Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta til breyt. á lögum nr. 94 1933, um tékka, er flutt að till. n. sem starfað hefur frá því á s. l. vetri að því verkefni að gera till. um breytta og bætta skipan tékkaviðskipta. Nefnd þessi hefur nýlokið störfum, en hún var skipuð fulltrúum dómsmrn., viðskrn., Seðlabankans, viðskiptabankanna og Sambands ísl. sparisjóða. Í áliti n. eru ýmsar till. varðandi tékka og meðferð þeirra í innlánsstofnunum, og felast aðaltill. n. í þeim heildarreglum um tékkameðferð sem nú eiga að vera komnar til framkvæmda. Frv. þetta er einn þáttur í þeirri endurskoðun tékkamála sem unnið hefur verið að undanfarið. Ástæðan til þess, að tékkamálin hafa verið tekin til athugunar nú, er sú mikla tékkanotkun og ég held að það sé óhætt að segja tékkaóreiða sem þróast hefur hér á landi undanfarin ár. Er óhætt að segja að í verulegt óefni hafi verið komið. Með breyttri meðferð þessara mála standa vonir til að unnt verði að draga verulega úr þeirri misnotkun á tékkum, sem átt hefur sér stað, og koma á bættri skipan í þeim málum. Um þetta frv. er það að segja, að gildandi tékkalög frá árinu 1933 hafa aldrei haft að geyma refsiákvæði. Hefur verið refsað fyrir tékkamisferli eftir 248. gr. almennra hegningarlaga þegar auðgunartilgangur hefur verið sannaður, annars eftir 261. gr. almennra hegningarlaga. En nú þykir rétt að taka í lög refsiákvæði sem tengd eru sjálfum tékkalögunum, og ætti það að geta spornað við misnotkun tékka og auðveldað dómstólum að koma lögum yfir þá sem brotlegir gerast með því að gefa út innistæðulausa tékka. Samkvæmt þessu frv. skal refsa með sektum eða allt að 3 mánaða fangelsi, nema þyngri refsing liggi við samkv. almennum hegningarlögum, þeim sem gefur út tékka án þess að innistæða sé fullnægjandi á reikningi hans hjá greiðslubankanum eða sem án sérstakrar ástæðu afturkallar tékka eða ráðstafar innistæðu og hindrar á þann hátt að tékki, sem hann hefur gefið út, greiðist við sýningu innan sýningarfrests. Refsiramminn, sem hér er settur, er nokkuð þröngur: hámarksrefsing 3 mánaða fangelsi, en gert er ráð fyrir að beitt verði ákvæðum almennra hegningarlaga ef þyngri refsing liggur við broti. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta frv., en vísa til grg. sem fylgir því. Ég leyfi mér að leggja til að því verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. Tékkalög í heild eiga auðvitað heima í fjh.- og viðskn., en þar sem hér er einvörðungu um refsiákvæði að ræða þykir mér eðlilegast að leggja til að þessu frv. verði vísað til allshn.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Þar sem ég heyri að hæstv. ráðh. leggur ekki til að þetta frv. fari til þeirrar n., sem ég á sæti í í þessari hv. d., þ. e. a. s. fjh.- og viðskn., sem ýmsir mundu þó hafa talið eðlilegast, heldur til allshn. -  En fyrst ég á annað borð er kominn í ræðustól, þá langar mig til að nota tækifærið til að spyrja hæstv. dómsmrh., hvort hann geti flutt þinginu nokkrar sérstakar fréttir af meðferð þess mikla tékkamáls sem nú er á döfinni hjá Sakadómi og orðið hefur tilefni til opinberra deilna milli tveggja aðila dómskerfisins, þ. e. a. s. setudómara í Sakadómi annars vegar og ríkissaksóknara hins vegar. Þeir hafa fleygt þessu mikla máli á milli sín opinberlega fyrir augum alþjóðar í fjölmiðlum með þeim hætti að það hlýtur að vekja tortryggni. Það er dómskerfinu til lítils sóma. Skal ég þar engan dóm um fella, hver sök á í því, þó að ég telji það vera óheiðarleika að láta ekki koma fram að viðbrögð ríkissaksóknara í þessu máli hafa fyrst og fremst vakið furðu almennings og fjölmiðla. Nú er að sjálfsögðu ljóst að hæstv. dómsmrh. hefur enga aðstöðu til þess og honum ber ekki að hafa nokkur afskipti af því hvernig dómstólar fjalla um mál, jafnvel þó að þeir hegði sér þannig, eins og í þessu tilfeili, að fleygja máli - stóru umfangsmiklu sakamáli - á milli sín með þeim hætti að til fullkominnar vansæmdar er fyrir dómstólana í heild. Þó að mér sé ljóst að hér er ekki við hæstv. ráðh. að sakast og hann hefur enga aðstöðu til að koma í veg fyrir að embættismenn verði sér til vanvirðu á þann hátt sem hér hefur átt sér stað, þá vildi ég samt sem áður víkja að því að gefnu þessu tilefni. Þetta frv. er alls ekki óviðkomandi meðferðinni á því máli sem hér er um að ræða. En ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðh. hvort hann geti gefið hinu háa Alþ. og þar með þjóðinni nokkrar skýringar á því, hvernig stendur á þeim ósköpum sem eru að gerast í þessu máli innan dómskerfisins.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég held að það sé of sterkt að orði kveðið hjá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni að embættismenn hafi orðið sér til vanvirðu í þessu máli. Það er rétt, eins og hann sagði, að dómsmrh. hefur að sjálfsögðu ekki afskipti af rannsókn máls, heldur er það saksóknari og þá dómari sem rannsakar málið. Eins og ég hef e. t. v. sagt hér fyrir nokkrum dögum, þá var það svo, að eftir að Seðlabankinn hafði kært yfir þessum meintu brotum og ljóst var að um umfangsmikið mál var að tefla varð það að ráði samkv. ósk Sakadóms að það var skipaður sérstakur umboðsdómari, sem kallaður er, til þess að fara með rannsókn og dómsmeðferð í þessu máli. Hann tók við þessu máli, hefur unnið í því og lagt í það ákaflega mikla vinnu og haft aðstoðarmenn við það. Hann tók þann hátt upp, sem ég býst við að sumir vilji telja réttan og mikið hefur verið talað um af hálfu fjölmiðla, að meðferð þessara mála þyrfti að fara meir fram fyrir opnum dyrum, skulum við segja, heldur en gert hefur verið. Nú er það svo samkvæmt reglum íslenskra laga auðvitað, að dómsmeðferð máls fyrir dómi fer fram í heyranda hljóði. En hins vegar hlýtur annað að gilda um rannsókn máls samkv. eðli málsins. En þessi umboðsdómari tók þann hátt upp að efna til blaðamannafunda og skýra frá því, hvernig hann teldi að rannsókninni miðaði áfram þá og þá, og þó auðvitað þannig að þær upplýsingar, sem gefnar voru, hlutu alltaf eðli málsins samkv. að verða ákaflega takmarkaðar. Síðan gerist það svo að hann ákveður að skrifa ríkissaksóknara bréf, eftir að hann hafði rannsakað málið alllengi, þar sem hann gerir að sjálfsögðu grein fyrir málinu og vafalaust þeim atriðum sem hann vill benda sérstaklega á. Það var missagt hjá mér hér síðast að hann hefði birt þetta bréf, hann birti ekki bréfið í heild sinni, en á blaðamannafundi skýrði hann að nokkru leyti frá efni þess, ábendingu hans um það að rannsóknin væri með tilteknum hætti takmörkuð. Þegar þetta var komið opinberlega fram og ríkissaksóknari svaraði svo þessu bréfi, þá lét hann fjölmiðlum í té afrit af bréfi sínu, þar sem hann féllst ekki á sjónarmið umboðsdómarans. Eftir það skrifaði umboðsdómari nýtt bréf til saksóknara, þar eð hann taldi m. a. að ríkissaksóknari hefði ekki skilið réttilega viss atriði í sínu bréfi. Það bréf er enn til athugunar hjá ríkissaksóknara og hann hefur ekki látið frá sér fara svar við því enn. Á því stigi eru þessi mál. Umboðsdómarinn hefur bent á að þessi rannsókn hefur orðið og mundi verða mjög kostnaðarsöm. Ég verð að segja það sem mína skoðun, að ég álít að það sé alls ekki hægt að horfa í það þó að þessi rannsókn sé kostnaðarsöm og verði kostnaðarsöm. Það verður að rannsaka þessi mál til botns. Og eins og ég gerði grein fyrir hér í umr. utan dagskrár, þá er það mín persónulega skoðun, - sem er ekkert nema mín persónulega skoðun, því það er algjörlega ríkissaksóknara að ákveða þetta, - að það eigi ekki að takmarka þessa rannsókn við neina tiltekna af þeim aðilum sem eru í kæru Seðlabankans, heldur eigi að ákæra og láta síðan dómstólana um það að sakfella eða sýkna. Það getur vel verið að niðurstaðan kynni að verða sú, að einhverjir af þeim yrðu sýknaðir. En ég hygg að það sé ómögulegt að eyða tortryggni í þessu máli nema það séu dómstólarnir sem fjalli um það og þeir skeri úr um það hverjir eru saklausir, ef einhverjir eru, eða hverjir hafi - ætti líklega að segja - haft heimildir þær fyrir hendi sem þeir telja að þeir hafi haft til að gefa út tékka. Hið formlega brot liggur, að ég held, raunverulega fyrir, að þessir aðilar hafa samkv. könnun Seðlabankans gefið út innistæðulausa tékka. En deilt kann að vera um það, hvort þeir hafi haft heimild til þess frá hlutaðeigandi viðskiptabanka að gefa út meira en þeir höfðu samkv. gögnum bankans heimild til. Það er því miður hætt við því að þessi rannsókn verði alllöng. Þetta er mjög umsvifamikið mál og hefur verið tekið til rannsóknar raunar á nokkru víðtækari grundvelli en upphafleg kæra Seðlabankans fjallaði um, að ég ætla. Ég get ekki upplýst þetta frekar og get ekki gefið annað svar við fyrirspurn hv. þm. en þetta, að á þessu stigi er málið hjá ríkissaksóknara og hann mun væntanlega áður en langur tími líður svara bréfi umboðsdómarans og leggja fyrir hann sín sjónarmið um rannsóknina. Umboðsdómari er auðvitað háður fyrirmælum ríkissaksóknara að verulegu leyti, en hins vegar auðvitað jafnóháður dómsmrn. eins og hver annar dómstóll og algjörlega sjálfstæður og fer með málið eins og reglulegur héraðsdómari mundi gera.