Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Óla Birni Kárasyni, 10. þm. Suðvest., um að hann muni ekki geta sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag, þriðjudaginn 21. desember, tekur því Arnar Þór Jónsson sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann.



Kjörbréf Arnars Þórs Jónssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Arnar Þór Jónsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Til svara eru: Forsætisráðherra, innviðaráðherra, vísinda-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, félagsmála- og vinnumarkaðsráðherra, utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra og heilbrigðisráðherra.

Frú forseti. Í á annað ár hef ég kallað eftir framtíðarsýn frá hæstv. forsætisráðherra varðandi það hvernig skuli tekist á við það faraldursástand sem stendur enn. Hæstv. ráðherra hefur í raun ekki svarað þeim fyrirspurnum öðruvísi en að benda á að þetta sé mikilli óvissu háð, það geti komið ný afbrigði o.s.frv. En nú hefur það gerst að meira að segja hæstv. fjármálaráðherra kallar eftir framtíðarsýn frá eigin ríkisstjórn um það hvernig skuli takast á við þetta ástand til framtíðar. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að veirur eiga það til að breyta sér og ný afbrigði að birtast, það var fyrirséð. Og þótt ég sé ekki sérfræðingur í þessum fræðum þá heyrði maður það snemma í þessum faraldri að líkur væru til þess að veiran myndi halda áfram að þróast og verða vægari en um leið meira smitandi. Þannig þróist veirur jafnan. Svoleiðis að þetta var nokkuð fyrirséð. Það er eitt og annað sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin geta áætlað. Til að mynda vitum við að þó að smitum fjölgi hratt, jafnvel eins hratt og hefur verið undanfarna daga, þá tæki það mörg ár fyrir alla Íslendinga að hafa greinst smitaða. Svarið er iðulega þetta: Þetta snýst allt um álagið á heilbrigðiskerfið og að við höldum því á þeim stað að kerfið ráði við það. Meginspurning mín til hæstv. forsætisráðherra, til viðbótar við fyrri spurningu um framtíðarsýn, er því þessi: Kemur til greina að ríkið leiti í auknum mæli til annarra þeirra sem geta létt álaginu af Landspítalanum um að veita hina ýmsu þjónustu, þar með talið kaup á liðskiptaaðgerðum, svo að dæmi sé nefnt, sem eitt og sér felur í sér mjög aukna hagkvæmni en hjálpar um leið heilbrigðiskerfinu til að takast á við önnur mál?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er hins vegar ekki rétt sem hann heldur fram, að hér hafi ekki verið skýr sýn frá upphafi í baráttunni við faraldurinn. Það er sú skýra sýn sem skilar því að Ísland stendur í hópi fremstu þjóða þegar kemur að því hvernig okkur hefur tekist til í þeirri baráttu, hvort sem litið er til hlutfalls bólusettra, fjölda andláta eða árangurs af efnahagsaðgerðum. Sú skýra sýn birtist í upphafi með þeim aðgerðum að reynt var að bæla niður veiruna eftir fremsta megni en tryggja um leið gang samfélagsins. Eftir að bólusetningar tóku kipp, en margir, m.a. hv. þingmaður, höfðu efasemdir um áform stjórnvalda sem eigi að síður gengu öll eftir, hefur verið farin leið temprunar, þ.e. að hafa ákveðna stjórn á fjölgun þeirra sem smitast. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir; nú erum við að eiga við enn eitt afbrigðið, ómíkron-afbrigðið, og um það er töluverð óvissa, eins og hv. þingmaður þekkir, ég veit að hann fylgist vel með erlendum fréttum og sér til hvaða ráðstafana stjórnvöld víða eru að grípa. Það er ljóst að ómíkron-afbrigðið smitast gríðarlega hratt. Við sjáum það bara á smittölum í löndunum í kringum okkur og við sjáum það í þeim líkönum sem vísindamenn okkar hafa sett fram. Hins vegar sjáum við líka að það veldur minni veikindum. En það breytir því ekki að ef smitefni er jafn mikið og raun virðist vera þýðir það alltaf að ákveðið hlutfall veikist alvarlega og þarf á þjónustu sjúkrahúsa að halda. Og þá kem ég að seinni fyrirspurn hv. þingmanns, sem felur í sér hvort hugsanlegt sé að létta álagi af spítalanum með öðrum leiðum. Ég get ekki annað sagt en það er nákvæmlega það sem hefur verið gert. Hann nefnir hér liðskiptaaðgerðir og hér stendur til að opna liðskiptasetur á Akranesi, sem ég held að sé gríðarlega mikilvægt til þess að létta álagi. Fyrir utan það hafa samningar verið gerðir við ýmsa aðila einmitt til að ná þeim árangri að létta álagi af spítalanum.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra á það til að láta eins og ráðherrann viti ekki alveg um hvað er verið að spyrja. Ég er að spyrja um pólitíska framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar, einhvern fyrirsjáanleika, einhverjar sviðsmyndir eftir því hvernig faraldurinn þróast næstu misseri og jafnvel næstu árin. Meira að segja hæstv. fjármálaráðherra, formaður stærsta stjórnarflokksins, er farinn að spyrja sömu spurningar, væntanlega hæstv. forsætisráðherra, sem virðist, ásamt Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, ráða því sem þau vilja í þessari ríkisstjórn. Enda átti ég orðastað hér fyrir fáeinum dögum við hæstv. fjármálaráðherra um einmitt seinni hluta spurningar minnar, hvort ætti í auknum mæli að leita eftir þjónustu þeirra sem geta veitt hana á góðan hátt og hagkvæman til að létta af Landspítalanum. Hæstv. ráðherra virtist einu sinni sem oftar taka vel í þessa fyrirspurn, en það virðist stranda á Vinstri grænum, sem fara sínu fram í þessu stjórnarsamstarfi og ráða því sem þeir vilja ráða.  
             Því ítreka ég fyrri spurningar: Fáum við framtíðarsýn eins og hæstv. fjármálaráðherra kallar eftir? Og fær hæstv. fjármálaráðherra heimild til þess að nýta í auknum mæli þjónustu annars staðar frá?

Frú forseti. Ég fór yfir framtíðarsýnina hvað varðar þá stöðu að við höfum náð settum markmiðum um bólusetningu. Ísland stendur nú fremst þegar við berum okkur saman við nágrannalöndin um örvunarbólusetningu sem mun skipta verulegu máli sem vörn, bæði gegn þessu nýja afbrigði en líka gegn öðrum afbrigðum. Það breytir því ekki að óvissan er enn mikil um það hversu alvarlegum veikindum þetta afbrigði getur valdið hjá þeim sem smitast. Það eru ákveðnar vísbendingar um að það hlutfall sé í kringum 0,7%. Það er hins vegar svo að þessi sýn hefur legið algerlega skýr fyrir og það veit hv. þingmaður mætavel. Hann veit líka mætavel að sá árangur sem við höfum náð er góður á alþjóðavísu. Ég spyr bara: Er hv. þingmaður ósáttur við það hvernig til hefur tekist í baráttunni við faraldurinn? Hvað varðar samninga við aðra aðila gæti ég auðvitað talið ýmislegt upp en kannski hæstv. heilbrigðisráðherra sé betur til þess fallinn. Ég nefndi áðan liðskiptasetur, 

Virðulegur forseti. Það er mikið fagnaðarefni að samstaða ríki um að greiða öryrkjum jólauppbót að fjárhæð 53.500 kr., skatta- og skerðingarlaust. Fólk munar svo sannarlega um þessar greiðslu. En það eru fleiri sem þurfa á aðstoð að halda. Fjöldi ellilífeyrisþega lifir undir fátæktarmörkum og á erfitt með að ná endum saman í venjulegu árferði, hvað þá um jólin í miðju Covid. Covid-19 hefur sömu áhrif á þá sem eru verst settir í hópi aldraðra og á marga aðra, lokar þá inni. Margir þeirra eru þegar öryrkjar sem hafa litlar tekjur úr lífeyrissjóðum. Þeir misstu auk þess aldurstengdu uppbótina þegar þeir fluttust af örorkulífeyri yfir á ellilífeyri og þurfa að lifa á 220.000 kr. útborguðum. Þá eru margir sem hafa 90% berstrípaðan ellilífeyri vegna búsetuskerðinga sem viðgangast. En við verðum að koma til móts við þessa hópa með sambærilegum greiðslum. Og ekki gleyma því að þessi hópur er eini hópurinn sem sett voru lög um fyrir stuttu um krónu á móti krónu skerðingar - aftur. Flokkur fólksins hyggst leggja fram breytingartillögu við fjáraukalög þannig að þrjár lægstu tekjutíundir ellilífeyrisþega fái eingreiðslu að sömu fjárhæð og öryrkjar, skatta- og skerðingarlaust. Mun hæstv. ráðherra félagsmála styðja þá breytingartillögu Flokks fólksins til að mæta sárri neyð þeirra ellilífeyrisþega sem minnstar tekjur hafa? Er það ekki líka alveg sjálfsagt mál að styðja þennan hóp?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og taka undir með honum að það er ánægjuleg niðurstaða að fjárlaganefnd hafi öll staðið að tillögu um eingreiðslu til örorkulífeyrisþega. Ég þakka þeim sem sendu ákall, þakka stjórnarandstöðunni þeirra vinnu og stjórnarmeirihlutanum þeirra vinnu, samráðherrum mínum og fulltrúum meiri hlutans í fjárlaganefnd. Þetta var mjög góð niðurstaða. Við þurfum síðan að klára þetta með hraði, eins og hv. þingmaður veit. Það er ágætt að tilkynna þingheimi það að Tryggingastofnun hefur staðið í undirbúningi að þessu frá því fyrir helgina og við vonumst til að þetta geti klárast eins hratt og hægt er. En ég vil áfram leggja áherslu á það að við lítum til heildarendurskoðunar á kerfinu. Við höfum of mikið á undanförnum árum, alveg óháð þessari eingreiðslu, verið að stagbæta kerfið. Það eru of miklar skerðingar þvert á bótaflokka. Þetta vil ég gera forgangsmáli í samvinnu við samtök örorkulífeyrisþega og fatlaðs fólks. Hér er spurt um eingreiðslur til eldra fólks og ég vil minna á að það hefur verið greidd desemberuppbót til þessa hóps, henni er eiginlega skipt upp í tvennt; annars vegar að vori til þegar orlofsgreiðslur eru greiddar og hins vegar í desember. Það var komið á félagslegum viðbótarstuðningi við þau sem minnst hafa milli handanna meðal eldra fólks í fyrra eða frá og með árinu í ár. Ég vil því benda á að það hafa ýmis skref verið tekin og svo höfum við boðað endurmat á kerfinu líka meðal eldra fólks. En komi fram tillaga þessa efnis sem hv. þingmaður nefnir þá verður hún væntanlega tekin hér til þinglegrar meðferðar og skoðunar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. En þessi hópur sat líka eftir síðast. Þessi hópur hefur ekki fengið neinn stuðning í Covid. Þetta er mjög viðkvæmur hópur. Þetta er hópur öryrkja sem eru orðnir ellilífeyrisþegar. Þetta er hópur sem er með búsetuskerðingar og, eins og ég sagði áðan, fær 10% minna en lægsti ellilífeyririnn er og krónu á móti krónu skerðingar. Ég spyr mig: Er ekki jafnrétti? Er ekki réttlæti? Eigum við ekki að sjá til þess að við séum ekki alltaf að skilja einhverja út undan? Er ekki kominn tími til þess að aldrað fólk - við erum að tala um aldrað fólk og jafnvel veikt aldrað fólk - er ekki kominn tími til þess að við sýnum því þá virðingu að það fái þá að minnsta kosti það sama og við erum núna að láta öryrkjana fá?

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum aftur fyrir umræðuna hér og endurtek bara það sem ég sagði áðan. Ég held að við gerum okkur öll grein fyrir því að í hópi eldra fólks er fólk sem er illa statt, rétt eins og í hópi örorkulífeyrisþega, og fleira fólk en er í þessum tveimur hópum. Fyrir mér er stóra verkefnið að takast á við fátækt meðal þeirra hópa þar sem hún fyrirfinnst, hvort sem það er á meðal eldra fólks, öryrkja, þeirra sem lægstu launin hafa eða eru í atvinnuleit. Það er risastórt verkefni sem ég vonast til að við getum tekið höndum saman um hér á Alþingi á þessu kjörtímabili og við horfum á það í auknum mæli í þeim ákvörðunum sem við tökum.

Virðulegur forseti. Eina handfasta og útfærða breytingin á almannatryggingakerfinu sem er boðuð í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar er hækkun frítekjumarks á atvinnutekjum eldra fólks. Þetta er aðgerð sem gagnast 3% ellilífeyrisþega, það eru 1.300 manns, og hún rennur aðallega til þeirra tekjuhæstu. Þetta eru 67% karlar, 33% konur. Eftir situr hins vegar allt það fólk sem getur ekki unnið lengur og reiðir sig á lífeyri og greiðslur úr lífeyrissjóðum. Þarna eru konur í miklum meiri hluta. Þetta er m.a. fólkið sem hefur unnið slítandi störf um ævina; þetta er hjúkrunarfræðingurinn, smiðurinn, sjúkraliðinn, sjómaðurinn, fólkið sem þarf heilsu sinnar vegna að setjast fyrr í helgan stein en margir aðrir. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera fyrir þetta fólk? Þetta fólk situr eftir með átta sinnum lægra frítekjumark en hinn hópurinn og mun halda áfram að dragast aftur úr launafólki samkvæmt því fjárlagafrumvarpi sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Hvar er eiginlega virðingin fyrir öllu þessu fólki? Hvers konar forgangsröðun er þetta eiginlega? Ég held að það væri við hæfi að hæstv. forsætisráðherra kæmi hingað upp og gæfi þessu fólki einhverjar skýringar. Þá mætti jafnvel tala sérstaklega til tekjulægri kvenna og útskýra fyrir þeim hvers vegna það er svona miklu meira forgangsmál hjá ríkisstjórninni að styðja við tekjuhæstu hópana og hvers vegna það er miklu meira forgangsmál að styðja við karla en konur. Og svo bara það heildarsamhengi sem birtist í þessum breytingum á lögum um almannatryggingar og frítekjumörk.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Páli Jónssyni fyrirspurnina. Fyrst er því til að svara, og ég veit ekki hvort hv. þingmaður þekkir þær breytingar sem gerðar voru á almannatryggingakerfinu hvað varðar eldri borgara hér á síðasta kjörtímabili, að þær breytingar voru gerðar eftir mjög ítarlega vinnu hæstv. félagsmálaráðherra, forsætisráðherra og fjármálaráðherra þar sem tekinn var upp sérstakur félagslegur viðbótarstuðningur við tekjulægsta hópinn í hópi eldri borgara. Það er áhugavert að skoða að það er hópur sem á ekki full réttindi í almannatryggingakerfinu eins og því var breytt árið 2016, konur í meiri hluta og fólk af erlendum uppruna. Þegar hv. þingmaður spyr um forgangsröðun þá er rétt að líta til heildarmyndarinnar, þeirra breytinga sem voru gerðar 2016, þeirra breytinga sem voru gerðar aftur 2019/2020 sem vörðuðu þennan tekjulægsta hóp sem var mikið forgangsmál hjá mér að yrði horft til. Hvað þessa breytingu varðar þá snýst hún kannski fyrst og fremst um að hvetja eldri borgara til þátttöku á vinnumarkaði. Það er raunar líka boðað í þeim orðum sem finna má í stjórnarsáttmála þegar kemur að breytingum á almannatryggingakerfinu fyrir örorkulífeyrisþega. Það er í takti við það sem mörg í þeirra hópi hafa óskað eftir, þ.e. að við þróum kerfi þar sem við tryggjum annars vegar betur afkomu hinna verst settu í hópi örorkulífeyrisþega en gerum öðrum þeim sem hafa möguleika á því að sinna einhvers konar atvinnu það kleift, en það erum við ekki að gera með kerfinu eins og það er núna. Það er slík kerfisbreyting sem ég kallaði eftir og að hún sé ekki hugsuð sem þvingandi aðgerð heldur sem hvetjandi aðgerð þar sem við höfum þessi tvö markmið að leiðarljósi. Af því að hv. þingmaður vitnaði í stjórnarsáttmála, og taldi ekkert haldfast koma fram þar, finnst mér við hæfi að nefna þetta hér, því að hann hefur greinilega misst af þessum kafla.

Frú forseti. Ég beindi spurningu til hæstv. forsætisráðherra um kjör ellilífeyrisþega. Af spurningu minni hefði mátt kannski ráða að ég væri að tala um fólk sem á réttindi í lífeyrissjóðum, en í svörum sínum talaði hæstv. forsætisráðherra fyrst og fremst um fólk sem ekki er með slík réttindi. Ég velti því þá fyrir mér hvort hæstv. forsætisráðherra telji ríkisstjórnina hafa tekið með nógu afgerandi hætti á lágtekjuvanda meðal eldra fólks sem þarf að þola það að strax og komið er yfir 25.000 kr. úr lífeyrissjóðum kemur hver einasta króna til talsverðar skerðingar á greiðslum sem koma frá Tryggingastofnun. Ég spyr þá hæstv. forsætisráðherra: Er hún ósammála því að tekjur úr lífeyrissjóðum séu ekkert annað en frestaðar atvinnutekjur og að eðlilegt sé að meðhöndla þær tekjur með nokkuð sambærilegum hætti og aðrar atvinnutekjur? 

Forseti vill minna þingmenn á að halda tímamörk.

Frú forseti. Ég gerði ráð fyrir að hv. þingmaður, sem er nú jafnaðarmaður, væri að spyrja um tekjulægsta hópinn í hópi eldri borgara, af því að það er auðvitað það sem kom út úr þeirri greiningu sem unnin var af fjármálaráðherra, forsætisráðherra og félagsmálaráðherra á sínum tíma, að þarna væri í raun hópur sem ekki ætti full réttindi og þyrfti verulega  Hvað varðar atvinnutekjurnar þá nefndi ég það áðan að þær hafa lotið öðrum lögmálum vegna þess að við viljum hvetja fólk til virkni. Hv. þingmaður spyr þá af hverju ekki gildi það sama um örorkulífeyrisþega. Því er til að svara að ég tel mjög mikilvægt að við gerum heildstæða breytingu á örorkulífeyriskerfinu. Eins og hv. þingmaður þekkir væntanlega er það kerfi í dag mjög flókið, býður upp á skerðingar milli ólíkra bótaflokka sem og skerðingar vegna atvinnutekna. Það er gríðarlega mikilvægt að við náum þeirri heildstæðu breytingu þannig að við getum í raun gert það sem ég þykist vita 

Forseti. Sóttvarnayfirvöld bera ábyrgð á sóttvörnum en stjórnvöld bera mun víðtækari ábyrgð. Í ljósi þess að nýlega hafa komið fram tillögur sóttvarnalæknis sem ráðherra fer ekki alveg fyllilega eftir, vil ég spyrja ráðherra um ábyrgð stjórnvalda. Ég vil spyrja ráðherrann um skyldu ráðherra til að rökstyðja ákvarðanir sínar. Við Píratar höfum allan þennan faraldur ítrekað beðið um rökstuðning, sérstaklega þegar verið er að víkja frá tillögum sóttvarnalæknis, til að við fáum öll að vita hvert planið er. Er verið að fletja kúrfu? Er verið að eyða smitum? Er verið að berja niður bylgjuna, verja viðkvæma hópa, verja heilbrigðiskerfið? Rökstuðningurinn hefur aldrei komið, bara það almenna markmið að berja niður bylgjuna. Af hverju? Hver árangurinn af því? Það er það sem við erum að reyna að spyrja um. Af hverju telur ráðherra ekki þörf á að seinka því að skólar komi saman eftir áramót eins og sóttvarnalæknir leggur til? Væntanlega hefur sóttvarnalæknir ástæðu fyrir því að leggja það fram og þá hefur ráðherra aðrar ástæður til að sleppa því. Hvar eiga takmarkanirnar okkar að vera? Hvar á línan að vera? Er eitthvað sem stjórnvöld eiga alltaf að svara? Mig langar til að gefa hæstv. ráðherra tækifæri á að svara þessu efnislega.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir þessa spurningu. Hann kallar eftir rökstuðningi fyrir því að þeim tillögum sem birtast í minnisblaði sóttvarnalæknis sé ekki fylgt í einu og öllu og dregur skólana fram. Ég fagna því að fá tækifæri til að útskýra það, og hann tengir þetta reyndar við samhengið um framtíðarsýn. Nú erum við á þeirri vegferð að reyna að tempra faraldurinn eins og við mögulega getum samhliða því að halda samfélaginu gangandi eins og hægt er. Sú lína hefur verið frá upphafi faraldurs að halda skólum og tómstundum og íþróttum barna og unglinga gangandi eins og frekast er unnt og ég tel það afar mikilvægt, frú forseti. Við ræðum þetta gjarnan um leið og við tölum um andlega og félagslega líðan barna. Þá komum við að meginatriðinu og ábyrgðinni gagnvart því að taka ekki sömu endanlegu ákvörðun og sóttvarnalæknir leggur til, þ.e. að lengja það skólafrí sem við erum að fara inn í með allt skólakerfið til 10. janúar. Þá var niðurstaðan þessi og ég sem stend hér ber ábyrgð á því. Skólarnir eru komnir í frí, þeir halda sínu striki en 

Forseti. Ráðherra nefnir andlega og félagslega líðan barna, sem ég skil alveg. Ég er ekki að segja að fylgja eigi tillögum sóttvarnalæknis í einu og öllu, alls ekki. Stjórnvöld bera víðtækari ábyrgð og þurfa að leggja mat á miklu víðtækari sjónarmið en sóttvarnalæknir beinir sjónum sínum að. Ef andlegi og félagslegi þátturinn skiptir máli, varðandi það hvað stjórnvöld ákváðu síðan að gera öðruvísi en það sem sóttvarnalæknir gerir, þurfa stjórnvöld að rökstyðja það. Fyrst vísað er í andlega og félagslega líðan barna vænti ég þess að slíkur rökstuðningur sé til sem hægt væri að leita í. Ég nefni leikskólann. Leikskólar hafa verið í rosalega sérstakri stöðu í öllum þessum faraldri þar sem takmarkanir hafa verið tiltölulega erfiðar, leikskólar eru þekktir fyrir það að allir séu ofan í öllum í rauninni. En samt gerist ekkert þar. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og ætla að byrja á leikskólunum. Það er eins og með margt annað í þessum faraldri að það kristallast hvað leikskólarnir eru mikilvægir í öllu samhengi þess að samfélagið gangi sem mest og best og þeir hafa staðið sig afar vel. Nú leggur sóttvarnalæknir ekki til neinar lokanir á leikskólanum þannig að við erum ekki að ganga lengra en sóttvarnalæknir leggur til í tillögum sínum heldur á hinn bóginn. Varðandi andlega og félagslega líðan og samhengi við allt annað þá tek ég undir með hv. þingmanni að við eigum að skoða þetta mjög víðtækt. Það breytir ekki því að við reynum alltaf að tempra veiruna án þess að stoppa samfélagið of mikið. Við getum tekið samhengi við allt framleiðslukerfið, 

Forseti. Smitum fjölgar og vandi, eða öllu heldur neyð, Landspítalans vex. Ástandið hefur reynt mjög á þolgæði þjóðarinnar sem hefur staðið eins og klettur í nærri tvö ár þrátt fyrir viðvarandi ófyrirsjáanleika og atvinnuleysi. Á sama tíma hefur aðbúnaður gjörgæsludeildar Landspítalans ekkert verið bættur þótt hann hafi þegar verið ófullnægjandi áður en heimsfaraldurinn skall á. Fyrir vikið hefur ítrekað þurft að fresta stórum og lífsnauðsynlegum aðgerðum vegna þess að ekki er hægt að veita fólki í gjörgæslumeðferð eftir aðgerðir. Í september var t.d. talað um að heil 27 stöðugildi hjúkrunarfræðinga vantaði til að fullmanna gjörgæsluna. Ég tel mig geta sagt með vissu að fjölgun gjörgæslurýma og bættur aðbúnaður og kjör starfsfólks sé grundvöllur þess að okkur takist að lifa með veirunni til langs tíma, því að það er ekkert sem bendir til þess að hún sé á förum í bráð. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hyggst ríkisstjórnin halda áfram að vinna með harðar takmarkanir nokkrar vikur í senn og síðan hægfara afléttingar til að vernda Landspítalann eða mun ríkisstjórnin loksins bæta aðbúnað og mönnun gjörgæslunnar svo hún verði ekki lengur sjálfstæður áhættuþáttur í þessu stóra verkefni okkar allra?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Staðreyndin er sú að framlög til heilbrigðismála almennt voru aukin verulega á síðasta kjörtímabili, enda var þetta eitt af forgangsmálum ríkisstjórnarinnar. Þar gildir einu hvort horft er til spítalans, heilsugæslunnar eða geðheilbrigðismála, alls staðar hefur verið gefið í og raunar tel ég árangurinn sem heilsugæslan hefur náð í gegnum þennan faraldur m.a. byggja á því að staða hennar var styrkt töluvert í aðdraganda hans. Það breytir því ekki að staðan var mjög þung eftir töluvert aðhaldssaman rekstur á spítalanum árum saman, það verður að segjast eins og er. Eins standa íslensk heilbrigðisyfirvöld frammi fyrir ekki ósambærilegum vanda og heilbrigðisyfirvöld annars staðar á Norðurlöndum í það minnsta, sem er mönnun heilbrigðiskerfisins, sem hv. þingmaður nefnir hér. Ráðist hefur verið í sértækar aðgerðir sem hefur ítrekað verið farið yfir hér í þingsal til að styrkja getu Landspítalans, því að hv. þingmaður nefnir hann. Þá vil ég sérstaklega vitna til m.a. opnunar hágæslurýma sem flestar þjóðir hafa upp á að bjóða samhliða gjörgæslurýmum, en einnig endurhæfingarrými, sérstaka farsóttardeild í Fossvogi sem og opnun rýma til að tryggja betur fráflæðið frá spítalanum. Þó að það sé leiðinlegt að nýta það orð þá er það auðvitað eitt af því sem hefur lengi þurfti að bæta. Í raun og veru hefur því verið staðið að uppbyggingu heilbrigðismála allt síðasta kjörtímabil og heldur áfram. En það liggur líka fyrir að þörfin er mikil. Mönnunin er vandamál hér eins og annars staðar 

Forseti. Svör hæstv. forsætisráðherra snerust nú minnst um meginefni spurningarinnar sem var það hvort gjörgæsluþjónustan yrði efld verulega til að hún yrði ekki sá takmarkandi þáttur sem allar okkar aðgerðir snúast í rauninni um. Við erum alltaf að passa upp á það að þessi rými verði ekki yfirfull og þess vegna beitum við hörðum aðgerðum. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því, vegna þess að það blasir við að ekki er eining meðal þingmanna meiri hlutans um stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum og eftir því sem best verður séð eru mjög skiptar skoðanir meðal ráðherranna sjálfra: Hvernig sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér að tryggja samstöðu í ríkisstjórninni og þingmeirihlutanum þegar allt bendir til þess að samstaða hennar minnki mun hraðar heldur en þolgæði þjóðarinnar?

