Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Stefánsson Eg leyfi mér að stinga upp á, að 5 manna nefnd sé, að lokinni umr., kosin til að íhuga. frv.

Sigurður Stefánsson Eg sting upp á að málinu sé, að loknum umræðum vísað til nefndarinnar, er kosin var til að íhuga síðasta mál. (Um utanþjóðkirkjumenn).

Ráðherrann (B. J.) Það er eins og vant er allangt mál, fjárlagafrumvarpið með athugasemdunum eða ástæðunum fyrir því, og ekki hugsa eg, að eg bæti það ritkorn með nokkurri ræðu á þessu stigi málsins, læt mér nægja að vísa til athugasemdanna að svo stöddu. Eg skal benda á það, sem öllum mun vera ánægjuefni, að tekjuhallinn er enginn eða nálega enginn áætlaður eftir frv., og er það nýtt, því að nú um margt ár hefir jafnan verið gert ráð fyrir tekjuhalla eigi alllitlum í fjárlagafrumv. stjórnarinnar. Í þessu frumv. er gert ráð fyrir að eins 11-12 þús. kr. tekjuhalla. Ástæðan er vitanlega sú, að stjórnin hefir eftir megni reynt að draga úr útgjöldunum, en tekjur hinsvegar ekki áætlaðar hærri en seinast var. Af útgjaldaliðum, sem dregið hefir verið úr má nefna t. d. Rangárbrúna, sem mikið hefir verið rætt um á síðasta þingi, en náði þó ekki fram að ganga. Fjárveitingu til þeirrar brúar hefir verið slept nú, með því að stjórnin leit svo á, að mönnum mundi ekki þykja óhjákvæmileg nauðsyn á liggja að brúa þá á nú fremur en á síðasta þingi. Sömuleiðis hefir lítið verið veitt til símlagninga nýrra, og þó nokkuð, en þótt minna sé heldur en símastjórinn ætlaðist til. Til samgöngubóta mun vera gert ráð fyrir minna en margur mundi kjósa, og þó ekki alllitlu fé. Nokkuð hefir verið felt burt af styrkveitingum til vísinda og verklegra framkvæmda; kemur það oftast af því, að stjórnin hefir þá ekki fengið skýrslur um, hversu styrkþegar hafa varið styrk þeim, er þeir hafa fengið, þótt svo sé til ætlazt. Vitanlegt er það, að frv. þessu verður gerbreytt á þinginu, því að sjaldan hefir það haft mikið að segja, hvað stjórnin leggur til í fjárlagafrv. Það hefir verið siður undanfarin ár að gefa dálitla skýrslu um fjárhagsástand landssjóðs. Eg skal leyfa mér að geta að nokkuru hversu tekjum landssjóðs hefir verið háttað síðastliðið ár, árið 1910. Kaffi og sykurtollur nemur rúmum 400 þús. kr. Tóbakstollur fullum . . . 200 " " Vínfangatollur 182 " " Útflutningsgjald 169 " " Þessir tekjuliðir eru langhæstir. Þar næst eru: Aukatekjur 62 þús. kr. Ábúðar- og lausafjárskattur 50 " " Vitagjald 36 " " Allir aðrir tekjuliðir þaðanaf minni. Samtals nema tekjur landssjóðs árið 1910, 1,213,700 kr. Við samanburð á þessari skýrslu og skýrslu um tekjur landssjóðs 1909 kemur það í ljós, að allir eða allflestir tekjuliðir hafa hækkað að mun síðastliðið ár.

Ráðherrann (B. J.) Eftir þessu frv. er farið fram á rúmra 100 þús. kr. fjárveiting fyrir ýmsan kostnað fram yfir það, sem veitt er í fjárlögunum. Er eins og vant er þörf á slíku, bæði af fyrirsjáanlegum og ófyrirsjáanlegum atvikum. Um þetta læt eg mér nægja að vísa til athugasemdanna við frumv. Eg skal að eins benda á eina fjárveitingu, 40 þús. kr. til fyrirhugaðs loftskeytasambands milli Reykjavíkur og Vestmanneyja. Um það hefir verið gerður samningur upp á væntanlegt samþykki alþingis. Mun eg gefa nefnd þeirri, fjárlaganefndinni, er um málið mun fjalla, skýrslu um það. Um árskostnaðinn við rekstur stöðvarinnar skal eg taka það fram, að hann er nokkuð settur af handahófi í fjárlögunum og mun vart reynast nákvæmur. Stafar það af því, að stjórninni höfðu ekki borist nægar skýrslur um þetta efni, er fjárlagafrv. var úr garði gert. Eg þykist mega fullyrða, að árskostnaðurinn verður nokkuru minni, en ráð er fyrir gert í fjárlagafrv. stjórnarinnar, einkum við stöðina í Reykjavík. Eg mun á sínum tíma gera nefndinni grein fyrir því.

Sigurður Gunnarsson Eg skal leyfa mér að stinga upp á því, að þessu frv. sé vísað til fjárlaganefndar.

Ráðherrann (B. J.) Það eru rúmar 84 þús. kr., sem farið er fram á, að veittar séu á þessum fjáraukalögum umfram það, sem veitt er í fjárlögunum. Það er ánægjulegt að geta skýrt frá því, að meiri hluti þessa fjár hefir farið til samgöngubóta. Til flutningabrauta hefir farið um 20 þús. kr., til póstferða um 13 þús. kr., til vita á Reykjanesi 12 þús. kr. og til ritsíma 7 þús. kr. Að öðru leyti vísast til frumv. sjálfs og athugasemda yfirskoðunarmanna. Stjórnin mun og að sjálfsögðu veita nefndinni allar þær skýrslur, sem þörf þykir á.

