Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins vegna umræðna og frétta af Suðurlandsvegi. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju með hversu þverpólitísk samstaða hefur náðst, jákvæð og góð, um gildi þess að tvöfalda Suðurlandsveg með aðskildum akreinum. Ég fagna sérstaklega yfirlýsingu hæstv. samgönguráðherra í þá veru og finnst ánægjulegt að um jafnmikilvægt verkefni skuli ríkja þverpólitísk samstaða. En þá bregður svo við, virðulegur forseti, að fréttir frá Vegagerðinni sem er nánasti ráðgjafi stjórnvalda um samgöngubætur og samgöngumál stangast dálítið á. Fyrir rúmu ári sendi framkvæmdastjóri Sambands sunnlenskra sveitarfélaga formlegt erindi til vegamálastjóra þar sem lagðar voru fram spurningar um áætlaðan kostnað við tvöföldun Suðurlandsvegar austur að Selfossi. Svar barst í júlí 2005 og er mjög sundurliðað, undirritað af svæðisstjóra Vegagerðarinnar fyrir hönd vegamálastjóra, þar sem áætlaður kostnaður er 7–8 milljarðar kr. Nú gerist það að þegar þverpólitísk samstaða hefur náðst um þetta mál, enginn pólitískur ágreiningur, segir vegamálastjóri að kostnaðurinn geti numið allt að 12 milljörðum kr. Það vekur athygli og maður hlýtur að spyrja hvað vaki fyrir Vegagerðinni. Hafa orðið mistök hjá Vegagerðinni? Ekki getur kostnaður við framkvæmd sem er jafn vel sundurliðuð í áætlun í bréfi dags. 11. júlí 2005, þar sem m.a. er vísað til reynslu af tvöföldun Reykjanesbrautar, hækkað um allt að 50%. Þess vegna beini ég því til hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til að kveða upp salómonsdóm um það hver raunverulegur eða áætlaður kostnaður við tvöföldun á Suðurlandsvegi kunni að vera.

Virðulegur forseti. Það er satt að segja ekki mjög einfalt verk að kveða upp salómonsdóm um hver kostnaðurinn eigi að vera við gerð vega. Engu að síður þakka ég hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu verkefni og þakka honum fyrir þau orð sem hann lét hér falla. Gerð þessa vegar er mjög umfangsmikil og flókin, þ.e. að tvöfalda þessar meginleiðir af höfuðborgarsvæðinu til austurs og vesturs. Það er alveg ljóst að af þessu er mikill kostnaður. Ég hef ekki hér á þessari stundu upplýsingar um frá hverju er greint í þessu bréfi sem hér var nefnt en við höfum upplýsingar um það að kostnaðurinn getur leikið á mjög stóru bili eftir því hvernig að þessu er staðið. Stóri kostnaðarþátturinn þarna sem leiðir til þessara breytilegu upphæða liggur í því hvort við förum í hringtorg eða mislæg gatnamót. Það mun vera svo að yfir 70 gatnamót liggja á Suðurlandsvegi, ef við tökum hann sem dæmi, austur á Selfoss. Þá er spurningin hvort það eigi að vera mislæg gatnamót eða hringtorg við hverja einustu heimkeyrslu að bæjum og þéttbýlissvæðum. Eða á kannski að leggja hliðarvegi? Hv. þingmenn geta rétt ímyndað sér að þarna getur verið mjög breytilegur kostnaður miðað við þá útfærslu sem valin verður. Nú verður farið í það af hálfu Vegagerðarinnar að greina færar leiðir og velja aðferð og þá mun kostnaðurinn koma í ljós. 

Virðulegi forseti. Þetta var býsna sérkennilegt svar hjá hæstv. ráðherra. Þann 9. mars árið 2005, fyrir ári síðan, svaraði hæstv. samgönguráðherra nákvæmlega þessari spurningu í svari til mín á hinu háa Alþingi. Þá sagði hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Samtals má því áætla að kostnaður við Suðurlandsveg frá Rauðavatni að Selfossi gæti orðið á bilinu 6–7 milljarðar kr.“ Þessu svaraði hæstv. samgönguráðherra ákaflega skýrt hér fyrir rétt rúmu ári. Þess vegna er svarleysa hans eða útúrsnúningar hér áðan ákaflega sérkennileg. Enn þá sérkennilegri er þó aðkoman hjá vegamálastjóra að málinu og hún kallar á skýringar. Hann er undirmaður hæstv. samgönguráðherra. 5 milljörðum kr. skeikar frá svari hæstv. samgönguráðherra að þeim 12 milljörðum sem vegamálastjóri segir að framkvæmdin kosti nú. Hér segir einnig að 2+1 vegur kosti 2 milljarða. Vegamálastjóri fullyrðir nú að sú framkvæmd kosti margfalt meira en það, 5–6 milljarða. Auðvitað verður hæstv. samgönguráðherra að svara því hér og taka af öll tvímæli um það hvort er rétt. Auðvitað skiptir öllu máli hvort framkvæmdin, tvöföldun Suðurlandsvegar frá Reykjavík til Selfoss, kosti 7 milljarða eða 12 milljarða. Það skiptir öllu máli og þess vegna verður ráðherra í síðara svari sínu í dag að taka af öll tvímæli. Annars lítur hitt út eins og rangfærslur í besta falli eða blekkingar í versta falli, að afvegaleiða umræðuna með þeim hætti að framkvæmd sem kosti 7 milljarða, segir í þingskjali frá hæstv. samgönguráðherra í svari fyrir ári, yfir það að í fréttum fjölmiðla er það margítrekað af hálfu vegamálastjóra að framkvæmdin kosti 12 milljarða. Þetta kallar á að hæstv. samgönguráðherra taki af öll tvímæli um það af því að það á að ráðast í tafarlausa tvöföldun á Suðurlandsvegi. Um það er þverpólitísk samstaða á svæðinu.

Frú forseti. Ég ætla að ræða annað mál undir liðnum um störf þingsins. Í gær var lokaafgreiðsla fjárlaga, og þar felldi hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnarmeirihlutinn allar tillögur okkar í stjórnarandstöðunni til úrbóta fyrir lífeyrisþega. Þá virðist hafa gripið ríkisstjórnina einhver örvænting eða fát og blásið var til blaðamannafundar þar sem hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra lýsa yfir að þeir séu tilbúnir að bæta að einhverju leyti kjör lífeyrisþega. Fram kemur á vef heilbrigðisráðuneytisins að lögð séu til þrjú atriði. Eitt er að menn geti dreift séreignarlífeyrissparnaði þannig að hann skerðist ekki allur í einu en ég minni á að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lýsti því yfir að þann lífeyrissparnað ætti alls ekki að skerða. Tillaga kæmi um það. Síðan er lögð til öryrkjareglan, líka fyrir aldraða virðist mér vera, skerðingarreglan, og síðan er enn verið að kynna 25 þús. kr. frítekjumarkið. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hér: Hvað er falið í þessu? Hér segir að þetta kosti 275 millj. Við afgreiddum fjárlögin aðeins fyrr um morguninn. Ég fagna öllum hænuskrefum sem ríkisstjórnin tekur til að bæta kjör lífeyrisþega en ég vil gjarnan fá skýringu frá þessum hæstv. ráðherrum: Í hverju felast þessi bættu kjör til lífeyrisþega sem þeir kynntu eftir hádegið í gær? Og hvað eiga þessi hænuskref að kosta? Það er mjög óljóst í fréttatilkynningu frá ráðuneytinu í hverju breytingarnar felist og hvað þær muni allar kosta.

Frú forseti. Mig langar að koma að málum er varða samgöngumál á Suðurlandi undir þessum dagskrárlið. Þegar ákveða skal um stórar framkvæmdir eins og samgöngumál sem eiga að endast til langrar framtíðar ber stjórnvöldum að hafa góða yfirsýn yfir málaflokkinn og leita allra leiða til að framkvæmdirnar megi nýtast sem best og ekki síður að framkvæmdin sé sem öruggust fyrir vegfarendur og fyrir samfélagið í heild. Meðal annars þess vegna eigum við að standa þannig að framkvæmdum á Suðurlandsvegi að þær megi vera sem líkastar því sem gert er á Reykjanesbrautinni, 2+2 með aðskildum akreinum. Umferðaraukning er hvergi meiri á síðustu árum en einmitt á Suðurlandsvegi. Flest bendir til þess að svo verði áfram. Stöðug fjölgun íbúa austan fjalls, síaukin frístundabyggð með æ yngra fólki sem þar hefur tekið búsetu sem þýðir aukna ferðatíðni, tenging með nýjum Kjalvegi um suður- og norðurveg mun þýða mun meiri umferð um Suðurlandsveg. Fyrirhugaður orkufrekur iðnaður í Þorlákshöfn mun jafnframt krefjast þess að framkvæmdirnar verði hafðar þannig að þær megi duga til frambúðar. Mig langar að spyrja: Er vegamálastjóri ekki sammála því sem við tölum um á þinginu? Ég legg mikla áherslu á það að sú 12 ára samgönguáætlun sem þingið mun samþykkja í vetur verði sú stefna sem verði tekin núna, að samgönguáætlunin og vilji þingsins fái að ráða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að taka upp málefni Suðurlandsvegar á hv. Alþingi. Það er mikil samstaða í Suðurkjördæmi, á Suðurlandi öllu, ekki bara meðal íbúanna, heldur er líka þverpólitísk samstaða þingmanna um að það verði hætt við undirbúning á 2+1 vegi á Suðurlandi og þegar í stað hafinn undirbúningur á tvöföldun á Suðurlandsvegi. Það er, eins og ég sagði, krafa Sunnlendinga. Það er krafa okkur þingmanna Suðurkjördæmis að öryggi verði haft í öndvegi. Við þekkjum hvernig það breyttist við tvöföldun á Reykjanesbrautinni. Við viljum fara þá sömu leið og þar var farin og ég brýni hæstv. samgönguráðherra til að fara þessa leið.

Frú forseti. Varðandi spurningar hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur er því til að svara að kostnaðurinn á næsta ári, þ.e. 2007, sem þau fjárlög gilda um sem við samþykktum í gær er um hálfur milljarður af þeim þáttum sem til umræðu voru á blaðamannafundinum í gær. Gert er ráð fyrir þessum kostnaði í fjárlögunum. Annars vegar var bætt við, sérstaklega vegna frítekjumarksins, og síðan er einfaldlega svigrúm fyrir aðra þá þætti í þeim fjárveitingum sem Tryggingastofnunin hefur. Síðan má gera ráð fyrir því að á árinu 2008 muni kostnaðurinn vegna þessara þátta verða rúmur milljarður. Við eigum eftir að fara yfir hvernig það verður í tengslum við fjárlög ársins 2008 en ég held að í þeirri langtímaáætlun sem við höfum verið að vinna með muni það rúmast ágætlega líka. Síðan aðeins örlítið varðandi Suðurlandsveginn og kostnaðinn við hann. Það hljóta að vera orð samgönguráðherrans sem við tökum gild hér á Alþingi og miðum við en ekki hvað einhverjir aðrir aðilar segja úti í bæ, jafnvel þótt það séu hinir mætustu embættismenn. Orð ráðherrans gilda. 
            

Virðulegi forseti. Ég fagna því alveg sérstaklega að tekist hafi þverpólitísk samstaða um að tvöfalda Suðurlandsveginn. Það er ekki nema ár síðan eða svo að við þingmenn Samfylkingarinnar fluttum þingsályktunartillögu um að ráðist yrði í þetta verkefni þar sem við reyndum að fá alla þingmenn kjördæmisins með á þá tillögu. Það tókst ekki og því lýsi ég núna yfir sérstaklega mikilli ánægju með að menn skuli vera komnir inn á þessa hugmynd sem við settum fram fyrir ári. Virðulegi forseti. Ég velti því aðeins fyrir mér, bæði í þessu máli og eins varðandi fjárframlög til aldraðra, að það virðist vera einhvers konar, ég veit ekki hvað ég á að kalla það, panikstjórnun í gangi. Það eru alltaf viðbrögð við hugmyndum, eitthvað gerist og það eru að koma kosningar. Þá á að grípa til allra aðgerða þrátt fyrir að búið sé að tala um þessi mál í mörg ár. Nú er farið að styttast í kosningar og þá er hægt að bregðast við nánast öllu sem upp kemur. Þetta finnst mér mjög athyglisvert og dálítið einkennandi og kannski sérstaklega fyrir þá miklu taugaveiklun sem er í ríkisstjórnarflokkunum þessa dagana, þ.e. það eru að koma kosningar, ríkisstjórnin virðist vera fallin og þá er gripið til allra aðgerða sem hugsanlegar kunna að vera til vinsælda fallnar. Það er hins vegar ágætt að þetta komi þó ríkisstjórninni aðeins úr sporunum. Varðandi þá umræðu sem hér hefur farið fram um vegamál, Vegagerðina og vegamálastjóra, sem er óþægileg af því viðkomandi eru ekki nálægir, er það dálítið sérstakt að það hefur gerst í nokkrum tilvikum að við fáum upplýsingar um verð sem tekur síðan verulegum breytingum eins og hér hefur verið nefnt, frá 6 milljörðum í fyrra upp í 12 milljarða nú. Það má nefna í þessu samhengi að sennilega eru það göng til Vestmannaeyja sem hafa tekið mestum breytingum. Þau fóru úr 20 milljörðum í upphafi í 100 milljarða eftir skoðun þannig 

Hæstv. forseti. Ég vil eins og fleiri taka undir hvað það er mikilvægt að pólitísk samstaða hafi náðst um þessa miklu framkvæmd. Í rauninni hefur ríkisstjórnin lýst því yfir að eitt brýnasta öryggismálið sé að tvöfalda leiðirnar austur fyrir fjall og upp í Borgarfjörð. Ég man eftir því að sá mikli ferðagarpur Ólafur heitinn Ketilsson sagði við mig fyrir 10–12 árum að það væri mikilvægt að það væri einn vegur frá Selfossi til Reykjavíkur og annar vegur frá Reykjavík austur á Selfoss. Við þyrftum á þessar leiðir evrópska vegi, sagði gamli maðurinn. Nú höfum við fengið slíkan veg til Keflavíkur og sjáum hvers lags öryggisatriði það er. Auðvitað er nú mikilvægast að gera sér grein fyrir því hvernig við byggjum þennan veg, hanna hann og þá kemur kostnaðurinn í ljós. Samgönguráðherra er að vinna það verk. Fyrst og fremst blasir sú staða við íslensku samfélagi að ríkið skuldar sáralítið í dag, u.þ.b. 27 milljarða um áramót, sem gerir okkur það kleift sem verið er að áforma, þ.e. að ráðast í þessi stórhuga verkefni á sem stystum tíma. Miðað við umsvifin í þjóðfélaginu, þá miklu flutninga, aukningu á umferð á þessum vegum, gera sér allir grein fyrir að þeir bera umferðina ekki lengur. Þess vegna er fagnaðarefni að við munum fara í þessa framkvæmd á þessum leiðum, á stofnvegum til og frá höfuðborginni á sem stystum tíma. Ég veit að samgönguráðherra mun sem allra fyrst ná samstöðu um það hvernig þessir vegir verða og hvaða leiðir verða farnar. Þá kemur kostnaðurinn á myndina 

Frú forseti. Það er ekki hátt risið á því að samgönguráðherra, ríkisstjórn og stjórnarþingmenn sem skorið hafa samgönguáætlun niður um hartnær 6 milljarða á þessu kjörtímabili kenni vegamálastjóra um, láti eins og að vegamálastjóri og Vegagerðin séu vandamálið við það að ekki sé búið að gera meira í vegamálum, hvort sem það er á Suðurlandsvegi eða annars staðar. Vegagerðin og vegamálastjóri eru ekki blórabögglar hér. Það væri nær að samgönguráðherra verði undirmenn sína en að vega að þeim úr launsátri eins og hann hefur gert.  Ef Alþingi tekur nýja ákvörðun um t.d. það að fara í tvöföldun Suðurlandsvegar mun Vegagerðin vinna vel og samviskusamlega að því að undirbúa það eins og hún hefur jafnan gert, að vinna samkvæmt samþykktum áætlunum, fjárveitingum sem til staðar eru og bestu faglegri vitneskju hverju sinni. Ég veit ekki annað en að Vegagerðin hafi með fullu samþykki samgönguráðherra og Alþingis unnið þá undirbúningsvinnu sem hún hefur gert einnig í þessu tilviki. Menn segja að það sé þverpólitísk samstaða um að tvöfalda Suðurlandsveg um Hellisheiði. Gott og vel. Það stendur ekki á Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í því. Ég spyr samt: Er ekki þverpólitísk samstaða um að tvöfalda Vesturlandsveg upp að Hvalfjarðargöngum? Er ekki þverpólitísk samstaða um að útrýma einbreiðum brúm á hringveginum, stórhættulegum slysagildrum? Er ekki þverpólitísk samstaða um að taka úr sambandi stórhættulegan veg um Óshlíð og leggja þar jarðgöng o.s.frv.? Hvað snýst þetta þá um, hv. þingmenn? Um fjármuni og forgangsröðun, um að menn standi í lappirnar og ræði málefnalega og uppbyggilega um þessi mál en falli ekki í lágkúru og popúlisma. Allra síst á það við á viðkvæmum tímum eins og við höfum gengið í gegnum að undanförnu 

Virðulegur forseti. Ég hlýt að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta, að fá ekki tækifæri til að bera af mér sakir. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon heldur því fram að ég hafi veist að Vegagerðinni og vegamálastjóra. Það er bara alrangt. Ég veit ekki í hvaða hugarheimi hann er eða á hvern hann hefur verið að hlusta hér, sá ágæti þingmaður, nema hann hafi smitast af málflutningi hv. þm. Björgvins Sigurðssonar. Það er nú orðið þannig hjá hv. þm. Björgvini Sigurðssyni og Steingrími J. Sigfússyni upp á síðkastið að það er tæplega svaravert sem þeir leggja hér á borð fyrir þingmenn í umræðum um vegamál. Staðreynd málsins er hins vegar sú að ég held að hv. þingmenn ættu að leggja sig fram um að standa með samgönguráðherra í þeirri viðleitni að byggja upp samgöngukerfið á grundvelli þeirra ályktana sem hér hafa verið samþykktar frá þinginu. Það eru viðfangsefni okkar og verkefni. Í öðru lagi að leggja sig fram um að vinna að umferðaröryggismálum og leggja áherslu á það að umferðarmenningin á Íslandi verði bætt. Það er hið stóra verkefni okkar íslenskra alþingismanna, að leggja áherslu á bætta umferðarmenningu hér á Íslandi til viðbótar því verkefni að byggja upp samgöngu- og vegakerfið að öðru leyti. Það er það verkefni sem við ættum að sameinast um og hv. þingmenn að leggja áherslu á. 
            

Hæstv. forseti. Ég tek til máls vegna fundarstjórnar forseta vegna þess að það eru líklega einir fjórir til fimm alþingismenn búnir að tala á undan mér í röðinni eftir að ég bað um orðið. Ég var a.m.k. á undan hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að biðja um orðið og það er nokkuð síðan hann talaði. Ég kvaddi mér hljóðs út af þessari umræðu um störf þingsins. Hvers vegna er hún? Ástæðan er sú að hæstv. samgönguráðherra hefur ekki enn þá dreift hér vegáætlun og verkefnum þingmanna til þess að fara yfir þau verkefni sem hér er talað um. Ættu menn ekki að fást við það í samgöngunefnd að klára þessi mál og koma þeim áfram? Nei, nei. Ég segi alveg eins og er að mér finnst skorta svör frá hæstv. ráðherra um það hvort við fáum yfirleitt að sjá þessa áætlun hér áður en þingmenn fara í jólahlé. Svona vinnubrögð eru óþolandi og segja bara sitt um vingulsháttinn sem hefur verið í vegamálunum hérna og því að menn hafa enga stefnumörkun uppi. Þeir vita ekkert hvort 2+2 eða 1,5+eitthvað á að vera í framtíðinni. Þeir eru að komast að þeirri niðurstöðu núna að það eigi að tvöfalda vegina en Vegagerðin hefur unnið fram á þennan dag að því, og hún er ekki hætt því enn þá, að gera ráð fyrir 2+1 á leiðinni austur fyrir fjall. Svo tel ég að menn verði að horfast í augu við að það verður að fara eftir mikilvægi veganna. Þótt það verði slys á vegi eins og þeim sem við höfum verið að tala um undanfarna daga, og ég dreg ekki úr og tek undir að það þurfi að taka á því máli, mega menn ekki gleyma því að það eru jafnhættulegir kaflar aðrir í kringum borgina og menn verða að horfa á þetta allt saman í samhengi. Það er eiginlega hálfömurlegt að Vesturlandsvegurinn virðist vera hálfmunaðarlaus. Það eru hins vegar nógir til að tala um önnur svæði. Úr því að hv. formaður samgöngunefndar er að biðja um orðið býst ég við að hann ætli að taka aldeilis á ráðherra sínum, að hann fái nú í hendurnar plaggið svo að hægt sé að fara að vinna að vegáætluninni.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að þeir eru að ræða hér undir liðnum fundarstjórn forseta og þeim ber að halda sig við það efni.

Hæstv. forseti. Einmitt um fundarstjórn forseta vegna þess með hvaða hætti nokkrir hv. þingmenn stjórnarandstöðu koma hér í ræðustól. Þeir hafa farið hér upp undir liðnum um störf þingsins við upphaf þingfundar eins og eðlilegt er samkvæmt þingsköpum og leitað skýringa. Útúrsnúningar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar við að túlka umræður hér sem árásir á Vegagerðina eru gjörsamlega út í hött. Hið sama má segja um ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, og ég býð hann velkominn til starfa aftur. Það er ánægjulegt að sjá hann hér og ég vona að ekki eigi að túlka ræðu hans hér með þeim hætti að hann sé að reyna að spilla þeirri þverpólitísku sátt sem náðst hefur um Suðurlandsveginn. Ég vona að ekki þurfi að túlka hana þannig. Hæstv. forseti. Það sem málið snýst um hér er að það er verið að leita skýringa og það er óskað eftir liðsinni hæstv. samgönguráðherra. Í bréfi frá Vegagerðinni, formlegu embættisbréfi, dags. 11. júlí 2005, segir einfaldlega að bein vegagerð austur að Selfossi kosti 5 milljarða kr. Síðan kemur kostnaður við gatnamót upp á 2 milljarða kr. og þau gatnamót eru sundurliðuð lið fyrir lið. Síðan er talað um hliðarvegi upp á 200 millj. kr., ræsi og brýr u.þ.b. 500 millj. kr., þ.e. 7–8 milljarða kr. samtals. 
             Síðan kemur vegamálastjóri í sjónvarpsfréttum í gær eða fyrradag og talar um 12 milljarða kr. Við hljótum, einmitt í þeirri þverpólitísku sátt sem hefur náðst um þetta verkefni, af því að það mikilvægt, að leita eftir skýringum á því hvað veldur hækkunum á verkinu um 50%. 

… bera af sér sakir.

Það er verið að leita skýringa. Ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ætlar að taka orðið þannig að hér sé verið að ráðast á einhvern eru annarlegar hvatir að baki. Þá er hann að reyna að spilla 

Ég bið hv. þingmenn að halda ró sinni hér í salnum. Hér er verið að ræða vandmeðfarin mál.

Hæstv. forseti. Ég hygg að við í þingsalnum höfum yfirleitt getað treyst því að þær upplýsingar sem hér hafa verið lagðar fram og við höfum byggt störf okkar á séu eitthvað sem við getum treyst, að þau gögn sem lögð eru inn til þinghaldsins til að byggja á og þær tölur sem okkur hafa borist séu eitthvað sem við getum byggt ræður okkar á. Mér virðist hins vegar umræðan núna fara í allt annan farveg, fara í að vitna í viðtöl og heyra síðan hæstv. samgönguráðherra tala um hvernig hann sér málin fyrir sér en ekki hvernig við vinnum venjulega í þingsalnum undir stjórn forseta við það að fjalla um þessi mál. Ég hlustaði á hæstv. landbúnaðarráðherra áðan lýsa þeim ágæta manni sem hann vitnaði til um framtíðarsýn varðandi Suðurlandsveg. Það var nú fínt, Guðni minn, að þú skyldir átta þig á því 12 árum síðar að þetta hafi verið nauðsynlegt.

Ég áttaði mig á því þá þegar.

Það er nefnilega þannig að menn hafa lagt til mál í hv. þingi um að menn horfðu til framtíðar um hvað væri æskilegt að gera varðandi framtíðaráfanga í vegagerð. Og ég held að menn ættu að fara að snúa sér að því.

Virðulegi forseti. Ég verð að gera athugasemd við það að sem formaður samgöngunefndar hefði ég reiknað með því að virðulegi forseti tæki tillit til óska minna um að fá að taka til máls áðan meðan málið var heitt. Það er það að vísu enn. Aðeins þá að öðru. Allar umferðarspár hafa farið forgörðum. Í fyrsta lagi Hvalfjarðargöngin, þar sprungu allar umferðarspár, Vesturlandsvegurinn vegna Hvalfjarðarganganna, Suðurlandsvegurinn vegna íbúafjölgunar og sumarbústaða Sunnlendinga. Við skulum ekkert draga þetta á langinn. Það liggur ljóst fyrir að það verður að fara við fyrstu hentugleika, á næsta ári verður það að vera klárt, í tvöföldun Suðurlandsvegar og Vesturlandsvegar. Það er alveg ljóst, það vita allir að umferðaræðar út úr höfuðborginni eru löngu sprungnar. Því miður erum við nokkuð eftir á með að klára tvöföldun Reykjanesbrautar frá Breiðholti og að Hafnarfjarðarvegi, það hefði átt að vera löngu búið. Málið er svona skýrt, og ágætu þingmenn og þeir sem fylgjast með umræðum í þingsal: Það er alveg ljóst að þessir tveir vegir verða tvöfaldaðir og það innan ekki langs tíma.

Enn og aftur verður forseti að minna hv. þingmenn á það að ef þeir óska eftir að koma upp í ræðustól til að ræða um fundarstjórn forseta ber þeim að halda sig við það efni en ræða ekki vítt og breitt um samgöngumál og vegamál. Forseti vill auk þess taka það skýrt fram, ef hv. þingmönnum er ekki kunnugt um það, að þegar menn fara upp um störf þingsins skv. 3. mgr. 50. gr. þingskapa gefast að hámarki 20 mínútur til að ræða þann lið. Það var fjöldi hv. þingmanna sem komst ekki að í þeirri umræðu hér áðan svo að það sé alveg skýrt í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta, einkum vegna þess að mér blöskraði í upphafi þessi umræða um störf þingsins sem hófst á því nánast að skamma Vegagerðina, þ.e. undirstofnun samgönguráðherra, fyrir að hafa ekki komið fram með hugmyndir og útfært þær sem pólitísk ákvörðun hafði ekki verið tekin um. Það er raunverulega verið að skamma fjarstadda aðila, og pólitíkusar á hinu háa Alþingi reyna að benda á einhverja aðra en sjálfa sig þegar kemur að því að bera ábyrgð á gjörðum sínum. Þegar á þetta er bent rýkur í pontu hv. þm. Hjálmar Árnason, bendir út og suður og reynir að skapa hér einhverja úlfúð og leiðindi um verkefni sem um hefur verið pólitísk samstaða um langt skeið. Hins vegar hefur vantað forgangsröðun og kraft í ríkisstjórnina til að ráðast í þau verkefni. Núna þegar kosningar vofa yfir liggur mikið við og núna, þegar liggur fyrir að 95% þjóðarinnar eða svo treysta ekki Framsóknarflokknum, liggur mikið við að fara að ráðast í þessi verkefni.

Þetta er ekki umræða um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég tel að hæstv. forseti eigi að grípa miklu ákveðnar inn í málið og málsmeðferðina, þ.e. samgöngumálin. Við hefðum átt að hafa vegáætlun til að ræða og þetta mál út frá henni. Ég spyr hæstv. forseta hvað forseti hyggist gera í því að kalla vegáætlun inn í þingið þannig að hægt sé að halda uppi vitrænni umræðu um forgangsröðun og verkefni í vegamálum. Það eina sem við stöndum frammi fyrir eru niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar í vegamálum, það er búið að skera niður á 3–4 ára tímabili eina 6 milljarða kr., fresta vegaframkvæmdum í sumar og skera aftur niður vegaframkvæmdir á næsta ári samkvæmt fjárlögunum. Ég spyr forseta hvort forseti hyggist beita sér fyrir því að vegáætlun fyrir næstu þrjú ár komi inn í þingið fyrir jól. Það væri myndugleiki af forseta að kalla eftir henni og skikka hæstv. samgönguráðherra til að koma með vegáætlun inn í þingið þannig að við getum rætt hana hér, ekki síst í ljósi þessarar heitu og öflugu umræðu sem er um samgöngumál og kröfu alls staðar í samfélaginu um auknar aðgerðir í samgöngumálum. Þá krefst ég þess að forseti beiti sér fyrir því að vegáætlun komi inn í þingið.

Frú forseti. Ég veit að ráðherrar njóta stundum forréttinda og fríðinda í þessum sal en mér finnst ekki rétt af hæstv. forseta að hleypa átölulaust hæstv. samgönguráðherra upp í stólinn undir því yfirskini að hann sé að verja sig og svo eys hann úr sér skömmum og fúkyrðum yfir aðra hv. þingmenn eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Hann nefndi það ekki að það var hv. þm. Hjálmar Árnason sem kom hingað upp og bar brigður á tölur þess embættismanns sem hæstv. ráðherra þóttist vera að verja. Málið er auðvitað það að hv. þm. Hjálmar Árnason kom hingað til að lýsa vantrausti sínu á framferði og háttsemi hæstv. samgönguráðherra. Auðvitað hlýtur það að svíða á holdi hæstv. ráðherra þegar formaður þingflokks hins stjórnarflokksins lætur ólarnar ríða á hrygglengju hæstv. ráðherra. Það er allt í lagi að hann kveinki sér undan því opinberlega en hæstv. forseti getur ekki leyft honum að koma hingað undir því yfirskini að hann beri af sér sakir þegar hann eys sökum og fúkyrðum yfir aðra þingmenn. Það finnst mér ekki hægt, frú forseti.

Forseti tekur ekki undir þessar ásakanir og ávirðingar hv. þingmanns og telur að þær megi þá nota um ræður fleiri hv. þingmanna undir þessum lið um fundarstjórn forseta. Forseti telur að nú sé nóg talað í þessu máli.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Val Árnason skrifstofustjóra og Elvu Ýr Gylfadóttur frá menntamálaráðuneyti, Sigurbjörn Magnússon hæstaréttarlögmann, Pál Magnússon útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins, Magnús Norðdahl frá ASÍ, Björgu Evu Erlendsdóttur, Þórdísi Arnljótsdóttur og Arnar Þór Stefánsson frá Félagi fréttamanna Ríkisútvarpsins, Gunnar Magnússon frá Starfsmannafélagi Ríkisútvarpsins, Ernu Guðmundsdóttur frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Halldóru Friðjónsdóttur frá Bandalagi háskólamanna, Þóreyju S. Þórðardóttur frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, Vilhjálm Egilsson frá Samtökum atvinnulífsins, Davíð Þorláksson frá Viðskiptaráði Íslands, Jóhönnu Margréti Einarsdóttur og Jórunni Sigurðardóttur frá Starfsmannasamtökum Ríkisútvarpsins, Pál Gunnar Pálsson forstjóra og Guðmund Sigurðsson aðstoðarforstjóra Samkeppniseftirlitsins, Örnu Schram og Hjálmar Jónsson frá Blaðamannafélaginu, Ara Edwald, forstjóra 365 miðla, Magnús Ragnarsson frá Skjá einum, Arnþrúði Karlsdóttur og Pétur Gunnlaugsson frá Útvarpi Sögu, Ingólf Hjörleifsson frá Sambandi íslenskra auglýsingastofa, Þröst Ólafsson, framkvæmdastjóra Sinfóníuhljómsveitar Íslands, og Sigurð Bjarka Gunnarsson, varaformann Starfsmannafélags Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Einnig komu á fund nefndarinnar Sigurður Þórðarson, formaður matsnefndar vegna stofnefnahagsreiknings Ríkisútvarpsins ohf., og Jón Loftur Björnsson sem starfaði með matsnefndinni. Eins og fram kemur í nefndarálitinu barst nefndinni fjöldi umsagna vegna þessa máls og eru tilgreindir þeir aðilar sem sendu umsagnir vegna þess til Alþingis og nefndarinnar. Frú forseti. Með frumvarpinu er lagt til að ríkisstofnunin Ríkisútvarpið verði lögð niður og að opinbert hlutafélag verði stofnað um rekstur hennar. Frumvarp um Ríkisútvarpið er nú lagt fram í þriðja sinn af menntamálaráðherra, en á 131. löggjafarþingi var lagt fram frumvarp þess efnis að gera Ríkisútvarpið að sameignarfélagi og á síðasta löggjafarþingi var lagt fram frumvarp um að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Við umfjöllun nefndarinnar var fjallað um hljóðfæri sem Ríkisútvarpið hélt eftir við rekstrarlegan aðskilnað Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar, tvær fiðlur og eina víólu. Samkvæmt skýrslu matsnefndar vegna stofnefnahagsreiknings verða framangreind hljóðfæri ekki hluti af eignum Ríkisútvarpsins ohf. og er í þessu sambandi einkum litið til Guarnerius del Gesu fiðlunnar sem er frá 1728. Framangreind hljóðfæri verða eign ríkissjóðs og verður gerður samningur milli ríkisins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands um afnot þeirra. Nefndin hefur litið svo á að fyrirhuguð lækkun á skuld Ríkisútvarpsins við ríkissjóð, að fjárhæð 625 millj. kr. samkvæmt breytingartillögu við frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 sem til meðferðar er á yfirstandandi þingi sem ætlað er að tryggja 15% eiginfjárhlutfall við stofnun Ríkisútvarpsins ohf., komi til lækkunar á skuld Ríkisútvarpsins við Sinfóníuhljómsveit Íslands sem samkvæmt árshlutareikningi nam 692,2 millj. kr. þann 30. júní 2006. Frú forseti. Þó nokkur umræða varð hjá nefndinni um réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins. Við meðferð málsins lýsti Páll Magnússon útvarpsstjóri því yfir að hlutafélagið yfirtæki kjarasamninga og ráðningarsamninga viðkomandi starfsmanna. Varðandi lífeyrisréttindi starfsmanna er félagsmönnum aðildarfélaga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, aðildarfélaga Bandalags háskólamanna eða Kennarasambands Íslands heimilt að eiga aðild að A-deild sjóðsins. Jafnframt er félagsmönnum í stéttarfélögum sem eru utan fyrrgreindra bandalaga en gera kjarasamning á grundvelli laga nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, heimilt að eiga aðild að A-deild sjóðsins. Sú heimild er háð samþykki launagreiðanda. Páll Magnússon útvarpsstjóri lýsti því einnig yfir á fundi nefndarinnar að opinbera hlutafélagið mundi samþykkja áframhaldandi aðild að A-deild lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Að öðru leyti fer um lífeyrisréttindi starfsmanna eftir því sem segir í ákvæði til bráðabirgða II í frumvarpinu og samkvæmt lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 1/1997, eftir því sem við á og getið er um í frumvarpinu. Meiri hluti nefndarinnar leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi leggur hann til orðalagsbreytingu við 2. málsl. 5. gr. frumvarpsins og er eingöngu um að ræða að fella brott endurtekningu í texta lagagreinarinnar. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til tvær breytingar á 11. gr. frumvarpsins sem fjallar um tekjustofna Ríkisútvarpsins ohf., annars vegar að við 2. tölul. 1. mgr. bætist tveir málsliðir. Í fyrsta lagi að mörk verði sett á heimild Ríkisútvarpsins ohf. til að afla sér tekna með kostunarsamningum vegna einstakra dagskrárliða. Leggur meiri hlutinn til að samanlagðar tekjur Ríkisútvarpsins ohf. af kostun skuli ekki vera hærri en sem nemur hlutfalli kostunartekna af samanlögðum tekjum Ríkisútvarpsins af auglýsingum og kostun á árinu 2006. Með breytingunni er því lagt til að lögfest verði að tekjur hins nýja félags af kostunarsamningum verði ekki hlutfallslega hærri en þeir verða á árinu 2006. Ætla má að þessar tekjur Ríkisútvarpsins verði um 100 millj. kr., þ.e. um 10% af heildarauglýsingatekjum Ríkisútvarpsins, eins og verið hefur á síðustu árum miðað við þá ársreikninga sem liggja fyrir. Er breytingunni ætlað að koma í veg fyrir frekari fyrirferð Ríkisútvarpsins ohf. á kostunarmarkaði en nú er. Meiri hlutinn vill beina því til menntamálaráðherra að mælast til þess í þjónustusamningi milli menntamálaráðuneytisins og Ríkisútvarpsins ohf. að þeim tekjum sem félagið aflar sér með þjónustusamningum verði fremur varið til kostunar á dagskrárliðum sem varða íslenska tungu, sögu og menningararfleifð en til kostunar á erlendu afþreyingarefni. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til að sú breyting verði gerð á 2. tölul. 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins að Ríkisútvarpinu verði gert óheimilt að selja auglýsingar til birtingar á veraldarvefnum. Á síðustu árum hafa einkareknir fjölmiðlar sótt fram á sviði nýmiðlunar á veraldarvefnum og hefur umfang auglýsinga í þeim miðlum aukist jafnt og þétt. Fram til þessa hefur Ríkisútvarpið hins vegar ekki selt auglýsingar á vefsvæði sínu, www.ruv.is. Leggur meiri hlutinn til að ekki verði gerð breyting þar á og að lögfest verði ákvæði þess efnis að Ríkisútvarpinu ohf. verði óheimilt að birta auglýsingar á veraldarvefnum. Hins vegar leggur meiri hlutinn til breytingu á 3. mgr. 11. gr. þess efnis að fjármálaráðuneytið skuli greiða fyrsta virka dag hvers mánaðar fyrir fram fjárhæð sem svari til eins tólfta heildartekna af gjaldi ársins samkvæmt greininni í stað þess að greitt sé þann 15. febrúar og 15. maí fyrir fram í hvort sinn fjárhæð sem svarar til áætlaðs fjórðungs heildartekna og eftirstöðvar mundu síðan greiðast síðar á árinu í samræmi við innheimtu annarra opinberra gjalda. Talið er hentugra að greiðslurnar séu mánaðarlegar, t.d. með hliðsjón af launagreiðslum og fjármagnskostnaði en það kom fram í vinnu nefndarinnar að yrðu greiðslur vegna þessara fjármuna ekki mánaðarlegar eins og við leggjum til í frumvarpinu kynni hið nýja félag að lenda í töluverðum vandræðum vegna sjóðstreymis og því eðlilegt að koma til móts við það sjónarmið að mati meiri hlutans. Annars þyrfti félagið að fjármagna rekstur sinn og standa skil á kostnaði með skammtímalánum með tilheyrandi vaxtakostnaði en það verður ekki séð að þessi breyting skipti neinu máli hvað varðar hagsmuni ríkissjóðs. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til breytingu hvað þetta varðar. Í þriðja lagi leggur meiri hlutinn til breytingu á 13. gr. frumvarpsins er fjallar um gildistöku o.fl. Gert er ráð fyrir að lögin öðlist þegar gildi en samhliða gildi lög um Ríkisútvarpið, nr. 122/2000, til 1. janúar 2007. Meiri hlutinn leggur til að lög um Ríkisútvarpið falli brott 1. febrúar í stað 1. janúar 2007 svo að nægur tími verði til að kjósa menn til setu í stjórn, halda stofnfund og að því loknu skrá félagið formlega. Í samræmi við þessa breytingu er lögð til breytt dagsetning í 3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða I og í ákvæði til bráðabirgða II. Frú forseti. Í fjórða lagi leggur meiri hlutinn til breytingu á ákvæði til bráðabirgða I. Samkvæmt orðalagi 3. mgr. ákvæðisins skal annars vegar leggja fram hlutafjárhæðina á stofnfundi en hins vegar á að greiða hana hálfum mánuði eftir skráningu. Orðalagið er óheppilegt og því leggur meiri hlutinn til að fellt verði brott að hún skuli greiðast hálfum mánuði eftir skráningu. Í þessu sambandi má nefna að í stofnsamningi og samþykktum sem lagðar eru fram á stofnfundi eiga að koma fram upplýsingar um fjárhæð og greiðslu hlutafjár, sbr. lög nr. 2/1995, um hlutafélög. Þá er lögð til breyting á lokamálslið ákvæðis til bráðabirgða III sem fjallar um fyrstu stjórn félagsins. Þar kemur fram að þar til að skipuð hefur verið stjórn fyrir félagið sé menntamálaráðherra í fyrirsvari fyrir félagið sem eini stjórnarmaður þess. Hlutafélagið stofnast ekki fyrr en á stofnfundi en á þeim fundi verður skipuð stjórn félagsins sem fer síðan með fyrirsvar félagsins fram að skráningu. Því ættu ekki að koma upp tilvik þar sem menntamálaráðherra væri í fyrirsvari fyrir félagið sem stjórnarmaður. Einnig leggur meiri hlutinn til breytingu á ákvæði til bráðabirgða IV sem fjallar um lok á umboði útvarpsráðs. Ósamræmis gætir á milli þessa ákvæðis og ákvæðis 2. mgr. 13. gr. frumvarpsins en þar er tekið sérstaklega fram að lögin um Ríkisútvarpið falli brott 1. janúar 2007. Samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu fellur umboð aðalmanna og varamanna útvarpsráðs niður við gildistöku laganna. Meiri hlutinn leggur því til að umboðið falli niður um leið og hlutafélagið tekur til starfa og lög um Ríkisútvarpið falla brott, en ekki við gildistöku laganna. Að lokum, frú forseti, leggur meiri hlutinn til breytingu á ákvæði til bráðabirgða V sem fjallar um gildistöku ákvæðis um tekjustofna. Gert er ráð fyrir að ákvæðið um megintekjustofna gildi til og með 31. desember 2008 en hins vegar að tekjustofnarnir skv. 11. gr. taki gildi eftir 1. janúar 2009. Meiri hlutinn leggur því til að í stað orðsins „eftir“ komi orðin „frá og með“ svo að gildistakan eigi einnig við um 1. janúar 2009. Frú forseti. Meiri hluti menntamálanefndar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir og sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ásamt mér rita undir þetta nefndarálit hv. þm. Dagný Jónsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Kjartan Ólafsson og Sæunn Stefánsdóttir.

Frú forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í álit Samkeppniseftirlitsins um þetta frumvarp. Í álitinu kemur fram sú eindregna afstaða stofnunarinnar að Ríkisútvarpið muni geta nýtt ríkisaðstoðina til að framleiða eða kaupa vinsælt dagskrárefni og síðan segir í álitinu, með leyfi forseta: „Af þessu leiðir óhjákvæmilega að umrædd samkeppni starfsemi RÚV á sviði auglýsinga verður niðurgreidd með þeirri ríkisaðstoð sem félagið mun njóta.“ - Niðurstaða þessarar einnar merkustu eftirlitsstofnana íslenska ríkisins er sú að þetta muni hafa í för með sér samkeppnislega mismunun. Nú ætla ég að spara hv. þingmanni að hæða hann og spotta með fyrri orðum hans um nauðsyn frjálsrar samkeppni en það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir að orð Samkeppniseftirlits er ekki hægt að túlka með öðrum hætti en þeim að ef að frumvarpið verður samþykkt og gert að lögum hafi það í för með sér samkeppnislega mismunun. Þetta liggur fyrir af hálfu stofnunarinnar. Hún leggur jafnframt til tvær leiðir og segir síðan að hún muni bíða með aðgerðir þangað til ljóst verði hvor leiðin verði farin. En það á hvoruga leiðina að fara sem rætt er um í þessu áliti. Þá blasir alveg við að það er ljóst að á grundvelli þessa álits hafa samkeppnisaðilar ráðrúm og fótfestu til að höfða mál og það verður örugglega gert. Það verður sömuleiðis málarekstur erlendis. Hér er sköpuð mikil óvissa með afgreiðslu málsins á þessum grunni og ég spyr hv. þingmann: Er hann ekki hræddur við það að hann steypi hér málinu öllu í gríðarlega réttaróvissu sem mun draga slóða langt fram eftir 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og sömuleiðis fyrir að ætla sér að sleppa því að hæða og spotta þann sem hér stendur. Ætla ég þá ekki að gera það gagnvart þeim hv. þingmanni, þótt ég hefði kannski tilefni til. Hv. þingmaður fjallar hér um samkeppnislega mismunun sem getið er um í umsögn Samkeppniseftirlitsins. Ég held að í sjálfu sér sé ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu á markaði þar sem ríkið tekur þátt í samkeppni en að þar ríki einhvers konar mismunun. Það skiptir engu máli hvort það er á lánamarkaði, smásölumarkaði, eða á fjölmiðlamarkaði. Um leið og ríkið er orðið þátttakandi á slíkum markaði þá ríkir einhvers konar mismunun gagnvart þeim einkaaðilum sem einnig starfa á þeim markaði. Hv. þingmaður hefur nú ekki lagt það til að Ríkisútvarpið hverfi af þeim markaði þannig að ég geri ráð fyrir að hann sé þeirrar skoðunar að það beri að halda þessari mismunun við að minnsta kosti að einhverju leyti vegna þess að leikurinn verður alltaf ójafn þegar ríkið er þátttakandi. Það er rétt að Samkeppnisstofnun eða Samkeppniseftirlitið leggur til tvær leiðir. Önnur er sú að ríkið hverfi alfarið af auglýsingamarkaði. Um það er ekki pólitísk samstaða innan Alþingis. Hin er sú að stofnuð verði önnur stöð þar sem auglýsingar eru birtar. Önnur sjónvarpsstöð. Ég hef litið þannig á að tilgangurinn með þessu frumvarpi sé ekki sá að sjónvarpsstöðvum Ríkisútvarpsins verði fjölgað svo mér finnst sú leið ekki fýsileg. Sú leið sem við leggjum til að verði farin kemur fram í breytingartillögum okkar en með þeim er að sjálfsögðu verið að koma til móts við 

Frú forseti. Það kemur alveg skýrt fram að Samkeppnisstofnun telur að það séu einungis tvær leiðir færar til að koma í veg fyrir samkeppnislega mismunun. Það er ekkert afbrigði af þeim sem kemur til greina. Það er ekki hægt að fara þá leið sem farin er með breytingartillögum meiri hlutans. Það liggur einfaldlega alveg ljóst fyrir að frumvarpið sem nú er verið að samþykkja hefur í för með sér samkeppnislega mismunun. Það kemur ljóst fram líka að þetta brýtur gegn anda samkeppnislaga. Það er ekki hægt að skilja niðurlag álits Samkeppnisstofnunar öðruvísi en svo að stofnunin muni grípa til aðgerða hér innan lands ef önnur hvor þeirra leiða sem hún leggur til verður ekki farin. Af því er ekki hægt að draga aðra ályktun en þá að fullkomin óvissa ríki um hvort þetta frumvarp standist samkeppnislög eða anda þeirra. Punktur málsins, og það sem mér finnst varða mestu um þetta atriði, er það að hv. formaður menntamálanefndar er vitandi vits að þrýsta hér í gegn frumvarpi sem brýtur gegn anda samkeppnislaganna. Hann veit af því. Ein af traustustu eftirlitsstofnunum ríkisins hefur varað hann við því. Hann veit af því að vegna frumvarpsins á íslenska ríkið yfir höfði sér margra ára málaferli og hugsanlega getur það bakað sér mikla skaðabótaskyldu. En samt kemur hv. þingmaður, formaður menntamálanefndar, sem þar að auki er lögfræðingur, og reynir að þrýsta málinu í gegn. Hann veit að hann er að búa til réttaróvissu. Hann veit að gjörð hans kann að baka ríkinu mikla skaðabótaábyrgð. Samt gerir hann þetta. Ég velti því fyrir mér, frú forseti, af hverju? Í öllu falli, frú forseti, þá sýnir þetta okkur að málið er ekki fullrannsakað 

Frú forseti. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu þá leiðir tilvist ríkisins á markaði til mismununar. Þátttaka ríkisins á hvaða markaði sem er leiðir til þess að á þeim markaði er leikurinn ójafn. Það skiptir ekki máli hvort um fjölmiðlamarkað, smásölumarkað, lánamarkað eða annan markað er að ræða. Þátttaka ríkisins á samkeppnismarkaði leiðir til þess að aðilar sem starfa á þeim markaði standa ekki jafnir. Hv. þingmaður vék að réttaróvissunni og spurði hvort með þessu frumvarpi væri verið að skapa réttaróvissu og búa í haginn fyrir framtíðarmálaferli milli ríkis og einkaaðila sem starfa á þeim markaði. Hann sagði að búast mætti við því að Samkeppniseftirlitið gripi til aðgerða vegna þessa frumvarps. Nú er það þannig, að í þessu máli eru tvö samkeppnissjónarmið uppi. Annars vegar spurningin um það, og ég vona að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé að hlusta á mig, að frumvarpið brjóti gegn ákvæðum um ríkisstyrki. Eftirlitsstofnun EFTA mun hafa það mál til athugunar ef einhver telur að svo sé, og raunar er það þannig að við teljum okkur vera á þurru landi hvað það atriði varðar. Hvað varðar hin sjónarmiðin, um það hvort frumvarpið stríði gegn markmiðum samkeppnislaga, þá hefur því verið haldið fram. En öfugt við það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði, þá lýsti Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins, því sérstaklega yfir að verði frumvarpið að lögum með þessum hætti þá mundi Samkeppnisstofnun eða Samkeppniseftirlitið ekki grípa til neinna aðgerða vegna þess að frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. er frumvarp til sérlaga. Samkeppnislögin eru almenn lög og hann tók það sérstaklega fram, eins og við öll vitum, að sérlög ganga fram af almennum lögum og 

Virðulegi forseti. Í tillögu sem kynnt var á blaðamannafundi í morgun leggur Samfylkingin til að fjármögnun Ríkisútvarpsins verði blönduð. Annars vegar með ríkisframlagi og hins vegar með auglýsingatekjum sem lækki og verði ekki hærri en 15–20% af heildartekjum, sem er veruleg lækkum frá því sem nú er. Þetta er hin pólitíska nálgun á málinu. Varðandi frumvarpið í núverandi mynd, án nokkurra eiginlegra takmarkana á umfangi Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, með banni við sölu á vefnum, ekki frekari kostunar o.s.frv., þá skiptir þetta engu máli í þeirri stöðu sem er í dag af því að þeir sem reka frjálsa ljósvakafjölmiðla í landinu túlka þetta frumvarp sem aðför að rekstri frjálsrar ljósvakafjölmiðlunar í landinu. Hér er um að ræða ríkisvæðingu á ljósvakamiðlun á Íslandi. Það er ekki hægt að túlka þetta öðruvísi en að þetta komi verulega niður á einkareknu ljósvakamiðlunum sem berjast í bökkum, og hafa alltaf gert á Íslandi af því þetta er örlítill markaður. Þess vegna er yfirburðastaða ríkisins á fjölmiðlamarkaðnum alveg sérstaklega viðkvæmt mál. Mikið viðkvæmara mál en í Bretlandi þar sem BBC er vissulega fjölmiðlarisi en á risastórum markaði. Hér er verið að auka verulega samkeppnisforskot ríkisins á fjölmiðlamarkaði og á ljósvakamarkaði. Það sem ég skil ekki er hvernig hv. formaður menntamálanefndar finnur pólitíska réttlætingu fyrir þessu máli. Tekur hann ekki undir það, eins og hann hefur gert áður, að það þurfi að takmarka verulega umfang Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, mikið meira en þetta frumvarp leggur til? Því hér er ekki verið að takmarka umfangið. Það er verið að halda í horfinu. Í andsvörum við mig fyrr í haust, við 1. umr. um málið, hefur hv. þingmaður sagt að það eigi að takmarka umsvif útvarpsins til að gæta sanngirni gagnvart frjálsri fjölmiðlun í landinu. Tekur þingmaðurinn ekki undir það nú?