Frú forseti. Ég ítreka svör mín af því að hv. þingmaður nefnir hér gjörgæsluna, að hágæslurýmin sem munu bætast við eru mjög mikilvæg aðgerð til að létta álagi á gjörgæslunni. Það er nokkuð sem aðrar þjóðir hafa gert, eins og ég nefndi í fyrra svari, þ.e. að hafa hágæslurými til stuðnings gjörgæslu. Þannig að það liggur algerlega fyrir að ráðist verður í ákveðnar aðgerðir til að létta álagi þar. Hvað varðar samstöðu þjóðarinnar og samstöðu innan ríkisstjórnarinnar þá vil ég segja að ég styð heilbrigðisráðherra fullkomlega í þeim aðgerðum sem hann ákvað að ráðast í í kjölfar tillagna sóttvarnalæknis. Ég vil benda á það, af því að hv. þingmaður nefnir traust þjóðarinnar, að ítrekað hafa kannanir sýnt bæði traust þjóðarinnar á heilbrigðiskerfinu og sóttvarnaráðstöfunum stjórnvalda. Það er hins vegar alveg ljóst að ekki eru allir sammála þessum aðgerðum 

Hæstv. forseti. Vatnsnesvegur í Vestur-Húnavatnssýslu er á kafla umferðarmesti malarvegurinn í landshlutanum og á landinu öllu. Vegurinn er stórhættulegur og úr sér genginn og stendur engan veginn undir þeirri umferð sem um hann fer. Þar er ekki einungis vaxandi umferð ferðamanna, sem skiptir miklu fyrir héraðið, heldur er vegurinn lífæð byggðarinnar og ekið daglega með skólabörn um holótta skemmda vegi þar sem jafnvel stuttar vegalengdir verða að dagpörtum á ferðalagi við ömurlegar og viðsjárverðar aðstæður. Nauðsynlegt er að byggja upp veginn, breikka og leggja á hann bundið slitlag sem allra fyrst. Vatnsnesvegur er enn þá áætlaður á þriðja tímabili samgönguáætlunar, nokkuð sem íbúar landshlutans geta ekki við unað og við sem hér störfum ættum ekki að gera heldur. Fyrir liggur að aftur verði boðinn út 2–3 kílómetra kafli við Hólabrú í Vesturhópi á nýju ári og svo 5 kílómetra kafli á vestanverðu Vatnsnesi og er það vel. Hér þarf hins vegar miklu meira til en smáskammtalækningar frá einu ári til þess næsta. Það þarf aðgerðir strax við uppbyggingu á Vatnsnesvegi þannig að hann geti gegnt því mikilvæga hlutverki sem honum er ætlað. Í stjórnarsáttmála segir, með leyfi forseta: „Markvisst verður unnið að lagningu bundins slitlags á tengivegi til að styðja við atvinnu- og byggðaþróun og auðvelda skólaakstur á svæðum sem nú búa við malarvegi.“ Mikilvæg stefnumörkun. Hyggst hæstv. innviðaráðherra beita sér fyrir því að framkvæmdum við Vatnsnesveg verði flýtt enn frekar og meira fjármagn veitt til þess að svo megi verða?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og tek undir með honum að þessi vegur er sannarlega ekki í ásættanlegu ásigkomulagi, sem gildir reyndar um marga malarvegi. Mér fannst lýsingin kannski fulldramatísk en geri ekki lítið úr upplifun fólks að keyra þann veg, sérstaklega á haustin. Staðan er sú að þegar ég kom í ráðuneytið fyrir nokkrum árum var þessi vegur ekki á neinni samgönguáætlun. Við höfum verið með um 1 milljarð í tengivegi, og þetta er tengivegur, í öllum landshlutum hringinn í kringum Ísland. Þessi vegur kostar yfir 3 milljarða. Það sem búið er að gera er það sem hv. þingmaður nefndi réttilega, útboð á brú yfir Vesturhópshólaá ásamt 2,2 km vegarkafla sem átti að leggjast á síðasta ári. Ekkert tilboð barst í verkið en það verður boðið út að nýju á þessu ári. Á sama tíma hefur verið í undirbúningi og hönnun rúmlega 5 km kafla frá Kárastöðum að Ánastöðum sem er líka ráðgert að bjóða út á næsta ári. Hér er því verið að tala um framkvæmdir fyrir 500–600 milljónir. Síðan er rétt að restin hefur verið tekin út fyrir sviga og sett sérstaklega á samgönguáætlun, er sem sagt ekki lengur í tengivegapottinum, og eru áætlaðir í það um 2,5 milljarðar. Það er á þriðja tímabili samgönguáætlunar sem er langt í en um er að ræða 69 km langan veg. Eins og hefur komið fram hjá hv. þingmanni hefur ríkisstjórnin lagt áherslu á uppbyggingu tengivega um land allt og við höfum sett sérstakt átak í það núna næstu árin en meira þarf til. Það er líka rétt að það kemur fram í stjórnarsáttmála að áhersla ríkisstjórnarinnar er að styðja við atvinnu- og byggðaþróun og auðvelda skólaakstur á svæðum sem búa við malarvegi. Byggðastofnun hefur verið að 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra, ég þakka svörin. Það er ánægjulegt að heyra að það er hugur í ráðherranum að ganga til þessara verka. Við þurfum að setja meira fé sérstaklega í tengivegina, það er rétt, á landsvísu og þegar svona stór verkefni eru annars vegar þá þurfum við að setja sérstaklega fjármuni í þau til að geta klárað þau. En það er mikilvægt að börnin sem nú hossast um á holóttum slæmum vegum á Vatnsnesi verði ekki að óbreyttu við stýrið á skólabílnum þegar langþráðar samgöngubætur verða orðnar að veruleika. Það viljum við náttúrlega ekki að verði niðurstaðan. Því þurfum við aðgerðir strax og um það þurfum við að sameinast og ég er klár til verka með ráðherra í því.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni jákvæðar heitstrengingar um að afla meira fjár til tengivega. Ég er sammála hv. þingmanni að það er mikilvægt að ráðast sem fyrst í þetta. En ég vil ítreka að á liðnum árum hefur staða Vatnsnesvegar breyst. Hann er vissulega meira keyrður, umtalsvert meira, af heimamönnum vegna breyttra atvinnuhátta, fjölgunar ungra fjölskyldna á svæðinu en líka af ferðamönnum, sem er vel. Við þurfum hins vegar að setja meira fé í þennan málaflokk. Þegar ég kom að Vatnsnesvegi var hann bara einn af tengivegum landsins og á milli þeirra vega átti að skipta heilum milljarði á öllu Íslandi á næstu árum. Það fara 500–600 millj. kr. í þennan veg á næsta ári og það er búið að setja restina af veginum inn á samgönguáætlun þannig að verkefnið varðandi þennan veg er að flýta því. Verkefnið gagnvart öllum öðrum vegum, og öllum öðrum skólabörnum sem keyra líka langan veg í öðrum landshlutum, er að fá meira fé í tengivegina og horfi ég yfir til ýmissa sem sitja í fjárlaganefnd til að fá stuðning við slíkt.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2021. Í nefndaráliti okkar er vinna nefndarinnar við frumvarpið rakin. Í upphafi álitsins, sem ég vísa hér til, er sagt frá því að fulltrúar fjármála- og efnahagsráðuneytisins hafi komið á fund nefndarinnar auk þess sem nefndin hafi kallað til samtals fulltrúa heilbrigðisráðuneytisins og Landspítalans um efni frumvarpsins, enda snúist það að langmestu leyti um fjárveitingar til heilbrigðiskerfisins. Þetta mun vera fimmta ef ekki sjötta fjáraukalagafrumvarpið sem við getum rakið beint til heimsfaraldursins og er óþekkt í þingsögunni að svo mörg fjáraukalagafrumvörp séu flutt á jafn stuttum tíma og nú hefur verið gert, sem er kannski lýsandi dæmi um það hvernig reynt hefur verið að bregðast við þeim óvæntu aðstæðum sem við höfum búið við undanfarna mánuði. Frumvarpið byggist á 26. gr. laga um opinber fjármál. Þar kemur fram að ráðherra er heimilt, ef þess gerist þörf, að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins, enda hafi ekki verið unnt að bregðast við þeim með öðrum úrræðum sem tilgreind eru í lögunum. Að stærstum hluta má rekja útgjaldabreytingar frumvarpsins til heimsfaraldursins og koma þær að miklu leyti fram á málefnasviðum heilbrigðisráðuneytisins. Við gerð fyrri fjáraukalaga ársins var ákveðið að nýta ekki fjárheimildir almenns varasjóðs fjárlaga vegna Covid-19 útgjaldamála. Þannig var horft til þess að viðhalda getu varasjóðsins til að mæta óvæntum útgjöldum sem kynnu að koma upp síðar á árinu. Má þar nefna launa- og verðlagsbætur og viðbótarkostnað vegna faraldursins. Einnig er mikilvægt, í ljósi markmiðs um gagnsæi, að mótvægisráðstafanir vegna faraldursins fái umfjöllun og þinglega meðferð til jafns við umfjöllun fyrri aðgerða. Langstærstur hluti útgjaldanna snýr að verkefnum sem tengjast heilbrigðismálum og atvinnuleysi. Lagt er til að auka framlög til heilbrigðismála um 22 milljarða kr. Innan þeirra vega þyngst 6,4 milljarðar kr. til Landspítalans sem skýrist fyrst og fremst af afleiðingum heimsfaraldursins. Útgjöld til heilbrigðismála fyrir utan sjúkrahúsin eru einkum vegna sóttvarnahótela, 2,9 milljarðar kr., og vegna framkvæmda við bólusetningu og skimanir á landamærum, 2,1 milljarður kr. Að auki eru útgjöld vegna tannlækninga og sjúkraþjálfunar endurmetin um 2,1 milljarð kr. og 2,6 milljarðar kr. eru vegna endurmats á lyfjakostnaði. Lagt er til að útgjöld vegna vinnumarkaðar aukist um 7,8 milljarða kr. og munar þar mest um 6,1 milljarðs kr. framlag vegna átaksins Hefjum störf. Einnig er 1 milljarðs kr. framlag vegna desemberuppbótar atvinnuleitenda og kem ég nánar að því síðar. Í greinargerð frumvarpsins eru einstök tilefni skýrð og vísast til hennar um einstök atriði. Nefndin kallaði sérstaklega eftir ítarlegri sundurliðun frá Landspítalanum til að skýra í hverju aukinn rekstrarkostnaður vegna Covid-19 fælist og er sundurliðunin birt í töflu í nefndarálitinu. Þar kemur fram að í þessum 6,1 milljarði vegur langþyngst aukinn rekstrarkostnaður vegna launa, þrifa og lyfjakaupa, 5,1 milljarður, og vil ég upplýsa að fjárlaganefnd á von á nánari sundurliðun á þessum kostnaði Landspítalans, en spítalinn vinnur að frekari greiningu á þeim útgjöldum sem um ræðir. Þá eru 2,9 milljarðar vegna kaupa á hvarfefnum, eins og sagt er, en af þeim upplýsingum sem fjárlaganefnd hefur aflað sér má sjá að þar er fyrst og fremst um að ræða efnablöndur sem nauðsynlegar eru til þess að nota á rannsóknarstofum við greiningar sýna. Því næst eru það 900 millj. kr. í launagjöld og 700 millj. kr. vegna kaupa á hlífðarbúnaði og 650 millj. kr. vegna ræstinga, en aðrir liðir vega minna. Til viðbótar eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á 5. gr. um lántökur. Þar er lagt til að lánsfjárheimild ríkissjóðs verði lækkuð úr 430 milljörðum kr. í 270 milljarða vegna minni lánsfjárþarfar ríkissjóðs en áætlað var í fjárlögum ársins. Skýrist það einkum af betri greiðsluafkomu ríkissjóðs, hárri sjóðsstöðu í upphafi árs og að þörf fyrir fjármögnun Covid-aðgerða reyndist minni en ætlað var. Einnig er lagt til að lækka heimild til erlendrar lántöku úr 220 milljörðum kr. í 120 milljarða kr. til fjármögnunar á gjaldeyrisforða. Fjárþörf ársins 2021 hefur nú þegar verið að fullu mætt. Þá eru í frumvarpinu lagðar til sex breytingar á 6. gr. fjárlaga sem varða heimildir til kaupa og sölu fasteigna, lóða, jarða og hlutabréfa og er gerð nánari grein fyrir því í frumvarpinu sjálfu. Gerð er tillaga um 4 milljarða kr. útgjöld vegna heimildarákvæða til kaupa á fasteignum, samanber umfjöllun í 6. gr. fjárlaga hér á eftir. Meiri hlutinn gerir nokkrar breytingartillögur til viðbótar auk þess sem nefndin í heild stendur að einni tillögu. Sú tillaga lýtur að einskiptisgreiðslu til örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega með svipuðum hætti og gert var í fyrra. Í því sambandi bendir meiri hlutinn á að í millitíðinni hefur lögum um félagslega aðstoð verði breytt á þann veg að til tekna lífeyrisþega skuli telja 95% af fjárhæð tekjutryggingar samkvæmt 22. gr. laga um almannatryggingar í stað 100% tekjutryggingar. Með þeirri lagabreytingu hækkuðu tekjur þeirra tekjulægstu í hópi örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega hlutfallslega meira en annarra. Á ársgrundvelli nam kostnaðarmat þeirra aðgerða tæplega 1,2 milljörðum kr. Með þessu er því fullnýtt 1 milljarðs kr. fjárheimild vegna málefnasviðsins. Eftirfarandi tillaga kemur sameiginlega frá allri nefndinni og varðar málaflokk 27.40 Aðrar örorkugreiðslur: Gerð er tillaga um 1.200 millj. kr. einskiptisframlag til örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega. Greiðslan nemur 53.100 kr. á mann. Gert er ráð fyrir að lögð verði til breyting á lögum um almannatryggingar til að tryggja að þessi viðbótargreiðsla verði skattfrjáls og hafi ekki áhrif á aðrar greiðslur til örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega, svo sem húsnæðisbætur og sérstakan húsnæðisstuðning. Markmiðið er að aðrar greiðslur haldist óskertar þrátt fyrir þessa uppbót. Þá gerir meiri hlutinn eftirfarandi tillögur: Fyrst er það málaflokkur 09.10 Löggæsla. Gerð er tillaga um 338 millj. kr. framlag til málaflokksins vegna tímabundinna áhrifa kjarasamninga hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu og óvænts tilefnis hjá lögreglunni á Austurlandi. Vegna lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu er óskað eftir samtals 305 millj. kr. af nokkrum tilefnum. Komið hefur í ljós að vegna aldursdreifingar lögreglumanna hjá embættinu hefur útfærsla á kjarasamningi í tengslum við bættan vinnutíma vaktavinnufólks reynst allt að 110 millj. kr. kostnaðarsamari en hjá öðrum löggæsluembættum. Að öllu jöfnu er gert ráð fyrir að kostnaður vegna starfsaldurshækkana jafnist út á móti því að yngri lögreglumenn taki við af þeim sem eldri eru. Það hefur ekki gengið eftir á þessu ári og urðu kostnaðaráhrif starfsaldurshækkana um 50 millj. kr. hærri en áætlað var. Þá féllu til kostnaðarsamir stórviðburðir á síðastliðnum tveimur árum sem samtals skýra um 25 millj. kr. gjöld sem ekki var áætlað fyrir. Um 120 millj. kr. skýrast af hækkun orlofsskuldbindingar sökum áhrifa kjarasamninga lögreglumanna. Einingarverð orlofsskuldbindingar hefur hækkað umfram annan launakostnað sökum áhrifa kjarasamninga. Einingarverðið á miðju þessu ári hefur hækkað um 22% frá árinu 2018. Það hefur hækkað gjaldfærða orlofsskuldbindingu embættisins um 120 millj. kr. án þess að fjárveitingar hafi hækkað á móti og er því bæði óvæntur og ófyrirséður kostnaðarauki. Loks er gerð tillaga um 33 millj. kr. framlag til lögreglunnar á Austurlandi til að mæta kostnaði við eina stöðu lögreglumanns, bílakostnað og bráðabirgðahúsnæði auk tækjakaupa til að efla eftirlit með náttúruvá í kjölfar aurskriðna á Seyðisfirði. Virðulegur forseti. Um þessa breytingu til lögregluembættisins á höfuðborgarsvæðinu má segja að við munum væntanlega, í 2. umr. fjárlaga á eftir, ræða nánar um útgjöld og breytingar á fjárheimildum vegna breytts vinnutíma sem samið var um. Ástæða þess að við viljum með þessum hætti taka utan um embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu er kannski fyrst og fremst sú að um er að ræða frávik frá meginbreytingu og þeirri meginútfærslu sem embætti og stofnanir ríkiskerfisins hafa þurft að plægja sig í gegnum vegna vinnutímastyttingar og er því einungis um frávik og einskiptisaðgerð að ræða. Þá er gerð tillaga um breytingu á málaflokki 18.30 Menningarsjóðir, þar sem gerð er tillaga um að veita Leikfélagi Reykjavíkur 30 millj. kr. framlag til að mæta tekjutapi og þeim kostnaði sem félagið hefur orðið fyrir á árinu 2020 vegna heimsfaraldurs kórónuveiru. Einnig er gerð tillaga um að veita Menningarfélagi Akureyrar 20 millj. kr. af sama tilefni. Þá eru gerðar breytingartillögur í málaflokki 18.40 Íþrótta- og æskulýðsmál. Gerð er tillaga um 100 millj. kr. framlag til íþrótta- og æskulýðsfélaga vegna tekjumissis. Samstarf verði haft við Íþrótta- og ólympíusamband Íslands vegna úthlutunar styrkjanna. Ýmsa viðburði þurfti að fella niður með skömmum fyrirvara þegar samkomutakmarkanir tóku gildi, viðburði sem eru mikilvægir fjáröflunarviðburðir sem ekki hefur reynst unnt að halda og því er lagt til að styrkja félögin með þessum hætti og þessum sérstöku ráðstöfunum. Að framangreindu virtu leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að málið verði samþykkt með breytingum sem hér hefur verið gerð grein fyrir og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið skrifa Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, formaður fjárlaganefndar, Haraldur Benediktsson, Vilhjálmur Árnason, Stefán Vagn Stefánsson, Ingibjörg Isaksen og Bryndís Haraldsdóttir.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér nefndarálit við frumvarp til fjáraukalaga frá meiri hluta fjárlaganefndar. Ég þakka framsögumanni, hv. þm. Haraldi Benediktssyni, fyrir framsöguna. Það kemur skýrt fram að einróma samstaða var innan nefndarinnar um þessar 53.000 kr. til öryrkja, sem er frábært mál. En mig langar að vita hvort einhver umræða hafi farið fram um þann hóp eldri borgara sem hefur það verst, hvort þeir hafi eitthvað verið til umræðu og reynt hafi verið að finna grundvöll til að hjálpa þeim. Eins og áður hefur komið fram fengu öryrkjar Covid-greiðslu í fyrra og fá aftur núna, en eldri borgarar hafa ekki fengið krónu í þessu samhengi. Við megum heldur ekki gleyma því að talað hefur verið um desemberuppbót til þeirra en hún skilar sér ekki vegna þess að skerðingarnar eru það brattar að margir lenda í því að fá lítið sem ekkert. Ónafngreindur eldri borgari benti t.d. á að það dygði ekki einu sinni fyrir hangilæri hvað þá meira, það sem hann fékk í desemberuppbót. Ég spyr hvort þetta hafi verið rætt. Svo langar mig líka að fá skýringu á því hvers vegna kostnaður vegna framkvæmda við bólusetningu og kostnaður vegna skimunar á landamærum er settur saman. Hvað kostaði bólusetningin og hvað kostaði skimunin á landamærunum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni hans andsvar. Vegna fyrri spurningar hv. þingmanns, um umræður um frekari framlög, í þessu tilviki vegna aldraðra, vil ég segja: Að sjálfsögðu eru þessi mál rædd í víðu samhengi í fjárlaganefnd. Niðurstaðan var að taka undir tillögu sem minni hlutinn hafði flutt hér sameiginlega við 1. umr. um fjáraukalög og það er í raun og veru sú tillaga sem við gerum að tillögu nefndarinnar við umræðuna í dag. Varðandi bólusetningarkostnað og kostnað við skimun á landamærum er sjálfsagt að leita eftir frekari sundurliðun á því. Þótt það sé birt með þessum hætti í töflunni og í þingskjalinu sjálfu er hægt að hafa þá sundurliðun miklu nákvæmari. Ég sagði aftur á móti í framsögunni að við hefðum óskað eftir nánari sundurliðun á kostnaði Landspítalans og við getum að sönnu kallað eftir þessum upplýsingum til viðbótar, þ.e. varðandi bólusetningu og skimun á landamærum. Það verður síðan að mínu viti að fara nánar og meira ofan í kostnað og útgjöld vegna kórónuveirufaraldursins. Ég vek athygli á verulegum kostnaði vegna sóttvarnahótela, sem í frumvarpinu eru 2,9 milljarðar kr. Auðvitað lýkur umræðunni um þessi útgjöld ekki hér í dag og það eru margir angar sem við þurfum síðan að rýna í framhaldinu, ekki bara varðandi skimun á landamærum heldur líka hvernig við stóðum að rekstri sóttvarnahótela og hvaða áhrif það getur aftur haft á aðra anga ferðaþjónustu og slíkt. Það birtist með þessum hætti í þessu þingskjali en það er sjálfsagt að kalla eftir frekari sundurliðun.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir andsvarið. Ég verð bara að segja að það gleður mig ótrúlega mikið að þetta skuli hafa komist í gegn, þessar 53.000 kr. En á sama tíma hef ég áhyggjur af því að hópur eldri borgara gleymist. Það verður vonandi ekki, við höfum alla vega gert breytingu á því að reyna að ná til þessa hóps í atkvæðagreiðslum. En ég furða mig á þessum kostnaði. Er ekki líka tímabært að sundurgreina kostnaðinn vegna skimana, sem hafa verið bæði hraðpróf og PCR-skimanir? Mér virðist að sá kostnaður hlaupi á einhverjum hundruðum milljóna króna. Væri ekki betra, til þess að við áttum okkur nákvæmlega á því hvað verið er að setja mikla peninga í þetta, að þetta yrði allt sundurliðað nákvæmlega, hvað fer í skimun á landamærum, hvað fer í skimun hér innan lands og hvað fer í bólusetningar og kostnað kringum þær? Við þurfum að hafa skýra mynd af því hver kostnaðurinn er. Við sjáum líka, ef við tökum allan þennan kostnað, að þetta eru gífurlegar upphæðir. Ég tel því að okkur beri skylda til að reyna að fylgjast með þessu þannig að þetta fari ekki algjörlega úr böndunum. Við segjum alltaf að ekki séu til peningar fyrir öllu, það heyrist oft þegar verið er að ræða um þá sem mest þurfa á að halda. Þess vegna verðum við líka að fylgjast með því að ekki sé verið að bruðla þarna.

Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir það sem fram kom í seinna andsvari hv. þingmanns, þ.e. að við þyrftum að greina kostnaðinn betur og ná betur utan um einstaka liði hans. Það má gera betur í því og við eigum að að sundurgreina betur þann kostnað. Það er síðan meginboðorðið sem við höfum haft í gegnum þennan faraldur að tryggja aðgengi að sýnatöku og greiningu og nota það til að byggja undir lýðheilsu okkar. Ég held að almenn þátttaka í sýnatöku og greiningu sé grundvallaratriði og einn af lykilþáttunum sem við höfum haft til að ráða við faraldurinn, til að bregðast við honum. Það má hins vegar ræða það skipulag ef faraldurinn dregst mikið lengur og kostnaðurinn hleðst upp. Ég vil þó aðeins segja að ég held að sýnataka og greiningar séu grundvallaratriði til að fylgjast með framgangi faraldurs og greina fólk sem er veikt. Það er önnur umræða hve langt við eigum að ganga í að styðja við sýnatökur, t.d. vegna ýmissa viðburða, hversu lengi við eigum að beita þeim. Það er umræða sem er vel þess virði að taka. Eins og aðrir, virðulegur forseti, vil ég trúa því að faraldurinn dragist ekki mjög á langinn. En þetta er eitt af grundvallartækjunum sem við höfum haft í baráttunni við faraldurinn, sýnatakan og greiningarnar, aðgengi að því, og síðan sameiginleg þátttaka í því að greiða kostnaðinn af þeim þáttum.

Forseti. Það er eitt í fjárlögum sem ég skil ekki, að vísu margt svo sem en þetta sérstaklega. Nú er það svo að Alþingi samþykkir fjárheimildir í allan fjandann, atvinnuleysi, lífeyri, lyf, heilbrigðiskerfi o.s.frv. Þegar fjárheimildin er búin t.d. fyrir lyfjum, sem hefur gerst ansi oft á undanförnum árum, þá er ekkert hætt að kaupa lyf. Það er haldið áfram að kaupa lyf og komið hér með fjáraukalagafrumvarp: Heyrðu, við þurfum að borga þessi aukalyf sem við keyptum. Gott og blessað. Svo erum við með eitthvað eins og endurgreiðslur fyrir kvikmyndir. Þegar fjárheimildin er búin þar er bara hætt að borga. Af hverju er ekki haldið áfram að borga svo að þeir sem sóttu um og eiga rétt á fái þetta og svo komið hérna með fjárheimildir í fjárauka seinna og sagt: Heyrðu, já, þetta eru heimildir sem við ætlum að borga og allt í lagi með það? Af hverju er þetta t.d. ekki gert með NPA-samninga? Það eru lög um að það eigi að vera ákveðið margir samningar á ári sem ríkið borgar með og við samþykkjum fjárheimild. Núna erum við einmitt að bæta við í breytingartillögum fjárheimildir fyrir þessum samningum, en samt eru ekki það margir samningar í framkvæmd, þrátt fyrir að það sé biðlisti. Og þegar fjárheimildin er búin er bara hætt að borga. Svo er það Hefjum störf. Hérna samþykktum við í vor fjárheimild fyrir Hefjum störf upp á 3,4 milljarða, fyrir 7.000 ný störf, sumarstörf fyrir nemendur og ýmislegt svoleiðis, mjög fínt. En þegar fjárheimildin var búin var ekki hætt að borga. Það var haldið áfram að borga. Það var hins vegar ekki gert vegna NPA-samninganna en það var gert fyrir Hefjum störf. Af hverju er þessi munur? Af hverju er stundum haldið áfram að borga og stundum, þegar fjárheimildin klárast, er bara hætta að borga? Af hverju kemur stundum beiðni í fjárauka um auknar fjárheimildir fyrir einhverju sem var ekki hætt að borga og stundum ekki?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvar hans og þær spurningar sem hann réttilega velti upp. Af hverju hættum við ekki að borga? Ég held að ég reyni að þræða á perlufestina svör við þessum mörgu spurningum  Hann nefnir kvikmyndaframleiðendur. Þeir sitja þá eftir og fá ekki gerða upp samninga sína ef fjárheimildin er búin. Varðandi NPA-samninga held ég að fjöldi samninga sé ekki mælikvarði sem er mjög gott að nota því að samningar eru mjög misdýrir. En við vitum það, virðulegi forseti, við hv. þm. Björn Leví Gunnarsson og ég sem höfum setið í fjárlaganefnd í nokkurn tíma, að málaflokkurinn og NPA-samningarnir þyrftu annað og betra utanumhald en við höfum séð hingað til. Varðandi þann þátt sem hv. þingmaður nefnir, Hefjum störf, þá held ég að það sé eitt af þeim úrræðum, vinnumarkaðsúrræði, sem hefur hvað best tekist til að beita á þessu ári, enda hafa nokkur fjáraukalög verið lögð fram, ég held að verðmætið í því að koma fleirum út að vinna hafi verið slíkt og þó að fjárheimildin hafi 

Forseti. Þetta kjarnast samt í þeirri spurningu að á einhverjum tímapunkti ákveða stjórnvöld, ákveður ríkisstjórnin, ákveður fjármálaráðuneytið eða hvaða ráðuneyti sem það er, að segja bara: Nú er fjárheimildin búin. Nú ætla ég að hætta að borga. En það er gert í sumum verkefnum, ekki öllum. Það er vandinn í hnotskurn. Varðandi Hefjum störf þá sáum við að ríkisstjórnin kom hérna eftir að nýbúið var að samþykkja bæði fjármálaáætlun og fjárlög þar sem ítrekað var kvartað undan skorti á vinnumarkaðsaðgerðum. Þá dettur ríkisstjórninni í hug örstuttu seinna að þetta væri frábært. Þetta kosti bara 4,3 milljarða, sniðugt, hérna eru 7.000 ný störf, drögum úr atvinnuleysi. Við tókum undir það en svo kom í ljós að þetta kostaði 9,5 milljarða í viðbót, 6,1 í þessum fjáraukalögum og 3,4 í að úrelda þetta úrræði í byrjun næsta árs. Er þetta ekki eitthvað sem þingið á að fá fyrir fram, eins og í raun allt annað, eins og stjórnarskráin kveður á um, að það má ekki greiða gjald nema fjárheimild sé til fyrir því? Er það ekki ósiður að vera alltaf að leita fjárheimilda eftir á? Nema það sé sérstaklega samþykkt, segjum t.d. varðandi atvinnuleysi eða lífeyri eða eitthvað því um líkt, að gefin væri heimild í fjárlögum til að uppfylla réttindi allra og koma þá með fjárauka að lokum fyrir nákvæmlega þessi tilfærslukerfi. Það yrði þá upplýst samþykki Alþingis að þetta væru almenn réttindi sem verði borgað fyrir sama hvað. En með eitthvað eins og Hefjum störf - er það sjálfsagt? Eða varðandi NPA - er það ekki sjálfsagt? Hver fær að ákveða hvort fjárheimildirnar haldi áfram og það sé borgað án samþykkis þingsins eða ekki? Hver fær að ákveða það, þingið eða ríkisstjórnin?

Virðulegur forseti. Ég held að það sé ansi ólíku saman að jafna milli þeirra tveggja útgjaldaverkefna sem hv. þingmaður nefnir hér. Í öðru lagi það sem er hægt að byggja upp á áætlanagerð. Vinnumarkaðsúrræði sem hér um ræðir held ég að hafi reynst gríðarlega vel og verið mikilvægt í þeim viðsnúningi sem við náðum í baráttunni við kórónuveiruna. Öll þessi fjáraukalög, öll þessi fjármálaumræða sem við höfum tekið hér í þinginu á undanförnum mánuðum vegna heimsfaraldurs, eru eiginlega fyrst og fremst birtingarmynd af því að við vorum hér í mikilli óvissu. Við vorum að reyna að bregðast við og eitt af þeim tækjum sem við notuðum í að reyna að bregðast við var að koma sem flestum út á vinnumarkaðinn aftur. Ég ætla hins vegar að taka undir með hv. þingmanni að vel hefði mátt upplýsa fjárlaganefnd um þá miklu framúrkeyrslu sem væri á því verkefni mun fyrr en gert var en við vorum kannski líka að fást við  Síðan er þetta fyrst og fremst umræða um tæknispurningu sem á fullan rétt á sér, hv. þingmaður: Hver tekur þessar ákvarðanir? En þá held ég að ég að það verði að geta þess að aðstæðurnar voru fordæmalausar.

Forseti. Þetta er áhugaverður fjárauki fyrir margar sakir. Við byrjum að sjálfsögðu á tillögu stjórnarandstöðunnar, minni hlutans, um eingreiðslu til öryrkja sem var samþykkt í fjárlaganefnd að meiri hlutinn tæki undir. Það er mikið gleðiefni. Ég veit ekki hvort þetta er í fyrsta skipti sem það gerist, alla vega á þennan hátt. Ég get ekkert nema hrósað fyrir það. Megi hefðirnar breytast, ef ég orða það sem svo, og vonandi meira seinna. Mig langar til að tala um það sem ég fjallaði um í nefndaráliti mínu, átakið Hefjum störf. Það er stærsti útgjaldaliðurinn í fjáraukalagafrumvarpinu, upp á 6,1 milljarð kr. Það átti að kosta 4,3 milljarða. Lagt var upp með það þegar ríkisstjórn var nýbúin að gera nýja fjármálaáætlun sem hún seinkaði síðan með því að segja: Það er svo mikið óvissuástand út af faraldrinum að við treystum okkur ekki til þess að setja stefnu til að eyða óörygginu, til að eyða óvissunni. Þá verðum við að seinka því að leggja fram stefnu út úr faraldrinum. Þegar stefna stjórnvalda birtist síðan í fjármálaáætlun - óþægilegt að hafa þessi orð aðeins á þvælingi, fjármálastefna inniheldur ekki stefnu stjórnvalda í einstaka málaflokkum heldur kemur hún fram í fjármálaáætlun - þá var hún hvorki fugl né fiskur. Öll vinnumarkaðsúrræði vantaði miðað við spár um þróun á atvinnuleysi og stöðuna á vinnumarkaðnum. Stjórnarandstaðan gagnrýndi aftur og aftur, í gegnum alla umræðuna um fjármálaáætlunina og fjárlögin, að ríkisstjórnin væri ekkert að gera í vinnumarkaðsmálum. Örstuttu seinna, eftir áramót, dregur ríkisstjórnin upp úr hattinum aðgerðina Hefjum störf, býr hana til alveg á eigin forsendum og kemur ekki til þingsins og rökstyður aðgerðina. Hún segir ekki að þessi aðgerð fyrir 4,3 milljarða sé gríðarlega góð notkun á almannafé af því að hún skili okkur gríðarlega miklum árangri, 7.000 störfum o.s.frv., og sé miklu betri en allar aðrar leiðir sem hafi verið lagðar til. Það er lykilatriðið: Betri en allar aðrar leiðir sem hafa verið lagðar til. Nær hún betri árangri? Við vitum það ekki af því að við vitum ekki hvaða aðrar tillögur voru lagðar til grundvallar. Kostar hún minna? Við höfum ekki hugmynd um það af því að það voru engar aðrar tillögur lagðar til grundvallar. Og það á að gera samkvæmt lögum um opinber fjármál. Stjórnvöld eiga að leggja á borðið hvaða valkostir voru í boði. Það er grundvöllur þess að vera hér með gagnsæi. Stjórnsýslan leggur sitt faglega mat á mismunandi valkosti og stjórnvöld leggja síðan sitt pólitíska mat á valkostina. Pólitískt mat getur alveg breytt niðurstöðu faglegrar stjórnsýslu. Það er kannski pólitík að velja byggðasjónarmið eða sóttvarnasjónarmið eða atvinnusjónarmið kvenna eða minnihlutahópa eða eitthvað svoleiðis fram yfir annað mat sem stjórnvöld geta valið af því að stjórnsýslan segir að þetta sé betra heldur en hitt. Kannski er til einhver valmöguleiki sem er ódýrari en hentar síður út frá forsendum sem ríkisstjórnin vill frekar leggja áherslu á vegna þess sem stendur í stjórnarsáttmálanum eða eitthvað því um líkt. Þá tekur ríkisstjórnin þá pólitísku ábyrgð að fara ekki eftir faglegri niðurstöðu. Það getur alveg verið gott og blessað, það er bara pólitísk ábyrgð. En að hafa ekki þessa valkosti, sýna þá ekki og sýna ekki að þetta sé besta niðurstaðan, helst bæði pólitískt og faglega, það á ekki að gerast. Það virðist hafa gerst í nákvæmlega þessu verkefni. Nú ætla ég ekki að segja neitt um hversu gott eða slæmt verkefnið er. Það skilaði augljóslega árangri, enda heill hellingur borgaður til að það skilaði árangri. Það var ekki bara verið að borga það sem fólk hefði fengið í atvinnuleysistekjur heldur meira. Það var borgað umfram atvinnuleysistekjur til að fólk fengi starf hjá sveitarfélögum og á ýmsum öðrum stöðum. Mjög fínt. En hefði skilað meiri árangri að gera eitthvað annað fyrir 4,3 milljarða? Við vitum það ekki. Þegar tillaga kemur um 4,3 milljarða fyrir 7.000 ný störf þá er einfaldlega rassvasareikningur að reikna 300.000 kr. eða svo í atvinnuleysisbætur fyrir hvern einstakling, fyrir 7.000 einstaklinga í hverjum mánuði, og það summast upp í 2,1 milljarð á mánuði. Þannig að 4,3 milljarðar duga rétt í rúma tvo mánuði. - En það eru ekki allir með fullar atvinnuleysistekjur þannig að segjum þrír mánuðir, þá er maður gjafmildur. Þetta er aðgerð sem var lögð fram til þriggja mánaða. Öllum ætti að vera það ljóst. Þegar talað er um sumarstörf fyrir nemendur er það t.d. þriggja mánaða tímabil. Þannig virkar þetta. Ég skil upphæðina miðað við það. Og þá á hún bara að vera búin af því að það var samþykkt fjárheimild fyrir 4,3 milljörðum. En nei, þetta hélt áfram og áfram. Að sjálfsögðu mjög fínt fyrir þá sem fengu þessi störf, mjög fínt fyrir efnahaginn og ýmislegt annað. En var það betra en eitthvað annað? Var það betra en aðrir valmöguleikar? Við vitum það ekki. Og þetta endar í 10,4 milljörðum á þessu ári í staðinn fyrir 4,3 milljörðum. 6,1 milljarður aukalega. Ríkisstjórnin ákvað bara: Nei, við ætlum að halda þessu áfram. Eigum að spyrja þingið og fá fjárheimildir fyrir þessu? Nei nei, það eru að koma kosningar og svoleiðis, best að fólk sé ekki að hrynja úr sumarstörfum sínum rétt fyrir kosningar sem eykur bara atvinnuleysið. Það kemur rosalega illa út í kosningum. Ég vona að fólk skilji alvarleika málsins þegar, eins og hv. þm. Haraldur Benediktsson segir, að það var kosningasamhengi í stöðunni. Það er farið frjálslega með margt í fjárheimildum ríkisins þegar kosningasamhengi er annars vegar. Skýrslum er stungið undir stóla af því að þær eru óþægilegar í umræðunni. Skellum milljörðum og tugum milljóna í gæluverkefni hægri, vinstri. Ekkert mál af því að það er kosningasamhengi. Ekki nóg með að þetta séu 10,4 milljarðar á þessu ári heldur er úrræðið víst að klárast um áramótin. Hvort það gerir það, ég hef í alvörunni ekki hugmynd um það en alla vega er gert ráð fyrir því. Þess vegna er gert ráð fyrir 3,4 aukamilljörðum á næsta ári til að klára þetta úrræði, til að klára uppsagnarfrest og ýmislegt svoleiðis. Við erum komin í 13,8 milljarða fyrir þetta. Hvað hefði verið hægt að gera fyrir 13,8 milljarða í atvinnulífinu, í nýsköpun? Eitthvað sem myndi búa til fleira en - þetta voru víst 7.400 störf sem voru búin til, ekki 7.000. Allt í lagi. Ég skal alveg gútera það. Fínt, það urðu til fleiri störf. En hefði í alvörunni ekki verið hægt að gera eitthvað annað fyrir 13,8 milljarða sem hefði búið til fleiri en 7.400 störf í rétt rúma sex mánuði? Í alvöru? Hefur enginn hugmynd um hvað væri hægt að gera betur fyrir 13,8 milljarða? Ég hafði fullt af hugmyndum í umræðunni um fjáraukann þegar Covid byrjaði. Það voru fjölmörg tækifæri í boði eins og kom í ljós í sumarúthlutun Tækniþróunarsjóðs í fyrrasumar, fullt af verkefnum sem hefðu skapað atvinnu til frambúðar, ekki tímabundin störf eins og hér um ræðir, til framtíðaruppbyggingar til að vaxa út úr kófinu, og það var 8% úthlutunarhlutfall. Þetta verkefni vex ekki út úr kófinu. Þetta er tímabundinn plástur sem dugar rétt yfir kosningar, reddar atvinnuleysistölunum rétt á meðan verið er að kjósa. Mér finnst það einfaldlega ekki í lagi. Hvað getum við gert í þessu? Því miður ekki mikið. Þetta er kosningamál, það er ekkert flóknara. En við sem þing ættum að lágmarki að krefjast þess að ríkisstjórnin sé gagnsærri með fjárheimildir sínar. Það myndi snúast um að þegar vitað væri um framúrkeyrslur fjárheimilda væri fjárlaganefnd látin vita. Ég býst ekki við miklu miðað við hvernig stjórnarmeirihlutinn starfar almennt séð. Það er bara: Já, ríkisstjórnin er að láta okkur vita af umframfjárheimild. Fínt, gerum ekkert í því. Þurfum við þá að leita fjárheimilda í fjáraukalagafrumvarpi fyrst vitað er að þetta er að fara að keyra fram úr? Nei, það kemur bara í fjáraukalagafrumvarpi í lok ársins. Það er auðveldara að summa þetta allt upp og veita leyfi eftir á en að taka umræðuna um hvort þetta sé kannski slæm notkun á almannafé. Það er ekki gert. Það má ekki koma með það inn í þingsal. Nei, kosningasamhengi ræður öllu. Ég vil hvetja til þess að svona nokkuð gerist aldrei aftur. Ég veit ekki hvernig ég á að tryggja það. Kannski gæti ég gert það með því að setja í stjórnarskrá að ekki megi greiða fjárheimildir nema heimild sé fyrir því í fjárlögum. Nei, hei, ha? Það er í stjórnarskrá, æ, æ. Hvað get ég þá gert ef fólk er ekki einu sinni að fara eftir stjórnarskrá hvað það varðar? Það er komin hefð fyrir því að summa þetta bara upp. Ég skil að vissu leyti hvaðan sú hefð kemur, þ.e. frá þessum klassísku tilfærslukerfum, réttindakerfum sem fara yfir fjárheimildir eða jafnvel líka undir þær. Það þarf að fella niður fjárheimild ef hún er ekki öll notuð. Það kemur hvort eð er fjáraukalagafrumvarp í lok árs til að laga þessi atriði og þá er handhægt að taka allt hitt með í leiðinni. En það á ekki að gera það þannig. Við verðum að standa aðeins í lappirnar hér í þinginu. Við erum með þingbundið lýðræði. Ráðherrarnir sem eru þarna úti starfa fyrir allt þingið, þeir starfa fyrir þing og þjóð. Þeir þurfa að svara þinginu. Þeir eiga ekki að vera þarna úti að ráðskast með fjárheimildir þjóðarinnar eftir eigin geðþótta. Þeir verða að koma hingað og spyrja. Og þó að meiri hlutinn sé alveg rosalega sammála eigin ráðherrum þarf hann samt að spyrja allt þingið til að virkja eftirlitsvald þess sem þessi ríkisstjórn hefur farið gríðarlega illa með. Það er eftirlitshlutverk þingsins að spyrja einmitt af hverju verið er að fara svona glannalega fram úr fjárheimildum. Komuð þið ekki hingað í upphafi árs og sögðust ætla að búa til 7.000 störf fyrir 4,3 milljarða? Var það ekki það sem þið sögðuð? Af hverju kostar þetta þá 13,8 milljarða? Hvað er í gangi? Ég er algerlega sannfærður um að 13,8 milljarðar til hinna ýmsu nýsköpunarverkefna, t.d. til Byggðastofnunar í Brothættar byggðir eða í Lóuverkefnið - ég hef heyrt það frá þeim sem vinna við þessar úthlutanir að það er fólk úti um allt tilbúið með fullt af verkefnum og ég er alveg sannfærður um að 13,8 milljarðar í nákvæmlega þau tækifæri hefðu búið til miklu fleiri störf. Það er bara tilfinning mín. Ég get ekki sannfært neinn um það nema með því að benda t.d. á skýrslur Tækniþróunarsjóðs eða Rannsóknasjóðs um ábata af fjármunum í slíka sjóði. Það er allt að áttfaldur ábati af framlögum í Tækniþróunarsjóð. Að vissu leyti er ákveðin mettun þar. Núna veitum við t.d. það litlar fjárheimildir til Tækniþróunarsjóðs að það fást ekki samþykkt öll bestu verkefnin. Í alvörunni þarf stundum að velja á milli umsókna sem eru bestar, þetta eru bestu umsóknirnar. Við erum með 30 umsagnir sem eru bara bestar. Við ætlum ekki að gera upp á milli þeirra en við erum bara með fjárheimild fyrir 20. Hvernig ætlum við þá að henda tíu í burtu? Stundum er valið út frá því að það er stafsetningarvilla í einni umsókninni. Við eigum ekki að vinna þannig. Tækniþróunarsjóður hefur verið mjög skýr með að að jafnaði séu um 25–33% umsókna það góðar að þær ættu tvímælalaust að fá styrk. Ábatinn er áttfaldur - og þó að hann væri sexfaldur. Ég skil ekki af hverju það er ekki einu sinni reynt. Þetta var áhersla okkar hjá í Pírötum og minni hlutanum þegar Covid byrjaði. Tækifærið var augljóst: Setjum peninginn í nýsköpun þar sem hægt er að nýta hann í gjörsamlega breyttu umhverfi faraldursástands. Nýtum tækifærin sem eru til þrátt fyrir ástandið. Nei, nei. Reyndar lagði ríkisstjórnin til 1,5 milljarða í nýsköpun á þeim tíma, 3 milljarðar áttu að fara í ferðaátak til að fá erlenda ferðamenn til landsins. Það er pínu kaldhæðnislegt, sérstaklega eftir á að hyggja, og mjög bjartsýnt og alveg örugglega orsökin að annarri bylgjunni ef maður pælir í því. Ríkisstjórnin sá aðeins að sér og í breytingartillögum við afgreiðslu fjáraukans bætti meiri hlutinn við 1,5 milljörðum þannig að 3 milljarðar fóru í nýsköpun á þeim tímapunkti og 3 milljarðar í markaðsátak fyrir ferðaþjónustuna. Tillaga okkar í minni hlutanum var 9 milljarðar - og bara Tæknisjóður hefði nokkurn veginn getað þurrkað það upp og þá eru ótaldir allir hinir sjóðirnir. En ríkisstjórnin var hrædd um að geta ekki komið fjárheimildunum í verk sem eru rosalega skrýtin rök, alveg stórkostlega skrýtin rök. Hvað er það versta sem gerist ef ríkisstjórnin kemur ekki fjárheimildunum í verk? Þær falla niður, þeim er bara skilað. Ó, nei. En ef það er of lítið af fjárheimildum er sagt stopp. Alveg eins og með NPA-samningana: Nei, fjárheimildin er búin. Við ætlum ekki að nýta þessi aukatækifæri sem blasa við okkur. Nei, við segjum bara: Stopp, fjárheimildin er búin. En í Hefjum störf höldum við áfram fyrir fullt af milljörðum í viðbót, keyrum næstum því 10 milljarða fram úr áætlun. Ekkert mál. Það er svo rosalega nauðsynleg aðgerð, sérstaklega yfir kosningar því að annars myndi atvinnuleysið vera miklu verra en það er. Þetta er pólitíski raunveruleikinn sem við búum við í dag og pólitíski raunveruleikinn sem við verðum að stöðva. Við verðum að gera betur. Þingið verður að gera betur. En hverjir ráða hér á þingi? Það er meiri hlutinn. Hann tekur sér meirihlutavald: Við erum meiri hluti og við ætlum að eigna okkur þetta allt. Þið fáið ekkert. Ef þið ætlið að gera eitthvað þá verðið þið bara að mæta upp í ræðustól og vera með vesen. Pælið í því. Svona er lýðræðið í dag. Ég hef kallað þetta lýðræðisþynningu. Oft eru mismunandi skoðanir innan mismunandi flokka en meiri hlutinn innan flokksins ræður niðurstöðu flokksins sem þýðir það að ef einn flokkur í ríkisstjórn er t.d. að mestu leyti mótfallinn ESB eða nýrri stjórnarskrá eða einhverju því um líku en samt eru nokkrir fylgjandi gæti það þýtt - tökum bara nýju stjórnarskrána. Nokkurn veginn allir í þessari ríkisstjórn eru á móti nýrri stjórnarskrá. Í gegnum tíðina hafa ýmsir sagt að þeir styðji nýja stjórnarskrá þó svo að að undanförnu hafi það þróast yfir í það að reyna að tala sig frá því. En gefum okkur það alla vega: Flestir innan ríkisstjórnarinnar eru á móti nýrri stjórnarskrá en ekki allir. Í stjórnarandstöðunni eru flestir, en ekki allir, sammála nýrri stjórnarskrá. Væri mögulegt að samt væri meiri hluti um þetta einstaka mál, óháð því hvaða flokkar eru í stjórn og stjórnarandstöðu, ef einstaka þingmenn fengju bara að greiða atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni? Þetta er lýðræðisþynning þar sem flokksaginn strokar yfir sannfæringu einstakra þingmanna og eyðir t.d. með því eftirlitsvaldi þingsins, því valdi sem þingið hefur gagnvart ráðherrum, að spyrja þessarar grundvallarspurningar: Er ráðherra að beita pólitískum geðþótta? Er hann að taka pólitíska ábyrgð á ákvörðun í einstöku máli - sem er í fínu lagi, það er bara pólitískt rifrildi - eða er hann að taka geðþóttaákvörðun þvert á fagleg rök, eins og t.d. í Landsréttarmálinu? Það er besta dæmið á undanförnum árum um skýra faglega niðurstöðu um hvað ráðherra ætti að gera en ráðherra ákvað að gera allt annað, fara gegn faglegri ákvörðun án þess að rökstyðja það út frá þeim faglegu sjónarmiðum sem ráðherra bar skylda til að gera. Það var ekki pólitísk ákvarðanataka hjá ráðherra, það var geðþóttaákvörðun sem að mínu mati varðar landsdóm og lög um ráðherraábyrgð. Það er þetta sem eftirlitsvald þingsins snýst um, að greina hvort um pólitíska ákvörðun sé að ræða eða geðþóttaákvörðun. En hjá meiri hlutanum er klassískt að mála allt sem pólitískan ágreining. Þegar stjórnarandstaðan gagnrýnir og reynir að sinna eftirlitshlutverki sínu þá er það bara pólitískur leikur eða eitthvað því um líkt. Í Landsréttarmálinu var gagnrýni stjórnarandstöðunnar augljóslega ekki pólitískur leikur. Það hefur verið staðfest af öllum dómstigum, alveg upp í Mannréttindadómstólinn. En svona er hentugleikinn. Þegar þú tekur þér valdið þá áttu að bera ábyrgðina líka. Við verðum dálítið vör við það í afgreiðslu fjárlaga að ríkisstjórnarflokkarnir vilji ekki taka ábyrgð á ýmsu, þeir vilja að tekin sé sameiginleg ábyrgð. En þetta eru flokkar sem tóku sér völdin. Þeir tóku völdin og þá verða þeir að bera ábyrgðina líka. Eitt af ábyrgðarhlutverkunum er að sýna þinginu þá virðingu að fjárheimildir séu á forræði þingsins, að eftirlit sé á forræði þingsins, að lagasetning sé á forræði þingsins. Það þýðir að ekki er gott að henda inn lagafrumvörpum án fyrirvara sem þingið á að afgreiða á núll einni. Það þýðir að ekki á að fara næstum því 10 milljarða fram úr verkefni sem átti bara að kosta 4,3 milljarða. Það þýðir að standa á við það sem stendur í lögum um að það eigi að vera 120 NPA-samningar sem ríkið á að borga með en það gerir einhverra hluta vegna ekki. Það þýðir að þegar það stendur í lögum að lífeyrir eldra fólks og öryrkja eigi að fylgja verðlagsþróun eða launaþróun, hvort sem er hærra, þá geri hann það. En hann gerir það ekki. Ég veit í alvörunni ekki af hverju. Maður hefði haldið að þetta væri algjört grundvallarmál. En meiri hlutinn, sem ber ábyrgðina, ákveður að gera eitthvað annað og hunsar í rauninni og reynir að koma í veg fyrir allar tilraunir stjórnarandstöðu til að spyrja eðlilegra spurninga um faglega ákvarðanatöku, pólitíska ákvarðanatöku eða geðþóttaákvarðanatöku. Ég er því ekkert rosalega hrifinn af þessum fjárauka, fyrir utan það eina atriði sem ég minntist á í upphafi, en þar er um að ræða 1,2 milljarða, rúmlega 53.000 kr. eingreiðslu til lífeyris öryrkja, einfaldlega af því að á síðasta ári var launaþróun og verðlagsþróun vanmetin. Þetta eru hópar sem eru ekki með verkfallsrétt. Þau geta ekki samið um kaup sín og kjör og þá fá þau þau réttindi samkvæmt lögum að kjörin fylgi að lágmarki alltaf launaþróun eða verðlagsþróun. Svo er spáð um það í upphafi árs hver launa- og verðlagsþróun verður fyrir næsta ár. Gott og vel. Þau fá þá launahækkunina strax í byrjun árs, áður en verðbólgan raungerist, áður en launahækkanirnar raungerast. Í rauninni er hækkunin aðeins á undan. Allt í lagi, gott og blessað. En þegar árinu lýkur og maður sér í alvöru hver launa- og verðlagsþróunin var, að hún hafi verið lægri, þá gerist ekki neitt. Ef launafólk, þeir sem geta samið um kaup og kjör, semur um sín réttindi og verðbólga vex umfram þeirra samninga þá fer allt í uppnám en þegar eldra fólk og öryrkjar fá ekki lögbundnar launahækkanir þá einhverra hluta vegna gerist ekkert. Þá vill enginn bregðast við því, ekki fyrr en núna. Mér finnst það jákvætt að í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár er viðurkennt að það var vanmat upp á 0,8% á verðlagsþróun þess árs og því er bætt við fyrir næsta ár. Ég tel það vera rétta túlkun á 69. gr. almannatryggingalaga. En þá er eftir spurningin: Hvað með launaþróunina? Hún var enn þá hærri, hún var enn þá meira vanmetin. Það vantar að pæla í launaþróuninni. Það eru alls konar afsakanir sem við heyrum frá ráðuneytinu; að launaþróunin sé ekki lögbundið skilgreint hugtak, launavísitala sé eitthvað allt annað. Þannig að við vitum í raun ekki hvað launaþróun er. Við erum bara með eitthvert Excel-skjal þar sem við erum með hina og þessa kjarasamninga og tökum svo bara einhverja meðaltalstölu. Það þýðir að þegar verið er að semja um lífskjarasamninga, um krónutöluhækkun lægstu launa, þá er meðaltalið af því miklu lægri upphæð en þau sem eru með lægstu launin eru að fá sem prósentuhækkun. Þau sem eru á lífeyri fá bara meðalprósentutöluna og dragast þannig langt aftur úr lægstu launum. Þess vegna er mjög eðlilegt að með þessari eingreiðslu sé komið sé til móts við muninn á launaþróun sem var spáð fyrir árið 2021 og raunverulegri launaþróun fyrir árið 2021. Það er einfaldlega verið að greiða upp það sem munaði á milli, svona um það bil. Það er nokkuð nærri lagi en þetta er sett í annan búning. Það er sett í búning Covid-aðgerða sem er alveg gott og blessað líka. Ég styð það heils hugar líka, það er mjög eðlilegt sjónarhorn. En þetta er samt eitthvað sem þessi hópur á inni, alveg eins og í fyrra þegar eingreiðslan var samþykkt, þá átti sá hópur þá upphæð inni. Búið var að lofa þeim 1,1 milljarði í kerfisbreytingar sem tókst ekki að gera. Það var því til fjárheimild upp á 1,1 milljarð sem átti að setja til þessa hóps. Þegar tókst ekki að koma fjárheimildinni út var hún endurskilgreind sem eingreiðsla. Það var búið að lofa þessum hópi ákveðnum pening og þegar það tókst ekki var honum lofað aftur sem ákveðinni gjöf: Við ætlum að gefa ykkur það sem við vorum búin að lofa ykkur að við myndum gefa ykkur. Það er tvöfalt, það var eiginlega mjög skrýtið. En það er ekki alveg eins skrýtið í þetta skiptið. Núna er bara endurtekning á þeim forsendum sem gjöfin var gefin síðustu jól. En þarna undir liggur líka kjaragliðnunin sem við verðum að laga.

