Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Jakob Möller): Þetta frv. er flutt af þm. Reykjavíkur eftir ósk bæjarráðsins. Það miðar að því að gera auðveldari innheimtu skatta og útsvara af útlendingum, sem hafa stutta viðdvöl í landinu. Ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að fara nánar út í efni frv., en vil mælast til þess, að það fái að ganga til 2. umr. og n., og mun þá n. að sjálfsögðu athuga málið nákvæmlega og gera breyt. á því, ef þurfa þykir.

* Flm. (Gísli Guðmundsson): Þetta frv. á þskj. 43 er flutt eftir beiðni hreppsn. Presthólahrepps og að mestu leyti samið af henni. Samkv. frv., er samþ. var hér á síðastl. ári, fór fram nokkur athugun á skilyrðum til hafnargerðar á Raufarhöfn. Átti sú athugun að leiða í ljós, hverskonar hafnarbætur væru mest aðkallandi. Auk þess átti að gera kostnaðaráætlun. En þörfin á þessu er orðin brýn vegna aukins síldariðnaðar á þessum stað. Þessi rannsókn, sem fór fram síðastl. sumar undir stjórn vitamálaskrifstofunnar, leiddi í ljós, að það, sem þarf að gera, er að framkvæma dýpkun hafnarinnar, sem um leið myndi stækka það pláss, þar sem skip gætu legið. Auk þess þarf að gera önnur mannvirki, bryggjur o. fl. Vitamálaskrifstofan mun í áætlun sinni hafa gert ráð fyrir, að fyrst yrði unninn aðeins nokkur hluti verksins og að það mætti gera án mikils tilkostnaðar. En fyrir liggur líka áætlun um frekari framkvæmdir. Þó er það, sem mest nauðsyn er á, dýpkun á nokkrum hluta hafnarinnar. Upphæðir þær, sem nefndar eru í frv., eru miðaðar við, að allt verkið verði framkvæmt. Áætlar vitamálaskrifstofan, að það myndi kosta 450 þús. kr. En þó má gera ráð fyrir, að framkvæma megi mjög gagnlegar umbætur fyrir um 200 þús. kr. Um þetta frv. má segja, að það sé í aðalatriðum samið í samræmi við hafnarl., er samþ. voru hér á undanförnum árum. Legg ég svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.

*Ólafur Thors: Ég hygg, að frv. þetta sé, þó að ekki sé þess getið í grg., flutt að tilhlutun stjórnar síldarbræðslnanna. Mér er kunnugt um, að verksmiðjustjórnin hefir samið þetta frv. að mestu leyti og ætlaðist til, að sjútvn. Ed. flytti það, en sendi svo frv. með bréflegri tilkynningu um, að flutnings væri óskað, til eins stjórnarnefndarmannsins, Finns Jónssonar, sem ekki var viðstaddur, er þessi ákvörðun var tekin. Hann hefir nú orðið við þessum tilmælum, enda þótt óviðkunnanlegt sé, að það sé nú flutt hér í d. í þessu formi, eftir að verksmiðjustj. var búin að mæla með, að það yrði flutt í Ed. Það er óviðkunnanlegt, að stjórnarnefndarmeðlimur, í stað þess að svara bréfi stjórnarinnar, skuli nú snúa sér til hv. þm. N.-Þ. og biðja hann að flytja með sér frv. Ég vildi, að þetta kæmi fram. En ef frv. þetta er shlj. frv. verksmiðjustj., þá vil ég allt um það styðja að framgangi þess, því að þessu síldarnefndarfrv. vildi ég fylgja. Ég hefi þó ekki ennþá borið þessi tvö frv. nákvæmlega saman. Ég tel aðalatriði í málinu, að framkvæmdir verði hafnar á þessu sumri, enda þótt nú sé búið að semja fjárl. fyrir 1938. Gæti ég hugsað mér, að hrinda mætti málinu fram á þann hátt, að ríkisverksmiðjurnar lánuðu úr sjóði sínum fé til framkvæmdanna, þ. e. ríkissjóðsframlagið, og fengju það endurgoldið síðar úr ríkissjóði.

