Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Magnússon) Jeg sje ekki ástæðu til þess að bæta neinu verulegu við nál.Hv. deildarmenn sjá, að nefndin hefur talið rjett, að bæjarstjórnin skipi þessu máli, svo sem öðrum málum bæjarins. Það mætti reyndar segja, að bæjarstjórnin sje sein á sjer til að gera það, sem henni var heimilað með lögunum frá 1921, en það mun vera sumpart vegna þess, að ekki hafa komið sjerlegar umkvartanir um húsaleigu til hennar, og svo hitt, að menn eiga erfitt með að koma sjer saman. En jeg hygg, að þess verði ekki langt að bíða, að samin verði reglugerð. Það er aðallega vegna þessa, að nefndin fann ekki ástæðu til að setja frekari lög um þetta efni. Um efni frv. skal jeg ekki mikið ræða, af því að jeg býst við, að hv. deild fallist á tillögur nefndarinnar. Jeg get þó nefnt það, að mjer finst ekki óeðlilegt, þótt mönnum detti í hug að setja hámarkshundraðstölu um húsaleiguna. En það er vandkvæðum bundið, meðan verðlag á húsum er svo breytilegt, sem nú hefir verið. Því er nú svo háttað með húsamálið, að fasteignamatsnefndin hefir miðað við, hvað kostaði að byggja hús fyrir 1914, og bætt svo 50% þar við. En eftir því, sem þingnefndinni hefir verið skýrt frá, er það líklegt, að hús, sem hafa verið bygð í fyrra og nú, muni kosta um 40% yfir verðlag fasteignamatsnefndar. Nú er það hjer um bil víst, að kostnaður við húsbyggingar er meiri í ár en í fyrra, því að járn og viður hafa stigið og líkur til að sú verðhækkun geti haldist nokkuð lengi. Þá er það auðsætt, ef hinu fylsta rjettlæti á að ná, að sama hundraðstalan getur ekki átt við alstaðar. Það er ekki rjett að hafa hana eins á húsum, sem bygð eru fyrir stríð, og þeim, sem nú eru bygð. Ef hundraðstalan er sett svo há, að þeir sleppi, sem nú hafa bygt, þá fara eigendur gömlu húsanna eins hátt, en margir leigja nú undir því hámarki, sem frv. setur. Jeg veit, að það hefir komið til orða í bæjarstjórninni, hvort ekki mundi fært að ákveða meðalhámark; hafa það lægra í hinum eldri húsum, en hærra í þeim nýju, og láta eldri húsin bæta upp hinum nýrri. En líklega er þetta óframkvæmanlegt. Ef niðurstaðan á að verða sanngjörn, þá dugir ekkert nema mat. Það er hæpið, hvernig mál þetta fer í bæjarstjórninni, en nefndin hefir ástæðu til að ætla, að skyldumat verði þar ofan á, en það álítur nefndin heppilegast. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Nefndin hefir farið með þetta mál sem önnur mál viðvíkjandi kaupstöðum; talið þá eiga að ráða mestu um sin eigin mál.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg get ekki látið þetta mál fara fram hjá mjer án þess að fara um það nokkrum orðum. Jeg álít það fullkomlega rjettmætt, að frv. þetta er fram komið, þótt allshn. vilji ekki fallast á það nú í bili. Húsaleigan hjer í Reykjavík er orðin vandræðamál fyrir alt landið; hún hefir áhrif á kaup og vöruverð og heldur við dýrtíð í landinu. Og sumstaðar hjer er hún ekki langt frá því að nálgast okur. Því er það alls ekki að ófyrirsynju, að hv.flm. (JJ) hefir dottið í hug að koma fram með þetta frv. En ástæðan fyrir því, að jeg vildi ekki fara lengra að sinni, er sú, að bærinn hefir nú húsaleigulög og virðist hafa hug á að gera eitthvað í þessu máli. Því vildi jeg ekki demba þessum lögum á núna, þó að bæjarstjórnin sje búin að hafa heimildina í 2 ár. Jeg get betur felt mig við það form að hafa skyldumat. Það hefir að vísu sína galla, en gæti þó orðið sanngjarnara. Jeg hefði helst kosið að fresta þessu máli, en ýta undir bæjarstjórnina að koma reglugerðinni frá sjer. Ef dagskráin verður samþykt, en svo fer, að ekkert verður úr reglugerðinni, þá álít jeg forsvaranlegt af landsstjórninni að gefa út bráðabirgðalög um þetta efni. Því að þó þetta, eftir eðli sínu, heyri undir kaupstaðina, þá hefir þó húsaleigan svo mikil áhrif á land alt, að jeg álít forsvaranlegt af ríkisvaldinu að gripa inn í.

