Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 1. þm. Reykv. s., Geir H. Haarde, dags. 26. apríl: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður, Lára Margrét Ragnarsdóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.`` Lára Margrét Ragnarsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa á ný.

Herra forseti. Samkvæmt starfsáætlun Alþingis fyrir árið 2003--2004 var þingfrestun fyrirhuguð föstudaginn 7. maí nk. Þannig eru ekki nema níu reglulegir fundardagar Alþingis eftir með þessum sem nú er að líða og þingfrestunardeginum þar sem miðvikudaginn 5. maí var fyrirhugað eða er áformað að hafa eldhúsdag. Nú hafa borist af því fréttir að hæstv. ríkisstjórn hyggist enn leggja mál og sum stór og nafntoguð fyrir þingið, auðvitað löngu eftir að frestir til slíks eru útrunnir sem var hinn 1. apríl sl. Ég tel eðlilegt við þessar aðstæður að inna hæstv. forsrh. eftir því hver séu nú áform ríkisstjórnarinnar um þingfrestun í ljósi þeirra mála sem ríkisstjórnin leggur áherslu á að fá afgreidd. Það er ákaflega bagalegt fyrir menn að löngu samþykkt starfsáætlun raskist mikið. Að vísu geri ég ráð fyrir að lífsreyndir menn á þessum bæ hafi gjarnan gert ráð fyrir eins og einni viku í viðbót við það sem áformað hafði verið en mér sýnist margt benda til að það gæti stefnt í umtalsverða röskun á starfsáætlun. Nú er það að sjálfsögðu ekki ríkisstjórnarinnar sem slíkrar, heldur Alþingis að ákveða um störf sín en okkur er öllum ljóst að ríkisstjórnin og vilji hennar hvað varðar það að fá héðan afgreidd mál hefur þar mikil áhrif á. Ég spyr hæstv. forsrh. hvað hann geti upplýst þingheim um áform ríkisstjórnarinnar að þessu leyti og hvort þess sé að vænta að á allra næstu dögum skýrist um forgangslista þeirra mála sem ríkisstjórnin leggur áherslu á að fá afgreidd.

Herra forseti. Ég held reyndar að þetta hafi verið alveg tímabær spurning hjá hv. þingmanni. Það er ljóst að ríkisstjórnin mun leggja áherslu á að fá allmörg mál samþykkt sem verulega þýðingu kunna að hafa og þurfa töluverða umræðu. Þingflokkarnir hafa báðir tveir samþykkt nú fyrir stundu frv. er varðar fjölmiðla í landinu sem ég geri reyndar ráð fyrir að verði verulegur stuðningur við í þinginu miðað við þær umræður sem hér hafa orðið á undanförnum árum. Engu að síður tel ég nauðsynlegt að eiga um það góðar umræður og því held ég að rétt sé að gera ráð fyrir því að þingið geti dregist töluvert fram eftir maí en ég þori ekki alveg að segja til um það hversu langt það verður, enda er ég sammála hv. þingmanni að um það eiga menn að ráðgast saman á vettvangi þingsins. Af hálfu ríkisstjórnarinnar get ég sagt að við þurfum örugglega lengri tíma en um hefur verið rætt og ég hef reyndar tekið eftir því í umræðum undanfarinna vikna að ýmsir þingmenn hafa talið betra að þingið stæði lengur en skemur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Ég get ekki sagt í sjálfu sér að þau komi mér á óvart. Ég vil fyrst og fremst leggja á það áherslu úr því að það er nokkuð ljóst að það stefnir í lengra þinghald en áður hafði verið áformað, ekki síst í ljósi þeirra upplýsinga sem hæstv. forsrh. birti hér, að þingflokkar ríkisstjórnarinnar hefðu samþykkt framlagningu, ef ég skildi rétt, hins margfræga fjölmiðlafrumvarps sem mikið fár hefur verið út af að hafi verið í vinnslu hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er augljóslega mál sem hlýtur að kalla á miklar umræður og umtalsverða vinnu ef það er virkilega ætlun manna að afgreiða það á þessu þingi. Ég held að það sé þá rétt að menn setjist niður saman og semji nýja starfsáætlun sem taki raunhæft mið af þeim stóru málum sem ætlunin er að afgreiða og þá öðrum sem menn geta sæst á að verði frestað til haustsins þannig að fyrr en síðar liggi fyrir hvort við erum að tala um miðjan maí eða maílok hvað varðar starfstíma.

Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan í þessum efnum og vil jafnvel bæta því við að mér finnst eðlilegt að við beinum þeim tilmælum til hæstv. forseta þingsins að hann hugi að því hvort ekki sé ráð fljótlega að ræða um frestun á eldhúsdagsumræðum. Þó að út af fyrir sig sé hægt að láta þær eiga sér stað og draga svo þingið fer betur á því að þær séu nær þinglokunum en fjær.

Hæstv. forseti. Nú hefur skýrslan um eignarhald á fjölmiðlum loksins verið gerð opinber og frv. verið kynnt í ríkisstjórn og í stjórnarflokkunum sem hæstv. forsrh. segir byggt á tillögum nefndarinnar. Ein meginniðurstaða nefndarinnar er sú að markmiðum beinna reglna um takmarkað eignarhald yrði ekki náð að öllu leyti nema þær yrðu afturvirkar, að uppbygging á fjölmiðlamarkaði yrði brotin upp og fyrirtækjum gert að laga sig að þeim takmörkunum sem slíkar reglur fælu í sér. Nefndin segir að slíkt fæli augljóslega í sér inngrip hins opinbera í ríkjandi markaðsaðstæður sem gæti orðið fyrirtækjum þungbært og kostnaðarsamt, auk þess sem álitamál gæti risið um þær skorður sem ákvæði stjórnarskrár um vernd eignarréttar og atvinnufrelsi kynnu að setja í þessu efni. Leggur nefndin til að af þessum sökum sé fyrst og fremst horft til áhrifa slíkra reglna til framtíðar. Nú benda fréttir til þess að frv. sem kynnt var í ríkisstjórninni feli í sér takmarkanir sem ná ekki aðeins til framtíðar heldur verði fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði brotin upp, reyndar með tilteknum aðlögunarfresti eftir því sem greint er frá. Það er áhyggjuefni margra að slíkt frv. kunni að fela í sér afturvirkni, enda grundvallaratriði við lagasetningu að lög séu ekki gerð afturvirk. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh.: Telur hæstv. forsrh. unnt að komast hjá hættu á afturvirkni í slíkri lagasetningu eigi hún að ná til markaðarins eins og hann lítur út í dag? Ef svo er, hvernig? Eða telur hæstv. forsrh. enga ástæðu til að hafa áhyggjur af þessum varnaðarorðum nefndarinnar um afturvirkni og um að slík lög kynnu að brjóta í bága við atvinnufrelsis- og eignarréttarákvæði stjórnarskrár?

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. er farin að fjalla um efni skýrslunnar eftir að hafa lesið hana. Að öðru leyti vil ég taka fram að við samningu þessa frv. sem ég ætla ekki að ræða efnislega var auðvitað horft til og höfð hliðsjón af öllum þeim athugasemdum sem gerðar voru af hálfu nefndarinnar og þær voru skoðaðar í lögfræðilegu samhengi. Það mun allt skýrast við umræðu um málið en við teljum ekki ástæðu til að ætla annað en að það frv. sem þingflokkarnir hafa nú samþykkt að leggja fram, stjórnarflokkarnir, standist íslenska stjórnskipun í hvívetna.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að stilla mig um að svara þeim, ég vil segja nánast, fúkyrðum sem hæstv. forsrh. lét yfir mig ganga sl. föstudag, reyndar að mér fjarstaddri vegna veikinda, um að ég væri að tjá mig um skýrslu sem ég hefði ekki séð. Ég verð samt að segja af þessu tilefni að hæstv. forsrh. getur sjálfum sér um kennt þegar hann býður upp á það ástand að hafa skýrslu í umræðunni vikum saman sem lekur út úr hans eigin ríkisstjórn og býður upp á það að fjölmiðlar leggi spurningar fyrir fólk, fyrir stjórnmálamenn og aðra sem vilja taka þátt í þeirri umræðu, sem eru ekki byggðar á staðreyndum. Samt virðist mér, virðulegi forseti, eftir lestur þessarar skýrslu sem allt standist sem ég og margir fleiri hafa sagt um það mál, m.a. um þennan þátt sem snýr að afturvirkni og ég spurði hæstv. forsrh. um. Ég tel nefnilega mjög mikilvægt að ríkisstjórnin gangi úr skugga um þetta og það svar nægir mér ekki sem hæstv. forsrh. gaf í fjölmiðlum í gær, að auðvitað sé sú leið alltaf opin að menn geti bara leitað réttar síns fyrir dómstólum. Ég spyr: Er svo komið fyrir hæstv. ríkisstjórn að henni sé alveg sama þótt hún brjóti stjórnarskrá?

Herra forseti. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður fyndi þeim orðum sínum stað að ég færi með fúkyrði í hennar garð. Staðreyndin var jú sú að þingmaðurinn lýsti því yfir í útvarpsviðtali að nefnd skýrsla kollvarpaði stefnu og hugmyndum ríkisstjórnarinnar og svo var tekið fram að þingmaðurinn hefði ekki lesið skýrsluna. Það eru engin fúkyrði en þetta er hins vegar mjög athyglisvert. Ég tók það sem dæmi um að þetta væri sérstakur hæfileiki sem þingmaðurinn hefði, að geta dregið ályktun af skýrslu sem hún hefði ekki lesið.

Hæstv. forseti. Það gerðu fjölmargir aðrir vegna þess að það var ekki boðið upp á annað. Það var ekki boðið upp á neitt nema lekann sem kom úr ríkisstjórn hæstv. forsrh. Það var boðið upp á það að tjá sig um hann og það reyndu fjölmargir að gera, ekki bara stjórnmálamenn heldur líka prófessorar og ýmsir sem reyndu að tjá sig um efni frv. undir þeim kringumstæðum. Virðulegi forseti. Efni þessa máls snýst um afturvirknina og ég held að það sé orðið alvarlegt mál þegar ríkisstjórnin er tilbúin að leggja fram frv. sem nefndin sem frv. á að byggja á geldur sérstaklega varhuga við nákvæmlega þeim þætti málsins og það á að skauta fram hjá honum. Ég undrast ekki afstöðu hæstv. forsrh. Hann hefur margoft sýnt hvaða afstöðu hann hefur í þessu máli og hvaða afstöðu hann hefur til þeirra fyrirtækja sem lögin eiga að ná til. En ég undrast það að Framsfl. skuli enn og aftur vera tilbúinn að skrifa upp á eitthvað í þá veru. Síðan á að vísa mönnum áfram: Gjörið þið svo vel, farið til dómstóla ef þið viljið leita réttar ykkar, ef það skyldi gerast að þessi lög brytu í bága við stjórnarskrá.

Herra forseti. Ég hlýt að ítreka það sem ekki komst til skila áðan, auðvitað var horft til þeirra sjónarmiða allra sem í nefndinni komu fram og litið til þeirra, allra þeirra sjónarmiða sem hv. þm. nefndi, við samningu frv. Það var haft náið samráð við lögfræðinga og þá ekki síst þá lögfræðinga sem skipað höfðu sæti í nefndinni. Sjónarmiða þeirra var auðvitað gætt. Ég vil líka taka fram að ég er ekkert að halda því fram að það sé betra að prófessor fjalli um skýrslu sem hann hefur ekki séð, ég tala nú ekki um frv. sem hann hefur ekki lesið, heldur en hv. þingmaður. Hvort tveggja er a.m.k. athyglisvert.

Herra forseti. Sjálfstfl. lofaði því áður en þing kæmi saman nú í haust að lögð yrði fram áætlun um hvernig staðið yrði að því að efna 25 milljarða króna skattalækkunarloforð flokksins. Engin áætlun var lögð fram eða frv. til að fylgja þeim loforðum eftir og vísað í að ákvörðun yrði tekin í tengslum við kjarasamninga. Það hefur lítið sést af þessum skattalækkunum. Þannig hefur til að mynda hvorki matarskattur verið lækkaður né tekjuskattur einstaklinga né heldur barnabætur hækkaðar. Eins og fram hefur komið hækkuðu þess í stað skattar m.a. um 1.200 millj. í formi bensíngjalds og framlengdur var hátekjuskatturinn. Þegar hæstv. forsrh. gerði grein fyrir yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga í byrjun síðasta mánaðar greindi forsrh. frá því að með nýjum kjarasamningum sköpuðust skilyrði til þess að áform ríkisstjórnarinnar um skattalækkanir gætu náð fram að ganga. Svörin sem þinginu voru þá gefin voru óljós um hvenær vænta mætti þessara skattalækkana. Nú er liðinn 1 1 / 2 mánuður frá því að sú yfirlýsing kom fram hjá hæstv. forsrh. og hóflegir samningar hafa verið gerðir hjá stærstu aðilum á almenna vinnumarkaðnum. Samkvæmt áætlun þingsins er stutt í þinglok þótt þau geti svo sannarlega frestast, eins og hér hefur komið fram, ef ætlan ríkisstjórnarinnar er að knýja fram umdeilt fjölmiðlafrumvarp. Því vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Hvað líður undirbúningi ríkisstjórnarinnar við að leggja fram frumvörp um boðaðar skattalækkanir? Er von til þess að þau verði lögð fram á yfirstandandi þingi? Það er ljóst, herra forseti, að það er ekki bara stjórnarandstaðan sem kallar á efndir ríkisstjórnarinnar í þessum efnum því að hv. þm. Gunnar Birgisson hefur lýst því yfir að hann neiti að yfirgefa Alþingi fyrr en búið er að afgreiða skattamálin.

Herra forseti. Um síðustu kosningar töluðu flestir, sem betur fer, ef ekki allir stjórnmálaflokkar landsins, kannski síst Vinstri grænir, nokkuð glaðlega um skattalækkanir. Ég held því fram að minn flokkur hafi kannski gengið þar einna lengst, ég vona a.m.k. að það megi segja að hann hafi gengið hvað lengst í þeim efnum. Það var viðhorf hins stjórnarflokksins hins vegar við samningu stjórnarsáttmála að það væri eðlilegt og málefnalegt að horfa til slíkra hluta í samræmi við gerð kjarasamninga. Það fannst mér skynsamleg ábending og skynsamleg rök og fyrir okkar leyti féllumst við á að það væri hin rétta aðferð. Í stjórnarsáttmálanum eru ákvæði um skattalækkanir sem stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um. Ég taldi æskilegt að slík áætlun lægi fyrir og yrði lögfest sem fyrst. Ég tel að treysta megi þeim yfirlýsingum sem við höfum gefið, flokkarnir tveir. Við erum að ræða skattamálin. Það hefur ekki verið tekin endanleg ákvörðun um hvort við náum því að leggja það fram nú í vor eða í haust. Það verður að koma í ljós.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að stjórnarflokkarnir hafa verið fljótari til þegar lögfesta þarf skattalækkanir til fjármagnseigenda en þegar um er að ræða skattalækkanir til einstaklinga eða fólksins í landinu. Ég hélt satt að segja að hæstv. forsrh. hefði metnað til þess í stóli forsrh. að leggja fram tillögur í skattamálum, nema hann ætli kannski að gera það úr stóli hæstv. fjmrh. í haust. Við í Samf. styðjum hv. þm. Gunnar Birgisson í því að það eigi að afgreiða skattamálin á þessu þingi. Í dag kemur fram í dagblaði að hann hafi lagt fram tillögu í þingflokki sjálfstæðismanna um að þingið fari ekki heim í sumarfrí fyrr en skattamálin hafi verið fullafgreidd. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvernig afgreiðslu sú tillaga hafi fengið í þingflokknum. Hún hlýtur að hafa verið tekin fyrir með formlegum hætti en við styðjum þingmanninn eindregið í því að þessi mál verði afgreidd þegar á þessu þingi.

Herra forseti. Það sem meginmáli skiptir er að fyrir liggur vilji stjórnarflokkanna til að lækka skatta. Það liggur fyrir að þannig er búið um efnahagsmálin í tíð núverandi ríkisstjórnar að möguleikar verði á því að lækka skatta. Það er mikilvægast af öllu. Vegna orða um að við séum að hygla fjármagnseigendum vek ég athygli á því að nýverið var erfðafjárskattur lækkaður og fyrir það var ríkisstjórnin gagnrýnd opinberlega. Fyrir hvað? Jú, að erfðafjárskattur væri lækkaður á þessum venjulegum borgurum en hann væri hins vegar hækkaður á hlutafjáreigendum. Þetta gengur þvert á það sem hv. þm. sagði.

Herra forseti. Það er alveg ótrúlegt hvað hæstv. ríkisstjórn dregur lappirnar í þessu máli. Hún lofaði skattalækkunum, það var eitt af meginmálum Sjálfstfl. í síðustu kosningum. Það var boðað að málið yrði lagt fram í upphafi þessa þings. Hingað til höfum við hins vegar ekkert séð nema skattahækkanir. Í framhaldinu var því síðan lofað að leggja fram skattalækkanir í kjölfar þess að gerðir yrðu hóflegir kjarasamningar. Nú hafa verið gerðir hóflegir kjarasamningar og ekkert bólar á skattalækkunum ríkisstjórnarinnar. Maður spyr sig: Ætlar ríkisstjórnin að efna loforðin eða ekki? Það eru einstaklingar í landinu sem bíða eftir því að tekjuskattur verði lækkaður vegna þess að þeir hafa séð lítið af tekjuskattslækkunum hjá núverandi ríkisstjórn meðan hún hefur verið við völd sl. átta ár. Ég skora á hæstv. forsrh. að efna þessi loforð og láta það verða eitt af sínum síðustu verkum í stóli hæstv. forsrh. að leggja fram a.m.k. áætlun um hvernig að þessu verði staðið.

Herra forseti. Ég er sannfærður um að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, svo ágæt sem hún er, er ekki komin hingað sérstaklega til að koma mér í gott skap en ég verð að viðurkenna að hún hefur gert það. Ég hélt að ég mundi aldrei lifa þann dag að Jóhanna Sigurðardóttir alþingismaður mundi reka mig til skattalækkana. En svona gerast hlutirnir.

Það er annað skattalækkanir á einstaklinga og fyrirtæki, góði minn.

Herra forseti. Svona var hún í ríkisstjórninni líka.

Herra forseti. Frjálsl. ásamt flutningsmönnum úr röðum Vinstri grænna og Samf. hefur lagt fram þáltill. um íþróttaáætlun. Í tillögunni er lagt til að menntmrh. leggi fram íþróttaáætlun til fimm ára í senn. Í greinargerð tillögunnar er fjallað um gildi íþrótta fyrir líkamlega og andlega vellíðan fólks en það kemur sífellt betur í ljós hvernig þær efla þrek og þrótt ungra sem aldinna. Þá hafa sjónir manna einnig beinst að hlut þeirra í forvörnum gegn vímuefnaneyslu og öðru miður góðu líferni. Enn fremur er því við að bæta að fagleg umfjöllun eigi sér stað um rannsóknir sem ríkið tekur þátt í á sviði íþróttamála. Ítarlegum rannsóknum á fjárhagslegum áhrifum íþrótta á heilbrigðiskerfið er ábótavant. Niðurstöður verkefnisins Lífsstíll 9 og 15 ára Íslendinga hafa nýlega verið kynntar. Þar kemur fram að börn á Íslandi eru almennt 25% feitari en gengur og gerist annars staðar í veröldinni. Niðurstaða skýrslunnar kallar á róttækar aðgerðir stjórnvalda því offituvandamál íslenskra barna gæti breyst í geigvænlegt heilbrigðisvandamál þegar fram í sækir samkvæmt frétt í Morgunblaðinu um helgina. Í ljósi þessa legg ég fram eftirfarandi spurningar til hæstv. menntmrh.: 1. Hefur hæstv. menntmrh. kynnt sér niðurstöður verkefnisins Lífsstíll 9 og 15 ára Íslendinga? 2. Hefur hæstv. ráðherra í hyggju að leggja fram íþróttaáætlun til nokkurra ára í senn og tryggja þar með langtímastefnumarkmið ríkisins í þeim efnum? 3. Hefur hæstv. ráðherra einhverjar hugmyndir um fjárhagsleg áhrif og gildi íþrótta á íslenskt heilbrigðiskerfi? 4. Eru rannsóknir í bígerð á vegum ráðherra um gildi íþrótta á íslenskt samfélag í félagslegu og efnahagslegu tilliti?

Virðulegi forseti. Ég reyndi að ná niður þessum fjórum spurningum. Svarið við fyrstu spurningunni er já, annarri spurningunni já, þriðju spurningunni já en ég náði ekki fjórðu spurningunni hjá virðulegum þingmanni.

