Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og nál. ber með sér, eru allir nm. sammála um mál þetta að efni til, að dr. Karl Kroner verði veitt íslenzkt lækningaleyfi. N. hélt fund með landlækni og leitaði álits hans. Var hann á sömu skoðun, að rétt og sjálfsagt væri, að leyfi þetta yrði veitt. Um hitt hafa verið nokkuð skiptar skoðanir, hvernig skilja beri ákvæðin um lækningaleyfi, hvort heilbrigðismálastjórn gæti veitt honum þetta leyfi, án þess að ný l. kæmu til. Meiri hl. n. taldi rétt, að sett yrðu um þetta ný l., og hefur hæstv. heilbrmrh. látið uppi þann skilning á þessu, að hann telji of hæpna heimild í núgildandi l. til að veita þetta leyfi, og leggur til, að þetta verði samþ. óbreytt. Hv. 2. þm. N.-M. er, eins og landlæknir, þeirrar skoðunar, að veita megi lækningaleyfið eftir núgildandi l., án þess að ný l. komi til. Vænti ég svo, að hv. deild samþ. frv.



Herra forseti. - Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir því frá sjónarmiði okkar flm., sem líka erum meiri hluti hv. fjhn. þessarar deildar. Síðan hafa farið fram útvarpsumræður um málið, sem allir þingflokkar hafa tekið þátt í, og er því ástæðulaust að fara um þetta mörgum orðum, enda skal það ekki gert af minni hálfu. Meiri hl. fjhn. mælir með því, að þetta frv. verði samþ., en hefur óbundnar hendur um till., sem fram kunna að koma, og eins og tekið er fram í nál. á þskj. 384, áskilur nefndin sér rétt til að hafa málið áfram til athugunar. Það, sem sérstaklega veldur því, að nefndin hefur þennan fyrirvara, er, að það mun þurfa að breyta eitthvað orðalagi, a.m.k. í 2. lið 1. gr. Fjhn. kallaði hagstofustjóra á sinn fund. og taldi hann mjög örðugt að framkvæma það, sem þarna er tiltekið, eins og það er orðað í þessum 2. lið gr. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um málið, nema tilefni gefist til þess síðar Um brtt. á þskj. 391 skal ég ekki segja neitt, fyrr en hv. flm, hafa mælt fyrir henni, en ég vil óska, að þessu máli verði flýtt. Það er búið að dragast of lengi frá því, að það var til umr., og væri gott, að það gæti komizt áfram sem fljótast.



Herra forseti. - Eins og hv. þm. sjá, hefur fjhn. skilað áliti, sem er næsta skringilegt, af því að hún hefur í rauninni ekki komizt að neinni niðurstöðu um þetta mál. Það eina er, að hún hefur kallað hagstofustjóra á sinn fund. Hann hefur sagt við nefndina, að það væri gersamlega tilgangslaust að samþ. þau ákvæði, sem stæðu í þessu frv., því að þau væru óframkvæmanleg. Það eru upplýsingar, sem nefndin fær, áður en hún býst til að skila þessu nál., og þó áskilur hún sér rétt til að athuga þetta nánar, sem ég býst frekar við, að verði gert. Mér fannst eðlilegt, að byrjað væri á því strax að reyna að koma þessu frv. í það horf, að það mætti framkvæma þessi ákvæði, og það er því varla verjandi, að nefndin skuli leggja kapp á að hraða málinu áfram óbreyttu, þegar þessar upplýsingar eru komnar frá þeim stöðum, sem á að fela þessa endurskoðun vísitölunnar. Við umr. þessa máls vildi ég ekki láta hjá líða að gera grein fyrir afstöðu minni. Það er sem sagt þarna verið að ganga inn á þá braut að binda nú til eins árs ákveðið, fast verð á landbúnaðarafurðum og þar að auki að skuldbinda ríkissjóð til að festa þetta þannig að borga útflutningsuppbætur, og eru þær ekki miðaðar við stríðslok,. heldur við 15. sept. 1945, og í þriðja lagi er verið að skuldbinda ríkissjóð með fjárframlögum til þess að halda óbreyttu útsöluverði á landbúnaðarafurðum á innlendum markaði til 15. sept. 1945. Allir vita, að þetta mun kosta a.m.k. 20 millj. króna. Lægsta tala, sem nefnd hefur verið af hv. flm. þessa frv., er 20 millj., en mér þykir sennilegast, að það muni nema miklu meiri upphæð, og þó að mikil. áherzla sé á það lögð að hraða þessu máli, hefur ekkert verið gert til þess að athuga, hvernig á að afla þessa fjár. Við erum þarna komnir í mikla sjálfheldu af þessum miklu styrkgreiðslum til landbúnaðarins. Við erum komnir í svo mikla sjálfheldu, að við mættum gjarnan leggja þessi mál niður fyrir okkur. áður en þetta mál fer lengra, og gera okkur grein fyrir, í hvaða vanda við er 1567 Lagafrumvörp samþykkt. Dýrtíðarráðstafanir (frv. meiri hl. fjhn. Nd.). um komnir. Í útvarpsræðu, sem ég flutti um þetta efni, gerði ég grein fyrir því, hvað búið er að borga og hvað er áfallið af uppbótum, og væri ekki úr vegi að rifja það upp aftur. Búið er að greiða úr ríkissjóði í uppbætur á útfluttar afurðir okkar 57 millj. króna. Þar að auki hefur verð á innlendum markaði verið greitt niður, og hefur það fyrst og fremst verið gert fyrir framleiðendur í sveitum, a.m.k. eru það fulltrúar þeirra hér á þingi, sem hafa beitt sér fyrir þessum niðurgreiðslum. Nema þær greiðslur fyrir þetta ár 34 millj. króna. Allar þessar fúlgur fara forgörðum að því leyti, að það sést ekkert eftir af þeim, sem getur orðið til varanlegs gagns fyrir landbúnaðinn. Þessu fé er dreift milli manna, án þess að það sé notað til stórra átaka, að koma á. ýmsum framförum