Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Utanrrh. (Einar Ágústsson) ; Herra forseti. Hér er lagt fram af utanrrn. till. til þál. um fullgildingu á samningi þeim sem forseti áðan gat. Till. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að veita ríkisstj. heimild til þess fyrir hönd Íslands að fullgilda samkomulag um breytingu á samstarfssamningi frá 23. mars 1962 milli Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar er undirritað var í Kaupmannahöfn 11. mars 1974 og prentað er hér sem fskj.“ Þessari þáltill. fylgja svo hljóðandi aths.: „Helsingforssamningurinn um norræna samvinnu var gerður árið 1962. Árið 1971 var gerð sú breyting á samningnum að grundvallarákvarðanir um starfsemi Norðurlandaráðs voru teknar inn í hann og norræna ráðherranefndin sett á stofn. Hinn 11. mars 1974 undirrituðu fulltrúar Norðurlanda aðra breytingu á samningnum með fyrirvara um fullgildingu ríkisstjórna Norðurlandanna. Eins og skýrt kemur fram í þáltill. felur breytingin í sér fjögur meginatriði en þau eru: 1) Ákvæði um samstarf Norðurlandanna á sviði umhverfismála. Er hér gert ráð fyrir að Norðurlöndin samræmi viðleitni sína í umhverfismálum og skipulagningu útivistarsvæða, en sem kunnugt er hafa þessi málefni verið ofarlega á döfinni undanfarin ár. 2) Ákvæði um „sérstaka samninga“. Ástæðan fyrir þessu ákvæði er sú að ekki var álitið hagkvæmt að taka inn í Helsingforssamninginn samninga sem gerðir hafa verið eða gerðir verða á hinum ýmsu sérsviðum. Mundi það hafa í för með sér stöðuga endurskoðun á Helsingforssamningnum. Var álitið nægilegt að vísa til þessara samninga sem vísbendingar um framkvæmd Helsingforssamningsins. 3) Ákvæði um að auðvelda almenningi aðgang að upplýsingum um norræn samstarfsmálefni. Frá því í febr. 1973 hefur verið starfandi norræn embættismannanefnd sem falið var að leggja fram till. um reglur er varða upplýsingaskyldu Norðurlandaráðs. N. var skipuð eftir að nokkrar umr. höfðu farið fram milli stjórnarnefndar og ráðherranefndar Norðurlandaráðs. 4) Ákvæði um hverjir skuli sitja ráðherranefnd Norðurlandaráðs. Í breytingunni frá 1971 var gert ráð fyrir að í ráðherranefnd sæti einn ráðh. frá hverju Norðurlandanna með þeirri undantekningu að íslenski ráðh. mætti tilnefna embættismann sem fulltrúa sinn gæti hann ekki sjálfur setið fundi n. Nú er hins vegar gert ráð fyrir að ráðh. hinna Norðurlandanna geti einnig tilnefnt embættismenn í stað ráðh. geti þeir ekki setið vissa fundi, en 3 Norðurlandaráðherra þarf til þess að n. sé starfhæf. Samningurinn tekur gildi með ofangreindum breytingum 30 dögum eftir að fullgildingarskjöl allra landanna hafa verið afhent utanrrn. Finnlands.“ Mér er kunnugt um það að Íslandsdeild Norðurlandaráðs leggur kapp á að þessi þáltill. nái fram að ganga á þessu þingi. Þess vegna mælist ég til þess að hún fái fljóta afgreiðslu og verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.



Herra forseti. Á þskj. 408 er till. til þál. um hafnaáætlun fyrir árin 1975–1978. Ég mun nú gera grein fyrir þessari þáltill. og gera till. um meðferð hennar á þessu þingi. Í des. s. l. var lögð fyrir Alþ. fjögurra ára áætlun fyrir árin 1975–1978 um hafnargerðir. Till. sú, sem hér liggur fyrir, til þál. um hafnaáætlun fyrir umrædd ár er í samræmi við fyrri áætlun að öðru leyti en því að örfáar breytingar voru gerðar í sambandi við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1976 og eru þær raktar frekar í aths. við þáltill. Síðan hefur sú eina breyting verið gerð að framlag til bryggju í Selárdal hefur verið felld niður, en í staðinn tekið jafnhátt framlag til hafnargerðar í Súðavik. Í grg. með hafnaáætluninni, sem lögð var fram í des., var m. a. rætt um tilgang með henni, undirbúningsvinnu að áætluninni, rekstur og afkomu hafna, framkvæmd áætlunarinnar o. fl. Ekki er ástæða til að rekja grg. sérstaklega hér, en þó verður komið inn á einstök atriði í henni í því, sem hér fer á eftir. Þessi hafnaáætlun er samin og lögð fyrir Alþ. í samræmi við hafnalög, nr. 46/1973, sem tóku gildi 1. jan. 1974. Í III. kafla l. segir svo í 10. gr. er fjallar um framkvæmdaáætlanir: „Hafnamálastjóri gerir í samráði við hafnarstjórnir till. að áætlun um hafnargerðir til fjögurra ára í senn. Um gerð hafna og staðarval skal jafnan leita álits samtaka skipstjórnarmanna í byggðarlaginu, ef til eru, ella hjá landssamtökum þeirra. Áður en gengið er endanlega frá áætluninni skal hafnamálastjóri senda stjórn hverrar hafnar till. sínar um framkvæmdir á áætlunartímabilinu við þá höfn og gefa hafnarstjórninni nánar tiltekinn frest til að koma með aths. og brtt. Hafnamálastjóri skal á sama hátt senda áætlunina í heild stjórn Hafnasambands sveitarfélaga til umsagnar. Hafnargerðaáætlunin skal miðuð við það fjármagn sem ætlað er til hafnargerða í almennri framkvæmdaáætlun ríkisins ef slík áætlun er gerð, en að öðrum kosti skal miðað við það heildarfjármagn sem líklegt er talið að til ráðstöfunar verði til hafnarframkvæmda. Hafnargerðaáætlunin skal gerð á tveggja ára fresti og lögð fyrir Sþ. sem þáltill. Áætlunin öðlast gildi þegar Alþ, hefur samþykkt hana. Hafnamálastjóri skal vinna að framkvæmd áætlunarinnar í samráði við viðkomandi hafnarstjórnir eftir því sem fjármagn er fyrir hendi. Ráðh. skal leggja árlega fyrir Alþ. skýrslu um framkvæmd áætlunarinnar áður en fjárveitingar eru ákveðnar.“ Í hafnal. frá 1967 voru einnig ákvæði um gerð fjögurra ára áætlunar um hafnargerðir, en ákvæðin voru miklu lausari í reipum en nú og m. a. ekki gert ráð fyrir að áætlunin væri samþ. sem þál. Ein áætlun var lögð fram samkv. l. frá 1967, það var fjögurra ára áætlun fyrir árin 1969–1972. Enginn vafi er á að með því að Alþ. afgreiði áætlunina sem þál. hlýtur áætlunin þinglegri meðferð en ella og þar af leiðandi fastara form og aukið gildi. Brýn verkefni blasa nú hvarvetna við í hafnargerðum, Helstu ástæður eru breyttir útgerðarhættir vegna hins nýja togaraflota, auknar kröfur sem gerðar verða um löndun, meðferð og hreinlæti við fiskvinnslustöðvar, nánari tengsl milli fiskvinnslustöðva og löndunarkants, svo að komist verði hjá notkun flutningabíla, og kröfur fiskiðnaðarins um jafnari öflun hráefnis yfir allt árið svo að hafnir þurfa að veita öruggt skjól á öllum árstímum. Hins vegar hefur ekki verið unnt að sinna nærri öllum óskum í þessari fjögurra ára áætlun. Er talið að óskir hafi borist um framkvæmdir hjá hafnarstjórnum, sem hefðu nægt til 8 ára í stað fjögurra, miðað við þann framkvæmdahraða og það fjármagn sem talið er líklegt að hægt yrði að verja til hafnarframkvæmda. Varð þannig að fresta mörgum framkvæmdum, sem eiga fullan rétt á sér, til næsta áætlunartímabils. Rétt er að benda á að samkv. áætluninni er um verulega aukningu í hafnarframkvæmdum að ræða miðað við fyrri ár, sbr. línurit á bls. 13 í áætluninni sem lögð var fram í des. Heildarkostnaður framkvæmda þessi 4 ár, 1974–1978, er samkv. fyrirliggjandi þáltill. um 3450 millj. kr. og er þá miðað við