Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er ekki ýkjalangt síðan allur innflutningur til landsins var háður leyfisveitingum, og hið sama var að segja um ráðstöfun á gjaldeyri til annarra þarfa en vöruinnflutnings. Þá tíðkaðist, að innheimt var svonefnt leyfisgjald af þeim leyfum, sem gefin voru út til vöruinnflutnings eða annarrar ráðstöfunar á gjaldeyri. Var þetta leyfisgjald notað til þess að standa undir kostnaði við innflutningsskrifstofu eða stofnun, sem annaðist leyfaúthlutun, þótt undir ýmsum nöfnum væri, og hafði sú skrifstofa raunar á síðari árum sinnt fleiri verkefnum, svo sem t.d. verðlagseftirliti. Það eru því ekki nema 5–6 ár síðan í raun og veru var tekið gjald af öllum vöruinnflutningi til landsins og allri ráðstöfun gjaldeyris til annarra þarfa en vöruinnflutnings, og hafði svo verið um áratuga skeið. Á þessu var gerð gagnger breyting á árinu 1960, þegar ákveðið var að gefa verulegan hluta af innflutningi til landsins frjálsan og látið sama gilda um ráðstöfun gjaldeyris til ýmissa annarra þarfa. Samtímis var svonefnd innflutningsskrifstofa lögð niður, en slík skrifstofa hafði þá starfað um þriggja áratuga skeið undir ýmsum nöfnum til þess að hafa yfirstjórn á innflutningshöftunum og þeim takmörkunum, sem voru á ráðstöfun erlends gjaldeyris. Þegar þessi breyting var gerð 1960 og skrifstofan var lögð niður, var öðrum aðila falið að hafa með höndum þá leyfisútgáfu, sem enn var við haldið, og um það bil 1/6–1/5 hluta af vöruinnflutningnum. Bankarnir ásamt viðskmrn. tóku að sér að starfrækja skrifstofu, sem hafa skyldi þessa leyfisútgáfu með höndum, og var í lögunum, sem þá voru sett, l. um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála, heimilað að innheimta allt að 1% gjald af leyfum til vöruinnflutnings og leyfum til annarrar gjaldeyrisnotkunar til þess að standa undir kostnaði við þessa svonefndu gjaldeyrisdeild bankanna og jafnframt til að standa undir kostnaði við verðlagseftirlit, en skrifstofuhald innflutningsskrifstofu og verðlagseftirlits hafði áður verið sameiginlegt. Síðan 1960 hefur þeirri stefnu verið haldið áfram að undanþiggja æ fleiri vörur og æ fleiri tegundir af gjaldeyrisráðstöfunum undan leyfisveitingum, svo að þetta svonefnda leyfisgjald hefur verið innheimt af síminnkandi hluta vöruinnflutnings og gjaldeyrisráðstöfunar. Auk þess var heimildin aldrei notuð að fullu. Heimild til 1% leyfisgjalds var aldrei notuð nema að hálfu leyti. Síðan 1960 hefur leyfisgjaldið numið ½%. Á s.l. ári námu tekjur af þessum ½% leyfisgjöldum 6.9 millj. kr., og var þeim ráðstafað þannig, að 3.3 millj. var varið til þess að greiðakostnað við leyfaúthlutun og 3.6 millj. var varið til þess að greiða kostnað við verðlagseftirlit. Það hefur verið rætt nokkuð undanfarið, að ástæða væri til þess að hækka nokkuð leyfisgjaldið með sérstakri hliðsjón af því, sem ég gat um áðan, að leyfisgjaldið hefur á undanförnum árum verið innheimt af æ minnkandi hlutfallstölu af innflutnings- og gjaldeyrisráðstöfunum. Af því hefur þó ekki verið látið verða. Í þessu frv. felst það hins vegar, að heimilt er að hækka leyfisgjald úr ½% upp í 1% og jafnframt að innheimta smávægilegt afgreiðslugjald af gjaldeyrisráðstöfun til vöruinnflutnings og annarra þarfa, sem ekki eru háðar leyfisveitingum, þannig að verði þetta frv. samþ., eins og þegar hefur verið gert í Nd., mun framvegis verða um að ræða 1% gjald af þeim vöruinnflutningi og þeirri gjaldeyrisráðstöfun, sem háð er leyfisveitingum, en ½% gjald af ráðstöfun gjaldeyris til annarra þarfa en þeirra, sem háðar eru leyfisveitingum. Er áætlað, að heildartekjur af gjöldum skv. þessu frv. muni nema um 35 millj. kr. Það er rétt, að ég láti þess getið þegar í upphafi þessarar umr. hér í hv. Ed., sem ég tók