Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í sambandi við þetta mál, sem hefur valdið nokkrum umr. hér í hv. d., vil ég í fyrsta lagi hafa þann fyrirvara að óska þess, að það, sem ég kann að hafa sagt um þetta, verði ekki þannig túlkað, að það sé af skilningsleysi á þörfum landbúnaðarins. Hins vegar eru nokkur atriði, sem mér finnst ástæða til að víkja nokkuð að þegar við þessa umr. Mér mun að sjálfsögðu gefast tækifæri til að athuga það nánar í n., því að málið mun fara til nefndar, sem ég á sæti í. Ég skal ekki víkja neitt að því á þessu stigi málsins, sem sumir hv. þm. hafa gagnrýnt. Það var farið fram á heimild handa ríkisstj. til erlendrar lántöku. Það hefur verið varað við þeirri hættu, sem því væri samfara. Ég álít, að ekkert sé sérstaklega hættulegt í sambandi við þetta mál frekar en önnur mál og því sé ekki ástæða til þess að gera í þeim efnum úlfalda úr mýflugu. Hins vegar er málið þannig vaxið, að hér kemur fram beiðni fyrir láni til Búnaðarbankans annars vegar og iðnaðarins hins vegar og í þriðja lagi vegna togarakaupa, en um það atriði hafa ekki orðið neinar sérstakar þrætur. Í grg. frv. liggja rök að því, að athuguð hafi verið lánsfjárþörf landbúnaðarins og komið hafi í ljós, að á næstu missirum verði að útvega til viðbótar við það, sem hér er farið fram á í frv., fé, sem nemur mörgum tugum milljóna króna. Er það nokkur ofrausn, þó að hv. þm. fengju að sjá þær athuganir, sem hér er um að ræða? Þetta mál hefur áður borið á góma í þessari hv. deild, og hv. 2. þm. Rang. hefur borið fram þáltill. í fjórum liðum um athugun á fjárþörf landbúnaðarins, og var höfuðtilgangurinn sá, að ljóst lægi fyrir, hve mikil sú fjárþörf er, svo að hv. þm. geti greitt þessu atkv. í þeirri trú, að það mætti verða til þess að styrkja landbúnaðinn til að fá aukið fjármagn að láni, og þá mundi síður verða staðið gegn lántöku til þessa atvinnuvegar. Ég vil minna á í sambandi við það mál, að það vakti undrun mína, að þá virtist hæstv. landbrh. næstum því taka þessari till. illa, og var því haldið fram, að hún væri að óþörfu fram komin, af því að það væri ekki ástæða til þessarar athugunar, þar sem hún hefði þegar farið fram. Það má segja í framhaldi af þeim ummælum um það, að lánsfjárþörf landbúnaðarins hafi verið athuguð, að þess vegna sé nú beðið um heimild fyrir þessu viðbótarláni. Ég held, að þeir, sem bera hag landbúnaðarins og annarra mála fyrir brjósti, geri bezt með því að rökstyðja sem bezt till. sínar fyrir hönd atvinnuveganna. Mér fyrir mitt leyti finnst það vera sú krafa, sem ekki sé hægt að standa á móti, að hv. þm. eigi rétt á að vita um niðurstöður rannsókna á fjárþörf atvinnuveganna, þegar farið er fram á heimild til lántöku þeirra vegna. Ég segi þetta vegna þess, að það hefur fyrr á þessu þingi verið lagt fram frv. af ríkisstj., og þá hefði verið betra, að fyrir hefðu legið ýtarlegri upplýsingar eða rökstuðningur fyrir flutningi málsins. Hæstv. fjmrh. veit, að þessi ummæli eru ekki sögð til þess að vera með nein olnbogaskot gagnvart hæstv. ríkisstj., því að ég hef ekki síður en aðrir staðið með hæstv. ríkisstj. á þessu þingi, og er þetta þess vegna í fullri góðvild sagt. Þetta mál liggur þannig fyrir, að samkv. athugunum þarf miklu meira fé til landbúnaðarins en farið er fram á í frv. Nú er ekki aðeins nauðsyn að athuga þörf einnar atvinnugreinar, því að það koma sjálfsagt fram till. frá öðrum um það sama, og verður þá að taka kröfurnar til samanburðar og ákveða, hverjir skuli hljóta lán og hverjir ekki og í hvaða hlutföllum eigi að skipta lánsfénu. Gert er ráð fyrir í þessu frv., að hæstv. ríkisstj. verði heimilað að taka 3 millj. króna lán til iðnaðarins. Þetta er rökstutt með því, að í öðru frv., sem liggur fyrir þinginu um stofnun iðnbanka, hafi verið gert ráð fyrir svipuðu framlagi af hálfu ríkisins til þess að koma því máli í framkvæmd. Við sjáum hins vegar, ef miðað er við sama mark eins og hitt lánið, varðandi landbúnaðinn, að þá er allt annað uppi á teningnum, og ég gagnrýndi það aðallega viðkomandi landbúnaðinum, að umræddar upplýsingar liggja ekki fyrir. En gagnvart landbúnaðinum er í þessum efnum miðað við það, sem hæstv. ríkisstj. telur þörf fyrir þann atvinnuveg. Gagnvart iðnaðinum er hins vegar miðað við upphæð, sem gert er ráð fyrir í öðru frv., en yrði aðeins hluti af því fé, sem þar er ætlazt til að reynt yrði að fá handbært til þarfa iðnaðarins, því að um leið og gert er ráð fyrir því í frv. um stofnun iðnbanka, að framlag komi úr ríkissjóið til þeirrar stofnunar, er einnig gert ráð fyrir því, að fram komi fé frá öðrum aðilum til að koma á fót iðnbanka. Í öðru lagi er það gert í trausti þess, að þegar þessi lánastofnun yrði komin upp, þá mundi henni bætast fé annars staðar frá, m.a. sparifé iðnaðarmanna. Enn fremur er ráðgert að efla hana með samvinnu við aðrar lánastofnanir. Það er farið fram á lán til landbúnaðarins á nokkuð öðrum grundvelli en til iðnaðarins, og samanburður þar á stenzt ekki. Það væri æskilegt, að þessi mál væru rædd og athugun á lánsfjárþörf iðnaðarins lægi fyrir eins og landbúnaðarins, og að það lægi ljóst fyrir, hver raunveruleg þörf þessara atvinnuvega er fyrir stofn- og rekstrarlán. Ég efast ekki um nauðsyn þess, að hægt sé að halda áfram nauðsynlegum byggingar- og ræktunarframkvæmdum í sveitum, og hve nauðsynlegt það er að koma upp sómasamlegum byggingum. En það þarf víðar að byggja, og fjmrh. hefur e.t.v. orðið þess var, að minnzt hefur verið á það í Tímanum, að byggja þyrfti yfir húsnæðisleysingja Reykjavíkur. En það hefur reynzt örðugt að fullnægja þörfum að því leyti, þar sem ekki hefur verið nema ein lánastofnun, sem veitt hefur lán í því skyni, þó að nokkuð rættist úr því með gengisbreytingarlögunum, þar sem því byggingarfélagi áskotnaðist nokkur hluti af gengishagnaðinum. En landbúnaðinum áskotnaðist einnig sinn bróðurpartur af þeim hagnaði, hvort sem hann hefur verið látinn ganga til bygginga í sveitum landsins. Mér skilst, að ástandið sé nú þannig, að byggingarsjóður verkamannabústaða sé uppurinn, og þá mun ekki í annað hús að venda en til opinberra stofnana og þess, sem kann að fást frá lífeyrissjóði. Og ég tel vert að vekja athygli á því, þegar þessi mál eru rædd, hvað opinberir starfsmenn ríkisins hafa betri aðstöðu til að koma þaki yfir höfuðið en aðrar stéttir þjóðfélagsins. Ég er með því ekki að telja það eftir, það er í sjálfu sér mjög virðingarvert, að þeim sé gert það kleift með veitingum úr lífeyrissjóði, en það eru ekki allar stéttir þjóðfélagsins, sem njóta