Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þessi til þál. um dvalarheimili fyrir aldrað fólk var til athugunar í fjvn. Efni till. var nokkuð rætt í n., og komst hún að sameiginlegri niðurstöðu um afgreiðslu málsins. Leggur fjvn. til, að tillgr. orðist svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga, á hvern hátt hagfelldast væri að koma á samstarfi milli sveitarfélaga, sýslufélaga og ríkis um skipulega uppbyggingu á dvalarheimilum fyrir aldrað fólk víðs vegar um landið. Í því sambandi skal m.a. haft í huga, að komið verði upp íbúðarhúsum fyrir aldrað fólk, t.d. hjón, sem ættu þess kost að fá húsnæði leigt.“ Það málefni, sem till. þessi nær til, er á síðari árum að verða meira og meira vandamál hinna ýmsu sveitarfélaga víðs vegar um landið. Það er því fyllilega tímabært, að Alþingi afgreiði till. þá, sem hér liggur fyrir, svo að það opinbera geti látið fram fara þá athugun, sem hér er lagt til.



Herra forseti. Fjvn. hefur leitað umsagnar um þessa till. til þál. til Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Slysavarnafélaga Íslands og landhelgisgæzlunnar. Allir þessir aðilar mæla eindregið með því, að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að skipa n. sérfræðinga til að gera athugun og till. um radíóstaðsetningarkerfi fyrir siglingar við Ísland með sérstöku tilliti til fiskveiða. Mér þykir rétt og tilhlýðilegt að geta þess um leið, að í umsögn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands segir í niðurlagi bréfs þeirra: „Um leið og vér þökkum hv. þm. tímabæra till. þeirra, teldum vér viðeigandi, að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands fengi að tilnefna fulltrúa af sjómanna hálfu í væntanlega n. og fylgjast með framgangi málsins.“ Fjvn. mælir einróma með því, að þessi þáltill. verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þessa till. til athugunar og leitað um hana umsagnar vegamálastjóra, og mælir vegamálastjóri með því, að þessi athugun, sem þáltill. gerir ráð fyrir að fram fari, verði gerð. Hins vegar tekur vegamálastjóri fram, að þetta sé ekki beint verkefni vegagerðarinnar að annast flutninga, og sömuleiðis vekur hann athygli á því, að þessar rannsóknir og tilraunir muni vera afar kostnaðarsamar og engin leið til þess, að vegagerðin geti tekið að sér slíkar rannsóknir og tilraunir, nema sérstakar fjárveitingar komi í því skyni. Allshn. er sammála um að mæla með því, að þessar athuganir fari fram, og þar með mælir hún með samþykkt till.



Herra forseti, Á þskj. 199 fluttum við þm. Vesturl till. til rannsóknar á samgönguleiðum fyrir Hvalfjörð, og var þeirri till. vísað til fjvn. N. hefur orðið sammála um að mæla með, að till. verði samþ. með þeirri breyt., sem gerð er á þskj. 456, en þar er sú breyt. á gerð, að fyrir orðin „í árslok 1967“ komi: „eigi síðar en í árslok 1968.“ Eins og að var vikið í framsögu, þegar þessi till. var kynnt hér á hv. Alþ., er hér um mikið þarfamál að ræða, og er þetta í raun og veru framhald á þál., sem samþ. var á Alþingi 1958, um rannsókn á samgönguleiðum við Borgarfjörð og til Vestur- og Norðurlands. Árangur af þeirri samþykkt hefur ekki orðið sem skyldi. Nú er því tekin upp ný vinnuaðferð, að fela sérstakri n. að leysa þetta verk, og það er von flm., að hv. Alþingi samþ. þessa till., eins og fjvn. leggur einróma til, og að árangur megi af samþykkt hennar verða.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft mál þetta til athugunar og skilað um það nál., eins og fram kemur á sérstöku þskj. Vegurinn yfir Fjarðarheiði, frá Héraði til Seyðisfjarðar, er eina samgönguleiðin á landi, sem tengir Seyðisfjarðarkaupstað við akvegasamband landsins og einnig nauðsynlegt samband við flugvöllinn á Egilsstöðum. Með hliðsjón af þeim miklu framleiðslumöguleikum, sem fyrir hendi eru á Seyðisfirði, er augljóst mál, að það er knýjandi nauðsyn, að þetta vegasamband verði endurbætt. Eins og flm. bendir á í grg. fyrir till., eru nú fyrir hendi fullkomin og afkastamikil tæki til vegagerðar við slíkar aðstæður, sem hér um ræðir. Það er álit fjvn., að þessari vegagerð verði ekki til lengdar frestað, og leggur hún því til, að till. verði samþ. með smávægilegri orðalagsbreytingu. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um till., en legg til, að hún verði samþ. þannig breytt.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft mál þetta til meðferðar. Svo sem kunnugt er hefur að undanförnu verið allmikið um það rætt, að komið yrði á hér á landi staðgreiðslukerfi opinberra gjalda. Í stefnuyfirlýsingu hæstv. forsrh. á Alþingi 13. okt. 1965 skýrði hann frá því, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því að lögfesta staðgreiðslu opinberra gjalda og mundi að því stefnt, að það gæti komið til framkvæmda á árinu 1987. Eins og fram kemur í grg. fyrir málinu, hafði þá þegar farið fram nokkur gagnasöfnun, og var talið með hliðsjón af því, að þess áætlun mundi standast. Mál þetta var í fyrstu í höndum ríkisskattstjóra, en hann hafði sér til aðstoðar 2 aðstoðarmenn, og segir í grg. fyrir till., að unnið hafi verið að undirbúningi málsins kerfisbundið allt s.l. ár. Þá var á s.l. ári skipuð sérstök n. með fulltrúum frá ríki og sveitarfálögum, sem hefur unnið að athugun málsins allt þar til í síðasta mánuði, og liggja nú fyrir umfangsmiklar upplýsingar um þetta mál. Eru þær í skýrslu n., sem alþm. hafa nú fengið til athugunar. Þar er m.a. að finna grg. n. um það, sem n. telur að mæli með og á móti ataðgreiðslu opinberra gjalda. Ég tel, að þessi skýrsla n. feli í sér mikilsverðar upplýsingar um þetta mál og ætti að auðvelda þm. að taka afstöðu til málsins, þegar að því kæmi, að málið yrði á ný lagt fyrir Alþingi að athuguðu máli. Fjvn. leggur til, að þáltill. verði samþ. nokkuð breytt, eins og hún hefur leyft sér að bera fram till. um á sérstöku þskj. En tillgr. orðast þá svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa 7 manna n., er haldi áfram athugunum á því, hvort hagkvæmt muni að taka upp staðgreiðslukerfi opinberra gjalda. Skal auk mats á hagsmun um ríkissjóðs og skattgreiðenda almennt leitað álits samtaka sveitarfélaga og helztu samtaka vinnumarkaðarins. Leiði athuganir þessar og viðræður til jákvæðrar niðurstöðu og samkomulaga um viðhlítandi kerfi, skal ríkisstj. undirbúa nauðsynlega löggjöf í því sambandi.“ Sú breyt.. sem hér er um að ræða, er í því fólgin, að hér er lagt ákveðið til, að Alþingi kjósi 7 manna n., sem hafi þessa athugun með höndum. Leggur n. til, að Alþingi samþ. till. þannig breytta.



