Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur haft frv. það, sem hér liggur fyrir til athugunar, og eins og álit hennar á þskj. 88 ber með sér, mæla þeir nm., sem viðstaddir voru á þeim fundi, sem málið var tekið fyrir á, með því, að það verði samþ. óbreytt. Það eru tvær efnisbreytingar, sem í þessu frv. felast miðað við gildandi lögákvæði um þessi efni: 1) Skipan kjördæma til kirkjuráðskosninga er breytt til samræmis við þá breyttu tilhögun á skipun prestakalla og þá um leið prófastsdæma, sem samþ. var á síðasta Alþ. 2) Sú breyting er gerð á núgildandi ákvæðum um kosningar til kirkjuþings, að varamenn til kirkjuþings verði hér eftir kosnir um leið og aðalmenn til kirkjuþings, þannig að þeir, sem næstflest atkvæði hljóta við kosningu aðalmanna, verði varamenn í stað þess að kjósa varamenn sérstaklega eins og nú er. Á sínum tíma voru um það skiptar skoðanir hér á hv. Alþ., hvort kirkjuþing og kirkjuráð væru stofnanir, sem ættu rétt á sér í þeirri mynd; sem lögfest hefur verið. Ég býst við, að sá ágreiningur sé enn fyrir hendi, en að mínu áliti er ekki tekin afstaða til þessa máls með því, að n. mælir með því, að þetta frv. verði óbreytt, og enn fremur mundi ég líta þannig á, að hv. þd. væri í sjálfu sér ekki að taka afstöðu til slíks máls, þó að hún féllist á það að samþykkja frv., svo sem n. hefur lagt til.



Herra forseti. Ég þakka þn. fyrir skjóta og jákvæða afgreiðslu málsins. Það er eins og hv. frsm. menntmn. sagði, að það kunna að vera skiptar skoðanir um kirkjuþing og kirkjuráð, sem mun einnig hafa komið fram á sínum tíma, þegar l. þar um voru sett, en þær breytingar, sem í frv. felast hins vegar, eins og hann réttilega tók fram, skipta út af fyrir sig ekki máli í því sambandi. Önnur breytingin er í beinu framhaldi af lagabreytingum frá síðasta þingi og sú síðari augljóslega til að gera einfaldari kosningu til kirkjuþings. Eins og hv. þm. munu hafa orðið varir við, þá er kirkjuþing kosið samkv. ákvæðum þessara brbl. þegar setzt á rökstóla. Ég vil þá sem sé aðeins endurtaka þakklæti til þn. fyrir, eins og ég áður sagði, skjóta og jákvæða afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Við höfum, fimm þm. í þessari hv. d., leyft okkur að leggja fram á þskj. 71 frv. til laga um aðstoð Íslands við þróunarlöndin og skal því nú fylgt úr hlaði með nokkrum orðum. Till. um aukna aðstoð Íslands við þróunarlöndin hafa allt frá því á þinginu 1964 legið fyrir Alþ. öðru hverju í einni eða annarri mynd. Og af því að ég hef þar nokkuð komið við sögu, þykir mér hlýða í upphafi máls míns að rekja þá sögu í stærstu dráttum. Ég held, hvort sem það er nú sagt mér til lofs eða lasts, að ég hafi verið fyrstur þm. til þess að bera þetta mál inn í þingið með þáltill., sem ég flutti á þinginu 1964–1965, þar sem skorað var á hæstv. ríkisstj. að gera athugun á því, með hvaða hætti kæmi til greina að auka aðstoð Íslands við þróunarlöndin. Þáltill. þessi var svo samþ. vorið 1965, og haustið 1965 skipaði hæstv. núv. utanrrh. svo þriggja manna nefnd til þess að vinna að þessari athugun og skila áliti. Í þessari nefnd áttu sæti auk mín, sem skipaður var formaður nefndarinnar, þeir Sigurður Guðmundsson, framkvæmdastjóri Húsnæðismálastofnunar ríkisins, og Ólafur Stephensen, þáv. framkvæmdastjóri Rauða kross Íslands. Nefndin skilaði bráðabirgðaáliti og till. í frv.-formi haustið 1966. Þær till. náðu þó ekki fram að ganga á því þingi. Ríkisstj. tók aldrei endanlega afstöðu til þess, hvort frv. í þeirri mynd, sem nefndin hafði gengið frá því, yrði lagt fyrir Alþ. Eins og hv. þdm. er kunnugt, skullu svo yfir á seinni hluta ársins 1967 mjög miklir efnahagsörðugleikar, sem hlutu að setja svip sinn mjög á alla fjárlagaafgreiðslu og þá auðvitað um leið á mat á möguleikum á því að leggja fé fram í þessu skyni sem öðru. Þessir efnahagsörðugleikar og það, hvað mjög þrengdi vegna þeirra að öllum fjárveitingum, urðu svo til þess, að hlé varð þá um skeið á störfum n. Þá var sú regla tekin upp varðandi fjárveitingar, sem auðvitað var bein afleiðing af efnahagsörðugleikunum, að yfirleitt var ekki veitt fé til neinna nýrra hluta, en deilt um það, hvað mikið ætti að skera niður það, sem fyrir var. Með tilliti til þessa töldum við, sem sæti áttum í nefndinni, að það væri að berja höfði við steininn að leggja fram endanlegar till. okkar í þessu efni og að líkur væru á, að þeim yrði algerlega stungið undir stól, þangað til betur áraði, en þá var sú hætta á, að þessar till. yrðu orðnar úreltar með öllu, þegar fyrst væri farið að lita á þær. Þetta er nú skýringin á því, að við töldum rétt að draga okkur í hlé í bili og bíða byrjar, hvort sem menn fallast nú á það sjónarmið eða ekki. Eftir efnahagsráðstafanirnar, sem gerðar voru í árslok 1968, tók að batna í ári, og er ég ekki að taka neina afstöðu til þess út af fyrir sig, hvort það hafi einvörðungu verið efnahagsráðstöfununum að þakka eða utanaðkomandi ástæðum. Þá þótti okkur tímabært að fara á kreik á nýjan leik og hófum þá störf að nýju, og vorið 1969 eða rétt fyrir þinglok var svo lagt fram frv. hér á Alþ. og flutt í Nd., og var þetta frv. byggt á þeim bráðabirgðatill., sem við gerðum haustið 1966. Mátti í rauninni segja, að efnislega væri frv. í meginatriðum þær till. óbreyttar, sem við Íögðum þá fram. Flm, þessa frv. voru þeir hv. 7. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson, enn fremur hv. 2. þm. Reykn., Jón Skaftason, Benedikt Gröndal, 5. þm. Vesturl., og Jónas Árnason, 4. landsk. þm. Þetta frv. var flutt svo seint á þinginu, að það mun aldrei hafa komið fyrir til umr. á því þingi. En þessir sömu flm. endurfluttu svo frv. á síðasta þingi, og var það lagt fram skömmu fyrir áramót. Þá mæltumst við, sem sæti áttum í nefndinni, til þess við flm., að málið yrði ekki tekið fyrir, fyrr en við hefðum átt kost á því að skila okkar endanlega áliti, vegna þess að okkar endanlegu till. yrðu sennilega töluvert frábrugðnar þeim, sem við áður höfðum lagt fram, og urðu flm. góðfúslega við þeirri beiðni okkar. Við skiluðum svo endanlegu áliti okkar og till. í febrúar á þessu ári, og frv. það, sem hér liggur fyrir, er byggt á þeim till. óbreyttum. Sá grundvallarmunur er á þeim till., sem í frv. því, sem hér liggur fyrir, felast, og eldri till. okkar, að í gamla frv., sem var byggt eins og ég sagði, á eldri till. nefndarinnar, var engin afstaða tekin til þess, hvort sú aðstoð, sem um yrði að ræða af hálfu Íslands við þróunarlöndin, yrði í mynd framlaga til alþjóðlegra stofnana eða hvort um svokallaða tvíhliða hjálp væri að ræða, en í henni felst það, að Íslendingar sjálfir mundu þá skipuleggja og annast framkvæmdir til aðstoðar þróunarlöndunum annaðhvort einir eða eftir atvikum í samvinnu við aðra. Vegna þessara breytinga, sem á urðu, taldi ég, sem gegndi, eins og ég áðan minntist á, formennsku í umræddri, stjórnskipaðri nefnd, að gömlu till. væru ekki lengur heppilegur grundvöllur fyrir umr. um þetta mál á Alþ., og taldi því rétt að hafa forgöngu um það sjálfur að flytja till. um þetta hér á Alþ., og hafði ég áður en þetta frv. var lagt fram tal af bæði hæstv. utanrrh. svo og flm. eldri frv. í Nd., og gáfu þeir allir góðfúslega samþykki sitt til þess, að þessi háttur yrði á hafður. En eins og ég áðan sagði, þá var sá grundvallarmunur á eldri till. og því frv., sem hér liggur fyrir, að í eldri till. var engin afstaða tekin til þess, hvort aðstoðin væri í mynd framlaga til alþjóðlegra stofnana eða tvíhliða hjálpar. Skal það tekið fram, að ábyrgðin á þeim göllum, sem þannig voru á frv., hvílir auðvitað á nefndinni, en ekki flm. þessa gamla frv. En hér er um mjög þýðingarmikið grundvallaratriði að ræða, því að ef sú leið yrði farin að leggja aðstoðina einvörðungu fram sem framlag til alþjóðlegra stofnana, þá væri að mínu áliti og þeirrar nefndar, sem um málið fjallaði, engin þörf sérstakrar löggjafar um þetta efni. Þá væri nóg, að t.d. starfsmönnum utanrrn. eða fulltrúum Íslands á þingi Sameinuðu þjóðanna væri falið að gera till. um það til fjvn., hversu því fé, sem veitt væri á fjárl. hverju sinni, væri bezt ráðstafað. Það að kjósa nefnd, sérstaka nefnd á Alþ., til þess að gera slíkar till. teldi ég óeðlilegt. Ef aðstoðin er hins vegar veitt í þeirri mynd, að Ísland taki sjálft virkan þátt í skipulagningu þeirra framkvæmda, sem um er að ræða, annaðhvort á eigin