Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Guðmundsson Jafnvel þótt það sé réttur stjórnarandstæðinga við framhald 1. umr.fjárlfrv. að ræða um allt, sem þeim þykir miður vera í fari ríkisstj., þá mun ég lítið eða ekki nota þann rétt, heldur aðallega ræða um það frv., sem hér er til meðferðar, það er að segja fjárlagafrv. fyrir árið 1935, með hliðsjón af þeim umr., sem þegar hafa farið fram. Það hefir verið bent á, að fjárlagafrv. það, sem hér liggur fyrir, geri ráð fyrir meiri gjöldum en nokkurt annað slíkt frv., sem nokkru sinni hefir verið lagt fyrir Alþingi. Gjöldin samkv. því nema undir 14 millj. kr. Til samanburðar má geta þess, að frumvarpið, sem var lagt fyrir þingið í fyrra, gerði ráð fyrir 11,5 millj. kr. Það hefir líka verið bent á, að vegna þessarar hækkunar gjaldanna er meiri tekjuhalli á fjárlagafrv. en nokkru sinni fyrr og að stjórnin fer þar af leiðandi fram á meiri skatthækkun en nokkru sinni fyrr. Það hefir einnig verið bent á það, og það er viðurkennt af öllum, jafnvel hæstv. stj., að ástand aðalatvinnuvega landsins, landbúnaðar og sjávarútvegs, sé alveg óvenjulega örðugt. Því má bæta við um hina atvinnuvegi vora, að verzlunin er lömuð af höftum, innlendum og erlendum, iðnaðurinn er ekki nema lítill veikur vísir og siglingar innanlands og til og frá útlöndum verður að styrkja með framlagi úr ríkissjóði. Einmitt þegar svona stendur á kemur hæstv. stj. með mjög svo auknar kröfur um framlög til ríkissjóðs, þegar við sjálfstæðismenn flytjum mjög hóflegar lækkunartillögur og röksýnum fjármálastefnu stjórnarinnar, ætlar hæstv. fjmrh. að ærast og leyfir sér hvað eftir annað að tala um hræsni, loddaraleik og skrípaleik af hálfu okkar sjálfstæðismanna. Ég mun nú reyna að ræða þetta mál öfga- og stóryrðalaust, enda lít ég svo á, að sá tónn og sá æsingur, sem hæstv. fjmrh. viðhafði, eigi alls ekki við í opinberum umr. um hin alvarlegustu vandamál. Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni síðastl. föstudag, að fjármála- eða skattastefna stj. væri sú, að auka kaupgetuna sem mest, með því að taka af þeim, sem mikið hafa, og láta það í hendur þeirra, sem lítið hafa, þó þannig, að kaupgetan beinist ekki að erlendum kaupum. En hverjir eru það hér á landi nú, sem hafa miklar tekjur? Ekki eru það bændurnir. Það er viðurkennt í þessum umr. Ekki eru það þeir, sem við sjávarútveg fást. Það er líka viðurkennt í þessum umr. Ætli það séu Kaupmennirnir eða kaupfélögin, sem ekki mega flytja inn eða út nema hluta af því, sem landsmenn telja sig þarfnast. Ég held ekki. Vaða iðnaðarmenn í peningum? Ég hygg, að þeir líti ekki svo á. Hvaðan ætlar þá hæstv. ráðh. að taka þetta fé? Heldur hann, að hann geti fengið það allt hjá þeim mönnum, sem taka laun hjá því opinbera, eða einstökum mönnum? Þá tók ekki betra við þegar hæstv. fjmrh. fór að lýsa fjármálastefnu Sjálfstfl. Hann sagði, að sá flokkur vildi draga sem mest úr atvinnu í landinu, eða „slá niður kaupgetuna“, eins og hann orðaði það. Annað veifið sagði hann, að sjálfstæðismenn tímdu ekki að borga skatta, hitt veifið sagði hann, að þeir vildu fá fram stórkostlegar gjaldaaukningar og láta svo allt koma fram, sem halla á þjóðarbúskapnum. Mig minnir, að hann segði, að hallinn ætti að verða eftir till. okkar sjálfstæðismanna 3½ millj. kr. 1935. Ég er þess fullviss, að þó að hæstv. ráðh. reyni að klína því á Sjálfstfl., að hann séu hirðulaus um afkomu ríkissjóðs, þá vinnur hann ekkert á með því. Sá flokkur er búinn að sýna það þá tíma, sem hann hefir haft stjórn landsins á höndum. Sá flokkur, sem á 3 stjórnarárum hefir lækkað skuldir ríkissjóðs úr 18 millj. kr. niður í 11 millj. kr. og þó haldið uppi verklegum framkvæmdum í allverulegum stíl, en haft til þess minni tekjur í ríkissjóð en oft síðan, hann þarf ekki að bræðast sleggjudóm hæstv. fjmrh., sem ennþá er nýgræðingur í þessum málum og hingað til hefir ekki verið talinn annað en vikapiltur þess manns, sem af minnstu viti hefir stjórnað málefnum þessa lands. Þá er það hlægileg fjarstæða, að Sjálfstfl. vilji „slá niður kaupgetuna“, eða m. ö. o. hafa atvinnu á landinu sem minnsta. Þetta er hlægilegt af því, að meðal þess tæps helmings kjósenda landsins, sem fylla þennan flokk, eru einmitt þeir athafnamennirnir, sem mesta atvinnu hafa veitt, þeir mennirnir, sem mest hafa framkvæmt. En úr því að hæstv. ráðh. minntist á stefnu Sjáfstfl. í fjármálum ríkissjóðs, þá er rétt, að ég skýri hana í stórum dráttum. Sjálfstfl. hefir jafnan lagt mikla áherzlu á það, að ríkisbúskapurinn væri hallalaus, og að forðazt væri að safna skuldum, sem ríkissjóður á að standa straum af, nema til fyrirtækja, sem ætla má, að beri sig sjálf. Skattana vill hann ekki hafa hærri en svo, að framtak einstaklingsins njóti sín, en það gerir það ekki, ef skattar eru svo háir, að til lítils er að vinna, þó eitthvað græðist. Sjálfstæðismenn eru með öllu ótrauðir að taka á sig þunga skatta, ef þeim er réttlátlega skipt og fénu varið hyggilega. En það verður á hverjum tíma að taka tillit til, hvernig er ástatt um atvinnuvegina. Í þessu sambandi er rétt að benda á, að tekjuskattur hér á landi er nú orðinn miklu hærri en í nokkru öðru landi, sem ég þekki til, jafnvel þar, sem sósíalistar eru við stjórn. Hér á landi ganga framsóknarmenn miklu lengra í þessum efnum en erlendir sósíalistar. Svipað má segja um einkasölurnar. Í Danmörku hefir t. d. lengi verið sósíalistastjórn, en ég þekki ekki þar eina einustu vörutegund, sem ríkið hefir tekið einkasölu á. Það er því ekki að undra, þótt við sjálfstæðismenn stingum við fótum, þegar framsóknarmennirnir hér taka einkasölu á hverri vörutegundinni eftir aðra og stefna þannig hröðum skrefum í þjóðnýtingaráttina. Og meira að segja lýsa því yfir, að ríkið eigi að verzla með það, sem eitthvað er upp úr að hafa, þ. e. a. s. þjóðnýta alla verzlunina. Í sambandi við þetta vil ég einnig benda á og leiða athygli að því, að öll gjöld ríkissjóðs verða að greiðast annaðhvort af afrakstri atvinnuvega landsmanna eða af eign, sem þeir hafa sparað saman áður, eða með lántöku. Fleiri leiðir til skattgreiðslu eru ekki til. Lánaleiðina er ekki tilætlunin að fara, enda hefir verið gengið lengra á þeirri óhappabraut en hæfilegt er. Að leggja á landsmenn svo háa skatta eða heimta af þeim svo há gjöld í ríkissjóðinn, að taka verði af samanspöruðum eignum landsmanna, leiðir að síðustu til nákvæmlega sömu niðurstöðu og lánaleiðin, þ. e. til algerðs hruns, því að jafnvel þótt það megi hugsa sér að láta skattana bitna aðallega á þeim, sem standa upp úr fjárhagslega, þá kemur fyrr eða síðar að því, að þar er enginn öðrum hærri. Þá leggjast skattarnir á lítilmagnana með öllum sínum þunga, því að þá eru allir orðnir lítilmagnar. - Þarf þá ekki að rekja þá sögu lengur, enda hygg ég, að það sé almennt viðurkennt, að skattastefna, sem beinist að því að gera alla að öreigum, sé hámark heimskunnar. Geri ríkið þetta, tekur það að sér hlutverk svallarans eða eyðsluseggsins. Ég geng þess vegna út frá því, að sú skattastefna ein sé heilbrigð, sem byggist á því, að ekki sé heimtað meira framlag af þegnunum til opinberra þarfa en sem nemur afrakstri atvinnuvega landsmanna og ef til vill vöxtum af samanspöruðu fé. En með því að nær allt eða a. m. k. mjög mikill hluti hins samansparaða fjár landsmanna er fast í atvinnutækjum, sem ekki bera sig, kemur það tiltölulega lítið til greina í þessu sambandi. Atvinnuvegir landsmanna verða því að bera uppi skattana, ef á viti á að byggja, og þá vaknar sú spurning, hvort atvinnuvegir vorir séu nú svo á vegi staddir, að þeir þoli þá gífurlegu skattahækkun, sem ríkisstj. krefst nú. Ég hygg, að engum blandist hugur um, að ástand atvinnuveganna er nú þannig, að þeir þola ekki mikla skattaauka. - Vísa ég um það til þess, sem þegar er komið fram í þessum umr. og þykist ekki þurfa að færa að því frekari rök. -Þetta ástand virðist mér hrópa til okkar, sem nú sitjum á þingi, hárri röddu um það, að stilla kröfum í hóf, og þó einkum um það, sem leiðir af sér kaup á erlendum vörum. En stillir þá ríkisstj. kröfum sínum í hóf nú? Það gerir hún alls ekki. Það er eins og hún sé blind fyrir því ástandi, sem nú er. Hvað ætlar hún að gera, ef atvinnuvegirnir hrynja í rústir? Hvaðan ætlar hún þá að fá fé? Sennilega svarar hún því, að þá taki við þjóðnýtingin, enda sýnist nú kappsamlega að henni unnið, en þeir munu verða óþægilega margir, sem telja, að hún sé ekki bjargráð. Það mun hæstv. stjórn áreiðanlega reka sig á: Ég benti á, að aðalatvinnuvegir landsins þurfa á beinum fjárstuðningi að halda af hálfu ríkissjóðs. Nú er ríkissjóðurinn ekkert annað en framlag atvinnuveganna og annara landsmanna, sem beint eða óbeint verða að lifa á atvinnuvegunum. Atvinnuvegirnir eru beint og óbeint aðalmjólkurkýr ríkissjóðsins. Þessi mjólkurkýr er sem stendur horuð og nytlág, og eigi hún að geta fullnægt sínu verkefni, því, að mjólka ríkissjóðnum, má ekki gera of háar kröfur til hennar í bili, meðan ástandið batnar ekki. Að ætla sér að láta ríkissjóðinn fleytifyllast meira en nokkru sinni fyrr fyrir beinan og óbeinan atbeina atvinnuveganna, samtímis og atvinnuvegirnir þarfnast stuðnings úr ríkissjóði, er og verður svikamylla, sem ekki getur gengið til lengdar. Ég tók eftir því í ræðu þeirri, sem hæstv. fjmrh. flutti hér um fjárlagafrv. við fyrri hluta þessarar umr., að honum óx alls ekki í augum gjaldaupphæð frumvarpsins. Hann lét skína í gegn, að það væri ekki ógurlegt, þó að hann vildi fá um 14 millj. kr., því að árið 1932 hefðu gjöld ríkissjóðs verið 13,9 millj. kr. og 1933 um 14,7 millj. kr. En það skjátlast honum. Fyrst og fremst er nú það að athuga, að reynslan hefir jafnan sýnt, að gjaldahlið fjárl. hefir hækkað í meðferð þingsins, enda er það ekki nema eðlilegt, því að þingið vill hafa ofurlítið hönd í bagga með fjárveitingum úr ríkissjóði. Þannig má benda á, að þetta fjárlagafrv. hækkar gjaldamegin um 200 þús. kr. hér um bil, ef till. meiri hl. fjvn. verða samþ. Og hver veit, hvað gjöldin eiga eftir að hækka þess utan vegna till. einstakra þm. við 2. umr. og 3. umr. Í öðru lagi fer ástandið stöðugt versnandi, og í þriðja lagi má hæstv. fjmrh. ekki vera svo mikið barn að halda, að á heilu ári komi ekki fram miklar óvæntar greiðslur. Svo hefir þetta jafnan verið, og svo verður það enn. Ég vil benda á, að slíkar greiðslur hafa oft numið milljónum og sjaldan eða aldrei undir 1 millj. kr. Þessar greiðslur koma jafnvel þótt reynt sé að áætla rétt, þær koma fyrir rás nýrra viðburða, sem enginn getur séð fyrir. Það hefir oft verið reynt fyrr að búa til réttar áætlanir, en rás viðburðanna hefir jafnan truflað þær að meira eða minna leyti. Ég sé t. d. ekki, að í fjárlagafrv. nú sé tekið neitt til greiðslu á þeirri milljón, sem síldareinkasalan sáluga væntanlega eftirlætur ríkissjóði til greiðslu, og eitthvað þarf þó væntanlega að greiða af þessu á næsta ári. - Svona getur verið og áreiðanlega er ýmislegt fleira. Það er því áreiðanlegt, að þegar landsreikn. 1935 kemur, þá verður gjaldaupphæð hans miklu hærri en gjaldaupphæð þess frv., sem hæstv. stj. hefir lagt fyrir þingið. Fjvn. þingsins hefir nú nýlega lokið störfum í bili, og nú hefir það komið fyrir, sem sjaldgæft er, að nefndin hefir klofnað. Í meiri hl. eru framsóknarmennirnir 3 og Alþfl.mennirnir 2, en í minni hlutanum eru 4 sjálfstæðismenn. Flokksmenn stj. hafa yfirleitt algerlega fallizt á stefnu stj., og enda gengið feti framar, þar sem þeir leggja til, að gjaldabálkur fjárl. hækki um 200 þús. kr. Við sjálfstæðismennirnir í n. höfum aftur á móti komið með lækkunartill., sem samtals nema milli 6 og í hundr. þús. kr. Þessar till. hafa verið teknar til umr. hér af hæstv.atvmrh. og ekki verið tekið blíðlega. Er það óvenjuleg aðferð, að gera slíkt áður en flm. hafa haft nokkurt tækifæri til þess að mæla fyrir sínum till. og rökstyðja þær. Það kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. við fyrri hluta þessarar umr. og í ræðu hæstv.atvmrh. á föstudaginn var, að stj. hefði talið mikla þörf á að auka framlög til verklegra framkvæmda vegna væntanlegs atvinnuleysis á næsta ári. Nú er það fjarri mér að neita því, að atvinnuleysi hljóti að vaxa, ef lítið er um verklegar framkvæmdir. Og ég viðurkenni það vitaskuld, að verkamenn eiga nákvæmlega sömu kröfu gagnvart ríkisvaldinu og aðrir landsmenn, um að gætt sé hagsmuna þeirra. En mér virðist hæstv. stj. alveg hafa gleymt því, þegar hún var að meta atvinnuhorfurnar næsta ár, að það er talið fullvíst, að á því ári verði hafið langstærsta framkvæmdafyrirtæki, sem nokkru sinni hefir verið af hendi leyst á landi hér, og á ég þar við Sogsvirkjunina. Borgarstjórinn hér í bænum er nú erlendis til þess að taka lán til þessarar virkjunar, og er nú allur undirbúningur undir byrjun verksins á enda, að því er ég bezt veit, og lán fáanleg með viðunandi kjörum á fleiri en einum stað. Þetta mannvirki, Sogsvirkjunin, mun kosta um 6 millj. kr., og eftir upplýsingum, sem ég hefi fengið, munu verkalaun við þessa framkvæmd nema allt að 2 millj. kr. Verkið á að vinna á þrem árum, 1933, 1936 og 1937. Þetta þýðir, að verkalaun, sem fyrirtæki þetta greiðir til jafnaðar árlega, verða varla undir 600 þús. kr. Hér er því um stórfellda atvinnuaukningu að ræða, svo stórkostlega, að hún nemur meiru en ætlað er til viðhalds þjóðvega á öllu landinu og nær tvöfalt meiru en ætlað er til nýrra vega, en vegirnir eru einmitt þær framkvæmdir hins opinbera, sem ég hygg gefa mesta vinnu. Ég fæ því ekki séð, að útlitið með atvinnu verkamanna á næsta ári sé slæmt. Þvert á móti sýnist mér vera von meiri vinnu en venja er til, jafnvel þótt atvinnuvegirnir dragi eitthvað saman seglin, sem við má búast. Undir þessum kringumstæðum fæ ég ekki betur séð en að Reykjavík og nærsveitir hennar verði vel settar um atvinnu, en einmitt í Reykjavík hefir bróðurhlutinn af atvinnubótafénu farið. En svo er annað í þessu sambandi, sem verður að minna á, og það er landbúnaðurinn. Ríkisvaldinu ber vissulega skylda til þess að gera ekki ráðstafanir, sem miða til þess að draga frá honum vinnukraftinn svo að til vandræða horfi. En á því er einmitt mjög mikil hætta, ef saman fara stórmiklar framkvæmdir bæði hjá ríkissjóði og öðrum. Ég lít svo á, að þegar miklar framkvæmdir eru hjá bæjar- eða sveitarfélögum eða einstökum mönnum, þá eigi ríkissjóður að draga inn seglin. Ríkissjóðurinn á að vera sá, sem skapar jafnvægið í framboði og eftirspurn vinnu frá ári til árs, því að ella koma sveiflur, sem bæði atvinnuvegum og verkamönnum eru til bölvunar. Sé þetta ekki gert, skiptast á atvinnuleysisár og atvinnunægtaár. Landbúnaðurinn þarf á aðkeyptum vinnukrafti að halda á sumrin, en hvar á hann að fá hann, ef ríki, bæjar- og sveitarfélög og aðrir atvinnuvegir hlaupa með miklum krafti í kapp við hann, bjóðandi kaup, sem landbúnaðarframleiðslan getur ekki keppt við vegna afurðaverðsins. Þessi atriði, sem ég nú hefi bent á, virðast mér meginatriði, þungamiðja alls þessa máls. En þessu sýnist mér hæstv. stj. hafa skellt skollaeyrum við. Þær skoðanir, sem ég hér hefi haldið fram, er mér óhætt að segja, að eru skoðanir Sjálfstfl. í þessum málum. Stjórnmálaflokkarnir virðast vera á þveröfugri skoðun, en ég er sannfærður um, að þeir eru á villigötum, og ég er reiðubúinn að taka upp frekari umr. um þetta hvenær sem er og hvar sem er. Í þeim tíma, sem mér er ætlaður nú, get ég ekki rökstutt þetta frekar, en vera má, að ég gangi nokkru nánar inn á þetta við 2. umr. Að athuguðu öllu því, sem ég hefi sagt, vænti ég, að mínir háttv. tilheyrendur nær og fjær sjái nauðsynina á lækkun gjaldanna og telji, að till. okkar minnihlutamanna séu á rökum reistar. En ég gæti ímyndað mér, að einhverjir, sem fjærri búa Reykjavík, mundu segja sem svo: Það er gott og blessað, að Reykjavík og nágrenni nýtur góðs af hinum miklu framkvæmdum við Sogið, en ekki nýtur allt landið góðs af því, og hvernig er þá séð fyrir aukinni atvinnu hjá okkur? Við þessu er því að svara, að eftir till. okkar minnihlutamanna á atvinnubótaféð að vera jafnhátt og það er nú áætlað í fjárl. yfirstandandi árs, eða 300 þús. kr. Reykjavík hefir hingað til fengið helming eða meira af þessu fé, en vegna Sogsvirkjunarinnar hlýtur framlagið til hennar að geta minnkað mikið, og þá verður líka miklu meira til útbýtingar í öðrum kaupstöðum og kauptúnum landsins. Þá skal ég og nefna það, að gert er ráð fyrir miklum auknum vegagerðum, einmitt af því að þær skapa mikla atvinnu, en tiltölulega lítið þarf til þeirra að kaupa frá útlöndum. - Í sambandi við vegina minnist ég þess, að í ræðu hæstv.atvmrh. var hann með slettur til okkar minnihlutamanna fjvn. um það, að okkur mundi hafa langað til að skera niður vegaféð, en ekki þorað það vegna kjósendanna. Þetta eru ósæmilegar getsakir, og skora ég á þennan ráðh. að rökstyðja þessi ummæli sín eða taka þau aftur, sem sæmst væri. Hæstv. stj. ætti annars að tala sem minnst um vegaféð, eða a. m. k. skiptingu þess milli kjördæmanna, því að það mun verða sýnt fram á í umr. þessa máls, hve geysileg hlutdrægni kemur fram í þeirri skiptingu. Ég tók svo eftir, að hæstv.atvmrh. segði í ræðu sinni um þetta mál um daginn, að eftir till. stj. hefðu framlögin til verklegra framkvæmda verið hækkuð um rúmlega 1 millj. kr. frá því, sem er í fjárl. yfirstandandi árs, og mátti jafnvel skilja á orðum hans, að sú upphæð færi öll til verkamanna í landinu. En það er nú eitthvað annað. Ég geri ráð fyrir, að það muni ekki vera mjög fjarri sanni, að helmingur þessa fjár fari til útlanda fyrir efni, því að mikið af þessu eru framkvæmdir, sem mikið útlent efni þarf til, svo sem húsbyggingar, símalagningar o. fl. Fer það alveg í bága við þá stefnu, sem stj. annars þykist fylgja, er hún með þessu vill auka kaupin frá útlöndum, og þetta er þveröfugt við það, sem fjmrh. sagði í ræðu sinni um aukning kaupgetunnar án þess að hún beindist að erlendum kaupum. En till. okkar sjálfstæðismanna eru einmitt miðaðar við það, að fella niður nú um sinn þær framkvæmdir, sem kosta mikinn aukinn innflutning, með sérstöku tilliti til, að á döfinni er framkvæmd stórfelldasta fyrirtækisins, sem hér hefir verið unnið. Það, sem við leggjum til að fella burt, nemur fyrir verkamenn miklu minna en aukningin af Sogsvirkjuninni, og þó að okkar till. verði samþ., þá eru samt auknar framkvæmdir ríkisins frá því, sem verið hefir, og að meðtalinni Sogsvirkjuninni er aukningin ákaflega mikil, svo mikil, að það eru ekki líkur til, að svo miklu sé hægt að halda uppi að staðaldri, og þá er betra að fara hægara og reyna að hafa meiri jöfnuð á. Það verður öllum fyrir beztu. Ég er líka sannfærður um, þótt hæstv. stj. vilji kannske ekki viðurkenna það, að hún sér það, að það má ekki, eins og nú er ástatt, heimta meiri framlög af landsmönnum til opinberra þarfa en hægt er að komast af með, og þegar það er vegið og metið, þá ber auðvitað að taka tillit til hinnar gífurlegu atvinnuaukningar, sem Sogsvirkjunin veitir. Ég vísa þess vegna algerlega á bug öllum aðdróttunum úr garði hæstv. stj. um það, að till. okkar minnihlutamanna fjvn. séu vanhugsaðar eða af illum vilja sprottnar. Ég læt svo úttalað um þetta mál í bili, en ætla í fáeinar mínútur að snúa máli mínu til hæstv.forsrh. Á flokksþingi framsóknarmanna í marz í fyrravetur flutti hæstv.forsrh. erindi, sem hann nefndi „Dómsmál og réttarfar“. Þetta erindi var síðan prentað í Tímanum 9. júní í sumar, eða hæfilega löngu fyrir kosningar til þess að það væri komið út um allt land á undan þeim. Um sama leyti skoraði hann á mig að mæta sér á fundum í kjördæmi mínu, og þar flutti hann þetta erindi enn á öllum fundum, þar sem við vorum saman. Aðalefnið í þessu erindi hans, sem hann reyndi svo vel að breiða út, voru svæsnar árásir á dómsmálastjórn mína, og bar þar mest á hinu svonefnda Björns Gíslasonar máli. Björn var dæmdur í hæstarétti um mánaðamótin febr. og marz 1933, en með því að hann kom með læknisvottorð um, að hann þyldi ekki heilsunnar vegna að taka út refsingu, var framkvæmd refsingarinnar frestað. Það var nú þessi frestun, sem olli því, að hæstv.forsrh. gerði harða hríð að mér. Hann hélt því fram, að ég héldi hlífiskildi yfir hættulegum manni og sagði, að með slíkri meðferð væri lögreglustjórum landsins gert illmögulegt að halda uppi lögum í landinu, því að það væri stöðugt viðkvæði hjá lögbrjótunum, að það væri undarlegt að vera að ónáða sig, úr því að Björn Gíslason væri látinn vera laus. Hann setti málið þannig fram, að hér væri af minni hálfu viðhaft svonefnt „hvítbrystingaréttarfar“, þ. e. a. s., að ómögulegt væri að láta þá, sem eru einhvers megandi, taka út refsingu. Ég tók það fram, að refsingu var í byrjun frestað vegna læknisvottorða, en eftir að talsverður tími var liðinn, var þess krafizt af hinum dæmda, að hann fengi ný vottorð um heilsu sína, til þess að hægt væri að ganga úr skugga um, hvort heilsa hans stæði enn í vegi fyrir úttekt refsingar. En þá brá svo við, að læknar hliðruðu sér hjá að gefa ákveðin vottorð um heilsu hans, því að þeir læknar, sem upprunalega gáfu vottorð um heilsu hans, höfðu verið skammaðir hinum blóðugustu skömmum í blöðum. Niðurstaðan varð því sú, að maður þessi gat ekki fengið sér læknisvottorð, sem væri nægilega ótvírætt til þess að enn væri frestað úttekt refsingarinnar. Hann varð því að fara að Litla-Hrauni til að taka út refsinguna í maí í vor, ef ég man rétt, en undir mánaðamótin júlí og ágúst í sumar flutti fangavörðurinn hann hingað og tilkynnti, að hann gæti ekki lengur haft hann sökum veikinda, og yrði að fresta úttekt refsingarinnar. Þannig stóð þetta mál þegar stjórnarskiptin urðu síðast í júlí í sumar. Nú kom til kasta hæstv.forsrh., mannsins, sem mest hafði ráðizt á mig fyrir að fresta úttekt refsingarinnar sökum heilsuleysis hins dæmda. Og hvað gerir hann þá, þessi eftirmaður minn, þessi mikli vandlætari, þessi lögreglustjóri, sem svo hafði stórhneykslazt á mínum aðförum í málinu? Ja, - þar kemur rúsínan í pylsuendanum. Hann frestar úttekt refsingarinnar alveg eins og ég gerði. Og hann gerir meira. - Hann leyfir manni þessum að fara til útlanda, og veit ég ekki, hvenær hann kemur, en ókominn hygg ég að hann sé. Mér hefir þótt gott að geta notað þetta tækifæri til þess að geta komið þessari skrítnu sögu um land allt á einu augnabliki. Það er ekki sjaldgæft í stjórnmálum að verða fyrir árásum, en það er sannarlega sjaldgæft að geta sýnt og sannað, að sá, sem árásina gerir, fari nákvæmlega eins að um nákvæmlega sama efni viðkomandi sama manni og sá, sem fyrir árásinni varð. Ef ráðh. sá, sem hér á hlut að máli, vildi hegða sér sæmilega, ætti hann að biðja opinberlega fyrirgefningar á hinu fruntalega frumhlaupi sínu og því að hafa flutt algerlega rangt mál til liðsauka sér og sínum flokki. En það tek ég skýrt fram, að ég býst alls ekki við slíku af þessum ráðherra. Til þess tel ég mig þekkja hann allt of vel. Ég get ekki búizt við þessu af manni, sem hefir lagzt lægra í pólitískum tilgangi í minn garð en nokkur annar, ef til vill að einum manni undanskildum.

Hannes Jónason [óyfirl.]: Herra forseti! Þetta er í fyrsta sinn, sem ég fæ tækifæri til þess að bregða mér inn í eldhús hæstv.ríkisstj. Finn ég því ástæðu til að gefa áheyrendum mínum nokkurt yfirlit yfir, hvernig um er að litast í þessu langsamlega frægasta eldhúsi landsins. Þegar inn úr dyrunum kemur, mæta manni fyrst píkur tvær, og er auðsjáanlegt, að önnur er húsfreyjan á heimilinu. Báðar eru þær uppskrúfaðar og tilgerðarlegar. En það er líka kokkur í þessu eldhúsi, eins og vera ber, og ef maður lítur á tilbeiðslu- og undirgefnissvipinn á meyjunum, þegar þær líta á kokkinn, þá er auðséð, að hann er sá, sem segir fyrir verkum. Þar er pottur á hlóðum, því slátur er soðið á hverjum degi í þessu eldhúsi úr mestu nytjamálunum, sem á þingi eru flutt. Í rjáfrum uppi hanga sauðarkrof feit og mikil, jólamatur stjórnarliða; er þar hverjum manni merktur sinn biti. Sóðaleg umgengni og subbulegt sýnist mér vera í þessu eldhúsi, en þó er sjáanlegt, að húsfreyjurnar vita, að það er hátíðis- eða tyllidagur nokkur, og hafa þær því slett karklútnum í andlit sér, en ekki tekizt betur en það, að sótið drýpur niður um háls og herðar. En ef nokkuð má marka af yglibrún kokksins, þá hygg ég, að vonir þjóðarinnar eigi ekki betra að vænta í höndum hans heldur en gæsirnar í greipum Grettis forðum daga. Og ekki mun Kengála þeirra framsóknarmanna verða betur fallin til útigangs eftir gæzlu hans heldur en áður. Nú skal ég snúa mér með örfáum orðum að húsfreyjunni, sem talin er. Hæstv. fors.- og dómsmrh. var hér um daginn að bretta brúnum yfir Bændafl. og talaði um hann sem algerlega dauðan flokk. Það var nú dálítið einkennileg hjá honum líkræðan að vísu, því hún var ekkert annað en bullandi skammir um þennan steindauða flokk. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi því verið að tala gegn betri vitund, og svo var ótti hans vegna starfsemi Bændafl. ríkur, að hann sá þann kost vænstan að reyna að gera sig eftir mætti hreinan í augum umbjóðenda sinna, bænda landsins, sem honum þó hefir tekizt mjög ófimlega. Ræða hans var mjög ómerkileg; þar gætti langmest monts og yfirlætis, en rakanna gætti minna. Hann hélt fram, að Bændafl. legði sérstaka áherzlu á að vekja tortryggni manna gegn Tímamönnum. Auðvitað er ómögulegt annað, ef satt og rétt er frá málum skýrt, en að það leiði til tortryggni gagnvart þeim, sem með völdin fara fyrir Framsfl., svo áberandi er vesalmennska þeirra í sambúðinni við sósíalista. Þetta verður einungis skýrt þannig, að þeir hafa látið kúgast, hafa algerlega látið bugast af þeirri miklu orku og starfhæfni, sem hjá sósíalistum er. Hæstv. ráðh. minntist m. a. á þau málefni, sem áður hafa verið gerð um umræðuefni í útvarpsumr. héðan og snerta afurðasölu bænda. M. a. minntist hann á till. Þorsteins Briems í kjötsölumálinu og till. þeirra Péturs Magnússonar í mjólkursölumálinu. Hann sagði t. d. um till. Þorsteins Briems um að bæta nokkuð upp þann mikla verðmun, sem er á útfluttu kjöti og því, sem selt er á innanlandsmarkaði, að það hefði verið gripið til að bera hana fram í Ed. nokkrum dögum eftir að hann sjálfur hefði bent á nauðsyn slíkra ráðstafana í Nd. Ég minnist þess nú ekki, að hæstv.forsrh. hafi nokkurn tíma ymprað á þessu efni í Nd. En hafi hann einhverntíma gert það, og hafi hann gert það í alvöru og einlægni vegna hagsmuna bænda, hvernig er þá hægt að skilja þá afstöðu hans, að þegar till. kemur fram um að láta þetta vera að veruleika, þá snýst hann og flokkur hans á móti henni og drepur hana? Hæstv. ráðh. hefir gefið skýringuna sjálfur. Af því það var Bændafl., sem bar þetta fram, þá kunni ég ekki við að samþ. það, segir hann. Menn geta nú gert sér í hugarlund, hvernig ástatt er í hugarheimi þessara manna, sem ekki vilja standa með sjálfsögðum málum, sem þeir sjálfir hafa ymprað á, að væru nauðsynleg, bara af því að þau eru fram borin af andstæðingum þeirra. Svona er nú réttlætiskenndin hjá hæstv.forsrh., og er hún í fullu samræmi við margt annað, sem fram hefir komið. Þá er það og með einsdæmum, hvernig þessi hæstv. landbrh. hefir snúizt gegn einu aðalfélagi bændanna í landinu, Búnaðarfélaginu. Það hefir verið siður allra stjórna að taka Búnaðarfélag Íslands sem ráðunaut í öllum málum, sem landbúnaðinn snerta. Það er þessi hæstv. ráðh. einn, sem hefir gengið á snið við það. Og hann hefir gert meira; hann hefir beinlínis ráðizt á það; hann vill eyðileggja starfsemi þess að öllu leyti. Það er ekki nóg með það, að hann hefir útilokað Búnaðarfélagið frá að taka þátt í framkvæmd þeirra mála, sem mest snerta landbúnaðinn, eins og afurðasölumálin: hann vill einnig taka af því ráðin í öllum öðrum málum, sem hingað til hafa undir það heyrt. Svo hatramleg er þessi árás hæstv. landbrh. á Búnaðarfélagið, að hann gætir ekki hófs. Hann gætir þess ekki, að þó handjárnin á flokksmönnum hans séu sterk, þá er ekki þrautreynt, hvort þau halda á þessu sviði. Og þegar kemur í ljós, að ekki er hægt að gera þann niðurskurð á Búnaðarfélagi Íslands, sem hann ætlaðist til, þá hopar hann að vísu dálítið, en reynir um leið að koma því svo fyrir, að Búnaðarfélagið verði hér eftir háðara ríkisstj. sjálfri heldur en verið hefir, og vill þar með draga það undir valdsvið sitt. Hæstv. fjmrh. var hér með mikinn gorgeir yfir því, að Bændafl. bæri hér fram hóflausar kröfur vegna bændanna, og nefndi hann nokkrar tölur í því sambandi. Já, við höfum beðið um allháar uppbætur á útflutt kjöt, vegna þess að fyrirsjáanlegt er, að verðjöfnunarsjóður hrekkur hvergi nærri til jöfnunar við verðið á innlenda markaðinum. Upphæðin, sem við förum fram á í þessu skyni, nemur 130-150 þús. kr. Er það nú virkilega svo, að ríkissjóður geti ekki greitt þessa upphæð? Ég verð þá að spyrja hæstv. fjmrh., hvernig stóð á því, að hann gat greitt hlutaruppbót til sjómanna úr ríkissjóði, er nam 120-130 þús. kr., og 100 þús. kr. á síðastl. sumri í óþarfa kauphækkun í opinberri vinnu. Þá voru til peningar í ríkissjóði, en það var af því skjólstæðingar sósíalista áttu hlut að máli. Þegar svo stendur á, er hæstv. fjmrh., fulltrúi framsóknarmanna í ríkisstj., reiðubúinn að greiða fé úr ríkissjóði. Og til samanburðar við það, sem við förum fram á handa landbúnaðinum, skal ég benda á, hvað hæstv. fjmrh. hefir séð sér fært að ætla ríkissjóði að leggja fram á næsta ári til skjólstæðinga sósíalista. Hann hefir séð sér fært að ætla ½ millj. kr. til atvinnubóta, sem krafizt er 1 millj. kr. útgjalda á móti frá bæjarfélögum. Þar koma 1½ millj. kr. til hagsbóta verkamönnum. Á sama tíma sér hæstv. ráðh. sér ekki fært að greiða um 200 þús. kr. í vaxtatillag af veðlánum landbúnaðarins, sem bændur fyrirsjáanlega geta ekki risið undir. Að vísu kom fram í landbn. Nd., eftir að hún hafði haft frv. okkar hv. 2. landsk. til meðferðar hátt á annan mánuð, frv., sem gengur dálítið í þessa sömu átt. En ég vil strax taka það fram, að það er rangt með farið hjá hæstv.forsrh., þegar hann vill eigna stj. þá till., því þegar frv. var lagt fyrir landbn. af þeirri n., sem stj. skipaði í sumar til þess að athuga þessi mál, þá var ekki í því einn stafur um að veita bændum eftirgjöf á vöxtum. Því atriði var bætt inn í við meðferð frv. í landbn. Í 3. kafla frv. er nú gert ráð fyrir allt að 97 þús. kr. greiðslu upp í vexti beint eða óbeint úr ríkissjóði. Þar með hafa þessir menn viðurkennt þörfina á vaxtastyrk til bænda. En til þess að ásaka hæstv. stj. ekki fyrir allt of mikla fórnfýsi í garð bændanna, skal ég geta þess, að meiri hl. stjórnarliðsins í landbn. neitaði harðlega að láta nokkuð af hendi rakna í þessu skyni til bændanna. Hefði því lítið orðið úr þessari till., ef stjórnarflokkarnir einir hefðu átt að ráða. En það voru aðrir menn, sem skildu betur þörfina á þessu, og því er það fram komið sem till. landbn., sem þó gengur allt of skammt. Vona ég, að þessi íhaldssemi stj. og stuðningsmanna hennar verði drepin niður við meðferð málsins. Eins og ég sagði hefir það sýnt sig, að hæstv. stj. vantar ekki alltaf peninga; það fer bara eftir því, til hvers á að nota þá. Það þarf einnig peninga fyrir feitu sauðarkrofin. Mönnum hefir reiknazt til, að á 2. hundrað manns mundu komast í ný embætti samkv. till. stj., sem hún flytur hér á þingi. Mundi sparast laglegur skildingur, sennilega nægilega mikið upp í vaxtagreiðslur bænda, ef allar þessar óþörfu nefndir væru felldar niður. Ég geri ekki ráð fyrir, að margir vinni fyrir minna en þús. kr., og margir hafa mörg þús., svo sjáanlegt er, að í allt þetta nefndafargan fer svo hundruðum þús. skiptir. Ég hefi heyrt, að ein n. væri búin að ráða sér skrifstofustjóra fyrir 600 kr. á mánuði, og einn af nefndarmönnunum sjálfum til þess að vinna fyrir n. upp á sérstök laun. Sá maður fær þannig fyrst laun fyrir að sitja í n. og síðan önnur laun fyrir að vinna í n. Það er því áreiðanlegt, að það vantar ekki peninga, þegar verið er að úthluta sauðarkrofunum eða hlýða boðum kokksins í eldhúsi stjórnarinnar. Hæstv. atvmrh. sagði hér um daginn, að það væri háskaleg villukenning, ef ekki væru látnir fara saman hagsmunir þeirra, sem í þorpum og sveitum búa. Hvenær hefir þessi hæstv. ráðh. hugsað um að láta hagsmuni fólks fara saman? Ég hygg, að hann hafi aldrei hugsað um annað en að láta hagsmuni sinna umbjóðenda verða gildandi, hvað sem öðru liði. Hver hefir heyrt um, að hann eða hans flokkur hafi nokkurntíma verið að leggja niður fyrir sér, hvaða kaupgjald atvinnuvegirnir þyldu? Nei, þeir hafa bara gert þær kröfur, sem verkamennirnir hafa viljað gera og þótzt þurfa til þess að geta lifað. En svo þegar bændurnir koma og gera samskonar kröfur um að geta lifað, þá má ekkert gera nema verkamennirnir í bæjunum fái helminginn af öllu, sem fram er lagt. Þetta kemur m. a. fram við meðferð mjólkurmálsins. Það má ekki lækka útsölukostnaðinn á mjólk, nema því, sem sparast, sé skipt á milli framleiðenda og neytenda, án tillits til þess, hvort bændur hafa fengið nokkuð, sem nálgast það að vera framleiðslukostnaður. Þessi hæstv. ráðh. talar ekki um réttlæti, þegar hann er að gera kröfur fyrir sína menn; þá talar hann ekki um, að það sé háskaleg villukenning að líta ekki á hagsmuni annara stétta í landinu jafnframt. Það er annars nokkuð áberandi á þessu þingi, að það er sama, hvaða mál er flutt fyrir framleiðendur til lands, og raunar sjávar líka, alltaf er hæstv. stj. að reka tærnar í einhverja ímyndaða örðugleika við að koma af stað umbótum á þessu sviði. Fulltrúar framsóknarmanna í stj. eru orðnir svo rígnegldir við þær kröfur frá samstarfsflokki sínum, sem þeir verða að beygja sig undir, að þeir komast hvorki aftur né fram, þegar um hagsmuni bændanna er að ræða. Eitt af því allra nauðsynlegasta fyrir bændur landsins er að fá skuldum sínum öllum komið á hreinan grundvöll. Að því hefir verið unnið við afgreiðslu kreppulánanna. En það hefir verið viðurkennt bæði á síðasta þingi og þessu, að bændur geta ekki staðið undir þeim fasteignaveðslánum, sem fyrir eru. Er því óhjákvæmilegt og sjálfsagt að rétta í bili hjálparhönd, til þess að þeir geti risið undir skuldaþunganum. Jafnhliða þessu var svo nauðsynlegt að koma því skipulagi á sölu afurðanna, að bændur fengju framleiðslukostnaðinn greiddan. Því að hvað stoðar það, þótt bændum, sem sokknir eru niður í ófærur í atvinnurekstri sínum upp í axlir, vegna ómögulegrar aðstöðu, sé kippt upp úr svo að þeir séu samt niðri í upp að mitti. Þeir eru þá fastir í sama foraðinu, og það þarf að kippa þeim alveg upp úr, upp á hreinan starfsgrundvöll, ef þeir eiga að geta lifað. Þegar að því kemur, að bændur þurfa að fara að borga vexti og afborganir af þessum tiltölulega hagstæðu lánum, sem mynduð eru með kreppuráðstöfunum, þá mun koma að því, að þeir geta ekki innt þessar greiðslur af höndum. Og hvað tekur þá við? Kreppulánasjóður getur ekki annað en gengið fast að mönnum um að fá greiddar afborganir og vexti af lánunum, því að ef hann gefur einum eftir greiðslur, þá munu aðrir koma og heimta hið sama af sjóðnum. Annaðhvort verður því að ganga fast að öllum um þessar greiðslur, og til þess taka bústofn af bændum, ef greiðslur fást ekki á annan hátt, eða þá að allar skuldir, sem myndaðar hafa verið á þennan hátt, verður að yfirfæra á ríkissjóðinn. En ætli ríkissjóði yrði þá ekki réttara að reyna að gera mönnum kleift að standa undir vaxtagreiðslum af kreppulánunum heldur en að eiga það á hættu, að verða fyrir svo eða svo miklum töpum vegna þess að vextir og afborganir lánanna greiddust ekki? Ég mun fá tækifæri til þess seinna við þessar umr. að nefna fleira, sem ástæða er til að koma fram með við þessar umr. Læt ég staðar numið að sinni, því að ég hefi nú tekið fram það, sem mestu máli skiptir, en nenni ekki að fara að elta hæstv.forsrh. út á allar þær vafasömu koppagötur, sem hann komst inn á í sinni mjög svo lélegu ræðu hér á dögunum.

