Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að lokinni atkvæðagreiðslu um fyrstu fimm dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um stöðu lágtekjuhópa. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. félmrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna framgöngu stjórnarformanns Landsvirkjunar, Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar, að undanförnu. Landsvirkjun er opinbert fyrirtæki, sameignarfyrirtæki ríkisins og tveggja sveitarfélaga, og það er ekki hægt að horfa fram hjá því að stjórnarformaður Landsvirkjunar fer með opinbert sýslunarhlutverk, hann situr þar á ábyrgð hæstv. iðnrh. og í krafti eignar ríkisins. Framganga hans er því mál sem varðar Alþingi. Undanfarna daga hefur nefndur einstaklingur nánast farið hamförum. Hann hefur veist að nafngreindum vísindamönnum, prófessorum við Háskóla Íslands, og haft um þau þau ummæli að þar séu menn nánast tilbúnir að fórna starfsheiðri sínum til þess að koma í veg fyrir tilteknar framkvæmdir eða í pólitísku skyni. Í útvarpsviðtali í morgun gekk Jóhannes Geir Sigurgeirsson, formaður stjórnar Landsvirkjunar, enn lengra og reifaði þau sjónarmið sín að það gengi nánast gegn lýðræði í landinu að umhverfisverndarsamtök og umhverfisverndarsinnað fólk héldi fram skoðunum sínum eftir að Alþingi hefði gert það sem það hefur gert, veitt heimild til tiltekinna framkvæmda. Hann taldi að náttúruverndarsamtök væru í framgöngu sinni afar tortryggileg og jaðraði við að hann sakaði menn þar um óþjóðhollustu með því að halda sínum sjónarmiðum fram eins og þar hefði verið gert. Sérstaklega ámælisvert var, að mati stjórnarformannsins, að upplýsa um mál hér í landi gagnvart útlendingum, rétt eins og meðhöndla ætti deilur um þessar framkvæmdir sem ríkisleyndarmál. Síðast en ekki síst reyndi nefndur Jóhannes Geir Sigurgeirsson að gera náttúruverndarsamtök tortryggileg með því að víkja að fjármálum þeirra og spyrja hvaðan þau hefðu fjármuni til starfsemi sinnar, talandi úr stóli stjórnarformanns Landsvirkjunar með allt silfrið sitt sem sáldrar tugum milljóna út um þjóðfélagið eins og kunnugt er. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Nýtur stjórnarformaður Landsvirkjunar stuðnings ráðherra í þessari framgöngu sinni? Hefur ráðherra hugleitt að leysa stjórnarformann Landsvirkjunar frá störfum?

Hæstv. forseti. Já, formaður Landsvirkjunar nýtur stuðnings sem formaður Landsvirkjunar. Hann er skipaður af mér og ég hef í sjálfu sér ekkert fleira um það að segja. Hins vegar legg ég honum ekki orð í munn og þess vegna verður hv. þm. að beina spurningum sínum til réttra aðila. Hann getur ekki ætlast til þess að ég beri ábyrgð á orðum þeirra sem ég hef kosið til trúnaðarstarfa. Það geta verið uppi mismunandi skoðanir á málefnum og jafnvel á mönnum, og hv. þm. Vinstri grænna hafa nú oft tekið nokkuð upp í sig hvað varðar skoðanir, ýmist á mönnum eða málefnum. Ég get sagt það út af því sem hv. þm. kom inn á og tengist því að náttúruverndarsinnar svokallaðir --- ég vil nú kalla mig náttúruverndarsinna og skammast mín ekki fyrir það --- hafa í ýmsum tilfellum beitt sér mjög öfluglega gagnvart erlendum aðilum til þess að reyna að hafa áhrif á framkvæmdir á Íslandi. Ég tel að þetta orki mjög tvímælis. Ekki síst tel ég að hv. þm. Vinstri grænna ættu að vera á varðbergi gagnvart slíkum málum og aðgerðum vegna þess að þeir hafa í mörgum tilfellum talað um óæskilegt, yfirþjóðlegt, erlent vald. Það hlýtur að vekja upp spurningar í þeirra huga þegar Íslendingar beita sér á grimmilegan hátt gegn framkvæmdum á Íslandi og gera það gagnvart erlendum aðilum, sennilega vegna þess að þeir telja að þeir hafi gefist upp gagnvart íslenskum stjórnvöldum. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir og ég tel að það sé fyrst og fremst það sem formaður Landsvirkjunar hafði í huga.

Herra forseti. Það er hluti af lýðræðinu að halda uppi gagnrýni og aðhaldi jafnvel þó að það sé óvægið á köflum. Ég er þeirrar skoðunar að stjórnarformaður Landsvirkjunar sé í sínum fulla rétti þegar hann gagnrýnir náttúruverndarsamtök. Það er allt í lagi. Þau geta vel staðið undir því. Ég hygg hins vegar að stjórnarformaður Landsvirkjunar sé kominn langt út fyrir öll eðlileg mörk þegar hann nafngreinir einstaklinga eins og þau þrjú sem hafa orðið skotspónn gagnrýni hans og vegur mjög grimmilega að þeim. Ég get ekki annað en fordæmt fortakslaust þau ummæli stjórnarformannsins. Ég tel að þau hafi orðið Landsvirkjun til vansa og ég tel að þau hafi verið mjög óheppileg fyrir framgang málsins. Ég kem hingað, herra forseti, sem stjórnmálamaður sem styður Kárahnjúkavirkjun eindregið. Ég og minn flokkur erum þeirrar skoðunar að það eigi að ráðast í þá virkjun og það eigi að byggja álver við Reyðarfjörð. Ég er hins vegar ekki að biðja um það að náttúruverndarsamtök undanskilji mig einhverri gagnrýni. Ég stend hérna sem stjórnmálamaður sem hefur verið sérstakur skotspónn Náttúruverndarsamtaka Íslands sem hafa farið í herferð og beðið félagsmenn sína um að senda mér póstkort til þess að benda mér á að mig hafi borið af leið. Ég tel að samtökin séu í sínum fulla rétti til þess að gera það. Ég bið menn ekki um að hætta að gagnrýna mig. Ég tel að Landsvirkjun geti ekki reynt með þessum hætti að ómerkja gagnrýni náttúruverndarsinna. Þau eru í sínum fulla rétti. Ég ítreka, herra forseti, að ég tel að ráðherra ætti að hlutast til um að stjórnarformaðurinn biðjist afsökunar á ummælum sínum og dragi þau til baka. En ég vil að það komi alveg skýrt fram að ég er ekki í hópi þeirra sem heimta að menn segi af sér vegna þess að þeim verði á mistök af þessu tagi. Ég tel að honum hafi orðið á mistök en það er mannlegt.

Herra forseti. Stjórnarformaður Landsvirkjunar tjáir sig um málefni Landsvirkjunar í skjóli hæstv. iðnrh. Það er alveg ljóst og mér heyrðist hæstv. ráðherra í ræðu sinni áðan nánast taka undir orð stjórnarformannsins og það verð ég að segja að er afar hæpið af hæstv. ráðherra. Sannleikurinn er auðvitað sá að Landsvirkjun hefur í baráttunni sem staðið hefur núna árum saman um stórvirkjanir á hálendi Íslands haft yfirburðastöðu hvað varðar fjármagn í sinn áróður. Landsvirkjun rekur ríkisstyrktan áróður gegn náttúruverndarsinnum í þeim efnum. Og ég ætla að biðja hæstv. iðnrh. að rifja upp svar sem hún sjálf gaf mér á þingskjali sl. vor og reyndar aftur núna í haust um hvað það er búið að kosta þjóðina, þetta áróðursstrið Landsvirkjunar. Það eru ekki tugir milljóna eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gat um í ræðu sinni áðan. Það er farið að skipta hundruðum. Sannleikurinn er sá að Landsvirkjun eyðir í beinan áróður vegna stóriðjuframkvæmda á hálendinu um 50--60 millj. á hverju einasta ári. Það fer að koma að því, herra forseti, að við spyrjum hæstv. iðnrh. hvort Landsvirkjun sé þar með farin að fara út fyrir hlutverk sitt og farin að láta almenna notendur raforku greiða niður stóriðjuæði Landsvirkjunar og ríkisstjórnarinnar. Það er aðvitað algert lágmark að hæstv. iðnrh. biðji þennan stjórnarformann, sem situr í hennar skjóli og talar í hennar skjóli, að biðja fólk afsökunar, fólk sem hann hefur meitt og nítt niður opinberlega á þann hátt sem stjórnarformaðurinn hefur gert. Auðvitað er rétt að hæstv. iðnrh. hugleiði það að kannski þurfi stjórnarformaðurinn að víkja.

Herra forseti. Deilan um þessa virkjun hefur verið mjög hatrömm í þjóðfélaginu, því miður, en vonandi fer henni að linna. Það sem mér finnst fyrst og fremst vera athugavert við þann málflutning sem komið hefur fram að undanförnu eru afskipti alþjóðasamtaka eins og World Wildlife Fund. Við samþykktum á sínum tíma að þessi samtök yrðu áheyrnaraðilar að Norðurskautsráðinu og gerðum það með trega vegna þess að þau höfðu beitt sér gegn þorskveiðum í Norður-Atlantshafi. Þau samþykktu að falla frá því. Ég sé ekki betur en að þessi samtök hafi beitt sér gegn málinu mjög hatrammlega í samvinnu við aðila hér á Íslandi með röngum upplýsingum, m.a. gegn verktökum sem ætluðu sér að bjóða í þetta verk. Sennilega hafa einhverjir þeirra fallið frá því vegna þess að þessi alþjóðasamtök, sem eru tiltölulega vel virt, hafa komið á framfæri röngum upplýsingum sem þau hafa fengið á Íslandi. Auðvitað er þetta skemmdarstarf og menn ganga mjög langt í þessari andstöðu með þessum hætti. En aðalatriðið er að ákveðið hefur verið að byggja þessa virkjun. Það hefur verið ákveðið af Landsvirkjun, það hefur verið ákveðið af ríkisstjórn Íslands og fyrir því er mikill meiri hluti á Alþingi. Er ekki kominn tími til að leggja þetta mál til hliðar í umræðum á Alþingi og snúa sér að því að koma því í framkvæmd og að minni hlutinn hér á Alþingi sætti sig stundum við það að vera minni hluti og snúi sér að öðrum verkefnum sem ekki hafa verið ákveðin?

Herra forseti. Stjórnarandstaðan sættir sig alveg við það að vera í minni hluta. Það gerir stjórnarandstaðan á hverjum tíma. En stjórnarmeirihlutinn verður líka að hafa bein til að þola lýðræðislega umræðu og gagnrýni sem er á rökum reist, og það virðist ráðherralið Framsfl. ekki hafa. Ef þessi ræðustóll væri í postulínsbúð væri hér allt brotið og bramlað. Þannig er framganga ráðherra Framsfl. í þessu máli. Vissulega situr stjórnarformaður Landsvirkjunar í skjóli iðnrh. og Framsfl. Það er engin önnur ástæða fyrir setu þess manns þar og auðvitað ber hæstv. iðnrh. pólitíska ábyrgð á þeirri skipan og því sem sá maður segir í krafti þess embættis sem hún veitti honum. Þannig er staðan ósköp einfaldlega og það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að kveinka sér undan henni. Vissulega var hér veitt heimild til virkjunar. Ég var í hópi þeirra þingmanna sem greiddu atkvæði gegn þeirri heimild, og það að meiri hlutinn hafi fengið að ráða þar hefur ekkert breytt minni afstöðu, herra forseti. Ég er enn þá jafnmikið á móti þeirri virkjunarheimild núna og ég var í febrúar sl. og það mun ekki breyta því hvernig ég ræði um þessi mál, hvorki úti í samfélaginu né úr ræðustóli hins háa Alþingis. Það sama á við um alla aðra í lýðræðissamfélagi. En lægst lúta þó þessir hæstv. ráðherrar þegar þeir bregða á það ráð að brigsla fólki um landráð. Er þá vakinn upp gamall draugur í íslenskum stjórnmálum, að nú séu menn orðnir vondir og í kompaníi við útlendinga sem eru í þokkabót náttúruverndarsinnar.

Herra forseti. Ekki veit ég í hvaða heimi eða á hvaða öld framsóknarmenn lifa, a.m.k. ekki á þeirri tuttugustu og fyrstu ef þeir hafa ekki áttað sig á því að alþjóðleg umhverfisverndarsamtök, rétt eins og alþjóðleg mannréttindasamtök, láta sig viðfangsefni sín vítt og breitt um heiminn varða. Í öðru lagi er það væntanlega rangt hjá hæstv. utanrrh. að búið sé að ákveða að byggja þessa virkjun. Eða hvað? Er ekkert að marka yfirlýsingar forstjóra Landsvirkjunar og ráðamanna þar á bæ, að það eigi eftir að meta arðsemina þegar allir samningar liggja fyrir og þá fyrst verði ákvörðunin tekin? Er hæstv. utanrrh. e.t.v. að upplýsa hið sanna í málinu, að í Stjórnarráðinu sé búið að ákveða þetta hvað sem allri hagkvæmni muni líða? Í þriðja lagi, herra forseti, er stjórnarformaður Landsvirkjunar stjórnarformaður Landsvirkjunar og talar sem slíkur í þessu máli, ekki sem einstaklingur úti í bæ. Hann er skipaður af ráðherra og hann starfar í umboði ráðherra þannig að ráðherra verður að gjöra svo vel, ef hún ætlar að vera í embættinu, að taka ábyrgð á þessum fulltrúa sínum. Herra forseti. Það kemur mér ekki á óvart að hæstv. iðnrh. beri blak af framsóknarmanninum Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni. Það eru vissulega vonbrigði en í ljósi þess að það var auðvitað hæstv. ráðherra sjálf sem reið á vaðið og gaf veiðileyfi á vísindamennina er ekki hægt að segja að það komi á óvart. Að sjálfsögðu eiga náttúruverndarsamtök að þola gagnrýni en að reyna að þagga niðri í þeim með þessum hætti, eins og þau hafi ekki rétt til að halda fram sínum skoðunum í hvaða stöðu sem málið er, er með hreinum ólíkindum í lýðræðissamfélagi á upplýstri öld. Undarlegast er þó að heyra Landsvirkjun, ríkisstjórnina, ráðuneytin og ráðherrana væla eins og þeir séu litli maðurinn í málinu, þeir séu Davíð, að náttúruverndarsamtök og fólk með berar hendurnar séu Golíat, og að allur sá aflsmunur sem felst í ríkisvaldinu, meiri hlutanum og peningunum skipti þarna engu máli.

Herra forseti. Til að forðast misskilning þá mega náttúruverndarsamtök að sjálfsögðu halda fram málstað sínum, ég hef ekkert við það að athuga frekar en aðrir í samfélaginu. Ég tel það hins vegar ekki rétt, hvorki af slíkum samtökum né öðrum, að beita sér með röngum upplýsingum gagnvart verktökum og þeim sem hafa hugsað sér að taka að sér verk í slíku máli. Eða telur hv. þm. að það sé eðlilegt eða heimilt að beita sér með hvaða hætti sem er gagnvart tiltekinni framkvæmd í landinu?

Hvar eru sannanirnar fyrir röngum upplýsingum?

Telur hv. þm. að slíkt sé eðlilegt? Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. að það hefur verið ákveðið að fara í þessa virkjun, reynist hún arðbær. Ég hélt að hv. þm. gerði sér grein fyrir því. Það eru allar líkur til þess, eins og tilboð standa til núna, að hún sé mjög arðbær sem betur fer. Og ef hún yrði ekki byggð þá yrði hagvöxtur hér á landi væntanlega mjög lítill á næstu árum og þá yrði ekki svigrúm til allra þeirra góðu verka sem hv. þm. leggja áherslu á m.a. í afgreiðslu fjárlaga. Þetta er spurningin um það að við getum staðið undir því velferðarkerfi sem við ætlum okkur og þá þarf yfirleitt að fórna einhverju til. Í forsendum öllum er gengið út frá því að þetta geti orðið að veruleika. Við skulum vona að guð gefi að svo verði og það er ekkert sem bendir til annars, sem betur fer. Og það er mikilvægt fyrir hv. þm. að fara að átta sig á því, ekki síst sem fulltrúa þessa svæðis sem hann mun nú ganga væntanlega til.

Þú ert nú farinn þaðan.

Já, og ég held að það verði dálítið vond skipti.

Herra forseti. Ég kem hér í annað sinn í tilefni orða hæstv. utanrrh. Hann talaði áðan um náttúruverndarsasmtökin World Wildlife Fund og hann heldur því fram í tvígang hér í ræðustóli að þessi samtök séu að reka baráttu sína á grundvelli rangra upplýsinga. Hvaða röngu upplýsingar eru það, herra forseti, sem hæstv. utanrrh. telur að þessi samtök séu að reka baráttu sína á? Það fólk sem rekur þessa baráttu hér heima og í útlöndum gagnrýnir íslensk stjórnvöld, og fyrir hvað? Fyrir það að ekki skuli hafa farið fram skilyrt verðmætamat á landinu sem um ræðir, sem á að fórna undir hina gífurlegu virkjun. Fyrir það að aðrir kostir hafi ekki verið metnir faglega. Fyrir það að aldrei hafi verið reiknað út hverju við erum að tapa með því að stofna ekki þjóðgarð á svæðinu sem um ræðir. Fyrir það að umhverfiskostnaður skuli ekki vera reiknaður með inn í dæmið. Og ekki bara það að umhverfiskostnaðurinn skuli ekki vera reiknaður með heldur er ekkert reiknað því að arðsemismat hefur enn ekki verið kynnt eða lagt fram. Sömuleiðis hefur þetta fólk talað um það að mat á umhverfisáhrifum hafi verið falsað. Það eru líka réttar upplýsingar, þær eru ekki rangar. Úrskurði Skipulagsstofnunar var snúið við með pólitísku handafli framsóknarráðherrans Sivjar Friðleifsdóttur. Þetta eru líka upplýsingar sem þetta fólk hefur, og efnahagslegar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa enn ekki verið lagðar fram. Þetta eru nú upplýsingarnar sem náttúruverndarsamtökin World Wildlife Fund byggja málflutning sinn á. Eru þetta rangar upplýsingar? Nei, herra forseti, þær eru allar réttar.

Hæstv. forseti. Það hefur ekki verið meiningin af hálfu ríkisstjórnarinnar að þagga niður í neinum í sambandi við þessa umræðu. Ég segi fyrir mig að ég hef bara virkilega gaman af því að tala við hv. þingmenn Vinstri grænna og aðra andstæðinga þessarar virkjunar vegna þess að ég er mjög stolt af því sem við höfum verið að gera og ég trúi því reyndar núna að við sjáum fyrir endann á því að undirbúa verkið og það verði af þessum framkvæmdum. En af því að það hefur verið eitt af því sem hefur verið gagnrýnt að stjórnarformaður Landsvirkjunar talaði um það að náttúruverndarsamtök hér væru studd af erlendum náttúruverndarsamtökum og þannig gætu þau beitt þeim áróðri sem þau hafa gert, þá er ég hér með bréf undir höndum frá Árna Finnssyni þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Það gefur augaleið að Náttúruverndarsamtök Íslands hefðu aldrei náð þeim árangri og styrk sem þau hafa náð ef þau hefðu ekki átt kost á að halda starfsmann með tilstyrk World Wildlife Fund Arctic Program.`` Þannig að þetta er þá alla vega á hreinu.  
             Og af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson talar um, og ég er ánægð með að hann styður Kárahnjúkavirkjun og segir að flokkur hans geri það eindregið, þá heyrist mér það nú ekki vera því að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir studdu þetta ekki.  
            

Forseti biður um hljóð í salnum meðan hæstv. ráðherra talar.

En þegar talað er um pólitískt handafl af hálfu hæstv. umhvrh. í sambandi við Kárahnjúkavirkjun þá er það nú samkvæmt lögum að ráðherra hefur síðasta orðið. Mat á umhverfisáhrifum frá Skipulagsstofnun er ekki síðasta orðið. Og ef það væri þá væri a.m.k. öðruvísi komið með framkvæmdir vegna Norðlingaölduveitu því að þá værum við ekki að ræða það mál, þá væri það búið. Þannig að það stendur ekki steinn yfir steini í því sem hv. þingmenn halda fram.

Fleiri hv. þm. hafa óskað eftir að taka til máls en sá tími sem ætlaður er til að ræða störf þingsins er liðinn.

Herra forseti. Fyrir sex árum kom fram í rannsókn að 10% Íslendinga að lágmarki væru undir skilgreindum fátæktarmörkum. Síðan þá hefur fátækt orðið æ meira áberandi, misskipting vaxið og stéttaskipting er orðin staðreynd í íslensku samfélagi. Á sama tíma og fátækt verður sýnilegri hefur átt sér stað gífurleg tekjutilfærsla í þjóðfélaginu og samþjöppun valds og auðs fer vaxandi. Staðreyndin er líka sú að verulegar brotalamir hafa komið fram á velferðarkerfinu og félagsmálastjórinn í Reykjavík sagði nýverið að velferðarkerfið gagnist verst þeim sem mest þurfa á því að halda. Kerfið væri götótt og fólk lenti í fátæktargildrum. Stjórnvaldsaðgerðir hafa átt veigamikinn þátt í þessu. Má þar nefna frystingu skattleysismarka, skerðingu á barnabótum, lífeyrisgreiðslum og atvinnuleysisbótum. Einnig mikil hækkun á lyfja- og lækniskostnaði og gífurleg hækkun á húsnæðiskostnaði, ekki síst á leigumarkaðnum, m.a. vegna vaxtahækkana ríkisstjórnarinnar. Þessar aðgerðir hafa komið mjög illa við aldraða, öryrkja, einstæða foreldra, atvinnulausa, námsmenn og tekjulægstu barnafjölskyldurnar. Biðraðir mæðrastyrksnefndar segja raunar allt sem segja þarf um fátæktina á Íslandi. Hjá einni ríkustu þjóð heims er átakanlegt að þurfa að sjá einstæðar mæður með börn á handlegg í biðröð eftir matargjöfum. Það er sorglegt að í góðærinu skuli veruleikinn sá á Íslandi að 160 fjölskyldur standi í biðröð eftir mat á einum og sama deginum til þess hreinlega að svelta ekki. Formaður mæðrastyrksnefndar segir að 700 fjölskyldur á höfuðborgarsvæðinu séu í sárri neyð en 1.580 umsóknir hafi verið afgreiddar á sex mánuðum. Ætla má að á bak við þær séu 4.500 manns. Nú þegar lífeyrisþegar knýja á um litla leiðréttingu á kjörum sínum er einungis hluta af því skilað til baka af því sem ríkisstjórnin hefur hlunnfarið þá um á síðustu árum. Atvinnulausir virðast algerlega úti í kuldanum en ríkisstjórnin hefur snuðað þá um 15 þús. kr. á mánuði á undanförnum árum, samkvæmt upplýsingum félmrh. við fyrirspurn minni á Alþingi. Ekkert á að gera fyrir atvinnulausa í fjárlögum næsta árs fyrir utan verðlagsuppfærslu á bótum en atvinnuleysi fer vaxandi, ekki síst hjá ungu fólki. Það hefur tvöfaldast hér á höfuðborgarsvæðinu á stuttum tíma. Þessu til viðbótar hefur ríkisstjórnin ráðist í að skattleggja sérstaklega kjör lágtekjuhópa og m.a. skert skattleysismörkin svo að stór hópur lágtekjufólks, lífeyrisþega og atvinnulausra greiðir sem svarar mánaðarframfærslueyri sínum í skatt á ári. Ríkisvaldið hefur velt vandanum yfir á sveitarfélögin en vegna skerðingar ríkisvaldsins á kjörum þeirra tekjulægstu hefur fjárhagsaðstoð sveitarfélaga blásið út, einkum hér í Reykjavík. Fjárhagsaðstoð borgarinnar hefur vaxið um 48% milli ára. Stöðu einstakra hópa þarf að taka til sérstakrar skoðunar, ekki síst einstæðra foreldra og forsjárlausra feðra, en þeir eru stór hópur þeirra sem leita fjárhagsaðstoðar ásamt lífeyrisþegum og atvinnulausum. Brýnt er, herra forseti, að taka með skipulögðum hætti á fátækt á Íslandi. Mikilvægt er að láta fara fram úttekt á umfangi, orsökum og afleiðingum fátæktar, bæði félagslegum og fjárhagslegum, og leggja fram tillögur til úrbóta sem treysti öryggisnet velferðarkerfisins. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé reiðubúinn að styðja tillögu sem liggur fyrir Alþingi um það efni. Auk þess spyr ég hvort ráðherrann telji eðlilegt að tekjulægstu hóparnir, með innan við lágmarkslaun sér til framfærslu, greiði tekjuskatt af þeirri hungurlús og að greiddur sé skattur af fjárhagsaðstoð sveitarfélaga til fátækra. Staðreyndin er sú að ríkisvaldið veltir vandanum æ meira yfir á sveitarfélögin. Þar hafa eins og ég nefndi áður bæði fjárhagsaðstoðin og húsaleigubætur blásið út. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hver sé skýringin á því að atvinnulausir fá ekki sömu hækkun og lífeyrisþegar um nk. áramót. Það er reginhneyksli að samkomulagið sem Samtök aldraðra gerðu við ríkisvaldið skuli ekki líka ganga til þeirra sem verst eru settir og hafa 73 þús. kr. á mánuði. Það hefði kostað um 190 millj. kr., hið sama og ríkisvaldið áætlar á næsta ári að ívilna fyrirtækjum með. Loks spyr ég, herra forseti: Er hæstv. ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir því að málefni fátækra sem líða skort og þurfa að sækja sér mataraðstoð hjá hjálparstofnunum verði þegar í stað tekin upp í ríkisstjórn með það að markmiði að leita úrbóta til að bæta kjör þeirra?

Herra forseti. Ég mun ekki samþykkja þá tillögu sem hv. ræðumaður minntist á en félmrn. fylgist að sjálfsögðu með þróun efnahagsmála og þróun félagsaðstoðar sveitarfélaga. Við bætum öryggisnetið eftir því sem við teljum þurfa og samstaða næst um. Ég minni í fyrsta lagi á nýlega kjarabót fyrir aldraða og öryrkja upp á 5 milljarða á tveimur árum sem hv. fyrirspyrjandi gerði lítið úr hér áðan. Ég minni á að í 12. gr. félagsþjónustulaganna stendur: ,,Sveitarfélag skal sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögum þessum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Aðstoð og þjónusta skal jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf.`` Skattamál heyra undir hæstv. fjmrh. Hann svarar fyrir skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég á sæti í ríkisstjórninni og uni því skattkerfi sem er í landinu en er hins vegar fús að styðja breytingar til bóta ef samstaða verður um þær í ríkisstjórn. Hækkun atvinnuleysisbóta kemur til framkvæmda um áramót. Hve mikil hækkunin verður hefur ekki verið ákveðið en venjulega hefur hækkunin fylgt launaþróun í landinu. Það er eðlilegt að hækkanir atvinnuleysisbóta taki mið af kjarasamningum. Ég mun ekki beita mér fyrir þeirri lagabreytingu sem á var minnst. Ef í ljós kemur að sár fátækt aukist marktækt og fjölskyldur og einstaklingar líði skort verður það að sjálfsögðu rætt í ríkisstjórninni og leitað leiða til úrbóta. Við eigum ekki að þola að samborgarar okkar líði skort. Hins vegar er fátækt nokkuð afstætt hugtak. Venjulega er miðað við að þeir séu fátækir sem hafa undir hálfum meðaltekjum í landinu. Svo er t.d. háttað um verulegan hluta sauðfjárbænda, þ.e. 40% þeirra fyrir tveimur árum. En þar með er ekki sagt að þeir líði allir skort þó að kjör þeirra séu krappari. Hægt er að fá ágætar vísbendingar um efnahag manna hjá Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna sem hóf starfsemi sína í febrúar 1996. Frá þeim tíma og til 1. desember sl. hafa 4.134 fjölskyldur notið aðstoðar Ráðgjafarstofunnar við að leysa greiðsluvanda sinn. Í fyrra fengu 660 fjölskyldur ráðgjöf ásamt tillögugerð og í byrjun desember hafa 762 fjölskyldur fengið ráðgjöf á yfirstandandi ári. Unnið er að því að efla þjónustu Ráðgjafarstofunnar á landsbyggðinni. Eftir sumarleyfi var eftirspurn ívið minni en í fyrra. En á síðustu vikum hefur orðið vart við vaxandi eftirspurn eftir ráðgjöf hjá Ráðgjafarstofunni. Á samráðsfundi með lánastofnunum nýlega komu fram svipaðar upplýsingar. Í því sambandi er bent á uppsagnir hjá stórum fyrirtækjum og einnig aukna skuldsetningu yngra fólks. Samkvæmt athugun sem gerð var í fyrra eða hittiðfyrra hjá skjólstæðingum Ráðgjafarstofu töldu 64% þeirra sig hafa náð tökum á fjármálum sínum í kjölfar ráðgjafarinnar. Að ýmsu leyti virðist bjartara fram undan. Spenna á leigumarkaði er að minnka. Leiga er að lækka, samkvæmt upplýsingum leigumiðlana. Vextir fara lækkandi og vanskil við Íbúðalánasjóð eru í sögulegu lágmarki eða 0,52%. Varðandi fullyrðingar um Félagsþjónustuna í Reykjavík þá er ég með upplýsingar um aðstoð þá sem hún veitir. Hún var í lágmarki á árinu 2000 en þá fengu 2.680 heimili aðstoð. Á árinu 2001 fengu 2.980 heimili aðstoð og árið í ár er fjöldinn orðinn 3.222. Hámarkið var hins vegar á árinu 1995 þegar heimilin voru 3.800.

Herra forseti. Það er sárt til þess að vita að nú í sjálfum jólamánuðinum skuli fjöldi manns varla hafa til hnífs og skeiðar og verði að leita á náðir góðgerðarstofnana til að fá í jólamatinn og fatnað á börnin. Það er staðreynd að mæðrastyrksnefnd og fleiri góðgerðarfélög ná vart að sinna síaukinni eftirspurn. Því hlýtur að vera grundvallarskekkja í uppbyggingu og úrræðum samfélagsins sem veldur því að fólk lifir í sárri fátækt nú í byrjun 21. aldar á Íslandi. Hinir ríku verða stöðugt ríkari á meðan æ fleiri festast í fátæktargildru. Fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna vex með ári hverju þó vitað sé að ekki nærri allir leita eftir rétti sínum til framfærslu frá sveitarfélagi sínu. Þeir sem líklegastir eru til að lifa við fátækt eru örorku- og ellilífeyrisþegar, einstæðir foreldrar, atvinnulausir, lágtekjufólk og barnmargar fjölskyldur. Það er ljóst að lægstu laun og lífeyrir almannatrygginga duga ekki fyrir skilgreindum lágmarksframfærslukostnaði og þessu fólki er kerfisbundið haldið í fátækt, fátækt sem er þjóðfélaginu mun dýrari en að hækka lífeyri, létta skattbyrði þessara einstaklinga og draga úr jaðaráhrifum skatta.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir að hefja máls á stöðu lágtekjuhópa. Að mörgu er að hyggja í því sambandi. Þó er ekki við því að búast að nokkur niðurstaða fáist hér í hálftímaumræðu, enda hefur málshefjandi tæpast ætlast til þess. Við Íslendingar höfum þróað víðtækt velferðarkerfi og framfærslukerfi fyrir þá sem á þurfa að halda. Nægir þar að nefna lífeyrissjóði, almannatryggingakerfi, félagsþjónustukerfi, húsaleigubætur, sjúkrasjóði, vaxtabætur, barnabætur og aðrar jöfnunaraðgerðir í gegnum skattkerfið auk margs annars. Nýlega gerði ríkið samkomulag við aldraða og öryrkja sem skilaði verulegu til lágtekjuhópa, meðal aldraðra og öryrkja og er það vel. Ég vil líka nefna að meðal bænda eru lágtekjuhópar. Kannski er sárasti vandinn þar. Ég ætla hins vegar að fjalla um félagsþjónustu sveitarfélaga og fjárhagsaðstoð þeirra. Hæstv. forseti. Að undanförnu hefur átt sér stað töluverð skipulagsbreyting innan félagsþjónustunnar. Þar er veitt aukin ráðgjöf, bæði á sviði fjármálaráðgjafar og félagslegrar ráðgjafar. Sjálfsákvörðunarréttur notenda hefur verið aukinn og forsjárhyggja er minni. Aðgengi að þjónustunni, bæði ráðgjöf og fjárhagsaðstoð, hefur aukist. Vel menntað fagfólk starfar við félagsþjónustuna og sinnir verkefnum sínum af bestu getu. Síðast en ekki síst vil ég nefna að hér er um réttindi að ræða en ekki ölmusu. Þetta er mikilvægt að hafa í huga. Félagsþjónustan er síðasta öryggisnetið og jafnframt það virkasta. Hins vegar er það svo að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga er mismunandi eftir sveitarfélögum. Á ráðstefnu sem haldin var sl. mars, um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, kom fram hjá Annýju Ingimarsdóttur að í rannsókn sem hún gerði kom berlega í ljós að mismunur á milli sveitarfélaga, þó um sams konar fjölskyldur væri að ræða, var allt of mikill. Þetta er umhugsunarefni, hæstv. forseti, sem við ættum að skoða í samráði við sveitarfélögin.

Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt á að þakka málshefjanda, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrir að taka þetta mál, stöðu fátækra og lágtekjufólks, til umræðu utan dagskrár í hv. Alþingi. Uggvænleg tíðindi sem berast úr könnunum frá þjóðarpúlsi Gallups um að yfir 40 þús. Íslendingar telji sig ekki eiga fyrir þeim kostnaði sem fylgir jólahaldi í ár, þ.e. 15% þjóðarinnar. Hætt er við að jólahaldið verði þeim erfitt sem ekki eiga fyrir þeim aukna kostnaði sem jólunum fylgir. Starfsfólk Hjálparstarfs kirkjunnar og mæðrastyrksnefndar hefur margoft lýst því yfir í haust að sífellt fleiri neyðist til að leita aðstoðar hjá þeim. Hjá Félagsþjónustu Reykjavíkurborgar hefur orðið 42% aukning í fjárhagslegri aðstoð milli ára, fyrst og fremst vegna þess að fólk nær ekki að lifa af lífeyri sínum. Því er nauðsynlegt að endurmeta framfærslukostnað einstaklinga og fjölskyldna. Við búum ekki lengur í stéttlausu þjóðfélagi þar sem aðstæður fólks eru svipaðar heldur er að myndast gjá milli þjóðfélagshópa þar sem sumir fá þjóðarauðlindina gefins á meðan aðrir eiga vart til hnífs og skeiðar. Bilið milli ríkra og fátækra eykst stöðugt hér á landi, því miður. Ekki einungis þeir sem háðir eru lífeyri til framfærslu eiga erfitt uppdráttar. Margt venjulegt fólk er á svo lágum launum að ekkert má út af bera til að það sligist undan fjárhagnum. Aukinn kostnaður við jól og áramót rúmast ekki innan tekjuramma þessa fólks þrátt fyrir desemberuppbót. Húsnæðisverð hefur hækkað mikið á liðnum árum. Um 60--70% rauntekna lágtekjufólks fer eingöngu í að koma sér þaki yfir höfuðið. Matarverð hér á landi er of hátt eins og nýlegur samanburður á matarverði við nágrannalöndin hefur sýnt okkur. Nú er boðað að ýmsir kostnaðarliðir hækki á næstunni, t.d. iðgjöld tryggingafélaga. Því ber brýna nauðsyn til að ríkisstjórnin komi að málum fátækra með því hugarfari að minnka þann mikla vanda sem lágtekjufólk býr við.

Hæstv. forseti. Það er fátækt fólk á Íslandi. Um það verður ekki deilt. Starf margra hjálparstofnana sannar að ástandið er hörmulegt og ekki forríku samfélagi sæmandi. Þess vegna er nauðsynlegt að sú úttekt fari fram sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði hæstv. ráðherra um áðan. Svar ráðherrans var nei. Það á ekki að fara fram slík úttekt. Landsmenn hafa á valdaárum ríkisstjórnarinnar fylgst með stöðugum yfirlýsingum talsmanna hennar um góðæri og margvísleg efnahagsleg afrek foringjanna sem þeir hafa unnið. Þeir hafa enda verið að deila út gæðum til þeirra sem þeim eru þóknanlegir. Þetta hefur oftast komið fram í skattalækkunum til þeirra sem betur mega sín, sama hvort um er að ræða fólk eða fyrirtæki. Láglaunafólk, aldraðir og öryrkjar hafa hins mátt þola það að vera settir hjá. Þetta er stefna ríkisstjórnarinnar. Raunlækkun skattleysismarka og stóraukin skattgreiðsla láglaunafólks og bótaþega sannar þetta. Hér var í raun spurt: Ætlar ríkisstjórnin að breyta stefnunni? Svarið var í rauninni nei. Hæstv. ráðherra benti á fjmrh. Hann ræður þessu. Hæstv. ráðherra sættir sig við niðurstöðuna. Hann er í ríkisstjórninni. Skýringin sem hæstv. ráðherra gaf á því að atvinnulausir fá ekki hækkanir í samræmi við aðra var engin. Ætlar hann að gera eitthvað í því? Nei. Hér bíður bjargarlaust fólk við dyr félagsstofnana, hjá sveitarfélögum, mæðrastyrksnefnd, Hjálparstarfi kirkjunnar og Hjálpræðishernum og þess vegna er verið að spyrja hvort ríkisstjórnin ætli að gera eitthvað í málinu núna. Svarið er nei. Þessi ríkisstjórn ætlar ekki að breyta stefnu sinni. Það þarf að breyta um ríkisstjórn.

Herra forseti. Árlega fer fram umræða á þessum tíma um fátækt á Íslandi og alltaf virðist það koma mönnum jafnmikið á óvart að fátækt skuli vera orðin jafnalvarlegt þjóðfélagsmein hér á landi og raun ber vitni. En þegar saman fer að fjármunir sem hinir tekjuminnstu hafa til ráðstöfunar aukast ekki í samræmi við útgjöld þeirra þá liggur í augum uppi að þeir hafa minna handa á milli og nú er svo komið að þeir sem hafa minnstu tekjurnar hafa minna en ekkert. Atvinnulaus einstaklingur sem fær útborgað einu sinni í mánuði um 70 þús. kr. getur ekki framfleytt sér ef hann þarf að greiða húsaleigu, hvað þá ef hann á við heilsuleysi að stríða. Hann þarf að næra sig og klæða. Um annað er ekki að ræða. Slíkum einstaklingi er hins vegar algerlega fyrirmunað að taka þátt í nokkurs konar menningarlífi eða veita sér nokkurn skapaðan hlut. Hann hefur ekki efni á brýnustu nauðþurftum og þess vegna eru það ekki orðin tóm að tala um fátækt fólk. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur aftur og ítrekað lagt fram tillögur um hækkun á greiðslum almannatrygginga til að bæta kjör þeirra sem hafa minnstu tekjurnar og nú við afgreiðslu fjárlaga flutti þingflokkurinn tillögu um 115 millj. kr. framlag til þess að greiða atvinnulausum desemberuppbót eins og launafólk fær nú í jólamánuðinum. Þetta er upphæð sem nemur 36 þús. kr. á mánuði. Þessi tillaga var felld. Hvers vegna er fátækt að aukast á Íslandi? spyrja menn. Það er vegna þess að við búum við ríkisstjórn sem ívilnar stöðugt auðmönnum, tekjuhæsta hluta samfélagsins, en þyngir róðurinn hjá hinum tekjulægri. Hv. þm. Sjálfstfl. Arnbjörg Sveinsdóttir vék að ýmsum þáttum velferðarþjónustunnar og millifærslukerfisins. Staðreyndin er sú að stjórn Sjálfstfl., fyrst í samvinnu við Alþfl. frá 1991 og síðar í samvinnu við Framsfl., hefur markvisst veikt undirstöður velferðarþjónustunnar á Íslandi. Þess vegna er kominn tími til að mynda nýja ríkisstjórn með nýjum áherslum. Það er þess vegna sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð talar um nauðsyn þess að mynda velferðarstjórn á Íslandi.

Herra forseti. Því miður er alltaf einhver hópur manna í þjóðfélaginu sem býr við lök kjör og þarf því sérstök úrræði fyrir þá hópa af hálfu hins opinbera. Þessi umræða er væntanlega hugsuð til þess að skýra stöðu þessa hóps. Tekjulágir eru þó ekki endilega í þessum hópi því margur tekjulágur maðurinn nýtir peninganna vel meðan tekjuhár eyðir þeim hratt þannig að ekki þarf endilega að vera samasemmerki þar á milli. Af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur þó á undanförnum árum undir stjórn hæstv. félmrh. verið mjög margt gert fyrir þessa hópa og vil ég leyfa mér að taka nokkur dæmi frá stofnun sem heitir Íbúðalánasjóður. Á vegum Íbúðalánasjóðs eru veitt lán til tekjulágra í formi viðbótarlána sem eru 90% af kaupverði eigna, hverjir sem á því þurfa að halda. Á næstu fjórum árum verður á vegum Íbúðalánasjóðs lánað til byggingar 2.200 leiguíbúða á niðurgreiddum vöxtum. Fyrir þá sem eru í greiðsluerfiðleikum eru ýmis úrræði í dag sem hafa verið að þróast, m.a. eru erfiðleikalán veitt til 15 ára. Veitt er frysting á vanskil til þriggja ára og einnig er hægt að fá lengingar á lánum um 15 ár. Þarna hefur því margt verið gert á síðustu árum með breytingu á húsnæðiskerfinu sem ég álít að hafi orðið til góðs og létt því fólki róðurinn sem við erum einmitt að ræða hér um í dag. Svo er aftur annar hópur sem þarf sérstök úrræði af hálfu sveitarfélaganna og hafa þau verið rædd hér af öðrum.

Herra forseti. Það er vel við hæfi nú þegar jólin nálgast og ríkisstjórnin er búin að úthluta á fjárlögum til þeirra sem hún telur mest þurfa á að halda að ræða stöðu tekjulægstu hópanna sem ekki eru fyrirferðarmiklir á fjárlögunum. Þeir eru ófáir sem kvíða jólunum nú vegna fátæktar. Um 45 þúsund Íslendingar, 15% þjóðarinnar, telja sig ekki eiga fyrir því að halda jólin samkvæmt þjóðarpúlsi Gallups. Stöðugt fjölgar þeim sem þurfa aðstoð hjá líknarfélögum og hjálparstofnunum. Hjá Hjálparstarfi kirkjunnar er fjórðungsaukning milli ára hjá þeim sem þurfa aðstoð og um 800 fjölskyldur eru á skrá hjá mæðrastyrksnefnd þó hún sinni ekki nema hluta landsins. Fjöldi fjölskyldna mun nú halda jól í skugga atvinnuuppsagna sem hafa verið meiri undanfarið en í langan tíma. Ríkisstjórnin mun bæta kjör verst stöddu lífeyrisþeganna nú um áramótin en skilar þeim þó ekki að fullu því sem tekið hefur verið af þeim í stjórnartíð hennar. Atvinnuleysisbætur hækka ekki í samræmi við tryggingabætur, en þær eru nú um 73 þús. kr. á mánuði, þ.e. atvinnuleysisbæturnar. Verst settu lífeyrisþegarnir, aldraðir og fatlaðir á stofnunum sem eru á vasapeningum, eru þó algjörlega gleymdir. Þeir fá undir 20 þús. á mánuði í vasapeninga sem eru svo hastarlega tekjutengdir að 65% skerðast eftir 4 þús. kr. tekjur. Það er alls ekki tekið á málum þessa hóps. Þetta fólk mun ekki geta vikið neinu að sínum nánustu þessi jól frekar en fyrri daginn, hvað þá leyft sér brýnustu nauðsynjar. Það sjá allir. Æ stærri hópur barnafólks getur ekki veitt börnum sínum það sem almennt þykir sjálfsagt í skólastarfi hér á landi. Um það vitna kennarar og félagsráðgjafar hjálparstofnana. Fólk er að greiða skatta af tekjum undir lágmarkslaunum. Þessir hópar kvíða jólunum, enda búa þeir við algjörlega óviðunandi fjárhagsaðstæður. Öryggisnet velferðarkerfisins heldur illa og stundum ekki eftir valdatíð þessarar ríkisstjórnar. Möskva þess verður að styrkja fyrir þá sem verst eru staddir fjárhagslega. Svör ráðherrans sýna að nú þarf nýjar áherslur og nýtt fólk í stjórn landsmanna. Það sjá allir sem vilja sjá.

Herra forseti. Svar hæstv. ráðherra áðan var ótrúlegt. Raunar var það þyngra en tárum taki. Þetta var blaut tuska framan í fátækt fólk á Íslandi. Þetta var köld kveðja til fátækra nú í aðdraganda jólanna. Hvað var hæstv. ráðherra raunverulega að segja við fátækt fólk? Í hnotskurn má lýsa því þannig að hæstv. félmrh. hafi verið að segja við fátækt fólk að það geti bara étið það sem úti frýs. Hæstv. ráðherra hefur ekkert að segja við atvinnulausa og hann hefur enga skýringu á því af hverju atvinnulausir fá ekki sömu hækkun og lífeyrisþegar um næstkomandi áramót. Og hvað sagði hæstv. ráðherra við fátækt fólk? Hann sagði: ,,Það verður kannski skoðað ef sár fátækt eykst marktækt.`` Hvað meinar hæstv. ráðherra? Þarf að tvöfaldast í röðum hjá hjálparstofnunum og hjá mæðrastyrksnefnd þannig að fátækt sé marktæk á Íslandi? Þarf að þrefaldast í henni? Hæstv. ráðherra tekur ekki einu sinni undir það að skoða skipulega umfang, orsakir og afleiðingar fátæktar og leggja fram tillögur til úrbóta. Hæstv. ráðherra segir: ,,Við í félmrn. bætum öryggisnetið eftir því sem við teljum þurfa.`` Hæstv. ráðherra og ríkisstjórn telur greinilega að ekkert þurfi að bæta hér kjör hjá fátæku fólki. Þeir sjá ekki. Þeir lifa í slíkum fílabeinsturni að þeir sjá ekki fátæktina sem er að verða sýnilegri og sýnilegri í þjóðfélaginu. Og hæstv. ráðherra er ekki tilbúinn að taka málið upp í ríkisstjórn vegna þess að hann telur málið ekki það brýnt. Þetta er auðvitað til skammar, herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur enga skoðun á því af hverju fátækt fólk er að greiða skatta á Íslandi. Auðvitað getur hann tekið málið upp í ríkisstjórn og stofnað til pólitískrar nefndar milli stjórnarflokkanna um að leysa þetta mál og leita úrræða. En hæstv. ráðherra sér ekki fátæktina. Hann sér ekki fátæktina. Þetta er köld kveðja til fátæks fólks nú í aðdraganda jólanna.

Herra forseti. Þær staðreyndir sem fyrir liggja benda ekki til þess að ástandið sé verra en nokkru sinni áður. Tölur Félagsþjónustunnar í Reykjavík segja okkur að 3.200 höfðu leitað til Félagsþjónustunnar um fjárhagsaðstoð í nóvemberlok á þessu ári. En á árinu 1995 leituðu 3.800 eftir fjárhagsaðstoð. Það er nærtækast að leita til sveitarfélagsins fyrir þá sem ekki geta séð fyrir sér sjálfir því að sveitarfélagið hefur skyldu til þess að aðstoða þá. Og leiðbeiningarnar sem sveitarfélögin fara eftir eru að stofni til frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, þ.e. frá því að hún var félmrh. Mig minnir að þær hafi verið gefnar út 1992. Fjárhagsaðstoðin á landsvísu var í lágmarki árið 2000 en þá fengu 2.680 heimili aðstoð. Á árinu 2001 fengu 2.980 heimili aðstoð en í nóvember var fjöldinn á landsvísu orðinn 3.224. Hámarkið var sem sagt árið 1995 þegar heimilin voru 3.800. Á síðustu missirum hafa verið framkvæmdar nokkrar úttektir sem fjalla um fátækt og tekjuskiptingu. Nefna má vinnuhópinn sem endurskoðaði almannatryggingarnar og skilaði af sér í maí í fyrra. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands rannsakaði allítarlega tekjuskiptingu á Íslandi í haustskýrslu sinni 2001 og samkvæmt rannsókn Hagfræðistofnunar háskólans um tekjuskiptingu á Íslandi sem birt var árið 2001, kemur fram að ójöfnuður var mældur í 94 löndum og var Ísland í öðru sæti með jöfnuð.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra vitnar til þess að þær leiðbeiningarreglur sem farið er eftir varðandi framfærsluaðstoð til fátækra á Íslandi séu frá 1992 þegar ég var félmrh. Því vil ég leyfa mér að minna hæstv. ráðherra á að Harpa Njálsdóttir sem hefur skoðað fátækramálin á Íslandi mjög vel segir að það vanti 40 þús. kr. á mánuði upp á kjör lífeyrisþega og fátæks fólks til þess að þau standist þær viðmiðunarreglur sem félmrn. hefur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, sem eru orðnar allmargar í tímans rás. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið fjölmargar umsagnir og einnig fengið á sinn fund fulltrúa ýmissa aðila sem getið er um á þingskjalinu. Nefndir gerir á þessu stigi tillögu um breytingar á frv. í þremur liðum. Í 1. lið brtt. frá meiri hluta nefndarinnar er gert ráð fyrir því að 3. efnismálsliður 1. gr. falli niður, þ.e. sá málsliður sem hljóðar svo að óheimilt sé að auglýsa skattfrelsi vinninga nema fyrir liggi staðfesting ríkisskattstjóra á því að skilyrðum skattfrelsis samkvæmt þessum tölulið sé fullnægt. Þetta er ákvæði sem erfitt er að framkvæma. Síðan er í 2. lið brtt. gert ráð fyrir því að á eftir 4. gr. frv. komi ný grein þar sem persónuafsláttur hækki örlítið meira en fyrirhugað var. Þar munar 0,4%. Í 3. lið þessara brtt. frá meiri hluta nefndarinnar er síðan aðeins breyting á 14. gr. þannig að gildistökuákvæðinu er fylgt og lagt til að lögin skuli gefin út upp á nýtt svo breytt með samfelldri greinatölu, kaflanúmerum o.s.frv. þannig að hægt sé að lesa lögin með heildstæðum hætti. Þetta er nauðsynlegt vegna þess hve mörgum breytingum lögin hafa tekið og hve mörg smáatriði og hliðaratriði eru komin inn í lagatextann sjálfan. Síðan, hæstv. forseti, er hér brtt., undirrituð af fjórum nefndarmönnum, sem ég mæli einnig fyrir. Hún á við 13. gr. frv. sem fjallar um yfirfæranleika rekstrartapa. Þetta á reyndar við um það að sett verði inn nýtt ákvæði til bráðabirgða og miðað við að lengingin á svokölluðum tapsfrádrætti, sem nú er yfirfæranlegur í átta ár og er fyrirhugað að verði tíu ár, gerist í áföngum þannig að fyrst verði tapsfrádrátturinn lengdur í níu ár og síðan í tíu. Þetta er nauðsynlegt vegna þess að tölvukerfi og tölvuskil á framtölum eru orðin þannig að kerfin mundu illa ráða við það ef breytingin yrði úr átta árum í tíu. Það mundi hafa í för með sér heilmikinn aukakostnað bara út af einu ári og vegna þess að efnislega skiptir þetta ekki höfuðmáli er gert ráð fyrir því að þetta verði þrepað upp. Hæstv. forseti. Það eru ýmsar breytingar í þessu frv. til laga sem hafa verið ræddar í nefndinni. Sú mikilvægasta hygg ég að sé að fjmrh. mun í framtíðinni gefa út svokallað skattmat á hlunnindum, sbr. 7. gr., á öðrum tekjum og frádrætti sem meta þarf til verðs samkvæmt lögum þessum. Þetta er í 12. gr. frv. Einnig er í 4. gr. gert ráð fyrir að fjmrh. gefi út umreiknað endurgjald. Þetta er afar mikilvægt atriði, ekki síst vegna þess skattmats sem gefið var út í upphafi árs 2002 þar sem heilmörgum atriðum í rekstrarforsendum ferðaþjónustu á landsbyggðinni var hreinlega snúið við með því að gefið var t.d. út í skattmati ríkisskattstjóra að árshátíðir mættu ekki kosta fyrirtæki meira en sem nemur 10 þús. á starfsmann eða ef hjón færu bæði á árshátíð og fyrirtækið greiddi væru það 5 þús. kr. á mann. Það liggur fyrir að fyrir fyrirtæki í Reykjavík sem ætlar sér að halda árshátíð og bjóða starfsmönnum og mökum eru 5 þús. kr. á mann ekki há tala og dugir varla fyrir öðru en hálfu kvöldi í 101 Reykjavík. Slík tala mundi ekki hrökkva fyrir því að haldin yrði árshátíð utan höfuðborgarsvæðisins, eins og algengt er, hvorki í Hveragerði, Selfossi svo maður tali ekki um á stöðum eins og Akureyri, Egilsstöðum, Ísafirði eða Borgarnesi. Ef árshátíð er haldin sem fyrirtækið greiðir mundi sá kostnaður teljast að fullu til skattskyldra tekna nema þessu verði breytt. Þess vegna held ég að breyta þurfi þessum hlutum þannig að það sé ráðherra sjálfur sem ber hina pólitísku ábyrgð á því hvernig þessi hlunnindi eru metin. Það gengur alls ekki upp að ríkisskattstjóri eða einhver annar embættismaður geti með einhverri reglugerðarsetningu gert ferðaþjónustu á landsbyggðinni verulega skráveifu með því að taka allt í einu upp einhvers konar hlunnindamat sem felst þá í því að eftirspurn eftir þjónustu í þessari atvinnugrein snarminnkar. Það er þess vegna afar þýðingarmikið að fjmrh. fái það hlutverk að gefa út þetta hlunnindamat og að hann geti þá snúið við og tekið til baka það hlunnindamat sem gefið var út í ársbyrjun 2002 þannig að ferðaþjónustan á landsbyggðinni fái að starfa óáreitt fyrir þessu inngripi í rekstrarforsendur hennar.

Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á því að fyrir liggja nál. við frv. frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. á þskj. 636 og frá 2. minni hluta efh.- og viðskn. á þskj. 637, og jafnframt liggja fyrir brtt. á þskj. 640 og 641.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta efh.- og viðskn. en hann skipar ásamt mér hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hér er tekið til 2. umr. frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Það má segja um þetta frv. að það sé eins og bland í poka, það fjallar um ýmsa þætti skattamála. Hér er hrært saman ýmsu varðandi skattalagabreytingar, hátekjuskatt, rekstrartöp og breytingar á eftirliti og framkvæmd skattalaga. Um nokkur þessara atriða var tekist á í efh.- og viðskn. og fram komu veigamiklar athugasemdir við nokkur ákvæði þessa frv. sem ég mun nú fara yfir í mínu máli, herra forseti. Það má segja að meginefni frv. sé tvíþætt. Í fyrsta lagi er verið að framlengja hátekjuskattinn um leið og verið er að lækka hann og hækka nokkuð tekjumörkin. Í annan stað er verið að víkka út heimildir fyrirtækja til að draga ónýtt rekstrartöp frá tekjum í atvinnurekstri, þ.e. að gildistími slíkrar frádráttarbærni á töpum sé ekki einungis átta ár heldur gildi þau í tíu ár. Síðan er einnig um lítils háttar hækkun að ræða á persónuafslætti, þ.e. um 107 kr., sem verkalýðshreyfingin samdi um í desember á sl. ári. Þannig má segja í hnotskurn, eins og ég hef lýst því hér, að stjórnarflokkarnir haldi sig við sama heygarðshornið, að lækka fyrst og fremst skatta á þeim betur settu og fyrirtækjunum en láta þá sem minna hafa milli handanna bera byrðarnar með því að láta skattleysismörk ekki halda í við almennar launabreytingar svo eitt veigamikið og stórt atriði því til sönnunar sé tekið. Aðrar breytingar eru minni háttar má segja þó að þær skipti út af fyrir sig töluverðu máli, eins og breytingar á skipulagi vegna skatteftirlits og minni háttar breytingar varðandi framkvæmd skattalaga. Það voru deildar meiningar um ýmis þessara ákvæða og við í 1. minni hlutanum gerum ýmsar athugasemdir þar að lútandi. Ég vil fyrst taka fyrir, herra forseti, nýtingu á rekstrartöpum sem er annað tveggja meginatriða þessa frv. að mínu viti en margir umsagnaraðilar benda einmitt á þá staðreynd að verulegar skattatilfærslur hafa orðið frá fjármagnseigendum og stórfyrirtækjum yfir á laun og lífeyri. Þessir umsagnaraðilar setja þetta í samhengi við það að enn séu auknir möguleikar fyrirtækja til að komast hjá greiðslu tekjuskatts, eins og gert er í þessu frv. með því að heimila að nýta rekstrartöpin í tíu ár í stað átta. Þar má t.d. nefna einstök stéttarfélög sem leggjast hart gegn þessari breytingu, ASÍ, BSRB, Öryrkjabandalagið, Landssamband eldri borgara og fleiri aðila. Allt er þetta sett í samhengi við það að átt hafa sér stað þessar miklu skattatilfærslur frá fjármagnseigendum og stórfyrirtækjum yfir á laun og lífeyri, og er skemmst að minnast þess að mikil lækkun varð á tekjuskattsgreiðslum fyrirtækja sem koma til framkvæmda á næsta ári vegna lækkunar á skatthlutfalli þeirra úr 30% í 18%. Áætlaðar tekjuskattsgreiðslur verða 8.250 millj. kr. hjá fyrirtækjum en hefðu orðið 13,8 milljarðar miðað við óbreytt skatthlutfall. Herra forseti. Tekjuskattur á lögaðila hefur á síðustu árum farið lækkandi að raungildi þrátt fyrir fjölgun fyrirtækja, góðæri og góða afkomu þeirra. Einnig eru tekjuskattar sem fyrirtæki greiða hér á landi lægri en í nokkrum öðrum þróuðum ríkjum hvort sem miðað er við hlutfall af landsframleiðslu eða hlutfall af skatttekjum og þessir skattar munu lækka enn frekar eins og ég nefndi þegar áhrifa af lægra skatthlutfalli tekur að gæta á næsta ári. Ástæður óeðlilega lágs tekjuskatts fyrirtækja hér á landi eru m.a. nokkuð frjálslegar reglur sem gilda um gjaldfærslu á gengistapi lána og verðbótaþátta verðtryggðra lána, svo og verulega rúmar afskriftaheimildir, þar á meðal flýtifyrningar á móti söluhagnaði. Við í Samfylkingunni leggjum áherslu á gott skattumhverfi fyrirtækja en við teljum það ekki skynsamlega leið eins og farin var á sl. ári að fara með skatthlutfallið niður í 18% sem kostaði það að lítil og meðalstór fyrirtæki þurftu að taka á sig um 2 milljarða í auknu tryggingagjaldi. Það höfum við gagnrýnt mjög og lögðum til þá, þegar sú breyting gekk fram, að fallið yrði frá þessari hækkun tryggingagjalda á fyrirtæki. Við teljum líka að ásamt því að hækka ekki tryggingagjaldið hefði lækkun eða afnám stimpilgjalda haft verulega þýðingu fyrir fyrirtæki, ekki síst fyrir meðalstór og lítil fyrirtæki um leið og það hefði gagnast heimilunum mjög vel, ekki síst skuldugum heimilum. Þetta hefði verið skynsamlegri leið að fara til þess að styrkja rekstrarumhverfi allra fyrirtækja í landinu en hlúa ekki sérstaklega að stórfyrirtækjum sem núv. ríkisstjórn hefur sérstakan áhuga á að lækka skatta hjá. Þetta vildi ég setja, herra forseti, í samhengi við þær athugasemdir sem ég geri varðandi rýmkaðar heimildir um að nýta rekstrartöpin því að verið er að auka heimildir fyrirtækja með þessu til skattahagræðinga og það kostar nokkra peninga eins og ég mun fara yfir á eftir. Við í 1. minni hlutanum styðjum það vissulega að fyrirtæki hafi heimild til að nýta rekstrartöp með eðlilegum hætti en við teljum rétt að samhliða verulegri tekjuskattslækkun fyrirtækja á næsta ári sé nauðsynlegt og eðlilegt að gera ráðstafanir til þess að skattstofn tekjuskatts fyrirtækja sé sem réttastur og gefi eðlilega mynd af raunverulegum tekjum fyrirtækja. Ríkisskattstjóri bendir á í umsögn sinni að yfirfæranleg rekstrartöp hafi farið mjög hækkandi á síðustu árum þrátt fyrir að afkoma og rekstrarskilyrði hafi ekki farið versnandi að sama skapi. En orðrétt segir ríkisskattstjóri í umsögn sinni: ,,Má gera ráð fyrir að hækkun rekstrartapa á síðustu tveimur árum skýrist að verulegu leyti af hækkun erlendra skulda vegna gengisbreytinga og að einhverju leyti af hækkun innlendra verðtryggðra skulda. Um hvort tveggja gildir að hækkun skuldanna er að fullu gjaldfærð þegar í stað. Getur þetta valdið miklum sveiflum á bókhaldslegu tapi og frestað skattlagningu mjög. Setja má spurningu við réttmæti þessara reglna einkum eftir að verðbólgureikningsskil hafa verið afnumin.`` Herra forseti. Með þessu er verið að vekja athygli á að þegar verðbólgureikningsskilin voru afnumin var ekki hreyft við ákvæði um gjald- eða tekjufærslu á gengismun eða verðbótum sem geta haft meiri áhrif á skattalega rekstrarafkomu, yfirfæranlegt tap og fleira. Full ástæða er til í tengslum við þetta mál að vekja athygli á nýlegu svari fjmrh. á Alþingi um rekstrartöp fyrirtækja en þar kemur fram að þrátt fyrir 100 milljarða kr. rekstrarhagnað 4.400 fyrirtækja á árabilinu 1998--2001 greiddu þau samtals aðeins 3--4 milljarða kr. í skatt í stað 25--30 milljarða vegna nýtingar á yfirfæranlegu rekstrartapi. Af þessum 4.400 fyrirtækjum greiddu um 2.200 engan skatt þrátt fyrir 70 milljarða kr. hagnað á fjögurra ára tímabili vegna skattalegra áhrifa af nýtingu tapsins. Það er svo að skattaleg áhrif af nýtingu tapsins eru þau að það eru upp undir 7 milljarðar á hverju einasta ári undanfarin fjögur ár sem ríkissjóður hefur haft minni tekjur vegna áhrifa af þessum rekstrartöpum og virðist svo sem þau fari hækkandi. Á árunum 1998--2000 eða þriggja ára tímabili þurftu skattgreiðendur að standa undir 18 milljarða skattalækkun til fyrirtækja vegna nýtingar á rekstrartapi og það er álíka mikið fjármagn, og er ágætt að setja það líka í það samhengi, og fer samtals til greiðslu vaxta- og barnabóta og til að reka alla framhaldsskóla landsins á næsta ári. Uppsafnað yfirfæranlegt rekstrartap fyrirtækja hækkaði frá ársbyrjun 2000 til ársloka 2001 úr 90 milljörðum í 173 milljarða kr. og nær tvöfaldaðist. Í svari fjmrn. kemur einnig fram að yfirfæranleg rekstrartöp nærri tvöfölduðust milli áranna 2000--2001 eða úr 6,5 milljörðum í rúma 11,6 milljarða. Fyrirtækjum sem fá skattalækkun vegna yfirfæranlegs rekstrartaps samkvæmt álagningu 2001 fjölgar úr 3.500 í 4.400 eða um tæplega 1.000 milli ára. Fjmrn. gefur þá skýringu í svarinu að þessir 11,6 milljarðar fyrir árið 2001 eigi eftir að lækka talsvert við kærur og endurákvarðanir á áætlunum á næstu mánuðum en engu að síður er ljóst að um verulega aukningu virðist vera að ræða á yfirfæranlegu rekstrartapi milli ára en áætlaður skattskyldur hagnaður sem gefinn er upp vegna álagningar 2001 eru tæpir 48 milljarðar kr. en áætlaðar skattgreiðslur að frádregnu yfirfæranlegu tapi eru tæpir 2,8 milljarðar kr. Fjmrn. hefur gefið efh.- og viðskn. þær upplýsingar að miðað við fyrirliggjandi tölur sé hægt að reikna með að niðurfellt tap eftir átta ár sé að jafnaði um 1--3 milljarðar kr. Nýting á því á móti hagnaði á 9. og 10. ári segir ráðuneytið varla meira en 0,5--1 milljarð kr. Ég tel, herra forseti, að hér sé mjög varlega áætlað og í reynd muni vera um hærri tölur að ræða. Ég tel að þær muni fela í sér enn frekari lækkun á skattgreiðslum fyrirtækja og gæti þar verið um nálægt 200 millj. kr. að ræða á næsta ári sem yrði tekjutap ríkissjóðs sem beinlínis má rekja til þeirrar lagabreytingar sem við fjöllum hér um. Það er full ástæða til að benda á að slíkt tekjutap er ámóta og kostað hefði að hækka bætur atvinnulausra sem ekki fá sömu hækkanir nú um áramótin og lífeyrisþegar knúðu í gegn nýverið. En stjórnarflokkarnir felldu tillögu um hækkun á bótum atvinnulausra nú við fjárlagagerðina. Við meðferð málsins í efh.- og viðskn. kom fram brtt. við frv. frá fjmrn. sem felur í sér mikla breytingu á fyrningargrunni og afskriftareglum vegna nýtingar á rekstrartöpum. Um er að ræða stiglækkandi fyrningar í stað línulegra fyrninga þannig að fjárhæð fyrninga er hæst fyrstu árin og fer síðan lækkandi. Lítill tími hefur gefist til að ræða þessa brtt. enda er hún enn óafgreidd í efh.- og viðskn. Þess vegna er lítið hægt að leggja mat á það hvort og að hve miklu leyti slíkar breytingar á fyrningargrunni og afskriftareglum eru til bóta eða að leggja mat á það hvað þær kosta ríkissjóð en það er auðvitað forsenda þess, herra forseti, þegar verið er að leggja fram svona brtt. að fyrir liggi kostnaðarmat frá fjmrn. Málsmeðferðin á þessu mjög óeðlileg, að þegar málið er búið í 1. umr. á þinginu, þá komi fram svo stór og viðamikil breyting á framkvæmdinni á fyrningargrunninum og afskriftareglunum að þær séu sendar beint inn í efh.- og viðskn. sem hefur þar málið til meðferðar. Mér finnst að Alþingi sé hreinlega misboðið með þessu háttalagi af hálfu framkvæmdarvaldsins vegna þess að hér var raunverulega á ferðinni nýtt mál sem hefði átt að taka frá grunni til 1. umr. Eins og heyra má, herra forseti, á máli mínu er nokkur ágreiningur um 2. gr. frv. og þegar maður les nál. meiri hluta efh.- og viðskn. kemur þar fram einnig, herra forseti, að ekki er samstaða milli stjórnarflokkanna um þessa breytingu. Kemur þar fram að einn nefndarmanna hefur fyrirvara varðandi 2. gr. frv. og reyndar tvær aðrar greinar frv. sem ég ætla ekki að ræða á þessu stigi vegna þess að hv. þm. hlýtur að gera grein fyrir skoðun sinni á þessu máli og mun þá frekar ræða það eftir að hann hefur skýrt sjónarmið sín, en það sýnir kannski vel að deildar meiningar eru um það frv. sem við ræðum. Ég vil næst, herra forseti, víkja að öðru meginatriði frv. sem er lækkun á hátekjuskatti. Þar alveg eins og í rekstrartöpunum kom fram mjög hörð gagnrýni frá sömu aðilum, þ.e. stéttarfélögum og félagasamtökum sem gagnrýna lækkun hátekjuskattsins. Þeir nefna sérstaklega ástæðu þess að almennt launafólk og lífeyrisþegar séu á sama tíma að greiða sífellt stærri hluta tekna sinna í tekjuskatt. Það er full ástæða til að nefna þetta vegna þess að það virðast aldrei vera til peningar í ríkissjóði til að lækka skatta á fólki með meðaltekjur eða fólki með lægstu launin, lágtekjuhópana sem við vorum að ræða um áðan eins og lífeyrisþega, atvinnulausa og fólk með tekjur innan við lágmarkslaunin, þeim er gert að greiða eins og á síðasta ári 1 milljarð í tekjuskatt. Ástæða er til að skoða aðeins áhrifin af þessari breytingu á hátekjuskattinum sem hér er verið að ræða en samkvæmt upplýsingum sem ég leitaði eftir hjá fjmrn. kemur fram að skattleysismörkin í almennum tekjuskatti hafa hækkað á tíu ára tímabili eða frá 1993--2003 úr 57.477 kr. á mánuði í 69.603 eða um 21% sem er langt undir því sem verðlag hefur hækkað um á þessu sama tímabili. En tekjumörkin í hátekjuskatti hafa hins vegar hækkað úr 203.340 kr. á mánuði í 340.788 kr. eða um 68% þannig að það eru sífellt færri sem greiða hátekjuskatt. Á þessu tímabili hefur vísitala neysluverðs hækkað um 33,5% en launavísitalan um 72% þannig að ef við lítum á skattleysismörkin þá hefur hún ekki einu sinni haldið í við vísitölu neysluverðs, töluvert frá því, að ekki sé talað um launavísitöluna sem hefur hækkað eða rúmlega þrisvar sinnum meira en skattleysismörkin á þessu tíu ára tímabili. Samkvæmt upplýsingum sem fjmrn. lét í té greiða 13.300 einstaklingar fyrirframgreiðslu upp í hátekjuskatt vegna tekna ársins 2002. Þar af eru liðlega 5.300 einhleypir einstaklingar. Sú breyting sem ríkisstjórnin er hér að gera varðandi lækkun á hátekjuskatti kostar í tekjutapi hjá ríkissjóði um 300 millj. milli ára. Einnig er athyglisvert, herra forseti, að skoða hvaða áhrif lækkun á hátekjuskatti hefur á skattbyrði þeirra sem greiddu hátekjuskatt á þessu ári en greiða hann ekki á næsta ári vegna þeirra breytinga sem hér er verið að gera og skoða síðan til samanburðar hvað skattbyrði tekjulægstu hópanna lækkar mikið út af lækkun á skattleysismörkunum um þessi 0,4% extra umfram þau 2,25% sem fjárlagfrv. gerði ráð fyrir í upphafi. Þessi breyting, þ.e. lækkun á hátekjuskattinum, hefur þau áhrif að einstaklingur með 500 þús. kr. í mánaðartekjur á þessu ári greiðir í hátekjuskatt 11.200 kr. á mánuði. En sá sem hefur sömu tekjur, miðað við meðallaunabreytingar, eða um 521 þús. á næsta ári greiðir 8.580 kr. á mánuði í hátekjuskatt, þ.e. 2.620 kr. minna á mánuði. Aukalækkun á persónuafslættinum er um 107 kr. Með hækkun persónuafsláttar um 107 kr., með þeirri skattalækkun sem ég nefndi áðan og persónuafslættinum sem hann fær eins og aðrir er skattalækkun hans tæpar 2.800 kr. á mánuði. Þetta sýnir auðvitað breytingarnar í hnotskurn. Lágtekjuhóparnir fá þessar 107 kr. í lækkun á skattbyrði á mánuði á næsta ári, atvinnuleysingarnir, lífeyrisþegarnir, lágtekjufjölskyldurnar fá 107 kr. extra í jólagjöf frá þessari ríkisstjórn, herra forseti, 107 kr. á mánuði í lækkun á skattbyrði meðan hátekjuhóparnir fá 2.800 kr. skattalækkun á mánuði. Á þessu er auðvitað verulegur munur, 2.800 kr. skattalækkun til hátekjuhópanna en 107 kr. til lágtekjuhópanna. Við í 1. minni hlutanum leggjum til lítillega hækkun á persónuafslættinum. Ég minni á, herra forseti, að við fjárlagaafgreiðsluna við 3. umr. lögðum við til að bæði lífeyrisgreiðslur og atvinnuleysisbætur hækkuðu ekki bara í samræmi við verðlag eða meðallaunaþróun á næsta ári --- forsendur fjárlaga gera ráð fyrir 3,2% hækkun --- heldur gerðum við ráð fyrir að lífeyrisgreiðslur þessara hópa og bætur mundu hækka sem nemur hækkun á launavísitölunni. Þær tillögur voru felldar við fjárlagaafgreiðsluna. Við viljum freista þess að leggja til að persónuafslátturinn hækki einnig á næsta ári í samræmi við hækkun á launavísitölu. Gert er ráð fyrir að persónuafslátturinn hækki um 3,15% en svo er ekki í okkar brtt. sem ég ætla, herra forseti, að kynna hér jafnóðum. Ég fer yfir efnisatriði hennar og geri grein fyrir þeim. Við gerum ráð fyrir að persónuafslátturinn hækki í samræmi við áætlaða þróun launavísitölu á næsta ári, sem þýddi það að persónuafslátturinn hækkaði um 376 kr. á mánuði í stað 107 kr. eins og ríkisstjórnin áformar með þessari 0,4% hækkun. Þá tek ég fram að ég hef ekki tekið tillit til 2,25% hækkunar á persónuafslætti sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Herra forseti. Samfylkingin er ekki á móti því að lækka hátekjuskatt en hún telur það ekki forgangsverkefni meðan ekki er hægt að lækka skatta hjá hópum sem hafa lægri tekjur og meiri skattbyrði. Við erum hér að tala um 340 þús. kr. á mánuði hjá einstaklingi og tvöfalt meiri tekjur hjá hjónum. Nú hef ég ekki haft tíma til að skoða hver meðallaunin í landinu eru en samkvæmt því sem ég skoðaði í fyrra þegar við vorum að ræða skattalagabreytingarnar voru meðalatvinnutekjur á árinu 2000, samkvæmt upplýsingum kjararannsóknarnefndar, hjá einstæðu foreldri um 136 þús. kr. en meðalatvinnutekjur hjóna og sambýlisfólks 380 þús. kr. Gróft má áætla að tekjumörkin í hátekjuskatti séu fast að því helmingi hærri en meðaltekjurnar miðað við þessar upplýsingar kjararannsóknarnefndar. Það gilda sömu sjónarmið nú og fyrir ári síðan hjá Samfylkingunni. Við teljum ekki rétt að gera breytingar á hátekjuskattinum miðað við þá stöðu sem ég nefndi. Við minnum á að fyrir Alþingi liggur þáltill. Samfylkingarinnar um að reynt verði að ná samstöðu um að lækka eða afnema skatta af lágtekjufólki með tekjur undir lágmarkslaunum, sem greiðir nú á bilinu 8--12 þús. kr. í skatt á mánuði. Meðan sú tillaga fær ekki undirtektir telur Samfylkingin ekki forsendur fyrir því að lækka hátekjuskattinn. Forgangsverkefnið er að lækka tekjuskatt á launafólki og tekjulágum hópum. Herra forseti. Ég hef farið í þau tvö atriði sem við teljum veigamest í þessu frv. Við teljum rétt að 2. gr. frv. falli brott. --- Herra forseti. Ég sé strax að það hafa orðið mistök varðandi þessa brtt. Hér stendur í 1. tölul. að við leggjum til að 1. og 2. gr. falli brott en það er einungis 2. gr. sem við leggjum til að falli brott. Þarna hafa einhver mistök orðið í vinnslu málsins þannig að ég óska eftir því að skjalið verði leiðrétt að þessu leyti. En varðandi hátekjuskattinn þá munum við sitja hjá við breytinguna sem þar er lögð til. Nú vil ég aðeins víkja að skipulagi skatteftirlits og og framkvæmd skattalaga. Ég vil fyrst fara í 1. gr. frv., sem ranglega segir í brtt. að við í 1. minni hluta viljum fella brott. Það er ekki rétt. Við munum ekki greiða þeirri grein atkvæði. Tillagan gerir ráð fyrir að skattfrelsi happdrættisvinninga gildi um öll happdrætti á Evrópska efnahagssvæðinu óháð því hvaða stjórnvald innan þess hefur gefið út leyfi til starfrækslu á happdrættinu. 1. minni hluti styður það en telur þó ástæðu til að gefa athugasemd ríkisskattstjóra gaum. Hann telur æskilegt að fresta breytingunni í heild. Ríkisskattstjóri telur að skoða þurfi málið frekar, m.a. vegna þess að ekki sé nægilega afmarkað hvað í þessu ákvæði felst, einkum með tilliti til happdrætta í öðrum ríkjum EES sem kunna að vera skattfrjáls samkvæmt lögum án þess að ágóðanum sé varið til þeirra málaflokka sem tilgreindir eru, en dæmi munu um að happdrætti séu rekin til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð viðkomandi lands. Ríkisskattstjóri hefur bent á að nú fái erlend happdrætti sömu skattalegu meðferð og innlend happdrætti ef um er að ræða happdrætti þar sem hagnaður rennur til menningarmála, mannúðarmála eða kirkjulegrar starfsemi. 1. minni hluti telur þessa athugasemd þess eðlis að rétt sé að taka undir hana og telur að meiri tíma hefði þurft í efh.- og viðskn. til að skoða þessa ábendingu frá ríkisskattstjóra sem því miður var ekki hægt. Við teljum að framkvæmdarvaldið hefði þurft að skoða þetta aðeins nánar áður en þetta ákvæði verður lögfest. Það er hraði á þessum málum, herra forseti, eins og mörgum öðrum málum hér á hv. þingi. Við teljum því rétt að sitja hjá við 1. gr. frv. þó að vissulega styðji 1. minni hluti að skattfrelsi happdrættisvinninga gildi um öll happdrætti á Evrópska efnahagssvæðinu þar sem hagnaður á að renna til menningarmála, mannúðarmála eða annarrar slíkrar starfsemi sem um er getið í skattalögum. Herra forseti. Ég vil næst víkja að tveimur greinum frv. sem hér er verið að breyta og nokkuð var tekist á um í nefndinni. Hv. frsm. meiri hlutans kom aðeins inn á þær. Það eru breytingar sem verið er að gera á 4. og 12. gr. frv. Þar er fjármálaráðherra falið að setja við upphaf tekjuárs reglur um reiknað endurgjald og reglur um hlunnindamat og aðrar tekjur og frádrátt sem meta þarf til verðs að fengnum tillögum ríkisskattstjóra. Hér er um grundvallarbreytingu, herra forseti, að ræða á skattastjórnsýslu. Með þessu yrði snúið af þeim vegi sem fylgt hefur verið langa hríð líkt og á hinum Norðurlöndunum, þ.e. að ríkisskattstjóri setji reglur um reiknað endurgjald og reglur um hlunnindamat. Það er grundvallarágreiningur milli ríkisskattstjóraembættisins og fjmrn. um þetta atriði. Eftir því sem manni skilst er ágreiningurinn sprottinn af því þegar ríkisskattstjóri setti reglur um hlunnindamat fyrir ári eða svo. Hv. frsm. meiri hluta og formaður efh.- og viðskn. kom inn á það áðan. Þá var tekist á um hlunnindi og frádrátt varðandi það sem hann nefndi vegna árshátíða. Ég er ekki kannski nægjanlega vel inni í því málin en ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst ekki rétt að snúa stjórnsýslunni á hvolf út af þessu atriði. Ég hefði viljað skoða aðrar leiðir sem meiri sátt gæti ríkt um og taka tillit til þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið, bæði hjá einstaka nefndarmönnum í efh.- og viðskn. og fjmrn. Hjá ríkisskattstjóra kom fram að verið væri að gera grundvallarbreytingu á skattastjórnsýslunni sem gengi í þveröfuga átt við það sem er á hinum Norðurlöndunum. Við getum að mörgu leyti tekið undir gagnrýni ríkisskattstjóra og teljum að hægt hefði verið að finna ásættanlega lausn á málinu í efh.- og viðskn. Til þess gafst ekki tími frekar en með 1. gr. frv., sem hefði þurft að skoða nánar. Við leggjum til brtt. við þessa grein, þess efnis að ríkisskattstjóri gefi áfram út reglur um mat á hlunnindum og setji við upphaf tekjuárs reglur um reiknað endurgjald en það verði gert samkvæmt nánari ákvæðum um meginreglur og viðmiðanir í reglugerð sem ráðherra setur skv. 119. gr. skattalaga. Í nefndinni kom fram gagnrýni á að lagaákvæðið sem ríkisskattstjóri vinnur nú eftir sé mjög rúmt og gefi ekki leiðbeinandi fyrirmæli um framkvæmdina. Við teljum að úr þessu megi bæta með því að framkvæmdin verði óbreytt í höndum ríkisskattstjóra, eins og áður hefur verið, en það verði gert samkvæmt nánari ákvæðum um meginreglur og viðmiðanir í reglugerð sem ráðherra setur samkvæmt 119. gr. skattalaga. Herra forseti. Ég tel ástæðu til, bæði út af 4. gr. og 12. gr. frv., að fara aðeins í umsögn ríkisskattstjóra varðandi þetta atriði. Ríkisskattstjóri segir, með leyfi forseta: ,,Með samþykkt ákvæða frumvarpsins yrðu skattalegar ákvarðanir, sem verið hafa í höndum ríkisskattstjóra sem samræmingaraðila innan skattastjórnsýslunnar, í tveimur tilvikum færðar til fjármálaráðuneytisins. Við þetta er óhjákvæmilegt að gera nokkrar athugasemdir en tekið skal fram að þessar fyrirhuguðu breytingar voru ekki kynntar ríkisskattstjóra fyrr en með framlagningu frumvarpsins og gafst því ekki kostur á að ræða þær áður en frumvarpið kom fram.`` Það eru auðvitað afleit vinnubrögð, herra forseti, að svo mikil breyting á skattaframkvæmdinni skuli ekki rædd við ríkisskattstjóra heldur þurfi hann bara að lesa um þetta í frv. í stað þess að setjast yfir málið og gagnrýnina af hálfu fjmrn. Það hefði mátt leysa þetta mál í góðu samkomulagi við embætti ríkisskattstjóra. Ég ætla að halda áfram með umsögnina, herra forseti. Ríkisskattstjóri segir: ,,Samkvæmt tekjuskattslögunum og öðrum skattalögum er stjórnsýslu í skattamálum skipað með þeim hætti að stjórnsýsluákvarðanir, sem lúta að ákvörðun skattstofna og álagningu skatta og gjalda, eru í höndum skattstjóra og ríkisskattstjóra. Þær ákvarðanir eru kæranlegar til yfirskattanefndar og síðan dómstóla. Fjármálaráðuneytið sem handhafi hins pólitíska valds á þannig ekki beina eða óbeina aðild að ákvörðunum um skattstofna, skatta og gjöld þótt það fari með stjórnsýslu í skattamálum að öðru leyti. Þessi háttur á skipan stjórnsýslu í skattamálum er á öllu Norðurlöndunum og í mörgum öðrum ríkjum á Vesturlöndum enda rök fyrir honum augljós. Með breytingum samkvæmt frumvarpinu yrði í þeim tilvikum sem það tekur til gengið gegn þessari grundvallarreglu sem um þau hefur gilt frá upphafi án þess að sérstök rök til þess séu sjáanleg til breytinga þar á. Skipan stjórnsýslu í skattamálum er í meginatriðum hin sama hér á landi og á hinum Norðurlöndunum og eru reglur um skattmat í þeim löndum ekki settar af ráðuneytum en af embættum sem eru hliðstæð embætti ríkisskattstjóra ... Ekki er vitað til að tilefni hafi þótt til breytinga þar á í þessum löndum né þeim fjölmörgu öðrum löndum sem hafa sama hátt á framangreindu grundvallaratriði skattastjórnsýslu. Þá má geta þess að reynt hefur á setningu reglna um skattmat fyrir dómstólum og þær verið staðfestar þar, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar frá 10. febrúar 2000 í máli nr. 356/1999, sem snerist um skattmat bifreiðahlunninda.`` Herra forseti. Síðan fer ríkisskattstjóri hér yfir rökstuðning fyrir dómsorðinu. Ég tel ekki ástæðu til að eyða tíma þingsins í að fara yfir það þó að vera megi að ástæða sé til miðað við það hvernig verið er að snúa stjórnsýslunni við. En loks segir ríkisskattstjóri, með leyfi forseta: ,,Reglur um skattmat og reglur um reiknað endurgjald fela ekki í sér ákvörðun um skattskyldu eða skattfrelsi tekna. Ákvæði skattalaganna eru afgerandi þar um og skilgreina til hvaða tekna skattskylda nær. Lögin setja enn fremur þær meginreglur sem skattmatið og reiknað endurgjald skal byggja á en þær eru í stuttu máli að miða skuli við gangverð eða markaðsverð við mat á hlunnindum og endurgjaldi fyrir vinnu. Tilgangur með skattmati og reglum um reiknað endurgjald er því sá einn að leggja hlutlægt mat á fyrirliggjandi upplýsingar og setja reglur í samræmi við það. Verður matið að vera unnið á málefnalegan hátt og byggt á rökstuddum forsendum og ítarlegum upplýsingum sem aflað er. Á hliðstæðar matskenndar ákvarðanir skattstjóra reynir oft í skattframkvæmd svo sem við mat á viðskiptum milli tengdra aðila og ákvörðun ívilnana skv. 66. gr. tekjuskattslaganna sem og við ákvörðun skattverðs samkvæmt ýmsum ákvæðum virðisaukaskattslaganna og reglugerða við þau.`` Herra forseti. Ég ætla ekki að fara nánar út í umsögn ríkisskattstjóra þó að hann fjalli í ítarlegra máli um þetta en ég hef hér gert grein fyrir. Ástæður þess að hann leggst gegn þessari breytingu tel ég að séu rökstuddar. Maður veltir fyrir sér af hverju fleiri ívilnanir sem ríkisskattstjóri ákveður séu þá ekki teknar frá embættinu og fluttar til ráðuneytisins eins og ívilnanir samkvæmt 66. gr. tekjuskattslaganna og ákörðun um skattverð samkvæmt ýmsum ákvæðum virðisaukaskattslaganna og fleiri þáttum. Herra forseti. Ég tel að sú tillaga sem við höfum hér komið fram með komi til móts við þá gagnrýni sem fram hefur komið. Herra forseti. Þá fer ég í brtt. sem við flytjum við þá grein frv. sem fjallar um að þegar um samsköttuð félög sé að ræða skuli skattlagningarstaður þeirra vera í því umdæmi þar sem móðurfélag hefur aðsetur. Við tökum undir þær athugasemdir sem fram koma hjá ríkisskattstjóra. Þetta er um 6. gr. frv. Í umsögn ríkisskattstjóra segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisskattstjóri telur breytingar þessar vera til bóta en telur að lengra eigi að ganga í þessu efni að því leyti að heimild til að víkja frá meginreglu laganna um skattlagningarstað eigi einnig að taka til þess þegar einkahlutafélag eða sameignarfélag og aðaleigandi þess eru ekki í sama skattumdæmi. Má í því sambandi benda á að sé reiknuðu endurgjaldi eiganda félags sem starfar hjá því breytt af skattstjóra við álagningu skatta leiðir af því að breyta verður álagningu á félagið. Ef vel á að vera þurfa þessar ákvarðanir að vera á hendi eins og sama skattstjóra.`` Við flytjum því breytingu, herra forseti, þess efnis að þegar sameignarfélag eða einkahlutafélag er að fullu í eigu annars skattaðila eða hann er ráðandi eignaraðili í því getur ríkisskattstjóri vikið frá ákvæðum 1.--4. mgr. um framtals- og skattlagningarstað. Herra forseti. Næst vil ég víkja að 8. gr. frv. sem við gerum að vísu ekki breytingartillögu við en skattstjórar á landinu fjölluðu nokkuð um í umsögnum sínum. Það kemur fram í frv., í þessari grein, að fjmrh. geti ákveðið að sami skattstjóri fari með skatteftirlit í fleiri en einu umdæmi og eftir atvikum skattbreytingu ef skatteftirlit leiðir til endurákvörðunar opinberra gjalda. Með þeirri breytingu sem lögð er til í frv. er gert ráð fyrir að heimilt verði að færa landsbyggðarskatteftirlitið frá ríkisskattstjóra til ákveðinna skattumdæma og að sami skattstjóri fari með skatteftirlit í fleiri en einu skattumdæmi. Tilgangurinn er sagður vera að stuðla að auknum sveigjanleika í skatteftirliti, en frá árinu 1996 hefur ríkisskattstjóri annast að mestu leyti skatteftirlit utan Reykjavíkur og Reykjanesumdæmis. Ástæða þess er sögð vera sú að ekki hafi tekist að byggja upp skatteftirlit á minni skattstofunum, m.a. vegna örðugleika við að ráða starfsfólk. Það eru gerðar athugasemdir við það, herra forseti, hjá flestum skattstjórum sem tjáðu sig um þetta mál að ef ekki fylgi fjármagn með svona breytingum á skipulagi skatteftirlitsins, en þær séu einungis fólgnar í tilfærslu starfa milli stofnana og skattkerfisins, þá muni þær í engu bæta skatteftirlit. Ríkisskattstjóri vekur m.a. athygli á því að ef herða eigi skatteftirlit þurfi verulega viðbót af mannafla og að lágmarki þannig að í almennu skatteftirliti verði a.m.k. jafnmargir og voru í því þegar flest var. Hann bendir á að fjöldi stöðugilda í sérgreindu skatteftirliti hjá ríkisskattstjóra hafi verið tólf manns árið 1996 en frá þeim tíma hafi fjárheimildir lækkað að raungildi ár frá ári og eru nú 8--10% lægri en þær voru árið 1996 þrátt fyrir aukin verkefni sem ríkisskattstjóri tiltekur. Í fjárlögum fyrir næsta ár, herra forseti, er ekki gert ráð fyrir neinni aukningu á mannafla og felld var tillaga þingmanna Samfylkingarinnar um það efni nú við 3. umr. fjárlaga. Það er skoðun 1. minni hluta að þessari breytingu verði að fylgja fjármagn ef hún á að skila árangri og styrkja skatteftirlit á landsbyggðinni. Meðan svona er er þessi tillaga sýndarmennskan ein. Við styðjum 8. gr. um að þessi heimild sé til staðar en við vekjum rækilega eftirtekt á því að ekki er gert ráð fyrir auknu fjármagni til þess að hægt sé að fylgja því eftir að flytja skatteftirlitið í einhverjum tilvikum út á landsbyggðina og teljum að það gangi ekki að gera það með einhverjum tilfærslum á mannskap frá skattstjóraembættinu. Herra forseti. Ég fer nú brátt að ljúka máli mínu en vildi að síðustu vekja athygli á tillögu sem við í 1. minni hlutanum tökum upp og ríkisskattstjóri bendir á. Við teljum hana mjög þarfa og brýna og brýnt að ná samstöðu um hana. Ég mun leyfa mér að óska eftir því að þessar brtt. verði dregnar til baka til 3. umr. þannig að efh.- og viðskn. geti fjallað um þær við lokaafgreiðslu máls ef vera mætti að einhver samstaða næðist um þær, en um þær var ekkert fjallað, herra forseti, í efh.- og viðskn. Til þess gafst ekki tími fyrir 2. umr. málsins. Þá kem ég að efni þessara tillagna. Ríkisskattstjóri vekur athygli á þessu í umsögn sinni þar sem hann er að ræða um raunverulega þörf á breytingum á skatteftirliti og hvernig til þess þurfi verulega aukningu á mannafla. Þá segir hann, með leyfi forseta: ,,Til raunverulegra breytinga á skatteftirliti þarf verulega aukningu mannafla og að lágmarki þannig að í almennu skatteftirliti verði a.m.k. jafnmargir og voru í því þegar flest var í því, auk þess sem skipulagi þess yrði breytt á þann veg að skatteftirliti RSK verði fengið það verkefni að hafa eftirlit með stórfyrirtækjum og fjölþjóðasamskiptum og mannað í samræmi við það. Slíkt skref hefur þegar verið stigið fyrir löngu á hinum Norðurlöndunum þar sem einingar skattkerfisins eru þó langtum stærri en hér á landi.`` Á því vekjum við athygli í nál. okkar að rétt væri að breyta skipulagningunni á þann veg að skatteftirliti ríkisskattstjóra verði fengið það verkefni að hafa eftirlit með stórfyrirtækjum og fjölþjóðasamskiptum og að skatteftirlit verði mannað í samræmi við það. Við bendum á og tökum undir að þetta skref hafi verið stigið fyrir löngu á hinum Norðurlöndunum og hafi skilað verulegum árangri. 1. minni hluti leggur því til breytingar í þessa veru með þeim rökum, herra forseti, að fjármálastarfsemi og fjármagnsflutningar milli landa eru sífellt að aukast og eignatengsl fyrirtækja og fyrirtækjasamsteypa liggja í mörgum tilvikum í fleiri en einu skattumdæmi. Eignatengsl eru oft margþætt og öll fjármálaumsýsla og bókhaldskerfi í slíkum tilvikum orðin afar umfangsmikil og flókin og ekki á færi t.d. smærri skattstofa að ráða við svo vel sé að halda uppi nauðsynlegu skatteftirliti. Mikilvægt er því að svo sé um hnúta búið í skatteftirlitinu að hægt sé að byggja upp á einum stað sérþekkingu og nauðsynlegan tækjabúnað sem ræður við að halda uppi skatteftirliti með stórfyrirtækjum og fjölþjóðasamskiptum, þar sem eignatengsl liggja milli landa og skattumdæma. Veita þarf ríkisskattstjóra og skatteftirlitinu nauðsynlegar heimildir og svigrúm til að takast á við þessi verkefni í samræmi við þá þróun sem orðið hefur. 1. minni hluti flytur breytingartillögu sem felur í sér að ríkisskattstjóri geti árlega ákveðið, að höfðu samráði við skattstjóra, að tilteknir lögaðilar, svo sem stórfyrirtæki, félög með eignatengsl milli landa eða skattumdæma, svo og aðrir skattaðilar sem skattstjórar tilnefna skuli skila framtölum til ríkisskattstjóra og vera skattlagðir af honum. En þessar tvær brtt. sem við hér flytjum og leggjum til og tengjast þessari efnisbreytingu eru sóttar í dönsk skattalög. Herra forseti. Ég get farið að ljúka máli mínu. Samandregið má segja að við í 1. minni hlutanum leggjumst gegn því að auka frekar heimildir til að nýta eftirstöðvar rekstrartapa í tíu ár í stað átta ára áður. 1. minni hluti mun ekki styðja lækkun á hátekjuskatti á sama tíma og ríkisstjórnin telur sig ekki hafa svigrúm til að lækka skatta á fólk með lágar eða meðaltekjur, en mun flytja brtt. um að persónuafsláttur hækki í samræmi við launavísitölu á næsta ári. Síðan flytjum við, eins og ég hef hér lýst, nokkrar brtt. sem eru til þess fallnar að styrkja skatteftirlitið og auka skilvirkni og framkvæmd skattalaga.

Herra forseti. Mér fannst hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ekki hafa fullan skilning á rekstri fyrirtækja. Hún áttar sig ekki á því að sum fyrirtæki græða en önnur tapa og þegar fyrirtæki er stofnað þá liggur það ekkert fyrir hvort það græði eða tapi. Í því liggur einmitt áhættan. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hún hafi einhvern tíma stofnað eða rekið fyrirtæki, hvort hún hafi einhvern tíma kynnst rekstri fyrirtækis. Ef svarið er já, hvort hún skilji þá ekki að það er alltaf hætta á tapi hjá fyrirtæki, bæði vegna samkeppni, vegna málaferla og ýmissa hluta. Ef hv. þm. skilur að fyrirtæki geti tapað um árabil, sem oft er reyndin þegar fyrirtæki eru stofnuð því yfirleitt eru fyrstu tvö, þrjú, fjögur árin tapár, þá vil ég vita hvort henni finnist eðlilegt að hagnaðurinn sé skattlagður strax og hann kemur inn þegar hann er í rauninni notaður til þess að greiða lántöku vegna taps, áralangs taps jafnvel. Þá langar mig til að spyrja hv. þm. hvort hún viti ekki til þess að margir þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu eru einstaklingar sem tóku áhættu í atvinnulífi en töpuðu, urðu gjaldþrota, og sitja þeir margir hverjir uppi með miklar skuldir sem þeir verða að borga en engar eignir á móti. Sumt af þessu fólki gætti þess jafnvel ekki að borga í lífeyrissjóð þannig að það á ekki rétt úr lífeyrissjóði þó að það hafi reyndar átt að borga í lífeyrissjóð, þó að það hafi veitt fjölda manns vinnu í fjölda ára og borgað fyrir þá í lífeyrissjóð, og þó að starfsmennirnir séu allir með góð lífeyrisréttindi.

Herra forseti. Þó það hafi nú ekki orðið hlutskipti mitt að reka fyrirtæki þá tel ég mig hafa sýnt það í tillögum sem ég hef flutt hér að ég hef skilning á því að skattumhverfi fyrirtækja sé hér eðlilegt og gott. Við í Samfylkingunni höfum stuðlað að breytingum á því til þess að svo yrði. Ég minni t.d. á að við studdum ekki þá tillögu sem ég tel að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi stutt, þ.e. að hækka tryggingagjald á fyrirtæki til þess að lækka enn meira skatta á stórfyrirtæki en ástæða væri til. Sjálfstæðismenn vildu fara með skatthlutfallið úr 30% niður í 18% en það var nægjanlegt að fara með skatthlutfallið í 25% til þess að fyrirtæki hér á landi héldu skattalegu forskoti á aðrar þjóðir. En svo mikið lá við að fara alveg niður í 18% að það þurfti að hækka tryggingagjald, sem kom sér sérstaklega illa fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki, og á því hafði Sjálfstfl. greinilega engan skilning. Hann hefur ekki meiri skilning á stöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja en svo að hann hverfur frá því að taka fyrsta áfangann í því að lækka stimpilgjöld á fyrirtæki sem hefði komið sér sérstaklega vel fyrir fyrirtækin og skuldug heimili. Þetta eru tillögur sem við í Samfylkingunni og ég sem fulltrúi Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. höfum lagt sérstaka áherslu á. Ég hef fullan skilning á því að eðlilegt sé að það sé heimilt að nýta rekstrartöp fyrirtækja í ákveðinn tíma. En afskriftarreglur og fyrningargrunnur og annað er hér óeðlilega rúmt. Það er ástæða til þess að skoða það sérstaklega og auka þetta ekki enn frekar en gera á með því að færa heimildina úr átta árum í tíu ár með því skattalega tapi sem því fylgir. En svo sannarlega er eðlilegt að það sé hægt að nýta þessi töp. En það er hægt að ganga of langt í því, eins og Sjálfstfl. hefur oft áður gert. Hann hugar ekki að heildinni og hann býr ekki vel að litlum og meðalstórum fyrirtækjum eins og ég hef sagt.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði ekki spurningunni um það hvort hún teldi eðlilegt að menn gætu dregið tap frá. Hún segir að það megi gera um eitthvert árabil. En hvað skyldi gerast ef tapið væri orðið mjög gamalt og menn hefðu stofnað til skulda fyrir 10, 15 árum til þess að reka fyrirtækið? Það hefur kannski lafað frá þeim tíma og svo fer það að skila hagnaði núna, er ekki eðlilegt að menn geti dregið tapið frá? Er eðlilegt að menn eigi bara að standa eftir með tapið og borga skatt af hagnaðinum? Þetta var spurning mín til hv. þingmanns og hún svaraði henni ekki.

Herra forseti. Ég tel mig hafa farið töluvert yfir þessi rekstrartöp og á hverju þau eru byggð og þær reglur sem þau byggja á. Það er niðurstaða mín, herra forseti, að það þurfi að fara í heildarendurskoðun á þeim reglum sem gilda um þetta í tekjuskattslögunum, bæði fyrningar- og afskriftareglurnar og samsetninguna á þessum rekstrartöpum. Ástæður óeðlilega lágs tekjuskatts fyrirtækja hér á landi eru m.a. þær frjálslegu reglur sem gilda um gjaldfærslu á gengistapi lána og verðbótaþáttar verðtryggðra lána, eins og ég hef nefnt í máli mínu, svo og verulega rúmar afskriftaheimildir. Þá er ég að tala um t.d. flýtifyrningar á móti söluhagnaði. Það er skoðun mín að fara eigi yfir þetta allt í heild og breidd en ekki fara þá leið sem ríkisstjórnin gerir hér sem þýðir enn meira skattalegt tap fyrir ríkissjóð. Mér finnst að ekki megi vera að kroppa svona í það að ríkissjóður geti haft sínar tekjur, ekki síst þegar hann hefur ekki efni á því að lækka skatta hjá fólki sem er með lægstu tekjurnar eins og fólki sem er með lægri tekjur en lágmarkslaun. Það er þetta sem ég hef gert athugasemdir við, að það virðist alltaf vera svigrúm til þess að auka í skattaívilnanir hjá fyrirtækjum en það er aldrei til fjármagn til þess að létta á skattbyrði þeirra sem nauðsynlega þurfa á því að halda.

