Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.og viðskn. Ed. hefur fjallað um frv. þetta til l. um lagningu sjálfvirks síma. Hér er um mjög þarft og brýnt mál að ræða. Það er mikil áhersla lögð á að veita þessa þjónustu um allt land. Við vitum hvers virði það er frá öryggissjónarmiði að hafa símaþjónustu í fullkomnu lagi. Víða um land er símaþjónustu enn þannig háttað að menn ná trauðla sambandi við umhverfi sitt, ef það þarf að fara í gegnum landsímastöðvar, nema fjóra til sex tíma á dag þegar þessar stöðvar eru opnar. Í besta lagi er nokkuð víða komin á heils sólarhrings þjónusta landsímastöðva, en þó þannig að opið er þá símasamband innan sveitar og því enn erfitt um hvers konar einkasímtöl í þeim tilfellum. Þess vegna er mjög brýn sú krafa að koma sjálfvirku símasambandi um allt land og er þá einkum eftir að koma á þessu sambandi í sveitum, en talið er að eftir sé að símavæða á þennan hátt um 3200 sveitabæi. Í umfjöllun n: kom það m. a. fram hjá póst- og símamálastjóra, sem kom til viðtals við n., Jóni Skúlasyni, að þeir þyrftu nokkurn fyrirvara á því að geta framkvæmt þetta verkefni, það væri mjög gott að fyrir lægi áætlun fram í tímann til lengri tíma um hvernig ætti að vinna að því. Póst- og símamálastofnunin þarf sinn undirbúningstíma til efnisútvegunar og til þess að skipuleggja sína vinnu. Þess vegna fagnaði símamálastjóri því, að tekin væri sú stefna sem hér er boðuð. Rétt er samt að fram komi að hann var með ákveðna fyrirvara um að lögð er til nokkur lántaka hjá Póst- og símamálastofnuninni til að framfylgja þessum lögum. Í skoðun n. á málinu - og reyndar samkvæmt þeim upplýsingum sem n. fékk frá Póst- og símamálastofnuninni - kemur í ljós að um nokkra tekjuaukningu er að ræða hjá Pósti og síma við það að geta komið sjálfvirku símasambandi um sveitir landsins. Áætlaður heildarkostnaður við verkefnið er um 135 millj., en ef felld eru niður aðflutningsgjöld og undanþegið söluskatti við innflutning það efni sem nota þarf til þessa verkefnis er heildarkostnaðurinn nettó um 92 millj. kr. En tekjuauki af þessu er á tvennan hátt: Það er annars vegar árlegur sparnaður hjá stofnuninni við að geta lagt niður símstöðvar og sparnaður í viðhaldi og rekstri símalagna upp á 8.5 millj. á ári svo og aukin símanotkun í sveitum vegna þess að það sýnir sig að þar sem sjálfvirkt símasamband er nota menn símann meira og ársfjórðungsgjaldið, fastagjaldið, af símanum er einnig nokkru hærra. Þess vegna mun þetta þýða auknar tekjur fyrir Póst- og símamálastofnunina og hún mun því geta staðið undir nokkurri aukningu á lántöku vegna þessa verkefnis, eins og frv. gerir ráð fyrir. Nefndin fjallaði um frv. þetta á nokkrum fundum og eins og ég greindi frá áðan kom póst- og símamálastjóri, Jón Skúlason, til fundar við n. og gerði grein fyrir viðhorfum stofnunarinnar til frv. Þá fékk n. nokkrar skriflegar upplýsingar frá Póst- og símamálastjórninni sem m. a. greindu frá þessum fjármálalegu upplýsingum. Nefndin varð sammála um að leggja til að frv. þetta verði samþykkt óbreytt. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru hv. nm. Gunnar Thoroddsen og Ólafur Ragnar Grímsson. Undir þetta nál. skrifa Guðmundur Bjarnason, Davíð Aðalsteinsson, Kjartan Jóhannsson, Eyjólfur Konráð Jónsson og Lárus Jónsson. Það er rétt, herra forseti, að það komi fram að þrátt fyrir að í 1. gr. frv. segi svo: „Í áætluninni um lagningu sjálfvirks síma skal að því stefnt, að símnotendur eigi kost á sjálfvirkum síma innan fimm ára frá 1. jan. 1982“ - þá er í 2. gr. hins vegar rætt um að tæki og búnaður til lagningar og uppsetningar sjálfvirks símasambands séu undanþegin aðflutningsgjöldum og söluskatti við innflutning. Nm. álíta þetta ákvæði 2. gr. taki gildi nú þegar því að síðan er í síðustu grein frv., 4. gr., sagt: „Lög þessi öðlast þegar gildi og halda gildi sínu þar til framkvæmdum samkv. 