Jón Baldvinsson Góðir hlustendur! Ég ætla að segja hér nokkur orð, þó að það sé nú mikill vandi að taka til máls á eftir jafnskemmtilegum, eða öllu heldur jafnspaugilegum ræðumanni og hv. síðasta ræðumanni, þm. V.-Húnv. Það er auðséð, að það hefir mikið fengið á hann að litast um inni í eldhúsinu og sjá öll þau matföng, sem þar eru, og að e. t. v. ætti hann nú engan bitann að fá. - - Ríkisstj. sú, sem nú situr, tók við völdum rúmlega tveim mánuðum áður en þingið kom saman, og tók þá við af ríkisstj., sem studd var af þeim flokkum, sem nú hafa gert tilraun til þess að hefja ádeilu á núv. ríkisstj. Ekki dettur mér í hug að biðjast undan því, að þessar umr. fari fram. Það, sem enn er fram komið, hefir ekki verið þess eðlis, að hæstv. ráðherrum hafi verið nokkur raun að vara því. Mun það og flestra manna mál, sem á hafa hlýtt, að fremur hafi verið sókn en vörn af þeirra hendi. Þó má telja alveg víst, að hið veigamesta af þeim ásökunum gegn ríkisstj. sé fram komið í ræðum þeirra hálfbræðranna, hv.þm. G.-K., Ólafur Thors, form. Sjálfstfl., og hv. 10. landsk., Þorsteins Briems, er framsögu höfðu hvor af hálfu síns flokks. Vita menn innan þingsins, að mjög hefir verið vandað til þess að semja þessar ádeiluræður. Og þegar þess er gætt, sem öllum er kunnugt, að þessum hv.þm., Ólafi Thors og Þorsteini Briem, er það létt verk að semja stundar ræðu, og jafnframt tillit til þess tekið, hve veigalitlar ásakanir þeirra voru í garð stj., þá virðist hinn mikli undirbúningur bera þess vott, að ekki hafi verið um auðugan garð að gresja að finna frambærilegar ásakanir í garð hæstv.ríkisstj. En úr því að farið er að tala um stjórnarframkvæmdir eftir að núv. ríkisstj. tók við, þá virðist einnig liggja beint við að tala um ýmsar framkvæmdir í tíð fyrrv.ríkisstj., a. m. k. þær, er gerzt hafa á yfirstandandi ári, þar til hún sagði af sér og núv. stj. tók við völdum. Þeir mega því ekki kippa sér upp við það, sumir hv.fyrrv. ráðh., þó eitthvað af þeirra gerðum sé gagnrýnt, og enda þótt ég geri það ekki nema að litlu leyti nú, ætla ég víst, að þar sé þó ekki af svo litlu að taka. Hv. 10. landsk.. Þorsteinn Briem, sá sem fyrstur hóf eldhúsdagsumr. á föstudaginn var, hefir verið ráðh. síðan í þinglok 1932 og þangað til síðast í júlí á síðastl. sumri. Hann talaði eins og hann og flokkur hans væri eini flokkurinn í landinu, sem setti hagsmuni íslenzkrar bændastéttar öllu ofar. Aftur sparaði hann ekki að reka hníflana í verkamanna- og sjómannastéttina, og virtist hann gera það af innri sannfæringu. Átaldi hann þá framsóknarmennina fyrir það, að hafa gert málefnasamning við okkur jafnaðarmenn, og fyrir það, að í þessum málefnasamningi væri tekið tillit til beggja þeirra stétta, sem að flokkum þessum aðallega standa, hinum vinnandi stéttum til sjávar og sveita. „Þessu“, sagði hv.þm., „setur Bændafl. sig á móti og hann mun reynast stefnu sinni trúr, að vinna að málefnum landbúnaðarins“. Þessi orð hv. 10. landsk., skoðuð í ljósi þeirra tillagna, sem hann hefir borið fram á þessu þingi, verða ekki skilin á annan veg en þann, að hann vilji vinna að málefnum bænda á kostnað annara stétta. Þetta, þannig skilið, ber áreiðanlega að líta á sem persónulega skoðun hv. 10. landsk. og e. t. v. fárra annara í hans flokki. En ég þekki þó nokkra af forustumönnum Bændafl., sem ekki eiga slíkt einsýni til og hafa oft sýnt í opinberri framkomu sinni, að þeir líta ekki svo á. En hv. 10. landsk., Þorsteini Briem, þessum lagna, ráðslynga og djúphyggna manni og feikna-áhugamanni um landbúnaðarmál, tókst einhvern veginn óskiljanlega illa að koma í framkvæmd áhugamálum sínum fyrir landbúnaðinn á meðan hann var landbrh. og hafði stuðning meginhluta þm., bæði Framsfl. og Sjálfstfl. Það er búið að kvelja hann svo mikið með því að lýsa, hversu óhönduglega honum, þegar hann var ráðh., tókst í mjólkurmálinu og hversu tómlátur hann var í því að láta undirbúa kjötsölulögin, að ég hefi ekki brjóst í mér til að fara að rekja þá sorgarsögu. Í fjárl. yfirstandandi árs er heimild handa ríkisstj. til þess að greiða uppbót á útflutt kjöt af framleiðslu ársins 1933. Ég man það, að ég greiddi þessari till.atkv., því að mér fannst það sanngjarnt, ef verð á útfluttu kjöti hrapaði niður úr verðinu, sem var á því 1932, að láta bændur þá fá nokkra uppbót. Þetta var heimild, sem samþ. var með það fyrir augum, að þetta yrði greitt, ef ríkissjóður hefði fé til þess. Þegar hv. 10. landsk. lét af ráðherrastörfum síðast í júlímánuði 1934, eða fyrir tæpum fjórum mánuðum, þá var hann ekki farinn að nota þessa heimild. Ég get þess til, og það eftir miklum líkum, að ríkissjóður hafi ekki haft 400 þús. kr. handbærar í þessa uppbót, og því hafi nú ráðh. ekki notað þessa heimild. En þegar hann er nú búinn að láta af ráðherradómi, þá er hann orðinn fullur af áhuga. Það er eins og hann hafi hrokkið við, þegar hann var að loka á eftir sér stjórnarráðinu og sagt: „Æ hver skollinn! Nú gleymdi ég alveg að borga bændunum uppbótina“. Hann sendir því einskonar skilaboð til eftirmanna sinna um að greiða nú þessa uppbót til bændanna, sem hann annaðhvort hefir gleymt eða ekki getað framkvæmt. Hv. 10. landsk. hefir á þessu þingi borið fram ýmsar till. í afurðasölumálinu. Flestar eru þær svo einhliða, að auðsætt er, að þær hefðu orðið til þess að spilla fyrir þessum málum, ef þær hefðu verið samþykktar. Svo er um þá till. hans í mjólkurmálinu á þskj. 407, um að það, sem kann að vinnast við skipulag á mjólkursölunni, renni óskipt til bændanna, þó að með klókindalegu orðalagi sé því bætt við í till., að þetta skuli renna til bændanna, þangað til búskapurinn beri sig, í stað þess að skipta þessu á milli neytenda og framleiðenda. Og láti nokkrir bændur blekkja sig á þessu, þá er það af því, að þeir hafa ekki gert sér það ljóst, hversu mjög þeir þarfnast þess, að í þessum málum verði ekki gerð nein þau mistök, sem espa neytendurna gegn skipulagi á sölu mjólkur og sláturfjárafurða. Svo hefir þetta mál reynzt viðkvæmt annarsstaðar, og svo er þetta mál viðkvæmt hér í Reykjavík, a. m. k. þar, sem neytendur verða í upphafi fyrir ekki litlum óþægindum. Við Alþýðuflokksmenn viljum taka tillit til beggja aðila, framleiðenda og neytenda. Verkamenn hafa fullan skilning á því, að styrkja beri bændur, sem erfiðust eiga kjörin. Ekki er betra, að þeir flosni upp og bætist í atvinnuleysingjahópinn. Þess vegna höfum við Alþýðuflokksmenn á Alþ. fylgt skynsamlegum till. til stuðnings bændastéttinni, og gæti ég nefnt þess mörg dæmi. Og sum af stórum hagsmunamálum bænda hafa beinlínis komizt fram fyrir atbeina okkar, þar sem samþykkt þeirra mála hefir oltið á okkar atkvæði. En hvers vegna kom ekki hv. 10. landsk. með þessar till. til stuðnings landbúnaðinum þegar hann hafði valdið til framkvæmda á þeim? Hvers vegna var hann þá ekki þeirri stefnu sinni trúr, að vinna að málum landbúnaðarins? Eða eru þetta, eins og til hefir verið getið, einskonar yfirboð yfir till. stj. í landbúnaðarmálum? Ég get hugsað mér, að sumum framsóknarmönnum muni sárna þessi yfirboð, að aðrir setji hærri kröfur en þeir í landbúnaðarmálum. Og þó að ég sé í mörgu ósamþykkur þeim um stefnu í landbúnaðarmálum, þá ætla ég að hugga þá svolítið, ef þeir skyldu vera eitthvað hnuggnir. Ég þekki vel þess háttar yfirboð frá kommúnistum. Við Alþýðuflokksmenn erum orðnir þeim svo vanir, að við erum orðnir vanir því, að skeyta ekki um yfirboðin, heldur fylgja því í hvert sinn, sem hægt er að framkvæma, alþýðu til gagns, en missa þó aldrei sjónar á því marki, sem við höfum sett. Ef kommúnisti væri á þingi, mundi hann t. d. vafalaust gera yfirboð við hverja till., sem við Alþýðuflokksmenn flytjum í atvinnumálum. Þó að kommúnisti vissi, að það, að hann gerði slíkt yfirboð, þýddi, að ekkert gæti fengizt, mundi hann þó vafalaust flytja slíka tillögu, aðeins til þess að geta sagt, að kommúnistar gerðu hærri kröfur en Alþfl. Hv. 10. landsk. er því einskonar kommúnisti þeirra framsóknarmanna nú sem stendur. Hann ber fram yfirboðstill., sem mundu spilla, eða jafnvel eyðileggja framgang landbúnaðarmála eða framkvæmd þeirra, til þess að geta haldið því fram, að hann hafi gert hærri kröfur en framsóknarmenn. Tvisvar í ræðu sinni kom hv. 10. landsk. með eftirtölur út af því, að sjómönnum er endurgreiddur sá óheyrilega hái útflutningstollur, sem nú er á síld. Á sama tíma er verið að afnema útflutningsgjald af kjöti. Heldur nú hv. 10. landsk., að þvílíkar eftirtölur séu til þess fallnar að auka velvild á milli stéttanna? Sama gildir eftirtölur hans um hækkun atvinnubótafjárins í fjárlagafrv. Ég má ekki skiljast svo við hv. 10. landsk., að ég minnist ekki á framkomu hans í vegavinnukaupdeilunni á síðastl. vori. Undanfarin ár lækkaði svo mjög kaup í opinberri vinnu, að verklýðsfélögin víðsvegar á landinu tóku málið upp og fólu Alþýðusambandi Íslands forystu þess máls, eins og raunar flest verklýðsfélög gera, þegar um umfangsmiklar deilur er að ræða. Í síðastl. marzmánuði komu svo saman hér í Reykjavík fulltrúar frá þeim félögum á landinu, sem einna mestra hagsmuna höfðu að gæta í þessu sambandi vegna meðlima sinna. Á þessum landsfundi voru síðan samþ.till. um kaup og kjör þeirra manna, er vinna að vega- og brúargerð hjá ríkissjóði. Kaus fundurinn nefnd manna til þess að bera þessar kröfur fram við hv. 10. landsk., sem þá var atvmrh. og þessi mál heyrðu því undir. Þóttist ráðh. engu geta svarað þessum málum fyrr en hann hefði fengið að vita ákvarðanir sýslunefnda, og fór að öðru leyti mjög undan í flæmingi. Var þetta síðan nokkru seinna ámálgað við ráðh., en svör fengust eigi. Þegar svo vega- og brúargerð hófst, hafði ráðh. engu svarað málaleitunum Alþýðusambandsins. Magnaðist nú óánægja þeirra manna. er vegavinnu stunduðu, sem von var. Hófst þá víða undirbúningur til þess að leggja niður vinnu, og lögðu um 300 vegavinnumenn niður vinnu. Hafði þáv. ráðh., Þorsteinn Briem, mörg ráð í frammi til þess að hnekkja samtökunum. Tók hann m. a. til þess ráðs, og notaði til þess þá aðstöðu, sem hann þá hafði sem yfirmaður útvarpsins, að hann fyrirskipaði eftirlit með fréttum útvarpsins um vegavinnudeiluna, og setti í það eftirlit undirmann sinn, vegamálastjórann, til þess að gefa, vægast sagt, mjög litaða skýrslu um verkfallið, þar sem mjög lítið var úr því gert. Miklu færri voru í þeim fréttum faldir hafa lagt niður vinnu en í raun og veru var, allt til þess að draga úr vegavinnumönnum kjarkinn. Þá var og ýmsum verkstjórum falið að telja kjark úr mönnum um að halda fram réttmætum kröfum sínum. (En þó er rétt að geta þess, að nokkrir verkstjórar sýndu fullan skilning á kröfum verkamanna). Þetta bar árangur sumstaðar. En Alþýðusambandið, sem hafði forystu í málinu, og alþýðusamtökin í Reykjavík létu það ekki á sig fá, en gerðu margvíslegar ráðstafanir til þess að halda uppi deilunni og sumpart höfðu á reiðum höndum frekari ráðstafanir í því skyni. Tókust þá viðtöl við þáv. ráðh. um málið, og þótt ekki væru gerðir formlegir samningar um málið, þá lofaði ráðh. nokkurri hækkun á vegavinnukaupi, er skyldi koma til framkvæmda 1. júlí. Hann rökstuddi þá kauphækkun með því, að kjötið hefði hækkað í verði haustið 1933. Ekki komu þó loforð þáv. ráðh. öll til framkvæmda, t. d. var kaup bifreiðastjóra ekki hækkað. Er skylt að geta þess, að þáv. forsrh., Ásgeir Ásgeirsson, átti hér góðan hlut að, og dómsmrh., Magnús Guðmundsson, ekki illan. En aftur á móti var Þorsteinn Briem í fullu samræmi og samvinnu við Morgunblaðið, sem réðist heiftarlega á verkamenn í þessu máli og afflutti málstað þeirra. Hefi ég oft átt viðtöl og gert samninga um kaup og kjör verkafólks við ráðh. af ýmsum flokkum í stjórnum, er setið hafa undanfarið. En enginn þeirra ráðh. hefir tekið í mál þessa fólks af eins miklum þvergirðingshætti og eins miklu skilningsleysi eins og hv. 10. landsk., Þorsteinn Briem, á meðan hann var ráðh. Ræða hv.þm. G.-K. (ÓTh) var full af stórmennskuhroka yfir þeirri þekkingu og reynslu, sem hann og flokksbræður hans hefðu til brunns að bera í landsmálum yfirleitt og í útgerðarmálum sérstaklega. Það mun marga, er á ræðu hans hlýddu, hafa furðað á þeirri ljótu lýsingu, sem líklega fer þó nærri sanni, á ástandi fiskveiðaskipastólsins og málum útvegsins í heild sinni í sambandi við þann þekkingargorgeir, sem var uppistaðan í máli þessa hv.þm. hér á föstudagskvöldið. Hæstv. atvmrh. svaraði samstundis þessum atriðum svo rækilega, að þar við hefi ég engu að bæta. En það var ýmislegt í ræðu hv.þm. G.-K., sem mér finnst rétt að benda á, og í sambandi við það benda á örfá atriði, sem ekki sómdu sér sérlega vel í ræðu þessa hv.þm. Hann var einu sinni ráðh., sællar minningar, þessi hv.þm. Eitt af hans fyrstu verkum í ráðherrastóli var það, að setja á stofn ríkislögreglu. Raunar mun hann ekki hafa getað haft hana eins mannmarga og hann óskaði, því að hann vildi hafa lögreglu þessa 600 manna sveit, vel vopnum búna og gera sundhöllina hér í Reykjavík að hermannaskála. En honum tókst þó að setja á stofn 120 manna sveit. Það þarf ekki að taka það fram, að þessi ráðstöfun hafði ekki við lög að styðjast, og að fjárfúlga sú, þær mörg hundruð þús. kr., sem síðan hefir verið eytt í ríkislögreglu, þar til hún var lögð niður af núv. ríkisstj., er að langmestu leyti greidd án nokkurrar heimildar í l. eða fjárl. Hlutverk þessarar ríkislögreglu var á yfirborðinu það, að hún átti að halda uppi lögum og reglu, en hún átti í raun og veru að notast gegn verkamönnum, og það sýnir þetta bezt, að hv.þm. G.-K. kom upp launaðri njósnarasveit, sem átti að blanda sér í hópa verkamanna til þess að njósna um, hvað þeir töluðu sín á milli. Varalögreglan var vopnuð byssum og hafði auk þess ýms hergögn önnur. Allt útbúið að ofbeldishætti erlendra einræðisflokka. Svo dirfist þessi maður að koma fram á Alþingi og tala um bitlingahjörð, þessi maður, sem í sinni stuttu og aumu ráðherratíð tók hundruð manna á mála og greiddi þeim málann úr ríkissjóði í algerðu heimildarleysi. Þegar hv.þm. G.-K. var búinn að vera tæpan mánuð í ráðherrastóli, setti hann Helga Tómasson, fylgismann sinn, í læknisstöðu á Kleppi og rak þaðan fyrirvaralaust andstæðing sinn, Lárus Jónsson, setti síðan lögfræðing til þess að finna nú, eftir á, einhverjar sakir á L. J., til þess að réttlæta brottreksturinn, - að ég nú ekki tali um hinn hneykslanlega samning hv. þáv. ráðh. við Helga Tómasson. Það er áreiðanlegt, að Ólafur Thors hefir ekki getað komið fram öllum þeim hefndum á andstæðingum sinum, sem hann vildi eða flokksmenn hans heimtuðu af honum, þar á meðal því, að reka þáv. lögreglustjóra, en núv. forsrh., Hermann Jónasson, úr embætti, sem þá var svo kyrfilega undirbúið af „foringjaráði“ Varðarfélagsins í Reykjavík, sem flutti Hermanni Jónassyni lögreglustjóra hið fræga bréf, þar sem „foringjaráð“ Varðarfélagsins lýsir vanþóknun sinni - á lögreglustjóra Hermanni Jónassyni fyrir stjórnleysi hans á lögreglunni; og foringjaráðið segir ennfremur, að það lýsi „almennu vantrausti á þessum manni sem lögreglustjóra“ (þ. e. H. J.). Og það telur ekki borgið lögum og rétti í bænum, á meðan H. J. hafi á hendi stj. lögreglunnar. Það er ekki efamál, að í herbúðum sjálfstæðisliðsins hefir afsetning Hermanns Jónassonar verið fullkomlega undirbúin. Og að hún var ekki framkvæmd, var ekki af því, að hv.þm. G.-K. hafi skort vilja til þess. Að orsökin hafi verið sú, að hv.þm. G.-K. hafi ekki fengizt til þess, því mega þeir trúa, sem vilja. Hv. þm. G.-K. fjargviðraðist mikið út af brostnum vonum hjá Sjálfstfl. í síðustu kosningum, og að þeir hafi gert sér vonir um að komast í meirihl.aðstöðu eftir kosningarnar, og að allir hefðu nú búizt við því, að þeir gætu þá myndað stj. Hv. þm. fór ekkert út í það, af vel skiljanlegum ástæðum, að skýra það, hvernig á þessu stæði, hvers vegna þessar vonir brugðust. Og ég er ekki viss um, að honum sé það sjálfum ljóst. En mörgum öðrum er þetta vel ljóst. Ég vil benda á nokkur atriði, sem gætu leitt líkur að því, hvers vegna fór sem fór, að sjálfstæðismenn náðu ekki þeim meiri hl., sem þeir héldu, að þeir mundu ná, þegar þeir, eins og stendur í fundargerð flokksfundar Sjálfstfl. frá síðasta vori „gengu sigurglaðir af fundi“. Fyrst var það, að við þessar kosningar gekk Sjálfstfl. til kosninga með nýjum foringja. Jón Þorláksson, borgarstjóri í Reykjavík, lét af formannsstörfum. Og því verður ekki neitað, að hann hafði nokkra ástæðu til að leggja niður starf þetta. Sá maður hafði mikið traust meðal landsmanna, og að mjög miklu leyti að verðleikum. En ég get þess til, að landsmönnum hafi ekki fundizt til um hinn nýja foringja. Að vísu hafði Jón Þorláksson gilda afsökun fyrir því að láta af formennsku Sjálfstfl., þar sem hann gegnir jafnumsvifamiklu starfi og borgarstjórastarfinu í Reykjavík. En ég get mér þess líka til, að aðrar ástæður hafi legið til þess, að Jón Þorláksson sagði af sér formannsstarfinu, heldur en það eitt, að hann hafi haft miklum störfum að gegna. Mun ég bera fram þær ástæður, sem ég hefi fyrir því, ef mál mitt verður véfengt. Þá mun miklu hafa ráðið um þennan ósigur ótti kjósendanna við það, að aftur yrði tekin upp stefnan frá árunum 1924-1927, ef Sjálfstfl. næði meiri hluta. Og þetta hefir fælt menn frá flokknum. Ekki sízt mun hafa slegið óhug á marga kjósendur Sjálfstfl., hvernig forráðamenn hans gerðu opinberlega gælur við ofbeldisflokk nazista hér í fyrra. Ég vil ekki bera þetta á alla þm. flokksins eða form. hans, hv.þm. G.-K., að þeir séu í beinu sambandi við nazista. En blöð þessa flokks, Morgunblaðið og Vísir, hafa ekki átt nógu sterk orð til að lýsa þessum áhugasömu mönnum, nazistaforsprökkunum, og ekki farið leynt með það, að æskilegt væri, að þeir yrðu í samvinnu við Sjálfstfl. Ég er á því, að þetta daður við nazistana eigi sinn þátt í brostnum vonum sjálfstæðisforingjanna við kosningarnar í sumar. Og vissast er fyrir forkólfa sjálfstæðismanna að vera viðbúnir meiri og erfiðari ósigrum á komandi árum, því að það mun sýna sig, að í kjósendafylgi á flokkurinn ekki framar viðreisnarvon.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég mun að þessu sinni víkja nokkuð að þeim ræðum, sem haldnar hafa verið frá því, að ég talaði síðast, og vi1 ég þá fyrst fara nokkrum orðum um ræðu hv. 1. þm. Skagf. Hann virðist nú hafa tekið að sér hlutverk frsm. Sjálfstfl. í fjármálunum. Þessi hv.þm. ber þær sakir á mig, að ég hefði í fyrrakvöld talað í mjög óviðurkvæmilegum tón, í æsingu og með illu orðalagi. Ég verð að segja það, að meðan þessi hv.þm. lætur sér sæma að vera undir stjórn hv.þm. G.-K., ætti hann sem minnst að tala um óþinglegt orðbragð. Því að verra orðbragð en þessi hv.þm. viðhefir daglega hér í d. hefi ég ekki heyrt á pólitískum fundum, þar sem þó sitt af hverju er látið fjúka. En það verður að virða manni til vorkunnar, þegar talað er fyrir munn þessara manna, þó að nokkuð stór orð séu notuð. Hv. 1. þm. Skagf. taldi það fjarstæðu eina, að sjálfstæðismenn vildu minnka kaupgetuna. En það er ekki að undra, þó að sjálfstæðismenn hafi séð eftir því, hversu opinskáir þeir hafa verið undanfarið um þetta efni. Undanfarna daga hefir einmitt komið mjög skýrt fram stefna flokksins í þessu máli, einmitt í ræðum hv. 1. þm. Reykv., sem verið hefir frsm. flokksins í fjármálum. Nú er annar maður gerður að frsm., og tel ég ekki ólíklegt, að það sé í sambandi við hreinskilni hv. 1. þm. Reykv. um stefnu flokksins í þessu máli. En til þess að færa sönnur á mál mitt, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp örfá ummæli úr grein eftir þennan hv.fyrrv.frsm. Sjálfstfl. í fjármálum. Hv. þm. lét orð þessi falla í Ed. í umr. um frv. til gjaldeyrisl., sem ég hefi lagt fyrir þingið, og þau voru síðan prentuð í grein í Morgunblaðinu 21. nóv. síðastl. undir nafninu „Greiðslujöfnuður og gjaldeyrir“. Þar stendur m. a.: „Kaupgetuna verður að takmarka. með gætilegri fjármálastjórn þess opinbera og íhaldi bankanna um lánveitingar“. Og nokkru síðar í greininni stendur: „Fjármálaráðherrann hefir að vísu sagt, að stefna stjórnarinnar sé sú, að auka kaupgetuna jafnhliða því að bæta greiðslujöfnuðinn. En þetta er eitthvert mesta óvit, sem heyrzt hefir“. Þetta er ekki í fyrsta sinnið sem það hefir verið kallað óvit af stj. að halda fram þeirri stefnu, að auka kaupgetuna og koma jafnframt í veg fyrir það, að sú aukning kaupgetunnar verði til vaxandi eftirspurnar eftir erlendum vörum. Þetta er vitað, að er stefna flokksins, og það kom enda skýrt fram í þessum hreinskilnislegu yfirlýsingum hv. 1. þm. Reykv., fyrrv.frsm. flokksins í fjármálum; allar till. flokksins á þingi benda líka í þessa átt, að flokkurinn ætli sér að „slá á kaupgetuna“, eins og hv. 1. þm. Reykv. hefir orðað það. En það þýðir, að framkvæmdir verði sem minnstar, að atvinna verði sem minnst. En það er von, að þeim sviði að fá svona yfirlýsingar á sig, jafnframt því að hv.þm. G.-K. er að tala hjartnæm orð og mörg um það, hve landbúnaðinum væri það mikils virði, ef kaupgetan væri aukin. Samt kallar hv.l.þm. Reykv. það óvit af mér að stefna að aukinni kaupgetu. - Hv. 1. þm. Skagf. talaði um, að þetta væri útgjaldahæsta fjárlagafrv., sem hér hefði sézt. Þetta er rétt, þetta frv. er útgjaldahærra en fjárlagafrv. hafa verið áður. En ég gerði grein fyrir því, þegar ég lagði frv. fram, að 2/3 hlutar þess mismunar, sem er á útgjöldum þessa fjárlagafrv. fyrir 1935 og fjárl. fyrir 1934, er fram komið sem leiðrétting á áætlunarupphæðum. Ég hefi viljað áætla upphæðirnar svo, að lítil líkindi væru til þess, að eyðslan færi fram úr því. - Ef sú regla er höfð um áætlanir, knýr það menn til að sjá fyrir tekjum, sem nægja til útgjaldanna. En sé alltaf áætlað of lágt, er frekar látið undir höfuð leggjast að afla nægilegra tekna. Það er rétt, að stj. hefir lagt til, að 600-700 þús. kr. verði veittar í viðbót við það, sem ákveðið er í fjárlagafrv., til þess að auka atvinnu í landinu og jafna kjör manna. - Hv. þm. spurði, hvort ég væri það barn að halda, að raunverulegar greiðslur ársins 1935 færu ekki fram úr áætlunum frv. Ég segi ekkert um nema svo kunni að fara. Og ég held, að þessi hv.þm. þurfi ekki að setja sig á háan hest yfir mér í þessu máli, hann hefir verið forystumaður flokks hér á þingi, sem afgr. fjárl. svo, að gjöldin hafa verið áætluð vísvitandi of lágt á mörgum liðum, og þegar svo er, getur Alþ. ekki horft fram á rétta mynd af fjármálunum. - Í sambandi við öflun nýrra tekna sagði þessi hv.þm., að ekki gætu bændurnir, útgerðarmenn eða iðnaðarmenn borgað aukna skatta, ekki væri hægt að taka meira af embættismönnum, hvar ég ætlaði mér að leggja á hækkaða skatta. Því hefi ég svarað með frv. um tekjuskatt og eignarskatt, sem stj. hefir lagt fyrir þingið. Tekjuskatturinn snertir ekki nema að litlu leyti bændur og útvegsmenn, en hann kemur fyrst og fremst niður á þeim, sem hafa hreinan ágóða af rekstri sínum, og er það í fyllsta samræmi við stefnu stjórnarflokkanna, að leggja tekjuskatt á þá menn, sem hafa hreinan ágóða af fyrirtækjum sínum, en létta á þeim, sem engum hreinum gróða ná. Það eru mennirnir, sem hv.þm. segir, að geti ekki borið aukna skatta. En samt hefir Sjálfstfl. staðið á móti þessu skattafrv. Hvaða samræmi er nú í þessu? Þessum mönnum, sem hv.þm. taldi upp, yrði heldur ekki mikið fyrir því, þótt hækkaður væri tollur á óþarfavarningi, þeir munu ekki að jafnaði kaupa mikið af slíkum vörum. - Skattamálastefna stj. miðar að því, að þurfa ekki að taka tekjur sínar af þeim mönnum, sem sama og ekkert bera úr býtum af sínum atvinnurekstri, heldur öðrum. En skattamálastefna Sjálfstfl. er sú, að vanti ríkissjóð tekjur, er þeim náð með því að leggja hlutfallslega jafnt á alla, með sköttum og tollum. Ef horfið væri að þeirri stefnu, að hækka um einhvern ákveðinn hundraðshluta vörutolla, verðtoll, útflutningsgjald o. s. frv., gæti það komið illa niður á þessum mönnum, sem hv.þm. taldi upp og sagði, að engin aukin útgjöld þyldu. En þetta er stefna Sjálfstfl., samkv. áliti því, er síðasti landsfundur flokksins samþykkti og er æðsta starfsskrá flokksins. Ég ætla ekki að fara mikið út í það að svara hv.þm. V.-Húnv. Þó vil ég benda á það, að öll þátttaka þessa hv.þm. í eldhúsumr. hefir gengið út á það, að reyna að gera tortryggileg fyrir bændum þau framlög, sem veitt hafa verið til verkafólks og sjómanna. Hann heldur því fram, að hægt hefði verið að fá stóreflis framlög til hjálpar bændum, án þess að sinna að nokkru hliðstæðum kröfum annara stétta. Ég vil spyrja þennan hv.þm., hvernig hann haldi, að tekizt hefði að ráða fram úr afurðasölumálum bænda án þess að tillit hefði verið tekið til þarfa annara stétta um leið? - Þá talaði hv.þm. um það, að ekki sæi á, að peninga vantaði, þegar um bitlinga væri að ræða, og staðhæfði, að í frv., sem stuðningsflokkur stj. bera fram, væri stofnað til 200 nýrra embætta. Ég vildi mælast til þess, að hv.þm. flytti einhver rök fyrir þessu. Ennfremur minntist ræðumaður á, að ein af n. þeim, er stj. hefði skipað, hefði ráðið sér skrifstofustjóra með 600 kr. launum á mánuði. En það er ábyggilegt, að þessi maður hefir meira starf með höndum en það, sem hv.þm. V.-Húnv. fær 450 kr. fyrir á mánuði, en það er í því fólgið að starfa 2 klst. á dag í gjaldeyrisn. Samt þykist þessi hv.þm. vera að hneykslast á því hér í útvarpið, að maður fái 600 kr. á mánuði fyrir fullt starf, og þegir um þessar 450 kr., sem hann hirðir á mánuði hverjum fyrir stund úr degi hverjum, - já, og mætir ekki margan daginn. Hann talaði um allt hið feita og girnilega hangikjöt í eldhúsi stj., og um það talar hann af þekkingu, því að hann hefir sannarlega ekki farið varhluta af bitunum úr því eldhúsi undanfarið. Ég skal viðurkenna, að ekki er gustuk að bæta mikið á áhyggjur hv. 10. landsk., en verð þó að minnast á eitt atriði í ræðu hans. Hann talaði um þær framkvæmdir stj. að endurgreiða sjómönnum síldarútflutningsgjaldið sem hlutaruppbót. Og ekki hefði stj. verið að borga þeim mest, sem minnstan höfðu hlutinn, sagði hv.þm. Nei, þeir, sem stærstan höfðu hlutinn, fengu mesta uppbót, og hv.þm. var stórhneykslaður á þessu. Nú vil ég spyrja hv. 10. landsk., sem flytur till. í hv.Ed. um að borga bændum kjöt, - ætlar hann að leggja til, að bændum verði borgað þetta í öfugu hlutfalli við það kjöt, sem þeir hafa lagt inn í kaupstaðnum? Nei, þessi hv.þm. ætti ekki að vera að býsnast yfir því, að sjómönnum sé greidd hlutaruppbót í réttu hlutfalli við afla þeirra, þegar hann leggur til, að samskonar aðferð verði höfð þegar bændur eiga í hlut. En þetta dæmi sýnir ljóslega málaflutning Bændaflokksmanna; fyrir þeim vakir það eitt, að gera ráðstafanir stj. tortryggilegar fyrir bændum. Eitt var merkilegt í ræðum þeirra hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. V.-Húnv., og það var, að þeim gleymdist alveg að skýra hlustendum frá því, hvernig þeir hugsuðu sér framkvæmd allra þeirra stóru og miklu mála, sem flokkar þeirra flytja nú á þinginu til hjálpar útvegsmönnum og bændum, án þess að nokkursstaðar mætti hækka skatta. Ég beið satt að segja eftirvæntingarfullur eftir því að heyra leiðir þeirra til fjáröflunar handa skuldaskilasjóðnum, fiskveiðasjóðnum, svo að nefnd séu dæmi. En hvorugur þessara hv.þm. minntist á þetta einu orði. En viðvíkjandi þessum frv. sínum á Sjálfstfl. nú aðeins um tvær leiðir að velja. Önnur er sú, að taka aftur allt það, sem þeir hafa sagt um það, að ekki mætti hækka skattana, til öflunar fjár á móti útgjöldum þeim, sem frv. hafa í för með sér, ef samþ. verða. Hin er sú, að viðurkenna, að engin leið sé til þess, að till. þeirra verði samþ. Ég heyrði það á ræðu hv. 1. þm. Skagf., þótt ekki segði hann það beint, að nú hefir flokkurinn valið um þessar leiðir; hv.þm. hélt sér nefnilega fast við það, að undir engum kringumstæðum mætti hækka skattana. Þar með verður að líta svo á, að gjaldatill. sjálfstæðismanna séu sjálfdæmdar, fyrst flokkurinn sér enga leið til að auka tekjur ríkissjóðs svo, að jöfnuður fáist, ef þær verða samþ. Ég geri mig ánægðan með þessa yfirlýsingu. Því hefir oft verið haldið fram af stjórnarandstæðingum, að það væru sósíalistar, sem öllu réðu um gerðir stj., og hagsmunum kjósenda okkar framsóknarmanna væri alveg stungið undir stól. Þetta væri þung ásökun, ef hún hefði við eitthvað að styðjast. En ég vil benda t. d. á afurðasölumálin. Ekki hefir stj. tekið upp ríkisrekstrarstefnu sósíalista í þeim. Í fisksölumálunum er með frv. um fiskimálanefnd stuðlað að samtökum þeirra, sem að fiskframleiðslunni standa. Þar er að vísu einkasöluheimild, en til er ætlazt, að einkasala verði síðasta úrræðið, ef allt annað bregzt. Bendir þetta til þess, að Framsfl. hafi svikið stefnu sína? Nei, það er sama, hvernig á það er litið, það verður ekki sýnt fram á með rökum, að Framsfl. hafi hvikað frá stefnu sinni. Þetta eru slagorð, sem andstæðingar okkar búa til, og við ekkert hafa að styðjast. Þessari sósíalistagrýlu hefir verið haldið á lofti stöðugt síðan 1927, og enn á það að vera mikið atriði í baráttu Sjálfstfl. og Bændafl. að reyna að fá bændur til að trúa því, að Framsfl. sé runninn inn í flokk sósíalista. En þetta er gersamlega hætt að hafa áhrif. Fólk er hæft að trúa á Grýlu, nema örfáar lítilsigldar sálir, sem þá vafalaust eru í Sjálfstfl. áður. Ég benti á það um daginn í útvarpsumr. um skipulagsn. atvinnumálanna, hvílíkur tvískinnungur er í þessari agitation. Bændum er sagt, að framsóknarmenn séu gengnir sósíalistum á hönd, en verkamönnum er talin trú um það, að sósialistar séu gengnir undir stj. Framsfl., og ráði nú engu. Það kveður svo rammt að, að stundum þegar einhver sjálfstæðisþm. er að tala um það hér í Nd., að við séum í vasa sósíalista, þá er annar sjálfstæðisþm. að þruma um það í Ed., að sósíalistar séu nú einskis orðnir ráðandi fyrir okkur framsóknarmönnum. Og þarna er þó ekki nema ein hurð á milli. Ég ætla að lesa upp svolitlar klausur úr ræðum þessara manna til að sanna mál mitt. Í umr. um bifreiðaskattinn í Ed. segir Magnús Jónsson, hv. 1. þm. Reykv.: „En ég fer nú að efast um andstöðuna, úr því að hv.þm. Alþfl. hér í d. hafa greitt atkv. með innflutningshöftunum, sem þeir áður hafa verið mjög á móti. Ég sé nú, að þeir hafa orðið að kaupa dýru verði að fá að sitja í sólskininu stjórnarmegin, og ef til vill eiga þeir nú að greiða hluta af því gjaldi“. Sami hv.þm. lýsti því yfir í umr. um mjólkurmálið, að við framsóknarmenn hefðum sett handjárn á sósíalista í því máli. En rétt um sama leyti segir hv.þm. Snæf. hér í Nd. eftirfarandi: „Langmestur hluti þeirra, sem kusu Framsfl., hefir ekki ætlazt til, að sá flokkur gengi óskiptur sósíalistum á hönd og léti þá eina öllu ráða“. Svona er samræmið. Þessir hv.þm. tala bara eftir því, sem þeim finnst við eiga í það og það skiptið, eftir því, hvort tilætlunin er sú, að blekkja bændur eða verkamenn. - Ég skil ekki í öðru en allir heilvita menn séu hættir að taka mark á þessum heimskulega rógi. Því er haldið fram, að síðan samvinna hófst milli framsóknarmanna og jafnaðarmanna um stjórnarmyndun, þá hafi eingöngu verið teknar till. frá sósíalistum og reynt að framkvæma þær. Ég vil nefna eitt atriði í sambandi við ræðu hv.þm. G.-K., sem hann var að reyna að gera að stóru atriði. Hann sagði, að það væri bert, að við framsóknarmenn hefðum gengið inn á þá stefnu jafnaðarmanna, að gera allar jarðir að ríkiseign. Maður skyldi nú ætla, að þeir hefðu ekki verið margir, sem hefðu trúað okkur framsóknarmönnum til þess að fara með umboð sitt, ef þeir hefðu vitað þetta. En sannleikurinn er sá, að þetta hefir verið eitt af kosningamálum framsóknarmanna og var nefnt í kosningaávarpi flokksins við síðustu kosningar. Sá, sem ekki fylgist betur með, getur ekki ætlazt til þess, þegar hann er að gagnrýna aðra flokka, að hann sé tekinn alvarlega. Eða var það mál jafnaðarmanna að fá leyst kjötmálið og mjólkurmálið? Þessi stærstu mál landbúnaðarins voru ekki leyst á meðan sjálfstæðismenn höfðu aðstöðu til þess að leysa þau. En í samvinnu við jafnaðarmenn tókst framsóknarmönnum að leysa þessi mál, sem ekki var hægt að leysa í samvinnu við sjálfstæðismenn. Jafnaðarmenn fá í staðinn lausn þeirra mála, sem er þeim fyrir miklu. Samvinnunni milli þessara flokka er þann veg háttað, að þar eru tekin höfuðatriðin úr dagskrárstefnumálum okkar framsóknarmanna og jafnaðarmanna og stjórn mynduð á þeim grundvelli að leysa þessi mál. Framsfl. fær leyst kjöt- og mjólkurmálið, en jafnaðarmenn fá þar á móti, að framsóknarmenn ætla að leysa tryggingarmálin með þeim; sömuleiðis á að lækka útflutningsgjald af síldarafurðum og endurgreiða síldartoll til sjómanna, en þá um leið fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. Samvinnan er þannig, að jafnað er saman áhugamálum framsóknarmanna og jafnaðarmanna. Sjálfstfl. hefir ekki fengizt til þess að leysa áhugamál bændanna, og sýnir það, hverra hagsmuni flokkurinn lætur ganga fyrir, ef hann fær að ráða. Þetta sýnir líka mætavel, að grundvallarstefna Bændafl. er röng, en hún er sú, að bændum beri að vinna til hægri. Það er kannske það merkasta í sambandi við þessi mál, að það hefir sýnt sig, að ef bændur eiga að fá sín stærstu mál leyst, þá verða þeir að vinna til vinstri.