Herra forseti. Það væri freistandi að halda áfram þessari umræðu um fyrningar og tilflutning á tapi á milli ára. Við ræddum fyrr í dag um stöðu fátæks fólks og við þá umræðu kom fram að tekjur þeirra sem minnst hafa handa á milli í þjóðfélaginu eru svo litlar orðnar að það er óhætt að segja að þau heimili séu rekin með tapi. Atvinnulaus maður hefur innan við 70 þús. kr. útborgðaðar, um 68 þús. þegar hann hefur greitt skatta og iðgjöld í lífeyrissjóð, og þar er ekkert afgangs. Sá maður fær hins vegar engin töp í sínu bókhaldi færð á milli ára. Gagnvart þeim sem hafa meira handa á milli er hins vegar ríkur skilningur hjá þessari ríkisstjórn. Í því frv. sem við erum að ræða núna og lýtur að tekjustreymi ríkissjóðs á komandi ári eru uppi svipaðar áherslur og verið hafa um langa hríð. Í frv. er lagt til að hátekjuskattur einstaklinga verði lækkaður um 2 prósentustig, að hann verði lækkaður úr 7% í 5%, hátekjumörk einstaklinga hækkuð um 2,75%, þ.e. úr 331.666 kr. í 340.787 kr., lengdur er sá tími sem fyrirtæki geta nýtt eftirstöðvar rekstrartapa úr átta árum í tíu og lagðar eru til heimildir til stiglækkandi afskrifta á lausafé. Allt eru þetta breytingar sem ívilna verulega fyrirtækjum og hátekjufólki. Þessar breytingar eru harðlega gagnrýndar af hálfu samtaka launafólks, ASÍ, BSRB, Öryrkjabandalagsins og samtaka eldri borgara en eru aftur á móti mærðar af samtökum atvinnurekenda og öðrum aðilum sem tala máli stórfyrirtækja og efnameiri hluta samfélagsins. Hækkun á persónuafslætti um 0,4% er tilkomin við þrýsting frá samtökum launafólks og reyndar einnig héðan úr sölum Alþingis því að stjórnarandstaðan hefur haldið uppi málafylgju í þessa veru. Sá sem hér stendur og mælir fyrir áliti 2. minni hluta gagnrýnir framangreindar skattkerfisbreytingar en samanlagt rýra þær tekjur ríkissjóðs verulega. Við upphaf þessarar umræðu, 2. umr. um frv., liggja enn ekki fyrir útreikningar frá embætti ríkisskattstjóra um áætlað tekjutap ríkissjóðs vegna stiglækkandi afskrifta og er í hæsta máta gagnrýnisvert að ríkisstjórnin leggi fram frv. um umfangsmiklar skattkerfisbreytingar án þess að ítarlegir útreikningar séu fyrir hendi. Í minnispunktum frá 4. desember sem efh.- og viðskn. fékk í hendur frá fjmrn. um stiglækkandi afskriftir er gert ráð fyrir að breytt fyrirkomulag leiði til 100--150 millj. kr. tekjutaps fyrir ríkissjóð en ,,árétta þarf að þessi áætlun er mikilli óvissu háð í báðar áttir``, eins og segir orðrétt, með leyfi forseta, í álitsgerð eða minnispunktum fjmrn. frá 4. desember. Þar segir að auki, með leyfi forseta: ,,Mjög erfitt er að meta af einhverri nákvæmni áhrif þessara breytinga á tekjuskatt fyrirtækja. Þó má reikna með að þær lækki tekjuskattsstofninn lítillega að öðru óbreyttu, eða um hálfan til einn milljarð kr. Það þýðir að álagður tekjuskattur kann að lækka um 100--150 millj. kr. á árinu 2004 verði þessi tillaga samþykkt. Árétta þarf að þessi áætlun er mikilli óvissu háð í báðar áttir.`` Síðan komu ábendingar og líkindareikningur frá embætti ríkisskattstjóra sem var í allt aðra veru, gerði ráð fyrir miklu meira tekjutapi fyrir ríkissjóð. Varðandi væntanlegt tekjutap ríkisins á komandi ári er rétt að minna á að vegna fyrri lagabreytinga sem koma til framkvæmda um næstu áramót er að finna enn frekari skattalækkanir í þágu fyrirtækja. Þannig kemur nú til framkvæmda lækkun tekjuskatts fyrirtækja úr 30% í 18%, sérstakur eignarskattur fyrirtækja fellur niður, eignarskattur fyrirtækja lækkar úr 1,2% í 0,6% og eignarskattur einstaklinga sömuleiðis. Á móti þessum skattalækkunum hefur síðan áfengis- og tóbaksgjald verið hækkað og gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra einnig. Í nál. frá 2. minni hluta er að finna samantekt sem byggir á upplýsingum frá fjmrn. þar sem gert er ráð fyrir því að þessar skattbreytingar komi til með að rýra tekjur ríkissjóðs um 1.830 millj. kr. á árinu. En það skal tekið fram að hér er um nettóáhrif að ræða, þ.e. að teknu tilliti til áætlaðra veltubreytinga og fleira. Þetta eru áætlanir, menn deila um stærðargráðuna í þessu efni og eins og ég segi eru ýmsir sem bera brigður á þetta og telja þetta vanáætlað tekjutap. Allar götur frá því að Sjálfstfl. fékk lyklavöldin í Stjórnarráði Íslands, fyrst með stuðningi Alþýðuflokksins frá 1991 til 1995 og síðan Framsfl. frá árinu 1995 og fram á þennan dag, hefur verið fylgt þeirri stefnu í skattamálum að flytja skattbyrðar af stöndugum fyrirtækjum og efnafólki yfir á launafólk. Sú stefna sem við verðum vitni að núna er ekki ný af nálinni. Þetta er stefna sem markvisst og staðfastlega hefur verið fylgt í rúman áratug. Jafnframt hafa margvísleg þjónustugjöld verið aukin og eru þar alvarlegastar álögur á sjúklinga, bæði vegna stóraukins lyfjakostnaðar og beinnar þátttöku þeirra við læknisverk. Menn sem hafa svolítið minni, ekki bara pólitískt minni en svolítið minni, minnast þess eflaust frá fyrri hluta tíunda áratugarins þegar þáv. heilbrrh. fór mikinn um mikilvægi þess að efla kostnaðarvitund sjúklinga. Það var mikilvægt að efla kostnaðarvitundina og hræða fólk frá því að neyta dýrra lyfja eða óska eftir lækningum sem voru kostnaðarsamar fyrir samfélagið. Svo langt gekk reyndar ríkisstjórnin --- ég held að það hafi verið á fyrstu árum eða fyrstu mánuðum samstarfs Sjálfstfl. og Framsfl. --- að það voru birt svokölluð vasafjárlög. Ég veit ekki hvort hv. þm. muna eftir vasafjárlögum Sjálfstfl. og Framsfl. þar sem það var tíundað hvað fatlað fólk kostaði samfélagið. Það þurfti fulltrúa frá Sameinuðu þjóðunum, einn helsta talsmann fatlaðra á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, til að benda mönnum á að þannig væri rangt að setja málin upp, heldur ætti að horfa á það á hinn veginn og frá hinum endanum hvað það kostaði eitt samfélag að teljast mannréttindasamfélag. Þannig vildi sá maður stilla þessu dæmi upp. Ég hef ekki séð þetta núna um nokkurt skeið, slík vasafjárlög þar sem ráðist var að fötluðu fólki á þennan forneskjulega hátt, og þakka ég það baráttu samtaka fatlaðra, Öryrkjabandalaginu, sem háð hefur einarða baráttu, og umræðum hér á Alþingi. Skattbreytingar ríkisstjórnarinnar að þessu sinni eru mjög í anda þessarar stefnu, tekjuskattar fyrirtækja lækka en þær skattaívilnanir sem fram koma í þágu launafólks eru óverulegar og hafa verið knúnar fram með félagslegum þrýstingi. Það er ástæða til að minna á að það er ekki óskastefna Sjálfstfl. að hafa slíkar áherslur uppi. Það er mjög fróðleg lesning að skoða þær breytingar sem orðið hafa í skattkerfi landsmanna frá því í byrjun tíunda áratugarins. Þær eru verulegar. Í upphafi þess áratugar greiddu fyrirtæki 50% skatt af tekjum sínum en eins og ég gat um áðan verður við næstu áramót farið að innheimta 18% skatt. Þetta var gert í áföngum, að lækka tekjuskatt fyrirtækjanna, fyrst farið niður í 45%, síðar 33%, 30% og að lokum núna niður í 18%. Er þetta gott fyrir fyrirtækin? Að sjálfsögðu. Að sjálfsögðu er það gott fyrir fyrirtæki. Að sjálfsögðu er það líka gott fyrir einstaklinga að komast hjá því að greiða þunga skatta. Að sjálfsögðu bætir það þeirra hag, það gefur augaleið. Spurningin snýst hins vegar um samhengi hlutanna og hvar við viljum bera niður til að innheimta skatta á móti. Valkostirnir eru tveir, að skera niður útgjöld hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, eða að innheimta peninga með öðrum hætti. Menn verða að tala opinskátt um hvað þeir vilja í því efni. Það var athyglisvert að allir gestir efh.- og viðskn. í tengslum við frv. sem voru í forsvari fyrir samtök launafólks, öryrkja og eldri borgara, mótmæltu skattstefnu ríkisstjórnarinnar harðlega og sögðu að um hana mundi ekki ríkja neinn friður í samfélaginu. Engan þarf að undra hörð viðbrögð við skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Menn gera sér að sjálfsögðu grein fyrir því að ríkisstjórnir, undir forsæti Sjálfstfl. frá 1991, hafa stefnt að því leynt og ljóst að færa fjármögnun velferðarþjónustunnar að verulegu marki út úr hinu eiginlega skattkerfi og yfir í beinar álögur á notendur þjónustunnar. Í skýrslu sem fjmrn. gaf út árið 1998, um einkaframkvæmd innan velferðarþjónustunnar, var lögð áhersla á að sem stærstur hluti tekna rekstraraðila yrði fenginn með notendagjöldum. Þar var augljóslega verið að boða skólagjöld og sjúklingaskatta sem valda félagslegri mismunun. Þegar líða tók á tíunda áratuginn varð ljóst að aukin misskipting var farin að valda alvarlegri félagslegri mismunun á Íslandi. Í skýrslu sem landlæknisembættið gaf út í apríl 1997 undir heitinu Heilbrigðisþjónustan, árangur og skipulag í nútíð og framtíð segir m.a., með leyfi forseta: ,,Gjalda ber varhug við frekari hækkun gjalda eða verulegum þjónustugjöldum, því að í óbirtri rannsókn landlæknisembættisins kemur í ljós að meðal barnafólks, sem hefur lægstar ráðstöfunartekjur á mánuði, er allstór hópur sem hefur frestað eða hætt við að leita læknismeðferðar og taka út lyf vegna fjárskorts.`` Í skýrslunni kemur fram að það er einkum á sviði tannlækninga sem fólk veigrar sér við að leita lækninga. Og ég vitna aftur í skýrsluna, með leyfi forseta: ,,Hér hefur orðið grundvallarbreyting á, því að fyrri rannsóknir benda ekki til misræmis í aðgengi fólks eftir stéttum og efnum.`` Hvers vegna er verið að vitna í þetta núna? Hvers vegna verja menn tíma sínum við umræður um tekjuskattsfrv. ríkisstjórnarinnar í að rifja þetta upp? Jú, vegna þess að þarna er beint samhengi á milli. Ég var að vekja athygli á því að samkvæmt mjög varfærnislegum og íhaldssömum útreikningum fjmrn. er gert ráð fyrir því að vegna skattkerfisbreytinga ríkisstjórnarinnar á þessu ári muni draga úr tekjum ríkissjóðs um tæpa 2 milljarða kr., um rúmar 1.800 milljónir. Þetta eru mjög varfærnislegir útreikningar. Hvað á þá að gera? Á að skera niður? Við vitum að sú ríkisstjórn sem hér situr mun ekki skera þar sem fitan er mest. Hún mun halda áfram að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur, beita þar niðurskurði, og reyna að innheimta það sem á vantar með svokölluðum notendagjöldum, auknum álögum á sjúklinga og skólafólk. Þegar aðstöðugjöld fyrirtækja voru lækkuð á fyrri hluta tíunda áratugarins fylgdu rýrnandi kjör innan velferðarþjónustunnar jafnframt því sem álögur á sjúklinga jukust mjög. Í heilbrigðisþjónustunni hefur þetta leitt til stóraukinna útgjalda fyrir sjúklinga. Í árslok 2001 birti BSRB könnun sem unnin var í samráði við lækna um kostnaðarhlutdeild sjúklinga í heilbrigðiskerfinu. Tekin voru dæmi af sjö sjúklingum sem áttu við mismunandi veikindi að stríða og lagðir fram útreikningar á þróun kostnaðar þeirra á tímabilinu 1990--2001. Öllum þessum sjúklingum var fylgt í gegnum ráðlagða læknismeðferð í eitt ár og haldið til haga kostnaði þeirra yfir árið. Sama eða sambærileg meðferð var skoðuð á fimm ára fresti: 1990, 1996 og 2001. Niðurstaðan var mjög afgerandi. Í öllum tilvikum hafði kostnaður sjúklingsins stóraukist, í sumum hafði hann margfaldast. Samanburður af þessu tagi er alltaf erfiður. Það á t.d. við varðandi lungnaþembu. Á það ber einnig að líta að í sumum tilfellum er kostnaðarhlutdeild sjúklinga meiri en í þeim dæmum sem notuð voru í könnuninni og í öðrum tilfellum minni. Þarna voru einstaklingar sem þjáðust af ofnæmissjúkdómum, þunglyndi, kransæðasjúkdómi og börn með eyrnabólgu, svo eitthvað sé nefnt. Hækkun á kostnaðarhlutdeild þessa fólks í baráttunni við sjúkdóm sinn jókst margfalt, um mörg hundruð prósent. Mest varð kostnaðaraukningin á fyrri hluta tíunda áratugarins. Þá var kostnaðarsprengingin mest, í tíð Sjálfstfl. og Alþfl. Í stöku tilviki, t.d. varðandi þunglyndissjúklinga, hefur tekist að tefja, ekki aðeins að hægja á þróuninni heldur snúa henni aðeins við. Kostnaður þunglyndissjúklings jókst á árabilinu 1990--1996 um 177,83%, en minnkaði 1996--2001 um 2,9% en það er ekki dæmigert. Í flestum tilvikum heldur kostnaðurinn áfram að aukast allan tíunda áratuginn þó að heldur hægi á. Hvers vegna hægir á? Jú, vegna þess að stjórnarandstaða, samtök sjúklinga, öryrkja og verkalýðshreyfing beita sér gegn þessari þróun. Það er mikil ástæða til þess við umræður um skattkerfisbreytingar að minna á þetta samhengi hlutanna. Þegar við lækkum skatttekjur ríkissjóðs eða sveitarfélaga er aðeins um tvennt að velja. Annar kosturinn er að draga úr útgjöldum. Ég væri þess vegna tilbúinn að leita leiða til að gera það á ýmsum sviðum, t.d. í utanríkisþjónustunni, í framlögum til NATO og til rándýrra sendiráða víða um heim, þar sem menn fylgja að mínum dómi úreltri stefnu. Þar stöndum við í of dýrum fjárfestingum og þar er stillt upp valkostunum sendiráð eða ekki sendiráð. Enginn lætur sér koma til hugar að það sé hægt að verja minni fjármunum til þessarar þjónustu. Við erum til viðtals um að leita leiða til sparnaðar en það er ekki þarna sem skorið er niður. Það er ekki á þessum sviðum. Það er skorið niður við þá sem minnstar hafa tekjurnar. Þetta er bara staðreynd. Hvað gerist ef stjórnvöld eru ekki reiðubúin að spara og skera niður þegar á heildina er litið? Jú, kjör þessa fólks rýrna vegna þess að dregið er úr millifærslum úr kerfinu og á móti kemur aukin kostnaðarþátttaka. Þetta er samhengi hlutanna, hið pólitíska samhengi þessa frv. sem hér um ræðir. Í frv. er gert ráð fyrir ýmsu sem lýtur að sjálfri skattaframkvæmdinni. T.d. fór fram talsverð umræða um það í efh.- og viðskn. hver ætti að setja reglur um reiknað endurgjald. Á það að vera á hendi embættis ríkisskattstjóra eða á hendi fjmrn.? Ríkisskattstjóri sagði í umsögnum sínum til efh.- og viðskn. að á Norðurlöndunum væri þetta alls staðar þannig --- ef ég man rétt, ég held ég fari rétt með það --- að embætti ríkisskattstjóra eða samsvarandi embætti hefði þetta verk með höndum. Svo var að skilja á ríkisskattstjóra að ef þetta væri flutt til fjmrn., því að í 4. gr. er gert ráð fyrir að fjmrh. eigi að staðfesta reglur sem komi frá embætti ríkisskattstjóra, þá yrði um tvíverknað að ræða vegna þess að báðir aðilar hlytu að byggja á sömu forsendum. Ekki voru allir sannfærðir um að svo væri. Þegar farið var að grandskoða lögin kom fram að þar er ekki að finna mjög traustar lagastoðir fyrir þessari reglusmíð. Þá er spurningin þessi: Hvernig á að tengja þetta pólitískri, lýðræðislegri ábyrgð? Hvernig á að tengja pólitíska þræði þarna inn og gera þetta að lýðræðislegum ákvörðunum? Mín skoðun er í fyrsta lagi að mér finnst eðlilegt að reyna að treysta lagarammann sem slíkar reglur byggja á og hafa þær í eins ríkum mæli og unnt er staðfestar með lögum. Að einhverju leyti er þetta eflaust erfitt en mér finnst eðlilegt að þetta sé á ábyrgð fjmrh., að hann komi á einhvern hátt við sögu þannig að við getum komið á framfæri gagnrýni utan úr þjóðfélaginu á þessa framkvæmd. Einnig var rætt um hvort menn ættu að hafa rétt til málskots til yfirnefndar sem hefði eitthvert úrskurðarvald í þessu efni. Ég kemst ekki að annarri niðurstöðu en þeirri að einnig það byggðist á lokuðu kerfi. Úrskurðarnefnd yrði væntanlega að byggja á sömu lagastoð og við erum að kvarta yfir að sé ekki nægilega skýr. Þegar þetta allt kemur saman er það mín skoðun að þessi breyting geti ekki talist til ills. Síðan var talsvert rætt um 8. gr. frv. Þar ætla ég að vitna, með leyfi forseta, í minnihlutaálit mitt. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Ljóst er af umsögnum ríkisskattstjóra að æskilegt hefði verið að vinna breytingartillögurnar sem lúta að skattaframkvæmdinni betur og má í því sambandi vísa til umsagnar hans um 8. gr. frumvarpsins sem veitir skattstjóra heimild til að fara með skatteftirlit í fleiri en einu skattumdæmi. Embætti ríkisskattstjóra leggst ekki gegn þessari lagabreytingu en segir engu síður að ekki sé ástæða ,,til að gera hana eina út af fyrir sig og ekki fyrr en gerðar eru aðrar nauðsynlegar breytingar á skipulagi skatteftirlits og það fé lagt í skatteftirlit sem það þarf til að það geti orðið með viðunandi hætti.```` Ég vek athygli á því sem þarna kemur fram hjá ríkisskattstjóra, að honum finnst að þurft hefði að koma til gagnger endurskoðun á skatteftirlitinu í landinu og ekki æskilegt að taka einstaka þætti út úr með þessum hætti. Hins vegar kom fram að þessar tillögur sem hér hafa ratað inn í nokkrar greinar lagafrv. og lúta að skattframkvæmdinni byggja á starfi nefndar --- sem að vísu klofnaði --- en tillögusmíðin byggir á meiri hluta þessarar nefndar sem fjmrn. fékk til að fara í saumana á skattframkvæmdinni. En ég vek athygli á þessum varnaðarorðum ríkisskattstjóra, að eðlilegra og æskilegra hefði verið að gera heildstæðari breytingu á lögunum hvað þetta varðar. Með nál. 2. minni hluta fylgja fylgigögn sem eru mjög athyglisverð fyrir þær sakir hve samhljóma þau eru. Í þeim öllum er sami tónninn sleginn en þau koma frá Öryrkjabandalaginu, samtökum eldri borgara, Alþýðusambandi Íslands og BSRB. Ég ætla hér í lokaorðum mínum að víkja í örfáum orðum að helstu atriðum sem þar koma fram en í umsögn Landssambands eldri borgara (LEB) segir, með leyfi forseta: ,,Tvö meginefnisatriði frumvarpsins vill LEB gera athugasemdir við, þ.e. breytingar skv. 2. grein þess á 8. lið 31. greinar laganna, um tveggja ára lengingu heimilda til þess að nýta fyrra rekstrartap til skattafrádráttar. Hitt efnisatriðið er skv. 13. grein frumvarpsins um framlengingu svokallaðs sérstaks tekjuskatts, en jafnframt um lækkun álagsprósentunnar úr 7 í 5%. Landssamband eldri borgara telur, að því er varðar þessi tvö efnisatriði um lækkun álagsprósentunnar og framlengingu frestsins til að nýta fyrri töp til skattalækkunar, að þar sé farið alrangt að ef líta eigi til jafnræðissjónarmiða. Skattar á rekstraraðilum eru stórlega að lækka um þessar mundir vegna annarra skattalagabreytinga og einnig hafa skattar á lægstu tekjur sífellt verið að hækka að undanförnu vegna lækkandi hlutfalls skattleysismarka miðað við tekjur. LEB sýnist því farið alrangt að með þessar tvær meginefnisbreytingar sem frumvarpið felur í sér.`` Þetta er úr umsögn Landssambands eldri borgara þar sem áherslur ríkisstjórnarinnar í skattamálum eru gagnrýndar. Umsögn Öryrkjabandalags Íslands er hér einnig að finna en áður en ég vík að henni ætla ég aðeins að taka undir það atriði sem fram kom í umsögn Landssambands eldri borgara, að á sama tíma og létt er skattbyrði af fyrirtækjum, skattleysismörk hátekjufólksins hækkuð og skattprósentan hjá þeim lækkuð gerist það að allra tekjulægsta fólkið er farið að greiða skatta. Atvinnulaus maður með rúmlega 73 þús. kr. greiðir þriðjunginn af því sem er yfir skattleysismörkunum, sem eru rúmar 70 þús. kr. nú um stundir. Í umsögn Öryrkjabandalags Íslands segir m.a., með leyfi forseta: ,,Öryrkjabandalag Íslands mótmælir því harðlega að ráðgert skuli að ganga enn lengra í því að auka skattbyrði á öryrkja og nýta þá tekjulind til að létta sköttum af ráðamönnum og öðrum þeim sem hæstar hafa tekjurnar. Þess vegna leggst Öryrkjabandalagið eindregið gegn því að framangreint frumvarp verði samþykkt og varar þingmenn mjög við þeirri freistingu sem í því er fólgin. Athygli vekur að í frumvarpinu er ekki einungis lagt til að hinn sérstaki hátekjuskattur verði lækkaður úr 7% í 5%, heldur einnig að tekjumörkin gagnvart þessu skattþrepi verði enn einu sinni hækkuð hlutfallslega mun meira en skattleysismörk lífeyrisþega, svo mjög að nú lætur nærri að þau hafi náð þingfararkaupi.`` Þegar þingmenn eru varaðir við að falla í þá freistingu að samþykkja þetta frv. er Öryrkjabandalagið væntanlega að vísa til þess að einhver hagsmunatengsl kunni að vera hjá þeim tekjuhópi sem er að finna í þessum sal. En áfram segir, með leyfi forseta: ,,Hafa ber í huga að frá 1992 til 2003 hafa skattleysismörk lífeyrisþega hækkað úr kr. 60.144 í kr. 69.603 á mánuði, eða um 15,7%, sem nær ekki helmingi þess sem verðlag hefur hækkað á sama tíma og er órafjarri almennri launaþróun. Á hinn bóginn er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að hækka tekjumörk hátekjuskatts í rúmar 340 þúsund krónur á mánuði. Samþykki þingmenn þessi áform hafa þeir á umliðnum áratug, frá 1993 til 2003, hækkað þessi tekjumörk úr kr. 203.340 á mánuði í kr. 340.788, eða um 68%, langt umfram þróun verðlags á þessu tímabili og margfalt á við þróun skattleysismarka öryrkja. Öryrkjabandalag Íslands skorar á alþingismenn að sýna þá siðferðisábyrgð að létta álögum af öryrkjum áður en þeir lagfæra enn frekar sín eigin kjör.`` Er það ekki umhugsunarefni sem hér kemur fram? Er það ekki umhugsunarefni þegar borin er saman hækkun á skattleysismörkum öryrkjans --- sem hæstv. félmrh. vísaði á bug að yrðu leiðrétt, það kæmi ekki einu sinni til skoðunar eða athugunar í ríkisstjórn --- og þróun skattleysismarka hátekjumannsins? Þar er ekki saman að jafna. Það er alltaf verið að hækka skattleysismörk hátekjumannsins, núna upp í rúmar 340 þús. kr., á meðan hinir hafa hækkað miklu minna og eru í kringum 70 þús. kr., hafa hækkað um 15,7% samkvæmt útreikningum Öryrkjabandalagsins á þessu árabili frá 1992--2003 á sama tíma og skattleysismörk hátekjumannsins hafa hækkað um 68%. Þetta eru útreikningar Öryrkjabandalagsins og við eigum að taka þá alvarlega. 
             Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er að reyna að koma einhverjum boðum til mín, ég skil ekki alveg hver þau eru en ég geri fastlega ráð fyrir að hún sé að taka undir það sem hér er sagt.

Það er rétt.

Það er rétt, segir hv. þm. Í umsögnum Alþýðusambands Íslands og BSRB kveður mjög svo við sama tón. Alþýðusambandið rifjar upp fyrri ályktanir, m.a. frá 7. nóvember 2001. Þar sagði, með leyfi forseta: ,,Alþýðusambandið hefur sett fram alvarlega gagnrýni á fyrirhugaðar skattbreytingar ríkisstjórnarinnar og telur að með þeim sé vegið að kjörum almenns launafólks. Kjarni þeirrar gagnrýni sem Alþýðusambandið hefur sett fram er í raun þríþættur en snýst í grundvallaratriðum um að verði þessar tillögur að lögum, sé verið að færa skattbyrðina yfir á laun og vinnu, af eignum og fjármagni.`` Hér var væntanlega að hluta til verið að vísa í hækkun tryggingagjaldsins sem var þá heldur meiri en hún verður þó við þær breytingar sem menn eru að gera núna vegna þrýstings frá samtökum launafólks og að hluta til frá atvinnulífinu. Þetta var talið koma illa þeim fyrirtækjum sem væru með fjölda starfsmanna á sínum vegum og gæti stuðlað að því að þau reyndu að draga saman seglin, það væri heppilegra að hafa skattlagninguna í öðru formi. Ég ætla ekki að lesa upp þessar ályktanir Alþýðusambandsins eða BSRB. Það er mjög svipaður tónn í þeim og rímar algerlega við það sem kemur frá Öryrkjabandalaginu og samtökum eldri borgara. Í álitsgerð sem kom fram frá BSRB á svipuðum tíma og sú sem ég vitnaði í frá Alþýðusambandi Íslands í byrjun nóvember í fyrra voru uppi nákvæmlega sömu varnaðarorð og síðan hafa náttúrlega öll gengið eftir. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra. Ég mæli fyrir brtt., annars vegar um að greinin sem kveður á um lengingu á afskriftatíma falli niður og að fallið verði frá hugmyndum um að lækka hátekjuskatt um 2% og að við höldum okkur við 7% á háar tekjur í stað 5%. Í rauninni þyrfti að lagfæra margt annað í þessu skattafrv. og ég mun horfa til þess sem kemur frá öðrum stjórnarandstöðuþingmönnum í því efni. Því miður er ekki að vænta mikillar hjálpar innan úr stjórnarliðinu, alltént er þar fylgt allt annarri stefnu, allt öðrum áherslum, en við höfum haft uppi í stjórnarandstöðunni þótt í seinni tíð finnist á því heiðarlegar undantekningar, og horfi ég þar á hv. þm. Kristin H. Gunnarsson.

Herra forseti. Ég vil í upphafi þakka framsögumönnum fyrir mjög svo greinargott yfirlit yfir málið, bæði formanni nefndarinnar og ekki hvað síst framsögumönnum 1. minni hluta og 2. minni hluta. Ég get hins vegar ekki stillt mig um það, herra forseti, að nefna að mér finnst umgjörðin í kringum þessa umræðu vera afskaplega dapurleg. Ég sat á þingi fyrir tæpum fjórum árum og var í þessari ágætu nefnd sem hér er verið að gera að umtalsefni, þ.e. efh.- og viðskn. Ég kom hingað inn sem varaþm. í síðustu viku, og verð væntanlega út þessa viku, og ég man ekki eftir svona lítilli pólitískri spennu í þingsölum eins og er núna. Það er kannski ekki hægt að kvarta yfir því, það ræðst af aðstæðum, en ég man heldur ekki eftir jafnáhugalausri umræðu burt séð frá pólitískum ágreiningi milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hér í þingsal eru sárafáir, og einungis nokkrir af nefndarmönnum. Þetta er ekki sérstaklega tengt þessari umræðu heldur líka annarri sem hefur verið hér sl. daga. Ég hef fylgst nokkuð vel með því og þetta hefur allt það einkenni að áhugaleysi þingmanna á þátttöku í umræðunum finnst mér vera miklum mun meira en var t.d. á síðasta kjörtímabili. Ég vildi, herra forseti, einfaldlega koma þessum áhyggjum mínum á framfæri við hæstv. forseta og biðja hann um að íhuga það og ræða jafnvel í forsn. hvað veldur. Þingmenn hér segja mér að þetta hafi einkennt vinnubrögðin í haust og kannski lengri tíma af kjörtímabilinu. Það er alvarlegt fyrir þingið ef það nær ekki sjálft að kveikja áhugaverðar umræður og skoðanaskipti og þá blasir við að fólkið úti í samfélaginu hafi tæpast mikinn áhuga á því sem hér er verið að ræða. Ég dreg ekki í dilka stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég er að tala um þetta sem maður sem ann þessu starfi sem hér fer fram, þ.e. þinginu og virðingu þess, og mér sýnist hér vera pottur brotinn. Margt er að athuga við það frv. sem hér er verið að ræða. Það er eiginlega fyrst og fremst það að í því kemur fram grundvallarafstaða, og ég kann alltaf best við stjórnmál þegar þau lýsa grundvallarafstöðu. Ríkisstjórnin leggur fram frv. til breytinga á tekju- og eignarskatti sem er helsta löggjöfin í stjórn sérhverrar ríkisstjórnar. Breytingarnar sem hér er verið að gera eru ekki stórvægilegar en þær fara í sömu átt. Annars vegar er verið að lengja fyrningartíma skattataps úr átta í tíu ár og að lækka síðan svokallaðan hátekjuskatt úr 7% niður í 5%. Hér er enn og aftur verið að breyta lögum til hagsbóta fyrir fyrirtæki og fyrir þá sem betur mega sín. Þetta hefur verið rauði þráðurinn í nær öllum skattalagabreytingum núv. ríkisstjórnar allt kjörtímabilið og kemur í sjálfu sér ekki á óvart. Ég kalla enn og aftur eftir skýrum línum. Eins og hv. frsm. 1. minni hluta, Jóhanna Sigurðardóttir, gerði hér ágætlega grein fyrir, þ.e. stefnu Samfylkingarinnar, þá teljum við að þessi stefna sé í grundvallaratriðum röng. Það ber að stokka upp skattamálin þannig að létta skattbyrði á einstaklingum. Tekjuskattur einstaklinga sem tekjustofn fyrir ríkisvaldið hefur verið að aukast á undanförnum árum. Þetta hefur farið saman við mikla aukningu skulda heimilanna og það er mjög sláandi, herra forseti, að skuldir heimilanna voru fyrir 22 árum eða árið 1980 20% af ráðstöfunartekjum en þetta hlutfall er núna 180%. Skuldir heimilanna hafa nífaldast á þessum 20 árum. Ef heimilistekjur voru fyrir 20 árum 5 milljónir þá skuldaði einstaklingur eða fjölskyldan 1 milljón. Þessi sama fjölskylda skuldar núna 9 milljónir. Menn geta rétt ímyndað sér hvað það er erfiðara að standa skil af því nú en þá. Einnig er athyglisvert að bera það saman að ekki einungis hefur skuldastaða heimilanna vaxið verulega heldur hefur atvinnuleysi líka vaxið. Við erum núna að tala um tæplega 3% atvinnuleysi, talað er um 3% á næsta ári og fregnir berast um það, herra forseti, hafðar eftir embættismönnum úr Seðlabankanum, að nýjar tölur sýni miklu meiri skuldasöfnun heimilanna en áður var getið um og líka að atvinnuleysið stefni í hærri tölu. Ég vil spyrja hv. formann efh.- og viðskn. hvort hann geti staðfest þær upplýsingar, þ.e. að til séu nýjar tölur um skuldasöfnun heimilanna sem eru væntanlega mun hærri en þær sem ég er hér að vitna til, sem mér finnst nú alveg nóg um, og hitt líka, sem er enn alvarlegra, það mat að atvinnuleysi stefni í 5% á næsta ári. Ég held að það væri mjög athyglisvert ef hér eru uppi slíkir spádómar sem raktir eru til ábyrgra hagstofnana. Ef borinn er saman tekjuskattur einstaklinga hér og í öðrum löndum, þá skilar tekjuskattur einstaklinga hér á landi 30% hærri hlutdeild í tekjum ríkisvaldsins en er að meðaltali innan OECD og Evrópusambandsins, þ.e. tekjukattur einstaklinga er miklum mun stærra hlutfall af tekjum ríkisvaldsins hér á landi en í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Gott og vel, en hvað með tekjuskatt fyrirtækja? Jú, það eru líka til tölur um það. Tekjuskattar fyrirtækja skila helmingi þess sem er að meðaltali innan OECD og Evrópusambandsins. Og hér sjáum við, herra forseti, glöggt hvar áherslur núv. ríkisstjórnar liggja. Þær liggja í því að skattbyrði var létt stórlega af fyrirtækjum, m.a. tekjuskatti, og hún er komin langt undir það sem er algengast í nágrannalöndunum, á sama tíma og einstaklingarnir eru látnir bera sífellt stærri byrðar. Þetta er ekki góð aðferðafræði. Yfirleitt eiga menn í skattamálum að skoða hvað verið er að gera í næstu löndum því að fátt er nú eins lítið markvisst og að reyna að finna upp hjólið í skattamálum eða á öðrum sviðum. Virðisaukaskattur sem er helsti tekjustofn ríkisvaldsins skilar mun hærri hlut skatttekna en erlendis. Hér skilar virðisaukaskatturinn um 45% en innan OECD og Evrópusambandsins eru svipaðar tölur, þ.e. hlutdeild um 30%. Við erum með hæsta hlutfall virðisaukaskatts sem tekjuöflun fyrir ríkisvaldið, við erum hæst af öllum ríkjum OECD, þessum tæpu 30 ríkjum, fyrir utan Mexíkó, það er eina ríkið þar sem virðisaukaskattur skilar meiri hluta af tekjunum. Herra forseti. Hér hef ég nefnt þrjá þætti sem skera sig úr og ég tel að sé að ýmsu leyti ekki góð þróun. Í fyrsta lagi hvað virðisaukaskatturinn er orðinn hátt hlutfall, enda er hann hár hér á landi miðað við það sem gengur og gerist í nágrannalöndunum. Í öðru lagi hvað mikill munur er á tekjuskatti fyrirtækja hér og erlendis og hvað hann er mun minni tekjustofn hér. Og í þriðja lagi hvað tekjuskattur einstaklinga er stærri hlutdeild hér á landi miðað við næstu lönd. Sum gjöld hér eru lægri en annars staðar eins og t.d. launatengd gjöld. Þessi skattastrúktúr eða skattauppbygging er í grundvallaratriðum röng. Það er vitaskuld gott að hafa lága skatta á fyrirtæki og þær breytingar sem ríkisstjórnin hefur gert á undanförnum árum hafa alls ekki verið alslæmar. Hins vegar má alveg færa rök fyrir því að of langt hafi verið gengið og nær væri í sambandi við skatta á fyrirtæki að lækka núna skatta með sértækum hætti gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Skattbyrði hér er orðin mikil sem hlutfall af landsframleiðslu. Hún hefur aukist á undanförnum árum, hún er farin að nálgast 40% og þar sem við vorum á árum áður með mun lægri opinber umsvif en nágrannalöndin, þá gildir það alls ekki í þeim sama mæli og var hér áður fyrr. Og það er e.t.v. þeim mun alvarlegra líka, þegar við lítum til þess að ýmislegt hjá okkur er með veikara móti en annars staðar, t.d. á Norðurlöndunum, og má nefna sérstaklega velferðarmál og menntamál þar sem við stöndum þessum þjóðum töluvert að baki. Ég tel vera mjög brýnt að lækka skatta á launafólki með lægri tekjuskattsprósentu. Hægt er að útfæra það á ýmiss konar máta, t.d. með tveimur þrepum, því að við erum nú með tveggja þrepa kerfi þar sem hátekjuskatturinn er sérstakt þrep. Hægt er að benda á lönd eins og Danmörku þar sem slíkt kerfi er til staðar. Einnig má nefna lönd eins og Þýskaland þar sem þrepin eru reyndar óendanlega mörg þar sem unnið er eftir stærðfræðijöfnu. Það er ekkert sem kallar á það að við þurfum endilega að hafa eina skattprósentu á tekjur einstaklinga, enda höfum við ekki farið þá leið. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, varðandi skattleysismörkin sem menn hafa oft rætt um og oft hefur verið talað um að skynsamlegt væri að hækka þau, að ég tel það ekki skynsamlegt einfaldlega vegna þess að skattleysismörkin hafa komið út sem fátæktargildra fyrir launafólk í landinu. Það hefur reynst þannig að skattleysismörkin hafa virkað sem hindrun í launasamningum til að fara yfir, m.a. vegna jaðarskattaáhrifa þegar menn fara í tiltölulega hátt skattþrep. Því að vandamálið hjá launafólki með lágar tekjur er ekki skattkerfið í sjálfu sér heldur of lág laun. Lægstu launin hér, sem vitaskuld á að semja um í kjarasamningum, hafa ekki náð því marki sem algengast er í nágrannalöndunum. Þeir sem greiða engan tekjuskatt núna, og þeir eru býsna margir í okkar umhverfi, það er ekki í gegnum skattkerfið sem við eigum að gera endurbætur, heldur með styrkara velferðarkerfi, sérstaklega gagnvart þeim sem verst eru settir. Það er alveg ný staða, herra forseti, í samfélagi okkar að vinnandi fólk, fullfrískt vinnandi fólk sem vinnur venjulegan vinnudag, hefur ekki í sig og á. Það er fátækt. Við þekkjum vel mörg dæmi þess að fólk nær ekki endum saman og hefur ekki náð endum saman í lífsbaráttunni og þá hefur oft verið sjúkdómum um að kenna, jafnvel óreglu eða ýmsum öðrum þáttum sem fólk þekkir alveg ágætlega. En það er nýtt í samfélagi okkar að fólk sem vinnur fullan vinnudag sé með verulegar efnahagslegar áhyggjur. Og það er alvarlegt þegar við hugsum til þess að verst staddi hópurinn sem svo er ástatt um eru lítt menntaðar, einstæðar mæður sem eiga afskaplega litla möguleika í samfélaginu hvað varðar launakjör. Það er eitthvað að í samfélagi okkar sem hefur alltaf einkennst af því að þeir sem vinna fullan vinnudag hafa getað leyft sér það sem fólk sættir sig við í nútímaþjóðfélagi. Þetta er liðin tíð og svo sjáum við afleiðingarnar hjá þeim sem verst eru settir, hvernig starf samtaka eins og mæðrastyrksnefndar og fleiri slíkra hefur stóraukist á síðustu missirum. Það er greinilegt, herra forseti, að þjóðfélagið er að breytast og það er ekki að breytast til batnaðar. Það er augsýnilegt að náungakærleikur er minni í samfélaginu en var áður. Og það er vert umhugsunar þegar jólin nálgast að svo skuli vera komið fyrir okkur. Við þekkjum líka nýjar afleiðingar af þessu breytta samfélagi að það fólk sem missir vinnuna og er komið t.d. um sextugt eða yfir sextugt fær ekki vinnu og það gengur um atvinnulaust eða sækir um, sendir tugi eða hundruð umsókna og fær engin svör við þeim. Þetta er líka nýtt í samfélagi okkar og þetta er ekki samfélag sem við jafnaðarmenn viljum. Við höfum þvert á móti lagt áherslu á að skattkerfinu þurfi að breyta í þá átt að fjármögnun á lækkun tekjuskatts einstaklinga sé til að mynda í gegnum auðlindagjöld, gegnum mengunargjöld, og það má líka velta fyrir sér varðandi tekjuskatt einstaklinga hvort við eigum að fara þá leið sem Danir hafa gert, að eyrnamerkja tekjur sem skattstofn sveitarfélaga. Nú er tekjuskattur einstaklinga að langmestu leyti tekjustofn sveitarfélaga og það mætti alveg hugsa sér róttæka uppstokkun á þessu kerfi og heimila sveitarfélögum þennan skattstofn ásamt færslu frekari verkefna til þess stjórnsýslustigs. Mér finnst, herra forseti, það koma vel til greina. Ljóst er að við stöndum að mörgu leyti á nokkrum tímamótum. Við erum að ljúka kjörtímabili núv. ríkisstjórnar sem hefur verið að hrósa sér af mjög mörgu í efnahagslífinu. En sé hagvöxtur borinn saman við hagvöxt innan OECD þá hefur hann að meðaltali síðustu tíu ár verið um 2,8% sem er nákvæmlega það sama og er innan OECD. Hann hefur ekkert verið meiri og hann hefur ekkert verið minni og núna í ár er hann minni en í nágrannalöndunum og gert er ráð fyrir að á næsta ári verði hann enn minni. Þetta eru hlutir sem full ástæða er til að hafa áhyggjur af. Frumvarp það sem hér er til umræðu markar mjög skýrt stefnu og forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Við í Samfylkingunni höfum lagt til aðrar leiðir í sambandi við skattamál þar sem við viljum að þessum byrðum verði réttlátlega skipt og að loksins verði fólk látið vera í fyrirrúmi og þannig verði reynt að vinna úr þeim þrengingum sem eru að nokkru leyti í þjóðarbúinu en ekki hvað síst hjá einstaklingum vegna skuldasöfnunar og lágra tekna. Það eru þeir hópar sem við í Samfylkingunni berum hvað mest fyrir brjósti.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir yfirgripsmikla og góða ræðu. Hann gat um að hann væri þeirrar skoðunar að há frítekjumörk leiddu oft til fátæktargildru. Ég vildi gjarnan fá nánari útlistun á því vegna þess að ég hef flutt frv. um flatan tekjuskatt, þ.e. engin frítekjumörk, og lækkun skattprósentu sem því nemur og hef töluverðan áhuga á að heyra hvernig þetta lítur út fræðilega séð.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal, að ég gat um þá skoðun mína að ég liti svo á að skattleysismörkin hafi virkað sem fátæktargildra, þ.e. þau hafa verið hemill á hækkun launa. Þegar menn fara yfir skattleysismörkin greiða þeir strax tiltölulega háan skatt. Þannig er því ekki farið í flestum nágrannalöndunum. Þar greiða menn lægri skatta af lægri tekjum. Um það hef ég verið að ræða. Ég hef ekki talað í anda hv. þm. sem hefur lagt til ákveðna prósentutölu á allar tekjur. Ég hef frekar talað fyrir lægri skattþrepum á lægstu tekjununum hjá þeim sem nú greiða tekjuskatt. Ég hef ekki lagt til að breyta skattfrelsismörkunum eða hækka þau. Það er mjög kostnaðarsamt fyrir ríkissjóð. Ég mundi frekar láta það standa en að hækka mörkin þarna. Ég er fullviss um að það mundi líka knýja á um hærri laun í kjarasamningum en nú er krafist. Ég hef áhyggjur af þessum þröskuldi skattleysismarka með tiltölulega háu tekjuskattsþrepi. Ég hef áhyggjur af því að það hamli skynsamlegri niðurstöðu í kjarasamningum og að laun hækki. Það er ekki hemja hjá okkur að fullfrískur og vinnandi maður skuli ekki ná endum saman á launum sem samið er um í kjarasamningum. Það er eitthvað að því kerfi sem þannig er ástatt um.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. hvort líta megi á há skattleysismörk og háa prósentu þar fyrir ofan sem einhvers konar niðurgreiðslu á lágum launum af hendi ríkisins, jafnframt að með því að skattleggja háar tekjur mjög hátt sé í raun verið að bola burt háum tekjum úr landinu þannig að þetta hafi þau áhrif að draga til landsins lágtekjustörf og fæla frá hátekjustörf. Þá vildi ég gjarnan hafa orð á því, og þykir ánægjulegt að heyra það, að hv. þm. lítur ekki á lág laun sem persónueinkenni, eins og sumir þingmenn hér í salnum virðast gera. Þeir tala iðulega um fátækt fólk og bláeygt í sömu andránni en virðast ekki gera sér grein fyrir því að fólki er í lófa lagið að breyta tekjum sínum, annaðhvort með því að mennta sig, með því að sækja um aðra vinnu, sýna snilli, dugnað eða nýta reynslu sína. Ég er sammála hv. þm. um að lág laun eru engin einkenni á einum einstaklingi. Það er ekki hægt að tala um hóp fólks sem láglaunafólk sem verði það um alla framtíð. Ég er mjög ánægður með að heyra að hv. þm. geri ráð fyrir því að einstaklingurinn hafi heilmikið um það að segja hvaða tekjur hann hefur.

Herra forseti. Hv. þm. tekst að misskilja eða vill misskilja orð mín eins og hann hefur áður gert. Ég lít ekki svo á að þetta kerfi sé niðurgreiðslukerfi, boli frá hálaunafólki eða laði sérstaklega láglaunafólk til landsins. Ég held að málið snúist ekki um það. Ég held hins vegar að skattleysismörkin hindri hærri laun. Lág laun eru blettur á samfélagi okkar. Það er fjarstæða sem hv. þm. heldur hér fram, að fólk ráði laununum sínum með því að fara bara í annað starf eða vinna meira. Þetta er bara fjarstæða. Fólk á ekki þessa möguleika í samfélagi okkar. Bæði erum við með samningsbundið fyrirkomulag á launamarkaði. Það er samið um þessi laun og skömmin er beggja ef svo má segja, bæði verkalýðsfélaga og vinnuveitenda, að semja um laun sem duga ekki til framfærslu. En það að segja að hægt sé að skipta um vinnu eða fara annað og bæta sér þannig upp tekjur er út í hött. Hv. þm. veit greinilega ekkert í hvers konar samfélagi hann lifir. Málið snýst um að lágu launin eru of lág hér á landi. Ég er að tala um þetta nýja samfélag. Við jafnaðarmenn viljum ekki að fullfrískt vinnandi fólk hafi ekki í sig og á. Þar er fátæktin sem við erum hér að glíma við. Að hv. þm. skuli koma hér upp og segja að það sé bara hægt að skipta um vinnu og fá hærri laun einhvers staðar annars staðar sýnir í hnotskurn muninn á milli stefnu okkar jafnaðarmanna og talsmanna Sjálfstfl. í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ágúst Einarsson ræddi áðan um spurninguna um hvort atvinnuleysi og skuldasöfnun heimila hefði verið vanmetin og var með nýjar upplýsingar sem hann var að vitna til. Ég verð að segja að ég kannast ekki við að líkur séu á miklu meira atvinnuleysi en áður hefur verið gert ráð fyrir. Þvert á móti hefði ég talið að sá gangur sem nú er í samningaviðræðum um Kárahnjúkavirkjun og álverið fyrir austan mundi valda því að atvinnuleysið yrði miklu minna en menn hafa verið að reikna með. Varðandi skuldasöfnun heimilanna hefur það einkennt efnahagslífið á þessu ári að heimilin hafa haldið að sér höndum og minnkað skuldir sínar eftir föngum. Það kæmi mér mjög á óvart ef það væri að koma upp úr kafinu að skuldasöfnun heimilanna væri á einhverri fleygiferð upp á við. Hv. þm. ræddi líka mikið um skattkerfið. Ég verð að segja að það kemur á óvart ef tekjuskattur einstaklinga er mjög hár í alþjóðlegum samanburði. Það hafa hins vegar verið einkenni á skattkerfi okkar að beinir skattar hafa verið tiltölulega lágir en óbeinir tiltölulega háir. Það hefur háð okkur að mörgu leyti vegna þess að verslun hefur haft tilhneigingu til að flytjast úr landinu. Á því hefur orðið töluverð breyting á undanförnum árum. Við höfum reynt að draga sem mest úr verstu ágöllunum á óbeinu sköttunum þannig að verslunin komi inn í landið á nýjan leik. Hins vegar er það athyglisvert að tryggingagjaldið eða skattar á laun eru mun lægri hér á landi en í flestum þeim löndum sem ég kannast við. Ég held að það sé ágætt mál fyrir okkur.

Herra forseti. Það mun koma í ljós hvort fréttir sem ég hef fengið um nýjar tölur um aukna skuldasöfnun heimila og spádómar um meira atvinnuleysi reynast sannir. Ég er sammála hv. þm. um að auðvitað ræðst mjög mikið af þeim framkvæmdum sem núna eru á döfinni fyrir austan. En þessar upplýsingar komu flatt upp á mig og þess vegna vildi ég vita hvort hv. þm. væri kunnugt um þær. En sá hluti kemur þá skýrar fram í umræðunni síðar. Hvað tekjuskatt einstaklinga varðar þá er það þannig að tekjuskattur einstaklinga sem hlutfall af tekjum ríkisvalds er með allra allra hæsta móti, eins og reyndar virðisaukaskatturinn. Á móti kemur aftur það sem hv. þm. nefndi og ég nefndi líka, að launatengd gjöld sem skattstofn, tryggingagjöld eða hvað við köllum það, eru mun lægri hér en annars staðar. Nú vitum við báðir, ég og hv. fyrirspyrjandi, að það er svo með launaskatt, að hann getur verið á einstaklingum og á fyrirtækjunum. Það er ekki sá sem greiðir skattinn sem endilega ber hann. Málið sem ég var að reyna að draga hér fram var hins vegar að við ættum að reyna að færa skattkerfið okkar meira í átt til þess sem verið er að gera í nágrannalöndunum. Það er að mörgu leyti ekki gert hér. Við erum með meiri hlutdeild tekjuskatts einstaklinga. Við erum komin algerlega upp í toppinn með virðisaukaskattinn. Ég held að það sé mjög skynsamlegt í þessum efnum, eins og reyndar á fleiri sviðum, að við reynum að laga okkar kerfi að því sem algengast er erlendis. Það á ekki síst við um skattamál.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. um að við þurfum að haga okkar skattkerfi þannig að það sé í einhverju samhengi við það sem er í kringum okkur og öll eru skattkerfin í samkeppni hvert við annað með einum eða öðrum hætti. Við getum ekki verið með mjög mismunandi hlutfall beinna eða óbeinna skatta í samanburði við helstu nágrannalönd okkar. Það sem ég vildi vekja sérstaka athygli á líka er að þær skattbreytingar sem orðið hafa varðandi fyrirtækin hafa skilað sér býsna vel. Ég vek athygli á því að við lokameðferð fjárlagafrv. í þinginu kom fram að tekjuskattur á fyrirtæki hefur skilað 3 milljörðum meira í tekjur fyrir ríkissjóð á þessu ári en menn höfðu reiknað með. Sú tala flyst yfir á næsta ár og þegar upp er staðið virðist sem allar þær skattbreytingar sem menn hafa verið að gera á atvinnulífinu komi til með að skila ríkissjóði hærri tekjum. Einn skatt höfum við verið að taka upp á undanförnum árum sem var ekki hér áður og skiptir máli í þessum samanburði, þ.e. fjármagnstekjuskattinn. Þegar hann var tekinn upp kom hann inn að verulegu leyti sem skattur á tekjur einstaklinga. Það hefur að sjálfsögðu mikla þýðingu í öllum þessum samanburði.

Herra forseti. Ég og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson getum vafalítið fundið ýmislegt í skattstefnunni sem við erum sammála um. Ég gagnrýni skattstefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart fyrirtækjum, að þar hafi líklega verið gengið aðeins of langt. Ég hef ekki á móti því að þessi skref væru stigin. Þau hefðu mátt vera ívið styttri --- ég kveð ekki fastar að orði. Það sem mér finnst hins vegar alveg vanta í skattbreytingar síðustu ára eru ívilnanir gagnvart einstaklingum og gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Það er líka hægt að sjá fyrir sér ívilnanir gagnvart eldri borgurum. Þau rök eru t.d. mjög sterk að láta lífeyrissjóðsgreiðslur skattleggjast í fjármagnstekjuskattsþrepi. Varðandi fjármagnstekjuskattinn sem hv. þm. nefndi má einmitt benda á að upp er kominn galli á því kerfi sem við bentum á á sínum tíma, að vera með tvöfalt kerfi fyrir tekjur, þ.e. greiða mismunandi skatt eftir því hvort menn eru með launatekjur eða fjármagnstekjur. Þetta leiðir til þess að fjölmargir taka frekar tekjur sínar inn sem fjármagnstekjur í stað launatekna, þeir sem það geta. Þetta er vandamál sem við bentum á á sínum tíma. Útfærsla fjármagnstekjuskattsins var ekki góð. Hins vegar var það samþykkt af þáverandi meiri hluta. Auðvitað leiðir lágur tekjuskattur fyrirtækja til þess að smátt og smátt aukast skatttekjur ríkisins á því sviði. Það eru fyrst og fremst einstaklingarnir, fólkið í landinu, sem við í Samfylkingunni erum að tala fyrir í tengslum við nauðsynlegar breytingar í skattamálum.