þessara hlunninda, og ég tel ástæðu til að minnast á þetta um leið og talað er um byggingar í sveitum, og er það ekki gert til þess að afflytja byggingar þar, og það er áreiðanlega ekki hægt að saka ráðamenn Reykjavíkur um skilningsleysi á því. Ráðamenn Reykjavíkur eiga við mikla erfiðleika að stríða sakir aðstreymis í bæinn, og það væri sannarlega mikils um það vert, að hægt væri að koma jafnvægi á í þessum efnum og skapa skilyrði til, að fólk sækti heldur annað. Það eru nú þegar komnar fram óskir um lán til Sogs og Laxár, og það var gert á þeim grundvelli, að þær stóru rafveitur yrðu að sitja í fyrirrúmi ásamt áburðarverksmiðjunni. Og hvernig mundi vera, ef þessum rafveitum hefði ekki verið séð fyrir erlendum lánum? Ég segi þetta nú, af því að þá var ekki talið, að þörf væri á lánum til landbúnaðarins, sem nú er þó verið að ræða um. Og þá voru ekki komnar fram kröfur um að keppa við Sogs- og Laxárvirkjunina, - eða hvernig stendur á, að þessar kröfur voru ekki látnar koma fram þá, eða hafa verið gerðar sérstakar ráðstafanir vegna virkjananna? Ég tel, að það sé nauðsynlegt að vita þetta, því að ef það eru settar fram kröfur, þá er nauðsynlegt, að þær kröfur séu rökstuddar. Og það munu margar atvinnugreinar vera, sem þarfnast ekki síður lánsfjár. Hvað er t.d. um sementsverksmiðjuna? Hvað hefur ríkisstj. gert til að útvega henni lán? Hún mun vera ein þeirra stofnana, sem menn munu almennt vera sammála um, að lán ætti að taka til að koma á fót. En mér er ekki kunnugt um, hvað gert hefur verið til þess. Í sambandi við það, að ekki eigi að taka erlend lán til annarra atvinnutækja en þeirra, sem eru gjaldeyrisskapandi, og það, sem hv. 8. landsk. þm. og hv. þm. Hafnf. sögðu, að veita ætti lán til iðnaðarins alveg út í loftið, og að því er mátti skilja, þá töldu þeir engin tæki gjaldeyrisskapandi nema togarana, skal ég benda á það, sem vitað er, að ef við hefðum engan landbúnað, þyrftum við að kaupa stórkostlega landbúnaðarvörur frá útlöndum, svo að í raun og veru skapar landbúnaðurinn verulegan gjaldeyri fyrir þjóðina. Mér finnst, að það hafi ekki komið nógu skýrt fram, að bæði landbúnaðurinn og iðnaðurinn eru gjaldeyrisskapandi fyrir þjóðina. Og ég vil vekja athygli á því, sem Páll S. Pálsson, formaður íslenzkra iðnrekenda, hefur upplýst, að áburðar- og sementsverksmiðjan munu kosta um einni milljón minna í erlendum gjaldeyri en hinir 10 nýju togarar. Eftir athugunum á rekstrarafkomu þessara 10 nýju togara er gert ráð fyrir, að þeir muni skila 23 millj. kr. gjaldeyrishagnaði á ári. En eftir kaupum okkar á áburði og sementi undanfarið má gera ráð fyrir, að spara hefði mátt 35 millj. árlega í erlendum gjaldeyri með því að kaupa áburðarverksmiðjuna og sementsverksmiðjuna áður. Það er ástæða til fyrir þá menn, sem telja, að iðnaðurinn sé ekki gjaldeyrisskapandi, að athuga þetta. Ég óska þess ekki, að talið verði, að ég sé hér að draga taum einnar stéttar af andúð á landbúnaðinum, en ég vil láta þetta sjónarmið koma fram, áður en málið fer til n. Og ég vil vekja athygli á því, að nál. getur orðið miklu betur uppbyggt, ef málið er sem bezt upplýst, áður en n. fær það til athugunar. Það kann að vera, að ýmsar af skoðunum mínum í þessu máli stafi af því, hvað ég sé fákunnandi um þau, eða í öðru lagi af því, að ekki séu öll kurl komin til grafar og geti málið orðið betur upplýst enn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 5. þm. Reykv. Honum fannst skorta upplýsingar um lánsfjárþörf landbúnaðarins. Það hafa nú þegar verið sendar til fjvn. upplýsingar um þetta mál, og það er ekki nema sjálfsagt, að menn fái sem mestar upplýsingar um það í einstökum atriðum, og vil ég stuðla að því. Ég hygg, að það upplýsi ástandið nokkuð, að ef ekki er hægt að útvega nýtt lán til Búnaðarbankans, þá verður ekki hjá því komizt að minnka lán stofnlánadeilda hans frá því, sem var á árinu 1950. Ég hygg, að þetta gefi svo glögga mynd af ástandinu, að það ætti ekki að vera þörf að skýra þetta nánar. Það mundi þýða samdrátt í þessum framkvæmdum, ef ekki væri hægt að afla þessara lána. Hvað slíkt mundi þýða fyrir afkomu þjóðarinnar, er óþarfi að taka fram. - Það er sjálfsagt, að allar þær upplýsingar, sem fyrir hendi eru, komi til fjhn. Fjárhæð sú, sem hér er ætluð til iðnaðarlána, er miðuð við það, að ríkið búi sig undir að veita aukin lán til iðnaðarins og að ríkið leggi þar fram nokkurn hluta á móti, og verði því safnað innanlands. Ef til vill hefði mátt safna þessu öllu innanlands á löngum tíma, en úr því að farið var á annað borð að taka lán, þá taldi ríkisstj rétt að taka það einnig til þessa atvinnuvegar, og vildi með því sýna, að hún hefur engan hug á því að gera hinum ýmsu stéttum þjóðfélagsins misjafnlega hátt undir höfði.



Herra forseti. Allmikið hefur verið um þetta frv. rætt og það mikið gagnrýnt af hv. 8. landsk. og hv. þm. Hafnf. Þarf engu að bæta við þeirra rök, og skal ég ekki endurtaka það, sem þeir hafa þegar sagt. - En að einu atriði finnst mér ekki hafa verið vikið svo sem ástæða væri til. Meginmunur er á erlendri lántöku til togarakaupanna annars vegar og lána til landbúnaðar og iðnaðar hins vegar. En þessar 43 millj. eiga sumpart að ganga til togaranna nýju og sumpart til landbúnaðar og iðnaðar. Á þessu er frá fjármálalegu sjónarmiði séð mikill eðlismunur. Í fyrsta lagi er að geta þess, að af þeim 25 millj., sem fara eiga til togarakaupa, fara 16 millj. til endurgreiðslu á gömlu láni, og er því aðeins um 9 millj. kr. nýtt lán til þeirra að ræða. Hinn hluti lánsins fer til landbúnaðar og iðnaðar. Um togarakaupin er það að segja, að þar er um að ræða kaup á gjaldeyrisskapandi tækjum, sem enginn ágreiningur mun vera um, að rétt sé að kaupa. Hvað snertir erlenda lánið til framkvæmda í þágu landbúnaðarins, þá skiptir meginmáli, hvort nota á þetta erlenda lán til þess eingöngu að greiða erlendan kostnað, eða hvort það á líka að standa undir innlendum kostnaði, þar á meðal vinnulaunum við framkvæmdirnar. Svo að ég víki að iðnaðarláninu, þá liggja engar upplýsingar fyrir um það, til hvers á að nota það fé. En engri ríkisstj. er stætt á að fara fram á heimild til slíkrar lántöku án þess að gera grein fyrir því, hvort um stofnlán eða rekstrarlán sé að ræða. Það hefur svo ólík áhrif, að upplýsingar um það verða að liggja fyrir. Að því er snertir landbúnaðarlánið er mjög hliðstæðra spurninga að spyrja. Í fyrsta lagi: Eiga þessi lán að ganga til ræktunarsjóðs eða byggingarsjóðs? Það hlýtur að skipta nokkru máli, hvor deild Búnaðarbankans á að fá féð og