Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta frv. á þskj. 146 fer fram á, að stofnað verði embætti háskólabókavarðar við Háskóla Íslands. Í grg. er það tekið fram, hvers vegna menntmn. hefur tekið að sér að flytja þetta frv. Vil ég þó segja hér nokkur orð um frv. til frekari skýringar. Áður en háskólinn flutti inn í sitt núverandi húsnæði, voru bókasöfn hjá hverri deild háskólans út af fyrir sig, en þegar flutt var í háskólabygginguna, var kleift að sameina þessi söfn í eitt safn, sem þá var orðið allmikið, eða um 30 þús. bindi. Eftir þetta bættist svo safn dr. Benedikts S. Þórarinssonar, og var þá sýnt, að ekki varð komizt hjá, að sérstakur bókavörður yrði fenginn til þess að sjá um safnið eftir því, sem með þurfti. Var þá ráðinn til þess starfs, með samþykki ríkisstj., ágætur maður og fróður, Einar Ól. Sveinsson, dr. phil. Á fjárl. frá því 1941 hafa honum verið greiddar 6000 kr., og sama upphæð er honum og ætluð á fjárlfrv. 1943. Að sjálfsögðu hefur honum og verið greidd verðlagsuppbót á þessa upphæð. En þrátt fyrir þetta er starfið enn í lausu lofti, þar sem það á eigi stoð í l., og er það óviðunandi, og munu eigi geta með rökum átt sér stað deilur um það atriði. - Um kostnaðarhliðina er það að segja, að áætlað er, að bókavörður hafi sömu laun og prófessorar við háskólann. Fyrir 3 árum var tekinn upp sá siður að greiða þeim 2000 kr. til uppbótar, og mundi þá sú breyting eiga sér einnig stað með háskólabókaverðina með því að lögfesta starf hans og ætla honum sömu laun og prófessorum. - Ég ætla svo ekki að hafa orð þessi fleiri, en legg til, að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. - Ef hv. þdm. lesa nál. og þau fylgiskjöl, sem með því eru, tvö bréf frá vegamálastjóra, sem hann sendi n., eftir að hún leitaði álits hans um málið, þá er alveg óþarfi að hafa langa framsögu um málið. N. byggir álit sitt á umsögn vegamálastjóra um málið. Í frv. því, sem við flm, fluttum á þskj. 7, var farið þess á leit, að ríkissjóður tæki að sér að greiða að öllu leyti kostnað við samgöngubætur og fyrirhleðslu á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts. Vegamálastjóri gat ekki fallizt á frv. eins og það var flutt í fyrstu og gerði till. til breyt. á því, sem eru í samræmi við nál. Það, sem er eftir að gera á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts og búið er að gera áætlun um, er: 1. Affallsgarður um 1600 metrar. 2. Þverárgarður um 2100 metrar. 3. Seljalandsgarður um 1200 metrar. 4. Flóðgáttir í Þverár-, Affalls- og Álagarða. Eins og skýrt er tekið fram í nál., þá hefur vegamálastjóri fallizt á, að ríkissjóður greiddi að öllu leyti Þverárgarð, Affallsgarð og Seljalandsgarð og sömuleiðis fyrirhleðslur til að veita Markarfljóti og Álum að Markarfljótsbrú, en leggur til, að l. séu óbreytt frá 1932 hvað snertir flóðgáttirnar, sem í frv. getur, þannig að sýslusjóður Rangárvallasýslu greiði 1/4 hluta þess kostnaðar, en ríkissjóður 3/4 hluta. Hins vegar hefur sýslusjóður leyfi til að innheimta hjá viðkomandi jarðeigendum kostnaðinn að einhverju eða öllu leyti eftir ástæðum. Vegamálastjóri getur fallizt á, að ríkissjóður greiði kostnað við varnargarð fyrir innan Barkarstaði að 7/8 hlutum á móti því, að sýslusjóður kosti hann að 1/8 hluta. En þó að við flm. fáum ekki allt það samþ., sem við höfum farið fram á í frv., getum við sætt okkur við frv. eins og vegamálastjóri liggur til, að það verði, vegna þess að það mun vera svo viða annars staðar á landinu um flóðgáttir, að ríkissjóður kosti þær að 3/4 hlutum, en sýslusjóður eða viðkomandi sveitarfélög að 1/4 hluta. Vegamálastjóri er þessu máli manla kunnuhastur. Og ég held, að hv. þdm. megi treysta því, að hann leggi ekki til, að ríkissjóður greiði meira af kostnaði við þessar framkvæmdir en sanngjarnt er, og það sé þess vegna óhætt fyrir hv. þdm., sem ekki eru kunnugir á þessu svæði, að taka till. vegamálastjóra til greina. Það getur tæpast verið nokkurt vafamál, að sýslusjóði Rangárvallasýslu beri ekki að sjá um það, að vatnið, sem rennur úr Þverá og fyrrnefndum vötnum, renni undir brúna. Ríkissjóður hefur byggt brúna til samgöngubóta í því skyni, að vatnið rynni undir brúnni, en ekki sitt hvorum megin við hana. En þannig mundi verða, ef ekki væri byggður varnargarður sá, sem vegamálastjóri leggur til, að ríkissjóður kosti að öllu leyti. Þar er því um samgöngubætur að ræða, og er því ótvírætt réttmæti þess að samþ., að ríkissjóður kosti það mannvirki. Og í frv. er ekki lagt til, að ríkissjóður kosti að öllu leyti nema varnargarðana, sem byggðir eru þannig til samgöngubóta til að halda vatninu undir brúnni, ef frv. verður samþ. eins og vegamálastjóri leggur til. Vænti ég þess, að hv. þd. sjái sér fært að samþ. frv. í þeirri mynd, sem það er nú eftir till. vegamálastjóra, og vísi því til 3. umr.



Vegna þeirrar breyt., sem hér er fyrirhuguð á þessum l. um samgöngubætur og fyrirhleðslu Þverár og Markarfljóts, vil ég taka nokkuð fram til skýringar því, sem hér liggur fyrir. Hér kemur nokkuð á óvart sumt af þeim brtt. frá n., sem hv. frsm. lýsti hér og er í óhag sýslubúum í Rangárvallasýslu, frá því sem áður var í l. Það er ekki alveg rétt, sem hv. frsm. skýrði frá um 3. liðinn, viðkomandi varnargarðinum fyrir innan Barkarstaði. Í frv. er gert ráð fyrir, að hann verði borgaður að 1/8 af sýslufélagi Rangárvallasýslu, en eftir núgildandi l. ætti hann að borgast þaðan að 1/4. En allar aðrar nauðsynlegar fyrirhleðslur og önnur mannvirki til varnar gögn skemmdum á vatnasvæðinu fyrir innan Hlíðarenda í Fljótshlíð af ágangi Þverár eiga með núgildandi l. að greiðast að 1/8 úr sýslusjóðnum, en með brtt. að 1/4. Hv. frsm. hlýtur að sjá, að nái þessi breyt. fram að ganga eins og hún er í brtt., þá þýðir það, að sýslufélag Rangárvallasýslu á að greiða allar varnir, sem innan Hlíðarenda kunna að verða nauðsynlegar og fróðir menn segja, að þurfi að gera, að 14 eða m.ö.o. helmingi meira en gert er ráð fyrir í l. Og vitanlega eru aðalvarnargarðarnir á þessu svæði. Ég hefði búizt við, að þetta atriði hefði heldur verið sett í það horf að létta á sýslufélaginu en að þyngja fyrir því kostnaðarhliðina. Ég tel það sjálfsagt, að ríkissjóður greiði allan kostnað þar, sem landskemmdir verða og gera þarf fyrirhleðslur og önnur nauðsynleg mannvirki. En breyt., sem til hagræðis eru, eru þær, að ríkissjóður greiði allan kostnað vegna nauðsynlegra fyrirhleðslna til að veita Markarfljóti, Álum, Affalli og Þverá að Markarfljótsbrú og einnig lengingar varnargarðsins hjá Seljalandi. Hins vegar er 3. liðurinn sýslufélaginu stórum í óhag eins og hann er í brtt., og vil ég benda d. á, að við mestu umr. málsins mun ég bera fram brtt. í samræmi við það, sem er fyrr í l. Átti ég ekki von á því, að n. kæmi með breyt. þá, er felst í 3. lið 1. gr., og er því óviðbúinn að leggja brtt. mína fram við þessa umr.

