Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 331 þá hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. landbrh.: „Hvað líður störfum mjólkursölunefndar?“ Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um aðdraganda eða tilurð þeirrar mjólkursölunefndar, sem hér er minnst á og um spurt. Á tveim undanförnum þingum hef ég borið fram frv. til d. um breyt. á l. um Framleiðsluráð landhúnaðarins, sem gerir ráð fyrir rýmkun á smásölu mjólkurvara. Ég tíundaði margvísleg rök til stuðnings þessu frv. og komst að þeirri niðurstöðu, að það væri til hagsbóta fyrir framleiðendur, mjólkursamlög og neytendur, að mjólk væri seld víðar en nú er gert. Ég taldi, að það fyrirkomulag, sem verið hefði á mjólkursölu, gæfi grunsemdum um mismunun byr undir háða vængi, og hvatti þm. til að taka tillit til þeirra réttlátu óska, sem í frv. mínu voru fólgnar. Það er skemmst frá því að segja, að þessi frv. mættu nokkurri andstöðu hér á þingi. Á þinginu 1971–72 dagaði frv. uppi í þingnefnd. Var það sniðgengið og vart tekið fyrir. Hæstv. landbrh, hafði þá góð orð um að skipa sérstaka n. með hagsmunaaðilum til að skoða málið, en til þess kom þó ekki. Aftur bar ég þetta frv. fram lítið breytt á þinginu 1972–73 og eftir nokkrar umr. og þóf á bak við tjöldin var skipuð fyrir tilstilli hæstv. ráðh. nefnd sú, sem hér um ræðir. Upphaflega mun ætlunin hafa verið, að n. gæti lokið störfum í byrjun þessa þings, en nefndarstörfin hafa dregist af ástæðum, sem óþarft er að gagnrýna. Nú síðustu vikurnar hefur hins vegar kvisast, að mjólkursölunefnd væri í aðalatriðum komin að einhverju samkomulagi, og taldi ég því eðlilegt og tímabært að spyrjast fyrir um störf n., þannig að ráðh. gæti upplýst, hvers eðlis það samkomulag sé, sem talað er um, að n. hafi komist að.



Herra forseti. Á þskj. 331 er fsp. frá hv. þm. Ellert B. Schram, 9. landsk., um starf mjólkursölunefndar. Hinn 21. mars 1973 skipaði landbrn. n. til að athuga þessi mál, og segir svo í erindisbréfi n., með leyfi hæstv. forseta: „Verkefni n. er að kynna sér fyrirkomulag á sölu og dreifingu mjólkur, rjóma, skyns og skyldra mjólkurvara á þéttbýlissvæðum víðs vegar um landið og gera till. um breytingar, ef þurfa þykir.“ Í n. voru valdir eftirtaldir menn: Sveinn Tryggvason framkvæmdastjóri, sem er form. n., skipaður af landbrh. án tilnefningar, dr. Bjarni Helgason jarðvegsfræðingur, sem var skipaður skv. tilnefningu Neytendasamtakanna, Brynjólfur Sandholt héraðsdýralæknir skv. tilnefningu heilbrrn., Hreinn Sumarliðason kaupmaður skv. tilnefningu Kaupmannasamtakanna, Ólafur Andrésson bóndi í Sogni skv. tilnefningu Stéttarsambands bænda, Stefán Björnsson forstjóri Mjólkursamsölunnar skv. tilnefningu Mjólkursamsölunnar og Þorsteinn Sveinsson kaupfélagsstjóri á Egilsstöðum skv. tilnefningu SÍS. Ritari n. var ráðinn með samþykki landbrh. Guðmundur Sigþórsson búnaðarhagfræðingur. N. hélt sinn fyrsta fund skömmu eftir að hún tók til starfa og byrjaði á því að safna upplýsingum um fyrirkomulag mjólkursölumála um land allt, þar sem könnuð var staðsetning mjólkursölu með tilliti til kaupendafjölda, dreifingarmagns og fjarlægða. Einnig var könnuð einokunaraðstaða Mjólkursamsölunnar og fjöldi umsækjenda um mjólkursölu, sem ekki hafa fengið söluleyfi. N. hefur á grundvelli þessara og fleiri upplýsinga unnið að könnun á dreifingarmálum mjólkur og álitsgerð um þau. Starf n. hefur verið mjög umfangsmikið og er komið á lokastig. Má vænta úrlausnar innan skamms tíma í formi nál., sem n. mun skila mjög fljótlega. Af þeim viðræðum, sem ég hef átt við form. n., er ljóst, að stutt er í það, að n. skili áliti, en hann hefur í samtölum við mig talið nauðsyn bera til að taka til þessa nokkurn tíma, og hef ég látið n. um tímasetningu á þessu máli. Eftir þeim horfum, sem ég hef um þetta, sýnist mér, að það ætti ekki að dragast lengi, að málið komi til meðferðar landbrn. og verði komið greinargott nál. um málið í heild, svo að auðvelt sé að taka ákvörðun út frá því.