hvernig því á að verja. En hitt skiptir þó meginmáli, og á það legg ég höfuðáherzlu: Á féð einungis að nota til að greiða erlendan kostnað, eða á það að nota einnig til að greiða innlendan kostnað? Og ég skal nú fara fáeinum orðum um þýðingu þess, hvor leiðin farin yrði. Ef lánið á að nota til að greiða bæði erlendan og innlendan kostnað, þá verður að nota afganginn af þeim erlenda gjaldeyri, sem fæst, til að kaupa og flytja inn neyzluvörur, ef verðbólga á ekki að aukast. Það er augljóst, að nota verður helming lánsins til að kaupa fyrir neyzluvörur til að mæta þeirri auknu kaupgetu, sem framkvæmdirnar hafa í för með sér. Verði ekkert af láninu notað til að mæta hinni auknu eftirspurn eftir neyzluvörum innanlands, er augljóst mál, að slíkt hlýtur að leiða til verðbólgu, sakir aukinnar kaupgetu. - Þá er það hinn möguleikinn, að ætlunin sé að nota þetta allt til að mæta erlendum kostnaði við framkvæmdirnar. Sé það svo, verður að vera til fé innanlands til þess að greiða innlendan kostnað, svo sem vinnulaun, og eins og nú er ástatt, er það ekki hægt nema með aukinni lánsfjárþenslu og þar af leiðandi aukinni verðbólgu, nema tilætlunin sé sú, að draga jafnmikið úr framkvæmdum á öðrum sviðum, t.d. byggingum í bæjunum. Að vísu má benda á tvennt, sem draga mundi úr verðbólguáhrifunum. Þ.e. að bændur vinni svo mikið að framkvæmdum sínum sjálfir, og að lántakan verði til að bæta úr atvinnuleysi, svo að þar notist vinnuafl, sem annars væri látið ónotað, en ég tel, að atvinnuleysinu eigi að útrýma með því að taka í notkun þau atvinnutæki, sem til eru og ónotuð, t.d. hraðfrystihúsin. Þótt óskýrt hafi verið um það talað, hefur mér skilizt, að tilætlunin sé að fara hina síðari leið, þ.e. að nota 18 millj. allar aðeins til að greiða erlenda kostnaðinn, en ég hef sýnt fram á, að afleiðingin af þeirri ráðstöfun mundi væntanlega vera aukin verðbólga, meiri kaupgeta án aukins vöruframboðs. Slíkt er í ósamræmi við yfirlýsta stefnu núv. ríkisstj. Ég vil í þessu sambandi einnig minna á það ákvæði gengislækkunarlaganna, að nota skuli hagnaðinn af gengislækkuninni til lánveitinga. Það var alveg hliðstæð ráðstöfun. Erlendir fjármálasérfræðingar ýmsir munu hafa orðið forviða á þeirri ráðstöfun, enda mun hún vera einsdæmi, a.m.k. í nálægum löndum, og ég hygg, að erlendir sérfræðingar muni ekki síður reka upp stór augu, ef nota á allt það fé, sem hér er um að ræða, til að greiða erlenda kostnaðinn, án sérstakra ráðstafana innanlands. En ef ekki á að nota allt lánið til að greiða erlenda kostnaðinn, þá er í rauninni verið að taka lán til neyzluvörukaupa. Ég skal ekki eyða mörgum orðum að því, að hér er röng stefna á ferðinni og varhugaverð, en sem betur fer ný. - Ef þetta frv. verður samþ., hlýtur það að kalla á önnur frv. hliðstæð þessu, og þar munu koma fram kröfur um erlendar lántökur til framkvæmda, sem ekki þykja síður nauðsynlegar en þessar. Þessu frv. hér hefur ekki verið andmælt af mér né alþýðuflokksþingmönnum vegna þess, að við höfum vantrú á landbúnaðinum. Það er síður en svo. En við viljum hins vegar vara við því að taka erlend lán til framkvæmda, bæði í landbúnaðinum og öðrum atvinnugreinum, þegar aðstæður eru eins og þær eru nú í dag. Skuldasöfnun er alltaf varhugaverð og ekki sízt, þegar hætta er á að hún hafi óheilbrigð áhrif á fjármálakerfið innanlands. Hæstv. fjmrh. lét þess getið í næstsíðustu ræðu sinni, að úr fjárskortinum til framkvæmda væri nú ekki hægt að bæta nema með erlendri lántöku. Þetta væri því aðeins rétt, að til væri í landinu ónotað vinnuafl og fjármagn, sem ekki væri hægt að nota nema með því að taka erlent lán, en slíkt ástand er alls ekki hér fyrir hendi, og þess vegna hafa hinar erlendu lántökur verðbólguáhrif, ef þær eru notaðar til þess að flytja inn fjárfestingarvörur. Lánið hefur enn fremur verið réttlætt með því, að auka megi fjárfestinguna í landbúnaðinum, og eftirspurnin eftir lánum í Búnaðarbankanum sé mjög mikil. Lánsfjárþörf landbúnaðarins sé sérstaklega mikil. Auðvitað er þörfin mikil, en við verðum að gera okkur ljóst, að benda má á mikla fjárþörf á fjöldamörgum fleiri sviðum. Ég nefni t.d. húsnæðismál bæjanna. Húsnæðisskorturinn hér í Reykjavík er ægilegur, og á bænum er á þessu sviði smánarblettur, sem þvo verður af sem fyrst, þ.e. braggarnir. Það er því lítill vandi að benda á verkefni, sem hægt væri að nota lánsfé til að leysa. Varðandi hitt atriðið, að eftirspurnin eftir lánum í Búnaðarbankanum sé mikil, þá er það bein afleiðing af þeirri vaxtapólitík, sem Búnaðarbankinn rekur - að lána út með vöxtum, sem eru 2% og 21/2% - og það þarf því engan að undra, þótt eftirspurnin eftir slíkum lánum sé mikil. Það mætti lengi halda áfram að taka erlend lán og lána hér innanlands, ef bjóða á þau með slíkum kjörum. Þessi vaxtapólitík hlýtur því að þýða skömmtun á lánsfé, og öll skömmtun er erfið, en menn verða að taka því. - Ég vildi í þessu sambandi gjarnan spyrja, hversu mikið af starfsfé Búnaðarbankans er bundið í landbúnaðinum og hversu mikið í öðru. Það verður ekki séð á reikningum Búnaðarbankans, hvernig lánsfénu er skipt, og væri það þó æskilegt. Niðurstaða mín varðandi lántökuna er sú, að hér er um tvo möguleika að ræða: 1) Að nota lánið til greiðslu á erlendum og innlendum kostnaði. Það verður þá að vera sumpart neyzluvörulán, ef lántakan á ekki að hafa nokkur verðbólguáhrif. Ef þetta er ætlun hæstv. ríkisstj., þá er að standa við það og játa það. 2) Ef nota á lánið einungis til greiðslu á erlendum kostnaði, þá verður hér um verðbólguáhrif að ræða, nema gerðar verði sérstakar ráðstafanir til takmörkunar á annarri fjárfestingu innanlands. Ég vil að vísu biðja menn að skilja ekki orð mín svo, að ég álíti, að hér sé um einhver ósköp að ræða, því að þetta er auðvitað ekki mikið fé. En stefnan er í eðli sínu jafnröng fyrir það. Það var að halda á ranga braut, þegar hagnaðinum af gjaldeyriseign bankanna við gengislækkunina var varið til lánveitinga. Og nú á að stíga annað sporið á þessari röngu braut. Ef hæstv. ríkisstj. helzt þetta uppi, getur svo farið, að hún stigi þriðja sporið, - og það spor verði stærst og verst.