Herra forseti. Fjórða spurningin var þess efnis hvort rannsóknir væru í bígerð á vegum ráðherra um gildi íþrótta á íslenskt samfélag í félagslegu og efnahagslegu tilliti. Það hefur verið til umræðu í þinginu margoft, sérstaklega þegar kemur til fjárlagaumræðu á hverju hausti, hversu útgjaldafrekur sá liður er er telur til heilbrigðismála í landinu. Á síðustu 10 árum hafa útgjöld til heilbrigðismála aukist um 100%. Þegar kemur að þeirri umræðu almennt í þinginu er það yfirleitt hreimur stjórnarliða að frekar beri að leggja fram fyrirbyggjandi aðgerðir en að elta endalaust þá hundaól sem kostnaður í heilbrigðiskerfinu er. Því spyr ég: Eru rannsóknir í bígerð á vegum ráðherra um gildi íþrótta á íslenskt samfélag í félagslegu og efnahagslegu tilliti? Hefur ráðherra í hyggju að taka upp íþróttaáætlun til nokkurra ára?

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að nú þegar er í gildi íþróttastefna sem var lögð fram á árinu 1998, minnir mig. Í ljósi þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað, m.a. með tilliti til heilbrigðis ungs fólks og offitu ungra barna, hef ég ákveðið að fara mjög vel yfir þessi mál og mun í sumar skipa starfshóp sem fer yfir öll íþróttamál með tilliti til endurskoðunar íþróttastefnu og þess gildis sem forvarnir í gegnum íþróttir hafa í íslensku samfélagi og þá um leið og ekki síst á ung börn og fjölskyldur. Að sjálfsögðu mun ég halda áfram að vinna þetta mál í samvinnu og góðri sátt við æskulýðshreyfingarnar í landinu, íþróttahreyfinguna ekki síst. Ég tel að það sé skylda mín að stuðla að því að hér ríki áfram góð íþróttastefna sem hafi það að markmiði að efla enn betur forvarnir, m.a. með það í huga að minnka offitu og auka hreyfingu ungra barna.

Herra forseti. Komið hefur fram í fjölmiðlum að skólameistarar framhaldsskólanna spá að miðað við fjárveitingar muni vanta 400--1.000 sæti í framhaldsskóla á komandi hausti. Fulltrúar Samf. í fjárln. bentu á fyrirsjáanlegan fjárskort í umræðunni um fjárlög ársins 2004 en stjórnarflokkarnir völdu pena niðurstöðutölu fjárlaga umfram það að áætla fjármagn samkvæmt þörf. Mikil fjölgun nemenda á framhaldsskólastigi var fyrirsjáanleg. Um er að ræða stærri árganga úr grunnskóla en undanfarin ár. Hlutfall hvers árgangs sem kemur beint inn í framhaldsskólana fer hækkandi, m.a. vegna lélegs atvinnuástands, og framhaldsskólum helst betur á nemendum sínum í kjölfar markvissrar vinnu gegn brottfalli. Í frétt um helgina var haft eftir menntmrh. að nemendur í grunnskóla mundu hafa forgang við innritun í framhaldsskólann í haust og nemendur sem vildu eða þyrftu að flytjast á milli skóla fengju einnig sæti. Forgangur þýðir að þeir eigi að fá skólavist á undan öðrum en ekki til jafns við aðra. Má þar búast við að fullorðnir eða fjarnemar sem eru að afla sér menntunar, oft með ærinni fyrirhöfn og kostnaði, verði látnir víkja. Með síðustu skólasamningum um framhaldsskóla og menntmrn. var sent bréf til skólameistara sem ekki á sér fordæmi en þar eru skólameistarar varaðir við að taka fleiri nemendur inn í skólana en skólasamningar gera ráð fyrir því ekki verður gert upp við skólana eftir á eins og gert hefur verið undanfarin ár. Þetta bréf og innihald þess er gjörbreyting frá því sem tíðkast hefur á liðnum árum en þá hefur skólum ætíð verið greiddur mismunur vegna fleiri nemenda en skólasamningar gerðu ráð fyrir. Spurningar mínar til hæstv. menntmrh. eru því: Mun hæstv. menntmrh. koma til móts við framhaldsskólana með samningum um frekari fjölgun og gera þeim þannig kleift að taka við öllum þeim nemendum sem sækja um skólavist á komandi vetri? Hyggst hæstv. ráðherra leggja fram tillögu til Alþingis um aukið fjármagn til framhaldsskólanna á yfirstandandi ári til að mæta fyrirsjáanlegri fjárþörf vegna fjölgunar nemenda?

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að fjárþörf framhaldsskólanna er mikil og hún kemur til með að aukast, ekki síst í ljósi þess að árgangarnir eru að stækka og við sjáum fram á að fram til ársins 2009 komum við einfaldlega til með að glíma við og þurfa að leysa þau vandamál og viðfangsefni sem fylgja stærri árgöngum sem sækja um í framhaldsskólunum. Ég hef lýst því yfir að að sjálfsögðu muni þeir sem eru að útskrifast úr grunnskóla núna, innritunarárgangarnir, sem og þeir sem eru fyrir í framhaldsskólum njóta forgangs miðað við það fjármagn sem er í dag inn í framhaldsskólana. Ef við lítum í fyrsta lagi til sögunnar varðandi framlög til framhaldsskólanna er ljóst að Alþingi hefur alltaf leyst úr þeim fjárhagsvanda sem framhaldsskólarnir hafa átt við að etja. Sumir framhaldsskólar hafa þurft á meira fjármagni að halda og aðrir minna. Þannig höfum við reynt að millifæra, m.a. á milli skólanna, þannig að við getum staðið frammi fyrir því að uppfylla þær kröfur og væntingar sem nemendur gera til þess að fá að fara inn í skólana. Að sjálfsögðu munum við halda áfram að leysa þessi viðfangsefni sem eru krefjandi og ögrandi, þ.e. hin mikla ásókn í framhaldsskólana. Við munum leysa það eins og við höfum leyst fram að þessu. Bréfið sem var sent til framhaldsskólanna og hv. þm. vísar til og við höfum rætt gaumgæfilega á þingi er einfaldlega liður í því sem við teljum vera ábyrga fjármálastjórnun, þ.e. að við bendum skólameisturum á að við höfum í samvinnu við þá talað um ákveðna viðmiðunartölu varðandi innritanir. Síðan, og ég lýsti því yfir á góðum fundi með skólameisturunum, munum við fara yfir þessar tölur þegar innritunartölurnar sjálfar liggja fyrir um og upp úr miðjum júní. Þá fyrst er hægt að segja raunverulega hver vandinn er. Fyrr er ekki hægt að gera það.

Herra forseti. Ég tek þessi mál hér upp við hæstv. menntmrh. vegna þess að það kemur ítrekað fram í fjölmiðlum landsins að skólameistarar á Íslandi eru mjög áhyggjufullir vegna hinnar fyrirsjáanlegu fjölgunar í framhaldsskólanum í haust. Þeir telja sig væntanlega þar með ekki hafa fengið tryggingu fyrir því hjá menntamálayfirvöldum að þeim verði tryggt fjármagn til þess að taka við öllum þeim nemendum sem sækja í skólana. Það er því brýnt að fá skýra og skorinyrta yfirlýsingu frá hæstv. menntmrh. um að hún muni fara fram á auknar fjárveitingar frá Alþingi til reksturs framhaldsskólanna. Eins og Samf. benti á við umræður um fjárlög fyrir yfirstandandi ár vantar fjármagn til framhaldsskólanna miðað við fyrirsjáanlega fjölgun.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, við munum fara yfir þær innritunartölur sem okkur berast um og upp úr miðjum júní þegar við getum virkilega talað um það viðfangsefni sem við erum að tala um núna og séð þá svart á hvítu hvaða tölur um er að ræða. Það getur vel verið líka, eins og ég gat um áðan, að við sjáum fram á það að í sumum skólunum verði fækkun en í öðrum skólum umtalsverð aukning. Ég held að það sé málefni sem við höfum leyst fram til þessa og við komum til með að leysa það og þá áfram í góðri sátt og samvinnu við skólameistarana. Ég var að gamni mínu og af forvitni að fara yfir fréttaflutning á svipuðum tíma fyrir ári og fyrir tveimur árum og mér sýnist sem það sé gamalkunnur og góður kór sem fer af stað um þetta leyti árs.

Herra forseti. Það er næsta víst að við munum sjá fram á fækkun í einhverjum framhaldsskólum landsins. Þannig er einfaldlega lífið að það er ekki föst tala nemenda sem sækir þar um. Málið snýst hins vegar um það hvort þeim skólum sem taka við fleiri nemendum en getur um í skólasamningnum verði tryggt fjármagn til að reka skóla sína. Varðandi það hvort hér er uppi einhver árviss söngur er það alveg klárt að skólastjórnendur hafa aldrei fengið viðlíka bréf og þeir fengu með síðasta skólasamningi þar sem þeim var gert ljóst að þeir fengju ekki greitt umfram það sem skólasamningar viðkomandi skóla kvæðu á um. Ef breyting er fyrirhuguð á því er það bara hið besta mál. Ég vona að reyndin verði sú að öllum, ekki aðeins nýútskrifuðum nemendum úr grunnskóla, heldur öllum þeim sem sækja um í framhaldsskóla verði gert kleift að stunda nám á næstu árum.

Herra forseti. Þetta frv. fjallar um að gera breytingar á lögum um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða og felur í sér sérstaklega tvennt, annars vegar að færa eftirlit á slátrun eldisfisks til sjútvrn. frá landbrn. og hins vegar fjallar það líka um hvernig fara skuli með eftirlit á fiskimjöli sem notað er í fóður en fóðureftirlitið er á vegum landbrn. Ég vil vekja athygli á því að það er ákveðin réttaróvissa hvað varðar lögsögu um slátrun á eldisfiski þó að hér sé sú ákvörðun tekin að láta hana heyra undir sjútvrn. Ein rök fyrir því voru að fyrir nokkrum árum hefði við lagasetningu láðst að kveða á um hver skyldi fara með þessa lögsögu og þess vegna væri brýnt að kveða á um það. Dýralæknar á viðkomandi stöðum og yfirdýralæknir hafa almennt með höndum eftirlit með slátrun á öllu búfé og fyndist mér eðlilegt að svo væri áfram. Þar sem hér er þó verið að kveða á um og útiloka réttaróvissu er betra að svo sé en að það sé fullkomlega óljóst. Einnig hefur komið fram við meðferð þessa máls að það er ekki samkomulag og ekki skilningur milli landbrn. og sjútvrn. um hvernig fara skuli með eftirlit með fiskimjöli sem fóðri. Við erum að afgreiða þetta frv. án þess að þeirri réttaróvissu sé eytt, virðulegi forseti, og því tel ég að vinna við frv. sé fjarri því að vera fullnægjandi. Það að við skulum afgreiða það hér án þess að samstaða sé milli ráðuneyta um einstaka þætti þess og hver eigi að fara með hvað finnst mér óviðunandi. Engu að síður er verið að taka af óvissu fólks. Þótt málið sé fært undir sjútvrn. er verið að taka af réttaróvissu og tel ég því rétt að styðja málið en harma hversu illa það er unnið.

Hæstv. forseti. Það var sérstaklega óskað eftir því við afgreiðslu þessa máls að fyrir lægju upplýsingar um það í nefndinni hver gjaldtakan yrði samkvæmt þeim gjaldtöku\-ákvæðum sem hér liggja fyrir. Því miður hafa þær upplýsingar ekki borist og þess vegna hef ég fyrirvara á varðandi þá afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, og lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, með síðari breytingum. Félmn. fékk á fund til sín Hönnu Sigríði Gunnsteinsdóttur frá félmrn. og einnig bárust nefndinni umsagnir um málið frá Alþýðusambandi Íslands og Samtökum atvinnulífsins. Frumvarpið er lagt fram vegna stækkunar Evrópska efnahagssvæðisins en 10 ný ríki bætast í hóp þess svæðis núna. Í frumvarpinu er lagt til að beitt verði aðlögunarheimildum aðildarsamnings EES þannig að ákvæði 1.--6. gr. reglugerðar (EBE) nr. 1612/68, um frelsi launþega til flutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins, ásamt síðari breytingum, taki ekki gildi um atvinnu- og búseturétt ríkisborgara hinna nýju ríkja að undanskildum Möltu og Kýpur, fyrr en 1. maí 2006. Það leiðir af frestun á gildistöku framangreindra reglugerðarákvæða að ákvæði a-liðar 14. gr. laga nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, taka ekki gildi fyrr en 1. maí 2006 að því er varðar ríkisborgara ríkjanna átta. Er þetta í samræmi við ráðstafanir sem önnur ríki á Evrópska efnahagssvæðinu hafa gert í tengslum við stækkun samningsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa Guðlaugur Þ. Þórðarson, Guðjón Hjörleifsson, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Gunnar Örlygsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Helgi Hjörvar og Jóhanna Sigurðardóttir.

Herra forseti. Eins og kom fram við 1. umr. þessa máls er ég þeirrar skoðunar að það sé allt í lagi að samþykkja þetta frv. Ég tel hins vegar enga sérstaka hættu samfara því að beita ekki þessum möguleika til frestunar. Við í Samf. munum samþykkja þetta mál. Ég rifja þó upp fyrir hv. formanni félmn. að við 1. umr. spunnust töluverðar umræður um annars konar vá sem ýmis okkar í þessum sal töldum að gæti steðjað að íslenskum vinnumarkaði, nú þegar verið er að stækka hið Evrópska efnahagssvæði. Ég á þar við starfsemi starfsmannaleigna. Það er alveg ljóst að þær eru í örum vexti innan EES og það er líka ljóst, ekki síst af dæmum á Íslandi, að fyrirtæki geta með mjög ósvífnum og ófyrirleitnum hætti notfært sér þjónustu þeirra til þess að brjóta rétt á fólki og líka til þess að grafa undan samkeppnishæfni, annars vegar íslensks vinnuafls og hins vegar íslenskra fyrirtækja. Ég er sannfærður um að við í þessum sal fordæmum öll þau dæmi sem eru um slíkt. Ég vil rifja það upp að Samf. lagði fram þáltill. um einmitt þetta mál þar sem lagt var til að Alþingi fæli ríkisstjórninni að semja frv. sem setti einhvers konar reglur um það hvað þessum starfsmannaleigum væri heimilt að gera, og einkum og sér í lagi hvað þeim væri ekki heimilt að gera. Hæstv. félmrh. sem ekki er staddur hér í dag, vafalaust með góðar og gildar ástæður fyrir fjarveru sinni, tók tiltölulega vel í að beita sér fyrir því að slík lög yrðu sett. Það kom fram í umræðum bæði í þinginu, að vísu af síðara tilefni, og eins sagði hann það í fjölmiðlum. Hæstv. félmrh. sagði líka að málið væri þannig vaxið að hann teldi rétt að hann sem einn af fulltrúum framkvæmdarvaldsins á Íslandi, sá sem fer með þennan málaflokk, mundi beita sér fyrir því þar sem hann stæði á erlendum vettvangi sem íslenskur félagsmálaráðherra að með alþjóðlegum hætti yrði mynduð samstaða um að taka á þessu vandamáli. Þetta er alþjóðlegt vandamál sem við sjáum að er í vaxandi mæli að brjótast upp á yfirborðið víðs vegar í Evrópu. Það liggur þess vegna fyrir, herra forseti, að þeir fulltrúar ríkisstjórnarinnar sem einir hafa tjáð sig um þetta mál hafa tekið jákvætt í það. Hæstv. utanrrh. tók jákvætt í málið þegar umræður spunnust um það á ráðherrafundi EFTA undir lok síðasta árs. Ég vil því spyrja hv. formann félmn., Guðlaug Þór Þórðarson, eða þá fulltrúa framkvæmdarvaldsins sem hér eru staddir hvort þeir hafi í einhverju hvikað frá þessari fyrri afstöðu sinni, hvort eitthvað hafi komið fram sem bendi til þess að þetta markmið sé ekki jafngilt og áður. Sérstaklega vil ég spyrja hv. þm. og formann félmn. hvort hann hyggist ekki beita sér fyrir því, og þá væntanlega með góðu samþykki ríkisstjórnarinnar, að samþykkt verði þáltill. sem ég hef nefnt, hugsanlega í því formi sem hún verður lögð fram eða þá í breyttu formi. Ég vil fá úr því skorið hér áður en þessari umræðu er fram haldið hvort það liggi ekki alveg ljóst fyrir að á þessu sé rík þörf og að þetta muni hv. félmn. afgreiða áður en þessu þingi slotar.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki tilefni til langra ræðuhalda af minni hálfu um frv. Það felur í sér algerar lágmarksbreytingar á annars vegar lögunum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, lögunum nr. 47/1993, og hins vegar breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga sem hafa það eitt efnisinnihald að undanskilja nýju aðildarríkin að Evrópusambandinu frá hinum sameiginlega vinnumarkaði Evrópska efnahagssvæðisins. Þetta er nauðsynlegt til þess að tveggja ára aðlögunartími sem íslensk stjórnvöld hafa nú ákveðið að taka sér hið minnsta hafi trausta stöðu í lögum. Ella mundu þessi ríki sjálfkrafa öðlast þann rétt sem fylgir aðild að Evrópska efnahagssvæðinu sem aftur leiðir af stækkun Evrópusambandsins. Þegar till. til þál. um að samþykkja stækkun Evrópusambandsins og þar með stækkun Evrópska efnahagssvæðisins var hér til umfjöllunar hafði ég fyrirvara á um stuðning við hana og hann tengdist m.a. því atriði sem hér er til umfjöllunar, þ.e. með hvaða hætti Ísland hyggist nú taka sér þennan tveggja ára aðlögunartíma. Ég hef gagnrýnt hvernig Norðurlöndin hafa staðið að verki í þessum efnum, öll með tölu, að undanskildu þó helst Finnlandi sem kom hreint til dyranna og gaf það upp strax í byrjun að Finnar mundu a.m.k. taka sér tveggja ára aðlögunartíma áður en þeir opnuðu vinnumarkað sinn fyrir nýju aðildarríkjunum og voru þá einkanlega með í huga nágrannaríkin handan Eystrasaltsins. Annars staðar á Norðurlöndunum, þar á meðal á Íslandi, létu menn lengi vel í veðri vaka að ekkert annað stæði til en að opna vinnumarkaðinn frá fyrsta degi. Það er ekki fyrr en langt er liðið á síðasta ár sem fer að örla á umræðum um að eitthvað annað standi til, löngu eftir að nýju aðildarríkin hafa samþykkt inngöngu sína í Evrópusambandið í góðri trú um að við fyrirheit um fulla aðild þeirra yrði staðið. Nokkrum mánuðum áður en stækkunin sjálf á að ganga í gildi, þ.e. 1. maí nk., innan fárra daga, er loksins verið að taka hér í gegn ráðstafanir til að hrinda í framkvæmd tveggja ára aðlögunartíma að því að gera þetta að sameiginlegum vinnumarkaði. Það er ansi seint í rassinn gripið. Eðlilega er mikil gremja í mörgum nýju aðildarríkjunum yfir því hvernig þessi mál hafa þróast. Í aðdraganda stækkunarinnar og atkvæðagreiðslna um hana í þessum ríkjum var ekki annað gefið í skyn af hálfu velflestra Evrópusambands- og EES-ríkja en að þau mundu njóta fullra réttinda hvað vinnumarkaðinn snerti strax frá fyrsta degi. Það voru fyrst og fremst Finnar, Þjóðverjar og kannski Austurríkismenn sem gerðu grein fyrir því að þeir kynnu að taka sér aðlögun. Síðan hafa ríkin eitt af öðru bæst í hópinn og nú síðast Norðurlöndin, öll með mismunandi hætti að vísu. Að forminu til beita Danir annars konar takmörkunum en þeim að beita fyrir sig tveggja ára ákvæðinu en það kemur út á eitt. Að mínu mati hafa menn notað tímann illa til að undirbúa þær mikilvægu breytingar sem verða með því að þessi lönd í Austur-Evrópu verða aðilar að hinum stóra sameiginlega vinnumarkaði Vestur-Evrópu, Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Það hefði mátt standa mun betur að málum hvað það varðar að aðstoða Eystrasaltsríkin, Pólland og önnur sem hér eiga í hlut við að þróa og skipuleggja vinnumarkaðsstofnanir sínar, bæði verkalýðshreyfingu og atvinnurekendasamtök, sem eru afar losaralegar og bágbornar. Tíminn hefur þar farið mikið til spillis. Öllum hlýtur að vera ljóst að það er ákaflega mikilvægt að þessar breytingar takist farsællega og að ekki verði mikil röskun eða ójafnvægi á báðum endum, hvort sem heldur lýtur að vinnumarkaðnum hér eða í þeim löndum sem eru að gerast aðilar. Það getur snúið aftur að flutningi fyrirtækja þangað og öðru í þeim dúr. Ég hef áður, herra forseti, gert grein fyrir viðhorfum mínum í þessum efnum og viðleitni, m.a. til að fá þessi mál á dagskrá á norrænum vettvangi og einhverjar sameiginlegar aðgerðir af hálfu Norðurlandanna sem auðvitað hefðu verið árangursríkastar ef Norðurlöndin hefðu stillt saman strengi og sameiginlega tekið á og aðstoðað grannríki sín í þessum efnum. Þar er mjög mikið verk að vinna, eins og sést best ef skoðaðar eru tölur um félagsaðild að verkalýðshreyfingum og sú staðreynd að atvinnurekendasamtök eru ýmist alls ekki til staðar eða ákaflega veikburða á mörgum sviðum í þessum löndum. Sérstaklega á það við um Eystrasaltsríkin og Pólland. Það eru jú einmitt þau lönd sem helst horfa norður og vestur á bóginn. Samkvæmt skoðanakönnunum liggur fyrir að hátt hlutfall ungs fólks hefur í hyggju að láta reyna á möguleika sína þegar hinn sameiginlegi vinnumarkaður opnast. Þarf engan að undra í ljósi þess gríðarlega munar sem er á launum og lífskjörum þessara ríkja. Þessa fyrirvara, virðulegi forseti, vildi ég slá. Ég vil líka segja að mér vitanlega eru engar tryggingar færðar fram fyrir því að sami leikurinn endurtaki sig ekki að tveimur árum liðnum. Engin sérstök stefna hefur verið mótuð um það hvað menn gera þegar dregur að lokum fyrsta tveggja ára tímabilsins en ef menn kjósa að beita ýtrustu möguleikum gæti það orðið samtals í sjö ár sem vinnumarkaðurinn væri meira og minna lokaður fyrir nýju aðildarríkjunum. Ég hygg að þá yrðu flestir að viðurkenna að þá væri talsvert annað upp á teningnum en látið var í veðri vaka þegar verið var að gylla væntanlega aðild að Evrópusambandinu fyrir þessum ríkjum.