Jónas Jónsson Hv. allshn. hefir lagt til að vísa máli þessu frá með dagskrá. Jeg vil því leyfa mjer að bæta nokkrum orðum við það, sem jeg sagði í framsöguræðu minni. Ef dagskrá þessi verður samþykt, þá er það sama og að drepa frv. Jeg býst við að víkja síðar að því, hvort sú leið er tiltækileg. En jeg álít, að nefndin byggi á alröngum grundvelli, þeim, að húsaleigan sje bæjarmál, sem bæjarstjórninni beri að ráða fram úr. Þetta mál er landsmál, eins og hv. 2. þm. Rang. (GGuðf) rjettilega tók fram, og ef ekki fæst sæmileg lausn á málinu, þá á landið að taka í taumana. Því gerði hv. 2. þm. Rang. einnig ráð fyrir, að það gæti átt sjer stað. Ástæðan til þess, að þetta er landsmál, er sú, að mikið aðstreymi er til Reykjavíkur utan af landi. Bærinn fyllist af fólki, húsnæðiseftirspurnin verður mikil og húsaleigan fer upp úr öllu valdi. Við þetta aðstreymi til Reykjavíkur tæmast sveitirnar, sjer til skaða, og Reykjavík tapar líka. Atvinnuleysi verður hjer meira eftir því sem fólkinu fjölgar. Því er það ekki eftirsóknarvert, að bærinn vaxi meira að sinni. Ef landið gerði einhverjar ráðstafanir til þess, að vöxtur bæjarins yrði hægfara, þá yrði það öllum til góðs. Það kom ekki fram hjá hv.frsm. (JM), hvernig húsaleigan grípur inn í hag allra landsmanna. Menn hafa algerlega vanrækt að athuga þetta, og bæjarstjórnin hefir verið óforsvaranlega aðgerðalaus í þessu máli. Húsaleigan kemur ekki aðeins hart niður á leigjendunum, heldur og á húseigendum sjálfum, ef þeir eru framleiðendur. Framleiðendur þrá, að leigan lækki, til þess að kaup geti lækkað. Það yrði mikill þáttur í því að minka dýrtíðina hjer, ef leiga á búðum lækkaði. Ef þessi salur, sem við sitjum hjer í, væri búð á hentugum stað í bænum, þá mundi hún alls ekki kosta minna en 600 kr. á mánuði. Því sjá allir, að búðaleigan hleypir vöruverðinu upp. Jeg endurtek það, að það er ólíklegt, að framleiðendur hjer geti staðist útgjöld við húsaleiguna, ef verð á íslenskum afurðum heldur áfram að falla. Það eru jafnt sjávarútvegsmenn og sveitabændur, sem óska að kaup lækki, en slíkt getur ekki orðið meðan húsaleigan helst óbreytt. Nú er komin fram krafa frá starfsmönnum landsins um 25% launaviðbót, miðað við Reykjavík. Með þessu viðurkenna flm., sem eru þm. Reykjavíkur, að Reykjavík sje dýr staður. Jeg held því nú fram, að það sje mikið á ábyrgð þessarar hv. deildar, ef hún samþykkir dagskrána, hvort hækka þarf laun þessara starfsmanna landsins um 25%. Jeg hitti í morgun einn af starfsmönnum landsins, sem á 4–5 börn. Hann sagði svo frá sínum ástæðum: „Jeg hefi 3500 kr. laun. Jeg bý í húsi, sem bygt var 1903. Húsaleiga mín er á annað þúsund krónur á ári. Auk mín búa 3 menn aðrir í húsinu, og húsaleiga okkar allra til samans er meira en upprunalega kostaði að reisa húsið.