verðlag á s. l. hausti. Nær áætlunin alls yfir framkvæmdir í 61 höfn, en utan hennar eru landshafnirnar þrjár, ferjuhafnir svo og Reykjavíkurhöfn. Rétt er að taka fram að Hafnamálastofnunin reyndi að byggja áætlunina á óskum einstakra hafnarstjórna að svo miklu leyti sem það var talið réttlætanlegt miðað við þarfir, fjárhag og tæknilegar aðstæður, þótt dæmi kunni að finnast um að svo hafi ekki verið í öllum tilvikum. Ekki verður fram hjá því gengið að áætlanir eins og þessar hljóta að taka einhverjum breytingum á áætlunartímabilinu. Kemur þar m. a. til greina að vegna mannfæðar hjá Hafnamálastofnuninni hefur ekki verið unnt að kanna nægjanlega á öllum áætlunarhöfnunum tæknilegan grundvöll þeirra framkvæmda sem till. eru gerðar um. Er nauðsynlegt að skapa Hafnamálastofnuninni betri aðstöðu á þessu sviði, þannig að áður en hafnarframkvæmdir hefjast liggi fyrir fullkomnar undirbúningsrannsóknir, svo sem öldumælingar og botnrannsóknir, þar sem það á við. Með aukinni reynslu starfsmanna stofnunarinnar í áætlunargerð fram í tímann hlýtur öryggi áætlunarinnar einnig að aukast. Hins vegar fer ekki á milli mála að áætlunin hefur sem heildarplagg bætt úr brýnni þörf fyrir upplýsingar um hafnir landsins og verður ómissandi upplýsingarit öllum þeim sem um hafnamál vilja fjalla, svo sem alþm. og hafnarstjórnum. Ef litið er á einstaka staði í fyrirliggjandi áætlun þar sem hafnaraðstaða er sérstaklega slæm og mikilla átaka þörf á næstu árum má nefna, eftirtalda staði: Á Vesturlandi Akranes, Ólafsvík, Grundarfjörð, á Vestfjörðum Flateyri. Á Vestfjörðum hefur mikið átak verið gert í hafnamálum á undanförnum árum. A Norðurl. v. má nefna Skagaströnd. Á Norðurl. e. Dalvík, Akureyri og Húsavík. Að undanförnu hefur þó verið unnið þar mikið. Á Austfjörðum eru aðalframkvæmdir áætlaðar á Vopnafirði, Borgarfirði eystra og Breiðdalsvík. Fyrirsjáanlegar eru einnig verulegar framkvæmdir á Neskaupstað, en vegna snjóflóðanna, sem urðu á s. l. vetri, hafa ástæður breyst þar og nú er verið að vinna að hönnun nýrrar hafnar í botni fjarðarins. Liggja ekki fyrir tölur um kostnað við þá hafnargerð enn sem komið er. Á Suðurlandi hefur verið miðað við að gera stórt átak í hafnargerð í Vestmannaeyjum, en það verður ekki fyrr en seinni hluta áætlunartímabilsins þegar talið er að mesta spennan verði farin úr atvinnuástandinu í Vestmannaeyjum vegna framkvæmda í sambandi við gosið. Hér hafa aðeins verið nefndar örfáar hafnir sérstaklega, en víðast eru mikil verkefni fram undan. Má í því sambandi nefna tilkomu hins nýja skuttogaraflota, en hafnir landsins voru engan veginn viðbúnar að taka á móti honum. Hafnir voru fyrst og fremst sniðnar fyrir bátaútgerð, og þótt strandferðaskip hafi getað notað hafnirnar ber þess að gæta að margir af hinum nýju skuttogurum rista töluvert dýpra en þau. Sums staðar, en ekki alls staðar, er hægt að dýpka hafnirnar þannig að nægjanlegt sé fyrir skuttogarana, en annars staðar, þar sem um fastari botn er að ræða, koma slíkar dýpkanir vart til greina. Það er mikils virði að hafnargerðaáætlunin sé ekki aðeins upplýsingar um það hvað unnt sé að gera á næstu árum í hafnargerðum, heldur sé hún einnig traustlega undirbyggð tæknilega þannig að af þeim sökum þurfi sem allra minnstar breytingar að gera á henni. Áður hefur verið að því vikið að áætluninni getur verið nokkuð áfátt að þessu leyti og sé þar um að kenna því að Hafnamálastofnunin hafi ekki nægilega góða aðstöðu til tæknilegs undirbúnings, bæði sökum skorts á starfsfólki og fjármagni. Á því 11/2 ári, sem er til næstu endurskoðunar á áætluninni, mun verða stefnt að því að bæta úr þessum ágöllum. Jafnframt mun stefnt að því af þeim aðilum, sem að hafnamálum vinna af hálfu samgrn., að halda uppi sem bestu samstarfi og samvinnu við hafnarstjórnir um land allt þannig að þessir aðilar geti sameiginlega unnið að hagkvæmri lausn á hafnamálum á hverjum stað. Til viðbótar því, sem hér hefur verið sagt, vil ég geta þess að vegna þess að þetta er fyrsta hafnaáætlunin sem lögð er fram, sem gert er ráð fyrir að verði afgreidd sem ályktun Alþingis, hef ég ákveðið að láta ekki afgreiða hana á þessu þingi, enda tel ég ekki tíma til þess og tel hana ekki heldur það vel undirbúna að ástæða sé til þess. Síðan hafnaáætlunin var samin eða sú grg., sem var lögð hér fram í des, í vetur, hafa komið fram ýmsar veilur í áætlunargerðinni sem ég tel brýna nauðsyn til að skoða betur áður en til fullnaðarafgreiðslu kemur. Það hefur einnig gerst síðan að skipuð hefur verið sérstök stjórn fyrir Hafnamálastofnunina. Ég tel því eðlilegt að undirnefnd fjvn. ásamt Hafnamálastofnuninni og stjórn Hafnamálastofnunarinnar vinni að þessu máli til undirbúnings þáltill. um hafnaáætlun næstu ára sem yrði lögð fyrir næsta Alþ. Ég tel að það skipti meira máli að reyna að vinna að því að þessi áætlunargerð verði sem traustust heldur en að hraða afgreiðslu hennar hér. T. d. veldur sú breyting, sem hefur orðið í Neskaupstað síðan upphaflega till. var gerð, því að það verður að miða þar við allt aðrar aðstæður um fjárveitingar á næsta ári en hér er gert ráð fyrir, og svo getur verið um fleiri staði þegar betur er að gáð og verkið er betur unnið en nú hefur verið gert. Enn fremur er þessi till. að hafnaáætlun miðuð við annað verðlag en mundi verða í framkvæmd nú á þessu ári, hvað þá á þeim hluta áætlunarinnar sem eftir kann að verða. Um það kunnum við ekki að segja að sinni. Ég mun því, herra forseti, leggja til að þessari till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. fjvn., en með þeim fyrirvara að ég óska ekki eftir afgreiðslu málsins nú, heldur að undirnefnd fjvn. vinni að málinu ásamt Hafnamálastofnuninni og stjórn hennar á milli þinga.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda á um leið og þessi till. til þál. um hafnarframkvæmdir fyrir árin 1975–1978 er lögð fram, að samkv. Niðurstöðutölum, sem geta hækkað, eins og hæstv. samgrh. tók fram, er hugsað að verja samtals 822.6 millj. til hafnargerða 1975, 881.1 millj. 1976 og 1745.6 millj. 