Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi mega beina þeirri fyrirspurn til hæstv. atvmrh., hvað hæft sé í sögusögnum. er gengið hafa, um drátt á afhendingu Svíþjóðarbátanna svokölluðu, er gert var ráð fyrir, að yrðu til fyrir þessa síldarvertíð. Ég hef ástæðu til þess að ætla, að upplýsingar þær, sem ég hef fengið um þetta, hafi við rök að styðjast, svo að ég vildi leita til hæstv. atvmrh. um það, hvað hæft væri í þessu. Það mundi baka síldarútveginum mikið tjón, ef skip þessi kæmu ekki fyrir vertíðina. Ef hæstv. atvmrh. gæti gefið einhverjar nánari upplýsingar um þetta, þá væru mér þær kærkomnar.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Það er rétt, að s. l. laugardag barst bréf frá eftirlitsmanni ríkisstj. í Svíþjóð um það, að afhending mundi dragast á vélum til bátanna, og nær það til hinna stærri. 50 tonna bátarnir koma sennilega allir, að einum undanteknum, fyrir síldarvertíð, en aðeins helmingur hinna stærri. Ríkisstjórnin mun gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að kippa þessu í lag. Þessi dráttur er í alla staði óeðlilegur frá þessum verksmiðjum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Það er fullkomið áhyggjuefni, hvernig þessum málum er komið, og er einkennilegt, hvernig þetta hefur til gengið. Öll afgreiðsla á þessum skipum er orðin afar einkennileg og raunar lítt afsakanleg, og væri ástæða til þess að ýtarleg rannsókn færi fram á því, hvernig á slíkum hlut standi. Ég vil svo ekki fjölyrða um þetta meira á þessu stigi málsins, en treysti því, að hæstv. ráðh. og stjórnin öll muni gera allt, sem hægt er, til þess að bjarga þessu. Seinkun eins og sú, er hér um ræðir, á afgreiðslu skipanna ylli miklu tjóni, og ekki sízt, þegar tillit er tekið til þess, að kaupin voru ekki hagstæð.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, þá var frestað við 2. umr. þessa máls að taka afstöðu til ýmissa brtt., er fyrir lágu, annarra en þeirra, er meiri hl, sjútvn. flutti. Þessar brtt. liggja því fyrir enn, en ég vil geta þess um brtt. á þskj. 713 frá sjútvn., að hún er samkomulagstill. allrar n., samkomulag, sem hefur orðið nú á milli umr. og var að vikið í tveim sérstæðum brtt., sem eru dregnar til baka og koma ekki til atkv., þ. e. brtt., sem var flutt á sínum tíma af hv. 2. þm. S.-M., og önnur, sem ég flutti ásamt hv. form. sjútvn. En í stað þeirra er þá þessi brtt. hér, sem er samkomulagstill., á þskj. 713. - Ég þarf svo ekki að geta þeirra brtt., sem óútkljáðar voru, brtt. einstakra þm. í sjútvn,, sem eru á þskj. 716, 717 og 722. Þær bera með sér þann ágreining, sem var og er um þau atriði, er þær fjalla um. Þá vildi ég mega koma á framfæri 3 brtt., sem sjútvn. flytur skriflegar (þskj. 735) við 8. gr. Í fyrsta lagi um það, að við 2. málsgr. þeirrar gr. bætist: „þar til lánið er greitt niður um helming.“ Þ. e. a. s., þetta snertir það atriði, þegar bæjar- eða sveitarfélag gengur í ábyrgð fyrir einstaklinga eða félög gagnvart lánsstofnuninni, sem hér um ræðir, þá er það tilætlunin með þessari skriflegu brtt., að þeirri ábyrgð bæjar- og sveitarfélaga megi vera lokið, þegar lánið er greitt niður um helming. En eins og gr. er nú í frv. eftir 2. umr., þá verður að líta svo á, að bæjar- og sveitarfélög séu í þessari ábyrgð, þar til greiddur er hinn síðasti peningur lánsins. Þetta fannst sjútvn. að mætti liðka þannig, að ábyrgð bæjar eða sveitar gæti horfið þegar lánin eru greidd niður um helming. Þá er 2. brtt. við sömu gr. frv., sem líka er skrifleg og gengur út á það, að á eftir 2. málsgr. komi ný málsgr., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Enn fremur má lána félögum þeim, sem um ræðir í 2. málsgr. 3. gr. laga þessara, allt að 2/3 (tveim þriðju) út á framkvæmdir þær, sem um ræðir í 2. málslið 1. málsgr. þeirrar greinar.“ Efni þessarar brtt. er það, að félög útvegsmanna og sjómanna, sem standa fyrir fyrirtækjum, njóti sömu fríðinda að því er snertir upphæð láns út á iðnfyrirtæki og væru það bæjarfélög eða sveitarfélög. Og loks flytjum við hér þriðju skriflegu brtt. við sömu gr., 8. gr., sem miðar að því að setja hámarkstakmark fyrir því, hvað lána megi einum aðila, svo hljóðandi: „Óheimilt er að lána einum aðila meira en 4 millj. kr. af fé stofnlánadeildarinnar. Þetta ákvæði nær þó eigi til bæjarfélaga og hreppsfélaga né þeirra félaga útvegsmanna, sem um getur í 2. málsgr. 