í sveitunum. Það er síður en svo, að þetta verði til þess að lækka verð á landbúnaðarafurðum á þann hátt, að framleiðsluafköstin verði aukin. Við getum ekki lækkað verðlag á landbúnaðarafurðum, nema með því að skerða kjör almennings og framleiðsluna í sveitunum, en við gætum aftur notað þetta fé til þess að auka framleiðslu okkar með mjög lítið auknum tilkostnaði og stórminnkuðum framleiðslukostnaði. Það er mikið kvartað undan því, að framleiðslan sé svo dýr, kaupið svo hátt, að við séum að útiloka okkur frá því að geta selt vörur okkar á erlendum markaði sambærilegu verði við aðrar þjóðir, sem selja sömu vöru á sama markaði. Við vitum það líka, að ef íslenzka þjóðin getur ekki selt vörur sínar á erlendum markaði, er illa farið fyrir henni og allt komið í strand. En við vitum það líka, að nærri því 2/3 af kaupgjaldinu og aðalástæðan fyrir þessu mikla verði á öllu eru innlendu landbúnaðarafurðirnar. 2/3 hlutar eru dýrtíðaruppbót, sem að 3/4 hlutum orsakast af innlendu vörunum, þannig að ef okkur tækist að minnka framleiðslukostnað innlendu varanna, kjöts og mjólkur, mundi kaupgjald af þeim ástæðum lækka þegar í stað, og það væri bezta ráðstöfun, sem hægt væri að gera, til að gera okkur samkeppnisfæra erlendis. Á síðasta þ. farmanna og fiskimanna var rætt um afkastagetu atvinnuveganna til sjávar og sveita. Ég hef ekki séð ályktun þ. um þetta, en mig minnir, að fram kæmi, að hjá sjómönnum væri afkastageta sjötugföld á við bændur. Ég veit ekki, hvort þessi tala er rétt, en hins vegar er enginn vafi á því, að afkastageta sjávarútvegsins er að minnsta kosti þrítugföld á við afköst landbúnaðarins. Þó að við höfum að vísu ekki fullkomnustu tæki í sjávarútveginum, erum við þó sambærilegir við menningarþjóðirnar í því efni, en vinnubrögðin í landbúnaðinum eru aftur á móti neðan við allar hellur, svo að við erum í rauninni ekki færir um að flytja út landbúnaðarvörur. Þetta er hið mikla vandamál landbúnaðarins, þó að fulltrúar bænda virðist ekki sjá aðra hlið á því en ímyndaða nauðsyn þess að spenna upp verðið á landbúnaðarafurðum. Þeir hafa aldrei séð annað ráð til að bæta kjör bænda en hækka verðið og láta ríkissjóð borga mismuninn, en þeim hefur aldrei dottið í hug að gera stórfelldar skipulagsbreytingar. Ég get sagt það fulltrúum bænda á Alþ., að þetta er siður en svo að gera bændastéttinni greiða. Það er reyndar ekki von, að bændur neiti að taka við t.d. 50 þús. kr. úr ríkissjóði, 1568 ef þeir eiga þess kost. Það er ekki nema mannlegt. En ég held, að þeir geri sér yfirleitt ljóst, að þetta er stílað upp á atkv. þeirra. Er enginn vafi á, að bændur eru flestir svo greinagóðir menn, að þeir sjái, að þetta getur ekki gengið svo til lengdar, að það er engin varanleg lausn á vandamálum þeirra, að ausið sé tugum millj. úr ríkissjóði. Það er verið að greiða stórar fúlgur úr ríkissjóði til að stöðva alla atvinnuþróun í landbúnaðinum, og þetta kemur svo auðvitað niður á bændum sjálfum seinna. Á búnaðarþ. því, sem kom saman fyrir nokkru, var samþ. að falla frá þeirri 9,4% hækkun, sem ganga átti í gildi í sept., en jafnframt var gert að skilyrði. að greiddar yrðu verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. En það er nú komið fram, að það, sem bændur slepptu með því að afsala sér þeirri hækkun, sé allmiklu minna en það, sem þeir krefjast að fá greitt úr ríkissjóði í staðinn. Og þegar málið kemur inn í Alþ., er það svo lagað til og sett ýmis ný skilyrði, sem bændur hafa gleymt, en ekki fulltrúar þeirra, þ.e. bændur fallast á nærri því 10% lækkun, en svo er bætt við í Alþ. skilyrði um, að ríkisstj. borgi niður verðið í 1 ár, sem kostar áreiðanlega upp undir 20 millj. kr. Þetta skilyrði kemur ekki fram í samþykkt Búnaðarfél. Búnaðarfél. hefur áður lýst sig andvígt því, að innl. framleiðsla yrði borguð niður úr ríkissjóði, og meðal annars fundið upp heitið neytendastyrk fyrir það, þó að það sé vitað, að þeir fjármunir, sem ríkissjóður ver til þessa, eru að níu tíundu hlutum teknir af bæjarbúum. Í n. var nokkur ágreiningur um skilning á orðalagi frv. Í upphaflega frv., sem samið er af 3. þm. Reykv., er talað um að reikna út hækkunina á landbúnaðarafurðum mánaðarlega sem svaraði grunnkaupshækkuninni, og virðist þetta vera sem næst skilningi búnaðarþ., en í ályktunum þess segir svo um þetta atriði: „Tilboð þetta er gert í trausti þess, að hér eftir fari fram hlutfallslegar kauplækkanir í landinu. Fari hins vegar svo, að samræmingar verði gerðar í kaupgreiðslum, skal hagstofunni falið að afla jafnóðum gagna til að reikna út“ o.s.frv. Þetta vildi ég og sjálfsagt fleiri telja, að þarna sé átt við samræmingu, sem gerð yrði fyrir atbeina félagssamtaka verkalýðsins, að kauphækkanir kæmu út sem hækkun verðs eftir nánari útreikningi hagstofunnar. Í frv. segir: „Verði hækkun á kaupgjaldi á tímabilinu 15. sept. 1944 til 15. sept. 1945, sem áhrif hefur á vísitölu landbúnaðarafurða, ... skal verðlagið hækkað í samræmi við það.