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. þær upplýsingar sem hann hefur veitt þingheimi um það, hvernig svonefnt tékkamál eða ávísanamál er nú statt. Það kom fram hjá hæstv. ráðh. alveg réttilega, að umboðsdómarinn í ávísanamálinu skýrði fjölmiðlum frá málaleitun sinni til ríkissaksóknara um að takmarka nokkuð verkefni sitt sem umboðsdómara. Ég held að engum hafi getað hvarflað í hug né heldur hafi hvarflað í hug að það hafi vakað fyrri hinum ágæta umboðsdómara, svo að ég noti orð hæstv. dómsmrh., að takmarka rannsóknina þannig að hætta væri á því að einhver sekur aðili slyppi. Ég er hæstv. ráðh. algjörlega sammála um að málsmeðferðin má með engu móti verða þannig, að hægt verði eftir á að segja að einhverjum aðila hafi verið hlíft eða einhver sekur aðili hafi sloppið við nauðsynlega og sjálfsagða rannsókn. Hitt tel ég vera alveg óumdeilanlegt og alveg óyggjandi, að fyrir hinum ágæta umboðsdómara, svo að ég noti enn orð hæstv. dómsmrh., hafi vakað að málið þyrfti ekki að dragast á langinn úr hófi fram og verða eitt af eilífðarmálunum fyrir íslenskum dómstólum. Það, sem ég átti við með því að taka mér í munn orð eins og þau, að ríkissaksóknari hafi orðið sér til vanvirðu í þessu máli, er auðvitað það, að ekki þarf einu sinni löglærðan mann til þess að átta sig á því að ríkissaksóknari misskildi bréf umboðsdómarans alveg augljóslega. Ég endurtek: það þarf engan dómara, ekki einu sinni lögfræðing, það þarf ekki annað en heilbrigða skynsemi til þess að sjá að svar ríkissaksóknara við bréfi umboðsdómarans var út í hött - var hreinlega út í hött. Auðvitað er það ástæðan til þess að umboðsdómarinn svaraði aftur, og fyrri misskilningur ríkissaksóknara veldur því auðvitað hve lengi hann er nú að hugsa sig um. Það eru liðnar vikur síðan hann fékk seinna bréf umboðsdómarans, og enn hefur hann ekki svarað. Það er varla hægt að fá gleggri sönnun fyrir því, að fyrra bréfið var á misskilningi byggt, heldur en einmitt þessa staðreynd, enda endurtek ég: það þarf engan lögfróðan mann til að átta sig á því að fyrra bréfið var út í hött. Ég tel rétt, fyrst á annað borð er farið að ræða um þetta, að víkja örfáum orðum, - það skal vera mjög stutt, hæstv. forseti, - að því sem ég tel hafa hlotið að liggja að baki beiðni umboðsdómarans um að ríkissaksóknari takmarkaði verksvið hans. Ég endurtek, að engum, sem til þekkir, mun hafa dottið í hug, - enda mundi hæstv. dómsmrh. ekki hafa nefnt umræddan umboðsdómara „ágætan umboðsdómara“ ef honum dytti sjálfum í hug að það hefði vakað fyrir honum að takmarka rannsókn málsins í því skyni að hugsanlega yrði sekum manni hlíft. Hitt hefur auðvitað vakað fyrir honum, eins og ég sagði áðan, að gera ekki þetta flókna og stóra ávísanamál eitt af eilífðarmálunum, sem ég vil kalla, í íslensku réttarfari. Það er nóg orðið af slíkum hneykslismálum. Í því sambandi vil ég aðeins nefna eitt mál, - ég gæti nefnt mörg, - og það er skattamál Sigurbjarnar Eiríkssonar. Ég man ekki nákvæmlega hvað mörg ár eru liðin síðan dómur féll um það, að Sigurbjörn Eiríksson skuldaði ríkinu tugi millj. í ógreidda skatta, og hann hefur verið sekur fundinn um bókhaldsfals og aðra óreiðu. Mörg ár eru liðin síðan. Því var slegið föstu að Sigurbjörn Eiríksson skuldaði ríkissjóði 25–30 millj. kr., ef ég man rétt. Síðan hefur verðbólga magnast svo á Íslandi að þessar 25–30 millj. fara hvað úr hverju að verða smápeningar vegna dráttarins sem þetta mál hefur orðið fyrir í réttarkerfinu. Og enn fæst ekki botn í þetta skattamál Sigurbjarnar Eiríkssonar. Enn heldur hann á þessu ári áfram að græða á verðbólgunni. Gamla skuldin til ríkissjóðs vegna beinna lögbrota er orðin minni og minni með hverju árinu sem líður á undanförnum árum og verður nú minni og minni með hverjum mánuðinum sem líður. Það er m. ö. o. og hefur verið sérstakt hagsmunamál þessa dæmda aðila að málið dragist á langinn. Það er auðvitað þessi reynsla, - slík dæmi getum við nefnt mörg fleiri, - sem valdið hefur því, að umboðsdómari óskar ekki að eitthvað álíka gerist í hinu stórfellda ávísanamáli. Það er slíkt sem ekki er hægt að þola, og það er slíkt sem veldur því að mjög hefur dregið úr trausti almennings í landinu á dómskerfinu, því miður, segi ég, því að fátt er nauðsynlegra réttarríki, fátt er nauðsynlegra lýðræðisríki en einmitt að hægt sé að bera fyllsta traust til dómsmála. En það traust veikist þegar slíkt gerist eins og dómurinn í skattsvikamáli Sigurbjarnar Eiríkssonar, að dómfelldur aðili græði ár frá ári á því að halda málinu gangandi fyrir dómstólum. Auðvitað gerir enginn maður ráð fyrir öðru í réttarríki eins og Íslandi en að Sigurbjörn Eiríksson verði að endingu að greiða þann skatt sem hann hefur svíkið út úr ríkinu. Auðvitað kemur einhvern tíma að því, að hann greiði hann. En þróun mála hefur verið þannig, að þegar hann loksins greiðir hann, þá greiðir hann smábrot af því sem hann tók frá ríkinu, og slíkt má ekki endurtaka sig í ávísanamálunum.



Herra forseti. Ég vildi láta koma fram af minni hálfu stuðning við það frv. til l. um viðauka við lög um tékka, sem liggur fyrir þessari hv. þd. og er hér til umr. Það er engin spurning um það, að nauðsyn er á því að setja viðurlög við misferli á tékkum. Tékkaútgáfa hefur aukist stórkostlega í þjóðfélaginu á tiltölulega fáum árum og er orðin mjög umfangsmikil, svo ekki sé meira sagt, þannig að misferli á þessu sviði er auðvitað hættulegt fyrir eðlilegt viðskiptalíf og viðskipti, auk þess sem þessi notkun er svo almenn, að ef ekki er um að ræða sérstök viðurlög við misferli, þá síast þetta út í þjóðfélagið í stórum stíl. Það er alltaf spurning um það, hvernig á að beita refsingum, en mér sýnist að þær till., sem liggja fyrir í þessu frv., séu mjög skynsamlegar og meira en tímabærar. Þetta er ekki fyrsta frv. sem hæstv. dómsmrh. leggur fyrir Alþingi á tiltölulega stuttum tíma um bætur á réttarkerfi þjóðarinnar. Það má segja að hvert frv. reki annað í þessum efnum. Og ég fullyrði það og hygg að um það séu allir sammála, að núv. hæstv. dómsmrh. hefur verið mikilvirkari í þeim efnum að bæta réttarfar og sakamálameðferð heldur en nokkur annar dómsmrh. um áratugi, og fyrir það er ástæða til að votta honum traust. Það hafa orðið miklar umr. um dómsmálin á undanförnum mánuðum í fjölmiðlum og meðal stjórnmálamanna. Ég vil leggja áherslu á að í því moldviðri og þeim umr., sem um þetta hafa orðið, misjafnlega vandaðar, þá mega menn aldrei missa sjónar á því að sjálfstæði dómstóla er eitt af undirstöðuatriðum í lýðræðisríki og réttarríki. Eftir okkar kerfi og flestra lýðræðisþjóða er það svo, að dómarar eru settir til starfa á mismunandi hátt. Sums staðar eru þeir kosnir, eins og kunnugt er, og sums staðar skipaðir. Í því réttarkerfi, sem við byggjum á, og í þeim löndum, sem hafa svipað réttarkerfi og við íslendingar, eru dómarar yfirleitt skipaðir til starfa. Það má sjálfsagt deila um það hvor aðferðin sé skynsamlegri. Ég er þeirrar skoðunar að við búum við öruggara réttarkerfi í þessum efnum heldur en þær þjóðir sem kjósa dómara, og ég held að það séu miklu meiri líkur til þess þar sem dómarar eru kosnir, að pólitískar deilur verði um störf þeirra og þar af leiðandi minni starfsfriður fyrir dómara að vinna óháð og ótruflaðir að sínum vandasömu úrlausnarefnum. En um þetta má sjálfsagt deila. En sjálfstæði dómstóla er, eins og ég sagði áðan, geysilega þýðingarmikið undirstöðuatriði. Það eru þrír aðilar sem fara með ríkisvaldið í okkar landi skv. stjórnarskrá. Það er Alþ. sem fer með löggjafarvaldið og vill ekki láta það af hendi til neins annars aðila. Það er að vísu svo að ríkisstj. hefur bráðabirgðalöggjafarvald með höndum, eins og kunnugt er. En hím er þingbundin og Alþ. ræður því hverjir sitja í ríkisstj. hverju sinni, þannig að Alþ. hefur að sjálfsögðu óbein áhrif á handhöfn bráðabirgðalöggjafarvalds, elda verður að leggja slík lög fyrir Alþingi. Síðan er framkvæmdavaldið sem á að vera í höndum ríkisstj., eins og kunnugt er, en er í reynd að verulegu leyti í höndum Alþingis vegna þess að við búum við þingbundna stjórn. Þriðji aðilinn eru dómstólarnir sem eru sjálfstæðir og óháðir eða eiga að vera það í störfum sínum og óheillavænlegt ef aðrir ætla að fara inn á svið dómstóla hvað snertir meðferð mála, þó mer,n geti auðvitað gagnrýnt hana almennt séð. Ég er nægilega kunnugur meðferð bæði sakamála og almennra dómsmála til þess að gera mér grein fyrir því, að það er erfitt að ræða um einstök mál án þess að hafa kynnt sér meðferðinni til nokkurrar hlítar. Það er erfitt og ég ráðlegg engum að gera það of snemma. Það kunna að vera ýmsir málavextir sem valda því að menn líta öðruvísi á málin, eftir að menn hafa kynnt sér þau til hlítar, heldur en á að sjá án þess að þekkja þau vel. Varðandi þær umr., sem hér hafa farið fram, langar mig til að víkja örfáum orðum að hinn svokallaða tékkamáli sem hefur verið til meðferðar hjá dómstólum síðan í sumar. Ég vil ekkert um það dæma hvort það er langur tími eða stuttur. Ég hygg að það sé ekki langur tími miðað við umfang þess máls, eins og mér kemur það fyrir sjónir. Hv. 9. þm. Reykv., sem hóf máls ú þessu atriði, áfelldist í sinni frumræðu ríkissaksóknara fyrir afskipti hans af þessu máli, sem eru um það hvort hann vilji láta fella niður eða takmarka rannsóknina við ákveðin mál og rannsaka þá ekki önnur mál sem kært hefur verið út af. Um það fjallar þessi ágreiningur, að því er mér skilst. Í sinni seinni ræðu sagði hins vegar hv. 9. þm. Reykv. að hann væri hiklaust fylgjandi því að öll mál fengju meðferð og dóm. Það fer ekki heim og saman að takmarka rannsóknir og láta niður falla meðferð og dómsálagningu ákveðinna mála, kannske margra, annars vegar og svo hins vegar að vilja fá rannsókn allra mála, sem kærð eru, og enn fremur dómsniðurstöður. Ég held að það sé ótæk málsmeðferð að fella niður eða ljúka ekki meðferð mála, sem kærð hafa verið og það sé enginn annar kostur, þegar þannig stendur á, heldur en að bæta við mannafla til þess að ljúka rannsókninni. Það er alltaf álitamál hvað á að leggja mikla áherslu á hraðann í málum. Það er sjálfsagt hægt að skipta þessu og leggja til meiri vinnukraft. Það er álitamál hvað á að leggja mikla áherslu á að bæta við mannskap til þess að ljúka málsmeðferð og dómsálagningu. Ég fyrir mína parta tel að það sé ekki neinn annar kostur fyrir hendi í þessu efni heldur en að rannsaka málin. Þau eru sjálfsagt mjög mörg, eftir því sem manni skilst, og eflaust mismunandi að málavöxtum, ekki efast ég um það. Sumir hafa eflaust málsbætur, aðrir hafa þær ekki og allt þar á milli. En mér sýnist enginn annar kostur í þessu efni en að rannsaka málin og leggja síðan dóm á þau. Síðan er hægt að áfrýja til Hæstaréttar. Það er gangur málanna og það er þá áreiðanlega Hæstiréttur sem sker úr um að lokum, hver er sekur og hver er sýkn, og einnig um það, hvort málsmeðferð hafur verið eðlileg eða hvort ástæða er til að vísa málum heim í hérað á nýjan leik til frekari rannsóknar og dómsálagningar. Ég held að það sé meira en vafasamt að hefja umr. á Alþ. um mál eins og þetta, sem er á - ég vil segja eðlilegu rannsóknarstigi. Ég get ekki séð að það sé í þessu neitt óeðlilegt sem gefi tilefni til að hefja miklar umr. og gagnrýni, eins og sakir standa. Það vill nú svo til að ég þekki persónulega þá dómara sem hér eiga hlut að máli, vegna þess að ég var málflutningsmaður um langan tíma hér í borginni. Þetta eru báðir ágætir menn, bæði umboðsdómarinn í málinu og ríkissaksóknari, og ég held að hvorugur þeirra vilji vamm sitt vita í sambandi við embættisstörf. Ég tek því ekki undir það, að það sé ástæða til þess að hallmæla þeirra störfum hér á Alþ., og ég sé ekki að það hafi gefist tilefni til þess. Í raun og veru er enginn bær um að dæma um það til fullrar hlítar nema Hæstiréttur eða þá aðrir aðilar sem geta kafað ofan í þessi flóknu og margþættu mál og kynnt sér meðferðina og síðar dómsálagningu. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram og er ekkert nýtt og raunar allir eru sammála um, að það sé nauðsynlegt að hraða meðferð mála og leggja dóm á þau svo fljótt sem unnt er. En ég vil þó taka það fram, að það má ekki í þessum efnum leggja svo mikla áherslu á hraða dómsmála að hætta sé á því að sýknir menn verði sakfelldir. Það verður að gefast nægur tími til þess að rannsaka málin vandlega að öllu leyti einnig að tryggja að menn, sem eru raunverulega sekir, verði ekki sýknaðir vegna þess að mál eru ekki nægilega rannsökuð og það gefst ekki nægur tími til að athuga málið. Ég vil vara við því. Í þessu sérstaka máli, tékkamálinu, sem hefur verið mjög til umræðu í fjölmiðlum, er sem sagt spurningin þessi, hvort það eigi að takmarka rannsóknina og dómsálagningu við ákveðin mál og sleppa öðrum eða hvort á að ljúka öllum málunum. Það er alveg augljóst mál og ég er eindregið fylgjandi því og tek undir það, sem hér hefur komið fram, raunar hjá báðum hv. þm., hæstv. dómsmrh. og hv. 9. þm. Reykv., að það eigi og beri að rannsaka öll málin og leggja á þau dóm en ég er viss um, að það tekur mikinn tíma, sjálfsagt langan tíma, því að þetta er kannske hundruð og e. t. v. þúsundir mála. Ég veit að vísu ekki hve mörg mál einstaklinga er hér um að ræða, en eflaust gífurlegan fjölda tékka, þannig að það tekur áreiðanlega sinn tíma, og ég sé engan annan kost, ef menn vilja hraða þessu meira, heldur en að setja í það meiri mannafla. Ég vil hins vegar ekki leggja neinn dóm á það hvort ástæða er til þess. Það má vera að svo sé. En þó að það sé nauðsynlegt að ræða um dómstólana og dómskerfið hér á Alþ. öðru hvoru, þá vil ég samt vara við því að haldið sé uppi óréttmætri gagnrými á störf dómstólanna í landinu almennt, vegna þess að það er talsvert hættulegt fyrir einn handhafa ríkisvaldsins, Alþingi, að grafa undan eða stuðla að því að grafa undan trausti almennings almennt á dómstólum í landinu. Það er eflaust þannig, að það eru ýmsir dómarar, sem eru ekki starfi sínu vaxnir. Svo er á fleiri sviðum. En það eru líka mjög margir og áreiðanlega langflestir, sem eru fullkomlega starfi sínu vaxnir og vinna af samviskusemi að sínum málum, þ. á m. meðferð dómsmála og dómsálagningu. Og ég vil vara við því að þyrla upp hér á Alþ. of miklu ryki eða stofna til mikilla umr. um málefni sem eru á eðlilegu rannsóknarstigi, eins og ég tel að tékkamálin séu, miðað við það hvað ég held að þau séu mikil að umfangi. Ég tel að það sé ekki líklegt til að auka veg Alþ. að ræða um þessi málefni hvatvíslega og án þess að umr. séu virkilega rökstuddar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í að ræða það frv. sem hér er til umr., einfaldlega vegna þess að mér gefst kostur á að athuga það og fjalla um það í þeirri n. sem þessu frv. verður væntanlega vísað til, allshn. Nd. Ég get sagt eins og fleiri hér, að ég get stutt efni frv., en þó vil ég benda mönnum á, að þó svo að það verði að lögum, þá er ekki þar með sagt, því miður, að ávísanamál okkar færist eitthvað til betri vegar. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að hér er um tvíþætt vandamál að ræða. Annars vegar það, að almenningur, þ. e. a. s. fólk sem hefur tékkhefti og notar það til þess að borga matarreikninga, rafmagnsreikninga og önnur útgjöld síns heimills, fari nokkur hundruð eða þúsund kr. yfir á ávísanareikningi og sæti þungum kárínum fyrir. Hitt vandamálið, sem er jafnvel öllu alvarlegra, er þegar einstakir svokallaðir framkvæmdamenn geta leikið sér að því að spila á þetta kerfi, þennan anga bankakerfisins, og bera sjálfir úr býtum milljónir eða hundruð þús. í hagnað. Menn t. d. eins og landsfrægur athafnamaður í Keflavík, svo eitt dæmi sé nefnt, brjótast ekki vopnaðir inn í banka og skipa útibússtjóra eða bankastjóra eða bankaráði að afhenda sér fé bankans og hóta þeim hörðu ef ekki fari svo. Síður en svo. Þessi maður gengur inn um dyr bankans eins og hver annar viðskiptamaður hans og fær síðan afgreiðslu sem almenningur fær ekki. Það má vel vera að það dugi eitt út af fyrir sig, að þá sjaldan kemst upp um slíka athafnamenn, þá verði þeir látnir sæta hörðum sektum. En mér er spurn: Hvernig geta slíkir menn ástundað slíka hluti einir ef bankakerfið, útibússtjórar, bankastjórar, bankaráðsmenn og aðrir slíkir mæta þeim með sömu tökum og þeir mæta almenningi? Skyldi ekki einhvers staðar vera pottur brotinn ef einn og sami maðurinn getur gengið aftur inn í sama bankann ár eftir ár, hversu marga dóma fyrir fjársvik sem maðurinn hefur á bakinu og sífellt orðið uppvís að því að hafa notað velvild viðkomandi banka til þess að hafa fé út úr bankanum eða öllu heldur sparifjáreigendum sem eiga fé bankans. Þau ákvæði, sem um er að ræða í þessu frv., eru ekki að mínu viti fallin til þess að lagfæra þetta. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að enginn einn einstaklingur, hvort sem hann heitir Jósafat Arngrímsson eða hvaða öðru nafni sem hann nefnist, getur æ ofan í æ og ár eftir ár gengið inn í bankastofnanir og haft úr úr þessum stofnunum stórfé öðruvísi en að einhvers staðar sé pottur brotinn í eftirlitskerfinu. Það er orðið harla undarlegt þegar það virðist vera unnt og ekki aðeins unnt, heldur tiltölulega auðvelt fyrir menn, sem hvað eftir annað hafa orðið sannir að sök um að misnota bankakerfið, að eiga allra manna greiðastan aðgang inn í þetta kerfi aftur. Þó ekki sé vitað mikið enn þá um niðurstöður þeirra rannsókna sem fram hafa farið í hinu svokallaða ávísanamáli, þá er þó það vitað að meðal þeirra manna, sem þar eru taldir vera í sök, eru menn sem aftur og aftur voru búnir að brjóta af sér gagnvart þessum bönkum, en bankarnir aftur á móti hleypt inn á sig aftur og aftur. Það getur vel verið að hægt sé að lagfæra þetta með að refsa þeim, sem undir ávísunina hafa skrifað. En getur ekki líka verið að þeir, sem taka slíka menn í viðskipti aftur og aftur hjá ríkisbönkum, séu í einhverri sök sjálfir líka? Hv. þm. Tómas Árnason talaði mikið áðan um það moldviðri sem þyrlað hefði verið upp í dómsmálunum. Það má vel vera að sumir vilji kalla þetta moldviðri, þetta umtal sem orðið hefur um dómsmálin á undanförnum árum og mánuðum. En ég vil aðeins minna þennan hv. þm. á það yfirlit sem hæstv. dómsmrh. gaf úr ræðustól í umr. utan dagskrár hér í gær eða í fyrradag, í gær minnir mig að það hafi verið. Þá taldi hann upp hvert stórmálið á fætur öðru til þess að skýra Alþ. frá hvernig staðan væri í þessum málum. Hvers vegna gerði dómsmrh. þetta? Var hæstv. dómsmrh. að þyrla upp eintómu moldviðri héðan úr ræðustól? Nei, aldeilis hreint ekki. Hann var að rekja mál sem hafa verið rakin í blöðum, í útvarpi og manna á milli, - mál sem vissulega hafa gerst á undanförnum mjög fáum mánuðum. Ég vil minna þennan hv. þm. á að það voru talsvert mörg mál á þessum lista, sem hæstv. dómsmrh. las upp hér úr ræðustól í gær eða fyrradag, sem höfðu bæst á þennan lista frá því að dómsmálin voru siðast til umræðu hér á Alþ., og ekki eru þessi mál tilbúin af vondum blaðamönnum eða óheiðarlegum skriffinnum. Þetta eru staðreyndir sem við vitum um. Um þetta hefur verið talað. Þetta ástand hefur verið gagnrýnt. Það hefur verið stutt dæmum og tilvitnunum. Þessi mál eru til, þau eru til umfjöllunar, eins og kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh., þannig að hér er ekki um tilbúning að ræða, heldur hluti sem eru að gerast. Og þegar hægt er að styðja gagnrýni með slíkum dæmum eins og hæstv. dómsmrh. nefndi sjálfur, þá er ekki hægt að fullyrða, eins og hv. þm. gerði, að hér sé aðeins um moldviðri að ræða. Við skulum bara fara yfir þessi stóru mál. Það er Klúbbmálið. Það er þetta svokallaða Geirfinnsmál. Það er ávísanamálið. Það er mál Guðbjarts Pálssonar. Það er mál Grjótjötuns. Það er mál Alþýðubankans. Þannig er hvert málið á fætur öðru sem hefur komið upp núna á síðustu mánuðum og örfáum árum og allt of mörgum meðal almennings virðist að dómskerfið ráði hreinlega ekki við. Ég vil minna hv. þm. Tómas Árnason á það, sem hann var að tala um hér áðan, að það ætti að rannsaka og kafa ofan í öll atriði mála og hvergi neitt að spara til þess að það yrði gert. Ég mundi gjarnan vilja fá stuðning þessa hv. þm. þegar ég bendi á það t. d. varðandi eitt þessara mála, að það barst ósk frá skattrannsóknarstjóra í sambandi við Klúbbmálið um að rannsókn þess næði aftur til ársins 1966. Á þá ósk var ekki fallist. Rannsókn Klúbbmálsins náði ekki nema 11/2 ár aftur í tímann. Það barst einnig ósk um að það yrði rannsakað, hvort um brot á bókhaldslöggjöf og um brot á