Virðulegi forseti. Ég vil bara nota tækifærið og þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og Steingrími J. Sigfússyni fyrir innlegg þeirra í umræðuna. Mjög margt sem kom fram í máli þeirra get ég tekið undir. Ég er alveg sammála því að það væri ekkert sjálfgefið að einhver sérstök vá hefði verið ríkjandi þótt þessi aðlögunartími hefði ekki komið til og ég er í sjálfu sér sammála því líka að menn hefðu getað gert þetta betur út frá því sjónarmiði hvernig menn koma fram við þau nýju ríki sem þarna eru að koma inn. Á sama hátt er ég sammála því markmiði sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að við ættum að reyna að aðstoða vini okkar í þessum ríkjum, þá kannski sérstaklega í Eystrasaltsríkjunum og Póllandi, eins og mest við megum. Mér fundust koma góðar ábendingar fram í ræðu þingmannsins. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór ágætlega yfir mál sem er nokkuð í umræðunni, starfsmannaleigur. Það hefur m.a. verið tekið fyrir í þingmannanefnd EFTA. Þar var ágætisumræða sem var tekin upp af hv. þingmanni. Samt hafa starfsmannaleigur líka kosti og hafa margir Íslendingar nýtt sér þær og fengið tækifæri til að starfa í gegnum slíkar leigur en að sjálfsögðu skyldu menn fara vel yfir það mál og kanna hvort hlutirnir séu þar gerðir eins og við viljum helst. Varðandi afstöðu þess sem hér stendur til málsins og hvernig vinnulag beri að hafa hvað varðar þá daga sem eftir eru af þinginu tel ég eðlilegt að hv. þingmaður beini því þá sérstaklega til þess aðila sem hann hefur gert fram til þessa, þ.e. félmrh. Hann rakti ágætlega hvernig þau samskipti hefðu verið. Við munum örugglega ræða það í félmn. og meta hvernig best sé að snúa sér í því máli. Hins vegar liggur fyrir að málið er nokkuð umfangsmikið eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson þekkir vel og það skiptir máli að fara vel yfir það.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni og formanni félmn. að starfsmannaleigur hafa marga kosti. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það þurfi að setja skorður við því sem starfsmannaleigur mega gera til að tryggja að við getum í framtíðinni í vaxandi mæli nýtt okkur kosti þeirra. Ég tel að hvort sem okkur líkar betur eða verr sé þróunin sú að menn muni í vaxandi mæli notfæra sér ýmsa þjónustu sem þær hafa upp á að bjóða. Dæmin sýna hins vegar að vegna þess að ekki eru samhæfðar reglur um þetta í Evrópu fara þær oftsinnis út fyrir þau mörk sem við teljum ásættanleg. Sér í lagi birtist stundum í starfsemi þeirra ákveðinn mismunur milli menningar ólíkra þjóða, má segja, þar sem sumar þessara starfsmannaleigna sem eru staðsettar annars staðar en á Íslandi telja við hæfi það sem við Íslendingar teljum allsendis út úr öllu korti. Ég verð hins vegar að leiðrétta hv. þingmann að því leyti til að það er ekki lengur nauðsynlegt fyrir mig að beina þessu til hæstv. félmrh. Ég hef notfært mér minn lýðræðislega rétt til að leggja málið fyrir þingið. Þingið hefur vísað þessu til umræðu í nefnd sem hv. þm. stýrir, og örugglega farsællega. Ég er kominn hingað til að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki ljóst í ljósi undirtekta, jafnt ráðherra sem óbreyttra þingmanna eins og hans sjálfs, að málið fái umræðu í nefndinni og, miðað við undirtektir, hvort ekki sé þörf á því að afgreiða það með einhverjum hætti. Það þarf ekki að leggjast í djúpar rannsóknir á málinu vegna þess að það felur einungis í sér að samþykkja að fela ríkisstjórninni að leggja fram frv. að þessu máli. Með öðrum orðum, þetta er lagt í hendur ríkisstjórnarinnar og engra annarra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir það innlegg sem hann kom með hér aftur. Ég get fullyrt að meiri hluti félmn. mun skoða það vel og við munum fara yfir það núna, þegar við förum yfir vinnulag okkar fyrir vorið, hvaða málum við getum komið inn. Þetta er eitt af þeim málum sem að sjálfsögðu koma til greina. Hins vegar treysti ég mér ekki til þess að lýsa því yfir hér og nú hvort við náum að klára það fyrir vorþingið og ég veit að þingreyndur maður eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson þekkir það og skilur af hverju það er. Það er betra að hafa vaðið fyrir neðan sig hvað það varðar. Hins vegar get ég fullyrt að við munum skoða þetta með jákvæðum augum og meta það. Það eru góðir fulltrúar fyrir hans flokk, Samf., í félmn. og við tökum að sjálfsögðu tillit til óska þeirra. Þar er gott samstarf og ég á von á því að það verði áfram.

Herra forseti. Ég kann vel að meta góðan vilja þess hv. þm. sem nú stýrir félmn. Ég er honum þakklátur fyrir að segja að málið verði tekið fyrir með jákvæðum huga og ég treysti því þá að hann geri það á þeim tíma sem hann stýrir nefndinni. Ég lít hins vegar svo á að það væri blettur á okkur ef þingið afgreiddi ekki málið með einhverjum hætti í ljósi þess að það verktakafyrirtæki sem hefur sætt mestu ámæli fyrir að hafa notfært sér starfsmannaleigur --- og sem ég tel að ekki hafi alltaf farið að því sem rétt er --- hefur áfellst þingið fyrir vinnubrögð sín. Það hefur ekki bara áfellst okkur sem lögðum fram þessa tillögu heldur þær reglur sem þingið hefur sett sér og sem er framfylgt af hæstv. forseta. Ég leit svo á að þeirri skammadembu sem dundi á mönnum fyrir nokkrum dögum af hálfu þessa fyrirtækis væri ekki aðeins beint að okkur sem lögðum fram frv. heldur þinginu sjálfu. Ég vísa nú til þess að hið ágæta dagblað sem gefið er út hér í borg, Morgunblaðið, benti á þetta í leiðara. Því fannst ástæða til að taka á þessu fyrirtæki sökum þess með hvaða hætti það lagði brandi sínum gegn þinginu og vinnureglum þess. Það gleður mig líka að ungur þingmaður eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vilji ástunda vönduð vinnubrögð og vilji hafa vaðið fyrir neðan sig. Ég vil þó benda hv. þingmanni á að hann hefur haft tíma síðan í október til að finna þetta vað.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland gerist aðili að samningi um samræmingu tiltekinna reglna varðandi loftflutninga milli landa sem annar aðili en hinn samningsbundni flytjandi annast. Það er viðbót við Varsjársamninginn sem gerður var í Gvadalajara 18. september 1961 og Montreal-bókun nr. 4 um breytingar á samningnum um samræmingu nokkurra reglna varðandi loftflutninga á milli landa er undirrituð var í Varsjá 12. október 1929 eins og honum var breytt síðar með Haag-bókuninni frá 28. september 1955, sem undirrituð var í Montreal 25. september 1975, og til fullgildingar á samningi um samræmingu tiltekinna reglna varðandi loftflutninga milli landa sem gerður var í Montreal 28. maí 1999. Vegna eðlis millilandaflugs er mikilvægt að reglur ríkja þar að lútandi séu ekki misleitar, sérstaklega hvað varðar bótaábyrgð flytjanda vegna tjóns. Áðurnefndir gerningar eru allir á sviði alþjóðlegs einkamálaréttar og skylda þeir aðildarríkin til að samræma löggjöf sína á tilteknum sviðum. Gvadalajara-samningurinn og Montreal-bókunin nr. 4 kveða á um breytingar á Varsjársamningnum um samræmingu nokkurra reglna varðandi loftflutninga milli landa frá 1929 og eru hluti af bótakerfi sem nefnt hefur verið Varsjárkerfið. Í fyrrnefndum Gvadalajara-samningi er kveðið á um að gildissvið Varsjársamningsins skuli jafnframt látið ná til flytjanda í raun, þ.e. til flytjanda sem ekki er í beinu samningssambandi við farþega eða sendanda farms. Í Montreal-bókun nr. 4 er m.a. kveðið á um ábyrgð flytjanda vegna farmtjóns og póstflutnings. Einnig eru reglur um form flugfarmskírteina rýmkaðar til muna. Jafnframt er kveðið á um hækkun bótamarka samkvæmt Varsjársamningnum og Haag-bókuninni vegna farmtjóns. Það þarf að gera breytingar á nokkrum ákvæðum í 10. kafla laga nr. 60/1998, um loftferðir, til að Ísland geti staðið við þær skuldbindingar sem þessir samningar leggja á herðar aðildarríkjunum. Samgrh. hefur lagt fram lagafrumvarp þar að lútandi. Varsjársamningurinn var lögfestur í heild sinni með lögum nr. 41/1949. Þeim lögum var svo breytt með lögum nr. 46/1956 þegar ákvæði Haag-bókunarinnar voru lögfest. Í samræmi við framangreint hefur samgrh. jafnframt lagt fram frv. til breytinga á lögum nr. 41/1949 sem gerir ráð fyrir lögfestingu ákvæða þessara samninga. Eftir því sem leið á 20. öldina urðu flugsamgöngur sífellt öruggari og algengari ferðamáti. Samhliða þeirri þróun var hafist handa við að laga ákvæði Varsjársamningsins að breyttum aðstæðum. Sú vinna leiddi til þess að ýmsar bókanir, viðbótarbókanir og viðbótarsamningar við Varsjársamninginn litu dagsins ljós. Aðildarríki hans hafa þó ekki verið samtaka í aðild að framangreindum gerningum og er misjafnt hvaða gerningur gildir milli einstakra ríkja sem hefur m.a. leitt til ósamræmis milli þeirra á þeim reglum sem gilda um bótaábyrgð flytjanda. Ríki eru að sjálfsögðu einungis bundin af þeim gerningum sem þau eru aðilar að. Varsjárkerfið er því orðið mjög misleitt og bótareglur misjafnar eftir ríkjum. Montreal-samningurinn er hins vegar heildstæður samningur sem byggður er á Varsjársamningnum frá 1929 og skyldum gerningum og jafnframt reglum á þessu sviði sem þróast hafa einhliða frá ýmsum ríkjum, ríkjasamtökum og Alþjóðasamtökum flugfélaga. Ákvæði Montreal-samningsins taka mið af þeirri þróun sem orðið hefur í alþjóðlegum flugsamgöngum frá gerð Varsjársamningsins og er honum ætlað að koma í stað Varsjárkerfisins þegar fram í sækir. Eins og fyrr segir þarf að gera breytingar á nokkrum ákvæðum í 10. kafla laga nr. 60/1998, um loftferðir, til að Ísland geti staðið við þær skuldbindingar sem Montreal-samningurinn leggur aðildarríkjunum á herðar og hefur samgrh. lagt fram lagafrumvarp þar að lútandi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Virðulegi forseti. Ég mun að sjálfsögðu fá tækifæri til að kynna mér þennan samning í utanrmn. en þar sem ég var að skoða þessa tillögu rétt áður en hæstv. utanrrh. mælti fyrir málinu vöknuðu nokkrar spurningar hjá mér sem ég vil gjarnan nota tækifærið til að bera hér fram. Ég sé að í þessum Varsjársamningi sem er upphafið að þeim samningum sem við ætlum að fullgilda er 151 land þátttakendur. Í Haag-bókuninni sem Ísland gerðist aðili að 1963 eru 135 lönd aðilar. Núna erum við að tala um að gerast aðilar að Gvadalajara-samningnum og þá átti ég von á því að þetta væri nýr samningur eða með einhverjar nýjar upplýsingar. Það er erfitt að sjá það. Ég sé samt að í febrúar á þessu ári eru aðildarríkin einungis 81. Það eru tiltölulega fá lönd miðað við þau lönd sem gerðust aðilar að bæði Haag-bókuninni og í upphafi að Varsjársamningnum. Ég sé líka að þessi samningur sem er gerður um samræmingu tiltekinna reglna er gerður 1961. Þá vaknar spurningin: Af hverju erum við að gerast aðilar að honum núna og ekki fyrr? Er það út af einhverjum tengingum við þessa Montreal-bókun? Við erum ekki aðilar að Gvatemala-bókuninni sem var gerð 1971. Af hverju gerðumst við ekki aðilar að henni? Það vantar samfellu í vinnubrögð og samþykktir hjá Íslandi sem er nokkuð mikið flugríki, eyja sem notar mikið flugsamgöngur í flutningi farþega og varnings. Svo sé ég að við erum ekki með í Montreal-bókun 1, 2 og 3 en erum hins vegar með í viðbótarbókuninni, nr. 4. Að auki sé ég að bara 52 lönd eru aðilar að Montreal-bókuninni. Þá vaknar líka spurningin: Af hverju þurftum við ekki að vera með í 1, 2 og 3? Af hverju erum við með núna í bókun 4? Mér finnst erfitt að átta mig á þessu og ég held að fróðlegt væri að heyra hvað hæstv. utanrrh. segir um þetta. Enn vakna spurningar varðandi ábyrgðirnar. Í þessu máli er talað um --- það er nú alltaf verið að tala um samræmingu reglna, samninginn um samræmingu tiltekinna reglna sem er erfitt að átta sig á --- hugtökin ,,samningsbundinn flytjanda`` og ,,flytjanda í raun`` og svo ,,ábyrgð sendanda`` og ,,ábyrgð flytjanda``. Hæstv. ráðherra orðaði það svo að það væri verið að --- hvernig orðaði hann það? --- víkka reglurnar eða eitthvað slíkt og því spyr ég: Er verið að auka ábyrgð flytjendanna eða er verið að rýmka ábyrgð flytjendanna? Yfir hvern færist þá þetta sem verið er að rýmka? Ég tek líka eftir því að þetta nær til flytjenda sem ekki eru í beinu sambandi við farþega eða farm og þetta nær m.a. til flytjenda pósts. Er þessi regla eitthvað tengd því að verið er að rýmka allar reglur, líka reglur þar sem hafa verið einkaleyfi í löndunum? Lítum t.d. á póstflutninga sem voru áður alfarið á ábyrgð ríkisins í flestum löndum í Evrópu. Gjörbreytingar hafa orðið og nú eru bara aðrir aðilar í slíkum flutningum. Mig langar aðeins að fá frekari skýringu á praktísku eðli þessa máls.

Herra forseti. Í þessum samningum er verið að auka ábyrgð og reyna að ná fram meiri samræmingu á milli landa. Hér er hins vegar um mjög flókið mál að ræða og eðlilegt að hv. þingmaður beri fram ýmsar spurningar í því sambandi. Ég hygg þó, herra forseti, að miklu heppilegra sé að við yfirferð málsins í utanrmn. verði gerð grein fyrir þeim atriðum sem hv. þm. kom hér inn á. Ég vildi óska eftir því að starfsmenn utanrrn. og samgrn. kæmu á fund nefndarinnar og gerðu betur grein fyrir þessu, m.a. til að svara þeim spurningum sem hv. þm. lagði hér fram.

