Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 303, leggur meiri hl. fjhn. til, að frv. þetta verði samþ. eins og það liggur fyrir. Hins vegar hefur minni hl. ekki skilað nál., en fyrir liggja brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. og einnig frá tveimur hv. þm. úr Alþfl. 1. gr. þessa frv. er um tekjuskattsviðauka, og eru þau ákvæði alveg samhljóða þeim lagafyrirmælum, sem gilt hafa um þetta efni um mörg undanfarin ár. Aðrar greinar frv. eru líka nákvæmlega samhljóða þeim l., sem nú gilda, að því undanskildu, að í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að skattar verði á næsta ári umreiknaðir miðað við umreikningstölu 457, en umreikningstalan, sem notuð var á þessu ári, var 406, og stafar þessi breyt. af þeirri hækkun, sem orðið hefur á vísitölunni. Nú skal ég geta þess, að ég hef fengið upplýsingar um það, að frá því að þetta frv. var samið í þingbyrjun, varð nokkur hækkun á vísitölunni, þannig að rétt mun að reikna á næsta ári með 459 í stað 457 eins og er í frv., og mun meiri hl. fjhn. flytja leiðréttingartill. um þetta atriði fyrir 3. umr. málsins.



Herra forseti. Fjhn. klofnaði um þetta mál, og ég var þar í minni hluta. Ég hef nú ekki skilað neinu nál., enda gerist þess máske ekki þörf. Ég hef hins vegar borið fram brtt. á þskj. 103, og þær eru fyrst og fremst við 3. gr. l. og í öðru lagi um, að á eftir 4. gr. komi ný grein. 3. gr. laganna, eins og hún er nú, mælir fyrir um sérstaka lækkun tekjuskatts af lágtekjum. Það hefur verið þannig 2–3 síðustu árin, að tekjur, sem hafa verið undir 20 þús. kr., eru undanskildar tekjuskatti. Þetta var samþ. 1950 og kemur auðvitað ákaflega fáum að gagni, en þó náttúrlega nokkrum. Mín brtt. gengur út á það, að tekjuskatturinn sé lagður á eftir þeim reglum, sem nú gilda um það, en síðan sé hann gefinn eftir algerlega hjá öllum þeim aðilum, sem hafa 30 þús. kr. eða lægra í hreinar árstekjur og hafa konu og 1 barn á framfæri, miðað við Reykjavík. M.ö.o., eftirgjöfin af tekjuskattinum, sem nú er miðuð við 20 þús., sé hækkuð upp í 30 þús., og allir þeir, sem hafa 30 þús. eða innan við það í hreinar árstekjur, miðað við að hafa konu og eitt barn á framfæri, sleppi við tekjuskatt. Síðan legg ég til, að tekjuskattur þeirra, sem hafa milli 30 og 40 þús. kr. í hreinar árstekjur, sé gefinn eftir að allmiklu leyti og þá á eftirfarandi hátt, - alltaf miðað við það sama, að maður hafi konu og eitt barn á framfæri, og tölurnar mundu náttúrlega hækka, ef fleiri væru á framfæri mannsins, - þannig að þeir, sem hafa milli 30 og 33 þús. kr., sleppi við 3/4 af skattinum, þeir, sem hafa milli 33 og 36 þús. kr. hreinar árstekjur, sleppi við helminginn af skattinum og þeir, sem hafa milli 36 og 40 þús., sleppi við 1/4 af skattinum. Að vísu hefði ég gjarnan viljað koma fram með frekari till. í þessu efni, og þeirra hefði verið þörf, jafnvel, í staðinn fyrir að miða við 30–40 þús. þarna, að miða við allt upp í 50 þús. kr. Ég reyndi hins vegar í fyrra að bera fram samsvarandi till. og þessa, sem þýddi þá raunverulega að gefa hlutfallslega meira eftir af tekjum, heldur en upp á er stungið núna, og hún var felld. Ég sá mér þess vegna ekki fært, ef það væri einhver von um að reyna að fá þetta í gegn, að fara hærra, en hér er gert. Þessi till. er sem sé miðuð við það, að það ætti máske að vera einhver möguleiki, að hv. þm. vildu fallast á þessa eftirgjöf, þegar það er vitanlegt, að 30 þús. kr. tekjur eru hreinar nauðþurftartekjur, sem ekki nær nokkurri átt að skattleggja. Eitt af því, sem verkalýðssamtökin hvað eftir annað hafa farið fram á í sambandi við kröfur þeirra um eðillegri og meiri og þar með réttlátari hlutdeild í þeim auði, sem verkamennirnir skapa í þjóðfélaginu, er, að lækkaður yrði og jafnvel afnuminn tekjuskatturinn af þeim lægst launuðu. Þetta er það, sem ég legg hérna til í þessari brtt. Þetta er það form, sem kemur þeim lægst launuðu ótvírætt mest að gagni, án þess að rýra nokkuð sem heitir tekjur ríkisins. Ég hef sjálfur á ýmsum undanförnum þingum flutt till. um hækkun persónufrádráttarins, að nokkru leyti til þess, að þeir lægst launuðu fengju þannig nokkru meiri eftirgjöf í tekjuskatti. Allar mínar till. um hækkun persónufrádráttarins hafa verið felldar af öllum þrem flokkunum í einu, Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl., á þeirri forsendu, eins og stendur í gömlu nál. frá meiri hluta fjhn. þessara þriggja flokka, að hækkun persónufrádráttarins, þó að hún kæmi lágtekjumönnum að nokkru gagni, kæmi hátekjumönnum að enn þá meira gagni, og það eru viss rétt rök í því, sem ég aldrei hef mótmælt. Ég hef aðeins haldið því fram, að ef engin önnur leið væri til þess að bæta fyrir um skattálagningu láglaunamannsins, heldur en jafnvel að gefa hátekjumönnunum enn þá meira eftir, þá væri það þó betra, en að bæta ekkert fyrir lágtekjumanninum. Til þess nú að svara þessari röksemd meirihlutaflokkanna út af persónufrádrættinum og ganga til móts við þá, þá kom ég með þessa till. mína, sem hér liggur fyrir. M.ö.o., ef persónufrádrátturinn væri bara hækkaður, þá mundi t.d. hátekjumaður með 60–70 þús. kr. fá miklu meiri eftirgjöf á tekjum heldur en þá litlu eftirgjöf, sem lágtekjumaðurinn fær. Hins vegar með þessari till. minni hérna á þskj. 103 fær lágtekjumaðurinn, sem hefur undir 30 þús., og að nokkru leyti lágtekjumaðurinn, sem hefur undir 40 þús. kr. í hreinar árstekjur, ýmist eftirgjöf á öllum tekjuskattinum eða nokkrum hluta hans, en hátekjumaðurinn enga, þannig að fyrir þá, sem eru að hugsa um hag ríkissjóðsins í þessu efni, er þetta sú till., sem er sanngjörnust. Hins vegar, eins og ég tók áður fram, hefði það verið æskilegt, og enginn er fúsari til þess heldur en ég, að þarna væri gengið lengra, þarna væri gefið meira eftir, t.d. að tekjur undir 40 þús. kr. og allt upp að 50 þús. kr. yrðu skattfrjálsar að meira eða minna leyti. En með tilliti til þess, að ég veit nú, hvernig hv. d. er skipuð, þá þori ég ekki að fara lengra í þetta mál, en ég hef hins vegar lagt þessa till. fram fyrir mjög löngu, líklega meira en mánuði. Hún hefur líka verið til umr. í fjhn., en ekki fundið náð fyrir augum meiri hlutans. Svo er á þessu þskj. mínu önnur brtt., sem þm. er nú kunn. Það er um það, að giftar konur, sem stunda sjálfstæða atvinnu utan heimilis, megi telja fram sérstaklega til skatts. Þarna hefði ég líka kosið, að hægt hefði verið að ganga lengra, og eins og hv. þm. muna, þá lá fyrir síðasta Alþ. og liggur nú aftur fyrir þessu þingi frv. flutt af nokkrum hv. þm. um sérsköttun kvenna, frv., sem hins vegar ýmist hefur verið fellt eða hvað snertir þetta þing núna, er ekki farið að koma fram til 2. umr. enn þá. Og það væri náttúrlega, eins og ég líka gerði grein fyrir í fyrra, þegar þetta mál kom hér fyrir, enn þá heppilegra, ef hægt væri að ganga svo langt sem þar er lagt til, og þessi til. mín er hins vegar miðuð við, að ef nú hv. þm. ekki vildu sýna þá sanngirni, sem í því frv. felst, þá ættu þeir að minnsta kosti að geta fallizt á þetta, sem er ofur lítið spor í áttina. Þess vegna lagði ég þessa till. mjög snemma fram. Hún var líka rædd í fjhn. og fann ekki náð fyrir augum meiri hlutans, stjórnarflokkanna þar. Þessar tvær brtt. liggja fyrir frá mér viðvíkjandi þessum l., og ég vildi mjög eindregið leggja til, að hv. þd. gæti á þær fallizt. Ég hef ekki flutt fleiri brtt., en hins vegar liggja hér fyrir á öðru þskj. brtt., sem eru í þeim anda, sem rætt var um einmitt af hálfu stjórnarandstöðunnar við 1. umr. málsins, og er mjög nauðsynlegt og mjög æskilegt að fengjst framgengt.