hlutafélagalögum hefði verið að ræða. Mér er ekki kunnugt um að það hafi verið rannsakað. Þá barst einnig ósk um að athugað yrði hvernig stæði á því að ýmsir tilteknir einstaklingar hefðu fengið frá þessu fyrirtæki stórar fjárhæðir í greiðslu án þess að hægt væri að sjá að þessir einstaklingar hefðu getað unnið eitt eða neitt fyrir þetta fyrirtæki. Það var ekki heldur rannsakað. Þá kom einnig fram ósk um að athugað yrði hvernig á því stæði að það voru ekki til neinir launamiðar frá þessu fyrirtæki til ýmissa starfsmanna, eins og hljómsveita sem höfðu starfað fyrir þetta hús árum saman. Hvernig stóð á því að t. d. skattayfirvöld höfðu aldrei látið sér til hugar koma að athuga að það þrifist líklega ekkert danshús án þess að hljómsveit léki þar? Mér er ekki kunnugt um að þetta hafi verið rannsakað. Ég vil því gjarnan óska eftir því, að hv. alþm. Tómas Árnason taki undir gagnrýni með mér og fleirum um þetta. Og þó að búið sé að dæma í hluta af þessu svokallaða Klúbbmáli, þ. e. a. s. í því máli, sem rannsóknin hefur tekið til, þá vil ég alls ekki fallast á það með hæstv. dómsmrh. að þar með sé búið að ljúka bæði rannsókn, ákæru og dómsfellingu í Klúbbmálinu, vegna þess að ekki hefur nema hluti málsins verið tekinn til rannsóknar og ekki einu sinni nema hluti þeirrar rannsóknar sem um var beðið af skattrannsóknarstjóra, og vitna ég í því sambandi til skriflegrar skýrslu frá Hallvarði Einvarðssyni sem ég las upp á Alþ. í fyrra, þar sem þetta kemur fram. Hins vegar held ég að það hafi ekki verið þetta sem hafi vakað fyrir umboðsdómaranum Hrafni Bragasyni í sambandi við bréf hans til Þórðar Björnssonar, - síður en svo að það hafi verið að hann hafi ætlast til þess að einhverjir ákveðnir einstaklingar, sem ástæða væri til þess að rannsaka og kæra hefði borist á frá Seðlabankanum, yrðu felldir út úr rannsókninni. Það, sem glögglega kom fram hjá umboðsdómaranum, var m. a. það, að þarna höfðu verið teknir til athugunar mörg þús. tékkar. Allshn. Nd. fór fyrir nokkru í heimsókn í húsakynni Sakadóms. Í einu herbergjanna þar hafði umboðsdómarinn aðsetur. Þar voru fjallháir bunkar af ljósritum af ávísunum sem vörðuðu málið að einhverju leyti. Tugir þúsunda einstakra ávísana. Umboðsdómarinn hafði lokið frumrannsókn málsins, farið yfir allar þessar ávísanir, allar þessar tugþúsunda færslur. Hann óskaði eftir því, þegar hann taldi þeirri frumrannsókn lokið, sem er eðlilegt og sjálfsagt undir slíkum kringumstæðum, að saksóknari ríkisins tæki ákvörðun um hvernig framhaldsrannsókn skyldi hagað, þ. e. a. s. að hvaða þáttum sú rannsókn ætti fyrst og fremst að beinast, t. d. ekki að því að leita uppi þær þúsundir eða alla vega þá mörg hundruð einstaklinga sem með einhverjum hætti kynnu að hafa komið nálægt einhverjum af þessum mörg þúsund ávísunum sem þarna höfðu sjálfsagt farið í gegnum hendur margra manna og ýmsir, bæði einstakir verslunareigendur, eigendur þjónustumiðstöðva og hinir og þessir einstaklingar hefðu e. t. v. einhvern tíma skrifað aftan á sem ábekingar. Það var þetta, sem umboðsdómarinn var að óska eftir, að þurfa ekki að eyða bæði fé ríkisins og tíma sínum og fjölmargra annarra ríkisstarfsmanna til að hlaupa eftir slíku. Hann var að óska eftir að Þórður Björnsson tæki ákvörðun um hvernig framhaldsrannsókn málsins skyldi hagað þar eð frumrannsókn væri lokið. Þá ákvörðun hefur ríkissaksóknari ekki tekið enn, eins og hæstv. dómsmrh. sagði, og það, hversu mikinn tíma hann þarf eða virðist þurfa til þess að kynna sér gögn frumrannsóknarinnar, sem ekki virtist að hann hefði kynnt sér þegar hann skrifaði sitt bréf, eins og fram kom í svari umboðsdómarans, bendir til að það þurfi talsverða vinnu og fyrirhöfn af hans hendi til að setja sig inn í málið að lokinni frumrannsókn og taka ákvörðun um hvernig framhaldsrannsókn yrði farið. Það er ýmislegt annað sem menn verða að gera sér grein fyrir, t. d. í sambandi við þetta margumtalaða Klúbbmál, þó ég ætli nú ekki að fara að þreyta menn með því að halda langa ræðu þar um. En það er eins með það mál og flestöll önnur, eins og ávísanamálið og annað slíkt, að það þarf tvo til. Upphaf hins svokallaða Klúbbmáls var það, að tveir rannsóknarlögreglumenn urðu þess varir að um var að ræða flutninga á áfengi að næturlagi frá útsölu Áfengisverslunar ríkisins hér í bænum og til veitingahússins Klúbbsins, og þessir flutningar áttu sér stað að næturlagi, í því skyni að þetta veitingahús gæti dregið undan söluskatt af seldu áfengi. Birt hefur verið ákæra á hendur forráðamönnum Klúbbsins fyrir þetta framferði. Þeir munu sjálfsagt með tíð og tíma - guð veit hvenær það verður - taka út sína refsingu fyrir þetta. En skyldu þeir nú hafa brotist inn í Áfengisverslun ríkisins til þess að leika þennan leik? Nei, hreint ekki. Hverjir voru það sem gerðu starfsmönnum Klúbbsins fært að stunda þessa iðju? Hverjir voru það sem gerðu starfsmönnum Klúbbsins fært að stunda óleyfilega flutninga á áfengi frá ríkisverslun að næturlagi? Það voru starfsmenn þessarar sömu ríkisverslunar, og mér er ekki kunnugt um að þeir hafi sætt ákæru enn né heldur að þeim hafi verið vikið úr starfi, hvað þá að þeim hafi verið vikið úr starfi á meðan rannsókn stóð yfir á Klúbbmálinu, hvað þá að þeir hafi verið sviptir helmingi launa sinna.



Herra forseti. Ég held að það hafi gætt nokkurs misskilnings hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, þegar hann var að ræða um tékkamálin, misnotkun tékka. Ég held að hann hafi ekki veitt nægilega athygli þeim inngangsorðum sem ég mælti hér. Það hefur engum dottið í hug að með þessu eina litla frv. væri komið í veg fyrir misnotkun tékka, heldur tók ég skýrt fram að það væri einn þáttur í því að reyna að koma í veg fyrir þá óreiðu sem ríkt hefur í tékkamálum. Höfuðatriðið er auðvitað nýjar efnisreglur. Þær hafa verið settar af þeirri samstarfsnefnd sem um þetta hefur fjallað, og þær reglur eru þannig, að þær eru mjög strangar að ýmsu leyti. Það er t. d. ákveðið þar, að það eigi að loka strax reikningi þess sem gefið hefur út innistæðulausan tékka á sinn reikning. Undir skuldbindingu þess eðlis hafa allir bankarnir skrifað. Það á þess vegna alls ekki að geta komið fyrir að það gerist sem hv. þm. var að segja að hefði átt sér stað að undanförnu og ég vil alls ekki leggja neinn dóm á hvort hefur átt sér stað eða ekki. Það eru hans orð sem þar um eru, að menn hafi getað gengið inn, eins og hann gerði grein fyrir, og fengið æ ofan í æ nýjar heimildir til þess að gefa út tékka. Það á sem sagt að vera komið í veg fyrir það eða a. m.k. á að stuðla að því að slíkt geti ekki átt sér stað framvegis vegna þeirra reglna sem nú hafa verið settar um þetta af þeirri n. sem fjallað hefur um þetta. Ég tel þær reglur spor í rétta átt. Ég neita því hins vegar ekki, að ég persónulega hefði viljað fara enn strangar í sakir. Ég persónulega hefði viljað leggja ríkari ábyrgð á hlutaðeigandi viðskiptabanka. Um það náðist ekki samkomulag í þessari n. og var þá sæst á þetta, af því að það var þó talið spor í rétta átt. Ég álít að það, sem hefði átt að koma til þess að loka algerlega fyrir misnotkun í þessu efni, hefði átt að vera það að leggja ábyrgð á viðskiptabanka sem hefur viðskiptamann sem misnotar tékka og gefur út innstæðulausa tékka. Þá hefðu viðskiptabankarnir fyrst farið að sýna verulega varkárni í þessum efnum. Það er engin ástæða til þess að allir, hver og einn, séu að flagga með tékkahefti. Það er ekki nokkur vafi á því, að notkun tékka hér var komin og er komin í algert óefni. Tékkar eru nauðsynlegir í viðskiptum. En sú notkun þeirra, sem hér hefur átt sér stað að undanförnu, er alveg óviðeigandi. Því miður eru það bankarnir sjálfir sem hafa talsvert hvatt til aukinnar tékkanotkunar að undanförnu, og ríkið gefur út sína tékka, greiðir með tékkum og eins opinberar stofnanir í stað þess að greiða laun út í peningum. Þetta getur verið handhægt og þótt nauðsynlegt í viðskiptum, en það má ekki ganga of langt í þessu efni. Ég vona að með þessu sé leiðréttur þessi misskilningur sem kom fram hjá hv. þm., að það væri ekkert nema þetta frv. sem um væri að ræða og ætti að koma tékkamálum í betri farveg en verið hefði að undanförnu. Þetta er aðeins einn þáttur. Og það er með þetta eins og refsingar alltaf, að þær koma í sjálfu sér á vissan hátt of seint vegna þess að þær koma ekki til greina fyrr en eftir að brotið hefur verið framið. En þær hafa sín almennu varnaðaráhrif, og einhver áhrif í þá átt ætti samþykkt þessa frv. að hafa. Þetta er ekki stórt frv. og ekki stórt mál og ekki ástæða til þess að eyða mörgum orðum um það. En ég þyrfti að tala svolítið meira við hv. þm., en hann hefur vikið sér frá. Þá ætla ég fyrst að segja það, að hann hefur farið húsavillt þegar hann var að ræða um hvernig búið væri að umboðsdómara í einu herbergi Sakadóms. Ég veit ekki betur en að umboðsdómarinn hafi haft til afnota húsnæði í Lögreglustöðinni í Reykjavík.  Ég tel ekki ástæðu til þess í þessu sambandi að fara að ræða hér um önnur dómsmál þó að það hafi verið gert hér. Það verður þó ekki komist hjá því að leiðrétta að nokkru það sem fram kom hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, sem virtist sérstaklega fróður um það mál sem hann kallar Klúbbmál, miklu fróðari en ég. Hann sagði að það hefði verið kært yfir því að áfengisflutningar hefðu átt sér stað í þetta hús að næturlagi, það hefði verið neitað að rannsaka slíkt, slíkt hefði ekki verið rannsakað. Það var rannsakað.  Ég held að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson ætti að kynna sér betur og lesa aftur og kannske í þriðja skipti minnisgrein vararíkissaksóknara, áður en hann fer að vitna í hana með þeim hætti sem hann gerði hér áðan. Ég verð að segja að það er vægast sagt óviðeigandi þar sem hann vildi halda fram að vararíkissaksóknari hefði talið tiltekin atriði sem ekki hefðu verið rannsökuð.