Forseti: Eg skal geta þess, til leiðbeiningar fyrir væntanlega reikningslaganefnd, að athugasemdir yfirskoðunarmanna landsreikningsins fyrir árin 1908 og 1909 eru ekki enn komnar til þingsins, sökum þess að staðið hefir á svörum ráðherra við þær. Þó mun þeirra von innan skams tíma.

Ráðherrann (B. J.) Eg læt mér nægja að vísa til athugasemda yfirskoðunarmanna við landsreikninginn og svara stjórnarinnar við þeim. Hæstv. forseti gat þess, að svör stjórnarinnar við athugasemdunum væri ókomnar, og er það rétt, en það mun ekki dragast lengur en 2 til 3 daga. Þá mun nefndin hafa fengið athugasemdirnar með reikningunum, eins og vandi er til og vera ber.

Ráðherra (B. J.) Það er stungið upp á í frumv. þessu, að flytja upphaf alþingis frá 15. febr. til 15. maí. Stafar það af, að menn hafa alment kvartað um ýmsa agnúa á tíma þeim, er alþingi nú kemur saman á, aðallega vegna óhægs veðuráttufars á þeim tíma. Hingað til hefir að vísu ekkert slys orsakast af þessu, en nú síðast lá þó við, að tveir þingmenn næðu ekki í tæka tíð til alþingis. Með vetrarþingunum mælir aðallega, að á sumrin er annríki bænda mest heima fyrir, en hér er farið fram á, að færa þingtímann fram til vors; enga sérstaka áherzlu leggur þó stjórnin á, að einmitt sá tíni sé valinn, sem hún hefir farið fram á, henni er jafnkær hver tími árs, sem er, en lítur á það eitt, hvað sveitamönnum er hentast.

Jón Jónsson (1. þm. S.-Múl.): Eg geri ráð fyrir að nefnd verði kosin í þessu máli, þó að eg ekki sjái ástæðu til þess og muni greiða atkvæði á móti nefndarskipun, og sömuleiðis móti því, að frumv. þetta verði látið ganga lengra. Engin gild rök hafa komið fram fyrir færslu þingtímans frá því sem nú er. Aðalástæðan, sem færð er fram af hálfu stjórnarinnar, er vond veðurátta og samgönguleysi. Nú vill stjórnin færa byrjun þingtímans til 15. maí, og hélt eg, er eg fyrst sá frumv. stjórnarinnar, að hér væri um prentvillu að ræða, því að eg álít satt að segja, að enginn mundi ófróður um, að samgöngur eru verstar í apríl og maí bæði á sjó og landi, en þegar kemur fram yfir fardaga, má hins vegar fara á landi, þó að ísar banni hafleiðina. Önnur ástæðan til færslunnar er sú, að áhugi sé meðal þingmanna á, að breytt sé til, en þessi ástæða kemur mér öldungis óvænt, því að slíks hefir hvergi verið getið, hvorki á þingi, utan þings né í blöðunum. En ef til vill hefir ákvörðun um þetta verið gerð á flokksfundi meiri hlutans í hitt eð fyrra. Aðrar ástæður hafa engar verið færðar fram; það sannar ekkert, að tveir þingmenn hafi nú orðið tæpt fyrir, slíkt getur ekki síður komið fyrir í maí og á hvaða tíma árs, sem er, ef teflt er á fremsta hlunn og um sjóleið er að ræða. Eg hygg, því að ekki þurfi að færa þingtímann frá því sem nú er; en ef breyta skal, þá mundi ákjósanlegast að láta þing koma saman á haustin, t. d. í seinni hluta nóv. eða þá um miðsumar, líkt og áður var. Eg er mótfallinn frumv., enda eru nú allar hinar sömu ástæður til að halda vetrarþing, eins og þegar sú lagabreyting var ráðin.

Ráðherra (B. J.) Mér virðist ræða virðul. fyrra þm. S.-Múl. (J. J.) hafa verið alveg óþörf, eg hafði tekið það fram, að stjórnin legði enga áherzlu á hvaða tíma sumars þingið kemur saman. Þingið ræður, hvaða tíma það velur, en vitaskuld má þrátta um, hvaða tími sé hentugastur. Rétt er þó að skipa nefnd, það mun ekki valda mikilli tímatöf.

Pétur Jónsson Hinn lögákveðni þingtími mun hafa verið settur, eins og nú er, einkum vegna bændastéttarinnar, og er þá rétt, ef honum er breytt, að við bændur hér á þingi látum í ljósi, hver tími oss er hagfeldur; því það er óneitanlega rétt, að taka mikið tillit til þeirrar stéttarinnar, sem er fjölmennust. Það er mikið álitamál, hvort bóndanum er heppilegra að vera að heiman um vetrartímann en sumartímann. Ef þingið stendur einungis 2 mánuði er naumast skaðaminni tími fyrir bóndann, en sumartíminn, sá er lengst af hefir verið. En ef tíminn lengist, svo að annaðhvort takist af vori eða hausti, þá getur það verið óbærilegt fyrir bóndann. Eg hefi talsverða reynslu í því, að vera að heiman frá búi mínu, og það er segin saga að vorið og haustið finst mér lang bagalegast að missa frá búi mínu, einkum vorið, þegar fóðurskortur getur vofað yfir, hjúaskifti eru og voryrkjur byrja. Sé þingtíminn t. d. 10 vikur eða lengri er án efa heppilegast fyrir bændur, að þingið byrji í nóvember eða desember, svo að þeir séu heim komnir af þingi snemma í apríl eða fyr.

