Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Karl Einarsson) Eins og sjest á nál., er farið fram á í frv. þá einu breytingu á fræðslulögunum, að prestar fái greiddan ferðakostnað sinn, þegar þeir eru prófdómendur við barnaskóla. Þetta er fullkomin sanngirniskrafa, og jeg vil mæla með því við háttv. deild, að frv. verði samþykt.

Frsm. (Einar Árnason) Það er vika síðan þetta frv. var til 1. umr. hjer í deildinni og var vísað til fjvn. Þegar frv. kom hingað, var það búið að vera um 9 vikur í hv.Nd. Nefndin hefir talið sjer skylt að gera sitt til þess að flýta frv., þar sem svo mjög er áliðið þingtímann og það er orðinn sterkur vilji flestra hv.þm., að þingstörfunum geti orðið lokið sem allra fyrst. Nefndin hefir þess vegna orðið að hraða mjög störfum sínum, og geta vitanlega orðið skiftar skoðanir um það, hvernig henni hefir tekist. En nefndin væntir þess, hvernig sem farið verður með hinar einstöku brtt. hennar, að hv. deild taki vel í sparnaðarviðleitni hennar. Það er skoðun nefndarinnar, að meðan þingið heldur þeirri stefnu að skila fjárlögunum með tekjuhalla, þá komist fjárhagurinn ekki í sæmilegt horf. Það er eina ráðið að ætla gjöldin gætilega og hafa einhvern afgang til þess að mæta fjáraukalögum, sem altaf hljóta að koma. Eins og frv. þetta kom frá háttv.Nd., var tekjuhalli tæpar 139 þús. krónur, en ef brtt. nefndarinna' verða samþyktar, þá verður tekjuafgangur um 100 þús. krónur. Hjer er um verulegan sparnað að ræða, og þó að háttv.þm. þyki nefndin ef til vill nokkuð harðhent á sumum sviðum, vona jeg, að þeir virði viðleitni hennar og styðji hana að því að reyna að rjetta við fjárhaginn. Jeg vil ekki fara um frv. fleiri almennum orðum, því að jeg vil ekki tefja tímann meira en nauðsyn krefur, og þá sný jeg mjer að því að skýra brtt. nefndarinnar með örfáum orðum. Nefndin ber aðeins fram 1 brtt. við 10. gr., og fer hún í þá átt að lækka tillagið til hagstofunnar. Í frv. er áætlað til hennar 42300 kr., en nefndin vill lækka það niður í 40000 kr. Það vakir fyrir nefndinni, að henni þykir hagstofan nokkuð dýr og að þörf væri á að reyna að takmarka það fje, sem til hennar fer. Mjer dettur ekki í hug að halda, að hagstofustjóri fari ósparlega með það fje, sem fram er lagt, en það gæti komið til mála að reyna að draga saman verksvið hagstofunnar. Jeg vil skjóta þessu til stjórnarinnar til íhugunar. hvort ekki sje hægt að minka störf hagstofunnar, án þess að bagi verði að. Þá er önnur brtt. við 11. gr., um að hækka húsaleigu lögreglustjóra úr 6500 kr. niður í 5000 kr. í sambandi við þessa brtt. vil jeg geta þess, að nefndin fer víða fram á að lækka skrifstofukostnað hjer í Reykjavík, og er það gert með tilliti til þess, að húsaleiga lækki. sjerstaklega ef opinberar skrifstofur verða fluttar í nýja Landsbankahúsið, eins og mun vera í ráði. Jeg læt þessa skýringu nægja í þessu efni og tala ekki um það sjerstaklega við hinar einstöku brtt. í þessa átt. Þá vil jeg vísa til þess, sem segir í nál. um brtt. um embættisskeyti. Næst er brtt. um, að fjárveiting til aðstoðarlæknis á Ísafirði verði feld niður. Þetta embætti var stofnað meðan læknislaust var í Bolungarvík, og þá var líka settur aðstoðarlæknir á Akureyri. Það embætti er nú lagt niður, því reynslan hefir sýnt, að þess var ekki þörf. Jeg held reyndar, að það sje ekki formlega lagt niður enn; það mun hafa lagst niður af sjálfu sjer, og á ríkissjóðslaunum er enginn læknir á Akureyri nema hjeraðslæknirinn. En hins vegar eru þar 3 „praktiserandi“ læknar, og er ekki annað að sjá en að þeir lifi þar góðu lífi. Af þessum sökum virðist engin ástæða til að launa aðstoðarlækni á Ísafirði, sjerstaklega þegar búið er að setja lækni í Bolungarvík. Þá er brtt. við 12. gr., um að veita 2000 kr. styrk til Skúla læknis Guðjónssonar til þess að nema heilbrigðisfræði. Þessi maður er nýlega útskrifaður frá háskólanum með mjög góðri einkunn. Hann hefir góð og ákveðin meðmæli frá Guðmundi prófessor Hannessyni og ýmsum helstu læknum Reykjavíkur, og auk þess frá 3 læknum utan af landi. Þessi maður hefir í hyggju að nema heilbrigðisfræði, og veit jeg ekki til, að nokkur læknir hjer hafi numið þá fræðigrein til fullnustu fyr, en hún er sögð mjög nauðsynleg. Nefndin hefir viljað styðja þennan unga og efnilega mann og vonar, að þessi liður verði samþyktur. Þá er nýr liður, 1200 kr. styrkur til Guðrúnar Gísladóttur, til hjúkrunarnáms í Danmörku. Hún hefir góð meðmæli og nú er hún á Kommunehospitalet í Kaupmannahöfn, og sýnir það, að hún er í talsverðu áliti, því aðrar hjúkrunarkonur eru ekki teknar þangað. Nefndin vill því styrkja þessa stúlku; okkur er mikil þörf á lærðum hjúkrunarkonum, en námið er nú orðið langt og dýrt og ókleift efnalausum stúlkum, nema þær sjeu styrktar að einhverju leyti. Þá er 7. brtt., um að styrkur til Kristjáns gestgjafa Jónassonar í Borgarnesi falli niður. Þessi maður hefir krafist skaðabóta fyrir það, að hann hafi orðið að taka mann með smitandi veiki í hús sitt og beðið við það atvinnutjón. Nefndin hefir fengið umsögn landlæknis um þetta efni, og telur hann manninn ekki eiga neinn lagalegan rjett til þess að fá þessa fjárupphæð, því alt hafi þar farið fram samkvæmt lögum. Annars get jeg vísað til nál. og umsagnar landlæknis um þetta efni. Þá kem jeg að 8. brtt. Það, sem segja má um þessa brtt., gildir einnig um 9. til 15. brtt. Þessar 8 brtt. fara allar fram á að fella niður símalagningar og byggingu loftskeytastöðva. Nefndin neitar því ekki, að þarft verk væri að koma öllu því í framkvæmd, sem hjer ræðir um, en hins vegar lítur hún svo á, að margt verði að bíða vegna fjárskorts og þessu sje þannig varið, að það geti að skaðlitlu beðið. Jeg ætla ekki fyrirfram að deila um þessar brtt.; aðeins vil jeg taka það fram, að nefndin skoðar, að allir þessir liðir eigi að fylgjast að, og leggur til, að þeir sjeu bornir upp í einu lagi. Þá er 16. brtt., um uppbót til stúlknanna við bæjarsímann í Reykjavík. Nefndin gat ekki fallist á fjárhæð þá, sem hv.Nd. ákvað í þessu skyni. Ekki svo að skilja, að nefndin telji í rauninni, að með því hefði stúlkunum verið oflaunað. Síður en svo. Heldur sá nefndin, að ef svo langt ætti að ganga í þessu efni, þá kæmu fleiri stjettir, sem líku máli væri að gegna um, og krefðust sömu uppbótar, t. d. póstmenn. Nefndin viðurkennir fúslega, að sumar símameyjarnar hafi svo lág laun, að þær geti ekki framfleytt sjer á þeim, og því leggur hún til, að þeim lægst launuðu sje veitt sú uppbót, að samanlögð laun og dýrtíðaruppbót nemi ekki minna en 1800 kr. Mun sú fjárhæð, er nefndin ætlar til þessa, vera mjög hæfileg til að bæta úr brýnustu þörfum. Sá nefndin sjer ekki fært að fara lengra, og þar sem hún er ófáanleg til þess að breyta launalögunum, vill hún ekki breyta launakjörum þessarar stjettar sjerstaklega, þar sem svo líkt stendur á um aðrar. 17. brtt. nefndarinnar er aðeins orðabreyting, „fullnaðaruppbót“ í stað „uppbót“. Meinar nefndin með því, að þessu svokallaða Petersensmáli, sem er svo alþekt hjer í þinginu, sje þar með lokið. Jeg hefi áður minst á 18. brtt., og get því hlaupið yfir hana. 19. brtt. fer fram á að hækka skrifstofukostnað biskups upp í 2000 kr., svo að hann verði jafn landlækni. Nefndin sjer enga ástæðu til, að biskupi sje ætlað minna til skrifstofuhalds en landlækni. Þá leggur nefndin til, að feld sjeu úr athugasemdinni við styrktarfje háskólans þau ákvæði, að eigi megi veita meira en 175 kr. á ári í húsaleigustyrk og 560 kr. í námsstyrk. Stafar þetta m. a. af því, að hv.Nd. hefir hækkað um þriðjung húsaleigustyrk stúdenta, og virtist nefndinni því rjett að breyta gamla ákvæðinu. Auk þess taldi hún rjettast að gefa það í vald þeirra, sem með styrkveitingarnar fara, hversu mikið hver fengi. Er og hugsanlegt, að óþægilegt sje fyrir þá að vera bundnir af takmörkunum, sem kynnu að vera gerðar af ágiskunum að meira eða minna leyti. 21. brtt. er aðeins skýring, sem ekki þarf a orðlengja um. Þá kem jeg að kenslubókastyrk til mentaskólans, sem nefndin leggur til, að hækkaður sje úr 800 upp í 2400 kr., með það fyrir augum, að sögukennararnir Þorleifur. H. Bjarnason og Árni Pálsson hafa í hyggju að semja kenslubækur í miðaldasögu og sögu nýja tímans, og hafa þeir sótt um styrk í því skyni. Telur nefndin það gott verk og nauðsynlegt, og er mál til komið, að hætt sje að nota erlendar kenslubækur í þessum greinum. Nefndin hefir lagt til, að veittar sjeu 5500 kr. til þess að girða blett umhverfis kennaraskólann og yfir höfuð lagfæra lóðina umhverfis hús þetta, svo sem hægt er fyrir þessa upphæð. Telur nefndin varla vansalaust, að þetta sje dregið lengur, því að stöðugt vatnsrensli er að húsinu og skemmir það að mun. Er því mikil nauðsyn að bjarga húsinu í tíma, enda hefir þess oft verið beiðst. Þá kem jeg að 24. brtt., hækkun launa Einars Jónssonar kennara við stýrimannaskólann í Reykjavík. Eins og menn muna, var flutt frv. um þetta efni í þingbyrjun, en nefndin vildi ekki afgreiða það, vildi ekki breyta launalögunum, en þar sem krafan virðist á allri sanngirni bygð, taldi nefndin rjett að taka hana til greina í fjárlögum. Í 25. brtt. er lítillega breytt orðalagi aths. um skólagjaldið. Virtist nefndinni mega misskilja orðalag aths. Ber þess að gæta, að ekki má vera sama orðalag nú og í fyrra, þar sem nú er um 2 árganga nemenda að ræða, en í fyrra aðeins um einn. Breyting þessi er því nauðsynleg og þarf ekki að fara um hana fleiri orðum. Þá leggur nefndin til, að rafmagnsveitan á Hólum sje látin bíða, - og er það einungis af sparnaðarástæðum, að nefndin treysti sjer ekki til að mæla með þessari fjárveitingu í ár. Jeg get verið fáorður um forstöðumannslaun yfirsetukvennaskólans. Hann hefir farið fram á, að hann fengi að halda þeirri upphæð, er hann hefir haft áður, og getur nefndin mælt með því. Nefndin leggur til, að styrkur til nemenda yfirsetukvennaskólans lækki um 1000 kr., og auk þess, að takmörkuð sje tala þeirra við tólf, og sje styrkurinn 500 kr. til hverrar. Hækkunin á húsaleigustyrk til sömu nemenda er aðeins leiðrjetting, áttu að vera 1200 kr. í stað 600 kr., sem nú standa í frv. Þá leggur nefndin og til, að námsstyrkur kvennaskólans í Reykjavík sje hækkaður úr 800 kr. upp í 1000 kr., og enn fremur skrifstofukostnaður fræðslumálastjóra úr 900 upp í 1200 kr. Því næst koma tveir nýir liðir. Hinn fyrri er utanfararstyrkur barnakennara, 2000 kr. Þessi liður hefir um mörg ár staðið í fjárlögum, en mun hafa fallið niður í fyrra. Áleit nefndin það ekki rjettmætt, þar sem styrks þessa hafa notið ýmsir mjög efnilegir kennarar með ágætum árangri, og má því fullyrða, að hann hafi komið að miklu liði. Hinn síðari liðurinn er 15000 kr. til styrktar barnaskólabyggingum. Þessi liður hafði einnig verið feldur niður í fyrra, en staðið áður um hríð. Nú lá fyrir fjöldi beiðna um slíkan styrk, sem nefndin sá sjer engan veginn fært að sinna hverri um sig, enda hefði það orðið mikið hærri upphæð en hjer er farið fram á. Vildi nefndin því takmarka sig og ákveða eina upphæð í þessu skyni og taldi hæfilegt, að hún væri jafnhá þeirri, sem ákveðin er til húsabóta á prestssetrum. Nefndin telur að sjálfsögðu, að styrkur þessi komi jafnt til greina, þó að húsin sjeu notuð og áður bygð í öðru skyni, en síðan keypt til skólahalds. ef fræðslumálastjóri tekur húsið gilt sem skólahús. 33. brtt. er aðeins önnur röðun, og þarf ekki að ræða hana. Þá hefir nefndin sett þá athugasemd við styrkinn til Flensborgarskólans, að hann verði bundinn því skilyrði, að Hafnfirðingar greiði skólagjald eftir sömu regluni og aðrir skólar, sem njóta samskonar styrks. Þó hefir nefndin ekki lagt til, að styrkurinn sje lækkaður, en gerir ráð fyrir, að skólanum sje nauðsynlegur sá tekjuauki, sem skólagjald gæfi. Loks hefir nefndin lagt til, að styrkurinn til Stefáns Eiríkssonar trjeskera hækki um 900 kr., upp í 2400 kr. Nægir í þessu efni a vísa til nál. Þessi merki maður er nú þungt haldinn af veikindum og á við þröngan efnahag að búa, og væntir nefndin því, að hv. deild sjái sjer fært að rjetta honum hjálparhönd. Jeg sje ekki ástæðu til að svo komnu að fara út í brtt. einstakra þingmanna, enda fæ jeg efalaust tækifæri til þess síðar.