Hann taldi upp ákveðnar óskir sem mér er ekki kunnugt um að hafi verið farið eftir við rannsókn málsins.

Já, það er áreiðanlegt að þessi hv. þm. þarf að kynna sér þetta mál betur, þó að hann sé orðinn talsverður sérfræðingur í því, þá þarf hann að kynna sér það betur. Og ég hygg að hann hefði gott af því. Það er ákaflega vafasamt að vera hér í sölum Alþ. með órökstudda sleggjudóma eins og hann var með um þetta atriði. Það var ekki ákært nema út af þessum atriðum. Málið var þó rannsakað mjög ítarlega og gaumgæfilega og frá öllum hliðum, þannig að ég hygg að það þurfi ekki að vera með neinar getsakir í því efni, að þetta mál hafi verið tekið einhverjum öðrum tökum en önnur hliðstæð mál. Niðurstaðan var líka sú, að það var ekki dæmt nema fyrir þetta, bókhaldsóreiðu og vanskil eða vantalinn söluskatt. Ef dómur hefði talið að einhver önnur atriði hefðu átt að koma þarna til greina, þá geri ég ráð fyrir því að sakadómur hefði bent á það. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara að ræða þetta einstaka mál hér, því að mér finnst það ekki eiga við og alls ekki með þeim hætti sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði áðan. Ég held að það væri ákaflega æskilegt að hv. þm. færu varlega í að nafngreina menn og bera þá sökum á Alþ. Það er annað hvað menn geta leyft sér í blöðum. En það er nú einu sinni svo, að hér á að vera mikið málfrelsi, og það er ekki hægt að sækja menn til sákar fyrir það sem þeir ræða hér á þingi, nema tiltekin skilyrði séu fyrir hendi. Og það mikla málfrelsi, sem þm. er veitt, er auðvitað veitt í því trausti að þeir misnoti það ekki til árása á einstaka menn utan þings. Ég held að þau mál, sem ég taldi upp hér á dögunum, verði ekki kölluð nein eilífðarmál. Ég held að það verði ekki talið að rannsókn eða dómur í neinu þeirra hafi hingað til tekið óeðlilega langan tíma, nema þá í tveimur: hinu svokallaða Jörgensensmáli og Vátryggingafélagsmáli. Ég held að megi segja um hin, að þau hafi verið unnin með alveg eðlilegum hætti. Hitt er aftur á móti athyglisvert atriði, sem hv. 9. þm. Reykv. vék að, og það er að menn kæmust upp með að draga greiðslur meira en góðu hófi gegndi með því að mál fyrir dómstólum tækju óeðlilega langan tíma. Þetta er gagnrýni sem ég vil heyra og gæti tekið undir. En þetta er gagnrýni sem á frekar við um önnur mái en sakamál. Það er alveg áreiðanlegt. Þess vegna hef ég alltaf lítið svo á, að ef menn vildu í alvöru gagnrýna meðferð dómsmála hér á landi, þá væru það nú e. t. v. önnur svið dómsýslunnar, sem væri meiri ástæða til að gefa gaum að, heldur en meðferð sakamála. Án þess að ég ætli að fara að ræða það hér, þá er það bæði í almennum einkamálum og eins í skiptaréttarmálum, að þar á sér stað meiri dráttur en æskilegt væri. Því valda ýmsar ástæður sjálfsagt. En það er vissulega ástæða til þess að reyna að breyta til í þeim efnum og bæta réttarfarið að því leyti til. En ég skal nú ekki ræða frekar um dómsmálin almennt eða um þessi sérstöku mál sem hér voru, að ég tel alveg að nauðsynjalausu, dregin inn í umr. um þetta litla frv. sem hér liggur fyrir. Ég held að það sé eðlilegra, ef menn vilja, og til þess er ég tilbúinn hvenær sem er, að taka hér almennt upp umr. um meðferð dómsmála, bæði fyrr og síðar. Ég er dálítið kunnugur t. d. hæstaréttardómum sem hafa verið dæmdir hér á síðustu 30–40 árum. Það mætti fara yfir þá og athuga ýmislegt í því sambandi, hvort það hefur orðið meiri eða minni dráttur nú en áður á málum, hvort það hafi ekki átt sér stað einhver fjársvikamál á þeim tíma o. s. frv., o. s. frv. Ég ætla ekki að fara að leggja mig niður við að rekja það, hverjir hafa verið riðnir við þau á fyrri tímum, það læt ég öðrum eftir. En það er vissulega svo, að ég skal ekki skorast undan því að taka upp almennar umr. um dómsmál, og það er sjálfsagt ágætt að hreinsa til í því efni. En þær umr. eiga ekki heima í sambandi við þetta litla mál. Ég vil svo segja það, að það er ekki á mig að deila fyrir það að söluskattur er ekki innheimtur. Ég hef ekki með innheimtu á honum að gera. Það eru aðrir, eins og ég veit að hv. 9. þm. Reykv. er ljóst.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er sú að hv. 8. landsk. þm. datt nú ofan í sömu vökina og ég er búinn að detta ofan í fyrr á þessu ári. Hann fullyrti að vissir flutningar á áfengi hefðu átt sér stað frá Áfengisversluninni að næturlagi. Það var skrifað nokkuð mikið um það í blöðin í byrjun síðasta árs, að slíkir flutningar hefðu átt sér stað. Ég skrifaði síðar um þetta mál og hélt að hér væri rétt frá sagt, og í minni grein kom fram að umræddir flutningar hefðu átt sér stað að næturlagi. En ég fékk það strax upplýst, sem ég síðan leiðrétti að þessir flutningar hefðu átt sér stað á venjulegum afgreiðslutíma, þegar a. m. k. meiri háttar áfengispantanir eru afgreiddar. Ég held líka að sá maður, sem fyrstur varð til að halda þessu fram í blöðunum og endurtaka það nokkuð oft, sé nú búinn að leiðrétta það, eða mig minnir að ég hafi séð það í grein eftir hann. Þá er það hins vegar framhaldið af þessum áfengisflutningum úr Áfengisversluninni í Klúbbinn. Hér var um að ræða áfengi sem ekki var merkt sérstaklega að færi til veitingahúsa, og þess vegna gat hér verið um grunsamlegan flutning að ræða, eins og líka kom í ljós. Það voru fyrstu viðbrögð forstjóra Áfengisverslunarinnar og fjmrh., sem þá var Halldór E. Sigurðsson, að láta þá tvo menn, sem afgreiddu þetta áfengi í Áfengisversluninni, hætta störfum og setja málið í sérstaka rannsókn. Það lágu ekki fyrir svo þungar sakir þá að það þætti ástæða til að láta þetta ganga til dómstólanna, en hins vegar voru tveir menn settir til að rannsaka málið. Ég held að ríkisendurskoðandi hafi verið annar þeirra og hinn hafi verið Guðmundur Ingvi Sigurðsson lögmaður. Meðan þessi rannsókn fór fram tóku umræddir starfsmenn Áfengisverslunarinnar ekki nema hálf laun, eins og venja er undir slíkum kringumstæðum. Niðurstaða þessarar rannsóknar leiddi í ljós að ekki var talið að hér hefði verið um saknæmt athæfi að ræða, vegna þess að starfsmönnunum hefði ekki endilega þurft að vera kunnugt um hvert þetta áfengi fór. Og samkv. þessum niðurstöðum fengu þeir störf sín aftur. Þetta hygg ég að sé hið rétta í málinu og þess vegna hafi verið ástæðulaust af hv. 8. landsk. að blása þetta mál út eins og hann gerði hér. Það kom fram í máli hv. þm. að það væri rangt að það hefði verið vakinn nokkur úlfaþytur í sambandi við viss dómsmál að undanförnu. og í þeim efnum vitnaði hann til ræðu dómsrh. hér í fyrradag. Ég held að það megi einmitt draga þá ályktun af þeirri ræðu, að það hafi verið vakinn sérstakur úlfaþytur um viss mál. Dómsmrh. minntist ekki á nema um 10 mál. En við vitum að nú eru fyrir dómstólunum í landinu ekki hundruð mála, heldur þúsundir mála og mörg þeirra alveg eins stór að vöxtum og þau mál sem nú er verið að fjalla um. Og svo hefur verið á undanförnum árum líka. Það hafa á hverjum tíma verið fyrir dómstólum hundruð eða jafnvel þúsundir mála án þess að það hafi verið vakinn slíkur styrr um þau í blöðunum eða öðrum fjölmiðlum. En þessi mál, sem ráðh. gerði að umtalsefni, hafa sérstaklega verið tekin út úr, þau hafa verið gerð að sérstöku árásarefni á einstaka menn, einstaka flokka og einstaka dómara, vegna þess að það hefur verið álitið að með því að gera þau sérstaklega að umtalsefni væri hægt að ná í vissa menn. Önnur mál, sem eru alveg eins mikilsverð og alveg eins hefur dregist að rannsaka, hafa verið látin liggja í þagnarþey. Þetta er vegna þess að hér er ekki um að ræða að það sé einhver sérstök réttlætiskennd sem hafi knúið menn til þess að hafa þennan málflutning uppi, heldur hefur tilgangurinn verið fyrst og fremst að reyna að ná í vissa menn og vissan flokk. Það er ekki ófróðlegt í þessu sambandi að rekja þá baráttu sem Alþfl. hefur háð frá fyrstu tíð í réttarfarsmálum. Það er hægt að gera það í tiltölulega stuttu máli. Ég held að frá fyrstu baráttuárum Alþfl. sé ekki hægt að finna nema ein afskipti sem hann hefur haft af réttarfarsmálum og ég hygg mjög veruleg, en þau beindust öll að því að vernda rétt einstaklingsins gagnvart kerfinu, gagnvart dómstólunum og gagnvart þjóðfélagsvaldinu. Það var að halda fram rétti hins minni máttar. Það var þetta sem einkenndi afskipti Alþfl. af réttarfarsmálum á hans fyrstu starfsárum eða starfsáratugum. Seinna fór svo að Alþfl. lét þessi mál ákaflega afskiptalítil. Flokkurinn átti sæti í ríkisstj. um 15 ára skeið, frá árinu 1956–1971. Ég held að það sé ekki hægt að benda á eitt einasta dæmi þess að á þeim tíma hafi flokkurinn haft neina forystu í réttarfarsmálum eða gert neitt til þess að koma á betri skipan í þeim efnum. Ég held miklu frekar að þeir menn, sem þá fóru með dómsvaldið, hafi oft og tíðum mætt tregðu hjá samstarfsflokki sínum varðandi fjárveitingar til dómsmálanna, hann hafi átt sinn þátt í því að ýmsar till., sem t. d. Bjarni Benediktsson og Jóhann Hafstein höfðu uppi sem dómsmrh., náðu ekki fram að ganga. Við skulum segja að þetta kunni að stafa af því, að flokkurinn hafi þá verið í stjórn og ætlað samstarfsflokknum að sjá meira um þessi mál og hann hafi haft meiri áhuga á því að koma sínum málum fram. En þá hefði kannske frekar mátt búast við því, að þegar flokkurinn