“ Með öðrum orðum: Húsið borgar sig á hverju ári. Er nú nokkurt vit í því, að þjóðfjelagið grípi ekki inn í, er um slíkt okur er að ræða? En þannig er það í flestum gömlum húsum. Þetta er alvarleg spurning fyrir fulltrúa þjóðarinnar. Eiga þeir að bæta launakjör starfsmanna landsins í Reykjavík, til þess að þeir geti staðist húsaleiguna? Jeg vil nú spyrja hv.frsm. (JM), hvort hann álíti, að hægt sje að neita henni, og hvort hann álíti, að meðferð þessa máls hjer í dag komi henni ekki við. Það kom fram hjá hv.frsm., að sumum mönnum væri sýnt ranglæti með frv. mínu. Það er satt; en hann viðurkendi, að það væri ekki gott að gera mun á gömlum og nýjum húsum. Ef maður lítur annars yfir þennan bæ, þá sjest, að það er hverfandi litið, sem bygt er síðustu árin. Bærinn er mest bygður fyrir 1914. En það er til tvennskonar mælikvarði á húsaleiguna. Undir annan mælikvarðann falla gömul hús, sem eru bygð fyrir 1914, en undir hinn nýju húsin og svo eitthvað af gömlu húsunum, sem hafa skift um eigendur síðan þau vorn bygð og keypt við dýru verði. Nú skulum við setja svo, að undir þennan seinni flokk falli svo sem 500 húseigendur. Það er bara ágiskun, því vissu er ekki hægt að fá. Þá verð jeg að halda því fram, að hagsmunir þessara 500 manna sjeu ekki eins mikils virði og hagsmunir allra leigjenda í bænum, sem geta verið 15000, ef talið er alt vandafólk með húsföður, og í viðbót hagsmunir allra framleiðenda annarsstaðar á landinu. Það er ekki hægt að komast hjá ranglæti að einhverju leyti. Ef dagskráin verður samþykt, þá verður þessum 500 húseigendum hjálpað, en 90% allrar þjóðarinnar sýnt ranglæti. Mjer finst þetta ósköp einfalt mál. Hjer vegast á hagsmunir fárra húseigenda annars vegar, en hins vegar hagsmunir allra framleiðenda, verkamanna, embættismanna, námsmanna o. s. frv. Það hittist einmitt svo á, að jeg var rjett áðan að tala við skólameistarann á Akureyri. Sagði hann mjer, að í vor hefði útskrifast frá Gagnfræðaskólanum þar mjög gáfaður piltur, sonur prests á Norðurlandi. Faðir hans hafði ekki treyst sjer til að senda hann hingað suður til framhaldslærdóms, aðeins fyrir þá sök, hve dýrt væri að lifa hjer, og væri húsaleigan stærsti þátturinn í því. - Mjer þykir því næsta undarlegt, ef flokkur sá, sem stendur næst embættismönnunum og vill gæta hagsmuna þeirra, sker niður þessa tilraun til að bæta úr þessu mikla böli, sem ekki kemur minst niður á þeirri stjett. Annars vil jeg leyfa mjer að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann taki mál þetta af dagskrá, þegar umræðunni er lokið, því að dagskrá allsherjarnefndar byggist á þeim rökum, að bæjarstjórn Reykjavíkur muni nú mjög bráðlega afgreiða reglugerð um húsnæði í Reykjavík, þar sem sjeu ákvæði um skyldumat á öllum leiguíbúðum. - En ef svo skyldi fara, að mál þetta dagaði uppi hjá bæjarstjórninni, og hún gerði ekkert í því, væri illa farið, ef búið væri að fella þetta frv. hjer, og þar af leiðandi ekki hægt að taka það upp aftur. Þykir mjer því rjett, að beðið sje nú nokkra daga með þetta mál hjer, til þess að sjá, hvað bæjarstjórnin gerir. - En hins vegar skal jeg lofa hv. allsherjarnefnd því, að draga það ekki undan atkvæðagreiðslu hjer í hv. deild. Því að jeg vil einmitt að það sýni sig, hvernig menn greiða atkvæði um það. Jeg vil einungis, að málinu sje frestað, þar sem rökstuðningur hv. nefndar er bundinn við það, sem gert verður hjer innan lítils