Forsætisráðherra (SE): Það eru aðeins nokkrar brtt., sem jeg vildi minnast á. Fyrst er lækkun á húsaleigu lögreglustjórans í Reykjavík. Jeg vil taka það fram, að hún var ákveðin eftir mati dómkvaddra, óvilhallra manna. Það má vel vera, að hægt verði að fá ódýrari skrifstofu í nýja Landsbankahúsinu t. d., en þess ber að gæta, að þessi embættismaður þarf mjög margar og miklar skrifstofur, þar eð starf hans er svo umfangsmikið og mannfrekt. Ef ekki verður hægt að fá húsnæði, sem una má við, fyrir þetta verð, þá skoðar stjórnin sig hafa rjett til að ráðstafa máli þessu sem best hún má, þó að till. þessi nái fram að ganga. Þá er 4. brtt. nefndarinnar, við 12. gr„ að fella niður styrkinn til aðstoðarlæknisins á Ísafirði. Þó að þetta megi gera, þá er samt dálítið hart að fara svo að. Maður sá, er gegnir þessu starfi, er ekki lengur ungur maður. Hefir hann og haft ástæðu til að ætla, að hann fengi að halda styrk þessum, og því ekki sótt um neitt hjerað, sem hann þó eflaust hefði getað fengið. Jeg mun því greiða atkvæði á njóti þessari brtt. Í sambandi við styrkveitingu til Skúla V. Guðjónssonar læknis, til að nema heilbrigðisfræði erlendis, vil jeg geta þess, að margir hafa talið þess þörf, að sendur yrði að minsta kosti einn maður til augnlæknisnáms. Að vísu er hjer einn augnlæknir, en það er hætt einu auga, ef illa fer. Þessi eini læknir verður að vera á ferðalögum langan tíma á hverju sumri, og er þá Reykjavík augnlæknislaus hvernig sem fer. Mun jeg minnast á þetta við háttv.fjvn. Um 20. brtt. nefndarinnar, athuga semdina um styrktarfje háskólans, skal jeg taka það fram, að jeg lit svo á, að hún sje rjett. Með 23. brtt. get jeg mælt eindregið. Skólastjórinn, sem er mjög gætinn maður og hinn ágætasti embættismaður, hefir oft komið að máli við mig um styrk til þessara framkvæmda, en jeg ekki sjeð mjer fært að veita hann án heimildar. Er jeg því þakklátur háttv.fjvn. fyrir að hafa tekið þennan lið upp. 27. brtt. nefndarinnar, um laun forstöðumanns yfirsetukvennaskólans, er að vísu ekkert stórmál. Þó fæ jeg ekki sjeð neina ástæðu til að hækka laun hans. Hann á að vísu heimtingu á launum, samkvæmt samningi frá því hann tók við landlæknisembættinu, en ef starf þetta væri falið nýjum manni, sem verður þegar til kemur sennilega prófessor við háskólann, þá mun hann vafalaust engin laun fá. Annars skiftir þetta ekki svo mjög máli. Þá er 28. brtt., um styrk til kvenna til að læra yfirsetukvennafræði. Samkvæmt gildandi lögum frá 20. okt. 1912, 4. gr., á hver slík námskona að fá 45 kr. á mánuði. En í dýrtíðinni sýndi það sig brátt, að ómögulegt var að halda sjer við þá upphæð. Þess vegna hækkaði fyrv. stjórn styrkinn upp í það, sem talið var, að komast mætti af með minst, og það með ítrustu sparsemi. Síðasta ár voru greiddar 120 kr. á mánuði. Landlæknir hefir skýrt mjer frá, að 500 kr. væri fulllítil upphæð, mætti varla minni vera en 600 kr., sem mætti svo lækka, ef tímarnir breyttust til batnaðar. Ennfremur skýrir hann svo frá, að órjett sje að takmarka tölu nemenda skólans við 12. Segir hann svo frá, að meðan dýrtíðin stóð sem hæst hafi fáar sótt skólann, vegna erfiðleika. Væri því hörgull á yfirsetukonum, og hafi þær allar átt vísar stöður, sem útskrifast hefðu síðustu árin. Þess vegna telur hann ekki rjett að takmarka tölu nemenda fyrst um sinn, og fæ jeg ekki betur sjeð en þetta sje rjett röksemdaleiðsla. Má öllum vera ljóst, hversu óheppilegt það væri, ef eigi væru nægilega margar yfirsetukonur. 31. brtt. er um hækkun á skrifstofukostnaði fræðslumálastjóra. Get jeg vel fallist á þessa brtt. Þessi embættismaður hefir gert litlar kröfur og yfirleitt kostað landið lítið, og þó hefir hann haft mjög mikið að gera. Þá vil jeg mæla mjög ákveðið með 32. brtt. Jeg hefi fengið upplýsingar um, að kennarar hafa haft óvenjulega mikil not af þessum utanfararstyrk, enda má öllum vera það ljóst, hversu mikla þýðingu það hefir, að þeir, sem kenna eiga uppvaxandi börnum þjóðarinnar, eigi að einhverju leyti kost á að fylgjast með nýjum straumum og verða fyrir nýjum áhrifum í uppeldis- og menningarmálum. Sömuleiðis vil jeg mæla með b-lið sömu brtt. Kæmi hið nýja kennaraskipulag að litlu liði, ef ekkert væri aðhafst í því efni að koma upp viðunandi skólahúsum sem víðast á landinu.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Fyrsta brtt.hv.fjvn. á þskj. 458 er um það að lækka fjárveitingu til hagstofunnar um 2300 kr. Forstöðumaður hagstofunnar var hjá mjer í morgun og átti tal um það við mig, af hverjum ástæðum nefndin mundi hafa lagt þetta til, enda eru engar ástæður færðar fyrir því í greinargerð nefndarinnar. Jeg bjóst helst við, að nefndin hefði hugsað sjer að færa launin niður um sem svaraði 30%, en hefði eigi aðgætt það, að búið var áður að færa þau niður um þessa upphæð. Líka var sú ástæða hugsanleg, að nefndinni þætti þessi stofnun dýr og vildi færa upphæðina niður í 40 þúsund krónur, sem er óneitanleg falleg tala. Jeg skal nú ekkert fullyrða um rjettmæti þessarar till. Jeg er einn af þeim, sem þótt hefir þessi stofnun æðidýr. En jeg sje þó ekki glögt. hvar á að spara á þessum lið. Laun forstöðumanns og aðstoðarmanns eru lögákveðin, svo ekki er hægt að spara á þeim. Það ætti þá að vera á launum skrifstofufólksins, en það munu vera fjórir menn. En forstöðumaðurinn hefir miðað kaup þeirra við það, sem gerist í stjórnarráðinu, enda heyrir skrifstofan undir það og má nánast skoðast sem ein deild þess. En þó er sá munur á, að í stjórnarráðinu eru aðstoðarmennirnir aðeins þeir, sem tekið hafa fult embættispróf, en aðstoðarmaður hagstofustjóra hefir aðeins tekið fyrri hluta hagfræðisprófs í Kaupmannahöfn. Að það megi minka störf hagstofunnar skil jeg varla að sje meining nefndarinnar. Mjer finst miklu fremur þörf á að auka þau. Að vísu mun nú bráðum vera búið að vinna úr síðustu manntalsskýrslunum, og þá ættu önnur störf hennar að fara að ganga fljótar, því enn þá eru margar skýrslur fyrirliggjandi, sem er óunnið úr. Ef þessi brtt.fjvn. nær samþykki þingsins, þá mun stjórnin reyna að láta þessa fjárhæð duga, en telur sjer þó leyfilegt að fara fram úr þessari upphæð, ef nauðsyn krefur. Þá er 3. brtt.fjvn., til embættisskeyta. Þetta er nú að vísu engin breyting, önnur en sú, að af þessum 50 þús. kr., sem verja á til embættisskeyta, eiga 5000 kr. að ganga til þess að útvega skeyti um markaðshorfur og vöruverð erlendis. Það er nú að vísu gott að fá þessa heimild og að geta haft þessar skýrslur á reiðum höndum. En á þessa fjárveitingu verður þó að líta sem áætlunarupphæð. Er óvíst að hún hrökkvi til, því þessi skeytakostnaður hefir aukist ár frá ári undanfarið. Það hefir þó verið lagt fast að embættismönnum að nota þessa skeytasendingu sem allra minst að fært er. Senda í brjefum það, sem ekki krefst meiri hraða en póstflutningur veitir. En þetta hefir verið mikið misnotað, því þrátt fyrir þessar áminningar hafa þó embættaskeytin aukist mjög og mörg þeirra verið alveg óþörf. Hv. fjvn. hefir auðsjáanlega viljað feta sömu braut og stjórnin vill fara, að skila fjárlögunum sem tekjuhallaminstum. En ráðið til þess hefir verið hjá nefndinni að skera niður nærri allar fjárveitingar til verklegra framkvæmda, og sparar við það nærri 200 þús. kr. Hún leggur til, að feldar verði niður símafjárveitingar, að undantekinni einni, og stór upphæð til sútunarhúss til Sláturfjelags Suðurlands. Með þessu næst takmarkið! Jeg skal nú játa það, að Nd. hefir máske verið fulllin á þessu sviði, því hún bætti við upphæðum til símalagninga. En mjer þykir þó of langt gengið hjer í Ed., ef það á að skera allar símalínur niður, að undantekinni einni. Jeg hefði viljað láta 4 standa, nr. 1, nr. 2, nr. 3 og nr. 6. Þessum línum öllum er eiginlega margbúið að lofa. Ennfremur hefði jeg haft von um, að 7. liðurinn fengi að standa, liðurinn um loftskeytastöð í Grímsey og Flatey. Það er öllum ljóst, sem þekkja til í Grímsey, að þessi stöð væri þeim til ómetanlegs gagns. En Grímseyingar hafa hingað til einskis styrks notið. Grímsey er mjög afskekt, póstur kemur þar sjaldan og skipagöngur eru fáar þangað. En þessi loftskeytastöð setti þá í samband við landið, þeim til ómetanlegs hagnaðar. Ef fjárhagurinn reynist mjög örðugur, þá má að vísu, eða verður að láta þetta bíða eitt ár. Nefndin hefir sem sagt lagt til, að aðeins ein lína yrði lögð. Er það vegna þess, að til þeirrar línu var búið að kaupa staura; og stjórnin hefir jafnvel fengið ámæli fyrir að hafa ekki látið leggja þá línu, þar sem staurarnir til hennar liggja og grotna niður. En þessi lína verður nú væntanlega lögð á þessu ári. Nefndin fer mjög varlega í orðavali sínu, þar sem hún neitar því ekki, að nokkur þægindi muni vera að símunum. En jeg hygg, að hlutaðeigandi hjeraðsbúar mundu komast nokkuð öðruvísi en nefndin að orði um nauðsyn þeirra. Þeir mundu telja þá mikil þægindi eða jafnvel bráðnauðsynlega. Jeg býst ekki við, að jeg geti talið nefndina á að láta þær línur standa, sem jeg áður nefndi, en vona þó, að hún taki það til nánari athugunar til 3. umr. Frsm. sagðist óska eftir því, að allir liðirnir væru bornir upp í einu lagi. Jeg skal nú ekki hafa á móti því, jafnvel þótt líkurnar minki fyrir því, að þessar línur, sem jeg nefndi, fái þá að standa. Máske er líka einhver huggun í því, að eitt gangi yfir alla. Um 16. till. nefndarinnar er það að segja, að mjer þótti Nd. ganga fulllangt í því að veita öllu starfsfólki landssímans launauppbót. Það voru aðeins stúlkurnar á bæjarstöðinni, sem jeg taldi rjett að fengju launahækkun. En till. nefndarinnar um persónulega launauppbót handa einni stúlku mundi eflaust draga dilk á eftir sjer. Mjer er til dæmis persónulega kunnugt um, að þrír menn aðrir eru mjög illa staddir þar. Einn af þeim telur landssímastjóri sig alls ekki mega missa, en er þó líklegt, að hann fari, fái hann annað betur launað starf. En verði einum veitt slík uppbót, þá verður erfitt að neita hinum. Jeg er mjög þakklátur nefndinni fyrir brtt. sína um, að greiðslan til Petersens, 5000 krónur, sje kölluð endanleg greiðsla til hans. Það væri mikill ljettir, að þessu máli verði einhvern tíma lokið. Áður hafði hann gert kröfu um 5000 kr., en nú hefir hann hækkað hana. Jeg skal ekki leggja á móti því að hann fái þessar 5000 kr., en þá sem fullnaðar borgun og í þeirri von, að næsta þing sinni ekki frekari kröfum frá hans hendi. Jeg tel líklegt, eftir fyrri framkomu hans að dæma, að hann geri enn kröfur til skaðabóta. Þá er lækkun á skrifstofukostnaði vitamálastjóra. Þetta getur máske tekist, einkum ef ódýrara húsnæði fæst. En að hækka þá skrifstofukostnað biskups jafnframt er hreinasta „anomali“. Þegar kol, ljósmeti o. fl. lækkar, þá er þessi liður hækkaður. Þegar skrifstofukostnaður t. d. landlæknis er ákveðinn „alt að“ 2000 kr., þá hefði þó átt að hafa sömu ákvæði um skrifstofukostnað biskups. Bendi jeg háttv.fjvn. á þetta, ef hún vildi laga það til 3. umr. Þá þykir mjer mjög leitt, að nefndin vill fella niður fjárveitinguna til rafmagnsveitunnar á Hólum. Jeg álít, að þann skóla þyrfti að setja í stand, eins og aðra skóla. Undir 32. lið leggur nefndin til að veita 15000 kr. til byggingar barnaskóla. En jeg álít, að þá skóla, sem fyrir eru, ætti að gera sem fullkomnasta áður en farið væri að bæta nýjum við. Jeg hefi ekki á móti tillögu nefndarinnar um barnaskólana, en þá ætti nefndin ekki að kippa að sjer hendinni um þennan eina búfræðiskóla á Norðurlandi. Hvanneyri hefir þegar fengið rafmagnsveitu. Sanngjarnt er, að Hólar fái hana líka. Vil jeg því mælast til þess við háttv.fjvn., að hún leyfi þessari fjárveitingu að standa. Brtt. einstakra þingmanna koma mjer ekki við, og skal jeg þá heldur ekki tala um þær.