spýtur eða með öðrum, þá er nauðsynlegt að koma á fót innlendri stofnun, sem hafi með höndum undirbúning slíkra framkvæmda og eftirlit með þeim. Með samþykkt þessa frv. væri því tekin sú afstaða til þessa máls, að stefnt skuli að því, að aðstoðin verði í þessari mynd. Hér er auðvitað um mikilvægt atriði að ræða, og skal því farið nokkrum orðum um þær helztu röksemdir, sem bornar hafa verið fram til stuðnings hvoru þessu fyrirkomulagi um sig. Rökin fyrir því, að velja beri þá leið að auka framlög til alþjóðlegra stofnana, eru helzt þau, að með því fáist betri trygging fyrir því, að fé þáð, sem fram er lagt í þessu skyni, nýtist að fullu án þess, að verulegur hluti þess fari í kostnað við stjórnun á framkvæmdinni, en í öðru lagi hefur því verið haldið fram, að okkur skorti til þess þekkingu og aðstöðu að taka að okkur verkefni á þessu sviði, sem við ráðum við. Um fyrra atriðið er það að segja, að hjá kostnaði við skipulagningu og stjórnun slíkra framkvæmda verður ekki heldur komizt, þó að um framlög til alþjóðlegra stofnana sé að ræða. Munurinn yrði fyrst og fremst sá, að þá yrði þessi kostnaður greiddur til þeirra erlendu aðila, sem um framkvæmdina sjá. Í öðru lagi þarf það ekki að felast í svokallaðri tvíhliða aðstoð, að við þurfum að framkvæma hana algerlega á eigin spýtur. Í þessu sambandi má á það benda, að annars staðar á Norðurlöndum er höfð náin samvinna á þessu sviði og við gætum gerzt aðilar að því samstarfi, ef við teljum okkur slíkt hagkvæmt. Hins vegar ber auðvitað að gera sér ljóst, að ekki má hrapa að neinu í þessu efni. Allt slíkt þarf undirbúning, en það mundi einmitt verða hlutverk þeirrar stofnunar, sem lagt er til í frv., að komið verði á fót, að annast þennan undirbúning. Þegar kemur að rökunum fyrir því, að okkur beri að stefna að því að veita tvíhliða aðstoð, má á hinn bóginn ekki missa sjónar af því, að við mundum í þessum efnum fara mikils á mis, ef sú leið væri farin, að framlag okkar yrði einvörðungu til alþjóðlegra stofnana. Það ber að hafa hugfast, að aðstoðin við þróunarlöndin er ekki það sama og alþjóðleg líknarstarfsemi og að mínu áliti óheppilegt að blanda þessu tvennu saman. Ef einvörðungu er litið á þetta sem líknarstarfsemi, þá er það sjónarmið auðvitað mjög skiljanlegt, að þess beri vandlega að gæta, að sem minnst af þeim fjármunum, sem safnað er, fari forgörðum vegna kostnaðar við söfnunina o.s.frv. Ef safnað er fé t.d. vegna nauðstaddra af völdum jarðskjálfta í Tyrklandi eða Júgóslavíu, þá getur auðvitað enginn ágreiningur verið um það, að megináherzlu beri að leggja á það, að þessir fjármunir komi óskiptir þeim til hjálpar, sem hjálparinnar þarfnast. Nei, að mínu áliti má í miklu ríkari mæli líkja aðstoðinni við þróunarlöndin samkvæmt þeirri merkingu, sem venjulega er í það lögð, við eins konar byggðaþróunaráætlun á heimsmælikvarða, þ.e. hjálp til handa þeim þjóðum, sem þessi lönd byggja, til þess að nýta betur þá framleiðslumöguleika, sem lönd þeirra hafa yfir að ráða. Og þegar frá líður, getur slíkt orðið öllum í hag, jafnvel þó að einvörðungu sé á það litið frá efnahagslegu sjónarmiði, þó að það kosti auðvitað fyrst um sinn fórnir fyrir þá, sem aðstoðina veita. Í þessu sambandi er e.t.v. rétt að upplýsa það, að það er ákaflega lítill hluti af heildaraðstoðinni við þróunarlöndin, sem veittur er á vegum alþjóðlegra stofnana. Samkv. nýjustu upplýsingum, sem ég hef um það efni, eru innan við 10% af aðstoðinni, sem veitt er á vegum alþjóðlegra stofnana, og mér þykir ólíklegt, að sú tala hafi hækkað síðan. Það má í því sambandi t.d. vekja athygli á því, að Bandaríkin, sem veita um 60% heildaraðstoðarinnar, leggja aðeins 4% af þessari aðstoð sinni fram sem framlög til alþjóðlegra stofnana, og Frakkland, sem er það land, sem mest hefur veitt miðað við þjóðartekjur og a.m.k. sum undanfarandi ár jafnvel verið eina landið, sem hefur komizt upp yfir það að veita 1% af þjóðarframleiðslunni, hefur aðeins 3% af aðstoð sinni sem framlög til alþjóðlegra stofnana. Nei, það er einmitt gjarnan þannig með stórveldin, sem leggja auðvitað fram það, sem mest munar um í þessu skyni, að þau eru ófús að veita þessa aðstoð nema að mjög takmörkuðu leyti sem framlög til alþjóðlegra stofnana vegna þess, að þau vilja sjálf ráða því eða geta haft úrslitaáhrif á það a.m.k., til hverra aðstoðin er veitt. En þetta á ekki einvörðungu við um stórveldin, að aðstoðin sé fyrst og fremst á tvíhliða grundvelli. Það sama á a.m.k. samkv. síðustu upplýsingum, sem ég hef frá öðrum norrænum þjóðum, einnig við um þær, að mikill meiri hluti þeirrar aðstoðar, sem þær veita, er á tvíhliða grundvelli, þó að framlög til alþjóðastofnana séu að vísu hærri hundraðshluti hjá þeim en yfirleitt hjá stórveldunum. Þriðji heimurinn svokallaði er voldugt og vaxandi afl á vettvangi hins alþjóðlega samstarfs. Ef við Íslendingar viljum vera virkir þátttakendur í því, er okkur nauðsynlegt að þekkja þennan heim, komast í snertingu við hann og kynna okkur vandamál hans. Við þurfum að eignast menn, sem sérfróðir eru á þessu sviði, og þeirrar þekkingar verður að mínu áliti bezt aflað með þátttöku í aðstoð við þróunarlöndin. Að vísu hefur því máli verið hreyft, að við ættum að koma á fót einu eða fleiri sendiráðum í þessum löndum, en það kostar sitt, eins og allir gera sér ljóst, og má búast við því, að þess verði langt að bíða, að þeim verði komið á fót, og jafnvel þó að svo yrði, þá hygg ég, að undanfari slíks ætti að vera það, að við tækjum virkari þátt en við nú gerum í aðstoðinni við þróunarlöndin, því að svo lengi sem við ekki gerum það, hygg ég, að erfitt verði að afla okkur vinsælda í þessum löndum. En auðvitað kostar þetta eitthvað - meira eða minna. En jafnvel þótt efnahagslegur mælikvarði sé hér einvörðungu lagður á, þá getur slíkt að mínu áliti borgað sig, þegar frá líður. Og í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt tekið upp það nýmæli miðað við fyrri till., sem fyrir hv. Alþ. hala legið í þessu efni, að eitt al verkefnum þeirrar stofnunar, sem hér er lagt til, að komið verði á fót, verði eins og segir í 2. gr. þessa frv., c-lið, með leyfi hæstv. forseta: „Að kanna möguleika á auknum viðskiptatengslum við þróunarlöndin, eftir atvikum í samvinnu við aðra opinbera aðila og einkaaðila, er áhuga kynnu að hafa á slíku.“ Eins og kunnugt er, eru þróunarlöndin yfirleitt hitabeltislönd, og þess vegna eru náttúruskilyrði og framleiðsluskilyrði mjög ólík því, sem hér gerist. Einmitt þessi ólíku náttúru- og framleiðsluskilyrði skapa sérstaka möguleika fyrir viðskipti, sem báðum aðilum gæti verið í hag, þó að fjarlægð til þessara landa, skortur á kaupgetu í þeim og möguleikar til að veita viðtöku þeim varningi, sem við höfum að bjóða, hafi fram að þessu hindrað slík viðskipti svo, að þau hafi ekki verið nema óveruleg. En hér gæti auðvitað orðið veruleg breyting á, þegar tímar líða fram og e.t.v. fyrr en varir. Að öðru leyti vil ég upplýsa það almennt um þetta frv., að það er sniðið eftir svipaðri löggjöf, sem sett hefur verið annars staðar á Norðurlöndum, einkum dönsku löggjöfinni um þetta efni. Og varðandi einstakar gr. frv., held ég, að ekki sé ástæða til þess að skýra þær frekar en gert er í grg. fyrir frv. bæði almennt og einstakar gr. þess. Um einstök fyrirkomulagsatriði má auðvitað deila í þessu sambandi, t.d. hvernig skipa skuli stjórn þessarar stofnunar o.s.frv., og í því sambandi tel ég rétt og skylt, að það komi fram, að ég lít a.m.k. ekki svo á, að meðflm. mínir, sem ekki hafa átt þess jafngóðan kost og ég að kynna sér þessi mál, séu bundnir við þetta frv. í einstökum atriðum, þó að tekin sé auðvitað afstaða á þann veg, að tímabært sé að setja löggjöf hér á hv. Alþ. um þetta efni og sé sú löggjöf byggð á þeim grundvallarsjónarmiðum, sem í frv. felast. En að öðru leyti mundi ég líta svo á, að þeir hafi óbundnar hendur í einstökum atriðum varðandi afstöðu til brtt., sem fram kunna að koma við frv., og m.a.s. um sjálfan mig get ég sagt það, að ég er opinn fyrir öllum ábendingum, sem fram koma í þessu efni um það, sem betur mætti fara í slíkri löggjöf. Ég held því ekki fram, að till. þessarar stjórnskipuðu nefndar sé neinn Salómonsdómur í þessu efni. Að síðustu vil ég í fyrsta lagi taka það fram, að þó að þetta frv. fjalli fyrst og fremst um þá stofnun, sem ætlað er að hafa eftirlit með og