Herra forseti. Skv. því, sem hér kemur fram, virðist hæstv. ríkisstj. hafa tekið það upp á sína stefnuskrá að fá lögfesta staðgreiðslu opinberra gjalda skv. því, sem segir í inngangi aths. með þessari till. Og þetta mál hefur verið undirbúið. Fyrst og fremst var undirbúningur gerður af ríkisskattstjóra með 2 aðstoðarmönnum. Þeir öfluðu upplýsinga frá nágrannalöndunum um slíkt fyrirkomulag. Eftir athugun greinar gerðar ríkisskattstjóra um málið skipaði ríkis stj. nefnd fulltrúa frá ríki og sveitarfélögum til að kanna nánar, hvort hagkvæmt væri að taka upp staðgreiðslukerfi skatta hér á landi. Alþm. hafa fengið skýrslu þessarar n., sem er mjög mikið rit. Er þar greinargott yfirlit um helstu atriði málsins. N. var falið það hlutverk að gera till um, með hvaða hætti og á hvaða grundvelli lögfesta eigi staðgreiðslukerfi opinberra gjalda hér á lendi með hliðsjón af undirbúningaatbugunum ríkis skattstjóra. Síðan komi til ákvörðun Alþingis um það, hvort og þá hvernig innleiða beri þetta kerfi. Ég hef kynnt mér skýrslu n. nokkuð, þó að það sé mikið verk að fara í gegnum það rit. Ég tel, að n. hafi unnið vel að því, sem henni var falið, að gera athuganir um málið og leggja þær fyrir. En hún gerir ekki till. um það, hvort kerfið verði tekið upp eða ekki, enda var henni ekki ætlað það. Þær aths., sam ég geri hér við það, sem fram kemur í skýrslunni, bar alls ekki að skaða sem aðfinnslur í garð n. Eins og áður segir, tel ég, að hún hafi gert glögga skýrslu, eins og henni var falið, nem hefur gart mér mögulegt að mynda mér skoðun á málinu. Það, sem fyrst mætir sugum manna, þegar þeir lesa þessa skýrslu, - en hér byggi ég á því, sem n. segir, og hún byggir sínar athuganir fyrst og fremst á þeim upplýsingum, sem hún hefur tengið frá nágrannalöndunum um þetta fyrirkomulag, - það fyrsta, sem mætir augum okkar, er það, að þetta mundi kosta tvöfalda álagningu skatta. Fyrst þarf að taka ákvarðanir um tekjuupphæðir, sem fyrirframgreiðslur eiga að leggjast á, en síðar á að fara fram álagning eftir venjulegum leiðum, þeim sem nú gilda, að ári loknu, og svo þarf að reikna út marga frádráttarliði. Þarna er talað um tvo flokka manna, laun þega og atvinnurekendur. Og svo er allmikill þáttur í skýrslunni um skattkort og skatttöflur. Það eru þau gögn, sem vinnuveitandi leggur til grundvallar, þegar hann heldur eftir akatti af launum starfsfólks síns. Gerð skattkorta og skatttaflna er mjög viðamikið starf, það kemur fram hjá n. Það þarf að gera sérstakt skattkort fyrir hvern launþega. Svo koma til aukaskattkort í vissum tilfellum. Þeir segja, og það mun rétt, að ákvæði íslenzkra skattalaga séu mjög flókin, og allt gerir þetta málið torveldara. Í hverri skatttöflu er ákveðinn fjöldi skattflokka Þar yrðu 6 þrepa stigar fyrir hvern skattflokk, og er talað um mikil þrengsli á töflunni. Já, engum þætti það mikið, þó að það væri þröngt á töflunni, með öll þessi þrep og alla þessa stiga. Vegna ólíkra tekjuþarfa sveitarfélaga er talið nauðsynlegt að gefa þeim kost á að velja á milli mismunandi frávika frá útsvarsstiga Það hefur í för með sér, að gera þarf sérstakar skatttöflur fyrir hvert frávik. Það verður annað en spaug fyrir þá, sem eiga að framkvæma þetta, að botna í þessu öllu saman. Það þarf mikinn lærdóm til. Mikill fjöldi skatttaflna mundi valda miklum erfiðleikum, ekki sízt fyrir launagreiðendur, segir nefndin. Ja, bragð er að, þá barnið finnur. Hún telur því, að það þurfi að takmarka frávik frá útsvarsstiga. Já, svo eiga menn að segja til um það, hver sé þeirra aðalatvinnuveitandi, og hjá honum á skattkort hvers launþega að geymast. Þá þyrftu nú öll þessi fyrirtæki, nem borga laun, sjáifsagt að útbúa mikla skápa og kannske nýtt skrifstofuherbergi fyrir kortin, því að það þarf að raða þeim upp, svo að það sé auðvelt að finna þau, og einhvers staðar þarf að geyma skatttöflurnar allar, og því þarf að vera þannig komið fyrir, að það sé tiltölulega fljótlegt að finna þetta í hvert skipti, sem á að borga manni laun. Já, eins og ég sagði, hér koma líka til aukaskattkort manna, og þau þurfa að vera á sínum stað. Talað er um það, að það séu þrjár aðferðir fyrir vinnuveitendur að halda eftir skatti við útborgun launa: í fyrsta lagi skv. akatttöflu, í öðru lagi fastur hámarkahundraðahluti, og í þriðja lagi skv. aukaskattkorti með ákveðnum hundraðshluta. Allt þetta verða skattyfirvöldin að ákveða og fá launagreiðendum í hendur, öll gögn til að byggja á þessa flokkun. N. telur skatttöfluna, sem notuð yrði hjá aðalvinnuveitanda, þó mikilvægasta í öllu þessu skjalaflóði. Launagreiðandi þarf að skoða skattkortið vandlega, en af því á hann að geta séð. hvaða skatttöflu honum ber að nota í hverju tilfelli og hvaða skattflokki launþeginn tilheyrir. Frá aðalreglunni koma svo ýmsar undantekningar. Ef skattkort er auðkennt með aldursundanþágu, ber að lækka skattgreiðsluna. Í öðru lagi: Ef skattkort er auðkennt með skyldusparnaði, ber að hækka greiðsluna. Í þriðja lagi: Þegar um lífeyrissjóðsgjald er að ræða, þarf að reikna það út, það kostar sérstakan útreikning náttúrlega. Ef launþegi á rétt á sjómannafrádrætti, þarf að reikna hann út. Allt þetta þarf að athuga vandlega, í hvert skipti sem laun eru útborguð. Hér að auki eru ýmis afbrigði, svo sem aukatekjur hjá aðalvinnuveitanda, en þær þarf að fara með á sérstakan hátt. Þá er aflahlutur og ákvæðisvinna, einn kaflinn er um það, og þá þarf sérstakar aðferðir við útreikning skatta af þessu hvoru tveggja. Já skattþegnar geta fengið aukaskattkort hjá skattyfirvöldum, ef þeir færa rök fyrir því, að tekjur þeirra á árinu muni verða minni en svo, að þær nái hámarkshundraðshluta. Það verða ýmis ómök fyrir menn að ná í kortin, því að skattstjórar eru ekki á, hverju strái, þeir eru nú ekki nema 8 á landinu, og það er langt fyrir suma að fara til þeirra til þess að fá sér aukaskattkort, ef tilefni gefst til. Það er t.d. æðilangt fyrir gjaldþegna í Öræfasveit að fara austur og norður á Egilsstaði. Og það er dálítið erfitt fyrir þá, sem búa í vestustu sveitinni t.d. í Norðurlandsumdæmi vestra, að fara til Siglufjarðar til að fá aukaskattkort þar. Við skulum vona, ef þetta kæmi til framkvæmda, að ríkisstj. væri laus úr gatinu í Strákafjalli, því að hún sagði fyrir síðustu kosningar, að vegurinn þar í gegn mundi verða tilbúinn í ágústmánuði 1965, en stjórnin er föst í gatinu enn. Það mundi þó strax auðvelda mönnum að ná til skatt stjórans á Siglufirði, ef þessu verki verður lokið, þegar farið verður að framkvæma þetta. Launþegar eiga, eins og áður segir, að velja sér aðalvinnuveitanda. Staðgreiðsla hjá öðrum vinnuveitendum, sem þeir kynnu að vinna hjá, yrði þá annaðhvort skv. hámarkshundraðshluta eða aukaskattkorti. Og svo er ráðgert að gera svonefndar dagtöflur, sem notaðar yrðu, þar sem um er að ræða daglaunarmenn eða aðra lausráðna launþega. Ekki er ætlazt til, að gift kona, sem aflar launatekna, fái skattkort fyrir sig, heldur á hún að vera á korti með manni sínum. Nú veit ég ekki vel, hvernig þessu verður fyrir komið, ef þau vinna hvort á sínum staðnum, úr því að skattkort mannsins er þá hjá aðalatvinnuveitandanum. En þeir segja, að það sé nú svona annars staðar, og vilja hafa þetta svona hér líka. En í því sambandi þarf ýmislegt sérstakt að koma til, þegar skattgreiðslur hjónanna eru ákveðnar. Þá er gert ráð fyrir, að gefin verði út sérstök tegund aukaskattkorta handa börnum, sem ekki eru sjálfstæðir skattgreiðendur. Nauðsynlegar munu sérstakar ráðstafanir vegna tekna, sem aflað er á skattárinu, en ekki eru greiddar fyrr en á næsta ári. Líka er talið, að þurfi ákvæði, sem komi í veg fyrir samsöfnun á uppgjöri launa fyrir óeðlilega löng tímaþil, auðvitað til þess, að menn geti ekki frestað skattgreiðslu með því að gera ekki upp launin fyrr en seint og um síðir. Já, þær verða miklar þessar töflur. Það er talað um það nú í seinni tíð, að læknar noti ýmiss konar töflur sem lyf handa sjúklingum. En ekki er ég viss um það, að allar þessar töflur verði til að bæta heilsufar hæstv. ríkisstj., þótt að þessu ráði verði horfið. Í álitinu er talað um tvenns konar launþega, þ.e.a.s. hreina launþega og blandaða launþega. Meðal hreinna launþega eru menn taldir, þó að þeir hafi nokkrar tekjur auk launatekna, þ.e.a.s. þeir mega hafa tekjur af eigin húsnæði og leigutekjur af allt að því jafnstóru húsnæði í sama húsi. Ef ekki fer fram yfir þetta, eru þeir taldir hreinir launþegar, þó að þeir hafi þetta og aðrar eignatekjur innan vissra marka. Blandaðir launþegar eru aftur þeir, sem hafa auk launatekna hærri launatekjur en ég áðan nefndi eða aðrar eignatekjur hærri en að framan greinir eða aðrar tekjur, t.d. af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, og á þá að krefja þá um áætlun tekna sinna og eigna. Þá kemur eitt vandamálið enn, fjölskyldubætur og skattvísitala, en það segja þeir, að séu sérstök vandamál og geti orðið erfitt að leysa þau í hverju tilfelli. Einnig er ósamræmi í ákvörðun hreinna tekna til tekjuskatts og tekjuútsvars. Þetta er talið að muni valda ýmsum erfiðleikum. Ætlazt er til þess, að staðgreiðsla opinberra gjalda taki einnig til einstaklinga, sem hafa með höndum sjálfstæða starfsemi eða atvinnurekstur, þ. á m. félaga, sjóða, stofnana, dánarbúa og þrotabúa Atvinnurekendur eiga að skrá sig á sérstaka atvinnurekendaskrá, og skráin verður svo notuð af yfirvöldunum við gerð gjaldseðlanna. Fyrir upphaf skattársins skal öllum atvinnurekendum, öðrum en hreinum launagreiðendum, gert að skyldu að gera áætlun um tekjur sínar og eignir á komandi skattári. Ég hefði nú haldið, að þetta gæti veríð dálítið erfitt verk, t.d. fyrir útvegsmenn og útgerðarfyrirtæki, að gera áætlun fyrir fram um sínar tekjur. Það getur verið svolítið erfitt fyrir bændur líka og margar aðrar fjölmennar stéttir, sem fást við atvinnurekstur, að gera þessa áætlun. En einnig yrði skattyfirvöldum heimiluð slík áætlunargerð fyrir gjaldþegnana. Á grundvelli áætlana gera skattyfirvöldin svo gjaldseðlana, og eftir þeim ber atvinnurekendunum að greiða skatta sína á ákveðnum gjalddögum. Verði slíkum gjaldanda ljóst á skattárinu, að áætlun hans eða skattyfirvalda geti ekki staðizt, er ætlunin að skylda hann til að tilkynna það skattyfirvöldunum. Hann er skyldugur til þess, hvenær sem ástæður breytast svo, að ástæða er til að ætla, að áætlunin breytist, að tilkynna þetta skattyfirvöldum, taka sér ferð á hendur til þeirra til þess.  Gert er ráð fyrir því í nál., að hjá ríkisskattstjóra starfi 3 deildir, ein hafi yfirstjórn skattheimtu, önnur yfirstjórn álagningar og sú þriðja yfirstjórn skattrannsókna. Um innheimtuna segir, að launagreiðanda verði gert skylt að tilkynna sig til launagreiðendaskrár. Þar kemur nú ein skráin. Fé því, sem launagreiðandi heldur eftir af launum, skal hann skila 1. dag hvers mánaðar eftir á og eindagi sé 15. dag hvers mánaðar. Með skal fylgja þar til gerð skilagrein. Til álita kæmi þó, að gjalddagar yrðu færri, t.d. hjá þeim, sem búsettir eru þar, sem samgöngur eru erfiðar og enginn banki eða sparisjóður er í sveitarfélaginu. Komi í ljós, að skilin séu ekki rétt, ber að greiða vanskilaféð með dráttarvöxtum. Og þeir eru nú ekki skornir við nögl, þessir dráttarvextir. Það er talað um 1 1/2% fyrir fyrstu vikuna, 3% fyrir aðra vikuna, 6% fyrir þriðju vikuna og 12% fyrir hverja byrjaða viku úr því. Ójá. Þá verður að sjálfsögðu kært fyrir brot sem skilasvik, enda sé um verulegt brot að ræða. Hugsanlegt er talið að stöðva atvinnurekstur, en þó er bent á, að oft mundi það ekki síður bitna á launþega en launagreiðanda, ef fyrirtækjunum væri lokað, svo að það þurfi að athuga nánar. Hafi launagreiðandi haldið eftir of litlum skatti eða sleppt að halda eftir skatti og stafi þetta af afsakanlegum mistökum, má krefja það vantekna með lögtaki ásamt dráttarvöxtum, 1% á viku. Þeir eru það nú. Þó að það séu afsakanleg mistök, eiga þeir að vera 1% á viku. En sé um að kenna stórkostlegu gáleysi eða vísvitandi framferði, fer nú að kárna gamanið. Þá skal hér að auki kæra þá seku og refsa þeim fyrir brot á lögum, vitanlega. Þá, er það um innheimtu staðgreiðslu atvinnnurekenda að segja, að eins og áður er fram tekið, á hver atvinnurekandi að láta tilkynna sig til atvinnurekendaskrár, og atvinnurekendum ber að staðgreiða fyrir fram ákvarðaða eða áætlaða upphæð opinberra gjalda fyrir skattárið. Gert er ráð fyrir 12 gjalddögum, einum á mánuði. Atvinnurekandi greiðir eigin staðgreiðslu til innheimtumiðstöðvar eða í banka og sparisjóð gegn kvittun og afhendir jafnframt skilagrein, vitanlega, hún þarf að vera með. Eins og áður segir, er ætlunin að stofna sérstaka innheimtudeild við embætti ríkisskattstjóra, sem hafi á hendi yfirstjórn innheimtu. Í sambandi við hana verði settar upp innheimtu- og eftirlitsmiðstöðvar í umdæmum, - ekki talað um, hvað mörgum, en þau verða að vera mörg, svo að þau geti sinnt sínu starfi, - sem ákveðin verði hæfilega stór til að tryggja skynsamlega verkaskiptingu og vinnubrögð. Til þeirra umdæmismiðstöðva eða banka eða sparisjóða gangi allar greiðslur. Komi í ljós, að greiðslur berist ekki svo sem ráð er fyrir gert, sé það rannsakað af innheimtumiðstöðvunum og ráðstafanir gerðar til innheimtu fjárins og dráttarvaxta með aðstoð dómstóla og jafnframt kært til refsingar, ef efni eru til. Sem sagt: engin miskunn hjá Magnúsi, og tugthúsið gapir opið við hverjum sem gerist brotlegur. Innheimtumiðstöðvarnar eiga líka að annast almennar leiðbeiningar og upplýsingar. Auk ýmissa upplýsinga á skattárinu, sem taldar verða nauðsynlegar, munu launagreiðendur að skattári loknu verða krafðir um sundurliðun á greiddum launum, teknum skatti og öðrum upplýsingum um hvern einstakan launþega. Trúlega verður þar að greina fæðingardag og ár, hjúskaparstétt, barnafjölda o.s.frv. Þessar upplýsingar yrðu gerðar í fjórriti. Sjálft frumritið fari til hlutaðeigandi innheimtustöðvar, sem yfirfari skilagreinina. Tvö eintök beri launagreiðanda að afhenda launþega, en einu haldi hann sjálfur sér til skemmtunar og til minningar um braskið. Að lokinni athugun frumritsins er ætlazt til, að innheimtumiðstöðin sendi það til yfirstjórnar innheimtunnar, þar sem frekari úrvinnsla fari fram. Allar þessar aðgerðir yrði vitanlega að framkvæma í náinni samvinnu við sjálfa yfirstjórn skattamálanna, þ.e.a.s. ríkisskattstjóra. Yfirstjórnin á að hafa með höndum alla gerð skattgagna, setningu verklagsreglna og ákvarðanir um meiri háttar atriði málsins. Enn fremur hafi hún heildareftirlit með innheimtu og innheimtumiðstöðvum, enn fremur sjálfstæðar rannsóknir í sambandi við skattheimtuna. Þrátt fyrir allar staðgreiðslurnar eiga menn að telja fram til skatts eftir árið, eins og nú er, og síðan á að leggja skatt á þá, en draga þar frá fyrirframgreiðslu. Gert er ráð fyrir því nýmæli, að skattþegnar skili framtölum sínum til sveitarstjórnar. Er þá talið athugandi að skylda þær til að veita íbúum sinna sveitarfélaga framtalsaðstoð, ef nauðsyn krefur. Sveitarstjórnir eiga að úrskurða um ívilnanir samkv. lögum og framsenda síðan framtölin ásamt úrskurðum sínum til yfirstjórnar álagningar opinberra gjalda. Yfirstjórnun annast síðan lauslega endurskoðun þeirra og athugi ýmis atriði í þessu sambandi. Síðan fara gögnin, þannig endurskoðuð, til skýrsluvéla, sem annast álagninguna. Svo koma til rannsóknir og eftirreikningar hjá þeirri sérstöku deild við ríkisskattstjóraembættið, sem á að annast það. Að lokinni álagningu opinberra gjalda er gert ráð fyrir, að fram fari gagngerð endurskoðun og rannsókn framtala með aðstoð skýrsluvélanna, m.a. athugun á launatekjum, staðgreiðslum launþega, fyrri skilagreinum atvinnurekenda o.fl., enn fremur bókhaldsrannsóknir og fleiri nauðsynlegar athuganir. N. kemst að þeirri niðurstöðu, að lögfesting á staðgreiðslukerfi sé mikið stjórnsýslulegt átak, eins og hún orðar það. Já, ég held það sé vægilega orðað, að það sé mikið stjórnsýslulegt átak, og eitthvað mundi þetta allt saman kosta. Ég held, ef þetta væri upp tekið, að þar væri stofnað til meiri ríkisútgerðar en nokkurn hefur dreymt um að koma hér á laggirnar, og almenningur fær að borga hallann af því fyrirtæki og hann verður ekkert smáræði, ef til kemur. N. talar líka um aukið álag á launagreiðendur í þessu sambandi. Já, það er vissa fyrir því, að það er mikið, það er vissulega rétt. Það er mjög mikil aukin vinna hjá þeim. Það hefur farið í vöxt á síðustu árum að nota heimildir í lögum til að fyrirskipa þeim að innheimta gjöld hjá launþegum. Það er mikil vinna og ábyrgð, sem þessu fylgir, en angin borgun hefur komið fyrir þetta. Slíkt er ekki sæmilegt. Ég hef nú fyrir stuttu lagt fram frv. í bv. Nd. um, að það skyldi greiða launagreiðendum nokkra þóknun fyrir öll þessi ómök. Það nær að vísu ekki fram að ganga í þetta sinn, til þess var það of seint flutt, en má þá taka það upp á næsta þingi. En það vil ég segja þeim, sem eru að glingra við þetta mál, að ef því verður komið á, verður það ekki þolað, að öll þessi fyrirhöfn og ábyrgð verði lögð á launagreiðendur, án þess að þeir fái borgun fyrir það. Það er nóg komið af svo góðu. Það megum við vita, að það verður að borga þessa vinnu sanngjörnu verði, eins og álit annað, sem unnið er í opinbera þágu, annað er akki sæmilegt. Ef á að meta alla þá vinnu réttilega, þá verða það ekki smáar upphæðir, sem fara til að borga fyrir hana. Kostnaðurinn mundi aukast stórkostlega við þessa framkvæmd á skattaálagningunni. En stjórnin hefur séð framan í ýmislegt undanfarið af því tagi. Það var hér fyrir nokkrum árum, sem þeir umturnuðu skattaálagningunni, lögðu niður allar skattanefndir og hældu sér mikið af því, settu upp átta skattstjóraembætti víðs vegar um landið. Það var talið, að þetta mundi hafa sparnað í för með sér, þessi breyting. En á fyrstu 4 árunum, sem þetta nýja kerfi var í gildi, kostaði það þrisvar sinnum meira en eldra fyrirkomulagið. Það er þó bara barnaleikur hjá því, nem hér kemur, ef þetta verður lögfest. Eitt er það, sem n. hefur áhyggjur af. Hún óttast, að það verði erfitt að útvega nægilegan fjölda hæfra starfsmanna til að vinna að framkvæmd skattakerfisins. Ég hygg, að það sé rétt eins og fleira hjá henni, að það mundi verða erfitt, og þetta yrði sjálfsagt einhver mesta atvinnugrein í landinu, að fást við skattaálagningu og allt í því sambandi. Ég geri ráð fyrir, að það yrði einna fjölmennust stétt manna hér á landi, sem fengist við þetta. Það verður auðvitað að stofna skóla fyrir þessa menn. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að hver óvalinn maður fari í þetta án þess að fá þjálfun til starfsins. Þetta er flókið, þið megið vita það. Það verður margt utan um þetta. N. tekur að lokum fram, að þær hugmyndir sem hún setur fram, muni þurfa nánari athugunar við, áður en skattgreiðsla yrði lögtekin. Þetta er alveg rétt hjá n., það er vissa fyrir því. Hún hefur ekki gert ákveðnar till., heldur aðeins athuganir. Það er vissa fyrir því, að þetta þarf nánast athuganar við. Þetta getur farið hér til einnar virðulegrar n., hv. fjvn., og hún gerir till. um það, að í ofanálag við það, sem búið er að vinna, þá skuli Alþ. kjósa 7 manna n., sem haldi áfram athugunum á því, hvort hagkvæmt muni að taka upp staðgreiðslukerti opinberra gjalda o.s.frv. Já, það er nú það. Ég held satt að segja, að það sé komið nóg af svo góðu, athugunum á þessu. Ég held, að menn, sem lesa þessa skýrslu gaumgæfilega, hljóti að komast að raun um, að þetta hentar ekki fyrir okkur. Það getur vel verið, að þetta geti átt við hjá milljónaþjóðum, en að taka upp þeirra kerfi hér og ætla að lögfesta það, það á ekki við hér. Það er ábyggilegt. Við athugun á þessari skýrslu og þeim gögnum, sem hér liggja fyrir og ég hef reynt að kynna mér, hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta kerfi muni hafa svo mikla fyrirhöfn og mikinn kostnað í för með sér, að það muni ekki rétt fyrir okkur að sinna málinu meira. Ef þetta ætti nokkurn tíma að taka upp hér á landi, þá yrðu menn fyrst að finna eitthvert fyrirkomulag annað en það, sem þeir búa við í nágrannalöndunum, nem gerði þetta svo einfalt, að það væri hægt að sýna fram á, að þetta væri í rauninni ekkert meira verk en álagning skattanna núna. En það hefur ekki verið bent á neitt, síður en svo. Þetta er svo flókið, að engu tali tekur. Ég held, að þessir 7 menn, sem fjvn. leggur til að kosnir verði til að skoða þetta, geti gert annað þarfara fyrir þjóðfélagið á næstu mánuðum en að sýsla við þetta, það er mín meining, og þess vegna mun ég greiða atkv. gegn þessari till.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 554, leggur fjvn. til, að tillgr. verði breytt í það horf, sem þar greinir. Aðalbreytingin er fólgin í því, að það eru ekki nefnd í tillgr. tiltekin atriði, sem nefnd voru í upphaflegu till., eins og hún var lögð fyrir, og kveðið er á um það, að undirbúningsnefnd landnámshátíðarinnar skuli hafa samráð við ríkisstj. og bera meiri háttar ákvarðanir sínar undir hana, áður en framkvæmdir hefjast. Eins og fram kemur í nál. fjvn. á þskj. 555, er ætlunin með þessu m.a. sú, að ríkisstj. hafi aðstöðu til að hafa samráð við þingið eða þingflokkana um meiri háttar ákvarðanir. En þetta mál er þess eðlis, að æskilegt er talið af öllum, að um það náist sem víðtækust samstaða og ef taka þurfi meiri háttar ákvarðanir varðandi þetta mál utan þingtíma, þá sé æskilegt, að hæstv. ríkisstj. hafi um það samráð við þingflokkana, eða formenn þeirra. Eins og fram kemur í nál., er það hugmyndin um þjóðarhús á Þingvöllum, sem fjvn. tekur fyrir sitt leyti ekki undir, en aftur á móti kemur fram í nál. ábending n. um það, að bæta þurfi til muna aðstöðu til gestamóttöku á Þingvöllum frá því, sem nú er. Einnig kemur það fram í nál., að fjvn. menn eru ekki sammála till. þjóðhátíðarn. eða landnámshátíðarn. um 58 binda útgáfu, og fjvn. telur slíkt fyrirtæki of viðamikið, en hins vegar er tekið mjög undir þá ábendingu, sem einnig kom fram í nál. landnámshátíðarn., að í tilefni ellefu hundruð ára afmælishátíðarinnar yrði gefin út heilleg Íslandssaga frá upphafi byggðar til vorra daga. Þrátt fyrir þetta er að sjálfsögðu ekki fyrir það girt, að meira verði um bókaútgáfu í tilefni hátíðarinnar en þarna er ráðgert. Auðvitað gætu þau mörgu bókaútgáfufyrirtæki, sem fyrir eru í landinu, skipt á milli sín verkefnum á þessu sviði og gefið út t.d. söfn eða sýnishorn fornrita og ljóða og fræðirita í tilefni afmælisins. Þá er í niðurlagi nál. frá fjvn. tekið undir þá ábendingu, að stefnt verði að því að koma upp nýju alþingishúsi í tilefni landnámshátíðarinnar, og er tekið fram í nál., að fjvn. vænti þess, að grg. um það mál verði lögð fram á næsta þingi af n. þeirri, sem falið hefur verið að gera till. um framtíðarhúsnæði Alþingis. Eins og hv. alþm. vita, var kosin n. í þessu skyni 1961, sem er þannig skipuð, að í henni eiga sæti forsetar Alþingis og fulltrúar þingflokkanna. Ég skal ekki ræða þinghúsmálið sérstaklega að þessu sinni. Ég vona, að sá tími, sem fer í hönd fram að næsta þingi, geti nægt til þess, að þessi n. geti skilað áliti, og að málið komi þá til umr. hér á hv. Alþingi í haust, fljótlega eftir að þing kemur saman. Það hafa 2 hv. nm. fjvn. skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, annar þeirra, hv. 3. þm. Austurl., hefur óskað þess við mig, að ég tæki fram, að hans fyrirvari byggðist á því, að hann sé að sumu leyti ósamþykkur þeim skoðunum, sem fram koma í grg., en sé hina vegar samþykkur sjálfri till. Ég geri ráð fyrir, að hið sama gildi um hv. 2. þm. Sunnl., sem einnig hefur skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, og veit ég, að hv. þm. eru kunnar skoðanir þessara tveggja hv. þm. á þinghúsbyggingarmálinu. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, herra forseti, en mæli með því fyrir hönd fjvn., að tillgr. verði samþ. með þeirri breyt., sem fram kemur á þskj. 564.