Herra forseti. Ég þakka landbrh. svarið, svo langt sem það náði. Ég spyrst fyrir um í þessari fsp., hvað líði störfum þessarar n., og þá að sjálfsögðu gerði ég ráð fyrir því, að ráðh. veitti upplýsingar um, að nokkru leyti a.m.k., hvers eðlis þær niðurstöður væru, sem n. er búin að komast að í öllum eðalatriðum. Hæstv. ráðh. veit eins og ég, að samkomulag hefur tekist í n. um ákveðna meðferð á mjólkursölumálum eða dreifingu mjólkur, og ég hefði talið það vera eðlileg viðbrögð og sjálfsagða kurteisi af hans hálfu gagnvart fyrirspyrjanda, að það væri eitthvað upplýst um efnisatriði þessa máls. Mér er tjáð eftir áreiðanlegum heimildum, .enda sennilega ekkert leyndarmál, því að unnið er í samræmi við það meðal þeirra samtaka og hagsmunaaðila, sem hér eiga hlut að máli, að gert sé ráð fyrir því, að Mjólkursamsalan og mjólkursamlög láti af allri smásölu á mjólk, m.ö.o. að tekið verði upp í aðalatriðum það fyrirkomulag á dreifingu mjólkur sem frv. mín gerðu ráð fyrir. Ég er mjög sáttur um þessa niðurstöðu og fagna því, að náðst hefur samkomulag um þá meðferð, og tel tvímælalaust, að það geti orðið til mikilla bóta, ekki aðeins fyrir neytendur, heldur líka og ekki síður fyrir framleiðendur. Ég hefði hins vegar talið eðlilegt, að hæstv. ráðh. væri fyrstur til að upplýsa þessa þróun mála, og vildi satt að segja gefa honum tækifæri hér í fsp.- tíma til að gera það. Mér þykir leitt, að hann hefur skotið sér hjá því að fjalla efnislega um málið. Engu að síður þakka ég fyrir svörin og vonast til þess, að vænta megi skýrslu frá mjólkursölunefnd innan mjög skamms tíma.



Herra forseti. Það ber nokkuð á milli skilnings míns og hv. 9. landsk., hvað sé kurteisi í vinnubrögðum. Ég hefði talið það ókurteisi af minni hendi að fara að skýra frá því, sem væntanlega kæmi í því nál., sem mér yrði skilað. Ég hef frásagnir formanns n. um, hvað sennilega verði í nál. Hins vegar er nál. ekki frágengið og undirritað, og meðan svo er ekki, tel ég ekki, að ég eigi að skýra frá því, hvorki hér á hv. Alþ. né annars staðar, hvað kynni að koma fram í nál., enda mun oft reynast svo, að nál. geta breyst á síðasta stigi, þó að horfurnar séu nokkuð séðar á því stigi, sem upplýsingar eru gefnar í samtölum. Ég taldi því, að mér bæri að skýra frá því, sem ég vissi um málið og hafði rétt til að skýra frá, en öðru ekki. Hins vegar vil ég segja það út af því, sem hv. þm. sagði í sinni fyrri ræðu, að það var ekki löngu eftir að ég tók við starfi landbrh., sem ég ræddi bæði við Kaupmannasamtökin og einnig við framleiðsluráð og mjólkursölumenn um þessi mál og hafði átt við þessa aðila nokkrar umr., þegar hann bar fram sitt mál fyrst. Ég hef alltaf talið, að heppilegasta lausnin, til þess að úr þessu máli leystist á þann veg, sem farsælast væri talið af þeim mönnum, sem best þekktu og um fjölluðu, væri að gefa þeim tækifæri til að vinna að lausninni, en vera ekki með afskipti af því, meðan verið væri að vinna eð því, og þá ekki heldur að fara að skýra frá væntanlegum niðurstöðum, heldur bíða þess, að þær komi.



Herra forseti. Á þskj. 331 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. um húsnæðismál Menntaskólans við Lækjargötu. Mér hefur þarna orðið á í messunni, því að þessi skóli gengur undir heitinu Menntaskólinn í Reykjavík, og biðst ég forláts á því og vona, að það hafi ekki misskilist. Það er víst flestum ljóst, að skórinn kreppir víða í skóla- og fræðslumálum lands okkar. Margar sögur væri unnt að rekja um aðgerðaleysi, tafir og ófremdarástand í byggingarmálum skólanna. Er það kapítuli út af fyrir sig, hversu gersamlega hefur skort á allt frumkvæði stjórnvalda á vettvangi menntamála, hvernig skólabyggingarmál hafa drabbast niður og deyfð og doði markað sín spor í fræðslumálum þjóðarinnar. Á meðan grunnskólafrv. velkist hér í þinginu ár eftir ár, frv., sem fyrirsjáanlega leysir aðeins að takmörkuðu leyti þann vanda, sem við blasir á grunnskólastiginu hvað byggingarmálin snertir, hafa fræðsluyfirvöld kinokað sér við að taka vandamál framhaldsskólastigsins föstum tökum. Ætti þó að vera samdóma álit kunnugra manna, að framhaldsskólastigið væri öllu viðkvæmara og brýnna úrlausnarefni. Það skólastig ræður örlögum unglinganna og beinir þeim inn á þær brautir, sem úrslitum ráða í lífshlaupi þeirra. En einmitt á