Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Leita þarf afbrigða fyrir þeim málum sem eru á dagskrá, þ.e. 1. dagskrármálið, Frestun á fundum Alþingis, 549. mál, þar sem of skammt er liðið frá útbýtingu tillögunnar. Auk þess þarf að leita afbrigða þar sem of skammt er liðið frá 2. umr. um 2. og 3. dagskrármálið, Vernd barna og ungmenna, 422. mál, og Fullorðinsfræðslu, 421. mál. Fer nú fram atkvæðagreiðsla um þessi afbrigði.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 20. maí 1992 og standi sú frestun til 17. ágúst 1992 nema kveðja þurfi það saman samkvæmt síðari málsgrein 23. gr. stjórnarskrárinnar.`` Tillaga þessi skýrir sig sjálf og þarf ekki frekari útskýringar við.

Hv. alþingismenn. Eftir miklar annir og álag undanfarna daga og vikur er sú stund upp runnin að þinginu verður frestað um nokkurra mánaða skeið, eða þar til nýtt þing verður kallað saman hinn 17. ágúst nk. Af því tilefni vill forseti, svo sem venja er, fara nokkrum orðum um þinghaldið í vetur og gera í stórum dráttum grein fyrir úrslitum þingmála. Þingið stóð yfir frá 1. október 1991 til 20. maí 1992. Á þingtímanum urðu þingfundadagar alls 126. Þingfundir hafa verið 155. Þingmál og úrslit þeirra: Lagafrumvörp voru samtals 164. Stjórnarfrumvörp voru 114 og þingmannafrumvörp voru 50. 65 stjórnarfrumvörp voru afgreidd sem lög, einu stjórnarfrumvarpi var vísað til ríkisstjórnarinnar en óútrædd stjórnarfrumvörp eru 48. Átta þingmannafrumvörp urðu að lögum, fimm var vísað til ríkisstjórnarinnar, eitt var kallað aftur, en 36 þingmannafrumvörp eru óútrædd. Af 164 frumvörpum urðu alls 73 að lögum. Þingsályktunartillögur voru alls 88. Stjórnartillögur voru 8 og þingmannatillögur voru 80. 20 tillögur voru samþykktar sem ályktun Alþingis, fjórum var vísað til ríkisstjórnarinnar og 64 óútræddar. Skýrslur voru samtals 25. Beiðnir um skýrslu frá ráðherrum voru 6 og bárust þrjár skriflegar skýrslur en ein var flutt munnlega. Aðrar skýrslur lagðar fram voru 21. Fyrirspurnir bornar fram voru 271. Allar voru þessar fyrirspurnir afgreiddar nema 9. Munnlegar fyrirspurnir voru 183 og af þeim var svarað 178 og tvær kallaðar aftur. Beðið var um skrifleg svör við 88 fyrirspurnum og bárust 82 svör. Alls voru til meðferðar í þinginu 549 mál. Þar af voru 371 afgreidd og tala prentaðra þingskjala er 1065. Eins og heyra má af þessum tölum sem nú hafa verið lesnar hefur málafjöldi á þessu þingi verið áþekkur því sem verið hefur undanfarin þing. Frumvörp þingmanna eru þó ívið færri en áður en þingsályktunartillögur álíka margar, svo og stjórnarfrumvörp. Þó hefur sú eftirtektarverða breyting orðið að fyrirspurnum hefur fjölgað verulega. Þær voru 162 á síðasta þingi, sem var þó reyndar í styttra lagi, en urðu 271 á þessu þingi. Fyrirspurnum hefur fjölgað ár frá ári og er það í samræmi við þá þróun sem orðið hefur í nágrannalöndum okkar. Það er einn liður í því aukna eftirlitshlutverki sem Alþingi, löggjafarvaldið, rækir gagnvart framkvæmdarvaldinu. Tala prentaðra þingskjala er talsvert lægri en vænta hefði mátt og má þakka það afnámi deildaskiptingar. Þótt þetta þing sé ekki verulega frábrugðið öðrum þingum í tölum talið, þá hefur það verið óvenjulegt á margan hátt. Þingið er hið fyrsta sem háð er samkvæmt nýjum þingskapareglum en í þeim fólst meiri breyting en áður hefur gerst síðan Alþingi fékk löggjafarvald árið 1874. Það voru bundnar ýmsar vonir við þessa breytingu og því fyllsta ástæða til þess nú að loknu venjubundnu starfi Alþingis að fara yfir það hvernig til hefur tekist. Mörg ákvæði hinna nýju þingskapa hafa reynst vel og ber þar fyrst og fremst að nefna andsvörin sem hafa lífgað umræður talsvert, svo og hinar óundirbúnu fyrirspurnir til ráðherra þótt á