Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að bera undir hæstv. forsætisráðherra spurningu sem snýr að framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem er ákveðin um næstu helgi á laugardaginn. Tilefnið er það að ráðherrar í ríkisstjórn hafa talað hver með sínum hætti um mikilvægi þjóðaratkvæðagreiðslunnar og jafnvel hver með sínu hætti um hvernig þeir hyggjast greiða þar atkvæði. Sumir ráðherrar í ríkisstjórninni segja sem svo að þeir sjái það fyrir sér að sleppa við að mæta, en mæti þeir muni þeir styðja lögin frá því í desember. Aðrir ráðherrar segja sem svo að það sé tilgangslaust að halda þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og það sé augljóst að það muni engum detta það í hug nema þá þessum tiltekna ráðherra sem ég vísaði til, að styðja lögin frá því í desember. Nú eru einungis fimm dagar þangað til þjóðaratkvæðagreiðslan á að fara fram og við höfum á undanförnum dögum fengið að sjá að ríkisstjórnin gerir ekki mjög mikið úr þjóðaratkvæðagreiðslunni í orði og í verki. Það fer lítið fyrir kynningu á þjóðaratkvæðagreiðslu. Bæklingur sem berast átti almenningi kemur afskaplega seint, auglýsingar í blöðum helgarinnar eru litlar og er það varla að maður taki eftir þeim. Það vekur auðvitað upp spurningar um hvort það sé svona sem ríkisstjórnin almennt telur að eigi að standa að kynningu á þjóðaratkvæðagreiðslum, t.d. eins og þeirri sem verður þegar samningur næst um aðild að Evrópusambandinu, ef af því verður. Er það svona sem menn ætla að standa að kynningu og undirbúningi þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu? Aðalatriðið er þetta: Er hæstv. forsætisráðherra að velta því fyrir sér að fella lögin frá því í desember úr gildi eða er ekki alveg ábyggilegt að þjóðaratkvæðagreiðslan 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir þessa spurningu, þjóðaratkvæðagreiðslan á að fara fram næstkomandi laugardag og ríkisstjórnin hefur engin áform um annað. Hitt er annað mál að þegar fyrir liggur tilboð frá Bretum og Hollendingum um samning sem er með 70 milljarða lægri greiðslubyrði en sá samningur sem greiða á atkvæði um, veltir maður auðvitað fyrir sér um hvað á að greiða atkvæði ef þetta er raunverulega þjóðaratkvæðagreiðsla um samning sem enginn berst fyrir lengur. Maður veltir fyrir sér: Er þetta ekki hálfgerður hráskinnaleikur? Er þessi þjóðaratkvæðagreiðsla ekki marklaus þegar fyrir liggur annað tilboð á borðinu sem við gætum fengið? Maður veltir líka fyrir sér að ef svo færi að samningar tækjust í þessari viku, og eru bæði stjórn og stjórnarandstaða að vinna í því, er þá ástæða til að halda þessari þjóðaratkvæðagreiðslu til streitu ef það liggur allt annar og betri samningur á borðinu? Það er auðvitað margt sem kemur upp í hugann þegar maður veltir fyrir sér þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Er í raun og veru verið að kjósa um samning eða lög sem ekki eru lengur „aktúel“ og um samning sem ekki er lengur á borðinu vegna þess að annar og nýr samningur stendur í boði og hugsanlega gæti verið eitthvað meira í boði þegar líður á vikuna? En við skulum sjá hvað setur. Það eru engin áform um annað hjá ríkisstjórninni en að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram. Sá bæklingur sem hv. þingmaður talaði um fer væntanlega í dreifingu á morgun.

Virðulegi forseti. Hversu lengi eiga þingið og almenningur að bíða eftir því að fá skýr svör varðandi þessa þjóðaratkvæðagreiðslu? Hún er á næsta laugardag. Við í þinginu hljótum að fara fram á það af hæstv. forsætisráðherra, ef hún er þeirrar skoðunar að það sé tilgangslaust að fara í þjóðaratkvæðagreiðsluna, að hún taki þá af skarið varðandi það og lýsi yfir að það hafi verið mistök að fara með lögin sem afgreidd voru í lok síðasta árs í gegnum þingið. Það sé augljóst núna að hægt sé að fá mun betri niðurstöðu og hún svari því þá a.m.k. hvort hún er að velta því fyrir sér að fella þau lög úr gildi vegna þess að það hafi verið mistök að samþykkja þau á þinginu. Það er ekki bæði hægt að koma hingað upp og segja að menn séu að velta því fyrir sér að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og segja síðan í hinu orðinu að það sé tilgangslaust. Ég á hér orðastað við forsætisráðherra Íslands, forustumann ríkisstjórnarinnar. Við þurfum að fá skýrar línur frá forustumönnum 

Virðulegi forseti. Ég gæti eins spurt formann stærsta stjórnarandstöðuflokksins hvað hann telur að eigi að gera ef það liggur fyrir samningur í vikunni sem er miklu betri og ásættanlegur sem t.d. formaður Sjálfstæðisflokksins mundi geta staðið að ásamt öðrum stjórnmálaflokkum á landinu. Um hvað á þá að kjósa næstkomandi laugardag? Hv. þingmaður verður að svara því um hvað á að kjósa næstkomandi laugardag ef kominn er annar samningur á borðið.  Við höfum rætt það áður hvort ástæða væri til að fresta þessari atkvæðagreiðslu um eina, tvær eða þrjár vikur 

Virðulegi forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að mikilvægasta verkefni velferðarþjónustunnar og leiðarljós í forgangsröðun við núverandi aðstæður sé að vernda hag og stöðu barna og fjölskyldna þeirra. Jafnframt segir að áhersla verði lögð á heilsueflingu sem forvörn gegn sjúkdómum. Rannsóknir hafa sýnt að íslensk börn á aldrinum 9–15 ára eru meðal þeirra þyngstu í Evrópu. Um 20% íslenskra barna eru talin vera of þung og þau eru auk þess með lakara þrek og hreyfa sig minna en þau sem eru í kjörþyngd. Sérfræðingar sem tjáðu sig um þessa niðurstöðu töldu að talan væri jafnvel enn þá hærri eða nær Bandaríkjamönnum þar sem 25% barna á aldrinum 6–17 ára eru of þung. Til samanburðar eiga 12–15% barna í Danmörku og Noregi við offitu að stríða. Offita barna getur leitt til mikilla heilsuvandamála og nú síðast birtist frétt á visir.is um að börnum allt niður í þriggja ára aldur geti verið hætt við hjartasjúkdómum ef þau eru í yfirvigt. Á sama tíma var fjallað um það á Bylgjunni í morgun að verið sé að draga úr hreyfingu nema í framhaldsskólum og það sé alls ekki næg hreyfing í boði í grunnskólum. Vinstri grænir lofuðu fyrir kosningar gjaldfrjálsum og hollum skólamáltíðum í grunnskólum landsins til að tryggja velferð barna og ungmenna. Svo má ekki gleyma því að ríkisstjórnin sjálf nefndi sig norræna velferðarstjórn. Benda má á að Svíar hafa boðið upp á ókeypis skólamáltíðir um nokkurra ára skeið og Finnar hafa boðið upp á fríar skólamáltíðir frá 1948. Það var talið skipta miklu máli þegar Finnar fóru í gegnum mjög erfiða efnahagskreppu að börn gætu fengið góða máltíð í skólum. Því vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra og varaformann Vinstri grænna, Katrínu Jakobsdóttur: Hvað er að frétta af loforðum ríkisstjórnarinnar um að vernda hag og stöðu barnanna okkar? Hvað er að frétta af fríu skólamáltíðunum og af hverju er verið að skera niður hreyfingu barna okkar í skólakerfinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina en vil þó minna á að það var ekki hluti af stjórnarsáttmálanum að fara í fría skólamáltíð. Þetta hefur hins vegar verið lengi á dagskrá Vinstri grænna, eins og hv. þingmanni er kunnugt um, og ég hef átt orðaskipti við ýmsa hv. þingmenn um þessi mál. Það liggur fyrir að það yrði kostnaður - nú man ég ekki svo gjörla hvort það hefur komið fram hér í pontu - upp á einhverja milljarða ef ríkið færi í þátttöku með sveitarfélögunum varðandi skólamáltíðir. En hins vegar höfum við haldið málinu vakandi og fylgjumst í raun vel með hvernig þessar máltíðir nýtast. Það hefur ekki orðið mikil breyting á því, svo því sé til haga haldið, hvernig þær eru nýttar. Hvað varðar hreyfingu er að sjálfsögðu kveðið á um hana í námskrá, bæði íþróttakennslu í grunn- og framhaldsskólum og hafa ýmis góð verkefni verið unnin á því sviði í ráðuneyti menntamála á undanförnum árum. Ég nefni sem dæmi verkefnið Skólahreysti. Það hefur líka verið sérstök íþróttavakning í framhaldsskólum þannig að það hefur verið talsvert um verkefni sem miða að því að efla hreyfingu bæði í grunn- og framhaldsskólum, auka áhuga ungmenna á hreyfingu með mikilli þátttöku skóla um land allt. Niðurskurður á hreyfingu hefur ekki verið, hvorki í námskrá né í almennum rekstri skóla þar sem lögð hefur verið áhersla á einmitt þau verkefni. Hins vegar er það áhyggjuefni hve kyrrseta barna og ungmenna hefur aukist og þá ekkert endilega á skólatíma heldur utan skólatíma. Það á ekki bara við um börn og ungmenni, það á við um allar kynslóðir sem eyða meiri tíma kyrrar, hvort sem er fyrir framan sjónvarp eða tölvu. En það hefur verið lögð mikil áhersla bæði á sértæk átaksverkefni í hreyfingu hvort sem þau heita Lífshlaup, Skólahreysti eða annað innan skólakerfisins. Að sama skapi er enn þá kveðið á um hreyfingu í aðalnámskrá allt frá leikaskólastigi til framhaldsskóla.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Hins vegar virtist kjarninn í þeim vera sá að óskaplega lítið hefði gerst meðan hún hefði verið í ráðuneytinu og vísaði hún fyrst og fremst til þess sem aðrir ráðherrar hafa gert. Þegar umræða var sem virkust um ofþyngd barna var spurt: Hvað er til ráða? Þá var fyrst og fremst talað um skólann, númer eitt, tvö og þrjú, skólinn skiptir þar máli. Síðan var að sjálfsögðu talað um íþrótta- og æskulýðsfélög, þátt foreldra og stjórnvalda og svo heilbrigðiskerfið. Eins og ég benti á ætti fyrst og fremst huga að því að vernda hag og stöðu barna og fjölskyldna þeirra við núverandi aðstæður. Ég spyr: Hvað ætlar ráðherrann að gera? Eða er þetta bara enn eitt dæmið um það þegar Vinstri grænir gefa eftir kosningaáherslur sínar og lyppast niður? Heldur hæstv. ráðherra því kannski fram hér að Samfylkingin sé á móti fríum skólamáltíðum?

Virðulegi forseti. Ég átta mig hreinlega ekki á því þegar hv. þingmaður segir að ekkert sé gert. Það er allt á fullu í skólum landsins og mikil áhersla á hreyfingu þannig að ég skil ekki alveg þessi orð. Ég vil líka benda á að við höfum fylgst mjög vel með íþróttamálum einmitt núna eftir að kreppan hófst og þátttaka barna og ungmenna hefur ekki minnkað þar. Ég held að það sé ákveðið fagnaðarefni á svona tímum að þar er enn þá mikil þátttaka. Hins vegar eins og ég benti hér á hafa gjaldfrjálsar skólamáltíðir verið á stefnuskrá okkar og það höfum við verið með í skoðun. En eins og hefur komið fram í ræðum mínum hér töldum við ekki færi á því við ríkisfjárlög 2010 að fara í það verkefni, enda er það ekki í stjórnarsáttmála stjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að enn á ný hefur vaknað sú hugmynd að koma upp spilavíti á Íslandi. Samkvæmt skoðanakönnunum væri slíkt í óþökk meiri hluta þjóðarinnar og í óþökk stjórnvalda á Íslandi og vísa ég þar í álit heilbrigðisráðuneytisins sem hefur tekið mjög eindregna afstöðu gegn slíku. Heilbrigðisráðuneytið vísar í greinargerð frá landlæknisembættinu sem segir að slíkt gæti haft neikvæð áhrif á heilsu landsmanna. Landlæknisembættið færir rök fyrir því og vísar í margvíslegar rannsóknir. Í greinargerð landlæknisembættisins segir orðrétt, með leyfi forseta: „Spilafíkn er vaxandi vandamál á Vesturlöndum samhliða sífellt fleiri möguleikum til að stunda peningaspil, t.d. á veraldarvefnum.“ Hér er komið að tilefni þessarar fyrirspurnar. Ef farið er inn á vefmiðilinn visir.is í dag blasir þar við auglýsing sem er sérstaklega sniðin að því að lokka spilafíkla inn í spilavíti á netinu, nákvæmlega það sem landlæknisembættið varar hér við. Samkvæmt hegningarlögum eru fjárhættuspil bönnuð á Íslandi. Þar vísa ég í 183. og 184 gr. almennra hegningarlaga. Þar segir með leyfi forseta, í hinni 183. gr.: „Sá, sem gerir sér fjárhættuspil eða veðmál að atvinnu eða það að koma öðrum til þátttöku í þeim, skal sæta sektum …“ Síðan segir í 184. gr.: 
             „Hver, sem aflar sér tekna beint eða óbeint með því að láta fjárhættuspil eða veðmál fara fram í húsnæði, er hann hefur umráð yfir, skal sæta sektum …“ Hvar er visir.is til húsa? Er ekki hér verið að brjóta landslög?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Þrátt fyrir það ákvæði hegningarlaga sem vitnað var til í fyrirspurninni eru happdrættisstarfsemi hér á lendi settar ákveðnar skorður í löggjöf frá Alþingi. Þar er annars vegar um að ræða almenn lög um happdrætti og hins vegar sérlög þar sem ákveðnum félögum er heimiluð happdrættisstarfsemi í ákveðnum tilgangi. Í happdrættislögunum er almennt bann við auglýsingum sem löggjafinn taldi að ætti einmitt við um slíkar auglýsingar sem nefndar voru hér áðan. Þá ber að nefna til sögunnar að Hæstiréttur dæmdi í slíku máli í júní sl. þar sem maður var sýknaður af ákæru um að hafa brotið gegn happdrættislöggjöfinni með því að birta svona auglýsingu. Þarna var að okkar mati ófyrirséð gat í löggjöfinni og það þarf að stoppa í það gat. Frumvarp þess efnis er í smíðum í ráðuneytinu til þess að breyta refsiákvæði happdrættislöggjafarinnar þannig að það skipti þá ekki máli hvort auglýsingin er fyrir starfsemi sem er hér á landi eða erlendis. Það má ekki auglýsa þá starfsemi sem ekki hefur verið fengið leyfi fyrir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir þetta skilmerkilega svar og ég fagna því að á leiðinni sé löggjöf til þess að stoppa upp í umrætt gat í löggjöfinni. Ég legg áherslu á að hér erum við ekki einvörðungu að tala um auglýsingar á fjárhættuspili heldur beinan aðgang inn í spilavíti á vefnum, sem hlýtur að vera mjög varasamt og ámælisvert ef við erum sammála um að þetta sé starfsemi sem veldur mörgum einstaklingum og samfélaginu miklu tjóni. Við hljótum að taka alvarlega ábendingar sem fram koma hjá landlæknisembættinu og þeim aðilum sem kafað hafa ofan í þessi mál. Þá þarf að stoppa rækilega í það gat. Ég ítreka þakkir mínar til hæstv. dómsmálaráðherra og fagna því að löggjöf sé á leiðinni.

Virðulegi forseti. Ég ætla að nota tækifærið og bæta við fyrra svar mitt, vegna þess að það eru líka í undirbúningi lagabreytingar þess efnis sem gera það kleift að takmarka með skilvirkum hætti veðmál og happdrættisstarfsemi á netinu. Það er svolítið erfitt að gera það en þetta er viðfangsefni sem er líka til umfjöllunar í nágrannalöndum okkar sem hafa svipaðan hátt á og við hvað varðar löggjöf um happdrætti. Það er því spurning um hvort hægt sé að takmarka með einhverjum hætti þá viðbótar- eða stuðningsþjónustu sem gerir fólki þá kleift að fara inn á netið og spila í happdrætti. Þetta er dálítið snúið en er til athugunar.

Frú forseti. Fyrir rúmlega mánuði síðan spurði ég hæstv. forsætisráðherra hvað liði frekari tillögum frá ríkissjórninni varðandi skuldavanda heimilanna og skuldavanda fyrirtækjanna. Þá svaraði hæstv. forsætisráðherra að það kæmi endurbætt frumvarp fljótlega að því er varðar greiðsluaðlögunina. Þá eigum við jafnframt eftir að sjá frekari úrræði varðandi hvernig haldið skal á málum þeirra sem komnir eru með eignir sínar í nauðungarsölu. Það er rúmlega mánuður síðan ég lagði þetta fram. Við þekkjum öll hér inni að vika er mjög langur tími í pólitík, hvað þá mánuður, svo langur tími er erfiður fyrir fjölskyldurnar sem lifa núna í óvissu um framtíð sína og afkomu. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvað megum við bíða lengi eftir tillögum frá ríkisstjórninni? Það er vissulega rétt að draga það fram og halda því til haga að þau undur og stórmerki gerðust hér að við samþykktum á þinginu frestun á nauðungarsölunni. En það er bara frestun, það er ekki úrlausn. Við erum búin að fá drög að dagskrá þingsins þar sem segir m.a. að það eru þingmannamál í dag, m.a. um virkjunarkosti og garðyrkjubændur, fín mál. Á morgun verða m.a. þingmannamál um transfitursýrur, transfólk, áfengisauglýsingar, eflaust allt fín mál. Það er ekki fyrr en á fimmtudaginn sem hugsanlega eru boðuð ný stjórnarfrumvörp. Þá hljótum við sjálfstæðismenn að segja: Ef það vantar tillögur til úrbóta varðandi efnahagsmál og atvinnumál er hægt að afgreiða tillögur okkar sjálfstæðismanna sem eru í efnahags- og skattanefnd, það er hægt að draga þær hingað inn í þingið. Við skulum einfaldlega ræða þær tillögur. Ég hlýt líka að spyrja ráðherra að því í ljósi þess að það er rúmur mánuður síðan ég lagði fram fyrirspurn: 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er auðvitað eðlilegt að þingmenn spyrji um hvort eitthvað meira eigi gera að því er varðar skuldavanda heimilanna. Það hefur margt verið gert eins og þingmenn þekkja, það eru komin á þriðja tug úrræða og við vitum að í bankakerfinu og hjá Íbúðalánasjóði hafa 50–70% af þeim sem eru í vanda nýtt sér þau úrræði sem þar eru fyrir hendi, eins og greiðslujöfnun. Við erum vitaskuld að vinna áfram í þessum málum vegna þess að við höfum áhyggjur af hópnum sem verst er staddur, það er hópurinn sem er með minnstar tekjur. Síðasta föstudag fóru þeir ráðherrar sem hafa með þetta að gera yfir stöðuna ásamt seðlabankastjóra þar sem við reyndum að greina vandann og sjá hvað þetta er stór hópur. Ég held að það sé ljóst að það eru þeir sem eru með minnstar tekjurnar sem þarf að vinna betur fyrir. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, við vorum með frumvarpið um nauðungarsölur hér um daginn og frumvarpið um greiðsluaðlögun endurbætt sem víkkar út gildissvið laganna og tekur til fleiri sem eru í vanda. Það er í undirbúningi hjá dómsmálaráðherra og mér skilst að það verði tilbúið á næstu vikum, eins og hæstv. dómsmálaráðherra segir. Það tekur tíma að vinna úr þessu. Við verðum að afmarka aðgerðirnar við þá hópa sem helst þurfa á því að halda. Það eru einstaklingar í miklum vanda, við vitum að það eru 19–20 þúsund einstaklingar sem eru á vanskilaskrá en það er líka fróðlegt að bera það saman við tímann þegar við vorum í miklu góðæri, þá voru 15 þúsund manns á vanskilaskrá. Þó að þessi hópur sé stór núna var líka mjög stór hópur á vanskilaskrá í góðærinu. 
             Ég fullvissa hv. þingmann 

Frú forseti. Ég vil bæta við einni spurningu. Kveðið er á um í lögum frá 2009 að nefnd skuli skila efnahags- og viðskiptaráðherra niðurstöðum um hvernig árangur hefur verið varðandi aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja. Samkvæmt lögunum á sú nefnd að skila af sér 1. mars, það er í dag. Hvað líður þeirri skýrslu og munum við hér í þinginu fá tækifæri til þess að fjalla um það hvernig framkvæmd hefur verið á lögunum sem eiga að vera í þágu einstaklinga og fyrirtækja? Hitt ber að undirstrika og það er rétt að hafa það í huga að fyrir mánuði síðan kom fram skoðanakönnun sem ASÍ gerði. 91% landsmanna eru á þeirri skoðun að aðgerðir ríkisstjórnarinnar í þágu heimilanna og fyrirtækjanna gagnist ekki. Þær duga ekki til þess að hjálpa fyrirtækjunum og ekki heldur fjölskyldunum út úr þeim vanda sem þau standa frammi fyrir í dag. Það er rétt að undirstrika það að meðan frestur er á nauðungarsölum „tikka“ dráttarvextirnir. Vandinn eykst. 