Virðulegi forseti. Ég verð að sjálfsögðu við þeim tilmælum að við munum fara yfir málið í nefndinni og ekki bera fram frekari spurningar að sinni úr ræðustól Alþingis. Þá mundi ég gjarnan vilja að þegar viðmælendur okkar koma á fund nefndarinnar til að fjalla um þetta mál lægju fyrir upplýsingar um það. Ég hef bent á að það er bara 81 land sem er aðilar að Gvadalajara-samningnum og 52 að Montreal-bókun 4, á móti 135 og 151 í hinum fyrri samningi og því væri fróðlegt að vita hvaða lönd hafa verið aðilar að þessum framhaldssamningum og hvaða lönd velja að vera ekki með í þessari frekari samræmingu. Það gæti varpað nokkru ljósi á hvað við erum að gera og hvað aðrir eru að gera. Að sjálfsögðu er ég sammála því að það sé mikilvægt að við séum aðilar að samningum sem skapa betri reglur og náttúrlega öruggari reglur og meiri ábyrgð til jafns við þá sem í kringum okkur eru.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að Ísland gerist aðili að evrópska einkaleyfasamningnum sem gerður var í Munchen 5. október 1973, gerð um endurskoðun samningsins sem var síðan gerð í Munchen 29. nóvember árið 2000 og samningi um beitingu 65. gr. samningsins sem gerður var í Lundúnum 17. október 2000. Markmið með evrópska einkaleyfasamningnum er að styrkja samvinnu meðal Evrópuríkja varðandi vernd uppfinninga. Leitast er við að ná því markmiði með því að mæla fyrir um sameiginlega málsmeðferð við veitingu einkaleyfa og staðlaðar reglur um einkaleyfin sem þannig eru veitt. Með samningnum er Evrópsku einkaleyfastofnuninni komið á fót en það er undirstofnun hennar, Evrópska einkaleyfastofan, sem veitir evrópsk einkaleyfi á grundvelli einsleitrar málsmeðferðar sem er sameiginleg fyrir samningsríkin. Þannig má með einni umsókn fá einkaleyfi í einu eða fleirum samningsríkjanna. Eftir veitingu einkaleyfisins veitir það sömu réttindi og landsbundin einkaleyfi og fylgir að mestu landslögum viðkomandi ríkis. Kostnaður við að fá evrópskt einkaleyfi hefur verið talinn samsvara því að fá landsbundið einkaleyfi í þremur ríkjum. Nú eru 28 ríki aðilar að evrópska einkaleyfasamningnum. Með endurskoðunargerðinni er ráðist í viðamikla endurskoðun á evrópska einkaleyfasamningnum, hann lagaður að tæknilegri og lagalegri þróun síðustu áratuga og sveigjanleiki lagaumhverfisins aukinn. Við gildistöku hins endurskoðaða texta samkvæmt gerðinni fellur texti samningsins frá 1973 úr gildi. Nú eru 10 ríki aðilar að gerðinni. Með Lundúnasamningnum um beitingu 65. gr. evrópska einkaleyfasamningsins er stefnt að því að draga úr kostnaði vegna þýðinga á evrópskum einkaleyfum og mælir hann fyrir um undanþágur frá kröfum evrópska einkaleyfasamningsins um þýðingar. Nú eru tvö ríki aðilar að Lundúnasamningnum. Það þarf að gera breytingar á nokkrum ákvæðum laga nr. 17/1991, um einkaleyfi, með síðari breytingum, til þess að Ísland geti staðið við þær skuldbindingar sem framangreindir gerningar leggja samningsríkjunum á herðar. Iðn.- og viðskrh. hefur þegar lagt fram lagafrumvarp þar að lútandi og er þessi þáltill. í samræmi við það lagafrumvarp. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Virðulegi forseti. Sömuleiðis er ég bara með eina spurningu varðandi þetta mál. Ótvírætt er mikilvægt að möguleiki verði á því að vera með eina umsókn sem gefur réttindi í ríkjum Evrópu og jafnframt að vera með staðlaðar reglur. Fyrir þá sem eru hér að sækja um einkaleyfi til annarra landa er þetta mjög mikilvægur samningur. Mig langar hins vegar að spyrja um hina hliðina, hvort hún breytist eitthvað eða hvort í þessu séu einhverjar reglur varðandi gildi einkaleyfa í íslenskum iðnaði. Með framleiðslu lyfja hefur verið horft mjög til einkaleyfa í lyfjaiðnaði og oft og tíðum verið beðið eftir því að einkaleyfin renni út þannig að lyfjaframleiðendur geti fengið heimild til að flytja lyf sín héðan til Evrópu. Þess vegna langar mig að spyrja hvort eitthvað í þessum samningi hafi þar áhrif eða hvort eitthvað breytist í umhverfi þeirra sem eru að framleiða og eru háðir í framleiðslu sinni einkaleyfum annarra.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þessar reglur geta haft áhrif í báðar áttir. Hins vegar er það mat aðila að kostirnir við slíkan samning séu fleiri en gallarnir. Það er mikilvægt fyrir íslensk fyrirtæki að njóta slíkrar verndar. Við munum væntanlega geta séð í framtíðinni lyfjaframleiðslu hér á grundvelli uppfinninga og þá skiptir miklu máli að um vernd sé að ræða. Hins vegar hafa reglur líka verið samræmdar vegna svokallaðra samheitalyfja. Ég held að það sé mjög mikilvægt að í öllum ríkjum Evrópu ríki sambærilegar reglur. Farið hefur verið yfir þetta mál með þeim fyrirtækjum sem hér eiga í hlut og það hefur verið gert af hálfu iðn.- og viðskrn. Ég á von á því að það komi skýrt fram í umfjöllun um lagafrumvarpið sem hefur verið lagt hér fram jafnhliða þessari þáltill. en ég tel eðlilegt að nánari grein verði gerð fyrir því í meðferð nefndarinnar á málinu.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á Norðurlandasamningi um almannatryggingar sem gerður var í Karlskrona 18. ágúst 2003. Þessi samningur kemur í stað Norðurlandasamnings um almannatryggingar frá 15. júní 1992 en ákvæði þess samnings voru lögfest með lögum nr. 46/1993. Með samningnum er samstarf Norðurlanda á þessu sviði lagað að þeirri þróun sem orðið hefur á löggjöf Evrópubandalagsins um almannatryggingar sem gildir á Evrópska efnahagssvæðinu og á löggjöf norrænu ríkjanna um almannatryggingar. Samningurinn nær fyrst og fremst til einstaklinga sem ekki falla undir almannatryggingareglur hins Evrópska efnahagssvæðis. Helsta nýmæli samningsins er fólgið í breytingum á réttindum ríkisborgara ríkja sem ekki eru aðilar að EES-samningnum. Samkvæmt honum skulu reglur hans um lífeyri almannatrygginga, fjölskyldubætur og atvinnuleysisbætur einnig taka til ríkisborgara landa utan EES sem búa á Norðurlöndunum og/eða flytja milli þeirra, að Danmörku undanskilinni. Við gerð samningsins var samræmi við EES-reglur um almannatryggingar skoðað sérstaklega og vísar samningurinn um margt til viðkomandi reglna Evrópubandalagsins um almannatryggingar. Samningurinn hefur einnig að geyma norrænar reglur sem ganga lengra en EES-reglur um almannatryggingar. Samhliða framlagningu á þessari tillögu leggur heilbr.- og trmrh. fram frv. til laga um lögfestingu samningsins. Samkvæmt frv. fá ákvæði samningsins lagagildi hér á landi þegar hann öðlast gildi að því er Ísland varðar. Jafnframt er í frv. kveðið á um að lög nr. 46/1993, um heimild til að fullgilda Norðurlandasamning um almannatryggingar frá 1992, falli samtímis úr gildi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2004, en það var gengið frá orðsendingaskiptum í Reykjavík og Þórshöfn 25. og 30. mars sl. Samningur þessi er að mestu leyti samhljóða samningi aðila frá fyrra ári. Gerir samningurinn ráð fyrir að aðilar semji fyrir 20. júní 2004 um veiðiheimildir færeyskra nótaskipa á loðnuveiðum sem standa frá þeim degi til apríl 2005. Er eins og áður við það miðað að veiðiheimildir færeyskra nótaskipa á þessu tímabili verði 30 þús. lestir, enda breytist forsendur varðandi leyfðan heildarafla og önnur atriði er máli skipta ekki í verulegum atriðum. Í samningnum er eins og í samningi aðila frá í fyrra kveðið á um að færeyskum skipum sé heimilt á loðnuvertíðinni 2004--2005 að veiða allt að 10 þús. lestum af loðnu innan lögsögu Íslands úr veiðiheimildum sem fengnar eru með samningum færeyskra og grænlenskra stjórnvalda. Samningurinn gerir enn fremur ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors aðila til kolmunnaveiða innan lögsögu hins á árinu 2004. Enn fremur er í samningnum staðfest heimild íslenskra skipa til veiða á allt að 1.300 lestum af makríl og 2 þús. lestum af síld, annarri en norsk-íslenskri, innan færeyskrar lögsögu á þessu ári. Þá er í samningnum kveðið á um að hvor aðili skuli veita tveimur skipum sem skráð eru í landi hins aðilans leyfi til tilraunaveiða á túnfiski innan lögsögu sinnar á þessu ári. Loks er í samningnum kveðið á um gagnkvæma heimild skipa hvors aðila til veiða á norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á þessu ári. Þar með er nú kveðið á um allar heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvors annars á þessu ári í einum samningi og ekki þörf á að aðilar geri með sér sérstakan samning um heimildir til veiða úr norsk-íslenskri síld í lögsögu hvors annars. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða innihald þessa samnings sem hæstv. utanrrh. er að kynna hér með þáltill., heldur langar mig að spyrja annars í tilefni af því að hæstv. utanrrh. fjallaði í ræðu á laugardaginn um miklar loftslagsbreytingar á norðurslóðum og jafnframt að hér var staddur Robert Corell sem hefur verið í miklum rannsóknum á norðurslóðum. Það er ljóst að þessar miklu loftslagsbreytingar munu verða til þess --- og það er þegar byrjað --- að freri minnkar, ís þiðnar og breytingar verða í búsetu á norðurslóð. Jafnframt má reikna með því að miklar breytingar verði á sjávarhita og núna er rætt um að reikna megi með því að fiskur muni flytjast lengra norður. Þá langar mig að heyra hvort byrjað er að ræða eitthvað hvernig verði með skoðun á og kannski yfirráð á þeim svæðum sem í dag falla hvorki undir Ísland né Færeyjar. Er einhvers staðar verið að skoða hvernig þessi mál þróist? Mér þætti vænt um ef hæstv. utanrrh. vildi í örfáum orðum koma inn á þá þætti hér í upphafi þessarar umræðu.

Herra forseti. Þessi mál hafa að sjálfsögðu verið rædd. Hins vegar er núna verið að vinna að gerð skýrslu um þessar mikilvægu breytingar og það er fyrst í framhaldi af vísindalegum upplýsingum sem menn geta tekið ákvörðun um til hvaða ráðstafana skuli gripið. Ekki liggja fyrir neinar haldbærar upplýsingar eða niðurstöður um hvaða áhrif þetta gæti haft á göngu fiskstofna. Það er mjög mikilvægt að fá sem bestar upplýsingar um það með tilliti til þeirra spádóma sem eru uppi um hlýnun loftslags á næstu áratugum og á þessari öld. Í framhaldi af því er nauðsynlegt að endurmeta stöðuna, fara yfir hana, fara yfir hagsmuni allra ríkja sem eru hér í kringum norðurheimskautið. Það er tilgangurinn með þessari mikilvægu og miklu skýrslu. Hún verður síðan rædd á fundi sem haldinn verður í nóvember í Reykjavík, fundi vísindamanna. Í framhaldi af þeim fundi verður fundur ráðherranefndar Norðurskautsráðsins þar sem hugsanlegar aðgerðir verða ræddar. Ég hef miklar efasemdir um að málið verði komið svo langt að menn geti þar farið að ræða hugsanlegar breytingar á göngu fiskstofna og samninga þar að lútandi. Hér er um mjög stórt mál að ræða sem þarf langan og mikinn undirbúning.

Virðulegi forseti. Ég á sæti sem áheyrnarfulltrúi Norðurlandaráðs í samstarfi þingmanna á norðurslóð og hef fylgst með fréttum af vinnu nefndarinnar að þessari miklu skýrslu. Ég tek undir að þetta er sennilega einhver mikilvægasta skýrsla fyrir okkur sem komið hefur lengi. Mér finnst líka mjög mikilvægt og fagna því hvað Ísland hefur haldið vel á málum í formennskutíð sinni í Norðurskautsráðinu. Miðað við þær fréttir sem hafa komið, að hlýnun og loftslagsbreytingar séu tvisvar sinnum hraðari hér á norðurslóð en annars staðar og þýðing þess fyrir okkur hér, bæði til sjávar og sveita, er mjög mikilvægt að Ísland verði í forustu varðandi þá hagsmuni sem snúa að norðurslóðinni. Það er jafnframt afar mikilvægt að við verðum í forustu og fylgjum því vel eftir hvað þetta getur þýtt fyrir fiskveiðar og fiskigengd lengra í norður. Ég vil þakka ráðherra fyrir þessar upplýsingar og hvetja hann til þess að Ísland haldi mjög vöku sinni í þessu máli og verði í forustu við að skoða hvernig málið snýr að hafinu og þeirri mikilvægu auðlind sem við Íslendingar eigum þar. Mér finnst miður hversu lítið við höfum rætt þessi mál á Alþingi Íslendinga og ég tel mjög mikilvægt í haust þegar skýrslan kemur að hún rati hingað inn á Alþingi og að hér verði almenn þekking á þessum stóru og mikilvægu málum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þessi samningur skuli koma hér til umræðu tiltölulega fljótt eftir að hann var gerður. Er það talsvert annað en gilti um síðasta samning milli Íslands og Færeyja um veiðar skipa í lögsögu hvors annars og úr hinum ýmsu stofnum, uppsjávarstofnum og botnfiski. Við gerðum talsverðar athugasemdir við það nýverið í þinginu hversu seint sumir samningar hefðu borist inn til þess, framkvæmd þeirra væri í raun og veru liðin þegar þeir væru teknir til umræðu. Hér er ekki um slíkt að ræða, heldur kemur samningurinn tiltölulega fljótt til umræðu í þinginu, var gerður í Þórshöfn í lok mars. Því ber að fagna að þannig skuli staðið að málum. Mig langar að víkja að ákvæði um botnfiskinn en í samningnum er um óbreyttar veiðiheimildir að ræða frá árinu 2003, 5.600 lestir. Nú er ég ekki með það í kollinum hvernig þessar 5.600 lestir voru samsettar og hefði gjarnan viljað heyra hæstv. ráðherra víkja að því hvaða samsetning er í hinum almennu botnfiskstegundum sem við látum Færeyingum í té innan lögsögunnar við Ísland á árinu 2004. Þó að þær séu óbreyttar frá árinu 2003 vildi ég gjarnan að það væri rifjað hér upp og sagt frá því sundurliðað hvaða tegundir um er að ræða. Ég vil einnig víkja að öðru, hæstv. forseti, þó að það snúi kannski ekki beint að efni þessa máls, og þó. Hér erum við m.a. að ræða um veiðar á norsk-íslensku síldinni og heimila veiðar á henni innan lögsögu okkar fyrir hönd Færeyinga og heimila okkur að veiða norsk-íslenska síld innan færeyskrar lögsögu. Nú hagar svo til í því máli að ekki er kominn á samningur um síldveiðarnar við þau ríki sem áður hafa gert samning um síldveiðar úr norsk-íslenska stofninum, þ.e. Íslendinga, Færeyinga, Norðmenn, Rússa og Efnahagsbandalagið. Væri nú fróðlegt, úr því við erum að víkja að þessari umræðu, að hæstv. utanrrh. færi um það nokkrum orðum hvar þau mál eru stödd á þessum degi. Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar ef ráðherra getur veitt einhverjar slíkar, t.d. hvort fyrirhugaðar séu viðræður, hvort þreifingar hafi átt sér stað eða hvort málið sé bara enn þá í þeim búningi sem það var, þ.e. engin lausn í sjónmáli. Ef svarið er að engin lausn sé í sjónmáli mundi ég vilja spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann og hæstv. sjútvrh. hefðu rætt saman um uppsögn á loðnusamningnum. Eins og kom fram í umræðunum í vetur þarf að segja loðnusamningnum upp með talsvert löngum fyrirvara og það þarf að huga að því núna í lok þings hvort segja eigi loðnusamningnum upp miðað við það að hann verði þá ekki í gildi á næsta ári. Við völdum þá leið á sínum tíma þegar við áttum í strögli við Norðmenn um framlengingu samningsins um síldveiðarnar að segja einnig upp loðnusamningnum. Mér finnst alveg spurning, úr því að við tókum þá yfirveguðu ákvörðun á þeim tíma sem það var gert, hvort ekki sé rétt að stíga þau skref einnig nú varðandi loðnusamninginn og nota þrýsting um það að annaðhvort séum við með samning milli þjóðanna um veiðar á uppsjávarstofnum eða ekki. Ég hefði viljað heyra svör hæstv. ráðherra að þessu leyti. Það skiptir okkur verulega miklu máli hvernig þessi mál þróast og hvort samningar komast á almennt um veiðarnar. Ég hef áður lýst því að ég teldi æskilegt að samningar væru um veiðar á þessum uppsjávarstofnum, milli landanna, og það væri æskileg niðurstaða. Við getum hins vegar ekki kyngt hvaða skilyrðum sem er varðandi það að sætta okkur við kröfur frá Norðmönnum um sífellt minnkandi hlutdeild úr norsk-íslenska síldarstofninum. Það var aðeins vikið að því áðan að sjór er að hlýna hér við land og mun sennilega halda áfram að hlýna norður í höfum á næstu árum. Það kann að leiða til þess að síldin gangi meira inn í okkar lögsögu þó að auðvitað sé ekki hægt að kortleggja göngur hennar á nýjan leik. Það þýðir jafnframt að hegðun fisktegunda innan lögsögu okkar, t.d. loðnunnar, getur breyst og loðnan leitað meira til norðurs og norðvesturs og meira inn í grænlenska lögsögu vegna hlýnunar hér við land en verið hefur á undanförnum árum. Það er margt sem bendir til þess varðandi loðnurannsóknir að loðnan sé farin að haga sér verulega öðruvísi en þekkt var hér á árum áður og það gangi mun verr að kortleggja göngu hennar og magn í sjónum vegna hegðunar. Ég tel að á eftir hinu breytta hegðunarmynstri og hlýnandi sjó muni einnig fylgja breytingar á botnfiskum okkar eins og þorski sem mun örugglega leita lengra norður í átt að beitarhögum sínum en verið hefur á undanförnum árum. Slík breyting gerist ekki einn, tveir og þrír en það er alveg vitað að þorskur fannst innan grænlensku lögsögunnar á Dohrn-banka á síðasta ári. Við vitum svo sem ekki hversu hröð þróunin verður í því. Sá fiskur hefur verið framseldur með samningum Grænlendinga við Evrópusambandið, reyndar verið talinn pappírsþorskur á undanförnum árum en það er ekkert sem segir að hann verði það í framtíðinni með hlýnandi sjó. Þessar heimildir eru inni í samningum, ef ég veit rétt, milli Grænlands og Evrópusambandsins. Aðallega vildi ég fá að vita um botnfisksheimildirnar í samningnum, um stöðu síldarviðræðnanna og afstöðu hæstv. ráðherra til þess hvernig eigi að bregðast við varðandi loðnusamninginn. Honum þarf að segja upp með ákveðnum fyrirvara ef við ætlum að nota hann sem stöðu í samningaviðræðum okkar.

Herra forseti. Þessi þáltill. fjallar ekki um botnfisksaflann. Hér er hins vegar til upplýsinga getið um það að heimildir Færeyinga til veiða á botnfiski við Íslandsstrendur séu 5.600 lestir. Mig minnir --- og það er sagt með fyrirvara --- að hámark í heimildum í þorskveiðum sé upp á 1.200 tonn og í lúðuveiðum upp á 70 tonn. Önnur hámörk kunna að vera í öðrum tegundum. Það má vera að það sé hámark í löngu, ég vil ekki alveg fullyrða það. Að öðru leyti, ef ég man rétt, er hér um almenna heimild að ræða þannig að það er nokkurt svigrúm í því hvaða aðrar botnfiskstegundir eru veiddar. Frá upphafi var sérstaklega sett hámark á þorskinn en síðan bættist a.m.k. lúðan við. Að því er varðar síldarviðræðurnar er því miður ekkert nýtt að frétta af þeim. Það hefur ekki verið rætt frekar um uppsögn á loðnusamningnum. Við erum bundin af samningum að því er varðar Norðmenn á loðnuvertíðinni 2004--2005. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að samningar gildi um allar þessar veiðar og ég veit að hv. þm. er mér sammála. Að mínu mati er ekki tímabært að fjalla frekar um það. Ég vona enn þá að samningar takist um síldveiðarnar þótt það hafi ekki gerst enn. Það tókst í fyrra og ég vil leyfa mér að vona að það gerist því það væri mikið áfall í samskiptum landanna ef það gæti ekki orðið.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hæstv. utanrrh. að það er æskilegt að samningar náist um norsk-íslensku síldina en ítreka enn og aftur þá afstöðu mína að það getur náttúrlega ekki verið byggt á því að við gefum eftir í hvert skipti sem við setjumst að samningum við Norðmenn og drögum þar af leiðandi ævinlega úr okkar veiði. Ég hef þann fyrirvara á um það en tel æskilegt að samningar séu til staðar ef mögulegt er. Ef ég man rétt varðandi loðnusamninginn, nú er ég ekki með það mál hér fyrir framan mig, þarf að segja honum upp með sex mánaða fyrirvara, miðað við áramót. Hann fellur þá úr gildi þegar loðnuvertíðinni 2004/2005 er lokið en það þarf að segja honum upp með sex mánaða fyrirvara, og mig minnir að það sé miðað við áramót. Þó skal ég ekki alveg þvertaka fyrir að miðað sé við annað tímabil. Til þess þarf auðvitað að taka afstöðu áður en slíkur fyrirvari er liðinn því ella liggur bara fyrir að ekki er heimilt að segja samningnum upp fyrr en þá einu ári síðar. Þá virkar hann ekki sem þrýstingur inn í þessar viðræður.

Hæstv. forseti. Í gegnum tíðina hefur verið góð samstaða á Alþingi um samninga við Færeyinga um gagnkvæmar veiðar. Þó að stundum hafi borið við að einhverjir hafi mótmælt þeim samningum hef ég og ég held flestir á hv. Alþingi verið nokkuð sammála um þá samninga. Það er engin undantekning á því hvað þennan samning varðar, sýnist mér. Mér finnst hins vegar ástæða til að árétta það sem ég hef sagt áður um samninga við önnur lönd, mér finnst að menn þurfi að hugsa þá sem breytilega samninga. Það er alveg augljóst að það eru verulegar breytingar búnar að vera, og verða jafnvel enn þá meiri á næstu árum, á því lífríki sem um er að ræða á hafsvæðunum í kringum landið. Menn verða að líta á þessi mál út frá þeim sjónarmiðum að það sé okkar landhelgi og nýting fiskstofnanna í landhelgi okkar sem sé grunnurinn í því fyrst og fremst hvernig svona samningar eru og verða til framtíðar. Það hlýtur að verða breytilegt í gegnum tíðina. Menn mega ekki sitja uppi með það, kannski eftir tiltölulega fá ár, að einhverjum einstökum fiskstofni sé skipt vegna veiða með tilliti til einhvers konar forsögu sem er löngu liðin tíð og hefur kannski ekki almennilegan grunn að byggja á inn í framtíðina. Mér finnst að það verði að vera hægt að breyta, ná samkomulagi milli þjóða um nýtingu, sem byggist fyrst og fremst á því að meta það lífríki sem hver og einn ræður yfir á hverjum tíma. Og það getur breyst. Ef ég skildi rétt var verið að tala um lúðuna áðan og hæstv. ráðherra svaraði því til að hann teldi að leyft væri að veiða um 70 tonn af lúðu. Ég bið um nánari skýringu á því hvort þetta er svona eða hvort grálúðan er inni í þessari tölu líka. Er henni ekki úthlutað samkvæmt einhverjum viðbótartilfæringum í ráðuneytinu? Ég bið um staðfestingu á þessu. Síðan langar mig til að biðja hæstv. ráðherra að upplýsa nokkuð í ljósi þess að hér hafa menn verið að setja fram hugmyndir um að aflétta þeim kvöðum sem hafa verið á Íslendingum um að landa afla hér heima til vinnslu og meðferðar þannig að núna geti þeir frekar siglt með hann beint af miðunum. Mér finnst það orðalag sem kemur fram í athugasemdunum og ég vil vitna í svolítið á skjön við sjónarmið sem eru komin upp, a.m.k. gagnvart Íslendingum sjálfum. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Er eins og áður við það miðað að veiðiheimildir færeyskra nótaskipa`` --- þá er verið að tala um loðnuna --- ,,á þessu tímabili verði um 30 þúsund lestir enda breytist forsendur varðandi leyfðan heildarafla og önnur atriði er máli skipta ekki í verulegum atriðum.`` Svo kemur: ,,Gert er ráð fyrir því að heimilt sé að landa aflanum til vinnslu á Íslandi, en að óheimilt sé að vinna eða frysta afla sem veiddur er á tímabilinu janúar til apríl um borð og að utan Íslands sé einungis heimilt að landa þeim afla til bræðslu.`` Ég set við þetta spurningarmerki. Höfum við þau áhrif á þær veiðar sem Færeyingar mega stunda í landhelgi okkar að ekki megi nýta þann afla á sem hagkvæmastan og bestan hátt? Mér finnst það og ég spyr hvort það séu ekki skringileg skilaboð frá okkur sem tölum alltaf um að það eigi að reyna að ná hámarksnýtingu og hámarksgæðum úr þeim afla sem okkar skip veiða og við viljum, held ég öll, stuðla að því að það sé gert. Ég bið hæstv. ráðherra að útskýra nánar þetta orðalag og ég spyr hvort ekki hafi orðið umræða um þetta milli þeirra sem um málið fjölluðu. Er þetta orðað svona vegna þess að Færeyingar hafi haft áhuga og vilja til þess að ráðstafa þessum afla eitthvað öðruvísi en hér er talað um að eigi að gera? Hafa þeir á því möguleika og hafa þeir þá sett fram vilja sinn til að gera það? Hvers vegna hafa menn þá ekki viljað koma til móts við þann vilja? Hvaða hætta felst í því? Mér finnst, eins og ég sagði áðan, að við eigum ævinlega að reyna að stuðla að því að þessar auðlindir sem við erum að fjalla um séu nýttar sem allra best og það á líka við þegar um er að ræða nýtingu annarra á auðlindum sem við eigum hlut að. Að öðru leyti ætla ég ekki að úttala mig um þetta. Ég tel að þessir samningar við Færeyinga hafi verið ágætir og það hafi verið mikil samstaða um að vera í góðu samkomulagi við Færeyinga. Þeir hafa líka verið okkur mikilvægir í þeim samningum sem menn hafa þurft að gera við aðra. Það er ekki eins og ég sé að setja út á samningana hér en vil helst fá þessar skýringar sem ég er að óska eftir.