1977 og 1978. Í þessari till., sem hér liggur frammi, kemur fram hvernig verja á þessu fé. Ég vil benda á að það er ekki hugsað framlag til Reykjavíkurhafnar á neinu af þessum árum. Eins og ég hef áður bent á hefur Reykjavíkurhöfn verið sjálfstætt og nokkuð fjársterkt fyrirtæki, en nú er svo komið að Reykjavíkurhöfn á enga sjóði og ekki aðgang að lánsfé til nýbygginga og rekstur hafnarinnar leyfir ekki frekari lántökur. Tekjuafgangur Reykjavíkurhafnar af rekstri með 4–5 milljarða kr. fjárfestingu var áætlaður 18 millj., - það er rétt að ég geti þess að ég á sæti í hafnarstjórn Reykjavíkur, - en þá átti eftir að taka til greina þær hækkanir sem síðast var samið um, launahækkanir o. fl., og náttúrlega þær hækkanir sem hugsanlega kunna að verða við næstu samninga. En ástand hafnarinnar, svo að maður tali nú ekki um nýbyggingar, er þannig að hún er talin stórhættuleg. Við höfum ekki haft fjárhagslegt bolmagn til að hafa í gangi vinnuflokka til að halda höfninni það vel við að hún geti talist hættulaus. Ég vil aðeins benda á þetta ástand, sem ríkir í Reykjavík, og tel að það sé ástæða til þess að ríkisstjórnin láti fara fram athugun á því hvernig ástandið í fjármálum Reykjavíkurhafnar er áður en hún gerir áætlanir langt fram í tímann. Gjaldskrárhækkanir hafa ekki verið leyfðar að neinu marki eða a. m. k. ekki að því marki sem nauðsynlegt er talið til að standa undir lágmarksviðhaldi húsa og mannvirkja. Það er því óhjákvæmilegt að benda á þörfina fyrir að Reykjavíkurhöfn verði ekki lengur útundan þegar framkvæmdafé er deilt til hafnarframkvæmda hér á hinu háa Alþ. Reykjavík er ekki lengur hin ríka mamma, eins og hv. þm. Magnús Kjartansson tók til orða um daginn. Við erum ekki lengur sú ríka mamma sem hægt er að hafa út undan þegar framkvæmdafé þjóðarinnar er skipt á milli byggðarlaga. Ráðh. gat þess að hann vildi hafa gott samstarf við hafnarstjórnir. Ég vona að hann ætli sér einhvern tíma til þess að kynna sér ástand fjármála Reykjavíkurhafnar með því að annaðhvort boða á sinn fund hafnarstjórann í Reykjavík eða láta embættismenn sína hafa samstarf við hann og endurmeta þarfir Reykjavíkurhafnar. Ég fagna því að ráðh. ætlast ekki til þess að þessi till. hljóti hér endanlega afgreiðslu, heldur muni hún fá víðtæka endurskoðun, að mér skilst, hjá fjvn. og undirnefnd fjvn. Ég treysti því að fjvn. endurskoði hana að því marki að Reykjavíkurhöfn fái a. m. k. einhverja aðstoð í þeim vanda sem fram undan er, því að ekki getum við verið ábyrgir fyrir því, hvorki við, sem í hafnarstjórn Reykjavíkurborgar sitjum, né heldur á hinu háa Alþ., að stöðva annars vegar eðlilegar gjaldskrárhækkanir hafnarinnar og fyrirbyggja að hún geti á eðlilegan hátt starfað og gegnt sínu hlutverki og svo líka hér á hinu háa Alþ. komið í veg fyrir að fjárveitingum sé beint til Reykjavíkurhafnar eins og annarra hafna sem á fjárveitingum þurfa að halda. Mér þykir ástæða til að bera fram þá ósk til hæstv. ríkisstj. að hún hætti að verka sem einhvers konar bremsa á eðlilegar gjaldskrárhækkanir sem fylgja eiga eðlilegum rekstrarkostnaðarhækkunum í þjóðfélaginu hverju sinni, en píni ekki góð fyrirtæki sveitarfélaga, sem hingað til hafa verið sjálfstæð, en nú eru búin að éta upp sína sjóði, éta upp lánstraust sitt hjá innlendum aðilum og hafa neyðst til þess að fara út í erlendar rekstrarfjárlántökur sem gera það að verkum að taxtarnir þurfa þá að vera enn hærri en eðlilegt hefði verið hefðu hækkanirnar fengið sína eðlilegu meðferð á réttum tímum.



Herra forseti. Till. til þál. um hafnaáætlun var lögð fyrir hv. Alþ. hinn 3. apríl s. l. Till. kemur til umr. nú fyrst í dag, 10. maí, og þá leggur hæstv. samgrh. til að hún verði ekki afgreidd á þessu þingi, eins og lög þó gera ráð fyrir, heldur verði till. vísað til fjvn. til skoðunar, úrvinnslu og ákvörðunar í sumar. Má þá segja að allvel hafi verið séð fyrir verkefnum handa n. þegar þetta hlutverk bætist við það sem felst í fyrirhuguðum niðurskurði á útgjöldum ríkissjóðs, en um hann á fjvn. að fjalla samkv. nýsettum lögum. Úr því að hæstv. ráðh. minntist á nýskipaða stjórnarnefnd fyrir Hafnamálastofnunina vil ég aðeins láta það koma fram að ég tel það mjög miður að í þeirri n. skuli ekki eiga neinn sæti úr fjvn. Ég hefði talið að tengsl þyrftu að vera þar á milli, en því miður hefur ekki verið séð fyrir því. Úr því sem komið er, þegar vika er til þingloka og fjvn. upptekin við afgreiðslu vegáætlunar, þá leiðir af sjálfu sér að hafnaáætlun verður ekki afgreidd á þessu þingi. Er reyndar ekki vanþörf á að nokkur tími verði gefinn til þess að huga rækilega að ýmsum tölum í áætluninni þar sem þegar hefur komið í ljós að þær eru sumar hverjar a. m. k. byggðar á býsna ótryggum grunni, auk þess sem ýmsir atburðir hafa gerst sem valda því og eðlilegar orsakir liggja til þess að endurskoðaðar verði ýmsar tölur eins og hæstv. ráðh. minntist á áðan. Það er ljóst að svo hefur verið á málum haldið að komið verður fram á sumar þegar fyrir liggur að hvaða framkvæmdum verður unnið á þessu ári, bæði að því er varðar hafnarframkvæmdir og aðrar framkvæmdir sem ríkið greiðir að hluta eða öllu leyti, svo sem skólabyggingar, sjúkrahúsbyggingar o.fl., þar sem fjárveitingar samkv. fjárl. hafa nú ekkert raunverulegt gildi lengur eftir að stuðningsflokkar hæstv. ríkisstj. hafa ákveðið að skera niður framlög til framkvæmda í verulegum mæli, og eru þeir embættismenn sem eiga að annast undirbúning og bera ábyrgð á framkvæmdum ekki öfundsverðir af sínu hlutverki. En þessi niðurskurður, sem fyrirhugaður er í krónutölu, kemur til viðbótar stórfelldri rýrnun framkvæmdamáttar fjárveitinga vegna hinnar öru verðbólgu, og í því sambandi má hafa til hliðsjónar að áætlað er að vísitala kostnaðar við vegagerð muni hækka frá því í ágúst s. l. og fram í júní á þessu ári um 59.5% Við afgreiðslu fjárl. í des. s. l. ræddi ég hafnamál og stöðu hafnarsjóða allítarlega og mun því ekki gera það nú við þessa umr. um hafnaáætlun fyrir árin 1975–1978. Ég ætla aðeins að beina einni fsp. til hæstv. samgrh. Við afgreiðslu fjárl. fyrir síðustu áramót voru fjárframlög til hafnarsjóða á árinu 1975 samþ. í samræmi við þá áætlun sem hér var lögð fram þá, eða réttara sagt: upphaflegu hafnaáætluninni, sem var lögð fram í des., fyrir afgreiðslu fjárl., hefur nú verið breytt í samræmi við fjárveitingar til hafnargerða í fjárl. fyrir árið 1976. Hins vegar hefur hæstv. ríkisstj. og þar með hæstv. samgrh. nú fengið samþ. á Alþ. lög um efnahagsráðstafanir bar sem fyrst og fremst er gert ráð fyrir allt að 3 500 millj. kr. niðurskurði á fjárveitingum ríkissjóðs á fjárl. ársins 1975. Ég tel því ástæðu til þess að óska eftir því að það komi skýrt fram hjá hæstv. samgrh. hvort hann með flutningi hafnaáætlunar endurskoðaðrar varðandi árið 1975 til samræmis við fjárveitingar á fjárl. er í raun að leggja til að þrátt fyrir lög um niðurskurð á fjárl. verði fjárveitingar til hafnarframkvæmda, fjárhæðir til einstakra hafna veittar og greiddar hafnarsjóðum óskertar á árinu 1975, eins og þær eru tilgreindar í þessari hafnaáætlun og í fjárl., eða hvort hæstv. ráðh. telur sig einungis vera að fullnægja formsatriðum með því að gera hv. Alþ. grein fyrir áætluninni og þeim tölum sem þar eru tilgreindar, þ. e. a. s. hvort hæstv. ráðh. ætlast til að raunverulegt mark sé tekið á þessum tölum eða hvort ætlunin sé, hvað þessum upphæðum liður, að framkvæma það sem felst í yfirlýsingu sem birt var í aðalmálgagni forustuflokks ríkisstj., Morgunblaðinu, hinn 9. apríl s. l. Þar er hafnaáætlunin birt með svo hljóðandi yfirlýsingu, með leyfi hæstv. forseta, og með þeirri yfirlýsingu er birt mynd af hæstv. fjmrh. svona til staðfestingar. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Gera má ráð fyrir, að sá fyrirhugaði samdráttur í ríkisútgjöldum, sem ráðgerður er, eigi eftir að koma fram í umtalsverðri lækkun í þessari grein ríkisframkvæmda sem öðrum.