“ En maður getur líka sagt sem svo, að hækkun kaupgjalds orsakist af vísitöluhækkun. Það var gerð fyrirspurn til hv. þm. V.-Húnv. á fundi n. um það, hvort átt væri við vísitöluhækkunina eingöngu, en hann vildi ekki gefa nein ákveðin svör. En ef átt er við það, að verðið eigi að hækka í hvert sinn, er vísitalan hækkar, þá eru þeir búnir að fá þetta skrúfað svo upp, að það verkar mánaðarlega í stað þess að verka árlega. Með því væri verið að skipuleggja dýrtíðina einmitt á tímum, er menn geta gert sér vonir um lækkun hennar vegna áhrifa frá útlöndum í sambandi við stríðslokin. Um þetta atriði fengust, sem sagt, engin skýr svör í n., þó að mikið væri um það rætt, en ég vona, að n. gefi málið ekki frá sér, heldur haldi áfram að starfa og setji málið skýrar fram en gert er í þessu frv. Ég álít frv. mjög varhugavert, eins og það er, nema því fylgi full skýring á því, við hvað er átt, svo að allur vafi sé af tekinn. Í dýrtíðarl. 1943 var ákveðið að setja á stofn n., sem skipuð væri 3 fulltrúum neytenda og 3 fulltrúum bænda. Ef n. kæmi sér saman, átti það verðlag, sem hún féllist á, að leggjast til grundvallar. Þegar búið var að skila álíti síðar haustið 1943, var því haldið fram af miklum hluta þm., að skilja bæri ákvæði dýrtíðarl. svo, að ríkissjóði bæri skylda til að greiða bændum þetta ákveðna verð fyrir alla þeirra framleiðslu, hvort sem þjóðin hefði þörf fyrir hana eða ekki, þannig að fyrir það kjöt, sem framleitt væri um fram það, er þjóðin þarfnast og selt væri á erlendum markaði fyrir lítið verð, fengju bændur sama verð og fyrir það, sem selt væri á innlendum markaði, en mismunurinn greiddur úr ríkissjóði. Þá stóðu uppi tveir hópar manna á Alþ., og hélt annar fram þessum skilningi, en hinn taldi, að slíkur skilningur næði engri átt. Til þess að fyrirbyggja svipaðan misskilning að þessu sinni tel ég óhjákvæmilegt, að gerð sé frekari grein fyrir því, við hvað sé átt í þessu frv., og vænti þess, að hv. fjhn. gangi þannig frá málinu. Það hefur síðar komið á daginn, að sá skilningur, að ríkissjóður ætti að ábyrgjast alla framleiðslu landbúnaðarins samkv. dýrtíðarl. og verðbæta allar landbúnaðarvörur að fullu, var ekki annað en leikaraskapur, því að formaður Framsfl., HermJ, hefur lýst yfir því, að enginn hafi skilið þetta þannig, þó að Framsfl. geri þann skilning að sinni aðalröksemd í málunum. Það er í sjálfu sér gott, að þetta er komið fram. Það getur reyndar verið, að þó að þetta frv. yrði samþ. svona óljóst, fengjum við slíka skýringu síðar meir, en ég held, að bezt væri, að aldrei hefði komið til slíks misskilnings og Alþ. gæti verið sammála um skilninginn frá upphafi. Þetta mál hefur verið mjög rætt í sambandi við stjórnarmyndunina, og minn flokkur hefur lýst yfir því, að hann muni, vegna þeirrar nauðsynjar, sem fyrir hendi er, ekki láta stjórnarmyndun stranda á þessum kröfum bænda um 25 millj. Þetta er að vísu mikil upphæð, en þegar athugað er, að bæjarbúar eru þegar búnir að láta af hendi 70–80 millj. til þessara hluta, og þegar það er athugað, að þeir eiga mest í húfi, að gengið sé þannig frá atvinnumálunum, að fólkið geti haft örugga atvinnu, þá er ekki rétt að horfa í þessar 25 millj., ef þær geta orðið til þess, að samkomulag geti skapazt meðal þjóðarinnar og hægt geti verið að endurskipuleggja atvinnulífið þannig, að öllum landsmönnum sé tryggð atvinna. Þannig er okkar afstaða til málanna. En sé það hins vegar ætlunin að gera ekkert til að tryggja atvinnulífið og ef ýmsir valdamenn þjóðfélagsins reyna heldur að draga atvinnuna saman en hitt, þá horfir málið öðruvísi við, - þá veitir ríkissjóði ekki af þessum peningum til að forða fólkinu frá hungri. Ef þjóðin gengur einhuga að því að nýskapa atvinnulífið, þá eru þessar 25 millj. kr. smámunir, en ef hins vegar á að fara að draga saman atvinnulifið og láta allt molna niður, þá hefur þjóðin ekki efni á því að láta þessar milljónir. Það er óþarfi að fara út í það, hversu ójafnt þessum milljónum er skipt niður á bændur. Þeim er úthlutað eftir þeim reglum, að sá stærsti fær mest, en sá minnsti lítið og stundum ekkert. Það er vitað, að tekjumestu mennirnir í sveitunum hafa fengið tugi þúsunda úr ríkissjóði sem uppbætur á sína framleiðslu. Fulltrúar bænda neita að gefa nokkra skýrslu um, hvernig þessum fjárfúlgum er skipt niður. Á síðasta þ. kom fram þáltill. um þetta, og hef ég sjaldan séð þessa hv. fulltrúa öllu æstari en þegar till. kom fram yfir því, að farið var fram á að fá að vita nánar um þetta. Þeim fannst það hámark ósvífninnar að krefjast reikningsskila um það, hvernig 80 millj. upphæð úr ríkissjóði væri skipt upp. Þessar upphæðir eru afhentar framkvæmdastjórum S.Í.S., og þeir annast útbýtinguna. Ef einhver kallar ekki eftir því fé, sem honum ber, virðist það verða innlyksa hjá S.Í.S., en það aldrei krafið uppgjörs. Ég vil að lokum mælast til við hv. fjhn., að frv. verði rækilega endurskoðað, að orðum verði hagað þannig, að ekki geti valdið misskilningi og það komi greinilega fram í nál., við hvað er átt í ýmsum gr. þess.