framkvæma tvíhliða aðstoð, sem við kynnum að veita, þá útilokar það auðvitað engan veginn, að við veitum aukna aðstoð í þeirri mynd að leggja fram meira til alþjóðlegra stofnana en við gerum nú. Það mundi vera utan verkahrings þessarar stofnunar að gera till. í því efni, og má einmitt í sambandi við þetta geta þess, að í till. nefndarinnar var mælt með því, að Ísland gerðist fyrsta flokks aðili að IDA eða þeirri lána- og hjálparstofnun, sem veitir þróunaraðstoð á vegum Alþjóðabankans. Það hefur glatt mig, að hæstv. fjmrh. hefur á opinberum vettvangi lýst fylgi sínu við þá hugmynd, og af því að mér er vel ljóst, að það, þ.e. að undirbúa tvíhliða aðstoð, tekur sinn tíma, mundi ég eftir atvikum, þó að ekki sé að vísu um meiri háttar fjárframlag að r,æða, þó að Ísland gerist fyrsta flokks aðili að IDA - það mun vera eitthvað um 10 millj. kr. á ári - telja það viðunandi lausn t.d. næsta ár, að slíkt framlag yrði lagt fram. Ég vil þó, a.m.k. fyrir mitt leyti, leggja á það áherzlu, að þetta frv. verði afgreitt á því þingi, sem nú situr, því að ef af því á að verða, að við af alvöru viljum snúa okkur að því að veita tvíhliða aðstoð, þá þarf auðvitað undirbúningur undir það mál og athugun á því að geta hafizt sem allra fyrst. Ég vil einnig, áður en ég lýk máli mínu, vekja athygli á hugleiðingum frá stjórnskipuðu nefndinni, sem hér eru prentaðar í lok þskj. 71. Að vissu leyti má segja, að það hafi verið vangá, að þetta kom með, því það snerti í sjálfu sér ekki frv., en sú vangá gerir að mínu áliti ekki neinn skaða, því að um þetta hefur mjög verið talað á þeim vettvangi, sem málið hefur verið til umr., hvort lögbinda ætti það á einn eða annan hátt og hver yrðu fjárframlög Íslands í þessu skyni. Ég mundi ekki telja það heppilegt fyrir málið, þó að allir hafi auðvitað óbundnar hendur um að flytja brtt. varðandi það atriði, en ég mundi ekki telja það heppilegt, að farið yrði inn á þá braut í þessum lögum að lögbinda slíkar fjárveitingar. Ég tel, að fyrst í stað hljóti það að vera háð fjárlagaheimild. Hitt er svo annað mál, að ef það væru tilteknar framkvæmdir, sem við hefðum tekið að okkur, þá mundi felast í því binding. Fyrir allmörgum árum var gerð um það samþykkt á þingi Sameinuðu þjóðanna að skora á þau lönd, sem aðstoð veita til þróunarlandanna, að stefna að því, að þessi aðstoð skuli minnst nema 1% af þjóðarframleiðslu eða þjóðartekjum. Þess ber þó að gæta, að þrátt fyrir þessa samþykkt á þingi Sameinuðu þjóðanna munu það vera mjög fá lönd, sem náð hafa þessari tölu, og jafnvel Bandaríki Norður-Ameríku, sem veita, eins og ég áðan sagði, um 60% af heildaraðstoðinni, eru enn innan við þetta 1%. Landið, sem lengst hefur verið einna hæst á blaði í þessu efni, er Frakkland. Um allmörg undanfarin ár hefur framlag þess numið rúmlega 1% af þjóðartekjunum, en þess ber nú að gæta, þegar talað er um aðstoð við þróunarlöndin, hvað felst í því og hvort tekið er tillit til allra fjárframlaga í þessu skyni óháð því, hvort um lán er að ræða eða gjafafé. En Frakkar leggja mikið í fjárfestingu í sínum gömlu nýlendum í Afríku, og það er talið þarna með. Norrænar þjóðir aðrar en Íslendingar eru eftir því, sem ég bezt veit, enn þá alllangt fyrir neðan þetta mark. Þess má auðvitað einnig geta, að 1% af okkar þjóðarframleiðslu mundi vera um 400 millj. kr. eða allveruleg fjárhæð, þannig að minna mætti gagn gera a.m.k. fyrst í stað en slík fjárhæð. Þó að ég víki ekki frá því, sem hér kemur fram í nál., sem ég skrifaði undir ásamt öðrum nm., var talið eðlilegt, að Íslendingar stefni að því á sama hátt og aðrar þjóðir, sem slíka aðstoð velta, að 1% af þjóðartekjunum renni til aðstoðarinnar við þróunarlöndin. Herra forseti. Að lokum vildi ég aðeins segja þetta, að löggjöf, sem kynni að verða sett um þetta efni, er aðeins rammi, sem vissulega er nauðsynlegur líður í því að auka aðstoðina, en árangurinn hins vegar verður kominn undir fjárveitingavaldinu og þeim mönnum, sem framkvæmd löggjafarinnar hafa með höndum hverju sinni. Löggjöfin ein tryggir auðvitað engan árangur í þessu efni, þó að hana sé nauðsynlegt að setja að áliti okkar, sem að flutningi þessa frv. stöndum.

Flm. (Helgi Bergs) ; Herra forseti. Á þskj. 81 flytjum við allir þm. Framsfl. í þessari hv. d. frv. til l. um Atvinnumálastofnun. Frv. gerir ráð fyrir því, að það verði komið á fót Atvinnumálastofnun, sem hafi það hlutverk, sem grein er gerð fyrir í 2. gr. frv.: Í fyrsta lagi að semja áætlanir til langs tíma um þróun atvinnuveganna og marka stefnu í atvinnumálum þjóðarinnar. Í öðru lagi að hafa forgöngu um gerð framkvæmdaáætlana á sviði atvinnulífsins, þ. á m. um atvinnuuppbyggingu einstakra landshluta. Í þriðja lagi að beita sér fyrir ráðstöfunum til að auka atvinnuöryggi í öllum byggðarlögum landsins og í fjórða lagi að hafa á hendi heildarstjórn fjárfestingarmála, þá einkum með því að setja um þau mál almennar reglur. Hliðstætt frv. þessu var flutt einnig af öllum framsóknarmönnum í þessari hv. d. fyrir tveimur árum síðan. Hér er um að ræða eitt af þeim þingmálum, sem við höfum sett fram til að varpa ljósi á stefnu okkar framsóknarmanna í atvinnumálum, og við leggjum þess vegna mikla áherzlu á þetta frv. Þegar frv. þessu líkt var hér til meðferðar fyrir tveimur árum, var því vísað til hv. fjhn. Meiri hl. hennar, fulltrúar hv. stjórnarflokka í n., lögðu til, að frv. yrði vísað til ríkisstj. og var það samþ. í d., en minni hl. lagði til, að frv. yrði samþ. Rökstuðningur hv. meiri hl. fjhn. þá fyrir því að vísa þessu máli til ríkisstj. gaf til kynna, að vænta mætti þaðan nokkurra viðbragða. Í nál. meiri hl., þar sem lagt er til, að málinu sé vísað til ríkisstj., segir, með leyfi hæstv. forseta: „Allri fjárfestingu, sem einhverja þýðingu hefur, er í rauninni þegar „stjórnað“ í þeim skilningi, að í hana verður ekki ráðizt, nema til komi leyfi eða fyrirgreiðsla í einni eða annarri mynd frá einhverjum opinberum aðila. Eru engar líkur á því, að hér verði breyting á í náinni framtíð. Meiri hl. gerir sér vel ljóst, að sú víðtæka stjórn, sem hið opinbera þegar hefur á þessum málum, er ekki svo vel samhæfð og skipulögð, að tryggt sé, að sú fjárfesting, sem þjóðarbúskapnum má telja mikilvægasta hverju sinni, sitji í fyrirrúmi fyrir öðrum. Að því hefur þó verið unnið með margvíslegu móti í tíð núv. ríkisstj. að koma þessum málum í betra horf. Má þar nefna bæði hinar almennu framkvæmdaáætlanir og áætlanir um uppbyggingu atvinnuvega í einstökum landshlutum, sem nú er unnið að, Fyrir þessu þingi liggur einnig frv. um skipulagningu framkvæmda á vegum hins opinbera, og um s. l. áramót var komið á fót atvinnumálanefndum í einstökum kjördæmum, og er þar að nokkru komið til móts við hugmyndir, sem í frv. eru settar fram. En samt sem áður er þörf frekari aðgerða í þessum málum. Meiri hl. telur að vísu hæpið, að stofnun, sem skipuð er á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, þannig að Alþ. og ríkisstj. getur þar engin áhrif haft, sé falið svo víðtækt vald sem lagt er til samkv. frv. Engu að síður erum við þeirrar skoðunar, að æskilegt sé í þessum efnum sem víðtækast samstarf milli stjórnvalda og stéttasamtaka og annarra almenningssamtaka, er málin varða. Allar till., sem í þá átt hníga, teljum við því athugunarverðar og leggjum samkv. því til, að frv. verði vísað til ríkisstj.