Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég lagði fram frv. á þskj. 15 1 um afnám flugvallagjalds allnokkru fyrir jólin, nægilega tímanlega til þess að unnt hefði verið að fella þetta gjald niður við afgreiðslu fjárlaga yfirstandandi árs ef vilji hefði til þess staðið hjá stuðningsmönnum núv. hæstv. ríkisstj. En eins og við var að búast stóð hugur þeirra ekki til þess, enda er hugmyndaflug ríkisstj. ótrúlega mikið varðandi það að leggja á nýja skatta eða hækka opinber gjöld og álögur sem á þjóðinni hvíla. Samkvæmt plöggum, sem ég hef í höndum, hefur hæstv. fjmrh. m. a. ákveðið eftirfarandi hækkanir á gjöldum með reglugerð nú um áramótin eða á s. l. ári: Í fyrsta lagi varðandi þungaskatt samkvæmt lögum nr. 79/1974, um fjáröflun til vegagerðar, sbr. lög nr. 78/1977. Samkvæmt reglugerð nr. 636/1980 hækkuðu gjöld þessi hinn 1. jan. s. l. um ca. 50% eða það sem nemur hækkun á byggingarvísitölu á s. l. ári, sbr. 5. gr. þeirra laga. Eins og mönnum er kunnugt var þó gert ráð fyrir því við afgreiðslu fjárlaga að verðbólgan mundi ekki hækka nema um 42% milli ára þannig að ríkisstj. tekur þarna 8% í sinn vasa umfram það sem ætla má að verðhækkunin verði samkvæmt afgreiðslu fjárlaga. Bensíngjald hækkaði á s. l. ári fjórum sinnum: hinn 14. apríl úr 78.93 kr. í 91.36 kr., hinn 28. júní upp í 99.84, hinn 9. okt. í 112.47 kr. og 24. des. í 123.72 eða samtals um 35.42% á átta og hálfum mánuði, sem ég hygg að sé eitthvað um 50% á ársgrundvelli. Sú breyting var gerð á flugvallagjaldinu með lögum nr. 18/1980, að gert er ráð fyrir að fjmrh. geti einhliða ákveðið að hækka það í samræmi við byggingarvísitölu. Ég lít svo á, að með þessari breytingu hafi núv. hæstv. ríkisstj. staðfest þann vilja sinn að gera flugvallagjaldið varanlegt, en eins og hv. þm. rekur minni til var gert ráð fyrir því þegar flugvallagjaldið var lagt á upprunalega, að það mundi ekki verða til langframa. Ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar hafði raunar lækkað flugvallagjaldið umtalsvert þegar hún fór frá völdum eftir mitt ár 1978. Samkvæmt reglugerð, sem gildi tók hinn 10. des. s.l., hækkaði flugvallagjald sem hér segir: Fyrir fullorðna á leið úr landi hækkaði flugvallagjaldið úr 8800 kr. upp í 11 200 kr., en fyrir börn 2–12 ára að aldri úr 4400 kr. í 5600 kr. Í innanlandsflugi bar að greiða 650 kr. fyrir fullorðna og 325 kr. fyrir börn. Það hækkaði í 800 kr. og 400 kr. Enn er það að segja, að samkvæmt aukatekjulögum skal fjmrh. ákveða með reglugerð gjöld fyrir hvers konar leyfisbréf, skírteini og skráningar, og samkvæmt reglugerð nr. 635/1980, um aukatekjur ríkissjóðs, hækkuðu þau gjöld, sem þar greinir, hinn 1. jan. s. l. um ca. 50–70%. Þetta er í raun framlag hæstv. ríkisstj. til að lækka verðlag í landinu og vinna gegn verðbólgunni. Strax daginn eftir að hæstv. forsrh. flutti afmætisræðu sína í ríkisútvarpið á gamlársdag, strax á miðnætti þann sama dag, tók sem sagt gildi ný reglugerð frá hæstv. fjmrh. um að hækka hvers konar gjöld fyrir leyfisbréf, skírteini og skráningar, sem undir hann heyra, um 50–70%. Nokkru síðar kom svo út fréttatilkynning frá Skýrsluvélum um að þær hefðu hækkað alla sína þjónustu frá 1. jan. um 25%. Eins og ég hef hér sýnt fram á hefur ríkisstj. varið síðustu dögum desembermánaðar og fyrstu dögum janúarmánaðar einkanlega til að hækka alls konar álögur og greiðslur fyrir þjónustu eftir því sem heimildir hennar hafa staðið til. En samkvæmt fjárlögum