Halldór Steinsson Það þykir hlýða, að minst sje á brtt. þær, sem hafa í för með sjer útgjöld fyrir ríkissjóð. hversu smáar sem þær eru. Jeg hefi komið fram með eina brtt.. á þskj. 482, um að Staðarsveit sjeu veittar 200 kr. til læknisvitjunar. Eins og hv. deild er kunnugt, þá hefi jeg oft flutt áður fyr frumvarp til laga um að gera Hnappadalssýslu að sjálfstæðu læknishjeraði, þó ekki fengi fram að ganga. Þetta var nú ekki flutt á síðasta þingi, þó ekki væri það látið ógert af því, að þörfin væri minni nje kröfur um það. Það var þröngur fjárhagur ríkissjóðs, sem olli því. En til að bæta nokkuð úr erfiðleikum hjeraðsins, þá voru veittar 200 krónur til læknisvitjunar þremur hreppur sýslunnar. En Staðarsveit var skilin eftir. Allir þessir 4 hreppar eiga jafnerfiða aðstöðu til læknisvitjana. Fróðárheiði liggur milli Staðarsveitar og Ólafsvíkur. Er hún oft illfær á vetrum. Það hefir jafnvel komið oftar fyrir en einu sinni í minni læknistíð, að ekki hefir náðst í lækni vegna þess, að heiðin hefir verið ófær, og þá til óbætanlegs tjóns fyrir hlutaðeigendur. Þetta er sanngirniskrafa og í samræmi við ýmsa aðra hreppa, sem hafa fengið samskonar styrk. Vona jeg því, að hún nái fram að ganga. En fyrst jeg stóð upp, verð jeg að minnast á 4. brtt.fjvn., á þskj. 458, um að fella niður fjárveitingu til aðstoðarlæknis á Ísafirði. Jeg varð satt að segja forviða. þegar jeg sá, að nefndin hafði lagst á þennan mann. Þessi fjárveiting er samkvæmt lögum frá 1907, sem enn eru í gildi. Og þótt fjárveitingin hafi fallið niður á Akureyri, þá er því ekki saman að jafna, því það er af því, að aðstoðarlæknirinn, sem þar var, vildi hana ekki. Hún hefir heldur ekki verið afnumin með lögum þar. Jeg hygg nú helst, að hv.fjvn. hafi ekki munað eftir þessum lögum, svo að það sje af vanþekkingu, en ekki hlutdrægni, að þessi till. hefir komið fram. Það væri hart fyrir starfsmenn landsins, ef þeir þyrftu að höfða mál gegn því opinbera til þess að fá lögmæltum kröfum sínum fullnægt. Þá hefir hv.fjvn. lagt til að fella niður alla síma, að einum á Austurlandi undanskildum. Þetta er nú ærið hart, því ekki er margt, sem er nauðsynlegra á þessu landi en símarnir. Nefndin hefir gengið fram hjá áliti og tillögum landssímastjóra í þessu efni og einnig landsstjórnar. Landssímastjóri hafði lagt til, að 4 línur væru látnar ganga fyrir, og er Grundarfjarðarlínan ein af þeim. Hinar tvær línurnar, sem hv.Nd. bætti við, Hraungerði - Húsatóftir, sem komst inn fyrir dugnað eins manns í fjvn.Nd., og Þorlákshöfn–Selvogur, sem engin meðmæli hafði frá landssímastjóra og á óskiljanlegan hátt var smeygt inn í fjárlögin í Nd. En þótt jeg vilji eigi beint leggja á móti þessum línum, þá stendur hjer þó misjafnlega á, því hinir voru áður viðurkendir. Annars sýndist ekki svo mikil hætta á því að láta þessa síma standa í fjárlögunum, vegna þess, að sú aths. fylgdi, að þeir væru því aðeins lagðir, að fje væri fyrir hendi. Og ef nefndin álítur, að ekki verði fje til þess, verður það enginn fjáraustur. Þetta er því aðeins sparnaður á pappírnum. Hv. frsm. (EÁ) sagði, að þessir símar þyldu vel eins árs bið. Mjer fanst þessi hv.þm. tala fremur kæruleysislega um þetta mál. Jeg get trúað því, að hlutaðeigandi hjeraðsbúar líti öðruvísi á málið. Og ef hjer hefði verið að ræða um símalínu í kjördæmi hv.frsm. (EA), þá get jeg hugsað, að kveðið hefði við annan tón hjá honum. Annars vil jeg þakka hæstv. atvrh. (KIJ) fyrir það, að hann lítur alveg sömu augum á þetta og jeg geri. Þá er það ljósmæðranámsstyrkurinn. Jeg held, að hv.fjvn. hafi ekki verið nógu kunnug málinu og að hún hafi ekki leitað álits landlæknis, sem þó var sjálfsagt, þar sem hann var sá maðurinn, sem hafði best vit á þessu. Þetta var rannsakað nákvæmlega 1911, og landlæknir skrifaði þá bók um rannsóknirnar. Niðurstaðan varð, að 12 stúlkur þyrftu að læra á ári að meðaltali. 1912 voru svo samin lög um yfirsetukvennaskólann. Var þeim þar ætlaður 45 kr. námsstyrkur hverri á mánuði. En sú upphæð var fyrir stríðið tiltölulega hærri en sá námsstyrkur, sem þær hafa nú. Þegar dýrtíðin óx á stríðsárunum, gátu yfirsetukonur ekki fremur en aðrir starfsmenn lifað á sínum lágu launum, og afleiðingin var sú, að þær sögðu af sjer hópum saman, og er nú ekla á þeim alstaðar á landinu. Þess vegna er það, að nú nægir ekki að útskrifa 12 námsmeyjar á ári. Nú eru 17 í skólanum og allar pantaðar fyrirfram. Dvalarkostnaður námsmeyjanna hjer í Reykjavík hefir komist hæst upp í 150 kr. á mánuði, en fer nú lækkandi og mun nú vera 110–120 krónur mánaðarlega. Jeg held þess vegna, að ekki komi til mála annað en að láta styrk þann, sem Nd. samþykti. halda sjer. 7 þús. kr. er síst of mikið, og það þýðir ekki að áætla þessa upphæð lægri, því við getum ekki verið án yfirsetukvenna. Það nær engri átt að hnitmiða upphæðina við einhvern ákveðinn nemendafjölda.