Björn Kristjánsson Af umræðum þeim, sem fram hafa farið um þetta mál, er sýnilegt að mikill ágreiningur er um það, og þegar svo á stendur, virðist fylsta ástæða til að setja það í nefnd. Og þó að frumvarpið sé stutt, þá þarf það grandgæfilegrar íhugunar við. Háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J) álítur heppilegast að alþingi komi saman fyrri part vetrar, í nóvember, en eg er honum ekki samdóma í þessu atriði, því að auk þess sem nefndur tími væri óhentugur fyrir stjórnina, sem alls eigi gæti verið búin að þýða frumvörpin og að fá þau samþykt fyrir árslok, eru, eins og háttv. 2. þm. Hún. (B. S.) tók fram, mörg rök fyrir því, að heppilegast er, að þingið sé haldið á sumrin. Það eru ýmsar stéttir fleiri en kennarar útilokaðar frá þingsetu á veturna, það er einnig t. d. læknastéttin. Læknar eiga næstum ómögulegt með að fá neinn í staðinn fyrir sig á veturna, en aftur á móti geta þeir á sumrin fengið læknaskólastúdenta til þess að gegna störfum sínum fyrir hæfilega borgun. Það er ranglátt að útiloka þannig heilar stéttir frá þingsetu, eins og t. d. læknana. Og eg vil taka fram, að eg álít að ekki væri það óhollara fyrir þingið, þó embættismönnum utan af landi fjölgaði, en að embættismönnum í Reykjavík fækkaði á þingi, að minsta kosti að sama skapi. Það væri ekki vanþörf á, að veita inn í þingið meira af hinu heilnæma andlega fjallalofti. Háttv. 2. þm. Árn. (S. S.) talaði um, að óheppilegt væri að halda þingið á sumrin, vegna þess, að þá væri aðalbjargræðistíminn og að bændur ættu þess vegna ekki heimangengt. En eg álít að, að seinni partur vetrar sé einmitt sá tími, sem sé hættulegastur fyrir bændur að vera frá heimili sínu, því að þá ber stundum heyskort að og þá er sjálfs höndin hollust, þegar útvega skal fóður, ef til vill til láns. Ef fóður þarf við, er það mikill munur, hvort bóndinn sjálfur stjórnar eða vinnumaður hans. Háttv. 2. þm. Árn. (S. S.) taldi hægt að ferðast í febrúar. Póstar og aðrir hraustir menn komast vanalega ferða sinna á veturna, en það gera ekki allir. Þingmannshæfileikar og líkamleg hreysti fer oft ekki saman, eins og allir ættu að vita. Eg á ennfremur eftir að minnast á, hvernig þingmenn standa í sambandi við kjósendur sína á veturna. Ef þing er haldið í febrúar, þurfa þingmenn að halda þingmálafundi í janúar, en slíkt er oft og einatt ómögulegt vegna óveðurs og illrar færðar; þingmenn geta þannig ekki fengið að vita vilja kjósenda sinna; sem dæmi þess vil eg nefna að ýmsir þingmenn gátu alls ekki haldið þingmálafundi í vetur, sumir gátu ekki komist á þingmálafund, sem höfðu boðað hann. Það ætti því að vera augljóst, að þingtíminn verður að vera á þeim tíma árs, að þingmenn geti skömmu fyrir þing sett sig í sem bezt samband við kjósendur sína. Eg er samþykkur því, að þingtíminn sé settur t. d. 17. júní eða 1. júlí, eins og áður var.

Sigurður Gunnarsson. Eg er samþykkur háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) um að það þurfi að setja nefnd í máli þessu. Enda þótt eg viðurkenni að ýmsar ástæður hafi verið fyrir því, að þingtíminn var fluttur, þá verð eg að halda því fram, að hinn núverandi þingtími er á mjög óhentugum tíma, þar eð vetrarferðir hér eru mjög erfiðar, hafís, snjór o. fl. getur oft tept ferðir þingmanna og auk þess verður ferðakostnaður mikill. Að því er sveitabúskapinn snertir, er það enn nauðsynlegra fyrir bóndann að vera heima á veturna og vorin en að sumrinu. Sumarverkin eru að vísu áríðandi fyrir bóndann, en tiltölulega einföld, en aftur á móti er afaráríðandi, að bóndinn sjálfur hugsi vel um bú sitt á veturna, með því að þá er oft hætt við að mikinn vanda beri að höndum, er engum sé hent úr að ráða, sem honum. Hér við bætist einnig, að eg hefi heyrt kennara í Reykjavík segja, að þessi vetrarþing dragi nemendur á skólunum hér frá náminu. Eg hefi ennfremur heyrt, að það þætti vel til fallið að, þá er háskólinn fyrst kemst á, yrði hann haldinn hér í þinghúsinu. Þetta er ekki lítilvæg ástæða fyrir flutningi þingtímans, því það hefir mjög mikinn sparnað í för með sér. Eg fyrir mitt leyti vil helzt hafa þingtímann frá miðjum júní og fram eftir sumrinu og þar næst frá miðjum nóvember og fram eftir vetrinum. Ef ákveðið verður að láta þingið koma saman í júní, legg eg það til, að það verði þ. 17. júní. Stéttir landsins stæðu með þessu móti betur að vígi en áður, enda þótt ekki sé hægt að sigla fyrir öll sker. Að því er bændurna snertir gætu þeir, að eg hygg, fult svo vel unað þessu, enda ekki svo mikið af þeim á þingi, að vel mætti tala þeirra þar fara vaxandi. Að svo mæltu held eg fast við tillögu mína um að nefnd verði sett í málið.

