Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um skráningu einstaklinga. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á lögum um þjóðskrá og almannaskráningu, nr. 54/1962. Megininntak frumvarpsins er hvaða upplýsingar skuli skrá í þessa mikilvægu skrá, þjóðskrá, hvernig þær eru skráðar og hvernig þeim er miðlað. Áður en ég hef yfirferð yfir sjálft frumvarpið tel ég rétt að vekja athygli á því að í fyrsta lagi stöndum við á ákveðnum tímamótum við framlagningu þessa frumvarps því að með framlagningunni erum við að ljúka endurskoðun á þremur meginlagabálkum er varða skráningu einstaklinga á einn eða annan hátt. Endurskoðunin hófst árið 2010 en fyrsta áfanga var náð með samþykkt frumvarps til laga um lögheimili og aðsetur sem ég mælti fyrir á 148. löggjafarþingi og var samþykkt sem lög um lögheimili og aðsetur, nr. 80/2018, á síðasta ári. Lög um lögheimili og aðsetur komu í stað annars vegar laga um lögheimili, nr. 21/1990, og laga um tilkynningar aðsetursskipta, nr. 73/1952, hins vegar. Í öðru lagi vil ég benda á mikilvægi skrárinnar, þjóðskrár, hér á landi. Þjóðskrá er sú skrá sem nær allt okkar samfélag byggist á. Hvort sem litið er til skattheimtu ríkis, sveitarfélaga, bótakerfisins, starfsemi fjármálastofnana eða viðskiptamannakerfis atvinnulífsins gegnir þjóðskráin lykilhlutverki. Þannig skiptir gríðarlega miklu máli að vel sé haldið utan um skrána og það tryggt eftir fremsta megni að hún sé bæði rétt og örugg. Virðulegi forseti. Ég tel rétt að reifa helstu atriði frumvarpsins. Í I. kafla frumvarpsins er gerð grein fyrir markmiðum frumvarpsins, gildissviði, orðskýringum, stjórnsýslu, persónuvernd, hvaða upplýsingar eru skráðar í þjóðskrá o.fl. Lagt er til að markmið frumvarpsins sé að haldin sé áreiðanleg skrá yfir einstaklinga, að skráning þeirra sé rétt svo hún skapi öruggan grundvöll fyrir tiltekin réttindi og tilteknar skyldur einstaklinga. Þá er það markmið frumvarpsins að skráning upplýsinga í þjóðskrá byggist á bestu fáanlegu gögnum á hverjum tíma. Liðnir eru nokkrir áratugir frá því að skráin þjóðskrá var sett á laggirnar en við megum samt ekki gleyma því að það er ekki sjálfsagt að skrá sem þessi sé haldin. Þannig eiga Bretar til að mynda enga „þjóðskrá“ líkt og við Íslendingar, svo dæmi sé nefnt. Þá getur rétt skráning tryggt að einstaklingur öðlist tiltekin réttindi og haldi þeim, en rétt skráning getur einnig sparað ríkinu fjármagn, svo sem við útreikning bóta. Það er tvennt sem mig langar að nefna áður en ég fer yfir í II. kafla frumvarpsins en það er persónuverndarákvæði 5. gr. frumvarpsins og 6. gr. sem kveður á um skráningarupplýsingar í þjóðskrá. Svo sem alþjóð veit voru ný lög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga samþykkt á Alþingi síðasta sumar. Segja má að ákveðin vitundarvakning hafi fylgt í kjölfarið og hafa stjórnvöld leitast við að haga löggjöf þannig að hún uppfylli hina nýju persónuverndarlöggjöf. Þá hafa margar stofnanir farið í innra greiningarstarf varðandi það hvernig meðhöndlun persónuupplýsinga er háttað. Þjóðskrá Íslands er engin undantekning hvað þetta varðar. Í 5. gr. frumvarpsins er kveðið á um heimild Þjóðskrár Íslands til vinnslu persónuupplýsinga sem hinn skráði leggur til, stofnunin aflar sjálf eða berast frá þriðja aðila, svo sem öðrum opinberum stofnunum eða eiganda fasteignar, svo dæmi sé tekið. Þá er í 6. gr. kveðið á um það hvaða upplýsingar heimilt er að skrá. Í ákvæðinu er ekki um tæmandi upptalningu að ræða heldur helstu upplýsingar. Þannig er gert ráð fyrir að ráðherra verði heimilt með reglugerð að ákveða að skrá skuli aðrar þær upplýsingar sem þörf er á að safna og halda, svo sem netföng einstaklinga, svo dæmi sé tekið. II. kafli frumvarpsins fjallar um skráningu einstaklinga. Fram kemur að það sé Þjóðskrá Íslands sem annist skráningu einstaklinga í þjóðskrá og annist útgáfu kennitölu. Rétt er að geta þess að ekki hefur áður verið kveðið á um kennitölu í lögum með þeim hætti sem hér er gert. Þannig hefur skort ákvæði í lög um hver það sé sem gefur einstaklingum kennitölur en lagt er til að framvegis verði skýrt ákvæði um þetta í lögum. Þá er í kaflanum ákvæði um kerfiskennitölur, þ.e. kennitölur sem gefnar eru út til notkunar fyrir hið opinbera vegna einstaklinga sem ekki þurfa að uppfylla, eða uppfylla ekki, skilyrði skráningar í þjóðskrá. Vakin er athygli á þeirri nýbreytni að verði frumvarpið óbreytt að lögum munu aðeins opinberir aðilar geta haft milligöngu um stofnun kerfiskennitölu líkt og á öðrum Norðurlöndum en ekki einkaaðilar, svo sem bankar. Þá er einnig rétt að vekja athygli á því að í kerfiskennitöluskránni í dag eru um 75.000 kennitölur. Í III. kafla frumvarpsins er að finna ákvæði um miðlun þjóðskrár og útgáfu vottorða. Gert er ráð fyrir því í frumvarpi þessu að miðlun þjóðskrárinnar verði leyfisskyld. Þannig geta fyrirtæki tekið að sér að miðla skránni, svo sem verið hefur, en einnig mun Þjóðskrá Íslands getað miðlað henni. Um miðlun og notkun kennitölu og annarra persónugreinanlegra upplýsinga gilda reglur laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga. Gert er ráð fyrir því í framtíðinni, þegar uppfært þjóðskrárkerfi lítur dagsins ljós, að heildarafhending þjóðskrár verði óheimil. Í staðinn munu uppflettingar fara fram þannig að upplýsingar úr miðlægu skránni verða sóttar með vefkalli í skrána. Þannig verða allar uppflettingar rekjanlegar, svo sem gert er ráð fyrir í nýjum persónuverndarlögum, og þá munu einstaklingar geta óskað eftir upplýsingum um það hverjir hafi flett þeim upp í þjóðskrá. Í dag er þjóðskráin afhent í heild sinni og síðan fer það eftir því hvernig samning viðkomandi kaupandi er með við Þjóðskrá Íslands hversu oft skráin er uppfærð. Þannig hafa sum fyrirtæki keypt þjóðskrána í heild fyrir nokkrum árum en ekki keypt neinar uppfærslur á skránni. Í núverandi kerfi, sem er komið til ára sinna og stenst engan veginn kröfur nútímans, eru uppflettingar í þjóðskrá ekki rekjanlegar. Þá er gert ráð fyrir þeirri nýjung, þegar uppfært kerfi verður tekið í notkun, að hægt verði að koma í veg fyrir að upplýsingum um nafn og/eða lögheimili eða aðsetur viðkomandi og nánustu fjölskyldu verði miðlað úr þjóðskrá. Ákvæði 14. gr. frumvarpsins sem kveður á um þetta er nátengt ákvæði um svokallað „dulið lögheimili“ í lögum um lögheimili og aðsetur, en gildistöku þess ákvæðis var frestað af tæknilegum ástæðum, með öðrum orðum vegna þess að gamla þjóðskrárkerfið ræður ekki við það. Hið sama er upp á teningnum varðandi 14. gr. þessa frumvarps og önnur ákvæði sem háð eru uppfærðu þjóðskrárkerfi - gildistöku er frestað þangað til nýtt þjóðskrárkerfi er komið í notkun. Í IV. og síðasta kafla frumvarpsins er síðan að finna ýmis ákvæði, svo sem um íbúaskrá, hvernig meta skuli erlend skjöl, um gjaldtöku og fleira. Virðulegi forseti. Ég tel rétt að fjalla aðeins um gjaldtöku almennt af hálfu Þjóðskrár Íslands og fjármögnun stofnunarinnar. Ég vil deila þeirri skoðun minni hér að aðgangur að grunnskrám ríkisins, þar á meðal þjóðskrá, eigi að vera gjaldfrjáls, þ.e. án endurgjalds. Ég trúi því að það myndi hafa mjög jákvæð áhrif á samfélagið, nýsköpun og atvinnulífið, að gera þessar upplýsingar gjaldfrjálsar. Það myndi hins vegar þýða að stofnunina Þjóðskrá Íslands yrði að fjármagna eingöngu úr ríkissjóði. Þannig er í dag gert ráð fyrir að rekstur Þjóðskrár Íslands kosti tæpa 1,9 milljarða. Þar af er gert ráð fyrir um 920 millj. kr. beint úr ríkissjóði. Restin, aðrar 930 milljónir, kemur með sölu upplýsinga. Það er því tæpur 1 milljarður sem þarf að brúa ef gera á allar upplýsingar sem Þjóðskrá Íslands safnar aðgengilegar án endurgjalds í núverandi stöðu. Ég legg því til, virðulegi forseti, og fjalla reyndar um það í greinargerð með frumvarpi þessu, að skipaður verði vinnuhópur sem muni hafa það hlutverk að greina samfélagslegan ávinning af því að gera aðgengi að upplýsingum úr þjóðskrá og öðrum grunnskrám stofnunarinnar gjaldfrjálsan og greina hugsanlegan kostnað sem af því hlytist fyrir ríkissjóð. Ég tel rétt að gefa þessum vinnuhópi drjúgt svigrúm til að gera þetta vel. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins í stórum dráttum og legg til að frumvarpinu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað annars vegar til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og hins vegar til 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég vona að hæstv. ráðherra erfi það ekki við mig þó að ég nefni það að hér ætlum við að leysa af hólmi lög sem eru ansi aldurshnigin - og úr sér gengin jafnvel - í ljósi þess að þau voru samþykkt hér á þingi 27. apríl 1962 þegar ráðherrann var sjö daga gamall, ef minni mitt er rétt. Ég held að við hljótum að vera sammála um að á þeim tíma hafi margt breyst varðandi það hvernig við öflum upplýsinga, hvaða upplýsingar hið opinbera þarf að halda utan um og hvernig við miðlum þeim. Sérstaklega á síðustu örfáu árum þar sem upplýsingabylting hefur átt sér stað. Mig langar hér í þessu andsvari að velta fyrir mér þeim atriðum sem eru talin upp í 6. gr. varðandi skráningarupplýsingar þar sem við erum að tala að mestu leyti um atriði sem eru eiginleikar einstaklinga, hvað þeir heita, hvar þeir fæddust og hvenær. En svo kemur 15. töluliður sem er ekki um eiginleika einstaklings heldur kemur núna dálítið mikil langloka í texta frumvarpsins sem er um hvert gjöld til skráðra trúfélaga og lífsskoðunarfélaga skuli renna. Þetta er gert vegna þess að það er ekki sjálfsagt mál, eins og ráðherra nefndi, að ríkið haldi þjóðskrá yfirleitt. En það að ríkið haldi skrá yfir trúar- og lífsskoðanir fólks er allt annað en sjálfsagt. Þess vegna er farin þessi, að ég vil meina, fjallabaksleið til að viðhalda því kerfi sem við höfum í kringum fjármögnun trúar- og lífsskoðunarfélaga. Mig langar að velta því upp með ráðherranum hvort 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég virði það alveg við hv. þingmann að rifja það upp að lögin eru orðin jafngömul ráðherranum og margt hefur breyst síðan, ekki síst ráðherrann, frá því að hann var sjö daga gamall. Varðandi fyrirspurnina er það auðvitað þannig að í 6. gr. er verið að opna á að ráðherra geti með reglugerð skráð aðrar upplýsingar - og svo eru þarna þó nokkrar nefndar. Það má velta því fyrir sér, alveg eins og hv. þingmaður nefnir, hvort 15. töluliðurinn um skráningu trúfélaga eða lífsskoðunarfélaga eigi að vera þarna. Við sjáum einfaldlega fyrst og fremst ekki allt fyrir sem mögulega er, að mati nútímans á hverjum tíma, nauðsynlegt að skrá - til þess m.a. að halda utan um hagsýslugerðir og upplýsingar og tölfræði og slíkt sem við höfum kallað eftir. Þess vegna er þessi heimild höfð inni. Sem dæmi má nefna að þarna er fjallað um t.d. að skrá staðsetningu hjónavígslu, það er eitt af dæmum ákvæðisins. Hún er ekki skráð í dag en hins vegar eru upplýsingar um stað hjónavígslu í svokölluðum könnunarvottorðum sem Hagstofan nýtir sér til hagsýslugerðar. Varðandi trúfélögin er það auðvitað líka það fyrirkomulag að við greiðum ákveðna fjármuni til trúfélaga í dag. Til þess að geta gert það með sómasamlegum hætti hefur þessi leið verið notuð. Ég tel ekki að það sé verið að fara einhverja fjallabaksleið að því heldur vil ég kannski miklu fremur segja að þó að við séum með heildarendurskoðun á þessu væri það alveg sjálfstæð ákvörðun að fara í breytingar á þessari gjaldheimtu.

Virðulegur forseti. Ég vil halda aðeins áfram með trúar- og lífsskoðunarfélögin. Í greinargerð frumvarpsins er talað um að í daglegu tali sé talað um skráningu í trúfélög og þetta breytta orðalag sé frekar til að endurspegla þann praxís sem viðhafður hefur verið. Ég velti fyrir mér hvort ráðuneytið hafi skoðað þau lög sem þetta snertir, vegna þess að ef maður skoðar t.d. 3. gr. laga um sóknargjöld er talað um að einstaklingur sé skráður í þjóðkirkjuna eða skráður í trúfélag eða lífsskoðunarfélag. Það eru þessir tveir hópar, það er skráning í félögin. Sama er með lög um skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög. Þar stendur í 9. gr., með leyfi forseta: „Að því leyti sem tilkynning til þjóðskrár um inngöngu í og úrsögn úr trúfélagi …“ o.s.frv. Hér er að skapast ákveðinn misbrestur í lögunum sem ég vil meina að endurspegli vandræðagang sem við munum lenda í, hið opinbera, með að halda þessa skrá. Þess vegna langar mig að velta því upp hvort ekki þurfi að endurhugsa þetta kerfi. Nú er t.d. stór hluti lána almennings bundinn vísitölu sem byggir í rauninni bara skoðanakönnun um verðlagsþróun sem framkvæmd er af hinu opinbera. Mætti ekki hugsa sér eitthvert svipað kerfi varðandi það hvernig trúar- og lífsskoðunarfélög fá fjármagn úr opinberum sjóðum? Væru upplýsingar úr ópersónugreinanlegum skoðanakönnunum á staðsetningu fólks í trúar- og lífsskoðunarfélög eitthvað verri en skráningin á því hvert gjöld til skráðra trúfélaga eða lífsskoðunarfélaga skuli renna, eins og það heitir í frumvarpinu? En það má þó ekki fyrir nokkra muni segja hvert félagsgjöld skuli renna, því að ríkið má ekki innheimta þau fyrir sjálfstæð félög.

Virðulegur forseti. Ég get svarað því sem að mér og ráðuneytinu snýr. Við erum fyrst og fremst að tala um heildarlöggjöf er varðar þjóðskrá. Trúfélög eða sóknargjöld heyra sannarlega ekki undir það ráðuneyti og við höfum þar af leiðandi ekkert verið að skoða breytingar á öðrum lögum eða því fyrirkomulagi. Hér er fyrst og fremst verið að velta fyrir sér hvernig þessi heildarendurskoðun getur samsvarað því sem ætlast er til við núverandi löggjöf úr öðrum lögum, að þjóðskrá geti uppfyllt og tekið tillit til nýrra persónuverndarlaga þannig að það standist það allt saman. Við getum svarað því. Það er svo allt önnur umræða, og spurning hvort taka þurfi þá umræðu í nefndinni. Ég býst við því, sökum áhuga hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar á þessu málefni að hann muni halda því opnu til skoðunar í nefndinni. Það er sjálfsagt að það sé gert. Hér er fyrst og fremst verið að leggja fram heildarendurskoðun frumvarps um Þjóðskrá Íslands hvað varðar skráningu einstaklinga.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Mig langar aðeins að víkja að fjármögnun þeirra breytinga sem fram undan eru við setningu þessara nýju laga, held ég að sé óhætt að segja. Nú kemur fram í mörgum málum sem varða þjóðskrána að mjög brýn þörf er fyrir breytingar. Að stofni til er kerfið sem þjóðskráin hvílir á gamalt og það er nokkuð viðurhlutamikið að gera breytingar. Það er ýmislegt í samfélagi okkar sem er að breytast sem krefst þess að þjóðskráin sé tæknilega sveigjanleg. Má þar nefna atriði eins og umræður í tengslum við hugsanlegar breytingar á lögum um mannanöfn, breytingar á skráningu kyns, hugmyndir um tvöfalt lögheimili eða skipta búsetu. Allt þarf þetta að vera hægt að skrá og breyta í þjóðskránni. Ef ég les rétt í fjármálaáætlun er gert ráð fyrir framlögum í fjárfestingu á bilinu 70–80 milljónir á ári í þessum málaflokki. Í greinargerðinni með frumvarpinu eru talsvert hærri upphæðir sem Þjóðskrá Íslands sjálf gerir ráð fyrir að þurfi til framkvæmdanna. Ef að líkum lætur myndi ég halda að það væri frekar vanáætlað en hitt. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er rétt hjá hv. þingmanni að enn er ekki búið að fjármagna endanlegar breytingar fyrir nýtt þjóðskrárkerfi. Ég held að það séu alla vega tvö önnur mál fyrir þinginu í dag, verða a.m.k. þrjú eða fjögur, sem byggja á því að við getum tekið upp nýtt þjóðskrárkerfi. Við höfum því miður ekki fundið þess stað enn í fjármálaáætlun að ljúka við þetta verkefni. Það er uppfærð kostnaðaráætlun sem birtist í greinargerð með þessu frumvarpi sem við teljum að þurfi. Ef ég man rétt var líka talað um ákveðna fjármuni í öðrum þeim frumvörpum sem byggja á því að nýtt þjóðskrárkerfi sé orðið að veruleika. Ég held því að við þurfum nokkrir ráðherrar og nokkur ráðuneyti að leggjast á eitt við að ljúka þeirri fullfjármögnun, vegna þess að það er svo margt sem stendur því fyrir dyrum að þetta geti orðið að veruleika. Eins og ég nefndi í framsögu geta nokkur þeirra ákvæða sem við samþykktum í fyrra í lögum um lögheimili og aðsetur ekki komið til framkvæmda fyrr en nýtt þjóðskrárkerfi er orðið að veruleika. Ég treysti á stuðning þingsins til þess þegar þar að kemur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör. Ég get ekki annað en tekið undir með honum að það er náttúrlega mjög brýnt að fjármagn verði tryggt í þetta. Eins og hæstv. ráðherra nefndi eru mörg mikilvæg mál sem hanga á þeirri spýtu. Það er bagalegt að mörg góð mál tefjist eða að setja þurfi lög og fresta gildistöku þeirra þó nokkuð fram í tímann vegna þess að kerfið ræður ekki við þær góðu breytingar sem lagðar eru til. Auðvitað getur maður líka spurt sig hvort það sé góður bragur á því að vera að leggja fram frumvörp sem óhjákvæmilega hafa í för með sér útgjöld og vísa vandanum raunverulega fram í tímann. Hefði ekki verið eðlilegri röð að ræða það að tryggja þetta fjármagn og leggja síðan fram frumvarp í tengslum við það? Þetta virkar óneitanlega svolítið sérkennileg röð hlutanna, að vera samhliða að ræða fjármálaáætlun til næstu ára og síðan frumvörp sem gera ráð fyrir tilteknum útgjöldum og skjölin stemma alls ekki saman. Ég held að það sé a.m.k. ekki til eftirbreytni og hvet hæstv. ráðherra til að ræða við samráðherra sína og fá síðan fulltingi þingsins til að afla þessa fjármagns. Ég hvet hann jafnframt til að bera það inn á ríkisstjórnarborð og reyna að bæta þau vinnubrögð.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í því að mikilvægt sé að við ljúkum þessu verkefni. Ég held að við séum öll einbeitt í því. Það eru þó nokkur brýn mál sem við erum að koma hérna inn. Ég er hins vegar ekki sammála hv. þingmanni í því að skynsamlegra hefði verið að bíða með þetta þangað til við værum búnir að fjármagna það. Við erum í heildarendurskoðun á lögum og betra að það komi allt fram í þeirri heildarendurskoðun. Eins í þeim áformum í öðrum lögum sem tengjast að hluta til því að hér sé komið nýtt þjóðskrárkerfi, skráningarkerfi, og frekar að nota það sem þrýsting til að forgangsraða með þeim hætti að við fáum fjármuni til að þau komist sem fyrst í gagnið, frekar en vera að tína það inn í framtíðinni, einhverja eina, tvær breytingar á lögum. Ég held að það sé betra verklag. Ég veit að allsherjar- og menntamálanefnd tekur þetta verkefni vel til sín. Það er rétt að fjárlaganefndin sé líka upplýst um að mikilvægt sé að horfa til þessa við afgreiðslu bæði á fjármálaáætlun og síðan fjárlögum næsta ár.