Þorsteinn Briem Herra forseti! Hv. þm. G.-K. er ekki viðstaddur, og þess vegna mun ég geyma mér að svara þeim orðum, sem hann beindi til mín, þangað til síðar. Allir þeir, sem lesið hafa dagblöð Sjálfstfl., munu og sjá, að ég fór þar með rétt mál, er ég deildi á hann fyrir framkomu sína í afurðasölumálunum, þó að formaður flokksins væri að reyna að bera í bætifláka fyrir þau. Ég mun ekki svara löngu máli ræðu hæstv. forseta (JBald), heldur geyma mér það þangað til síðar. Ég vil þó mótmæla því, sem hann sagði um það, að ég vildi reka hnífla í sjómannastéttina. Ég greiddi í því máli atkv. með því atriði, sem ég taldi að færi í sanngirnisáttina. En úr því að sjómenn fengu þessa hlutaruppbót, þá átti því síður að setja bændur hjá. Hann sagði, að mér hefði tekizt illa að vinna fyrir bændastéttina. Ekkert þing hefir þó verið stórtækara í því að vinna fyrir bændur en þingið 1933. Eftir þinglokin þá kom til mín einn af elztu þm. að þingsetuárum og sagði, að hann hefði aldrei verið á þingi, sem eins mikið hefði verið gert fyrir bændur og þá var gert. En það, sem gert var fyrir landbúnaðinn á þinginu 1933, það var gert annaðhvort í samráði við mig, eða fyrir mitt frumkvæði. Ég vil því reka til baka þessar órökstuddu árásir í minn garð. Um vegavinnukaupið mun ég tala síðar, því mig vantar gögn í því máli, sem eru nú heima hjá mér, en ég mun sýna síðar í umr.Hæstv. forseti talaði um, að sér væri illa við það, að menn töluðu af „innri sannfæringu“. Hann vill þá víst heldur, að menn tali af „ytri sannfæringu“. Eða standa þeir menn honum nærri, sem bregða yfir sig „sannfæringunni“ eins og einhverjum ytri hjúp? Hæstv. fjmrh. var að tala um það, að ég hefði fundið að því, að hlutaruppbótin til sjómanna var greidd þannig, að þeir, sem báru beztan hlut frá borði, fengu mest, en hinir sama sem ekkert, er minnst báru úr býtum. Hann deildi á till. mína um verðuppbót til kjötframleiðenda og var að tala um, að þar hefði átt að fara eftir magni kjötsins. Vill þá hæstv. fjmrh., að þeir fái mesta uppbót, sem hafa bezta aðstöðu til mjólkurframleiðslu og standa því betur að vígi en hinir, þótt þeir selji minna kjöt? Þá kem ég að því mikla nafni, sjálfum hv.forsrh. Það var ekki um að villast, að hann fann til þeirrar tignar, sem hann er nú nýhafinn til, að vera forsætisrh. landsins. En þó að hin skjótfengna sæmd hafi stigið honum til höfuðs, þá hefði hann samt mátt minnast þess, að hárri stöðu hæfir allt eins vel almenn hófstilling í orðum og framkomu eins og þetta ógnarlega mont og mikillæti, sem hann var alveg barmafullur af. A. m. k. hefði hann mátt muna málsháttinn, að fyrr er nú fullt en að það flói svona út af. Ég þóttist sjálfur hafa talað æsingalaust og stillt orðum í hóf, því að ég ætlaði ekki að egna að fyrra bragði vanstillt skap. Eftir viðeigandi inngang hóf hann máls á því, að þessi flokkur, sem ég til heyri. Bændafl., væri steindauður. En í sömu setningu sagði hann þó, að flokkurinn héldi uppi flokksstarfi. Þetta er nú svo sem minnsta dæmið um röksemdafærsluna og hugsanaganginn, að tala um, að sá starfi, sem er ekki aðeins blátt áfram dauður, heldur steindauður. En höldum okkur nú samt við þennan nýstárlega hugsanagang og rökvísi forsrh. Hvers vegna eyddi hann þá öllum ræðutíma sínum og öllu sínu púðri á þennan steindauða flokk? Er það ekki einmitt vottur þess, að hann óttast þennan flokk, einmitt mest nú, þegar hann er að þurrka af sér hin gömlu einkenni flokks síns, meðan hann var bændaflokkur, og er að gera hann að ósjálfstæðum fylgiflokki sósíalista, eins og hann var sjálfur ósjálfstæður fylgisveinn sósíalista í bæjarstjórn Reykjavíkur. Þá reyndi hann að verja þá einu breytingu, sem hann gerði á kjötsölufrv. fyrrv. stjórnar, að bola fulltrúa frá Búnf. burt úr kjötverðlagsnefnd til þess að skoðanabræður sósíalista í þessu máli fengju þar manninum fleira. Hann sannaði þar rækilega, að hann ætlaði ekki ísl. bændastétt hinn sama metnað og hin norska bændastétt hefir, þar sem ekki aðeins allsherjarbún.fél. þeirra, heldur 6 önnur bændafélög kjósa sér fulltrúa til að fara einir og óháðir með kjötsölumálin. Það er auðséð, að hann telur það ofrausn ísl. bændum til handa, að ætla þeim hinn sama rétt og bændur frændþjóðar okkar hafa talið sér sjálfsagðan og gefizt vel. Hann sagði, að tillaga Bændafl. um að þetta væri lagfært, svo að ísl. bændur fengju nokkuð í áttina til sama réttar og norskir bændur heimtuðu, hefði orðið til að sprengja málið. - Jæja! - Átti þá forsrh. von á kárínu frá foringjum sósíalista, ef bændur fengju meiri rétt? Eða ætluðu þeir að kasta honum út úr stj., ef ekki væri hlýtt þeirra æðri skipan? Mig grunaði reyndar, að þar væri fiskurinn falinn. En þ. e. eigi að síður gott að fá þessar upplýsingar. Ég skýrði frá því á föstudagskvöldið var, að ég hefði kallað eftir skýrslum útflytjenda á saltkjöti af framleiðslu ársins 1933 til þess að geta greitt verðuppbót til bænda á útflutt kjöt fyrir það ár. En skýrslurnar voru ekki nema örfáar komnar fyrir stjórnarskiptin. Ég ítrekaði þessa auglýsingu í Lögbirt.bl. og ég lét lesa auglýsinguna upp í útvarpinu hvað eftir annað í samfleytt tvo mánuði, til þess að herða á, að þessar skýrslur kæmu sem fyrst. En þær voru samt ekki nærri allar komnar fyrir stj.skiptin. Til hvers þurfti ég að fá þessar skýrslur? Til hvers lagði ég svona ríka áherzlu á, að skýrslusendingunum væri hraðað? Til hvers gat það verið annars en til þess að geta greitt bændum verðuppbótina skv. skýrslunum? Þetta að ég kalla svo oft eftir skýrslunum, er einmitt yfirlýsing til alþjóðar um þetta. Og var það í samræmi við orð mín, sem ég hafði sagt hér á sjálfu Alþingi um þetta síðastl. vetur. Og svo brýnir hæstv.forsrh. sína sterku raust á föstudagskvöldið var og spyr: „Hvers vegna lét maðurinn menn ekki vita, að hann ætlaði að greiða verðuppbótina?“ Eftir að ég er búinn að auglýsa þetta margsinnis, bæði í Lögb.bl. og útvarpinu, til staðfestingar orðum mínum á sjálfu Alþingi, þá hrópar hæstv.forsrh. út til alþjóðar: „Hvers vegna lét maðurinn menn ekki vita þetta?“ Ég leyfi mér að spyrja þá, sem hlýða á mál mitt: Er hægt að sýna öllu meiri óskammfeilni og einurð til þess að reyna að rugla menn með blekkingum en hér er gert? En hitt skal ég játa, að getan hefir ekki verið eins mikil og viðleitnin hjá hæstv.forsrh.! Ég þakka hæstv.forsrh. fyrir það, að hann ætlar nú loks að greiða verðuppbótina fyrir áramótin. Og er gott að heyra, að háværar kröfur um þetta, m. a. af hendi Bændafl., hafa loks haft þennan árangur. Það hneykslaði mjög hv.forsrh., að ég hafði sagt það - um leið og ég lagði áherzlu á það gagn, sem orðið hefði af kjötsölalögunum - að að vísu hefði hvort sem er mátt búast við nokkurri verðhækkun síðastl. haust á innlendum markaði móts við árið áður. Ég byggði þetta á því, að í haust fengu kaupfélögin þær upplýsingar í byrjun sláturtíðar, að verð á freðkjöti mundi verða svipað og 1933, en þá höfðu menn brennt sig á því að setja kjötverðið innanlands of lágt í byrjun. Enskt og skozkt dilkakjöt var í hærra verði í sumar í Englandi en árið áður og mátti því ætla, að aðflutt kjöt lækkaði ekki. Hygg ég því, að menn hefðu skv. þeim fréttum sett kjötverðið innanlands hærra en árið áður, vegna þeirra upplýsinga, sem fyrir lágu þá í byrjun sláturtíðar um útlitið á enska markaðinum, þó að það útlit breyttist tilfinnanlega til hins verra þegar leið fram á haustið. Að þetta hafi líka verið álit þeirra, sem þessum málum eru nákunnugastir, má og sjá af því, að verðjöfnunargjaldsheimildin var ekki notuð nema að hlutum skv. kjötsölulögunum. Enginn getur ímyndað sér, að kjötverðlagsnefndin hefði ekki notað verðjöfnunargjaldsheimildina að fullu, ef hún hefði ekki í byrjun sláturtíðar búizt við mun hærra verði en raun varð á. Hún hefði ekki vitandi vits stefnt út í þann voða, sem nú er fyrir dyrum, þar sem enska verðið hefir stórhrapað á freðkjöti, en verðjöfnunarsjóður hrekkur vart til að bæta upp útflutta kjötið, nema um 3-5 aura á kg. í mesta lagi, ef jafnað er niður á kjötið allt. Sýnir þetta, að í byrjun sláturtíðar í haust voru kunnugustu menn bjartsýnir á enska markaðinn. Og er þá sízt fjarri að ætla, að þessi bjartsýni um enska verðið hefði haft hækkandi áhrif á kjötverðið innanlands, hvað sem hefði liðið innlendum ráðstöfunum. Ég segi þetta ekki til að draga úr gagni og nauðsyn kjötsölulaganna, enda hefði það komið niður á sjálfum mér, þar sem kjötsölulagafrv. var undirbúið fyrir stjórnarskiptin, heldur til þess að benda á, hve hæstv.forsrh. er annaðhvort ókunnugur málinu, eða fljótur að bregða fyrir sig blekkingum, þegar svo býður við að horfa. Þá var hann að fetta fingur út í það, að ég sagði, að ekki mundi hafa verið ástæða til að setja kjötverðið í sept. síðastl. lægra en árið áður, eins og skýrslur hagtíðindanna sýna svart á hvítu. Ég gat um þetta til þess að sýna, að aðfinnslur tveggja dagblaða Sjálfstæðisfl. þegar í sept. um of hátt verð á kjötinu hefðu verið tilefnislausar, og að ástæðulaust hefði verið að lækka útsöluverðið frá því, sem það var á sama tíma árið áður. Hæstv. ráðh. sagði, að lækkun á sölukostnaði kjötsins hefði fullkomlega bætt bændum þetta upp. En mega þá ekki bændur njóta sjálfir þeirrar lækkunar, sem unnt er að ná í sölukostnaðinum? Veitir þeim af að njóta hennar að fullu, eins og hag þeirra er komið, þar sem búin geta ekki, þrátt fyrir þeirra mikla erfiði, borið sig? Ég vék að því áðan, hvílíkt verðhrun hefði orðið á freðkjöti á enskum markaði frá því, sem kunnugir menn bjuggust við í byrjun sláturtíðar. Þetta er svo alvarlegt mál fyrir mikinn hluta bænda, að ég kemst ekki hjá því að fara um það nokkrum fleiri orðum. Það er eins og stendur ekki hægt að búast við, að bændur fái úr verðjöfnunarsjóði meira en 3-5 aura á kg. í uppbót á útflutt kjöt. Og kemur þetta tilfinnanlegast niður á þeim bændum, sem urðu fyrir mestum hnekki vegna ótíðarinnar síðastl. sumar. Ég flutti því þá brtt. við kjötsölulögin, að ríkisstj. væri heimilað að greiða þessum bændum aukaverðuppbót úr ríkissjóði, sem þannig yrðu verst úti, til samræmis við kjötverð á innlendum markaði. Hæstv. forsrh. sagði, að hann hefði nú sjálfur verið farinn að íhuga þetta mál áður en till. mín kom fram. Og hann sagðist hafa getið um það í hv.Nd., að hann ætlaði að fela öðrum að íhuga það líka. Þetta er sjálfsagt satt. En mér var það bara ekki kunnugt. Enda á ég, skv. eftirminnilegum úrskurði, sæti í Ed. og get því ekki fylgzt með hverju orði, sem sagt er í báðum deildum. En ég hefi spurzt fyrir um þetta meðal samflokksmanna minna í Nd., og þeir hafa ekki heyrt það. Ég verð því að ætla, að hæstv. ráðh. hafi ekki brýnt eins röddina þegar hann var að tala um þetta í Nd. eins og þegar hann var að kasta til mín skætingi fyrir þessa till., bæði þegar ég bar hana fram í Ed. og á föstudagskvöldið. Eða þá að orð hans um þetta hafi ekki verið svo ákveðin, að eftir þeim væri tekið. Þá hafði það blað hér í bæ, sem annars getur flestra meiri háttar verka ráðherrans, ekki getið um þetta. Verð ég því að telja mér það vansalaust, þótt mér væri ekki kunnugt um þetta. En hvað sagði þá hæstv. ráðh., þegar hann mælti á móti till. í Ed.? Það heyrði ég. Jú, hann kvaðst ætla að láta rannsaka þetta og íhuga. Og ef ástæða þætti til, þá mætti setja heimild eða fjárveitingu til þess í fjárlög að ári. En bændur fá nú tæplega peninga til hinna óumflýjanlegu fóðurbætiskaupa í haust og annara nauðsynja út á svona lauslegt tal um rannsóknir og íhugun, og um að setja megi heimild til þess í fjárlög að ári. Það væri auðvitað sök sér, ef ráðh. vildi lána bændum síldarmjöl út á þetta lauslega tal sitt. Hæstv. forsrh. sagði og, að það ætti ekki við að setja svona ákvæði í lögum. Eins og heimildir til að greiða eitt og annað úr ríkissjóði, sem óþarfara er, séu ekki oft settar í lög? Það ætti honum sjálfum, sem er lögfræðingur, að vera kunnugt. Nei, þetta er ekki frambærileg ástæða. Það eru aðeins undanbrögð, En það goppaðist nú reyndar, líklega þó alveg óvart, upp úr hæstv.forsrh., hver væri ástæðan til þess, að hann fékk allt sitt fylgilið yfir til þessara tveggja sjálfstæðismanna í Rvík, sem greiddu atkv. gegn tillögunni. Hann sagði: „Ég kann ekki við að taka við tilllögum frá Bændafl.“. Ég skrifaði orðin hjá mér, svo að þau sæust í þingtíð., ef hann kynni að breyta þeim í handriti skrifaranna, því þetta eru eftirtektarverð orð og einkennandi fyrir þennan hæstv. ráðh. og form. stj. Þau sýna, að hann hefir verið námfús á þá reglu, sem alþm. einn og stjórnmálaleiðtogi vildi kenna nýjum þingm. og samflokksmönnum sínum. Hann sagði, að það væri til mjög auðveld og algild regla fyrir þá, sem vildu vita hið rétta í hverju þingmáli. Og það væri að kynna sér, hvernig tilteknir andstæðingar litu á málið og hvað þeir segðu um það. Ef andstæðingarnir teldu málið gott, þá væri málið vont mál og þá ætti að vera á móti því. En ef einhver andstæðingur teldi eitthvert mál athugavert, þá væri málið áreiðanlega gott og sjálfsagt að vera með því. Ég sé, að hæstv.forsrh. hefir verið námfús. Ég sé það mér til vonbrigða, að þetta á að vera stjórnar- og þingregla hans, ef svo verður fram haldið sem nú er byrjað. Það á ekki að kynna sér málin sjálf og rannsaka, hvort þau eru nýtileg, það er nóg að sjá, hver flytur þau. Það er sama, hvað mikið nauðsynjamál er flutt af manni úr andstæðingaflokki þá á að hrakyrða það og drepa það þegar í stað. En til hvers er þá verið að halda Alþingi? Eru þá ekki flokksþingin nóg, þegar stjórnin er hvort sem er orðin flokksstj., en ekki landsstjórn? Það er þá þess vegna, að svona var tekið á móti hinni stórnauðsynlegu breyt. á jarðræktarl. og öðrum nauðsynjamálum, sem Bændafl. hefir flutt. Stjórnarflokkarnir sjá, að þau eru þörf og nauðsynleg. En bara af því að andstæðingar flytja þau, þá leggjast þeir á móti þeim. En ég er nú samt á því, að á móti góðu máli verði aldrei spyrnt til lengdar. Og jafnvel stjórnarflokkarnir muni neyðast til að verða þeim fylgjandi um síðir í einhverri mynd. Þeir munu kannske breyta þeim eitthvað og reyna að marka þau undir sitt mark fyrst, til þess að geta þakkað sér þau. En þau munu ganga fram að lokum. Og sjá menn þá, að Bændafl. hefir hlutverk að vinna. Hann hefir það hlutverk, að koma nauðsynjamálunum á framfæri, sem andstöðufl. neyðast til að taka tillit til, þó að þau verði ekki að lögum fyrr en andstöðufl. hafa getað markað þau undir sitt mark og eignað sér heiðurinn. Þá var hæstv.forsrh. að reyna að verja mjólkurlækkun sína, sem sett var á áður en mjólkurlögin voru að öðru leyti komin til framkvæmda. Og hann bar fyrir sig reikninga, sem hann hefði látið Pál Zóphóníasson gera um einhvern gróða upp á kr. 14093,11, sem bændur fengu fyrir mjólkurlækkunina. Hann nefndi nú ekki, við hvað langan tíma sá gróði væri miðaður, hvort heldur viku, mánuð eða ár. Ég held, að bændur hér í nánd skilji nú tæplega þessa útreikninga. Og þeim mun finnast þessi gróðinn heldur léttur í buddunni enn. Og ég hefi heyrt, að sumir þeirra telji, að það hefði verið vissara að fá Þóri Guðmundsson, kennara á Hvanneyri, til að endurskoða þessa reikninga, eins og suma útreikninga þessa manns áður, svo sem sjá má í Búnaðarritinu. Annars get ég upplýst það, að sú lækkun sölu- og dreifingarkostnaðar, sem um er að ræða hér í Rvík, hún var komin á í vor og sumar, áður en mjólkurlögin komu til sögunnar. Mjólkurfél. Rvíkur hafði tekizt, með nýjum samningum, sem hafnir voru síðastl. vor við mjólkurbúðirnar, að lækka sölukostnaðinn sem svarar 1,4 eyri að meðaltali. Þetta gerðist áður en mjólkurverðlagsnefndin var sett á laggirnar. En þegar mjólkurverðlagsnefndin kemur, þá er það hennar fyrsta verk, að taka af framleiðendunum þennan gróða, sem þeir höfðu sjálfir skapað sér, og lækka mjólkina fyllilega sem þessu svarar, þannig að neytendurnir fengju hann allan, en bændurnir ekkert af honum. Þeir urðu auk þess að tapa 0,6 eyri af hverjum lítra. Og svo er enn, þar til einhver sparnaður kemst á vegna laganna. Þetta er hægt að sanna skjallega, ef krafizt verður. Annars getur hver bóndi reiknað það sjálfur, hvað hann tapar á hverjum eyri, sem mjólkin lækkar. Bóndi, sem selur daglega t. d. 50 lítra af mjólk, tapar 50 aur. á dag, eða rúmum 180 kr. á ári fyrir hverja 1 eyris lækkun. Þetta eru peningar, sem bóndann munar um. En þessir 50 lítrar dreifast á mörg heimili hér í Rvík, segjum 20 smáheimili, er hvert kaupir 2½ lítra á dag. Eins eyris lækkun munar þá hvert þeirra 2½ eyri daglega, eða 75 aura á mánuði hverjum. Það munar m. ö. o. ekki eins kaffibolla virði, ef hann er keyptur á kaffihúsunum, sem hér eru full kvöld eftir kvöld. Eins eða tveggja aura lækkun á mjólkinni segir því ekki mikið fyrir hverja fjölskyldu hér í Rvík. En hún munar bónda, sem selur 30 lítra á dag, 180 kr. á ári fyrir hverja eins eyris lækkun. En nú er hér um 2 aura lækkun að ræða, og munar þetta þá 360 kr. á ári. Hér er því um lækkun að ræða, sem dregur neytandann engu, en munar framleiðandann því, að hann missir af möguleikanum til þess að geta greitt vexti af 6 þúsundum með 6% vöxtum. Svo segir hann, að Bændafl. hafi ráðizt á mjólkurlögin sjálf, vegna þess að hann hefir átalið þessa óréttmætu mjólkurlækkun. Bændafl. hefir eindregið fylgt mjólkurlögunum. En hann hefir átalið svona framkvæmd á lögunum, áður en þau eru farin að gera bændum nokkurt gagn að öðru leyti. Hæstv. forsrh. sagði, að ljótasta greinin, sem komið hefði um þetta mál, væri greinin „Eignarnám“ í blaðinu Framsókn. Ég skal nú lesa, með leyfi hæstv. forseta, nokkur orð úr þessari grein til að sýna þetta. Í greininni er talað um grein, sem þá var nýbirt í Alþýðublaðinu um mjólkurmálin, og í blaði Bændafl. segir svo m. a. um þessa grein Alþýðublaðsins: „Einn hinn nýkjörni þm. Alþfl., Sigurður Einarsson, krefst þess þar, að eignarnámið á afurðum bændanna, sem hann ber ábyrgð á og tekur þátt í, það eigi að nota til að knýja fram stórfellda lækkun á annari aðalframleiðsluvöru bændanna - mjólkinni. Hann kveður upp þann dóm, að verðið á hverjum mjólkurlítra eigi nú þegar að lækka um 4 aura, og um áramótin næstum 7 aura. Og Alþýðublaðið hefir í fullum hótunum um að láta sérfræðinga leggja ráðin á, hvernig draga megi úr mjólkurnotkun, til þess að hægt sé að knýja fram verðlækkun. Þetta er sami aðilinn, sem tekur afurðirnar eignarnámi af bændum. Þessar fráleitu kröfur ber Alþýðublaðið fram sömu dagana og fregnir berast um verðhækkun á öðrum matvörum. Þá á að taka vörur bændanna eignarnámi til að kúga niður á þeim verðið. Daginn eftir syngur Morgunblaðið sama sönginn. Allir munu fylgjast gaumgæfilega með því, hver verða úrslit þessa máls. Allir, sem unna landbúnaði Íslands og meta gildi hans fyrir þjóðina, óska þess af alhug, að takast megi að ákveða bændum fullt og réttlátt verð fyrir afurðir þeirra. Þess verður að krefjast af ríkisstj., að hún hafi manndóm til að standa gegn hinum frekjulegu kröfum og ofsa Alþfl. og búi tryggilega um, að bændur fái greitt sannvirði framleiðslu sinnar“. Þetta kallar forsrh. það allra ljótasta, sem sagt hafi verið um afurðasöluna. M. ö. o. það er það allra ljótasta, sem hægt er að segja í garð bænda, að þeir eigi heimtingu á að fá fullt verð fyrir sínar afurðir, svo þeir fái lifað. Þá er skiljanlegt, hvers vegna hæstv.forsrh. lét drepa tillögu okkar Péturs Magnússonar, sem átti að tryggja bændum það, að þeir nytu hagnaðarins af framkvæmd mjólkursölulaganna, a. m. k. þangað til búin gætu borið sig. Ég stend nú í þeirri meiningu, að mjólkurframleiðsluna verði að stunda til þess að Reykjavík geti lifað. En hvernig er hægt að ætlast til annars en að þeir, sem stunda þessa framleiðslu, fái og það verð fyrir vöruna, að þeir geti líka fyrst og fremst lifað? Forsrh. sagði, að það væru ósannindi, að landbúnaðarnefnd hefði umbætt frv. forsrh. um fasteignalánin og bætt við ákvæði um vaxtatillag. Hvað segir nefndin sjálf? Í grg. frv. segir nefndin, að hún hafi bætt við frv. III. kaflanum. En þar er heimildin til þess að greiða vaxtatillag af fasteignaveðlánum bænda, þó að sú heimild nái ½% skemmra en nú er í lögum. Nefndin hefir því sannað mitt mál, en ósannað orð hæstv.forsrh. Þá hafa 2 rh. verið að dylgja um það, að ég hafi haft heimild til þess að skipuleggja mjólkursöluna og kjötsöluna skv. lögum frá 1933. Sá þeirra, sem kunnugri er þessum málum, er nú reyndar fallinn frá því, að lagaheimild hafi verið til að skipuleggja sölu mjólkur. Enda er þar ekkert á skipulagningu minnzt, og hefir hann sjálfur sagt kónginum, að þau væru ónothæf. Á ég þar við l. um heilbrigðisráðstafanir við sölu mjólkur og rjóma frá 1933. Forsrh. sagði það sjálfur á föstudagskvöldið, að þessi lög hefðu verið „óframkvæmanleg“ og „handónýt“. Enda gat hann ekki sjálfur framkvæmt þau sem lögreglustjóri, þó að svo væri fyrir hann lagt af stjórnarráðinu. En hann hljóp þá í annað. Hann sagði, að ég hefði ekki getað komið fram mjólkurlögum á þinginu 1933. Þar var borið fram frv. um þetta efni, sem hefði líklega komið að notum ef það hefði verið samþ. óbreytt. Það var samþ. í Nd. þrátt fyrir andmæli sósíalista. Það var samþ. við 2. umr. í Ed. og átti vís atkvæði við 3. umr. til þess að verða að lögum. En þá kemur alt í einu síðustu daga þingsins fram ósk frá Mjólkurbandalagi Suðurlands, um að fella burt allan innviðinn úr frv., svo að ekki var eftir nema fyrsta greinin. Þessa ósk bar Mjólkurbandalagið fram vegna þess, að fá þurfti afbrigði frá þingsköpum, þegar frv. kæmi aftur til Nd. En þar voru allir sósíalistarnir á móti lögunum og þm. Sjálfstfl., þeir sem báru Rvík fyrir brjósti. Þess vegna var ekki hægt að fá afbrigðin í Nd., vegna Rvíkurþm. Sjálfstfl. og allra sósíalista í deildinni. Mætti forsrh. því beina skeytum sínum til vina sinna sósíalista heldur en til mín. Þá kom forsrh. með þá ásökun, að ég hefði ekki notað heimild í lögum nr. 90 1933 til að skipuleggja kjötsöluna innanlands. Þetta er annaðhvort furðulegur óvitaskapur af lögfræðingi, eða undraverð blekking. Því að forsrh. gengur alveg framhjá því, með hvaða forsendum þessi ákvæði, sem hann á við í 8. gr. laganna nr. 90 frá 1933, eru sett. Þá stóð svo á, að Englendingar höfðu enn ekki gefið full svör um, hve mikinn innflutning á kjöti þeir vildu leyfa frá Íslandi. Vegna þeirrar hættu, sem þá var yfirvofandi um útflutningstregðu til Englands, þá lét ég bæta þessari 8. gr. inn í frv. í Ed., til þess að hægt væri að gera ráðstafanir, ef þessi markaður þrengdist. Ákvæðin eru sett beinlínis með þetta fyrir augum. Og þessu lýsti frsm. landbn. yfir í Ed. Nú rættist betur úr horfunum um enska markaðinn en á horfðist, þannig, að við höfum haft fullnægjandi innflutningsleyfi þar fyrir freðkjöt. Forsendur þær, sem lögin byggðust á, voru því ekki fyrir hendi 1933. Þar sem við fengum innflutningsleyfi í Englandi fyrir allt okkar freðkjöt og við þurftum ekki að nota nema rúml. helming þess innflutningsleyfis, sem við höfðum í Noregi. Skv. þessu er ljóst, að útlendi markaðurinn á kjöti var nægilega rúmur haustið 1933, og þar af leiðandi skorti heimild til þess að beita ákvæði 8. gr. laga nr. 90 frá 1933, til þess að ákveða með reglugerð, að komið yrði skipulagi á sölu kjöts innanlands. Ég hefi borið þetta undir ýmsa merka lögfræðinga, og þeir hafa allir talið, að undir þeim markaðsskilyrðum, sem voru haustið 1933, hafi ekki verið unnt að nota þessa heimild. Því að dómstólarnir hefðu dæmt reglugerðina skv. þeim lögum ógilda, þar sem þau skilyrði voru ekki fyrir hendi, sem þurftu að vera til þess að hún gæti haft gildi. Hér er því annaðhvort um óvit eða blekkingu að ræða af hálfu hæstv.forsrh. Þannig er þá einnig um þessa ásökun, og hvað mun þá um þau atriði, sem hann reyndi alls ekki að svara í ræðu minni? Um breytingu á jarðræktarlögunum, um ranglætið í úthlutun vegafjár og annað, sem hann gekk alveg framhjá að svara í ræðu sinni. Hefi ég þá rakið röksemdir hæstv.forsrh. gegn ræðu minni á föstudaginn, að svo miklu leyti sem þess er þörf. Ég ætla, að margur segi nú um þá ræðu ráðherrans: Fyrr má nú vera, að málsvörn takist óhönduglega en svo, sem var í ræðu hans.

Pétur Ottesen Ég held, að ég hafi ekki heyrt nokkurn mann freista eða sýna meiri dirfsku en þá, sem fram kemur hjá hæstv. fjmrh. þegar hann ætlar sér þá dul, að reyna að þvo af sér og sínum flokki sósíalistamarkið. Það er öllum kunnugt hér, sem fylgzt hafa með gerðum þessa þings, og þeir, sem fjær búa, eiga eftir að kynnast því betur, að sósíalistar eru nú búnir að soramarka Framsfl. svo, að það er ekki hægt að marka hann upp aftur. Ég vil nú finna þessum orðum mínum stað með því að benda á órækar staðreyndir í þessu efni. Hvenær hefir meira verið borið fram af stefnumálum sósíalista en á þessu þingi? Hvenær hafa komið fleiri einkasölufrv.? Hvenær hefir hið opinbera sýnt aðra eins viðleitni í því að leggja hramm sinn á athafnafrelsi þjóðarinnar í framleiðslu og á sviði samgangna á sjó og landi? Aldrei - enda eru þeir svo gersamlega fallnir í faðma um þetta, Framsóknarfl. og sósíalistar, að ekki má þegar greina á milli, hverjir sækja fastara fram að því marki að framkvæma fjögra ára áætlun þá, sem sósíalistar gáfu út fyrir kosningarnar. Það er svo sem ekki séð fyrir endann á þessu enn; daglega koma fram ný frumvörp og tillögur, sem bera með sér skýr og óræk merki þess mikla kapps, sem stjórnarflokkarnir leggja á það að koma stefnumálum sósíalista í framkvæmd hér á landi. Hæstv. fjmrh. sagði hér á föstudagskvöldið, að stefna sín og þeirra flokka, sem stj. styðja, væri sú, að taka alla verzlun með aðfluttar vörur í hendur ríkisins, alla, sem eitthvað væri upp úr að hafa. Hitt má kaupmannastéttin og kaupfélögin hafa. Ég held, að sósíalistar hafi aldrei hugsað sér að komast lengra en þetta eða hærra á einokunarbrautinni. Og þeir ætla ekki, þessir sameiginlegu einokunarpostular, að láta sér nægja að taka verzlun með aðfluttar vörur í sínar hendur, heldur ætla þeir líka að taka verzlunina með aðalútflutningsvöru landsmanna, fiskinn, undir ríkið, því það er ekki nema fyrirsláttur, að þó frv. um fiskimálanefnd yrði að lögum, þá geti fisksölusamlagið eða aðrir aðilar haldið áfram að hafa fiskverzlunina með höndum; meiningin er með þessu að ganga af fisksölusamlaginu dauðu, taka fyrir kverkarnar á því, að nokkur frjáls samtök um fiskverzlunina geti átt sér stað. Einokun og ekkert annað en einokun. Það er vitanlegt, að svo fast er sótt að koma á einokuninni á öllum vörum, að þeir munu ekki sætta sig við neitt millibilsástand. Og þetta gera þeir, þó að fyrir liggi hin sorglega saga um afkomu síldareinkasölunnar sálugu, sem var þannig, að þó hún hefði fengið alla síldina gefins síðasta árið, sem hún starfaði, þá hefði það ekki hrokkið að vega upp á móti mistökum og skakkaföllum, því eins og kunnugt er, þá lenti á ríkinu um 1 millj. króna halli af þessu fyrirtæki, þegar það setti upp tærnar. Samt er svo hörð sóknin af hálfu Framsóknar og sósíalista, að þeir flokkar láta sér slíkt fordæmi ekki að varnaði verða, - síður en svo. Ennfremur mætti benda á, að það orkar ekki tvímælis, að sameiginlegt mark þessara flokka er á nefnd þeirri, er sett var á laggirnar fyrir þing og kölluð hefir verið Rauðka, og ekki leikur nokkur minnsti vafi á um, hvert þar er stefnt. Þar er feimnis- og skefjalaust stefnt beint í þjóðnýtingaráttina. Hvers vegna á Sjálfstfl. ekki menn í nefndinni? Því hefir verið lýst yfir af hæstv.atvmrh., að þeir hefðu ekkert að gera í nefndinni, af því þeir vildu ekki þjóðnýtingu. Nefndin er að meiri hluta skipuð sósíalistum, en það er engin tilviljun, að þeir menn, sem Framsfl. velur í nefndina, hafa frá upphafi verið hreinræktaðir sósíalistar, þó þeir hafi þangað til nú verið við og við að reyna að villa á sér heimildir í þessu efni. - Fjmrh. var að tala um, að það væri hurð á milli deildanna. Það er alveg rétt, að það er hurð hér á milli deildanna. Og það er kannske hægt að segja, að á fyrra samstarfstímabili Framsóknar og sósíalista, á árunum 1927-30, þá hafi verið þar hurð á milli, en nú er a. m. k. búið að taka þá hurð af hjörunum, og það er búið að taka líka burt allar milligerðir og slagbranda, sem haldið hefir verið fram, að skildu skoðanir og stefnur þessara flokka, svo nú eru þeir komnir fullkomlega í eina sameiginlega flatsæng. Hæstv. fjmrh. minntist á í ræðu sinni, í sambandi við afurðasölumálið, og það sama kom greinilega í ljós í ræðu forseta sameinaðs þings, hv. 4. landsk., sem talaði um ræðu hv. 10. landsk., að það væri ekki fyrst og fremst tilgangurinn með afurðasölulögunum, að bændur ættu að fá framleiðslukostnaðarverð fyrir kjötið. Það átti að fara að skipta hagnaðinum, sem leiddi af þessari löggjöf, milli framleiðenda og neytenda áður en því marki væri náð. Hv. 4. landsk. kallaði tillögu, sem fram kom í Ed. frá 10. landsk., sem fól það í sér, að lögin ættu fyrst og fremst að tryggja það, að bændur fengju a. m. k. raunverulegt framleiðslukostnaðarverð fyrir afurðirnar, lævíslega orðaða, og valdi hann henni þessi og önnur þvílík heiti. En þetta kemur vel heim við fyrstu aðgerðir mjólkursölunefndarinnar, að verða við kröfum sósíalista og lækka verðið á mjólkinni fyrir neytendurna, áður en komið var í ljós, að hið nýja skipulag leiddi til ávinnings fyrir framleiðendur. Þetta er þá það hlutskipti, sem sósíalistarnir ætla bændum með samstarfi sínu við Framsfl. um lausn á afurðasölumálinu. Samt segir þessi hv.þm., foringi sósíalista, við bændurna: Við sósíalistar viljum hjálpa ykkur bændunum, svo þið þurfið ekki að hrekjast á mölina; við viljum berjast á móti því. En hvað bíður bændanna, ef búskapurinn ber sig ekki? Ekkert annað en að þeir flosna upp af jörðunum og flytja á mölina. Þetta ástand virðast sósíalistar hafa gert samning um við Framsfl., að haldist, og á þann hátt þykjast þeir vera með útrétta hönd til að hjálpa bændum. Hvílík hræsni! Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri stefnumál framsóknar, að ríkið eignaðist jarðirnar. Ég var á nokkrum kosningafundum bæði í mínu héraði og öðrum, og ég heyrði hvergi frambjóðendur Framsfl. minnast á þetta sem stefnumál þess flokks. Þeir, sem lengst gengu, töldu sig geta fylgt því, að ríkið keypti þær jarðir, sem lent hefðu hjá bönkum. Og mér er kunnugt um það, að ýmsir frambjóðendur Framsfl. mótmæltu fyrir sitt leyti þeirri stefnu, að ríkið færi að draga undir sig jarðeignirnar. Nú lýsir fjmrh. því yfir, að það sé stefnumál Framsfl., að ríkið kaupi allar jarðir. Þetta sýnir bara, að Framsfl. er líka í þessu efni að sogast lengra og lengra inn í sósíalismann og að nú er svo komið, að í þessu mikilsverða atriði hefir Framsfl. tekið upp og berst fyrir stefnu sósíalista. Það er ágætt, að hæstv. fjmrh. kallar þetta út til þjóðarinnar, svo hún viti, á hverju hún má eiga von.

Þeir vissu það áður

. Nei, þeir voru sannarlega ekki allir búnir að átta sig á því áður. En ég má ekki dvelja við þetta lengur, heldur víkja að öðru máli, afurðasölumálinu. Sökum þess að mönnum í núv. stjórnarflokkum, þó einkum og sér í lagi Framsfl., blöðum þess flokks og ráðherrum flokksins hefir orðið mjög tíðrætt um það og hreint og beint gengið berserksgang í því að telja mönnum trú um, að Sjálfstfl. væri og hefði verið óvinveittur og fjandsamlegur skipulagningu á afurðasölunni innanland, það er mjólkur- og kjötsölulögunum, þá þykir mér rétt að nota þetta tækifæri til þess að rifja upp gang þessara mála hér á Alþingi, því það eitt er nóg til þess að sýna og sanna, að það er fjarri öllu lagi, að þessar ásakanir á flokkinn séu á rökum reistar. Það er þá upphaf þessa máls, að á þinginu 1932 flutti landbn. neðri deildar, að tilhlutun búnaðarþingsins, frv. um skipulagningu á mjólkursölunni. Í landbn. áttu þá sæti af hálfu Sjálfstfl. hv. 1. þm. Skagf. (MG) og ég. Mál þetta gekk í gegnum Nd., en dagaði uppi í Ed. Á þinginu 1933 var mál þetta flutt af nýju í Nd., og stóðu að flutningi þess fulltrúar þeirra bænda, sem mikið áttu undir því, að mjólkursalan færi vel úr hendi, og var hv.þm. G.-K. (ÓTh) fyrsti flm. málsins. Málið var samþ. í Nd., en var breytt í verulegum atriðum í Ed., sökum ágreinings, sem reis þar um nokkur atriði frv., og var það með samþykki og fyrir tilmæli forráðamanna mjólkurbúanna, sem selja mjólk til Reykjavíkur, að sá kosturinn var tekinn að breyta frv., en sú leið ekki farin að láta atkvæði ganga um frv. óbreytt. Síðan hefir verið deilt um það, hver ætti sök á því, að mjólkurlögin eins og þau voru samþ. að lokum komust ekki til framkvæmda hér í Rvík, hvort það væri þáv. landbúnaðarráðh. Þ. Briem að kenna, eða hvort þáv. lögreglustjóri, núverandi forsætisráðherra, H. Jónasson, ætti sök á því, og skal ég leiða þá deilu hjá mér. Næsta sporið, sem stigið er í þessum afurðasölumálum eða afskiptum Alþ. af þeim, er það, eins og lýst hefir verið, að þáv. landsk.þm. Jón í Stóradal flutti á þinginu 1933 þáltill. um skipun nefndar til þess að undirbúa löggjöf um afurðasöluna. Tillaga þessi var samþ. með góðu samkomulagi allra flokka í þinginu. Nefnd þessi var svo skipuð, og átti Sjálfstfl. að sjálfsögðu fulltrúa í nefndinni. Þessi nefnd rannsakaði svo og undirbjó þetta mál og skilaði núv. stj. fullbúnum frv. bæði um kjötsöluna og mjólkursöluna. Hlutverk núv. stj. var því það eitt að taka við þessum frv. fullbúnum og koma þessum málum í framkvæmd, en það varð að gera með bráðabirgðalögum, a. m. k. hvað kjötsölulögin snertir, svo þau gætu náð til kjötsölunnar á þessu hausti. Þetta er vitanlega sú skylda, sem hver ríkisstj., sem setið hefði að völdum á þessum tíma, hefði talið sér óhjákvæmilegt að framkvæma. Svo sem ákveðið er í stjskr. landsins, lagði ríkisstj. bráðabirgðalögin um kjöt- og mjólkursöluna fram á Alþingi því, er nú situr, í byrjun þings. Því þannig er því varið með bráðabirgðalög, sem gefin eru út af stj., að þau öðlast því aðeins gildi til frambúðar, að næsta þing, sem saman kemur eftir að þau hafa verið gefin út, samþykki þau. Er þá næst að rekja gang þessarar löggjafar í þinginu og afstöðu Sjálfstfl. til hennar. -Bráðabirgðalögin um kjötsöluna eru nú afgr. frá þinginn og orðin að lögum. Mjólkursölulögin hafa verið samþ. í Ed. og komin í nefnd í Nd. Er það skemmst að segja, að Sjálfstfl. á þingi hefir fylgt þessum málum óskiptur, þegar frá eru teknir þingmenn Reykv. Eftir því, sem fram hefir komið, þá er það síður en svo, að þessir þm. séu á móti þessum málum í heild, heldur eru það einstök atriði, sem snerta Reykjavík alveg sérstaklega, sem þessi sérstaða þeirra byggist á, það t. d., að í kjötsölulögunum eru bönnuð bein milliliðalaus viðskipti með nýtt kjöt og saltkjöt milli framleiðenda og neytenda. Það ákvæði í mjólkurlögunum, að mjólkurframleiðendum í Rvík er fyrirmunað að selja mjólk frá búum sínum beint til neytenda. Þess má geta, að sjálfstæðismenn báru fram nokkrar breytingar við kjötsölulögin, sem voru samþ. Ég hefi nú rakið sögu þessa máls, og ætla ég, að engum manni geti blandazt hugur um það, að Sjálfstfl. hefir að sínu leyti fullkomlega tekið virkan þátt í því: Í fyrsta lagi að hrinda þessum málum af stað, í öðru lagi að undirbúa og semja löggjöf um þau, og í þriðja lagi að styðja að endanlegri samþykkt þessarar löggjafar. Þrátt fyrir þessar staðreyndir um afstöðu Sjálfstfl. til skipulagningar á afurðasölunni innanlands, þá leyfa þeir sér það samt sem áður, andstæðingar okkar, að halda því fram, að Sjálfstfl. sé þessum málum andvígur. Og í því sambandi eru þeir að vitna í blaðaskrif um þessi mál í bæjarblöðunum hér í Rvík, þeim, sem að Sjálfstfl. standa, og sem þeir segja að séu fram komin til að spilla fyrir kjötsölunni í bænum. Um þessi blaðaskrif er það eitt að segja, að það er í sjálfu sér ekkert undarlegt, þegar verið er að gera svona ráðstafanir, þó fram komi í blöðunum raddir frá neytendunum, sem ef til vill halda, að það eigi að nota þessar ráðstafanir til þess að okra á sér. Þetta er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt, þó slíkt komi fram í landi, þar sem er þó ritfrelsi og skoðanafrelsi, og frá mönnum í flokkum, er ekki hafa lagt handjárn atkvæða- og skoðanakúgunar á flokksmenn sína. Hefir svo reynslan sýnt, að það var með öllu ástæðulaust að bera kvíðboga fyrir því, að þessum ráðstöfunum yrði beitt þannig, að af þeim leiddi óeðlileg íþynging fyrir neytendurna; því þrátt fyrir þá hækkun, sem varð á kjötverðinu innanlands, þá er það nú svo um þá bændur, sem þess verðs njóta, að þeir berjast í bökkum og gengur illa að láta búreksturinn bera sig. En það má öllum vera ljóst, að framtíð þjóðarinnar og sjálfstæði byggist á því, að atvinnuvegirnir geti borið sig. Það er því meira en meðalheimska að ætla sér að telja nokkrum manni trú um það, að af því, sem fram kemur í þessum blaðaskrifum, sem þannig eru til komin sem ég nú hefi lýst, megi marka stefnu Sjálfstfl. í þessum málum. Þvílík fjarstæða. Ég býst nú við því, að hæstv.forsrh. hefji nú bráðum sinn venjulega húslestur, fari að lesa samtíning af setningum og málsgreinum, slitnum úr öllu samhengi upp úr þessum blaðaskrifum, sem hann, að því er virðist, skilur aldrei við sig og ber ávallt í barmi sér, og mætti þá ef til vill síðar í þessum umr. benda honum á skrif í dálkum hans eigin flokksblaða, sem þá gæti komið til álita, hvort þau væru beinlínis til þess fallin að bæta fyrir kjötsölunni hér í bænum, ef þau væru tekin alvarlega. Með þessu, er ég nú hefi sagt, eru því kveðin niður gersamlega þau rakalausu, vísvitandi ósannindi, að Sjálfstfl. hafi nokkurntíma verið eða sé því óvinveittur, hvað þá heldur fjandsamlegur, að komið yrði skipulagi á afurðasöluna innanlands. Jafnframt er það ljóst öllum almenningi, að það eru ósannindi og blekkingar einar, sem framsóknarmenn halda fram, að þeir hafi orðið að láta að vilja bandamanna sinna, sósíalistanna, í því að hækka vegavinnukaupið á síðastl. sumri til þess að tryggja með því framgang kjöt- og mjólkursölulaga á þingi. Það var öllum ljóst frá upphafi, að slík verzlun um þessi mál var óþörf með öllu, því innan Framsfl., Sjálfstfl. og Bændafl. var langsamlega nóg fylgi við þessi mál, svo þeim yrði komið í trygga höfn. Hitt kom strax á daginn, að af hækkun á vegavinnukaupinu leiddi almenn kauphækkun í sveitum landsins, en það hefir vitanlega orðið til að skerða allverulega þann hagnað, sem bændur gátu vænzt sér til handa í hækkuðu afurðaverði, fyrir áhrif þessarar löggjafar. Og þessarar skerðingar, sem að þessu leyti er að ófyrirsynju og ástæðulausu á komið, hefir Framsfl. orðið valdandi. Vil ég nú þessu næst víkja nokkuð að viðhorfinu um framkvæmd þessara laga. Það er nú svo um þessa löggjöf, kjötsölulögin og mjólkursölulögin, að því verður eigi við komið að kveða á um hvað eina í lögunum sjálfum, heldur verður að fela viðkomandi ráðh. og þar tilkjörnum nefndum framkvæmd á fjölmörgum atriðum. Árangur þessarar löggjafar byggist því að langsamlega mestu leyti á því, hvernig tekst um framkvæmdina. Eftir því sem ráðið verður af því, sem fram er komið í þessu efni, þá virðist mér, að þar séu a. m. k. tvær ískyggilegar blikur á lofti. Eins og kunnugt er, þá er svo ákveðið í mjólkursölulögunum, að mjólkursölunefndin ákveði verðlagssvæðin, það er hvar, í hvaða kaupstað eða kauptúni menn af ákveðnum svæðum megi selja mjólkurafurðir sínar. Með þessu er nefndinni gefið ákaflega mikið vald, og ef því er misbeitt, getur það leitt til þess, að heilar sveitir og héruð verði útilokuð af markaði, sem þau hafa notið um langt skeið. Nú er það kunnugt, að innan mjólkursölunefndarinnar hafa verið háværar raddir um það, að útiloka t. d. mjólkursölusamlag Borgfirðinga - það er Borgarfjarðarhérað ofan Skarðsheiðar - af Reykjavíkurmarkaðinum. Slík ósanngirni og harðræði gagnvart þeim Borgfirðingum og öðrum, er líkt stæði á um, nær vitanlega ekki nokkurri átt, og það er undravert, að slík firra skuli hafa skotið upp höfðinu í nefndinni. Að gefnu tilefni frá mér upplýsti hæstv.forsrh. fyrir nokkrum dögum í Nd., að það mundi vera búið að slá því föstu í mjólkursölunefndinni, að Mjólkursamlag Borgfirðinga teldist til verðlagssvæðis Reykjavíkur. Ég hefi nú í dag aflað mér upplýsinga um þetta í viðtali við einn nefndarmanna, hr. Árna Eylands, og sagði hann mér, að það væri ekki búið að gera neina formlega samþykkt um þetta. Það, sem hér hefir skeð, gefur fullkomlega tilefni til, að tekin séu upp í mjólkurlögin skýlaus ákvæði um það, að framleiðendur verði ekki útilokaðir frá þeim mjólkurmarkaði, sem þeir hafa notið að undanförnu. Hitt atriðið, sem ég vildi minnast á í sambandi við framkvæmd kjötsölulaganna, er ákvörðun kjötsölunefndar um útsöluverð á frosnu kjöti. Nú hefir t. d. kjötsölunefndin nýverið ákveðið útsöluverð á frosnu kjöti hér í Reykjavík, og kemur þá í ljós, að hækkunin á verðinu, frá því sem það var á nýslátruðu kjöti, nemur ekki nema 1/3 af þeim kostnaði, sem á kjötið leggst við frystun, geymslu o. fl., þar í reiknaðir vextir af því lánsfé, sem í kjötbirgðunum stendur, og nemur þá tap Sláturfél. Suðurlands á þessu yfir 20 þús. kr., ef það á að hlíta þessu verðlagi til frambúðar. Hliðstætt þessu verður vitanlega tap Kaupfél. Borgfirðinga og annara, sem keypt hafa hér kjöt til frystingar og borgað það út með því verði, sem kjötverðlagsnefndin ákvað hér í haust. Það hefir verið deilt á núv. hæstv. stj. fyrir það, að hún skerti áhrifavald bænda til þess að ákveða kjötverðið með því að neita Búnaðarfél. Íslands að tilnefna einn mann í kjötverðlagsnefndina, en í þess stað jók stj. að sama skapi áhrifavald kaupendanna í nefndinni. Skyldi nú ekki þetta fyrirbrigði, sem ég nú nefndi um verðlagið á frosna kjötinu, að einhverju leyti eiga rót sína að rekja til þess, hvernig kjötverðlagsnefndin er skipuð. Og í þessu felst e. t. v. nokkur bending um það, að uggur bænda við þessa ráðabreytni ríkisstj. sé ekki með öllu ástæðulaus. Það er vitað, að þessi skerðing á áhrifavaldi bændanna í kjötverðlagsnefndinni var knúin fram af sósíalistum. Af sama toga er spunnin lækkun mjólkurverðsins hér í Reykjavík, þrátt fyrir það, þótt mjólkurframleiðendum og flestum kunnugum mönnum komi saman um, að hún væri ósanngjörn gagnvart framleiðendum, og engin reynsla væri fengin fyrir möguleikum á því að lækka sölu- og dreifingarkostnaðinn. Þá veltur og mikið á því fyrir þá, sem selja kjöt sitt á innanlandsmarkaðinum og borga af því verðjöfnunarskatt til hinna, sem selja kjötið erlendis, að þeir í notum skattgreiðslunnar njóti þess öryggis, að markaðurinn á hinum ýmsu stöðum innanlands, eins og t. d. hér í Reykjavík, sé ekki offylltur. Nú er það kunnugt, að mikið var flutt af nýju kjöti víðsvegar af landinu á Rvíkurmarkaðinn á síðastl. hausti. Veit ég ekki, hvort svo mikil brögð hafa verið að þessu, að líkur séu til, að Sláturfél. Suðurl. og aðrir, er fryst hafa hér kjöt, sitji með óseljanlegar birgðir; það kemur í ljós á sínum tíma. Það eitt getur vitanlega réttlætt verðjöfnunarskattinn, að slík vernd komi á móti. Sem dæmi þess, að þessi skattur nemur allverulegri upphæð, má geta þess, að viðskiptamenn Sláturfél. Suðurl. hafa á þessu hausti greitt í verðjöfnunarskatt 36 þús. kr., og hefir skatturinn þó ekki að þessu sinni verið nema 6 au. á kg. Nú hefir hámark skattsins verið fært upp í 10 au. á kg. í kjötsölul., og ef farið yrði með skattinn upp í hámark, þá mundi skatturinn á Sláturfél. Suðurl. hækka upp í 60 þús. kr. á ári, miðað við það kjötmagn, sem það hefir haft þessi árin. Einn megintilgangur bæði mjólkur- og kjötsölulaganna er að draga úr dreifingarkostnaði þessara vara með því að fækka útsölustöðunum. Því er það, að þeim nefndum, sem eiga ásamt viðkomandi ráðh. að hafa á hendi framkvæmd þessarar löggjafar, er veitt vald til þess að hafa íhlutun um það, að dregið sé úr þessum kostnaði með því að fækka útsölustöðum. Nú hefi ég það fyrir satt, að kjötbúðunum hér í Rvík hafi fjölgað allmjög á þessu hausti, jafnvel meira en nokkru sinni fyrr. Það virðist því ekki blása byrlega að ná tilætluðum árangri í þessu efni, a. m. k. hvað kjötið snertir. Eins og ég sagði áður, byggist árangurinn af kjöt- og mjólkursölulögunum langsamlega mest á því, hvernig tekst til um framkvæmd þessara laga. Það hvílir því rík skylda á landbúnaðarráðh. og þeim nefndum, sem hafa framkvæmdirnar í sinni hendi, að gæta hinnar fyllstu sanngirni í starfi sínu, og að þar sé í engu rasað fyrir ráð fram. Að lokum vil ég leggja áherzlu á, að í framkvæmd þessara laga verði þess gætt: 1. Að innlendi markaðurinn verði ekki offylltur, svo að þeir, sem nú greiða háan verðjöfnunarskatt til að fá að sitja að þeim markaði, er þeir hafa haft um langt skeið, verði ekki þrátt fyrir það bolað út af honum að meira eða minna leyti. 2. Að bændur, og þá sérstaklega mjólkurframleiðendur, verði ekki útilokaðir frá þeim mjólkurmarkaði, sem þeir hafa notið á undanförnum árum og sem búrekstur þeirra og öll afkoma er byggð á. 3. Að landbúnaðarráðh. láti ekki stjórnast af hræðslu við sósíalista og ógnanir frá einstökum þm. þess flokks um að þeir slíti samvinnunni og felli stjórnina, ef ráðh. dansi ekki eftir þeirra pípu, og þvingi fram óeðlilega verðlækkun á afurðum bænda, eins og nú hefir átt sér stað með mjólkurlækkuninni.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Herra forseti! Ræða mín mun að þessu sinni vera sundurlaus, vegna þess að ég þarf að svara nokkrum atriðum, sem er að nokkru leyti endurtekning á því, sem áður hefir verið sagt um ýmis mál. Ég vil þá fyrst víkja að hv. 1. þm. Skagf. Það er í raun og veru ekki nema eitt atriði úr ræðu hans, sem ég þarf að svara, og það er viðvíkjandi Björns Gíslasonar málinu. Hann minntist á það, að ég hefði haldið því fram, að Björn Gíslason hefði ekki verið settur í fangahúsið, þó að svo hefði átt að vera. Hann hélt því fram, að deila okkar á fundum í Skagafirði í vor hefði aðallega snúizt um þetta atriði. Það er fyrst og fremst rangt, að deilur okkar hafi aðallega snúizt um þetta, heldur um fjölda mörg dæmi um misnotkun á náðunarvaldinu, sem þessi fyrrv.dómsmrh. var kunnur að, og ég færði þar rök að, en þetta var aðeins eitt af því. En viðvíkjandi þessu máli er það að segja, að það stóð yfir í 3 ár og er eitt af mörgum málum, sem átti að beita gegn mér, meðan ég var lögreglustjóri, eitt af þeim málum, sem átti að nota til að ryðja mér úr veginum. Þessi maður hafði hvað eftir annað sloppið úr greipum þeirra, sem við hann höfðu átt, og nú var það trú, að með því að hjálpa honum í þessu máli mætti takast að koma mér á kné. En það mistókst, eins og aðrar þær herferðir, sem farnar voru gegn mér, svo sem ljúgvitnamálið og lögregluþjónamálið. Og ég býst við, að þeir, sem hafa staðið að þeim, mundu helzt óska eftir, að þeir hefðu aldrei lagt út í það. En um Björn Gíslason er það að segja, að hann var af fyrrv.dómsmrh. settur í fangahúsið, en þoldi ekki refsinguna eftir nokkurn tíma, gat ekki sofið, en þoldi ekki svefnmeðöl. Fékk hann því hvíld frá refsingunni um tíma, og það er ekki skipt sér af því, hvar hann dvelst á meðan, og nú er heilsa hans undir eftirliti prófessors landsspítalans, Jóns Hjaltalíns. En um það snerist deilan, þegar við ræddum um Björn Gíslason, hvort almennir læknar eins og Eiríkur Kjerúlf, sem ég skal annars ekkert um segja, ættu að ráða, hvort menn væru settir í fangahús eða ekki, en það var vottorð frá þessum manni, sem byggt var á af fyrrv. ráðh. Um það var aðallega deilt, svo að þessi rökfærsla hefir ekki við neitt að styðjast. Þessi maður verður vitanlega látinn taka út sína refsingu, þegar prófessor Jón Hjaltalín álítur rétt að láta halda því áfram. Það væri gaman, þótt ég sjái ekki ástæðu til, að taka upp aftur þær umr., sem fram fóru í vor í Skagafirði. Ég hefi enga ástæðu til að gera það, en það væri gaman, ef þessi hv.þm. og fyrrv. ráðh. vildi minnast á eitthvað af þeim, en það mundi taka mig of langan tíma að tala um öll hans afglöp, sem hann reyndi ekki að hrekja einu orði. Þá skal ég koma að því, sem hv.þm. Borgf. minntist á í sinni ræðu, og eru þar aðeins örfá atriði, sem ég þarf að drepa á. Vil ég þá fyrst minnast á það, sem hann sagði viðvíkjandi framkvæmd mjólkurlaganna. - Það er gott, að hann kemur nú inn í deildina og heyrir á mál mitt. Hv. þm. sagði, að ekki væri búið að ákveða, hvort mjólkurbú Borgarness væri tekið inn á verðjöfnunarsvæðið. Ég er undrandi yfir því, að hv.þm. skuli láta sér detta í hug að færa þetta fram sem rök. Það var minnzt á þetta mál hér á þingi fyrir nokkrum dögum. Þá upplýsti ég það, að búið væri að ganga frá þessu atriði viðvíkjandi mjólkurbúi Borgfirðinga einmitt í samráði við hv.þm. Mýr. Og þegar ég hafði tekið þetta fram í fyrsta skipti í hv.Nd., þá gekk þessi hv.þm. til formanns mjólkursölunefndar, Sveinbjörns Högnasonar, og spurði hann, hvort þetta væri rétt hjá mér, og hann staðfesti þetta. Síðan datt honum ekki í hug að mótmæla þessu á neinn hátt. En nú kemur hann og vill draga þetta í efa, þegar hann er að tala til kjósenda sinna uppi í Borgarfirði. Þá dregur hann í efa, að frá þessu hafi verið gengið. Þetta kalla ég ákaflega óheiðarlega málfærslu á þingi. Sömuleiðis er það málfærsla, sem er óviðeigandi, þegar þessi hv.þm. fer að minnast á verðjöfnunargjaldið. Það er einkennilegt að sjá og heyra, hvernig röksemdir sjálfstæðismanna fara fram um verðjöfnunargjaldið. Því er haldið fram, þegar talað er til bændanna úti um landið, sem greiða gjaldið, að það komi fyrst og fremst niður á þeim, og það gerði hv.þm. Borgf., því að hann hefir það hlutverk. En þegar talað er um það í Ed., þá talar hv. 1. þm. Reykv. um það, að það komi eingöngu niður á neytendum, því að verðið sé miðað við það, að bændur fái nógu mikið fyrir sitt kjöt, en síðan sé þetta gjald lagt ofan á. Það hefir líka sézt í blaðagreinum, þar sem hefir verið deilt á jafnaðarmenn og verið reynt að vekja mótstöðu þeirra með því að ala á því, að neytendur verði að greiða þetta gjald. Þetta er í góðu samræmi við það, sem hv.þm. Borgf. heldur nú fram, nefnilega að framleiðendur greiði gjaldið! Hv. þm. minntist á framkvæmd laganna yfirleitt og sagði, að mikið væri komið undir því, að hún tækist vel. Þetta minntist hv. 10. landsk. einnig á. En það hefir verið viðurkennt undir umr. um þessi mál, að sá maður, sem hefir verið valinn fyrir framkvæmdastjóra í kjötmálinu, hafi verið alveg sérstaklega vel valinn. Þetta var viðurkennt í Ed., en það þótti ekki ástæða til að taka það fram hér, þegar verið var að tala um, að framkvæmd laganna hefði ekki tekizt sem bezt, þó að engin rök væru að því færð. Þá skal ég koma að hv. 10. landsk. Hann minntist sérstaklega á það í upphafi ræðu sinnar, hversu ég hefði verið með mikinn hroka, þegar ég flutti síðustu ræðu mína, þ. e. a. s., þegar ég talaði hér síðast í útvarpið. Ég er ekki vanur að svara því sérstaklega, sem er persónulega að mér beint, og ég þarf þess ekki heldur, ég þekki dómgreind almennings. Ég ætla því ekki að fara langt inn á ræðu hans, þar sem hann var að dæma mig, en vil þó minnast á eitt atriði, og það var um þennan hroka, sem ég hefði verið með. Ég er ekki vanur að ráðast með hroka að mönnum að fyrra bragði, sem ekkert hafa unnið til, en ég hefi það stundum til að svara óvægilega árásum, sem beint er gegn mér. Og ég held, að þeir, sem hafa verið með mestan hroka að undanförnu, og bendi ég þar til þeirra mála, sem ég minntist á áðan, hefðu helzt kosið að hafa ekki byrjað á þeim hroka, og ég vil segja í því sambandi, að það verði erfitt að sýna fram á, að ég hafi sem dómari sýnt hlutdrægni eða hroka og ennfremur, að mér hætti sérstaklega við að sýna það, sem sé eitthvað skylt við hroka, þegar ég tala við þá menn, sem ég hefi mesta andúð á, en það eru þeir menn, sem aldrei vita, í hvorn fótinn þeir eiga að stíga, og eru alltaf hálfir í hverju máli. Það eru þeir menn, sem ég fyrirlít og hefi alltaf gert. Og nú skal ég sýna fram á, að þessi hv.þm. hefir hagað sér þannig í afurðasölumálinu og málum yfirleitt, að hann hefir aldrei þorað að vera afgerandi, aldrei vitað, í hvorn fótinn hann átti að stíga. Ég skal sýna fram á þetta með rökum, en áður en ég geri það, vil ég víkja örlítið að einu atriði, sem þessi hv.þm. minntist á. Hann minntist m. a. á það, að ég hefði sagt, að Bændafl. væri dauður, en þó héldi hann uppi flokksstarfsemi. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að ekki alls fyrir löngu sendi form. Sjálfstfl., Ólafur Thors, út bréf, þar sem hann skýrir frá því - og þetta bréf hefir verið birt í viðlesnum blöðum, af því að það náðist í eitt eintakið -, að það hefði ekki munað nema hlutkestinu í Skagafirði, að sjálfstæðismenn næðu meiri hluta í þinginu. M. ö. o., hann segir frá því skýrum stöfum, að þeir eigi þessa deild, þessar leifar af tilraun til flokksmyndunar, sem er réttasta nafnið yfir þennan svokallaða „Bændaflokk“. Hann er bara sérstök deild, sem hefir verið stofnuð innan Sjálfstfl. til að halda þar uppi einstakri starfsemi, ekki flokksstarfsemi, heldur hefir hann það sérstaka hlutverk innan Sjálfstfl. að reyna að koma inn tortryggni hjá almenningi gagnvart þessari stj., hræða menn með þessari svokölluðu sósíalistagrýlu. Í sambandi við þetta vil ég minna á það, að það voru íhaldsmenn, sem beittu sér fyrir því í vor í Vestur-Húnavatnssýslu, að Hannes Jónsson yrði kosinn á þing. Hann hefir líka verið kallaður af flestum hér „mamma Bændaflokksins“, því að ef hann hefði ekki náð kjöri í Vestur-Húnavatnssýslu, hefðu hinir ekki komizt að sem uppbótarmenn. Það er því á valdi Sjálfstfl., hvort hann vill koma „mömmu“ inn á þing í annað sinn, og þar með hvort þessi „flokkur“ verður til framvegis. Og það er kannske vegna þess, að þessi hv.þm. greiðir atkv. í hverju einasta máli eins og Sjálfstfl. Hann vonar, að sjálfstæðismenn geri samskonar tilraun með hann við næstu kosningar, svo að hann fái einnig þá að fljóta inn á þing fyrir þeirra náð. En ég hefi enga trú á, að sjálfstæðismenn geri þessa tilraun í annað sinn, af því að þeir sáu, hversu geipilega hún mistókst síðast, en líklegra, að þeir geri aðra dulklædda tilraun næst, af því að þessi er orðin uppvís. En það er misnotkun á þingsköpum að láta þessa deild úr Sjálfstfl. hafa sérstakan ræðutíma, því að þá geta flokkarnir með því að skipta sér í deildir aukið við sinn ræðutíma. Þá skal ég koma að einstökum atriðum í ræðu hv.þm., og vil ég þá fyrst víkja að Búnaðarfélaginu, og verð ég að vera þar stuttorður. Síðan Búnaðarfélagið lenti í deilunni við Sigurð Sigurðsson, hefir það aldrei borið sitt barr. Síðan hefir það ekki verið neinn félagsskapur, eða a. m. k. ekki heilbrigður félagsskapur. Búnaðarfélagið ákærði Sigurður Sigurðsson fyrir að hafa gert sig sekan um stórvægileg embættisafglöp. En svo hafði félagið ekki þrek til að skera úr um það, hvort Sigurður ætti að fara, og það er einmitt þetta þrekleysi, sem hefir komið fram í öllum þess störfum síðan. Það hafði ekki þrek til að skera úr um þetta, heldur var Sigurður látinn vera kyrr og settur undir eftirlit. Það voru settir tveir búnaðarmálastjórar, og það hefir valdið því, að síðan hafa stöðugt verið óeirðir í félaginu og það ekki verið starfhæft. Það má einnig benda á það í þessu sambandi, að sumir ráðunautarnir hafa varla komið í Búnaðarfélagið svo árum skiptir. Það hafa meira að segja liðið svo heil sumur, að þeir hafa ekki einn sinni sótt laun sín í Búnaðarfélagið, heldur látið börn sín gera það. Og það komst jafnvel svo langt í vor, að í Búnaðarfélaginu var lokað um langan tíma. Þá komu bændur í stríðum straumum að lokuðum dyrum í Búnaðarfélaginu. Enginn einasti maður við í Búnaðarfélagi Íslands. Hugsið ykkur þetta ástand! Hugsið þið ykkur, ef einhver deildin í stjórnarráðinn, t. d. dómsmála- eða atvinnumáladeildin, hefði verið lokuð dag eftir dag. Hv. þm. sagði, að sjálfur hefði hann leitað upplýsinga hjá Búnaðarfélagi Íslands um öll vandamál. Ég vil nú benda á eitt mál, sem hefir vakið sérstaka athygli, vegna þess hvernig það var framkvæmt. Það var framkvæmt af þessum hv.þm., fyrrv. landbrh. Það voru kaupin á ensku nautgripunum. Hvernig stóð á því, að þessi þáv. ráðh. leitaði ekki upplýsinga í Búnaðarfél. hjá ráðunautunum í nautgriparækt? Það kom líka síðar í ljós, hversu vel allt var undirbúið. Nautgripirnir kostuðu stórfé, og þegar til kom, reyndust þeir hættulega veikir, svo að varð að skera þá alla niður, svo að af þessu hlauzt ekkert nema kostnaður. Þetta er nú ein af stjórnarframkvæmdum fyrrv.hæstv. ráðh. Nei, Búnaðarfélagið verður nú tekið til alvarlegrar athugunar, til þess að gera það starfhæft sem stofnun bændanna. Það þýðir ekki að fara í kringum það, að félagið má ekki halda áfram að starfa í því öngþveiti, sem það er í nú. Með þeirri innbyrðis styrjöld, sem nú er í félaginu, getur það ekki komið bændum að því gagni, sem það á að koma. Þess vegna mun ekki verða hikað við að gera þær breytingar á Búnaðarfélaginu, að það verði starfhæft, en til þess hafði þessi hv.þm. ekki þrek, og það er einmitt þetta úrræðaleysi, sem einkennir allar aðgerðir þessa hv.þm. hvar sem er. - Skal ég nú rekja nokkur mál, þar sem þessi hálfvelgja og slepja sýnir sig hjá honum. Vil ég þar fyrst minna hann á kjötsölumálið og þá heimild, sem hann hafði til að skipuleggja kjötsöluna. Hann segir, að kjötsalan hafi ekki verið takmörkuð á erlenda markaðnum. En það veit hver maður, að takmarkanir voru komnar á erlenda markaðnum árið 1933. Þá var búið að takmarka markaðinn bæði í Englandi og Noregi. Það vissi enginn, þegar byrjað var að slátra um haustið, hvernig sláturtíðin mundi verða. Má benda á, að þá var selt mikið kjöt til Noregs fyrir mjög lágt verð. Það var því skylda hans að nota þessa heimild til að skipuleggja innlenda markaðinn, en hann gerði það ekki, af því að það var á móti hagsmunum þeirra manna, sem hann átti að vinna með, - kjötkaupmannanna í Reykjavík. Þess vegna notaði hann ekki heimildina. Sama er að segja um nefndina, sem skipuð var til að rannsaka afurðasölumálið. N. var skipuð, en þessi hv.þm. lét hana ekki starfa fyrr en eftir kosningar. Þetta gerði hann til að láta líta svo út, að eitthvað væri gert, en hann þorði ekki að láta gera neitt vegna bandamanna sinna. Sama er að segja um mjólkurmálið. Það var fyrst og fremst borgarstjóra Reykjavíkur að kenna að mjólkurmálið var drepið í höndunum á honum. Hv. þm. hafði hvorki þrek né lagni til að koma málinu svo í kring, að það yrði bændum að neinu gagni. Alveg er sama máli að gegna um heimildina til að greiða vaxtauppbótina. Ég minntist á það síðast, þegar ég talaði í útvarpið, að ekki hefði verið séð fyrir þeim peningum, sem þurfti, til að hægt væri að greiða þessa uppbót. Og hvers vegna? Vegna þess, að ef séð hefði verið fyrir þessu fé, sem nú verður að afla til þess hægt sé að greiða þessa uppbót, þá hefði það fyrst og fremst komið niður á þeim hátekjumönnum, sem hann var að vinna með. Alveg það sama var uppi á teningnum með kjötuppbótina. Hann segir: „Hvers vegna var ég að auglýsa það í útvarpinu í heilan mánuð, að menn kæmu með umsóknir sínar?“ Ég skal segja honum það. Hann auglýsti það í heilan mánuð, af því að það var rétt fyrir kosningarnar, en hann vissi hinsvegar, að þeir peningar, sem átti að hafa til þess að greiða þetta, þeir voru ekki til. Ríkiskassinn var tómur, þegar þessi hv.þm. skildi við. Vegna hvers gerði hv.þm. þetta? Vegna þess, að þessir menn, sem þessi hv.þm. vann með, vildu ekki leggja fram féð. En hann auglýsti til þess að láta það sýnast, að hann ætlaði að gera þetta. Þessi hálfvelgja í störfum þessa hv.þm. kemur fyrst og fremst af því, að þessi hv.þm. vissi, að þeir menn, sem hann vann með og gekk yfir til, þegar hann skarst úr leik í Framsfl., voru mótfallnir þessari löggjöf. Þess vegna gerði hann það ekki. Hann var undir áhrifum þeirra og gat ekkert gert fyrir þá sök. Ef einhver dregur það í efa, að þessir menn hafi verið mótfallnir að framkvæma þessi l., þá væri fróðlegt, ef tími væri til, að lesa upp nokkra kafla úr greinum úr sjálfstæðisblöðunum um þessi mál. En viðvíkjandi þessari gr. í „Framsókn“, sem hv. 10. landsk. las upp úr, þá er það að segja, að hann las ekki upp þann kafla, sem aðallega skipti máli í þessu sambandi, en ég verð að bíða með það þangað til seinna, þar sem tími minn er kominn að þrotum. En ég vil benda hv.þm. Borgf. á, þegar hann er að tala um þá miklu velvild sjálfstæðismanna í garð afurðasölumálsins, að þegar form. Sjálfstfl. er að koma með yfirlýsingu um þá velvild, sem þeir hafi skapað um afurðasölumálið, því að þeir voru orðnir hræddir um sig og vildu neita því, sem þeir höfðu áður sagt, og reyna að sannfæra menn með því að láta þessa yfirlýsingu í útvarpið, að það birtist daginn eftir í Vísi grein um þetta mál, og vil ég láta þá, sem hér eru innan veggja, og þá, sem eru fjær og hlusta á mál mitt, heyra, hvaða velvild lýsir sér þar. Greinin heitir: „Hvert stefnir. Ætla Reykvíkingar að láta flá sig lifandi“. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa upp nokkra kafla úr þessari grein : „Sósíalistar lofuðu bæjarbúum hér verðlækkun á mjólk. Þeir tilkynntu, að hver mjólkurlítri skyldi lækka í verði um 7-8 aura. Og sumir forsprakkarnir börðu í borðið og sögðust gera uppistand, ef þetta fengist ekki. Sömu menn hétu því, að kjöt skyldi ekki hækka í verði. Efndirnar urðu þær, að mjólkin lækkaði um 1½ eyri hver lítri og kjötið hækkaði um 33%“. Þetta er nú inngangurinn í umræðum flokksmanna hv.þm. Borgf. og samstarfsmanna hv. 10. landsk., þeirra, sem hann ætlaði að leysa afurðasölumálið með. En nú skal ég halda áfram, því að ekki fer það batnandi: „Það rekur auðsjáanlega að því, ef svo fer fram, sem nú horfir, að Reykvíkingar verði að breyta allmjög til um búskaparlag. Þeir verða m. a. að breyta um mataræði, reyna að gera fæðið ódýrara. Reykjavík er sjávarútvegsbær og verzlunarbær. ... Hvað er nú eðlilegra en það, er henni er sagt stríð á hendur, og reynt að koma henni á kné með öllu móti, að hún reyni að búa sem mest að sínu. Hún ætti að gera fisk og síld að höfuðfæðutegund sinni, auk mjólkur, viðbits og kornmatar“. Hér er verið að gefa Reykvíkingum í skyn, að þeir eigi ekki að kaupa kjöt. En svo kemur aðalrúsínan: „Mér finnst, að bæjarbúar ættu að hugleiða, hvort þeir gætu ekki aukið neyzlu þeirra matvörutegunda, sem þeir framleiða sjálfir, því að það er óneitanlega leiðinlegt að vera að knékrjúpa bændum og rella við þá um kjöt eða annað, sem þeir vilja náttúrlega helzt vera lausir við að selja okkur ræflunum, sem þeir láta blöð sín alltaf vera að svívirða. Fiskurinn er svo ódýr og holl og góð fæðutegund, að ekki mundi skipt til hins lakara, þó neyzla hans væri aukin. Og sama máli gegnir um síldina“. Með öðrum orðum, hv. 10. landsk. klauf sig frá framsóknarmönnum einmitt vegna þess, að hann taldi, að betra væri að leysa afurðasölumálið með sjálfstæðismönnum, og þegar hv.þm. Borgf. kemur fram og staðhæfir, að sjálfstæðismenn séu ekki á neinn hátt mótsnúnir þessari löggjöf, einmitt þá um leið kemur þessi svívirðilega yfirlýsing frá samstarfsmönnum hv. 10. landsk. og flokksmönnum hv.þm. Borgf., þar sem reynt er með öllu móti að espa upp Reykvíkinga og fá þá til að snúast á móti, þar sem Reykvíkingar eru hreint og beint hvattir lögeggjan um að rísa á móti því, að kjöts sé neytt í bænum. Með þessum mönnum vildi hv. 10. landsk. vinna í afurðasölumálinu. Hér hjá mér hefi ég og afrit að 24 skammagreinum úr Vísi og Morgunblaðinu um afurðasölumálið. Á þeim sést bezt, hve velviljaðir þeir menn voru í garð þessa máls, sem þessi hv.þm. vildi vinna með að lausn þess. Það þýðir því ekkert fyrir þennan hv.þm. að halda því fram, að hann í raun og veru hafi ætlað að leysa málið, þar sem það var búið að vera óleyst í höndum hans í tvö ár, og að lokum sigldi hann því hér um bil í strand. Það er því næsta undarlegt, þegar hann veður hér fram á völlinn með ávítur til okkar framsóknarmanna, sem leystum málið, sem hann reyndist ómegnugur til að leysa.