Herra forseti. Talsvert af utanríkisverzlun landsins er við lönd, sem eingöngu verzla á jafnvirðis- eða vöruskiptagrundvelli. Vegna þess að útflutningur héðan er mjög árstíðabundinn, en innflutningurinn frá þessum löndum þarf að fara fram allt árið, myndast á víxl allmiklar inneignir og skuldir í þessum löndum. En Landsbankinn hefur ekki séð sér fært undir þessum kringumstæðum að kaupa gjaldeyrinn, sem til fellur, eða annars vegar að stofna til mikilla skulda í nefndum löndum, nema ábyrgð ríkissjóðs komi til. Var þannig tekin ábyrgð 1946 á viðskiptum við Tékkóslóvakíu og 1948 á viðskiptum við Pólland. Ég tel nauðsynlegt að veita þessa ábyrgð, ekki sízt vegna þess, að nú er verið að reyna að ná viðskiptum á vöruskiptagrundvelli við Austur-Þýzkaland, og ég álít, að þau geti ekki gengið eins eðlilega og æskilegt væri, nema umbeðin heimild sé veitt. Ég vil leggja til að, að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekki nema gott um þetta frv. að segja. En það eru nokkur atriði í sambandi við það, sem ég vildi gera að umtalsefni og um leið beina til hæstv. ríkisstj. Það er í fyrsta lagi viðvíkjandi því, að hér er lagt til að veita Landsbanka Íslands einum þessa heimild. Út af fyrir sig er það ekki nema eðlilegt, að þjóðbankinn hafi með viðskiptin að gera út á við gagnvart þjóðbönkum annarra landa. En þó er eðlilegt, að aðrir þeir bankar, sem hafa með höndum viðskipti á annað borð við útlönd, geti setið þarna við sama borð, og það teldi ég eðlilegt, að væri nokkuð athugað í fjhn., sem þetta mál fer nú til. Þá er í öðru lagi viðvíkjandi því, sem hæstv. viðskmrh. alveg sérstaklega minntist á, að eitt af tilefnunum til þessara ákvæða væru viðskiptin við Austur-Þýzkaland. Það er rétt hjá honum, að það er nú loks svo komið, að verið er að hefja viðskipti við Austur-Þýzkaland. Hæstv. ríkisstj. rekur kannske minni til þess, að ég flutti hér á Alþ. fyrir meira en 2 árum, 1950, frv. um frjálsari verzlun við þessi lönd og lét fylgja þar með m.a. í grg. tilboð frá stjórn Austur-Þýzkalands um allmikla verzlun við Ísland, upp á 32 millj. kr. Hæstv. ríkisstj. fékkst aldrei til að sinna neinum af þeim möguleikum, sem þá voru opnaðir til að selja þangað bæði hraðfrystan fisk og annað. Og nú loksins, þegar allt er að komast hér í öngþveiti, þá fer hæstv. ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess að opna þessi viðskipti. Þó að ríkisstj. hafi ekki lagt fram neinar upplýsingar hér fyrir Alþ. um það enn þá, sem þó hefði verið viðkunnanlegt, þá mun vera um að ræða 3.000 smál. af freðfiski, sem nú eigi að selja til Austur-Þýzkalands og fá vörur í staðinn. En ég vil um leið taka það fram, að möguleikarnir á viðskiptum við Austur-Þýzkaland eru miklu meiri, en þessir. Og ég vil leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. ríkisstj. í sambandi við þessa ábyrgð ríkissjóðs, sem hér á að taka, hvernig meiningin sé að haga þessum viðskiptum t.d. við Austur-Þýzkaland. Það er kjörorð hæstv. ríkisstj., að það eigi að vera frjáls verzlun, m.ö.o., að Íslendingar eigi að hafa rétt til að selja sínar vörur frjálst og að þeir eigi að hafa rétt til þess að flytja vörur inn frjálst í staðinn. Það eru þrír aðilar, sem nú hafa sent fulltrúa til Austur-Þýzkalands og hafa samið þar: einn maður frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða hennar fyrirtækjum, annar maður frá Sambandi ísl. samvinnufélaga og þriðji maður frá Verzlunarráði Íslands. Og það hefur verið sagt, að nú væri í undirbúningi, að þessir þrír aðilar mynduðu sérstakt hlutafélag sín á milli og að þetta hlutafélag ætli síðan að kaupa allar vörurnar frá Austur-Þýzkalandi, en aðrir aðilar á Íslandi ættu ekki að hafa rétt til þess að kaupa þessar vörur beint, m.ö.o., að samvinnufélögin íslenzku, kaupfélögin, að iðnrekendur á Íslandi, að kaupmenn á Íslandi, sérstakir heildsalar, ættu að vera útilokaðir frá því að geta pantað þessar vörur beint og selt þær. Nú vil ég spyrja hæstv. ríkisstj. að því, hvort það sé meining hennar með þeirri ábyrgð, sem ríkissjóður tekur á hugsanlegum innstæðum Landsbanka Íslands, t.d. í Berlín, að þá sé Landsbanka Íslands gefin heimild til að koma á með samstarfi við svona félag einokun á innflutningnum í þessu tilfelli frá Austur-Þýzkalandi. Ég vil benda á, hvaða afleiðingar slík aðferð mundi hafa. Í dag er seldur hraðfrystur fiskur fyrir 18 millj. kr. til Austur-Þýzkalands. Fyrir þetta á að taka ýmsar nauðsynjavörur, sem Íslendingar geta notað. Ef ákveðið einokunarfélag, samanstandandi af þessum þrem aðilum, kaupir allar þessar vörur og fær um leið loforð frá Landsbankanum um það, að öðrum væri í fyrsta lagi ekki gert mögulegt að kaupa þessar vörur og að ekki heldur verði stutt að því, að hægt sé að selja meira til þessa lands og kaupa meira af vörum frá þessu landi, þá er verið að skapa það ástand, að þessir aðilar, sem kaupa vörur í þessu tilfelli frá Austur-Þýzkalandi fyrir 18 millj. kr., fái einokun á því hér á Íslandi að selja þessar vörur með því verði, sem þeim þóknast á þær að leggja. Og það er vitanlegt, að þessar vörur yrðu keyptar á verði, sem sambærilegt er við verð á frjálsum markaði, og þessir menn, sem kaupa þær, gætu ósköp vel selt þær með venjulegri álagningu, en mundu fá í gegnum þetta sérstakt tækifæri til þess að geta lagt á þær og sérstaka tryggingu fyrir að selja þær. Ef þetta væri gert svona, þá mundi það gerast, skulum við segja, að svo kæmu aðrir útflytjendur á freðfiski hér á Íslandi, gerðu samninga við stjórn Austur-Þýzkalands eða þá, sem kaupa og selja þar vörur, um að selja t.d. 7 þús. tonn í viðbót af freðfiski og kaupa vörur út á það hingað heim til Íslands. Mundi þá með þeirri aðstöðu, sem sköpuð væri, af hendi Landsbankans á grundvelli þessarar ábyrgðar vera beitt þeirri einokun að segja: Það fá ekki fleiri að selja freðfisk til þessa lands, og það fá ekki fleiri að kaupa vörur hingað heim til Íslands? - Ég vil vekja athygli á því, að ef svona háttur væri hafður á, þá er verið að skapa hér sérstaka einokun alveg utan við lög og rétt, í beinni mótsögn við þá stefnu, sem ríkisstj. segist hafa, og koma í veg fyrir, að freðfiskurinn verði seldur, sem sumir stuðningsmanna ríkisstj. segja, að möguleikar séu á. Ég vil taka fram, að þessu heldur m.a. fram sá maður, sem sjálfur er einn stærsti framleiðandi og útflytjandi á freðfiski á Íslandi, útgefandi að blaðinu Víði. Í þessu blaði upplýsir hann það, að það