Virðulegur forseti. Það er kannski ekki svo að ég ætli að lengja umræðuna mikið, en mér finnst samt ástæða til að koma upp undir þessu máli. Ég fagna því að það sé komið fram fyrst og fremst vegna þess að ég treysti því að það taki á ákveðnu atriði, sem ég hef ítrekað bent á hér í ræðustól og rætt í viðtölum, það er það sem ég hygg að sé kallað vensl einstaklinga. Ég er sérstaklega að vísa í foreldraskylduna og það að foreldrar sem fara með forsjá barna sinna séu ekki skráð með fullkomnum hætti í þjóðskrá - eða að stofnunin hefur alla vega ekki talið sig geta miðlað þeim upplýsingum til annarra opinberra stofnana. Mig langar að vísa hér í spurningar sem ég lagði fyrir heilbrigðisráðherra og svör við þeim varðandi Sjúkratryggingar Íslands. Þetta er á þskj. 819, mál nr. 455, þar sem ég spurði ráðherra út í það annars vegar hvaða upplýsingar Sjúkratryggingar nota, og þeir notast að sjálfsögðu við þjóðskrá, og hverjar verklagsreglurnar væru þegar bréf varðandi börn eru send út. Þá spurði ég: Eru þau stíluð á báða forráðamenn eða annan eða er miðað við lögheimili barns? Með leyfi forseta, þá er svarið þetta: „Samkvæmt upplýsingum frá Sjúkratryggingum Íslands eru bréf almennt stíluð á þann aðila sem stýrir fjölskyldunúmeri barns en það er elsti einstaklingur í fjölskyldu samkvæmt skráningu Þjóðskrár. Það getur því verið forsjárlaus maki forsjáraðila barnsins ef hann er eldri en forsjáraðilinn sem barn býr hjá. Þó benda Sjúkratryggingar Íslands á að í sumum kerfum þeirra sé mögulegt að handskrá sérstaklega tilgreindan forsjáraðila.“ Ég spurði líka hvort ráðherra teldi þetta samræmast persónuverndarlögum, þ.e. þegar Sjúkratryggingar stíla bréf er varða málefni barna á annan en forráðamann. Skemmst er frá því að segja að ráðherra er sammála í því að það uppfylli ekki persónuverndarlögin, sé í raun brot á persónuverndarlögum enda hefur Persónuvernd bent á að þessi meðferð sé ekki í lagi og ráðuneytið ítrekar athugasemdirnar við Sjúkratryggingar Íslands. Ég vil leggja mikla áherslu á að þessu verður að breyta. Þegar maður fer að grafa sig ofan í það sér maður að það er heil síða á heimasíðu Þjóðskrár Íslands sem útskýrir þetta með fjölskyldunúmer. Það er eldgamalt kerfi sem var fundið upp árið 1986 og var þá ekki hugsað til þess að geta rakið það hver fer með forsjá barns. Ég hef einhvern skilning á því. Þegar maður les í gegnum heimasíðuna sér maður algengar spurningar sem Þjóðskrá fær: Af hverju er ég ekki skráð sem foreldri barns míns í þjóðskrá? Af hverju sjá opinberar stofnanir, t.d. bankar, ekki að ég fari með forsjá barnsins míns? Af hverju fær stjúpforeldri markpóst og tilkynningar um barn mitt en ekki ég sem er foreldri og fer með forsjá barnsins? Það að Þjóðskrá Íslands skuli þurfa að hafa þessar spurningar og svör inni á heimasíðunni segir auðvitað heilmikið. Það segir okkur að við erum ekki að ástunda það sem lögin segja okkur að gera. Samkvæmt barnalögum og foreldraskyldunni er þeim foreldrum sem fara með forsjá barna sinna skylt að veita börnunum ákveðna þjónustu og þeir fara með ákveðna ábyrgð. Þegar þetta hefur verið framkvæmt með þeim hætti eins og staðan er í dag gefur það foreldrum einfaldlega ekki tækifæri til að uppfylla foreldraskyldu sína. Ég tel mjög brýnt að úr þessu verði bætt hið allra fyrsta. Mér fannst athyglisvert að sjá það hér í greinargerð með frumvarpinu að Alþingi hefði ályktað að fela ríkisstjórninni að sjá til þess að í almannaskráningum á Íslandi yrðu skráðar nauðsynlegar upplýsingar um umgengnisforeldra til jafns á við aðra foreldra svo fljótt sem auðið væri og eigi síðar en 1. janúar 2016. Ég ítreka að ég er í mínu tilfelli ekki að tala um umgengnisforeldra þó að ég telji það mikilvægt, ég er að tala um forsjárforeldra. Ég er að tala um foreldra sem fara með forsjá barnanna, að börnin séu skráð undir þeirra nafn í þjóðskrá. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki alveg skilning á því hvernig kerfið okkar hefur ekki getað fylgt eftir þessari sjálfsögðu samfélagsbreytingu og þeim lögum sem við höfum þegar sett í barnalögum og í svo mörgum lögum, að það sé svona ofboðslega erfitt að skrá þetta með þessum hætti, sem er reyndar, samkvæmt mínum upplýsingum, gert að einhverju magni, en þeir hafa ekki treyst sér til að miðla því áfram til annarra opinberra stofnana. Þá verður úr, eins og fram kom t.d. í svari mínu varðandi Sjúkratryggingar, að það er hreinlega ekki verið að fylgja lögum fullkomlega í þessum efnum. Það sama á við um fjölmörg önnur vandamál sem foreldrar í þessari stöðu lenda í. Það á t.d. við varðandi tryggingafélög, banka og á fleiri stöðum. Ég vona innilega að þetta frumvarp sé til þess fallið að bæta úr þessu. Þá kemur að umræðu um kostnaðinn sem aðeins var farið í hér í andsvari áður. Auðvitað er nauðsynlegt að fjármagna þær nauðsynlegu breytingar sem kann að þurfa að gera á kerfi Þjóðskrár. Við höfum heyrt það í umræðum í mörgum málum að tölvukerfi Þjóðskrár sé úr sér gengið og úr því þurfi að bæta. Þá vil ég jafnframt brýna hæstv. ráðherra í því að yfirfara þann kostnað. Er nauðsynlegt að þær framkvæmdir, sú vinna, eigi sér stað innan stofnunarinnar? Eða er þetta aðkeypt þjónusta? Erum við örugglega að fara bestu og hagkvæmustu leiðina í því? En eins og ég segi enn og aftur: Það þarf að breyta þessu.