3. gr. laga þessara.“ En þessi félög, sem hér er átt við og líka er átt við með hinni brtt., sem ég nefndi, eru umtöluð í 2. málsgr. 3. gr. frv., og eru þau : „félög útvegsmanna og fiskimanna, sem stofnuð eru til að reka iðnað í þágu útvegsins og eru opin útvegsmönnum og fiskimönnum, og félög, sem meginþorri útvegsmanna á hverjum stað er þátttakandi í, í þeim tilgangi, er að framan greinir, enda skipti félögin arði af rekstri í hlutfalli við viðskipti félagsmanna,.“ Það verður nú að segja það strax, að það er ekki líklegt, að þetta hámark fyrir láni til eins aðila saki þessi félög, því að þau munu tæplega standa fyrir svo stórum framkvæmdum, að þau krefðust meiri lánveitinga en 4 millj. kr. En hins vegar þótti, fyrir varúðar sakir, rétt, að eitthvert hámark væri til í þessum l. fyrir því, hvað lána mætti í einn og sama stað. Það er að vísu svo ætlazt til, að þetta hámark nái ekki til þessara félaga. En ég tel, að þessi félög mundu ekki æskja eftir hærri lánum en hér er sett hámark fyrir. Nú hefur verið útbýtt hér í hv. þd. brtt. frá hv. þ. m. Borgf., sem er þess eðlis að færa út verksvið stofnlánadeildarinnar og láta það ná til hafnarmannvirkja og lendingarbóta gegn ríkisábyrgð. Enn fremur um að hækka lánsfjármöguleikana, sem gert er ráð fyrir í frv., úr 100 millj. í 120 millj. kr. Þessi brtt. hefur nú ekki sézt fyrr en nú á stundinni, og ekki verið, svo að ég viti, rætt um hana við sjútvn., sem og kann að vera óþarft. En ég verð að segja það, að þó að ég viti ekki um afstöðu sjútvn. svo greinilega í þessu efni, þá finnst mér, að hér sé stefnt að því að stíga nokkuð stórt spor, ef þessi 1. eiga nú að fara að standa undir hafnarframkvæmdum og öðru slíku. Það hefur lítillega verið um það rætt í sjútvn., án þess að tekin hafi verið ákvörðun út frá því, að mörgum virðist, sem þetta fjármagn, 100 millj. kr., muni ekki endast alllengi, með öllum framkvæmdum, sem fyrir höndum eru, og kröfum, sem vitað er, að gerðar verða til að fá lánsfé. Þó hefur n. ekki á þessu stigi málsins viljað leggja til að hækka þessa upphæð, jafnvel þó að flestir séu þeirrar skoðunar, að þess gerist bráðlega þörf. Hitt hefur svo alls ekki verið rætt, að fara að leita eftir fleiri greinum til þess að lána til eftir þessum l., því að þess virðist nú ekki vera þörf, því að það er áreiðanlegt, að færri fá en vilja þessi nýju lán eftir þessum lögum. Mér virðist þessi hugmynd, sem hv. þm. Borgf. kemur hér á framfæri, að taka þetta fé og nota þennan sjóð til hafnarbóta, ekki eiga beinlínis erindi inn í þetta mál og geti ekki bætt neitt fyrir hinum öðrum viðskiptamönnum væntanlegrar stofnlánadeildar. Svo er það og vitað, að sérstakur sjóður, hafnarbótasjóður, hefur verið stofnaður hér, til þess að veita megi úr honum minni lán eða fjárhagslega aðstoð a. m, k., til hafnarframkvæmda. Og ef ég man rétt, þá átti hv. þm. Borgf. eitthvert orð að því við afgreiðslu fjárl. hér í vetur, að sá sjóður yrði tekinn til afnota jafnvel á þessu ári og það ekki í smáum stíl. Hitt finnst mér svo ekki geta samrýmzt tilgangi þessarar stofnlánadeildar, sem hér er frv. um, að teygja verksvið hennar út yfir það an veita sérstök hafnarlán, þegar það er vitað í fyrsta lagi, að Alþ. veitir lögboðið framlag beinlínis úr ríkissjóði til hafnanna, og í öðru lagi hefur verið stofnaður sjóður, og hann nú orðinn talsvert ríflegur, til þess að styðja aukalegar framkvæmdir við hafnargerðir, sem er hafnarbótasjóður. Hann er stofnaður einmitt að tilstilli hv. þm. Borgf. o. fl. hv. þm. og þá finnst mér ekki rétt að teygja verksvið stofnlánadeildarinnar út yfir það að veita úr þeim sjóði lán til hafnarframkvæmda, þar sem vitað er, að stofnlánadeildin er ekki annað en önnur útgáfa af fiskveiðasjóði Íslands og var upphaflega tilætlunin, að væri stækkun fiskveiðasjóðsins. Þetta er ekki sagt vegna þess, að ég telji ekki hafnarmannvirki og lendingarbætur mjög þarfar framkvæmdir. Ég mun nú afhenda hæstv. forseta þær skriflegu brtt., sem ég lýsti og sjútvn. flytur, til þess að þær geti komið undir atkv. við þessa umr.