Jeg vildi leyfa mjer að gera nokkrar athugasemdir út af ummælum háttv. þm. Snæf. (HST) um yfirsetukvennanemendur. Þegar þetta mál var til meðferðar í fjárveitinganefnd, átti jeg tal við eina yfirsetukonu hjer í bæ, sem hefir verið kennari við yfirsetukvennaskólann og haft flesta nemendur með sjer í „praksis“. Hún gaf mjer ýmsar upplýsingar, og ætla jeg hjer að rekja þær lauslega. Hún sagði, að í ár hefðu verið 17 nemendur á skólanum, og námstíminn er 6 mánuðir, talið frá 1. október. Nú er í ráði að auka 1 mánuði við skólaárið, og hefir það vitanlega aukin útgjöld í för með sjer. Jeg spurði hana, hvað hver stúlka fengi háan styrk mánaðarlega, og svaraði hún á þá leið, að þegar hæsti styrkur hefði verið veittur, hefði hann numið 150 kr. á mánuði, en nú í ár hefði hann ekki verið nema 120 kr. Þá spurði jeg hana, hvort hún áliti, að 16–18 nemendur þyrftu árlega að sækja skólann, til þess að fullnægja eftirspurninni. Hún kvað 10–12 nemendur kappnóg, því að af öllum þeim fjölda, sem útskrifaðist frá skólanum, væru tiltölulega margar, sem aldrei tækju hjerað. Annars áleit þessi yfirsetukona, að besta fyrirkomulagið væri það, að nemendurnir væru styrktir að einhverju leyti af hjeruðunum og væru um leið skyldaðir til að fara í hjeruðin síðar, að afloknu námi. En þetta skilyrði og fleiri, sem hún benti mjer á, eru í raun og veru ekki til umræðu nú, en þó eru þau fullkomlega þess verð, að þeim sje gaumur gefinn. Það sæti illa á mjer að amast við því, að veittur sje styrkur til mentunar kvenna, því vissulega er ekki of mikið til þess lagt af almannafje, en hjer stendur svo sjerstaklega á, að aðsókn að þessum skóla hefur verið of mikil, samanborið við eftirspurnina, og þær stúlkur, sem þaðan hafa komið, hafa ekki horfið að þeim starfa, sem þær hafa verið styrktar til. Ljósmóðir sú, sem jeg talaði um áðan, og sem jeg get nafngreint, ef þess er krafist, sagði mjer, að hún vissi um 10–20 nemendur, sem hefðu útskrifast, en aldrei tekið hjerað. Þegar alt þetta er athugað, virðist óþarfi að eyða fje landsins um of í þessa fræðslu, þegar nóg er til af konum, sem mentaðar eru í þessari grein. Þetta vil jeg taka fram vegna þess, að dregið var í efa, að till. nefndarinnar væru rjettmætar í þessu efni. Áður en jeg sest niður vil jeg geta þess, þó að það komi ekki fjárhagsatriðinu við, að þessi sama kona áleit, að aldurstakmarkið yrði að vera hærra, því að þetta nám hafa stundað 18–19 ára gamlar stúlkur, en það eru of ungir nemendur. Hún gat þess líka, að ekki virtist vera ekla á yfirsetukonum eins og nú stæðu sakir.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg á nokkrar brtt. með öðrum og þykir því tilhlýðilegt, að jeg segi örfá orð. Á þskj. 482 á jeg till. um að færa fjárveitingu til embættiseftirlitsferða úr 5 þús. kr. niður í 3 þús. kr. Þetta er áætlunarupphæð, en reynslan er sú, að slíkar upphæðir eru oftast notaðar allar. Það er því heppilegra að hafa upphæðirnar heldur lægri, til þess að hvetja menn ekki til skemtiferða, en hins vegar getur stjórnin altaf veitt fje til eftirlitsferða, ef þess er þörf. Jeg býst því við, að till. verði tekið vel. Þá á jeg brtt. um styrk til 2 hreppa til læknisvitjana. Jeg hefi athugað aðstöðu þessara hreppa með tilliti til annara hreppa, sem njóta slíks styrks, og eru þeir ekki betur stæðir, því að þarna hamla stór vötn, sem geta oft valdið miklum töfum, sjerstaklega að vetrarlagi. Jeg býst við, að þessi styrkur nægði aðeins til tveggja vetrarferða, og er það ekki til mikils mælst. Þá á jeg till. með háttv. 2. þm. G.-K. (BK) um styrk til Sigvalda læknis Kaldalóns. Hann hefir verið viðurkendur af þinginu í aukafjárlögum, og þar sem það er fyrirsjáanlegt, að hann verður óvinnufær líka þetta ár, er ekki nema sanngjarnt, að hann haldi þeim styrk. Annars býst jeg við, að háttv. 2. þm. G.-K. (BK) tali ef til vill nánara um þetta atriði. En fyrst jeg stóð upp á annað borð, ætla jeg að víkja nokkrum orðum að brtt. nefndarinnar. Jeg get verið stuttorður, því aðrir hafa tekið margt það fram, sem jeg vildi sagt hafa. Jeg get ekki fallist á till. um aðstoðarlækninn á Ísafirði. Það embætti er enn þá í lögum um skipun læknishjeraða, og væri það alveg nýtt hjer á landi að leggja á menn embættisskyldur, án þess að nokkur rjettindi kæmu í móti. Maðurinn hefir ekki sagt lausu embættinu, og því engin ástæða til að hrekja hann frá því. Það er engin sanngirni í því, og jeg mun því greiða atkvæði á móti till. Þá hefir nefndin viljað bæta launakjör símameyja, og jeg er því alveg sammála, en hins vegar hefir hún slept öðrum lágt launuðum starfsmönnum símans, sem virðast þó hafa fult eins mikla þörf fyrir launahækkun. Út af þessu hefir borist brjef frá einum slíkum starfsmanni, sem er nauðulega staddur og virðist eiga við mjög ófullnægjandi launakjör að búa. Svo mun ástatt um fleiri starfsmenn símans, og væri full ástæða til að gera þeim einhverja úrlausn. Jeg vil ekki tala mikið um yfirsetukvennaskólann, því að mikið hefir verið um hann rætt. Háttv. G. landsk.þm. (HB) hafði þar margt eftir einni yfirsetukonu hjer í bæ, og bar það yfirleitt saman við þær upplýsingar, sem jeg hefi fengið, en þó ber henni ekki saman við álit landlæknis um þörfina, og verð jeg að taka hann trúanlegri. Landlæknir taldi 1912, að þá hefðu þurft að læra milli 10 og 12 á ári, til þess að fullnægja eftirspurninni, en á stríðsárunum hafa margar yfirgefið embætti sitt, vegna ljelegra launakjara, og enn er ekki fylt í þau skörð. Það er því ógerningur að takmarka nemendatöluna við 12 á ári. Annars líst mjer vel á það, að hjeruðin legðu eitthvað fram í þessu efni, ef það yrði til þess, að nemendurnir færu þangað heldur að afloknu námi; en um slíkt verður ekki að ræða nú, en það má taka það til athugunar síðar. Mjer þykir undarlegt, að skrifstofukostnaður er sumstaðar lækkaður, en hækkaður á öðrum stöðum. Jeg skil ekki það samræmi. Jeg kann ekki við að skamma nefndina lengur, því ýmislegt hefir hún vel gert, og skal jeg þar nefna styrk til barnaskólabygginga utan kaupstaða. Þessi styrkur stóð í fjárlögum 1922, en stjórnin neitaði að greiða hann og bar fyrir sig glundroða þann, sem væri í öllum skólamálum landsins. Þetta er orðið svo gamalt, að ekki þýðir að skamma stjórnina fyrir það, en nú er vel, að styrkurinn er kominn í fjárlögin aftur. Og svo jeg vitni í sjálfan mig, þá gat jeg þess í fyrra, þegar jeg var að berjast fyrir þessum styrk, að það hefði verið farið öfugt að í kenslumálunum, að stofna fyrst kennaraembætti án þess að hafa nokkurt húsnæði til þess að not yrði að kenslukröftum þeirra. Það verður að sjá um, að heilsa og líf barnanna sje ekki í veði vegna ljelegra húsakynna, og góður kennari getur ekki notið sín í ljelegum og köldum húsakynnum.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg ætla ekki að þreyta deildina með langri ræðu. Jeg vil fyrst minnast á till. um, að stjórnin útvegi markaðsskýrslur, og líst mjer vel á það. En til þess að þetta geti komið að sæmilegum notum, verður að sjá um, að skýrslurnar komist út um landið. Þá er aðstoðarlæknirinn á Ísafirði. Jeg held, að kent hafi misskilnings í umr. um þetta mál. Það hefir verið borið saman við aðstoðarlækninn á Akureyri, en það er ekki fullkomlega sambærilegt. Sá maður, sem hafði það embætti á hendi, sagði því af sjer áður en launalögin voru sett 1919, og hefir ekki verið skipað í það síðan. En aðstoðarlæknirinn á Ísafirði hefir ekki sagt embættinu af sjer, og jeg efast um, að hægt sje að hrekja hann frá því nauðugan. Jeg er nefndinni þakklátur fyrir till. um barnaskóla utan kaupstaða og vona, að hún verði samþykt, en jeg sje ekki ástæðu til að ræða hana frekar, enda býst jeg ekki við, að menn sjeu henni mótfallnir hjer í deildinni. Það hefir verið rætt hjer mikið um yfirsetukvennaskólann og sá misskilningur hefir komið fram, að ekki þurfi nema 10 –12 nemendur að útskrifast á ári. En þess ber að gæta, að yfirsetukonur eru svo illa launaðar, að þær haldast mjög illa í embættum sínum og sækja í burtu, þegar er þeim býðst eitthvað betra. Það er því ótiltækilegt að takmarka töluna, því ekla er talsverð og auk þess væri gott að geta losnað við margar af eldri yfirsetukonunum, sem ekki eru starfi sínu vaxnar. Þá vil jeg mæla með till. minni um styrk til Lárusar Bjarnasonar kennara á Akureyri. 2500 kr., til þess að semja kenslubók fyrir gagnfræðaskóla í eðlis- og efnafræði. Þessi maður hefir próf frá kennaraháskóla í Kaupmannahöfn og fjekk vottorð fyrir „overordentlig Flid og Fremskridt“ og er hann talinn ágætlega að sjer af öllum þeim, sem til þekkja. En hann er mjög samviskusamur og telur sig ekki geta samið þessa bók eins vel eins og hann vill, nema hann geti farið utan og aflað sjer frekari fræðslu. Við eigum nú enga nothæfa bók í þessum efnum, og má það undarlegt heita, því frekar öðrum þurfum vjer Íslendingar að berjast við náttúruna, og þekking í t. d. raffræði og aflfræði er okkur ómissandi. Jeg vona, að háttv. deild fallist á till. Jeg hefi heyrt það, að nefndin vilji sinna þessu að nokkru leyti, en telji sjer ekki fært að fara eins langt og jeg vil. Jeg er náttúrlega nefndinni þakklátur fyrir það, þó að heldur hefði jeg kosið, að hún hefði getað fallist á till. mína.



Jeg þarf ekki að deila mikið á háttv. 2. þm. Rang. (GGuðf), því okkur bar ekki svo mikið á milli. Jeg gladdist af því, að hann var mjer sammála um, að einhver takmörk eða skilyrði þyrfti að setja til þess, að styrkurinn kæmi að tilætluðum notum. Þá sný jeg mjer að háttv. 2. þm. S.-M. (SHK). Hann vildi ekki takmarka töluna vegna þess, hve yfirsetukonur væru lausar í sessi, og þyrfti því altaf að fylla í þau skörð. Það mun vera rjett, að þær haldast heldur illa í embættum sínum, vegna þess hve þeim er illa launað, eins og háttv. þm. (SHK) benti á. En við því er aðeins eitt ráð: Að launa þeim betur. Fyr verður ekki ráðin bót á þessu, því það er ekki ráðið að útskrifa óþarflegan fjölda frá skólanum, sem svo aldrei fer í nein embætti. En þá yrði þessu máli ráðið til góðrar lykta, ef launakjörin yrðu bætt; ef hjeruðin styrktu nemendurna sjálf að einhverju leyti og sjeð væri um, að þær færu í þau hjeruð, sem þær væru ákveðnar í, þegar þær kæmu í skólann.

Halldór Steinsson Jeg ætla að gera örfáar athugasemdir út af fyrri ræðu hv. G. landsk.þm. (IHB). Hún hefir vitnað í álit einnar ljósmóður hjer í bænum, og þó að það sje merk kona, þá kemur ekki til mála að meta meira skoðanir hennar í þessum efnum en skoðanir landlæknis, sem hefir verið vörður heilbrigðismálanna í þessu landi um langt skeið. Hann heldur því fram, að nú þurfi meira en 12 nemendur á ári, og jeg hefi sýnt fram á það og það er vitanlegt öllum, sem þessu máli eru kunnugir, að 12 nemendur eru ekki nægilegir. Nú er ekla á yfirsetukonum, og þessi nemendafjöldi getur ekki fylt þau skörð. Það má benda á, að síðustu ár hafa verið fleiri í skólanum, en það hefir ekki heldur reynst nægilegt. Þá var háttv.þm. (IHB) að tala um, að nemendur ættu að hafa styrk úr hjeruðunum, en það er vitanlegt, að það hafa þær. Þær verða að leggja fram talsvert fje auk námsstyrksins; hvernig ættu þær annars að geta lifað hjer í Reykjavík? Í þriðja lagi hjelt sami hv.þm. (IHB) því fram, að setja yrði þeim það skilyrði, er nytu styrks þessa, að þær tækju að sjer yfirsetukvennastarf að afloknu námi. Þetta kann að vera mjög æskilegt, og þætti mjer vænt um, ef bent væri á leið, sem fær væri til að tryggja þetta skilyrði. Það er alkunnugt, að fjöldi fólks, sem notið hefir svipaðs námsstyrks, hefir hlaupið með hann til útlanda og jafnvel aldrei gefið sig að því námi, sem styrkurinn var veittur til, - hvað þá heldur orðið starfsfólk þjóðarinnar í þeirri grein. Jeg get t. d. nefnt hjúkrunarkonur. Það mun standa næst því, er hjer um ræðir. Eins er óhugsandi að setja þeim, er nema vilja yfirsetukvennafræði, svo harða kosti. Gæti það og leitt til þess, að enginn fengist til þess að nema. þessa grein, því engin glæsileg embætti bíða yfirsetukvenna að afloknu námi. Aðalatriðið er, að við þurfum að styrkja nógu margar stúlkur til náms í þessari grein, til þess að bætt verði úr þörf þeirri, sem nú er á yfirsetukonum.

Forsætisráðherra (SE): Jeg gleymdi áðan að minnast á 7. brtt.hv.fjvn., um að fella niður styrkinn til Kristjáns Jónassonar í Borgarnesi. Það er alveg rjett hjá hv.frsm. (EÁ), að maður þessi á enga lagalega kröfu á hendur ríkissjóði. En það vakti fyrir háttv.Nd., að hann varð fyrir miklu tjóni vegna þessa taugaveika sjúklings, sem lá á heimili hans. Mun atvinna hans sem gestgjafa hafa eyðilagst að miklu leyti um mjög langan tíma. Til viðbótar því, sem jeg sagði í fyrri ræðu minni um 4. brtt.hv.fjvn., skal jeg taka það fram, að samkvæmt lögum um skipun læknishjeraða, frá 16. nóv. 1907. 2. gr., er beinlínis kveðið svo á, að þessi aðstoðarlæknir skuli skipaður, og verður það ákvæði ekki upphafið með því að fella niður styrk þennan í fjárlögum. Kæmi þá til greina 3. gr. nefndra laga og yrði samkvæmt henni að greiða þessum aðstoðarlækni 800 kr. á ári, en samkvæmt þeirri grein voru laun hjeraðslækna 1500 kr. árlega. Hefir jafnan verið álitið, að þessu sama hlutfalli bæri að halda, aðstoðarlæknirinn hefði sem næst helmingi minni laun en hjeraðslæknirinn, og var sú upphæð tekin í fjárlagafrv. Það hefir mikið verið rætt um yfirsetukvennaskólann. Jeg þykist vita, að háttv. 6. landsk.þm. (IHB) hefir það rjett eftir hinni mætu ljósmóður, er hann nefndi í ræðu sinni, að yfirsetukonur væru nógu margar í landinu. En jeg vil geta hins, að í gær átti jeg einmitt tal um þetta efni við landlækni, og hann taldi eklu á yfirsetukonum, og þess vegna óskaði hann, að tala námsmeyja við skólann væri ekki takmörkuð fyrst um sinn. Þessar umsagnir standa hvor á móti annari, en fara verður eftir því, sem landlæknir segir í þessum efnum.