tíma. Að endingu vil jeg gefa þær upplýsingar, að mikill hluti bæjarstjórnar mun ætla að binda skyldumatið við það verð, sem er á húsum núna, sem vitanlega er óhagstæðasti mælikvarði fyrir þjóðina í heild sinni. Er slíkt mat eiginlega alveg gagnslaust. Jeg sje ekki, að hjer sje nema um tvent að ræða, annaðhvort að miða leiguna við nýju húsin eða hin gömlu. Sje það gert á þeim grundvelli, sem jeg lagði til, þá tapar vitanlega nokkur hluti húseigenda. En sje það aftur á móti bygt á hinum grundvellinum, tapar almenningur.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Af því jeg býst við, að þetta mál heyri undir mig, vil jeg styðja tillögu hv. 5. landsk.þm. (JJ), að það verði tekið af dagskrá. Það er öllum kunnugt, að húsaleigan hjer er afarhá. Og lög nr. 50, 27. júní 1921, um húsnæði í Reykjavík hafa enn sem komið er ekkert verið notuð til þess að draga úr henni, og eru orðin nú nær því tveggja ára gömul. En nú stendur einmitt svo á, að bæjarstjórnin hefir til meðferðar frv. til reglugerðar um húsnæði hjer. Tel jeg því rjett, að málinu sje frestað nú fyrst um sinn, til þess að sjá, hvernig reglugerð þessari reiðir af. Því verði hún samþykt, verður frv. þetta ef til vill óþarft.

Frsm. (Jón Magnússon) Háttv. 5. landsk.þm. (JJ) sagði, að nefndin hefði bygt nál. sitt á því, að þetta mál væri einungis bæjarstjórnarmál. Það er alveg rjett, að nefndin lítur svo á, að bæjarstjórnin eigi að skipa þessu máli, svo sem til hefir verið stofnað, sjerstaklega samkvæmt lögum nr. 50, frá 27. júní 1921. Það er aldrei nema satt, að þetta mál snertir fleiri en Reykjavík eina, en svo er um mörg mál, sem talin eru bæjarmál og bærinn ræður einn yfir samkvæmt stjórnarskránni og öðrum lögum. Jeg neita því ekki, að setja megi hámark á húsaleiguna. En eins og jeg tók fram áðan, tel jeg þingið ekki eiga að gera það. Dæmi það, er hv. 5. landsk.þm. (JJ) tók, um að til væri svo há húsaleiga, að hún væri hærri á ári en kaupverð hússins, má vera að sje til. En það má vera dæmalaust meinleysi leigjenda, að fara ekki til húsaleigunefndar, til þess að fá það leiðrjett. Þá heyrðist mjer háttv.þm. segja, að minna aðstreymi myndi verða hingað, ef húsaleigan yrði lækkuð. En jeg held einmitt hið gagnstæða. Því jeg lít svo á, að hin háa húsaleiga sje frekar til að fæla frá en auka innflutning fólks til borgarinnar. Viðvíkjandi því, sem hæstv. atvrh. (KIJ) sagði, að bæjarstjórnin hefði forsómað í tvö ár að ráða bót á þessu húsnæðismáli, þá er það ekki alveg rjett, því að lögin frá 1921 eru ekki orðin tveggja ára gömul enn þá. Jeg tel því alls ekki rjett að taka þetta mál frá bæjarstjórninni, úr því einu sinni búið var að fela henni það, fyr en þá búið væri að sýna sig, að hún vanrækti það. Um mat á húsaleigu er það að segja, að jeg held að hvergi sje farið lengra nú með það en láta það einungis ná til leiguíbúða. Það getur verið, að það nái lengra í Rússlandi. Það má vera, að húsaleigan haldi kaupi fólks uppi að einhverju leyti. Þó hygg jeg, að það sje margt annað, sem heldur kaupinu alveg eins mikið uppi. Og jeg efast um, að kaup lækkaði hjer, þó að frv. þetta yrði að lögum, því að verkamenn myndu halda kaupinu uppi eins lengi og þeir gætu. Enda er jeg ekki viss um, að kaup það, er nú er, verði of hátt í nánustu framtíð. Þá spurði hæstv.