sé hægt að selja upp undir 10 þús. tonn af freðfiski í Austur-Þýzkalandi. Þessi maður er í stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og byggir vafalaust að einhverju leyti sínar upplýsingar á því, sem fyrir liggur hjá Sölumiðstöðinni, enda veit ég það sjálfur persónulega, að markaðurinn fyrir freðfisk, ísfisk og aðrar afurðir Íslands í Austur-Þýzkalandi er gífurlegur, þó að hæstv. ríkisstj. hafi hingað til fundizt rétt að sleppa því að nota hann eins og fjöldann allan af öðrum mörkuðum, sem Íslandi standa opnir. Ég álít þess vegna, að það sé í fyrsta lagi nauðsynlegt, að sú ábyrgðarheimild, sem hér er gert ráð fyrir, 50 millj. kr., sé aukin, vegna þess að ég veit, að það er hægt að selja miklu meira af vörum til þessara landa heldur en gert er ráð fyrir, að þessi ábyrgðarheimild ætti að nægja fyrir. Ég álít í öðru lagi, að það sé rétt að stilla þannig til, að þeir bankar, sem hafa rétt til að skipta sér af gjaldeyrisverzlun, hafi jafna möguleika til þess að geta greitt fyrir sölu íslenzkra afurða og greitt fyrir kaupum á vörum í staðinn. Og í þriðja lagi álít ég vera höfuðatriði, að það sé ekki að neinu leyti með þessum ráðstöfunum gefið undir fótinn með, að hægt sé að skapa einokun á aðstöðunni með að selja til þessara landa og kaupa vörur frá þessum löndum. Við vitum, að hér á Íslandi er yfirleitt nægilegt af vörum. Það er á áhættu hvers einstaks manns, hvort hann kaupir vörur frá útlöndum og liggur hér með þær. Það verður hann að gera upp við sjálfan sig. Það er ekki lengur það ástand, að það sé hægt að kaupa hvaða vörur sem er og menn séu vissir með að selja þær allar saman. Það er áhætta að leggja í það. Og sú áhætta ein er nóg aðhald um það, að það ætti að vera óhætt að gefa frjálsa sölu á íslenzkum afurðum og kaup á nauðsynjavörum í staðinn. Hins vegar vil ég í sambandi við þetta mál leggja áherzlu á og undirstrika, að það er hægt að framleiða nóg hér á Íslandi af vörum til útflutnings, hægt að framleiða miklu meira en undanfarið hefur verið gert. Í öðru lagi eru til markaðir fyrir miklu meira en það, sem undanfarið hefur veríð framleitt. Það er hægðarleikur að selja þó að það væru 60 þús. tonn af freðfiski út úr landinu, ef hæstv. ríkisstj. stæði ekki í veginum fyrir því með sinni einokun. En höfuðerfiðleikinn í sambandi við öll verzlunarmál Íslands nú er samt það, að kaupgeta almennings á Íslandi er of lítil. Höfuðmeinið, sem við eigum við að stríða sem stendur í öllum okkar markaðsmálum, er, að almenningur á Íslandi, alþýðan sjálf, hefur allt of litla kaupgetu, allt of lítið fé á milli handanna til þess að kaupa fyrir þá útlendu vöru, sem hægt er að flytja inn í landið. Það eru allar búðir fullar af útlendri vöru, en almenning vantar fé til þess að kaupa hana. Það er hægt að selja allar þær íslenzku vörur, sem framleiddar eru til útflutnings, en með því móti auðvitað að taka vörur til Íslands í staðinn. M.ö.o., íslenzka alþýðan framleiðir nægilega mikið af vörum og getur framleitt enn þá meira, sem hægt er að selja út úr landinu og fá nauðsynjavörur í staðinn handa íslenzkri alþýðu. En það, sem stendur á fyrst og fremst, eins og nú er ástatt í þjóðfélaginu, er, að íslenzka alþýðan fái sjálf nægilega hátt kaupgjald, til þess að hún geti keypt þær vörur, sem fluttar eru inn til landsins í skiptum fyrir framleiðsluvörurnar, sem íslenzku vinnandi stéttirnar framleiða og flytja út. Svo framarlega sem íslenzk alþýða hefur nægilega mikla kaupgetu, svo framarlega sem kaupgjaldið á Íslandi er hækkað nógu rækilega frá því, sem nú er, þá getur íslenzk alþýða líka keypt þær vörur, sem fluttar eru inn í landið, og þá geta íslenzkir útflytjendur líka selt allar þær vörur, sem þeir nú liggja með og fylla þeirra vöruskemmur. Þetta vil ég undirstrika vegna þess, að hjá hæstv. ríkisstj. hafa fram að þessu viðskiptamálin staðið svo undarlega í hennar kolli, að meinið hér á Íslandi væri of mikil kaupgeta almennings. Það hefur verið til of mikil kaupgeta hér á Íslandi hjá íslenzku auðmannastéttinni, og hún hefur ekki minnkað undanfarið, heldur vaxið, þannig að krafan um innflutning hinna og þessara lúxusvara er ákaflega mikil og þær renna út jafnóðum og þær koma. En á sama tíma hefur kaupgeta almennings verið rýrð með stjórnarráðstöfunum á undanförnum árum, þannig að kaupgetuleysi almennings er núna erfiðasta vandamálið í markaðsmálum Íslendinga. Ég vona, að hæstv. ríkisstj. skilji það, að til þess að við Íslendingar getum selt okkar vörur út úr landinu, okkar fisk og aðrar vörur, þá þurfum við að kaupa vörur í staðinn. Og til þess að geta keypt erlendar vörur í staðinn fyrir okkar fisk, þá þurfum við að geta selt þessar erlendu vörur hérna heima. Og til þess að geta selt þessar erlendu vörur hérna heima, þá þarf alþýða Íslands að hafa nægilega mikla kaupgetu til þess að geta keypt þær. Og það hefur hún ekki núna. Núna standa allar búðir fullar af útlendum vörum, sem alþýða Íslands hefur unnið fyrir með framleiðslu á útflutningsafurðunum. En alþýða Íslands hefur ekki möguleika á að kaupa þessar vörur, vegna þess að hún hefur fengið allt of lítið í sinn hlut af því verðmæti, sem hún hefur skapað. Hún hefur fengið allt of lítið kaupgjald, allt of lítinn hlut af því, sem flútt hefur verið út. Auðhringarnir hérna á Íslandi hafa ginið þarna yfir og tekið af atvinnurekendunum og verkamönnunum það, sem átti að koma í hlut verkamanna og atvinnurekenda af verðmætum framleiðslunnar. Olíuhringarnir, fiskhringarnir, bankarnir, Eimskipafélagið og aðrir slíkir aðilar hafa skattlagt atvinnureksturinn, rænt verkamenn stórum hluta kaupgjaldsins og valdið atvinnurekendunum og atvinnurekstrinum tapi, allt með tilstyrk og fyrir pólitík ríkisstj. Svo þegar ríkisstj., þrem árum eftir að búið var að benda henni á og sanna henni, hver markaður væri í Austur-Þýzkalandi fyrir okkar freðfisk, loksins fæst til þess að gera eitthvað í því að selja til þessa lands og kaupa vörur í staðinn, hvað kemur þá í ljós? Það, sem kemur í ljós, er það, að mennirnir, sem selja freðfiskinn og eiga að kaupa vörurnar í staðinn, segja við ríkisstj. og ráðherra: Ef við kaupum nauðsynjavörur handa Íslendingum fyrir 18 millj. kr., alls konar búsáhöld, vefnaðarvörur, rafmagnsvörur og annað slíkt, þá vitum við, að kaupgetan hjá almenningi á Íslandi er svo lítil, að við þorum ekki að kaupa þessa vöru inn í landið öðruvísi, en með því að fá einokun á henni og geta komið í veg fyrir, að selt sé meira af freðfiski til þessa lands og keypt meira af nauðsynjavörum handa almenningi í staðinn. - M.