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér áður til umræðu, hafði ég kvatt mér hljóðs út af ummælum hæstv. fjmrh. um ræður, sem ég og hv. þm. Hafnf. fluttum hér áður. Nú í millitíðinni hefur hv. 3. landsk. tekið ýmislegt fram af því, sem ég hefði annars viljað segja, og get ég því þess vegna stytt ræðu mína að mun. Ég hlýt þó að fara nokkrum orðum um ræðu þá, sem hæstv. fjmrh. flutti, þar sem hann svaraði mér og hv. þm. Hafnf. Hæstv. ráðh. sagði í fyrsta lagi að við og okkar flokkur hefðum verið ósparir á að veita samþykki okkar til að taka erlend lán, t.d. Marshalllánið. Það er rétt, að sú stjórn, sem þá sat að völdum, kom sér saman um að taka lán til vissra framkvæmda. Sú stjórn gerði um leið áætlanir, á hvern hátt bezt væri að ráðstafa þessu fé, sem tekið væri að láni. Sú áætlun, sem þá var gengið frá, náði alllangt fram í tímann, og m.a. var þá komið áleiðis þýðingarmiklum fyrirtækjum, svo sem áburðarverksmiðjunni og fleirum. Varðandi Marshalllánið þá er ólíku saman að jafna og svo hins vegar þessi lántaka. Það er alkunnugt, að Marshalllánið var fengið með mjög góðum kjörum, lágum vöxtum og afborgunarlaust fyrstu árin. Og mér skildist á hæstv. fjmrh., að ríkisstj. hefði enn enga vissu fyrir því, að hægt verði að fá það lán, sem hún leitar eftir. Ég geri þó frekar ráð fyrir, að leitað verði til Stóra-Bretlands í þessu skyni. Maður veit ekki, hvernig það muni ganga, þó að þar hafi fengizt lán vegna þeirra togara, sem þar hafa verið smíðaðir og þá beinlínis fyrir atgöngu skipasmíðastöðvanna, t.d. munu Norðmenn hafa samið um lán í Englandi í sambandi við byggingu verzlunarflota síns, og getur það auðvitað verið góð og gild ástæða, og eins ef nota á lánið til kaupa á togurum eða þvílíkum framleiðslutækjum. Í öðru lagi sagði hæstv. fjmrh., og það var grunntónninn í ræðu hans, að Alþýðufl. væri andvígur landbúnaðinum og þess vegna andmælti hann þessu frv. Þetta er nú svo ódýr röksemdafærsla, að það tekur vart að svara þessu. - Ég vil þá fyrst benda á. að hv. þm. Hafnf. taldi, að það væri vafasamt að taka þannig lán út í loftið til iðnaðarins, og hið sama á við um lánið til landbúnaðarins, og ég hygg, að enginn geti borið hv. þm. Hafnf. það á brýn, að hann vilji ekki greiða götu iðnaðarins, jafnmikinn áhuga eins og hann hefur sýnt málefnum iðnaðarins - og þó mælir hann gegn þessu frv. Þá mælti hæstv. ráðh. á þá leið, að það væri sjálfsagt að taka lán til skynsamlegra fyrirtækja. Á þessum ummælum furða ég mig mjög. Ég hafði haldið, að það ætti að stinga fótum við um erlendar lántökur, en nú er talið sjálfsagt að taka lán til allra skynsamlegra fyrirtækja, sem þörf er á. Landið okkar er lítt numið, og við vitum, að við getum ekki stigið öll þau risaskref, sem þarf að stíga, á örstuttum tíma, því að þá mundum við binda myllustein um háls okkar. Við erum lítil þjóð og höfum lítið fjármagn og getum ekki orðið við óskum eða kröfum allra, sem mundu geta rökstutt, að þetta væri þarft eða skynsamlegt fyrirtæki. Hvað eru skynsamleg fyrirtæki? Þau eru víst æðimörg, sem telja mætti upp. Í sambandi við Marshall-áætlunina var talað um þessi stóru fyrirtæki: Sogs- og Laxárvirkjanirnar, síldarverksmiðjur, lýsisherzlustöð, aukinn kaupskipaflota, fiskiðjuver, hraðfrystihús, þurrkví, vélar til landbúnaðarins, vélar til að virkja vatnsaflið, áburðarverksmiðju, sementsverksmiðju, kornmyllu o.s.frv. Þetta eru allt skynsamleg fyrirtæki, og það er ósk allra, að þau komist sem allra fyrst upp, en geta okkar er takmörkuð og við getum ekki fengið allt á skömmum tíma. Ef út á þá braut væri farið að taka lán til allra skynsamlegra framkvæmda, þá yrði það ekki lítið fé. Þörfin fyrir lánsfé í landinu er geysimikil. Ef t.d. nú á að taka erlent lán fyrir stofnlánadeild Búnaðarbankans og annar hluti þess fer til ræktunardeildarinnar, en hinn til húsabyggingardeildarinnar, þá yrði þeim lánum varið til húsabygginga í sveitum. Auðvitað er mikil þörf á húsabyggingum í sveitum, en ég verð að segja það, að það er víðar þörf á húsabyggingum og að sumu leyti ekki minni. meðfram strandlengju landsins. Sé það rétt, að leyfa eigi fjárfestingu 300 íbúða hér í Reykjavík, þá er það einu sinni ekki nóg til þess að Reykjavík geti staðið í stað. Svo ör er heimilafjölgun orðin í Reykjavík, að þetta hrykki vart til að halda í sama horfinu. Það væri því full þörf á að afla fjár til að leggja í íbúðabyggingar bæði í sveit og við sjó. Hvort á nú að taka erlent lán í þessu skyni og er rétt að minnast þess. að lítið var gert að þessu fyrir stríð? Ég hef verið í vafa um þetta af sömu ástæðum og ég hef gagnrýnt þetta frv., - en svo er sagt, að það eigi að taka lán til skynsamlegra fyrirtækja. Það þarf í rauninni ekki að eyða orðum að þessari nýstárlegu kenningu. - Hæstv. fjmrh. segir, að þegar fjárfestingin sé of mikil, geti verið ástæða til að taka lán erlendis og auka með henni fiárfestinguna. Hv. 3. landsk. minntist á þetta atriði, og er ég honum sammála og þarf engu að bæta þar við. - Niðurstaða mín hér er hin sama og var í fyrri ræðu. Þetta er það, sem er varhugavert, og þarf að athuga það gaumgæfilega, eins þegar þetta er til óákveðinna framkvæmda, bæði hvað snertir landbúnaðinn og lánið til iðnaðarins. Þótt annar hluti stofnlánadeildarinnar sé bundinn við ræktun og hinn við húsabyggingar, og síðan 3 millj. kr. lán til iðnaðarins, þá er þetta alveg út í bláinn, - þar sem um óákveðnar framkvæmdir er að ræða. Hér þarf mikla varúð og verður að stinga við fæti. Ég vildi fyrir mitt leyti leggja hæstv. ríkisstj. mitt lið til þess að það væri hægt, ef þess væri kostur, að fá fé innanlands til stofnlánadeildar Búnaðarbankans. - Það er nú svo, eins og hæstv. fjmrh. benti á, að hvorki á innlendum markaði né á lánamarkaðinum erlendis, t.d. í Stóra-Bretlandi, er hægt að fá lán með þeim kjörum, sem stofnlánadeild Búnaðarbankans jafnan lánar með til bændanna. Það verður því, eins og um stofnlánin til verkamannabústaðanna, að hafa það svo, að stofnlánadeildin greiði mismuninn á kostnaði þessara lána, vöxtunum, annars vegar, sem greiðast eiga til stofnlánadeildarinnar frá lántakendum, og hins vegar því, sem borgað er af stofnlánadeildinni fyrir lánin, sem hún tekur til rekstrar síns, eftir lögum og reglum, sem um það gilda. Og þó tekið væri lán innanlands með 6% vöxtum til Búnaðarbankans, þá yrði að standa undir vaxtamismuninum af þeim sjóðum, sem myndazt hafa, stofnsjóðum. Ég vildi ljá hæstv. ríkisstj. mitt lið til þess, að slík lán yrðu tekin innanlands, af því að ég sé mikla þörf á því, þó ég vilji líka benda á, að þörf er á fleiri lánveitingum og þá þar með lántökum innanlands, og kannske ekki minni að mörgu leyti. Því að hvað sem við kemur allri framleiðslu í landinu á vörum, þá er þó kynslóðin, sem er að alast upp á hverjum tíma, sú dýrmætasta eign þjóðfélagsins. Og ef við þurfum að láta ótal ungbörn og unglinga búa við svo léleg húsakynni, að þessi ungmenni fyrir þær sakir glati að einhverju