fram að gefnu tilefni í umr. í hv. Nd., að með engu móti verður litið á ákvæði þessa frv, sem tilraun til gengisbreytingar eða raunverulega gengisbreytingu, af þeim ástæðum, sem nú skal greina: Í reglum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem flest aðildarríki Sameinuðu þjóðanna eru aðilar að, er gert ráð fyrir heimild til þess að hafa mismun kaup- og söluverðs á erlendri mynt eða erlendum gjaldeyri allt að 1%. Sú umboðsþóknun, sem seðlabönkum eða gjaldeyrisbönkum er heimilt að taka fyrir að verzla með erlendan gjaldeyri, má nema allt að 1%. Í gengisbreytingarlögunum frá 1960 var ákveðið að nota þessa heimild aðeins að mjög litlu leyti. Þar var ákveðið, að mismunur kaup- og sölugengis skyldi vera aðeins ¼%. Munur sölugengis annars vegar og kaupgengis hins vegar, sitt hvorum megin við stofngengi, er ekki nema um 0.25% eða ¼%. Jafnvel þó að þessu ½% afgreiðslugjaldi, sem bankarnir nú taka, sé bætt við þann gengismismun, sem nú á sér stað í gjaldeyrisviðskiptum, verður hann 1%, eins og alþjóðlegar heimildir segja til um, á leyfisvörum, þ. e. þeim um það bil 10% af vöruinnflutningi, sem enn þá er háður leyfisveitingum, og þeim gjaldeyri til annarra þarfa, sem háður er leyfisveitingum. En að því er snertir aðra gjaldeyrisráðstöfun nemur þessi mismunur 0.75% og er þannig ¼ undir því, sem alþjóðlegar venjur og reglur segja til um. Er rétt að taka það fram. fyrst þessu máli hefur verið hreyft á annað borð, að hér getur með engu móti verið um að ræða og má með engu móti skoðast, að með þessu afgreiðslugjaldi, sem hér er heimilað, sé að neinu leyti verið að hrófla við gengi íslenzks gjaldeyris. Að svo mæltu, herra forseti, leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég skal ekki á þessu stigi hafa langt mál um þetta frv. Það er sakleysislegt og lætur lítið yfir sér, og þó held ég, að segja megi, að sú ræða, sem hæstv. menntmrh. var að ljúka hér við að flytja. hafi í raun og veru látið enn þá minna yfir sér en þetta frv., sem hér liggur fyrir. Mér fannst af ræðu hæstv. menntmrh., að hér væri um hálfgert feimnismál að ræða. Það er að sjálfsögðu svo, að það vekur strax athygli, að það skuli vera hæstv. viðskmrh., sem mælir fyrir þessu frv., en ekki hæstv. fjmrh., vegna þess að þegar málið er skoðað niður í kjölinn, og þarf ekki lengi að leita, þá er hér um hreint skattamál að tefla, fjáröflunarmál ríkissjóðs að ræða, því að það var ekkert annað en kattarþvottur, sem hæstv. viðskmrh. var með í sinni ræðu, að fara að rekja það, hvernig þeim málum hefði verið háttað hér áður, að það hefðu verið tekin leyfisgjöld af gjaldeyrisleyfum til þess að standa undir kostnaði við innflutningsskrifstofu. Það er rétt, að það voru tekin leyfisgjöld, en þau leyfisgjöld voru eingöngu til þess að standa undir kostnaði við innflutningsskrifstofu og verðlagseftirlit. Þau leyfisgjöld voru aldrei skoðuð og aldrei notuð almennt sem tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Sérstök gjöld af sérstökum vörum voru notuð í því skyni. Það er líka síður en svo, að það sé þörf á þessu gjaldi nú, þessum gjaldaviðauka, til þess að standa undir kostnaði við gjaldeyrisúthlutun bankanna eða verðlagseftirlit, því að hæstv. ráðherra upplýsti það hér áðan, að gjald þetta, sem tekið hefur verið, næmi yfir 6 millj. kr., og því hefði verið skipt nokkurn veginn bróðurlega þannig að verðlagseftirlitið hefði fengið yfir 3 millj. og hitt hefði farið til gjaldeyrisúthlutunarinnar. Það er þess vegna síður en svo og í allan máta óviðeigandi, að það sé verið að blása það út og gefa því þann blæ, að það sé verið að hækka nú þetta gjald til þess að standa undir kostnaði við þessa úthlutun. Það er algerlega rangt. Það, sem hér er verið að gera, og það, sem allir hv. dm. vita og