Frsm. (Ingólfur Jónsson) Hv. þm. V.-Sk. heldur því fram, að verði frv. samþ. með brtt. n., þá yrði það sýslufélagi Rangárvallasýslu í óhag. Ég get ekki viðurkennt þetta. Hins vegar get ég fallist á það, að það mætti bæta frv. með brtt., enda þótt við flm. séum í aðalatriðum ánægðir með það eins og það er. N. var sammála um það, að rétt væri að byggja á till. vegamálastjóra, þar sem hann er manna fróðastur um þessi atriði. Það, sem hv. þm. sagði um 3. liðinn, að miklu meira kæmi til mála með að þurfa að gera innan Hlíðarenda en það, sem fælist í 3. lið, er bara allt annað en það, sem upplýsingar vegamálastjóra gáfu í skyn. Ég leitaði upplýsinga hjá vegamálastjóra, og upplýsti hann, að einn garður nægði hjá Barkarstöðum til þess að vernda Innhlíðina, enda kæmi Þverárgarðurinn hjá Háamúla. Mér finnst ástæðulaust að gera lítið úr þeim breyt., sem fást á lögunum með því að samþykkja frumv. eins og það nú er, þótt æskilegra hefði verið að fá það samþ. í því formi, sem það upphaflega var. Áætlun vegamálastjóra er, að þessar fyrirhuguðu framkvæmdir kosti um 2 millj. kr. og hlutur sýslufélagsins 175 þús. kr. En samkv. frv. á að losa sýslufélagið við að greiða þá upphæð, og það álít ég mikils virði fyrir sýsluna og leið að því takmarki, sem við stefnum að. Aftur á móti er ekkert nema gott eitt um það að segja, ef hv. þm. V.-Sk. gæti lagt þessu máli eitthvert lið til gagns. Meðan hann var þm. Rangæinga, hafði honum ekki tekizt að losa sýsluna við þennan bagga, enda þótt ég hljóti að álita, að hann hafi haft fullan huga á því. Rangæingar munu telja, að 175 þús. kr. séu mikið fé fyrir sýsluna, og ekki telja það ámælisvert fyrir þingm. kjördæmisins að losa sýslufélagið við slík útgjöld. Við flm. frv. munum fagna hverjum liðsmanni í þessu máli og ekki misvirða það, þótt hv. þm. V.-Sk. reyni að gera lítið úr þeim árangri, sem næst með frv.

Sveinbjörn Högnason Hv. 2. þm. Rang. virðist ekki vera vel kunnugur málinu. Hann var að tala um það áðan, ef þessi breyt. yrði ekki gerð með 3. lið 1. gr., þá ætti sá varnargarður að greiðast að 1/8 úr sýslusjóði, en í l. stendur, að ekki sá garður einn, heldur allir aðrir garðar í Fljótshlíð skuli greiðast að 1/8 úr ríkissjóði. Með brtt. n. á því að fella burt þessa skyldu, sem hvílir á ríkissjóði. Þetta ve:t ég, að hv. þm. sér, ef hann bara athugar það. Og það er víst, ef þessi umræddi varnargarður verður ekki settur innan við allar byggðir, inn hjá Þórólfsfelli, þá þarf á fleiri varnargörðum að halda. Hitt var ekki rétt hjá hv. 1. flm. frv., að ég segði, að frv. væri sýslunni í óhag. Þvert á móti tel ég frv. vera stórbót fyrir sýsluna. En það er spursmál með þessar 175 þús. hvort rétt sé að sleppa þeim ákvæðum í l., sem hagkvæm eru sýslufélaginu, fyrir þessar 175 þús., því að ég hygg, að þessi ráðstöfun yrði sýslufélaginu í óhag, þegar fram í sækir. eins og ég hef þegar bent á. Þess vegna tel ég það víst, að það sé ekki vilji, heldur sé byggt á misskilningi flm., a.m.k. þess flm., sem sæti á í n., að það sé verið stórum að draga úr hlunnindum þeim, sem sýslan hefur rétt á samkv. núgildandi l.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. allshn. með fyrirvara. Ég vildi því með örfáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni. Það er kunnugt úr útsvarslögunum, að leggja má á mann annars staðar en hann er heimilisfastur. Hins vegar er einnig leyft þar að skipta útsvarinu milli heimilissveitar og atvinnusveitar, þótt það sé aðeins lagt á í heimilissveitinni. Í 8. gr. er sú heimild, að leggja megi á í tveimur stöðum. Þetta frv. felur aðeins í sér rýmkun á þessari heimild. Eins og það var upphaflega flutt, þá þótti mér það of viðtækt, og ég gat ekki fallizt á það í því formi. En eins og menn vita, þá er það einkum flutt með tilliti til Siglufjarðar, svo að það var ekki beint þörf á, að það væri jafnvíðtækt. Í n. urðu menn því sammála um að þrengja rýmkunarheimildina og binda hana við síldarverkun eða síldarvinnslu. Eftir að þessi takmörkun var gerð, þá var frv. orðið miklu aðgengilegra. En þó get ég ekki alls kostar fellt mig við það, Skal ég lauslega gera grein fyrir því. Ég hafði nú í fyrstunni álitið, að reglur eða fyrirmæli 10. gr. útsvarslaganna mundu nægja eins með tilliti til Siglufjarðar. Sú mótbára hefur verið borin fram, að oft tillit til hinna mismunandi útsvarsstiga á hverjum stað og skipt útsvarinu í praksis eftir því, sem það næmi, við skiptingu útsvarsins. En mér er kunnugt um, að ríkisskattanefnd hefur tekið tillit til hinna mismunandi útsvarsstiga á hverjum stað og skipt útsvarinu í praksis eftir því, þannig að sá staðurinn, sem hærri útsvarsstigann hefur haft, hefur fengið sinn hluta hækkaðan í hlutfalli við það við skiptinguna, þessi mótbára hefur því ekki við rök að styðjast. Önnur mótbára hefur verið borin fram, sem er veigameiri. Litlar sveitir kosta kapps um að hafa góða gjaldendur, og eru þá oft vægari í kröfum sínum um framtal og álagningu til þess að halda þeim en atvínnusveitin mundi vera, þar sem fjárþörf þeirra er einnig oft lítil. Atvinnusveitin hefur engin tök á að fylgjast með þessum ívilnunum né getur virt þetta sjónarmið og getur við þetta beint tapað í gjöldum, þar eð útsvarið verður minna, er hún fær sinn hluta af. Þessari mótbáru er ekki hægt að neita. Hins vegar er þetta sjónarmið sveitanna eðlilegt og skiljanlegt. Siglufjarðarbær telur sig hafa orðið illa úti í þessum efnum. T.d. eru þar tveir síldarsaltendur, sem báðir hafa haft sömu umsetningu og sama ágóða, en fá mjög mismunandi útsvör í heimilissveitum sínum. Þótt ég sé því með skiptingunni, þá þykir mér sýnt, að hún fullnægi ekki öllu réttlæti í þessum efnum, og þess vegna hef ég skrifað undir nál. og gert grein fyrir fyrirvara. Hv. þm. Hafnf. lýsti yfir þeirri skoðun sinni, að útsvar ætti aðeins að leggja á á einum stað, - í heimilissveit viðkomanda. En hér er ekki um það að ræða að fara inn á þá braut að leggja á útsvar á tveimur stöðum, heldur er aðeins um að ræða rýmkun á þeirri heinild, sem fyrir er í l. Hv. þm. gerði einnig þá fyrirspurn, hvernig niðurjöfnunarnefndir ættu að fara að, þegar útsvörum væri jafnað niður á tveimur stöðum og hvor um sig vissi ekki, nema samanlagðar tekjur gjaldandans færu fram úr því hámarki, sem sett er í l. um stríðsgróðaskatt, þar sem bannað er að leggja útsvar á tekjur, sem fara fram úr 200 þús. krónum. Ég skal viðurkenna, að n. hefur ekki tekið þetta sérstaklega til athugunar. Þetta er heldur ekkert nýtt. Það hefur áður komið til úrlausnar. Um þetta atriði vantar ákvæði í l. um stríðsgróðaskatt, þar sem þessi takmörkun er sett. Ég býst við, að sá staður, er fær stríðsgróðann, yrði að víkja með útsvarið. En eins og ég sagði, þá vantar ákvæði um þetta í lögin.