Herra forseti. Ef ég man rétt ríkja mjög strangar reglur í íslenskum lögum um vinnslu erlendra skipa í íslenskri lögsögu. Hún er nánast bönnuð ef ég man rétt. Ég man eftir því að þegar frægt vinnsluskip, Norglobal, fékk leyfi til að bræða loðnu innan íslenskrar lögsögu þurfti að setja sérstök lög á Alþingi um það. Ég tel að það sé hluti af þessu máli. Það liggur líka ljóst fyrir að markaður fyrir frysta loðnu með hrognum er mjög takmarkaður. Japansmarkaður er mjög takmarkaður í þessu sambandi. Það hefur alltaf legið fyrir í samskiptum Íslendinga og Færeyinga að hér er eingöngu um að ræða heimildir til loðnuveiða þannig að loðnan fari í bræðslu. Það er það sem Færeyingar hafa verið að sækjast eftir. Þeir hafa hefð fyrir slíkum veiðum en þeir hafa ekki mér vitanlega verið í veiðum sem snerta frystingu loðnu á Japansmarkað eða Rússlandsmarkað. Þannig hefur þetta verið í gegnum tíðina og engin breyting þar á. Mér er ekki kunnugt um að Færeyingar hafi óskað eftir að slíkar breytingar yrðu gerðar.

Hæstv. forseti. Það kann vel að vera að þetta hafi mikla þýðingu fyrir þá sem selja loðnuhrogn héðan. En það er verið að tala um meira en það að frysta um borð því hér segir, með leyfi forseta, að ,,... óheimilt sé að vinna eða frysta afla sem veiddur er á tímabilinu janúar til apríl um borð og að utan Íslands sé einungis heimilt að landa þeim afla til bræðslu``. Mér finnst að úr því að svona er orðað hljóti menn að hafa viljað koma algjörlega í veg fyrir að t.d. þessi afli væri frystur eða meðhöndlaður á nokkurn annan hátt en til bræðslu. Ég set við það spurningarmerki hvort þannig eigi að standa að. Þess vegna hafði ég áhuga á að vita hvort óskir hefðu verið uppi frá Færeyingum um að standa öðruvísi að þessum málum. Mér finnst ástæða til að halda það úr því að þetta orðalag er hér í athugasemdunum.

Herra forseti. Það er líka rétt að hafa í huga að veiðiheimildir Norðmanna eru bundnar við það að þeim er óheimilt að veiða sunnan við tiltekna línu úti fyrir Austfjörðum. Sú lína er miðuð við það að þegar loðnan kemur suður fyrir hana er hún orðin hæf til þess að frysta hana með hrognum. Það liggur alveg ljóst fyrir að vegna þess ástands sem hefur ríkt á Japansmarkaði höfum við viljað takmarka þær veiðar við okkar eigin skip. Þannig hefur það verið í gegnum tíðina og Norðmönnum og Færeyingum er það alveg ljóst. Það er ekkert óeðlilegt við það að binda þessar heimildir tilteknum skilyrðum. Ég bendi á að þessar heimildir Færeyinga eru án þess að við fáum heimildir í þeirra lögsögu í staðinn og það finnst mér sjálfsagt og eðlilegt miðað við samskipti þjóðanna, en ekki óeðlilegt að þetta sé bundið ákveðnum skilyrðum sem taka tillit til markaðsaðstæðna sem við þekkjum mjög vel.

Hæstv. forseti. Við ræðum till. til þál. um staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2004. Ég vil í upphafi máls mína lýsa yfir miklum vonbrigðum með það að hæstv. sjútvrh. skuli ekki vera staddur í salnum. Hann var hér rétt áðan en er nú horfinn á braut. Það hefði verið mjög áhugavert að hafa hann til staðar, ekki síst vegna þess að það rifjaðist upp fyrir mér þegar ég sá að þetta mál var á dagskrá í dag að síðast þegar við ræddum um samninga á milli Íslands og Færeyja, það var fyrir örfáum vikum, ræddum við um samning sem var gerður í fyrra og gilti fyrir síðasta ár. Nú hefur það orðið hlutskipti hæstv. sjútvrh. að landa þessum samningum á hverju ári, ef svo má segja, með því að hann hefur farið til Færeyja og átt þar viðræður við frændur okkar þar og hefur svo komið heim með samninga í farteskinu. Það var einmitt sama dag og við ræddum hér fyrir nokkrum vikum samning fyrra árs sem þinginu bárust þær fréttir utan úr bæ að hæstv. sjútvrh., Árni M. Mathiesen, hefði einmitt verið að gera samning við Færeyinga úti í Þórshöfn, þ.e. samning fyrir árið 2004, þann samning sem við höfum fyrir framan okkur núna. Það er alveg sjálfsagt mál að hrósa ríkisstjórninni fyrir það að hún skuli sjá að sér og sé nú farin að leggja fyrir þingið þessa samninga, þessa mikilvægu samninga, á nokkurn veginn réttum tíma þannig að þingið geti tekið afstöðu til þeirra og rætt þá því að þetta eru mikilvægir samningar. Batnandi manni er best að lifa. Mig langaði til að koma að nokkrum atriðum. Í máli hæstv. utanrrh. áðan kom fram að hér væri verið að tala um að Færeyingar mættu veiða 70 tonn af lúðu á þessu ári, þ.e. þá sennilega núna í sumar. Það kom fram í svari við fyrirspurn til þingsins fyrir ekki svo mörgum vikum, fyrirspurn sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lagði fyrir sjútvrh., að lúðuveiðar hafa dregist mjög mikið saman við Ísland á undanförnum árum. Það kemur greinilega fram í ástandsskýrslu Hafrannsóknastofnunar að fiskifræðingar telja að lúðustofninn eigi mjög í vök að verjast. Sumir sjómenn hafa verulegar áhyggjur af þessu. Það eru líka mjög margir sjómenn sem óttast að stjórnvöld muni bregðast við eins og svo oft áður þegar þau bila á taugum og halda að allt sé að fara á vonarvöl vegna ofveiða, að setja fisktegundir í kvóta. Veiðunum verður þá lokað fyrir öllum öðrum en þeim sem eru svo heppnir að hafa einhvers konar viðmiðun í einhver tiltekin ár sem virðist síðan aftur byggt á einhvers konar geðþóttaákvörðun stjórnvalda á hverjum tíma. Mig langar til að spyrja hæstv. utanrrh. hvort honum hefði ekki fundist skynsamlegra að reyna að komast undan þessu ákvæði Færeyinga, þ.e. reyna að láta þá ekki hafa þennan lúðukvóta, heldur reyna frekar að halda honum fyrir okkar eigin sjómenn og láta frekar Færeyingana hafa veiðiheimildir í öðrum tegundum í staðinn, t.d. þá þorski og ýsu. Þær tegundir standa mun sterkar og betur en lúðustofninn. Ég tel að það hefði verið ábyrg og góð afstaða því lúðuveiðar við Ísland, sérstaklega við suðurströndina og einnig við Vesturland, skipta töluvert miklu máli fyrir marga íslenska sjómenn yfir sumartímann, sjómenn á minni bátum. Það hefði verið mjög ábyrg afstaða ef við hefðum, einmitt til að reyna að draga úr veiðiálagi á lúðu, neitað Færeyingum um þessi 70 tonn og frekar reynt að láta þau falla til okkar eigin sjómanna og beint síðan Færeyingum í aðrar veiðar. Af nógu er að taka í öðrum stofnum. Hér eru líka ákvæði um kolmunnaveiðar sem mér finnast mjög góð, ákvæði um að þjóðirnar geti veitt kolmunna í lögsögu hvor annarrar. Ég vildi þó fá að koma því að að mér finnst gersamlega óskiljanlegt að hæstv. sjútvrh., þá væntanlega með blessun kollega síns í ríkisstjórn, hæstv. utanrrh. sem bráðum verður hæstv. forsrh., skuli hafa ákveðið kolmunnakvóta fyrir þetta ár og dregið kolmunnakvótann saman um 10% frá síðasta ári. Þetta eru hrikaleg mistök fyrir þjóð sem er núna að reyna að semja um skiptingu þessa stofns, sérstaklega í ljósi þess að bæði Færeyingar og Norðmenn stunda nánast frjálsar veiðar úr honum. Einnig eru þetta mistök í ljósi nýlegra mælinga norskra fiskifræðinga. Ég er hér með norskt blað þar sem sögð er frétt af því að norskir fiskifræðingar séu nýkomnir úr kolmunnaleiðangri og að hrygningarstofn kolmunnans hafi aldrei verið jafnstór þrátt fyrir að meira en tvær millj. tonna hafi verið veiddar í fyrra. Það er eins og sjái ekki högg á vatni þótt veiðar séu miklar úr þessum stofni. Mér finnast það alvarleg afglöp hjá íslenskum stjórnvöldum að hefta flotann okkar núna, einmitt á þessari stundu, á meðan allir aðrir veiða eins og þeir geta. Þannig skemma stjórnvöld samningsaðstöðu okkar um þennan mikilvæga fiskstofn sem er einn sá stærsti, gott ef ekki sá alstærsti, í Norður-Atlantshafi nú um stundir. Þetta eru mikil mistök, herra forseti. Norsk-íslenska síldin er annað mál. Því miður eru horfurnar varðandi nýjan síldarsamning mjög dökkar eins og reyndar hefur komið fram, bæði í máli hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar og máli hæstv. utanrrh. Miðað við nýjustu fréttir frá Noregi er ekki að sjá að norskir útgerðarmenn reyni að hvetja eigin stjórnvöld til að fíra þar um eina einustu tommu og það verður reyndar mjög spennandi að sjá hvað kemur út úr þessu. Aðeins hér að lokum, herra forseti, langar mig til að koma að einu máli sem hefur ákveðið samhengi við þá þáltill. sem við fjöllum um núna. Það á líka svolítið skylt við þáltill. sem við tölum um á eftir, Færeyjar og færeyska fiskveiðistjórnarkerfið. Framsfl. flaggaði því mjög í síðustu kosningabaráttu og þess vegna vil ég einmitt taka þetta mál upp núna. Hæstv. utanrrh. er jú formaður Framsfl. sem flaggaði því mjög í síðustu kosningabaráttu, einkum hv. þm. Hjálmar Árnason, að flokkurinn hefði í fyrra lagt fram tillögu, einmitt frá hv. þm. Hjálmari Árnasyni, um að láta fara fram hlutlausa úttekt á kostum og göllum færeyska fiskveiðistjórnarkerfisins, sóknardagakerfisins, og rannsaka hvernig það hentaði við íslenskar aðstæður. Þannig gætum við tekið afstöðu til þess hvort þetta færeyska kerfi væri betra eða verra en kerfið okkar og þá væri hægt að bera saman kostina og gallana og hv. þm. Hjálmar Árnason taldi að þetta væri mjög ábyrg afstaða. Það kom greinilega fram í máli hans sem margir vita á Íslandi, að mikil ánægja ríkir með þetta kerfi í Færeyjum, aflabrögð hafa gengið mjög vel og það er ekki að sjá að það sé nein ofveiði heldur, ekki frekar en í kolmunnanum þó að menn hafi veitt töluvert fram úr ráðgjöf fiskifræðinga, ef svo má segja. Þessi þáltill. Framsfl. fór í gegnum þingið og ég fæ ekki betur séð á þeim pappírum sem ég er með hér núna en að hún hafi farið í gegnum bæði fyrri umræðu, síðan hv. sjútvn., aftur í gegnum síðari umræðu og verið samþykkt, einróma nánast, og send ríkisstjórninni til afgreiðslu. En þar lýkur sögunni. Þar hverfa sporin. Ég kemst ekki lengra í þessu rannsóknarferli mínu þó að ég hafi lagt töluverða vinnu í að reyna að finna út úr því hvað varð um þáltill. Framsfl. um að gera úttekt á færeyska fiskveiðistjórnarkerfinu. Það átti að liggja fyrir skýrsla í þinginu þann 15. mars frá nefnd sem átti að skipa um þessa úttekt. Nú er kominn rúmur mánuður frá þeirri dagsetningu.

Herra forseti. Við ræðum till. til þál. um staðfestingu á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslensku og færeysku lögsögunnar á árinu 2004. Eins og komið hefur fram í umræðunni hefur jafnan eða a.m.k. lengst af ríkt nokkuð góð sátt og samkomulag á milli þessara tveggja þjóða um fiskveiðar, skiptingu á hlut og samstarf í þessum málum og er óskandi að svo verði áfram. Í fyrsta lagi vildi spyrja hæstv. utanrrh. hvort það væri alveg klárt til hvaða veiðarfæra þessi samningur tæki. Það er talað um nótaskip á loðnuveiðum og væntanlega einnig síldveiðum. Heimild til tilraunaveiða með trolli á síld, t.d. til íslenskra skipa, sem er mjög umdeild, gildir ekki til þessara færeysku skipa. Þetta hlýtur að lúta alfarið að nótaveiðum. Höfum það alveg á hreinu því að þessar trollveiðar eru mjög umdeildar. Lagaleg réttarstaða þeirra hér, meðal íslenskra fiskiskipa, er einnig umdeild. Er það ekki alveg á hreinu að þessi heimild gildir ekki gagnvart Færeyingum? Einnig er hér kveðið á um veiðar á makríl og túnfiski. Hversu mikið hefur verið veitt af þeim fiski? Hvernig hafa þessar þjóðir nýtt þær heimildir sem hafa verið til að veiða bæði túnfisk og makríl? Hvar hefur þessum fiski verið landað? Hvernig hefur þetta nýst sem raunveruleg afurð? Í þessum samningi er kveðið á um bæði löndunarskyldu og hvað má gera um borð í skipum í verkun aflans. Gilda þau ákvæði einnig um túnfisk og makríl? Mig langar að heyra hvernig þetta hefur verið í framkvæmd. Er það rétt skilið hjá mér að þessar heimildir séu ekki framseljanlegar eða framleigjanlegar þannig að þjóðirnar sem hafa skráð skip í viðkomandi löndum verða að nýta sjálf þessar heimildir? Er það ekki líka alveg á hreinu gagnvart öllum þessum veiðum? Þó að það tengist ekki þessu beint spyr ég hvort um sé að ræða aðra samninga við aðrar þjóðir um tilraunaveiðar á makríl og túnfiski í íslenskri lögsögu? Ef svo er, hvernig er því þá háttað? Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að kanna hvort ekki séu fleiri fiskstofnar í lögsögu okkar og nágrannalands okkar sem við getum nýtt, og átt samstarf um. Virðulegi forseti. Það eru fyrst og fremst þessi atriði sem ég óska eftir að fá upplýst í umræðunni.

Herra forseti. Út af þeim spurningum sem hér hafa komið fram, fyrst hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni, um lúðuveiðarnar, er því til að svara að það er hefð fyrir lúðuveiðum Færeyinga í lögsögu okkar. Þær hafa minnkað mjög mikið af eðlilegum ástæðum frá því að þær hófust. Hér er um línuveiðar að ræða og ég held að það sé ljóst að á þeim miðum sem Færeyingarnir veiða muni alltaf eitthvað af lúðu veiðast. Hins vegar hafa menn leitað sérstaklega eftir þessum dýrmæta fiski af eðlilegum ástæðum. Það geta að sjálfsögðu ríkt margvísleg sjónarmið um það hvort þessar heimildir eigi að vera meiri eða minni. Það sama má segja um lönguveiðarnar, íslensk skip hafa kvartað yfir því að Færeyingar hefðu heimildir til þeirra veiða. Afstaða okkar hefur verið sú að eiga gott samstarf í sjávarútvegsmálum við Færeyinga og að þeir fengju leyfi til að veiða þetta magn. Auðvitað má ávallt deila um hvernig það eigi að skiptast innbyrðis milli tegunda. Ég get í sjálfu sér ekki sagt meira um það. Mér finnst hins vegar eðlilegt að skiptingin byggi á sögulegum forsendum eins og í þessu tilviki. Að því er varðar loðnuveiðar Færeyinga sem hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á hygg ég að Færeyingum sé heimilt að veiða með nákvæmlega sömu veiðarfærum og íslenskum skipum leyfist. Ef íslensk skip fá að veiða með flotvörpu fá Færeyingar það líka. Þeir eru bundnir af sömu möskvastærð og íslensk skip. Ég veit ekki betur en að þeir lúti algjörlega sömu reglum og íslensk skip í sambandi við veiðarfærin.  Að því er varðar makrílinn veit ég til þess að eitthvert lítils háttar magn af honum hefur verið veitt í færeyskri lögsögu. Ég hef ekki nákvæmar upplýsingar um hve mikið en hygg að þessar heimildir hafi ekki verið nýttar til fulls. Þær voru settar fram á sínum tíma til þess að sýna fram á að það gætu verið einhverjir gagnkvæmir hagsmunir í þeim heimildum. Eftir því sem ég best veit hefur verið tiltölulega lítil makrílveiði í færeysku lögsögunni. Hvar þessum afla hefur verið landað --- ég veit til þess að einhverju af honum hefur verið landað í Noregi, enda makrílveiði Norðmanna mikil og allmikil makrílveiði í lögsögu þeirra. Að því er varðar túnfiskinn veit ég ekki til þess að heimildirnar hafi verið notaðar. Hér var japanskt skip á tilraunaveiðum og það hefur orðið tiltölulega lítið úr veiðum á túnfiski í íslenskri lögsögu. Við komum seint inn í þær veiðar og síðan hefur sjávarhiti verið slíkur hér við land að ekki hefur verið mikið um gengd á túnfisk í lögsögu okkar. Það kann að breytast með breyttu hitastigi og aldrei að vita nema þar geti verið um nokkrar veiðar að ræða. Eins og menn vita er hér um mjög verðmætan fisk að ræða. Ég vil svo að lokum, herra forseti, þakka fyrir góðar undirtektir í þessu máli og þá samstöðu sem virðist ríkja um veiðiheimildir Færeyinga í íslenskri lögsögu. Það er mjög mikilvægt að sú samstaða varðveitist og er lýsandi dæmi um það að Íslendingar vilji eiga vinsamleg og góð samskipti við þessa vina- og bræðraþjóð.

Herra forseti. Ég hef hlustað með athygli á umræðuna og ég get ekki heyrt annað en að hæstv. utanrrh. hafi látið hjá líða að svara tveim spurningum sem komu fram í umræðunni og ég á ekki von á öðru en hann bæti hér úr og svari þeim. Sú fyrri varðar samdráttinn á kolmunnakvótanum. Mig minnir að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hafi einmitt spurt út í þann samdrátt, hvers vegna við værum að draga saman veiðar á kolmunna einhliða þegar það væri að koma fram að stofninn væri í mikilli uppsveiflu. Hin spurningin varðaði færeyska fiskveiðistjórnarkerfið. En nú veit alþjóð að hæstv. utanrrh. er guðfaðir íslenska kvótakerfisins og það væri fróðlegt að fá að heyra álit hans, honum hlýtur að vera kappsmál að bera saman færeyska fiskveiðistjórnarkerfið og það íslenska, vegna þess að það færeyska hefur skilað árangri og þingheimur fól ríkisstjórninni að gera úttekt á því. Við höfum mikinn áhuga á því í Frjálsl. að fá að heyra af þeirri úttekt ríkisstjórnarinnar. Og það eru fleiri sem hafa áhuga á því máli, m.a. þingmaður Framsfl., hv. þm. Hjálmar Árnason, en það kom ítrekað fram í kosningabaráttunni að hann taldi jafnvel að þessi þáltill. hefði verið samþykkt og hann skrifaði um það grein í ágætu blaði.