ö.o. vegna þess, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur minnkað kaupgetu Íslendinga og sérstaklega íslenzkrar alþýðu ár frá ári á undanförnum árum, þá þora þeir aðilar, sem hafa mest með höndum viðskipti Íslendinga við útlönd, ekki að kaupa nauðsynjavörur í útlöndum öðruvísi, en að fá einkaaðstöðu til þess að geta selt hana hérna heima. Eða ef t.d. heildsalar, sem verzla með skófatnað eða ákveðna vefnaðarvöru eða svoleiðis, eiga að kaupa, þá segja þeir: Ja, þá má ekki flytja inn meira af vefnaðarvöru. Þá má ekki vera frjáls verzlun á vefnaðarvöru. Þá má ekki allt í einu koma og fara að keppa við okkur, því að við erum á móti frjálsri samkeppni. - Og af hverju segja heildsalar þetta? Af því að þeir sjá, að sú hætta vofir yfir, að almenningur geti ekki keypt vörurnar, sem koma inn í landið í staðinn fyrir fiskinn, sem almenningur hefur framleitt. M.ö.o., það er verið að valda erfiðleikum í sölu á íslenzkum útflutningsafurðum sökum þess, hvernig kaupgeta almennings á Íslandi hefur verið minnkuð. Þetta vil ég, að komi skýrt og greinilega í ljós, vegna þess að það hefur undanfarið verið reynt að koma þeirri hugmynd inn, ekki sízt af hálfu ríkisstj. og hennar flokka, að kaupgetan á Íslandi væri of mikil og sérstaklega hefðu verkamenn of mikla kaupgetu. Þetta er sú vitlausasta kenning, sem nokkurn tíma hefur verið haldið fram, og á henni hefur öll vitleysa ríkisstj. í öllum hennar fjármálum byggzt. Það, sem Ísland líður undir núna, er of lítil kaupgeta almennings. Í fyrsta lagi líða alþýðuheimilin sjálf undir því. Í öðru lagi liður þjóðin undir því, vegna þess að hún fær ekki að selja sínar vörur út úr landinu, af því að hún þarf auðvitað að taka aðrar vörur inn í landið í staðinn, nauðsynjavörur, en almenningur hefur ekki efni á því að kaupa þessar nauðsynjavörur. M.ö.o., íslenzk alþýða vinnur og framleiðir, framleiðir fyrir mörg hundruð millj. króna fiskafurðir. Fyrir þessar fiskafurðir, sem hún sendir út úr landinu, þarf hún að fá sínar nauðsynjar. Þegar þessar útlendu vörur koma inn í landið í staðinn, þá er hins vegar búið að klípa svo mikið af kaupgetunni, sem alþýðan átti að hafa, kaupinu, sem hún átti að fá fyrir að framleiða fiskinn, að hún hefur ekki efni á að kaupa vörurnar, sem hún hefur raunverulega verið að vinna sér fyrir, út af því, að auðmannastéttin í landinu og ríkisvaldið hefur tekið svo stóran hlut af almenningi, að hann hefur ekki nægilegt eftir til þess að geta keypt. Þetta er að vísu ekki neitt óþekkt fyrirbrigði í núverandi auðvaldsskipulagi. Þetta er það almenna fyrirbrigði í auðvaldsskipulaginu, sem skapar kreppur og veldur því, að framleiðslan dregst saman og framleiðslan hrynur. Með þeim kerfisbundnu, vísvitandi árásum, sem hæstv. ríkisstj. hefur staðið fyrir undanfarin ár á lífskjör almennings, er hún að rífa grundvöllinn undan útflutningsframleiðslu Íslendinga. Ég býst að vísu ekki við, að hæstv. ríkisstj. skilji þetta. Hún hefur aldrei skilið upp né niður í neinu, sem snertir efnahagsstarfsemi þjóðfélagsins. Hún hefur aldrei nokkurn tíma séð neitt nema ríkisreikningana. Ef hún getur fláð almenning með sköttum og tollum, þannig að ríkissjóðurinn ballanseri, þá heldur hún, að allt sé leyst. En þó að þjóðfélagið sitji uppi með hlut, sem það hefur skapað, eins og fiskinn annars vegar, útlendu vörurnar, sem keyptar eru inn, hins vegar, og geti ekki torgað þessu, á sama tíma sem almenningur býr við vaxandi fátækt, þá getur hún ekki skilið það ástand. Við því ástandi er aðeins ein lausn til: hækkað kaupgjald hjá almenningi, aukin kaupgeta alþýðu og minnkaður gróði hjá þeim aðilum, sem féfletta atvinnureksturinn og græða um 100 millj. kr. á ári, á sama tíma sem verkalýðurinn býr við lakari kjör, mikið af atvinnurekstrinum tapar og þjóðin í heild býr við rýrnandi lífskjör. Hins vegar er það núverandi ástand skiljanlegt hjá ríkisstj., sem vinnur eingöngu í þjónustu auðhringanna í landinu, ríkisstj., sem stuðlar að því, að olíuhringarnir taki tugmillj. kr. gróða af útveginum, á sama tíma sem útvegurinn tapar, að Landsbankinn taki 28 millj. kr. gróða af atvinnurekstri landsmanna, á sama tíma sem ríkisstj. segir, að atvinnureksturinn þoli ekki neitt. Það er gefið, að eigi að skapa viðunandi ástand í þjóðfélaginu, þá verður að verða þarna alger breyt. á. Gróði þessara auðhringa verður að minnka eða hverfa, gróði þessara aðila. Lífskjör almennings verða að batna, kaupgjald og kaupgeta almennings verður að vaxa. Við það getur framleiðslan til útflutnings vaxið, vegna þess að við það getum við keypt meira af vörum erlendis og selt þær hér innanlands. Ég vildi leggja áherzlu á í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að þannig væri frá því gengið og búið svo um hnútana, að það fengi að koma alveg greinilega í ljós, hve mikill markaður er fyrir allar íslenzkar afurðir erlendis og hvaða aðila það er að kenna, að Íslendingar fá ekki að nota sér það. Það er ekki til neins að koma hér fram hvað eftir annað, eins og ríkisstj. og hennar blöð gera, og segja, að það sé ekki hægt að selja íslenzkar vörur, og undirbúa á sama tíma að skapa einokun til þess að hindra, að hægt sé að selja vörurnar út úr landinu og kaupa vörur í staðinn. Þetta frv. fer nú til n., sem ég á sæti i, og ég mun þá undirbúa brtt. við það. En mér þætti mjög vænt um, ef annaðhvort fyrir n. eða nú lægju upplýsingar um það frá hæstv. ríkisstj., að hún hugsaði sér ekki, það væri ekki með hennar vilja, að sú ábyrgð, sem ríkissjóður þarna tæki, væri að neinu leyti notuð til þess að skapa einokun í okkar viðskiptalöndum fyrir neina einstaka aðila hérna heima. Hæstv. ríkisstj. veit, að það hafa komið mjög ákveðnar kröfur fram, a.m.k. út af þessum Austur-Þýzkalandsviðskiptum, sem hæstv. viðskmrh. minntist á, frá bæði innflytjendum og smákaupmönnum o.fl., um frjáls viðskipti. En ég býst við, að hæstv. ríkisstj. sé líka kunnugt um, að það eru á ferðinni samtök um að mynda einokunarhring til þess að hafa með þau að gera og til þess að hindra frekari sölu á íslenzkum afurðum. Ég vildi, að það kæmi greinilega fram, að með því frv., sem hérna er flutt, og með ábyrgð ríkissjóðs á hugsanlegum inneignum í Austur-Þýzkalandi eða öðrum þeim löndum, sem við höfum jafnan skipt við, þá væri ekki verið að stuðla að myndun slíkrar einokunar.