Ég kom því miður ekki nægilega snemma til að heyra alla ræðu hv. síðasta ræðumanns. En ég held þó, að hann hafi ekki sagt neitt um fyrirspurn mína nema það, sem ég heyrði. En svar hans var ekki neitt svar. Þar eð hann leysti ekki úr fyrirspurn minni um það, hvernig fara ætti t.d. að, ef einhver hefði 150 þús. kr. tekjur á Siglufirði og jafnmikið í Rvík, og á hvorugum staðnum er vitað um meiri tekjur en hann hefur þar. Á báðum stöðunum er fullkomlega réttlátt að leggja á hann eftir tekjunum þar, en þó er óafvitandi verið að brjóta l. um stríðsgróðaskatt á báðum stöðunum. Það hefur því ekkert komið fram í þessum umr., sem breytir þeirri skoðun minni, að óheppilegra sé vegna samræmis að jafna niður á tveimur stöðum. Það á aðeins að leggja á menn á einum stað og skipta síðan útsvarinu. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að það væri ekki nýmæli í l., að lagt væri á menn á tveimur stöðum. Það er rétt. En það er ekki heimilað, nema reksturinn sé algerlega aðskilinn, svo að um tvo gjaldendur er raunverulega að ræða og miðað við allt árið. Ég er því á móti brtt. allshn., og ef haldið verður fast við þær, þá mun ég flytja brtt. við 3. umr., þess efnis, að skiptingin verði tekin fram yfir það að jafna útsvarinu niður á tveimur stöðum.



Það hefur gengið svo til, að því er virðist, að hv. allshn. hefur staðið öll að því að leggja til, að Alþ. stigi nú fyrsta sporið í þá átt að færa útsvarslöggjöf vora af þeim grundvelli, sem hún hvílir nú á. Það, sem hv. þm. Snæf. sagði, er í samræmi við þetta og mest byggt á misskilningi. Samkv. 8. gr. útsvarslaganna er að vísu leyfilegt að leggja á menn víðar en á einum stað, en skilyrðin fyrir því eru skýrlega þau, að viðkomandi reki búskap, hafi leiguafnot eða reki aðra atvinnu utan heimilissveitar sinnar allt árið um kring, og má þá leggja sérstaklega á þann hluta teknanna í atvinnusveitinni. Sé atvinna aftur á móti ekki rekin eða stunduð nema einhvern hluta af árinu utan heimilissveitar, eins og t.d. er um síldveiðar, þá á að leggja aðeins á gjaldandann í heimilissveitinni og skipta síðan útsvarinu. Þannig eru skýrar línur dregnar á milli þeirrar atvinnu, sem aðeins er rekin um stundarsakir, og þeirrar, sem rekin er allt árið. Það er þess vegna ekki hægt að víkja út af grundvelli laganna nema með þeim afleiðingum, að hlutdrægni komi fram, t.d. í garð þeirra, sem ekki leyna tekjum sínum. Ef maður t.d. kaupir fisk og verkar, selur hann svo aftur eftir stuttan tíma, hvaða mun gerði þá, þó um síld væri að ræða, en ekki fisk? Vitanlegt er, að þegar búið væri að taka þetta ákvæði inn í l., yrði ekki hægt að standa á móti því, að fleiri kæmu með slíkar kröfur, sem hér er um að ræða. Þótt þetta atriði út af fyrir sig sé ekki stórt, þó leiðir af því hliðstæð fyrirbrigði, sem hafa slæmar afleiðingar. Þetta mundi ekki aðeins verða haft svona á Siglufirði, heldur mundi það lag komast á almennt, að horfið væri frá grundvelli l. og venjulegum aðferðum við framkvæmd laga, og mundi það taka til allra staða, þar sem fiskur er veiddur og verkaður. Hv. þm. Snæf. sagði, að Siglufjörður hefði orðið hart úti í þessu efni. En hvers vegna hefur það orðið? Hv. þm. sýndi greinilega, að úrskurður ríkisskattanefndar um skiptingu útsvara milli heimasveitar og atvinnusveitar hefði fallið á þá lund, að þá er skattstigi heimasveitar ekki lagður til grundvallar, heldur fundin vísitala, til þess að hluti útsvars í atvinnusveit verði hliðstæður við útsvör, sem þar eru greidd, miðað við tekjur. Orsökina til misréttis í þessu efni er ekki að finna í grundvelli þeim, er þessi lög byggjast á, heldur í því, hvernig farið er eftir lögunum við álagningu útsvara, Misrétti það, sem kann að hafa átt sér stað gagnvart Siglufirði, er að mínu áliti ekki viðkomandi löggjöf að kenna og ekki framkvæmdarvaldinu í landinu, heldur bæjarstjórn Siglufjarðar. Núgildandi ákvæði í útsvarslöggjöfinni gera það að verkum, að hver staður getur borið það úr býtum, sem honum eðlilega ber, en út af grundvelli útsvarslöggjafarinnar má ekki fara. Mér virðist þess vegna óeðlilegt, að Alþ. fari nú að hverfa frá fyrri stefnu sinni í þessu efni. Því undrar mig mjög afstaða hv. þm. Snæf. og skilningur hans í þessu máli. Hitt, sem verið var að tala um, að heimasveit beri meira úr býtum vegna betri aðstöðu til að fylgjast með tekjum viðkomandi manna, er ekki rétt. Nú eru allar framtalsskýrslur opinber plögg. Sá dómstóll, sem hér sker úr, er ríkisskattanefnd, og hún hefur öll þau plögg í vörzlum sínum, og þess vegna er svo örugglega um þetta búið í núgildandi útsvarslöggjöf, að atvinnusveit ætti að fara eins vel út úr því og heimasveitin. Ég vil þess vegna leggja til, að frumv. verði fellt, því að ef það nær fram að ganga, verða afleiðingarnar eltingaleikur og togstreita í álagningu útsvara. Slíkt mundi að líkindum endurtaka sig í stærri stíl en nokkurru sinni hefur áður verið. Nú er miklu meiri hreyfing í fólki við atvinnurekstur en nokkru sinni áður, og mundi það verða svo í framkvæmdinni, ef heimiluð yrði útsvarsálagning í atvinnusveit, að réttur heimilissveitar yrði mjög fyrir borð borinn. Svo er það líka alveg í ósamræmi við þau ákvæði núgildandi laga, sem hér er um að ræða, að hér er gert ráð fyrir því, að þessi staður sé felldur undan þeim skiptingarákvæðum. Þó að skiptingarákvæði haldist þar, þá heyrir það ekki undir neina grein útsvar sl. Það sýnir greinilega, að hér er horfið frá grundvelli laganna. Ég vil undirstrika það mjög greinilega, að ég álít, að hér í þessu frv. sé horfið frá hinum upphaflega grundvelli laganna.