Þorleifur Jónsson Eg hafði ekki búist við því, að þetta frumvarp myndi mæta eins mikilli mótspyrnu, eins og komið hefir fram frá 2 háttv. deildarmönnum. Þeir segja, að breyting á þingtímanum sé með öllu óþörf, með því, að þessi þingtími, sem nú er, sé hentugur, og allur landslýður mjög ánægður með þann tíma. En eg held mér sé óhætt að fullyrða, að þeir séu mjög ókunnugir skoðunum landsmanna í þessu máli, ef þeir álíta, að landslýður sé mjög ánægður með vetrarþingin. Eg held að óhætt sé að segja, að strax 1907, þegar þingtíminn var færður til 15. febr., hafi óhug slegið á marga menn. Alþing hafði alla leið framan úr fornöld verið háð að sumarlagi, og aldrei komið verulegar kvartanir yfir því, að sá tími væri óhentugur, og fyrst í stað gátu menn víst ekki alment skilið, hver bót væri að breyta þar eldgamalli venju. Nú hafa menn fengið reynsluna í þessu máli og hún er sú, að vetrarþingin eru að öllu leyti mjög óheppileg, og eg veit fyrir víst, að menn víða um land eru mjög óánægðir með þau. Aðalástæðan fyrir því, að færa þing til vetrarins, átti að vera sú, að bændur ættu mikið hægara með að sitja á þingi þá, heldur en um sumartímann, og enn heyrist mér það aðalástæðan hjá þeim háttv. þingmönnum, sem risið hafa á móti þessu frumvarpi. Þeir þykjast enn bera þar hag bændanna fyrir brjósti, þeir þykjast vita betur en bændur sjálfir, hvað þeim er fyrir beztu. En sannleikurinn er sá, eftir minni skoðun, að seinni partur vetrar og fram á vor, er sá tími, sem er langhættulegastur fyrir bændur að yfirgefa bú sín. Þá þarf hina nákvæmustu umsjón á heyjum og búpeningi, því að eftir því, hve nákvæm hirðing er þá á skepnum og hve vel heyjum er hagtært, fer að mestu leyti afkoma bóndans á vorin, og er því í raun og veru erfiðara að fá mann til eftirlits um það leyti, sem getur sett sig inn í alt ásigkomulag, viðvíkjandi beit og fóðrun og allri meðferð fénaðarins, heldur en að fá mann til að stjórna heyverkum, því að þar kemur lítið til greina mismunandi ásigkomulag jarða. Menn halda því líka fram, að ódýrara sé fyrir bændur að fá vetrarmann, en mann um sumartímann. En af því að umsjónarmenn á vetrum eru vandfengnari, þá er hætt við að kaup þeirra verði líka nokkuð hátt. Bændur verða líka að fá manninn nokkuð löngu fyrir þingtímann, til þess að hann geti fengið glögga hugmynd um, hvað gera skal, meðan húsbóndinn er að heiman. En til heyskaparverka þekkja flestir og verða því ekki vandræði úr að fá góðan mann til að segja fyrir þeim verkum. Þá mælir það móti vetrarþingum meðal annars, að ferðalög eru mjög erfið þá og getur vel farið svo, að þingmenn komist ekki í tæka tíð. Háttv. 2. þm. Árn. (S. S.) var að minnast á póstana, að þeir kæmust þó altaf ferða sinna, og ekki væri meiri vandræði fyrir þingmenn að komast áfram en þá. Þetta gæti verið mikið rétt hjá honum, ef þingmenn væru valdir með því einu fyrir augum, að þeir væru röskir og duglegir til landferða, en með því yrði ef til vill mörgum aldurhnignum og heilsulinum mönnum, sem þó geta verið nýtir menn, meinuð þingseta. Auk þessa má geta þess, að vetrarferðir á landi verða svo miklu dýrari, en ferðir á sumrin, því þá geta allir notað gufuskipaferðir. Líka má geta þess, að vetrartíminn er víða því nær ómögulegur til þingmálafundarhalda. En allir vita, hve nauðsynleg er samvinna þingmannsins og kjósendanna, og eins hitt, að kjósendum sé gefinn kostur á að láta álit sitt í ljósi á hinum ýmsu þjóðmálum, áður en þing kemur saman. En með vetrarþingum er þeim nær varnað þess. Óánægja er og manna á meðal út af því, að á vetrum geta sveitamenn miklu síður komist til Reykjavíkur. En á sumrum skreppa menn hingað með strandferðabátunum og myndu þá hafa ánægju af að sjá og heyra þingið í 2-3 daga, þótt ekki sé lengur. En eins og nú er, fá menn engar fregnir af þingi vikum eða mánuðum saman og geta því miklu síður fylgst með gerðum þess. Nú er þingið að eins fyrir Reykjavík, en sveitamenn verða að þessu leyti útundan. Á vetrum verða og miklar tafir af helgunum, páskavikan t. d. fellur úr. Ennfremur verður þingmönnunum þingsetan miklu dýrari á vetrum; bæði húsaleiga og margar aðrar lífsnauðsynjar eru þá í hærra verði, og þótt margir býsnist yfir sex króna kaupi þingmanna, þá mun það þó ekki gera meira en hrökkva til á vetrin. Vel getur verið, að sá tími, sem frv. ákveður, sé ekki heppilegur - hagfeldara mundi, að þing byrjaði í júní, því að þá kæmust bændur heim til búa sinna, áður heyönnum væri lokið. Áðan var þess getið, að með núverandi fyrirkomulagi væri kennarastétt landsins útilokuð frá þingsetu og væri það til stórskaða, þar sem ein hin mentaðasta stétt landsins á í hlut og á, hverju þingi liggja fyrir ýmiskonar mentamál, sem nauðsynlegt er, að hafa skólamenn í ráðum með. Þessi núverandi þingtími er að eins góður fyrir Reykvíkinga, öllum öðrum er hann óhagfeldur. Eg vil því mæla með, að nefnd verði kosin í málið, til þess að athuga það vel.