framkvæmd þeirra séu reyndar að dómi forseta nokkrir hnökrar sem auðvelt er að sníða af. Hvort tveggja þetta hefur gert skoðanaskipti hnitmiðaðri. Þá hefur margt færst í betra horf við nefndastörf í þinginu. Ýmislegt annað hefur hins vegar tekist miður. Það er t.d. ljóst, þótt það tengist ekki beinlínis breytingu á þingsköpum, að sá réttur þingmanna að beiðast skýrslu ráðherra og síðan umræðu um hana hefur ekki verið virkur vegna þess að skýrslur hafa borist seint og ekki gefist tóm til að efna til eðlilegra umræðna um þær þegar þær hafa borist. Er fyllsta ástæða til þess að endurskoða þetta ákvæði þingskapanna því að ef betur tækist til mætti einmitt efna til málefnalegra umræðna um marga þætti þjóðmálanna á grundvelli ítarlegra skýrslna frá ráðherrum um málaflokka þeirra. Margt hefur verið rætt í vetur um þetta þing, bæði hér í þessum sal og eins meðal fólksins í landinu. En nú hefur drjúgur hluti þess tækifæri til að fylgjast daglega með störfum Alþingis í gegnum sjónvarp. Um störf okkar hefur sitt sýnst hverjum. Það kann að koma á óvart en ég hef það fyrir satt að mjög mikið sé horft á þessar beinu sjónvarpssendingar frá Alþingi. Þingsalurinn er stöðugt í sjónarsviðinu og fylgst er náið með orðum okkar og athöfnum. Þetta veitir okkur aðhald og ætti að vera okkur hvatning til að vanda vinnubrögðin sem allra mest. Eins og forseti hefur margoft tekið fram í umræðum hefur þetta fyrsta ár sem reynir á ný þingsköp verið um margt óvenjulegt. Til starfa er komin ný ríkisstjórn og ný stjórnarandstaða sem venju samkvæmt heyja marga hildi á fyrsta þingi eftir kosningar. Um það er ekkert að sakast. Hins vegar hefur það sætt gagnrýni hvað umræður hafa dregist mikið á þinginu og það er að dómi forseta rík ástæða til þess að þingmenn taki það til íhugunar hvort ekki sé unnt að gera eitthvað til úrbóta. Ljóst er að lengd umræðutíma hefur aukist nokkuð frá því sem verið hefur á undanförnum þingum enda þótt menn hafi óneitanlega gert sér vonir um hið gagnstæða í ljósi þeirra breytinga sem gerðar voru á skipulagi þingsins og starfsháttum á sl. ári og miðuðu að því að einfalda alla málsmeðferð og gera hana hnitmiðaðri. Ekki ætlar forseti að leggja dóm á hvað veldur, enda of snemmt að draga víðtækar ályktanir af gangi mála á þessu fyrsta reglulega þingi sem háð er í einni málstofu. Það tekur að sjálfsögðu sinn tíma fyrir þingið að laga sig að gerbreyttum starfsháttum og forseti telur að vart verði komin marktæk reynsla á þetta fyrr en í fyrsta lagi eftir tvö til þrjú ár. Forseti hefur reyndar margoft áður látið í ljós þá skoðun að það sé eðlilegt að nota tímann fram til næsta þings til þess að yfirfara þingsköpin og sníða af þeim þá hnökra sem komið hafa í ljós í vetur og væntir góðs samstarfs við þingflokkana við það verk. Í framhaldi af þessu má geta þess að nefnd skipuð fulltrúum allra þingflokka hefur unnið að því ásamt nokkrum starfsmönnum Alþingis að móta tillögur um endurbætur og lagfæringar á atkvæðagreiðslukerfi Alþingis eins og stefnt hefur verið að allar götur síðan í haust. Þingflokkarnir hafa nú fengið þessar tillögur til umfjöllunar. Forseti hefur sætt nokkurri gagnrýni í vetur fyrir að hafa ekki tekið mál þingmanna jafnoft á dagskrá og mál stjórnarinnar. Það er talsvert til í þeirri gagnrýni og víst er að fleiri mál einstakra þingmanna liggja órædd eftir þetta þing heldur en mál frá ríkisstjórninni. En hér hefur að sönnu ekki skort vilja forseta heldur hafa umræður um hin þýðingarmeiri mál ríkisstjórnarinnar oft orðið svo miklar að ekki hefur tekist að koma á dagskrá málum þingmanna og ýmsar aðrar ástæður legið til þess að auki. Þetta þykir forseta miður og vill gjarnan að þar verði breyting á. Eins og áður hefur verið