Herra forseti. - Ég get vel skilið, að hv. þm. Siglf. vilji fá möguleika til að leggja útsvör og önnur opinber gjöld á starfrækslu þá, sem þar fer fram að sumrinu, og er það í samræmi við núgildandi útsvarsl. En hann heldur því fram, að til þess að þetta geti orðið, sé þörf þeirrar breytingar, sem hér er farið fram á. En ég get ekki séð, að breyting á þessu sé nauðsynleg. Í 9. gr. útsvarsl. er tekið fram eftirfarandi, sem ég vil í sambandi við málið lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Ef skip leggur upp afla sinn utan heimilissveitar útgerðarmanns eða eiganda að minnsta kosti samtals 4 vikur af útsvarsárinu“, - þ.e.a.s., meðal annars í þessu tilfelli má skipta útsvari. Nú skal ég lýsa því ofurlítið, hvernig útsvarsskipting eins og þessi hefur verið framkvæmd milli Rvíkur og Mosfellssveitar. Borgarstjóri sendi fyrst skrá yfir þá íbúa Mosfellshrepps, sem hafa a,tvinnu að einhverju eða öllu leyti í Rvík. Eftir þessu var svo hægt að leggja á hvern mann hlutfallslega eftir atvinnu hans á hverjum stað. Mosfellshreppur gat haldið eftir 1/3 af útsvari, þó að viðkomandi maður stundaði eingöngu atvinnu í Rvík. Þegar skipting hafði farið fram, var það athugað á ný, hvað gjaldanda hefði borið að greiða í útsvar í Rvík eftir þeim útsvarsstiga, sem þar gildir, ef stiginn er hærri þar en í Mosfellshreppi. Útsvarshluti hans til Rvíkur hækkar svo það mikið hlutfallslega sem hann hefði orðið að greiða, ef hann hefði átt heima í Rvík. Ég sé ekki betur en Siglufjörður hefði getað haft fram sams konar kröfur gagnvart hliðstæðum mönnum, sem reka atvinnu á Siglufirði, með því að nota ákvæði núgildandi útsvarsl. út í æsar, - ekki síður en eftir þessu frv. En eins og farið er fram á í frv., þá gerbreyta þau ákvæði grundvelli núgildandi útsvarsl.



Herra forseti. - Það hafa komið hér fram ýmsar aths. við þetta mál, og að því leyti sem þeim hefur ekki verið svarað hér af hv. þm. Snæf., ætla ég að segja nokkur orð. Ég mun láta vera samt sem áður að svara sumum þeim aths., sem fram hafa komið í þessu máli, vegna þess að þeim hefur þegar verið svarað. Aðalatriðið í því, sem komið hefur fram hjá þeim hv. þm., sem hafa talað á móti því, sem þessi brtt. fer fram á viðkomandi skiptingu útsvara samkv. ákvæðum útsvarsl., 9. gr., er, að þeir telja Siglufjörð hafa þennan umrædda rétt til skiptingar samkv. núgildandi útsvar sl. Má telja, að Siglufjörður hafi þennan rétt, en aðeins að formi til. En niðurjöfnunarnefnd Siglufjarðar hefur ekki þennan rétt til að leggja á þann atvinnurekstur utanhéraðsmanna, sem hér er um að ræða, og hafa því atvinnurekendur verið aðstoðaðir til að leyna tekjum sínum. Þeir búa í fjarlægum héruðum, og er því erfitt fyrir menn að fylgjast með því, hvort framtal þeirra muni vera rétt eða hvaða skekkjur eru í þeim. Afleiðingin hefur orðið sú, að þessir atvinnurekendur hafa bókstaflega fengið skattanefndir í heimilissveit til að trúa hverju sem er. Saltandi hafði t.d. eitt ár 2000 kr. útsvar í heimilissveit, en á sama tíma fékk annar saltandi, sem var búsettur á Siglufirði og saltaði helmingi minna, 9000 kr. útsvar. Viðkomandi hreppsn. hélt því fram, að það, sem maðurinn taldi fram, væri rétt, og hún hafði ekki fengið nein plögg því viðkomandi. Höfðu þeir sett sig í varnarstöðu fyrir þennan mann. Viðkomandi hreppsn. tók upplýsingar þessa manns gildar. Með því að hreppsn. taki skýrslur slíkra manna gildar, hjálpa þær þeim til þess að draga undan framtali, vegna þess að þeir menn komast ekki að, sem gætu gefið réttar upplýsingar. Það hefur stundum komið fyrir, þegar ríkisskattanefnd hefur haft aðstöðu til að rannsaka framtöl, að hún hefur komið að leiðréttingum. En það er ekki heldur nema stundum. En vegna þess að ríkisskattanefnd kemst ekki yfir framtöl allra atvinnurekenda. þá yrði það ekki fyrr en svo seint, sem hægt væri að skipta útsvörum eftir því, að rétturinn væri í mörgum tilfellum glataður. Þeir, sem stunda síldaratvinnurekstur utan heimilissveitar sinnar, hafa getað haft í hótunum vegna núgildandi útsvarsl.: „Við flytjum okkur burt, ef á að leggja á okkur hærra útsvar“ en þetta og þetta, sem þeir tilgreina. Það er óeðlilegt, en samt staðreynd, að slík togstreita eigi sér stað milli bæjarfélaga og hreppsfélaga. Vil ég þó ekki ásaka þær hreppsnefndir, sem í neyð sinni hafa gripið til slíkra ráðstafana. En þetta hefur komið afar illa niður á Siglufirði og öðrum síldarverstöðvum norðanlands. Það er ekki nægileg ástæða til að vera á móti málinu, að Siglufjörður hefur aðeins að formi til rétt til að leggja útsvör á atvinnurekendur á Siglufirði, sem eiga heima annars staðar. Það er rétt, að hér er veitt ný undanþága frá grundvallarreglum útsvarsl. En ég tel ekki rétt, að með þessu sé horfið af grundvelli laganna. Hér yrði tekinn einn þáttur atvinnuveganna og heimild gefin til að leggja á þann atvinnurekstur, þar sem hann fer fram, sem er mjög eðlilegt og nauðsynlegt vegna eðli atvinnuvegarins. Því hefur verið haldið fram, að ef þetta yrði samþ., mundi koma kröfur um það, að eins yrði farið að gagnvart öðrum atvinnuvegum. Ég held, að ekki sé hætta á þessu, vegna þess að síldarútgerðin stendur ekki yfir nema frá 3–4 vikum upp í 3–4 mánuði, og er hún þess vegna að því leyti sérstakt undantekningartilfelli. Það stendur allt öðruvísi á um aðra atvinnuvegi landsins. Yfirleitt stunda atvinnurekendur atvinnurekstur sinn í heimilissveitinni. Hitt er undantekning og sennilega mjög fágætt, að stunda fiskiðnað utan heimilissveitar, því að þótt útgerðarmenn geri skip sin út á fiskveiðar utan heimilissveitar, þá flytja þeir venjulega heim aflann, eins litið verkaðan og frekast er unnt. Öðru máli gegnir um síldariðnaðinn. En ef eins mikil brögð yrðu að því, að menn rækju atvinnurekstur utan heimilissveitar sinnar, eins og á sér stað um síldaratvinnureksturinn, þá væri sanngjarnt að láta þessi ákvæði einnig ná til þess atvinnurekstrar. Það yrði þá helzt einhvers konar fiskverkun, en varla annað. En í brtt. frá allshn. er búið að þrengja þetta ákvæði, þannig að það nær aðeins til síldaratvinnurekstrar. Það er líka eftir till. allshn. útilokað, að hægt sé að leggja útsvar á báta eða skip, sem veiða fyrir Norðurlandi. Þess vegna fellir n. líka niður undanþágu vegna báta, sem gert var í upphafi ráð fyrir að undanskilja. Höfuðefni málsins er þetta: Á að gefa þeim, sem reka atvinnu utan heimilissveitar sinnar, aðstöðu til þess að spekúlera í því að fá því framgengt með samningum við viðkomandi skattan. og niðurjöfnunarn. að koma sér undan að greiða útsvar eins og þeim bæri að greiða, ef þeir greiddu það á þeim stöðum, þar sem atvinna þeirra er rekin?. Þetta er mikið mál fyrir þá staði norðanlands, þar sem síldariðnaður fer fram. Ef menn geta sloppið undan þessum byrðum, verður það til þess að þyngja skatta- og útsvarsbyrðarnar á hinum, sem ekki vilja fara út í þessi undanbrögð. Ég vænti því, að menn geti fallizt á þær breyt., sem hér er farið fram á. Það hefur verið tekið fram í þessum umr., að Siglufjarðarbær hafi ekki gert kröfu um skiptingu útsvaranna, sem hér koma til greina. Það er rétt, að Siglufjarðarbær hefur ekki farið fram á skiptingu útsvaranna af slíkum atvinnurekstri, sem hér er um að ræða. Og hann hefur ekki viljað vera að eltast við fólk, sem kemur til Siglufjarðar í vinnu þar. Það er ákaflega mikið verk og oft mjög lítið upp úr því að hafa, og á tímabili fyrir stríðið var það svo, að þó að skipting á því fengist, þá stóð þetta sem innieign hjá viðkomandi hreppsfélögum kannske árum saman. Þessa innieign var ekki hægt að reikna með sem tekjum, því að allt var í óvissu um, hvenær hún fengist greidd. Þetta hefur breytzt nú, sérstaklaga með breit. um, að taka megi útsvör af atvinnu manna, þannig að Siglufjarðarbær mun hafa betri tekjur af þessu nú. En Siglufjarðarbær sá sér heldur ekki eins vel fært að fara eftir þessu ákvæði, af því að ekki var fyllilega ljóst, hversu langt þessi ákvæði l. ná. Og það voru lögð á tilraunaútsvör eftir þeim, og hefur staðið í málaferlum um þau. Og nú er kominn dómsúrskurður um það, hvernig skilja beri ákvæði laganna um heimilisfasta atvinnustofnun. Meðan mál þessi stóðu yfir, vildi bærinn ekki sinna því að krefjast skiptingar á útsvari. En hvað sem líður rétti til skiptingar, er hitt víst, enda fengin ugglaus reynd fyrir því, að síldaratvinnurekendur, sem hafa átt heima utan þess staðar, sem þeir hafa rekið síldaratvinnuna, hafa að mestu leyti getað skotið sér undan útsvörum. Núverandi ákvæði útsvarslaga gera þetta mjög vel mögulegt fyrir ófyrirleitna menn. Núgildandi ákvæði um skiptingu útsvara geta á engan hátt fyrirbyggt þetta óréttlæti. Vænti ég, að þessu máli verði sýnd sanngirni og það, sem farið er fram á, samþ.

