Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Hæstvirtur forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur skoðað mál þetta. Meiri hl. er samþykkur áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. og vísar til þess. Þar sem málið er margrætt þykir ástæðulaust að leggja fram ítarlegt nál. Meiri hl. leggur því til að málið verði samþykkt eins og það kom frá Nd. Mál þetta er mjög einfalt í sniðum. Það er verið að lögfesta hvernig haga beri þeim 300 millj. kr. afslætti á skattgreiðslum eða léttingu á hátekjusköttum. Um það geta menn auðvitað deilt hvort það séu nákvæmlega réttu tillögurnar sem fram eru lagðar og meiri hlutinn styður en hins vegar skilst mér að í Nd. hafi umræðurnar allmikið snúist almennt um skattamál. Ég ætla ekki að upphefja neinar slíkar umræður heldur halda mér við efni þessa frv. sem við leggjum til að samþykkt verði.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Sigríður Dúna Kristmundsdóttir): Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hl. fjh.- og viðskn. sem er að finna á þskj. 433 og eins og þar kemur fram þá legg ég til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef flutt á þskj. 435. Áður en ég geri grein fyrir þessum brtt. vil ég segja örfá orð um þetta skattalagafrumvarp. Í því felst nokkur stefnubreyting frá því sem verið hefur að því leytinu til að í þessu frv. er betur gert við þá sem eru fyrir ofan meðallag í tekjum heldur en verið hefur undanfarin ár, þar sem skattprósentan í efsta þrepi er í raun lækkuð, og er það liður í skattalækkunaráformum hæstv. ríkisstjórnar. Á móti kemur að ekkert er í þessu frv. gert fyrir þá tekjulægstu, þá sem enga skatta greiða vegna þess að þeir hafa svo lágar tekjur. Að mínu viti hefði átt að mæta þessum hóp með því t.d. að greiða út ónýttan persónuafslátt eða þá að hækka barnabætur í stórum stíl til að koma á móti því sem gert er fyrir þá tekjuhæstu í þessu frv. Í þessu frv. er verið að fletja skattstigann út, Þrepin eru færð nær hvert öðru og þetta er alls ekki slæmt ef um leið er tekið á öllum þeim frádráttarliðum sem er að finna í þeim frumskógi sem skattalögin okkar eru. Það er hins vegar ekki gert og því missir þessi aðgerð í rauninni marks. Nú hefur hæstv. fjmrh. og ríkisstjórn Íslands ákveðið að lækka skattbyrði um sem næst 300 millj. kr. á næsta ári, á kosningaári, og af þessu tilefni eru þær breytingar sem er að finna í þessu skattalagafrv. Þessar breytingar hefur nú þurft að endurskoða í meðferð þingsins á þessu máli vegna þess hve viðmiðunarforsendur þeirra hafa breyst. Góðærið eykst sífellt þannig að meðaltekjubreyting sem áætluð var um 15% milli áranna 1986 og 1987 hefur nú hækkað, fyrst í 18,5% og síðan í 20% sem hún er áætluð nú. Því hafa orðið breytingar á þessu frv. á leið þess í gegnum þingið og gerðar á því breytingar til þess að þessar hugmyndir um skattalækkanir stæðust en frv. óbreytt hefði hins vegar orðið til að auka skattbyrði í góðærinu. Þetta vekur spurningar um það hvort hæstv. fjmrh. hefur hugsað sér að lækka skattprósentuna ef tekjubreytingar verða meiri en ráð var fyrir gert í síðustu áætlun. Virðulegi forseti, ætli hæstv. fjmrh. sé viðstaddur?

Hann mun vera hér á næstu grösum. Ég skal láta kalla á hann.

Nú sé ég að hæstv. fjmrh. gengur í salinn. Mig langar að beina til hans einni spurningu. Ég var að ræða það að þetta frv. hefur tekið nokkrum breytingum í meðferð þingsins - og hæstv. ráðh. til upplýsingar þá erum við hér að ræða frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt - og skattprósentan verið hækkuð í samræmi við nýjar áætlanir um tekjubreytingar milli ára. Spurningin sem mig langar til að beina til hæstv. fjmrh. er sú hvort hann hafi hugsað sér að lækka skattprósentuna ef tekjubreytingar verða meiri en nú er gert ráð fyrir á milli áranna 1986 og 1987 eða hefur hann hugsað sér að innheimta þann aukaskatt sem annars kæmi í hlut ríkissjóðs? Þeim 300 millj. sem ríkissjóður er að afsala sér með þessu frv. í skattheimtu á síðan að dreifa eftir þeim reglum sem frv. kveður á um á milli manna. Í Nd. lögðu þingkonur Kvennalistans fram brtt. við þetta frv. og þær brtt. hef ég nú endurflutt á þskj. 435. Þær fela í sér aðra dreifingu á þessum 300 millj. kr. en gert er ráð fyrir í frv. hæstv. fjmrh. Í fyrsta lið till. er um að ræða 2. tölul. b-liðs 30. gr. og þar er gert ráð fyrir að hann falli brott. Sá liður fjallar um undanþágu vegna arðs af hlutabréfum. Brtt. þýðir því einfaldlega að arður af hlutabréfum yrði skattlagður til fulls og væri þar með afnumið það óréttlæti að hluti þjóðarinnar hefur nú möguleika á að njóta verulega mikilla skattfrjálsra tekna. Við höfum gert tilraun til þess að fá það nokkuð nákvæmlega uppgefið hvað þetta mundi hafa mikinn tekjuauka í för með sér fyrir ríkissjóð. Það er nokkrum erfiðleikum bundið að fá þetta nákvæmlega útreiknað en gróflega áættað gætu það verið 15-20 millj. kr. Hérna er í rauninni á ferðinni eitt af þeim fjölmörgu dæmum um þær undanþágur sem sjálfsagt er að afnema þótt að sinni séu ekki gerðar fleiri tillögur í þeim dúr. Annar liður þessara brtt. felur það í sér að hækkun skattþrepa verði í samræmi við tekjubreytingu á milli ára en ekki umfram það. Enn fremur að skattprósentan í efsta þrepi skattstigans lækki ekki frá því sem nú er. Í þriðja lið legg ég svo til að barnabætur hækki um 42% í stað 15% eins og hefði orðið ef miðað hefði verið við tekjubreytingu á milli ára. Í frv. er lagt til að þær hækki um 20%, þ.e. 5% umfram það sem hefði verið eðlilegt miðað við tekjubreytingu. Ef þessar till. fást samþykktar verða barnabætur sem sagt hækkaðar um 42% og yrðu þá með fyrsta barni 15 500 kr. á ári í stað 12 600 kr. samkvæmt frv. og 23 200 kr. með hverju barni umfram eitt í stað 18 910 samkvæmt frv. Barnabætur með börnum einstæðra foreldra verða þá 30 000 kr. með hverju barni í staðinn fyrir 25 300 kr. og bætur með börnum yngri en 7 ára í lok tekjuársins 15 500 kr. í stað 12 600 kr. eins og frv. gerir ráð fyrir. Í fjórða lið þessara brtt. er svo gerð till. um breytingu á 6. gr. frv. um sérstakan barnabótaauka og næmi hann óskertur samkvæmt þessari till. 31 000 kr. í stað 25 250 kr. samkvæmt frv. Ég vil taka það sérstaklega fram að þessar till. breyta ekki heildardæminu. Það er ekki innifalin í þessu breyting á tekjum ríkissjóðs. Lækkun tekjuskattstekna ríkissjóðs verður eftir sem áður 300 millj. kr. Þetta er aðeins spurning um hverjum sú lækkun á að nýtast og á hvern hátt. Það er þarna í raun og veru aðeins um tilfærslur að ræða. Þó ég hafi þannig einungis gert till. til breytinga innan þess ramma sem frv. fjmrh. setur hef ég þá skoðun að gera þurfi grundvallarbreytingar á skattkerfinu í heild og tekjuöflunarleiðum ríkissjóðs. Þar eru meðtalin endurskoðun og breytingar á tekjuskatti. Jafnframt tel ég afar brýnt að komið verði sem fyrst á staðgreiðslukerfi skatta enda hafa þingkonur Kvennalistans lagt fram þáltill. um það efni í tvígang á þessu kjörtímabili. En meðan róttækar breytingar hafa enn ekki verið gerðar á skattkerfinu þá tel ég nauðsynlegt að nota slíkar tilfærslur eins og brtt. mínar kveða á um, slíkar tilfærslur á fjármagni sem þar eru á ferðinni til að styðja þá sem mest þurfa á því að halda, þá sem eru með börn á framfæri og þá sem lægst laun hafa. Það má segja sem svo að ekki muni mikið um tilfærslur á þeirri skiptimynt sem hafa má frá þeim einstaklingum sem tekjuskatt greiða. Tekjuskattar fyrirtækja á Íslandi eru mjög lágir og njóta fyrirtæki ýmissa frádráttarliða til skattalækkunar sem einstaklingar geta ekki nýtt sér. Þaðan er því hægt að færa talsvert fé til að létta skattbyrði einstaklinganna og ég styð fram komnar hugmyndir um þau efni hér á hæstv. Alþingi. Þær breytingar sem ég hef hér nefnt hljóta að vera hluti af heildarendurskoðun tekjuskattskerfisins og hæstv. fjmrh. hefur margsagt að verið sé að vinna að slíkri endurskoðun. - Virðulegi forseti, ætli hæstv. fjmrh. sé hér enn nærri?