því skólastigi búum við enn í aðalatriðum við úrelta skólaskiptingu, gamaldags fræðslukerfi og gersamlega ófullnægjandi búsakost. Ég hef beint spurningu til hæstv. menntmrh., sem varðar húsnæðismál eins framhaldsskólanna, þ.e.a.s. húsnæðismál Menntaskólans í Reykjavík. En þar er aðeins um að ræða brot af heildarvandanum og aðeins það, sem snýr að ytri aðstæðum. En húsnæðismálin, aðstaðan til kennslunnar er að sjálfsögðu forsenda þess, að halda megi uppi árangursríku og eðlilegu skólastarfi. Reyndar væri af nægu að taka varðandi framhaldsskólana hér í Reykjavík og þá ekki síst menntaskólana. Enn er ekki lokið að byggja yfir Hamrahliðarskólann, ekkert er enn aðhafst í byggingarmálum Menntaskólans við Tjörnina, og ástandið í Menntaskólanum í Reykjavík er eins og raun ber vitni. Verður að segja þá sögu eins og er, að ríkisvaldið og fjárveitingavaldið hafa nánast virt að vettugi þessa reykvisku skóla, og fyrir löngu er orðið tímabært fyrir þá þm., sem valdir eru af Reykvíkingum, að vakna upp af Þyrnirósarsvefni sínum og átta sig á, að Reykjavík hefur verið sniðgengin hér sem viða annars staðar. Gagnrýni mín er ekki tilhæfulaus. Vanræksla og tillitsleysi gagnvart hinum reykvísku menntaskólum eru augljósar staðreyndir. Menntaskólinn í Reykjavík rúmaði á sínum tíma 60 nemendur, sennilega heil öld liðin síðan. Nú sækja skólann um og yfir 900 nemendur ár hvert. Nemendafjöldinn hefur farið yfir þúsund, og í haust byrjuðu þar nám 880 nemendur. Kennsla fer þar fram í ekki færri en 7, - sagt og skrifað 7 fasteignum, reyndar í öllu tiltæku húsnæði í nágrenni gamla skólans, sem völ er á. Nemendur og kennarar eru á hlaupum milli húsa með bækur og önnur gögn, og þarf vart að lýsa því neyðarástandi, sem í skólanum ríkir. Nú um nokkurt skeið hefur ýmsum úrbótum verið lofað af hálfu stjórnvalda, en minna orðið úr efndum. Forsvarsmenn skólans, nemendur og Reykvíkingar yfirleitt eru orðnir langþreyttir á þessu sinnuleysi. Því er þessi fsp. borin fram, ef hún mætti verða til þess að koma hreyfingu á úrbætur til handa þessari gömlu og virðulegu menntastofnun.



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 9. landsk. þm. er á þessa leið: Húsnæði það, sem Menntaskólinn í Reykjavík hefur til umráða til kennslu á þessu skólaári, er sem hér segir: Gamla skólahúsið við Lækjargötu. Þar eru 9 kennslustofur að fullri stærð og 2 litlar. Nýbygging á lóð skólans. Þar eru 4 stofur notaðar sem almennar kennslustofur og 3 stofur til verklegrar kennslu. Gömul bygging á skólalóðinni, Fjósið svonefnda, með tveim kennslustofum. Þrúðvangur við Laufásveg, en það hús er í eigu Framkvæmdasjóðs, þar eru 5 kennslustofur. Loks eru tvær kennslustofur í leiguhúsnæði að Miðstræti 12. Það kennsluhúsnæði, sem skólinn hefur nú til afnota, er nokkurn veginn hið sama og hann hafði til ráðstöfunar skólaárið 1971 og 1972, en þá var fjöldi nemenda sá mesti, sem orðið hefur, eða um það bil 1080. Við upphaf yfirstandandi skólaárs voru nemendur hins vegar 880 eða 200 færri en var fyrir tveimur árum. Hefur stefnan verið sú að draga úr inntöku nýrra nemenda í skólann og ráða þar með nokkra bót á þeim þrengslum, sem hann hefur búið við. Þetta hefur orðið kleift að nokkru marki með því, að stofnað hefur verið til menntaskólakennslu á nokkrum nýjum stöðum á Reykjavíkursvæðinu. Auk Menntaskólans við Tjörnina er þar að nefna Menntaskólann í Kópavogi og kennslu í námsefni fyrsta bekkjar menntaskóla við Gagnfræðaskóla Austurbæjar í Reykjavík, svo og menntaskólakennslu við Flensborgarskólann í Hafnarfirði. Talið hefur verið, að æskilegur hámarksfjöldi nemenda í Menntaskólanum í Reykjavík væri 600 nemendur. Er því ljóst, að skólinn býr enn við veruleg þrengsli, auk þess sem óhagræði fylgir því að sjálfsögðu, að kennsla þarf að fara fram á 5 stöðum. Nýbygging skólans, hús það, sem í daglegu tali hefur verið nefnt Casa nova, var tekið í notkun árið 1964. Síðan hefur verið unnið að ýmsum endurbótum á gamla skólahúsinu, m.a hefur efsta hæð hússins verið innréttuð að nýju og komið þar upp vinnuaðstöðu fyrir kennara. Líta verður á húsnæðismál Menntaskólans í Reykjavík með hliðsjón af byggingarmálum menntaskólanna í heild og framhaldsskólastigsins alls. Á síðasta áratug hafa framkvæmdir, sem snerta aðstöðu fyrir menntaskólakennslu, verið þessar helstar: 1) Bygging kennsluhúss við Menntaskólann á Akureyri, sem nú er lokið. 