Pétur Ottesen Hv. þm. Siglf. hefur, eins og vænta mátti, beygt sig fyrir þeim rökum, sem hér hafa komið fram, að Siglufjarðarbær og aðrir staðir, sem líkt stendur á um í þessu tilliti, geta eftir núgildandi l. bor ið úr býtum útsvarsgreiðslur eftir réttmætum kröfum. En þessi hv. þm. segir, að það sé ekki nema að forminu til, vegna þess að viðkomandi gjaldendur hafi ástæður til að smeygja sér undan þessum gjöldum, þeir geri samninga við hreppsnefndir og skattanefndir á fjarlægum stöðum um að skrifa sig þar til heimilis og hafi svo traust og hald hjá þessum hreppsnefndum í því að berjast á móti því, að á þá séu lögð eðlileg gjöld eða eðlileg útsvör, eftir því sem tekjur þeirra gefa tilefni til. Ég held, að ég hafi getið þess við 1. umr. þessa máls að gefnu tilefni frá þessum hv. þm., þar sem hann fór út í þetta atriði, að ég þekki ekki til þess, hvorki í minni sveit né heldur af kunnugleika af hreppsnefndum og bæjarstjórnum. En hins vegar er mér kunnugt um, að þær ganga alveg á fremstu grös um að fá grundvelli undir útsvarsálagningu á þessa menn, sem reka atvinnu utan heimilissveitar sinnar. En við skulum gera ráð fyrir, að hv. þm. hafi eitthvað fyrir sér í þessu efni og þá sérstaklega, þar sem hann er að benda á sérstök eða sérstakt atriði, sem hann dregur þessar ályktanir af. En það er ekki eins og það séu ekki fleiri aðilar, sem þarna koma til greina til þess að dæma um réttmæti framtals manna, heldur en þessar heimilissveitir, sem í þessum tilfellum eru ekki þær sömu og atvinnusveitirnar. Yfirskattan. í því umdæmi, sem viðkomandi sveitarstjórn eða bæjarstjórn heyrir undir, tekur við til þess að dæma um réttmæti í þessu efni. Nú vill kannske hv. þm. halda því fram, að það geti staðið svo á, að yfirskattan. sé ef til vill þannig skapi farin, að hún haldi að einhverju leyti í hönd með þeim sveitarstjórnum, sem hér koma til greina um að breiða yfir undandrátt í framtölum. Það er náttúrlega ákaflega langsótt að gera ráð fyrir, að slíkt geti verið til, og fjarstætt að ætla slíkt yfirleitt. En ef svo væri, kemur þar þriðji aðilinn til greina, sem er algerlega hafinn yfir sérhagsmunatogstreitu í þessu efni, sem er ríkisskattanefnd, og er það sá aðili, senn endanlega gerir út um þessi mál. Þess vegna er enginn grundvöllur til undir .það, að þarna sé nokkurt undanfæri fyrir viðkomandi gjaldþegna. Því að það er vitanlega alveg hægt fyrir stjórnarvöld í þeim kaupstað eða kauptúni, þar sem þessi atvinnurekstur fer fram, að koma á framfæri við rétta aðila upplýsingum um það, hvaða tekjur viðkomandi aðili eða aðilar hafa haft á staðnum og leggja þannig grundvöll að því, að öll rök séu fyrir hendi, sem þarf til þess að fella endanlegan réttlátan úrskurð um það, hvað viðkomandi gjaldþegnar eigi að borga. Þannig er það, að eins og það var á misskilningi byggt hjá hv. þm. Siglf., að sveitarstjórnir og bæjarstjórnir gætu ekki notið réttmætar skiptingar á útsvörum þessum, þá er það eins byggt á algerum misskilningi, að menn geti af þessum ástæðum komið sér undan réttmætum gjöldum að öðru leyti í þessum tilfellum. Þar eru þess vegna ekki fyrir hendi nein rök fyrir því, að ástæða sé til þess að breyta til um þetta atriði, bæði af því, að í l. er svo vel frá þessu gengið, og einnig í framkvæmdinni auðið að ganga svo vel frá þessum hlutum, að mönnum þarf ekki að haldast uppi og getur ekki haldizt uppi, ef rétt er að farið, að breiða fjöður yfir tekjur sínar og láta ekki koma til framtals sumt af þeim til þess á þann hátt að forða sér hjá útsvarsgreiðslum. Ég vil þess vegna, eins og málið liggur fyrir, mjög eindregið vara, við því að fara nú að stíga fyrsta sporið til þess að koma öðrum eins óskaplegum glundroða inn í útsvarslöggjöfina eins og áður var, sem mundi gera útsvarsálagningu enn þá flóknari nú heldur en áður, meðan það ástand ríkti í útsvarslöggjöf okkar, þar sem atvinnutæki eru þannig nú, að meiri hreyfing er á fólki til atvinnuleitar en áður var. Enda er með ákvæðum útsvarsl., eins og þau eru nú, réttur einskis sveitarfélags eða bæjarfélags fyrir borð borinn, ef l. eru hagnýtt rétt.



