Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt hefur algert frelsi varðandi auglýsingar verið mjög viðkvæmur þáttur í öllu þessu máli, þ. e. varðandi frv. til útvarpslaga. Ég ætla ekki að fara að vitna mjög til umr. í þessu efni, en vil leyfa mér að vitna til þeirra nál. sem fram komu fyrir 2. umr. þessa máls í hv. Ed. Það er þá fyrst til að taka að í nál. hv. þm. Eiðs Guðnasonar stendur, með leyfi forseta: „Af hálfu Alþfl, voru í Nd. fluttar fjölmargar brtt. við útvarpslagafrv. M. a. voru fluttar tillögur um að svonefnd boðveitukerfi ættu að vera í eigu sveitarfélaga og vera það sem á ensku hefur verið nefnt „common carrier“, þ. e. að vera öllum opin sem uppfylla ákveðin skilyrði. Allar tillögur um þetta efni voru felldar. Því var lýst yfir af hálfu Alþfl, að þm. hans styddu auglýsingafrelsi í nýjum útvarpsstöðvum að því tilskildu að sett yrðu ákvæði um boðveitur í eigu sveitarfélaga. Ef ekki yrði fallist á ákvæðin um boðveitur yrði afstaðan til auglýsingafrelsis endurskoðuð. Nú verður enn látið á þetta reyna í Ed. og yfirlýsingin um afstöðu til auglýsingafrelsis, verði ekki fallist á ákvæði um boðveitur í eigu sveitarfélaga, stendur óhögguð." Enn fremur vil ég leyfa mér að vitna til nál. hv. þm. Ragnars Arnalds. Þar stendur, með leyfi forseta, og er það 3. liður í nál.: „Útvarpsstöðvar án auglýsinga. Þingflokkur Alþb. bendir á að ráðstöfun útvarps-réttar er í höndum almannavaldsins og hlýtur að verða það áfram. Svigrúm til almennrar útvarpsstarfsemi er í raun takmarkað og því hlýtur Alþingi að sníða henni stakk með nýjum útvarpslögum. Vegna þessara takmarkana telur Alþb. með öllu óeðlilegt að útvarpsstarfsemin sé gerð að markaðsvöru í gróðaskyni. Því leggst flokkurinn ákveðið gegn því áð handhöfum útvarpsheimilda verði leyft að selja þriðja aðila aðgang að senditíma með hvers kyns viðskiptaauglýsingum eða annarri verslun með dagskrártíma í svæðisbundnum útvarpsstöðvum. Sýnt hefur verið fram á með skýrum rökum hvernig unnt er að fjármagna rekstur útvarpsstöðva án auglýsingatekna. Fjölmörg dæmi eru um það erlendis að útvarpsstöðvar séu reknar án auglýsinga. T. d. eru auglýsingar ekki heimilaðar í útvarpi í Noregi, Svíþjóð og Danmörku.“ Í nál. 1. minni hl. menntmn. þessarar hv. deildar, sem undirritað er af hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, sem situr raunar ekki lengur á þingi, aðalmaður er kominn inn, hefur tekið sitt sæti, stendur, með leyfi forseta: „Með því að heimila þeim aðilum, sem leyfi fá til útvarps, að afla tekna með auglýsingum er hætt við að einn af megintekjustofnum Ríkisútvarpsins skerðist verulega, sem væntanlega hefur þá í för með sér minni þjónustu.“ Enn fremur stendur í nál. hv. þm.: „Kvennalistinn er mótfallinn þeirri meginhugsun sem felst í frv. um ný útvarpslög og óttast að óbreytt grafi þau undan Ríkisútvarpinu og verði til þess að fjársterkir aðilar fari með sigur af hólmi í frumskógi samkeppninnar sem eflaust mun fylgja í kjölfarið.“ Ég vil leyfa mér að vitna til Bandalags jafnaðarmanna og brtt. sem fluttar voru af þeirra hálfu við 2. umr. Það komu fram brtt. við 3. gr. frv. svo og margar aðrar greinar þess eins og kunnugt er. Að vísu má segja að stefna Bandalags jafnaðarmanna sé öndverð við aðra í þessum málum. Hins vegar er vikið að stjórnmálaumr. í þeirra brtt. Þar er að vísu gert ráð fyrir því að menntmrh. setji reglur um jafnan tíma er gilda skuli við stjórnmálaumræðu. Ég segi fyrir mitt leyti að ég undrast nokkuð þá stefnu Bandalags jafnaðarmanna að auka, að mínum dómi, miðstýringu í þessum málum. Eftir því sem ég hef hlerað orðræðu þm. Bandalags jafnaðarmanna vilja þeir fremur draga úr en auka miðstýringu yfirleitt, auka fremur ábyrgð fjöldans en treysta fámennisvald. Í nál. 3. minni hl. menntmn., sem er undirritað af hv. þm. Haraldi Ólafssyni, Eyjólfi K. Jónssyni og Árna Johnsen, er vikið að þessum málum almennt. Þar stendur, með leyfi forseta: „Þeir, sem að þessu nál. standa, eru sammála um að ný útvarpslög eigi að stuðla að eflingu Ríkisútvarpsins, enda eru því lagðar ýmsar nýjar skyldur á herðar í hinu nýja frv., ef að lögum verður. Þeir eru þó ekki sammála um hve víðtækan rétt útvarpsstöðvar skuli hafa til að flytja auglýsingar. Haraldur Ólafsson flytur brtt. um þann lið og er auk þess óbundinn að fylgja brtt. er fram kunna að koma." Í niðurlagi nál. stendur, með leyfi forseta: „Ætla verður að fyrirhuguð útvarpsréttarnefnd fái víðtækt umboð skv. reglugerð til þess að fylgjast með framkvæmd frv., ef að lögum verður, og leggi fram innan þriggja ára hugmyndir að nýjum útvarpslögum þar sem tekið verður tillit til fenginnar reynslu af rýmkaðri útvarpsstarfserni.