Ég hef flutt brtt. við þetta frv. á þskj. 391 ásamt hv. 1. þm. Árn. Hún er þess efnis, að við frv. verði bætt nýrri gr., er hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir sama tímabil og til er tekið í 3. tölulið skal ríkisstj. kosta kapps um, að verðlagsvísitalan fari ekki yfir 272 stig, enda skal ríkisstj. heimilt að verja í því skyni fé úr ríkissjóði, eftir því sem með þarf.“ Það mun hafa verið tilætlunin, eins og kemur fram í till. búnaðarþ., að þessi framlagseftirgjöf, sem þeir samþ., yrði til að varna því, að dýrtíðin hækkaði úr því, sem er, og er tekið fram, að ætlazt er til, að tilsvarandi lækkun komi annars staðar að, svo að dýrtíðin fari lækkandi, en ekki hækkandi. Ef þessi l. eru samþ. án nokkurrar tryggingar fyrir því, að verðlagsvísitalan haldist það tímabil, er þau eru í gildi, er ekki að öllu breytt eftir því, sem til er ætlazt, er bændur bjóðast til að falla frá þeirri hækkun, sem þeim bar. Það er því ekki nema sjálfsagt, að þessu fylgi ákvæði um, að verðlagsvísitalan haldist niðri þetta tímabil. Ég held, að ekki þurfi fleiri orð um þetta, svo augljóst sem það er. Ég get ímyndað mér, að hv. þm. yfirleitt líti á mál bænda með meiri sanngirni en hv. síðasti ræðumaður, og ég get ekki látið hjá líða að víkja nokkrum orðum að ræðu hans. Málflutningur hv. þm. Siglf. er þannig, að erfitt er að halda sér við veruleikann eins og hann er í málinu. Öfgarnar eru svo miklar og firrurnar eru svo miklar, að það er alger óþarfi til skilningsauka fyrir hv. þm. að fara að ræða þau atriði, sem hann hefur flutt, vitanlega í þeim tilgangi að koma þeim í þingtíðindin og endurtaka nógu oft, ef einhverjir yrðu þá til að trúa þeim. Hv. þm. Siglf. talar af hita um, að ýmis atriði frv. séu óframkvæmanleg. Væri æskilegt að vita, hvaða ákvæði frv. hann á við, því að vitanlega eru þessar umræður gerðar til þess að skýra fyrir hv. þm., hvernig ýmis atriði skuli orðuð. - Þá segir hv. þm., að tilboð það, sem bændur hafa gefið, með því að gefa eftir 9,4% hækkun á söluverði framleiðsluvara þeirra, og þeim ber samkvæmt l., muni kosta ríkissjóð sennilega 20–25 millj. króna. Þetta er mjög skilmerkilegur og drengilegur málflutningur! Í ræðu, sem hv. þm. Siglf. hélt við útvarpsumræður hér um daginn, sagði þessi sami hv. þm., að eftirgjöf bænda mundi nema 10 millj. króna, en nú eru þessar 10 millj. orðnar að 20–25 millj., sem ekki er eftirgjöf. heldur krafa frá bændum á ríkissjóð. Er því nokkuð erfitt að samræma núverandi ummæli við fyrrverandi málflutning þessa hv. þm., enda vitað, að þessi eftirgjöf bænda á hækkun á afurðaverði þeirra, sem þeir bjóða fram, er þeim heimil frá 15. september síðast liðnum til 15. september 1945. Eins er það vitað, að ef bændur hefðu haldið fram þessari kröfu, hefði sú fjárhæð, sem þyrfti til þess að halda niðri verði á innlendum landbúnaðarafurðum, numið miklu meira en 20 millj. króna, ef bændur hefðu átt að geta fengið svipað verð fyrir afurðir sínar og samkv. álíti sex manna nefndarinnar. Þetta er því vægast sagt hæpinn málflutningur, svo að ekki séu viðhöfð sterkari orð hér á Alþ. - Ég ætla mér ekki að deila við hv. þm. Siglf. um það, að niðurgreiðslur landbúnaðarafurða séu fyrst og fremst fyrir bændur. Bændur hafa sjálfir afbeðið á ýmsan hátt, að niðurgreiðslur fari fram, ef hægt væri að komast hjá þeim, ekki aðeins þeirra vegna, því að þeir hafa verið svo víðsýnir, að þeir hafa ekki horft aðeins á sinn hag, þar sem þeir vita, að þeirra hagur er bundinn við almenningsheill og að ef atvinnulíf landsmanna hrynur, þá er það þeirra hrun og allrar þjóðarheildarinnar. Þannig má það til sanns vegar færa, að þessar niðurgreiðslur séu gerðar fyrir bændastéttina, því að þær eru gerðar fyrir alla landsmenn. Hins vegar vill hv. þm. Siglf. koma óorði á bændur með þessu, því að þeir eru víðsýnni heldur en hann og aðrir þeir, sem hann vinnur fyrir. - Ég ætla mér ekki að fara mikið út í þá sálma, að framleiðslukostnaður landbúnaðarafurða sé svo mikill, að ekki sé hægt að reka hann, og að 2/3 eða 3/4 dýrtíðarinnar, ég man ekki hvort heldur hann sagði, stafi af framleiðslukostnaði landbúnaðarafurða. Hins vegar hef ég heyrt, að reiknað hafi verið út, að dýrtíðin stafaði að hálfu leyti af söluverði landbúnaðarafurða, en