Frú forseti. Mér var því miður ekki boðið á þennan merka blaðamannafund Samfylkingarinnar sem haldinn var í morgun þar sem kynntar voru nýjar leiðir varðandi fjármögnun Ríkisútvarpsins og þekki þar af leiðandi ekki þær leiðir sem hv. þingmaður talaði hér fyrir. En ég geri ráð fyrir að þær verði kynntar nánar í umræðum um málið í dag. Hv. þingmaður spyr um takmörkun á umsvifum Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ég verð að benda hv. þingmanni á það, þegar hann segir að hér sé einungis verið að halda í horfinu en ekki verið að leggja neinar takmarkanir til, að ef hv. þingmaður les frumvarpið eins og það er þegar það er lagt fram þá er beinlínis gert ráð fyrir því að Ríkisútvarpið ohf., hið nýja félag, hafi ótakmarkaðar heimildir til að afla sér kostunartekna vegna einstakra dagskrárliða. Það eru ekki lagðar neinar hömlur á Ríkisútvarpið ohf. hvað það varðar. Að sama skapi gerir frumvarpið beinlínis ráð fyrir framsókn Ríkisútvarpsins ohf. á veraldarvefnum. Með því að leggja til þessar breytingar er meiri hlutinn að koma í veg fyrir frekari útrás Ríkisútvarpsins á kostunarmarkaði og á veraldarvefnum. Það má vel vera að hv. þingmaður telji að þetta skipti engu máli. En ég tel að þetta skipti verulegu máli fyrir einkaaðila. En það hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni að það eru skiptar skoðanir um hversu langt eigi í að ganga í að takmarka auglýsingar Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ég hef sjálfur sagt það, bæði opinberlega og hér í ræðustól, að ég væri fyrir mína parta alveg tilbúinn til þess að ganga lengra. En þetta er niðurstaðan. Hún liggur fyrir. Hún er lögð til.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður er enn á þeirri skoðun að það eigi að takmarka umfang Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði allverulega frá því sem hér er gert. Hér er ekki verið að takmarka það út frá núverandi stöðu, hvað sem framtíðin svo aftur ber í skauti sér, því það sem ég var að spyrja hv. þingmann um lítur að pólitískri grundvallarspurningu. Hv. þingmaður hefur flutt hér frumvarp ásamt félögum sínum úr Sjálfstæðisflokki um að það eigi að selja og einkavæða Ríkisútvarpið. Þetta er algert grundvallarmál, pólitískt mál sem hlýtur að liggja til grundvallar hans viðhorfum. Það frumvarp sem hann ber síðan fram og talar fyrir er ekki hægt að túlka öðruvísi en að verið sé að fara með einhverjum hætti að frjálsri ljósvakamiðlun í landinu. Það er verið að ríkisvæða ljósvakamiðlun enn þá meira en frá því sem nú er. Samkeppnisforskot Ríkisútvarpsins mun aukast töluvert. Það verður hlutafélag með meðgjöf upp á 2,8 milljarða á ári frá ríkinu auk þess að hafa óheft umfang á auglýsingamarkaði, þó svo að það sé verið að stemma stigu við því að umfang þess aukist á veraldarvefnum o.s.frv. Þess vegna spyr ég hv. þingmann. Hvernig getur það verið pólitískt forsvaranlegt, pólitískt réttlætanlegt út frá viðhorfum þeirra sem styðja frjálsa fjölmiðlun í landinu, að ganga fram með þetta frumvarp sem gæti orðið til þess að laska verulega frjálsa ljósvakamiðlun? Til dæmis með því að draga úr framleiðslu á innlendu efni, draga úr framleiðslu á menningartengdu efni eða með því að stórskaða rekstur á annarri fréttastofu á ljósvakamarkaði en þeirri ríkisreknu. Af því að á þeim 20 árum sem þessir fjölmiðlar, útvarpið og sjónvarpið, hafa verið reknir þá hafa þeir barist í bökkum. Þeir gera það enn þá. Þetta frumvarp er ekkert annað en aðför að stöðu þeirra. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Hvernig getur hann réttlætt það að hér sé verið að ganga fram með ríkisvæðingu á ljósvakamarkaði?

Frú forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson talar um að þetta frumvarp feli í sér ríkisvæðingu ljósvakamiðla og muni leiða til þess að innlend dagskrárgerð og fréttaþjónusta í einkamiðlunum verði lögð í rúst. Hann kallar það aðför að einkaaðilum á þessum markaði. Ég leyfi mér að halda því fram að svo sé ekki. Ég held að það sé ekki hægt að vera með neina spádóma hér og nú um það hvort sú verður niðurstaðan, eins og hv. þingmaður telur sig vera í aðstöðu til að gera. Að mínu mati er ekki um ríkisvæðingu ljósvakamiðla að ræða. Það er dálítið einkennilegt að hlusta á hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson tala hér máli einkaaðila á þessum markaði og mæla mjög gegn svokallaðri ríkisvæðingu ljósvakamiðlanna. Ég veit ekki betur en hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hafi haldið hér fjölmargar ræður um mikilvægi þess að styrkja og efla Ríkisútvarpið á fjölmiðlamarkaði. Í þeim ræðum hef ég ekki fundið fyrir mikilli umhyggju hv. þingmanns gagnvart einkaaðilum á markaðnum. Mig grunar að hv. þingmaður haldi þessar ræður núna til þess að skapa sér stundarvinsældir.  En ég held að hv. þingmaður sé að reyna að afla sér stundarvinsælda vegna þess að tal hans hér og bragur á umræðum um stöðu Ríkisútvarpsins er ekki í nokkru samræmi við hans eigin orð 

Forseti. Ég er hér kominn til að mæla fyrir áliti minni hluta menntamálanefndar á frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið ohf. Það er með svolítið sérkennilegum tilfinningum að maður gerir það því að þessi 2. umr. um málið er svona í lausu lofti. Búið er að ákveða það, held ég allir viti nema formaður Framsóknarflokksins, með samkomulagi sem hér var gert í gær að þetta mál á ekki að afgreiða á þessu ári og þar með ekki á þessu haustþingi. Þrátt fyrir miklar yfirlýsingar um annað varð þetta niðurstaðan og þegar er ljóst að menntamálanefnd þarf að koma saman aftur milli 2. og 3. umr., ef ekki í 2. umr., til að breyta málinu af þeim sökum. Það þarf að breyta í því dagsetningum og kannski einhverju fleiru um gildistíma og röð atburða. Það svona dregur þungann úr þessari 2. umr. sem oft er nú meginumræða um mál og eykur líkur á að meginumræðan um þetta mál verði ekki 2. umr. heldur 3. umr. ef að henni kemur, sem vekur upp minningar um vormánuðina þegar við stóðum hér líka og tókum þátt í 2. umr. um frumvarp sem þá lá fyrir svipaðs eðlis og hét því sama nema þá var ekki o í skammstöfuninni. Þá reyndar lauk 2. umr. og málið fór aftur til menntamálanefndar, sem er óvenjulegt, en var fullkomlega þarft á þeim tíma. Þriðja umræða var hafin en þingi var slitið í miðri þeirri umræðu og málið sem sé dó út af í þeim þingslitum. Reyndar var það líka svona á næstsíðasta þingi, að það mál sem menntamálaráðherra flutti þá og hét Ríkisútvarpið sf. - því að það er sífelldur menúett í kringum skammstöfun á þessu fyrirbæri - hlaut sömu örlög, ég held þó að það frumvarp hafi aldrei komist í 3. umr. Það var kannski af öðrum ástæðum en í fyrra, sennilega af þeim ástæðum að í miðju kafi uppgötvaðist að frumvarpið var ekki í samræmi við réttarreglur sem við höfum undirgengist í Evrópusamstarfi okkar og raunar er það svo a.m.k. fyrir þá menn sem einkum skilja hlutina andlegum skilningi, að það er eins og einhver skuggi hvíli yfir þessu máli öllu, einhver hálfgerð ógæfa. Það er borið fram plagg og síðan er sífellt verið að sauma á það bætur en það nær aldrei utan um það sem það átti að hæfa og fer einhvern veginn alltaf sömu leiðina. Og nú hefur það gerst sem sé enn einu sinni að ekki er hægt að ljúka málinu. Í vor þegar þingi var slitið í miðri 3. umr. um frumvarp menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið hf. gafst til þess heilt sumarhlé að fara yfir málið, fjórir mánuði, júní, júlí, ágúst og september. Þann tíma hefði verið hægt að nota til að setjast niður með fulltrúum allra flokka og fulltrúum þeirra hagsmuna- og áhugaaðila manna, hópa og fyrirtækja sem láta sig málið varða sérstaklega og reyna að ná, eigum við að kalla það lendingu í þessu, ná einhvers konar málamiðlun eða sáttum um málið. Það var ekki reynt, því miður, og þegar málið kom fram í haust var strax augljóst að það væri að því leytinu engu skárra en hið fyrra frumvarp, um það næðust ekki þær sættir sem dygðu og frumvarpið mundi lenda í mótbyr á þinginu - nú sé ég að hæstv. menntamálaráðherra er komin á eintal með hæstv. formanni Framsóknarflokksins, sem ég minntist hér á áðan. Kannski er það um þetta nákvæmlega sem ég er að tala. - Þess vegna fagna ég í raun þeim málalyktum í gærkvöldi, þeim samningi eða því samkomulagi sem gert var, ekki vegna þess að ég treysti mér ekki til að standa hér í umræðum um málið, 2. og 3. umr. fram eftir desembermánuði og allt til jóla þess vegna eða vinna mína vinnu hér á þinginu alveg eins í desember og í janúar, ég treysti öllum þingmönnum til þess, heldur vegna þess að okkur gefst með þessu enn eitt hléið, enn eitt ráðrúmið til að setjast yfir málið og ná saman um mál sem er einstakt að því leyti að á ferðinni er áhugaefni og raunar sameign, tilfinningaleg og raunveruleg sameign allrar þjóðarinnar. Þess vegna gegnir öðru, forseti, um þetta efni en önnur, þau venjulegu pólitísku átakaefni sem að lokum verða ekki afgreidd, það skilja allir í stjórn og stjórnarandstöðu, nema með afli atkvæða á þinginu og síðan afli atkvæða í kosningunum. Það gegnir öðru um þetta vegna þess að það er skylda okkar að reyna sem við framast megum að ná um þetta samkomulagi, eins víðtækri sátt og hægt er innan þingsins og í samfélaginu, á fjölmiðlavettvanginum, meðal áhugamanna með ráðum fræðimanna og styrk starfsmanna á þeim fjölmiðli sem hér um ræðir og öðrum einnig, ná um málið eins góðu samkomulagi og hægt er vegna þess að það er mikilvægt fyrir ekki bara fjölmiðlana, ekki bara þjónustuna við almenning, heldur fyrir þjóðina sjálfa, fyrir okkur sem búum á landinu að við höfum sameiginlega viðmiðun í því sem við erum að gera í menningu okkar á 21. öld. Því er rétt að vekja athygli á að í morgun á blaðamannafundi sem Samfylkingin hélt í þingflokksherberginu kom m.a. og ekki síst það tilboð frá formanni flokksins, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, sem hér ber að ræða um sem hv. þingmann, að þetta hlé yrði notað, það sem nú gefst eftir að 2. umr. lýkur eða þessu haustþingi verður frestað og fram á nýja árið, til þess að settur verði niður hópur fulltrúa úr öllum flokkum sem setjist yfir málið, þess vegna bara núna í byrjun næstu viku, og freisti þess fram á nýtt ár að finna samkomulagsflöt í málinu. Ég skal ekkert segja um hverjir möguleikar eru á að hann náist, en ég held að ef hægt er að losa úr málinu kergju sem í það er hlaupin og einhvern ofmetnað af hálfu ákveðinna stjórnarliða eða ákveðinna liðsmanna í stjórnarmeirihlutanum sé það mögulegt. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa lýst skoðunum sínum á því hvernig ríkisútvarp þeir vilja og ef eitthvað er að marka yfirlýsingar stjórnarliða um almannaútvarp og lýsingu þeirra, a.m.k. að hluta til, hvernig það á að vera, þá á að vera hægt að ná saman um einhverja málamiðlun, einhverja sáttaleið. Ég verð hins vegar að segja strax að mestu erfiðleikarnir í því máli eru auðvitað annars vegar það form sem menntamálaráðherra hefur valið í þriðja sinn þessu fyrirtæki sem verða á annars vegar og hins vegar þeir stjórnarhættir sem byggðir hafa verið inn í frumvarpið allt frá byrjun og ég tel raunar sennilegustu skýringuna á. Það er sennilegasta skýringin á tilurð þessa frumvarps, eða ein af skýringunum á tilurð þess sé að þetta tvennt tengist. Þetta tel ég að við eigum að reyna og ítreka því þessa tillögu Samfylkingarinnar, þetta tilboð formanns Samfylkingarinnar frá í morgun hér úr stólnum. Forseti. Ég er kominn hér til að mæla fyrir áliti minni hluta menntamálanefndar sem við fjögur skrifum undir, ég og síðan hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Einar Már Sigurðarson, báðir úr Samfylkingu, og Kolbrún Halldórsdóttir úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, en Magnús Þór Hafsteinsson, sem er áheyrnarfulltrúi Frjálslynda flokksins, sat fundi nefndarinnar og á samleið með okkur í þessu efni. Stjórnarandstaðan öll stendur því á bak við þetta álit. Ég ætla að hefja ræðu mína á því að lesa það í gegn, svo sem venja er. Fyrst er fjallað um meginatriði máls á eftirfarandi hátt: Með frumvarpi því sem hér um ræðir er ekki skapaður sá starfsrammi sem Ríkisútvarpinu hæfir til frambúðar og þar með ekki sá starfsfriður sem Ríkisútvarpinu er nauðsynlegur. Líklegt er að samþykkt frumvarpsins leiði til enn ákafari deilna en áður um stöðu Ríkisútvarpsins á fjölmiðlavettvangi og jafnvel til málaferla heima og erlendis. Með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag væri stigið varhugavert skref sem í sambærilegum tilvikum hefur langoftast leitt til sölu viðkomandi stofnunar eða fyrirtækis. Stjórnarhættir þeir sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu opna leið til áframhaldandi pólitískra ítaka og inngripa. Réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins eru samkvæmt frumvarpinu í uppnámi. Ekki er sennilegt að nefskatturinn sem ætlunin er að taka upp í stað útvarpsgjaldsins efli samstöðu meðal almennings um málefni Ríkisútvarpsins, einkum ef dagskrárframboð þess dregur áfram dám af kröfum auglýsenda og kostenda á svipaðan hátt og hjá markaðsstöðvunum. Hér er kannski rétt að skjóta því inn - ég ætla að fjalla betur um auglýsingar og kostun á eftir - að auðvitað er munur á markaðsstöðvunum að því leyti að sumar þeirra eru hreinar auglýsingastöðvar sem byggja tekjur sínar eingöngu eða nánast eingöngu á auglýsingum og kostun en aðrar eru áskriftarstöðvar sem vissulega eru byggðar upp öðruvísi að þessu leyti, en áskriftarstöðvarnar hafa yfirleitt vænan hluta af sínum tekjum af auglýsingum og kostun. Má nefna Skjá einn sem dæmi um auglýsingastöð og Stöð 2 sem dæmi um áskriftarstöð en fyrirtækið sem rekur Stöð 2 er hins vegar bæði með áskriftarstöðvar og auglýsingastöðvar, samanber t.d. stöðina Sirkus sem er að ég held eingöngu auglýsingastöð. Næsti kafli í nefndarálitinu heitir Vinnubrögð: Frá því stjórnarflokkarnir settu sér að breyta einhliða lögunum um Ríkisútvarpið hafa vinnubrögð þeirra verið á eina lund. Frumvarpstextar hafa verið undirbúnir með leynd hjá sérstökum trúnaðarmönnum flokkanna og upplýsingum haldið markvisst frá almenningi, fjölmiðlum, starfsmönnum Ríkisútvarpsins og þingmönnum stjórnarandstöðuflokkanna. Í stað þess að efna til samstarfs allra flokka á þingi um endurnýjað Ríkisútvarp og reyna að ná sem víðtækastri samstöðu um framtíðarskipan þess hafa forustumenn stjórnarflokkanna sammælst um tillögur sem einkennast annars vegar af kreddu og hins vegar hrossakaupum, án þess að vart verði sameiginlegrar grundvallarstefnu um hlutverk Ríkisútvarpsins og stöðu þess á fjölmiðlavettvangi. Minni hluti menntamálanefndar telur málið enn vanreifað og greiddi atkvæði gegn því að það yrði afgreitt frá nefndinni. Fjölmörg álitamál eru enn óafgreidd. Þar skal í fyrsta lagi nefnt að svo mikið lá á að afgreiða málið að formaður nefndarinnar féllst ekki á að bíða eftir umbeðnum gögnum frá svokallaðri matsnefnd vegna stofnefnahagsreiknings, en þau gögn eru m.a. nauðsynleg til að meta rekstraráætlun sem fyrir liggur og gera sér grein fyrir gildi þjónustusamningsdraga sem frumvarpinu fylgja. Þessi gögn bárust ekki fyrr en mánudaginn 4. desember þegar þetta nefndarálit var í smíðum. Í öðru lagi var hafnað beiðni um að fá álit fjölmiðladeildar Evrópuráðsins á frumvarpinu með tilliti til tilmæla ráðsins um málefni almannaútvarps frá 1994 og 1996. Þetta er í þriðja sinn á þremur þingum sem formaður menntamálanefndar hafnar slíkri beiðni, þótt vafi leiki á um að stjórnskipan RÚV ohf., áður hf. og þar áður sf. í fyrri frumvörpum, standist kröfur í tilmælunum um sjálfstæði almannaþjónustu á þessu sviði. Í þriðja lagi er vert að nefna að nefndin fékk ekki tækifæri til að kanna álitamál sem ítrekað hafa komið upp um það hvort rekstur Ríkisútvarpsins í hlutafélagsformi stenst samkeppnislög, jafnvel stjórnarskrá, þar sem ríkisstyrkur er nýttur til samkeppnisrekstrar, m.a. á auglýsinga- og kostunarmarkaði, en skilgreiningar á almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins eru óljósar. Á þetta er bent í ýmsum umsögnum nú og á fyrri þingum, en hér ber að benda sérstaklega á umsögn Samkeppniseftirlitsins þar sem frumvarpið óbreytt er talið valda samkeppnislegri mismunun. Breytingar á frumvarpinu er næsta fyrirsögn í nefndarálitinu: Það stjórnarfrumvarp um Ríkisútvarpið sem nú er til umfjöllunar á Alþingi er í flestum greinum hið sama og menntamálaráðherra lagði fram á síðasta þingi og hinu næstsíðasta. Frumvarpið nú er að einu atriði undanteknu óbreytt frá sköpulagi frumvarpsins í fyrra, að meðtöldum breytingartillögum meiri hluta menntamálanefndar fyrir 3. umr. þá, og vísast því í megindráttum til nefndarálita minni hluta menntamálanefndar á síðasta þingi um þetta mál. Sú breyting sem áður var rædd felst í því að nú hyggjast stjórnarflokkarnir gera Ríkisútvarpið að „opinberu hlutafélagi“ (ohf.) en á fyrra þingi að hlutafélagi (hf.) og á þinginu þar áður að sameignarfélagi (sf.). Þá hefur meiri hluti menntamálanefndar nú lagt til að ekki verði auglýsingar á vefsetri Ríkisútvarpsins frekar en verið hefur að undanförnu og vill binda í lög að hlutfall kostunartekna af auglýsingatekjum aukist ekki frá því sem nú er - eða réttara sagt frá því sem verður niðurstaðan á árinu 2006 þannig að rétt sé og nákvæmlega farið með. Enn fremur hafa verið birt drög að þjónustusamningi sem menntamálaráðherra hyggst gera við útvarpsstjóra. Einnig hafa verið áætluð útgjöld vegna slíks samnings fyrir næstu tíu ár og samdar tölur um hagræðingu í rekstri á þessum tíma. Er þetta hvort tveggja hluti rekstraráætlunar sem fylgir Skýrslu matsnefndar vegna stofnefnahagsreiknings, eins og hún heitir, frá 28. nóvember 2006. Það er stutt síðan hún varð til og var þá lögð fyrir okkur mjög á síðasta sprettinum í umfjöllun menntamálanefndar um frumvarpið og eins og ég lýsti áðan reyndist ekki tími til fyrir einurð, skulum við kalla það, formanns menntamálanefndar til að fara almennilega yfir þá skýrslu og fá þau gögn afhent sem þyrfti til að meta hana eins og hæfilegt hefði verið. Breytingin úr „hf.“ í „ohf.“ skiptir sáralitlu máli fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins þar sem áður hafði verið fallist á að upplýsingalög giltu um nýja fyrirtækið. Hvað Ríkisútvarpið varðar felst breytingin einkum í því - frá áætluninni um hf-formið - að þingmönnum og blaðamönnum er eða verður heimilt að sitja aðalfund þann sem menntamálaráðherra heldur ár hvert, samkvæmt frumvarpinu, með útvarpsstjóra og útvarpsstjórn eða hinu nýja útvarpsráði, og er hinum fyrrnefndu, þ.e. þingmönnum, heimilt að leggja þar fram skriflegar fyrirspurnir. Þetta gildir þó ekki um hluthafafundi. Breytingartillögur meiri hlutans um auglýsingar og kostun eru nýmæli í sögu Ríkisútvarpsfrumvarpa á þessu kjörtímabili, þótt allt frá upphafi hafi verið rætt mjög um þessa tekjuþætti. Þessum tillögum mun ætlað að koma til móts við þá gagnrýni að Ríkisútvarpið kunni sem ríkisstyrkt hlutafélag á samkeppnismarkaði að verða skeinuhætt starfsemi markaðsstöðvanna. Til þess eru tillögurnar þó nánast gagnslausar þar sem heildartekjum Ríkisútvarpsins eru ekki sett takmörk á nokkurn veg heldur einungis kveðið á um að kostunartekjur séu ákveðið hlutfall af auglýsingatekjum eins og áður sagði. Kostun af ákveðnu tagi hefur oft sætt gagnrýni sem tekjuöflunarleið fyrir Ríkisútvarpið, og raunar hjá fleiri miðlum, og vera má að tillögunum sé ætlað að koma í veg fyrir of mikla kostun í Ríkisútvarpinu. Sé svo eru tillögurnar klaufalegar þar sem allar gerðir kostunar eru þar settar undir sama hatt. Draga verður í efa að hér sé betur af stað farið en heima setið. Áðurnefnd drög að þjónustusamningi voru kynnt í september á hátíðlegum blaðamannafundi í útvarpshúsinu við Efstaleiti og var það þá sögð forsenda samningsgerðarinnar að Alþingi samþykkti væntanlegt frumvarp ráðherrans, það sem við fjöllum nú um. Þetta er misskilningur. Þjónustusamning af þessu tagi er hægt að gera við Ríkisútvarpið í núverandi lagaramma, og meginbreytingar í frumvarpinu, háeffunin og stjórnarkerfið, skipta efnisatriði þjónustusamningsdraganna engu máli. Drögin eru því fyrst og fremst samin til að sýna hvernig útvarpsstjóri og menntamálaráðherra hugsa sér framhaldið næstu árin. Í drögunum er kveðið á um skyldur Ríkisútvarpsins en ekkert getið um framlag menntamálaráðherra og skrifstofu hans, ráðuneytisins. Það sem hæst hefur borið af innihaldi draganna eru ákvæði þeirra um aukið innlent efni á kjörtíma, nefnilega frá kl. 19 til 23, og meiri kaup efnis af sjálfstæðum framleiðendum. Hvort tveggja telur minni hlutinn jákvæð markmið, en bendir á að ekki fylgja samningsdrögunum skýringar á þessum hugtökum, sem hafa verið nokkuð á reiki undanfarin ár af hálfu Ríkisútvarpsins og menntamálaráðuneytis. Ríkisútvarpið hefur hins vegar lagt fram tölur um „kostnað við þjónustusamning“, eins og það er kallað, í samráði einhvers konar við menntamálaráðuneytið. Þar kemur í ljós að „aukið dagskrárefni“ nemur 400 millj. kr. árið 2011 þegar hámarki er náð frá næsta ári. Útvarpsstjóri útskýrði á fundi nefndarinnar að reiknað væri með því að hér væri á ferðinni um það bil klukkutímaaukningu innlends sjónvarpsefnis á dag innan kjörtímamarkanna, og því merkti talan fyrir „aukið dagskrárefni“ að í grófum dráttum mundi hver klukkutími kosta rúma milljón króna í framleiðslu. Fyrir þá upphæð fæst ekki sérlega metnaðarmikið sýningarefni, ef ekki á meira fé að koma til. Það eykur áhyggjur af þessari stefnumörkun í þjónustusamningsdrögunum að samkvæmt töflu um „kostnað við þjónustusamning“ er gert ráð fyrir „hagræðingu“ sem frá árinu 2007–2011 vex úr 15 millj. kr. í 200 millj. kr. á ári. Útvarpsstjóri hafði ekki á takteinum skýringar á þessum lið þegar um hann var spurt á fundinum. - Beinast liggur því við að álykta að kostnaði við að uppfylla afar hófsöm markmið þjónustusamningsdraganna um aukið innlent dagskrárefni eigi að mæta með niðurskurði og uppsögnum - eða með því að afla meiri tekna af auglýsingum og kostun. Rekst hér hvað á annars horn, enda virðist tölunum fyrst og fremst ætlað að líta vel út sem forsendur rekstraráætlunar matsnefndarinnar. Raunar er óljóst hvert gildi þjónustusamningur af þessi tagi hefur fyrir rekstur Ríkisútvarpsins, segir í nefndaráliti okkar og ég kem betur að þessum þjónustusamningsdrögum síðar í ræðunni. Um réttindi starfsmanna er það að segja í nefndarálitinu að í öll skiptin sem mál þetta hefur verið til meðferðar á Alþingi hafa stéttarfélög starfsmanna ásamt heildarsamtökunum BSRB og BHM gert alvarlegar athugasemdir við meðhöndlun réttinda starfsmanna. Þær athugasemdir hafa engu breytt nema hvað meiri hluti nefndarinnar tekur nú góða og gilda yfirlýsingu útvarpsstjóra um að þeir starfsmenn sem nú eiga réttindi í A-deild Lífeyrissjóðs ríkisins muni halda þeim rétti. Fulltrúar stéttarfélaganna segja hins vegar að slík yfirlýsing sé marklaus nema þau réttindi verði tilgreind í bráðabirgðaákvæði II. Að öðru leyti eru sniðgengin réttindi sem starfsmenn eiga samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, samkvæmt aðilaskiptalögum, nr. 72/2002, og samkvæmt lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 1/1997. Er þar átt við inntak ákvæðis til bráðabirgða II, þar sem takmarkaður er réttur starfsmanna til töku lífeyris úr B-deild Lífeyrissjóðs ríkisins. Þá er ekki ljóst af ákvæðinu hver ætlunin er með lífeyrisskuldbindingar sem falla til í framtíðinni, hvort þær muni einungis ná til þeirra sem taka störf hjá hinu nýja félagi, eða hvort þær eiga líka við þegar í hlut eiga starfsmenn sem gegnt hafa störfum sem lögð verða niður en nýta sér engu að síður rétt til áframhaldandi aðildar að B-deild LSR. Ég þakka áheyrendum gott hljóð og vona að þeir skilji vel hvað hér fer fram. Þeir eru nokkuð margir, að vísu ekki í þingsalnum en uppi á pöllunum, og ég býð þá velkomna og vona að þeir læri margt af þessari heimsókn sinni til þingsins. Ég held áfram með nefndarálit mitt, forseti: Helstu atriði sem nú heyra til réttinda starfsmanna Ríkisútvarpsins en falla niður við breytingarnar eru: andmælaréttur, áminningarskylda, skriflegur rökstuðningur fyrir uppsögn, auglýsingaskylda um laus störf, aðgangur almennings að upplýsingum um nöfn og starfsheiti umsækjenda, uppsagnarfrestur, þagnarskylda, skylda um að hlíta breytingum á störfum og verksviði auk biðlaunaréttar þeirra sem ráðnir eru fyrir 1. júlí 1996. Þá munu ákvæði stjórnsýslulaga um jafnræðisreglu, andmælarétt, rannsóknarreglu eða meðalhófsreglu ekki gilda um starfsmenn hins nýja félags. Þá er óvissa um ávinnslu réttinda hjá Ríkisútvarpinu ohf. og óvíst hvernig tekst að semja um sambærileg réttindi þegar nýr kjarasamningur verður gerður við hinn nýja vinnuveitanda, sem mun vera að tveimur árum liðnum. Biðlaunaréttur, sem heyrir undir eignarréttarvernd stjórnarskrárinnar, verður skertur þar sem hann verður einungis látinn ná til ársins 2009. Loks má geta þess að réttur til upplýsinga og samráðs, sem starfsmenn Ríkisútvarpsins eiga samkvæmt lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, og getið var hér áðan, hefur ekki verið virtur. Þetta er allt með mestu ólíkindum í ljósi þess að við fyrirhugaðar breytingar hætta starfsmenn Ríkisútvarpsins að vera starfsmenn ríkisins og verða starfsmenn Ríkisútvarpsins ohf., þrátt fyrir að ríkið eigi það félag og beri alla ábyrgð á rekstri þess. Þegar Páll Magnússon útvarpsstjóri kom á fund nefndarinnar, sem gerðist að vísu þrisvar sinnum, var hann m.a. spurður út í réttindamálin. Hann staðfesti þann skilning minni hlutans að réttindi samkvæmt núgildandi kjarasamningum falli úr gildi þegar þeir samningar renna út sem verður eftir tvö ár. Hann gat ekki upplýst neitt um þá samninga sem tækju við annað en að þegar þar að kæmi tækju við svokallaðir „frjálsir samningar“. Þeir yrðu einstaklingsbundnir svo að hverjum og einum starfsmanni yrði þá frjálst „að selja kauphækkanir fyrir réttindi“, eins og hann orðaði það. Aðspurður taldi útvarpsstjóri líklegt að launabil ykist með slíkum samningum. Þá taldi hann líklegt að einhverjum hluta áætlaðrar hagræðingar yrði náð með því að fækka starfsmönnum, ekki væri gert ráð fyrir að ráðið yrði í allar þær stöður sem losnuðu þegar breytingarnar gengju í garð, og líklegt væri að u.þ.b. 30 starfsmenn nýttu sér biðlaunaréttinn strax. Af þessu má ljóst vera að réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins eru í uppnámi verði frumvarp þetta að lögum. Slíkt er óásættanlegt að mati minni hlutans enda er ósamræmi í því hvernig málefni starfsmanna þeirra ríkisstofnana sem undirgangast breytt rekstrarform eru meðhöndluð. Nærtæk dæmi eru réttindamál flugumferðarstjóra, sem enn hafa ekki verið leidd til lykta. Í umsögn BSRB og BHM er tekin afdráttarlaus afstaða gegn frumvarpinu og sett fram sú krafa að það nái ekki fram að ganga. Þá eru í umsögn Félags fréttamanna gerðar ótal tillögur um breytingar á atriðum sem varða starfsmenn. Næsti kafli ber fyrirsögnina „Tengslin við fjölmiðlafrumvarpið“ og hljóðar svo: Svo bar við á þessu þingi að auk Ríkisútvarpsfrumvarpsins lagði menntamálaráðherra fram frumvarp um almenna fjölmiðla, þ.e. 58. mál á þskj. 58. Það frumvarp er í megindráttum byggt á tillögum nefndar sem í sátu fulltrúar allra þingflokka og skilaði skýrslu 7. apríl 2005. Þvert á fyrirheit ráðherra hefur ekki verið reynt í nefndinni að fjalla í samhengi um þessi tvö mál, og það eina sem gert hefur verið í meðferð fjölmiðlafrumvarpsins er að senda það til umsagnar. Af þessu tilefni er rétt að minna á bókun sem fulltrúar Samfylkingarinnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins lögðu fram þegar áðurnefnd fjölmiðlanefnd skilaði af sér. „Við erum þeirrar skoðunar,“ sögðu fulltrúarnir m.a., „að mikilvægt sé að ná sátt um samræmda heildarsýn fyrir íslenska fjölmiðla sem taki bæði til Ríkisútvarpsins og einkarekinna fjölmiðla. Slíkt er einungis mögulegt ef vinnan við lagasetningu um Ríkisútvarpið fer fram samhliða vinnunni við hina almennu löggjöf.“ Það var enn fremur mat þeirra að slík sátt næðist aðeins með því að „tryggja faglegt og rekstrarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart stjórnvöldum og varðveita það traust sem ríkir á milli stofnunarinnar og eigenda hennar, þ.e. þjóðarinnar“. Fulltrúar flokkanna þriggja lýstu því yfir að lokum að þeir skrifuðu undir hina sameiginlegu skýrslu fjölmiðlanefndarinnar í því trausti „að ásættanleg niðurstaða [næðist]“ - náist hygg ég standi í textanum - „um framtíðarskipan Ríkisútvarpsins“. Þótt stjórnarmeirihlutinn hafi nú breytt upphaflegu frumvarpi sex sinnum, þ.e. við lok þingstarfa vorið 2005, sumarið 2005 þegar sameignarformið vék fyrir háeffun, við lok 2. umr. á síðasta þingi með breytingartillögum meiri hluta menntamálanefndar, með nýjum breytingartillögum meiri hlutans við 3. umr. málsins í vor, með smávægilegum lagfæringum í sumar og með breytingartillögum meiri hluta menntamálanefndar nú fyrir 2. umr., þá er þrátt fyrir þessar sex breytingahrinur reyndar enn langt frá því að slík „ásættanleg niðurstaða“ hafi náðst, hvorki milli stjórnmálaflokkanna, meðal almennings né við aðrar útvarpsstöðvar. Næstsíðasti kafli nefndarálitsins heitir „Sáttaboð“ og hljóðar svo: Þingmenn stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd hafa unnið að frumvörpunum um Ríkisútvarpið með sömu markmið að leiðarljósi og fulltrúar flokkanna í fjölmiðlanefndinni lýsa í bókun sinni. Eftir að samkomulag tókst um að ljúka 2. umr. um frumvarpið í fyrra sendu fulltrúar stjórnarandstöðunnar formanni menntamálanefndar bréf, dags. 24. apríl 2006, þar sem, að höfðu samráði við forustumenn flokkanna tveggja, - því að aðeins tveir af þeim úr stjórnarandstöðuflokkunum eiga fulltrúa í menntamálanefnd - var sett fram tilboð um verklag til að ná sáttum í málinu. Í því fólst að frumvarpið yrði ekki afgreitt á því þingi en strax að því loknu sett niður nefnd með fulltrúum allra flokka með það að markmiði að lagasetningu yrði lokið fyrir áramót, þau sem nú blasa við. Lagt var til að þessi nefnd kannaði sérstaklega þann möguleika að Ríkisútvarpið yrði gert að sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri. Í frumvarpsdrögum nefndarinnar yrði þess gætt að halda sem allra flestum kostum hlutafélagsformsins fyrir Ríkisútvarpið sem almannaútvarp en sniðnir af helstu ókostir þess. Þá voru í bréfinu settar fram í átta liðum efnislegar ábendingar um úrbætur að öðru leyti frá frumvarpinu um Ríkisútvarpið hf., eins og menn geta m.a. séð í framsöguræðu þess sem nú talar fyrir framhaldsnefndaráliti minni hluta menntamálanefndar við 3. umr. hér í vor en þar var þetta bréf lesið í heild sinni. Rétt er að taka fram í þessu sambandi, stendur enn fremur í nefndarálitinu, að enginn heildstæður samanburður hefur enn verið gerður á rekstri Ríkisútvarpsins með breytingum innan núverandi lagaramma og hlutafélagsforminu eða öðru eignarformi. Horft hefur verið fram hjá því að Ríkisútvarpið er nú B-hlutastofnun sem getur haft bæði fullt sjálfstæði og mikinn sveigjanleika, ef menn reyna sig við lagabreytingar innan núverandi ramma. Á fyrsta fundi menntamálanefndar eftir 2. umr. á síðasta þingi hafnaði formaður menntamálanefndar þessu boði fyrir hönd stjórnarflokkanna. Svo fór þó að frumvarpið var ekki afgreitt á vorþinginu. Í 1. umr. um það frumvarp sem nú liggur fyrir var svipað sáttaboð ítrekað. Bæði Steingrímur J. Sigfússon og Mörður Árnason, sá sem hér talar, lýstu því yfir fyrir hönd flokka sinna að ef ráðherrann og stjórnarmeirihlutinn væru til viðræðu um annað eignarform en hlutafélagsformið stæði ekki á flokkunum að taka málið gjörvallt til skoðunar á ný með það fyrir augum að reyna til þrautar sættir um framtíð Ríkisútvarpsins. Hvorki menntamálaráðherra, formaður menntamálanefndar né varaformaður hennar úr Framsóknarflokki virtu þetta sáttaboð svars. Hér er því auðvitað við að bæta, forseti, að í morgun var enn reynt og ég vona að það skili einhverjum árangri. Nú var sú tilraun höfð alveg opin, hún er ekki skilyrt með neinum hætti heldur er ósköp einfaldlega þannig úr munni formanns Samfylkingarinnar, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, sem er jafnframt er leiðtogi stjórnarandstöðunnar að eðli til vegna starfa flokksins, að á þinginu verði skipaður hópur manna úr öllum flokkum, eins og ég sagði áðan, til þess ósköp einfaldlega að setjast yfir þetta mál að nýju með það frumvarp sem hér liggur fyrir og auðvitað með aðrar tillögur sem fram hafa komið, algjörlega ganga að því borði opnum huga og reyna sem verða má að ná samkomulagi um mál sem best er fyrir þjóðina að sættir ríki um eins og ég hef áður lýst. Í lok þessa nefndarálits er frávísunartillaga sem nú verður lesin: Í ljósi þess sem að framan greinir eiga fulltrúar minni hlutans ekki annars úrkosti en að flytja eftirfarandi tillögu þar sem: a. fram hafa komið veigamiklar athugasemdir um að sams konar frumvarp um Ríkisútvarpið og fjölmiðlafrumvarpið kunni að brjóta í bága við stjórnarskrá, hér er átt við frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. í fyrra og athugasemdir í þinglok þessa efnis. b. vafi leikur á um hvort ákvæði frumvarpsins stenst reglur Evrópuréttar, c. ekki er ljóst í frumvarpinu með hvaða hætti Ríkisútvarpið á að sinna hlutverki sínu sem almannaútvarp og hver eiga að vera skil milli starfssviðs þess og annarra útvarpsstöðva, d. með ákvæðum um tekjur af auglýsingum og kostun er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið verði áfram á auglýsinga- og kostunarmarkaði án þess að ljóst sé um sérstakt hlutverk þess umfram aðrar stöðvar, e. tillögur frumvarpsins um kjör stjórnar og ráðningu útvarpsstjóra eru ekki til þess fallnar að hefja fagleg sjónarmið til vegs og virðingar og losa Ríkisútvarpið undan flokkspólitískum ítökum, f. ekki er í frumvarpinu gert ráð fyrir eftirlitsráði, t.d. í formi „akademíu“ með tilnefningum frá almannasamtökum, samanber m.a. leiðbeiningar Evrópuráðsins um verkaskiptingu stjórnar annars vegar og eftirlitsráðs hins vegar, - hér skal þess getið utan þessa nefndarálits að orðið „eftirlitsráð“ sem hljómar nú kannski ekki mjög þokkafullt orð er notað hér vegna þess að það er íslensk þýðing á samsvarandi erlendu orði í leiðbeiningum Evrópuráðsins sem áður var getið, g. alls óljóst er hvernig háttað verður um innlent efni í dagskrá Ríkisútvarpsins til frambúðar, h. ákvæði í frumvarpinu um „a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá“ virðist ætlað að auðvelda afnám Rásar tvö, i. ekki hefur í frumvarpinu eða í tengslum við það verið gengið með fullnægjandi hætti frá réttindamálum núverandi starfsmanna og óljóst er um starfskjör og samningamál í framtíðinni, j. nefskattur, sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, er ekki heppileg leið til fjármögnunar, byggist á árlegri ákvörðun þingmeirihluta og felur í sér mismunun milli gjaldenda, k. við blasir að frumvarpið ylli, ef það verður að lögum, málaferlum bæði hérlendis og á EES-vettvangi, l. og hvorki menntamálaráðherra né meiri hluti menntamálanefndar hafa reynt að ná samstöðu um framtíð Ríkisútvarpsins sem er einhver helsta lýðræðis- og menningarstofnun í íslensku samfélagi. Því leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: Með vísan til framangreinds samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá. Magnús Þór Hafsteinsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur nefndaráliti þessu. Undir álitið rita Mörður Árnason, framsögumaður, Björgvin G. Sigurðsson, Einar Már Sigurðarson og Kolbrún Halldórsdóttir. Forseti. Ég hef nú lesið nefndarálit minni hluta menntamálanefndar og ætla næst að snúa mér að því að leggja út af því og tala um nokkur önnur atriði sem koma þessu máli við.

Það var ætlunin að gera klukkutíma hlé núna og ég verð að biðja hv. ræðumann að taka upp ræðu sína klukkan hálftvö.

Hann fellst fúslega á það.

Forseti. Þar var komið máli mínu að ég hafði lokið við að lesa nefndarálit minni hluta menntamálanefndar um það frumvarp sem hér liggur fyrir í 2. umr., frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. Ég ætlaði að nota tímann til að fara yfir það nýtt sem er í málinu og kannski rifja upp nokkur atriði frá fyrri umræðu um frumvarpið ef ástæða er til. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að fleiri ætla að tala hér í dag og að þessi umræða er samkomulagsbundin að því leyti að menn í þinginu hafa tekið sig saman um að ljúka henni á tilteknum tíma. Það er líka nægur tími til að fara yfir málið í 3. umr. sem fyrirhuguð er eftir jól einhvern tíma, ef hún þá fer fram, og eins og ég sagði í byrjun má gera ráð fyrir því að þunginn í umræðunni um þetta máli verði í 3. umr. og ekki í þeirri 2. sem hér fer fram þar sem menn láta sér kannski nægja að fara lauslega yfir helstu atriði. Ég vil taka fram að það er ákveðin verkaskipting milli okkar stjórnarandstæðinga í menntamálanefnd í þessari umræðu. Aðrir taka það hlutverk að sér að fjalla hér einkum um réttindamál starfsmanna, nefskattinn og fjármögnunarleiðir aðrar sem ég ætla að láta mér nægja að hafa, a.m.k. að mestu, þau ein orð um sem fram komu í nefndarálitinu áðan. Í nefndarálitinu voru talin þrjú atriði sem væru með einhverjum hætti ný í þessu frumvarpi og í þeirri umræðu sem um það hefur staðið. Það er sjálfsagt að fara yfir þau. Ég ætla ekki að fara yfir þau í þeirri röð sem voru talin í nefndarálitinu heldur annarri, og þá byrja hér á þjónustusamningsdrögum þeim sem menntamálaráðherra og útvarpsstjóri komu sér saman um með einhverjum hætti og kynntu á frægum blaðamannafundi í útvarpshúsinu við Efstaleiti þar sem þau sátu tvö í settinu, sem svo er kallað í fagslangri fréttamanna - ég man ekki hvort það var nýja settið eða gamalt sett - nefnilega borðin sem setið er við þegar fluttar eru fréttir. Þau tóku sig þar vel út og voru sæt saman. Þjónustusamningsdrögin eru merkilegt plagg að sínu leyti, og sjálfsagt að geta þess í upphafi sem vel er gert þar því að þar er ýmislegt ágætlega gert. Helstu atriði þessa þjónustusamnings, þau sem helst hafa verið uppi, eru þau að samkvæmt þessum drögum skuldbindur útvarpið sig til að auka hlut innlendrar dagskrár á kjörtíma eins og áður er tekið fram og þar er talað um að það verði talsverð aukning sem Páll Magnússon nefnir svo, að sú aukning nemi klukkutíma á hverju kvöldi, og síðan er líka talað um að talsverður hluti af þessari aukningu verði frá sjálfstæðum framleiðendum. Skilgreiningar á þessum hlutum sem flestir láta nægja að skilja beinum skilningi, „sjálfstæður framleiðandi og innlend dagskrá“, eru nokkuð á reiki og hafa verið á reiki hjá menntamálaráðuneytinu og hjá Ríkisútvarpinu. Það er að vísu að komast aðeins gleggri skilningur á það en áður var sem breytir t.d. þeim tölum sem Ríkisútvarpið hefur áður haft í frammi um innlenda dagskrá. Ríkisútvarpið er hætt að telja það innlenda dagskrá að sýna t.d. knattspyrnuleik að utan, láta lýsa honum og hafa síðan fimm mínútur á undan og fimm mínútur á eftir og telja þetta allt saman innlenda dagskrá. Það mun vera aflagt núna en enn er auðvitað innlend dagskrá reiknuð að fullu þegar talað er um þætti eins og Nýjustu tækni og vísindi eða fréttir og fréttatengt efni sem byggist bæði á innlendu og erlendu efni. Þegar þetta er komið í þátt sem kallaður er einhverju nafni og með einhverjum hætti framleiddur telst það allt saman vera innlend dagskrá. Þegar því er við bætt að samkvæmt upplýsingum sem fram komu í nefndarálitinu frá Páli Magnússyni og úr þeim tölum sem gefnar eru upp sem aukinn kostnaður, sem er kostnaður við þjónustusamning, má draga ályktun af þeim um það hvers konar innlend dagskrá hér verði á ferðinni. Um er að ræða, eins og áðan kom fram, 400 millj. kr. aukningu í dagskrárgerð á þeim lið sem heitir „Aukið dagskrárefni, kostnaður við þjónustusamning“ og á að skilja sem innlenda dagskrá eins og hún er hér skilgreind, þar af að einhverju leyti efni frá svokölluðum sjálfstæðum framleiðendum. Þetta eru 400 millj. og það jafnast á við það að u.þ.b. milljón af þessu fé fari í klukkutíma. Það er rétt að gera sér grein fyrir því um hvað er að ræða af því að við erum að tala hér um þennan þjónustusamning og af því að af honum er nokkuð gumað. Miðað við núverandi verð þarf u.þ.b. 15 millj. kr. fyrir klukkutíma af heimildarmynd og er þá miðað við núverandi verðlag og núverandi kjör á þeim markaði. Réttur fyrir bíómynd sem áður hefur verið sýnd og má kannski segja að sé „notuð“ að því leyti að hún hefur farið í kvikmyndahús og verið jafnvel á myndbandamarkaði kostar fyrir eitt skipti líka u.þ.b. 15 millj. kr. Þetta þykir vera mjög lágt verð þannig að menn geta ímyndað sér hvað fæst fyrir 1 millj. kr., og er ég þó ekki að lasta það efni. Þar er um að ræða á fagmáli þeirra sem hér um véla svokallað magasínefni og það tiltölulega ódýrt magasínefni, sófaþætti sem ekki þurfa að vera slæmir en eru kannski ekki mjög metnaðarfullir, án þess að farið sé út fyrir hús eða innslög tekin inn í það sem kosta annað en vélamenn og þáttastjórnendur í stúdíói. Áðan lýsti ég þáttum eins og Nýjustu tækni og vísindum og fleiri slíkum þáttum sem eru alveg prýðilegir en geta ekki kallast metnaðarfull innlend dagskrá. Að þessu er auðvitað fundið víðar. Samtök kvikmyndaframleiðenda, kvikmyndaleikstjóra og kvikmyndafólks sem einnig framleiðir sjónvarpsefni hafa kvartað undan skilgreiningunum og talið ekki nægilegt hald í þessum þjónustusamningi. Fyrir utan þá ágætu umsögn barst okkur sérstök umsögn frá Önnu Th. Rögnvaldsdóttur kvikmyndaleikstjóra, handritshöfundi og fróðleiksmanni miklum um kvikmyndagerð þar sem þjónustusamningsdrögunum er fagnað að sínu leyti en þau líka gagnrýnd og gerð sú tillaga sem ég vona að menntamálaráðherra og útvarpsstjóri taki mark á ef þau klára einhvern tíma þennan þjónustusamning sem ég vona líka að verði - þó að hann verði kannski ekki um RÚV ohf. - að í samningnum verði sett fram skýrt skilgreint markmið um magn efnis en ekki það losaralega orðalag sem nú er raunin, t.d. að menn skilgreini hvað hér er átt við marga klukkutíma af leiknu sjónvarpsefni á ári. Það hefur helst skort á undanfarin ár í sjónvarpinu að það hafi haft dug í sér til að vera með leikið efni, sem er auðvitað dýrt. Hún mælist líka til skilgreiningar á því hvernig eigi að skipta þessu upp þannig að menn sjái svart á hvítu hver metnaður er á bak við þau samningsdrög sem um er að ræða. Hvernig eiga þessar 400 millj. að verða til? Það er ekki mjög ljóst, hvorki í þjónustusamningsdrögunum né í þeim tölum sem koma fram frá Ríkisútvarpinu og menntamálaráðuneytinu og eru birtar í skýrslu matsnefndar vegna stofnefnahagsreiknings sem ég er hér með og er opinbert plagg frá 28. nóvember 2006. Þess verður að geta hvað varðar tölurnar um annan kostnað að formaður matsnefndarinnar segir að þær séu teknar beint úr plöggum og bréfum frá Ríkisútvarpinu og menntamálaráðuneytinu og vísar frá sér allri ábyrgð á þeim tölum í sjálfu sér. Þeir hafa ekki lagt neitt sjálfstætt mat á þessar tölur, t.d. um þessar 400 millj. og þær aðrar tölur sem þarna eru sem vissulega er aukning um 10 millj. á ári í neti og textavarpi, hvort sem það stenst eftir breytingarnar á auglýsingunum, eftir þá breytingu sem verður gerð að útiloka auglýsingar á netinu, og síðan 30 millj. sem menn hljóta að gleðjast yfir um yfirfærslu á safnaefni og starfskynningu. Þetta á allt saman að kosta þegar fullur gangur er á u.þ.b. 420–450 millj. á ári. Hvaðan eiga þessir peningar að koma? Ja, þeim á að mæta að töluverðu leyti með einu orði sem hér er skráð í þessa töflu um kostnað við þjónustusamning, nefnilega „hagræðingu“. Hagræðing á að afla verulegs hluta þessa fjár og árið 2011, eftir 4 ár, þegar aukið dagskrárefni er komið í það hámark sem á að vera samkvæmt þessum þjónustusamningsdrögum, nemur hagræðingin 200 millj. Aukið dagskrárefni á að kosta 400 millj., og 200 af þeim milljónum á að fá með hagræðingu. Hvernig á annar kostnaður að koma þarna? Ja, það er eins og matsnefndin, fulltrúar Ríkisútvarpsins og menntamálaráðuneytisins, reikni með að það gerist einhvern veginn og komi honum þannig inn í svokallaða rekstraráætlun sem verður fjallað um betur síðar í dag, hygg ég. Rekstraráætlun Ríkisútvarpsins 2007–2016 fær ósköp einfaldlega að koma inn með auknum tekjum sem þeir reikna með að aukist um 1% á ári, bæði vegna ætlaðrar fjölgunar - þeir ætla sem sé að fjölga Íslendingum þannig að tekjurnar af nefskattinum aukist um 1% á ári - og að tekjur af auglýsingum og kostun muni líka aukast um 1% á ári. Allar tekjur aukast um 1%. Launaútgjöld eiga hins vegar ekki að aukast nema um 0,8% svo að með einhverjum hætti verða þessar 220–250 millj. til af holdi Ýmis, því holdi sem lýst er í rekstraráætluninni. Þar kvikna þessar 220 millj. Við í menntamálanefnd rákum okkur sérstaklega á þetta orð, hagræðingu, og þær tölur sem þar eru nefndar. Fyrsta árið, 2007, á að hagræða fyrir 15 millj., næsta ár, 2008, 66 millj., 2009 121 millj. í hagræðingu, 2010 164 millj. og síðan 200 millj. upp frá því. Þetta er mjög nákvæmlega tiltekið, upp á milljón, og má þakka fyrir að væri ekki upp á hundruð þúsunda eða jafnvel krónur. Eins og áður er getið spurðum við fulltrúa matsnefndarinnar sem er ríkisendurskoðandi, Sigurður Þórðarson, hvort hann vissi eitthvað um þessa hagræðingu. Hann taldi að hann vissi það ekki og hafði ekki lagt neitt mat á það og taldi það ekki þurfa, þetta væru fyrirheit Ríkisútvarpsins og menntamálaráðuneytisins. Við spurðum síðan bæði fulltrúa menntamálaráðuneytisins og ekki síst Pál Magnússon útvarpsstjóra. Svörin voru frekar þunn um þá hagræðingu, þetta væri svo og svo mikil prósenta af heildarútgjöldum Ríkisútvarpsins á ákveðnu árabili og hægur leikur að ná því. Við spurðum með hverjum hætti því yrði náð. Engin svör voru við því gefin. Páll rakti að vísu að reiknað væri með að starfsmönnum fækkaði af sjálfsdáðum og yrði þá ekki ráðið í stöður þeirra en gat ekki svarað frekar til um það með hvaða hætti starfsmannaþróunin yrði hjá Ríkisútvarpinu. Hann nefndi líka að hugsanlegt væri að Ríkisútvarpið stofnaði sameiginlegt fyrirtæki um ýmsa hluti sem sjálfsagt er að gera, um leikmyndir, búninga og því um líkt. Ég tel, með venjulegum fyrirvara, sjálfsagt að beita sér fyrir slíku, reyna það í samstarfi við aðra framleiðendur á markaði, aðra framleiðendur sjónvarpsefnis og jafnvel leikhúsin að einhverju leyti ef það er hægt, en það þarf ekki þjónustusamningsdrög til þess, ekki hlutafélag eða lagabreytingar yfir höfuð, hygg ég. Það er hægt að gera það með einföldum hætti. Ekkert var annað ljóst um þessar fyrirtækishugmyndir en að þær væru fram komnar. Þær geta í sjálfu sér ekki valdið 200 millj. kr. hagræðingu á ári eftir árið 2011 þannig að sú hagræðing sem hér er talað um er í raun og veru aðeins fyrirheit, orðin tóm að því leyti að ekkert fylgir þeim á borði, engin áætlun, áform, engar hugleiðingar eða útreikningar aðrir en þeir að þetta passar furðu vel í kostnaði við þjónustusamning sem síðan framleiðir tölur sem passa ágætlega inn í rekstraráætlun þá sem matsnefndin stofnaði um efnahagsreikning og birtir að lokum í skýrslu sinni. Þær tölur sem liggja fyrir um kostnað við þjónustusamning eru í raun og veru reiknings… - nú vil ég ekki nota of vond orð - eru í raun og veru útreikningur miðað við tilteknar forsendur, og þessum útreikningi er ætlað að passa við dæmi sem upp er sett um það að Ríkisútvarpið verði rekið með hinum ágætasta brag næsta áratuginn. Ég vona að svo verði en þetta vekur spurningar og satt að segja grunsemdir um það að menn viti ekki enn þá og hafi ekki gert sér grein fyrir því í fyrsta lagi hvers konar efni hér er um að ræða sem loforð eru um í þjónustusamningnum og í öðru lagi með hvaða hætti eigi að afla fjár til þess. Það er ljóst af þessu að helmingurinn af þeim 400 millj. sem aukið dagskrárefni, sem er væntanlega annað orð um hina innlendu dagskrá, þar á meðal innlenda dagskrá sem framleidd er af sjálfstæðum framleiðendum, á að kvikna með einhverjum hætti í 1% fjölgun landsmanna, og hinn helminginn á að fá með hagræðingu sem enginn veit hvernig verður. Auðvitað dettur manni í hug, eins og áður er sagt, að annars vegar sé um að ræða hagræðingu sem beinlínis fellur til með hörðum niðurskurðaraðferðum á næstu missirum og uppsögnum þar sem hægt væri auðvitað að spara með einhverjum hætti með því að leggja niður deildir, fækka verulega störfum í mikilvægum deildum Ríkisútvarpsins, sjónvarpi eða jafnvel hljóðvarpi, og þá dettur manni strax í hug Rás 1 vegna þess að samkvæmt markaðshugsun er Rás 1 eiginlega óþörf. Hún aflar ekki mikilla auglýsinga ein og sér og þar eru ýmsar deildir, tónlistardeild, leiklistardeild o.s.frv., sem menn geta ímyndað sér að hagræða verulega. Hins vegar kemur manni til hugar að ætlun útvarpsstjóra og manna hans, að því leyti sem þeir hafa eitthvað horft fram á veginn, sé sú að þeir geti aflað aukinna tekna á móti til að þurfa ekki að fara í þessa hagræðingu sem þeir vita ekkert hver er og gert það með meiri auglýsingum og meiri kostun. Ef til stendur að afla meiri tekna með auglýsingum og kostun sem er þá í andstöðu við þær yfirlýsingar sem hv. formaður menntamálanefndar hefur verið með, að það eigi ekki að gera og vilji hans og fleiri af hans liði standi til þess að heldur dragi úr þessu, þarf auðvitað meiri samkeppni, þá þarf Ríkisútvarpið að vera í meiri samkeppni við hinar stöðvarnar, við markaðsstöðvarnar. Það er því miður ekki sennilegt miðað við ástandið og þróunina undanfarið að undir samkeppninni á auglýsinga- og kostunarmarkaði standi það innlenda efni sem gert er ráð fyrir að aukist í sjónvarpinu. Hér rekst hvað á annars horn. Þetta passar ekki vel saman, enda engin áætlun til um hvernig eigi að gera þetta nema nokkrir stafir á blaði, tölustafir aðallega. Við skulum vona hið besta en þetta er augljós galli á þjónustusamningsdrögunum. Að þjónustusamningnum má líka finna margt. Menn eru svo glaðir að sjá í honum jákvæða hluti sem lengi hefur skort í stefnumótun Ríkisútvarpsins að menn gleyma hinu. Það er ekki mikill metnaður í því að t.d. efni fyrir börn og ungmenni skuli vera tiltekið í nokkrum línum og stefnt að því að það sé á tíma þjónustusamningsins, allt fram til ársins 2010, það sama og við upphaf samningstímabilsins, hið sama og nú. Það er ekki gert ráð fyrir að börn fái meiri þjónustu sem ætla mætti ef um raunverulegt almannaútvarp væri að ræða, heldur á það að vera það sama. Ég held að það sé ekki mjög mikið, mér hefur ekki heyrst það á barnafjölskyldum sem ég þekki og börnum sem ég hef haft kynni af að það sé mjög mikið. Fyrir utan ágæta þætti eins og Stundina okkar hefur þetta barnaefni fyrst og fremst falist í teiknimyndunum sem sjónvarpið er með á morgnana. Með fyrst og fremst á ég við að mestur tíminn fáist þannig. Ég verð að segja að það sem ég hef séð af því efni er ekki mjög merkilegt, og stundum satt að segja hörmulegt. Það hefur vissulega mjög aukist að það efni sé talsett fyrir börnin og ætti í raun og veru að gera það að skyldu að talsetja það nánast allt nema það sem ætlað er beinlínis mjög stálpuðum börnum eða unglingum. Gæði þess eru ákaflega misjöfn, satt að segja, og stundum þannig að það efni er eiginlega ekki bjóðandi börnum sem við reynum að ala upp í menningarheimi sem vissulega er alþjóðlegur en á líka að taka mið af íslenskri hefð og íslenskri menningu. Annað í þessum þjónustusamningi sem lýsir a.m.k. ekki miklum metnaði eru línurnar um menningarumfjöllunina. Hér stendur að RÚV skuli fjalla um útvarp og sýna frá menningarviðburðum bæði innan lands og erlendis og, með leyfi forseta, skal „menningarumfjöllun vera að lágmarki hin sama í mínútum talið og við upphaf samningstímabilsins í hljóðvarpi og sjónvarpi“. - Nú er að vísu menningarumfjöllun í hljóðvarpi og þyrfti kannski betri skilgreiningu á því, en menningarumfjöllun í hljóðvarpi á Rás 1 er vissulega alveg prýðileg. - Það eru draugar í húsinu, forseti, það ýlir í einhverjum tækjum.