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á samningi um að koma í veg fyrir stjórnlausar úthafsveiðar í miðhluta Norður-Íshafsins. Samningurinn var undirritaður hinn 3. október 2018 á Grænlandi. Með samningnum skuldbinda strandríkin við Norður-Íshaf að Íslandi meðtöldu ásamt úthafsríkjunum Japan, Kína, Suður-Kóreu og ESB, sem er að vísu ekki ríki heldur ríkjabandalag, sig til að hefja ekki atvinnuveiðar á þeim hluta Norður-Íshafsins sem telst vera úthaf. Bakgrunnur þessa máls er vitaskuld vel þekktur. Norður-Íshafið hefur hingað til verið að mestu þakið ís allan ársins hring og engar fiskveiðar hafa verið stundaðar á úthafinu utan lögsögu strandríkja á miðhluta Norður-Íshafsins af þeim sökum. En aðstæður á norðurslóðum breytast hratt sökum loftslagsbreytinga og því er ekki hægt að útiloka að í náinni framtíð kunni að vera mögulegt að stunda þar fiskveiðar í atvinnuskyni. Þá er mikilvægt að tryggja að komi til þess að þar megi stunda slíkar veiðar þá verði það aðeins gert á grundvelli fiskveiðistjórnar sem byggir á vísindalegu mati á veiðiþoli viðkomandi fiskstofna og áhrifum slíkra veiða á viðkvæm vistkerfi á þessum slóðum. Þessi samningur skapar forsendur til þess í fyrsta lagi með því að með samningnum skuldbinda ríkin níu og ESB, sem undirritað hefur samninginn, sig til þess að hefja ekki atvinnuveiðar á úthafinu á miðju Norður-Íshafi fyrr en fyrirkomulag liggur fyrir um hvernig stjórna megi slíkum veiðum. Í öðru lagi með því að skapa ramma og vettvang fyrir samstarf þessara ríkja til að fylgjast með þróun mála á þessu svæði, skiptast á vísindalegum upplýsingum og taka ákvarðanir um hvernig fyrirkomulagi hugsanlegrar framtíðarnýtingar þess verði háttað með ábyrgum hætti og á grundvelli varúðarnálgunarinnar. Þessi samningur er mikilvægur fyrir íslenska hagsmuni því að hann stuðlar að því að tryggja að ákvarðanir um verndun og sjálfbæra nýtingu þessa hafsvæðis verði með ábyrgum hætti, en jafnframt tryggir samningurinn framtíðarhagsmuni Íslands með því að skipa Íslandi sæti við borðið þegar ákvarðanir um ráðstafanir um vernd og nýtingu þessa svæðis verða teknar í framtíðinni. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, geta þess að einn angi þessa máls er réttarstaða hafsvæðanna í kringum Svalbarða. Noregur hefur lýst yfir 200 mílna fiskverndarlögsögu umhverfis Svalbarða. Sú gjörð á sér ekki stoð í Svalbarðasáttmálanum frá 1920 og hefur henni verið mótmælt, m.a. af Íslandi. Þessi samningur breytir í sjálfu sér engu um réttarstöðu þessa hafsvæðis, en þar sem hér er um að ræða hafsvæði sem liggja að Norður-Íshafi telur utanríkisráðuneytið rétt að fullgildingu Íslands verði fylgt með yfirlýsingu þar sem áréttuð verður afstaða Íslands um réttarstöðu hafsvæðanna umhverfis Svalbarða. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum þingsályktunartillögunnar og legg til að henni verði að lokinni þessari umræðu vísað til hæstv. utanríkismálanefndar og síðari umræðu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi orð og fyrir að gera grein fyrir þessari þingsályktunartillögu sem er ákaflega mikilvæg, að þessi samningur verði fullgiltur með henni. Ég vil vekja athygli á forsögunni að þessu, á vissan hátt. Við þekkjum það jú að fimm strandríki á norðurslóðum byrjuðu á því að hafa sérstakt samráð um t.d. þessar fiskveiðar, eða við skulum segja um málefni Norður-Íshafsins, í Illulisat á Grænlandi 2008. Það sneri m.a. að því hvernig stjórna skuli hafsvæði Norður-Íshafsins. Og eins varðandi fiskveiðar og rannsóknarsamstarf úthafanna og fleira. Ísland mótmælti þessu. Það sýnir einmitt styrk þessa samstarfs á norðurslóðum, þrátt fyrir allt, að þau mótmæli og fleiri umræður sem fylgdu urðu til þess að bandarísk stjórnvöld höfðu frumkvæði að því að bjóða til fundar um úthafsveiðarnar og rannsóknasamstarf á Norður-Íshafinu strax 2015. Síðan gekk nokkuð vel að vinna að gerð þessa samnings, sem á að koma í veg fyrir stjórnlausar úthafsveiðar á miðhluta Norður-Íshafsins. Það var lokið við hann 2018. Það er mjög mikilvægt að það komi fram að þarna stóðust þjóðirnar ákveðið próf í því mikilvæga samstarfi sem þarf að vera hér á norðurslóðum. Það er von mín og fleiri, hvort sem það eru stjórnmálamenn eða aðrir, að fleiri samningar en þessi sjái dagsins ljós. Við höfum t.d. séð einn um leit og björgun. Það mætti nefna samninga um að hætta að nota þungolíu, eða svartolíu, á norðurslóðum, koma í veg fyrir sótmengun, sem flýtir fyrir bráðnun íss og snævar. Ýmiss konar aðrar mengunarvarnir mætti nefna. Svo eru erfið mál sem auðvitað þarf að á endanum að gera samninga um líka, eins og um stjórn þessa hafsvæðis utan 200 mílna lögsögu strandríkjanna fimm sem mynda hringinn í kringum norðurskautssvæðið sjálft, eða Norðurpólssvæðið sjálft. Það mætti líka nefna vinnslu gass og olíu eða annarra auðlinda á þessum slóðum. Þetta eru viðkvæm mál sem er dálítið langt í land að náist samkomulag um. Og ég tala nú ekki um uppbyggingu hernaðarmannvirkja og annars slíks á þessum slóðum. En hvað um það. Þessi samningur og aðrir gefa ákveðna von um að þessar þjóðir nái saman um að tryggja bæði friðsamlega sambúð og sem best lífskjör þeirra fjögurra milljóna manna sem byggja þetta risastóra svæði. Þannig að ég vil bara nota tækifærið og fagna þessari þingsályktunartillögu og hvet til þess að það verði mikill einhugur í þinginu um að veita henni brautargengi.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir ræðu hans. Ég get tekið undir allt sem þar kom fram. Af augljósum ástæðum skiptir öllu máli að sú nýting sem verður á þessu svæði, sem og umferð og umfang, verði þannig að það svæði verði áfram eins og það hefur verið fram til þessa, þ.e. friðsamt og laust við spennu. Til þess að svo megi verða þurfum við að huga að málum sem hv. þingmaður vísaði til. Hv. þingmaður nefndi hér leit og björgun, mengunarmálin, sömuleiðis vinnslu, náttúruauðlindir eða annað en hér um ræðir. Hv. þingmaður nefndi einnig gas og olíu, en jafnframt mætti nefna dýrmæta málma sem þarna eru. Við munum gera það sem við getum til að leggja okkar lóð á vogarskálarnar, hvort sem það er í Norðurskautsráðinu eða annars staðar, og leggja á það áherslu að þarna muni gilda alþjóðalög og tryggja gagnvart þeim þjóðum sem bæði eru við norðurskautið og aðrar þjóðir sem hafa hug á því og munu eiga umferð og umsvif á þessu svæði, að allt saman verði gert eftir alþjóðasamningum og eftir alþjóðalögum. Þarna eru fyrst og fremst undir hagsmunir heimsins og svo sannarlega okkar Íslendinga líka. Markmiðið og upplegg okkar hlýtur að vera sjálfbærni, og ég er ánægður að heyra innlegg hv. þingmanns hvað það varðar, ég veit að við erum algjörlega sammála um það og ég er sammála hv. þingmanni í því, að kalla eftir samstöðu þingsins hvað það varðar. Það er þá ekki bara sjálfbærni sem snýr að náttúrunni og umhverfinu, heldur sömuleiðis efnahagsleg og félagsleg sjálfbærni. Og auðvitað verðum við alltaf að hafa það í huga að kringum norðurskautið búa um fjórar milljónir manna. Þeir einstaklingar sem þar búa verða að fá að koma að þeim ákvörðunum sem teknar verða og njóta tækifæra eins og aðrir jarðarbúar.