þm. (JJ), hvernig nefndin myndi taka í það að hækka laun embættismanna, sökum hinnar háu húsaleigu. Jeg skal taka það fram, að mjer finst allósanngjarnt að spyrja svo nú, þegar þetta mál er aðeins að koma inn í hv.Nd. Auk þess tel jeg slíkar spurningar sem þessa tæplega leyfilega á Alþingi. Þær gætu verið rjettar á kjósendafundi. Ekki er það rjett, að lítið hafi verið bygt af húsum hjer síðan 1914, því að stór hluti af bænum hefir verið bygður síðan af mörgum fátækum mönnum bæjarins. Yrðu þeir því illa úti, ef þetta frv. yrði að lögum. Jeg hygg, að rjettast sje að mat sje á húsaleigunni, en ekki hámark sett með ákveðinni hundraðstölu. Og jeg veit ekki hvort bæjarstjórnin ætlar að miða matsverð íbúðanna við verð húsanna, sem nú er verið að byggja, eins og hv.þm. (JJ) sagði. Jeg kannast ekki við, að til sje í þinginu neinn flokkur, sem standi nærri embættismönnum, eins og háttv. 5. landsk.þm. (JJ) var að tala um. Jeg held, að við eigum að standa jafnnærri öllum stjettum og sýna enga hlutdrægni, hvaða stjett sem á í hlut. Þó má vera, að það takist misjafnlega stundum. Aðalatriðið, sem fyrir mjer vakir í þessu máli, er, að jeg tel ólíklegt, að málinu sje betur borgið með lögum frá þinginu, en með því að láta bæjarstjórnina ráða. Um það, hvort fresta eigi þessu máli, hefir nefndin ekki borið sig saman. En jeg lít svo á, að þá gæti orðið nokkurskonar hringur, þar sem bæjarstjórnin biði eftir þinginu og þingið eftir bæjarstjórninni. Því að bæjarstjórnin teldi þýðingarlaust að setja skyldumat á íbúðir, ef þingið samþykti svo hundraðsgjald á eftir. Annars læt jeg hæstv. forseta ráða, hvort hann tekur málið af dagskrá eða ekki.

Forseti (HSt): Þar sem komið hafa fram óskir frá flutningsmanni þessa frv. og hæstv. stjórn um að taka mál þetta út af dagskrá og frsm. hefir ekki mótmælt því, tek jeg það hjer með af dagskrá.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg í ætla ekki að vera margorður. Það gengur nú orðið svo mikið í skemtiræður hjer í deildinni, að það er óvíst, hvað það, sem maður segir, getur leitt til. Jeg læt mjer því nægja að vísa til álits nefndarinnar á þskj. 182, sem byggist á því, að íþróttasambandið er ekki fært til að borga meiri skatt, eins og ástæðum þess og fjárhag er varið. Íþróttasambandið borgar nú 20% af aðgöngueyri til íþróttavallarins og 2% í slysatryggingarjóð íþróttamanna; þyrfti því, ef frv. væri samþykt, að greiða 42%, og er það óneitanlega alt of mikið. Þá er bæjarstjórn Reykjavíkur nú að gera athuganir um notkun á vatni úr Laugunum, sem hún hefir umráðarjett yfir, og er því einnig, hvað það snertir, of snemt að setja lög um þetta efni. En bæjarstjórn og Í. S. Í. eru þeir aðiljar, sem fyrst og fremst eiga að beita sjer fyrir framkvæmdum þessa máls, þótt ríkissjóður yrði að líkindum að veita einhvern fjárhagslegan stuðning. Nefndin leggur því til, að dagskráin á þskj. 182 sje samþykt.

