sá málflutningur, sem Alþfl. hafði uppi í þessum efnum, hafi skilað verulegum árangri til hagsbóta fyrir hóp af fólki sem stendur frekar höllum fæti í þjóðfélaginu svo ekki sé sterkar að orði kveðið. Það má segja að þriðja meginefni frv., eins og það kom frá hæstv. fjmrh., hafi verið fráhvarf frá einu af meginatriðum gildandi skattalaga, og kannske var þetta eina meiri háttar stefnumótun ríkisstj. utan þess að halda uppi mikilli skattpíningu í landinu. Ég á hér við till. í frv., eins og það birtist frá fjmrh., um niðurfellingu reiknaðra launa til þeirra sem starfa við eigin atvinnurekstur eða hafa sjálfstæða starfsemi með höndum, - reiknuð laun sem taki mið af endurgjaldi fyrir sambærilegt starf sem viðkomandi hafði fengið sem launþegi hjá öðrum. Það er álit og hefur verið álit okkar þm. Alþfl., að þetta ákvæði gildandi laga um reiknaðar tekjur manna, sem stunda eigin atvinnurekstur, sé og hafi verið eitt af mikilsverðustu og þörfustu ákvæðum hinna nýju skattalaga, þeirra sem nú eru í gildi. Alþfl. hefur um árabil talið að skilja beri milli atvinnurekstrarmanna annars vegar og einkabúskapar þeirra hins vegar, og þetta ákvæði um reiknuðu launin er ein meginforsendan fyrir því, að slíkt sé unnt. Þetta er í rauninni stórmerkilegt nýmæli í íslenskri skattalöggjöf og reyndar þótt víðar væri leitað, og þm. Alþfl. studdu mjög eindregið þessar umbætur þegar þær voru lögleiddar árið 1978. Hæstv. fjmrh. lagði hins vegar til í frv. sínu að þessi ákvæði yrðu felld úr lögum, og það gerði hann án þess að geta rökstutt þá till. með öðru en því að benda á nokkra framkvæmdalega misbresti og annmarka sem orðið höfðu vegna þess að undirbúningur álagningarinnar var seint á ferðinni vegna seinlætis ríkisstj. við að gera till. um nauðsynlegar breytingar á skattamálunum þá. Alþfl. tók þegar í stað eindregna afstöðu gegn till. ráðh. um niðurfellingu hinna reiknuðu launa, og þingflokkur Alþfl. var eini flokkur þingsins sem það gerði. Hann lét andstöðu sína koma fram þegar í stað, bæði í nefndarstörfum og eins við 1. umr. um málið í Nd. Fulltrúar Alþfl. hafa svo unnið að því í fjh.- og viðskn. í umboði flokksins að ná samstöðu um að efnisatriði gildandi laga héldust, þó þannig að sjálfsögðu að taka tillit til þeirra lagfæringa sem nauðsynlegt væri að gera í ljósi reynslunnar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að undir formennsku hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar náðist samkomulag milli allra nm. um að hafna þessari till. fjmrh. Nm. í fjh.- og viðskn. voru sammála um að leggja til að till. í frv. ríkisstj. um afnám reiknuðu launanna yrðu felldar, en lagagreinar um umreiknuðu launin yrðu nokkuð umorðaðar, ekki síst til þess að tryggja samræmdari og eðlilegri framkvæmd, en án þess að megintilgangi ákvæðanna væri haggað. Það er vitaskuld okkur Alþfl.-mönnum mikið ánægjuefni, að samkomulag skuli hafa orðið um að hrinda þessari tilraun fjmrh. til að afnema þessi ákvæði um reiknaðar tekjur manna sem stunda eigin atvinnurekstur samkv. 59. gr. tekjuskattslaganna. Við teljum mjög mikilvægt að þetta skyldi takast. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en tel að það sé mikið hagsmunamál fyrir alla alþýðu þessa lands að þessari tilraun skyldi verða hrundið, og ég fagna því, að það skyldi takast svo víðtæk samstaða um það. Á hinn bóginn er það svo með ákvæði skattalaganna eins og fulltrúar ríkisstj. vilja standa að þeim varðandi skattstiga og persónuafslátt, að þau fela í sér áframhaldandi skattpíningu. Með samþykkt á þessum skattstiga ríkisstj. er ekki tryggður kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna, eins og ríkisstj. hafði þó heitið verkalýðshreyfingunni og þar með öllum launþegum þessa lands. Það er vitaskuld með öllu óviðunandi að þannig skuli vera staðið að máli af hálfu ríkisstj. Í samræmi við það markmið að standa við þetta heit og treysta kaupmátt ráðstöfunartekna heimilanna í því óvissuástandi, sem nú ríkir, og draga úr tekjuskattsheimtunni samkv. stefnumörkun Alþfl., flyt ég till. um breyt. á ákvæðum laganna um skattstiga og persónuafslátt eins og segir í nál. frá mér. Varðandi grg. með þessum till. vísast að öðru leyti til nál. fulltrúa Alþfl. í fjh.