Jónas Guðmundsson Þó að ég sé frsm. meiri hl. fjvn. að fyrri hluta fjárl., þá mun ég ekki við þessa umr. fara að ræða frv. sjálft eða þær stefnubreyt., sem í því felast. Það hefir verið gert af hæstv. fjmrh. o. fl. Undir umr. í dag féllu þau ummæli hjá hv. 1. þm. Skagf., að við úthlutun vegafjárins hjá meiri hl. fjvn. hefði gætt hinnar mestu hlutdrægni. Þessum aðdróttunum í garð meiri hl. n. mótmæli ég algerlega. Það mætti kannske frekar segja, að um stefnubreytingu væri að ræða heldur en hlutdrægni, og skal ég því til gamans skýra fyrir áheyrendum, í hverju stærstu till. meiri hl. eru fólgnar. Langstærsta brtt. snertir Sogsveginn. Þar leggur meiri hl. til, að veittar verði 50 þús. til þess að greiða fyrir einu stærsta framtíðarmáli þessarar þjóðar, Sogsvirkjuninni, sem á að verða til þess að auka möguleika til iðnaðar og verða til annara hagsbóta fyrir Suðurlandsundirlendið, og til þess að búa betur að Reykjavík á ýmsan hátt. Þá leggur meiri hl. til, að tvær allstórar fjárhæðir verði veittar til þess að koma tveimur kaupstöðum landsins, Siglufirði og Norðfirði, í vegasamband við aðalvegakerfi landsins. Fjórða stærsta upphæðin á að ganga til þess, að greiða fyrir stórum hluta bænda í Árnessýslu, sem örðugt eiga með að koma mjólk sinni að Mjólkurbúi Flóamanna sakir vonds vegasambands. Þessar upphæðir nema alls um 90 þús. króna. Þá er gert ráð fyrir 10 þús. kr. hækkun til Holtavörðuheiðarvegarins, en eins og kunnugt er, er það aðalleiðin milli Norður- og Suðurlands og því fjölfarin mjög, en vond yfirferðar á stórum köflum ennþá. Aðrar hækkunartill. meiri hl. um vegi eru 9 talsins, og nema upphæðirnar samtals um 40 þús. kr., sem skiptist á 8 sýslur. Af þessu má sjá, að það er nokkur stefnubreyting um vegaféð, fyrst að láta það koma að sem mestu gagni og í öðru lagi að skipta því sem jafnast á milli héraðanna. Læt ég svo þetta nægja um vegaféð og skiptingu þess. Þá vil ég með nokkrum orðum víkja að tveimur stórmálum, sem liggja fyrir þessu þingi og þjóðina varðar miklu, að giftusamlega takist að leysa. Annað er skuldaskil útgerðarmanna, en hitt fisksölumálið. Hv. sjálfstæðismenn hafa haldið því fram, að við Alþýðuflokksmenn værum fjandsamlegir þessum málum. Hv. þm. Borgf. sagði t. d. áðan, að við vildum, með einkasölu á fiskinum, koma fisksölunni sömu leiðina og síldareinkasölunni gömlu. Frv. um skuldaskilasjóð útgerðarmanna var flutt hér af sjálfst.mönnum, eftir misheppnaða tilraun til að bera það fram með öðrum flokkum. Það verður ekki annað sagt en að þetta sé eitt þýðingarmesta málið, sem fyrir þinginu liggur, og er því mikil nauðsyn á að leysa það, því eins og kunnugt er, þá hvílir öll afkoma okkar sem sjálfstæðrar þjóðar á sjávarútveginum, og fari illa um hann, þá er ekki annað sýnt en að við hreint og beint verðum gjaldþrota. Eins og kunnugt er, þá er hér tvennskonar útgerð: Togaraútgerðin, sem rekin er með hlutafélagssniði, og hinsvegar smáútgerðin, sem rekin er af einstaklingum með smábátum víðsvegar kringum landið. Mér er ekki kunnugt um, hvernig útgerðin skiptist á milli þessara tveggja útgerðartegunda, hvor þeirra heldur þjóðarbúinu meira uppi, en hitt er víst, að smáútgerðin stendur undir fleiri fjölskyldum í landinu en stórútgerðin. Milliþinganefndin í sjávarútvegsmálum, sem safnað hefir allmiklum gögnum um þessi efni, hefir ekki gert skýrslur um það, hvernig skuldirnar skiptast á milli stórútgerðarinnar og smáútgerðarinnar, þær eru taldar í heild, svo það er dálítið erfitt að átta sig á þeim. En svo mikið er víst, að það mun ekki vera hægt að gera stórútgerðina upp, nema taka sérstakt tillit til bankanna, sérstaklega þó Landsbankans. Skuldum smáútgerðarinnar er öðruvísi farið. Þær eru miklu dreifðari. Þannig er t. d. mikið af þeim við veiðarfæraverzlanir, olíufélög og saltverzlanir. Þegar þetta safnast, verður það að stórum upphæðum, með ólíkum vaxtakjörum, og getur oft orðið mjög óþægilegt fyrir útgerðarmennina. Þá er vert að athuga það í þessu sambandi, hverjir standa að þessum tveimur tegundum útgerða. Smáútgerðarmennirnir eru sjálfir ábyrgir fyrir útgerð sinni, vinna sjálfir að rekstrinum, eiga bátana og veiðarfærin og verða sjálfir að borga brúsann, ef illa tekst til, láta allar eigur sínar, hvort sein þær eru viðkomandi útgerðinni eða ekki. Hinsvegar er allt öðru máli að gegna með togaraútgerðina. Hún er rekin af hlutafélögum og að henni standa margir stórefnaðir menn, en eru aðeins ábyrgir fyrir þeim hlut, sem þeir hafa upphaflega lagt í fyrirtækið. Margir þessara manna eru jafnvel búnir að hafa miklar tekjur af hlutaeign sinni í félögunum, þegar vel hefir gengið. Í sumum tilfellum búnir að fá hlutafé sitt endurgreitt í ágóðahlutum. Tapa þeir því engum eyri úr eigin vasa, þegar félögin endanlega verða gerð upp. Til þessara tveggja sjónarmiða ber að taka tillit þegar útgerðin er gerð upp. Við Alþfl.menn höfum ákveðið að fylgja skuldaskilum útgerðarmanna, en við krefjumst þess, að þau verði athuguð á þessum grundvelli. Og við teljum, að ef þingflokkarnir geta borið gæfu til að leysa þessi mál, þá ætti þessu þingi ekki að ljúka svo, að smáútgerðarmennirnir fengju ekki einhverja hjálp. Þó að þetta verði tekið í tveimur áföngum, ætti ekki að vera nein hætta á ferðum um lausn málsins, ef sjálfstæðismenn hlaupa ekki frá öllum sínum loforðum um stuðning við málið. Hitt atriðið, skipulagning fisksölunnar, er áreiðanlega viðkvæmasta málið, sem minnzt hefir verið á á þessu þingi. Hvernig tökum beri að taka á þessu skipulagningarmáli, er áreiðanlega viðkvæmasti punkturinn í íslenzkri pólitík, eins og nú standa sakir. Það finna allir, hvort sem það eru Bændafl.menn, sjálfst.menn, jafnaðarmenn eða framsóknarmenn. Fiskmörkuðunum er lokað fyrir okkur, og yfirleitt eru fisksölumálin að komast í hið mesta óefni. Nú er t. d. komið að lokum nóvembermánaðar, og ennþá eru fyrirliggjandi í sumum fjórðungum landsins miklar birgðir fiskjar af þessa árs framleiðslu, sem vitanlegt er, að ekki fara út héðan af í þessa árs „kvóta“, heldur verða að fara í næsta árs samninga. Af því leiðir aftur, að við getum búizt við því, að við einn góðan veðurdag verðum að leggja fiskiskipaflotanum upp, afskrá sjómennina og segja þeim að ganga á götunum sér til dægrastyttingar, því að við megum ekki framleiða eins mikið og við höfum gert. Við Alþýðufl.menn höfum sætt ámæli hjá sjálfst.mönnum, og nú síðast hjá hv.þm. Borgf., fyrir það, að við höfum viljað taka föstum tökum á þessu máli, fastari tökum en sjálfstæðismenn. Annars var búizt við því, að fulltrúafundur fiskútflytjenda, sem haldinn var hér síðastl. haust, frá 26. okt. til 1. nóv., legði einhverjar línur í þessu máli; sem að gagni mættu verða, en það gerði hann ekki, heldur lagði aðeins til, að fisksölunnni yrði hagað framvegis eins og verið hefði. En slíkt er engin lausn. Það verður að taka þessi alvarlegu mál fastari tökum. Annars er það þannig nú, að hér er í raun og veru einkasala á saltfiski, þar sem salan er svo takmörkuð, að hún er bundin við ákveðið magn. Það er því varla forsvaranlegt að leyfa hér innanlands ótakmarkaða framleiðslu á þessari vöru. Ég tel fisksölunefndina, sem haft hefir með höndum nær alla fisksöluna, eiga mikla sök á því, hvernig þessum málum er komið nú. Hefði hún gætt betur skyldu sinnar og athugað þessi mál í tíma, myndi hún ekki hafa mætt slíkri tortryggni sem hún mætir nú, Ég skal fúslega viðurkenna, að nefndin hefir átt við mikla örðugleika að stríða, óbilgjarnar kröfur o. fl., en þess hefir hún ekki gætt sem skyldi að láta hið fyllsta jafnrétti ríkja gagnvart öllum fiskframleiðendum landsins. En þess verður að krefjast af þeim mönnum, sem hafa með höndum sölu á nær allri fiskframleiðslu landsmanna. Það dugir ekki að láta suma landshluta verða allmjög afskipta, en láta aðra flytja út alla framleiðslu sína. En það er einmitt þetta, sem gert hefir verið nú að undanförnu. Það er því full ástæða til, að almenningur ber ekki traust til þeirra manna, sem nú ráða mestu í fisksölunni. Þá er eitt atriði enn, sem vert er að minnast á, og það er, hvernig farið hefir verið með þá markaði, sem við höfum haft. Sumir landshlutar, t. d. Austfirðir, hafa að mestu leyti verkað fisk sinn fyrir Barcelona-markaðinn, enda eru það þeir, sem hafa unnið hann upp að mestu. En á þann markað þarf sérstaklega að vanda fiskinn, enda fæst þar fyrir hann hærra verð en annarsstaðar. Nú hefir verið flutt út á þennan markað alls 5360 tonn, en það er mun minna en þessi markaður hefir tekið við síðustu árin. Af þeim fiski eru þó aðeins 1040 tonn af Austfjörðum, hitt, 4320 tonn, er af Suðurlandi. Nú er það dálítið eftirtektarvert, hverjir það eru, sem aðallega flytja út á þennan markað af Suðurlandi. Það eru ekki smáútgerðarmenn, heldur en það hlutafélagið Kveldúlfur, sem bezt sambönd hefir annars á Spáni. Það er óneitanlega vítavert, að aðalforstjóri sölusamlagsins, sem jafnframt er einn af forstjórum Kveldúlfs, skuli nota sér þessa aðstöðu til framdráttar sínu félagi, á kostnað annara. Ég vil nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp kafla úr ræðu, sem Richard Thors flutti út af þessu á fulltrúafundinum síðastl. haust. Þar segir m. a. svo: „Þá kem ég að Kveldúlfsfiskinum á Barcelona-markaðinum“. Kveðst ræðumaður hafa orðið þess var, að Kveldúlfur væri grunaður um að skara þar nokkuð eld að sinni köku. Austfirðingar teldu sig hinsvegar eiga Barcelona-markaðinn frá gamalli tíð, en menn yrðu að athuga, að fyrrum hefði það verið svo, að mjög lítið af Austfjarðafiski hefði verið selt fyrr en á haustin. Sunnlendingar seldu hinsvegar fisk sinn framan af sumri. Barcelona gerði miklar kröfur um verkun fiskjarins. Hér á árunum hefði það verið svo, að ekki hefði fengizt að verka fisk héðan að sunnan á Barcelona-markað, vegna þess, að þáv. yfirfiskimatsmaður hefði stranglega krafizt annars og miklu harðara verkunarstigs á fiskinum en við ætti í Barcelona. Hefði h/f Kveldúlfur þá loks fengið leyfi til að verka fisk á þennan markað, er það hafði borið fram bréflega ósk um þetta efni til ríkisstj. Öll þau ár, sem síðan hefðu liðið, hefði h/f Kveldúlfur kostað hins mesta kapps um að fullnægja kröfum þessa markaðar. Kaupendurnir hefðu vanizt því að fá samstæða vöru ár eftir ár, og aldrei hefðu komið kvartanir um undirvigt, enda hefði jafnan verið látið ríflega í pakkana. Að gefnu tilefni kvaðst ræðumaður vilja geta þess, að smásalarnir syðra krefðust þess aldrei, að Kveldúlfsfiskur yrði vigtaður upp. En vegna fenginnar óþægilegrar reynslu væri þess alltaf krafizt, að Austfjarðafiskurinn yrði vigtaður upp, því kaupendurnir vildu ekki eiga á hættu, bæði að greiða kaupverð og innflutningstoll af meiri þunga en þeir fengju. En tollur og annar kostnaður næmi þar eins miklu og innflutningsverðið. Nú væri svo komið, að kaupendurnir í Barcelona heimtuðu Kveldúlfsfisk, og það gæti verið varhugavert að neita slíkum kröfum. - Svo segir ræðumaður ennfremur, að fleiri og fleiri væru nú að snúast að þessari verkunaraðferð, og yrði að ræða í fullu bróðerni um það, hvernig sölunum yrði fyrir komið án þess að nokkur gengi á annars hlut. Óhjákvæmilegt væri að endurbæta matið á Ströndinni, ef sá fiskur ætti að halda velli á markaðnum. Her er því um mjög þýðingarmikið atriði að ræða, sem ekki hefir verið minnzt á áður undir umr., sem sé skiptingin á hinum erlendu mörkuðum milli framleiðendanna innanlands. Við Austfirðingar getum ekki látið það afskiptalaust, að þeir, sem falin er yfirstjórn þessara mála, skari svo mjög eld að sinni köku, að þeir boli okkur út af þeim mörkuðum, sem við höfum sjálfir skapað okkur. Við erum fúsir til að slá af því, sem við flytjum út á okkar markaði, í réttu hlutfalli við aðra útflytjendur. En að útiloka okkur eins og gert hefir verið, það getum við ekki sætt okkur við. Það er því ekki að ófyrirsynju, þó að við viljum ekki leggja þessi miklu hagsmuna- og vandamál óskorað í hendur þeirra manna, sem við getum ekki treyst, og að við viljum frekar leggja það í hendur þeirra, sem bera ábyrgð gerða sinna fyrir ríkisstj. og Alþingi. Í frv. því, sem hæstv.atvmrh. hefir flutt hér til lausnar þessum málum, er ekki gert ráð fyrir einkasölu á fiski nema sem neyðarúrræði. Það er gert ráð fyrir sama fyrirkomulagi á sölunni áfram, ef þess er kostur, en það er lagt til, að stj. geti haft eftirlit með því, hvernig farið er með þetta vald, þetta langmesta vald yfir hagsmunamálum þjóðarinnar, sem hún getur afhent nokkurri stofnun. Ég skal svo ekki þreyta hv. hlustendur með öllu lengri ræðu. Að ég hefi ekki tekið út úr nema þessi atriði, stafar af því, að ég vil frekar taka fram um þau það, sem mestu skiptir, að mér finnst, heldur en að minnast á margt lauslega. Þeim ummælum hv. sjálfstæðismanna, að við Alþfl.menn berjumst á móti hagsmunum útgerðarinnar, vísa ég heim til föðurhúsanna, enda væri slíkt vanhugsun ein, því undir afkomu útgerðarinnar eiga þeir menn hvað mest, sem við berum mest fyrir brjósti, en það eru sjómennirnir og verkamennirnir.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Herra forseti! Hæstv. ráðherrar Framsfl. hafa gert tilraun til að afsaka þá afsláttarpólitík, sem þeir að undanförnu hafa rekið í málefnum bændanna. Þeir halda, að ekkert mál komist fram hjá þeim, nema með því að kaupa sósíalistana til fylgis við það, en við þá sé ekki hægt að verzla, nema þeir fái í hverju máli eins mikið og bændurnir hagnast, sbr. mjólkurlækkunina. Þar mega bændurnir ekki fá þennan hagnað, þó að hægt sé með rökum að sýna og sanna, að hann hrökkvi ekki fyrir framleiðslukostnaði. Það er ekki nóg með það, að sósíalistar þurfi að fá fullkomna lausn allra sinna mála, heldur þurfa þeir líka í málum landbúnaðarins að fá jafnan hlut á móti bændum. Hæstv. fjmrh. hélt því fram, að það væri ekki hægt að taka til úrlausnar eða ráða bætur á málefnum bænda, nema líta jafnframt á hag annara stétta og taka tillit til þeirra. M. ö. o.: Það má aldrei hugsa til að fullnægja kröfum bænda, nema neytendurnir fái jafnframt aukinn skammt, annaðhvort af því, sem vinnst fyrir bætt skipulag, t. d. á afurðasölu landbúnaðarvara, eða beinlínis úr ríkissjóði. Út af andstöðu hæstv.ríkisstj. gegn því, að bændur megi fá það verð fyrir kjötið, er svari til framleiðslukostnaðarins, höfum við Bændafl.mennirnir flutt brtt. við fjárlfrv. þess efnis, að greitt verði úr ríkissjóði til verðjöfnunarsjóðs allt að sömu upphæð og verðjöfnunargjaldinu nemur samanlagt, til þess að hægt sé að nokkru leyti að samræma kjötverðið á útlendum og innlendum markaði, þ. e. a. s. bæta upp verðið á útflutta kjötinu. Nú vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. stj., hvernig hún hugsi sér að taka þessari úrlausn á sjálfsagðasta nauðsynjamáli bændanna. Og það er fróðlegt fyrir bændur að fylgjast með þessu máli og hlusta á svör stj. Í þessu sambandi er rétt að benda á það, að hér er um lítið hærri upphæð að ræða fyrir ríkissjóð, sem ætlazt er til að greidd verði í verðjöfnunarsjóð, heldur en þá hlutaruppbót, sem stj. lét greiða úr ríkisjóði síðastl. haust til sjómanna á síldveiðiskipum. Hvað þá ef bætt væri við það kauphækkuninni, sem stj. lét greiða úr ríkissjóði til verkamanna í opinberri vinnu síðastl. sumar. Ég held því, að það sé engan veginn hægt að segja, að við höfum ekki litið til annara stétta í landinu um leið og við fluttum þessa brtt. við fjárl. - Við höfum tekið til samanburðar og bent á það, sem ríkisstj. hefir gert til hagsbóta verkamannastétt kaupstaðanna, og það eru ekki óverulegar upphæðir, sem til þess hafa farið. Til atvinnubóta eru áætlaðar 500 þús. kr. í fjárlfrv. Og þó að tekið væri af því, eða jafnað á móti því þeirri upphæð, sem við Bændafl.menn höfum lagt til, að veitt væri til þess að létta á skuldabyrðum bænda, þá er samt til muna meira eftir. Og þó framfleyta bændur miklu fleira fólki en verkamannastéttin í kaupstöðunum. Ég hefi áður bent á hina ólíku afstöðu stj. til bænda og kauphækkunina í opinberri vinnu síðastl. sumar, en nú kem ég að hinum hóflausu árásum hennar á Búnaðarfél. Ísl., sem þó verður nánar vikið að síðar, og svo annarsvegar hinn einstaka dekri hennar við Alþýðusamband Íslands, sem alstaðar kemur fram. Alþýðusambandið þarf náttúrlega að vera aðili í öllum málum, að áliti stj. Ég hefi bent á hinn stórfellda mismun, samkv. till. stj., á fjárframlögum til atvinnubóta í kaupstöðunum og því, sem hún ætlar að láta af höndum rakna til bænda, til uppbótar á hinu óskaplega lága verði, sem þeir fá fyrir útflutta kjötið. Þar er aðstaðan ólík. Ég hefi bent á, hversu ríkisstj. virðist margfalt fúsari til þess að greiða sjómönnum hlutaruppbót á síldina og gefa eftir af síldartollinum, sem þó var búið að innheimta í ríkissjóð, heldur en að bæta bændum upp kjötverðið. Hæstv. forsrh. minntist eitthvað á þá menn, sem alltaf væru hálfir í málum, og kvaðst blátt áfram fyrirlíta þá; enda gæti vel verið, að hann sýndi þeim í framkomu það, sem vel mætti kalla hroka, eða nálgaðist það. Vildi hann telja okkur Bændafl.menn til þeirra, sem alltaf væru hálfir í málum. Og það er áreiðanlegt, að þessi hæstv. ráðh. hefir fullkomlega staðið við þann ásetning, að sýna okkur og málefnum okkar hinn mesta hroka. Hið sama hefir komið fram frá honum gagnvart aðalmálum landbúnaðarins, hvort sem það kann að vera af því einu, að við höfum jafnan orðið til þess að bera þau fram. Ég læt hlustendur dæma um. hvort slík framkoma getur talizt sæmileg. Ég tel það fyrstu og sjálfsögðustu skyldu hæstv. ráðh., að líta á það, hvort málefnið er gott og réttmætt eða ekki, og taka afstöðu eftir því, en hitt á ekki að hafa nein úrslitaáhrif, hver málið flytur. Honum ber skylda til að líta á málavexti og haga sér eftir þeim, fremur en persónulegri hlutdrægni. Slík framkoma hæstv. stj. verður áreiðanlega ekki þoluð til lengdar. Hæstv. forsrh. talaði um, að ég hefði komizt á þing nú síðast vegna þess, að sjálfstæðismenn hefðu stutt kosningu mína. Ég held, að hann hljóti nú að vita það, að form. Sjálfstfl. vann eins og hann gat á móti mér í kjördæminu, og að flokkurinn hafði þar sérstakan frambjóðanda. Kosningabaráttan var ákaflega hörð. Og þó mér detti ekki í hug að neita því, að menn úr Sjálfstfl. og Framsfl. hafi fremur hallazt að Bændafl. í síðustu kosningum, eins og raun bar vitni um, þá er það ekki nýtt fyrirbrigði, að kjósendur fari úr einum flokki í annan. Og Framsfl. varð einnig upphaflega til á þann hátt, að kjósendur gengu í hann úr öðrum flokkum. Út af dylgjum hæstv.forsrh. um það, að ég fylgi Sjálfstfl. alstaðar að málum, vil ég benda honum á að lesa sitt eigið blað. Fyrir skömmu varð ég fyrir þeirri upphefð - eða ærumeiðingu, hvort sem betur þykir við eiga - að flokksblað ríkisstj. birti mynd af mér, og var þess jafnframt getið, að ég væri nú genginn á mála hjá sósíalistum. Líklega hefir það ekki verið fyrir tilstilli eða eftir skipun frá Sjálfstfl. Svona er nú samræmið í því, sem hæstv. ráðh. segir og hans eigið blað; en stjórnarliðar hafa ekki búizt við, að þessi blaðsnepill þeirra með myndinni og þeim orðum, sem fylgdu, mundi berast út til landsmanna. Þessa vegna hafa þeir talið óhætt að halda því fram í þessum umr., að ég væri algerlega háður Sjálfstfl., og það á nú að hrífa. En hvað sem þeim þóknast að þvæla um þetta til eða frá, þá tel ég eðlilegast fyrir mig að fylgja hverri till., sem horfir til bóta, hvaðan sem hún kemur, þó að hæstv.ríkisstj. sé svo mikil með sig og drambsöm, að hún getur ekki litið svo á, að neinar till., sem frá öðrum koma, eigi rétt á sér í þeim málum, sem hún telur vera sín áhugamál. Ég get fylgt hverri þeirri till. og frv., sem fram kemur, ef það horfir til bóta. Og það er ósköp eðlilegt, að einstakir þm. vilji hafa áhrif á afgreiðslu þeirra frv., sem stj. flytur, með brtt., er þeir telja, að miði til bóta. Ég skal játa það, að við Bændafl.menn höfum takmarkað okkar störf við kröfur framleiðenda, og þá einkum bænda, og borið mál þeirra fyrir brjósti, en ekki þanið okkur út yfir málefni allra stétta. Hæstv. ríkisstj. má gjarnan lá okkur það, ef hún vill. Við erum mótfallnir þessu daðri við allar stéttir og hálfleik í hverju máli, sem Framsfl. temur sér nú orðið. Þó að framsóknarmenn neyðist stundum til að ganga nokkuð á móti okkur í málefnum bænda, þá eru þeir þar ekki nema hálfir; þess vegna má hæstv.forsrh. viðurkenna þann sannleika opinskátt fyrir almenningi, að hann beri mesta fyrirlitningu fyrir sjálfum sér. Hann er hálfur í hverju máli. Nema hæstv. ráðh. vilji nú lýsa því yfir, að hann sé ekki fylgjandi þeim till. landbn. Nd. um bætt lánakjör og lækkun vaxta á landbúnaðarlánum, þar sem landbn. tók tillit til frv. okkar Bændafl.manna um það efni. Það væri máske hreinlegast af hæstv. ráðh. Ég hélt, að það væru ekki nema sósíalistar - og tveir framsóknarmenn þeim hlynntir - á móti vaxtalækkuninni. En máske þeir séu einmitt í samræmi við hæstv.forsrh., og að með því að setja þennan örlitla kafla aftan við frv. sé verið að reyna til að smeygja handjárnunum á samflokksmenn hæstv. ráðh. Ef hann hefir gert það og vill hreinsa sig af því, að hann aðhyllist nokkuð í þessum III. kafla í frv. landbn. Nd. um lánakjör landbúnaðarins, þá skal ég viðurkenna, að hann er ekki hálfur, heldur heill í fjandskap sínum gegn málum bænda. En hafi hann hinsvegar verið fylgjandi landbn. um þessar till., þá er hann hálfur í því máli, eins og í afurðasölumálum landbúnaðarins. Annars vil ég einnig í þessu sambandi benda á, hraða vettlingatökum hæstv. stj. tekur á lánakjörum landbúnaðarins. Þetta frv. um endurbætur á kjörum fasteignaveðslána, sem flutt er að undirlagi hennar, er svo fljótvirknislega afgreitt og afkáralega samið, að það eru hrein undur, að nokkur skuli hafa getað skilið svo vesalmannlega við það. Ég skal t. d. benda á það, að í ákvæðum til bráðabirgða er í 16. gr. gerð sú bráðabirgðaákvörðun, að stjórn Búnaðarbanka Íslands hafi á hendi stjórn ræktunarsjóðs, sem búið var að slá föstu í lögunum um Búnb. Ísl. frá 1929, þar sem breytt er ákvæðum ræktunarsjóðslaganna gömlu. Einnig er ætlazt til þess að hin nýju lög verði felld inn í meginmál laga nr. 17 frá 13. júní 1925, um Ræktunarsjóð Íslands, enda þótt í þessu frv. sé ekkert ákvæði, ekki nokkur skapaður hlutur, sem kemur ræktunarsjóðslögunum við. Auðvitað er það ekki meining hv.flm. frv. að fella annað úr því inn í meginmál ræktunarsjóðslaganna heldur en þau atriði, sem snerta ræktunarsjóðinn. Svona amböguháttur sýnir, að ekki hefir verið unnið af áhuga að þessu frv. frá stj. hálfu. Hæstv. forsrh. var að ásaka fyrrv. stj. fyrir, hvað lítið hún hefði afrekað í landbúnaðarmálum. En þó er það vitað, að stærstu átökin, sem gerð hafa verið í þágu landbúnaðarins, voru framkvæmd og undirbúin af fyrrv. landbúnaðarráðh. Kreppulánalöggjöfin er hans verk, og kjöt- og mjólkursölulögin voru algerlega undirbúin af honum, og eru því að mestu einnig hans verk. Ráðh. átti aðeins eftir að setja nafn sitt undir lögin: En það afrek kom í hlut núv. landbrh. eftir kosningarnar; og það litla, sem hann gerði annað viðkomandi þessum lagabálkum, var til stórskemmda, vegna þess að hæstv. ráðh. var undir áhrifum sósíalista og háður samningum við þá, en þeir heimta stöðugt meiri og meiri völd. Þetta er alveg ljóst af ummælum, sem birtust í blaði sósíalista, þar sem því var haldið fast fram, að neytendur ættu jafnt og framleiðendur að njóta þess, sem hægt væri að spara við sölu mjólkurinnar, þegar búið væri að koma þar á skipulagi. Vegna þess að ég þarf að tala ýtarlega um framkomu hæstv. stj. gagnvart Búnaðarfél. Ísl., þá tek ég það efni í einu lagi síðar í kvöld. En þó get ég ekki látið hjá líða að benda á, til frekari sönnunar því, sem ég sagði áðan, að sú framkoma hæstv.forsrh. hafi ekki beinlínis verið sprottin af illvilja til B. Í., heldur eins mikið af hinu, að sósíalistar voru búnir að koma á hann snöru, og svo var hann keyrður og pískaður áfram í haftinu af blaði þeirra hér í bænum. Það er alveg ljóst af myndun þessarar samsteypustj. í upphafi, hvernig sósíalistar hafa beitt þessari hundasvipu sinni á Framsfl. Í fyrstu tilnefndi Framsfl. formann sinn til þess að mynda stj., en „sósar“ sögðu nei takk, og Framsfl. varð að beygja sig í auðmýkt. Form. flokksins varð sjálfur að lýsa því yfir í Tímanum, að hann hefði orðið að sætta sig við þessa kosti, að flokkur hans væri svínbeygður á sinni fyrstu göngu með „sósum“. Í ofsókninni á hendur Búnaðarfél. Ísl. hefir ríkisstj. verið háð fjötrum „sósa“. Hún byrjar þannig, að stj. verður að bægja B. Í. frá því að tilnefna mann í kjötverðlagsnefndina, en láta Alþýðusamb. skipa þar mann í staðinn. Þetta er líka ofsókn gegn öllum samtökum bænda, sem standa að Búnaðarfél. Ísl. Allt er einhliða gert til þess að þóknast Alþfl., svo sem eftirgjöf á síldartollinum o. fl., en hinsvegar er hæstv. landbrh. kúgaður til þess að vera á móti samskonar verðuppbótum til bænda. Alstaðar eru fingraför „sósa“, sem Framsfl. getur aldrei þvegið af sér og aldrei afsakað fyrir kjósendum sínum. Og þetta er ákaflega eðlilegt. Flokkurinn gaf fyrir fram opinberlega þá yfirlýsingu, löngu fyrir síðustu kosningar, að hann gæti ekki unnið með öðrum en „sósum“ í landsmálum. Þessa uppgjafayfirlýsingu frá Framsfl. hafa „sósar“ notað sér eftir föngum. Þeir hugsuðu á þessa leið: Nú getum við sett framsóknarmönnum hvaða kosti sem vera skal, þeir láta einskis ófreistað til þess að fá völdin og komast í ráðherrasætin.