1. gr. er lokið.“ - Við álítum að það hljóti að vera ljóst að þetta ákvæði, að lög þessi öðlist þegar gildi, eigi við þann útbúnað sem þarf að panta til landsins nú og flytja til landsins vegna fyrirhugaðra framkvæmda sem eiga að geta hafist þegar í ársbyrjun 1982. Það er skilningur okkar nm. að þar sem segir að lög þessi öðlist þegar gildi eigi það við um ákvæði 2. gr. Það þarf að panta efnið. Það þarf að liggja fyrir sá útbúnaður sem nota þarf til þess að hægt sé þegar að hefja framkvæmdir og vinna að þessari fimm ára áætlun, eins og segir í 1. gr., frá 1. jan. 1982.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð frsm. n., hv. þm. Guðmundar Bjarnasonar, því að ég held að hér sé hreyft hinu merkasta máli og það sé ekkert síður réttindamál, að menn geti, hvar sem þeir búa á landinu, haft sjálfvirkan síma, en ýmislegt annað sem barist er fyrir í jöfnuði milli manna. Þess vegna er þetta frv. góðra gjalda vert og kannske ekki síst í því ljósi að síðustu tvö árin hefur verulegur niðurskurður orðið einmitt á því að leggja sjálfvirkan síma í sveitir landsins. Við nm. í hv. fjh.- og viðskn. fengum í hendur tölur frá póst- og símamálastjóra. Að vísu voru þær þannig fram settar að það þarf að reikna svolítið út úr þeim til að sjá hvernig þróunin hefur orðið síðustu árin, en þó er alveg ljóst að á árinu 1978 munu um 500 sveitabæir hafa fengið síma, en tvö næstu ár hefur niðurskurðurinn verið slíkur að það er aðeins um að ræða að á tveimur árum hafi jafnmargir bæir fengið sjálfvirkan síma og árið 1978, ef ég get ráðið rétt í tölur póst- og símamálastjóra, og á þessu ári, árinu 1981, er niðurskurðurinn enn þá meiri í lagningu sjálfvirks síma í sveitir landsins. Það er þess vegna kannske ekki að furða þótt hæstv. samgrh. og hæstv. ríkisstj. vilji nú hrista af sér slyðruorðið með þessu frv. Þá er það von mín, og ég býst við allra hv. dm., að staðið verði við þetta frv. Það bendir ekki til þess, að það sé mikill áhugi á því að ekki verði óhóflegur niðurskurður á framkvæmdum Pósts og síma, hvernig farið hefur um gjaldskrárákvarðanir þessarar stofnunar. Nú er ég ekki að mæla með því, að gjaldskrá sé óhóflegar hækkuð hjá þessari stofnun en öðrum. En þegar kostnaður ákveðinna stofnana hefur sannanlega hækkað stórkostlega er ekki um annað að ræða en að horfast í augu við það, ef menn vilja fá þessa þjónustu áfram. Nú er það svo t. d. að 60% af kostnaði Pósts og síma eru launagreiðslur. Ef launagreiðslur í landinu hækka verulega þýðir ekkert annað en að horfast í augu við þetta. Þessu hefur ekki verið þannig farið að undanförnu og alveg sérstaklega núna því að síðasta ákvörðun um gjaldskrá Pósts og síma þýðir stórfelldan niðurskurð í fjárfestingu þessarar stofnunar. Það hlýtur að koma að einhverju leyti líka niður á lagningu síma í sveitum landsins eins og það hefur gert á síðustu tveimur árum. Þannig er á ýmislegt að líta í þessu sambandi. Þetta frv. er gott dæmi um að hæstv. ríkisstj. virðist vilja annað en hún gerir - maður verður alla vega að vona að svo sé - því að hún er oft með öðru málinu að gera þveröfugt við það sem hún framkvæmir. Og ég er ósköp hræddur um það, ef ekki verður stefnubreyting á þessu sviði frá því sem verið hefur í reynd, að svo verði einnig nú. En við skulum vona að það verði ekki. Alla vega er hér um að ræða allverulegar heimildir sem hæstv. ríkisstj. fær til þess sérstaklega að leggja áherslu á þetta mikilvæga hagsmunamál fyrir strjálbýlið í landinu.