“ Þetta sagði málgagn hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Vegna óðaverðbólgu hefur framkvæmdamáttur eða raungildi þess fjár, sem veitt var á fjárl. til hafnarframkvæmda víðs vegar um landið á þessu ári, nú þegar rýrnað mjög verulega, eins og ég áðan greindi, en það er svo boðskapur Morgunblaðsins að til viðbótar þessari stórfelldu rýrnun á raungildi fjárveitinga til hafnamála eigi að lækka krónutölu fjárveitinga í umtalsverðum mæli í samræmi við það frv. um efnahagsmál, sem stjórnarflokkarnir hafa nú knúið fram samþykkt á. Ég spyr því: Er hæstv. samgrh. með þeirri hafnaáætlun, sem hann hefur lagt fram og þar sem tilgreindar eru ákveðnar upphæðir til einstakra hafna á árinu 1975, að leggja til að þessar upphæðir verði þó veittar í krónutölu á þessu ári, eða er hann samþykkur þeirri staðhæfingu Morgunblaðsins að þessar fjárhæðir í hafnaáætluninni og fjárl. eigi að lækka í umtalsverðum mæli í krónutölu? Hæstv. ráðh. kynni að svara því til að það sé á valdi fjvn., sem fær bæði niðurskurðarheimildina og hafnaáætlunina til meðferðar, að gera till. um raunverulegar fjárveitingar til hafna, hvort þær eigi að standa samkv. þessari áætlun eða þar eigi að skera niður í samráði við boðskap Morgunblaðsins. En ég spyr um till. hæstv. ráðh. sjálfs. Eru þær þessar, sem hann hefur nú gert grein fyrir, eða er hann samþykkur yfirlýsingu aðalmálgagns forustuflokks í ríkisstj. um að þessar tölur um fjárveitingar til hafnarframkvæmda á árinu 1975 eigi að skera niður í umtalsverðum mæli?



Herra forseti. Það er augljóst mál að þegar óðaverðbólga er í landinu og upplausn í öllu efnahagslífi, þá er mjög erfitt að gera áætlanir um framkvæmdir til nokkurra ára og þótt til styttri tíma væri. Hins vegar höfum við góða reynslu af áætlunargerð, sérstaklega í samgöngumálum, og ég vil benda á að einmitt á þessum tímum er meiri þörf fyrir það en nokkurn tíma endranær að menn geri sér glögga grein fyrir því hvernig á að raða framkvæmdum, því að augljóslega getur þjóðin ekki unnið allt það, sem þörf er fyrir. Upplýsti hæstv. ráðh. að óskir um hafnarframkvæmdir mundu duga til 8 ára með þeim framkvæmdahraða sem gert er ráð fyrir í dag. Ég legg því áherslu á að þrátt fyrir erfiðleika á framkvæmd áætlunargerðar, þá verði hún að halda áfram og við verðum að reyna að nota hana sem skynsamlegt og eðlilegt hagstjórnartæki til að raða framkvæmdum, finna þær, sem nauðsynlegastar eru, og láta þær ganga fyrir því að við getum ekki unnið allt sem okkur langar til og þörf er á. Vegna þessa verður að harma það að núv. ríkisstj. virðist hafa misst algerlega vald á áætlunargerð í samgöngumálum. Það er burðast við það á nokkrum síðustu dögum þingsins að reyna að afgreiða vegáætlun, og næsta furðulegt er að lifa það að ráðh. skuli mæla fyrir áætlun um nokkur þúsund millj. framkvæmdir í hafnamálum og segja síðan eins og sá sem valdið hefur í ræðu sinni: Ég hef ákveðið að láta ekki afgreiða þetta mál. Hann notaði örlitið þinglegra orðbragð seinna í ræðu sinni því að væntanlega gerir hann sér ekki neinar grillur um það að þetta sé kurteislegt tal við Alþ. Engu að síður mælir hann fyrir till. með þeim eindregnu óskum, eins og hann sagði kurteislega í seinni hluta ræðu sinnar, að málið verði ekki afgreitt. Hvað þýðir þetta? Hann lýsti sjálfur mjög vel þeirri þörf, sem er fyrir hafnarframkvæmdir um allt land, og þeim augljósu ástæðum, sem eru fyrir nýjum hafnarframkvæmdum við tilkomu hins nýja togaraflota. Við vitum að um allt land bíða sjómenn og útvegsmenn og raunar byggðirnar allar eftir því að fá að vita hvað verður um þessi mál. Og boðskapurinn, sem héðan berst frá ríkisstj. í dag, er ekkert annað en áframhaldandi óvissa. Það verður engin áætlun fyrr en í haust. Hv. síðasti ræðumaður hefur lagt fram spurningar, sem ég veit að margir óska eftir að heyra svörin við, um það hvað eigi að taka við á framkvæmdatímanum í sumar. Ætlar ríkisstj. sjálf að valsa með þetta fram og aftur og hafa alla landsbyggðina í algerri óvissu? Ég vil átelja það mjög hvílíkt los er komið á þessi mál, að ríkisstj. skuli algerlega missa vald á nauðsynlegustu áætlunargerð og hafnir um allt land og þeir, sem þær nota, skuli verða í áframhaldandi óvissu um það, hvað muni gerast af um það hvernig niðurskurðaráform kunni að því að áætlunin er ekki afgreidd, og í öðru lagi koma fram á þessu sviði.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 11. landsk. um framkvæmdir í hafnamálum vil ég geta þess að fjárlög hvers árs eru auðvitað áætlun um hafnarframkvæmdir á því ári. Um það hvort verði skorið niður umtalsvert af hafnarframkvæmdum hefur engin ákvörðun verið tekin. Hafnarframkvæmdir verða ekki síður en aðrar framkvæmdir skoðaðar gaumgæfilega áður en til niðurskurðar kemur á þeim. Það vita allir að hér er um mjög nauðsynlegar framkvæmdir að ræða. En þó að enginn niðurskurður yrði gerður á þeim tölum sem eru í fjárl., þá er ekki hægt að koma fram þeim verkum, sem þar er ráðgert, vegna þeirrar verðhækkunar sem átt hefur sér stað síðan fjárl. voru afgreidd. Þess vegna verður einnig að taka þann þátt til sérstakrar athugunar. Hitt get ég svo sagt hv. 11. landsk., að hér er ekki verið að leggja fram neitt óraunhæfari till. að því er varðar árið 1975 en eru í fjárl. Það er verðlagið, sem hefur breytt þeim tölum, sem fyrst og fremst verður að skoða. Hvernig sú athugun kemur út kann ég ekki að segja, en ég get fullvissað hann um að það er enginn áhugi hjá einum eða neinum á að láta hafnargerðir fara verr út úr fjárframlögum en önnur verk, nema síður sé. Út af því, sem hv. 2. landsk. sagði hér, mátti heyra að hann væri nú hvíldur vel eftir ferð sína til Genfar því að hann var svo hnarreistur og ánægður með sig.  Ég held því að hv. 2. landsk. þurfi ekkert að vera óánægður út af þessu og það sýnir bara að núv. hæstv. ríkisstj. vill vinna að því að gera áætlanir sem raunhæfastar og þess vegna sé þetta gert, því að það er ekkert gagn að höfn sem sígur eftir að búið er að byggja hana. Það er ekkert unnið við það nema tjónið. Það eru á þessari áætlun, eins og kemur fram í henni sjálfri, ýmsar hafnir með þeim hætti að það hafa ekki enn þá verið teknar ákvarðanir hvort um er að ræða trébryggjur eða stálbryggjur. Þetta verður auðvitað að vera búið að ákveða þegar raunveruleg áætlun er gerð. Út af því sem hv. 12. þm. Reykv. sagði hér, þá hef ég ekki sýnt Reykjavíkurhöfn minni sóma en það að hafnarstjórinn í Reykjavík er í stjórnarnefnd hafnanna, þeirri sem ég skipaði. Ég veit að það er mjög hæfur maður og hann er formaður Hafnamálasambandsins, og ég taldi sjálfsagt að hann tæki sæti í þessari stjórnarnefnd. Það er misskilningur að hafnareglugerðum hafi ekki verið hreytt. Þeim hefur verið breytt og stjórnarnefndin var að vinna að því máli. Um það má svo alltaf deila hversu langt á að ganga í hækkun á hafnagjöldum. Það orkar tvímælis og það er svo í þetta sinn sem fyrr. Þetta vildi ég taka fram og sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., var nokkuð rætt við afgreiðslu fjárl. á s. l. hausti, og margt af því, sem hér ætti nú að ræða, var þá allítarlega rætt í ræðum margra þm. Ég vil þó segja það um þetta mál að þessi áætlun, eins og hún var þegar hún var lögð fram á s. l. hausti, er að mínu viti á þann veg að hér er slett inn á ýmsar framkvæmdir, a. m. k. á síðari hluta áætlunartímabilsins, tölum sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum vegna þess að þær koma ekki til með að þjóna neinum eðlilegum áfanga í framkvæmd verka á ýmsum stöðum. Væri hægt að nefna þar um dæmi. Það verður hins vegar að segjast að það eru furðuleg vinnubrögð að nú skuli vera lagt til að þetta verði ekki afgr. á Alþ., heldur verði enn slegið á frest allri vitneskju um hvaða framkvæmdir á að fara í á komandi sumri, vitandi það fyrir víst - og það ætti a. m. k. hæstv. samgrh. að vita og fleiri - að víðast úti á landsbyggðinni er það svo að það er tiltölulega mjög stuttur framkvæmdatími, það eru 2–3 mánuðir úr sumrinu, sem hægt er að vinna að hafnarframkvæmdum víðs vegar í kringum landið. Ef það á að vera eins og mér sýnist allt benda til, að þetta mál eigi að vera í skoðun langt fram á sumar, þá þýðir það auðvitað ekkert annað en stöðvun framkvæmda í allflestum tilvikum, þar sem svo háttar um sem hér um ræðir að það er ekki hægt að vinna að framkvæmdum nema á tiltölulega skömmum tíma vegna veðurfars. Ég tek því undir það að það er ófremdarástand að ætla sér að enn verði beðið með ákvarðanir í þessum efnum. Nóg er þegar orðið og sveitarstjórnarmenn víðs vegar í kringum landið verða að fara að fá úr því skorið hvað það er sem á að framkvæma á þessu ári. Það var raunar ljóst í sambandi við afgreiðslu fjárl. að þar var um stórkostlegan niðurskurð að ræða í framkvæmdamagni frá því sem áður var, og ég tek a. m. k. svör hæstv. samgrh., sem hann gaf áðan við fsp. frá hv. þm. Geir Gunnarssyni, á þann veg að það, sem hér er lagt til, sé ekkert endanlegt, það séu engar endanlegar tölur til framkvæmda, þær geti lent undir niðurskurðarhnífnum eins og hvað annað. Og þá, ef svo er, er um hreina sýndarmennsku að ræða í vinnubrögðum. Ég taldi að það mundi verða svo, fyrst þessi till. er hér lögð fram til umr., að það mætti marka það a. m. k. að þær tölur, sem settar eru á blað fyrir árið 1975, mundu standa í krónutölu. En eftir því sem hæstv. ráðh. sagði áðan, a. m. k. að mínu mati, þá sýnist mér það vera svo að það sé ekkert að marka það, það geti komið til með að lækka eins og hvað annað, þannig að enn þá meiri óvissa ríkir um það í hvaða framkvæmdir verður farið á komandi sumri í hafnarmálum. Ég skal ekki fara öllu fleiri orðum um áætlunina sem slíka, en mér finnst það miður að svo skuli vera á málum haldið eins og hér er gert ráð fyrir, og mér finnst það fyllilega aðfinnsluvert og ámælisvert að það skuli ekki vera tekið fastara á bæði þessum framkvæmdum og öðrum ef það er meining hæstv. ríkisstj. á annað borð að einhverjar framkvæmdir verði unnar á yfirstandandi ári. Mér finnst það heldur einkennileg skoðun hjá hæstv. samgrh. að lýsa því hér yfir að það sé ekkert betra að hafa áætlun, sem er samþykkt, en áætlun, sem er í lausu lofti. Það ætti þó a. m. k. að vera auðveldara að átta sig á staðfestum áætlunum og ætti að vera a. m. k. meira mark á þeim takandi en áætlunum sem svífa í lausu lofti á milli ráðh. og stofnana dag frá degi og enginn veit hvað kemur til með að standa upp úr að lokum. Það er hins vegar rétt, sem hæstv. ráðh. kom hér að í lok sinnar ræðu, að heimamenn hafa verið tiltölulega lítið spurðir um hvernig þeir vilji haga niðurröðun á hinum ýmsu þáttum framkvæmda í hafnarmálum. Því var lofað af Vita-og hafnamálastofnuninni á s. l. sumri, þegar gert var ráð fyrir því að slík áætlun yrði gerð, að hinar fyrstu till., sem fram kæmu frá þeirri stofnun, skyldu sendar heimamönnum til umsagnar þannig að þeir hefðu nægan tíma og tækifæri til þess að gera sínar aths. þar við. Þegar hin fyrri áætlun, sem við þm. fengum á borð okkar fyrir áramót s. l., sá dagsins ljós, þá hafði í allmörgum tilfellum a. m. k. ekkert tillit verið tekið til óska heimamanna, einfaldlega vegna þess að þeir höfðu ekki fengið tíma né tækifæri til þess að koma óskum sínum á framfæri við viðkomandi stofnun. Áætlunin var því gerð fyrst og fremst að tilhlutan Vita- og hafnamálastofnunarinnar án þess að sjónarmið heimamanna á hinum ýmsu stöðum kæmi þar nokkuð fram. Ég skal ekki um það segja hvort frekar hefur verið tekið tillit til sjónarmiða heimamanna þegar þessi endurskoðaða áætlun var lögð fram, en vil þó segja það að á þeim stöðum, sem ég þekki til, er tiltölulega lítið betur ástatt um það að tillit hafi verið tekið til sjónarmiða heimamanna. En ég vil sem sagt harma það mjög að ekki skuli mega skoða þessa þáltill., a. m. k. að því er varðar árið 1975, sem till. hæstv. samgrh. og ríkisstj. um að ekki verði breytt til lækkunar þeim tölum sem gert er ráð fyrir að framkvæma fyrir. En mér sýnist að það megi því miður búast við hinu versta í sambandi við þessar framkvæmdir eins og margar aðrar, eftir að búið er að samþykkja hér af stjórnarliðum 3 500 millj. kr. niðurskurð á opinberum framkvæmdum varðandi fjárlög. Ég skal ekki hafa um þetta öllu fleiri orð, en vil aðeins að lokum lýsa undrun minni á því, sem fram kom í ræðu hv. 12. þm. Reykv., að Reykjavíkurhöfn hafi orðið afskipt af fjárveitingum. En hvaðan kemur það fjármagn sem Reykjavíkurhöfn hefur haft til ráðstöfunar og verið rekin sem gróðafyrirtæki á undanförnum árum? Hvaðan kemur það? Kemur það ekki frá hinum almenna þjóðfélagsþegni vegna þess að þetta er höfuðinnflutningshöfnin sem allt fer í gegnum? Og ég sé ekki að Reykjavíkurhöfn þurfi á einu eða neinu stigi að kvarta um að hún hafi ekki fengið nægjanlega tekjustofna til þess að geta staðið undir framkvæmdum, enda hefur það sýnt sig, a. m. k. allt til þessa, að það er sú höfn í landinu sem langbest hefur staðið sig að því er varðar að standa undir rekstri og sýnt gróða þannig að þessir kveinstafir koma úr hörðustu átt. Þeir hefðu vissulega átt miklu meira rétt á sér frá hinum ýmsu stöðum þar sem sveitarfélög og bæjarfélög hafa þurft að leggja millj. kr. fram úr sínum sjóðum til þess að standa undir hafnarframkvæmdum og þjóna þar með þeirri atvinnugrein sem allt annað byggist á, en það er sjávarútvegurinn. Á sama tíma hafa önnur sveitarfélög, sem eru miklum mun betur sett, ekki þurft að setja eyri úr sínum sjóðum til þess að standa undir þessum framkvæmdum. Mitt viðhorf til þessa máls er því það að engin sanngirni né nein rök mæli með því að Reykjavíkurhöfn fái eyri af fjárframlögum eða fjárveitingum á fjárl. til hafnargerða. Hún er sú höfn í landinu sem getur staðið undir þessu án þess að bein fjárframlög séu veitt vegna þess að hún fær það miklar tekjur í sambandi við innflutning og annað að það hefur sýnt sig á undanförnum árum, að það er fyrirtæki sem margborgar sig og hefur borgað sig.