Forseti (BG) : Hv. þm. Vestm. hefur gert grein fyrir þessum þremur brtt., sem hv. sjútvn. hefur nú lagt hér fram skrifl. Hér þarf tvenns konar afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Þær brtt., sem ég flyt við þetta frv., eru á þskj. 722. Fyrsta brtt., sem þar er, hefur nú þegar fyrirfram fengið hálfkuldalegar viðtökur hjá hv. frsm. sjútvn., hv. þm. Vestm., þar sem hann hefur nú lagt sig mjög fram um það, áður en mér hafði gefizt tóm til að reifa brtt. mína, að mæla mjög gegn henni og færa fram rök þar að lútandi, að slíkra aðgerða þyrfti ekki við hvað snertir hafnargerðir og lendingarbætur. Af því að ég lít nú allt öðruvísi á þetta mál, þörfina á skjótum aðgerðum í hafnarmálum og lendingarbótum, heldur en hv. frsm. sjútvn. virðist gera, þá hef ég nú leyft mér að bera fram þessa brtt. Ég lít þannig á, að ein aðalundirstaða þess, að þau auknu fiskiskipakaup, sem stofnað er nú til hér hjá okkur, komi að fullu gagni, sé það, að fyrir hendi séu, þegar þessi nýju og að ýmsu leyti stærri skip en við höfum haft áður koma, sem svo eiga að dreifast á verstöðvar kringum landið, þau auknu hafnarskilyrði, sem geri mögulegt að notfæra þessi fiskiskip eins og til er ætlazt. En það er mjög fjarri því, að svo sé ástatt nú, víða hér við land, að það sé með öruggum hætti hægt að geyma þessa stóru og dýru báta, sem nú er verið að kaupa til landsins og láta smíða innanlands. Það er ekki hægt með öruggum hætti öðrum en þeim, að í mjög stórum stíl séu gerðar lendingarbætur og komið upp hafnarmannvirkjum til þess að vernda þennan skipaflota. Það er ægileg tilhugsun fyrir okkur, ef það ætti að koma fyrir, eftir að búið er að dreifa þessum skipaflota á hafnir og lægi í verstöðvum úti um landið, að á einum óveðursdegi eða einni óveðursnóttu gæti svo farið, að svo og svo mikið af þessum dýru skipum, sem við ætlum að byggja framtíð okkar á, ræki á land eða þau sykkju þar, sem þau eru. En án verulegra aðgerða í hafnarmálum víðs vegar með ströndum landsins vofir þetta óneitanlega yfir. Þess vegna er það vissulega einn meginþátturinn í þeim aðgerðum, sem nú er verið að hefja hér og ganga undir nafninu nýsköpun, að búa þessum fiskiskipaflota, sem verið er að kaupa til landsins og láta byggja hér, þau skilyrði, að það sé nokkurn veginn hægt að geyma hann örugglega þar, sem á að gera þessi skip út. Nú eru að vísu á okkar mælikvarða lagðar fram allríflegar fjárhæðir á fjárl. sem framlög ríkisins til hafnargerða víðs vegar. En með tilliti til þess, hve framkvæmd þessara verka er ákaflega dýr, þá sækist þetta mjög skammt að því er þessi fjárframlög snertir, þannig að framkvæmdir í þessum efnum verða að mjög verulegu leyti að byggjast á lántökum, sem þeir aðilar, sem láta vinna þessi verk, verða að sjálfsögðu að standa undir. Og þess vegna skiptir það eðlilega miklu máli, hvernig þau lánsskilyrði eru, sem þeir eiga kost á, sem standa að þessum framkvæmdum. Nú verða menn að sæta lánum til slíkra framkvæmda með vöxtum frá 4–6%, og þegar um stórar lánsupphæðir er að ræða, þá eru þessir vextir náttúrlega ákaflega mikið fé, sem þeir verða að greiða, sem verða að sæta svo dýrum lánum. Þess vegna varð ég hissa á því, þegar ég sá í byrjun þetta frv., og eins síðan á því, að þeir, sem um það hafa fjallað, skyldu algerlega hafa gengið fram hjá þessum atriðum, sem um er að ræða í minni brtt. Og þess vegna ásetti ég mér það strax og ég gæti að bera fram brtt. í þessa átt, sem ég hef nú gert. Eins og kunnugt er, hefur orðið nokkur breyt. á þessu máli við meðferð þess hér í hv. deild. Málið var upphaflega borið fram í öðru formi. Málinu hefur verið gerbreytt að formi til. Þetta mál lá þannig fyrir við 2. umr., að það var mjög óhagkvæmt að koma því við að bera fram brtt., sem gengju í þá átt, sem mínar brtt. nú gera. Þess vegna hefur það nú dregizt að flytja þær, þangað til þetta frv. var endurprentað eftir þær miklu breyt., sem gerðar voru á því. Þetta vil ég láta koma fram í sambandi við það, að hv. frsm. sjútvn. vildi gefa í skyn, að þessar brtt. kæmu nokkuð seint fram, þ. e. á síðasta stigi málsins hér í d., svo framarlega sem það þurfi ekki að koma til þessarar hv. d. aftur. Mér virðist, að það sé alveg sjálfsagður liður í þeim ráðstöfunum, sem hér er verið að gera, að afla ódýrra lána til þeirra framkvæmda, sem mín brtt. er um, þ. e. til þess að greiða fyrir því, sem segja má, að sé undirstaða þess víðs vegar á landinu, að þessi aukning á fiskiskipaflota landsmanna, sem fyrirhuguð er, komi að notum, að með skjótum hætti séu gerðar ráðstafanir til þess að gera stórfelldar umbætur í hafnargerðum víðs vegar úti um útgerðarsvæði landsins. Það er því síður en svo, að þær úrtölur, sem hv, frsm. bar hér fram um þetta, hafi neitt dregið úr mínu áliti á þeirri nauðsyn, sem á því er að greiða þarna fyrir með sama hætti og gert er gagnvart