Virðulegi forseti. Meðal þess sem við fórum yfir á fundi með seðlabankastjóra er það sem Seðlabankinn er að vinna að sem er greining á áhrifum úrræða sem þegar hefur verið gripið til. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fá það fram hvernig þau hafa gagnast. Á síðasta ríkisstjórnarfundi setti ráðherra efnahags- og viðskiptamála fram gagnaöflun vegna greiðsluvanda heimilanna sem hann hefur verið að vinna að með því að safna upplýsingum hjá bönkum og sparisjóðum, eignamiðlunum, Íbúðalánasjóði, Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna o.s.frv. Þetta sýnir, virðulegi forseti, að verið er að vinna að þessu af fullum krafti. Nú er að greina þennan bráðavanda, eins og ég nefndi, og síðan viljum við fara út í það sem líka er verið að vinna að og tekur lengri tíma, þ.e. að skoða langtímavandann, skuldavanda heimila til lengri tíma, og reyna að gera okkur grein fyrir hvernig hann þróast. Ég segi því bara, 

Hæstv. forseti. Ég var svo lánsöm að vera viðstödd í gær þegar búnaðarþing var sett. Haldin var merk ræða af formanni Bændasamtaka Íslands þar sem farið var yfir afstöðu samtakanna varðandi Evrópusambandið. Umfangsmikil vinna fer af stað núna á þinginu varðandi þessi mál. Meðal annars kom fram í máli formannsins að gerð var ný Gallup-könnun varðandi Evrópusambandsmál. Þar kom m.a. fram að 95,7% svarenda telja að það skipti miklu máli að landbúnaður verði stundaður hér á landi um langa framtíð. 84,3% telja að það skipti miklu máli að Íslendingar séu ekki öðrum háðir um landbúnaðarafurðir. 55,9% aðspurðra eru andvíg aðild Íslands að Evrópusambandinu, 62,8% segja að framtíð íslensks landbúnaðar hafi mikil eða nokkur áhrif á afstöðu sína til aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Þetta eru afskaplega athyglisverðar tölur og væri gaman að fá það fram hjá hæstv. utanríkisráðherra hvaða framtíð hann sér varðandi landbúnaðinn og Evrópusambandið. Hæstv. ráðherra er þingmaður Samfylkingarinnar en sá flokkur hefur jafnan horft mikið til þess hvað skoðanakannanir segja. Jafnframt væri gott að fá fram álit hæstv. ráðherra á þeim niðurstöðum sem fram komu í könnuninni, að 57,9% svarenda segjast treysta íslenskum stjórnvöldum illa eða alls ekki til að gæta hagsmuna þjóðarinnar í umsóknarferlinu. Er ráðgert af hálfu ríkisstjórnarinnar að gera eitthvað til þess að styrkja þetta traust eða er kannski rétt að stöðva þetta ferli allt saman og draga umsóknina til baka?

Frú forseti. Varðandi síðustu spurningu hv. þingmanns hef ég þegar svarað henni. Þingið ræður sjálft hvað það gerir. Það var Alþingi Íslendinga sem samþykkti að í þetta ferli yrði farið. Það var Alþingi sem fól framkvæmdarvaldinu að sækja um á grundvelli ákveðins álits sem birtist í meiri hluta greinargerð utanríkismálanefndar  
             Að því er varðar síðan hag íslensks landbúnaðar í framtíðinni hef ég fulla trú á því að hann muni standa sig vel innan Evrópusambandsins. Ég held meira að segja að hægt sé að færa rök að því, eins og reyndar var gert af ýmsum sem töluðu fyrir bændur fyrir nokkrum árum, að það gæti verið ákveðið skjól af Evrópusambandinu fyrir landbúnaðinn miðað við þær breytingar sem hugsanlegt er að eigi sér stað á næstu árum vegna ákvarðana á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Ég tel að hefðbundinn landbúnaður eins og sauðfjárrækt muni koma ívið betur út innan en utan sambandsins. Ég geri mér vonir um að það náist samningar sem eru þannig að mjólkuriðnaðurinn standi ekki verr en hann gerir í dag. Ég tel sömuleiðis að það hafi komið fram að ýmiss konar ræktun grænmetis standist þá áraun sem þetta verður en auðvitað verður þetta erfitt. Þess vegna er það okkar skylda að reyna að ná samningum sem verja landbúnaðinn eins og hægt er.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin en það væri ágætt ef hann nýtti síðari mínútu sína til að útskýra það betur fyrir mér hvernig í ósköpunum hægt er að færa röksemdir fyrir því að íslenskum landbúnaði verði ágætlega borgið innan Evrópusambandsins ef þjóðin samþykkir það feigðarflan vegna þess að Evrópusambandið er eins og það er. Við vitum fyrir hvað það stendur og við vitum hvernig reglur þess eru. Bændasamtök Íslands hafa farið í viðamikla vinnu til að afla sér upplýsinga um það hvernig þessum málum hefur verið háttað gagnvart þeim þjóðum sem gengið hafa í sambandið, og þá sérstaklega Norðurlandaþjóðunum. Það er að því er mér skilst einróma niðurstaða bænda að hagsmunum íslensks landbúnaðar sé ekki betur borgið innan Evrópusambandsins. Þess vegna skil ég ekki hvernig hæstv. utanríkisráðherra getur haldið því fram að þetta verði allt í lagi fyrir landbúnaðinn. Hver eru rökin og hver eru skilaboðin til þeirra 

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann, ég get fullvissað íslenska bændur um að við munum reyna eins og kostur er að ná fram samningi sem ver þeirra hagsmuni. Ég er vinur íslenskra bænda og íslensks landbúnaðar og að hluta til alinn upp af góðum framsóknarbændum á Mýrum. Það sér á mér að lengi býr að fyrstu gerð. Það er alveg ljóst að það skiptir miklu máli líka að bændur komi með inn í þetta ferli. Þeir hafa mesta reynslu, þeir hafa mesta þekkingu, eins og hv. þingmaður segir, og þeir hljóta auðvitað að gera ráð fyrir þeim möguleika, hvað sem skoðanakönnunum líður, að samningur komi og hann verði að lokum samþykktur. Þess vegna skiptir mestu máli að samningurinn verði sem bestur. Ef hv. þingmaður hefur trú á þessum könnunum sér hún að verulega stór hluti þjóðarinnar samsvarar hagsmuni sína íslensku bændahagsmununum. Þá þarf hún ekki að vera mjög hrædd við þetta. Ef samningur kemur sem er vondur dæmir þjóðin hann náttúrlega að verðleikum.

Frú forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir hönd Íslands ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 45/2009, um breytingu á X. viðauka við EES-samninginn og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2006, 123/EB um þjónustu á innri markaði. Helsta markmið tilskipunarinnar er að auka flæði þjónustu með afnámi hindrana og einfalda alla ferla um veitingu þjónustu. Þar er um að ræða rammatilskipun sem útfærir gildandi EES-rétt á sviði þjónustu, bæði almennt en líka á sérstökum sviðum. Eins og menn muna var þetta umdeild tilskipun á sínum tíma. Henni var ætlað að ná yfir nánast öll svið þjónustu en það náðist ekki samstaða um það eftir harðar deilur innan Evrópusambandsins. Þess vegna var farin sú leið að ýmis þjónustusvið eru undanskilin gildissviði hennar. Menn muna það væntanlega líka, örugglega hv. þm. Ögmundur Jónasson, að bæði Ísland og Noregur gerðu fyrirvara um innleiðingu hennar þegar hún var tekin upp í EES-samninginn. Með því var verið að skerpa á því að hún gildi ekki um vinnurétt og hún hafi ekki áhrif á rétt stjórnvalda til að ákveða hvaða þjónusta er veitt af hinu opinbera og hvernig sú þjónusta er skipulögð og sömuleiðis hvernig hún er fjármögnuð. Í tilskipuninni felst m.a. sú krafa að aðildarríkin einfalda öll leyfisferli með því t.d. að draga úr kröfum um framlagningu ýmissa gagna og með því að gera þjónustuveitendum kleift að sækja með rafrænum hætti um leyfi til að stunda starfsemi sína í tilteknu ríki. Það skal líka áréttað að tilskipunin hugar einnig að réttindum neytenda en samkvæmt henni er þeim sem veita þjónustu gert að hafa tilteknar upplýsingar aðgengilegar fyrir alla þá sem vilja þjónustunnar njóta. Það er ætlan framkvæmdarvaldsins að innleiða tilskipunina með rammalögum á vegum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins. Þar að auki var talið nauðsynlegt að gera breytingar á ýmsum lögum. Þess vegna hafa tvö frumvörp verið lögð fyrir yfirstandandi þing, annars vegar frumvarp til laga um þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins og hins vegar frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna þjónustuviðskipta á innri markaðnum. Tilgangur þess fyrrnefnda er að greiða fyrir frjálsum þjónustuviðskiptum og tryggja jafnræði. Gildissviðið er víðtækt en þó eru mjög stór og mikilvæg þjónustusvið undanskilin, eins og heilbrigðisþjónusta, félagsþjónusta og fjármálaþjónusta. Síðarnefnda frumvarpið felur í sér breytingar á ýmsum lögum en með þeim er einkum fallið frá ýmsum kröfum um leyfisveitingar sem eru í gildandi lögum en samræmast ekki þessari þjónustutilskipun. Báðum þessum frumvörpum var vísað til hv. viðskiptanefndar í kjölfar 1. umr. Þar sem þessi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þessari tillögu vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 79/2008, um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins 2007/44/EB um breytingu á tilskipun ráðsins 92/49/EBE og sömuleiðis tilskipun 2002/83/EB, 2004/39/EB, 2005/68/EB og 2006/48/EB, að því er varðar reglur um málsmeðferð og viðmiðanir vegna varfærnismats við yfirtökur og aukningu eignarhlutdeildar í fjármálageiranum. Tilskipun 2007/44/EB inniheldur ákvæði sem varðar virkan eignarhlut í lánastofnunum, vátryggingafélögum og fjármálafyrirtækjum með leyfi til verðbréfaviðskipta, en hér er um að ræða breytingar á fimm tilteknum gerðum á sviði fjármálaþjónustu. Þessar breytingar eru allar tæknilegs eðlis og fyrir þeim er gerð ítarleg grein í tillögunni sjálfri. Af þessari tilskipun leiðir að gera þarf breytingar á lögum um vátryggingastarfsemi og sömuleiðis lögum um fjármálafyrirtæki. Frumvarp til laga um vátryggingastarfsemi annars vegar og frumvarp til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki hins vegar hafa þegar verið lögð fram á yfirstandandi þingi. 1. umr. um þau er lokið og þeim hefur báðum verið vísað til hv. viðskiptanefndar þar sem þau eru nú til efnislegrar umfjöllunar. Meginbreytingin sem lögð er til í fyrrnefndum frumvörpum og tengist tilskipun 2007/44/EB sérstaklega er að ekki verður gert ráð fyrir umsókn til Fjármálaeftirlitsins um að mega fara með virkan eignarhlut í félögum sem falla undir viðkomandi löggjöf heldur aðeins tilkynningu. Sá sem tilkynnir getur þó ekki farið með eignarhlutinn fyrr en liðinn er sá tímafrestur sem Fjármálaeftirlitið hefur til að setja sig upp á móti kaupunum eða aukningunni. Að auki er líka um að ræða breytingu á þeim viðmiðum sem Fjármálaeftirlitinu verður heimilt að styðjast við við mat á hæfi tilkynnanda og jafnframt þeim tímafresti sem stofnunin skal vinna samkvæmt. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi er hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað með þessari tillögu eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem felst í ályktuninni svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg svo til, frú forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta en langar eiginlega frekar að spyrja hann en að fara í andsvar við hann um þau frumvörp sem liggja fyrir, annars vegar um vátryggingafélög og hins vegar um fjármálafyrirtæki. Eru þessi frumvörp ekki sambland af því að bregðast við því sem fram kemur í EES-samningum og reglugerðum og því að breyta gildandi lögum á Íslandi óháð því sem fram kemur í EES-samningnum? Þá er önnur spurning til hæstv. utanríkisráðherra. Hún varðar meðferð EES-mála almennt í þinginu, kynningu þeirra, umræðu og afgreiðslu. Erum við ætíð að bregðast við einhverju sem þegar á að vera komið í gildi eða tökum við inn tilskipanir án þess að tímafresturinn sé liðinn, ef hæstv. utanríkisráðherra skilur hvað ég á við?

Frú forseti. Varðandi fyrri spurningu hv. þingmanns hygg ég að það sé rétt hjá henni að að því er varðar annað frumvarpið þar sem fjallað er um vátryggingastarfsemina sé um að ræða þá blöndu sem hv. þingmaður talaði um. Þar byggi ég meira á vitneskju minni af þeim frumvörpum sem lögð voru fram á síðasta þingi en þá var klárlega um það að ræða. Að öðru leyti er mér ekki fullkunnugt um hvort það gildir um hitt frumvarpið líka. Það er ekki ég sem legg frumvarpið fram. Ég legg einungis þessa þingsályktunartillögu fram til að staðfesta þessa ákvörðun og þar með að uppfylla skilyrði þings- og stjórnskipunarinnar um að aflétt verði stjórnskipulegum fyrirvara sem settur var í krafti 23. gr. stjórnarskrárinnar og verður að gera þegar breyta þarf lögum. Að því er varðar síðari spurninguna, hafi ég skilið hana rétt, hefur nýlega komið fram í skýrslu framkvæmdastjórnarinnar um Ísland í tengslum við aðildarumsókn okkar að Evrópusambandinu að Ísland stendur sig ívið betur en flest ríki við að innleiða þær gerðir, tilskipanir og reglur sem nauðsynlegt er að gera. Ég hygg því að þó að í sumum tilvikum sé sá frestur liðinn sem settur er þá stöndum við okkur ekki verr en aðrir. Hins vegar nota ég tækifærið og lýsi þeirri skoðun minni sem ég hef margoft gert á Alþingi að ég tel að Alþingi eigi með miklu skipulegri hætti að fara í skoðun á þessum málum. Þegar við tökum ákvarðanir í sameiginlegu EES-nefndinni gerist það með því að lögð eru ákveðin drög fyrir ríkisstjórn. Þau eru samþykkt eftir atvikum og síðan er gerður við þau fyrirvari sem felur í sér lagabreytingar. En ég tel að þingið eigi miklu fyrr að koma að þessum málum og helst jafnvel áður en þessi mál fara í þennan farveg.

Frú forseti. Ég ætla að koma stuttlega inn í umræðu um þau mál sem hér eru til umfjöllunar og ætla ekki að fara efnislega í þær á þessu stigi. Það gefst tækifæri til þess að gera það á vettvangi hv. utanríkismálanefndar og eftir atvikum annarra fagnefnda ef tilefni verður til að vísa þeim til frekari umfjöllunar þar. En í framhaldi af þeim sjónarmiðum og athugasemdum sem komu fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur um meðferð þessara mála, er sammerkt þeim öllum þremur þingsályktunartillögum á þskj. 705, 706 og 707 sem hér eru til umfjöllunar að þær fjalla um málsmeðferð EES-tilskipana. Hæstv. utanríkisráðherra lagði áherslu á að þingið kæmi fyrr að málum en það hefur gert. Tillaga hefur verið til meðferðar um nokkurra mánaða skeið, hugsanlega nokkurra missira skeið, mætti segja, um reglur um þinglega meðferð EES-mála. Á vettvangi forsætisnefndar hefur þetta mál verið rætt og ég vil upplýsa um að þar er gert ráð fyrir því í þeim drögum að reglum sem núna eru til umfjöllunar að þingið komi mun fyrr að þessum málum en verið hefur til þess að ekki sé hægt að líta svo á að efnisleg umfjöllun hafi ekki átt sér stað um þessi atriði sem hugsanlega kalla á lagabreytingar og að fallið sé frá stjórnskipulegum fyrirvara á vettvangi Alþingis þegar málið kemur þar inn. Þetta tel ég vera mjög mikilvægt og ég ítreka það í forsætisnefnd að vinnu við þessar reglur verði hraðað. Það má segja að núna séu þær í lokabúningi og eru til umfjöllunar í samstarfi Alþingis og utanríkisráðuneytisins. Ég á von á því að á allra næstu dögum verði tilbúin tillaga að reglum sem forsætisnefnd setur um þinglega meðferð EES-mála og að hægt verði að ganga frá þeim af hálfu forsætisnefndar hið allra fyrsta. Það mun sem sagt þýða að þegar mál eru á vinnslustigi munu þau koma, eins og hæstv. utanríkisráðherra lýsti að gert verði gagnvart ríkisstjórn, til umfjöllunar hjá utanríkismálanefnd á Alþingi og eftir atvikum öðrum fagnefndum sem viðkomandi mál heyrir undir. Það þarf því ekki að koma neinum á óvart þegar málin koma síðan með formlegum hætti til umfjöllunar Alþingis. Stundum hefur þetta verið gert þannig þegar fallið er frá stjórnskipulegum fyrirvara að það kemur ekki einu sinni tillaga til þingsályktunar heldur kemur tillaga í lagafrumvarpinu sjálfu. Þetta höfum við margítrekað gagnrýnt, að ekki sé komið með tillögu um að falla frá stjórnskipulegum fyrirvara fyrr en í lagafrumvarpinu sem um ræðir. Það er að sjálfsögðu miklu betra að það gerist með þessum hætti, að fyrst komi þingsályktunartillaga eins og gert er í þeim málum sem hér eru til umræðu í dag. Fallist Alþingi á þá tillögu er að vænta lagafrumvarps á síðari stigum þar sem innleiðingin er fest í lög. Þetta er að mínum dómi betri nálgun en við höfum stundum séð. En eftir sem áður er að mínu mikilvægt að við klárum vinnu við reglur um þinglega meðferð EES-mála til að tryggja sem allra bestan undirbúning og sem allra besta umfjöllun af hálfu Alþingis um þau mál sem svona þarf að fara með samkvæmt reglum.

Virðulegi forseti. Mig langar, vegna orða hv. þm. og formanns utanríkismálanefndar Árna Þórs Sigurðssonar, að spyrja hann frekar út í þá vinnu sem utanríkismálanefnd hefur verið að vinna varðandi aðkomu þingsins að EES-gerðum. Ég fagna því að hv. þingmaður beitir sér fyrir því innan forsætisnefndar að ýta á eftir þessum reglum sem samþykktar voru í utanríkismálanefnd 2008, að mig minnir, þverpólitískt, með allri þáverandi utanríkismálanefnd. Að mínu mati sýndi þessi vinna okkar að hér er borð fyrir báru, við getum þá frekar komið að athugasemdum og haft áhrif á gerðir á frumstigi en við gerum núna. Við fullnýtum ekki EES-samninginn okkur til hagsbóta og mér hefði þótt ráð að gera þetta áður en við færum að brölta í það að sækja um, en það er önnur umræða. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um þetta. Í reglunum er gert ráð fyrir því að eftirlitsnefndin með þessu verði sameiginleg, utanríkismálanefnd og EFTA-nefndin. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því? Styður hann þá tillögu fyrrverandi utanríkismálanefndar, sem hann átti að vísu ekki sæti í, ef mig misminnir ekki? Síðan er eitt lykilatriði í þeim tillögum, það er að utanríkisráðherra verði gert skylt að kynna allar tillögur fyrir utanríkismálanefnd eða sameiginlegu nefndinni áður en þær verða lagðar fyrir ráðherranefndina, sameiginlegu EES-nefndina. Hvað þykir hv. þingmanni um þá framkvæmd?

Frú forseti. Ég vil þakka hv þm. Ragnheiði E. Árnadóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég er algerlega sammála þeim sjónarmiðum sem komu fram í máli hennar. Ég átti, eins og kom fram hjá þingmanninum, ekki sæti í utanríkismálanefnd 2008 þegar verið var að hefja þessa vinnu. Það var undir forustu þáverandi formanns nefndarinnar, hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Ég átti hins vegar sæti þá eins og nú í þingmannanefnd EFTA. Í þeirri nefnd fengum við einnig þessar reglur eða drög að reglum til skoðunar og ég lýsti þar í öllum meginatriðum stuðningi við þær og styð þær. Þau drög sem verið hafa til umfjöllunar að undanförnu eru þau hin sömu og unnin voru á vegum þáverandi hv. utanríkismálanefndar. Það sem aðallega hefur verið í skoðun undanfarið er að fara yfir þær hreint praktískt, þ.e. tæknilega með það fyrir augum að framkvæmdin verði samkvæmt reglunum í raun gerleg og framkvæmanleg praktískt séð þannig að það henti bæði þingi og framkvæmdarvaldinu sem þurfa síðan að vinna eftir þeim í framhaldinu. Ég tala fyrir þessum reglum og vil gjarnan að þær taki gildi sem allra fyrst. Ég hef, bæði sem formaður utanríkismálanefndar og núna upp á síðkastið sem fulltrúi í forsætisnefnd, lagt áherslu á það. Varðandi það sem þingmaðurinn spyr um sérstaklega að því er varðar aðkomu þingsins þegar verið er að vinna málin á frumstigi, held ég að það megi almennt segja að því fyrr sem við komum að málum þeim mun meiri líkur eru á því að við getum haft áhrif á niðurstöðu málanna. Þess vegna held ég að það sé líka mikilvægt fyrir þingið að komast sem allra fyrst að umræðu um þau mál sem fara í þennan farveg. Ég undirstrika að það er mikilvægt að þingleg meðferð 

Frú forseti. Ég fagna sérstaklega síðustu orðum hv. þingmanns, það var einmitt það sem ég ætlaði að spyrja hann um í síðara andsvari mínu, hvenær hann telji að þessar reglur geti komið í framkvæmd, hvort þess sé langt að bíða, því að eins og hann er ég er orðin ansi óþreyjufull eftir að sjá þær í framkvæmd. Ég hvet hann og hæstv. utanríkisráðherra að láta þessa umsókn ekki breyta þessu verklagi vegna þess að ef það er eitthvað sem við þurfum er það að halda okkar hagsmunabaráttu áfram jafnvel þó að þessi umsókn sé komin í það ferli sem hún er nú í. Ég tel að við eigum margt inni þarna og að við eigum að nýta öll þau tækifæri sem við höfum. Það var alltaf markmiðið að hafa reglurnar gerlegar praktískt séð þannig að það kemur ekki á óvart að verið sé að reyna að útfæra þessi sömu drög. Við lögðum okkur mikið fram um að hafa þetta þannig að við gætum gert þetta vegna þess að það kom í ljós að reglurnar höfðu verið til staðar alveg frá því að samningurinn var samþykktur, þær höfðu bara ekki verið framkvæmanlegar vegna þess að við erum svo fá og smá. Þess vegna lögðum við í það mikla vinnu í þáverandi utanríkismálanefnd að hafa reglurnar svona en okkur var þó fullljóst að þeim gæti fylgt einhver kostnaður. Því vildi ég spyrja hv. þingmann að því hvort það tefji kannski fyrir. Til að við getum uppfyllt okkar eftirlitsskyldu í rauninni, þingið, gerðum við ráð fyrir því að það voru aukin samskipti þingmanna við Evrópuþingið, við flokkahópana. Við töluðum um á einhverju stigi, ég held að það hafi verið í drögunum, að Alþingi hefði starfsmann inni á Evrópuþinginu o.s.frv. Það var kostnaður við þetta, 

Frú forseti. Nei, mér er ekki kunnugt um að þessi kostnaðarþáttur hafi sérstaklega verið að þvælast fyrir í þessu samhengi, ég hef ekki heyrt þeim sjónarmiðum haldið til haga og kannast ekki við það. Það er alveg ljóst eins og þingmaðurinn nefnir að það kann að vera einhver kostnaðarauki vegna þessa en hann getur hins vegar líka hugsanlega skilað okkur, ef við getum á fyrstu stigum haft áhrif á það hvernig hlutirnir eru útfærðir, einhverjum sparnaði í framhaldinu. Ég tel því að þarna geti hlutirnir vegist á og þess vegna þurfi ekki að hafa sérstakar áhyggjur af því í þessu efni af því að ég held heldur ekki að um stórvægilegar fjárhæðir sé að ræða hvað þetta varðar. Síðan nefndi þingmaðurinn líka hugmyndir um aukið samstarf beinlínis við Evrópuþingið, flokkahópana og annað slíkt. Það eru hugmyndir sem einnig voru sérstaklega reifaðar í skýrslu Evrópunefndar sem skilaði af sér á vormánuðum 2007, ef ég man rétt, undir forustu þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra Björns Bjarnasonar. Þá voru mjög ítarlegar tillögur einmitt um þetta sem ég er í öllum meginatriðum sammála. Ég tel mikilvægt að við styrkjum samstarf okkar við þingmenn á Evrópuþinginu, bæði við einstakar fagnefndir sem fjalla um mál sem geta varðað okkur og eiga eftir að fara inn í EES-samninginn og eins við flokkahópana. Ég tek undir það með þingmanninum og tel að við eigum að gera okkar besta til að styrkja slík tengsl. Á þessum tímum þegar við horfumst í augu við niðurskurð á mörgum sviðum í hinum opinbera rekstri eru tengsl af þessum toga mikilvæg og geta skilað okkur ávinningi og árangri til framtíðar.