er alveg óþarfi að vera að fara nokkuð í kringum, það er, að hér er verið að leggja á nýjan skatt, nýjan gjaldeyrisskatt, sem kemur í staðinn fyrir þann farmiðaskatt, sem boðaður var af hæstv. fjmrh. í hans fjárlagaræðu og hann lýsti yfir hér í þessari hv. deild að gefnu tilefni ekki alls fyrir löngu, að alls ekki yrði frá horfið. Hann lýsti því yfir að gefnu tilefni frá hv. 9. þm. Reykv. Nú er það svo, að það ber sízt að harma, að hæstv. fjmrh. hefur þó skipt um skoðun í því efni og horfið frá þessum skatti, sem ekki var vel tekið, farmiðaskattinum. En það hefur verið fundið upp annað í staðinn - þessi gjaldeyrisskattur. Skilst mér, að svo laglega hafi verið á haldið í leiðinni, að þessi nýi skattur gefi nokkru fleiri milljónir en hinn, sem fyrirhugaður var. Það þarf ekki að eyða að því orðum, að þessi skattur er svipaðs eðlis og aðrir skattar, eykur dýrtíð og þenur út verðlagið. Við framsóknarmenn munum ekki fylgja þessum skatti, þó að hann komi nú fram í þessari breyttu mynd, að hann sé gjaldeyrisskattur í staðinn fyrir farmiðaskatt, og ég veit satt að segja ekki, hvort hægt er að gera upp á milli, hvor verri er. Sitt hvað má að hvorum finna. En það er alveg auðsætt, að hér er um beint tekjuöflunarfrv. að ræða fyrir ríkissjóð, og þess vegna hefði hæstv. fjmrh. átt að gangast við þessu afkvæmi sínu og mæla frekar fyrir því en að leggja þann kross á hæstv. viðskmrh., sem væntanlega hefur nóg á sinni könnu. En sjálfsagt gerir hæstv. fjmrh. þá úrbót í því efni hér á eftir. Þessi skattur á að gefa 33 millj., sagði hæstv. ráðh., þannig að það er vissulega stórkostlegt rangmæli hjá honum, þegar hann var að tala um þennan skatt og sagði, að það hefði verið ákveðið, að það ætti að innheimta lítilfjörlega afgreiðsluþóknun. Af slíku orðalagi gæti maður helzt haldið, að það ætti einungis að innheimta þóknun í sambandi við þetta til þess að standa undir þeim kostnaði, sem bankarnir hefðu af gjaldeyrisúthlutun. Hvað á svona orðalag að þýða? Þora menn ekki lengur að gangast við því, sem verið er að gera í þessum efnum, og segja hlutina hreint út? Hér er ekki um að ræða neina lítilfjörlega afgreiðsluþóknun. Hér er um skatt að tefla fyrir ríkissjóð, sem nemur þetta mörgum millj. kr., eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir. Með sama hugsunarhætti og virtist búa bak við þessi orð hæstv. viðskmrh. gæti maður látið sér detta í hug, að næst yrði komið til Alþ. og farið fram á það, að bankastofnanir mættu af útlánum taka lítilfjörlega aukaafgreiðsluþóknun, ½% eða svo af hverju láni, sem þeir veittu, en sú afgreiðsluþóknun ætti að renna í ríkissjóð. Ég vil síður en svo verða til þess að benda hæstv. ráðh. á nýjar tekjuöflunarleiðir, enda þarf þess ekki. En þarna er alveg bersýnilegt, að er um hliðstæðu að ræða. Ég skal svo ekki vera að hafa þessi orð fleiri. Örlög þessa frv. eru sjálfsagt ráðin og búið að gera ráð fyrir þeim tekjum, sem það leyfir innheimtu á, í fjárlögum. En við höfum greitt atkv. gegn því ákvæði fjárlaga og munum að sjálfsögðu líka greiða atkv. gegn þeirri tekjuöflun, sem í þessu frv. felst. Það var reyndar dálítið einkennilegt, að hæstv. ráðh. eyddi talsvert miklu af sínu máli í að lýsa því yfir, að ekki kæmi til mála að skoða þetta mál sem fyrsta spor í gengisfellingarátt. Það var sjálfsagt skynsamlegt af honum að taka þetta fram, því að einhverjum hefði getað dottið þetta í hug. Nú höfum við hans orð fyrir þessu, að þetta sé ekki fyrsta spor í gengisfellingarátt. Og þau orð verða þá geymd, en ekki gleymd, eins og fleiri orð hæstv. ráðh. Ég vona, að þetta þurfi ekki að verða fyrsta sporið í gengisfellingarátt. Ég vona það af heilum hug. En því miður getur maður ekki verið bjartsýnn í því efni, ef svo verður áfram haldið sem nú horfir.