Jónas Jónsson Jeg ætla fyrst að fara nokkrum orðum um störf fjvn.Ed., þar eð orkað hefir tvímælis um till. hennar, t. d. að fella niður síma- og loftskeytastöðvaliðina, samanber brtt.fjvn. 8.–15. Þessar brtt. eru að nokkru leyti hæstv. stjórn að kenna. Ummæli hennar við nefndina voru í þá átt, að lítið mundi hægt af þessu að gera á næsta ári, vegna fjárskorts. Ef því símarnir eru látnir standa, þá hefir það fyrst og fremst þann ókost, að það vekur tálvonir þeirra, sem eiga að njóta þeirra. Í öðru lagi vekja fjárlög með tekjuhalla altaf megna óánægju. Og margir álíta, að tekjuhalli sje, enda þótt sum útgjöldin sjeu bundin því skilyrði, að fje sje fyrir hendi, eins og hjer er gert. En vitanlega er þetta ekki allskostar rjett. Þegar til orða kom að fullgera Kleppsspítala, var stjórnin mjög hikandi, vegna fjárskorts. Ýtti nefndin mjög undir hana að ljúka við spítalann öðru fremur. Tilraunir nefndarinnar fóru því í þá átt, að reyna að fá fjárlögin til að líta sæmilega út, og þó jafnframt að herða á stjórninni að láta ljúka því verki, sem þjóðin bíður svo mjög eftir; síður að ráðast í nýjar framkvæmdir áður en því verki er lokið. Það er því langt frá sönnu, að við nefndarmenn viljum vanrækja allar verklegar framkvæmdir. Það er t. d. ekki með glöðu geði, að við viljum ekki veita fje til Sláturfjelags Suðurlands, til að koma upp sútunarverksmiðju, í þetta sinn. Ef jeg lifi næsta ár, þá verður mjer ómögulegt að vera á móti slíkri veitingu, og er ekki óhugsandi, að taka megi hana upp í fjáraukalög næsta árs, ef fjárhagur leyfir. Samt álít jeg gott, að Sláturfjelagið rannsaki og undirbúi mál þetta eitt ár enn. Undirbúningurinn virðist enn þá ekki tæmandi, og væri gott, ef það fengi sjerfræðing til aðstoðar. Ef þessi háttv. deild vill setja inn í fjárlögin þær verklegar framkvæmdir, sem nefndin hefir lagt til, að frestað yrði, þá er að sjálfsögðu rjettast að láta þær fylgjast allar að og ekki draga sumar þeirra út úr, því í raun og veru eru þær allar sjálfsagðar, þó að nefndin sæi sjer ekki fært annað en gera þessar brtt. sakir fátæktar ríkissjóðs. Þá kem jeg að einstökum brtt. Hæstv. forsrh. (SE) var ekki ánægður með að lækka útgjöldin til hagstofunnar. Fjvn. óskaði að fá nákvæma skýrslu um þessa stofnun, en fjekk ekki. En víst er það, að þrettán þúsund krónur til launa starfsmanna þessarar stofnunar, annara en þeirra tveggja, sem fá laun sín eftir launalögunum, er býsna há upphæð. Að vísu eru störfin umfangsmikil, en hins ber og að gæta, að ýmsar aðrar opinberar skrifstofur verða að halda fleiri menn en ella. einmitt vegna skýrslugerða til hagstofunnar. T. d. eykur það ekki lítið störf bæjarfógeta, að senda verður hagstofunni nákvæmar skýrslur um öll dómsmál, án þess þó að þær sjeu gefnar út. Væri því vert að athuga, hvort hagstofan gengi ekki fullríkt eftir að fá heimildir, sem hún hefir ekki starfskrafta til að vinna úr, en sem altaf er hægt að ganga að hjá ýmsum öðrum skrifstofum. Annars er þessi liður, eins og hæstv. atvrh. (KIJ) tók fram, aðeins áætlunarliður, en er þó bending til stjórnarinnar um, hvort ekki muni vera hægt að takmarka að einhverju leyti mannahald við þessa stofnun. Þá má og geta þess, að töluverð óánægja ríkir um störf hagstofunnar, einkum að því er snertir hversu skýrslur koma seint frá henni, og því gagnið að þeim hverfandi. Mun ástandið í þessum efnum lítið betra en þegar Indriði Einarsson annaðist einn um útgáfu hagskýrslnanna. auk annara starfa. Það liggur í augum uppi, að eigi verulegt gagn að verða að hagskýrslum, verða þær að koma út jafnóðum, og þyrfti hagstofan því að vera strangari í innheimtu gagna í þær skýrslur, sem hún á annað borð gefur út. Verði þessu ekki breytt til batnaðar, missir hún tilverurjett sinn. Þá má og beina því til hæstv. stjórnar, að kunnugt er, að sá maður, er gegnir fulltrúastörfum í hagstofunni, er kunnur að því að vinna tímum saman við önnur störf, t. d. veitir hann kosningaskrifstofu forstöðu við flestar kosningar o. s. frv. Verður manni því á að halda, að eitthvað af aukamannahaldinu stafi af því, að ekki sjeu notaðir þeir kraftar, sem hagstofunni eru beinlínis fengnir. Hagstofustjórinn sjálfur mun vera mjög eljusamur og sparsamur maður. En ósannað er, nema hann hefði getað sparað enn meira starfsmannahaldið. Og það er óviðkunnanlegt, þó það á engan hátt þurfi að vera ranglega ráðstafað, að margt aðstoðarfólkið eru nákomnir vandamenn hans, t d. kona hans og aðrir nánir venslamenn. Þá vil jeg taka undir með hæstv. atvrh. (KIJ), að kostnaður við embættisskeyti er óneitanlega mjög mikill, en úr því verður aðeins bætt með því, að stjórnin skapi þar aðhald, og vænti jeg þess, að hún geri sitt ítrasta í því efni. Það má að vísu segja, að innanlands geri þetta ekki svo mikið til. Gjaldið sje tekið úr öðrum vasanum og látið í hinn. Þó er aðgætandi, að embættisskeyti geta bægt frá öðrum skeytum, og þannig rýrt tekjur ríkissjóðs. Þá vil jeg minna.st á símana aftur. Brtt. nefndarinnar stafa af því, eins og jeg hefi tekið fram, að henni var ant um að afgreiða fjárlögin tekjuhallalaus, og mun hæstv. stjórn vera þar á sama máli. Nú hafa komið fjölda margar óskir um nýjar símalínur, og munu fleiri á eftir fara. Jeg hygg, að ef þessar brtt. okkar verða feldar, þá sje ekki rjett að gera upp á milli þeirra. Annaðhvort allar eða enga. Jeg skal til dæmis lýsa yfir fyrir mitt leyti, og get jeg þar mælt af nokkrum kunnugleika, að sími að Grundarfirði mun síst nauðsynlegri en sími að Húsatóftum. Suðurlandsláglendið er tiltölulega mjög símasnautt, en aftur á móti mun Snæfellsnessýsla betur sett í þeim efnum en flestar aðrar sýslur, og er það máske dugnaði þingmanns þeirra Snæfellinga að þakka. Auk þess eru tiltölulega fá býli í Grundarfirði. Yfirleitt hlýtur að leiða til vandræða, ef gera á upp á milli brtt. nefndarinnar í þessu máli. Í þessu sambandi skal jeg og benda á það, að ef þeir símar, sem nú eru í fjárlagafrv., verða samþyktir, verður óhjákvæmilegt að sinna bráðlega kröfum um síma inn Eyjafjörð, og svo upp Fljótsdalshjerað. Það er rangt af þingi og stjórn að leggja síma í hvert smáþorp, en láta stór hjeruð vera án hans. Kröfur frá þeim hjeruðum, sem þannig verða úti, hljóta að koma, og þingið getur ekki til lengdar þverskallast við þeim. Jeg verð að mótmæla þeirri skoðun hæstv. atvrh. (KIJ), að raflýsing megi til að koma á Hólum, úr því að Hvanneyri sje búin að fá hana. Að vísu veit jeg vel, að það þarf að raflýsa Hóla, en jeg hefði líka verið á móti því að raflýsa Hvanneyri, ef það hefði staðið til nú. Enn fremur ber að athuga það, að þessi 20 þús. til rafveitu á Hólum eru ekki nema 1/3 af öllum kostnaðinum. Þá eru 15000 kr. til barnaskólabygginga. Fyrir hv.fjvn.Nd. lágu margar kröfur um styrk í þessu skyni, víðs vegar af landinu. Eru þessi útgjöld óhjákvæmileg að mínu viti, enda í samræmi við það, sem varið er til viðhalds prestssetrum. Þessi upphæð getur hjálpað á mörgum stöðum - segjum að veittar verði 1000 –2000 kr. í hvern stað - og ver þingið fyrir frekari styrkbeiðnum. Jeg held því, að rjett sje að fresta raflýsingunni á Hólum um eitt ár, en bjarga við nokkrum barnaskólabyggingum, sem ekki er hægt að ljúka við, nema landið hlaupi undir bagga. Þá eru örfá orð um aðstoðarlækninn á Ísafirði. Nefndinni var kunnugt, að til mála gæti komið, að hann ætti kröfu á hendur ríkissjóði um 700–800 kr. árslaun, en ekki meira. Þess ber nú að gæta, að á Ísafirði er ágætur hjeraðslæknir, og auk þess er kona hans læknir og mun vinna með honum án þóknunar úr ríkissjóði. Þá eru og margir fleiri læknar við Djúpið. Ástæðan fyrir því, að aðstoðarlæknir var skipaður á Ísafirði, er því horfin. Hans er ekki þörf lengur. Annars má sem best flytja þennan lækni til Barðastrandarsýslu, úr því hann hefir ekki nóg að gera á Ísafirði. Virðist lítil sanngirni í því að ofhlaða sum hjeruð læknum, en láta önnur vera læknislaus. Í sjálfu sjer er þessi læknir „praktiserandi“, eins og læknar eru 3 á Akureyri og eitthvað 20 í Reykjavík, og ekki ástæða til að launa hann fremur en þá. Það væri eiginlega mest ástæða til að launa aðstoðarlækni á Akureyri, því eins og kunnugt er, þá er Steingrímur Matthíasson hjeraðslæknir þar ágætur skurðlæknir, og hefir því svo mikið að starfa við sjúkrahúsið, að hann má illa vera að því að sinna ferðalögum út um hjeraðið. Enda er það annar læknir, sem mest er sóttur út um hjeraðið, án þess að hann fái til þess styrk úr landssjóði. Þessi aðstoðarlæknir á Ísafirði mætir því vandræðum við samanburð, og virðist alls ekki eiga meiri rjett til launa en læknarnir á Akureyri og í Reykjavík.