Frú forseti. Ég þakka þær umræður sem hér hafa spunnist um nánari tengsl okkar við Evrópuþingið og sömuleiðis nánari eftirfylgni og rannsókn þingsins á gerðum sem við þurfum að taka upp. Þessar umræður hafa hins vegar spunnist undir þingsályktunartillögu um afnám stjórnskipulegs fyrirvara varðandi fjármálaþjónustu en ég þakka þær eigi að síður. Ég er algerlega sammála þeim tveimur þingmönnum sem hér hafa talað um þessi efni. Ég hef löngum verið sammála því viðhorfi sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir kom með fram áðan þótt ég sé eindreginn stuðningsmaður ESB-aðildar. Það fólst í því að hún telur að það sé töluvert sem við eigum inni í EES-samningnum. Ég er þeirrar skoðunar að hægt hefði verið á undanförnum árum að nýta hann betur. Sú afstaða mín kom t.d. fram í þeirri nefnd sem ég átti sæti í og vann að Evrópumálum undir stjórn fyrrverandi dómsmálaráðherra Björns Bjarnasonar. Þar var nákvæmlega í þessi mál farið og þar var m.a. lagt til að Alþingi Íslendinga yndi bráðan bug að því að rækja sitt eftirlitshlutverk betur en hefði verið gert. Árum saman var þetta þannig að málin duttu inn í þingið og mætti litlum áhuga. Þau voru lítt rannsökuð, að mér þótti a.m.k. þegar ég sat í utanríkismálanefnd, og fóru þannig tiltölulega hratt í gegn. Ég er þeirrar skoðunar að hægt sé að benda á hluti á liðnum árum sem hefðu verið miklu ódýrari fyrir okkur ef þetta eftirlit hefði verið rækt með betri og ríkari hætti. Ég rak mig á það meðan ég gegndi starfi umhverfisráðherra að þar höfðu bersýnilega flotið í gegn mál sem vörðuðu töluvert miklu sem íslenska þingið hefði betur skoðað út í hörgul áður en þau voru samþykkt. Ég nefni sérstaklega tilskipun um fráveitur sem kostuðu sveitarfélög mjög mikið. Ég sem umhverfisráðherra var sannfærður um að hægt hefði verið á fyrri stigum máls að hafa miklu ríkari áhrif á það mál en raunin varð, bæði með því að koma fyrr að því á sérfræðingastiginu, en ég taldi að ef þingið hefði rannsakað þetta mál rækilega á sínum tíma hefðu menn komist að því að það var ekki þörf á því að ráðast í þessar umfangsmiklu framkvæmdir eins og sveitarfélög þurftu að gera. Ég lagði að vísu mitt litla lóð á vogarskál sveitarfélaganna ásamt þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddssyni með því að flytja frumvarp fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um að endurgreiða virðisaukaskattinn á framkvæmdunum, en söm var gjörðin. Sömuleiðis er ég þeirrar skoðunar og hef verið lengi að hrinda ætti hinni gömlu tillögu sem fyrst kom fram í ranni Framsóknarflokksins, að þingflokkarnir ættu að rækja með formlegum hætti tengsl sín við samsvarandi flokka á Evrópuþinginu, í framkvæmd. Ég tel að það sé nauðsynlegt, algerlega án tillits til þess hvort við göngum í Evrópusambandið eða ekki. Ég tel sem sagt að íslenska þingið geti varið hagsmuni Íslendinga með því að nota sér þær tengingar sem flokkarnir hér á Alþingi Íslendinga hafa við flokkahópana. Fulltrúar þeirra sem sætu þar inni gætu komið miklu sterkara að sameiginlegum hagsmunamálum Íslands ef þeir væru þar með sín fimm höfuð í hinum mismunandi flokkahópum. Ég tek því algerlega undir það sem kom fram hjá hv. þingmönnum áðan. Ég fagna því sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði að nú væri að koma að því að settar yrðu í gang reglur sem fela það í sér að þingið kemur miklu fyrr að lögum, tillögum og drögum að sameiginlegum ákvörðunum innan sameiginlegu EES-nefndarinnar en gerist í dag. Ég tel að þetta þurfi að gera og ég tel að þingið þurfi að hafa ef ekki smásjá þá a.m.k. stækkunargler alveg frá því að þessi mál fæðast. Ég er þeirrar skoðunar, ég tel að í því felist mikil hagsmunavörn fyrir Íslendinga. Auðvitað kostar þetta peninga. En það kostar einfaldlega að taka þátt í hinu alþjóðlega samfélagi og í þessu tilviki er hreinlega um það að ræða að kosta peningum til að gera hlutina betur. Sú tillaga sem hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar drap á áðan, um að Alþingi hefði fulltrúa eða starfsmann með einhverjum hætti hjá Evrópuþinginu, er mjög góðra gjalda verð. Ég tel að það eigi að gerast. Það kostar líka peninga að sjálfsögðu en eins og Evrópuþingið er orðið valdamikið er það alveg ljóst, hvort sem við erum innan eða utan Evrópusambandsins, að það skiptir máli að hafa fulltrúa sem fylgist með og veit hvernig vindar blása og þegar koma upp mál sem Íslendingar þurfa að láta til sín taka. Þetta veit ég að hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem ég ber alltaf hlýjan hug til og el í brjósti mér von um að muni að lokum sjá ljósið hvað varðar Evrópu, er sammála mér um því að í þessu efni skiptir ekki máli hvort Íslendingar standa utan eða innan ESB. Þetta er einfaldlega eitt af því sem tími er kominn til að við tökum ákvörðun um. Og sannarlega mundi t.d. hv. þm. Ögmundur Jónasson sóma sér vel sem fulltrúi Alþingis Íslendinga í störfum innan Evrópuþingsins. 
            

Frú forseti. Ef ég vissi ekki betur héldi ég að þessi ágæti hæstv. ráðherra sem talaði áðan væri þeirrar skoðunar innst inni að okkur væri betur borgið utan ESB. Ég fagna því að hæstv. ráðherra sagði hér beinum orðum að EES-samningurinn ætti margt inni, hann var sammála mér um það, og að við fullnýttum hann ekki. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra einlæglega sem handhafa framkvæmdarvalds í utanríkismálum: Getur hæstv. ráðherra lofað mér því að þrátt fyrir miklar annir við aðildarumsóknina að hann passi upp á það að hans ágætu embættismenn sinni framkvæmd EES-samningsins eins vel og mögulega hægt er að gera og lofar hann mér því að forgangsraða þannig að okkar hagsmuna verði gætt í þeirri vinnu? Ég verð að segja að einmitt vegna þess að við höfum, eins og ég og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson voru að ræða hérna áðan, alltaf haft reglurnar til staðar um það hvernig við getum nýtt samninginn. En vegna smæðar okkar höfum við ekki komið því í framkvæmd, við höfum ekki forgangsraðað í þá veru. Þess vegna er ég svo hrædd um að núna þegar við erum byrjuð í þessu umsagnarferlið að EES-samningurinn gleymist. Þess vegna fagna ég sérstaklega orðum hæstv. ráðherra um að hann telji samninginn eiga meiri möguleika. Ég er þeirrar skoðunar að þetta umsagnarferlið muni taka nokkuð mörg ár vegna þess að það er yfir margt að fara og okkur liggur ekkert á. En mér finnst liggja mikið á að fá skýr svör frá ráðherranum um það hvort ég geti ekki sofið róleg á nóttunni yfir því að hagmuna okkar í EES-samningnum verði gætt.

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að mér er umhugað um það að hún sofi vel og komi glöð í skapi til þingstarfa á hverjum morgni. En gamanlaust legg ég sem utanríkisráðherra mikla áherslu á að starfsmenn utanríkisráðuneytisins fylgist gaumgæfilega með framkvæmd samningsins. Þetta er vant fólk, það er á tánum og gerir hlutina vel. Ég tel ekki að sú vinna sem er í gangi vegna aðildarumsóknarinnar torveldi það neitt. Ég hef sagt það áður við hv. þingmann að við höfum í reynd breytt starfsfyrirkomulagi í ráðuneytinu þannig að við höfum sogað til þess fólk úr ýmsum öðrum deildum en ekki úr þessari, þvert á móti ef eitthvað er, hefur verið gefið í á þessu sviði. Ég fullvissa því hv. þingmann um að hún mun á næstu missirum eiga rólegar nætur, a.m.k. vegna þessa. Hins vegar þarf afstaða mín í þessu efni ekki að koma hv. þingmanni á óvart. Ég hef bæði tjáð hana í ræðu og riti. Ég hef sagt það áður að EES-samningurinn hafi átt inni, það væri hægt t.d. af hálfu þingsins að nýta hann betur til að koma ár Íslands dýpra og betur fyrir borð. Að þessu leyti til vorum við, ég og fyrrverandi dómsmálaráðherra, algerlega sammála. Við vorum að vísu ósammála um hvort Ísland ætti síðan að stíga skrefið til fulls og sækja um aðild að Evrópusambandinu en við vorum sammála um þetta. Á sínum tíma sameinuðumst við í Evrópunefndinni um einar fjórar eða fimm tillögur. Þar tókst þó ekki að koma fram tillögunni um að flokkahóparnir yrðu styrktir til að hafa fulltrúa í viðkomandi flokkahópum á Evrópuþinginu en það voru margir í Evrópunefndinni sem voru þó þeirrar skoðunar, ekki allir. Ég tel að það væri hið besta mál og fagna því sem hér hefur komið fram í þessari umræðu um þær reglubreytingar sem nú eru á döfinni 

Frú forseti. Ég vil beina því til okkar allra hérna, og þá sérstaklega fulltrúa í hv. forsætisnefnd, að koma þessum reglum sem fyrst í framkvæmd. Mér sýnist vera mikil samstaða um að þær séu til mikilla bóta. Þar er einmitt sú tillaga um að flokkarnir ræki betur samband sitt við kollega sína á Evrópuþinginu. Varðandi forgangsröðun verkefna í utanríkisráðuneytinu efast ég ekki um að starfsfólk hæstv. ráðherra sé hæft fólk og vant, ég dreg það alls ekki í efa. Hæstv. ráðherra sagði að þetta væri vant fólk á tánum, það hefði tækifæri til að sinna öllum þessum málum en svo ég grípi aftur í líkinguna um svefnvenjurnar þarf vant fólk sem er á tánum líka að sofa á nóttunni. Það kemst ekki yfir nema svo og svo mikið. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til að fara sér hægt í umsóknarferlinu og einbeita sér meira að því að passa upp á það sem skiptir mestu máli núna, það er að gæta hagsmuna okkar og að beita sér fyrir því að við komum fyrr inn í ákvarðanatökuferlið, þau tækifæri sem við höfum innan samningsins. Í því sambandi minnist ég á þessar reglur eina ferðina enn. Við getum og eigum eftir að ræða Evrópusambandsaðildarumsóknina oft og mörgum sinnum en nú eru það EES-gerðir sem eru til umræðu. Ég verð að segja að þó ég sé ekki að ræða einmitt þessa umsókn hér, eru það alltaf sömu spurningarnar sem þetta snýst um, alltaf sama áhyggjuefnið: Aðkoma þingsins. - Ég sé hæstv. fjármálaráðherra sem sat með mér í utanríkismálanefnd, við skrifuðum þessar reglur í sameiningu, sátt og samlyndi. Við þurfum að fara að koma þessum málum í þann farveg 

Frú forseti. Það sýnir frjálslyndi og umburðarlyndi hæstv. fjármálaráðherra að hann skuli hafa verið aðili að þessum tillögum um að auka tengsl þingsins við Evrópuþingið. Ég vildi aðeins segja að þetta sem við erum að ræða höfum við talað um árum saman, sennilega töluvert áður en hv. þingmaður steig fyrst inn á þing. En það vekur athygli mína og skemmtan að það er fyrst núna þegar svo vill til að formaður utanríkismálanefndar er líka í forsætisnefndinni sem tekst að negla þetta saman þannig að það verði settar reglur og menn velta því fyrir sér í fullri alvöru að verja 

Frú forseti. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 141/2007, um breytingu á II. viðauka, Tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun, við EES-samninginn og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2006/66/EB um rafhlöður og rafgeyma og notaðar rafhlöður og rafgeyma og um niðurfellingu tilskipunar 91/157/EBE. Meginmarkmið tilskipunar 2006/66/EB er að draga úr neikvæðum áhrifum nýrra og jafnframt notaðra rafhlaðna og rafgeyma á umhverfið og stuðla þannig að því að umhverfið sé bætt, verndað og varðveitt. Tilskipunin felur m.a. í sér ákvæði um takmarkanir á markaðssetningu þeirra hluta sem innihalda ákveðin hættuleg efni. Auk þeirra reglna sem varða það hvernig setja ber rafhlöður um markað og rafgeyma er að finna í þessari tilskipun sérstakar reglur um söfnun, endurvinnslu, meðhöndlun og förgun notaðra rafhlaðna og rafgeyma. Tilgangur þeirra er vitaskuld að bæta viðeigandi löggjöf um úrgang og stuðla að söfnun og úrvinnslu notaðra rafhlaðna og rafgeyma. Það er ráðgert að þessi tilskipun verði innleidd með breytingum á lögum um meðhöndlun úrgangs og lögum um úrvinnslugjald og breytingum á reglugerðum til þess að útfæra einstök ákvæði nánar. Áhrifa vegna innleiðingar þessarar tilskipunar mun gæta fyrst og fremst hjá framleiðendum eða þriðju aðilum fyrir þeirra hönd vegna kostnaðar við söfnun, meðhöndlun og endurvinnslu. Að auki mun áhrifa gæta hjá Umhverfisstofnun vegna þess að í þessu felast líka kröfur um að stofnunin skrái framleiðendur og á hana eru settar auknar kvaðir um leiðbeiningar og miðlun upplýsinga til almennings. Sömuleiðis mun þetta hafa áhrif hjá stofnuninni vegna vinnu við skýrslugjöf um framkvæmd og útreikning á því hversu hátt hlutfall rafgeyma og rafhlaðna er safnað en þess er krafist samkvæmt tilskipuninni. Þessi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og því var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Með þessari tillögu er framkvæmdarvaldið því einnig að óska eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem felst í ákvörðuninni þannig að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg svo til, frú forseti, að þegar þessari umræðu slotar verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, með síðari breytingum. Með þessu litla frumvarpi eru lagðar til lagfæringar á misfellum sem urðu sem orsökuðust af því, svo ótrúlegt sem það er, að birting tveggja laga sem samþykkt voru hér á liðnu haustþingi um breytingu á lögum um tekjuskatt varð ekki í samræmi við samþykki þeirra. Fyrra frumvarpið fól í sér fyrst og fremst breytta skipan á skattstjórnsýslunni með sameiningu embætta skattstjóra og ríkisskattstjóra. Með síðara frumvarpinu og hinu viðameira voru settar fram efnisbreytingar á ýmsum ákvæðum tekjuskattslaga og var framsetning breytingartillagnanna miðuð við að frumvörpin yrðu afgreidd í þeirri röð sem þau voru flutt og að hið almenna frumvarp um breytingu á tekjuskattslögum yrði að lögum á eftir hinu, sem breytti stjórnkerfinu. Þetta gekk eftir í meðförum Alþingis. En þegar að birtingu laganna kom fór hins vegar á annan veg, þ.e. að annars vegar lög nr. 128/2009, sem fólu í sér efnisbreytingar, og hins vegar lög nr. 136/2009, sem fólu í sér breytingar á skattumdæmum, að breytingin varð öndverð við það sem lagt var upp með og við þá afgreiðsluröð sem varð á Alþingi. Þetta veldur því að breytingar samkvæmt tveimur tilteknum efnisgreinum laganna verða marklausar. Með þessu frumvarpi er sem sagt einfaldlega ætlað að rétta af framangreindar misfellur. Þær hafa ekki valdið og munu ekki valda neinum vandkvæðum í sambandi við skattaframkvæmd svo fremi að þetta verði lagfært þannig að ákvæðin verði skýr og að til staðar séu þær heimildir sem hér um ræðir, sem eru fyrst og fremst ívilnandi heimildir, þegar að skattaúrvinnslu kemur á síðari hluta ársins. Með frumvarpinu er einnig lagt til að það verði áréttað að hækkun skatthlutfalls félaga með annað reikningsár en almanaksárið taki ekki til þeirra félaga sem ljúka því reikningsári sem hófst á árinu 2009 á árinu 2010. Hækkunin á tekjuskattshlutfalli úr 15 í 18% hjá þeim félögum sem svo háttar til um kemur þannig fyrst til þegar álagning fer fram á árinu 2011 eða síðar vegna þess reikningsárs sem hefst á árinu 2010. Að öðru leyti felur frumvarpið ekki í sér neinar efnisbreytingar. Þetta er til þess að gera það alveg skýrt að í þeim tilvikum þar sem reikningsárið er annað en almanaksárið er það endagildi reikningsársins sem gildir. Verði frumvarpið að lögum verður alls ekki séð að það muni hafa með sér neinn aukakostnað fyrir ríkissjóð þar sem um afar einfalda lagfæringu er að ræða sem stafar eingöngu af þessum ástæðum og er þar eiginlega ekki við neinn að sakast. Ég veit satt best að segja ekki hvernig þetta gerðist en um frumvörpin var fjallað hér og þau afgreidd í réttri röð. Þau tóku gildi í réttri röð en birtingin snerist við og það veldur þessum áhrifum. Að þessu sögðu, frú forseti, legg ég til að frumvarpinu verði vísað til efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í langa efnislega umræðu um þetta mál sem hæstv. fjármálaráðherra gerði ágætlega grein fyrir að væri leiðrétting á misfellum sem urðu við birtingu á þessu frumvarpi en ég get ekki látið hjá líða að koma hér upp segja eins og sagt er í Ameríku við hæstv. fjármálaráðherra: I told you so, sem útleggst á íslensku: Ég sagði þér að svona gæti farið. Við ræddum hér fjölmargar skattatillögur fyrir áramót í miklum flýti og það var verið að breyta alls konar hlutum sem kannski hefði verið ástæða til að skoða betur og hafa meiri fyrirvara á vegna þess að við vorum að þessu rétt fyrir áramótin og breyttum hlutum sem eru flóknir í framkvæmd. Það er þess vegna, virðulegur forseti, sem við erum hér núna að ræða þetta frumvarp, eitthvað verður undan að láta þegar svona vinnubrögð eru viðhöfð. Því vil ég koma hér og hvetja í þessari stuttu ræðu hæstv. fjármálaráðherra í framhaldinu til að læra nú af þessu og ríkisstjórnina alla til að vanda sig betur við þessar skattbreytingar. Ég gæti fjallað ítarlega um þær vegna þess að skoðanir okkar fara ekki alltaf saman í þeim efnum en ég ætla að spara mér það til betri tíma.

Frú forseti. Það er alveg rétt að þegar menn afgreiða mál undir tímapressu og mikið er undir, vilja auðvitað oft verða einhver mistök. Sagan geymir nú ófá dæmin um það, t.d. síðustu 18 árin eða svo hefur þetta gerst nokkuð oft,  Það merkilega er að það er alls ekki við vinnuna hér á Alþingi að sakast, hún var alveg eins og til stóð og Alþingi skilaði sínu og setti lögin í þeirri röð sem þurfti að gera til þess að þau féllu efnislega rétt saman. En það sem gerðist, sem ég fór hér yfir, var að birting laganna snerist við. Það hefur gildi hvor lögin öðlast þar með stjórnskipulega fullt gildi með birtingu sem hefur þessi réttaráhrif og það er það sem er verið að lagfæra hér. Það er ekki hægt að endurtaka birtinguna, hún er staðreynd og lögin öðluðust gildi í þeirri röð. Þar með er rétturinn þannig í bili og þess vegna þarf að gera þessa lagfæringu. Bara til að halda því til haga að þó svo að hér hafi verið annríki mikið fyrir jólin og mikið um afgreiðslur er ekki við það að sakast í þessu tilviki.

Frú forseti. Nei, aldrei slíku vant er ekki við okkur hér á þinginu að sakast. En það sem ég vakti athygli á með ræðu minni áðan var að með öllum þeim skattbreytingum sem farið var út í fyrir jólin komu meira að segja umsagnir frá skattkerfinu sjálfu, því fólki sem vinnur innan skattkerfisins, á þá leið að erfitt væri að fara út í svo flóknar breytingar svo stuttu fyrir áramót þar sem það þyrfti að breyta kerfum og öðru. Þess vegna hlýtur eitthvað undan að láta í allri framkvæmdinni við að koma lögum frá Alþingi til framkvæmda í kerfinu og þarna urðu þessi birtingarmistök. Þrátt fyrir að mistökin sjálf hafi ekki verið gerð hér á Alþingi er rót þeirra að finna í þeim vinnubrögðum sem hér voru viðhöfð fyrir jólin og jú, jú, það hafa verið gerð endalaus mistök á sl. 18 eða 27 árum, ég get alveg tekið undir það. En maður réttlætir ekki eina vitleysu með annarri heldur er miklu betra að einsetja sér að gera hlutina vel og gera hlutina rétt og ekki benda á fortíðina heldur horfa til framtíðar.