komst í stjórnarandstöðu hefði áhugi hans vaknað í þessum málum, eins og oft vill verða þegar flokkar komast í stjórnarandstöðu, að þeir taka sig á og taka þá upp ýmis mál sem þeir hafa ekki sinnt áður. En slíku var ekki til að dreifa um Alþfl. Ef við lítum í stuttu máli yfir þingsöguna síðan Alþfl. komst í stjórnarandstöðu, þá kemur m. a. þetta í ljós: Ef við lítum í Alþingistíðindin frá 1971, þá eru engin mál um dómsmál sem eru flutt af Alþfl. á því þingi. Ef við lítum yfir þingtíðindin 1972, þá kemur hið sama í ljós. Ef við lítum yfir þingtíðindin 1973, þá sést hið sama, þar vottar hvergi fyrir neinum áhuga hjá Alþfl. í sambandi við þessi mál. Ef við lítum á þingtíðindin frá 1974, þá kemur líka nákvæmlega sama í ljós. Ef við lítum svo yfir þingtíðindin frá 1975, þá kemur líka í ljós að a. m. k. fram að jólum á því þingi örlar ekki á neinum áhuga Alþfl. í sambandi við dómsmálin á Alþingi. Það gerist svo í árslok 1975 eða í ársbyrjun 1976, ég man ekki hvort heldur var, að einn af aðalmönnum Klúbbsins er settur í gæsluvarðhald, grunaður um að eiga aðild að Geirfinnsmálinu eða ákærður um það af vissum föngum sem þá sátu inni. Og það er þá fyrst sem áhugi Alþfl. vaknar á þessum málum. Og á hvern hátt vaknaði áhugi Alþfl. á þessum málum? Hann vaknaði ekki á þann hátt að það þyrfti að bæta dómskerfið og gera lagfæringu á því. Þessi áhugi hans vaknaði á þann hátt að það var reynt að tengja Geirfinnsmálið ekki aðeins við Klúbbinn, heldur líka við Framsfl. og sérstaklega dómsmrh. og halda því fram að hann hefði átt þátt í því að það hefði verið stöðvuð rannsókn á eiganda Klúbbsins er hann hafði verið grunaður um aðild að Geirfinnsmálinu. Það var í sambandi við þetta sem áhugi Alþfl. vaknaði í dómsmálum, en ekki fyrr. Og það var alveg augljóst hvaða tilgangur lá þar á bak við. Menn gerðu sér vonir um að með því að bera þessar þungu sakir á dómsmrh. væri hægt að koma honum á kné og þá væri kannske hægt að koma núverandi stjórnarsamstarfi fyrir kattarnef. Þetta er upphafið að áhuga Alþfl. á dómsmálum, og allt það, sem hann hefur síðan gert og foringjar hans og sagt í þessum málum, það hefur verið bundið þessum eina tilgangi. Fram hjá þessu er ekki hægt að ganga. Ég hefði gjarnan viljað komast hjá því að rekja þessa sögu hér, en það verður ekki látið ógert, vegna þess að þessum málflutningi af hálfu Alþfl. er stöðugt haldið áfram og það er stöðugt haldið áfram og það er stöðugt verið að dylgja um það af hálfu ýmissa forustumanna hans og blaða hans að Framsfl. sé sá flokkur sem hafi mest af misindismönnum innan sinna vébanda. Það er reynt að nota þessi fáu mál til sönnunar um það. En þó munu framsóknarmenn ekki koma við nema eitt eða tvö af þessum málum. Og að halda því fram, að t. d. samskipti Húsbyggingarsjóðs Framsfl. og Klúbbsins tengi Framsfl. á einhvern hátt við Klúbbmálið, er náttúrlega fyrir neðan allar hellur, enda ekki minnstu röksemdir færðar fyrir því. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja það mál ítarlega nú, vegna þess að það hefur oft áður verið gert. En ef þeir alþfl.-menn vilja fara út í umr. um það mál, þá skal ekki standa á mér að gera það. Ég held að ég láti þetta nægja til að sýna hvernig dómsmálaáhugi Alþfl. er til kominn. En áður en ég lýk máli mínu finnst mér rétt að víkja nokkrum orðum að því frv. sem hér liggur fyrir, því að mér finnst mikil spurning hvort ekki vanti í það frekari ákvæði sem lýtur að bönkunum alveg sérstaklega. Mér skilst að það hafi komið í ljós við rannsókn svonefnds tékkamáls eða ávísanamáls, sem hefur verið til rannsóknar að undanförnu, a. m. k. í sambandi við suma þá menn sem hafa verið ákærðir, að þeir telji að þeir hafi haft leyfi bankanna til að gefa út falska tékka eða gefa út tékka sem engar innistæður voru fyrir, og út á þennan vitnisburð bankanna eigi að koma fram sýknun vissra manna. Ég tel að það sé fyrir neðan allar hellur að bankar eða bankastjórar hafi leyfi til þess að heimila mönnum að gefa út falskar ávísanir, eins og hér virðist hafa átt sér stað. Í þessum efnum eiga sömu lög að gilda um alla, og það á að vera saknæmt ef menn gefa út falska ávísun. Það er ekkert sem heimilar bankastjórum að gera slíkt. Ef þeir vilja veita viðkomandi manni lán, þá eiga þeir að gera það eftir venjulegum bankareglum, en ekki á þann hátt sem hér virðist hafa viðgengist, ef því er þá ekki beinlínis til að dreifa að bankastjórar hafi sagt það eftir á vegna kunningsskapar að vissir menn hafi haft heimild til þess að gefa út falska tékka með þeirra leyfi. Ég álít að það þurfi að setja inn í tékkalögin þung viðurlög við því að bankar eða bankastjórar heimili mönnum að gefa út falskar ávísanir, það eigi að vera jafnrefsivert hjá bönkunum að leyfa slíkt eins og hjá þeim mönnum sem gera slíkt. Ég get tekið undir margt af því sem kom fram í ræðu hv. 8. landsk. þm. og hann sagði um bankana. Ég veit að einhver mesti misbrestur í okkar fjármálalífi er fólginn í því hvernig bönkunum er að mörgu leyti stjórnað og hvernig það er margs konar misferli sem þar fær að vaða uppi. Ég álít að það sé ekki Alþýðubankinn sem sé einn sekur í þeim efnum. Ég hygg að það sé hægt að finna dæmi um svipuð mál líka í stóru bönkunum og það sé ekki óalgengt að þegar einhver maður er nógu skuldugur eða fyrirtæki, þá sé reynt að fleyta þeim rekstri áfram með nýjum og nýjum lánum sem gera svo ekkert annað en að auka skuldirnar. Bankarnir eru áreiðanlega eitt af því sem þarfnast hvað mest aukins aðhalds í okkar þjóðlífi.



Virðulegi forseti. Það er sagt um Marka-Leifa að hann hafi metið allt á vogarskál sauðkindarinnar, enda ósköp eðlilegt þar sem það hafði verið hans áhugamál um langa ævi. Það vill oft verða svo með jafnvel ágætustu menn, sem hafa langa ævi barist harðri baráttu í stjórnmálum, að þeir meta allt á vogarskál flokkapólitíkurinnar. Þegar þeir heyra vikið að máli, þá spyrja þeir: Er þetta minn flokkur? Er þetta einhver annar flokkur? Þá fyrst þegar þeir heyra víkið að manni, þá spyrja þeir: Er þetta framsóknarmaður? Er þetta sjálfstæðismaður? Er þetta alþýðubandalagsmaður? Er þetta einhver annars flokks maður? Þeir sjá þetta allt saman í lituðum flokkspólitískum gleraugum og geta enga niðurstöðu aðra dregið af málflutningi eða mönnum en að annaðhvort hljóti þeir að vera flokkslegir samhaldsmenn eða flokkslegir andstæðingar. Maður er metinn eftir því hvar hann stendur í stjórnmálaflokki. Mál er metið eftir því hvort það sé líklegt til þess að verða einum stjórnmálaflokki til framdráttar eða öðrum andsnúið o. s. frv. o. s. frv. Þetta held ég að hv. þm., sem talaði hér síðast, hafi gert sig sekan um, því að það er mikill misskilningur ef þessi hv. þm. heldur að öll sú gagnrýni, sem komið hefur fram, ekki bara frá mér, heldur frá fjölmörgum öðrum mönnum, hv. þm. í öllum flokkum og líka flokksleysingjum, stafi bara af einhverri sérstakri óvild út í Framsfl. eða forustumenn hans. Ég velt t. d. ekki til þess að ég eigi sökótt við nokkurn mann í Framsfl., og ég vona að ég geti metið framsóknarmenn ekkert síður en aðra menn og tel mig gera það. Ég veit ekki til þess að ég eigi nokkurn skapaðan hlut sökótt t. d. við formann Framsfl., hæstv. dómsmrh. Ástæðan fyrir því að ég sný mér til hans með málflutning minn og fsp. í dómsmálum, er ekki sú að hann sé framsóknarmaður sem ég vil koma á höggi, heldur er það einfaldlega vegna þess að hann situr í sæti dómsmrh. og er æðsta yfirvald dómsmála á Íslandi og á sem slíkur að svara fsp. alþm. um þau mál sem heyra undir hans rn. Það er ekkert annað, sem að baki býr hjá mér, heldur en það að ég er að snúa mér til þess manns til þess embættismanns og stjórnmálamanns sem eðlilegast er að sé til forsvara fyrir slíkum málum. Og ég held að hv. þm. Þórarinn Þórarinsson geti leitað með logandi ljósi í öllum mínum ræðum og öllum mínum skrifum og hvergi fundið svo mikið sem ýjað að því að ég sé að bera Framsfl. það á brýn eða einstökum framsóknarmönnum að þeir séu eitthvað verri menn en aðrir menn eða beri frekar en aðrir ábyrgð á því ófremdarástandi sem ríkir í dómsmálum á Íslandi. Ég hef þvert á móti haldið fram að í því séum við allir sekir, þ. á m. allir alþm., vegna þess að við höfum vanrækt það hver og einn, alveg laust við það í hvaða flokki hann er, að sinna þessum málum og fylgjast með þeim fyrr en komið er svo sem komið er. Þá fyrst vaknaði Alþ. til áhuga um þessi mál, og þá fyrst vaknaði almenningsálitið líka. Það er mesti misskilningur hjá hv. þm. Þórarni Þórarinssyni ef hann heldur að gagnrýnin á dómsmálin sé runnin undan rifjum einhverra hatursmanna Framsfl. eða óvildarmanna hæstv. dómsmrh. Þetta er algjörlega út í hött og lýsir svo gömlum og úreltum viðhorfum að ég trúi því ekki að slíkar afsakanir séu þess eðlis að almenningur fáist til að leggja trúnað á að það eina, sem vaki fyrir okkur alþfl.