“ Þessi rökstuðningur, sem ég hér hef lesið, er það jákvæður gagnvart þeim hugmyndum, sem í frv. koma fram, að ætla mætti, að hæstv. ríkisstj,. hefði séð ástæðu til að láta eitthvað frá sér heyra um þessi mál á því nærri tveggja ára tímabili, sem liðið er síðan þessu máli var til hennar vísað, en það hefur ekki verið og því þykir okkur tímabært að taka nú málið upp að nýju á hv. Alþ. Meginhugsun frv. er sú, að beitt skuli skipulegum aðgerðum til þess að auka framleiðni og bæta lífskjör og tryggja og treysta atvinnugrundvöllinn í landinu. Þeirri skoðun er nú að vísu hreyft nokkuð í seinni tíð, að sókninni til betri lífskjara geti nú farið að linna og í staðinn skulum við stefna að fegurra mannlífi, og kom þetta m. a. fram á nýafstöðnum fundi hjá Alþfl. Þessar hugmyndir heyrast nú erlendis, þar sem iðnvæðing er komin á miklu hærra stig en hér hjá okkur, þar sem atvinnugrundvöllur er miklu traustari en hér er. Hér hefur ekki verið afrekað því á undanförnum árum, að við getum talið okkur standa jafnfætis öðrum Evrópuþjóðum í því efni. Við eigum eftir hér mest af þeirri iðnvæðingu, sem aðrir hafa þegar lokið. Við megum ekki láta það blekkja okkur, þó að bætt aflabrögð um takmarkaðan tíma og hækkað verðlag á erlendum mörkuðum auki okkur tekjur. Við megum ekki túlka það sem varanlegan hagvöxt í okkar þjóðfélagi, og raunar get ég nú ekki séð, að það sé fólgin nein mótsögn í því, að menn vilji bæði leita eftir bættum lífskjörum þjóðarinnar og einnig eftir fegurra mannlífi. En nóg um það. Við hljótum hér um sinn að stefna að bættum og styrktum atvinnugrundvelli í landinu og bættum lífskjörum og aukinni framleiðni með þjóðinni. En með aukinni vinnuframleiðni skapast líka möguleikar til að fást við fjölbreyttari og fleiri verkefni. Ef vinnuframleiðni í landi hér eykst um 2% á ári, þá má gera ráð fyrir því, þar sem við höfum nú í atvinnu um 80 þús. manns í landinu, að á hverju ári verði um 1600 þeirra ofaukið við þau störf, sem þeir hafa unnið, og geti leitað sér nýrra starfa. En þar með er ekki allt sagt um það, hvað mikið þarf að skapa af nýjum störfum, nýjum atvinnugreinum, því að við þetta, sem var nefnt, bætist svo fólksfjölgunin í landinu. Fyrir nokkrum árum gerði Efnahagsstofnunin áætlun um það, hvað starfandi atvinnufólki, sem stofnunin kallaði svo, mundi fjölga í landinu á næstu áratugum. Þessi útreikningur á fjölda atvinnufólks var að vísu gerður á þann hátt, að það var aðeins farið eftir aldursflokkum og síðan tekinn hluti fólks í hverjum aldursflokki, sem áætlað var að byði sig fram til starfa á almennum atvinnumarkaði, en það var 60% unglinga á milli 15–19 ára, 90% karla milli 20–24 ára og 45% kvenna á þeim aldri, 97% karla á aldrinum 25–49 ára og 30% kvenna á þeim aldri og 95% karla milli fimmtugs og 69 ára og 30% kvenna á þeim aldri, þannig að þessi áætlun er að vísu nokkuð gróf, og má gera ráð fyrir því, að hún reynist of há, vegna þess að í framtíðinni muni kannske fleiri unglingar ganga í skóla heldur en nú gera og menn hætti störfum kannske yngri heldur en þeir nú gera. En eigi að síður gefur slík áætlun okkur verulegar bendingar. Samkv. henni er gert ráð fyrir því, að nú á árinu 1970 séu 82 þús. manns starfandi í atvinnu hér á landi. En á árinu 1980 verði sá fjöldi orðinn rétt um 100 þús. eða 18 þús. fleiri, og á árinu 1990 verði talan mjög farin að nálgast 120 þús. og á árinu 2000 verði hún orðin 146 þús. Af þessu sést, að fjöldi þess fólks, sem hér stundar atvinnu utan heimilis, mun vaxa um nálægt 2000 á ári hverju. Það er því alls ekki of í lagt, þótt fullyrt sé, að hér þurfi að skapast ný störf fyrir a. m. k. 3000 manns á ári næstu ár og áratugi. Við flm, þessa frv. erum þeirrar skoðunar, að það gerist ekki af sjálfu sér, heldur sé nauðsynlegt að marka atvinnuvegunum stefnu og gera áætlanir til langs tíma um uppbyggingu þeirra til þess að tryggja atvinnuöryggi þjóðarinnar til frambúðar. Í helztu atvinnugreinum okkar er, eins og nú standa sakir, vandséð, að mörg ný störf skapist á næstu áratugum í landbúnaði og sjávarútvegi. Til þess að svo mætti verða í landbúnaði þyrftu a. m. k. að skapast nýir markaðir, sem við nú ekki sjáum fyrir og má því eins vel gera ráð fyrir því, að fólksfjölgun í landbúnaði geti ekki orðið mikil, heldur megi eins vel vænta þess, að staðið verði nokkuð í stað, þar sem framleiðniaukningin í atvinnuveginum gæti mætt stækkun markaðarins vegna fólksfjölgunar í landinu. Í sjávarútvegi höfum við heldur ekki vald á að auka framleiðslu okkar verulega, því að þar ráða öfl, sem við ekki fáum stjórnað, eins og auðlindir hafsins, sem við að vísu getum haft áhrif á með því að haga skynsamlega sókn okkar í þær og með aðgerðum á alþjóðlegum vettvangi til verndar þessum auðlindum, en gera verður ráð fyrir mikilli framleiðniaukningu á sviði sjávarútvegsins, sem virðist ekki skapa aukið rúm fyrir mjög aukinn fólksfjölda ú því sviði, þó að iðnaður, sem byggist á sjávarafurðum, hafi þar að vísu sérstöðu og annað sé um hann að segja. En því nefni ég þetta, að ég held, að það dyljist fæstum, að það hljóti einkum að falla í hlut iðnaðarins að skapa arðbær verkefni fyrir þá miklu fólksfjölgun, sem fram undan er á næstu árum. En í iðnaðarmálum er stefna okkar Íslendinga því miður mjög óljós. Við álítum, að þá stefnu verði að marka eins og raunar stefnu á öðrum sviðum atvinnulífsins. Því heyrist oft haldið fram og þá sérstaklega af þeim, sem eru ekki málunum mjög kunnugir, að stóriðja gæti verið ein meginuppistaða í iðnvæðingu landsins. Ég skal vera manna seinastur til þess að halda því fram, að orkufrekur iðnaður eigi ekki rétt á sér með þjóð, sem býr í landi mikilla orkulinda, eins og við gerum, en okkur er hollast á þessu sviði eins og öðrum að horfast í augu við staðreyndirnar eins og þær eru. Hvernig gæti sú stóriðja verið, sem við gætum byggt upp hér á landi? Ef við notuðum alla þá raforku, sem hægt er að framleiða hér í landinu og talið er, að hægt sé að framleiða á það hagkvæman hátt, að hún yrði nýtt í þessu skyni, þá mundum við geta framleitt um 20 þús. gígawattstundir á ári, en miðað við það að fyrir hverja kwst., sem seld yrði, fengjust 3 mill, sem er 20% hærra verð heldur en samið var við álverksmiðjuna um, þá mundu brúttótekjur af þessu nema 5.3 milljörðum kr. á ári. En sú fjárfesting, sem nauðsynleg væri í landinu til þess að nýta þetta, væru verksmiðjur, og ef draga má ályktanir af álverksmiðjunni, og það má vegna þess, að hlutföllin í þessum orkufreka stóriðnaði eru nokkuð svipuð, þá mundi þurfa að byggja verksmiðjur, sem kostuðu 75 milljarða kr., og virkjanir, sem kostuðu 30 milljarða kr., eða samtals nokkuð á annað hundrað milljarða kr. Ef menn minnast nú þess, að allur þjóðarauður Íslendinga eins og hann er í dag eftir nýja fasteignamatið er um 125 milljarðar kr. eða ósköp svipuð upphæð þessu og þar af er kannske um þriðjungurinn í atvinnutækjum, hitt í opinberum framkvæmdum og íbúðarhúsum, þá er hér um að ræða fjárfestingu, sem er þreföld öll sú fjárfesting, sem nú er í atvinnutækjum á Íslandi. Það er ljóst, að við Íslendingar ráðum ekki við slíka fjárfestingu dg að flytja inn fjármagn í svo stórum stíl, hvort sem væri sem áhættufé eða lánsfé, væri að sjálfsögðu að stefna efnahagslegu og þar með einnig stjórnmálalegu sjálfstæði þjóðarinnar í tvísýnu. Hvað hefðist svo upp úr þessu? Upp úr þessu hefðist brúttóútflutningur að verðmæti um 50 milljarðar kr. á ári, en af því yrðu aðeins eftir í landinu um 10 milljarðar kr., sem er greiðsla fyrir rafmagn, vinnuafl og skatta. Hitt færi annað. Þessi upphæð er aðeins um fjórðungur af núverandi þjóðartekjum Íslendinga, og við þetta sköpuðust störf fyrir um 10 þús. manns, sem aðeins er þriggja til fjögurra ára fjölgun á íslenzkum vinnumarkaði. Ég ætla ekki að fara frekar út í þetta eða ræða mikið um framtíð iðnaðarins, stefnuna í iðnaðarmálum og iðnaðaruppbygginguna, því að við höfum, nokkrir framsóknarmenn, flutt í hv. Sþ. till. um, að gerð yrði 10 ára áætlun um iðnþróun í landinu. Slíkt verkefni væri að sjálfsögðu verkefni þeirrar stofnunar, sem hér er flutt frv. um, ef hún hefði verið orðin til, en þar sem gera verður ráð fyrir, að þó að frv. þetta fengi vinsamlega afgreiðslu, þá hefði stofnun hennar nokkurn aðdraganda, þá þótti okkur ekki fært annað en leggja til, að þegar yrði hafizt handa um gerð þessarar iðnþróunaráætlunar. En hér er svo gert ráð fyrir því, að langtímaáætlanir verði gerðar í öllum atvinnuvegum þjóðarinnar, og þar sem slíkar áætlanir eru í eðli sínu þannig, að þær verða að vera í stöðugri endurskoðun, þá mundi það einmitt verða hlutverk þessarar stofnunar að hafa slíka stöðuga endurskoðunarmeðferð með höndum. Samkv. 