Ólafur Thors Í þessari ræðu kemst ég ekki yfir að svara nema litlu af því, sem þörf er á. Hæstv. forsrh., höfuð stj. - hæstv.forsrh. er nú raunar aldrei nefndur því nafni, hann er aldrei kallaður höfuð stj., af hverju sem það nú kanna að vera - svaraði rökstuddri ádeilu minni með því einu að segja, að mér þyrfti engu að svara fremur en vant væri. Ég hefði farið með venjulegt rugl og skvaldur. Þetta eru þau rök, sem ég er vanastur í blöðum og ræðum þessa hæstv. ráðh., og þykir mér vænt um, að þjóðin fái þó í eitt skipti að heyra bæði minn málflutning og hans. Hæstv. forsrh. las eitthvað upp úr grein í Vísi frá því í sumar, sem átti að sanna það, að ég hefði farið með fals og flærð í ræðu minni um afurðasölumálin. Hæstv. ráðh. veit það náttúrlega, að hér eru til einstöku menn í bænum, sem láta heyrast frá sér óánægjuraddir út af framkvæmdum stj. í afurðasölumálunum. Ein af þessum óánægjuröddum hafði látið til sín heyra í Vísi, og þá fannst hæstv. ráðh. ástæða til að láta hana berast út um byggðir landsins gegnum útvarpið. En nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig heldur hann, að sungið hefði í tálknum Alþýðublaðsins, ef við sjálfstæðismenn hefðum skipulagt afurðasöluna á sama hátt og hækkað verðið á þeim nauðsynjavörum fyrir verkalýðinn í bæjunum? Það væri gaman að heyra svar hans við því. Annars er ekki hægt að deila við þennan hæstv. ráðh., sem þorir ekki að svara rökstuddum ákúrum, en stendur bara upp úr sæti sínu og yptir öxlum með illúðlegu brosi, - eða lítið góðmannlegu, væri máske réttara að segja. Hann ætti að halda sem mest kyrru fyrir í sætinu, þegar hann getur ekki svarað fyrir sig. Hæstv. fjmrh. verð ég að mestu að leiða hjá mér, og hlýt ég að játa, að af öllu góðgætinu í eldhúsi stj. sárlangar mig ekki jafnmikið í neitt eins og það, að tæta í mig allra mestu fjarstæður þessa ráðh. Ég stilli mig þó um það að þessu sinni, en verð aðeins að gera örstuttar aths. út af ræðu hans. - Út af ummælum hæstv. fjmrh. um stefnu stj. og sjálfstæðismanna í skattamálum og fjármálum vil ég aðeins gera þessa stuttu aths.: Sjálfstæðisfl. telur, að framlög ríkissjóðs til verklegra framkvæmda beri að miða annarsvegar við getu ríkissjóðs, en hinsvegar við þörf almennings fyrir atvinnu. Af því leiðir m. a., að þegar góðar atvinnuhorfur eru í landinu, á ríkið að draga saman seglin. Á komanda sumri eykur Sogsvirkjunin atvinnu almennings um 600 þús. kr. Samt sem áður verða framlög ríkisins í þessu skyni, samkv. till. sjálfstæðismanna, 500 þús. kr. hærri en undanfarin ár. Þetta er langt gengið, en á sína afsökun í því, að ástæða er til að kviða því, að atvinnurekstur einstaklinga dragist saman á næsta ári. En að ráðast á þessa afstöðu og saka Sjálfstfl. um gerræði í garð verkalýðsins, er rakalaus þvættingur, og þegar sjálfur fjmrh. landsins gerist sekur um slíkt athæfi, lýsir það fullkomnu ábyrgðarleysi - fullkomnu og vítaverðu ábyrgðarleysi. Hæstv. ráðh. gerði lævísa tilraun til þess að villa mönnum sýn um skattpyntingar þær, sem hann hefir í frammi. Það hljómar vel í eyrum kjósenda, að segjast vilja jafna milli stéttanna, og það er sjálfsagt þakklátt að segja kjósendum, að með hækkun tekjuskattsins séu þeir efnameiri látnir borga. En gallinn er bara sá, að tekjuskattshækkunin lendir þyngst á lægri tekjum, og hún lendir að því leyti öll á almenningi yfirleitt, að tekjuskattshækkunin knýr sveitarfélögin til þess að leggja tolla á nauðsynjar almennings. Þetta veit hæstv. ráðh. og fer því með alveg blákaldar og vísvitandi blekkingar í þessum efnum sem fleirum. - Ásakanir hæstv. fjmrh. um alvöruleysi sjálfstæðismanna um tillögur flokksins á sviði fjármálanna eru fullkomlega hlægilegar. Sjálfstfl. ber fram lækkunartill. að upphæð 700 þús. kr. Skattafrv. stj., sem tryggður er framgangur í þinginu, skapa jöfnuð á fjárlögunum. Sjálfstfl. ber fram lækkunartill. að upphæð 700 þús. kr. Verði þær samþ., eru 700 þús. kr. til ráðstöfunar. Þar við má bæta áætluðum gróða af afnámi bannlaganna, sennilega a. m. k. 500 þús. kr. Það eru 1200 þús. kr. Þótt nú teknar séu 900 þús. kr. til skuldaskilasjóðs og Fiskiveiðasjóðs, eru samt eftir 200-300 þús. kr. til að mæta útgjaldatill. einstakra þm. Það er ekki líklegt, að kornungur sósíalisti geti kennt Sjálfstfl. varfærni í fjármálum, og ég held, að hæstv. ráðh. ætti að hætta að spreyta sig á því. Hæstv. fjmrh. reyndi að breiða yfir hvarf Framsfl. undir pilsfald sósíalista. Hann sagði: „Málefnasamningurinn er þannig, að tekin eru höfuðatriðin úr stefnuskrá Framsfl. og einnig höfuðatriðin úr stefnuskrá sósíalista. - Svona er samningurinn“, hnykkti ráðh. á. Ó-já, það er nú svo. Alþýðublaðið gat þess, þegar það birti samninginn, að hvert einasta höfuðatriði hinna 14 liða samningsins væri tekið upp úr 4 ára áætlun sósa, og upplýsti um hverja einustu grein, hvar í 4 ára áætluninni hún stæði. Þetta hefir ekki verið véfengt, og er heldur ekki hægt. Nú upplýsir hæstv. ráðh., að þessi 14 stefnuskráratriði sósíalista ná yfir höfuðatriðin í stefnu Framsfl. Svona góða sönnun fyrir staðhæfingu minni um, að Framsfl. væri runninn inn í flokk sósíalista, hafði mér nú ekki tekizt að færa fram, og þakka því hæstv. fjmrh. mjög innilega fyrir ágæta aðstoð. En eftir þetta vænti ég, að allir skilji, að ég hefi í engu ofmælt um, að Framsfl. sé horfinn inn í sósíalistaflokkinn. Og nú þarf enginn lengur að trúa á grýluna, sem hæstv. ráðh. var að tala um. Nú nægir að trúa ráðh. sjálfum. Þá ætla ég að víkja máli mínu að hæstv.atvmrh. Hæstv. ráðh. sagðist vera mér þakklátur fyrir sannar lýsingar á ömurlegu ástandi og döprum horfum íslenzks atvinnulífs. En jafnframt lét ráðh. í ljós undrun yfir því, að ég færði slíkt fram á eldhúsdegi. Ég hlyti þó að skilja, að ekki væri um að sakast við núv. stj., hversu komið væri, en hinsvegar sannaði ræða mín, hversu mikla örðugleika ríkisstj. ætti við að stríða. Það er nú að vísu snöggur blettur í þessum rökum ráðh., sá, að enda þótt ekki sé um að sakast við þessa hæstv.ríkisstj. sem ríkisstjórn hversu komið er íslenzku atvinnulífi, þá er öllum vitanlegt, að stjórnarflokkarnir hafa á margan hátt skaðað atvinnurekstur landsmanna, og eiga þess vegna sinn mikla þátt í því. hversu komið er. Hirði ég ekki að fara lengra út í þá sálma. Hitt lýsir ólíku viðhorfi hæstv. ráðh. og mínu til þjóðmálanna, er hann sérstaklega lýsir undrun sinni yfir því, að ég notaði hið sjaldgæfa tækifæri til að ávarpa þjóðina gegnum útvarpið, til þess að tala við hana um kvíðvænlegustu örðugleikana, sem framundan bíða, alveg án hliðsjónar af því, hvort ég gat komið fleiri eða færri höggum á andstæðinga mína. Enginn viðurkennir fúslegar en einmitt ég, hvílíkum geysilegum örðugleikum valdhafarnir eiga að mæta. En af þeirri staðreynd dreg ég bara allt aðrar ályktanir en hæstv.ríkisstj. Hún safnar saman liði sínu í þetta fylkingu til fullkomins fjandskapar við sérhvern þann, er aðra skoðun hefir í stjórnmálum. Ég aftur á móti tel þetta dauðasök sérhverrar ríkisstj. og krefst þess að stj. finni til ábyrgðar, gæti alls velsæmis og efli til samstarfs meðal beztu krafta þjóðfélagsins til úrlausnar á örðugustu viðfangsefnunum. Þetta eru tvö gerólík viðhorf til stjórnmálanna á hættutímum þjóðfélagsins. Mér fannst allt að því slá út í fyrir hæstv. ráðh., þegar hann bar mér á brýn, að með því að viðurkenna örðugleika sjávarútvegsins hefði ég gert eldhúsdag að útvegsmönnum og þeim, er fisksöluna önnuðust. Rétt eins og hæstv.atvmrh. þjóðarinnar einum allra væri ókunnugt um hið lága verðlag íslenzkrar framleiðsluvöru á erlendum markaði. Og rétt eins og hæstv. ráðh., einn allra, gengi þess dulinn, að ofan á þessa örðugu baráttu útvegsins við lágt verðlag framleiðsluvörunnar og dýrleik notaþarfanna, hefir ríkisvaldið, og þá fyrst og fremst stjórnarliðar. beitt svo óhóflegri skattpyndingu, að einsdæmi eru. Eða var hæstv. ráðh. að gera eldhús að ísl. bændum, þegar hann drap á örðugleika þeirra? Eða var það Samb. íslenzkra samvinnufélaga, sem þeirri árás var beint gegn, af því það annaðist kjötsöluna? Nei, svona einfeldnislega má ekki yfirmaður hinna sliguðu framleiðenda, sjálfur atvmrh. þjóðarinnar, tala. Ég hefi hvorki ætlað að gera né gert eldhús að útvegsmönnum eða bændum. Hinu neita ég ekki, að mér fannst kenna nokkurs kala í garð útvegsmanna hjá hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. sagði: „Útvegsmenn hafa eingöngu hugsað um að afla sem mest, og ryðja svo fiskinum á sömu markaði. Einmitt í þessu er skammsýnin og glapræðið mest“. Þá væru Norðmenn dugmeiri, bætti ráðh. við. Þeir seldu fisk sinn um allar álfur. Mig undrar það stórlega, að ráðh. verkalýðsins skuli gera það að árásarefni á útvegsmenn, að þeir hafa hagað framleiðslunni með sérstakri hliðsjón af því, að velta sem mestri atvinnu inn í landið. Og mig rekur í rogastanz, ef það í raun og veru er svo, að hæstv. ráðh. veit ekki, að á fáum árum höfum við margfaldað fiskframleiðslu okkar og með einstakri vöruvöndun og fyrir dugnað kaupsýslumannanna tekizt að selja hana alla á beztu mörkuðunum, nefnil. í Suðurlöndum, og með því að hrekja Norðmenn út af þessum mörkuðum. Dugnaðurinn, sem ráðh. var að lofa Norðmenn fyrir, er því dugnaður nöktu konunnar, sem neyðin kennir að spinna, dugnaður þess aðila, sem undir hefir orðið í baráttunni um bezta markaðinn og því verið neyddur til að sætta sig við lélegri markaði og lægra verðlag. En dáðleysið, sem ráðh. vítti Íslendinga fyrir, liggur aftur á móti í því, að hafa barizt til sigurs og sezt að þeim eldinum, sem bezt brann. Við þetta bæti ég svo aðeins því, að Íslendingar hafa kostað miklu til tilrauna um fisksölu á nýjum mörkuðum og með nýjum verkunaraðferðum. Hefir sumt strandað á fjárskorti, en annað á því, að ríkisstjórnir og bankar keppinautanna taka á sig, þegar þess er þörf, ýmiskonar fjárhagsleg vandkvæði og áhættu af fisksölunni, sem við Íslendingar verðum ekki aðnjótandi. Þannig höfðu bæði hlutafél. Kveldúlfur og Alliance unnið upp mikinn markað fyrir harðþurrkaðan ísl. ufsa í Suður-Ameríku, en urðu að hætta þessari verzlun, vegna þess að bæði Englendingar og Norðmenn buðu mjög langan gjaldfrest, allt að því 12 mánuði, en stjórnarvöld þeirra landa og bankar tóku á sig þá erfiðleika og greiddu framleiðendunum tafarlaust andvirði fiskjarins. Sömuleiðis hefir Kveldúlfur gert mjög þýðingarmiklar tilraunir um sölu á frystum fiski. Sendi félagið alls um 1500 smálestir af frystum fiski á erlendan markað. Kveldúlf skorti fjármagn til að fylgja þeim tilraunum eftir. Þess vegna hlaut hann venjulegt hlutskipti brautryðjandans og tapaði mörg hundruð þús. króna, en fékk í staðinn mikla reynslu, sem hann er fús að afhenda endurgjaldslaust sérhverjum þeim félagsskap, sem útvegsmenn með frjálsum samtökum koma sér upp til þess að ganga áfram á þeirri braut, sem Kveldúlfsmenn hafa öðlazt alveg bjargfasta trú á, að leiði til blessunar og velfarnaðar fyrir ísl. sjávarútveg. Sjómenn, útvegsmenn og kaupsýslumenn, sem þrátt fyrir fádæma örðugleika hafa fjórfaldað fiskframleiðsluna á fáum árum og rutt henni braut inn á beztu og verðhæstu markaði heimsins, og samtímis kostað of fjár í margvíslegar tilraunir um framleiðslu og sölu fiskjarins, þurfa því ekki þögulir að drúpa höfði fyrir ádeilu þeirra andstæðinga, sem ekkert lið hafa lagt þjóðinni í baráttunni fyrir tilverunni og ekkert komið nærri framleiðslunni, nema með árásum pennans og tungunnar, og það alveg jafnt, þótt sú rödd hljómi úr sæti sjálfs hæstv.atvmrh. þjóðarinnar. Það er ekki misskilningur, heldur tilraun til blekkingar, þegar hv. andstæðingar telja, að bágur hagur útvegsins sé gjaldþrotayfirlýsing einkaframtaksins og sönnun um ágæti þjóðnýtingar og einokunar. Sannleikurinn er sá, að þjóðin á það engu öðru en ágæti og burðarþoli einkaframtaksins að þakka, að enn er þó reynt að berjast í bökkum, og það eru engir aðrir en skammsýnir einokunarpostular, sem trúa því, að einokun á saltfiski og þjóðnýting flotans sé til bóta. Eða hverju ætla menn að bjarga með þjóðnýtingu og einokun? Ætla menn að hækka fiskverðið, eða lækka kolaverðið, eða skatta og tolla, eða vexti og annan tilkostnað? Nei, ekkert af þessu geta menn gert. En hitt, að lækka kaupgjaldið og svipta menn atvinnu, það getur einokun og þjóðnýting gert, og gerir, af því það verður ekki umflúið, vegna þess að mistökin verða fleiri og töpin meiri. Ég kem þá að því málinu, sem mestu skiptir, máli, sem segja má, að allt velti á um framtíðarvonir Íslendinga, þ. e. a. s. viðreisn sjávarútvegsins og þeim ágreiningi, sem er milli sjálfstæðismanna og stjórnarliðsins um hver ráð liggi að því. Hæstv. ráðh. varði alllöngum tíma í frumræðu sinni til þess að skýra afstöðu sína til skuldaskilasjóðs og fiskveiðasjóðs. Held ég, að hann hafi farið með rétt mál, en að því leyti óþarft, að það haggaði ekki ummælum mínum. Í 17 daga hugsaði ráðh. málið, og taldi síðan ókleift að lögfesta þau fyrirmæli á þessu þingi, hvað sem öðru liði. Hæstv. ráðh. ber fyrir sig fjárskort, og telur, að það hafi verið skylda milliþinganefndarinnar í sjávarútvegsmálum að gera uppástungu um tekjuöflun. Ekki gerði kreppunefnd bænda það, og engri ásökun beindi hæstv. ráðh. eða aðrir til hennar út af því. Ég hefi hinsvegar f. h. Sjálfstfl. lýst yfir, að Sjálfstfl. er reiðubúinn til þess að semja um nýjar álögur að einhverju leyti til að standast tekjumissi ríkissjóðs af þessum lögum, og auk þess ber Sjálfstfl. fram tillögur um 700 þús. króna lækkun á útgjöldum fjárlaganna. Langar mig að spyrja hæstv. ráðh., hvort þau útgjöld séu þarfari heldur en viðreisn sjávarútvegsins. Ég hefi ekki annað sagt en að mál þessi mæti tregðu frá flokki hæstv. ráðh. En það er líka nóg til að verða þeim að falli. En andann sjá þeir, sem lesa grein Sigfúsar Sigurhjartarsonar í Alþýðublaðinu í gær, þar sem hann er með glósur um, að nú sé verið að kalla á ríkisvaldið til aðstoðar. Hvaða aðstoðar? Aðstoðar til þess að komast undan því, að ríkissjóður gleypi útveginn með húð og hári, leifi a. m. k. hárinu, heimili útveginum að nota útflutningsgjaldið sjálfur, sjálfum sér til viðreisnar. Ég vil í þessu sambandi aðeins upplýsa hæstv. ráðh. um það, sem hann sýnist ekki hafa vitað, að skýrsla milliþingan. í sjávarútvegsmálum um vexti er ekki nothæf til þess útreiknings, er hæstv. ráðh. byggði á henni, vegna þess að hjá mjög skuldugum fyrirtækjum skar nefndin vextina niður í það, sem hún taldi fyrirtækið geta staðið undir. Hv. 6. landsk. talaði um tvískipting útgerðarinnar. Hann vildi reyna að ráða bót á þörfum smáútgerðarinnar fyrst, en síðar á þörfum stórútgerðarinnar. Ég get fallizt á þetta til athugunar, þó ég álíti, að það geti verið varhugavert að afskipta stærri útgerð, þegar um fríðindi er að ræða, en hitta hana fyrsta, þegar leita þarf nýrra skatta, ekki vegna eigendanna, heldur vegna þeirra þúsunda, sem á útgerðinni lifa. Annars er höfuðágreiningurinn milli Sjálfstfl. og stjórnarliðsins þessi: Við sjálfstæðismenn krefjumst þess, að útvegurinn fái að reisa sig við af sjálfsdáðum. Ráðin eru skuldaskilasjóður, fiskveiðasjóður og lækkað verð notaþarfa útvegsins, einkum olíu. Saltfisksöluna viljum við hafa í höndum S. Í. F., eins og undanfarin ár, en með fiskiráðinu skipa forystu í baráttunni við nýja örðugleika. Ríkisstj. tekur skuldaskilasjóði og fiskiveiðasjóði ýmist með beinni andúð eða hlédrægri þögn. Hæstv. fjmrh. gekk jafnvel svo langt við 1. umr. málsins, að segja, að þessi frv. væru flutt í gríni, eins og hann orðaði það. Fiskiráðsfrv. hefir sætt gagnrýni og árásum. Hæstv. atmrh. fann það til foráttu, að fiskiráðið skorti vald. Slík valdalaus nefnd kæmi að engu liði. Þessi hæstv. ráðh. fer með utanríkismálin. Hann hefir við hlið sér nefnd, utanríkismálanefnd. Að lögum hefir hún ekkert vald. En samt sem áður tekur hæstv. ráðh. engar ákvarðanir í utanríkismálum án þess að spyrja þessa nefnd. Og hann spyr ekki bara formsins vegna. Hann, og allir aðrir ráðh., sem með þessi mál hafa farið frá því 1928, að nefndin var stofnuð. hafa undantekningarlítið eða undantekningarlaust farið eftir öllu, sem nefndin hefir lagt til. Hvers vegna? Vegna þess, að nefndin er þannig skipuð, að óskir hennar og vilji eru lög fyrir ráðh. Sama vakti fyrir mér með fyrirmælum um val fiskiráðsmanna, að óskir þeirra og vilji væru lög fiskframleiðenda. Annars hirði ég ekki að ræða þá hlið málsins, vegna þess að ef orka þótti tvímælis um vald fiskiráðsins, var auðvitað afarauðvelt að ráða bóta á því með breytingum á frumvarpinu. Þetta hefir nú hæstv. ríkisstjórn ekki viljað, en í þess stað borið fram frv. um fiskimálanefnd. Mér er engin launung á því, að það er skoðun margra sjálfstæðismanna, að þetta frv. sé borið fram í þeim ákveðna tilgangi að koma hér á einkasölu á saltfiski, og á því leikur enginn vafi, að einmitt það vakir fyrir ýmsum þeirra, er að frv. standa. - Hæstv. ráðh. hefir aftur á móti neitað þessu hvað hann sjálfan áhrærir, og vil ég þá ekki gegn yfirlýsingu hans halda því fram, að hann hafi stefnt að þessu marki. Hitt skal ég aftur á móti sýna fram á, að þangað ber hann, hvort sem hann er sér þess meðvitandi eða ekki. Mér hefir skilizt, að höfuðágreiningurinn milli hæstv. ráðh. og mín sé um það, hvort ákvæði þessa frv. muni styrkja eða veikja Sölusamband ísl. fiskframleiðenda. Ráðh. heldur því fram, að S. Í. F. styrkist. Ég hinu gagnstæða. En báðir erum við sammála um, að S. Í. F. hafi gert þjóðinni hið mesta gagn, og báðir munum við telja líklegt, að leysist S. Í. F. upp, taki einkasalan við fyrr en varir. Skoðun sína byggir hæstv. ráðh. á því, að í gr. frv. er svo fyrir mælt, að hafi einhver saltfiskútflytjandi umráð yfir 80% af saltfiskframleiðslu landsmanna, þá getur hann orðið aðnjótandi sérréttinda. Það eru þessi sérréttindi, sem ráðherra ætlar, að muni reynast fiskframleiðendum ný hvatning til þess að fylkja sér um S. Í. F. En þetta er ákaflega mikill misskilningur, og ber margt til. Í fyrsta lagi er það skilyrði sett fyrir slíkum sérréttindum, að S. Í. F. starfi á grundvelli samvinnulaganna frá 1921, eða setji sér a. m. k. lög og reglur, sem nýafstaðinn fulltrúafundur fiskframleiðenda felldi með nær öllum atkvæðum. Þetta eitt og út af fyrir sig nægir því til þess að útiloka S. Í. F. frá öllum sérréttindum, og eru þá þau meginrök hæstv. ráðh. fallin. En, segir þá hæstv. ráðh.: S. Í. F. getur þó a. m. k. starfað alveg jafnt eftir sem áður. Í frumv. er ekkert, sem á nokkurn hátt getur spillt fyrir starfsemi S. Í. F. Einnig þetta er líka hinn mesti misskilningur, eins og auðvelt er að sanna með alveg óyggjandi rökum. S. Í. F. er stofnað fyrir forgöngu Kveldúlfs, svo mér er sæmilega kunnugt um, úr hvaða jarðvegi það er sprottið. Það var fyrst og fremst sú skoðun, að taumlaus samkeppni um fisksöluna leiddi til óbætanlegs böls fyrir framleiðendur, sem því olli, að stærstu fiskkaupmenn landsins voru fúsir til að leggja niður einkaverzlun sína og beittu sér fyrir allsherjarsamtökum um samsölu á fiski. Mér hefir gefizt ágætur kostur á að fylgjast vel með starfsemi S. Í. F., og veit því sæmilega um kosti þess og galla, styrkleika og veilur. Tel ég óþarft að fjölyrða um þá hlið málsins, að öðru en því, að mér þykir rétt að skýra frá því, að innan vébanda S. Í. F. hafa frá öndverðu verið framleiðendur, sem af ýmsum og ólíkum ástæðum hefðu kosið, að fisksölunni væri hagað með öðrum hætti. Að þeir samt sem áður hafa fellt sig við sitt hlutskipti og falið S. Í. F. sölu síns fiskjar, stafar eingöngu af því, að því nær hver einasti þessara manna, og raunar allra fiskframleiðenda er andvígur einkasölu á saltfiski, og óttast að vonum, að eins muni geta farið um slíka einkasölu og fór um síldareinkasöluna. Hinsvegar óttast þeir líka af fyrri reynslu, að skefjalaus samkeppni um fisksöluna verði framleiðendum til tjóns. S. Í. F. hefir forðað frá voðanum á báða bóga, og í þakklátri viðurkenningu á því gagni, sem S. Í. F. hefir gert, hafa þeir framleiðendur, sem heldur hefðu kosið annað skipulag á fisksölunni, unað hag sínum, af því og á meðan þeir hafa ekki átt völ á neinu öðru skipulagi, sem þó skapaði sama öryggi og S. Í. F. gegn afleiðingum taumlausrar samkeppni eða einkasölubölinu. - Svona hefir þetta verið. En nú breytist þetta. Með ákvæðum 4. gr. frv. er sérhverjum þeim, sem vill sprengja S. Í. F., beinlínis boðið upp á sérréttindi. Þar er svo fyrir mælt, að sá, sem hefir umráð yfir 20 þús. skpd. fiskjar, á kröfu á því að verða löggiltur fiskútflytjandi. Hefir hæstv. ráðh. skýrt frá því, að hann hugsi sér aðeins fámennan hóp löggiltra fiskútflytjenda, og fái þeir einir og engir aðrir sérleyfi til að flytja út allan fiskinn, en fiskimálanefnd ákveði verðlag og skapi að öðru leyti öryggi um þessa verzlun fyrir þá, sem hana reka. Með þessu, með því að bjóða í senn öryggi og sérréttindi, held ég, að hæstv. ráðh. hafi tekizt að finna agn, sem mörgum verður á að gleypa, og a. m. k. nægilega mörgum til þess að S. Í. F. er úr sögunni, enda er það ósköp eðlilegt, að menn velji það skipulagið, sem rýmst er og mest athafnafrelsi leyfir, ef öryggið er jafnt. Og þótt ég sé þeirrar skoðunar, eins og ég síðar skal víkja nánar að, að hinir löggiltu sérréttindamenn muni ekki eiga sér langan aldur, heldur sogast fyrr en varir ofan í hyldýpi einokunarinnar, þá veit ég, að í öndverðu er skoðun manna á þessum efnum skipt, og trú margra á varanleik þessara fáu löggiltu útflytjenda meiri en mín. En einmitt af því stafar voðinn. Mér er þess vegna alveg ljóst, að hæstv. ráðh. með þessu hefir komið S. Í. F. fyrir kattarnef. Nægi það ekki, hefir ríkisstj. hugsað fyrir varaliði í herferðinni gegn S. Í. F. Í 5. gr. frv. stendur: „Þeir, sem samkv. 4. og 5. gr. fá löggildingu nefndarinnar sem útflytjendur, verða að skuldbinda sig til að hlíta fyrirmælum hennar um framboð og lágmarksverð á fiski, sem seldur er til útlanda, um skiptingu markaðsstaða, útflutningstíma, afhendingu gjaldeyris og annað það, sem nefndin setur að skilyrði fyrir veitingu útflutningsleyfa samkv. lögum þessum“. Bið ég nú hv. hlustendur að athuga, að fiskimálanefndin, sem á að hafa allt þetta vald, er skipuð 7 mönnum, og er vali þeirra þannig hagað, að meiri áherzla virðist hafa verið lögð á að tryggja rauðan flokkslit en fagþekkingu. Þessa nefnd, svona skipaða, á S. Í. F. nú fyrst að biðja um löggildingu. Segjum, að þessari Rauðku þóknist að veita það. Hvað er þá fengið? Hverju mega þeir Richard Thors, Ólafur Proppé, Kristján Einarsson, Magnús Sigurðsson og Helgi Guðmundsson þá ráða? Ekki mega þeir bjóða út fisk nema með leyfi Rauðku. Ekki verðleggja hann, nema með leyfi Rauðku. Ekki ráða, í hvaða markaði hann fer, nema með leyfi Rauðku. - Hafi nú Rauðka allra mildilegast leyft sölu og ákveðið verðið og markaðslandið, þá mega samt sem áður fyrrnefndir fimm trúnaðarmenn fiskframleiðenda ekki ofmetnast og halda, að þeir ráði öllu. Enn er nefnil. eftir að spyrja Rauðku, hvenær senda megi fiskinn og hvað hún vilji, að gert sé við andvirðið. Loks mega fimmenningarnir ekki gleyma, um leið og þeir kveðja þennan valdamikla húsbónda, að spyrja, hvað „annað“ húsbóndinn setji að skilyrði fyrir útflutningsleyfi. M. ö. o.: fimmmenningarnir eru með þessum lögum algerlega sviptir öllu valdi. Ég verð því að telja alveg víst, að þeir reynist ófáanlegir til þess að starfa áfram sem einskonar vikadrengir hjá Rauðku, enda væri það siðferðislega rangt af þeim. Margir framleiðendur, sem borið hafa og bera traust til þeirra, mundu ef til vill fela þeim umboð sín áfram. Móti slíkum umboðum geta fimmmenningarnir ekki tekið, blátt áfram af því, að vald Rauðku tekur öll ráð úr þeirra höndum, og þekking þeirra og vit veitir því alls enga tryggingu fyrir sæmilegum árangri, en það er einmitt sú þekking og það vit, sem framleiðendur ætla að fela forsjá sinna mála með því að fá fimmmenningunum umboð sín. Það væri því hrein og bein blekking við þá framleiðendur, sem ekki eru nægjanlega kunnugir hinni nýju löggjöf, ef fimmmenningarnir tækju við umboðunum. Hinir, sem þekkja, hvernig allt er í pottinn búið, vita, að slíkt umboð er þýðingarlaust, og bjóða það því ekki fram. Ákvæði 5. gr. um fullkomin yfirráð fiskimálanefndar mundu því ein og út af fyrir sig fella S. Í. F. að velli. Það er því ekki eitt, heldur margt, sem veldur, að fyrsta afleiðing af þessu frv. ríkisstj. verður sú, að S. Í. F. hverfur úr sögunni, og hæstv. ráðh. getur verið alveg rólegur um það, að S. Í. F. verður ekki kviksett. Með því að hampa löggildingu og sérréttindum til útflutnings framan í þá, sem ráða yfir 20 þús. skpd., og með því að gera fimmmenningana, sem stjórna nær allri fisksölunni, að valdalausum vikadrengjum fiskimálanefndar, hefir ráðh. áreiðanlega tekizt að ganga frá S. Í. F. steindauðu. Og hafi hæstv. ráðh. gengið þess dulinn, hefir hann látið aðra hugsa þetta mál fyrir sig, og verið einstaklega slysinn í valinu. Hv. frsm. tók að sér það göfuga hlutverk að rægja S. Í. F. og fór í því skyni alrangt með heimildir. Kvað hann heila landshluta hafa orðið afskipta með útflutning, og vitnaði í því skyni í ræðu form. S. Í. F., Rich. Thors. Sleit hann þar út úr samhengi allt, sem verða mátti málstað hans til stuðnings, en sleppti öllu öðru. Á morgun mun ég leggja fram skýrslu, er sýnir útflutninginn eftir fjórðungum, svo hljóðandi: Austfirðingafjórðungur ........ 51% Vestfirðingafjórðungur ........ 62 - Norðlendingafjórðungur ........ 52 - Sunnlendingafjórðungur .........68 - Þá vildi hann reyna að gera h/f Kveldúlf tortryggilegt í sambandi við sölu á Barcelona-markaði, og gaf í skyn, að af 4800 t. hefði Kveldúlfur átt 4000 t. Þetta er rangt. Kveldúlfur átti einungis 1400 t., og það svo mikið af því, að hann hafði yfir að ráða fiski, sem mest var eftirsóttur á þessum markaði. Þegar nú S. Í. F. er dautt, munu ýmsir byggja vonir sínar á takmörkuðum fjölda löggiltra útflytjenda. Ég vil ekki bregðast þeirri skyldu að segja sem er, að ég er öldungis sannfærður um, að það er a. m. k. mjög miklum vandkvæðum bundið, að samræma sölutakmarkanir í neyzlulöndunum við það skipulag, svo að allir framleiðendur geti sæmilega við unað. Og áreiðanlega verður það ekki reynt til lengdar undir forystu ráðh., sem trúir á ágæti ríkiseinkasölunnar. Það mun reynslan sýna. Ég er því alveg sannfærður um, að frá banabeði S. Í. F. eru ekki nema örfá spor yfir í vöggu einkasölunnar, en þaðan eru aftur örfá skref yfir í rústirnar. Þetta er skoðun okkar sjálfstæðismanna, og raunar margra annara líka. Hæstv. ráðh. tekur á sig þunga ábyrgð, með því að beina saltfiskverzluninni inn á þessa braut, mjög þunga. Og hvaða ástæða var til þess? Undanfarin 3 ár hefir S. Í. F. haft nær alla saltfiskverzlunina með höndum. Milljónatugi hefir þjóðin grætt á þeirri starfsemi. Nú fyrir tæpum mánuði kom í fyrsta skipti saman fulltrúafundur. Hann samþykkti ný lög og starfsreglur fyrir S. Í. F. Umboðsmenn fyrir yfirgnæfandi meiri hluta framleiðenda og framleiðslu voru ánægðir, og sá fulltrúinn sem helzt deildi á S. Í. F., sagði, að S. Í. F. „hefði verið og ætti að vera sverð og skjöldur framleiðenda“, svo ég noti hans eigin orð, og að „Austfirðingar mundu ekki leggja það versta til málanna, þegar til kæmi að halda utan um samtökin“, bætti hann við. Ekki svo mikið sem ein einasta rödd mælti einkasölunni bót. Ofan á þetta kemur svo hæstv. ráðh. með einkasöluna sína. Af hverju? Af því að umboðsmenn fyrir örlítið brot framleiðendanna urðu undir með tillögur sínar, vildu um starfsreglur S. Í. F. ganga lengra en gert var, í áttina til samvinnufélaganna. Þessa menn skorti mýkt til að beygja sig, biðlund til að bíða eftir þeirri þróun, sem reynslan sýndi farsælasta. Af þessum ástæðum á nú að svínbeygja hinn stóra meiri hluta til hlýðni við hinn litla minni hluta, enda þótt fyrirsjáanlegt sé, að af því leiði einkasala á saltfiski. Er það mikill kjarkur, meðan ekki er moldað hræið af síldareinkasölunni, þeirri þjóðarskessu, sem alla húðfletti og mergsaug, sem nærri henni komu, en steyptist síðan fyrir björg með háðung og skömm. Var afkoma síldareinkasölunnar svo bág og bölvuð, að enda þótt sjómenn hefðu gefið alla vinnu sína og útgerðarmenn lánað skip sín endurgjaldslaust og staðizt þó allan kostnað við rekstur þeirra í heilar tvær vertíðir, þá hefði þetta fyrirtæki samt orðið gjaldþrota. Þetta er ekki fordæmi að fylgja. Þetta er víti til að varast, og ég játa, að mig brestur kjark til að horfast í augu við framtíðina, ef eins hörmulega skyldi takast um fisksöluna. Ég sagði áðan, að hæstv. ráðh. tæki með þessu á sig þunga ábyrgð - mjög þunga. Slík ábyrgð reynist ef til vill ekki of þung hæstv.forsrh. eða hæstv. fjmrh. En hún mun reynast of þung sérhverjum hugsandi manni, er finnur til áábyrgðar. Mér kemur því ekki á óvart, þótt þær drápsklyfjar sligi hæstv.atvmrh. áður en lýkur.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Í þeim umr., sem nú standa yfir, hafa fulltrúar stjórnarflokkanna rakið mjög ýtarlega gang málanna á hinum síðustu tímum, og verður þar ekki um bætt. En mér þykir hlýða að rifja nokkuð upp stjórnarfar síðustu ára, síðan þeir flokkar tóku við stjórnartaumunum, sem nú eru í minni hl. og deila á þá stj., sem nú situr, og stuðningsmenn hennar. Ég veitti því eftirtekt, að formaður Sjálfstfl., hv.þm. G.-K., byrjaði frumræðu sína á því að láta í ljós mikla undrun yfir því, að flokkur hans hefði ekki unnið sigur við kosningarnar í vor. Það var auðséð, að honum hafa verið þetta sár vonbrigði. Ég býst við, að manni geti út frá þessu dottið í hug orð þau, sem Njála segir mjög greinilega frá. Maður, sem særðist mikið í orustu, horfði á fót sinn og sagði: „Ekki þarf að að hyggja, af er fóturinn“. Sama hygg ég, að form. Morgunblaðsflokksins megi um þetta segja. Ósigur hans var glöggur og greinilegur, og því átakanlegri, sem hann kom honum meir á óvart. Ég vil reyna að svara þeirri spurningu að nokkru leyti, sem form. Morgunblaðsflokksins bar fram. Vil ég þá byrja á því, að það, sem hefir valdið ósigri hægri flokkanna, en sigri vinstri flokkanna, hafa verið jöfnum höndum málefni flokkanna og menn. Það er öllum ljóst, að höfuðsóknin af hálfu Íhaldsfl. hefir bæði nú í þessum umr. og í blöðum þeirra og á mannfundum snúizt mjög á móti framsóknarmönnum, og sér í lagi gegn þeim. Það er mönnum kunnugt, að þó að kosningasigur jafnaðarmanna væri mikill í vor sem leið, þá var hann þó ekki langt fram yfir það, sem menn bjuggust við, bæði flokksmenn Alþfl. og andstæðingar hans. Sigur Framsfl. var aftur miklu meiri en andstæðingar hans bjuggust við, eftir því sem málum var komið. Þess vegna hefir aðalandstaðan beinzt gegn okkur framsóknarmönnum, og þess vegna beita þeir nú öllum sínum kröftum til þess að reyna að hrekja okkur af velli. Þessi aðstaða íhaldsins gagnvart framsóknarmönnum kom fram strax í vor, eftir kosningarnar. Hér í Reykjavík tæmdust göturnar alveg af aðalleiðtogum flokksins fyrstu dagana á eftir, og fyndinn maður úr Árnessýslu, sem var staddur hér í bænum, sagði um leiðtoga Morgunblaðsmanna, eftir að hann hafði kynnzt ástandinu í bænum, að það færi svo lítið fyrir þeim, að það væri rétt eins og þeir óskuðu bara að fá að lifa. Þeir, sem hafa heyrt ræður hv.þm. G.-K. í þessum eldhúsumræðum, hafa hlotið að finna, að hann er gegnsýrður af sömu tilfinningunni, sem bar svona mikið á fyrst eftir kosningarnar í vor. Þegar á að gera yfirlit yfir þetta mál, þá er ekki hægt að fara skemmra aftur í tímann en til vorsins 1932, þegar sú stj. var mynduð, sem hv. 1. þm. Skagf. og hv. 10. landsk. voru báðir í af hálfu núv. stjórnarandstæðinga. Þá um vorið, rétt eftir stjórnarskiptin, sagði Jón Þorláksson, fyrrv. form. Sjálfstfl., í Morgunblaðinu, að það væri föst stefna flokksins og sín að fá lánaða nokkra menn af framsóknarmönnum og stýra með þeim, þegar þeir hefðu ekki sjálfir meiri hl. Hann vildi koma sér upp varaliði af framsóknarmönnum, og þó undarlegt megi virðast, þá voru til menn í flokknum, sem ekki þykktust við þessa gífurlegu lítilsvirðingu, heldur fóru strax samningsbundnir í þjónustu Jóns Þorlákssonar og Sjálfstfl. Fremstur af þessum mönnum, og aðalmaðurinn í öllu þessu ráðabruggi, var þáv. landbrh., sem er nú hv. 10. landsk.þm. Hann gekk frá samningunum um þessa varaliðsmenn við ráðandi menn Morgunblaðsins, og hann hefir síðan verið aðalmaðurinn í varaliðinu, sem Sjálfstfl. taldi sig þurfa að draga að sér. Um þennan mann hefir það verið sagt af einum merkismanni Íhaldsfl., að hann kynni betur en flestir aðrir að þjóna bæði kirkjunni og veröldinni. Þetta er orð að sönnu, og þetta hefir komið fram í allri hans starfsemi. Hann var áður álitinn mjög framarlega sem leiðtogi kirkjunnar, og hafði margt til að bera, sem slíka menn má prýða. En eftir að hann gekk í þjónustu Jóns Þorlákssonar, þá hefir hann sýnt, að hann er líka veraldarinnar maður. Þá lagði hann frá sér hina kirkjulegu grímu og lét sjá framan í sitt veraldlega andlit, og honum hefir ekki tekizt að koma á sig hinni kirkjulegu grímu aftur, svo að þeir, sem hafa orðið fyrir vonbrigðum með þennan mann, hafa orðið það vegna þess, að þeir sjá nú aðeins það, sem kemur fram í þeirri aðstöðu, sem hann hefir tekið sér 2 síðustu árin. Þegar hv.þm. G.-K. undrast yfir því, að flokkur hans var ekki betur settur en raun varð á í kosningunum í vor, verður maður að leita að nokkrum ástæðum til þess. Og þá er fyrsta spurningin um það, hvernig þau áhrif hafi verið, sem Íhaldsfl. hafði síðasta stjórnartímabil sitt. Á fjárl. var afarmikill tekjuhalli ár eftir ár, og það þrátt fyrir það, þó að þáv. fjmrh., Ásgeir Ásgeirsson, gerði sitt ýtrasta, til þess að vinna á móti því. Hann mætti þar stöðugri mótstöðu af hálfu íhaldsmanna, þar sem þeir felldu skattafrv. hans, og þeir voru alveg hlífðarlausir fyrir því, þó að stj. gengi svona illa og skuldirnar ykjust stöðugt, bæði fastar og lausar, þar sem þeir gerðu kröfur um aukin útgjöld, en neituðu aftur að samþ. nauðsynlega skatta. Ég ætla að segja frá því, hvernig stuðningsmenn þáv. stj. sökktu landinu alltaf dýpra og dýpra í skuldafenið, og minnast þá fyrst á það, að árið 1932, eftir að sjálfstæðismenn fóru að taka þátt í stj. landsins, þá myndaðist skuld við banka einn í Danmörku, sem nam kr. 800000.00, og þar að auki myndaðist þá kr. 150000.00 skuld vegna skyndilána, sem hv. 10. landsk. var svo hrifinn af að mynda hér innanlands. Þó fór hálfu verr á árinu 1933. Þá var tekið lán að upphæð kr. 1320000.00 hjá Barclay's Bank í London, og þá var líka tekið lán til vega- og brúargerða, kr. 534000.00. Það, sem liðið var af árinu 1934 áður en stjórnarskiptin urðu, voru sjálfstæðismenn og hv. 10. landsk., þáv. atvmrh., búnir að taka kr. 900000.00 lán hjá Barclay's Bank, og til vega- og brúargerða kr. 350000,00. Þannig var gengið frá fjármálunum eins og verst gat orðið. Fjárhirzlur ríkisins voru alveg tómar, þegar þessi mikli veraldarmaður, hv. 10. landsk., fór úr stj. Hann gerði meira en nokkur annar maður hefir gert af því að taka lítil lán til lítilla hluta. Það ganga nú í peninga stað víða um landið skuldabréf, sem hann hefir dreift út í kaup og á annan hátt, og það er ástæðan til þess, að núv. stj. hefir neitað að taka lán til slíkra hluta. Þeirri stj., sem nú situr, er það jafnljóst, að eins og jafnvægi verður að vera í fjárl., eins er óhugsandi að sökkva öllu í botnlausar skuldir, eins og hv. 10. landsk. gerði í sinni stjórnartíð. Nú er svo komið, að mikið af því fé, sem ganga átti til vega- og brúargerða, fer til þess að borga af bráðabirgðalánum, sem til var stofnað á áðurgreindan hátt. Þegar þessir menn skildu við garðana í Gröf, þá er fjármálastjórn íhaldsins þannig komin, að þó að það sé álitið, að mest af efnum landsins séu saman komin í Reykjavík, þá er álitið ekki betra á fjármálum bæjarins en svo, að þegar borgarstjóri siglir til þess að reyna að fá lán til Sogsvirkjunarinnar, þá þýðir honum ekkert að fara, nema hann fái hjálp frá ríkinu, ríkisábyrgð. Með honum er svo sendur Sigurður Jónasson, fyrrum bæjarfulltrúi, til þess að aðstoða hann við lántökuna í Svíþjóð. Þetta ástand er ekki hægt að skýra nema á einn veg, sem sé með hinu gífurlega óáliti, sem myndazt hefir í öðrum löndum á efnahag ríkisins, vegna fjármálastjórnar íhaldsins. Þessir ráðh., og samherjar þeirra, eru ákaflega hrifnir af að hafa myndað fisksölusamlagið. En hvernig eru launakjörin þar? Þau eru þannig, að 3 menn, sem skipa stjórn samlagsins, hafa hver um sig kr. 24000.00. Þeir hafa skammtað sér þetta sjálfir með góðu samþykki hins ágæta sparnaðarmanns, hv. 10. landsk. Þessir menn hafa samtals 72000 kr. í laun, á sama tíma og útvegurinn er með því yfirbragði um fjárráð, sem svo mjög er talað um á þessu þingi. Ég ætla að taka annað dæmi þessu líkt. Pétur Magnússon málafærslum., sem er einn af helztu mönnum Sjálfstfl., sótti mál fyrir undirrétti og hæstarétti fyrir fyrrv.ríkisstj. Mér er sagt, að fyrir það hafi hann heimtað kr. 30000.00, og hann hefir sjálfsagt fengið það. Samhliða því útvegar hv. l0. landsk. honum kr. 7000.00 fyrir að líta eftir kreppulánasjóði, ofan á full bankastjóralaun í Búnaðarbankanum og allt, sem hann hefir þar fyrir utan. Þessir sömu menn, sérstaklega þó hv. 1. þm. Skagf., lét Ludvig C. Magnússon fá 5000 kr. fyrir að ofsækja Pálma Loftsson, og reyna að komast eftir því, hvort 500 fiskar hafi komið í vörpuna í hvert skipti, sem Þór kastaði vörpu við Vestmannaeyjar. Ekki tók betra við, þegar hv. 1. þm. Skagf., þáv. dómsmrh., rétti Einari Jónassyni 1000 kr. Og um sama leyti borgaði sami maður ekkju einni hér í bænum 2000 kr. fyrir það, að hún hafði misst vínveitingaleyfi, þegar bannl. voru sett á, árið 1909, og það þó að hún væri búin að tapa máli um þetta fyrir 3 dómstólum. Það er ekki hægt að hugsa sér verri fjármálastjórn en þá, þegar farið er að kasta peningum út til einstakra manna, ekki til almenningsheilla, heldur bara sem ölmusum. Ekki batnar þessi stjórnmálasaga íhaldsins, þegar að utanríkismálunum kemur. Það er öllum kunnugt, að fyrrv. stj., einmitt þeir menn, sem eru í andstöðu við þá stj., sem nú situr, sendu mann einn, sem almennt er kallaður Laugi landi, til útlanda sem sendiherra landsins. Þetta er maður, sem mun hafa verið dæmdur fyrir brugg og mun hafa verið sendur heim áður frá útlöndum. Sveinn Björnsson sendiherra sendi þennan mann strax heim á 2. farrými, og bannaði að láta hann fá nokkuð á leiðinni nema einfaldasta mat, rétt til þess að halda í honum lífinu. Þannig fékk sú stj. þennan sendiherra heim aftur. Annað dæmi ætla ég að nefna viðvíkjandi ráðsmennskunni út á við. Þegar menn voru sendir suður til Spánar á síðasta vetri, til þess að semja um fiskinnflutning okkar þangað, þá var eindregið lagt til, að Helgi Guðmundsson bankastjóri bættist í hóp þeirra manna, sem senda átti, bæði vegna kunnugleika hans þar og annara kosta. Kveldúlfur reis þá á móti þessu af sinni venjulegu verzlunaragitationsástæðu, og við lá, að Magnús Guðmundsson ætlaði ekki að fá að senda þennan mann, sem þó vitanlega var alveg sjálfsagt. Að lokum var það þó knúið fram, að Kveldúlfur varð að láta undan og þola það, að þessi maður bættist í förina. Maður talar ekki um smámuni eins og það, að þessir menn höfðu 4 skipstjóra á fullu kaupi, en venjulega ekki nema eitt varðskip í förum. Og ekki bætir það um, að það var svo að kalla engin landhelgisgæzla hjá þessum mönnum. Síðan Einar Einarsson skipherra tók við Ægi aftur, þá hefir brugðið svo við, að togarar sjást ekki framundan Ólafsvík eða Sandi. Ef lögbrjótarnir vita, að duglegir menn stjórna skipunum, þá hefir það þau áhrif, að landhelgin þurrkast alveg af lögbrjótum. Þá má minna á Lárus Jóhannesson málflutningsmann. Hann ætlaði að græða 1 til 2 millj. á máli, sem hann höfðaði á vínverzlunina. Hann tapaði því nú samt sem áður. Litlu seinna höfðaði hann annað mál á vínverzlunina og ríkið, út af samningum, sem Rosenberg veitingamaður hafði gert um útsölu á áfengi. Lárus Jóhannesson taldi, að álagning vínverzlunarinnar hefði verið of há, samanborið við þær prósentur, sem Rosenberg hafði fengið af vínunum. Pétur Magnússon, sem búinn var að fá 30 þús. og sem var málafærslumaður í þessu máli, skrifaði þá 9. júlí í sumar bréf til stj., hv. 1. þm. Skagf. og hv. 10. landsk., og ráðlagði þeim að láta Lárus Jóhannesson fá peninga þá, sem hann gerði kröfu um að fá, vegna þess, að líkur væru til, að ríkið tapaði málinu. Nú hefir landið unnið þetta mál. Það eru kr. 60000.00, sem ég hefi þarna lagt á borð með mér frá fyrri tíð, en sem Pétur Magnússon ætlaði að gefa Lárusi Jóhannessyni, sem ekki varð þó af, vegna þess, að það var maður í stj., sem ekki vildi samþ. þessar fjárreiður. Ofsóknin á hendur Einari Einarssyni skipherra kostaði landið ekki minna en kr. 30000.00. með kaupi hans þann tíma, sem hann var í landi, og þeim málafærslukostnaði, sem fór til þess að reyna að krenkja æru hans og heiður. En eftir látlausa ofsókn á hendur þessum manni í 2 ár, þá er þessi flokkur, sem stendur að Morgunblaðinu, svo niðurbrotinn, að þeir hafa ekkert að segja, þegar Einar Einarsson siglir aftur út á hafið til þess að vinna fyrir land sitt. Eitt af hinum ágætu fjármálastrikum fyrrv. stj. var það, að á meðan hið stóra sprengimál Lárusar Jóhannessonar stóð yfir, þar sem hann hélt því fram, að landið hefði grætt of mikið á áfengi, þá skrifaði þáv. dómsmrh., Magnús Guðmundsson, forstjóra áfengisverzlunarinnar og leggur það til, að vínin verði lækkuð yfirleitt til samræmis kröfum þeim, sem Lárus Jóhannesson gerði. Þessi undirmaður ráðh. gerði þetta samt ekki, heldur pantaði vínin á flöskum frá Spáni til þess að veikja ekki málstað ríkisins með lækkun á vinunum. Hann hlýddi því að forminu til skipun yfirboðara síns, en bjargaði um leið málinu. Það, sem sparaðist við það, að hv. 1. þm. Skagf. var ekki hlýtt, voru kr. 30000.00. Menn verða nú ef til vill ekki hissa á því, þó að þjóðin óski ekki eftir að hafa slíka stjórn í landinu, og þó að hún hafi verið búin að fá nóg af þeim flokki, sem þessa stj. studdi. En ofan á þetta allt bættist þó það, að Íhaldsfl. tók jöfnum höndum saman við grímumenn, undir forustu hv. 10. landsk., og ofbeldisflokk, sem hótað hafði manndrápum og hverskonar glæpum á undanförnum missirum. Íhaldsfl. gekk i bandalag við nazista, og þeir höfðu sameiginlegan lista við bæjarstjórnarkosningarnar hér í fyrra. Jón Þorláksson þakkaði þeim, og þeir þökkuðu Jóni. Á landsfundi sjálfstæðismanna prédikaði form. flokksins þessa útlendu ofbeldiskenningu. Hann hótaði að afnema prentfrelsið, og með því fer allt annað frelsi í ofbeldislöndunum. Um sama leyti prédikaði Knútur Arngrímsson, sem flokkurinn síðan sendi til Þýzkalands, alla þá kúgun og allan þann réttindamissi, sem ofbeldisstefnu þessari fylgja. Það lá beint fyrir, að bandalag yrði gert milli Sjálfstfl. og nazista, og yfirlýsing um það var þegar komin fram. Þeir voru reiðubúnir til þess að stjórna með ofbeldi. Það er ekki hægt að segja, að þetta hafi verið heimskulegt hjá þessum mönnum, vegna þess, að aðstaðan var þannig, að annaðhvort urðu þeir að stjórna með ofbeldi, eða þá að hinar fátæku vinnandi stéttir urðu að rétta sig við, eins og nú er að stefnt. Og að því á að vinna, með því m. a, að þyngja skattana, og láta t. d. þá menn borga þá, sem skammta sér sjálfir kr. 24000.00 í laun, í viðbót við allt annað, sem þeir hafa, því að það er kunnugt, að forstjórar Kveldúlfs hafa kr. 30000.00 í eyðslueyri, hver um sig, þó að fyrirtækið gangi ekki betur en hv.þm. G.-K. hefir lýst hér. Um það var þess vegna barizt í kosningunum í vor, hvort almenningur ætti að sigra eða útlend ofbeldisstefna, með allri þeirri takmörkun á persónufrelsi manna og öllu því menningarleysi, sem henni fylgir. Ég verð því að játa, að það var í raun og veru alls ekki heimskulegt af leiðtogum Sjálfstfl. a. m. k. að hugsa eins og þeir gerðu, þó að það hafi ef til vill ekki verið hyggilegt af þeim að tala eins og þeir hugsuðu. En þeir þóttust svo vissir um sigurinn, þegar þeir óðu framan að okkur framsóknarmönnum með fallbyssum, en grímumenn að baki okkar með vígvélum. Ég hefi nú sagt nokkuð frá málefnum og mönnum þeirra flokka, sem undir urðu í kosningabaráttunni í vor. Frá mínu kjördæmi er það að segja, að ég var ekki viðstaddur í kosningabaráttunni þar í vor. Ég fór þar um áður, og það varð að samkomulagi milli mín og samherja minna þar, að ég gæti unnið fyrir flokkinn annarsstaðar, þar sem honum lægi meira á. Í kjördæmið voru sendir menn frá 4 flokkum til þess að reyna að spilla kosningarsigri framsóknarmanna þar. En í hverjum einasta hreppi voru menn, sem gátu mætt hvaða manni sem var, úr hvaða stjórnmálaflokki sem var. Í þessu héraði hefir verið skipulögð samvinna í hálfa öld, og meira þó. Í þessu héraði þekkir fólkið, hvernig það á að fara að því að bjarga sér sjálft. Í stuttu máli, ástæðan til þess, að ég vann kosninguna þar í vor, var ekki mín vinna við kosninguna, heldur flokksins. Það var vinna Jóns á Gautlöndum, sem nú hvílir í gröf sinni, og annara slíkra ágætra manna. Það voru samvinnumenn, sem ekki vildu nazisma, landhelgisgæzlu eins og hún var hjá Magnúsi Guðmundssyni, og vitlausar lántökur. Þeir vildu fyrst og fremst menningu og sjálfstæði. Það var þess vegna eðlilegt, að uggur kæmi yfir sjálfstæðismenn í vor eftir kosningarnar. Þeir hafa tapað. Fólkið vill ekkert hafa með þá að gera eða ofbeldis- og kúgunarkenningu þeirra, og óstjórnlegar launagreiðslur til einstakra manna, eins og t. d. kr. 72000.00 til 3 manna fyrir að þykjast selja fisk. Það kom fram í ræðu hv.þm. G.-K. í dag, hve mikið má treysta þessum mönnum. Þessi hv.þm. sendi einu sinni nokkur hundruð skippund af frosnum fiski til Spánar svo undirbúningslaust, að hann grotnaði allur niður þegar þangað kom og gereyðilagðist. Ekkert sýnir betur algerðan menningarlegan vanmátt þessara manna en það, að engir af þessum mönnum kunna spánska tungu, eða hafa þá þekkingu á náttúru landsins, að þeir geti afstýrt öðru eins bjánastriki eins og fiskbráðnan hjá Kveldúlfi var. Ég hefi reynt að gera það ljóst, að það, sem á milli bar í kosningunni í vor, voru annarsvegar málefni flokkanna og annarsvegar menn flokkanna. Það er nú svo, að í 9 ár hefir enginn íhaldsforkólfur þorað að láta sjá sig í Þingeyjarsýslum. Eftir að þeir Þórólfur í Baldursheimi og Arnór Sigurjónsson stökktu á brott Jóni Þorlákssyni af fundinum á Breiðumýri, vita þeir, að þangað er þeim ekki til neins að koma í pólitískum erindagerðum. Þar, sem samvinnumenn hafa starfað jafnötullega og þar, hefir skapazt slík fyrirlitning á þessum vesælu foringjum íhaldsins, að ekkert vegur þar í móti. Þó var útlitið þar sízt glæsilegt á byrjunartímum samvinnustefnunnar. En aldrei hefði forvígismönnum samvinnustefnunnar getað komið til hugar að flytja aðra eins ræðu og hv.þm. G.-K. fór með hérna um daginn. Slíkan harmagrát hefðu þeir skammazt sín fyrir. Og þessi sami hv.þm. vill veita mönnum 30 þús. kr. árslaun fyrir að gera lítið, en láta jafnframt fél. fara á hausinn. Nú hafa samv.menn tekið höndum saman við hina skipulagsbundnu verkamenn bæjanna, og þeir ætla sér nú að reisa atvinnuvegina við á sama hátt og samvinnumenn gerðu fyrrum í Þingeyjarsýslum, með vinnu, framsýni og ráðdeild. En það er skiljanlegt, að forstjórar Kveldúlfs séu andvígir þeirri skipulagningu fisksölunnar, sem nú er ráðgerð. Þeir hafa ekki getað gert þetta með sínu einkaframtaki. Og þeir óttast, að fólk komist almennt að því, hve illa þeir eru að sér í þessum efnum. Ég skal nefna dæmi um þetta. Í fyrra fór ég til Spánar og dvaldi þar einn mánuð. Ég kann ekki spönsku, en það eitt, að ég var þarna sem túristi, varð sjálfstæðismönnum tilefni til allskonar sögusagna um það, að ég væri að ráða undan þeim fisksöluna. Af þessu sést, hve veikt þeir standa, að þeir skuli óttast, að maður, sem aðeins dvelur einn mánuð á Spáni, geti komizt að því, hve ófullkomin starfræksla þeirra er, og geti svo frætt landa sína um það. Og það ætla ég að gera með því, sem ég lærði á Spáni í fyrra, og vona ég, að það geti orðið til að draga af þeim þá hátíðlegu grímu, sem þeir setja upp, þegar minnzt er á saltfisksöluna.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég held, að ég verði að láta Bændaflokksmenn mæta afgangi, en víkja strax að því, sem ég tel aðalatriði útvarpsumr. þeirra, sem hér fara fram. Á ég þar við fullyrðingar hv.þm. G.-K. í sambandi við fyrirætlanir Alþfl. og Framsfl. um aðstoð við útgerðina til að koma skuldamálum hennar í lag, og svo um afurðasöluna. Hv. þm. sagði, að kaldyrði hefðu fallið frá mér í garð útgerðarinnar. Það er fjarstæða. Ég játaði, að lýsing hans á erfiðleikum útgerðarinnar væri í aðalatriðum rétt. En ég tók það fram, að ekki mætti gefa stj. sök á þessu, heldur þeim, sem stjórnuðu þessum málum, dáendum einkaframtaksins og hinnar frjálsu samkeppni. Hv. þm. sagði, að það væri ekki útgerðarmönnum að kenna, hvernig komið væri, heldur skattaáþjáninni, sem útgerðin hefði orðið fyrir. Þetta er ekki nema hálfur sannleikur. Það er ekki hægt að segja, að þessi atvinnuvegur sé skattpíndari en aðrir, a. m. k. ekki að því, er kemur til tekju- og eignarskatts þess, sem við Alþfl.menn höfum að stefnuskráratriði og aðeins er lagður á skuldlausar eignir. Um útflutningsgjöldin gegnir að vísu nokkuð öðru máli, því að þau eru á lögð án tillits til efnahags, en þau höfum við Alþfl.menn alltaf barizt fyrir að fá lækkuð. - Ef segja skal allan sannleikann, verður meira að fylgja. Stjórnendur útgerðarmálanna hafa öðrum fremur leyft, að fé væri dregið frá útgerðarfyrirtækjunum og lagt í allt annað en útgerð. Ég nefni eitt dæmi, þó að það sé skylt hv.þm. G.-K., og vil ég þó engan veginn sveigja að hans fyrirtæki sérstaklega. Þetta fyrirtæki hefir tekið fé, svo hundruðum þús. skiptir, og lagt í stofnun landbúnaðarfyrirtækis uppi í sveit. Þó að ekki sé nema gott um það að segja, að jörðin sé ræktuð, þá er það skammsýni ein að draga fé frá þurfandi fyrirtækjum og leggja í önnur. Afrakstur útgerðarinnar hefir verið lagður í húsabyggingar og annað, sem ekki kemur útgerðinni beinlínis við. Það tjáir að vísu ekki að fást um það, sem orðið er, en það verður að segja allan sannleikann. Ég gerði samanburð á okkur og Norðmönnum. Hv. þm. sagði, að fyrir dugnað íslenzkra útgerðarmanna hefðu Norðmenn verið hraktir af hverjum markaðinum eftir annan, svo að þeir hefðu neyðzt til að leita annara markaða, þar sem verðlag var lægra, þeir hefðu jafnvel orðið að taka upp nýjar verkunaraðferðir, til að verða samkeppnisfærir. Þarna er heldur ekki sagður nema hálfur sannleikurinn. Er enginn vafi á, að fleiri rök liggja hér að en þau, að íslenzkir útgerðarmenn hafi bolað Norðmönnum af markaðinum. Norðmenn hafa séð, að þeim var knýjandi nauðsyn að verka fiskinn betur, til þess að geta fengið sæmilegt verð fyrir hann erlendis, og selja þá heldur minna til annara landa. Það hafa þeir gert. Og þó er nú svo komið, samkv. orðum hv.þm. og þrátt fyrir allan dugnaðinn, að útgerðin er orðin öreiga vegna hins lága verðs. Og nú erum við til neyddir að gera sömu tilraunir og Norðmenn gerðu áður en þeirra útvegur var þannig kominn. Það er glapræði að binda markað sinn við 3 lönd, eins og hér hefir verið gert, og eiga svo ekki í annað hús að venda, ef þau bregðast. Það var heldur ekki laust við, að hv.þm. viðurkenndi þetta, þó að hann staðhæfði í hinu orðinu, að útgerðarmenn hér hefðu ekki vanrækt að leita nýrra markaða, benti t. d. á, að Kveldúlfur hefði varið mörgum hundruðum þúsunda til að leita nýrra markaða fyrir hraðfrystan fisk. En þetta sannar betur en nokkuð annað, hver nauðsyn er á að breyta til um sölu þessara afurða. En ef nauðsyn er á að koma fiski vorum hraðfrystum á markaðinn, þá er engin von til, að einn útflytjandi geti tekið á sig slíkar tilraunir. Kveldúlfur hefir lagt í þetta svona mikið fé, af því að hann hugsaði sér að skapa sér með þessum hætti gróðavænleg sambönd. En það er ekki þetta, sem þjóðinni er mest nauðsyn á. Ef útgerðarmönnum var þessi nauðsyn ljós, var þeim skylt að leita til hins opinbera um styrk til slíkra hluta, og búa svo um, að allir gætu notið þess árangurs, sem næðist. En það var ekki tilgangurinn. Þetta var hugsað sem fjárgróðamöguleiki eins hlutafélags, en ekki sem hagnaður fyrir þjóðina, og þegar tilraunir þessar báru ekki tilætlaðan árangur, voru þær látnar niður falla. Það var ekki leitað til þingsins, enda þótt fyrir væri fordæmi S. Í. S. um markaðsleit á frystu kjöti í Englandi, og styrkveitingu til félagsins í því skyni. Eins er um það, sem hv.þm. sagði, að félag hans hefði áður flutt 1500 tonn af saltfiski til Suður-Ameríku, en orðið síðan að hætta við það, vegna þess, að Norðmenn gátu boðið betri kjör. Hví leituðu þeir ekki til hins opinbera um fjárstyrk, til að geta haldið áfram? Þeir óttuðust, að ef ríkið gengi í þessa ábyrgð, þá yrðu þau skilyrði sett, að allir gætu notið þess markaðar, sem þarna yrði varðveittur, en þess óska þeir ekki. Þetta er meginmunurinn á skoðunum hv.þm. og mínum. Hann telur einkaframtakið hafa leyst vandræðin ágætlega. En reynslan hefir sýnt, að það er ekki fært um að leysa þau, og þetta hefir líka hv.þm. sýnt í ræðu sinni. Þá vík ég nokkrum orðum að skuldaskilasjóði útgerðarmanna. Verð ég að segja, að ég harma það mjög, hvernig hv. sjálfstæðismenn hafa flutt þetta mál. Þeir halda því t. d. fram, að stjórnarflokkarnir séu andstæðingar málsins. Slíkt er mjög óheilbrigt. Þá vil ég geta þess, að einn af hv.flm. þessa frv. flytur jafnframt annað frv., þar sem gert er ráð fyrir, að fé því, er verja skyldi til skuldaskilasjóðs, sé jafnframt varið til annara hluta. Ég vil þó vona, að lánast megi a. m. k. að koma skuldaskilum bátaútvegsmanna í sæmilegt horf. Um það, hvers vegna ég óska, að þetta sé þannig klofið í sundur, leyfi ég mér að vísa í ræðu hv. 6. landsk. Verður að taka tillit til þess í þessu máli, hvort um einstaklinga er að ræða eða fyrirtæki með miklu hlutafé og sterkum mönnum, er að þeim standa. Í sambandi við þær fullyrðingar, að bændan., sem flutti frv. um kreppulánasjóð, hafi ekki gert ráð fyrir tekjuöflun til að mæta gjöldunum, vil ég geta þess, að þar er tvennu ólíku saman að jafna. Til kreppulánasjóðs eru nú í fjárl. áætlaðar 250 þús. kr., en í frv. um skuldaskilasjóð er gert ráð fyrir 1 millj. kr. útgjöldum þegar á 1. ári. Og þó að skuldaskil séu nú mjög aðkallandi fyrir útgerðina, þá er þetta þó ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er, að það takist að tryggja reksturinn þannig, að hann beri sig ár frá ári og velti ekki upp á sig skuldum jafnóðum. Ég vil benda hér á þýðingarmikil atriði eins og sameiginleg innkaup á nauðsynjum útgerðarinnar, svo sem salti, olíu og veiðarfærum, sameiginlegar lántökur og svo það, sem er aðalatriðið: afurðasöluna. Hv. þm. G.-K. fullyrti, að frv. hans um fiskiráð væri viturlegasta lausn málanna, sem bent hefði verið á. Þetta er alveg rangt. Ég skal lesa frv. í meginatriðum. Þá er fyrst um verkefni fiskiráðs. Í 2. gr. frv. stendur: „Verkefni fiskiráðsins er að rannsaka og gera till. um breyttar og nýjar aðferðir um framleiðslu og sölu sjávarafurða, útvegun nýrra markaða og annað, sem lýtur að vexti og viðgangi sjávarútvegsins“. Í ræðu sinni við eldhúsumr. á föstudaginn var komst hv.þm. aftur á móti svo að orði: „ .....Margt af því, sem þar er nefnt, hafa menn skrafað um sín á milli og verið sammála um, að rétt væri að reyna. En við það hefir líka setið. En nú er svo komið, að ekki dugir lengur að láta við svo búið standa. Nú verða athafnir að fylgja orðum, nú verða Íslendingar að leggja inn á nýjar leiðir í meðferð, hagnýtingu og sölu sjávarafurða. Í þessu skyni verður tafarlaust að hefja skipulagðar, víðtækar og e. t. v. fjárfrekar tilraunir undir forystu vitrustu og fróðustu manna á þessu sviði“. Hv. þm. segir réttilega, að nú dugi ekki orð eða skraf eða skrif. En samt ætlast hann til, að málunum verði við bjargað með því að setja niður n., sem hefir ekki vald til þeirra athafna, sem hann viðurkennir þó, að nauðsynlegar séu. Hv. þm. segir, að starf þessarar n. eigi að vera hliðstætt starfi utanríkismálan. Slíkt er fjarstæða. Utanríkismálan. hefir ekkert framkvæmdavald, en það verður sú n. að hafa, sem á að skipa málum útvegsins. Ég skal ekki hallmæla sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda. Það hefir gert mikið gagn. En hitt dreg ég enga dul á, að ýmsar misfellur hafa orðið á starfi þess. Það hefir t. d. verið illa séð, að þar þurfa til þess setið sjálfkjörnir framkvæmdarstjórar. Um þau orð hv.þm. G.-K., að hv. 6. landsk. hafi farið með róg um fisksölusambandið, vil ég segja það, að þetta eru óverðskulduð ummæli. En mér er hinsvegar kunnugt um, að mikil óánægja hefir verið yfir því í ýmsum landshlutum, hvernig útflutningnum hefir verið niður skipt af hálfu samlagsins. Og þótt hv.þm. vilji draga úr þessu með því að nefna hlutfallstölur, sem eflaust eru réttar, þá er um það að segja, að slíkar tölur sýna lítið, meðan ekki er upplýst, hver leggur inn fisk þann, sem seldur er. Sölusambandið hefir nú starfað í 3 ár, en það hefir engar tilraunir gert um nýjar verkunaraðferðir eða opnun nýrra markaða. Skal ég kalla til vitnis Richard Thors, aðalfulltrúa sölusambandsins. Á fulltrúafundi sölusambandsins 31. okt., þar sem fulltrúi frá Austfjörðum leggur fram till. þess efnis, að haldið verði áfram tilraunum um útflutning á hraðfrystum fiski, segir Richard Thors, að varla væri hægt að vænta þess, að stjórn S. Í. F. gæti styrkt þessa framkvæmd sem nokkru næmi. Hún hefði ekki annað fé til umráða en þau 2%, sem henni væru ætluð til þess að standast kostnað af rekstri fyrirtækisins. Ef tilraunin ætti að verða annað en hreint kák, yrði hún mjög fjárfrek, og hætt við, að þessi útflutningur gæti ekki orðið arðberandi fyrst um sinn. Líklegt væri, að verðjöfnunarsjóður tæki bráðlega til starfa, og mundi þetta frekar heyra undir starfssvið hans. Það sama áréttar svo annar fulltrúi, og svarar Richard Thors því: „Stjórn S. Í. F. hefir ekki vald til að styrkja slíka tilraun sem þessa“. Síðan las hann upp 13. gr. bráðabirgðafyrirmælanna um starfsemi S. Í. F., sem er á þessa leið: „Til þess að standast kostnað af rekstri félagsins, launum stjórnenda, skrifstofuhaldi etc., skal stjórninni heimilt að halda eftir af brúttóverði alls selds fiskjar 2% - tveim af hundraði. Ef ástæður leyfa, er stjórninni heimilt að verja einhverjum hluta þess fjár, er þannig aflast, til að greiða bætur út af fiskkaupum, ef þeim er þannig varið, að félagsmanni verið ekki gefin sök á skaðanum. Verði afgangur af fé þessu að starfstíma félagsins loknum og allur kostnaður hefir verið greiddur, skal skipta honum milli félagsmanna í réttu hlutfalli við andvirði þess fiskjar, er þeir hafa selt, fyrir milligöngu félagsstjórnarinnar“. Af þessu er það ljóst, að það er ekki tilgangur sölusambandsins að gera slíkar tilraunir, því að slíkar tilraunir verða ekki gerðar nema af stofnun, sem hefir vald. Og þetta er verkefni fiskimálan. Í 2. gr. frv. um fiskimálan. segir svo: „Fiskimálan. hefir með höndum úthlutun verkunarleyfa og útflutningsleyfa á fiski og löggildir saltfiskútflytjendur. Hún skal gera ráðstafanir til þess, að gerðar séu tilraunir með nýjar veiðiaðferðir og útflutning á fiski með öðrum verkunaraðferðum en nú eru mest tíðkaðar. Hún skal hafa forgöngu um markaðsleit og tilraunir til að selja fisk á nýja markaði og annað það, er lýtur að viðgangi sjávarútvegsins. Getur ríkisstj. veitt n. fé úr markaðs- og verðjöfnunarsjóði í þessu skyni með samþykki sjóðsstjórnarinnar“. Þetta er verkefni n., og er það annað og meira en að hafa yfirumsjón með saltfiskútflutninginum, sem ætlazt er til, að sé í höndum eins af aðalsaltfiskútflytjendunum, ef hann vill gangast undir skilyrði þau, sem til eru tekin í 4. gr. frv., en þar segir: „Félagið skal vera opið öllum fiskframleiðendum, þannig, að félög þeirra, sem ná yfir eina eða fleiri veiðistöðvar eða tiltekið svæði, hafi rétt til þátttöku og sendi fulltrúa á fundi þess. Útgerðarmenn og útgerðarfélög, sem ráða yfir 3000 skpd. saltfiskjar eða meiru, skulu eiga rétt á að gerast meðlimir og mæta eða láta mæta á fundum félagsins. Æðsta vald í félagsmálum sé hjá félagsfundum. Við kosningu fulltrúa til félagsfunda skal hver þátttakandi hafa atkvæðisrétt, er eigi miðast nema að nokkru leyti við fiskmagn. Sama gildir og um atkvæðisrétt á félagsfundum, enda fari þar enginn með meira en 1/20 af atkvæðamagni félagsins fyrir sjálfan sig og aðra“. Ef nokkuð er að marka orð hv.þm., þá vil ég ekki trúa því, að hann eða hans flokksmenn vilji ekki sætta sig við þessa skipun málanna. Ef svo er, hlýtur eitthvað annað að liggja á bak við en hann vill láta í veðri vaka. Hv. þm. segir, að þetta frv. sé borið fram til þess að sprengja fisksölusamlagið, að það muni freista þátttakenda til að slíta öllu sambandi við samlagið. En þær freistingar eru þá eins til nú þegar. Þegar kemur fram á næstu vertíð, á þá að leyfa öllum að verka eins og þeim sýnist og selja fisk til Suðurlanda? Á að láta þetta reka á reiðanum, þó að vitanlegt sé, að þessi lönd geta ekki tekið við öllum þeim fiski, sem við getum haft á boðstólum? Hv. þm. varð tíðrætt um, að þetta fyrirkomulag mundi sliga atvinnuvegina. Mér er fullkomlega ljós sú ábyrgð, sem á stj. hvílir í þessu efni. En málinu verður ekki bjargað með því að láta reka á reiðanum. Það er einmitt það, sem þessi hv.þm. vill, þrátt fyrir hjal hans um nauðsyn á umbótum, að allt sé látið reka á reiðanum eins og áður. En nú er ekki tóm fyrir meiningarlaust skraf um þessa hluti; hér er fyrst og fremst þörf á athöfnum. Það er knýjandi nauðsyn að hefjast handa um breyttar og bættar verkunaraðferðir, útvegun nýrra markaða og skipulag á sölunni. Ég skal aðeins drepa á till. mína um útnefningu manna í fiskimálanefnd. Sú nefnd skal vera þannig skipuð, að Landsbankinn tilnefnir einn manninn, Útvegsbankinn annan, Félag botnvörpuskipaeigenda þann þriðja, Fiskifélagið þann fjórða, sá fimmti skal skipaður af Sambandi ísl. samvinnufélaga, sá sjötti af Alþýðusambandi Íslands, og hinn sjöundi af atvmrh. Ég skýt því undir dóm hlustenda, hvort verr mundi séð fyrir skynsamlegri forstöðu þessara mála eftir mínum till. heldur en eftir till. andstæðinganna í frv. um fiskiráð.