Herra forseti. Þegar hafnaáætlun er lögð fram og rætt er um skiptingu fjár til hafnaframkvæmda er eðlilegt að margir láti það mál til sinna kasta koma og ekki nema eðlilegt að þess sé beðið með nokkurri eftirvæntingu hvernig þessu fé sé skipt og hvernig áætlunin líti út. Hér er um að ræða eitt stærsta hagsmunamál flestra byggðarlaga á landinu og vissulega rétt að byggð stendur og fellur víðast hvar meðfram ströndum landsins með því hvernig að hafnarmálum er staðið. Þessi staðreynd er flestum ljós, hvort sem þeir búa í þéttbýli eða dreifbýli, hvort sem þeir búa í Reykjavík eða annars staðar, og ég hugsa að það sé markmið okkar allra að reyna að bæta úr þar sem vandinn er mestur og þá auðvitað án tillits til þess hvort um er að ræða þéttbýla staði eða staði í dreifbýli. Við reynum að leysa úr þeim vanda sem fyrir er á hverjum tíma og hverjum stað, og þess vegna hef ég mestu skömm á málflutningi eins og þeim sem fram kom í ræðu síðasta ræðumanns. Þetta er hvimleiður málflutningur og ég get fullyrt að hann er ekki til hagsbóta fyrir umbjóðendur hans eða fólk í dreifbýli landsins. Það er ómaklegt að lýsa því hér yfir að það sé engin sanngirni og engin rök til þess að leggja fram fé til hafnarmála í Reykjavík, ef þess gerist þörf, og lýsa því yfir að það komi ekki til greina að einn einasti eyrir gangi til þeirra framkvæmda. Þessum ummælum vísa ég á bug sem ómaklegum og ósanngjörnum. Ég hafði kvatt mér hljóðs til þess að skýra frá skýrslu eða grg. sem hafnarstjórinn í Reykjavík hafði sent mér og sennilega fleiri þm., og það er enn þá meiri þörf á því að vitna aðeins til þessarar skýrslu eftir síðustu ræðu. Í þessari skýrslu er rakin nokkuð þróun Reykjavíkurhafnar og bent á að þessi höfn hafi staðið nokkuð undir sínum eigin rekstri og sinni eigin uppbyggingu frá upphafi og er það vissulega lofsvert, en síðan bent á að vegna aukins þrýstings og aukinna viðskipta við þessa höfn hafi þurft að ráðast í Sundahöfnina og ýmsar aðrar fjárfrekar framkvæmdir sem hafi reynst Hafnarsjóði Reykjavíkur erfiðar. En sem dæmi um þýðingu hagkvæmra hafna fyrir Reykjavík er bent á að vegna bættrar aðstöðu hér í Reykjavík hafi afkastageta skipastóls Eimskipafélags Íslands vaxið sem svarar einu skipi hvað snertir afgreiðslu skipanna. Mikill hluti vöruflutninga til landsins fer í gegnum Reykjavík, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, og þess vegna er það auðvitað áríðandi vegna flutningskostnaðar og vegna flutnings almennt til og frá landinu að hér sé a. m, k. sæmileg aðstaða. Að þessu hefur verið stefnt hjá Reykjavíkurhöfn og er enn. Nú hefur verið gerð fjárhagsáætlun fyrir árið 1974 og jafnframt er unnið að framkvæmdaáætlun fyrir árin 1974–1978, og til þess að standa undir þessari áætlun þyrfti Hafnarsjóður að taka að láni um 200 millj. kr. En það er tekið fram í þessari skýrslu að stjórnvöld hafi synjað Hafnarsjóði Reykjavíkur um þessa lántöku. Hafnarsjóður Reykjavíkur hefur, eins og fyrr er sagt, staðið undir sínum eigin rekstri og sínum eigin stofnkostnaði sjálfur og hefur ekki leitað eftir fyrirgreiðslu úr ríkissjóði a. m. k. til skamms tíma. Nú er ljóst samkv. þeim áætlunum, sem fram eru lagðar, að til nokkurra framkvæmda og stofnkostnaðar þarf að koma á næstunni á þessu tímabili og er talið að framkvæmdaféð þurfi að nema 765 millj. kr. og af því þurfi að taka að láni 632 millj. eða um 83%. Ef lán miðuðust við 10 ára afborgunartíma og núv. vaxtakjör mundi Hafnarsjóður á þessu tímabili þurfa að greiða 218 millj. kr. í afborganir og 227 millj. í vexti og augljóst er, segir í grg., að rekstrarstöðu Hafnarsjóðs yrði með þessu stefnt í algert óefni. Af þessari upptalningu og þessari lesningu má vera ljóst að það er hagsmunamál allra landsmanna að vel sé búið að höfninni í Reykjavík, og það er líka ljóst að hún er komin í miklar fjárhagskröggur og eitthvað meira þarf til að koma en þau gjöld sem hún hefur innheimt nú eins og er. Þess vegna hlýtur það að vera eðlilegt að reykvíkingar og stjórnvöld hér í borginni setji fram þá kröfu að ríkisstj. og Alþ. eða fjárveitingavaldið a. m. k. skoði vandamál Reykjavíkurhafnar, en afgreiði þau vandamál ekki með því að lýsa því yfir að það sé ósanngjarnt að Reykjavík fái fjárveitingar og þar að auki bætt við að hún eigi alls ekki að fá einn einasta eyri. Þetta eru auðvitað fráleitar fullyrðingar. Ég sá ástæðu til að kynna þessi vandamál sem blasa við, eins og reyndar hv. þm. Albert Guðmundsson hefur gert fyrr við þessa umr., og er enn ríkari ástæða til þess eftir þá ræðu sem hér var flutt næst á undan mér. Það er sett fram sú ósk í grg. hafnarstjórans í Reykjavík að inn í þessa till. til þál. um athafnaáætlun séu settar framkvæmdaáætlanir Reykjavíkurhafnar þannig að stjórnvöld hafi betri yfirsýn yfir fjárþörf til hafnarmála í heild, og ég vil ítreka þessa ósk hafnarstjórans í Reykjavík hér með. Hvort sem það þýddi að fjárveiting yrði ákveðin til Reykjavíkurhafnar í þessari till. eða næstu þáltill. þessa efnis, þá er alla vega held ég nauðsynlegt að framkvæmdaáætlun Reykjavíkurhafnar fylgi með í slíkum þáltill. En síðan hlýtur að koma að því að stjórnvöld, ríkisstj. og fjárveitingavaldið, taki til alvarlegrar og sanngjarnrar athugunar hvernig leysa megi vandamál Reykjavíkurhafnar á allra næstu árum.