Virðulegi forseti. Það er eftirtektarvert hvað virðulegur forseti les skýrt og vel allar kynningar og er það til fyrirmyndar. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um frystingu fjármuna og skráningu aðila á lista yfir þvingunaraðgerðir í tengslum við fjármögnun hryðjuverka og útbreiðslu gereyðingarvopna, á þskj. 1231. Aðdraganda frumvarpsins má rekja til skýrslu alþjóðlega framkvæmdahópsins Financial Action Task Force, FATF, frá apríl 2018, þar sem m.a. kemur fram að nauðsynlegt sé að gera úrbætur á gildandi lagaumgjörð um framkvæmd þvingunarráðstafana sem stafa frá öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og öðrum alþjóðastofnunum og varða frystingu fjármuna og skráningu á lista yfir þvingunaraðgerðir. Utanríkisráðuneytið er það stjórnvald sem samkvæmt forsetaúrskurði fer með málefni er varða framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða á grundvelli laga nr. 93/2008. Frumvarpið er meðal þess sem aðgerðaáætlun stýrihóps Stjórnarráðsins um peningaþvætti frá ágúst 2018 kveður á um að gera skuli til að bregðast við athugasemdum í skýrslu FATF og tryggja að Ísland lendi ekki á lista FATF yfir áhættusöm ríki. Í frumvarpi því sem hér er til 1. umr. er brugðist við fram komnum athugasemdum FATF og leitast við að tryggja að regluverk og framkvæmd frystingar fjármuna og efnahagslegs auðs, sem og skráning og afskráning aðila af lista yfir þvingunaraðgerðir, uppfylli alþjóðlegar skuldbindingar Íslands gagnvart FATF og Sameinuðu þjóðanna. Efni frumvarpsins er að meginstefnu til tvíþætt og varðar annars vegar framkvæmd við frystingu fjármuna og hins vegar skráningu aðila á lista í tengslum við þvingunaraðgerðir. Frumvarpinu er skipt upp í sex kafla. I. kafli inniheldur markmið, gildissvið og orðskýringar. Markmið frumvarpsins er að hindra fjármögnun hryðjuverka og útbreiðslu og fjármögnun gereyðingarvopna með því að mæla fyrir um frystingu fjármuna í samræmi við tilteknar þvingunaraðgerðir sem ákveðnar eru af öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Fjallað er um framkvæmd frystingar fjármuna og efnahagslegs auðs í II. kafla. Í kaflanum er ítarlega útlistað hvernig framkvæma skuli frystingu fjármuna og efnahagslegs auðs, en lagt er upp með að skylda til frystingar sé í samræmi við reglugerðir sem settar eru á grundvelli laga um alþjóðlegar þvingunaraðgerðir. Með frystingu er ætlunin að koma í veg fyrir hvers konar fjármagnsflutninga, svo sem afhendingu fjármuna, úttektir, millifærslur, eignaskráningu sem og önnur viðskipti og hindra þannig að aðilar á listum yfir þvingunaraðgerðir fái greiðslur í hendur eða geti nýtt fjármuni með öðrum hætti. Frysting í skilningi frumvarpsins tekur til fjármuna og efnahagslegs auðs sem í heild eða hluta, beint eða óbeint, tilheyra, eru í eigu, í vörslu eða undir stjórn aðila sem skráður er á lista yfir þvingunaraðgerðir. Í II. kafla er jafnframt kveðið á um heimild til undanþágu frá frystingu við tilteknar aðstæður og að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, svo sem vegna fjármuna sem eru nauðsynlegir til að uppfylla grunnþarfir viðkomandi og efna til samningsskuldbindingar sem stofnað var til áður en kveðið var á um skyldu til frystingar. Í kaflanum eru einnig ákvæði sem tilgreina hvenær og hvernig aflétta skuli frystingu, m.a. ef staðfest er að fjármunir hafa verið frystir hjá röngum aðila. Loks er mælt fyrir um þær ráðstafanir sem tilkynningarskyldir aðilar þurfi að grípa til til að meta hvort viðskiptamenn þeirra séu á listum yfir þvingunaraðgerðir. Í III. kafla frumvarpsins er fjallað um hvernig fara skuli með tilnefningu á og afskráningu af lista yfir þvingunaraðgerðir. Kaflinn er að mestum hluta nýmæli og leiðir af athugasemdum FATF. Í kaflanum eru skýrar reglur um hvernig tilnefningin kemur fram, hvaða upplýsingar og gögn þurfa að liggja fyrir og hvernig tilkynnt er um skráningu á lista. Ráðherra er falið að tilkynna íslenskum ríkisborgurum um skráningu á lista yfir þvingunaraðgerðir. Einnig er kveðið á um endurskoðun ákvarðana um skráningu á lista yfir þvingunaraðgerðir og hvernig afskráningu er háttað. Vilji aðili ekki una ákvörðun um skráningu á lista yfir þvingunaraðgerðir getur hann höfðað mál til ógildingar hennar fyrir dómstólum. Í ljósi þeirra hagsmuna sem eru í húfi skulu slík mál sæta flýtimeðferð. Í IV. kafla er fjallað um eftirlit og samvinnu þar sem Fjármálaeftirlitinu og ríkisskattstjóra er falið að hafa eftirlit með tilkynningarskyldum aðilum í samræmi við eftirlitsskyldur sínar samkvæmt lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 140/2018. Auk þess er í IV. kafla vikið að samhæfingu og samvinnu stjórnvalda vegna verkefna sem falla undir efni frumvarpsins og mælt er fyrir um að slík samvinna skuli fara fram á vettvangi stýrihóps sem skipaður er í samræmi við lög um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Í V. kafla er fjallað um þvingunarúrræði og viðurlög. Farin er sama leið og í lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og byggt aðallega á viðurlögum í formi stjórnvaldssekta. Loks eru í VI. kafla ýmis ákvæði, svo sem reglugerðarheimild og gildistökuákvæði. Markmið frumvarpsins er, eins og áður var vikið að, að bregðast við athugasemdum sem FATF gerði við varnir Íslands gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og er unnið í utanríkisráðuneytinu í samvinnu við dómsmálaráðuneytið, Fjármálaeftirlitið, ríkisskattstjóra, ríkislögreglustjóra, auk þess sem stýrihópur dómsmálaráðherra um aðgerðir gegn peningaþvætti hefur verið upplýstur um framkvæmd málsins. Að þeim hópi koma auk framangreindra aðila fulltrúar fjármála- og efnahagsráðuneytisins, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, Seðlabanka Íslands, embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, skrifstofu fjármálagreininga lögreglu, skattrannsóknarstjóri, tollstjóri og fleiri. Frumvarpið er hluti af aðgerðaáætlun stýrihóps um peningaþvætti frá ágúst 2018 til að bregðast við athugasemdum í skýrslu FATF og að tryggja að Ísland lendi ekki á lista FATF yfir áhættusöm ríki. Lendi ríkið á lista FATF yfir áhættusöm ríki er farið fram á að viðskipti við aðila sem búsettur er þar sæti aukinni áreiðanleikakönnun. Gerðar eru strangari kröfur um hvers konar fjármálastarfsemi, stofnun útibúa, dótturfélaga og umboðsskrifstofa og jafnvel eru gefnar út aðvaranir um að viðskipti við aðila þessara ríkja gætu falið í sér hættu á peningaþvætti eða fjármögnun hryðjuverka. Dæmi eru um að erlend fyrirtæki og fjármálastofnanir hafi frekar kosið að slíta viðskiptasambandi við ríki sem farið hafa á lista FATF, þar á meðal millibankaviðskiptum, í stað þess að framkvæma aukna áreiðanleikakönnun, á ensku „de-risking“. Það getur því haft verulega neikvæð áhrif á fjármálakerfið í heild sinni og trúverðugleika Íslands á alþjóðavettvangi ef ekki er brugðist við tilmælum FATF fljótt og örugglega. Mikilvægt er að frumvarpið fái þinglega meðferð nú á vorþingi til að hægt sé að taka það inn í árangursskýrslu sem skilað verður til FATF í júní nk. til að undirbúa fyrirtöku Íslands á aðalfundi FATF næsta haust þar sem lagt verður mat á hvort aðgerðir Íslands séu fullnægjandi til að koma í veg fyrir skráningu á lista FATF. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hæstv. utanríkismálanefndar og 2. umr.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans framsögu. Almennt má segja að þetta frumvarp sé af hinu góða. Það er mikilvægt að það séu til heimildir til að taka eignir sem á að nota til fjármögnunar hryðjuverka og þess háttar verknaða. Það er að sjálfsögðu jákvætt að frumvarpið sem slíkt byggir á áliti, eða úttekt, alþjóðlega fjármálaaðgerðahópsins á Íslandi, sem á ensku heitir, með leyfi forseta, „Financial Action Tax Force“, eins og hefur komið hér fram. Það eru einkum tvö atriði sem ég vil staldra við í frumvarpinu. Í 4. gr. er kveðið á um skyldu til að frysta fjármuni og efnahagslegan auð. Ég skil vel að þetta sé sett fram á grundvelli alþjóðlega fjármálaaðgerðahópsins, en mér finnst greinargerðin alls ekki skýr. Það er nú þannig að lög og greinargerðir með lögum verða að vera skýr. Ég vil nefna dæmi. Hér segir í greinargerðinni um 4. gr.: „Síðari hluti málsgreinarinnar er í samræmi við tilmæli 6.5 (c) um að ríki skuli banna ríkisborgurum sínum, eða öðrum einstaklingum eða lögaðilum innan lögsögu þeirra, að gera fé eða aðrar eignir, efnahagslegan auð eða fjármálaþjónustu, eða aðra tengda þjónustu, aðgengilega, beint eða óbeint, að öllu leyti eða að hluta, til hagsbóta fyrir tilnefnda einstaklinga eða lögaðila; lögaðila í eigu eða undir stjórn, beint eða óbeint, tilnefndra einstaklinga eða lögaðila; og einstaklinga eða aðila í fyrirsvari fyrir, eða fyrir hönd á annan hátt, tilnefnda einstaklinga eða lögaðila, nema viðkomandi sé leyfisveitandi, viðurkenndur eða á annan hátt tilkynntur samkvæmt viðeigandi ályktunum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna.“ Það væri fróðlegt að heyra það frá hæstv. ráðherra hvort hann telji þetta vera skýrt.