Það verða gerðar ráðstafanir til að hrekja þá út.

Já, ég skal bara tala í kappi við þá uppvakninga. Frá sjónarhóli sjónvarpsins verður að segja að hér er ekki mikill metnaður á ferðinni því að menningarumfjöllun í sjónvarpinu hefur satt að segja alltaf verið frekar fátækleg og hefur heldur dalað á síðustu árum frá því sem áður var. Við vonuðum að þetta væri bráðabirgðaástand frá því að nokkrir þættir voru felldir saman í það sem nú heitir Kastljós og Kastljósinu látið nægja að ná yfir nokkur svið, t.d. er menningarumfjöllun af því tagi sem áður var í þættinum Mósaík ákaflega dauf í hinu nýja Kastljósi, að því gjörsamlega ólöstuðu að öðru leyti. Hér er ekki mikill metnaður á ferðinni og það er heldur ekki mikill metnaður í því ákvæði sem fjallar um táknmál. Vissulega er gott að textun á sjónvarpsefni verði aukin um 100% fyrir þann hóp sem þarfnast textunar sem eru auðvitað heyrnardaufir en líka t.d. útlendingar, gestir okkar hér, og nýbúar, nýir Íslendingar, sem hafa mikið gagn af texta. Við getum sannreynt það sjálf þegar við horfum á kvikmyndir utan lands hver hjálp er að því að hafa texta og jafnvel á sama málinu og við erum að horfa á. Þótt textunin sé aukin um 100% sem er ekki mjög mikið í klukkutímum, það eru 167 klukkutímar, á ekki að eyða neinum peningum í fólk sem hefur að móðurmáli táknmál heyrnarlausra því að „hlutfall útsendinga á táknmáli [á að] vera a.m.k. hið sama og við upphaf samningstímabilsins“. Þetta er metnaðurinn í þessu efni. Það tekur á mann að þetta skuli vera niðurstaða hæstv. menntamálaráðherra í lok þessa kjörtímabils sem er að því leyti sögulegt að á því var haldin fyrsta ræðan úr þessum stóli á táknmáli heyrnarlausra, og réttindi þeirra hafa verið til umræðu meira en áður. Þetta eru engar meginathugasemdir við þjónustusamningsdrögin en þau lýsa ekki miklum metnaði gagnvart því sem á að vera hlutverk almenningsútvarps. Hins vegar er þjónustusamningurinn jákvæður, sem slíkur er hann vissulega jákvæður og sjálfsagður sem stjórntæki fyrir útvarpið. Hann er gerður að erlendri fyrirmynd og er rétt að minnast þess að þjónustusamningur hefur áður verið til, menntamálaráðherra og útvarpsstjóri gerðu hann árið 2000 eða 2001. Ég man ekki hvort hann er enn í gildi, hann var ekki mjög merkilegur en hann var ágætt fyrsta skref í þessu og getur verið mjög þarft stjórntæki. Það er merkileg saga sem þessi þjónustusamningsdrög eða þjónustusamningur á, ef af verður, vegna þess að fyrsta veturinn þegar við ræddum um Ríkisútvarpið þá var rætt um þjónustusamning milli menntamálaráðherra og útvarpsins og hvernig hann ætti að vera og og hvernig ætti að gera hann. Þá var hann ekki í frumvarpinu og ekki næsta vetur heldur. Á fyrra vetri var upphaflega fullyrt að það yrði enginn þjónustusamningur af þessu tagi heldur yrði einhvers konar samkomulagi fyrirkomið með einhverjum öðrum hætti sem ekki var tiltekinn. Það var ekki fyrr en við stjórnarandstæðingar fundum spurningu um þjónustusamning í bréfaskiptum ESA og ráðuneytanna hér á landi, þeim bréfaskiptum sem upphaflega átti að halda leyndum, sællar minningar, að við drógum hann fram og hann kom síðan inn í frumvarpið í fyrravor milli 2. og 3 umr. og sem betur fer kom menntamálanefnd saman á þeim tíma að kröfu okkar stjórnarandstæðinga. Síðan komu þessi drög í sumar, þjónustusamningsdrögin, og þau voru kynnt með lúðrablæstri í Efstaleitinu sem óneitanlega er nokkuð kyndugur í ljósi þessarar sögu. Það er sjálfsagt að gera slíkan þjónustusamning, að menntamálaráðherra eða ríkisvaldið með einhverjum hætti geri hann. Hins vegar er spurning hver staða hans er í þjóðskipulaginu, þessa stjórntækis sem hann á að vera. Það er líka óljóst í þessu frumvarpi hver staða hans er því það eina sem þar segir er að menntamálaráðherra geri þennan þjónustusamning og eigi að gera hann. Við hvern hann á að gerast er í raun og veru ekki ljóst. Útvarpsstjóri skrifar undir drögin og það er heldur ekki ljóst hver er samþykkjandi þeirra í útvarpinu, hvort það er útvarpsstjórinn einn eða hvort það er stjórnin. Auðvitað væri sjálfsagt að þessi þjónustusamningur færi víðar, því að hann markar stefnuna til skemmri tíma, til nokkurra ára, þeirra ára sem um er samið í Ríkisútvarpinu, og getur verið mjög þarfur sem slíkur. Það væri auðvitað æskilegt að starfsmönnum gæfist færi á að koma að þessum þjónustusamningi og einhvers konar akademíu eða hlustendaþingi, sem vel mætti ímynda sér að hefði m.a. það hlutverk að samþykkja þjónustusamning af þessu tagi. Það væri líka umhugsunarvirði, og hugsanlegt að við ræðum um það þegar þessari umræðu líkur, að menntamálaráðherra kynnti þjónustusamning af þessu tagi á þinginu, hugsanlega sem þingsályktunartillögu þannig að hann hlyti samþykki beggja aðila og væri þá einhvers konar samningur milli Ríkisútvarpsins í hvaða formi sem það er og fulltrúa eigenda þess, þ.e. Alþingis sem fulltrúa þjóðarinnar, um tiltekinn tíma og síðan kæmu auðvitað á móti fyrirheit og loforð frá þinginu um fjárveitingar, ríkisframlag með einhverjum hætti gegn honum. Nú hefur þjónustusamningurinn hins vegar þá stöðu að vera aðeins fyrirheit. Það er óljóst um efndirnar, eins og ég rakti áðan, og í þjónustusamningnum eru hvergi nein loforð um stuðning frá menntamálaráðherra. Hann hefst á orðunum „Ríkisútvarpið skal“ og „Ríkisútvarpið á að“ og „Ríkisútvarpið verður“ o.s.frv. en það er hvergi getið um það sem menntamálaráðherra á að gera á móti. Ég ætla aðeins, forseti, að fjalla um annan þátt, sem nýr er, og rifja e.t.v. aðeins upp umræður um þann þátt frá fyrri þingum og það er að nú erum við að fjalla um Ríkisútvarpið ohf. en ekki Ríkisútvarpið hf. Úr þessu hefur töluvert verið gert og meira að segja hefur því verið lýst að þar með sé rétt einhvers konar sáttarhönd til stjórnarandstöðunnar og annarra andmælenda eða gagnrýnenda þessa frumvarps, en í rauninni skiptir það ákaflega litlu máli. Það kemur líka fram í umsögnum, menn hafa fjallað um það, að hér sé í raun og veru um andlitslyftingu að ræða án þess að líkaminn hafi á nokkurn annan hátt breyst. Við vitum forsögu málsins. Hér var bent á, vegna þrýstings reyndar, eða við vöktum a.m.k. málið í stjórnarandstöðunni, að það gæti verið þörf á að hafa ákvæði um opinber hlutafélög í hlutafélagalögum og við lögðum fram tillögu um það, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var 1. flutningsmaður tillögu um það í fyrra. Hæstv. viðskiptaráðherra lagði síðan fram útvatnaða tillögu, sína eigin og stjórnarinnar, um þetta og lokin urðu þau að samþykkt voru nokkur ákvæði um opinber hlutafélög í hlutafélagalögum og það er rétt að nota tækifærið og fara yfir þau. Í 1. gr. hlutafélagalaganna er getið um það að opinber hlutafélög séu til og hver séu skilyrði þess að félag geti kallað sig opinbert hlutafélag, nefnilega það að hið opinbera eigi það að öllu leyti, einn eða fleiri hluthafar á þess vegum. Í 63. gr. er ákvæði um að í stjórn opinbers hlutafélags skuli tryggja kynjahlutfall. Það verður reyndar fróðlegt að sjá og við þurfum öll að leggjast yfir það, annaðhvort í tengslum við þetta frumvarp eða síðar, hvernig á að gera það í kosningum á Alþingi. Það verður væntanlega að gera með samningum á milli flokkanna því að ekki er hægt að setja kvótareglur beinlínis um þá sem kosnir eru eins og venjulega á þinginu. Í 67. gr. er ákvæði um að stjórnarmenn og framkvæmdastjórar eigi að gefa stjórninni skýrslu um eign sína í félögum. Skiptir það máli varðandi starf þeirra. Þessi ákvæði um stjórnarmenn og framkvæmdastjóra hafa verið í öllum þeim frumvörpum þremur sem hér hafa verið flutt og er nokkuð vel frá því gengið. Síðan er talað um að starfsreglur stjórnar skuli birta á vefnum. Í 80. gr. er sagt að fulltrúar fjölmiðla geti sótt aðalfund opinbers hlutafélags og að kjörnir fulltrúar eigenda, þingmenn í þessu tilviki ef ríkið er eigandi, geti líka sótt þennan aðalfund og þeir hafi rétt til að bera fram skriflegar fyrirspurnir. Það er að vísu ekkert um það að þeim þurfi að svara en þeir hafa rétt til þess. Þeir mega hins vegar ekki koma á hluthafafund, þeir hafa ekkert á hluthafafund að gera. Ef menntamálaráðherra vill halda fund með stjórninni og útvarpsstjóranum og taka þar ákvarðanir án þess að blaðamenn eða þingmenn séu að skipta sér af getur hún notfært sér hluthafafundinn þótt þingmenn komi á aðalfundinn með skriflegar fyrirspurnir. Loks segir í 149. gr.: „Opinber hlutafélög skulu birta samþykktir félagsins á vef sínum ef til er en ella annars staðar á netinu.“ Þetta er allt um opinberu hlutafélögin sem meiri hlutinn samþykkti í fyrra og er ekki ýkja merkilegt. Í raun og veru breytir það nánast engu hvort um hf. eða ohf. er að ræða, vegna þess, eins og fram kom í nefndarálitinu, að þegar hefur verið fallist á að upplýsingalög gildi um þetta fyrirtæki. Ef þau giltu ekki gætu sum af þessum ákvæðum um opinber hlutafélög komið að gagni. Þá erum við sennilega komin að hlutafélagsforminu sjálfu og þá er rétt að geta þess að í raun og veru hefur aldrei í þessari löngu umræðu verið svarað spurningum um það af hverju þessi áhersla er lögð á hlutafélagsformið. Það er rétt að rifja það upp að í fyrra kröfðumst við þess að fá að sjá þá vinnu sem hlyti að hafa verið lögð í það hjá frumvarpshöfundum og flytjendum þess að gera sér grein fyrir breytingunni úr sameignarfélagi yfir í hlutafélag. Við fengum þá afhent minnisblað sem tveir frumhöfundar, Jón Sveinsson og Sigurbjörn Magnússon, voru skráðir fyrir og hafa útbúið, hinir mætustu menn. Ég fór í gegnum það minnisblað í ræðu í vor en í því var í raun og veru ekkert um það af hverju hlutafélagsformið hefði orðið fyrir valinu, nema það að allir þekki hlutafélagið svo vel, það sé svo þægilegt og hentugt form og menn kunni svo vel að vinna innan þess. Önnur form, þar á meðal sjálfseignarstofnunarformið, séu svo erfið. Það sé svo erfitt að semja slík lög, það sé svo snúið að skilgreina hvernig sjálfseignarstofnunin eigi að starfa, hver réttindi og skyldur stjórnar séu og hver hafi eftirlit með gerðum stjórnarinnar og hvernig staðið sé að félaginu að öðru leyti. Það er eins og þeir hafi gefist upp, þessir tveir höfundar og jafnframt þeir sem þáðu ráð þeirra, á að reyna sig nokkuð við þá erfiðleika. Í staðinn hafa þeir samið frumvarp, sem nú er búið að breyta sex sinnum, um einhvers konar hlutafélag, a.m.k. í síðari áföngum af þeim ferli. Aldrei hefur verið reynt að gera sér grein fyrir hvers konar sjálfseignarstofnun það gæti verið sem RÚV yrði færð til og hvaða kostir af þeim sem menn sjá við hlutafélagið gætu rúmast í sjálfseignarstofnuninni og hvaða galla hægt væri að sníða af. Rökin um það að hlutafélag sé svo ágætt form - það sé svo vel þekkt og þar þurfi ekkert að skilgreina eða skýra út fyrir mönnum sem að því koma - eru ágæt ef menn væru þá með almennilegt hlutafélag í höndunum. Það er ekki. Það er ekki bara það að menn séu með opinber hlutafélög, sem eru auðvitað aðeins öðruvísi, heldur er búið að breyta þessu hreina hlutafélagi, sem var draumur einhverra manna að færa Ríkisútvarpið í, í hlutafélag sem ég segi ekki að sé nafnið tómt, vegna þess að það hefur auðvitað mikla möguleika, en það er ekki hlutafélag eins og menn þekkja af hlutafélagalögunum. Það er ekki þannig að hver maður gangi inn í hlutafélagið Ríkisútvarpið, sem hér er verið að reyna að mynda, og þekki vegna reynslu sinnar af öðrum hlutafélögum hvernig málum sé þar háttað sem eru helstu rökin á bak við hlutafélagsformið. Það er þannig að stjórnin er ekki kosin á eiginlegum aðalfundi heldur er það gervikosning. Hún er kosin á Alþingi einu sinni á ári. Eini hluthafinn í þessu hlutafélagi er ríkið og menntamálaráðherra fer með þann hlut þannig að þeir lýðræðiskostir sem fyrir hendi eru í löggjöfinni um hlutafélög nýtast ekki þarna, þó að þarna geti verið þingmenn, vissulega, og þeir lagt fram skriflegar fyrirspurnir, og blaðaljósmyndarar. Það er ljóst að menntamálaráðherra gerir þjónustusamning við þetta fyrirtæki samkvæmt lögum, en ekki er vaninn að hlutafélög lúti slíkri skyldu. Hlutafélagið má ekki eiga í öðrum hlutafélögum, sem er einn aðalfídusinn, svo maður noti gott mál, með hlutafélögum. Það er að sjálfsögðu ekki gert ráð fyrir að hægt sé að selja hlutafé eða auka það með öðru en ríkisframlagi. Síðan á að vera fjárhagslegur aðskilnaður í hlutafélaginu, annars vegar miðaður við almannaþjónustu og hins vegar við samkeppnisrekstur, hvernig sem þeirri skiptingu er háttað. Það eru komin upplýsingalög um þetta hlutafélag, þetta heppilega form sem allir vita hvernig er. Og nú síðast er ætlunin að þingið setji hlutafélaginu sérstakar reglur um auglýsingar og kostun þannig að með því á líka að hefta athafnarými og svigrúm þessa frábæra hlutafélags. Maður spyr sig: Hvers konar hlutafélag er hér eftir, setji maður sig í stellingar hreinlífismanna í Sjálfstæðisflokknum og víðar? Svarið er: Það er ekki mikið eftir af hinu venjulega hlutafélagi. Hins vegar getur hlutafélagið þanið sig út á markaðnum eins og margoft hefur verið bent á, sérstaklega af öðrum aðilum sem telja ákveðna hættu í því. Síðan eru aðrir kostir við hlutafélagið fyrir þá sem hér um véla sem ég nefni síðar. Eftir því sem sérákvæðunum um hlutafélagið fjölgar kemur betur og betur í ljós að alveg eins og Ríkisútvarpið er ekki venjuleg ríkisstofnun - við höfum sagt það, ýmsir stjórnarandstæðingar, að ef það ætti að halda því sem ríkisstofnun þyrfti að setja því ný lög og losa það þannig frá því að vera venjuleg ríkisstofnun - þá getur Ríkisútvarpið sem slíkt, ef það á að fá að vera ríkisútvarp, ekki verið venjulegt fyrirtæki, venjulegt hlutafélag í venjulegum samkeppnisrekstri með hið venjulega markmið um hagnað að leiðarljósi. Ríkisútvarpið þarf, hvað sem menn vilja gera úr því ef alvara er að baki, sérstakan lagaramma, sérstök starfsskilyrði og sérstakan rekstrargrundvöll. Það þarf að skilgreina ítarlega hvernig það á að starfa. Það stendur reyndar í minnisblaðinu um sjálfseignarfélagið hver réttindi og skyldur stjórnar eigi að vera, hver markmið hennar eigi að vera, hvernig eigi að hafa eftirlit með gerðum stjórnarinnar, hvert féð eigi að vera o.s.frv. Þess vegna eru rökin á minnisblaðinu og rök stjórnarliða gegn því að hugleiða sjálfseignarstofnun nánast orðin fáránleg. Þeir hafa sjálfir þurft að ganga í gegnum svo mikið ferli með hlutafélagshugmynd sína sem raun ber vitni. Þá hugsar maður: Af hverju er þetta hlutafélag? Ég held að mín hugsun sé sú að niðurstaðan sé - ég segi nú ekki tilviljun, söguleg tilviljun - sögulegur arfur þeirrar harðlínustefnu sem ákveðnum kjarna í Sjálfstæðisflokknum tókst að nota til að knýja þetta fram. Markmiðin með stofnun Ríkisútvarpsins hf. og ohf. eru óljós eins og sést á hinum aumu skilgreiningum á hlutverki Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps. Þau eru það víð að aðrar útvarpsstöðvar gætu meira og minna rekið sig með litlum viðbótum sem almannaútvarp. Þar með er opið fyrir þá hugsun sem slegið hefur inn af og til í málflutningi og pólitískum grundvelli þeirra sem fylgt hafa frumvarpinu, að Ríkisútvarpið mætti nota til að fara í beina samkeppni við keppinauta á markaðnum, jafnvel óæskilega keppinauta á markaðnum, eins og maður hefur stundum haft veður af að forustumenn Sjálfstæðisflokksins finni. Ég held að hér komi einnig til að það sem eftir er af hlutafélagsforminu hentar ágætlega sem dulbúningur fyrir rækilegt taumhald á þeirri stofnun, því fyrirtæki sem kemur út úr öllum þeim breytingum og þar sé fyrst og fremst um að ræða að halda pólitískum, jafnvel flokkspólitískum, ítökum og stjórnun í Ríkisútvarpinu. Mér virðist stefnt að því að allra síst megi hin nýja stofnun, hvað sem hún heitir og hver sem hún er, hafa það sjálfstæði sem okkur hinum finnst sjálfsagt að almannaútvarp hafi og sterkt er kveðið á um í Evrópureglum að sé skilyrði fyrir almannaútvarpi. Það er innbyggt í skilgreiningu á almannaútvarpi, þ.e. að hlutafélagið sé ekki eingöngu til þess, með orðum Péturs Blöndals, að vera fyrsta skref að því að selja útvarpið eða hluta þess heldur sé það líka til að ríkisstjórnarflokkarnir, sérstaklega Sjálfstæðisflokkurinn, geti haldið flokkspólitískum tökum sínum á fyrirtækinu. Við höfum áður rakið hverjir gallar eru við hlutafélagsformið. Það er rétt að nota tækifærið og leiðrétta ákveðinn misskilning sem uppi hefur verið í nokkur missiri varðandi stuðning Páls Magnússonar útvarpsstjóra við frumvarpið. Hann hefur lýst yfir stuðningi við frumvarpið, það er ekki misskilningur, og hann hefur líka lýst stuðningi við breytingu á rekstrar- og eignarformi. Þessi saga er merkileg og er ekki sögð til að afflytja orð Páls Magnússonar eða gera lítið úr honum, sem er merkilegur fjölmiðlamaður og að ýmsu leyti ágætur í sinni stöðu, heldur vegna þess að hún kennir okkur örlítið um þessi formsmál öllsömul. Páll Magnússon hefur skrifað greinar og verið með yfirlýsingar í fréttum og á fundum um stuðning sinn. Hann hefur hins vegar ekki skýrt opinberlega, þó að ég hafi t.d. hvatt hann til þess í greinum, með hvaða hætti hlutafélagsformið, sem hann þó styður með stuðningi sínum við frumvarpið, ætti að gagnast honum við breytingar á Ríkisútvarpinu. Tækifærið gafst loks til þess í menntamálanefnd þegar Páll kom þangað - í eitt af þessum þremur skiptum, ég held að það hafi verið í fyrsta skiptið - að spyrja hann hvað hann vildi í raun, hvaða breytingum Páll vildi ná fram sem yllu þessum ákafa stuðningi hans við frumvarpið. Hann sagði að í raun skipti það hann litlu máli hvaða skammstöfun stæði á bak við nafn fyrirtækisins RÚV, hvað fyrirtækið héti og sagði að honum væri sama þó að það héti „RÚV KFUM“, ef það væri til í einhverjum lögum. Hann sagði að það sem hann væri einkum að leita eftir væri þrennt, eða fernt réttara sagt. Í fyrsta lagi vildi hann finna lausn á þeim fjárhagsvanda sem væri að sliga stofnunina, þeim vanda sem hann og fleiri hafa kallað „innbyggðan vanda“. Þessi vinsælu orð höfum við rætt og krufið. Innbyggðan, á hvaða hátt? Þessi vandi er ekki innbyggður í lög eða nauðung vegna rekstrarformsins heldur felst vandinn í því að fjárveitingar með afnotagjaldi, sem hingað til hefur verið megintekjustofninn, er ákveðinn í menntamálaráðuneytinu og hjá ríkisstjórninni. Þær hafi ekki nægt fyrir útgjöldum. Fyrirskipanir ráðherra og þings eru að Ríkisútvarpið, síðasta hálfan annan áratug, skuli rekið með halla. Það þýðir að aðrar tekjur þarf að keyra upp og útgjaldahliðin er höfð eins mikil og hallaskipunin segir til um. Það er þessi innbyggði vandi. Hann er ekki innbyggður í rekstrarformið eða lögin heldur í vondar starfsvenjur og hirðuleysi valdamanna, þar á meðal á þinginu, um Ríkisútvarpið. Þetta var fyrsta krafa Páls Magnússonar. Önnur var sú að starfs- og ábyrgðarskipting innan fyrirtækisins yrði skýr með því að yfirstjórninni væri breytt. Útvarpsráð væri afnumið í núverandi formi og þar væru ekki skipaðir menn á vegum stjórnmálaflokkanna sem sæju um dagskrárákvarðanir og þeir ættu ekki að hlutast til um ráðningar starfsfólks. Þessu eru reyndar flestir sammála. Ég hygg að í langflestum tillögum sem hafa komið fram um nýskipan Ríkisútvarpsins sé þetta skilyrði uppfyllt, að ráðningar og dagskrá séu faglegar ákvarðanir sem taka eigi í samræmi við stefnumótun sem fulltrúar ríkisstjórnar eða þings sem fulltrúar þjóðarinnar annist að einhverju leyti ásamt einhvers konar ráði þar sem almenningur geti haft sín áhrif. Í þriðja lagi talaði hann um að ekki væri æskilegt að hafa skipurit stofnunarinnar í lögum og minntist sérstaklega á þá þrjá framkvæmdastjóra sem menntamálaráðherra skipar samkvæmt núverandi lögum. Öllum sem hafa komið nálægt þessari stofnun eða fyrirtæki er ljóst að þessar ráðstafanir í lögunum auka enn á lausung í stjórnun og rekstri. Í nútímanum að erum við smám saman að afnema mjög stranga deildaskiptingu og skipuritsákvarðanir í lögum. Við treystum því að þær ákvarðanir sé hægt að laga að þeim þörfum sem uppi eru hverju sinni þótt deila megi um og deilt hafi verið um það hversu langt eigi að ganga í hverju tilviki að því leyti. Flestir eru reyndar sammála þessu og tillögur sem fram hafa komið um nýskipan Ríkisútvarpsins gera flestar ráð fyrir að fellt slíkt niður úr lögunum eða að það standi ekki í nýjum lögum. Í fjórða lagi talaði Páll um að Ríkisútvarpið gæti tekið þátt í samkeppni um fólk og kvartaði yfir kjarasamningum, ströngum ráðningarskilyrðum o.s.frv. Hann talaði þó ekki mjög bert um þetta og ég verð að segja að þó að ég hafi heyrt bæði hann og aðra tala í þessa átt áður þá hefur mér aldrei verið ljóst hvað það er nákvæmlega í kjarasamningum og ráðningarmálum á Ríkisútvarpinu sem menn vilja breyta. Ég verð að segja fyrir mig að ég tel að sumu leyti eðlilegt fyrir fyrirtæki eins og Ríkisútvarpið, fjölmiðlafyrirtæki, að starfsmannamál þar, ráðningarmál og kjör öll, taki mið af ástandinu á almennum markaði. Samhengið er þar vissulega fyrir hendi og leitast ætti við að gera kjarasamninga innan slíkrar stofnunar og hafa þann hátt á ráðningum að tiltölulega einfalt sé að bera saman við sams konar hluti á öðrum stöðvum og í öðrum fjölmiðlum. Á hinn bóginn erum við ekki að ræða um fjölmiðil meðal fjölmiðla, einhvern fjölmiðil sem ríkið á af tilviljun, heldur erum við, a.m.k. samkvæmt hugmyndum okkar samfylkingarmanna og stjórnarandstæðinga, að ræða um almannaútvarp, fjölmiðil í almannaþjónustu sem hagar dagskrá sinni á þann veg og hefur að markmiði að halda uppi slíkri þjónustu. Það er eðlilegt að almannaútvarp sem með einum eða öðrum hætti er í eigu ríkisins eða stendur í skjóli þess, sem væri kannski betra orðalag um sjálfseignarstofnun, hagi kjarasamningum sínum og ráðningarmálum með tilliti til þess sem viðgengst í opinbera geiranum. Ég held að ef við ætlum að ræða þetta í einhverri alvöru þá ættum við að reyna að finna slíka leið. Ég held að æskilegast væri að ræða þau mál í rólegheitum við samtök starfsmanna, þau samtök sem til eru á Ríkisútvarpinu þegar. Þau eru nokkur. Og síðan væri rætt við heildarsamtökin BSRB og BHM. Af því að hér horfir á mig, sljóum augum, hinn knái formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, þá er rétt að hann komi síðar í dag og skýri mér og þinginu frá þeim tilraunum sem gerðar hafa verið undanfarið til að ræða kjaramál og ráðningarmál við þau félög sem ég nefndi og við þá starfsmenn sem koma við sögu. Mitt hald er nefnilega það að þetta hafi aldrei verið reynt, að þetta hafi aldrei verið gert. Þegar ég tala við fólk hjá Ríkisútvarpinu segir það að mjög ofsagt sé um þá erfiðleika sem hljótist af því að gerðir séu kjarasamningar við opinbera starfsmenn, það sé mjög auðvelt að auka svigrúm stjórnenda eftir þeim óskum sem fram hafa komið. Það þurfi auðvitað að vega það og meta hverju sinni hvað því fylgi, með hvaða hætti laun eigi að hækka og hvernig það verði bætt en þetta sé allt hægt að gera innan núverandi ramma, meira að segja þess ramma að Ríkisútvarpið sé ríkisstofnun í B-hluta. Ég vona að ég sé ekki að afflytja Pál eins og ég sagði áðan, ég tel mig ekki vera að gera það vegna þess að ég skrifaði þetta rækilega niður. Þetta fernt sagði Páll að hin nýja skipan þyrfti að uppfylla. Ég tel að hægt sé að gera það fyrir Pál með tiltölulega einföldum lagabreytingum á núverandi skipan. Ég tel líka að hugmyndir okkar í Samfylkingunni og reyndar fyrrverandi hugmyndir Framsóknarflokksins um sjálfseignarstofnun feli í sér að mjög auðvelt væri að uppfylla allar þessar kröfur hans, kannski ekki þær ýtrustu, t.d. í starfsmannamálum, en ef alls hófs er gætt væri hægt að uppfylla þær innan ramma sjálfseignarstofnunarinnar. Páll viðurkennir að lokum, þó að hann hafi tekið afstöðu með frumvarpi menntamálaráðherra, eða kannski tekið afstöðu með hæstv. menntamálaráðherra aðallega, að hf-dæmið á bak við nafnið Ríkisútvarp skipti hér engu máli. Forseti. Það er liðið nokkuð á tímann og ég er búinn að vera lengi að. Ég ætlaði að ræða meira um hlutafélagsformið en ég ætla að fara hratt yfir þá sögu því að menn bíða eftir að komast að og ýmsir þeirra eru vel verseraðir í hlutafélagamálum. Hins vegar verð ég að segja að í umsögnum sem okkur hafa borist er hlutafélagsformið auðvitað eitt aðalstefið, og þá sérstaklega umsögnum frá fulltrúum atvinnurekstrarins, frá samtökum atvinnurekenda, frá Viðskiptaráðinu, frá keppinautum á þessum markaði, 365 og Skjánum. Þar er auðvitað talað um að hér sé hlutafélag á ferðinni, þrátt fyrir allar þær breytingar sem ég taldi upp áðan, meðmælendum hins fagra forms til háðungar, og bara það form taka þeir sem yfirlýsingu um samkeppni á næstunni og hafa í frammi jafnvel ýmis stóryrði um viðbrögð sín við því. Ég held þó að kannski merkasta umsögnin og sú nýjasta sé frá Samkeppniseftirlitinu. Þar er að vísu ekki minnst beinlínis á hluthafafélagsformið en þar er þó sá skilningur lagður í þetta frumvarp að verið sé að stofna fyrirtæki sem sé í beinni samkeppni við önnur fjölmiðlafyrirtæki og þar er ákaflega lítið mark tekið á yfirlýsingum um einhverja sérstöðu fyrirtækisins. Samkeppnisstofnun telur að samkvæmt frumvarpinu feli tekjuöflun Ríkisútvarpsins af nefskattinum í sér ríkisaðstoð í skilningi samkeppnislaga og um það eru, held ég, allir sammála að hún gerir það. Þeim tekjum á að verja til að standa straum af samkeppni, og nú vitna ég beint, með leyfi forseta, í umsögnina: „… sem felst í skilgreindri útvarpsþjónustu í almannaþágu sbr. 3. gr. frumvarpsins. Sú skilgreining sem felst í 3. gr. nær yfir framleiðslu, dreifingu og útsendingu og m.a. hvers kyns fræðslu og afþreyingarefni auk fréttamiðlunar. Auk þess hvíla nánar tilgreindar skyldur á RÚV samkvæmt skilgreiningu 3. gr. frumvarpsins. Það er ekki hlutverk Samkeppniseftirlitsins að taka afstöðu til þess hvort þetta fyrirkomulag er í samræmi við reglur EES-samningsins um ríkisaðstoð.“ Samkeppnisstofnun leiðir síðan rök að því að þar sem Ríkisútvarpinu sé þar að auki heimilt að selja auglýsingar til birtingar í útvarpi og sjónvarpi keppi Ríkisútvarpið að sjálfsögðu við einkafyrirtæki í útvarpsrekstri á þessum mörkuðum, bæði um auglýsingar og kostun, og það geri það enn í þeim tillögum sem meiri hluti menntamálanefndar hefur lagt fram. Síðan lýsir Samkeppniseftirlitið því að þar sem Ríkisútvarpið taki þátt í samkeppni á þessum markaði af fullum þrótti þá hafi það áhrif á dagskrárframboð þess, vinsælt dagskrárefni sé lykillinn að velgengni á mörkuðum fyrir sölu á auglýsingum í ljósvakamiðlum, segir Samkeppniseftirlitið. Það gerir svo heldur lítið úr rökum frumvarpsflytjandans með því að halda Ríkisútvarpinu að fullu á þessum markaði, ég ætla ekki að fara í gegnum það í sjálfu sér, en að lokum segir Samkeppniseftirlitið þetta, með leyfi forseta: „Til að koma í veg fyrir þá samkeppnislegu mismunun sem af því leiðir að RÚV starfi á markaði fyrir birtingu auglýsinga og markaði fyrir kostun í frjálsri samkeppni við aðra aðila, jafnframt því að hafa tekjur af skattfé til að inna af hendi skilgreinda útvarpsþjónustu í almannaþágu, kemur tvennt til greina að mati Samkeppniseftirlitsins.“ Annars vegar þetta, með leyfi forseta: „RÚV hverfi af auglýsingamarkaði og starfsemi þess verði alfarið kostuð af opinberum fjárframlögum. Er sú leið algeng meðal Evrópuríkja eins og fram kemur í skýringum með frumvarpinu.“ Hins vegar þetta, með leyfi forseta: „Ef RÚV starfar á auglýsingamarkaði fari sú starfsemi fram á vegum sérstakrar hljóð- og sjónvarpsstöðvar eða -rása sem alfarið verði fjármagnaðar með auglýsingatekjum og kostun þannig að tryggt sé að þessi samkeppnisstarfsemi Ríkisútvarpsins verði ekki niðurgreidd með skattfé.“ Samkeppniseftirlitið tekur ekki að svo komnu máli afstöðu til þess hvora leiðina sé æskilegra að velja svo koma megi í veg fyrir framangreinda samkeppnislega mismunun, eða hvernig útfæra beri þær.“ Það gefur sem sagt þessa tvo kosti. Það er athyglisvert að þetta er í fyrsta sinn sem Samkeppniseftirlitið gefur umsögn um þetta mál. Hins vegar er það ekki í fyrsta sinn sem Samkeppniseftirlitið kemur við sögu þess því að Páll Gunnar Pálsson forstjóri kom á fund menntamálanefndar í vor. Hvað sagði hann þar? Hann gat þess sérstaklega að um Ríkisútvarpið kynnu að gilda ákvæði 11. gr. samkeppnislaganna um markaðsráðandi stöðu, ákvæði 14. gr. um fjárhagslegan aðskilnað og að samkvæmt samkeppnislögunum gæti Samkeppniseftirlitið gert meiri kröfur en ráðgert er að gera í ríkisútvarpslögunum, sérstaklega samkvæmt 16. gr. samkeppnislaga um skaðleg áhrif opinberra fyrirtækja í samkeppni. Það er merkilegt að rifja þetta upp vegna þess að fyrr í dag var vitnað til Páls Gunnars Pálssonar á fundi menntamálanefndar nú, fundi sem ég gat því miður ekki sótt, missti af, en efast ekkert um að rétt er frá sagt, þar sem hann hafi svarað því til, aðspurður um hvað Samkeppniseftirlitið ætlaði að gera í málinu, að Samkeppniseftirlitið færi að lögum í þeim málum sem það kæmi nálægt og hér væri um sérlög að ræða sem væntanlega gengju framar almennum lögum. Það má spyrja sig hvort Páll Gunnar Pálsson hafi þá ekki verið þessarar skoðunar þegar hann samdi umsögnina, sem send var 13. nóvember, og hvort hann hafi skipt um skoðun frá því í vor þegar hann kom á fund menntamálanefndar og tiltók þessar greinar. Það er kannski svolítið flókin spurning. Það er auðvitað svo að samkeppnislög byggja á efnisreglum Evrópuréttar. Ég hygg að það sé rétt ályktun að Samkeppniseftirlitið geti ekki ráðist að grundvallarákvörðunum í sérlögum eins og þeim sem hér er ætlunin að samþykkja og að Samkeppniseftirlitið hafi rétt til þess að krefjast aðgerða og skipa fyrir um ákveðnar aðgerðir innan ramma þessara sérlaga. Ég held t.d. að ef Samkeppniseftirlitinu sýndist gæti það, eins og Páll Gunnar Pálsson forstjóri þess sagði í vor, notað 14. gr. til að mæla fyrir um fjárhagslegan aðskilnað í tengslum við auglýsingar og kostun til þess að koma í veg fyrir að Ríkisútvarpið nýti sér ríkisstyrki til að skapa sér sérstakan samkeppnisávinning á auglýsingamarkaði eins og lýst er í umsögninni. Sérlög koma ekki í veg fyrir það að Samkeppniseftirlitið hafi ákveðið vald til að skipta sér af og til þess að skipa fyrir. Hvað merkir þetta í stærri dráttum? Samkvæmt Evrópuréttinum er alveg ljóst að eftir Amsterdam-samkomulagið 1997 nýtur almannaútvarp - ríkisútvarp sem er almannaútvarp eða almannaútvarp sem er auðvitað vel hægt að hugsa án þess að það sé í beinni ríkiseigu, í ríkisskjóli eða með ríkisstuðningi að einhverju leyti - þá nýtur almannaútvarp þess að vera undantekning frá hinum hörðu samkeppnislögum og reglum Evrópusambandsins. Mig minnir að það sé orðað þannig að fyrirtæki með almenna efnahagslega þýðingu hafi sérstöðu. Það er orðað á þennan hulduhrútslega hátt vegna þess að Evrópusambandið er byggt á markaðsforsendum, það er í upphafi sínu og auðvitað í eðli sínu á mjög margan hátt samtök um frjálsan innri markað sem hófst, eins og við munum öll, upp úr síðari heimsstyrjöldinni með því að stál og kol voru gerð að innri markaði. Ég ætla ekki að fara lengra út í það þó að það væri fróðlegt, einkum fyrir hv. formann menntamálanefndar sem er mikill aðdáandi Evrópusambandsins og áhugamaður um það. Evrópusambandið hefur hins vegar haft þann háttinn á að þróast í nánara samstarf. Sú þróun ber iðulega þess merki að upphafið og rótin eru markaðsforsendur og tungutakið ber þess vegna ákveðinn viðskiptalegan keim. Þegar talað er um fyrirtæki eða stofnanir með almenna efnahagslega þýðingu þá er átt við það að almannaútvarp hafi væntanlega almenna efnahagslega þýðingu á þann hátt að það haldi samfélaginu saman, sjái um að þar sé friður og ró og þokkaleg sátt og sæla í samfélaginu og hafi þar með hina almennu efnahagslegu þýðingu fyrir fyrirtæki og aðila á markaði sem finna mætti í kennslubókum í viðskiptafræði og hagfræði. Ég ætla ekki að rekja ríkisútvarpssöguna í Evrópuréttinum og innan Evrópusambandsins sem er merkilegt mál. Ólafur E. Friðriksson, fyrrverandi blaðamaður og sjónvarpsmaður, hefur skrifað um það ágæta ritgerð sem ég hef undir höndum og ég las í fyrra en hef ekki haft tækifæri til að koma hér almennilega til skila og ég ætla að geyma mér til 3. umr. að gera það. Eftir Amsterdam-samþykktina 1997 sem var mikill samningur, einn af þessum stóru samningum sem Evrópusambandsríkin gerðu og fjallaði m.a. um þetta, um almannaútvarp, stendur nú yfir skeið þar sem verið er að reyna á þennan samning fyrir dómstólum, þar sem sem fyrirtækin á markaði eru að láta reyna á þolrifin í þessu gagnvart almannaútvarpinu, og við sjáum ekki alveg hvernig því lýkur. Ég held að það sé alveg ljóst að úrskurður Evrópusambandsins, og þar með sá grundvöllur sem samkeppnislög okkar og almannaútvarp okkar stendur á, ef það verður til eftir að þetta hefur verið samþykkt, fer eftir því hversu mjög það fyrirtæki eða sú stofnun sem um er rætt er almannaútvarp. Það verður mat þeirra sem um þetta eiga að véla gagnvart kærum sem fram koma, hvort þessi samkeppni geti talist eðlileg í ljósi þess almannaþjónustuhlutverks sem útvarpinu er falið eða hvort hún sé óeðlileg. Er ríkisvaldið beint eða óbeint með því að veita útvarpsstöð skjól að ráðast inn á markað sem einkum er samkeppnismarkaður? Það er rétt að gera sér grein fyrir því að auðvitað er það þannig að skil milli almannaútvarps og samkeppnisútvarps eða markaðsútvarps er ekki auðdregin, þetta er lína sem hægt er að draga upp eins og litrófið og þess vegna er það dómstóla og úrskurðarmanna að dæma um það í hverju tilviki hvað sé almannaútvarp og hvað sé samkeppnisútvarp. Það er það sem hér mundi gerast ef kært yrði hér heima eða ef samkeppniseftirlitið skipti sér af og ríkið eða Ríkisútvarpið kærði þá ákvörðun þá mundi það koma til kasta dómstóla í Evrópu að úrskurða um það. Þá kemur einmitt að þeirri kvörtun sem 365, Skjárinn, Samtök atvinnulífsins, viðskiptaráðið, fræðimenn og við í stjórnarandstöðunni höfum haft uppi, að skilgreiningarnar á almannaþjónustuhlutverki þess ríkisútvarps sem hér hefur verið reynt að breyta þrisvar sinnum eru ófullnægjandi og þess vegna eru þær beinlínis hættulegar. Eins og kom fram í andsvörum áðan er viðbúið að hér hefjist vegna þessara ófullnægjandi skilgreininga málaferli innan lands eða utan eða hvort tveggja sem geta veikt Ríkisútvarpið sem stofnun og gætu átt þátt í þróun sem endaði með ósköpum, hugsanlega sölu eða einkavæðingu eða einhverjum stórbreytingum sem t.d. Sjálfstæðisflokkurinn reyndi að knýja fram á þeim nauðungarforsendum að okkur væri skipað það að utan, að Evrópa sætti sig ekki við Ríkisútvarpið og þess vegna þyrftum við að losa okkur við það. Grundvöllur þessa er auðvitað sá, fyrir utan að almannaþjónustuhlutverkið er illa skilgreint, að Ríkisútvarpið heldur áfram ekki aðeins efnislegri samkeppni, sem getur verið holl og góð og er sjálfsögð, að Ríkisútvarpið sé í efnislegri samkeppni við aðrar útvarpsstöðvar - það er BBC í sínu góða landi og hefur ákveðna forustu fyrir útvarpsstöðvum þar og reyndar um allan heim með efnislegri samkeppni, með því að skara fram úr í ýmsum þeim þáttum sem standa næst almannaþjónustunni - heldur líka á beinum markaði um peninga fyrir auglýsingar og kostun. Eftir því sem Ríkisútvarpið er ágengara á þeim markaði eða hvaða stöð sem það er eftir því verða spurningarnar háværari um það hvort hér sé um að ræða samkeppnislega mismunun, hvort hér sé um ríkisstyrktan en venjulegan fjölmiðlarekstur að ræða. Við þessu vörum við m.a. og það er þessi mynd sem umsögn Samkeppniseftirlitsins í raun og veru dregur hér upp. Ég er hér með umsagnir 365 og Skjás 1 um þetta. Þær eru fróðlegar og ég kannski kem að þeim í síðari ræðu minni í þessari umræðu ef aðrir hafa ekki rakið þetta áður. En það er athyglisvert í ljósi þessara tveggja umsagna og þeirra annarra sem ég nefndi að í fyrsta sinn í sögu þessara frumvarpa hér á kjörtímabilinu hafa stjórnarliðar vaknað gagnvart þeim vanda sem við er að fást um auglýsingar og kostun þó að við í stjórnarandstöðunni höfum frá fyrstu tíð vakið athygli á þessu og reyndar einkum við í Samfylkingunni að öðrum stjórnarandstæðingum algjörlega ólöstuðum, kannski vegna þess að við höfum verið að hugsa um málið frá öðrum sjónarhornum en venjulegt er. Þetta var að vísu ekki mikið rætt í menntamálanefnd núna á þessu þingi og nánast ekki neitt enda voru ekki hafðar neinar umræður í menntamálanefndinni fyrr en á síðasta degi, heldur brá svo við að eina helgina voru miklar fréttir í blöðum um að nú ætlaði meiri hluti menntamálanefndar - reyndar var nú látið eins og það væri menntamálanefnd öll. Ég var svolítið hissa, ég var þá að koma úr ferð út fyrir bæinn og reyndar út fyrir landsteina, stuttri, og hélt að Sigurður Kári Kristjánsson, hv. formaður menntamálanefndar, hefði gert stjórnarbyltingu meðan ég var fjarri og þótti það viðeigandi en það var nú ekki alveg svo gróft. En það var hins vegar að þessa helgi var mikil látið með það og mikill spenningur í kringum það á fjölmiðlunum að nú ætti nánast að taka Ríkisútvarpið út af auglýsingamarkaði og mér fannst það nú kannski fullmikið gert, það væri kannski hægt að byrja aðeins hægar. En það var nokkuð látið með þetta að það yrðu miklar takmarkanir og það var rakið hvernig væri hægt að gera þetta, en til þess væru þrjár aðferðir. Það var síðan ekki fyrr en á lokafundi nefndarinnar þegar ljóst var að málið yrði tekið út að meiri hluti nefndarinnar kom með tillögur um þetta mál í fyrsta sinn. Þess skal getið að það er í fyrsta sinn sem tillögur hafa verið gerðar um það á Alþingi, þeir mega eiga það. Þær tillögur voru hvernig? Jú, annars vegar var tillaga um að látið yrði undan þeirri kröfu frá keppinautunum, bæði hinum hefðbundnu fjölmiðlum og öðrum keppinautum, að ekki yrðu auglýsingar á vefsetri Ríkisútvarpsins. Það hefur reyndar ekki verið, þannig að það er engin breyting, auglýsingar voru hafnar þar að einhverju leyti en eftir kæru fyrirtækis sem heitir eða hét - mér er ekki alveg kunnugt um afdrif þess fyrirtækis - sem hét tunga.is á Evrópuvettvangi þá var þessu snarlega hætt þar sem ekki var heimild fyrir því í lögum. Þá heimild átti að gefa hér og það var klárlega að því stefnt að hún yrði gefin. En meiri hlutinn fann sem sé út að þetta ætti ekki að gera. Ég hef ekki athugasemdir við það. Hins vegar má auðvitað benda á að margt er að gerast á þessum vettvangi, tækninni fleygir fram og því kann að vera að fleira verði til umræðu á næstu missirum og ég tala nú ekki um áratugum en eingöngu fréttavefir af því tagi sem um er að ræða. Þetta var svona heldur smærra, því þetta breytir engu sem sé en takmarkar þó að ákveðnu leyti möguleika Ríkisútvarpsins til framsóknar á þessum vettvangi. Hin tillagan var öllu merkilegri og það var hin mikla takmörkun á auglýsinga- og kostunartekjum Ríkisútvarpsins ohf., en hún gekk út á það að kostun - þegar búið var að fá skýringar á verulega flóknu orðalagi í breytingartillögunni - að kostun ætti ekki að verða meiri í Ríkisútvarpinu ohf., hærra hlutfall af auglýsingatekjum en nú væri, eða réttara sagt heldur en yrði árið 2006. Þetta var nú músin sem fíllinn fæddi eftir þessa jóðsótt um heila helgi. Takmarkanirnar voru sem sé engar en kostunarhlutfallið var sett sem einhvers konar fasti. Nú er að vísu margt við þetta að athuga í smáatriðum sínum. Í fyrsta lagi að miðað er við kostunarhlutfall árið 2006, en það ár er sem kunnugt er ekki liðið þannig að menn vita ekki nákvæmlega hvað út úr því kemur en það er einungis byggt á þeirri lauslegu umsögn, hygg ég, Páls Magnússonar að síðustu ár hafi kostun verið u.þ.b. 10% af auglýsingatekjum. Ég held líka að þegar menn fara að skoða málið geti orðið erfitt að greina á milli þess sem er kostun og þess sem er auglýsing, hreinlega að flokka þetta. Ef ég hefði verið í meiri hlutanum hefði ég gengið betur frá því máli. Ég nefni t.d. veðurfréttir en báðar stöðvarnar sem hér eru sýna veðurfréttir. Þar eru fyrirtæki sem birta stutta kynningu eða auglýsingu á undan og eftir. Er það kostun eða er það auglýsing? Það væri kostun ef samningurinn heitir kostunarsamningur um það að fyrirtækið Kóka kóla eða Tryggingamiðstöðin ætli að kosta veðurfréttirnar í svo og svo langan tíma, en það væri hins vegar auglýsingarsamningur ef fyrirtækið Kóka kóla eða Tryggingamiðstöðin ákvæðu að auglýsa alltaf á undan og eftir veðurfréttum í þetta og þetta marga mánuði eða ár, þannig að hér getur nú verið mjótt á munum. Aðalathugasemdin er þó ekki tæknilegs eðlis af þessu tagi heldur ósköp einfaldlega sú að markmiðið er alls ekki ljóst. Það er alveg klárt að þetta takmarkar ekki heildartekjurnar því að það er aðeins um hlutfallið sem hér er að ræða og það er ekkert sem takmarkar heildartekjurnar, ekki heldur sú rekstraráætlun sem hér liggur fyrir þó að hún geri ráð fyrir því að þær aukist ekki nema um þetta eina prósent á ári, ef ég hef skilið þessa reikninga rétt - en rifja má upp að ekki gafst tími til þess að fá á þeim almennilegar skýringar í menntamálanefnd því að það lá svo mikið á að koma málinu í gegn - heldur er þá væntanlega þessari tillögu beint gegn kostun sem slíkri af því að hún sé vond. Og ef hún er vond þá er hún sem sé ekki nógu vond til þess að afnema hana alveg, sem hefði þó verið mannsbragð að, heldur á hún að vera einhvers konar hlutfall af auglýsingatekjunum þannig að ef auglýsingatekjurnar aukast þá eykst kostunin líka, ef auglýsingatekjurnar minnka á kostunin líka að minnka. Í þessu er nú ekki ákaflega mikið vit. Er kostun vond? Eins og við segjum í nefndarálitinu hafa ýmsir gagnrýnt kostun sem aðferð við kynningu á vörum og þjónustu en ég hygg að kostun sé aðeins ein af þeim aðferðum sem beitt er í þessu skyni og þurfi ekki að vera í sjálfu sér verri en aðrar. Það eru hins vegar til ákaflega vondar gerðir af kostun. Það er til dæmis sú kostun sem blandast saman við dagskrárgerð. Það er það sem Ríkisútvarpið hefur gert sig sekt um undir núverandi stjórn og við skulum segja bara fyrr og síðar. Það er þó ekki neinn arfur útvarpsins sem betur fer eða hefð, að þættir séu nánast gerðir út af einhverju fyrirtæki eða í kringum einhverja vöru, þættir séu sendir út t.d. á Rás 2 úr höfuðstöðvum einhvers þjónustufyrirtækis eða vöruseljanda og byggist á því að ræða við starfsmenn, forsvarsmenn og neytendur í því fyrirtæki sem er þá í raun og veru samfelld auglýsing fyrir fyrirtækið eða byggt á einhvers konar svokölluðum gjöfum sem auðvitað eru ekkert annað en hreinar duldar auglýsingar, afgreiddar sem kostun. Þetta er vond aðferð við kostun. Jákvæð kostun - við skulum ekki segja jákvæð en algjörlega saklaus kostun og sjálfsögð að mér þykir er sú t.d. þegar nokkur stórfyrirtæki eða fyrirtæki smá og stór taka sig saman um að hjálpa til við að opna tækifæri fyrir sendingar hér sem annars væri erfitt að annast, við skulum segja sendingar Ólympíuleikanna eða menningarlega stórviðburði heima og erlendis. Ég hef ekkert á móti því að fyrirtæki hjálpi til við það og taki það af því ráðstöfunarfé sem þau hafa til þess, sem maður veit nú aldrei hvort er menningarlegur stórhugur eða meintur ímyndarauki og hækkun á svokölluðum góðvilja hjá fyrirtækjunum. Ekkert er getið um það í þessari tillögu til hvorrar kostunargerðarinnar þetta taki þó að fögur orð séu höfð uppi í nefndaráliti meiri hlutans um sinfóníutónleika og hvað eina sem skuli njóta kostunarfjárins. Ég verð því að viðurkenna að niðurstaða mín um tillögur meiri hlutans um auglýsingar og kostun er sú að á slíkri hugsun hafi verið mikil þörf en niðurstaðan hafi verið algjörlega misheppnuð, í raun og veru sé verr af stað farið en heima setið með þessum tillögum. Ég geri hins vegar ráð fyrir að við munum ekki taka afstöðu til þeirra í atkvæðagreiðslu að lokinni 2. umr. vegna þess að eins og kemur fram í nefndarálitinu vil ég láta vísa málinu frá að öllu leyti. Það er ekki hægt að taka þessi auglýsinga- og kostunarmál út úr samhengi. Þau hafa hlutverki að gegna fyrir Ríkisútvarpið en það hlutverk lítur allt öðruvísi út eftir því hvort um er að ræða samkeppnisfyrirtæki eða almannafyrirtæki. Ég held, forseti, að þó ég hafi úr miklu að moða þá noti ég þann klukknaslátt sem nú hljómar á Dómkirkjunni til þess að ljúka ræðu minni í bili. Ég vil þó segja áður en ég gefst upp í þetta sinn að andstaða okkar stjórnarandstæðinga við þetta frumvarp er mjög skýr og hefur lengi verið. Það er reynt að draga úr efnisatriðum andstöðu okkar vegna þess að það hentar stjórnarmeirihlutanum og menntamálaráðherra að láta eins og við séum hér með þrákelkni og þrjósku en við höfum í raun og veru frá upphafi gert nokkrar athugasemdir. Á blaðamannafundi í morgun lýsti Samfylkingin því svo - ég hygg að aðrir stjórnarandstæðingar séu því sammála - að í fyrsta lagi séum við á móti hlutafélagsforminu vegna þess að það greiði leið að einkavæðingu Ríkisútvarpsins í heild eða að hluta og hlutafélagsformið henti starfsemi almannaútvarps í raun og veru mjög illa og skemmi fyrir þeirri starfsemi. Í öðru lagi sé óljóst um hlutverk nýja fyrirtækisins, skilgreiningarnar á hlutverki Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps séu óljósar og gefi því undir fótinn að hlutafélaginu sé með aðstoð ríkisstyrks ætlað að keppa á samkeppnismarkaði við aðrar útvarpsstöðvar sem sennilega leiðir til áframhaldandi deilna og málaferla. Í þriðja lagi spyrnum við við fæti því að það er gert ráð fyrir því að ríkisstjórnarmeirihluti í nýju Ríkisútvarpi ráði útvarpsstjóra og reki að vild og þannig sé fyrirtækið áfram undirselt flokkspólitískum afskiptum og inngripum ef valdhöfum þykir þörf. Í fjórða lagi sé nefskattur óheppileg leið til tekjuöflunar fyrir Ríkisútvarpið og ekki líklegur til að efla samstöðuna. Í fimmta lagi séu réttindi starfsmanna ekki tryggð með þeim hætti sem vera ætti í almannaútvarpi sem ríkisvaldið ber ábyrgð á. Við samfylkingarmenn höfum lýst stöðu okkar, gerðum það á blaðamannafundi í morgun, og þó að ég sé hér framsögumaður sameinaðrar stjórnarandstöðu í menntamálanefnd leyfi ég mér að fara líka með fimm atriði úr því. Það er ekki víst að Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn séu því sammála að öllu leyti og ég geri ráð fyrir að svo sé ekki. Áherslumunur milli þessara flokka er vel kunnur í þessu máli en við höfum líka látið fylgja þeim lýsingum að við teljum ekki mikið mál að jafna þann ágreining ef ágreining skyldi kalla. Við í Samfylkingunni höfum lagt til og leggjum til að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun með eigin stjórn sem Alþingi gæti kosið eins og gert er ráð fyrir í núverandi frumvarpi - þó ekki til eins árs í senn eins og þar er gert ráð fyrir með því að skopstæla hlutafélagalög - en til þess að tryggja að ekki myndist ríkisstjórnarmeirihluti í þeirri stjórn eigi starfsmenn Ríkisútvarpsins þar fulltrúa sem hindra sjálfkrafa meirihlutamyndun í stjórninni. Við viljum líka að almenningur og samtök hans eigi aðkomu að stefnumótun Ríkisútvarpsins fyrir tilstilli einhvers ráðs sem við leyfðum okkur í morgun að kalla hlustendaþing og gæti komið saman einu sinni á ári. Því ráði verði falið ákveðið hlutverk, t.d. það sem ég nefndi áðan, að samþykkja þjónustusamning. Það mætti hugsa sér líka að ráðning útvarpsstjóra verði borin undir þetta ráð. Útvarpsráð í núverandi formi verði hins vegar lagt niður og pólitísk afskipti af innri málefnum afnumin með öllu. Af innri málefnum, segi ég hér, vegna þess að það er að sjálfsögðu hlutverk stjórnmálamanna að annast stefnumótun til langs tíma. Í þriðja lagi að fjármögnun Ríkisútvarpsins verði blönduð, annars vegar með ríkisframlagi sem má hugsa sér með ýmsum hætti en hins vegar auglýsingatekjum sem verði þó takmarkaðar og við leggjum til að þær verði takmarkaðar þannig að þær verði ekki meiri en 15–20% af heildartekjum Ríkisútvarpsins hverju sinni. Í fjórða lagi leggjum við mikla áherslu á almannaútvarpshlutverk Ríkisútvarpsins og lýsum því í nokkrum orðum í því úthendi sem dreift var á fundinum í morgun. Í fimmta lagi nefnum við sérstaklega að sjálft Ríkisútvarpið verði að vera sjálfstætt, það verði að vera óháð bæði stjórnmálahagsmunum og viðskiptahagsmunum. Starfsmenn verði að búa raunverulegt ritstjórnarlegt sjálfstæði og það verði að sjá til þess að afar skýr aðgreining verði mörkuð í dagskrá Ríkisútvarpsins milli dagskrárgerðar og auglýsinga og þar með komið í veg fyrir vonda kostun eins og ég var að tala um áðan. Við setjum þetta fram undir fyrirsögninni „Sjálfstætt öflugt almannaútvarp“ sem lýsir nokkurn veginn þeirri hugmynd sem hér er uppi. Vera kann að menn reki augun í að við gerum ráð fyrir að Ríkisútvarpið haldi áfram að hafa tekjur af auglýsingum og kostun og ég hygg að það sé almennt álit meðal stjórnarandstæðinga, það séu fáir svo harðir að þeir vilji afnema þá hefð að sinni að Ríkisútvarpið sé með auglýsingar og þess vegna kostun, góðu kostunina eða skárri kostunina, hlutlausu kostunina eða hvað við viljum kalla hana. Eins og ég sagði er það í fyrsta lagi vegna þess að fyrir því ákveðin hefð og auglýsingamarkaðurinn mótast auðvitað af því að vissu leyti. Þess vegna yrði breyting af því tagi að taka Ríkisútvarpið algjörlega út af þessum markaði að fara fram í áföngum og á löngum tíma. En það er líka vegna þess að vel má líta á a.m.k. tiltekna gerð auglýsinga og jafnvel kostunar sem þjónustu við þann almenning sem almannaútvarpið er búið til fyrir. Þá er spurt að því: Eiga athugasemdir samkeppniseftirlitsins og annarra aðila ekki við um ykkur? Jú, þær eiga það að vissu leyti en það sem við gerum er að í fyrsta lagi þá takmörkum við þessar tekjur. Við takmörkum þær sem hlutfall af heildartekjum þannig að það er bein yfirlýsing um að Ríkisútvarpið ætli sér þennan hlut af þessum markaði en ekki stærri hlut. Það er sem sé sú grimmilega samkeppni sem Ríkisútvarpinu hefur verið att út í síðustu árin, a.m.k. áratuginn frá 1994 þegar flest stóð í blóma hjá Ríkisútvarpinu og fram að árinu sem nú er að líða, 2006, að þessi sókn og samkeppni á auglýsingamarkaði verði takmörkuð. Hins vegar verði Ríkisútvarpið raunverulegt almannaútvarp sem þýðir það gagnvart Evrópuréttinum að því er stætt á því að heimta inn hluta af tekjum sínum með sama hætti og fjölmörg svipuð fyrirtæki í Evrópusambandinu gera. Forseti. Ég hef nú kynnt nefndarálit okkar, fjallað um aðeins nokkur og í raun og veru örfá af þeim atriðum sem væru þess virði að ræða í 2. umr. En vegna samkomulags er tíminn takmarkaður og sýnilega verður þunginn í umræðunni um Ríkisútvarpið ohf. í 3. umr. en ekki 2., ef af 3. umr. verður. Lýk ég hér með máli mínu.