skipabyggingum og gagnvart því að koma upp verksmiðjum og öðrum tækjum í sambandi við vinnslu fisksins. Hafnarskilyrði eru í þessu efni undirstöðuatriði, eins og ég hef lýst, og því fullkomin þörf á að greiða fyrir því, að þau verði bætt, eins og hér er lagt til í mínum brtt., því að þar, sem ráðizt er í hafnarframkvæmdir, þá verður að gera það í miklu stærri stíl en markast af framlagi ríkisins, - sem er alls staðar þar, sem um stærst átök er að ræða í þessu efni, ekki nema 2/5 hlutar stofnkostnaðar við hafnargerðir, - að ekki er hægt að bíða með hafnargerðirnar eftir því, að þessu hlutfalli sé fylgt, heldur verður að stíga miklu stærri spor, og þá verða viðkomendur að taka til bráðabirgða lán. Þess vegna verða þessir aðilar að bera mikinn þunga af vaxtagreiðslum vegna stórra lána til þessara framkvæmda. Og það mundi muna þá miklu, ef þeir gætu fengið lán með 2,5% vöxtum í stað 4 eða 6%, eins og þó ýmsir eiga nú við að búa, sem tekið hafa lán til þessara framkvæmda. Hv. frsm. sjútvn. vitnaði hér í hafnarbótasjóðinn. Þessi sjóður er ákaflega ungur og er þess vegna mjög lítils megnugur, enn sem komið er, til þess að vera þáttur í stórum og kostnaðarsömum átökum í þessum efnum. Það má segja, að lánveitingar úr þessum sjóði séu eins og dropi í hafinu, enn sem komið er, miðað við þá þörf, sem á því er að koma þessum framkvæmdum áleiðis. Þessi sjóður getur að vísu eflzt með tímanum, og með honum er lagður grundvöllur, sem verður mikilsverður þáttur í því að hrinda þessum málum áfram. En eins og nú er, er þessi sjóður ákaflega lítils megnugur, þegar á að fara að skipta lánum úr honum milli margra aðila, sem þurfa á miklu fé að halda í þessu augnamiði. Næsta brtt. mín stendur svo í beinu sambandi við það, að ég hef lagt til, að tekin yrðu upp ákvæði, sem ganga í þá átt, sem ég hef lýst. Hún er um það, að í stað 100 millj., kr., sem ætlað er að leggja fram í þessa stofnlánadeild, sé ákveðið, að 120 millj. verði lagðar fram til þessa. Ég minnist þess, að við 1. umr. þessa máls gat hv. frsm. þess, að sennilega þyrfti að hækka þessa upphæð, 100 millj. kr., frá því, sem ákveðið var í frv., mig minnir, að hann tiltæki allt upp í 130 millj. kr. En í þeirri löngu meðferð þessa máls hefur nú ekkert verið gert í þá átt að bæta við þessa upphæð, og hefði ég heldur ekki látið það atriði málsins til mín taka í öðru sambandi en því, að ég legg til, að bætt verði við einum hópi lánsaðila í viðbót við það, sem þegar er gert ráð fyrir í frv. Náttúrlega er þetta ekki byggt á neinum útreikningi sérstaklega, viðkomandi fjárþörf stofnlánadeildarinnar, að þessi upphæð er til tekin í brtt. Það má segja, að þessi upphæð sé sett nokkuð af handahófi. Hitt leiðir að sjálfu sér, að þessi 20 millj. kr. viðbót getur mætt allmiklum þörfum fyrir lánsfé til þeirra framkvæmda, sem í minni brtt. getur. Þriðja brtt. mín er við 8. gr. frv. Í 8. gr. frv., eins og það liggur fyrir nú, er gerður munur á því hámarki, sem lána má út á bæði skip og verksmiðjur, eftir því, hvort að þessum framkvæmdum standa einstaklingar annars vegar, sem gert er ráð fyrir, að láti veð fyrir sínum lánum, eða sveitarfélög og bæjarfélög hins vegar, eða þau ganga í ábyrgð fyrir lánum þessum fyrir einstaklinga, til viðbótar því veði, sem lánin eru tryggð með. Þetta ákvæði virðist mér vera óeðlilegt. Í fyrsta lagi af því, að ég kann ekki við það, að það sé verið að gera mismun á því, hvort það er einstaklingur, sem ræðst í þessar framkvæmdir, eða þá félög upp á eigin spýtur, og því hins vegar, hvort þessum einstaklingi hefur tekizt að afla sér ábyrgðar sveitarfélags eða bæjarfélags eða þá að bæjarfélagið sjálft eða sveitarfélagið er beinn aðili í málinu. Hingað til hefur, hvað lánveitingar snertir og önnur fríðindi af hendi ríkisins, ekki verið gerður munur á þessu. Og hingað til hefur ekki verið talinn að vera sá öryggismismunur t. d. á því, hvað starfrækslu snertir, hvort það er einstaklingur, sem stendur fyrir slíkum framkvæmdum, eða félagsskapur fleiri manna, eða hins vegar hvort það er bæjar- eða sveitarfélag, sem fyrir framkvæmdunum stendur, þannig að það felist meiri trygging í því, að fyrirtæki, sem bæjarfélag rekur, sé betur rekið en það fyrirtæki, sem einstaklingur eða félagsskapur einstaklinga stendur fyrir að reka. Það er hins vegar vitað, að uppi eru hjá okkur mismunandi stefnur í þessu efni, þannig að sumir af stjórnarflokkunum hafa það á sinni stefnuskrá, að hagkvæmara sé og sjálfsagðara, að bæjarfélögin og ríkið sjálft reki þessi fyrirtæki, hvort sem er útgerð, verksmiðjurekstur eða annað. Aðrir stjórnmálaflokkar hafa allt til þessa a. m. k. litið svo á, að hitt væri heppilegra, að byggja þetta að sem allra mestu leyti á framtaki einstaklinga, hvort sem það kemur fram hjá hverjum einstaklingi fyrir sig eða félagsbundnum samtökum einstaklinga. Nú virðist