Frú forseti. Að sjálfsögðu er alltaf betra að hafa rúman tíma og geta legið vel og vandlega yfir málum. Það á við bæði um undirbúning þeirra og líka um vinnslu þeirra hér í þinginu. Einu sinni starfaði þingið í tveimur deildum við lagasetningu aðra en fjárlög. Þau fóru hér í gegnum sex umræður hið minnsta, stundum sjö, ef þau þurftu að ganga til baka vegna breytinga í seinni deild. Ýmsir höfðu af því áhyggjur á þeim tíma þegar þessu var breytt að það yrði þá stundum meiri fljótaskrift á afgreiðslu mála. En ég hygg nú að fáir vildu hverfa aftur til hins gamla fyrirkomulags því að að flestu leyti er nú starfsemi Alþingis skilvirkari og auðveldara að halda utan um hana með því að þingið starfi í einni málstofu. Að sjálfsögðu er alltaf best að viðamiklar breytingar geti farið fram á grundvelli vandaðs undirbúnings og það gefist síðan rúmur tími til að vinna þau mál í þinginu. En við verðum að horfast í augu við það, Íslendingar, að við höfum ekki beinlínis verið að glíma við venjulegar eða hefðbundnar aðstæður að öllu leyti og þess vegna hefur það því miður orðið þannig að menn hafa þurft að gera mikið og það stundum á stuttum tíma. Það hefur markað starfið hér dálítið frá því á haustdögum 2008. Varðandi skattkerfisbreytingarnar að öðru leyti, án þess að ég ætli að fara lengra út í það, tel ég að þrátt fyrir að þær hafi vissulega verið viðamiklar og það reyni á bæði skattkerfið og á fyrirtækin og þá sem sjá um launagreiðslur, skil á staðgreiðslu og öðru slíku hafi það gengið í það heila tekið ótrúlega vel. Kannski er hv. þingmaður mér þrátt fyrir allt sammála um að það hafi ekki verið miklar fréttir af vandkvæðum af þessu frá og með áramótum. Það má kannski helst segja að vissulega fylgir þessu einhver kostnaður, það er óumflýjanlegt, það þarf að breyta forritum og fleira í þeim dúr, það verður ekki dregin á það nein dul. En að öðru leyti held ég að kerfið hafi staðist þessa prófraun vel.

Frú forseti. Já, það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, það eru óvenjulegir tímar og það er betra að hafa rúman tíma þegar maður fer í viðamiklar kerfisbreytingar. Það er nákvæmlega það sem ég var að segja hér áðan og þar greinir okkur hæstv. fjármálaráðherra á um að á þeim óvenjulegu tímum sem við lifum núna er eins gott að hafa forgangsröðunina í lagi. Í stað þess að nota tækifærið - sem var kannski aðkallandi að flestra mati, ég get alveg tekið undir það, það þurfti að auka tekjur ríkissjóðs en við erum ekki sammála um með hvaða hætti - var tekin pólitísk ákvörðun um að fara út í breytingar á skattkerfinu, þrepaskipta því og gera alls kyns æfingar sem kostuðu fyrirtæki, eins og hæstv. fjármálaráðherra fór yfir, fjármuni í kerfisbreytingum og öðru. Hæstv. fjármálaráðherra er ánægður og biður mig að taka undir að þetta hafi gengið vel og að ekki hafi verið miklar fréttir af skakkaföllum. Ég segi við hæstv. fjármálaráðherra að ég hef trú á því að við eigum eftir að heyra fullt af slíkum fréttum. Við eigum eftir að heyra frá fólki sem er kannski hjá tveimur eða þremur atvinnuveitendum og á eftir að lenda í alls kyns eftiráuppgjöri og vandkvæðum þegar árið verður gert upp. Það eru fréttir sem ég veit að hæstv. fjármálaráðherra mun fá hvenær sem það verður. Ég vona hins vegar, bara vegna þess að við höfum nóg að gera í öðru, að fyrirtækin hafi komist í gegnum þessa breytingu klakklaust og ég vona líka að við komumst í þá aðstöðu hér einhvern tíma fljótlega að breyta hlutum þannig að þetta verði allt einfaldara í framkvæmd. En það er líka önnur umræða.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og það er leiðrétting vegna laga um tekjuöflun ríkisins. Þetta er eitthvað sem ég hafði spáð í vetur að mundi koma og ég yrði afskaplega ánægður, frú forseti, ef ekki kæmi meira en þetta vegna þess að hraðinn var þvílíkur á þessum frumvörpum. Þau eru afskaplega flókin, þetta eru stór og mikil frumvörp, það er verið að kollvarpa ákveðnum kerfum, það er verið að setja inn í þau öll nýja skatta o.s.frv. Hættan er sú að eitthvað fari úrskeiðis þegar þau eru afgreidd með þvílíku hraði og rifin út úr nefndum án þess að vera fullrædd eða að beðið sé um umsagnir o.s.frv., jafnvel ekki gesti. Það er því mikil hætta á því að það komi einhverjir hnökrar og gallar í ljós. Ég skora á hv. nefndir og hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmenn að gefa sér betri tíma til að ræða mál. Menn höfðu allt haustið í rauninni til þess að gera þetta. Það lá fyrir að breyta ætti sköttum og það lá fyrir að vinstri stjórnin sem kosin var í alþingiskosningum síðast ætlaði sér að koma á vinstri sköttum, flóknum og að mínu mati ljótum sköttum. Það var óskaplega mikið flækjustig og óskaplega mikið magn af færslum eins og varðandi orkuskattana. Það eru sennilega milljón færslur og flækjustigið vex óskaplega. Hættan er náttúrlega sú að eitthvað fari úrskeiðis þegar hraðinn er svona mikill. Ég yrði, eins og ég segi, afskaplega ánægður ef þetta væri það eina sem kæmi í ljós. Því miður óttast ég að svo verði ekki.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um olíu- og gasrannsóknir á landgrunni Íslands undan Norðausturlandi, eins og hér stendur. Að mati sérfræðinga eigum við Íslendingar aðild að tveimur svæðum, að Drekasvæðinu og svæði sem kallað er Gammurinn, sem er á svokölluðu Tjörnesbrotabelti. Öll þekkjum við umræðuna um Drekasvæðið, þangað hafa kraftar síðustu ára farið í að undirbúa olíuleit og enn hefur ekki orðið neinn árangur af því að fá til samstarfs fyrirtæki í þessari grein um olíuleit á Drekasvæðinu við Jan Mayen. Við fengum síðast af því fréttir núna í dag að það á að bjóða út olíuleit að nýju á árinu 2011 og rannsóknir því tengdar þannig að einhver frestur verður á því að áfram verði unnið þar. Ástæðurnar fyrir þessum bægslagangi varðandi Drekasvæðið hef ég ekki á hreinu, hins vegar liggur fyrir að það hefur verið sett á oddinn allt frá árinu 2005. Það er raunar dálítið merkilegt að lesa sér til um þetta svæði sem kallað er Gammurinn. Þetta er belti um 150 km breitt, frá Öxarfirði og vestur í Eyjafjarðarál. Það er er u.þ.b. 50 km í norður/suður út undir Kolbeinseyjarhrygg og suður undir Húsavík. Saga þessa máls er orðin merkilega löng þegar maður fer að rýna í þetta og raunar furðulegt hvers vegna rannsóknum á þessu svæði hefur ekki verið betur sinnt en raun ber vitni. Að einhverju leyti kann það að stafa af því að stjórnmálamenn og þeir sem um þessi mál sýsla hafi kannski ekki haft trú á því að olíu og gas megi finna í vinnanlegu magni við landið þrátt fyrir það að fyrir liggi þær vísbendingar sem ég hef getið um að það finnist gas á þessu svæði og raunar uppi á landi líka. Það er mjög merkilegt þegar haft er í huga hvert vægi og gildi olíuframleiðslu er fyrir velmegun á Íslandi og dugir í því efni fyrst og fremst að nefna fiskiskipaflotann og ekki síður öll aðföng til og frá landinu með flugi og skipum. Það liggur fyrir að á þessu svæði hafa verið gerðar rannsóknir í gegnum tíðina og það má rekja þetta allt aftur til ársins 1970 þegar erlent fyrirtæki, Shell International, sem þá hét, óskaði eftir rannsóknarleyfi og fékk heimild til að leita en fékk hins vegar synjun um það að fá að gera þar frekari rannsóknir. Engu að síður voru þær rannsóknir sem Shell gerði þess eðlis að þær leiddu til þess að þykk setlög fundust í Skjálfandaflóa, allt að 5 km þykk, og þrátt fyrir þær niðurstöður var ekkert meira gert með það fyrr en seint og um síðir. Það var leitað eftir því fljótlega eftir að þessar niðurstöður lágu fyrir frá einum 25 fyrirtækjum að fá tækifæri til þess að gera frekari leit að olíu og gasi hér við land en íslensk stjórnvöld sáu þá ekki ástæðu til þess að verða við þessum óskum nema með þessum hætti, að heimila Shell að rannsaka þetta örlítið. Þær rannsóknir fóru fram í september 1971. Það kann vel að vera að menn hafi ekki mikla trú á því að þetta gangi eftir með þeim hætti sem vænst er, þ.e. að þessi leit beri einhvern árangur, en það er ekki úr vegi við umræðu um þetta að rifja aðeins upp hvað það er í rauninni sem þarf til þess að mynda og varðveita gas eða olíu til að hægt sé að tala um auðlind. Það eru í rauninni fjögur atriði, ég styðst við þessa ræðu mína við samantekt sem Bjarni Richter hefur gert: Í fyrsta lagi þurfum við allmikið af lífrænu efni og meira en 1% af setmagni sem varðveist hefur þarf að vera kolefni. Í öðru lagi þarf það sem kallað er brotin jarðlög, þ.e. laus í sér, t.d. sand þar sem nægilegt holrúm er til staðar til að geyma gas og olíu sem kynni að geta myndast. Í þriðja lagi þarf þétt jarðlög sem hleypa ekki gasinu eða olíunni upp fyrir sig og í fjórða og síðasta lagi má nefna að það þarf rétt hitastig, en það er um 80–120°C fyrir olíu, hlutur gass verður stærri við hærra hitastig. Þá er ekki úr vegi að nefna það hver staða rannsókna í þessum efnum á þessu svæði er. Jarðgas hefur fundist með nokkurri vissu í Öxarfirði og virðist samkvæmt athugunum hafa töluverða útbreiðslu þar. Meðal annars benda rannsóknir sem Rússar gerðu árið 2003 til þess að uppstreymi á jarðgasi, að vísu í mismiklu magni, sé að finna í Öxarfirði. Það hefur sömuleiðis verið sýnt fram á það að surtarbrandurinn á Tjörnesi sé ágætt móðurberg svokallað fyrir gas og hugsanlega olíu og yfirgnæfandi líkur eru til þess að sambærileg efni séu móðurberg fyrir gasið í Öxarfirði. Það liggur sömuleiðis fyrir að víðáttumikil svæði hafa fundist norður af landinu með þykkum setlögum sem mjög líklegt er að innihaldi lífræn efni. Það hafa fundist miklar holur eða grópir á botni Skjálfanda sem líklega má tengja uppstreymi gass og/eða vökva í gegnum misgengi sem þar er að finna á svæðinu. Það eru miklar vísbendingar um virkt gasuppstreymi í Skjálfanda meðfram Flateyjarmisgenginu svokallaða, jarðgas í botnsetri hefur fundist á nokkrum stöðum á Skjálfanda en mest þó utan Húsavíkur. Þó að vart sé hægt að fullyrða að um auðlindir sé að ræða á þessu stigi, að þær finnist þarna, hefur með óyggjandi hætti verið sýnt fram á að gas- og jafnvel olíumyndandi ferli geti átt sér stað á Tjörnessvæðinu. Það er mjög ánægjulegt að upplifa það að áhuginn hefur vaxið örlítið á þessu því að gefin var út yfirlitsskýrsla núna á dögunum, 26. febrúar, um rannsóknir vegna olíuleitar á Gammssvæðinu á vegum Orkustofnunar. Orkustofnun fékk þá Bjarna Richter og Karl Gunnarsson, sérfræðinga hjá Ísor, til að taka saman yfirlit um þær rannsóknir sem stundaðar hafa verið á þessu svæði undanfarinn áratug og gefa ráðleggingar þá um framhald slíkra rannsókna. Skýrslan hefur verið birt, eins og ég gat um. Hún er á ensku en jafnframt fylgir henni ágrip á íslensku og ég hvet áhugaaðila til þess að kynna sér efni skýrslunnar. Þeir geta fengið mjög snöggsoðið yfirlit í því ágripi sem í aðdraganda skýrslunnar er að finna. Meginniðurstaða þeirra er sú að það ríkir ákveðin óvissa um það hvort olíumyndandi jarðlög sé að finna í verulegum mæli og hvort þau hafi gefið frá sér kolvetni. Það eitt og sér nægir til þess að gera olíuleit á Gammssvæðinu áhættusama - mjög áhættusama, eins og þeir orða það. Engu að síður leggja þeir til að tekin verði sýni af botnseti í Skjálfanda og þau greind með tilliti til hugsanlegs gass og það sé að þessu sinni hæfilegur áfangi til að styrkja mat á olíulíkindum. Þeir hafa tiltekið og kortlagt þau svæði og gert tillögur um þau svæði sem leggja ætti áherslu á. Það er rétt að ítreka það líka að þeir leggja áherslu á að jarðlagagerð og aldur svæðisins er ólíkt þeim olíusvæðum sem þekkjast annars staðar í okkar heimshluta og vegna þessa sé erfitt að koma á eiginlegri olíuleit eða freista olíufyrirtækja til að hefja viðamiklar olíurannsóknir nema sýnt sé að fyrir hendi sé möguleg ný tegund af olíumyndunarkerfi svo sem óvenjulegt uppsprettuberg, eins og þeir kalla það. Í ljósi þess sem ég hef rakið hér er í rauninni mjög undarlegt að uppgötva við það að skoða þessi mál að rannsóknir skyldu ekki hafa verið meiri en raun ber vitni. Ég veit ekki hvaða ástæður liggja því að baki nema þá að menn hafi einfaldlega ekki haft kjark til þess á undanförnum árum eða áratugum að láta fullkanna þetta svæði. Það er mjög merkileg sú saga sem þarna hefur farið fram, m.a. er í Flatey borhola sem nær niður á um 500 metra dýpi sem dugar ekki til þess að ganga úr skugga um hvað þar er fyrir neðan. Menn meta það sem svo að slík borhola þyrfti að fara allt niður á 2.000 metra dýpi til þess að ganga úr skugga um það og styrkja rannsóknir í þessum efnum. Það liggur hins vegar fyrir að það er til nægilegur tækjabúnaður hér til þess að gera nauðsynlegar mælingar hér á landi. Íslenskt fyrirtæki sem Kjartan Hauksson er eigandi að, Djúptækni, hefur mjög mikla reynslu af lagnavinnu og rannsóknarstarfi á hafsbotni. Það var svo langt komið að á árinu 2006 leitaði Orkustofnun eftir hugmyndum um að reyna að fanga uppstreymi gass á þessu svæði en ekkert varð úr því svo sem ég hef hér rakið. Eins og kemur fram í þeim gögnum sem ég hef kynnt mér liggur fyrir hjá Orkustofnun að allur kraftur og allir fjármunir hafa frá árinu 2005 beinst að þessu margumrædda Drekasvæði í nágrenni Jan Mayen. Ég tel einsýnt að menn haski sér að því verki nú til að fá frekari upplýsingar um þetta svæði. Það er allt sem styður að það verði gert. Það er í rauninni bráðnauðsynlegt að svo sé gert, að kannað verði til þrautar hvort olíuvæn setlög eða gas sé að finna á landgrunni Íslands. Það er hentugra að leita þangað en út á það svæði sem við höfum horft til því að okkur hefur gengið illa að fá fyrirtæki inn á Drekasvæðið. Að sjálfsögðu er augljóst og þarf ekki að hafa um það mörg orð að það eru miklir hagsmunir í húfi. Ef nýtanlega náttúruauðlind er að finna á landgrunninu getur það gjörbreytt efnahag þjóðarinnar og ekki síður þess svæðis sem næst því stendur og stuðlað að nýrri atvinnusköpun sem leiðir þá af sér bætt lífsgæði, ekki veitir af um þessar mundir. Ég vil svo að endingu nefna það hér við lok máls míns að tengt þessu verkefni hef ég haldið því mjög stíft fram að að sjálfsögðu eigi í tengslum við verkefni sem þetta þar sem við reynum að leita og rannsaka svæði í tengslum við náttúruauðlindanýtingu, að færa sem mest af þeirri starfsemi út til viðkomandi svæða. Ég nefndi það við þáverandi iðnaðarráðherra þegar umræðan um Drekasvæðið stóð sem hæst að það ætti að sjálfsögðu að einbeita sér að því að vinna málið með þeim hætti að færa þá starfsemi sem lýtur að olíuleit sem mest undir háskólasamfélagið á Akureyri. Þar er Orkustofnun með deild sem hefur ákveðið hlutverk með höndum og það er lítið mál að útvíkka starfsemi hennar með þeim hætti að olíuþekkingin og uppbygging á þeim rannsóknum og umsýsla með þau mál verði styrkt þar fyrir norðan. Það geri ég ráð fyrir að verði seinni tíma mál en meginatriðið er það að Alþingi álykti að fela iðnaðarráðherra að hefja nú þegar markvissar rannsóknir á því svæði sem hér um ræðir og styðjast við þau gögn og rannsóknir sem fyrir eru, en styrkja fyrst og fremst það vísindastarf sem þarf að fara af stað svo að við getum gengið úr skugga um það með óyggjandi hætti hvaða verðmæti er að finna þarna í jörðu.