Magnús Guðmundsson Hv. þm. S.-Þ. notaði sína ½ klst. aðallega til að ráðast á mig, af því að hann vissi, að ég hafði ekki nema 15 mínútur til andsvara. Hann talaði um kosningarnar í vor og honum þótti það eiginlega undarlegt, að Sjálfstfl. skyldi ekki fá meiri hl. í þinginu. En að þetta skuli vekja undrun, sýnir einmitt það, hve miklu meira álit menn hafa á þessum flokki en öðrum flokkum. Hv. þm. vildi gera mikið úr tekjuhalla í tíð síðustu stj. og vildi kenna mér og hv.fyrrv.atvmrh. um það. Ég hefi hér fyrir framan mig landsreikninginn frá 1933, en það var eina heila árið, sem sú stjórn sat. En sá reikningur sýnir, að rekstrarhallinn var sama sem enginn. Þetta eru því bláköld ósannindi hjá hv.þm. Gegnir furðu, að hann skuli treysta sér til að fara út í þessa sálma með þá landsreikninga að baki, sem tilheyra hans stjórnartíð. Hann talaði um borgun til Péturs Magnússonar fyrir málflutning, sem hann tók að sér fyrir Áfengisverzlun ríkisins. Því er þar til að svara, að forstjóri Áfengisverzlunarinnar gerði sjálfur samning við Pétur Magnússon um þessa borgun, og auk þess var málið höfðað gegn fjmrh., en ekki dómsmrh., eins og venja er í slíkum tilfellum. Þá sagði hv.þm., að ég hefði ofsótt Pálma Loftsson. Ég þori að fullyrða, að Pálmi Loftsson ber mér ekki slíka sögu, því að sú rannsókn, sem hér er um að ræða, var framkvæmd eftir beiðni hans sjálfs. Þá sagði hv.þm., að ég hefði greitt Einari Jónassyni fyrrv. sýslumanni 1000 kr. Hann sagði þetta mjög hispurslaust, en það er eigi að síður ósatt með öllu, því að ég hefi aldrei greitt Einari Jónassyni neitt. Ennfremur sagði hann, að ég hefði greitt Margréti Zoëga 2000 kr. fyrir að tapa tveimur málum. Í þessu er ofurlítið sannleikskorn. En þessi upphæð var greidd til þess að koma í veg fyrir kröfu á hendur ríkissjóði við afnám bannlaganna, af því að vínveitingaleyfi hennar var æfilangt. Nú er þessi kvöð leyst af hinu opinbera. Annars eru þetta þeir smámunir, að það tekur því varla að minnast á það. Þá kem ég að „Lauga landa“. Hann var sendur vegna sölu á „matjesild“, og ég hélt, að þessum manni væri hægt að treysta, af því að mér var kunnugt, að hann hafði unnið samskonar verk í þjónustu síldareinkasölunnar. Ég skal fúslega játa, að það var yfirsjón hjá mér að sjá ekki, að maðurinn hlyti að vera gallaður, úr því að sú stofnun hafði haft hann í þjónustu sinni. Annars finnst mér, að þessi hv.þm. ætti að þegja þegar um svona smávægilegar fjárhæðir er að ræða, þar sem sannað er, að hann sjálfur brúkaði í sinni stjórnartíð um 60 kr. á dag úr landhelgissjóði í veizlur, hestahald og bifreiðar. Um Spánarferð Helga Guðmundssonar er það að segja, að hann færðist sjálfur undan að fara, en ég fékk hann til að fara með fullu samþykki form. Fél. ísl. botnv.skipaeigenda. Þá sagði hv.þm., að ég hefði látið Einar Einarsson fara af Ægi, en ég gerði það eftir tillögu Pálma Loftssonar, þar sem hann hafði verið sakaður um að hafa breytt tölum í bókum skipsins, er snertu töku botnvörpungs. Hann gat vitanlega ekki verið skipherra áfram nema hann hreinsaði sig af þeim sökum. Þá talaði hv.þm. um mál Lárusar Jóhannessonar. Yfirlýsing Péturs Magnússonar fór ekki í þá átt, sem hv.þm. sagði. Hann gerði enga tillögu í málinu, þó að hann léti í ljós efa um, að það ynnist. Hv. þm. sagði, að ég hefði heimtað af áfengisverzluninni, að útsöluverð vínanna væri lækkað. Það er ekki rétt, en ég áminnti forstjórann um að hafa álagninguna samkv. lögum. Hann tók þá það ráð, að flytja vínið inn á flöskum, en ég var óánægður með þá tilhögun, vegna þess, að þá fór meira fé út úr landinu. Þá nefndi hann landhelgisgæzluna, eins og hann er vanur, og ávítaði mig fyrir að hafa dregið úr henni. En nú leggur hann sjálfur til, að ennþá meira verði dregið úr henni en ég gerði. Hvernig getur þetta samrýmzt? Einnig sagði hann, að ég hefði fjölgað varðskipherrum. Það er gersamlega ósatt. Ég hefi engum skipherra bætt við. Ég verð að láta þetta nægja tímans vegna, enda er venjulega hægt að komast að því rétta með því að hverfa alveg við því, sem þessi hv.þm. segir. Ég verð að koma víðar við, og vona ég, að flokksmenn mínir láti mig fá nokkrar mínútur til viðbótar, ef minn tími brestur. Hæstv. fjmrh. lét í ljós undrun sína yfir því, að ég skyldi tala um fjárlfrv., en ekki hv. 1. þm. Reykv. Þessi hæstv. ráðh. mun ekki verða spurður leyfis um það, hverjir tala hér af hálfu Sjálfstfl. En til þess að seðja forvitni hans skal ég segja honum það, að ástæðan til þess, að ég tala hér f. h. Sjálfstfl., er fyrst og fremst sú, að ég er frsm., enda hefir hv. 1. þm. Reykv. beðizt undan því að taka þátt í umr., af því að hann á afmæli í dag. Vil ég upplýsa hlustendur um þetta, vegna þess að ég veit, að þeir sakna þess, að hann tekur ekki þátt í þessum umr. Hæstv. ráðh. sagði, að ég ætti ekki að tala um illan munnsöfnuð hjá honum, meðan ég væri í flokki með hv.þm. G.-K. Ég hélt satt að segja, að hæstv. ráðh. hefði ekki ætlað að taka hann sér til fyrirmyndar, en fyrst svo er, að hann hefir ætluð að taka hann til fyrirmyndar, þá verð ég að segja, að honum hefir ekki tekizt það. Hv. þm. G.-K. var að sönnu oft bituryrtur í ræðu sinni, það er satt, en hann fór hvergi með óviðurkvæmleg orð. Og það er beinlínis eftirtektarvert í þessum umr. og umr. hér á þingi yfirleitt, hve mjög andstæðingar hans reyna að narta í hann. Og ég skil það ofur vel, því að hann tekur nokkuð harkalega á kaunum andstæðinganna, eins og sumir góðir læknar eiga til, og honum er alveg sérstaklega sú list lagin að fara hispurslausum kjarnyrðum um málstað þann, sem hann talar um. Ég skil því vel, að andstæðingum hans svíður einatt undan tökum hans, og skil, að áleitnin gegn honum sem formanni stærsta stjórnmálaflokks landsins eru stunur og andvörp þeirra, sem finna, að hann hefir tekið óþægilegar á kaunum þeirra og kýlum en þeir hefðu óskað. Annars er það um andmæli hæstv. fjmrh. að segja, að hann stillti þeim yfirleitt í hóf. Þó fór hann einu sinni út af strikinu, þar sem hann sagði, að ég hefði áætlað gjöld ríkissjóðs vísvitandi rangt. Ég skora á hann að sýna og sanna, hvar og hvenær ég hefi gert það. Ég tel það skyldu hans að sanna þetta, úr því hann er að slá því fram, en veit hinsvegar, að hann getur það ekki. Hann segist ætla að taka tekjuskattinn af hreinum tekjum. En það má líka skrúfa þær upp með „kúnstugum“ meðulum, og það hefir hann gert, t. d. með því að reikna húseigendum til tekna 10% af húsverðinu. Vitanlega nær það ekki nokkurri átt, og þegar samskonar skipun var gefin út um land, hlógu allir að því og engum datt í hug að fara eftir þeirri vitleysu. Honum datt ekki í hug að neita því, að tekjuskatturinn væri hærri hér en annarsstaðar, þar sem hann þekkti til, svo að hann ætti ekki að þurfa að brigzla okkur, þó að við séum stamir á að samþykkja þessa gífurlegu hækkun hans. Ég gæti nú trúað, að það yrði tafsamt fyrir hann að smala saman þessari ½ milljón hjá verzlunarmönnum og embættismönnum í landinu, því að hann viðurkenndi, að frá atvinnurekendum væri ekki neins að vænta. Aðferð hans virðist líka vera á góðum vegi með að leiða til þess, að bæjar- og sveitarfélög verði að biðja um leyfi til þess að leggja á sérstaka tolla, af því að ríkið eyðileggur gjaldstofn sveitarfélaganna með hinum gífurlega tekju- og eignarskatti. Viðvíkjandi rekstri ríkissjóðs tel ég það forsvaranlegt, þegar neyð er í landi hjá atvinnuvegunum eins og nú, að eigi sé gengið lengra en það, að ríkisbúskapurinn sé rekstarhallalaus, þó að eigi séu borgaðar skuldir. Það þýðir, að hvorki verður tap né gróði. Út af orðum hv. 1. þm. Reykv. um kaupgetuna skal ég segja það, að ég hlustaði á orð hans í Ed., og hann sagði, að aukin kaupgeta hlyti að koma meira eða minna fram í erlendum kaupum og ef hæstv. fjmrh. vildi koma í veg fyrir erlend kaup, þá yrði hann að minnka kaupgetuna, en ekki auka. Hæstv. fjmrh. gumaði af því, hve fjárhagsáætlunin væri rétt. Það þurfti nú samt að bæta við 100 þús. kr. til berklavarna og 50 þús. kr. í Sogsvirkjunina og skrifstofukostnaður húsameistara var áætlaður helmingi lægri en þurfti. Nefni ég þessa liði aðeins sem dæmi, til að sýna, að hæstv. ráðh. hefir enga ástæðu til að ofmetnast, því að áætlanir fjárlagafrv. voru alls ekki eins góðar og hann vildi vera láta. Hæstv. forsrh. staðfesti það, sem ég sagði um Björn Gíslason. Viðvíkjandi fundunum í Skagafirði í vor er það að segja, að þar kom fleira fram en hér hefir verið minnzt á. Með kosningaúrslitin hvað mig snertir er ég ekki óánægður, því að ég sigraði. Hæstv. forsrh. kallaði mig 1. þm. Reykv. áðan. Það hefir kannske verið af því að hann lagði svo mikið kapp á, að ég yrði ekki þm. Skagf., en ég er það nú samt. Um vegamálin vildi ég segja eitt orð. Mér er að vísu ekki ljúft að deila við hv. 6. landsk., því að mér hefir líkað vel við hann í fjvn., en ég tel, að talsverðri hlutdrægni hafi verið beitt í úthlutun fjár til vegamála, og hefir það komið niður á Dalasýslu, Borgarfj.sýslu, Rangárvallasýslu og Gullbringu- og Kjósarsýslu. En ég verð að sleppa að fara út í það frekar, því að ég er þegar farinn að taka tíma frá öðrum flokksmönnum mínum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég get ekki komizt yfir að svara nema fáu í þeim mörgu ræðum, sem hér hafa verið haldnar. Sú er þó bót í máli, að fá má einn samnefnara fyrir allar þessar ræður, því að ádeiluatriðin á stj. hafa svo oft verið endurtekin. - Því hefir verið haldið fram, að gengið væri um of á rétt bæjar- og sveitarfélaga með skattafrv. stj. Það er vitanlega fylgt sömu stefnu gegn þeim eins og einstaklingunum, að þeim er ætlað að greiða mest, sem af mestu hafa að taka. En þetta er og hefir alltaf verið eitur í beinum sjálfstæðismanna. Hv. 1. þm. Skagf. minntist á orð hv. 1. þm. Reykv. um kaupgetuna og vildi halda því fram, að orð hans hefðu fallið á þá leið, að kaupgetuna bæri að minnka, en ekki slá hana niður. Hann sagði víst hvorttveggja, og ég held, að það sé öllum kunnugt, að hann hélt því fram, að kaupgetuna bæri að minnka. Annars skal ég nota tækifærið til að óska hv. 1. þm. Reykv. til hamingju með afmælið, - ég geri ráð fyrir, að hann heyri til mín, þó að hann sé ekki hér staddur, - og ég samgleðst honum fyrir að geta haft það til afsökunar fyrir fjarveru sinni og komast þannig hjá að tala um kaupgetuna. Ég saknaði þess, að hv.þm. G.-K. flutti mér ekki þakkir fyrir að gera grein fyrir till. stjórnarandstæðinga í fjármálunum. Mér kom það á óvart, því að ég hélt, að sú grg. hefði glatt hann. Ég sýndi fram á, að till. sjálfstæðismanna í fjármálunum væru hrein skrípalæti og að niðurstaðan hjá þeim væri 3½ millj. kr. tekjuhalli, þar sem þeir gera engar till. um tekjuöflun. Þó að hv.þm. G.-K. reyndi að þrífa einhverja flík úr fatabúri stjórnarinnar til þess að hylja nekt sína og síns flokks í þessum málum, kemur það honum að engu haldi. Hann stendur jafnnakinn eftir sem áður, og þannig mun skilið við hann í þessum umr. Þá var hv.þm. G.-K. að tala hér eins og aðrir hv.þm. um, að Framsfl. væri runninn inn í Alþfl. Sönnunin fyrir þessu á að vera sú, að eitthvað í þá átt hafi staðið í Alþýðublaðinu, jafnhliða því, sem málefnasamningarnir voru birtir. Þetta taldi hann svo góða sönnun, að hann gæti ekki komið með aðra betri. Hingað til hefir hann þó ekki lagt mikið upp úr Alþýðublaðinu sem sönnunargagni. Sjálfstæðismenn hafa haldið því fram, að Alþfl. væri á móti afurðasölumálinu. Samt hefir hann nú í samvinnu við Framsfl. gengið að því að leysa þau. Svo á það að vera vottur þess, að framsóknarmenn séu í þeirra vasa. Ég skil ekki þessa röksemdafærslu; hún er of strembin fyrir mig, og ég hygg fyrir marga. Þá kom fram hv.þm. Borgf. og talaði í sama anda, og má segja, að ræða hans gengi upp í ræðu hins. Þó var eitt atriði frumlegt hjá þessum hv.þm. Hann var eitthvað að tala um rúm, mér skildist helzt hjónarúm, sem búið væri að taka úr skilrúmið. Ég þekki nú ekki slík skilrúm, en þau tíðkast máske í hans byggðarlagi og eru tekin burt þegar ástin er komin á eitthvert visst stig. Þá hefir verið nefnt enn eitt, sem á að sýna, að Framsfl. sé genginn inn á stefnu sósíalista, og það er, að flokkurinn vilji láta ríkið eiga jarðirnar. Hefir þar verið borið fram, að flokkurinn hafi svikið eftir kosningar. Til þess að hrekja þessi staðlausu ósannindi vil ég lesa hér upp úr stefnuskrá Framsfl., sem hann birti fyrir kosningar í Tímanum: „Að koma á löggjöf um erfðaábúð á jörðum, sem eru í eign ríkisins, og stuðla að því, að ríkið eða sveitarfélög geti eignazt með hæfilegu verði jarðir þær, sem einstaklingar eða lánstofnanir vilja selja“. Þetta tekur því af allan vafa um, að flokkurinn hefir komið hreint fram í þessu máli eins og öðrum, og kjósendum því fullkomlega ljóst, að hverju þeir gengu. Þá hafa þeir hv.þm. G.-K. og hv.þm. Borgf. talað mikið um einkasölufarganið, sem gengi úr öllu hófi, og þar væri Framsfl. að svíkja kjósendurna. Hv. þm. G.-K. hafði nákvæmlega sömu ummæli í útvarpsumr. á föstudagskvöldið. Það er nákvæmlega sama hugvekjan, sem hann les yfir kjósendunum. Á Alþingi 1930 var flutt frv. um einkasölu á bifreiðum og mótorum af 2 framsóknarmönnum. Þetta er því ekki aðeins í samræmi við stefnu flokksins, heldur hafa framsóknarmenn áður borið fram samskonar frv. Á það mætti líka benda, að þegar hv.þm. G.-K. var sjávarútvegsmálarh., gaf hann út bráðabirgðalög um einkasölu á saltfiski til handa Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. Þá var þessi hv.þm. ekki hræddur við, að afleiðingarnar spilltu sölunni til útlanda. En ætli það hafi ekki gert muninn, að þá átti allt að vera undir stjórn Kveldúlfs, og því ekkert að óttast. En í frv. því, sem stj. flytur um fisksölumálin, er ætlazt til, að þessum málum verði stjórnað af fiskframleiðendum sjálfum, eða öðrum, sem bera ábyrgð fyrir Alþingi. Þetta er sá mikli munur. Eftir þeirra frv. var öll stjórn í höndum fámennrar klíku, en eftir frv. stj. er stjórnin á valdi framleiðendanna sjálfra. Þá minntist hv.þm. á þetta ægilega fyrirbrigði, sem Sjálfstfl. kallar Rauðku - ég get gert það til gamans að kalla hana Rauðku -, og taldi hana öruggt tákn þess, að við værum á valdi Alþfl., þar sem tveir af okkar mönnum hefðu tekið þátt í n. eftir skipun Alþýðufl.rh. En hvernig er um afstöðu Sjálfstfl. til Rauðku? Þeir hafa ekki linnt á látum, svo ólmir eru þeir að fá að vera með í Rauðku. Þeir vilja endilega fá að vera með í n. og segja þó, að hún stefni að þjóðnýtingu. En svo þegar þeim var gefinn kostur á að setja menn í n., ætluðu þeir að komast hjá því að taka hreina afstöðu með því að láta verkfæri sitt, hv.þm. V.-Húnv., greiða atkv. á móti till. um það, en dugði ekki og var það því samþ. Þeir eru því komnir í þá klípu, að annaðhvort verða þeir að nefna menn í n. eða gera allt hjal sitt um Rauðku ómerkt. Og mér skilst, að þeir ætli að nefna menn í n. og fara þá eftir sama skipunarbréfi og framsóknarmennirnir í n., og eftir þeirra eigin rökum ganga með í þjóðnýtingunni. N. hefir hér alltaf verið líkt við Rauðku. Hv. þm. Borgf. sagði, að ekki væri vafi á því, hvert Rauðka stefnir. Samt vilja sjálfstæðismenn ólmir komast á bak Rauðku. Þeir munu þó vissulega litla stjórn hafa á henni, og mun hún hlaupa eftir sínum götum, jafnvel þó að þær liggi til þjóðnýtingar. Þessi málfærsla andstæðinganna er hæfileg fyrir þá, og eru þeir ekki ofhaldnir af að beita slíkum rökum hér í umræðunum.