Virðulegi forseti. Ég hafði nú pínu áhyggjur af hv. þingmanni því að ég hélt að hann væri að missa andann við að lesa þessa setningu. En, ja, skýrt og ekki skýrt? Hugmyndin þarna er að reyna að ná yfir allt sem þarf að ná yfir. Ef menn geta skýrt þetta betur í umfjöllun hv. nefndar er það bara hið besta mál. En í þessu flókna umhverfi er, eins og hv. þingmaður vísaði til, verið að koma til móts við athugasemdir FATF. Þá skiptir máli að reyna að ganga þannig fram að fullnægjandi sé. Ég skal alveg gangast við því, virðulegi forseti, að hv. þingmaður er að vísa til þess að texti sem þessi er alla vega ekki sá þjálasti. Ég held að við getum verið sammála um það, ég og hv. þingmaður. Allar athugasemdir hvað það varðar eru vel þegnar. Ég er sannfærður um að hv. nefnd fer vel yfir þetta mál sem hv. þingmaður vísaði hér til og ég er sammála honum um að er mikilvægt af ástæðum sem ég rakti hér alveg sérstaklega. En ég held að við séum að fara með málið í þinglega meðferð af mörgum ástæðum. Ein ástæðan er sú að ef eitthvað er hægt að gera til að breyta og bæta er það bara sjálfsagt og eðlilegt. En þetta er ekki þjálasta setning sem ég hef heyrt. Ég skal alveg gangast við því, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Gott að hann er sömu skoðunar, að það sé mikilvægt að nefndin fari yfir þetta og reyni kannski aðeins að einfalda þessa framsetningu. Mig langar aðeins að spyrja hæstv. ráðherra varðandi 8. gr., en þar segir að rannsókn geti hafist án þess að grunur liggi fyrir um refsivert athæfi. Það má því í raun og veru segja að hér sé verið að lækka, ef svo má að orði komast, viðmiðið til að lögregla geti hafið rannsókn. Það er alltaf áhyggjuefni ef verið er að lækka viðmið vegna rannsókna og veita undanþágur frá lögum um meðferð sakamála, við þekkjum það vel. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvaða reglum eigi í raun að fylgja í þessu sambandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Í 8. gr. frumvarpsins er lagt til að hafin sé rannsókn, eins og hv. þingmaður vísaði til, samkvæmt ákvæðum laga um meðferð sakamála á aðila „ef til staðar er réttmætur grundvöllur eða réttmætar ástæður til að ætla að hann uppfylli skilyrði fyrir skráningu á lista yfir þvingunaraðgerðir.“ Markmið rannsóknarinnar er að afla allra nauðsynlegra gagna, m.a. til að leggja mat á hvort tilefni sé til að tilnefna viðkomandi á lista yfir þvingunaraðgerðir í samræmi við III. kafla laganna, þ.e. leggja mat á hvort viðkomandi tengist hryðjuverkasamtökum eða starfsemi með þeim hætti að nauðsynlegt sé að frysta efnahagslegan auð viðkomandi. Ekki er gengið svo langt að kveða á um að hér séu á ferðinni forvirkar rannsóknarheimildir í frumvarpinu, en mikilvægt er að viðkomandi viti ekki af þeim möguleika að hann gæti endað á lista yfir þvingunaraðgerðir til að honum gefist ekki ráðrúm til að bregðast við og koma eignum eða öðru undan áður en hann er skráður. „Greininni er ætlað að koma til móts við tilmæli 6.3 í skýrslu FATF frá apríl 2018. Þar kom fram að til staðar þurfi að vera heimild til að afla upplýsinga um aðila sem réttmætar ástæður eru til að ætla að uppfylli skilyrði skráningar á lista yfir þvingunaraðgerðir og að slík rannsókn geti farið fram án þess að þeim aðila sem hún beinist gegn sé tilkynnt um það.“ Þarna, virðulegi forseti, er aftur um að ræða, svona í stuttu máli, að það er verið að koma til móts við tilmæli í þessari títtnefndu skýrslu. Þannig má í rauninni segja að frumvarpið sé - það er svona stutta lýsingin á frumvarpinu, og t.d. því sem hv. þingmaður vísaði hér til áðan og las upp, löngu setningunni. Hún er t.d. bara orðrétt þýðing á tilmælum sem þar eru. Ég þarf ekkert að rekja það, ég fór yfir það í framsöguræðu minni, hver tilurðin er, af hverju við erum að taka þátt í þessu samstarfi og hvaða afleiðingar það gæti haft ef við gerðum það ekki.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ég held að við séum flest alveg sammála um markmiðin sem hér er talað fyrir sem snúast um að koma í veg fyrir fjármögnun hryðjuverka og útbreiðslu gereyðingarvopna. En ég verð að segja, eins og fram hefur komið í andsvörum, að þetta frumvarp er pínulítið torf að lesa í gegnum. Mig langar því að vita hvort hæstv. ráðherra geti aðeins varpað ljósi á og hjálpað mér að skilja það sem er fjallað um í 9. gr., sem fjallar um tilnefningu á lista öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna yfir þvingunaraðgerðir. Þar er í c-lið talað um upplýsingar um aðferðir og fjármuni sem notaðir hafa verið við fjármögnun hryðjuverka eða útbreiðslu og fjármögnun gereyðingarvopna. Síðar í 9. gr. koma aftur stafliðir sem eru merktir a, b og c o.s.frv. og þar er í a-lið á bls. 5, talandi um torf, aftur fjallað um útbreiðslu og fjármögnun gereyðingarvopna. Ég finn ekkert um þetta í því sem fjallað er um í 9. gr. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti varpað einhverju ljósi á það. Í hvaða samhengi erum við að tala um þetta hérna? Erum við að tala um fjármögnun á gereyðingarvopnum almennt, sem er mjög mikilvægt markmið eitt og sér, eða er þetta í einhvers konar þrengra samhengi sem snýst þá um að gereyðingarvopn komist ekki í hendur tiltekinna hópa? Það er líka mjög mikilvægt atriði en það 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé erfitt að þræta fyrir það að umrætt frumvarp er, eins og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir vísar til, pínulítið torf. Það er auðvitað hætt við því að frumvarp sem þetta sem byggt er á tilmælum í alþjóðlegri skýrslu sé kannski, eins og hér hefur verið nefnt, ekki neinn skemmtilestur eðli máls samkvæmt. Það er svo sem ekkert skemmtilegt í þessu enda grafalvarlegt mál. Það sem ég vildi segja er að í hugum flestra þegar við hugsum um gereyðingarvopn þá sjáum við fyrir okkur t.d. kjarnorkusprengjur eða eitthvað slíkt. En það er bara miklu meira á lista yfir gereyðingarvopn en það. Svo við tökum eitt nýlegt dæmi þá er það gas sem var notað í Salisbury í Bretlandi, þegar reynt var að drepa Skripal-feðginin, á lista yfir gereyðingarvopn. Án þess að ég sé neinn sérfræðingur í þeim lista þá veit ég að það er miklu fleira á honum en það fyrsta sem kemur í hugann. Ef þetta varpar frekari ljósi á hvað hér er um að ræða þá vona ég að svo sé. Ég held að hv. þingmaður hafi verið að vísa til þess að það fyrsta sem kemur í hug manns þegar gereyðingarvopn eru nefnd eru mjög stór vopn. En það er líka annað eins og í þessu tilfelli, þetta gas sem var notað til að reyna að lífláta feðginin er á lista yfir gereyðingarvopn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég er hjartanlega sammála því að auðvitað eru ýmiss konar vopn sem falla undir gereyðingarvopn og sem betur fer þá hafa mörg þeirra hreinlega verið bönnuð með alþjóðasáttmálum. En það eru hins vegar ekki öll gereyðingarvopn bönnuð og þar á meðal eru kjarnorkuvopn. Það er alltaf ákveðin hætta á því að mínu mati að í málum eins og þessum, sem eru í eðli sínu góð og mikilvæg, sé svolítið farið í kringum kjarna málsins, sem er sá að sum ríki þessa heims búa yfir gjöreyðingarvopnum sem eru enn þá því miður talin lögleg. Orðalagið hér er notað til að komast fram hjá þeirri staðreynd. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er ekki málið sem hægt er að nota til þess að banna kjarnorkuvopn. En mér finnst engu að síður mjög mikilvægt að þegar við fjöllum um mál eins og þetta frumvarp til laga þá gerum við okkur grein fyrir því að það er bara verið að segja lítinn hluta af sögunni. Það er aðeins náð utan um lítinn hluta af vandamálinu. Í mínum huga snýst þetta að hluta til um svolítinn pólitískan hvítþvott þeirra ríkja sem eru aðilar að Sameinuðu þjóðunum, sem búa yfir þessum öflugu gereyðingarvopnum. Að því sögðu þá fagna ég auðvitað öllum skrefum sem stigin eru til þess að koma böndum á gereyðingarvopn 