Jónas Jónsson Þetta stendur í nánu sambandi við annað mál, sem ekki hefir komið mikið til umræðu í deildinni enn þá, nefnilega um meðferðina á gróðanum af vínversluninni. Ef það frv. nær fram að ganga, kemur nokkur hluti fjárins til að renna í þennan sjóð. Jeg hefi talað um þetta mál við formann nefndarinnar, og leyfi jeg mjer að stinga upp á, að málið sje tekið út af dagskrá og sje látið bíða hjá nefndinni, uns fullvíst er, hvort íþróttasjóðnum áskotnast þannig tekjur eða ekki.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Það er rjett, að hv. 5. landsk.þm. hefir minst á þetta við mig. Jeg fyrir mitt leyti er ekki á móti því, að málinu sje frestað, en vil mega vænta þess, að umræður þurfi þá ekki að vera, nema nýjar ástæður verði fyrir hendi.

Frsm. (Jón Magnússon) Eins og sjest í á nál., hefir nefndin viljað láta kaupstaðinn yfirleitt ráða þessu máli. Þó hún hins vegar sje ekki ánægð með þær breytingar á bæjarstjórnarlögunum, sem frv. hefir í sjer fólgnar, og telji þær ekki til bóta. Skal jeg þá nefna þær breytingar á gildandi bæjarstjórnarlögum, sem frv. þetta fer fram á. Fyrsta breytingin er sú, að í stað orðanna: „3 dögum á undan kjördegi“ komi: „3 dögum á undan fyrsta kjördegi.“ Í lögunum stendur, að kjósa eigi einhvern fyrsta virkan dag eftir nýár. Manni gæti dottið í hug, að hjer væri talað um fyrsta dag, sem gæti verið kjördagur eftir 1. janúar. En með breytingunni er meint, að kjörskráin skuli alveg fullbúin 3 dögum áður en fyrst er kosið. Þetta ákvæði er því dálítið þrengra en í lögunum, en virðist ekki hættulegt, þó að það hefði staðið óbreytt, því að það hefði ekki verið verra en við alþingiskosningar, því að þá verða menn oft að sætta sig við að kjósa eftir kjörskrám, þó að þær sjeu orðnar nær því ársgamlar. Önnur breytingin er á þá leið, að bæjarstjórn veiti lögregluþjónum embætti og veiti þeim líka lausn. En það hefir verið venja, að bæjarstjórnin veiti embættin, en bæjarfógeti víki þeim frá. Þetta hefir þótt heppilegra, því að á þennan hátt hefir lögreglustjóri meira vald yfir lögregluþjónunum En nefndinni hefir þó þótt rjett að láta bæjarstjórnina ráða þessu. Því að það gæti valdið misklíð, ef t. d. lögreglustjóri setti einhvern frá, en bæjarstjórn veitti honum strax stöðuna aftur. Þriðja brtt. er sú eina, sem nefndin hefir alls ekki getað fallist á, og hún er sú, að af öllum lóðum, bygðum og óbygðum, skuli greiðast 4% af virðingarverði. En áður mátti taka alt að 2%. Ef svo mikið yrði tekið, eins og frv. fer fram á, gæti varla verið um skatt að ræða, heldur í rauninni eignarnám, þegar menn verða að borga skatt af eign sinni, sem svarar nálega bankavöxtum, því að á lóðunum hvíla ýms önnur gjöld, svo að þau mundu nema öll um 5%. Nefndin leggur því til, að þessi grein frv. verði feld. Jeg hefi ekkert að athuga við 5. gr. frv., og ekki þá 6. heldur, en með 7. gr. getur verið efamál, hvort ekki sje eins rjett, að kjósendur alment kjósi endurskoðanda, eins og bæjarstjórnin sjálf Jeg legg þó enga áherslu á þetta atriði.