mér, að frv., sem hér ræðir um, gangi í þá átt að gera þeirri stefnu hærra undir höfði, sem beitir sér fyrir því, að þessi rekstur komist yfir á hendur þess opinbera, hvort sem heldur er um að ræða ríkisrekstur eða bæjarrekstur eða rekstur sveitarfélaga í þessu efni. Þessu er ég ekki samþykkur. Þá er hin hliðin á þessu atriði málsins, hvað tryggingarnar snertir, hvaða öryggi felst í ábyrgð sveitarfélaga eða bæjarfélaga gagnvart einstaklingum, sem taka þessi lán. Mér er kunnugt um það, að lánsstofnanir landsins hafa allt til þessa yfirleitt lítið lagt upp úr ábyrgð bæjarfélaga og sveitarfélaga, þegar um hefur verið að ræða lántökur einstakra manna eða félaga. Og þetta byggist sjálfsagt á því, að lánsstofnanir hafa rekið sig á það, að þegar til átti að taka að gera þessi sveitarfélög og bæjarfélög ábyrg á greiðslufalli á lánum, sem þau hafa gengið í ábyrgð fyrir, þá ætla ég, að það lengst af hafi verið svo, að þessi ábyrgð hafi verið haldlítil. Enda þekkjum við það, sem mikið höfum fengizt við sveitarmálefni, hvort sem er úti um land eða í bæjarfélögum, að það er ekki vinsælt að fara að leggja þungar álögur á útsvarsgjaldendurna til þess að borga upp ábyrgð, sem viðkomandi sveitar- eða bæjarfélag hefur tekizt á hendur fyrir einstaklinga, og mundi það verða svo hér eftir sem hingað til, að mörg vandkvæði yrðu á þeirri leið. Þess vegna álít ég það ekki hyggilegt af löggjafarvaldinu að ýta undir það að setja bæjar- og sveitarfélögin í nokkurs konar spennitreyju þannig lagað, að einstaklingar hafi aðgang að hærri lánum, ef þeim tekst að útvega bæjar- eða sveitarábyrgð. Ég held, að það sé ekki hyggileg pólitík, sem hæstv. Alþ. er að reka með því að taka þannig löguð ákvæði í lóg. Horfir þetta þannig við frá mínu sjónarmiði, hvort sem litið er á öryggi fyrir rekstri þeirra fyrirtækja, sem hér á að veita lán til, eða öryggið fyrir því, að lán þessi verði greidd, þó að sveitarfélög eða bæjarfélög komi þarna fram sem viðbótaraðili, hvað snertir ábyrgð, - þó að þetta komi náttúrlega mikið undir útkomu rekstrarins. Ég legg til, að þessum aðilum, sem ég hef minnzt á, sé gert öllum jafnt undir höfði hvað lánsupphæðir snertir. Og það byggist á því, að þeir eigi einnig að njóta einna og sömu vaxtakjara, sem er í raun og veru gert ráð fyrir. Nú sé ég á einni þeirra brtt., sem hv. sjútvn. hefur borið hér fram, að n. vill einnig ganga í þessa átt, sem ég hef haldið fram, þar sem félagssamtök einstaklinga samkv. henni, þótt ekki hafi þau ábyrgð sveitar- eða bæjarfélags, eiga að njóta sama hámarks um lán úr stofnlánadeildinni og bæjarfélögum er ætlað samkv. 2. málsl. 8. gr. Og þá er raunverulega ekki orðið mikið, sem ber á milli í þessu efni, það eru þá eingöngu þeir einstaklingar eftir, sem þarna eiga hlut að máli, sem á að setja skör lægra en hina aðilana. Kann ég ekki við það og tel það ekki eðlilegt né sanngjarnt, að slíkur munur sé á þessu gerður. Svo eru hér í brtt. mínum aðeins lítils háttar brtt. viðkomandi 12. og 14. gr., sem eru afleiðingar af því, , að lagt er til, að heimilað sé að veita lán úr stofnlánadeildinni til hafnarmannvirkja og lendingarbóta. Þau ákvæði, sem felast í þessum gr., taka ekki til sveitar- og bæjarfélaga, og er þess vegna á báðum þessum stöðum lagt til, að þessi ákvæði taki ekki til lána eða lánþega vegna hafnarmannvirkja eða lendingarbóta. Ákvæði frv. í þessum gr. eru um vátryggingu o. fl., sem ekki kemur til greina í sambandi við þessar framkvæmdir, og eins þar sem talað er um .veðin. Þá er það aðeins eitt, sem ég á eftir að gera grein fyrir í sambandi við lánin til hafnarmannvirkja, það, að ég hef skotið hér inn í á eftir ákvæði brtt. um hámark lánsfjárhæðar til skipa og annarra framkvæmda orðunum: „Til hafnarmannvirkja og lendingarbóta skal lánsfjárhæð þó aldrei hærri vera en ríkisábyrgð er fyrir samkvæmt lögum um hafnargerðir og lendingarbætur.“ - Ríkisábyrgðin er einskorðuð í l. um hafnargerðir og lendingarbætur. En þar sem ekki er víst, að þessi einskorðaða ríkisábyrgð fari saman við hámark lánsins, þá er sjálfsagt að binda þetta við það, að lánið sé ekki hærra en í l. er ákveðið, að ríkisábyrgð nái til. Þetta gæti í einstökum tilfellum dregið eitthvað úr lánum, en er sjálfsagt ákvæði í sambandi við það, að það er sett að skilyrði fyrir lánum úr stofnlánadeildinni, að ríkisábyrgð sé fyrir þeim lánum. Ég vænti þess, að hv. þd. sé mér sammála um það að skjótar og miklar framkvæmdir í hafnar- og lendingarbótum sé það meginatriði í þeirri nýsköpun., sem stefnt er að nú í okkar landi, að það er sjálfsagður hlutur, að þau góðu og hagkvæmu lánakjör, sem hér er stofnað til með þessu frv., séu einnig látin ná til þessara framkvæmda, sem eru höfuðnauðsyn og undirstaða þess, að þessi nýsköpun geti borið þann árangur hjá okkur, sem stefnt er að og allir óska eftir, að geti náðst, þegar tímar líða.