Hæstv. forseti. Ég nýti mér rétt til andsvara vegna orða hv. þingmanns í hans framsöguræðu. Ég vil óska eftir því að hann viðurkenni að ég var ekki að setja atvinnuátakið sem hér um ræðir, Hefjum störf, í kosningalegt samhengi. Mér fannst ég svara hv. þingmanni málefnalega þegar ég sagði að ef þingið hefði verið starfandi, ef fjárlaganefnd hefði setið, hefði mátt kalla fjárlaganefnd saman og vara við þeirri framúrkeyrslu sem þarna var. Ég var ekki að setja átakið í kosningalegt samhengi að öðru leyti og ég vil að hv. þingmaður komi hér í andsvar og staðfesti þau orð mín.

Herra forseti. Ég vil fúslega leiðrétta það. Hv. þingmaður notaði vissulega orðið kosningasamhengi en ég skal viðurkenna að það var ekki endilega í þessu samhengi. Það er í mínu samhengi, ég sé þetta kosningasamhengi í þessum skilningi. Skoðun þingmannsins er algjörlega undanskilin þar. Það er bara mín túlkun að málið hafi ekki verið sent til þingsins út af kosningasamhengi, það er ekki túlkun hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar hans. Að öðru leyti, vegna ræðu hv. þingmanns, vil ég leggja hlutina upp með þessum hætti: Ég tel það hafa verið mjög verðmætt og mikilvægt að við hófum umrætt átak. Grundvallartónninn í öllum okkar aðgerðum í þessum heimsfaraldri, aðgerðum þar sem ríkissjóði hefur verið beitt, hefur verið að verja afkomu heimila og afkomu fólks. Þetta var skilvirk leið og gagnaðist sannarlega þúsundum manna og þúsundum heimila í þessu landi. Getur hv. þingmaður ekki verið sammála því, þrátt fyrir að ég heyri að hann hafi aðrar skoðanir á því hvernig hægt hefði verið að verja þeim fjármunum, að leiðin sem slík virkaði? Eða er hv. þingmaður á móti því að þessi heimili og þessar fjölskyldur hafi átt kost á þessu úrræði til að bregðast við óvæntu tekjufalli?

Virðulegur forseti. Nei, eins og ég sagði þá hef ég ekkert út á þetta einstaka átak að setja. Ég spyr hins vegar hvort hægt hefði verið að nýta þessar fjárheimildir í annað og meira, eitthvað sem hefði skilað nákvæmlega sömu fjölskyldum miklu meiri ábata, t.d. í nýsköpun og þróun út um allt land sem hefði skilað sér í fleiri störfum. Við vitum það hins vegar ekki af því að stjórnvöld gerðu ekki neinar greiningar á því hvað væri mögulegt að gera og hvað myndi skila mestum árangri. Það sem við höfum upplifað allan þennan faraldur eru handahófskenndar aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Þær virðast dregnar upp úr hatti. Þetta verður æðisleg aðgerð - hvað var það fyrst? Brúarlán eða eitthvað svoleiðis, það var gjörsamlega gagnslaust. Hvað voru margir sem notuðu það? Innan við tíu eða eitthvað svoleiðis. Smám saman varð það skýrara að stjórnvöld þyrftu í alvörunni að stíga inn á mjög afdrifaríkan hátt, og þetta skref felur það vissulega í sér. Ef ekki hefði verið neinn betri kostur í stöðunni hefði ég tvímælalaust tekið þessa ákvörðun líka. En ég hefði vonandi komið til þingsins fyrst og sagt: Fyrirgefið, við báðum um 4,3 milljarða, það er það sem það kostaði yfir sumarið, en við ætlum að halda þessu áfram af því að þetta virkar svo vel. Við lærðum það líka í þessum faraldri að við komumst að því eftir á hvort aðgerðirnar virkuðu vel eða ekki. Það er frekar slæmt því að fyrir á að liggja mat á því hvaða ávinningi aðgerðir eiga að skila, það á að liggja fyrir fyrir fram. Ég er að kvarta undan skorti á slíkum greiningum. Það er skylda stjórnvalda að leggja slíkt mat á borð þingsins þegar stjórnvöld biðja um fjárheimildir fyrir verkefnum sem t.d. eiga að draga úr atvinnuleysi.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við sitjum saman í fjárlaganefnd og ég vil sömuleiðis nota þetta tækifæri til að þakka honum fyrir þá vinnu og það samstarf sem við höfum átt í aðdraganda þessara frumvarpa, bæði fjáraukalagafrumvarps og frumvarps til fjárlaga. Fyrir okkur sem komum inn í þetta ný er þetta mikið að melta og margt sem maður þarf að koma sér inn í. Það er því afar mikilvægt fyrir okkur og skiptir okkur miklu máli að hafa reynslumikið fólk í þessari nefnd, sem svo sannarlega er. En það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann um, varðandi nefndarálit hans um fjárauka fyrir 2021, er tvíþætt. Nú heyri ég á hans tali hér og sé það í nefndarálitinu að hann gagnrýnir þetta verkefni, Hefjum störf, og ef ég skil hann rétt þá gagnrýnir hann formið frekar en efnið. Ég heyrði það líka á andsvari hans áðan að hann var ekki andsnúinn verkefninu sem slíku. En hann talar um rannsóknir og nýsköpun. Ég vil taka fram að ég er mjög hlynntur rannsóknum og nýsköpun og nýsköpunarverkefnum. En það sem mig langaði einfaldlega að spyrja um varðandi þetta verkefni, og hann þekkir þetta, enda búinn að vera hér lengur en ég: Er það ekki rétt skilið hjá mér að verkefnið hafi verið sett af stað til þess að vernda heimili og afkomu fólks? Verkefni er tengjast nýsköpun og rannsóknum taka miklu lengri tíma áður en þau fara að skila árangri. Verkefni tengd nýsköpun hefðu kannski ekki gagnast með sama hætti og á sama tíma og hefðu ekki skilað sama árangri og það neyðarúrræði sem þetta verkefni var.

Virðulegi forseti. Eins og ég segi þá er ég ekki andsnúinn þessu verkefni sem ákveðinni neyðaraðstoð. Þetta er neyðarúrræði: Tökum bara atvinnuleysisbæturnar eins og þær eru og hellum þeim í það að fá atvinnurekendur til þess að ráða fólk í vinnu. Þetta er svona handbremsa eða eitthvað svoleiðis, þetta er bara mjög augljóst verkefni. En það sem við gagnrýndum í upphafi faraldursins var að það þurfti að gera hvort tveggja. Ef við hefðum í alvörunni átt að vaxa út úr faraldrinum þá hefðum við einmitt þurft að byrja á nýsköpunarverkefnum strax af því að það tekur jú tíma fyrir þau að byggjast upp. En með hverri úthlutunin sem frestað er þá frestast ábatinn af þeim verkefnum í sex mánuði, stundum ár. Tillögur okkar í fyrsta fjáraukanum voru þannig nákvæmlega þær sömu og ríkisstjórnin var að leggja til. Við höfðum í raun ekki forsendur þá til að gagnrýna þær ítarlega af því að þær komu inn með skömmum fyrirvara. Við ákváðum bara að treysta því að þarna lægju ákveðnar faglegar forsendur að baki. En til viðbótar, ef við ætlum að vaxa út úr faraldrinum, þurfum við líka að ráðast í nýsköpun. Það er það sem ég er að segja. Og núna er ráðist í þetta neyðarúrræði á þeim tíma sem fólk hélt að faraldrinum yrði lokið, þegar búið væri að bólusetja o.s.frv. Það er skrýtið að fara í neyðarúrræði á þeim tíma af því að það átti að vera löngu búið að setja fram stefnu þannig að ekki ríkti neyð í lok faraldursins. Það er mjög skrýtin forgangsröðun að mínu mati en mjög lýsandi fyrir það hvernig málið var tæklað á síðasta kjörtímabili, að það var aldrei gerð nein áætlun um hvað yrði gert ef þetta tækist ekki. Það var aldrei plan B. Við sáum einmitt að það var alltaf komið með nýja og nýja tillögu af því að hinar gömlu virkuðu ekki af því að faraldurinn hélt alltaf áfram. Það vantaði plan B.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég tek alveg undir með hv. þingmanni varðandi gildi og mikilvægi nýsköpunar og nýsköpunarsjóða fyrir íslenskt samfélag og atvinnulífið. Þetta er hlutur sem við verðum að styrkja og eigum að styrkja. Ég tel að við séum að gera það, eins og fram kemur í nýju frumvarpi til fjárlaga fyrir 2022. En það sem mig langaði líka að spyrja hv. þingmann að hér - ég hjó eftir því í ræðu hans hér áðan að hann talaði um að hann væri ekki hrifinn af þessu nefndaráliti meiri hlutans eða þessum fjárauka. Í nefndaráliti hv. þingmanns er nánast einvörðungu fjallað um verkefnið Hefjum störf. Í nefndaráliti meiri hlutans eru nú nokkur önnur verkefni sem við höfum farið í og gerum breytingartillögur um, svo sem framlög til lögreglunnar og til Leikfélags Reykjavíkur, Menningarfélags Akureyrar og sömuleiðis er 100 millj. kr. framlag til íþrótta- og æskulýðsfélaga vegna tekjumissis, sem ég tel að séu gríðarlega mikilvægar viðbætur við frumvarpið. Mig langaði aðeins að fá sýn hv. þingmanns á þessi verkefni. Hver er hans sýn á þessi verkefni, á þessar viðbætur meiri hluta fjárlaganefndar við þetta ágæta frumvarp?

Forseti. Ástæðan fyrir því að ég er einungis að fjalla um þetta eina verkefni er einfaldlega sú að það er langstærst í þessu fjáraukalagafrumvarpi. Ég fjalla líka aðeins nánar um það í nefndaráliti um fjárlög. Í rauninni stal ég texta frá sjálfum mér í þessu frumvarpi, hægt að tala um smáritstuld. Það var einfaldlega tímaskortur sem olli því, langmestur tími okkar fór í vinnu við fjárlögin. Þegar kom að því að afgreiða fjáraukann aðeins hraðar en áætlað var út af eingreiðslunni, af því að það þurfti að gerast skömmu fyrir jól, einhenti ég mér í að vekja athygli á þessu eina stóra atriði, sem er í alvörunni gríðarlega slæm meðferð á því formi sem heitir fjáraukalög, á því hvernig lög um opinber fjármál skilgreina fjáraukalög. Í fjáraukalögum er verið að leita eftir fjárheimildum fyrir einhverju sem var óvænt og ófyrirséð o.s.frv. En ekkert af þessu var ófyrirséð. Það er hægt að reikna svo auðveldlega út hvað það kostar að greiða fyrir þetta mörg störf í þetta marga mánuði. Það er í raun ekkert fyrirsjáanlegra en það. Það var einfaldlega tímans vegna sem ég lagði ekki áherslu á fleiri verkefni og ætla þá ekkert að fjalla neitt sérstaklega mikið um önnur verkefni hvað það varðar. Ef við fengjum meiri tíma þá gætum við talað um miklu, miklu meira, það er alveg rétt.