- mönnum sem höfum gagnrýnt þetta, sé að reyna að upphefja okkar flokk, en niðurlægja Framsfl. - þvert á móti. Víð höfum engan áhuga á því að beita dómsmálunum sem einhverju flokkspólitísku máli okkur til ávinnings, en framsóknarmönnum til tjóns. Og við höfum síður en svo staðið á móti því eða fyllst flokkslegri afbrýðisemi, sem hv. þm. Þórarinn Þórarinsson hlýtur að þekkja manna best, þó að menn úr öðrum flokkum, jafnvel menn sem við höfum ekki hugmynd nm í hvaða flokkum ern, hafi tekið undir gagnrýnina með okkur. Ég held að hv. þm. Þórarinn Þórarinsson ætti ekki að leita alltaf einföldustu skýringa og einföldustu lausna í anda gamallar og úr sér genginnar flokkapólitíkur þegar hann þarf að svara fyrir einhverja sem hann telur sig þurfa að svara fyrir. Það er einnig algerlega rangt að Alþfl. hafi í ársbyrjun 1976 tekið einhverja þá ákvörðun að snúast á móti hæstv. dómsmrh. eða ástandi dómsmála í landinu. Um þetta hefur aldrei verið tekin nein ákvörðun af Alþfl., hvorki formleg né óformleg. Staðreyndin er önnur, eins og hv. þm. man sjálfsagt eftir, en vill ekki minnast vegna þess að það kemur ekki heim og saman við hans flokkspólitísku skýringar. Staðreyndin er sú, að það var byrjað að skrifa um þetta margnefnda Klúbbmál mörgum mánuðum, einu og hálfu ári áður en þeir atburðir gerðust sem urðu hér á Alþ. í upphafi árs 1976. Ég skal fúslega skýra honum frá hvað olli því, að ég tók þá ákvörðun að biðja dómsmrh. um þau svör sem ég bað hann um þá. Fúslega skal ég skýra það fyrir honum. Það var í framhaldi af grein sem Vilmundur Gylfason skrifaði í dagblaðið Vísi, minnir mig, og hafði áður skrifað í önnur blöð og hafði áður rætt í sjónvarpinu og var því ekkert nýmæli. Þá boðaði dómsmrn. að það mundi gefa út sérstaka grg. um málið og skýra afstöðu sína þar sem öll málsatvik yrðu upplýst. Ég beið eftir þessari grg., sjálfsagt jafnspenntur eins og hver annar áhugamaður um stjórnmál og þjóðfélagsmál. En mér brá nokkuð illa í brún þegar ég sá þessa grg., vegna þess að þar kom í ljós að af einhverjum orsökum - ég ætla ekki að koma með neina útskýringu á þeim, hvorki flokkspólitíska útskýringu né aðrar - birti dómsmrn. ekki í þessari grg. sinni ýmis mjög mikilvæg gögn sem ég vissi þó um að dómsmrn. hafði og ég hafði sjálfur með höndum. Mér fannst þess vegna ástæða til þess að láta þessi gögn koma fram og spyrja hæstv. dómsmrh. í framhaldi þeirra spurninga sem ég spurði hann um á Alþ. í fyrra. En að þetta hafi verið einhver flokkspólitísk ákvörðun Alþfl., tekin til þess að hnekkja Framsfl., er gersamlega út í hött. Ég held að kjósendur séu fyrir löngu búnir að fá sig fullsadda af því þegar flokkarnir standa upp hver um annan þveran og afsaka einhverja hluti, sem hafa gerst undir þeirra stjórn, með því að svona hafi þetta verið undir stjórn hins flokksins líka. Hvaða afsökun er það t. d. fyrir Alþfl., ef einhver flokksmaður Alþfl. hefur gerst sekur um einhvern verknað og á að nota það til þess að koma Alþfl. illa, - hvaða afsökun er það þá fyrir okkur að geta bent á að fyrir einu eða tveimur árum hafi einhver flokksmaður Framsfl. gert þetta líka? Er þetta einhver afsökun? Halda menn að þetta sé haldbær afsökun fyrir almenning á Íslandi, þó að það sé kannske haldbær afsökun fyrir þá sem lifa og hrærast í einhverju pólitísku andrúmslofti og vega og meta allt á metaskálum flokkapólitíkurinnar? Þetta er að mínu viti ekki nokkur afsökun. Það er ekki nokkur afsökun fyrir t, d. að einn flokkur hafist ekki að í vandasömum málaflokki, að hann geti bent á að annar flokkur hafi ekki gert það heldur. Þetta er afsökun sem ég vona a. m. k. að fáir þm. taki mark á og enn færri kjósendur. Ég verð að viðurkenna eins og er, að mér kom mjög á óvart það sem hæstv. dómsmrh. skýrði frá í sambandi við hvernig aðdragandi Klúbbmálsins varð, því að ég vissi ekki betur en að rannsóknarlögreglumenn úr Keflavík hefðu komið Klúbbmálinu af stað, ef svo má segja, með því að uppgötva ólöglega áfengisflutninga til Klúbbsins eftir lokunartíma Áfengisverslunarinnar. Ég trúi því að hæstv. dómsmrh. skýri rétt frá þegar hann leiðréttir þetta. En ég vil benda á t. d. að í fyrra, þegar ég ræddi þessi mál - ekki einu sinni, heldur oft, - þá lét ég þessa getið og stóð í þessari trú. Það var ekki leiðrétt, þannig að þetta virðist tiltölulega nýlega hafa komið fram. Og ég veit ekki annað betur, þegar ég stend hér nú, heldur en að fyrir liggi undirritaður vitnisburður þessara rannsóknarlögreglumanna um að einmitt svona hafi þetta gerst. En e. t. v. hafa þeir farið þar rangt með og leiðrétt sinn vitnisburð síðar. Það breytir samt sem áður ekki því, að þeir flutningar, sem áttu sér þarna stað á ómerktum flöskum til Klúbbsins, hefðu ekki getað gerst nema því aðeins að starfsmenn ríkisins hefðu átt hlut að máli. Það er víst rétt að það varð niðurstaða rannsóknarinnar á meintri hlutdeild þeirra, eins og hv. þm. Þórarinn Þórarinsson mun hafa orðað það, að þeir þyrftu ekki endilega að hafa vitað hvert þetta áfengi fór. Það má vel vera að það sé rétt. En ég verð að eiga það við sjálfan mig að ég hugsi sem svo að þegar viku eftir viku kemur innkaupastjóri frá ákveðnu fyrirtæki, sem árum saman hefur skipt við ákveðna ríkisverslun fyrir þetta fyrirtæki, og kemur jafnvel í merktri bifreið eða bifreið sem hann hefur árum saman eða a. m. k. mánuðum saman notað til flutnings á vöru fyrir þetta fyrirtæki, - þegar þessi innkaupastjóri kemur til ríkisverslunarinnar til þess að kaupa stóra skammta af áfengi, þá mundi mér nú finnast það ansi óeðlilegt, svo ekki sé meira sagt, að starfsmenn verslunarinnar skuli ekki hafa a. m. k. reynt að halda uppi spurnum um það, hvort þessi ákveðni innkaupastjóri væri að kaupa allt þetta magn fyrir sjálfan sig eða hvort hann væri að kaupa fyrir sitt fyrirtæki. Ég vil enn fremur vekja athygli á því, að það væri e. t. v. ástæða til að kanna hvernig á því stendur að hið svonefnda víneftirlit, sem hefur sérstaka menn starfandi til þess að fylgjast með því að allt fari eftir settum reglum í veitingahúsum borgarinnar, ekki aðeins hvað varðar aldurstakmörk þeirra sem þar eru, heldur einnig í sambandi við vínsölu húsanna, - hvernig stendur á því að þetta eftirlit er ekki virkara en raun bar vitni, þ. e. a. s. að þetta eftirlit, sem er á ferðinni í þessum húsum svo til hvert einasta kvöld sem skemmtanir eru þar haldnar, skuli ekki í mörg ár og aldrei, svo mér sé kunnugt um, hafa orðið vart við að neitt óeðlilegt af þessu tagi hafi átt sér stað í sambandi við vínsölu hússins, jafnvel þó að það hefði komið út úr athuguninni að það hefði ekki einu sinni verið reynt að fara leynt með þessi mál. Ómerktu flöskurnar stóðu í öllum börum hússins, fyrir augum allra þeirra sem kærðu sig um að skoða. Ég tel að þarna sé atriði sem mig mundi langa til að fá skýringu á. Hæstv. dómsmrh. sagði áðan að ég færi ekki rétt með hvað komið hefði fram í bréfi vararíkissaksóknara 23. okt. 1972. Það vill nú svo vel til að ég er með bréfið hér í þingtíðindum og las það upp í fyrra. Þar kemur m.a. fram að ríkisendurskoðandi og skattrannsóknarstjóri hafi talið að komin væru fram veigamikil gögn sem bentu til þess að upplýst yrðu í málinu ekki aðeins veruleg söluskattssvik, eins og rannsókn hefði farið fram á, heldur einnig mjög ófallnægjandi launaframtöl. Mér er ekki kunnugt um að rannsókn hafi verið framkvæmd á því eða henni hafi verið lokið. Enn fremur hafi verið um að ræða verulega bókhaldsóreiðu svo og brot á ákvæðum 1. mgr. 3. gr. reglugerðar um sölu og veitingar áfengis. Í því sambandi beinist rannsóknin einnig að því, hvort um hafi verið að ræða brot í opinberu starfi af hálfu tiltekinna starfsmanna Áfengisverslunarinnar. Þá er og líklegt, segir vararíkissaksóknari, að rannsóknin muni beinast að því að kanna hvort reglur hlutafélagalöggjafar hafi verið haldnar við stofnun og rekstur Bæjar hf. Mér er ekki kunnugt um það heldur, hvort sú rannsókn hafi farið fram. Hins vegar er fullyrt við mig af mönnum, sem eiga að vera málinu kunnugir, að það hafi ekki verið gert. Þá er einnig fullyrt við mig af mönnum, sem eiga að vera málinu kunnugir, að það hafi verið óskað eftir því sérstaklega, m. a. af skattrannsóknarstjóra, að rannsóknin á sölu áfengis á vegum Klúbbsins næði aftur til ársins 1966. En hins vegar kemur það fram í birtingu ákæruskjalsins að rannsóknin hefur ekki náð lengra aftur en til ársins 1971. hvað sem veldur. Hitt er aftur á móti annað mál, að mér er það fyllilega ljóst, eins og ríkissaksóknari hefur raunar sjálfur tekið fram, að aðstaða rannsóknaraðila á Íslandi hefur verið þannig, hvort sem hún verður það lengur eða ekki, að þessir rannsóknaraðilar hafa orðið að láta sér nægja í stórum málum að taka aðeins fyrir litla þætti, kannske stórvægilegustu þættina, en ekki alla þætti þeirra mála sem þyrfti að rannsaka og rannsókn er nauðsynleg á. Ég trúi því, að hæstv. dómsmrh. sé allur af vilja gerður til að bæta úr þessari starfsaðstöðu rannsóknaraðila hér á Íslandi. Ég trúi ekki öðru en hann sé sammála mér í því, að það sé að sjálfsögðu ekki æskilegt fyrirkomulag, ef fjársvikamál séu stór og mikil, að þá sé dómskerfið ekki betur búið en svo að það verði að láta sér nægja að rannsaka aðeins hluta af meintum brotum, en verði að sleppa rannsókn á öðru vegna þess að það komist ekki yfir vegna mannafla og aðstöðuskorts að fylgja málinu til fulls eftir. Ég vil trúa því að hæstv. dómsmrh. sé sömu skoðunar og ég um að þetta sé óhæft og að það starf, sem hann hefur hafið með stuðningi okkar þm. Alþfl. öðrum þm. fremur hér á Alþ. til þess að byggja upp og bæta aðstöðu rannsóknaraðila og dómsaðila hér á Íslandi, sé hafið m. a. í því skyni að bæta úr þessum ágöllum.