Sigurður Sigurðsson Enda þótt ástæður þær, sem færðar hafa verið fyrir frumv., séu léttar á metunum, get eg þó ekki stilt mig um að fara um þær örfáum orðum, einkum þar sem hinir háttv. ræðumenn aðallega hafa beint máli sínu til mín. Það hefir verið sagt út af því, sem eg mintist á póstana, að þeir væru ungir menn og hraustir, en sannleikurinn er sá, að þeir eru sumir hnignir að aldri og ekki heilsusterkir. Háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) talaði um erfiðleika þá, sem nú eru á að halda þingmálafundi, en ekkert er hægara en að halda þá á haustin, t. d. í nóv. Í öðru lagi var þess getið, að margir fundir hefðu farist fyrir í haust, af því að þingmenn hefðu ekki getað sótt þá. En hvaða þingmenn voru það? Það voru þeir þingmenn, sem búsettir voru í Reykjavík(!) Og er það eitt meðal annars vitni um, að það er neyðarúrræði fyrir sveitahéruð, að sækja þingmenn sína til Reykjavíkur. Háttv. þm. Snæf. (S. G.) gat þess, að bændum væri ómissandi að vera heima að vetrinum. En ef menn gæta þess, að afla vel heyja á sumrin, og setja skynsamlega á, þarf ekki að hræðast veturinn, heldur má þá taka undir með skáldinu: „Þá gengur vetur garð þinn í sem gamall trygðavinur“. Sami þm. hélt því og fram, að hugmyndin um að halda háskólann í þinghúsinu, mælti með frv. En okkur liggur sannarlega á einhverju öðru meir en háskóla. Meðan bændur safna skuldum í gríð og kvartað er um horfelli og margvíslegar aðrar misfellur á hag landsmanna, virðist háskólastofnun ekki vera bráðnauðsynleg. En jafnvel þó svo væri, þá er hægt um húsnæðið, því ekki þarf annað en innrétta loftið í mentaskólanum til að byrja með fyrir háskólann. Háttv. þm. A.-Sk. (Þ. J.) hélt því fram, að sveitamenn væru útilokaðir frá því að fylgjast með í því, sem gerðist á vetrarþingunum. Í hitt eð fyrra voru þó fleiri gestir hér um þingtímann en nokkru sinni áður. Og bændur leika sér ekki um sláttinn að því að fara til Reykjavíkur og hlusta á það, sem fram fer í þingsalnum. En fyrir þá, sem vilja láta útlendinga, sem ekkert skilja, hlusta á sig, er sumartíminn hentugastur. Undarleg er sú ástæða, að menn geti ekki eins vel fylgst með störfum vetrarþings. Nú er þó símasamband komið á við flest héruð landsins, er eigi var áður, og póstgöngur svipaðar sumar og vetur.  (Þorleifur Jónsson: En strandferðaskipin)  . Hvað þeim viðvíkur veit eg ekki til annars en blöð og tímarit liggi á viðkomustöðunum þangað til landpóstar hirða þau. Eg skal nú ekki þreyta hv. þingdm. lengur. Þær ástæður, sem fluttar hafa verið fram fyrir færslu þingtímans eru allar léttvægar. Að endingu skal eg geta þess, að það var óþarfi fyrir hv.þm. Snæf. (S. G.) að fara að minnast á búfræðinga Búnaðarfélagsins hér í þessu sambandi. Eg hefi þá alls ekki fyrir augum, þegar eg mæli á móti færslu þingtímans, heldur lít eg þar á, hvað hentugast er fyrir bændur.

Sigurður Gunnarsson Eg mótmæli því kröftuglega, að eg hafi talað um búfræðinginn Sigurð Sigurðsson. Eg hefi að eins talað um stéttir landsins og þá líka minst á búfræðingana. Hinn hv.þm. (S. S.) hefir talað fremur með dugnaði en rökum; sérstaklega tókst honum illa að koma fyrir kattarnef þeirri röksemd, sem eg tel algerða röksemd, að bændum hentar ver að yfirgefa bú sín vetur en sumar. Eg hefi talað við marga bændur um þetta mál, og hafa þeir allir verið á eitt mál sáttir, að fleira væri að gæta á vetrin en sumrin; t. d. er ilt að eiga undir öðrum, ef fóðurskort ber að höndum. Allir, sem við sveitabúskap hafa fengist vita, hve afarnauðsynlegt er, að heyfengnum sé vel varið að vetrinum og beitin skynsamlega notuð, eigi bústofninum, er velsæld heimilisins veltur á, ekki að vera í hættu stofnað. Það er því mun erfiðara að fá sér góðan forstöðumann bús að vetrinum en að sumrinu. Háttv. þm. misskildi orð mín um háskólann, þau áttu fremur við framtíðina en nútíðina; en út af því sem hv.þm. talaði frekar um háskólann, skal það tekið fram, að háskólalögin eru þó staðreynd, samþykt af alþingi og staðfest af konungi, og komast þau því væntanlega einhverntíma í framkvæmd, þó að það verði ekki ef til vill á næsta ári. Að öðru leyti skal eg ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en vil enn ráða fastlega til að nefnd verði skipuð.

Jón Þorkelsson Eg vil mæla með því, að nefnd verði skipuð í þetta mál, því að það kemur talsvert við annað mál, sem verður borið fram hér á þinginu, en það er stjórnarskrárbreytinguna. Þar er gert ráð fyrir sama þingtíma og áður. Eg vil og ráða til þess, að nefnd sú, er skipuð verður, geri engar ályktanir, fyr en hún hefir borið sig saman við nefndina í stjórnarskrármálinu.