Herra forseti. Að því er varðar kolmunnakvótann hygg ég að Íslendingar hafi tekið þar ábyrga afstöðu með tilliti til hvað væri heppilegt að veiða. En að sjálfsögðu er það svo að á grundvelli nýrra upplýsinga getum við bætt þar við ef ástand kolmunnastofnsins gefur tilefni til þess og veiðar annarra þjóða eru með þeim hætti að ástæða sé til að taka þar nýjar ákvarðanir. Aðalatriðið er að þær ákvarðanir séu teknar á vísindalegum grundvelli og við hljótum eins og aðrar þjóðir að endurskoða afstöðu okkar ef ástæða er til. En ég hvet til varkárni í slíkum ákvörðunum eins og öllum ákvörðunum í sambandi við veiðar úr fiskstofnum. Að því er varðar færeyska fiskveiðistjórnarkerfið er það ekki til umræðu hér. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn til að ræða kvótakerfið og fiskveiðistjórnarkerfið hvenær sem er en það er nokkuð mikið mál að fara út í almenna umræðu um það. Mér finnst sjálfsagt að gera úttekt á fiskveiðistjórnarkerfi Færeyinga. Ég hef hins vegar ekki trú á því að það henti fyrir Íslendinga. Ég er ekki þeirrar skoðunar og get fært fyrir því ýmis rök. Það liggur ljóst fyrir að sóknargeta færeysku skipanna er að aukast. Það mun þýða að þeir munu þurfa að takmarka dagafjöldann meir og meir í framtíðinni. Það liggur í eðli sóknarkerfa. Það er reynslan sem við höfum haft t.d. af smábátunum hér á landi. En mér finnst sjálfsagt að gerð sé úttekt á þessu máli, ég veit ekki nákvæmlega hvar sú úttekt er stödd, en ég er alveg viss um að hv. þm. getur fengið upplýsingar um það í sjútvrn. því ef það er rétt að þessi þáltill. hafi verið samþykkt, sem ég hygg að sé rétt, býst ég við að sjútvrn. hafi hana með höndum.

Herra forseti. Ég fagna því að til greina komi að endurskoða kolmunnakvótann og tel það gott að menn séu tilbúnir að skoða hlutina upp á nýtt í ljósi nýrra upplýsinga. Mér finnst það mjög jákvætt af hæstv. utanrrh. En ég lýsi samt ákveðinni furðu á því að hann viti ekki hvar þessi skoðun á færeyska fiskveiðistjórnarkerfinu er stödd nákvæmlega. Ég hefði talið það kappsmál fyrir Íslendinga að fara rækilega yfir það vegna þess að færeyska kerfið hefur skilað árangri, en við höfum því miður séð árangursleysi íslenska kerfisins. Ég hef þessar fréttir úr ágætu blaði, horn.is, úr grein eftir hv. þm. Hjálmar Árnason. Ég ætla að vitna í þá grein hans, þess ágæta þingmanns, með leyfi herra forseta: ,,Á síðasta þingi var samþykkt tillaga frá undirrituðum um að láta fara fram hlutlausa úttekt á kostum og göllum færeyska kerfisins og rannsaka hvernig það hentar við íslenskar aðstæður. Eftir slíka úttekt getum við fyrst tekið afstöðu til þess hvort færeyska kerfið er betra eða verra en okkar kerfi. Þá fyrst er hægt að bera saman kostina og gallana og síðan í framhaldinu að taka ákvörðun. Þetta er mjög ábyrg afstaða.`` Ég tek undir með hv. þm. Mér finnst það eðlilegt vegna þess að okkur hefur ekki vegnað vel með okkar kerfi. Það sýna bara aflatölur. Afli í þorski nú er helmingi minni en fyrir daga kerfisins. Og ég hefði talið að það ætti að vera forgangsverkefni fyrir stjórnvöld að kanna þetta og fara í slíka vinnu, sérstaklega vegna þess að þingið hefur falið stjórnvöldum að fara í þá vinnu.

Herra forseti. Ég get því miður, hv. þm., ekki fylgst nákvæmlega með því hvernig starf annarra ráðuneyta gengur. Hins vegar getur hv. þm. spurt um það hvenær sem er á Alþingi  Ég skal játa að ég er enginn sérstakur áhugamaður um færeyska fiskveiðistjórnarkerfið og tel að það henti ekki aðstæðum okkar. En mér finnst hins vegar sjálfsagt, þó að ég sé enginn sérstakur áhugamaður um það, að þessi úttekt fari fram og fagna því. Hv. þm. getur að sjálfsögðu fengið allar þær upplýsingar um gang þess máls sem hann kýs. En ég vona að hann hljóti að skilja að ég hef ekki á hraðbergi nákvæmar upplýsingar um hvað er að gerast í öðrum ráðuneytum en því sem ég ber ábyrgð á. Og ég veit að hv. þm. mundi skilja það miklu betur ef hann kemst í þá aðstöðu einhvern tímann að verða yfirmaður í ráðuneyti, þá held ég hann hljóti að skilja að það er ekki hægt að reikna með því að aðrir ráðherrar viti nákvæmlega um hvað er að gerast í hinum ráðuneytunum. En hv. þm. getur að sjálfsögðu spurt hæstv. sjútvrh. um þetta hvenær sem hann vill og ég er nokkuð hissa á því að hann skuli ekki hafa gert það, miðað við þann mikla áhuga sem hann hefur á málinu.

Hæstv. forseti. Ég vil fá að nota seinni ræðu mína í þessu máli til að byrja á því að ráða hæstv. utanrrh. aðeins heilt hvað varðar samningaviðræður við Færeyinga í framtíðinni, því hann mun jú að sjálfsögðu, eins og við vitum öll, taka við sem forsrh. ríkisstjórnarinnar þann 15. september nk. og þar af leiðandi bera æðstu ábyrgð á því að þessi samningur og aðrir samningar verði gerðir við nágrannaþjóðir okkar. Það er aðeins varðandi blessaða lúðuna. Lúðuveiðarnar sem Færeyingar stunda við Ísland eru beinar veiðar á lúðu. Lúðan veiðist ekki sem meðafli hjá þeim, hún veiðist í beinum veiðum. Nota þarf mjög stóra króka, sérstaka línu til að veiða þessa lúðu, til að ná henni upp. Þetta er stórlúða. Það stenst því hreinlega ekki hjá hæstv. utanrrh. að það sé einhver aukaaflakvóti sem verið er að setja á þá. Ég vil enn og aftur árétta að ég tel að það ætti að fara yfir samninginn aftur upp á nýtt. Í staðinn fyrir að setja hann í ljósritunarvélina á hverju ári og aðeins ártölunum breytt, ættu menn að endurskoða hann. Ég er ekki að mælast til þess að við setjum allt í uppnám í samskiptum okkar við Færeyinga, alls ekki. Ég tel að við eigum að halda vinsamlegum samskiptum við þá, að sjálfsögðu. Þeir eru okkar bestu vinir. En það mætti taka sérstaklega til endurskoðunar lúðuna og reyna frekar að ná lendingu með þeim og láta þá hafa veiðiheimildir í öðrum stofnum í staðinn, í keilu, löngu, ýsu, ufsa jafnvel eða þá að sjálfsögðu í þorski. Við vitum að núna er mjög mikil fiskgengd allt í kringum Ísland, virðist vera, mjög góð aflabrögð sem einhvern veginn stemma ekki við það sem fiskifræðingar hafa verið að segja okkur. Það er mokveiði á þorski. Það er mokveiði á ýsu til að mynda. Hvort það er út af hlýnandi veðurfari eða einhverju öðru skal ég ekki segja. En það er svo sannarlega kominn tími til að endurskoða þetta allt saman. Eins og ég minntist á áðan í fyrri ræðu minni varðandi kolmunnann og vitnaði í fréttir sem koma frá Noregi. Hæstv. utanrrh. talaði mikið um að hann vildi viðhafa ábyrga afstöðu og byggja ákvarðanir á vísindalegri ráðgjöf. En nú er það svo, virðulegi forseti, að til þess að geta byggt ákvarðanir sínar á vísindalegri ráðgjöf verður maður að hafa ákveðinn grunn sem heitir rannsóknir. Og því miður er það svo, herra forseti, að þar er pottur mjög brotinn hjá okkur Íslendingum. Í fréttinni af leiðangri Norðmanna þar sem þeir mældu hrygningarstofn kolmunnastofnsins í síðasta mánuði og fundu það út að hann hefur aldrei verið jafnstór þá voru það rannsóknaskip frá mörgum löndum sem tóku þátt í leiðangri sem stóð frá 19. mars til 18. apríl. Allt frá Porcupine-banka vestur af Írlandi og norður eftir að Færeyjum og Hjaltlandseyjum og í kringum Rockall. Það voru allir mættir nema Íslendingar. Þeir skrópuðu einir þjóða. Meira að segja Rússar voru þarna, ef ég man rétt. Við skrópuðum. Okkar rannsóknaskip, þetta dýra fína rannsóknaskip var bundið, var svínbundið við bryggju í Reykjavík og hafði legið hér vikum saman og liggur þar sennilega enn vegna þess að við tímum ekki að gera það út. Þetta er nú allt sem við höfum í höndunum, herra forseti, þegar við mætum til samningaviðræðna erlendis. Við höfum nákvæmlega ekki neitt, a.m.k. mjög lítið og allt of lítið til að byggja einhverjar kröfur á. Og síðan þegar við í þokkabót múlbindum flotann okkar, bæði með því að kvótasetja kolmunnann þannig að einungis fáir útvaldir geta stundað veiðar á honum og síðan í ofanálag bætum gráu ofan á svart og skerum niður kvótann á milli ára, þá er náttúrlega klárt mál að við fáum ekki eins miklar upplýsingar í gegnum veiðarnar og við hefðum getað óskað okkur og þar af leiðandi góð spil á hendi til að nota í viðræðum við þessar þjóðir. Ég þarf ekkert að minna hæstv. utanrrh. á hversu miklu máli þessar veiðar skipta fyrir okkur Íslendinga. Hann veit allt um það. Hann gegndi hér áður störfum sem sjútvrh. í mörg ár og hann veit allt um það hversu miklu máli það skiptir. Ég held að hann viti líka, jafnreyndur samningamaður og hann er einmitt í svona málum, að það skiptir miklu máli að hafa undir höndum upplýsingar, að hafa á höndum spil sem hægt er að spila út í viðræðum við þjóðir. Það má segja hæstv. utanrrh. til hróss að hann hefur sýnt mikla lagni við að ná samningum við erlendar þjóðir í fiskveiðimálum. Það var hann sem á sínum tíma landaði samningnum við Norðmenn og Rússa í Smugunni. Það var hann sem á sínum tíma landaði síldarsamningum við Norðmenn og aðra. Hann á að baki miklu betri sögu í þessum samningaviðræðum en t.d. hæstv. sjútvrh. sem hvað eftir annað hefur komið heim með öngulinn í rassinum frá slíkum samningaviðræðum og hæstv. utanrrh. orðið að koma til leiks og finna lausnir. En nóg um það, hæstv. forseti. Það er bara ein spurning að lokum sem mér þætti vænt um að fá svar við hjá hæstv. utanrrh. og hún er að þegar Alþingi frétti um daginn utan úr bæ á skotspónum að hæstv. sjútvrh. hefði þó alla vega tekist að ná þessum samningi sem við erum að ræða núna, þá fylgdi með þeirri frétt lítil klausa sem kom upphaflega úr færeyska útvarpinu, ef ég man rétt, og hún var eitthvað á þá leið að við Íslendingar hefðum viðurkennt Færeyinga sem strandveiðiríki hvað varðar loðnuna. Mig langar aðeins til að inna eftir þessu. Var það til umræðu í þessum samningaviðræðum? Fyrir um tveimur árum veiddist eitthvert smáræði af loðnu nyrst í færeysku lögsögunni, ef ég man rétt. Ég veit að Færeyingar hafa mikinn áhuga á því að öðlast sem strandríki rétt í loðnustofninum, því ef ég kann þá lögfræði rétt --- ég sé að sérfræðingur utanrrn. er hér til staðar og hann getur þá kannski hjálpað okkur eitthvað með það --- að ef þjóð er skilgreind sem strandríki hafi hún sjálfkrafa rétt á ákveðnum prósentuhluta úr viðkomandi fiskstofni. Það væru þá nokkur tíðindi ef Færeyingar væru allt í einu komnir að innsta samningaborðinu um þennan blessaða loðnustofn, þ.e. þá með okkur, Norðmönnum og Dönum, Grænlendingum, að Færeyingar væru þar líka mættir til leiks með varanlegar kröfur og varanlega hlutdeild jafnvel í loðnustofninum. Ég vil svo enn og aftur að lokum, herra forseti, fá að nota tækifærið til að hvetja hæstv. utanrrh. til að setjast niður með sínum mönnum og skoða þennan samning svolítið upp á nýtt. Hann er að mörgu leyti mjög góður og ekkert nema gott um hann að segja, en það eru nokkur smáatriði og kannski helst þetta með lúðuna sem ég held að væri alveg þess virði að yrði skoðað aðeins betur.

Herra forseti. Að því er varðar loðnuna og Færeyinga liggur alveg ljóst fyrir að strandríki eru Ísland og Noregur vegna lögsögunnar við Jan Mayen og Grænland, en Færeyingar eru ekki aðilar að þessum samningi og eru þar af leiðandi ekki strandríki í þessum skilningi. Þeir hafa hins vegar fengið framseldar veiðiheimildir frá okkur og frá Grænlendingum og fengið síðan heimild til þess að veiða það sem þeir fá frá Grænlendingum í lögsögu okkar. Hvað lúðuna varðar dettur mér ekki í hug að halda því fram að hér sé eingöngu um aukaafla að ræða. Ég hélt að ég hefði ekki orðað það þannig. Hins vegar má alltaf gera ráð fyrir því að einhver aukaafli komi af lúðu við allar línuveiðar. Það er a.m.k. reynslan hér við suðurströndina eftir því sem ég best veit.

Herra forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á viðauka við EES-samninginn um samþykktir fyrir evrópsk samvinnufélög. Gerð er grein fyrir efni þessarar ákvörðunar í tillögunni og hún er prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri reglugerð sem hér um ræðir. Samkvæmt þessari reglugerð geta samvinnufélög sem vilja starfa í fleiri en einu ríki á Evrópska efnahagssvæðinu stofnað evrópskt samvinnufélag samkvæmt ákveðnum meginreglum sem nánar er kveðið á um í reglugerðinni. Félögin geta þannig starfað á grundvelli sameiginlegra reglna á öllu svæðinu í stað þess að þurfa að opna útibú og starfa á grundvelli mismunandi laga í hverju aðildarríki fyrir sig. Í viðskrn. er nú unnið að gerð lagafrv. til innleiðingar á þessari reglugerð. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þessari þingsályktunartillögu vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað. Er því, ef samþykkt verður, ætlað að koma í stað gildandi laga um birtingu laga og stjórnvaldaerinda, nr. 64/1943. Frv. var samið af nefnd sem skipuð var af þáv. dómsmrh. árið 2000 til að gera tillögur um framtíðarskipulag á birtingu laga og stjórnvaldserinda. Felur frv. í sér endurskoðun á gildandi lögum og er þar lagt til að lögin verði uppfærð og tekin upp nokkur atriði sem eru til þess fallin að gera birtingu laga, stjórnvaldserinda og milliríkjasamninga í senn skilvirkari og ódýrari án þess að á nokkurn hátt sé slakað á þeim kröfum sem gera ber til réttaröryggis við miðlun upplýsinga af þessu tagi. Helsta breytingin sem lögð er til í frv. er að heimilað verði að gefa Stjórnartíðindi eingöngu út á rafrænu formi að ákveðnum skilyrðum fullnægðum. Auk þess er lagt til að birting á EES-reglum og öðrum þjóðréttarreglum, sem leiða þarf í landsrétt, verði gerð skilvirkari en nú er. Þá gerir frv. ráð fyrir að heimilað verði í undantekningartilvikum að birta þjóðréttarreglur á erlendu máli að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Frv. hefur átt sér nokkurn aðdraganda. Góð reynsla af útgáfu Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðsins á netinu varð til þess að heimilað var með lögum nr. 165/2002 að hætta prentaðri útgáfu Lögbirtingablaðs og gefa það eingöngu út á rafrænu formi, þó þannig að þeir sem þess óska geti keypt rafræna útgáfu blaðsins prentaða. Á grundvelli þessarar heimildar er ráðgert að hætta prentaðri útgáfu Lögbirtingablaðs í júní 2004 og gefa blaðið eingöngu út á rafrænu formi eftir það. Tímabært þykir að leggja til að lögfest verði sams konar heimild til að birta Stjórnartíðindi eingöngu á rafrænu formi. Rafræn birting laga og annarra settra réttarreglna getur haft ýmsa kosti í för með sér, einkum þá að auðvelda aðgengi að þeim og stuðla að sparnaði og hagræðingu þegar fram í sækir. Með hliðsjón af þeim megintilgangi birtingar að tryggja að lögin séu aðgengileg þannig að réttaröryggi sé tryggt þarf þó ýmsum skilyrðum að vera fullnægt svo að rafræn birting komi til álita. Það á t.d. við um að almenningur verður að hafa aðgang að nauðsynlegum vél- og hugbúnaði til að nálgast hinar rafrænu heimildir. Af þessum sökum er mikilvægt að fyrirkomulag rafrænnar birtingar taki mið af því að búnaður sem flestra nýtist og er sérstaklega á því hnykkt í frumvarpinu. Þá ber að geta þess að aðgengi almennings að netinu hér á landi er gott og full ástæða er til að gera lög aðgengileg á netinu með þeim hætti sem frv. mælir fyrir. Ef lagt er til grundvallar að almenningur eigi þess ávallt kost að fá prentað það sem birt er rafrænni birtingu eins og gert er ráð fyrir í frv. kemur ekki að sök þótt hluti þjóðarinnar geti af einhverjum ástæðum, enn sem komið er, ekki nýtt sér upplýsingatæknina til þess að kynna sér birt lög og stjórnvaldsfyrirmæli. Þá gefur rafræn birting laga tilefni til ýmissa álitaefna frá tæknilegu sjónarhorni. Ljóst er að rafræn birting laga verður fortakslaust að vera svo örugg að ekki fari á milli mála hvaða lög gildi og hafi gilt í landinu á hverjum tíma. Þetta gerir ríka kröfu til þess kerfis sem notað er til birtingar og að þær upplýsingar sem þar birtast séu örugglega réttar með tilliti til villna eða jafnvel íhlutunar óviðkomandi aðila. Jafnt almenningur sem hið opinbera verður að geta treyst þeim upplýsingum sem miðlað er í rafrænum Stjórnartíðindum eða Lögbirtingablaði. Rétt er að árétta að rafræn útgáfa Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs verður ekki að fullu tekin upp nema gengið hafi verið úr skugga um að öryggi sé fyllilega tryggt. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. en um frekari rök og útlistanir á ákvæðum þess vísa ég til greinargerðar með frv. Þar er ítarlega rakin saga útgáfu laga og stjórnvaldsfyrirmæla hér á landi. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægð með að sjá þetta frv. því að ég er mjög áhugasöm um aðgengi upplýsinga á netinu öllum til gagns. Ég velti hins vegar fyrir mér nokkrum atriðum og vil fyrst nefna að ég er mjög ósátt við greiðslu fyrir rafrænan aðgang að reglum, lögum og slíkum hlutum sem segja má að þegnar landsins ættu að hafa aðgang að án endurgjalds. Það er mín skoðun fyrst og fremst. Ég rek augun í að hér er það sett fram að upplýsingarnar og vinnan við að setja upplýsingarnar fram rafrænt eigi að vera skilvirkari og ódýrari. En samt sem áður á ekki að lækka kostnað. Ég vil lesa upp úr athugasemdum við frv. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Rafræn útgáfa mun spara prent- og dreifingarkostnað sem nemur um það bil 30 millj. kr. á árinu 2005 þegar lögin taka gildi. Tekjur vegna áskriftar og auglýsinga eru áætlaðar um 25 millj. kr., og verða þær óbreyttar.`` Síðan er sagt að ekki sé áætlað að lækka gjaldskrána heldur nota féð til þess að greiða fyrir uppsafnaðan halla sem væntanlega er þá kominn til vegna þess að ekki hefur verið gert ráð fyrir kostnaði eins og hann lá fyrir í einhvern tíma. Mér sýnist að menn geri hér ráð fyrir að þeir verði ekki búnir að greiða skuldir sínar fyrr en árið 2009. Ég undrast þetta og átta mig ekki alveg á hvort heimilt sé að framkvæma gjaldtöku á þennan hátt. Síðan velti ég öðru fyrir mér. Hingað til hafa menn getað skoðað pappírsútgáfur af Stjórnartíðindum á bókasöfnum. En núna er staðan sú að menn eiga að kaupa rafrænan aðgang. Því velti ég fyrir mér hvort menn geri þá ráð fyrir að á bókasöfnum, t.d. almenningsbókasöfnum, verði aðgangur ókeypis fyrir alþýðu manna til að lesa þessar reglur. Ég velti því einnig fyrir mér að hér kemur fram að góð reynsla hafi verið af vefnum lagabirting.is þegar menn voru að spreyta sig á því hvort þetta virkaði vel. Þá velti ég því fyrir mér --- nú bara veit ég það ekki --- hvort þar hafi verið tekið gjald, hvort það sem hér á að gera byggi á þeirri reynslu. Ég sé að líka hefur verið skráð dálítið af eldri tölublöðum og hvet til þess að menn sjái sér fært að skrá enn frekar aftur í tímann það sem birt hefur verið. Síðan rak ég augun í umfjöllun og ábendingar varðandi reglur um persónuvernd og velti fyrir mér í því sambandi hvað verði öðruvísi þegar útgáfan verður rafræn, hvernig það komi við málefni tengd persónuvernd. Hvað verður öðruvísi en hingað til hefur verið í pappírsútgáfunni. Síðan er enn eitt atriði. Í 4. gr. frv. kemur fram að erlendan texta megi birta, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að birta eingöngu erlendan frumtexta milliríkjasamnings ef samningurinn varðar afmarkaðan hóp manna sem með sanngirni má ætlast til að skilji hið erlenda mál vegna menntunar sinnar eða annarrar sérhæfingar.`` Ekkert segir til um hvaða erlenda tungumál átt er við. Ég hef dálitlar áhyggjur af því að kannski sé tiltekinn hópur sérfræðinga menntaður í tungumálum sem þorri manna skilur ekki. Ég hvet því til þess að menn setji þarna einhver mörk um hvaða tungumál þetta megi vera. Svo velti ég fyrir mér: Hvernig metur maður, hvernig getur maður séð að erlendur texti um eitthvað sem tilheyrir milliríkjasamningum okkar eigi bara við ákveðinn hóp menntamanna sem hafa hlotið menntun þess eðlis að þeir skilja nákvæmlega hvað um er að ræða. Þessi atriði vil ég gjarnan að komi inn í umræðuna á þessu stigi. Ég ítreka að mér finnst mjög ákjósanlegt að gögn af þessu tagi séu aðgengileg á neti. Ég vil að þau séu aðgengileg fyrir alla án sérstaks kostnaðar.