Ég skil mjög vel tilgang hv. flm. með þessu frv. og einnig þarfir Siglufjarðarka,upstaðar til aukinna tekna. En það má segja það, að úr þessari þörf hafi verið bætt talsvert mikið með því að gera síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði, sem er mjög stór atvinnurekstur þar, útvarsskyldar. Hv. flm. lýsti þessu frv. þannig sjálfur, að með því væri tekinn einn þáttur atvinnuveganna út úr og önnur regla látin gilda um hann heldur en aðra atvinnuvegi. Ég fyrir mitt leyti lít svo á; að það sé hin fyrsta regla og sú, sem verður að gilda um alla skattálagningu, hvort heldur er til ríkis eða bæjar- og sveitarfélaga, að hin sömu lög gildi fyrir alla einstaklinga þjóðfélagsins og alla atvinnuvegi, en enginn einn atvinnuvegur sé tekinn þar sérstaklega út úr og önnur regla látin gilda um hann heldur en aðra átvinnuvegi. Af þessu tel ég, ef Alþ. samþ. þetta frv., að það sé þá komið inn á mjög hættulega braut. Og það þarf ekki aðra viðurkenningu á því en yfirlýsingu hv. flm. sjálfs um tilgang þessa frv. Hv. flm. var að spyrjast fyrir um það, hvort ætti að gefa mönnum leyfi til að telja heimili sitt annars staðar en þar, sem þeir stunda atvinnurekstur sinn. Ef menn eiga í raun og veru heima annars staðar og hafa þar annan atvinnurekstur, sem er kannske umfangsmeiri, þá verða menn sjálfir að velja um það, hvar þeir telji sig eiga, heima. Það getur ekki verið neinn mælikvarði á það, hvort þeir eigi heima á Siglufirði, þó að þeir hafi síldaratvinnurekstur þar. Annað mál er það, að það mun hafa verið töluvert reynt að fara í kringum útsvar sl., eins og þau eru nú. Og mönnum mun hafa haldizt það töluvert mikið uppi óátalið m.a. af Siglufjarðarbæ, að telja heimili sitt annars staðar heldur en þar, sem þeir hafa raunverulega átt heima. Og það hefur viljað svo hrapalega til, - og sömu ákvæði hafa gilt í þessu efni síðan 1936 -, að Siglufjarðarkaupstaður hefur látið undan falla að nota sér þá hjálp, sem hann gat haft í l. til að ná útsvörum af tveim stærstu fyrirtækjunum, sem rekin hafa verið á Siglufirði. En það, að Siglufjarðarbær hefur ekki notað sér útsvarsl. út í æsar, getur ekki verið nóg ástæða til þess, að nú þurfi að fara að breyta útsvarsl. Með hæstaréttardómi, sem upp var kveðinn á árinu, sem leið, var upplýst nokkuð mikið í þessu efni, og mér er kunnugt um það, að það mun vera litið þannig á af hæstarétti, - og komið fram í dóminum, - að atvinnurekendur verða að hafa skrifstofu og daglegar útborganir á einhverjum stað, til þess að geta talið sér þar heimili. Nú hefur það verið svo um einhvern stærsta atvinnurekandann á Siglufirði, að hann hefur talið sér heimili inni í Eyjafirði. Og ég hef það frá einum hreppsnefndarmanni þar, að þar hafi aldrei verið lagt á hann tímsetningarútsvar, heldur aðeins eignaútsvar. Hins vegar hafa Siglfirðingar aldrei lagt á þetta fyrirtæki útsvar. Þeir hafa þar ekki notað sér möguleika til þess að ná tekjum af þessu fyrirtæki. Þetta fyrirtæki hefur nú skrifstofu á Siglufirði árið um kring, og þar fara fram allar þess útborganir. Það er þess vegna ekkert annað en klaufaskapur af bæjaryfirvöldunum á Siglufirði að hafa ekki notað sér tekjur af þessu fyrirtæki, eftir útsvarslöggjöfinni. Hv. þm. Siglf. komst þannig að orði, að meðan verið væri að gera út um það hjá dómstólunum, hvernig nota mætti útsvarslöggjöfina í þessum tilfellum, hafði Siglufjarðarbær orðið hart úti um að fá tekjur af þessum fyrirtækjum og einstaklingum, sem reka atvinnu á Siglufirði, en eiga lögheimili annars staðar. En ég tel það slóðaskap af bæjarstjórninni á Siglufirði að vera ekki búin að fá vitneskju um það, hvað dómstólarnir segðu um skiptingu útsvara, alla leið frá 1936. Ég held, að útsvarsl. séu það ótvíræð í þessu efni, að þegar menn eru búnir að ganga úr skugga um það, hvað útsvarslöggjöfin meinar, og það á grundvelli þeirra hæstaréttardóma, sem nýlega hafa fallið í þessu máli, þá sýni það sig, að engin ástæða sé til að breyta þeirri löggjöf, heldur sé það varhugaverð braut að ganga inn á, að talta einn atvinnurekstur út úr og láta önnur ákvæði um útsvarsálagningu gilda um hann en annan atvinnurekstur í landinu. Og þrátt, fyrir það að ég hef að ýmsu leyti tilhneigingu til að hlynni að Siglufjarðarbæ, eins og áður hefur komið fram, - m.a. í því, að ég hef staðið að því, að þar hafa verið reistar miklar síldarverksmiðjur -, Þá tel ég ekki, að þörf Siglufjarðarbæjar sé það rík í þessu efni, að ástæða sé til að ganga inn á þá braut að breyta útsvarslöggjöfinni þannig, að aðrar reglur gildi um þennan atvinnurekstur en aðra atvinnu. Ef Siglufjarðarbær vill nota sér ákvæði núgildandi útsvarsl., held ég, að tekjuþörf þess bæjar verði borgið.