Guðmundur Ólafsson Jeg á enga brtt. við fjárlagafrv. í þetta sinn, en fyrst menn eru farnir að deila um breytingar við það, þá vildi jeg þó leggja fáein orð í belg. Það hefir mikið verið talað um símana. Og þó jeg ætli nú ekki beint að fara að lasta verk fjvn., þá skil jeg þó ekki í því, hve mikið kapp hún hefir lagt á að fella niður fjárveitingarnar til símanna. Það sýndist þó vera fremur áhættulítið að láta þá standa með því skilyrði, er fylgdi, að til þeirra væri því aðeins veitt, að fje væri fyrir hendi. Mjer þótti hörð orð háttv. 5. landsk.þm. (JJ) um þetta mál. En fjvn. hefir þó ekki sparað á öllum sviðum. Það þykist sjáanlega hver mestur, sem mest tekur út úr fjárlagafrv. verklegar framkvæmdir. En sömu menn hafa þó ráð á að veita nokkrar þúsundir til hvers af ýmsum einstaklingum, sem styrks leita. Háttv. fjvn.Nd. þótti víst sæmilega brjóstgóð við þessa styrkleitendur, en fjvn.Ed. hefir þó reynst enn brjóstbetri, því hún hefir bætt nokkrum við. Mjer finst háttv fjvn. þurfa að taka betur fram, hvað fyrir henni vakir. Mjer finst of mikið gert að því að stöðva ár eftir ár allar verklegar framkvæmdir, og að með því móti miði í raun og veru aftur á bak. Þá finst mjer of langt gengið að bera till.fjvn. um að fella niður símana, eins og háttv.frsm. (EÁ) óskaði, alla undir atkvæði í einu. Hvers vegna vildi ekki fjvn. láta bera till. sínar, um 70 að tölu, upp allar í einu ? Jeg mótmæli því, að borin sje nema ein breytingartillaga undir atkvæði í einu, eins og þingsköp mæla fyrir. - En hún heldur sennilega, að þær verði fremur samþyktar allar í einu heldur en ef borin er upp ein og ein. Hv. frsm. (EÁ) sagði, að ýmsum myndi finnast nefndin vera harðhent á verklegum framkvæmdum. En mjer finst hún fremur vera mjúkhent á þeim, því hún vill ekkert láta gera. Nefndin hefir þó máske ekki staðið ver í stöðu sinni en vænta mátti á svo stuttum tíma. En mjer fanst vera ærið hörð orð háttv. 5. landsk.þm. um að þeir, sem ekki væru sammála gerðum nefndarinnar. tækju þá á sig ábyrgðina á því. Já, jeg held jeg þori nú vel að taka á mig ábyrgðina á því, þó tveir til þrír símar yrðu samþyktir með áðurgreindu skilyrði. Jeg hefi sjálfsagt einhvern tíma verið með í því, sem lakara er. Mjer finst sumt ekki þarfara, sem nefndin vill veita fje til. T. d. girðing kringum kennaraskólalóðina. Um hana hefir nú verið talað, en það hefir ekki sannfært mig. Ef girðingin á að vera til þess að verja vatni að renna inn í skólann, þá þyrfti hún sennilega að vera vatnsheld.  Mjer finst rjett að veita utanfararstyrk til kennara. Þetta er fjölmenn stjett og þarf að vera sem best ment. Það er ein sparnaðarráðstöfun, sem ekki er góð, að ekkert fje hefir verið veitt til barnaskólabygginga. Úr þessu vill hv.fjvn. bæta og leggur til, að til þessa sjeu veittar 15000 kr. á ári, og er jeg henni þakklátur fyrir það. Þetta komst inn í fyrra, en er ófært að svo standi lengur. Húsrúm til kenslu er víða slæmt, og það hefir slæm áhrif fyrir hjeruðin, ef enginn styrkur er veittur. Þennan styrk má ekki miða við það, sem veitt er til bygginga á prestssetrum. Þau eru eldri og færri en barnakensluhjeruðin, sem eru nýlega stofnuð og þar af leiðandi orðið að byggja frá grunni. Mjer þótti meira gaman en gagn að hlusta á ræður hv.þm. um yfirsetukonurnar. Jeg sje ekki vel, hvernig á að tryggja það, að þær verði fastar í sessi. Það er rjett, að það þarf að styrkja þær til námsins, en þó þeim væru settir skilmálar, þá mundi það verða svo, að þær samviskusamari mundu byrja, en svo máske vera farnar eftir 2–3 ár. Reynslan hefir sýnt, að slík skilyrði reynast ekki haldgóð. Margir hafa t. d. fengið styrk til utanfarar í ákveðnum tilgangi, með settum skilyrðum, en á efndunum held jeg að hafi orðið hálfgerðar Hálfdanarheimtur. Það er ekki álitleg braut að tala um sparnað og láta hann lenda mest á þeim liðum, sem síst má án vera. Og jeg held nú, að líkur sjeu til, að því meira sem veitt væri til síma nú, því minna yrði af ýmsu ónauðsynlegu í fjáraukalögum næst. Því altaf er lögð áhersla á, að ekki verði afgangur af tekjunum.

Frsm. (Einar Árnason) Umr. getur að mestu verið lokið frá minni hálfu hv. 5. landsk.þm. (JJ) tók margt fram af því, sem svara þurfti. Jeg vil þó minnast á fáein atriði. Það er þá fyrst aðstoðarlæknirinn á Ísafirði. Hæstv. forsrh. (SE) og allir læknar deildarinnar hafa tekið til máls um það og telja till. nefndarinnar varla frambærilegar. En það einkennilega er þó, að enginn hefir haldið því fram, að nokkur þörf sje á þessu aðstoðarlæknisembætti. Það virðist því bara eiga að halda starfinu til að geta launað manninn. En það er rangt að halda starfi á þennan hátt. Ætti því brtt. að ná samþykki. Jeg skal ekki dæma um það, hvort þessi læknir gæti fengið sjer dæmda þessa upphæð með lögsókn. Tel það þó vafasamt. Auðvitað ber honum engin skylda til að halda þessu starfi áfram launalaust. Enda skildist mjer á hæstv.forsrh., að hann mundi geta fengið annað embætti, þar sem hann væri orðinn reyndur og gamall læknir. Þá eru símarnir. Hv. þm. Snæf. (HSt) tók harðast á nefndinni fyrir það, að hún hefði gengið fram hjá landssímastjóra og landsstjórn með till. sínar. En þetta eru engin undur. Það er þingið, sem ræður fjárveitingum til síma, en ekki landssíma stjóri. Hitt er vitanlega sjálfsagt, að ef eitthvað á að framkvæma, þá á að leita ráða hjá þeim, er hafa eiga framkvæmdirnar á hendi; lengra nær þeirra valdsvið ekki. Fjvn. var því í sínum fulla rjetti, þó hún leitaði ekki ráða hjá landssímastjóra. Þá talaði hv.þm. Snæf. (HSt) um, að engin hætta hefði verið að láta símana standa vegna þeirrar athugasemdar, sem fylgdi, að þeir yrðu ekki lagðir, ef ekki væri fje fyrir hendi. Nefndin vildi því bara sýnast með þessu. En jeg álít hitt ekki síður að sýnast, að hafa það í fjárlögum, sem engin von er um, að verði hægt að framkvæma. Fjvn. álítur, að ekkert sje unnið við það, þó þingmenn komi heim með þær fjaðrir í hatti sínum, sem eru einskis virði. Sami hv.þm. (HSt) sagði, að ef kjördæmi frsm. hefði átt von á símalínu, þá hefði kveðið við annan tón. Mjer þótti vænt um, að hv.þm. sagði þetta, því það gefur mjer tækifæri til að minna á það, að fyrirhugaðar símalagningar í Eyjafirði eru komnar inn í símalögin. Þetta hjerað hefir sama rjett og aðrir til síma, og er síst símaríkara en sumar aðrar bygðir, sem nú standa í frv. Innfjörðurinn hefir engan síma og ekki heldur Öxnadalur og Hörgárdalur í Eyjafjarðarsýslu. Enda tók jeg það fram í fjvn., að ef þessar línur stæðu, þá ætti líka að taka þessar línur í Eyjafirði upp. Jeg get svo að öðru leyti skírskotað til þess, sem hv. 5. landsk.þm. (JJ) sagði um þetta atriði, og um það, sem hæstv. atvrh. (KIJ) sagði um rjettmæti þeirrar símalínu, sem nefndin leggur til að gangi fram. Þá er 3. atriðið, sem er yfirsetukvennamálið. Hv. 6. landsk.þm. (IHB) hefir nú skýrt það mál svo vel, að jeg þarf lítið að fara út í það. Hvort 12 lærlingar á ári er hæfileg tala eða ekki, skal jeg ekki dæma um. Má vera, að 12 sje of lág tala. En því, sem nefndin leggur til, að hámarksstyrkur sje 500 kr. til hverrar. vill hún slá föstu, og eins að þessi upphæð sje ekki áætlunarupphæð. Í landsreikningunum sjest, að sum árin hefir þessi upphæð komist upp í 10–20 þús. kr. Nefndin vill slá föstu, að kenslan standi í 6 mánuði, eins og gert er ráð fyrir í lögunum, þó það hafi í framkvæmdinni orðið 7 mánuðir. En 500 kr. í 6 mánuði er sem næst því að vera helmingi meiri styrkur en ráð er fyrir gert í lögunum, sem var 45 kr. á mánuði, eins og hæstv.forsrh. (SE) hefir skýrt frá. Þá skal jeg í fám orðum minnast á brtt. einstakra þm., á þskj. 482, og skýra afstöðu nefndarinnar til þeirra. Nefndin getur ekki fallist á 1. brtt. Hún vill ekki láta það koma fram, að dregið sje úr eftirliti með embættismönnum, nje að þeir geti komið við vanrækslu vegna eftirlitsleysis. Þetta er líka áætlunarupphæð, svo það skiftir ekki verulega máli, hvort henni er breytt eða ekki. Þá er 2. og 3. till. á sama þskj. Nefndin hefir á hvoruga þeirra getað fallist. Þessar sveitir hafa fengið síma, og álítur nefndin, að þær eigi ekkert erfiðari aðstöðu til læknisvitjana en ýmsar aðrar sveitir landsins. Nefndin lítur jafnvel svo á, að þegar hafi verið of langt gengið í þessu efni. Vill nefndin taka það atriði til nánari athugunar til 3. umr. Ef þessir hreppar ættu að fá þennan styrk, þá gætu flestir hreppar landsins krafist hans með sama rjetti.  Þá er 4. brtt., frá hv. 2. þm. Rang. (GGuðf) og hv. 2. þm. G.-K. (BK). Nefndin er meðmælt því, að hún verði samþykt. Þá er 5. brtt., frá hv. 2. þm. S.-M. (SHK). Nefndin hefir ekki treyst sjer til að mæla með svo háum styrk. En jeg get lofað fyrir hönd fjvn., að hún muni fylgja svo sem 1500 kr. styrk í þessu skyni. ef hv.þm. vill taka brtt. sína aftur við þessa umræðu.