Frú forseti. Ég ætla að kynna hér til sögunnar tillögu til þingsályktunar sem ég er 1. flutningsmaður að en auk mín flytja þetta mál fimm þingmenn aðrir úr Samfylkingunni. Þessi tillaga gengur út á það að upplýsingar um vilja til líffæragjafar verði skráðar sjálfkrafa í ökuskírteini. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, sem sat hér á þingi í nokkur ár, fyrrverandi varaformaður Samfylkingarinnar, bryddaði upp á þessu máli á sínum tíma og flutti það en það náði ekki fram að ganga, þ.e. það náðist ekki út úr nefnd. Ég geri ráð fyrir því að að lokinni þessari umræðu fari þessi tillaga til hv. samgöngunefndar og fái þar efnislega umfjöllun. Ég tel að við séum öll sammála um að mikilvægi líffæragjafa. Þær bjarga lífi mjög margra og geta aukið lífsgæði líffæraþega til muna. Hér á landi er staðreyndin sú að það er mun meiri eftirspurn en framboð og því er það mjög áríðandi að fjölga líffæragjöfum. Svo er það auðvitað umhugsunarefni af hverju við Íslendingar erum ekki eins viljug og aðrar þjóðir að gefa úr okkur líffæri að okkur látnum eða að láta skrá okkur á sérstaka skrá í þeim tilgangi. Það er því mjög nauðsynlegt að upplýsingar um vilja til líffæragjafa verði sem aðgengilegastar. Þess vegna tel ég að sú leið að skrá þetta sjálfkrafa í ökuskírteini sé mjög heppileg leið. Þetta er leið sem er farin t.d. í Bandaríkjunum, og í sumum löndum eins og á Norðurlöndunum er upplýsingarnar að finna á sérstöku sjúkratryggingaskírteini. Á Íslandi er það þannig að ef ég vil láta gefa úr mér líffæri að mér látinni hef ég þann kost að skrá það sérstaklega í svokallaða lífsskrá hjá landlæknisembættinu. Staðreyndin er hins vegar sú að mjög fáir hafa nýtt sér þennan kost og þess vegna tel ég brýnt að leita nýrra leiða í þessum efnum. Mér finnst það líka mjög mikilvægt í þessu efni að fólk sé almennt hvatt til þess að íhuga hvort það vilji gefa úr sér líffæri. Með því að setja þessa skráningu á ökuskírteini þarf hver einstaklingur að gera upp við sig hvort hann hefur áhuga á að gefa líffæri eða ekki. Ég held því fram að við séum allt of fá sem veltum þessu yfir höfuð fyrir okkur því að þetta er jú kannski ekki það sem maður veltir beinlínis fyrir sér dags daglega, hvernig maður vill láta fara með líffæri sín að manni látnum. Í 2. gr. laga um brottnám líffæra, nr. 16/1991, kemur fram að liggi fyrir samþykki einstaklings megi, að honum látnum, nema brott líffæri eða lífræn efni úr líkama hans til nota við læknismeðferð annars einstaklings. Síðan segir, með leyfi forseta: „Liggi slíkt samþykki ekki fyrir er heimilt að fjarlægja líffæri eða lífræn efni úr líkama látins einstaklings ef fyrir liggur samþykki nánasta vandamanns hans og slíkt er ekki talið brjóta í bága við vilja hins látna.“ Staðreyndin er hins vegar sú, frú forseti, að í niðurstöðum athugana á líffæragjöfum á Íslandi yfir tíu ára tímabil kom fram að þegar leitað hefur verið samþykkis ættingja fyrir líffæragjöf var erindinu neitað í um 40% tilvika. Landlæknir hefur sagt að það sé alltaf að aukast að ættingjar neiti bón um að líffæri séu fjarlægð. Það er að mörgu leyti mjög skiljanlegt því að það getur auðvitað verið erfitt fyrir fólk á sorgarstundum, ég tala nú ekki um þegar fólk fellur frá fyrirvaralaust, í slysum eða einhverju slíku, þá getur auðvitað verið mjög erfitt fyrir ættingja þess látna að ákveða á þeirri sorgarstundu hvort það eigi að taka líffæri úr viðkomandi og gefa þau, kannski vegna þess að málin hafa aldrei verið rædd við hinn látna eða vilji hins látna liggur ekki fyrir. Það hlýtur því að vera heppilegra að fleiri ákveði þá sjálfir hvort þeir vilji gefa líffæri, enda er það í samræmi við sjálfsákvörðunarrétt hvers einstaklings. Það er ekki gert ráð fyrir því að þessi breyting sé afturvirk, þ.e. að þeir sem nú þegar eru með ökuskírteini hafi þessa viljayfirlýsingu á skírteininu. Það er ekki nema þeir ætli sér að endurnýja ökuskírteini sín eða endurnýi þau af því að þeir ætla að setja þessa viljayfirlýsingu þar inn, þá þurfa þeir að gera það með sérstakri aðgerð. Hér er hins vegar talað um að þetta sé sjálfstæð ákvörðun þess einstaklings sem fær ökuskírteini. Það er líka mjög mikilvægt í þessu sambandi að hert verði á upplýsingagjöf til almennings um líffæraskrána sem liggur fyrir hjá landlæknisembættinu. Sumt fólk er einhverra hluta vegna ekki með ökuskírteini eða kærir sig ekkert um að endurnýja sín ökuskírteini. Það er mikilvægt að hert sé á upplýsingagjöf til þessa fólks og almennings um það að þessi líffæraskrá sé til staðar og að fólk geti skráð sig á hana. Ég held að þetta tvennt verði að haldast í hendur. Ég vil líka nefna það í þessu sambandi, frú forseti, að þetta mál hefur áður verið flutt hér og var lagt fram af minni hálfu hér í haust. Stundum er það þannig hér í þinginu að mál fást ekki rædd á þeim tímapunkti sem þau eru lögð fram þannig að núna hafa liðið nokkrir mánuðir frá því að ég skilaði þessu máli inn þar til það kemst til umræðu nú í dag. Í dag vakti hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, Kristján L. Möller athygli mína á því að þann 1. febrúar 2010, fyrir sléttum mánuði síðan, hefði einmitt verið undirrituð reglugerð um breytingu á reglugerð nr. 501/1997, um ökuskírteini, þetta er breyting á reglugerð þar sem segir í 4. gr.: „Liggi fyrir sérstök, skrifleg beiðni ökuskírteinishafa er heimilt með tákntölu að tilgreina upplýsingar í ökuskírteini um að hann sé líffæragjafi.“ Þarna er því í raun og veru þingsályktunartillagan mín hér komin til framkvæmda í formi reglugerðar. Hins vegar, af því að ég sé að hæstv. ráðherra er kominn hér í salinn og ég vænti þess að hann taki þátt í þessari umræðu, vakti það athygli mína að í þessari reglugerð stendur að beiðni um þetta skuli undirrituð í viðurvist lögreglustjóra. Þetta virkar dálítið umhendis og svolítið skrifræðislegt. Ég hefði talið að heppilegra væri að menn segðu sig frekar frá því að vera með sérstaka tákntölu í ökuskírteini ef fólk vill ekki vera líffæragjafar. Ég held að það væri betri nálgun en þessi. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um það hvernig hann skilur þetta, hvort þeir sem núna fá ökuskírteini í hendurnar þurfi þá að undirrita það í viðurvist Stefáns Eiríkssonar lögreglustjóra hér á höfuðborgarsvæðinu í tilviki Reykvíkinga ef þeir vilja gefa úr sér líffæri og láta skrá það á ökuskírteini. Um leið og ég fagna því og hrósa hæstv. ráðherra fyrir að vera búinn að koma reglugerðinni í farveg og setja þetta mál af stað hef ég aðeins vangaveltur varðandi þetta tiltekna atriði. Ég vildi gjarnan heyra í hæstv. ráðherra um hvað hann segir varðandi það. Auk þess sem ég hef rætt um, viljann til skráningar í ökuskírteini - og ég vænti þess að það sé þá á forræði hæstv. heilbrigðisráðherra sem snýr að líffæraskránni hjá landlæknisembættinu - þurfi að herða á kynningu á vegum ráðuneytisins um þennan möguleika fólks til að skrá sig í þessa líffæraskrá. Ég held að það væri líka ágætistækifæri til þess að upplýsa fólk um það hversu mikilvægt það er og hversu mörgum mannslífum það getur í raun og veru bjargað ef við Íslendingar herðum okkur aðeins í þessu og náum nágrannaþjóðum okkar í þeim fjölda sem skráður er á svona líffæraskrá. Því miður er það oft þannig að þeir Íslendingar sem þurfa að fá líffæri, að ég tali nú ekki um með stuttum fyrirvara, geta það ekki. Ef um er að ræða fólk sem þarf að bíða t.d. eftir nýrum, eins og er mjög algengt, þarf fólk oft að bíða mánuðum og jafnvel árum saman og oftar en ekki koma þessi líffæri frá útlöndum en ekki héðan frá Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur fyrir að fylgja þessari þingsályktun úr hlaði og hafa flutt hana enn einu sinni. Hún var flutt á 132. og 133. löggjafarþingi. Ég man eftir því að þetta var mikið baráttumál hv. þáverandi þingmanns Ágústs Ólafs Ágústssonar en hér hefur hv. þingmaður ásamt nokkrum öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar lagt fram þessa þingsályktunartillögu og flutt hana hér með rökum sem sett eru fram. Það er allt saman gott og góðra gjalda vert. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni var í janúar talið nauðsynlegt að breyta reglugerð um ökuskírteini út af ákveðnum atriðum - hvort það var í 1., 2. og 3. gr., í öllum eða einstökum man ég ekki nákvæmlega. Þá hugsaði ég til þessarar áralöngu baráttu, að þetta þyrfti að setja í ökuskírteini og væri sennilega best geymt þar. Þess vegna var þessu bætt inn í þessa reglugerð sem hv. þingmaður minnist á og var loksins undirrituð 1. febrúar á þessu ári, fyrir mánuði síðan. Í 4. gr. er sett inn í reglugerð að þetta sé hægt. Í b-lið er sagt hvernig þetta muni gerast, að númer gefi til kynna að skírteinishafi hafi gefið yfirlýsingu um að hann sé líffæragjafi. Það kemur fram í dálk 12 í ökuskírteinum, fyrir þá sem eru með svoleiðis við höndina og geta skoðað hvar þetta verður gefið til kynna. Hv. þingmaður hefur farið í gegnum þetta allt saman í greinargerðinni, sem er góðra gjalda vert, um yfirlýstan vilja til líffæragjafa, að þetta geti bjargað mannslífum og allt það. Ef til vill þekkjum við dæmi þar sem líffæri hafa verið gefin og bjargað mannslífi og gerbreytt lífi þeirra sem voru líffæraþegar. Það er bara hið besta mál og ég er sammála því sem kemur fram í þessari reglugerð að þetta sé sennilega best gert í ökuskírteini vegna þess að þar er pláss. Ég hlustaði líka á hv. þingmann sem talaði um hvort það væri of skrifræðislegt að beiðni skyldi undirrituð í viðurvist lögreglustjóra. Það má vel vera, ég þarf eiginlega að skoða það betur, þá breytum við reglugerðinni. Kannski er nóg að viðkomandi geti sent lögreglustjóra bréf þar sem er vottuð rétt undirskrift og upplýsingarnar fari þá inn í gagnabankann sem þarna er talað um. Þegar ég og hv. þingmaður ræddum um þetta mál rétt áður en umræðan hófst benti hv. þingmaður á að hún hefði ekki tekið eftir þessu. Ég skoðaði vef ráðuneytisins og einhverra hluta vegna hefur ekki verið sett frétt eða fréttatilkynning um þetta þar. Það hefur sennilega gleymst, en hv. þingmaður nefndi það hvort við ættum að auglýsa þetta eða kynna þetta betur. Ég er alveg sammála því að það sé gert og hygg að það sé þá langbest að samgönguráðuneytið auglýsi að þetta hafi verið gert, að þetta sé heimilt og hvernig fólk skuli bera sig að við að koma upplýsingum áleiðis. Það er auðvitað langbest og verður að gerast þannig að fólk viti að þetta sé heimilt og þetta verði sett í ökuskírteinið. Það er langbest að gera það þannig, virðulegi forseti. Það er ánægjulegt þegar framkvæmdarvaldið getur komið hlutunum í framkvæmd eins og hér hefur verið gert og að það skuli vera komið inn. Það er gott að þingmaðurinn hefur verið iðin við að flytja þetta frumvarp og að þetta sé þá komið til framkvæmda. Ég ítreka það sem ég sagði: Ef það er of skrifræðislegt að menn þurfi að ganga til lögreglustjóra skulum við skoða hvort ekki sé heimilt að breyta því. En ég tek líka eftir því í greinargerðinni þar sem er talað um lög nr. 16/1991, um brottnám líffæra, að þeir sem samið hafa þessa reglugerð á vegum ráðuneytisins hafa örugglega haft þetta allt til hliðsjónar sem hér er, en við skulum bara fara betur í gegnum þetta. Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir til þingmannsins og annarra fyrir að hafa flutt þessa þingsályktunartillögu. Það er þá gott að geta komið og sagt: Það er búið að gera þetta og þetta er alveg klappað og klárt.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta og eins það sem hann upplýsti, að láðst hefði af hálfu ráðuneytisins að senda út fréttatilkynningu eða vekja sérstaka athygli á þessu. Ég held að það skipti gríðarlega miklu máli þegar þessi reglugerð er komin að vekja athygli á þessu og vekja ungt fólk til vitundar um að það sé möguleiki að setja þessar upplýsingar inn í skírteinin. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. ráðherra til þess ekki bara að senda út fréttatilkynningu heldur að fylgja þessu eftir með kröftugum hætti og þá hugsanlega í samvinnu við hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi líffæraskrána sem er hjá landlæknisembættinu. Þetta er mál sem er þannig vaxið, eins og ég sagði í upphafi, að maður leiðir ekki sérstaklega hugann að þessu venjulega enda á maður kannski ekki að gera það, en þetta er það sem á fyrir okkur öllum að liggja. Þetta er það eina sem er öruggt í lífinu, öll deyjum við einhvern tíma, þannig að öll hvatning til fólks um þessar skráningar er mjög af hinu góða. Ég vil líka þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin varðandi lögreglustjórann og að beiðni skuli undirrituð í viðurvist lögreglustjóra. Hæstv. ráðherra hefur sagst ætla að skoða það mál. Það kann að vera að það sé bara einfalt, eins og hæstv. ráðherra segir, að fólk geti einfaldlega sent slíka beiðni til lögreglustjóra vottaða af tveimur einstaklingum án þess að lögreglustjóri sjálfur í eigin persónu þurfi að vera viðstaddur þá undirritun. Ég held að þetta sé allt til bóta og vil nota þetta tækifæri fyrir hönd löggjafarvaldsins til að þakka framkvæmdarvaldinu kærlega fyrir að hafa tekið mið af þessum tillögum í gegnum tíðina og sett reglugerðina. Það mættu aðrir ráðherrar taka þetta sér til fyrirmyndar.

Hæstv. forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta nema kannski eins og hér kom fram, það er vert að skoða það að auglýsa ásamt með heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Ég skal skoða hvort það sé ekki eðlilegt, en líka hvernig að þessu skal staðið. Nú er unnið að verkefni á vegum allra ráðuneytanna og stjórnsýslunnar almennt um einfalt kerfi, Einfaldara Ísland , heitir það. Og varðandi þessa beiðni, hvort hún skuli undirrituð einmitt eins og segir í þessari mánaðargömlu reglugerð eða hvort við getum gert þetta öðruvísi, skulum við skoða það. Grundvallaratriðið er að þetta þarf að vera öruggt og gott og sannarlega væri best ef hægt væri að finna til örugga og góða leið, að hægt væri að gera þetta á netinu en jafnframt uppfylla öll skilyrði og lögin sem ég vitnaði í áðan sem heita lög um líffæragjafa.

Virðulegi forseti. Ég tala fyrir þingsályktun á þskj. 216, sem er 193. mál þingsins og fjallar um lækkun rafmagnskostnaðar garðyrkjubænda. Ásamt mér eru 19 aðrir þingmenn úr öllum flokkum á þessu máli og má því ætla að það sé nokkuð víðtækur stuðningur við þessa þingsályktunartillögu. Ég tel nokkuð víst að hefði ég eftir því leitað og beðið um það hefði verið hægt að fá fleiri til að vera flutningsmenn á þessari þingsályktunartillögu. Satt best að segja hefur þetta mál komið til tals í sölum þingsins í þó nokkur ár og hafa ýmsir þingmenn úr flestöllum flokkum, að ég tel, tekið þetta mál upp. Það hlýtur því að teljast nokkur stuðningur við málið. Þrátt fyrir það hefur lítið þokast í þá átt að finna varanlegar lausnir á kostnaði garðyrkjubænda vegna rafmagnskaupa, kannski aðallega á flutningskostnaði, og þess vegna er þessi tillaga lögð fram. Hún hljóðar svona: Alþingi ályktar að skora á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og iðnaðarráðherra að kanna leiðir til að lækka rafmagnskostnað garðyrkjubænda, sérstaklega dreifingarkostnað. Ráðherrarnir skili tillögum um leiðir fyrir árslok. Hugmyndin var, þegar þetta var lagt fram í haust, að þetta yrði fyrir árslok 2009, og það hefði kannski átt að standa. En nú erum við komin fram á þriðja mánuð 2010 og satt best að segja var brugðist við í haust með því að halda áfram með lakari útgáfuna af því að lækka flutningskostnað, með því að auka aftur niðurgreiðslur. Þær voru samþykktar í fjárlagafrumvarpinu, þó með þessum hætti. Í frétt Bændablaðsins , síðasta tölublaði, er talað um að ríkið auki niðurgreiðslur á dreifingarkostnaði raforku til lýsingar á nýjan leik, þ.e. það tekur að hluta til baka niðurskurðinn en með því að Rarik hækkaði flutningskostnaðinn frá 1. janúar 2010 má segja að þar hafi gjaldskráin hækkað um 10% um áramótin. Drottinn gaf og drottinn tók, eins og segir í greininni. Þá kemur m.a. fram að hlutfall dreifingarkostnaðar er um 55% af heildarrafmagnskostnaði garðyrkjubænda en var umtalsvert lægri fyrir áratug. Markmið tillögunnar er að skapa garðyrkjunni viðunandi starfsumhverfi og tryggja þannig viðvarandi vöxt í greininni. Það liggur fyrir eftir þennan niðurskurð sem varð um áramót 2009 þar sem dregið var úr niðurgreiðslum um 30% á dreifingarkostnaðinum, varð verulegur samdráttur í raforkunotkun garðyrkjubænda. Hann var um 8,6% og heildarsamdrátturinn stefndi í að verða um 10% á þessu ári. Samkvæmt nýjustu upplýsingum er þó staðan þannig að eftir að þessi breyting var gerð í desember og almenn jákvæðni og bjartsýni garðyrkjubænda var um að framleiða þessar heilnæmu vörur á markað - á markað sem er til - hefur dregið úr þessum samdrætti eða hann hefur alla vega ekki haldið áfram að aukast. En á þeim tíma þegar þetta var lagt fram kom fram að tómataframleiðslan hafði minnkað um 17% á árinu og það á því ári þegar nauðsynlegt var að framleiða sem mest innan lands. Þá var markaður fyrir heila nýja garðyrkjustöð, tómatastöð, upp á 5.000 fermetra. En það þorði enginn að fara í neinar framkvæmdir við þær aðstæður sem uppi voru. Forsaga málsins er sú að árið 2005 gerði Samband garðyrkjubænda samkomulag við ríkið, þ.e. bæði iðnaðarráðherra og landbúnaðarráðherra þáverandi um 95% niðurgreiðslu á kostnaði við dreifingu rafmagns vegna breytinga á lögum um raforku. Fyrirséð var að lagasetningin mundi leiða til 30% hækkunar á rafmagnskostnaði garðyrkjubænda. Síðan hefur það gerst frá þeim tíma að raforkunotkun hefur aukist gríðarlega, það var uppbygging í þessum geira, og rafmagnsnotkunin jókst í garðyrkjunni um tæp 115% frá 2002–2009. Einnig má nefna að í kjölfar áðurnefndrar breytingar á raforkulögum varð einnig sú breyting á að raforkukostnaður fyrirtækja á svæðum sem skilgreind eru sem dreifbýli hafa aukist verulega umfram kostnað fyrirtækja í þéttbýli. Það er athyglisvert að í 2. gr. skipulagslaga er þéttbýli skilgreint sem þyrping húsa þar sem a.m.k. 50 manns búa. Aftur á móti er samkvæmt reglugerð um rafmagn heimilt að hafa dreifbýlisgjaldskrá á svæðum sem hafa færri íbúa en 200. Það skiptir því gríðarlega miklu máli hvort garðyrkjustöðvarnar eru skilgreindar í þéttbýli eða dreifbýli. Samkvæmt þessu tvennu er líka augljóst að þessi mál heyra undir iðnaðarráðherra og hægt er að breyta þessu kerfi með því að breyta reglugerðum og/eða lögum. Þingsályktunin miðar að því að hæstv. iðnaðarráðherra er hvött til að láta endurskoða reglugerð og gjaldskrár með það að leiðarljósi að eyða framangreindri mismunun á grundvelli staðsetningar og byggja frekar á notkunarviðmiðum. Þannig verði leitað leiða til að minnka dreifingarkostnað á rafmagni til stórnotenda eins og garðyrkjustöðva án þess að til beinna niðurgreiðslna af hálfu ríkisins þurfi að koma, sem er auðvitað óæskilegri leið. Að öðrum kosti verði ákvörðun um að skerða niðurgreiðsluhlutfall dreifingarkostnaðar endurskoðað og tekið til baka, sem er búið að gera að hluta eins og kom fram. Reyndar jók ríkisvaldið fjárframlög til garðyrkjunnar til að koma til móts við skattahækkanir sem voru einnig settar á orku á þessum tíma. Það gefur sem sagt með annarri hendi og tekur með hinni. En við, allir þessir þingmenn, viljum hvetja til að þetta verði skoðað í heild sinni og endurskoðað með það fyrir augum að finna leiðir til þess að kostnaðurinn sé eðlilegur og menn greiði sanngjarnt verð fyrir raforkuna án þess að til niðurgreiðslna komi. Til þess að fylgja þessu úr hlaði eru fjögur fylgiskjöl með greinargerðinni. Það er í fyrsta lagi fskj. 1, frá Eflu verkfræðistofu, þar sem Jón Vilhjálmsson rafmagnsverkfræðingur fjallar um þróun raforkunotkunar gróðurhúsa og raforkuverð. Greinin er frá 2007. Þar kemur fram að á árinu 2007 notaði lýsingarhluti gróðurhúsanna, sem er niðurgreiddur en ekki önnur raforkunotkun, um 62 gígavattstundir á árinu 2007. Á því ári voru um 60% af notkuninni í dreifbýli en 40% í þéttbýli. Það kemur jafnframt fram í þessum gögnum að dreifingarkostnaðurinn hefur hækkað umtalsvert meira en orkunotkunin, sem þó hafði aukist umtalsvert líka. Í fskj. 2, sem heitir Rafmagn til garðyrkju og birt var á bondi.is, er fjallað almennt um raflýsingu í garðyrkju, þróun og staðsetningu stöðva. Þar kemur einmitt þetta sama fram um notkunina 2007 og 2008 og þessar 62 gígavattstundir samsvara 13 megavöttum í afli. Það kom líka fram í þessari grein, sem er svolítið áhugavert, að bornar voru saman einar 28 garðyrkjustöðvar og ýmsir þéttbýlisstaðir á landinu. Þéttbýlisstaðir eins og Ísafjörður, Skagafjörður, Hveragerði og Borgarnes notuðu minna rafmagn en þó nokkrar af garðyrkjustöðvunum, sem er auðvitað mjög áhugavert. Í fskj. 3 er samkomulag um raforkudreifinguna sem áður var nefnt frá 2005 milli landbúnaðarráðuneytis, Rariks og Sambands garðyrkjubænda. Eins er fskj. 4 skýrsla sem unnin var af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands í ágúst 2009 og heitir Verðmyndun á raforku til garðyrkjubænda . Þetta er ítarleg skýrsla um stöðuna á þeim markaði. Það sem ég vildi bæta við er að í fskj. 3 í 7. lið, í samkomulaginu milli Rariks, garðyrkjubændanna og landbúnaðarráðuneytisins, er fjallað um að samhliða samningi þessum skuli aðilar í samvinnu við Orkustofnun stefna að því að koma á fót verkefni um orkusparnað við lýsingu í gróðurhúsum. Verkefnið sem er samstarfsverkefni Vistvænnar orku ehf., Orkuseturs, Sprotans, frumkvöðla- og tækniþróunarseturs Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, og Háskóla Íslands, reyndar koma fleiri þar að. Unnið hefur verið að því í sambandi við ljósdíóðulampa og er grein í Bændablaðinu um hvernig það gengur. Það lofar mjög góðu og stefnir í að orkusparnaður geti hlaupið á tugum prósenta ef vel gengur. Þetta skiptir auðvitað gríðarlega miklu máli. Garðyrkjubændur hafa sótt það nokkuð hart á síðustu árum að þeir njóti sanngirni varðandi raforkunotkun og kostnað og það hefur satt best að segja verið svolítið erfitt að fara í þá umræðu. Hún er svolítið flókin, t.d. þegar kemur í ljós í þessari þingsályktunartillögu að málið heyrir að nokkru leyti undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. En í raun og veru eru allar lausnirnar sem þetta mál snertir hjá iðnaðarráðuneytinu og hæstv. iðnaðarráðherra. Þess vegna er ályktunin hvatning til þessara tveggja ráðherra og þurfa því hæstv. ráðherrar að koma sér saman um þetta. Það hefur verið erfiðast fyrir garðyrkjubændur að eiga við ríkisfyrirtækið Rarik og dreifingarfyrirtækin. En ég ítreka enn og aftur að garðyrkjubændur hafa fyrst og fremst verið að tala um sanngirni, þeir hafa ekki endilega fullyrt að þeir eigi að fá orku á sama verði og stóriðjan sem notar og nýtir rafmagnið betur á hverjum klukkutíma yfir heilt ár og til lengri tíma, en menn hafa hins vegar sagt að það sé nauðsynlegt að skilgreina garðyrkjuna sem stórnotanda og njóta sanngirni hvað það varðar. Í því sambandi vil ég geta þess að í samstarfi við sveitarfélög þar sem garðyrkjan er mest, þ.e. sveitarfélög í Hrunamannahreppi og Bláskógabyggð sem hafa Laugarás, Flúðir og Reykholt, þar sem um 78% af allri grænmetisframleiðslunni fer fram, var sett upp líkan að nýrri dreifiveitu sem tók yfir öll þessi þrjú þorp sem spönnuðu þó nokkurt svæði, til að byggja upp nýtt dreifikerfi. Miðað við að hafa sama dreifingarkostnað hefði þessi dreifiveita greitt sig upp á fimm árum þannig að það er augljóst að inni í þessum flutningskostnaði til garðyrkjunnar er verð sem hægt er að endurskoða. Það er óeðlilegt að þegar ríkisfyrirtækið Rarik hækkar gjaldskrá sína til garðyrkjubænda hækki niðurgreiðslan á móti. Það er miklu eðlilegra að skilgreina hvað er eðlilegt og að viðkomandi atvinnugrein greiði þá eðlilegt gjald miðað við hvernig hún nýtir það. Garðyrkjan er, eins og við höfum kannski rætt áður í þessum stóli, ákaflega mikilvæg atvinnugrein. Hún framleiðir ekki aðeins heilnæm matvæli sem við þurfum að framleiða meira af, gjaldeyrissparandi og eykur lýðheilsu landsmanna, heldur er hér á ferðinni vaxandi atvinnugrein sem veltir um 2,5 milljörðum árlega, sé miðað við heildsöluverð, og skapar fjölda fólks atvinnu. Í því sambandi vil ég nefna að í áðurnefndum sveitarfélögum, eins og til að mynda í Hrunamannahreppi sem er sveitarfélag með um 800 íbúa, er garðyrkjan fjölmennasta atvinnugreinin. Þar er fjölbreytt atvinnulíf og á sl. 40 árum, frá 1970, hefur íbúaþróun í þessu dæmigerða sveitar-sveitarfélagi verið með þeim hætti að þar hefur fjölgað umfram landsmeðaltal allan þann tíma. Það er alveg ljóst að ef við ýtum undir slíka hluti, eins og að framleiða vörur á Íslandi sem við getum nýtt náttúruauðlindir okkar til og gerum það á skynsamlegan hátt, búum við líka til lífvænleg samfélög, ekki bara á Suðvesturhorninu heldur hvarvetna á landinu. Ég ætla síðan að enda ræðu mína á því að hvetja ráðherrana til að taka þetta skarpt upp og líka að hvetja þingmenn og þakka öllum þeim 18 sem tóku þátt í því að leggja þetta fram með mér. Ég býst fastlega við því að þetta geti gengið nokkuð hratt og vel í gegnum þingið, frú forseti.