Björn Sigfússon Mér er nauðugt að lengja 1. umr. meira, enda hefir því flestu verið svarað, sem hv. 2. þm. Árn. (S. S.) hefir haft fram að flytja. Þó vil eg minna hann á, að það er rangt, sem hann sagði, að á síðasta þingi hefði að eins einn þingm. verið með færslu þingtímans. Þetta er svo gersamlegt rangmæli eða misminni, að þá var að eins einn þingm., sem hafði á móti þingtímafærslunni, þegar um það var talað. Það leyndi sér ekki, að þá strax fundu margir, að misráðið hafði verið að færa tímann frá sumrinu til vetrarins. Háttv. þm. hefir svo oft talað um vináttu sína til bænda og áhuga sinn á málefnum þeirra, að eg er farinn að trúa, að hann meini eitthvað með því, en ekki finst mér hann gera mikið úr reynslu og áliti mínu eða annara bænda, að því er til þessa máls kemur; má þó undarlegt heita, ef við finnum ekki eins vel hvað okkur hentar eins og hann, sem aldrei hefir í þeirri stöðu verið. Eg hefi nú alllengi fengist við búskapinn, og setið bæði á sumar- og vetrarþingum. Reynslan hefir sannfært mig um það, að hægra er að útvega mann í sinn stað um sumar en vetur. Hafi eg tekið rétt eftir, mintist hinn háttv.þm. áðan á, að bændum bæri nauðsyn til að vera heima á vorin, ef heyskort bæri að hendi. Með þessu færir hann rök fyrir okkar máli, að síðari hluti vetrar sé óhentugur tími. Það verður lítið úr ráðstöfunum fyrir búin á öðru landshorni, meðan setið er hér í Reykjavík eða á heimleið á vorin. Nú mun flest vera tekið fram þessu máli viðvíkjandi; eg vona að nefnd verði skipuð, en verði málið felt nefndarlaust, þá mun það vekja megna óánægju.

Jón Jónsson (1. þm. S.-Múl.): Eg vil að eins gera stutta athugasemd. Það er nú orðið ljóst af ræðum hv. 2. þm. Árn. (S. S.) og hv. 2. þm. Húnv. (B. S.), að eg hefi haft rétt fyrir mér er eg gat þess til áðan, að þetta mál hefði verið rætt á flokksfundi meiri hlutans, áður en það var lagt fyrir alþingi. Hæstvirtur ráðherra (B. J.) hefir þá hér sem oftar metið meira vilja flokksins en vilja þingdeildarinnar allrar. Fyrir nokkra menn í flokknum hefir hann lagt fram þetta frumv. um færslu þingtímans, en ekki hefir honum dottið í hug að leggja fram frumv. til stjórnarskrárbreytingar, sem þó var skorað á hann að gera af öllum eða nær öllum deildarmönnum. Eg vil taka þetta fram, því þó það sé lítið, lýsir það allvel stjórnarástandinu.

Sigurður Gunnarsson Eg leyfi mér að stinga upp á, að 5 manna nefnd sé kosin til að athuga málið.

Ráðherrann (B. J.) Við þetta stutta frumvarp eru alllangar athugasemdir, sem fela í sér nægilegar skýringar á því, hversu frumv. er til orðið. Eg skal að eins geta lauslega ástæðnanna fyrir því. Eins og menn muna tókst fyrir nokkrum árum að útrýma fjárkláðanum hér á landi mikið til að haldið var. En síðan hefir reynst svo, að fyllilega hefir það ekki tekist, og kom það einkum í ljós í fyrra. Baðanir eru eins nauðsynlegar skepnunum og fóður, og bændum að sama skapi hagnaður að þeim. Þetta veit nú meginþorri manna, en trassar, sem vanrækja baðanir, gera bæði sjálfum sér og nágrönnum sínum stórtjón. Að kippa þessu í lag er það, sem frumvarpið fer fram á.

Forseti: Frá skrifstofunni hefir mér sem forseta verið fengið í hendur, örfáum mínútum fyrir fundinn - sama sem í fundarbyrjun - alllangt erindi til Ed. frá háttv.þm. Borgf. og bað sami háttv.þm. mig að lesa það hér upp. En við þeirri beiðni get eg ekki orðið vegna þess, að þingdeildin má ekki taka við neinu málefni nema einhver þingdeildarmanna taki það að sér til flutnings á þingskapalegan hátt, en því skilyrði hefir ekki verið fullnægt. Fyrir því getur erindið hvorki orðið lesið upp né rætt á þessum fundi.

Kristján Jónsson Þetta erindi til deildarinnar ræðir um málefni, sem snertir beinlínis deildina sjálfa og mig sem þjónustumann eða fulltrúa hennar. Eg fer þess því einlæglega á leit við hæstv. forseta, að hann lesi þetta bréf upp með samþykki deildarinnar. Það hefir viðgengist, síðan eg kom fyrst á þing, að bréf um málefni snertandi deildina sjálfa séu lesin upp, ef deildin æskir þess með atkvæðagreiðslu. Eg þykist vita að deildin óski að heyra bréf þetta, og vona að hæstv. forseti leiti atkvæða hennar um það.

Forseti: Þrátt fyrir þá miklu virðingu, er eg ber fyrir hv.þm. Borgf., verð eg að halda fast við þann úrskurð minn, að bréf hans verður ekki lesið upp nú. Slík erindi verða að koma fram í þingskapalegu formi. Það verður ekki sagt um þetta bréf, og getur það því eigi orðið lesið upp né rætt hér í dag.

Kristján Jónsson Eg vil enn af nýju fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann lesi bréfið upp fyrir deildinni, ef hún vill heyra það, og að hann beri það undir deildina, hvort hún vilji heyra bréfið lesið og hlíti svo úrskurði hennar þar um. (Lárus H. Bjarnason: Má eg gera athugasemd)  .