Bjarni Ásgeirsson Hv. þm. Siglf. sagði áðan, að aðalatriði þessa máls væri að tryggja, að einstakir stórir atvinnurekendur slyppu ekki undir því að greiða réttmæt gjöld til sveitarog bæjarfélaga hlutfallslega jafnt og aðrir. En Ég held því fram, að þetta verði tryggt með núgildandi löggjöf, ef hún er notuð út í æsar. Og ég vil leiðrétta nokkurn misskilning, sem kom fram hjá hv. þm. Siglf. um það, á hvern hátt væri hægt að finna grundvöll undir þeirri útsvarsskiptingu, sem í l. er heimild til. Hann viðurkenndi, að grundvöllur fyrir þessu væri til í l., en hélt því fram, að einstök sveitarfélög gætu gert að engu árangur þeirrar heimildar, að því er tekur til Siglufjarðarbæjar, með því að taka á móti mjög ófullkomnum upplýsingum um tekjur gjaldenda, og að skattan. þessara sveitarfélaga mundi þá vera samsekar þessum framteljendum um að koma undan framtali nokkru af tekjum þeirra. En nú er ekki ástæða til, að þessu sé þannig varið, því að fyrst og fremst segir í 14. gr. útsvarsl. „Sveitarstjórn gerir um hver áramót skrár yfir þá gjaldþegna, er hún hyggur sig eiga að fá hluta af útsvörum þeirra frá annarri sveit, ásamt upplýsingum um atvinnu hvers, kaup, tekjur, og eignir þar í sveit, vinnutíma og dvalartíma o.s.frv. Sendir sveitarstjórn síðan skrárnar til viðkomandi sveitarstjórna.“ o.s.frv. Slíkar skýrslur hefur t.d. Reykjavíkurbær alltaf sent um menn, sem búsettir hafa verið uppi í Mosfellssveit, en rekið atvinnu í Rvík, eins og ég sagði áðan. Og þessa aðferð á bæjarstjórn Siglufjarðar vitanlega að geta haft líka. Hún á að senda skrá yfir þá menn, sem ekki eru þar heimilisfastir, en reka þar atvinnu og ber að greiða nokkuð af útsvarinu til Siglufjarðarkaupstaðar, og gefa viðkomandi nefndum í heimilissveitum þessara gjaldenda allar upplýsingar, sem hún hefur yfir að ráða um tekjur þessara manna. Þar að auki eru það ekki sveitarstjórnir, sem skipta þessum útsvörum, heldur yfirskattan. sýslunnar, sem gerir skiptinguna á, grundvelli skattskýrslna þess árs, þegar þær liggja fyrir. Og þá fer hún ekki eftir framtölum hreppsnefnda, heldur eftir framtölum viðkomandi gjaldenda til skatts og leggur á þá samkv. þeim skattplöggum, sem viðurkennd eru það ár. Ef viðkomandi bæjarstjórn líkar ekki þetta framtal eða þessi skipting, getur hún skotið málinu til yfirskattan. Þannig má segja, að möguleikar séu til þess að fá fram í dagsljósið allt, sem satt er í málinu, þannig að einstakar skattan., jafnvel þó að þær væru hliðhollar gjaldendum, eiga engu að geta ráðið um útsvör gjaldendanna, sem falla til atvinnusveitarinnar, sem í þessu tilfelli er Siglufjarðarbær. Ég held því, að það sé opin leið fyrir Siglufjarðarbæ að fá allar sínar réttmætar útsvarskröfur uppfylltar eftir núgildandi útsvarsl. Og ég held, að sá bær ætti að reyna þannig að fá útsvörum þessara gjaldenda skipt eftir þeim l., sem til eru um það efni, og sjá, hvernig því fer fram á þessu ári, sem nú stendur yfir, og má þá taka málið fyrir á næsta ári á Alþ. og fá l. þá breytt, ef ekki tekst eftir núgildandi l. að fá fram útsvarsskiptingu.



Ég kemst ekki hjá því að svara nokkrum orðum því, sem fram hefur komið í þessum umr. Í fyrsta lagi sagði hv. þm. Ísaf., að ég hefði sagt í ræðu minni, að ég vildi láta aðrar reglur gilda um álagningu útsvara á síldaratvinnurekstur heldur en á aðra gjaldendur í landinu og að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, ef það næði fram að ganga, væri farið inn á þá braut að leggja öðruvísi á þennan atvinurekstur heldur en aðra þegna í þjóðfélaginu, og mér skildist hann álíta; að þessi atvinnurekstur gæti þá búizt við hærri gjöldum en annar atvinnurekstur. Þetta er misskilningur, hvernig sem á honum stendur. Með ákvæðum þessa frv. er alls ekki breytt út af þeirri grundvallarreglu, að þessir menn eða gjaldendur fái alveg tilsvarandi jafnhátt útsvar og aðrir, eftir þeim álagningarreglum, sem farið er eftir þar, sem gjöldin eru greidd. Og það var ekki ástæða til að skilja orð mín á annan veg en svona. Það liggur í augum uppi, að sé bæjar- og hreppsfélögum á Norðurlandi gefin réttur til að leggja á þessa menn, þá hvarflar ekki að þeim að leggja á þá önnur eða hlutfallslega hærri útsvör heldur en á aðra gjaldþegna sveitarfélaganna, enda er ákvæði í frv. til þess að fyrirbyggja það, að tvöfalt álag verði lagt á þann hluta atvinnunnar, sem viðkomandi gjaldandi rekur utan sinnar heimilissveitar. Ég hef heldur ekki talað um, að það þyrfti, enda ekki stefnt að því í frv., að banna mönnum að telja heimili sitt eða félaga sinna annars staðar en þar, sem þessir viðkomandi aðilar hafa síldaratvinnurekstur. Einmitt eftir þessu frv. er þeim algerlega frjálst að skrá sig hvar sem er til heimilis. En eins og ég tók fram við 1. umr., eru ákvæði íslenzkra l. um lögheimili og heimilisfang ákaflega óljós. Og ég vil alls ekki segja, að þessir menn, sem hafa rekið atvinnu á Siglufirði, hafi ranglega talið sig til heimilis annars staðar. Ég tók þá einnig fram, að ýmsir þeirra hefðu réttilega talið sig til heimilis annars staðar en þar, sem þeir hefðu haft atvinnurekstur sinn. Það er talað um, að Siglufjarðarbær hafi ekki notað möguleika þá, sem hann hafði haft til að innheimta útsvör og fá fram skiptingu á útsvörum á undanförnum árum. Ég er ekki kunnugur þessu nú um nokkurn tíma. En af kynningu, sem ég hafði af því þar áður, veit ég, að ákvæði l. um þetta komu ekki að haldi hvað síldaratvinnureksturinn snerti, af því sem ég sagði áðan. Ofan á það bætist, að þegar búið hefur verið að skipta útsvörunum, þá fást þau ekki greidd, fyrr en eftir dúk og disk og stundum aldrei. Þetta hefur stafað af fjárhagsörðugleikum viðkomandi sveitarfélaga, sem hafa látið slíkar greiðslur sitja á hakanum eða að þau hafa ekki getað innheimt útsvörin, sem skipting hefur fengizt á. Ég man eftir, að við á Siglufirði fengum 4000 kr. þannig í skiptingu útsvara frá Ísafjarðarkaupstað, og þegar ég lét af störfum í bæjarstjórn. var það ekki komið inn, nema að litlu leyti. Þannig hefur það átt sér stað í fleiri tilfellum. Venjulega hefur þetta, að sveitar- og bæjarfélög tafa átt erfitt með að innheimta útsvör, sem þannig hefur verið skipt, stafað af því, að það hefur verið illa gengið eftir að fá þau greidd, enda lamar það áhugann, að meiri hluti útsvarsins er eign annarrar sveitar. Það er rangt að fullyrða, að Siglufjarðarbær hafi ekki notað sér þá möguleika, sem bærinn hefur haft til þess að fá útsvör af mönnum, sem rekið hafa þar atvinnu, en talið heimili sitt annars staðar. Um stærsta útgerðarmanninn þar er það að segja, að hann telur heimili sitt í Eyjafjarðarsýslu, það er fullkomlega lögmætt að gera það. Hins vegar er óeðlilegt, að hann geti með því skotið sér undan réttmætum gjöldum, en það gera núgildandi útsvarslög honum kleift. Það er leitt til þess að vita, að gjaldendur skuli geta komizt undan réttmætum gjöldum með því að taka sér eitthvað yfirskynsheimili. Það, sem kom fram í ræðum þeirra hv. þm. Borgf. og hv. þm. Mýr. er það sama, sem þeir tóku fram áður. Það er rétt, að það er að forminu til möguleiki fyrir því að koma fram fullum réttmætum útsvarskröfum á hendur þessum mönnum, þó að þeir eigi heima annars staðar en þar, sem þeir hafa atvinnurekstur, En þetta er aðeins formlegur séttur, því hefur Siglufjarðarkaupstaður fengið að kenna á. Það eru engin rök að vera að lesa hér upp lagafyrirmæli, sem þannig er frá gengið, að leikur einn er að smjúga fram hjá. Þessir hv. þm. virðast heldur ekki vita, hve mikinn tíma það tekur að áfrýja til yfirskattan. Ef útsvarstekjurnar eiga að koma að gagni, er ekki nóg, að þær komi árið eftir, að útsvörin eru á lögð; þær verða að koma á sama ári. Bæjarstjórn þarf að hafa það nokkurn veginn í sinni hendi, hve ört hún fær tekjur sínar inn, og svo seint gengur að innheimta útsvör gegnum starf yfirskattan., að það er næstum ógerningur fyrir bæjar- og sveitarfélög að bíða eftir því, og alveg ótækt, þegar um mörg af stórum útsvörum er að ræða. Það veldur ákaflega miklum erfiðleikum, þegar margir stærstu gjaldendurnir í plássinu eru þannig, að það er ekki hægt að vita með vissu fyrr en eftir langan tíma, hvaða útsvörum má reikna með frá þeim. Ég vil líka vekja athygli á því, að þegar nokkur tími er liðinn, frá því að útsvör eru lögð á, er erfitt að fá upp, hverjar hinar raunverulegu tekjur gjaldandans hafa verið. Það er nógu erfitt að fá það fram, þó að það sé á sama tíma og athugaðar eru tekjur annarra gjaldenda, þó að það dragist ekki. Og það er erfitt að athuga, hvort rétt er fram talið, ef framtalið er tekið seint til athugunar. Þegar á allt þetta er litið, vænti ég, að menn sjái, að það er sanngjarnt að samþ. þetta frv.