2. tölul. í 2. gr. frv. er svo gert ráð fyrir því, að gerðar séu framkvæmdaáætlanir innan ramma langtímaáætlananna, framkvæmdaáætlanir í atvinnuvegunum hliðstætt því, þó kannske nokkuð ýtarlegar, sem gert hefur verið fyrir opinbera „sektorinn“ í þeim framkvæmdaáætlunum eða drögum að framkvæmdaáætlunum, sem gerðar hafa verið öðru hverju á undanförnum árum. Framkvæmdaáætlanir eru að okkar viti mjög nauðsynlegar, og það kemur raunar fljótt í ljós, ef maður skoðar þær skýrslur um fjárfestinguna í landinu, sem fyrir liggja, að hún er ákaflega sveiflukennd. Ég er hér með fyrir framan mig tölur um fjárfestinguna í ýmsum atvinnugreinum sl. 11 ár og þar kemur í ljós, að það er ekki bara heildarfjármunamyndunin, sem sveiflast mjög frá ári til árs, frá því að vera eitt árið 23.6% af þjóðarframleiðslunni og upp í það að vera 36.5% af henni, án þess að um sé að ræða nokkrar óeðlilegar breytingar á þjóðarframleiðslu, sem við er miðað. Hitt er miklu augljósara, hve sveiflurnar eru miklar í einstökum atvinnugreinum og þá kannske alveg sérstaklega í fiskveiðum og fiskiðnaði. Þegar litið er á tölurnar fyrir þessar greinar, kemur í ljós, að mjög mörg undanfarin ár hefur fjárfestingin verið miklu minni en svo, að þar geti verið um að ræða eðlilega endurnýjun, ef miðað er við það heildarfjármagn, sem bundið er í þessum greinum, en aftur önnur ár er fjárfestingin kannske sexföld eða áttföld það, sem hún er, þegar hún er minnst. Það er augljóst, að þegar fjárfestingin sveiflast þannig, þá er hún ekki byggð á neinum áætlunum, ekki byggð á neinu fyrir fram gerðu plani. Það er rokið til og ráðizt í fjárfestingu, þegar mönnum virðist það kleift, af því að það hefur skyndilega hlaupið á snærið og komið einhvers staðar peningur eða einhvers staðar tekizt að kría út lán. Það verður ekki annað séð en hér sé um að ræða „spekúlatíva“ fjárfestingu, sem tæpast getur verið hagkvæm miðað við hitt, ef hún væri gerð samkv. áætlunum, jöfn endurnýjun og jöfn aukning frá ári til árs. Við höfum dæmi um þessa ,,spekúlatívu“ fjárfestingu, sem ég hirði ekki um að telja mörg af, en ég vænti þess, að hv. þm. muni eftir því t. d., að fyrir nokkrum árum, þegar saltfiskframleiðslan var sem hagkvæmust í hlutfalli við aðra framleiðslu, risu upp í einum kaupstað hér söltunarstöðvar, sem urðu fleiri en bátarnir, sem þar lögðu upp. Slíkar fjárfestingar eru á margan hátt óhagkvæmar, þær eru oft verr undirbúnar en skyldi og það vilja allir hlaupa til í einu og keppa um þá takmörkuðu möguleika, sem fyrir hendi eru. Þeir möguleikar geta takmarkazt af mörgu, þeir geta takmarkazt af t. d. sérfræðingum, ef um sérstakt svið er að ræða og mörgu öðru, sem gerir það að verkum, að möguleikarnir eru takmarkaðir og margir, sem um þá keppa. Frv. gerir einnig ráð fyrir því, að framkvæmdaáætlanir nái til atvinnuuppbyggingar í einstökum byggðarlögum, enda er í 3. tölul. 2. gr. gert ráð fyrir því hlutverki stofnunarinnar, að hún geri ráðstafanir til þess að auka atvinnuöryggi í öllum byggðarlögum landsins. Það er alkunna, að atvinnuöryggi er næsta lítið og hefur lengi verið næsta lítið í mörgum byggðarlögum þessa lands og raunar um hríð í landinu öllu. Atvinnuleysi er viðloðandi á mörgum stöðum, ekki sízt norðanlands og austan, og þegar verulega að kreppir, er oft reynt að bregða við með einhverjar skyndiráðstafanir til þess að leysa vandann. Slíkar ráðstafanir eru oft lítt undirbúnar, kannske vanhugsaðar, og koma sjaldnast að varanlegu haldi. Við viljum með okkar till. hér í þessu frv. leggja áherzlu á, að unnið sé skipulega að því að tryggja varanlega atvinnugrundvöllinn í öllum byggðarlögum landsins, og við teljum raunar, að það sé ákaflega mikið nauðsyn á því, að við reynum að gera okkur sem gleggsta grein fyrir því, hvaða atvinnurekstur á í framtíðinni að verða stundaður í einstökum byggðarlögum landsins. Ég geri ráð fyrir því, að fleiri en ég hafi orðið varir við þann vanda, sem arkitektar okkar og skipulagsfræðingar komast í, þegar þeim hefur verið falið að skipuleggja eitthvert þorp eða þéttbýlisstað og þeir spyrja: Hvaða atvinnurekstri eigum við að gera ráð fyrir? Þá hefur þeim sjaldnast tekizt að fá skynsamleg svör við því, enda ekki von, því að áætlanir um þau efni liggja yfirleitt ekki fyrir. Nú er það ljóst, að við verðum í vaxandi mæli að leggja áherzlu á bætt skipulag í landinu, skipulagslöggjöf okkar nær aðeins til kaupstaða og þéttbýlisstaða, en auðvitað er óviðunandi annað en skipulagsstarfsemi nái til landsins alls, en hún verður að byggjast á atvinnupólitík og þess vegna verður að vera mörkuð stefna í atvinnumálum þjóðarinnar. Við leggjum því til, að í þessum efnum verði tekin upp ný vinnubrögð, skipuleg áætlunargerð til langs tíma eða framkvæmdaáætlanir til skemmri tíma og áætlanir um atvinnuuppbyggingu í einstökum landshlutum. Við leggjum hér, eins og ég hef verið að rekja, mikla áherzlu á áætlanagerð. En til hvers ætlum við að gera áætlanir? Ætlum við að gera þær okkur til skemmtunar, eins og þegar verið er að spá í spil, til þess að finna út, hvað framtíðin ber í skauti sér? Það er ekki. Við lítum ekki á þetta sem einhvers konar upplýsingaþjónustu um umhverfi framtíðarinnar, eins og veðurspá eða eitthvað því um líkt, heldur á hér að okkar dómi að vera á ferðinni skilgreining markmiða okkar, skilgreining þeirra markmiða, sem við stefnum að í atvinnumálunum og vörðun þeirra leiða, sem við ætlum að fara til þess að ná þeim markmiðum. Okkar skilningur er sá, að það sé nauðsynlegt að stýra þjóðfélagsmálunum eftir þeim áætlunum, sem gerðar eru. Þess vegna teljum við nauðsynlegt, að fjárfestingunni sé stjórnað, og raunar er það ekki orðið eins almennt véfengt eins og áður var, samanber þá tilvitnun, sem ég gerði hér í upphafi máls míns í nál. hv. meiri hl. fjhn. frá því í hitteðfyrra. En við teljum, að sú fjárfestingarstjórn eigi að fara fram með töluvert öðrum hætti heldur en gert var hér á árunum, þegar Alþfl. og Sjálfstfl. höfðu forustu í ríkisstj., á árunum 1947 og þar eftir í fjárhagsráði, sem þá var komið á fót, þegar þjóðfélagsþegnarnir urðu að mæta með umsóknir og beiðnir til þess að fá að gera sína hluti. Við ætlumst til, að það séu settar um hlutina almennar reglur í samræmi við þær áætlanir, sem gerðar hafa verið, t. d. er í frv. gert ráð fyrir því, að það sé hægt að banna algerlega tiltekna tegund fjárfestingar, um takmarkaðan tíma eins og t. d. Svíar hafa gert og hefur reynzt þar vel. Ég geri ráð fyrir því, að þegar menn athuga, að á undanförnum 5 árum, á árunum frá 1965–1969, hefur fjárfesting í verzlunarbyggingum t. d. verið töluvert miklu meiri en í öllum fiskiðnaði, þá kynnu menn að geta sætzt á, að það væri ekki nein goðgá, ef nauðsyn bæri til, að dregið yrði úr þeim tegundum bygginga, enda nokkuð af þeim nú, sem standa tómar hér og þar. Ég skal svo koma að því, hvernig við hugsum okkur stjórn þessarar stofnunar samkv. 5. gr. frv. Að vísu vil ég taka það fram, að okkur er það fyrirkomulag, sem þar er gerð till. um, ekki svo óskaplega fast í hendi, að við séum ekki reiðubúnir til þess að ræða um einhverja aðra tilhögun á því, ef mönnum þætti betur henta, en aðalhugmyndin er sú, að í stjórn þessarar stofnunar yrði vettvangur fyrir samstarf milli atvinnuveganna og ríkisvaldsins til þess að marka þá stefnu, sem þarf að marka í atvinnumálunum. Frv. gerir þess vegna ráð fyrir því, að í stjórn þessarar stofnunar sé þriðjungurinn frá ríkisvaldinu, kosinn af Alþ., þriðjungurinn frá atvinnurekendum og þriðjungurinn frá samtökum starfsmanna við atvinnureksturinn. Það hefur víða um lönd, þar sem stofnanir af þessu tagi hafa verið settar á stofn, verið lögð megináherzla á einmitt að skapa samstarf þessara aðila um stefnumörkunina og áætlanagerðina. Ég hef nú því miður ekki haft aðstöðu til þess að kynna mér eins vandlega eins og ég hefði viljað tilhögun slíkra mála í nágrannalöndum okkar, en það rifjaðist upp fyrir mér, að fyrir allmörgum árum kom hér norskur bankastjóri, sem flutti erindi um samstarf ríkisins og atvinnulífs í sambandi við stefnumörkun í atvinnumálum og áætlanagerð, og erindi hans var birt í Fjármálatíðindum. Það eru liðin 6 ár síðan, svo að þetta eru nú ekki nýjar fréttir, en samt ómaksins vert að rifja þetta aðeins upp. Það var dr. Lindebrække, norskur bankastjóri, sem flutti erindi um þetta í Háskóla Íslands sumarið 1964. Hann sagði þar frá ýmsum nefndum og stofnunum og ráðum í ýmsum löndum, sem sett höfðu verið á stofn til þess að auka samstarf atvinnuvega og ríkisvalds í þessu skyni og segir m. a. frá athugunum, sem norsk stofnun hafði gert um þetta, þar sem segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Þessar athuganir sýna, að til eru í fjölda landa stofnanir, sem hafa þau verkefni að auka samstarf milli ríkis og atvinnulífs. Þetta á t. d. við um Holland, Frakkland, England, Austurríki og Danmörku. Og það á við um öll lýðræðislönd, að mikill áhugi er ríkjandi fyrir þeim vandamálum, sem hér er um að ræða, og víða áætlanir um að koma á fót hliðstæðum stofnunum.