Herra forseti. Ég tek undir þau orð hv. síðasta ræðumanns, að auðvitað er það fagnaðarefni fyrir alla, að ég held ég megi segja, og ekki síst þá sem eiga nokkrar rætur úti í hinum dreifðu byggðum, að hér skuli stefnt að lögfestingu á dreifingu sjálfvirks síma. Ég tek sérstaklega undir það sem hann sagði hér varðandi röskun á áætlun slíkrar símalagningar um sveitir landsins á síðustu árum, þ. e. að verðhækkanir, sem hafa leitt til aukins rekstrarkostnaðar hjá Pósti og síma, hafa komið niður á framkvæmdum og alveg sérstaklega þeim framkvæmdum sem hafa átt að eiga sér stað í sveitum landsins. Má þar sérstaklega rifja upp afgreiðslu síðustu fjárlaga þar sem vegna rekstrarhækkana hjá Pósti og síma á s. l. ári varð að skera niður framkvæmdaráætlun hans, að því er mig minnir, um 4 milljarða gkr. Það mátti segja að sjálfvirki síminn í sveitir landsins væri þar skorinn niður við trog þar sem í rauninni voru einungis teknar inn á framkvæmdaáætlun fyrir þetta ár þær sveitabyggðir sem höfðu verið á áætlun árið áður. En ég vænti að gera megi ráð fyrir að í blað verði brotið í þessari bók og að einhvers megi nú vænta af þessu frv. En ég verð að segja það eins og er, að ég varð að því leyti fyrir vonbrigðum með ræðu frsm. að mér virtist hún ganga að nokkru á þær yfirlýsingar sem hæstv. samgrh. gaf hér við fyrri umr. En þá spurðist ég fyrir um það, og reyndar hæstv. forseti þessarar deildar einnig, hvort sá tollaafsláttur, sem lögin gera ráð fyrir, kæmi til framkvæmda frá og með þeim degi sem lögin yrðu samþykkt á Alþingi. Þessu svaraði hæstv. samgrh. þannig, að það væri skoðun hans að svo ætti að verða. Við höfum heyrt frá því sagt hér og því lýst, hvað þessir liðir eru einmitt stór þáttur í efniskostnaði, þannig að það skiptir mjög verulegu máli hvort það er skilningur hæstv. samgrh., sem hann lét í ljós hér við 1. umr., sem er látinn ráða eða hvort þessi lagaákvæði koma ekki til framkvæmda fyrr en í upphafi næsta árs, þ. e. hvort þetta nær til þess efnis sem verður keypt á þessu ári og ekki er búið að leysa út og verður að sjálfsögðu að verulegum hluta notað á næsta ári eigi að síður því að auðvitað eru þessi efniskaup engan veginn hnitmiðuð við áramót. Ég bókstaflega óttast það á vissan hátt, að ef þessi ákvæði eru ekki látin taka gildi nú þegar, þ. e. um leið og lögin öðlast gildi, verði það til þess að draga frekar úr framkvæmdum á þessu ári, m. a. vegna þess að nokkur hluti af þeim framkvæmdum, sem á að vinna í ár, er unnin fyrir lánsfé heiman að. Sveitarfélögin hafa leitast við að þoka þessum málum áfram með lánum og hefur það verið mikilvægur stuðningur við þessar framkvæmdir. Ef hins vegar fyrir liggur, að efni verður stórum hagstæðara í verði eftir næstu áramót en það er á síðari hluta þessa árs, dregur það að sjálfsögðu úr hvatningu til þess að koma þessum málum áfram, bæði varðandi afstöðu sveitarfélaganna og líka hjá Pósti og síma. Ef lögin verða túlkuð eins og hæstv. samgrh. gerði verður það þannig til þess að flýta framkvæmdum og auðvelda þær á þessu ári, en það tel ég mikilvægt. Ef tollaafslátturinn kemur hins vegar ekki fram fyrr en á næsta ári hefur þessi lagasetning fremur neikvæð áhrif fyrir framkvæmdir þessa árs. En ég tek undir að það er jafngóðra gjalda vert fyrir málið í heild þegar frá líður. Ég vildi þess vegna mjög ákveðið fá þetta skýrar fram og leggja á það áherslu að sá skilningur verði við þessa afgreiðslu alveg skýr að tollaafslátturinn eigi að taka gildi um leið og lögin hafa verið staðfest.