Frú forseti. Ég fagna þessari tillögu alveg sérstaklega og er einn af meðflutningsmönnunum 18 sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson nefndi áðan. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að hafa frumkvæði að þessu máli. Þingmaðurinn fór vel yfir þessa tillögu og markmiðin sem sett eru með henni eru þannig að ég tel ekki ástæðu til að endurtaka það sem hann sagði en tek undir hvert orð. Það er mjög brýnt að þessi vinna fari af stað vegna þess að eins og þingmaðurinn sagði áðan ætluðum við að ljúka þessu fyrir árslok síðasta árs. Það var kannski það eina sem ég saknaði úr ræðu þingmannsins, hvort við ættum ekki að gera breytingu í nefndinni og setja vinnunni einhver skarpari tímamörk en fyrir árslok vegna þess að það er dálítið vel í lagt, finnst mér. Það væri best ef hægt væri að koma með einhverjar tillögur fyrir sumarið, fyrir þinglok. Ég geri það hér með að tillögu minni að við veljum einhvern dag í nálægri framtíð. Þarna eru miklir möguleikar. Þingmaðurinn nefndi að það væru 2,5 milljarða tekjur af þessu núna og það eru ekkert nema möguleikar í þessu. Þetta er gott dæmi um atvinnugrein sem við eigum að leggja rækt við einmitt nú um þessar mundir þar sem við náum svo mörgum markmiðum á sama tíma. Við aukum innlenda framleiðslu og sköpum störf þegar við þurfum að spara gjaldeyri og þetta gerir það að sjálfsögðu líka. Þegar þannig er ástatt í þjóðarbúskapnum að hér er atvinnuleysi, gjaldeyrisskortur og fólk hefur áhyggjur af heilsu sinni er þarna komin leið til að ná a.m.k. þessum þremur markmiðum með einni góðri tillögu. Það er athyglisverður þessi þéttbýliskjarnavinkill sem þingmaðurinn benti á, mismuninn á taxtanum eftir því hvort garðyrkjustöð er í þéttbýli eða dreifbýli. Það er að sjálfsögðu fullkomlega óskiljanlegt og ég tek undir að þetta er allt of flókin umræða. Það þarf að taka einhver skref og þessari tillögu er ætlað að gera þetta einfaldara. Um margra ára skeið hefur verið hnútukast á milli þeirra sem eru sannarlega stórnotendur í kerfinu og garðyrkjan hefur sóst eftir því að vera skilgreind sem stórnotandi. Ég get alveg tekið undir það með þingmanninum að það er ekki nákvæmlega það sem á að vera að berjast fyrir hér. Það liggur alveg í augum uppi að það er engin sanngirni í því að garðyrkjustöð sem notar ákveðið magn af rafmagni sé borin saman við álver sem spennir niður sjálft og nýtir rafmagnið á öllum tímum sólarhringsins og allt þar fram eftir götunum. En það er heldur engin sanngirni í því að garðyrkjustöð sé á sama taxta og heimili þannig að á þessu þarf að gera bragarbót og það þarf að finna leið til að gera það á einfaldan hátt. Út frá sjónarhorni leikmannsins finnst manni að það hljóti að vera einfaldast að gera það með því að búa einfaldlega til nýjan taxta inn í gjaldskrána, að viðurkennt sé að garðyrkjustöð sé notandi einhvers staðar á milli stóriðjunnar og heimilisins og þá eigi hún að vera rukkuð sem slík. Það er engin sanngirni í öðru. Þessi millileið er sú sem við þurfum að finna og ég trúi ekki öðru en að við getum með einföldum hætti náð góðri sátt um það. Ég hvet hæstv. landbúnaðarráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra til dáða í þessu vegna þess að það er alveg ótækt að talað sé á hátíðarstundum um mikilvægi þess að skapa atvinnu, skapa störf, og svo gerist ekki neitt. Þetta er dæmi um hlut sem þarf ekki að vera pólitískt ósætti um. Ég get ekki séð að nokkur heilvita maður mundi leggjast gegn því að við framleiðum meira af grænmeti og styrkjum innlenda framleiðslu þannig að ég hvet ráðherrana til dáða, að koma þessari vinnu af stað. Ég vona svo sannarlega að við getum sammælst um að koma þingsályktuninni hratt og örugglega í gegnum þingið og, eins og ég sagði í upphafi máls míns, legg ég til að tímamörkin verði stytt í árslok 2009 en ekki 2010. Að öðru leyti vísa ég í orð hv. 1. flutningsmanns tillögunnar og geri þau að mínum.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um lækkun rafmagnskostnaðar garðyrkjubænda. Þetta er ein af þeim fjölmörgu þjóðþrifatillögum sem komið hafa fram á Alþingi á yfirstandandi þingi og vonast ég sannarlega til að tillagan fái vandaða en samt eins hraða meðferð og hægt er til að hægt sé að koma henni í hendur þeirra ráðherra sem málið varðar. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir framsögu hans og ég tek undir orð hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur um dagsetningu á því hvenær eigi að ljúka þessari vinnu. Ég held að það sé mikilvægt að við horfum til einhvers dags áður en þingi lýkur og leyfi ég mér að beina því til nefndarinnar sem fjalla mun um málið að horfa til þess. Við vitum það og þekkjum að dreifingarkostnaður er stór hluti og líklega einn stærsti hlutinn í þessu sem þarf að skoða og skilgreiningar í raforkulögum á því hvenær um er að ræða þéttbýli eða dreifbýli skipta að sjálfsögðu miklu máli. Inn í þetta spilar svo að sjálfsögðu, leyfi ég mér að segja, í raun almannaheill, þ.e. að við búum þannig um hnútana að hér á landi geti þrifist öflug garðyrkja og við getum um leið tryggt ákveðinn hluta af þeirri fæðu sem íslenska þjóðin þarf á að halda. Það er mjög heppilegt og gott ef við getum sparað gjaldeyri með því að þurfa ekki að flytja inn erlent grænmeti eða erlendar vörur sem þetta heyrir til, hvort sem það er grænmeti, ávextir, blóm eða annað, allt sem við getum framleitt meira hérlendis og nýtt betur hverja krónu skiptir miklu máli og ekki síst í dag. Ekki þarf að ræða hversu mikil áhrif þetta hefur á þau samfélög þar sem þessi starfsemi fer fram eins og önnur starfsemi, en það sem er athyglisverðast í því umhverfi sem þessir aðilar og aðrir búa við, hvort sem það eru bara heimilin sem sífellt bera hærri raforkukostnað við húshitun og þess háttar, þar sem ekki er hitaveita væntanlega, eða aðrir, er að opinberir aðilar, ríkisvald og sveitarfélög, eru nánast með alla þræði í hendi sér varðandi orkuframleiðsluna, dreifinguna og söluna. Færa má rök fyrir því að nú sé komin það mikil reynsla á nýju raforkulögin að það sé í raun fyrir þó nokkru síðan orðin full ástæða til að endurskoða þau og fara í gegnum þá vankanta sem á þeim eru eins og þann sem við ræðum hér og því er hægt að höfða til þess að það eru opinberir aðilar sem eiga að sjálfsögðu að bera fyrir brjósti hag allra sem koma að þessu máli. Það er því ekki eftir neinu að bíða að hefja breytingar sem eru augljósar. Við vitum að í gangi er vinna eða heildarendurskoðun - ég held að það kallist það ef ég man rétt - á lögunum, en ég held að við ættum að taka hið augljósa þegar það snýst um hagsmuni þjóðarinnar, hagsmuni heildarinnar, og ekki síst það að tapa ekki verkkunnáttu og störfum og okkur ber að horfa til þess. Í fylgiskjölum með tillögunni eru mjög góðar úttektir á því hvernig staðan er á þeim tíma sem þær eru gerðar og ágæt lýsing á því sem þarf að breyta. Ég ætla ekki að hafa mörg orð uppi um þingsályktunartillöguna, ég er á henni eins og margir aðrir þingmenn, hins vegar er mikilvægt að þeir ráðherrar sem að málinu koma, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og iðnaðarráðherra, taki tillögunni vel og komi henni sem allra fyrst í þann gang sem þarf að vera.

Frú forseti. Ég styð þessa tillögu sem við ræðum hér af heilum hug og vona svo sannarlega að hún nái fram að ganga sem fyrst. Við búum á Íslandi, Ísland er eyja og það kostar mikið að flytja hingað matvæli og þess vegna eigum við að reyna að framleiða sem mest að þeim sjálf. Auk þess er íslenskt grænmeti með því besta í heimi og það þekkja það allir sem hafa slysast til að kaupa innflutta tómata að það eru mistök sem maður gerir bara einu sinni. Það er svo undarlegt með þennan markað að því meira sem er framleitt og því meira sem er í boði af íslensku grænmeti, því meira kaupa íslenskir neytendur og því meiri er salan. Þetta er því ekki síður lýðheilsumál sem við flytjum hér því að ótal rannsóknir sýna að aukin neysla á grænmeti hefur mjög jákvæð áhrif á heilsuna og hindrar jafnvel framgang ýmissa sjúkdóma. Því ber okkur sem þjóðfélagi skylda til að tryggja að hér sé ræktað grænmeti allt árið. Það er í þágu alls þjóðfélagsins að raforka til ylræktarbænda sé á temmilegu verði og þetta er iðnaður sem skapar auk þess ótal störf. Ég styð þetta mál því heils hugar.

Virðulegi forseti. Ég kem upp af tvennu tilefni, annars vegar til að þakka hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni og eru meðal annarra flutningsmenn tillögunnar eins og kom fram, og hins vegar vil ég aðeins nefna það sem kom fram í ræðum að tímalengdin, hvenær hæstv. ráðherrar geti skilað tillögum um úrbætur eða leiðir í þessu máli, verður ekki eins og fyrirhugað var í árslok 2009, heldur er eðlilegt að það verði fyrir þinglok í vor, fyrir sumarþingið. Ég vildi koma upp og árétta það og ég tek fyllilega undir að það hlýtur að vera nægur tími. Eins að þrátt fyrir að endurgreiðsluhlutfallið eða niðurgreiðsluhlutfallið hafi verið hækkað á þessu ári er ekkert úr vegi og nokkuð skynsamlegt að drífa í því að undirbúa málið, því að það kemur vonandi ár eftir þetta ár.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um mótun efnahagsáætlunar sem tryggir velferð og stöðugleika án aðstoðar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Meðflytjendur eru Margrét Tryggvadóttir, Þór Saari, Eygló Harðardóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Höskuldur Þórhallsson. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að láta vinna efnahagsáætlun sem tryggir velferð og félagslegan stöðugleika án aðstoðar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Skilgreindar verði nauðsynlegar aðgerðir til að gera íslenskt hagkerfi óháð aðstoð sjóðsins og forðast frekari skuldsetningu ríkissjóðs, aðgerðaáætlun útbúin og henni fylgt eftir. Leitað verði liðsinnis færustu erlendra sérfræðinga á sviði hagvísinda við mótun og framkvæmd áætlunarinnar til að tryggja þann trúverðugleika efnahagsstjórnar landsins sem er nauðsynlegur. Efnahagsáætlunin liggi fyrir 1. október 2010 og komi til framkvæmda fyrir 2011. Ráðherra kynni Alþingi efnahagsáætlunina við fyrsta tækifæri eftir að þing hefur verið sett í október 2010. Greinargerð er svohljóðandi: Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan ákveðið var að fara í samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Forsendur hafa gjörbreyst og ljóst að ekki er hægt að treysta á hlutleysi sjóðsins eða að hann framfylgi yfirlýstum markmiðum sínum um að aðstoða þjóðir í fjármála- og gjaldeyriskreppu. Flutningsmenn telja að það hafi sýnt sig að Bretar og Hollendingar hafa misbeitt sjóðnum til að reyna að knýja fram þá niðurstöðu sem þeim hugnast varðandi svokallaðar Icesave-skuldbindingar. Slík vinnubrögð eru algerlega ólíðandi og ættu að vera næg ástæða til að afþakka frekari aðstoð. Þrátt fyrir mikla seinkun á endurskoðun sjóðsins hefur tekist að halda efnahag landsins á floti. Þá telja flutningsmenn það ekki að sjá að endurskoðun sjóðsins hafi haft teljandi áhrif á efnahagslífið. Ísland, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og umheimurinn. Eftir hrun bankakerfisins síðasta haust kom fátt annað til greina en að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um aðstoð þar sem stjórnvöld komu alls staðar að lokuðum dyrum. Ísland er eitt af stofnríkjum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en hann var stofnaður árið 1945. Um 185 lönd eru nú aðilar að sjóðnum. Ísland var skuldlaust við sjóðinn fyrir hrun en hafði þó fengið lán frá honum í fjórgang, fyrst árið 1960 á árum Viðreisnarstjórnarinnar, þá 1967– 1968 þegar síldin hvarf, 1974–1976 þegar verð á olíu hækkaði og loks árið 1982 vegna útflutningsbrests. Yfirlýst hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er að auka samvinnu milli þjóða og tryggja stöðugleika í fjármálakerfum heimsins. Honum ber að aðstoða þjóðir í fjármála- og gjaldeyriskreppu og lána ríkisstjórnum fé til að koma eðlilegum gjaldeyrisviðskiptum í gang. Skiptar skoðanir eru um það hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefur tekist að rækja þetta hlutverk sitt. Hann hefur löngum þótt strangur húsbóndi sem ekki hefur tekið nægilegt tillit til sérstakra og staðbundinna aðstæðna. Sjóðurinn hefur þótt einsýnn í málefnum þróunar- og nýmarkaðslanda þar sem hann hefur lagt höfuðáherslu á gildi nýfrjálshyggjunnar frekar en að laga aðstoð sjóðsins að aðstæðum á hverjum stað. Hagstjórnartæki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þrátt fyrir að nú sé meira en áratugur síðan efnahagskreppan í Asíu beindi athyglinni að meiri háttar mistökum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er sjóðurinn enn að gera svipuð mistök í mörgum löndum, sérstaklega í þróunarlöndunum. Á sama tíma og sjóðurinn styður fjárhagslega örvandi aðgerðir í ríkum löndum þvingar hann þróunarlöndin til þess að innleiða kreppudýpkandi hagstjórnaraðgerðir. Sú aðferðafræði hefur verið gagnrýnd á vettvangi Sameinuðu þjóðanna sem settu á fót sérfræðinganefnd undir forustu Joseph Stiglitz til að grafast fyrir um orsakir kreppunnar og áhrif hennar um heim allan. Nefndinni var einnig ætlað að koma með tillögur að aðgerðum til að koma í veg fyrir að álíka atburðir endurtaki sig og vísa á leiðir sem væru líklegri til að koma á efnahagslegum stöðugleika. Um þetta má lesa í skýrslu nefndarinnar „Report of the Commission of Experts of the President of the United Nations General Assembly on Reforms of the International Monetary and Financial System“, sem má nálgast á vef Sameinuðu þjóðanna. Víða þar sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur komið að málum hafa stjórnvöld, sem fyrr segir, verið neydd til að beita kreppudýpkandi aðgerðum og ljóst er að hið sama gildir um Ísland, þrátt fyrir yfirlýsingar ráðamanna um að Ísland fái sérmeðferð. Hagstjórnartækin sem íslensk stjórnvöld eru þvinguð af sjóðnum til að nota eru hátt vaxtastig, mikil skuldsetning vegna gjaldeyrisvarasjóðsins og of hraður niðurskurður. Nýleg könnun sem gerð var af miðstöð fyrir rannsóknir á efnahags- og stjórnmálum í Washington leiddi í ljós að af 41 landi sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur haft afskipti af undanfarin ár hafa 31 þeirra verið þvingað til að beita kreppudýpkandi hagstjórnaraðgerðum: háu vaxtastigi, niðurskurði velferðarkerfisins og aðhaldssemi er varðar aukið peningamagn. Sjóðurinn er þekktur fyrir að leggja of mikla áherslu á að ná jafnvægi í ríkisfjármálum, sem m.a. hefur leitt til mun dýpri kreppu en annars hefði orðið. Dýpt kreppunnar skiptir miklu máli þar sem bæði fyrirtæki og einstaklingar verða fyrir miklum skaða vegna niðurskurðar og stöðnunar í efnahagslífi þjóðarinnar. Í raun er verið að eyðileggja auð þjóðarinnar þar sem ekki er hægt að endurreisa fyrirtæki né heimili sem verða gjaldþrota. Hægari niðurskurður mundi þýða minni samdrátt en á móti mun hann draga úr hagvexti þegar hagkerfið er farið að ná sér á nýjan leik. Rannsóknir sýna að fjármálakreppa einkennist af mikilli eignatilfærslu frá þeim fátæku til þeirra ríku. Annað sem einkennir fjármálakreppu er aukinn ójöfnuður sem stafar m.a. af auknu atvinnuleysi og niðurskurði velferðarkerfisins. Markmið hagstjórnar á krepputímum á að vera að auka efnahagslega velferð og leiðirnar að því markmiði eru aðgerðir sem tryggja fulla atvinnu, hagvöxt og stöðugleika til lengri tíma. Efnahagsstefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda mun ekki ná fram þessum markmiðum. Markmið hennar er aðeins að tryggja að fjármagnseigendur fái sæmilega ávöxtun á fé sitt á meðan það er lokað inni í hagkerfinu og að Seðlabankinn hafi bolmagn til að kaupa krónurnar af þessum fjármagnseigendum þegar hægt verður að afnema gjaldeyrishöftin án þess að krónan fari í frjálst fall. Flutningsmenn telja einsýnt að með því að leggja á þjóðarbúið sívaxandi erlendar skuldir verður kreppan lengd um ófyrirsjáanlegan tíma og mikil hætta á að það velferðarkerfi sem við njótum í dag muni líða undir lok ef fer sem horfir. Erlendar skuldir landsins eru nú þegar orðnar háskalega miklar og því hætta á að þjóðin þurfi að búa við þann hörmulega veruleika að stór hluti þjóðarframleiðslu muni aðeins renna til þess vonlausa verkefnis að greiða vexti af erlendum skuldum. Flutningsmenn telja mikilvægt að ríkisstjórnin leiti allra leiða til að endurreisa efnahagslíf landsins án aðstoðar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og er þingsályktunartillaga þessi því lögð fram. Nú þegar hafa fjölmargir heimsþekktir og sérfróðir menn lagt fram tillögur og hugmyndir um hvernig má losa þjóðina úr fjötrum sjóðsins. Lagðar hafa verið fram tillögur um lánalínur í stað beinna lána og þá hafa sérfræðingar sem unnið hafa fyrir sjóðinn boðist til að vinna með ríkisstjórninni að áætlun um endurreisn Íslands og aðhald í fjármálum sem þætti jafntraust eða traustara meðal lánardrottna okkar en áætlun frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Flutningsmenn leggja því til að fjármálaráðherra verði falið að láta vinna efnahagsáætlun sem tryggi velferð og félagslegan stöðugleika án aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Mikilvægt er að efnahagsáætlunin liggi fyrir sem fyrst eða fyrir 1. október 2010 svo að unnt sé að hefja vinnu sem allra fyrst við að koma henni til framkvæmda fyrir árið 2011. Fjármálaráðherra skal kynna Alþingi efnahagsáætlunina við fyrsta tækifæri eftir að þing kemur saman í október 2010 og helst eigi síðar en 5. október 2010. Frú forseti. Þrátt fyrir blóðugan niðurskurð og aukna skattbyrði sem endurspeglast í nýsamþykktum fjárlögum er ljóst að það dugar ekki til að þóknast lénsherrum landsins. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er enn notaður sem handrukkari fyrir nýlenduherrana í Bretlandi og Hollandi. Tafir eru enn og aftur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi uppfyllt öll skilyrði sjóðsins um aðhald. Það stingur mig, frú forseti, að margir þingmenn stjórnarliða og jafnvel hæstv. fjármálaráðherra hafnar því að við séum í sérstöku prógrammi hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að sjóðurinn leggi ekki línurnar um hvernig tekjum ríkissjóðs er varið. Við hljótum væntanlega að vera eina landið í heiminum sem ekki fylgir prógrammi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem prógrammi. Samkvæmt því sem ég hef komist að innan þings var sá harkalegi niðurskurður sem átti sér stað með aukafjárlögum til að stemma stigu við þeim mikla halla sem var á ríkissjóði, sá harkalegi niðurskurður var til að sýna þeim að okkur væri full alvara að fylgja efnahagsáætlun þeirra. Þá var skorið niður til öryrkja og ellilífeyrisþega til að sýna lénsherrunum að ekkert væri okkur heilagt til að fá náðarsamlegast aðstoð þeirra. Það getur verið að hæstv. fjármálaráðherra hafi spyrnt hressilega við fótum varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þegar hann var í stjórnarandstöðu en sú viðspyrna er með öllu horfin og vegna þess þrýstings sem við höfum verið beitt vegna Icesave af hendi sjóðsins hefur allri efnahagsáætlun sjóðsins verið seinkað og einsýnt að það muni taka okkur miklu lengri tíma að losna undan fjötrum hans. Þá er jafnframt einsýnt að við höfum lítið sem ekkert gert til að treysta sambönd og viðskiptamöguleika við aðrar þjóðir en þær sem hafa hvað mest tekið þátt í aðförinni að íslensku þjóðinni. Í skýrslu sem lekið var frá hernaðarmálaráðuneyti Bandaríkjanna í fyrra þar sem fjallað er um óhefðbundinn hernað kemur fram að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er flokkaður sem hergagn í efnahagshernaði ásamt The World Bank og fleiri áþekkum stofnunum. Ég er ekki með þessu að segja að verið sé að nota sjóðinn í slíkum tilgangi hér en að sjálfsögðu er ekki þægileg tilhugsun að vera með eitthvað sem skilgreint er sem efnahagsvopn inni á gafli hjá sér í ljósi þess hvernig sjóðnum hefur verið beitt gegn okkur varðandi Icesave. Það ætti svo sem ekki að koma neinum á óvart að sjóðnum sé beitt á þann ógeðfellda hátt sem honum hefur verið beitt gegn okkur en er einhver trygging fyrir því að honum verði ekki aftur beitt á svipaðan hátt? Icesave verður án efa ekki eina erfiða málið sem við þurfum að glíma við á alþjóðavettvangi og margir óvissuþættir í náinni framtíð. Ég hvet þingmenn sem og þjóðina að kynna sér sögu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en það er hægt að finna gagnlegar upplýsingar um sjóðinn á internetinu sem og hjá alþjóðafélagi sem kallað er „Attac“. Nýverið var stofnuð Íslandsdeild Attac og er hægt að finna fróðlegar greinar á vef samtakanna attac.is. Gunnar Skúlason skrifar á vef Attac, attac.is, með leyfi forseta: „Skuldir Íslands í dag eru um 320% af vergri landsframleiðslu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagði fyrir ári, þegar skuldirnar voru 240%, að það væri hámarkið. Núna höfum við farið langt umfram það í skuldum en samt heldur AGS því fram að við getum staðið í skilum. Reyndar bendir AGS á tvennt. Í fyrsta lagi verði Ísland að fylgja áætlun AGS fyrir Ísland mjög nákvæmlega. Hitt sem AGS tekur fram er að ef fleiri skuldir finnast eða gamlar skuldir aukast þá verði Ísland sennilega að selja einhverjar auðlindir sínar upp í skuldir.“ Frú forseti. Það er enginn skaði skeður að leita annarra leiða en þeirrar að vera í prógrammi sem étur að innan grunnstoðir samfélags okkar. Það vita allir sem hafa kynnt sér verklag Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að það er ekki hægt að reka norrænt velferðarkerfi undir handleiðslu sjóðsins. Prógramm Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gengur fyrst og fremst út á hagnað, einkavæðingu, og hann hefur aldrei verið þekktur fyrir að huga að viðkvæmum samfélagsþáttum, velferðarkerfið er ekki hluti af áætlun sjóðsins. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að finna aftur innra með sér þann eldmóð sem knúði hann áfram í baráttu sinni gegn sjóðnum áður en hann tók við ráðherrastól. Ef vilji er fyrir hendi getum við fundið aðrar leiðir fyrir land og þjóð sem yrðu okkur farsælli en að hafa efnahagsvopn hangandi yfir okkur. Gleymum ekki hvernig Bretar beittu hryðjuverkalögunum á okkur, það mundi teljast efnahagsvopn. Gleymum ekki hvernig sjóðnum hefur verið beitt gegn okkur, gleymum ekki að það er aldrei bara ein leið fær. Ef við höldum áfram að láta teyma okkur út í enn frekari skuldafen er hætt við að ekkert megi út af bregða til að það verði hreinlega ekki úr því feni komist. Því kalla ég eftir áræði og hugrekki meðal þeirra sem halda hér um stjórnartauma til að finna aðrar leiðir út úr þessu prógrammi. Norðurlandaþjóðirnar eru hægt og bítandi að gera sér grein fyrir því að þær kröfur sem á okkur hafa verið lagðar eru þess eðlis að við munum aldrei rísa undir þeim. Nú ríður á samstöðu meðal Norðurlanda en jafnframt ættum við kanna hvort við getum ekki farið í samstarf við þjóðir sem hafa farið illa út úr veru sjóðsins á sínum heimaslóðum. Það er styrkur í samstöðu og alþjóðasamfélagið er miklu stærra en það sem næst okkur liggur.