Herra forseti. Það eru býsna mörg atriði í þessu frv. til umræðu. Ég vil fjalla um þrjú þeirra sem ég tel rétt að gera að umtalsefni og skýra afstöðu mína til. Ég staldra fyrst við brtt. í frv. um það að heimila yfirfæranleg rekstrartöp í tíu ár í stað átta. Ég vek athygli á því að á undanförnum áratug hafa verið gerðar miklar breytingar á umhverfi fyrirtækja, sérstaklega hvað varðar skattaumhverfi. Tekjuskattur fyrirtækja hefur verið lækkaður úr 50% niður í 18% og yfirfæranleg rekstrartöp hafa verið framlengd upp í átta ár úr því sem áður var, mig minnir sex árum eða kannski fimm. Ég hef staðið að þessum breytingum í gegnum árin og talið þær skynsamlegar. Það er nauðsynlegt fyrir framgang í efnahagslífi að atvinnufyrirtæki hafi góðan grundvöll til að starfa á og að skattalöggjöfin stuðli að því að fyrirtækin sæki fram og geti eflst í starfi sínu og rekstri. Mér finnst það því skynsamlegt að mörgu leyti sem menn hafa staðið að á undanförnum árum og hef stutt það dyggilega. Hins vegar eru auðvitað takmörk fyrir öllu og rétt að íhuga hlutina þegar haldið er áfram á sömu braut. Það er ekki sjálfgefið að á þessu sé enginn endir, menn þurfa auðvitað að velta hlutunum fyrir sér í ákveðnu samhengi. Lítum aðeins á hvernig afstaðan er í atvinnulífinu um þessar mundir, m.a. vegna þeirra breytinga sem ég rakti að hefðu verið gerðar á undanförnum árum. Afkoma fyrirtækja hefur verið mjög góð, bæði á þessu ári og reyndar til lengri tíma. Það er ekki hægt að segja annað en að staðan í atvinnulífinu hafi verið mjög sterk, eins og kemur fram í því að atvinnustig er mjög hátt. Það er mikið framboð af störfum sem fólki standa til boða og atvinnuleysi er lítið. Það er m.a. vegna þess að atvinnufyrirtækin hafa verið öflug. Við þessar aðstæður, þegar staðan er sterk og afkoman góð er fyrirsjáanlegur mikill hagnaður í atvinnulífinu. Nýlega birtust fréttir um að í sjávarútvegi sé því spáð að á þessu ári verði hagnaðurinn um 20% af tekjum í þeirri grein. Það gæti þýtt um 25--30 milljarða kr. ef þær spár ganga eftir. Við sjáum líka ef við skoðum áætlaða afkomu fyrirtækja á Verðbréfaþingi að þar koma svipaðar tölur fram. Menn sjá fram á mjög góða afkomu í atvinnustarfsemi og verulegan hagnað og þá er auðvitað eðlilegt að menn borgi til samfélagsins í sköttum af hagnaði þannig að fyrirtækin leggi sitt af mörkum líka til þess að standa undir velferðarþjóðfélaginu sem við rekum hér á landi. Þetta finnst mér ákaflega eðlilegt sjónarmið og vil koma því hér að að mér finnst að það megi halda því meira á lofti þegar vel gengur og m.a. vegna þess að stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar hafa rekið skynsamlega atvinnustefnu, sem leiðir til góðrar afkomu í atvinnulífinu, sé eðlilegt að það skili sér að lokum í því að fyrirtækin greiði skatta af hagnaði sínum til samfélagsins. Mér finnst vera komið að þeim tímapunkti að menn þurfi aðeins að velta þessu fyrir sér áður en lengra er haldið í þessum efnum. Þar staldra ég m.a. við upplýsingar sem hafa komið fram í þinginu um að tekjuskattar lögaðila hér á landi eru verulega lægri en tekjuskattar lögaðila í ríkjum innan OECD, eins og minnst var á fyrr í þessari umræðu. Það kemur fram í þingskjali 462 sem hér hefur verið útbýtt að tekjuskattar lögaðila í ríkjum OECD eru taldir vera um 3,6% af vergri landsframleiðslu árið 2000. Á Íslandi er þetta hlutfall árið 2000 talið vera 1,2%, þ.e. aðeins u.þ.b. 1 / 3 af því sem tekjuskattur lögaðila innan OECD skilar að meðaltali í ríkissjóð viðkomandi ríkja. Og maður veltir fyrir sér: Eigum við að hafa þessa hluti svona? Getur það verið eðlilegt til lengri tíma að lögaðilar hér á landi greiði aðeins um 1 / 3 í tekjuskatt af hagnaði sínum miðað við það sem gerist að meðaltali innan OECD? Ég held að svarið við því sé að ekki er sjálfgefið að það eigi að vera svona. Ég held því að menn eigi að velta þessum hlutum fyrir sér og fara ofan í þá því við sjáum auðvitað hina hliðina á því sem kemur fram í þessu sama þingskjali, að tekjuskattar einstaklinga hér á landi eru hærri en þeir eru að meðaltali innan ríkja OECD, nokkurn veginn jafnmiklu hærri og tekjuskattar fyrirtækja eru lægri. Miðað við þær upplýsingar sem ég vitnaði til eru tekjuskattar einstaklinga í ríkjum innan OECD um 10% af vergri landsframleiðslu árið 2000 en hér á landi um 12,8%. Ef við leggjum þetta saman má segja að einstaklingar og lögaðilar skili í tekjuskatt svipaðri fjárhæð, mælda sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, hér á landi og í ríkjum innan OECD. Heildin er svipuð því sem gerist annars staðar en skiptingin er frábrugðin. Þetta bendir til þess að ef við ákveðum að tekjuskattar lögaðila verði lægri leiðir af því að tekjuskattar einstaklinga verða að vera hærri til að ná inn tekjum. Íslenska ríkið þarf væntanlega svipaðar tekjur og ríkissjóðir annarra landa til að halda uppi svipaðri starfsemi og sams konar velferðarþjóðfélagi og við erum með í dag. Mér finnast þessar upplýsingar umhugsunarefni og hvetja til þess að maður staldri við áður en lengra er haldið á þeirri braut að festa í sessi breytingar sem gætu stuðlað að því að tekjuskattar lögaðila lækkuðu enn frekar en verið hefur. Í öðru lagi hafa líka komið fram upplýsingar um yfirfæranleg rekstrartöp sem mér finnast vera mikið umhugsunarefni. Ég ítreka að ég hef stutt það til þessa að heimila yfirfærslu á rekstrartöpum á milli ára því ég tel það skynsamlegt út frá sjónarmiðum atvinnurekstrar. Í upplýsingum frá fjmrn. sem lagðar voru fyrir efh.- og viðskn. kemur fram að á síðasta ári, sem var ekki slæmt ár í sjálfu sér í atvinnurekstri, hafi hrein aukning á yfirfæranlegu rekstrartapi verið um 57 milljarðar kr. og samtala yfirfæranlegs taps hafi hækkað úr 113 milljörðum í 161 milljarð á milli ára. Þetta er náttúrlega gríðarleg hækkun á yfirfæranlegum rekstrartöpum sem síðar mun auðvitað leiða til minni skattgreiðslna af eðlilegum ástæðum og mér finnst ástæða til að staldra við og velta fyrir sér hvernig á því standi að þetta er svona mikil aukning í tiltölulega góðu árferði í atvinnurekstri. Getur verið að þær reglur sem við styðjumst við heimili að einhverju leyti svo mikla gjaldfærslu á kostnaði að það leiði til slíkrar niðurstöðu þótt aðstæður séu góðar? Ég velti fyrir mér þeim reglum sem gilda um gjaldfærslu á fjármagnskostnaði í tengslum við breytingar á gengi og slíku. Það eru auðvitað ansi háar fjárhæðir sem einstök skuldug fyrirtæki geta fært til gjalda við það eitt að miklar breytingar verði á gengi þó að skuldbindingar fyrirtækisins innan ársins breytist ekki nema brot af þeirri fjárhæð sem færð er til gjalda. Verið er nefnilega að færa til gjalda á einu ári áætlaðan kostnað yfir langt tímabil fram í tímann. Mér finnst spurning hvort ekki eigi að endurskoða þetta og skoða hvort ástæða sé til að afmarka gjaldfærsluna við árið en ekki lánstímann. Mér finnast þessar tölur stefna þannig að fyllsta ástæða sé fyrir yfirvöld til að skoða þær í fullri alvöru, ekki endilega í þeim tilgangi að smíða reglur sem eru harðari fyrir atvinnureksturinn heldur til að koma í veg fyrir að reglurnar geti í raun og veru búið til kostnaðarliði sem ekki er ástæða til að færa til gjalda eins og gerist með fjármagnskostnaðinn. Það er líka annað sem hefur komið upp og gerir það að verkum að við ættum kannski að skoða hvaða reglur við höfum við heimild til þess að færa töp á milli ára og milli fyrirtækja. Fyrirtæki sem eru ákaflega vel stöndug og skila góðum hagnaði eru jafnvel skattlaus árum saman vegna þess að þau hafa tryggt sér töp úr öðrum atvinnurekstri, úr öðrum fyrirtækjum. Það er álitamál hvort eðlilegt sé að heimila reglurnar með svo rúmum hætti eins og verið hefur hér á landi þó að þær hafi verið þrengdar í gegnum árin eins og kunnugt er. Mér fannst þetta mjög eðlilegur hlutur á síðasta áratug, t.d. eftir stöðuna sem var komin upp í sjávarútvegi á árunum 1988--1999 þar sem söfnuðust feiknarlega miklar skuldbindingar sem fyrirtækin urðu auðvitað að reyna að axla. Þá var m.a. heimilað að lengja yfirfæranleg töp, láta þau ná yfir fleiri ár en áður var til þess að gefa fyrirtækjum ráðrúm til að borga niður þessar skuldir. Mér fannst það mjög eðlilegt en nú erum við komin það langt frá þessum tíma og mörg fyrirtæki, sem í dag eru öflugustu fyrirtækin í sjávarútvegi og reyndar mörgum öðrum atvinnugreinum, eiga ekki þá fortíð sem rökstuddi þessar breytingar. Mér finnst því, herra forseti, full ástæða til að taka þessi mál til athugunar og bera saman þær reglur sem gilda að þessu leyti í ýmsum öðrum ríkjum Evrópu sem við berum okkur saman við áður en við höldum miklu lengra á þessari braut. Þess vegna hef ég sett fyrirvara við stuðning minn við það að lengja yfirfærslu rekstrartapa upp í tíu ár. Mér finnst að mörgu leyti ekki eðlilegt í feiknarlegu góðu árferði eins og nú er að rýmka svona um fyrir möguleikum fyrirtækja sem ganga mjög vel og geta borið sín gjöld og eiga að sjálfsögðu að leggja sitt af mörkum í sameiginlegan sjóð landsmanna. Á hinn bóginn er rétt að undirstrika að þessi breyting snertir ekki stærstu tölurnar í þessum þætti, þ.e. rekstrartöpin. Það eru auðvitað fyrstu árin, fyrstu þrjú árin, sem eru langstærst og mér finnst vera alvarlegast eða mesta umhugsunarefnið sú mikla fjárhæð sem myndaðist á síðasta ári, um 57 milljarðar kr. Aðstæður í atvinnulífinu voru auðvitað ekki slíkar að unnt sé að færa fullnægjandi rök fyrir því að þetta sé eðlileg spegilmynd af þeirri stöðu sem fyrirtækin voru í á síðasta ári. Herra forseti. Í öðru lagi er um að ræða breytingar í 8. gr. frv. sem ég hef líka sett fyrirvara við. Eins og gildandi lög kveða á um er hlutverk skattstjóra að annast skatteftirlit og vísast þar til 102. gr. laganna en þar segir, með leyfi forseta: ,,Skattstjórar annast skatteftirlit, hver í sínu umdæmi. Þá hefur ríkisskattstjóri á hendi yfirstjórn skatteftirlits og skatteftirlit á landinu öllu. Skatteftirlitið nær til eftirlits samkvæmt lögum þessum og lögum um aðra skatta og gjöld sem á eru lögð af skattstjórum eða þeim falin framkvæmd á.`` Í frv. er lagt til að bæta því við að fjmrh. geti ákveðið að sami skattstjóri fari með skatteftirlit í fleiri en einu skattumdæmi. Breytingin er skýrð með því að ætlunin sé að færa starfsemi sem í dag er hjá ríkisskattstjóra til tveggja skattumdæma á landsbyggðinni, þ.e. á Akranesi og Akureyri þannig að skattstjórinn á Vesturlandi og skattstjórinn á Norðurl. e. fái verkefni sem í dag eru unnin hjá ríkisskattstjóra og að þeir fái heimild samkvæmt lögum eða geti fengið heimild samkvæmt ákvörðun fjmrh. til þess að annast skatteftirlit í öðrum skattumdæmum en sínu eigin, þ.e. að skattstjórinn á Vesturlandi fái þá heimild til að annast skatteftirlit á Suðurlandi, Vestfjörðum og Norðurl. v. og skattstjórinn á Norðurl. e. fái hemild til þess að annast skatteftirlit í umdæmi skattstjórans á Austurlandi. Þetta er mjög umdeilanleg breyting. En það sem ég tel jákvætt í henni er að það er verið að reyna að færa störf frá höfuðborgarsvæðinu til embætta á landsbyggðinni. Ég dreg enga dul á að ég tel það góða viðleitni að reyna að færa þessa starfsemi og styrkja þar með atvinnu á þeim stöðum þangað sem þessi starfsemi fer. Hins vegar bendi ég á að þessa breytingu væri hægt að gera án þessara lagabreytinga. Starfsmenn ríkisskattstjóra geta auðvitað starfað annars staðar en hjá embætti skattstjórans í Reykjavík. Þeir gætu þess vegna starfað á Vesturlandi og Norðurl. e. Í öðru lagi gætu þeir, þó þeir yrðu starfsmenn skattstjórans á Vesturlandi og Norðurl. e., afmarkað starfsemi sína við þau umdæmi en ekki hin fjögur. Það er ljóst af umsögnum sem fyrir liggja um þessa tillögu að skattstjórar þessara fjögurra embætta, á Vestfjörðum, Norðurl. v., Austurlandi og Suðurlandi, eru andvígir þessari breytingu. Þeir vilja frekar hafa skatteftirlitið áfram hjá ríkisskattstjóra en þessa breytingu, enda er að mörgu leyti óeðlilegt að í einhverju tilteknu skattumdæmi geti verið tveir skattstjórar. Þetta þýðir að í þessum fjórum umdæmum sem ég nefndi er sú staða uppi eða getur verið uppi í mörgum málum að þar séu tveir skattstjórar og fari þá eftir því hvaða mál er um að ræða hvor er skattstjórinn. Þetta held ég að sé ástand sem ekki er skynsamlegt og hef því allan fyrirvara á um stuðning við þessa breytingu. Ég óttast satt að segja, herra forseti, þó að það komi hvergi fram í þessum gögnum, að þessi breyting sé fyrsta skrefið í því að leggja niður þessi fjögur skattumdæmi og hafa á landsbyggðinni einungis tvær skattstofur, þ.e. á Akranesi og Akureyri. Ég óttast það. Ég er ekki alveg tilbúinn til að stíga skref af þessu tagi fyrr en menn hafa þá með rökum eytt þeim grunsemdum sem uppi eru um þetta. Ég held að það sé ekki til góðs að breyta þessu kerfi skattumdæma á þann veg að það verði bara tvö skattumdæmi á landsbyggðinni í staðinn fyrir sex ef það leiðir til þess að þau störf sem eru í þessum fjórum umdæmum leggist niður og færist til þeirra tveggja staða sem mundu annast þessi verkefni. Ég vil hafa alveg fulla vissu fyrir því, herra forseti, að það sé ekki verið að fikra sig inn á þá braut sem getur leitt þetta af sér. Þess vegna hef ég allan fyrirvara á stuðningi við þessa tillögu sem felst í 8. gr. frv. Í þriðja lagi er að finna í frv. breytingar sem ég á dálítið erfitt með að átta mig á. Breyting í 12. gr. frv. kveður á um að það verði fjmrh. en ekki ríkisskattstjóri sem gefi út reglur um mat á hlunnindum. Reyndar er í 4. gr. frv. breyting sem færir verkefni ríkisskattstjóra, sem sé það að setja reglur um reiknað endurgjald, frá ríkisskattstjóra til fjmrh. Ég velti því fyrir mér til hvers verið er að gera lagabreytingar um að færa verkefni ríkisskattstjóra úr höndum hans í hendur fjmrh. Í skýringum með frv. er tiltekið að meiningin sé að fleiri en eitt stjórnvald komi að ákvörðuninni. Mér finnst það léttvæg skýring satt að segja, herra forseti. Þetta fyrirkomulag hefur verið svona til þessa og ekki verið að því fundið að það sé svona. Í öðru lagi er þetta fyrirkomulag með þessum hætti í öðrum ríkjum á Norðurlöndunum, þ.e. að embætti ríkisskattstjóra gefur út þessar ákvarðanir en ekki ráðherra. Mér finnst þurfa sérstakan rökstuðning fyrir því að taka upp fyrirkomulag sem er frábrugðið því sem gerist erlendis og því sem hefur verið hér á landi áður en ég sannfærist um að rétt sé að stíga skref af þessu tagi. Mér finnst satt að segja dálítið óþægilegt að ræða þessar tillögur í efh.- og viðskn. án þess að hafa handbærar skýringar á því hvers vegna þessar tillögur eru lagðar til. Eins og fram kom í máli hv. formanns efh.- og viðskn. virðist hafa risið upp ágreiningur um mat ríkisskattstjóra á hlunnindum hvað varðar möguleika fyrirtækja til að bjóða starfsmönnum sínum út í veislu eða árshátíð. Það var upplýst í nefndinni að fyrirtækin hefðu fulla heimild til að gjaldfæra þann kostnað í sínum bókum. En hins vegar þýddu reglur ríkisskattstjóra það að það yrði að tekjufæra á einstaklingana sem hlunnindi þær fjárhæðir sem yrðu umfram tilgreindar fjárhæðir. Það var líka upplýst að embætti ríkisskattstjóra hefði sent þessar reglur til fjmrh. eða fjmrn. sem hafi gert athugasemdir við það sem embætti ríkisskattstjóra hafi orðið við. Því er ljóst að fjmrn. gat komið að sínum athugasemdum og það var tekið fullt mark á þeim. Þá finnst mér vanta alveg ástæðuna fyrir því hvers vegna verið er að gera þessa breytingu. Ef einhverjir samstarfsörðugleikar eru á milli embætta ríkisskattstjóra og fjmrn. þá á að leysa úr þeim öðruvísi en með lagasetningu sem færir verkefni frá ríkisskattstjóra yfir til fjmrh. Það er alveg ljóst t.d. að embætti ríkisskattstjóra hefur það verkefni og hefur haft það að leggja mat á ákveðna hluti eins og þarna er tilgreint. Það er ekki hægt að benda á að hann hafi farið út fyrir lagarammann í þeim ákvörðuum sínum. Ef mönnum finnst ákvarðanir vera of þröngar þá er eðlilegt að menn fari ofan í lagasetninguna og breyti henni þannig að hún endurspegli það sem menn ætlast til að fá út úr þeim ákvæðum fremur en að gera breytingar á því hver tekur ákvörðun um þessa hluti eins og lagt er til í frv. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að mér finnst ekki skynsamlegt að gera þessa breytingu. Mér finnst hún ekki leysa þau vandamál sem menn hafa gefið upp að séu ástæða þessara tillagna. Þær eru í algerri andstöðu við það fyrirkomulag sem við höfum haft og það fyrirkomulag sem gildir annars staðar. Ég er hræddur um að menn skapi bara vandamál sem verður að taka á síðar ef þessar breytingar ná fram að ganga. Herra forseti. Ég hef þá gert grein fyrir þeim athugasemdum sem ég hef við þetta mál og taldi rétt að hreyfa hér í umræðu þannig að menn veltu þeim hlutum fyrir sér. En ég legg áherslu á að ég tel að það skipti auðvitað ákaflega miklu máli sem menn hafa verið að gera á undanförnum árum, þ.e. að búa atvinnulífinu það umhverfi skattalega séð að það stuðli að þróttmiklu atvinnulífi sem það hefur gert eins og við getum sannfærst um þegar við skoðum tölur um atvinnu og tölur um afkomu. Mér finnst að þegar stjórnvöld skapa svona góð skilyrði fyrir atvinnu þá eigi það að skila sér í því að atvinnureksturinn greiði í ríkissjóð af hagnaði sínum eðlilegan hlut og að atvinnurekendur séu stoltir af því.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir yfirferð hans yfir þetta mál, þ.e. að skýra þá þrjá fyrirvara sem hann hefur á þessu máli. Það er ákaflega athyglisvert. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. hvort fleiri framsóknarmenn hafi efasemdir um þetta eins og hér hefur komið fram og styðji ekki þetta frv. eins og það er hér og nál. meiri hlutans. Í öðru lagi: Ef svo er ekki, þ.e. að ekki efist fleiri framsóknarmenn, hvers vegna er þá hv. þm. einn með þessar skoðanir sem ganga í átt að stefnu okkar jafnaðarmanna? Hv. þm. er svona einn og yfirgefinn í þingflokki framsóknarmanna hvað þetta varðar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór yfir málið og ég verð að segja eins og er að ég var honum sammála í flestu af því sem hann talaði um. Það sem vakti athygli mína var að hv. þm. lét það ekki koma fram hvort hann væri að tala sem formaður þingflokks Framsfl. eða bara fyrir sína hönd. Mér finnst það dálítið óþægilegt einfaldlega vegna þess að hlutverk þingflokksformanna er yfirleitt að endurspegla skoðanir þingflokka og tala fyrir hönd þeirra. Ég tel að full ástæða sé til þess að spyrja hv. þm. að því hvort hann sé að tala fyrir hönd þingflokksins og hvort það sé þá verulegur ágreiningur milli ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli því að ég tel víst að stjórnarandstaðan í heild sinni sé nokkurn veginn sammála því sem hv. þm. var að segja áðan um rekstrartöpin t.d. Þess vegna er full ástæða til þess að spyrja eftir þessu sem ég er hér að tala um. Mér finnst þetta ganga langt fram yfir það sem eðlilegt er, þ.e. að geyma tíu ár í rekstrartöpum. Allir vita að ný fyrirtæki sem eru stofnuð t.d. lifa mörg hver ekki nema tvö, þrjú, fjögur ár. Kannski lifa 25--40% af fyrirtækjum lengur. Rekstrartöp fyrirtækja sem ekki ganga upp og hafa verið rekin með tapi í einhvern tíma eru orðin að gjaldmiðli og ganga á markaðnum. Ætla stjórnvöld að gera þetta að verslunarvöru og taka á sig alla áhættuna með tapi á skattfé?

Herra forseti. Það fer auðvitað eftir því hvernig gengið er frá reglum um yfirfærslu rekstrartapa og færslu þeirra á milli fyrirtækja hvað telja má eðlilegt í þeim efnum eða ekki. Ef því fylgir t.d. að fyrirtæki tekur að sér að greiða skuldbindingar annars fyrirtækis og ábyrgjast þær og fær í staðinn ónotuð rekstrargjöld þá getur verið ávinningur að því, sérstaklega fyrir þá sem eiga þær skuldir og geta gengið að því með einhverri vissu að þær verði greiddar. Ef hins vegar um það er að ræða að menn færi bara töpin á milli án þess að skuldbindingarnar eða þær skuldir sem að baki liggja og hafa orsakað þetta tap fylgi með eða séu betur tryggðar, þá er fullkomið vafamál hvort eðlilegt sé að heimila slíkt.

Hæstv. forseti. Ég tel að sá langi tími sem hægt er að geyma umrædd töp geri fyrirtækjum kleift að búa til úr þeim fjármuni sem hægt er að versla með milli fyrirtækja. Ég tel að stjórnvöld séu komin á mjög vafasama braut með því að lengja þann tíma sem nota má til að afskrifa töp. Ég tel reyndar að átta ár séu of langur tími. Mér hefði ekki fundist óeðlilegt að um væri að ræða fimm ár eða eitthvað slíkt. Það er mjög algengt að afskrifa hluti á fimm árum í fyrirtækjum, ýmsar fjárfestingar fyrirtækja. Átta ár í sögu fyrirtækja er langur tími. Það að afskrifa töp er ekkert óeðlilegt fyrir þann rekstur sem hlut á að máli en það að geta verslað við önnur fyrirtæki með rekstrartöp, sameina fyrirtæki í þeim eina tilgangi að ná sér í tap til að sleppa við skatta, er bein leið í ríkiskassann. Ég sé ekki annað en menn séu að galopna ríkiskassann með þessum hætti. Ég tek undir það með hv. þm. að auðvitað er það meira en lítið vafasamt. En ég ítreka spurningu mína: Er hv. þm. að tala fyrir persónulegri skoðun sinni eða er ágreiningur í ríkisstjórnarflokkunum um málið?

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að koma upp í andsvar, ekki til að mótmæla hv. þm. heldur til að þakka honum fyrir ræðu hans sem var mjög málefnaleg og vel rökstudd. Hann setti fram fyrirvara sína við frv. sem við ræðum hér. Það er alls ekki oft sem maður heyrir svona skynsemisrödd úr þessum ræðustól frá framsóknarmönnum. Það var auðvitað mjög gott, í umfjöllun efh.- og viðskn. um málið, að einn stjórnarliðanna talaði af sæmilegri skynsemi varðandi þá þætti sem hv. þm. gagnrýndi. Það er rétt sem hv. þm. nefndi, þegar við erum að tala um skattalagabreytingar og hvernig sköttum hefur verið létt af fyrirtækjum, að auðvitað eru takmörk fyrir öllu. Þar er komið að ákveðnum punkti þar sem menn hljóta að stoppa við, sérstaklega með þeim rökum sem hv. þm. setti fram varðandi nýtingu á yfirfæranlegum rekstrartöpum. Mér fannst kannski vanta botninn í ræðu hv. þm., afstöðu hans til þeirra atriða sem hv. þm. nefndi. Ég er að velta fyrir mér hvort ég hafi stuðning hv. þm. við þær brtt. sem ég flyt að því er varðar fyrrkomulag við mat á hlunnindum, svo að ég nefni eitthvað sem dæmi. Eins mætti nefna útreikninga á reiknuðu endurgjaldi sem ég legg til að verði áfram í höndum ríkisskattstjóra en að fjmrh. setji reglur, nánari ákvæði um meginreglur og viðmiðanir. Ef svo væri mundum við auðvitað reyna í sameiningu að ná fram samstöðu í nefndinni sem á eftir að fjalla um málið milli 2. og 3. umr. Síðan vildi ég loks spyrja hv. þm. hvort skilja megi mál hans svo að hann muni greiða atkvæði gegn því að auka þessar heimildir, úr átta í tíu ár að því er varðar nýtingu á rekstrartöpum.

Herra forseti. Ég hef hugsað mér það að styðja ekki þá lagabreytingu sem hér er lögð til, að lengja tímann úr átta árum í tíu.

Herra forseti. Ég fagna því auðvitað, enda var ekki annað að skilja á málflutningi hv. þm. en hann ætlaði ekki að styðja hana. Spurningin er um hvort hann greiði atkvæði gegn henni. Það finnst mér skipta máli og málflutningur þingmannsins gekk í raun út á að það væri ekki nema ein afstaða í málinu, þ.e. að greiða atkvæði gegn þessari grein. Hv. þm. svaraði því ekki hvort ég mætti vænta stuðnings hans við þær breytingar sem ég legg til varðandi hlunnindamatið og reiknaða endurgjaldið. Þar kem ég til móts við þá gagnrýni sem hefur verið sett fram. Ég tel að þar gæti verið um málamiðlun að ræða og það væri verulegur fengur í að fá hv. þm. í lið með mér nú milli 2. og 3. umr. þegar við fjöllum um þetta mál áfram í efh.- og viðskn. Ég leyfi mér því, herra forseti, með hliðsjón af málflutningi hv. þm., að spyrja hann hvort þetta væri leið sem hann gæti fallist á og að fylgja brtt. sem ég flyt við þetta mál.

Herra forseti. Það frv. sem við ræðum hér, þ.e. frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, hefur skapað mikla umræðu, eins og hér hefur komið fram. Frv. þessu má skipta niður í nokkuð marga kafla. Aðalatriði þess er náttúrlega annars vegar að framlengja og lækka hátekjuskattinn, um leið og tekjumörk eru hækkuð og hins vegar, eins og segir í nál. 1. minni hluta flokkssystkina minna úr Samfylkingu, að auka skattaívilnanir til fyrirtækja með því að heimila þeim að draga ónýtt rekstrartöp frá tekjum í atvinnurekstri, að það gildi í tíu ár í stað átta ára eins og nú er. Að ekki sé talað um lítils háttar hækkun á persónuafslætti, eða 107 kr., sem verkalýðshreyfingin knúði fram á þeim tíma er hún tók að sér stjórn efnahagsmála á Íslandi og bjargaði því sem hægt var að bjarga þegar ríkisstjórnin hafði gefist upp. Það er rétt að fara yfir þá kafla sem hér hefur mest verið rætt um, þ.e. varðandi auknar skattaívilnanir til fyrirtækja með breytingu á lögunum varðandi rekstrartap, þ.e. heimild til nýtingar þess í tíu ár í stað átta ára. Hér hefur verið farið mjög vel yfir þetta. Það hefur komið fram, sem auðvitað er hárrétt, að mörg skref hafa verið stigin til að létta sköttum af fyrirtækjum, af lögaðilum á Íslandi. Það hefur að sama skapi ekki verið gert fyrir almennt launafólk, barnafjölskyldur, námsmenn, lífeyrisþega og atvinnulaust fólk, eins og kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta. Frysting skattleysismarka og mikil skerðing barnabóta til þessara hópa hefur verið nýtt til að kosta miklar skattalækkanir stórfyrirtækja og auðmanna. Mikil lækkun verður á tekjuskattsgreiðslum fyrirtækja á næsta ári vegna lækkunar á skatthlutfalli þeirra úr 30% í 18%. Áætlaðar tekjuskattsgreiðslur þeirra verða 8.250 millj. kr. Ég segi aðeins 8.250 millj. kr. vegna þess, eins og fram hefur komið hjá hv. þm. Ágústi Einarssyni sem fór mjög vel yfir þetta dæmi og bar saman við önnur ríki OECD, að þetta eru náttúrlega smáaurar sem lögaðilar greiða í tekjuskatt á Íslandi miðað við það sem einstaklingar borga, að maður tali nú ekki um önnur dæmi sem hægt er að taka af skattkerfi okkar Íslendinga. Að óbreyttu hefðu tekjurnar orðið 13.800 millj. kr. miðað við óbreytt skatthlutfall eins og hér kemur fram. Menn hæla sér af því og eru ánægðir með að lækka enn skatta af fyrirtækjarekstri. Þess vegna hefði maður haldið að nóg væri komið í þessa áttina. Hins vegar á enn að bæta í, auk þess að breyta hlutfallinu úr 30% í 18%, og taka tekjur frá ríkissjóði með því að búa til þessa breytingu varðandi skattatap, að skattaívilnun vegna taps nái til tíu ára í stað átta áður. Þetta er sýnu verra þegar haft er í huga það sem fram hefur komið á fundum hv. efh.- og viðskn. í gögnum frá ríkisskattstjóra. Þar er sérstaklega vitnað í það sem hér kemur fram. Ríkisskattstjóri fjallar þar um síðustu eitt til tvö ár, þar sem tap hefur verið orðið mikið, svo að ég grípi aðeins niður í nál. 1. minni hluta með leyfi forseta: ,,Ríkisskattstjóri bendir á í umsögn sinni að yfirfæranleg rekstrartöp hafi farið mjög hækkandi á síðustu árum þrátt fyrir að afkoma og rekstrarskilyrði hafi ekki farið versnandi að sama skapi.`` Orðrétt segir ríkisskattstjóri: ,,Má gera ráð fyrir að hækkun rekstrartapa á síðustu tveimur árum skýrist að verulegu leyti af hækkun erlendra skulda vegna gengisbreytinga og að einhverju leyti af hækkun innlendra verðtryggðra skulda. Um hvort tveggja gildir að hækkun skuldanna er að fullu gjaldfærð þegar í stað. Getur þetta valdið miklum sveiflum á bókhaldslegu tapi og frestað skattlagningu mjög. Setja má spurningu við réttmæti þessara reglna, einkum eftir að verðbólgureikningsskil hafa verið afnumin.`` Hér er vakin athygli á afnámi verðbólgureikningsskila og því að ekki var hreyft við ákvæðum gjalda eða tekjufærslu á gengismun eða verðbótum sem geta haft meiri áhrif á skattalega rekstrarafkomu, yfirfæranlegt tap o.s.frv. Herra forseti. Þetta er vert að hafa í huga og miðað við breytingar og það tap sem myndast hefur hjá fyrirtækjum á síðasta ári vegna þessa sem hér hefur komið fram, vegna gengisfellinga og annarra þátta þá skulum við hafa í huga að þeir sem halda um ríkissjóð eftir 2010, árin 2011 og 2012, munu, miðað við það sem hér kemur fram, missa töluvert af tekjum vegna þess vitleysisgangs sem átti sér stað í efnahagskerfi landsmanna árið 2002. Þetta er rétt að hafa í huga nú. Á þessum tíma ríkti vaxtaokur og óðaverðbólga. Afleiðingar þess erum við að sjá nú, atvinnuleysi og síðast en ekki síst, það sem er kannski allra verst, samdrátt. Þetta er rétt að hafa í huga, herra forseti, við þessa umræðu vegna þess að hér er verið að gera þessar breytingar, þ.e. varðandi afskriftir á tapi. Herra forseti. Ég hlustaði á hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, formann þingflokks framsóknarmanna, lýsa fyrirvara sínum í þessu máli þar sem hann fór í söguskýringu á breytingu á tekjuskatti lögaðila úr 50% ofan í 18% og breytinguna á þessum árum sem hægt hefur verið að nýta sér tap fyrri ára, sem hann hélt að hefðu verið fimm til sex ár. Ég minntist þess er reglur voru rýmri hvað varðar tap fyrirtækja og skuldir fyrirtækja gengu kaupum og sölum. Þá kom upp í huga minn að Framsfl. fór á sínum tíma í þann bisniss að selja rekstrartap blaðs sem Framsfl. gaf út á árum áður. Mig minnir að það hafi heitið Nútíminn. Við vitum ekki hvernig flokkurinn stendur í þessu máli. Það kemur ekki fram hvort hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er þar einn og yfirgefinn eins og oft í sérmálum þar sem hann gengur gegn flokki sínum eða hvort fleiri framsóknarmenn fylgja með. Það verður að bíða atkvæðagreiðslu vegna þess að ekki fékkst svar við því nú. Ég held, herra forseti, að hv. þm. standi einn í þessu máli með þá fyrirvara sem hann hefur lýst og þeir séu ekki fleiri framsóknarmennirnir sem taki þá sjálfstæðu afstöðu sem hann gerir. Aðrir hv. þm. Framsfl. láta Sjálfstfl., sem sumir kalla eignarhaldsfélag Framsfl., teyma sig áfram í þessu máli. En þá verður þetta náttúrlega hjáróma rödd sem lítið verður gert með og lítið hlustað á, standi hann þar einn, að maður tali ekki um ef hv. þm. ætlar að vera fjarverandi eða sitja hjá. Þá leggst lítið fyrir kappann. Herra forseti. Það verður líka að hafa í huga þegar verið er að tala um skattgreiðslur fyrirtækja og þær breytingar sem hafa verið gerðar og stjórnarsinnar hæla sér mjög af, þ.e. þessum breytingum, þá skulum við enn einu sinni rifja upp hvernig hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn fara í skattkerfisbreytingar sem gagnast stórlega fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. í Reykjavík og á Reykjanesi, en fyrirtæki í öllum öðrum skattumdæmum landsins tapa á. Það var margfarið yfir það hér þegar við vorum að ræða þetta mál í vor að skattalegur ávinningur fyrirtækja í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi var áætlaður 2.700 millj. kr., þ.e. vegna breytinga á tekjuskattinum úr 30% í 18%, vegna þeirra breytinga á eignarskatti sem var verið að gera, en fyrirtæki í öllum öðrum skattumdæmum tapa á þessari breytingu. Þá kemur auðvitað í ljós enn einu sinni hvernig ríkisstjórnin ræðst í raun og veru að landsbyggðinni með Framsfl. innan borðs, sem oft og tíðum hefur á tyllidögum, sunnudögum, hælt sér af því að vera flokkur landsbyggðar. Þarna kemur bersýnilega í ljós, herra forseti, hvernig Framsfl. hefur algjörlega farið frá því að reyna að verja landsbyggðarfólk eða atvinnurekstur á landsbyggðinni. Þessi skattkerfisbreyting er gott dæmi um það. Ég ætla ekki enn einu sinni að rifja upp þau orð sem hæstv. félmrh. hafði um sinn flokk, hvernig hann hefði gleymt landsbyggðinni í markaðssetningu sinni á malbikinu á höfuðborgarsvæðinu. Það er sorglegt, herra forseti, að fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni sem á mjög í vök að verjast, m.a. líka út af samdrætti og öðrum sköttum sem ríkisstjórnin hefur verið að leggja á, fær ekki að sitja við sama borð og atvinnurekstur á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna heldur áfram að kvarnast úr og draga úr þrótti fyrirtækja á landsbyggðinni til að sækja fram og nýta sér þá möguleika sem eru. Þau fyrirtæki eru að borga allt aðra skatta til ríkisins. Skulum við þá bara taka dæmi af flutningastarfsemi, hvernig flutningafyrirtæki greiða ótal skatta til ríkissjóðs og eru búin að borga þá í öðrum sköttum sem bera annað nafn en tekjuskatt og eiga þess vegna ekkert eftir, engan hagnað, til að njóta ávaxtanna af tekjuskattslækkuninni sem gerð var á síðasta vori. Þetta er ákaflega mikilvægt, herra forseti, að hafa í huga. Ég nefndi áðan ræðu hv. þm. Ágústs Einarssonar sem var ákaflega yfirgripsmikil. Hann fór yfir það á mjög faglegan hátt, eins og hans er von og vísa, hvernig t.d. skuldir heimilanna hafa hækkað svo mikið, að nú eru þær um 180% af ráðstöfunartekjum. Þetta er hin hliðin á málinu, herra forseti, hvernig einstaklingar, almenningur og fjölskyldufólk hefur verið látið sitja eftir í að fá skattalegan ávinning en skattar á þeim aðilum, barnafólki sem öðrum, hafa verið að hækka eins og fram hefur komið, bæði í fjölmiðlum og frá fulltrúum Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. Það er þannig núna, herra forseti, að fjölmargir, almenningur í landinu, ungt fólk sem er að hefja búskap, barnafólk og fólk á miðjum aldri nær varla endum saman þrátt fyrir vinnu myrkranna á milli, þrátt fyrir að bæði hjón vinni úti nær þetta ekki saman. Rétt er að rifja þetta hér upp í tíð velmektarríkisstjórnar atvinnufyrirtækjanna sem við ræðum um. Og hvernig hv. þm. Ágúst Einarsson dró það fram hér sem er svo sem ekki nýtt, en er nýtt í umræðunni og hefur ekki komið hér fram, hvernig skattar einstaklinga eru miklu hærra hlutfall hér en í öðrum OECD-löndum og að fyrirtæki borgi aðeins helming að meðaltali. Fram kemur, sem reyndar allir vissu, að einstaklingar borga hér miklu meira í tekjuskatt til ríkissjóðs en góðu hófi gegnir, að maður tali nú ekki um veltuskattinn, virðisaukaskattinn, sem ég man ekki nákvæmlega hvaða tala er en mig minnir að það séu einar 80 millj. sem ríkissjóður innheimtir í formi virðisaukaskatts. Þetta ásamt þeirri skattkerfisbreytingu sem ég hef farið hér yfir gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum, gagnvart atvinnurekstri á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðið annars vegar, sýnir það og sannar að ríkisstjórnin er á kolvitlausri leið. Ekki er tekið tillit til þessara þátta og þess vegna er auðvitað ekki hægt að leggjast í það að samþykkja ýmsar tillögur sem fram hafa komið, m.a. vegna þess að ekki er tekið á sköttum almennings í landinu. Það ánægjulegasta kannski við þetta allt saman er þegar maður lítur á dagatalið að þá er hægt að fara að telja niður dagana þar til við losnum vonandi við þá ríkisstjórn sem nú situr í landinu. Herra forseti. Það þjóðfélag sem við byggjum nú og það skattkerfi sem er svo vitlaust gefið í, eins og hér hefur komið fram, á ekkert skylt við þau þjóðfélög sem við erum oft að bera okkur saman við, enda er það kannski stærsta atriðið sem hefur komið fram að þetta er ekki þjóðfélag sem jafnaðarmenn hafa tekið eins mikinn þátt í að byggja upp og í nágrannaþjóðfélögum sem við berum okkur saman við, þ.e. í Skandinavíu. Þess vegna er ákaflega mikilvægt að hér komist að völdum ríkisstjórn sem hefur meiri jöfnuð í heiðri, sem vill útrýma því misrétti sem er milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis og vill ganga í það að jafna lífskjör í landinu, vill ganga í það að lagfæra skatta almennings og segir að komið sé nóg í skattafslætti til lögaðila. Einnig er rétt að hafa í huga, herra forseti, að við samþykkt fjárlaga fyrir nokkrum dögum féll ríkisstjórnin frá því að lækka stimpilgjöld um 900 millj. kr. Stimpilgjöld eru mjög ósanngjarn skattur, sama hvort það er á einstaklinga eða lögaðila. Því var sleppt, herra forseti, að þessu sinni til að klambra saman fjárlögum og einnig er rétt að hafa í huga, herra forseti, þegar hv. formaður efh.- og viðskn., Vilhjálmur Egilsson, talaði um það að þessi skattkerfisbreyting skilaði sér ákaflega vel, eða býsna vel eins og hv. þm. sagði, þ.e. hann var að vitna í þá 3 milljarða sem fjmrh. dró upp úr töfrahatti sínum á síðustu mínútum áður en fjárlagafrv. var sett saman til að setja örlítið betri niðurstöðutölu á heldur en raun hefði annars orðið. Það á eftir að koma í ljós hvort það gangi eftir. Vonandi er það svo.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Ég vil aðeins koma inn í umræðuna og ræða almennt um skattstefnu ríkisstjórnarinnar og hvaða skilaboð núv. ríkisstjórn sendir frá sér með þeim breytingum sem staðið hefur verið fyrir, bæði í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna og svo núna þegar á að fara að afgreiða frv. um breytingar á tekju- og eignarskattslögum. Það er alveg ljóst að verið er að lækka verulega tekjuskatta á fyrirtækjum og þó að ég sé almennt ekki andvígur því að fyrirtækjum í landinu sé búinn góður starfsgrundvöllur, þá tel ég að sú tekjuskattslækkun sem við stöndum fyrir, úr 30% í 18%, sé um of, það hafi ekki verið rétt af okkur að fara í þetta í svona stórum skrefum, ekki síst þegar við lítum til þess hvað við erum að gera að öðru leyti. Það er auðvitað ekkert launungarmál og hefur margkomið fram í umræðum manna í dag að við höfum smátt og smátt verið hlutfallslega að auka skattbyrði á lágtekjufólki með því að láta persónuafsláttinn ekki halda sama vægi miðað við tekjur eins og æskilegt væri og ekki fylgja í raun og veru þeim loforðum sem sett voru upp þegar þetta staðgreiðslukerfi okkar um skatta var búið til. Almennt vil ég bæta því við að ef við hins vegar veltum því fyrir okkur hvernig almenningur í landinu borgar skatta, a.m.k. hef ég ekki komist að annarri niðurstöðu í vangaveltum mínum en þeim að ef annars vegar er borið saman fólk sem hefur yfir 300 þús. kr. tekjur á mánuði og hins vegar fólk sem hefur um 100 þús. kr. í tekjur á mánuði, þegar upp er staðið og tekið tillit til þess hvernig virðisaukaskatturinn kemur inn í vöruverð og á ýmsar nauðsynjar sé það í raun og veru lágtekjufólkið sem borgar tiltölulega mun hærri skatta. Það liggur í því að lágtekjufólkið þarf að nota allar sínar tekjur í að komast af í eyðslu og þetta er í langflestum tilfellum, ég vil segja í öllum tilfellum, nauðsynleg eyðsla því tekjurnar eru ekki það háar og tekjurnar eru allar notaðar til þess að framfleyta sér og sínum. Það liggur alveg í hlutarins eðli þegar við lítum til þess að virðisaukaskatturinn er á ýmsum vörum, að vísu mismunandi hár eftir því hvort við erum að tala um matvæli eða aðra vöru, þá er fólk auðvitað að eyða öllum sínum tekjum í það að framfleyta sér. Það borgar náttúrlega hlutfallslega mikið af tekjum sínum í virðisaukaskatt. Ef við gerum ráð fyrir að þeir sem hafa yfir 300 þús. kr. í tekjur geti á annað borð lagt eitthvað fyrir og eyði ekki öllum sínum tekjum og ef borið er saman hvernig eyðslan kemur út annars vegar hjá lágtekjufólkinu og hins vegar þeim sem hærri hafa tekjurnar hugsa ég að hægt sé að færa fyrir því rök þegar búið er að taka tillit til þess í hvað tekjunum var eytt, að í raun og veru sé sá sem lægri tekjurnar hafði að borga hlutfallslega mun hærri skatta. Hann eyðir öllum sínum tekjum í að halda sér og sínum á floti, hvort sem það telst eðlilegt framfæri eða ekki. Ég dreg mjög í efa að 100 þús. kr. nægi til þess að fólk geti haft hér eðlilegt framfæri. Ég vil segja það t.d. varðandi þá tillögu sem hér er gerð, að lækka hátekjuskattinn úr 7% í 5% --- á sama tíma er reyndar verið að hækka þar tekjuviðmiðunina um 2,75% --- ég tel að þarna séum við að fara alranga leið og ekki sé verjandi að fara þá leið að lækka skatt á hátekjufólki á sama tíma og við erum að halda uppi mikilli skattheimtu á lágtekjufólki. Eins og hér hefur komið fram í sambandi við fjárlagafrv. var hætt við að lækka stimpilgjaldið og þar teknar 900 millj. til viðbótar inn á tekjuhliðina. Og svo, eins og allir vita, voru samþykkt lög á hv. Alþingi um að hækka álögur á áfengi og tóbak. Þó að þar sé ekki um neinar sérstakar hollustuvörur að ræða er samt alveg ljóst, því miður, að margt fólk notar þessar vörur og þar af leiðandi má segja að það greiði stóran hluta af t.d. umsaminni lagfæringu ríkisstjórnarinnar til handa eldri borgurum. Við getum auðvitað spurt okkur hvort sú aðferð hafi verið skynsamleg. Ég ætla ekki að mæla því sérstaklega bót að við höfum hér lágt tóbaksverð en ég set ákveðið spurningarmerki við þá leið að láta einn hóp, sem að vísu notar heilsuspillandi vöru, borga ákveðnar aðgerðir. Herra forseti. Við öll sem störfum á Alþingi höfum auðvitað velt því fyrir okkur fram og til baka hvaða áherslur menn ættu að setja í útfærslu á skattamálum. Ég hef t.d., og við í mínum flokki, horft á það hvernig laga mætti stöðu þeirra sem í raun og veru lifa á lágum bótum almannatrygginga, ellilífeyrisþega og öryrkja. Við höfum flutt um það tillögu að hægt væri að laga stöðu þessara hópa, m.a. með því að koma í veg fyrir það sem oft hefur verið kallað jaðarskattaáhrif, þ.e. að fái einstaklingur lágmarksgreiðslur úr lífeyrissjóði sínum, t.d. 10 þús. kr. svo dæmi sé tekið, tapist ekki strax á móti 6 eða 7 þús. kr. í jaðarskattaáhrifum. Það liggur í því að lífeyristekjurnar skerða strax þær bætur sem viðkomandi á rétt á, og í þessu tilfelli væri um sérstaka tekjutryggingu að ræða sem skertist fyrst. Síðan er þetta kerfi okkar allt þannig uppbyggt að eftir því sem menn eiga meiri rétt í lífeyrissjóði skerðast bæturnar meira. Ég verð að segja alveg eins og er að mér hefur fundist allt of bratt farið í þetta í upphafi, þ.e. að tiltölulega lítill lífeyrisréttur fólks skerti bæturnar allt of skart. Þess vegna höfum við lagt fram hugmynd í þingsályktunarformi fyrir hv. Alþingi um að bætur undir 40 þús. kr. á mánuði skertu ekki sérstaka tekjutryggingu og tekjutryggingu þeirra hópa sem þyrftu á þeim bótum að halda eða nytu þeirra, ellilífeyrisþega annars vegar og örorkuþega hins vegar. Ég held að þetta sé mikið réttlætismál vegna þess að þó að gert hafi verið samkomulag um að lagfæra bæturnar aðeins er varla hægt að halda því fram að fólki takist að lifa af þeim einum saman. Þess vegna finnst manni það ákveðið réttlætismál að þegar fólk fær rétt úr lífeyrissjóði bitni það ekki beint með jaðarskattaáhrifum á bótum fólksins og síðan þegar búið er að skerða bótaréttinn komi tekjuskatturinn ofan á það sem eftir er þannig að af tiltölulega litlum lífeyrisréttindum verða fáar krónur eftir. Og því miður eiga allt of margir enn þá lítinn rétt í lífeyrissjóði þótt það fari vonandi batnandi á næstu 10, 15 eða 20 árum. Það er alveg hægt að sýna fram á það með tölum að einstaklingur sem á réttindi upp á 30 þús. kr. úr lífeyrissjóði tapar kannski helmingnum á móti vegna jarðarskattaáhrifa, þ.e. bæturnar lækka þá um 15 þús. kr. Þetta fer auðvitað stiglækkandi en er skarpast fyrst á hinni sérstöku tekjutryggingu. Þetta er tillaga sem við höfum lagt fram hér í þinginu og reyndar tel ég að að hluta til hafi verið komið til móts við þetta sjónarmið í samkomulagi ríkisstjórnarinnar og eldri borgara þar sem skerðingarviðmiðunum var aðeins breytt ellilífeyris- og örorkuþegum í hag, og er það auðvitað vel. Ég hefði samt talið að þarna hefðu menn átt að ganga alla leið og miða við einhvern lágmarkslífeyri sem ekki hefði áhrif á bótarétt fólks þannig að í raun og veru værum við með slíkum aðgerðum að tryggja rauntekjur fólks og hækka þær um 10--15 þús. kr. eftir því á hvaða skala menn væru að taka út lífeyri sinn eða hvaða rétt þeir ættu. Herra forseti. Ég hefði talið að þetta væri mikið réttlætismál og vek athygli á því í þessari umræðu almennt um tekjuskatt og eignarskatt. Ég vil svo að lokum bara ítreka að ég tel að sú stefna sem ríkisstjórnin hefur tekið í þessum málum, að lækka tekjuskatt fyrirtækja svona mikið eins og hér er gert ráð fyrir í stað þess að gera það í skrefum á nokkrum árum, sé röng og það sé of langt gengið í þeim efnum. Ég er líka andvígur því að 7% hátekjuskatturinn sé lækkaður í 5% eins og verið er að gera, sérstaklega með tilliti til þess að það er ekki verið að létta skattbyrði á tekjulægstu hópunum. Það hefði ég talið að væri nánast forgangsverkefni að takast á við, að létta þá skattbyrði og tryggja að lágtekjufólkið hefði úr meiri rauntekjum að spila. Ég held að ég muni það rétt að ég hafi séð alveg nýverið ályktun í þessa veru frá samtökum launþega þar sem þeir lögðu það til að sett væri sérstakt tekjuskattsþrep á tekjur undir 120 þús. kr. á mánuði þannig að þar væri lægri prósenta en notuð er núna, hin almenna tekjuskattsprósenta og útvarsprósenta. Þetta vildi ég sagt hafa almennt um þetta mál, herra forseti, og tel, eins og hér hefur komið fram í máli mínu, að við gætum farið betur í þetta mál fyrir fólk með lægri tekjur í þessu þjóðfélagi en hér er gert.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um fjármálafyrirtæki. Þetta er eitt af stærri málum haustþingsins og fjallar um uppstokkun á löggjöf um fjármálamarkaðinn. Samhliða þessu frv. er annað frv. sem fjallar um verðbréfaviðskipti, og saman munu þessi tvö frv. ásamt frv. til laga um verðbréfasjóði mynda nýja heildarumgjörð utan um starfsemi fyrirtækja á fjármálamarkaðnum og um leikreglur á þessum markaði almennt séð. Nefndin hefur fjallað um málið á allmörgum fundum og farið ítarlega ofan í það. Þeir aðilar sem fengu málið til umsagnar eru tíundaðir á nál., og eins kemur þar fram hverjir komu á fund nefndarinnar. Þetta mál er það viðamikið að nauðsynlegt er að fara mjög vel ofan í hverja einstaka grein og velta fyrir sér hvernig hún er orðuð. Allmargar tillögur komu fram til breytinga á frv. þrátt fyrir að það væri mjög vel unnið eins og það var lagt fram. Vonandi verður niðurstaðan sú að hér sitji eftir vönduð löggjöf sem getur dugað í einhver ár. Þessi markaður er annars á mjög mikilli ferð. Það er margt að gerast og miklar breytingar, bæði erlendis á vettvangi Evrópusambandsins sem annars staðar. Við verðum fyrir miklum áhrifum af þessum breytingum erlendis frá og þær endurspeglast yfirleitt fyrr eða síðar í löggjöf hjá okkur. Engu að síður er ýmislegt séríslenskt í okkar löggjöf og ýmislegt sem við þurfum að huga að til þess að sinna þörfum okkar fjármálamarkaðar. Virðulegi forseti. Vonandi hefur tekist að koma öllu þessu til skila í frv. og brtt. sem hér liggja fyrir af hálfu meiri hluta efh.- og viðskn. Um málið hefur verið allgóð samstaða í sjálfu sér í nefndinni þó að ekki sé sameiginlegt nál. Ég hygg að þau atriði sem menn kann að greina á um eða hv. stjórnarandstæðingar vilja hafa öðruvísi varði mjög afmörkuð svið löggjafarinnar, og kannski fyrst og fremst sparisjóði, en það mun að sjálfsögðu koma fram í nál. og framsögum hv. fulltrúa stjórnarandstöðunnar hér. Ég mun nú gera grein fyrir þeim brtt. sem meiri hluti efh.- og viðskn. hefur orðið ásáttur um að flytja. Þessar brtt. eru í einum 33 liðum. Í 1. lið brtt. er fjallað um viðbót við 3. gr. frv. en í henni er fjallað um hvaða starfsemi er starfsleyfisskyld. Viðbæturnar ganga út á að telja upp þá aðila sem geta sinnt starfsemi án starfsleyfis og allt eru þetta eðlilegar upptalningar og ekki breyting í sjálfu sér frá núgildandi skipan mála. Í 2. lið brtt. er gerð tillaga til breytinga á 4. gr., 5. gr. og 53. gr. og það er tilvísunarbreyting sem leiðir af þeirri breytingu sem verið er að gera á 3. gr. Í 3. lið brtt. er gerð brtt. við 6. gr. og er það orðalagsbreyting. Í 4. lið brtt. er gerð brtt. við 7. gr. þar sem líka er verið að breyta um orðalag en hefur ekki efnislega þýðingu. Í 5. lið brtt. er gerð tillaga til breytinga á 14. gr. þar sem verið er að skýra út hugtakið ,,viðmiðunargengi`` annars vegar og hins vegar að taka það fram að ekki er ætlunin að setja þak á hvað hlutafé í rekstrarfélagi verðbréfasjóðs getur verið hátt, heldur einungis að ekki er gerð krafa um nema ákveðið hámark þar. Í 6. lið brtt. er brtt. við 20. gr. frv. og er það orðalagsbreyting. Í 7. lið brtt. er sömuleiðis orðalagsbreyting. Þar er gerð brtt. við 24. gr. Í 8. lið brtt. er tillaga við 26. gr. frv. um breytingu þar sem notað er hugtakið ,,hlutafé`` í staðinn fyrir stofnfé, sem er eðlilegt. Í 9. lið brtt. er orðalagsbreyting. Í 10. lið brtt. er gerð brtt. við 28. gr. sem er einungis umorðun á því sem stendur í 1. málslið 28. gr. Í 11. lið brtt. er verið að gera tillögur um orðalagsbreytingu á 34. gr. Í 12. lið brtt. er gerð brtt. við 36. gr. en þar er verið að skjóta því inn að það þurfi fyrir fram að tilkynna um stofnun útibús. Í 13. lið brtt. er sams konar breyting gerð á 37. gr. en vegna þjónustu án stofnunar útibús. Í 14. lið brtt. er gerð tillaga til breytinga á 40. gr. þar sem bætt er inn orðinu ,,stofnfé`` í því skyni að ná yfir sparisjóðina líka en í 40. gr. er fjallað um samþykki Fjármálaeftirlitsins vegna kaupa á virkum eignarhlut. Síðan er hnykkt á því að þessi grein eigi við um sparisjóði með því að ný málsgrein bætist við sem segi að ákvæði kaflans gildi um sparisjóði eftir því sem við getur átt. Í 15. lið brtt. er gerð brtt. við 41. gr. sem er fyrst og fremst umorðun á því sem þar stendur í frv. en hefur ekki efnislega þýðingu. Í 16. lið brtt. er greinarheiti breytt. Í 17. lið brtt. er tillaga um breytingu á 47. gr. þar sem tekin er út tilvísun í ákveðin hlutföll en sams konar merkingar settar inn með tilvísun í aðra grein þar sem þessi hlutföll koma fram. Í 18. lið brtt. er gerð brtt. um 52. gr. frv. þar sem verið er að breyta orðalagi. Síðan í 19. lið brtt. er því skotið inn að í starfsreglum stjórnar skuli fjallað um heimildir hennar til að taka ákvörðun um einstök viðskipti. Í 20. lið brtt. er gerð tillaga um breytingu á 69. gr. Í henni er Sparisjóðabanki Íslands hf. nefndur á nafn sem er óheppilegt í lögum af þessum toga. Í brtt. nefndarinnar er gert ráð fyrir því að það sé skautað fram hjá því án þess að efnislega sé verið að breyta því sem þar kemur fram en þetta fjallar um að sparisjóðirnir geti falið sameiginlegum aðila á sínum vegum að leggja fyrir þá leiðbeinandi tillögur um vexti og þjónustugjöld enda gert ráð fyrir því að slíkt brjóti heldur ekki í bága við ákvæði samkeppnislaga. Í 21. lið brtt. er gerð tillaga til breytinga á 70. gr. Annars vegar er það tilvísunarbreyting og hins vegar er því skotið inn að samþykki Fjármálaeftirlitsins þurfi til þess að samþykkja framsal. Í 22. lið brtt. er gerð tillaga til breytinga á 73. gr. sem fjallar um breytingu á sparisjóði í hlutafélag. Þar er gert ráð fyrir því að ekki þurfi samþykki ráðherra heldur einungis Fjármálaeftirlitsins sem er í stíl við aðra uppbyggingu á löggjöfinni samkvæmt frv. Síðan er líka hnykkt á því að sé sparisjóði breytt í hlutafélag skuli í stað þeirra ákvæða sem eru í 61.--68. gr. og 70.--72. gr. gilda ákvæði VII. kafla þessara laga og laga um hlutafélag enda ekki öðruvísi mælt um í þessari grein. Þetta fjallar um þegar sparisjóði er breytt í hlutafélag, þetta er endurorðun á síðustu málsgreininni og hefur ekki efnislega þýðingu. Í 23. lið brtt. er gerð tillaga til breytinga á 74. gr. Þar er verið að gera töluverðar efnisbreytingar. Eins og greinin stendur í dag gildir það að þegar sparisjóði er breytt í hlutafélag er það alveg klárt að samanlagt hlutafé sem stofnfjáreigendur fá í sparisjóðum skal nema sama hlutfalli af hlutafé hans eftir breytinguna og stofnféð nemur samkvæmt áætluðu markaðsvirði sparisjóðsins, þ.e. þegar sparisjóði er breytt í hlutafé samkvæmt núgildandi lögum, og frv. er einungis heimilað að miða við nafnvirði stofnfjárins eins og það stendur. Það á ekki að taka tillit til neins annars en þess. Í brtt. er gert ráð fyrir því að við mat á því hvað stofnfé á að fá mikið hlutafé eða hve mikið hlutafé á að koma í stað stofnfjár í sparisjóðí sem verður að hlutafélagi megi líka hafa til hliðsjónar arðsvon stofnfjárhluta annars vegar og arðsvon á áhættu hlutabréfa í sparisjóði hins vegar. Þessi tillaga er gerð fyrst og fremst í því skyni að tryggja það sem best má verða að stofnfjáreigendur verði jafnsettir fyrir og eftir breytingu í hlutafélag. Meginmarkmiðið með þessu er að tryggja að sparisjóður sem vill breytast í hlutafélag lendi ekki í því að stofnfjáreigendum finnist þeir vera verr settir við þá breytingu og fái ekki jafngilda eign í hlutafé í staðinn fyrir það stofnfé sem þeir ráða yfir. Þetta þýðir þá væntanlega að það verður greiðara um vik að stofna hlutafélög um sparisjóði eins og ætlunin var alltaf með því að heimila slíkar breytingar. Þessi breyting gengur ekki út á það að stofnfjáreigendur eigi að eiga eitthvað meira en þeir í sjálfu sér eiga samkvæmt gildandi lögum eða eitthvað meira heldur en þeir eiga sem stofnfé í sparisjóði heldur einungis að eignin sem þeir fá sé jafngild þeirri sem þeir láta af hendi. Síðan er í 24. lið gerð brtt. við 76. gr. þar sem kveðið er á um að Fjármálaeftirlitið skuli staðfesta samþykktir sjálfseignarstofnunar þegar sparisjóði er breytt í hlutafélag og síðan er orðalagsbreyting líka í 76. gr. Í 25. lið brtt. er fjallað um 81. gr. Þar er gert ráð fyrir því að Fjármálaeftirlitið setji reglur í stað þess að viðskrh. setji reglugerð. Þessi grein fjallar um takmörkun fjárfestinga rafeyrisfyrirtækja og það er í stíl við uppbyggingu löggjafarinnar samkvæmt frv. að Fjármálaeftirlitið setji þá þessar reglur. Síðan er í 26. lið brtt. fjallað um 84. gr. Þar er einungis verið að breyta um orðalag og tilvísanir. Í 27. lið brtt. er fjallað um 85. gr. Þar eru enn fremur tilvísunarbreytingar. Í 28. lið brtt. er fjallað um 86. gr. Þar er fjallað um að bæta inn nýjum málslið. Þetta er einungis tilflutningur á efnismálsliðnum milli málsgreina og skiptir ekki máli efnislega. Síðan er í 29. lið brtt. gerð tillaga til breytingar á 101. grein sem fjallar um samruna fyrirtækja. Þar er umorðun á 1. málslið 1. mgr. en ekki efnisbreyting. Síðan er í 30. lið brtt. gert ráð fyrir því að innlánsreikningar, fjárvörslureikningar og geymsluhólf skuli skráð á kennitölu ásamt nafni og heimilisfangi. Samkvæmt frv. átti krafa um kennitöluskráningu að falla niður en brtt. gerir ráð fyrir því að kennitalan komi inn aftur. Í 31. lið brtt. er gert ráð fyrir því að hnykkja betur á hver hafi undanþágu. Fyrst og fremst er hérna fjallað um að opinberir fjárfestingarlánasjóðir sem eru starfandi fyrir gildistöku laganna þurfi ekki að vera starfræktir sem hlutafélög. Hér er átti við sjóði eins og Lánasjóð landbúnaðarins. Í 32. lið brtt. er gert ráð fyrir tillögu til breytinga á 113. gr. Þar er skilgreiningarmál og tillagan er til komin vegna hins nýja hugtaks ,,fjármálagerningur``. Það hefur verið nokkuð á reiki hvað fjármálagerningar væru. Í eldri löggjöf er fjallað um ,,verðbréf`` sem heildarhugtak en hið nýja heildarhugtak sem rætt er um í þessum lögum er fjármálagerningur. Í 33. lið brtt., sem er síðasti liður þeirra, er gerð tillaga sem fjallar um að koma því þannig fyrir að þessi lög geti tekið gildi um áramótin án þess að fylgifrv., sem fjallar um verðbréfaviðskipti, verði jafnframt að lögum. Lagatæknilega væri æskilegast að þessi frv. tækju gildi sem lög á sama tíma en þar sem ekki hefur unnist tími til að fara yfir frv. um verðbréfaviðskipti í nefndinni er þetta lagt til til þess að það sé engin réttaróvissa eftir áramótin um stöðu fjármálafyrirtækjanna sem slíkra. Virðulegi forseti. Nú hef ég gert grein fyrir þeim brtt. sem meiri hluti efh.- og viðskn. gerir tillögur um vegna þessa frv. til laga um fjármálafyrirtæki. Ég vil aðeins að lokum þakka öllum nefndarmönnum fyrir mikið starf að þessu frv. Þetta hefur verið mikil vinna og nefndarmenn hafa lagt mikið á sig í málefnalegri umfjöllun um þetta mál.