Herra forseti. Ég vil þakka ágætar ábendingar og spurningar. Þetta eru allt álitamál sem menn þurfa að velta fyrir sér og eðlilegt að þau komi upp þegar um slíkt mál er rætt. Svo ég víki fyrst að erlendu tungumálunum, hvaða tilvik það eru, þá held ég að í þessu samhengi séum við fyrst og fremst að tala um mjög tæknilega alþjóðasamninga eða EES-reglur sem eru mjög tæknilegar. Um það eru til dæmi og hv. þm. getur kynnt sér þau, að samþykkt hafi verið að íslenska ekki slíkar reglur, alls konar kóða og sérfræðireglur sem eru, eins og þarna segir, fyrir mjög sérhæfðan hóp fólks sem sinnir ákveðnu sviði við framkvæmd á alþjóðasamningum og ljóst er að yrði ofætlan að íslenska. Slíka texta þarf í sjálfu sér ekki að íslenska þegar litið er til þess verkefnis sem um er að ræða. Þetta er undantekningarákvæði og ber að túlka það á þann veg og líta til þeirra fordæma sem við höfum. En það mundi auðvelda í ýmsum tæknilegum úrlausnarefnum að nota við þetta alþjóðlegt tungumál. Yfirleitt er miðað við ensku, ef ég skil það rétt. Allir samningar eru gerðir á ensku og frönsku og hér mundu menn væntanlega velja ensku. Við vitum að það er það mál sem menn nota í ýmsum greinum í tengslum við tæknileg úrlausnarefni og slík viðfangsefni. Fyrir þessu eru nú þegar til ákveðin fordæmi en þetta ákvæði ber að sjálfsögðu að skýra með fullri virðingu fyrir íslenskri tungu, að hún er ráðandi tunga þegar staðið er að útgáfu á lögum og stjórnvaldsfyrirmælum. Varðandi það sem sagt var um bókasöfnin og aðgang almennings að því sem sett er inn á þennan vef á prentuðu formi þá tel ég að það verði auðveldast fyrir þau söfn, eins og alla aðra sem hafa aðgang að upplýsingatækninni og tækjabúnaði, að fara inn á netið þegar um er beðið. Þessir aðilar gætu prentað út fyrir það fólk sem kemur á staðinn og það verður sú leið sem flestir munu fara. Eins og fram kemur í greinargerðinni og því sem menn eru að velta fyrir sér þá er það svo að hér á landi hefur langstærstur hluti þjóðarinnar aðgang að þessari tækni heima hjá sér eða annars staðar. Þeir sem ekki hafa aðgang að tækninni geta hæglega farið á söfn og fengið útprentun þar. Ég tel víst að söfnin mundu velja þann kost að hafa gögnin sem mest í rafrænu formi hjá sér og prenta út fyrir þá sem heimsækja söfnin og vilja fá upplýsingar í prentuðu formi. Varðandi gjaldtökuna þá vek ég athygli á því að það sem segir um gjaldtökuna í frv. er að finna í 2 mgr. 7. gr., ef ég má lesa hana, með leyfi forseta: ,,Haga skal útgáfu Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs þannig að vél- og hugbúnaður sem flestra nýtist. Verði útgáfa Stjórnartíðinda eða Lögbirtingablaðs eingöngu rafræn skulu þeir sem þess óska geta keypt Stjórnartíðindi eða Lögbirtingablað í prentuðu formi í áskrift eða fengið einstök tölublöð send gegn greiðslu kostnaðar af prentun þeirra og sendingu. Fyrir rafrænan aðgang að Lögbirtingablaði skal greiða gjald samkvæmt lögum um aukatekjur ríkissjóðs.`` Gert er ráð fyrir því að greitt verði gjald fyrir rafrænan aðgang að Lögbirtingablaði. Það er ekki sambærilegt ákvæði um Stjórnartíðindi í frv. Þess vegna eru menn að velta fyrir sér með persónuverndina. Svo ég lesi enn, með leyfi forseta, upp úr greinargerð frv.: ,,Að því er varðar rafræna útgáfu Lögbirtingablaðs koma nokkur fleiri atriði til skoðunar. Við rafræna útgáfu Lögbirtingablaðs þarf þannig að gæta reglna um persónuvernd, en þær upplýsingar sem birtast í Lögbirtingablaði kunna að teljast viðkvæmar í skilningi laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, nr. 77/2000, með síðari breytingum. Einnig þarf við útgáfu Lögbirtingablaðs að tryggja að tiltekin útgáfa verði aðgengileg öllum á sama tíma, enda kunna í Lögbirtingablaði að birtast auglýsingar sem hafa þýðingu fyrir samkeppnisstöðu manna, t.d. auglýsingar um sölu eigna, útboð eða stöður.`` Þarna er um það að ræða að menn gera því skóna, og þess vegna er gjaldtakan sérstaklega tiltekin varðandi Lögbirtingablaðið, að þar birtist upplýsingar sem verði aðgengilegri fleira fólki en nú er, miðað við þá litlu útbreiðslu sem er á Lögbirtingablaðinu. Eftir að blaðið kemur inn á netið er talið að það sé eðlilegt að menn greiði fyrir aðgang að þeim upplýsingum, m.a. með hliðsjón af persónuvernd. Í blaðinu er fjallað um gjaldþrot og aðra hluti sem snerta mjög persónulega hagi manna. Talið er eðlilegt að þegar menn ætla að kynna sér slíkt, eins og nú er --- nú þurfa menn að vera áskrifendur að Lögbirtingablaðinu og fá það sent --- sé eðlilegt að menn greiði fyrir aðgang að slíkum upplýsingum. Lögbirtingablaðið er allt annars eðlis en Stjórnartíðindin. Ég tel mjög málefnaleg rök fyrir þessu og að það sé ekki níðst á neinum með þessum hætti, sé litið til áskrifendafjölda Lögbirtingablaðsins og þeirra sem nýta sér þær upplýsingar. Í þessu felst líka viðleitni til að veita persónuvernd. Ég sé ekki annað þegar menn velta þessu fyrir sér en að þeir ættu að sjá að fyrir þessu eru góð málefnaleg rök, að hafa þetta með þessum hætti. Auk þess skapast af þessu tekjur til ríkissjóðs sem er ekkert óeðlilegt að menn hugi að þegar þetta er skoðað. Ég ætla ekki að fjalla um þessa kostnaðarumsögn. Mér finnst eðlilegt að nefndin fari yfir hana og kalli þá sérfræðinga til sem hafa reiknað kostnaðinn út. Ég hef ekki reiknað þetta út en finnst eðlilegt að menn líti til þeirra þátta þegar kemur að nefndarstarfi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir greinargóð svör. Ég fellst á það sem hann sagði í ræðu sinni áðan að um getur verið að ræða sérhæfðan texta sem er þess eðlis að það henti að hafa hann á öðru tungumáli. Í því samhengi vil ég hins vegar hvetja til að það verði skilgreint nánar og að ljóst verði hvaða tungumál eru ásættanleg í þessu samhengi og hvers konar texta er um að ræða, einungis til að fyrirbyggja að menn fari að túlka ákvæðið of frjálslega. Varðandi persónuverndina þá er ég alveg sammála því að í blaðinu birtast viðkvæmar upplýsingar um gjaldþrot manna og annað slíkt. Ég velti því fyrir mér hvort menn þurfi ekki að takast á við það ef setja á hlutina fram í breyttu formi fremur en að láta þetta frv. breyta út af þeim birtingarreglum sem hingað til hafa gilt. Að öðru leyti lýsi ég yfir ánægju minni með frv. hæstv. dómsmrh. og vona að það gangi í gegn eftir skoðun í viðkomandi nefnd.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa því yfir að mér líst ágætlega á þetta frv., þ.e. að Stjórnartíðindi og Lögbirtingablaðið færist í framtíðinni úr því að vera á pappír og yfir á rafrænt form. Þetta er framtíðin og ég held að ágætur vefur Alþingis færi okkur heim sanninn um að stjórnsýslan getur hagað þessum málum með mjög góðum og skilvirkum hætti ef vandað er til verka og vel er að þessu staðið. Herra forseti. Varðandi Lögbirtingablaðið, persónuverndina og það að menn skuli greiða fyrir aðgang að Lögbirtingablaðinu, þá er það rétt sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh. áðan, að í Lögbirtingablaðinu birtast oft upplýsingar sem geta verið mjög viðkvæmar og varða persónulega hagi einstaklinga og fyrirtækja. Ég hef ekki trú á því að hægt verði að girða fyrir að rótað verði í fortíð fyrirtækja eða einstaklinga með því að setja upp einhverjar peningagirðingar. Frekar vildi ég velta upp þeirri spurningu hvort það væri ekki hreinlega réttara að ríkisstjórnin, hæstv. dómsmrh. og sú þingnefnd sem mun fjalla um frv., sem ég geri ráð fyrir að sé allshn., hugsi sér tilteknar leiðir til þess að slíkar upplýsingar verði hreinlega þurrkaðar út eftir ákveðinn tíma. Ég geri ráð fyrir að á þessum vef eða þeim vefum þar sem Stjórnartíðindi og Lögbirtingablaðið verða verði líka settar upp leitarvélar þannig að maður geti þá leitað að ákveðnum upplýsingum um tiltekin efnisatriði, jafnvel um ákveðnar persónur, ákveðin fyrirtæki o.s.frv. með mjög öflugum hætti. Mætti ekki velta því fyrir sér hvort ekki sé rétt að svo viðkvæmar upplýsingar verði hreinlega þurrkaðar út?

Herra forseti. Vafalaust er vert að skoða það sjónarmið sem hv. þm. vék að. Þarna myndast ákveðinn gagnagrunnur og álitamál hver aðgangurinn á að vera. Til þess þarf að líta og skoða þá þætti sem hér hafa verið ræddir. En ég sé ekki að neitt hafi komið fram í þessum umræðum sem segir að óeðlilegt sé að menn borgi áskriftargjald að Lögbirtingablaðinu þó það birtist á rafrænan hátt. Það finnst mér nokkuð sem menn verða að gera upp við sig. Hvað er óeðlilegt við það í sjálfu sér að menn greiði fyrir áskrift að Lögbirtingablaðinu þegar það birtist á rafrænan hátt? Fyrir því eru margvísleg rök, bæði kostnaðarleg rök og einnig rök er varða persónuvernd og aðgang manna að þeim upplýsingum. Þetta eru sérhæfðar upplýsingar sem fáir hafa áhuga á, miðað við útbreiðslu Lögbirtingablaðsins. En þeir sem kaupa blaðið hafa aðgang að þessum upplýsingum og kaupa blaðið til að fylgjast með sérgreindum þáttum vegna starfa sinna. Hvers vegna á, þegar þetta er komið á rafrænt form, að hætta að innheimta smágjald af þeim sem nýta sér þær upplýsingar? Ég sé ekki rökin fyrir því og finnst vanta slík rök í allan þennan málflutning.

Hæstv. forseti. Ég var ekki að mælast til þess að það yrði endilega ókeypis aðgangur að blaðinu. Ég veit ósköp vel að menn borga fyrir Lögbirtingablaðið í dag. Sennilega borga þeir einnig fyrir Stjórnartíðindin. Ég vil hins vegar benda á að ef þetta fer á rafrænt form verður hægt að leita með mjög öflugum hætti og safna upplýsingum í svona gagnagrunnum og tína til á mjög skömmum tíma. Mér finnst a.m.k. ósanngjarnt að þó að fólk eða fyrirtæki hafi lent í ógæfu, vanskilum, gjaldþrotum eða þess háttar skuli það ítarlega skráð á netinu. Eins og ég sagði áðan geri ég ráð fyrir að þessu verði tengdar leitarvélar og það verði skráð á netinu nánast um aldur og ævi. Vissulega er það rétt, og má færa að því rök, að Lögbirtingablaðið er í dag geymt mjög víða. Það er hægt að fletta því upp aftur í tímann en hins vegar tekur það langan tíma og kannski ekki nema þeir sem hafa sérstakan áhuga á að róta í fortíðinni sem finna upplýsingar með þeim hætti. Sjálfsagt munu þeir gera það áfram þótt Lögbirtingablaðið fari yfir á rafrænt form. Annars var talað um að spara ætti peninga með því að færa Stjórnartíðindi og Lögbirtingablaðið yfir á rafrænt form. En ég hnýt um það í umsögn með frv. að mikið tap hafi verið á þessari útgáfu mörg undanfarin ár, að því er virðist. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Uppsafnaður halli vegna útgáfunnar var áætlaður í árslok 2003 um 32 millj. kr. Ekki er áætlað að lækka gjaldskrá fyrir birtingar í Stjórnartíðindum fyrr en rekstrarlegu jafnvægi hefur verið náð sem er gert ráð fyrir að verði í árslok 2009.`` Þá vaknar spurningin: Af hverju hefur þetta verið látið rúlla svona lengi, með svona miklu tapi? Hafa menn ekki byrjað að hugleiða þetta fyrir löngu, hvernig mætti spara og hagræða í útgáfunni?

Herra forseti. Ég er ánægður með að þetta snýst ekki um gjaldtöku fyrir Lögbirtingablaðið heldur aðgang að gagnagrunnum. Eins og ég sagði er það mál sem þarf að skoða sérstaklega. Varðandi fjármál Stjórnartíðinda er ég sammála hv. ræðumanni um að það er ekki vansalaust að Stjórnartíðindin hafi safnað upp þessum skuldum. Ástæðan er sú að gjaldskráin hefur verið óbreytt um nokkurt árabil. Umfangið hefur aukist eins og menn sjá þegar þeir kynna sér Stjórnartíðindin. Þar koma til allir þeir samningar sem við höfum gert og annað. Kostnaðurinn hefur einfaldlega verið meiri en tekjurnar. Það er hin einfalda skýring á þessu. Þarna er um það að ræða að þetta eru gjaldtökur innan Stjórnarráðsins, innan stjórnkerfisins. Þetta eru uppgjörsmál á vettvangi stjórnkerfisins og það var líka nauðsynlegt, að mínu mati, þegar þetta mál var lagt fram að kynna þessa stöðu eins og hér er gert. Það er engin launung á því að þarna þarf að taka til hendinni. Hins vegar er, eins og menn sjá, tap á Stjórnartíðindunum en hagnaður á Lögbirtingablaðinu. Þegar upp er staðið er þessi útgáfa kannski á núlli, eins og þarf að vera þegar um opinberan rekstur er að ræða.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 66/1998, um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr, með síðari breytingum, frá landbn. 1. gr. Við 14. tölul. 1. mgr. 11. gr. laganna bætist: Vestmannaeyjabær. 2. gr. Við 15. tölul. 1. mgr. 12. gr. laganna bætist: og Vestmannaeyjabær. Herra forseti. Frumvarp þetta er lagt fram í þeim tilgangi að gera nauðsynlegar breytingar á lögum nr. 66/1998, um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr, með síðari breytingum. Þau mistök urðu við setningu laganna á sínum tíma að Vestmannaeyjabær er hvorki tilgreindur í ákvæði 11. gr. um skipan héraðslæknaumdæma sem ætlað er að ná yfir allt landið né í ákvæði 12. gr. um vaktsvæði dýralækna. Með frumvarpinu er lagt til að Vestmannaeyjabær heyri undir umdæmi héraðsdýralæknis í Suðurlandsumdæmi, sbr. 14. tölul. 1. mgr. 11. gr. laganna, en það er eðlileg ráðstöfun miðað við legu Vestmannaeyja. Þá er einnig lagt til að vaktsvæði dýralæknis Árnessýslu nái yfir Vestmannaeyjabæ. Herra forseti. Þar sem málið er lagt fram af hv. landbn. er ekki gerð tillaga um að vísa málinu til nefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. utanrmn. á þskj. 1451, 869. mál, um till. til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 176/2003, um breytingu á IX. viðauka og XXII. viðauka við EES-samninginn. Vegna málsins fékk nefndin á sinn fund gesti sem tilgreindir eru í nál. Eins og segir í nál. er með tillögunni leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 176/2003 frá 5. desember 2003, um breytingu á IX. viðauka og XXII. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2003/51/EB frá 18. júní 2003 um árleg reikningsskil og samstæðureikningsskil félaga af tiltekinni gerð, banka og annarra fjármálastofnana og vátryggingafélaga. Markmið upphaflegu tilskipunarinnar er að tryggja að samræmi sé milli tilskipana Evrópusambandsins um reikningsskil og alþjóðlega reikningsskilastaðla, svo og gerð og framsetningu á skýrslu stjórnar og skýrslu endurskoðenda og þar er mælt fyrir um strangari kröfur um samræmi skýrslna við bestu viðteknu starfsvenjur. Þá verður fleiri félögum gert kleift að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum í reikningsskilum sínum. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og er gert ráð fyrir að lagt verði fram lagafrv. á haustþingi 2004. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en hv. þingmenn, auk frsm., Sólveig Pétursdóttir formaður, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Guðlaugur Þór Þórðarson, Magnús Stefánsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir rita undir nál. þetta.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. utanrmn. um till. til þál. um aukið samstarf Vestur-Norðurlanda um sjálfbæra nýtingu sameiginlegra fiskstofna á þskj. 1450. Vegna málsins fékk nefndin á sinn fund hv. þm. Birgi Ármannsson, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni, í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, verði falið að efla enn frekar samstarf landanna um veiðar úr sameiginlegum fiskstofnum og stuðla að samningum sem tryggi áfram sjálfbæra nýtingu þeirra. Tillagan byggist á ályktun Vestnorræna ráðsins nr. 2/2003 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins sem haldinn var 14.--16. ágúst 2003. Hv. utanrmn. leggur til að tillagan verði samþykkt. Við afgreiðslu málsins var hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson fjarverandi en hv. þingmenn í utanrmn. auk frsm. skrifa undir álit þetta. Það eru Sólveig Pétursdóttir, formaður, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Guðlaugur Þór Þórðarson, Magnús Stefánsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Hæstv. forseti. Ég lýsi mikilli ánægju yfir að þáltill. þessi virðist vera að fara í gegnum þingið og vona svo sannarlega að kollegar okkar í Færeyjum og Grænlandi séu jafnduglegir við að afgreiða þetta og við. Ég tók sjálfur þátt í að móta þáltill. sem einn af fulltrúum hins háa Alþingis í þingmannanefnd Vestur-Norðurlanda. Ég held að ákveðnir möguleikar séu fyrir hendi á samvinnu milli Íslendinga, Færeyinga og Grænlendinga í þessum málum. Það er alveg rétt sem fram kemur í greinargerðinni að við eigum þó nokkuð af sameiginlegum fiskstofnum. Ég minni á úthafskarfann, loðnuna, kolmunnann, jafnvel makríl, túnfisk, rækju og grálúðu. Þarna er á margan hátt mikið verk óunnið, bæði í fiskirannsóknum og fiskveiðistjórn. Deilan á milli okkar ágætu nágranna er t.d. enn þá óleyst um hvernig við ætlum að skipta grálúðunni á milli okkar. Það gætu komið upp viðkvæm deilumál hvað varðar íslenska þorskstofninn ef þorskseiði ræki í stórum stíl yfir til Grænlands sem gæti hæglega gerst, einmitt núna þegar mikið er talað um að það sé að hlýna mjög á norðurslóðum. Eitthvað af fiskstofnum okkar í dag gæti leitað norður á bóginn og vestur á bóginn og jafnvel inn í grænlenska lögsögu. Því held ég að það sé mjög mikilvægt að við Íslendingar séum búnir að tryggja ákveðna samstarfsfleti, viðræðufleti og sambönd við þessa ágætu nágranna okkar til þess að við getum í sameiningu leyst úr vandamálum sem hugsanlega koma upp, bæði varðandi veiðar en líka hugsanlega vandamál og þörf á því að stunda rannsóknir, því rannsóknir og góð vitneskja er grundvöllur þess að geta stundað ábyrga og sjálfbæra nýtingu á auðæfum sjávar, bæði lifandi og þeim sem kalla má dauð. Herra forseti. Ég tel að þetta sé ágætt mál og mjög þarft og enn eitt skrefið í þá átt að auka samvinnu og samstarf á milli Íslendinga, Færeyinga og Grænlendinga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1454 fyrir hönd hv. menntmn. en það fjallar um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 41/1999, um Háskóla Íslands. Nefndin fékk á sinn fund gesti og þó nokkrar umsagnir bárust. Við meðferð málsins í nefndinni kom í ljós að háskólarektor hafði farið þess á leit við menntamálaráðherra að sá hluti frumvarpsins sem tekur til dómnefnda yrði ekki afgreiddur á Alþingi að svo stöddu. Þetta gerði rektor á grundvelli samþykktar háskólaráðs sem taldi að málið hefði ekki hlotið þá umfjöllun innan háskólans sem nauðsynleg væri og að taka þyrfti það fyrir á háskólafundi. Að höfðu samráði við deildarforseta einstakra deilda háskólans sendi háskólarektor nefndinni síðan tillögu að breytingu á frumvarpinu sem var í aðalatriðum þess efnis að í stað þess að kveðið væri skilyrðislaust á um að rektor skipaði dómnefndir til að dæma um hæfi umsækjenda um kennara- og sérfræðingsstörf til þriggja ára í senn fyrir hvert af meginfræðasviðum háskólans væri honum jafnframt heimilt að skipa dómnefndir til þriggja ára í senn fyrir hvert af meginfræðasviðum háskólans eða einstakar deildir eða stofnanir. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með svohljóðandi breytingu: Við 1. gr. Efnismálsgrein a-liðar orðist svo: Rektor skipar þriggja manna dómnefnd til þess að dæma um hæfi umsækjenda um kennara- og sérfræðingsstörf. Háskólaráð tilnefnir einn nefndarmann, menntamálaráðherra annan og deild sú eða stofnun sem starfið er við hinn þriðja og skal hann jafnframt vera formaður nefndarinnar. Rektor er heimilt að skipa dómnefndir til þriggja ára í senn fyrir hvert af meginfræðasviðum háskólans eða einstakar deildir eða stofnanir. Háskólaráð tilnefnir einn mann í hverja dómnefnd og menntamálaráðherra annan. Skal sá sem tilnefndur er af háskólaráði vera formaður dómnefndar og sá sem tilnefndur er af menntamálaráðherra varaformaður. Varamenn þeirra skulu skipaðir með sama hætti. Þriðji nefndarmaðurinn er sérfræðingur, tilnefndur af viðkomandi deild eða stofnun, sem skipaður er sérstaklega til þess að fara með hvert ráðningarmál. Í dómnefndir má skipa þá eina sem lokið hafa meistaraprófi úr háskóla eða jafngildu námi. Nefndin stóð öll saman að nál. Ísólfur Gylfi Pálmason, Mörður Árnason og Sigurður Kári Kristjánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Gunnar Birgisson formaður, Kjartan Ólafsson, Björgvin G. Sigurðsson, Dagný Jónsdóttir, Valdimar L. Friðriksson og Kolbrún Halldórsdóttir.