Herra forseti. Í upptalningu þeirri, sem er í 3. gr. þessa frv. á mannvirkjum, sem stofnlánadeildin skuli veita lán til, hef ég ekki komið auga á, að sérstaklega sé þar tekið fram um síldarverksmiðjur. Ég hefði hins vegar talið eðlilegt, að út á slík mannvirki yrði lánað úr þessari deild, og ég hygg, að það hljóti að hafa verið upprunalegur tilgangur hv. flm. þessa frv. Það þarf ekki að færa að þessu mörg rök. Það er öllum vitanlegt, að síldarverksmiðjurnar annast einn mikilvægasta þátt íslenzks sjávarútvegsiðnaðar, og það ber brýna nauðsyn til þess að tryggja, að það séu fyrir hendi í landinu nægilega margar og afkastamiklar verksmiðjur til þess að gegna þessu hlutverki fyrir bátaflotann, sem síldveiði stundar. Það kann að vera, að fram komi sú mótbára gegn því að taka síldarverksmiðjur inn í þessa upptalningu, að hætt sé við því, að þær framkvæmdir mundu þá gleypa verulega mikinn hluta þess lánsfjár, sem hér er verið að taka frá til stuðnings við þær framkvæmdir, sem hér um ræðir. Ég hygg þó, að á þessu sé ekki svo mikil hætta, þar sem ríkisstj. hefur á hverjum tíma á valdi sínu, hverjum hún veitir leyfi til þess að byggja nýjar síldarverksmiðjur. Og í öðru lagi má benda á það, að í 8. gr. frv., eins og það er nú, þá er sleginn, varnagli fyrir því, að skipa- og bátabyggjendur verði ekki útundan um notkun lánsfjár úr þessari deild, þar sem sagt er, að hafi sjóðurinn ekki nægilegt fé til að fullnægja lánsþörfinni, skuli lán til skipa- og bátakaupa sitja fyrir öðrum lánveitingum. Þegar á þetta er litið, hygg ég, að þegar ríkisstj. hefur einnig leyfisveitingar fyrir byggingu nýrra síldarverksmiðja í hendi sinni, þá sé auðsætt, að byggingar síldarverksmiðja þurfi ekki að gleypa verulegan hluta lánsfjár þessa. - Ég vil þess vegna leyfa mér að flytja brtt. um þetta við 3. gr. frv., þannig að á eftir orðinu „niðursuðuverksmiðjum“ í 1. mgr. komi: síldarverksmiðjum. Og leyfi ég mér um þetta að vísa til þess rökstuðnings, sem ég hef sett hér fram. Leyfi ég mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) : Þessi skriflega brtt., sem hv. þm. N.-Ísf. lagði fram, hennar er í sjálfu sér miður þörf. Það er að vísu svo, að það er vitað hvað síldarbræðslur snertir, að hið opinbera hér á landi hefur gert alveg sérstakar ráðstafanir, og á ég þar við byggingu á síldarbræðslum, sem ríkið sjálft á. Og svo er ekki fyrir það að synja, að þessi atvinnugrein eða iðngrein er rekin líka af einstaklingum hér á landi, og getur vel verið, að þeir, sem fastast halda á því, að vegna þess að ríkið hefur sjálft farið út í þessa iðngrein, þá eigi síldarverksmiðjurnar ekki að vera taldar hér upp meðal þeirra fyrirtækja, sem lán fást út á, þeir, sem halda fastast á því, mundu í mörgum tilfellum geta fallizt á, að svo gæti staðið á, að rétt væri í einstaka tilfellum, að svona verksmiðjur nytu þessa stuðnings, sem stofnlánadeildinni er ætlað að veita, og þá er, eins og frv. er nú orðað, veitt heimild til þess, að mínum dómi, að slík undantekning væri gerð, þó að ég vilji undirstrika, að þetta ætti ekki að tilheyra reglunni. Til þess að sanna þetta, nægir að benda á niðurlag 1. málsgr. 3. gr., þar segir: „Og öðrum þeim fyrirtækjum, sem vinna eingöngu eða að langmestu leyti í þágu sjávarútvegsins.“ Ég álít þess vegna, að hv. þm. hafi ekki gert rétt í því að koma fram með þessa brtt. og ætti því að taka hana til baka, því að þetta gæti ekki orðið allsherjar regla. Ef t. d. ríkið sjálft vildi fara að nota þetta fé, þá entist það ekki mikið til þess. Hitt getur svo að borið, að á einstaka stöðum stæði þannig á, að sanngjarnt væri, að einstaklingar eða félög, sem eru að brjótast í því að koma upp svona iðnaði, væru ekki útilokuð frá því að geta fengið fé úr stofnlánadeildinni, ef svo ber undir. Hv. þm. Borgf. hefur talað fyrir sinni brtt., og má vera, að rétt sé það hjá honum, að ég hefði ekki átt að gera brtt. hans að umræðuefni, fyrr en hann hefði fyrir henni mælt. En útkoman verður svipuð, því að það skilst ákaflega vel, hvað með henni er meint, og voru skýringar hv. þm. engan veginn neitt nýmæli hvað þetta snertir. Hv. þm. má ekki líta á það sem áhugaleysi hjá þeim, sem hafa staðið að þessu frv., þó að ekki hafi verið blandað hafnarmálum inn í stofnlánadeild sjávarútvegsins. Þvert á móti hefur þetta atriði, sem hv. þm. gerði að umtalsefni, sem sé, að stuðla beri að því, að hafnarskilyrði verði bætt jafnhliða fjölgun skipaflotans, verið mikið rætt. Þetta hefur verið umræðuefni í nýbyggingarráði og hjá öðrum áhugamönnum í þessu máli, og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Borgf. hafi einnig oft velt þessu fyrir sér. En að mínum dómi mætti koma þessum nauðsynlegu umbótum á, þó að ekki væri verið að reyna að koma því málefni inn í þetta frv. Við skulum gæta að því, hvað hér hefur verið