“ Í framhaldi af þessu hlýt ég að minna á brtt. hv. þm. Haralds Ólafssonar og þá að sjálfsögðu 2. mgr. 4. gr. eins og hann lagði til að hún hljóðaði, þ. e.: „Sé útsendingum þannig háttað að einungis notendur með sérstakan útbúnað ná þeim er slíkum útvarpsstöðvum óheimilt að birta auglýsingar í dagskrá.“ Þessi till., eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, fékkst ekki samþykkt. Eins og margoft hefur komið fram er vald útvarpsréttarnefndar allvíðtækt nú þegar í þessu frv. Ég vil leyfa mér að kynna hér brtt. sem víkur að því sem þegar hefur komið fram í minni ræðu. Brtt. hljóðar um það að við 3. gr. frv. bætist nýr liður sem yrði 9. liður og hljóðar svo: „Útvarpsréttarnefnd er heimilt að ákveða hlutfall auglýsinga í dagskrá. Hún skal ganga frá samningum við Póst- og símamálastofnun eða sveitarfélög um boðveitukerfi, sem kunna að verða sett upp, er tryggi að þau séu öllum opin að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Útvarpsréttarnefnd setur reglur um jafnan tíma er gilda skuli við stjórnmálaumræðu og pólitíska kynningarstarfsemi.“ Að mínum dómi skýrir þessi brtt. sig sjálf, ekki síst að teknu tilliti til þess hversu hv. þm. eru vel inni í því máli sem hér er til umfjöllunar. Um samstöðuna í þinginu um þetta mál ætla ég ekki að fara mörgum orðum. Afgreiðsla hv. Ed. og umræðurnar við 2. umr. eru öllum í fersku minni. Vegna umfjöllunarinnar um málið í Nd. væri ekki úr vegi að vitna til nál. hv. þm. Eiðs Guðnasonar þar sem stendur, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi er rétt að benda á að málið var afgreitt frá Nd. með þeim hætti að það hafði ekki meirihlutafylgi í deildinni. Aðeins 16 af 40 þm., sem sæti eiga í Nd., treystu sér til að greiða atkv. með frv. Tólf greiddu atkv. gegn því. Ellefu sátu hjá. Einn var fjarstaddur. Þessar staðreyndir lýsa því auðvitað í fyrsta lagi hversu mikið ágreiningsmál hér er um að ræða og í öðru lagi hve miklar efasemdir menn hafa um ágæti frv. eins og það nú liggur fyrir.“ Herra forseti. Samþykkt brtt. sem ég hef nú gert grein fyrir, enda þótt hún taki aðeins að hluta á þeim deiluefnum sem uppi eru varðandi þetta frv., gæti að mínum dómi fært okkur nær þjóðarsátt í þessu mikilvæga máli.



Herra forseti. Hugmyndir og skoðanir Kvennalistans í útvarpsmálum hafa verið ítarlega reifaðar á því þingi sem nú situr og þetta mál, sem hér er nú til umr., almennt fengið ítarlega umfjöllun héðan úr þessum ræðustól. Ég skal því vera stuttorð við 3. umr. þessa máls hér í þessari hv. deild. En áður en þetta frv., eða það samsafn ósamstæðra lagagreina sem hér er á ferðinni, kemur til atkv. í heild sinni hér á eftir, þá vil ég árétta ástæður þess að ég er móttallin þessu frv. og mun greiða atkv. gegn því. Ég er móttallin þessu frv. vegna þess að það tekur ekki tillit til þess að útvarp er þjónusta við landsmenn, mjög mikilvæg þjónusta, en ekki fjárfestingar- og viðskiptavettvangur eins og frv. gengur út á. Ég er einnig mótfallin þessu frv. vegna þess að það tekur eingöngu mið af því hver megi standa fyrir útvarpi hér á landi en ekki hvernig útvarpi við viljum stuðla að landsmönnum til gagns og gleði. Ég er þessu frv. mótfallin vegna þess að meðan það leggur Ríkisútvarpinu ótæpilegar skyldur á herðar, eins og sjálfsagt er, leggur það engar svipaðar skyldur á þá einkaaðila sem útvarpsrekstur vilja stunda. Á meðan þetta frv. tryggir ekki fjárhag Ríkisútvarpsins sér það til þess að þeim einkaaðilum sem nægilegt stofnfé hafa og sem eru stórir og sterkir í peningamálum þurfi ekki að vera fjár vant til útvarpsrekstrar. Ég er einnig mótfallin þessu frv. vegna þess að það tekur ekki mið af því að við erum fámenn þjóð í stóru landi og að nauðsynlegt er að gæta jafnaðar á milli manna og milli landshluta og jafnan að tryggja rétt þeirra sem minni hluta skipa á hvaða sviði sem er. Slíkan rétt tryggir þetta frv. ekki. Það gengur að mínu viti í grundvallaratriðum þvert á frelsishugsjón jafnræðis- og jafnréttismanna. Af þessum ástæðum er ég mótfallin þessu frv. og mun greiða atkv. gegn því. En jafnvel þótt ég hefði ekki allar þessar ástæður fyrir því að vera mótfallin þessu frv. mundi ég aldrei greiða atkv. mitt öðrum eins samsetningi og jafndæmalausu fimbulfambi og þetta frv. er nú orðið. Þess vegna mun ég styðja þær brtt. sem hér hafa fram komið við 3. umr. þessa máls í þeirri von að það megi verða til þess að þetta mál fái skynsamlegri skoðun og umfjöllun en það hefur fengið fram til þessa. Fari hins vegar svo að þetta frv. verði samþykkt hér á eftir óbreytt með innan við helmingi atkv. í hv. Ed. hafa hér orðið atburðir sem eru hvorki hv. Alþingi til sóma né munu þeir verða íslenskri þjóð til farsældar.