Forseti: Það er rétt, að háttv.þm. Borgf. talaði við mig í gær og fór fram á það að eg læsi erindi frá sér upp fyrir deildinni. Eg tók því ekki fjarri þá, því að eg bar það traust til hans, að hann vissi af einhverjum stað í þsk., er heimilaði það. En er eg hafði íhugað málið betur, bað eg hann rétt fyrir fundinn áðan að koma ekki fram með þessa ósk, því eg gæti ekki orðið við henni. Eg áskildi það, að erindið kæmi fram í réttu formi. Erindið er mjög langt og ræðir um stórmál, sem hlýtur að koma fyrir þingið. Rétt er formið ekki, nema bréfið sé prentað, útbýtt, og fyrirtektartími þess tilkyntur. Svo er ákveðið í þingsk., að fara skuli með hvert mál, er þingmaður ber fram eða flytur inn í þingið, hvort heldur eru frumvörp, þingsályktunartill. eða fyrirspurnir til stjórnar eða annað, - og eg skal bæta því við, að því minni ástæða finst mér til að lesa bréfið upp, þar sem háttv.þm. hefir tjáð mér, að hann ætli hvort sem er að láta prenta það sem þingskjal í máli, sem mun koma fyrir deildina. Háttv. 5. kgk. þm. vildi opna málinu nú þegar veg inn á þingið með því að heimfæra það undir 11. gr. þingskapanna, 3. lið, en það er eigi unt. (Lárus H. Bjarnason: Ekki í dag. Síðar)  . Já, það er rétt; það er ekkert á móti því, að það geti komist inn undir þessa grein síðar meir, þegar það hefir fengið þann undirbúning, sem þingsköpin gera ráð fyrir. Nú er forsetaúrskurður fallinn, og við það stendur. -

Kristján Jónsson Eg beiðist þess að fá að vita, hvað hæstv. forseti ætlar að gera við erindi mitt, það er umræða varð um í byrjun fundarins.

Forseti: Ef háttv. þingm. óskar ekki að láta prenta bréfið, verður það afhent skrifstofunni, til að leggjast fram á lestrarsalnum.

Kristján Jónsson Vill ekki hæstv. forseti skýra deildinni frá innihaldi bréfsins; eg vil gjarnan, að hún viti, hver málaleitan felst í því.

Forseti: Málið er ekki formlega undirbúið til dagskrár; eg held og því fast við þann úrskurð, sem eg hefi felt.

Lárus H. Bjarnason Eg vil benda hæstv. forseta á niðurlag 36. gr. þsk. þar sem segir, að hverjum þm. sé heimilt að gjöra stutta athugasemd um gæzlu þingskapanna og fl. - Hæstv. forseti sagði, að bréfið væri ekki formlega framborið. Samkvæmt hvaða grein þingskapanna? mætti eg spyrja. Forseti gat þess, er hann var kosinn, að hann „vonaði og óskaði“ að samvinna yrði góð milli sín og deildarinnar. En eitt skilyrði fyrir góðri samvinnu er það, að forseti láti eftir þdm. það sem sanngjarnt er. Annars skal eg benda hv. forseta á, að innan handar er að koma málinu á dagskrá samkv. 41. gr. þsk. Eg vona, að til þess þurfi ekki að koma og leyfi mér í því skyni að leggja til að hæstv. forseti leiti atkvæða deildarmanna um það, hvort þeir vilji heyra bréf háttv.þm. Borgf.

Forseti: Úrskurður er fallinn í þessu máli, og því geta engar umræður né atkvæðagreiðsla farið fram. (Júlíus Havsteen: Hverjar ástæður hefir forseti fyrir þessum úrskurði)  . Ástæðan er sú, að svona langt og slíkt erindi sem þetta á að koma fram undirbúið á skipulegan hátt sem prentað erindi, er getur legið fyrir öllum þingmönnum.