2) Bygging nemendabústaða á Laugarvatni, svo og bygging kennsluhúss, sem lýkur á þessu ári. 3) Bygging Menntaskólans við Hamrahlið, sem lokið er að mestu, nema hvað enn vantar íþróttaaðstöðu. 4) Bygging Menntaskólans á Ísafirði, 1. og 2. áfanga, sem rúma heimavistir og mötuneyti. Áætlað er, að þeim framkvæmdum ljúki á þessu ári. 5) Viðbygging við Flensborgarskóla í Hafnarfirði, sem fyrirhugað er að ljúka á þessu ári. Auk þess hefur, eins og áður var að víkið, verið stofnað til menntaskólakennslu í Kópavogi, sem til bráðabirgða er til húsa í nýbyggingu barnaskólans við Digranesveg,og efnt hefur verið til kennslu í námsefni 1. bekkjar menntaskóla í Gagnfræðaskóla Austurbæjar í Reykjavík. Í undirbúningi og athugun eru nú ýmsar framkvæmdir, er varða menntaskólastigið. Má þar nefna: 1. Framhald bygginga á Ísafirði. 2. Lausn á húsnæðismálum Menntaskólans við Tjörnina. 3. Byggingar fyrir menntaskóla á Austurlandi. 4. Lausn á húsnæðismálum Menntaskólans í Kópavogi, en ráðgert er, að sá skóli verði í framtíðinni fjölbrautaskóli. 5. Bygging fjölbrautaskóla í Breiðholti í Reykjavík, sem mun taka til menntaskólanáms. 6. Uppbygging náms á framhaldsskólastigi á Selfossi, þ. á m. hugsanlegrar menntaskólabrautar. Sú dreifing menntaskólanáms, sem fyrirsjáanleg er, ætti að gera kleift að fylgja fram þeirri stefnu að fækka verulega nemendum í Menntaskólanum í Reykjavík og búa honum þar með betri aðstöðu í núverandi húsnæði. Ljóst er þó, að frekari úrbætur þurfa að koma til með byggingu viðbótarhúsnæðis. Á þessu stigi er ekki unnt að ákveða, hverjar þær úrbætur skuli verða eða hvenær þær skuli koma til framkvæmda. Það mun m.a. ráðast af því hver þróunin verður í skipulagsmálum framhaldsskólastigsins, og af því, hversu mikið fé Alþ. treystist til þess að veita á næstu árum til byggingarframkvæmda á þessu skólastigi. Ég vil geta þess, að stofnkostnaðarfjárveitingar til menntaskóla á fjárl. 1974 nema samtals 60 millj. 550 þús. kr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin. Satt að segja eru þau ekki mjög uppörvandi fyrir Menntaskólann í Reykjavík og þá, sem bera hans hag fyrir brjósti. Hæstv. ráðh. rekur hér áætlanir um aðgerðir varðandi menntaskóla- og framhaldsskólanámið, fer vítt og breitt um landið, en ég gat því miður ekki heyrt, að það væri nein áþreifanleg áætlun um einhverjar aðgerðir eða úrbætur varðandi Menntaskólann í Reykjavík að öðru leyti en því, að stefnt skuli að því að draga úr aðsókn í skólann. Nú er það í sjálfu sér gott og blessað, ef svo tækist. En þrátt fyrir þær ráðagerðir, sem nú eru uppi varðandi aðra menntaskóla, er ekki að sjá, að það séu raunverulegar aðgerðir til að draga úr þeirri aðsókn, sem í þennan skóla hefur verið og á reyndar að vara sem elstu og virðulegustu menntastofnun Íslands. Hæstv. ráðh. getur þess, að til standi og nú þegar hafi komið til framkvæmda ákvarðanir um að dreifa kennslu á menntaskólastigi á aðra skóla. Þetta er vissulega rétt. Tekin er upp kennsla, a.m.k. í 1. bekk, víða hér í Reykjavík í gagnfræðaskólum. En auðvitað leiðir af sjálfu sér, þegar kennslu lýkur í þessum 1. bekk, að þá mun þetta unga fólk leita inn í þá menntaskóla, sem fyrir eru í borginni, og í stað þess að draga úr aðsókn mun væntanlega aðsóknin enn aukast, ef þessari leið er áfram fylgt. Ráðh. lauk máli sínu með því að segja, að ekki væri óeðlilegt eða ósanngjarnt að fara fram á aukið viðbótarhúsnæði fyrir Menntaskólann í Reykjavík. Hann bætti hins vegar við, að ekki væri á þessu stigi hægt að segja til um, hversu mikið það húsnæði ætti að vera, hvernig það ætti að vera uppbyggt eða hvenær það ætti að koma til framkvæmda. M.ö.o.: það hefur ekkert verið ákveðið um þetta, allt í lausu lofti, og framtíðin er vissulega ekki björt fyrir Menntaskólann í Reykjavík. Hæstv. ráðh. minntist allra síðast á, að það væri Alþingis að veita fé til þessara skóla. Nú vil ég beina því til hæstv. ráðh., að ef honum endist ráðherradómur til næstu fjárlagagerðar, sem ekki eru miklar líkur á í bili að vísu, þá vil ég bindast því bandalagi við hann, að við, sem báðir erum kosnir á þing af Reykvíkingum, stöndum saman um að hækka fjárveitingar til þessa skóla. Ég treysti á samstarf hans og bandalag í þeim efnum.