Herra forseti. Þetta mál skýrist nánar eftir því sem á líður. Mér sýnist að nú sé orðið býsna ljóst að á æðstu stöðum innan stjórnarflokkanna hefur þetta mál verið njörvað nokkuð fast niður, að það skuli fram ganga á hverju sem gengur. Það er svo sem ekkert óvenjuleg ákvörðun á milli stjórnarflokka, en það sem er óvenjulegt við þessa ákvörðun er þó það að frv. virðist alls ekki njóta meirihlutastuðnings í þinginu. Ég hef í morgun flutt frv. til l. um breyt. á útvarpslögum á þskj. 1265 sem væntanlega verður tekið hér á dagskrá þegar þar að kemur. Mér er mætavel ljóst að útvarpslagafrv., sem við erum með í meðförum núna, er það langt komið og það skammt lifir nú þingtímans að það er næsta lítil von að frv. mitt, sem áður getur, komist yfirleitt á dagskrá. En það er fyrst og fremst flutt til að sýna fram á að með því að breyta núgildandi útvarpslögum, þ. e. gömlu lögunum frá 1971, er afar einfalt að skapa það aukna frelsi sem menn vilja að ríki í þessum efnum og ná ýmsum þeim markmiðum sem menn vilja keppa að. Þetta er ein af mörgum leiðum sem hefðu verið miklu æskilegri en sú leið sem við erum að fara núna. Það hefur legið fyrir lengi að unnt væri að gera þetta svona, en á því hefur ekki verið neinn áhugi hjá hæstv. menntmrh. eða sjálfstæðismönnum sem ráða ferðinni í þessu efni. Þar hefur einstrengingshátturinn, offorsið og mér liggur við að segja ofstopinn ráðið ríkjum, að keyra þetta frv. óbreytt í gegn eins og það kom frá Nd. við 3. umr. hinn 12. eða 13. maí. Þessi ákvæði til bráðabirgða, sem ég mun á sínum tíma gera grein fyrir, ef þetta kemst á dagskrá hér, á morgun eða svo, eru tiltölulega einföld og í rauninni miklu ákjósanlegri kostur en það sem við erum að gera núna. En ég skal, herra forseti, ekki ræða frekar um þetta mál nú. Til þess gefst tækifæri síðar og raunar, ef ný útvarpslög yrðu samþykkt hér í dag, þyrfti að breyta frv. mínu þannig að formlega væri það rétt og gert væri þá ráð fyrir því sem þyrfti að breyta. En það er rétt að víkja að því að hér kom fram við umr. áðan brtt. frá hv. 5. þm. Vesturl., Davíð Aðalsteinssyni. Ég lýsi stuðningi við þá brtt. þar sem segir að útvarpsréttarnefnd sé heimilt að ákveða hlutfall auglýsinga í dagskrá og þar sem segir í öðru lagi að nefndin skuli ganga frá samningum við Póst- og símamálastofnun eða sveitarfélög um boðveitukerfi, sem kunna að verða sett upp, er tryggja að þau séu öllum opin að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ég held að þetta sé mjög til bóta og enn fremur það atriði, sem fjallað er um í síðustu mgr. þessarar till., þ. e. að útvarpsréttarnefnd skuli setja reglur um jafnan tíma er gilda skuli við stjórnmálaumræðu og pólitíska kynningarstarfsemi. Ég held að þetta sé mjög gott ákvæði. Þetta er þekkt starfsregla, t. d. í Bandaríkjunum, í útvarpi og sjónvarpi. Það sem á ensku hefur verið kallað reglan um „equal time“, jafnan tíma, hefur verið iðkað mjög lengi. Þegar forsetinn er búinn að gefa einhverja yfirlýsingu í sjónvarpi eiga andstæðingar hans á þingi rétt á jafnlöngum tíma til svars. Ég held að betra sé að þetta sé í höndum útvarpsréttarnefndar en menntmrh., eins og gert var ráð fyrir í tillögum Bandalags jafnaðarmanna, vegna þess að ég held að slíkt vald og ákvörðun af þessu tagi eigi að vera hjá nefnd frekar en hjá einum manni hver sem hann er. Mér finnst liggja í hlutarins eðli að það sé skynsamlegra. Ég greindi frá því í gær, herra forseti, að ég mundi flytja nokkrar brtt. við þetta frv. og mun ég nú senn koma að þeim, en fyrst segja fáein orð almennt um þetta mál. Það er, held ég, alveg ljóst að ef frv. verður samþykkt óbreytt eins og það nú liggur fyrir mun það koma afar fljótt í ljós að þeir sem eiga að vinna eftir þessu frv., þ. e. þeir sem ætla að stofna útvarps- og sjónvarpsstöðvar og reka þær, munu reka sig á þau ákvæði sem ég hef bent á í frv. sem ýmist eru óskiljanleg eða allt að því óframkvæmanleg. Þá mun auðvitað vaxa þrýstingur frá þeim um að þessi ákvæði verði endurskoðuð. Það er satt að segja trúa mín að áður en þessi lög taka gildi, 1. jan. 1986, muni menn verða búnir að komast að raun um að lögin geta ekki staðið eins og þau eru og það verði að endurskoða ýmis ákvæði þeirra. Ég er næstum því sannfærður um að þetta mun koma í ljós. Ég nefni enn einu sinni merkingarlausa og meiningarlausa ákvæðið í 3. gr. 7. tölul. þar sem segir: „Óheimilt er að aðrir aðilar en sá, sem leyfi hefur til útvarpsrekstrar, kosti almenna dagskrárgerð þótt ekki gildi það um einstaka dagskrárliði.