Herra forseti. Eins og sést í grg. fyrir frv. og ég gat um í framsögu fyrir því við 1. umr., er það flutt eftir ósk samgmrn. af sjútvn. N. hefur leitað umsagnar Fiskifélags Íslands um frv. og athugað einstakar greinar þess, og að þessu loknu sá hún ekki ástæðu til að gera nema tvær smábreyt. við frv., sem sjá má á þskj. 332. Annað er aðeins áherzluorðsinnskot, en í 5. gr. færist 10 þús. upp í 20 þús., þannig að stjórnin geti ákveðið bótagreiðslur allt upp að þeirri upphæð. leggur svo n. til, að frv. verði samþ. svo breytt.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú legið fyrir sjútvn., og hún hefur athugað þetta nokkuð, en því miður hafði ég ekki vegna anna aðstöðu til þess að fylgjast eins með afgreiðslunni og ástæða hefði þó verið til. Á þeim fundi í n., sem ég var staddur á, þegar málið var rætt, þá var aðeins minnzt á ákvæðin í 16. gr. frv., og ég vildi vekja sérstaka athygli á þeim ákvæðum, sem mér fannst strax vera nokkuð hörð og nokkuð vafasöm í framkvæmd. En það hefur nú ekki komið fram frá n. nein breyt. við ákvæðin í 16. gr., en þar segir, að ef dráttur verði á greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa, þá skuli tvímælalaust krefjast lögtaks á hinum vangreiddu gjöldum innan 3 mánaða frá því að gjalddagi var. Það er að vísu rétt, að það mun hafa verið talsvert algengt að undanförnu, að vanskil hafi verið allmikill hjá vélbátaflotanum á vátryggingariðgjöldum, og það er kunnugt mál, að af þessu hefur orðið jafnvel í sumum tilfellum hin mesta óreiða. Það er að vísu sjálfsagt að reyna að kippa þessu einhvern veginn í lag, en ég er ósköp hræddur um það, að eins og hag vélbátaútvegsins er nú komið, þá verði þetta æði erfitt í framkvæmd, þegar búið er að binda það í lögum, að strax þegar 3 mánuðir eru liðnir frá gjalddaga, þá skuli í öllum tilfellum, undantekningarlaust, krefjast lögtaks á vangoldnum iðgjöldum. Það er því mín skoðun, að ákvæðin í 16. gr. séu of hörð og hljóti að leiða til þess, að allmargir bátar, eins og nú er yfirleitt komið rekstrarafkomu bátanna, yrðu beinlínis seldir af þessum ástæðum, og ég held því, að það væri í rauninni full ástæða til þess að athuga það, hvort ekki væri rétt að lina nokkuð á þessum ákvæðum, enda mun það vera alveg óvenjulegt að ákveða í lögum eins og þessum, að lögtak skuli fara fram, - binda það alveg hreint skilyrðislaust ákveðið í lögum, að slíkt lögtak skuli fara fram. Venjan mun vera sú að gefa aðeins heimild til þess að ganga að á þennan hátt. Ég vildi nú, af því að þetta mun vera 3. umr., óska eftir því, að málinu yrði frestað og það yrði athugað örlítið betur, hvort ekki væri rétt að gera nokkra linun á þessu. Hins vegar skal ég játa það fullkomlega, að það hefur staðið upp á mig að mæta í n. í þessu falli, og hefði ég því auðvitað getað, ef ég hefði mætt, flutt till. á réttum tíma, en ég vildi mjög gjarnan fara fram á það við hæstv. forseta, að málinu yrði frestað til næsta fundar eða svo, til þess að það mætti athuga örlítið betur þetta ákvæði, sem mér þykir óþarflega hart.



Herra forseti. Þessi grein frv., sem hv. 2. landsk. gerir brtt. við, hefur verið allmikið til umr. í n., en það varð algert samkomulag um það að lokum, eftir rannsókn á öllum málavöxtum, að ganga inn á hana óbreytta, með því að fjárhag vélbátaábyrgðarfélaganna yfirleitt og Samábyrgðarinnar í heild er svo illa komið sem vitanlegt er. Þar sem ekki hafa verið nægilega skýlaus ákvæði um innheimtuna, er talið nauðsynlegt af öllum aðilum, að þetta umdeilda ákvæði komi inn í lögin. Ég er þess fullviss, að ágreiningur innan nefndarinnar hefur eingöngu orðið sakir þess, að hv. 2. landsk. var ekki mættur á fundi, þar sem ýtarlegar upplýsingar um málið lágu fyrir. Frv. er orðið það athugað af nefndinni, að hún mun ekki ganga inn á breyt. á því, þar sem hún hafði athugað þetta atriði frá mörgum hliðum. En hv. Alþingi ræður náttúrlega um það, hvort það frestar afgreiðslu málsins. Þó vil ég benda á, að líða tekur á þing. Tel ég, með því að dregizt hefur af óviðráðanlegum orsökum að afgreiða málið frá hv. sjútvn., að réttara væri að taka svona brtt. til athugunar í Ed., ef ástæða þætti til, sem ég tel mjög vafasamt að yrði til bóta. Áki Jakobsson: Herra forseti. Ákvæði 16. gr. í frv. þessu eru sennilega alveg einstakt fyrirbrigði í íslenzkri löggjöf. Ég veit ekki til, að það sé neins staðar til í nokkrum lögum, að það sé beinlínis lögð skylda á að framkvæma lögtök innan ákveðins tíma. Það er vitað, að ákvæðin um lögtök útheimta það, að lögtakið sé framkvæmt innan árs, þannig að lögtaksrétturinn fyrnist á einu ári. En þarna er það skylda á félögin að framkvæma lögtakið innan 3 mánaða, og þó eru þessi gjöld, sem þarna á að taka lögtaki, tryggð með lögveðsrétti, eða sem sagt veðrétti á undan öllum samningsbundnum veðum. Það á sem sagt að setja félögin í þann vanda, að þau verði að framkvæma lögtakið innan 3 mánaða og þar með kannske svipta eigendur þessara atvinnutækja yfirráðunum yfir þeim, koma þeim kannske út úr byggðarlögunum og valda þar með þeim byggðarlögum, sem þarna eiga hlut að máli, stórkostlegu óhagræði. Mér finnst þetta ákvæði ákaflega skringilegt og ákaflega óvenjulegt. Ef það er tilfellið, sem ég efast ekki um að sé rétt, eins og fram kom hjá hv. þm. V-Ísf., að fjárhagur þessara tryggingarfélaga sé orðinn ákaflega slakur, vegna þess að ekki séu innheimt eðlilega iðgjöldin, og hafi komið fram í því, að þau hafa ekki getað borgað þau tjón, sem á þau hafa fallið, þá er engin ástæða til þess að setja sérstök lög um það, sem skyldi menn til þess að framkvæma lögtök. Þau hafa heimild til þess að framkvæma lögtök eins og nú er. Og þetta er ekkert annað en framkvæmdaratriði hjá Samábyrgðinni, sem á að hafa eftirlit og annast endurtryggingarnar fyrir þessi félög. Það er engin ástæða til þess að vera að setja sérstök lög um það, sem bindur þannig hendur þessara vátryggingarfélaga, að þau eru beinlínis skuldbundin til þess að gera ráðstafanir, sem kannske öllum öðrum finnst vera óhyggilegar og illframkvæmanlegar og til stóróhagræðis, bæði fyrir þá, sem eru þarna tryggjendur eða kaupa sér þarna tryggingu,fyrir byggðarlögin og fyrir kannske fjölda fólks, sem á atvinnu sína undir þessu. Mér finnst þetta ákvæði beinlínis barnalegt og geti orðið til mikils óhagræðis og skaða. Ég vil eindregið skora á hv. sjútvn. að taka þetta mál til ýtarlegrar athugunar aftur og fá einhverja lagfæringu á því, vegna þess að þarna er stefnt til þess að gera lögin þannig úr garði, að félögin standi beinlínis frammi fyrir því að brjóta skýlaus lagafyrirmæli eða valda bæði einstaklingum og heilum byggðarlögum stórfelldu tjóni fjárhagslega og atvinnulega.