- og viðskn. Nd. Það má segja að umr. um skattstigann eigi sér nokkurn aðdraganda. Í skattstigafrv., sem lagt var fram af minnihlutastjórn Alþfl. árið 1980, var gert ráð fyrir að tekjuskattur af almennum launatekjum yrði felldur niður í tveimur jöfnum áföngum á tveimur árum. Samkv. till. Alþfl. í frv. um skattstiga og persónuafslátt frá 1980 var gert ráð fyrir að meðallaunþegafjölskylda yrði tekjuskattslaus í tveimur jafnstórum áföngum á álagningarárinu 1980 vegna tekna ársins 1979 og álagningarárinu 1981 vegna tekna ársins 1980. Þetta frv. varð ekki samþykkt, heldur samþykkti Alþingi annað skattstigafrv. frá núv. ríkisstj. sem hafði í för með sér verulega hækkun skatta frá fyrra ári og mikla skattahækkun frá skattstigatillögum minnihlutastjórnar Alþfl. Það er nú svo komið að skattbyrði beinna skatta eða álagðir skattar í hlutfalli af tekjum álagningarárs hafa aldrei orðið meiri en á s. l. ári. Það eru engin dæmi um það frá fyrri árum að svo hafi orðið, og greiðslubyrði beinna skatta hefur aðeins einu sinni orðið hærri á s. l. 20 árum heldur en var í fyrra. Ríkisstj. hefur með þeim till., sem hún nú gerir, og hennar stuðningsmenn ekki staðið við fyrirheit sitt um að gera ráðstafanir í skattamálum sem lækki skattlagningu þessa árs frá árinu 1980. Eins og till. ríkisstj. eru og miðað við verðlagsforsendur ríkisstj. er ekki gert ráð fyrir að greiðslubyrði beinna skatta breytist svo nokkru nemi á árinu 1980 eða miðað við árið sem leið. Og þá er rétt að hafa í huga að þá var greiðslubyrði beinna skatta sú næstmesta sem upplýsingar liggja um frá s. l. 20 árum. Hæstv. fjmrh. hefur leikið þann leik að hækka skattana fyrst og telja mönnum síðan trú um að hann væri að lækka skattana með því að lækka innheimtutölur sínar sem voru þegar í upphafi langt fyrir ofan það sem áður hefur tíðkast. Þær till., sem ég flyt fyrir hönd Alþfl. í þessari hv. deild, fela í sér breytingar á 21. og 22. gr. varðandi skattstiga og persónuafslátt. Till. eru í meginatriðum þær að því er skattstiga varðar, að af fyrstu 4 millj. skattskyldra tekna greiðist 20%, af tekjum á bilinu 4–9 millj. greiðist 30%, af tekjum á bilinu 9–12 millj. greiðist 45% og af tekjum yfir 12 millj. greiðist 50%. Að því er, persónuafsláttinn varðar er gert ráð fyrir að hann verði 6600 nýkr. sem nýtist til greiðslu allra opinberra gjalda nema fasteignagjalda, og sá persónuafsláttur, sem þá kann að verða ónýttur, greiðist til gjaldanda allt að 2200 nýkr. Tilgangurinn með þessum till, er m. a. að ná því markmiði að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum í áföngum. Enn fremur er ítrekuð sú till., sem þm. Alþfl. gerðu við afgreiðslu brbl. ríkisstj. um kjaraskerðingu í vetur, nefnilega að ónýttur persónuafsláttur skuli ganga upp í öll opinber gjöld skattþegns og maka hans nema fasteignagjöld, en ekki aðeins upp í hluta þeirra eins og till. ríkisstj. gera ráð fyrir, og enn fremur að ónýttur persónuafsláttur, sem þá kynni að verða eftir, verði greiddur út til fólks yfir 25 ára aldri allt að 2200 nýkr., en þó ekki til atvinnurekenda. Þessi till. Alþfl. um útborganlegan persónuafslátt og fjölgun opinberra gjalda, sem ónýttur persónuafsláttur getur gengið til, er fyrst og fremst mjög til hagsbóta fyrir ýmsa lágtekjumenn: sjúklinga, gamalt fólk og aðra þá sem mjög lágar tekjur hafa og eiga í vök að verjast í hinu verðbólgusjúka þjóðfélagi. Auðvitað er með ýmsum dæmum hægt að sýna fram á mismun á þeim skattstigatill., sem Alþfl. flytur, og till. ríkisstj. varðandi skattstiga og persónuafslátt. Það er rétt að nefna fáein dæmi: 1. Samkv. till. ríkisstj. eru skattleysismörk hjóna í tekjuskatti með meðaltekjuskiptingu um 7.5 millj. miðað við tekjur á s. l. ári. Þessi sömu hjón mundu samkv. till. Alþfl. um skattstiga mega hafa um einni millj. kr. meira í tekjur án þess að þurfa að greiða af tekjuskatt. 