“ Þegar menn eiga að fara að skýra þetta ákvæði og vinna eftir því í framkvæmd er ég ansi hræddur um að menn reki í strand og þeir viti ekkert hvar þeir standa af því að ákvæðið er bannsett rugl og á venjulegri íslensku óskiljanlegt og ég er næsta viss um að þetta mál mun aftur koma til kasta Alþingis áður en lögin koma til framkvæmda 1. jan. 1986. Tíminn mun einfaldlega leiða í ljós að það verður að breyta þessum lögum áður en þau koma til framkvæmda. Og hver er skýringin? Hvers vegna? Hér er verið að fjalla um býsna sérhæfð mál. T. d. er greinin sem ég flutti brtt. við í gær, þ. e. um að hver sá sem heimild hefur til rekstrar útvarps skv. lögum þessum skuli varðveita í a. m. k. 18 mánuði hljóðupptöku af öllu frumsömdu útsendu efni. Þessi grein, eins og hún stendur hér, sýnir og sannar svo að ekki verður um villst að þeir sem sömdu þetta höfðu enga þekkingu á útvarpsrekstri, á dagskrárgerð. Og hún sannar meira. Þeir höfðu ekki einu sinni vit, ráð og rænu á því að afla sér sérfræðiupplýsinga og aðstoðar þar sem þá brast þekkingu. Það er ástæða til að hugleiða þetta. Ef á að fara eftir þessari grein eins og hún stendur hérna, þá verða útvarpsstöðvarnar, greinin er þannig orðuð að hægt er að skilja hana á ýmsan veg og skilja hana ekki, að taka upp allt dagskrárefni og geyma allt að 18 mánaða dagskrá aftur í tímann. Hvað halda menn að það kosti? Ef á að fara eftir orðanna hljóðan skal varðveita í 18 mánuði hljóðupptöku af öllu frumsömdu útsendu efni. Það þýðir að það verður alltaf að vera einhver starfsmaður til staðar til að setja segulband í gang í hvert skipti sem einhver byrjar að tala í útvarpið. Það má slökkva á því þegar tónlist er í gangi, en það verður alltaf að setja í gang segulbandið þegar einhver byrjar að tala. Brtt. sem við lögðum hér fram fjallar um efnisgeymd í aðeins þrjá mánuði eins og er víðast hvar. Það er ekki mikið mál að geyma á spólum, það er tekið upp á hæggengt band, dagskrárefni í þrjá mánuði. Þrír mánuðir eru raunar hámarkstími. Ef rísa einhver eftirmál út af útsendingu koma þau venjulega í ljós býsna fljótt eftir að útsending hefur átt sér stað. Ég er alveg sannfærður um að þeir sem ætla að standa í þessum rekstri munu reka sig illilega á þessa vitlausu lagagrein sem er alveg óskiljanlegt hvernig menn hafa komið þarna inn. Hvílíkt klúður! Ég boðaði í gær að ég mundi flytja brtt. eins og ég sagði. Það hefur hins vegar ósköp lítinn tilgang, ég geri mér alveg grein fyrir því. Svo niðurnjörvað er þetta mál og fyrir fram ákveðið að ekki er von til þess að koma neinu vitrænu inn í höfuð þeirra sem ráða ferðinni. En það er kannske ekki úr vegi, herra forseti, að fara stuttlega yfir þær tillögur sem meiri hl. sá sóma sinn í að fella hér í gær og gera sér grein fyrir hverjar þær eru. Það var í fyrsta lagi till. um að koma greininni um almenna dagskrárgerð - og þó gildir það ekki um einstaka dagskrárliði - yfir á mannamál. Það var felli að gera hana skiljanlega þannig að yfirleitt væri hægt að botna upp eða niður í henni og væri a. m. k. hægt að fara eftir henni. Lög eru vinnureglur og samskiptareglur í mannlegu samfélagi og til þess að hægt sé að fara eftir þeim verða þau að vera skiljanleg. Í öðru lagi var felld till. sem hljóðar svo: „Að því er varðar dagskrárefni á erlendum tungum skulu útvarpsstöðvar fylgja sömu starfsreglum varðandi þýðingar og textun og fylgt er hjá Ríkisútvarpinu.“ Þetta er nú reyndar ekki alveg rétt hjá mér. Þetta var till. mín sem ég dró til baka vegna þess að fram kom betur orðuð till. um að texta skuli erlent efni. Ég þekki nokkuð til hvernig sú till. varð til þó ég læsi það svo í Morgunblaðinu daginn eftir og kom mér svolítið á óvart. En till. um að texta og þýða erlent efni í sjónvarpi var felld. Þá var fellt þetta ákvæði: „Um varðveislu á myndum, plötum og hljómböndum skal haft samráð við þjóðskjalavörð.“ Það var fellt. skv. lögunum um Þjóðskjalasafn, sem eru í þann veginn að komast í gegnum Nd., eru ákvæði um að Ríkisútvarpið skuli hafa samráð við þjóðskjalavörð um varðveislu efnis af þessu tagi. Þau ákvæði gilda ekki um aðrar útvarpsstöðvar þannig að þarna eru lagðar meiri skyldur á Ríkisútvarpið en aðrar útvarps- og sjónvarpsstöðvar. Það var fellt að menntmrh. skuli leggja nýtt frv. til útvarpslaga fyrir Alþingi á árinu 1988. Það var fellt að gildistími þessara laga skyldi vera takmarkaður, bundinn við þrjú ár. Svo kemur kannske rúsínan í pylsuendanum og það er ákvæðið, sem ég hef áður minnst hér á, um að þessi lög taki gildi 1. jan. 1986, en á árinu 1985 á menntmrh. að gera ráðstafanir skv. lögum sem ekki eru komin í gildi. Nú skal ég segja hv. dm. alveg eins og er að lögfróðir menn um land allt hlæja að okkur alþm. fyrir að samþykkja svona ákvæði. Þeir segja, það hefur þegar verið sagt við mig: Hvað er að ykkur? Hafið þið ekki menn sem geta bent ykkur á meinlokur og vitleysur af þessu tagi? Hefur Alþingi enga aðstoð? Hverjir semja svona lagatexta? Svarið við því er ekkert annað en að það eru stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. með menntmrh. í broddi fylkingar sem standa að því að samþykkja svona vitlausan texta. Ég segi alveg skýrt og óhikað: Það er Alþingi til ævarandi minnkunar að samþykkja lög með þessum hætti. Þó engu öðru væri breytt í þessu frv. en að laga þessi dæmalausu ákvæði, sem fá ekki staðist, sem þola ekki rökrænan lestur, sem þola ekki skoðun, þó engu öðru væri breytt, þá væri það samt til bóta. Og satt að segja trúi ég því ekki fyrr en ég tek á því og búið er að samþykkja þetta mál við 3. umr. að virtir lögfræðingar, sem hér eiga sæti, láti þetta mál svona fram ganga. Það er satt best að segja aldeilis með ólíkindum að menn skuli hér láta sig hafa það að samþykkja lög sem þeir vita að eru vitlaus, sem þeir