Herra forseti. Í Alþýðublaðinu í morgun er á forsíðu blaðsins stór og mikil frétt, aðalfrétt blaðsins reyndar, þar sem segir í fyrirsögn: „Keflavíkursjónvarpið í lit í júní í sumar“. Í fréttinni segir síðan, að allur tækjabúnaður til slíkrar litaútsendingar sé kominn til landsins og nú sé verið að þjálfa starfskrafts stöðvarinnar til breytinga og m.a sé verið að þjálfa íslenska tæknimenn. Ef þessi frétt reynist rétt, sem ég hef enga ástæðu til að efast um, segir hún okkur í fyrsta lagi ekki aðeins það, að breyta eigi til um sjónvarpsútsendingar á Keflavíkurflugvelli, hún gefur til kynna, svo að ekki fer á milli mála, að Bandaríkjamenn eru ekki alveg á förum á næstunni. Þeir hyggjast þvert á móti bæta þjónustu við varnarlið sitt á Keflavíkurflugvelli og eru væntanlega að útbúa þetta nýja litasjónvarp fyrir þær hreyfanlegu flugsveitir, sem þarna eiga að hafa aðsetur, svo og væntanlega allt það lið, sem ekki telst til fasts herliðs, og reyndar allan þann mannskap, sem þar er fyrir hendi. Ég geri ráð fyrir því, að Bandaríkjamenn hafi dregið þær ályktanir af þeim ummælum forsrh., sem hann lét falla hér áður, að nú hyggist íslensk stjórnvöld ekki lengur standa við sáttmála sinn um brottför hersins á kjörtímabilinu, heldur að það skuli fara í áföngum, fyrr en seinna, eins og hnyttilega er til orða tekið. Reyndar eru þessar ráðagerðir Bandaríkjamanna í samræmi við þá uppbyggingu, sem manni skilst, að fari fram á Keflavíkurflugvelli, og hv. þm. Oddur Ólafsson vakti rækilega athygli á í nýlegri blaðagrein, en þar sagði frá því, að nú væri í fullum gangi - með vitund og vilja íslenskra stjórnvalda væntanlega - uppbygging á Keflavíkurflugvelli, byggingarframkvæmdir, og það er á sama tíma, sem verið er að telja a.m.k. einhverjum hluta þjóðarinnar trú um, að varnarliðið eigi að hverfa úr landi á næstu mánuðum. Ég vek athygli á þessu til þess að sýna fram á þann tvískinnung, sem hér er á ferðinni og menn hafa orðið vitni að varðandi ekki síst Keflavíkursjónvarpið sjálft. Keflavíkursjónvarpið var af núverandi stjórnarsinnum, þegar þeir voru í stjórnarandstöðu, talið glæpsamlegt athæfi og storkun við íslenska menningu og lágkúruleg aðferð íslenskra íhaldsafla til þess að læða bandarískum áróðri inn í landið, eins og stundum var sagt. Nú hafa þessir sömu menn setið hér í ríkisstj. í rúmlega tvö ár, en ekki hreyft legg né lið til að stöðva þennan ósóma, sem þeir telja Keflavíkursjónvarpið vera. Það aðgerðarleysi verður sennilega glæsilegasti minnisvarði um þá menningarhræsni, sem svokallaðir róttækir Alþb.-menn hafa tíðkað hérlendis um langan tíma. En því geri ég þetta að umtalsefni, að Keflavíkursjónvarpið hyggst taka upp litasjónvarp, og ef það reynist rétt og ef það er látið viðgangast, mun það að sjálfsögðu hafa veruleg áhrif á sjónvarpsneyslu okkar Íslendinga, a.m.k. hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það er enginn vafi á því, að tilvera Keflavíkursjónvarpsins á sínum tíma hafði úrslitaáhrif á stofnun og vöxt og viðgang íslenska sjónvarpsins. Sjónvarpið íslenska er nú orðinn snar þáttur í lífi Íslendinga. Mér er tjáð, að hér séu nú um 48 þús. tæki í notkun á landinu, og enda þótt litasjónvarp sé ekki aðkallandi mál, sem þurfi að hafa neinn sérstakan forgang, er engu að siður staðreynd, að sjónvarpið hefur vaxandi áhrif á heimilishald og daglegt líf manna, og það verður að fylgjast með þeirri tækniþróun, sem á sér stað á þessum vettvangi. Þar kemur til, að Íslenska sjónvarpið kaupir dagskrár erlendis frá í mjög miklum mæli, og nú er mér tjáð, að það dagskrárefni sé framleift að mestu, ef ekki öllu leyti fyrir litasjónvarp. Það þýðir, að öll tæknivinna og öll tæknimenntun lýtur að slíku sjónvarpi. Þá er líka á það að líta, að íslendingar þurfa brátt að fara að endurnýja sjónvarpstæki sín, þau munu endast í u.þ.b. 10 ár, og þá skiptir máli, hvort er endurnýjað fyrir svarthvítt eða litasjónvarp. En á þessum tækjum er mikill verðmunur, að mér skilst. Því tel ég eðlilegt, að teknar séu ákvarðanir mjög fljótlega og gerðar áætlanir, þannig að fólk viti, hvað sé fram undan, og geti hagað fjárfestingu sinni í samræmi við það. Ekki síst á þetta við nú, þegar og ef Keflavíkursjónvarpið boðar litasjónvarp. Mér er sagt, að það séu um 20 þús. sjónvarpstæki í landinu, sem séu útbúin til þess að taka við sendingum frá Keflavíkurflugvelli, og hvaða skoðun sem ég og aðrir hafa á þessu blessaða Keflavíkursjónvarpi, þá verðum við að horfast í augu við, að þetta er staðreynd, og það er ekki hægt að haga sér eins og það sé ekki til. Ef íslensk stjórnvöld hyggjast ekki loka þessu sjónvarpi, verða þau að gera sér grein fyrir því, að þarna er um að ræða samkeppni, og alveg á sama hátt og íslenska sjónvarpið á sínum tíma stóðst þá samkeppni og samanburð, sem varð við Keflavíkursjónvarpið, og náði til sín öllum þorra landsmanna og áhorfendum, þá þarf það líka núna að standast þá samkeppni og þann samanburð, sem upp kemur vegna þessa litasjónvarps. Af öllum þessum ástæðum tel ég eðlilegt, að það séu gefnar einhverjar yfirlýsingar um ákvarðanir og áætlanir í þessu sambandi og því er þessi fsp. fram borin.