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla hér fyrir till. til þál. um staðfestingu á niðurstöðu viðræðna um heimildir færeyinga til fiskveiða við Ísland. Till. sú til þál., sem hér liggur fyrir, staðfestir, ef samþykkt verður, niðurstöður viðræðna milli fulltrúa ríkisstj. Íslands og landsstjórnar Færeyja sem fram fóru dagana 21–22. febr. 1975 í Reykjavík um aðstöðu færeyinga til fiskveiða við Ísland. Texti niðurstöðunnar birtist hér með lagfæringu varðandi veiðar við Grímsey, sem staðfest var af aðilum með skeytaskiptum hinn 12. mars 1975. Ég hygg að öllum hv. alþm. sé þetta samkomulag mjög kunnugt þar sem það var birt þegar að því gerðu og hefur verið starfað eftir því síðan. Skipan þessi um veiðar færeyskra skipa á Íslandsmiðum kemur í stað eldra fyrirkomulags um sama efni, gildir til 18. nóv. 1975 og er í öllum aðalatriðum svipað því samkomulagi sem gert var í tíð fyrrv. stjórnar við færeyinga um sams konar veiðar. Eina breytingin, sem máli skiptir, er sú að frá 1. júlí 1975 að telja skal heildarafli færeyskra skipa á Íslandsmiðum á ársgrundvelli eigi fara fram úr 20 þús. smálestum. Ég viðurkenni að þessi staðfesting er of seint á ferðinni og bið velvirðingar á því fyrir hönd utanrrn. að það hefur láðst að leggja till. fyrir Alþ.fyrr en nú. Ég vona að það komi ekki að sök þar sem mér virðist svo sem allir hv. alþm. hafi verið samþykkir því að þessir samningar við færeyinga vorn gerðir. Ég legg svo til, herra forseti, að þessari umr. verði frestað eða þegar henni verður frestað verði málinu vísað til hv. utanrmn.



Herra forseti. Ég styð að sjálfsögðu, eins og ég hygg að allir aðrir hv. þm. geri, samþykkt þessa máls. En mig langar til að nota þetta tilefni til að koma á framfæri hér á hinu háa Alþ. hugmynd, sem ég raunar hef hreyft á öðrum vettvangi, um samskipti íslendinga og færeyinga sem varða fiskveiðimálefni. Nú í sumar hlýtur að því að koma að á ný verði teknar upp viðræður milli landsstjórnar Færeyja og íslensku ríkisstj. um áframhaldandi fiskveiðiréttindi, og ég hygg að þess vegna sé eðlilegt að þessi till. komi fram. En hún er á þann veg að við íslendingar göngum jafnvel ekki skemur en það í tilboðum okkar til færeyinga um fiskveiðiréttindi í nánustu framtíð og jafnvel um alla framtíð að fiskveiðilögsaga þessara tveggja ríkja yrði ein og hin sama. Ég vil a. m. k. hreyfa þeirri hugmynd að þetta mál fái skoðun. Ég legg á það mikla áherslu að samskipti milli þessara tveggja þjóða verði stórum aukin. Hér var á Alþ. fyrir nokkrum árum samþ. einróma till. um að íslendingar beittu sér fyrir auknum samskiptum þessara grannþjóða, en þar var aðeins um orðin ein að ræða. Við höfum ekkert gert raunhæft í því efni. Hins vegar hafa færeyingar nú í undirbúningi siglingar milli landanna. Þeir vilja leitast við að auka samskiptin við okkur, en við höfum í litlu sem engu sýnt að við viljum auka samskipti við þessa nánustu frændþjóð okkar. Það má vel vera að einhverjir agnúar kunni að finnast á því að hafa sameiginlega fiskveiðilandhelgi með Færeyjum. Mér hafði raunar dottið í hug að við gætum hugsanlega einnig haft sameiginlega fiskveiðilögsögu með grænlendingum er tímar liðu. En ef þeir agnúar finnast, þá verða þeir skoðaðir. Ég held að við eigum ekki einungis að skoða þetta atriði, að færeyingar megi veiða í okkar fiskveiðilandhelgi og við í þeirra, heldur jafnvel líka að um sameiginleg löndunarréttindi yrði að ræða í þessum tveimur löndum. Við höfum tekið upp samvinnu við færeyinga um sölu á þeirra afurðum eins og okkar fiskafurðum á Bandaríkjamarkaði, t. d., og hygg ég að slík samvinna sé báðum þjóðunum til góðs, en tilgangur minn hingað í pontuna var að vekja athygli á þessari hugmynd. Ef einhverjir gagnrýna hana nú eða síðar, þá tek ég auðvitað tillit til þeirrar gagnrýni, en mér finnst að hér á á þessum stað þurfi þessi orð að verða sögð áður en gengið verður til samninga við færeyinga næst og kannske líka með hliðsjón af því að það verði nokkuð ljóst, þegar 200 mílurnar hafa verið samþ., að áhersla verði á það lögð að fiskstofnar verði hæfilega nýttir. Fyrstu árin kann svo að fara að ekki verði talið að við íslendingar getum að fullu einir nýtt öll fiskimið innan 200 mílnanna, og þá liggur auðvitað alveg beint við að mínu mati að það verði færeyingar fyrst og fremst sem þar komi til skjalanna og fái að hagnýta það sem afgangs er. Að því er varðar deilu færeyinga um fiskveiðitakmörk vegna Rockalls, þá eigum við íslendingar að sjálfsögðu að styðja þá í baráttunni gegn því að bretar geti helgað sér þann klett, ef hann yrði þá að grunnlínupunkti sem er ekki heldur ljóst. Við eigum að hafa fulla samstöðu einnig í því efni. Ég veit að þm. allir vilja sem best samskipti við færeyinga og vona þess vegna að það verði ekki tekið óstinnt upp að ég hreyfi þessari hugmynd.



Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu samþykkja þá till. um staðfestingu á samningi við færeyinga sem hér liggur fyrir. Ég vil til viðbótar að gefnu tilefni láta í ljós ánægju með þann áhuga sem hv. síðasti ræðumaður hefur bæði nú og ávallt áður sýnt á bættri sambúð okkar við færeyinga. Við höfum að vísu haldið uppi flugi þangað og sýnt áhuga á þeim á ýmsan hátt, en ég er honum sammála um að það stendur frekar upp á okkur en þá í þeim efnum. Færeyingar hafa ávallt verið þeir fyrstu sem við höfum veitt undanþágur til veiða í landhelginni eftir að við höfum fært út, og mun vera almennur vilji þjóðarinnar að í samningum við þá sé farið eins vinsamlega og við framast getum. En um landhelgismálin og fiskveiðiréttindi er það að segja að þau eru stór í sniðum og eru nú á viðkvæmasta stigi sem þau hafa verið svo að við skulum fara mjög gætilega þótt sjálfsagt sé að skoða allar hugmyndir. Ég sé ýmsa annmarka á því að það verði formlega hægt að hafa sameiginlega fiskveiði- eða efnahagslögsögu Íslands og nokkurs annars lands og er ýmislegt sem veldur því. Það er t. d. allt útlit á að það verði að taka ákvörðun um hvað talinn er hámarksafli sem veiða má án þess að hætta fiskstofnum í fiskveiðilögsögu hvers ríkis. Það hefur verið baráttumál sendinefndar okkar á fundunum í Genf að fá inn í texta og væntanlega samninga að strandríkið sjálft ákveði þetta. Þetta eitt gerir erfitt að hafa sameiginlega formlega fiskveiðilögsögu. Við ættum þá að fara að taka slíka ákvörðun fyrir Færeyjar og Grænland, og þeir ættu að koma og taka þátt í því með okkur að ákveða hvað við teljum að megi taka mikinn fisk úr sjó við Ísland. Þetta er feiknalega mikilsvert atriði og snertir auðvitað varðveislu fiskstofnanna. Annað atriði sem er mjög viðkvæmt í þessum efnum, er hver eigi að ákveða hvað viðkomandi þjóð getur veitt mikið sjálf. Menn eru komnir inn á þá línu, eins og hv. síðasti ræðumaður lét í ljós, að það eigi að fullnýta alla fiskstofna og ef strandríki geti það ekki eitt, þá eigi strandríkið að leyfa einhverjum öðrum að gera það. Við höfum barist fyrir því á vettvangi Sameinuðu þjóðanna að strandríkið sjálft eigi að meta hve mikið það getur veitt af þeim afla sem það sjálft hefur ákveðið að megi taka. Það tókst að fá þetta hvort tveggja inn í það uppkast sem var lagt fram í gærmorgun í Genf, sem betur fer. En við skulum samt ekki ganga frá því sem vísu að þetta verði svo, a. m. k. vandræðalaust, vegna þess að þetta er aðeins uppkast formanns einnar nefndar í Genf, Sá formaður er frá E1 Salvador og hugsar mjög líkt og við þannig að sjónarmið þeirra, sem eru andstæðir okkur í þessum efnum, eiga eftir að koma fram og þeir eiga eftir að heyja sína orrustu til þess að reyna að hnekkja þessu. Ég vil líka benda á það að takist að fá þetta hvort tveggja fram, þá þurfum við að ákveða hvað við viljum láta veiða mikið innan 200 mílna í kringum Ísland og í öðru lagi hvað við sjálfir treystum okkur til að veiða mikið. Þetta er erfitt ákvörðunarefni, og ég geri ráð fyrir því að það verði mjög vandlega skoðað hér hvort við með þeim mikla flota, sem við höfum nú eignast, förum ekki ærið langt í að geta veitt það aflamagn sem við teljum rétt og öruggt að taka. Ég bendi aðeins á þetta, en vil á engan hátt draga úr því að menn íhugi sjónarmið hv. síðasta ræðumanns og alveg sérstaklega þann grunntón í ræðu hans að við höfum sérstaklega náið og vinsamlegt samband við færeyinga. Og ég vil að lokum segja það, að ég er sammála því að ég ann færeyingum jafnvel frekar en vinum okkar og frændum, írum, þess að fá yfirráð yfir Rockall, en þetta eyjamál er viðkvæmt og virðast vera fram undan miklar deilur um það. Það var lítið rætt nú á ráðstefnunni, en þó mun textinn sem fram var lagður, vera á þá lund að óbyggilegir klettar eins og Rockall fái ekki fiskveiðilögsögu, og er það í sjálfu sér hagstætt fyrir okkur, því að það getur vel verið að við viljum einhvern tíma seinna sækja á kolmunnamiðin fyrir vestan Rockall.



Herra forseti. Ég tek að sjálfsögðu undir það að okkur beri í öllum atriðum að hafa sem vinsamlegust samskipti við færeyinga. Þetta er sá aðili sem stendur okkur mjög nálægt og hefur haft við okkur yfirleitt mjög góð og vinsamleg samskipti. Ég mun vissulega standa að þeim samningi sem hér liggur fyrir að staðfesta, þótt ég hefði talið að í honum hefði verið betra að hafa það ákvæði, sem ég tel að hefði átt að vera í öllum samningagerðum sem gerðar hafa verið, að einhver viðurkenning hefði fengist á útfærslu okkar í 60 mílurnar. En þetta er ekki í þessum samningi og hefur ekki verið í öðrum samningum, þannig að það þýðir ekki að fara að taka það mál upp nú. En það var það sem hv. 4. þm. Norðurl. v. kom hér inn á varðandi hina gagnkvæmu landhelgi eða fiskveiðimörk íslendinga og færeyinga. Ég hef skilið það þannig að við Færeyjar gilti dönsk fiskveiðilögsaga eða dönsk landhelgi, þannig að ég hygg að það mál þurfi að skoðast mun betur. En það er þó annað sem ég tel að við þurfum að vera mjög vel á verði fyrir, ef okkur dytti í hug að gera slíkan samning við einhverja þjóð, annað hvort færeyinga eða aðra, en það er að við værum þá, að mér sýnist, að skapa möguleika fyrir aðrar þjóðir að opna bakdyr fyrir erlenda útgerð til að fiska hér í íslenskri landhelgi, Ég hygg að ef þetta yrði gert þá mundu bæði kannske bretar og aðrir verða mjög fúsir á að leggja fjármagn í færeyska útgerð og komast þannig eftir þeirri leið inn í íslenska landhelgi ef um gagnkvæma landhelgi á milli þessara tveggja aðila væri að ræða. Það er þetta atriði sem ég tel að útiloki alveg það sem við vildum fyrir færeyinga gera, og hvaða samskipti sem við vildum við þá hafa í þessu sambandi, þá tel ég að þetta mundi útiloka að slíkt kæmi til greina að við gætum gert þetta. Þetta er að mínum dómi þess eðlis að það mál hlýtur að verða að skoða einnig í þessu ljósi. Ef þarna er um nokkra hugsanlega smugu að ræða fyrir aðra að komast inn í íslenska landhelgi, þá auðvitað kemur ekki til greina með slíka sameiginlega landhelgi, hvorki til færeyinga né aðra. Við getum varist því að erlendir aðilar komist gegnum íslenska útgerð inn í íslenska landhelgi. Við höfum það í hendi okkar sjálfir hvað við viljum gera í þeim efnum og getum auðvitað útilokað það eins og við höfum gert í þessu sambandi og örugglega verður haldið áfram að gera. En við höfum engin tök á því að útiloka það ef aðrar þjóðir hefðu hug á að komast á hinn veginn inn í íslenska landhelgi.

Nr. 3. Samkvæmt búreikningum árið 1973 og verðlagsgrundvelli landbúnaðarins sama ár má áætla áburðarnotkun til framleiðslu á 459.1 tonni á kjöti í hreinum efnum áburðar: Köfnunarefni 236 tonn Fosfór 126 tonn Kali 84 tonn Nr. 4. Samkvæmt útreikningi frá Hagstofu Íslands frá í desember 1974 námu heildarverðmæti landbúnaðarafurða á verði til bænda verðlagsárið 1973/1974 kr. 9 274 481 000. Verðbætur vegna útfluttra búvara það ár fóru í það hámark sem 12. gr. framleiðsluráðslaga nr. 101/1966 heimilar, sem er 10% áðurnefndrar upphæðar eða 927.4 millj. kr. Útflutningsbæturnar fyrrnefnt verðlagsár skiptust þannig milli búgreina og afurða (bráðabirgðatölur): Afurðir nautgripa alls 471.8 millj. kr. millj. kr. Þar af : Ostar, á hv. kg 251.09 kr. alls 280.4 Nýmjólkurmjöl kg 240.68 kr. alls 89.5 Undanrennumjöl kg 55.15 kr. alls 16.0 Ostaefni kg 130.03 kr. alls 36.2 Nautakjöt kg 183.77 kr. alls 65.6 Afurðir sauðfjár alls 455.6 millj. kr. Þar af : Kjöt, á hv. kg 151.31 kr. alls 426.6 Innmatur : kg 38.46 kr. alls 24.9 Nr. 5. Áætlun um útflutningsbætur fjárlagaárið 1975 var gerð í júní s. l. og hljóðaði upp á 716 millj. kr. Frá því að sú áætlun var gerð hefur skráð verðlagsgrundvallarverð á búvörum hækkað um sem næst 27%, sem kemur til hækkunar útflutningsbótaþörfinni frá því sem áætlað var. Einnig mun sú þróun verðlagsmála og kaupgetu er verður hafa áhrif á neyslu búvaranna hér innanlands og þar með heildarfjárhæð útflutningsbóta á þessu ári og því ekki séð hverju verðábyrgðin nemur endanlega.