vita að eru meingölluð, sem þeir vita að eru samansett af ákvæðum sem fá ekki staðist. Ég hygg að þetta sé í fyrsta skipti í sögunni sem það gerist hér og mér þykir miður að það skuli gerast í Ed. Það hefur raunar þegar gerst í Nd., en að það skuli líka vera yfirvofandi hér þykir mér sýnu verra. Ég hef verið að velta því fyrir mér hver væri skýringin á samkomulagi stjórnarflokkanna um þetta einstaklega vitlausa frv. -  „Að því er heimildir DV herma eru uppi öflugar hugmyndir innan SÍS um að komið verði á fót keðju útvarpsstöðva víða um land. Eiga nokkur kaupfélög að stofna stöðvarnar hvert á sínu svæði með aðstoð SÍS... Í grófum dráttum hefur verið rætt um Vesturland, Ísafjörð, Akureyri, Egilsstaði, Suðurland, Reykjavík og hugsanlega eina stöð á Sauðárkróki.“ Til viðbótar við útvarpskeðjuna er síðan gert ráð fyrir að samstarf Nútímans við hin ýmsu landshlutablöð, svo sem Dag á Akureyri, verði aukið til mikilla muna. Þeir fylgjast auðvitað vel með þessu, þeir DV-menn. Þeir eru á sömu buxunum nema hvað þeir eru bara að hugsa um Reykjavíkursvæðið. Þeir hafa engan áhuga á landsbyggðinni. Þar er enginn „business“. En þetta skýrir auðvitað málið að miklum hluta. Það er skemmtilegt fyrir þá sjálfstæðismenn að vera nú að greiða fyrir fjölmiðlakeðju sambandsins svo kært sem þar er á milli öllum stundum. Það hlýtur að vera afskaplega ánægjuleg tilhugsun þegar þeir rétta upp höndina hérna við 3. umr. eða segja þetta já sem við sjálfsagt fáum að heyra hér.  En gildistökuákvæði þessa frv., sem ég minntist á áðan og fá ekki staðist, eru hreint rugl og er að finna annars vegar í 39. gr. eða öllu heldur í ákvæðinu til bráðabirgða. Ég vil leyfa mér hér, herra forseti, að mæla fyrir skrifi, brtt. og ég hef satt að segja ekki nennu til að vera að láta fella fyrir mér allar þær tillögur að nýju í endurskrifuðu formi eins og þær yrðu að vera, þó efnislega væri hægt að bera þær hér aftur upp, vegna þess að ég veit að breytingar munu ná fram að ganga fyrr eða síðar á 34. gr., um geymsluskylduna, og á þessu makalaust vitlausa ákvæði í 7. tölul. 3. gr. Þessu verður breytt, það eru alveg hreinar línur, vegna þess að þetta getur ekki staðið svona. Það er alveg útilokað. Ég bíð þá rólegur. Það kemur að því að þessar tillögur ná fram að ganga. En meðan offorsið og ofstopinn ráða ferðinni eru menn ekki til viðtals um neitt í þessum efnum.  Hæstv. menntmrh. er ekki hér viðstödd í dag. Hún er í embættiserindum annars staðar. Ég ætla svo sem ekki að víkja neitt sérstaklega að henni, skelfing fannst mér þó óviðfelldið að lesa í Morgunblaðinu þau ummæli hennar að Alþfl, væri á móti frelsi í útvarpsmálum af því að þetta væri sósíalistaflokkur sem væri á móti frelsinu. Satt best að segja rak mig eiginlega í rogastans að sjá svona ummæli höfð eftir hæstv. menntmrh. Eftir þær mörgu yfirlýsingar sem við erum búnir að gefa hér um þetta mál og afstöðu okkar til útvarpsreksturs og þær brtt. sem við höfum flutt við útvarpslagafrv. er það alveg makalaust. Ég ætla ekki að gera þetta frekar að umtalsefni hér vegna þess að hæstv. menntmrh. er ekki hér, en ég mun taka upp þráðinn í þessu máli seinna og minna hana á þessi ummæli sem mér finnast algerlega með ólíkindum og til þess eins fallin að skapa rangar hugmyndir hjá almenningi um afstöðu okkar Alþfl. -manna. Mér þótti fyrir því að hæstv. menntmrh. skyldi láta hafa þetta eftir sér. Þær skriflegu brtt., herra forseti, sem ég leyfi mér að flytja við þessa umr. málsins eru í þremur liðum og þær eru allar við ákvæði til bráðabirgða og til þess hugsaðar að við getum látið bráðabirgðaákvæðið frá þinginu fara þannig að það standist. Það stenst ekki eins og það er skrifað hér. Í fyrsta lagi legg ég til nýmæli sem ekki hefur verið komið hér inn á áður. 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða hljóðar svo nú: „Útvarpsréttarnefnd skal kjörin fyrsta sinni við gildistöku laga þessara og sitja til ársloka 1989.“ Mín till. er að 2. mgr. orðist sem hér segir: „Þrátt fyrir ákvæði 39. gr. skal útvarpsréttarnefnd kjörin fyrsta sinni fyrir 15. nóv. 1985 og sitja til ársloka 1989.“ Það sem vakir fyrir mér með þessu ákvæði er að ef útvarpsréttarnefnd tekur ekki til starfa fyrr en 1. janúar um leið og lögin taka gildi líða auðvitað einhverjar vikur eða jafnvel mánuðir þangað til hún hefur sitt starf og getur farið að leyfa mönnum að starfa skv. lögunum. Þess vegna er ekkert óeðlilegt þó að þessi nefnd verði skipuð hálfum öðrum mánuði áður en lögin taka gildi, en til þess þarf sjálfstætt gildistökuákvæði. „Þrátt fyrir ákvæði 39. gr. skal útvarpsréttarnefnd kjörin fyrsta sinni fyrir 15. nóv. 1985 og sitja til ársloka 1989." Þetta er 1. brtt. 2. brtt. er við 3. mgr. Hún er sama eðlis. „Þrátt fyrir ákvæði 39. gr. skal stjórn menningarsjóðs útvarpsstöðva skipuð fyrsta sinni fyrir árslok 1985.