Það er sjálfsagt að athuga það hvort hæstv. fjmrh. er hér á næstu grösum.

Ég hef hér verið að ræða um þær breytingar sem gera þarf á tekjuskattskerfi ríkisins og þá heildarendurskoðun á þessu kerfi sem fjmrh. hefur ítrekað að verið sé að vinna að. Ég vil því að lokum inna hæstv. fjmrh. eftir því hvað þeirri vinnu líður og út frá hvaða hugmyndum sé unnið. Heyrst hefur að hæstv. fjmrh. sé hrifinn af þeim aðferðum sem Bandaríkjamenn hafa tekið upp við álagningu tekjuskatts, þ.e. lækkun skattprósentu og afnám frádráttarliða og því vil ég spyrja hæstv. ráðh. að því hvort og þá hvaða frádráttarliði hann geti hugsað sér að afnema. Getur ráðherrann t.d. hugsað sér að afnema frádrátt vegna fjárfestingar í atvinnurekstri sem settur var á í tíð þessarar ríkisstjórnar? Áherslur þessa frv. og tengdra frv. benda ekki til þess og þess vegna bíð ég eftir að heyra hvaða hugmyndir hæstv. fjmrh. hefur í þessum efnum.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Ragnar Arnalds): Virðulegi forseti. Ég held að það þjóni ekki neinum tilgangi að vera að halda hér ítarlegar ræður að þessu sinni þar sem svo langt er liðið á nótt. Ég hef líka oft áður gert grein fyrir sjónarmiðum okkar Alþýðubandalagsmanna í skattamálum og meginmarkmiðum og vísa m.a. til þess sem ég sagði við 1. umr. málsins. Á þskj. 440 flyt ég allnokkrar brtt. við tekjuskattslögin og frv. sem ríkisstjórnin flytur. Fyrstu tvær till. eru miðaðar við það að fella niður ýmsa frádráttarliði í gildandi skattalögum sem helst verða til þess að gera greiðslur rekstraraðila í ríkissjóð smávaxnar. Þó er d-liðurinn í 2. gr. þess eðlis að hann gæti komið í staðinn fyrir þann frádrátt sem nú er í gildi vegna fjárfestinga því að samkvæmt honum mundi fyrirtækjum vera heimilt að draga frá hagnaði annað hvert ár allt að 5% vegna rannsóknar-, þróunar- og markaðsstarfs á vegum fyrirtækja. Þetta er að sjálfsögðu miklu smávaxnari frádráttarheimild en sú sem fyrir er en gæti kannske komið að raunverulegu gagni í einstaka tilviki þegar þannig stendur á. Í 3. tölul. er um að ræða lækkun á afskriftarheimildum. Í 4. tölul. er um að ræða að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækja verði ekki talin til rekstrarkostnaðar og risna ekki heldur. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv. úr því að svo stendur á eins og raun ber vitni og vísa til nál. á þskj. 440.

Frsm. 3. minni h1. fjh.- og viðskn. (Stefán Benediktsson): Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj . 466 frá 3. minni hl. fjh.- og viðskn. Eins mæli ég hér fyrir brtt. á þskj. 484 sem verið var að útbýta. Bæði nál. og brtt. eru samhljóða nál. og brtt. sem mælt var fyrir í Nd. og þess vegna er ekki ástæða til þess að orðlengja mikið um þær. Ég ætla í mjög stuttu máli að fjalla aðeins um þetta frv., nánast í símskeytastíl. Framsögumaður meiri hl. nefndarinnar talaði um að þetta frv. væri einfalt í sniðum og einfalt mál. Vissulega má það til sanns vegar færa því að hér er í raun og veru bara um uppfærslur á einstökum töluliðum að ræða. En eins mætti líka segja að þetta frv. væri næsta einfeldningslegt vegna þess að með flutningi þess felst í raun og veru nokkurs konar samþykkt á þeim ágöllum og götum sem komin eru á okkar skattkerfi og með flutningi þess horfa menn algjörlega fram hjá ýmsum þeim atriðum sem jafnvel flm. sjálfir hafa verið að gera athugasemdir við að undanförnu og á undanförnum árum. Menn horfa fram hjá rangindum álagningar, sem m.a. kemur fram í því að fólk með mjög venjulegar tekjur, og þá er ég hér að vitna til þeirra upplýsinga sem fram komu á þskj. 466 um dreifingu mánaðartekna hjá opinberum starfsmönnum, en þetta er niðurstaða sem þar kemur fram úr könnun á tekjum þeirra, að fólk með mjög venjulegar meðaltekjur borgar mjög stóran hluta af umframtekjum sínum, umfram annars vegar 42 þús. kr. og svo hins vegar 73 þús. kr., í skatta. Eins og segir þar í þskj.: Venjulegt fullfrískt vinnandi fólk lendir að stórum hluta í þessum efstu skattþrepum og greiðir þannig 40 eða 50% af jaðartekjum sínum í tekjutengda skatta. Hér er einungis tekið dæmi af einstaklingum en það er auðvitað hliðstætt fyrir hjón því tekjur hjóna eru skattlagðar sitt í hvoru lagi. Af þeim sökum er flutt sú brtt. sem hér er á þskj. 484 og fjallar hún einungis um þann einfalda hlut að lækka jaðarprósentur skattþrepanna um 4% og reyna þannig að draga úr þessum mjög svo slæmu áhrifum þessarar álagningar eins og hún fer fram í dag og fyrirhugað er að láta hana fara fram á næsta ári. Hins vegar vil ég líka í þessari umræðu benda á að menn hafa enn eina ferðina kinokað sér við að taka á skattsvikamálunum, en 18. apríl í vor var lögð fyrir þingið viðamikil skýrsla um skattsvik á Íslandi þar sem í fyrsta sinn er virkilega rannsakað og skoðað hvert umfang skattsvika er. Það verður að viðurkennast að jafnvel þeim, sem þekkingu þóttust hafa á þessum málum og þóttust geta gert sér grein fyrir því hvert ástand þeirra væri, þeim m.a.s. brá þegar þeir sáu þessa skýrslu. Og það er ekki hægt annað en lýsa furðu sinni á því að fjmrh. skuli ekki hafa séð sóma sinn í því að taka á þessu máli því að ekki getur hann borið því fyrir sig að hann hafi ekki haft tímann. Eins og ég minntist á í byrjun kom þessi skýrsla út 18. apríl í vor, var mikið rædd á þingi í vor, og síðan höfðu menn allt sumarið til þess að kanna hug sinn um það hvernig ætti að bregðast við þeim staðreyndum sem fram koma í þessari skýrslu. En ekkert er gert. Ég tel að í því felist einfaldlega það að hér séu ráðamenn, og þá á ég við ráðamenn í stjórnarflokkunum, að samþykkja skattsvikin og náttúru þeirra með því að gera ekki neitt til þess að reyna að draga úr þeim, en með því hefði auðvitað mátt færa ríkissjóði miklar tekjur. Einnig vil ég í lok míns máls, frú forseti, benda á brtt. Alþýðuflokksþingmanna við frv. til fjárlaga þar sem lagt er til að skera niður um 70% skattaívilnanir fyrirtækja viðvíkjandi ýmsum frádráttarliðum, þ.e. fyrningum, afskriftum og skattfrjálsum framlögum í fjárfestingarsjóði, og hækka neikvæðar viðmiðunartekjur einstaklinga í sjálfstæðum atvinnurekstri sem núna eru um 18 þús. kr. taldar á mánuði, hækka þær um 50%, og skerða ökutækjastyrki sem nema nú að því ætlað er um milljarði. Að þessum tillögum samþykktum mætti lækka tekjuskatt einstaklinga um ca. 420 millj. kr., þ.e. það mætti nota tekjuskattinn til þess sem ætlast var til í upphafi, til tekjujöfnunar. Frú forseti. Ég á náttúrlega ekki von á því frekar en fyrri daginn að neitt af þessum tillögum verði samþykkt, en það er þó hlutverk stjórnarandstöðunnar og verður það alltaf, hverjir sem í stjórnarandstöðu eru, að koma fram gagnrýni sinni á stjórnvöld hverju sinni með málflutningi og tillöguflutningi. Það sem maður vonast til að einhvern tíma gerist, þó það gerist ekki í dag eða á morgun, er að upp komi sú staða hér á Alþingi að stjórnvöld hlusti á stjórnarandstöðuna og hugsanlega, í þeim tilvikum þar sem mikið á ríður, taki gagnrýni og tillögur stjórnarandstöðunnar alvarlega og skoði þær sem möguleika til lausnar á þeim vandamálum sem menn standa frammi fyrir hverju sinni. Ég endurtek það sem ég reyndar orðaði í umræðu um fjárlög hér fyrr í dag að ég tel það mikinn ábyrgðarhlut hjá stjórnarþingmönnum að hafna tillögum sem draga úr halla ríkissjóðs um 2 milljarða. Ég fullyrði enn og aftur að þessar tillögur eru raunhæfar og raunsæjar og alls ekki flóknar og ég tel að til þess verði horft í framtíðinni hvaða menn það voru sem höfnuðu því að draga með jafnstórfenglegum hætti úr halla ríkissjóðs eins og fram kemur í þessum tillögum. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað



Virðulegi forseti. Ég hafði byrjað ræðu mína hér í gærkvöldi og skýrt frá því hvernig að málinu hefði verið staðið, bæði í umræðu í hv. Nd., svo og í sjútvn. þessarar hv. deildar, og hafði bent á að það lægi ljóst fyrir að hér væri allt of hratt unnið og ekki hefði unnist neinn tími til þess að skoða þetta mál sem skyldi. Það liggur náttúrlega ljóst fyrir að þetta frv. verður afgreitt sem lög héðan úr deildinni, sjálfsagt á morgun. Mér datt þess vegna í hug hvort við gætum ekki verið enn þá duglegri í þessari hv. deild - nú hefur verið lagt fram hér í hv. deild frv. um fiskmarkað - hvort við ættum nú bara ekki að taka okkur til hér í hv. deild og koma þessu máli með hraði í gegnum deildina svo að þetta mál verði samþykkt sem lög héðan frá Alþingi áður en við förum í jólafrí. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt einmitt í tengslum við það mál sem við e.rum að ræða hér og þá umræðu sem er í þjóðfélaginu um það að gefa fiskverð frjálst. Það væri alls ekki meiri tilætlun gagnvart hv. Alþingi að klára þetta mál hér í nótt og á morgun í báðum deildum og ganga frá því að í byrjun janúar sé hægt að stofna fiskmarkað til þess að tilætlun þeirra laga, sem hér er verið að leggja til að samþykkt verði, og hið frjálsa fiskverð, sem rætt er um að eigi að taka gildi 1. jan., geti notið sín. Það væri ekki meiri tilætlun við hv. Alþingi en sú tilætlun að við göngum frá því að leggja niður opinbert ferskfiskmat. Deildin gæti hér í nótt afgreitt málið með afbrigðum án þess að vísa því til nefndar og boðið Nd. upp á að ganga frá málinu í fyrramálið þannig að útvegsmenn og sjómenn gætu notið þess réttar að selja sinn afla á frjálsum fiskmarkaði hér í Reykjavík í upphafi vertíðar. Það er alls ekki meiri tilætlun en af þinginu er heimtuð í sambandi við þetta mál. Það er reyndar svolítið skrýtið að hæstv. sjútvrh. telji sig þurfa að leggja fram þetta fiskmarkaðsfrv. nú á allra síðustu klukkutímum þinghaldsins. Það eru svolítið skrýtin vinnubrögð hjá hæstv. sjútvrh., bæði gagnvart því máli og því máli sem við ræðum hér, að vera með þetta allt á síðustu stundu. Ég hef haft fréttir af því að fiskmarkaðsfrv. mun vera tilbúið fyrir nokkru síðan. En af annarlegum ástæðum hefur ekki verið talin ástæða til þess að leggja það hér fram fyrr en í dag.  Það verður sjálfsagt ekki farið að taka fyrir frv. um frjálsan fiskmarkað þó æskilegt væri. Fyrst og fremst ber því að huga að því frv. sem hér er til umræðu. Eins og ég nefndi hér í ræðu minni í fyrradag og hv. þm. muna eftir, þá var samþykktur heilmikill lagabálkur um Fiskmat ríkisins hér á vordögum 1984. Það fyrirheit var gefið að verið væri að breyta lögum um það fyrirtæki á þann veg að það yrði miklu skilvirkara eftir en áður, það yrði ódýrara í rekstri og ýmsir fleiri kostir áttu að fylgja þeim breytingum sem þá voru samþykktar. En kannske var aðalbreytingin þó fólgin í því að ferskfiskmatið átti að verða miklu virkara, ferskfiskmatið sem verið er að leggja til með því frv. sem hér er til umræðu að leggja niður. Þannig hefur þessi tilætlun hæstv. sjútvrh. og hv. stuðningsmanna hans við afgreiðslu þessa máls hér á hv. Alþingi 1984 farið fyrir bí. En það er ekki vegna þess að það hafi ekki verið gerðir ýmsir hlutir til þess að reyna að standa við þetta fyrirheit? Jú, jú, það voru gerðir ýmsir hlutir, m.a. mun hafa verið sett á stofn ansi mikið tölvuapparat hjá Fiskmatinu. Gaman væri nú að sjá hæstv. sjútvrh. hér í deildinni svo hægt væri að leggja fyrir hann eina og eina spurningu.  Meðan við bíðum eftir ráðherra skal ég aðeins lofa mönnum að heyra um ýmsa þá þætti sem Ríkismatið hafði á prjónunum í sambandi við það að styrkja ferskfiskmatið. Ég held að það sé nauðsynlegt að hv. þm. geri sér aðeins grein fyrir því hversu rösklega hefur verið unnið að því á undanförnum árum, eða síðan lagabreytingin var gerð 1984, að styrkja þessa grein Ríkismatsins. Ég held því að rétt sé að ég lesi hér ávarpsorð fiskmatsstjóra, Halldórs Árnasonar, í blaði sem Fiskmatið gaf út, hóf útgáfu á m.a. til þess að leggja áherslu á og gefa upplýsingar um það hvernig ferskfiskmatið væri framkvæmt hjá stofnuninni og hvernig stofnunin er að búa sig í stakk til að vinna að þessu verkefni. Með leyfi forseta ætla ég að lesa þessi ávarpsorð fiskmatsstjóra. Fyrirsögnin er "Aukin gæði og bætt meðferð afla." Og svo kemur sjálft ávarpið: "Með þessu fréttabréfi er hafinn nýr þáttur í starfsemi Ríkismats sjávarafurða. Það sem eftir er vetrarvertíðar munu koma út átta fréttabréf með yfirskriftinni "Aukin gæði og bætt meðferð afla." Þau koma út á þriðjudögum með upplýsingum um gæðamat frá laugardegi til föstudags. Með því að koma fram með nýjar upplýsingar vill Ríkismatið beina athygli þeirra sem við sjávarútveg starfa að þeim mikilvæga þætti sjávarútvegs sem góð meðferð afla er og stuðla að auknum gæðum hans. Áður birti Ríkismatið samantekt á gæðamati vertíðarinnar 2-3 mánuðum eftir að henni lauk. Nú er verið að tölvuvæða starfsemi stofnunarinnar til að öll gagnavinnsla verði fljótvirkari." - Sem innskot vil ég undirstrika þetta, að þarna nefnir fiskmatsstjóri að verið sé að tölvuvæða stofnunina til þess að gagnavinnslan verði virkari og það sé auðveldara að koma upplýsingum til viðskiptamanna stofnunarinnar. Og áfram held ég, virðulegi forseti, með ávarpsorð fiskmatsstjóra: "Hvergi er til á einum stað jafnmikið af gögnum um gæði íslensks sjávarafla og hjá Ríkismatinu. Úr þessum gögnum má vinna upplýsingar um mikilvæga þætti sjávarútvegs. Samkvæmt lögum skal Ríkismat sjávarafurða taka sýni af, meta og skrá gæði afla úr hverri veiðiferð. Á grundvelli þessara gagna er hægt að vinna upplýsingar um breytingu á gæðum landaðs afla frá degi til dags eftir verstöðvum og veiðiskipum." - Hérna hefði ég nú reyndar þurft að spyrja virðulegan og hæstv. sjútvrh. um það hvað yrði gert við öll þessi gögn.

Hann kemur strax og atkvæðagreiðslu er lokið.