veit þessi hv. þm., að 90% af framleiðslukostnaði vísitölunnar er kaupgjald, sem hann telur sjálfsagt að hækka? Furðar hann sig á því, þegar búið er að setja upp sexfalt kaupgjald samanborið við kaupgjald í nágrannalöndum vorum, þótt söluverð landbúnaðarafurða hér á landi sé hátt? Hann undrast einnig yfir hlutfallinu milli afkasta landbúnaðarins og sjávarútvegsins, en það má vera, að sjávarútvegurinn sé rekinn með nýrra sniði, þótt margt sé þar einnig útrelt, og segir, að hlutfallið sé þar 1:70 með sama vinnuafli. Nú er það vitað, að framlög landbúnaðarins hljóta að vera yfir 100 milljónir króna, ef tæplega 10% eftirgjöf bænda á söluverði framleiðsluvara þeirra er 10 milljónir króna, eins og hv. þm. Siglf. hélt hér fram við útvarpsumræður, og nema þá framlög sjávarútvegsins 7 milljörðum króna samkv. ofangreindu hlutfalli. Kannske koma einhverjar slíkar tölur inn á reikninga hjá hans flokki, þótt ég hafi hvergi séð þær annars staðar eða nefndar, og jafnvel þótt hann slái af þeim um helming eða niður fyrir helming og niður í þrítugfalt, þá fæ ég ekki heldur séð, að framlög sjávarútvegsins séu svo mikil. Þannig er þessi samanburður því alveg út í loftið og er aðeins til þess að níða þá menn, sem landbúnað stunda, eins og hann og hans fylgifiskar hafa reynt að gera hér gagnvart þeim mönnum. sem flytja frv. þetta. Mun það verða lærdómsríkt að sjá. hvernig þessir menn líta á afstöðu landbúnaðarins, eftir að þeir sjálfir eru búnir að ráða við 90% vísitölunnar, sem er kaupgjaldið, þannig að margir framleiðendur eiga orðið erfitt með að standa undir sínum atvinnurekstri. - Hv. þm. Siglf. sagði, að fulltrúar bændastéttarinnar hefðu aldrei haft augun opin fyrir öðru en að pressa upp verð landbúnaðarafurða, þrátt fyrir að búnaðarþingið hefur nú boðið fram 9,4% eftirgjöf á hækkun á söluverði framleiðsluvara bænda. Hins vegar er þessi hv. þm. og fylgifiskar hans að heima hækkun til handa verkamönnum í öllum félögum, hvar sem er í landinu. Ég verð að segja, að það þarf talsverða dirfsku til að tala svona af þessum hv. þm., og hygg ég, að margir myndu kalla, að það þyrfti talsvert blygðunarleysi til undir þeim kringumstæðum, sem hér eru fyrir hendi, þó að vitað sé. að þetta er sú vinnuaðferð, sem fulltrúar verkamanna og ekki hvað sízt forkólfar Sósfl. hafa eingöngu notað enn þá í sinum vinnubrögðum, sem sé að hækka krónutöluna hjá verkamönnum, hvað sem það kostar mikið fyrir þjóðfélagið og hversu hátt sem dýrtíðin fer upp. Það er hins vegar vitað, að landbúnaðurinn framleiðir miklu meira með minna vinnuafli en hann gerði fyrir 10–20 árum, þrátt fyrir það að hann hafi misst mikið af verka fólki sínu til kaupstaðanna, enda þótt mér heyrist, að söngurinn úr þessum sósíalistahúsum sé stundum á þann veg, að fulltrúar bænda séu ekki að hugsa um annað en að hækka verð landbúnaðarafurða og geri freklegar kröfur til verðuppbóta í sveitunum og sé ekkert vit í því, hversu mörgum millj. þurfi að verja til þessara framkvæmda í sveitunum. - Þá talaði hv. þm. Siglf. um það, að með þessu frv., sem hér er lagt fyrir, væri verið að hjálpa til, að dýrtíðin hækkaði örar en áður, og er þar með augljóst, hvern hug hann ber gagnvart tilboði bænda um 9,4% eftirgjöf á hækkun á söluverði framleiðsluvara þeirra, en í því segir með leyfi forseta: „Tilboð þetta er gert í trausti þess, að hér eftir fari fram hlutfallslegar kauplækkanir í landinu.“ Hins vegar segir svo, að sé þessi skilningur ekki fyrir hendi, vegna öfugra starfsaðferða fulltrúa verkamanna, óski þeir eftir, að hækkanir fari þar með fram mánaðarlega, ef það reynist svo, að allar aðrar stéttir reyni ekki að standa við dýrtíðinni. Eftir að bændur vilja tryggja sig fyrir þessu, þá segir hv. þm. Siglf., að þetta ákvæði sé aðeins til þess að gera auðveldara um hækkun dýrtíðarinnar, og er þá augljóst, hvað hann hefur í huga gagnvart dýrtíðinni, og þar sem komið hefur í ljós, að hann vill halda áfram kröfum um kauphækkanir, þótt stærsti framleiðandinn, bændur, séu búnir að bjóða fram sinn hluta, eins og kunnugt er. Kannske heldur hv. þm. Siglf., að æskilegra hefði verið til þess að hægt hefði verið að níðast á bændum, að verð á afurðum þeirra mætti ekki hækka fyrr en eftir allt árið, þótt allar aðrar stéttir hækki kaupgjald sitt mánaðarlega? Annars er gott að heyra hug manna um þessi efni og hvort þeir vilja taka höndum saman við bændastéttina um að lækka dýrtíðina. En hv. þm. Siglf. hefur lýst því mjög vel, að hann og hans flokkur hugsa til áframhaldandi viðnáms. Það kemur bændum hins vegar ekki á óvart, þótt þessir menn hugsi á þessa leið, því að vitað er, að á þeim stöðum er hugsað meira um að gefa fagrar yfirlýsingar, en hugsa flátt og hlaupa svo frá flestu, sem sagt er. - Finnst mér svo ekki ástæða til að ræða um þetta frekar, en vil taka fram að lokum, að ég er ekki samþykkur hv. þm. A.