Pétur Ottesen. Ég verð nú að segja það við hv. þm. Sigif. (ÁkJ), að það hefur runnið nokkuð seint upp fyrir honum sá háski, sem hann álítur að hér sé á ferð með þessu ákvæði, með því að bera þá ekki fram brtt. við þetta frv. um þetta atriði, því að það er búið að liggja hér lengi í meðförum deildarinnar. Sjútvn. hefur athugað þetta mál eftir beztu föngum og leitað álits kunnugra manna um það, og niðurstaðan af þeirri athugun varð sú, eins og frsm. sjútvn. hefur lýst hér, að meiri hl. n., sem á fundi var, taldi rétt að breyta ekki þessu umdeilda ákvæði. Hv. 2. landsk. (LJós) hefur nú lýst því, að hann hafði ekki tækifæri til þess að mæta á þeim fundi, þegar endanlega var frá þessu gengið. Hins vegar hefði hann náttúrlega haft til þess nægan tíma síðan að bera fram brtt. við þetta frv., ef honum hefði sýnzt svo. En svoleiðis er komið um þessar tryggingar, að sökum þess, hve miklir erfiðleikar hafa þar verið á innheimtu allri, eru tryggingarnar blátt áfram orðnar óvirkar, þannig að greiðslur á tjónbótum, sem áttu að fara fram fyrir ári og máske tveimur árum, hafa ekki verið af hendi inntar, af því að fé hefur ekki verið fyrir hendi í tryggingunum til þess að standa þar skil á. Og sú ábyrgð, sem ríkið hefur veitt félaginu fyrir lánum til þess að nota í þessu skyni, hefur engan veginn hrokkið til. Þetta stafar af því, hversu treglega gengur með innheimtu iðgjaldanna. Þess vegna varð að grípa hér til alveg sérstakra ráðstafana til þess að gera tryggingarnar aftur þannig úr garði, að þær gætu innt af höndum það hlutverk, sem þeim er markað í tryggingakerfi. Þetta er vitanlega alveg óhjákvæmilegt að gera og það því fremur þar sem menn eru skyldaðir til þess að tryggja báta sína einmitt í þessum tryggingum. Það, sem kom í ljós við þá athugun, sem látin var fram fara um þetta af sérstakri n., sem undirbjó þetta mál fyrir Alþ., var það, að það þyrfti að gera ráðstafanir til þess að tryggja innheimtu iðgjaldanna, betur en nú er. Og þetta var gert með tvennum hætti, með því að hækka heimild ríkisstj. til ábyrgðar fyrir félagið um 1 millj. kr. og í öðru lagi að gera ráðstafanir til þess, að fyrr gengi um innheimtu tryggingargjalda, heldur en verið hefur að undanförnu, enda var þessi heimild fyrir ríkisstj. um hækkun á ábyrgðinni bundin því skilyrði, að jafnframt yrðu gerðar ráðstafanir til þess að tryggja innheimtuna betur, en verið hefur. Og það var nú gert með þessum hætti, að ákveða, að lögtaks skyldi krafizt þegar liðnir væru 3 mánuðir. En það er allt annað, en að lögtak skyldi fram fara, eins og hv. þm. Siglf. sagði. Sjútvn. virtist, að hér væri svo mikill vandi á höndum um þetta mál, að eigi yrði hjá því komizt að setja einhver slík tryggingarákvæði fyrir innheimtunni eins og í þessu felst, og áleit þess vegna, að eigi væri hægt að komast hjá því að samþ. þetta ákvæði. Þetta er þess vegna afstaða meiri hl. n. til málsins. En hins vegar, þar sem hér hafa nú risið upp andmæli gegn þessu á alveg síðustu stundu, því að nú er verið að afgr. málið hér endanlega, og þrátt fyrir það þó að það hafi legið hér fyrir og nægur tími verið bæði fyrir hv. þm. Siglf. og aðra til þess að koma hér á framfæri í d. þeim breyt., sem þeir teldu rétt eða nauðsynlegt að gera á frv., þá vildi ég nú samt, án þess að hafa borið mig nokkuð saman við sjútvn. um það, leggja það til við hæstv. forseta, að hann frestaði afgreiðslu málsins að þessu sinni, en tæki það á dagskrá næst þegar fundur verður haldinn hér í d. Og er það þá deildin, sem vitanlega sker úr um þetta ágreiningsatriði, sem virðist vera það eitt í þessu frv., sem valdið hefur ágreiningi.

Forseti (SB): Mér skilst, að nokkur vilji sé til þess hjá hv. sjútvn. að athuga þetta mál lítillega enn þá. Það eru að vísu liðnar rúmar 3 víkur siðan 2. umr. fór fram um málið í hv. þd., þannig að nægur tími hefur gefizt til athugunar og til þess að bera fram brtt. við það. En ég mun samt verða við þeirri ósk að fresta umr. að þessu sinni og taka málið út af dagskrá, en það verður tekið á dagskrá næsta fundar, sem verður væntanlega á morgun.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er gamalkunnugt hér í þinginu. Meiri hluti fjhn. flytur það eftir beiðni stjórnar Eimskipafélags Íslands, en efni málsins er það, að Eimskipafélagið fái áfram að njóta þeirra skattfríðinda, sem félagið fékk með lögum 1928. Þessi skattfríðindi félagsins hafa verið framlengd hér á þingi æ ofan í æ, - ég hygg oftast til tveggja ára, a.m.k. síðari ár til tveggja ára í senn, - og tilefni frv. þessa er sem sé aðeins, að áfram haldist sú aðstaða, sem verið hefur í þessu efni varðandi sérstök skattfríðindi Eimskipafélags Íslands. Ég mun ekki, nema tilefni gefist, hafa fleiri orð um þetta frv. við þessa umr., en áskil mér þó rétt til þess, ef tilefni gefst, að ræða málið frekar.



Herra forseti. Það hafa legið fyrir fjhn. nokkur frv. og brtt. við frv., sem snerta skattgreiðslu og álagningu tekju- og eignarskatts. Það hefur gengið nokkuð erfiðlega að fá þessi frv. afgreidd frá n., að minnsta kosti þau, sem miða í þá átt að létta að einhverju leyti sköttum á almenningi. Það er vitað, að tekjuskatturinn, sem leggst á almenning, t.d. á tekjulága verkamenn, hefur farið síhækkandi hin síðustu ár og er núna, eins og margoft er búið að sýna fram á og ekki verður mótmælt, tiltölulega miklu hærri en hann var fyrir 17–18 árum. Engar till., sem fram hafa verið fluttar á undanförnum þingum um að rýmka að einhverju leyti og létta að einhverju leyti sköttum á tekjulægstu þegnum þjóðfélagsins, hafa fundið náð fyrir augum d. Ég flutti á síðasta þingi og flyt nú till., sem enn þá liggur fyrir og er til umr. í fjhn., - till. um, að felldur sé niður allur tekjuskattur af hreinum tekjum, sem eru 30 þús. kr. og þar undir, og að stórum sé minnkaður skattur af hreinum tekjum undir 40 þús. kr. Slíkar till. voru felldar hér í fyrra, og mér virðist ekki blása byrlega fyrir þeim enn þá. Þær eru nú hér á dagskrá í sambandi við annað mál, sem hérna liggur fyrir. Hins vegar er hér komið fram við 1. umr. eftir beiðni stjórnar Eimskipafélags Íslands frv. til laga, sem kemur reglulega fyrir þingið annað hvort ár, um skattfrelsi Eimskipafélags Íslands. Er nú þetta flutt vegna þess, að Eimskipafélagið sé svo fátækt eða svo tekjurýrt? Okkur er öðru hvoru sagt, að allur atvinnurekstur á landinu tapi og að atvinnuvegirnir þoli ekki neitt. Það er síður en svo. Þeir atvinnuvegir, sem tapa í landinu, eru framleiðsluatvinnuvegirnir, sjávarútvegurinn, vélbátaútvegurinn og jafnvel togaraútvegurinn að miklu leyti. En aftur á móti þeir, sem taka sinn gróða og safna sínum auði með því að taka tekjurnar af atvinnurekstrinum, dafna mjög vel, hvort það er Eimskipafélag Íslands, bankarnir, olíuhringarnir, svo að ég tali ekki um þau stóru sölufélög erlendis, sem íslenzkir aðilar standa að og hirða megingróðann af öllum okkar útflutningi. Þjóðinni er hins vegar sagt, að atvinnuvegirnir geti ekki borið neitt, geti meira að segja ekki borið þá kauphækkun, sem almenningur þarf nauðsynlega að fá og er brýn nauðsyn fyrir þjóðina, vegna þess að aukin kaupgeta er hennar brýnasta nauðsynjamál. Okkur er sagt, að það séu engir aðilar til í landinu, sem geti þolað neitt, geti borið neina skatta. Á sama tíma kemur svo fram hér á Alþingi frv. um að gera einn ríkasta aðilann, sem til er í landinu, Eimskipafélag Íslands, alveg skattfrjálsan. Vegna hvers? Vegna þess að tekjur og