Já. Þá er nú ekki annað að gera en bíða með spurninguna en halda áfram með lesturinn: "Nú er verið að efla starfsemi Ríkismatsins til þess að það geti fljótt veitt staðgóðar upplýsingar um hvernig staðið er að nýtingu okkar mikilvægustu auðlinda. Í þessu sambandi skal haft í huga að verðmæti auðlindarinnar ræðst af því verði sem við fáum fyrir afurðirnar. Verð á mörkuðum ákvarðast hins vegar að verulegum hluta af gæðunum. Þess vegna þurfum við ætíð að hafa sem gleggstar upplýsingar um gæði sjávarafla og afurða." - Hér hefði ég náttúrlega þurft að spyrja ráðherra um hvernig skuli staðið að geymslu þessara upplýsinga líka. Áfram heldur fiskmatsstjóri: "Í hugum margra er hlutverk Ferskfiskmatsins eingöngu það að meta afla í gæðaflokka svo ákvarða megi hvaða verð skuli greiða fyrir hann. M.ö.o. að það sé hluti af verðlagningarkerfi sjávarútvegsins. En Ferskfiskmatið hefur annað og ekki síður mikilvægt hlutverk sem ætlunin er að varpa ljósi á með útgáfu þessara fréttabréfa. Þess vegna er ákveðið að safna upplýsingum um gæði þess afla sem á land berst og koma þeim á framfæri við aðila sjávarútvegsins." - Kannske þetta sé markmiðið, virðulegi forseti, sem er orðið dautt og ógilt þó að það hafi verið svona mikilsvert fyrir rúmu ári síðan. Og svo er feitletrað: "Upplýsingar um gæði afla eru forsenda fyrir ákvörðunum um gæðamál og skynsamlegri nýtingu fiskistofnanna." - Vera má, virðulegi forseti, að þetta séu rök sem séu nú úr sér gengin. Og áfram segir fiskmatsstjóri: "Ferskfiskmatið er oft gagnrýnt fyrir það að það sé ekki samræmi í matinu milli verstöðva og það sé á ýmsan hátt ekki nógu áreiðanlegt. Við sem störfum hjá Ríkismati sjávarafurða gerum okkur fulla grein fyrir að þessi fréttabréf munu kalla fram slíka gagnrýni. En við teljum nauðsynlegt að fá hana upp á yfirborðið." - Virðulegi forseti. Skyldi þessi gagnrýni hafa komist upp á yfirborðið? Ef svo er ekki, er þá ekki þörf á að halda þessu fréttabréfi áfram og leita að og ná þessu markmiði?  "Að hluta til er eðlilegt að mönnum sýnist sitt hvað um framkvæmd ferskfiskmatsins því að hér eru miklir hagsmunir í húfi. Að því marki sem gagnrýnin beinist að þáttum sem betur mega fara í starfi Ferskfiskmatsins munum við reyna að bregðast sem skjótast við og bæta þar um. Með góðum vilja og samstarfi allra sem tengjast Ferskfiskmatinu er það trú okkar að fréttabréfið muni leiða til mun áreiðanlegra mats. Oft heyrist sagt að Ferskfiskmatið verðfelli afla þegar hann lendir í lægri gæðaflokka. Þá er gjarnan sagt að matið sé gott þegar matið lendir í háum gæðaflokki. Nauðsynlegt er að hafa í huga að Ferskfiskmatið er eingöngu til þess að segja til um hvert ástand fisksins er. Hafi verðmæti fisksins rýrnað er það vegna þeirrar meðferðar sem hann hefur hlotið áður en hann kom í matið. Það eina mat er gott sem sýnir raunverulegt ástand fisksins. Mat þar sem fiskur lendir í hæsta gæðaflokki, þegar í raun er um lélegan fisk að ræða, er slæmt mat. Það sama gildir ef góður fiskur lendir í lágan gæðaflokk." - Gæti nú verið, virðulegi forseti, að menn hafi komist fyrir það sem hér er verið að lýsa vegna útgáfu þessa bréfs eða að menn hafi von um og trú á því að hinir nýju aðilar, sem eiga að taka á sig þetta mat, leysi þetta betur en gert hefur verið? En enn heldur fiskmatsstjóri áfram: "Þar sem hér er um frumraun að ræða í útgáfu svo nýrra upplýsinga um ferskfiskmat reyndist nauðsynlegt að takmarka umfang verkefnisins svo að það yrði viðráðanlegt. Því eru hér eingöngu birtar upplýsingar um . . ." -  "Heildarniðurstöður um aflamagn og gæðamat í einstökum verstöðvum eru birtar en ekki upplýsingar um einstaka báta. Hins vegar er stefnt að því að . . . -  "Viðmiðun varðandi verðmæti afla er fengin með því að nota lágmarksverð Verðlagsráðs sjávarútvegsins eins og þau eru í tilkynningu ráðsins nr. 5/1986. Hvorki er tekið tillit til greiðslna til sjóða sjávarútvegsins né kostnaðarhlutdeildar. Að lokinni vertíð mun Ríkismatið gefa út 9. fréttabréfið" - þau voru númeruð öll fyrir fram - "þar sem niðurstöður verða dregnar saman og mat lagt á árangurinn. Til að meta árangurinn munum við fylgjast með hversu mikið verður fjallað um gæði og meðferð afla á grundvelli upplýsinga frá Ríkismatinu. Við teljum það góðan árangur ef þessum málum verður sýnd aukin athygli. Einnig verður fylgst með því hvort merkja megi bætta meðferð afla eftir því sem líður á vertíðina. Ekki síst munum við telja það árangur ef Ríkismatinu tekst að ávinna sér traust þeirra sem við sjávarútveg starfa." Það er greinilegt út frá því frv. sem við erum að fjalla um hér að ekki hefur nú tekist að vinna traustið. En í fyrri hluta þessara ávarpsorða segir fiskmatsstjóri að innan fiskmats Ríkismatsins sé safnað saman upplýsingum sem hvergi séu til annars staðar og safnist ekki annars staðar en hjá Ríkismatinu, og hann leggur áherslu á að til þess að hægt sé að stjórna og skipuleggja fiskveiðar og nýta þær auðlindir sem við eigum í fiskistofnunum, þá sé það höfuðatriði að hafa þessi gögn og vinna út frá þeim. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðh. hvernig eigi að halda þessari gagnasöfnun áfram eftir að Ríkismatið hefur verið lagt niður og hvort einhver von sé til þess að þeir aðilar sem eiga og munu taka þetta að sér, þ.e. seljendur og kaupendur, geti skilað slíkum upplýsingum til opinberra aðila. Það segir hér í þessu ávarpi fiskmatsstjóra: "Upplýsingar um gæði afla eru forsenda fyrir ákvörðun um gæðamál og skynsamlegri nýtingu fiskistofnanna." Er ráðherra sammála þessari skoðun fiskmatsstjóra og er þetta ekki jafnt í gildi í dag eins og það var í fyrra? Eins og kom fram í þessu, þá var ekki aðeins að verið væri að gefa út svokallað fréttabréf, sem ég held að hafi að mörgu leyti verið mjög gott, heldur hafa ýmsir hlutir aðrir verið að gerast hjá Ríkismatinu og í 7. tölublaðinu eru gefnar upplýsingar um það að enn hafi Ríkismatið sótt á og endurbætt aðstöðu sína. Þar er sagt frá því að Ríkismatið hafi nú fengið Easylink og Ríkismatið hafi tengst Fishnet.  Ég mun ekki lengja ræðu mína að sinni öllu meira. Ég vil aðeins vekja athygli á því að hæstv. ráðh. nefndi það í ræðu sinni við 1. umr. að kostnaður við Fiskmatið hefði verið undir áætluðum kostnaði samkvæmt fjárlögum. Ekki ætla ég að bera á móti því. En ég held að það segi okkur óskaplega lítið um það hvers lags fjármálastjórn hafi verið hjá fyrirtækinu. Það er ekki aðeins vegna þess að fyrirtækið er allt, allt annað fyrirtæki en það var 1984. Það er líka vegna þess að eftir lagabreytinguna 1984 fór Fiskmatið að taka greiðslur fyrir ákveðna þætti sinnar starfsemi þannig að það stóð að hluta undir rekstrarkostnaði sínum. Það segir okkur sáralítið hvort einhver afgangur er af þeim gjöldum sem áætluð voru til fyrirtækisins í gegnum fjárlög. Ég ætla ekki að fara að halda því fram að þetta fyrirtæki, Fiskmatið, hafi verið rekið eitthvað illa og fjármálastjórnin hafi ekki verið þar góð, en ég ætla ekki heldur að taka undir það að þar hafi hlutirnir verið á einhvern betri veg en áður. Frekar held ég að þar megi telja ýmsa hluti, kostnaðarlega séð, eins og kom hér fram við 1. umr., að vissu leyti vafasama, fjölgun yfirmanna og annað eftir því sem þar var bent á. Það bendir ýmislegt til þess að á síðustu fjórum árum hafi fyrirtækinu ekki verið stjórnað sérstaklega vel. Það er nú svo að frá 1904, en þá minnir mig að Fiskmat ríkisins hafi verið stofnsett, og til 1984 eru fimm forstjórar yfir fyrirtækinu. En frá 1984 hafa verið ráðnir að fyrirtækinu þrír forstjórar og einn mun hafa verið þá fyrir, reyndar talinn í hinni tölunni, Jóhann Guðmundsson var líkast til við það að fara frá fyrirtækinu þegar lögin voru samþykkt, en þá eru það Einar Jóhannsson, Jónas Bjarnason og nú Halldór Árnason. Það er a.m.k. oft viss ábending um að ekki sé allt í lagi með útgerð skips ef mjög oft þarf að skipta um skipstjóra á því. Eins er það viss ábending um að þarna hafi ekki verið stjórnað með sérstakri festu, að forstjóraskipti hafi verið svona ör. Og á hinn veginn að þarna hafi verið einhver sérstök stjórnun fyrst bæta þurfti við í toppstjórnunina eins og fram kom við 1. umr. Til viðbótar skal ég aðeins benda á einn þátt í lögunum, um það að þegar þarf að grípa til yfirmats og búið er að leggja Ferskfiskmatið niður hjá Ríkismatinu og Ríkismatið verður fyrst og fremst yfirmatsaðili, þá skulu þeir greiða þann kostnað, kostnað yfirmatsins, sem óska eftir yfirmatinu. Mér finnst þetta vera, ef ég má orða það svo, ansi mikill "lapsus" í lögunum að ef sjómenn óska eftir yfirmati - og svo kemur kannske í ljós að þeir hafi verið að óska eftir yfirmati sem síðan verður þeim hagstætt - að þeir eigi að borga kostnaðinn af því. Ég tel að lögin ættu frekar að gera ráð fyrir því að þeir sem yfirmatið úrskurðar vanhæfa ættu að greiða það. Það gefur náttúrlega auga leið að yfirmat hlýtur alltaf að kosta þó nokkurn pening, ekki síst ef sækja þarf yfirmatsmenn kannske langar leiðir, sein getur orðið vegna þess að yfirmatsmenn eru aðeins á einum stað í stóru héraði. T.d. ef við tökum lítinn róður af netabát, ef sjómenn verða óánægðir með það samkomulag sem kaupandi og seljandi hafa orðið ásáttir um, útgerðarmaður og fiskkaupandi, þá held ég að sjómenn vænta þurfi að vænta ansi mikillar breytingar á því mati til þess að þeir fari að hætta á það að leggja í fyrirframvitaðan kostnað vegna yfirmats. Það er sjálfsagt erfitt að breyta þessu núna en ég vil minna hv. þm. á þennan þátt. Ég held að það sé nauðsynlegt, ef þetta frv. verður að lögum, að þetta atriði verði tekið upp um leið og við komum saman aftur hér eftir jólafrí og þessum þætti laganna breytt, ja, ég segi ekki endilega á þann veg sem ég hef verið að stinga upp á, en alls ekki að þeir sem óska eftir yfirmati þurfi endilega að vera ábyrgir fyrir greiðslunni fyrir það.  Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að eyða miklu lengri tíma deildarinnar að sinni til umræðu um þetta en ég undirstrika það sem ég hef sagt hér áður. Eg tel að við höfum haft allt of lítinn tíma til að ræða þetta mál hér og að nauðsynlegt væri, eins og ég nefndi í fyrri hluta ræðu minnar, að við hefðum getað sent þetta frv. til umsagnar vítt um landið og heyrt afstöðu manna, bæði sjómanna, útvegsmanna og fiskkaupenda til þess, láta ekki nægja að topparnir í kerfinu hér í Reykjavík segi til um það hvernig þessir hlutir skuli vera. En um það þýðir sjálfsagt ekki að deila. Hér er greinilega meiri hluti fyrir því að þetta frv. verði samþykkt. En ég óttast það að reynslan af þessu, a.m.k. í upphafi, verði sú að hér hafi verið allt of hratt unnið og enginn undirbúningur hafi farið fram fyrir þá sem eiga að taka við þessu verkefni.