-Húnv. um, að það sé um að gera að flýta þessum málum sem allra mest, þar sem vitað er, að í sambandi við þetta mál er ýmislegt, sem þarf að leysa og bændur þurfa að fá tryggt, en hins vegar er ekki hægt að gera á skömmum tíma, t.d. varðandi tekjuöflun og að tryggja útgjöld, sem þessu eru samfara. Í þessu frv. hefðu átt að vera ákvæði um þessi efni, en þar sem svo er ekki, álít ég, að afgreiðsla þessa frv. eigi að bíða eftir því, að framan nefnd verkefni séu leyst, ef góður árangur á að nást. Legg ég því meiri áherzlu á, að málinu sé ekki hraðað, fyrr en önnur skilyrði, sem bændur hafa sett, fáist uppfyllt af Alþ.



Ég skal byrja á því að víkja nokkrum orðum að brtt. á þskj. 391, sem síðasti ræðumaður mælti fyrir. Það var lögð fram í fjhn. till. á þá leið, að það skyldi vera ákveðið í þessum l., að ríkissjóður legði fram það fé, sem þyrfti til þess að halda vísitölunni skilyrðislaust í 272 stigum eftir þetta tímabil, og gat fjhn. ekki fallizt á þá till., með því að það er mjög vafasamt nema óviðráðanlegar ástæður geti komið fyrir, sem gerðu það að verkum, að þetta gæti kostað ríkissjóð mjög mikið fé. Hins vegar segir í þessari brtt., að ríkisstjórnin skuli kosta kapps um að halda vísitölunni í sama farinu, og er því um hana það að segja, að hún stefnir í sömu átt og þetta frv. miðar að því að þetta er það, sem allir vilja og er gert ráð fyrir að muni takast, ef frv. gengur fram, sem gera má ráð fyrir, nema einhverjar óviðráðanlegar ástæður komi fyrir. Fjhn. hefur ekki haft tækifæri til að ræða þessa till. neitt, hvorki við minn flokk né aðra flokka, og vildi ég þess vegna mælast til, að atkvgr. verði frestað um hana til 3. umr., enda þótt ég geti lýst yfir fyrir mitt leyti, að ég sé henni hlynntur og telji ekki nema eðlilegt, að hún verði samþykkt. Annars hef ég ekki fleiru til að svara hv. þm. V.-Sk. nema því, að ég er á annarri skoðun en hann um afgreiðslu þessa máls, því að ég álít, að átt hefði verið búið að afgreiða það, og er næsta ósæmilegt að halda mönnum í óvissu um úrslit þess. En það, sem sérstaklega veldur því, er þetta, að það er mjög óhentugt fyrir þá, sem verzla með kjöt og aðrar landbúnaðarafurðir, að fá ekki úr því skorið, hvernig fara eigi með þessi mál. Hitt leiðir af sjálfu sér, að verði frv. að lögum, þá verður sjálfsagt hægt að framkvæma þessi mál fjárhagslega, þar sem þetta er atriði, sem ekki ætti að setja í samband við, að þyrfti að bíða eftir afgreiðslu fjárl. - Ástæða væri til að halda langa ræðu út af því, sem hv. þm. Siglf. hefur hér lagt til málanna, en bæði er það, að þessi mál eru margþvæld hér á Alþ., og svo einnig hitt, að síðasti ræðumaður svaraði nokkrum atriðum úr ræðu hans, svo að ég mun fara fljótt yfir sögu, en kemst þó ekki hjá að víkja að nokkrum atriðum, vegna þess að ég tel ýmislegt af því, sem hann sagði, hina mestu fjarstæðu. Afstaða fjhn. hefur verið skýrt tekin fram, þar sem hún hefur lagt til, að atkvgr. frv. verði frestað til 3. umr., því að þá mun upplýst, hvort einhver atriði frv. eru lítt framkvæmanleg, en ég tók hins vegar fram í framsöguræðu minni, að okkur hefði komið saman um við hagstofustjóra, að óþægilegt væri að framkvæma 2. lið 1. gr. frv. eins og hann er þar, og ákvað n. því að fresta brtt. við þennan lið til 3. umr. Það, sem orsakar það, að erfitt er að framkvæma þennan lið, er það, að vísitala landbúnaðarafurða hefur ekki verið reiknuð út nema einu sinni á ári, og kostar það því mikla fyrirhöfn og verður miklum. erfiðleikum bundið að safna skýrslum til þess að gera þetta upp mánaðarlega, og sagði hagstofustjóri, að þetta væri miklum erfiðleikum bundið. Ég skal játa, að þetta er miklum