Frú forseti. Við ræðum hér mjög afmarkaðan en mikilvægan þátt þessa frumvarps til fjáraukalaga. Fyrst vil ég segja að velferðarþjóðfélag byggir á félagslegum réttindum. Það byggir ekki á sporslum. Við erum ekki einhverjir jólasveinar hérna, við erum ekki að gefa fólki í skóinn. Við erum löggjafi og við förum með fjárveitingavald ríkisins. Það er á okkar ábyrgð að tryggja að fólk sé ekki sett í þá stöðu að þurfa að hrópa á hjálp til þess eins að geta haldið jól. Það er á okkar ábyrgð. En þannig er einfaldlega staðan. Við búum í góðu samfélagi og flest höfum við það býsna gott. En einhvern veginn hefur okkur ekki tekist að búa til almannatryggingakerfi sem við getum verið sæmilega stolt af. Það er bara þannig. Eða hvernig getum við réttlætt það fyrir sjálfum okkur og öðrum að óskertur örorkulífeyrir sé aðeins 265.000 kr. á mánuði, langt undir lágmarkslaunum, fimm sinnum lægri fjárhæð en mánaðarlaun okkar hérna í þessum sal? Hvernig getum við réttlætt það ástand að mikill meiri hluti fólks með skerta starfsgetu, fólk á örorku, þurfi að neita sér um heilbrigðisþjónustu vegna kostnaðar? Við getum það ekki. Hvernig getum við réttlætt það fyrir sjálfum okkur og öðrum að mikill meiri hluti öryrkja eigi erfitt með að ná endum saman um hver mánaðamót? Við getum það ekki. Þess vegna höfum við sameinast um þessa tillögu. Það sem er svo gleðilegt við hana, þessa eingreiðslu sem við höfum náð saman um, er að með henni erum við að horfast í augu þetta, við erum að viðurkenna þetta. Við erum að viðurkenna að okkur hefur ekki tekist að búa til gott kerfi fyrir fólk sem getur ekki unnið fyrir sér. Ef fólk með fötlun og fólk með skerta starfsgetu hefði það gott værum við ekki að tala um einhvern 53.000 kall hérna, það er bara þannig. Þetta er miklu stærra mál en þessi eingreiðsla ein og sér. Við erum að viðurkenna vandann, við erum að viðurkenna þennan lágtekjuvanda, að það fyrirfinnst fátækt á Íslandi og að fátækt er vandamál. Þess vegna skiptir það máli og þess vegna er ég ánægður með þetta og þá samstöðu sem náðst hefur um þetta mál. Frú forseti. Ég vil líka leiðrétta útbreiddan misskilning á samfélagsmiðlum, og kannski fréttum að einhverju leyti, um að það séu einhverjir sérstakir flokkar, stjórnarandstaðan eða stjórn, sem eigi heiðurinn af þessu öllu. Heiðurinn liggur auðvitað hjá fólkinu sem settist niður og skrifaði tölvupóst til þingmanna. Það er bara þannig. Þrýstingur frá almenningi virkar. Aktívismi virkar. Þetta staðfestir það. Það sannaði sig enn og aftur með þessu, munum það og þökkum fyrir það. Virðulegi forseti. Ég stend hérna sem varamaður hv. þm. Kristrúnar Frostadóttur í nefndinni. Hún er í sóttkví, þess vegna getur hún ekki verið hérna með okkur að ræða þetta frumvarp til fjáraukalaga, svo það kemur í minn hlut að flytja hennar nefndarálit, sem er svohljóðandi: Í inngangskafla greinargerðar frumvarps þessa er eðli fjáraukalaga lýst: „Fjáraukalögum er afmarkað mjög skýrt hlutverk og efni í lögum um opinber fjármál. Í því felst að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir skuli koma fram í fjárlögum. Í fjáraukalögum verði hins vegar einungis leitað heimilda til að bregðast við útgjaldatilefnum sem voru ófyrirséð við afgreiðslu fjárlaga en sýnt þyki að útgjöldin falli til á árinu og að ríkissjóður komist ekki hjá að greiða þau.“ Meðal ófyrirséðra gjalda sem ríkissjóður kemst ekki hjá að greiða og mælt er fyrir um í þessu frumvarpi eru 8,5 milljarðar kr. í aukafjármagnskostnað. Sá kostnaður er að uppistöðu vegna vanmats á verðbólgu á árinu. Fjármagnskostnaður ríkissjóðs var 3,5 milljörðum kr. lægri í fyrra en ef af allri lántökunni sem stefnt var að hefði orðið, því að afkoma ríkissjóðs var betri en vonir stóðu til. Á móti þessu vega tæpir 10 milljarðar kr. vegna meiri verðbóta því að efnahagsviðsnúningur hefur verið ójafn og ber með sér mikinn verðþrýsting, sérstaklega á eignamörkuðum. Þá bætast tæpir 4 milljarðar kr. við rekstrarkostnað vegna verðlagshækkana sem færast yfir á fjárlög 2022. Beinn aukakostnaður ríkissjóðs á þessu ári vegna meiri verðbólgu en við var búist þegar síðustu fjárlög voru samþykkt er því rúmlega 13 milljarðar kr. Þennan verðbólgukostnað má að nær öllu leyti rekja til fasteignaverðshækkana, enda skýrir hækkun íbúðaverðs nær alla aukaverðbólgu í landinu umfram spár. Verðbólgan er að miklu leyti til afleiðing af hagstjórnarákvörðunum ríkisstjórnarinnar sem hefur með afstöðuleysi sínu gagnvart íbúðamarkaði skapað ójafnvægi í hagkerfinu, bæði til lengri og skemmri tíma. Sérstaklega sköpuðu aðgerðir ríkisstjórnarinnar í Covid-faraldrinum aðstæður sem ýktu vandann á húsnæðismarkaði. Þetta ójafnvægi bitnar hvað harðast á viðkvæmustu hópum samfélagsins sem finna verulega fyrir verðlagshækkunum og íbúðaverðshækkunum. Rök 2. minni hluta fyrir fjárheimild til viðbótareingreiðslu til öryrkja fyrir jólin má rekja til framangreinds ástands: líkt og ríkissjóður kemst ekki hjá því að greiða sinn eigin kostnað vegna viðbótarverðbólgu kemst ríkissjóður ekki heldur hjá því að bregðast við neyð viðkvæmra hópa í samfélaginu vegna hækkandi verðlags í landinu. Þá er ljóst að tekjulágir hópar hafa ekki mikið svigrúm til að bregðast við breyttum aðstæðum vegna sóttvarnaaðgerða sem eru enn í fullum gangi. Annar minni hluti fagnar því að tillaga um 1.200 millj. kr. framlag vegna 53,1 þús. kr. eingreiðslu til örorkulífeyrisþega, sem undirrituð og fleiri stóðu að við 1. umr. um frumvarp þetta, hafi verið tekin til skoðunar hjá meiri hlutanum og ákvörðun tekin um að öll fjárlaganefnd flytti breytingartillögu um viðbótargreiðslu til öryrkja og einstaklinga á endurhæfingarlífeyri fyrir jól. Undir þetta nefndarálit ritar hv. þm. Kristrún Frostadóttir, fulltrúi Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd. Ég ætla bara rétt að segja að lokum að þótt aðgerðin sem við sameinumst um hér í dag skipti sköpum fyrir þúsundir heimila mun hún og eingreiðslur eins og þessi aldrei koma í staðinn fyrir varanlegar kjarabætur fyrir þessa hópa. Þetta er hópur sem hefur setið eftir fjárlög eftir fjárlög og kjörtímabil eftir kjörtímabil, og við skulum aldrei halda að eitthvað svona geti komið í staðinn fyrir varanlegar kjarabætur. Baráttan heldur áfram og ég heiti því að við í Samfylkingunni munum halda áfram að berjast með kjafti og klóm fyrir því að á Íslandi verði komið upp almannatryggingakerfi sem við getum öll verið stolt af.

Frú forseti. Ég byrja á lokaorðum hv. þingmanns um almannatryggingakerfi sem við getum verið stolt af því að það er einmitt það sem við viljum og það er akkúrat það sem við erum svo langt frá því að hafa. Það er nefnilega alveg rétt sem hv. þingmaður segir, að við værum ekkert að tala um einhverjar 53.000 kr. í sérstakan jólabónus til öryrkja ef kerfið væri bara í lagi. Þá þyrfti fólk ekki að senda þingmönnum tölvupóst og berjast með kjafti og klóm fyrir því að fá aðstoð til að klára árið. Nú erum við að viðurkenna vandann og horfast í augu við að það þarf að laga kerfið. Þangað til við klárum það þurfum við að grípa inn með svona sértækum lausnum. Þegar tölvupóstarnir fara að rúlla inn til okkar getum við ekki alltaf sagt: Við ætlum að fara í heildarendurskoðun einhvern tímann seinna, heldur þurfum við að bregðast við bráðavandanum í dag og fara í heildarendurskoðun sem fyrst. Ef ekki verður búið að laga kerfið eftir ár þá reikna ég með að við þurfum að redda fólki aftur. Og vonandi þarf ekki að hafa jafn mikið fyrir því. Mig langar að velta upp eftirfarandi: Alveg eins og jólabónusinn er einkenni á almannatryggingakerfi sem er ekki að gera sig, er sú barátta sem þurfti að heyja fyrir jólabónus kannski einkenni á einhverju í ríkisstjórninni sem er ekki þannig að hægt sé að vera stolt af því? Er það að ráðherra málaflokksins skuli ekki hafa náð þessu fram í sínum upphaflegu tillögum í gegnum stjórnarsamstarfið, heldur hafi þurft að reiða sig á sameinaða stjórnarandstöðu með hóp öryrkja að baki okkur til að berjast fyrir þessu, til marks um einhvern minni styrkleika hjá ráðherranum en við vildum í þessum mikilvæga málaflokki?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi viðbrögð við ræðu minni. Það er auðvitað ómögulegt að vita hvað farið hefur fram á stjórnarheimilinu og við ríkisstjórnarborðið og hvernig það atvikaðist að loks var fallist á að flytja tillögu um þessa eingreiðslu. Ég verð að vera sammála hv. þingmanni um að það er ótrúlegur ósiður og ég held að allir hafi fengið nóg af því að það gerist trekk í trekk að einhver óskýr fyrirheit um heildarendurskoðun einhvern tímann í framtíðinni, á þessu kjörtímabili o.s.frv., séu notuð sem afsökun fyrir því að neita hópum sem eru í viðkvæmri stöðu um kjarabætur hér og nú. Og fyrir vikið gerist ósköp lítið; árin líða bara einhvern veginn án þess að við ráðum bót á þessu kerfi, sem hv. þingmaður er sammála mér um að sé ekki nógu gott og við getum ekki verið nógu stolt af. Eða hefur Íslendingur einhvern tíma farið til útlanda og sagt þegar hann er spurður um íslenskt samfélag: Já, við erum rosalega ánægð með almannatryggingakerfið okkar og hvernig komið er fram við öryrkja, hvernig þeir hafa það, það sýnir styrkleika samfélags okkar hvað við gerum vel þar? Nei, mér hefur alla vega aldrei liðið þannig sjálfum, þótt það sé margt hér á Íslandi sem við getum verið stolt af og fagnað.

Frú forseti. Mig langar aðeins að víkja að loftslagsmálunum hér í seinna andsvari, vegna þess að fjáraukalög eiga að taka til útgjalda sem ekki voru fyrirséð þegar fjárlög voru afgreidd. Fyrir ári voru íslensk stjórnvöld með metnað í loftslagsmálum tveimur skrefum aftar en þau eru í dag. Fjármálaáætlun setti markið á um 10 milljarða framlag til loftslagsmála á næsta ári. Þar af átti helmingur að fara í að niðurgreiða bíla og þar af átti stór hluti að fara í að niðurgreiða bíla sem að einhverju eða öllu leyti væru knúnir jarðefnaeldsneyti, eins undarlega og það kann að hljóma. Þegar metnaður ríkisstjórnarinnar óx úr 40% upp í 50% samdrátt í losun var 1 milljarði bætt ofan á þessa 10 milljarða, það var 10% hækkun á því fjármagni sem átti að bæta við. Fyrir það fyrsta ætti þessi upphæð að vera töluvert hærri. Þetta er hvergi nærri þeim 4% af vergri landsframleiðslu sem Sameinuðu þjóðirnar kalla eftir að séu lögð í baráttuna gegn loftslagsvánni. En hefði ekki líka átt að sjá þess stað í fjáraukalögum ársins þar sem á að heita að metnaðurinn hafi verið aukinn? Er sú staðreynd að ekki er sérstök viðbót í fjáraukalögum, dálítið stór viðbót meira að segja, til að sýna hinn meinta stóraukna metnað, enn eitt dæmi þess að metnaður ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum er kannski meira í orði en á borði?

Virðulegi forseti. Þetta er áleitin spurning sem hv. þingmaður varpar hér fram. Sjálfur sit ég í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem við erum með bandorminn til umfjöllunar. Þar kemur það manni á óvart, í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur tekið ákveðið stökk að því er varðar það markmið sem að er stefnt í loftslagsmálum - nú er stefnt að því að draga úr losun um 55% fyrir 2030, - að það endurspeglast ekki með neinum hætti í fjárlögum og fjárlagabandormi næsta árs. Hvað varðar tekjuhliðina er kannski erfitt að fara að grípa - við viljum ekki fara að skattleggja árið 2021 afturvirkt, en auðvitað hefði maður ætlað að ráðist yrði í einhverjar aðgerðir á útgjaldahliðinni í loftslagsmálum árið 2021. En það sama er reyndar uppi á teningnum varðandi tekjuhliðina, að á fjárlagaárinu 2022 er ekki gert ráð fyrir að neinu ráði að grænni tekjuöflun og skattheimtu verði beitt t.d. til að hraða orkuskiptum. Við sjáum ekkert stökk í þeim efnum. Við sjáum t.d. að kolefnisgjald hækkar um 2,5%, langt undir verðlagsvísitölu, sem felur í raun í sér raunlækkun kolefnisgjalds. Var ekki verðbólgan að mælast síðast einhvers staðar á bilinu 4–5%? Þetta minnir mann auðvitað á að þegar ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur tók við árið 2017 gerði hún það að einu af sínum fyrstu verkum að hætta við hækkun kolefnisgjalda, sem höfðu verið áformuð af fyrri ríkisstjórn í fjármálaráðherratíð Benedikts Jóhannessonar. Þannig að þetta er auðvitað athyglisvert framhald af því.

Frú forseti. Mig langaði að þakka hæstv. hv. þingmanni fyrir umfjöllunina um fjármagnskostnað ríkisins og hvernig má í raun segja að ekki hafi verið reiknað með þeirri verðbólgu sem í stefndi. Þetta hefur þær afleiðingar að það er í rauninni aukakostnaður upp á 13 milljarða, eins og kemur fram í nefndarálitinu. 13 milljarðar eru há upphæð og við erum hér stundum að berjast fyrir 1 milljarði fyrir öryrkja eða eitthvað slíkt. Þá vakna upp ýmsar spurningar. Nú var t.d. hæstv. fjármálaráðherra í viðtali í dag og hann var spurður um þá verðbólgu sem nú er komin upp fyrir 5%. Hann sagði: Þetta er bara erlend verðbólga, eins og hún hefði engin áhrif hér á landi þrátt fyrir það. Hvað telur hv. þingmaður að við þurfum að gera til að tryggja að við fáum ekki enn þá hærri bakreikninga á næsta ári? Við vitum það að verðbólgan er komin upp fyrir 5%. Samt eru allar áætlanir í fjárlögum á næsta ári upp á 2,5%. Er ekki nauðsynlegt að gera eitthvað í þessum málum svo þetta sé eitthvað aðeins nákvæmara á næsta ári?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar hugleiðingar. Það er alveg ljóst að einhver stærsti drifkraftur verðbólgunnar eru eignaverðshækkanir, hækkanir á húsnæðisverði. Þetta er að einhverju leyti afleiðing - ja, ekkert að einhverju leyti, þetta er að langstærstu leyti afleiðingin af snörpum vaxtalækkunum í Covid sem ekki hefðu verið jafn snarpar ef t.d. hið opinbera hefði brugðist fyrr við með sterkum hagstjórnaraðgerðum til að verja fólk og fyrirtæki. Nú styttist í kjaraviðræður og Alþýðusamband Íslands hefur verið mjög skýrt með það að verkalýðshreyfingin muni leggja það svolítið til grundvallar í sinni kröfugerð hvað verður gert í tilfærslukerfunum þegar kemur að barnabótum og öðru, og svo auðvitað þegar kemur að húsnæðismálum. Svona til lengri tíma held ég að sé alveg ljóst að einhver gagnlegasta aðgerð sem við, hið opinbera, getum farið í til að dempa húsnæðismarkaðinn og þar af leiðandi draga úr verðbólgu til lengri tíma, sé að styðja betur við almenna íbúðakerfið þar sem við erum í rauninni að endurreisa að einhverju leyti gamla verkamannabústaðakerfið. Það er ofboðslega góð leið til að auka framboð af hagkvæmu íbúðarhúsnæði fyrir tekjulægri hópa. Ég held við þurfum líka að gera það fyrir millitekjuhópa í ríkara mæli. En ég held að það sé algjörlega rakið mál að setja aukin framlög í inn í almenna íbúðakerfið. Það er auðvitað dapurlegt að ekkert slíkt sé uppi á teningnum, hvorki í fjáraukalögunum né fjárlögum næsta árs.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er algerlega sammála honum í því að það þurfi að gera stóra hluti þegar kemur að húsnæðismarkaðnum og sér í lagi fyrir tekjulægri hópana og þá sem ekki eiga eigið fé. Það er sorglegt að sjá að sú aðferð sem fyrri ríkisstjórn lagði í, hlutdeildarlánin, virkar greinilega ekki, enda ekki nægt framboð af slíku. En þar sem ég er ekki með hagfræðigenin í minni fjölskyldu langar mig að spyrja: Er það ekki svolítill vítahringur sem maður sér í fjárlögum að það eru alltaf öll gjöld hækkuð um sem nemur því sem verðbólgan á að vera, 2,5%? Með öðrum orðum, það verður alltaf dýrara og dýrara. Við þurfum að greiða ríkinu fyrir þessa mismunandi hluti, hvort sem það er áfengisgjald eða bensíngjöld eða hvaða gjöld sem er og öll þessi gjöld hækka í fjárlögum næsta árs um 2,5%. Hefur þetta ekki áhrif á það að við þurfum hærri laun til að mæta þessu? Er ríkið þá ekki að stuðla líka að því að verðbólgan sé alltaf að aukast og haldist við með því að vera alltaf að hækka gjöldin? Mig langaði að vita hvað hv. þingmanni þykir um þetta, hvort hann hefur skoðun á því.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr um vísitöluhækkanir af ýmsum gjöldum og áhrif þess á verðlag. Auðvitað ýtir þetta upp verðlagi. En það er nú samt þannig að verið er að hækka þessi gjöld talsvert minna en sem nemur verðbólgu. Ég er ekki talsmaður þess að við leyfum því að gerast að mikil verðbólga verði til þess að draga verulega úr þessum stóru tekjupóstum eða tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Ég myndi ekkert endilega vilja halda aftur af þessum gjöldum meira en gert er nú þegar með því að láta þau bara hækka um 2,5%. Við töluðum kolefnisgjald áðan og ég geld varhug við því að það eigi sér stað raunlækkun á kolefnisgjaldinu milli ára. Þetta er einhver skilvirkasta aðgerðin til að vinna gegn losun gróðurhúsalofttegunda og hefur áhrif um allt samfélagið. Það eru til ýmsar leiðir til að tryggja að svoleiðis hækkanir komi ekki sérstaklega niður á tekjulægri hópum og viðkvæmum hópum og íbúum hinna dreifðu byggða. En ég er svo sem afskaplega hrifinn af sköttum og gjöldum, það er bara þannig.

Virðulegur forseti. Frumvarp til fjáraukalaga var lagt fram á Alþingi þann 13. desember síðastliðinn. Frumvarpið gekk til fjárlaganefndar þann 15. desember og því gafst óvenjustuttur tími til umfjöllunar um efni þess í fjárlaganefnd. Þó að stuttur tími sé til stefnu er engu að síður hægt að gera mikilvægar breytingar á frumvarpinu til hins betra. Eins og fram kemur í frumvarpinu er afkoma ríkissjóðs talsvert betri en gert var ráð fyrir við setningu fjárlaga fyrir ári. Skýrist það m.a. af hröðum efnahagsbata og lækkandi atvinnuleysi. Tekjur ríkissjóðs eru 63 milljörðum kr. hærri en fjárlög ársins gerðu ráð fyrir. Því er til staðar svigrúm til úrbóta handa samfélagshópum sem ekki hafa fengið viðeigandi stuðning stjórnvalda í gegnum heimsfaraldurinn. Öryrkjar og ellilífeyrisþegar hafa orðið fyrir miklum neikvæðum áhrifum, bæði andlegum og félagslegum. Margir hafa þurft að einangra sig vegna undirliggjandi sjúkdóma og vegna sóttvarnaráðstafana hefur ýmis þjónusta raskast. Þá hefur verðbólga aukist til muna undanfarið og bitnar það verst á þeim sem hafa lágar tekjur. Flokkur fólksins fagnar því að samstaða hafi náðst um að greiða öryrkjum jólabónus, 53.100 kr. skatta- og skerðingarlaust. Marga munar svo sannarlega um þá viðbót. Ríkisstjórnin var svo gott sem búin að þvertaka fyrir að greiða uppbótina en eftir mikla baráttu Flokks fólksins og flokka í stjórnarandstöðu og eftir ákall frá þúsundum öryrkja um hjálp er sigur í höfn. En ekki er nóg að tryggja öryrkjum eingreiðslu fyrir jólin. Fjöldi ellilífeyrisþega lifir undir fátæktarmörkum og á erfitt með að ná endum saman, sérstaklega um jólin þegar kaupa þarf gjafir og jólamat. Við í Flokki fólksins leggjum því fram tillögu til breytinga á frumvarpinu þess efnis að sama viðbót, 53.100 kr., verði greidd til þess hóps ellilífeyrisþega sem minnstar tekjur hefur. Við leggjum til breytingu á útgjaldalið frumvarpsins þess efnis að þrjár neðstu tekjutíundir ellilífeyrisþega fái eingreiðslu fyrir sömu fjárhæð. Heildarfjárhæð þeirrar tillögu er um 610 millj. kr. Og hvernig er hún fengin? Ellilífeyrisþegum er raðað eftir tekjum í tíu jafn fjölmenna hópa. Hver hópur er 3.840 einstaklingar, svo ég sé nákvæmur. Ef þrír af þessum hópum fengju 53.100 kr. skatta- og skerðingarlaust myndi það gera nákvæmlega 611,7 millj. kr. Í fjárlögum og fjármálum ríkisins er það ekki há fjárhæð. 53.100 kr. er hins vegar mjög há fjárhæð fyrir þrjár neðstu tekjutíundir ellilífeyrisþega, fjárhæð sem skiptir sköpum á þessum árstíma. Þetta framlag, ásamt jólabónus öryrkja, verði það samþykkt á Alþingi, myndi sýna ótvíræðan vilja Alþingis til að gera úrbætur fyrir þá sem bágast standa í samfélaginu og vilja til að takast á við fátækt á Íslandi, einu allra ríkasta samfélagi heims, landi sem er í sjötta sæti hjá OECD yfir ríkustu þjóðir heims. Það er svartur blettur á íslensku samfélagi að umræða um fátækt sé jafn algeng og raun ber vitni, svartur blettur sem hægt er að afmá, sé vilji fyrir hendi á Alþingi. Sá vilji þarf að koma skýrt fram á Alþingi og helst nú fyrir jól og þá með samþykkt þessarar breytingartillögu. Hæstv. félagsmálaráðherra sagði í óundirbúnum fyrirspurnum, þegar hann var spurður um afstöðu sína til þessarar tillögu, að hún myndi fá þinglega meðferð. Hæstv. ráðherra sló hana ekki út af borðinu þannig að enn er von. Sú von er í höndum ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans. Við skulum vona að vonin rætist líkt og í tilviki öryrkja með tillögu fjárlaganefndar. Flokkur fólksins leggur einnig til að hjálparsamtök sem annast matargjafir, matarúthlutanir, fái styrk úr ríkissjóði. Heildarfjárhæð styrkjanna verði 100 millj. kr. Þessi samtök sinna mikilvægu hlutverki og aðstoða fátækar fjölskyldur í sinni sárustu neyð. Eftirspurnin er alltaf mest um jólin og samtökin vilja gjarnan gefa meira en þau geta. Stuðningur við hjálparsamtök sem eru með matarúthlutanir er stuðningur sem skilar sér til þeirra fjölskyldna sem þurfa mest á hjálp að halda í samfélaginu. Hjálpum öllum að halda gleðileg jól.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tek undir með honum að það er fagnaðarefni ef það tekst, sem allt útlit er fyrir, að öryrkjar fái þessa eingreiðslu núna fyrir jólin. Mig langaði aðeins að ræða við hv. þingmann um tímasetninguna á eingreiðslunni og þá þrjósku í stjórnarmeirihlutanum sem veldur því að öryrkjar fá eingreiðsluna líklega á Þorláksmessu, þennan skort á fyrirsjáanleika og þá þrjósku að vilja ekki bregðast við, vilja ekki gera það sem rétt er fyrr en á síðustu stundu. Það liggur ekki alveg ljóst fyrir að þetta takist fyrir aðfangadag. Hver annar myndi sætta sig við sérstaka jólauppbót á Þorláksmessu? Er þetta ekki svolítið lýsandi dæmi um það viðhorf sem ríkir gagnvart öryrkjum? Það er allt í lagi að rétta þeim ölmusu korter í jól og segja: Þetta hlýtur að duga ykkur og þið skuluð bara sinna öllum þeim innkaupum sem þið þurfið að sinna á þessum stutta tíma sem eftir er til jóla. Er þetta ásættanlegt, hv. þingmaður?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni andsvarið. Jú, þetta er alger skortur á fyrirsjáanleika og það að draga þetta svona lengi leiðir líka til þess að vonandi fá öryrkjar þessa eingreiðslu fyrir Þorláksmessu eða á Þorláksmessu. Forsendurnar fyrir eingreiðslunni í fyrra voru heimsfaraldurinn, Covid. Þær forsendur hafa ekkert breyst, það eru nákvæmlega sömu forsendur núna, þannig að það að koma ekki með þetta strax í fjárlagafrumvarpinu og gera ekki ráð fyrir þessu er algjörlega óskiljanlegt. Nú eru allir hér inni með grímu nema ég, við vitum að Covid-ástandið er ekki betra en fyrir ári síðan, sennilega verra, og ástandið er verra hjá þessum fátækasta hópi þjóðarinnar, öryrkjum og öldruðum líka. Við höfum verið lengi í heimsfaraldri og verðbólga og fleiri atriði spila inn í þannig að fyrir mér er þetta algjörlega óskiljanlegt. Þetta sýnist svolítið vera viðhorfið en okkur tókst með samstöðu í stjórnarandstöðunni og þrotlausri baráttu að ná þessu í gegn. Ég held að það hafi verið þrýstingur og samstaða stjórnarandstöðunnar sem var hér að verki. Þetta er eitt helsta baráttumál mál Flokks fólksins og búið að vera það, hann var stofnaður um hagsmuni þessa hóps. En þetta kallar á viðhorfsbreytingu hjá þingmeirihlutanum og ríkisstjórninni.