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um þrennt: um áætlunargerð, um undanþágu frá aðflutningsgjöldum og um lántöku til að hrinda tiltekinni framkvæmd af stokkunum. Ég skal segja það fyrst að ég tel engan vafa á að lögin, eins og þau eru úr garði gerð, fell það í sér að 2. gr. laganna, sem fjallar um undanþágu aðflutningsgjalda og söluskatts, taki þegar í stað gildi samkv. 4. gr. um að lögin öðlist þegar gildi. Ég tel að hún sé óháð þeim ártölum eða dagsetningum sem nefndar eru í 1. gr. Þannig að það liggi alveg ljóst fyrir að um leið og þetta frv. yrði að lögum væri sá búnaður, sem hér um ræðir, undanþeginn aðflutningsgjöldum og söluskatti til innflutnings samkvæmt því sem um getur í 2. gr. frv. Þetta tel ég tvímælalaust. Ég held að augljóst sé að það geti verið til bóta að gera áætlanir um verkefni af því tagi sem hér um ræðir. Hér er um verulegan kostnað að ræða, eins og komið hefur fram í máli manna, en þetta er líka réttlætis- og jafnaðarmál. Engu að síður hljóta menn með tilliti til kostnaðarins að líta á hvernig útkoman verður úr þessu dæmi. Það verður að segja eins og er að upplýsingar, sem borist hafa frá Póst- og símamálastofnuninni, hafa ekki verið í sérlega aðgengilegu formi, en ef okkur hefur tekist að ráða þær rúnir, sem þar voru ristar, virðast hér vera um að ræða kostnað sem í heild er 135 millj. kr., en 92 millj. kr. fyrir 3250 símnotendur eða því sem næst. Hins vegar gæti sparnaður af því að leggja niður handvirkar stöðvar og tekjuaukning af þessari breytingu allri verið af stærðinni 17 millj. kr. á ári. Sjálfsagt má um það deila hvort sá ábati, sem af þessu fæst, réttlæti að ráðast í þetta verkefni. Ef menn vilja á hinn bóginn líta á lántöku fer það vitaskuld eftir lánstímanum hvort þess er kostur að láta þann ábata, sem þessu fylgir, standa undir þeim stofnkostnaði sem hér um ræðir. Hins vegar má segja að miðað við nokkuð langan lánstíma geti það ekki tekist, enda sé þá farin sú leið, sem hér er gert ráð fyrir, að fella niður aðflutningsgjöld og tolla. Auðvitað er það ákvörðun Alþingis og ríkisstj. hverju sinni með hvaða hætti skuli greiða fyrir framkvæmdum. En það má segja að með niðurfellingu þessara gjalda í sambandi við þetta verkefni sé farin önnur leið en í rafmagnsmálum við að mæta hinum félagslega þætti, hinum félagslega þætti sé hér mætt með niðurfellingu gjalda af þessu tagi og að því gerðu sé náttúrlega hugmyndin að þetta geti staðið undir sér. Hvort tekst að standa undir lántökum með þessum hætti fer vitaskuld eftir því hver lánstíminn er. Auðvitað er varasamt að fara lántökuleiðir í mjög ríkum mæli í sambandi við framkvæmdir af þessu tagi, en það getur verið réttlætanlegt að gera það í einhverjum mæli. Ég tel að það hljóti að vera matsatriði við framkvæmd þessa að hve miklu leyti framkvæmdunum yrði mætt með lántöku, sem hér er þó heimiluð til þess sem nægir fyrir þessu, eða af rekstrartekjum símans. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta mál. En ég ítreka að hér er um réttlætis- og jafnaðarmál að ræða og með því að greiða fyrir því á grundvelli félagslegra sjónarmiða, eins og hér er gert ráð fyrir, virðist þetta geta verið bærilega viðráðanlegt verkefni. Auðvitað er ekki vansalaust að 10–12 þús. af íbúum þessa lands skuli enn þá búa við handvirkan síma, eins og kemur fram í þessum gögnum hér.