2. Ungur tekjulítill námsmaður, sem þarf samkvæmt till. ríkisstj. að greiða sérstaklega kirkjugarðsgjald og sóknargjald þó svo að hann eigi ónýttan persónuafslátt, hann mundi ekki lenda í því samkvæmt till. Alþfl., heldur fengi hann að nota sinn ónýtta persónuafslátt til greiðslu beggja þessara gjalda. Við getum tekið þriðja dæmið um aldraðan tekjulitinn einstakling eða öryrkja sem hefur litlar tekjur, hefur orðið fyrir sérstöku áfalli, og væri yfir 25 ára aldri og stundaði ekki atvinnurekstur. Hann fær samkvæmt till. ríkisstj. að nota ónýttan persónuafslátt upp í eignarskatt, sjúkratryggingagjald og útsvar, en allur persónuafsláttur, sem þá kann að vera óráðstafað, fellur niður. Samkv. till. Alþfl. mundi þessi sami tekjulági aldraði maður eða öryrki auk þess fá að nota óráðstafaðan persónuafslátt til að greiða kirkjugarðsgjald, bæði sitt og maka síns, ásamt sóknargjaldi og fá auk þess útborgaðar allt að 2200 nýkr. sem þá kynnu að verða eftir. Fjórða dæmið má taka af einhleypum manni með 45 þús. nýkr. eða 4.5 millj: gkr. tekjur á árinu 1980. Hann þyrfti að greiða 1100 kr. í tekjuskatt samkvæmt frv. ríkisstj., en þessi sami einstaklingur mundi nánast verða tekjuskattslaus samkvæmt till. Alþfl. Fimmta dæmið skal rakið um einstætt foreldri með 7 millj. 370 þús. gkr. í tekjur á árinu 1980. Það mun þurfa að greiða 2400 kr. í tekjuskatt samkvæmt till. ríkisstj., en samkvæmt till. Alþfl., þeim till. sem ég mæli hér fyrir, mundi þessi sami einstaklingur aðeins greiða 1100 kr. í tekjuskatt. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir viðhorfum okkar Alþfl.-manna til þess frv. sem hér er til umfjöllunar. Afstaða okkar er í megindráttum sú, að að því er varðar almennar leiðréttingar og umorðanir erum við algerlega sammála því. Að því er varðar ívilnanir og leiðréttingar um aukavinnu og að því er varðar húsaleigu erum við sammála því. Við teljum að mikill sigur hafi unnist með því að hrinda áhlaupi fjmrh. til þess að afnema regluna um reiknuð laun þeirra sem við eigin atvinnurekstur starfa. Við fögnum því, að það skyldi takast. Í fjórða lagi teljum við að það skattstigafrv., sem ríkisstj. hér áformar að fá samþykkt, rísi ekki undir því fyrirheiti, sem ríkisstj. hefur gefið verkalýðshreyfingunni, og muni alls ekki duga til þess að treysta ráðstöfunartekjur heimilanna í því óvissuástandi sem nú ríkir. Þess vegna leggjum við ríka áherslu á að till. okkar varðandi skattstiga og persónuafslátt verði samþykktar, en till. ríkisstj. hafnað með sama hætti og gert var varðandi 59. gr. þar sem áhlaupi ríkisstj. var hrundið með samstilltu átaki alþm.



Þar sem ég sé að það er orðinn talsvert knappur tími þangað til fundur í Sþ. á að hefjast, þá hygg ég að sé rétt að fresta atkvgr. nú um stund, en hún mun fara fram þegar að lokinni fundarsetningu og nauðsynlegum formsatriðum í Sþ. nú rétt upp úr tvö. Ég held að það sé heppilegast að ljúka þá atkvgr. og freista þess um leið að ljúka 3. umr. Þessum fundi er nú frestað þar til að lokinni fundarsetningu í Sþ. - Fundarhlé.



Herra forseti. Þegar þessi grein var til meðferðar hér á Alþingi á árinu 1978 gerði ég grein fyrir atkvgr. um hana, svohljóðandi: „ Hæstv. forseti. Þessari grein er ætlað að tryggja það, að þeir, sem stunda eigin atvinnurekstur, greiði skatta á borð við aðra skattborgara, og í öðru lagi ætla ég að greininni sé einnig ætlað að tryggja það að mönnum verði aldrei gert að greiða skatt af tekjum sem þeir ekki hafa.“ Í því trausti, að þessi skilningur minn sé réttur, segi ég já. Ég leyfi mér að vísa til þessarar grg. um leið og ég segi já við þessa atkvgr.