Frú forseti. Hv. þm. Mörður Árnason hefur nú lokið við að gera grein fyrir áliti minni hluta menntamálanefndar í þessu máli á afar greinargóðan hátt. Ég mun reyna í ræðu minni að fara kannski sérstaklega ofan í saumana á réttindamálum starfsmanna sem ég kynnti mér nokkuð ítarlega í umfjöllun menntamálanefndar um málið. Einnig kem ég til með að tæpa á öðrum atriðum í yfirferð minni. Eins og hv. þm. Mörður Árnason gat um hefur verið samið um lok þessarar umræðu, eða að minnsta kosti er gert ráð fyrir að henni verði lokið áður en fundur morgundagsins verður settur. Það takmarkar okkur vissulega nokkuð því að nú sem fyrr er málefnaleg andstaða við frumvarpið og fullt tilefni til að fjalla mjög ítarlega um tiltekna þætti málsins. En úr því ljóst er að málinu verður ekki lokið á þessu haustþingi heldur færist það yfir á næsta ár, árið 2007, þá er öllum ljóst að 3. umr. um málið, sem verður að öllum líkindum í janúar, kemur til með að verða sú umræða sem skiptir sköpum þar sem þingmönnum verður gefinn kostur á að fara ofan í saumana á frumvarpinu og útlista í ítarlegu máli þau ólíku sjónarmið sem um málið gilda. Hv. þm. Mörður Árnason tók líka af mér ómakið að rekja feril málsins síðastliðin þrjú ár. Hann leyfði sér að kalla þá sögu alla menúettinn um skammstöfunina aftan við nafn Ríkisútvarpsins. Þótti mér það nokkuð vel til fundið og góð líking, að líkja þessu við menúett, sem í sjálfu sér er dans heldra fólksins sem tiplar á tánum í fínu fötunum sínum og gerir það eftir kúnstarinnar reglum. Það er einmitt það sem hin hægri sinnaða ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur gert varðandi þetta titlatog, þessar skammstafanir aftan við nafn Ríkisútvarpsins. En það má með sanni segja að þar hafi sjónarmið Sjálfstæðisflokksins ráðið og þeirra sem vilja undir niðri leynt og ljóst losa Ríkisútvarpið úr eigu þjóðarinnar og koma því yfir í einkaeign. Frú forseti. Þetta er gríðarlegt átakamál sem við nú ræðum. Stjórnvöld hafa kosið leið ófriðar um málið allt þetta kjörtímabil. Hæstv. menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hefur rekið það af miklu harðfylgi og ósveigjanleika. Við í stjórnarandstöðunni höfum hins vegar mælt með því að menn settust yfir það og reyndu að ná einhverjum sáttum og málamiðlunum en ekki hefur verið vilji til þess á stjórnarheimilinu. Framsóknarflokkurinn hefur dinglað með Sjálfstæðisflokknum í málinu þrátt fyrir gríðarlega óánægju einstakra dyggra manna Framsóknarflokksins, meira að segja manna sem gegna trúnaðarstörfum fyrir flokkinn og nægir að nefna Björn Inga Hrafnsson, borgarfulltrúa Framsóknarflokksins, sem hefur lýst yfir andstöðu við inntak frumvarpsins. Það hafa Samtök ungra framsóknarmanna sömuleiðis gert. Samtök ungra framsóknarmanna hafa sent frá sér ályktun varðandi málið og lýst andstöðu við megininntak þess, þ.e. hlutafélagsvæðinguna. Og það er alveg ljóst að samstarfsflokkur Sjálfstæðisflokksins, af því að Framsóknarflokkurinn á Alþingi hefur lyppast niður, ákveður að skella skollaeyrum við andstöðunni í eigin flokki og dingla aftan í Sjálfstæðisflokknum hvað þetta varðar. Við í stjórnarandstöðunni segjum. Ja, verði honum að góðu. En það er nú kannski ekki búið að bíta úr nálinni með þessa fylgispekt Framsóknarflokksins. Við spyrjum að leikslokum í þeim efnum. Ég get lýst því yfir að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum eins og Samfylkingin sett fram ítarlega stefnu um það á hvern hátt við viljum sjá Ríkisútvarpið. Við höfum lagt fram frumvarp á Alþingi oftar en einu sinni til að útlista þau sjónarmið okkar. En það er algerlega á hreinu að hugmyndir okkar fara ekki saman við hugmyndir ríkisstjórnarinnar þó svo að þær geri ráð fyrir grundvallarbreytingu á ýmsu er varðar Ríkisútvarpið. Hugmyndir okkar gera ráð fyrir breytingu á stjórnsýslu og t.d. má nefna breytingu á tilhögun útvarpsráðs. Hugmyndir okkar ganga út á að það verið lagt niður í núverandi mynd. Sömuleiðis að breytt verði skilgreiningu gjaldstofnsins, þ.e. að það verði áfram afnotagjöld, en stofn afnotagjaldsins verði fasteign en ekki viðtæki. Við erum með ákveðnar hugmyndir varðandi skilvirkari stjórnsýslu og rekum þá til föðurhúsanna öll þau sjónarmið stjórnarmeirihlutans um að ekki sé hægt að reka fyrirtækið eða stofnunina á lipran eða sveigjanlegan hátt öðruvísi en að breyta því í hlutafélag. Við pípum á slíkt hjal og höfum í hugmyndum okkar lagt fram málefnalegar og rökstuddar tillögur um hvernig megi gera stjórnsýslu stofnunarinnar skilvirkari þó svo að hún verði áfram ríkisstofnun. Hugmyndir okkar ganga sömuleiðis út á virkara aðhald almennings, þátttöku starfsmanna, kraftmikla og öfluga þátttöku starfsmanna í stjórn og síðast en ekki síst að kjör og réttindi starfsmanna séu tryggð til frambúðar. Virðulegi forseti. Ákvörðun ríkisstjórnarmeirihlutans um að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi er og jafngildir í okkar huga ákvörðun um einkavæðingu. Ég mun nú leyfa mér að rökstyðja það sjónarmið okkar með því að vitna í og fá að lesa hér, með leyfi forseta, grein sem birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 2. desember síðastliðinn eftir Ástráð Haraldsson hæstaréttarlögmann en sú grein hefur einmitt yfirskriftina Einkavæðing Ríkisútvarpsins. Í henni segir, með leyfi forseta: „Fyrir þinginu liggur nú frumvarp menntamálaráðherra um einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Ef frumvarpið verður að lögum verður þar með ákveðið að einkavæða starfsemi Ríkisútvarpsins. Í þessu varðar öngvu hver eignaraðild hins nýja félags verður heldur hitt að starfsemin verður eftir að Ríkisútvarpið ohf. tekur við henni ekki framar opinbers réttar eðlis heldur einkaréttar eðlis. Þannig færist starfsemin af sviði opinbers rekstrar yfir á svið einkarekstrar. Í því kerfi tvískipts vinnumarkaðar sem í gildi er á Íslandi hefur þessi formbreyting úrslitaáhrif að því er varðar alla réttarstöðu starfseminnar. Þetta er höfuðmálið en ekki það hvernig eignarhaldi hins nýja hlutafélags er háttað. Í þessari einkavæðingu felst m.a. að lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gilda ekki framar um starfsemina og marka því ekki lengur réttarstöðu starfsmannanna. Lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna taka ekki framar til starfseminnar og stjórnendur hins nýja hlutafélags verða ekki fremur en aðrir stjórnendur hlutafélaga bundnir af ákvæðum stjórnsýslulaga í sýslan sinni. Starfsemin hefur þá verið einkavædd, flutt á svið einkaréttar og réttarstaðan sú sama og gildir um aðra starfsemi á almennum markaði. Af einhverjum ástæðum hafa flutningsmenn tillagna um einkavæðingu Ríkisútvarpsins kosið að nefna tillögur sínar ekki réttum nöfnum. Reynt er að færa einkavæðinguna í búning sem er til þess fallinn að villa um fyrir þjóðinni. Þannig er talað um hlutafélagavæðingu (eins og það sé ekki einkavæðing) og mikið úr því gert að óheimilt verði að selja fyrirtækið. Það atriði skiptir þó harla litlu máli þegar grannt er skoðað. Meginatriðið er það að verði frumvarpið að lögum mun Ríkisútvarpið færast yfir á svið einkaréttar. Starfsmenn þess munu ekki framar njóta þeirrar ráðningarfestu sem þeir hafa notið sem opinberir starfsmenn og stofnunin mun starfa eftir sömu leikreglum og aðrir einkaaðilar. Vandséð er hvernig Ríkisútvarpið getur til langframa varið sig gagnvart kröfum keppinauta um takmörkun eða afnám ríkisstyrkja sem því er ætlað að njóta í formi nefskatts. Við blasir að ákaflega erfitt verður að rökstyðja ríkisframlag sem ætlað er að standa undir svo stórum hluta rekstrarútgjalda fyrirtækisins sem hér virðist gert ráð fyrir. Að slíku framlagi sé aðeins varið til þess hluta starfseminnar sem fellur undir almannaþjónustuhlutverk þess. Þetta munu keppinautar Ríkisútvarpsins fyrr eða síðar láta reyna á fyrir samkeppnisyfirvöldum og dómstólum. Ég óttast því að með frumvarpi menntamálaráðherra sé enn ekki fundinn réttur farvegur til framtíðar fyrir Ríkisútvarpið.“ Frú forseti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði tökum undir hvert einasta orð sem ég las úr grein Ástráðs Haraldssonar. Sannleikurinn er sá að hér er um einkavæðingu að ræða með því að stofnunin er tekin úr opinberum rétti og sett inn í einkarétt. Það verður að kalla hlutina sínum réttu nöfnum en hætta að fela sig á bak við háeffun eða oháeffun. Það gæti allt eins staðið KFUM, eins og hv. þm. Mörður Árnason vitnaði til orða útvarpsstjóra áðan. Verið er að einkavæða Ríkisútvarpið með því að setja það inn á svið einkaréttar. Mér finnst þessi stutta og hnitmiðaða grein vera þess eðlis að hún segi nánast allt sem segja þarf í þessum efnum. Sömuleiðis er ljóst af þessari gjörð að oháeffunin er í sjálfu sér ávísun á endalausar kærur og klögumál fyrir samkeppnisyfirvöldum og fyrir dómstólum. Kunnara er en frá þurfi að segja og raunar hafa verið gefnar út yfirlýsingar um það af þeim sem standa í einkareknum fjölmiðlarekstri að það verði látið reyna á þetta og hitt í þessum lögum. Alkunna er frá Evrópu að mjög mikil átök hafa staðið á milli fjölmiðla, einkarekinna og ríkisrekinna, á síðustu árum og engin ástæða er til að ætla annað en slík átök komi til með að endurspeglast í samfélagi okkar. Þann 17. júní í sumar birtust í Lesbók Morgunblaðsins athyglisverð grein eftir Elfu Ýr Gylfadóttur undir titlinum: Er það hlutverk Ríkisútvarps að sýna Aðþrengdar eiginkonur? Elfa er ein af okkar vel menntuðu fjölmiðlafræðingum og hefur í starfi sínu með fjölmiðlanefndinni hinni síðari komið ýmsum mjög gagnlegum sjónarmiðum á framfæri. Það gerir hún nú í menntamálaráðuneytinu þar sem hún starfar sem sérfræðingur. Í þeirri grein sem Elfa skrifar í Lesbókina gerir hún einmitt að umfjöllunarefni átökin á milli einkarekinna fjölmiðla og ríkisrekinna. Hún segir í greininni að einkamiðlar hafi gagnrýnt ríkisfjölmiðla fyrir óhagræði í rekstri, misnotkun á almannafé og fyrir að höfða aðeins til afmarkaðrar menningarelítu í dagskrárstefnu sinni. Þó segir Elfa að gagnrýni hinna einkareknu fjölmiðla hafi verið að breytast því að í skýrslu sem hún nefnir til sögunnar, sem gefin var út á árinu 2004 sem ýmis samtök einkarekinna fjölmiðla í Evrópu létu gera, eru ríkisfjölmiðlarnir gagnrýndir fyrir að hafa náð of miklum árangri á markaði og að þeir hafi náð of sterkri stöðu á markaðnum og jafnvel misnoti hana. Í opinberri umræðu víða í Evrópu hefur þess gætt að forsvarsmenn einkareknu fjölmiðlanna hafa lagt mikið upp úr því að almannaþjónustuhlutverkið verði skilgreint þannig út í hörgul að óyggjandi sé hvað heyri þar undir og þeir hafa viljað að það sé skilgreint mun þrengra en nú er og mun þrengra en gert er ráð fyrir að það verði skilgreint hér eftir fyrirhugaðar breytingar, nái þær fram að ganga, því að samkvæmt 3. gr. frumvarpsins sem við fjöllum um má segja að almannaþjónustuhlutverkið sé nokkuð vítt skilgreint. Í mínum huga skortir reyndar talsvert mikið upp á að sagt sé í 3. gr. á hvern hátt menn ætli að tryggja að þessi skilgreining nái fram að ganga í rekstri Ríkisútvarpsins. Í Evrópu hafa einkamiðlarnir farið mikinn til að reyna að þrengja þetta almannaþjónustuhlutverk og, frú forseti, það sama mun auðvitað gerast hér og þegar er farið að örla á því. Við blasir að einkareknu fjölmiðlarnir koma til með að halda í herferð núna um að hlutverkið samkvæmt 3. gr verði þrengt til verulegra muna. Elfa Ýr Gylfadóttir gerir grein fyrir gagnrýni á skírskotun og samsvörun til gagnrýninnar sem er hér á okkar eigin markaði. Elfa segir í grein sinni að við gagnrýni af þessu tagi á efnistöku og dagskrá ríkisfjölmiðlanna í Evrópu bætist gagnrýni einkamiðlanna á hina nýju þjónustu sem ríkisfjölmiðlarnir eru farnir að veita í auknum mæli, þ.e. þá þjónustu sem stafræna umhverfið gerir miðlunum kleift að veita. Nú eru fjölmiðlafyrirtæki og ekki hvað síst sterku og stóru Evrópuríkismiðlarnir búnir að leiða þær breytingar sem átt hafa sér stað varðandi tækniþróun á þeim markaði, bæði í hljóðvarpi og sjónvarpi en ekki síst sjónvarpi. Nú eru þessir miðlar að hverfa frá hliðrænni útsendingu og eru komnir með stafræna útsendingu og eru þar með farnir að eiga möguleika á gagnkvæmri miðlun, þ.e. samskiptum við notendurna þar sem allir möguleikar þessarar gagnvirku þjónustu eru nýttir út í hörgul. Það fer að styttast í að mörkin milli sjónvarps, farsíma og tölvu verði sáralítil og nánast engin. Þetta býður auðvitað upp á gríðarlega mikla möguleika sem Evrópufjölmiðlarnir hafa tekið þátt í að leiða breytingar á og ég sé ekki annað en Ríkisútvarpið þurfi að taka þátt í þeirri samkeppni og þeirri þróun sem er að eiga sér stað. Ég hefði haldið að það væri þá mun snjallara og réttara í okkar litla samfélagi, okkar þrönga málsamfélagi, að gera þetta undir handarjaðri hins opinbera, þ.e. með fyrirtæki í þjóðareigu en ekki í því lokaða umhverfi sem oháeffunin leiðir til samkvæmt því frumvarpi sem við nú ræðum. Elfa Ýr Gylfadóttir segir í grein sinni, með leyfi forseta: „Einkareknu sjónvarpsstöðvarnar í Evrópu hafa margar hverjar kært ríkisfjölmiðlana og telja að þeir eigi að einbeita sér að útsendingum í hljóðvarpi og sjónvarpi og eigi ekki að útvíkka starfsemi sína og hefja samkeppni í nýmiðlun og gagnvirkri þjónustu. Þar sem ríkisfjölmiðlar bjóða alls kyns gagnvirka þjónustu frítt gerir það einnig einkamiðlunum erfitt fyrir að taka gjald fyrir slíka þjónustu.“ Af því að ég hef haft auga á þessari grein Elfu Ýrar finnst mér alveg ljóst að hún er að lýsa umhverfi sem meiri líkur eru á að fari úr böndunum eða einkamiðlarnir notfæri sér ef við förum út í þær breytingar sem lagðar eru til. Við eigum síður von á slíkum átökum, held ég, ef við höldum Ríkisútvarpinu sem opinberri stofnun og meiri líkur eru á að okkur takist að standa vörð um þá réttarhefð sem er til staðar ef við höldum áfram að skilgreina útvarpið undir opinberar réttarheimildir en förum ekki með það út í hinar einkaréttarlegu skilgreiningar. Hér takast auðvitað á ólík sjónarmið. Annars vegar samkeppnissjónarmið og viðskiptasjónarmið, sem haldast í hendur, og hins vegar ákveðin sjónarmið menningarlegs eðlis og lýðræðislegs eðlis. Við höfum í fjölmiðlaskýrslunni okkar gagnmerku langan kafla um á hvern hátt þurfi að standa vörð um menningarefni og menningarframleiðslu á ljósvakanum, bæði í sjónvarpi og útvarpi, og ekki hvað síst höfum við ákveðnum skyldum að gegna varðandi lýðræðislega umræðu í samfélaginu. Þá finnst mér afar mikilvægt að þeirri lýðræðislegu umræðu sé fyrir komið í fyrirtæki sem nýtur þeirrar sérstöðu að vera opinbert fyrirtæki og skilgreint undir opinberum rétti fremur en slíkt sé gert á einkaeignarréttarlegum forsendum. Þessi sömu sjónarmið eru til staðar í Evrópu og lýsir Elfa Ýr Gylfadóttir því afar vel í grein sinni og hún segir, með leyfi forseta: „Fyrra sjónarmiðið lýsir sér í þeirri kröfu að ríkisfjölmiðlar noti ekki ríkisstyrki til að fjármagna þjónustu í samkeppnisrekstri. Þetta er eðlileg krafa samkeppnisaðila á markaði sem eiga erfitt með að keppa við stór fyrirtæki eða stofnanir eins og ríkisfjölmiðlar eru á heimamarkaði. Þá þurfa stjórnvöld að horfa til ríkisstyrkjareglna Evrópusambandsins og skoða fjölmiðlastarfsemina út frá viðskipta- og samkeppnissjónarmiðum. Síðara sjónarmiðið birtist í einlægum vilja ráðamanna í Evrópu til að viðhalda ríkisfjölmiðlunum út frá menningarpólitískum sjónarmiðum. Ríkisfjölmiðlarnir gegna mikilvægu hlutverki með því að miðla þjóðlegri menningu, tungu og menningararfi. Þá gegnir hlutlæg fréttaumfjöllun og sjálfstæði ritstjórna veigamiklu hlutverki í lýðræðislegri umræðu í Evrópu. Ef almannaþjónustuhlutverk ríkisfjölmiðlanna verður skilgreint of þröngt og þeir fá ekki tækifæri til að nýta nýja tækni og höfða til yngri kynslóðarinnar er framtíð ríkisfjölmiðlanna ekki björt. Ef almannaþjónustuhlutverkið er skilgreint of vítt kann það að hafa neikvæð áhrif á einkarekna fjölmiðla og skaða samkeppni á fjölmiðlamarkaði. Enn er óvíst hvert stefnir. Hér á landi er Ríkisútvarpið til skoðunar hjá Eftirlitsstofnun EFTA og yfirvöld þurfa nú að afmarka almannaþjónustuhlutverk stofnunarinnar í nýju lagafrumvarpi.“ Það hafa þau gert og við í menntamálanefnd Alþingis Íslendinga fengum ekki að senda Eftirlitsstofnuninni málið til umfjöllunar, eða reyndar til Evrópuráðsins vildum við nú heldur senda það, vegna þess að formaður menntamálanefndar taldi enga hefð fyrir því að leita álits á frumvörpum af þessu tagi hjá Evrópustofnun. Það á eftir að skoða margt í þessu máli, virðulegi forseti, annað en Evrópusjónarmiðið og þróunina úti í Evrópu. Við höfðum í sjálfu sér lítið svigrúm til að ræða málin í menntamálanefnd. Það má segja að einn fundur okkar hafi farið í umræður. Að öðru leyti var rætt við gesti sem var auðvitað gagnlegt og margt sem rak á fjörur okkar í þeim viðtölum. En eiginleg átök um sjónarmiðin fengu ekki mikið rými í menntamálanefnd þannig að ég horfi til þess tíma þegar menntamálanefnd kallar málið aftur inn, á milli 2. og 3. umr., og gerir ráð fyrir að á þeim tíma gefist viðbótartími til að skoða ákveðna þætti málsins sem hafa ekki endanlega verið skýrðir. Varðandi starfsmenn og réttindamál þeirra, virðulegi forseti, þá er kafli í minnihlutaálitinu sem skýrir á nokkuð greinargóðan hátt með hvaða hætti réttindi starfsmanna eru í uppnámi við þessar breytingar. Það verður að segjast eins og er að það er ámælisvert en okkur berast til eyrna fréttir af því að stjórnendur Ríkisútvarpsins séu að hluta til byrjaðir að vinna eftir þessu frumvarpi þótt það sé alls ekki orðið að lögum frá Alþingi. Við höfum fengið upplýsingar um það og reyndar hafa komið upplýsingar um það opinberlega að ráðningarform fólks til Ríkisútvarpsins sé þannig að farið sé að gera einkasamninga, lokaða leynisamninga, um kaup og kjör einstakra starfsmanna. Þar af leiðandi er hafin þróun sem kemur til með að verða óhjákvæmileg nái þetta frumvarp fram að ganga, þ.e. að launabilið á milli starfsmanna er farið að breikka. Það á bara eftir að halda áfram. Eins og fram kemur í nefndarálitinu viðurkenndi Páll Magnússon útvarpsstjóri fyrir menntamálanefnd að slíkt mundi eflaust gerast, það væri fylgifiskur þeirra breytinga sem lagabreytingin hefði í för með sér. Hann dró ekki dul á það. Ég tel að vert sé, jafnt fyrir starfsmenn hjá Ríkisútvarpinu sem okkur sem höfum viljað standa vörð um kaup og kjör fólks á almennum markaði og hjá hinu opinbera, að sperra eyrum og gefa gaum að orðum útvarpsstjóra þegar hann segir að hinir frjálsu samningar, sem taka munu við af kjarasamningum opinberra starfsmanna, þegar þeir samningar renna út að tveimur árum liðnum, muni það að öllum líkindum auka launabilið á milli starfsmanna. Útvarpsstjóri sagði að með slíkum frjálsum samningum kynnu starfsmenn að geta tekið ákvarðanir um að selja kauphækkanir gegn réttindum eða öfugt, að selja réttindi sín fyrir kauphækkanir. Það er ljóst að eftir að tvö ár eru liðin mun samið á nýjum nótum, nýjum forsendum, við starfsmenn. Þar gilda ekki kjarasamningar opinberra starfsmanna eða þær reglur sem við höfum komið okkur saman um að eðlilegt sé að gildi um starfsmenn í opinberri þjónustu. Við í minni hlutanum vitnum til umsagnar frá BSRB og BHM sem sendu okkur sameiginlega umsögn um málið. Umsagnir þessara aðila fara ítarlega í gegnum réttindamálin. Það gerir einnig umsögn stjórnar samtaka starfsmanna Ríkisútvarpsins um frumvarpið en þeirri umsögn fylgir samantekt sem gerð er af Láru V. Júlíusdóttur hæstaréttarlögmanni þann 23. október 2006 í tilefni af framlagningu þessa frumvarps. Lára V. Júlíusdóttir tekur undir öll meginatriðin í umsögn BHM og BSRB en þar er stiklað á aðalatriðum málsins, þ.e. að núverandi starfsmenn hjá Ríkisútvarpinu hætti að vera starfsmenn ríkisins og verði þess í stað starfsmenn Ríkisútvarpsins ohf. Það er eðli málsins samkvæmt óeðlilegt, frú forseti, vegna þess að ríkið ber áfram ótakmarkaða ábyrgð á starfseminni. Þar af leiðandi breytist ekkert eðli þessara starfa. Ríkisútvarpið sinnir áfram svipuðu hlutverki og það sinnir í dag og óeðlilegt að skilgreina störf starfsmannanna á annan hátt heldur en gert er í dag. Það undirstrikar sjónarmið okkar sem erum mótfallin því að frumvarpið nái fram að ganga og Ríkisútvarpinu verði breytt í opinbert hlutafélag. Við segjum fullum fetum að slíkt varði rétt starfsmanna til að fá að halda áfram að vera opinberir starfsmenn, enda varða lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins bæði réttindi starfsmanna en ekki síður skyldur vegna þess að eðli starfsins er annað heldur en á opinberum markaði. Þar af leiðandi falla niður réttindi á borð við andmælarétt og áminningarskyldu, skriflegan rökstuðning fyrir uppsögn, auglýsingaskyldu á lausum störfum, aðgangi almennings að upplýsingum um nöfn og starfsheiti umsækjenda, uppsagnarfrest og þagnarskyldu og þannig mætti áfram telja, eins og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans. Það er ljóst að stéttarfélögin sem um ræðir verða ekki samningsaðilar hins nýja félags. Stéttarfélögin sem munu semja um kaup og kjör starfsmanna heyra undir lög um stéttarfélög og vinnudeilur og lög nr. 19/1979, um rétt verkafólks til uppsagnar frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla og reglur um verkföll starfsmanna. Segja má að núgildandi kjarasamningur komi til með að gilda þangað til nýr samningur verður gerður. Það er allsendis óljóst hvað kemur til með að verða innifalið í honum af þeim réttindum eða þeim skyldum sem starfsmenn Ríkisútvarpsins gegna í dag. Það eru ákveðin vafaatriði uppi um ávinnslu réttinda hjá Ríkisútvarpinu ohf. og óvíst hvernig tekst til að semja um sambærileg réttindi þegar nýr kjarasamningur verður gerður við Ríkisútvarpið ohf. Í síðasta mánuði gaf útvarpsstjóri út yfirlýsingu á fundi með starfsmönnum Ríkisútvarpsins um að öll réttindi starfsmanna mundu haldast en þegar hann, í annarri eða þriðju heimsókn sinni til menntamálanefndar, var spurður um þá yfirlýsingu kom auðvitað í ljós að hann hafði hvorki umboð eða möguleika á að gefa nokkra yfirlýsingu sem næði lengra en til tveggja ára, þ.e. til þeirra tveggja ára sem eftir eru af gildandi kjarasamningi. Varðandi áframhaldandi réttindi gat útvarpsstjóri ekki sagt nokkurn skapaðan hlut en hann gaf vilyrði fyrir því að það væri vilji til þess að þeir sem nú eru með réttindi til í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins fengju áfram að vera í A-deild lífeyrissjóðsins. En hvað með lífeyrisrétt starfsmanna í B-deild? Við rekstrarformsbreytinguna verður skerðing á réttindum þeirra. Iðgjöld B-deildarinnar í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins hafa miðast við laun viðkomandi í dag og sé staða viðkomandi starfsmanns lögð niður þá breytast iðgjaldsreglurnar til samræmis við meðalbreytingar á föstum launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu, þ.e. það verður einhvers konar frysting á laununum og hækkun launa starfsmanna hjá Ríkisútvarpinu ohf. mundi engin áhrif hafa á eftirlaun starfsmannsins þegar hann lætur af störfum vegna aldurs. Þar verður ákveðin frysting á réttindum sem starfsmaðurinn vinnur sér inn en fær ekki notið í eftirlaunum. Sett er sérákvæði í frumvarpið um takmörkun á rétti starfsmanna til töku lífeyris úr B-deild LSR samhliða starfi. Það sérákvæði er ekki í samræmi við það sem almennt gildir í dag og má nefna að fjölmargir sjóðfélagar í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eiga rétt á töku lífeyris úr B-deild samhliða starfi. Þarna er um upptöku réttindi að ræða sem er grafalvarlegt mál og fullkomlega óeðlilegt að ganga á rétt fólks með þeim hætti sem hér er lagt til. Það kemur skýrt fram í umsögn BHM og BSRB að að mati þessara félaga sé eina leiðin, til að tryggja óbreytt réttindi starfsmanna og að þau haldist með sama hætti og þau eru nú, að rekstrarformsbreytingin nái ekki fram að ganga. Að öðrum kosti vilja þessi samtök að það verði orðað skýrt í bráðabirgðaákvæði 2 í frumvarpinu hvaða réttindi menn eiga við aðilaskiptin og BHM og BSRB eru með tillögu um nýtt bráðabirgðaákvæði í umsögn sinni sem tekur á því. Þar er gert ráð fyrir að RÚV ohf. taki við gildistöku laganna yfir skyldu vinnuveitenda gagnvart starfsmönnum Ríkisútvarpsins að öllu leyti og þannig haldi þeir óbreyttum réttindum samkvæmt lögum, kjarasamningum og ráðningarsamningum. Starfskjör, réttindi og ávinnsla réttinda muni halda áfram hjá hlutafélaginu eins og um samfellda ráðningu hjá sama vinnuveitanda verði að ræða. Starfsmenn Ríkisútvarpsins sem njóti biðlaunaréttar samkvæmt 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða, samanber 34. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna, missi ekki rétt til biðlauna við gildistöku laganna þótt þeir afþakki boð um starf hjá Ríkisútvarpinu ohf. Eftir gildistöku laganna skuli starfsmönnum sem rétt eiga til biðlauna veittur umþóttunartími í þrjá mánuði til að taka afstöðu til þess hvort þeir taki boði um starf hjá Ríkisútvarpinu ohf. eða neyti biðlaunaréttar síns, við lok þriggja mánaða tímabilsins ef viðkomandi kýs að halda ekki áfram störfum. Sömuleiðis eru BHM og BSRB með hugmyndir um að í bráðabirgðaákvæðinu þyrfti að orða með skýrum hætti rétt núverandi starfsmanna Ríkisútvarpsins í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins um að þeir eigi rétt til áframhaldandi aðildar að þeim sjóði sem og allir starfsmenn sem ráðnir verða hjá RÚV ohf., en það er eitt sem þarf að tryggja, þ.e. nýráðningar, að réttindi starfsmanna sem ráðnir eru til hins nýja félags, jafnvel á þeim tíma sem kjarasamningurinn sem nú er í gildi gildir, fái svipuð réttindi eða sambærileg og starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa í dag. Það er auðvitað enginn vilji til þess hjá stjórnendum Ríkisútvarpsins eða hjá stjórnvöldum. Vilji manna stendur til að ná fram ákveðinni hagræðingu í gegnum möguleika á að greiða fólki lægri laun og sjá til að réttindagreiðslur verði lægri. Það er beinlínis innbyggt í hagræðingarhugmyndir stjórnvalda og stjórnenda Ríkisútvarpsins eins og kemur fram í gögnum sem menntamálanefnd hafði til umfjöllunar þegar fjallað var um málið. Það þyrfti líka að orða skýrt á hvern hátt starfsmenn Ríkisútvarpsins ohf. ættu rétt á að vera félagsmenn í stéttarfélögum sem lögum samkvæmt eiga rétt á að gera kjarasamninga við Ríkisútvarpið ohf. Hugmyndir BHM og BSRB ganga einnig út á að setja þurfi inn bráðabirgðaákvæðið að stjórnsýslulög nr. 37/1993 gildi um starfsemi Ríkisútvarpsins ohf., það sé afar óljóst að hvaða leyti ákvæði þeirra gildi um hið nýja félag. Þegar öllu er á botninn hvolft óska þessi stóru launþegasamtök þess eins að þetta frumvarp nái ekki fram að ganga enda sé um upptöku starfstengdra réttinda að ræða sem ósvinna sé að samþykkja á Alþingi. Í umsögn Félags fréttamanna um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. er farið ofan í þessi sömu atriði, þ.e. kjaramálin eru ofarlega í huga starfsmanna. En það er ekki síður mikilvægt að fréttamenn gefa okkur ákveðna leiðsögn varðandi fagleg atriði og eru með afar beinskeytta gagnrýni á frumvarpið út frá faglegum sjónarmiðum. Félagið leggur áherslu á að í þessari 3. gr. frumvarpsins þar sem almannaþjónustuhlutverkið er skilgreint verði kveðið með skýrum og ótvíræðum hætti á um að meðal þeirra skyldna sem Ríkisútvarpið eigi að axla sé að starfrækja almenna, víðtæka, sjálfstæða og hlutlæga fréttaþjónustu um innlend og erlend málefni á hljóðvarps- og sjónvarpsformi, en þessa atriðis sér ekki með skýrum hætti stað í frumvarpinu eins og það er nú, segja fréttamennirnir. Félagið leggur til að ákvæði þessa efnis verði bætt við frumvarpstextann til þess að tryggt sé að hugmyndin sem hér er að baki nái fram að ganga og verði viðhöfð þegar og ef til þess kemur að Ríkisútvarpið ohf. líti dagsins ljós. Félag fréttamanna leggur líka áherslu á að áfram verði starfandi að minnsta kosti tvær sjálfstæðar fréttaritstjórnir hjá Ríkisútvarpinu, annars vegar fréttastofa útvarps og hins vegar fréttastofa sjónvarps og að þess verði getið með skýrum hætti í frumvarpinu. Einnig segja félagar í Félagi fréttamanna að tvær ritstjórnir með þessum hætti séu nauðsynlegar til þess að viðhalda fjölbreytni og samkeppni á fjölmiðlamarkaði, sér í lagi í ljósvakamiðlunum þar sem eignarhald er ekki fjölbreytt eins og staðan er nú. Þá tryggir það tæknilega að auki mun hnitmiðaðri umfjöllun á fréttaþjónustu, að önnur ritstjórn sinni útvarpi og hin sjónvarpi. Undir þetta sjónarmið skal tekið hér, virðulegi forseti. Félag fréttamanna vill líka að kveðið verði á um það í frumvarpinu að af þess hálfu verið reknar að lágmarki tvær útvarpsrásir og ein sjónvarpsrás enda séu forsendur fyrir Ríkisútvarpinu sem sterkum fjölmiðli brostnar ef einhver þessara rása yrði skilin frá eða lögð niður. Undir þetta sjónarmið skal líka tekið hér. Félagið leggur áherslu á að aðgengi almennings í landinu að Ríkisútvarpinu sem opinberu hlutafélagi verði tryggt og að almenningur geti haft áhrif og komið skoðunum sínum á framfæri við Ríkisútvarpið. Kveða verði skýrt á um þetta aðgengi í lögum og sama gildir um upplýsingar um fjölmiðilinn og dagskrárstefnu hans, segir í bréfi fréttamanna til nefndarinnar. Félag fréttamanna vill að fulltrúi starfsmanna komi að stjórn fyrirtækisins. Það er samhljóða hugmyndum okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem ég gerði grein fyrir hér áðan og er auðvitað afar mikilvægt að á 21. öldinni verði ekki látið vitnast að hér sé sett á laggirnar öflugt og kröftugt fyrirtæki af því tagi sem hér um ræðir án þess að starfsmenn hafi nokkra aðkomu að stjórn eða rekstri þess. Félag fréttamanna leggur líka áherslu á að ákveðnir eldveggir verði viðhafðir innan fyrirtækisins til að verja sjálfstæða umfjöllun. Í því sambandi nefnir félagið nokkur atriði. Í fyrsta lagi það að tryggja þurfi í frumvarpstextanum sjálfstæði fréttaritstjórna gagnvart útvarpsstjóra og markaðsdeild og annarri þeirri starfsemi Ríkisútvarpsins ohf. sem á sitt undir auglýsingum og kostendum til efnis. Það gefur augaleið hvers vegna fréttamennirnir telja þetta mikilvægt. Það skyldi þó ekki vera að ástæða sé til þess orðin hér á landi að óttast að íhlutun stórfyrirtækja eða fjársterkra aðila sé farið að gæta í fréttaflutningi fjölmiðla hér á landi. Ég tel afar nauðsynlegt að reistir séu eldveggir af þessu tagi því við verðum að tryggja að hér njóti að minnsta kosti einn fjölmiðill á ljósvakanum fullkomins sjálfstæðis fréttaritstjórnanna og að ekki verði um nokkra möguleika til íhlutunar að ræða. Sömuleiðis vilja fréttamennirnir að það verði tryggt við ráðningar og launaákvarðanir fréttamanna að farið sé að faglegum sjónarmiðum. Fréttamennirnir mótmæla launaleynd, vilja að forsendur launa og launagreiðslna séu öllum ljósar, vilja sömuleiðis að fréttamenn gangi undir hæfnispróf áður en þeir eru ráðnir og telja að stjórnsýslulögin og meginreglur stjórnsýsluréttar mundu nægja til þess að fullnægja slíkum þáttum verði þær látnar gilda um hið opinbera hlutafélag, enda veiti þau lög og þau lagaákvæði ákveðin réttindi að því er þessi atriði varðar. Að lokum nefnir Félag fréttamanna að tryggja þurfi Ríkisútvarpinu ohf. örugga tekjustofna. Fréttamenn telja með öðrum orðum ekki þær hugmyndir sem eru í frumvarpinu nægilega öruggar fyrir Ríkisútvarpið sem tekjustofn. Ég hef getið um það hér í fyrri ræðum mínum um þetta mál að það sé afar mikilvægt að afnotagjöldin haldi og verði áfram við lýði því ég tel að hið beina samband neytenda við Ríkisútvarpið megi tryggja með þeim hætti að neytendur og notendur greiði afnotagjald þó svo að hægt að sé að hugsa sér þetta sem við höfum lagt til í Vinstri grænum, að gjaldið sé tengt fasteignum en ekki viðtækjum, enda er sú tenging kannski barn síns tíma. En það er leitt að það skuli ekki hafa verið skoðað í menntamálanefndinni hvorki nú né endranær hvernig mætti hugsa sér að koma upp slíkri tengingu, þ.e. tengingu afnotagjaldsins við fasteign. Slíkt hefur verið gert erlendis og sannarlega er full ástæða til þess að skoða reynsluna af því áður en rasað er um ráð fram í þessum efnum og farið í þessa nefskattshugmynd sem hér er gert ráð fyrir. Nefskatturinn var ekki heldur sérstaklega til umfjöllunar hjá menntamálanefnd. Við fengum hins vegar á síðasta ári umsögn frá ríkisskattstjóra sem er mjög gagnrýninn á þessa hugmynd um nefskattinn. Ég mun kannski fara síðar í ræðu minni, virðulegi forseti, aðeins á saumana á þeirri umsögn. En til að ég ljúki nú umfjölluninni um hugmyndir Félags fréttamanna á þessu faglega sviði þá segja fréttamennirnir að starfssvið útvarpsstjóra sé ekki skýrt samkvæmt frumvarpinu og tekið skal undir það hér. Fréttamennirnir vitna í 3. mgr. 10. gr. frumvarpsins um útvarpsstjóra þar sem segir að í samþykktum félagsins megi nánar skilgreina starfssvið hans. En að mati félagsins er réttara að gera það strax í frumvarpstextanum sjálfum. Þá kemur fram í 1. mgr. 10. gr. frumvarpsins, segja fréttamennirnir, að útvarpsstjóri sé æðsti yfirmaður allrar dagskrárgerðar á vegum Ríkisútvarpsins ohf. en ef starfssvið útvarpsstjóra er ekki skilgreint þá getur það valdið því að sjálfstæði fréttaritstjórna sé nákvæmlega jafnmikið eða jafnlítið og útvarpsstjóri ákveður hverju sinni. Þetta er sjónarmið sem vert er að taka tillit til og hefði sannarlega verðskuldað eins og einn snúning í umræðunni í menntamálanefnd. Þá að lokum varðandi afnotagjöldin telur Félag fréttamanna bestu leiðina til að fjármagna Ríkisútvarpið vera afnotagjöld og er það í takt við það sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt til. Það er engin krafa af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA að leggja afnotagjöldin niður. Við þekkjum það í ríkisútvörpum víða um Evrópu að þau hafa haldið sig við þessa fjármögnunarleið og hún hefur gefist vel. Jafnvel þó hún sé dýr í innheimtu þá hefur það samt sem áður sýnt sig að hún skilar sér nokkuð vel og ekkert verr en nefskattur mundi gera. Kostnaður við innheimtudeildina er hluti af hagræðingunni sem stjórnvöld sjá fyrir sér við þessar breytingar. En það kom fram í máli útvarpsstjóra þegar hann heimsótti nefndina að sparnaðurinn við að koma á nefskattskerfinu mundi verða um 90 millj. kr. á ári. Þar hefur hann í huga kostnaðinn við að reka innheimtudeildina og einhverja útfærslu á því. En ég vil nú meina að þó sá kostnaður sparist kannski hjá Ríkisútvarpinu þá komi hann bara til með að færast yfir á ríkisskattstjóra eða skattstjórana í landinu sem þurfa að taka við þeirri innheimtu sem innheimtudeild Ríkisútvarpsins hefur hingað til annast. Finnst mér það mikil skammsýni af stjórnarmeirihlutanum að sjá það ekki í hendi sér að hér er einungis um tilfærslu kostnaðar að ræða en ekki það að kostnaðurinn hverfi. Í ríkiskerfinu hefði maður haldið að ekki skipti sköpum hvorum megin hryggjar hann lægi, þ.e. hjá ríkisskattstjóra eða Ríkisútvarpinu. Það kemur í sama stað niður. Hið opinbera kerfi ber á endanum þann kostnað. Segi ég þá skilið, frú forseti, við umsögn Félags fréttamanna um þetta frumvarp en bendi áhugasömum á að hún er í heild sinni birt sem fylgiskjal með nefndaráliti minni hluta nefndarinnar. Svo er í raun líka farið fleiri umsögnum, þ.e. umsögn BHM og BSRB og sömuleiðis lögfræðiáliti Láru V. Júlíusdóttur, og fleiri umsagnir eru þar birtar. Varðandi sparnaðinn eða hagræðinguna sem á að nást að mati útvarpsstjóra og stjórnvalda með þeim breytingum sem hér eru gerðar þá er í fyrsta lagi talað um að hagræðingin sem fara á fram muni skila um 400 millj. kr. og eigi þá að dekka þann útgjaldaauka sem verður að mati stjórnendanna. Þessir fjármunir koma í fyrsta lagi í gegnum það að árlegt framlag Ríkisútvarpsins til Sinfóníuhljómsveitar Íslands verður fellt niður, en það er innan við 200 millj. kr. Reyndar má taka það fram hér að Ríkisútvarpið hefur aldrei greitt þær milljónir heldur hafa þær verið greiddar úr ríkissjóði og skuldfærðar á Ríkisútvarpið. Reiknað er með um það bil 90 millj. kr. sparnaði varðandi nefskattinn og innheimtu hans sem, eins og ég sagði áðan, er ekki sparnaður heldur einungis tilfærsla á kostnaði frá innheimtudeild Ríkisútvarpsins og yfir til skattstjóranna í landinu. Síðan er gert ráð fyrir 6% rekstrarhagræðingu yfir heildina. Hvað skyldi hún nú fela í sér, þessi hagræðing upp á 6%? Við í menntamálanefnd höfum ekki séð neina áætlun um það á hvern hátt verði hagrætt. Það eina sem má segja að við sjáum í hendi okkar er að ekki verður ráðið í þau störf sem losna á næstunni þannig að það er greinilega verið að reyna að ná stórum hluta þessarar hagræðingar fram með fækkun á fólki. Ef við fækkum fólki innan stofnunarinnar þurfum við líka að vera með það alveg á hreinu hvaða störf þar eru að falla niður. Um leið verðum við að reyna að átta okkur á því hvernig það bitnar þá á dagskrárframboðinu og gæðum dagskrárinnar og gæðum yfir höfuð starfseminnar sem fram fer í stofnuninni. Það hefði verið hægur vandi, að mínu mati, að gera áætlun um þessa rekstrarhagræðingu og tíunda nákvæmlega hvað hún felur í sér. Menntamálanefnd óskaði eftir slíku frá útvarpsstjóra en fékk ekki. Það var heldur ekki lögð fram nein áætlun um hvað þessi rekstrarhagræðing felur í sér við matsnefnd þá sem starfaði fram til 28. nóvember síðastliðinn við að gera stofnefnahagsreikning fyrir hið nýja félag. Okkur í menntamálanefnd barst í hendur á síðustu metrunum skýrsla þeirrar nefndar og sýnir hún á hvern hátt menn sjá fyrir sér að þetta nýja félag verði stofnað og hver fjárhagsgrunnur þess kemur til með að verða. Það kemur hins vegar ekki skýrt fram í þeirri skýrslu hver fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins er nákvæmlega í dag. Gera má ráð fyrir því að staða útvarpsins sé sú að það skuldi ríkissjóði um 420 millj. kr. Gert er ráð fyrir því að ný hækkun á afnotagjöldunum, 8% hækkun frá því núna í október ef ég man rétt, muni dekka að stórum hluta eða öllu heldur greiða upp þann hala sem um ræðir og má vel vera að það reynist rétt. En hitt skulum við skoða og vera þess minnug, að þegar Ríkisútvarpið óskaði síðast eftir hækkun á afnotagjöldunum þá var ekki óskað eftir 8% hækkun heldur 16% hækkun. Hækkunin sem heimiluð var hér á stjórnarheimilinu var hins vegar 8%. Þá er eðlilegt að maður spyrji: Hvaða starfsemi sér Ríkisútvarpið eða stjórnendur þess fyrir sér að skera þurfi niður af því sem menn töldu eðlilegt að Ríkisútvarpið annaðist fyrir bara örfáum mánuðum þegar farið var fram á 16% hækkunina? Ég sé ekki betur en hér reki hlutirnir sig hver á annars horn, við séum hér á mjög hálum ís varðandi fjárhagslega afkomu þessarar nýju stofnunar og ég sé ekki á hvern hátt aukið framboð af innlendu dagskrárefni á kjörtíma á að koma til með þeim fjárhagsramma sem er til staðar í dag. Ég er ansi hrædd um að það þurfi meira til. Það hefði verið hægt að leiða það í ljós nokkuð nákvæmlega ef menn hefðu sest yfir það og skoðað þá hluti rækilega. Það hefur aldrei staðið á okkur í minni hlutanum á Alþingi að fara með stjórnarmeirihlutanum í þá skoðun og í þá umræðu á hvern hátt megi sjá fyrir sér út í hörgul að fjármunir stofnunarinnar nýtist sem allra best. Við höfum í gegnum tíðina boðið fram krafta okkar í því. Við vildum á sínum tíma þegar við vorum að fjalla um fjölmiðla almennt að Ríkisútvarpið yrði jafnframt tekið til skoðunar og að sú nefnd sem þá starfaði, og skilaði af sér hinni merku skýrslu vorið 2005, fengi sömuleiðis það hlutverk að skoða málefni Ríkisútvarpsins ofan í kjölinn og á hvern hátt öflugt ríkisútvarp gæti starfað við hliðina á þeim fjölmiðlum sem starfa á einkamarkaði og koma til með að starfa eftir þessum almennu fjölmiðlalögum. Upp á það var ekki boðið, ekki frekar en nú í starfi menntamálanefndar, þar var heldur ekki boðið upp á það að við færum í alvarlega skoðun á hlutum eins og því t.d. hvað hagræðingaráætlunin felur í sér. Það eru aðrir þættir í þessum stofnefnahagsreikningi sem vekja spurningar en eru nokkuð óljósir. Sem dæmi má nefna, og það kemur trúlega til frekari umfjöllunar þegar við tökum til skoðunar frumvarpið um Sinfóníuhljómsveit Íslands, sem er á dagskrá þingsins síðar í dag, að það er ljóst að framlagið til Sinfóníuhljómsveitar Íslands mun falla niður árið 2007 og það er athyglisvert að ekki er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið þurfi yfir höfuð að greiða fyrir það efni sem Sinfóníuhljómsveitin kemur til með, hingað til og hér eftir, að útvega hljóðvarpinu í formi tónleika sem hafa verið fluttir á fimmtudagskvöldum. Sagt er frá því í skýrslu matsnefndar vegna stofnefnahagsreiknings að ekki sé gert ráð fyrir kostnaði vegna þjónustusamnings milli Sinfóníuhljómsveitar Íslands og Ríkisútvarpsins. Er það í sjálfu sér óleyst mál og ekki vitað á þessu stigi hvort Sinfóníuhljómsveitin gerir sér grein fyrir því yfir höfuð að viðhafa eigi þetta ráðslag. Það háttaði svo til að þegar þetta mál kom upp á borð hjá okkur í menntamálanefnd að við höfðum lokið spurningum okkar og yfirheyrslum um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Við höfðum fengið framkvæmdastjóra hljómsveitarinnar til okkar til skrafs og ráðagerða og spurt hana út úr en við höfðum ekki tækifæri til að spyrja um þetta atriði því að það var ekki fyrr en eftir að framkvæmdastjórinn var farinn sem það opnaðist fyrir okkur að þetta ráðslag væri á döfinni hjá stjórnvöldum. Aðrir þættir sem skoða mætti nánar varðandi stofnefnahagsreikninginn og það mat sem kemur fram í honum eru atriði sem varða lóðir, t.d. Vatnsendalóðina sem Ríkisútvarpið hefur átt og haft til afnota. Menntamálaráðuneytið hefur ákveðið, samkvæmt upplýsingum sem við fengum í nefndinni, að Vatnsendalóðin færist ekki til Ríkisútvarpsins ohf. heldur verði félaginu fenginn afnotaréttur af henni fyrst um sinn. Það er ákveðin óvissa um matsverð lóðanna í stofnefnahagsreikningnum sem ég held að hefði líka verið fullt tilefni til að skoða enn frekar í nefndinni. Við fengum hins vegar ekki stofnefnahagsreikninginn í hendur fyrr en á síðustu metrunum í umfjöllun okkar þannig að þar skortir talsvert á að við séum komin til botns. Eflaust má laga eða leiðrétta eitthvað af því þegar við fáum málið aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. og það er sannarlega tilefni til að skoða þar ákveðna þætti nánar. Varðandi þær fjárfestingar sem Ríkisútvarpið stendur frammi fyrir þá eru þær eitt óvissuatriðið enn sem ég held að þingmenn verði að gera sér grein fyrir. Allur tækjabúnaður Ríkisútvarpsins er meira og minna úr sér genginn. Notuð er hliðræn tækni enn þá að langmestu leyti, kerfið er orðið gamalt og lúið og nú treysta menn á það, að mínu mati í nokkurri blindni, að kerfismálin leysist af sjálfu sér og það komi ekki til með að verða aukinn kostnaður eða fjárútlát fyrir Ríkisútvarpið að endurnýja eða tryggja örugga dreifingu um allt land, upp til fjalla, inn til dala og út á ystu mið. Menn ætla bara að láta skeika að sköpuðu og treysta því að Ríkisútvarpið fái inni með sína dreifingu hjá dreifingaraðilum sem verða þá trúlega einkafyrirtæki, hvort sem það verður Síminn, Digital Ísland, Orkuveita Reykjavíkur eða hverjir þeir aðilar verða. Það er ekki búið að leggja neitt mat á verð þessara þjónustuaðila. Ég held því að menn renni hér afar blint í sjóinn og að ekki séu öll kurl komin til grafar hvað þennan kostnað varðar. Mér segir svo hugur að hann komi til með að verða talsvert hærri en óskir útvarpsstjóra standa til og þá sömuleiðis óskir hæstv. menntamálaráðherra. Þar er enn einn óvissuþátturinn sem við sitjum uppi með. Allt ber þetta að sama brunni, virðulegi forseti, málið er ekki fullskoðað, það er ekki fullburða enn þá, enda er hér um svo vafasama breytingu að ræða að það má segja að ekki verði séð fyrir endann á mörgum þáttum þess. Finnst mér fullmikil fífldirfska í gangi ef menn ætla bara að láta kylfu ráða kasti og sjá til með hvernig þetta gengur, eins og mér finnst blasa við í nokkuð mörgum þáttum þess. Fyrirhyggjan er ekki til staðar og það skortir talsvert á að menn hafi talað sig til botns í afar stórum þáttum. Eðli málsins samkvæmt er rekstur svona miðils, sérstaklega í eins litlu og viðkvæmu málsamfélagi og við búum við, afar mikilvægur fyrir menningu þjóðarinnar. Það hefur verið talað fallega um Ríkisútvarpið, bæði hljóðvarp og sjónvarp, í þessum ræðustóli og úti í samfélaginu í gegnum árin og áratugina og menn hafa sterkar og mjög sérstakar taugar til Ríkisútvarpsins. Ég tel hugmyndir ríkisstjórnarinnar í þá veru sem við höfum fjallað um vera þeirrar náttúru að þær ógni þessum tilfinningum fólks til Ríkisútvarpsins, þær ógna því trausti sem almenningur ber til Ríkisútvarpsins í dag, en það hefur æ ofan í æ komið fram í könnunum að bæði fréttastofa Ríkisútvarpsins og stofnunin sem slík nýtur gríðarlega mikils trausts þjóðarinnar. Það fer um og yfir 70% hlutfallið sem sagt er treysta þessari stofnun, bæði hvað varðar lýðræðislega umfjöllun frétta og fréttaflutning. Velvildin er líka gríðarlega mikil og ég tel að henni sé ógnað. Almenningur og þjóðin á betra skilið en það sem hér er lagt til. Allt er meira og minna reist á sandi og mér finnst lítill trúverðugleiki í þeim áformum sem eru til staðar, eins og komið hefur fram í máli mínu. Mér finnst það glapræði að stefna í voða trúverðugleika og trausti almennings á þessari rótgrónu stofnun. Við tókum eftir því að mat starfsfólksins sjálfs innan stofnunarinnar á því hvernig stofnuninni hefur tekist að rækja eða uppfylla skyldur sínar varðandi almannaþjónustu, er að það hafi tekist samtímis því að vinsældir stofnunarinnar og dagskrárinnar hafi verið talsvert miklar. Það er mat starfsfólksins að staða miðilsins sé sterk og það er mikill vilji til þess að sú staða miðilsins og stofnunarinnar verði varðveitt, en í mínum huga er henni ógnað með þeim áformum sem hér eru til staðar. Við erum öll sammála um að það eigi að tryggja meiri innlenda dagskrárgerð, það eigi að tryggja vandað erlent efni og ekki bara frá einu málasvæði, eins og nú er í of ríkum mæli, heldur eigum við að geta boðið upp á fjölþjóðlega erlenda dagskrá í okkar ríkisútvarpi og sjónvarpi. Við þurfum að innleiða hina stafrænu tækni, það er komið að því og gott betur. Við eigum að leyfa okkur þann munað að taka umræðu um fleiri rásir, bæði fyrir hljóðvarp og sjónvarp. Við eigum að ræða það málefnalega hvaða möguleikar eru á því og hver rökin eru fyrir því að hafa tvær rásir í hljóðvarpi og mögulega tvær rásir fyrir sjónvarp. Við eigum líka að fara í gegnum þá umræðu á hvern hátt við sjáum hina stafrænu tækni taka við af hinni hliðrænu. Við þurfum líka að sjá fram úr því að Ríkisútvarpið geti rækt skyldur sínar við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð alla. Við megum ekki gleyma því að taka þá umræðu. Við höfum kannski einbeitt okkur um of að rekstrarforminu í þessari umræðu, það fer gríðarlega mikil orka hjá okkur sem erum að reyna að leiða stjórnvöldum fyrir sjónir hvaða vitleysu þau eru að gera með því að tala um þetta rekstrarform og einkavæðinguna sem því fylgir. Við höfum fengið færri tækifæri til að ræða um hina efnislegu þætti, eins og hið menningarlega hlutverk og hvernig þessum miðli er gert að sjá þjóðinni fyrir öflugum fréttaflutningi eða að vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir. Umræðan er takmörkuð og þess vegna hef ég stiklað hér á stóru en hefði sannarlega gjarnan viljað fara dýpra ofan í ýmsa hluti. Ég lít svo á að við getum átt eftir að kafa talsvert dýpra í þá umræðu en við gerum núna þar sem við eigum eftir að fá málið á ný til nefndar. Sömuleiðis geri ég ráð fyrir að 3. umr. verði lengri og umfangsmeiri og kannski getum við þá farið víðar yfir sviðið og dýpra ofan í ákveðna þætti sem ég hef leyft mér að sleppa hér. Frú forseti. Þegar öllu er á botninn hvolft er hér um einkavæðingu að ræða hvernig sem á málið er litið. Aðeins það að Ríkisútvarpið verður með þessari breytingu tekið út úr hinum opinbera rétti og sett inn í einkarétt felur það í sér, eitt og sér, að um einkavæðingu er að ræða. Þessi breyting er einkaréttarlegs eðlis, einkavæðing er í mínum huga hugtak sem segir miklu meira en hlutafélagavæðing, ég vil tala tæpitungulaust og tala því hér um einkavæðingu Ríkisútvarpsins sem nú stendur fyrir dyrum. Það er ömurlegt til þess að vita hvernig Framsóknarflokkurinn hefur lyppast niður í þessu máli og hvert hann hefur látið draga sig. Það örlaði á andstöðu Framsóknarflokksins við málið um daginn og við héldum kannski að flokkurinn væri eitthvað að reisa sig en það stóð ekki lengur en dagpart eða tvo, því miður. Það verður fróðlegt að heyra hv. þingmenn Framsóknarflokksins verja afstöðu síns flokks í umræðunum hér. Við komum til með að leggja hlustir við og sömuleiðis almenningur og auðvitað mun fólk, sem farið er að átta sig á að kosningar nálgast, vera vakandi fyrir þeim sjónarmiðum sem hér er talað fyrir. Ég er hrædd um að Framsóknarflokkurinn eigi eftir að fara nokkuð flatt á þessum viðsnúningi sem ég vil meina að hafi orðið í sjónarmiðum flokksins í gegnum þetta erfiða og þunga mál. Það á eftir að verða honum erfitt og er kannski nú þegar farið að bitna á honum í ljósi þess hvernig skoðanakannanir koma út þessa dagana þegar fylgi Framsóknarflokksins er kannað. Frú forseti. Ég læt hér lokið máli mínu til að reyna að greiða fyrir umræðum og þingstörfum þó svo að mér liggi margt fleira á hjarta varðandi þetta mál.