“ Síðan segir hann frá því, að norska ríkisstj. sé um þær mundir, þegar þessi fyrirlestur var fluttur, að koma á fót nefnd, sem á að hafa það hlutverk að setja fram skoðanir um eftirtalin atriði: l. Aðalstefnuna í fjögurra ára framkvæmdaáætlunum, sérstaklega að því er varðar notkun hinna búskaparlegu gæða og forgang framkvæmda. Aðalstefnuna í þjóðfélagsframkvæmdum yfir enn lengri tíma. 2. Framkvæmd framkvæmdaáætlananna, þar með taldar nauðsynlegar aðgerðir til að tryggja framgang þeirra og nauðsynlegar endurskoðanir á áætlununum. 3. Aðalstefnuna í sérstökum áætlunum um einstaka þætti efnahagslífsins. 4. Þýðingarmikil undirstöðuatriði varðandi framkvæmdir á ákveðnum svæðum. 5. Framleiðnimál. 6. Stefnuna í efnahagsmálum og önnur veigamikil atriði við áætlanagerð til styttri tíma. Ráðið á að vera ráðgefandi, og álitsgerðir þess eiga að jafnaði að vera samþykktar einróma. Ráðið getur þó með 2/3 hlutum atkv. gert samþykktir, sem beint er til fjmrn. Sé um mismunandi álit að ræða, skal ráðið einnig gera grein fyrir minnihlutaáliti. Hér virðist mér vera athyglisvert, hvað hlutverk þessarar nefndar eða ráðs er líkt því, sem við höfum gert ráð fyrir í Atvinnumálastofnuninni. Að vísu virðist mönnum kannske í fljótu bragði, að það sé nokkur munur á, þar sem þarna er um að ræða ráð, sem á að vera ráðgefandi, en Atvinnumálastofnunin í okkar frv. hefur hins vegar nokkuð víðtækt vald. Ég vil þó benda á, að því valdi eru þau takmörk sett, að það er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. leggi fyrir Alþ. til staðfestingar þær áætlanir, sem Atvinnumálastofnunin hefur gert og ætlar að vinna eftir. Hið raunverulega vald er þess vegna í höndum Alþ. eins og vera ber. Þetta norska samstarfsráð, sem dr. Lindebrække var að segja frá og ég var að lesa upp áðan er skipað 21 manni. Af þeim eiga 5 að vera fulltrúar stjórnvalda, 5 fulltrúar rannsóknarstofnana, 11 eiga að vera fulltrúar atvinnulífsins. Af þessum 11 eru 5 fulltrúar iðnaðar, verzlunar, siglinga og lánastofnana í eigu einkaaðila, tveir eru fulltrúar landbúnaðar og sjávarútvegs, 3 norska alþýðusambandsins og einn fulltrúi frá norsku samvinnufélögunum. Hér er einnig athyglisvert, að þetta samstarfsráð, sem þarna er gert ráð fyrir, er eins og í okkar frv. að meiri hluta til skipað fulltrúum frá atvinnuvegunum, en einnig fulltrúum stjórnvalda og opinberra aðila. Þarna er lögð megináherzla á það, eins og við gerum líka, að skapa samstarfsvettvang fyrir fulltrúa atvinnulífsins og ríkisvaldið. Það er skoðun okkar flm., að fram þurfi að fara endurskipulagning á því kerfi, sem nú er ætlað að hafa áhrif á fjárfestingu hér í landinu, þ. e. a. s. ýmsar stofnanir og þá fjölmörgu sjóði, sem veita fé til framkvæmda í landinu og áreiðanlegur maður sagði mér fyrir skömmu, að mundu vera a. m. k. 18, og við erum alveg sammála því, sem fram kemur í nál. fjhn. frá því í hitteðfyrra um það að það er mikil nauðsyn á því, að það fari fram nánari samræming, og þessi starfsemi eins og hún er nú er ekki svo vel samhæfð og skipulögð, eins og þar segir, „að tryggt sé, að sú fjárfesting, sem þjóðarbúskapnum má telja mikilvægasta hverju sinni, sitji í fyrirrúmi fyrir öðrum.“ Um þetta þykir okkur gott að vita, að hv. meiri hl. fjhn. er okkur sammála. Við teljum þess vegna, að þetta flókna kerfi þurfi að endurskoða með tilliti til þess að samræma það og sameina það, og þess vegna er ekki í okkar frv. gert ráð fyrir því, að sett yrði upp sérstakt nýtt skrifstofubákn fyrir þessa stofnun, heldur er í 6. gr. heimild fyrir stjórn Atvinnumálastofnunarinnar til þess að semja við starfandi ríkisstofnun um að annast skýrslu- og áætlanagerð og afgreiðslu mála fyrir stofnunina eftir nánari ákvörðun stjórnarinnar. Það er hins vegar ekki á þessu stigi farið frekar út í það, hvaða starfandi stofnun þetta skuli gera, því að við væntum þess, að það geti mjög fljótt orðið samkomulag um, að það yrði látin fara fram veruleg endurskipulagning á þessu kerfi, og þá kemur þetta líka til athugunar. Sú skipulagsstarfsemi, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. er þess eðlis, að hún miðar að aukinni hagkvæmni. Hún miðar þess vegna að kostnaðarlækkun í þjóðfélaginu og sá kostnaður, sem gert er ráð fyrir, að af því leiði að setja þessa stofnun á fót, er í því sambandi algert aukaatriði. Þetta frv. er, eins og ég gat um í upphafi, herra forseti, flutt til þess að varpa ljósi á stefnu okkar framsóknarmanna í atvinnumálum og fjárfestingarmálum. Við teljum ekki, að það eigi að láta kylfu ráða kasti um framtíðarafkomu þjóðarinnar. Ýtarleg áætlunargerð til stefnumörkunar og skipuleg framkvæmd þeirra áætlana er mesta nauðsyn okkar á þessu sviði nú um þessar mundir. Breytt stefna er þess vegna að okkar mati nauðsynleg til þess að tryggja sem beztan ávöxt af auðlindum landsins og vinnu og starfi þjóðarinnar. Ég legg svo til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég stend hér ekki upp til þess að gera grein fyrir afstöðu hæstv. ríkisstj. til þessa máls, sem hún er nú búin að hafa til athugunar um alllangt skeið, enda hef ég til slíks ekkert umboð. En ég átti sæti í fjhn. á þeim tíma, þegar frv. þetta var fyrst lagt fyrir Alþ. fyrir um það bil tveimur árum, og stóð því að meirihlutaáliti því, sem hv. flm. hér gerði nokkra grein fyrir, og sé ég því ástæðu til þess að segja hér fáein orð um afstöðu mína til þess máls. Ég fylgdi flm. þá hálfa leið, eins og fram hefur komið. Þó að töluvert vatn hafi að vísu runnið til sjávar síðan, þá er afstaða mín í þessu efni í meginatriðum óbreytt frá því, sem þá var. Ég sagði, að ég hefði fylgt þeim hv. framsóknarmönnum, sem þetta mál hafa flutt, hálfa leið, og skal ég því í sem stytztu máli gera grein fyrst fyrir þeim atriðum, sem ég er þeim sammála um og snerta þetta mál, og því næst þeim atriðum, sem ég er þeim ekki sammála um og í frv. felast. Í fyrsta lagi er ég því auðvitað sammála, að stefna beri að því að tryggja sem bezt atvinnuöryggi, og í öðru lagi að vinna að því, að hið takmarkaða fjármagn, sem við höfum þó alltaf yfir að ráða miðað við fjárfestingarþörfina, nýtist sem bezt, þannig að þær fjárfestingar séu látnar sitja í fyrirrúmi, sem mest aðkallandi eru taldar. Þessu hygg ég nú, að út af fyrir sig geti allir verið sammála. En ég er reiðubúinn til þess að fylgja þeim a. m. k. einu skrefi lengra áleiðis, nefnilega að taka undir það, að til þess að svo megi verða, að atvinnuöryggi sé tryggt og fjármagnið nýtt á sem hagkvæmastan hátt, sé óhjákvæmilegt að taka upp heildarstjórn fjárfestingarmála, eins og það er orðað í frv. hjá hv. flm., eða heildarstjórn fjárfestingar í einni eða annarri mynd. Varðandi þetta atriði vil ég þó taka fram, að afdráttarlaust mundi ég vera sama sinnis og þeir, ef orðalaginu á þessu, heildarstjórn fjárfestingarmála, væri snúið við, þannig að talað væri um stjórn heildarfjárfestingar fremur en heildarstjórn fjárfestingar. Á þessu er töluverður blæmunur, því að þegar talað er um heildarstjórn fjárfestingar, þá veit maður ekki með vissu, hvort átt er við stjórn á heildarfjárfestingum eða ýmsum tækjum, þar sem stjórnunin er framkvæmd óbeint eða stjórn fjárfestingar í einstökum atriðum, þannig að tiltekin fjárfesting sé t. d. háð leyfaveitingum o. s. frv. En stjórn á heildarfjárfestingu á einn eða annan hátt er nauðsynleg. Ef hún er ekki fyrir hendi, getur annars vegar verið hætta á því, að fjárfesting verði svo lítil, t. d. á kreppu- og samdráttartímum, að hætta sé á tilfinnanlegu atvinnuleysi, og á hinn bóginn, að fjárfesting geti á þenslutímum orðið svo mikil, að af því leiði verulega verðbólguhættu, sem setji efnahagskerfið meira eða minna úr skorðum. Hitt getur svo auðvitað verið álitamál, hvernig þessa stjórn á heildarfjárfestingu skuli framkvæma. Vera má, að það orðalag, sem hv. flm. einmitt nota, þegar þeir tala um, að þessa heildarstjórn skuli einkum framkvæma með því að setja um fjárfestingarmálin almennar reglur, geti bent til þess, að þeir séu mér a. m. k. að nokkru leyti sammála, enda kom það fram hjá hv. frsm., að hann taldi ekki, að heppilegt væri að taka upp sams konar skipan eins og þegar fjárhagsráð sat að störfum á sínum tíma, þegar leitað var leyfis fjárhagsráðs til nærri því hvaða fjárfestingar sem var og hversu smávægileg sem hún var. En stjórn á heildarfjárfestingu má framkvæma án