Virðulegur forseti. Ég er alveg sammála. Þetta kallar á ákveðna viðhorfsbreytingu. Það er líka búið að segja við þennan hóp að hann þurfi að bíða eftir leiðréttingu á sínum kjörum, eftir að einhver heildarendurskoðun á örorkulífeyriskerfinu hafi farið fram. Þetta var sagt allt síðasta kjörtímabil, ekki væri hægt að bæta hag öryrkja vegna þess að einhver heildarendurskoðun þyrfti að fara fram, sem virðist samt vera strand. Það má aldrei gera neitt til að bæta hag þessa hóps vegna þess að einhver heildarendurskoðun sé í gangi. Mér líður oft, virðulegi forseti, eins og þetta sé notað til að beygja kjarabaráttu öryrkja í raun niður í duftið. Ef þið sættið ykkur ekki við það sem að ykkur er rétt þá fáið þið ekki neitt og allar kjarabætur bíða þangað til þið eruð búin að samþykkja okkar kröfur um kerfisbreytingar. Svona horfir þetta stundum við mér, að þessari ágætu tillögu, sem okkur tókst að ná samstöðu um núna, undanskilinni. Ég vil auðvitað þakka þeim sem þrýstu á okkur þingmenn og stjórnvöld til að ganga í þetta þjóðþrifaverk, koma með þessa uppbót og auðvitað er mjög ánægjulegt að náðst hafi samstaða um hana. En ég held að stóra ástæðan fyrir þessari tregðu hjá stjórnarmeirihlutanum, ástæðan fyrir því að við erum að klára þetta núna á lokametrunum og að það sé ekki einu sinni víst að þau fái þetta fyrir jól, sé sú að það eigi alltaf að reyna að halda eins mikið og mögulegt er í að það verði að fara í heildarendurskoðun áður en nokkuð sé hægt að laga.

Virðulegur forseti. Það er algert lykilatriði að þessi viðhorfsbreyting eigi sér stað. Viðhorfið byggist á því að það sé svo dýrt að rétta hlut fátækasta hluta samfélagsins, öryrkja og aldraðra sem eru í lægstu tekjuþrepunum. Það er bara rangt viðhorf. Svo erum við rík þjóð og erum eitt ríkasta samfélag heims og viðhorfið er svolítið það að við séum rík af því að hér er fátækt fólk líka. Það er líka kolrangt viðhorf. Ég ætla ekki að fara að greina þetta viðhorf frekar en það er alveg klárt mál að viðhorfsbreyting þarf að eiga sér stað. Þetta er ekki dýrt. Þetta kostar ekki mikla peninga. Eingreiðslan núna sem breytingartillaga Flokks fólksins gerir ráð fyrir er 611 millj. kr. til þriggja hópa í þremur lægstu tekjutíundunum. Það er ekki há fjárhæð í heildarsamhengi fjárlaganna eða íslensks samfélags. Það er í raun ekkert mál að gera þetta. Það er hægt að gera þetta núna fyrir aldraða. Það yrði kannski ekki fyrir Þorláksmessu eða á Þorláksmessu en það yrði í lok ársins. Tryggingastofnun getur brugðist skjótt við og hún er vonandi að gera það núna fyrir öryrkjana. Varðandi þennan söng og fyrirslátt um heildarendurskoðun tryggingakerfisins þá er ég búinn að heyra það svo oft hér í ræðustól að maður biður eiginlega um að menn hætti með þessa spólu. Þetta er algjör fyrirsláttur. Auðvitað er hægt að gera þetta, það sannar sig núna með eingreiðslu til öryrkja. Það þarf ekki heildarendurskoðun almannatryggingakerfisins til að hún fari í gegn. 

Frú forseti. Ég vil í upphafi taka undir ræðu hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannssonar hér áðan og nefndarálit 2. minni hluta skrifað af hv. þingkonu Kristrúnu Frostadóttur. Þar koma sjónarmið Samfylkingarinnar í málinu fram. Ég vil þó fara nokkrum orðum um þessi fjáraukalög og í raun umræðuna í kringum þau. Það er kannski ekkert endilega óvænt að við höfum við þessar aðstæður fjallað um nokkra fjárauka á árinu. Það er ekkert venjulegt við þetta árferði og ekkert fyrirsjáanlegt. Ekki er hins vegar hægt að slíta þessa umræðu algerlega frá umræðu um fjárlög vegna þess að í fjárlögum er hægt að koma í veg fyrir, við vissar kringumstæður og aðstæður a.m.k., að maður þurfi að fjalla um hluti í fjárauka. Fjárauka er falið að fjalla um hið ófyrirsjáanlega. En sumt af því sem hér er verið að ræða er ekki ófyrirsjáanlegt og hefði ekki þurft að koma til. Skortur á langtímahugsun mun nefnilega alltaf koma í bakið á okkur. Það voru allir flokkar hér inni samstiga í því í gegnum þennan faraldur að það þyrfti að verja fólk, fyrirtæki og atvinnugreinar. Okkur greindi hins vegar á í hversu miklum mæli og hverja ætti að verja fyrst og hvernig beita ætti aðstoðinni. En það þarf líka að huga að því að allir þessir aðilar, fólk, fyrirtæki og atvinnugreinar, þurfa að halda sjó til frambúðar og það hefur ríkisstjórnin eiginlega ekki tryggt. Framsýni hefur skort þegar kemur að þeim atriðum. Við höfum margoft bent á það, og fleiri stjórnarandstöðuflokkar, og lagt fram frumvörp, lagt fram þingsályktunartillögur, fyrirspurnir og annað slíkt, sérstaklega varðandi heimilin sem hafa verið hálfgerð afgangsstærð í öllum þessum faraldri. En það er líka alvarlegt þegar heilu atvinnugreinarnar eru nú ekki einungis í ótryggri stöðu í gegnum faraldurinn heldur eru blikur á lofti um að það gæti orðið erfitt til frambúðar. Svo við tökum bara dæmi sem kom fram í síðustu viku þá er talið að um 20% af öllum innan menningar- og listageirans hafi horfið úr greininni. Á sama tíma sjáum við fjárlög þar sem verið er að skera niður til þessara atvinnugreina. Hvernig ætlum við að tryggja að þetta fólk, sem er náttúrlega í haugasjó í þessum sóttvarnaaðgerðum, skili sér til baka og geti haldið áfram ef ekki er gefin nein von um að styrkja eigi þessar atvinnugreinar til framtíðar? Þetta er kannski sérstaklega alvarlegt vegna þess að konur eru enn hærra hlutfall í þessum greinum, og þá skiptir ekki máli hvort um er að ræða launþega eða verktaka og einyrkja, konur hafa orðið harðast fyrir þessu. Þetta birtist í fjárlögum á sama tíma og við vitum að skapandi greinar og skapandi hugsun mun þurfa að leika lykilhlutverk í samfélagi okkar næstu ár og áratugi ef okkur á einhvern veginn að farnast vel og við eigum að geta fótað okkur í þeirri gjörbreyttu heimsmynd sem við stöndum frammi fyrir. Á þessu hefði auðvitað þurft að taka í síðustu fjárlögum og þetta þyrfti að sjást í næstu fjárlögum en gerir það sem sagt ekkert. Að sama skapi hefðu stjórnvöld líka auðveldlega átt að sjá það fyrir að verðbólga, langt umfram það sem hún hefði þurft að vera, gæti komið í bakið á okkur og gæti verið efni til umræðu hér og afgreiðslu. Það liggur fyrir að beinn kostnaður vegna verðbólgu er um 13 milljarðar kr., 8,5 milljarðar í aukafjármagnskostnað og 4 milljarðar vegna rekstrarkostnaðar vegna verðhækkana. Það liggur líka fyrir, óyggjandi, að verðbólgukostnaðinn má nánast eingöngu skrifa á fasteignaverðshækkanir. Þá hljótum við að ræða hér að einhverju leyti hagstjórn ríkisstjórnarinnar í gegnum þessa Covid-kreppu. Það var býsna undarlegt að heyra hv. þm. Harald Benediktsson flytja meirihlutaálitið hér áðan og nefna ekki þann þátt og reyna einhvern veginn að færa vörn fyrir því. Mjög víða í þeim nágrannalöndum sem við berum okkur saman við, meira að segja vestan hafs í Bandaríkjunum, sem hafa keyrt dálítið aðra línu en við, voru hlutfallslega miklu hærri upphæðir veittar beint á þá aðila sem þurftu á fjármunum að halda, og það var sannarlega ekki fólkið sem var að velta því fyrir sér að fara að skipta um íbúð. Hér var þetta meira gert með því að veita Seðlabankanum og öðrum stofnunum tækifæri til þess að hleypa meira súrefni inn í hagkerfið með því að koma peningum af stað. Það var gert í gegnum bankana. Við vitum auðvitað hvernig bankarnir vinna; þeir lána fyrst og fremst peninga þar sem þeir eru nokkuð öruggir um að fá þá til baka. Og úr varð einhver merkileg stór og mikil fasteignabóla hér í miðri framboðskreppu sem varð til þess að húsnæðisverð hækkaði gríðarlega mikið. Þetta voru nota bene ekki nýjar byggingar. Þetta voru ekki grunnar, sökklar, nýir veggir sem verða svo að íbúðum eftir eitt, tvö ár. Þetta voru meira og minna svona milliviðskipti milli fólks sem sá þarna tækifæri til að stækka við sig. Og hvort sem menn komast að því að þetta hafi verið rétt eða rangt þá hlýtur þetta að vera atriði sem við viljum ræða hér inni og spyrja okkur um: Hefði þessum peningum e.t.v. verið betur varið frá stjórnvöldum sem beinn stuðningur við þá aðila sem þurftu á því að halda og hefðum við kannski verið í öðru verðbólguumhverfi? Þetta er náttúrlega sérstaklega slæmt vegna þess að það fólk sem minnstar hefur tekjurnar, það fólk sem varð alvarlegast fyrir þessari Covid-kreppu, gat ekki og var ekkert að velta því fyrir sér að nýta sér þá kosti sem voru í stöðunni. Þetta fólk, a.m.k. hluti af því, hefur líka miklu minna svigrúm til þess að bregðast við núna þegar það þarf að ráðast í aðgerðir til að tempra þetta aftur, m.a. með hækkuðum vöxtum, þannig að við erum allt í einu komin með hóp sem er í vanda. Og tökum eftir því að vaxtahækkanir munu ekki bara bitna á því fólki sem var að stækka við sig eða skipta um íbúðir, þær munu bitna á öllum íbúðareigendum í landinu. Þær munu bæði bitna á þeim sem eiga eignir á svokölluðum heitum svæðum, sem við getum haft væntingar um að haldi áfram að hækka í verði og fólk fái þetta til baka seinna, og þær munu líka bitna á þeim sem búa á köldum svæðum, þeim sem búa á svæðum þar sem framleiðslukostnaður er miklu meiri en markaðsvirði eigna. Það fólk sem hefur kannski verið í búsetufjötrum áður verður það því áfram a.m.k. í jafn miklum mæli og áður. Við getum ekki afgreitt fjáraukalög og aftur fjáraukalög og kvittað upp á að allt þar sé ófyrirséð þegar það liggur fyrir að annaðhvort vanfjármögnun í fjárlögum þar á undan eða beinlínis örvunaraðgerðir hafa skapað nauðsyn á fjáraukanum. Og um það ætti þessi umræða snúast í miklu meira mæli. En svo ég hætti nú að vera neikvæður og komi að einhverju gleðilegu þá er það vissulega mikið fagnaðarefni að veita eigi 1.200 milljarða kr. til að hægt sé að greiða út 53.000 kr. eingreiðslu til öryrkja. En við skulum líka hafa það í huga að þessi tillaga kom upphaflega frá stjórnarandstöðu. Það var margspurt um hana í óundirbúnum fyrirspurnum við fleiri en einn og fleiri en tvo ráðherra og því var alltaf vísað á bug að til greina kæmi að standa að einhverju slíku. Það væri ekki fyrirhugað. Og stjórnarliðar sem ekki sitja í ríkisstjórn komu ekki hingað í umræðuna og gáfu okkur einhverjar vonir um að til stæði að styðja þetta með okkur. Fyrir vikið hefur afgreiðsla á þessu dregist svo fram úr hófi að nú gengur maður undir manns hönd úti um allan bæ í öllum stofnunum til að tryggja að þetta blessaða fólk, sem er sannarlega ekki ofhaldið af þessum 53.000 kr., geti nýtt þær fyrir jólin. Í því felst býsna andstyggileg hugsun, að geta ekki bara sagt strax: Já, við veittum þetta í fyrra vegna Covid. Aðstæðurnar eru svo sannarlega ekki betri núna, með verðlagshækkunum og áframhaldandi faraldri, þannig að við ætlum að gera þetta aftur núna. Þá hefði þetta fólk örugglega getað farið rólegra að sofa á kvöldin síðasta hálfa mánuðinn, en það var beðið með þetta fram á síðustu stundu. En svo það sé sagt þá fagna ég því auðvitað að þetta hafi tekist og að þetta hafi verið gert. Ég vil líka taka undir orð hv. þm. Jóhanns Páls Jóhannssonar hér áðan þar sem hann sagði að þetta leysti auðvitað engan vanda. Þetta linar erfiða stöðu og þetta er vissulega nauðsynleg og góð eingreiðsla, sem hefði reyndar mátt ná til fleiri. Það er líka aldrað fólk sem á varla til hnífs og skeiðar. Maður hefur heyrt dæmi um öryrkja sem verða 67 ára og breytast þá allt í einu það að verða aldraðir og fá þetta þá ekki. Það eru því alls konar gallar á þessu kerfi og ekki ætla ég að mæla því mót að það verði endurskoðað. En við getum ekki skýlt okkur endalaust á bak við það að hér standi fólk í fátækraröð og hér sé fólk í vanlíðan og erfiðleikum og geti ekki gefið börnum og barnabörnum jólagjafir bara vegna þess að við höfum ekki náð utan um eitthvert kerfi sem við skópum sjálf. Ekki mun standa á Samfylkingunni, og ég held ekki öðrum stjórnarandstöðuflokkum, að ráðast í endurskoðun á kerfinu. Og raunar höfum við lagt fram frumvörp og breytingartillögur og ýmislegt annað sem hefði getað stoppað þá kjaragliðnun sem er í gangi og mun áfram verða í gangi þrátt fyrir þessi fjárlög, vegna þess að 1 prósentustig ofan á lögbundnar hækkanir gerir ekki meira en að halda í við verðbólguna og er 2 prósentustigum undir launahækkunum á almenna markaðnum, sem þýðir að þetta fólk mun áfram dragast aftur úr hinum. En nú er ég aftur orðinn neikvæður. Ég ætla að enda þetta með því að fagna þessari eingreiðslu. En við verðum að ræða samhengi hlutanna, hætta að starfa ævinlega í viðbragðsstjórnmálum, ná fyrir vaðið, sjá lengra fram í tímann og ráðast í aðgerðir sem við vitum að munu spara okkur kostnað til lengri tíma. Þá væri hægt að tala um gjaldmiðilinn og ýmislegt, og ég sé að hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson myndi nú gjarnan vilja gera það. En hluti af því sem við erum að ræða hér í dag er annaðhvort heimatilbúið af ríkisstjórninni eða þá skortur á framtíðarhugsun.

Forseti. Talandi um framtíðarskipulag, og að brúa vandann og vera forsjál, þá minntist hv. þingmaður einmitt á húsnæðismál. Mér finnst áhugavert að í þessu fjáraukalagafrumvarpi er verið að leita að aukafjárheimildum fyrir fullt af hlutum, eins og Hefjum störf, eins og ég fór yfir í ræðu minni, en t.d. ekki vegna húsnæðisaðgerða. Við vitum öll að það er krísa á húsnæðismarkaði, það vantar fleiri íbúðir, ekki hefur verið neitt átak í því að byggja fleiri íbúðir af hálfu ríkisstjórnarinnar sem stofnstyrkir snúast t.d. um. Það var afgangur af þeim, það þurfti að skila hluta af því, það náðist ekki að nýta allt. Það var greinilega engin eftirfylgni þar. Þar þurfti að brúa öll störfin, ég skil það mjög vel, en það vantar líka 4.000–5.000 íbúðir til að ná jafnvægi á húsnæðismarkaðnum. Ef eitthvað á að ná jafnvægi til framtíðar, eins og hv. þingmaður benti á, má benda á að aðalhluti verðbólgunnar á þessu ári var vegna húsnæðismála, vegna allrar þeirrar miklu aðstoðar sem stjórnvöld buðu á eftirspurnarhliðinni. Það að hjálpa fólki að kaupa þau fáu hús sem voru til býr einfaldlega til verðbólgu af því að húsnæðisverð hækkar og hækkar. Það er ekki komið hingað og sagt: Heyrðu, okkur gekk svo rosalega vel að leysa húsnæðisvandann að við eyddum 2 milljörðum aukalega í húsnæðisstuðning, við þurfum að fá fjárheimildir fyrir því. Nei, það er ekki gert. Það er leitað eftir 6 milljörðum vegna átaksins Hefjum störf, sem er gott og blessað út af fyrir sig, en húsnæðismarkaðurinn gleymdist alveg.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála því að húsnæðismálin eru risamál og það myndi auðvitað stórbæta stöðu okkar ef við næðum einhverri góðri framtíðarsýn þar. Það er fátt áreiðanlegra en akkúrat þar. Við höfum nokkuð áreiðanlegar mannfjöldaspár t.d., við getum spáð fyrir um vöxt ferðamanna og annað slíkt. Það á því að vera hægt að búa til kerfi sem tryggir stöðugra framboð og það á að vera hlutverk ríkisins að gera það, ekki minnst. Samfylkingin hefur reyndar lagt fram frumvarp sem vonandi kemst á dagskrá, um tvöföldun þessara stofnstyrkja, m.a. vegna þess að það þarf að gera það til að ná þessu markmiði. Við þurfum líka til lengri tíma til að þróa heilbrigðari húsnæðismarkað sem byggir ekki bara á séreignarstefnu heldur gerir líka ákjósanlegt að vera leigjandi. Þegar maður mætir einu sinni á ári á þetta íbúaþing stjórnvalda, þar sem dregin er upp glæran um að könnun hafi sýnt að aðeins þriðjungur Íslendinga vilji vera á leigumarkaði miðað við aðrar Norðurlandaþjóðir þá segir það ekkert um vilja Íslendinga til að vera á leigumarkaði af því að Íslendingar eru ekkert öðruvísi en annað fólk. Það segir hins vegar að leigumarkaðurinn er lélegur og það þarf að bregðast við því. Ég held því að tímanum væri hægt að verja í margt verra en að við tækjum hér fjörugar og frjóar umræður um húsnæðismál, hvernig við getum stýrt framboðinu og hvernig við getum farið að þróa íbúðalausnir sem bjóða upp á raunverulega góða leigukosti.

Virðulegi forseti. Í skýrslum Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar er einmitt talað um að hægt væri að bæta úr þessum íbúðaskorti á tíu árum. Það þyrfti að byggja ákveðið margar íbúðir aukalega á hverju ári svo að ekki skorti íbúðir lengur til viðbótar við það sem þarf að byggja vegna líffræðilegrar fjölgunar. Spár á þeim vettvangi hafa ítrekað verið byggðar á vanáætlun, það kennir sagan okkur. Ef eitthvað er ættum við því að leggja meira af mörkum. En það felst einmitt í breytingartillögu minni hlutans, Pírata, Samfylkingarinnar, Flokks fólksins og Viðreisnar, að fjármagna það lágmark sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun leggur til, það eru 3,5 milljarðar í húsnæðisstuðninginn a.m.k. til þess að ná þessum skorti niður á tíu árum. Að sjálfsögðu ættu markmiðin að vera miklu metnaðarfyllri hvað það varðar, en væri það ekki einmitt lágmark? Hvernig svo sem framleiðnin getur verið þá væri stefnan a.m.k. skýr.