rakið hefur oft borið á góma í vetur að of mikil átök séu í þessum sal og of mikið talað og mál gangi ekki skipulega og vel fram. Það má vera að eitthvað sé til í þeirri gagnrýni, en það þótti forseta hins vegar athyglisvert, eftir að hafa hitt forseta Norðurlandaþinga á fundi í síðasta mánuði, að það er vandi í þeim löndum hvað umræður í þingsölum þykja bragðdaufar og forsetar þar leita leiða til að gera umræður líflegri og auka spennu og átök þingsalnum. Eins og alþingismönnum var kynnt í vetur hefur Alþingi á þessu ári þurft að draga nokkuð saman seglin í rekstrinum til þess að geta lagt af mörkum í þeim sparnaðaraðgerðum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir í ríkisfjármálum. Óhjákvæmilega hefur þetta komið nokkuð niður á þjónustu við þingmenn þótt reynt hafi verið af fremsta megni að sjá til þess að þingmenn yrðu fyrir sem allra minnstum óþægindum af þessum sökum. Ég er þingmönnum afar þakklát fyrir þann skilning og umburðarlyndi sem þeir hafa sýnt í þessu máli. Útlit er fyrir að þetta ár verði eitt hið annasamasta í sögu Alþingis. Þótt þinghaldi sé að ljúka og brátt skiljist leiðir er ekki þar með sagt að þingmenn séu lausir allra mála. Nú fer í hönd mikil vinna við EES-samninginn og fylgifrumvörp hans og nefndir Alþingis munu því ekki sitja auðum höndum í sumar. Þessi samningur er tvímælalaust umfangsmesta lagasmíð sem Alþingi hefur nokkurn tíma fengið til umfjöllunar og miklu varðar að nefndunum, þingflokkum og þingmönnum öllum séu skapaðar sem bestar aðstæður til að sinna þessu mikilvæga hlutverki. Það mun verða fyrsta verkefni forseta og forsætisnefndar í þinghléi að sjá um að svo verði. Á næstu árum eru fram undan ýmis merk tímamót í sögu Alþingis. Er þá fyrst að nefna að á næsta ári, hinn 8. mars, verða liðin 150 ár frá því að út var gefin tilskipun um endurreisn Alþingis. Þessa tilefnis mun verða minnst með útgáfu rits um sögu þjóðfundarins og aðdraganda að endurreisn Alþingis. Tveimur árum síðar, 1995, verða 150 ár síðan endurreist Alþingi kom saman í fyrsta sinn og fimm árum síðar verður minnst þess sem kallað hefur verið hin merkasta lagasetning á Alþingi, þ.e. þúsund ára afmæli kristnitökunnar. Alþingi hefur þegar hafið undirbúning þeirra merku tímamóta og mun í samræmi við þingsályktun sem samþykkt var fyrir tveimur árum standa að ritun sögu kristni á Íslandi í þúsund ár og hefur verið veitt til þess fé á fjárlögum. Þá hafa forsetar einnig rætt undirbúning hátíðahalda í tilefni 50 ára afmælis lýðveldisstofnunarinnar og viðræður hafa átt sér stað við forsætisráðherra um málið. Ég gat þess við upphaf þessa þings að ég liti á mig sem forseta alls þingsins, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég hef lagt mig fram um að starfa með því hugarfari. Í þessu sambandi minnist ég viðtals sem nýlega birtist í erlendu blaði við fyrrverandi forseta breska þingsins sem lét af störfum fyrir skömmu. Hann var virtur og mikils metinn sem forseti og ég ætla að leyfa mér að vitna í orð hans í þessu viðtali sem varða skyldur forseta við stjórn og stjórnarandstöðu. Hann segir: ,,Við megum aldrei gleyma því að ríkisstjórn á rétt á því að koma málum sínum í gegnum þingið en jafnframt að stjórnarandstaðan hefur rétt til þess að gagnrýna þau mál. Það er sú jafnvægislist sem ævinlega þarf að stunda og það er verk forsetans að gæta jafnvægisins og tryggja að tíma þingsins sé ekki eytt í ónauðsynlegar umræður um þingsköp.