Herra forseti. Ég vil aðeins spyrja hv. þm. Vilhjálm Egilsson út í örfá atriði. Virtur lögmaður hér í bæ var fenginn til að gefa álit á því hvort friðhelgi eignarréttarins væri rofin og bryti í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar ef takmarkað væri með lögum framsal stofnfjárhluta á yfirverði samkvæmt þessum hugmyndum. Lögmaður þessi gaf álit á málinu sem fylgir einu nefndarálitinu. Hann kemst að því að það sé brot á stjórnarskránni að hefta framsal stofnfjárhluta á yfirverði samkvæmt því sem hér er verið að gera. Ég veit ekki hvort ég misskil þetta eða hvað. Ég trúi því varla að hv. nefnd sé að leggja til stjórnarskrárbrot. Þess vegna vil ég fá að heyra það frá formanni nefndarinnar hvort þetta sé misskilningur hjá mér eða hvort leitað hafi verið til annarra sérfræðinga til þess að hrekja álit Páls Hreinssonar í þessu máli hans. Mig langar einnig til að heyra eitthvað um það frá formanni nefndarinnar hvað honum finnist um það að sjálfseignarstofnun geti verið með 90% hlut í einum sparisjóði meðan stofnfjáraðili getur aldrei átt meira en 5% til þess að fara með sinn hlut í.

Virðulegi forseti. Í nefndinni varð lærð umræða um takmarkanir á framsali og möguleikum löggjafarvaldsins til að takmarka framsal án þess að ganga á friðhelgi eignarréttarins. Meginniðurstaðan úr þeirri umræðu var að ekki væri heimilt að ganga beint á eignir manna og rýra þær. Hins vegar væri heimilt að setja almennar takmarkanir á meðferð eigna sem í sjálfu sér gætu leitt til breytinga á verðmati þeirra en það væri hlutur sem væri gerður í margvíslegri löggjöf í þinginu. Við þingmenn setjum hinar ýmsu reglur um allt mögulegt sem hefur áhrif á verðmæti eigna en það er ekki talið hafa í för með sér að verið sé að ganga á friðhelgi eignarréttarins. Segja má að þær reglur sem hér eru teknar upp í frv. miðist við þessi grundvallaratriði. Varðandi hlutdeild sjálfseignarstofnunar í hlutafé hlutafélaga sem sparisjóða þá finnst mér í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að sjálfseignarstofnun eignist hlut í sparisjóðnum í samræmi við eignarhlut sinn.

Herra forseti. Ég vil þá spyrja á móti: Hvers vegna má þá ekki stofnfjáreigandi í sparisjóði eiga sinn hlut? Ef stofnfjáraðili á 10% í sparisjóði í dag, af hverju má hann ekki eiga það áfram? Af hverju má hann ekki greiða atkvæði samkvæmt því? Eru einhver önnur lög um stofnfjáraðila eða fyrirbæri inni í sparisjóði sem er í rauninni mjög óljóst eignarhald á? Ég er dálítið hissa á því, herra forseti, að ekki skuli hafa verið gengið betur frá því í nefndinni að ekki væri um stjórnarskrárbrot að ræða. Hv. þm. segir að það megi ekki ganga beint á eignir manna. Það stendur hér, með leyfi forseta, í áliti Páls Hreinssonar: ,,Ekki er vafa undirorpið að stofnfjárhlutur í sparisjóði telst eign í skilningi 72. gr. stjórnarskrárinnar, með síðari breytingum. Það hefur ekki verið talin forsenda, svo um eignarnám sé talið að ræða, að samsvarandi eignarréttur stofnist handa öðrum. Þannig hefur veruleg skerðing eða eyðilegging eigna verið talin nægjanleg.`` Ég hef ekki tíma til að lesa meira upp úr þessari álitsgerð en eftir því sem ég les hana betur, þá sýnist mér að mat lögmannsins sé einfaldlega það að verið sé að brjóta stjórnarskrána. Og mér finnst það mjög alvarlegt ef það er álit lögmannsins. Þess vegna spyr ég enn, herra forseti, hvort leitað hafi verið eftir áliti annarra lögmanna í þessu efni til að ganga úr skugga um að ekki væri verið að brjóta stjórnarskrána. Hv. þm. sagði að hann tryði því að verið væri að setja hérna löggjöf sem væri vönduð löggjöf, eins og hann orðaði það, og ég ætla að vona að þetta sé vönduð löggjöf.

Virðulegi forseti. Það var hópur af löglærðum mönnum sem aðstoðuðu nefndina með umsögnum sínum og viðtölum til að komast að þessari niðurstöðu. Hv. þm. ruglar saman þaki á atkvæðavægi í sparisjóði annars vegar og eignarhlut hins vegar. Í sparisjóði getur verið að einhver tiltekinn einstaklingur eigi stærri eignarhlut en 5%, þ.e. eignarhlutdeild af stofnfé, en það er hins vegar þannig að það má ekki fara með meira en 5% af heildaratkvæðamagni. Þetta er vel þekkt í fyrirtækjalöggjöf að takmarkanir geta verið á atkvæðisrétti þó ekki séu takmarkanir á eignarhlutum. Í hlutafélagalöggjöf til að mynda er hægt að gefa út mismunandi flokka af hlutabréfum þar sem hverjum hlut fylgir mismunandi atkvæðisréttur eða þyngd í atkvæðisrétti þótt eignarhluturinn sem slíkur sé annar. Þetta er ekki mjög mikið notað hér á landi, að menn séu með mismunandi flokka af hlutabréfum hvað þetta snertir, en þetta er vel þekkt víða erlendis að menn eru með mismunandi vigtir af hlutabréfaflokkum hvað snertir atkvæðisrétt. Í sparisjóðnum er það svo. Þeir eru fyrirbæri sem byggja á dreifðri ábyrgð eða dreifðum atkvæðisrétti og þess vegna verður að haga löggjöfinni með hliðsjón af því hvers lags fyrirbæri sparisjóðirnir eru.

Herra forseti. Ég vil aðeins taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Kristján Pálsson sleppti honum varðandi þá spurningu sem hann setti fram og er mjög eðlileg, þ.e. hvort ekki hafi verið leitað til annarra lögfræðinga en Páls Hreinssonar um álitsgerð á því sem snertir stjórnarskrána. Vegna þess að það er staðreynd að nánast allir sem koma að þessu frv. byggðu afstöðu sína á þessu eina áliti sem ég tel reyndar vera mjög vafasamt. Ég er mjög ósammála því sem þar kemur fram eins og ég mun koma að síðar. Þetta frv. um fjármálafyrirtæki spannar mjög yfirgripsmikið svið, enda eru sameinaðir í einni heildarlöggjöf fjórir lagabálkar, lög um viðskiptabanka og sparisjóði, lög um lánastofnanir aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði, lög um rafeyrisfyrirtæki og ákvæði um stofnun og starfsemi verðbréfafyrirtækja og verðbréfamiðlana í lögum um verðbréfaviðskipti. Jafnframt eru ákvæði um ríkisviðskiptabanka í lögum um viðskiptabanka og sparisjóði felld niður. Það er því tekið á löggjöfinni heildstætt með þessum lagabálki enda kennir hér margra grasa. Ég vil byrja á að leggja áherslu á að margt í frv. er mjög ásættanlegt, enda byggist það á langri og rækilegri undirbúningsvinnu. Meginástæða þess að minni hlutinn getur ekki stutt frv. að öllu leyti er sú að með því er ekki staðið við fyrirheit sem gefin voru í sumar um að lögfest yrði bann við braski með stofnfjárhluti sparisjóða. Gengið er enn lengra og stuðlað að hlutafjárvæðingu sparisjóðanna og þar staldraði hv. frsm. stjórnarmeirihlutans sérstaklega við brtt. sem liggja fyrir, brtt. við b-lið 74. gr. þar sem hann sagði að reynt væri að búa svo um hnúta að stofnfjáreigendur yrðu í engu lakar settir eftir breytingu í hlutafélag en fyrir, þannig að hugsunin að baki lagasmíðinni var að reyna að stuðla að því að sparisjóðum yrði breytt í hlutafélög. Þetta er nokkuð sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum sett spurningarmerki við, teljum að nú ætti í ljósi atburða síðasta sumars að staldra við og íhuga hvert við hyggjumst ganga í þessum efnum. Ég vil vekja athygli á því að með frv. er verið að banna með lögum að reka ríkisbanka á Íslandi. Í 13. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Fjármálafyrirtæki skal starfa sem hlutafélag. Um rekstrarform sparisjóða gilda ákvæði VIII. kafla.`` Með öðrum orðum, sparisjóðirnir eru undanþegnir þessari lagakvöð sem er ótvíræð að fjármálafyrirtæki sem eru skilgreind annars staðar í frv. og undir þá skilgreiningu heyra bankarnir, þeir skulu starfa sem hlutafélög. Með þessari lagasetningu verður bannað að reka ríkisbanka á Íslandi. Það verður bannað með lögum að reka ríkisbanka á Íslandi. Finnst mönnum það vera mjög skynsamlegt að setja ákvæði af þessu tagi í landslög? Okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði finnst það ekki. Á fyrstu dögum þingsins lagði þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fram frv. þar sem kveðið var á um bann við því að selja stofnfjárhluti í sparisjóðum nema á verðbættu nafnverði. Við lögðum jafnan áherslu á að staðinn yrði vörður um hag stofnfjáreigenda en þeir ættu hins vegar ekki að eiga kost á því að braska með þennan hlut. Þá var frv. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ætlað að afnema heimild um að breyta sparisjóðum í hlutafélög og var lagt til að menn gæfu sér tíma til að skoða málið frá grunni, eins og ég vék að áðan. Í greinargerð með frv. sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagði fram sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Síðastliðið sumar varð þjóðin vitni að því að stofnfjáreigendum í SPRON voru gerð tilboð um kaup á stofnfjárhlutum á margföldu yfirverði. Ljóst er að þetta var í andstöðu við vilja löggjafans eins og fram kom í umfjöllun um málið á Alþingi og í margítrekuðum yfirlýsingum ráðherra og þingmanna úr stjórn og stjórnarandstöðu í kjölfarið. Eðlilegt er að eignarhlutur stofnfjáreigenda sé varinn og að þeir eigi kost á því að selja hann á verðbættu nafnverði. Raunávöxtun stofnfjárbréfa hefur í reynd verið tryggð þar sem arður af stofnfé hefur verið reiknaður af verðbættu nafnverði og hafa stofnfjáreigendur þannig notið arðs sem hefur að jafnaði verið meiri en almennt gengur um hlutabréf. Hlutverk sparisjóðanna hefur verið mjög þýðingarmikið í íslensku atvinnulífi og mörgum byggðarlögum mikilvæg lyftistöng enda voru þeir settir á laggirnar með félagslegu átaki. Í greinargerð með frumvarpi viðskiptaráðherra á 126. löggjafarþingi segir m.a.: ,,Sparisjóðir á Íslandi, líkt og annars staðar í Evrópu, eru fyrst og fremst staðbundin fjármálafyrirtæki með sterk tengsl við starfssvæði sitt og nána samvinnu sín á milli. Sparisjóðirnir hafa verið reknir með hag sparifjáreigenda og almennings fyrir augum en ekki til hámarksarðs fyrir stofnfjáreigendur. Markmiðið með rekstrinum var því að stuðla að almannahag.`` Brýnt er að þetta markmið glatist ekki.`` Enn fremur segir í greinargerð með frv. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs frá því í haust, með leyfi forseta: ,,Þær lagabreytingar sem þetta frumvarp felur í sér varðandi meðferð stofnfjárhluta eru í samræmi við vilja Sambands íslenskra sparisjóða. Þá leggur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til að numin verði úr gildi heimild til að breyta sparisjóðum í hlutafélög. Augljóst er að heimildarákvæði laganna um að breyta sparisjóðum í hlutafélög hafa þegar valdið uppnámi og tefla tilverugrundvelli sparisjóðanna í tvísýnu. Óhjákvæmilegt er að endurskoða málið allt frá grunni í ljósi atburða sumarsins og er lagt til að þar til sú endurskoðun hafi farið fram verði óheimilt að breyta sparisjóðum í hlutafélög.`` Hér lýkur tilvitnun í greinargerð sem fylgdi frv. þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í haust. Í álitsgerð Sambands íslenskra sparisjóða og reyndar einnig í álitsgerðum einstakra sparisjóða, svo sem Sparisjóðsins í Keflavík, er tekið undir meginsjónarmið þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Sambandið studdi tillögur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að lagabreytingum en taldi ekki rétt að afnema heimildir til að breyta sparisjóðunum í hlutafélög. Í álitsgerð sambandsins frá 20. nóvember sl. segir þó, með leyfi forseta: ,,Samband ísl. sparisjóða telur að hyggja þurfi að tilteknum breytingum á nokkrum ákvæðum laga er varða hlutafjárvæðingu sparisjóða. Hins vegar sé nauðsynlegt að vanda undirbúning slíkra breytinga og tími til þess nú fyrir áramót of stuttur.`` Hér var vitnað í greinargerð sem efh.- og viðskn. Alþingis barst frá Sambandi íslenskra sparisjóða 20. nóvember sl., fyrir um 20 dögum síðan. Þá er sambandið að vara við því að við flýtum okkur um of í þessu efni og telur að það þurfi að vanda undirbúning lagabreytinganna betur ef vel eigi að vera að verki staðið. Athyglisvert er að svo virðist sem greinargerð Páls Hreinssonar lagaprófessors, sem hér var vitnað til áðan, hafi riðið baggamuninn í afstöðu manna til lagabreytinga varðandi sparisjóðina og þá sérstaklega sölu á stofnfjárhlutum. Iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið skýrir stefnubreytingu sína varðandi þetta atriði með hliðsjón af greinargerð Páls, samanber bréf ráðuneytisins frá 13. nóvember sl. Í umsögn frá 19. nóvember lagði Seðlabanki Íslands áherslu á að ,,áður en lengra yrði haldið`` þyrfti að skoða hvort lagabreytingar sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagði til gengju --- og hér vitna ég í álitsgerð Seðlabankans, með leyfi forseta: ,,gegn eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar``. Um þetta efni fjallar greinargerð Páls Hreinssonar. Í umsögn Sambands íslenskra sparisjóða um framangreint frumvarp er vísað í greinargerð Páls þar sem fram kemur að samkvæmt henni séu líkur á því --- og hér vitna ég beint, með leyfi forseta: ,,að lögfesting beinnar verðákvörðunar nú feli í sér hættu á að lagaákvæði þar að lútandi yrðu talin andstæð eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar.`` Hvað er ég að segja með þessu? Ég er að vitna hér í bréf frá ráðuneytinu. Ég er að vitna í umsögn frá Seðlabankanum. Ég er að vitna í álitsgerð Sambands íslenskra sparisjóða sem í fyrsta lagi telur að málin þurfi að skoða nánar. En allir þessir aðilar virðast síðan byggja álit sitt á því sem fram kemur í greinargerð lagaprófessorsins Páls Hreinssonar. Samkvæmt framansögðu má augljóst vera að mikið veltur á áreiðanleika álitsgerðar Páls Hreinssonar. Sjálfur reifar hann viðfangsefni sitt en segir svar við þeim spurningum sem að honum er beint, með leyfi forseta: ,,vera háð nokkurri óvissu``. Hann segir að niðurstaða sín hljóti að vera byggð á nokkurri óvissu. Hann rekur þær lagabreytingar sem gerðar hafi verið og segir greinilegt --- og hér vitna ég í greinargerðina, með leyfi forseta: ,,að lögunum sé ætlað að fylgja því meginstefnumiði allra laga, sem sett hafa verið um sparisjóði, að sparisjóði eigi að reka með hag sparifjáreigenda og almennings fyrir augum en ekki til arðs fyrir stofnendur þeirra, enda séu ákvæði í lögum, sem eiga að sjá um, að arður þeirra geti ekki orðið nema hverfandi ...`` Þetta er tilvitnun í álitsgerð Páls. Páll segir hins vegar að skýr lagaákvæði séu um viðskipti stofnfjárhafa og sparisjóðs og að þetta snúi þá sérstaklega að sparisjóðunum, öðru máli gegni um þriðja aðila, þar séu ákvæði óljósari. Hins vegar væri ljóst að ekki hefði verið ,,stefnt að almennum viðskiptum með þau eins og um kvaðalaus hlutabréf eða önnur viðskiptabréf væri að ræða`` --- og hér vitnaði ég, með leyfi forseta, að hluta til í álitsgerð Páls. Smám saman hafi verið rýmkað um kvaðirnar með lagabreytingum, en Páll bætti við, með leyfi forseta: ,,... vart er þó við því að búast að þingmenn hafi mátt sjá fyrir að með þeim breytingum sem gerðar voru með lögum nr. 71/2001 teldu menn forsendur til að bjóða meira en fimmfalt verð stofnfjárhluta í SPRON.`` Það gerðist nú samt og þar með telur Páll að til hafi orðið markaðsverð og slíkar væntingar skapast að hvorki meira né minna en stjórnarskrárvarinn eignarréttur hafi orðið til. Og Páll segir, með leyfi forseta: ,,Ólíklegt sé að að markaðurinn muni meta stofnfjárhluti nokkurra lítilla sparisjóða, að gildandi lögum ...`` eins hátt og hjá SPRON en einmitt þess vegna telur hann að ekki megi setja með lögum takmarkandi ákvæði. Þá sé verið að mismuna með sértækri lagasetningu. Þetta þýðir með öðrum orðum að gróðafíknin sem vakin var með tilboði til stofnfjáreigenda SPRON sl. sumar hafi stofnað til stjórnarskrárvarins eignarréttar og komi í veg fyrir að löggjafinn geti nú farið sínu fram í þágu almannaheilla. Þetta er það sem mér virðist Páll Hreinsson vera að segja. Og vegna þess að ekki sköpuðust slíkar aðstæður hjá sparisjóðum annars staðar á landinu væri samkvæmt Páli um eignaupptöku að ræða hjá stofnfjáreigendum SPRON ef sett væru almenn ákvæði í lög til að skýra betur ákvæði sem almenn samstaða væri um að hefðu alla tíð verið grundvallarforsenda laga um sparisjóði, þ.e. að ekki væri hægt að braska með stofnfjárhluti. Það var sem sagt vilji löggjafans allar götur frá því að sparisjóðir voru settir á laggirnar hér á landi að sparisjóðirnir ættu ekki að vera til óeðlilegs ávinnings fyrir stofnfjáreigendur, þeir ættu að starfa í þágu almannaheilla. Þetta segir Páll að hafi verið rauði þráðurinn í öllum lagabreytingum og öllum lögum sem gilt hafi um sparisjóði fram á þennan dag. Hins vegar hafi menn smám saman verið að slaka á ákvæðum sem hömluðu gegn eigendaskiptum stofnfjárhluta. Og hann segir að í lögunum séu skýr ákvæði um viðskipti milli sparisjóðsins og stofnfjáreigandans en það sé óljóst hvað gerist gagnvart þriðja aðila. Þar eru engin skýr hamlandi ákvæði, segir hann. Og þegar það gerist að boðið er fimmfalt verð í stofnfjárhluti hjá SPRON þá skapast væntingar. Þá verður til markaðsverð og það skapast væntingar. Og þá verður til einhver nýr veruleiki sem heitir eignarréttur og sem byggir aðeins á væntingum og gróðafíkn þeirra sem halda um stofnfjárhlutinn. En hvers vegna skapast þessi eignarréttur og hvers vegna má ekki taka á honum? Jú, vegna þess að samsvarandi eignarréttur, samsvarandi væntingar, samsvarandi tilboð bárust ekki í stofnfjárhluti annars staðar í landinu. Þess vegna væri með almennri löggjöf verið að ráðast sérstaklega á stofnfjáreigendur hjá SPRON en ekki annars staðar. Í því felst mismunun sem lagaprófessorinn segir ekki standast stjórnarskrá því að með þessu móti sé verið að skerða stjórnarskrárvarinn eignarrétt. Þegar kemur hins vegar að því að skerpa á meginreglunni um dreifða eignaraðild þá getur hún að mati Páls falið í sér, með leyfi forseta: ,,almennar takmarkanir á ráðstöfunarrétti stofnfjárhlutar, sem leggst á alla stofnfjáreigendur sparisjóða.`` Þetta leggst jafnt á alla. Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Enda þótt færa megi að því rök að ákvæðið feli í sér takmarkanir á eignarréttinum, felur breytingin frá gildandi rétti þó ekki í sér umfangsmikla skerðingu. Þar sem þessi skerðing mun leiða beint af lögum og koma jafnt niður á öllum hluthöfum sparisjóða og hefur ekki verulegt fjárhagstjón í för með sér, verður að telja að um almennar takmarkanir á eignarrétti sé að ræða.`` Það sem heitir á einum stað nánast heilagur stjórnarskrárvarinn eignarréttur má sæta skerðingu ef eitt gengur yfir alla. Engu að síður verður ekki annað séð en að þau réttindi sem sæta skerðingu séu misverðmæt og ætti sama röksemdafærsla því að gilda, auk þess sem það hljómar óneitanlega undarlega að skilgreina mannréttindi sem þó megi skerða ef það er ekki gert í verulegum mæli. Páll segir enn fremur, með leyfi forseta, að ,,við skýringu á mörkunum á milli eignarnáms annars vegar og almennra takmarkana á eignarréttindum hins vegar er einnig viðurkennt að mjög verði að styðjast við jafnréttis- og réttlætissjónarmið.`` Takið eftir þessu. Við túlkun á lögunum þar sem þau eru óljós þurfum við að styðjast við jafnréttis- og réttlætissjónarmið. Ég get ekki fallist á að jafnréttissjónarmiða sé gætt og hef ég vikið nokkuð að því í máli mínu. Og varðandi réttlætissjónarmiðin fæ ég ekki séð að þau komi hér nokkurs staðar nærri. Herra forseti. Ég ætla ekki að tíunda einstakar brtt. frá meiri hlutanum eða öðrum þingmönnum en tala fyrir þeirri tillögu sem ég er skrifaður fyrir. Hún gengur einfaldlega út á það að sala eða annað framsal stofnfjárhlutar í sparisjóði verði óheimilt nema með samþykki sparisjóðsstjórnar, sé endurgjald innt af hendi skuli um það fara samkvæmt reglu 66. gr. og að veðsetning stofnfjárhlutar í sparisjóði verði óheimil. Síðan er lagt til að 73.--76. gr. verði felldar niður en þær fjalla um breytingar á sparisjóðunum yfir í hlutafélög. Eins og ég rakti hér fyrr erum við því andvíg. Innan fjármálalífsins eru nokkuð skiptar skoðanir um þetta frv. Menn skiptast í tvær meginfylkingar, annars vegar eru bankarnir og ýmsir á fjármálamarkaði sem telja of skammt gengið í átt til þeirra sjónarmiða og hins vegar eru það sparisjóðirnir sem hafa verið að láta telja sig inn á þessar breytingar, fyrst og fremst á grundvelli þess að ekki sé hægt að hrófla við lögunum vegna þess að það hefði í för með sér brot á stjórnarskránni. Og þar byggja menn á þessari röksemdafærslu Páls Hreinssonar. Það er ýmislegt, eins og gerist, í þessum umsögnum umhugsunarvert og sumt jafnvel svolítið skondið. Þannig rita þrír bankastjórar stærstu bankanna, Árni Tómasson, Valur Valsson og Halldór J. Kristjánsson, undir greinargerð þar sem þeir dásama þær breytingar sem orðið hafa á íslenskum fjármálamarkaði á síðustu árum. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Íslenskur fjármálamarkaður hefur tekið stórstígum framförum á liðnum áratug og er það ekki síst að þakka því aukna frjálsræði sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir í löggjöf á þeim markaði.`` Ég held að það skrifi ekki allir upp á þessar lýsingar, allra síst í seinni tíð þar sem þjóðin er að braska með þessar eignir Íslendinga, ríkisbankana. Við þekkjum öll þá hörmungarsögu. Það er nánast verið að braska, segi ég, og gera það í skilningnum ,,pólitískt brask``. Menn færa pólitískum vildarvinum sínum Búnaðarbankann þessa dagana nánast á silfurfati. Hreinn arður eftir skatta af Búnaðarbankanum er 2.000 millj., tveir milljarðar, á þessu ári. Þeir sem fá hann í sinn hlut þurfa ekki að borga neitt út í hönd og munu væntanlega slá lán hjá sjálfum sér og skrifa upp á það með veði í eigninni sem þeir eru að festa kaup á. Þetta er það sem er að gerast. Þetta eru hinar stórstígu framfarir og svo tala menn með þessum hætti. Hins vegar kemur manni ekkert á óvart úr þessum herbúðum. Ég hef áður gert að umræðuefni yfirlýsingar sem hafa komið frá bankastjórum ríkisbankanna og ég hef stundum furðað mig á því andvaraleysi og ábyrgðarleysi sem ríkir í viðskrn. gagnvart ríkisbönkunum. Mig rak t.d. í rogastans þegar bankastjóri Landsbankans hreykti sér í byrjun árs 2000 af útrás bankans á skattaparadísareyjar eins og Guernsey á Ermarsundi. Bankastjórinn skýrði hvers vegna Landsbankinn væri að fara út á Ermarsundið á þessi skattleysissvæði og sagði, með leyfi forseta: ,,Bankaleyndin er mikilvæg af mörgum ástæðum. Hún er til dæmis mikilvæg þeim sem vilja halda fjárfestingum sínum og öðrum ákvörðunum fyrir sjálfa sig. Við þekkjum það á Íslandi að margir einstaklingar vilja ekki að aðrir viti eitt eða neitt um þeirra stærri mál, af eðlilegum ástæðum. Sumir spyrja sig hvort aflandsþjónusta sé á einhvern hátt tengd því sem ekki þolir dagsljósið. Það er fjarri því, þannig starfsemi mundi Landsbankinn aldrei stunda og yfirvöld í Guernsey eru mjög ströng hvað þetta varðar. ... Bankaleyndin`` --- segir hann síðan --- ,,nær því ekki til ólögmætra hluta.`` En það er altalað í fjármálaheiminum og hinum pólitíska heimi að þessar bankaparadísir svokölluðu grafi undan velferðarsamfélögum okkar vegna þess að í gegnum bankakerfin á þessum stöðum komist menn undan því að greiða skatta sína og skyldur til samfélagsins. Þetta eru bara staðreyndir. Ýmsir af umsvifamestu aðilunum á fjármálamarkaði á Íslandi eru með heimilisfesti á Gíbraltar, t.d. einstaklingur sem hefur verið að fjárfesta hér í elliheimilum undir handarjaðri ríkisstjórnarinnar og segir að það sé hægt að græða vel á slíkri starfsemi. Hverju skyldi það sæta? Annar stór fjármálamaður flutti til London. Hann sagðist vilja mennta börnin sín í skóla þar.  Ég vil að lokum árétta það sem ég sagði í upphafi míns máls, það er mjög margt í þessu frv. sem stefnir fram á við og sem hægt er að styðja. Ég ítreka að ég tel að þetta frv. sé að mörgu leyti mjög vel unnið, ekki síst af hálfu þeirra starfsmanna viðskrn. sem að því hafa komið. Það ber að þakka þeirra mikla starf. Hin pólitíska aðkoma er hins vegar ekki eins góð. Hún er gagnrýnisverð. Sérstaklega finnst mér ámælisvert að hæstv. viðskrh. hafi snúið við blaðinu eftir að komið var inn á þing í haust. Hún er núna tilbúin til að hlaupa frá öllum fyrri yfirlýsingum frá í sumar um lagabreytingar. Ég rek þetta fyrst og fremst til álitsgerðar eins lögfræðiprófessors og ég gagnrýni að ekki skuli hafa verið leitað víðar fanga en hjá einum manni.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á VII. viðauka við EES-samninginn sem fjallar um gagnkvæma viðurkenningu á starfsmenntun og hæfi, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/19, um breytingu á eldri tilskipunum um almennt kerfi til viðurkenningar á prófskírteinum og eldri tilskipunum varðandi starfsgreinar hjúkrunarfræðinga í almennri hjúkrun, tannlækna, dýralækna, ljósmæðra, arkitekta, lyfjafræðinga og lækna. Gerð er grein fyrir efni þessarar ákvörðunar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri gerð sem hér um ræðir. Hvað varðar formsatriði málsins er það hið sama og hefur verið um mál af þessu tagi en hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir að meginstefnu til að vísa til þeirrar greinargerðar sem fylgir þessari tillögu, auk gerðarinnar sjálfrar. Þessari tilskipun er ætlað að einfalda framkvæmd tilskipunar um þetta efni samkvæmt ákvæði um sömu efnisþætti sem voru settir fram með mismunandi hætti í ólíkum tilskipunum og skýra frekar atriði sem þóttu óljós áður. Þessi tilskipun er hluti af ferli sem Evrópusambandið hefur unnið að undanfarin ár og snýr að einföldun og samræmingu löggjafar á sviðum sem varða réttindi einstaklinga og fyrirtækja. Herra forseti. Menntmrn. og iðn.- og viðskrn. hafa unnið að tillögum að lagabreytingum vegna upptöku tilskipunarinnar. Þær eru þegar komnar til meðferðar Alþingis og eru hér til umfjöllunar en sá háttur hefur verið á að mál af þessu tagi fara jafnframt til hv. utanrmn. til umfjöllunar enda mikilvægt að hv. utanrmn. fylgist með öllum þeim málum sem varða þessi samskipti. Ég legg því til að málinu verði vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir hönd Íslands þá ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar er varðar breytingar á IX. viðauka sem fjallar um fjármálaþjónustu og XXII. viðauka sem fjallar um félagarétt við EES-samninginn og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/65, um breytingu á eldri tilskipunum að því er varðar matsreglur um ársreikninga og samstæðureikninga fyrirtækja af tiltekinni gerð sem og banka og annarra fjármálastofnana. Hvað varðar efnisatriði þessarar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir að meginstefnu að vísa til greinargerðar sem fylgir tillögunni svo og gerðarinnar sjálfrar en þessari tilskipun er ætlað að samræma fjármálaupplýsingar innan bandalagsins og á innri markaðnum með því að tekin verði upp svokölluð gangverðsreikningsskil fyrir tiltekin fjármálaskjöl. Ríki geta þannig heimilað fyrirtækjum eða flokkum fyrirtækja að taka upp slík reikningsskil. Þetta er gert til samræmis við alþjóðlega reikningsskilastaðla og einnig til þess að auðvelda samanburð reikningsskila á alþjóðavettvangi en með mikilli alþjóðavæðingu atvinnurekstrar er mikilvægt að allar slíkar reglur séu samræmdar, ekki aðeins í Evrópu heldur um allan heim. Ég legg því til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingar á XVIII. viðauka EES-samningsins og fella inn í hann tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2000/34 og einnig um breytingu á tilskipun ráðsins 93/104, um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma, þannig að hún taki til þeirra geira og þeirrar starfsemi sem fellur utan gildissviðs þeirrar tilskipunar. Hvað varðar efnisatriði þessarar ákvörðunar vil ég eins og áður vísa til greinargerðarinnar sem fylgir tillögunni og gerðarinnar sjálfrar en það er ætlað með þessum ákvörðunum að fella nokkrar fleiri starfsstéttir undir gildissvið svokallaðrar vinnutímatilskipunar. Þannig mun ákvæði hennar taka t.d. til lækna í starfsnámi, þeirra sem starfa við flutninga á vegum ásamt þeim sem vinna á sjó og í flugi. Í tilskipuninni er þó gert ráð fyrir að margvíslegar undanþáguheimildir frá reglum vinnutímatilskipunarinnar gildi enn varðandi þessa hópa. Einnig er veittur sérstakur frestur á innleiðingu ákvæða varðandi unglækna, allt að átta árum. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég mun fagna því sérstaklega ef til stendur að fella fleiri stéttir undir vinnutímatilskipunina, og hæstv. utanrrh. vísaði þar sérstaklega til unglækna, þ.e. lækna í starfsnámi. Þetta hefur verið deiluefni hér á landi og krafa af hálfu unglækna að þeir falli undir vinnutímatilskipunina. Ég skal játa að ég hef ekki kynnt mér efni þessarar þáltill. en vek athygli þingsins á því hve mikilvægt það er að við gerum einmitt það. Þessi þáltill. vísar til samninga sem lúta að öryggi, hollustuháttum á vinnustöðum, vinnurétti o.s.frv. Hér hefur komið fyrir Alþingi frv. um þetta efni, um öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, sem hefur valdið nokkrum deilum milli Samtaka atvinnurekenda annars vegar og samtaka launafólks hins vegar. Því miður gerðist það á síðasta þingi að fjmrn. tók sömu afstöðu og Samtök atvinnurekenda höfðu tekið til þess frv. með tilheyrandi skerðingum sem varð til þess síðan að samtök launafólks lögðust gegn frv. En ástæðan fyrir því að ég hef þennan formála er þessi: Hér fáum við í hendur þáltill. sem vísa inn í reglugerðaverk Evrópusambandsins og þá hættir okkur til að samþykkja þær athugunarlaust en tökum síðan upp íslenska löggjöf og skoðum hana í þaula. Ég er ekki að gagnrýna þessa þáltill., ég hef ekki forsendur til að meta hana, heldur hvet til þess að við séum á varðbergi gagnvart því sem við erum að samþykkja.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að það er afskaplega mikilvægt að farið sé yfir þessi mál og að Alþingi sé mjög vel ljóst hvað er að gerast, hvað verið er að samþykkja og í hverju verið er að vinna á vegum utanrrn. á vettvangi Evrópusambandsins. Ég held að það hafi verið til mikilla bóta á sínum tíma að kynna mál og leggja þau fyrir Alþingi í formi þáltill. til þess að betur sé haldið utan um málin og að Alþingi taki þau fyrr til meðferðar en áður var gert. Það er svo annað mál að það er jafnframt nauðsynlegt að Alþingi hafi sem bestar aðstæður til þess að fylgjast með málum á undirbúningsstigi, áður en þau eru flutt í formi þáltill. Það höfum við oft rætt hér og það er mjög mikilvægt að það sé gert. Utanrrn. hefur hvatt til þess því það er mikilvægt að þegar mál koma til endanlegs samþykkis komi þau mönnum ekki gjörsamlega í opna skjöldu þannig að menn standi nánast upp við vegg og hafi engin áhrif á það sem er að gerast. Þetta er vissulega hætta sem við höfum svo sem oft upplifað og því er mikilvægt að þingið hafi tækifæri til að fylgjast sem best með málum. Ég tek því undir það með hv. þm.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á XVIII. viðauka, sem varðar öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, vinnurétt og jafnrétti kynjanna, og fella þessa ákvörðun inn í samninginn um viðbætur við samþykktir fyrir Evrópufélög að því er varðar aðild starfsmanna. Hvað varðar efnisatriði þessarar ákvörðunar sem hér um ræðir vil ég eins og áður vísa til greinargerðarinnar og gerðarinnar sjálfrar en þessari tilskipun er ætlað að tryggja að reglur um aðild starfsmanna í svokölluðum þátttökufélögum í stofnun Evrópufélags gildi áfram eftir þá breytingu. Þar sem misjafnar reglur gilda um slíkt samráð var talin þörf á að hafa samræmdar reglur um þessa gerð félaga sem leggi þá skyldu á aðildarríkin að þau tryggi fasta málsmeðferð um upplýsingamiðlun og samráð á fjölþjóðlegum grundvelli í öllum tilvikum þegar Evrópufélag er stofnað. Eins og áður legg ég til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn. til umfjöllunar.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2002, um breytingu á XXII. viðauka, sem fjallar um félagarétt við EES-samninginn og fella inn í samninginn reglugerð ráðsins frá 2001, um samþykktir fyrir Evrópufélög. Hvað varðar efnisatriði þessarar ákvörðunar vísa ég eins og áður til greinargerðar og gerðarinnar sjálfrar en reglugerðinni er ætlað að gefa félögum er starfa í fleiri en einu ríki á svæðinu þann valkost að stofna eitt félag samkvæmt ákveðnum reglum þannig að það geti starfað á grundvelli einna reglna um stjórn o.fl. í stað þess að þurfa að starfa á grundvelli reglna í mismunandi löndum þar sem félögin hafa útibú. Þetta leiðir til minni stjórnunarkostnaðar og skriffinnsku og eykur samkeppnishæfi félaganna á innri markaðnum. Setja má Evrópufélag á stofn með samruna félaga, sameiginlegu útibúi, eignarhaldsfélagi eða breytingu á félagi sem stofnað hefur verið á grundvelli landslaga. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni umræðu verði þessari tillögu eins og hinum vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 103/2002, um breytingu á IX. viðauka, sem fjallar um fjármálaþjónustu við EES-samninginn, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2001/107, um breytingu á eldri tilskipun um verðbréfasjóði, með áherslu á samræmingu reglna um rekstrarfélög og einfaldar útboðslýsingar og tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/108, um breytingu á eldri tilskipun um verðbréfasjóði, með áherslu á fjárfestingarstefnu verðbréfasjóða. Gerð er grein fyrir efni ákvörðunar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri gerð sem hér um ræðir. Hvað varðar efnistatriði þessarar ákvörðunar vil ég eins og áður vísa til greinargerðarinnar og gerðarinnar sjálfrar. Tilskipuninni er annars ætlað að að bæta við heimild verðbréfasjóða til fjárfestinga í nokkrum öðrum eignum en framseljanlegum verðbréfum, t.d. hlutdeildarskírteinum annarra verðbréfasjóða, bankainnstæðum o.fl. Einnig er víkkað gildissvið eldri tilskipunar um verðbréfasjóði. Hins vegar eru gerðar nokkrar breytingar á skipulagi rekstrar verðbréfasjóða þannig að auknar heimildir eru til rekstrar annars konar sjóða og stoðþjónustu, auk þess sem heimild er gefin til starfrækslu og markaðssetningar á öllu Evrópska efnahagssvæðinu og útboðslýsingar sjóða einfaldaðar. Ég vil, herra forseti, leggja til að að lokinni umræðu verði tillöguni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 90/2002, um breytingar á XX. viðauka sem fjallar um umhverfismál og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2001/42, um mat á umhverfisáhrifum, tiltekinna skipulags- og framkvæmda\-áætlana. Eins og með fyrri mál sem ég hef hér gert grein fyrir vísa ég til greinargerðar og gerðarinnar sjálfrar en þessari tilskipun er ætlað að tryggja að umhverfisáhrif skipulags- og framkvæmdaáætlana séu metin áður en áætlanirnar hljóta endanlega afgreiðslu. Umhverfismat samkvæmt tilskipuninni felur í sér gerð umhverfisskýrslu og kynningu hennar fyrir stofnunum og almenningi þar sem þeim er gefinn kostur á að gera athugasemdir. Áætlanir sem eru unnar af stjórnvöldum eða undirbúnar af þeim til samþykktar á löggjafarþingi, svo og þær sem krafist er samkvæmt lögum og stjórnvaldsfyrirmælum, falla undir þessa tilskipun. Ákvæði þessarar tilskipunar er að hluta þegar uppfyllt hér á landi en kröfur hennar til umhverfismatsáætlana eru nokkru ítarlegri en núverandi reglur í skipulags- og byggingarlögum og skipulagsreglugerð. Mun því umhvrn. vinna að tillögum að lagabreytingum í samráði við önnur ráðuneyti og Samband íslenskra sveitarfélaga. Herra forseti. Þetta er síðasta tillagan af þeim sem hér hafa verið á dagskrá. Ég vil, eins og með fyrri tillögur, leggja til að henni verði vísað til hv. utanrmn. og vænti þess að þessi málsmeðferð auki innsýn nefndarinnar í þessi mál og tryggi það að þau komi tímanlega til umfjöllunar á Alþingi. Eins og fram hefur komið þurfa að sjálfsögðu lagabreytingar sem þessu fylgja að koma hér jafnframt til umfjöllunar og er þá vísað til þeirra nefnda sem fjalla um slíkar breytingar á lögum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um breyting á safnalögum, nr. 106/2001. Með frv. eru lagðar til þrjár breytingar á safnalögum. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á eftirlitshlutverki safnaráðs með hliðsjón af setu forstöðumanna svokallaðra höfuðsafna í ráðinu, þ.e. að safnaráð hafi ekki lengur eftirlit með söfnum í eigu ríkisins. Ástæðan er sú að forstöðumenn höfuðsafna, sem öll eru í eigu ríkisins, bera ábyrgð á starfsemi safna sinna gagnvart ráðherra í samræmi við lög sem um söfnin gilda og lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996. Það er því í andstöðu við þá skipan að fela safnaráði sérstakt eftirlitshlutverk gagnvart höfuðsöfnum. Í öðru lagi er lagt til að samræmi milli verkefna og verksviða höfuðsafna verði aukið og loks er lagt til að lögfest verði lagaheimild til þess að greiða kostnað af starfsemi safnaráðs. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu, þ.e. að við 3. gr. frv. og 10. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: ,,Kostnaður af starfsemi safnaráðs greiðist úr safnasjóði.`` Undir nál. skrifa hv. þm. Gunnar Birgisson, formaður og frsm., Sigríður Jóhannesdóttir, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Sigríður Ingvarsdóttir, Kolbrún Halldórsdóttir og Kjartan Ólafsson. Ég legg til að frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Hér er tekið til 3. umr. frv. til laga um fjármálafyrirtæki ---  Hér er á ferðinni löggjöf sem vissulega er í framfaraátt og þó að ekki sé að finna hér veigamiklar efnisbreytingar frá gildandi mörgum lagabálkum sem um fjármálamarkaðinn fjalla er hér verið að færa þá lagabálka í ein heildarlög um fjármálafyrirtæki sem er til framfara. Það er til mikilla bóta að einfalda löggjöfina með slíkum hætti, bæði fyrir fjármálafyrirtækin og fyrir þá sem þjónustunnar njóta sem um leið að tryggja réttarstöðu þeirra og auka alla skilvirkni í fjármálaþjónustu. Frv. um verðbréfafyrirtæki sem nátengt er þessari lagasmíð liggur einnig fyrir efh.- og viðskn. Æskilegt hefði verið að gildistaka þessara lagabálka um fjármálamarkaðinn tækju gildi samtímis en það verður auðvitað að hafa sinn gang því mikilvægt er að efh.- og viðskn. gefi sér þann tíma sem þarf til að fjalla ítarlega um frv. um verðbréfafyrirtæki sem hefur að geyma almennar hegðunarreglur á verðbréfamarkaði og réttindi og skyldur fjármálafyrirtækja í verðbréfaviðskiptum. Þetta frv. aftur á móti um fjármálafyrirtæki sem við ræðum nú hefur að geyma allar heimildir fjármálafyrirtækja til starfsemi, svo sem starfsleyfi, ákvæði um eiginfjárhlutfall og verkaskiptingu milli viðskrn. og Fjármálaeftirlitsins, t.d. um ytra og innra starfsumhverfi fjármálstofnana sem ég tel afar mikilvægt að séu skýrar, gegnsæjar og skilvirkar. Fjármálamarkaðurinn hér vex hratt sem og fjármagnsflæði milli landa. Með aukinni alþjóðavæðingu er afar þýðingarmikið að búa að traustri og skilvirkri fjármálalöggjöf sem veitir fjármálafyrirtækjunum nauðsynlegt aðhald í almannaþágu. Fjármálalöggjöfin og eftirlitsstofnanir með fjármála- og verðbréfamarkaðnum verða að veita ríkt aðhald með markaðnum og skapa traust og trúverðugleika á fjármálalífi þjóðarinnar. Jafnframt þarf að veita nauðsynlegt og eðlilegt svigrúm til að fjármagnsflæði milli landa geti gengið eðlilega fyrir sig, m.a. þarf löggjöfin að aðlaga sig að þeirri staðreynd að starfsemi fyrirtækja eða dótturfélaga þeirra er að færast í auknum mæli milli landa og gæta þarf að því að virtar séu allar aðhaldsreglur og eðlilegar leikreglur fjármálalífsins við slíkar aðstæður en frv. tekur m.a. til starfsemi erlendra fyrirtækja hér á landi. Veikleikar í fjármálakerfinu, að ekki sé talað um veikleika í reglum á þeim markaði, eru alvarleg ógn við stöðugleika fjármálamarkaðarins og alla almannahagsmuni. Í heild tel ég að vel hafi tekist til varðandi samningu þessarar löggjafar og ástæða til að fagna því framtaki. Við í Samfylkingunni styðjum megininntak þessara laga þótt ýmsar athugasemdir sé hægt að gera um einstaka þætti hennar og hefði ég m.a. viljað sjá styrkari ákvæði um eiginfjárstöðu fjármálafyrirtækja og ákvæði um meiri takmarkanir á atkvæðarétti og eignarhlut í fjármálafyrirtækjum. Stigið er skref í átt til þess að herða á eiginfjárákvæðum fjármálafyrirtækja og að auka heimildir eftirlitsaðila í því sambandi eins og Fjármálaeftirlitið hefur margkallað eftir. Með frv. er Fjármálaeftirlitinu heimilt að ákvarða hærra eiginfjárhlutfall en 8% fyrir þau fjármálafyrirtæki sem talin eru hafa ófullnægjandi fjárhagsstöðu með hliðsjón af áhættustigi. Einnig er sett skýrari verkaskipting milli Fjármálaeftirlitsins og viðskrn. að því er varðar setningu reglna á fjármálamarkaði. Ýmis ákvæði í frv. eru þar til verulegra bóta eins og að Fjármálaeftirlitið veiti og afturkalli starfsleyfi í stað viðskrh. Mestur tími nefndarinnar fór í að ræða þau ákvæði frv. sem treysta eiga yfirtökuvarnir sparisjóðanna. Þegar frv. um að breyta sparisjóðum í hlutafélag var hér á Alþingi á 126. þingi studdum við í Samfylkingunni þá breytingu að sparisjóðum væri veitt heimild til að breyta rekstrarformi sínu í hlutafélag og töldum mikilvægt að sparisjóðirnir hefðu þennan möguleika. Eftir þær hræringar sem orðið hafa með SPRON í sumar kom sú skoðun mjög afdráttarlaust fram í efh.- og viðskn. um meðferð þessa frv. sem hér er til umræðu að forsvarsmenn sparisjóðanna töldu ólíklegt að sparisjóðir gætu breytt rekstrarformi sínu og að mikilvægt væri að sparisjóðirnir hefðu þennan möguleika samfara miklum breytingum sem orðið hefðu á fjármálamarkaðnum en með því hefðu þeir betri möguleika til þess að auka eiginfjárstöðu sína. Við, fulltrúar Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. á 126. löggjafarþingi, fluttum brtt. við frv. þá. Mér sýnist ekki minni þörf á því nú ef raunin verður sú að sparisjóðirnir breyti ekki rekstrarformi sínu á næstunni. Breytingin fól í sér hvata til að fjölga stofnfjáreigendum. Við gagnrýndum þá að út frá viðskiptalegu sjónarmiði og almannahagsmunum hefðu stofnfjáreigendur mikil völd í krafti tiltölulega lítils eignarhluta. Má nefna sem dæmi að í árslok 1999 voru framlög stofnfjáreigenda um 1.500 millj. kr., af samanlögðu 10,6 milljarða eigin fé sparisjóðanna, eða um 14%. Heildarmarkaðsvirði sparisjóðanna var þá tvöfalt meira. Ég veit ekki nákvæmlega hvað það er í dag en hlutfall stofnfjáreigenda í nokkrum sparisjóðunum var þá innan við 1%, en á milli 20 og 30% í nokkrum öðrum. Það hefur verið gagnrýnt hvernig stofnfjáreigendur eru valdir. Þó það sé mjög misjafnt eftir sparisjóðum eru dæmi um mjög fjölmennan hóp stofnfjáreigenda þar sem stofnfé er ekki nema örlítið brot af eigin fé sparisjóðs. Ég held að það sé ekki hollt eðlilegri starfsemi fjármálaeigenda að stofnfjáreigendur myndi lokaðan klúbb þar sem fámennur hópur fólks ræður hverjir geta gerst stofnfjáreigendur. Það gengur gegn þeim vilja sem almennt ríkir hér í þjóðfélaginu um opið og lýðræðislegt þjóðfélag, þar sem jafnræði ríkir í leikreglum. Svo ágætir sem sparisjóðirnir eru er á allan máta eðlilegra fyrir framgang og vöxt þeirra að starfsemi þeirra og aðgangur fólks að þeim sé sem opnastur. Það er bæði eðlilegt og æskilegt að sem flestir séu stofnfjáreigendur sparisjóðanna, burt séð frá rekstrarformi þeirra, og ekki séu óeðlilegar hindranir eða girðingar þar í vegi. Það styrkir viðgang og vöxt þeirra og treystir eiginfjárstöðu þeirra ef allir sem svo kjósa geta orðið stofnfjáreigendur með það að markmiði að ávaxta vel sitt pund um leið og þeir treysta þær stoðir og hagsmuni sem sparisjóðirnir eru reistir á. Ein af þeim brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni lýtur einmitt að því að fjölga stofnfjáreigendum. Það er ástæða til að halda því til haga. Í brtt. sem nefndin fékk frá stjórn Sparisjóðs Kópavogs er farið fram á heimild til veðsetningar á stofnfjárhlut, sem er annar þáttur málsins, kom fram að dæmi eru um að sparisjóðir hafi á síðustu árum aukið eigið fé sitt verulega með sölu á stofnfé til almennings. Í Sparisjóði Kópavogs var stofnfjáreigendum fjölgað um helming með þessum hætti. Þar eru stofnfjáreigendur 570 talsins, sem er auðvitað allt önnur og betri mynd af sparisjóði en í Hafnarfirði þar sem stofnfjáreigendur eru nokkrir tugir. Það er hálflokaður klúbbur þar sem örfáir stofnfjáreigendur hafa völd yfir miklu fjármagni úr öllu samhengi við stofnfjárhluta þeirra. Ef ég man rétt er stofnfé 6 milljónir í Sparisjóði Hafnarfjarðar en eigið fé 2,5 milljarðar. Stofnféð er þannig vel innan við 1% af eigin fé. Stofnfjáreigendur fara með æðsta vald í málefnum sparisjóðanna og koma fram sem eigendur þeirra í krafti stofnfjárins. Það er auðvitað ljóst að það telst mun lýðræðislegra fyrirkomulag að opna fyrir almenning eins og lagt er til í brtt. okkar, að fólk geti með eðlilegum hætti gerst stofnfjáreigendur ef það svo kýs. Tvær aðrar brtt. flyt ég ásamt hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni. Í frv. er kveðið á um að tengdir stofnfjáreigendur geti ekki farið með yfir 5% af heildaratkvæðamagni í sparisjóði. Í umsögn frá Sambandi íslenskra sparisjóða er lögð til sú breyting á 70. gr. frv., varðandi atkvæðisrétt stofnfjáreigenda, að einstökum stofnfjáreigendum verði ekki heimilað að fara með meira en 5% af atkvæðamagni á fundi stofnfjáreigenda í stað þess að miða við heildaratkvæðamagn í sjóði. Ljóst er að vægi atkvæða samkvæmt núgildandi reglu ræðst mikið af mætingu á fund stofnfjáreigenda. Af því leiðir að vægi 5% atkvæða miðað við heildaratkvæðamagn getur verið talsvert ef mæting er dræm af einhverjum ástæðum. Við tökum því upp þá tillögu sem Samband sparisjóða lagði fram í efh.- og viðskn., að ekki verði heimilað að fara með meira en 5% af því atkvæðamagni sem farið er með atkvæði fyrir á fundi. Sömuleiðis lagði Samband íslenskra sparisjóða til breytingu að því er varðar hámarkshlut einstakra stofnfjáreigenda. Þeir lögðu til að tekin yrði upp sérregla í 40. gr. frv. varðandi skilgreiningu á virkum eignarhlut í sparisjóði og að miðað yrði við 5% nú þegar virki eignarhluti sparisjóðanna að því er atkvæðisrétt varðar er takmarkaður við 5% eins og ég nefndi. En í rökum sínum segir Samband íslenskra sparisjóða: ,,Ekki verður séð að rök séu fyrir því að hafa mismunandi viðmiðun varðandi atkvæðisrétt stofnfjáreigenda annars vegar og viðmiðun virks eignarhlutar hins vegar, enda er atkvæðisréttur sá þáttur sem vegur þyngst þegar virkni eignarhluta er metin.`` Þetta er í samræmi við það sjónarmið sem við í Samfylkingunni höfum talað fyrir, að leikreglur á fjármálamarkaðnum eigi að vera með þeim hætti að tryggja sem best dreifða eignaraðild til að koma í veg fyrir samþjöppun og fákeppni. Samband sparisjóða leggur áherslu á að hámarkshlutur einstakra stofnfjáreigenda verði í samræmi við atkvæðisrétt og telur 10% viðmiðin í 40. gr. óeðlilega. Segja þeir að 10% eignarhlutur geti gert stöðu tiltölulega fárra aðila óhæfilega sterka innan sparisjóða. Í samræmi við þetta álit, umsögn Sambands íslenskra sparisjóða og í samræmi við afstöðu Samfylkingarinnar um nauðsyn dreifðrar eignaraðildar eru þessar tillögur fluttar. Loks vil ég nefna tvær brtt. sem eru fluttar í samræmi við ábendingar Neytendasamtakanna. Við leggjum til breytingu á 19. og 25. gr. en Neytendasamtökin telja að vísun í 19. gr. til góðrar viðskiptavenju sé skírskotun til einhvers sem er afar lítið mótað, enda eru venjur á fjármálamarkaði hér á landi takmarkaðar. Um er að ræða leiðbeinandi reglur sem fjármálafyrirtækjum ber að starfa eftir. Neytendasamtökin leggja til að Fjármálaeftirlitið gefi út leiðbeinandi reglur og að það verði lögbundið í 19. gr. með eftirfarandi hætti, herra forseti: ,,Fjármálafyrirtæki skal starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti, með trúverðugleika fjármálamarkaðarins og hagsmuni viðskiptavina að leiðarljósi. Sömuleiðis skal fjármálafyrirtæki starfa í samræmi við leiðbeiningarreglur Fjármálaeftirlitsins um hvað teljist góðir viðskiptahættir fjármálafyrirtækis á hverjum tíma.`` Í þessu sambandi má nefna, herra forseti, að Fjármálaeftirlitið segir í umsögn sinni að ekki sé tekið á öllum ábendingum Alþjóðagjalderyissjóðsins í frv. Þó var við samningu frv. höfð hliðsjón af úttekt Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á íslenska fjármálamarkaðnum sem gerð var í lok þessa árs. Þar er einmitt bent á að það þurfi að styrkja þá þætti sem brtt. okkar fulltrúa Samfylkingarinnar lúta að og Neytendasamtökin hafa hvatt til að laga. Sama má segja um 21. gr. Í 2. mgr. 21. gr. er horfið frá því að gera samþykki Fjármálaeftirlitsins að skilyrði fyrir því að fjármálafyrirtæki taki upp hliðarstarfsemi og farin sú leið að fjármálafyrirtæki beri að tilkynna um slíkt til Fjármálaeftirlitsins sem er vissulega veikleiki en ekki til að styrkja eftirlitshlutverk Fjármálaeftirlitsins. Fjármálaeftirlitið hefur svo einn mánuð til að gera athugasemdir. Berist þær ekki innan mánaðar frá því tilkynning berst má fjármálafyrirtæki líta svo á að heimilt sé að hefja starfsemina. Neytendasamtökin vilja halda óbreyttu fyrirkomulagi, þ.e. að samþykki Fjármálaeftirlitsins þurfi til að fjármálafyrirtæki sé heimilt að taka upp hliðarstarfsemi. Tillaga frumvarpsins, eins og þeir orða það hjá Neytendasamtökunum, býður þeirri hættu heim að starfsemi sem að mati Fjármálaeftirlitsins er ekki í eðlilegu framhaldi af fjármálaþjónustu fyrirtækis verði engu að síður hleypt af stokkunum líði mánaðarfresturinn fyrir mistök án þess að gerðar séu athugasemdir. Við teljum þetta réttmætar athugasemdir, til þess fallnar að styrkja Fjármálaeftirlitið og í samræmi við það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði ábendingar um fyrir einu eða tveimur árum og teljum rétt og eðlilegt að fella þetta inn í frumvarpið. Ég vil í þessu sambandi líka minna á að í umsögn Fjármálaeftirlitsins kemur fram að frv. gerir ekki ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið fái jafnvíðtækar heimildir til reglusetningar og mælst er til í alþjóðlegum grunnreglum. Þetta kemur fram í umsögn Fjármálaeftirlitsins. Ljóst er að Fjármálaeftirlitið hefur einnig heimild og möguleika á að setja almenn leiðbeinandi fyrirmæli um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Ég tel rétt að styrkja þær heimildir. Þess vegna eru þessar brtt. fluttar sem ég hef hér lýst, herra forseti. Ég tel mjög mikilvægt að meiri hluti efh.- og viðskn. skyldi taka upp ákvæði í samræmi við álit ríkisskattstjóra. Það átti að fella út úr, að mig minnir, 110. eða 111. gr. frv., afnám á skráningu kennitölu við innlánsreikninga. Hér segir í áliti meiri hlutans: ,,Í sjötta lagi bendir meiri hlutinn á að afnám skráningar kennitölu við innlánsreikninga, fjárvörslureikninga og geymsluhólf geti torveldað starfsemi fjármálafyrirtækja og opinberra aðila, svo sem skatteftirlit. Talið var að áskilnaður um kennitölu væri til óhagræðis fyrir erlenda viðskiptamenn íslenskra fjármálafyrirtækja sem hygðust opna innlánsreikninga. Í núverandi framkvæmd er þeim hins vegar úthlutað auðkennistölu af hálfu fyrirtækjaskrár Hagstofu Íslands og er ekki ástæða til að breyta þeirri framkvæmd.`` --- Afnám skráningar kennitölu mundi ekki breyta neinu þar um enda ekki gert ráð fyrir breytingu í þeirri framkvæmd. Ég tel afar mikilvægt að halda inni þessari kennitölu sem auðveldar auðvitað allt skatteftirlit. Ég tel mikilvægt að efh.- og viðskn., meiri hlutinn, hafi tekið þetta inn í frv. á nýjan leik. Það er í samræmi við ábendingar skattstjóra. Í öðru lagi er í nál., sem ég tel líka mikilvægt, tekið fram að hugmyndin með ákvæðum frv. sé ekki að taka á því sem ríkisskattstjóri hefur lagt megináherslu á að það er ekki verið að draga úr skyldum banka til þess að veita skatteftirlitinu upplýsingar samkvæmt lögum. Þannig er t.d. ekki ætlunin að þrengja heimildir skattyfirvalda, enda eru þær í sérlögum að því er varðar bankaleynd. Ég tel afar mikilvægt að þetta komi fram í nál. meiri hlutans. Hugmyndin er sem sagt ekki að þrengja heimildir skattyfirvalda til að fá upplýsingar hjá bankastofnunum og því er ekki verið að breyta neinu um aðgengi skattyfirvalda að upplýsingum. Herra forseti. Brtt. meiri hlutans eru mikið tæknilegs eðlis og fela ekki í sér neinar veigamiklar efnisbreytingar, ef undan er skilin 74. gr. frv. Í nokkrum ákvæðum er þó hert á eftirlitsskyldu Fjármálaeftirlitsins, t.d. að þegar það metur fjárhagsstöðu umsækjanda sem hyggst eignast virkan eignarhlut í fjármálafyrirtæki og kauptilboð hans virðist ekki eiga sér viðskiptalegar forsendur, hafi Fjármálaeftirlitið í einstaka tilvikum, eins og í 5. gr. frv., heimild til að krefja umsækjendur um starfsleyfi og aðrar upplýsingar en almennt er krafist í framkvæmd. Talin er þörf á slíkri heimild vegna þeirrar rannsóknarskyldu sem hvílir á Fjármálaeftirlitinu. Ég vil vekja athygli á 27. gr. frv. Þar er kveðið á um að rekstrarfélög verðbréfasjóða skuli hafa með höndum rekstur verðbréfasjóða. Samkvæmt upplýsingum frá viðskrn. er hér verið að styrkja neytendavernd varðandi verðbréfasjóði, t.d. varðandi eignastýringu, treysta betur lagalegan aðskilnað milli rekstrar vegna eignastýringar, fjárfestingarráðgjafar og vörslu- og stjórnun fjármálagjörninga. Í þessu sambandi bendi ég á að ég tel að iðulega hafi ekki verið nægileg vörn í svokölluðum kínamúrum. Ég tel að mikil umsýsla verðbréfafyrirtækja sem sjálf eru með mikla eignaumsýslu fyrir eigin reikning geti leitt til hagsmunaárekstra þegar þeir sýsla jafnframt með eignasöfn viðskiptavina sinna. Meginbreyting efh.- og viðskn. er við 74. gr., sem ég hef nokkrar efasemdir um. Þar er sett fram nokkurs konar dúsa til stofnfjáreigenda, sett eru fram matskennd ákvæði um aukna arðsvon af stofnfjárhluta við breytingu á sparisjóði í hlutafélag. Hugmyndin með þessu eins og ákvæðið er sett fram er að eigandi stofnfjárhlutar sé jafnsettur fyrir og eftir hlutafélagavæðingu þannig að ákvæðið er hugsað sem hvati til að sparisjóður breyti sér í hlutafélag. Reynt var að tryggja þetta með lögunum frá í fyrra um sparisjóði þar sem m.a. var kveðið á um hlutafé sem stofnfjáreigendur fá sem gagngjald fyrir stofnfjárhluti sína við hlutafélagavæðingu sparisjóðs. Þar var kveðið á um að samanlagt hlutafé sem stofnfjáreigendur fá í sparisjóðum skuli nema sama hlutfalli af hlutafé hans eftir breytinguna og endurmetið stofnfé nemur samtals af áætluðu markaðsvirði sparisjóðsins. Þetta ákvæði átti að tryggja að áætlað verðmæti hlutafjár stofnfjáreigenda væri hið sama og endurmetið stofnfé fyrir hlutafélagavæðingu sparisjóðsins. Þetta vilja menn nú reyna að tryggja betur með því að setja inn ákvæði um að markaðsvirði sparisjóðsins sem og gagngjald fyrir stofnfjárhluti skuli metið af óháðum aðila og miðast við sama tímamark og breytingin á rekstrarformi sparisjóðsins. Nýtt ákvæði sem meiri hluti efh.- og viðskn. leggur til er að við mat á hlut stofnfjár skuli hafa til hliðsjónar arðsvon og áhættu stofnfjárhluta samkvæmt 68. gr. annars vegar og arðsvon og áhættu hlutabréfa í sparisjóði hins vegar. Með þessu er verið að reyna að tryggja að stofnfjáreigendur séu jafnsettir fyrir og eftir hlutafélagavæðingu en leggja á til grundvallar, eins og það var orðað í skýringum með þessari breytingu, ,,vænt verðmæti hlutabréfa annars vegar og þekkt gildi stofnfjár hins vegar``. Hér er á ferðinni afar sérstætt ákvæði svo ekki sé meira sagt. Það er ekki bara matskennt og opið, heldur má segja að það gangi gegn þeim grunngildum sem sparisjóðalöggjöfin hefur byggt á um verðgildi stofnfjárhluta sem er nafnverð stofnfjár og breytist í samræmi við vísitiölu neysluverðs. Varðandi verðgildi stofnfjárhlutar er ástæða til að rifja upp nokkur atriði í álitsgerð Páls Hreinssonar sem unnin var fyrir viðskrn. í september sl. um takmarkanir á eignarréttindum stofnfjáreigenda í sparisjóði. Þar kemur einmitt fram, herra forseti, að í 3. gr. laga um sparisjóði, nr. 44/1915, var tekið fram að stofnendur sparisjóða eða ábyrgðarmenn eða aðrir þeir er kynnu að hafa lagt fram fé til starfrækslu sparisjóða, hvort heldur er stofnfé eða greitt ábyrgðarfé, mættu ekki fá hærri arð eða vexti af slíku fé en 6 af hundraði á ári. Í almennum athugasemdum frumvarps þess er varð að lögum nr. 69/1941, um sparisjóði, er tekið fram að sparisjóð eigi að reka með hag sparifjáreigenda og almennings fyrir augum, en ekki til arðs fyrir stofnendur þeirra, enda séu ákvæði í lögum sem eiga að sjá um að arður þeirra geti ekki orðið nema hverfandi.[...] Í athugasemdum við 4. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 69/1941, um sparisjóði, er tekið fram að réttara virðist að miða vexti af stofnfé og greiddu ábyrgðarfé við það að þeir séu ákveðnir hærri en vextir af innlánsfé. Var því lagt til að þeir mættu aldrei vera meira en 1% hærri en innlánsvextir.`` Síðan segir enn fremur í álitsgerð Páls Hreinssonar: ,,Þegar öllu er til skila haldið virðast lög nr. 44/1915 og lög nr. 69/1941, um sparisjóði, hafa byggt á þeim meginreglum að hagnaður skyldi ekki greiddur til þeirra sem lagt hefðu stofnfé til sparisjóðs heldur skyldi hann ganga til innri uppbyggingar sjóðsins. Sett voru ný lög um sparisjóði árið 1985, þ.e. lög nr. 87/1985, um sparisjóði. Í 4. mgr. 1. gr. laganna er tekið fram að sparisjóðsaðilar hafi ekki rétt til ágóða af rekstrarafgangi sparisjóðs umfram það sem mælt sé fyrir um í lögunum. Enn fremur sé eignarréttur stofnfjáreigenda á stofnfé háður þeim takmörkunum sem lögin kveði á um.`` Ég vísa til þessa, herra forseti, í álitsgerð Páls Hreinssonar sem staðfestir það sem ég segi, að það gangi gegn þeim grunngildum sem sparisjóðalöggjöfin hefur byggt á um verðgildi stofnfjárhluta sem er nafnverð stofnfjár og breytist í samræmi við vísitölu neysluverðs. Með vísan til þess, herra forseti, sem ég hef sagt um þessa breytingu, þar sem með afar matskenndum hætti er reynt að auka verðgildi stofnfjárhluta við breytingu á sparisjóði í hlutafé og gengið á svig við þau grunngildi sem sparisjóðalöggjöfin hefur byggt á um verðgildi stofnfjárhluta, tel ég að þetta ákvæði hefði þurft miklu meiri skoðunar við en auðið var á þeim tíma sem nefndin hafði til að fjalla um málið. Svo má alveg halda því til haga, herra forseti, hvort þeir þingmenn sem kynnu að eiga stofnfjárhlut í sparisjóði séu til þess bærir að greiða atkvæði um þetta ákvæði sem á að auka verðgildi stofnfjárhluta, a.m.k. gengi það ekki í þeim þjóðþingum sem sett hafa þingmönnum almennar siðareglur sem svona ákvæði mundi tvímælalaust falla undir. Hér eru engar siðareglur til, herra forseti, á hv. Alþingi þannig að ég geri ráð fyrir að þeir þingmenn sem líka eiga stofnfjárhluta greiði hér atkvæði og taki þátt í atkvæðagreiðslu um það að auka verðgildi stofnfjárhluta sem ég tel afar óeðlilegt. Herra forseti. Ég hef lýst þeim brtt. sem ég hef flutt, þeim athugasemdum sem ég geri við þetta frv. og læt máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum. Nefndin sendi þetta mál til umsagnar og fékk nokkrar slíkar um málið sem getið er um á nál. Meginefni frv. er að lækka tryggingagjald um áramótin um 0,27%. Verið er að taka til baka áður ákveðna hækkun upp á 0,27% í samræmi við samkomulag sem var gert milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar á síðasta þingi, þ.e. 13. desember 2001. Það sem málið snýst enn fremur um er að breyta gjaldflokkum og eins er þetta spurning um að samræma reglur vegna aðfarar ef tryggingagjald hefur ekki verið greitt. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt og undir þetta rita þeir nefndarmenn sem voru á fundi. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ritaði þó með fyrirvara sem hún gerir væntanlega grein fyrir.

Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. frá efh.- og viðskn. skrifa ég undir það með fyrirvara. Ástæðan er að meginhluta til sú að ég vil halda til haga í þessari umræðu þegar verið er að lækka tryggingagjaldið að kröfu aðila vinnumarkaðarins eins og formaður nefndarinnar nefndi, hver tilurð þessarar hækkunar á tryggingagjaldið var. Hún kom fram þegar ríkisstjórnin beitti sér fyrir stóru skattalagabreytingunni sem fyrst og fremst gagnaðist fjármagnseigendum, auðmönnum og stórfyrirtækjum, og það var gert á kostnað lítilla og meðalstórra fyrirtækja með því að hækka verulega tryggingagjald, að mig minnir um 2,7 milljarða, til þess að geta gengið óeðlilega langt í lækkun á tekjuskatti á stórfyrirtæki eins og við höfum reyndar farið í gegnum þegar í dag í tengslum við breytingar ríkisstjórnarinnar á tekjuskattsfrv. Þetta er liður í þeirri röngu skattstefnu þessarar ríkisstjórnar að leggja álögur á lítil og meðalstór fyrirtæki, sprotafyrirtæki, en þarf að fórna kostnaðinum til þess að geta farið með tekjuskattshlutfallið úr 30% í 18%. Hér er verið að snúa aðeins til baka af þessari röngu braut. Það er gert í tengslum við kjarasamninga og samkomulagið við aðila vinnumarkaðarins þar sem tryggingagjaldið er lækkað um 0,27%. Í staðinn fyrir 2,7 milljarða sem lagðir eru á þessi fyrirtæki eru álögurnar sem fyrirtækin fá á sig á næsta ári um 2 milljarðar kr. Ég tel það óeðlilega og ranga stefnu að þær miklu skattalækkanir sem m.a. koma fram í tekjuskatti fyrirtækja á næsta ári bitni á þeim fyrirtækjum sem fá á sig þessar álögur. Við höfum séð það, t.d. í tekjuáætlun fjárlaga, að tekjuskattar á stórfyrirtæki gefa um 8,2 milljarða á næsta ári í stað þess að þeir hefðu gefið 13,8 milljarða ef tekjuskattshlutfallinu hefði ekki verið breytt. Ef farið hefði verið í 25% tekjuskatt sem við í Samfylkingunni lögðum til hefði ekki þurft að leggja þennan skatt á lítil og meðalstór fyrirtæki með hækkun tryggingagjalds en engu að síður hefðum við á næsta ári haft í tekjuskatt um 11 milljarða kr. í stað 8 milljarða sem tekjuskattur á fyrirtæki mun gefa í ríkissjóð á næsta ári. Það er óþarfi, herra forseti, að endurtaka þá umræðu sem fram fór í dag. Við erum að fjalla um frv. sem endurspeglar ranga skattstefnu ríkisstjórnarinnar sem er í því fólgin að færa skatta af stórfyrirtækjum og fjármagni yfir á lífeyrisþega og fólk með lágar og meðaltekjur. Þeirri skattstefnu mótmæli ég og á því er fyrirvari minn reistur.

Herra forseti. Ég held að ekki geri sér allir grein fyrir því hve umfangsmiklar skattbreytingar munu eiga sér stað um þessi áramót þótt sumar þeirra séu þegar lögfestar. Aðeins hluti þeirra verður núna lögfestur, hluti þeirra var lögfestur fyrir ári. Nú kemur til framkvæmda breyting á tekjuskatti fyrirtækja úr 30% í 18% sem mun verða þess valdandi að ríkissjóður verður af 1.700 millj. kr. tekjum á komandi ári. Til að vega upp á móti þessu að hluta til er tryggingagjaldið hækkað. Það er að vísu ekki hækkað eins mikið og lagaheimild stóð til. Það var heimild fyrir því að hækka það um 0,75% en verður einvörðungu hækkað um 0,5% og það er til komið vegna þrýstings frá samtökum launafólks og reyndar sennilega að einhverju leyti Samtökum atvinnurekenda því talsmenn fyrirtækja, sérstaklega lítilla og meðalstórra, hafa varað við því að þetta muni íþyngja fyrirtækjum og koma sérstaklega niður á þeim fyrirtækjum sem hafa mikið mannahald. Ég sagði að miklar skattkerfisbreytingar gengju nú í garð. Þar vegur tekjuskattur fyrirtækja þyngst. Sérstakur eignarskattur fyrirtækja fellur niður við árslokin og þar verður ríkissjóður af 300 millj. Eignarskattur fyrirtækja lækkar úr 1,2% í 0,6% við árslok og þar verður ríkissjóður af 700 millj. kr. Sérstakur eignarskattur einstaklinga fellur niður miðað við árslok 2002. Þar verður ríkissjóður af 300 millj. kr. Og eignarskattur einstaklinga lækkar úr 1,2% í 0,6% við árslok. Þar verður ríkissjóður af 1.300 millj. kr. Persónuafslátturinn hækkar um 0,4%, þar verður ríkissjóður af 230 millj. kr. Sérstakur tekjuskattur lækkar úr 7% í 5%, þ.e. hátekjuskatturinn, þar verður ríkissjóður af 300 millj. kr., en á móti kemur síðan hækkun á áfengis- og tóbaksgjaldi og gjöldum í Framkvæmdasjóð aldraðra. Þegar dæmið er gert upp er tap ríkissjóðs um 1.830 millj. kr. og er þar um að ræða nettóáhrif framangreindra kerfisbreytinga að teknu tilliti til áætlaðra veltubreytinga o.fl. samkvæmt útreikningum fjmrn. Það er alltaf matsatriði hvar eigi að ná í skattana. Ég er því svo sannarlega fylgjandi að við fjármögnum velferðarþjónustuna með almennri skattlagningu en ekki með svokölluðum notendagjöldum, sjúklingagjöldum og skólagjöldum. En ég tel mjög mikilvægt að við höfum skattlagninguna á þann veg að hún sé til þess fallin að stuðla að atvinnuþátttöku en ekki draga úr henni. Þess vegna var varað við því á sínum tíma þegar tekjuskattslækkun fyrirtækja um 1.700 millj. kr. á ári skyldi fjármögnuð með hækkun tryggingagjaldsins, menn töldu að þetta mundi verða til þess að auka á atvinnuleysið. Þetta væri óskynsamleg skattlagning að því leyti. Á þeirri forsendu hins vegar að fallið er frá því að nýta heimildarákvæðið um 0,75% hækkun tryggingagjaldsins að fullu og lækka þetta hlutfall niður í 0,5%, þá mun ég og við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði styðja þetta frv.

Herra forseti. Þetta frv. sem felur í sér að lækka hámarksheimild á töku tryggingagjalds, sem var samþykkt á Alþingi í fyrra, er í sjálfu sér góðra gjalda vert hvað það varðar, að þessi heimild skuli lækkuð. En hitt er mikilvægt að missa ekki sjónar af því hver skattstefna ríkisstjórnarinnar er, sem einmitt kemur í ljós í sambandi við ákvörðun á tryggingagjaldinu en það hækkar um næstu áramót en ekki eins mikið og hámarksheimild var lögð til á síðasta ári. Það hækkar um 0,5% frá og með næstu áramótum og er liður í skattstefnu ríkisstjórnarinnar að færa skatta sem mest yfir á laun og launatengda þætti. Vert er að leiða hugann að því í þessu sambandi að nú er talað um vaxandi óöryggi á atvinnumarkaðnum og ætti þá að vera hvatning af hálfu stjórnvalda að stuðla að aukinni atvinnu og að fyrirtæki mundu frekar hugsa um að halda uppi atvinnu, en að þeim væri ekki íþyngt með sköttum við það að vera með fólk í vinnu. Verið er að gera þá breytingu núna að lækka tekjuskatt hjá fyrirtækjum, skatta á arð og fjármagnstekjur, verið er að lækka skattana á þessum þáttum en hækka á þeim sem tengjast launum. Ég tel þetta alranga skattstefnu. Þessi skattstefna bitnar á atvinnurekstri þar sem launahlutfall er hátt, hún bitnar á atvinnurekstri þar sem verið er að vinna frumkvöðlastarf og atvinnurekstri sem byggir á hugviti og vinnuafli. Tryggingagjaldið hækkar um næstu áramót en aðeins minna en ráð var fyrir gert. Það skulu menn hafa í huga og ekki síst í ljósi þess atvinnuástands sem við kannski horfum fram á, eða nokkuð minnkandi atvinnu, þá ætti frekar að lækka tryggingagjaldið og hvetja til þess að stærri hluti af fjármagninu sem kemur úr atvinnurekstrinum renni til launa og launafólks, í stað þess að verðlauna þá sem hirða fjármagn út úr atvinnurekstrinum í formi aukinna arðgreiðslna. Við vorum einmitt að ræða áðan um fjármálafyrirtæki og sparisjóðina þar sem í einni grein er verið að heimila þeim að hækka arðsemiskröfur sínar til þess fjármagns sem sparisjóðirnir hafa verið með til ráðstöfunar og ávaxtað. Þar er verið að færa áherslurnar frá starfseminni og yfir á arðsemiskröfurnar. Næsta skref er að skattleggja allt sem tengist vinnu, og hlutdeild launafólks í skattheimtu ríkisins vex sem er að mati Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs algjörlega röng skattstefna. Virðulegi forseti. Ég vildi halda þessu til haga. Verið er að hækka tryggingagjaldið en þó ekki eins mikið og heimild var til, heimildin er lækkuð en tryggingagjaldið hækkar samt og munar nokkrum milljörðum kr. sem atvinnulífið í landinu verður að greiða í skatta til ríkisins og það eru fyrst og fremst laun og launatengd gjöld sem hækka, lendir harðast á fyrirtækjum í frumvinnslunni, landbúnaði, sjávarútvegi, iðnaði, ferðaþjónustu og nýsköpunarstarfsemi. Þar að auki lendir þessi hækkun á tryggingagjaldi líka harðast á atvinnustarfsemi á landsbyggðinni þar sem fyrirtækin eru í þeirri stöðu að þau geta ekki notið skattfríðindanna sem tekjuskattslækkunin gefur, heldur verða þau fyrst og fremst að hugsa um að reka starfsemi sína og greiða laun. Virðulegi forseti. Þó að þessi lækkun sé til bóta, þá er hún samt liður í þeirri röngu skattstefnu sem núv. ríkisstjórn stendur fyrir.

Hæstv. forseti. Fyrir ári síðan fór fram mikil umræða um hækkun á tryggingagjaldi, en þar var ríkisstjórnin að ná sér í tekjur til að geta lækkað skatta á fyrirtækjum sem eru með mikinn hagnað. Ég ætla ekki að rifja upp þá umræðu nú, vil bara minna á hana. Ég tel að hér sé á ferðinni röng stefna. Sú áhersla á að leggja gjöld á fyrirtæki á grundvelli þess hve margir vinna hjá fyrirtækjunum er ekki skynsamleg. Hún minnir svolítið á þá stefnu sem var uppi á sínum tíma þegar aðstöðugjöld voru lögð á fyrirtæki sem voru í engu samræmi við afkomu þeirra og tryggingagjaldið er svo sannarlega ekki í neinu samræmi við afkomu fyrirtækjanna. Það leggst á fyrirtækin eftir því hvað þau bera mikil útgjöld vegna starfsmanna og það var í sjálfu sér ankannalegt og ömurlegt að sjá að menn skyldu nýta sér þann tekjustofn til þess að fjármagna það að geta lækkað skattinn hjá þeim sem gera það gott, hafa mikinn hagnað af rekstri sínum, að það skyldi vera fjármagnað með þeim hætti. Þó svo að hér hafi orðið lítils háttar lagfæring, það er kannski ekki rétt að nota orðið lítils háttar, um er að ræða töluverða breytingu frá því sem áætlað var til lækkunar á gjaldinu frá því sem menn ætluðu sér að hækka það í og sú lækkun á fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar sem hér hefur birst var knúin fram með samningum af hálfu verkalýðshreyfingarinnar. Það er því búið að slíta undan nöglum ríkisstjórnarinnar hluta af þeirri hækkun sem hún ætlaði sér að framkvæma með hækkun tryggingagjaldsins. Út af fyrir sig er hægt að fagna því að því leyti sem það gengur í áttina til baka. En ég er sannfærður um að fyrirtæki á landsbyggðinni og fjölmörg fyrirtæki sem þurfa mikinn mannskap vegna starfsemi sinnar munu eiga eftir að lenda í verulegum útgjöldum vegna þessa og það er ekki skynsamlegt að auka útgjöld með þeim hætti sem hér er gert af hinu opinbera. Ég er alveg sannfærður um að menn gengu lengra í fyrra en góðu hófu gegndi og það er ekki skynsamlegt sem hér hefur gerst, að lækka tekjuskatt fyrirtækja niður í 18%, meðan tekjuskattur einstaklinga er enn þá í 38% og að fjármagna það með því að færa gjöldin yfir á þau fyrirtæki sem borga tryggingagjaldið. Ég vildi bara minna á þá umræðu í þessu sambandi og ætla ekki að segja meira um það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd allrar efh.- og viðskn. fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um málið og sendi það til umsagnar. Umsagnanna er getið á þingskjalinu. Nefndin gerir tillögu um smávægilega breytingu sem er vegna tilvísanavillu í frv. en að öðru leyti leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt. Nefndin vill þó geta þess að fjallað var um gjald vegna friðlýsingar æðarvarpa og nefndin telur rétt að taka fram að ætlunin er eingöngu að taka gjald þegar óskað er eftir friðlýsingu í fyrsta sinn.

Hæstv. forseti. Ekki eru hér á ferðinni miklar ákvarðanir. Verið er setja gjöld á fáeina liði og ekkert í sjálfu sér óeðlilegt við það. Þetta eru leyfisveitingar og annað slíkt. En ég vil í þessu sambandi minna á tillögu sem var samþykkt árið 1992, um endurskoðun á aukatekjum ríkissjóðs og gjaldtöku ríkisstofnana. Þó svo að ég viti að fjmrn. hafi unnið að einhverju leyti á þeim tíu árum að því að lagfæra þá gjaldheimtu sem liggur að baki þessum lögum, þá er ég viss um að menn hafa ekki enn þá náð því marki sem í raun og veru var stefnt að með samþykkt tillögunnar árið 1992. En þessi þál. um aukatekjur ríkissjóðs og gjaldtöku ríkisstofnana gekk út á það að ekki mætti setja nein gjöld á nema þau samrýmdust fullkomlega þeirri þjónustu sem ríkið væri að leggja til. Ég held að tími sé kominn til að menn fari yfir þetta mál og skoði það nákvæmlega upp á nýtt. Mér finnst að hafa megi orð á mörgum atriðum sem voru í umræðunni þegar sú þál. var samþykkt sem ég var að minna á, atriðum sem eigi að ræða í þessu sambandi. Meðal annars var þá töluvert rætt um þau gjöld sem lögð eru á vegna lántöku, sem eru náttúrlega hróplegur skattur, þinglýsingargjöldin. Það er náttúrlega skattur á sérgreindan hóp. Það er alveg furðulegt að sjá að þessir miklu afreksmenn sem hafa setið að völdum á undanförnum árum í skattamálum og hafa verið að hringla í skattakerfinu fram og til baka, skuli ekki enn búnir að átta sig á því og taka á því að verið er að mismuna fólki herfilega með því að nota það sem gjaldstofn ef það þarf á lántökum að halda. Þetta er fólkið sem er að byggja yfir sig hús, unga fólkið. Þetta eru skuldug fyrirtæki sem eru kannski að reyna að koma undir sig fótunum í rekstri. Rökin fyrir slíkri skattheimtu frá hendi ríkisins hafa aldrei komið fram. Í umræðunni 1992, þegar sú þáltill. var samþykkt sem ég er að rifja upp, komu aldrei fram nein rök fyrir því hvers vegna menn ættu að borga skatt fremur en aðrir ef þeir skulduðu og þyrftu á lántökum að halda. Ég auglýsi eftir því hjá hv. þingmönnum hvaða rök séu á bak við það að ríkið noti þetta sem gjaldstofn á þegnana, fyrirtæki eða fólk. Það er auðvitað gjörsamlega ófært að menn skuli halda þeirri skattheimtu áfram. Ég skora satt að segja á hv. þingmenn að taka á þessu máli og koma þessari skattheimtu sem hefur verið stunduð fram á þennan dag í eitthvert annað form. Ég vildi nú minna á þetta í tengslum við umræðuna um aukatekjur ríkissjóðs vegna þeirrar þáltill. sem var samþykkt fyrir tíu árum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna, fyrir hönd meiri hluta efh.- og viðskn. Frumvarp þetta er flutt að ósk stjórnar lífeyrissjóðsins. Ástæðan er sú að sjóðurinn stendur ekki lengur undir skuldbindingunum og samkvæmt lögum um lífeyrissjóði þarf að taka á því máli. Stjórn sjóðsins hefur fjallað um þetta mál allrækilega og ákveðið að bregðast við því með tilteknum hætti og óskar eftir því að Alþingi staðfesti þann vilja sem fram kemur í ákvörðun stjórnar sjóðsins. Ég hygg að þegar litið er á hvernig stjórn sjóðsins hyggst bregðast við séu þau viðbrögð í alla staði eðlileg. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt þótt vissulega sé það ekki með glöðu geði sem menn standa að slíkri samþykkt, þar sem réttindi fólks sem tekur greiðslur úr lífeyrissjóðum eru skert. Það er þó engu að síður nauðsynlegt. Því leggur meiri hluti nefndarinnar til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta efh.- og viðskn. í þessu máli. Í áliti mínu kemur fram að ég mun ekki standa gegn málinu en þó veita því brautargengi með mjög eindregnum fyrirvara og tilvísun í sjónarmið sem margoft hefur verið vakið máls á í umræðum á Alþingi á undanförnum árum. Ástæða þess að undirritaður mun ekki ganga gegn lagabreytingunum er sú að stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna á ekki annarra kosta völ lögum samkvæmt en að grípa til ráðstafana til að bæta fjárhagsstöðu sjóðsins. Ljóst er að rúmlega 7,5 milljarða kr. vantar upp á að Lífeyrissjóður sjómanna geti staðið undir skuldbindingum sínum samkvæmt tryggingafræðilegri úttekt í lok ársins 2001. Heildarskuldbindingar sjóðsins eru um 8,8% meiri en eignir hans og hefur staðan versnað frá því sem var í árslok 2000 þegar mismunurinn var tæp 6%. Samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða má heildarstaða lífeyrissjóðs aldrei vera verri en 10% af heildarskuldbindingu. Reyndar ekki heldur betri samkvæmt ákvæðum í lögunum. Jafnframt má staðan ekki vera verri en 5% samfellt í fimm ár. Staða Lífeyrissjóðs sjómanna er að sönnu innan þess ramma sem lögin setja þar sem heildarstaðan er innan 10%-markanna og hún var innan 5%-markanna fyrir tveimur árum. Í skýrslu Talnakönnunar kemur hins vegar fram að það sé nokkuð ljóst að staðan muni fara niður fyrir þessi mörk á næsta ári. Þá væri sjóðurinn hættur að starfa í samræmi við lögin. Lífeyrisréttindi sjómanna hafa ítrekað verið skert með lögum á undanförnum árum en réttindin voru skert um 11,5% árið 1999 og aftur um 12% árið 2001. Eðlilegt er að spyrja hvers vegna komið sé fyrir Lífeyrissjóði sjómanna eins og raun ber vitni. Ekki er einvörðungu til ávöxtunar á fjármunum sjóðsins að líta heldur ber að beina sjónum að ábyrgð útgerðarmanna og þá ekki síður ríkisvaldsins. Á undanförnum þingum hefur hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson flutt tillögur um að bæta stöðu Lífeyrissjóðs sjómanna og hefur hann kallað til ábyrgðar bæði útgerðarmenn til að greiða hærra iðgjald í sjóðinn og ríkisvald til að veita fjármuni inn í sjóðinn vegna vanefnda frá fyrri tíð. Ég hef ætíð stutt þennan málflutning hv. þm. líkt og aðrir þingmenn sem hafa látið sig málið varða, t.d. hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson. Fyrst að ábyrgð útgerðarinnar. Ljóst er að Lífeyrissjóður sjómanna þarf öllum öðrum lífeyrissjóðum fremur að axla byrðar vegna örorkugreiðslna. Slysatíðni og ekki síður álag á stoðkerfi líkamans veldur því að sjómenn fara hlutfallslega fleiri á örorku en aðrar stéttir. Margir höfðu talið að þetta væri fyrst og fremst vegna mikillar slysatíðni í stéttinni. Sundurgreining á örorkunni hefur hins vegar leitt í ljós að það er annað sem þarna kemur til, þ.e. fyrst og fremst mikið álag á stoðkerfi líkamans. Óeðlilegt er að sjómenn þurfi á fullorðinsaldri að axla einir þennan kostnað sem hlýst af álagi í atvinnugreininni. Eins og fram kemur í samanburðartöflu í fylgiskjali sem fengin er frá Lífeyrissjóði sjómanna nema greiðslur vegna örorku 43% af öllum greiðslum úr þessum sjóði samanborið við 20--25% úr öðrum stórum lífeyrissjóðum. Af þessu sést að Lífeyrissjóður sjómanna virkar eins og tryggingasjóður fyrir útgerðina. Af þeim sökum er sanngjarnt að atvinnurekendur, í þessu tilfelli útgerðarfyrirtækin, leggi meira af mörkum til lífeyrissjóðsins vegna mikilla útgjalda sem stafa að stórum hluta beinlínis af vinnuaðstæðum sjómanna. Ábyrgð ríkisvaldsins í þessum efnum er einnig mikil. Árið 1981 var gert um það sérstakt samkomulag að sjómenn afsöluðu sér tilteknum hlut í fiskverði (2--3%) gegn því að ríkissjóð ur stæði straum af þeim kostnaði sem hlytist af því að sjómenn gætu látið af störfum við 60 ára aldur. Við þetta samkomulag hefur ríkissjóður ekki staðið. Ítrekað hefur verið gefinn ádráttur um að til greina kæmi stuðningur úr ríkissjóði. Núverandi fjármálaráðherra hefur hins vegar vísað öllu slíku á bug. Það eru eindregin tilmæli þess sem hér talar að sú afstaða verði endurskoðuð. Þær breytingar sem frumvarpið felur í sér nú á réttindum sjóðfélaga munu ekki leiða til skerðingar á réttindum þeirra sem hafa hafið töku lífeyris og þær breytingar sem gerðar eru á makalífeyri til frambúðar eru aldurstengdar, þannig að þær bitna ekki á þeim sem fæddir eru fyrir 1945, auk þess sem maki mun búa við óskertan lífeyri svo lengi sem hann hefur barn á framfæri yngra en 19 ára eða er 50% öryrki. Þá eru lagðar til breytingar á aldursmörkum við töku lífeyris með hlutfallslegri hækkun eða lækkun á lífeyri eftir því hvenær taka lífeyris hefst. Ljóst er að stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna reynir að fara eins mildilegar leiðir til að bæta stöðu lífeyrissjóðsins og unnt er. Með hliðsjón af þessu og að bæði samtök sjómanna og stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna styðja frumvarpið mun minni hlutinn greiða frumvarpinu atkvæði en hvetur jafnframt til þess að málefni þessa lífeyrissjóðs verði skoðuð frá grunni. Herra forseti. Það er mjög athyglisvert að bera saman skiptingu lífeyris eftir tegundum hjá Lífeyrissjóði sjómanna annars vegar og öðrum lífeyrissjóðum hins vegar. Ellilífeyrir í Lífeyrissjóði sjómanna nemur 42% af útborguðu fé á móti 62% hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna. Þarna munar 20%. Lífeyrissjóðurinn Framsýn greiðir 61%, Sameinaði lífeyrissjóðurinn 64% og þannig mætti áfram telja, Samvinnulífeyrissjóðurinn 68%, Lífeyrissjóður lækna 79% og margir yfir og þar um bil. En allir lífeyrissjóðir samtals um 66% á móti 42% hjá Lífeyrissjóði sjómanna, þegar litið er á greiðslur til eiginlegs ellilífeyris. Sé hins vegar borinn saman örorkulífeyrir úr sjóðnum er hlutfallið langhæst hjá Lífeyrissjóði sjómanna. Reyndar er Lífeyrissjóður Austurlands með mjög hátt hlutfall líka, 45%, og sama gildir um Lífeyrissjóð Vestmannaeyja. Best gæti ég trúað því að í þeim lífeyrissjóðum séu einnig margir sjómenn og fólk sem stundar erfið störf þar sem mikið reynir á líkamann. Síðan eru þarna aðrar samanburðartölur sem ég ætla ekki að nefna. Eins og ég sagði eru þær breytingar sem lagðar eru til á réttindakerfi sjómanna mildilegar að mínum dómi og skynsamlegar. Þær skerða ekki réttindi þeirra sem þegar eru komnir á lífeyri og aðrar breytingar eru mjög í takt við það sem aðrir lífeyrissjóðir hafa verið að gera. Þannig hefur það verið að gerast að makalífeyri er breytt á þann veg að tengja hann fjölskylduaðstæðum í ríkari mæli en verið hefur. Í tilviki Lífeyrissjóðs sjómanna verður hann óskertur svo lengi sem eftirlifandi maki hefur á framfæri sínu barn yngra en 19 ára að aldri eða er 50% öryrki. Eins og áðan var getið um eru breytingarnar á aldursmörkum við töku lífeyris með hlutfallslegri hækkun eða lækkun á lífeyri eftir því hvenær taka lífeyris hefst. Þetta er regla sem er í samræmi við það sem aðrir lífeyrissjóðir hafa verið að gera. Nú er það svo að lífeyrissjóðirnir hafa almennt verið að gera breytingar á reglugerðum sínum með breytingu á réttindum sjóðfélaga án þess að það komi fyrir sjónir þingsins. Ástæðan er sú að Lífeyrissjóður sjómanna starfar samkvæmt lögum og þess vegna þarf lagabreytingu jafnan til. Hins vegar, eins og ég hef rakið, hefur Lífeyrissjóður sjómanna sérstöðu. Ríkisvaldið hefur komið að þessum sjóði og hefur gerst sekt um alvarlegar vanefndir sem eiga rót að rekja til ársins 1981. Því var þá heitið að koma inn með fjármagn úr ríkissjóði í lífeyrissjóðinn þegar sjómenn afsöluðu sér hlutdeild í fiskverði. Á hitt ber að líta að hve miklu leyti Lífeyrissjóður sjómanna er eins konar viðlagasjóður útgerðarinnar og býr við erfið kjör vegna erfiðra vinnuaðstæðna sjómanna. Allt þetta veldur því að útgerðinni og ríkisvaldinu ber að sameinast um að bæta stöðu þessa sjóðs. Ég mun styðja þetta frv. en þetta eru fyrirvararnir að baki stuðningi mínum.