Sigurður Sigurðsson Mér kemur mjög á óvart þetta frumv. stjórnarinnar, sem nú er til umræðu. Satt að segja hefi eg eigi orðið var við óánægju með þingtímann, sem nú er lögákveðinn. Eg minnist þess, að á síðasta þingi heyrði eg að eins einn þingmann kvarta yfir vetrarþingi, en að öðru leyti er mér ókunnugt um, að menn séu óánægðir með fyrirkomulagið sem er. Mér er einnig óskiljanlegt, að bændur skuli telja annan tíma hentugri fyrir sig til þingsetu, og furðaði mig því á ummælum háttv. 2. þm. Húnv. (B. S.) í þessu efni, slíkur búhöldur sem hann er. Heyskapartíminn er jafnan kallaður aðalbjargræðistími bændanna. Og svo er það einnig í raun og veru. Aðrir tímar ársins geta einnig heitið svo, ef þeir eru réttilega notaðir, en slátturinn er þó og verður jafnan hvað þýðingarmestur, þegar á alt er litið. - Þeir sem kannast við það, að sjálfs er höndin hollust, verða að viðurkenna með mér, að þá megi bændurnir sízt vera að heiman. Sumartíminn er því, að minni hyggju einkar óhentugur til þingsetu, þegar ræða er um sveitabændur alment. Háttv. þm. hafa fært það sem ástæðu á móti vetrarþingum, að þá sé erfitt að ferðast. Það getur vitanlega komið fyrir. En hversu oft ber það ekki við, að menn sitja teptir, jafnvel í maí, bæði á landi, vegna veðurs og vatna, og eins í sjóferðum vegna hafíssins. Minna má á það í þessu sambandi, að póstar fara vanalega allra ferða sinna að vetrinum. Það getur vitanlega komið fyrir, að þingmenn tefjist á leiðinni til þings. En hingað til hafa þeir ekki sett sér svo takmarkaðan ferðatíma, þegar miðað er við ferðareikninga þeirra, að vert sé að gera mikið úr þessu. Áætlun skipanna, sem eiga að taka þingmennina, er oft óhaganleg, og svo ber það einnig við, að þau fara inn á hafnir, sem ekki eru á áætlun og seinkar það ferðinni. En þetta og annað þessu svipað, getur ekki talist ástæða á móti vetrarþingum. Þeir sem ekki treysta sér til þingferða að vetrinum, ættu ekki að vera að hugsa um þingmensku. En annars er eg þess viss, að það mundi fæla marga bændur frá því að gefa kost á sér til þingsetu, ef þingtíminn er færður og því er eg alfarið mótfallinn þessu frumv. Háttv. 2. þm. Húnv. (B. S.) sagði, að kennarar landsins væru útilokaðir frá þingsetu með því að hafa þing að vetrinum. Í sjálfu sér hefi eg ekkert á móti því, að kennarar eigi sæti á alþingi, enda eru nokkrir þeirra á þingi, eins og nú stendur. En þótt kennarar séu góðir menn, þá er ekki ástæða til að miða þingtímann við þá. Hér er einnig á það að líta, að ef þingtíminn er færður fram í maí, þá eiga bæði prestar og sýslumenn óhægt með að sitja á þingi. En annars held eg því ekki fram, að þingtíminn eigi að miðast við embættismennina eða hentugleika þeirra. Slíkt nær ekki neinni átt. Það ætti þvert á móti að takmarka, að embættismenn gætu verið þingmenn. Það gæti t. d. komið til greina, að banna öllum dómendum æðri og lægri, þingsetu, þar á meðal sýslumönnum. Fyrir því vil eg ekki, að þingtímina sé færður fram á vorið eða sumarið, því það mundi hafa þær afleiðingar, að embættismenn, búsettir í Reykjavík, ættu þá hægra með að gegna þingstörfum. Hins vegar er bændum með því gert erfiðara fyrir að geta sint þingmensku, og á það legg eg mikla áherzlu.

Björn Sigfússon Eg hygg, að réttara sé að skipa nefnd í málið. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) gerði lítið úr örðugleikum þeim og töfum, sem orsakast kynnu af þinghaldi á vetrum. Mér finst að hann líti ekki rétt á það mál. Að mínu áliti er fullkomin hætta á, að þm. af Austur- og Norðurlandi komist alls ekki á þing í janúar- og febrúarmánuði. Eins og allir ættu að vita, hafa á þeim tíma oft verið þar svo mikil illviðri og snjóalög, að ókleyft er öðrum en mestu göngugörpum eða skíðamönnum. Nú er það ekki svo, að allir þeir, sem kjósendur telja hæfasta til þingsetu, séu slíkir skíðamenn eða göngugarpar, að þeir séu vel fallnir til slíkra ferðalaga. Hvað samgöngum á sjó viðvíkur, þá er aldrei hættara við ströndum og öðrum óhöppum, en einmitt um þann tíma árs. Við þetta bætist svo það, að þingið verður miklu dýrara á vetrum en sumrum, bæði fyrir þingmenn sjálfa og landið alt. Hér er því um óþarfan kostnað að ræða, sem sjálfsagt er að spara, þegar ekkert gagn kemur á móti. Enn verður að taka hér fleira til greina, sem ekki er lítilsvert, t. d. er kennarastétt landsins útilokuð frá þingsetu, meðan vetrarþing eru haldin, og má þó ætla, að sú stétt geti lagt til hæfa þingmenn, einkum þegar fram líða stundir og sú stétt verður betur mentuð. Alþýðukennarar eru allir bundnir við starf sitt fram í maí, kennarar við æðri skóla eru bundnir ennþá lengur. Að vísu sitja skólameistarinn frá Akureyri og lagaskólastjórinn á þessu þingi, en ekki er mér nein gleði að að sjá þá hér. Þeir eru ekki mikils virði fyrir skóla sína, ef það er skaðlaust, að þeir sitji hér á þinginu og feli öðrum starf sitt við skólana. Sú ástæða hefir verið færð vetrarþingunum til gildis, að hægra væri fyrir bændur að sitja á þeim, því að á sumrum mættu þeir ekki vera að heiman. Þetta er stór misskilningur, það er alveg gagnstætt. Eg veit engan tíma hægari fyrir bóndann að hverfa frá heimili sínu en einmitt sláttutímann. Það er af því, að þá eru heimilisstörfin svo eindregin og óbrotin, ekkert annað en heyskapurinn. Þessvegna er miklu hægra að fá góðan mann til að segja fyrir þeim störfum en vetrarstörfunum; vitanlega verður að borga manninum hátt kaup. Á vetrum og vorum eru verkin margvíslegri, og vandfengnari góður maður til að gegna þeim og hafa umsjón t. d. með skepnuhirðing og öðru, sem þá kemur fyrir. Á vorin eru byggingar, jarðabætur o. fl. o. fl., sem bóndinn vill helzt sjálfur hafa umsjón með. Hann getur ekki gefið öðrum forskrift fyrir því svo vel fari. Þessi ástæða er því ekki mikils virði. Hún er þveröfug við það, sem rétt er. Eg hefi talað við marga bændur um þetta, og þeir hafa yfirleitt verið á þeirri skoðun, að vetrar- og vorþing séu til hindrunar þingsetu bænda. Af því sem eg nú hef sagt, er það auðsætt, að eg get ekki fallist á það í stjórnarfrv., að þingið byrji 15 maí, enda hélt hæstv. ráðherra því ekki fram. Þótt mál þetta sýnist ekki umfangsmikið, álít eg samt réttara, að nefnd sé kosin í það, eins og eg sagði í upphafi.