Þorsteinn Briem Herra forseti! Mér þykir það hlýða að ávarpa forseta Sþ. einmitt í upphafi að þessum umr. Þ. e. a. s. 4. landsk., út af orðum, sem hann var að kasta til mín í dag. Ég vil mótmæla þeim ummælum hv. 4. landsk., að ég hefði í sumar tekið að mér fréttaflutning útvarpsins. Ég gerði ekki annað en það, að ég bað form. útvarpsráðs að láta mig vita eða vegamálastjóra, ef Alþýðusambandið bæði útvarpið að flytja fregnir af vegavinnudeilunni, og er það aðeins samkv. reglum útvarpsins um fréttaflutning, að báðir aðilar séu heyrðir áður en útvarpið flytur fregnir, sem ágreiningur er um. Ég vil líka nota þetta tækifæri til þess að mótmæla þeim óverðskuldaða og vísvitandi ósanna áburði Alþýðublaðsins og annara á vegamálastjóra, fyrir falskar skýrslur í sambandi við vegavinnudeiluna. Þetta eru því ósæmilegri ummæli, þar sem vegamálastjóri er viðurkenndur einhver reglusamasti og samvizkusamasti embættismaður þessa lands. Þegar um kaupdeiluna í vegavinnunni var að ræða, leit ég á það mái frá sjónarmiði bænda, sem flestir þurfa að kaupa út vinnu að einhverju leyti. Það eru fæstir þeirra, sem enga vinnu þurfa að kaupa. Ég vildi láta héraðsstjórnirnar hafa tillögurétt um vegakaupið og fylgdi í því þeirri gömlu reglu að láta sýslunefndir í héruðum ákveða vegakaupið í sýsluvegunum og miða kaupið í þjóðvegunum í sveitunum við það, en borga 5 aurum hærra í fjallvegum. En þá hófst vinnudeilan, ef deilu skyldi kalla. Það var ekki nema eðlilegt, þó hv. 4. landsk. þættist þurfa að taka til máls til þess að sýna, að hann hefði þó reynt að standa í ístaðinu eftir því sem hann var maður til. Jafnframt býsnaðist hann mikið yfir því, að ég væri mótfallinn verkamönnum, og vildi sýna, að ég væri þeim óvinveittur. En ég veit, að hv.þm. meinar þetta ekki. Um þessi mál voru aldrei neinir samningar gerðir, aðeins lauslegt samtal, svo hv. 4. landsk hefir þar ekki af miklu að státa. Áður en „verkfallið“ hófst hafði ég sagt hv. 4. landsk., að ég ætlaði að ákveða vegavinnukaupið 80 aura í sveitum, og leiddi þá af sjálfu sér samkv. venju, að það yrði 5 aurum hærra í fjallvegum. Það vill nú svo vel til, að ég get sannað, að ég var búinn að láta vegamálastjóra fá tilkynningu um, að þetta kaup yrði greitt, og biðja hann að benda tilkynninguna um kaupið til fulltrúa sinna og verkstjóra úti um land, áður en Jón Baldvinsson talaði við mig á föstudag 8. júní kl. 11 f. h., en þá áttu þessir „samningar“ að hafa byrjað. Höfðu símskeytin verið send um þetta þá um morguninn, sum kl. 8.15 og sum kl. 10.15. En vitanlega höfðu þau verið afgreidd frá skrifstofu vegamálastjóra daginn áður. Ég hefi hér fyrir framan mig staðfest afrit af nokkrum þessum símskeytum, sem ég skal, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp. - Ég hafði þau ekki hjá mér þegar ég talaði í dag, og því geymdi ég mér að svara þessu atriði þar til síðar. Hér er þá fyrst skeyti til Árna Pálssonar verkfræðings, sem þá er staddur á Akureyri „Heimilað byggja Þverárbrú ákveðið bjóða 80 aura tímakaup sumarvinnu frá júlíbyrjun nema á Vaðlaheiði 85 aura, látið þetta berast til verkstjóranna. Reynið koma vinnu í akkorð. Vegamálastjóri“. Til Kristjáns Hansens, Sauðárkróki. „Ákveðið bjóða 80 aura tímakaup frá júlíbyrjun. Æskilegt koma vinnu í akkorð. Nánar símtali. Símið ef nokkur breyting vinnustöðvun. Vegamálastjóri“. Til Steingríms Davíðssonar, Blönduósi. „Ákveðið bjóða 80 aura sumarkaup frá júlíbyrjun. Æskilegt koma vinnu í akkorð. Nánar símtali. Símið ef nokkur breyting vinnustöðvun. Vegamálastjóri“. Þetta var vegamálastjóri búinn að síma út áður en við Jón Baldvinsson töluðum saman, en ég hafði sagt honum nokkrum dögum áður, að kaupið í vegavinnunni væri ákveðið 80-85 aurar. Þetta er staðfest af skeytum vegamálastjóra. Skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp skeyti frá 19. júní. „Briem ráðh., Stórholti. Sumarkaup ákveðið síðustu mánaðamót 80 aura sveitum 85 aura heiðum. Vegamálastjóri“. Þegar þetta skeyti er sent, er ég staddur vestur í Dalasýslu og fæ það til að staðfesta ummæli mín þar. Það hefir því komið greinilega í ljós, að kaupið var ákveðið áður en Jón Baldvinsson kemur að „semja“ við mig. Það breytti engu, þó ég gengi inn á að samþ. að tryggja lágmarkskaup í akkorðsvinnu. Því bæði vegamálastjóri og ég viljum styðja að akkorðsvinnu og teljum, að báðir aðilar græði á því. Ríkið fær meira fyrir sína peninga og verkamaðurinn fær hærra dagkaup, af því að hann vinnur yfirleitt betur. Ég þykist þá hafa að fullu svarað hv. 4. landsk. Skal ég þá koma að hæstv.forsrh. Hann reyndi ekki að verja sig í þeim atriðum, sem ég kom inn á í ræðu minni, og voru þar þó nokkuð mörg atriði, sem hann hefði haft fulla ástæðu til að bera af sér, ef hann hefði getað. En í stað þess var hæstv. ráðh. með skæting um, að ég hefði brigzlað sér um hroka í dómarastörfum. En mér datt ekki í hug að minnast á dómarastörf hans. Þá minntist hæstv. ráðh. á eitthvert bréf, sem Sjálfstfl. hefði sent út, þar sem gefið væri í skyn, að Bændafl. mundi styðja Sjálfstfl. Ég hefi ekki séð þetta bréf og er mér efni þess alveg ókunnugt, en ég vil mótmæla því sem alveg órökstuddu og tilhæfulausu, að Bændafl. hafi nokkurntíma lofað Sjálfstfl. hlutleysi, auk heldur stuðningi Bændafl. vill fyrst og fremst styðja landbúnaðinn og mun því vinna með þeim, sem vilja hjálpa bændum. Þá talaði hæstv. ráðh. um, að Bændafl. væri að vekja tortryggni í garð Framsfl. En ég held, að Framsfl. veki sjálfur mesta tortryggni á sér með undirlægjuhætti við sósíalista. Hæstv. ráðh. vék að Búnaðarfél. Íslands með mjög ósæmilegum árásum á menn utan Alþingis. Þó einhverjar deilur kunni einhverntíma að hafa verið innan veggja Búnaðarfélagsins, varð ég þess ekki var í minni stjórnartíð, þá var samvinnan milli þess og ráðuneytisins mjög góð. Ég minnist þess að vísu, að ég sæi einhverntíma mynd í „Speglinum“, þar sem Páll Zóphóníasson er að tuskast við einhvern mann. En ég tók það sem hvert annað „Spegils“-spaug. - Þá fullyrti hæstv. ráðh., að Búnaðarfélag Íslands væri óstarfhæft og enga samvinnu við það hægt að hafa. Þessu mun verða svarað af öðrum. Síðar sagði sami hæstv. ráðh., að enginn af starfsmönnum Búnaðarfélagsins hefði verið heima í vor. En ég vil segja, að þeir hafi aldrei verið færri en 3 heima. Hitt er vitanlegt, að sumir af starfsmönnum félagsins eru ekki heima heil sumur. Þurfa ráðunautarnir víða að fara og undirbúa ýmsar verklegar framkvæmdir, mæla fyrir ræktun og öðrum mannvirkjum og veita bændum almennar leiðbeiningar í sínum atvinnurekstri. Til að sýna, hvað sumir ráðunautarnir væru lengi að heiman, var sagt, að þeir þyrftu að senda börn sín eftir kaupinu. Ég veit nú ekki til, að neinn af starfsmönnum félagsins eigi börn á því reki nema Páll Zóphóníasson, og þykir mér undarlegt, að framsóknarráðherra skuli vega þannig að eigin flokksbróður og er þá að vonum, þó aðrir verði fyrir áreitni af hendi hans. Hæstv. ráðh. sagði, að ekki væri hægt að leita álits hjá Búnaðarfélagi Íslands. Ég fekk þar aldrei annað en skýr og glögg svör og góðar tillögur. Að hæstv. ráðh. lætur undir höfuð leggjast að leita álits og umsagnar Búnaðarfélagsins um landbúnaðarmál, er ekki til bóta fyrir landbúnaðinn. Og bændur telja illa séð fyrir forustu búnaðarmálanna, ef ráðh. ætlar að ráða þeim sjálfur án aðstoðar sér færari manna, eins þeirra, sem eru í þjónustu Búnaðarfélagsins. Þá skal ég minnast á afskipti Búnaðarfélags Íslands af skozku nautgripunum. Það er rétt, að ég skrifaði Búnaðarfélaginu og bað það að annast um kaup á þessum gripum. Það fól svo umboðsmanni Sambands ísl. samvinnufél. að annast þetta ásamt einum þekktasta manni í búnaðarfélagsskap Skota, dr. Main. Umboðsmaður S. Í. S. lét auðvitað dýralækni skoða gripina erlendis, og fylgdi þeim dýralæknisvottorð hingað. Strax og gripirnir komu hingað voru þeir skoðaðir af dýralækni, og gaf hann þeim heilbrigðisvottorð. En eftir nokkurn tíma kom í ljós, að dýrin höfðu húðkvilla, sem hefir alllangan meðgöngutíma og er algengur erlendis. Í fyrstu taldi dýralæknir sjúkdóminn varla með sjúkdómum og áleit, að sólin mundi lækna hann að mestu, en þó betra, að einhver smyrsl væru notuð. En svo leið sumarið, að ekki tókst að lækna þau, og þar sem komið var haust, þótti ekki borga sig að einangra þau yfir veturinn og var þeim því slátrað. Þó svona atvikaðist var hér gætt fyllstu varfærni, og er því ómaklegt af hæstv.forsrh. að ráðast á S. Í. S. eða trúnaðarmann þess í þessu máli. Þá hefir verið minnzt á kjötsöluheimildina skv. lögum frá 1933 og hve vafasöm hún er, og að meiri líkur eru fyrir því, að henni hefði verið hrundið með dómi. En ef svo hefði verið litið á, að heimildin væri til, var það hlutverk S. Í. S. og Sláturfélags Suðurlands, að vera þar velt á verði og láta til sín heyra, ef um hefði verið að kenna vanrækslu frá minni hendi. Þar sem þetta eru fulltrúar fyrir þá stétt, sem hér átti mest í húfi, hefðu þeir sjálfsagt ekki látið standa á sér, ef þeir hefðu talið sig geta bent á úrræði til umbóta. Þá kom hæstv. ráðh. með allmiklar blekkingar viðvíkjandi kjötútflutningnum og markaðshorfunum. Ég sagði, að það hefði verið nóg markaðsrúm fyrir allt kjöt, sem við gátum selt haustið 1933. En ráðh. var að tala um innflutningstálmanir, sem væru bæði í Noregi og Englandi. Það er að vísu rétt, að það eru innflutningstakmarkanir í báðum þessum löndum, þannig, að við getum ekki flutt þangað nema ákveðið kjötmagn í hvern stað. En þessar innflutningshömlur eru svo rúmar, að við gátum selt allt það kjöt, sem við höfðum markaðshæft, til Englands, og helmingi meira en við höfðum þörf fyrir í Noregi. Hitt er vitanlegt, að það er enginn markaður fyrir saltkjöt í Bretlandi, og að við höfum engin tök á því a. m. k. enn sem komið er að framleiða eingöngu freðkjöt. Þetta er því, eins og vant er, algerlega út í hött hjá hæstv. ráðh. Þá nefndi hæstv. ráðh. afurðasölunefndina og átaldi, að ekki hefði verið búið að halda nema einn fund fyrir kosningar. Mun honum þó vera kunnugt, að sá maðurinn, sem sízt mátti vanta, framkvæmdarstjóri S. Í. S., Jón Árnason, var mikið af þeim tíma utanlands. Enda reið mest á að vinna fyrst úr þeim skýrslum, sem ég hafði látið safna um kjötsöluna innanlands, og ýmsum öðrum gögnum, sem ég hafði safnað og fyrir lágu. Ég hygg, að afurðasölunefndin eigi sízt skilið, að hæstv.forsrh. kasti steini í hana fyrir störf hennar. Hæstv. forsrh. talaði um, að ég hefði ekki greitt vaxtatillag. Ég veit ekki til þess, að það hafi nokkurntíma komið fyrir í minni ráðherratíð, að staðið hafi á því, að vaxtatillag, sem heimilað hefir verið samkv. lögum um þetta efni, hafi verið greitt úr ríkissjóði til bænda á réttum tíma. Þá minntist hæstv. ráðh. á það, að ég hefði ekki greitt kjötuppbótina áður en ég fór frá. Ég hefi áður skýrt frá því, hvers vegna ég gerði það ekki. Það stafaði af því, að skýrslur þær, sem þurfti að nota til þess að greiða eftir, voru ekki tilbúnar frá hendi útflytjenda í tæka tíð fyrir stjórnarskiptin. En hæstv. ráðh. segir, að peningar muni ekki hafa verið til, svo að hægt væri að greiða þetta. Hæstv. ráðh. talar nú digurbarkalega um það, hversu ríkisreksturinn hafi verið í miklu ófremdarástandi, þegar hann hafi tekið við. Því er til að svara, að greiðsluhallinn var minni, þegar við skiluðum af okkur heldur en þegar við tókum við. Meira að segja var greiðsluhallinn hjá okkur, þegar við fórum frá og vorum búnir að borga allar aðalgreiðslur til útlanda; ekki eins mikill og þegar við tókum við, þó að þá væri eftir að greiða aðalafborgun og vexti af erlendum lánum. Hvað sem hæstv. ráðh. eða hv.þm. S.-Þ., sem manna sízt ferst að tala um fjármál, segja um ríkisrekstur fyrrv. stj., þá sýna landsreikningar, sem hér liggja fyrir, að skuldirnar voru ekki meiri við síðustu áramót heldur en þær voru um árslok 1930. Skuldirnar voru færðar til í stjórnurtíð fyrrv. stj., en þær uxu ekki. Þetta sýna síðustu landsreikningar. Hitt er aftur á móti eðlilegt, að ríkistekjurnar komi ekki inn fyrr en síðari hluta árs. T. d. má minna á það, að 1930, þegar tekjur ríkissjóðs voru um 20 millj. króna, þá komu aðeins 5 millj. króna í ríkissjóð fyrir 1. júlí. - Af þessu, sem nú var sagt, sést, að það er ekkert óeðlilegt, þótt ríkissjóður verði að hafa það eins og bóndinn í þessu efni. Hann verður oft að taka bráðabirgðalán eða smávíxil, þegar hann gerir innkaup um vorlestir eða greiðir verkafólki sínu laun, þangað til hann fær tekjur sínar seinni hluta árs. Hæstv. ráðh. talaði um, að ég hefði ætlað að leysa afurðasölumálið með sjálfstæðismönnum. Bændafl. hefir alltaf lýst yfir því, að hann ætli að fara eftir málefnum, en ekki eftir flokkum. Hann mun aldrei bindast samtökum við neinn þann flokk, sem ekki vill styðja landbúnaðinn og afurðasölumálin m. a. Ég vil spyrja hæstv.forsrh., fyrst hann gaf í skyn, að Sjálfstfl. væri óvinveittur afurðasölumálinu, hvort Framsfl. ætlaði þá að svíkja í afurðasölumálinu, ef Sjálfstfl. hefði ekki viljað styðja Bændafl. í því að koma þeim fram. Það er svo mikill hluti af sjálfstæðismönnum hér á þingi fylgjandi þessu máli, að stöðvun á því var óhugsandi, nema með því móti, að Framsfl. hefði brugðizt. Ætlaði Framsfl. að gera það að skilyrði fyrir stuðningi við kjötsölumálið, að hann gæti komizt í flatsængina með sósíalistum? Þá drap hæstv. ráðh. á mjólkursölumálið. Ég hefi fengið upplýsingar hjá bónda einum í nágrenni við okkur, viðvíkjandi þessu efni. Hann hefir 8 kýr. Hann segir, að mjólkurlækkunin muni sig 30 kr. á mán. Um leið og hann verður að tapa þessari upphæð, eða 360 kr. á hverju ári, vegna þessarar mjólkurlækkunar, verður hann að greiða 30 kr. meira en áður vegna þess að verðið á fóðurbæti hefir hækkað á þessum sama tíma. Samkv. þessu tapar hann þá 60 kr. á mán., miðað við ástandið í fyrra, eða samt. 720 kr. á ári. Munar þetta engu fyrir bónda, sem hefir 8 kýr og engan annan bústofn? Þetta, sem nú var sagt, sýnir, hvílíkt glapræði það var að lækka mjólkina á meðan enginn ávinningur var kominn af framkvæmd mjólkursölulaganna að öðru leyti. Þetta er þá umhyggjan fyrir bændum, enn sem komið er. Ég vona, að hæstv. landbrh. taki sér fram. Það veitir sannarlega ekki af. Hann sagði, að ég væri hálfur í málum. Honum ferst. Hann er sjálfur ekki einu sinni hálfur fulltrúi bændanna. Hann er meira en hálfur genginn inn í flokk, sem ekki er fulltrúi fyrir bændur. Sósíalistarnir eiga meira en helminginn af honum, svo að hann á sig ekki einu sinni hálfan sjálfur. Ég mun nú ekki tala meira við hæstv. ráðh. í þetta sinn. Hann hefir tekið það ráð að flýja til beggja handa, bæði til sósíalistanna og til hv.þm. S.-Þ., til þess að fá hjálp. Annars er ekki nema eðlilegt, að hv.þm. S.-Þ. líki ekki vel að vera alltaf settur hjá. Hann var settur hjá, þegar hann vildi verða forsætisrh., og hann var settur hjá frá því að verða formaður skipulagsnefndar. Það hefði samt verið sjálfsagt, þar sem hann er form. þess flokks, sem meiri hl. hefir í stjórnarliðinu. Hann fékk ekki einu sinni að vera í meiri hl. í nefndinni. Þetta sýnir greinilega, að vegur þessa hv.þm. hefir lækkað frá því sem áður var. Hv. þm. talaði um, að Sjálfstfl. vildi eiga varalið. Það hefir verið talað um það, að fyrrv.forsrh. væri varaliðsmaður hæstv. stj. Ég átti líka að hafa verið varaliðsmaður og form. í einhverjum samningi, sem aldrei hefir verið til. Bændafl. er óbundinn flokkur, sem ekki þarf að vera fylgisveit annars flokks, eins og Framsfl. Það kemur aldrei til mála, að Bændafl. vilji taka upp samvinnu við aðra en þá, sem vilja vinna að því að hjálpa landbúnaðinum. Hv. þm. S.-Þ. tók sér það verkefni að tala um fjármál. Ja, - fjármál! Þá fer nú skörin að færast upp í bekkinn, þegar hann fer að tala um fjármál. Hv. þm. bar fyrrv. stj. brigzlum fyrir það m. a., að annarhvor okkar Magnúsar Guðmundssonar fyrrv.dómsmrh. hefði greitt Einari Jónassyni, fyrrv. sýslum., 1000 kr., eða hvað það nú var. Fyrrv. forsrh. talaði við mig um þetta atriði áðan og bað mig að geta þess, að hann hefði greitt konu E. J. þessa upphæð. En hann gerði það ekki, fyrr en hann var búinn að fá samþykki aðalflokkanna til þess. Og hvern hefir hv.þm. þá að ásaka? Ég sagði áðan, að ríkisskuldirnar hefðu ekki aukizt síðan 1930, en lánin hefðu aðeins færzt til, m. a. þannig, að tekið var lán til vegagerða. Það var ennfremur tekið lán til brúargerða á Þverá og Markarfljóti. Vill hv.þm. S.-Þ. ávíta fyrrv. stj. fyrir það, að hafa veitt Rangæingum þessa miklu samgöngubót? Ég man ekki betur en að hv.þm. hafi látizt vilja vera vinur þeirra Rangæinga. Og mikið hefir hann hrósað sumum frambjóðendum flokks síns fyrir það, að þeir hafi stutt að því, að lánsheimildin fékkst til þessara brúargerða. Hvers vegna hefir hann nú snúið við blaðinu? Þá var hv.þm. að ávíta mig fyrir það, að ég hefði stutt brúargerð í Skaftafellssýslum. Hann hefir líka stundum viljað vera vinur Skaftfellinga. Eða er vináttan ekki fyrir hendi nema rétt fyrir kosningar? Ennfremur ásakaði hv.þm. S.-Þ. mig fyrir það, að hafa komið á vegasambandi við Austurland. Þegar ég tók við stjórn, var vegasambandið ekki komið lengra en að Húsavík. Í minni ráðherratíð var bílvegasambandið lengt frá Húsavík til Reyðarfjarðar og Seyðisfjarðar. Fylgismenn hv.þm. í Múlasýslum eiga að taka eftir þessu, hvernig hann umsnýst nú yfir því, að Austfirðingar hafa fengið þessa langþráðu samgöngubót. Sama mætti segja um vegabæturnar, sem ég tók lán til, í Þingeyjarsýslum, Eyjafjarðarsýslu, á Vestfjörðum og nálega í hverri einustu sýslu landsins. Það er hart að heyra Jónas Jónsson, hv.þm. S.-Þ., telja eftir þær vegagerðir, sem allir landsfjórðungar njóta þannig góðs af. Það er hart að heyra hv.þm. S.-Þ. áfellast aðra fyrir, að ríkissjóður skyldi þurfa að taka lán til þessa, þar sem hv.þm. á manna mest sök á því, hvernig fjárhag ríkisins er nú komið. Enginn maður hefir beinlínis leikið sér með fé ríkissjóðs eins og hann. Enginn maður hefir verið eins fyrirhyggjulaus í fjármálum eins og hann, og enginn maður er eins fjarri því að hafa hið minnsta vit á fjármálum eins og hann.

Sigurður Einarsson [óyfirl.]: Það hefir oft komið fram í ræðum þeirra tveggja hv.þm., sem talað hafa hér af hálfu Bændafl., að Alþfl. væri í raun og veru fjandsamlegur bændum landsins. Með afskiptum sínum af mjólkurmálinu hafi hann hafið þá herferð á hendur bændastéttinni, að líklegt sé, að það geti riðið búskap margra bænda að fullu. Báðir hafa þeir gefið það í skyn, að einskis góðs væri að vænta fyrir bændur frá Alþfl., nema flokkurinn fái önnur fríðindi til handa verkamönnum og sjómönnum. Það kennir mikillar rangfærslu hjá báðum þessum hv.þm. í þessu efni. Alþfl. berst fyrir hagsmunum og góðri afkomu allra vinnandi stétta í landinu. Þetta kemur greinilega fram í stefnuskrá flokksins og einnig í þeirri afstöðu, sem flokkurinn hefir tekið til skipulagsmálanna. Þetta sýnir það og sannar, að ummæli þessara hv.þm. eru úr lausu loft gripin. Alþfl. gerir engan mun á mönnum eftir því, hvar á landinu þeir eru búsettir. Hann lætur sig það bara skipta, að menn verði ekki sviptir réttindum sínum. Alþfl. er ekki bundinn við neitt pólitískt skæklatog. Hv. þm. V.-Húnv. talaði um þann vesaldóm, sem steðjaði að þeim stjórnmálafl., sem ynnu með okkur Alþfl.mönnum. Hann gat ekki skýrt þetta á annan veg en þann, að orka og starfhæfni okkar væri svo mikil. Hann virðist halda, að samvinna við okkar miklu og starfhæfu menn væri undirrót vesaldóms í stjórnmálum. Þetta er honum dálítil vorkunn, þó að einstætt sé. Hann hefir orðið svo vesall í Framsfl., að víkja varð honum burt. Það þótti ekkert lið í honum. Mér finnst ekkert sanngjarnara en að láta þar um gilda hans eigin skýringu - að undirrót vesaldómsins hafi verið orka og starfhæfni hinna gömlu félaga. Og þá er það heldur ekki furðulegt, þó að hann hafi hafnað í Sjálfstfl. Vesöld hans í framtíðinni verður, þegar svo er komið, að eiga sér aðrar orsakir en undanfarið. Hann byrjaði hér að kyrja sinn gamla söng, að bændur verði að fá framleiðslukostnað fyrir vöru sína. Þetta eru gælur hans framan í bændur. Hann heldur því fram, að svo fremi sem þetta fáist ekki nú þegar, þá muni bændur ekki geta borgað af kreppulánaskuldum sínum, hvað þá öðrum erfiðari. Hér sé ekki annars kostur en að velta öllu yfir á ríkissjóðinn, ef ekki sé að gert. Því neitar vitanlega enginn, að bændur eigi erfitt, og þrátt fyrir allt, sem gert hefir verið, þá þarf samt meira að gera. Nú ætti þessi hv.þm. að gera sér grein fyrir því, að framleiðslukostnaður bænda er mjög mismunandi, eftir því við hvaða aðstöðu menn eiga að búa og hvar þeir eru í landinu. Hv. þm. virðist ætlast til þess, að verðið sé misjafnt á sama stað, eftir framleiðslukostnaði bænda. Það er vitanlega alveg óframkvæmanlegt. Meira að segja vinir hans sjálfstm. myndu ekki kaupa af honum með hærra verði. Hv. þm. V.-Húnv., þessi erkifjandi kaupgjaldsins til handa verkamönnum, heldur, að málið sé svo auðleyst, að það nægi að setja hátt verð á vörur þær, sem bændur framleiða. En hvernig á að fá fólk til þess að kaupa? Það má að vísu taka fyrir vörur frá útlöndum. En ef ekkert er til þess að kaupa fyrir, þá vandast málið. Það er ekki ráðið til þess að fá blómstrandi markað fyrir verðháar landbúnaðarafurðir, að spenna fastar sultarólina á öllum verkalýð við sjávarsíðuna. Það sagði kaupmaður einn við mig á dögunum, að það væri nú eiginlega ekki víst, að það væri svo mikið upp úr því að hafa, að fólk hafi ekkert handa á milli. Hann leit á þetta mál frá sjónarmiði einstaklingsins, sem vill græða. Þessa lífsspeki hefir kaupmaðurinn lært á þessum tímum. Það verður líklega langt þangað til hv.þm. V.-Húnv. og hv. 10. landsk. ná kaupmanninum í þessu efni. Ég vil taka það fram, að Alþfl. er meiri vinur bændanna með stefnu sinni um jafnvægi afkomunnar til sjós og sveita en þessi niðursetningur íhaldsins hér á þingi, því að án þessa jafnvægis verður hvorugum aðila borgið. Nú vil ég víkja nokkrum orðum að hv. 10. landsk., Þorsteini Briem, þessum manni, sem með óvenjulegri hrekkvísi og fláttskap ætlaði að gera þetta þing óstarfhæft. Honum hefir tekizt hálfilla að vinna fyrir bændur. Bændur hafa lagt sinn dóm á það. Flokkur hans fekk svo slæma útreið við síðustu kosningar, að auðséð er, að bændur treysta þessum hv.þm. ekki til þess að leysa úr málum sínum. Hv. þm. leiddi hjá sér að fara út í vegavinnukaupið. Þar er hann varnarlaus - einber tregðan, skilningsleysið, hikið og hálfmennskan. Hann segist hafa sent skeyti um það, að vegavinnukaupið yrði ákveðið 80 aur. um klst. Það er ekkert sagt með því að senda skeyti og segja, að æskilegt sé, að vinnan verði unnin sem ákvæðisvinna, en annars verði nánar rætt um þetta í símtali. Hvenær átti það símtal að fara fram? Þegar litið er á þetta og fleiri aðgerðir hv.þm. sem ráðh., þá verður manni það ljóst, að þetta flokksbrot hans er steindauður flokkur, steinrunninn flokkur. Hann er nátttröll í íslenzkri bændapólitík. Ég vona, að þetta sé svo nákvæmlega orðað, að ekki þurfi að bæta um orðalagið. Það situr illa á þessum hv.þm. að vera andvígur þeirri stj., sem nú fer með völd, fyrir aðgerðir hennar í afkomumálum hinna vinnandi manna í landinu. Þegar þessi hv.þm. var menntamálarh., þá féll það í hans hlutskipti að tilnefna formann barnaverndarnefndar. Einn af kennurunum vissi, að hann hafði í hyggju að skipa óvinsælan mann, alþekktan fyrir trúarofstæki, í þetta formennskuembætti. Þá skrifar kennarinn gagnrýni á þessari fyrirætlun ráðh. Ráðh. verður þá að senda einn af skósveinum sínum, Ásmund Guðmundsson, til þess að biðja kennarann að draga aftur réttmæta gagnrýni - í blaði - gegn því, að maðurinn, sem hann ætlaði að skipa, hagaði sér ekki eins og „banditt“. Þá kom fyrir skólanefnd Rvíkur, að barnaskólinn ætti að búa við alóhæfan leikfimisal til að kenna nauðsynlega leikfimi. Skólanefndin var þá svo stjörf, að hún rak frá þrjá leikfimikennara, eingöngu af því að þeir vildu ekki kenna í þessum ónothæfa sal. Málið var svo borið undir þennan skörulega ráðherra. Sérfræðinganefnd var látin skoða gólfið í salnum, sem var dæmt ónothæft. En þessi ráðh. hafði ekki einu sinni hugsun á að vita skólanefndina. Það átti að halda áfram að kenna með sama sleifarlaginu og áður. Einu sinni fór skólaráðið þess á leit, að skipuð væri nefnd til að endurskoða lesbækur fyrir barnaskóla. Þorsteinn Briem, fyrrv. ráðh., tjáði sig fúsan til að skipa þriggja manna nefnd, og liggur fyrir bréflegt svar frá honum um það. Hann biður um útnefningu skólaráðs á þessum þremur mönnum. En þegar skólaráðið hafði gert það og kosið þrjá menn, sem honum voru ekki að skapi af pólitískum ástæðum, þá sendir þessi þáverandi ráðh. einn skósvein sinn á fund skólaráðs með tilmælum um það, að það sætti sig við, að hann bæti við tveim mönnum í nefndina. Jafnvel í svo smávægilegu atriði sem þessu, að standa við orð sín og bréf um skipun þriggja manna nefndar, hefir þessum hv.þm. reynzt ómögulegt að haga sér eftir lögmálum siðaðra manna, að halda sitt orð. Og hann gengur hér á bak orða sinna eingöngu fyrir það, að hann ljóst við, að þessir þrír menn mundu ekki vilja fylgja honum inn á þær menningarlegu skuggagötur, sem hann þá hélt sig á. Tími minn er þrotinn, svo að ég verð að láta frekari svör bíða þangað til síðar.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég mun gera hér að umræðuefni þær árásir, sem hæstv. landbúnaðarráðh. hefir hafið á Búnaðarfélag Íslands, þessar fádæma fólskulegu árásir, sem hann hefir hafið á þennan félagsskap. Ég vil benda á það, að ég hefi yfirlit yfir starfsemi þessa félags. Þessi stofnun, Búnaðarfél., er frá 1837. Þá var Búnaðarfél. fyrst stofnað, og frá þeim tíma til 1899 er þessi félagsskapur að þroskast upp í það, að verða það núv. Búnaðarfélag Ísland, og frá 1903 hafa ýmis búnaðarsambönd í landinu verið að rísa á stofn, og eru þau nú orðin 10, og það eru þau, sem skipa búnaðarþing Íslands, og á það svo að hafa vald til þess að skipa stjórn félagsins. Það eina, sem vantar á, að fullkomin sjálfstjórn sé innan Búnaðarfél., er, að frv. það, sem Pétur Magnússon flytur í Ed., verði að l. Ef hæstv.forsrh. og flokkur hans vill styðja að því, að svo verði, þá er ekki annað fyrir hann en að flýta því, að þetta frv. verði að l. Verður þá stjórn Búnaðarfél. skipuð nákvæmlega á sama hátt og stjórn S. Í. S. Það hefir verið talað um, að búnaðarsamböndin væru kjörmenn til að kjósa á búnaðarþingið og að því leyti frábrugðið samvinnufélagsskapnum, en þá má benda á það, að á aðalfundi kaupfélaganna eru sendir fulltrúar fyrir hvern hrepp, og má því segja, að aðalfundur kaupfélaganna er sviplíkur því, sem búnaðarsamböndin eru, þannig, að það koma fulltrúar úr ýmsum hreppum þess svæðis, sem kaupfélagið nær yfir, á aðalfund kaupfélagsins og kýs fulltrúa á aðalfund S. Í. S. Það er því ekki hægt að setja út á þá skipun Búnaðarfél., sem farið er fram á í þessu frv. Um starf Búnaðarfél. er það að segja, að hver sem segir, að þar sé mesta aðgerðarleysi, er svo gersneyddur öllum kunnugleika á störfum félagsins sem mest má vera. Á undanförnum tímum, eða fram til 1931, hefir eitt af störfum Búnaðarfél. verið það, að skipuleggja félagið á þeim grundvelli, sem það nú starfar á, og koma á búnaðarsamböndum, sem undirbyggju búnaðarþingið. Búnaðarfél. hefir haft margháttaða starfsemi í þýðingarmiklum málum, m. a. búfjársýningar og fóðurtilraunir. Það hefir staðið fyrir merkum framkvæmdum og haft forgöngu fyrir geysimikilli ræktun við suma kaupstaði og kauptún, t. d. í Höfn í Hornafirði. Þá hefir félagið gefið út Búnaðarritið, fóðurfræði, líffærafræði, garðyrkjufræði, efnafræði og merkilega bók um hesta. Það hefir haft á hendi merkilega skýrslusöfnun fyrir landbúnaðinn. Búnaðarfél. hefir haft á hendi yfirstjórn fiskimála, og nú hefir það einnig tekið að sér loðdýraræktina. Búnaðarfél. hefir þannig haft á hendi margháttaða starfsemi fyrir landbúnaðinn, sem hefir orðið að miklu gagni. - Það er ástæðulaus og röng ásökun, að halda því fram, að í vor hafi enginn verið viðstaddur í Búnaðarfél. til að sinna mönnum, sem komu þangað, Metúsalem Stefánsson og Ásgeir Jónsson voru þar alltaf við, og sömuleiðis Sveinbjörn Benediktsson og hefir gert allt, sem í hans valdi hefir staðið, til að greiða fyrir mönnum. Það er því alröng ásökun, að svo mikið sundurlyndi hafi verið í Búnaðarfél., að ráðunautarnir hafi aldrei þar komið og jafnvel sent börn sín þangað til að taka þar laun sín. Þetta hefir aldrei átt sér stað nema með Pál Zóphóníasson, því að hann hefir ekki sézt þar í hálfan mánuð, og hann er sá eini, sem gæti komið til mála að senda börn sín eftir laununum. Hinir eiga engin börn til að senda. Þessi ásökun er því alröng, eins og annað, sem þessi hæstv. ráðh. sagði. Það var allt einn ósannindavefur, sem ekki er sæmilegt að flytja fram í garð félagsstofnunar bændanna. Og þegar ráðunautarnir eru á eftirlitsferð úti um land, þá er rangt að ásaka þá fyrir það, að þeir séu ekki heima. Þeir verða vegna starfa sinna að vera fjarverandi til að inna af hendi störf sín. Hvernig væri litið á það af hæstv. ráðh., ef ráðizt væri á S. Í. S. eins og hann hefir nú ráðizt á Búnaðarfélagið? Það hefir verið fordæmt, og er líka fordæmanlegt, alveg eins og það er fordæmanlegt af þessum flokki, hvernig hann ræðst á Búnaðarfélagið. Sigurður Einarsson þurfti nú að losa sig við eina af sínum venjulegu ræpum, og var þar fátt merkilegt. Það var von, að hann þyrfti að leysa frá skjóðunni, sem hefir verið einna fjandsamlegastur í garð landbúnaðarins. Hann hefir sagt, að hann mundi engu frv. fylgja um endurbætur á sölu mjólkur, nema það væri tryggt, að mjólkin lækkaði a. m. k. um 2 aura fyrir áramót og 5 aura eftir áramót. Ef til vill á hann höfuðsökina á því, að þessi mjólkurlækkun varð, þessi þm., sem nýlega fékk þá lýsingu hjá einum af samstarfsmönnum sínum, hv.þm. Barð., að það væri öllum til skammar að hafa hann á þingi. Hann þarf ekki að gera sig breiðan yfir því, að ég hafi verið rekinn úr Framsfl., þessi maður, sem búinn er að hrökklast milli allra flokka í landinu, ýmist rekinn eða á annan hátt hrökklazt burt. Síðast var hann rekinn úr kommúnistaflokknum, og þá bauð hann sig fram fyrir Alþfl. Hann getur aldrei boðið sig tvisvar fram fyrir sama flokk, og ef til vill verður hann bráðum rekinn úr Alþfl., því að ég hefi heyrt, að varaformaður Alþfl. hafi haft þau orð við hann, að því miður væri ekki hægt að reka hann nú vegna aðstöðunnar á þingi. Ég get þá ekki verið að spandera meiru púðri á þennan hv.þm. Hann er svo þekktur að því að vera fjandsamlegur í garð landbúnaðarins, að það þarf ekki meira að tala um það innræti hans. Hæstv. fjmrh. vék nokkrum orðum til mín, m. a. í sambandi við Rauðku. Hann sagði, að ég hefði þar verið á mála hjá sósíalistum að fyrirskipun Sjálfstfl. Ég veit ekki, hvernig hann getur heimfært þetta, nema hann telji, að það sé leynisamband á milli sjálfstæðismanna og sósíalista, nema þegar þeir sameiginlega vinna að því að taka valdið frá sveitunum. Hæstv. ráðh. spurði, hvernig væri hægt að framkvæma till. Bændafl. Ég hefi bent á, að draga mætti úr ýmsum fjárframlögum, sem ætluð eru til annara hluta. Ef það hrekkur ekki til, þá er ég reiðubúinn, ef hann vill, að ræða um það, hvernig taka skuli það, sem til vantar, og hæstv. ráðh. hefir styrk til að koma gegnum þingið þeim tekjuaukafrv., sem hann vill, og ekki skal standa á minni aðstoð, ef hann vill koma fram heill og óskiptur til viðreisnar landbúnaðinum með okkur Bændaflokksmönnum. Hæstv. landbrh. talaði um það hér í kvöld, að það væri óréttmætt að veita Bændafl. jafnan ræðutíma og öðrum flokkum. Þetta sýnir innræti hans gagnvart hagsmunamálum bænda. Hann veit vanmátt sinn til að fylgja þeim, af því að hann er bundinn á básinn hjá sósíalistum. Hann segir, að fyrrv. stj. hafi skilið við ríkiskassann tóman. En sá var þó munur á, að þegar núv. stj. tók við, var búið að inna af höndum stærstu greiðslurnar til útlanda, sem oft hefir verið erfitt að standa skil á. En þegar fyrrv. stj. tók við, þá var ekki meira í ríkiskassanum en nú var, þegar búið var að inna þessi gjöld af hendi. Hæstv. ráðh. talaði mikið um dauðan flokk. Hann sagði, að Bændafl. væri leifar af tilraun til flokksmyndunar, og þessar leifar væru notaðar til að koma inn tortryggni í garð stj. En hvernig getur það vakið tortryggni hjá mönnum, þegar rétt er skýrt frá málum? Þetta gat hæstv. ráðh. fyrirbyggt með því að láta það ekki á sannast, að hann sé að vinna á móti hagsmunamálum bændanna. Og svo vill hann vera óáreittur með svik gegn landbúnaðinum. En hann fær það ekki. Það verður stöðugt haldið áfram, á meðan Bændafl. á fulltrúa á þingi, að þeirra kröfum verði sinnt og tekið fullt tillit til þeirrar erfiðu aðstöðu, sem fátæklingarnir hafa. Hversu mikil brigðmælgi sem koma frá hæstv. ráðh. og hans flokki, þá mun ég aldrei láta undir höfuð leggjast að sjá svo um, að hann uppskeri ávöxtinn af því við þær kosningar, sem hann á eftir að ganga í gegnum. Ég held, að ég hafi þá hrakið það, sem voru allra mest áberandi ósannindi í ræðum hæstv., stj. og þeirra, sem hennar málstað styðja. Ég mun geyma það, sem eftir er, til síðustu umr., enda mun þá flokksbróðir minn, Þorsteinn Briem, taka það til athugunar. Ég býst því við, að þetta verði í síðasta skiptið, sem ég tek til máls. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa gefið mér svo gott tilefni til að skýra frá mistökum hans í starfi hans í þágu landbúnaðarins. Ég vona, að áheyrendur hafi tekið eftir, hve máttlaus svör hans voru og aðeins tilraun til að reyna að hreinsa sig af sambúðinni við sósíalista, sem þeir geta ekki, hvernig sem þeir leggja sig í líma til að vinna það verk.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Herra forseti! Það var minnzt á það í síðustu orðum hv.þm. V.-Húnv., að menn mundu taka eftir, hvað mér hefði orðið erfitt um svör, og þá sérstaklega í landbúnaðarmálum. Það, sem ráðizt hefir verið á mig fyrir, er fyrst og fremst það, að ég hefi leyst mjólkurmálið og fengið samþ.l. um kjötsöluna, sem ég hefi hvorttveggja leyst. En það, sem umr. hér hafa aðallega snúizt um og ég vil vekja athygli á, eru svör fyrrv. landbúnaðarráðh. fyrir aðgerðarleysi hans í málinu. Annars ætla ég ekki að víkja sérstaklega að honum eða hv.þm. V.-Húnv., vegna þess að hér kom fram einn sérstakur þm., hv.þm. G.-K., sem vék að mér á einkennilegan hátt. Og af því að menn eru nú orðnir leiðir á þessu þjarki um sömu atriði, þá vil ég víkja nokkrum orðum að þessum hv.þm. Menn munu afsaka, þó að ég víki frá efninu, því að hann gaf tilefni til þess. Hann var að beina til mín persónulegum meiningum. Ég er ekki vanur að vera persónulegur í ræðum mínum, en ég vil þó minnast lítið eitt á þetta atriði. Hann minntist á, að forsætisráðherra væri oft skoðaður sem höfuð stjórnarinnar, en núv. forsrh. væri aldrei kallaður það. Hann minntist á, að glottið, sem ég var með, hefði verið góðmannlegt eða hitt þó heldur. Þetta er meining um það, hvað ég sé einfaldur og mikið illmenni. Þetta er nú satt að segja það, sem alltaf hefir staðið í sjálfstæðisblöðunum síðustu 3 árin. Þar hefir verið mikið talað um, hvað þessi maður, Hermann Jónasson, væri mikið illmenni, heimskur, lyginn, hrokafullur, ofstopagjarn o. s. frv. Þetta hefir alltaf staðið í blöðunum nú í 3½ ár, og þessu hefir aldrei verið mótmælt, og eftir þeim sönnunargögnum, sem Morgunblaðið tekur gild, þá er þetta satt, þar sem því hefir ekki verið mótmælt. Við skulum nú ganga út frá því, að þetta sé allt satt; ég er ekki hingað kominn til að mótmæla því. En því víkur þá eitthvað öðruvísi við með þennan hv.þm., því að þessi hv.þm. er alstaðar viðurkenndur fyrir gáfur og djúpskyggni. Menn kannast við þetta, það var viðurkennt strax í skóla. Þeir, sem með honum voru sáu, að hér var stórvitur maður, sá gáfaðasti í þeim bekk og jafnvel sá gáfaðasti, sem í skólann hafði komið. Það fór líka svo, að hann hætti brátt við nám, vitanlega af því, að hann var svo gáfaður, að hann gat þar ekkert lært. En látum þetta svo vera. Það er sömuleiðis einkenni á þessum hv.þm., hvað hann er ákaflega mikið prúðmenni. Menn munu kannske segja sem svo, að það sé ekki mikil prúðmennska, að hafa það til að kalla menn asna, þöngulhausa og aula. Þetta hefir hann gert daglega. En þetta er eðlilegt, því að maðurinn er sjálfur tröll að gáfum, og því ofbýður honum aulaskapur þeirra manna, sem í kringum hann eru. Það er því von, að honum leiðist þessir einfeldningar. Þess vegna er það, að þegar hann er kominn til valda, þá eyðir hann þremur árum til að reyna að koma einum mesta einfeldningnum undir borðið. Það tókst samt ekki, en það stafar vitanlega ekki af því, að hann hafi ekki reiknað taflið rétt, heldur er það aðeins tilviljun. Og svo er verið að breiða það út um land, hvað þessi maður hafi gert mikla vitleysu í lögregluþjónamálinu og kollumálinu, og nú síðast er það breitt út, hvað heimskulega hann hafi hagað sér í lögregluþjónsmálinu og Björns Gíslasonar málinu. En alltaf gengur taflið öfugt við það, sem þessi hv.þm. hefir reiknað út, og það er ekki fyrir það, að hann hafi verr vit á þessu en aðrir þm., heldur er það eintóm tilviljun, eins og menn skilja, og það er eðlilegt, að þessum mikla manni gremjist þessi tilviljun. Ég vil einnig minna á það í þessu sambandi, að það hlýtur að vera gremjulegt fyrir þennan hv.þm., þegar hann er daglega að standa hér upp og skýra mönnum frá því, hvað hann sé vitur og hvað hann búi yfir mikilli þekkingu, þá er það gremjulegt fyrir hann, að hann skuli aldrei geta komið neinum í skilning um þetta, en verður að horfa á alla þessa aula, sem hér eru í d., glotta eða jafnvel hlæja. Og því meiri leiðindum hlýtur hann að verða fyrir, þegar hann er að færa fram rök sín, sem hann færði fram viðvíkjandi sjávarútveginum, því að þessi vitri maður gat engan fengið þar til að skilja sig. Þar talaði hann um það, að á íslenzku skipunum væru beztu sjómenn heimsins, útgerðarmennirnir framúrskarandi miklir hyggindamenn, og fiskimiðin þau beztu í víðri veröld. En þrátt fyrir allt þetta, þá er allt komið í vandræði hjá sjávarútveginum, og svo ráðast þeir á stj. fyrir það. Okkur einfeldningana minnir nú samt, að þessi vísi þm. hafi stjórnað þessum málum undanfarin ár og hafi haft aðstöðu til að stjórna sjávarútvegsmálunum í gegnum þann ráðh., sem þar hefir verið fyrir Sjálfstfl. hönd. Nú er svo komið, að það er almennt gert gys að þessum röksemdum og menn líta svo á, að vitanlega sé þetta tóm vitleysa, þessi hv.þm. hafi hlaupið á sig og verið að gefa sjálfum sér utan undir. Það er hlegið að þessu um allan bæinn. Ólafur Thors er kallaður Ólafur hinn ráðkæni. En það hlýtur að vera til mikillar gremju fyrir þetta andlega tröll, að gert sé gys að honum, þegar hann er að færa fram röksemdir, sem eru fyrir ofan skilning manna í þessari d. Slíkt hlýtur að verða mesta kvalræði fyrir slíkt andlegt tröll sem hann er. Við einfeldningarnir megum þakka fyrir að vera einfeldningar. Ég þarf ekki langan tíma til að svara hv. 10. landsk., fyrst og fremst af því, að ég þarf þar ekki að taka fram annað en það, sem ég þegar hefi sagt, og sé ég ekki ástæðu til að fara að endurtaka það, sem hefir verið deilt um áður og verið færð rök að, að hann fór þar ekki rétt með. Hann sagði, að skipun kjötnefndarinnar hefði verið breytt, af því að sósíalistar hefðu heimtað að fá mann í nefndina. Ég vil bara sýna fram á það, hvernig þessi hv.þm. fer með rök, því að það er viðurkennt, að sá maður, sem er í kjötverðlagsnefndinni af hálfu Iðnsambands Íslands, er sjálfstæðismaður. Það eru því ekki sósíalistar, sem hafa gert kröfu til að fá mann í nefndina. Það er einkennilegt, að þessi hv.þm. yfirgefur Framsfl. af því að hann vildi ekki leysa afurðasölumálið með honum, en nú er það viðurkennt hér á Alþingi undir umr., að nokkur hluti Sjálfstfl. hefir annað tveggja setið hjá, við atkvgr. um málið, eða þá beinlínis greitt atkv. á móti því. Það er því sannað, að hv.þm. var ómögulegt að leysa afurðasölumálið hér á Alþingi nema með stuðningi þess flokks, sem hann yfirgaf. Hefðu sjálfstæðismenn náð völdum, má telja nærri víst, að þeir hefðu allir verið á móti lausn þessa máls. En þegar svo er komið sem hér, að málinu er tryggt fylgi, þá gera sumir þeirra það kjósendanna vegna að ganga með því, til þess að geta svo veifað því á eftir, að þeir hafi verið málinu hlynntir. Til þess að sýna heilindi hins svonefnda Bændafl. í þessu máli, vil ég benda á eitt atriði. Þegar rætt var um verðjöfnunargjaldið, var því haldið fram af hv.þm. V.-Húnv., að það mætti ekki vera undir 10 au. á kg., og það var víst tvisvar talað um það af flokksmönnum Bændafl., að það hefði verið yfirsjón af stj. að setja það ekki upphaflega 10 au. En hvað skeður svo, þegar flokksblað þeirra, „Framsókn“, kemur út eftir að búið var að heimila, að gjald þetta væri 10 au. á kg.? Þá segir blaðið: „Og hvað segja bændur, sem selja á innlendum markaði, um stórfellda hækkun verðjöfnunarskattsins frá því sem nú er? Ætli mönnum finnist þeim veita af því verði, sem þeir nú fá, til þess að búrekstur þeirra geti borið sig?“ Þarna er beinlínis verið að ráðast á hækkun verðjöfnunargjaldsins, til þess eins að gera bændur á Suðurlandsundirlendinu óánægða. Þetta segir blaðið, enda þótt þm. V.-Húnv. hafi haldið því fram, að gjaldið hefði átt að vera 10 au. í upphafi. Svona snúast þessir menn bara eftir því, hvernig vindurinn blæs. Þeir hringsnúast eftir því sem þeir halda, að bezt sé í það og það skiptið. Þessi og þvílík er framkoma hv. 10. landsk. í þessu mikla hagsmunamáli landbúnaðarins, mannsins, sem sat við völd í tvö ár án þess að geta leyst málið. -. Vegna þess að tími minn er nú á þrotum, verð ég að láta nokkru ósvarað af því, sem ég hefði viljað svara.