þess að um nokkrar slíkar leyfaveitingar eða beinar takmarkanir sé að ræða, með því að setja fjárfestingunni almennar skorður, sem beinir henni inn á þá braut, sem æskileg er talin hverju sinni. Um þessi atriði er ég hv. flm. sammála. En þá kem ég að þeim atriðum, sem ég er þeim ekki sammála um og valda því, að ég gæti ekki undir neinum kringumstæðum fylgt þessu frv. óbreyttu, og skal ég nú víkja að þessum atriðum með fáeinum orðum. Það er í fyrsta lagi, að hér er fyrst og fremst gert ráð fyrir því, að slíkar heildaráætlanir séu gerðar til langs tíma. Nú var það svo á s. l. áratug þessarar aldar og fram á þann, sem nú er að ljúka, að þessar áætlanir til langs tíma voru mjög í tízku og teknar upp í fjölmörgum löndum, ekki einungis austan járntjaldsins, þar sem slík áætlunargerð er beinlínis grundvöllur þjóðarbúskaparins, heldur einnig í mörgum löndum vestan járntjalds, eins og hv. flm. líka drap á. Á allra síðustu árum hefur þróunin hins vegar orðið sú, eftir því sem ég bezt veit, að menn hafa tekið miklu neikvæðari afstöðu til þessara fjárfestingaráætlana til langs tíma, þannig að ég held, að það sé ekki ofsagt, að þróunin hefur í miklu ríkara mæli gengið í þá átt að leggja minni áherzlu á þessar áætlanir til langs tíma, en þá meiri áherzlu á áætlanir til skamms tíma, og það er að mínu áliti athyglisvert, að það er ekki eingöngu varðandi þær fjárhagsáætlanir, sem gerðar eru í löndunum vestan járntjalds, sem þessi þróun hefur orðið, heldur einnig í Sovétríkjunum, þannig að þær áætlanir, sem þeir þar gera nú til lengri tíma, eru miklu lauslegri heldur en áður var, en þá lögð meiri áherzla á að framfylgja áætlunum, sem gerðar eru til skemmri tíma, eins árs eða svo. Og ástæðan til þess, að þróun viðhorfa hefur orðið þessi, er sú, að reynslan hefur kennt mönnum, að óvissan um framtíðina hlýtur alltaf að vera svo mikil að gera má ráð fyrir því, að áætlanir, sem eru til lengri tíma, - og nú er það auðvitað álitamál, hvað sé langur og hvað skammur tími, - en áætlanir, sem eru þó ekki sé nema 5 ár fram í tímann, hvað þá lengra fram í tímann, eiga á hættu að kollvarpast allar að meira eða minna leyti, vegna þess að óvæntir atburðir kunna að gerast, sem engin von var, að yrðu séðir fyrir á þeim tíma, sem áætlanirnar voru gerðar. Og eigi þetta við í iðnaðarlöndunum, - en einmitt þau lönd, sem slíkar áætlanir gera, eru fyrst og fremst iðnaðarlönd, - þá ætti þetta sjónarmið að hafa meira gildi hér hjá okkur, þar sem óvissan um framvindu efnahagsmálanna hlýtur að verða miklu meiri, vegna þess hve við byggjum í ríkum mæli, eins og kunnugt er, á stopulum sjávarafla og stopulu markaðsverði á heimsmarkaðinum. Þetta er nú fyrsta atriðið. Í öðru lagi, eins og ég raunar hafði nú þegar gefið í skyn, þá tel ég, að sú stjórn fjárfestinga, sem í sjálfu sér er æskileg og jafnvel nauðsynleg, eigi í miklu ríkara mæli að vera í þeirri mynd, að fjárfestingunni séu settir ákveðnir rammar, t. d. með ákvörðun vaxta, lánskjara, fyrirgreiðslu um lánaveitingar o; samvinnu lánastofnana og þeirra opinberu aðila, sem að öðru leyti fjalla um fjárfestingarmál, heldur en gerðar séu áætlanir um tilteknar framkvæmdir, sem eigi að ljúka á svo og svo löngum tíma. Að vísu felst ekki í þessu, að ekki geti verið réttlátt og jafnvel nauðsynlegt að gera slíkar áætlanir á einstökum sviðum, t. d. um skólabyggingar fram í tímann o. s. frv., en ég hygg, að þar sem langt hefur verið farið út á þá braut að gera mjög víðtækar áætlanir af þessu tagi, þá hafi reynslan ekki orðið góð. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að vitna til reynslu Breta í þessu efni, sem ég hef átt kost á að kynna mér nokkuð, þegar ég á s. l. sumri og næsta sumar þar áður dvaldi um skeið í Bretlandi. Og þó að það komi kannske einkennilega fyrir sjónir, þá var það stjórn íhaldsflokksins brezka, sem fyrst hófst handa um það að gera þjóðhagsáætlanir fyrir Bretland. Það var upp úr 1960. Þá var því haldið fram, að ástæðan til þess, að hagvöxtur var allmiklu meiri í Frakklandi heldur en hafði verið í Bretlandi um árabil, væri sú, að Frakkar hefðu slíkar þjóðhagsáætlanir, en Bretar ekki. En svo fór nú, þó að sökin á því hvíli nú kannske ekki einvörðungu á þeim, sem framkvæmd þessarar áætlunar höfðu með höndum, að næstu árin eftir að þær voru komnar til framkvæmda minnkaði hagvöxtur í Bretlandi, en óx ekki. Nú er ekki vafi á því, að utanaðkomandi óviðráðanlegar ástæður hafa kannske átt í þessu meiri eða minni þátt. En að því hafa verið færð rök, að þær áætlanir, sem gerðar voru, hafi síður en svo verkað örvandi á efnahagsþróunina, - ekki þannig að skilja, að einkaaðilar hafi tekið þessum áætlunum illa, þvert á móti mun hafa verið góð samvinna milli þeirra stjórnvalda, sem áætlanirnar framkvæmdu, og einkaaðila. En þar var um að ræða ríka tilhneigingu til þess í fyrsta lagi, að þeir einkaaðilar, sem ætlazt var til, að tækju þátt í þessum framkvæmdum og væru studdir til þess, höfðu fyrir fram sérstaka tilhneigingu til þess og í ríkara mæli en ella að varpa öllum sínum áhyggjum upp á ríkið og segja, að þessar áætlanir væru liður í heildarframkvæmdaáætluninni og þess vegna bæri ríkinu skylda til þess að sjá fyrir því, að þær kæmust í framkvæmd. Í öðru lagi, og þá kemur til óvissan um framtíðina, kom það auðvitað í ljós um margar af þessum áætlunum, sem gerðar voru, að vegna breyttra aðstæðna var ekki lengur þarna um skynsamlega fjárfestingu að ræða, en áætlunin verður nú sá grundvöllur, sem einkafyrirtækin byggja sínar ákvarðanir á, þannig að þau mistök, sem orðið hafa þannig í þessum opinberu áætlunum, breiðast til þeirra þátta efnahagslífsins, sem eru í einkarekstri. Ég tel því, að undir öllum kringumstæðum beri að gera löggjöf, sem um þessi efni kynni að vera sett, þannig úr garði, að sveigjanleikinn verði sem allra mestur. Í öðru lagi tel ég, að framkvæmd þessara mála beri að skipa á annan veg heldur en hér er lagt til. Að sjálfsögðu er rétt að hafa samráð í þessu efni við stéttasamtökin eða sveitarstjórnayfirvöld í hverjum landshluta o. s. frv. En eftir því sem ég veit bezt er það þó yfirleitt þannig í nágrannalöndunum, að fyrirkomulag þessara mála er í meginatriðum öfugt við það, sem hér er lagt til, að það séu þessir mismunandi aðilar, stéttasamtök, o. s. frv., sem hafa yfirstjórn þessara mála með höndum, en hafi hins vegar samráð við efnahagssérfræðinga og stofnanir, sem láta slíka þjónustu í té. Að því er ég bezt veit, er þessu öfugt farið í nágrannalöndunum, en það eru efnahagsmálastofnanirnar, sem áætlanirnar gera, og hafa svo samráð við þessa aðila, og ég hjó eftir því, að það kom fram í ræðu hv. flm., þegar hann talaði um norska fyrirkomulagið í þessum efnum, að hann talaði um samstarfsráð, sem skipað er fulltrúum stéttasamtaka o. s. frv. Ég held, að það séu hinar opinberu stofnanir, sem áætlanirnar gera. Ég veit ekki, hvort það mundi vera til mikilla bóta að leggja þessa áætlun fyrir Alþ., til endanlegrar samþykktar. Í Noregi er það ekki þannig, að því er ég bezt veit. Áætlunin er að vísu lögð fyrir Stórþingið, en Stórþingið ræðir hana aðeins, en hvorki samþykkir hana né hafnar. Hér er um að ræða þannig verkefni, að ég held, að löggjafarþingin séu ekki fær um það að semja endanlegar áætlanir. Hér er nauðsynlegt fyrst og fremst að hafa yfirlit yfir efnahagskerfið í heild. En á löggjafarsamkomunum vill það gjarnan vera þannig, að hver otar fram sínum tota og hæpið, að heildarniðurstaðan, sem af slíkri togstreitu verður, verði þá heppileg. En ég skal nú ljúka máli mínu, enda komið að lokum fundartímans, hvað sem þessu líður. Þótt ég telji þetta frv. þannig úr garði gert, að ekki geti komið til greina að samþykkja það, nema með mjög verulegum grundvallarbreytingum, þá tel ég, að það beri mjög að virða í sjálfu sér af hálfu þeirra hv. framsóknarmanna, að hér er gerð tilraun til þess að gera ákveðnar till. í þessum efnum. Ég tel, að stjórnmálaflokkunum sé í rauninni skylt að marka stefnu í hagstjórnarmálum, og þegar ég tala um slíka stefnumörkun, þá verða almenn glamuryrði, hvort sem þau eru frelsisskipulag eða eitthvað þar á milli, - þá segja þau lítið. En hér er þó gerð tilraun til þess að gera ákveðnar till. í þessum efnum, og það ber að mínu áliti að virða, þó að ég telji þessar till. hins vegar allmjög gallaðar í þeirri mynd, sem þær hér liggja fyrir.