Herra forseti. Þar sem fsp. hv. 9. landsk. þm. varðar fyrirætlanir Ríkisútvarpsins, beindi ég því til útvarpsstjóra, hvað hægt væri að segja um athafnir Ríkisútvarpsins á þessu sviði. Svar hans er svolátandi : „Varðandi spurningu hv. þm. Ellerts B. Schram á þskj. 331 skal þetta sagt: Innan Ríkisútvarpsins hafa komið fram hugmyndir um litasjónvarp, og hefur það mál verið rætt sem önnur er varða málefni stofnunarinnar. Áætlanir um litasjónvarp hafa ekki enn verið gerðar, enda tengist slík áætlun mörgum öðrum þáttum framkvæmda og verður ekki fráskilin röðun þeirra.“



Herra forseti. Ég finn það núna, að ég er farinn að eldast. Mér var ómögulegt að skilja röksemdafærsluna að baki þeirri fullyrðingu hv. þm. Ellerts Schram, að það bæri vott um tvískinnung hjá íslensku ríkisstj. eða í stjórnarflokkunum, að Ameríkanar ætla að fara að senda út í litum frá Keflavíkurflugvelli. Ég held, að þetta hljóti að vera að kenna ellihnignun hjá mér, sé ég allt í einu hættur að skilja þennan skynsama mann. En ég tek undir margt af því, sem hann segir hér varðandi Keflavíkursjónvarpið. Fréttin í Alþýðublaðinu í morgun er sannarlega athyglisverð. Alþýðublaðið hefur, eins og menn vita, valið sér kjörorð: „Blaðið, sem þorir.“ Þetta er skrifað rauðu letri á forsíðunni. Eitt af því, sem þetta blað „þorir“, er að birta dagskrá Keflavíkursjónvarpsins. Það notar rautt letur, þegar það segir frá einhverju, sem það telur vera merkilegt. Þótt ótrúlegt sé að vísu, notar það ekki rautt letur á dagskrá Keflavíkursjónvarpsins, heldur bara venjulega prentsvertu eins og á dagskrá íslenska sjónvarpsins. Nú þessa dagana, þegar Íslendingar takast á um það stórmál. hvort hér skuli vera her eða ekki her, og menn tala mikið um þjóðernislegan metnað, þjóðarstolt og sjálfsvirðingu Íslendinga, gerist það varla nokkurn tíma, að Alþýðublaðið taki nokkurn þátt í þeim umr. Í morgun t.d. er ekki nokkurt orð um umr., sem áttu sér stað hér á Alþ. í gær Aftur á móti er á forsíðu þessi líka frétt, fagnaðarboðskapur: „Keflavíkursjónvarpið í lit í júní í sumar.“ Ég leyfi mér þess vegna að spyrja og ítreka ýmsar spurningar, sem fram komu hjá hv. þm. Ellert Schram, hvort eigi virkilega að þola, að Keflavíkursjónvarpið, sem með starfsemi sinni margbrýtur og þverbrýtur íslensk lög, fari nú að efla sig í samkeppni við hið íslenska sjónvarp með því að senda út í litum. Og ég spyr, hvort stjórnendur þessa sjónvarps geti leyft sér hvað sem er án þess að fá samþykki löglega kjörinna íslenskra yfirvalda yfir íslensku sjónvarpi og hljóðvarpi. Eða er það kannske með samþykki hæstv. menntmrh., að Ameríkanar hafa í undirbúningi að senda út í litum strax í júní í sumar, rétt fyrir þjóðhátíð okkar Íslendinga? Þessa vil ég sem sé leyfa mér að spyrja hér, og ég vænti þess sem einn af stuðningsmönnum ríkisstj. að fá við þessu skýlaus svör. Hitt þykist ég vita, að þegar kemur að því, að Kanar fari að senda út í litum, þá muni málgagn Alþfl. íslenska einnig fara að birta dagskrá þess sjónvarps í litum.



Herra forseti. Svarið við þeirri spurningu hv. 5. þm. Vesturl., hvort ég hafi samþykkt þær fyrirætlanir Bandaríkjamanna að hefja sjónvarpsútsendingar í litum frá Keflavíkurflugvelli í júní, er það, að hið fyrsta, sem ég vissi um þetta mál. var, þegar ég sá Alþýðublaðið í morgun. Sömuleiðis spurði hv. þm., hvort ætti að líða Keflavíkursjónvarpinu að efla sig á þennan hátt til samkeppni við íslenska Ríkisútvarpið. Svar mitt við þeirri spurningu er, að slíkt má ekki líða og verður ekki liðið.