Virðulegi forseti. Það fer ekki fram hjá neinum að við erum að ræða um málefni Ríkisútvarpsins. Ég vil í upphafi þakka umhyggju annarra flokka fyrir hönd Framsóknarflokksins. Það er gott að finna fyrir hlýhug. Hins vegar er það svo að í þessu máli hefur Framsóknarflokkurinn lagt mikla vinnu í málefni Ríkisútvarpsins og það eru mörg ár síðan byrjað var að ræða um hvað hægt væri að gera til að efla Ríkisútvarpið og það var ekki síst eftir breytingar á fjölmiðlamarkaði þegar aðrar stöðvar komu inn og menn sáu að lítið svigrúm var til að hreyfa við að menn fóru að skoða stjórnskipulag Ríkisútvarpsins og hvað hægt væri að gera. Það er ekkert launungarmál að það mál lá ofan í skúffu í mjög langan tíma og ég tel að það hafi verið vegna hárra radda um að til greina kæmi að selja Ríkisútvarpið. Hins vegar hefur það gerst á síðustu árum, eins og ég hef farið yfir í nokkrum ræðum á undan, að það viðhorf hefur breyst sem betur fer og þegar það gerðist var Framsóknarflokkurinn tilbúinn að fara áfram með þetta mál. Það var þannig, af því að mönnum hefur verið tíðrætt um samþykktir Framsóknarflokksins í þessu máli, að fyrir síðasta flokksþing okkar starfaði undirbúningshópur sem fjallaði m.a. um málefni Ríkisútvarpsins. Þar voru mótaðar tillögur sem síðan fóru inn í málefnahópa á flokksþinginu og þar var samþykkt ályktun þar sem sú meginhugsun kom fram að rekstrarformið skipti ekki höfuðmáli heldur það grundvallaratriði að Ríkisútvarpið er ekki til sölu. Ég tel að þetta hafi verið afar lýðræðisleg leið, þ.e. auglýst var eftir fólki í þá málefnavinnu og hún fór fram. Einnig má geta þess, af því að sú umræða hefur komið upp, að málið var tekið upp á miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins sem var haldinn fyrir stuttu og þar var ekki nokkur stuðningur við það að álykta gegn þessu máli. Ég vildi bara fara í gegnum þessa forsögu í ljósi þess sem hér hefur verið sagt. Við framsóknarmenn teljum að með frumvarpinu sé verið að efla Ríkisútvarpið og ég held að menn þurfi ekki að gera annað en lesa umsagnir samkeppnisaðila til að styðja við það og sérstaklega þar sem þeir kalla þetta mikla ríkisvæðingu og við erum afar sátt við það. Ríkisútvarpið ohf. verður ríkishlutafélag í almannaeigu og það er, eins og ég sagði áðan, skýrt að félagið verður ekki selt og því eigi ekki að skipta upp. Ég ítreka að sú niðurstaða er í takt við samþykkt flokksþings frá árinu í fyrra. Í frumvarpinu er skerpt á hlutverkum Ríkisútvarpsins bæði með ítarlegum ákvæðum í frumvarpinu og í drögum að þjónustusamningi sem fylgir frumvarpinu. Miklar breytingar hafa orðið á efni frumvarpsins frá því það var lagt fyrst fram á Alþingi fyrir tæpum tveimur árum. Við höfum verið að vinna að lagfæringum á efni þess í menntamálanefnd Alþingis og einnig af hálfu ráðuneytisins og óþarfi að tíunda þær breytingar sem hafa komið fram. Í frumvarpinu er allur fyrirvari um sölu numinn á brott til að leggja áherslu á að ekki eigi að selja Ríkisútvarpið og jafnframt er tryggt að nýja lagasetningu þurfi frá Alþingi til að svo geti orðið. Þess vegna er 1. gr. í frumvarpinu mjög mikilvæg og hún tekur af öll tvímæli um sölu Ríkisútvarpsins og það þykja mér í raun vera stærstu tíðindin í þessu máli og mjög ánægjuleg. Ljóst er að vilji beggja stjórnarflokka í málinu er skýr. Ekki stendur til að selja Ríkisútvarpið og ég er þess fullviss að það mun lifa lengi í eigu okkar allra. Núgildandi lög um Ríkisútvarpið eru að stofni til frá árinu 1986. Miklar breytingar hafa orðið á fjölmiðlamarkaði síðan þá en eins og ég sagði áðan hefur óeining um breytingar á starfsemi Ríkisútvarpsins hamlað eðlilegri þróun innan hennar. Nú er svo komið að óvissan um framtíðarskipan hefur haft lamandi áhrif á reksturinn. Því er afar brýnt að marka starfseminni skýra lagaumgjörð og veita RÚV það tækifæri sem það þarf til að takast á við gerbreytt umhverfi. Ég tel að Ríkisútvarpið hafi dálítið misst af síðustu ár varðandi þetta atriði. Framsóknarflokkurinn hefur ávallt lagt áherslu á að hér á landi verði rekinn öflugur ríkisfjölmiðill þar sem m.a. verði tryggð fjölbreytni og skoðanafrelsi og hann standi öllum landsmönnum til boða. Með breytingum á lögum um RÚV er verið að festa almannaútvarp í sessi og tekin af öll tvímæli um að ekki skuli einkavæða reksturinn. Þau atriði sem framsóknarmenn hafa staðið vörð um eru fyrst og fremst þau að RÚV er ekki til sölu. Hlutverk þess verði tryggt, réttindi starfsmanna tryggð og RÚV fái alla möguleika til að eflast enn frekar á fjölmiðlamarkaði. Mér finnst líka mikilvægt í ljósi þess að meiri hlutinn leggur til breytingar á frumvarpinu sem varða kostun og auglýsingar á vefmiðli, það er alveg skýrt, þó að menn í hv. stjórnarandstöðu reyni að leggja það þannig upp að þetta þýði í rauninni ekki neitt, að við erum auðvitað að setja ákveðin mörk á frekari þróun kostunar og eins að það megi ekki, það er alveg girt fyrir það að auglýsa megi á vef Ríkisútvarpsins. Einnig er sagt svo ég vitni örstutt í nefndarálit meiri hlutans, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn vill beina því til menntamálaráðherra að mælast, í þjónustusamningi milli menntamálaráðuneytisins og Ríkisútvarpsins ohf., til þess að þeim tekjum sem félagið aflar sér með kostunarsamningum verði fremur varið til kostunar á dagskrárliðum sem varða íslenska tungu, sögu og menningararfleifð, fremur en til kostunar á erlendu afþreyingarefni.“ Ég held að þetta sé mjög mikilvægt og er þess fullviss að hæstv. menntamálaráðherra mun taka tillit til þessa. Þarna erum við í raun að koma í veg fyrir að þessir kannski vinsælu erlendu þættir séu í boði ákveðinna fyrirtækja og þarna verði ekki frekari vöxtur. En við vildum hins vegar ekki loka á að Ríkisútvarpið geti nýtt sér vilja fyrirtækja til að kosta það að koma íslenskri menningararfleifð á framfæri. Það kom t.d. fram í máli útvarpsstjóra - segjum sem svo að einhver fyrirtæki vilji bjóða upp á glæsilega tónleika Sinfóníuhljómsveitarinnar á sunnudagseftirmiðdögum, þá finnst mér það ekki vera hlutverk okkar að koma í veg fyrir það. Og eins er það þekkt að ákveðnir atburðir eru skilyrtir við kostun. Það er því að mínu mati nauðsynlegt að halda þessu opnu. Ég tel að við séum að koma til móts við athugasemdir samkeppnisaðilanna með þessu tvennu, þ.e. með því að setja þak á kostunina og með því að banna auglýsingar á vef Ríkisútvarpsins. Við vitum að mikið er farið inn á vef Ríkisútvarpsins. Gríðarlega mikið efni og upplýsingar eru þar inni og alveg ljóst að það hefði haft mikil áhrif á aðra vefmiðla ef samkeppni varðandi auglýsingar þar hefðu ríkt. Við erum með þessu að koma töluvert í veg fyrir tekjuöflun Ríkisútvarpsins en viljum þó gæta þess að það sé áfram á auglýsingamarkaði og við erum ekki að skerða tekjurnar það mikið að það muni hefta þróun og í rauninni tækifæri Ríkisútvarpsins til að keppa á þessum markaði í framtíðinni. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Við erum búin að ræða þetta mál nokkrum sinnum í þingsölum og búið er að leggja í þetta - ég efast um að nokkurt mál hafi fengið eins mikla og vandaða umfjöllun í nefnd á Alþingi og tel að kominn sé tími til að við klárum þetta. Það eru vissulega, eins og fram hefur komið, skiptar skoðanir um málið og ég held að við séum komin að þeim mörkum að menn gangi ekki lengra, komið hefur verið til móts við flestar athugasemdir. Ég vil ítreka að við framsóknarmenn teljum að við séum að efla Ríkisútvarpið og séum að styðja við bakið á því. Við höfum mikinn metnað fyrir hönd Ríkisútvarpsins, að það sinni hlutverki sínu sem almannaþjónustuútvarp og tel að mikilvægi þess sé mjög mikið nú á tímum og reynsla frá öðrum löndum sýnir okkur líka að menn vilja standa vörð um almannaútvarp. Ég lýk máli mínu en ítreka stuðning okkar við málið.

Herra forseti. Það var fróðleg yfirferð hv. þingmanns á sögu Framsóknarflokksins í málinu sem hefur verið síbreytileg og fjölbreytt. Þó er nauðsynlegt að fá skýringar hjá hv. þingmanni varðandi sannfæringarkraftinn um að þetta væri allt í samræmi við margrómaða stefnu flokksins í málinu og nú væri verið að efla Ríkisútvarpið sem almannaútvarp og hlutafélagavæðingin væri sem sagt hluti af þeirri leið. Ég vil vekja athygli á að nokkrir áhrifamenn í Framsóknarflokknum hafa haft uppi aðrar skoðanir. Við þekkjum það vel í þessum sölum að Kristinn H. Gunnarsson hefur lengi haft það en nú fyrir ekki mörgum vikum síðan fékk Kristinn bandamann úr nokkuð óvæntri átt þar sem Björn Ingi Hrafnsson, borgarfulltrúi með meiru, kom fram á sjónarsviðið og fór yfir málið út frá sjónarhorni að því er hann taldi meiri hluta framsóknarmanna. Björn Ingi sagði meðal annars sem er lykilspurning og ég verð að biðja hv. þingmann um að svara þeirri spurningu, en Björn Ingi sagði: „Hvers vegna hlutafélag ef ekki á að selja?“ Ég á ekki svar við þeirri spurningu, því væri fróðlegt ef hv. þingmaður gæti svarað henni. Björn Ingi sagði líka: „Ég er bara algerlega sammála því að ég telji ekki ástæðu til að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið“ og bætti síðan við: „Ég reyndar tel að meiri hluti flokksmanna sé á móti því að það verði hlutafélagavætt.“ Hér er talað mjög skýrt og eðlilega út frá spurningunni: Hvers vegna hlutafélag ef ekki á að selja? Það er auðvitað reynslan sem segir okkur að það er fyrsta skrefið til að selja. Ég mun hins vegar í þessu andsvari ekki hafa fleiri spurningar svo að hv. þingmaður hafi nægan tíma til að svara henni.

Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekki að svara fyrir Björn Inga og skoðanir hans. Ég get hins vegar lýst skoðunum mínum og þeirra flokksmanna sem ég þekki til og fór yfir það áðan að að baki þeirri ályktun sem er í gildi hjá okkur núna varðandi stefnu Ríkisútvarpið lá mikil og vönduð vinna. Ég man ekki betur en Björn Ingi Hrafnsson hafi tekið þátt í þeirri vinnu en hann leiðréttir mig þá síðar ef svo var ekki. En ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu og sjálfstæði þess eflt. Hraða ber endurskoðun laga um Ríkisútvarpið þar sem m.a. stjórnskipulag stofnunarinnar verður endurskilgreint og mið tekið af nýju fjölmiðlaumhverfi. Skoðaðar verði mismunandi leiðir til að standa undir rekstrarkostnaði.“ Við erum að koma til móts við þetta allt. Það sem mér finnst mikilvægt í þessu tilliti er að við erum í flokki þar sem mismunandi skoðanir leyfast og það hafa ekki margar raddir verið uppi um að við séum ekki á réttri leið. Ég vil ítreka sem ég sagði áðan að málið var tekið upp á miðstjórnarfundi sem haldinn var fyrir örfáum vikum og þar talaði einn ræðumaður um að álykta gegn þessu máli. Hins vegar tók enginn fundarmanna undir það. Ef grasrótin er á móti þessu máli kom það alla vega ekki fram á þeim miðstjórnarfundi, þar sem grasrótin situr. Því vísa ég þessu til föðurhúsanna og segi það hér að við framsóknarmenn stöndum við málið.

Herra forseti. Því miður var ekki hægt að fá svör við þessari lykilspurningu. Út af fyrir sig er ekki hægt að ætlast til að hv. þingmaður geti svarað henni öðruvísi en við gerum flest. Það er auðvitað engin ástæða til að fara með stofnunina yfir í hlutafélag ef ekki á að selja hana. Upplestur hv. þingmanns var athyglisverður. Þar kom hvergi fram, ef ég heyrði rétt, að á hinum merka fundi Framsóknarflokksins hafi verið samþykkt að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Ég heyrði að rætt var um að skoða mismunandi leiðir en það var hvergi samþykkt að skipta um stefnu frá því sem áður var stefnan, sem hljóðaði svo að ekki ætti að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Mér sýnist, því miður fyrir hönd Framsóknarflokksins, að þingflokkurinn sé, eins og sumir hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafi lýst, enn einu sinni kominn í andstöðu við meiri hluta flokksmanna. Það boðar ekki gott en við sjáum væntanlega á vordögum hvaða afleiðingar það hefur.

Virðulegi forseti. Eitthvað finnst mér ég kannast við þetta andsvar. Þetta hefur komið fram í umræðunum áður. Ég vil segja við hv. þm. Einar Má Sigurðarson  Við skulum líka að vera minnug þess að rekstrarformið kemur til í kjölfar umræðunnar um RÚV. Það er opinbert hlutafélag. Það var ekki til þegar flokksþingið fjallaði um málið. Hins vegar er alveg skýrt að flokksmenn vildu breytt rekstrarform en útilokuðu ekki neitt. Við skynjuðum þá stöðu að það er ekki í umræðunni lengur að selja Ríkisútvarpið. Sú umræða er einangruð við örfáa aðila í þingsal.

Forseti. Ég trúi hv. þingmanni þegar hún segist ekki vilja selja Ríkisútvarpið. Ég trúi henni líka þegar hún segir að hún haldi að Ríkisútvarpið verði ekki selt. Ég held að það sé hins vegar bernska eða glapsýni að telja að sú hætta sé einangruð við sölunefnd Ríkisútvarpsins á þinginu, þá þrjá ágætu og háttvirtu þingmenn Pétur Blöndal, Birgi Ármannsson og formann menntamálanefndar, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson. Sú skoðun er í fyrsta lagi miklu víðtækari í þingflokki Sjálfstæðisflokksins þótt að minnsta kosti þessir þrír séu svo heiðarlegir að halda henni fram í sérstöku frumvarpi. Í öðru lagi held ég að sú þróun sem nú er að verða, sem við sjáum ágætlega á áliti Samkeppniseftirlitsins, standi til þess að staða Ríkisútvarpsins verði þrengri og erfiðari sem, a.m.k. að nafninu til, almannaútvarps og hlutafélags í eigu ríkisins. Það sem ég vildi spyrja þingmanninn um er það í ræðu hennar sem laut að hinum sterku ríkisfjölmiðlum. Hún taldi upp ýmsa þætti sem Ríkisútvarpið ætti að vera gætt að sínu leyti en ég saknaði þess að hún talaði um sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Ég spyr hvort það hugtak sé með í stefnu Framsóknarflokksins annaðhvort fyrr eða síðar. En sú stefna virðist hafa breyst töluvert á stuttum tíma. Hvað um sjálfstæði Ríkisútvarpsins? Telur hún að Ríkisútvarpið eigi að vera sjálfstætt og hvernig er því fyrirkomið í hinu ágæta frumvarpi, að því hún telur, sem hún styður á þinginu?

Virðulegi forseti. Við deilum kannski ekki þeirri skoðun, ég og hv. þm. Mörður Árnason, að fólki sé vel treystandi. Ég veit ekki um hv. þingmann en ég a.m.k. treysti því að þegar menn tala fyrir frumvarpi þar sem í 1. gr. er tekið skýrt fram að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið þá standi menn við það og þau orð sem hv. þingmenn láta um það falla. Varðandi sjálfstæði Ríkisútvarpsins þá er það tekið fram í samþykktum Framsóknarflokksins, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu og sjálfstæði þess eflt.“ Ég tel að við séum einmitt að efla sjálfstæði Ríkisútvarpsins með þessu frumvarpi, ekki síst með því að stofna hlutafélag. Þar með eykst sveigjanleiki fyrirtækisins. Það gerir RÚV kleift að takast á við nýja tíma og breyttar aðstæður. Ég fór yfir það að það yrði samkeppnishæfara. Það treystir undirstöður þess mjög mikið. Síðan er vert að nefna að útvarpsstjóri ber nú ábyrgð á dagskrárgerð en áður var það pólitískt skipað útvarpsráð. Ég tel það mikilvægt atriði í því að efla sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Ég hef eiginlega talið það óþarft að pólitískt skipað útvarpsráð skipti sér af því hvað Ríkisútvarpið býður okkur upp á. Þetta eru atriði í að efla sjálfstæði Ríkisútvarpsins. En auðvitað er stærsti þátturinn sá að fjárhagslegur grundvöllur þess sé tryggður.

Forseti. Það er kannski tómt mál að tala um þetta við fulltrúa Framsóknarflokksins sem hafa þar að auki tekið trú á 1. gr. í frumvarpinu og halda að þar með sé höggvið í granít það sem þar stendur. Staðreyndin er sú að einfaldur meiri hluti getur breytt þessu á Alþingi hvenær sem honum sýnist. Varðandi sjálfstæði Ríkisútvarpsins er vert að benda hv. þingmanni á að ef maður les frumvarpið lengra en í 1. gr. þá kemur í ljós að kjósa á stjórn Ríkisútvarpsins, sem er alráð yfir útvarpinu, á hverju ári. Hana skipar meiri hluti ríkisstjórnarinnar sem þar með þýðir að ríkisstjórnarmeirihluti ræður í Ríkisútvarpinu öllu. Hann tekur bæði mikilsverðar ákvarðanir um fjármál og ræður útvarpsstjóra. Hann ræður hann til ótakmarkaðs tíma sem þýðir að meiri hlutinn getur sagt honum upp hvenær sem er. Þá spyr maður: Bíddu, er þetta hugmynd Framsóknarflokksins og hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur um sjálfstætt almannaútvarp?

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Merði Árnasyni um að við komumst ekki mikið lengra með 1. gr. Við erum einfaldlega ósammála. Ég er þeirrar skoðunar að það sem þar stendur sé mjög skýrt, og það standi, þ.e. að menn fari ekki gegn því. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það þarf einfaldan meiri hluta hér á Alþingi til að selja Ríkisútvarpið. Í dag þarf einungis heimildargrein á fjárlögum til þess að selja Ríkisútvarpið. En ég tel að við eigum að ganga lengra en gert er í dag með því að festa Ríkisútvarpið í sessi og með því að láta í ljós þann vilja Alþingis að Ríkisútvarpið sé ekki til sölu. Þetta, eins og ég sagði áðan, tel ég í rauninni stóra málið. Það er endalaust hægt að tala um önnur atriði. En það að við samþykkjum hér að standa vörð um Ríkisútvarpið er grundvallarmál að mínu mati.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég vildi spyrja hana að tvennu. Hv. þingmaður nefndi áðan að frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. væri m.a. lagt fram til þess að auka sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Ég held að það sé nokkuð almenn og útbreidd skoðun að Sjálfstæðisflokkurinn hefur í gegnum tíðina viðhaft mikinn yfirgang gagnvart Ríkisútvarpinu. Þar hafa a.m.k. á köflum tíðkast áhlaup að því að viðhafa pólitíska stjórnun, hvort sem það hefur tekist eða ekki, vonandi sjaldan. En pólitískt kverkatak Sjálfstæðisflokksins á Ríkisútvarpinu og tilraunir flokksins til að viðhalda því eru alþekktar. Gott væri ef það reyndist satt að þetta frumvarp væri til að aflétta því kverkataki. Ég held að svo sé ekki þar sem að Alþingi og meiri hlutinn á Alþingi mun árlega kjósa hlutafélaginu stjórn. Ég held að pólitíska kverkatakið herðist ef eitthvað er. Ég held að eftir þessa lagabreytingu aukist pólitísk íhlutun meiri hlutans á Alþingi hverju sinni og jafnvel talsvert. Það er a.m.k. hætta á að svo fari. Heppilegra hefði t.d. verið að kjósa stjórnina til fimm ára í senn eða hluta hennar árlega. Menn sætu þar um eitthvað árabil og það væri ekki háð meiri hlutanum á hverju ári. Að öðrum kosti er sú pólitíska svipa yfir hausamótunum á stjórninni að mönnum verði skipt út að ári ef þeir standa sig ekki o.s.frv. Ég spyr hv. þingmann, af því að hún gerði þetta að umtalsefni áðan, hvort ekki hefði verið heppilega að fara aðrar leiðir til aflétta pólitísku kverkataki stjórnvalda á hverjum tíma af stofnuninni, kverkataki sem hefur á köflum verið beitt í gegnum tíðina.

Virðulegi forseti. Ég skil vel áhyggjur hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar vegna þess að ég er sammála hv. þingmanni um að pólitísk ítök í Ríkisútvarpinu hafi verið allt of mikil, ekki bara undanfarin ár, heldur í mjög mörg ár. Það hefur ekki farið fram hjá neinum. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að það að útvarpsráð verði ekki lengur með puttana í dagskrárgerð hafi mikið að segja. Ég held að það sé rétt að ganga ekki lengra að þessu sinni. Hins vegar er ljóst að Ríkisútvarpið mun verða undir smásjá eftir að þessar breytingar hafa verið gerðar og fylgst með því hvernig það þróast. Ég held að okkar verkefni sé að fylgjast með því hvernig þetta verður. Ég útiloka ekki að, ef menn sjá merki um pólitísk ítök áfram sem birtist þá í störfum Ríkisútvarpsins, þá verði ástæða til að fara aðrar leiðir. En ég tel hins vegar nógu langt gengið að þessu sinni. Ég hef trú á því að það að útvarpsstjóri ber ábyrgð á dagskrárgerð en ekki hið pólitískt skipaða útvarpsráð muni hafa mikið að segja. Einnig ræður útvarpsstjóri aðra starfsmenn. Áður komu t.d. tillögur frá ráðherra um framkvæmdastjóra deilda. Eins og lögin eru í dag gefur útvarpsráð umsögn um starfsfólk við dagskrárgerð. Þetta mun breytast núna. Ég tel það stórt skref því að það hefur ekki verið Ríkisútvarpinu til góðs að hafa skipulagið eins og verið hefur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það var nokkuð afdráttarlaust. Ég ætlaði að inna hana eftir öðru. Eins og fram hefur komið þá tíðkast hvergi á Norðurlöndunum, að ég held, né í Bretlandi, að ríkisrekin ljósvakafyrirtæki starfi á auglýsingamarkaði. Hin augljósu rök fyrir því eru að það þrengi um of að starfsemi einkarekinna fyrirtækja á sama markaði og sérstaklega á jafnsmáum fjölmiðlamarkaði og hinum íslenska, þar sem lítið pláss er fyrir öflug ljósvakafyrirtæki. Þau 20 ár sem íslenski ljósvakinn hefur verið frjáls hafa fyrirtæki í útvarpsrekstri barist í bökkum. Það er mikilvægt að gæta sanngirni gagnvart þessum fyrirtækjum. Það á að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Það verður að jafna samkeppnisforskotið og koma í veg fyrir ríkisvæðingu á ljósvakamarkaði. Ég ætlaði að spyrja hvort hv. þingmaður taki undir með mér og hv. formanni 

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að mér þætti mikilvægt að við settum þær skorður sem meiri hluti menntamálanefndar leggur til, þ.e. að Ríkisútvarpið geti ekki haldið áfram útrás í kostun og eins með því að auglýsa á vef. Hins vegar eru afnotagjöldin núna rúmlega 70% af rekstrartekjum RÚV. Tæplega 30% tekna eru auglýsingatekjur, kostunartekjur og ýmsar tekjur. Slíkt hlutfall auglýsingatekna, samkvæmt mínum upplýsingum, er í fullkomnu samræmi við það sem gengur og gerist meðal ríkisfjölmiðla í Evrópu. Ég tel að við göngum nógu langt að því leyti. Ég er ekki tilbúin að draga RÚV út af auglýsingamarkaði, eins og margir eru. Ég tel að þakið sem við setjum t.d. varðandi kostun og það að banna auglýsingar á netinu nægi fullkomlega að sinni.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs um þetta mál, frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. nú við 2. umr. um málið í desember 2006. Ástæða þess að ég tíunda það að við séum stödd hér í desember 2006 er sú að síðast þegar ég talaði í þessu máli var 23. janúar 2006. Það segir auðvitað sína sögu um málið að við skulum enn vera að ræða það hér í þingsölum og ekki bara það að við séum enn að ræða málið heldur hefur það komið hér inn í þingið og verið mælt fyrir því þrisvar sinnum og hér hafa verið til umfjöllunar í þinginu að minnsta kosti fimm mismunandi útgáfur af þessu máli. Þetta segir okkur að þegar málið kom fyrst inn í þingið var það ekki svipur hjá sjón. Þá var það algjörlega vanbúið til að koma til umfjöllunar í þinginu. Síðan hafa menn kappkostað að reyna að gera á því þær lagfæringar sem nauðsynlegar voru til þess að koma einhverri mynd á málið. En það breytir ekki því að enn er það vanbúið, enn er það svo gallað að ekki er ráðlegt að afgreiða það héðan frá Alþingi. Nú bíður málið að vísu 3. umr. í janúar og þá gefst ákveðið svigrúm, ákveðið ráðrúm til þess að hugleiða þessi mál og við skulum vona að það verði notað vel. Það sem ég ætla að tala hér um núna er kannski að einhverju leyti það sama og ég talaði um í janúar, 23. janúar nánar tiltekið, 2006, þegar ég talaði hér síðast í þessu máli. Ég ætla að tala um meginlínurnar í málinu. Ég ætla ekki að fara út í einstök atriði frumvarpsins. Ég ætla að tala um meginlínurnar og ég ætla að fara aðeins yfir þau faglegu og rekstrarlegu rök sem mæla gegn frumvarpinu eins og það lítur út núna. Í fyrsta lagi ætla ég aðeins að tala um rekstrarformið rétt eins og ég gerði þann 23. janúar 2006. Ég er enn þeirrar skoðunar sem ég var þá, að hlutafélagaformið sé ekki skynsamlegt form fyrir Ríkisútvarpið sem almannaþjónustuútvarp, sem fyrirtæki sem hefur víðtækum skyldum að gegna og gegnir hlutverki sem er umfram það sem gildir almennt um fyrirtæki og félög á fjölmiðlamarkaði. Ég er enn þeirrar skoðunar sem ég var þá að skynsamlegra sé að velja Ríkisútvarpinu form sjálfseignarstofnunar og ég ætla að fara aðeins yfir það aftur að ég er þessarar skoðunar. Í fyrsta lagi: Af hverju er verið að velja Ríkisútvarpinu hlutafélagaformið? Það hefur komið fram hér í máli þingmanna, meðal annars í máli hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur, sem hér talaði áðan, að það væri til þess að skapa Ríkisútvarpinu ákveðið svigrúm á þeim fjölmiðlamarkaði sem það starfar á við þær breyttu aðstæður sem þar hafa orðið á undanförnum árum. Mörgum finnst að opinberum rekstri sé of þröngur stakkur skorinn. Þetta heyrum við ekki bara sagt um Ríkisútvarpið. Við heyrum þetta sagt um ýmsar mikilvægar og merkar ríkisstofnanir sem hafa verið reknar í því formi í áratugi. Ég get nefnt Háskóla Íslands í því sambandi. Það hefur oft heyrst að Háskóla Íslands finnist að sér sé of þröngur stakkur skorinn í starfsemi sinni á þeim markaði sem hann er núna þar sem komnir eru upp sjálfstæðir skólar í eigu einkaaðila sem keppa við Háskóla Íslands, þ.e. að samkeppnisstaða Háskólans sé að verða erfið við þær aðstæður. Það má færa sömu rök fram varðandi Ríkisútvarpið. Margir stjórnendur vilja komast út úr ríkisrekstrinum og þá verður mönnum helst til að nefna hlutafélagaformið vegna þess að það er þekkt rekstrarform. Það er komin heilmikil reynsla á það. Til eru skýr lög um hlutafélög og mikil reynsla er af því rekstrarformi. Ég hjó eftir því einmitt að þetta voru þau rök sem hæstv. menntamálaráðherra notaði í Ríkisútvarpinu í hádegisfréttunum í dag þegar hún spurði af hverju 90–95% fyrirtækja veldu hlutafélagaformið. Jú, það er vegna þess að það er þekkt form sem byggir á lögum og reynslu og þess vegna velja flest fyrirtæki þetta form. Þetta er alveg rétt. En Ríkisútvarpið er bara ekki hvaða fyrirtæki sem er. Ríkisútvarpið er ekki eins og hvert annað fyrirtæki á markaði. Ríkisútvarpið hefur mikilvægum skyldum að gegna og ekki nóg með að það hafi mikilvægum skyldum að gegna heldur hefur það aðgang að opinberu fé, fer með opinbert fé, hefur aðgang að tilteknum afmörkuðum tekjustofnum umfram það sem almennt gildir um fyrirtæki og það gefur Ríkisútvarpinu ákveðna sérstöðu. Arnar Þór Másson sérfræðingur í fjármálaráðuneytinu og kennari í stjórnmálafræði hélt erindi á ráðstefnu á vegum Stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála þann 31. október síðastliðinn þar sem hann fjallaði einmitt um rekstrarform hjá ríkisfyrirtækjum eða ríkisstofnunum. Þar kom fram hjá honum - ég ætla að vísa í viðtal sem var tekið við hann í Speglinum. Þar segir hann að ekki sé óeðlilegt að ríkisrekstri séu settar tilteknar hömlur. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Það er auðvitað ástæða fyrir því að ríkisreksturinn er öðruvísi en einkareksturinn og það er þá auðvitað verið að hugsa til þess að það er verið að nota almannafé í ríkisrekstrinum.“ Svo segir hann að auðvitað þurfi að huga að ýmsum þáttum varðandi ríkisreksturinn, að réttaröryggi og öðru slíku og að frekari skorður þurfi að reisa við ríkisrekstri vegna bara stærðar ríkisins á markaði. Þetta segir Arnar Þór Másson í viðtali við Spegilinn og ég er viss um að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem situr hér er sammála þessu, að það þurfi að setja ríkisrekstrinum vissar skorður vegna þess að hann er að nota almannafé og vegna þess að hann hefur ákveðnu hlutverki og skyldum að gegna og vegna þess að ríkisreksturinn hefur tiltekna stærð á markaðnum. Síðan segir Arnar Þór Másson meðal annars og þá er hann að tala um hlutafélagaformið, að það trúi því í raun enginn að ríkið sé að reka hlutafélag eins og önnur hlutafélög á markaði, þ.e. að það trúir því enginn að ríkið láti hlutafélag til dæmis fara á hausinn ef illa gengur. Það trúir því enginn að stjórnarmenn beri raunverulega ábyrgð eins og stjórnarmenn kannski á markaði þannig að hlutafélagaformið er ekki einu sinni trúverðugt að þessu leytinu til. Svo segir hann að það sé líklegra en ekki að það verði áfram með þeim hætti þrátt fyrir að þetta verði hlutafélag, að kjörnir fulltrúar vilji hafa áhrif og ráðherrar vilji hafa áhrif. Svo segir hann, með leyfi forseta: „Ég held að hlutafélagaformið sé eitthvað sem menn stökkva á af því að það er til staðar. En ég held að það væri skynsamlegra að reyna að þróa rekstrarform ríkisins almennt.“ Hann segir að við tækjum þetta í raun bara frá ráðuneytum og út í þá einhvers konar fyrirtæki, ríkisfyrirtæki sem tæki þá það besta úr hlutafélagalögunum sem gagnast í ríkisrekstrinum og gagnast í að gera þetta sveigjanlegra en séum í raun ekki að nota hlutafélagaformið en um leið að draga úr kostum þess, þ.e. hlutafélagaformsins, með því að setja alls konar klásúlur inn í sérlög um að þetta gildi ekki og eitthvað annað gildi í staðinn og þess háttar. Með öðrum orðum segir hann að hægt sé að taka ýmislegt úr hlutafélagarekstrinum og skapa ákveðinn sveigjanleika fyrir hin opinberu fyrirtæki, setja það í sérlög og skapa þeim þannig rými. Samfylkingin hefur verið þessarar skoðunar að það þurfi að skapa Ríkisútvarpinu ákveðinn sveigjanleika, ákveðið svigrúm og þetta höfum við talið að væri hægt að gera, að hægt væri að ná fram sveigjanleikanum og ná fram sjálfstæðinu með sjálfseignarstofnun. Kosturinn við sjálfseignarstofnunina er að hún er komin aðeins frá framkvæmdarvaldinu, aðeins frá ráðherranum og hefur þar af leiðandi ákveðið sjálfstæði. Hún er einkaréttarlegs eðlis. Það skapast ákveðið svigrúm við það. En það er skýr vísbending um það þegar þetta er gert að sjálfseignarstofnun að þetta er ekki eins og hvert annað fyrirtæki á markaði sem ætlar að keppa einvörðungu á forsendum markaðarins og það er líka skýr vísbending um að það stendur ekki til að selja þessa stofnun. Ég tel að í rauninni geri tvennt það að verkum að ríkið geti ákveðið og geti verið rök fyrir því að ríkið fari með fyrirtæki inn í hlutafélagaformið. Ég er ekki á móti hlutafélagaforminu sem slíku við allar aðstæður í ríkisrekstri. Það geta verið rök fyrir því að gera það. En hvenær er það eðlilegt? Jú, það er til dæmis eðlilegt ef það stendur til að selja fyrirtæki. Þá er auðvitað eðlilegt að gera það að hlutafélagi og mér finnst eðlilegt við þær aðstæður, þegar ríkisfyrirtæki eða opinbert fyrirtæki er gert að hlutafélagi með þau áform uppi að selja það, að það sé þá sett undir sérstaka stjórn í fjármálaráðuneytinu en ekki undir fagráðuneytum og það geti þess vegna verið þá bara einkavæðingarnefnd í fjármálaráðuneyti sem fer með stjórn þess fyrirtækis eða er bakhjarl þess fyrirtækis þar til sala hefur farið fram. Svo geta líka verið þær ástæður fyrir því að gera opinbert fyrirtæki eða ríkisfyrirtæki að hlutafélagi að uppi séu hugmyndir um að sækja fleiri aðila inn í fyrirtækið. Ég nefni í því sambandi bara sveitarfélög. Þau geta farið í sameignarfélag. En þá er ábyrgðin einn fyrir alla og allir fyrir einn. Að fara með ákveðið fyrirtæki þar sem menn ætla að kalla inn fleiri aðila í hlutafélagaform getur því verið skynsamlegt. Þá er hægt að freista þess að ná fleirum inn. Ég vil nefna í því sambandi að það var nú eitt af því sem okkur gekk til hjá Reykjavíkurborg þegar við stofnuðum Félagsbústaði hf. sem var félag um byggingu og rekstur á íbúðafasteignum borgarinnar. Okkar hugmynd var sú að fá fleiri sveitarfélög inn í þennan rekstur og að þau stæðu sameiginlega að slíkum rekstri. Það geta líka verið rök fyrir því að fara með orkufyrirtæki eins og Orkuveitu Reykjavíkur til dæmis að taka - það voru auðvitað skiptar skoðanir um það - inn í hlutafélagaformið af því að þetta er fyrirtæki sem þarf að sækja mikið fé á markað. Þetta er fyrirtæki sem vill kalla að fleiri eignaraðila. Að Orkuveitu Reykjavíkur eru ýmis sveitarfélög til dæmis aðilar. Við slíkar aðstæður getur verið eðlilegt að breyta opinberu fyrirtæki í hlutafélag. En ég tel að þessi rök eigi ekki við varðandi Ríkisútvarpið. Það er sagt hér að minnsta kosti í orði kveðnu að ekki standi til að selja það. Ekki eru það þá rökin fyrir því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag nema að baki búi þá sú hugsun að hægt sé að gera það þegar fram líða stundir og nema að baki búi þá sú hugsun að hægt sé að selja út úr Ríkisútvarpinu einhverja þætti og þannig mola það smátt og smátt. Þetta eru því ekki rökin fyrir því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Hin rökin fyrir því að breyta því í hlutafélag, þ.e. að menn ætli að kalla að fleiri aðila inn í þetta félag, að það þurfi að sækja sér verulega fjármuni á markað, eru ekki heldur rök sem við höfum heyrt hér. Mér skilst að ekki standi til að aðrir eignist í Ríkisútvarpinu en ríkið. Ríkið verður eini eigandinn. Það eru því ekki rökin fyrir því að gera þetta að hlutafélagi. Rökin eru fyrst og síðast þau að til eru lög um hlutafélög. Rekstrarformið er þekkt. Þetta er nokkuð sem viðgengst á markaðnum og menn feta þessa slóð þrátt fyrir að við séum hér með fyrirtæki eða stofnun, skulum við frekar segja, því að Ríkisútvarpið hefur að mörgu leyti fleiri einkenni stofnunar en fyrirtækis vegna þess almannaþjónustuhlutverks sem það hefur og vegna þeirra skyldna sem það á að uppfylla. Að fara með þetta út í hlutafélagaform er einfaldlega að mínu viti óskynsamlegt og ég hef ekki heyrt nein rök sem styðja það að velja þessa leið. Aðalatriði málsins varðandi Ríkisútvarpið er að það hafi bæði í raun og ásýnd faglegt, pólitískt og viðskiptalegt sjálfstæði, að fólk trúi því að Ríkisútvarpið sé faglegt, að það sé ekki undir pólitískri stjórn og það sé ekki háð viðskiptalegum hagsmunum. Þetta er grundvallaratriði varðandi Ríkisútvarpið. Til að Ríkisútvarpið geti haft þá ásýnd og eins að það geti í raun verið faglega pólitískt og viðskiptalega sjálfstætt þarf að velja útvarpinu rekstrarform sem samrýmist þessu. Það þarf að velja Ríkisútvarpinu stjórn sem er laus undan flokkspólitískum meiri hluta á Alþingi hverju sinni og það þarf að skilgreina mjög vel í hverju almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins er fólgið. Í hverju felast skyldur Ríkisútvarpsins umfram þær skyldur sem aðrir miðlar á fjölmiðlamarkaði hafa? Almannaþjónustuhlutverkið og skilgreiningin á því er algjör forsenda ríkisframlagsins. Ef Ríkisútvarpið hefur ekki víðtæku almannaþjónustuhlutverki að gegna og ef það uppfyllir ekki sitt víðtæka almannaþjónustuhlutverk eru forsendur undir ríkisframlaginu brostnar og þá verður viðhorf samfélagsins á þá lund að það séu engin rök fyrir ríkisframlaginu. Ef ríkissjónvarpið sendir bara út bolta, amerískar sápur, afþreyingarefni eða annað slíkt munu þær raddir heyrast, og þær heyrast núna, að engin rök séu fyrir því að leggja afnotagjöld eða nefskatt á fólk eða að vera að halda uppi sérstakri sjónvarpsstöð sem sé í eðli sínu ekkert öðruvísi en aðrar sjónvarpsstöðvar sem hér eru reknar, eins og Stöð 2, sem séu ekki með neina innlenda, metnaðarfulla dagskrárgerð, sem sé ekki að gera leikið efni sem lýsir íslenskum veruleika, sem sé ekki að senda út vandaða eða gera vandaða fræðsluþætti sem standi ekki fyrir öflugri, lýðræðislegri, gagnrýnni umræðu. Ef Ríkisútvarpið stendur ekki undir slíkum skuldbindingum og ef Ríkisútvarpið uppfyllir ekki slíkar skuldbindingar af metnaði munu forsendur bresta fyrir ríkisframlaginu og þá mun viðhorf fólks til ríkisframlagsins breytast. Því er gríðarlega mikilvægt að skilgreina vel almannaþjónustuhlutverkið og passa upp á það að Ríkisútvarpið standi undir því og eitthvert eftirlit sé með því að Ríkisútvarpið standi undir því. Að ekki sé búið til eitthvert ríkisfyrirtæki á fjölmiðlamarkaði, því afhentir tilteknir tekjustofnar, búið til um það hlutafélagaform og því sé bara sagt að fara og keppa á þessum markaði. Vegna þess að þá erum við ekki lengur að tala um Ríkisútvarp sem hefur almannaþjónustuhlutverki að gegna. En um hvað erum við þá að tala þegar við erum að tala um almannaþjónustuhlutverkið? Jú, við erum að tala um öfluga fréttamiðlun. Við erum að tala um öfluga menningarmiðlun þar sem gerð er grein fyrir fjölbreytni bæði íslensks samfélags og þess samfélags sem við á alþjóðavísu lifum og hrærumst í. Það hlýtur að gera kröfu til þess að öflug fræðslustarfsemi sé á vegum slíks almannaþjónustuútvarps. Það sé innlend dagskrárgerð og framleitt sé leikið efni. Slíkt útvarp og sjónvarp tjái fjölbreytni samfélagsins. Það sýni íslenskt efni, norrænt efni, evrópskt efni og gerðar séu ákveðnar kröfur til þess að það endurspegli þann menningarheim sem við erum hluti af. Ríkisútvarpið hefur nú ekki alltaf staðið mjög vel undir því. Ég hugsa að ýmis okkar hafi heyrt þær viðbárur hjá fólki þegar það hefur gerst. Ég man eftir því tímabili að helgi eftir helgi voru sýndar evrópskar myndir, franskar, ítalskar, danskar. Þá kom viðbáran: Af hverju er alltaf verið með þetta útlenda efni á ríkissjónvarpinu? Fólk var svo vant því að það væri bara engilsaxneskt efni þar, að þegar Ríkisútvarpið tók sig til og sýndi evrópskt efni fannst mönnum að þarna væri allt í einu farið að sjónvarpa útlendu efni í ríkissjónvarpinu. Þetta segir náttúrlega meira en mörg orð um það hvernig ríkissjónvarpið okkar hefur stundum verið. Því þarf að tryggja að það standi undir almannaþjónustuhlutverkinu sem er forsenda ríkisframlagsins. Það skiptir líka máli, eins og ég sagði, að það væri laust undan viðskiptalegum hagsmunum. Þá mega ríkissjónvarpið og Ríkisútvarpið ekki vera of háð auglýsingum. Það verður að setja því ákveðin mörk hversu stór hluti af tekjum Ríkisútvarpsins kemur af auglýsingum. Samfylkingin hefur sett þetta viðmið að það eigi að vera sirka 15–20%. Og þá erum við ekki að ákveða hvernig auglýsingar það mega vera að hvar þær mega birtast, hvort þær eigi að vera í sjónvarpinu, útvarpinu, vefnum eða hvar það er, heldur að við reynum að setja ákveðið þak á hlutfall auglýsingatekna í tekjum Ríkisútvarpsins. Þar með erum við að feta okkur inn í það umhverfi sem markaðurinn hlýtur að gera kröfur um að Ríkisútvarpið fari inn á og umhverfi sem viðgengst í löndunum í kringum okkur, Norðurlöndunum og Bretlandi. Þann 23. janúar síðastliðinn ræddi ég svolítið um TV2 í Danmörku sem fékk á sig verulegar sektir frá Evrópusambandinu vegna þess að talið var að það hefði í rauninni notað það framlag sem það hafði frá ríkinu til þess að standa undir samkeppnisrekstri. TV2 í Danmörku var rekið á svipuðum forsendum og okkar sjónvarp, ríkissjónvarpið, þ.e. hafði annars vegar aðgang að opinberu fé og hins vegar auglýsingatekjur. Það hafði ákveðnu almannaþjónustuhlutverki að gegna en var líka að keppa á markaði. Það varð niðurstaða Evrópusambandsins að almannaþjónustuhlutverk þeirrar stöðvar, TV2, væri ekki nægjanlega vel skilgreint og það hefði í rauninni misbeitt ríkisframlaginu sínu í samkeppni á markaði við aðrar stöðvar. Niðurstaðan varð sú að það var sektað um verulegar fjárhæðir. Við megum ekki lenda í því með Ríkisútvarpið okkar sem getur auðvitað vel gerst ef menn skilgreina ekki betur almannaþjónustuhlutverkið og ef menn hleypa Ríkisútvarpinu bara í harða og óvægna samkeppni á markaði við aðra miðla. Þá mun ekki verða sátt eða friður um Ríkisútvarpið ef það gerist. Þess vegna, til að tryggja m.a. þetta sjálfstæði útvarpsins í viðskiptalegu tilliti, teljum við mikilvægt að setja takmarkanir á auglýsingamagn Ríkisútvarpsins og feta okkur þannig inn í þetta annars konar rekstrarumhverfi. Þá er líka mikilvægt að setja kostun, að mínu viti, ákveðin mörk og tryggja að kostun á dagskrárliðum flæði ekki inn í dagskrárgerð Ríkisútvarpsins, þ.e. að einstakir kostunaraðilar geti ekki nánast keypt sig inn í útvarps- eða sjónvarpsþætti með fjárframlögum sínum. En forsenda þess að Ríkisútvarpið hafi líka faglegt og pólitískt sjálfstæði - nú er ég að tala eiginlega um þetta viðskiptalega sjálfstæði - þ.e. að stjórn útvarpsins verði laus undan flokkspólitískum meiri hluta á þingi. Ég held að eina leiðin til að gera það - auðvitað er full ástæða til að pólitíkin beri ábyrgð á Ríkisútvarpinu vegna þess að Ríkisútvarpið er almannaþjónustuútvarp með ákveðna, afmarkað tekjustofna sem við sjáum því fyrir, þá þarf pólitíkin auðvitað að bera ákveðna ábyrgð gagnvart Ríkisútvarpinu. Það er ekkert óeðlilegt við það að stjórn Ríkisútvarpsins sé kosin á þingi og endurspegli að einhverju leyti pólitíkina á þinginu, þ.e. hlutföllin hér á þingi. En hún má ekki verða undir stjórn flokkspólitísks meiri hluta á þingi. Þess vegna er mikilvægt að starfsmenn Ríkisútvarpsins komi inn með fulltrúa sína í stjórnina til þess einmitt að losa um slík flokkspólitísk tengsl. Bæði Blaðamannafélag Íslands og Félag fréttamanna hafa einmitt lagst á þá sveif og hafa lagt það til að fulltrúar frá starfsmönnum komi inn í stjórn Ríkisútvarpsins til að klippa á þetta beina samband og aftengja, ef svo má segja, hið beina, flokkspólitíska forræði á Ríkisútvarpinu. Umsagnir Félags fréttamanna og Blaðamannafélags Íslands eru að mörgu leyti mjög góðar og hægt að taka undir margt sem þar kemur fram varðandi hin faglegu atriði. Meðal annars kemur fram í umsögn Félags fréttamanna, með leyfi forseta: „Félag fréttamanna leggur áherslu á að í 3. gr. frumvarpsins, þar sem kveðið er á um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins, verði kveðið með skýrum og ótvíræðum hætti á um að meðal þeirra skyldna sé „að starfrækja almenna, víðtæka, sjálfstæða og hlutlæga fréttaþjónustu um og innlend og erlend málefni á hljóðvarps- og sjónvarpsformi“, en þessa atriðis sér ekki með skýrum hætti stað í frumvarpinu eins og það er nú. Leggur félagið til að ákvæði þessa efnis verði bætt við frumvarpið.“ Sem sagt Félag fréttamanna vill að skýrar sé kveðið á um þetta almannaþjónustuhlutverk eins og ég gat um áðan. Þá kemur m.a. líka fram hjá Félagi fréttamanna að það „leggur áherslu á að aðgengi almennings í landinu að Ríkisútvarpinu sem opinberu hlutafélagi verði tryggt og að hann geti haft áhrif og komið skoðunum sínum á framfæri við Ríkisútvarpið ohf. Kveða verður skýrt á um þetta aðgengi í lögum.“ Þetta er meðal þess sem Samfylkingin hefur líka lagt áherslu á og lagt til að almenningur eigi aðkomu að stefnumótun Ríkisútvarpsins fyrir tilstilli sérstaks hlustendaþings sem komi saman einu sinni á ári. Þetta hlustendaþing væri, held ég, gríðarlega mikilvægt fyrir stjórnendur og starfsmenn Ríkisútvarpsins að eiga aðgang að því slíkt hlustendaþing getur aðstoðað þá sem starfa og stjórna Ríkisútvarpinu við að greina hvernig starfsemin hefur verið á umliðnu ári. Þetta getur verið gagnrýnið hlustendaþing sem fer yfir það sem gert hefur verið og bendir á það sem betur má fara og aðstoðar við að móta stefnuna fyrir Ríkisútvarpið og hvernig það eigi að standa undir hlutverki sínu. Félag fréttamanna leggur til, eins og ég sagði áðan, að fulltrúi starfsmanna komi að stjórn fyrirtækisins og síðan er í umsögn Félags fréttamanna bent á að það leggi áherslu á að „eldveggir“, eins og það kallar það, verði viðhafðir innan fyrirtækisins til að verja sjálfstæða umfjöllun. Í því sambandi þurfi m.a. að huga að eftirfarandi atriðum: „Tryggja þarf í frumvarpstextanum fullkomið sjálfstæði fréttaritstjórnanna gagnvart útvarpsstjóra og markaðsdeild …“. Þetta er auðvitað mikilvægt atriði og þetta er eitt af því sem Samfylkingin hefur lagt almennt mikla áherslu á í umfjöllun um fjölmiðla og sjálfstæði þeirra, að tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði á miðlunum. Síðan er sagt líka, með leyfi forseta: „Tryggja þarf að við ráðningar og launaákvarðanir fréttamanna sé farið að faglegum sjónarmiðum. Þar á launaleynd ekki við. Forsendur séu öllum ljósar og fréttamenn gangist undir hæfnispróf áður en þeir eru ráðnir.“ Þetta tel ég mjög mikilvægt, að ljóst sé gagnvart þeim sem starfa hjá Ríkisútvarpinu hvað er lagt til grundvallar við ráðningar í störf. Manni hefur virst oftar en ekki að það sem lagt sé til grundvallar séu ákveðin flokkspólitísk tengsl. Meðan það er ekki skilgreint og skýrt hvernig ráðningarferli á sér stað á Ríkisútvarpinu, inn á fréttastofur, þá mun það viðhorf liggja í landi að þar sé um flokkspólitískar ráðningar að ræða, þ.e. að ráðið sé inn á Ríkisútvarpið fremur eftir pólitískum skoðunum en faglegum sjónarmiðum. Ekki svo að skilja að það geti ekki farið ágætlega saman, pólitískar skoðanir og fagleg sjónarmið. En það á auðvitað að liggja ljóst fyrir hvaða forsendur liggja til grundvallar og hvernig fréttamenn eru valdir til starfa á Ríkisútvarpinu. Eitt af því sem bent er á í umsögn Félags fréttamanna og ég vil taka undir er að starfssvið útvarpsstjóra er ekki skýrt skilgreint í frumvarpinu, þótt viðurkennt sé að þörf sé á slíkri skilgreiningu. Þetta er eitt af því sem ég tel að þurfi að vera ljóst, þ.e. hvaða kröfur, hæfnis-, reynslu- og þekkingarkröfur eru gerðar til útvarpsstjóra, þó ég sé ekki að tala fyrir því að það sé sniðið við einhverjar tilteknar prófgráður, og hvert eigi að vera hlutverk hans og verkefni. Ég held, virðulegi forseti, að ég hafi farið yfir flest það sem ég tel að mætti betur fara í frumvarpinu og rökin fyrir því að ég tel að bæði af faglegum ástæðum og rekstrarlegum ætti ekki að ganga frá frumvarpinu, samþykkja það eins og það liggur fyrir, heldur að nýta það svigrúm sem núna gefst til að fara betur yfir málið og reyna að ná betur utan um Ríkisútvarpið þannig að það lendi ekki í þeim hremmingum á næstu mánuðum og missirum að verulegt ósætti verði um Ríkisútvarpið, um hlutverk þess, um stöðu þess og um það hvernig það beitir sér á markaði. Við blasir, eins og málin eru núna og ef þetta heldur fram sem horfir, að Ríkisútvarpið verði á fjölmiðlamarkaðnum sem hlutafélag, laust við kvaðir ríkisrekstursins, komið með það svigrúm sem Ríkisútvarpið telur sig þurfa til að geta beitt sér á fjölmiðlamarkaðnum. Þarna verði komið hlutafélag með ríkisstyrk sem keppir miskunnarlaust á fjölmiðlamarkaði. Það er ávísun á átök, virðulegi forseti, það er ekki ávísun á sátt um rekstur Ríkisútvarpsins. Ég er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að standa vörð um Ríkisútvarpið sem útvarp í almannaþjónustu, sem almannaútvarp. Það þurfi að styrkja mjög og skerpa á þjónustuhlutverki þess. Það þurfi að tryggja tekjustofna útvarpsins og tryggja þurfi að faglega sé staðið að málum, bæði varðandi stjórnun, ráðningar og rekstur Ríkisútvarpsins. Virðulegur forseti. Ég ítreka og geri það í rauninni að mínu tilboði til stjórnarliða að svigrúmið verði nýtt fram í janúar til að skoða hvort ekki sé hægt að fara betur að þeim fjölmörgu ábendingum sem hafa komið fram frá Blaðamannafélaginu, frá fréttamönnum, frá aðilum sem keppa á þessum markaði, frá Samtökum atvinnulífsins, Viðskiptaráði og fleiri aðilum, um að skoða betur frumvarpið eins og það liggur fyrir og skapa um það meiri sátt.