Því fer mjög fjarri, að ég hafi misskilið hv. þm. Siglf., og enn fjær, að ég hafi rangfært nokkuð af því, sem hann hefur sagt hér. Það var um það rætt af hv. þm., að það væri nokkuð hál braut að taka upp þá reglu um skattlagningu atvinnuvega að haga henni á þann hátt, sem farið er fram á í þessu frv. Og þá komst hv. þm. Siglf. þannig að orði, að hér væri ekki um neina almenna reglu að ræða, heldur væri hér tekinn einn þáttur atvinnurekstrar út úr og önnur regla látin gilda um hann en aðra atvinnuvegi, og að sú regla, sem eftir þessu frv. yrði látin gilda um þennan atvinnurekstur, væri tvíþætt. Í fyrsta lagi yrði lögð útsvör á síldaratvinnurekstur á tveimur stöðum, - og það er ekki gert við aðra gjaldendur í þessu þjóðfélagi. Og í öðru lagi yrði lagt á þá, sem rækju síldaratvinnuveg, eftir tvenns konar útsvarsstiga. Hv. þm. Siglf. hlýtur að vita, að það er mismunandi útsvarsstigi, sem farið er eftir á ýmsum stöðum á landinu og mjög fjarri því, að hann se alls staðar sá sami. Hann er mjög misjafn og fer alveg eftir þörfum hinna einstöku sveitarfélaga. Ef frv. þetta yrði að l., yrði lagt á þá atvinnurekendur, sem reka þessa atvinnu á Siglufirði, bæði þar og í heimilissveit þeirra, ef hún er annars staðar, og í öðru lagi fengju þeir ekki útsvar eftir skattstiga heimilissveitar sinnar, heldur eftir skattstiga, sem gilti á Siglufirði og eftir öðrum skattstiga heima hjá sér. Þetta vænti ég, að vefjist ekki fyrir hv. þm. Siglf., sem er talinn lögfróður maður. Þetta felst í frv. og þeirri málfærslu, sem með því er höfð, og þó að ekki sé ástæða til að breyta útsvarslöggjöfinni, gæti komið til álita, hvort rétt mundi vera að gera ákvæði l. um heimilisfang manna nokkru fyllri og nákvæmari heldur en þau eru nú, og ég get vel fallizt á þann hluta málfærslu hv. þm. Siglf. En þá fæ ég ekki skilið, hvers vegna hann í staðinn fyrir að koma fram með þetta frv. ekki kom heldur með frv. til l. um breyt. á l. um heimilisfang til þess að gera ákveðið þeirra l. fyllri og ljósari. Myndi það vera miklu færari og betri leið fyrir þá, sem hafa síldaratvinnurekstur í Siglufjarðarkaupstað, og fyrir bæjarstjórn Siglufjarðar heldur en frv. það, sem hér liggur fyrir, því að ef það yrði samþ., kæmi fram við það mikið misrétti í þjóðfélaginu.



Ég get skírskotað til nál., og þarf ég engu að bæta við það, sem þar er tekið fram. N. varð sammála um, að frv. þetta næði ekki fram að ganga, þar sem með því yrði raskað verulega grundvelli Lífeyrissjóðs Íslands. Í sjálfu sér væri það kannske ekki óeðlilegt, að þeir aðilar, sem um getur í frv., fengju slíka undanþágu, en þá yrði það bara til þess að opna flóðgáttina, því að straumur um undanþágubeiðnir mundi þá koma á eftir, og yrði strax allmikil tekjurýrnun hjá lífeyrissjóðnum. Þar sem það liggur fyrir að endurskoða þessi l., leggur n. til, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá.



Eins og fram er tekið í grg., sem fylgir þessu frv. mínu, hefur Alþ. áður samþ. og sett lög um það, að starfsmenn ýmissa stofnana séu undanþegnir því að greiða iðgjöld í Lífeyrissjóð Íslands. Í frv. er farið fram á, að starfsmenn samvinnufélaganna, sem stofnað hafa lífeyrissjóð á sama hátt, losni við að greiða iðgjöld til sjóðsins. Hv. allshn. hefur ekki talið sér fært að mæla með frv., og eru mér það vonbrigði, að hún skuli ekki vilja stuðla að því, að þetta misrétti hverfi sem fyrst úr sögunni. Ég vil leggja til, að d. felli þá rökst. dagskrá, sem fram er komin, og greiði atkv. með frv. Hitt er rétt, að endurskoðunar mun þörf á þessari löggjöf. Samþ. var í Ed. 21. maí 1942 ályktun um, að stjórnin hraðaði svo endurskoðun l. um alþýðutryggingar, að niðurstöður þeirrar rannsóknar og endurskoðunar lægju fyrir þingi því, sem nú situr. Nú er mér ekki kunnugt, hvort stjórnin hefur látið fram fara endurskoðun, en óþarft ætti að vera að skora á stjórnina þing eftir þing að láta þá endurskoðun fara fram. Væri æskilegt að fá upplýsingar um það hjá hv. 1. þm. Árn., ef honum er kunnugt, hvað hæstv. stjórn hefur aðhafzt í málinu.



Ég býst við, að undirbúningi sé eigi lokið, og geng út frá því, að málið sé ekki komið fram í tryggingarráði, og dreg ég þá ályktun af því, að rannsókn hafi ekki farið fram. Finnst mér, eins og málið stendur, nægilega vel fyrir þessu atriði séð. Hættan er sú, ef þetta nær fram að ganga, að fleiri komi á eftir, sem vilja láta fara eins með óskir sínar. Gæti þá svo farið, áður en langir tímar liðu, að tekjur lífeyrissjóðs minnkuðu. að miklum mun. Þetta er vert að athuga, áður en lengra er farið. Hitt get ég tekið undir með hv. þm. V.-Húnv., að sjálfsagt er að taka til athugunar, að menn verði ekki fyrir misrétti í þessu efni.



Ég er þakklátur hv. frsm., hvernig hann hefur tekið í þetta mál. Það er ekki óeðlilegt, að samvinnufélögin fái undanþágu í þessu efni. Í Ed. var bent á hættu þá fyrir lífeyrissjóð, að hann fengi ekki iðgjöldin, ef þetta yrði samþ., og að hann yrði ófær um að inna af höndum skyldur sínar. Það er hin mesta þörf að endurskoða tryggingarlögin hið allra fyrsta, og er þess að vænta, að rannsókn hefjist sem fyrst.



Herra forseti. - Ég skal ekki vera langorður uni frv. það, er hér er til umr. á þskj. 145, enda er minnst þörf á því, að það sé skýrt frekar en gert er í grg. frv. Eins og þar er tekið fram, er það flutt af menntmn. vegna tilmæla vegamálastjóra. Menntmn. hefur athugað frv., og leggur hún einróma til, að það verði samþ., og væntir þess af hv. d. og Alþ. í heild, að það verði látið nú fram að ganga í sinni núverandi mynd.