Herra forseti. Ég skrifa undir álit meiri hluta efh.- og viðskn. með fyrirvara og geri grein fyrir honum hér og nú. Þetta mál um Lífeyrissjóð sjómanna er nokkuð sem er vel þekkt innan þingsins og því miður er stutt síðan við fjölluðum um það hér þar sem þurfti að taka á því að það var halli miðað við heildarskuldbindingar sjóðsins á þeim tíma, 1999, og enn erum við að taka á vandamálum þessa sjóðs. Það er auðvitað mikilvægt í huga okkar sem þurfum að taka afstöðu til þessa máls að það hefur verið þrautskoðað af Lífeyrissjóði sjómanna og sjómannafélögunum, og það er ljóst að þetta frv. er lagt fram að beiðni stjórnar Lífeyrissjóðs sjómanna. Það miðar að því að bæta stöðu sjóðsins þannig að hann standi undir skuldbindingum sínum í samræmi við tryggingafræðilega úttekt og lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Í mínum huga er það afar mikilvægt að sú leið sem hér er farin skerði ekki réttindi þeirra sem þegar eru komin á lífeyri. Hér er um töluvert mikla skerðingu á réttindum að ræða. Hún á að skila bata á stöðu sjóðsins um 6,2 milljarða kr., að vísu á löngum tíma, og miðað er við að heildarskuldbindingarnar lækki úr 8,8% í 1,6%. Ég horfi mjög til umsagnar sem nefndin fékk frá Lífeyrissjóði sjómanna þar sem þessi saga er nokkuð rakin og farið yfir það hvaða leiðir voru í stöðunni. Þar kemur fram að það hafi verið samstaða innan stjórnar Lífeyrissjóðs sjómanna um framkomnar tillögur til breytinga á lögum sjóðsins. Aðrar leiðir en breytingar á makalífeyri hafa verið ræddar, leiðir sem lagðar eru til samkvæmt tillögu tryggingafræðings sjóðsins, sérstaklega þar sem makalífeyrisréttindi í Lífeyrissjóði sjómanna eru betri en þekkist í almennum lífeyrissjóðum, eins og segir í þessari umsögn. Síðan er það nefnt að slíkar breytingar þyki sanngjarnari en flöt skerðing á réttindum og áhersla er lögð á að það skerði ekki réttindi þeirra sem hafa áunnið sér rétt til lífeyris. Síðan nefna þeir að um sé að ræða svokallað sólarlagsákvæði sem þýðir að breytingarnar gerast á löngum tíma en áhrif þeirra á heildarskuldbindingar sjóðsins reiknast strax í tryggingafræðilegri úttekt. Þannig næst fram bati um rúma 6 milljarða kr. því að áhrif breytinganna eru reiknuð mjög langt fram í tímann. Maður veltir auðvitað fyrir sér hvort hér sé um einhverja skammtímaaðgerð að ræða sem við munum fá á okkar borð innan ekki margra ára. Þegar forustumenn sjóðsins sem mættu á fund nefndarinnar voru spurðir þeirrar spurningar var svar þeirra nei, að ekki þyrfti að búast við því. Ástæða þess að svo hallaði undan fæti hjá sjóðnum, þrátt fyrir þær breytingar sem voru gerðar á árinu 1999 --- en þá var um að ræða að öll réttindi voru lækkuð um 11,5% --- var, að því er sagt er í þessari umsögn, að ávöxtun ársins 1999 hefði verið góð, 12,5% hjá Lífeyrissjóði sjómanna, en hefði verið neikvæð síðan, um 0,3% árið 2000 og 1,6% árið 2001. Þeir nefna jafnframt að ávöxtun ársins 2002 muni ekki verða góð. Og það eru greinilega meginástæður þess að hallinn sem sjóðurinn stendur frammi fyrir núna er svo mikill. Það þarf auðvitað ekki að fjölyrða mikið um að það er erfið leið að þurfa að skerða réttindi í Lífeyrissjóði sjómanna eina ferðina enn en þær leiðir sem valdar hafa verið eru þær sem hafa kannski mildilegust áhrif. Við spurðum, í vinnu efh.- og viðskn. um þetta mál, hvað þyrfti að hækka iðgjald til lífeyrissjóðsins mikið til þess að ekki þyrftu að koma til skerðingar á réttindum og réttindin yrðu óbreytt. Þá kom fram að hækka þyrfti 10% iðgjald í 13% til að rétta stöðu sjóðsins af ef réttindin ættu að vera óbreytt. Það væri þá um 570 millj. kostnaður á útgerðina að því er nefnt var á fundi nefndarinnar. Við viljum auðvitað horfa á allar færar leiðir til að rétta stöðu sjóðsins. Þessi leið liggur á borðinu og það verður ekki hjá því komist að styðja hana. En maður veltir fyrir sér því sem margoft hefur verið rætt í þingsölum, var rætt líka í nefndinni og hv. 4. þm. Vestf. hefur mjög rætt, t.d. úr þessum ræðustól, þeirri þungu byrði sem hvílir á sjóðnum vegna örorkulífeyris. Við fengum yfirlit yfir hann í nefndinni og þar komu fram mjög sláandi tölur sem hv. 4. þm. Vestf. reyndar nefndi úr þessum ræðustól þegar málið var hér til 1. umr. Það er enn meira sláandi að fá þetta hér á blaði. Eins og þá var nefnt er hlutfallið varðandi örorkuna þannig að um 43% af gjöldum sjóðsins fara í greiðslu örorkubóta. Það er ekki eins hátt hlutfall hjá neinum öðrum sjóði og hér er tekið meðaltal af 54 lífeyrissjóðum samtals. Það sem fer til greiðslu örorkubóta er að meðaltali um 16% þegar allir sjóðirnir eru teknir saman en við erum að tala um að hjá Lífeyrissjóði sjómanna fari 43% til greiðslu örorkubóta. Mér finnst, herra forseti, að það þurfi að skoða þessa þungu byrði sem er á sjóðnum eina og sér og reyna að finna á henni einhverja lausn. Það er alveg ljóst, miðað við það sem fram hefur komið og þá þungu byrði sem er á sjóðnum varðandi örorkulífeyri, að það verður að taka á þessu sérstaklega og einangrað. Það eru miklu fleiri sem fara á örorku í hópi sjómanna en hjá öðrum stéttum og það kallar auðvitað á það, herra forseti, að það mál sé skoðað alveg sérstaklega. Ég hvet til þess að það verði gert í samráði við samtök sjómanna og Lífeyrissjóð sjómanna.

Herra forseti. Hér erum við eina ferðina enn að ræða um stöðuna í lífeyrismálum sjómanna. Því miður er sú staða uppi enn á ný að við þurfum að takast á við það að skerða réttindi í þeim lífeyrissjóði, réttindi lífeyrisþeganna, til þess að uppfyllt verði þau ákvæði laga frá 1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sem lögð eru á hverja stjórn lífeyrissjóðs, að sjá til þess að lífeyrissjóðir eigi fyrir framtíðarskuldbindingum sínum. Þegar kemur að því að menn þurfa að horfast í augu við slíkt eru aðeins tvær leiðir til. Leiðin sem stjórnir lífeyrissjóðanna standa oftast frammi fyrir er einfaldlega sú að menn neyðast til að skerða einhver réttindi, draga úr þeim réttindum sem sjóðir hafa verið að bjóða upp á og minnka þannig útgreiðslu sjóðsins til einhverra ára með það að markmiði að rétta stöðu hans. Hin leiðin, sem er auðvitað fær, er sú að meira verði greitt inn í sjóðinn. Þá þarf að finna því farveg og finna fyrir því rök hvers vegna svo ætti að gera. Það vill svo til varðandi Lífeyrissjóð sjómanna að það má finna fyrir því ýmis rök að meira yrði greitt inn í sjóðinn, m.a. af hendi atvinnurekenda. Reyndar fékk Lífeyrissjóður sjómanna á sig nokkra skuldbindingu vegna lagasetningar frá Alþingi árið 1981 sem var dæmd á sjóðinn. Þegar hinn svokallaði félagsmálapakki var samþykktur samróma hér í hv. Alþingi árið 1981 um að sjómenn ættu rétt á því eftir langa starfsævi að hefja töku lífeyris frá 60 ára aldri stóðu þeir í þeirri meiningu að sú lagasetning yrði fjármögnuð. Sá skilningur þeirra á því lá auðvitað til þess að samhliða setningu þessara laga hér í Alþingi hafði verið samið um sérstaka eftirgjöf í fiskverði upp á 2--3% til að leysa ákveðnar verðlags- og launadeilur sem voru þá í gangi. Í staðinn var litið svo á að lögfesting 60 ára reglunnar, eftir langan starfsaldur til sjós, væri nokkurs konar félagsmálapakki. Félagsmálapakkar höfðu þá tíðkast með ýmsum aðferðum, eins og sumir muna vafalaust, í formi ýmissa fyrirgreiðslna eins og orlofsíbúða og annars slíks. Niðurstaðan varð þessi hér á hv. Alþingi árið 1981. Alla tíð síðan hafa sjómannasamtök, saman eða hvert í sínu lagi, reynt fá því framgengt að lífeyrissjóðnum yrðu markaðar einhverjar tekjur á móti þessari reglu. Því miður tókst það aldrei. Þó má kannski segja að ríkissjóður hafi viðurkennt einhvers konar greiðsluábyrgð á þessu loforði með því að ráðstafa nokkrum sinnum, tvisvar, þrisvar sinnum hygg ég, fjármunum úr svokölluðum gengismunarsjóði inn í Lífeyrissjóð sjómanna. Sjómenn litu svo á að nokkur vilji væri til að greiða úr þeim vanda sem fylgdi því og var lagður á aðra sjóðfélaga í sjóðnum. Ekki var gert ráð fyrir því í stigainnvinnslunni og síðar útgreiðslunni að sjómenn sem færu á lífeyri 60 ára tækju hann skertan, eins og nú er og komið var á með með lögum árið 1999. Núna er uppröðunin á því nokkuð breytt, og reglan í raun gerð algjörlega almenn. Samkvæmt því frv. sem hér er um að ræða eiga allir sjómenn rétt á að hefja töku lífeyris frá 60 ára aldri. En miðað við tryggingafræðilegar forsendur og útreikninga eiga sjómenn, miðað við lífslíkur til 80 ára aldurs, að vera nokkuð jafnsettir, þ.e. þeir sem hæfu töku lífeyris 65 ára annars vegar og 60 ára hins vegar ættu að vera búnir að taka svipaða upphæð út úr sjóðnum um áttrætt. Þeir sem hefja töku lífeyris 60 ára taka samkvæmt þessu á sig ákveðna skerðingu. Hún er formuð hér eftir ákveðnum reglum. Síðan er búið að forma reglu um að ef menn fresta töku lífeyris fram yfir 65 ára aldur þá vinni þeir sér inn hlutfallslega meiri greiðslu á hverju ári fram til 70 ára aldurs. Þessa reglu er búið að útfæra þannig að hún er algjörlega á ábyrgð sjóðsins. Eftir stendur sá uppsafnaði vandi sem hlaust af þessum rétti sem veittur var með lögum. Menn töldu að hann yrði fjármagnaður af ríkinu en það var ekki gert. Samanlagður vandi sjóðsins af þessum sökum er um 1,4 milljarðar kr. Sá pakki hefur allur verið tekinn af lífeyrisþegum í sjóðnum, aðrir gátu ekki borgað það. Þær skuldbindingar voru teknar úr sjóðum lífeyrissjóðsins. Svo langt gekk þessi trú sjómanna á að þeir ættu þennan rétt að þeir fóru í mál við ríkið til að ná honum en töpuðu því miður málinu fyrir Hæstarétti. Ég verð að segja að ég er afar ósáttur með að þannig skyldi fara. Ég taldi og hef ævinlega talið að miðað við forsögu þessa máls hefði Alþingi bakað sér nokkra ábyrgð og lagt ákveðnar skyldur á herðar ríkisins með einróma samþykkt sinni árið 1981. Hvað um það? Þetta er eitt af þeim vandamálum sem lagst hafa á sjóðinn og hefur ekki létt byrði hans á undanförnum árum. Menn stóðu frammi fyrir því árið 1999 að þurfa að skerða réttindi í Lífeyrissjóði sjómanna. Þá urðu um það miklar deilur, að taka þyrfti á vandamálinu með þeim hætti. Ég minnist þess að í þeirri umræðu var iðulega sagt að ef menn gengju þessa leið, menn þóttust auðvitað hafa tölfræði, tryggingafræðinga og stærðfræðinga fyrir því, þó erfið væri og ylli miklum deilum innan sjómannasamtakanna, mundi varla þurfa að höggva aftur í sama knérunn og skerða réttindin frekar. Ef ég man rétt var samið um það sérstaklega að 0,5% af þeirri 12% skerðingu sem þá var sett í lög kæmi ekki öll til framkvæmda. Hálft prósent af þessari skerðingu kom til framkvæmda nokkru síðar, að mig minnir á árinu 2000. Þar að auki var skerðingin látin taka gildi í ákveðnum þrepum. Það var auðvitað stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna sem ákvað að standa þannig að verki. Nú stöndum við hins vegar frammi fyrir því vegna lélegrar ávöxtunar Lífeyrissjóðs sjómanna að hann á ekki fyrir skuldbindingum sínum, halli sjóðsins er 8,8%. Ljóst er að rúmlega 7,5 milljarða vantar upp á að Lífeyrissjóður sjómanna geti staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt tryggingafræðilegri úttekt í lok ársins 2001. Enn á ný standa menn frammi fyrir því að þurfa að takast á við skerðingu. Þetta frv. gengur út á það. Því miður eiga sjómannasamtökin enga aðra möguleika í þessu máli né fulltrúar þeirra í stjórn lífeyrissjóðanna en þá að mæla með því að þessi leið verði farin. Ég hygg að miðað við að það þurfti að skerða þessi kjör hafi menn kannski valið að fara þá leið sem taldist ásættanlegust af þeim leiðum sem menn töldu kost á að fara. Þó að hér sé verið að breyta bótaréttindum er samt verið að breyta þeim með því að fara í svipað far og í nokkrum öðrum lífeyrissjóðum sem sjómenn eru tryggðir í, t.d. Lífeyrissjóði Vestfirðinga og fleiri lífeyrissjóðum. Þeir sjóðir hafa sambærileg ákvæði og við erum hér að lögfesta. Til að minna á þann rétt sem ég vék að áðan varðandi 60 ára regluna þá er það þannig að lífeyrir manns sem hefur töku lífeyris við 60 ára aldur skerðist um 33%. Ef hann frestar því til 61 árs bætast við réttindi hans 5,4%. Fresti hann því til 62 ára bætast enn við réttindi hans 6%. Fresti hann því til 63 ára bætast enn við réttindi hans 6,6%, og fresti hann því til 65 ára aldurs bætast við réttindin 7,2%. Eigi menn síðan kost á að fresta töku lífeyris fram yfir 65 ára aldur vinna þeir sér inn prósentur umfram viðmiðunarréttindin, miðuð við 65 ár. Þá hækkar lífeyririnn í þrepum, fyrst um 9% milli 65 og 66, síðan um 9,6 frá 66 upp í 67 ára, um 10,2% frá 68 og upp í 69 og loks um 10,8%. Þetta er sá skali sem menn hafa búið til til að jafnvirða 60 ára regluna og gefa öllum sjómönnum kost á að hefja töku lífeyris við 60 ára aldur. En hvers vegna skyldu menn hafa barist fyrir því að sjómenn hæfu töku lífeyris við 60 ára aldur? Jú, það var vegna þess að menn töldu starfið erfitt. Það reyndi mikið á sjómenn og það er reyndar staðfest í þeim tölum sem við höfum varðandi örorkuþáttinn. Það eru aðallega tveir þættir sem valda því að sjómenn lenda í að verða öryrkjar, þ.e. eru ekki lengur starfshæfir. Í fyrsta lagi þegar stoðkerfið bregst, þ.e. liðir, leggir, hendur og fætur. Bakið getur gefið sig og það er auðvitað vegna álagsins úti á sjó. Menn á aldrinum 50--60 ára sem stundað hafa sjómennsku frá unga aldri hafa jafnvel fundið til þessara einkenna. Í öðru lagi fylgir auðvitað slysahætta sjómannsstarfinu. Þetta eru tvær meginástæður þess að sjómenn verða svo oft öryrkjar. Þess vegna er byrði Lífeyrissjóðs sjómanna svo mikil sem raun ber vitni, þ.e. 43% greiðsluskylda út á örorkuþáttinn einan og sér meðan meðaltal sjóðanna, þ.e. 54 sjóða, er 16%. Það er því alveg ljóst hvernig Lífeyrissjóður sjómanna vinnur að þessu leyti. Hann virkar eins og tryggingafélag fyrir útgerðina. Það er ekki hægt að draga neina aðra ályktun. Við vitum að þessir annmarkar fylgja sjómannsstarfinu, annars vegar mikið álag á stoðkerfi líkamans og hins vegar mikil slysahætta. Hvor tveggja þessara ástæðna er stór þáttur í því að örorkan tekur svo drjúgan skerf úr Lífeyrissjóði sjómanna. Hið sama má reyndar segja um nokkra aðra lífeyrissjóði sem hafa sjómenn innan sinna vébanda, m.a. Lífeyrissjóð Austurlands, Lífeyrissjóð Vestmanneyja, Lífeyrissjóð Bolungarvíkur með 40% og Lífeyrissjóð Vestfirðinga með 37%, svo eitthvað sé nefnt. Þannig er alveg ljóst hvernig vandamálið liggur. Ég hef, herra forseti, í nokkur skipti flutt frv. um að útgerðarmenn tækju á sig nokkurn hluta af umbótum í Lífeyrissjóði sjómanna, þ.e. að útgerðarmenn greiddu um 2% ofan á framlög sín í lífeyrissjóðinn en sú inngreiðsla myndaði ekki réttindi fyrir viðkomandi launþega. Þetta væri framlag útgerðarmanna inn í lífeyrissjóðinn, markað með þessum hætti sem hlutfall af þeim launatekjum sem þeir greiða. Það vill svo til að launatekjur útgerðarinnar eru hlutfall af heildartekjum hennar. Sjómennirnir eru almennt á hlutaskiptum og þar af leiðandi yrðu þessi 2% hlutfall af tekjum útgerðarinnar í heild. Ég veit ekki hvernig menn ættu að dreifa þessari byrði öðruvísi en sem hlutfalli af tekjum. Aflabrögð mynda jú tekjugrunninn og aflabrögð mynda vinnuna og vinnuálagið. Ég held að það hljóti að vera rétt. Eigi að fá útgerðarmenn til að greiða inn í lífeyrissjóðina, m.a. til að létta á örorkubyrðinni og skuldbindingum sjómanna þannig að við séum ekki alltaf á tveggja og þriggja ára fresti með frumvörp til að skerða réttindi þeirra, þá væri það hægt með þessum hætti. Ég hef heyrt þá hugmynd nefnda að rétt væri að taka hluta af því sem á vantaði í Lífeyrissjóð sjómanna í gegnum svokallað auðlindagjald eða gjaldtöku af útgerðarmönnum fyrir að nýta auðlindina. Ég sé í raun engan mun á milli þeirrar leiðar og minnar. Þar væru menn að greiða af þeim aflaheimildum sem þeir nota og það vill svo til að aflaheimildirnar eru yfirleitt í hlutfalli við tekjurnar sem menn afla. Ég hygg að það mundi koma nokkuð svipað niður gagnvart útgerðunum. Ég hefði talið, herra forseti, einfaldast að útfæra þetta þannig að ákveðin inngreiðsla, ákveðin prósenta, sem ég hef lagt til að væru 2%, kæmi ofan á greiðslutillag útgerðarmanna. Sú inngreiðsla myndaði ekki réttindi hjá lífeyrisþegunum heldur væri þetta eingöngu til að styrkja sjóðsmyndunina sem síðar gæti þá orðið til að koma í veg fyrir að stöðugt þurfi að skerða réttindi sjóðfélaga vegna takmarkaðrar eignamyndunar í sjóðnum. Þetta væri jafnframt viðurkenning útgerðarmanna á því að vegna áhættu og líkamsálags við sjómannsstarfið bæru þeir nokkra ábyrgð. Þetta væri viðurkenning þeirra á því að tryggingaþátturinn, örorkan sé þeim ekki alveg óviðkomandi. Ég tel að ef þetta á að vera með því lagi sem við höfum staðið frammi fyrir í tvígang, að skerða réttindin með fárra ára millibili, þá verði ekki undan því vikist fyrir sjómannasamtökin að krefja útgerðina með einhverju móti um annars konar tryggingar út af örorkuþættinum. Þá eru menn komnir með þá kröfu inn í kjarasamninginn eða til hliðar við hann og ég veit ekki hvort nokkuð er betra að leysa það þar heldur en að leysa það bara hreinlega með inngreiðslu í lífeyrissjóðinn. En það er alveg ljóst að mínu viti að samtök sjómanna sætta sig ekki við það í framtíðinni að svona mikil kvöð liggi á lífeyrissjóðnum varðandi örorkuþáttinn, sem má rekja til starfsins og er starfstengd áhætta. Þeir hljóta að gera kröfu til þess í framtíðinni að þetta verði með einhverjum hætti borið meira uppi af útgerðinni og að Lífeyrissjóður sjómanna að þessu leyti beri ekki meiri áhættu varðandi örorkuþáttinn en aðrir lífeyrissjóðir að meðaltali, kannski 16--20%. Ég held að það hljóti að koma upp. Það sem við erum að gera nú með því að lögfesta það sem stjórn lífeyrissjóðsins biður um og á ekki annarra kosta völ í þeirri stöðu sem hún er í, einfaldlega vegna þess að ekki eru nema tvær leiðir til að laga stöðu sjóðsins. Önnur er að skerða réttindin, og það er það sem stjórn lífeyrissjóðsins hefur vald á og sjómannasamtökin sem standa að stjórn lífeyrissjóðsins, og hin er að auka tekjurnar. Þar stoppar málið á fulltrúum útgerðarmanna. Þeir eiga líka aðild að sjóðstjórninni en taka ekki undir það að útgerðin eigi að auka greiðslurnar inn og samtök útgerðarmanna hafa heldur ekki tekið undir það. Menn segja því sem svo: Við komumst hjá því að taka á okkur þessa ábyrgð svo lengi sem hún verður ekki annað hvort dæmd á okkur eða sett á okkur með lögum. Nema svo mundi vilja til að samtök útgerðarmanna sæju nú sanngirnina og réttlætið í því að Lífeyrissjóður sjómanna beri ekki þennan þátt örorkunnar með þeim hætti sem verið hefur á undanförnum árum og kysu þá leið að semja um þetta. Ég hef hins vegar talið að það frv. sem ég hef lagt hérna fram um tímabundna inngreiðslu útgerðarmanna, sem mundi vara a.m.k. í fimm ár og félli þá síðan niður ef menn ekki semdu um annað fyrirkomulag, væri áfangi í því að taka á þeim vanda sem við nú stöndum frammi fyrir um það að alþingismenn setji hér sérstök lög um skert réttindi lífeyrisþega í Lífeyrissjóði sjómanna. Auðvitað má segja sem svo að ef Lífeyrissjóður sjómanna hefði verið með sérstaklega góða ávöxtun á sínu fé, verulega góða ávöxtun umfram svokallaða nafnvexti, þ.e. að verið væri að auka rauneign sjóðsins hreinlega með ávöxtun eins og reyndar hefur gerst í Lífeyrissjóði sjómanna, að stundum hefur tekist vel til að ávaxta það fé þó að það hafi tekist illa síðustu tvö, þrjú árin, þá hefði sjálfsagt verið hægt að horfa til þess með langtíma góðri ávöxtun að menn hefðu ekki þurft að grípa til skerðingarákvæðanna. En það er bara engin trygging fyrir því að menn eigi til þess von að langtímaávöxtun á fjármunum beri uppi þá kvöð sem lögð er á Lífeyrissjóð sjómanna, m.a. með örorkunni, ég held að það sé alveg borin von að ætlast til þess. Enda má líka spyrja á móti: Eiga menn þá ekki að njóta þeirra ávaxta ef þeir eru svo heppnir að lífeyrissjóðir ávaxta fé sitt mjög vel, alveg eins og menn þurfa að bera þann skaða þegar illa tekst til við ávöxtun sjóðanna? Ég held að þannig eigi það að vera, menn verða að taka því að bera skaða af lélegri ávöxtun eins og að bera ávinning af góðri ávöxtun og það eigi ekki beinlínis að treysta á þann þátt málsins til að fjármagna sérstaklega afbrigðileg dæmi eins og örorkuþáttinn í Lífeyrissjóði sjómanna. Þess vegna, herra forseti, er hægt að segja það í stuttu máli í lokin að ég sé bara enga aðra leið, ef menn ætla á annað borð að komast hjá því í framtíðinni að vera áfram í því að skerða af og til lífeyrisréttindi sjómanna en að tekið sé á þessum örorkuþætti. Það verður að gerast, herra forseti. Ef menn vilja ekki fallast á að gera það eftir þeirri aðferð sem ég hef lagt til, að útgerðarmenn greiði 2% af greiðslu launagreiðanda sem renni til lífeyrissjóðsins og efli þar eignastöðu sjóðsins, þá eiga menn ekki aðra aðferð en að sækja sérstaklega á varðandi þá sérstöðu sem sjómenn eru í með lífeyrismál sín varðandi örorkuþáttinn. Þá eru menn komnir að starfsáhættunni og starfsálaginu við sjómannsstarfið og það verður auðvitað ekki þannig að það verði borið uppi af sjómannastéttinni einni. Allir atvinnurekendur þurfa að tryggja starfsmenn sína og ef eitt starf er með þeim hætti að það valdi mönnum meiri skaða en önnur störf svo að verulega munar, eins og í þessum tryggingapakka hvað varðar örorkuna, þá hljóta menn auðvitað að segja sem svo: Við hljótum að sækja þann tryggingaauka til atvinnurekenda, a.m.k. að hluta til, en ekki að hafa þetta eins og er í dag að Lífeyrissjóður sjómanna sem er sameignarsjóður þeirra sem í sjóðinn greiða, sameignarsjóður á fé sjómanna, beri uppi þennan starfstengda og áhættutengda kostnað. Menn hljóta að horfa á það með þeim hætti, herra forseti. Ég mundi leggja það til að frekar yrði sest við það að reyna að leysa þetta með samkomulagi og lagasetningu í kjölfarið við útgerðarmenn heldur en að bíða þess að um þetta verði stórkostleg átök og deilur því að til þess hlýtur að draga í framtíðinni. Menn munu ekki sætta sig við að þetta gangi svona. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mikið lengra mál að þessu sinni um stöðu í lífeyrismálum sjómanna. Það er leitt að þurfa að gera það sem við hv. þingmenn stöndum frammi fyrir að þurfa að gera, þ.e. að skerða réttindin en ég tel hins vegar að stjórn lífeyrissjóðsins hafi valið þá aðferð sem mildilegust getur verið í þessu efni og þess vegna mun ég, eins og árið 1999, styðja það að fara þessa leið, hversu umdeild sem hún er og hvernig svo sem menn líta á það. En ég mun auðvitað, eins og ég hef lýst yfir í máli mínu, einnig styðja það mjög fast og sækjast eftir því m.a. að menn sameinist um að taka á þeim vanda sem ég hef hér verið að lýsa og aðrir hafa reyndar komið inn á í máli sínu. Ég held að það sé mikil nauðsyn, herra forseti, og það sem meira er, ég held að okkur alþingismönnum væri sómi að því að gera það, að standa fyrir því að leysa þetta mál. Og ég held að íslenskum útgerðarmönnum væri líka sómi að því að koma að slíkri lausn í stað þess að neita ævinlega að taka þátt í eðlilegri lausn mála eins og mér finnst vera full rök fyrir í þessu máli.

Herra forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað í þessu máli. Öllum þykir það miður að svo skuli vera komið með Lífeyrissjóð sjómanna að hann þurfi að skerða réttindi sjóðfélaga með þessum hætti sem hér er gert, þótt það hafi líka komið fram í máli hv. þm. sem hér hafa talað að farið er að tillögu stjórnar sjóðsins og eins mildilega á þessu máli tekið sem frekast er unnt. En af því að ég kom nokkuð við sögu þessa máls á sínum tíma og hef rætt um það oft áður úr þessum ræðustól þá ætla ég aðeins að hlaupa á nokkrum þáttum málsins, ekki að hafa langa ræðu um það, svo ljóst sem það liggur fyrir nú eftir ræður þingmanna. Ég get þó ekki látið hjá líða að skerpa á því sem gerðist í upphafi og ég tók þátt í og átti þar fundi með ráðherrum til lausnar þeirri fiskveiðideilu sem þá stóð yfir og sem gekk m.a. út á það þá að öll verkalýðshreyfingin hafði fengið svokallaða félagsmálapakka sem byggðust á ýmist hækkunum í orlofssjóð, sjúkrasjóði eða öðru sem ég man ekki nákvæmlega hvernig var leyst en væri vissulega full ástæða til að taka upp og skoða hvernig farið var með. En á sama tíma og enn í dag eru fiskimenn eða stéttarfélög fiskimanna að fá greidda í sjúkrasjóði fasta krónutölu á meðan öll önnur verkalýðsfélög í landinu hafa greiðslur í sjúkrasjóði sem prósentuhlutfall af launum. Þegar þetta var á sínum tíma rætt, eins og kom fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, þá voru gefin eftir 3% í fiskverði af hálfu fiskimanna og menn féllu líka frá 3% hækkun kauptryggingar. Þetta var því engin smáinngreiðsla sem sjómenn lögðu inn á móti þeirri hugsanlegu breytingu sem þarna var í umræðunni um að sjómenn gætu hafið töku lífeyris við 60 ára aldur, eftir 25 ára starf, að meðaltali 180 daga á ári. En þegar kom síðan að framkvæmd þessa máls þá var það nú svo að ríkissjóður taldi sig ekki bera neinar byrðar eða skuldbindingar í sambandi við þetta mál og hefur hér verið rakin sagan um málaferli o.s.frv. hvernig málinu lyktaði öllu. En það er eins og fram hefur komið varðandi örorkuna og oft hefur verið talað um hér, að athyglisvert er að sjá að í skiptingu lífeyris er Lífeyrissjóður sjómanna að borga 42% í ellilífeyri en 43% í örorkulífeyri. Og það eru fleiri sjóðir sem eru svona settir. Ég bendi t.d. á Lífeyrissjóð Austurlands sem borgaði í ellilífeyri 43% af heildarútborgun en 45% í örorkulífeyri. Sama á við um Lífeyrissjóð Vestmannaeyja sem er að borga 40% í ellilífeyri en 45% í örorkulífeyri. Þetta staðfestir það sem fram hefur komið áður og liggur náttúrlega ljóst fyrir hjá Tryggingastofnun ríkisins að slysatíðni er hvergi nokkurs staðar jafnmikil í neinni starfsgrein og hjá sjómannastéttinni. Aukinheldur er það annað sem kallar á og liggur ljóst fyrir að sjómenn eyða 25% meiri orku við það að stíga öldu og starfa um borð í skipi heldur en þeir sem hafa fast land undir fótum. Allt þetta hjálpast að sem veldur því að örorkan er ekki kannski eingöngu vegna slysa heldur vegna þess að mikið álag er á sjómenn þegar þeir eru við störf sín um borð í skipi. Og ekki hefur það minnkað með komu frystitogaranna, það er alveg ljóst. Það er annað í þessu líka sem fram hefur komið, að menn hafa látið þau orð falla að líklega sé Lífeyrissjóður sjómanna eitt stærsta tryggingafélag, sem styður --- ja léttir á skyldugreiðslum útgerðar ef tryggingar væru með öðrum hætti en raun ber vitni. Ég er ekki frá því að þetta sé rétt, að hér þurfi virkilega að taka á málum og skoða og eins og hv. síðasti ræðumaður kom inn á í sambandi við lausn þessara mála. Ég held að full ástæða sé til þess að þetta mál sé alvarlega skoðað og farið ofan í kjölinn á því hvort ekki sé rétt að finna annan flöt á málinu þannig að ekki þurfi nú að koma til aftur eða oftar skerðing greiðslna úr Lífeyrissjóði sjómanna. Ég veit ekki hvernig er farið með það þegar sjómenn sækja staðgengilslaun sín til útgerðar eða Tryggingastofnunar ríkisins, hvernig sú sjóðsmyndun verður til í Tryggingastofnuninni, hvort sú upphæð er tekin af óskiptum afla sem þar lendir inni til greiðslu staðgengilslauna fiskimanna, en það er mál sem ásamt öðru þarf auðvitað að skoða og sjá hvernig hægt er að finna lausn á, eins og nefnt var áðan, þannig að skerðingar þurfi ekki að vera á þann veg eins og verið hefur. Herra forseti. Ég hef áður á mörgum þingum þegar málefni Lífeyrissjóðs sjómanna hafa komið til umræðu farið yfir þennan flöt frá upphafi þess að félagsmálapakkar voru framreiddir, ef svo má segja, af hálfu stjórnvalda 1980 ef ég man rétt og hvernig sjómenn lentu þá á skjön við það sem gerðist annars staðar í verkalýðshreyfingunni. Þar af leiðandi tel ég mig ekki hafa ástæðu til að eyða tíma Alþingis lengur vegna þessa máls, en mun styðja það frv. sem hér liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, með síðari breytingum. Virðulegi forseti. Mál þetta hefur verið sent til umsagnaraðila sem getið er um í nál. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa samráðsnefndar og fulltrúa Samtaka fjárfesta, auk fulltrúa Fjármálaeftirlitsins, viðskrn. og Seðlabanka Íslands. Þetta mál er vel þekkt hér í þinginu og hefur komið fyrir árlega. Má segja að mörgu leyti að til fyrirmyndar sé hvernig staðið er að því að ákvarða þessi gjöld. Þeir aðilar sem þurfa við þau að búa eru hafðir með í ráðum um fjárhæð gjaldanna, samsetningu þeirra og eins um fjárhagsáætlanir Fjármálaeftirlitsins. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt lítt breytt. Nefndin vill beina því til viðskrn. að það fari yfir kostnað eftirlitsins vegna aukinna verkefna, vegna vinnu fyrir opinbera aðila og þátttöku í samstarfi í fjármálaeftirliti í Evrópu vegna undirbúnings að setningu nýrra reglna og laga á Evrópuvettvangi, enn fremur að það verði skoðað hvernig greitt er fyrir fjármálaeftirlit í nágrannalöndunum. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að ráðuneytið beiti sér fyrir þessu og vinni að þessu máli áður en næsta frv. af þessum toga verður undirbúið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. vegna staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, með síðari breytingum. Nál. er frá efh.- og viðskn. Alþingis. Málið var sent til umsagnar. Málið er einfalt og leggur nefndin til að það verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, með síðari breytingum. Mál þetta var sent til umsagnar og var fjallað um það í nefndinni. Virðulegi forseti. Nefndin gerir tillögu um smábreytingu á frv. sem kemur fram í nál. Breytingin snýst um tilvísun. Að öðru leyti leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. framsögumanni fyrir greinargott yfirlit um þetta mál. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs er sú að ég hef ritað undir þetta nál. með fyrirvara, og hann stafar einfaldlega af því að ég vildi leyfa mér í þessu sambandi að vekja athygli á því að með frv. er ríkisvaldið enn einu sinni að setja sjálft sig í aðra og betri stöðu en aðrir lánardrottnar hafa. Þannig er einfaldlega mál með vexti að með frv. er hið opinbera að tryggja sér stöðu umfram aðra í sömu stöðu. Þetta er auðvitað ekki eina dæmið þar sem ríkisvaldið er á undan. Þarna er gengið mjög langt í því að herða alla skilmála sem gerir það að verkum að þeir sem standa frammi fyrir því að skulda munu auðvitað greiða þessar skuldir fyrst og fremst til ríkisins vegna þess að þar eru viðurlögin harðari og meiri. Það mun auðvitað hafa það í för með sér að ef menn eru á annað borð í vanskilum og geta ekki greitt munu þeir einfaldlega láta hjá líða að greiða aðrar skuldir. Ríkið kemur sér í aðra og betri stöðu en aðrir lánardrottnar geta skammtað sér. Virðulegur forseti. Þetta tel ég óeðlilegt í þessu sambandi. Þetta er hins vegar mál sem kallar á meiri athugun en hægt er að koma við við afgreiðslu þessa frv. hér sérstaklega, og þess vegna taldi ég ekki ástæðu til að leggjast bókstaflega gegn því. Ég vildi hins vegar leyfa mér, virðulegur forseti, af þessu tilefni að vekja athygli á þessu máli og þessari stöðu. Ég hef áður vakið athygli á því að ríkisvaldið getur skapað sér aðstöðu varðandi lögveð og annað þess háttar umfram aðra lánardrottna. Það tel ég einfaldlega óeðlilegt og vil þess vegna, virðulegi forseti, nota tækifærið til þess að vekja athygli á þessu máli ef það gæti orðið til þess að menn gætu í eðlilegu samhengi og svona almennt þegar verið væri að fjalla um mál eins og þetta tekið það upp með öðrum hætti og skoðað það í samhengi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum um fjáröflun til vegagerðar, nr. 3/1987, með síðari breytingum. Virðulegi forseti. Með frv. þessu er lagt til að tímabundin heimild til undanþágu frá greiðslu þungaskatts fyrir bifreiðar sem nota óhefðbundna orkugjafa verði framlengd til 31. desember 2004. Efh.- og viðskn. leggur til að þetta mál verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. fyrir hönd efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um útflutningsaðstoð. Mál þetta snýst fyrst og fremst um að framlengja gjaldstofn Útflutningsráðs, markaðsgjaldið, um fimm ár, frá 1. janúar 2003 til 1. janúar 2008, en lagaheimild fyrir þessari gjaldtöku rennur út um næstu áramót. Enn fremur eru í þessu frv. gerðar nokkrar breytingar á starfsháttum Útflutningsráðs, þó fyrst og fremst í því skyni að samhæfa betur starfsemi Útflutningsráðs og Viðskiptaþjónustu utanrrn. Þá er enn fremur í frv. gert ráð fyrir sérstöku samstarfi við þá aðila er vinna að markaðssetningu á Íslandi fyrir erlenda fjárfesta, og á að ráðstafa 14% af markaðsgjaldi til þessarar starfsemi. Virðulegi forseti. Þetta mál hefur verið rætt á vettvangi Útflutningsráðs og þeirra aðila sem að því standa, þeirra aðila sem nýta sér þjónustu ráðsins. Enn fremur hefur málið að sjálfsögðu verið rætt við Viðskiptaþjónustu utanrrn. Um þetta mál er allgott samkomulag. Efh.- og viðskn. gerir því það að tillögu sinni að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Það er svo sem óvenjulegt því hér hefur mjög röskur formaður efh.- og viðskn. staðið lungann úr kvöldinu og mælt fyrir nál. frá þeirri nefnd. Það er rétt að skýra það, herra forseti, að þau mistök urðu við 1. umr. að þessu máli um breytingar á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins var vísað til iðnn. enda snertir málið að miklu leyti íslenskan iðnað. Við nánari athugun kom í ljós, og rétt er, að þetta mál heyrir undir efh.- og viðskn. enda snertir það Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Þetta uppgötvaðist ekki fyrr en síðla dags á föstudag þegar búið var að boða til fundar í iðnn. og búið að boða gesti sem þetta mál snertir. Að höfðu samráði við embættismenn þingsins og hv. formann efh.- og viðskn. var ákveðið að iðnn. afgreiddi málið og sendi síðan sitt nál. til efh.- og viðskn. Iðnn. fjallaði ítarlega um málið og fékk ýmsa gesti á sinn fund og umsagnir eins og getið er um í fylgiskjalinu á þskj. 633 en þetta er í rauninni afskaplega einfalt frv. Það lýtur að því að víkka út starfsheimildir tryggingardeildar útflutnings innan Nýsköpunarsjóðs frá því sem verið hefur. Það hefur komið í ljós að sambærilegar tryggingardeildir á Norðurlöndum búa við rýmri lagareglur en hér tíðkast og er verið með þessu að reyna að bæta þar úr. Markmið frv. er að treysta samkeppnisstöðu íslensks útflutnings. Það hefur, herra forseti, komið í ljós að þær þröngu reglur sem eru um tryggingardeild Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins hafa gert það að verkum að ýmis mjög ágæt verkefni, svo sem í skipaiðnaði, hafa ekki getað fengið svokallaðar verkábyrgðir og hefur það í rauninni ógnað mjög ágætum verkum sem íslenskur skipaiðnaður og aðrir hafa leitað eftir. Slíkar reglur eins og hér hefur verið nefnt eru mun rýmri í samkeppnislöndum okkar í nágrenninu og því er eðlilegt að efla samkeppnisstöðu útflutningsgreina og okkar sem þjóðar með því að rýmka þennan þátt innan Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Það er þó rétt að taka fram að þetta stenst, svo fremi sem ekki er verið að fara í samkeppni við einkamarkaðinn, reglur Evrópusambandsins og EFTA. Á það er lögð áhersla í nál. frá meiri hluta iðnn. að með þessari lagasetningu, ef af verður, verði þess gætt við framkvæmd laganna að ekki verði farið inn á starfssvið fjármálafyrirtækja heldur er hér einungis verið að fjalla um þau verkefni sem fjármálafyrirtækin af ýmsum ástæðum ekki vilja eða geta sinnt. Herra forseti. Iðnn. sendi þetta álit sitt til hv. efh.- og viðskn. þar sem málið fékk einnig stutta umfjöllun og síðan afgreitt. Undir nál. efh.- og viðskn. rita hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, Hjálmar Árnason, Einar Guðfinnsson, Gunnar Birgisson, Össur Skarphéðinsson og Ögmundur Jónasson, sem þó setur fyrirvara. Undir álit meiri hluta iðnn. setja nöfn sín hv. þm. Hjálmar Árnason, Guðjón Guðmundsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Kjartan Ólafsson og Bryndís Hlöðversdóttir, með fyrirvara, sem og Árni Steinar Jóhannsson, með fyrirvara. Svo mörg voru þau orð, herra forseti.

Herra forseti. Hér hefur verið gerð grein fyrir meðferð þessa máls, bæði í efh.- og viðskn. og eins í hv. iðnn. þar sem ég á sæti. Ég vildi einungis greina frá því hvers vegna ég skrifa með fyrirvara undir álit iðnn. um þetta annars ágæta frv. Ástæðan er sú að ekki er tekið fram hvaða fjármuni eigi að veita í þetta verkefni sem ég hefði þó talið eðlilegra að gera. Ég hefði viljað sjá í frv. að það væri áætlað að einhverju leyti hvað við værum að tala um miklar fjárhæðir. Það er það eina sem ég geri fyrirvara um í þessu frv. en styð það annars að öllu leyti eins og fulltrúi okkar samfylkingarmanna í efh.- og viðskn., hv. þm. Össur Skarphéðinsson, gerir og er þar af leiðandi sammála málinu efnislega á allan hátt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 81/1996, um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum, með síðari breytingum. Nefndin fékk umsagnir um þetta mál og gesti og fjallaði nokkuð ítarlega um það. Þetta er einfalt frv. Með því er lagt til að starfsheitið ,,tölvunarfræðingur`` verði löggilt. Jafnframt eru gerðar smávægilegar breytingar varðandi starfsheiti húsgagna- og innanhússarkitekta. Samkvæmt 2. gr. laganna þarf leyfi ráðherra til að nota þau starfsheiti sem löggilt eru. Í frv. er gerð undantekning frá þessu hvað varðar tölvunarfræðinga sem lokið hafa BS-prófi eða meistaranámi í tölvunarfræði frá viðurkenndum íslenskum háskóla. Leyfisveitingar ráðherra í tilvikum sem þessum eru hreint formsatriði. Gera má ráð fyrir að hið breytta fyrirkomulag spari tíma og fyrirhöfn, bæði hjá stjórnvöldum og leyfisbeiðendum. Herra forseti. Eftir að hafa fjallað nokkuð ítarlega um málið í iðnn. var samþykkt að mæla með þessari breytingu með örlítilli breytingu á sjálfu frv. Það er ekki efnisleg breyting, frekar orðalagsbreyting. Undir nál. rita hv. þm. Hjálmar Árnason, Guðjón Guðmundsson, Árni Ragnar Árnason, Kjartan Ólafsson, Bryndís Hlöðversdóttir og Svanfríður Jónasdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um félagamerki. Verði frv. samþykkt leysir það af hólmi lög um almenn gæðamerki sem eru allt frá árinu 1935. Því var talið nauðsynlegt að endurskoða réttarreglur á þessu sviði í heild sinni, m.a. með tilliti til lagasamræmingar sem hefur átt sér stað í Evrópusambandinu. Eftir að hafa farið yfir umsagnir og hlýtt á gesti komst nefndin að þeirri niðurstöðu að rétt væri að mæla með samþykkt frv., þó með örlítilli breytingu. Nefndin leggur til að tilvísun 2. gr. frv. til refsiákvæða í lögum um vörumerki verði felld niður en þess í stað verði tekið upp sérstakt refsiákvæði í frv. Þetta er gert til að tryggja skýrleika refsiheimildarinnar og refsinæmi. Nefndin leggur því til að frv. verði samþykkt með breytingum um þetta eins og getið er um á þskj. 623. Undir nál. rita hv. þm. Hjálmar Árnason, Guðjón Guðmundsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Pétur Blöndal, Kjartan Ólafsson, Bryndís Hlöðversdóttir og Árni Steinar Jóhannsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um búnaðargjald, nr. 84 frá 26. maí 1997, með síðari breytingum, frá landbn. Það er 442. mál þingsins á þskj. 603. 1. gr. frv. hljóðar svo: Á eftir 4. mgr. 5. gr. laganna kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Að lokinni álagningu ár hvert skal ríkisskattstjóri láta Bændasamtökum Íslands í té skrá um greiðendur búnaðargjalds eftir sveitarfélögum þar sem fram komi af hvaða búgreinum hver og einn hefur greitt. Skrána er samtökunum aðeins heimilt að nota til að sinna lögbundnum verkefnum sínum og þjónustu við bændur. Óheimilt er að veita öðrum aðgang að skránni. Einstakir greiðendur gjaldsins geta andmælt því við ríkisskattstjóra að nöfn þeirra verði birt í skránni enda liggi til þess lögmætar ástæður eða sérstakar aðstæður að mati ríkisskattstjóra. Í 2. gr. er tafla í viðauka og í henni er sýnd hlutfallsleg skipting tekna af búnaðargjaldi. Á 127. löggjafarþingi var lagt fyrir Alþingi frv. til laga um breytingu á lögum nr. 84/1997, um búnaðargjald, með síðari breytingum. Frv. var lagt fram í þeim tilgangi að tryggja að búnaðargjald greiddist eingöngu af framleiðslu en ekki öðrum þáttum, t.d. heildsöluverði, og enn fremur að búnaðargjald reiknaðist aðeins einu sinni af sömu framleiðslu. Meðan frv. var til umfjöllunar í landbn. Alþingis samþykkti búnaðarþing að óska eftir lækkun gjaldsins úr 2,55% í 2,00% og jafnframt að skipting þess milli gjaldþega breyttist. Erindi þetta var sent landbn. Við skoðun á breytingalögunum kemur í ljós að skiptingunni, sem kveðið er á um í viðauka með lögunum, hefur ekki verið breytt. Því er ekki lengur samræmi á milli gjaldprósentu og skiptingar þar sem skiptingin miðast enn við 2,55% gjald þótt álagningin verði nú 2,00%. Tilgangur frv. er að leiðrétta þetta misræmi. Þá var athygli nefndarinnar vakin á því að til að tryggja að skipting gjalds milli búgreina væri rétt væri nauðsynlegt að veita Bændasamtökum Íslands aðgang að upplýsingum um greiðendur búnaðargjalds og af hvaða búgreinum væri greitt. Á fund nefndarinnar kom Sigurgeir Þorgeirsson frá Bændasamtökunum. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá ríkisskattstjóra og Persónuvernd og haft var samráð við landbrn. Fram til 1. janúar 1998 hafði Framleiðsluráð landbúnaðarins með höndum innheimtu svonefndra sjóðagjalda, þar með talið gjalda til Búnaðarmálasjóðs, Bjargráðasjóðs, framleiðsluráðsgjalda og neytenda- og jöfnunargjalda, en innheimtumenn ríkissjóðs eftir þann tíma og skipta þeir gjaldinu skv. 6. gr. laga um búnaðargjald milli Bændasamtaka Íslands, búnaðarsambanda, búgreinasamtaka og Bjargráðasjóðs. Við þessa tilfærslu innheimtunnar hafa hagsmunasamtökin ekki lengur aðgang að upplýsingum um hverjir greiða búnaðargjaldið með sama hætti og fyrr. Þessar upplýsingar eru nauðsynlegar til tölfræðilegrar úrvinnslu á fjölda þeirra sem stunda mismunandi búgreinar eftir landsvæðum og hver þróunin er. Þá er Bændasamtökum Íslands nauðsynlegt að halda skrá yfir greiðendur gjaldsins svo að þeir geti notið réttinda hjá samtökunum umfram þá sem ekki stunda búnaðargjaldsskylda starfsemi, svo sem fengið sendar upplýsingar og notið lögfræðiráðgjafar. Þá eru viss réttindi tengd greiðslu búnaðargjalds, t.d. greiðsla úr Bjargráðasjóði. Í 1. gr. er lagt til að ríkisskattstjóri skuli láta Bændasamtökum Íslands í té upplýsingar um greiðendur búnaðargjalds og af hvaða búgreinum sé greitt. Skrána er samtökunum aðeins heimilt að nota til að sinna lögbundnum verkefnum sínum og þjónustu við bændur og er samtökunum óheimilt að nota upplýsingarnar í öðrum og ósamrýmanlegum tilgangi sem og að veita öðrum aðgang að þeim. Þá er gert ráð fyrir því að einstakir greiðendur geti andmælt því við ríkisskattstjóra að nöfn þeirra verði birt í skránni ef til þess liggja lögmætar ástæður eða sérstakar aðstæður að mati ríkisskattstjóra. Í 2. gr. er tafla með hlutfallslegri skiptingu tekna af búnaðargjaldi og í 3. gr. er kveðið á um gildistöku greinanna en taflan í viðaukanum þarf að taka gildi á sama tíma og lækkunin á búnaðargjaldinu, sbr. 1. gr. laga nr. 84 26. maí 1997, um búnaðargjald.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um till. til þál. um athugun á orsökum fyrir háu matvælaverði á Íslandi samanborið við önnur Norðurlönd og ríki Evrópusambandsins. Ég vil byrja á því að þakka öllum nefndarmönnum og líka gestum sem komu á fund nefndarinnar fyrir góð störf. Þess má geta að allir voru mjög samhentir í þeirri vinnu að reyna að vinna sem best að því að þessi þáltill. yrði sem best úr garði gerð. Með tillögunni er lagt til að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að leita orsaka fyrir mismunandi matvælaverði á Norðurlöndum og í ríkjum Evrópusambandsins. Í þessu skyni fari fram nákvæmur samanburður á matvöruframleiðslu og verslunarháttum á framangreindum stöðum og könnuð þau skilyrði sem matvælaframleiðslu og matvöruverslun eru búin í hverju landi fyrir sig. Jafnframt verði sérstaklega leitt í ljós hvort ólík tenging Norðurlanda við Evrópusambandið hafi áhrif á mismunandi þróun matvælaverðs í löndunum. Að lokum er lagt til að niðurstöðum þessarar athugunar skuli skilað til Alþingis innan sex mánaða frá samþykkt tillögunnar. Nefndin telur að markmið tillögunnar um að fram fari nákvæmur samanburður á matvöruframleiðslu og verslunarháttum á tilgreindum stöðum sé of umfangsmikið og kostnaðarsamt og jafnframt óraunhæft miðað við þann skamma frest sem gefinn sé til skýrslugjafar í málinu, þ.e. sex mánuði. Þess má geta að nokkrir gestir nefndarinnar töluðu um að það væru margir pyttir sem hugsanlega væri hægt að falla í varðandi verðkannanir, þær væru oft erfiðar og menn yrðu að átta sig á því nákvæmlega hvaða þætti ætti að skoða. Það má velta því fyrir sér hvort það hafi upphaflega verið tilgangurinn að skoða til að mynda landbúnaðarframleiðslu og landbúnaðarstefnu hvers einasta Evrópusambandsríkis, og ef svo hefði átt að vera væru sex mánuðir einfaldlega of skammur tími og þetta yrði þá allt of umfangsmikið. Nefndin telur því eðlilegra að í stað þess að leita orsaka fyrir mismunandi matvælaverði á tilgreindum stöðum með nánar tilgreindum hætti verði í upphafi kannað matvælaverð á þessum stöðum. Jafnframt verði reynt að gera grein fyrir hugsanlegum ástæðum mismunandi matvælaverðs, svo sem ólíkum verslunar- og framleiðsluháttum og mismunandi tengingu Norðurlandanna við Evrópusambandið. Þá leggur nefndin áherslu á að hagsmunaaðilar geti hér komið sjónarmiðum sínum á framfæri við þá sem koma til með að rannsaka. Hugsunin með þessu er að þó að við getum leitt líkur að því að matvælaverð sé hærra hér en víða í nágrannalöndunum er ég ekki bara að tala um í Evrópusambandinu heldur á Norðurlöndunum og í Bandaríkjunum sem mér finnst að eigi ekki að útiloka frá þessari umræðu. Ég held að okkur sé nauðsynlegt að fá aðeins innlit í ameríska markaðinn líka því við höfum jú fleiri vörur hér á boðstólum frá Bandaríkjunum til að mynda en önnur ríki í Evrópusambandinu. Við vitum að matarúrval hér er meira en á mörgum öðrum stöðum í Evrópu. Við vildum ekki endilega gefa okkur þær forsendur að matvælaverð væri hátt en við áttum okkur þó á því að það er mjög líklegt að þessi rannsókn leiði í ljós að mætvælaverðið sé of hátt hér á landi, og þá viljum við fá að vita af hverju. Og þá viljum við ekki segja þeim sem eiga að rannsaka þetta nákvæmlega hvernig þeir eigi að gera það, heldur eiga þeir að koma með þessar tillögur til okkar og segja okkur af hverju matvælaverðið er of hátt. Og það eru margar ástæður fyrir því. Það komu margar mjög gagnlegar ábendingar til okkar sem stóðum að þessu nál. í allshn., samhljóða nál., herra forseti, sem ég tel að þeim sem eiga að rannsaka þetta beri að skoða. Þess vegna teljum við mikilvægt að hagsmunaaðilar, þ.e. þeir sem eiga þarna hlut að máli, eins og verslunarmenn, Bændasamtökin og það má nefna flutningsaðila o.fl., geti komið sjónarmiðum sínum á framfæri og þeim röksemdum sem þeim finnst skipta máli við svona könnun. Herra forseti. Hér væri hægt að tína margt til af því sem kom fram á fundi nefndarinnar, til að mynda spurningu um hvort við búum við strangari reglur en gengur og gerist almennt í Evrópusambandsríkjum með tilliti til þeirra reglna sem EES segir okkur til um. Þar á meðal eru þær merkingar sem Hollustuvernd ríkisins gerir víst kröfu um. Við flytjum t.d. frá Bandaríkjunum, eins og við þekkjum, margar góðar kryddtegundir og súkkulaðivörur. Eitt og annað fáum við frá Bandaríkjunum en okkur dugar ekki að sjá það í skömmtum, þ.e. hver er kaloríueining á skammt, heldur verðum við að merkja það 100 g, hve margar kaloríur eru í 100 g. Þessar merkingar, að sögn þeirra sem komu á fund nefndarinnar, geta kostað neytendur allt að því 200 millj. kr. Það er engin smáupphæð. Það er að mörgu að hyggja þegar verið er að skoða svona. Ég ítreka það, án þess þó að við í allshn. viljum segja þeim sem eru að fara að rannsaka hvað þeir eigi að skoða nákvæmlega, að þá komu mörg athyglisverð sjónarmið fram á fundi nefndarinnar sem athygli nefndarmanna var vakin á. Herra forseti. Það kom fram í máli gesta og umsagnaraðila að þeir styðja velflestir tillöguna og benda jafnframt á nauðsyn þess að heildstæð umræða fari fram á þessum vettvangi þar sem allir fletir málsins verði skoðaðir með það að markmiði að ná fram lækkun matvælaverðs hér á landi. Það er auðvitað það sem við viljum öll gera sem stöndum að þessu. Því leggur nefndin til að þessi tillaga verði samþykkt með eftirfarandi breytingu, með leyfi forseta: ,,Tillögugreinin hljóði svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna matvælaverð á Íslandi í samanburði við helstu nágrannalönd. Jafnframt verði reynt að gera grein fyrir hugsanlegum ástæðum mismunandi matvælaverðs, svo sem ólíkum verslunar- og framleiðsluháttum. Niðurstöðum þessarar athugunar skal skila til Alþingis innan sex mánaða frá samþykkt tillögunnar.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti.