Flm. (Helgi Bergs) : Herra forseti. Það er nú liðinn fundartíminn og ég sé ekki ástæðu til þess að verða langorður af tilefni þess, sem hv. síðasti ræðumaður hefur sagt. En það væri nú algert vanþakklæti af minni hálfu, ef ég þakkaði honum ekki fyrir þann ágæta rökstuðning, sem hann flutti hér fyrir okkar frv., að svo miklu leyti sem hann er því sammála. Hann lýsti því, að hann fylgdi okkur hálfa leiðina. Að vísu, þegar þar var komið, urðu á vegi hans þær hindranir, að honum tókst ekki að fylgjast með okkur lengur, en það er vissulega nokkur freisting fyrir okkur að reyna að lækka þær hindranir, þannig að við gætum notið samfylgdar hv. þm. alla leiðina. Mér er nú ekki alveg ljóst, hvað á milli ber í sambandi við það, sem hv. þm. sagði um stjórn fjárfestingarinnar. Það var ljóst, að við vorum sammála um það, að það væri nauðsynlegt að hafa stjórn heildarfjárfestingarinnar. En hvort það átti að vera heildarstjórn á fjárfestingunni. þ. e. a. s. stjórn á fjárfestingunni í öllum atriðum, - að því er ég skildi hv. ræðumann, var slík stjórn ekki fyllilega að hans skapi. Okkar meining er fyrst og fremst sú, að fjárfestingarstjórnin beini framkvæmdunum inn á þær brautir, sem þjóðfélaginu eru nauðsynlegastar, atvinnulífi þjóðarinnar og þjóðfélaginu í heild, og til þess virðist okkur nauðsynlegt, að stjórnin á fjárfestingunni nái til meira en heildarfjárfestingarinnar. Hún verður að ná til fjárfestingarinnar í hverri einstakri grein atvinnulífsins. En orðalag af þessu tagi, og náttúrlega innihald þess orðalags um leið, má að sjálfsögðu athuga betur í n., og ég er reiðubúinn til þess að ræða það nánar við hv. þm. á milli umr. Hann kom svo að nokkrum atriðum, sem hann lýsti sig á móti, sem fælust í þessu frv., og sumt af því kom nú dálítið á óvart satt að segja. Hv. þm. taldi, að það væri ekki hægt að hugsa sér áætlanir til langs tíma. Þær hefðu reynzt illa, þær hefðu þróazt þannig annars staðar, þar sem þær hefðu verið reyndar, þær hefðu verið gerðar mjög lauslegar, vegna þess að annað hefði ekki reynzt kleift. Ég vil aftur minna á það, sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni, að aðaltilgangurinn með þessum áætlunum, sem við köllum til langs tíma um þróun atvinnuveganna, er einmitt að marka stefnuna í atvinnumálum þjóðarinnar. Mér er það ekki sérstaklega fast í hendi, að þær áætlanir, sem gerðar væru til langs tíma, væru mjög ýtarlegar eða þar væri farið niður í einstök smáatriði. Aðalatriðið er, að stefnan verði mörkuð og mörkuð nógu skýrt. Ég er sammála hv. síðasta ræðumanni um það, að eftir því sem áætlanir eru gerðar til lengri tíma, þeim mun fleiri óviss atriði koma þar inn í og þeim mun lauslegri er eðlilegt, að áætlanirnar séu. En í þessu sambandi hlýtur maður líka að minna á það, sem ég gerði einnig grein fyrir í framsöguræðu minni, að áætlanir af þessu tagi og raunar allar áætlanir, - ekki bara þessar til langs tíma, heldur líka þær, sem gerðar verða til styttri tíma, - hljóta að verða í sífelldri endurskoðun í þeirri stofnun, sem hefði umsjón með þeim, og þess vegna held ég, að sé líka minni hætta á öðru, sem hv. síðasti ræðumaður setti fyrir sig, og það var það, að áætlunin yrði úrelt. Ég tók svo eftir, að hv. ræðumaður nefndi, að það kæmi fyrir, að einhverjar framkvæmdir, sem gert væri ráð fyrir í áætlunum, væru ekki lengur skynsamlegar, þegar að þeim væri komið. En slíkt koma menn í veg fyrir einmitt með því að hafa áætlanirnar í sífelldri endurskoðun. Mörg af þeim atriðum, sem hv. ræðumaður gerði aths. við, eru þannig vaxin, að það má vel ræða og athuga, hvort sameiginlegur skilningur og grundvöllur finnst til þess að komast að sameiginlegri niðurstöðu. T. d. um fyrirkomulagið á stjórn og starfi stofnunarinnar, þar sem hv. ræðumaður virðist hafa skilið frv. og mig á þann veg, að við ætluðum að láta þessa nefnd, sem skipuð væri svona fulltrúum ríkisvalds og atvinnuvega, atvinnurekenda og starfsfólks atvinnuveganna, í rauninni gera áætlanirnar. Slíkt væri venjulega verk efnahagssérfræðinga. Auðvitað var það ekki hugsun mín og hefur aldrei verið, að nefnd svona skipuð færi sjálf að vinna þau verk, sem með eðlilegum hætti verður talið hlutverk sérfræðinga að vinna. Það er gert ráð fyrir því hér í frv., að stjórn Atvinnumálastofnunarinnar hafi yfirstjórn þessara mála, þ. e. a. s. hún marki stefnu, hún skeri úr um stefnuatriði, hvert halda skuli, en hún fái auðvitað þá sérfræðilegu aðstoð, sem þarf til þess að annast skýrslu- og áætlanagerð, Það er einmitt alveg tekið fram að það fái hún hjá stofnun, sem hefur sérfróðu liði á að skipa. Ég var nú ekki alveg sáttur við það, hvernig hv. þm. ræddi um Alþ. í sambandi við þá hugmynd, að þessar áætlanir hlytu þar staðfestingu. Ég viðurkenni að vísu, að ýmislegt er í störfum og starfsháttum Alþ., sem ég kynni að óska, að væri á annan veg, en að Alþ. sé ekki fært um að staðfesta áætlanir af þessu tagi alveg með sama hætti og það er fært um að gera fjárlög fyrir ríkisbúskapinn, það á ég nú erfitt með að fella mig við. En í rauninni er ekkert af þessu, sem ég hér hef verið að nefna í tilefni af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, nein aðalatriði í þessu máli. Ég gerði grein fyrir því í upphafi máls míns, að flutningur þessa frv. af hálfu okkar framsóknarmanna er til að varpa ljósi á stefnu okkar í þessum málum, þá stefnu, að við viljum ekki sætta okkur við það að láta kylfu ráða kasti um það, hvernig atvinnulíf og framkvæmdalíf þessarar þjóðar þróast á næstu árum, heldur viljum við, að við tökum upp á því skipulega stjórn með þeim skynsamlegasta hætti, sem við getum komið okkur saman um. Það er auðvitað aðalatriði málsins. Og ég get fullvissað hv. síðasta ræðumann um það, að við erum ávallt reiðubúnir til þess að ræða við hann og aðra hv. þm. og aðra áhugamenn, sem kynnu að vilja við okkur ræða um hvers konar breytingar á fyrirkomulagi þessa, svo lengi sem við getum orðið sammála um aðalstefnuna, aðalmarkmiðin, sem við höfum fyrir augum með flutningi þessa frv.