Frú forseti. Jú, ég tek alveg undir það. Og af því að við erum komin á þessar slóðir þurfum við náttúrlega líka að halda áfram og hugsa þetta enn víðar. Þessi ríkisstjórn er búin að eyðileggja byggingarrannsóknir í landinu og við vitum ekki hvert stefnir þar. Það er sérstaklega bagalegt í landi með þessa gisnu veðráttu, Íslandi, þar sem framleiðni er lág, bæði út af því en líka út af gamaldags og úreltum byggingaraðferðum sem eru þar að auki að miklu leyti óvistvænar. Þegar þetta spilar saman í landi sem er með gjaldmiðil með háum vöxtum er náttúrlega búið að búa til eitraða blöndu og mjög ólíklegt að maður getir náð einhverjum árangri með því að minnka alltaf gæðin. Ég er ekki viss um að við komumst mikið lengra þar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir prýðisgóða ræðu. Hann er eins og góður ræðumaður, hann blandar saman súru og sætu til að allir fái eitthvað fyrir sinn snúð. Manni finnst stundum þegar maður stendur í þessari pontu - og ég hef ég nú gert það í nokkur ár þó að nú hafi orðið hlé á og ekki víst að ég verði hér margoft, en hvað um það - manni finnst stundum eins og maður sé alltaf að endurlifa sama daginn, sama atburðinn. Nú er ég búinn að taka þátt í umræðu af þessu tagi í nokkur ár, eða nokkur áramót, skulum við segja, og stemningin er sérkennileg. Ég fékk örlítinn kjánahroll þegar ég stóð hér úti, fyrir aftan Alþingishúsið, og sá jólasveininn uppi á vegg Ráðhússins, held ég, sem er alltaf að drösla pokanum og endurtekur það sífellt. Mér fannst það sem við erum að tala um einhvern veginn minna svolítið á þennan jólasvein. Nú er ég alls ekki að vísa til ræðu hv. þingmanns, svo að það sé alveg skýrt tekið fram, en við erum alltaf að ræða þetta sama, um fyrirsjáanleikann, þetta gangverk sem við byggjum fjárlögin, fjáraukalögin og lögin um opinber fjármál á. Það er alltaf einhvern veginn það sama uppi á teningnum, að fyrirhyggjan sé svo lítil. Auðvitað vitum við að tímarnir hafa verið skrýtnir. Þeir voru mjög skrýtnir í fyrra og þar á undan. En þeir hafa ekkert verið svo ofboðslega skrýtnir núna. Þetta er viðvarandi ástand en samt eru menn alltaf að vanáætla og vangera og rjúka síðan til 

Frú forseti. Það er gaman að fá hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson aftur hingað í hús. Ég held að við þurfum að sætta okkur við að þurfa að ræða þessa hluti aftur og aftur en ég trúi því að dropinn holi steininn. Varðandi hins vegar fyrirhyggjuna og hvað þurfi til þurfum við a.m.k. ekki ríkisstjórn sem hefur ekki skýra sýn eða ríkisstjórn þar sem flokkarnir hafa kannski hver og einn skýra sýn en eru of ólíkir til að geta sameinast um hana. Það er það sem við höfum ekki. Niðurstaðan af því verður bara að fólk heldur áfram að berja í brestina, gerir það ekki einu sinni nógu vel þannig að þeir stækka. Ég trúi því nú að það komi sá dagur að kjósendur velji sér fólk og flokka sem hafa skýr markmið og skýra framtíðarsýn eða velji sér þannig samsetningu að það auðnist að velja líkari flokka saman. Þá er einhver von um að við getum séð einhverja langtímahugsun. En ég get bara ómögulega séð að slík von sé uppi þegar þú ert með ríkisstjórnarflokka sem hafa þá sögu síðustu fjögur árin að vera meira að rífast innbyrðis heldur en við stjórnarandstöðuna og mál hafa jafnvel dagað uppi á ríkisstjórnarborðinu. Öll höfum við hér séð talsmenn Vinstri grænna og talsmenn Sjálfstæðisflokks takast á um heilbrigðismálin. Svo ég spyrji til baka: Gerir hv. þingmaður sér vonir um að úr því verði einhver framtíðarsýn?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Já, það er spurning hvort við lærum. Ég held að við séum þó smám saman að læra þótt þess hafi ekki séð stað í kosningunum. Hin breiða samstaða, sem er alltaf verið að tala um, hún hefur nefnilega tilhneigingu til að enda í kyrrstöðu, að best sé að gera sem minnst af raunverulegum alvörubreytingum sem hafa varanleg og alvöruáhrif. Tíminn er nú svo stuttur hérna en af því að hv. þingmaður nefndi í lok ræðu sinnar evruna, sem er einmitt dæmi um að við viljum ekki tala um grundvallaratriði, og kosti og galla krónunnar þá erum við að upplifa núna vaxtahækkunartímabil, við erum að upplifa verðbólgu. Margt af þessu veldur auðvitað miklum búsifjum og það er ekki að sjá t.d. í fjárlagagerðinni að menn séu yfirleitt að taka það með í reikninginn. Þannig að ég tek undir 

Frú forseti. Ég nefndi reyndar aldrei evruna, ég nefndi gjaldmiðilinn krónuna. En hv. þingmaður getur sér rétt til að við erum sammála um að evran er valkosturinn sem við eigum að horfa á. Sá gjaldmiðill gæti í rauninni skapað almenningi miklu meiri fyrirsjáanleika, ekki síst á húsnæðismarkaði, ódýrari matarkörfu auðvitað, með lægri vöxtum og öðru slíku, en ekki síst þeim atvinnugreinum sem stjórnarsáttmálinn talar dálítið fjálglega um að við þurfum að leggja áherslu á, nýsköpunargreinunum sem eru mjög háðar því að við séum í stöðugu umhverfi. Við höfum séð dæmi um að allur hagnaður hafi bara fokið út um gluggann hjá mjög merkilegum og góðum fyrirtækjum á nokkrum mánuðum vegna gengisbreytinga. Þannig að um þetta erum við hv. þingmaður sammála.

Frú forseti. Mig langaði að ræða aðeins við hv. þm. Loga Einarsson um það sem mér finnst vera ákveðið ábyrgðarleysi sem hefur einkennt þessa ríkisstjórn í svolítinn tíma og það er þessi heimatilbúna tímapressa sem við erum alltaf undir hér í þinginu og er alltaf látin bitna á stjórnarandstöðunni og þeim sem síst skyldi. Nú tek ég undir með hv. þingmanni að auðvitað er gott að vera ekki bara neikvæður í ræðum og ég vildi auðvitað gefa hv. þingmanni tækifæri til að vera líka jákvæður í andsvörum. En að sama skapi hlýt ég að koma inn á að meiri hlutinn þráast við í heila viku og vill ekki viðurkenna að til standi að koma með þessa eingreiðslu. Og núna allt í einu á að gera það og þá er allt í einu komin rosaleg tímapressa vegna þess að annars kemur þetta ekki inn fyrir jól. En hvar skyldi ábyrgðin liggja á því að við séum komin í þessa tímaþröng með þetta úrræði? Sumir vildu kannski reyna að beina henni að stjórnarandstöðunni en auðvitað á þessi ábyrgð heima hjá ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum sem gat ekki komist að réttri niðurstöðu nógu hratt. Mér finnst það hluti af ákveðnu mynstri eins og það að ákveða að kjósa að hausti. Stór hluti af ástæðunni fyrir því að við erum í þessari tímapressu núna er einfaldlega að tekin var ákvörðun, af því að það hentaði ríkisstjórninni, um að fara í kosningar á haustdögum. Það var mjög þægilegt að hafa ekkert þing að störfum alveg í aðdraganda kosninga og auðvitað best að hanga á valdastólunum eins lengi og mögulegt var, algjörlega burt séð frá því hvað það þýðir fyrir þingið, fyrir gæði fjárlaga, fyrir tímann sem við höfum til að ræða fjáraukann, fyrir tímann sem við höfum til að ræða hvernig þingið, sem fer með fjárveitingavaldið, vill ráðstafa því valdi sínu. Ég vildi því spyrja hv. þingmann: Tekur hann eftir þessu mynstri sem ég er að vísa í?

Frú forseti. Já, ég tek eftir þessu mynstri. Ég er ekki sannfærður um að það sé tilviljun. Það er margt sem hefur fengið mig til að trúa því að ríkisstjórnin vilji bara hafa það svona, af því að einhvern veginn sé sársaukalausast að koma hlutunum í gegn án umræðu með þessum hætti. Það liggur alveg fyrir að ef fólk ákveður að leggja af stað út í búð þremur mínútum fyrir lokun, þótt það hefði getað mætt klukkutíma fyrr, eru minni líkur á að það komi að búðinni opinni. Þetta mátti ríkisstjórnin alveg vita þegar hún ákvað haustkosningar. Ég hef alveg fullt umburðarlyndi fyrir því og skilning á því að með réttu gat hún setið jafnvel enn lengur. En með hag þjóðarinnar í huga held ég að skynsamlegast hefði verið að taka tilboði og óskum stjórnarandstöðunnar á þeim tíma um að vera með vorkosningar. Ég held að það sé heppilegri tími fyrir okkur eins og við höfum hagað hlutunum. Auðvitað komu þarna óvæntir hlutir inn í sem gerðu hlutina kannski ekki betri en það er eitthvað sem segir mér að ríkisstjórnin hafi jafnvel líka nýtt sér það tækifæri til að hræra aðeins í pottunum og draga upp einhvern rétt sem enginn veit enn hvað mun kosta eða hvernig mun líta út. En ljótasta birtingarmyndin er auðvitað sá óþarfadráttur í nokkra daga á þessari eingreiðslu sem tefur þá nauðsynlegu úrbót, neyðarúrbót.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Já, vissulega gat ríkisstjórnin samkvæmt lögum setið í jafnvel mánuð í viðbót en ég held að þetta hafi verið þaulskipulagt vegna þess að ef þau hefðu setið mánuð í viðbót hefðu þau þurft að leggja fram fjárlög. Þau hefðu ekki komist hjá því að leggja fram fjárlög fyrir kosningar og sýna þannig á spilin sem þau voru auðvitað ekki reiðubúin að gera. Við sjáum það t.d. bara með fjármálaáætlun þar sem ráðherrar voru á harðahlaupum undan eigin fjármálaáætlun. Mér er minnisstætt að í þætti á RÚV, sem við hv. þingmaður vorum í saman, hélt hæstv. innviðaráðherra, heitir hann núna, því fram að þetta væri nú bara áætlun og það væri bara ekkert mark á henni takandi. En núna er voða þægilegt að hafa þessa áætlun. Ég held því að þetta skipulagsleysi sé einmitt svolítið skipulagt og það eigi ekki og megi ekki 

Frú forseti. Ég hjó líka eftir því að forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna töluðu mikið um að ekkert væri að marka þessa fjármálaáætlun vegna þess að það væru að koma kosningar og það gerðist eitthvað allt annað eftir þær. Það varð ekki. Lögð voru fram fjárlög sem byggja hreinlega á þessari fjármálaáætlun. Það fannst mér býsna ódýrt hjá þeim. En ég held að það sé ekki til komið vegna þess að einstakir flokkar í ríkisstjórninni hafi ekki vilja til að hrinda góðum hlutum í framkvæmd. Ég held að það snúist einfaldlega um það sem ég var að ræða við hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson. Hér erum við bara með svo ólíka flokka að þeim líður best þegar ekkert gerist vegna þess að þau geta ekki komið sér saman um afdrifaríkar eða stórar ákvarðanir sem við þurfum á að halda til framtíðar. Verkefni stjórnmála næstu árin er auðvitað að þau vinni saman sem hafa líkastar skoðanir og sitji svo í stjórnarandstöðu sem hafa andstæðar skoðanir.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér fjáraukalög og vil ég byrja á að ræða þau gleðitíðindi sem eru komin í fjáraukann, þessar 53.100 kr. sem verða greiddar til öryrkja. Við erum einmitt að reyna að koma því máli frá okkur þannig að sómi sé að og það verði til þess að hægt verði að borga þetta út vonandi á morgun en í síðasta lagi á Þorláksmessu, og ekki veitir af. Þeir sem fá þetta og þurfa mest á því að halda hafa beðið og beðið eftir réttlætinu. Þessi hópur beið eftir réttlætinu í fjögur ár, alla tíð síðustu ríkisstjórnar, og fékk smá réttlæti vegna Covid, 50.000 kr. eingreiðslu, og fær núna 53.100 kr. Hækkunin þarna á milli samsvarar nokkurn veginn þeirri hækkun sem á að verða um áramótin. Það sem er kannski svolítið skrýtið með þá hækkun, sem kemur til framkvæmda um áramótin, er sú staðreynd að verðbólgan er komin á fullt skrið. Við sjáum bara að verðbólgan er nú þegar komin í 5,1%, það eru nýjustu tölurnar, og hækkaði um 0,45% milli mánaða. Það stingur því svolítið í stúf að án húsnæðisliðar er verðbólgan 3,3%. Það segir okkur að húsnæðisliðurinn skiptir gígantísku máli í verðbólguþróun. Það er skrýtið að húsnæðisliðurinn skuli hækka svona mikið og að ekki sé tekið á því á einn eða neinn hátt. Eins og komið hefur fram í umræðunni er húsnæðisverð í hæstu hæðum sem og húsnæðisskortur og auðvitað tekur ríkisstjórnin ekki heldur á því vandamáli. Eitt af því sem er skrýtið í þessum fjárauka, sérstaklega í nefndarálitinu sem fylgir honum, er undarleg uppsetning á tölunum yfir útgjöld vegna Covid-19. Það kemur skýrt fram að við erum að auka útgjöld vegna Covid-19 um 23.611 millj. kr. Ef við setjum þá tölu í samhengi við eitthvað þá er þetta sennilega einn þriðji af háskólasjúkrahúsinu. Þetta eru gífurlegir fjármunir og þess vegna er ofboðslega skrýtið að settur skuli vera í einn pakka, í nefndarálit frá meiri hluta fjárlaganefndar, kostnaður vegna framkvæmda við bólusetningu og skimun á landamærum. Annar rekstrarkostnaður Landspítalans er upp á rétt rúma 5 milljarða og þetta er ekkert sundurliðað. Er ekkert undarlegt að á sama tíma og við erum berjast með kjafti og klóm fyrir 53.000 kr., sem náðust loksins í gegn - við höfum líka bent á að ekki hefur náðst í gegn að hækka frítekjumark öryrkja í sömu upphæð og fyrir eldri borgara, í 200.000 kr. - á sama tíma og alltaf er verið að segja að það séu ekki til peningar fyrir þessu, að við séum að borga milljónir, jafnvel hundruð milljóna, fyrir fólk og til þess að gera hvað? Fara á djammið, fara í leikhús? Ég segi fyrir mitt leyti að ég held að það sé ósköp eðlilegt í þessu ástandi, þegar ekki eru til peningar fyrir fólk sem þarf að eiga fyrir mat og lyfjum, að þeir sem ætla að skemmta sér borgi fyrir hraðpróf. Það finnst mér sjálfsagður hlutur. Ég efast ekki um það eina mínútu að þeir sem gera þetta hafa hvort sem er efni á því og myndu algjörlega vera sammála því að það þurfi ekkert að borga hraðprófin fyrir stærsta hópinn úti í þjóðfélaginu. Og að þetta skuli heldur ekki vera sundurliðað svo hægt sé að átt sig nákvæmlega á kostnaðinum. Það sem við höfum heldur ekki athugað almennilega er hver kostnaðurinn verður áfram. Við getum auðvitað ekki skráð inn í framtíðina hvernig þróunin verður á þessum faraldri en við sjáum að það er alltaf verið að tala um að núna sé hann að hverfa eða þynnast út. En við höfum eiginlega verið að segja sama hlutinn í tvö ár og við vitum ekkert hvernig þetta þróast áfram. Þá er spurning hvort við séum að gefa út einhvern óútfylltan víxil inn í framtíðina varðandi kostnaðinn við veiruna. Það virðist því miður vera illa haldið utan um þennan kostnað og einhvern veginn hefur maður alltaf á tilfinningunni þegar þetta er sett í eina tölu að verið sé að reyna að fela eitthvað, það sé eitthvað þarna sem einhver vill ekki að sjáist, þótt það sé kannski ekki svoleiðis, en maður hlýtur eðlilega að spyrja sig hvort verið sé að fela eitthvað í þessu máli. Annað sem ég rak augun í nefndaráliti meiri hluta er að útgjöld vegna tannlækninga og sjúkraþjálfa eru endurmetin um 2,1 milljarð og svo eru 2,6 milljarðar vegna endurmats á lyfjakostnaði sem tengist sennilega Covid. En sjúkraþjálfun og tannlækningar eru útgjöld sem hafa aukist, og sérstaklega sjúkraþjálfun tel ég, út frá Covid-veikindum. Í því samhengi finnst mér vanta og hefði viljað sjá í þessu fjáraukalagafrumvarpi að settur væri inn sá kostnaður, gert ráð fyrir honum, sem er við að semja við t.d. talmeinafræðinga, sjúkraþjálfara og sérgreinalækna. Þetta eru stéttir sem hafa verið í lausu lofti í boði ríkisstjórnarinnar, engir samningar. Það sem er grafalavarlegt við þetta er að þarna veltir ríkisstjórnin gífurlegum kostnaði yfir á verst stadda fólkið, fólk sem er veikt og sem á börn, t.d. í sambandi við talmeinafræðinga og í sjúkraþjálfara þar sem eru óásættanlegir biðlistar. Það er auðvitað óásættanlegt þegar fólk er komið í þá stöðu að það telur sig ekki hafa efni á því að fara með börn sín til talmeinafræðinga, hefur ekki efni á fara í sjúkraþjálfun og hefur ekki efni á að fara til sérgreinalæknis. Því miður virðist ríkisstjórnin vera á þeim buxunum, eins og hefur sýnt sig, að ætla ekkert að taka á þessu heildstætt heldur vera með plástra. Í því samhengi hefði ég líka vilja sjá í fjáraukanum góða upphæð til að taka á NPA-vandanum, notendastýrðri persónulegri aðstoð, vegna þess að við sjáum, liggur við í beinni útsendingu, í viðtölum í sjónvarpi að verið er að setja ungan mann á elliheimili. Spáið í þetta, hver vill fara á elliheimili á milli fertugs og fimmtugs? Sú staðreynd að það skuli vera 144 einstaklingar undir 67 ára á elliheimili á að hringja öllum viðvörunarbjöllum. Það ætti að hringja það miklum viðvörunarbjöllum beint hingað inn að við myndum redda þessu. Vegna þess að ef við getum og höfum efni á að setja 23.611 milljónir aukalega í Covid þá höfum við efni á að taka á þessum vanda. Við höfum ekki bara efni á því, við verðum að taka á þessum vanda. Það er ekki boðlegt að hafa hlutina svona, að fólk biðji, liggur við í örvæntingu, um hjálp til að vera ekki lokað inni á elliheimili. Svo erum við líka með óleystan vanda þar sem fólk á elliheimili mótmælir aðstæðum sínum. Hvergi í frumvarpinu er tekið virkilega á því og settir inn peningar til að leysa vanda hjúkrunar- og elliheimila. Að það skuli enn þá vera þannig að það séu tveir í herbergi. Að það skuli vera staðreynd að eini möguleiki viðkomandi til að vera einn í herbergi sé sá að vera hreinlega að kveðja lífið. Þetta er svo fjarstæðukennt að manni finnst maður vera í einhverjum ólíkindaheimi. Ég spyr: Hvar hefur þessi ríkisstjórn verið síðustu fjögur árin? Svarið er einfalt: Úti á túni. Hún hefur bara verið að hoppa úti um allar koppagrundir og einhvern veginn yppt öxlum og ætlar að halda öllu óbreyttu. Og halda hverju óbreyttu? Jú, hafa allt í ólestri áfram, eins og ég hef talið upp hér. Það virðist ekki vera neinn vilji til að breyta því. Eins og ég segi kom plástur fyrir öryrkjana, 53.100 kr., en þessi plástur kom ekki fyrir ellilífeyrisþegana. Við megum ekki gleyma því að það eru ellilífeyrisþegar þarna úti sem hafa ótrúlega lélegar tekjur. Við vitum að jú að það var híft upp fyrir þá sem eru í búsetuskerðingu en það var ekki híft nema upp í lægstu ellilífeyrislaun og samt tókst að hafa það 10% minna. Þú lifir ekki á lægsta ellilífeyri, þú getur tórt á 220.000 kr. En ef þú færð 10% minna plús krónu á móti krónu skerðingu af öllum öðrum tekjum þá er það eitthvert fáránlegt fjárhagslegt ofbeldi sem á ekki að líðast. Það á heldur ekki að líðast að við í þessum sal mismunum fólki aftur og aftur. Stjórnarskráin á að sjá til þess að svo sé ekki og við eigum að virða hana og virða jafnrétti og við eigum líka koma fram við eldri borgara, aldraða fólkið okkar sem hefur byggt upp þetta land, af virðingu. Við eigum ekki að verða þess valdandi að þau fái ekki það sem þau eiga rétt á, alveg eins og allir aðrir. Ég held að það sé algerlega kominn tími til að þessi ríkisstjórn fari að bera virðingu fyrir þeim sem byggðu upp landið, eldra fólkinu okkar, og sjái til þess í eitt skipti fyrir öll að þau sitji við sama borð og aðrir. Þau gera ekki meiri kröfur. Þau gerðu kröfu núna um 17.000 kr. hækkun í staðinn fyrir 10.000 kr. hækkun. Þetta er hógvær krafa en þeir ætla samt að hunsa hana.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og voru margir mikilvægir hlutir nefndir þar. Eitt af því sem sló mig svolítið var umræðan um aðgerðir, Covid-aðgerðir, og hversu lítið hefur í rauninni verið gert til að styðja fólkið sjálft og þá sérstaklega þá sem búa við hvað verstu skilyrðin, öryrkja og eldra fólk. Í því sambandi langar mig að spyrja hv. þingmann. Nú er talað svolítið um það að við séum jafnvel að fara inn í nýjan faraldur með ómíkron-afbrigðinu og við séum jafnvel að fara að takast á við enn meiri bylgjur en við höfum þurft að takast á við hingað til. Þá er kjörið tækifæri, myndi maður halda, fyrir ríkisstjórnina að koma með nýjar aðgerðir fyrir næsta ár, segjum sem svo að við séum undir Covid allt næsta ár. Nú ættu þeir að gera einhverjar aðgerðir fyrir þá sem verst standa. Þá er ég ekki að tala um fyrirtækin heldur einstaklingana. Hvað myndi hv. þingmaður ráðleggja ríkisstjórninni í þeim efnum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni fyrir fyrirspurnina. Svarið er ofboðslega einfalt. Ef ég fengi að ráða því hvað yrði gert núna strax eftir áramótin myndi ég hætta að skattleggja þá sem minnst hafa milli handanna. Ef við tökum lægst launaða hóp þeirra sem verst hafa það þá eru þau samt - hugsið ykkur, þau lifa ekki af því, þau eru undir fátæktarmörkum og eru samt sköttuð um 35.000–40.000. Ég segi: Þarna er hreinlega verið að skatta fátækt. Ef við horfum fram í tímann þá er núna 5,1% verðbólga og það á að fara að hækka almannatryggingar um 5,6%. Við sjáum bara hvert þetta stefnir, þessi 0,8% aukalega er að étast upp í verðbólgunni. Það segir sig sjálft að það þarf að gera eitthvað. Það þyrfti að gerast núna. Ríkisstjórnin gæti t.d. strax orðið við kröfu eldri borgara og hækkað um 17.000 kr. en ekki 10.000 kr. Þá hækka þeir um launaþróunina en ekki þessa undarlegu útreikninga sem þeir hafa alltaf notað til þess að ná niður - 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni að það er margt sem hægt er að gera til að auðvelda líf þessa fólks og ég veit að ég og hv. þingmaður munum berjast fyrir þeim hér áfram. En það var annað sem kom fram í máli hv. þingmanns og það er framsetning fjárlaga og fjáraukalaga. Ég verð að viðurkenna að eftir að ég fór í gegnum þetta skjal var ég nær engu nær um í hvað var verið að fara að eyða peningunum. Mig langar að vita hvað hv. þingmaður leggur til að yrði bætt í þessum málum þannig að það þyrfti ekki doktorsgráðu til að lesa þetta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og ég get ekki annað en verið innilega sammála honum. Ef honum finnst þetta flókið þá eru fjárlögin ekki skárri. Þau eru upp á 600–700 bls. og ég skal bara alveg viðurkenna að þau eru ein leiðinlegasta lesning sem ég hef nokkru sinni komist í tæri við, það verður bara að segjast eins og er, af því hvernig þetta er uppsett. Ég held að að þetta sé gert af gömlum vana. Það er reynt að flækja hlutina. Það er reynt að hafa þetta eins ógagnsætt og hægt er. Það er reynt að láta ekki allt koma upp á yfirborðið. Og þá spyr maður sig: Hvers vegna? Hvað er verið að fela? Það er eina niðurstaðan sem kemur út úr þessu; það hlýtur að vera að verið sé að fela eitthvað fyrst þeir hafa þetta svona, vegna þess að það ætti að vera miklu auðveldara að hafa allt uppi á yfirborðinu. Hitt hlýtur að töluvert flókið, að reyna að koma þessu svona fyrir.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir hans ágætu ræðu. Hann kom þar víða við og kemur okkur nú ekki á óvart að hann er vel heima í ýmsum afkimum þess kerfis sem honum varð tíðrætt um. Það sem mig langaði aðeins til að heyra í hv. þingmanni um er að mjög oft þegar verið er að ræða um að gera þurfi úrbætur og settar eru fram góðar tillögur, eitthvað af tillögum stjórnarandstöðunnar nú og fyrr, þá er mjög gjarnan svarað: Já, þetta er allt hið ágætasta mál og mikið til í því sem sagt er. En nú stendur fyrir dyrum heildarendurskoðun og ráðherra málaflokksins hefur uppi mjög góð áform um að lagfæra allt sem úrskeiðis kann að hafa farið, þannig að nú skulum við ekki vera að rugga þessum bát því hér þarf vandaða vinnu og o.s.frv. Nú veit ég að hv. þingmaður hefur orðið vitni að alls konar heildarendurskoðun, eða eigum við frekar að kalla það áform um heildarendurskoðun? Mig langar til að spyrja hann: Hefur hann einhverja trú á því að loforð af þessu tagi skili árangri? Og þá um leið kannski að bæta við í öðru lagi: Hvað er það sem veldur því að þetta virðist vera svona gríðarlega erfitt? Við vitum að kerfin eru ekki fullkomin, langt frá því, og um þau erum við að ræða. En einhvern veginn virðist vera svo erfitt að laga þetta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Steindóri Valdimarssyni fyrir fyrirspurnina. Þetta er að mörgu leyti frábær fyrirspurn vegna þess þetta er nefnilega oft grundvallaratriði sem komið hefur fram hér í umræðunni, þ.e. endurskoðun almannatrygginga og allar þær nefndir sem hafa tekið á því máli og tíminn og skýrslurnar og pappírsstaflinn sem hefur farið í þetta. Ég veit ekki hversu mikið það er. Ég var í Péturs Blöndals nefndinni og ég var í síðustu nefnd og því miður hefur allt þetta nefndastarf og það allt strandað á einföldu atriði, það er það að reyna að þvinga fólk inn í eitthvert kerfi sem er búið til af fólki sem hefur aldrei lifað hinum megin við vegginn. Að segja við einhvern sem er þarna úti og er búinn að lifa í þessum aðstæðum í einhver ár, jafnvel tugi ára, að nú ætlum við bara að búa til fullkomið kerfi, við sem erum hér á þingi sem höfum aldrei verið í þessu kerfi, við erum búin að finna alvörulausnina og við ætlum bara að þvinga ykkur inn í þetta kerfi. Dauðadæmt frá byrjun. Eina leiðin inn til að búa til svona kerfi er að tala við þá sem eiga að fara inn í kerfið, fá þá að borðinu, láta þá sem eru þar og félögin sem eru að berjast fyrir þessa einstaklinga koma að borðinu og búa til kerfi og fara eftir því. Ég er alveg sannfærður um að það væri hægt að gera. Og eins að gera eins og t.d. Svíarnir gerðu þegar þeir buðu öllum að fara út og finna sér vinnu og vera skerðingarlausir í tvö ár. 30% skiluðu sér ekki til baka, vegna þess að þarna fór fólk á sínum forsendum en ekki á forsendum þeirra sem bjuggu til eitthvert kerfi.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin sem voru um margt athyglisverð. Auðvitað ætla ég ekki að draga úr því að þessi mál eru flókin og í mörg horn að líta. En það vekur undrun manns að það sé einhvern veginn ekki hægt að nálgast þetta betur. Oft er sagt: Ekkert um okkur án okkar. Ég held að það sé ágæt aðferðafræði, eiginlega alltaf eða alltaf, en það virðist ekki takast að gera það með þeim hætti. Ég vildi gjarnan fá að beina orðum mínum að öðru. Nú hefur Covid-faraldurinn staðið lengi og við erum á tímamótum og vitum ekki alveg hvert þetta er að fara. Þá er einmitt spurningin um þá sem höllum fæti standa, hvort sem það er félagslega eða heilsufarslega, öryrkjar og aldraðir: 