Frú forseti. Ég kem upp í andsvari til að nota það til að lýsa yfir stuðningi við þessa þingsályktunartillögu og mikilvægi þess að menn hafi eitthvert plan B. Það olli mér verulegum áhyggjum í sumar er leið að hæstv. forsætisráðherra upplýsti það í pontu að það væri aðeins eitt plan, það væri Evrópusambandið, það væri ekki til neitt plan B. Ég held að það sé - í ljósi þess sem þar er í gangi um stuðning við þær viðræður hér innan lands og það sem þar gæti komið fram - svolítið varhugavert að hafa ekki plan B. En varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn get ég tekið undir flest sem kom fram í ræðu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur. Mig langar samt að spyrja út í einn þátt og það er um stýrivexti eða vaxtastefnu Seðlabankans og tregðu Seðlabankans til að lækka vexti og hvort þingmaðurinn telji að það sé hreinlega ein af þeim földu stjórntækjum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn beitir, að banna Seðlabankanum að lækka stýrivexti þrátt fyrir að mjög margir sérfræðingar á því sviði telji að nú séu allar aðstæður til þess, og m.a. sé einn anginn af því að þeir vextir sem er verið að greiða af fjármunum erlendra aðila sem eiga umtalsverða fjármuni, 500–600 milljarða - að við séum að greiða 50 milljarða í vexti vegna stefnu Seðlabankans og það sé vegna tilstillis Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á því. Það sé sem sagt Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem heldur okkur í þessari úlfakreppu vegna þess að það sé markmið þeirra að halda neyslunni og innflutningi í lágmarki því þannig verði til eins mikill gjaldeyrir og hægt er til að greiða fyrir lán og vexti fyrst og fremst af nýjum erlendum lánum. Hvaða álit hefur hv. þingmaður á þessum þætti málsins?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þetta hefur einmitt verið mikil ráðgáta í íslensku samfélagi af hverju í ósköpunum stýrivextirnir eru svona háir. Ef ég man rétt var það einmitt eitt af því sem olli svo miklum vandræðum þegar sjóðurinn var í Asíu, það voru hinir háu stýrivextir. Þetta er víst kallað klassískt AGS-verkfæri að halda stýrivöxtunum svona háum og það er svolítið merkilegt þegar maður lítur til landa eins og Bandaríkjanna þar sem stýrivextir eru nánast í núlli og hér eru þeir enn þá í 9%. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við horfumst í augu við í hvaða prógrammi við erum. Við erum í prógrammi hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og því fylgir allt sem því prógrammi fylgir, eins og ég ræddi um áðan. Eitt af þeim verkfærum sem þeir hafa er einmitt háir stýrivextir. Það er svolítið sorglegt til þess að hugsa að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var nánast orðinn úreltur áður en við endurreistum hann með ákalli okkar um hjálp frá honum. Það eru náttúrlega önnur lönd að fara mjög illa út úr veru sjóðsins, m.a. Lettland, þannig að ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við þingmenn gerum allt sem við getum til að hvetja hæstv. fjármálaráðherra til að fara út í það að skoða aðrar leiðir og ég veit til þess að sérfræðingar, eins og t.d. Joseph Stiglitz, hafa boðist til að koma okkur til aðstoðar. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við þiggjum slíka aðstoð af því að þrátt fyrir allt erum við að glíma við svo rosalega stór mál að ég held, þótt við séum nokkuð klár, að betur sjái augu en auga.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um plan B eins og það er kallað og ekki veitir af. Við höfum hingað til ekki fengið það út úr þessu samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem vænst var. Við höfum mátt horfa upp á það hvernig honum hefur verið misbeitt gegn hagsmunum þjóðarinnar með grófum hætti. Það er að mínu mati og okkar sem erum með þessa tillögu einfaldlega ekki líðandi. Þessi tillaga til þingsályktunar krefst þess einfaldlega að gerð verði nákvæm úttekt á þörfinni fyrir veru Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi. Þegar óskað var eftir aðstoð hans á sínum tíma var vissulega þörf á henni. Bankakerfið var hrunið og menn stóðu frammi fyrir algerri gjaldeyrisþurrð. Það virtist nánast ekki vera til gjaldeyrir fyrir eldsneyti og lyfjum og það þurfti að grípa til örþrifaráða. Enginn vildi lána Íslendingum gjaldeyri nema leita fyrst til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og orðspor Íslendinga var náttúrlega þannig og er enn að það er kannski ekki furða. Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefur hins vegar verið misbeitt með þeim hætti. En efnahagslífið hefur rétt úr kútnum að því marki að það er verulega stórt spurningarmerki sem þarf að setja við það hvort þörf er á áframhaldandi veru hans hér. Útflutningsatvinnuvegirnir ganga mjög vel. Þrátt fyrir að í aðra röndina séu Íslendingar ódýrasta vinnuafl í allri Evrópu í dag malar það vinnuafl gull í útflutningi og það telur í kassann og það eru vissulega að skapast betri aðstæður en voru á sínum tíma. Það er því fyllsta ástæða til að fara að leita annarra leiða í efnahagsmálum en gert hefur verið hingað til til að fullnægja einhvers konar efnahagsáætlun sem fullnægir þörfum Íslendinga og almennings á Íslandi til að hjálpa þeim í þeim kröggum sem menn búa við. Nákvæm langtímaefnahagsáætlun fyrir Ísland og fyrir Íslendinga gerða af færustu innlendum og erlendum sérfræðingum er það sem við þurfum á að halda. Við þurfum ekki á skammtímaprógrammi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að halda. Þeir hafa lýst því yfir að skuldir Íslendinga séu ekki sjálfbærar til næstu fimm ára og eftir það verði þeir löngu farnir og Íslendingar verði einfaldlega að finna út úr því sjálfir. Þangað til munu aðferðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins verða notaðar og þær eru smám saman að kyrkja íslenskan almenning og íslensku heimilin. Hagsmunir Íslendinga og almennings verða einfaldlega að vera í fyrirrúmi fyrir slíkum aðferðum sem ég tel að séu einfaldlega orðnar gerræðislegar eins og þær blasa við fólki í dag. Það eitt að sjóðnum hafi verið misbeitt æ ofan í æ til að kúga Íslendinga til hlýðni við Icesave-samkomulag er nóg til að honum verði vísað frá. Allt hitt sem gerir það að verkum að þær hefðbundnu nýklassísku frjálshyggjuaðferðir sjóðsins sem notaðar eru til að kyrkja heimilin eru síðan fleiri ástæður til að reyna að losa sig við þjónustu þessa sjóðs. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur alla tíð verið notaður sem pólitískt vopn ef þurft hefur á að halda og hann hefur verið verkfæri stórþjóða og stórkapítalsins um allan heim hvenær sem á hefur þurft að halda. Ég þekki svolítið til í Afríku varðandi skuldir ríkissjóða Afríkuríkja. Þar hefur sjóðnum vissulega verið misbeitt undanfarin 30–40 ár. Það er athyglisvert að segja frá því að undanfarin 2–3 ár þar sem Kínverjar hafa verið að koma inn í auknum mæli með þróunaraðstoð til Afríkuríkja, ásamt því að sjálfsögðu að gera viðskiptasamning við Afríkuríki, þá hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tekið upp á því að fara að senda þessum Afríkuþjóðum gluggaumslög út af skuldum sem var ákveðið fyrir áratugum að hætta að innheimta. En neðanmáls í þessum bréfum segir: Úr því að þið eruð farin að fá svona mikla efnahagsaðstoð frá Kína hafið þið kannski efni á því að fara að endurgreiða Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þetta sem við lánuðum ykkar einræðisherrum fyrir 20–30 árum. Þannig vinnur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn oft og það er einfaldlega siðlaust að haga sér með þessum hætti. Sjóðurinn notast almennt við hugmyndafræði frjálshyggju og felur hana svolítið inn í hagfræðikenningar sem virðast vera vel ígrundaðar en hafa oftar en ekki skilið einfaldlega eftir sviðna jörð í þeim löndum sem hafa notið aðstoðar sjóðsins. Ég leyfi mér að endurtaka það sem kemur fram í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Nýleg könnun sem gerð var af miðstöð fyrir rannsóknir á efnahags- og stjórnmálum í Washington leiddi í ljós að af 41 landi sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur haft afskipti af undanfarin ár hafa 31 verið þvingað til að beita kreppudýpkandi hagstjórnaraðgerðum: háu vaxtastigi, niðurskurði velferðarkerfisins … Rannsóknir sýna að fjármálakreppa einkennist af mikilli eignatilfærslu frá þeim fátæku til þeirra ríku. Annað sem einkennir fjármálakreppu er aukinn ójöfnuður sem stafar m.a. af auknu atvinnuleysi og niðurskurði velferðarkerfisins. Markmið hagstjórnar á krepputímum á að vera að auka efnahagslega velferð og leiðirnar að því markmiði eru aðgerðir sem tryggja fulla atvinnu, hagvöxt og stöðugleika til lengri tíma. Efnahagsstefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda mun ekki ná fram þessum markmiðum.“ Frú forseti. Við erum að horfa upp á það viku eftir viku að verið er að kyrkja almenning hægt og bítandi. Frumvarp hæstv. félagsmálaráðherra, Árna Páls Árnasonar, til aðstoðar heimilunum gæti hafa verið og hefur sennilega verið samið af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en því er ætlað, eins og kemur fram í frumvarpinu, að færa eignir að greiðslugetu. Það þarf ekki að velta því lengi fyrir sér hvað það þýðir, þ.e. það á að kreista hverja einustu mögulegu krónu út úr skuldurunum, færa eignir og skuldir að greiðslugetu. En í stað þess að fara í almennar aðgerðir sem fella niður hluta af höfuðstóli lána til að losa fólk almennilega úr snörunni, þá er farin þessi leið að þeir skuldugu eru bundnir á klafa til 20, 30 eða 40 ára og það á að kreista út úr þeim hverja krónu vegna þess að skuldir skulu vera við greiðslugetu. Annað atriði er vaxtastefna Seðlabankans sem tæpt var á hérna áðan en hávaxtastefna Seðlabankans gerir það m.a. að verkum að ríkið sjálft getur ekki tekið lán til að endurfjármagna sín eigin lán nema á háum vöxtum sem taka mið af vaxtastefnu Seðlabanka Íslands og gerir það m.a. að verkum að rekstur ríkisins og lántaka ríkisins er miklu dýrari en ella. Þetta hangir allt á sömu spýtunni og þetta er allt saman eins öfugsnúið og hægt er að vera ef menn horfa á það utan frá og segja: Hvernig mundum við gera þetta ef hagsmunir almennings væru í fyrirrúmi. Upphaflega horfði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á Ísland og sagði: Það er ekkert mál fyrir ykkur að borga þessar skuldir. Þið eigið hundruð milljarða í lífeyrissparnaði. Jú, sögðu menn, þetta er lífeyrissparnaður almennings. Þetta eru ekki peningar sem hægt er að taka til að borga niður skuldir sem hafa stofnast til af útrásarvíkingum. Svarið sem við fengum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var einfaldlega þögn. Það kom ekkert frá þeim varðandi það. Síðan hefur verið farið bakdyramegin inn í þennan lífeyrissparnað með því að gera fólki kleift, eins og sagt er, að leysa til sín séreignarsparnaðinn. Það fólk sem er búið að færa skuldir að greiðslugetu getur nú notað séreignarsparnaðinn til að greiða niður þær skuldir sem það annars hafði ekki ráð á. Af þessum séreignarsparnaði tekur ríkið 40% til sín í formi skatta. Þarna er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn í gegnum íslenska ríkið að ná því markmiði sínu að lífeyrissparnaður Íslendinga verði notaður til að greiða niður þær skuldir sem urðu til vegna hrunsins. Við skulum hafa það í huga að þegar séreignarsparnaðurinn er upp urinn verður opnað á útgreiðslu úr almenna lífeyrissparnaðinum líka. Þannig munu þeir greiða niður þær skuldir sem erlendir alþjóðastórkapítalistar hafa stofnað til og eiga og vilja fá greitt. Þetta er allt gert að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og að tilstuðlan hans. Íslendingar geta gert betur í efnahagsmálum en þeir hafa gert undanfarin ár og þeir geta gert betur en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir til um. Við einfaldlega verðum að gera betur. Annars fer hér mjög illa og það er einfaldlega brýnt að ríkisstjórnin fari að huga af fyllstu alvöru að plani B sem gerir það að verkum að gripið verði til efnahagsaðgerða sem gagnast raunverulega fólkinu í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir þessa tímabæru þingsályktunartillögu sem hér er komin fram og þakka flutningsmanni hennar hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir góða og innihaldsríka ræðu, sömuleiðis hv. þm. Þór Saari. Nú er það svo að þrátt fyrir að ég hafi fengist við fyrirtækjarekstur, einkarekstur, í aldarfjórðung á mjög erfiðu sviði og komist lifandi frá því tel ég mig ekki vera sterkan í efnahagsmálum íslenska ríkisins svo mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvernig færi það fram ef við slitum samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og vísuðum honum til föðurhúsanna? Hvaða áhrif mundi það hafa og hvernig stæðum við? Raunverulega spurningin er: Getum við gert þetta? Ég mundi fagna því manna mest ef við losnuðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn því mér rann kalt vatn á milli skinns og hörunds þegar hann kom til starfa hér á landi og illur grunur var staðfestur þegar ég horfði upp á það með mínum eigin augum, eins og allir landsmenn sem einhverja sjón hafa, að honum var beitt sem þvingunartæki í Icesave-deilunni í þágu nýlenduþjóðanna Breta og Hollendinga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þráni Bertelssyni mjög viðeigandi og nauðsynlega spurningu. Í inngangi að þingsályktunartillögunni segir m.a.: „Skilgreindar verði nauðsynlegar aðgerðir til að gera íslenskt hagkerfi óháð aðstoð sjóðsins og forðast frekari skuldsetningu ríkissjóðs.“ Það er ekkert hlaupið að því að hrista fram úr erminni plan B og menn mundu að sjálfsögðu ekki hringja í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða fulltrúa hans á morgun og segja þeim að fara heim, eða ég vona ekki. Það er eitthvað sem þarf einfaldlega að gera að vel yfirveguðu ráði, það þarf að leggja málið niður fyrir sér. Eins og ég tæpti aðeins á áðan eru útflutningsatvinnuvegirnir í miklum blóma, gjaldeyrir er að koma í miklum mæli til landsins. Við stöndum ekki frammi fyrir þeirri gjaldeyrisþurrð sem við gerðum þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom og greiðslumiðlunarkerfi innan lands og á milli landa er komið í lag þannig að slíkar aðstæður eru allt öðruvísi. Það er spurning hvaða áhrif það mundi hafa á lánshæfi eða lánamöguleika Íslendinga erlendis ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn færi úr landi. Staðan í dag er einfaldlega sú að við fáum ekki lán erlendis vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er misbeitt þannig að vera hans hér breytir í sjálfu sér engu um lánamöguleika Íslands því hann einfaldlega neitar að afgreiða íslenska prógrammið. Þannig að það er spurning hverju það mundi breyta. Að vísu þarf að efla trúverðugleika íslenska stjórnkerfisins betur áður en sjóðnum verður vísað úr landi eða áður en aðstoð hans verður afþökkuð en menn þurfa að gera það að vel ígrunduðu máli og þessi tillaga kannski leggur það til að það verði hugsað svolítið um það fyrst með hvaða hætti er hægt að losna við þá.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka svarið, en ég ætla að segja það alveg hreint út að ég hef áhyggjur af því að ef við spörkum Alþjóðagjaldeyrissjóðnum úr landi og slítum samstarfi við hann að þá hafi hann sýnt það í verki hér á landi að hann er ekki góðgerðastofnun. Hann er ekki sérlega velviljaður Íslendingum en þetta er valdamikil og áhrifamikil stofnun á heimsmælikvarða og það sem ég óttast eru hefndaraðgerðir, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fleiri spurningar um þetta mál. Þetta er náttúrlega ekki einfalt mál og mörgum spurningum þarf að svara. Ég tel ekki eins og heimsskipanin er í dag að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kæmist upp með það að beita Íslendinga einhverjum efnahagslegum refsiaðgerðum. Ég tel að málstaður Íslendinga eins og hann er í dag gagnvart nágrannaþjóðunum hafi verið nægilega vel kynntur til að fólk geri sér grein fyrir stöðu okkar og geri sér grein fyrir því hvers konar samfélag er hér. Ef það kemur fram skýr vilji af Íslendinga hálfu til að reyna að leysa málin með ábyrgum hætti án aðstoðar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þá mundu, ég segi ekki heimsbyggðin, þær þjóðir sem þurfa taka fullt tillit til þess. Ég leyfi mér að vona að við búum ekki í það vondum heimi - þó að vissulega birtist hann manni oft sem slíkur - að Íslendingar mundu þurfa að sæta refsiaðgerðum af hálfu nágrannalanda eða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við skulum ekki gleyma því að eitt það sem gerir það að verkum að efnahagslífið kemst ekki á fullan snúning er það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur bannað ríkissjóði að taka lán til framkvæmda þannig að ekki er verið að fara út í t.d. þær vegaframkvæmdir eða jarðgangagerðir sem menn hafa óskað vegna þess að gjaldeyrissjóðurinn stendur einfaldlega í vegi fyrir því. Hann segir: Þið getið farið út í þessar framkvæmdir ef þær eru í einkaframkvæmd, ef einkafyrirtæki sjá um þær. Þið getið byggt virkjanir ef einkafyrirtæki sjá um það. En ríkissjóður má ekki taka lán. Þarna stendur hann einfaldlega í vegi fyrir því að hér náist að rífa upp efnahagskerfið eins og þarf og þó að menn geti haft alls konar skoðanir á jarðgöngum og vegaframkvæmdum sem slíkum þá er þetta dæmi um hvernig hann stendur í vegi fyrir því sem þarf að gera, þ.e. að það komist hér á efnahagsstefna sem sé almenningi og þjóðinni fyrst og fremst til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, frummælanda þessarar tillögu, fyrir að hafa flutt hana hér og fagna því frumkvæði sem þeir þingmenn sem á tillögunni eru sýna með henni. Því að það er aldrei hugað að of mörgum hlutum þegar við ræðum um endurreisn Íslands. Í raun er mjög sérkennilegt, vil ég leyfa mér að segja, að við séum ekki nú þegar komin með eitthvert plan eða áætlun sem við gætum skoðað til hliðar við það plan sem við erum með núna. Ég fagna því að þetta er komið fram og vona að stjórnvöld, stjórnarherrarnir í dag taki þessu vel og setji kraft í að vinna þessa áætlun, því að sjálfsögðu er það þannig að ef við getum komist hjá því að vera upp á aðra komin þá eigum við að sjálfsögðu að reyna það. Ég tel ekki að í þessu felist yfirlýsing um að hér eigi að vísa einhverjum í burtu einn, tveir og þrír eða eitthvað slíkt. Það er örugglega sameiginlegt markmið alla vega flestra sem vinna í þessum sal að komast hjá því að þurfa að reiða sig á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eins og aðra. Því er mjög skynsamlegt að hefja vinnu við að gera efnahagsáætlun sem gerir ráð fyrir því að við getum án þess tækis verið sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er. Auðvitað er það rétt sem komið hefur fram að menn fóru að sjálfsögðu nauðbeygðir á sínum tíma til að leita aðstoðar hjá þessum sjóði en síðan eru liðnir nokkuð margir mánuðir og við getum haft alls konar skoðanir á því hvað búið er að gera vel og hvað ekki og hver forgangsröðunin hefur verið og allt slíkt en eftir stendur að við erum enn, ef maður skilur rétt það sem stjórnvöld eru að vinna, í prógrammi með þessu apparati, sem ég vil leyfa mér að kalla þennan sjóð. Ég verð, frú forseti, að taka undir með þeim sem hafa gagnrýnt vinnubrögð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem við höfum orðið áþreifanlega vör við varðandi uppbyggingu landsins, þegar við ræðum um Icesave og allt sem því tengist. Við fáum líka misvísandi skilaboð frá sjóðnum. Bent er á Norðurlönd eða einhverja aðra sem vondu karlana, ef má orða það þannig, sem eru að reyna að stoppa framgang efnahagslífsins og þjóðlífsins en svo eru aðrir sem benda á sjóðinn og ég held með réttu að þarna sé í raun kominn hinn armurinn af þeim sem reka og stýra efnahagsmálum og þjóðlífinu. Ef reynsla annarra af því að fara í prógramm með því efnahagstæki sem þessi sjóður virðist vera er mjög slæm þá hljótum við að leggja enn meiri áherslu á að komast út úr prógramminu sem allra fyrst en það verður að sjálfsögðu að gerast að yfirveguðu ráði, eins og ég tel að verið sé að gera með þessari tillögu. Ég tel að verið sé að setja fram mjög yfirvegaða og skynsamlega tillögu. Góður tími er gefinn til að vinna þessa áætlun enda er það mjög mikilvægt. Ég hugsa að við fengjum ekki mjög góða niðurstöðu ef við ætluðum að gera þetta í einhverjum flýti. Við þekkjum það úr þinginu að þegar þingið er að flýta sér og málin koma jafnvel aftur inn til okkar eða þegar reynt er að koma vonlausum samningum í gegnum þingið aftur og aftur og aftur. Það eru góðkunningjar okkar á Alþingi. Ég vona því að vel verði í þetta þarfa og góða mál tekið því að ég lít svo á að þetta sé til þess fallið að flýta því að við förum út úr því prógrammi sem við erum í. Það kann að vera að þetta verði þrýstingur á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að huga að vinnubrögðum sínum og stöðu en auðvitað, eins og fram kemur, ber okkur að gera þetta af skynsemi og yfirvegun og ég styð því þetta mál alveg heils hugar og vil að það komi skýrt fram.