Herra forseti. Ég hafði gert ráð fyrir því, að þeir tveir hv. fjvn. menn, sem hafa skrifað undir nál. með fyrirvara á þskj. 555, mundu gera grein fyrir þessum fyrirvörum, en það hafa þeir ekki gert. Hins vegar hefur hv. frsm. n. látið þess getið, að fyrirvarar þeirra mundu þýða það, að þeir væru ekki sammála þeim hugleiðingum, nema kannske að einhverju leyti. sem fram koma frá hv. n. á þskj., sem ég nefndi áðan, þ.e.a.s. nál. Ég hafði einnig gert ráð fyrir því, að hæstv. forsrh. kynni að taka til máls um þetta og segja frá því hér, hvernig honum litist á þær breytingar, sem hv. n. hefur gert á till., eins og hún var lögð fyrir, og hvort hann væri sammála því, sem n. eða meiri hl. hennar lætur um mælt í sambandi við aðalhugmyndina, sem fram kom í till. hæstv. ríkisstj., þ.e.a.s. um byggingu þjóðarhúss á Þingvöllum, sem n. tekur fram, eða meiri hl. hennar a.m.k., að hún telji ekki koma til greina. En hæstv. ráðh. hefur ekkert um þetta sagt, og auðvitað má segja það, að þó að n. eða meiri hl. n. hafi í nál. sínu látið orð falla í sambandi við afgreiðslu till., hafi það út af fyrir sig ekki gildi, og auðvitað hefur það ekki gildi sem samþykkt þingsins. Hins vegar gæti auðvitað verið ástæða til þess fyrir einstaka þm., ef tími þætti til, í tilefni af hugleiðingum meiri hl. n. að minnast eitthvað á þessi atriði og önnur til leiðbeiningar fyrir þá, sem fara eiga með þessi mál eftirleiðis. Ég tel mig nú að vísu ekki við því búinn að ræða mikið um þetta, en þó vildi ég segja það, að mér finnst hugmyndin um þjóðarhús á Þingvöllum, eins og hún kom fram hjá hæstv. ríkisstj., alls ekki svo fráleit sem fram virðist koma hjá meiri hl, n. og álít, að það sé mjög athyglisverð till., sem eigi að taka til áframhaldandi athugunar, og ég vona, að hv. nm. verði ekki undir áhrifum af því, sem staðið hefur í gamanblöðum hér í borginni um þetta mál undanfarna daga. Þetta er vissulega .mál, sem er þess vert, að það sé athugað, athyglisverð hugmynd. Þótt svo kunni að reynast við nánari rannsókn, að hún sé ekki það heppilegasta, finnst mér engin ástæða til þess hér á Alþ. að taka afstöðu gegn henni nú á þessu stigi. Það vildi ég gjarnan láta koma fram. Áður en ég tæki slíka afstöðu móti þessari hugmynd, mundi ég vilja heyra þá menn, sem að henni standa í n., sem unnið hefur að þessu máli, gera grein fyrir sínum hugmyndum um þetta mál, en ekki vísa því frá óathugað, enda er það ekki lagt til hér, heldur eru þetta aðeins hugleiðingar meiri hl. n. í áliti hennar. Ég vildi í öðru lagi segja það út af ábendingu n. um alþingishús, að það er auðvitað svo, að það er þröngt um okkur alþm., og er enn þá því miður þröngt um marga í þessu landi. En ég er hræddur um, að bygging alþingíshúss fyrir Íslendinga með öllum þeim undirbúningi, sem það mál hlýtur að þurfa, taki lengri tíma en svo, að hugsanlegt sé, að því mannvirki yrði lokið árið 1974. Ég vil aðeins geta þess hér sem minnar skoðunar í sambandi við þessa hugleiðingu frá meiri hl. n. Í öðru lagi vil ég segja, að það er mín skoðun, að það eigi ekki að taka ákvörðun um alþingishús, fyrr en þjóðinni hefur gefizt kostur á að láta í ljós skoðun sína á hinni merkilegu till., sem uppi var á öldinni sem leið, um það leyti sem Alþ. var endurreist, að Alþingi skyldi heyja á Þingvöllum. Það er eiginlega skylda við þjóðina, að hún verði einhvern tíma um þetta spurð. Það er auðvitað ekki hægt að vita, hvert svarið yrði, en þetta á að gerast, áður en endanleg ákvörðun er tekin um alþingishús. Ég vildi svo segja nokkur orð um till. sjálfa, sem hér liggur fyrir, þ.e.a.s. brtt. frá hv. fjvn., sem mér skilst að n. öll sé sammála um. Ég get út af fyrir sig fallizt á það, úr því að hæstv. forsrh. getur á það fallizt eða gerir ekki við það aths., að till, sé gerð einfaldari að því leyti, að ekki sé verið að nefna í henni neitt sérstakt, heldur ætlazt til þess, að n. vinni áfram að nánari athugunum og tillögugerð. En till. hefur hún eiginlega ekki gert. Hins vegar virðist mér, að þessari hátíðarnefnd sé í 2. mgr. brtt. falið óþarflega mikið vald á milli þinga. Mér sýnist, að málinu liggi ekki meira á en svo, að það ak vel hægt að leyfa hátíðarnefndinni að ganga frá einum till. milli þinga með það fyrir augum, að málið komi aftur fyrir Alþ., sem kjörið verður á næsta sumri. Ég er því alveg samþykkur, sem segir hér í brtt., að Alþ. álykti „að fela nefnd, sem kosin var hinn 5. maí 1988 til þess að íhuga og gera till. um, með hverjum hætti minnzt skuli 1100 ára afmælis byggðar á Íslandi, að starfa áfram og að n. heimilist að afla sér nauðsynlegrar aðstoðar og að kostnaður við það verði greiddur úr ríkissjóði, eins og segir í 3. mgr. En það er 2. mgr., sem ég kann ekki alls kostar við. Þar stendur: „Skal n. heimilt að hefja undirbúningsframkvæmdir þeirra till. varðandi hátíðina, sem við nánari athugun þykir rétt að framkvæma, en aðalákvarðanir hennar skulu bornar undir ríkisstj., áður en framkvæmdir hefjast.“ Ég fæ ekki betur séð en undirbúningsnefndinni sé með þessari mgr. fengið æðsta vald í þessu máli, fyrst um sinn. Ég átta mig að vísu ekki alveg á því, hvað þetta orðalag þýðir: „undirbúningsframkvæmdir þeirra till. varðandi hátíðina“. En ég leyfi mér að skilja það svo, að það séu undirbúningsframkvæmdir samkv. þeim till., sem n. vill gera eða við nánari athugun þykir rétt að framkvæma. Samkv. þessu virðist mér þá, að n. sé heimilt að hefja framkvæmdir á þessum till., sem hún samþykkir, en að aðalákvarðanirnar skuli þó bornar undir ríkisstj., áður en framkvæmdir hefjast. Það er ætlazt til, að hún beri þetta undir ríkisstj., þ.e.a.s. leiti umsagnar ríkisstj. um þetta, og það finnst mér varla mega minna vera Ég held, að hún yrði þá a.m.k. að fá samþykki ríkisstj. til þess að hefja framkvæmdir á till. sínum. Út af þessu vildi ég leyfa mér að bera hér fram skrifi. brtt. þess efnis, að þessi mgr. verði felld niður úr brtt., þessi 2. mgr., og að n. sé falið að starfa áfram og gera till., eins og henni var fallið, og hún skuli fá til þess fé úr ríkissjóði. En mér þykir viðkunnanlegra, að þetta mál sé að öðru leyti fram að næsta þingi í höndum ríkisstj. heldur en í höndum þessarar hátíðarnefndar. Ef menn hina vegar vilja heldur breyta mgr., gæti ég sjálfsagt verið til viðtals um það að taka þessa till. aftur. Ég vil leyfa mér að leggja hana fram og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða.



Herra forseti. Þó að það skipti ekki miklu máli, vil ég segja út af aths. hv. síðasta ræðumanns, að við kvöddum okkur hljóðs samtímis, þó að forseti tæki eftir honum, en ekki mér, svo að ég ætlaði að segja nokkur orð um þessa till. Brtt. var borin undir mig af hv. frsm., og hafði ég út af fyrir sig ekkert við hana að athuga. Ég tel, að efniságreiningur hér sé í raun og veru minni en í fljótu bragði mætti virðast, vegna þess að í till. frá ríkisstj. var ekki tekin afstaða til neinnar af till. n. efnislega, heldur lögð höfuðáherzla á, að þær þyrfti að kanna betur en enn hefði verið gert og ákvarðanir væri ekki hægt að taka, fyrr en slík athugun hefði átt sér stað. Nú er það auðvitað alveg ljóst, að hv. n. hefur ekki getað athugað þessar till. til neinnar hlítar á þeim stutta tíma, sem til ráðstöfunar befur verið, enda hefur hún haft ærnum öðrum störfum að gegna. Og að því er mér hefur skilizt, m.a. af viðtölum við nm., hefur ekki í hugum þeirra verið sá sami skilsmunur á væntanlegri gistihúsbyggingu á Þingvöllum og þjóðarhúsi, eins og ég gerði ráð fyrir í minni framsöguræðu hér á dögunum, vegna þess að n. mun hafa ráðgert, sem raunar að athuguðu máli sýnist vera óhjákvæmilegt, að í væntanlegu þjóðarhúsi yrði aðstaða til nokkurrar gistingar og greiðasölu. Það er við skoðun alveg ljóst, að bygging slíks húss á Þingvöllum án þeirrar aðstöðu er algerlega óraunhæf. Og ég held, að menn hafi gert of mikið úr því þjóðarhúsi eða því bákni, sem ætti að fara að byggja á Þingvöllum samkv. þessum hugmyndum, bæði við umr. um málið í n. og eins í blaðaskrifum og manna á meðal. Ég held, að það só alveg ljóst, að nauðsyn er á því að koma upp betri aðstöðu á Þingvöllum, bæði til samkomuhalds og til gistingar, en nú er, og ég tel eðlilegt, að að því verði stefnt, að þetta verði gert fyrir þjóðhátíð 1974, m.a. vegna þess, að ég geri ráð fyrir, að flestir eða allir telji sjálfsagt, að mikill hluti þeirrar hátíðar fyrir landsmenn alla yrði háður á Þingvöllum. Nú vitum við, að það er að vísu mjög misjafn háttur á slíkum byggingum eftir því, hvar komið er. En víða er það svo, að mikils háttar samkomusalir og möguleikar til fundarhalds eru einmitt reistir í sambandi við gististaði og eru hluti af gististöðum, og ég mundi telja, að það gæti vel komið til álita, að eitthvert einkafjármagn yrði fengið til byggingar viðhlítandi gististaðar á Þingvöllum og í sambandi við það yrði með tilstyrk ríkisvaldsins án óhæfilegs kostnaðar komið upp möguleika til þess að hafa þar bæði íslenzka og alþjóðlega fundi, sem okkur vantar nú rúm til. Ég sé ekki, að þetta þyrfti að vera neitt óviðráðanlegt eða þyrfti að kenna neitt við ævintýrí, eins og gert hefur verið, jafnframt því sem ég vil lýsa þeirri minni skoðun, að ég fellst alls ekki á, að það sé réttnefnt neitt Skálholtsævintýri, sem menn hafi lagt út í af ráðleysu. Ég tel, að það hafi verið þveginn skammarblettur af landinu með þeim byggingum, sem enn hafa verið reistar í Skálholti. Við, sem komum þar fyrir nokkrum árum, blygðuðumst okkar fyrir að koma að Skálholti. Það varð beinlínis að neita gestum um að koma til Skálholts, sem þangað vildu koma, eins og núverandi konungi Noregs, sem óskaði eftir því, þegar hann ferðaðist hér um í sambandi við Snorrahátíðina, að koma í Skálholt. Það voru allir sammála um, að það væri ekki frambærilegt að láta manninn koma að Skálholti, eins og þar var þá umhorfs. Og Skálholtskirkja er vissulega til prýði, ekki einungis fyrir Skálholtsstað, heldur fyrir íslenzku þjóðina í heild og það hús, sem þar hefur verið reist, er kannske óþarflega stórt fyrir prest, en ekki stærra en svo, að annað eins hafa menn séð. Og það er eftirtektarvert, að eftir að þessar umbætur voru gerðar á Skálholti, hafa allir orðið sammála um að byggja óþarflega stór, en sæmilega vegleg prestsseturshús bæði að Borg og í Odda, vegna þess að menn sjá, hvaða niðurlæging það er fyrir landið að hafa þá kofa, sem á þessum stöðum voru áður, á þeim stöðum, sem erlenda menn helzt fýsir að koma á, þegar þeir vilja fara á íslenzka sögustaði. Hitt er svo allt annað mál, að menn geta verið ósammála því, að það hafi verið keypt bókasafn til Skálholts og hvort þar á að verða lýðháskóli eða ekki. Það kemur ekki við þeim mannvirkjum, sem enn hafa verið reist í Skálholti, sem ég tel vera hófleg, staðnum til prýði og Íslendingum til sæmdar. Ég tel, að það sé eðlilegur þáttur hátíðarhalds til minningar um ellefu hundruð ára byggð á Íslandi, að það verði komið upp sæmilegum gististað á Þingvöllum og í því sambandi verði séð til þess, að hægt sé að hafa þar bæði mannfundi í húsum, ætlað rúm til þess, og þá einnig verði það byggt með þeim hætti, að hægt sé að hafa sæmilega útifundi. Ég held, að þetta eigi ekki að þurfa að kosta neitt of fjár, ef skynsamlega er að farið, auk þess sem ég er alveg sannfærður um af þekkingu minni og vist á Þingvöllum nokkur sumur og hafandi komið þar að vetrarlagi, að það á að vera vel hægt að reka þar sæmilegan gististað án nokkurra spjalla fyrir staðinn, þannig að ekki þurfi að verða stórtap á, ef það er hóflega farið í sakir og sæmilega skoðað. Ég held þess vegna, að menn hafi hér vexið að búa sér til grýlu og það sé eðlilegt, að n. sé ætlað að skoða þetta mál nokkru betur. Hitt skaðar ekkert, að það komi alveg skýrt fram, að menn hugsa sér ekki þarna neina milljónatugabyggingu, enda held ég, að það hafi ekki vakað fyrir mönnum, - byggingu, sem síðan stæði auð mestan hluta ársins og væri einungis til skrauts eða tildurs. Ég held, að það hafi verið utan við hugmyndir n. En annars veit ég lítið meira um þær en þm. almennt, vegna þess að n. starfaði alveg sjálfstætt og án leiðbeininga eða samráðs við ríkisstj. En úr því að n. þykir betra að hafa ályktunina í því formi, sem hún gerir till. um, hef ég ekkert við það að athuga. En ég tek alveg skýrt fram út af brtt. hv. 3. þm. Norðurl. e., að ég tel hana óþarfa. Það getur ekki komið til greina, að n. verði falið ótakmarkað fjárveitingavald eða ákvörðunarvald, hvorki um stórbyggingar á Þingvöllum, um þinghúsbyggingu né neitt slíkt. Þessar ákvarðanir hlýtur Alþ. að taka með fjárveitingum, eftir atvikum samkv. till. ríkisstj., eftir atvikum að eigin frumkvæði, og meðan ég hef um þessi mál að fjalla, samþykki ég ekki, að það verði ráðizt í neinar slíkar framkvæmdir, sem eðli málsins samkv. heyra undir ríkisstj. og Alþ. Mér finnst það vera eðlilegt, að n. sé falið nokkurt framkvæmdavald, henni sé falið að annast nánari undirbúning að þeim hugmyndum, sem hún setur fram. Nál. gefur henni vissar leiðbeiningar, sem við erum allir sammála um, að ekki eigi að fara að ráðast í neinar stórkostlegar hallarbyggingar á Þingvöllum, sem ekki koma að neinu almennu gagni. Ég geri ráð fyrir því, að að athuguðu máli finnist okkur 50-60 binda útgáfa vera nokkur ofrausn. Nú segir n. það, að hún hugsi sér, að um þetta verði haft samráð við fleiri útgáfufyrirtæki og þá að menn réðu því, hvað þeir keyptu af þessu, og ég held, að menn mikli þetta líka í sínum huga. Hér er gefinn út fjöldi bóka og bókasafna á hverju einasta ári, án þess að menn kippi sér nokkuð upp við það, og víst getur það hvort tveggja farið saman að gefa út nokkur úrvalsrit bókmennta Íslendinga um mörg hundruð ára bil og það sé lokið við Íslandssögu. Og ég á eftir að sjá, að útgáfa slíks safnrits, sem hér er talað um, yrði nokkur kvöð á ríkissjóði eða þeim, sem þar kæmu nærri. Við vitum, að það er gróðavegur að selja hér erlendar alfræðiorðabækur fyrir mikið fé. Erlendir bókaútgefendur mér kunnugir hafa sagt, að þeirra helzti gróði væri einmitt af sölu slíkra safnrita, miklu meiri en gróði af venjulegri bókaútgáfu, sem þeir teldu yfirleitt sáralítinn. Ég held, að menn þurfi þess vegna ekki að mikla það fyrir sér, sem hér sé í hugum n., og það sé eðlilegt, að hún haldi athugun málsins áfram og semji um það nánari grg., láti sínar hugmyndir koma fram, hafi eðlilegt samráð við ríkisstj. og ríkisstj. aftur við Alþ., eins og ég skil till. fjvn. vera, og úr því að henni er rórra að hafa það form á, sem í till. segir, set ég mig sízt á móti því. En ég get nú ekki stillt mig um að spyrja að gefnu tilefni, vegna þess að n. hefur talið, að Alþ. yrði of ánetjað, ef hin upphaflega till. yrði samþ., hvort í þessum orðum, sem segir í nál.: „Að öðru leyti en hér hefur verið nefnt er fjvn. yfirleitt hlynnt till. landnámshátíðarnefndar, þ. á m. till. um byggingu á eftirlíkingu af sögualdarbæ,“ - nær þetta líka til þess, að það eigi að smíða víkingaskip og sigla því um heimshöfin?