“ Þetta er með öðru orðalagi. Þetta er gert til að taka af tvímæli um að þetta sé hægt að gera þó að lögin taki ekki gildi fyrr en 1. janúar. Þá er það till. mín að 5. mgr. orðist svo sem hér segir: „Lög þessi skal endurskoða innan þriggja ára og skal frv. til nýrra útvarpslaga lagt fyrir Alþingi eigi síðar en 1. mars 1988." Þarna tek ég upp ákvæði sem skyldar viðkomandi ráðh. til að leggja frv. til nýrra útvarpslaga fyrir Alþingi eigi síðar en þann dag sem hér er tiltekinn. Eins og þetta endurskoðunarákvæði er í frv. núna er það gersamlega marklaust. Það hvílir engin skylda á ráðh. að láta endurskoða þessi lög. Og ég minni á það, sem ég sagði hér í gær að í lögunum um Kennaraháskóla Íslands segir að þau lög skuli endurskoða innan tveggja ára frá gildistöku. Það var 1971. Nú er 1985 og þau lög hafa aldrei verið endurskoðuð, að ég best veit. Þetta stendur a. m. k. í lagasafni, en þau hafa aldrei verið endurskoðuð. Þess vegna er þetta eins og þetta er núna marklaust með öllu. Ég held að það sé ástæðulaust, herra forseti, að ég hafi um þetta fleiri orð að sinni. Ég hef margrakið og bent á þá galla og annmarka sem eru á þessu frv. eins og það kom frá Nd. Það er okkur til vansa ef við samþykkjum það óbreytt og ég mun að óbreyttu greiða atkv. gegn þessu frv. vegna þess að samviska mín segir mér að ég eigi ekki að rétta upp höndina og segja já við lögum sem ég veit að hafa að geyma svo vitlaus ákvæði að þau fá ekki staðist og sem hafa að geyma ákvæði sem stangast á og eru ekki framkvæmanleg. Ég mun greiða atkv. gegn þessu frv. nema því aðeins, og þá mundi ég skoða hug minn, ef það kæmi fram yfirlýsing t. d. frá forsrh. um að hann væri reiðubúinn að beita sér fyrir því að fyrir áramót yrðu sett lög þar sem væru ákvæði um boðveitur í eigu sveitarfélaga í samvinnu við Póst og síma um tæknilegan búnað og annað og að menn reyndu með einhverjum hætti að skapa aukna samstöðu um útvarpsmál áður en þessi lög taka gildi. Ég er raunar sannfærður um að það verður að breyta þeim áður en þau koma í gildi. Ef slík yfirlýsing, ótvíræð og skýr, lægi fyrir héðan úr þessum ræðustól mundi ég skoða hug minn um hvort ég sæti hjá við þessa afgreiðslu. En ég sé engar horfur á því að nein yfirlýsing af slíku tagi fáist vegna þess að það virðist sem mönnum sé sama um þetta, þeir gera sér ekki grein fyrir því hvernig er verið að leika virðingu Alþingis með því að samþykkja lög með þessum hætti. Það skulu verða mín lokaorð við þessa umr. að fari þetta frv. óbreytt í gegn er það okkur, og einkum þeim sem ljá því jáyrði sitt í þessari mynd, til ævarandi minnkunar, því miður. Þá er ég ekki að tala um það aukna frelsi sem lögin veita, en það er óhappaverk að samþykkja lög sem þola ekki að horft sé á þau með augum heilbrigðrar skynsemi og þá á ég við þessi ákvæði. Það fer kannske ekkert illa á því að þau lög séu afgreidd héðan á 13. degi mánaðarins.



Herra forseti. Ég hef nú þegar gert grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. Ég tel að æskilegt væri að ganga frá því atriði sem ég tel vera lykilatriði í sambandi við þetta þegar auglýsingum sleppir, en það er í sambandi við boðveitukerfin. Með samþykkt á brtt. frá hv. 5. þm. Vesturl. væri það komið í lög að útvarpsréttarnefnd skuli ganga frá samningum við Póst- og símamálastofnun eða sveitarfélög um boðveitukerfi, sem kunna að verða sett upp, en slík kerfi eru einmitt trygging fyrir því að fleiri aðilar en ella geti notað það tjáningarfrelsi sem felst í því að rýmka rétt til útvarpsstarfsemi. Ég tel nefnilega að aukið tjáningarfrelsi sé ekki bara það að veita fjármagninu frelsi, heldur að gera sem flestum kleift að taka þátt í útvarpsrekstri, og ég tel það einmitt eitt af því mikilvægasta sem Ríkisútvarpið hefur gert á 55 ára ferli sínum að það hefur verið raunverulegt þjóðarútvarp, raunverulegur vettvangur fyrir skoðanir karla og kvenna til sjávar og sveita, ungra og aldinna. Ég sé hins vegar fram á að ef fjármagnið á að ráða er það ekki fólkið í landinu fyrst og fremst sem verður kallað til að flytja skoðanir sínar eða sitt efni. Það eru allt önnur sjónarmið og allt aðrir hagsmunir sem þar eru í veði. Till. mín um auglýsingar var felld hér í hv. deild og við því er ekkert að segja. Með því að fela útvarpsréttarnefnd að ákveða hlutfall auglýsinga í dagskrá er þó hægt að koma til móts við það sjónarmið að reynt skuli að hamla gegn því að tekjur útvarpsins verði verulega skertar vegna auglýsingasamkeppni. Þriðja atriðið í brtt. á þskj. 1268 er að reglur skuli settar um jafnan tíma er gildi við stjórnmálaumræðu og pólitíska kynningarstarfsemi. Ég held að þetta ákvæði sé einnig til bóta og það komi í veg fyrir hugsanlega misnotkun á þessum miðlum. Enda þótt ég sé langt frá því að vera ánægður með frv. og telji reyndar næsta furðulegt að ekki skyldi vera hægt að ná samkomulagi um viss atriði sem virtust liggja í augum uppi tel ég að með þessum ákvæðum sé komið til móts við þau sjónarmið að reynt skuli að hamla gegn því að tekjur Ríkisútvarpsins verði skertar og eins að koma í veg fyrir hugsanlega misnotkun þessara tækja. Það er kannske íhugunarefni að frv. fór í gegnum Nd. með stuðningi stjórnarandstöðunnar. Það lýsir því e. t. v. betur en annað að hér er ekki um samstöðufrv. að ræða. Hér er miklu fremur um að ræða frv. sem hefur fengið á sig annan svip en ætlað var í upphafi. Að þessum skilyrðum uppfylltum hlýt ég þó að telja að nokkuð hafi áunnist. Ég er hins vegar