leyti heilsu sinni og fái minni þroska en ella, þá er lán, sem tekið væri til að koma í veg fyrir slíkt eða bæta úr því, sannarlega lán, sem þjóðinni er þörf á að taka. Og hvort sem þessar slæmu íbúðir eru í sveit eða við sjó, er ástæða til að gera alla gangskör að því, sem unnt er, að bæta úr þessum vandræðum. - Ég væri hæstv. ríkisstj. mjög þakklátur, ef hún vildi reyna að afla meira fjár innanlands í þessu skyni, svo að hægt væri að reisa fleiri ódýrar íbúðir, þar sem mest er þörfin fyrir það hér á landi. En að leita til útlanda í því skyni og binda framtíðinni þá bagga, sem með því væri gert, tel ég ekki viturlegt. Og því hef ég komið fram með þessar aths. við frv. það, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég get verið mjög fáorður, vegna þess að bæði hefur flokksbróðir minn, hv. 3. landsk. þm., og hv. 8. landsk. þm. tekið fram mikið af því, sem ég annars mundi hafa séð ástæðu til að svara hæstv. fjmrh. En ég kvaddi mér hljóðs, þegar hann fór nokkrum orðum um mínar aths. við frv., þegar það var síðast til umr. Sérstaklega kvaddi ég mér hljóðs til þess að mótmæla þeirri aðalfullyrðingu eða eiginlega eina svari hæstv. ráðh. til mín, að þessar aths. væru bornar fram af mér vegna þess að ég væri landbúnaðinum fjandsamlegur. En það er síður en svo sé, að mínar aths. hafi átt á nokkurn hátt rót sína að rekja til þess háttar hugleiðinga. Því að ég hef bent bæði einum og öðrum á það, að ég hika ekki við að fylgja málum þessa atvinnuvegar, þegar hann þarf á að halda, þegar till. um stuðning við hann eru bornar fram með sanngirni og rökum. - Þessi mótmæli vildi ég færa fram gegn ræðu hæstv. fjmrh. Hins vegar voru í mínum aths. þrjú atriði, sem ég gerði sérstaklega að umtalsefni og hæstv. ráðh. skaut sér að mestu hjá að minnast á í sinni ræðu. Fyrsta atriðið var, að ég teldi þessa ráðstöfun, að taka erlent lán að upphæð 18 millj. kr. samanlagt, ótiltekið til landbúnaðar og iðnaðar, til ótiltekinna framkvæmda, mjög varhugaverða fjármálapólitík, vegna þess að henni fylgdi of mikil áhætta. Ég gerði greinilegan mun á að taka lán til ákveðinna framkvæmda, sem annaðhvort væru gjaldeyrisskapandi eða gjaldeyrissparandi, svo sem togarakaupa, áburðarverksmiðju, raforkuframkvæmda annars vegar og hins vegar til þeirra hluta, sem hér er talað um að taka lán til, sem við vitum ekki, til hvers er, en mun líklega vera til húsbygginga aðallega, og líklega eitthvað til ræktunarframkvæmda. Við vitum, að gjaldeyrisviðskipti okkar á síðustu árum hafa verið þannig, að þau hafa í raun og veru sigið meir og meir á ógæfuhlið, þannig að það hefur orðið halli á gjaldeyrisviðskiptum okkar á undanförnum árum, sem hefur numið tugum millj. og hundruðum millj. kr. á ári. Og þessi halli hefur verið jafnaður á alveg sérstakan hátt nú að undanförnu, með aðstoð Efnahagssamvinnustofnunarinnar. Þess vegna tel ég, og það var aðalatriðið í mínu máli, að það mætti ekki auka á þessar greiðslur okkar í vöxtum og afborgunum til útlanda, nema því aðeins, að stofnað væri með slíkum lánum til þeirra fyrirtækja, sem gætu sjálf staðið undir sér gjaldeyrislega, þannig að lánin gengju til fyrirtækja eins og togaranna, sem gætu árlega aflað miklu meiri gjaldeyris en þarf til þess að standa undir lánunum, sem til þeirra eru fengin, eða hluta - eins og gert hefur verið að undanförnu - eins og hitaveitu Reykjavíkur, sem sparar á hverju ári meiri gjaldeyri í kolum heldur en það, sem þarf að borga af þeim lánum, sem til hennar eru fengin. Sama er að segja um Sogs- og Lagárvirkjunina, sem ákveðið hefur verið að taka erlend lán til. Þessi lán standa þannig undir sér sjálf, að þau spara greiðslur í erlendum gjaldeyri fyrir olíu, sem annars þyrfti til þess að framleiða þessa raforku. En það hefur verið þrjózkazt við að sýna fram á, að þessi lántaka, sem hér er farið fram á að heimila að stofna til, mundi beinlínis verða gjaldeyrissparandi eða auka útflutningsverðmæti okkar. Það hafa að vísu verið látin liggja að því orð, að aukinn landbúnaður gæti orðið til þess, að við gætum flutt út einhverjar vörur, sem hann framleiðir, á erlendan markað. Og það er rétt - innan vissra takmarka. En það hefur ekkert komið fram um það, að einmitt þessi lántaka eigi eða geti verkað á þennan hátt. Hins vegar er ekki heldur við því að búast, ef mikill hluti lántökunnar fer til byggingar íbúðarhúsa í sveitum. En þó að það sé, nauðsynlegt, er það ekki gjaldeyrisskapandi í sjálfu sér, og það er líka nauðsyn á byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum. En það út af fyrir sig að byggja íbúðarhús skapar ekki gjaldeyri. Og í augnablikinu höfum við svo mikinn halla á viðskiptareikningi okkar við útlönd, að það er ekki hyggilegt að gera ráðstafanir, sem vitandi vits verða til þess að auka okkar vaxtabyrði og afborgunarbyrði til útlanda, nema því aðeins, að samtímis verði gerðar ráðstafanir til þess að afla gjaldeyris, sem þarf til þess að inna þessar greiðslur af hendi. Það hefur verið rætt svo mikið um það fordæmi, sem er talið líka, að þetta gæfi, og þá aðra aðila, sem ættu siðferðislega nákvæmlega jafnmikinn rétt eins og þeir, sem að þessu máli standa, að það væri tekið lán þeirra vegna. Og ég vil undirstrika, að það hefur ekkert komið fram enn, sem hnekkt hafi því. Ég skal svo ekki fara frekar út í að ræða þetta. Það hefur verið allýtarlega rætt og komið fram greinilega sú skoðun hjá mörgum hv. þm., að þeir telji stefnuna, sem í frv. felst, varhugaverða og um of áhættusama. Og ég vil nota þetta tækifæri enn til þess að undirstrika það. Og hér er um að ræða mjög greinilega stefnubreyt. hjá hæstv. ríkisstjórn, þó að hæstv. fjmrh. hafi ekki viljað viðurkenna það. Aðallánið og stærsta lánið, og í raun og veru einu lánin, sem við skuldum við útlönd nú, eru vegna togarakaupa í Englandi og Marshalllánin, sem tekin hafa verið síðan Efnahagssamvinnustofnunin tók til starfa og eingöngu hafa farið til framleiðslutækja og gjaldeyrissparandi hluta. En það er alveg nýtt prinsip, sem tekið hefur verið upp á þessu þingi, þar sem stofnað er til lántöku þeirrar, sem hér er farið fram á, og þegar stofnað var til lántöku fyrir fjórðungssjúkrahús á Norðurlandi, sem er sett í flokk með þessari lántöku og ég tel nákvæmlega jafnvafasama, - það er hér um að ræða stefnubreyt. hjá hæstv. ríkisstj., sem ég tel svo hæpna og varasama, að ég vil ekki láta hjá líða að vara við henni.