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur nú tekið til máls um þessa till. og lýst nokkuð sínum sjónarmiðum. Út af því, sem hann sagði síðast, þar sem hann spurði um það, hvort meiri hl. fjvn. hefði ætlað að mæla með víkingaskipinu, á ég náttúrlega ekki að svara fyrir þá, sem í n. eru, en ég hafði ekki skilið málið á. þann veg, að n. vildi mæla með víkingaskipinu, heldur hefði hún hreinlega gleymt þessu, og mér sýndist ýmislegt í þessu nál og í brtt. bera þess vott, að n. hefði kannske gleymt þessu. Það er heldur ekkert óeðlilegt í því mikla annríki, sem hefur verið hér síðustu daga þingsins. Ég er, eins og ég sagði áður, alveg sammála hæstv. forsrh. um, að þessar ábendingar n. í nál, á þskj. 555 eru náttúrlega eins og hverjar aðrar hugleiðingar þessara hv. þm. í þessu máli. Hæstv. forsrh. gerði þjóðarhúsið nokkuð að umræðuefni, og mér finnst ekki úr vegi, af því að hann ræddi það og af því að hv. nm. hafa einnig vikið að því, að rifja það upp, hvað þjóðhátíðarnefndin sjálf hefur sagt um þetta atriði. Það stendur hér í grg. þáltill. á þskj. 177. N. segir svo um þetta: „Sú hugmynd, sem n. leggur höfuðáherzlu á að framkvæmd verði á vegum ríkisins vegna hátíðarársins, er bygging þjóðarhúss á Þingvöllum.“ Það er hennar till. „Um notkun slíkrar byggingar hefur nokkuð verið rætt í n., og hefur við þær umr. m.a. komið fram, að þar mundi vera hægt að setja Alþ. hverju sinni. Þá hefur verið rætt um, að þar gæti verið kjörinn staður fyrir þinghald ýmiss konar, bæði erlendra stofnana, sem við erum þátttakendur í, s.s. Norðurlandaráðs, og innlendra fjöldasamtaka. Yrði þjóðarhúsið jafnframt sýningarsalur og leikhús og tengt útileikvangi, svo að það mætti gegna sem bezt hlutverki sínu.“ Þarna er í skýrum dráttum mörkuð hugmynd n. um þjóðarhúsið á Þingvöllum, og eins og ég sagði áðan, finnst mér þessi hugmynd að ýmsu leyti aðlaðandi. Þó vil ég þar taka undan sumt, sem þarna er tilgreint. En þar sem talað er um notkun slíkrar byggingar, til þess að hægt sé að setja þar Alþ. hverju sinni, sýnist mér þar vera á ferðinni hugmynd, sem Helgi heitinn Hjörvar setti fram fyrir nokkrum árum um það, að komið yrði upp sal á Þingvöllum, þar sem Alþ. yrði sett hverju sinni. Hann lagði reyndar til, ef ég man rétt, að sá salur yrði á lögbergi hinu forna, en þess er ekki getið hér. Helgi Hjörvar ritaði um þessa hugmynd sína í framhaldi af umr., sem hér urðu nm Alþingi á Þingvöllum, og var ekki reiðubúinn til þess, a.m.k. ekki að svo stöddu, að mæla með þeirri hugmynd, en setti fram þessa í staðinn. Vel mætti hugsa sér það, ef byggt yrði þjóðarhús á Þingvöllum, sem sérstaklega væri við það miðað m.a., að Alþ. yrði sett þar hverju sinni, að það yrði, ef mönnum sýndist svo, upphaf að alþingishúsi framtíðarinnar á Þingvöllum, sem ég fyrir mitt leyti hef sterka trú á að muni verða reist, þó að það verði kannske ekki í okkar tíð, sem hér eigum nú sæti í þessum sal. En ýmislegt annað, sem hér er tilgreint í áliti hátíðanefndarinnar um notkun þessa þjóðarhúss, finnst mér kannske minna til um, en það er engin ástæða til þess að vera að ræða það nú. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri óþarft að breyta eða fella niður 2. mgr. brtt. frá hv. fjvn., og færði það fram, að hann mundi gæta að því, meðan hann hefði forustu ríkisstj., að ekki yrði farið að veita fé til mikilla framkvæmda, sem n. kynni að ákveða, og dreg ég það ekkert í efa, að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. mundu hafa auga á slíku. En mér finnst þetta óviðkunnanlegt, að fela n. þetta vald, og geri eiginlega ekki ráð fyrir því, að hún óski eftir því. Mér sýnist, miðað við þetta orðalag, að í þessu geti falizt það, ef n. kæmist að þeirri niðurstöðu, að það ætti að reisa einhverja stórbyggingu, að hún gæti farið að tryggja sér lóð fyrir hana og grafa fyrir henni samkv. þessari till., eða ef hún ákvæði að leggja til, að það yrði ráðizt í einhverja mikla útgáfu, gæti hún byrjað á byrjuninni, að semja við menn um slíkt, og annað þess háttar. Mér finnst fara betur á því að fella þetta niður. En ef hv. þm. vilja hafa þetta svona, eins og það er, getur náttúrlega vel verið, að það komi ekki að sök, eins og hæstv. forsrh. sagði. En ég hef litið þannig á, að þessu máli lægi ekkert á núna næstu mánuðina, það þyrfti ekki að gera annað í því en fela n. að halda áfram störfum og gera ákveðnari till. en hún hefur gert, það sé ekki ástæða til að hún sé að gera meira í sumar, hefja neinar undirbúningsframkvæmdir tillagna, og Alþ muni þá með haustinu taka þetta mál til nýrrar athugunar og þá verði ákveðið, hvað gert verði.



Herra forseti. Það var í tilefni af þeim útúrsnúningum, sem komu fram bæði í ræðu hæstv. forsrh. og hv. 3. þm. Norðurl. e., sem ég kvaddi mér hljóðs. Það má vel vera, að þetta þskj. sé verr unnið en venja er um þskj. hér á hv. Alþ. Þó held ég, að ef menn lesa það með réttum gleraugum, muni það ekki reynast. Og fyrir okkur í fjvn. í þessu máli fór forseti sameinaðs Alþ., og tel ég það nokkra tryggingu fyrir því, að sæmilega hafi verið að málinu unnið. Ég held líka, að það ætti að vera ljóst þeim, sem vilja sjá, að í grg. eða í nál. hv. fjvn. kemur það greinilega fram, hvað n. vill. Hins vegar finnst mér, að hæstv. forsrh. og hv. 8. þm. Norðurl. e. hafi viljað skilja það á annan veg. Fjvn. tekur það skýrt fram, að hún er alveg mótfallin hugmyndinni um þjóðarhús á Þingvöllum. Það kom fram nú í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e., að hugmyndin um þjóðarhús á Þingvöllum er í raun og veru upphaf að því að staðsetja Alþ. á Þingvöllum, og þeir, sem skrifuðu ekki undir nál. með fyrirvara, eru mótfallnir því. N. tekur það líka fram, að hún sé hlynnt bókaútgáfu, en ekki í því formi, sem fram kemur hjá þessari hátíðanefnd. En hún leggur líka áherzlu á, að það eigi að gera út um alfriðun vissra svæða á Þingvöllum, það eigi að friða viss svæði á Þingvöllum, sem eigi hvorki með byggingum né öðru að breyta, Og það, sem fjvn. leggur sérstaka áherzlu á, er bygging alþingishúss. Það er hennar mat, að það eigi að ganga fyrir öðru og eigi að nota þetta afmæli til þess að hrinda því verki í framkvæmd. Það er nm. ljóst, að hér er ekki um það að ræða, að slíku stórverki geti verið lokið á landnámsafmælinu. En hitt er þeim jafnljóst, að með því að ákveða um byggingu alþingishúss og hefja verkið, er það mál leyst, og það leggur fjvn. áherzlu á, að þetta landnámsafmæli verði einmitt notað til þess að hrinda því nauðsynlega og merkilega verki í framkvæmd, og telur, að íslenzka þjóðin, sem býr við elztu löggjafarsamkomu í veröldinni, eigi að nota þessa hátíð til þess að minnast þess á verðugan hátt.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að jagast við hv. síðasta ræðumann, en vil bara algerlega mótmæla því, að ég hafi snúið út úr nál. eða till. n., og skora á hann að finna þeim orðum stað, ef hann getur.



Herra forseti. Ég held, að það hljóti að standa þannig á, að hv. 3. þm. Vesturl. hafi ekki verið í salnum, þegar ég talaði hér áðan, og að einhver hafi flutt honum eitthvað brenglaða frétt af því, sem ég sagði um þetta mál, því að annars mundi hann ekki hafa sagt, að ég hefði farið með útúrsnúninga í mínu máli. Það gerði ég svo sannarlega ekki. Og ef einhver er þeirrar skoðunar og hefur sagt hv. þm. slíkt, þá vil ég algerlega mótmæla því, að ég hafi verið með nokkra útúrsnúninga í þessu máli. Ég tel mig hafa rætt það algerlega málefnalega og hef enga ástæðu til annars og ekki ástæðu til þess að snúa út úr fyrir neinum. Hins vegar vil ég segja það, að mér finnst, að það hafi verið dálítið misheppnað, ef hv. fjvn. hefur farið að líta á sig þennan hálftíma eða svo, sem hún var að athuga þetta mál, sem eins konar þjóðhátíðarnefnd, sem ætti að fara að gera sundurliðaðar till. um, hvað gera skyldi og ekki mætti gera í samþandi við hátíðina.



Herra forseti. Ég vil bara taka það fram, að ég heyrði bæði ræðu hæstv. forsrh. og hv. 3. þm. Norðurl. e., þurfti því engan að láta flytja mér frásögn af því. Ég endurtek það, að það var um útúrsnúning að ræða í báðum þessum ræðum, og vitna til þess, að sagan um víkingaskipið, sem hæstv. forsrh. vék að, var útúrsnúningur út úr nál. fjvn.