* Flm. (Gísli Guðmundsson): Ég vil taka það fram, að þetta frv. er ekki samið af stj. síldarbræðslnanna eða undirbúið af henni, heldur svo til komið, að eftir að höfnin á Raufarhöfn var athuguð síðastl. sumar, var um það talað milli mín og hreppsn. Presthólahrepps, að þetta mál skyldi undirbúið. Síðan samdi hreppsn. þetta frv., og barst það mér frá henni fyrir svo sem viku. En sökum þess, að hv. þm. Ísaf. hafði í fyrra verið með mér í að flytja málið um athugun á höfninni, taldi ég rétt að gefa honum kost á að taka þátt í flutningi þessa frv. Hinsvegar var mér kunnugt um, að stj. síldarbræðslnanna hafði fjallað um þetta mál, og er allt gott um það að segja, ef hún vill leggja málinu lið. Ég tel því, að beinast lægi við að senda henni frv. til athugunar og umsagnar, og mælir hún þá væntanlega með málinu. Ég held, að svo hafi verið talið á síðasta þingi, þegar rætt var um að reisa nýja síldarverksmiðju á Raufarhöfn, að þetta væri hægt að gera án verulegra hafnarbóta. En það er víst, að þessar framkvæmdir verða aðkallandi áður en langt um líður. því hefi ég og hreppsn. þarna fyrir norðan talið nauðsyn á að flytja þetta frv. Þá verða jafnframt gerðar ráðstafanir til að safna í hafnarsjóð á staðnum. Þetta verður gert samkv. frv., ef það verður að l., en það mætti þá verða um leið, að síldarverksmiðjurnar sæju tök á því, þar sem þær hafa þarna hagsmuna að gæta, að leggja fram í bili eitthvert fé, sem þarna mætti verða til ráðstöfunar, á meðan ekki kemur framlag frá ríkissjóði. Um þau efni vænti ég alls stuðnings frá stjórn síldarverksmiðja ríkisins, og vonast til, að hún greiði fyrir málinu hér á þinginu og framkvæmd þess síðar.

*Ólafur Thors: Það er ekki ástæða til að deila mikið um keisarans skegg. En það er bezt, að það komi greinilega fram, að flest, sem síðasti ræðumaður sagði um gang málsins, eru óheilindi. Hann veit vel, að þetta frv. var sent Finni Jónssyni af meðstjórnendum hans í verksmiðjustj. og að F. J. í stað þess að endursenda verksmiðjustj. frv. og þá um leið umsögn um það, hvort hann væri því samþykkur, kvaddi þennan hv. þm. á fund sinn. Þeir afgreiddu frv. og svo var það flutt hér á Alþ. Það kom daginn eftir í þingsalinn. Skjalavörður getur sjálfsagt borið vitni um það, hvenær hann fékk það, en það var hæfilega langt liðið frá því að F. J. tók á móti því og þar til hann var búinn að senda það hingað með nafni þessa hv. þm. Þetta er ekki aðalatriðið. En hitt er aðalatriði fyrir þá menn, sem vilja halda uppi virðingu Alþ. - eins og mér hefir skilizt, að þessum hv. þm. liggi þungt á hjarta -, að menn temji sér að segja frekar satt en ósatt, sérstaklega þar sem það getur ekki gert þeim verulega til, hvort þeir þjóna sannleikanum eða ósannindunum í það skiptið. Ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að ég tel það skipta talsvert miklu máli, að þar sem á að leggja 11/2 millj. kr. í síldarverksmiðju á þessum stað, þá er sú aukna umferð, sem leiðir af starfi slíkrar verksmiðju, áreiðanlega svo mikil, að það er ekki hægt að hafa full og eðlileg afnot verksmiðjunnar, nema að gera þessa dýpkun á höfninni, sem ætlunin er að gera. Ég legg mikla áherzlu á, að þetta verði gert í tæka tíð, svo það verði full not af henni, þegar hin nýja verksmiðja tekur til starfa. Ég hefi tiltölulega lítil áhrif á það, hvernig stj. síldarverksmiðjanna kynni að snúast við því að leggja fram fé sem lán upp á væntanlegt ríkissjóðsframlag. En það er greinilegt, að þm. kjördæmisins gerir það, sem hann getur, til þess að espa stjórn síldarverksmiðjanna gegn málinu með því að hafa í frammi málefnahnupl og skreyta sig með þessum málefnaflutningi, úr því stjórn síldarverksmiðjanna ætlaði málinu að ganga aðra leið.