Jóhannes Jóhannesson Jeg ætla aðeins að geta þess, að jeg er þakklátur hv. allsherjarnefnd fyrir, hvernig hún hefir tekið í málið, og er jeg samþykkur áliti hennar í því. Annars sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um það að þessu sinni.

Jónas Jónsson Jeg ætla að leyfa mjer að fara fáeinum orðum um 7. gr frv., en þó ekki alveg á sama hátt og hv 4 landsk.þm. (JM). Það væri eðlilegast, að þessi grein í uppkasti Seyðfirðinga sje feld, því að það er óeðlilegt, að ætlast til þess, að bæjarstjórnin, sem semur sjálf reikningana, kjósi endurskoðanda þeirra. Það er hugsunarrangt og galli á frv., og jeg er hissa á, að farið skyldi vera á stað með það þannig útbúið. Viðvíkjandi 3. gr. skal jeg benda á það ósamræmi hjá háttv.frsm. nefndarinnar (JM) að vilja þar þrengja að valdi bæjarstjórnarinnar, með því að sporna við, að lagður sje skattur á lóðir, en sami maður gerir ráð fyrir, að bæjarstjórn Reykjavíkur eigi að hafa fullveldi í sínum húsaleigumálum. Það er heldur ekki alveg rjett að fullyrða, að skatturinn, sem bæjarstjórn Seyðfirðinga legði á, mundi nema 4%, þó það yrði að lögum. Jeg vil benda á það ósamræmi að leyfa ekki Seyðfirðingum að leggja skatt á lóðir hjá sjer, úr því að aðrir kaupstaðir mega leggja á húsaleiguokurskatt hjá sjer.

Frsm. (Jón Magnússon) Jeg held, að það sje ekki rjett að bera þetta saman. Það er nefnilega dálítið gamalt mál hjer á þingi, þetta með skattaálagning bæjarstjórna. Fyrir mörgum árum kom frv. frá bæjarstjórn Reykjavíkur fyrir þingið, um að mega leggja fasteignaskatt á bæjarbúa. Bænum var neitað um það af þinginu, ekki af því, að þingið áliti, að bærinn ætti ekki að stjórna málefnum sínum, heldur af því, að þetta er skattstofn, sem ríkið þarf einnig að hafa tekjur af, og því sjálfsagt að leyfa engum bæ að brúka slíkan skattstofn alveg upp. Er efamál, hvort ekki sje gengið of langt með því að leyfa bæjum að leggja 2% skatt á fasteignir, því að þá er þess að gæta, að eitthvað sje eftir, til þess að leggja á ríkisskatt. Jeg vona, að flestir álíti, að þegar lagðir hafa verið 4% í skatt á lóðir, þá sje lítið eftir handa ríkinu. Á þessu sviði eru þau tvö öfl, sem koma til greina, ríkið og bærinn, eða stærra ríki og minna ríki. Það er heimilt og sjálfsagt að gæta þess við skattaálögur, að eigi sje haldið lengra en svo, að ríkið eigi eitthvað eftir til að afla sjer tekna af, því að það má af engu missa, og þess hagur er allra hagur. Jeg man ekki hvernig það er hjá öðrum kaupstöðum með endurskoðun, en jeg hygg, að endurskoðendur sjeu oft kosnir af bæjarstjórn, og þá með hlutfallskosningu. Auðvitað lætur nefndin sjer þó í ljettu rúmi liggja með örlög 7. greinar, hvort hún verður feld eða ekki. Það hefir litla þýðingu fyrir málið. Jeg geri þó ráð fyrir, að bæjarstjórn mundi betur kunna að velja færa menn í þá stöðu en almenningur, og sjerstaklega þegar jeg geri ráð fyrir, að endurskoðun bæjarreikninga teljist fremur töluendurskoðun en „kritisk“ endurskoðun.