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 11. landsk. þm., Egils Jónssonar, um skoðun okkar nm. í fjh.- og viðskn. varðandi gildistöku þessara laga held ég að hv. 2. þm. Reykn. hafi nú þegar tekið af mér ómakið í því sambandi og gefið þá skýringu kannske öllu skýrar en mér tókst í framsögu minni við þeirra túlkun sem ég held að við séum sammála um að felist í þessu frv., en þar segir í 4. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi og halda gildi sínu þar til framkvæmdum samkv. 1. gr. er lokið.“ - Ég held að þetta hljóti að vera nokkuð skýrt og eiga þar af leiðandi við þær greinar sem á undan standa í frv. og þar með 2. gr., sem fjallar um niðurfellingu á aðflutningsgjöldum og söluskatti við innflutning af þeim tækjum og búnaði sem þurfi að leggja til við úrvinnslu þessa verkefnis. Þá býst ég við að við séum líka sammála þeirri skýringu sem fram mun hafa komið í framsöguræðu hæstv. samgrh. fyrir frv. þessu. Ég tel að ég þurfi ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég held að við séum allir sammála um skilning og túlkun á þessu ákvæði. Það kom einnig mjög skýrt fram hjá póst- og símamálastjóra þegar hann var á fundi hjá fjh.- og viðskn., að hann teldi að það væri þörf á því að vita með nokkuð góðum fyrirvara að hverju væri stefnt á næstu árum varðandi lagningu sjálfvirks síma um landið og þeir þyrftu nokkuð góðan fyrirvara til að undirbúa sig, bæði í röðun verkefna og ekki síður í útvegun þeirra tækja og þess efnis sem nota á. Þess vegna hlýtur þessi skilningur og þessi túlkun einnig að falla mjög vel að þeirra þörfum og hugmyndum um hvernig best sé að standa að þessu máli.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að fram kemur hér að skilningur hv. þm. á 2. gr. og gildistöku hennar er sá, að það fari saman við gildistöku laganna, þ. e. að hún taki þegar gildi á þessu ári. Komið hefur hér fram að það hafa verið mikil vonbrigði úti á landsbyggðinni hvað seint hefur gengið að koma sjálfvirkum síma á úti í dreifbýlinu og ekki síst þar sem loforð um framkvæmdir hafa verið svikin hvað eftir annað. Heimamenn hafa verið tíðir gestir hjá póst- og símamálastjóra og starfsmönnum hans. Þeir koma þar næstum daglega, bjóða jafnvel fram lánsfjármagn, en ekkert gengur. Það eru ekki nema nokkrar vikur síðan ég gerði fsp. hjá hæstv. samgrh. um framkvæmdir sjálfvirka símans í Kjósarhreppi sem hér er efstur á blaði samkv. frv. Hann hafði lofað framkvæmdum á þessu ári, hafði gefið þau fyrirheit í apríl 1980, upplýsti svo nú að ekkert yrði af vegna þessa niðurskurðar sem hefði orðið á árinu 1980. Nú verður að vænta þess, að óhætt sé að treysta því að það fari að sjá fyrir endann á þessum málum og að þetta frv., þegar að lögum er orðið, verði þá framkvæmt eins og gert er ráð fyrir, það verði staðið við þessar áætlanir.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka þeim tveimur hv. nm., sem hér hafa gefið skýringar, fyrir alveg skýr svör. Það ætti engum manni að blandast nokkur minnsti hugur um að 2. gr. tekur gildi um leið og lögin verða staðfest. Ég tel að þessar ótvíræðu yfirlýsingar tveggja nm. til viðbótar við þau orð, sem hæstv. samgrh. lét hér falla við 1. umr., séu alveg fullgild sönnun þess, að 2. gr. laganna taki gildi eins og lögin segja til um og þau gildi varðandi allt það efni sem verður til þessa verkefnis flutt inn eftir að lögin verða afgreidd héðan frá Alþingi.