Frsm. (Einar Árnason) Fjárveitinganefnd hefir gert nokkrar breytingar við þennan kafla fjárlaganna. Það er þá fyrst um handritaskrá Landsbókasafnsins. Nefndin leggur til, að styrkurinn sje hækkaður um 500 kr. Sá, sem hefir haft þetta verk á hendi, það er próf. Páll E. Ólason, hefir sýnt lofsverðan áhuga og dugnað við það starf. Nefndin vill því ekki, að hann leggi starfið frá sjer, þar sem ekki er völ á hæfari eða jafnhæfum manni í hans stað. Meiri hluti nefndarinnar leggur til, að laun aðstoðarkvenna við Þjóðmenjasafnið sjeu færð upp úr 1800 kr. í 2400 kr; þær eru nú 4, og myndu því fá 600 kr. hver. Það hefir komið til þingsins sjerstök málaleitun frá Bókasafni Austurlands, um að hækkaður yrði styrkurinn til kaupstaðabókasafna. Nefndin hefir viljað verða við þeirri beiðni, þar sem komið hefir í ljós, að Seyðisfjarðarkaupstaður og Múlasýslur ætla að leggja fram allríflega fjárupphæð í því skyni að koma þessu safni í betra horf. Það hefir ekki enn verið hægt að prenta skrá yfir safnið, en það mun kosta allmikið fje. Nefndin vill því mæla með, að styrkurinn til kaupstaðabókasafna verði hækkaður um 1000 kr., með sjerstöku tilliti til þess, að Bókasafn Austurlands hljóti hærri styrk en ella. Þá leggur nefndin til, að styrkurinn til Bókmentafjelagsins verði hækkaður um 1000 kr., til þess að það geti gefið út Íslenskt fornbrjefasafn; þó með því skilyrði, að það gefi út jafnóðum samskonar registur og fylgdi fyrsta bindi safnsins, því að án þess væri naumast hægt að notfæra sjer safnið. 40. brtt. ætlar nefndin að taka aftur, því að hún hefir fengið nýjar upplýsingar í málinu. Það er um Lög Íslands, og sjer nefndin ekki lengur ástæðu til að fella þann lið niður. 45. brtt. er um hækkun á styrk til Dansk-islandsk Samfund, úr 300 kr. upp í 1000 kr. Nefndinni virðist varla vansalaust fyrir þingið að hafa styrkinn svo lítinn sem í frv. stendur. Hins vegar hefir fjelagið sýnt, að það á skilið aðstoð og hjálp hjeðan, eftir því sem unt er, með því að gefa út ýmsar þarflegar bækur. Nefndinni hefir borist skrá yfir þær - þær eru 20 talsins og vill hún, að reynt sje að hlynna að fjelagi þessu. Styrkur til skálda og listamanna hefir lækkað töluvert. En það stafar af því, að nefndinni þótti rjett að taka Einar skáld Kvaran út af þeim lið og setja laun hans í 18. grein. Nefndinni virtist, að þessi viðurkendi rithöfundur, sem þegar er hníginn á efri ár, eigi skilið, að honum sje meiri sómi sýndur en verið hefir, með því að tryggja laun hans samkvæmt 18. gr. Þá er brtt. um ferðastyrk til Bjarna Sæmundssonar, sem nefndin fann ekki ástæðu til að hafa minni en samskonar styrk til dr. Helga Jónssonar. Þá hefir nefndin hækkað styrkinn til Guðmundar Bárðarsonar um 500 kr., þar eð starfi hans er svo háttað, að hann verður að leggja á sig mikil ferðalög, og það kostar ærið fje, en hins vegar er vísindastarfsemi þessa manns svo merkileg í alla staði, að nefndin vill ekki setja fót fyrir það, að hennar geti notið sem best. Þá vill nefndin mæla með því, að Jón Þorsteinsson frá Hofsstöðum fái styrk til að halda áfram íþróttanámi erlendis. Hann er maður áhugasamur og hefir hin bestu meðmæli um dugnað og atgervi. Hann dvelur nú í Danmörk, en býst við að fara víðar til að fullkomna sig í sinni grein, til Noregs, Svíþjóðar og jafnvel Finnlands. Sótti hann um 2500 kr. styrk, en nefndin sá sjer ekki fært að hafa hann hærri en 1500 kr. Þá er annar nýr liður, um 1500 kr. styrk til Markúsar Kristjánssonar píanóleikara, til framhaldsnáms. Hann hefir þegar unnið sjer mikið álit, en er kornungur, tæplega tvítugur. Hefir hann og notið tilsagnar hjá Páli Ísólfssyni og Árna Thorsteinsson, er ljúka upp einum munni um það, að hann sje snillingsefni. Þá leggur nefndin til að skifta fjárhæð þeirri, sem verja skal til að kaupa grasasafn Stefáns heitins skólameistara þannig, að helmingurinn verði greiddur 1924, en svo komi síðari helmingurinn að sjálfsögðu í fjárlögin fyrir 1925. Nefndin þykist mega fullyrða, að þeir, sem hlut eiga hjer að máli, hafi ekkert á móti þessari skiftingu. Nefndin hefir breytt einu orði í liðnum um að leitast fyrir um markað erlendis; í staðinn fyrir „fiskiafurðir“ komi: íslenskar afurðir. Nefndinni hefir fundist þörfin svo brýn að greiða fyrir sölu allra íslenskra afurða, að best væri, að upphæðin, sem veitt er í því skyni, kæmi öllum til góða. Það má vera, að upphæðin sje heldur lág, en nefndin sá þó ekki ástæðu til að hækka hana að svo komnu. Þá hefir nefndin numið burtu athugasemdina við styrkinn til Sambands íslenskra heimilisiðnaðarfjelaga. Hún vill sýna því fjelagi allan sóma og telur 10 þúsundir síst of mikið handa því til að vinna að þessu þarfa verki. Þó ætlast hún til, að 600 kr. af þeirri upphæð fari til handavinnuskólans á Akureyri. Nefndin vill líka viðurkenna starfsemi frk. Halldóru Bjarnadóttur, sem hefir mikið starfað að efling og útbreiðslu heimilisiðnaðar hjer á landi. Hún er ekki sjerstaklega ráðin hjá neinu heimilisiðnaðarfjelagi áfram, en er fús til að starfa að málinu, og því veitir nefndin henni 1000 kr. styrk til þess. Þá hefir nefndin lagt til að hækka styrkinn til ábúandans í Fornahvammi um 300 kr. Henni hefir sem sje borist til eyrna, að það gæti legið við borð, að býlið legðist í eyði, þar sem það er svo afskekt og hrjóstrugt, en nauðsyn er, að bygð haldist þar vegna ferðamanna, og er frekari von á því, ef nokkur ríflegur styrkur yrði veittur. Hins vegar hefir meiri hl. nefndarinnar viljað fella niður styrkinn til ábúandans í Grísartungu, sem fór fram á 500 kr. styrk til húsabyggingar, svo að hann gæti hýst ferðamenn. Nefndin er ekki öll kunnug um þær slóðir, en jeg býst við, að meiri hlutinn byggi þessa skoðun sína á því, að þessi bær sje ekki svo langt frá öðrum bæjum, að sjerstök þörf sje fyrir þetta. Eins og skýrt er frá í nál., hefir nefndin í samráði við stjórnina felt athugasemdina við laun húsagerðarmeistara niður. Annars býst jeg við, að hæstv. stjórn geri frekari grein fyrir þeirri breytingu. Nefndin leggur til, að upphæðin, sem verja á til að gera Eyrarfoss laxgengan, falli niður. Hún vill engan dóm á það leggja, hvort það sje nauðsynlegt eða ekki, en henni finst hlutaðeigandi hjeraði ekki ofvaxið að hrinda þessu í framkvæmd, ef það er álitið mikilsvert. Þá kem jeg að þeirri brtt. nefndarinnar, að fella niður styrkinn til sútunarhúss Sláturfjelagsins. Nefndin vill ekki leggja dóm á, hvort fyrirtækið er vert þess, að það sje styrkt, en henni finst mörg drög liggja til þess, að það sje felt niður. Í fyrsta lagi leyfir fjárhagur ríkisins það naumast, að styrkurinn sje veittur svona hár; í öðru lagi er spursmál, hvort hjer sje ekki í of mikið ráðist og hvort málið sje svo vel undirbúið, sem æskilegt væri. Því er ekki að neita, að gærur eða skinn þyrfti nauðsynlega að vera verðmeiri vara en nú er, og því er heldur ekki að neita, að reynslan hefir sýnt, að það er hægt að gera góða vöru úr gærunum; en það er ekki nægilegt. Fyrst er að tryggja markaðinn, og nefndinni finst hæpið, að ábyggilegur markaður sje enn fyrir hendi. Af þessum tilgreindu ástæðum þótti nefndinni rjett að fella liðinn niður. Þá leggur nefndin til, að styrkurinn til viðurkenningar við Sæmund Sæmundsson sje hækkaður. Nefndin hefir fengið ábyggilegar upplýsingar um, hvílíkt sjerstaklegt snarræði og dugnað þessi maður hafi sýnt við að bjarga tveim skipshöfnum, 18 manns, frá druknun. Álit nefndarinnar er það, að þar sem hann eigi skilið, að viðurkenning sje honum sýnd, þá sami þinginu varla að bjóða minna en það, sem hún stingur upp á, eða 1000 kr. Um 57. brtt., um að sá liður falli niður, er það að segja, að nefndin hefir ákveðið að taka hana aftur til 3. umr.Brtt. um lendingarbót í Bás styðst við það, sem venjulegt er í þeim sökum. Meiri hluti nefndarinnar hefir lagt til, að Sigurði Magnússyni lækni væru veittar 500 kr. Það er talið, að hann hafi við mjög þröngan efnahag að búa, en ekki er mjer mikið um það kunnugt. 61. brtt. er aðeins orðabreyting, sem nefndin gerði til þess, að betur færi. 62. brtt., um áveitufjelag Þingbúa, er tekin aftur. Þá get jeg tekið í einu lagi liðina 63.–67., því að um þá er hið sama að segja. Jeg tek það strax fram viðvíkjandi þessum liðum, að nefndin leggur ekkert kapp á, að þeir sjeu samþyktir, en þótti rjett, eins og komið var, að lánsheimildir þessar fjellu niður. Nefndin átti tal við stjórnina um, að hve miklu leyti mundi vera hægt að sinna lánveitingunum í 21. gr. Stjórnin sagði, að það mundi verða að litlu eða engu leyti hægt. Telur nefndin því óviðkunnanlegt að láta standa í fjárlögunum langa runu af lánsheimildum, sem aldrei koma til framkvæmda. Um 68. brtt. er það sama að segja, nema hvað það er ábyrgðarheimild, en nefndin lítur svo á, að slík heimild sje alt eins varhugaverð og lánsheimild. Þess vegna leggur hún til, að sá liður falli einnig niður, og jafnframt er meiri hlutinn því fylgjandi, að lánsheimildin til Sláturfjelagsins til að koma upp sútunarhúsi falli niður. Til þess að spara tímann, er rjett, að jeg minnist nokkrum orðum fyrir hönd nefndarinnar á þær aðrar brtt., sem komið hafa fram við þennan síðari hluta fjárlagafrv. Fyrst er 6. brtt., frá háttv. 2. þm. G.-K. (BK), um að hækka styrkinn til dr. Helga Pjeturss úr 4 þús. upp í 5 þús. kr. Jeg skal ekki segja annað um hana en að nefndin lætur þetta fara óbundið frá sinni hendi. Þá er 7. brtt., frá sama háttv.þm., um að hækka styrkinn til Goodtemplara úr 3 þús. upp í 10 þús. kr. Nefndin getur ekki fallist á þessa brtt., af sömu ástæðum og annars hafa ávalt vakað fyrir henni, sem sje, að fjárhagur ríkisins sje of örðugur til þess að standast slíkt. Þá er brtt. frá háttv. 2. þm. S.-M. (SHK), sem nefndin hefir ekki tekið afstöðu til, og hefir því óbundin atkvæði. Síðan er ein brtt. frá háttv. 2. þm. Rang. (GGuðf), tillaga um ellistyrk.

Hún er tekin aftur

. Það er gott. Þá er aðeins ein eftir frá háttv. 2. þm. G-K. (BK) um, að Árna Jóhannssyni sjeu veittar 600 kr. fyrir langa og ötula starfsemi í þjónustu Landsbankans. Þessi maður hefir nú stöðu í Íslandsbanka, og er nefndinni ekki kunnugt um, að nauðsyn sje á þessum styrk, en óbundin er hún í atkvæðagreiðslu um þessa tillögu. Þá eru allar brtt. upp taldar, sem liggja fyrir við þetta frv., og hefi jeg því ekki meiru við að bæta.

Forsætisráðherra (SE): Jeg skal aðeins minnast á 53. brtt.fjvn., og jafnframt þakka henni fyrir, að hún hefir lagt til, að athugasemdin um aukavinnu húsagerðarmeistara falli niður. Nd. gekk svo frá þessu, að ríkið skyldi eiga helming þess fjár, er hann fengi fyrir verk sín í þágu einstakra manna. Mjer finst sjálfsagt, að landssjóður fái borgun fyrir það, sem húsagerðarmeistari vinnur fyrir stofnanir og einstaka menn í vinnutíma sínum og eftir fyrirlagi stjórnarráðsins. En jeg skal geta þess í sambandi við það, að ekki er heimild til að launa aðstoðarmanni húsagerðarmeistara. Stjórnin hefir nú gengið inn á, að honum skyldi launað á þessu ári af fje því, sem ætlast er til, að verði tekið fyrir vinnu húsagerðarmeistara við Landsbankann. Vegna annríkis varð ekki án aðstoðarmannsins verið.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg get verið stuttorður. Háttv. fjvn. leggur til, að sú breyting sje gerð á meðferð þeirrar upphæðar, sem ætluð er í frv. til að grenslast eftir markaði á fiskiafurðum, að hún sje bundin við íslenskar afurðir yfirleitt. Jeg get fallist á það, að fjárveitingin sje bundin við afurðir alment, en þá álít jeg líka, að hækka þurfi liðinn, og vildi jeg skjóta því undir álit háttv.fjvn. Þá er 55. brtt.fjvn., um að fella niður styrkinn til sútunarveksmiðju Sláturfjelags Suðurlands. Jeg átti kost á að ræða þetta við fjvn. á fundi hennar, og er jeg henni sammála um, að þetta geti þolað bið. Jeg geng út frá því, að þetta sje mjög merkilegt mál, en vegna þess, hvað kostnaðurinn er mikill, þá verður að láta það bíða, enda hægt að nota tímann til frekari undirbúnings. Sama er að segja um ábyrgð fyrir sama fjelag, (brtt. 69). Þá er jeg líka þakklátur háttv. nefnd fyrir þá röggsemi sína að skera niður lánsheimildir. Nd. gekk svo frá, að þar stóðu 16 slíkar lánsheimildir. En eins og útlitið er nú, þá er ekki nein von um, að hægt verði að fullnægja slíkum lánsheimildum. Þetta var þm. líka ljóst. En það er alls ekki rjett að leika sjer með slíkt. Því hlutaðeigandi menn eða fjelög sækja mjög fast að fá lánin. Og þó að það hafi verið tekið fram á þingi af hlutaðeigandi ráðherra, að ekki væri hægt að veita þessi lán, þá trúa þeir því ekki og álíta illgirni af stjórninni að veita þau ekki. Nefndin hefir látið 4 fyrstu liði 21. gr. frv. standa, og er það rjett. Þá mun og 10. liður sömu gr. nauðsynlegur, eins og á stendur. Hinir liðirnir, sem nefndin hefir látið standa, eru máske nauðsynlegir. Jeg segi ekkert um það. En það er mikill vafi á því, að hægt verði að veita þau lán. Um ábyrgðarheimildirnar get jeg sagt hið sama og háttv.frsm. (EÁ) sagði, að þær geta oft verið jafnvarhugaverðar og lánsheimildirnar. Þær valda líka stjórninni erfiðleikum, því ef hún álítur ekki þær baktryggingar nægar, sem menn koma með, þá er afsvar frá stjórnarinnar hálfu skoðað sem illgirni. Enn fremur getur verið vafi á því, hvort stjórnin á að taka gild veð einstakra manna. Jeg er því alveg sammála fjvn. um breytingar hennar við 21. og 22. gr.