er gert ráð fyrir að flugvallagjaldið nemi 14 millj. nýkr. eða 1.4 milljarði gkr. á yfirstandandi ári. Þetta gjald er mjög hátt. Mér er sagt að þetta sé eitt hæsta flugvallagjald í heimi, og þær upplýsingar hef ég fengið frá einum af framámönnum Flugleiða. Dreg ég það ekki í efa. Jafnframt hefur það komið fram margsinnis, að sumar ferðaskrifstofur, sem selja farmiða til Ístands, veigra sér við að innheimta flugvallagjaldið um leið og farseðlar eru seldir þeim sem ferðast til landsins. Þetta hefur valdið margvíslegum óþægindum fyrir starfsfólk Flugleiða sem verður að innheimta þetta gjald. Það hefur orðið fyrir skömmum og svívirðingum erlendra ferðamanna sem hafa lent í erfiðleikum af þessum sökum. Enn má á það minna, að Vestur-Íslendingar, bæði í Bandaríkjunum og Kanada, hafa skrifað hingað heim og hvatt til þess, að flugvallagjald verði fellt niður. Þeir styðja áskorun sína m. a. með því, að frændur okkar vestra sætta sig einfaldlega ekki við að greiða svo hátt flugvallagjald ofan á annan ferðakostnað. Það er mergurinn málsins í þessum efnum. Ég vil svo rifja það upp í lokin, að á sínum tíma var söluskattur lagður á flug hér innanlands, en ekki millilandaflug, og var flugvallagjaldið í upphafi réttlætt með því, að þar yrði að koma jöfnuður á milli, auk þess sem verið var að afla fjár með því til framkvæmda varðandi flugsamgöngur. Þær gömlu röksemdir, sem hér um ræðir, eru löngu úr sögunni. Ég held að það sé sanngirnismál, að fólk utan af landi þurfi ekki að greiða þennan sérstaka skatt. Hann bitnar þyngst á þeim sem fjærst búa og þurfa kannske að nota millilendingar, fljúga með litlu flugfélagi til áætlunarstaða Flugleiða og skipta þar, eins og t. d. á Norðurlandi eða Austurlandi. Ég vil enn fremur ítreka þau almennu rök, að skattar af þessu tagi, þessir dæmigerðu vinstristjórnarskattar, eru fremur til óþrifnaðar í tekjuöflunarkerfi okkar. Flugvallagjaldið er aðeins eitt af mörgum gjöldum sem okkur væri nær að leggja niður. Ég get til viðbótar nefnt t. d. gjald á ferðalög til útlanda, sem á þessu ári er talið nema 27 millj. og 500 þús. nýkr. eða 2.7 milljörðum gömlum. Þessir sérlegu skattar á ferðalög nema því samtals rúmum 4 milljörðum gkr. eða rúmlega 40 millj. nýkr. Það heyrir fortíðinni til að amast við því, að þeir efnaminni geti ferðast milli landa. Þessi skattur kemur að sjálfsögðu mest við þá sem sjálfir verða að kosta sína för og geta hvorki skrifað kostnað hjá stofnun né fyrirtæki. Því legg ég áherslu á það, að sú n., sem málið fær til umfjöllunar, taki málið umsvifalaust fyrir þannig að hægt verði að afgreiða það á þessu þingi. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég er sammála hv. flm. þess frv., sem hér er til umr., um að flugvallaskattur í innanlandsflugi er vandræðaskattur, því hann leggst svo til eingöngu á þá sem fjarri Reykjavík búa og er þó ferðakostnaðurinn ærinn fyrir. Á sama hátt má segja að söluskattur á almenna farþega og vöruflutninga innanlands sé alfarið skattur á dreifbýlið. Hér er um neikvæða byggðastefnu að ræða. Það ber að leggja þessa skattlagningu niður og finna aðra tekjustofna ef nauðsynlegt er talið. Um flugvallaskatt í millilandaflugi gegnir nokkuð öðru máli, þótt auðvitað sé rétt að endurskoða hann, m. a. vegna breyttra aðstæðna, og á ég þá fyrst og fremst við erfiðleika í millilandaflugi. Herra forseti. Ég styð það frv., sem hér er til umr., einkum að því er varðar skattlagningu í innanlandsflugi.