Herra forseti. Ég vil mótmæla þessu algerlega. Það var fsp., sem ég bar fram til n., og ég hef ekki fengið henni svarað enn þá.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft mál þetta til athugunar og fékk á sinn fund vegamálastjóra, sem gaf n. ýmsar upplýsingar varðandi einstaka liði áætlunarinnar. Þessi endurskoðun vegáætlunarinnar fer nú fram samkv. 17. gr. vegal., nr. 71 30. des. 1963, en þar er ákveðið, að slík endurskoðun skuli fara fram, þegar vegáætlunin hefur gilt í 2 ár. Á þessu tímabili, sem liðið er frá því að vegáætlunin tók gildi, hafa átt sér stað nokkrar breytingar, bæði á tekjum vegasjóðs og einnig á verðlagi framkvæmda Nettótekjur vegasjóðs munu hafa aukizt um 163.2 millj. á þessu tímabili frá því, sem áætlað var, og hefur það komið sér vel, m.a. til þess að mæta þeim verðhækkunum, sem átt hafa sér stað við framkvæmdirnar almennt. En sá liður áætlunarinnar, sem hækkað hefur verulega, er framlag til vegaviðhaldsins, en það verður á árinu 1967 rúmlega 139 millj. í stað 102.75 millj. samkv. fyrri áætlun og 145 millj. á árinu 1968 í stað 108 millj. kr., sem var í vegáætluninni. Hin gífurlega aukning, sem átt hefur sér stað á bifreiðaeign landsmanna, og stóraukin umferð á vegunum hefur eðlilega leitt til þess, að óhjákvæmilegt er að verja verulega meira fé til vegaviðhaldsins en áður var. Mestum hluta af því aukna fjármagni, sem kemur til úthlutunar að þessu sinni, er þó lagt til þess að verja til endurbyggingar á mannvirkjum, sem af náttúruhamförum hafa eyðilagzt, og er n. samþykk því, að slík endurbygging sé óhjákvæmileg. Hún hefur því miðað sínar brtt. við þann kafla vegáætlunarinnar, sem fjallar um þær framkvæmdir, við hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir, sem verða ekki að öllu greiddar af fé vegasjóðs á ákvörðunartímabilinu, þ.e. aukið lánsfé. Hefur n. því leyft sér að flytja brtt. við þann kafla áætlunarinnar á sérstöku þskj. Þá flytur n. einnig brtt. á þskj. 597, en þar er lagt til að færa fjárveitingu, sem ætluð var til byggingar á brú á Svartá hjá Stafnsrétt, á aðra brú á sömu á hjá Fossum, en það er hjá bænum Stafni norðan Fossár. Með því að staðsetja brúna á þessum stað, kemur hún að meira gagni að dómi vegamálastjóra og fleiri aðila. Þá er lagt til, að fjárveitingu, sem verja skyldi til byggingar brúar á Hvítá hjá Kláffossi, verði varið til byggingar brúar á Hvítá hjá Bjarnastöðum. Þar er ekki um breytingu á upphæð fjárveitingar að ræða, en hún er 2.1 millj. kr. Þá koma till. n. við III. kafla áætlunarinnar, sem er, eins og ég áðan sagði, við hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir, sem verða ekki að öllu leyti greiddar af fé vegasjóðs á áætlunartímabilinu. Þar er fyrst um leiðréttingu að ræða. Það er við hraðbrautir: Vesturlandsvegur. Fallið hefur niður sá hluti upphæðarinnar, sem vinna skyldi fyrir 1968, en aðeins tekin upphæðin, sem var á áætlun 1966, en þá ekki framkvæmt fyrir. Hér er um 12.4 millj. kr. að ræða, og verður þá upphæðin samtals óbreytt eins og hún er í upphaflegri vegáætlun. Þá koma til viðbótar nokkrar fleiri brtt. við þennan kafla. Eru þar heimilaðar nokkrar framkvæmdir við ákveðna vegi, ef til þess kemur, að lánsfé verði aflað til framkvæmdanna. Ég sé ekki ástæðu til þess að lesa upp allar þessar till., en vísa til þess, sem fram kemur á þskj. 588. Enda þótt n. hafi ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins, stendur hún þó sameiginlega að flutningi þessara till., og meiri hl. fjvn. mælir með því, að þessi till. til þál. um endurskoðun vegáætlunar fyrir árin 1967-1968 verði samþ. með þeirri breytingu, sem ég hef nú gert grein fyrir.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. okkar minni hl. fjvn. á þskj. 587, varð n. ekki sammála um afgreiðslu málsins að því leyti, að við vildum með nál. gera sérstaka grein fyrir afstöðu okkar til vegáætlunarinnar. Og ég vil með örfáum orðum undirstrika það, sem við leggjum áherzlu á í þessu nál. Í fyrsta lagi er það, að tími sá, sem Alþ. hafði til þess að endurskoða vegáætlunina, er ekki í samræmi við gildandi vegalög, og er með öllu óhæft að ætla Alþ. vikutíma til þess að fjalla um mál eins og vegáætlunin er. Ég vil undirstrika það og leggja á það áherzlu, að ég treysti því, að framvegis verði slík vinnubrögð ekki endurtekin. Þau eru með öllu óhæf og Alþ ekki sæmandi. Við vekjum í öðru lagi athygli á því, hvað framkvæmdaféð er litið aukið frá því, sem það var, þegar vegáætlunin var samin fyrir tveimur árum, og eins og vegáætlunin var lögð fyrir Alþ., hefur Alþ. í raun og veru ekkert til ráðstöfunar, því að þar hafði vegamálsstjóri gert till. um að skipta því litla, sem var að skipta í sambandi við framkvæmdaféð, og á einskis mann færi að leggja út í það að reyna að þoka þar nokkru um. Smávegis var gengið í þá átt að heimila lántöku til þess að bæta úr sárustu neyð í sambandi við vegamálin heima í héruðunum, og eru þær brtt. frá fjvn. á þskj. 588, og stendur öll n. að þeim brtt., eins og fram kom í ræðu frsm. meiri hl. Hér er um litla fjárhæð að ræða og ekki heldur séð, hvernig framkvæmdin tekst um útvegun lánsfjárins. En ef það tekst, er þó aðeins bætt úr því, sem erfiðast er, frá því, sem horfði við, þegar áætlunin var lögð fyrir. Við í minni hl. fjvn. höfum ekki lagt fram neinar sérstakar brtt. við vegáætlun þessa, og er það í raun og veru í samræmi við afstöðu okkar Framsfl.-mannanna til fjárlagaafgreiðslu undanfarandi ára. Við stöndum hins vegar, eins og ég sagði, bæði að brtt. á þskj. 588 um lánsfjárheimildirnar og einnig þeirri brtt., sem hv. 4. þm. Vesturl. skýrði frá í sambandi við breytingu, sem gerð var um texta í sambandi við tvær brýr, en ekki hefur áhrif á niðurstöðutölur vegáætlunarinnar. Ég hef áður lýst hér og við framsóknarmenn afstöðu okkar til vegamálanna, og mun ég ekki endurtaka það og ekki gera frekari aths. við málið, þótt á því væri þörf, heldur en þegar hefur verið gert í nál, okkar og í þessum orðum, sem ég nú þegar hef sagt.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem hv. frsm. minni hl. sagði, að það er óhæfa að leggja vegáætlunina svona seint fram og brot á sjálfum vegal., og verður að gera ráð fyrir því, að menn dirfist ekki að endurtaka slíkt. En ég kvaddi mér hljóðs til þess að mæla fyrir brtt. á þskj. 591 frá okkur 4 þm. af Austurlandi. Við hefðum að vísu viljað flytja fleiri brtt. og flytja m.a. nokkrar brtt. við þann kafla vegáætlunarinnar, sem ráðgerir bein framlög á árunum 1967-1968, en okkur var sagt það á þann hátt, að við tókum það trúanlegt, að það kæmi ekki til greina, að meiri hl. léði máls á því að breyta nokkrum stafkrók í þeim kafla áætlunarinnar, og sáum við þá ekki, þegar við slíkt ofurefli var að etja, að það þýddi að fara að flytja brtt. um þann kafla. Aftur á móti kom það fram, að ætlunin var að hreyfa talsvert þann kafla áætlunarinnar, sem fjallar um þá vegi, sem lagðir verða, ef fjár verður sérstaklega aflað til þeirra síðar, og þá er átt við lánsfé, og því höfum við farið á stúfana með nokkrar brtt. á þskj. 591, og vil ég fara um þær örfáum orðum. En áður vil ég þó segja, að við þm., sem stöndum að þessum brtt., teljum það alveg hneykslanlegt, hversu Austurland hefur fengið lítið af því lánsfé, sem aflað hefur verið til vegagerða. En þar er þó þörfin einna mest á öllu landinu fyrir nýja vegi. Ég ætla ekki að rekja tölur í þessu sambandi, en væri reiðubúinn til að sýna fram á þetta með tölum, ef þetta yrði véfengt. Við viljum því vona það í lengstu lög, að hv. alþm. taki vel í þessar till., sem við flytjum á þskj. 191. En einstakir liðir þeirra eru þessir: Fyrst að veita til Austurlandsvegar eða setja heimild vegna Austurlandsvegar 8 millj. hvort ár, en Austurlandsvegur er liður í hringbrautinni um landið, og á þessari hringbraut eða hringleið um Austurland, sem kölluð er Austurlandsvegur, eru margir tugir km ruðningar einir enn, og á það jafnt við ýmsa kafla á aðalleiðinni milli Norðurlands og Austurlands og á leiðinni Austurland-Suðurland, þ.e.a.s. áleiðis til móts við vegina á Suðurlandi. Þar eru mjög stórir kaflar enn þá ruðningar einir og ónothæfur vegur, má segja, miðað við nútíma farartæki. Ef þessi heimild yrði samþ. og notuð, mætti bæta úr á vissum köflum, byggja upp ýmsa kafla, bæði á aðalleiðinni milli Norður- og Austurlands og eins á þessari leið um Suðausturland, sem ég var að lýsa áðan, t.d. í Berufirðinum og víðar. Þá er þannig ástatt á Austurlandi, að Vopnafjörður er ekki tengdur öðrum byggðum Austurlands. Þar eru þau missmíði á, að Hellisheiði er óvegur enn þá, þó að það sé jeppaleið, en búið er að byggja upp veg á heiðina auðaustanverða. og leggjum við til, að í þessa heiði verði heimilaðar af lánsfé 21.4 millj. hvort árið eða 5 millj. alls. Þetta mundi að vísu ekki nægja til þess að gera heiðina alla góða, en mundi þó hrökkva ærið langt í því skyni. En nú er þannig háttað, að til þess að ferðast af Austurlandi til Vopnafjarðar þarf að fara upp á Möðrudalsöræfi og síðan þaðan aftur niður í Vopnafjörð, og er þetta gífurleg vegalengd, en vegur yfir Hellisheiði mundi stytta leiðina til Vopnafjarðar um hundruð km. Og þá fyrst gæti maður sagt, að Vopnafjörður og byggðir þar norður af væru komnar í samband við Austurland. þegar vegurinn væri kominn yfir Hellisheiði. Norðfjörður og Neskaupstaður eru mjög einangruð byggðarlög enn þá, þótt flugsamgöngur séu orðnar sæmilegar og þótt Oddsskarðsvegurinn sé í sjálfu sér dágóður vegur og vel gerður á minni tíð. Þessi byggðarlög eru mjög einangruð, svo að til stórtjóns er fyrir þau, og ekki aðeins fyrir þau, heldur aðra landsmenn líka, því að Neskaupstaður er vaxandi framleiðslustöð, sem allir þekkja, og gífurleg verðmæti, sem þar koma að landi, og þyrfti að vera öruggt samband við það byggðarlag. En því fer fjarri, að svo sé, vegna þess, hversu Oddsskarðsvegurinn liggur hátt, en þannig er háttað landslagi á þessum slóðum, að ef gerð væru jarðgöng í skarðinu, mundi það lækka fjallveginn verulega og verða til þess að öllum líkindum, að Oddsskarð yrði nær alltaf fært, ef vel væri gætt að hreinsa af veginum með nýtízku tækjum. Það mundi sem sagt gerbreyta þessari leið, ef þessi jarðgöng yrðu gerð. Að vísu skal það játað, að það er ekki búið að rannsaka alveg til fulls, hvernig berglögin eru í skarðinu, en þó er það talið víst, að þarna muni vera vel fallið til jarðgangagerðar, og sú fjárhæð, sem við stingum upp á, 6 millj. hvort árið, mundi að öllum líkindum fara nokkuð langt með að duga til þess að komast þarna í gegn, og sjáum við þá, að hér er alls ekki um stórvirki að ræða samanborið við byltingu þá, sem yrði í samgöngumálum, ef þetta kæmist í framkvæmd, því að 12 millj. eru ekki nema svo sem eins og andvirði tiltölulega lítils mótorbáts, eins og nú er komið málum. En til viðbótar því, sem ég færði fram áðan og nefndi til stuðnings því, hve mikil nauðsyn væri á að hafa góðar samgöngur við Neskaupstað, er þess að gæta., að þar er myndarlegt sjúkrahús rekið fyrir allt Austurland, og á marga aðra lund er Neskaupstaður eins konar miðstöð fyrir fjarðarbyggðirnar á Austurlandi, og væri því mjög þýðingarmikið einnig af þeim ástæðum að koma þarna á öruggum samgöngum á landi. Loks er till. um að heimila 3 millj. hvort árið til Fjarðarheiðarvegar. Seyðisfjörður er nú orðinn eitt mesta framleiðslupláss á landinu, en samband er þar mjög lélegt á landi yfir Fjarðarheiði, sem er einn hæsti fjallvegur landsins. Vegurinn er þar mjög lélegur, þ.e.a.s. hann er afar mjór og allt of lágur og liggur ekki á heppilegustu slóðum. En vel upp byggður nýtízkuvegur mundi langt hrökkva til þess, að ætíð yrði hægt að hafa samgöngur á landi við Seyðisfjörð, en þangað fara nú gífurlegir flutningar, sem verða að fara fram á landi að verulegu leyti. Þetta ætla ég, að hv. þm. sé alveg augljóst og að það sé mjög sanngjarnt að heimila nokkrar fjárhæðir til þess að byrja á þessum vegi. Þetta mundi náttúrlega ekki hrökkva til þess að ljúka honum, en það mundi verða stór áfangi þó, sem fengist fyrir þessar 6 millj., og er það ekki hærri fjárhæð en sem svarar vænum trillubát, eins og nú er komið málum. Ég hygg, að menn hafi í raun og veru alls ekki áttað sig á því, hversu mikið vantar á, að ýmiss konar þjónusta hafi verið innt af hendi við Austurland, miðað við þá stórkostlegu atvinnubyltingu, sem þar hefur orðið, því að segja má, að þar sé um fullkomna byltingu að ræða, og þarna eru komin blómleg framleiðslupláss, sem allir landsmenn byggja orðið afkomu sína á að meira eða minna leyti. En þjónustan er í algeru ósamræmi við þýðingu þessara byggðarlaga, eins og nú er komið, og á það við um samgöngur á landi, samgöngur á sjó og raunar í lofti líka og alls konar þjónustustarfsemi. Úr því verður raunar ekki bætt til neinnar hlítar í sambandi við þessa vegáætlun, en ég vil vona, að hv. þm. taki vel þessum uppástungum, sem hér eru gerðar til þess að stíga þessi skref í samgöngumálum Austurlands, og þau eru byggð á mikilli sanngirni. Það er óhætt að fullyrða, að svo er, þegar borið er saman við það, sem fyrirhugað er að gera fyrir lánsfé.