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanni fyrir fyrirspurnina. Jú, það er akkúrat núna. Við vitum að það er mikið álag á kerfinu varðandi sjúkraþjálfun og það er líka gífurlegt álag á kerfinu í sambandi við liðskiptaaðgerðir. Biðlistarnir hafa margfaldast og þetta er að verða ófremdarástand. Þegar maður talar við einstakling, sem er búinn að vera á biðlista og veit að hann getur farið til útlanda í aðgerð en kemst ekki að vegna þess að hann er með undirliggjandi sjúkdóm og út af Covid og öllu - hann gæti, liggur við, labbað yfir götuna því að hann býr rétt hjá Klíníkinni, en hann fær ekki að fara þangað, sem er þó þrisvar sinnum ódýrara en hitt - þá erum við á rangri leið. Þá erum við, eins og ég segi, að spara aurana og kasta krónunni, sem er arfavitlaust. Þetta er eitt af því sem ég segi að við verðum að taka á. Við getum ekki verið að framleiða öryrkja, að neita fullfrískum manni um svona þjónustu og gera hann að öryrkja. Svo ætlum við með hinni hendinni að ná honum aftur, að koma í veg fyrir að hann verði öryrki. Byrjum bara á því að lækna hann.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og hans mikla dugnað hér í þingsal í gegnum tíðina. Ég verð að viðurkenna að eins og ég er oft sammála hv. þingmanni þá finnst mér hann stundum kannski ekki alveg sanngjarn í framsetningu sinni varðandi það sem gert er. Ég hjó sérstaklega eftir því að hv. þingmaður kom inn á umræðu um hjúkrunarheimili og þá staðreynd að ungt fólk er í rauninni neytt í þá stöðu að búa inni á hjúkrunarheimili með sér mun eldra fólki. Ég tek heils hugar undir þau sjónarmið enda hef ég oft viðrað þau hér. Ég held að það sé mikilvægt að við sameinumst um fjölbreyttari lausnir. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega NPA, sem við erum jú vissulega aðeins að bæta í í fjárlagafrumvarpinu en ættum eflaust að gera meira. En, virðulegur forseti, ég held að það sé svo mikilvægt að horfa á heildarmyndina, að það eru ekki bara hjúkrunarheimili, þar sem eldra fólk er, eða NPA. Það eru fleiri búsetuúrræði sem við þurfum að horfa til. Ég hygg að hagsmunahóparnir hafi einmitt verið að berjast fyrir því. Aldraðir nefndu það reyndar sérstaklega fyrir síðustu kosningar. Þannig að ég vil hvetja hv. velferðarnefnd og hæstv. heilbrigðisráðherra áfram í þeirri vinnu að við hugum að fjölbreyttari lausnum, að koma til móts við fólk varðandi mismunandi úrræði. Hv. þingmaður nefndi það líka sérstaklega að vegna þess að við hefðum efni á því að setja alla þessa fjármuni í Covid-aðgerðir ættum við að hafa efni á því að setja þá fjármuni í önnur góð málefni. Ég beini þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann telji ekki ástæðu til að fara að huga einmitt að því núna, þegar við erum bráðum að fara að klára annað árið með þessari veiru, að breyta forgangsröðuninni og taka mögulega eitthvað af þeim fjármunum sem við setjum í Covid-aðgerðir og verja þeim í eitthvað annað. En einnig er mikilvægt, virðulegur forseti, að við munum að ríkissjóður er í verulegum halla og við erum auðvitað að taka lán sem börnin okkar munu þurfa að borga fyrir í framtíðinni vegna þeirra aðgerða sem við höfum þurft að fara í.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir frábærar spurningar. Þegar kemur að þessum búsetuúrræðum og því sem þar er í gangi erum við svolítið föst í kassa og höfum verið það lengi. Ég held að ástæðan sé sú að við höfum ekki tekið þessa umræðu almennilega og farið hreinlega almennilega í að leysa málin. Jú, NPA er gott mál og það er örugglega hægt að finna önnur úrræði. Þá er bara spurning um þá einstaklinga sem vilja annað, þeir hafa örugglega hugmynd um einhver önnur úrræði en NPA, sumum hentar það úrræði kannski ekki heldur og vilja bara hafa eitthvað annað. Þetta er auðvitað það sem við þurfum að fara út í. Jú, Covid er rosalega dýrt, það hefur kostað okkur 23 milljarða. En hvar eigum við að fá peninga? Við erum í þeirri stöðu núna að við höfum t.d. lækkað bankaskatt og það er skattur á útgerð og annað sem væri hægt að nýta. En á sama tíma þá myndi ég segja að við gætum fundið peninga. Við setjum kannski 500–600 millj. kr. í það að breyta ráðuneyti, eins og við erum að gera núna, í það að búa til önnur ráðuneyti, við setjum 440 eða 460 millj. kr. í RÚV og 400 milljónir í einkarekna fjölmiðla. Það eru alls staðar svona peningar sem ég myndi segja að væri algjör óþarfi að setja þangað. Við gætum nýtt þá miklu betur með því að hjálpa þeim einstaklingum sem eru í skelfilegri aðstöðu og sem við eigum að gera eitthvað fyrir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og vangaveltur hans og umræður sem ættu kannski mjög vel heima í umræðunni okkar á eftir um fjárlög. En nú erum við reyndar að ræða fjáraukann og hér liggur fyrir mjög mikilvæg tillaga sem við höfum öll sameinast um, bæði meiri og minni hluti í fjárlaganefnd. Þannig að ég velti því fyrir mér núna þegar klukkan er að verða sjö hvort við eigum ekki bara að drífa okkur í að reyna að klára þessa umræðu svo hægt verði að greiða út í samræmi við það frumvarp, um fjáraukann, en getum svo tekið betri umræðu um fjárlögin og stóru stefnuna í fjármálum strax að því loknu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir andsvarið. Jú, ég get verið henni alveg innilega sammála. En ef við horfum á staðreyndir þá erum við ekki búin að tala um fjáraukann í nema þrjá klukkutíma. Það er ekki mikil umræða og mér sýnist að þetta gangi ágætlega og ég held að allir séu sammála um að þetta sé eitthvað sem við munum klára núna af því að við vitum að það liggur á þessu. Þetta þarf helst að greiða út á morgun, í síðasta lagi á Þorláksmessu. Við vitum að þarna úti er fólk sem bíður hreinlega eftir að við klárum þetta. Ég hef enga trú á öðru en að við gerum það og gerum það með sóma. En ég held samt að við verðum aðeins að hafa þolinmæði fyrir því að það þarf aðeins að tjá sig um þetta. Í heildarsamhenginu held ég að þrír eða fjórir tímar séu ekki rosalega mikil umræða.

Forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga. Af því tilefni er hægt að hafa margvísleg orð og ég ætla að fara yfir nokkur atriði í þessu samhengi. Fyrst er rétt að við rifjum það upp hvernig fjármál ríkisins eru skipulögð. Þau eru skipulögð með þeim hætti að við erum með fjármálastefnu, síðan erum við með fjárlögin og við erum með fjáraukalögin og þetta á allt saman að tala saman. Lykilatriði í þessu er líka fjármálaáætlun til fimm ára í senn. En fyrirkomulagið um fjáraukalög er þannig hugsað að verið er að koma til móts við útgjöld sem fallið hafa til og eru ófyrirséð og óvænt og verður að bregðast við. Þá er gripið til þess ráðs að samþykkja sérstök lög um það. Það hefur verið plagsiður um árabil að misnota þessa aðferð. Hins vegar koma auðvitað upp óvænt atvik sem þarf að bregðast við og ég held að það sé óhætt að segja að Covid-faraldurinn sé dæmi um slíkt. Enda var það þannig þegar sá faraldur hófst hér og enginn vissi í rauninni við hverju var að búast að þáverandi sitjandi ríkisstjórn, sem er að mestu leyti núverandi, var nokkur vandi á höndum. Hvernig átti að bregðast við? Enginn vissi nákvæmlega hvaða áhrif þetta hefði, hvaða tíma þetta myndi taka eða hvaða úrræða þyrfti að grípa til. Á þeim tíma var það algerlega ljóst að stjórnarandstaðan lagði sig í líma við að greiða götu þessara mála. Nú er staðan sú að við erum komin með allnokkra reynslu af þessum faraldri, því miður, þeim úrræðum sem grípa þarf til og vitum hvaða afleiðingar faraldurinn kann að hafa. Nú er rúmur helmingur þess sem lagt er til í þessum fjárauka vegna Covid, en það er bara u.þ.b. rúmur helmingur. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða að það hafi ekki mætt neinni mótspyrnu og það hefur ekki verið tafið fyrir því á nokkurn einasta hátt að gripið hafi verið til þeirra úrræða þrátt fyrir að stjórnarandstaðan hafi vissulega haft ýmislegt við það að athuga hvernig staðið væri að mismunandi aðgerðum í þessu samhengi. Þannig að það er ekki vandamálið og stjórnarandstaðan hefur ekki lagst gegn mörgum af þessum útgjöldum. Með þessu fyrirkomulagi fjáraukalaganna er stjórnvöldum, ríkisstjórninni, með vissum hætti falið vald til þess að ákveða nánast ein og sér hvað er óvænt og ófyrirséð. Og það er hægt að nota í óhófi. Það er ekki síður mikilvægt að farið sé mjög vel með það fé sem þannig er ráðstafað. Þetta er hið fyrsta. Það hefur, því miður, eftir því sem liðið hefur á faraldurinn dregið úr vilja stjórnvalda ríkisins til að eiga gott samtal og samstarf við stjórnarandstöðuna um hvernig best sé að standa að málum. En það er líka ljós í myrkrinu og sérstaklega er það gleðilegt að tekið var undir óskir minni hlutans, stjórnarandstöðunnar, sem er auðvitað rangnefni, stjórnarandstaða. Ég kann ekki við það. Mér finnst að það sé engin sérstök andstaða við stjórnina. Hins vegar er þetta minni hluti og hann veitir stjórninni aðhald. Það er mjög mikilvægt hlutverk að veita ríkisstjórn aðhald. En í öllu falli tókst þannig til, að frumkvæði samstöðu í minni hlutanum, að lögð var mikil áhersla á að auka stuðning við örorkulífeyrisþega og hann mun skipta mjög miklu máli fyrir mjög marga. Það má hrósa meiri hlutanum fyrir að hafa tekið undir það þótt það væri talsvert átak að fá hann til þess. Það er líka rétt að hafa í huga að ekki er hægt að tala bara um fjáraukann einan og sér heldur verður að setja þetta í samhengi við fjárlagagerðina og hvað menn eru að hugsa til framtíðar um þessi mál. Það hefur skort nokkuð á að framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar væri skýr. Það kom skýrt fram í umræðum hér fyrr í dag og kom greinilega í ljós þegar ráðherrar sátu fyrir svörum í óundirbúnum fyrirspurnum að það er togstreita, ég ætla að orða það pent, innan ríkisstjórnarinnar um það hvaða leiðir eigi að fara til að takast á við faraldurinn og mjög greinilegt að mjög margir þingmenn í stjórnarliðinu eru farnir að ókyrrast mjög út af því hvernig takast eigi á við þennan vanda. Það þarf að reyna að hugsa fram í tímann og það hefur mjög mikið verið kallað eftir fyrirsjáanleika í aðgerðum. Því hefur jafnan verið svarað þannig að það sé ekkert fyrirsjáanlegt í þessum efnum. Það er að hluta til rétt, en alls ekki að öllu leyti. Það hefur t.d. legið fyrir lengi að mikilvægt er að heilbrigðisþjónustan, sérstaklega Landspítalinn, bráðaþjónustan, geti annast þá sjúklinga sem þangað leita og það verði að vera þannig að hún muni ekki á sama tíma sinna hefðbundinni læknisþjónustu. Þetta er búið að liggja fyrir lengi. Það hefur líka legið fyrir, en hefur þó verið stefna, það skal viðurkennt, að passa á upp á heilbrigðiskerfið. Ég held að það sé mjög skynsamleg stefna. En það er ekki gott þegar sú stefna felur í sér að flöskuhálsinn í heilbrigðiskerfinu, sem er bráðaþjónustan og það sem henni tengist, ræður algjörlega ríkjum um það hvað við þolum mikil smit í samfélaginu. Og til þess að bregðast við því - af því að við þolum ekki allt of mörg smit því að þá fyllist spítalinn og ekki er hægt að sinna fólki - þurfum við að fara að grípa til sóttvarnaaðgerða og loka samfélaginu. Við stöndum akkúrat á þeim tímamörkum núna, við erum í þeim sporum. Þetta er búin að vera stefna í tvö ár, allan faraldurinn, að passa upp á heilbrigðisþjónustuna, bráðahluta heilbrigðisþjónustunnar, en það hefur - ég ætla ekki að segja að ekkert hafi verið gert því að það er heldur ekki sanngjarnt, en það hefur alls ekki nóg verið gert til þess að forgangsraða í þágu þessarar forgangsþjónustu, þessarar bráðaþjónustu, þannig að spítalinn geti, þótt ekki væri nema tímabundið meðan við erum að átta okkur á því hvort við horfum hér mörg ár fram í tímann eða hvað, tekið við umtalsvert fleiri sjúklingum en áður og þar með sé hægt að vera í samfélagi þar sem lífið getur gengið mun eðlilegar fyrir sig. Því að auðvitað kostar þetta ekki bara peninga, ég vil ekki bara tala um einhverja peninga og afkomu einhverra fyrirtækja eða halla á ríkissjóði eða hvað það nú kann að vera, sem er gríðarlega mikilvægt viðfangsefni engu að síður. En við erum auðvitað að tala um heilsu fólks og það að fara sífellt inn og út úr einangrun og sóttkví, vinna heima, vinna að heiman o.s.frv., rof í skólahaldi - það hefur svo mikil áhrif sem geta orðið mjög langvarandi. Þess vegna er þeim peningum er ekki illa varið til að reyna að losa um þennan flöskuháls til þess að draga úr þeim miklu samfélagslegu áhrifum sem ella verða. Hér hefur ríkisstjórnin því miður ekki staðið sig sem skyldi. Það verður bara að segja umbúðalaust, nákvæmlega eins og það er. Þetta er kannski það alvarlegasta í kringum allt þetta. Ég hef grun um að ef fram heldur sem horfir munum við aftur sigla inn í tímabil á sama tíma að ári þar sem við verðum hér að afgreiða fjáraukalög. Reyndar hef ég trú á því að það þurfi að afgreiða fleiri fjáraukalög á næsta ári vegna þess að fyrirhyggjan er ekki næg, planið er ekki nógu skýrt. Hvað sem hæstv. forsætisráðherra vill segja um það þá er það ekki skýrt. Ég held að skynsamlegt sé að ég hafi þessa ræðu mína ekki mikið lengri, en mér finnst þetta vera bara svo mikið kjarnaatriði í því sem við erum að gera. Fyrirhyggjan, að sjá fyrir hvað gerist eða getur gerst. Það verður að gera meiri kröfur um það til stjórnvalda að menn séu með viðbragðsáætlanir, viðbragðsplön við því. Hér er ég að tala til stjórnvalda. Ég er ekki að tala til heilbrigðiskerfisins og ég er ekki að tala til sóttvarnayfirvalda eða þríeykisins margfræga, sem ég held að hafi unnið mjög gott starf og á miklar þakkir skildar. En það er þetta með fyrirhyggjuna, og nú ætla ég að venda mínu kvæði örlítið í kross hér í lokin og benda á dæmi um fyrirhyggjuleysi eða að menn virðast ekki hugsa hlutina til enda. Í fjáraukanum er að finna talsverða aukningu á framlagi til endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar. Það er í sjálfu sér fínt. Þetta er útgjaldaliður sem er nokkuð sérstaks eðlis þar sem um er að ræða endurgreiðslu, sem er hlutfall af framleiðslukostnaði við kvikmyndaframleiðsluna. Aukningin í fjáraukanum er upp á 1,5 milljarða. En það er svo skrýtið að það er þrefalt hærra, þetta aukaframlag, en aukningin sem boðuð er í fjárlögum næsta árs. Það er eins og menn geri þá ráð fyrir því að kvikmyndagerðin verði umtalsvert minni á næsta ári en á því síðasta. Það skýtur nokkuð skökku við þegar menn boða mikið átak og hæstv. ráðherra menningarmála hefur þar að auki boðað hækkun á endurgreiðsluhlutfallinu. Þarna finnst mér vera svo skýrt dæmi um að fyrirhyggjan er svo lítil. Ég ætla að endurorða þetta: Fyrirhyggjan er alls ekki nægjanleg og þess vegna lendum við alltaf aftur og aftur í þessum fjáraukaumræðum. Þetta er mjög vont fyrirkomulag og allur agi hverfur. Og því miður erum við að færa okkur nær því ástandi sem var þegar það var sem verst er mjög miður. Ég held að það sé ekkert annað hægt að gera en að hvetja ríkisstjórnina til dáða í þessum efnum og vanda sig mun betur en hingað til.

Hæstv. forseti. Það er virkilega ánægjulegt að sjá að meiri hluti fjárlaganefndar hlustaði á ákall öryrkja um skerðingarlausa eingreiðslu fyrir þessi jól. Það var ákall sem við í stjórnarandstöðunni höfum látið óma hátt hér innan veggja Alþingis; ákall sem átti svo sannarlega rétt á sér enda ákall frá þeim sem lifa við hvað kröppust kjör; ákall sem hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar voru ekki tilbúnir að hlusta á og reyndu að kæfa með blaðri um þörf á kerfisbreytingu. Sú kerfisbreyting, sem verður kannski einhvern tímann gerð á þessu kjörtímabili, hefði ekki tryggt mat á borð öryrkja um þessi jól. Sem betur fer voru nægilega margir stjórnarliðar sem áttuðu sig á að nauðsynlegt væri að tryggja öryrkjum þessa uppbót. Þeim þakka ég fyrir að hlusta. Þeim þakka ég fyrir að hafa látið réttlætið og jöfnuðinn sigra. Kæru öryrkjar, rödd ykkar skiptir máli. Látið hana áfram heyrast því að það er enn langt í land að þið njótið þess jöfnuðar sem þið eigið skilið. Hæstv. forseti. Það er von mín að hv. þingmenn standi saman og klári það formlega ferli sem tengist þessari eingreiðslu nú strax í kvöld svo Tryggingastofnun geti greitt þetta út strax á morgun. Öryrkjar geta ekki beðið lengur. Öryrkjar þurfa að geta haldið sín jól og til þess þurfum við hv. þingmenn að sýna í verki að við getum sett mannúð fram yfir pólitíska baráttu.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. þingmanns sem hann mælti rétt í þessu. Það ber að lofa sem vel er gert. Við, ásamt fleirum, höfum mælt fyrir þessari jólauppbót öryrkjum til handa allan þennan mánuð, nokkurn veginn daglega, held ég megi segja, og það er mikið ánægjuefni að á það skuli hafa verið hlustað. Ég held að það geri mun fleiri en sjálfa þiggjendur þessa framlags glaða í hjarta. Ég lýk lofsorði á ríkisstjórn sem hlustar á hugmyndir, hvaðan sem þær koma. Ég treysti því að þetta sé mjór en mikils vísir og að almannatryggingakerfið verði þegar í upphafi næsta árs tekið til algjörrar endurskipulagningar í þágu þeirra sem á því þurfa að halda. Þess vegna segi ég eitt stórt takk.