`` Þessi orð vil ég leyfa mér að gera að mínum því að þau koma heim og saman við viðhorf mín og þann anda sem ég hef reynt og viljað starfa eftir. Nú þegar líður að lokum þessa fundar er mér efst í huga þakklæti til hv. þm. fyrir hið ágæta samstarf sem leitt hefur til þess að unnt var að ljúka afgreiðslu þingmála í dag, ef hægt er að tala um dag, þótt eilítið seinna væri en stefnt var að. Sérstaklega vil ég láta í ljósi þakklæti fyrir ánægjuleg samskipti við formenn þingflokka og aðra fulltrúa þingflokka sem að þeim samskiptum hafa komið. Slíkt samstarf er að mínu mati mikilvægt að efla svo að traust og trúnaður geti ríkt þar á milli. Einnig þakka ég öllum hv. þm. og hæstv. ríkisstjórn fyrir góða samvinnu á þingtímanum og fyrir það traust sem mér var sýnt með því að trúa mér fyrir forsetastörfum. Félögum mínum í forsætisnefnd, sem jafnan hafa verið mér ómetanlegur styrkur í öllum störfum mínum og ljúflega veitt aðstoð við fundarstjórn, vil ég enn fremur færa einlægar þakkir. Skrifstofustjóra og starfsliði færi ég bestu óskir og þakklæti fyrir vel unnin störf og góða samvinnu. Ég óska þingmönnum, sem um langan veg eiga að fara, góðrar heimferðar og þingmönnum öllum og fjölskyldum þeirra gæfu og gengis. Hins sama óska ég skrifstofustjóra og starfsliði hans. Fyrir hönd Alþingis óska ég öllum Íslendingum árs og friðar.

Ég þakka hæstv. forseta góðar óskir í garð okkar þingmanna og fjölskyldna okkar. Ég þakka hæstv. forseta jafnframt störf hennar í vetur, svo og forsetum öllum þar sem oft hefur þurft að takast á við erfið matsatriði undir nýjum þingsköpum. Að loknum þessum vetri munu þingsköpin verða tekin til endurskoðunar í ljósi reynslunnar og munum við þingmenn þá m.a. taka mið af fundarstjórn hæstv. forseta. Við þingmenn höfum á stundum virst vanþakklátir en mig langar þó að rifja það upp er við lýstum ánægju okkar yfir snjallri lausn forseta í vandasömu máli. Var þá haft á orði að hér væri salómonsdómur orðinn að Salomedómi. Ég trúi því og treysti að við megum í samstarfi um endurskoðun þingskapa vænta slíkra réttlátra málamiðlana þar sem tekið er tillit til allra sjónarmiða. Þótt við gerum nú hlé á reglubundnum þingfundum til 17. ágúst nk. samkvæmt samkomulagi fer því fjarri að hlé verði á því erilsama starfi sem forseti og þingmenn gegna. Fram undan eru langir og strangir fundir utan þingsala og vandasöm skipulagsvinna forseta. Ég vil óska hæstv. forseta allra heilla í því mikilvæga hlutverki. Ég vil nú enn fremur við þinglok óska forseta og fjölskyldu hennar góðs sumars. Enn fremur færi ég skrifstofustjóra Alþingis og öllu öðru starfsfólki hér þakkir okkar þingmanna fyrir ómetanleg og vel unnin störf í þágu þingsins í þeim önnum sem ríkt hafa nú að undanförnu. Ég vil biðja hv. þm. að taka undir þessi orð mín með því að rísa úr sætum. --- 
            

Ég þakka hv. 9. þm. Reykn. fyrir hlý orð og góðar óskir í minn garð og fjölskyldu minnar og þakka hv. þm. fyrir að taka undir þær óskir. Ég ítreka óskir mínar til allra hv. þm. og starfsfólks Alþingis og óska öllum gæfu og gengis.

Handhafar valds forseta Íslands hafa ritað svofellt bréf: ,,Handhafar valds forseta Íslands samkvæmt 8. gr. stjórnarskrárinnar, forsætisráðherra, forseti Alþingis og forseti Hæstaréttar, gera kunnugt: Að vér, að tilskildu samþykki Alþingis, veitum forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis 115. löggjafarþings frá 20. maí 1992 og standi sú frestun til 17. ágúst 1992 nema kveðja þurfi Alþingi saman samkvæmt síðari mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Gjört í Reykjavík, 19. maí 1992. Davíð Oddsson, Salome Þorkelsdóttir, Guðrún Erlendsdóttir. Davíð Oddsson. Bréf handhafa valds forseta Íslands um frestun á fundum Alþingis.`` Samkvæmt þessu umboði og með tilvísun til samþykkis Alþingis lýsi ég hér með yfir því að fundum þessa Alþingis, 115. löggjafarþings, er frestað. Ég leyfi mér að óska hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins, svo og landsmönnum öllum, allra heilla.