talið eiginlega til afsökunar þeirri framsækni í þessum efnum, sem birtist í þessu frv., að taka þetta mikla fé af Landsbankanum og lána það út með svo og svo lágum vöxtum. Mér hefur virzt, að þeir, sem ábyrgð bera hér á meðferð fjármála, hafi talið þessu framferði það til afsökunar eða gildis, að fénu ætti að verja til atvinnutækja, sem væntanlega gæfu fljótt gróða af sér, skiluðu beinlínis afurðum og afrakstri í ríkissjóð og bankann, og borguðu þannig tiltölulega fljótlega þetta fríðindafé, því að við skulum vera sammála um það, að hér er um að ræða fríðindi í lánveitingum bæði hvað upphæðir snertir og vexti. Þetta hefur þá helzt verið talið til afsökunar í þessu máli, þó að mörgum finnist hitt, að í till. felist og sé meiri dirfska en áður hefur verið ráðandi. En þó að viðurkennt sé, að til þess að reka útgerð með góðum árangri, þurfi góð viðlegupláss og hafnir, þá eru hafnarmannvirki ekki þess eðlis, að þau skili afrakstri eða arði beinlínis í hendur lánsstofnana og ríkissjóðs á sama hátt og t. d. togarar, sem gerðir eru út, eða vélbátar. En það breytir samt ekki þeirri staðreynd, að hafnirnar eru nauðsynlegar, enda hefur það oft verið undirstrikað og viðurkennt hér á Alþ. En ég er þess albúinn til þess að sýna hv. þm. Borgf., að það er ekki af tómlæti í hafnarmálum, að ég anda á móti því, að þeim sé blandað inn í þetta frv., - að flytja með honum þáltill. um heimild handa ríkisstj. til að verja þeim 20 millj. kr., sem hann nefndi hér, til stórra átaka í hafnarmálum í næstu framtíð. Vilji hv. þm. fara þá leið, sem nú beinast liggur fyrir í þessum efnum, mun ég fylgja honum að máli í því, og hygg ég, að margir fleiri hér á Alþ. mundu vilja taka höndum saman við hann um þetta. Þá minntist hv. þm. á lánskjörin og taldi, að einkaframtakið væri sett skör lægra samkv. okkar till. en bæjarrekstur og opinber rekstur. Það má segja, að það sé gert. En þá er þess að gæta, hvernig málið ber að. Ég sagði áðan, og stend við það, að hér væri gengið spori lengra í þá átt að ýta undir það, að menn ráðist í fyrirtæki í framleiðsluátt, þótt dýr séu, heldur en áður hefur verið gert. Þegar maður lítur á þessar staðreyndir, verður ekki hjá því komizt að viðurkenna það, að hér er hið opinbera beinlínis að verki. Hv. þm. hefur eflaust tekið eftir því eins og allir aðrir, að ríkinu er ekki ætlað að standa í ábyrgð fyrir öllum þessum lánum, og þá verður ekki komizt hjá því að meta það nokkuð, hvort hlut að slíkum lántökum eiga einstakir menn eða heill hópur manna, heil byggðarlög, bæjar- eða hreppsfélög. Þetta sjónarmið hlýtur líka að koma til álita, þegar um slíkar lánveitingar eins og þær, sem hér um ræðir, er að ræða, eins og hitt sjónarmiðið, og ég viðurkenni, að hv. þm. hefur þar mikið rétt fyrir sér, er hann segir, að engin trygging sé fyrir því, að fyrirtækin verði rekin á hagsýnni hátt með bæjarábyrgð en í höndum einstaklinga. Ég er honum þar sammála. En það er annað sjónarmið, sem mér finnst að hljóti að vega eins mikið; og það er það, að hér er verið að gera alveg sérstakar ráðstafanir, sem að stendur almannaábyrgð. Hér er verið að styðja að því, að framkvæmdir verði hlutir á þann hátt, að þeir, sem þessara almennu aðgerða eiga að njóta, eigi þeim mun meiri rétt á því sem þessi vilyrði geta orðið fleirum þeirra að gagni. Þetta er sú hugsun, sem hefur vakað á bak við það, sem hv. þm. Borgf. var að útmála, að hér væri verið að hlaða undir ríkisrekstur en halla á einkaframtakið. Hv. þm. sagði, að þetta væri ekki hyggileg pólitík. Það er nú svo. Hvort um hyggindi er að ræða í þeim efnum, má oft deila um. En ég ætla samt, að það sé ekki óréttlátt, sem hér er farið fram á, að byggðarfélög eða stór félög fái að njóta hér heldur hærri hlutar en ef einstaklingar eiga hlut að máli. Við verðum svo að láta ráðast um hyggindin, reynslan ein getur skorið úr um það. En sem sagt, vilji hv. þm. Borgf. gera hér átak á Alþ. í þetta sinn, átak, sem hann rökstuddi, að þyrfti að gera, og ég tek undir að verði að gera á þessu þingi eða því næsta, sem sé það, að koma fótunum undir meiri, skjótari og stórvirkari framkvæmdir í hafnarbótum en áður hafa verið gerðár á jafnstuttum tíma, skal ekki standa á mér að styðja þær till. hv. þm. í þessu efni, sem miða í rétta átt og ekki ganga út á það að klandra önnur nauðsynjamál, sem fyrir þinginu liggja, - þá þætti mér réttast, að hv. þm. tæki höndum saman við aðra þm. og kæmi á framfæri heimild fyrir ríkisstj. að hefja framkvæmdir í þessum efnum. Það er vitað, að með þeirri fjölgun báta, sem hér verður á næstunni, þá verður ákaflega þröngt á miðunum við Faxaflóa, ef trúa má vitnisburði kunnugra manna. Hér er sem sé verið að víkja að því, að fyrsta sporið til svo kallaðrar landshafnar verði stigið við Faxaflóa, þó að vitað sé, að þar verða þrengslin mest. Eftir er svo að sinna þörf Suðausturlandsins, og hefur Hornafjörður verið nefndur í því sambandi, en eftir er að gera þar nauðsynlegar umbætur á höfninni. Á Snæfellsnesi er það helzt á Rifi, sem þyrfti að gera viðleguumbætur, þyrfti þar að vinna í stærri stíl. Eitthvað svipað þessu geri ég ráð fyrir að muni vaka fyrir flestum þeim, sem hafa hugsað þessi mál, og mþn. í sjávarútvegsmálum, sem sat hér fyrir nokkru og kannske situr enn að forminu til, mun hafa verið talsvert inni á þessum hugsanagangi, þó að enn þá sé ekki komið lengra en það, að landshafnarfrv. fyrir Njarðvík er hér til meðferðar í þinginu.