Hæstv. forseti. Það sem skiptir máli varðandi það frumvarp sem hér er til umfjöllunar er þetta: Í fyrsta lagi að Framsóknarflokkurinn er búinn að beygja Sjálfstæðisflokkinn af einkavæðingarstefnu RÚV. Í öðru lagi er verið að styrkja Ríkisútvarpið þannig að það má frekar segja að verið sé að stuðla að aukinni ríkisvæðingu með frumvarpinu eins og það er nú orðið eftir meðför menntamálanefndar. Það vakti hins vegar athygli mína í dag, sem mig langar til að víkja nokkrum orðum að í þessu andsvari mínu, að hv. þm. Mörður Árnason sem er fulltrúi Samfylkingarinnar í menntamálanefnd gat þess að Samfylkingin væri nú farin að reka „gömlu framsóknarstefnuna“ eins og hann kallaði það, þ.e. um að breyta Ríkisútvarpinu í sjálfseignarstofnun. Þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti sem Samfylkingin tekur upp mál Framsóknarflokksins. Það er orðið nokkuð hefðbundið þrátt fyrir að traust kjósenda á nokkrum þingmönnum Samfylkingarinnar sé lítið eins og hv. síðasti ræðumaður, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, gat um. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvort þess sé að vænta að Samfylkingin muni þá síðar taka upp núverandi stefnu Framsóknarflokksins. Og síðan í öðru lagi hvernig þessi nýja stefna Samfylkingarinnar, eftir síðasta hringlandaháttinn, kemur heim og saman við skoðanir varaformanns Samfylkingarinnar sem styður það að Ríkisútvarpinu verði breytt í opinbert hlutafélag.

Virðulegur forseti. Þetta var dálítið merkileg yfirlýsing sem hv. 7. þm. Reykv. n., Guðjón Ólafur Jónsson, gaf hér. Hann sagði að Framsókn væri búin að beygja Sjálfstæðisflokkinn í þessu máli. Nú væri búið að svínbeygja Sjálfstæðisflokkinn, hann væri horfinn af einkavæðingarbrautinni sem hann hefði verið á áður. Þá skil ég það þannig að það hafi í rauninni staðið til að einkavæða Ríkisútvarpið, þ.e. selja hlutafélagið en Framsóknarflokkurinn hafi náð að koma í veg fyrir það og það segir manni þá auðvitað það hvað býr þarna að baki. Í raun og sann býr þá þarna að baki sú hugsun að selja hlutafélagið þegar tími og ráðrúm gefst til þess. Hann talaði um ríkisvæðingu, þetta væri ríkisvæðing en ekki einkavæðing. Nú væri hins vegar Samfylkingin búin að taka upp gömlu framsóknarstefnuna og vitnaði þar í hv. þm. Mörð Árnason. Ég verð að játa að ég tel að við getum alveg verið fullsæmd af því að taka undir með fyrrverandi formanni Framsóknarflokksins Halldóri Ásgrímssyni á miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins árið 2002 þar sem hann leggur áherslu á eftirfarandi, með leyfi forseta: „Að löggjöf um Ríkisútvarpið verði endurskoðuð með það að markmiði að tryggja hlutleysi þess og sjálfstæði og að stofnuninni verði áfram gert kleift að rækja mikilvægt menningarhlutverk sitt. Ríkisútvarpinu verði ekki breytt í hlutafélag en í tengslum við endurskoðun löggjafar um Ríkisútvarpið verði kannað hvort rétt sé að breyta því í sjálfseignarstofnun,“ segir Halldór Ásgrímsson. Við tökum heils hugar undir þessi orð fyrrverandi formanns Framsóknarflokksins og auðvitað getum við ekki borið ábyrgð á því þó að Framsókn sé í slíku villuráfi sem raun ber vitni, að þeir séu ekki aðeins hlaupnir frá stefnu heldur líka frá kjósendum sínum og komnir eins og hér í Reykjavík niður í pilsnerfylgi eins og ég hef áður bent á.

Hæstv. forseti. Það dugar lítt fyrir hv. þingmann að ræða um pilsnerfylgi í hverri ræðu sinni. Það breytir t.d. engu um þá ræðu sem hv. þingmaður flutti í Keflavík fyrir ekki svo löngu síðan og má gera oft að umræðuefni þar sem hv. þingmaður lýsti því yfir að kjósendur hefðu ekkert traust á þingmönnum Samfylkingarinnar. Hvert ætli sé þá traustið sem kjósendur hafa á þingmönnum Samfylkingarinnar í þessu máli? Það er auðvitað ekki neitt. Hv. þingmaður viðurkenndi að Samfylkingin væri í sífellt auknum mæli að sækja í smiðju Framsóknarflokksins. Það er frjó hugsun, hæstv. forseti, að sækja sífellt eftir stefnumálum í gamlar stefnuskrár í Framsóknarflokknum.  
             Það var hins vegar annað, hæstv. forseti, sem hv. þm. vék sér alfarið frá að tala um. Það var afstaða hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar til þessa frumvarps menntamálaráðherra en hann hefur lýst yfir stuðningi við frumvarpið. Það er auðvitað eins og með annað í þeim ágæta flokki Samfylkingunni en þar er hver höndin upp á móti annarri og þjóðin, kjósendur treysta ekki þingmönnum, það skyldi þó ekki vera að það sé vegna þessa sundurlyndis sem alltaf er og hefur einkennt þennan flokk alla tíð? Hvernig fer þessi afstaða hv. þingmanns heim og saman, varaformanns flokksins, við þá ræðu sem hv. þingmaður og formaður Samfylkingarinnar flutti áðan?

Virðulegur forseti. Ég heyrði það á mæli hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar að hann dró í efa að frjóa hugsun væri að sækja til Framsóknarflokksins en ég verð þó að játa að mér fannst ræða fyrrverandi flokksformanns varðandi Ríkisútvarpið bara nokkuð góð og alveg full ástæða til að taka undir hana og ástæðulaust fyrir þingmanninn að vera að snupra fyrrverandi formann sinn með þessum hætti. Það er auðvitað alveg rétt að það er talsvert af fólki sem hefur flúið Framsókn og sótt yfir til Samfylkingarinnar en það sem er dapurlegt er að Framsóknarflokkurinn virðist ekki koma neinum vörnum við. Hann kemur engum vörnum við í því kæfandi faðmlagi við Sjálfstæðisflokkinn sem er algerlega að fara með hann og kominn með hann niður í það fylgi sem raun ber vitni og undan því getur þingmaðurinn ekki hlaupið  Þingmaðurinn spurði um afstöðu varaformanns Samfylkingarinnar, Ágústs Ólafs Ágústssonar, til þessa máls og hann fór rangt með að hann hefði lýst yfir stuðningi við þetta frumvarp. Það hefur hann ekki gert. Hins vegar hefur hann talið að hlutafélagaformið gæti vel komið til greina. Það er reyndar rétt að rifja það upp fyrir hv. þingmanni að ég sagði það í ræðu minni að í sjálfu sér hefði ég ekkert á móti hlutafélagaforminu varðandi ríkisrekstur en þá og því aðeins að menn ætluðu sér annaðhvort að leita til fleiri aðila á markaðnum eða selja eða ætluðu sér í annars konar opinberan rekstur en ætlunin er með Ríkisútvarpinu. Ég tel að þetta sé óheppilegt form að velja Ríkisútvarpið, ég tel að það sé rangt, ég tel að það muni leiða til togstreitu um Ríkisútvarpið og þess vegna eigi ekki að velja hlutafélagaformið, þess vegna eigi að velja sjálfseignarstofnunarformið. Það er niðurstaða mín af þessu máli.

Frú forseti. Sjálfstætt og öflugt almannaútvarp var yfirskriftin að stefnu sem Samfylkingin kynnti á blaðamannafundi í morgun. Þar eru sundurliðuð meginsjónarmið okkar jafnaðarmanna í því langvinna deilumáli sem nú er uppi um Ríkisútvarpið, og segja má að hafi verið uppi allt það kjörtímabil sem nú er að enda, um fjölmiðlamálin almennt. Það hófst fyrir nokkrum árum með hinu fræga fjölmiðlafrumvarpi sem lagði ríkisstjórn Íslands nánast í rúst og batt enda á stjórnmálaferil Halldórs Ásgrímssonar og Davíðs Oddssonar, held ég að megi segja. Það heldur nú áfram í þeim misheppnaða pólitíska leiðangri sem hæstv. menntamálaráðherra hefur verið í um nokkurra ára skeið með nýjum lögum um Ríkisútvarpið þar sem menntamálaráðherra hefur mistekist vetur eftir vetur með nánast fordæmalausum hætti að koma lögunum í gegnum Alþingi. Stefnir allt í að sá leiðangur sé að misheppnast í þriðja skiptið þar sem búið er að fresta 3. umr. fram yfir nýár, fram í janúar/febrúar, um þetta mislukkaða, illa ígrundaða og vonda pólitíska mál sem lagafrumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. er að nánast öllu leyti. Það er sjaldan sem stjórnmálaleiðangur misheppnast með eins afdráttarlausum hætti og tilraunir hæstv. menntamálaráðherra til að koma lögum yfir Ríkisútvarpið. Það er sama hvort litið er til áframhaldandi pólitískrar stjórnunar Sjálfstæðisflokksins á Ríkisútvarpinu, það er ekki verið að létta á henni með þessu frumvarpi, þó svo að stjórnun stofnunarinnar sé breytt töluvert er áfram pólitískt kverkatak meiri hlutans á Alþingi á stofnuninni í gegnum það að stjórn Ríkisútvarpsins ohf. verður kosin árlega. Valin er versta hugsanlega fjáröflunarleiðin, sem er nefskatturinn sem er dæmdur til þess að verða afskaplega óvinsæll meðal almennings og til þess gerður að auka á ósætti um stofnunina, sem nú þegar fær tæpa 3 milljarða kr. á ári, helminginn af því sem Háskóli Íslands kostar íslenska ríkið, og eru náttúrlega gífurlegir fjármunir. Rekstrarformið er fráleitt, að mínu mati, og kemur ekki til greina fyrir þessa stofnun eins og hv. formaður Samfylkingarinnar kom inn á áðan, og hentar ekki utan um það sem hér um ræðir. Hefur verið margsýnt fram á það, og ekki síst í ljósi reynslunnar, að sjálfseignarformið utan um ýmiss konar rekstur í almannaþágu hefur gengið ákaflega vel í íslensku þjóðlífi síðustu ár og áratugi og virðist einboðið að fara þá leið, eins og Framsóknarflokkurinn lagði svo þunga áherslu á fyrir nokkrum árum og fullyrti að flokkurinn mundi aldrei sætta sig við að farin yrði hlutafélagaleiðin. Þá misheppnast það í öllum meginatriðum að endurskilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins, hins nýja öfluga almannaútvarps. Það er engin vitleg eða boðleg tilraun gerð til þess í frumvarpinu að endurskilgreina það heldur er talið upp í belg og biðu nánast allt sem undir slíka stofnun getur heyrt. Það er engin spurning að með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag án þess að takmarka að neinu leyti, miðað við núverandi ástand, umfang hins ríkisrekna fjölmiðils á auglýsingamarkaði, þá er verið að auka samkeppnisforskot Ríkisútvarpsins verulega. Það gefur augaleið að það mun að sjálfsögðu bitna mjög harkalega á einkareknu fjölmiðlunum, ekki þarf að fara í ítarlegar umræður um það til að komast að þeirri niðurstöðu. Það eru 20 ár síðan frjáls ljósvakamiðlun var tekin upp á Íslandi með lögum frá Alþingi. Einkareknir ljósvakamiðlar hafa verið á íslenskum fjölmiðlamarkaði í 20 ár. Allan þann tíma hafa þeir barist í bökkum, allan þann tíma hafa þeir barist fyrir lífi sínu og allan þann tíma hefur rekstur þeirra gengið nokkuð rysjótt og oft illa. Oft hefur skort fjármagn til miðlanna og í okkar litla samfélagi þarf að sjálfsögðu að gæta mikillar sanngirni gagnvart einkareknum miðlum á markaði í ljósi hins opinbera. Þess vegna er algerlega fráleitt að ætla hinu nýja ríkisútvarpi þá stöðu sem það hefur hér og ekki er farin sú leið að takmarka auglýsingatekjur t.d. með það að markmiði, eins og Samfylkingin leggur til, að þær verði ekki hærri en 15–20% af heildartekjum Ríkisútvarpsins sem er sanngirnisleið, þá er sett þak á umfang stofnunarinnar á auglýsingamarkaði. Um leið er komið með sanngjörnum hætti til móts við bæði auglýsendur sem vilja hafa aðgang að þessum sterka og öfluga miðli, svo og einkareknu ljósvakamiðlana, burt séð frá því hverjir eiga þá hverju sinni. Allir vita að forsvarsmenn 365 og Fréttablaðsins í dag eru helbláir sjálfstæðismenn. Það vita allir að Ari Edwald og Þorsteinn Pálsson, ritstjóri Fréttablaðsins, eru helbláir sjálfstæðismenn. En það skiptir engu máli. Okkur ber skylda til þess á hinu háa Alþingi að setja sanngjörn lög þar sem jafnræði er virt, þar sem stjórnarskráin er virt og þar sem við brjótum ekki gegn samkeppnislögum, og þó svo að íhaldið hafi fært fyrir því rök að sérlögin um RÚV taki samkeppnislögunum fram og þar með sé ekki verið að brjóta samkeppnislög með nýju frumvarpi um Ríkisútvarpið þá er þetta algerlega óboðlegt. Þetta frumvarp er, eins og Davíð Oddsson sagði um árið um fjölmiðlafrumvarpið þáverandi, sáttagerðina miklu sem hæstv. menntamálaráðherra kynnti, verra en ekkert. Þessi nýju lög um Ríkisútvarpið eru ómöguleg hvar sem gripið er niður er í þau. Ríkisstyrkt hlutafélag á samkeppnismarkaði vegur að sjálfsögðu að tilveru og tilverurétti einkareknu ljósvakamiðlana. Við eigum hins vegar að efla sjálfstætt almannaútvarp með því að losa það undan flokkspólitískri stjórnun. Við eigum að gefa því eðlilegt og sanngjarnt svigrúm á auglýsingamarkaði. Við eigum að leggja til þess fé áfram, að mínu mati, eins og við gerum núna, það er ekki verið að tala fyrir því að dregið verði úr þessum 2,8 milljörðum. En sú 2,8 milljarða meðgjöf hins opinbera til almannamiðilsins verður að sjálfsögðu að eiga sér skýra réttlætingu í markmiðslýsingum fjölmiðilsins. Ríkisútvarpið er að mörgu leyti fyrirtaksfjölmiðill, það rekur öflugar fréttastofur, framleiðir talsvert af þokkalegu og sæmilegu íslensku efni og sýnir að sjálfsögðu heilan helling af erlendu sjónvarpsefni sem hefur heilmikið afþreyingargildi þótt það hafi kannski ekki mikla sérstöðu gagnvart fjölmiðlun hinna ljósvakamiðlana. Þess vegna spyr ég: Hvert er hlutverk ríkisins á fjölmiðlamarkaði? Að drepa niður frjálsa fjölmiðlun í samkeppni um amerískar sápuóperur og skemmtiþætti? Það getur varla verið. Þess vegna er metnaðarfull framtíðarsýn stjórnenda Ríkisútvarpsins að sjálfsögðu ánægjuefni, enginn efast um hana, held ég, en við verðum að gæta þess að með nýju frumvarpi, sem að sjálfsögðu hefði átt að vinna í sátt og samstöðu við alla stjórnmálaflokkana á Alþingi, náist sátt um fjölmiðlaumhverfið almennt. Það er Framsóknarflokknum að kenna að svo er ekki. Sjálfstæðisflokkurinn hefur svínbeygt Framsóknarflokkinn aftur og aftur í þessu máli, niðurlægt flokkinn með nokkuð fordæmalausum hætti. Fyrir þremur árum sagði Framsóknarflokkurinn að það kæmi aldrei til greina að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Svo er búið að fara marga hringi og niðurlægja Framsóknarflokkinn aftur og aftur. Á dögunum var haldin mikil flugeldasýning á vegum nokkurra framsóknarmanna. Nú skyldi íhaldinu sýnt í tvo heimana, það skyldi aldeilis brotið á bak aftur og var gert áhlaup að því að Framsóknarflokkurinn styddi það að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Eftir á er það ákaflega brosleg tilraun og eiginlega hlægileg. Fyrir því var engin innstæða og það hefur ekki komið fram með neinu móti á hinu háa Alþingi að Framsóknarflokknum hafi verið nokkur einasta alvara með þessu uppþoti. Þetta var að sjálfsögðu sýndarmennska og ekkert annað. Óskandi hefði verið að Framsóknarflokknum hefði verið alvara með það að reyna að koma þessu frumvarpi út af borðinu sem verður vonandi aldrei að lögum í þessari mynd. Til að undirstrika uppþot framsóknarmanna sendi stjórn Sambands ungra framsóknarmanna frá sér ályktun um málið og hún er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Stjórn Sambands ungra framsóknarmanna leggst gegn því að frumvarp um Ríkisútvarpið ohf. verði samþykkt, og RÚV þannig gert að hlutafélagi. SUF telur að hagsmunum RÚV og almennings sé ekki best borgið með breytingu af þessu tagi, og telur vænlegra að skoða kosti þess að gera RÚV að sjálfseignarstofnun. Bendir SUF á að þekktasta almenningsútvarp heims, BBC í Bretlandi, er rekið sem sjálfseignarstofnun og er sem slíkt leiðandi í framleiðslu á bæði menningar og afþreyingarefni. Þá telur SUF að málið sé ekki nægjanlega undirbúið og telur það fráleitt að frumvarpið hafi verið lagt fram á Alþingi“ - ég endurtek, virðulegi forseti, Samband ungra framsóknarmanna telur það fráleitt að frumvarpið hafi verið lagt fram á Alþingi - „án þess að afstaða hafi verið tekin til stórra spurninga, svo sem aðkomu RÚV að auglýsingamarkaði sem og stöðu RÚV á samkeppnismarkaði almennt. Stíga þarf mjög varlega til jarðar svo að ekki myndist fákeppni á þeim markaði með tilheyrandi neikvæðum áhrifum fyrir neytendur.“ - Og taka þar undir ungir framsóknarmenn sem hafa farið mikinn hér í þinginu í líki þeirra hv. þingmanns Guðjóns Ólafs Jónssonar og hv. varaþingmanns Björns Inga Hrafnssonar. Áfram segir hér, virðulegi forseti: „SUF leggur áherslu á nauðsyn þess að hér á landi starfi öflugt ríkisútvarp, sem nái til allra landsmanna og hafi ákveðnum skyldum að gegna við framleiðslu á innlendu dagskrárefni. Það að breyta RÚV í hlutafélag telur SUF hins vegar aðeins vatn á myllu andstæðinga RÚV og þeirra sem vilja einkavæða starfsemi þess. SUF hvetur því þingmenn til þess að samþykkja ekki fyrirliggjandi frumvarp, en þess í stað leggja fyrir menntamálaráðherra að hefja undirbúning að því að breyta RÚV í sjálfseignarstofnun sem hafi að fyrirmynd breska ríkisútvarpið BBC.“ Svo mörg voru þau orð og þannig fór um flugeldasýningu þá hjá ungum framsóknarmönnum, það varð sem sagt ekkert úr henni. Engar breytingar urðu á frumvarpinu að svo komnu máli a.m.k. Við 2. umr. í dag hefur enginn framsóknarmaður talað fyrir þeim breytingum sem Samband ungra framsóknarmanna lagði svo mikla áherslu á. Hv. varaþm. og formaður borgarráðs, Björn Ingi Hrafnsson fór hamförum í tveimur fjölmiðlum heila helgi, þannig að landsmenn fengu engan frið, og fullyrti að ekki kæmi til greina af hálfu meiri hluta framsóknarmanna að Ríkisútvarpinu yrði breytt í hlutafélag. Síðan er liðinn hálfur mánuður og ekkert hefur spurst til þessarar skoðunar. Þessi meiri hluti framsóknarmanna er jafn heillum horfinn og restin af fylgi Framsóknar í skoðanakönnunum. Enginn framsóknarmannanna hefur talað fyrir því viðhorfi í dag, að það komi ekki til greina að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag og að leggja eigi fyrir menntamálaráðherra að breyta því í sjálfseignarstofnun að fyrirmynd breska ríkisútvarpsins BBC. Fyrir þessu hefur enginn talað í dag og er það miður. Við leggjum það til, jafnaðarmenn, að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun með eigin stjórn sem Alþingi kýs og að auki eigi starfsmenn Ríkisútvarpsins fulltrúa í stjórninni. Þannig sé tryggt að ekki myndist ríkisstjórnarmeirihluti í stjórninni. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Ein af grundvallarbreytingum sem gera þyrfti á þessu frumvarpi til þess að það kæmi til álita að styðja það er annars vegar að breyta rekstrarforminu í sjálfseignarstofnun og hins vegar að breyta ákvæðinu um stjórn stofnunarinnar í þá veru sem hér er lagt til. Meiri hlutinn á Alþingi hefði þá ekki árlega pólitískt kverkatak á stofnuninni þar sem stjórnin yrði öll kosin upp á nýtt árlega á Alþingi og það væri eilíflega ríkisstjórnarmeirihluti í stjórninni þar sem mönnum yrði skipt út ef þeir færu ekki eftir því sem meiri hlutinn og sitjandi menntamálaráðherra vildu hverju sinni. Þetta er algert grundvallaratriði og eitt af því versta í þessum misheppnaða pólitíska leiðangri hæstv. menntamálaráðherra, sem bíður nú í þriðja sinn afhroð, þriðja tilraunin til að koma Ríkisútvarpinu í gegnum þingið er í uppnámi núna þar sem búið er að fresta afgreiðslu málsins fram yfir áramót og segja má, semja það út af borðinu. Ekki eru miklar líkur á því að þetta misheppnaða mál hæstv. menntamálaráðherra verði nokkurn tíma að lögum í þessari mynd, enda mælir allt á móti því og maður finnur að það er vaxandi þungi í andstöðunni við málið úti í samfélaginu. Mun ég stikla á stóru um það á eftir og vitna til nokkurra umsagna sem komu til menntamálanefndar máli mínu til stuðnings. Ríkisútvarpsmálið er að verða ríkisstjórninni sami misheppnaði pólitíski leiðangurinn og fjölmiðlafrumvarpið var á sínum tíma þegar setja átti fjölmiðlalög hér á landi til að knésetja eitt tiltekið fyrirtæki í fjölmiðlarekstri. Það átti að koma Baugi út úr fjölmiðlarekstri með mjög undarlegum frumvörpum sem tóku sífelldum breytingum eftir því hvernig málinu vatt fram en alltaf með það að markmiði að klekkja á 365 fjölmiðlum. Það var með ólíkindum að ætla að ganga þannig fram við lagasetningu. Allir vita hvernig fór um sjóferð þá. Eftir að forseti lýðveldisins beitti málskotsrétti sínum og vísaði málinu fyrir dóm þjóðarinnar voru lögin numin úr gildi og niðurlæging ríkisstjórnarinnar í málinu var alger og hefur hún aldrei borið sitt barr síðan. Eins og skoðanakannanir gefa til kynna núna er ríkisstjórnin kolfallin, það eru litlar líkur á að hún nái aftur vopnum sínum, og ekki verður þessi dapurlegi leiðangur hæstv. menntamálaráðherra til að koma þessum lögum í gegnum þingið, þriðja sinnið í röð, til þess að koma ríkisstjórnarmeirihlutanum aftur á lappirnar. Við í stjórnarandstöðunni leggjum fram frávísunartillögu sem örlítið hefur verið rætt um í dag. Í nefndarálitinu segir um þá tillögu, með leyfi forseta. „Í ljósi þess sem að framan greinir eiga fulltrúar minni hlutans ekki annars úrkosti en að flytja eftirfarandi tillögu: Þar sem a. fram hafa komið veigamiklar athugasemdir um að sams konar frumvarp um Ríkisútvarpið og fjölmiðlafrumvarpið kunni að brjóta í bága við stjórnarskrá, b. vafi leikur á um hvort ákvæði frumvarpsins stenst reglur Evrópuréttar, c. ekki er ljóst í frumvarpinu með hvaða hætti Ríkisútvarpið á að sinna hlutverki sínu sem almannaútvarp og hver eiga að vera skil milli starfssviðs þess og annarra útvarpsstöðva, d. með ákvæðum um tekjur af auglýsingum og kostun er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið verði áfram á auglýsinga- og kostunarmarkaði án þess að ljóst sé um sérstakt hlutverk þess umfram aðrar stöðvar, e. tillögur frumvarpsins um kjör stjórnar og ráðningu útvarpsstjóra eru ekki til þess fallnar að hefja fagleg sjónarmið til vegs og virðingar og losa Ríkisútvarpið undan flokkspólitískum ítökum,“ - þetta er mjög kjarnyrt og góð tillaga; og hún heldur áfram: „f. ekki er í frumvarpinu gert ráð fyrir eftirlitsráði, t.d. í formi „akademíu“ með tilnefningum frá almannasamtökum, samanber m.a. leiðbeiningar Evrópuráðsins um verkaskiptingu stjórnar annars vegar og eftirlitsráðs hins vegar, g. alls óljóst er hvernig háttað verður um innlent efni í dagskrá Ríkisútvarpsins til frambúðar, h. ákvæði í frumvarpinu um „a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá“ virðist ætlað að auðvelda afnám Rásar tvö, i. ekki hefur í frumvarpinu eða í tengslum við það verið gengið með fullnægjandi hætti frá réttindamálum núverandi starfsmanna og óljóst er um starfskjör og samningamál í framtíðinni, j. nefskattur, sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, er ekki heppileg leið til fjármögnunar, byggist á árlegri ákvörðun þingmeirihluta og felur í sér mismunun milli gjaldenda, k. við blasir að frumvarpið ylli, ef það verður að lögum, málaferlum bæði hérlendis og á EES-vettvangi, l. og hvorki menntamálaráðherra né meiri hluti menntamálanefndar hafa reynt að ná samstöðu um framtíð Ríkisútvarpsins sem er einhver helsta lýðræðis- og menningarstofnun í íslensku samfélagi.“ Í ljósi þessa leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað frá. Þetta var nokkuð tæmandi yfirlit yfir helstu skavankana á þessu afleita máli sem hæstv. menntamálaráðherra lætur sig hafa að leggja fyrir þingið einu sinni. Bara til að fá sömu útreið aftur. Ég ætla að vísa í nokkrar umsagnir. Mikill fjöldi umsagna barst menntamálanefnd og margar afskaplega athyglisverðar sem undirstrika hver með sínum hætti þá miklu meinbugi sem eru á frumvarpinu um Ríkisútvarpið. Í fyrsta lagi er fjallað um það sem lýtur að pólitískri stjórn á stofnuninni. Í öðru lagi er tekið til rekstrarformsins, sem er afar óheppilegt um slíka starfsemi. Í þriðja lagi fjalla menn um umfang Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Í fjórða lagi er rætt um hlutverk nýs, sjálfstæðs, öflugs almannaútvarps á nýjum tímum og að lokum um fjáröflunarleiðina þar sem valin er versta hugsanlega leiðin, þ.e. nefskattur. Ekki er hægt að líta fram hjá því að hlutafélagaformið greiðir jafnframt leiðina að einkavæðingu Ríkisútvarpsins í heild eða að hluta. Það er ekki hægt að líta fram hjá því atriði þar sem hluti þingflokks sjálfstæðismanna er einarður í baráttunni fyrir því að Ríkisútvarpið verði selt. Með þessu yrði að sjálfsögðu stigið skref í þá átt. Að því lýtur samkomulag Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks, þ.e. að Framsóknarflokkurinn lætur beygja sig með því að gera stofnunina að hlutafélagi fyrst að tímabundin trygging er fengin fyrir því að selja það ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar. Samfylkingin leggst alfarið á mót einkavæðingu Ríkisútvarpsins og telur að hlutafélagsformið henti illa starfsemi almannaútvarps. Þá er ákaflega óljóst hvert hlutverk hins nýja fyrirtækis á að vera, eins og við jafnaðarmenn á Alþingi höfum gagnrýnt í öllum þeim umræðum sem hafa farið fram um Ríkisútvarpið á síðustu missirum. Í þessu nýja frumvarpi er óljóst hvert hlutverkið á að vera. Hinar óljósu skilgreiningar gefa því undir fótinn að hlutafélaginu sé, með aðstoð ríkisins, ætlað að keppa á samkeppnismarkaði við aðrar útvarpsstöðvar. Við höfum sérstaklega tekið til að það gangi ekki upp gagnvart einkareknu ljósvakamiðlunum hvað varðar auglýsingar og kostun. Þar er keppt mjög harkalega um lítinn markað. Svigrúm frjálsrar fjölmiðlunar á ljósvakamarkaði er afar takmarkað, nái frumvarpið fram að ganga. Það er dapurlegt að fylgjast með fyrrverandi baráttumönnum fyrir hinu frjálsa framtaki og einkavæðingu að ætla að keyra þennan óskapnað í gegnum þingið. Það er alveg með ólíkindum að fylgjast með því. Annars vegar er barist fyrir því að selja útvarpið og hins vegar fyrir því að ríkisvæða ljósvakann á Íslandi. Það er ömurlegt að fylgjast með því, virðulegi forseti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ríkisstjórnarmeirihluti í útvarpsráðinu nýja ráði útvarpsstjóra og reki að vild. Fyrirtækið er því áfram undirselt flokkspólitískum afskiptum og inngripum ef valdhöfum þykir þurfa. Frægt er að endemum fréttastjóramálið fyrir nokkrum missirum sem ætlaði allt um koll að keyra. Þar gengu framsóknarmenn í ríkisstjórninni einu feti of langt og allt varð vitlaust. Þeir urðu að afturkalla fréttastjórann, sem sat ekki nema frá morgunkaffi og fram að hádegi. Annar var fenginn og friður komst á. Það var mjög alvarlegt dæmi um pólitíska misbeitingu ríkisstjórnarflokkanna á Ríkisútvarpinu. Koma þarf í veg fyrir ítrekaðar tilraunir til pólitískra inngripa og þess vegna hefði verið mikilvægt að fara þá leið sem Samfylkingin leggur til, sem er sú að að auki eigi starfsmenn Ríkisútvarpsins fulltrúa í stjórninni, sem er sjálfsagt mál. Þannig er tryggt að ekki myndist ríkisstjórnarmeirihluti í stjórninni. Það væri mikil bót á þessu frumvarpi. Þá ber einnig að harma að nefskattsleiðin skuli valin þar sem nefskatturinn er almennt óheppileg leið til tekjuöflunar, sérstaklega fyrir fjölmiðil, og ólíklegur til að efla samstöðu um stofnunina. En auðvitað þarf að vera víðtæk sátt og samstaða um rekstur Ríkisútvarps almennt sem fær um 3 milljarða kr. á ári frá almenningi, úr vösum skattgreiðenda. Það væri að mínu mati hægt að réttlæta með góðum og öflugum almannamiðli sem tryggði hlutlausa, fyrsta flokks fréttamiðlun, framleiðslu á innlendu efni, miðlun á menningartengdu efni hljóðvarps og sjónvarps sem ekki er sinnt annars staðar o.s.frv. Það er ekki málið og margt af því gerir Ríkisútvarpið ljómandi vel í dag. Ef Ríkisútvarpið losnaði við inngrip og fyrirstöður Sjálfstæðisflokksins tel ég að fjölmiðillinn mundi blómstra, ekki síst fengi hann lagaumgjörð sem hentaði, eins og þá sem við leggjum til, að útvarpið yrði sjálfseignarstofnun þar sem umfangið á auglýsingamarkaði yrði takmarkað að einhverju leyti og erindið nokkuð skýrt. Erindi hins nýja, sjálfstæða og öfluga almannaútvarps yrði skýrt. Þetta frumvarp þyrfti að taka stakkaskiptum til að möguleiki væri á því að það yrði til bóta fyrir Ríkisútvarpið. Í athyglisverðri umsögn frá Útvarpi Sögu sem er undirrituð af Arnþrúði Karlsdóttur útvarpsstjóra segir m.a. um frumvarpið, með leyfi forseta: „Samkvæmt ákvæði 1. mgr. 2. töluliðs í 4. kafla frumvarpsins er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið hafi heimild til þess að afla tekna með því að selja og birta auglýsingar er tengjast dagskrárefni í útvarpi og öðrum miðlum. Samkvæmt núgildandi lögum er t.d. óheimilt að selja auglýsingar til birtingar á heimasíðu Ríkisútvarpsins samanber niðurstöðu umboðsmanns Alþingis … Það fyrirkomulag að Ríkisútvarpið skuli vera áfram á kostunar- og auglýsingamarkaði hlýtur að teljast mjög ósanngjarnt sérstaklega í ljósi þess að Ríkisútvarpinu eru tryggðar tekjur úr ríkissjóði. Með þessu nýja frumvarpi er stefnt að því að stórauka auglýsingatekjur útvarpsins með því að heimila RÚV að selja og birta auglýsingar á netinu.“ Fyrir þetta atriði var tekið að kröfu stjórnarandstöðunnar í nefndinni. Áfram segir, virðulegi forseti: „Því hefur verið haldið fram að með framlögðu frumvarpi sé verið að lögfesta það fyrirkomulag sem sé eðlisskylt því ástandi sem ríkir í nágrannalöndum okkar, þar á meðal á hinum Norðurlöndunum. Þessi staðhæfing er alröng,“ segir Arnþrúður Karlsdóttir, útvarpsstjóri Útvarps Sögu. Í lokin segir hún að ríkisfjölmiðlar á hinum Norðurlöndunum, þ.e. í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, banni alfarið auglýsingar bæði í útvarpi og á netinu. Það er grundvallarmunur á stöðu hinna norrænu ríkismiðlanna og RÚV. Þetta er algjört grundvallaratriði. Hið sama á við um BBC, sem er líklega einn besti fjölmiðill í heiminum, sem hefur blómstrað sem aldrei fyrr undir stjórn Verkamannaflokksins síðustu níu ár og fer á kostum. Að sjálfsögðu eigum við að leita í smiðju til Norðurlandanna og Bretlands en ekki fara þessa afkáralegu fjallabaksleið sem hæstv. menntamálaráðherra er á þriðja skipti, einum misheppnaðasta leiðangri sem hún hefur farið í hvað varðar Ríkisútvarpið hingað til. Það er eftirtektarvert hvað frumvarpið tekur litlum breytingum til hins betra á milli ára. Þetta mál er að verða minnisvarðinn yfir kjörtímabili ríkisstjórnarinnar. Vandræðagangurinn í málefnum íslenskra fjölmiðla er algjörlega dæmalaus og með ólíkindum. Ég held að enginn hefði séð slíkt fyrir við upphaf kjörtímabilsins þar sem lítið var rætt um fjölmiðlaumhverfið nema af örfáum baráttumönnum fyrir betrumbótum á því sviði úr liði stjórnarandstöðunnar. Mörg önnur innsend erindi til menntamálanefndar vöktu athygli og renndu stoðum undir málflutning stjórnarandstöðunnar í málinu, sem hefur verið sameinuð í málinu, leggur fram sameiginlegt nefndarálit og vel rökstudda frávísunartillögu í þessu máli. Í mjög athyglisverðu erindi frá Viðskiptaráði Íslands er undirstrikað mikilvægi þess að gæta verði sanngirni gagnvart einkareknu ljósvakamiðlunum við lagasetningu um Ríkisútvarpið. Niðurstaða Viðskiptaráðsins, sem er undirrituð af Davíð Þorlákssyni, lögfræðingi þess, er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í frumvarpi menntamálaráðherra er verið að blása til sóknar í ríkisrekstri gegn einkarekstri sem hefur þegar haslað sér völl á markaðnum. Þessi framganga ríkisins spillir heilbrigðum rekstrarskilyrðum á fjölmiðlamarkaði. Þannig liggur í augum uppi að ef frumvarpið fjallaði ekki um Ríkisútvarpið heldur fyrirtæki í einhverri annarri atvinnustarfsemi í landinu sæist glögglega hve frávik frá eðlilegum leikreglum markaðarins eru hrópandi í frumvarpinu.“ Ég tek undir hvert einasta orð, virðulegi forseti, með Viðskiptaráðinu í þessu efni. Áfram segir: „Að sama skapi hefur Viðskiptaráð margoft bent á það að ríkinu beri skylda til að sporna gegn frekari útgjaldaþenslu með því að gæta aðhalds í rekstri sínum, draga úr starfsemi hins opinbera …Fyrirliggjandi frumvarp um Ríkisútvarpið er síst til þess fallið að uppfylla slíkar skyldur.“ Nú geta menn deilt um þessa málsgrein. En þó hlýtur það að vera frumskylda hins opinbera að gæta jafnræðis gagnvart atvinnurekstri á sama markaði og starfsemi hins opinbera. Fram að þessu hefur verið nokkuð víðtæk sátt um að ríkið skuli halda úti opinberum ljósvakamiðli. Það er t.d. ekki sátt, að ég tel, um að Ríkisútvarpið stofnsetji dagblað og fari að reka dagblað í bullandi samkeppni við Morgunblaðið, Blaðið og Fréttablaðið. Þeir eru ekki enn þá farnir að tala fyrir því hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem annars vegar vilja selja Ríkisútvarpið og hins vegar ríkisvæða ljósvakann. Nú bíður maður eftir því að þeir fari að berjast fyrir því að stofna ríkisdagblað. Þá væru þeir komnir í hring, þangað sem þeir stefna með þessu frumvarpi. En ég tel að enn þá sé sátt um að ríkið reki ljósvakafjölmiðil, öflugt sjónvarp og öflugt útvarp sem gegnir hlutverki og miðlar öðru efni en hinir einkareknu miðlar gera. En það er hins vegar fullkomlega óásættanlegt á þessum litla markaði að fyrirferð og umfang ríkisins á markaðnum verði með þeim hætti í framtíðinni að hún boli einkarekstri þannig frá að framleiðsla á íslensku efni, miðlun frétta og rekstur á einkarekinni fréttastofu eins og Fréttastofu Stöðvar 2 verði lögð af. Nú veit enginn hvort það gerist eða ekki, það hefur enginn hugmynd um. En ef ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins ætlar áfram að þrengja að einkarekstri á ljósvakamarkaði þá endar það að sjálfsögðu með ósköpum. Ef Sjálfstæðisflokknum tekst að ríkisvæða ljósvakann með þeim hætti sem hér er verið að gera þá endar það með því að eitthvað gefur eftir. Það er með ólíkindum að fylgjast með Sjálfstæðisflokknum í þessu máli, algerlega með ólíkindum. Fyrst koma helstu talsmenn frjálsra viðskipta í Sjálfstæðisflokknum fram og flytja frumvarp um að selja Ríkisútvarpið. Nokkrum mánuðum seinna eru þeir farnir að berjast fyrir því að það eigi að ríkisvæða ljósvakann með því að gera Ríkisútvarpið miklu öflugra og segja að það komi ekki til greina að selja útvarpið, það sé alls ekki verið að stíga skref í þá átt. Þar eru þeir komnir í marga hringi, blessaðir mennirnir. Þess vegna er athyglisvert að líta til álita frá þeim stofnunum sem fram að þessum undarlega áratug í sögu Sjálfstæðisflokksins voru kannski þau samtök sem höfðu hvað mest áhrif á pólitíska skoðanamyndun innan flokksins, atvinnulífið, viðskiptaráðið og fleiri aðilar. Þeir eru nú algerlega á skjön við Sjálfstæðisflokkinn í málinu sem er kominn út í einhverjar ógöngur, eitthvert undarlegt fen sem hann kemst ekki upp úr nema kannski með ráðherraskiptunum næsta vor þegar hægri stjórnin fellur og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hundskast af bekkjunum. Þá loksins kemst ríkisstjórnin út úr þessum ógöngum. Það er undirstrikað vel hér. Aðeins um rekstrarformið en í erindi viðskiptaráðs segir, með leyfi hæstv. forseta: „Viðskiptaráð getur tekið undir þær raddir að heppilegt sé að færa RÚV í nútímalegra rekstrarform en áréttar um leið að tilgangur slíkrar breytingar eigi að vera að liðka fyrir sölu einstakra rekstrareininga þess.“ Sem sagt, einungis réttlætanlegt ef á að selja. Nú er ég eindregið á móti því að selja Ríkisútvarpið. Sjálfstæðisflokkurinn segist vera á móti því, Framsóknarflokkurinn var á móti því, a.m.k. síðast þegar fréttist en um leið og þeir vildu alls ekki gera það að hlutafélagi, þá voru þeir líka á móti því. Það kemur kannski í ljós ef hv. þingmenn, t.d. Hjálmar Árnason og Guðjón Ólafur Jónsson, sem hafa farið mikinn í málefnum útvarpsins í dag og síðustu missiri, koma með sínar glöggu framsögur síðar í kvöld. Hvar er Framsóknarflokkurinn í dag? Það er stóra spurningin í dag. Framsóknarflokkurinn hefur haft fjórar afstöður á þremur árum. Ég held að sá vingulsháttur Framsóknarflokksins í málefnum Ríkisútvarpsins sé einhvers konar met. Flokkurinn hefur skipt um skoðun jafnoft og Sjálfstæðisflokkurinn hefur kreppt hnefann framan í þá og í hvert sinn sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur hótað þeim einhverju ef þeir samþykki ekki málið þá hefur flokkurinn beygt af leið og samþykkt hverja vitleysuna á fætur annarri. Samtök atvinnulífsins hafa lagst mjög harkalega gegn þessu frumvarpi á mjög málefnalegum forsendum að því er mér finnst og ég ætla að vísa í nokkrar þeirra, með leyfi forseta: „En nú er Ríkisútvarpið staðreynd og starfar á fjölmiðlamarkaðnum í mikilli samkeppni við önnur fyrirtæki. Með áformuðum breytingum verður Ríkisútvarpið mun öflugri keppinautur en áður þar sem sveigjanleikinn í rekstrinum verður aukinn og litlar hömlur eru lagðar á þróun starfseminnar. Þótt sérstaklega sé kveðið á um fjárhagslegan aðskilnað á milli útvarpsþjónustu í almannaþágu og annars reksturs er ekki líklegt að það muni virka í þessu tilviki þar sem skilgreiningin á útvarpsþjónustu í almannaþágu er svo rúm að hún getur náð yfir langstærstan hluta starfsemi RÚV. Því er hætt við að mjög þrengi að keppinautum Ríkisútvarpsins og það fái algera yfirburði á markaðnum í krafti 2,8 milljarða kr. árlegs ríkisstyrks, með þeim afleiðingum að í heild verði framboð af efni fábreyttara og einhæfara en það er nú. Með hliðsjón af þessu verður að mati Samtaka atvinnulífsins aldrei friður um Ríkisútvarpið ohf. í fyrirhugaðri mynd. Samtök atvinnulífsins telja að önnur leið sé æskilegri. Hún felst í því að Ríkisútvarpið starfi á sambærilegum grunni og önnur fyrirtæki á markaðinum, þ.e. verði áskriftarmiðill án skylduáskriftar, leiti eftir viðskiptavinum eins og keppinautarnir og hefði af því tekjur. Hins vegar þarf líka að huga að því hvernig Ríkisútvarpið þróast frá stofnun að fyrirtæki og væri ekki óeðlilegt að einhver aðlögunartími gæfist. Slíkt mætti gera með því að stofna sérstakan sjóð fyrir framleiðslu og dreifingu á íslensku menningarefni sem hefði t.d. 700–800 millj. kr. árlega til ráðstöfunar. Í fyrstu gæti allt þetta fé runnið til útvarpsins ohf. vegna umframkostnaðar fyrirtækisins en smám saman eða á 10 ára tímabili ætti föst hlutdeild þess að lækka en hinn hluti styrksins að úthlutast á samkeppnisgrundvelli. Ríkisútvarpið jafnt sem aðrir framleiðendur og dreifiaðilar hefðu því aðgang að þessu fé. Þannig gætu smám saman fleiri komið að framleiðslu og dreifingu efnis sem mundi tryggja aukna fjölbreytni og stuðla að meiri gæðum auk þess sem jafnræði yrði milli keppinauta á markaðnum. Með slíkri leið yrði markmiðum um stuðning við íslenska menningu náð mun betur en nú er auk þess sem hún yrði langtum kostnaðarminni fyrir skattgreiðendur. Sú leið sem fyrirhuguð er í frumvarpinu byggir hins vegar frekar á því að íslensk menning verði til innan veggja stofnunar eða fyrirtækis ríkisins fremur en hún verði til, dafni og þróist meðal landsmanna almennt.“ Áfram segir, virðulegi forseti: „Verði það engu að síður niðurstaða Alþingis að engin alvarleg tilraun verði gerð til að færa aðkomu ríkisvaldsins að útvarpsstarfsemi til nútímahorfs heldur fylgja þeirri stefnu sem í frumvarpinu felst, telja Samtök atvinnulífsins óhjákvæmilegt að bæta ákvæðum í lögin sem takmarka starfsheimildir RÚV við núverandi stöðu og leitast þannig við að fyrirbyggja að RÚV misbeiti yfirburðarstöðu sinni á markaði sem fjármögnun félagsins mun færa því. Í þessu felst m.a. að ekki ætti að heimila RÚV kostun samanber 2. tölulið 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins og takmarka ætti sölu á auglýsingum t.d. við meðaltal útsendingartíma undanfarinna fimm ára eða svo. Þá ætti ekki að heimila RÚV að færa út kvíarnar á sviði nýrrar tegundar fjölmiðla eða stafrænnar tækni.“ Að lokum segir í umsögn 365 miðla, með leyfi forseta: „Útvarpsrekstur var sem kunnugt er gefinn frjáls fyrir 20 árum síðan og það er ljóst að einkaaðilar hafa á þessum tíma staðið sig vel, sýnt mikið frumkvæði og aukið fjölbreytni í fjölmiðlun. Vegna yfirburðarstöðu sem fjármögnun RÚV hefur skapað stofnuninni hafa skilyrði einkaaðila þó verið afar erfið. Má sem dæmi nefna rekstur fréttastofa, en Skjár 1 varð á sínum tíma að leggja af rekstur fréttastofu. NFS innleiddi nýlega mjög áhugaverða nýbreytni frá sjónarhóli áhorfenda en hefur þar þurft að draga nokkuð í land vegna erfiðleika í rekstri. Frá sjónarhóli tjáningarfrelsis og frjálsra skoðanaskipta í landinu er afar mikilvægt að rekstur frjálsra ljósvakamiðla á fréttastofum fái staðist og geti áfram haldið við hliðina á Ríkisútvarpinu.“ Þetta segir í umsögn til menntamálanefndar um frumvarpið frá Samtökum atvinnulífsins og kennir þar margra grasa og margt sem er hægt að taka undir. Þá hafa verið raktar ágætlega í dag þær alvarlegu athugasemdir sem komu fram hjá samkeppniseftirlitinu og er talið að gangi frumvarpið fram í óbreyttri mynd gæti það leitt til málaferla bæði innan lands og á EES-svæðinu um langt árabil, sérstaklega þar sem gæti verið um að ræða brot á stjórnarskrá og jafnræðisreglu hennar. Það er auðvitað grafalvarlegt mál þegar löggjafinn gengur svo fram í lagasetningu, meiri hlutinn hér á þinginu, með jafnalvarlegt álit og þetta frá samkeppniseftirlitinu í farteskinu og eina réttlætingin fyrir lagagerðinni er sú að frumvarpið brjóti ekki samkeppnislög í þeim skilningi að sérlög taki fram almennum lögum. Það er mjög hæpið vað og hættuleg þróun. Rétt aðeins til að undirstrika þau gífurlegu áhrif sem þessi lagagerð hefur. Það hefur verið rætt áður að það hefði verið mikilvægt að þessi lagasetning hefði átt sér stað samtímis og með nýjum fjölmiðlalögum af því að lögfestingin á þessu frumvarpi hefur áhrif á fjölmiðlamarkaðinn allan langt út fyrir þetta eina fyrirtæki og segir í umsögn frá 365 miðlum, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er gert ráð fyrir áframhaldandi fjáraustri af almannafé til eins fyrirtækis sem á í samkeppni við einkafyrirtæki í nákvæmlega sömu starfsemi.“ Þetta er náttúrlega fullyrðing sem ég tel að standist ekki þar sem við göngum út frá því að hjá þessum fyrirtækjum sé ekki um nákvæmlega sömu starfsemi að ræða þar sem hlutverk Ríkisútvarpsins er að halda úti öflugri innlendri dagskrárstefnu og miðlun 1. flokks dægurefnis og frétta og við leggjum til þess eðlilegt fjármagn sem hægt sé að réttlæta. En áfram segir: „Slíkt skekkir samkeppnisstöðu með ýmsum hætti, t.d. bæði á auglýsingamarkaði og við innkaup á erlendu afþreyingarefni. Er það vafalaust rétt sem útvarpsstjóri kemur inn á í grein í Morgunblaðinu 19. janúar sl. að núverandi dagskrá má framleiða með hagkvæmari hætti en nú er gert. Það mun fría upp mikla fjármuni sem RÚV getur beitt í samkeppni við einkafyrirtæki sem þurfa að standa á eigin fótum. Þessi atlaga að heilbrigðum rekstrargrundvelli fjölmiðlafyrirtækja er án efa mikil hindrun í vegi fyrir aukinni fjölbreytni í íslenskum fjölmiðlum.“ Samkeppnisaðilar Ríkisútvarpsins sjá þetta sem sagt sem alvarlega atlögu að starfsemi sinni sem hlýtur að draga það fram hve alvarlegt málið er og hve alvarlega aðrir fjölmiðlar taka þessa lagabreytingu og hve miklar afleiðingar lagasetningin getur haft á allan fjölmiðlamarkaðinn í framhaldinu. Rétt í lokin ætla ég að ljúka tilvitnunum í þau erindi sem mér þótti hvað brýnust inn í þessa umræðu. Hér hefur verið farið víða í dag og það hefur verið rætt ítarlega um hversu óheppilegt þetta rekstrarform er fyrir Ríkisútvarpið, nefskattsleiðin sé óheppileg fjáröflunarleið, það sé óheppilegt að áfram sé pólitísk stjórnun eða að jafnvel sé hert á henni á stofnuninni með þeirri breytingu sem gera á í staðinn fyrir að losa þar um. Loks hefur verið rætt um hvað það sé í rauninni óeðlilegt að ekki sé stigið skref í átt að því að takmarka með sanngjörnum hætti, bæði fyrir Ríkisútvarpið og fyrir einkareknu miðlana, umfang útvarpsins á auglýsingamarkaði. Hér segir, með leyfi forseta, í umsögn frá 365: „Eins og fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu tíðkast það hvergi á Norðurlöndunum né í Bretlandi að ríkisrekin ljósvakafyrirtæki starfi á auglýsingamarkaði …“ Fyrir því liggja hin augljósu rök að með því er þrengt um of að starfsemi einkarekinna fyrirtækja á sama markaði. Hin hliðin á málinu er sú að einkareknar ljósvakastöðvar eru í harðri samkeppni við Ríkisútvarpið í innkaupum á íþrótta- og afþreyingarefni og um starfsfólk þar sem Ríkisútvarpið hefur ekki hikað við þátttöku í yfirboðum þrátt fyrir þá staðreynd að stofnunin hefur verið rekin með umtalsverðu tapi á liðnum árum. Þarna er einnig talað um að ef gengið væri svo langt að taka Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði, sem ég held að eigi ekki að gera, ég held að það eigi að finna sanngjarna hlutfallstölu eins og Samfylkingin leggur til, þ.e. að fjármögnun RÚV verði blönduð annars vegar með ríkisframlagi en hins vegar með auglýsingatekjum sem þó lækki frá því sem nú er og verði ekki hærri en 15–20% af heildartekjum Ríkisútvarpsins. Að mati 365 mundi afleiðing þess að Ríkisútvarpið yrði tekið af auglýsingamarkaði, með leyfi forseta, vera þessi: „Svigrúm einkarekinna fjölmiðla til aukinnar dagskrárgerðar mundi aukast verulega. Á stuttum tíma mundi það leiða til þess að fleiri einkaaðilar mundu sjá sér hag í að hefja starfsemi á ljósvakamarkaðnum hér á landi,“ sem er ekki óeðlileg ályktun af því að við erum að tala um milljarð kr. á hverju ári sem eru gífurlegir fjármunir að sjálfsögðu og áfram segir: „Að mati 365 ætti það að vera í samræmi við stefnu núverandi stjórnarflokka.“ Það hefði að sjálfsögðu gífurleg áhrif. Ég tel að það eigi ekki að ganga svo langt, alls ekki. Ég held að Ríkisútvarpið eigi að vera á auglýsingamarkaði áfram og færi rök fyrir því út frá ýmsum hliðum. Þá í lokin, virðulegi forseti, kom fram mjög vandað álit frá samtökunum Hollvinir Ríkisútvarpsins sem er undirritað af Margréti Sverrisdóttur, formanni samtakanna. Þar segir, svona rétt til að undirstrika að það er fólk alls staðar að úr samfélaginu sem hefur áhuga á málefnum Ríkisútvarpsins og vill, eins og við, halda úti sjálfstæðu, öflugu almannaútvarpi, með leyfi forseta: „Grundvallarstefna Hollvinasamtaka Ríkisútvarpsins er andstaða við hlutafélagavæðingu þess. Samtökin telja að með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi í eigu hins opinbera verði hlutverki þess sem þjóðarútvarps ógnað.“ Hvorki meira né minna, virðulegi forseti, þá telja Hollvinasamtökin að hlutverki Ríkisútvarpsins væri verulega ógnað. Áfram segir: „Ríkisútvarpið hefur hingað til haft skyldum að gegna umfram það sem markaðsfyrirtæki sinna, svo sem mikilvægu öryggishlutverki og framleiðslu á íslensku menningarefni fyrir útvarp og sjónvarp. Vegna eðlis hlutafélaga er ljóst að með því að gera Ríkisútvarpið að opinberu hlutafélagi rofna þau tengsl sem það hefur haft sem þjóðarútvarp um menningarlega og samfélagslega ábyrgð. Þess vegna leggjast samtökin gegn frumvarpi þessu. Í 1. gr frumvarpsins, sem varðar eignaraðild, er að vísu ákvæði um að ekki megi selja félagið eða hluta þess og hnykkt á því í athugasemdum með frumvarpinu að engin áform séu um slíkt. En öllum lögum má breyta sé fyrir því meiri hluti á Alþingi og Hollvinasamtökin minna á að sporin hræða vegna þess að hingað til hafa opinber fyrirtæki sem breytt hefur verið í einkafyrirtæki nær undantekningarlaust verið seld.“ Sporin hræða, virðulegi forseti, og ég held að þeir sem velta þessum málum fyrir sér, utan hægri sinnaðasta kjarnans í Sjálfstæðisflokknum, óttist almennt að þetta sé skref í einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Það vita allir að innan þingflokks sjálfstæðismanna eru öflugir baráttumenn fyrir því að Ríkisútvarpið verði einkavætt og selt og nokkrir þingmenn flokksins hafa flutt um það sérstakt frumvarp, einu sinni eða tvisvar á Alþingi á þessu kjörtímabili. Þess vegna hljómar það mjög ótrúverðugt þegar þeir hinir sömu menn halda því fram að ekki sé verið að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið með það að markmiði í framtíðinni að selja það. Þetta óttast mjög margir eins og fram kemur í álitum frá hinum þverpólitísku borgarasamtökum sem Hollvinir Ríkisútvarpsins gefa sig út fyrir að vera. Þar segir áfram í lokin, virðulegi forseti: „Þá má benda á að áformuð breyting gerir Ríkisútvarpið að eign sem kallar á aðrar áherslur. Ríkisútvarpið verður fyrst og fremst rekstrareining í stað þess að verða sjálfstætt, virt, skapandi og gagnrýnið afl í samfélaginu. Á Alþingi heyrast háværar raddir um að rétt sé að einkavæða Ríkisútvarpið og meirihlutavilji þingsins getur breyst fyrr en varir.“ Minna þau á umrætt frumvarp sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins fluttu fyrir nokkrum missirum um að þeir vildu selja Ríkisútvarpið. Þá aðeins um það atriði sem ég held að skipti mjög miklu máli sem eru flokkspólitísk ítök meirihlutaflokkanna á Alþingi í Ríkisútvarpinu. Ég held að það sé nokkuð almenn og útbreidd skoðun að Sjálfstæðisflokkurinn hafi hvað eftir annað um árabil, ef ekki áratuga skeið, reynt að misbeita pólitísku valdi sínu í Ríkisútvarpinu. Að sjálfsögðu er það algert grundvallaratriði þegar nýtt frumvarp um Ríkisútvarpið er lagt fram og fer í gegnum Alþingi að losað sé um þetta pólitíska tak sem sumir kalla kverkatak á stofnuninni. Það er algert grundvallaratriði. Áfram segir í umsögn Hollvinasamtakanna, með leyfi forseta: „Hollvinasamtökin leggja áherslu á að lengra verði gengið í að losa stjórn Ríkisútvarpsins ohf. undan hinu flokkspólitíska valdi og meirihlutavaldi Alþingis hverju sinni en gert er í frumvarpinu og telja nauðsynlegt að nánar sé kveðið á um stjórn Ríkisútvarpsins. Ef það á að vera lýðræðisleg stofnun verður við að líta framhjá þrengstu skilgreiningu á fulltrúalýðræði og taka upp fyrirkomulag sem gæti leitt til almennari sáttar um það. Það verður að mati Hollvinasamtakanna best gert með því að fara í gagnstæða átt við þá stefnu sem mörkuð er í frumvarpinu og hafa æðstu stjórn stofnunarinnar enn breiðari en þar er gert ráð fyrir. Víða í nágrannalöndum okkar er æðsta stjórn ríkisútvarps skipuð fulltrúum ýmissa fjölmennra hópa í þjóðfélaginu. Innan Hollvinasamtakanna hefur verið rædd sú hugmynd að æðsta stjórn Ríkisútvarpsins verði að hluta til akademísk, þ.e. í henni ættu sæti lýðræðislega kjörnir fulltrúar stjórnmálaflokkanna á Alþingi ásamt fulltrúum almennings, eigenda útvarpsins, þeirra sem nýta sér þjónustu þess.“ Síðan eru taldir upp möguleikar á stærð slíkrar akademíu, aðkomu verkalýðshreyfingar, almannasamtaka, háskólasamfélagsins, fjölmiðla og fleiri að slíkri akademíu sem hlýtur að vera spennandi hugmynd sem við hljótum að skoða með opnum augum þegar við setjum sjálfstæði og öflugu almannaútvarpi nýrra tíma lagaramma. Þetta er mjög athyglisvert. Samfylkingin kynnti í morgun tillögur sínar í fimm liðum og þar kemur fram það sem mestu skiptir og við höfum verið að ræða hér. Það er í fyrsta lagi að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun með eigin stjórn sem Alþingi kýs og starfsmenn Ríkisútvarpsins eigi fulltrúa í stjórninni og þar með tryggt að ekki myndist ríkisstjórnarmeirihluti í stjórninni eins og hefur verið gagnrýnt mjög harkalega á undanförnum vikum, það sé einfaldlega óeðlilegt af hálfu meiri hlutans í þinginu að leggja þessa breytingu til og viðhalda þannig pólitísku taki á stofnuninni. Í öðru lagi leggjum við til að almenningur eigi aðkomu að stefnumótun Ríkisútvarpsins fyrir tilstilli sérstaks hlustendaþings sem komi saman einu sinni á ári. Útvarpsráð verði lagt niður og pólitísk afskipti af innri málefnum útvarpsins afnumin, algert grundvallaratriði, virðulegi forseti. Þá leggjum við til, eins og ég hef gert mjög að umtalsefni í dag og undanfarin missiri í þessum atrennum til að breyta lögum um Ríkisútvarpið, að fjármögnun útvarpsins verði blönduð, annars vegar með ríkisframlagi en hins vegar með auglýsingatekjum sem þó lækki frá því sem nú er og verði ekki hærri en 15–20% af heildartekjum útvarpsins. Þá viljum við að dagskrárstefnan miðist við öflugan fréttaflutning, menningarmiðlun, fræðslu og lýðræðislega umræðu. Með því móti verði hlutverkið skýrt skilgreint þannig að Ríkisútvarpið skeri sig mjög áberandi frá dagskrárstefnu og efnismiðlun einkareknu ljósvakamiðlanna og hafi þar skýra og klára sérstöðu þannig að réttlætingin fyrir tilvist þess sé skýr. Það stuðli að pólitískri og menningarlegri fjölbreytni, sé spegill samfélagsins með áherslu á innlenda dagskrárgerð í sjónvarpi þar sem blöndun verður hæfileg o.s.frv. Þá leggjum við mikið upp úr mikilvægi þess að útvarpið verði sjálfstætt, óháð stjórnmála- og viðskiptahagsmunum og að starfsmenn þess búi við ritstjórnarlegt sjálfstæði sem m.a. tryggir faglega umfjöllun um menn og málefni á vettvangi stjórnmála og atvinnulífs og skýr aðgreining verði mörkuð í dagskrá milli dagskrárgerðar og auglýsinga. Þetta eru helstu þættirnir sem við leggjum til og þar sem þá er ekki að finna í frumvarpinu leggjumst við gegn frumvarpinu og hugmyndum hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið ohf. þar sem hlutafélagið greiðir leið að einkavæðingu útvarpsins í heild eða hluta. Að okkar mati er óljóst um hlutverk hins nýja fyrirtækis þar sem skilgreiningin á hlutverki RÚV er óljós og hefur ekki tekist að skerpa eða skilgreina upp á nýtt að neinu marki þrátt fyrir margar atlögur að þessari lagasetningu. Þetta er sérstaklega mikilvægt þar sem RÚV sé með aðstoð ríkisstyrks ætlað að keppa á samkeppnismarkaði við aðrar útvarpsstöðvar, m.a. á markaði auglýsingar og kostunar. Þá er einnig það grundvallaratriði sem gert er að umtalsefni, að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ríkisstjórnarmeirihlutinn í útvarpsráði ráði útvarpsstjóra og reki að vild og fyrirtækið sé því áfram undirselt flokkspólitískum afskiptum og inngripum er valdhöfum þykir þurfa. Þá teljum við nefskattinn óheppilega leið til fjáröflunar sem sé ekki líklegur, heldur þvert á móti, til að efla samstöðu um útvarp af því að við verðum að viðhalda þjóðarsátt um öflugt ríkisútvarp þar sem almenningur leggur til með því nú þegar hátt í 3 milljarða á ári sem eru gífurlegir fjármunir og þess vegna mikilvægt að viðhalda víðtækri sátt. Þess vegna hefði verið ákjósanlegt að fara með málið í þann farveg að ná um það þverpólitískri sátt, vinna frumvarpið í gegnum nefnd skipaða fulltrúum allra flokkanna en því miður hefur hæstv. menntamálaráðherra þvertekið fyrir það og komið með frumvarpið lítið breytt, nema þá heldur til hins verra, ár eftir ár.