* Flm. (Gísli Guðmundsson): Ég er töluvert hissa, og ég býst við, að allir hv. þdm. séu það, á þeirri rekistefnu, sem hv. þm. G.-K. er með út af því, að ég flyt hér venjulegt frv. til hafnarlaga, að beiðni hreppsnefndar í kjördæmi mínu. Ég hefi aldrei vitað dæmi þess hér á þingi, að þm. rísi upp með offorsi út af slíku. Hitt er náttúrlega svo ómerkilegt atriði, sem hv. þm. er að tala um, að ég tel það ekki þess vert að vera að karpa um það við hann. Það er auðveit að sýna honum bréfið, sem mér barst frá oddvita hreppsnefndarinnar um að flytja frv. Ef ég nennti að eiga í því, þá væri hægðarleikur að sýna fram á, að allt, sem hv. þm. G.-K. hefir sagt um það, hvernig frv. er til komið og að ég hafi hnuplað þessu máli, er markleysa ein og enginn fótur fyrir. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en ég skil ekkert í því, að hv. þm. skuli vera með þessa rekistefnu út af því, að ég flyt venjulegt hafnarlagafrv. hér í d.

*Ólafur Thors: Það er örstutt aths. Ég get vel skilið, að hv. þm. finnist það litilfjörlegt atriði, hvort hann hefir hnuplað þessu frv. eða ekki, og hvort framkoma hans í þetta skipti er þannig, að hún sé talin samboðin þeim manni, sem sérstaklega vill leggja áherzlu á að halda uppi virðingu þingsins. Ég skil, að hann telji þetta ekki aðalatriði. En þó þetta sé svo, þá hefir hans framkoma í þinginu samt ekki almennt verið þannig, að mönnum finnist engin ástæða til að tala um svona framferði. Það getur verið, að þetta sé misskilningur hjá mér. Ég ætla að þiggja tilboð hans um að fá að sjá þetta bréf að norðan, og vil helzt fá að sjá það sem fyrst. Mér þykir gaman að sjá, hvenær hann hefir fengið bréfið og hvernig orðalagið er á bréfinu og frv., sem hann segist hafa fengið. Það er ekki ófróðlegt að sjá, hvernig þeim hefir tekizt, hvorum í sínu lagi, stjórn síldarverksmiðjanna og þessari hreppsnefnd fyrir norðan, að semja hafnarlög, sem eru, þegar þau eru borin saman, svo að segja orði til orðs eins. Ég ætla sem sagt að þiggja þetta tilboð og vona, að hann sýni mér bréfið, þegar fundi er lokið. Ef hann hefir það ekki við hendina, þá stendur ráðherrabíllinn fyrir utan, og hann verður ekki lengi að skutla honum heim. Ríkissjóður mun ekki telja eftir sér að borga það.

* Flm. (Gísli Guðmundsson): Ég ætla aðeins, til þess að gera hv. þm. G.-K. hughægra, að endurtaka tilboð mitt um að sýna honum bréfið og uppkastið, án þess hann eigi nokkra kröfu á því. Fyrst það kostar svo lítið, þá vil ég gera mitt til að róa geðsmuni hv. þm.

Má ég eiga von á því í dag?

. Ég hefi það ekki hjá mér, en á morgun mun hann að sjálfsögðu geta fengið það.