Pétur Ottesen Það þurfti ekki mikið fyrir því að hafa að teygja út játninguna hjá hæstv. fjmrh., að búið væri að taka burtu skilrúmið á milli framsóknarmanna og sósíalista. Þegar hann fyrra föstudag sagði, að ríkið ætti að taka í sínar hendur alla verzlun, sem eitthvað gæfi af sér, fannst mér hann óneitanlega vera nokkuð mikið farinn að hverfa af þeim grundvelli, sem flokkur hans hefir talið sig standa á til þessa, sem sé samvinnugrundvellinum. Því þegar slík skipun er komin á í verzlunarmálum, þá er með því búið að leggja alla kaupfélagaverzlun jafnt sem kaupmannaverzlun í rústir. Fjmrh. er því búinn að játa það fullkomlega, að það er þegar búið að taka í burt til fulls skilrúmið á milli samvinnu og þjóðnýtingar; fæ ég þá ekki séð, hvað lengur skilur á milli þessara flokka. Þegar hæstv. ráðh. kom að flatsænginni, reyndi hann ekki að skríða undan teppinu. Hann spriklaði nú berstrípaður í flatsænginni og virtist kunna þar býsna vel við sig. Annars er hæstv. ráðh. beinlínis kominn í kapphlaup um einokunina við sósíalista, og svo virðist, að hann ætli jafnvel að komast fram úr meisturunum í samkeppninni. Annars má vera, að hann og aðrir framsfl.menn séu ekki ennþá til hlítar búnir að átta sig á þessu nýja tilverustigi sínu. Þeir þurfa kannske dálítinn tíma til þess, eins og andatrúarmennirnir segja að þurfi, þegar menn komi yfir um á nýtt tilverustig. Hæstv. atvmrh. fór mörgum fögrum orðum um „Rauðku“, enda er skepnan „hold af hans holdi og bein af hans beinum“, skilgetið sósíalistaafkvæmi. Honum er sýnilega lítið um það gefið, að sjálfstæðismenn setjist með þeim á bak á skepnuna; hann veit sem er, að ef þeir gera það, þá munu þeir taka þar í taumana og kæra sig lítið um það, þótt merin ausi og prjóni, og fari á hverskonar ógangi. Þetta vita þessir háu herrar, og því vilja þeir ekki hættu á, að sjálfstæðismenn fái nokkurt tækifæri til að trufla þann þjóðnýtingarundirbúning, sem hér er verið að vinna að. Ég hefði mikla löngun til að tala mikið við hæstv. fjmrh., en verð að láta það falla niður að mestu, þar sem tími minn er svo mjög takmarkaður. Hann var eitthvað að tala um það, að stefna Sjálfstfl. í fjármálum væri ógætileg. Það hefir nú verið sýnt fram á það, að í þeim ástæðum, sem hann reyndi að færa fram fyrir þessari staðhæfingu, var rangt með allt farið og óhlutvandlega. Því verður ekki hnekkt, að Sjálfstfl. hefir sýnt margfalt meiri gætni í fjármálum en þeir flokkar, sem farið hafa með völdin nú um hríð, og að hann hefir miklu betri skilning á því en þeir, hver nauðsyn það er, að fjármál landsins séu í góðu lagi. Hitt er alkunnugt, að þó fjmrh. gaspri hátt og mikið um fjármál, þá gætir harla lítið vits og skilnings í því gaspri. Kemur þetta ljósast fram í því, hvernig hann nú í fjármálatillögum sínum, með því að bera fram hærri fjárlög en áður eru dæmi til, snýst við hinu erfiða ástandi í atvinnuvegum og afkomu þjóðarinnar. Þessi framkoma ráðh. sýnir ljóslega, hversu gersamlega hann er sneyddur þeim eiginleikum og þeirri ábyrgðartilfinningu, sem fjmrh. þarf að hafa á slíkum erfiðleikatímum, og það, að það er ekki meira gagns að vænta af honum til að ráða fram úr þeim erfiðleikum, sem að þjóðinni steðja nú, en maðksmognum rekadrumb, sem skolar á land norður á Hornströndum og liggur þar síðan sandorpinn að eilífu nóni. Hæstv. dómsmrh. byrjaði hér sinn vanalega blaðalestur, eins og ég var búinn að spá í dag. En eins og ég lofaði þá, ætla ég að benda hæstv. ráðh. á smáklausur í hans eigin blöðum, sem ekki myndu hollar kjötsölumálinu, ef þær væru teknar alvarlega. Í Nýja dagbl. 25. sept. er grein, sem heitir: „Óttinn við kjósendurna. Hatrið á umbótunum“. Þar segir svo m. a.: „Það er ekki ósennilegt, að einhvern morguninn verði Jón Þorláksson búinn að opna Austurvöll til hagagöngu fyrir flokksmenn sína. - Það er sem maður sjái heilar breiður af íhaldsmönnum suður í Fossvogi og inn um alla Sogamýri vera að borða ýms grös“. Og ennfremur segir svo: „Því í ósköpunum á maður að borða dýra fæðu í þessari ágætu sprettutíð meðan nóg er af grasi um allar jarðir“. Hér er verið að benda mönnum í Rvík, sem kaupa kjötið, viðskiptamönnum bændanna, á það, að þeir geti eins farið út á Austurvöll eða suður í Fossvog og bitið þar gras, eins og að vera að éta kjöt. Haldið þið nú, góðir hlustendur, að slík storkunaryrði séu til þess að bæta fyrir kjötsölunni og tryggja, að gott samkomulag geti haldizt milli kaupanda og seljanda? Þó ýmislegt hafi verið skrifað miður þarft um kjötsöluna, þá er þetta áreiðanlega það andstyggilegasta og eitraðasta, sem sagt hefir verið um málið. Og þó er þetta skrifað af þeim mönnum, sem telja sig bera kjötsöluna fyrir brjósti. Áður en ég lyki máli mínu ætlaði ég að benda á ekki allfáar nýjar stöður, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefir stofnað síðan hún tók við völdum. Mér telst til, að þær séu í það allra minnsta 106. Þá er og talað um að reka alla frá embættum þegar þeir eru orðnir 65-70 ára gamlir. Þessi brottrekstrarheimild stj. á að ná til allra, sem hafa verið skipaðir í starfa og er þar engum þyrmt, og það þó starfið sé ekki nema lítilfjörlegt aukastarf. Á þennan hátt getur stj. fengið 132 stöður til útdeilingar meðal gæðinga sinna. Hvílíkur hvalreki á hinni pólitísku náströnd stj. Ég hefi hér í höndum lista yfir þetta allt, sem ég hefði gjarnan viljað kynna hlustendum, en minn tími er búinn, og að svo mæltu býð ég hlustendum góðar nætur.

Finnur Jónsson Hv. síðasti ræðumaður, þm. Borgf., talaði mikið um rúm og rúmferð, enda er nú kominn háttatími. Mér virtist hann syfjaður og úrillur, enda að vonum, þar sem umr. hafa hallað svo mjög á flokk hann.

Ég geri nú ekki ráð fyrir, að það aukist mikið á þennan ímyndaða halla, þó að hv.þm. Ísaf. komi í pontuna

. Það hefir verið rætt hér um afurðasölumálin og mikið um afurðasölu bænda, sem búið er að koma í sæmilegt horf, fyrir samstarf jafnaðarmanna og framsóknarmanna, gegn andstöðu stjórnarandstæðinga, sem þeir svo samt vilja þakka sér. Þá hefir og allmikið verið rætt um afkomu sjávarútvegsins. Hv. þm. G.-K. hefir lýst skipastól stórútgerðarinnar. Lýsing hans var ekki fögur: Skipin eru fúadallar, ryðkláfar og hálfónýt. Þannig er þá ástand útvegsins, þegar núv. stj. tók við völdum. Ástand fisksölunnar er þannig, að hér ríkir einskonar einkasala, þar sem ekki má flytja neinn fisk út nema með leyfi ríkisstj. Fisksalan er mest í höndum S. Í. F., þess félagsskapar, sem sjálfstæðismenn telja sjálfsagðan til að hafa fisksöluna á hendi. Þó er það svo, að félagsskapur þessi hefir ekki talið fært að leggja til að breyta til um verkunaraðferðir fiskjarins, enda þótt honum væri kunnugt um það síðan í apríl í fyrra, að ekki fengist selt til Spánar nema nokkur hluti þess fiskimagns, sem selt hafði verið þangað að undanförnu. Þessu fyrirkomulagi vilja, sjálfstæðismenn halda. Þeir vilja leggja umsjá þessara mála í hendur þess félagsskapar, sem ekki hefir treyst sér til þess að benda á neitt til að breyta fiskframleiðslunni úr því horfi, sem hún er í nú, enda þótt allir sjái nauðsyn þess. Eina umbótin, sem Sjálfstæðismenn hafa bent á til lausnar þessum málum, er hið fræga „fiskiráð“, sem aðeins átti að hafa ráðgefandi vald og engin fjárráð. Stefna ríkisstj. er aftur á móti sú, að taka föstum tökum á þessu mikla vandamáli. Hún vill setja á fót stofnun, sem hefir þekkingu og vald til þess að gera það, sem nauðsynlegt er, svo útvegurinn þurfi ekki að stöðvast á miðri vertíð. Auk þess sem Sjálfstfl. vill ekki hafa nema ráðgefandi nefnd til þess að ráða þessum málum, vill hann láta S. Í. F. halda áfram sem sérstaka stofnun undir forgöngu Kveldúlfs. Þó er reynslan sú, að mikill meiri hluti fiskeigenda heldur því fram, að fiskútflutningurinn hafi gengið mjög misjafnt og illa yfir. Hv. þm. G.-K. sagði nú reyndar rétt áðan, að á morgun skyldu liggja fyrir hlutfallstölur, sem sönnuðu það, að þessi ásökun á hendur S. Í. F. hefði ekki við rök að styðjast. Ég veit ekki, hvernig þessar tölur verða, en hitt veit ég, að Vestfirðingar liggja með allan sinn Spánarfisk óseldan ennþá. Það, sem þeir hafa flutt út, er til Portúgal og Ítalíu, en Spánarmarkaðurinn hefir verið lokaður fyrir þeim á þessu ári. Sjútvn. fór fram á að fá skýrslu um útflutninginn hjá S. Í. F., til þess að hnekkja þessum áburði, ef rangur væri, en sú skýrsla er ekki komin ennþá. Hvað dvelur hana, er mér ókunnugt. Ég býst nú við, að þó svo hefði farið, að ekki hefði verið í annað hús að venda en til S. Í. F., þá hefðu ekki allir fiskframleiðendur tollað þar lengur, a. m. k. ekki í þakklátri viðurkenningu, eins og hv.þm. G.-K. vildi halda fram, að þeir ættu að vera. Hvað annars S. Í. F. snertir, þá hefir það svo einkennileg félagslög, ef fram ná að ganga till. nýafstaðins fulltrúafundar, að hvergi í landinu munu þekkjast önnur eins. Það er ætlazt til, að fyrst verði kosnir 3 framkvæmdarstjórar almennum kosningum, svo sé kosið fulltrúaráð, sem á að fá tækifæri til þess að koma einstöku sinnum saman til umræðu um fiskimál við framkvæmdarstjórnina. Þegar svo þetta er búið, á að fara að byggja félagið upp. Þetta mun alveg einstakt fyrirkomulag, enda var það svo, að nefnd sú, sem kosin var á fulltrúafundinum í haust, til þess að athuga framtíðarstarfsemi fyrirtækisins, var ekki einhuga um till. þá, sem fram kom, og má í því efni vitna til ummæla frsm. meiri hl. nefndarinnar á bls. 51 í skýrslu fisksölusamlagsins. Þar segir: „Kvað hann till.samþ. með 4:1 atkv., en tveir nefndarmanna sátu hjá“. M. ö. o., fjórir af 7 nefndarmönnum undirbúa lög þessa fyrirtækis. Tveir sitja hjá við atkvgr., en 1 greiðir atkv. á móti. l) Til einkasölu á aðeins að grípa, ef ekkert annað er fyrir hendi, og ekki nema útgerðarmenn láti það undir höfuð leggjast að skipuleggja sín samtök, svo sem frv. gerir ráð fyrir. Ég býst ekki við, að til þess komi. Ég þori að fullyrða, að þegar frv. um fiskimálan. hefir verið rétt skýrt fyrir útgerðarmönnum, þá er ég viss um, að það fær fylgi meðal þeirra, og það er það, sem hv.þm. G.-K. er svo hræddur við. Hann óttast það, að frv. fái fylgi meðal útgerðarmanna. Hann er ekki hræddur við einkasölu á fiski, aðeins ef Kveldúlfur fær að hafa þá einkasölu. l) Hér vantar talsvert inn í. F. J. Hæstv. fjmrh. gat þess, að fyrsta einkasala á saltfiski hér á landi var einmitt stofnuð af þessum hv.þm. Það er alkunnugt, að 1933 gerði hann tilraun til þess að reyna að kúga alla fiskútflytjendur inn í einkasölu S. Í. F. með því að reyna að fá ríkisstj. til að leggja háan skatt á alla þá, sem fluttu út fisk fyrir utan S. Í. F. Ég fullyrði, að það er til fylgi við frv. um fiskmálanefnd innan sjálfrar sölustjórnar S. Í. F. Það má vel vera, að stjórn S. Í. F. sé á móti einkasölu og einnig á móti því, hvernig fisksölun. skal vera skipuð, en nokkur hluti hennar aðhyllist þá leið, sem farin er í frv. Sönnunin fyrir þessu er sú, að hún hefir engin mótmæli sent gegn frv. Ef stjórn S. Í. F. væri eins á móti frv. og hv.þm. G.-K. hefir sagt, þá efast ég ekki um, að stjórnin hefði verið búin að senda mótmæli gegn frv. Við skulum bíða við og sjá, hverju fram fer, en meðan mótmæli koma ekki fram, þá stendur óhögguð sú staðhæfing mín, að frv. um fiskimálan. hafi talsvert fylgi innan stjórnar S. Í. F., og mikið fylgi meðal ýmsra útgerðarmanna.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég hefi heldur beðið álitshnekki við það hér á þingi að eiga orðastað við hv.þm. Ísaf., svo ég ætla að leiða hann hjá mér í þetta sinn. Hæstv. forsrh. hefir reiðzt mér af því að ég sagði frá því, sem allir þm. vita, að er satt, að hann er aldrei kallaður „höfuð“ stj. Frumræðu minni svaraði hann með því að kalla hana skvaldur, síðari ræðu minni með meinlausri grínræðu. Þrátt fyrir alla kostina, sem hæstv. ráðh. er alltaf að gorta af hér í þinginu, held ég hann skorti fullkominn skilning á skyldu forsrh. við slíkar umr. sem hér hafa farið fram. Hv. form. sósíalista lézt ætla að gera eldhús að mér, en allt var það svo góðlátlegt, að ég þarf litlu að svara. Þó vil ég ekki láta ómótmælt ummælum hans um dr. Helga Tómasson, þann ágætismann, og um þá árás, er hann taldi mig hafa hafið á mótflokksmann minn, Lárus Jónsson lækni. Ummæli hans um dr. Helga eru óforsvaranleg. Hæstv. atvmrh. er mér sammála um það, að frávikning Lárusar Jónssonar hafi ekki verið ofsókn gegn honum. Nei, það sem ég gerði er ég skipti um lækni á Nýja-Kleppi, var gustukaverk á bágstöddum aumingjum, enda hygg ég að ekkert ráðherraverk hafi mælzt betur fyrir en það. Af einstökum minniháttar missögnum hæstv.atvmrh. ætla ég að leiðrétta örfáar. Hæstv. ráðh. skopaðist að því, að Íslendingar þættust sitja að beztu mörkuðunum, en væru þó komnir á kné, en Norðmenn, sem hraktir hefðu verið á verri markaði, stæðu sig sæmilega. Þessu gekk hæstv. ráðh. illa að koma saman. Ég skal hjálpa honum. Norðmenn búa við lág vaxtakjör, ódýrari útgerðarvörur, lága skatta, ekkert útflutningsgjald og meira en helmingi lægra kaupgjald. Þetta vænti ég að nægi hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. talaði langt mál um Kveldúlf og Alliance og lézt undrast, að Kveldúlfur hefði ekki sótt um ríkisstyrk til brautryðjandastarfsemi félagsins. Mér er nú sem ég sjái framan í rauðliða með styrkbeiðni Kveldúlfs fyrir framan sig. Það held ég væri spaugileg sjón. Hæstv. ráðh. taldi, að Kveldúlfur hefði ekki sótt um styrk af því hann hefði ætlað að hagnast sjálfur og einn af reynslunni. Þetta er rangt. Auðvitað ætlaði Kveldúlfur að hagnast sjálfur, en ekki einn. Ef tilraunir okkar hefðu heppnazt, var þarna öllum almenningi opnuð leið til mikillar farsældar. Vona ég, að byrjunarspor okkar leiði til þess, að áfram verði haldið, og í því sé ég meiri von en nokkru öðru til farsældar ísl. sjávarútvegi. Hitt, að Kveldúlfur hefir ekki sótt um styrk í þessu skyni, stafar af því, að enda þótt fjárplógsmenn ríkissjóðs róti vel í fjárhirzlur Kveldúlfs, rata Kveldúlfsmenn ekki á ríkisjötuna. Í sambandi við skuldaskilasjóðinn sagði hæstv.atvmrh. eina setningu, sem snerti mig ákaflega illa. Hann talaði um, að hugsanlegt væri að leysa að einhverju leyti þetta nauðsynjamál, „annaðhvort á þessu þingi eða næsta“, bætti ráðh. við. Ég vek nú athygli hæstv. ráðh. á því, að mikill hópur sáraðþrengdra manna mænir á gerðir Alþingis í þessu máli. Ekki aðgerðir næsta þings, því þá eru þeir fallnir í baráttunni við örðugleikana, heldur aðgerðir þessa þings. Ég skora á hæstv. ráðh. að standa ekki gegn því, að þeim verði liðsinnt nú tafarlaust. Það er of seint að sækja lækni, þegar sjúklingurinn er dauður. Fáist þjóðnýtingarmenn ekki til að sinna nauðstöddum atvinnurekendum, leggjast þeir undir ámæli um það, að óljósar vonir um betra brautargengi þjóðnýtingar á rústum fallandi atvinnulífs hafi áhrif á aðstöðu þeirra til þessara mála. Ég verð að játa, að mig undrar, hve máttlaus sú vörn var, sem hæstv.atvmrh. veitti rökstuddri árás minni og óyggjandi sönnunum á því, að frv. haus um fiskimálan. hlyti að leiða til þess, að S. Í. F. legðist niður, en upp úr rústum þess sprytti fljótlega einkasala á saltfiski. Ég sannaði, að engar líkur væru til, að S. Í. F. mundi breyta starfsreglum sínum samkv. fyrirmælum 4. gr. frv., blátt áfram af því að nýafstaðinn fulltrúafundur hefir fellt með nær öllum atkv. að lúta þeim reglum. Ég sannaði, að hæstv. ráðh. hefði leitt útflytjendur í nýja stórvægilega freistni, með því að bjóða sérhverjum þeim, er brytist út úr S. Í. F., sérréttindi og vernd. Ég sannaði, að jafnvel þótt margir framleiðendur vildu samt sem áður fela stjórnendum S. Í. F. umboð sitt, væri það hrein blekking, ef fimmmenningarnir tækju við því trausti og þeim umboðum vegna þess, að þá væri það fiskimálanefnd, en ekki þeir, sem ráðin hefðu. Með öllu þessu sannaði ég, að S. Í. F. var dautt - steindautt. - Ég leiddi ákaflega sterkar líkur að því, að þá tæki einkasalan við, og ég leiddi líka ákaflega sterkar líkur að því, að af því stafaði þjóðinni geigvænlegur voði. Hinsvegar talaði hann svo um S. Í. F., að ekki verður hjá því komizt að heyra, að nokkurs kala kennir frá honum til þess, a. m. k. ekki fullrar samúðar. Og flokksbróðir hans, hv. 6. landsk., og nú síðast einn ónefndur þm., réðust beinlínis með svívirðingum á S. Í. F. Og sjálfur hæstv. fjmrh. kallaði S. Í. F. klíku, sem Kveldúlfur réði yfir. Til hvers er þetta gert? Og af hverju er S. Í. S., sem ekki ræður yfir nema 5% af fiskiframleiðslunni, ætlað að eiga fulltrúa í fiskimálanefnd, en S. Í. F., sem selt hefir nær allan fiskinn, á engan fulltrúa að eiga. Er það ekki af því, að búið er að kveða upp dauðadóminn yfir S. Í. F.? Og eru ekki árásirnar, sem stjórnarliðið nú beinir að S. Í. F., einmitt eitrið, sem á að bana því? Um þetta talaði hæstv. ráðh. ekki. En þess vil ég biðja, að hæstv. ráðh. minnist, að minn trúskapur við S. Í. F. skiptir hér engu máli. Ráðh. hefir með fiskimálan. opnað allir gáttir, rekið marga út úr S. Í. F., m. a. og fyrst og fremst sjálfa fimmmenningana, sem því fyrirtæki stjórna. Ég skora á hæstv. ráðh. að láta birta ræðu sína í blaði sínu. Ég skal þá sjá um, að mín ræða nái að nýju til almennings í Morgunblaðinu. Þá geta menn dæmt. Annað er mér ekki eftir skilið. Ég hefi aðvarað, með öllum þeim sterku rökum, sem fyrir hendi eru. Verði því ekki sinnt, legg ég ábyrgðina á andstæðinga mína. Ég játa, að ég hefði betur unnað einhverjum öðrum úr hópi þeirra að merjast undir þunga þeirrar ábyrgðar en einmitt hæstv.atvmrh. En hann hefir sjálfur valið sér það hlutskipti - því miður. Þessum útvarpsumr. er nú að verða lokið. Við sjálfstæðismenn fögnum því færi, sem okkur hefir gefizt á að svipta tjöldunum til hliðar og opna alþjóð manna sýn yfir stjórnmálasviðið. Við treystum því, að öllum almenningi sé nú betur ljóst, hvað þar er að gerast. Við treystum því, að kjósendur landsins leggist á sveif með Sjálfstfl., sem tekið hefir forystuna í öllum mestu þrifa- og nauðsynjamálum þjóðarinnar á sviði fjármála og atvinnulífsins. Við biðjum þessum málum, ekki sízt skuldaskilasjóði og fiskveiðasjóði, skjóls og stuðnings í samúð þjóðarinnar. Við leitum einnig liðs þjóðarinnar í baráttu okkar gegn óhófseyðslu, skattpyntingum, einokunarfargi, hlutdrægni, ofsóknum og lýðræðisbrotum stj. og liðssveita hennar. Og sú liðsbón okkar sjálfstæðismanna nær út fyrir vébönd okkar flokks og langt inn í herbúðir andstæðinganna, til allra sanngjarnra og vitiborinna manna, sem skilja, að á slíkum tímum voða og hættu krefst þjóðarþörfin þess, að sérhver ríkisstj. gæti fullkomins velsæmis og freisti þess að efla til samstarfs milli beztu krafta þjóðarinnar til varnar gegn voðanum. En einkum og sérstaklega heitum við á kjósendur til einbeittrar andstöðu gegn árásinni á S. Í. F. og einkasölu saltfiskjar, sem í kjölfarið siglir. Ég vil svo að lokum beina máli mínu til hv. sjálfst.manna um land allt. Ég játa, að við höfum orðið að gera einstök afvik frá stefnu okkar. En það er hvorki af því, að við séum að svíkja hana eða missa trúna á henni. Við höfum orðið að gera það af alveg sömu ástæðum og bannmenn samþ. innflutning vína árið 1923, nefnilega vegna óviðráðanlegra utanaðkomandi áhrifa. Andstæðingar okkar fagna þessu og dásama því fjálglegar trú sína á höft og innilokaða kaupgetu, eins og hæstv. fjmrh. mest talar um, og einokanir. En sé sú stefna góð og blessunarrík hér, þá er hún það líka annarsstaðar, og gildi hennar skilja Íslendingar bezt með því að gera sér ljóst, að nái hún nógu sterkum tökum erlendis, þá leiðir það til þess, að við getum alls ekki selt framleiðsluvörur okkar, kjötið og fiskinn, leiðir til þess, að við erum dæmdir til fátæktar, sultar, eymdar og dauða. Trú andstæðinganna er trúin á þessa stefnu. Trú okkar sjálfstæðismanna er trúin á þá einu leið, sem liggur til lífs og farsældar fyrir þjóð okkar. Þess vegna berjumst við ótrauðir fyrir stefnu okkar. Og þess vegna sigrum við að lokum, og áður en langt um líður. - Góða nótt.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson)[óyfirl.]: Ég verð fyrst að kasta smávölu á dys Bændafl. í leiðinni, ekki af því, að mér þyki skemmtilegt að þurfa að sinna honum, heldur af því, að hv. 10. landsk. (ÞBr) kom með ranga og villandi frásögn í tilefni af ræðu hv. 4. landsk. og ummælum hans um lausn vegavinnudeilunnar síðastl. sumar. Hv. 10. landsk. segist hafa komið að máli við hv. 4. landsk. 8. júní kl. 11 f. h., en eldsnemma sama dag hefði hann falið vegamálastjóra að síma, að kaupið skyldi vera 80 til 85 aurar. Ennfremur sagði hann, að hv. 4. landsk. hefði sagt, að vegamálastjóri hefði gefið falska skýrslu. Það, sem hv. 4. landsk. sagði þar um, var það eitt, að hv. 10. landsk. hefði fengið vegamálastjóra til þess að gefa skýrslu, sem væri vægast sagt lituð. En þó var annað enn verra í frásögn hv. 10. landsk. Hann lét líta svo út, sem ekki hefði verið rætt við hann um vegavinnukaupið fyrr en að morgni 8. júní. Þetta er ósvífin blekkingartilraun. Stjórn Alþýðusambandsins bar fram fyrir hann síðastl. vetur kröfur landsfundar vegavinnumanna um kauphækkun o. fl., en þessi hv.þm. þráaðist ekki aðeins við að verða við kröfunum, heldur líka við að veita nokkur svör. Hann fékkst alls ekki til að svara, þrátt fyrir margítrekaðar eftirleitanir, - og það var fyrst 8. júní, eftir að verkfall vegavinnumanna hafði staðið svo dögum skipti, að hann lét kúgast til að gera ráðstafanir til jöfnunar og nokkurrar hækkunar kaupsins. Hv. þm. veit, að hv. 4. landsk. kemur til hans 8. júní aðeins til þess að fá munnlega staðfestingu hans á því samkomulagi, sem loks var fengið um þetta mál, og það fyrir milligöngu hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), þáv. forsrh., eftir að hv. 10. landsk með sauðþráa sínum hafði orðið valdur að verkfalli mörg hundruð manna í fleiri daga. Svo mikið þurfti til þess að neyða hann til að gera þær ráðstafanir, sem hann nú læzt hafa gert ljúfur og af góðum hug. Ég hefði orðið mjög hissa á því, hve þessi hv.þm. sneri sannleikanum herfilega við í þessu máli, ef ég hefði ekki fengið einmitt í dag sérstakan grun á honum í því efni. Það hafa tveir menn skýrt mér frá því hér í dag, að hann hafi á fundum vestur í Dalasýslu í vor frætt bændurna um það, að jafnaðarmenn væru ekkert ákafir með það að hækka vegavinnukaupið, t. d. gerði Haraldur Guðmundsson sig ánægðan með það, að það væri 70 aurar á klst. Ég þarf ekki að taka það fram, að þetta er svo langt frá því að vera rétt, sem nokkuð getur verið, að þetta er uppspuni einn. Eftir að hafa frétt af þessum fréttaflutningi hv. 10. landsk. vestur í Dölum í vor, undrar mig minna af frásögnum hans af þessu vegavinnumáli og öðrum málum hér við þessa umr. Ég læt svo þessa völu nægja honum. Við hv.þm. Borgf. hefi ég ekki mikið að segja. Hann var hér með sitt venjulega skraf um einkasölu og þjóðnýtingu. En þessi hv.þm. hefir nú orðið að ganga gegnum þá spaugilegu reynslu, að þurfa að votta hverju einkasölufrv. eftir annað sitt fylgi. Hann hefir greitt atkv. með einskonar einkasölu á mjólk og einkasölu á kjöti. Nánasti flokksbróðir hans hefir gerzt meðflm. að frv. um einkasölu á trjáplöntum og fræi, og hann hefir fylgt foringja sínum, hv.þm. G.-K., í því, að vísa á tekjur af einkasölufrv. stj. til hjálpar sjávarútveginum, og með því eiginlega tjáð sig fylgjandi þeim frv. Þessi gamli sónn hans um einokun og þjóðnýtingu er því ekkert annað en utanaðlært orðagjálfur þessa hv.þm. og annara flokksmanna hans, sem viðfangsefnin neyða alltaf lengra og lengra í áttina til þess, sem þeir þykjast vilja forðast og fjarlægjast. Hv. þm. G.-K. fór rangt með ummæli mín, þegar hann sagði, að ég hefði sagt, að Kveldúlfur hefði átt að geta fengið styrk til að gera tilraunir með útflutning á frystum fiski. Ég veit ekki, hvort þetta stafar af misheyrn eða þá af því, að hann geti ekki hugsað sér annan fiskútflytjanda en Kveldúlf; hann talar a. m. k. oft svo. Ég sagði, að þar sem hefði verið um svo þýðingarmikla tilraun að ræða, hefði verið sjálfsagt að reyna að fá styrk til hennar, í stað þess að gefast upp. En auðvitað hefir sú tilraun þá orðið að gerast á þann hátt, að allir gætu notið árangursins, en hann ekki orðið til þess að skapa einu félagi gróðamöguleika. En Kveldúlfur vildi það ekki, og þess vegna sótti hann ekki um styrk. Hið sama er að segja um fiskútflutninginn til Suður-Ameríku. Hv. þm. heldur því enn fram, að frv. þetta, ef að l. verður, sprengi S. Í. F. Ef S. Í. F. springur, ef frv. verður að l., er það alveg víst, að það hefði ennþá síður getað haldið saman, ef frv. yrði ekki að l. nema hv.þm. sé að hóta því, að Kveldúlfur skuli sprengja S. Í. F., ef frv. verður samþ. Hann segir, að það sé ekki víst, nema Kveldúlfur, Alliance og Faxaflóasamlagið segi sig úr S. Í. F., ef frv. verður samþ., af því þau vilji ekki sætta sig við völd fiskimálan. Fiskimálan. hefir jafnríkt vald og jafnvel ríkara yfir þeim, ef þau verða hvert út af fyrir sig, en yfir S. Í. F., og vinna þau því ekkert við þetta. - Þessi ástæða er því fjarstæða. Hv. þm. veit, að með frv. er engin sú breyting gerð, að S. Í. F. þurfi að leysast upp. Hann veit, að engri stjórn mundi detta í hug að neita t. d. Alliance eða samlaginu um útflutningsleyfi fyrir fisk, þótt þau neituðu að láta S. Í. F. selja fisk sinn, að gildandi l. óbreyttum. Og hv.þm. G.-K. er ekki á móti einkasölu á fiski; því fer fjarri. Hann vill bara ekki, að hinir almennu þátttakendur félagsins, fiskframleiðendurnir, ráði í S. Í. F. Hann setur það fyrir sig, að enginn útflytjandi skuli fá að hafa meira en 1/20 af atkvæðamagni í félaginu. Með því væri það tryggt, að enginn einn gæti ráðið í S. Í. F. En þar með er einnig loku fyrir það skotið, að ein stofnun eða fámenn hagsmunaklíka geti hrifsað öll völd í sínar hendur. Hv. sjálfstæðismenn eru með vissri tegund af einkasölum, þ. e. þeir vilja gjarnan sjálfir fá einokun í sínar hendur, t. d. einoka saltfiskverzlunina sjálfir, en þeir eru á móti þjóðnýtingu, þ. e. einkasölu, þar sem allir aðilar eru þátttakendur og hafa sem jafnasta aðstöðu til að ráða skipulagi félagsskaparins og starfsemi hans. Ég get verið ánægður með þessar eldhúsumr. Ég er ánægður yfir því, að hv.þm. G.-K. hefir tekið stóru málin fyrir þannig, að auðvelt hefir verið að láta koma fram stefnumun flokkanna í þeim. Ég óttast ekki, að hv.þm. hafi getað hrætt menn með hrópyrðum sínum og hávaða. Það er engin sönnun, þó hann segi nú, að hann hafi sannað eitt og annað, t. d. að S. Í. F. muni springa. Ef S. Í. F. deyr, þá er það fyrir það, að það ber dauðann í sjálfu sér, og hefði ekki getað lifað, þó engin löggjöf hefði verið um þetta sett. Þá eru það nokkrir smámolar, sem mig langar til að kvitta fyrir. Hv. 1. þm. Skagf. færði fram sem ástæðu til réttlætingar því, að minni hluti fjvn. hefði fellt niður 700000 kr. til verklegra framkvæmda með sínum brtt., að nú væri ákveðið að taka Sogið til virkjunar á þessu ári, og þar mundi skapast mikil atvinna. Og þessi hv.þm. fór um það mjög fjálgum orðum, hversu háskalegt það væri að stofna til svo mikillar atvinnu í landinu, að hún drægi frá aðalatvinnuvegunum. Ég vil í þessu sambandi benda á, að því miður er ekki ennþá fengin vissa fyrir því, að Sogið verði virkjað, en það er von mín og viðleitni, að svo verði. Stj. hefir lofað að leggja því máli það lið, sem hún getur. Borgarstjóri er nú erlendis að semja um lán og efniskaup, og umboðsmaður ríkisstj. honum til aðstoðar. Ég vildi vænta, að honum og sendimanni stj. tækist að semja um þetta hvorttveggja, en fyrir því er ekki ennþá fengin vissa. En fari nú svo, að Sogið verði virkjað, - er þá strax bætt úr öllu atvinnuleysi? Því fer fjarri. Eftir því, sem borgarstjóri hefir skýrt frá, má ætla, að þar geti fengið vinnu 200 til 250 manns. Nú játar minni hluti fjvn., að vegna hinna miklu erfiðleika, sem nú eru fyrir hendi á sviði atvinnulífsins, muni atvinnuvegirnir ekki auka sinn vinnukraft, heldur minnka hann. Heldur þá hv.þm., þó að bætist við vinna fyrir 200 til 250 verkamenn við Sogsvirkjunina, að fyrir það verði hörgull á vinnukrafti? Heldur hann, að sú atvinna dragi frá atvinnuvegunum? Slíkt er vitanlega tóm fjarstæða. Enda get ég huggað hv.þm. með því, að ef það sýnir sig, að ekki sé þörf fyrir þær 500 þús. kr., sem ætlaðar eru til atvinnubóta í fjárlfrv., þá verður það fé ekki greitt út nema eftir þörfum. Annars þykir mér mjög gott að fá þá yfirlýsingu frá hv.þm., að hann sé hlynntur því, að vinnu sé jafnað milli ára, þó sú yfirlýsing komi nokkuð seint. Við jafnaðarmenn fluttum á sínum tíma frv. um jöfnunarsjóð ríkisins, þess efnis, að jafna skyldi framlagi til verklegra framkvæmda og atvinnubóta milli ára, þannig að geyma fé frá góðu árunum til vondu áranna, en þá vildi hv.þm. hvorki heyra þessa hugmynd né sjá. Nú hefir hann játað villu sína, og væri betur, að það hefði verið fyrr. Þetta var drepið af sjálfstæðismönnum, en þegar þeir þorðu ekki lengur að standa á móti því, báru þeir fram frv. og létu nafnið haldast, en sneru efninu við, þannig að þeir settu þær skorður, að ekki er hægt að borga skuldirnar fyrr en sjóðurinn fær meiri tekjur. En það, sem er aðalatriðið í þessu, er, hvort næsta ár verður svo mikið blómaár á sviði atvinnulífsins að ekki þurfi að auka framkvæmdirnar af hálfu ríkissjóðs. Eftir því, sem ég get bezt séð, bendir allt til þess, að deyfðin yfir atvinnulífinu verði svo mikil, að óhjákvæmilegt sé, að ríkissjóður geri það, sem hv. 1. þm. Skagf. segir, að eigi að gera, að veita mikið fé til framkvæmda til þess að bæta úr atvinnuleysinu og hörmungum þess. Ég skal ekki víkja að fleirum, því að flestir eru nú fallnir frá umr. og geta því ekki svarað. En ég vil aðeins skjóta því til hv. hlustenda, að ég teldi mjög æskilegt, ef þeir vildu festa sér í minni það, sem hér hefir verið flutt fram í þessu eldhúsi - festa sér í minni þær sakir, sem hafa verið bornar á ríkisstj. Ég veit ekki. hvort það gengur vel, því að þær hafa verið, að því er mér finnst, hvað mig snertir, engar aðrar en þær, að í trúaratriðum, eins og hv.þm. G.-K. orðaði það, greinir mjög á um það, hvernig eigi að skipa afurðasölumálum sjávarútvegsins. Ég vil nú biðja menn að athuga, að þetta fyrsta eldhús á núv. ríkisstj. hefir snúizt nokkuð á annan veg en venja er til, því að syndaregistur um, hvað stjórnin hefir gert eða látið ógert, hefir fallið niður. Í öðru lagi vil ég biðja menn, og þá sérstaklega í sambandi við afurðasölumálin, að fylgjast vel með í því, er gerzt hefir í því efni, og að menn vilji ekki trúa órökstuddum sleggjudómum, heldur kynna sér skipun þessara mála. Ég hefi þá trú, að ef almenningur á annað borð fær tækifæri til þess að kynnast þessum málum, þá dæmi hann rétt, og réttdæmi vil ég alltaf una.

Þorsteinn Briem Ég vil fyrst svara því, sem hæstv.atvmrh. beindi að mér persónulega. Þetta tilefni er komið af því, að þegar hæstv.atvmrh. (þm. Seyðf., HG) talaði við mig á síðasta þingi um veginn yfir Fjarðarheiði, þá sagði ég við hann hér inni í ráðherraherbergi, hvort hann mundi ekki gera sig ánægðan með 70 au. kaup á tímann í byggð, en 75 au. á heiðum yfir vorið, en svo 10 aurum hærra yfir sumarið, eins og venja hefir verið til, og hann lét ekki í ljósi neina óánægju yfir því.  Það var verið að blanda hv.fyrrv.forsrh. (ÁÁ) inn í þetta mál. Ég hafði sagt honum, að kaupið yrði 80 aurar í sveitum, en 85 á heiðum, og hefir hann því ef til vill sagt hv. 4. landsk. það sama og ég var sjálfur búinn að segja honum áður. Viðvíkjandi hv. 9. landsk. þarf ég ekki að eyða mörgum orðum. Þessi gamli „flokkaflækingur“ og mesti bændahatari Alþingis hefir nú loksins fengið þá ósk sína uppfyllta að komast á þing, og það hefir hann komizt sem steinrunninn jafnaðarmaður. Hv. þm. var að tala um skuggagróður í sambandi við skipun barnaverndarráðsins, en þessi hv.þm. líkist sjálfur hinum ótútlegasta skuggagróðri, sem ég hefi þekkt. Að síðustu minntist hann á lesbókarmálið og fann mér víst það til foráttu, að ég hefði lagt áherzlu á, að Freysteinn Gunnarsson skólastjóri kæmist í lesbókarnefndina. Ég hygg, að þeir, sem þekkja málsmekk Freysteins Gunnarssonar, áfellist mig ekkert fyrir það, þó að hv. 9. landsk. geri það. Þá skal ég víkja nokkrum orðum að hæstv. fors.- og landbúnaðarráðh. Hann svaraði aldrei þeirri spurningu minni, hvort það hefði verið tilætlunin, að Framsfl. brygðist í afurðasölumálinu, ef hann hefði ekki getað leyst það með sósíalistum. Hann var að tala um, með hverjum hefði átt að leysa það, eins og honum gæti ekki dottið í hug, að hægt væri að ná samkomulagi við nokkurn flokk nema sósíalista. Hæstv. ráðh. var að minnast á verðjöfnunargjaldið. Ég talaði um það í því sambandi, að stj. hafði ekki notað að fullu þá heimild, sem hún hafði til að leggja þetta gjald á. Og því fremur er skylt að veita verðuppbót úr ríkissjóði, þegar heimildin, sem stj. hafði skv. kjötsölulögunum til að leggja á verðjöfnunargjaldið, var ekki notuð til fulls. Þá var hæstv. ráðh. að tala um, að ég hefði ekki leyst neitt af málum bænda. Mér finnst sízt sitja á þessum hv.þm. að segja þetta um þann mann, sem hefir undirbúið flest landbúnaðarmálin á því þingi, sem mest hefir gert fyrir landbúnaðinn. Þá var hæstv. ráðh. að gefa í skyn, að fyrrv. stj. hefði búið illa í hendur núv. stj. um fjármálin. Ég vil í því sambandi minna á þá stóru hagsbót fyrir þetta land, sem fyrrv.ríkisstj. kom á, þegar hún gat breytt ókjaraláninu frá 1921 í annað lán með svo góðum kjörum, að það sparar ríkinu og ríkisstofnunum nær því tvær milljónir króna. Annars er ekki kominn tími til að segja um það, hvort núv. hæstv. stj. tekst betur með fjármálin en fyrrv. stjórn, en það væri óskandi, að svo yrði. Það var yfirleitt fátt, sem hæstv.forsrh. svaraði í sinni ræðu. Hæstv. forsrh. reyndi yfir höfuð að fara í kringum ádeiluatriðin í ræðum mínum, af því að honum var það sýnilega um megn að svara þeim. Ég skal nú aðeins minna á nokkur atriði, sem hæstv.forsrh. hefir ekki einu sinni reynt til að svara eða verja hér undir þessum umr. Hann hefir fyrst og fremst ekki svarað því, hvort hann hafi búizt við uppsögn frá sósíalistum, ef fulltrúa Búnaðarfélags Íslands hefði ekki verið sparkað úr kjötsölunefndinni. Hann hefir heldur ekki ennþá svarað, hver afstaða hans er til kjötuppbótarinnar, eða þeirri spurningu, sem hv.þm. V.-Húnv. bar fyrir hann. Hæstv. ráðh. hefir ekki reynt til að verja það, að kjötverðið var hér í Rvík lægra í september í ár heldur en á sama tíma í fyrra. Hæstv. ráðh. hefir ekki heldur reynt að verja þá setningu, sem hann sagði, að hann kynni ekki við að taka við till. um nauðsynjamál bænda frá Bændafl. Hann hefir ekki reynt til að verja þá spillingu, sem er í því fólgin að vilja ekki líta á málin sjálf, heldur aðeins hverjir eru flm. þeirra og hvernig þau horfa við frá flokkslegu sjónarmiði. Hæstv. ráðh. hefir heldur ekki reynt að verja reikninga hv. 2. þm.N.-M. út af mjólkurmálinu, sem ég bar brigður á, að væru réttir, né að hrekja mína reikninga í sambandi við hina óverjanlegu verðlækkun mjólkurinnar. Hann hefir varla reynt að verja hina ótímabæru mjólkurlækkun. Þá reyndi hæstv. ráðh. heldur ekki að mótmæla, að það hefði verið landbn., sem endurbætti frv. hans um fasteignaveðslán og bætti við það ákvæði um vaxtatillag, sem hann lét alveg vanta í frv. sitt eða stjórnarinnar. Hann reyni ekki heldur að hrekja þau rök mín, að ekki hefði verið heimilt í fyrrahaust að fara eftir lögum nr. 90 frá 1933, um skipulagningu kjötsölunnar, undir þeim kringumstæðum, sem þá voru fyrir hendi, og hafði ég í því sambandi fært fram sterk rök, eftir að ég hafði borið mig saman við merkan lögfræðing um það efni. Hæstv. ráðh. reyndi ekki að andæfa orðum mínum í því sambandi, um að engin ósk hefði komið frá Sambandi ísl. samvinnufélaga eða Sláturfél. Suðurlands um, að þessi vafasama heimild yrði notuð eða að gefin yrðu út bráðabirgðalög haustið 1933, og bar þó þessum tveimur aðilum að benda mér á í tíma, ef þeim hefði þótt ég eitthvað vanrækja í þessu efni. Hann reyndi ekki að verja framkomu sína og flokks síns gagnvart jarðræktarlagafrv. né öðrum nauðsynjamálum, sem Bændafl. hefir borið fram. Hann reyndi og ekki heldur að verja ranglætið í úthlutun vegafjárins. Það getur verið, að hæstv. ráðh. reyni að malda í móinn móti þessu, þegar ég er ekki lengur til andsvara. En hvað segið þið, bændur, um þessi og þvílík rökþrot? Hvað segið þið um það, að sá maður, sem á að vera forsvarsmaður landbúnaðarins, reynir ekki að bera hönd fyrir höfuð sér í jafnmörgum atriðum og ég hefi nú bent á? Ég get ekki talað lengur, því að minn tími er á þrotum, en ég vil óska bændastétt Íslands sigurs í sinni erfiðu baráttu. Ég vil óska, að hvernig sem fer um ríkisstj. landsins, þá megi atvinnuvegirnir blómgast, og með þeirri ósk býð ég góða nótt.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. síðasti ræðumaður mun hafa sent hv.þm. V.-Húnv. á hnotskóg, til þess að rannsaka, hvort hæstv.forsrh. tæki til máls á eftir. En þegar hann komst að raun um, að svo var ekki, sá hann sér fært að taka upp heillanga rollu af ýmsum atriðum, sem hann sagði, að hæstv.forsrh. hefði ekki svarað. En hæstv.forsrh. var búinn að reka þetta lið fyrir lið ofan í þennan hv.þm. Annars verð ég að segja það, að það væri ólíkt skemmtilegra fyrir þennan hv.þm. að láta hv.þm. V.-Húnv. tala um það í útvarpið, hvað hann sé rökfimur, heldur en að taka það sjálfur fram með berum orðum. Það er aðeins eitt atriði, sem ég get ekki látið hjá líða að svara, sem hv. 10. landsk. minntist á í sinni fyrri ræðu, þegar hann þóttist vera að svara hv.þm. S.-Þ., og það var um vegavinnumálin. Þessi hv.þm. (ÞBr) var að reyna að gera það tortryggilegt, að hv.þm. S.-Þ. hefði vítt, að tekið hefði verið lán til vega- og brúargerða. Það, sem hv.þm. S.-Þ. var að vita í þessu máli, var ekki það, sem hv. 10. landsk. vildi vera láta, að þetta hefði verið gert, heldur hitt, að þessi fyrrv.hv. ráðh., 10. landsk., hefði látið undir höfuð leggjast að afla tekna til þess að standa undir þessu framlagi og gert þessar framkvæmdir fyrir lánsfé. Þennan hv.þm., 10. landsk., skorti manndóm til þess, þegar hann var ráðh., að láta tekjuaflanir fylgja þeim fjárframlögum, sem hann vildi láta greiða. En ræður þessa hv.þm. í þessum umr. hafa sýnt það, að hann hafði ekki annað en pappírsheimildir til að fara eftir, þegar hann var ráðh., sem hann svo ekki gat notað. Þá vil ég minnast nokkrum orðum á sjálfstæðismenn, og skal ég reyna að koma ekki inn á nein þau atriði, af því að þetta er síðasta ræðan, sem þeir gætu verið óánægðir með að hafa ekki tækifæri til að svara. Hv. þm. Borgf. fór nú rétt einu sinni að segja söguna af Grýlu, sósíalista-Grýlu, sem hann er alltaf að tuggast á. Hann sagði, að ég hefði sagt, að alla þá verzlun, sem eitthvað væri að hafa upp úr, ætti að þjóðnýta. Þetta er rangt; ég sagði aðeins, að ég vildi ríkisverzlun á einstaka vöru, sem eitthvað væri upp úr að hafa, en ég sagði ekki með einu orði, að það ætti að taka alla verzlun í hendur ríkisins, enda sæti ekki á okkur framsóknarmönnum að segja það, af því að við viljum samvinnuverzlun. En ef það er sósíalistískt að hafa einkasölu á einstaka vöru, þá hefir hv. 1. þm. Skagf. gert sig sekan í þeirri ósvinnu, því að hann setti á stofn tóbakseinkasöluna, þó hann síðar væri kúgaður til þess að eyðileggja hana. Ég verð að segja það, að mér kæmi ekki á óvart, þó það skeði eftir eitt eða tvö ár, að sjálfstæðismenn héldu því fram, að þeir væru með ýmsum þeim málum, sem þeir nú berjast mest á móti. Annað eins hefir nú skeð. T. d. í afurðasölumálinu. Þeir eyðilögðu það meðan þeir höfðu aðstöðu til, en þegar þeir hafa ekki lengur aðstöðu til að standa á móti því, segjast þeir alltaf hafa verið með því og séu með því. Þannig mun fara um hvert það mál, sem reynist vel. Þessum pólitísku „loddurum“ mun finnast það heppilegt fyrir sig að látast hafa verið með þessum málum á sama hátt og afurðasölumálinu. Þá var hv.þm. Borgf. að reyna að dylja afstöðu Sjálfstfl. til skipulagsnefndarinnar, og tókst það heldur ófimlega. Hann var að tala um, að þeir vildu komast upp á „Rauðku“ og þá ætluðu þeir að kippa í taumana og ráða miklu um ferðina. Ég vil nú benda hv.þm. á það, að þeir munu síðastir komast á bak og setjast aftast, og ef þeir ætla að halda sér í eitthvað og ná einhverjum tökum, þá munu þeir verða að halda sér í taglið. En ég hefi ekki trú á því, að þeir ráði miklu um ferðina með því móti. Annars er það svo, að þó að við gerum dálítið að gamni okkar í sambandi við þetta mál, þá er það alvarlegt mál. Það er alvarlegt, að Sjálfstfl. gekkst fyrir útvarpsumræðum um þetta mál til þess að sýna fram á, að Framsfl. væri runninn inn í Alþfl., en nokkrum dögum síðar eru aðrar útvarpsumr., og þá er hægt að upplýsa, að Sjálfstfl. er í þann veginn að tilnefna menn í þessa nefnd. Það er alvarlegt mál, þegar stór stjórnmálaflokkur gerir sig að slíku viðundri. Ég er að verða búinn með minn tíma, en áður en ég lýk máli mínu get ég ekki á mér setið að rifja upp höfuðatriðin, sem mér hafa fundizt koma fram við þessar umr. Það er þá fyrst, að komið hefir í ljós í fyrsta skiptið, að Sjálfstfl. hefir lýst því yfir, og það er orðið viðurkennt, að hann vill minnka kaupgetuna og standa á móti dreifingu hennar. Í samræmi við þetta flytur minni hl. fjvn., sem er skipaður fulltrúum þess flokks, till. um niðurskurð verklegra framkvæmda, og beinlínis rökstyður till. með því, að ef verklegar framkvæmdir verði eins og frv. gerir ráð fyrir, verði of mikið um atvinnu á næsta ári. Jafnframt þessu koma hv. stjórnarandstæðingar fram með till., sem mundu hafa þau áhrif, ef ætti að framkvæma þær eins og þær eru fram settar, að greiðsluhallinn yrði á fjárl. um 3½ millj. króna, og þó að þessi útkoma sé tekin, þá er gengið út frá því, að allar till., sem fram eiga eftir að koma frá einstökum þm., verði afgr. beint í pappírskörfuna. Það hefir ennfremur komið fram, að hv. stjórnarandstæðingar standa á móti öllum tekjuöflunarfrv. stj. og sýna þar með innræti sitt gagnvart fjárhagsafkomu ríkissjóðs og verklegum framkvæmdum í landinu. Af þessu er það svo upplýst, að till. þeirra er ekki annað en loddaraleikur, leikinn fyrir kjósendur þessa lands. Að svo mæltu býð ég góða nótt og þakka öllum þeim, sem hlýtt hafa á þessar umr. til enda.