Frú forseti. Enn á ný er tekið til við að ræða þetta blessaða frumvarp um Ríkisútvarpið okkar. Það verður að segjast eins og er að það heldur dapurlegt að málin skuli ekki hafa þroskast betur en raun ber vitni á þeim langa meðgöngutíma sem hér er að baki, að enn skuli ríkja fullkomið ósætti um málið og menn skuli í raun og veru engu vera nær hvað það varðar að finna starfsemi Ríkisútvarpsins þá umgjörð eða þann umbúnað, stjórnskipulag og rekstrarform og annað slíkt sem dugir til þess að skapa sæmilegan frið um stofnunina og sátt þannig að starfsfriður gangi nú í garð á nýjan leik hjá þessari stofnun. Í raun er ekki hægt að segja að hann hafi verið þar til staðar núna í mjög langan tíma með almennilegum hætti. Mönnum hafa verið mjög mislagðar hendur varðandi málefni Ríkisútvarpsins á löngu árabili. Mannaráðningar þangað inn og fleira í þeim dúr hafa lent í miklum hremmingum og átökum. Það hafa verið ýmiss konar sviptingar um stofnunina, óvissa um stöðu hennar og framtíð sem auðvitað getur ekki verið til góðs. Það þýðir samt ekki að gefast upp við það ætlunarverk að skapa Ríkisútvarpinu starfsumgjörð sem það getur búið við, sem fær staðist í nútímalaga- og viðskiptaumhverfi og dugar til þess að Ríkisútvarpið geti sinnt sómasamlega sínu hlutverki. Mér finnst þetta frumvarp fyrst og fremst vera til marks um uppgjöfina í þeim efnum. Menn eru að játa sig sigraða og gefast upp, viðurkenna að þeir hafi ekki náð því markmiði að skapa sátt um málefni útvarpsins og ætla bara að troða í gegn því síðasta sem mönnum hefur dottið í hug. Af mörgum hugmyndum um Ríkisútvarpið, og mismunandi útgáfum í frumvörpum kemur nú þetta síðasta, að gera Ríkisútvarpið að ohf. að opinberu hlutafélagi. O-ið stendur svona fyrir það að til viðbótar venjulegum hlutafélagalögum þá mega blaðamenn mæta á aðalfundinn og einhver nokkur atriði í viðbót. Auðvitað má segja að menn hafi látið undan og játað sig sigraða fyrir ýmiss konar gagnrýni sem þetta frumvarp og forverar þess hafa sætt. Vissulega hafa ábendingar sem hér hafa komið fram leitt til þess að menn hafa séð að sér um einstaka hluti enda voru málin svo illa unnin og svo lítt íhuguð þegar þessu var hent hér inn í hin fyrri skiptin að það auðvitað vekur mann til umhugsunar þegar maður fer að horfa til baka og velta því fyrir sér. Það þurfti til dæmis ábendingar um það héðan úr þessum ræðustóli hvað ætti að verða um menningarverðmætin sem Ríkisútvarpið geymir fyrir hönd þjóðarinnar. Ættu þau að fara bara með eins og gerðist hjá Landsbankanum? Ég hygg nú að það hafi verið hv. þm. Atli Gíslason hæstaréttarlögmaður sem hafi komið hér og vakið athygli á því og nokkrum fleiri atriðum. Það leiddi svo til þess að menntamálanefnd sá að sér og meira að segja meiri hlutinn vitkaðist eitthvað gagnvart einhverjum slíkum þáttum. Sama gilti um að upplýsingalög giltu þarna eða stjórnsýslulög og fleira í þeim dúr. En það breytir ekki hinu að grundvallargjörningurinn er misráðinn. Þetta eru mistök. Ég segi það sem mína skoðun, frú forseti, að ég held að það sé eiginlega öllum orðið það ljóst. Hið sorglega í málinu, tragedían í málinu, hið harmræna í þessu máli er að það vita það orðið allir hér í þessum sal og í kringum hann að þetta eru mistök. Aðstandendur málsins vita það vel. Það er óbragð í munni nánast hvers einasta manns sem ætlar að standa að því að afgreiða þetta og ljá þessu atkvæði sitt, að ég tel, svo maður tali nú ekki um sannfæringu okkar hinna sem höfum frá upphafi verið algerlega andvíg því að þessi leið væri farin og séð á henni alla þá ágalla sem nú eru komnir upp á yfirborðið. Það er líka athyglisvert, frú forseti, að gagnrýnin á þetta frumvarp er að verulegu leyti eða í þó nokkrum mæli óháð pólitík. Hún er óháð því í raun hvort menn hallist til hægri eða vinstri í stjórnmálum. Hún er óháð því hvort menn séu meiri eða minni aðdáendur markaðsvæðingar og einkarekstrar á öllum sviðum. Það er líka alveg fullkomlega eðlilegt. Hörðustu samkeppnis- og markaðsvæðingarsinnar, einkarekstrarsinnar sjá hversu vitlaust þetta er, kannski betur en flestir aðrir af því þeir horfa á þetta alveg hreint úr þeirri átt. Þeir horfa á þetta úr þeirri átt að opinbert menningarfyrirtæki á ekkert erindi inn á svið einkarekstrarins, inn í samkeppnisumhverfið. Það á þar ekki heima. Á þetta hafa menn bent fyrir löngu síðan. Þess vegna hlýtur þetta að vera, frú forseti, heldur erfiður leiðangur fyrir suma frjálshyggjumennina í Sjálfstæðisflokknum og hörðustu markaðssinnana þar. Ritstjóri Fréttablaðsins, Þorsteinn Pálsson, sem ég hygg að margir sjálfstæðismenn geri enn þá eitthvað með, skrifaði um þetta gagnmerkan leiðara í sínu blaði fyrir líklega hátt í ári síðan. Hann spurði í forundran: Hvernig í ósköpunum stendur á því að mönnum dettur í hug að taka opinbert menningarfyrirtæki, opinbera menningarstofnun, og setja hana yfir í hlutafélagaform og færa hana yfir á svið einkaréttarins og einkareksturs? Þetta er vitleysa. Auðvitað er það það. Mikil vandræði munu af þessu hljótast. Reynt hefur verið að halda því fram, frú forseti, að þessi gjörningur muni efla Ríkisútvarpið. Því er reynt að halda fram innan stofnunarinnar. Að minnsta kosti hef ég grun um það að útvarpsstjóri reyni enn að halda þessu fram. Hann er nú sennilega orðinn tiltölulega einn um það á þeim bæ. Það eru nú meiri ósköpin hvað þetta mun efla Ríkisútvarpið. Í hverju á það að birtast, frú forseti? Er það í 5 millj. kr. hlutafénu? Stendur það ekki enn óbreytt að það eigi að leggja þessu til 5 millj. í hlutafé? Ég hef ekki séð því breytt. Það stendur hér í 1. tölulið ákvæðis til bráðabirgða, með leyfi forseta: „Við stofnun félagsins skal lögð fram a.m.k. 5.000.000 kr. fjárhæð sem hlutafé og skal hún greiðast úr ríkissjóði eigi síðar en hálfum mánuði eftir skráningu félagsins hjá hlutafélagaskrá.“ Það er auðvitað mjög gott að Ríkisútvarpið fær þetta innan hálfs mánaðar. En það er nú sennilega það eina góða við það því þetta er auðvitað smánarleg upphæð. Þetta er auðvitað ekki neitt. Fyrirtækið tekur vissulega yfir allar eignir, réttindi og viðskiptavild en líka skuldir og skuldbindingar Ríkisútvarpsins. Það er þannig með Ríkisútvarpið eins og margt fleira í sambærilegri opinberri eða almannaþjónustu sem þarf á búnaði að halda til að sinna sínu hlutverki að það er ekkert gagn í því og ekkert vit í því að horfa á bókfært eigið fé eða bókfærð verðmæti þeirra hluta. Það er jafnvitlaust og þegar sveitarfélög velta því fyrir sér hversu mikils virði skólinn þeirra er eða sundlaugin vegna þess að það er ekki valkostur að selja hana og taka féð og nota það í eitthvað annað vegna þess að það þarf á búnaðinum að halda til að veita þjónustuna.  Langalvarlegasti þáttur þessa máls, frú forseti, er einkavæðingin. Það á að einkavæða Ríkisútvarpið. Það á að einkavæða Ríkisútvarpið. Það á að einkavæða Ríkisútvarpið.  Sú undarlega árátta manna að tala síðan um að það sé ekki einkavæðing að breyta fyrirtæki með þessum hætti, að breyta starfsemi með þessum hætti, ekki fyrr en að fyrirtækin séu seld, er auðvitað feluleikur vegna þess að það er ekki eignarhaldið sem skiptir þarna máli þegar upp er staðið heldur rekstrarformið og spurningin um það á hvaða sviði fyrirtækið er látið starfa hvort það tilheyri hinum opinbera rekstri eða lúti reglum einkaréttarins. Á þetta er til dæmis ágætlega bent í góðri grein eftir lögmann sem birtist í Morgunblaðinu 2. desember 2006. Þar vekur Ástráður Haraldsson hæstaréttarlögmaður einmitt athygli á þessu og segir fullum fetum að þegar horft sé til lagaumhverfisins, starfsumhverfisins, þá hafi eignarhaldið hverfandi þýðingu borið saman við hitt, þ.e. hvort starfsemin sé skilgreind sem opinber, starfi samkvæmt lögum um opinberan rekstur, lúti reglum um opinberar fjárreiður, um upplýsinga- og eftirlitsskyldu sem almannavaldið hefur í gegnum Alþingi þegar ríkisrekstur á í hlut, í vinnumarkaðslegu tilliti tilheyri hinum opinbera geira þannig að starfsmennirnir séu opinberir starfsmenn o.s.frv. og svo aftur hitt að færa starfsemina yfir í hlutafélagaform, yfir á svið einkarekstrarins, yfir á þann hluta vinnumarkaðarins o.s.frv. Þessi formbreyting hefur útslitaáhrif í því kerfi tvískipts vinnumarkaðar og laga og réttar sem við búum við á Íslandi. Frú forseti. Þetta skiptir mjög miklu máli vegna þess að það sem er verst við þetta mál, fyrir utan svona hinar pólitísku kringumstæður þess, fyrir utan þann harmræna þátt að allir vita að þetta eru mistök en ætla samt að gera það af því að þeir komast ekki til baka, finna ekki leiðina til lands - stjórnarflokkarnir hafa lent í þvílíku kviksyndi með þetta mál og í rauninni með öll þessi fjölmiðlamál að það hefur farið heilt kjörtímabil, frú forseti, í þau umbrot og þeir sökkva dýpra og dýpra - er að það er alveg ljóst í hvað er verið að stefna með Ríkisútvarpið næstu árin, þ.e. takist ekki að koma vitinu fyrir menn og þeir bara hætti við þetta, þ.e. ef svo illa færi nú að ný ríkisstjórn gæti ekki og nýr þingmeirihluti gæti ekki upp úr miðju næsta ári reynt að bjarga því sem bjargað verður, ef þetta verður nú gert engu að síður hér eftir áramótin. Mín spá er sú, frú forseti, að verði Ríkisútvarpið gert að hlutafélagi og takist ekki að snúa ofan af því á allra næstu mánuðum eða missirum þá bíði Ríkisútvarpsins ólgusjór málaferla og deilna næstu þrjú, fjögur, fimm árin. Það liggur fyrir að þannig verður það. Það liggur alveg fyrir. Mér þætti nú vænt um, frú forseti, ef hæstv. menntamálaráðherra væri kannski einhvers staðar nálægur. Í raun hefði hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra þurft að vera hérna líka vegna þess að það er ástæða til þess að heyra ráðherrann sem fer með þau mál koma hér og svara spurningum um hinn samkeppnislega þátt málsins. Það er eiginlega varla hægt að líða það, af því að þetta er nú ein og sama ríkisstjórnin, að sá ráðherra sem fer með samkeppnismál verði ekki látinn svara hér spurningum um þann þátt málsins. Ég óska eftir að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra verði að minnsta kosti gert viðvart um að vakin hafi verið athygli á því að ástæða væri til að hann væri hér viðstaddur. Hvers vegna er það ljóst að málaferli og illdeilur bíði Ríkisútvarpsins ef það verður sett yfir í hlutafélagaformið. Jú, það er vegna þess að samkeppnisaðilar þess á einkamarkaði eru þegar byrjaðir að undirbúa þau málaferli. Það er hverjum manni ljóst. Ég sé ekki hvernig menn geta lesið annað út úr þeim viðbrögðum og þeim sjónarmiðum sem þaðan hafa komið, þeirri upphitun, ef svo má kalla það, sem einkafjölmiðlarnir hafa verið í að undanförnu. Ég les að minnsta kosti ekkert annað út úr því en undirbúning undir málaferlin og kærurnar og árásirnar á Ríkisútvarpið. Þá verða notuð öll vopn sem hægt verður að sækja í samkeppnisréttinn til þess að sækja að Ríkisútvarpinu, ósköp einfaldlega. Þetta vita menn. Hvað eru 365 fjölmiðlar að undirbúa með því að fullyrða það mjög …  Hvað verður það sem verður gert, frú forseti? Jú, það verður auðvitað reynt að ráðast á auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins. Og það er búið að vera að undirbúa það. Menn hafa sagt: „Það gengur ekki að Ríkisútvarpið fái algerlega óheft að keppa við okkur á öllum sviðum auglýsingamarkaðarins.“ Og það verður reynt að sækja að því. Það verður reynt með málaferlum og sjálfsagt með pólitískum aðferðum líka - fjölmiðlarnir hafa sterk vopn í sínum höndum. Þeir hafa sjálfa sig - að þrengja að Ríkisútvarpinu þannig, reyna að þrengja að því á auglýsingamarkaði, hrekja það út úr kostun og öðru slíku með því að segja að það gangi ekki, það sé ósanngjarnt, það sé brot á samkeppni, það sé mismunun eða guð má vita hvað það er. Það verður sótt að Ríkisútvarpinu þarna megin frá, spái ég, og við sjáum það alveg í aðdraganda málsins að menn eru að hita sig upp í það. Það verður líka sótt að því hinum megin og ekki síður. Það líða ekki mörg ár, ef það verða ár, þangað til búið verður að kæra afnotagjöldin, ég tala nú ekki um nefskattinn þegar hann kemur. Nefskatturinn verður umsvifalaust kærður og þá verður sagt: Þarna er um að ræða lögvarinn tekjustofn sem menn eru skyldugir að greiða. Ergó, þetta er ríkisstuðningur og það liggur fyrir að þannig er það „per definisjón“. Þetta er ríkisstuðningur vegna þess að þetta er lögvarinn tekjustofn, skyldustofn. Og menn munu segja: Hann er langtum hærri en sem nemur hinum sannanlega kostnaði Ríkisútvarpsins af sérstökum menningar- og almannaþjónustuskyldum þess. Hvort menn munu segja að hann ætti að vera einn þriðji eða helmingurinn veit ég ekki, en það er augljóst mál að menn munu segja þetta. Það mun verða mjög erfitt að lesa það í sundur og útskýra nákvæmlega að hann eigi að vera akkúrat þessi upphæð en ekki hin, 2 milljarðar, 2,5 eða 3 eða eitthvað annað. Það verða því málaferli líka frá þessari hlið fyrir innlendum dómstólum og sjálfsagt erlendum líka ef svo ber undir. Það verða margar leiðir til að reifa þessi mál og koma þeim fyrir dómstóla. Hægt verður að sækja málið á marga vegu, það verður hægt að endurreifa málin, áfrýja þeim o.s.frv. og mismunandi fjölmiðlar geta formúlerað málið með mismunandi hætti. Ég spái því, því miður, þó að auðvitað verði það væntanlega fyrst og fremst stærstu keppinautarnir á sviði ljósvakans sem eru líklegir til þess, að það verði ófriðarbál í kringum Ríkisútvarpið fyrstu árin eftir að því verður, ef það verður, breytt í hlutafélag. Við því sér er í sjálfu ekkert að segja og ég er ekki að segja þetta af neinni óvild í garð þeirra sem þarna eiga í hlut. Ég skil það í rauninni ósköp vel að þeir muni reyna að styrkja stöðu sína eins og þeir mögulega geta í þessari samkeppni. Setjum sem svo t.d. að menn bíði ekki einu sinni eftir því að nefskatturinn verði hinn lögvarði tekjustofn útvarpsins heldur hjóli bara í afnotagjöldin um leið og Ríkisútvarpið er orðið að hlutafélagi og komið yfir á svið einkarekstursins, og segi: Afnotagjöldin eru þvingunarskattur. Þó að þau séu ekki með alveg sama hætti og hafi kannski ekki nákvæmlega sama skattalegt eðli og nefskatturinn kemur til með að hafa, nefskatturinn er náttúrlega hreinn skattur, það er ekkert um að villast, afnotagjöldin hafa tenginguna við viðtækið og allt það, þá gætu menn hitað sig upp með því að fara í málaferli út af afnotagjaldinu samtímis því að þeir reyndu að þjarma að Ríkisútvarpinu hvað varðar auglýsingatekjur og frá þeirri hlið. Og þó að þau mál töpuðust eða þvældust í dómskerfinu er alveg augljóst að menn gætu farið af stað á nýjan leik um leið og nefskatturinn kæmi. Eru þetta björgulegar framtíðarhorfur fyrir fyrirtækið, frú forseti? Landssíminn eða Síminn eins og hann heitir nú hefur ekkert verið allt of sæll af sambúð sinni við samkeppnisaðilana, það hefur gengið á dálitlum klögumálum þar, að mörgu leyti af sambærilegum ástæðum, þ.e. vegna þess að Síminn hafði firnasterka stöðu á markaði, var að koma út úr einokun og einkaleyfisbundinni stöðu með algjöra yfirburðastöðu á markaði úr eign ríkisins og yfir í einkaeign og einkarekstur. Hann hafði þó engar lögvarðar tekjur, eins og afnotagjöld eða nefskatt, en það kom ekki í veg fyrir það að gengið hefur á með þó nokkrum klögumálum og kærum um að hann hafi yfirburði í skjóli sterkrar stöðu sinnar, það sé ósanngjarnt og það verði að setja honum skorður o.s.frv. Þess vegna væri, frú forseti, langgæfulegast fyrir alla aðila að sjá að sér og falla frá þessari breytingu. Hún er ekki skynsamleg, það sjá allir. Sú spilaborg hefur endanlega hrunið á síðustu mánuðum, að ég tel, sérstaklega þessir samkeppnisþættir og þau vandkvæði sem því eru samfara að taka opinbera menningarstofnun með hlutverk af því tagi sem Ríkisútvarpinu, a.m.k. að nafninu til í frumvarpinu, er áfram ætlað að hafa og setja það yfir á svið einkarekstrarins. Það hefur auðvitað ýmislegt verið rætt og ritað um það hvernig heppilegast væri að búa um Ríkisútvarpið. Við höfum verið þeirrar skoðunar að í raun og veru væri eðlilegast að það væri ríkisútvarp áfram, væri bara hreinn ríkisrekstur. Það er hreinlegast og einfaldast. Það þarf hins vegar að gera breytingar á stjórnkerfinu og við höfum á undanförnum þingum, frú forseti, einn flokka, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, flutt um það beinar tillögur. Hér hefur legið fyrir frumvarp frá okkur þar sem við höfum lagt til að farin yrði svipuð leið með Ríkisútvarpið, hvað varðar stjórnun, dagskrárstjórnun og annað því um líkt, og gert hefur verið sums staðar í kringum okkur, að búið yrði til fjölmennt fulltrúaráð, að búin yrði til breið skjaldborg um Ríkisútvarpið með aðild allra helstu aðila þjóðfélagsins, almannasamtaka, samtaka listamanna o.s.frv., og þannig yrði virkilega reynt að búa til þjóðarsamstöðu um þetta mál, breiða skjaldborg almennings um sitt ríkisútvarp. Við höfum auk þess verið með tillögur sem við teljum miklu betri aðferð í sambandi við hinn trausta tekjustofn Ríkisútvarpsins en sú sem nú er, að maður tali nú ekki um nefskattinn, þ.e. að tekið yrði frekar mið af fasteignum og greitt í samræmi við þær eða fundin einhver önnur slík breið viðmiðun sem er tvímælalaust sanngjarnari en nefskattur og væri einfaldari og skilvirkari aðferð við innheimtuna en núverandi afnotagjöld og líklegri til þess að sæmileg sátt gæti skapast um þau. Þetta frumvarp er líka gallað vegna þess að það tekur ekki almennilega á réttindum starfsmanna. Það er alveg ljóst að það er uggur í brjósti starfsmanna um að þeirra hagur verði fyrir borð borinn í þessum efnum. Það er líka ljóst að það er ætlunin að fara með Ríkisútvarpið í þann ólgusjó að fara að borga mönnum mismunandi laun, að kaupa inn á háum launum einstaka gæðinga o.s.frv. Það er því nokkuð ljóst að launamunur á stofnuninni mun stóraukast í kjölfarið verði þetta gert. Og það er beinlínis út á það gert, er manni sagt, að ræða það við mann og mann að hann geti átt í vændum gullöld og gleðitíð verði hann þægur og sé ekki með mótþróa í þessu máli og komi sér nú í mjúkinn hjá yfirvöldunum. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að mér geðjast ekkert sérstaklega að svona starfsmannaumhverfi og þeim stjórnunarstíl eða stjórnunaraðferðum sem virðist eiga að innleiða í hinu hlutafélagavædda Ríkisútvarpi. Þá kem ég að stjórnkerfinu sjálfu sem þetta frumvarp byggir á. Það er auðvitað alveg út úr öllu korti og ekki í neinu samræmi við það sem menn eru að leita að og almennt er verið að reyna að búa um almannaútvörp í nálægum löndum, því að hér á að gera einn útvarpsstjóra nánast alvaldan þannig að hann geti deilt og drottnað, ráðið og rekið og stjórnað ekki bara rekstri heldur dagskrárgerð. Hann þarf að vera meiri afreksmaðurinn, það er eins gott að honum verði ekki mislagðar hendur, hann þarf að vera snillingur á öllum sviðum. Hann þarf að vera afburða rekstrarmaður en hann þarf líka að vera menningarviti og smekkmaður á list, ítem allt annað sem Ríkisútvarpið á að ástunda og standa vörð um. Ég veit ekki hvert menn ætla að sækja slíkan súpermann. Ég held að það væri þá gæfulegra að hafa þetta eins og aðrar þjóðir reyna að gera, þær mæla með því að búið sé til breitt bakland fyrir almannaútvörpin, að almenningi, almannasamtökum og öðrum slíkum aðilum sé veittur aðgangur að því þannig að stofnunin verði í gagnvirkum og góðum tengslum við umhverfi sitt, við grasrótina, við þjóðina. En þarna á að búa til einhvern fílabeinsturn. Halda menn að það sé aðferðin til þess að þjóðin standi áfram vörð um og þyki vænt um ríkisútvarpið sitt? Það efast ég mjög um. Það má auðvitað velta því fyrir sér hver er orðin staða Ríkisútvarpsins í dag, jafngrátt og það hefur verið leikið í 15 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins. Ég hef sagt það áður og get endurtekið það að útvarpið hefur því miður nánast verið lagt í einelti á margan hátt, Sjálfstæðisflokkurinn hefur ráðskast þannig með það að það stórsér á fyrirbærinu, það er alveg ljóst. Mönnum hafa verið svo mislagðar hendur þar með afskipti sín og ígrip af Ríkisútvarpinu um mannaráðningar og annað að það hálfa væri nóg. Eða muna menn ekki ráðninguna, ráðningartilraunina á fréttastjóranum fyrir ekki löngu síðan og þar áður á dagskrárstjóra inn á sjónvarpið og hvað það nú var? Það hafa verið logandi, grenjandi læti af því að ráða hefur átt pólitíska gæðinga fram hjá fagmönnum með langa starfsreynslu og glæsilegan feril til þess að troða gæðingum þar inn. Það er nú allt hlutleysið og öll hin faglegu vinnubrögð sem menn hafa ástundað. Svo koma menn hér og berja sér á brjóst og tala illa um fortíðina og söguna í þessum efnum. Ég held að menn ættu þá að sýna að þeir geti gert betur. Ég held að þessi þáttur málsins sé líka stórgallaður, frú forseti, og sé ekki vænlega til farsældar fallinn, þessi stjórnsýsla, þetta módel sem þarna er byggt upp, og augljóst mál að einnig að því leyti þyrfti að vanda þetta mál miklu betur, vinna það í sátt og samlyndi við þá sem auðvitað öllu máli skiptir að hafa jákvæða og hafa með sér í máli af þessu tagi og það eru auðvitað starfsmennirnir, því að hver hefur verið auður Ríkisútvarpsins gegnum tíðina? Það er mannauðurinn. Ríkisútvarpið er það sem það er vegna þess að þar hefur unnið margt afburða fólk gegnum tíðina. Við vorum svo lánsöm að það laðaðist að Ríkisútvarpinu mikið hæfileikafólk og margir vörðu allri starfsævi sinni eða stórum hluta til þess að byggja þar upp stórmerkilega menningarþjónustu, skapa í raun og veru menningu. Margir af menningarvitum þjóðarinnar lögðu þar gríðarlega mikið af mörkum, skáld og listamenn og hæfileikafólk á sviði tónlistar o.s.frv. gerðu Ríkisútvarpið að því menningarlega stórveldi sem það var og hefur verið. Jafnvel á allra síðustu tímum hefur hæfileikafólk unnið mikil afrek á Ríkisútvarpinu. Auðvitað er það í sjálfu sér glæsilegt hvernig Rás 2, sem meira afþreyingarkennt útvarp með léttara efni, hefur byggst upp og náð þeirri firnasterku stöðu á markaði sem raun ber vitni, vegna þess að það er ekkert sjálfgefið í því. Það voru margir sem spáðu illa fyrir því og töldu að Ríkisútvarpið væri svo „halló“ og svifaseint og mundi aldrei geta það, það mundu einkastöðvar eða einkaaðilar gera. En hver er reyndin? Með góðri blöndu af því besta frá Ríkisútvarpinu hinu gamla og arfleifðinni þaðan og léttara efni og afþreyingu hefur tekist að byggja þar upp mjög vinsæla og öfluga útvarpsrás og það má t.d. spyrja hvers vegna Ríkisútvarpið hafi ekki fyrir löngu síðan fengið að starta annarri sjónvarpsrás. Er það ekki mikið metnaðarleysi? Er það kannski vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur setið ofan á stofnuninni í 15 ár og hefur engan áhuga haft á því að efla hana og byggja hana upp? Hefur dreymt um að geta einkavætt Rás 2 og farið að þjappa Ríkisútvarpinu aftur saman. Það skyldi nú ekki vera, frú forseti? Ég vona að eitthvað leggist með okkur, frú forseti, í því yfir jólin og áramótin og fram á nýja árið að menn komi til vits í þessu máli og sjái að sér og hætti við þessa vitleysu. Þetta eru mistök, það er alveg augljóst mál. Ekki skal standa á mér, ef ég og við í mínum flokki getum eitthvað lagt af mörkum til þess að ná sáttum um þetta, að mætast á miðri leið og rétta út sáttarhönd og slá striki yfir það sem liðið er. Við munum ekki erfa deilur þessa kjörtímabils og átök um fjölmiðlamál sem verið hafa löng og mikil og hörð ef í boði verður einhver sanngjörn sátt um málefni Ríkisútvarpsins. Við munum ganga að henni vegna þess að okkur er annt um þessa stofnun og við viljum fyrir alla muni og fyrst og fremst að henni vegni vel og henni verði skapaður starfsfriður og öryggi þannig að hún geti sinnt sínu mikla og mikilvæga menningarhlutverki áfram. Það er kannski aldrei meiri þörf en einmitt nú á mjög öflugu ríkisútvarpi sem heldur íslenskri menningu fram, stendur vörð um íslenska tungu, á þeim tímum hnattvæðingar og mikils flæðis af efni úr öllum áttum sem yfir okkur steypist. Þá er gríðarlega mikilvægt að eiga slíka stofnun, og að í boði sé vandað efni af fjölbreyttum toga fyrir alla aldurshópa, sem sinnir þessu hlutverki og ræktar þennan arf. Af hverju leggja Frakkar allt það á sig sem þeir gera í þessum efnum? Það er ekki síst vegna franskrar tungu og franskrar menningar. Þeir berjast harðri baráttu fyrir því að hún verði ekki alveg undir og drukkni í flaumnum og voru t.d. að starta alþjóðlegri sjónvarpsrás á frönsku til mótvægis við ensku rásirnar sem flæða yfir. Þó að ólíkum stærðarhlutföllum sé hér saman að jafna, frú forseti, getum við alveg spurt okkur að því: Ætlum við ekki að hafa einhvern metnað líka að þessu leyti? Þá er Ríkisútvarpið, bæði sjónvarp og hljóðvarp, alveg lykilatriði í þessum efnum. Nægt framboð af vönduðu innlendu efni, innlendri dagskrárgerð, afþreyingu og tónlist þarf allt að vera þarna og við getum ekki reitt okkur á einkamarkaðinn í þeim efnum, við getum ekki gert sömu kröfur til hans og til ríkisútvarps. Það er gleðilegt og gott ef hann leggur líka sitt af mörkum og vonandi verður það og þetta þarf ekkert að rekast hvað á annað. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki tímabært og gangi ekki að taka Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði að svo stöddu. Það hefði ýmsa galla í för með sér, m.a. þá að þá komast ekki auglýsingar og skilaboð í gegnum þann miðil til þjóðarinnar, þeirra sem fyrst og fremst hlusta eða horfa á þá miðla. Það yrðu líka fáir aðrir til staðar í byrjun og ekki mikil samkeppni á markaðnum ef Ríkisútvarpið hyrfi þaðan allt í einu. Ég er líka þeirrar skoðunar vegna þess að ég er ekki viss um að menn hafi metnað til þess að leggja nægjanlegt fé til Ríkisútvarpsins til að halda starfsemi þess úti með beinum ríkisframlögum. Ef svo væri mundi ég að sjálfsögðu vera tilbúinn til að skoða þann kost og ég útiloka hann ekki einhvern tíma í fyllingu tímans. Það er ekki tímabært að svo stöddu, þvert á móti þurfum við að efla Ríkisútvarpið, búa betur að því, skapa því starfssvið og sjá svo til hvernig þróunin verður í þessum efnum, setja í framhaldinu almenn fjölmiðlalög, það þarf að gera, og sjá svo til hvernig þróunin verður og hvernig aðstæður verða, t.d. að 3–5 árum liðnum, það má alltaf endurskoða þessa hluti. En mistök af því tagi að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi eru allt of dýru verði keypt, þó að þau verði vonandi hægt að leiðrétta og bæta skaðann að mestu leyti. Og hér skal það sagt, frú forseti, að lokum að Vinstri hreyfingin – grænt framboð mun gera allt sem hún getur til þess, verði Ríkisútvarpið gert að hlutafélagi, að snúa því til baka að loknum kosningum. Við munum hafa það sem eitt af okkar baráttumálum í kosningabaráttunni og forgangsverkefni í samningum við aðra eftir kosningar að færa þjóðinni aftur sitt ríkisútvarp.