Jónas Jónsson Það gladdi mig mjög að heyra af hv. 4. landsk.þm. (JM), að ríkið ætti meira að ráða en bæjarfjelagið. Það var mín skoðun á frv., sem kom fram í dag. Hins vegar er jeg ekki sannfærður um, að hann hafi á rjettu að standa í þeirri kenningu sinni, að það sje óhugsandi að leyfa bæ að nota lóðir sem skattstofn meira en gert er. Hann segir, að ríkið megi af engu missa. En það er ekki fullkomlega rjett að segja, að ríkið eigi ekkert eftir, ef bæjum sje veitt heimild til að leggja skatt á lóðir. Menn verða að greiða neysluskatt, hvort sem þeir eiga lóðir eða ekki, og sömuleiðis skatt af eignum sínum, hvort sem það eru lóðir eða aðrar eignir, og get jeg ekki betur sjeð, en að ríkið hafi úr miklu að moða. Þetta er því ekki rjett kenning, þar sem ríkið á samt sem áður eftir alla mögulega óbeina skatta, tekjuskatt og eignaskatt af öllum öðrum eignum.

Frsm. (Jón Magnússon) Mjer skilst, að hv. 5. landsk.þm. (JJ) rugli talsvert saman. Óbeinir skattar koma þessu máli alls ekki við. Ef ríkið ætlar að nota fasteignir sem skattstofn, þá getur það ekki á sama tíma gefið það eftir, að hann sje notaður upp, án þess að nokkuð sje eftir. Hjer er bygt á því, að ríkissjóður færi hann sjer í nyt, eins og nú. Það er rangt að blanda saman beinum sköttum og óbeinum. Jeg held, að rjettast væri, að skattur væri lagður á í einu lagi og væri svo sveitafjelögum eða bæjarfjelögum leyfður hluti af honum. En hitt er ómögulegt, að um leið og samin eru lög um fasteignaskatt af lóðum í ríkissjóð, þá sje sveitafjelögum leyft að taka slíkan skatt, sem hjer ræðir um. Ef jeg hefi ekki misskilið þetta hjá hv. 5. landsk.þm. (JJ), þá er það meira en lítill ruglingur hjá honum.

Jónas Jónsson Jeg hefi talað um málið í heild sinni, hvernig æskilegust yrðu málaskifti milli bæja og lands, og hefi jeg þá ekki talað út frá þeim grundvelli, sem hefir verið, heldur þeim, sem gæti verið. Það er þess vegna talað alveg út í hött hjá hv.frsm. (JM), að jeg rugli málefnum saman, Jeg vil benda á, að það er ósamræmi hjá háttv.frsm., er hann talar um fullveldi bæjanna. Ef hann vill fullveldi Reykjavíkur, ætti hann ekki að hafa á móti því, að Seyðisfjörður hlyti sömu rjettindi.

Frsm. (Jón Magnússon) Mjer hefir aldrei dottið í hug fullveldi Reykjavíkur um alla hluti, t. d. að hún mætti hafa sín sjerstöku hegningarlög, heldur að hún ráði þeim málum, sem stjórnarskráin ákveður að sveitir skuli ráða. Ef hv. 5. landsk.þm. (JJ) talar um útúrsnúninga hjá mjer, bið jeg hann að gæta að sjálfum sjer. Jeg sje ekki ástæðu til að vera að deila um þetta, nema hvað það kann að skemta öðrum. Vildi jeg því biðja hv.þm. (JJ) að láta vera með að eyða tímanum í árangurslaust karp.