Herra forseti. Þó að það væri full ástæða til þess að gera þessar till. að endurskoðaðri vegáætlun í heild að umræðuefni og þá einnig þá meðferð, sem hún hefur fengið hér á hv. Alþ., og þær aðstæður, sem hafa verið til afgreiðslu hennar, skal ég þó eftir atvikum láta mér nægja að mæla fyrir þeim brtt., sem ég flyt ásamt hv. 2. þm. Sunnl. og hv. 4. þm. Sunnl. Það er um að ræða tvær brtt. á þskj. 562. Þessar till. lúta báðar að III. kafla vegáætlunarinnar, sem eru um framkvæmdir, sem verða ekki að öllu leyti greiddar af fé vegasjóðs á áætlunartímabilinu. Önnur er við hraðbrautargreinina í þeim kafla, um Suðurlandsveg, að hækka þær heimildir, sem þar er að finna fyrir árin 1967 og 1968. Ég ætla ekki hér að taka tíma til þess að ræða um nauðsynina á því, að ekki sé lengur dregið að ráðast í framkvæmdir í hraðbrautunum, því að það hefur verið gert við ýmis tækifæri hér á hv. Alþ. En við flm. þessara brtt. teljum, að við eigum ekki að draga lengur að hefja þær framkvæmdir á þessu sviði, sem undirbúningur og tæknilegir möguleikar leyfa. Okkur virðist, að þær upphæðir, sem hér er gert ráð fyrir í till., eins og þær liggja fyrir, séu ekki í samræmi við neina raunverulega áfanga þess verks, sem um er að ræða, og hafi þær verið það, þegar vegáætlunin var upprunalega samþykkt, er mér nær að halda, að þær séu það ekki lengur. Ég hef leitað upplýsinga á vegamálaskrifstofunni um það, hvernig ástatt er um undirbúning þessa verks og framkvæmdamöguleika á þessu sviði. Vegamálastjóri hefur tjáð mér, að lokið sé tæknilegum undirbúningi undir lagningu hraðbrautarinnar frá Lækjarbotnum og upp að Svínahrauni og gert sé ráð fyrir, að kostnaður við þá framkvæmd sé um 40 millj. kr., og það er enn fremur skoðun vegamálastjórans, að framkvæmanlegt sé með þeim tæknilegu möguleikum, sem hann getur ráðið yfir, að Ijúka því verki á einu ári. Við þetta miðast till. okkar um það, að heimildin fyrir árið 1967 sé hækkuð upp í 40 millj. kr. úr 17 1/2, eins og hún er í till. eins og þær liggja nú fyrir. Með sama hætti er talið, að fyrir næsta vor sé unnt að ljúka verkfræðilegum undirbúningi undir næsta áfanga þessa verks, sem þá yrði frá Lækjarbotnum og niður fyrir Rauðavatn, niður undir hraðbrautarkerfið, sem hér kemur í kringum Reykjavík. Gert er ráð fyrir, að kostnaður við það verk, og þá er átt við báða þessa vegarkafla fullfrágengna með slitlagi, muni nema um 66 millj. kr., sem einnig væri kleift að framkvæma á einu ári, og við það miðast till. okkar um árið 1968. Ég held ekki, að það sé ástæða til þess hér að vera að færa frekari rök að nauðsyn þess, að þessi hraðbraut sé nú sett í framkvæmd. Hér er um að ræða þýðingarmesta aðdráttarveg höfuðborgarsvæðisins og samgönguæð til Suðurlandsundirlendisins, og það er öllum ljóst, sem þennan veg þekkja, að hann stenzt nú ekki lengur það álag, sem á honum er, og er brýnna úrbóta þörf. Hin till. okkar á þskj. 562 er við 3. lið þessa kafla vegáætlunarinnar, landsbrautir, og gerir ráð fyrir heimildum til þess að verja nokkru fé til rannsókna brúarstæðis og undirbúning brúarbyggingar á Ölfusá við Óseyrarnes. Ég held, að það fari ekki milli mála, að það sé skoðun flestra, sem til þekkja, að þarna muni koma brú. Auðvitað eru menn misbjartsýnir á það, hve fljótt það muni ske. Hér er áreiðanlega um mjög fjárfreka framkvæmd að ræða. Kostnaður við hana hlýtur að skipta tugum millj. En áður en hægt er að ræða í fullri alvöru um þá framkvæmd og gera sér grein fyrir henni, þurfa að fara fram þarna umfangsmiklar og alldýrar rannsóknir. Vegamálastjóri telur, að slíkar rannsóknir, jarðboranir og undirbúningur af fleira tagi geti kostað allt að 2 millj. kr., og þar sem hér er um að ræða framkvæmd, sem hefur mikla þýðingu fyrir þéttbýlt og stórt hérað, þessi brú mundi tengja saman sjávarþorpin beggja vegna Ölfusárósa í Árnessýslu og auk þess skapa möguleika á hringvegi um þorpin 5 í vestanverðri Árnessýslu, og til þess að það sé hægt að gera sér fyllilega grein fyrir þessari framkvæmd, verða allumfangsmiklar framkvæmdir að fara fram, eins og ég hef gert grein fyrir, og við leggjum þess vegna til, að það verði ekki dregið að láta þessar rannsóknir fara fram, svo að hægt verði að gera sér grein fyrir þessu verki. Ég leyfi mér að vænta þess, að hv. þm. muni skilja nauðsynina á því að greiða fyrir þessu hvoru tveggja, sem ég hef gert að umræðuefni. Því miður hafa ekki verið raunhæfir möguleikar á öðru en að gera þessar till. sem brtt. við þennan III. kafla, áætlunarinnar, þar sem fjármunir hafa ekki verið til ráðstöfunar í þessu skyni og till., sem við framsóknarmenn höfum flutt og til meðferðar hafa verið fyrr á þessu þingi, hafa ekki fengið afgreiðslu, en þar á ég þæði við frv. okkar framsóknarmanna í hv. Ed. um það, að leyfisgjöldin skuli renna í vegasjóð, og eins við till., sem fluttar voru sem brtt. við l. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán vegna framkvæmdaáætlunarinnar, þar sem við lögðum til, að ráðstafað væri meira af greiðsluafgangi ríkisins til vegagerðar. En þar sem slíkar till. hafa ekki fengið afgreiðslu, hefur ekki verið um annað að ræða en að gera brtt. við þennan III. kafla, og við teljum, að mikið væri unnið við að fá þessi verk þar inn. Það koma tímar og koma ráð með að afla fjár, ef þessar heimildir komast inn í vegáætlunina.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt. var sú tíðin, að mjög skorti fé til vegagerða á Vestfjörðum. En eftir 5 ára baráttu okkar hv. 1. þm. Vestf. Hermanns Jónassonar, rofaði loksins nokkuð til. Við fluttum frv. á hverju þingi í 5 ár um lánsfé til vega á Vestfjörðum. Það hafði farið fram athugun á því allrækileg þá nokkru áður, hvernig ástand veganna væri yfirleitt í landinu, og samkv. þeim skýrslum kom það ótvírætt í ljós, að enginn landshluti bjó við slíkt ófremdarástand í vegamálum sem Vestfjarðakjálkinn. Þrátt fyrir það fékkst engu um þokað lengi vel. En loksins kom að því, að almenningsálitið var orðið það sterkt heima fyrir, að hæstv. ríkisstj. taldi sér hyggilegt að fallast á eitthvert lánsfé til þessa landshluta, eftir að sýnilegt var, að fólksflóttinn var álvarlegur þaðan að vestan. Það var ekki fyrr en hæstv. ríkisstj. sá fram á fólksflóttann í svo stórum stíl, að þeir vöknuðu við og þá á þann hátt að leita til flóttamannasjóðs til þess að reyna að stöðva fólksflóttann að vestan. Þetta var gert og þar fengið lánsloforð, og af því hefur nú verið mylgrað nokkru í vegi þar fyrir vestan. En menn skyldu samt ekki halda, að það væru komnir glæsilegir vegir þar þrátt fyrir þetta. Stjórnarliðið hafði algert einræði í því að skipta því lánsfé, sem samþ. var loksins að veita til þessa landshluta, og því var skipt á þann hátt, að það var lagt í örfáa vegi, aðalvegi út frá tveimur stöðum, út frá Ísafirði til nágrannakauptúna og út frá Patreksfirði. Ekki einn einasti eyrir af þessu fé kom í alla Strandasýslu og ekkert í Austur-Barðastrandarsýslu að undanteknu því, að einn vegarkafli nær nokkur hundruð metra austur fyrir sýslumörk Vestur- og Austur-Barðastrandarsýslu. Hins vegar voru fjárveitingar úr vegasjóði mjög skornar við nögl, það þótti sannarlega nóg að láta Vestfjörðum í té lánsfé, svo að þær voru mjög litilfjörlegar móts við það, sem hefði þurft að vera. Af þessu leiðir það, að þó að nokkurt átak hafi verið gert í aðalvegum út frá þessum tveimur stöðum, sem ég nefndi, hafa engar vegabætur átt sér stað í ýmsum héruðum og það í heilum sýslufélögum, ekki hreyft við nýbyggingu vega í sumum sveitarfélögunum. Það verður aldrei stöðvaður fólksflótti úr neinu byggðarlagi með því móti að leggja féð bara í einhverja ákveðna bletti og skilja hitt eftir svo að segja afskiptalaust. Það er líka að koma í ljós, að fólkinu fækkar allört í ýmsum byggðarlögum, sem engar eða sama og engar vegabætur hafa fengíð. Við hv. 5. þm. Vestf. höfum því flutt brtt. við vegáætlunina á þskj. 571. En við flytjum þær till. bæði við lánsfjárkaflann og fjárveitingakaflann, og við flytjum þær við lánsfjárkaflann, af því að þar er auðvitað rúm fyrir það. En hvað snertir fjárveitingakafla vegáætlunarinnar, er það að segja, að við teljum, að vegasjóður eigi inni hjá ríkissjóði allmikið fé, sem er ríkisframlag, sem samþ. var við samningu vegal. 1963. Þá var því heitið, að fjárveiting skyldi aldrei vera minni en 47 millj., svo að þá er ógreitt til vegasjóðsins frá ríkissjóði um 94 millj. núna, og við treystum því, að hæstv. ríkisstj. lumi nú á þessari upphæð og láti hana í té, þegar svona mikið liggur á. Á því byggjum við það að flytja till. um fjárveitingar úr vegasjóði við vegáætlunina nú. Það eru allt smáar fjárveitingar, sem við leggjum til. Þær eru nokkuð margar, af því að byggðarlögin eru mörg, sem litlar eða engar vegabætur hafa fengið, en eru nauðsynlegar samt fyrir þetta fólk, ef það á ekki að halda áfram að flýja burtu, eins og það hefur gert viða allt fram að þessu. 1. till., sem við flytjum, er fjárveiting, 600 þús. hvort árið, 1967-1968, til Vestfjarðavegar um Gufudalssveit. Það stendur þannig á því, að það er orðið æðilangt, líklega 15-20 ár, síðan lagður var að nafninu til vegur um þessa sveit. Það er kafli af Vestfjarðavegi, en aldrei fullgerður og ekkert nálægt því. Megnið af þessum vegi er bara ruðningur. Og hann er svo sérkennilegur, þessi vegur, að það eru aldrei svo miklir þurrkar að sumri til, að það séu ekki pollar til á veginum af og til. Það er einkennileg náttúra. Þetta sveitarfélag hefur engar vegabætur fengið af nýbyggingarfé, síðan kjördæmabreytingin komst á, skipti nákvæmlega um þá. við leggjum því til, að þessi upphæð sé veitt í þann vegarkafla. Þá er Barðastrandarvegur um Rauðsdal. Það er stuttur kafli, sem er algerlega ólagður, og hefur ekki fengizt nein fjárveiting í hann á undanförnum árum. Það eru 450 þús. aðeins á þessu ári, sem við ætlumst til að verði veittar í þennan kafla og ekki taki því að skipta því á 2 ár. Þá er næsta till., Laxárdalsvegur, 300 þús. kr. á árinu 1968. Þetta er vegur, sem liggur úr Dalasýslu norður í Hrútafjörð og er farinn, þótt vondur sé, og farinn allmikið öll sumur. Hann er að sjálfsögðu lokaður á veturna. En það hefur engin fjárveiting verið í þennan veg ákaflega lengi. Hann nær í tvö kjördæmi, þ.e.a.s. hann nær á milli Vesturlandskjördæmis úr Dölunum og norður í Hrútafjörð. Það er sá hlutinn, sem er Hrútafjarðarmegin, sem við leggjum til að þessi litla upphæð sé veitt í, og er þá ekki nema byrjunin á því að gera hann færan. Næsta till. er um 300 þús. kr. hvort árið fyrir sig í Reykhólasveitarveg. Eins og menn vita, á að vera læknir á Reykhólum, þó að hann sé enginn þar núna. En hann er þó þar öðru hverju. Þar er barnaskóli, þar er mjólkurstöð í uppbyggingu, og þar er útibú frá kaupfélagi. Þar er presturinn, og þar er tilraunastöðin. En vegurinn þangað lokast af snjóum oft og einatt, og auk þess nær hann ekki nema nokkuð af þeirri leið, sem hann á að ná. Til þessa leggjum við til, að einar 300 þús. kr. séu veittar hvort árið fyrir sig. Þá leggjum við til, að í Fjarðarhlíðarveg í Múlahreppi verði veittar 150 þús. kr. næstu 2 árin, en það má heita, að það, sem eftir er af byggð í þessum hreppi, sé úti á þessu Múlanesi. Þar eru 5 bæir og skammt á milli þeirra. Allir aðrir bæir í þessum hreppi eru komnir í eyði nema einn. Er því ekki ástæðulaust að veita þessa smáupphæð, til þess að þessir bæir fari ekki sömu leiðina. Þá er það Rauðasandsvegur. Við leggjum til, að 350 þús. kr. sé varið á þessu ári í Bjarngötudal. Það er svo komið fyrir Rauðasandinum, þessari litlu, en blómlegu og fallegu byggð, að þar eru eftir 6 bændur, en voru á mínum ungdómsárum 13, og það er ekki sýnilegt annað en þeir fari allir, þessar jarðir fari allar í eyði á næstu árum, ef ekkert verður að gert. En ein af höfuðástæðunum fyrir því, að svona er komið fyrir þessu byggðarlagi, er vegurinn í svokölluðum Bjarngötudal. Það er bratt niður dalinn og vegurinn liggur í sneiðingum niður hlíðina og er hættulegur, eins og hann er og hefur lengi verið, það hættulegur, að menn hafa hrapað þar nokkrum sinnum fram af þessum vegi. Mjólkurflutningar eiga að fara þarna fram annan hvern dag árið um kring, en falla niður oft og einatt, vegna þess að þessi vegur er klakabólstrar mikið af vetrinum, síðan snjóar yfir oft og einatt, og þá er lífsháski að aka þessa leið. Ég vil segja, að þessi fjárveiting eigi að gera tvenns konar gagn, annars vegar að afstýra slysahættu, hins vegar að afstýra því, að þetta byggðarlag hverfi alveg. Þá kemur 3. till. í þessum landsbrautakafla Það er Örlygshafnarvegur, Vörðubrekka, 300 þús. krónur. Ríkið á stofnun í Breiðuvík, barnaheimili, myndarlegt að mörgu leyti, en vegurinn er þannig í þessari Vörðubrekku, að hann lokast við hvað lítinn snjó sem er svo að segja og er auk þess mjög viðsjárverður. Hvað sem kann að koma fyrir á þessu ríkisheimili þarna, t.d. þarf að ná á lækni, verður að fara þessa leið. Það sýnist því ekki til mikils mælzt, að greitt verði nú fyrir því, að þessi ríkisstofnun geti haft samband við Patreksfjörð, þar sem læknir er eða á að vera, þar sem viðskiptin eru við þetta heimili og fleira af sama tagi. Þá er það Kollsvíkurvegur, 400 þús., sem við leggjum til að veitt verði, en þarna er hálfgerður vegur yfir svo kallaðan Hænuvíkurháls, og mundi þessi upphæð sennilega duga til þess að gera hann færan og jafnvel viðunandi fyrst um sinn. Í hann hafa fengizt smávegis fjárveitingar að undanförnu, en samt vantar a.m.k. þetta á til þess að ljúka við hann. Í 4. till. er Ketildalavegur í Arnarfirði, sem er alllangur vegur, ég held einir 26 km eftir endilangri sveitinni, en gersamlega óviðunandi. Þetta er einn af þeim vegum, sem engin fjárveiting hefur fengizt til tvö kjörtímabil. Við leggjum til að 300 þús. kr. verði veittar í þennan veg hvort árið fyrir sig, og dugir það að sjálfsögðu ekki, en jafnframt 100 þús. kr. til þess að leggja veg heim að Selárdalskirkju, en enginn vegur liggur þar heim, en vegir heim að kirkjum og félagsheimilum eru þjóðvegir. Þarna er nú eitt dæmið enn, sem sýnir, hvað af því hefst að hirða ekki um fjárveitingar í þessa vegi um sveitirnar. Hreppurinn er svo að segja allur kominn í eyði og það fyrst og fremst vegna; vegasambandsins. Þá er það Svalvogavegur í Dýrafirði, 400 þús. kr. Þessi vegur á geymda smávegis fjárveitingu. Mig minnir, að hún sé eitthvað um 135 þús. En úti á nesinu er viti, Svalvogaviti, og auk þess eru tveir bæir þar skammt frá, sem eru algerlega einangraðir, og að vetri til engin leið að komast frá þessum bæjum, hvað sem liggur við, nema á sjó, ef það er hægt. En þarna er engin höfn heldur, svo að þetta fólk býr í ákaflega viðsjárverðri einangrun og hættulegri. Bæirnir Lokinhamrar og Hrafnabjörg ásamt Svalvogavita eru í svo hættulegri einangrun, að úr þessu verður að bæta. Slysavarnafélag þar fyrir vestan leggur ákaflega mikla áherzlu á það, að þarna verði hafizt handa um að gera eitthvað í þessum vegi, og ef þessi fjárveiting fengist, mundi verða hægt að komast þann kaflann, sem erfiðastur er. 6. till. er um Ingjaldssandsveg eða Sandsheiði. Við leggjum til, að það verði varið 250 þús. kr. hvort ár fyrir sig í þennan veg. Þessi heiði er algerlega lokuð alla vetur svo að segja, ef eitthvað er um snjóa, og snjóar eru varla svo litlir, að þessi heiði sé ekki lokuð. En þau níu heimili, - ég held, að ég muni það rétt, að það séu níu bændur þarna núna, - þessi 9 heimili eru einangruð nema frá sjó, en þarna er engin höfn, heldur er byggðin fyrir opnu hafi. Þetta er til þess að ráða bót á þeirri viðsjárverðu einangrun. Þá er 7. liður, sem er smávægilegur, 100 þús. kr. til þess að leggja þjóðveginn heim að Ögurkirkju. Ég ók þarna í sumar sem leið, og þar er búið að aka eða réttara sagt tæta í sundur túnið fyrir bóndanum gersamlega á breiðum kafla, vegna þess að enginn er vegurinn heim. Þetta er samt einn af þjóðvegum ríkisins. Það er ekki nein sérstök frekja, held ég, að láta ekki tæta meira af túninu niður fyrir bóndanum, af því að ríkið vanrækir skyldu sína. Í 8. lið a. er það Vatnsfjarðarvegur, smáupphæð, 150 þús. Það er til þess að tengja Vatnsfjarðarveg við Djúpveg, og vantar ekki nema herzlumuninn að ljúka þessu verki. Sama er að segja um veginn heim að Vatnsfjarðarkirkju, sem enginn er. Við gerum till. um, að hann sé bættur, enda ekki við það unandi, að þessir kaflar, þó að þeir séu stuttir, séu skildir eftir. Til þess voru þessir þjóðvegakaflar teknir inn í þjóðvegatölu, að það á auðvitað að leggja þá. Og síðari liðurinn í þessari till. er Laugardalsvegur, 150 þús., og þarf ég ekki að skýra það. Þá kem ég að 9. till. Það er Snæfjallastrandarvegur. Það hefur verið svo á undanförnum árum, að við höfum, þm. Vestfjarða, lagt á það mikla áherzlu, að Snæfjallastrandarhreppur verði ekki lengur einangraður frá öðrum byggðarlögum vegna vegleysu. Og það verður að viðurkenna það, að loks fékkst mikilsvert átak í þessu. Það var byggð myndarleg brú yfir Mórillu, sem rennur í Kaldalón. Þá vantaði ekki nema herzlumuninn til að tengja hreppinn við vegakerfið. Það var vegur frá brúnni og út með lóninu, tiltölulega stuttur spotti, og svo eru veittar á vegáætlun í fyrra 300 þús. kr. til að ljúka við þennan spotta En þá skeður það, að fjárveitingin er tekin í viðhald, að ég kalla, og get ég rökstutt það, að það var ekkert annað en viðhald, sem fjárveitingunni var eytt í. Það var styrktur garður, sem liggur að brúnni, með grjóti, af því að hann var farinn að bila, og í það fór öll fjárveitingin. Þetta kalla ég viðhald, og ég tel því, að þarna sé inneign, sem eigi að skila, og þess vegna leggjum við til, að þessi fjárveiting sé veitt. Strandasýsla hefur ekki verið ofalin á vegaframkvæmdum að undanförnu. Hún fékk ekkert af lánafénu, sem veitt var á sínum tíma, og því leggjum við til, að smávægilegar upphæðir verði veittar samkv. 10. lið, 200 þús. kr., til þess að tengja nyrzta bæinn, Seljanes, við Ingólfsfjörð. D-liðurinn er 150 þús. kr. hvort ár fyrir sig til byrjunar á vegi milli Stranda og Gilsfjarðar. Það er stytzta leiðin, og þar er fjallgarðurinn lægstur, en þetta er auðvitað ekki nema byrjunin. Það er nánast til þess að viðurkenna það, að það eigi að koma þarna vegur. Og loks eru það 100 þús. kr. hvort árið til þess að tengja, Steingrímsfjörð eða Staðardal, Hrófbergshreppinn, við þjóðveginn á Þorskafjarðarheiði. Við erum með eina till. um brú, það er nú ekki meira. Það hefur ekki fengizt enn fé til þess að byggja brú á Steinadalsá, en Steinadalsá rennur um Bitruna og er á veginum, þegar farið er milli Geiradalshrepps og Bitrufjarðar. Þessi á er mjög vond. Þó er þetta ekki stór brú, hún er stutt, en áin er vond og bókstaflega hættuleg. Auk þess er einn bær þarna í sveitinni, sem er einangraður öðrum megin við ána. Við gerum okkur vonir um, að þessi fjárhæð muni duga í þessa brú. Ég kem þá að þeim kaflanum, sem snertir lánsfé. Er þá fyrsta till. Gemlufallsheiði. Þegar lánsfénu var skipt niður á vegi í vegáætluninni fyrir tveimur árum, þá var, eins og ég sagði áðan, öllu fénu skipt á fáa vegakafla út frá Ísafirði annars vegar og út frá Patreksfirði hina vegar. Skiptingin náði til vega, sem náðu til Bolungarvíkur, Súðavíkur, Suðureyrar í Súgandafirði, Flateyrar í Önundarfirði, og þó ekki nema að nafninu til, - það var lítilfjörleg upphæð, - en til Þingeyrar þurfti ekki að veita sérstaklega fjárveitingar af lánsfé, vegna þess að þjóðvegurinn liggur um Þingeyri. Lengra var ekki hugsað. Lengra skyldu ekki fjárveitingar ná af þessu lánafé. Það var gert myndarlegt átak í Breiðadalsheiði, sem er nú aðalfarartálminn, og einnig í Botnsheiði til Súgandafjarðar með fjárveitingum. En ein heiðin, Gemlufallsheiði, milli Dýrafjarðar og Önundarfjarðar, fékk svo litla fjárveitingu, að hún dugir ekki að hálfu. Þess vegna leggjum við til, að 1.8 millj. fáist á þessu ári í þessa heiði, svo að hún njóti nokkurn veginn jafnréttis við hinar. Önnur till. í þessum kafla er Barðastrandarvegur, Kleifaheiði, 1.7 millj. hvort árið fyrir sig. Þegar lánsfé var skipt og skipt niður á vegi út frá Patreksfirði, náði það til vegarins norður til Tálknafjarðar og Bíldudals á annan veginn, á hinn veginn suður á flugvöllinn í Patreksfirðinum, í Sandodda, en byggðarlagið Barðastrandarhreppur, sem er fjölmennur hreppur að austanverðu við Kleifaheiði, það byggðarlag er allt einangrað. Það fékk ekkert af lánsfénu. Það getur ekki notað sér flugsamgöngurnar á Patreksfjörð, þó að það séu tiltölulega fáir km á milli, þ.e.a.s. langtímum saman, vegna snjóa á Kleifaheiði. Auk þess eiga þeir öll sín viðskipti að sækja yfir þessa heiði, læknisþjónustuna og afnot af sjúkrahúsi, ef á þarf að halda. Við viljum bæta úr þessu ástandi, sem er ekki viðunandi. Í b-liðnum er till. um fjárveitingu til Tröllatunguheiðar, 2 1/2 millj. hvort ár. En Tröllatunguheiði er á milli Gilsfjarðar og Steingrímsfjarðar. Hv. þm. vita það nú sennilega, að þeir, sem búa í Reykhólasveit og Geiradalshreppi, eru meira og minna innilokaðir umfram aðra að vetri til, ekki aðeins vegna snjóa, heldur vegna ísa, því að Gilsfjörð leggur allan, ef nokkur veruleg frost eru. Langtímum saman er allur Gilsfjörður ein íshella og langt út á Breiðafjörð, og þá eru allar bjargir bannaðar þessu fálki, nema ef hægt er að nota loftið. Nú er enginn læknir þarna. Það verður að sækja lækni annaðhvort til Búðardals, ef hann er þá þar, eða til Steingrímsfjarðar, ef fært er yfir þessa heiði. En þarna er aðeins ruddur vegur, sem er fær jeppum að sumri til, en engu farartæki að vetri til, hvernig sem viðrar. B-liðurinn er um Tálknafjarðarheiði, hálf önnur milljón hvort árið. Það er sökum þess, að ekkert fé var veitt í kaflann út í Tunguplássið, sem nú er orðið allfjölmennt, enda er mikill atvinnurekstur þar og fer sívaxandi, en vegurinn ófær langtímum saman. Þennan veg verður fólkið, sem þarna býr, að fara, ef það ætlar að leita læknis, hafa viðskipti við Patreksfjörð eða hafa afnot af sjúkrahúsinu þar. Og loks er undir þessum lið Flateyrarvegur, og um hann má alveg sama segja og Tálknafjarðarveg, að þeir eru innilokaðir, því að þeir gata ekki haft samband eða komizt á aðalþjóðveginn, nema bættur sé verulega þessi stutti kafli. Þess vegna leggjum við til, að einar 500 þús. kr. verði veittar í hann, svo að Flateyri njóti sama réttar og Suðureyri, Bolungarvík og Súðavík, en það vantar mjög á, að svo sé. Síðasta till. er í Djúpveg, þ.e. frá Eyri í Seyðisfirði að Skarði í Skötufirði, 2 1/2 millj. annað árið, 3 millj. hitt. Ísafjarðardjúp eða svo kallað Inndjúp er ekki í neinu vegasambandi við Ísafjörð, hvorki sumar né vetur. Það er enginn vegur, sem tengir byggðarlögin inni í djúpinu við Ísafjörð. Þó hafa íbúar þessara sveitarfélaga öll sín viðskipti við Ísafjörð, öll venjuleg viðskipti, hvort sem eru verzlunarviðskipti eða vegna annarra þarfa, læknis, sjúkrabúss eða hvers sem er. Það hefur dálítið áunnizt að lengja þennan veg, svo að það má heita, að hann sé kominn að Eyri í Seyðisfirði. En þá er eftir alllangur kafli inn í Skötufjörð til þess að ná saman endunum. Á þetta er ákaflega mikil áherzla lögð þar vestra, sem eðlilegt er, af fólkinu í þessum mörgu sveitum, en þar eru fjögur sveitarfélög, sem eru einangruð frá vegakerfinu, bæði sumar og vetur, þ.e.a.s. vegakerfinu við Ísafjörð, og auðvitað bæði við Ísafjörð og önnur byggðarlög á landinu að vetri til, því að Þorskafjarðarheiði er reyndar lokuð allan veturinn og meira en hálft árið. Þess vegna er ákaflega mikil áherzla lögð á að þoka þessum vegi áfram sem fyrst til þess að koma sambandi þarna á. Okkur er ljóst, að þessi vegarkafli, sem eftir er, kostar allmikið, en það er óhjákvæmilegt að hraða því verki nokkuð.