Frú forseti. Ég tel einsýnt að samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn verði endurskoðað. Þegar til þess var stofnað voru uppi ákveðnar aðstæður, bæði hér á Íslandi og eins í nágrannalöndum okkar, bæði vestan hafs og austan. Yfir heiminum vofði fullkomið hrun fjármálakerfa og aðgerðir og áætlanir tóku að sjálfsögðu mið og mark af því sem fram undan gat verið. Blessunarlega hefur í það minnsta ekki enn farið svo að heimurinn hafi hrunið. Enn þá eru starfandi fjármálastofnanir bæði austan hafs og vestan og ýmislegt sem bendir til þess að menn hafi komist í gegnum það versta hvað varðar lausafjárkrísuna sem var á góðri leið með að fella bankakerfið. Margt erfitt er þó eftir. Sú staðreynd er eftir að skuldir ríkissjóða bæði Evrópuríkja og Bandaríkjanna eru geigvænlegar. Það er hreint og beint óhugnanlegt að horfa á hvernig ríkissjóður Bandaríkjanna er staddur. Næstum því öll þau lönd sem eru hluti af evrusvæðinu eru komin út fyrir Maastricht-skilyrðin þegar kemur að halla á ríkissjóði og skuldasöfnun þannig að það er langt í frá að það sé beinn og breiður vegur fram undan. En hvað varðar okkur Íslendinga þá er, eins og ég sagði áðan, alveg nauðsynlegt að endurskoða þessa samvinnu og fyrir því eru ýmis rök. Í þingsályktunartillögu sem við sjálfstæðismenn lögðum fram fyrir nokkrum mánuðum um aðgerðir í efnahagsmálum var einmitt sérstaklega kveðið á um að nauðsynlegt væri að endursemja við sjóðinn og breyta þeim áætlunum og fyrirætlunum sem lágu fyrir hvað varðaði það lánsfé sem við þyrftum á að halda. Við vorum þeirrar skoðunar að sennilega væri verið að taka of mikið fé að láni, það þyrfti ekki jafnmikil og stórfelld lán og það þyrfti fyrst og fremst að horfa til þess að tryggja aðgang að lánalínum, því að mínu mati er það hættulegur leikur að ætla sér að hrúga gríðarlegum fjármunum inn á reikning í Seðlabankanum og hafa þá sem einhvers konar tæki til að hafa áhrif á gengi íslensku krónunnar. Ég tel að það geti farið allt á verri veg og orðið okkur mjög dýr æfing. Ég er þeirrar skoðunar að það hvenær áætlunin var gerð og hvernig aðstæður hafa verið að breytast kalli í það minnsta á endurskoðun. Síðan er það hitt að framkoma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi er auðvitað óásættanleg. Það er ekki hægt að sætta sig við það að sjóðurinn hafi með þeim hætti sem raun ber vitni tengt saman Icesave-málið, deilu okkar við Hollendinga og Breta, og framgang þeirrar áætlunar sem lagt var upp með. Frægt er auðvitað bréf það sem Dominique Strauss-Kahn skrifaði eftir að hafa fengið bréf frá Gunnari leikstjóra Sigurðssyni þar sem hann benti á að vandinn fælist í því að Norðurlöndin vildu ekki fjármagna þetta prógramm nema fyrir lægi að Íslendingar hefðu gefist upp fyrir Hollendingum og Bretum. Auðvitað gerir það eitt og sér það að verkum að flestum finnst það eiginlega óþolandi hugmynd yfir höfuð að fá lán á slíkum forsendum. Það er vonandi að viðhorfið sé að breytast hjá norrænu ríkjunum og menn þar séu að átta sig á því að málið sé ekki þannig, eins og ég hef heyrt marga þingmenn frá þingum Norðurlandanna halda fram, að Íslendingar skuldi peninga og verði að borga þá áður en lengra er haldið. Þegar menn hafa áttað sig á því að þannig er þetta ekki, það er ekki þannig að Íslendingar hafi tekið lán sem þeir vilja ekki endurgreiða heldur er þetta einmitt þannig að það leikur alveg gríðarlegur vafi á því og reyndar benda öll rök til þess að okkur beri ekki lögum samkvæmt að greiða þessa upphæð, þá að sjálfsögðu sjá menn málið í allt öðru ljósi. Þegar við bætist síðan mikill og ríkur vilji Íslendinga til að leysa málið með sanngjörnum hætti og rausnarlegum, leyfi ég mér að segja, þá hefur maður heyrt það að margir þingmenn á þingum Norðurlandanna hafi skipt um skoðun og séu farnir að horfa á þetta mál með öðrum hætti en þegar nánast engar upplýsingar um þetta mál höfðu borist til þessara sömu þingmanna. Það er eðlilegt að við Íslendingar gerum athugasemd við það hvernig þetta mál hefur gengið fyrir sig. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á eðli sínu samkvæmt hvorki að taka afstöðu í svona deilum né að ganga erinda einstakra þjóða í deilum við aðrar þjóðir og það er alveg eðlilegt að við skoðum þetta. Ég er þeirrar skoðunar að þessu sögðu að það sé ágæt hugmynd að ríkisstjórnin ráðist í það verk í góðri samvinnu við Alþingi að stilla upp valkostum og menn sjái þá hverjir þeir eru. Hvernig viljum við gera þetta? Ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kemur ekki með okkur, ef það fæst ekki lausn í málið við Breta og Hollendinga, hvað ætlum við þá að gera? Við þurfum að eiga einhvers konar vegvísi um það hvert verður haldið. Við sjálfstæðismenn höfum nú þegar stillt upp efnahagsprógrammi með minni aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem þeirra prógramm er skalað niður, þar sem við erum fyrst og fremst að tryggja það að ríkið hafi aðgang að erlendum lánum í gegnum lánalínuna þannig að öruggt sé að íslenska ríkið verði ekki fyrir greiðslufalli. Út á það gengu t.d. tillögur okkar sjálfstæðismanna en í þeim er kannski jafnlangt gengið og í því sem hér liggur að baki, að það endi með því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fari í burtu. Að sjálfsögðu verður það þannig að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mun fara héðan og því fyrr því betra en ég tel rétt að við nýtum okkur þá möguleika sem við höfum ef þeir eru í alvörunni í boði. Ég er ekki tilbúinn til að fórna hverju sem er bara til að fá lán frá þessum sama sjóði bara til að geta sagt: Heyrðu, ég gaf frá mér rétt minn í þessari stóru deilu okkar við Breta og Hollendinga bara til að fá lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er útilokað að við látum bjóða okkur slíkt. Síðan er það hitt að ég er sannfærður um það, frú forseti, að við Íslendingar eigum mjög góða möguleika á að endurreisa hagkerfi okkar með eða án Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég held að það sé auðveldara ef við getum samið um aðgang að lánalínum og sýnt umheiminum að íslenska ríkið getur örugglega staðið í skilum næstu árin með allar erlendar skuldbindingar sínar. Það er auðvitað til bóta. Ég tel eins og ég sagði áðan ekki rétt að við byggjum einhvern risagjaldeyrisvarasjóð, ég held að það sé ekki skynsamlegt. En síðan snýr þetta allt að því hvað við ætlum að gera í stjórn efnahagsmála okkar. Ætlum við t.d. að nota tækifæri okkar varðandi orkufrekan iðnað? Við höfum t.d. rætt aftur og aftur um Helguvík þar sem við eigum möguleika á að fá inn arðbærar erlendar fjárfestingar sem styrkja gengi krónunnar, draga úr atvinnuleysi og auka tekjur ríkissjóðs, við erum í mjög erfiðri stöðu og þurfum einmitt á svona verkefnum að halda. Það má vel halda því fram að við höfum kannski ekki þurft jafnmikið á þeim að halda þegar allt gekk vel og menn fóru í stórar framkvæmdir á sínum tíma. Ég skal alveg vera tilbúinn til að fara í þá umræðu alla. En núna þurfum við á því að halda. Það er þannig. Við eigum að grípa það tækifæri sem við höfum. Við höfum fleiri tækifæri. Það sem okkur vantar, frú forseti, er samhæfð stefna og sterkur vilji hjá ríkisstjórninni til að takast á við efnahagsmálin. Það er ekki þannig í þessu máli að stjórnarandstaðan hafi þvælst fyrir eða ekki haft nein úrræði sjálf. Flokkarnir sem eru í stjórnarandstöðu hafa ýmist komið með mál eins og hér er lagt fram þar sem kallað er eftir skipulagi, þar sem kallað er eftir efnahagsplani eða, eins og t.d. Sjálfstæðisflokkurinn svo ég tali fyrir minn flokk, lagt fram útfærðar, útreiknaðar tillögur um það hvernig við eigum að takast á við þessi mál, bæði ríkisfjármálin og efnahagsmálin almennt. Frú forseti. Hér eru engir ráðherrar viðstaddir til að hlusta á þetta og ég held að það sé ekki einn einasti þingmaður stjórnarliðsins í salnum núna til að ræða þetta mikilvæga mál. Það sem vantar er alvöru vilji, geta og afl til að hrinda þessum hlutum í framkvæmd af því að við Íslendingar eigum mikla möguleika á að vinna okkur hratt og vel út úr þessu. Hvers vegna í ósköpunum nýtum við okkur það ekki? Af hverju er ekki hlustað betur, frú forseti, þegar forseti ASÍ, talsmenn Samtaka atvinnulífsins og hv. stjórnarandstöðuþingmenn koma fram með tillögu eftir tillögu, hugmynd eftir hugmynd um það hvernig eigi að taka á þessum málum? Af hverju gengur ríkisstjórninni svona illa að framkvæma? Þetta er jú einu sinni framkvæmdarvaldið, þeirra er valdið til að framkvæma og þá skiptir máli að það sé nýtt. Ég er ekki þeirrar skoðunar að við eigum að henda Alþjóðagjaldeyrissjóðnum út einn, tveir og þrír, en ég get vel stutt það að menn búi til áætlun um það hvernig við eigum á að halda ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vill ekki vinna með okkur Íslendingum. Ef sú hótun er alltaf undirliggjandi að ef við föllumst ekki á ýtrustu kröfur Breta og Hollendinga þá getum við ekki unnið og fáum ekki afgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þá verður svo að vera og við þurfum auðvitað að vera undir það búin hvernig á að takast á við það, það er hið ágæta í þessari tillögu. 
            

Virðulegi forseti. Þetta er ágætisumræða sem hér fer fram um þessa þingsályktunartillögu. Hér talaði þingflokksformaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, og lýsti yfir stuðningi sínum við tillöguna. Ég skildi að ég held ræðu hans, enda var hún kannski ekki flókin. Öllu flóknari var ræða hv. þm. Illuga Gunnarssonar, þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, sem ég fylgdist með af athygli, en ég er hjartanlega sammála hv. þm. Illuga Gunnarssyni að það er skaði að ekki skuli vera nokkur úr stjórnarliðinu viðstaddur umræðuna en mér finnst það líka dæmigert fyrir þá ríkisstjórn sem nú situr að hún er falleg og vel sköpuð að flestu leyti en því miður vantar alveg á hana eyrun. Spurning mín til hv. þingmanns er sú að ég biðst afsökunar á skilningsleysi mínu en mig langar að vita hvort þingmaðurinn og þeir sem á hans áhrifasvæði eru styðja þessa þingsályktunartillögu eða ekki.

Frú forseti. Þegar maður les tillöguna er ekki kveðið skýrt á um það hvort vísa eigi Alþjóðagjaldeyrissjóðnum úr landinu. Hér er einungis lagt til að látið verði vinna efnahagsáætlun sem tryggi velferð og félagslegan stöðugleika án aðstoðar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég styð það, ég tel skynsamlegt að búa slíka áætlun til vegna þess að ef við getum ekki unnið með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þurfum við náttúrlega að komast einhvern veginn af. Það er það sem ég er að segja, þannig að hv. þingmaður geti haft það alveg á hreinu. Reyndar höfum við sjálfstæðismenn nú þegar lagt fram tillögur um nýtt prógramm með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem er minna en það sem upp var lagt með, með minni fjárþörf sem byggir á því að tryggja aðgang íslenska ríkisins að erlendu fjármagni. Það vil ég að sé gert og þess vegna vil ég halda áfram samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. En ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn treystir sér ekki til að vinna með okkur Íslendingum, ef hann vill ekki gera það, ef hann ætlar sér að standa með Bretum og Hollendingum út í eitt, ef ekki er vilji til þess að fylgja eftir því prógrammi sem hann setti upp með okkur, verður svo að vera. Við það verður ekki ráðið og þá verðum við Íslendingar að taka einhvern veginn á málunum sjálf án sjóðsins og þá er nauðsynlegt að eiga eitthvert plan til um það. Það sem ég er að segja er: Já, við skulum vinna svona áætlun, við skulum eiga hana þótt fyrr hefði verið en mín skoðun er sú að við eigum að klára þessa samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, ef hann er tilbúinn til að klára hana með okkur. Það er megininntak þess sem ég var að segja hér og vil ég biðja hv. þingmann afsökunar á því ef þetta hefur ekki verið nægjanlega skýrt þegar ég hélt ræðu mína.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir að hv. þm. Illugi Gunnarsson gaf skýrt svar að ég held um stuðning við þingsályktunartillöguna. Hann hefur mun meiri reynslu af fjármálum en ég og um starfsemi sjóða og banka, þó að sú reynsla hafi kannski ekki verið farsæl að öllu leyti. En ég er þakklátur fyrir þetta tiltölulega einfalda svar vegna þess að mér finnst svolítið um það að við sem hér sitjum eða við sem hér tölum gerum dálítið af því að flækja mál í staðinn fyrir að reyna að hafa yfirsýn okkar yfir mál úthugsaða og þar með skýra. En ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör.

Frú forseti. Það er hárrétt, það er mjög nauðsynlegt að menn hafi reynslu og yfirsýn yfir flókna hluti, fjármálamarkaði og annað slíkt, og það er styrkur Alþingis að hér eru margir hv. þingmenn sem hafa mjög mikilsverða og verðmæta reynslu úr atvinnulífinu sem síðan hjálpar okkur við lagasetningu til að búa til lög sem hafa þau áhrif sem við viljum að þau hafi. En hvað varðar sérstaklega þetta mál er það þannig að við sjálfstæðismenn fyrir margt löngu síðan, fyrir bráðum hálfu ári, lögðum einmitt fram mjög útfærðar hugmyndir um breytingar á samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er því svo þegar kemur að stefnu Sjálfstæðisflokksins að menn hafa farið mjög gagngert í gegnum þessa umræðu alla, þekkja hana mjög vel og hafa því lagt fram, eins og ég sagði áðan, tillögur um breytingar. Munurinn á tillögu okkar og því sem hér er verið að ræða er sá að við höfum sagt: Við viljum minnkað prógramm með sjóðnum sem tryggir það að við höfum aðgang að erlendu lánsfé þannig að við höldum áfram samstarfinu. En það sem ég er að segja, og á að vera orðið alveg skýrt fyrir alla hv. þingmenn, að ef sjóðurinn neitar að vinna með okkur, ef hann ætlar sér að vera áfram í innheimtuhlutverki fyrir Breta og Hollendinga, verðum við náttúrlega að eiga aðra úrkosti. Og ef túlka má þá tillögu sem hér liggur fyrir þannig að menn ætli bara að búa til prógrammið, tel ég það skynsamlegt. Það sem er svolítið að í þessu er að ég hef skilið það á umræðunni frá tillöguflytjendum að menn horfa á þetta í svolítið stærra samhengi, þ.e. að sjóðurinn eigi að fara héðan sem fyrst. Það er ekki minn tilgangur. 

Frú forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu frá þingmönnum Hreyfingarinnar og nokkrum þingmönnum Framsóknarflokksins. Við lifum einstaka tíma, sjaldan eða aldrei hefur verið jafnmikil þörf á að við fáum bestu mögulegu aðstoð til handa Íslendingum við að koma okkur út úr þeim vanda sem við rötuðum í. Og nú gætu einhverjir sagt að einmitt Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé erlendur sérfræðingur og ráðgjafi og það er hann. Vissulega hefur hann gefið ráð og aðstoðað þjóðir í vanda víða um heim en það er ekki nóg að gefa ráð, þau verða að duga. Rannsóknir hafa verið gerðar á árangri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og að mínu mati er árangurinn af ráðgjöf hans ekki ásættanlegur, hvorki fyrir okkur Íslendinga né aðrar þjóðir í vanda. Hin klassísku meðul Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru einkum hátt vaxtastig - og við höfum svo sannarlega fengið að kynnast því - mikill og brattur niðurskurður, sem við erum í miðjum, og mikil skuldsetning til að styrkja gjaldeyrisvaraforðann. Það er einmitt mjög einkennandi hér á landi þar sem fólki hefur verið talin trú um að við þurfum gífurlegan gjaldeyrisvaraforða. Þessar aðgerðir hafa reynst kreppudýpkandi og ekki nein lausn á þeim vanda sem þjóðirnar eru í. Nýleg könnun sem gerð var af miðstöð fyrir rannsóknir á efnahags- og stjórnmálum í Washington leiddi í ljós að af 41 landi sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur haft afskipti af undanfarin ár hefur 31 verið þvingað til að beita kreppudýpkandi hagstjórnaraðgerðum eins og þeim sem ég lýsti áðan. Sjóðurinn er þekktur fyrir að leggja of mikla áherslu á að ná jafnvægi í ríkisfjármálum sem m.a. hefur leitt til mun dýpri kreppu en annars hefði orðið. Dýpt kreppunnar skiptir miklu máli þar sem bæði fyrirtæki og einstaklingar verða fyrir miklum skaða vegna niðurskurðar og stöðnunar í öllu efnahagslífinu. Ég hef stundum líkt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum við frystikistu því að hér er allt frosið og hefur verið síðan kerfið hrundi og það virðist ekkert lát vera á því frosti. Þá hefur sjóðurinn svo sannarlega sýnt sitt rétta andlit hér á landi í Icesave-málinu þar sem hann hefur látið það viðgangast að Bretar og Hollendingar noti hann miskunnarlaust í þvingunaraðgerðum sínum. Virðulegi forseti. Ég er ekki nóbelsverðlaunahafi í hagfræði og einmitt þess vegna treysti ég mér ekki til að leggja fram tillögu að fullmótaðri aðgerðaáætlun til að losna við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn frá Íslandi eða koma með eitthvað sem er betra því að hér dugir engin menntaskólahagfræði. Hins vegar hafa margir af færustu fræðimönnum heims á þessu sviði, eins og t.d. Joseph Stiglitz, gagnrýnt stefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins harðlega í gegnum tíðina. Þeir hafa sýnt Íslandi mikinn áhuga og margir hafa gefið skýrt til kynna í ræðu og riti að þeir hefðu áhuga á að leggja hönd á plóg. Mér fyndist til mikils að vinna að reyna að feta aðra leið en þá sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur varðað. Við verðum að reyna að læra af reynslu annarra þjóða sem hafa farið flatt á því að fylgja AGS í blindni. Nú eru liðnir 16 mánuðir frá hruni. Fyrir 16 mánuðum voru okkur allar bjargir bannaðar og við neyddumst til að leita á náðir sjóðsins. Nú er staðan önnur, okkur ber skylda til að leita annarra leiða. Ég tek skýrt fram, sérstaklega vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram, að við erum ekki að leggja það til að við kveðjum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn án þess að vera vel undir það búin. Áður en slíkt er gert þurfum við vel ígrundaða áætlun byggða á traustum grunni. Mergur málsins er sá að við eigum sjálf að ráða ríkisfjármálum okkar. Við eigum að ráða okkur ráðgjafa sem henta okkur, ekki taka bara því sem að okkur er rétt. Að vel ígrunduðu máli getur vel verið að við sjáum að leið Alþjóðagjaldeyrissjóðsins henti okkur best, þótt ég eigi erfitt með að trúa því, en á meðan við höfum ekki annan valkost vitum við ekki hvort annar kostur býðst. Við verðum að kanna allar mögulegar leiðir því að það eru alltaf til fleiri en ein leið en þær eru misfarsælar.