sammála hv. 5. landsk. þm. um að þetta frv. verði endurskoðað mjög fljótt. Ég held að það hljóti að vera keppikefli að vinna að því í ljósi reynslunnar að sníða af því hugsanlega vankanta, en fyrst og fremst þó að útbúa innan þriggja ára nýtt frv. þar sem tekið verði tillit til bæði reynslu og þess hvernig þetta frv. verkar. Að svo mæltu vil ég ítreka að það kom skýrt og greinilega fram hjá hæstv. menntmrh. að ætlunin er að setja inn í reglugerð ákvæði um að því erlendu sjónvarpsefni sem sýnt er í íslenskum sjónvarpsstöðvum skuli fylgja íslenskt tal eða neðanmálstexti og eins að sé um beina útsendingu á erlendri tungu að ræða skuli það vera meginregla að þulur kynni eða endursegi það sem um er fjallað. Ég hefði kosið að þetta væri í frv., en hinar skýlausu yfirlýsingar hæstv. menntmrh. verða þá að koma í staðinn fyrir lagatexta og ég treysti því að þetta komi inn í reglugerð væntanlegrar útvarpsréttarnefndar.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið rætt allítarlega í hv. Ed. og væri eflaust ástæða til að ræða það enn ítarlegar. Nógur er tíminn hjá okkur í Ed. til umfjöllunar um þessi mál á meðan stjórnarliðið sér svo um að mál komist ekkert áfram í Nd. á þann veg að vilja ekki gera samkomulag við stjórnarandstöðuna um hvernig verkstjórn og vinnutilhögun skuli vera á Alþingi þessa vonandi síðustu daga sem það situr. En þar er nóg að gera og í mörgu að snúast til þess að hægt sé að halda friðinn á stjórnarheimilinu sem öllu máli skiptir því að þar ganga hótanir greinilega á víxl um það hvaða mál eigi að ná fram að ganga og hver ekki. Við fengum af því fréttir í hádeginu að hæstv. ríkisstj. hefði samþykkt það, hvort sem það er rétt eða ekki, að þing skyldi standa svo lengi sem ríkisstj. þóknaðist gagnvart öllum þeim málum sem ríkisstj. vildi að hér næðu fram að ganga. Ég hef heyrt að hér sé eitthvað málum blandið og vona að ekki sé rétt að hæstv. ríkisstj. hafi viljað með þeim hætti gefa Alþingi og forsetum þess, verkstjórum Alþingis, svo ótvíræða forsögn sem Ríkisútvarpið greindi okkur þó frá tvívegis í hádeginu að hún hefði gert. Ég sé að hæstv. iðnrh. hlustar grannt eftir þessu, en hann er fyrrv. verkstjóri hér á Alþingi og ég þykist vita að honum hefði þótt heldur kalt að fá slíkar kveðjur frá þáv. ríkisstj. um það hvernig hann skyldi haga málatilbúnaði í lokin varðandi verkstjórn þingsins. Hv. þm. Ragnar Arnalds hefur gert grein fyrir okkar meginsjónarmiðum í sambandi við þetta frv. og er fáu þar við að bæta. Hins vegar hafa þessar umr. leitt ýmislegt skemmtilegt í ljós og m. a. það, að hversu vitlaus ákvæði sem hér eru inni nú, hversu sem þau standast illa lög, þá skulu þau inni vegna þess að engu skal breyta, engu má breyta. Satt að segja undrast ég það, miðað við þann tíma sem við höfum nú enn þá eftir skv. yfirlýsingum hæstv. ríkisstj., hvers vegna í ósköpunum má ekki laga jafneinföld atriði og færa þau til rétts vegar sem hv. 5. landsk. þm. hefur hér bent á vegna þess að þá færi málið til Nd. Nd. hlýtur að taka fagnandi slíkri leiðréttingu og afgreiða málið frá sér að sjálfsögðu í þeim búningi sem þar væri á kominn og er miklu skaplegri. Menn hafa réttilega sagt að hér væri óskapnaður á ferð. Auðvitað hlýtur svo að vera þegar hugsjónin á bak við allt þetta er í raun og veru sú að þjóna ákveðnum hagsmunaaðilum sem hv. 9. þm. Reykv. kom reyndar rækilega inn á áðan og var varla hægt að fá dapurlegri lýsingu á tilefni þess hvers vegna þetta mál væri þannig inn komið en hann flutti hér áðan. Það á sem sagt að þjóna ákveðnum hagsmunaaðilum sem hyggjast græða á þessu. Það á að taka fjármagnið, eins og hv. 9. þm. Reykv. benti réttilega á, í þjónustu sína og með þeim hætti að bæta enn við möguleikum þess til skoðanamyndunar hér í landinu í skjóli þess fjármagns sem frjálshyggjuöflin í þjóðfélaginu ætla enn frekar að taka í sína þjónustu. Frv. er vitanlega ekki í þágu almenns tjáningarfrelsis og ég held að það sé enn síður í þágu einhverrar óskilgreindrar „menningar“, sem ég vil hafa innan gæsalappa í þessu efni, því að til þess eru nefnilega næg tækifæri með eflingu okkar um margt ágæta Ríkisúfvarps og með aukinni fjölbreytni þar. Málamiðlun er þetta ekki heldur, það hefur verið upplýst hér í hv. Ed. rækilega og atkvgr. um málið sannar það svo að ekki verður um villst, því að hér er allt svo galopnað eftir að auglýsingafrelsinu hefur verið gefinn svo laus taumurinn, sem hér hefur verið bent á m. a. af hv. 9. þm. Reykv. Ég ætla ekki að fara út í hlálega sögu þessa máls sem hefur verið rakin hér áður. En ég man ekki eftir því frá minni þingsögu að ráðh. hafi lagt fram frv. með gildistökuákvæði eftir hálfan mánuð í upphafi. Ef menn kalla það ekki offors og ákafa þá veit ég ekki hverjum nöfnum á að nefna slíkt. Ekki ætla ég að gera hæstv. menntmrh. upp þá hugsjón að það eitt hafi legið að baki að lögleiða sjóræningjastöðvarnar svokölluðu sem allra fyrst þannig að þær gætu tekið gildi um mánaðamót október og nóvember. Ég ætla a. m. k. að vona að svo sé ekki. Hæstv. ráðh. er ekki hér til að svara fyrir það, en óneitanlega dettur manni helst í hug að til þess hafi leikurinn verið gerður. Sagan af þessu máli í Nd.