Forseti. Málið sem hér er á dagskrá við 2. umr. er þríþætt eins og rakið var í ræðu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur. Þeir sem voru viðstaddir síðasta fund menntmn. um málið skrifuðu allir undir nál. þar sem mælt er með að frv. verði samþykkt. Taka verður fram að sá sem hér stendur og er í þessari ágætu nefnd gat því miður ekki sótt fundinn og hafði því ekki áhrif á nál. Þótt menn skrifi undir nál. er það ekki alltaf vegna þess að þeir séu æpandi glaðir yfir því sem þar stendur og það hygg ég að félagar mínir hafi ekki verið, þeir sem eru því miður fjarstaddir, annar ekki lengur á þingi, varamaður, og hinn í opinberum erindum í austurvegi. Ég vil aðeins rekja hvaða athugasemdir ég geri, að ýmsu leyti fyrir þeirra hönd, við þetta nefndarálit og við það frv. sem hér er til umræðu. Ég tek fram að þær athugasemdir varða ekki yfirtöku háskólans á verkefnum Norrænu eldfjallastöðvarinnar enda gerum við ráð fyrir því að þar verði svo búið um hnúta að allt fari fram með sóma, og einkum að starfsmönnum þeim sem þar hafa starfað verði veitt vinna við sitt hæfi á hinum nýja stað eða a.m.k. boðin önnur úrlausn ef það ekki gengur. Þá er að ræða það sem ég vona að hafi skilað sér vel til þingheims úr ræðu framsögumanns nefndarálitsins áðan. Þegar þingið hér veitir brautargengi þeim tillögum að háskólaráði verði heimilt að undanþiggja auglýsingu um ýmis störf er gert ráð fyrir að háskólaráð, bæði þetta og önnur þau sem þessu tengjast í næstu málum, setji sér ákveðnar reglur um það efni. Í þeim reglum verði leitast við og reynt að tryggja að ekki verði um neins konar klíkuskap að ræða við þessar ráðningar og ekki um neins konar ,,klíentisma`` sem ég kalla svo með erlendu orðfæri --- ég held að íslenska hliðstæðan hafi ekki orðið til enn þá. Það sem átt er við er ósköp einfaldlega það að verkefnin sem um er að ræða geta verið afar misstór. Sum eru lítil og nett og sjálfsagt mál að þeir séu ráðnir sem ráðnir yrðu, nánustu samstarfsmenn háskólakennara eða annarra þeirra sem stjórna verkefninu. Einnig getur verið um það að ræða, og um það þekkjum við sem betur fer gleðileg dæmi frá síðustu tímum, að háskólar og einstakir starfsmenn þeirra, háskólaprófessorar, yfirmenn rannsóknastöðva eða einstakir fræðimenn hafi fengið mjög stóra og mikla styrki til þess að fara í miklar rannsóknir og mikil verkefni sem geta tekið langan tíma og sem krefjast mikils mannafla. Sú hætta getur verið þar fyrir hendi, eins og rakið var ágætlega við 1. umr., að þar verði völd þeirra sem ráða jafnvel of mikil, svo mikil að hætt sé við misnotkun. Háskólaráðin verða að setja reglur sem útiloka þetta. Það var einmitt rætt í menntmn. í tengslum við þetta mál þegar rektor\-ar og skólameistarar skólanna komu þar í heimsókn. Um það tókst ágætisumræða og ég vil ítreka að þetta var afgreitt í menntmn. með þeim vilja að háskólaráðin tækju tillit til þess arna. Ég vil síðan í síðara lagi taka fram að stuðningur, a.m.k. minn, við breytingar og skipan dómnefnda í Háskóla Íslands byggist á þeirri málamiðlun sem rektor háskólans, Páll Skúlason, kom með í nefndina og óskaði eftir að samþykkt yrði. Sá stuðningur hins vegar nær ekki miklu lengra því að ég er í grundvallaratriðum ósáttur við þá skipan nefndanna sem frv. gerir ráð fyrir. Af því að það kom ekki fram við 1. umr. í framsögu hæstv. menntmrh. um málið sem þó sagði frá því að þetta frv. væri sprottið af því að menn í Háskóla Íslands hefðu óskað eftir því er rétt að segja frá því hér að Háskóli Íslands óskaði alls ekki eftir þessu frv. eins og það var lagt fram, heldur vildi hann ráða sem allra mestu sjálfur. Sérstaklega var tekið fram á þessum fundi í menntmn. að ekki hefði verið óskað eftir því sem hér var gagnrýnt við 1. umr., að menntmrh. hefði einn fulltrúa í þessari dómnefnd. Jafnvel þó að komin sé núna málamiðlun heldur það áfram að vera þannig að menntmrh. á fulltrúa í dómnefndinni. Hætturnar við það eru ýmislegar. Það er skrýtið að menntmrh. og ríkisstjórnin skuli annars vegar leggja áherslu á sjálfstæði skóla og hins vegar haga sér þannig að þeir grípi fram í fyrir háskólanum og setji aðrar reglur en hann hefur viljað um þetta til þess að menntmrh. hafi áfram sérstakan erindreka sinn við ráðningar í skólanum. Sú skipan sem nú á að taka upp er að á ýmsum meginsviðum þar sem því er ekki sérstaklega mótmælt á að vera föst nefnd til þriggja ára sem á að taka til mjög stórs hluta Háskóla Íslands. Í þessari föstu nefnd eiga að sitja tveir fastir menn og annar þeirra er beinlínis skipaður af menntmrh. Á það var bent við 1. umr. að þessi maður gæti þess vegna, lögin kæmu ekki í veg fyrir það, verið sá sami í öllum nefndunum og raunar í öllum nefndunum sem menntmrh. skipar. Hann gæti þess vegna haft nánast atvinnu af því að vera erindreki menntmrh. í þessu starfi og séð um að vilji menntmrh. nái fram í ráðningum. Þetta er breyting frá því sem verið hefur því að þó að menntmrh. hafi undanfarið haft fulltrúa í þessum nefndum hefur það verið fulltrúi sérskipaður í hverri nefnd fyrir sig. Þessi skipan nú býður upp á miklu meiri hættu á samfelldum afskiptum menntmrh. af háskólanum og leiðir til þess að það hallar á Háskóla Íslands í því sjálfstæði sem hann sjálfur, a.m.k. í orði kveðnu, og vinir hans ýmsir vilja að hann hafi. Ég verð að segja það hér, og vil að það komi fram, að þrátt fyrir álit mitt og flestra sem til þekkja, flestra Íslendinga held ég, á rektor Háskóla Íslands, Páli Skúlasyni, þykir mér það druslugangur hjá háskólanum að geta ekki staðið í lappirnar í þessu efni og fylgt fram kröfu sinni um að þeir fái að gera þetta sem þeir vilja sjálfir. Mér finnst það druslugangur og óska Háskóla Íslands þess að hann geti hafið sig upp úr þeirri vesöld sem hann virðist telja sig nauðbeygðan að dúsa í, að fara með betlistaf til menntmrh. og veita honum aukin völd á móti góðum viðtökum í því erindi sem hann hefur hverju sinni. Forseti. Ég vil að þetta komi fram við þessa 2. umr. þannig að mönnum komi ekki á óvart síðar á þessari öld þegar við breytum þessu aftur í þá veru sem t.d. Félag háskólakennara bendir á, að dómnefndirnar ættu að vera skipaðar algjörlega á háskólavettvangi og þriðji fulltrúinn gæti verið t.d. frá erlendum skóla eða íslenskum hliðstæðum skóla þar sem fræðaþekking er traust og örugg. Félag háskólakennara hafði dug til þess og kjark að mótmæla yfirráðum menntmrh., þessum auknu pólitísku völdum ráðherrans í Háskóla Íslands. Þetta vil ég að komi fram þannig að menn misskilji ekki stuðning minn og félaga minna við þetta frv. þegar það kemur til afgreiðslu við lok þessarar umræðu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. frá menntmn. við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 137/1997, um Kennaraháskóla Íslands. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti sem og umsagnir. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum varðandi ráðningar kennara, sérfræðinga og fræðimanna við Kennaraháskóla Íslands. Lagt er til að háskólanum verði heimilað að ráða fólk til tiltekinna starfa án auglýsingar og að heimilt verði að ráða kennara til háskólans tímabundinni ráðningu til allt að fimm ára. Nefndin leggur áherslu á að þessari heimild verði beitt þröngt en undir hana geta m.a. fallið störf háskólakennara eða sérfræðinga sem byggjast á rannsóknastyrkjum, störf nemenda sem eru í rannsóknatengdu framhaldsnámi, starf vísindamanns sem byggist á sérstökum tímabundnum styrk til rannsókna hans sjálfs sem styrkþega, samvinnuverkefni háskólamanns og annars aðila um sérstakar tímabundnar rannsóknir og sérstök tímabundin kennarastörf sem eru kostuð af utanaðkomandi aðilum. Þá er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að ráða megi kennara við háskólann í hlutastarf og tengja starf kennara tilteknu starfi utan háskólans, en slíkar heimildir er nú að finna í lögum um Háskóla Íslands og eðlilegt þykir að ríkisháskólarnir hafi allir sömu stöðu hvað þetta varðar. Einnig er í frumvarpinu gert ráð fyrir heimild háskólaráði til handa til að setja nánari reglur um nýráðningar og framgang í starfi þar sem einnig er kveðið á um störf dómnefnda og meðferð umsókna. Slíkt ákvæði er nú að finna í sérlögum um aðra ríkisháskóla. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ísólfur Gylfi Pálmason, Mörður Árnason og Sigurður Kári Kristjánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið rita Gunnar Birgisson, formaður, Kjartan Ólafsson, Björgvin G. Sigurðsson, Dagný Jónsdóttir, Valdimar L. Friðriksson og Kolbrún Halldórsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. menntmn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 40/1999, um Háskólann á Akureyri, á þskj. 1456. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti og umsagnir. Nefndarálit þetta er samhljóða nefndaráliti á þskj. 1455 varðandi Kennaraháskóla Íslands. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt og undir það rita Gunnar Birgisson, formaður, Kjartan Ólafsson, Björgvin G. Sigurðsson, Dagný Jónsdóttir, Valdimar L. Friðriksson og Kolbrún Halldórsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. menntmn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 53/2002, um Tækniháskóla Íslands. Nefndarálit þetta er samhljóða nefndarálitum á þskj. 1456, um Háskólann á Akureyri, og þskj. 1455, um Kennaraháskóla Íslands, og leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Gunnar Birgisson, formaður, Kjartan Ólafsson, Björgvin G. Sigurðsson, Dagný Jónsdóttir, Valdimar L. Friðriksson og Kolbrún Halldórsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum. Það er að finna á þskj. 1463. Hv. efh.- og viðskn. fjallaði um málið og fékk á sinn fund Elmar H. Hallgrímsson frá fjármálaráðuneytinu. Í frumvarpinu er lagt til að framlengd verði tímabundin heimild til að lækka vörugjald af svokölluðum tvíorkubifreiðum, þ.e. bifreiðum með vélar sem nýta metangas eða rafmagn að verulegu leyti í stað bensíns eða dísilolíu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Einar Már Sigurðarson og Ögmundur Jónasson skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Gunnar Birgisson, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Össur Skarphéðinsson, með fyrirvara, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Einar Már Sigurðarson, með fyrirvara og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um hækkun útlánaramma Norræna fjárfestingarbankans vegna norrænna fjárfestingarlána til verkefna utan Norðurlanda. Nál. er á þskj. 1464 frá hv. efh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigurð Guðmundsson frá fjármálaráðuneyti. Skriflegar umsagnir bárust nefndinni frá nokkrum aðilum og gerðu þeir ekki athugasemdir við frumvarpið. Meginefni frumvarpsins er að heimila fjármálaráðherra að samþykkja hækkun útlánaramma Norræna fjárfestingarbankans vegna norrænna fjárfestingarlána til verkefna utan Norðurlanda. Í umræðum í nefndinni kom fram að það væru helst verkefni í Eystrasaltsríkjunum sem þessi lán rynnu til og að góð reynsla væri af lánum til slíkra verkefna. Nefndin fellst á það með fjármálaráðuneyti að ekki verði séð að málið leiði til aukins kostnaðar eða aukinna skuldbindinga fyrir ríkissjóð. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Gunnar Birgisson, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Össur Skarphéðinsson, Einar Már Sigurðarson, Jóhanna Sigurðardóttir og Ögmundur Jónasson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 58/2000, um yrkisrétt, með síðari breytingum, frá landbn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigríði Norðmann frá landbúnaðarráðuneyti, Þorstein Tómasson og Hólmgeir Björnsson frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Umsagnir bárust frá Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, Skógrækt ríkisins, Vísinda- og tækniráði, tækninefnd, Bændasamtökum Íslands, Félagi umboðsmanna vörumerkja- og einkaleyfa, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, erfðanefnd landbúnaðarins, Náttúrufræðistofnun Íslands og Landvernd. Með frumvarpinu er ætlunin að lögfesta ítarlegri og skýrari ákvæði um hugverkarétt á sviði plöntukynbóta, svokallaðan yrkisrétt, sem felur í sér einkarétt til hagnýtingar á yrki í atvinnuskyni. Ástæður þessara breytinga má rekja til innleiðingar á hluta tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 98/44 frá 6. júlí 1998, um lögvernd uppfinninga í líftækni, sem varða plöntuyrki. Tilskipunin var að mestu innleidd á yfirstandandi þingi með breytingum á lögum nr. 17/1991, um einkaleyfi, nema ákvæði um plöntuyrki. Um efni þeirra er í flestum tilvikum vísað til ákvæða reglugerðar Evrópuráðsins um vernd plöntuafbrigða nr. 2100/94/EB og tekur frumvarpið mið af því. Þá eru einnig lagðar til breytingar í frumvarpinu sem tengjast umsókn Íslands um aðild að alþjóðasamningi um vernd nýrra yrkja, UPOV-samningnum. Helstu breytingar sem frumvarpið felur í sér eru þær að skilgreiningar á grundvallarhugtökum verða samræmdar reglum aðildarríkja Evrópusambandsins og þeirra sem eiga aðild að EES-samningnum og verða því ítarlegri. Þá eru tekin upp ákvæði um undanþágu frá greiðslu nytjaleyfisgjalds fyrir smábændur samkvæmt nánari skilgreiningu í frumvarpinu og ítarlegri reglur um nauðungarleyfi. Nefndin leggur til breytingar á frumvarpinu varðandi skilyrði fyrir veitingu nauðungarleyfis, þ.e. varðandi samanburð á hagsmunum milli einkaleyfishafa og yrkishafa, og eru þær gerðar með hliðsjón af áðurnefndum breytingum á lögum nr. 17/1991, um einkaleyfi, og til samræmis við tilskipunina og norræna einkaleyfalöggjöf. Nauðungarleyfið sem um ræðir er víxlleyfi milli einkaleyfishafa og yrkisréttarhafa, sem þýðir að ef yrkishafi fer fram á að fá nauðungarleyfi á einkaleyfi samkvæmt lögum um einkaleyfi vegna hagnýtingar á yrkisrétti sínum fær einkaleyfishafi nauðungarleyfi á yrkisréttinum á móti eða hlut í hagnaði. Nefndin telur því nauðsynlegt að samræma reglur laganna á þann hátt að nauðungarleyfi á yrkisrétti samkvæmt frumvarpi þessu skuli aðeins veitt ef einkaleyfishafi sýnir fram á að uppfinningin sé tæknilega mikilvægt framfaraspor og hafi verulegan ábata í för með sér í samanburði við verndaða yrkið. Þá leggur nefndin til breytingar á hugtökum. Lagt er til að í stað orðsins uppskeruefni, sem er þýðing á hugtaki í reglugerð (e. harvested material of the variety, d. udbytte af sorten) komi orðið uppskera og í stað hugtaksins stofnþættir yrkis komi yrkishlutar. Loks leggur nefndin til að bætt verði ákvæði við frumvarpið þar sem fram kemur að það sé til innleiðingar á ákvæðum tilskipunar 98/44/EB, um lögvernd uppfinninga í líftækni, þ.e. ákvæðum um plöntuyrki. Ákvæði frumvarpsins sem byggjast á tilskipuninni eru skilgreiningar í 2. gr., 9. gr. sem kveður á um undanþágu smábænda frá greiðslu nytjaleyfisgjalds, en þeir eru nánar skilgreindir í reglugerð EB um vernd plöntuafbrigða, og loks ákvæðin í 10. gr. um nauðungarleyfi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Einar Oddur Kristjánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Drífa Hjartardóttir, Magnús Stefánsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara, Jón Bjarnason, Guðmundur Hallvarðsson, Dagný Jónsdóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, með fyrirvara, og Önundur Björnsson, með fyrirvara.

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns landbn. skrifuðum við fulltrúar Samf. í landbn. undir nál. með fyrirvara. Fyrirvari okkar er til kominn vegna umsagnar sem kom til nefndarinnar frá Náttúruverndarráði Íslands, en þar er bent á að þýðing á frv. sé ekki nógu góð og lagt til að hún verði endurgerð. Efnið sem hér er um að ræða er flókið og því mikilvægara en nokkru sinni að þýðing á frv. sé vönduð og það sé þýtt af fagmanni á sviðinu og góðum íslenskumanni. Það er að vísu búið að gera nokkrar breytingar á frv. hvað þýðingu varðar, eins og fram kemur í greinargerðinni, en öryggisins vegna tel ég rétt að frv. sé sett í hendur á sérfræðingi í plöntumálum og jafnframt að það sé fengið í hendur góðum íslenskumanni til að fara yfir málfarið þannig að tryggt sé að frv. komist bæði efnislega rétt til skila og á góðri íslensku.