Herra forseti. Hér er að vísu ekki ljóst, hvort nokkuð meira athugavert væri við það, að Ameríkumenn sendu út í litum af Keflavíkurvelli, hvort það væri nokkuð ólöglegra heldur en þeir sendu út sjónvarpsmyndir í svörtu og hvítu. Mér er það ekki alveg fyllilega ljóst. En fsp., sem hér er borin fram og svarað af hæstv. menntmrh., hljóðar upp á íslenskt litasjónvarp, og vakin var athygli á því í framsöguræðu, að það var tilkoma Keflavíkursjónvarpsins, sem knúði Íslendinga áfram um það að koma upp sjónvarpi, áður en þeir höfðu komið upp útvarpi, sem heyrðist um landsbyggðina. Mér er kunnugt um það, að hér inni eru þm. Austfirðinga og Norðlendinga, sem á sínum tíma inntu þáv. útvarpsstjóra eftir því, hvort ekki væri hægt að gera ráðstafanir til þess að útvarp heyrðist um landsbyggðina, sérstaklega um Austur- og Norðausturland, áður en lagðar yrðu stórar fjárfúlgur í að koma upp sjónvarpi, en fengu svör á þá leið, að það hefði aldrei verið stefna Ríkisútvarpsins að heyrast út um hvippinn og hvappinn. Enn í dag heyrist ekki útvarp á stórum svæðum á Austurlandi og Norðausturlandi og á Vestfjörðum, þó að Ríkisútvarpið hafi starfað í 44 ár. Þegar nú á að hefja umr. um það, hvort við eigum ekki að verða a.m.k. jafnfljótir til og Kaninn að byrja litsjónvarp á Íslandi, áður en þannig hefur verið gengið frá tæknimálum Ríkisútvarpsins, að t.d. útsendingar á góðri músík heyrist víðs vegar um landið, þá liggur við, að manni finnist ástæða til að hvetja til þess, að hægt verði á umr. í bili og athugað, hvort ekki væri hægt áður að koma því til leiðar, að útvarp heyrðist um hinar dreifðu byggðir. Nú vill svo til, að Ríkisútvarpið hefur þegar komið sér upp þeim tæknibúnaði, sem mestur kostnaðurinn liggur í, til þess að koma mætti örbylgjusendingum eða FM-útvarpi til a.m.k. allra þeirra byggðra býla á Íslandi, sem njóta sjónvarps, og ég ítreka aðeins þessa aths. mína, að það væri vel viðeigandi að athuga, hvort ekki væri fyrst hægt að koma útvarpinu eftir 44 ár inn á íslensk heimili.



Herra Forseti. Ég hryggist út af fyrir sig yfir því að heyra, hvað hv. sendisveinn ríkisstj., 5. þm. Vesturl., hefur litlar vonir um það, að herinn hverfi úr landi, og hvað hann hefur þungar og miklar áhyggjur af uppbyggingu menningartækja þar á Suðurnesjum, að hann sleppir sér í þingsölunum yfir því, hvað þar er verið að byggja upp. En ég ætla ekki að tala um það. Mig langar til að spyrja hæstv. menntmrh. tveggja spurninga, þess vegna stóð ég upp.  Jafnframt vil ég beina því til menntmrh., að hann beiti sér fyrir því, að komið verði upp sjónvarpssendingum frá Grímsey, sem ætlaðar yrðu fyrir bátaflotann út af Norðurlandi, en það er mjög brýnt mál og mikill áhugi hjá bátasjómönnum norður þar að fá bættar sjónvarpssendingar á miðin. Eins og hæstv. ráðh. veit, er það nú orðið altíða í fiskibátum, að sjónvarpstæki séu þar höfð um borð, og ekki svo smíðað nýtt skip , að ekki sé sjónvarpstæki í því. Ég vildi aðeins koma þessu tvennu á framfæri; að reyna að sinna óskum bæjarstjórnar Húsavíkur um bætt hlustunarskilyrði útvarpsins þar og eins annars staðar á Norðausturlandi, - ég tek undir það, sem hv. 6. landsk. þm. sagði um það atriði, - jafnframt því sem ég ítreka óskir um sjónvarp frá Grímsey.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svarið, enda þótt það hafi verið nokkuð rýrt. Það gleður mig, að hann skuli vera farinn að lesa Alþýðublaðið, því að þar komst hann á snoðir um það, hvað stæði til hjá þeim á Keflavíkurflugvelli, og er hann væntanlega farinn að lesa það að staðaldri eftir sameininguna. Það hefur verið opinbert leyndarmál hér í þéttbýlinu, hvað til stæði um þetta litasjónvarp, nú um nokkuð langan tíma. Hitt er annað mál, að ég byggði ekki þessa fsp. mína á þeim sögusögnum, og reyndar er það tilviljun, að þessi frétt birtist sama dag sem þetta mál er tekið fyrir hér á þingi. Ég verð því miður að taka undir það með vini mínum, hv. þm. Jónasi Árnasyni, að ég held, að hann sé orðinn nokkuð gamall, ef hann er ekki lengur farinn að skilja það, sem ég segi, né heldur hann átti sig á þeim tvískinnungi, sem hann tekur þátt í þessa dagana með því að telja þjóðinni trú um, að varnarliðið eigi að fara úr landi innan tíðar, á sama tíma sem stórfelldar byggingarframkvæmdir eiga sér stað með vitund og vilja núv. stjórnvalda. Ég