Herra forseti. Það er kannske ástæða til þess að þakka hæstv. síðasta ræðumanni fyrir hugmyndir að nýjum sköttum, hvort sem inn á þær brautir verður farið eða ekki. En það er a. m. k, gott til þess að vita, ef hann og hans flokkur, þegar þar að kemur, tekur við fjármálunum, að það verða þá einhver bjargráð, sem kannske varða veginn inn á „hina leiðina“. En sleppum því. Hv. þm. sagði, að það væri einkennilegt, að ég skyldi ekki sem fjmrh. tala fyrir þessu máli, heldur hæstv. viðskmrh. Ég býst við, að hann geri sér fulla grein fyrir því sem mjög lærður lögfræðingur, að það lá í rauninni í eðli málsins, því að hér er í rauninni um að ræða málefni, sem að forminu til heyrir undir hæstv. viðskmrh., löggjöfin um gjaldeyris- og innflutningsmál, en alls ekki af því að ég væri að koma af mér einhverri skyldu, sem mér væri óljúft að gangast við. Ég skal fúslega gangast við því og tel það ekkert launungarmál, og ekki mun hæstv. viðskmrh. neitt hafa verið að leyna því heldur, að hér er auðvitað um að ræða tekjuöflunarmál fyrir ríkissjóð. Það liggur í augum uppi, og það hefur verið skýrt frá því og engin dul á það dregin, að þetta frv., sem hér er um að ræða, kemur í staðinn fyrir farmiðaskattinn, sem fyrirhugaður var. Ég man ekki nákvæmlega þau orð mín, sem hann vitnaði til, að ég hefði fullyrt, að frá þeim skatti yrði alls ekki horfið, og þar af leiðandi þori ég ekki að hafa uppi nein andmæli gegn því. En það er auðvitað alltaf hæpið að taka of djúpt í árinni, og ég vil ógjarnan gera það og tel það miður farið, ef ég hef sagt það afdráttarlaust, vegna þess að eins og ég sagði við 1. umr. fjárl., var farmiðaskatturinn ein af þeim hugmyndum, sem frammi voru um, hvernig ætti að jafna halla fjárlaganna. Ég tók það hins vegar skýrt fram í fjárlagaræðu minni, að það væri ekki um að ræða neina úrslitakosti, ef mönnum sýndist við nánari athugun, að aðrar leiðir væru þar færari, þá væri að sjálfsögðu ekkert trúaratriði fyrir mig nein viss tegund af þeim tekjuöflunarleiðum, sem þar væru farnar. Og það hefur komið á daginn, að af ýmsum ástæðum hefur verið talið heppilegra að fara þessa leið, sem hér hefur verið valin. Skal ég ekki fara út í þá sálma að öðru leyti en því, að persónulega get ég lýst því yfir, að ég álít, að farmiðaskatturinn sé mjög eðlilegur og réttlátur skattur, að svo miklu leyti sem skattar geta nokkurn tíma verið það. Menn eru yfirleitt aldrei sérlega af þeim hrifnir, hvers eðlis sem þeir eru. En hvað um það, það varð niðurstaðan samt að fara þessa leið, sem hér hefur verið valin. En sé það eitthvað á huldu fyrir hv. þm., sem hv. 3. þm. Norðurl. v. vildi álita, hvers eðlis þetta mál væri, þá taldi ég mér skylt að taka það fram, að hér er auðvitað beinlínis um að ræða fjáröflun til að leysa vanda ríkissjóðs Það kemur mér að sjálfsögðu ekkert á óvart, enda í samræmi við afstöðu hv. framsóknarmanna í sambandi við afgreiðslu fjárl. nú, að þeir hafa verið andvígir öllum úrræðum til þess að jafna halla fjárlaga, þannig að það út af fyrir sig vekur ekkert undrun mína, að hv. þm. lýsir því yfir, að hann og hans flokkur sé andvigur þessu máli. Út í þá sálma skal ég ekkert frekar fara. Varðandi það atriði, að hv. þm. taldi, að það væri einhver blekking í því fólgin hjá hæstv. viðskmrh. að segja, að hér væri um smávægilegt gjald að ræða -  Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að orðlengja frekar um þetta mál, en vil segja það eitt, og taka undir það með hv. þm., sem hann sagði í lok síns máls, að vissulega vonum við öll, að hvorki þetta né aðrar ráðstafanir, sem nauðsynlegt er að gera í okkar efnahagsmálum vegna þeirrar þróunar, sem í þeim hefur verið. þurfi að leiða til gengisbreytingar. Ég hygg, að allir hv. þm. séu sammála um það, og þetta frv. er að sjálfsögðu ekkert spor í þá átt. Hér er um að ræða, svo sem hæstv. viðskmrh. sagði, - við getum sagt: smávægilegt afgreiðslugjald, svo að ég noti hans orð, sem er heimilað innan ramma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem að öðru leyti hefur mjög strangar reglur um það, að þess sé gætt, að ekki sé farið inn á neinar þær aukaálögur á gjaldeyri, sem taldar verði til gengisbreytingar. Ég held svo, að ég hafi ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið, en vonast til þess, að hv. 3. þm. Norðurl. v. telji, að ég hafi nægilega viðgengizt þessu frv., til þess að hann geti verið ánægður með þau orð mín, sem ég hef hér mælt.