erfiðleikum bundið, en held, að hægt sé að gera þetta á miklu auðveldari hátt, en beri þó sama tilgang, sem sé að verðlag landbúnaðarafurða hækkaði að sama skapi og ef kaupgjald yrði hækkað. Þetta var aðeins sett inn sem vara ákvæði, gerandi ráð fyrir, að svo illa fari ekki, að kaupskrúfan haldi þannig áfram að hækka frá því, sem orðið er. Þetta er eina ákvæðið í frv., sem gæti orkað tvímælis, hvernig beri að framkvæma, og er því engin ástæða til að stoppa frv., þótt ekki sé búið að breyta þessu ákvæði, sem n. hefur gefið loforð um að breyta, enda vita allir, að þetta er ekki annað en aukaatriði í frv. - Þá flutti hv. þm. Sigif. langa ræðu um verðuppbætur á landbúnaðarafurðir, bæði innanlands og útfluttar, og talaði í þeim dúr eins og þær væru aðeins gerðar fyrir bændur og væri mjög misráðið, hvernig farið væri með féð, sem varið væri til að borga þessar uppbætur. Ég hef ekki fengið skýrslur um, hve þessar uppbætur eru orðnar miklar, en ég held þó, að hv. þm. hafi þar farið með tölur, sem eru nokkru hærri en rétt er, og varðandi það, er hann segir, að þetta sé gert eingöngu fyrir bændur, þá fer því fjarri, að svo sé, því að þetta er gert fyrir þjóðarheildina. Enda er það svo t.d. í mínu héraði, að fjölda bænda er mjög illa við þá stefnu að greiða niður verð landbúnaðarafurða, t.d. niðurgreiðslur á dilkakjöti, því að það þýðir samsvarandi verðlækkun á öðrum tegundum kjöts, bæði á nautakjöti, hrossakjöti og ærkjöti. Kemur sú verðlækkun hart niður á þeim héruðum, sem hafa litla kindakjötsframleiðslu, en mikla hrossakjötsframleiðslu, en skaðar aftur á móti ekkert ýmis héruð, sem hafa ekkert hrossakjöt, heldur mjólkurframleiðslu. Þessi verðlækkun skaðar t.d. Húnavatnssýslu, Rangárvallasýslu, Mýra- og Borgarfjarðarsýslu o.fl., en þrátt fyrir þetta hef ég greitt atkv. með þessum niðurgreiðslum, og er það af því, að ég er sannfærður um, að það borgar sig fyrir þjóðarheildina að fara þessa leið, en er ekki atriði, sem er hagsmunaatriði fyrir bændur. Lækki útsöluverð á vörum þeirra innanlands við þessar niðurgreiðslur, sem ég hef nú tekið fram, er það hagsmunaatriði fyrir alla þjóðina, vegna þess að vísitalan og þá um leið kaupgjald kemu~r á eftir eins og allir vita. Hið sama er að segja um uppbætur á útfluttar afurðir, að öðru leyti heldur en því, að ef ekki verður hægt að selja vöruna það hátt innan lands, að hægt sé að borga af söluverði innan lands, útflutningsuppbætur, þá gegnir allt öðru máli. Hv. þm. Siglf. talaði í sambandi við uppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur um það, að það væri allt fals, sem haldið væri fram, að ríkið væri skyldugt að greiða þessar uppbætur, fals sem framsóknar- og sjálfstæðismenn hafi haldið fram í sambandi við sex manna n. álitið, að þetta væri byggt á lögum. og vitnaði í því sambandi í ummæli formanna flokkanna, ummæli, sem birzt hafa í blöðum Sjálfstfl. og Framsfl. Þetta má hvort tveggja til sanns vegar færa. Það var lagaskylda í fyrra og er enn. að ef verðið er borgað niður úr ríkissjóði, greiði hann einnig uppbætur. Það er engin lagaskylda, að bændur fái það afurðaverð, sem 6 manna n. ákveður, en hins vegar heimilt að setja það verð á vörurnar, með það gildir sama regla og um kaupgjald. Þótt verkalýðsfél. setji kauptaxta, dettur engum í hug, að ríkið tryggi það kaup. En ríkið tekur alveg í sínar hendur sölu á þessum vörum, um leið og það borgar verðið niður, og af því leiðir svo, að ríkissjóður skuldbindur sig til þess að sjá um, að bændur fái sama verð fyrir alla vöruna, hvort sem hún er seld á innlendum markaði eða erlendum. Varðandi uppbæturnar sem þarf, að það verði 20 til 25 millj. kr., þá er það mál, sem ekki er hægt að segja fast um sem stendur. því að það fer eftir því, hvað mikið þarf að flytja út og hvaða verð fæst fyrir það. Líkur eru til þess, að útflutningsuppbæturnar verði minni en áður, vegna þess að horfur eru á hærra verði á ull og kjöti og sterkar líkur til þess, að minna berist af kjöti til Bretlands frá öðrum þjóðum en verið hefur. Einnig eru sterkar líkur til þess. að ullarverðið hækki svo, að ekki þurfi að greiða mjög miklar ullaruppbætur. Þetta kemur nú allt í ljós, um leið og varan er seld. Hv. þm. Siglf. talaði um. að það hefði verið nær að umbæta landbúnaðinn