Herra forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði að sér væri ekki kunnugt um að rannsóknin í Klúbbmálinu hefði tekið til óreiðu að því er varðaði launamiða, ef ég tók rétt eftir. Rannsóknin tók einmitt til bókhaldsóreiðu, og ég veit ekki hvað falli undir bókhaldsóreiðu ef það er ekki einmitt slík meðferð á launamiðum. Og hlutaðeigandi aðilar voru dæmdir einmilt fyrir bókhaldsóreiðu, annar í varðhald og hinn í allháa fjársekt. Það er misskilningur hjá honum að ekki hafi verið rannsakað einmitt þessi atriði. Það er kannske misskilningur hjá honum hvernig háttað hafi verið áfengisflutningum í þetta hús. Ég held, eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið, að það gildi nokkuð sömu reglur um áfengisflutninga frá Áfengisverslun ríkisins til vínveitingahúsa. Hitt mun rétt vera, að það hafi fundist flöskur þarna sem voru ekki merktar, og það er að sjálfsögðu brot út af fyrir sig, formlegt brot, en þó kannske ekki stórkostlegt brot. En ég vil líka benda á að það, sem hann las upp úr minnisgrein vararíkissaksóknara, var skrifað við upphaf rannsóknar og segir ekkert til um hvað var rannsakað og hvað ekki. Þar er bent á atriði sem þurfi að rannsaka. Hv. þm. getur ekki staðhæft neitt um að það hafi ekki verið rannsakað, það sem þar var bent á. Það, sem ágreiningurinn var um og gert var mest veður út af í fyrravetur, var að Klúbbnum hafði ekki verið lokað. Það var það sem deilan stóð um. Það er kannske rétt einu sinni enn að rifja upp sannleikann í þessu máli svo að hann gæti þá kannske að lokum komist inn í höfuðið á mönnum. Veitingahúsinu Klúbbnum var aldrei lokað af lögreglustjóra, það var alltaf opið. Það eina, sem gerðist, var að lögreglustjóri bannaði vínveitingar í Klúbbnum. Það hefur verið lögskýring mín að það væri ekki eðlileg ráðstöfun samkv. 2. málsgr. 14. gr. áfengislaganna, slíkt ætti aðeins að eiga sér stað sem öryggisráðstöfun. Ég hef t. d. gripið til þess þegar verkföll hafa staðið yfir. Það var það eina sem var nefnt í sambandi við þann tillöguflutning á sínum tíma af framsögumanni fyrir þeirri brtt., Héðni Valdimarssyni. Það voru Héðinn Valdimarsson og Stefán Jóh. Stefánsson sem fluttu þessa brtt. við 14. gr. á sínum tíma. Höfuðatriði þessa máls er því það, að þessi 2. mgr. 14. gr., sem var verið sí og æ að nefna, er réttaröryggisúrræði, en ekki rannsóknarúrræði. Rannsóknarúrræði eru í réttarfarslögunum, og samkvæmt þeim geta dómstólar ákveðið að veitingahúsum skuli lokað ef það er nauðsynlegt vegna rannsóknar. En hvaða gildi hefði lokun fyrir vínveitingar haft í sambandi við rannsókn ef húsið væri eftir sem áður opið, allir gátu um það gengið og gerðu, bæði veitingamenn, þjónar og almenningur? Hvernig hefði það getað komið í veg fyrir það að t. d. einhverjum gögnum, ef því hefði verið til að dreifa, hefði verið skotið undan? Auðvitað voru gögnin tekin strax í vörslu rannsóknarmanna. Það er þessi herfilegi misskilningur sem hefur komist inn í menn og virðist vera alveg ómögulegt að leiðrétta, hvernig þessu var háttað. Og menn vilja ekki skilja það enn. Nú hefur verið dæmt í þessu máli og er hægurinn hjá sjálfsagt fyrir menn að fylgjast með þeim málsskjölum sem þar liggja frammi. Málið verður innan tíðar flutt í Hæstarétti. Allt, sem þar fer fram, er opinbert, og þar er gerður útdráttur úr skjölum sem þykja máli skipta, dómságrip svokallað. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson mun geta á sínum tíma kynnt sér það, og það vil ég ráðleggja honum að gera. Hitt vil ég aftur á móti ráðleggja honum, að byggja ekki jafnmikið á því og hann virtist gera að einhver hefði sagt sér þetta. Það var nefnilega kona sem iðkaði það að segja svona frá: „Ólyginn sagði mér.“ Það er hægt að hafa þann háttinn á. En hitt er betra, að leita, sannleikans í gögnum sem eru fyrir hendi, og það ætti þessi hv. þm. að gera. Svo vil ég segja það, að mér virðist að hann hafi verið furðufljótur að komast í hið pólitíska loftslag sem hann taldi mjög skaðvænlegt fyrir menn. Ég get ekki betur fundið en að hann hafi tileinkað sér það sem ágætur nemandi, eins og hann hefur ugglaust verið. En ég vil ráðleggja honum í einlægni, ef hann vill virkilega leggja þessum málum lið og taka þau alvarlega, að kynna sér þau með allt öðrum hætti og vandaðri heldur en hann hefur gert hingað til og byggja ekki á sögusögnum þeirra, sem þykjast eitthvað vita um mál af því að þeir hafi heyrt eitthvað um það á kaffihúsum eða á einhverjum öðrum stað, þar sem umr. fara manna á milli, eða jafnvel frá sakaráberum. Það hefur aldrei þótt traust að byggja á því sem þeir segja fyrsta kastið. Rangar sakargiftir eru alvörumál. Þær varða ákaflega þungri refsingu. Það hefur komist á sú venja að þm. og þeir, sem í pólitískri baráttu standa, leiti ekki til dómstóla þó að bornar séu á þá ýmsar sakir. Ég býst við því að ég hefði æðioft getað leitað til dómstóla af því að það hafi verið bornar fram sannanlega rangar sakargiftir. Ég hef talið mér sæmra að reyna að standa fyrir máli mínu á þessum vettvangi og öðrum þar sem á hefur þurft að halda. Og ég er sannfærður um það, að ef hv. þm. tekur upp aðra starfshætti í þessu, þá verður hann miklu nýtari þm., - og hver veit nema hann geti þá gert sér von um að verða móðurskip á Vestfjörðum ef þau skyldu bila annars staðar?

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Ég er öldungis sammála hæstv. dómsmrh. um að alveg sé ástæðulaust að láta umr. um þetta litla frv., sem allir, sem tekið hafa til máls, eru fyllilega sammála um, verða til þess að hér fari fram allsherjarumr. um dómsmálin í heild. Mér til mikillar ánægju sagði hæstv. ráðh. að hann væri fús að efna til slíkra umr. hér á hinu háa Alþ. Við þm. Alþfl. fögnum því mjög, að hann skuli hafa látið sér þessi orð um munn fara, og tökum með mikilli ánægju þátt í þeirri umr. En ég get ekki stillt mig um í örfáum orðum að benda á útúrsnúning í síðustu ræðu hæstv. ráðh. sem mér finnst honum satt að segja, manni í hans stöðu og honum sem slíkum, engan veginn vera samboðinn. Hann talaði um að margoft hafi verið rætt um að Klúbbnum hafi verið lokað, og hann segir: Klúbbnum var aldrei lokað. Það sem gerðist, var að tekið var fyrir vínveitingaleyfi í Klúbbnum. - Auðvitað hefur engum manni dottið í hug, þegar talað hefur verið um lokun Klúbbsins, að útidyrahurðunum þar hafi verið læst af lögreglunni eða einhverjum öðrum aðila. Það hefur engum dottið í hug. Það sem menn hafa átt við með lokun Klúbbsins, það sem þeir eiga við með lokun vínveitingahúss, er að tekið sé fyrir vínveitingar í húsinu. Þetta hlýtur hæstv. ráðh. að skilja ef hann skilur mælt mál, sem ég veit hann gerir. Þess vegna kalla ég þetta útúrsnúning sem honum er alls ekki sæmandi.

Ég tel nú aðrar veitingar í húsunum meira virði en vínveitingar.

Já, það geri ég líka. En hitt er annað mál, að það eru ekki allir eins og við hæstv. dómsmrh. í þeim efnum. Það eru sumir sem eru meira hneigðir fyrir vínveitingar heldur en við tveir. Engu að síður er þetta staðreynd, að lokun vínveitingahúss þýðir afnám vínveitinga í húsinu í munni almennings, í mæltu máli. Lögreglustjóri hafði látið loka húsinu í þessum skilningi, hann hafði látið taka fyrir vínveitingar í húsinu. En hæstv. ráðh. leyfði þar aftur vínveitingar, þ. e. a. s. í mæltu máli opnaði húsið aftur. Þetta eru ómótmælanlegar staðreyndir og ekki meira um þetta mál. Hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, 4. þm. Reykv., ræddi nokkuð um afskipti Alþfl. af dómsmálum á liðnum árum. Ég skal ekki svara því rækilega. Það var alveg rétt sem hann sagði, jafnsögufróður maður og hann er, að Alþfl. var fyrstur flokka hér á landi til þess að benda á nauðsyn þess að vernda rétt lítilmagnans með dómskerfinu. Þann áhuga hafði Alþfl. fyrstur flokka hér á landi, og þann áhuga hefur Alþfl. enn En þjóðfélagið í dag er öðruvísi en það var þegar Alþfl. hóf störf sín. Það, sem nú er mergur málsins varðandi dómskerfið, er að vernda almenning gegn svikahröppum og misindismönnum, og það hefur ríkisvaldinu því miður ekki tekist. Það er það sem Alþfl. er núna að benda á. Hann er að benda á nauðsyn þess að vernda almenning á Íslandi gegn svikahröppum og misindismönnum því að þar hefur ríkisvaldið brugðist. Að því er þau ummæli hv. þm. Þórarins Þórarinssonar snertir, að við í viðreisnarstjórninni, Alþfl.-ráðh., höfum beitt okkur gegn einhverjum till. Bjarna Benediktssonar og Jóhanns Hafsteins um bætur í dómsmálunum, vil ég taka fram að þetta eru einhverjar Gróusögur, þarna hefur hún Gróa á Leiti komist að Þórarni Þórarinssyni.  Að síðustu svo örfá orð varðandi pyttinn sem hv. þm. Þórarinn Þórarinsson sagði sjálfan sig hafa dottið í, en ég hef aldrei dottið i, þ. e. a. s. að fullyrða að það hafi átt sér stað að næturlagi flutningar úr Áfengisversluninni í veitingahúsið Klúbbinn. Ég hef aldrei sagt þetta, hvorki sagt þetta né skrifað. Það hafa aðrir gert, m. a. hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, og það er gott að hann játar að það geta líka hent hann ýmis mistök, hvort sem það er Gróu á Leiti að kenna eða einhverri annarri manneskju, karlkyns eða kvenkyns. Engu að síður er það staðreynd, eins og hv. dómsmrh. játaði að sjálfsögðu í ræðu sinni, sannleikselskandi maður eins og hann er, að það áttu sér stað flutningar úr Áfengisversluninni í veitingahúsið Klúbbinn að degi til með aðstoð tveggja starfsmanna Áfengisverslunar ríkisins. Það var þess vegna sem ég greip fram í fyrir hæstv. dómsmrh. og spurði: Er það í verkahring starfsmanna Áfengisverslunar ríkisins að aðstoða innkaupastjóra vínveitingahúsa við flutning á áfengi - ómerktu áfengi - úr Áfengisversluninni í veitingahús? Ég spyr aftur, ég ætlast ekki til svars núna, sbr. niðurlagsorð mín hér á eftir, en ég vek athygli á því, að menn hugleiði hvort það geti talist í verkahring starfsmanna opinberra stofnana eins og Áfengisverslunarinnar að aðstoða innkaupamenn vínveitingahúsa við flutning á áfengi með þeim hætti sem þarna átti sér stað úr ríkisversluninni í veitingahúsið. Vegna þess að þetta mál hefur borið hér á góma og hæstv. ráðh. sagði að það hefði verið sett í rannsókn tveggja valinkunnra manna, þá vil ég leyfa mér að ljúka máli mínu með því að beina þeirri ósk til hæstv. fjmrh., - ég sé að hann er ekki í sæti sínu, en hann er í húsinu, ég sá honum bregða fyrir hér áðan, og það eru hátalarar um allt húsið svo ég vona að hann heyri það sem ég hef að segja, - ég ber hér með fram þá ósk til hæstv. fjmrh. að hann birti opinberlega skýrslu þessara tveggja valinkunnu manna um þetta mál, rannsókn þeirra á málinu og niðurstöður hennar. Sú skýrsla hefur ekki til þessa verið opinbert plagg. En þessar umr. og aðrar, sem fram hafa farið, gefa tilefni til að hún verði opinbert plagg. Ég endurtek það og lýk þar með máli mínu: Ég óska þess að hæstv. fjmrh. birti opinberlega skýrslu þessara tveggja manna um rannsókn þeirra á þessu máli.