eignir Eimskipafélags Íslands eru það miklar, þess gróði og þess auðsöfnun það mikil, að það mundi verða allríflegur skattur, sem Eimskipafélagið mundi eiga að greiða, svo framarlega sem því væri gert að greiða skatt. Ég held, að það væri að minnsta kosti, svo að ekki sé sterkara kveðið að orði, viðkunnanlegt, að þegar verið er að ræða um skattfrelsi Eimskipafélags Íslands, þá væru lagðar hér fyrir á Alþingi nákvæmar upplýsingar um eignir félagsins og hið raunverulega verðmæti þeirra. Við höfum að vísu í fjhn. fengið að sjá þá reikninga, sem eru hafðir opinberir frá Eimskipafélaginu, öðru hvoru undanfarin ár, en satt að segja verða menn ekki miklu klókari af þeim. Og ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj., sem ég þykist vita að standi að þessum tili. og sé þeim fylgjandi, því að það eru hennar flokkar, sem flytja þetta í fjhn., - ég vildi leyfa mér að spyrja hana að, hvað hún álíti sjálf að eignir Eimskipafélags Íslands séu miklar. Ég veit, að þess skip eru nú skráð niður í þægilegar upphæðir á reikningunum, og hvort það er í einni krónu, 5.000 kr. eða jafnvel 500 þús. kr., þá segir það ekki svo mikið í þessu sambandi. En heyrt hef ég gizkað á af mönnum, sem nokkuð eru kunnugir, að eignir Eimskipafélags Íslands séu ef til vill í kringum 100–150 millj. kr. Og svo mikið er víst, að af þeim fyrirtækjum, sem hið opinbera ekki beinlínis á að meira eða minna leyti, þá er hér um að ræða langauðugasta einkafyrirtæki Íslands. Það er engum efa bundið, að þjóðinni er það ákaflega nauðsynlegt, að lagt sé í nýjan skipastól og Eimskipafélaginu sé gert það fært, en aðferðin við að gera Eimskipafélagi Íslands fært að kaupa ný skip og auka sinn skipastól má ekki gerast með þeim hætti, að jafnóðum sem slík sérréttindi séu samþ. eða Eimskipafélaginu á einn eða annan hátt tryggt, að það geti lagt svo og svo mikið af sínum gróða í nýjan skipastól, þá aukist að sama skapi eignarverðmæti þeirra hlutabréfa í Eimskipafélagi Íslands, sem dreifð eru á hendur fjölda manna á landinu og eru að verða hálfgert vandræðamál í þjóðfélaginu. Það er vitanlegt, að hlutabréf Eimskipafélagsins eru, m.a. vegna þeirra l., sem hér er lagt til að framlengja um Eimskipafélagið, annars vegar skattfrelsis, hins vegar ákvæðisins um, að ekki megi greiða meira en 4% arð, orðin svo að segja tilefni til gífurlegrar spákaupmennsku með þessi hlutabréf. Það er ekki langt síðan, eins og öllum hv. þm. mun kunnugt, að einn af stærstu hluthöfum Eimskipafélags Íslands auglýsti uppboð á nokkru af sínum hlutabréfum. En svo þegar uppboðið átti að fara fram, þá var búið að selja þau hlutabréf, og það hafa ekki fengizt neinar upplýsingar um það, hver hafi keypt þessi hlutabréf. Þeir, sem þekkja til í fjármálaheiminum, munu renna grun í, hvernig á stendur, að við uppboðið skuli hafa verið hætt. Ef opinbert uppboð hefði farið fram á þessum hlutabréfum Eimskipafélagsins, þá hefði í fyrsta lagi fengizt opinber staðfesting á, hvað fésýslumenn mettu þessi bréf á, þegar þau væru að ganga kaupum og sölum, en í öðru lagi hefði verið sá gallí á gjöf Njarðar fyrir þann, sem keypt hefði slík hlutabréf, að við opinbert uppboð hefði komið í ljós, hvað hann hefði greitt fyrir þau, og þar með komizt undir skattaálagningu. Nú vil ég leyfa mér að spyrja: Er það nú viðkunnanlegt ástand, að hlutabréf Eimskipafélags Íslands séu orðin eins konar keppikefli, þrætuepli á milli fésýslumanna eða fésýslufyrirtækja landsins, séu seld á laun fyrir marguppsprengt verð, máske m.a. til þess að sem auðveldast sé að svíkja undan skatti viðvíkjandi þeim? Og hvaða eftirlit fer fram af hálfu hins opinbera eða stjórnar Eimskipafélags Íslands um söluna á slíkum hlutabréfum? Því hefur verið fleygt fyrir, að meira að segja stjórn Eimskipafélags Íslands hafi jafnframt sjálf fyrir félagsins hönd viljað ná í hlutabréf, þar sem hún hefur rétt til að kaupa eins og önnur hlutafélög vissan hluta af hlutafjáreigninni, og að þau hafi ekki lent til Eimskipafélagsins sjálfs, heldur til einhverra annarra aðila, sem menn eru ekki vissir um hverjir eru. En ef svo er, að einstakir aðilar, sem ekki vilja láta nafns síns getið, eru að kaupa upp hlutabréfin í Eimskipafélagi Íslands og samtímis er verið að samþ. lög um sérréttindi til handa Eimskipafélaginu hér á Alþingi, á sama tíma sem verkamönnum er neitað um, að gefinn sé eftir tekjuskattur hjá þeim fyrir brýnustu nauðsynjum, þá sýnist mér nú sannarlega, að hv. Alþingi megi fara að athuga sinn gang í þessu máli. Það var aldrei tilgangurinn með skattfrelsi Eimskipafélagsins og með þeirri aðhlynningu, sem Eimskipafélagið hefur hlotið af hálfu hins opinbera og það að vissu leyti á að mörgu leyti skilið af hálfu hins opinbera, - þá var það ekki meiningin, að það yrði ýtt undir að koma hlutabréfum Eimskipafélagsins í hendur hinna og þessara spekúlanta eða hinna og þessara huldumanna, sem enginn veit hverjir eru og ekki þora sjálfir að gefa upp, hverjir þeir eru. Það hefur enn fremur heyrzt, að ákveðin fésýslufyrirtæki í landinu hafi menn á launum til að ferðast um landið til þess að kaupa upp hlutabréf Eimskipafélagsins. Það væri líka gott að fá upplýsingar hjá hæstv. ríkisstj., sem ef til vill á heimagengt í þeim fyrirtækjum, sem slíkt gera, um það, hvort þetta sé rétt. Eimskipafélagið var upprunalega talið óskabarn þjóðarinnar og var talið almenningseign og hefur verið meðhöndlað af hálfu þjóðfélagsins eins og það væri almenningseign. Og það ætti það vissulega að vera. En með því að stuðla að því á einn eða annan hátt að koma hlutabréfum Eimskipafélagsins smám saman í hendur einhverra huldumanna í fésýsluheiminum er verið að ná Eimskipafélaginu úr höndum þess almennings, sem að mestu leyti lagði fram fé til þess upprunalega, og úr höndum þjóðfélagsins, sem hefur stutt það með sérréttindalöggjöf, og koma því smám saman undir ábyrgð, ef ekki eign örfárra voldugra fésýslufyrirtækja. Og slíkt er engan veginn heppileg þróun. Það væri auðvitað á ýmsan hátt og hefur oft verið á það bent í þeim mörgu umr., sem fram hafa farið viðvíkjandi skattfrelsi Eimskipafélagsins, ákaflega heppilegt, að ríkið t.d. sjálft ætti meira af hlutabréfum heldur en það á í Eimskipafélaginu, þó að ég hins vegar vilji engan veginn vera að leggja þannig áherzlu á, að ríkið ætti meiri hlutann. Ég álít, að það ætti vel að vera hægt að finna út form, sem tryggðu gott samstarf á milli einstaklingsfyrirtækja og hins opinbera um rekstur Eimskipafélagsins. En hinu álít ég að allir aðilar hljóti að vera á móti, að Eimskipafélaginu sé komið og þess hlutabréfum smátt og smátt í hendur spákaupmanna. Hins vegar getur ríkið fyrst og fremst haft áhrif á Eimskipafélagið, sem er sem sé einstaklingaeign og hlutafélag, með eins konar samningum í sambandi við setningu laganna um skattfrelsi þess. Og ef slíkir samningar ættu að takast, þyrfti auðvitað að vera fyrir hendi vilji meiri hluta Alþingis til þess að knýja fram einhverja slíka samninga og knýja fram eitthvert eftirlit með hlutabréfaeign Eimskipafélagsins. Það er önnur hlið málsins, sú sem beint snýr að Eimskipafélaginu og afgreiðslu þess máls, sem hérna liggur fyrir. Hitt er svo réttlætismál, sem eins og nú stendur á í þjóðfélaginu væri ekki nema eðlilegt að fylgdist að, svo framarlega sem ætti að taka upp samninga við Eimskipafélagið um eitthvert form fyrir skattalinun til þess, að þá ætti að ganga á undan breyt. á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt, sem