Virðulegi forseti. Nú er ég og hv. þingmaður ótrúlega oft sammála þótt við séum ekki í sama flokki, sem kemur kannski á óvart, en í þessu máli er ég ekki alveg sammála uppleggi hv. þingmanns. Við erum sammála um að þetta er mikilvægt og gott mál, en þegar hv. þingmaður segir að þetta sé pólitískur hvítþvottur þá finnst mér hann mála hlutina ekki alveg í réttum litum, einfaldlega vegna þess að heimurinn er eins og hann er en ekki eins og við viljum hafa hann. Hv. þingmaður vísaði til þeirra vopna sem eru kannski það fyrsta sem kemur í hugann þegar við hugsum um gereyðingarvopn, þ.e. kjarnorkuvopn. Sem betur fer er með gagnkvæmri afvopnun t.d. búið að fækka þeim um 90%, í það minnsta hvað varðar NATO. En síðan eru þjóðir heims, í þessu tilfelli undir hatti Sameinuðu þjóðanna, að reyna að koma í veg fyrir útbreiðslu. Það er náttúrlega gert með að koma í veg fyrir fjármögnun m.a. gereyðingarvopna, en annarra vopna líka og hryðjuverkastarfsemi. Mér finnst ekki rétt að tengja þetta mál með þeim hætti sem hv. þingmaður gerir. Ef við fengjum að ráða þá held ég að allir, í það minnsta í þessum sal og á Íslandi, myndu vilja að hér væru engin gereyðingarvopn og helst ekki nein vopn ef út í það væri farið sem væri hægt að nota gegn fólki. En þannig er málið ekki. Þannig er heimurinn ekki. Í þessu máli eru menn sérstaklega að taka á þessum vopnum og ég held að það sé mjög mikilvægt vegna þess að það eru til vopn sem jafnvel fer ekki mjög mikið fyrir sem geta valdið gríðarlegum skaða og eru skilgreind sem gereyðingarvopn. Við tökum þátt í því og ég veit að hv. þingmaður er sammála mér um að það er mjög mikilvægt. Varðandi hinn þáttinn þá höfum við rætt hann stundum úr þessum stól og munum örugglega gera það aftur.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Með frumvarpinu er sú breyting lögð til að ekki verður lengur kveðið á um í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur að aðsetur Félagsdóms skuli vera í höfuðstað landsins. Félagsdómur hefur frá árinu 1998 verið með aðsetur í dómshúsinu við Lækjartorg í Reykjavík þar sem Héraðsdómur Reykjavíkur er til húsa, en í erindi frá dómstjóra Héraðsdóms Reykjavíkur, sem barst ráðuneytinu á dögunum, var þess óskað að ráðuneytið myndi finna aðra staðsetningu fyrir Félagsdóm eigi síðar en frá 1. júlí 2019. Nú stendur yfir leit að nýju húsnæði fyrir dómstólinn og með frumvarpi þessu er verið að tryggja að aðsetur Félagsdóms geti verið annars staðar en í höfuðstað landsins, finnist hentugra húsnæði fyrir dómstólinn utan Reykjavíkur. Að því sögðu vil ég þó leggja áherslu á að ekki stendur til að færa Félagsdóm út fyrir höfuðborgarsvæðið eðli málsins samkvæmt, þó að ég verði að viðurkenna að persónulega fyndist mér það spennandi að geta fjölgað opinberum störfum úti á landsbyggðinni, en þetta á ekki erindi hvað það snertir. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að áhrif þess verði óveruleg á fjárhag ríkissjóðs, hvort heldur er rekstraráhrif eða áhrif á efnahagsreikning. Félagsdómur er þegar í leiguhúsnæði og er gert ráð fyrir að svo verði áfram í nánustu framtíð, jafnvel þó að aðsetur dómstólsins kunni að verða annars staðar á höfuðborgarsvæðinu en í Reykjavík. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Félagsmálaráðuneytið ber ábyrgð á stefnumótun í barnavernd og skal ráðherra leggja fyrir Alþingi framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn að loknum sveitarstjórnarkosningum, samanber 5. gr. barnaverndarlaga. Ég mæli nú fyrir tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun á sviði barnaverndar en sú áætlun sem hér er lögð fram nær til tímabilsins frá gildistöku hennar árið 2019 til sveitarstjórnarkosninga árið 2022. Félagsmálaráðuneyti, Barnaverndarstofa og barnaverndarnefndir sveitarfélaga skulu vinna samkvæmt þeirri framkvæmdaáætlun sem hér er sett fram með meginmarkmið barnaverndarlaga að leiðarljósi og tryggja viðunandi uppeldisskilyrði barna og að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega og árangursríka aðstoð. Eigi þessi markmið að nást er ljóst að tryggja þarf afdráttarlaust samstarf ýmissa kerfa sem eiga snertifleti við börn og fjölskyldur og veita börnum og fjölskyldum þeirra stuðning og aðstoð. Það þýðir líka að byrja þarf miklu fyrr en þegar þröskuldi til inngripa á grundvelli barnaverndarlaga er náð. Hagsmunir barna krefjast þess að horft sé heildstætt á öll kerfi sem reyna að vernda og þjónusta þau og fjölskyldur þeirra og að í forgangi verði ekki síst fyrirbyggjandi aðgerðir, forvarnir og valdefling foreldra og barna. Lækka þarf þröskuld til inngripa í því formi að efla stuðning í almennum þjónustukerfum, m.a. með ráðgjöf, stuðningi og kerfisbundinni skimun fyrir mögulegum vandamálum. Á þetta við um skóla, heilsugæslu og félagsþjónustu, auk allrar annarrar þjónustu sem viðkemur börnum. Það þarf að gera kröfu um skýra ábyrgð á samþættingu þjónustu og úrræða sem mikill vilji er fyrir innan ríkisstjórnarinnar og er hluti umfangsmikillar endurskoðunar á allri þjónustu við börn, þvert á kerfi og ráðuneyti, í samstarfi við þverpólitíska nefnd þingmanna. Til þessa var reynt að líta við ritun þessarar tillögu sem mælt er fyrir í dag. Félagsmálaráðuneytið mun hafa heildarumsjón með framkvæmd áætlunarinnar og einnig umsjón með tilteknum aðgerðum en Barnaverndarstofa og sveitarfélög bera ábyrgð á öðrum einstökum aðgerðum. Allar aðgerðir hafa verið kostnaðarmetnar og gerð er grein fyrir þeim kostnaði. Lagt verður mat á aðgerðir í samræmi við mælikvarða sem tilgreindir eru innan hverrar aðgerðar. Víðtækt samstarf verður haft við fag- og hagsmunaaðila um framkvæmd áætlunarinnar til að þekking og reynsla nýtist sem best en auk þess tekur framkvæmdaáætlunin mið af samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, samningi Evrópuráðsins um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun, auk annarra alþjóðlegra mannréttindasáttmála sem Ísland er aðili að. Framkvæmdaáætlunin tekur einnig mið af þeirri þróun sem orðið hefur í þjónustu við börn og í meðferðarúrræðum barnaverndar og leggur áherslu á samfélagsþátttöku barna. Framkvæmdaáætlunin var unnin í víðtæku og góðu samráði við helstu hagsmunaaðila, m.a. um áhersluatriði og forgangsröðun verkefna. Nefnd sú sem ritaði drög að áætluninni var skipuð fulltrúum félagsmálaráðuneytis, Barnaverndarstofu, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Reykjavíkurborgar, en einnig var byggt á tillögum frá ráðgjafarhópi nefndarinnar sem skipaður var til að tryggja að sem flest sjónarmið yrðu tekin til athugunar með aðkomu og samráði við hagsmunaaðila. Virðulegur forseti. Tillagan sem ég mæli fyrir hér í dag felur í sér fjórðu framkvæmdaáætlun ríkisins í barnavernd og með henni er blásið til stórsóknar í þjónustu fyrir börn og fjölskyldur þeirra. Áætlunin er metnaðarfull og hefur það að markmiði að efla stuðning barnaverndar á fyrstu stigum. Hún gerir ráð fyrir að efla grunnvinnslu barnaverndarmála svo hægt verði að koma í veg fyrir vandann eins fljótt og auðið er en að auki er með áætluninni fjölgað gagnreyndum úrræðum til að mæta þörfum barns áður en vandinn fær að þróast og verða alvarlegri. Í framkvæmdaáætluninni er gert ráð fyrir aukinni samvinnu og samstarfi milli ríkis og sveitarfélaga og lagðir eru til verulega auknir fjármunir, um 600 millj. kr., í málaflokkinn á tímabilinu og þeir fara í að byggja upp og þróa úrræði og þjónustu, ekki síst í nærumhverfi barna. Þessi framkvæmdaáætlun varðar barnavernd eins og hún er skilgreind í gildandi barnaverndarlögum og eru verkefnin afmörkuð samkvæmt því. Áætlunin og framkvæmd hennar skal þó unnin með þeim hætti að horft sé heildstætt á málefni barna. Tekið hefur verið tillit til þess í þeim tillögum sem hér eru settar fram. Áætlunin er ansi umfangsmikil en í henni er gert ráð fyrir að áhersla sé lögð á átta stoðir sem ég ætla að fara stuttlega yfir: A. Samstarf og heildarsýn í málefnum barna. Mikilvægt er að þjónustukerfi sem vernda börn og veita börnum og fjölskyldum þeirra þjónustu starfi saman með markvissum hætti, þvert á kerfin. Þannig verði hægt að bæta uppeldisaðstæður og líðan barna og mynda heildarsýn og samfellu í þjónustu. Ein stærsta áskorun hvað þetta varðar er að koma auga á vanda barna og fjölskyldna þeirra sem fyrst og að tryggja að brugðist sé við í þágu barns með viðeigandi stuðningi eða aðgerðum áður en vandinn fær að þróast og verða alvarlegri. Þessa þjónustu og umgjörð þarf að tryggja öllum börnum á Íslandi, óháð búsetu, uppruna þeirra eða öðrum aðstæðum. Til að tryggja að slík heildarsýn náist er afar mikilvægt að starfandi sé stýrihópur fulltrúa þeirra ráðuneyta sem að málefnum barna koma. Slíkum stýrihópi hefur þegar verið komið á í samstarfi við sex ráðherra og hefur hann það hlutverk að tryggja kerfisbundna samhæfingu aðgerða, þvert á ráðuneyti og stofnanir, í þágu barna, auk þess að veita stuðning og eiga samstarf vegna vinnu þverpólitískrar þingmannanefndar um málefni barna um tillögur um breytingar á löggjöf, reglugerðum og framkvæmd og þá eftirlit með breytingum og innleiðingu. Samkvæmt