Herra forseti. Frv. þetta, sem ég flyt á þskj. 425 ásamt hv. þm. Ólafi G. Einarssyni, er í nokkrum skyldleika við og í framhaldi af frv. sem ég er 1. flm. að og hefur verið til umr. hér í hv. deild að undanförnu, frv. til 1. um sérhannað húsnæði fyrir aldraða og öryrkja. Lagt er til með frv. þessu að breyting verði gerð á lögum um lögheimili, að breytt verði 2. gr. laga nr. 35/1960, hvar ákvæði eru um hvar heimili manna skuli teljast. Þar segir „elliheimili eða annarri slíkri stofnun,“ en komi: sérhönnuðum heimilum og íbúðum aldraðra og öryrkja byggðum í tengslum við þjónustumiðstöð aldraðra eða heilsugæslustöð. Það er nokkuð síðan hugtakið „elliheimili“ hefur verið lagt niður hjá frændþjóðum okkar, og ef það væri ekki til í nafni slíks heimilis hér á landi væri það sjálfsagt búið að vera hér líka. Eru margar skýringar á að svo sé, m. a. sú gamla og heldur lélega reynsla sem fékkst fyrr á öldum og á fyrstu áratugum þessarar aldar víða á Norðurlöndum af heimilum sem féllu undir þetta heiti: Nú hefur, eins og ég hef reyndar komið inn á í því máli sem ég vitnaði til, verið breytt til og slík heimili bera allt annað heiti, enda sú starfsemi, sem þar er rekin, allt önnur en var á hinum gömlu elliheimilum, sem voru bæði fátæklingaheimili og geymsluheimili, sem ekki þekkist í dag. Í því frv., sem ég vitna til, er lagt til m. a. að það verði tekin upp nokkur sérstök heiti á öllum sérhönnuðum íbúðum aldraðra og öryrkja. Sú hugsun er að sjálfsögðu á bak við, að bæði Byggingarsjóður ríkisins og aðrir aðilar, jafnvel Alþingi líka, komi til með að styrkja slíkar byggingar á einn eða annan hátt, annaðhvort með góðum lánum, eins og sagt er nú, eða þá með beinum styrkjum eða annarri fyrirgreiðslu. Þetta þýðir að sjálfsögðu að aldraðir munu sækja til slíkra bygginga, og það er ljóst að slíkar byggingar munu verða reistar í námunda við þá þjónustu sem mun verða og er þegar orðin hjá t. d. heilsugæslustöðvunum og reyndar líka hjá þjónustustöðvum aldraðra sem eru að rísa og hafa risið og í kringum spítala sem hafa á sínum vegum það sem fellur undir hugtakið „hjúkrunarheimili aldaðra,“ en það má segja að svo sé um marga spítala víðsvegar um landið. Það stendur t. d. þannig á hér í nágrenni við okkur, á mörkum Garðabæjar og Hafnarfjarðar, að í Hafnarfirði er verið að reisa hjúkrunarheimili fyrir aldraða og þar verður þjónustumiðstöð fyrir aldrað fólk sem mun spanna yfir stærra svæði, þ. á m. nokkur sveitarfélög, a. m. k. þrjú til fjögur sveitarfélög, sem munu eiga bæði beina og óbeina aðild að þeirri þjónustumiðstöð. Það er fyrirhugað að reisa slík sérhönnuð hús í nágrenni þessa heimilis, en þau verða í Garðabæ. Það er nokkur uggur í bæjarstjórn Garðabæjar um að svo geti farið, að þangað flytji stórir hópar af öldruðu fólki sem eigi þá kröfu á sveitarfélagið bæði um heimahjúkrun og heimilishjálp, sem svo lítið sveitarfélag mun eiga í miklum vandræðum með að standa undir. Við hér í Reykjavík þekkjum vel þetta vandamál. Við höfum orðið að búa við það áratugum saman, að margs konar félagsleg þjónusta, sem hér í borginni er veitt og hefur verið veitt um áratugaskeið fram yfir það sem mörg önnur sveitarfélög hafa veitt, hefur kallað á að aldrað fólk víðs vegar að af landinu, og þ. á m. fólk sem er að nálgast eftirlaunaaldur, hefur reynt að ná sér í sveitfesti hér í borginni og náð. Það hefur haft í för með sér að þeir þegnar í Reykjavíkurborg, sem borga skatta og skyldur til borgarinnar, verða að standa undir auknum útgjöldum af þessum sökum, en það sveitarfélag, sem hafði skatttekjur af þessu fólki meðan það gat greitt þær, meðan það var í blóma lífsins, heldur afrakstri þeirra eftir, en þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu gamla fólki þegar svo er komið. Hér er að sjálfsögðu átt við ef þetta fólk fer inn í íbúð sem er á þess nafni. Það á hins vegar ekki við um svokölluð elliheimili eða aðrar slíkar stofnanir, en undir þá skilgreiningu falla dvalarheimilin m. a. Á þeim heldur vistfólk áfram sínu gamla lögheimili þótt það flytjist inn á þau úr öðru sveitarfélagi, enda tæplega hægt að búast við öðru, því við höfum hér á landi mörg heimili sem eru byggð á þann veg og rekin að þau eru ekki rekin fyrir íbúa eins sveitarfélags. Ég fæ ekki séð annað, ef þessi breyting verður ekki gerð, en að þá verði útilokað fyrir aðra aðila en sveitarfélögin sjálf að byggja slíkar sérhannaðar íbúðir innan sinna vébanda og þá eingöngu fyrir það fólk sem þar hefur verið búsett um ákveðið árabil. Ég sé enga ástæðu til þess að við hjálpum ekki til þess að taka slíka sveitfesti af öldruðu fólki. Hæstv. heilbrmrh. hefur tekið undir fyrri orð mín í umr. um daginn, að þetta gamla fólk okkar ætti að sjálfsögðu að hafa sem mest val um hvar það býr og hvernig það býr. Ég tel að samþykkt þessa frv. sé einmitt í áttina til þess að svo geti orðið. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til að hafa fleiri orð um frv., nema frekari ástæða gefist til, og legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og til allshn.