-nefndinni er líka, eins og hér var nefnt í gær, ærið tilefni áramótaskaups. Þegar kallað var á hv. formann menntmn. þar, Halldór Blöndal, í sjónvarp og útvarp í tíma og ótíma var hann alltaf rétt að ganga frá nál., það var alveg að fæðast hjá honum. Síðan liðu vikurnar, síðan liðu mánuðirnir. Þetta er, miðað við það sem hann gaf til kynna, vægast sagt langur og þrautafullur meðgöngutími hjá hv. nefnd í Nd. Ég nefni sem dæmi um þessa hrákasmíð, sem hér er á, og ítreka það sem hv. 5. landsk. þm. benti á varðandi t. d. stjórn menningarsjóðs útvarpsstöðva sem skal skipuð í fyrsta sinni fyrir árslok 1985 skv. lögum sem eiga að taka gildi 1. janúar 1986. Ég held að slíkt sé algerlega, sem betur fer, óþekkt í löggjöf og mig undrar ef jafnágætir lögfræðingar og hér eru inni, þeir eru nokkrir, ætla að kyngja þessu og taka sem eðlilega og sjálfsagða lagasmíð. Hér hefur verið gerð till. af hálfu hv. þm. Davíðs Aðalsteinssonar sem er til bóta og verður vonandi samþykkt hér, en fari svo að mót von manns verði hún ekki samþykkt hlýtur meginspurningin hér á eftir og það sem menn í raun bíða eftir að fá svar við að vera endanleg afstaða Framsfl. til frv. Mér heyrðist reyndar á hv. 9. þm. Reykv. að hann væri þegar búinn að taka ákvörðun og hans flokkssystkin hér innl um það að þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir hitt, sem hann lýsti nú ekki fagurlega reyndar, ætluðu framsóknarmenn samt að styðja frv. endanlega. Meira að segja eftir að sú ágæta brtt. sem hann flutti hér í gær, hv. 9. þm. Reykv., ágæta og sjálfsagða brtt., hefði verið felld. Hún var felld hér í gær. En eftir því er vitanlega beðið hver verður afstaða Framsfl. nú að felldri till. hv. þm. Haralds Ólafssonar og máske einnig að felldri till. hv. þm. Davíðs Aðalsteinssonar. Ég skal svo ítreka mína meginskoðun. Efling Ríkisútvarpsins, aukið fjármagn til þess, auknir möguleikar þess til að sinna sinni starfsemi, efling fjölbreytninnar þar sem allra mestrar og þó alveg sérstaklega á því sviði sem tekur til mennta, menningar og beinnar fræðslustarfsemi, er okkur nærtækast verkefna í stað þess að vera að samþykkja þennan óskapnað sem hefur í raun réttri þann eina megintilgang að opna þetta fyrir fjármagnsöflunum í landinu, þjóna undir þau frjálshyggjuöfl sem finnst þau ekki hafa nógu greiðan aðgang í Morgunblaðinu og DV og þurfa viðbótartæki til að innleiða sínar kenningar og fá nú til þess stuðning hér á Alþingi úr ótrúlegustu áttum.



Herra forseti. Þm. Bandalags jafnaðarmanna lögðu fram brtt. þar sem menntmrh. var gert skylt að setja reglur sem gilda skulu um stjórnmálaviðræður. Sú brtt. var felld í gær. Jafnframt hafa Bandalagsþm. lagt fram brtt. þar sem útvarpsréttarnefnd yrði felld út úr frv. og sú nefnd yrði ekki skipuð. Þar af leiðandi sé ég ekki ástæðu til að auka valdsvið þessarar pólitískt kjörnu nefndar og segi því nei.



Herra forseti. Ég hugsa að vinnubrögðin í kringum allt þetta mál verði lengi í minnum höfð. Í fyrsta lagi tel ég að þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í nefnd í Nd. muni verða í minnum höfð um það hvernig eigi ekki að starfa að málum eða hvernig eigi að starfa að málum til að skapa sem mestan glundroða í kringum þau. Nú er nærfellt víst að þetta mál verður afgreitt frá Alþingi, það horfir a. m. k. í það, með minni hl. atkv. þannig að þessi útvarpslög, sem á að fara að samþykkja, njóti ekki stuðnings meiri hl. þingsins. Mér sýnist allt stefna í það. Það er afar óheppilegt og það er afar slæmt. Ég er fylgjandi því frelsi sem þessi lög gera ráð fyrir að verði aukið frá því sem var þegar ríkisútvarp og sjónvarp hafði eitt rétt til að útvarpa og sjónvarpa. Ég er fylgjandi því að þannig skuli að því staðið. En þessi lög, sem nú er verið að samþykkja, eru þannig úr garði gerð, ég hef áður bent á það hér, að mörg ákvæði þeirra eða sum fá ekki staðist. Gildistökuákvæðin eru út í hött og rugl. Þess vegna er ekki hægt að segja já. Samviska manns segir að ef Alþingi lætur lög þessi fara frá sér með þeim hætti sem nú gerist sé það því til ævarandi háðungar. Þess vegna, herra forseti, ekki vegna þess að ég sé á móti því frelsi, síður en svo, sem lögin gera ráð fyrir, heldur vegna þess hvernig þessi lög eru tæknilega úr garði gerð, þá segi ég nei.



Herra forseti. Í trausti þess að ríkisstj. muni á næsta þingi leggja fram frv. til breytinga á fjarskiptalögum, sem kveði á um að boðveitur fyrir útsendingu útvarpsefnis verði í eigu Póst- og símamálastofnunar og/eða sveitarstjórna og að í reglugerð komi ákvæði um textun á erlendu efni í sjónvarpsstöðvum og að tryggilega verði frá því gengið að endurskoðun laganna verði innan þriggja ára, segi ég já.



Herra forseti. Alþb. er því hlynnt að útvarpslöggjöf sé breytt og að aukið sé frelsi aðila til að koma upp sjálfstæðum útvarpsrekstri. En saga þessa máls er aldeilis makalaus og þá sérstaklega sá þáttur hennar hvernig Sjálfstfl. hefur tekist að skáskjóta stórgölluðu frv. í gegnum þingið, ýmist með stuðningi Alþfl., Framsfl. og BJ. Ég tel að það sé hið mesta óbermi, sem út úr þessu öllu hefur komið, og segi hiklaust nei.