tel, að í þessu sé fólginn tvískinnungur. Ég held, að það sé líka í því fólginn tvískinnungur að tala um atlögu að íslenskri menningu með stóryrðum, eins og hann og hans félagar gerðu hér á árum áður, en hreyfa hvorki legg né lið nú, þegar þeir komast í valdaaðstöðu, gegn þessu háskalega sjónvarpi. Þetta er sá tvískinnungur, sem ég var að tala um áðan. Ég hugsa, að hv. 6. landsk., Stefán Jónsson, hvað sem útvarpinu líður og að það skuli ekki heyrast um allt land, sem er að sjálfsögðu slæmt, þá sé hann sammála mér um það, að betra var á sínum tíma að stofna til íslenska sjónvarpsins og setja það af stað heldur en láta Keflavíkursjónvarpið, sjónvarpsstöð erlends varnarliðs í landinu, vera eitt um hituna og láta Íslendinga horfa á það. Ég get sagt frá því, sem ég hef sagt áður í umr, á þingi, að ég taldi það hneyksli og tel það enn hneyksli, að slíkt sjónvarp sé eitt um hituna. Má vera, að það hafi skapast annað ástand í dag. Ég geri litasjónvarp Keflavíkursjónvarpsins að umtalsefni vegna þess, að ef á ekki að stöðva þetta sjónvarp, sem ég tel engar líkur á, meðan þessi stjórnvöld sitja, þá verða Íslendingar að gera sér grein fyrir því, að hér er á ferðinni samkeppni, sem stefnir íslenska sjónvarpinu í hættu vegna þess að þegar kemur litasjónvarp, fullkomið sjónvarp á Suðurnesjum, þá má reikna með því, að fólk fari aftur að horfa að staðaldri á þetta sjónvarp. Hvar stöndum við þá með okkar íslenska sjónvarp? Meðan þetta er staðreynd, verðum við að horfast í augu við það og haga okkar sjónvarpsrekstri í samræmi við það. Þess vegna held ég, að það sé fyllilega kominn tími til, að við gerum okkar ákvarðanir og áætlanir um þetta efni, enda þótt engin svör sé hægt að draga upp úr hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðh., að ekki verði liðinn sá ósómi, að Keflavíkursjónvarpið fari að efla samkeppni sína við íslenska sjónvarpið með því að senda út í litum. Ég vil gera aths. við það, sem hv. þm. Stefán Jónsson sagði hér áðan, að það skipti ekki máli, lögbrotin væru hin sömu, hvort sem sent væri út í litum eða ekki í litum. Að sjálfsögðu er ég á sama máli og hann um það. En spurningin er um það, hvað ósóminn á að ganga langt. Hann hefur þegar gengið nógu langt og hann mundi stóraukast við þetta. Varðandi það, sem menn segja hér um framferði Bandaríkjamanna á Keflavíkurflugvelli, ýmsar framkvæmdir þar, m.a að þær beri vott um, að ríkisstj. ætli ekki að standa við fyrirheitið um að láta herinn fara. Ég vil segja við þessa menn, að ef Bandaríkjamenn á Keflavíkurflugvelli standa í þeirri meiningu, að þeir eigi ekki að fara, hljóta þeir að hafa fengið upplýsingar um það eða fullyrðingu um það úr einhverjum öðrum röðum heldur en röðum stjórnarsinna. Ég veit ekki hvort hægt er að ympra á því hér, en gjarnan mættu einhverjir, sem hefðu aðstöðu til, koma á framfæri við Ameríkana leiðréttingu á þessu, að þessar fullyrðingar, sem þeir hafa heyrt og e.t.v. trúað, séu ekki réttar. Það stendur sannarlega til, að þeir verði að fara með her sinn af Keflavíkurflugvelli.



Herra forseti. Það kann að stafa af tiltölulega lítilli þjálfun, sem ég hef haft í ræðumennsku síðasta hálft annað árið eða svo, hvað erfiðlega mér vill ganga að gera mig skiljanlegan, þegar hv. þm. Jónas Árnason, vinur minn, skilur ekki lengur, hvað ég er að fara. Ég held því fram, að það sé ekki hægt að fremja öllu meiri lögbrot í sambandi við útvarpsrekstur eða firðskiptarekstur á Íslandi heldur en með því að heimila Ameríkumönnum á sínum tíma útvarps- og sjónvarpsrekstur á Keflavíkurflugvelli. Ég get tekið undir það, að vera megi, að ósómi í litum sé verri en ósómi í svart/hvítu. Mér aftur á móti,- ég verð að viðurkenna það, - er næstum því óskiljanlegt, að ekki skuli hafa verið undinn að því bráður bugur þegar við myndun núv. ríkisstj. að stöðva þessar útsendingar. Ég er viss um, að þeir aðilar, sem það hefðu getað gert, eiga sæti í þessum salarkynnum núna. Ég veit, að það yrði erfiður róður fyrir íslenska sjónvarpið í samkeppni við amerískt litasjónvarp af Vellinum, ef Íslenska sjónvarpið héldi áfram að útvarpa í svart/hvítu. En ég tek undir það með hv. þm. Jónasi Árnasyni, að ég trúi því, að þeim muni ekki gefast tóm til að hefja litasjónvarp af Keflavíkurflugvelli, því að þeir verði, eins og segir í kvæði Hannesar Péturssonar, farnir þá.