með þessum millj. Það hefði kannske verið nær að taka allar launahækkanir af launastéttunum og byggja skip fyrir það fé? Það er sambærilegt að öðru leyti en því, að þar er um margfalda upphæð að ræða, því að það er ekki minna en 100 millj. kr., ef miðað er við útreikninga orlofsnefndar. Ef nota ætti verðuppbæturnar á landbúnaðarvörur eins og hv. þm. Siglf. telur eðlilegast, að nota féð til þess að umskapa landbúnaðinn, nema um smærri upphæðir væri að ræða, svarar það til þess, að launahækkanir launaflokkanna hefðu verið teknar til þess að byggja hús, hafnir, skip og önnur mannvirki í kaupstöðum, og hugsa ég ekki, að neinn þm. telji eðlilegt að fara þá leið. Hitt er alveg satt, að landbúnaðurinn er ekki kominn í fullkomið horf, en við erum að reyna að koma honum í fullkomið horf. Hv. þm. Siglf. ætti að rannsaka afkomu ríkisbúanna, sem fá gefins allan höfuðstólinn og eru rekin sem stórbú og hafa að ýmsu leyti ólíkt betri aðstöðu en bændur hafa við að búa. Samt hafa mörg þessara búa verið rekin með stórhalla, að vísu ekki síðustu árin, en það sýnir þó. að það er ekki einhlítt að koma landbúnaðinum í fullkomið horf. Þá fór þm. Siglf. að bera saman afköstin hjá landbúnaðinum og sjávarútveginum og taldi um sjötugfaldan afkastamun að ræða. Það getur vissulega komið fyrir, að hægt sé að moka upp síld sjötugfalda að verðmæti miðað við t.d. kjöt, en þegar farið er út í svona samanburð við landbúnaðinn, væri helzt hliðstætt, að einhverjum mönnum væri leyft að smala saman fé á afrétti til þess svo að selja og drepa og bera svo saman afköstin! Sjórinn kringum landið gefur alveg jafna afkastamöguleika og sjórinn við önnur lönd, en við landbúnaðinn henta ekki alltaf sömu tæki hér og notuð eru annars staðar, aðstaðan oft gerólík og landkostir mismunandi. Hv. þm. Siglf. talaði um, að þessi 9,4% hækkun. sem bændur ætluðu að sleppa næmi minni upphæð en þeir ættu að fá í útflutningsuppbætur. Þetta er ósannað mái. Það, sem gerir það að verkum, að bændur falla frá hækkuninni er það, að þeir sjá, að um leið og þeir krefjast þessarar 9,4% hækkunar, mundu þeir lenda í því, að dýrtíðin slyppi laus, og þá þyrftu þeir að bíða heilt ár eftir þeirri hækkun, auk þess að bændur vilja ekki stöðva alla aðalframleiðsluna með því að eiga þátt í auknu dýrtíðarflóði til stórvandræða fyrir allan þjóðarbúskapinn. Hins vegar er ekki þar með sagt, að bændur tapi öllu, sem hér er um að ræða. Þá segir hv. þm. Siglf., að bæjafólk þurfi að greiða níu tíundu af þessum 20–25 millj. kr., sem hann talaði um. Þetta veit hann ekkert um. Mér þykir sennilegt, að það sé í réttu hlutfalli við fólksfjöldann, vegna þess að skattar og tollar koma mjög jafnt yfir menn, hvar sem þeir eru búsettir, og hafa skattar farið mjög hækkandi á síðustu árum vegna aukinna tekna. Þessi fullyrðing hans er alveg út í bláinn, að níu tíundu af upphæðinni komi niður á bæjafólk, þar eð nærri lætur, að 1/3 landsmanna sé í sveitum og beri sinn hluta af upphæðinni í tollum og sköttum. Ég held það sé ekki fleira, sem ég sé ástæðu til að fara út í varðandi ræðu hv. þm. Siglf. Skal ég þó að lokum minnast á það, að hann sagði, að bændur og þeirra fulltrúar hefðu aldrei séð annað í sambandi við hagsmuni sína en að spenna upp afurðaverðið. Það á illa við að tala svona, þegar bændur bjóðast til að sleppa hækkun, sem þeir eiga rétt á, til þess að halda dýrtíðinni í skefjum. Þrátt fyrir allar uppbætur er það svo, að hlutfallið milli kaupgjalds og verðlags er bændum óhagstætt. Hæstv. forseti Nd. hefur skýrt frá því. að miðað við smjörverð þarf helmingi meira smjör til þess að borga kaupamanni um vikuna nú en þurfti fyrir 30–40 árum, og sama er að segja um dilkana, að það þarf miklu meira magn til þess að borga vikukaup nú en var áður fyrr. Það var að nokkru leyti sanngjarnt, að þetta kaupgjald breyttist, en munurinn er of mikill. Vegna þess hvernig aðstæðurnar eru, hefur mikið útstreymi verið úr sveitum, en hefði átt að vera aðstreymi, ef afkoman væri eins og hv. þm. Siglf. vill vera láta. Ég vil mælast til þess, að það verði ekki farið inn á þá braut að draga afgreiðslu þessa frv., - ég geri ráð fyrir, að fjhn. geti komið með sínar brtt. strax á morgun, og þá ætti að vera hægt að afgr. málið, og þess er full þörf.