Virðulegi forseti. Það væri út af fyrir sig ástæða til þess að byrja að tala um það hvernig þetta vesalings frv. hefur velkst hér um í erfiðleikum í þinginu til þess að vera rætt nú um hánótt að fáum viðstöddum og engan veginn til fullnustu. Það var einkennilegt fannst mér á fimmtudagskvöldið þegar umræða um frv. var byrjuð eftir starfslítinn dag þessarar hv. deildar að þm. urðu skyndilega svo afskaplega þreyttir að ekki var nokkur leið að halda áfram fundi eftir kvöldmat. Ég vil segja það til að byrja með að þetta mál hefur haft hér afskaplega skamman aðdraganda og er að ýmsu leyti ófullburða. Ég hef þó talið að það sé ekki nokkur leið annað en að samþykkja það. Ég viðurkenni að það er vissulega mikið verk óunnið og að því leyti get ég tekið undir að sú till. sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason o.fl. munu mæla fyrir hér á eftir eigi fullan rétt á sér, en því miður er erfitt að styðja hana þar sem málið væri þá óhjákvæmilega steindautt. Það er ýmislegt sem ég hafði ætlað mér að gera athugasemdir við af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Ég veit þó ekki hvort ég geri það. Hins vegar getur að sjálfsögðu verið að eitthvað komi upp í hugann við 3. umr., ekki síst ef einhverjar umræður verða þá. Þó get ég ekki komist hjá því að víkja að nokkrum atriðum sem komið hafa fram í umræðunum og þá væri freistandi að byrja á því sem hv. þm. Skúli Alexandersson sagði, að enginn hefði búist við því að sjá frv. um breytingu á lögum um Ríkismat sjávarafurða koma svo fljótt hingað aftur. Ég býst við að þetta sé rétt hjá hv. þm. Hins vegar vil ég leyfa mér að vitna í þingræðu sem ég, þá varaþm., flutti við 1. umr. þessa máls í Nd. haustið 1983, með leyfi forseta: "En ég veit og viðurkenni það að í atvinnugreininni eru nú ekki forsendur, menn eru ekki tilbúnir til að taka upp þessa starfshætti." - Og þá var vitnað til þess að ferskfiskmat yrði lagt niður. "Það bíður síns tíma og ég er sannfærður um að það verður endurskoðað síðar." Það var sem sagt misskilningur hjá hv. þm. Skúla Alexanderssyni að ég hefði verið höfundur eða meðhöfundur að þessum tillögum. Svo var ekki. Það var skipuð nefnd af þáv. sjútvrh. 1979 sem skilaði áliti til eftirmanns þess ráðherra, sem nú er hæstv. sjútvrh., haustið 1980. Þar var lagt til, hv. þm. Skúli Alexandersson, þar var lagt til í tillögum þeirrar nefndar sem ég veitti forstöðu að Ferskfiskmat yrði lagt niður og öll ríkisafskipti af fiskmati stórlega dregin saman. Ég bið hv. þm. að taka eftir þessu. Það var þessi nefnd, sem var lögð niður af núverandi hæstv. forsrh., sem ekki fékk sínu máli framgengt heldur önnur, sem núv. hæstv. sjútvrh. tók í arf frá fyrirrennara sínum haustið 1983 eða skilaði áliti haustið 1983 og það nál. varð síðan lítið breytt að lögum. Þar var ekki, illu heilli, gert ráð fyrir afnámi skyldumats á ferskum fiski þó að ýmsar aðrar breytingar í þeim lögum væru til batnaðar. Eins og hér hefur margoft komið fram í umræðum þá minnkaði mannahald og umsvif Ríkismats sjávarafurða alls ekki og það fór svo að mjög magnaðar deilur upphófust strax veturinn eftir og hafa staðið linnulítið síðan. Það hefur verið rifjað upp hér að samþykktir allra hagsmunaaðila sjávarútvegs frá síðustu mánuðum hafa snúist um þessi mál og flestir, ég segi flestir, hafa orðið sammála um það að ferskfiskmat á vegum ríkisins megi leggjast af alfarið þó að sumir, eða hluti sjómanna, í Sjómannasambandi Íslands, vilji ekki að stofnunin sem slík hverfi alveg. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera orð hæstv. ráðh. um góða fjármálastjórn að umtalsefni. Ég tek hana með fyrirvara meðan ég hef engar sérstakar sannanir fyrir því aðrar en lægri útgjöld. Það fer auðvitað eftir tekjum og umsvifum hvort lægri útgjöld bera vott um góða fjármálastjórn. En hitt er miklu áhugaverðara að allir hagsmunaaðilar vilja nú taka saman höndum og taka málið að sér og geta það að mestu leyti eins og ég vil reyna að rekja hér. Ég lít svo á að þetta frv. sem hér liggur fyrir sé aðeins stutt skref í þá átt að leggja Ríkismat sjávarafurða alfarið niður. Ég er þar sennilega á svipaðri skoðun og fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna og fleiri sem hv. sjútvn. þessarar deildar ræddi við s.l. fimmtudag. Það er mín sannfæring að það komi að því að svo verði gert, þ.e. að ríkismat á ferskum fiski verði alfarið lagt niður. En ég segi það að ég er ekki á móti þessu stutta skrefi, þessu hænufeti sem nú er tekið. Ég tel þetta skinnsprettu í stað þess holskurðar sem fram þyrfti að fara á þeirri stofnun sem nú er rekin og kallast Ríkismat sjávarafurða. Því má við bæta að ef þeir samningar sem nú standa yfir um frjálst verð á fiski, fiskmarkaði og þess háttar, verða að veruleika þá stendur auðvitað ferskfiskmat eftir sem nátttröll í kerfinu. Ef þetta frv. verður að lögum, sem ég vænti að verði nú á morgun, um hádegi eða eftirmiðdag, þá býst ég við því að eins og sýnt hefur verið fram á og rætt var í umræðum hv. sjútvn. þessarar deildar þá verði það í mörgum tilfellum sömu mennirnir sem sjá um matið á ferska fiskinum en eru nú á launum hjá kaupendum og seljendum, báðum eða öðrum hvorum. En hitt kemur undarlega fyrir sjónir, eins og kom fram hér við 1. umr., að skrifstofuhald Ríkismats sjávarafurða virðist eiga að haldast að mestu óbreytt. Það var nefnt hér við 1. umr. og hafa ekki fengist við því svör að ég held enn þá að kontóristarnir við Nóatúnið eiga að halda áfram fullri vinnu og yfirvinnu eins og ekkert hafi í skorist. Það var reyndar dregið fram hér við 1. umr. að nýjustu yfirmenn Ríkismats sjávarafurða hefðu betri reynslu í ýmsum öðrum sökum en mati á ferskum fiski, en á það skal ég ekki leggja neinn dóm. Ég held að það sé nauðsynlegt vegna orða sem hér komu fram, sérstaklega við umræðu í hv. Nd., að fara nokkrum orðum um fiskmat og eftirlit í Kanada eins og það er nú. Um það hef ég að vísu þykkar skýrslur og gæti vitnað í þær og lesið en ég skal reyna að fara að stytta mál mitt mjög þar sem nú er liðið á nótt. Aðalatriði ferskfiskmats þar eru eftirfarandi: Ferskfiskmat í Kanada er ekki skylda enn þá. Það var ætlunin að svo yrði en það hefur af ýmsum orsökum ekki orðið, m.a. af pólitískum ástæðum. Ferskfiskmat þar er núna sjálfviljugt en stærstu fyrirtækin, National Sea Products og Fishery Products, nota sjálfstætt fiskmatskerfi sem er svipað og það punktakerfi sem hér var reynt veturinn 1984. Þessi fyrirtæki greiða sínum kaupendum verð eftir þessu kerfi en önnur fyrirtæki nota kerfið aðeins til viðmiðunar. Starfsmenn fiskvinnslustöðva framkvæma ferskfiskmatið, en þeir þurfa að hafa próf frá fiskvinnsluskóla, College of Fisheries and Navigation. Hið opinbera sá til þess á sínum tíma að punktakerfið varð til en það framkvæmir ekki sjálft matið og það mun ekki gera það þótt það verði skylda sem enginn veit um enn þá. Verði ágreiningur um ferskfiskmat er unnt að kalla til opinbera yfirmatsmenn sem skera úr deilum. Varðandi annað fiskmat í Kanada er það að segja að eftirlit með búnaði fiskvinnslustöðva er reglulegt. Framleiðsluleyfi eru gefin út af ráðuneyti eða sérstakri ráðuneytisdeild. Þessi stofnun hefur miklu víðtækari verkefni en Ríkismatið íslenska og gæti þess vegna verið eins konar Vinnueftirlit eða Hollustuvernd ríkisins hér. Afurðaeftirlitið er þannig framkvæmt að opinberir eftirlitsmenn skoða reglulega en fyrirvaralaust allar afurðir fiskvinnslustöðva með tilliti til lágmarkskrafna, þ.e. varan má ekki verða úldin, ekki heilsuspillandi og ekki upplituð svo áberandi sé. Eftirlitsmennirnir eiga sem sagt aðeins að tryggja það að kanadískar fiskafurðir uppfylli lágmarksskilyrði til útflutnings, en framleiðendur og seljendur eiga það við kaupendur um önnur gæði vörunnar. Hugmyndafræði starfsins er mjög skýr. Hreinar mælingar á efnum og gerlum eru látnar oft og tíðum skera úr. Eiginlegt vörumat er ekki orðin staðreynd enn þá í Kanada, en það ríkir um það mikill ágreiningur. Það veit enginn hvort það verður nokkurn tíma framkvæmt af hinu opinbera en það er það ekki nú. Spurningin um það hvað sé gott, betra eða best er algerlega á snærum fyrirtækjanna sjálfra, þ.e. sjálf gæðaflokkunin. Þessi stutta lýsing sem ég hef hér lesið er að miklu leyti samin upp úr viðtali sem var haft við dr. Botta, sem nú vinnur á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins sem gestur, vísindamaður sem gestur frá Kanada og starfaði í kanadíska fiskmatinu um tíma. Bent hefur verið á að það þurfi að verða til einhver aðili sem fiskkaupendur og -seljendur geta skotið deilumálum til, a.m.k. til úrskurðar. Þetta er sennilega rétt og væntanlega m.a. það sem þing Sjómannasambands Íslands átti við með samþykkt sinni. En það þarf ekki að vera til heil stofnun sem bíður eftir því að upp komi deilumál eða ágreiningur um fiskmat. Það þarf heldur ekki að vera til stofnun til þess að stimpla útflutningsvottorð um gæðamat sem starfsmenn sölusamtakanna hafa þegar framkvæmt. Menn hafa talað um þá hættu að eftirlit sölusamtakanna veiktist ef ekki væri til eitthvað sem þeir kalla óháð ríkismat. Með síðustu breytingum á fiskmatslögunum og með þeim lögum sem nú gilda er gert ráð fyrir því að framleiðendur og samtök þeirra beri ábyrgð á gæðunum. Þeir borga brúsann hvort sem er ef tjón hlýst af lélegum gæðum og það þýðir ekkert að skjóta sér á bak við Ríkismatið. Það hefur aldrei viðurkennt mistök sín hvort sem er. Það hefur aldrei borgað fyrir mistök sem þó hafa greinilega orðið í þessu starfi. Ég tel að það þurfi einnig að stíga þetta skref til fulls. Ábyrgðin verður að vera þeirra sem framleiða vöruna, ekki einhvers ríkisbákns sem allir leika sér að og plata og benda svo á sökudólg fyrir eigin afbrot. Það er eitt í Ríkismatinu sem kallast hreinlætis- og búnaðareftirlit. Ég álít að það sé til nóg af eftirlitsstofnunum í þjóðfélaginu þó ekki sé haldið úti sérstakri stofnun til þess arna. Ég held sem sagt að það sé tiltölulega auðvelt að leggja Ríkismat sjávarafurða niður og . . .

En Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins?

Ég get svarað hv. þm. því að ég er mjög hlynntur því að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins verði lögð niður og gerð að sjálfstæðri stofnun nákvæmlega eins og verkfræðiskrifstofa og starfi á eigin ábyrgð og ég er sannfærður um að það gengi miklu betur, þar yrði miklu skilvirkari starfsemi heldur en nú er. Um það hef ég ásamt forstjóra þeirrar stofnunar unnið tillögur sem að vísu eru ekki til umræðu hér en ég væri mjög fús að ræða hvenær sem er. Ég get sagt það að ef ég væri ekki svona dyggur og trúr stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar þá hefði ég sennilega lagt fram frv. sem gengi alla leið, stigi skrefið til fulls og legði Ríkismat sjávarafurða alfarið af. Það frv. gæti hljóðað eitthvað á þessa leið: 1. gr.: Öllum sem flytja út unnar sjávarafurðir er skylt að framvísa við útflutning vottorði um gæðamat sem sé í samræmi við kröfur kaupenda vörunnar og þess lands sem varan á að fara til. Vottorðið sé undirritað af manni sem til þess hefur hlotið viðurkenningu frá sjávarútvegs- eða viðskiptaráðuneytinu og ber ábyrgð á gæðamatinu. Ráðuneytið getur falið öðrum aðilum að ganga úr skugga um hæfni matsmanna hvenær sem er og enn fremur gengið úr skugga um það fyrirvaralaust að gæðamat sé framkvæmt í samræmi við útgefið vottorð. 2. gr.: Hráefni til fiskvinnslu skal vera ferskt, laust við hvers konar mengun og aðskotahluti og ekki hafa aflagast í meðferð. Kaupendur og seljendur að óunnu sjávarfangi semja um verð þess í samræmi við gæði - og taki menn eftir því, þetta er nákvæmlega það sem menn eru að berjast um nú í Verðlagsráði - en verði ekki samkomulag má skjóta ágreiningi til úrskurðar sjútvrn. sem kveður til yfirmatsmenn. Deiluaðilar greiða að jöfnu allan kostnað af yfirmatinu. 3. gr.: Skipaskoðun ríkisins gengur úr skugga um að lestar og búnaður fiskiskipa standist þær kröfur sem gerðar eru og Hollustuvernd eða Vinnueftirlit ríkisins eða hvort tveggja hefur eftirlit með hreinlæti og búnaði í fiskvinnslustöðvum. 4. gr.: Lög þessi öðlast gildi einhverja ákveðna dagsetningu og jafnframt falla önnur lög úr gildi um Ríkismat sjávarafurða og þá þarf að taka fram að um réttarstöðu starfsmanna Ríkismats sjávarafurða fer eftir ákvæðum laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Meira held ég að þurfi ekki í raun og veru að segja um þetta mál. Ég á von á því að þessum málum verði komið fyrir á þennan hátt áður en mjög langt um líður. Það kann að taka eitt eða tvö þing í viðbót. Við rifjuðum það upp, þó sérstaklega hv. 4. þm. Vesturl., hann rifjaði það rækilega upp, að það hefðu ekki liðið nema 2 1/2 ár frá því að síðustu fiskmatslögum var breytt. Í tilefni af orðum hans fletti ég í gegnum nærri 50 ára sögu fiskmats á Íslandi og að jafnaði á sex ára fresti hefur lögum um fiskmat verið breytt, en nú er orðið ansi stutt síðan. Ég hjó eftir því að hv. 4. þm. Vesturl. vitnaði hér í fréttabréf Ríkismats. Það hafði ég reyndar hugsað mér að vitna í líka og lesa nokkra kafla.

Vill ekki þm. lofa mér að ljósrita tillöguna að lögunum sínum?