Það var aðeins út af því, sem hv. þm. N: Þ. sagði áðan, að það væri ekkert hæft í því, sem hv. þm. G.-K. sagði, að ég vil vitna um annað af þessum atriðum, sem sé það, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefir haft frv. tilbúið til flutnings og viljað koma því á framfæri á þann hátt, að það væri nokkurn veginn tryggt, að það yrði ekki flokksmál og kæmist í gegnum þingið. Einn úr verksmiðjustj. kom til mín fyrir nokkru síðan og skýrði mér frá þessu. Þeir voru þá ekki ráðnir í því, hvort þeir bæðu sjútvn. Nd. eða Ed. að taka að sér flutning málsins, en þeir töldu eðlilegt og sjálfsagt, að sjútvn. tæki að sér flutning málsins. Ég get þess vegna borið um það, að það er hárrétt, sem hv. þm. G.- K. sagði, að stjórnin hafði þetta frv. og ætlaði að fá það flutt á þann hátt, sem hún teldi sigurvænlegast. Ég skal skýra frá því, að mínar undirtektir voru þannig, að ég taldi sjálfsagt, þegar ákveðið væri að gera dýr mannvirki þarna á Raufarhöfn, svo búast mætti við, að þar tækist mikill útflutningur, að staðurinn fengi sín hafnarlög. Ég skýrði því þessum manni frá því, að það væri engin fyrirstaða á því frá minni hálfu að gerast flm. að frv. um þetta efni ásamt öðrum nm., ef síldarverksmiðjustj. þætti vel til haga, að málið væri flutt í Nd. En ég hygg, að þó hv. þm. N.- Þ. hafi tekið að sér flutning málsins - og skal ég ekkert blanda mér í deiluna út af því, hvernig það er til komið, eða leggja dóm á það, hvort hann myndi að sjálfsögðu flytja málið, þó hann hafi fengið beiðni um það frá hreppsnefnd, því það er í sjálfu sér engin sönnun - þá hafi það ekki mikla þýðingu fyrir framgang þess, hvort það er sjútvn. eða þm. N.- Þ., sem flytur það. Það standa sem sé þannig sakir, að andstöðuflokkar þess flokks, sem hv. þm. er í, er Sjálfstfl., sem aldrei lætur málefni gjalda þess, hver flytur þau. Málinu er þess vegna engin hætta búin, alveg gagnstætt því, sem er þegar andstöðuflokkar Sjálfstfl. taka afstöðu til mála.



Frv. þetta á þskj. 42 er fram borið í þeim tilgangi, að gefa almenningi kost á að kynnast hag verzlana og atvinnufyrirtækja félaga og einstaklinga, er hafa að láni mikið fé frá bönkum og sjóðum hérlendis. Við flm. lítum svo á, að alla landsmenn varði, hvernig varið er fé því, sem slíkar stofnanir eiga. Ríkið birtir árlega efnahags- og rekstrarreikninga ríkissjóðs og stofnana ríkisins. Verður ekki séð, að minni ástæða sé til að birta reikninga þeirra fyrirtækja, er skulda bönkunum og öðrum lánsstofnunum fé, þar sem bankarnir eru að mestu leyti eign ríkisins og reknir á þess ábyrgð. Frv. ákveður, að öll fyrirtæki, félög og einstaklingar, er skulda bönkum eða sjóðum samtals 50 þús. kr. í árslok eða meira, skuli birta slíka reikninga. Við sáum ekki ástæðu til að krefjast reikninga af aðiljum, sem skulda minna eða þá ekkert. Í frv. er ekki gengið eins langt í kröfum um reikningsskil og nú á sér stað um ríkisstofnanir, þar sem hér er nær eingöngu krafizt efnahagsreikninga, en rekstrarreikningum að mestu sleppt, þó að fjármálaráðuneytinu sé heimilað að krefjast líka rekstrarreikninga undir vissum skilyrðum. Í 6. gr. frv. er prentvilla. Þar á að standa 100–10000 kr. um upphæð sektanna, en ekki 100–1000 kr. Óska ég svo þess, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til 2. umr. og allshn.