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af félmn. Við 1. umr. gerði frsm. nokkra grein fyrir meginatriðum málsins. En að öðru leyti hefur frv. farið umræðulaust gegnum tvær umr. Frv. er breyt. á 13 ára gömlum l., eins og fyrirsögn ber með sér. Aðalbreyt. er sú að gera ljósmæðrum í kaupstöðum léttara fyrir með launakjör og gera laun þeirra bundin. En í sveitum eiga launakjör þeirra að haldast óbreytt. Þannig á að gera mun á ljósmæðrum í sveitum og kaupstöðum. Í 1. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á laun þessi greiðist dýrtíðaruppbót af aðilum, eftir þeim reglum, sem gilda um starfsmenn ríkisins.“ Svo hefur þetta verið a. m. k. í 13 ár. Á þessum tíma hafa verðlagsuppbætur og laun nokkuð breytzt. Áður var greidd 25% uppbót, er átti að vera leifar uppbóta frá fyrra stríði, en 1942 var ákveðið að greiða nýja 25–30% uppbót á laun starfsmanna ríkisins. Þetta var framlengt árin 1943–44, eða þar til launalögin nýju voru samþ. Með því féllu uppbætur þessar niður, en grunnlaun hækkuðu hins vegar, og skyldu uppbætur greiddar eftir vísitölu mánaðarlega. En ég álít, að það hefði mátt halda aukauppbótum til ljósmæðra. Mér virðist, að ljósmæður hafi hér fengið samningsrétt og geti því bætt kjör sín, en í sveitum mælir svo fyrir, að grunnlaun þeirra séu bundin og verðlagsuppbót svo greidd á þau mánaðarlega. Kjör þeirra hafa því rýrnað frá því gamla verðlagsuppbótin var greidd. Ég vildi nú beina því til n., að hún breytti þessu, en ef hún vill ekki taka það til athugunar, mun ég leggja fram skriflega brtt. En það er óviðunandi, að kjör ljósmæðra í sveitum séu rýrð svo mjög, og þætti mér nú vænt um að heyra um þetta frá n.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. N. hefur athugað þetta mál. Landlæknir lítur svo á, að frv. þetta breyti ekki á neinn hátt l. um ljósmæður, og á hans skilningi er frv. byggt. Laun koma til með að hækka, og í sveitum kemur þetta til með að breyta kjörum ljósmæðra til batnaðar. Það er ákveðið frá hálfu n., að launin hækki, og er það líka tilætlun landlæknis. - Annað held ég, að ég þurfi ekki að taka fram.



Herra forseti. Ég þakka hv. frsm. n. fyrir skýringar hans á þeim atriðum, er ég drap á, og hefur n. þá gert grein fyrir þessu. Mér skilst, að það standi til að halda áfram uppbótum til ljósmæðra, þó að aðrir hafi þær ekki. En nú er þetta ekki fram tekið í frv., og yrði það þá að vera á valdi ráðh., hvort því yrði framfylgt. Ég teldi því réttara að gera þessi ákvæði gleggri, að ljósmæður héldu þessum uppbótum. Þetta er ekki stórt mál, en ég hef vakið máls á þessu til þess að fá skýrari línur. Ég vildi gjarnan varpa því fram, hvort n. vildi ekki fresta málinu í dag og athuga, hvort ekki væri ástæða til þess að gera þessi ákvæði alveg ótvíræð. Það eru þó mjög mikilsverðar upplýsingar frá hálfu n., að landlæknir og n. hugsi sér ekki að lækka laun ljósmæðranna.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég held, að þetta frv. beri með sér, að það sé borið fram í því skyni að gefa ljósmæðrum kost á því að bæta kjör sín, en alls ekki í því skyni að rýra þau. Og ég hygg, að þetta komi nokkuð greinilega fram í bréfi landlæknis, sem mælir mjög eindregið með frv. Hvað verður um núverandi uppbætur á taxta til ljósmæðranna, virðist í raun og veru ekki koma þessu máli við, vegna þess að það er ákveðið hér í 1. gr. frv., 3. mgr., að á launin skuli greiðast dýrtíðaruppbót eftir þeim reglum, sem gilda um starfsmenn ríkisins. Sú dýrtíðaruppbót er fastsett í launal. og fer eftir vísitölu á hverjum tíma. Ég tel því ekki, að það sé eiginlega nein ástæða til að fresta nú þessu máli, ef því er ætlað að ná framgangi á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann hlutaðist til um, að svarað yrði fyrirspurn, er ég bar fram hinn 27. nóv. um það, hvað gert hefði verið til þess að fá lækna út í héruðin, og lítur út fyrir, að á þeim tíma hefði verið hægt að gefa einhverjar upplýsingar um þetta.

Forseti (BG) : Forseti getur litið í þessu gert, það er algerlega á valdi ráðh., hvenær hann svarar þeim fyrirspurnum, sem fyrir hann kunna að vera lagðar. Við bréfi forseta barst aldrei svar, og var fyrirspurnin ekki á dagskrá tekin framar.