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér mikið inn í umr. um einstök atriði þessa frv., sem hér hafa farið fram. Þær lántökur, sem um er að ræða í 2. gr. frv., eru miðaðar við þrenns konar framkvæmdir, þ.e. til greiðslu á kostnaði vegna togarakaupa, stærsti hlutinn, 25 millj. kr., og 15 millj. kr. til lána handa Búnaðarbanka Íslands til þess að mæta nauðsynlegri þróun í sveitum landsins í ræktun og húsabyggingum, og loks 3 millj. kr. til iðnaðarmála, sem munu, eftir því sem fram kemur í grg., vera settar í samband við frv., sem hér liggur fyrir um stofnun sérstaks banka fyrir iðnaðinn. Það er sérstaklega einn liður í þessari lántöku, sem hér er talað um, sem valdið hefur allmiklum umr. - eða a.m.k. hafa verið langmestar umr. um. Og að því leyti sem gagnrýni hefur komið fram við einstaka liði þessa frv., - heildarstefnan hefur líka verið gagnrýnd -, þá hefur sú gagnrýni beinzt að lántökunni til landbúnaðarins. Það var einmitt þetta, sem gaf mér tilefni til þess að segja hér nokkur orð. Því mér finnst, að þessar umr. gefi fullkomlega tilefni til alvarlegrar íhugunar þess, að mönnum sést alvarlega yfir eða þeir hafa ekki gert sér grein fyrir, hvert stefnir í atvinnuþróuninni hjá okkur Íslendingum nú: íslendingar hafa frá öndverðu byggt tilveru sína á tveimur aðalatvinnuvegum, landbúnaði og sjávarútvegi, landbúnaði að langmestu leyti lengi vel fyrst um sinn, en á sjávarútvegi að mjög verulegu leyti nú um langt skeið upp á síðkastið En þessir atvinnuvegir, sem hafa verið máttarstólpar undir atvinnulífi íslenzku þjóðarinnar, hafa verið reknir lengst af sem rányrkjuatvinnuvegir. Landbúnaðurinn var lengi rekinn sem hrein rányrkja hér á landi. Sjávarútvegurinn er enn í dag rekinn sem hrein rányrkja, og sú rányrkja er ekki rekin af Íslendingum einum, heldur líka fjölda útlendinga, sem sækja á hin íslenzku mið, alveg upp í landsteina hér hjá okkur. Því að við erum ákaflega varnarlausir gegn þessari hóflausu og gegndarlausu ásækni útlendinga á miðin hér með hóflausri rányrkju, með þeirri litlu og gagnslitlu landhelgi, sem er hér við strendur landsins. Og stefnir þessi rányrkja nú til hreinnar auðnar í ýmsum mikilvægustu sjóþorpum þessa lands. Því að þannig er komið, t.d. að taka á Vestfjörðum, þar sem voru lengst af um margar aldir einhver aflasælustu fiskimiðin við strendur þessa lands, þegar frá er tekinn Faxaflói og miðin við Vestmannaeyjar, - það er nú komið svo á þessum miðum þarna vestra, að bátaflotinn, sem þar stundar veiðar, hann er hættur að afla. Þar er ekki afli til á þeim miðum, sem hægt væri að stunda veiðar á með þessum bátum. Og það sækir alveg í sama horfið annars staðar við strendur þessa lands, þó að rányrkjan sé ekki búin að eyðileggja þar jafnmikið enn sem komið er, þar sem búið er að gereyðileggja að heita má aðrar fiskislóðir hér við land. Þannig stendur nú þetta. Og við, sem sitjum hér á Alþ., - og allir menn hér í þessu landi, - vitum, hverjar afleiðingar eru af því, að svona er komið fyrir bátaflotanum. A.m.k. helmingur af tíma þeim, sem varið er til setu á Alþ., og af þeim störfum, sem innt eru af hendi hér á Alþ., gengur til þess að gera tilraunir til að ráða fram úr því geigvænlega vandamáli, sem stafar af rányrkjunni, sem framin er á miðunum við strendur landsins. Í sveitunum aftur á móti hefur orðið gerbreyt. á síðustu árum í þessum efnum. í staðinn fyrir rányrkju þar hefur verið tekin upp ræktun og það í stórum stíl, enda hefur þetta gerbreytt allri aðstöðu í sveitum þessa lands. Og þó að það sé ekki um langan tíma, ekki nema örlítið brot af sögu þessa lands, sem unnið hefur verið að ræktun á Íslandi, þá er reynslan, sem fengizt hefur af þeirri ræktun, það mikilvæg og þýðingarmikil fyrir þjóðina, að hún spáir vissulega góðu og hefur borgið því, að í sveitum landsins er þó starfað enn þá af fullum krafti af því fólki, sem þar býr. Þess vegna, þegar litið er á þetta hvort tveggja, viðhorfið um afkomuna til sveita og sjávar, þá undrar það mig svo, að ég get ekki orða bundizt, þegar það ákvæði í þessu frv. er sjáanlega þyrnir í augum manna, að gert er ráð fyrir að taka 15 millj. kr. lán til þess að sinna lánaþörfinni, sem því er samfara að auka ræktun og byggingar sem skilyrði fyrir öruggri og góðri lífsafkomu í sveitum þessa lands - samtímis því, sem grundvöllurinn er að hrynja undan afkomu manna við sjávarsíðuna, eins og sakir standa nú. Þess vegna undrar mig það alveg stórlega, að þessi liður í lántökunni skuli valda slíkum umr. eins og hér hafa orðið um hann, og að gagnrýnin hefur alveg sérstaklega beinzt gegn því, að þarna eigi að fara að taka 15 millj. kr. lán til þess að mæta þörfum manna, sem vilja helga krafta sína því starfi að rækta og byggja upp sveitir þessa lands. En hvaða ályktanir ber okkur að draga af því ástandi, sem nú er við sjávarsíðuna? Mér skilst, að það liggi alveg opið og ljóst fyrir, að ályktunin verði þessi: Svo framarlega að ekki sé hægt að koma við stórmiklu meiri vörnum en nú er gegn rányrkju á sjónum, þannig að hægt sé að helga til eigin afnota fyrir Íslendinga miklu stærri fiskveiðisvæði við strendur þessa lands og útiloka alla rányrkju þar af hálfu erlendra manna, þá verði þess blátt áfram ekki langt að bíða, að þeir erfiðleikar, sem nú eru upp risnir úti um allar byggðir við sjávarsíðuna og hafa gripið svo um sig, að Alþ. hefur orðið að gera ráðstafanir gegn þeim, þeir hljóti að vaxa hröðum skrefum. Og hvað er það þá, sem Íslendingar hafa að flýja til, þegar svo er komið um annan elzta aðalatvinnuveg landsmanna? Ætli það sé ekki landbúnaðurinn? Hvert eigum við að flýja? Þá væri tvennt fyrir hendi fyrir Íslendinga, annaðhvort að fara upp í sveitina og rækta landið og byggja þar upp nýtt og fjörugt atvinnulíf í sveitum landsins - og það sýnir sú reynsla, sem við höfum af ræktun, að það er vel hægt að gera, - eða þá að lúta að því, sem einu sinni var hlutskipti Íslendinga, þegar engin ræktun var komin hér og engin viðleitni sýnd í því efni, að flýja í aðrar heimsálfur. Íslendingar eiga ekki nema þessi tvenn úrræði, ef sjórinn bregzt, annaðhvort að rækta landið og fá lífvænlega atvinnu fyrir Íslendinga í sambandi við ræktunina eða þá að gefast upp. En það er vitanlega fullkomin uppgjöf að flýja land sökum úrræðaleysis. Við höfum reynt að bæta úr versnandi ástandi við sjávarsíðuna með því að fá okkur öflugri tæki, sem eru togaraflotinn. Það er alveg rétt. En með því aukum við auðvitað að sama skapi rányrkjuna. Því að það er vitað, að togararnir eru langstærstu og stórvirkustu rányrkjutækin á sjónum, sem nú er beitt. Nei, framtíð Íslendinga liggur til landsins - alveg áreiðanlega. Og það er líka hollt og gott. Og þó að ekki