tryggði verkamönnum og launþegum, að minnsta kosti þeim lægra launuðu, skattfrelsi, svo að menn með 30–40 þús. kr. hreinar tekjur slyppu við tekjuskatt. Það virtist manni þó að ætti að vera það minnsta, sem meiri hluti þessarar hv. d. ætti að geta fallizt á. Ég veit, að hér er meiri hluti sem stendur fyrir því að gera ríkasta félagið í landinu skattfrjálst, þann aðila, sem á líklega upp undir 150 millj. kr. í skuldlausum eignum og græðir á hverju einasta ári, meðan verkamenn margir hverjir hafa ekki fyrir brýnustu nauðsynjum. Ég veit, að það er meiri hluti fyrir því í þessari hv. deild, en ég vil skora á þá sömu þm. að sýna það fyrst í verki, að þeir vilji standa með því að afnema tekjuskatt af launum lægst launuðu þegnanna í þjóðfélaginu. Þær till. liggja fyrir við annað mál, sem nú er á dagskránni. Þetta er 1. umr. málsins um skattfrelsi Eimskipafélagsins. Og það er kostur á því milli 1. og 2. umr. - og meiri hl. fjhn. vissi það - að athuga málið betur í fjhn. og reyna að taka það upp að einhverju leyti í samninga að fá þær upplýsingar, sem ég hef minnzt á viðvíkjandi eignum og gróða Eimskipafélagsins. Ég mun fyrir mitt leyti þess vegna ekkert setja mig upp á móti því, að þetta mál haldi áfram til 2. umr., en vildi í fyrsta lagi við þessa umr. óska eftir, ef hæstv. ríkisstj. gæti í té látið þær upplýsingar, sem ég nú hef beðið um viðvíkjandi eign félagsins, og hvort hæstv. ríkisstj. viti enn fremur nokkuð um þau mál, sem ég hér hef drepið á viðvíkjandi hlutabréfaeign þess, og mun svo á milli umr., ef þetta mál verður rætt í fjhn. aftur, og síðar við 2. umr., þegar þá verður búið að greiða atkv. um þær till., sem hér liggja fyrir frá mér viðvíkjandi tekjuskattinum á lægst launuðu þegnum þjóðfélagsins, taka endanlega afstöðu viðvíkjandi afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég skal ekki mikið tef ja umr. um þetta mál að sinni og tel eðlilegt, að það eftir atvíkum fái nánari athugun í n., þó að það sé flutt af meiri hl., eins og fram kom hjá hv. 2. þm. Reykv. Það eru, eftir því sem mér skilst, tveir þættir þessa máls, sem hv. 2. þm. Reykv. gerir sérstaklega að umræðuefni, þ.e. í fyrsta lagi eftirlit með hlutabréfum Eimskipafélagsins, sem hann telur ekki óeðlilegt að komið sé á í sambandi við skattfríðindi, sem Alþingi láti þessu félagi í té, og í öðru lagi, að það sé óeðlilegt að staðfesta áfram skattfrelsi svo auðugs félags, eins og hann segir, meðan almenningur og láglaunafólk í landinu fær ekki hreinlega skattfrelsi af sínum lægstu tekjum. Ég get út af fyrir sig verið sammála hv. 2. þm. Reykv. um það, að það sé mjög óeðlilegt og næsta óviðkunnanlegt, að spekúlantar, eins og hann komst að orði, og huldumenn í fjármálaheiminum sölsi undir sig hlutabréfin í Eimskipafélagi Íslands með annarlegum hætti, sem ekki liggur opið fyrir almenningi, hvernig er, því að eigi Eimskipafélagið að halda áfram að vera óskabarn þjóðarinnar, eins og það hefur verið, þá verður það líka að vera rekið fyrir opnum tjöldum og allt því viðkomandi á þann hátt, að þjóðin felli sig við það. Þetta get ég fallizt á að sé eðlilegt og rétt sjónarmið. En ég vil út af hinu atriðinu, - að það sé ekki rétt að veita Eimskipafélagi Íslands, svona ríku félagi eins og það nú er orðið, með jafnmiklar eignir eins og talið er að það eigi, skattfrelsi, nema aðrir einstaklingar í þjóðfélaginu, launamenn, séu skattfrjálsir, - segja það, að menn eru þeirrar skoðunar margir hverjir, og ég í þeirra hópi, að það sé miklu meira hagsmunamál fyrir láglaunamenn í þessu þjóðfélagi, að félag eins og Eimskipafélagið og önnur slík félög fái að dafna með eðlilegum hætti, heldur en það hversu mikill eða lítill skattur er nú á láglaunamönnum, því að það mun sannast, að þótt farið væri inn á það að hækka eitthvað takmarkið, sem nú er fyrir skattfrjálsar lágtekjur, þá er það ekkert stórvægilegt atriði fyrir almenning í þessu landi, þegar athugað er, hversu lágar þær skattgreiðslur eru. En það er verulegt atriði fyrir almenning í landinu, að félag eins og Eimskipafélag Íslands fái að dafna og á þann hátt að auka skipastól landsmanna, auka siglingar Íslendinga, taka á þann hátt meiri gjaldeyristekjur til þjóðarinnar og atvinnu frá útlendingum, sem annars mundu hafa hana, í hendur landsmanna sjálfra, veita þannig íslenzkum sjómönnum meiri atvinnu, íslenzkum hafnarverkamönnum meiri atvinnu og stuðla að grundvellinum fyrir bættum hag landsmanna yfir höfuð. Ég hygg, að það sé út frá þessu sjónarmiði, sem menn upphaflega og fram til þessa hafi talið eðlilegt, að félag eins og Eimskipafélag Íslands fengi að njóta þeirra skattfríðinda, sem það hefur notið, enda hafa deilurnar í þjóðfélaginu einmitt að verulegu leyti á undanförnum árum staðið um það, að skattalöggjöf okkar væri orðin með þeim hætti, að eðlilegur atvinnurekstur fengi ekki dafnað. Og það er náttúrlega mjög áberandi, að þeir aðilar í þjóðfélaginu núna, sem virðast helzt geta bæði rekið sína atvinnu og hafa fé á milli handa, eru vissulega þeir aðilar, sem njóta skattfríðinda. Eimskipafélag Íslands hefur sem betur fer getað komið sér upp eða endurnýjað á myndarlegan hátt sinn skipastól ásíðustu tímum og eftir styrjöldina og verið með þeim hætti í - ja, ég vil segja, samræmi við þá auknu þróun, sem átt hefur sér stað á svo mörgum sviðum okkar þjóðlífs. En það hefur lítið borið á því, að einstaklingar að öðru leyti kæmu sér upp skipum, og voru þó einkaskipafélög hér bæði komin á laggirnar og nokkuð að eflast. Hins vegar hefur risíð upp við hliðina á Eimskipafélagi Íslands síðari árin allmyndarlegur skipastóll hjá S.Í.S., sem við rekum okkur einnig á, að á að verulegu leyti rætur sínar að rekja til þess, að samvinnufélögin hafa notið skattfríðinda fram yfir aðra einstaklinga, sem mundu hafa viljað koma upp skipastól og keppa við það félag á þessu sviði. Þarna eru tveir stórir aðilar, sem óefað með sínum skipastóli gera þjóðfélaginu í heild verulega mikið gagn, en hafa reynzt þess megnugir að gera það, sem þeir hafa gert, að verulegu leyti fyrir annaðhvort skattfríðindin eða skattfrelsi, eins og Eimskipafélagið hefur notið. Mér finnst þess vegna, að það beri að leggja áherzlu á það að, að svo miklu leyti sem Eimskipafélagið hefur og mun í framtiðinni eflast og auðgast, m.a. fyrir skattfríðindi, þá sé á hverjum tíma haft í huga, að þessi efling félagsins verði að sjálfsögðu almenningi í landinu til hagsbóta í einni og annarri mynd, og það sé út frá þeim forsendum, sem menn hafa bæði fyrr og síðar viljað veita þessu félagi það skattfrelsi, sem það hefur notið frá árinu 1928. Hitt tel ég ekki óeðlilegt, þótt menn komi fram með einstakar athugasemdir, eins og hv. 2. þm. Reykv., og vilji, að athugaðar séu vissar hliðar þessa máls, eins og í sambandi við hlutabréfaeign félagsins og annað slíkt. Það mun nú gefast nóg tóm til þess á milli umr., ef þess er óskað af einstökum þm., og teldi ég því vænlegt, að málið fengi nú án frekari umr. að þessu sinni, nema menn óski þess sérstaklega, að ganga til n. og þar yrðu þá athuguð þau sjónarmið, sem þm. vildu sérstaklega hreyfa við meðferð málsins frekar en þegar er orðið.



Herra forseti. Í trausti þess, að lagfærðar fáist þær breyt., sem nú hafa verið gerðar á frv., við síðari umr., þá segi ég já.



Ég tel þetta frv. að vísu orðið gersamlega þýðingarlaust og gagnslaust, en í trausti þess, að lagfæringar kunni að fást á því í hv. Ed., segi ég já.