áætluninni skal þessi stýrihópur leggja fram á haustþingi Alþingis 2019 stefnu í málefnum barna þar sem litið verði heildstætt til hagsmuna barna og þjónustu við þau, þvert á kerfi og stofnanir, allt frá meðgöngu og þar til einstaklingurinn nær fullorðinsaldri. B. Breytingar á barnaverndarlögum. Þverpólitísk þingmannanefnd um málefni barna með stuðningi og í samstarfi við stýrihóp Stjórnarráðsins í málefnum barna fer með endurskoðun barnaverndarlaga og eftir atvikum annarra laga sem breyta þarf samhliða til að ná heildarsýn í málefnum barna. Við vinnuna verður stuðst við tillögur hóps sem vann að stefnumótun í barnavernd til ársins 2030 fyrir ráðuneytið. Markmiðið er að tekin verði þverpólitísk afstaða til breytinga á skipulagi og verklagi barnaverndarstarfs og eftir atvikum annarra stjórnvalda með hliðsjón af þarfagreiningu, álagsmati og með það í huga að tryggja gæði og jöfnuð í barnaverndarstarfi á landsvísu. Stefnt er að því að leggja fyrir Alþingi á haustþingi 2019 frumvarp um breytingar á barnaverndarlögum og eftir atvikum öðrum lögum. Setningu og endurskoðun reglugerða á grundvelli endurbættra barnaverndarlaga verði lokið 2021 og innleiðing breytinga komin vel áleiðis árið 2022. C. Snemmtæk íhlutun og fyrirbyggjandi aðgerðir. Meðal þeirra atriða sem lögð er áhersla á í áætluninni er stórefling á innleiðingu foreldrafærniþjálfunar í barnavernd og innleiðing nýrrar meðferðar fyrir fjölskyldur á heimilum barna frá sex ára aldri sem búið hafa við ofbeldi og vanrækslu. D. Stuðningur vegna barna á fósturheimilum. Til stendur að innleiða heildstæðan stuðning við börn í fóstri og fóstur- og kynforeldra þeirra með aðferðinni „KEEP/PTC“, með leyfi forseta, og með því að efla færni kyn- og fósturforeldra barna í tímabundnu og varanlegu fóstri draga úr hegðunar- og tilfinningavanda barna og auka líkur á að þau snúi til baka í öruggari aðstæður á heimili kynforeldra sinna. E. Meðferð alvarlegs hegðunar- og vímuefnavanda. Árlega eru um 100 fjölskyldur sem glíma við vaxandi eða alvarlegan hegðunar- og/eða vímuefnavanda sem nýta sér svokallaða MST-meðferð eða fjölkerfameðferð. Þjónustan er veitt á heimili fjölskyldunnar og hefur sýnt góðan árangur. Vaxandi eftirspurn hefur verið eftir MST-meðferð, einnig á landsbyggðinni, og biðlistar hafa skapast. Það er í ljósi eðlis þjónustunnar mjög óæskilegt því að eitt meginmarkmið er að geta brugðist hratt við beiðni um viðeigandi þjónustu við barn og fjölskyldu á heimilum þeirra og í nærumhverfi áður en vandinn vex. Því er lagt til í framkvæmdaáætluninni að meðferðarteymum MST verði fjölgað og að þjónustan verði fest í sessi og gerð enn aðgengilegri á landsvísu. Fleira er lagt til, m.a. innleiðing meðferðar á sérhæfðum einkaheimilum fyrir börn með alvarlegan hegðunarvanda. Þá er lagt til að töluvert fjármagn verði veitt í að bæta aðstoð og fjölga starfsmönnum á Stuðlum og bæta meðferð fyrir börn sem glíma við alvarlegan hegðunar-, vímuefna- og fíknivanda. Auk þess er nýtt meðferðarheimili sem staðsett verður í Garðabæ á áætlun. Undirbúningur er þegar hafinn og stefnt er að því að framkvæmdir hefjist á næsta ári. F. Bætt verklag í barnavernd. Með því að bæta verklag í barnavernd er gert ráð fyrir aðgerðum til að styrkja starf barnaverndarnefnda og tryggja nauðsynlega forgangsröðun verkefna. Unnt þarf að vera að meta og bregðast við álagi á starfsfólk í barnavernd með samræmdum hætti og að auka stuðning við starfsmenn barnaverndarnefnda með það að markmiði að styrkja starf þeirra. Mikilvægt er þá að tryggja að upplýsingar og skráningar hjá barnaverndarnefndum landsins séu aðgengilegar og samræmdar um land allt og að til sé einn gagnagrunnur yfir barnaverndarmál á landsvísu. G. Kannanir, rannsóknir og gæðamat. Tilteknar kannanir og rannsóknir eru mikilvægar til að tryggja fullnægjandi skilvirkni og árangur innan barnaverndarkerfisins og varðandi þjónustu við börn. Lagt er til að gerð verði athugun á því hvernig sjá megi til þess að börn sem orðið hafa fyrir eða orðið vitni að heimilisofbeldi, líkamlegu og andlegu ofbeldi, fái sambærilega þjónustu og börn sem hafa orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi, þar með talin könnunarviðtöl í Barnahúsi. Einnig er lagt til að gert verði mat á árangri og könnun á afdrifum barna sem hafa fengið úrræði á vegum Barnaverndarstofu sem og mat á árangri og könnun á afdrifum barna í fóstri. H. Eftirfylgni og innleiðing breytinga. Til að tryggt sé að þær umfangsmiklu og metnaðarfullu breytingar sem lagt er upp með verði að veruleika er mikilvægt að til staðar sé skipuleg eftirfylgni og innleiðing þeirra. Því er lagt til í áætluninni að það verði gert samkvæmt sérstakri innleiðingaráætlun stýrihóps Stjórnarráðsins í málefnum barna í samráði við þingmannanefnd í málefnum barna. Skal í lok stefnumótunar hvers liðar framkvæmdaáætlunar liggja fyrir áætlun um innleiðingu breytinga og að stýrihópur Stjórnarráðsins í málefnum barna fylgi þeim kerfisbundið eftir. Gera þarf ráð fyrir að næsta framkvæmdaáætlun muni miða að áframhaldandi innleiðingu breytinga samhliða því að meta hvort kerfis- og lagabreytingar skili þeim árangri sem þeim var ætlað og hvort þörf sé á endurskoðun vissra hluta þeirra eða innleiðingaráætlana. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun á sviði barnaverndar til næstu sveitarstjórnarkosninga árið 2022. Ég leyfi mér að leggja til að lokum, virðulegur forseti, að þessari tillögu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til hv. velferðarnefndar og þaðan til síðari umr.

Forseti. Mig langar til að byrja á því að fagna þessari aðgerðaáætlun. Mér sýnist að ráðherra ætli að standa undir nafni sem barnamálaráðherra, sem er mjög gott. Þetta er flott aðgerðaáætlun. Mig langar samt til að spyrja, ég var hér í apríl 2017 þegar lögð var fram aðgerðaáætlun. Hún var bara til eins árs og þá ræddi ég við þáverandi ráðherra í málaflokknum um hvers vegna verið væri að fara á svig við lög, af því að samkvæmt barnaverndarlögum á að samþykkja svona áætlun til fjögurra ára. Á þeim tíma hafði það verið gert árið áður, þá hafi einnig verið gerð áætlun til eins árs. En þetta er áætlun til þriggja ára. Þegar við tókum málið fyrir á fundi velferðarnefndar á sínum tíma í maí 2017 komu fram þær upplýsingar að hefja ætti vinnu strax það haust við nýja og viðameiri áætlun sem hægt væri að samþykkja strax eftir sveitarstjórnarkosningar haustið eftir. Ég velti fyrir mér: Hvað varð um þá vinnu? Hvers vegna var ekki hægt að leggja þetta fram fyrr? Mér þykir alltaf jafn undarlegt að það sé svona auðvelt hreinlega að fara ekki að lögum. Ég skil ekki alveg þessa pælingu. Ef samþykkja á áætlun til fjögurra ára samkvæmt barnaverndarlögum, hvers vegna er þá ekki farið eftir þeim lögum?

Virðulegur forseti. Sá sem hér stendur var reyndar ekki á þingi þegar síðasti félagsmálaráðherra, félags- og jafnréttismálaráðherra, þáverandi, fór fyrir þessum málaflokki, þannig að ég var ekki viðstaddur umræðuna sem hv. þingmaður vitnar til. Hér er komin framkvæmdaáætlun til þess árafjölda sem gert er ráð fyrir samkvæmt barnaverndarlögum, þannig að ég get í rauninni ekki svarað því hvað hafi búið að baki hjá fyrrverandi ríkisstjórn eða fyrrverandi ráðherra. Hvað veldur því að þetta kemur ekki fram fyrr en núna? Ég held að það sé m.a. vegna þess að þegar ég kom inn í ráðuneytið var áætlað að fara í mjög róttækar breytingar í þessum málaflokki. Mér fannst mjög mikilvægt að til þeirrar vinnu væru kallaðir allir aðilar sem að því koma og að við leyfðum okkur að hugsa út fyrir boxið en ekki í einhverjum plástralækningum, eins og verið hefur í allt of langan tíma. Það kann að valda því að þetta hefur tekið aðeins lengri tíma að verða til en ráðgert var. Á móti kemur að allir eru komnir um borð og eru mismunandi aðilar sem að þessu komu, bæði sveitarfélög og ríkisstofnanir, Samtök sveitarfélaga og fleiri, sammála um þær aðgerðir sem hér eru lagðar til, sem eru mjög metnaðarfullar og talsvert róttækari, vil ég fullyrða, en við höfum séð í talsvert langan tíma, jafnvel síðan barnaverndarlögin voru skrifuð á sínum tíma. Ég legg áherslu á að þessi áætlun fái góða umfjöllun í þinginu og hún sé hugsuð út frá þeirri vinnu, þeim róttæku breytingum sem við erum að vinna að á barnaverndarlögum og félagslegri þjónustu við börn og að hún geti þá tekið breytingum samhliða því. Ég hef kannski ekki mikil svör fyrir hv. þingmann við spurningum hennar en vona að þetta dugi að einhverju leyti.