fari eins illa við sjávarsíðuna og ég hef nú brugðið upp mynd af, - og við skulum vona, að við getum komið þar einhverjum vörnum við, t.d. með því að helga okkur stærri veiðisvæði við strendur landsins heldur en við nú höfum ráð á, - þá er það eigi að síður eitthvert mesta öryggi, sem Íslendingar geta veitt sér vegna framtíðarinnar, að rækta landið og efla aðstöðuna til atvinnu í sveitum landsins. Og það er ekki nokkur vafi á því, að þó að svo hafi verið nú um skeið, sem stafar af sérstökum ástæðum, að Íslendingar hafa ekki verið stórtækari með þátttöku sveitanna í að leggja til útflutningsframleiðslu, þá liggja til þess ýmsar ástæður, að svo hefur verið. Hér hafa geisað yfir landið fjárpestir, sem lagt hafa í auðn sauðfjárbúskap á stórum svæðum hér á landi, og við erum að reyna að vinna bug á þessum fjárpestum og reisa við okkar gamla atvinnuveg, sauðfjárframleiðsluna. Og við skulum vona, að það takist. Því að þegar við getum sameinað þau gæði þessa lands, sem henta sauðfjárframleiðslunni, með því að geta tekið í ræktun nóg land til vetrarfóðurs sauðfénu og svo notað hin víðlendu og kjarngóðu afréttarlönd þessa lands til sumarbeitarinnar, þá er kominn grundvöllur ekki aðeins til þess að framleiða með sauðfjárbúskapnum matföng handa þjóðinni sjálfri, heldur líka til þess að skapa með þeirri atvinnugrein mikla útflutningsframleiðslu til þess að kaupa fyrir erlendar nauðsynjar handa þjóðinni. Þetta skulu menn fullkomlega gera sér ljóst. Nú er svo komið, að ekki nema einn þriðji hluti þjóðarinnar lifir í sveitum landsins, en tveir þriðju hlutar hennar búa í kaupstöðum og kauptúnum, og þar af er einn þriðji hluti allra landsmanna kominn saman hér í Reykjavík einni. Ég álít ekki, að við séum komnir á tryggt afkomustig fjárhagslega, fyrr en það er tryggt, að a.m.k. helmingur þjóðarinnar á fast aðsetur í sveitum þessa lands. Það eru þar líka skilyrði til þess fyrir hendi, með aukinni ræktun og hagnýtingu fossaafls þess og jarðhita, sem við eigum hér og við kunnum enn ekki að meta, hvers virði er. Og ég er ekki í vafa um, að það er hægt að skapa fleiri mönnum en helmingi þjóðarinnar, sem nú er að fólksfjölda til, afkomuskilyrði í sveitum landsins. - Þess vegna stakk það mig dálítið, þegar hv. þm. Hafnf. hér í sinni ræðu vildi ekki gera neinn mun á því, hvort fé væri lagt í húsbyggingar uppi í sveit eða í kaupstöðum landsins, eins og nú horfir við. - Hvað skyldu vera margir hér í Reykjavík, sem vinna að sjávarútvegi? Iðnaðurinn er ung og mikilsverð atvinnugrein. En enn hefur sá atvinnuvegur ekki lagt til neitt sem heitir af útflutningsvörum. Það getur vel rekið að því, að svo gæti orðið. En enn sem komið er er það ekki. Með húsabyggingum í sveitum er tryggð framleiðsla, ekki aðeins framleiðsla til eigin nota í landinu. heldur líka framleiðsla útflutningsvara. Hvert einasta hús, sem reist er í sveit, er byggt á ræktun og framleiðslu bænda til eigin nota í landinu og til útflutnings, en í kaupstöðum er ekki hægt að segja þetta í sama mæli, nema að því leyti sem snertir afnot þeirra húsa, sem beinlínis eru runnin af sjávarútvegsframleiðslu, og ég veit, að það er ákaflega mikið vandamál, sem við eigum við að stríða, þegar verður að því snúið og byrjað að gefa því gaum, að framtíð Íslands er í sveitum landsins. - Þá er það ákaflega mikið, sem búið er að binda víðs vegar, fyrst og fremst í Reykjavík, af fé í húsbyggingum yfir fólk, sem ekki tekur nema að litlu leyti þátt í þessum undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Ég er ekki að líta smáum augum á störf þessara manna og viðurkenni allt, sem vel er unnið, en það byggist á því, að við getum haldið uppi okkar framleiðslu til sjávar og sveita, því að þar fáum við hitann úr. Ég lít svo á, að með því viðhorfi, sem nú er, sé ekki verkefni fyrir fleira fólk, hvorki í Reykjavík né í kaupstöðum annars staðar, og það, sem verra er, ekki einu sinni fyrir það fólk, sem nú er til, því að við heyrum daglega, að nú ber mjög mikið á atvinnuleysi, svoleiðis að fólkið fær ekki vinnu til þess að framfleyta sér og sínum. Það fólk, sem setur sig niður uppi í sveitum, sinnir sínum störfum þar og ber það úr býtum, sem því tekst að framleiða úr skauti náttúrunnar eftir þeim leiðum, sem nú er unnið að í sveitum landsins með ræktun og hagnýtingu ýmissa hjálparmeðala, svo sem rafmagns og jarðhita, og svo náttúrlega með því að tileinka sér þá erlendu tækni, sem fyrir hendi er, eftir því sem við verður komið. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu, því að mér fannst vera gefið tilefni til þess í umr., að á þessu væri vakin athygli, svoleiðis að við verðum nú, bæði hver einstaklingur með sínu starfi og sinni ráðdeild og það opinbera, sem hefur tekið allmikið af fjárráðum þjóðarinnar í sínar hendur, að fara að beita fjármagninu miklu meira en nú er gert til þess að tryggja fólkinu afkomu í sveitum landsins. Við náttúrlega sláum ekki slöku við að hagnýta gæði sjávarins, eftir því sem hægt er, en ef við rennum augunum yfir þá erfiðleika, sem þar blasa við, þá gefa þeir okkur bendingu um, að við verðum að grípa til annarra ráðstafana til þess að tryggja afkomu okkar og öryggi í framtíðinni, - það er fólkið og gróðurmáttur íslenzkrar moldar.



Herra forseti. Frv. það til l. á þskj. 670, sem hv. þm. Hafnf. og ég erum flm. að, um ráðstafanir vegna hafnarframkvæmda í Rifi á Snæfellsnesi, er borið fram til að tryggja áframhaldandi möguleika til að hefja hafnarframkvæmdir í Rifi á næstu árum. Hæstv. ríkisstj. hefur sýnt þessum hafnarframkvæmdum mikinn stuðning með því að leggja til á fjárlfrv. yfirstandandi árs, að veruleg upphæð verði lögð fram til hafnargerðar í Rifi á þessu ári. Hv. fjvn. og hv. alþm. hafa sýnt hafnarmálum þessum fullan stuðning og velvilja. Hv. fjvn. tók sér ferð á hendur á s. l. vori að Rifi til að geta með eigin augum gert sér grein fyrir öllum aðstæðum til hafnarframkvæmda á þessum stað. Í þessu ferðalagi tóku einnig þátt vitamálastjóri, hv. þm. Hafnf., og vegamálastjóri ásamt mér, og má segja, að allir þeir, sem tóku þátt í ferðinni, hafi verið á einni og sömu skoðun um það, að þarna væru hafnarskilyrði glæsileg. Frv. þetta kveður á um heimild fyrir ríkisstj. til að taka 3 millj. kr. lán til hafnarframkvæmda og í öðru lagi að skipa 5 manna n., sem fari með stjórn Rifshafnar og annist byggingarframkvæmdir þar, eins og þær verða ákveðnar af yfirstjórn hafnarmála. Ég tel óþarft að fara fleiri orðum um þetta frv., en vil benda hæstv. forseta á að vísa frv. til 2. umr. og hv. sjútvn.