Herra forseti. Loks kom fyrir þingið hin síðbúna, langþráða till. til þál. um endurskoðun vegáætlunar fyrir árin 1967 og 1968. Menn höfðu gert sér vonir um, að í henni mundu felast auknar vegagerðir og úrbætur, þar sem brýnust þörf kallar eftir: En lítið er um þess háttar. Þetta er um flest endurprentun eldri áætlunarinnar, að því er snertir vegi flestra byggða, og dýrtíðin étur í þessum efnum sem öðrum takmarkaða tekjuaukningu. Okkur þm. Norðurl. e. bárust mörg erindi í vetur á ýmsum tímum úr byggðum hér og þar úr kjördæminu með rökstuddum óskum um, að við beittum okkur fyrir því, að veittar yrðu fjárhæðir til tilgreindra umbóta á ýmsum vegum. Landsmenn bjuggust almennt við því, að gert yrði með endurskoðun áætlunarinnar átak, svo að um munaði, í vanræktum vegamálum. Við þm. úr Norðurl. e. sendum erindin, sem okkur bárust, öll til vegamálastjóra og óskuðum þess allir sameiginlega og skriflega, að þau yrðu tekin til athugunar við endurskoðunina og tekin til greina, eftir því sem unnt væri. Eitthvað vorum við mismunandi sterkorðir um þörfina, eftir því sem efni stóðu til á hverjum stað. En aldrei var neinn ágreiningur okkar á milli um meðferð þessara mála. Nú, þegar ég lít yfir till., sé ég þess hvergi merki, að hinar skriflegu óskir okkar hafi verið teknar til greina, og hvergi sé ég þar rúm í fjárveitingakaflanum fyrir brtt. vegna þeirra, eins og komið er. Ekkert fé er þar láust til skipta. Ég fyrir mitt leyti hef ekki skap til að leggja til, að tekið sé þar frá öðrum handa okkur, því að öllum virðist vera svo naumt skorinn skammturinn. Hið eina til leiðréttingar, sem nú virðist opið standa, er að gera ráð fyrir auknum lántökum til vega. Þingeyjarsýslubraut er 265 km langur vegur í Norðurlandskjördæmi eystra. Hún nær frá Norðurlandsvegi hjá Breiðumýri í Reykjadal um Aðalreykjadal, Húsavík, Tjörnes, Kelduhverfi, Öxárfjörð, Núpasveit, Kópasker, Melrakkasléttu, Raufarhöfn, Hálsa, Þistilfjörð til Þórshafnar. Hún liggur um 12 sveitarfélög sem aðalvegur. Í þessum sveitartélögum eru samtals um 5 þús. íbúar. Þingeyjarsýsluþraut er aðalvegur til sóknar að fjórum verzlunarstöðum, Húsavík, Kópaskeri, Raufarhöfn og Þórshöfn. Á þessum vegi er mikil umferð og flutningaþörf. Tíðarfar í þessum landshluta er þannig, að vegna snjóa á vetrum þarf vel upphlaðna vegi. Talið er, að eftir sé að byggja upp um 130 km af Þingeyjarsýsluþraut eða nálega helming allrar leiðarinnar í heild. En þetta eru kaflar á ýmsum svæðum. Skv. lauslegri áætlun er talið, að kosta muni 75.millj. kr. að byggja Þingeyjarsýslubraut upp þannig, sem lög ætlast til. Til allrar þessarar leiðar eru skv. áætluninni, sem hér liggur fyrir, ætlaðar um 3 1/2 millj. kr. í fjárveitingum samtala bæði árin, og fyrir mestan hluta þess hefur verið unnið fyrir fram og fer upp í lán. En miðað við þessa upphæð mundi, ef svo hægt væri farið, taka 40 ár að koma Þingeyjarsýslubraut í það ástand, sem lög gera ráð fyrir. Er það lengri tími en hægt er að sætta sig við. Varla getur nokkur hv. þm. talið þetta ofmælt. Af framangreindum ástæðum leyfum við okkur, fjórir þm. Norðurl. e., að flytja þá brtt. á þskj: 553, að lántökuheimildarkafla vegaáætlunarinnar verði breytt þannig, að heimilt verði að vinna fyrir lánsfé að Þingeyjarsýslubraut þessi tvö ár fyrir 7 millj. 1967 og 8 millj. 1968. Þetta er að vísu, a.m.k. fyrir árið í ár, ekki mikil lausn, vegna þess að um annað er ekki að ræða að því er þennan kafla snertir en að útvega þarf lánsfé, því að hann stendur ekki í sambandi við framkvæmdaáætlun ríkisins og lántökuheimildir skv. þeirri löggjöf, sem hefur verið sett. En verði að því stefnt að vinna fyrir ekki minna fé árlega en þetta, sem við leggjum til, að uppbyggingu Þingeyjarsýslubrautar, þá taka þau verk skv. áætlun 10 ár í stað 40, og mundi flestum þykja nógu löng bið. Þess er þó rétt að geta með þökkum, að hv. fjvn. hefur gert till. um, að heimilað verði að vinna fyrir lánsfé í Aðalreykjadal fyrir 1 millj. hvort árið 1967 og 1968. Það vinnst ekki mikið fyrir þá upphæð, en víst má þakka fyrir þessa hugulsemi. En hún er ekki svo mikil, að það haggi nokkuð þeirri ósk okkar fim., að till. okkar verði samþ. Við teljum þessa till. okkar mjög sanngjarna og væntum þeirrar sanngirni af hv. þm., að þeir greiði henni atkvæði. Ég læt svo útrætt um þessa till., sem ég tel mig hafa sannað að eigi fyllsta rétt á sér og sé mjög hófleg. En af því að ég er kominn í ræðustólinn, vil ég aðeins minnast á veginn, sem á að leggja á þessum tveim árum milli Mývatnssveitar og Húsavíkur og nefndur hefur verið Kísilgúrvegur. Eins og hæstv. vegamrh. hefur lýst yfir í ræðu, verður bygging þess vegar kostuð af ríkinu og lán til þess tekið, og þyngir hann því ekki í raun og veru vegáætlunina með byggingarkostnaði sínum, hvílir ekki á tekjum vegasjóðs. Mér er ekki grunlaust um, að sumir ókunnugir haldi, að þessi fyrirhugaði vegur komi ekki öðrum að notum en kísilgúrverksmiðjunni, aðeins eigi að nota hann vegna flutninga vegna kísilgúrverksmiðjunnar. En þetta er misskilningur. Þessi vegur verður um það bil 30 km styttri en núverandi akvegur milli Mývatnssveitar og Húsavíkur. Hann á einmitt að liggja þá leið, sem Mývetningar völdu sér stytzta í kaupstaðinn, þegar þeir fóru fyrrum lestaferðir sínar, fluttu á hestum, klyfjar á sumrum eða fóru í sleðaferðir á vetrum. Hann liggur líka að hálfu um byggð, kemur henni að fullum notum og er þráður af þeim, sem þar búa. Þessi vegur verður nefnilega vegakerfisbót, þó að til séu menn, sem hefðu viljað fá hann lagðan hjá sér um dalina neðar og vestar, af því að þeim leiðist að bíða eftir fullkomnum vegi. En sú leið, sem þeir tala um, er lengri frá Mývatnssveit til Húsavíkur. Þegar þessi vegur verður tekinn á landsbrautatölu sem þjóðvegur í vegáætlun 1969-1973, tel ég, að gefa eigi honum nafnið Hólasandsvegur, en það hét hin gamla lestaferðaleið Mývetninga, sem þarna lá.