Virðulegur forseti. Hv. formaður allshn., Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hefur mælt fyrir nefndaráliti allshn. vegna þáltill. um athugun á orsökum fyrir háu matvælaverði á Íslandi samanborið við önnur Norðurlönd og ríki Evrópusambandsins. Þetta er tillaga sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar, Rannveig Guðmundsdóttir, Bryndís Hlöðversdóttir og Össur Skarphéðinsson fluttu og hlaut hún mikla umræðu og fjölmiðlaumfjöllun þegar hún var flutt í upphafi þings. Eins og sjá má þá var þetta 3. mál þingsins. Það var afar skemmtilegt í vinnu allshn. að heyra álit allra þeirra gesta sem þar komu og þennan eindregna stuðning í raun við það að slík skoðun færi fram. Það kom líka í ljós að mjög mikið af þessum fyrirtækjum, þessum stóru fyrirtækjum, búa yfir gríðarlega miklum upplýsingum sem þau hafa verið að safna fyrir sig sjálf sem gætu nýst í svona vinnu. Það er bæði hjá fyrirtækjum og auðvitað stéttarfélögunum. Það er nokkuð sem er afar mikilvægt að þeir sem taka sæti í þessari nefnd safni saman upplýsingum um. Einnig hefur komið í ljós að matvælaverð er eitt af því almikilvægasta sem snertir hag heimilanna fyrir utan kannski kostnað við íbúðarhúsnæði þannig að hér eru miklir hagsmunir í húfi. Við í Samfylkingunni höfum talið að þetta væri eitt brýnasta hagsmunamál heimilanna þannig að við gætum náð því að sitja við sama borð og aðrir. Herra forseti. Þó við séum ekki mörg í salnum finnst mér fullmikill kliður.

Forseti er sammála hv. þm. og biður hv. þingmenn um að hafa hljóð í salnum.

Þakka þér fyrir þetta, herra forseti. Eins og ég segi og ítreka er þetta eitt brýnasta hagsmunamál heimilanna og það væri mjög ánægjulegt ef fjölskyldur hér á landi gætu setið við sama borð og fjölskyldur annarra þjóða. Annað var líka áhugavert að heyra, þ.e. það sem hv. formaður allshn. nefndi áðan varðandi innflutning á matvöru frá Bandaríkjunum. Það kom líka í ljós að þar eru ýmsar tæknilegar hindranir, bæði vegna merkinga á vöru og annað. Það fannst mér afar áhugavert að skoða. Það verður eflaust einn vinkillinn enn fyrir þessa nefnd að skoða. Einnig var óhjákvæmilegt að ræða tengslin við Evrópusambandið og af hverju matvælaverð er miklu hærra bæði hér og í Noregi, þ.e. í þeim löndum sem eru utan þess sambands. Það verður því auðvitað eitt af því sem líka verður skoðað. Gerð var breyting á tillögugreininni sem slíkri og ætti það í raun kannski að auðvelda vinnu nefndarinnar um margt því að annars gæti verkið orðið of yfirgripsmikið og tæki of langan tíma. Hún gefur okkur líka möguleika á framhaldsrannsókn eða skoðun á málinu þegar við fáum það álit sem hér liggur fyrir. Hins vegar kemur auðvitað allt fram í nefndarálitinu sem fram kemur í þáltill. sjálfri, svo ég bendi hv. þingmönnum á það. Það sem er í þáltill. sjálfri er því í nefndaráliti nefndarinnar þó að tillögugreinin sé örlítið breytt. Ég vil bara lýsa ánægju minni með meðferð allshn. á tillögunni og því að við skulum ná þessu máli núna út úr nefnd enda eru hagsmunir fólksins í landinu í fyrirrúmi núna.

Herra forseti. Hér hefur hv. formaður allshn. flutt nefndarálit allrar nefndarinnar um þá þáltill. sem flokkssystir mín, Rannveig Guðmundsdóttir, er 1. flm. að. Það er 3. mál þessa þings núna og var eitt af aðalmálum Samfylkingarinnar í upphafi þings. Ég kem til þess að lýsa ánægju minni með störf allshn. og hve fljótt og vel hefur verið unnið að þessu máli. Fjölmargir hafa komið til skrafs og ráðagerða með nefndinni, t.d. frá Kaupási, Samkaupum, Baugi og öðrum, frá flutningsaðilunum, Eimskip, Samskipum og Flugleiðum og fleirum sem komu til nefndarinnar að ræða þetta mikilvæga mál. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, var þetta eitt af aðalmálum þingflokks jafnaðarmanna í upphafi þings og það er ánægjulegt hvað það fær hér góðar viðtökur. Það að nefndin öll skuli koma fram með lítils háttar breytingu á tillögugerðinni er smáatriði. Aðalatriðið er að allir nefndarmenn hafa fallist á og séð að þetta þarf að skoða. Það er sannarlega rétt. Ég tók þátt í umræðu um þetta mál þegar það var lagt fram og fór í gegnum það svona eins og það lá fyrir mér. Þess vegna fagna ég því að það eigi að skipa nefnd sem fari yfir þetta. Ég þykist sjá og vita að flutningskostnaður mun vega mjög þungt í þessu máli. Herra forseti. Það leiðir hugann að öðru máli sem við jafnaðarmenn fluttum í upphafi þings, þ.e. 18. máli á dagskrá, sem er um vöruverð og samkeppnisaðstöðu fyrirtækja á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu og hátt vöruverð á landsbyggðinni. Ég verð hins vegar að segja því miður, herra forseti, að það mál hefur ekki fengið eins góða afgreiðslu og góða tiltekt í þinginu og þessi tillaga. Ég vildi óska þess að mér hefði tekist að koma því máli til allshn. Þá hefði það kannski fengið jafnfljóta og góða afgreiðslu og þetta mál. Tillaga mín sem er 18. mál þessa þings hefur tvisvar verið tekin á dagskrá þingsins. En umræðu er ekki lokið. Síðast var umræðu frestað að beiðni hv. 1. þm. Norðurl. e. Halldórs Blöndals sem vildi ræða þetta mál þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingarinnar, væri viðstaddur og tæki þátt í þeirri umræðu. Ég get aðeins sagt, herra forseti, að við þingmenn Samfylkingarinnar bíðum spennt eftir því að fá að klára þetta mál á Alþingi og vil ég biðja hæstv. forseta um að beita áhrifum sínum næst þegar forsn. kemur saman til að athuga það mál sem er till. til þál. um vöruverð og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni. Ég verð að segja, hæstv. forseti, það mál er hér í einhverjum óskiljanlegum frestunum. Það hefur ekki komist á dagskrá. Ég vil óska eftir því að hv. forsn. tæki það fyrir að koma því á dagskrá sem allra fyrst.

Eins og hv. þm. benti á í ræðu sinni þá var umræðu um nefnt mál frestað á sínum tíma og kemur til dagskrár á seinni stigum. Þannig standa þau mál.

Já, ég þykist nú vita það og vissi það nú reyndar að málið mundi einhvern tíma koma á dagskrá. En það sem ég er að biðja um, hæstv. forseti, er að þetta mál verði tekið fyrir í forsn. og að hæstv. forseti sem situr hér og stýrir þessum fundi, taki það upp í hv. forsn. og beiti áhrifum sínum til að málið komist á dagskrá, en verði ekki látið bíða fram í janúar eða febrúar. Þá er fulllangt beðið. Þessari ósk er hér með komið á framfæri. Ég vildi bara rétt segja um þetta nefndarálit og breytingartillögu sem hv. allshn. flytur að ég lýsi ánægju minni með störf allshn., þ.e. að málið skuli fá svo fljóta meðferð og vera komið hér þannig að það verður samþykkt. Það er sannarlega ekki vanþörf á að skoða þetta. Herra forseti. Ég verð að segja að þegar ég leit yfir hópinn sem situr í allshn. þá kom mér í raun ekki á óvart að þetta skuli fá svo fljóta og góða afgreiðslu. Mér sýnist nefndin vera mjög vel skipuð jafnaðarmönnum úr hinum ýmsu stjórnmálaflokkum þessa lands.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 593. Það er 436. mál. Allsherjarnefnd bárust að þessu sinni 20 umsóknir um ríkisborgararétt en skv. 6. gr. laga um ríkisborgararétt veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Nefndin leggur til að 11 einstaklingum verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur að þessu sinni og er nafna þeirra getið á umræddu þingskjali.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um skipamælingar. Ljóst er að nokkurt ósamræmi hefur verið í gjaldskrárákvæðum laga um mælingu skipa um tíma. Þannig er t.d. fjallað um gjald fyrir mælingar bæði í lögum um skráningu skipa og lögum um skipamælingar. Í lögum um skipamælingar er tekið fram að gjald skuli miðast við brúttórúmlestir. Sú mælieining hefur verið minna notuð og í stað hennar eru skip nú mæld í brúttótonnum í auknum mæli. Markvisst er unnið að því að leggja niður mælingu sem miðast við brúttórúmlestir og miða við brúttótonn þess í stað. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið fjölmarga aðila á sinn fund. Nefndin er öll sammála og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita auk mín hv. þm. Hjálmar Árnason, Arnbjörg Sveinsdóttir, Magnús Stefánsson, Sigríður Ingvarsdóttir, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Jón Bjarnason og Kristján L. Möller. Að þessari umræðu lokinni, herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 3. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 19/2002, um póstþjónustu. Með frumvarpinu er m.a. lagt til að þyngdarmörk og verðmörk bréfa sem falla undir einkarétt ríkisins verði lækkuð í tveimur þrepum. Lagt er til að 1. janúar 2003 lækki þyngdarmörkin úr 250 g í 100 g og verðmörkin úr fimm sinnum lægsta burðargjald í þrisvar sinnum lægsta burðargjald. Þann 1. janúar 2006 er síðan lagt til að þyngdarmörkin lækki í 50 g og verðmörkin í 2,5 sinnum lægsta burðargjald. Þessar breytingar eru í samræmi við þá þróun sem nú á sér stað innan Evrópusambandsins og miðar að opnun póstmarkaðarins. Meiri hlutinn styður framangreindar breytingar sem og aðrar breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Þær eru lagatækilegs eðlis og hafa ekki efnislega breytingu í för með sér. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldum breytingum: 1. Við bætist ný grein er verði 6. gr. og orðist svo: Í stað orðanna ,,46. gr.`` í 1. mgr. 47. gr. laganna, er verður 48. gr., kemur: 47. gr. 2. 2. mgr. 6. gr. orðist svo: Frá 1. janúar 2006 skulu þyngdarmörk 7. gr. laganna breytast úr 100 g í 50 g og verðmörk úr þrisvar sinnum lægsta burðargjald í 2,5 sinnum lægsta burðargjald. Magnús Stefánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita auk mín hv. þm. Hjálmar Árnason, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Sigríður Ingvarsdóttir, Kristján L. Möller og Lúðvík Bergvinsson. Herra forseti. Að lokinni 2. umr. um þetta frv. legg ég til að því verði vísað til 3. umr.

Herra forseti. Hér er frv. til laga um breytingu á lögum um póstþjónustu komið til 2. umr. Hv. formaður samgn. hefur mælt fyrir meirihlutaáliti um það en sá sem hér stendur skipar minni hluta í afgreiðslu nefndarinnar á frv. Eins og kom fram í máli formanns samgn. er hér verið að skerða einkarétt á póstþjónustu og opna fyrir aukna einkavæðingu þannig að þyngdarmörk bréfa, sem áður voru bundin einkarétti og þar með á ábyrgð ríkisins og Íslandspósts að dreifa, eru lækkuð úr 250 g niður í 100 g. Þetta er eins og að láta einhverjum blæða út smátt og smátt, stinga smásár hér og þar og láta blæða til að lama starfsemina. Þannig gengur það gagnvart þessari samfélagsþjónustu sem póstþjónustan er. Þótt það sé ekki sagt berum orðum í frv. er ljóst að markmiðið er að einkavæða og losa Íslandspóst, þ.e. hina opinberu póstþjónustu, við allar skyldur. Það er markmiðið. Um leið og póstþjónustan er brotin niður, kvarnað úr henni og teknir þeir bitar sem hægt er að bjóða út, þ.e. póstþjónusta hér á stórþéttbýlissvæðinu, verður náttúrlega örðugra að halda úti hinni almennu póstþjónustu fyrir allt landið. Ég hef því skilað minnihlutaáliti um þetta frv. sem ég ætla að leyfa mér að fara yfir, virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram fjallar þetta frv. um að takmarka og skerða einkarétt og samábyrgð í póstþjónustu og færa hana út þannig að bjóða megi hana út í pörtum. Minni hlutinn gagnrýnir þá stefnu ríkisstjórnarinnar, sem fram kemur í frumvarpinu, að fella niður í þrepum einkarétt og þar með ábyrgð ríkisins á póstþjónustu í landinu. Póstþjónusta er samfélagsþjónusta sem ríkinu ber að sjá um og tryggja. Ljóst er að gangi áætlanir ríkisstjórnarinnar um einka- og samkeppnisvæðingu póstþjónustunnar eftir mun þjónustan í dreifðum byggðum landsins dragast enn meira saman en orðið er. Þótt frumvarpið láti lítið yfir sér er þar tekið enn eitt skref í einkavæðingu póstþjónustunnar og jafnframt dregið úr þeirri samábyrgð sem þjónustan grundvallast á. Eins og gerð hefur verið grein fyrir er verið að skerða og rýra ábyrgð hinnar opinberu póstþjónustu og bjóða upp á útboð. Útboð á póstþjónustunni mun alltaf leiða til þess að boðið verður í arðbærustu hlutana þannig að hin opinbera póstþjónusta stendur eftir með hina óhagkvæmari þætti. Með þessu er brotin niður sú hugsun, tilfinning og sýn að við séum ein þjóð í einu landi þar sem ákveðna þjónustu má veita um land allt og það sé ekki hagkvæmara á einum stað en öðrum. Þannig styður þjónustan á einum stað þjónustuna á öðrum stað. Þessa hugsun er kerfisbundið verið að brjóta niður, þ.e. að við eigum að bera sameiginlega ábyrgð á ákveðinni grunnþjónustu, m.a. póstinum. Það hefði verið fróðlegt og nauðsynlegt að taka aftur opinbera umræðu um það hvernig póstþjónustu menn vilja. Núna á haustdögum er verið er að skera niður þjónustu, t.d. að fá að greiða gíróseðla á pósthúsum. Það er verið að loka pósthúsum, hverju á eftir öðru, enda er það eðlilegt þegar búið er að hagræða alla þjónustuna burt. Þessi þjónusta snertir líka blaðasendingar. Það hefur verið upplýst á Alþingi og eins í hv. samgn. að nefnd sé að störfum við að finna út hvernig megi styrkja eða standa að því að blöð og tímarit sem hingað til hefur verið dreift í gegnum póstþjónustuna megi vera þar áfram. Ekki hafa enn komið neinar tillögur um hvernig gera eigi mögulegt að blaðadreifing gangi með eðlilegum hætti hér á landi þannig að sú starfsemi leggist ekki af. Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki ástæða til að hafa um þetta mjög langt mál. Stefna þessarar ríkisstjórnar birtist hér í hnotskurn í þessu eina skrefi sem tekið er í átt að því að einkavæða almannaþjónustu í landinu. Eins og í ýmsu öðru veit enginn hvað átt hefur fyrr en misst hefur í þessum efnum. Ég tel þetta skref aftur á bak, einhverjar aldir aftur á bak, ef ekki árþúsund aftur á bak. Það var þó borinn út póstur hér fyrr á öldum. Menn lögðu á sig hættulegar ferðir. Það var talin sterk samfélagsskylda að bera út póst, koma pósti á leiðarenda. Það var gert af þar til bærum stjórnvöldum sem öxluðu þá ábyrgð. Þegar við komum á skipulagðri póstþjónustu seint á 18. öld þótti það mikið framfaraskref. Íslenska þjóðin hefur verið stolt af því hvernig hún tók á póstþjónustumálum sínum. En ríkisstjórnin sem við búum við skellir skollaeyrum við, lokar bæði eyrum og augum fyrir ábyrgð á þessari samfélagsþjónustu. Hún telur það sitt æðsta hlutverk að einkavæða þessa þjónustu burt, hún skuli bara í boði þar sem hún er hugsanlega arðbær en ekki annars staðar. Virðulegi forseti. Ég ítreka að þetta fv. um að skerða ábyrgð ríkisins á póstþjónustu í landinu er spor langt aftur á bak og ætti að vera þessari þjóð gríðarlegt áhyggjuefni. Það er þessari ríkisstjórn til einskis sóma.

Herra forseti. Ég tek undir málflutning hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem er eini fulltrúi í samgn. sem hefur uppi gagnrýni á frv. Hv. þm. Jón Bjarnason er ekki einn á báti. Hann talar sama rómi og Póstmannafélag Íslands. Hann talar sama rómi og samtök starfsfólks í almannaþjónustu. Hann er með uppi sömu varnaðarorð og koma frá fulltrúum dreifbýlisblaða um allt Ísland. Hann er með uppi sömu varnaðarorð og heyrast frá samtökum launafólks, frá Öryrkjabandalaginu og öðrum þeim sem nú þurfa að súpa seyðið af markaðsvæðingu póstþjónustunnar með þeim afleiðingum að þau samtök sem þurfa að dreifa málgögnum sínum til þúsunda félagsmanna rísa vart lengur undir þeim kostnaði. Kostnaðaraukinn hjá fjölmennum samtökum við að koma einu eintaki til allra sinna félagsmanna hleypur á mörg hundruð þúsundum króna. Þarf Öryrkjabandalagið þegar gjaldskráin sem samþykkt var 1. júlí sl. er að fullu komin til framkvæmda að borga um 1 millj. kr. meira til að koma málgagni sínu á framfæri. Og hver verða viðbrögðin? Viðbrögðin verða að sjálfsögðu þau að dregið verður úr útgáfunni. Fulltrúar einkum landsbyggðarblaða hafa þungar áhyggjur af því að sú útgáfa kunni að leggjast af. Þess vegna fóru samtök starfsfólks í almannaþjónustu með BSRB í broddi fylkingar þess á leit við samgrh. síðsumars að sest yrði yfir málið af hálfu samtaka launafólks og annarra hagsmunaaðila og reynt að finna lausn á þessu. Allir gera sér grein fyrir að ekki er við Íslandspóst að sakast í þessu efni heldur er það vegna þeirra kerfisbreytinga sem tengjast markaðsvæðingu póstþjónustunnar og ábyrgð ríkisstjórnarinnar þar sem sökin liggur. Hæstv. samgrh. hefur verið inntur eftir þessu hér á Alþingi. Ég gerði það síðast fyrir viku eða svo, rúmri viku, og þá kom á daginn að frá nefnd sem hæstv. ráðherra hafði skipað, og hafði unnið ötullega, sagði hann, voru engar tillögur komnar. Allir eru reiðubúnir að setjast yfir málin en menn skortir einfaldlega hugmyndir vegna þess að staðan er mjög þröng, m.a. vegna lagabreytinga sem hér er verið að boða, vegna þess lagaramma sem póstinum er gert að starfa samkvæmt, að markaðsvæðast. Hvers vegna skyldu menn vera að þessu? Hvernig skyldi standa á því að fulltrúar allra flokka annarra en Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í samgn. styðja frv.? Skyldi það vera vegna þess að málið byggist að hluta til á tilskipun frá Evrópusambandinu? Þá gerist það nefnilega sem við höfum allt of mörg dæmi um að hv. íslenskir alþingismenn hætta að hugsa. Þeir líta á þetta sem einhvers konar nauðhyggju, nokkuð sem ekki verði vikist undan. Við ræddum í kvöld þáltill. sem fjalla um viðauka við EES-samninginn og fela það í sér að Alþingi leggur blessun sína yfir ákveðnar kerfisbreytingar sem síðan verða keyrðar í gegn með lögum. Á sínum tíma afgreiddum við á vorin þáltill. af þessu tagi sem höfðu að geyma tilvísun til margra tuga mála. Eitt þessara mála eitt vorið var raforkutilskipun Evrópusambandsins. Einu þingmennirnir sem eitthvað höfðu um málið að segja voru þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Hvað gerist síðar? Jú, það er ekki fyrr en nú að hv. þm. Björn Bjarnason vekur máls á því í fjölmiðlum að hugsanlega kunni það að vera ráð að reyna að leita undanþágu frá þeirri tilskipun. En hvers vegna þessi þögn þegar málið kom fyrir Alþingi á sínum tíma? Mér fannst það sláandi hér í kvöld þegar við ræddum þáltill. sem byggðust á tilskipunum frá EES að salurinn var tómur og nánast enginn áhugi á málunum. Ég geri mér grein fyrir að málið fær síðan efnislega og málefnalega umfjöllun í utanrmn. þingsins en mér finnst það koma öllu þinginu við að fylgjast með því sem er að gerast á þessum bæjum. Hvers vegna vík ég að þessu? Jú, hér er ein tilskipunin enn og engin tilraun hefur verið gerð til að meta hvort það væri ráð fyrir Íslendinga að leita undanþágu frá þessari tilskipun. Það hefði vel getað gengið eftir að mínum dómi einfaldlega vegna þess að við stöndum utan þessa stóra markaðar hvað póstþjónustuna snertir að verulegu leyti. Hvað er það sem þetta frv. boðar? Frumvarpið boðar að þyngdarmörk og verðmörk bréfa sem falla undir einkarétt ríkisins verði lækkuð í tveimur þrepum. 1. jan. 2003 lækki þyngdarmörkin úr 250 g í 100 g og síðan komi frekari breytingar í þá veru síðar. Með öðrum orðum, verið er að minnka umfang póstþjónustunnar sem heyrt hefur undir einkarétt Póstsins, Íslandspósts. Það er smám saman verið að þrengja að póstþjónustunni með þessum hætti. Mér finnst þetta ekki vera ráðlegt og mér finnst mjög undarlegt að þingmenn skuli vera eins reiðubúnir að ljá þessu máli stuðning og raun ber vitni í ljósi þess að okkur tekst ekki að finna lausn á þeim vanda sem ég lýsti áðan og er að leiða til þess að félagsleg blaðaútgáfa er að leggjast af í landinu. Er ekki kominn tími til að staldra ögn við og spyrja hvort við séum á réttri leið og kanna hvort það kunni að vera ráð að leita undanþágu frá EES-reglum hvað Póstinn snertir? Er ekki rétt að ræða þetta, er ekki rétt að kanna það? Var þetta rætt í samgn. þingsins? Var þessi möguleiki kannaður? Ég þekki þetta af öðrum vettvangi í EFTA-nefnd þingsins. Við hittum reglulega aðila sem véla um EES-málin í Brussel og Genf og þar bar þetta mál m.a. á góma. Það sem okkar annars ágætu fulltrúar í stjórnsýslukerfi EFTA vöktu athygli okkar á í upphafi voru tímasetningar, hvenær tilskipunin ætti að koma til framkvæmda. En um innihaldið þurfti að þrýsta verulega á að við tækjum málefnalega umræðu um það hvort þetta væri í samræmi við hagsmuni okkar. Herra forseti. Það er á þeim forsendum sem ég lýsi andstöðu við þetta frv. Ég vísa í álitsgerð Póstmannafélags Íslands, ég vísa í álitsgerð BSRB, ég vísa í varnaðarorð sem komið hafa frá öðrum samtökum launafólks, frá Öryrkjabandalagi Íslands og frá fulltrúum blaða vítt og breitt um landið, að sú stefna sem mörkuð var með markaðsvæðingu Íslandspósts og er rekin hér áfram leiði okkur út í ógöngur.

Hæstv. forseti. Aðeins örstutt um þetta mál. Hv. þm. Ögmundur Jónasson ræddi um gjaldskrá á blöð og það sem breytt gjaldskrá Íslandspósts hefur haft í för með sér í því. Ég get sagt að ég er alveg sammála hv. þm. hvað þetta varðar. Það er ófært að gjaldskrá Íslandspósts sé komin á það stig að félagasamtök, stjórnmálasamtök eða önnur, þurfi að fá á sig þann mikla kostnað sem er við að bera út blöð og þá miklu hækkun sem orðið hefur. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að útburður á slíku prentuðu máli frá stjórnmálasamtökum, félagasamtökum og öðrum eigi hreinlega að vera niðurgreidd samfélagsþjónusta og það eigi að koma inn í það dæmi sem verið er að ræða hvað varðar Íslandspóst og þegar menn eru að gera ákveðnar arðsemiskröfur til Íslandspósts. Ég veit ekki hvort ég á að binda miklar vonir við þá nefnd sem skipuð hefur verið til að fara í gegnum þetta. Það kom fram á fundi samgn. hverjir eru í henni. Þar eru m.a. menn sem eru að vinna hjá Póstinum að mig minnir, eru í stjórn Íslandspósts, svo ég veit ekki endilega hvað út úr því kemur. Ég hef áður gagnrýnt verðhækkanir Íslandspósts sem áttu sér stað sl. haust eða sumar, og hef bent á atriði þar sem sést hefur allt að 100% hækkun, þ.e. á pósti og pökkum undir 2 kg. En frv. snýst ekki bara um það sem við erum að ræða um hérna. Þetta frv. snýst um einkarétt og það sem þar hefur komið fram, þetta snýst ekki um þær breytingar á pósthúsum sem gerðar hafa verið víðs vegar á landinu þar sem pósthúsum hefur verið lokað, á sumum stöðum hafa þau verið færð inn í banka eða sparisjóði þar sem tilflutningurinn hefur tekist þokkalega, en á öðrum stöðum hefur hann tekist miður. Ég hef sagt það líka í þingræðu að mér finnst stjórn Íslandspósts hafa staðið sig frekar illa við það að sækja, finna eða láta sér detta í hug önnur verkefni sem færa hefði mátt inn á pósthúsin strax eftir að skilið var á milli Íslandspósts og Símans. Þá þegar fór að halla undan fæti hjá pósthúsunum víða á hinum smærri stöðum á landsbyggðinni. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta langt. Það er aðeins í sambandi við 2. gr., þá nýju málsgrein sem kemur þar, þar sem fjallað er um að rekstrarleyfishafa sé heimilt að setja sérstaka gjaldskrá fyrir þá sem afhenda mikið magn póstsendinga. Ég nefndi hér við 1. umr., og spurði hæstv. samgrh. út í það atriði, þær áhyggjur sem ég hafði af því að fyrirtæki og þeir sem láta prenta mikið magn af blöðum úti á landi, sitji ekki við sama borð og hinir sem láta prenta jafnmikið af blöðum á höfuðborgarsvæðinu, til þess að leggja inn í væntanlegt söfnunarfyrirtæki póstsendinga. Ég tók það skýrt fram og spurði líka um þetta atriði í samgn. og hef fengið þær skýringar, bæði frá hæstv. samgrh. og frá þeim sem komu fyrir nefndina, að ekki þyrfti að hafa áhyggjur af þessu. Með öðrum orðum til að reyna að orða þetta skýrt, að aðili sem lætur prenta blöð, við skulum segja á Akureyri til að dreifa í Norðausturkjördæmi, 15--16 þúsund eintök, á að geta skilað þeim inn á pósthúsið á Akureyri og fengið nákvæmlega sama afslátt og notið þeirra afslátta sem hið stóra söfnunarfyrirtæki fengi ef það fyrirtæki sem væntanlega yrði á höfuðborgarsvæðinu tæki jafnmikið magn frá einum aðila og legði það inn til póstdreifngar í Reykjavík. Það kom fram bæði hjá samgrh. og hjá þeim sem komu til nefndarinnar að þeir litu svo á að þetta mundi verða þannig. Og að því leytinu til hef ég ekki gert athugasemdir eða brtt. við 2. gr. vegna þess að ég tel það fullgilt að fram hafi komið, bæði hér á hinu háa Alþingi og eins í nefnd að menn muni sitja við sama borð án tillits til hvar viðkomandi miðill er prentaður.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið þó að full ástæða væri til þess. Ég veit hins vegar að það tjóar lítt úr þessu þótt ég og við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum ekki gefast upp við að halda sjónarmiðum okkar fram. Nú er að koma á daginn að sitthvað sem við vöruðum við þegar kerfisbreytingar voru gerðar á Pósti og síma á sínum tíma reyndist rétt. Ég er ekki alveg sammála hv. þm. Kristjáni Möller um að þetta sé ekki hluti af sömu heild. Ef við tökum það sem hefur verið að gerast hjá Íslandspósti í seinni tíð er það svo að fyrirtækinu er gert að rísa sjálft undir tilkostnaði við þjónustuna. Þá er ráðist í breytingar á póstburðargjöldum. Þau eru stöðugt færð upp og ég lýsti afleiðingum þessa fyrir félagslega útgáfu. Hvað gerist þá? Hver er líkleg afleiðing þessa? Jú, líklega munu viðkomandi félög draga úr útgáfu eða reyna að fá aðra aðila, íþróttafélög eða aðra, til að annast þessa dreifingu, alla vega að hluta til þar sem því verður komið við. Hitt mun þá hugsanlega, í strjálbýlli héruðum, vera á hendi á Póstsins, þess sem er dýrara. Þegar til lengri tíma er litið mun þetta grafa undan rekstrarskilyrðum Póstsins. Þannig er smám saman þrengt að þessari stofnun. Ég er sammála hv. þingmanni um að félagsleg útgáfa þarf að fá samfélagslegan stuðning. Það fékk hún. Eða eru menn búnir að gleyma því að Póstur og sími voru í nánu sambýli á Íslandi? Síminn, eins og við þekkjum, greiddi í ríkissjóð frá um 1990 fram til aldamóta um 20 milljarða kr. Þessir peningar voru hreinn arður af Símanum. Þeir voru afgangs eftir að fjármagn hafði verið tekið til uppbyggingar og til að niðurgreiða póstþjónustuna í landinu. Pósturinn hefur alltaf átt undir högg að sækja og naut þess að vera í hinu nána sambýli við Símann. Menn töldu á sínum tíma að þetta væri úrelt fyrirkomulag, Pósturinn væri að þróast í eina átt og Síminn í aðra. Nú er að koma á daginn að þetta sambýli tilheyrir framtíðinni. Skilin á milli Póstsins og Símans eru stöðugt að verða ógleggri. Þessar stofnanir eru á nýjan leik að færast saman. Allt þetta var nokkuð sem við bentum á á sínum tíma. Það sem hér er að gerast er einfaldlega áframhaldandi þróun í þessa átt, í markaðsvæðingarátt. Það mun leiða til þess að enn mun fjara undan þessari stofnun. Hún mun eiga undir högg að sækja. Hvers vegna? Vegna þess að markaðsvæðingin gengur út á að önnur fyrirtæki sæki inn á þennan vettvang. Að sjálfsögðu sækja þau þar inn á vettvanginn sem einhverja arðsemi er að fá. Þeirri arðsemi verður Pósturinn síðan af þannig að þar komast menn í vítahring. Við hvetjum til þess að menn staldri við til að stöðva þessa þróun. Hvernig gerum við það? Við erum vissulega skuldbundin af ákvæðum EES-samningsins, það er rétt. Fyrsta skrefið væri að kanna á hvern hátt við gætum fengið undanþágu frá þessum tilskipunum. Það er fyrsta skrefið sem á að stíga, að skoða það. Láta einhverjir aðrir en við sér detta í hug að slíkt geti reynst hyggilegt? Þetta höfum við bent á vegna þess að síðan endum við með þá niðurstöðu að enginn hefur efni á að nýta sér þessa þjónustu sem þó verður að vera til staðar í þjóðfélaginu. Þá verður kallað á ríkisstyrk. Það er það sem gerist. Við erum búin að taka mjólkurkúna, sem Síminn var, sem niðurgreiddu þessa þjónustu. Samfélagið borgaði aldrei til Símans, ekki eina einustu krónu. Mjólkurkýrin er afhent út á markaðinn þar sem arðurinn streymir út en við sitjum uppi, skattborgarinn, með hinar þungu byrðar. Nú er þetta að gerast með bankana eins og við þekkjum. Búnaðarbankinn og Landsbankinn hafa ekki fengið eina einustu krónu frá ríkissjóði um áratugi nema í formi lána. Þegar Landsbankinn fékk fyrir fáeinum árum fjármagn úr ríkissjóði var það allt greitt til baka. Búnaðarbankinn skilar á þessu ári 2.000 millj., tveimur milljörðum, eftir skatta. Allar þessar mjólkurkýr eru settar frá okkur og síðan reyna menn að að stoppa í götin með þeirri þjónustu sem eftir er, með því að skapa heimildarákvæði fyrir samfélagið til að fá leyfi, undanþágur frá markaðnum, til að styrkja ýmsa félagslega þjónustu og dreifbýlið. Finnast mönnum þetta hyggilegir búsiðir? Mér finnst það ekki, okkur finnst það ekki. Við nálgumst þetta einfaldlega út frá hreinum búhyggindum. Einhvern tíma fyrr á tíð voru vinstri menn sakaðir um að vera mjög háðir hugmyndafræði, að þeir létu stjórnast af hugmyndafræði. Nú er þessu snúið við. Nú er það hægri vængurinn sem lætur stjórnast af hugmyndafræði um hvernig eigi að skipuleggja samfélagið. Það skal markaðsvætt alveg óháð því hvort það reynist borga sig eða ekki. Við teljum þær kerfisbreytingar sem verið er að leggja til einfaldlega óhyggilegar gagnvart þjónustunni og gagnvart skattborgaranum í landinu. Þess vegna hvetjum við til þess að menn endurskoði vinnubrögðin. Hyggilegast væri að draga þetta frv. til baka, setjast yfir málið að nýju og spyrja spurninganna: Getur það verið að við eigum að kanna hvort þetta eigi ekki að heyra til undantekninga? Er þarna ekki efni til að fá undanþágu frá EES-tilskipuninni? Alla vega væri rétt að taka málið til umræðu í samgn. og síðan í þinginu.

Herra forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. kom inn á áðan, að Pósturinn naut sambýlisins við Símann. Þessi starfsemi var í einu lagi og þar af leiðandi tókst að halda uppi góðum rekstri þar sem póstburðargjöldin báru ekki allan kostnað póstsins. En það er annað atriði sem ég vil víkja að varðandi samstarf Pósts og síma. Sum réttindi starfsfólksins hjá póstinum voru, þ.e. hluti af þeim, svokölluð starfstengd uppbót. Meðal annars fengu þeir sem lengi höfðu starfað hjá póstinum sérstakan afslátt á símagjöldum í formi afnotagjalda símans. Ég sá alveg nýverið, bara fyrir tilviljun, að þegar verið var að tala um að hlutafélagavæða þetta var þáv. samgrh. Halldór Blöndal, núv. forseti þingsins, að svara fyrirspurnum, m.a. um þessi réttindi. Hann var spurður hvað yrði um þau réttindi fólksins sem það hefði áunnið sér á löngum starfsaldri, að fá að njóta frís afnotagjalds. Í þessu blaði var haft eftir honum að að sjálfsögðu yrði þess gætt að öll réttindi starfsfólksins héldu sér. Ég hef upplýsingar um, herra forseti, að svo hafi ekki verið. Það hefur ekki að öllu leyti verið staðið við þetta, m.a. hafa þau starfstengdu réttindi sem menn fengu með fríum afnotagjöldum af síma eftir að hafa unnið hjá póstþjónustunni í fjölda ára hafa ekki haldið. Það væri fróðlegt að vita í hvaða réttarstöðu það fólk var.

Herra forseti. Það er hárrétt sem fram kom í ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar. Það var margt sagt og mörgu lofað í tengslum við hlutafélagavæðingu Símans. Þáv. samgrh., Halldór Blöndal, sagði t.d. að í sínum huga kæmi ekki til greina að Síminn yrði seldur, hann yrði að vera að öllu leyti í eigu ríkisins. Það var náttúrlega ekki staðið við þessi fyrirheit. Þetta var svikið. Hið sama gildir um réttindi starfsfólks. Þau voru látin fjara út og Íslandspóstur var ekki reiðubúinn að nýta sér þær kerfisbreytingar sem gerðar voru á Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna, sem póstmennirnir voru í, til að veita þeim þar aðgang. Það var því ekki staðið við að réttindin héldust óbreytt. Varðandi afnotagjöldin þá þekki ég ekki svo gerla til þeirra. Hitt veit ég, að kerfið sem við bjuggum almennt við í samfélaginu byggði m.a. á því að samfélagslegar stofnanir sýndu ábyrgð, Síminn t.d. með því að veita ellilífeyrisþegum og öryrkjum, að því er ég best veit, afslátt af símakostnaði. Nú á að hætta öllu slíku. Það er þessi þróun sem íslenskt samfélag hefur verið að færast í áttina til á undanförnum árum. Markaðsvæðingartakturinn hefur verið sleginn mjög hart af ráðherrastólunum. Þetta hefur leitt til aukinnar mismununar og hennar hefur gætt innan veggja þessara ágætu stofnana einnig, því miður.

Herra forseti. Ég hygg að það sé alveg rétt að ýmislegt sem sneri að félagslegum réttindum fólks, t.d. aldurstengdum réttindum svo sem afsláttur af símagjöldum, hefur horfið með hlutafélagavæðingunni. Í raun og veru eru réttindi fólksins lakari en þau voru meðan þetta var í eigu ríkisins og meðan þetta var samrekið. Það er auðvitað hin kalda stefna einkavæðingarinnar. Réttindi sem menn hafa búið til, félagsleg réttindi, falla yfirleitt dauð með einkavæðingu.

Herra forseti. Ég tek undir það að alls staðar þar sem fyrirtækjum eða opinberum stofnunum hefur verið breytt í hlutafélög hefur hið sama verið uppi á teningnum. Réttindi starfsfólks hafa verið skert og nýir stjórnendur þessara fyrirtækja hafa ekki verið reiðubúnir að nýta þau réttindakerfi sem starfsfólki hafa staðið opin. Ég ítreka að gerðar voru breytingar á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, rétt áður en pósturinn og síminn voru hlutafélagavædd, sem opnuðu á þann möguleika að starfsfólkið gæti fengið þar aðild. Yfirstjórnir bæði Landssíma hf. og Íslandspósts hf. meinuðu starfsfólkinu um þetta.

Herra forseti. Ég vildi aðeins geta þess að mér varð aðeins á. Hér hefur orðið smáprentvilla í nál. meiri hluta samgn. þar sem ártal brenglaðist í prentun. Ég vildi geta þess sérstaklega að í stað 1. janúar 2001 á auðvitað að standa 1. janúar 2003. Þá mundi setningin hljóða svo: ,,Með frumvarpinu er m.a. lagt til að þyngdarmörk og verðmörk bréfa sem falla undir einkarétt ríkisins verði lækkuð í tveimur þrepum. Lagt er til að 1. janúar 2003 lækki þyngdarmörkin úr 250 g í 100 g og verðmörkin úr fimm sinnum lægsta burðargjald í þrisvar sinnum lægsta burðargjald.`` Ég vildi bara taka þetta fram að gefnu tilefni, herra forseti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. og formaður samgn. var einmitt að benda á villu í nál. meiri hlutans þar sem stendur að lagt sé til að 1. janúar 2001 lækki þyngdarmörkin úr 250 í 100 gr. Árið 2001 er löngu liðið þannig að það var svo sem ágætisábending. Ég kom annars upp til að bregðast við því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson ræddi, þ.e. um hver forsendan væri eða hvers vegna væri verið að flytja þetta frv. eða standa að þessum breytingum sem skerða og draga úr ábyrgð ríkisins á póstþjónustu. Það er hárrétt sem hv. þm. sagði. Þarna er vitnað til reglna frá Evrópusambandinu um Evrópska efnahagssvæðið sem við erum aðilar að. Þetta kom einmitt til umræðu í samgn. á þeim forsendum. Fulltrúar samgrn. sögðu það berum orðum, eins og kemur reyndar fram í nál. og í frv., að hér væri fyrst og fremst verið að uppfylla tilskipun frá Evrópusambandinu. Ég spurði í samgn. hvort menn væru alveg hættir að leggja skynsemismat á hlutina, hvort nefndarmenn í samgn., starfsmenn ráðuneytisins og ráðherra væru alveg hættir að leggja skynsemismat á hlutina þegar fram kæmi að uppfylla þyrfti einhverja tilskipun frá Evrópusambandinu. Svarið sem kom við því, virðulegi forseti, var reyndar bara: Já. Menn sögðu að það væri ekkert verið að leggja neitt skynsemismat á hlutina ef það kæmi frá Evrópusambandinu. Ég taldi að bæði nefndin og ráðuneytið ættu að kanna málið sjálfstætt, hvort breytingarnar sem verið væri að gera væru landi og þjóð til heilla. Ég taldi að nefndin ætti að kanna það sjálfstætt og einnig hvort ekki væri hægt að komast hjá því að fara eftir þessum tilskipunum. Til þess virtist hins vegar enginn vilji, hvorki hjá samgn. né hjá ráðuneytinu, þetta væru bara reglur frá EES og þeim þyrftu ekki að fylgja nein skynsemisrök. Ég minnist þess að þessi orðaskipti urðu. Það er ekki boðlegt á hinu háa Alþingi að við skulum vera búin að ofurselja okkur yfirþjóðlegu valdi þannig að við þurfum ekki lengur að beita eigin skynsemi við meðferð mála. Ég minnist þess þó að hæstv. forsrh. hefur sagt hér í þingsal að það sé ekki sjálfgefið að við eigum og þurfum að fara eftir þeim tilskipunum sem Evrópusambandið setur. Hann segir það okkar ákvörðun. Það sé okkar að staðfesta það ef við viljum gera það. Hjá hæstv. forsrh. hefur þó a.m.k. af og til örlað á því að stundum mætti beita skynsemi að skaðlausu. Hér er skynseminni því miður kastað fyrir róða. Annars vegar er verið að uppfylla tilskipanir frá EES, gjörsamlega gagnrýnislaust. Hins vegar falla þær kannski líka að stefnu ríkisstjórnarinnar að því að einkavæða póstþjónustuna. Það er einkavæðing sem leiðir til þess að þessi samfélagsþjónusta mun hverfa af borðinu í stórum dráttum. Hér hefur verið minnst á að póstþjónustan og póstafgreiðslan sé að færast inn í bankaútibúin. Ætli það sé ekki verið skammgóður vermir? Sú hefur orðið raunin að bankaútibúum fækkar og skert póstþjónusta sem nú er eftir mun ekki hefta þá þróun verði vilji ríkisstjórnarinnar keyrður fram. Virðulegi forseti. Ég vildi vekja athygli á því að við meðferð þessa máls kom til umræðu í samgn. hvort ekki ætti að beita á þetta mál skynsemi eða skynsemisrökum, velta málinu fyrir sér út frá því hvort það væri landi og þjóð til farsældar. Af hálfu samgn. og fulltrúa samgrn. var því svarað að svo væri ekki gert í þessu tilviki heldur væri verið að uppfylla tilskipanir frá EES. Við það var látið sitja. Ég harma þau svör sem fengist hafa og þá stefnu sem rekin er í þessu frv., að einkavæða almannaþjónustuna, einkavæða póstþjónustuna frá hinum almenna neytenda í landinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um vitamál, nr. 132/1999, frá samgn. Með frumvarpinu er lögð til 14% hækkun á vitagjaldi og jafnframt hækkun á lágmarksgjaldi samkvæmt lögunum. Hækkunin er í samræmi við hækkun vísitölu neysluverðs og þá stefnu að notendur greiði kostnað af veittri þjónustu. Þjónusta við sjófarendur hefur aukist mikið á undanförnum árum. Til að mynda hefur öldumælingaduflum og veðurstöðvum fjölgað í tengslum við uppbyggingu á upplýsingakerfi Siglingastofnunar um veður og sjólag. Í frumvarpinu er einnig lagt til að aflað verði samþykkis Siglingastofnunar Íslands áður en sæstrengir eða neðansjávarleiðslur eru lagðar og jafnframt að leitað skuli umsagnar stofnunarinnar um legu og merkingu hvers kyns fljótandi mannvirkja á sjó. Varfærni við lagningu sæstrengja og annarra neðansjávarleiðslna er mikilvæg af ýmsum ástæðum, ekki síst með tilliti til fiskveiða. Neðansjávarleiðslur geta og hafa leitt til röskunar á fiskveiðum. Af þessum sökum telur nefndin mikilvægt að tryggja að ávallt sé leitað álits hagsmunaaðila í sjávarútvegi áður en hafist er handa við lagningu sæstrengja og annarra neðansjávarleiðslna. Nefndin vekur athygli á að lokasetning í athugasemdum við 1. gr. frumvarpins, þar sem segir að skip undir 10 brúttótonnum séu undanþegin vitagjaldi samkvæmt gildandi reglum, á ekki við rök að styðjast. Hið rétta er að öll skip greiða vitagjald. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: ,,Við 1. efnismgr. 2. gr. bætist nýr málsliður sem orðist svo: Áður en samþykki er veitt skal stofnunin leita álits hagsmunaaðila í sjávarútvegi.`` Undir nál. rita auk mín hv. þm. Hjálmar Árnason, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Sigríður Ingvarsdóttir. Herra forseti. Að lokinni 2. umr. legg ég til að málinu verði vísað til 3. umr.

Herra forseti. Hér er að mörgu leyti um eðlilegar lagfæringar að ræða með breytingu á vitagjaldi. Ég vil þó vekja athygli á að við þingmenn höfum á borðum okkar tvö mál sem snúa að gjaldtöku miðað við brúttórúmlestir, eða stærð skipa. Hér er talað um brúttótonn og reyndar er líka talað um brúttótonn í frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Það sem ég vil hins vegar vekja athygli á, herra forseti, er að í þessu frv. um vitamálin er sett lágmarksupphæð á gjaldið, þ.e. það getur ekki orðið lægra en 3.500 kr. samkvæmt frv. Það var áður 3.000 kr. Almennt leggjast 78,20 kr. á hvert brúttótonn en gjaldið fer þó ekki lægra en 3.500 kr. Auðvitað má segja að ekki neitt óeðlilegt við að menn greiði eitthvert lágmarksgjald fyrir að njóta þeirrar þjónustu sem Siglingastofnun veitir varðandi vitana. Þá er rétt að vekja athygli á því að á undanförnum árum hefur Siglingastofnun bætt mikið upplýsingaþjónustu við sjófarendur, fiskimenn sérstaklega, með því að koma sér upp upplýsingaduflum, sjóduflum sem mæla veður og sjólag. Þar er síðan hægt að nálgast upplýsingar, einfaldlega með því að hringja í viðkomandi símanúmer og ná svo sambandi við viðkomandi dufl til að fá upp bæði ölduhæð, vindhraða og líka sveiflutíma á milli aldna. Þetta er mikið öryggisatriði varðandi sjósókn, sérstaklega fyrir minni fiskiskip. Með þessum upplýsingum má hreinlega meta hvort sjólag er vaxandi eða að ganga niður. Ég tel að margt sem Siglingastofnun hefur verið að gera að þessu leyti sé til mikillar fyrirmyndar. Ég tel að þær upplýsingar sem menn eiga kost á núna við að stunda fiskveiðar og sjósókn hafi verið til mikilla bóta á undanförnum árum. Hins vegar verður að halda við landvitunum, þ.e. vitum sem eru útverðir á hornum landsins, ef hægt er að segja svo, á Látrabjargi, Hornbjargi, Reykjanesi, Snæfellsnesi, Langanesi og fleiri vitum sem eru staðsettir á annesjum eða skerjum. Þessum vitum og byggingum þarf eðlilega að halda við. Ég vek athygli á því að tryggja þarf að þeim vitabyggingum, t.d. á Hornbjargi, sé haldið við. Það er mikilvægt að hinar miklu byggingar við Hornbjargsvita séu ekki látnar grotna niður heldur veitt fé til viðhalds á þeim. Þetta er auðvitað áfangastaður og í raun hluti af öryggisneti ferðamanna, t.d. yfir sumartímann ef eitthvað bjátar á í veðri eða öðru slíku. Þarna þarf að vera athvarf ef á þarf að halda. Ég teldi mikinn skaða ef þessi húsakynni yrðu látin drabbast niður. Ég vildi þess vegna vekja athygli á því við þessa umræðu. Það þarf að tryggja með einhverjum hætti að þessar fasteignir haldi gildi sínu og verðmætin séu þar af leiðandi nýtanleg þegar á þarf að halda. Ég vil minna á frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Við erum með lágmarksgjald í vitamálunum, þ.e. allir verða að borga eitthvert lágmarksgjald fyrir þessa notkun. En því er öfugt farið í þróunarsjóðsgjöldum. Þar erum við með hámarksgjald, þ.e. við leggjum þar gjald á hvert brúttótonn stærðar skips. En þegar skip eru komin upp í ákveðinn brúttótonnafjölda, sem gaf í eldri lögum 387 þús. og fer í 410 þús., stöðvast það þar þó að skipin séu miklu stærri og hafi tekjur langt umfram mörg önnur skip. Það vill nú þannig til að mörg af okkar stærstu og öflugustu skipum hafa jafnframt mestar tekjurnar. Ég vek athygli á þessu, herra forseti, vegna þess að mér finnst gæta mjög mikils ósamræmis í þessari útfærslu. Mér finnst eðlilegt að þar sé lágmarksgjald líkt og í vitamálunum. Það nota allir þessa þjónustu og þar greiða menn lágmarksgjald, gjald sem er einhvað að lágmarki. Með sama hætti hefði ég talið að í þróunarsjóðsgjaldinu væri ekkert hámark en lágmark þannig að allir greiddu ákveðna upphæð í sjóðinn. Þar er gjaldtakan alveg öfug, herra forseti. Ég kem raunar í ræðustól til að vekja athygli á því að það er ákaflega lítið samræmi í útfærslu ríkisins á gjaldtöku í þessum málum. Þótt bæði gjöldin sé miðuð við brúttótonn, stærð skipa, og ætluð til ákveðinna verkefna, annað í viðhald vita, hitt í eftirlit með fiskveiðum, er útfærslan sitt á hvað.