Það eru aðeins nokkur orð til að svara hv. þm. A-Sk. Ég hélt, að honum væri þetta mál, hafnarmál í Rifi, miklu kunnara en raun ber vitni, þar sem það hefur verið á döfinni tvö s. l. þing. Á fjárl. 1950 voru veittar 100 þús. kr. til hafnarframkvæmda í Rifi. Ríkisstj. lagði fram í sínu fjárlfrv. fyrir yfirstandandi ár til hafnarframkvæmda í Rifi 600 þús. kr.; í meðferð fjvn. var sú upphæð lækkuð í 500 þús. kr., og var það samþ. af Alþ. og ég held einnig af þessum hv. þm. Þá spurði hv. þm., eftir hvaða löggjöf eigi að fara um þessar framkvæmdir. Þetta er frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán til þessara framkvæmda. Ég skal viðurkenna, að það liggur enn í loftinu, hvernig þessi hafnargerð verður ákveðin með löggjöf, en ég þori að fullyrða, að það er vilji hæstv. ríkisstj. og hæstv. Alþ., að þessi hafnarframkvæmd komist á, og til þess að geta ekki einungis unnið fyrir það fé, sem þegar er búið að veita á fjárl., heldur einnig til, til þess að hafnargerðin komi að notum, þá er ríkisstj. heimilað með þessu frv. að taka lán til frekari framkvæmda. Að svo stöddu máli get ég ekki gefið hv. þm. frekari upplýsingar.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að tefja fyrir þessu máli með langri ræðu, en ég vil leyfa mér að bera fram tvær fyrirspurnir til hv. flm. þessa frv. Þó að í grg. þessa frv. séu tekin fram mörg veigamikil atriði, eins og t. d. það, hvernig veðurfar var í Rifi, þegar fjvn. kom þangað í heimsókn á s. l. ári, þá finnst mér, að þetta mál liggi ekki alls kostar ljóst fyrir, og virðist mér það svo þrátt fyrir framsöguræðu flm. Þó að frv. sé ekki langt, þá virðist mér, að það hafi nýmæli að geyma. Það mun vera nýmæli, að ríkisstj. sjálf taki lán til hafnarframkvæmda; hitt er algengara, að hafnarsjóðirnir taki lánin, en fái ríkisábyrgð. Þá er svo fyrir mælt í hinum almennu hafnarl. um hafnargerðir, að hlutaðeigandi sveitarstjórn hafi á hendi stjórn hafnarmálefna, en feli framkvæmdina 3–5 manna n., sem kosin er heima í hreppnum. En í l. um landshöfn, sem gilda um Keflavík og Njarðvíkur, er yfirstjórn hafnarinnar komið fyrir með þeim hætti, að form. hafnarnefndar er skipaður af ráðh., en 3 kosnir af sameinuðu Alþingi og einn kosinn af bæjarstjórnum þeirra hreppa, sem að höfninni liggja. Í 2. lið 1. gr. þessa frv. er það nýmæli, að þar er lagt til, að ríkisstj. sjálf skipi 5 manna hafnarnefnd. Árið 1046 voru sett l. um hafnargerðir í landinu, og í 1. gr. þeirra l. er kveðið svo á, að hafnir skuli reisa á þeim stöðum, sem taldir eru upp í þessum l. Nú hef ég við lauslega athugun ekki komið auga á það, að hafnarinnar í Rifi sé getið í þessum almennu hafnarl., og þess vegna vildi ég leyfa mér að bera fram þá fyrirspurn, eftir hvaða löggjöf er fyrirhugað að fara um framkvæmd og rekstur hafnarinnar í Rifi. Í hinum almennu hafnarl. er það ákveðið, að ríkissjóður leggi fram 2/5 hluta af kostnaði við hafnargerðina en hafnarsjóðirnir 3/5, og hefur ríkisstj. heimild til að ábyrgjast lán, sem hafnarsjóðirnir taka að sínum hluta. Nú vildi ég í öðru lagi bera fram þá fyrirspurn til hv. flm., hvort það lán, sem ríkisstj. tekur samkvæmt þessu frv., ef að l. verður, á að ganga til þess að greiða hluta ríkissjóðs af kostnaði við hafnargerðina eins og hann er ákveðinn í hinum almennu hafnarl.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð, ekki vegna þess, að hv. 1. flm. hafi ekki svarað nægilega spurningum fyrirspyrjanda, en ég vildi aðeins bæta við það nokkrum orðum. Ég skal aðeins geta þess í byrjun, að það er alls ekki ómerkilegt atriði, hvernig veðurfar er í einni höfn, svo að hv. þm. ætti að tala um það gætilega, þegar hann ræðir um það í hálfgerðu gáleysi, að gott veður hafi verið í höfninni, þegar fjvn. var þar á ferðinni. En það var ekki þetta, sem ég ætlaði að ræða, heldur ætla ég að segja örfá orð til að rekja, hvernig þetta mál hefur borið að. Rif er eins og Neshreppur undir Enni á Snæfellsnesi og liggur að byggðarlagi Hellissands. Hellissandur er í hafnarl., þannig að sú hafnargerð, sem þarna hefur farið fram, hefur farið fram samkvæmt þeim 1., en það hefur ekki þótt heppilegt að hafa hafnargerðina á þeim stað, heldur færa hana að Rifi, þar sem öll skilyrði eru betri. Hins vegar er um svo stórar framkvæmdir þar að ræða, að það orkar tvímælis, hvort hreppurinn eigi að hafa þá forgöngu, sem hreppar venjulega hafa um þetta mál og hin almennu hafnarl. ætlast til. Þetta mál hefur verið rætt allmikið í félmrn., sem hefur haft þetta mál til meðferðar, þó að undarlegt megi virðast, því að félmrn. kom við sögu í þessum hrepp, sem átti svo erfitt uppdráttar, að ráðun. hafði talið nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir þessu hreppsfélagi til aðstoðar. Að athuguðu máli, einmitt af hálfu félmrn., þá var talið heppilegt og vænlegt til framgangs þessa máls að kjósa sérstaka stjórn fyrir fyrirtækið, sein væri undir beinni umsjón atvmrn., sem hefur með höndum framkvæmd þessa verks. Það er þetta, sem er ástæðan til þess, að þessi háttur er hafður á þessu og að þetta frv. er nú borið fram. Hæstv. Alþ. hefur áður sýnt, að það vildi gera sérstakar ráðstafanir fyrir þennan stað, eins og hv. þm. Snæf. hefur getið um í sinni ræðu. Það samþ. á sínum tíma heimild handa ríkisstj. til kaupa á jörð, sem liggur að þessum stað, og hefur hún nú verið keypt. Það samþ. líka fjárveitingu, og nú er samþ. fjárveiting í ár, sem er á allt annan hátt en nokkur önnur fjárveiting til hafnarmála, sem ég skil þannig, að ríkisstj. áliti, að fyrir þennan stað þurfi að gera sérstakar ráðstafanir. Þetta frv., sem hér er borið fram, er í beinu framhaldi eða sérstök ráðstöfun Til viðbótar þeim ráðstöfunum, sem áður hafa verið gerðar til þess að hrinda þessu máli fram og gera það á þessum stað. Um hafnarskilyrði í Rifi er það að segja þeim þm., sem ekki eru kunnugir, að ég tel, að hafnarskilyrði á Íslandi séu óvíða betri en þau eru þar, þ. e. a. s., það er frá náttúrunnar hendi varargarður fyrir hafnarsvæðinu, sem auðvelt ætti að vera að gera að fullkomnum hafnargarði, og möguleikar til að byggja bryggju og mynda. athafnasvæði fyrir hana eru betri en víðast hvar annars staðar. Fiskimið eru þarna rétt við og möguleikar til sjósóknar eins og bezt verður á kosið. Það má bæta því við, að samkvæmt upplýsingum félmrn. horfir þarna til auðnar, ef ekki verða gerðar þær ráðstafanir, sem verið er að tala um að gera, vegna þess að þeir íbúar, sem eru í hreppnum, geta ekki bjargazt við þau tæki, sem þeir hafa, og þeir hafa sjálfir ekki bolmagn til þess að auka þau. Ég vildi aðeins láta þessar upplýsingar koma fram að gefnu tilefni frá fyrirspyrjanda. Hafnarframkvæmdir eru eins og hv. þm. Snæf. upplýsti, og svo er meiningin að hefja framkvæmdir samkvæmt þessum l. Rif er ekki á hinum almennu. hafnarl. og kemur ekki til með að heyra undir þau. en þær milljónir, sem hér er lagt til að ríkisstj. taki að láni, eiga að ganga beint ti1 verksins.



Herra forseti. Þetta mál hefur skýrzt nokkuð við þau svör, sem hv. flm. frv. hafa gefið við fyrirspurnum mínum. Það liggur fyrir, eins og ég benti á, að jafnvel þótt frv. sé mjög stutt, þá felast í því nýmæli, sem hvorki eru í samræmi við ákvæði hinna almennu hafnarl. né í samræmi við ákvæði l. um landshöfn í Keflavík, m. ö. o., svo virðist sem með þessu frv. sé ákveðinn nýr flokkur hafna. Nú hafa verið í hafnarl. ákveðin miklu fleiri atriði en stofnfjárframlögin ein. Þar er kveðið á um rekstur hafna og ýmislegt fleira, sem ekki þarf upp að telja. Út af þessu vildi ég aðeins láta í ljós þá skoðun, að eðlilegra væri að taka þetta mál upp í því formi að flytja frv., sem hefði fleiri ákvæði að geyma en þetta frv. hefur um það mannvirki, sem hér er stofnað til.