Herra forseti. Ég tala hér ekki fyrir neinum. brtt., því að þær flyt ég engar. En hér er um að ræða vegáætlun, sem gildir til tveggja ára og hefur þar af leiðandi mikla þýðingu fyrir þá, sem landið byggja. En því miður verður það tæpast sagt um vegamálin almennt, að fyrir þeim hafi verið vel séð, því að oft og einatt, þegar maður ferðast um landið, fer maður yfir mjög slæma vegi, illa við haldið og illa gerða Þetta hefur komið einna bezt í ljós síðustu árin, eftir að bifreiðafjöldinn varð svo mikill í landinu sem raun er á orðin og eftir að þungaflutningar urðu eins miklir og orðið er, og hafa þeir flutningar aukizt allmikið á síðustu árum, samhliða því að flutningar á sjó hafa farið minnkandi. Fólkið í landinu greiðir allt sín gjöld til vegagerðar, og þar af leiðandi á það á sinn hátt rétt á því, að vegum sé vel við haldið og nýbyggingu vega og brúa hraðað, eftir því sem auðið er. Vetrarsamgöngur eru allmisjafnar, og sömuleiðis er misjöfn fyrirgreiðsla, sem veitt er í því sambandi. Í nágrenni Reykjavíkur held ég, að það sé alltaf haldið opnum vegum, þegar þess er nokkur kostur. Ef við viljum fara lengra út á land, þ.e.a.s. vestur eða norður á land, þá er þessu öðruvísi háttað. Þegar snjóar eru, er fyrirgreiðsla veitt í mesta lagi efnu sinni í viku yfir Holtavörðuheiði og yfir Bröttubrekku. Fari maður lengra vestur, t.d. vestur fyrir Gilsfjörð, þá er snjómoksturinn háður því, hvort heimamenn á tilheyrandi stöðum vilja taka þátt í þeim kostnaði, sem þar af leiðir, eða ekki. Það er því ekki sama, hvar á landinu fólkið býr. Það verður að borga kostnaðinn eftir staðsetningu, og það fær fyrirgreiðslu líka eftir því, hvar það á heima á landinu. Ég er því fylgjandi, að vegasjóður taki á sig auknar greiðslur, þegar um snjómokstur er að ræða, og geri það í mun ríkara mæli en tíðkazt hefur til þessa. Það er að vísu látið í það skína f þessari vegáætlun, að það muni breytingar eiga sér stað í þessum efnum, og vænti ég, að þær megi verða til mikilla bóta fyrir þá, sem hafa orðið að leggja á sig þungar fjárhagsbyrðar í þessu sambandi á undanförnum árum. Og ég treysti því, að þegar athuguð eru þau ákvæði og þær reglur, sem um þessa hluti gilda, að þá verði því þannig fyrir komið, að vegaþjónustan verð! alls staðar svipuð og fyllsta samræmis og réttlætis gætt í þeim efnum, því að það er lágmarkskrafa okkar allra að sitja við sama borð í þessum efnum. Úr því að ég minnist á þessa þjónustustarfsemi í sambandi við snjómokstur og það sem því fylgir, vil ég minna á, að það er stundum hægt að komast hjá því að eyða miklu fjármagni í snjómokstur, og það er hægt með því að hraða meira nýbyggingu vega og endurbæta vissa vegakafla, sem snjóþyngstir eru. Ég vil minna á það, að Brattabrekka og Svínadalur í Dalasýslu eru snjóþungir fjallvegir í snjóavetrum. En það er hægt að fara aðrar snjóléttari leiðir, t.d. Heydal í staðinn fyrir Bröttubrekku og svokallaðar Strandir í staðinn fyrir Svínadal. Þegar ég minnist á Heydal og veginn fram Hnappadal, þá er hann að vegalengd 28 km frá Stykkishólmsvegi að sunnan og á Skógarstrandarveg að vestan. Heydalur sjálfur er um 13 km langur, en Hnappadalurinn 15 km, og Hnappadalurinn er að mestu leyti í byggð. Eftir er að leggja nú um 9 km veg yfir Heydal og endurbæta og byggja nýjan veg í Hnappadalnum, og er sú áætlun talin vera 2.5 millj. kr., en vegagerðin yfir Heydal er áætluð 6.3 millj. kr., það sem eftir er. Auk þess þarf að byggja 5 smábrýr, og kosta þær atlar nálægt 1.8 millj. kr. Ég vænti þess, að þessar ár verði allar brúaðat í ár og næsta ár, því að þetta eru allt smábrýr og kostnaður við gerð þeirra tiltölulega lítill. Fjármagn það, sem til er skv. vegáætlun, eins og hún liggur fyrir hér á hv. Alþ., varðandi Heydal og Hnappadal, er 5 millj. kr. Þá vantar til þess að fullgera Heydalsveg og Hnappadal rúmar 3 millj. kr., sem ég vona að verði útvegaðar á einhvern hátt, svo að vegasamband komist á eigi síðar en á næsta ári. Það er ekki meira verk en svo, að það ætti að vera mögulegt, ef vilji er fyrir hendi, og þetta sparar líka útgjöld á öðrum sviðum hjá vegagerðinni, t.d. snjómokstur, og tryggir auk þess samgöngur við Breiðafjörð og vestur um firði. Þá vil ég í þessu sambandi minna á vegasambandið milli Vestur- og Norðurlands yfir Laxárdalsheiði. Þessi leið er snjólétt og færir Vestfirði nær Norður- og Austurlandi, þegar þar kemur góður akfær vegur, en akfært er þar nú aðeins yfir sumartímann. Ég minntist hér áðan á Svínadal og leiðina tii Vestfjarða. Svínadalur er snjóþungur, en vegurinn kringum Strandir, þ.e. út með Hvammsfirði að vestan og inn með Gilsfirði að sunnan, en snjóléttur, og ef sá vegur væri orðinn góður og fullgerður, þá væri þessi leið nokkurn veginn fær allan vetrartímann. En þessi leið er öll í byggð og nálægt sjó, svo að fannir eru þar allajafna litlar. Það þykir því mjög áríðandi að hraða vegalagningu þarna, þar sem þá eru allar horfur á því, að vetrarsamgöngur verði bæði öruggari og hagkvæmari en þær hafa verið til þessa. Fjvn. hefur fullan skilning á máli þessu, og er ég henni þakklátur fyrir þær breytingar, sem hún leggur til varðandi þennan veg. Ég tel, að með þeim lánum, sem til þessa eru ætluð í vegáætluninni í ár og á næsta ári, megi bæta til muna þá kafla á þessari leið, sem erfiðastir hafa reynzt á veturna. Þótt ég minnist hér aðeins á örfáa vegi, þá er það ekki vegna þess, að það sé ekki víðar í Vestfjarðakjördæmi þörf á endurbótum í vegamálum. Ég hef haldið mig eingöngu við aðkallandi og stór verkefni, en minni á það í leiðinni, að brýr vantar bæði á Borgarfjörð og Álftafjörð hjá Narfeyri. Þá tel ég og vil minna á í þessu sambandi, að nauðsynlegt er að auka til muna það fjármagn, sem veitt er til fjallvega, ekki einungis fyrir það fólk, sem er að skemmta sér um hábyggðir þessa lands, heldur og ekki síður fyrir þá, sem stunda landbúnað og þurfa að ferðast um heiðalöndin og smala búfé sínu. En víða háttar þannig til í landi voru, að það kostar ekki ýkjamikið að gera akfært á fjöllum uppi. Trú mín og von er sú, að þess verði ekki langt að bíða, að það komi sú ríkisstjórn í landi voru, sem hefur bæði reisn og ráð undir rifi hverju til að horfast í augu við vandamálin og leysa þau. Þá munu þau verkefni, sem ég hef hér minnzt á, verða leyst. Í trausti þess sé ég ekki ástæðu til að flytja brtt. að þessu sinni við þá vegáætlun, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt þremum öðrum þm. úr Norðurl. e. að flytja eina brtt. við endurskoðun vegáætlunarinnar. Þessi tillaga er um það, að vegurinn, sem liggja á milli Árgerðis og Karlsár í Dalvíkurhreppi, verði lagður á þessu ári. Eins og mönnum er kunnugt, er nú búið að opna akvegasamband milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur um Ólafsfjarðarmúla, en þetta hefur það í för með sér, að það er mjög aukinn umferðarþungi um Dalvík, og kemur þannig út, að þetta bæði eykur slysahættu þar í. kauptúninu og eins er það mikið álag á vegina eða götur kauptúnsins, þar sem umferðin liggur nú í gegn. En framtíðarvegurinn á að liggja á nýju vegarstæði ofan við meginbyggðina á Dalvík, frá brúnni hjá Árgerði og þar norður um að bænum Karlsá yzt í kauptúninu. Nú var það till. okkar fjórmenninganna, að þessi vegur yrði lagður í sumar, og við lögðum því til, að það yrðu veittar 2 millj. kr. til þessa vegar. Nú sé ég, eftir að við höfum lagt fram okkar till., að fjvn. hefur tekið upp þennan sama veg í till. sínar. Að vísu er sá munur á till., að við leggjum til, að veginum verði lokið á þessu ári, 1967, og þá veittar 2 millj. kr. á þessu ári. En fjvn. leggur aftur til, að veginum verði lokið á tveimur árum, á árunum 1967 og 1968. Ég. get vel fallizt á, að vinna megi verkið með þessum hætti, og vil í því sambandi taka það fram, að ég tel ekki ástæðu til fyrir okkur að halda okkar till. til streitu, og mun því leggja til, að hún verði tekin aftur.



Herra forseti. Fyrir réttum 7 árum eða hinn 27. apríl árið 1960 mælti ég hér í hv. Sþ. fyrir till. til þál. um undirbúning brúargerðar á Ölfusá hjá Óseyrarnesi, og var þá samþ. að vísa þeirri till. til ríkisstj. Um þessa till. og þetta mál hefur verið heldur hljótt hér á hinu háa Alþ. hin síðari ár, og þess vegna leyfist mér væntanlega að láta í ljós ánægju með þann lofsverða áhuga, sem nú er kominn fram í þessu máll með tillöguflutningi þriggja þm. Sunnl., Helga Bergs, Ágústs Þorvaldssonar og Óskars Jónssonar, um þetta mál, þar sem þeir leggja til núna á næstseinasta degi þessa Alþ. og næstaeinasta degi kjörtímabils þess, sem nú er senn á enda, að við tökum þetta mál upp. Umræddur vegur er mjög athyglisverður og ánægjulegt, að það skuli vera vaknaður áhugi á honum með þessum hætti hér, þótt seint sé. Þessi leið, Hafnarskeiðsvegur með brú á Ölfusárósi, mundi tengja Þorlákshöfn við þorpin Eyrarbakka og Stokkseyri. Leiðin þar á milli nú er 50 km, en mundi styttast niður í 10 km. Nokkur breyting hefur orðið á högum Þorlákahafnar, þar sem hún er orðin landahöfn og ríkið hefur tekið að sér að veita henni forsjá, hefur þegar varið stórfé til hafnarframkvæmda þar og hefur gefið fyrirheit um að gera það áfram. Gildi hafnarinnar í Þorlákshöfn nýtist ekki til fulls, fyrr en umrædd samgöngubót hefur orðið og tengt þessa landshöfn, sem miklar vonir eru bundnar við, við þorpin gömlu á Suðurlandsströndinni, Eyrarbakka og Stokkseyri. Þess er skemmst að minnast, fyrir nokkrum vikum, að tveir bátar af fjórum í eigu Stokkseyringa eða helmingur af fiskiflotanum gereyðilagðist á einni nóttu vegna þess, hve hafnarskilyrði þar eru ófullkomin. Stokkseyringar hafa ráðið bót á þeim hnekki, sem atvinnulífið hefur orðið fyrir, með því að fá sér leigða tvo báta. Þeir eru svo stórir, að þá hefur orðið að gera út frá Þorlákahöfn, og síðan verður að flytja fiskinn á bifreiðum frá Þorlákshöfn til Stokkseyrar eða um leið, sem er fram og til baka 100 km, en gæti orðið 10 eða 20, ef þessi mikla samgöngubót kæmist á. Ég vek athygli á þessu atriði hér, vegna þess að í vissum skilningi mætti líta svo á, að hér væri um að ræða úrbætur í hafnarmálum þessara tveggja þorpa, sem hafa mikla afkastagetu og mannvirki og margt fólk, sem hefur búið bar um langa hríð. Ég mundi í sambandi við þessa hugmynd og till. vilja bera fram fsp. til hæstv. samgmrh., þó að ég geri mér grein fyrir, að það sé e.t.v. ekki í anda þingskapa að gera það án þess að gera það formlegar. Í vegáætlun þeirri, sem hér liggur fyrir, er reiknað með framlögum til Þrengslavegar, 3.2 millj. árin 1967 og 1968. Til hraðbrautar, sem kallast Suðurlandsvegur, er hins vegar varið á sömu árum 1967 17.75 millj. og 1968 37.3 millj., og má ég leyfa mér að spyrja, hvort ákveðið hafi verið, hvar Suðurlandsvegur á að liggja. Á hann að liggja yfir Hellisheiði eða á hann að liggja um Þrengsli? Ég vil láta í ljós ánægju með þær framkvæmdir, en æskilegt væri að fá hugmynd um, hvar þetta fyrirhugaða vegarstæði á að koma Erindið var það að láta í ljós ánægju yfir áhuga þeim, sem er vaknaður á þessum Hafnarskeiðsvegi, og því upphafi, sem nú virðist vera að átökum í lagningu vegar austur yfir fjall, gerð varanlegs vegar yfir Hellisheiði eða á öðrum stað, þar sem væntanlegt vegarstæði kemur til með að verða.



Herra forseti. Á þskj. 598 flytjum við þrír þm. Norðurl. v. ásamt hv. 5. landsk. þm. brtt., fáar að vísu: 1. till. .er um það, að veittar verði 86 þús. kr. til vegagerðar að Ábæjarkirkju í Skagafirði. Þessi vegur er í tölu þjóðvega samkv. vegal., eins og aðrir vegir að kirkjustöðum. Ábær er sem kunnugt er í Austurdal í Skagafirði, og það, sem þarna er um að ræða, er að leggja veg frá brúnni á Jökulsá eystri í Skagafirði inn að Ábæ, og það er áætlað af yfirverkstjóra vegagerðarinnar í Skagafirði, að það kosti þessa upphæð að gera þarna nothæfan veg, a.m.k. fyrir svonefnda jeppa: Nú er frá því að segja, að það var á næstliðnu ári, 1966, unnið að þessari vegagerð að nokkuð miklu leyti, og frú Monika Helgadóttir á Merkigili lagði fram að láni það, sem til þess þurfti, eitthvað um 68 þús. kr., og var þetta gert með leyfi vegamálastjóra Ég held, að þetta hljóti að vera einhver mistök, að þessi upphæð var ekki tekin inn á vegáætlunina, því að það getur ekki verið ætlun manna að láta húsfreyjuna á Merkigili bíða í mörg ár eftir því að fá þetta endurgreitt, framlagið í þennan þjóðveg. Verði okkar till. samþ., fer meginhluti upphæðarinnar til að endurgreiða þetta, og þá verður eitthvað lítið eitt eftir til þess að ljúka þessari vegagerð. Ég vildi vænta þess, að þessu yrði hér vel tekið, því að þarna er í raun og veru um smáupphæð að ræða í samanburði við margt annað. Það er sanngirnismál, að frú Monika fái þetta endurgreitt sem fyrst. Að öðru leyti eru till. okkar um þrjár brýr í kjördæminu. Það er í fyrsta lagi brú á Austurá hjá Skárastöðum í Miðfirði, 1 1/2 millj., í öðru lagi brú á Laxá á Þverárfjallsvegi utan við Illugastaði í Skagafjarðarsýslu, einnig 1 1/2 millj., og að síðustu brú á Norðurá hjá Borgargerði í Norðurárdal í Skagafirði, 2 millj. kr. Um allar þessar brýr er það að segja, að þær eru nauðsynleg samgöngubót vegna samgangna innan héraðanna, þar sem þessar ár falla. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að það hefur verið felld niður af vegáætlun 1 1/2 millj. til brúar á Djúpadalsá í Skagafirði, og gerð grein fyrir því í aths., sem fylgja þáltill. um endurskoðun vegáætlunar, hvernig á því stendur, svo að segja má, að kjördæmið eigi inní þessa upphæð, og sanngjarnt, að það verði veitt til brúargerðar í staðinn fyrir þetta, sem þarna var fellt niður. Þegar á þetta er litið, er þetta ekki nema að nokkru leyti viðbót við fjárveitingar, þetta sem felst í okkar brtt.



Herra forseti. Ég vil biðja forseta að leita afbrigða fyrir skrifl. brtt., sem ég vil flytja. Hún er frá fjvn. Það er brtt við brtt. á þskj. 588, um vegáætlun. Það er við 2. tölul. b.2. Liðurinn orðist svo: „Þingeyjarsýslubraut: a. Í Aðalreykjadal 1967 1 millj. og 1968 0.5 millj. Milli Jökulsár og Þórshafnar 1968 500 þús.“ Hér er ekki um aðra breytingu að ræða en skipt er fjárupphæðinni, sem í brtt. n. á þskj. 588 er ætluð til þessa vegar í Aðalreykjadal 1968. Samkv. till. á þskj. 588 er 1 millj. hvort árið, en upphæðinni er skipt á árinu 1968 í 500 þús. til hvors kafla, annars vegar í Aðalreykjadal 500 þús. og milli Jökulsár og Þórshafnar 500 þús. kr.