Björn Kristjánsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. á þskj. 482, þess efnis, að dr. Helga Pjeturss verði veittur 5000 kr. styrkur, í staðinn fyrir 4000 kr., eins og verið hefir. Jeg hefi leitað mjer upplýsinga um fjárhag þessa mæta manns, og mun hann vera afarþröngur, sem ekki er að furða, þar sem hann hefir öll styrjaldarárin orðið að lifa á þessari upphæð með allþunga fjölskyldu, 3 börn og ráðskonu, án þess að fá nokkra dýrtíðaruppbót á þann styrk. Heima eru tvö af börnunum, elsta barnið, drengur. ekki vel hraustur, og stúlka, en aðra dóttur sína kostar hann við nám í Höfn. Það er kunnugt, að dr. Helgi Pjeturss er einn af lærðustu mönnum þessa lands sem jarðfræðingur og málamaður. Íslensku skrifar hann afburða vel, eftir því sem málfróðir menn segja, og hann leitast við í skrifum sínum að hafa sem best áhrif á hugarfar þjóðar sinnar, sem best má sjá af riti hans Nýal. Svo hefir þetta rit verið viðurkent, að minsta kosti að þessu, leyti, að áskoranir liggja nú fyrir frá þjóðinni í þingmálafundargerðum að gera vel við þennan mann. Allir þekkja, hversu mikla vinnu þessi maður leggur á sig, og það þrátt fyrir það, að hann hefir stórliðið af svefnleysi. Það má því nærri geta, hversu mikið á þann mann er lagt, sem hefir löngun til að starfa að örðugum viðfangsefnum, að njóta ekki nægilegs svefns, og hafa þar á ofan miklar áhyggjur út af því að komast ekki af fjárhagslega. Jeg hygg, að ef þingið sjer nú ekki fært að láta þennan mann lifa neyðarlausu lífi, fjárhagslega sjeð, þá verði hann einn af þeim mönnum, sem þjóðin síðar iðrast eftir að hafa ekki hjálpað á meðan Hjálpin var möguleg. Jeg vonast því til, að háttv. deild samþykki brtt., enda hefir háttv.Nd. í fjáraukalögunum viðurkent þörfina. Jeg kem þá að brtt. minni undir tölul. VII á þskj. 482. um að veita Goodtemplarafjelaginu 10 þús. kr. næsta ár. Var till. þessi feld í Nd. með litlum atkvæðamun. Jeg sje, að fleiri brtt. fara í sömu átt, en jeg held mjer þó við þessa. Á síðasta þingi flutti jeg till. sama efnis, og var sú till. tekin til greina að nokkru leyti. Þá voru veittar 3000 kr., og við það stendur. Jeg lýsti því þá, hversu miklu góðu það fjelag hefði komið til leiðar frá því það var stofnað og fram að því að bannlögin voru samþykt, að það hefði haft svo mikil áhrif á hugi manna í landinu, að menn alment væru farnir að skammast sín fyrir að láta sjá sig ölvaða. Og drykkjuskapur var þá, að heita mátti, alveg úr sögunni. Nú er hugsunarháttur manna breyttur, ekki síst ungra manna, og verður því að hefja nýja baráttu á mórölskum grundvelli gegn vínnautninni, en til þess þarf allmikið fje. Jeg gat þess þá, að þetta fjelag væri eitt af þeim sárfáu fjelögum, sem hefði unnið og starfað án tillits til eigin hagsmuna, aðeins með það fyrir augum að útrýma áfengisbölinu. En flestir meðlimir reglunnar munu vera fremur fátækir. Reglan þarf því verulegs stuðnings við. Eins og jeg tók fram þá, þarf enginn að óttast, að reglan beiti sjer nú fyrir áhrifum á löggjöf landsins, eins og komið er. Reglan hefir sýnt svo mikla stillingu í svo viðkvæmu máli eins og Spánarmálið var, enda eru aðalleiðendur hennar nú viðurkendir ágætsmenn. Jeg vænti því þess, að háttv. deild fallist á tillöguna. Þá er það ein brtt. nefndarinnar, sem jeg þarf að minnast á. Hún er við 21. gr. 11, um að fella niður lánsheimildina til Jóns G. Ólafssonar. Þeirri till. er jeg mjög mótfallinn. Þessi maður er stýrimaður á Borg og hefir gert ýmsar merkar uppgötvanir, og fyrir 2 þeirra hefir hann sótt um einkaleyfi í Þýskalandi. Getur hann fengið einkaleyfi þetta eftir dálítinn undirbúning í þrennu lagi. Önnur aðaluppgötvunin er gangráður í gufuvjel. Hin er aflvjel, sem stækka má og minka eftir þörfum og nota má sem eimvjel og í stað vatnstúrbínu og dælu. Nú þarf hann að fá einkaleyfi í helstu löndunum, svo sem Englandi og Bandaríkjunum, svo að hann geti haft full not af uppgötvun sinni, og kostar það 10 þús. kr. Auk þess verður hann að láta smíða sýnishorn af þessum áhöldum. Einkaleyfisstofan hefir farið lofsamlegum orðum um uppgötvanir þessar. „Praktisku“ notin af þessum uppgötvunum geta orðið mikil. Fyrst er það nú heiðurinn fyrir Ísland, að eiga slíkan uppgötvara, og svo fje, sem kemur inn í landið. Slík einkaleyfi eru oft seld háu verði, stundum svo miljónum skiftir. Er því ekki lítið varið í að tryggja uppgötvaranum, og þá um leið landinu, þetta fje. Að öðrum kosti mundi þessi maður verða að snúa sjer til erlendra fjárgróðamanna og missa megnið af arðinum. Jeg vil því mælast til, að hin hv.fjvn. vildi fresta atkvgr. um þessa till. og taka þetta mál til nýrrar yfirvegunar til 3. umr. Jeg er þakklátur hv.fjvn. fyrir, að hún hefir tekið vel till. um styrkinn til Sigvalda Kaldalóns læknis. Loks á jeg brtt. á þskj. 482, þar sem farið er fram á að veita Árna Jóhannssyni bankaritara dálítil eftirlaun fyrir þjónustu hans í Landsbankanum um 10 ára skeið, þar af eitthvað 2 ár sem bankastjóri við útibúið á Eskifirði. Farið er fram á 600 kr. á ári, en dýrtíðaruppbót slept, af því hann hefir fengið stöðu annarsstaðar. Hann sótti um þessa þóknun til bankastjórnarinnar, en hún vísaði til þingsins, eins og vonlegt var. Hr. Árni segist hafa sagt upp útibússtöðunni vegna vanheilsu. Jeg get gefið þessum manni þann vitnisburð, að hann var annar hæfasti maðurinn á meðal starfsmanna bankans, sem þar voru í minni tíð; með afbrigðum iðinn og skyldurækinn maður, sjerstaklega verkhagur á alla bókfærslu og fyrirkomulag hennar. Jeg tel því bankanum mikinn skaða að hafa mist þennan mann. Hann hefir bestu endurskoðunarhæfileika, og ætti því að vera sjálfkjörinn endurskoðandi þar, sem opinberrar enduskoðunar þarf við, t. d. í sparisjóðum og bönkum. Þá vildi jeg aðeins minnast á Eyrarfoss, sem hv.fjvn. vill láta fella út úr frv. En jeg held, að það sje ekki rjett og að hv.fjvn. ætti að athuga þetta betur. Eyrarfoss er í á, sem rennur fram með Vatnaskógi, sem er eign landsins. Ef lax gæti gengið svo langt upp eftir ánni. fengi landssjóður það máske endurborgað aftur, fyrir veiðileyfi, sem hann legði til þessarar framkvæmdar.

Karl Einarsson Jeg á hjer brtt. um að hækka tillagið til björgunar- og eftirlitsskipsins Þórs, úr 20 þús. kr. í 30 þús. kr. Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa tillögu. Háttv. deildarmönnum er málið kunnugt frá fyrri þingum. Aðeins má geta þess, að ekkert útlit er til þess, að útgerð skipsins verði ódýrari en í fyrra, og þá var hún svo dýr, að fjárveitingarnar hrukku varla til. Í fyrra voru veittar 30 þús. kr. úr landssjóði og 40 þús. kr. úr bæjarsjóði Vestmannaeyja. Stjórnin tók skipið á leigu um 2 mánuði til eftirlits með síldveiðaskipum, og var að því óbeinn hagur fyrir útgerð skipsins, því yfirmenn þess eru fastráðnir yfir alt árið, og er því tap að því að láta þá vera aðgerðalausa. Vestmannaeyingar hafa lagt talsvert á sig til þess að geta keypt þetta skip og rekið það, og höfðu þeir alls lagt fram um 516 þús. kr. í árslok í hitt eð fyrra í þessu skyni. Nú eru veittar 40 þús. kr. úr bæjarsjóði. eins og í fyrra, og jeg vona, að landssjóðstillagið verði eins og þá, 30 þús. kr. Þessi háttv. deild hefir altaf skilið nauðsyn þessa máls. eins og þingið í heild sinni, og tekið því vel, og eins vona jeg, að verði í þetta skifti.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg ætla að lýsa því yfir, að jeg tek till. mína á þskj. 482 aftur að sinni, en það getur verið, að hún komi fram seinna. Þá vil jeg geta þess, að jeg felli mig ekki við brtt. nefndarinnar um að fella burt ábyrgðarheimildina til Sláturfjelags Suðurlands. Jeg veit, að fje er ekki fyrir hendi, en jeg sje ekki betur en að munur sje á ábyrgð og láni, og gæti því heimildin komið að fullum notum. Jeg mun því greiða atkvæði á móti till.

Guðmundur Ólafsson Mjer skildist það á háttv.frsm. (EA), að hann tæki aftur till. við 16. lið 15. gr., en jeg leyfi mjer að taka hana upp. Það er spámaður að henni og það gerir ekkert til, þó að þetta verk dragist eitthvað. Jafnvel betra, að nýjustu lögin sjeu ekki tekin upp í þetta verk þegar, því að þau verða fyrir mestum breytingum. Jeg vil ekki kosta fleiri orðum upp á þetta. Það hefir lítið að þýða, því að sparnaður virðist ekki eiga upp á háborðið hjer í þessari háttv. deild.

Sigurður Jónsson Jeg ætla aðeins að tala um eina brtt. nefndarinnar. styrkinn til Halldóru Bjarnadóttur. Nd. ákvað hann 2. þús. kr., en nefndin hjer aðeins 1 þús. kr. Þetta tel jeg misráðið. Það skiftir ekki máli, þó að konan veiti engum skóla forstöðu sem stendur, því hún vinnur heimilisiðnaðarmálinu eins mikið gagn með hvatningum sínum og námsskeiðum. Þá vil jeg styðja brtt. um hækkun á styrk til dr. Helga Pjeturss. Jeg tel það ekki sæmilegt að veita honum ekki svo mikinn styrk, að hann geti lifað sómasamlegu lífi fyrir hann. Íslenskri tungu verður um aldur sómi og styrkur að til hans og ritgerðum að minsta kosti.

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Þetta frv. er flutt eftir tilmælum þm. Reykv. og fer í þá átt að koma betra skipulagi á skrásetningu og mælingu lóða hjer í Reykjavík. Auk þess er hjer fleira tekið með en í eldri lögunum. Nefndin hefir ekkert sjeð við þetta að athuga og leggur til, að frv. verði samþykt.

Á 51. fundi í Ed., s. d., var frv. útbýtt eins og það var samþ. við 3. umr. í Nd. (A. 25).

Einar Árnason Jeg vildi aðeins gera grein fyrir atkv. mínu. Jeg neita því ekki, að frv. kunni að vera gott að sumu leyti, en hitt ber líka að líta, að það eru takmörk fyrir því, hve lengi má hlaða á útgjaldabyrði manna. Flestum þykir hún orðin fullþung, og jeg tel ekki á hana bætandi. Jeg mun því greiða atkv. á móti frv.

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Það er vitanlega rjett hjá hv. 2. þm. Eyf. (EÁ), að bætt er við útgjöldin með frv. En á hinn bóginn er ljett á þeim, því fátækrastyrkur yrði minni, ef frv. kæmi til framkvæmda. Frv. er því ekki eins hættulegt og hv.þm. (EÁ) vildi gera það.