Ég vil benda hv. þm. á það að þessi ræða mun væntanlega birtast í þingtíðindum og jafnvel þó letrið sé smátt má lesa það þar. Enn fremur vil ég benda hv. þm. á það að þessi till. var skrifuð sem drög og á að sjálfsögðu eftir hina hátæknilegu fínpússun sem hið virðulega Alþingi krefst eins og við höfum séð svo glögg dæmi um í kvöld og nótt. En þar höfum við líka séð að svo getur skýrum skjöplast sem öðrum. Ég ætlaði að lesa hér upp úr þessu fréttabréfi svo sem eins og heila blaðsíðu um það til hvers ferskfiskmatið er. Ég held ég láti það nú vera. Menn geta dundað sér sjálfir við það. Hins vegar langar mig til að lesa úr því bréfi nokkur skilgreiningaratriði sem hér eru sett mjög skýrt fram og ég skil ekki hvers vegna breyst hafa svo mjög síðan, en þar stendur, með leyfi forseta: "Tilgangur Ferskfiskmatsins er: Að stuðla að sem bestri meðferð afla í veiðarfærum og um borð í fiskiskipum og í landi. Að afla sem áreiðanlegastra upplýsinga um ástand þess hráefnis sem að landi berst og meðferð þess í landi. Að veita upplýsingar um ástand afla sem er forsenda fyrir ákvörðun um gæðamál. Að veita kaupendum og seljendum upplýsingar um ástand þeirrar vöru sem verið er að versla með. Þær upplýsingar eru lagðar til grundvallar við verðlagningu hennar." Nú er ég alls ekki sammála þessu en hins vegar þykir mér það nokkuð skrýtið og bera einkennilega að ef höfundar þessa frv., sem hér liggur fyrir, hafa varpað þessum markmiðum öllum fyrir róða á aðeins nokkrum mánuðum, þ.e. frá því að þetta fréttabréf kom út. Ég reikna með því að tækifæri gefist til frekari umræðu um málið eftir nokkra klukkutíma við 3. umr. og læt þessu lokið í bili.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa hérna mjög langt mál. Ég ætla bara að segja þetta til þess að hv. þm. viti það því að nú er klukkan rétt að verða 5 og orðið nokkuð áliðið, allavega að mér finnst. Ég vil byrja á því að fagna þeirri umræðu sem nú hefur breyst ansi mikið á ekki lengri tíma en tveimur árum, að menn skuli vera að tala núna í alvöru um frjálst fiskverð og fiskmarkaði og það jafnvel hv. þm. sem sögðu 1984, og ég leyfi mér að vitna, með leyfi forseta, í ræðu þar sem hv. þm. Björn Dagbjartsson sagði: "Flestir hafa fyrir löngu gert sér ljóst að erlendar fyrirmyndir svo sem uppboðskerfi og fiskmarkaðir henta ekki íslenskum aðstæðum. Öll íslenska þjóðin lifir á því sem hægt er að fá fyrir fiskafurðir og þess vegna verður verðlagning að vera sem allra næst réttu lagi, en ekki háð duttlungum óábyrgra spekúlanta." Þetta var sagt þegar ég lagði fram frv. til laga um Verðlagsráð sjávarútvegsins. En því ber að fagna að það tekur ekki mjög langan tíma að skipta um skoðun og sjá að skynsamlegt er að gefa fiskverð frjálst því þessar staðhæfingar eru alrangar. Og til þess að fiskverð geti verið frjálst þarf að afnema þessar lagagreinar varðandi Ríkismat sjávarafurða. Ég gerði vinnubrögð að umtalsefni nú við 1. umr. þessa máls, hvað þetta mál er seint lagt fyrir þingið og ég tel ekki ástæðu til að endurtaka það, en það finnst mér vera til lítillar fyrirmyndar fyrir hæstv. Alþingi. Virðulegi forseti. Ég vonast til að þm. þurfi ekki að halda mjög langa ræðu þrátt fyrir þessi tilmæli mín eða þessa tilvitnun hjá mér, en ég get ekki orða bundist. Aðeins áfram um frjálst fiskverð því að auðvitað blandast það inn í þessa umræðu. Þess vegna erum við að samþykkja Ríkismatið að það sé hægt, ef samkomulag næst í Verðlagsráði, að framfylgja frjálsu fiskverði eftir áramótin og grundvöllur fyrir því líka að samþykkja það frv. sem nú hefur verið lagt fyrir þingið varðandi fiskmarkaði, þ.e. að það sé ekki skylda að Ríkismatið sjái um ferskfiskmat. En það voru fleiri þm. með efasemdir varðandi frjálst fiskverð og hv. þm. Valdimar Indriðason  En í 22 ár hefur yfirnefnd Verðlagsráðsins í flestum tilfellum ráðið fiskverði hér á landi og ég held að það sé tími til kominn að hagsmunaaðilar takist á um þetta án hjálpar ríkisvaldsins. Þess vegna ætla ég að stuðla að því eins og hægt er að þetta frv. verði að lögum og lengja ekki þessar umræður, minnug þess að það er hægt að drepa mál á tíma hér eins og selafrv. forðum daga. Tvívegis í þessari hv. deild hefur það dáið á tíma. Ég held að það verði reynt, allavega skildi ég hv. þm. Björn Dagbjartsson þannig þegar hann sagði að það væri hægt að nota tímann við 3. umr. þessa máls. Nú skilst mér, virðulegi forseti, að 3. umr. verði ekki fyrr en í fyrramálið og fundir verði ekki í þessari hv. deild fyrr en hálfellefu í fyrramálið þannig að það yrði náttúrlega mjög auðvelt að fella málið á tíma nema við ætlum þá að lengja þinghaldið. Mér þætti vænt um ef hv. þm. vildi upplýsa það því mér finnst svona skemmtilegra fyrir fram að vita hvort það á að ljúka þingstörfum hér á morgun eða mánudag. Það fer alltaf svolítið í mig ef einstaka þm. ætla að ráða þingstörfum en það sé ekki bundið þeirra skoðunum á viðkomandi frumvörpum. Það kom fram á fundi þar sem sjútvn. fékk viðmælendur að það yrði engin breyting í raun. Þeir menn, sem núna sjá um ferskfiskmatið, mundu aðeins færast til á launaskrá, yfir á laun hjá fiskvinnslunni. Þetta kom fram hjá fiskvinnslumönnum. Síðan kom fram hjá öðrum að þeir töldu ekki þörf á nema tveim yfirmatsmönnum, en þeir verða tíu, vegna þess að ágreiningsmál yrðu ekki mjög mörg eða mikil. Og það kom einnig fram að þar sem þeir yrðu að greiða kostnaðinn sem bæðu um yfirmat, þá mundi draga mjög úr að þetta yrði notað, þannig að ég held að það sé fljótræði að samþykkja þessi lög án þess að samþykkja brtt. sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason mun mæla fyrir hér á eftir, að skipuð yrði nefnd til þess að endurskoða alla starfsemi Ríkismatsins. Sú nefnd gæti auðvitað athugað það hvort ekki mætti skera þar niður ansi marga toppa, en það hefur verið gagnrýnt að yfirmönnum hafi fjölgað á meðan undirmönnum hafi fækkað. Það eru því mjög mörg atriði í þessum málum sem liggja enn óskoðuð fyrir. Hæstv. ráðh. gæti jafnvel útskýrt fyrir sitt leyti hvernig hann sér þetta yfirmat eiga sér stað í dag, hvort þarna verður um tíu eða tvo menn að ræða. Mér fannst ansi mikið bera á milli manna sem sátu þó frá sömu hagsmunaaðilunum á sama fundinum eða höfðu svipaða hagsmuni. Annars vegar sagði fulltrúinn frá Ríkismatinu að það þyrftu að vera tíu en frá saltfiskverkendum, ef ég man rétt, að það þyrfti ekki nema tvo. Ég endurtek aðeins að mér finnst það þurfa að koma hér skýrt fram hvort þetta mál á eftir að lengja umræðuna. Ef svo er þá tel ég að það sé alveg óhætt að samþykkja þá brtt. sem hér liggur fyrir því að m.a. er vandamál að samþykkja þá till. þótt skynsamleg sé vegna þess að málið er þá aftur farið í Nd. Mér finnst að ef við eigum að hafa hér samkomulag um gang þingstarfa þá þurfi að liggja nokkuð skýrt fyrir vilji þm. til þess að málin séu afgreidd og hvernig, og ekki síst stjórnarsinna í þessu tilfelli.



Forseti getur ekki á sér setið að láta það koma fram að hann er nú farinn að hafa svolitlar áhyggjur af hvað orðið er áliðið nætur eða morguns. Það eru enn tveir á mælendaskrá en ég held samt sem áður að við freistum þess að halda aðeins áfram. Það gerir kannske minna til með hv. þm., en ástæða er til að hafa áhyggjur af starfsfólki sem hér verður að sitja í húsinu svo að ef þm. geta stillt máli sínu í hóf, þá væri það mjög æskilegt að geta lokið þessari umræðu kannske á næsta hálftíma. Þetta eru aðeins vinsamleg tilmæli forseta.



Virðulegi forseti. Í tilefni af ummælum hæstv. forseta vil ég segja að það er greinilegt að hér er ekki reiknað með þeim vinnutíma sem samninganefndarmenn þurfa að leggja á sig í erfiðum samningaumleitunum um kjaramál, og hún hafi reiknað með því að ég mundi tala a.m.k. í 8 tíma, en það er nú ekki meiningin. Ég mun tala innan við það. Það frv. sem hér liggur fyrir er gott frv. Ég hygg að þar sé á ferðinni mörkun tímamóta sem leiði okkur til móts við þann nýja tíma sem blasir við okkur í dag. Ég geri mér grein fyrir því að það eru margir andvígir því að leggja niður Ríkismatið en þeir eru miklu fleiri sem eru með því að gera það. Ég tel mig þekkja nokkuð til sjómennsku og sjómanna og hef haft undanfarna sólarhringa gott samband við sjómenn um þessa hluti. Þeir sem ég hef haft samband við eru allir sammála því að leggja þetta mat niður. Allir eru þeirrar skoðunar að Ríkismat sjávarafurða sé yfirleitt af því vonda og vilja breyta til. Það kemur fram í nál. hv. þm. Skúla Alexanderssonar að ekki hafi gefist tími til þess að ræða við fulltrúa sjómannasamtakanna um þetta mál. Ég mótmæli þessu harðlega. Í Ed., hverri deild ég er í, reyndum við hvað eftir annað að fá þá til viðræðu um þetta mál. En þeir sem óskað var eftir til viðræðu um málið gáfu sér ekki tíma til þess að spjalla við okkur.  Auðvitað hef ég ákveðnar áhyggjur af því hvernig þetta hefur verið framkvæmt allt saman í sambandi við Ferskfiskmatið. Maður spyr sig ákveðinna spurninga, ég hef gert það líka á nefndarfundum, en þrátt fyrir það að ég hafi ekki fengið fullnægjandi svör þaðan, þá er ég tilbúinn til að taka þessa áhættu sem þarna er á ferðinni gagnvart sjómönnum vegna þess að við erum að ganga til móts við nýja tima varðandi öll þessi mál. Framtíðin er allt önnur en hún var. Ég veit að formaður sjómannasamtakanna, Sjómannasambands Íslands, hefur þau tilmæli frá meiri hluta samninganefndar sjómanna að styðja það að þetta mat verði lagt niður. Það er vegna þess að menn vilja taka þessa áhættu. Menn vita það líka að matið er ónýtt og tákn gamalla tíma, þess tíma sem e.t.v. á ekki eftir að koma aftur og vonandi ekki. En ég vona líka að samfara þessari breytingu leysi menn betur sín deilumál en áður. Ég man eftir því og vil geta þess að sporin hræða á þann veg að ef deilur koma upppá verða smávandamál meiri en góðu hófi gegnir. Ég vænti þess að það leysist og þess vegna sé ástæða til að gera þessa tilraun. En ef þessi tilraun gefst ekki vel, þá er hægt að kippa þessu til baka, fara aftur í sama horf eða svipað horf, þannig að Ríkismatið geti leyst það sem á vantar. Þáttur í minni tortryggni birtist í tillögu sem við Alþýðuflokksmenn höfum flutt hér í deildinni. Það lýtur ekki endilega að því hvort matið verður lagt niður eða ekki heldur því hvernig að þessu verður staðið. Ég óttast það að þar með sé aðeins um það að ræða að honum Jóni verði sagt upp en séra Jón fái að vera áfram. Þetta verði áfram svona einhvers konar félagsmálastofnun Framsfl. án þess að nokkuð verði að gert. Þessi hugsun kom fram í síðustu umræðu. Það er alveg á hreinu að ég met það þegar menn taka þátt í félagsmálastörfum að menn séu ákveðnir í því að fylgja sínu fram. En það vekur nokkra tortryggni hversu einlitt lið er þarna og hversu vel er haldið utan um það sem slíkt.

Hefur þm. skrá yfir það?

Ja, ég hef ekki nákvæma skrá yfir það en ég býst við að flokksstjórn Framsfl. hafi mjög góða skrá yfir það og ég óska eftir að fá hana frá hæstv. ráðh., því að hann mun vera innanbúðar þar. Brtt. okkar Alþýðuflokksmanna er svohljóðandi: "Alþingi kýs á fyrsta fundi Sþ. eftir samþykkt þessara laga sjö manna nefnd til þess að endurskipuleggja starfsemi Ríkismats sjávarafurða með hliðsjón af breyttu hlutverki þess og með það að markmiði að rekstur verði sem hagkvæmastur og yfirstjórn sem einföldust og ódýrust. Nefndin skal skila skýrslu um tillögur sínar og framkvæmd þeirra til sjávarútvegsnefnda Alþingis fyrir 1. mars 1987, svo og brtt. við lög um Ríkismat sjávarafurða ef nefndin telur þeirra þörf." Þetta er okkar tillaga og ég hef fundið það í umræðum hér að menn eru mjög samþykkir þessari till. Það sem menn leggjast gegn í þessari till. er það að þeir telja of lítinn tíma til þess að afgreiða hana vegna þess að jólaleyfi er fram undan og ef hún verður samþykkt þurfi hún að fara til Nd. og þar með verði málið dautt eins og kallað er á þingmáli. En ég er ósammála. Ef þetta væri stjfrv., þá væru ekki nokkur vandkvæði á þessu, þá mundu menn vakta það eða fara í þann farveg að samþykkja þetta kúgaðir af sínum flokkum eins og svo oft hefur komið fyrir. Þá vísa ég til þess að bestu menn hér hafa látið hafa sig í það að leggjast gegn fötluðu fólki með því að greiða atkvæði gegn þeim tillögum sem eru því til styrktar. Ég vil mælast til þess að þessi till. verði samþykkt vegna þess að þetta kemur til með að verða þeirri hugsun til góða sem þessu frv. fylgir. Ég ætla ekki að vera langorður. Ég segi bara það að ég vænti þess að menn samþykki þetta frv., þetta er gott frv. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir það starf sem hann hefur unnið í þessu sem mörgum öðrum góðum störfum. En ég held að hann Jón Jónsson, sem lendir í því að vera sagt upp núna, muni spyrja að því af hverju séra Jón þurfi ekki líka að víkja. Og ég spyr að því líka. Af hverju þarf hann ekki að víkja? Af hverju ekki að skera upp allt kerfið? Af hverju ekki að segja öllu apparatinu upp og taka því tak? Af hverju þurfa allir topparnir að vera þarna þrátt fyrir það að verkefni falli að mestu leyti niður? Ég spyr og kannske verður því svarað einhvern tímann. Ég vænti þess að þessi till. verði samþykkt og ég held, þrátt fyrir það að hún verði samþykkt, að það verði hægt að fá hana í gegnum Nd. því svo margir velviljaðir menn hafa mælt þessari till. bót.



Virðulegur forseti. Það var beint hér til mín mjög ákveðnum spurningum áðan og ég get ekki komist hjá því að svara þeim. Hvort ég ætli að lengja þetta þinghald eða ekki? Þar spyr sá þm. úr þeim flokki sem hélt uppi málþófi klukkutímum saman í nótt og kvöld með formann þingflokks í fararbroddi. Þessi sami formaður þingflokks þingmannsins mælti harðlega gegn því að haldið yrði áfram umræðu hér snemma á fimmtudagskvöldi.  Ég sé að hv. þingflokksformaður Alþfl. er genginn í salinn. Ég rifjaði það aðeins upp  Svo spurði hv. 8. landsk. þm. að því hvort ég hefði breytt skoðun minni varðandi fiskmarkaði. Fiskmarkaðir voru ekki til umræðu. Um það munum við ræða síðar. Ég er alveg óviss um það hvort fiskmarkaðir eiga rétt á sér og alls ekki á öllu Íslandi. Ég sé ekki að þeir eigi rétt á sér nema á nokkrum stöðum. Um frjálst fiskverð hef ég líka miklar spurningar. Ég efast ekki um að þeir, sem nú eru að vinna að því máli, hafi hugsað það mál djúpt, en ég skil ekki enn hvernig þeir ætla að koma því við, hvernig þeir ætla að slíta sambandi milli kaupenda og seljenda þegar helmingurinn af seljendunum er sami maðurinn. Á sínum tíma fluttu þm. Bandalags jafnaðarmanna tillögur um að leggja niður oddamann Verðlagsráðs og yfirnefnd Verðlagsráðs stundum. Yfirnefnd Verðlagsráðs var á sínum tíma, í því kerfi sem þá gilti og gildir reyndar enn, nauðsynlegur hlekkur, liður til þess að skera úr deilumálum sem hlutu að koma upp. Og það hafa því betur á því tímabili sem Verðlagsráð hefur starfað oftar en ekki tekist samningar og um það eru til gögn. Ég ætla ekki að orðlengja þetta núna. En ég endurtek það að ég afsala mér ekki rétti til að taka til máls við 3. umr.



Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekkert að blanda mér í þessa umræðu hér nú, kl. 20 mínútur gengin í 6 að morgni. Ég ætlaði hins vegar að segja fáein orð kannske við 3. umr. þessa máls, seinna á þessum degi. En þau ummæli sem hv. þm. Björn Dagbjartsson viðhafði hér áðan gera það að verkum að ég verð að segja hér örfáar setningar. Í fyrsta lagi eru það hrein ósannindi að ég hafi beitt mér gegn því að hér yrði fundur í fyrrakvöld, á fimmtudagskvöldið. Ég benti á að það væri ekki nauðsynlegt að halda fund. En að ég hafi lagst gegn því að hér yrði fundur eru hrein ósannindi. Og í öðru lagi þegar hv. þm. segir að ég hafi haldið uppi málþófi í Sþ. hér í kvöld, þá held ég í fyrsta lagi að hann viti ekki hvað málþóf er. Ég flutti tvær ræður og ég talaði ekki mjög lengi og bið engan afsökunar á því. Hafi verið um eitthvert málþóf að ræða ætti hann kannske að skoða hjá sínum flokksbræðrum í þessum umræðum. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það hafi neinu málþófi verið beitt í Sþ. í kvöld. Það voru málefnalegar og efnislegar umræður þar allan tímann og mér þykir þetta ekki mjög merkilegur málflutningur.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt athugasemd. Þar sem síðasti ræðumaður sagði að á þessu árabili hafi samkomulag verið oftast í Verðlagsráði varðandi fiskverð 

Yfirnefnd.

Yfirnefnd.

Já, það er annað mál. Í Verðlagsráði sagðirðu.