Virðulegi forseti. Þetta eru búnar að vera áhugaverðar umræður um Ríkisútvarpið í dag og verða án efa eitthvað fram á kvöld. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að þetta mál allt saman er að verða ein sorgarsaga. Það er svo merkilegt að það eru engar deilur um að fjölmiðlaumhverfið hefur tekið miklum breytingum á undanförnum árum og áratugum og þess vegna er mikilvægt að skoða Ríkisútvarpið, stöðu þess og hlutverk í því samhengi. Það sem mér finnst sérkennilegt í þessu öllu saman eru vinnubrögðin og aðferðirnar. Núna eru rúm 20 ár, ég held 22, síðan einkaleyfi RÚV var afnumið. Þess vegna þykir mér vægast sagt undarlegt að þegar á að gera svona gagngerar og miklar breytingar á lögunum um Ríkisútvarpið sé það ekki betur gert en raun ber vitni. Við sjáum það bara á þessari sorgarsögu og þeim vandræðagangi sem verið hefur með Ríkisútvarpið hjá þessari ríkisstjórn, farið frá frumvarpi sem var Ríkisútvarpið sf. yfir í frumvarp sem var Ríkisútvarpið hf. og svo erum við hér að ræða Ríkisútvarpið ohf. Ríkisstjórnin hefur í þessum frumvörpum þremur í engu tekið á helstu deiluefnunum varðandi Ríkisútvarpið. Það er heldur ekki gert í þessu nýjasta frumvarpi og ég verð að segja að mér þykja vinnubrögðin sérkennileg. Það er farið í þverpólitískan leiðangur með þverpólitíska nefnd um fjölmiðla og fjölmiðlaumhverfi á Íslandi og Ríkisútvarpið er þar fyrir utan sviga. Ríkisútvarpið er ekki með í umfjöllun um fjölmiðlamarkaðinn og það hlýtur að teljast undarlegt, virðulegi forseti, vegna þess að Ríkisútvarpið er risi á fjölmiðlamarkaðnum og því mjög eðlilegt að hann sé tekinn í samhengi. Ég verð að segja, frú forseti, að tilgangurinn með því að taka Ríkisútvarpið út fyrir sviga er mér hulin ráðgáta. Það hefur aldrei komið fram frá hæstv. ríkisstjórn hvers vegna það var gert og þá koma auðvitað upp þær raddir hjá fólki sem telur að leiðangurinn sé, hjá Sjálfstæðisflokknum í það minnsta, að selja á endanum Ríkisútvarpið og að hér sé verið að liðka fyrir því. Um þetta mál, Ríkisútvarpið, hefur ekki farið fram nein þverpólitísk umræða. Við erum að byggja upp og ætlum að byggja upp almennilegt almannaútvarp sem á að standa til framtíðar og þá eiga almennileg stjórnvöld, stjórnvöld sem vilja vinna málið af ábyrgð og festu og vilja Ríkisútvarpinu raunverulega vel, að skapa um þetta mál þverpólitíska samstöðu. Ég tel að það hefði verið hægt að gera það í staðinn fyrir að hefja þessa sorgargöngu Ríkisútvarpsins eða frumvarpanna innan þessara veggja. Þetta er allt ein hörmungarsaga. Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi máls míns að þetta mál væri illa unnið, og þeim stórpólitísku spurningum og deiluefnum sem verið hafa uppi á undanförnum árum varðandi Ríkisútvarpið og rekstur þess er alls ekki svarað með þessu frumvarpi. Það er ekki á þeim tekið. Get ég nefnt sem dæmi breytingar sem gerðar eru á fjármögnuninni, þ.e. að afnotagjöldin eru lögð niður og í staðinn á að taka upp nefskatt sem er að mínu mati afar vond leið og alls ekki til þess fallin að skapa sátt um fjármögnun Ríkisútvarpsins. Síðan vil ég nefna líka að mér finnst mjög undarlegt að lengi hefur verið á það deilt í þjóðfélaginu og ríkt ákveðin tortryggni í garð Ríkisútvarpsins vegna þeirra pólitísku ítaka sem hafa verið í útvarpsráði þannig að útvarpsráð hefur endurspeglað meiri hlutann á Alþingi hverju sinni. Þetta hefur verið verulega gagnrýnt og í þessu frumvarpi er enn þá gefið í í þeim efnum. Mun ég fara betur yfir það í ræðu minni á eftir. Pólitískum ítökum er gefið framhaldslíf og, eins og ég segi, frekar gefið í en hitt. Síðan eru auðvitað miklar deilur um rekstrarformið. Það rekstrarform sem hér hefur verið valið, að „oháeffa“ Ríkisútvarpið, er auðvitað afar umdeild leið og menn hafa spurt sig hvers vegna sú leið sé farin, svo umdeild leið. Hafa menn innan stjórnarflokkanna líka velt upp þeirri spurningu hvers vegna eigi að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið ef ekki eigi að selja það? Það er stóra spurningin sem eftir lifir og sem þessi ríkisstjórn verður að svara. Hæstv. menntamálaráðherra verður að fara að svara þessu. Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að það er mikilvægt að breyta lögum um Ríkisútvarpið. Við í Samfylkingunni höfum talað fyrir því. Hv. þm. Mörður Árnason hefur lagt fram á Alþingi þingsályktunartillögu í því skyni þannig að afstaða okkar hefur verið ljós um alllanga hríð. Síðan var hún kynnt sérstaklega á blaðamannafundi í morgun. Afstaða okkar til Ríkisútvarpsins og framtíðar þess var dregin saman þannig að Samfylkingin hefur talað skýrt í þessu máli. Við erum sammála um að það eigi að breyta lögunum um Ríkisútvarpið. Það eru ýmsar breytingar sem þarf að gera á þeim og um það eitt og sér hefur verið nokkur sátt og lengi verið kallað eftir því svo að Ríkisútvarpið ætti hægara um vik að starfa í því fjölmiðlaumhverfi sem við búum við í dag sem er auðvitað allt annað en var fyrir 20 árum, og sem var hér þegar Ríkisútvarpið var stofnað sem er orðið enn lengra síðan. Fjölmiðlaumhverfið hefur tekið mjög miklum breytingum á undanförnum árum og því er mikilvægt og tímabært að skoða Ríkisútvarpið, stöðu þess og hlutverk í því samhengi. Því hefði að mínu mati verið skynsamlegra, og allra skynsamlegast, að taka umræðuna um Ríkisútvarpið samhliða umræðunni um ný fjölmiðlalög og í fjölmiðlanefndinni. Við getum ekki tekið svona risa á markaði eins og Ríkisútvarpið er og haft hann fyrir utan sviga þegar umfjöllun um fjölmiðla er sett í þverpólitískan farveg. Þetta eru mjög undarleg vinnubrögð, frú forseti, og ég átta mig ekki á ástæðunni nema hún sé sú að ríkisstjórnin hafi viljað makka með Ríkisútvarpið og framtíð þess í bakherbergjum vegna þess að hún sé í einhverjum leiðangri. Þess vegna skil ég að menn telji að leiðangurinn muni enda á því að Ríkisútvarpið verði selt. Í þessari fjölmiðlanefnd var farið mjög djúpt í málin og mikil umræða hefur átt sér stað um fjölmiðlamarkaðinn. Þetta var þverpólitísk nefnd og það var talið mjög mikilvægt eftir þessar miklu deilur um fjölmiðlalögin fyrir tveimur árum að um þetta ríkti þverpólitísk samstaða. Þess vegna finnst mér afar sérkennilegt að Ríkisútvarpið, málefni þess, hlutverk og framtíð hafi ekki verið rædd í því samhengi og vil varpa þeirri spurningu til stjórnarliða og þeirra sem standa að þessu frumvarpi hvers vegna það hafi ekki verið gert. Því hefur aldrei verið svarað. Ég hef talið farsælustu vinnubrögðin þau að það yrði sett í hendur þverpólitískrar nefndar að reyna að ná sátt um þessa mikilvægu stofnun. Það er staðreynd að við viljum að hér sé rekið öflugt raunverulegt almannaútvarp. Við vitum það og það hafa kannanir sýnt að fólkið í þessu landi lítur á Ríkisútvarpið sem mjög mikilvæga stofnun og treystir því vel fyrir fréttaflutningi og öðru slíku. Þess vegna er svo mikilvægt að um þessa starfsemi ríki friður og samstaða. Þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð ná ekki því markmiði. Það virðist sem þessi ríkisstjórn hafi ekki talið neina þörf á samstarfi eða samráði um breytingarnar á Ríkisútvarpinu. Það er eins og að hún hafi ekki talið að það þyrfti neina samstöðu um þetta mál. Mér er algerlega óskiljanlegt hvers vegna menn vilja keyra þetta mál svona fram eins og raunin er. Virðulegi forseti. Fulltrúar Samfylkingarinnar í menntamálanefnd hafa gert mjög ítarlega grein fyrir afstöðu okkar í þessu máli í nefndaráliti og ég ætla ekki að fara yfir það nefndarálit sérstaklega hér. Hins vegar eru nokkur atriði eins og ég kom inn á í upphafi ræðu minnar sem ég vil ræða sérstaklega, staða Ríkisútvarpsins gagnvart stjórnmálunum, hin pólitísku ítök í Ríkisútvarpinu og sömuleiðis nefskatturinn og þá vil ég líka aðeins ræða rekstrarformið. Hingað til vitum við að miklar deilur hafa staðið um Ríkisútvarpið, og það sem stofnun hefur oft fengið á sig talsverða gagnrýni. Það hefur gætt tortryggni í garð hennar vegna þeirrar staðreyndar að henni hefur verið stjórnað af ríkisstjórnarmeirihlutanum í gegnum útvarpsráð sem hefur endurspeglað meiri hlutann á Alþingi. Þetta fyrirkomulag hefur vægast sagt verið mjög umdeilt og þess vegna undrast ég það og skil ekki hvers vegna menn mæta hér með nýtt frumvarp í þriðja sinn þar sem þessu formi er viðhaldið. Og ef eitthvað er þá er bara gefið í í þessum efnum. Ef þetta frumvarp verður að lögum er staðan þannig að það verður stjórn yfir stofnuninni sem mun endurspegla flokkahlutföll á Alþingi. Þarna inni verða í meiri hluta fulltrúar þeirra stjórnmálaflokka sem eru í ríkisstjórn hverju sinni. Þessu er gefið framhaldslíf. Að auki verður það þannig að í stað þess eins og það er nú, að menntamálaráðherra skipi útvarpsstjóra, mun þessi stjórn sem er skipuð þannig að meiri hluti fyrir henni, sá meiri hluti sem ríkisstjórnin skipar, ráða því alfarið hvenær útvarpsstjóri er ráðinn og hvenær rekinn. Þessi útvarpsstjóri fer síðan samkvæmt frumvarpinu með öll starfsmannamál þannig að við sjáum að það er þráðbein lína héðan af ríkisstjórnarbekknum í gegnum alla stofnunina, hin pólitísku ítök, og hönd ríkisstjórnarinnar nær þar alla leið í gegn. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, er kominn og því vil ég geta þess að ég hjó eftir því í viðtali við hann nýverið í Íslandi í bítið um Ríkisútvarpið og það frumvarp sem hér liggur fyrir að hann fullyrti að vegna þess að menntamálaráðherra skipaði ekki lengur útvarpsstjóra samkvæmt þessu frumvarpi væri slakað á pólitískum ítökum. Ég undrast þessi ummæli vegna þess að annaðhvort er hv. þingmaður að reyna að slá ryki í augu fólks sem á hann hlýddi eða þá, og ég spyr hv. þingmann hvort hann trúi þessu raunverulega sjálfur, að hann gleymdi að láta fylgja með þær staðreyndir sem ég var að fara yfir. Útvarpsstjóri verður ráðinn og hann verður rekinn af stjórn sem endurspeglar valdahlutföll hér á Alþingi. Þegar slíkt hangir yfir þýðir það að ríkisstjórnin sem situr á þessum bekkjum hefur heilmikið vald yfir útvarpsstjóranum sem síðan ræður því hverjir eru ráðnir inn til Ríkisútvarpsins. Þarna, virðulegi forseti, er ekkert verið að gera annað en gefa í í þessum efnum. Við í Samfylkingunni höfum í málflutningi okkar mótmælt þessu, og höfum lagt fram hugmyndir og tillögur að því hvernig við vildum sjá þetta. Hvernig við vildum sjá þetta gert og hvernig við getum leyst þennan vanda vegna þess að þetta mun verða vandi Ríkisútvarpsins verði frumvarpið að lögum. Þá verður þetta stór vandi hjá Ríkisútvarpinu til framtíðar. Við höfum sagt og lögðum fram tillögur okkar á blaðamannafundi í morgun um að við teldum að starfsmenn Ríkisútvarpsins ættu að eiga fulltrúa í stjórninni og þannig verði það tryggt að ekki sé ráðandi ríkisstjórnarmeirihluti í stjórn Ríkisútvarpsins. Þetta er mjög mikilvægur þáttur. Það skiptir öllu máli fyrir framtíð stofnunarinnar að það verði ekki þráður beint af ríkisstjórnarbekknum inn í gegnum allt útvarpið. Jafnframt leggjum við í Samfylkingunni til að almenningur eigi að eiga aðkomu að stefnumótun Ríkisútvarpsins fyrir tilstilli sérstaks hlustendaþings sem komi saman einu sinni á ári. Við viljum að pólitísk afskipti af innri málefnum útvarpsins verði afnumin. Skýrara getur það ekki verið. Í tillögum okkar og stefnu segjum við einnig að Ríkisútvarpið verði sem almannaútvarp að vera sjálfstætt og óháð stjórnmála- og viðskiptahagsmunum og þá jafnframt að starfsmenn verði að búa við ritstjórnarlegt sjálfstæði. Þannig gætum við tryggt faglega umfjöllun um menn og málefni á vettvangi stjórnmála og atvinnulífs. Þetta, frú forseti, er einnig gríðarlega mikilvægt og við í Samfylkingunni höfum í gegnum tíðina talað mjög fyrir þessu. Mig minnir að Bryndís Hlöðversdóttir hafi, þegar hún sat á hér, lagt fram á Alþingi þingsályktunartillögu frekar en frumvarp um þetta ritstjórnarlega sjálfstæði. Fjölmargar umsagnir hafa borist um þetta mál. Þær eru margar afar áhugaverðar og þær nefna margar einmitt þetta atriði. Þar er komið inn á það atriði að mikilvægt sé að stjórnin endurspegli ekki valdahlutföll á Alþingi til að tryggja að Ríkisútvarpið sé sjálfstætt. Það er svo merkilegt að það gerðist líka á síðasta ári þegar frumvarp um Ríkisútvarpið hf. lá fyrir Alþingi að inn komu mjög margar góðar, vel ígrundaðar, vel útfærðar og vel rökstuddar umsagnir sem ekkert var hlustað á. Í einni þeirra var beinlínis sagt að menn vonuðust til að tekið yrði mark á innihaldinu, en reynsla þeirra aðila sem gáfu umsagnir væri sú að yfirleitt væri ekki tekið tillit til þeirra ábendinga sem í umsögnum þeirra kæmu. Það er auðvitað eitt og sér, frú forseti, mikið áhyggjuefni ef umsagnaraðilar eru farnir að vita og gefa sér að ekkert verði á þá hlustað. Þannig hefur núverandi ríkisstjórn starfað. Það er því ekkert skrýtið þó hún sé komin með þetta orð á sig. En núna í ár í þessari þriðju atrennu hefur talsvert af umsögnum komið. Eins og ég sagði komu margar þeirra inn á mikilvægi þess að breyta stjórninni og skipan hennar. Má þar t.d. nefna Alþýðusamband Íslands, en í umsögn þess kemur fram að ASÍ telji mikilvægt að standa vörð um sjálfstæði Ríkisútvarpsins og telur að það megi gera með því að taka upp svipað fyrirkomulag og þekkist víða, þ.e. að starfsmönnum og sjálfstæðum aðilum utan stofnunarinnar verði auk þings gert að skipa fulltrúa í stjórn stofnunarinnar. Þarna er þetta beinlínis lagt til og lögð á þetta mikil áhersla. Einnig segir í umsögninni varðandi stjórnina eins og hún er hugsuð í frumvarpinu „að til þess að tryggja sjálfstæði starfsmanna gagnvart stjórn og framkvæmdastjóra er og nauðsynlegt að lögin geymi sérstök ákvæði um málefnalegar, rökstuddar og áfrýjanlegar uppsagnir.“ Þetta kemur allt inn í það, virðulegi forseti, að verið er að gera breytingar á öllu Ríkisútvarpinu og þetta er engan veginn tryggt, heldur getur ríkisstjórnin með þræði sínum skipt sér af einstaka starfsmönnum í gegnum ósjálfstæðan útvarpsstjóra. Að auki vil ég nefna að Blaðamannafélag Íslands tekur í svipaðan streng og segir að stjórn Blaðamannafélags Íslands leggi til að fleiri aðilar en Alþingi fái að skipa fulltrúa í stjórn hlutafélagsins, m.a. starfsmenn Ríkisútvarpsins og nefna að slíkt eigi sér fordæmi í nágrannalöndum okkar og útvarpsráð NRK sé til að mynda skipað þremur fulltrúum starfsmanna í níu manna stjórn. Beinlínis er sagt í umsögn Blaðamannafélagsins að þannig megi stuðla að því að önnur sjónarmið en flokkspólitísk ráði för hjá stjórn hlutafélagsins, t.d. við ráðningu útvarpsstjóra. Það er því mjög gagnsætt í hvaða leiðangri ríkisstjórnin er og menn hafa auðvitað áhyggjur af þessu víða í samfélaginu, eins og fram kemur í þessari umsögn og umsögn ASÍ. Síðan segir í umsögn Blaðamannafélagsins að stjórn Blaðamannafélagsins telji rétt að skilgreina betur starfssvið útvarpsstjóra í lögunum, eða að lögin kveði á um að settar verði sérstakar reglur sem tryggi sjálfstæði ritstjórna gagnvart útvarpsstjóra. Þetta er sagt vegna þeirrar stöðu sem útvarpsstjóri er í samkvæmt frumvarpinu, að vera ráðinn og rekinn af pólitískri stjórn. Það eru því fleiri en við í Samfylkingunni sem höfum áhyggjur af þessu. Félag fréttamanna sendi einnig inn umsögn og í henni kemur fram að Félag fréttamanna vilji að fulltrúi starfsmanna komi að stjórn fyrirtækisins. Þetta kemur fram mjög víða í mörgum umsögnum. Félag fréttamanna er líka á svipuðum nótum og við í Samfylkingunni með að það leggur áherslu á að aðgengi almennings í landinu að Ríkisútvarpinu sem opinberu hlutafélagi verði tryggt, að fólk geti haft áhrif og komið skoðunum sínum á framfæri við Ríkisútvarpið ohf. og það verði að kveða skýrt á um þetta aðgengi í lögum. Það sama eigi að gilda um upplýsingar um fjölmiðilinn og dagskrárstefnu hans. Þetta er mjög í anda þess sem Samfylkingin hefur lagt til, þ.e. að almenningur eigi aðkomu að stefnumótun Ríkisútvarpsins fyrir tilstuðlan hlustendaþings. Þá er líka áréttað í umsögninni að Félag fréttamanna leggi „áherslu á að „eldveggir“ verði viðhafðir innan fyrirtækisins til að verja sjálfstæða umfjöllun.“ Þarna, frú forseti, kemur þetta allt saman fram vegna þess að þeir aðilar hafa áhyggjur af pólitískum ítökum. Þá er hér ágæt umsögn frá Hollvinasamtökum Ríkisútvarpsins þar sem Hollvinasamtökin hafa einnig verulegar áhyggjur af pólitískri íhlutun. Segir hér, með leyfi forseta: „Samkvæmt frumvarpinu verður stjórn RÚV ohf. skipuð fimm mönnum, sem kosnir verða hlutfallskosningu á Alþingi, og þar með ræður öllu pólitískur meiri hluti hverju sinni. Stjórnin ræður útvarpsstjóra og getur rekið hann fyrirvaralaust, en það getur þýtt ósjálfstæði útvarpsstjóra gagnvart hvort tveggja, stjórninni og menntamálaráðherra, sem er handhafi eina hlutabréfs RÚV ohf.“ Þarna er varað við þessu. Einnig segir að Hollvinasamtökin leggi á það áherslu að gengið verði langt í því að losa stjórn Ríkisútvarpsins undan hinu flokkspólitíska valdi og meirihlutavaldi Alþingis hverju sinni og telja nauðsynlegt að nánar sé kveðið á um stjórn Ríkisútvarpsins. Það sem þeir leggja síðan til er að æðsta stjórn stofnunarinnar verði enn breiðari en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Þessi staðreynd er því áhyggjuefni margra og að gefið sé svona í í þessum pólitísku ítökum. Það er ekki að ástæðulausu sem slíkar áhyggjur eru, enda hefur þetta frumvarp meira og minna verið unnið í baktjaldamakki milli þeirra tveggja flokka sem nú eru í ríkisstjórn, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Aðrir hafa ekki átt aðkomu að því starfi og ekki hefur verið hlustað á umsagnir sem hafa komið um þau frumvörp sem hér hafa legið fyrir. Það er því alveg borðleggjandi að það mun ríkja áfram, því miður, veruleg tortryggni í garð Ríkisútvarpsins sem er eitthvað sem við ættum að vera að vinna gegn og vinna í að breyta en ekki eins og ríkisstjórnin gerir, sem er hreinlega að bæta í. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir var í andsvari í dag og svaraði einmitt spurningum um þá staðreynd, þ.e. þessa pólitísku íhlutun. Ég átti eiginlega ekki til orð. Hún, eins og Sigurður Kári Kristjánsson, heldur því fram að verið sé að draga úr í þessu frumvarpi, verið sé að draga úr pólitískum tökum vegna þess að útvarpsráð sé ekki lengur með puttana í dagskrárgerð, eins og hv. þingmaður sagði. Og það væri liður í að minnka þessa pólitísku íhlutun sem hún viðurkenndi reyndar að hefði verið allt of mikil í gegnum tíðina. En ég vona, sem ég held að hv. þingmaður hafi ekki áttað sig á, en ég vona að hún muni átta sig á, að það frumvarp sem hún styður eykur pólitíska íhlutun. Þó svo að útvarpsráð sé ekki lengur beint með puttana í dagskrárgerð, eins og hún orðaði það, þá hefur útvarpsráð allt um það að segja með ordrur frá sinni ríkisstjórn um hvaða starfsmenn eru ráðnir, hvaða starfsmenn eru reknir, og sem síðan auðvitað eru í dagskrárgerðinni. Sambandið er því auðvitað mjög sterkt og allt of sterkt. Ég ætla ekki að dvelja lengur við þetta atriði en eins og heyra má hef ég af þessu verulegar áhyggjur og ég harma að menn skuli ekki taka á þessu þegar við erum að vinna í þessu máli hér og nú. Ég nefndi áðan að ég hef einnig mótmælt bæði á þessu þingi, við 1. umr., og líka þegar frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. kom fram, nefskattinum sem hæstv. menntamálaráðherra ætlar að leggja á þjóðina. Þetta tel ég arfavonda leið til að fjármagna Ríkisútvarpið. Afnotagjöldin hafa verið umdeild en að skipta á afnotagjöldum og nefskatti tel ég eitthvað það vitlausasta sem ég hef lengi heyrt. Það mun ekki skapa sátt um fjármögnun Ríkisútvarpsins að setja hér á nefskatt. Ástæðan fyrir því að ég segi þetta er sú að borgurum þessa lands er mismunað með þessum hætti vegna þess að þeir sem lifa að mestu leyti á fjármagnstekjum munu margir hverjir sleppa við að greiða þennan skatt. Margir hverjir gefa ekki upp miklar launatekjur og þá verða þeir undanþegnir þessum skatti þannig að þar með er komin mismunun milli venjulegra launþega og þeirra sem mikið eiga og geta lifað af fjármagnstekjum sínum. Þess vegna er nefskatturinn óréttlátur og einnig er hann óréttlátur vegna þess að hann mun leggjast þungt á fjölskyldur þar sem eru mörg börn yfir 16 ára aldri. Það kemur beinlínis fram í greinargerð með frumvarpinu að almennt mætti miða við að skattlagningin verði þannig að hvert þriggja manna heimili yrði jafnsett og að gjaldið mundi lækka fyrir fámennari heimili en hækka fyrir heimili þar sem einstaklingar 16 ára og eldri væru fleiri en fjórir, þ.e. foreldrar og tvö börn. Þetta er nokkuð sem við hljótum að mótmæla og við í Samfylkingunni höfum mótmælt þessu. Mér finnst rétt í þessari umræðu að draga fram umsögn ríkisskattstjóra um þetta mál. Við vinnslu málsins í nefndinni kom umsögn frá ríkisskattstjóra þar sem vísað er í umsögn frá 15. mars 2006 og að hún stæði enn. Sú umsögn sem aðallega fjallar um þennan nefskatt er afar áhugaverð þar sem farið er hörðum orðum um þann kost fyrir Ríkisútvarpið að taka upp nefskatt. Það sem ríkisskattstjóri segir í umsögn sinni er að helsti ókostur nefskattsins sé að hann taki ekki tillit til greiðslugetu og sé íþyngjandi fyrir tekjulága. Þeir greiða hærra hlutfall tekna sinna í skattinn en þeir sem hærri hafa tekjurnar. Hann segir sömuleiðis að af þessum ástæðum sé það sjaldgæft að nefskattar séu lagðir á, a.m.k. af stærðargráðu sem veruleg getur talist. Síðan í þessari mjög svo áhugaverðu umsögn frá ríkisskattstjóra fer hann langt aftur í aldir í röksemdafærslu sinni fyrir því hvers vegna ekki eigi að taka upp slíkan nefskatt og segir í umsögn sinni að fyrr á öldum hafi nefskattur verið algengur en sé að mestu horfinn í dag. Hann nefnir tvö þekkt dæmi úr skattasögunni, annars vegar skatt sem Ríkharður II. Englandskonungur lagði á árið 1380 til að fjármagna stríðið við Frakkland. Hann bendir á að sá skattur hafi leitt til bændauppreisnarinnar árið 1381, þ.e. ári síðar. Hins vegar nefnir hann dæmi eða tilraun á síðari tímum til að leggja á verulegan nefskatt, það hafi verið þegar stjórn Margrét Thatcher á Englandi lét lögleiða nefskatt í stað nokkurs konar fasteignagjalda til að fjármagna starfsemi sveitarfélaga. Skattinum hafi verið komið á 1989–1990 og mætt mikilli andstöðu, milljónir manna hafi neitað að borga hann og náðu mótmælin síðan hámarki sínu með óeirðum á Trafalgartorgi í lok mars árið 1990. Hann segir að andstaða innan Íhaldsflokksins hafi leitt m.a. til þess að Margrét Thatcher sagði síðan af sér þá um haustið. Arftakar hennar hafi síðan lækkað þennan skatt og afnumið hann frá og með árinu 1994. Þetta, virðulegi forseti, fannst mér mjög áhugavert í þessari umsögn ríkisskattstjóra, að hann tæki þessi dæmi, annað frá 1380 og hitt nýlegra frá íhaldsmönnum og án efa einni af fyrirmyndum hæstv. menntamálaráðherra, Margréti Thatcher, og færi svona hressilega yfir það hver örlög hennar urðu og rekti það til þessa nefskatts sem hún leiddi í lög. Ég hvet sem flesta til að lesa þessa umsögn vegna þess að hún er, eins og ég segi, bæði skemmtileg aflestrar og svo er hún líka mjög gagnleg. Ég skil gjörsamlega ekki hvers vegna hv. menntamálanefnd hleypti frumvarpinu í gegn með þessum nefskatti innan borðs eftir lestur þessarar umsagnar. Þar segir líka að helsti gallinn við nefskatt sé tengslaleysi hans við gjaldþol manna. Í þessu tilfelli sé brugðist við með því að undanþiggja hina tekjulægstu gjaldinu og að frítekjumörkum fyrir fast krónugjald fylgi ákveðin vandamál vegna þeirra sem eru hvorir sínum megin næst mörkunum. Þetta getur vakið spurningu um jafnræði. Hið sama á við þegar litið er til mismunandi skattlagningar hjóna. Þá segir: Þá eru skattfrelsismörkin samkvæmt frumvarpinu með þeim annmarka að eingöngu er miðað við almennar tekjur, það eru launatekjur og þess háttar, en ekki fjármagnstekjur. Allstór hópur manna hefur auðvitað miklar tekjur af eignum en mjög lágar launatekjur og verður þar með samkvæmt þessu frumvarpi undanþeginn gjaldinu. Virðulegi forseti. Það gerist æ oftar í stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar að svona skattlagning á sér stað, þ.e. hinir efnameiri sleppa á meðan þeir tekjulægstu sitja uppi með skattþungann. Þetta hefur verið þróunin á skattbyrðinni í tíð þessarar ríkisstjórnar og enn er haldið áfram á sömu braut með þessu frumvarpi. Þá segir líka í þessari áhugaverðu umsögn að frá skattalegu sjónarmiði séð hafi nefskattur á einstaklinga fáa kosti en mjög marga galla. Þá segir að samkvæmt frumvarpinu beri einnig að leggja skatta á lögaðila og menn og að fyrir þeirri tilhögun séu ekki færð nein sérstök rök í greinargerðinni. En það er áhugavert þegar ríkisskattstjóri fer yfir það hér hvað lögaðilana varðar að hann bendir á að gjaldskyldir lögaðilar yrðu samkvæmt frumvarpinu um 26 þús. og af þeim greiddi í dag um helmingur tekjuskatt eða önnur gjöld til ríkisins. Nýir skattgreiðendur úr röðum lögaðila yrðu þá 13 þús. Þá segir hér að vert sé að hafa í huga að ætla megi að verulegur hluti hinna nýju skattgreiðenda yrði félög sem ekki eru starfandi og hafa því engar tekjur til að greiða gjaldið af. Eins og ég segi er þetta afar áhugaverð umsögn og ég hvet hv. menntamálanefnd til að kynna sér hana betur. Ég undrast að þessu frumvarpi hafi verið hleypt í gegn með þessum nefskatti miðað við góða röksemdafærslu í þessari umsögn og líka miðað við umsagnir aðrar sem hafa komið, t.d. frá Félagi fréttamanna, Hollvinasamtökunum, ASÍ og Neytendasamtökunum. Öll hafa þau gagnrýnt harðlega þennan nefskatt. Félag fréttamanna telur að frekar eigi að halda í afnotagjöldin en að fara þá leið sem hér er valin og bendir réttilega á að það sé engin krafa af hálfu ESA, sem er Eftirlitsstofnun EFTA, að leggja afnotagjöldin niður. Sjálf er ég ekki sammála því og við í Samfylkingunni erum ekki sammála því að besta leiðin sé að halda afnotagjöldunum eins og þau eru. Vissulega á að gera á þeim breytingar en nefskattur leysir alls ekki það vandamál sem afnotagjöldin valda og heldur ekki þær miklu deilur sem staðið hafa um þetta umdeilda gjald. Hollvinasamtök Ríkisútvarpsins hafa líka miklar efasemdir um að þeir sem sætti sig illa eða ekki beint við afnotagjald muni frekar sætta sig við nefskattinn. Þau benda réttilega á, eins og ríkisskattstjóri gerði í þeirri umsögn sem ég fór yfir áðan, að helsti galli nefskatta sé augljóslega að þeir leggjast þyngst á þá sem hafa lágar tekjur. Þeir geta þurft að greiða hátt hlutfall af tekjum sínum þegar allir greiða sömu krónutölu. Þá segir hér að skattfrelsismörk samkvæmt frumvarpinu séu með þeim annmarka að eingöngu sé miðað við almennar tekjur, launatekjur, en ekki fjármagnstekjur. Og hér er bent á, eins og hjá ríkisskattstjóra, þann stóra hóp sem hefur miklar tekjur af eignum en lágar launatekjur sem yrði þá undanþeginn þessum skatti. Neytendasamtökin fjalla líka um þetta í sinni umsögn og segja að Neytendasamtökin hafi fjallað ítarlega um hvernig rétt sé að standa að fjármögnun Ríkisútvarpsins. Þau segja það skoðun sína að upphæð nefskatts sem kynnt er í frumvarpinu sé mjög há og komi illa við mörg heimili þar sem stálpaðir unglingar búa enn í foreldrahúsum, eða ungt fólk. Neytendasamtökin nefna líka að skylduáskriftin með afnotagjöldunum hafi reynst mjög óvinsæl hjá mörgum og segja hér, sem er alveg hárrétt hjá þeim, að hætt sé við því að nefskattur sem yrði jafnhár og frumvarpið gerir ráð fyrir verði alveg jafnóvinsæll. Neytendasamtökin mæla með því að það verði skoðað hvort ekki eigi að flétta saman mismunandi fjármögnunarleiðir. Það er auðvitað eitthvað sem við í Samfylkingunni höfum lagt til, m.a. í þeim tillögum sem við kynntum í morgun og það hefur reyndar komið fram líka í gegnum tíðina, þá ekki síst í þingsályktunartillögu hv. þm. Marðar Árnasonar sem er að mig minnir tveggja ára gömul. Þar kemur fram, og í þessum tillögum okkar sem við kynntum, að Samfylkingin hefur skýra sýn í þessu og vill að fjármögnunin verði blönduð, það verði annars vegar ríkisframlag og síðan sérstakar aðrar tekjur, það verði með auglýsingatekjum sem þó muni lækka frá því sem nú er og verði ekki hærri en 15–20% af heildartekjum Ríkisútvarpsins. Í dag er þetta á bilinu 25–30% af tekjum Ríkisútvarpsins. Þetta leggjum við auðvitað til til þess að svara þeirri gagnrýni sem komið hefur á þá staðreynd, m.a. frá Samkeppniseftirlitinu og fleirum, að Ríkisútvarpið gín yfir þessum markaði og er stór og það verður auðvitað að gefa öðrum fjölmiðlum meira svigrúm á markaðnum. Þessi ræða er að verða lengri en ég hafði ætlað mér en mér liggur nú margt á hjarta í þessu máli, ekki síst hef ég verulegar áhyggjur af þessum pólitísku ítökum og nefskattinum og hef farið hér yfir það. Mig langar að koma stuttlega inn á rekstrarformið. Ég og við í Samfylkingunni höfum ekki verið hlynnt því að Ríkisútvarpið verði hlutafélagavætt. Ég held að það hafi verið Björn Ingi Hrafnsson sem spurði: Hvers vegna hlutafélag ef ekki á að selja? Ég held að við getum tekið undir það með þeim ágæta framsóknarmanni og spurt hins sama. Þeirrar spurningar mætti spyrja Framsóknarflokkinn á Alþingi: Hvers vegna hlutafélag ef ekki á að selja? Við í Samfylkingunni höfum lagt til að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun með eigin stjórn sem Alþingi kýs auk starfsmanna. Sjálfseignarstofnun er þekkt fyrirkomulag og hefur reynst vel við rekstur hjá opinberum aðilum, t.d. á háskólastigi. Það gæfi Ríkisútvarpinu það svigrúm sem það þarf í þeirri stöðu sem það býr við í dag, skapar ákveðna fjarlægð frá pólitíkinni og eigendunum og gefur því sjálfstæði. Ég hefði talið sjálfseignarstofnun mun heppilegra form. Frú forseti. Mér finnst ekki hafa verið nægjanlega rökstutt hvers vegna eigi að oháeffa Ríkisútvarpið. Þetta fyrirkomulag hefur auðvitað verið harðlega gagnrýnt úr öllum áttum, frá hægri og frá vinstri. Frá vinstri hefur það verið gagnrýnt vegna þess að við viljum ekki að Ríkisútvarpið verði selt. Við viljum reka öflugt almannaútvarp. Frá hægri hefur þetta verið gagnrýnt, af frjálshyggjumönnum vegna þess að ekki sé viðeigandi að búa til hlutafélag úr stofnun sem er að mestu leyti rekin fyrir almannafé, það skekki stöðuna á samkeppnismarkaði. Undir hvort tveggja er í sjálfu sér hægt að taka. Þetta hefur verið gagnrýnt mjög harðlega úr ýmsum áttum. Ég ætla ekki að fara yfir það nánar enda hefur það verið gert ágætlega í öðrum ræðum. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fór yfir það en þó þykir mér rétt að rifja upp að í leiðara eftir Þorstein Pálsson, fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins, frá því í mars í fyrra þegar við vorum að ræða um Ríkisútvarpið hf. og það frumvarp, gagnrýndi hann þessar hugmyndir mjög harðlega undir yfirskriftinni „rauðkuhugmyndafræði“. Hann færði fyrir því ágæt rök hvers vegna breytingar sem þessar væru ekki viðeigandi. Virðulegi forseti. Þó nokkrir umsagnaraðilar hafa einnig fjallað um þennan þátt málsins, t.d. kemur ASÍ inn á þetta í umsögn sinni. Þar er lýst andstöðu við fyrirhugaðar breytingar á rekstrarforminu og ASÍ segir að það hafi verið og sé þeirrar skoðunar að víðtækt hlutverk Ríkisútvarpsins í almannaþágu, bæði í óháðri fréttamiðlun og menningarlegu hlutverki, sé þess eðlis að afar mikilvægt sé að Ríkisútvarpið verði örugglega áfram í almannaeign. Ég held að það sé kjarni málsins. Til að tryggja að Ríkisútvarpið verði með öruggum hætti áfram í almannaeigu þá er oháeffun ekki rétta leiðin. Í umsögn BSRB og BHM er líka komið inn á þetta. BSRB og BHM þykir með ólíkindum sú aðferð sem beitt er gagnvart starfsmönnum þegar stofnunum ríkisins er breytt í hlutafélög eða þær lagðar niður. Í landinu eru lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem ætlað er að gilda við aðstæður sem þessar. Það er óþolandi að við þessi skilyrði séu sett sérstök lög sem taka almennu lögin um ríkisstarfsmenn úr sambandi þegar á þau reynir. Ef það er mat þingmanna að réttindi ríkisstarfsmanna séu þannig að þeim þurfi að breyta á auðvitað að gera það með því að breyta almennu lögunum þannig að þessi ómögulega staða komi ekki upp aftur og aftur. Virðulegi forseti. Þarna er komið inn á kjarna málsins. Þessu atriði þarf auðvitað að svara í stað þess að hlutafélagavæða mikilvægar stofnanir í samfélaginu eingöngu til að losa þær undan lögum um opinbera starfsmenn. Menn eiga að koma hreint fram og gera almennar breytingar. Virðulegi forseti. Áður en ég lýk máli mínu er eitt atriði sem ég vil líka koma inn á. Mér þykir afar áhugaverður punktur sem í umsögn frá Skjánum. Þar er rætt um samning um útvarpsþjónustu í almannaþágu sem gerð hafa verið drög. Í umsögninni segir að þeim samningi sé líklega ætlað að skilgreina nánar starfsvettvang Ríkisútvarpsins en því miður sé um afskaplega almennt plagg að ræða. Í umsögn Skjásins segir jafnframt að besta dæmið um þetta sé ákvæði um nýsköpun í dagskrárgerð þar sem sett eru fram háleit markmið um að Ríkisútvarpið skuli styrkja og efla íslenska kvikmyndagerð með kaupum á dagskrárefni frá sjálfstæðum framleiðendum að lágmarki upp á 150 millj. kr. árið 2008. Fram kemur að Skjár einn hafi varið meira en þessari upphæð í kaup á innlendu dagskrárefni frá sjálfstæðum framleiðendum á síðustu 12 mánuðum og það án allra ríkisstyrkja. Þeir telja að fleiri orð þurfi ekki að hafa um þjónustusamninginn. Hér er bent á að þjónustusamningurinn sé tiltölulega metnaðarlítill í samanburði við sjónvarpsstöð sem hefur ekki nærri því sömu stöðu á markaði og Ríkisútvarpið. Virðulegi forseti. Ég gæti staðið hér í allt kvöld og rætt um málefni Ríkisútvarpsins. Ég vil segja í lokin að fjölmörg önnur atriði eru gagnrýnisverð. Yfir þau er farið nokkuð vandlega í áliti okkar samfylkingarmanna í menntamálanefnd. Sömuleiðis höfum við dregið saman hver stefna okkar er og framtíðarsýn varðandi Ríkisútvarpið. Þar kemur fram hvers vegna Samfylkingin leggst gegn hugmyndinni um Ríkisútvarpið ohf. og farið er yfir gallana á þeirri ætlun. Í fyrsta lagi höfum við sagt að hlutafélagaformið greiði leiðina að einkavæðingu Ríkisútvarpsins, hvort sem það yrði í heild eða að hluta. Við erum á móti því. Sömuleiðis leggjumst við gegn málinu vegna þess að hlutverk nýja fyrirtækisins er óljóst. Sömuleiðis mótmælum við því að ríkisstjórnarmeirihlutinn sé í nýju útvarpsráði og geti ráðið og rekið útvarpsstjóra að vild. Sömuleiðis mótmælum við nefskattinum og við erum jafnframt á móti málinu vegna þess að réttindi starfsmanna eru ekki tryggð eins og vera ætti í almannaútvarpi sem ríkisvaldið ber ábyrgð á. Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. menntamálaráðherra er kominn í salinn og vil því ég enn og aftur spyrja þess sem ég hef oft spurt áður en aldrei fengið svör við: Hvers vegna var Ríkisútvarpið tekið út fyrir sviga í þverpólitískri umræðu um fjölmiðlamarkaðinn? Hvers vegna ekki var unnið að því að skapa þverpólitíska sátt um framtíð Ríkisútvarpsins og lagasetningu um Ríkisútvarpið í stað þess að standa í þessum leik sem hefur orðið að þeirri sorgarsögu sem málefni Ríkisútvarpsins eru innan veggja Alþingis?

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta umdeilda frumvarp um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins einfaldlega vegna þess að ég lít svo á að hin eiginlega umræða fari fram síðar. Eins og fram hefur komið í fréttum tókst samkomulag um það milli stjórnar og stjórnarandstöðu að þessi umræða, önnur umræða af þremur, yrði tiltölulega stutt en á hinn bóginn færi fram umræða á næsta ári. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að hún hafi þann ásetning að ljúka þessu máli þá og í fréttum sjónvarps í kvöld sagði hæstv. forsætisráðherra að hann stefndi að því að málinu yrði lokið um 20. janúar eða þar um bil. Um það er ekkert samkomulag í stjórnarandstöðu, ekkert samkomulag. Að sjálfsögðu viljum við að þessi ómynd sem þetta frumvarp er verði aldrei að lögum og við munum að sjálfsögðu gera allt það sem við getum til að koma vitinu fyrir stjórnarmeirihlutann og þar með í veg fyrir að hlutafélagavæðing Ríkisútvarpsins eigi sér stað. Það sem kom mér á óvart við að fylgjast með fréttum fjölmiðla í kvöld voru viðbrögð Framsóknarflokksins, formanns Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðarráðherra Jóns Sigurðssonar, því hann virtist engu síður ákafur en formaður Sjálfstæðisflokksins að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Ég velti því fyrir mér hvort hér sé komin einhver arfleifð fyrri tíma, eitthvert samkomulag frá fyrri tíð um að Ríkisútvarpið skuli hlutafélagavætt því ég hef ekki trú á því að þessi skoðun sé ríkjandi í Framsóknarflokknum almennt, a.m.k. ekki á meðal kjósenda Framsóknarflokksins. Svo mikið veit ég. Reyndar er það svo að meðal sjálfstæðismanna er mikil og vaxandi andstaða gegn þessu frumvarpi. Hún kemur úr tveimur áttum. Hún kemur úr frjálshyggjuáttinni. Hér gengur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson um, en hann hefur sjálfur flutt frumvarp um að leggja Ríkisútvarpið niður sem ríkisstofnun. Hann vill selja Ríkisútvarpið en Sjálfstæðisflokkurinn hafði smekk til að gera hann að megintalsmanni þessa frumvarps sem formanns hv. menntamálanefndar, um að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og heita því í ljósi þeirrar stöðu sem nú er uppi hjá sjálfstæðismönnum hér á þingi að Ríkisútvarpið verði ekki selt. Þetta er önnur áttin. Síðan er það gamla menningarrótin innan Sjálfstæðisflokksins, menn eins og Jón Þórarinsson, fyrrum dagskrárstjóri hjá Ríkisútvarpinu, einarður sjálfstæðismaður sem hefur skrifað grein og greinar um Sinfóníuhljómsveit Íslands og hve óráðlegt sé af hálfu Ríkisútvarpsins að höggva á tengslin þar á milli vegna þess að hinir gömlu stjórnendur Ríkisútvarpsins skildu mætavel samhengið á milli þess að hafa skyldur og njóta réttinda. Ríkisútvarpið hefur alla tíð haft miklum skyldum að gegna sem fjölmiðill, upplýsingamiðill og sem menningarstofnun, sem ein helsta menningarstofnun íslensku þjóðarinnar. Fyrrverandi útvarpsstjórar, Andrés Björnsson, ég nefni hann sem dæmi um mann sem starfaði í þessari menningarhefð, þeim hefði aldrei komið til hugar það sem kemur nú frá núverandi stjórnendum Ríkisútvarpsins um að losa þessa stofnun við skyldur sínar og er ég þá að horfa sérstaklega til Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Það er úr þessari átt innan Sjálfstæðisflokksins sem við verðum vör við vaxandi gagnrýni á hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Ríkisstjórnin og stjórnendur, æðsti stjórnandi Ríkisútvarpsins hafa reynt að slá á gagnrýni fólks, starfsfólksins og annarra með alls kyns gylliboðum og yfirlýsingum. Fyrir fáeinum dögum var því lýst yfir gagnvart starfsmönnum að þeir héldu öllum réttindum sínum, kjarasamningsbundnum og lagalegum. Síðan kom annað á eftir, svo lengi sem núverandi kjarasamningar halda. Hvað svo? Jú, þá verði samið við einstaklingana um að færa réttindi og kjör yfir í annað form því ef Ríkisútvarpið verður gert að hlutafélagi er það komið á einkaréttarlegan grundvöll, komið undan lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og samningar fara fram á öðrum lagagrunni. Hvað mun það þýða? Jú, það hefur komið fram við umræðuna og verið upplýst að útvarpsstjóri telji að það muni hafa í för með sér aukinn launamun innan stofnunarinnar. En menn verði hins vegar frjálsir að því að semja á einstaklingsgrunni - við hvern? Við hann sjálfan? Við húsbóndann sem hefur það vald að reka viðsemjanda sinn úr störfum. Síðan leyfa menn sér að koma hingað upp og halda því fram að það sé verið að halda inn í framtíðina. Það er verið að halda inn í hina myrkustu fortíð áður en starfsfólk naut þeirra réttinda sem hafa smám saman verið ofin inn í mynstur á síðustu öld og tók langan tíma. Þetta mynstur var ofið hér í þinginu og í kjarasamningum starfsfólksins. Það voru sett stjórnsýslulög, það voru sett upplýsingalög, það voru sett lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og margvísleg önnur réttindi. Það var samið um fjölskyldu- og styrktarsjóð, það var samið um aðkomu starfsmanna að framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins. Allt þetta verður tekið brott. Það er ekki einu sinni haft fyrir því að ræða við þau samtök sem sömdu um þessi efni, sem sömdu um aðild starfsmannasamtakanna, Starfsmannafélag sjónvarpsins og Starfsmannafélags Ríkisútvarpsins að framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins í byrjun 9. áratugar síðustu aldar. Þessu er bara svipt brott. Fjölskyldu- og styrktarsjóður. Munu konur í Ríkisútvarpinu sem ráðnar verða eftir og ef Ríkisútvarpið verður gert að hlutafélagi, eiga aðild að Fjölskyldu- og styrktarsjóði opinberra starfsmanna sem tryggir þeim bærilegri réttindi í fæðingarorlofi en gerist á almennum vinnumarkaði? Nei. Munu nýráðnir starfsmenn fá aðild að A-deild Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, eins og lög gera ráð fyrir að heimilt sé? Nei, það eru engin vilyrði um slíkt, engin. Þá er komið að meginspurningunni: Hvers vegna er verið að gera þetta? Hvers vegna í ósköpunum er verið að gera þetta? Hvernig stendur á því að þingmenn í stjórnarmeirihlutanum láta hafa sig út í þetta, að breyta lögum sem ekki verður séð að séu til annars en skerða réttindi starfsfólksins? Þau eru ekki til annars. Af hverju er stofnunin tekin undan stjórnsýslulögum? Út á hvað ganga stjórnsýslulög? Það er að jafnræðis sé gætt, stjórnsýslulögin snúast um jafnræði. Hvers vegna vill Alþingi setja stjórnsýslulög um opinbera starfsmenn? Það er vegna þess að menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að ef starfsemi er rekin með skattfé okkar, þá eigum við ákveðinn rétt sem skattborgarar, m.a. að jafnræðis sé gætt við ráðstöfun þessara fjármuna. Þessi lög hafa öll sinn tilgang. En það sem er að gerast núna er að með þessari lagasetningu er öll stjórn og öll yfirráð yfir allri dagskrárgerð Ríkisútvarpsins færð í hendur eins manns. Menn hafa verið að ræða um útvarpsráð og pólitísk tengsl útvarpsráðs, en nú er það einn maður. Það er einn maður sem ræður einn yfir allri dagskrárgerð Ríkisútvarpsins og einn getur hann ráðið og rekið alla starfsmenn. Hvernig er hann ráðinn sjálfur? Jú, það er pólitískur meiri hluti á Alþingi hverju sinni, ríkisstjórnarmeirihlutinn, sem skipar hann og getur rekið hann. Finnst mönnum þetta eiga eitthvað skylt við framtíðina? Ég er ekkert undrandi á því að stjórnarmeirihlutinn og þingmenn úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki hlaupi á dyr. Og það er að renna upp fyrir mér núna hvers vegna formaður Framsóknarflokksins vildi klára málið núna. Hann vill komast í felur með það fyrir jólin. Framsóknarflokknum hlýtur að finnast þetta óþægilegt mál. Það hygg ég að sé ástæðan fyrir því að formaður Framsóknarflokksins er óánægður yfir því að málið sé ekki klárað nú. Ég held að það sé skýringin. En er Ríkisútvarpið rekið á besta hugsanlega máta, er því búin heppileg lagaumgerð? Nei, sú lagaumgerð er barn síns tíma og það er vilji til þess innan stjórnarandstöðunnar að gera breytingar þar á. Það eru mismunandi áherslur en það er jafnframt vilji til að finna sameiginlega lausn. Út á hvað ganga þær hugmyndir? Án þess að ég ætli að fara nákvæmlega ofan í saumana á þeim þá er rauði þráðurinn þessi: Færum ábyrgð yfir stjórnsýslunni inn í stofnunina, út úr ráðuneyti. Núna skipar ráðuneytið tiltekna stjórnendur í stofnuninni. Færum þær ráðningar og ábyrgð inn í stofnunina. Sömuleiðis með mannaráðningar, og þar vísa ég í tillögur og hugmyndir sem byggja á frumvarpi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þegar um er að ræða ráðningar í dagskrárgerð þá viljum við að fleiri komi þar að máli en einn maður, til að tryggja breidd þá verði það samkvæmt tillögunni í samráði við framkvæmdastjórn sem hefur á að skipa stjórnendum og fulltrúum starfsmanna. Það er til að tryggja opna ráðningu, að það sé ekki einn maður sem ráði þar öllu. Ég gæti tínt til aðrar hugmyndir sem er að finna í frumvarpi okkar. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega í það. Við erum með hugmyndir um að leggja útvarpsráð í núverandi mynd niður. Fyrir okkar leyti í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði finnst okkur eðlilegt að hafa tengsl inn í lýðræðissamkunduna, inn í Alþingi, tryggja tengslin þar á milli, en við viljum ekki að það sé stjórnarmeirihlutinn sem er þar ráðandi. Við viljum að fleiri komi þar að, Bandalag ísl. listamanna, Samband sveitarfélaga, Neytendasamtökin. Við nefnum tiltekna aðila auk fulltrúa stjórnmálaflokka, ekki hlutfallslega kosna heldur fulltrúa sjónarmiða öllu heldur. Þetta dagskrárráð verði eins konar fulltrúaráð fyrir landsmenn, ekki til að ráðskast með dagskrána heldur til að hafa eftirlit eða öllu, til að veita aðhald með hliðsjón til þeirra lagaskyldna sem á Ríkisútvarpinu hvíla og þar erum við með hugmyndir um að styrkja íslenska dagskrárgerð. Þetta er reyndar eitt af því sem veifað var skömmu áður en þing kom saman. Þá birtust í fjölmiðlum hæstv. menntamálaráðherra og útvarpsstjóri og gumuðu af samkomulagi sem gert hefði verið þeirra í millum um að auka hlutdeild íslensks efnis í Ríkisútvarpinu. Gott og vel, ljómandi fínt. Þetta er hins vegar algerlega óháð hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins, algerlega. Danmarks Radio, sem er ríkisstofnun og ríkisstjórnir hafa slíkt samkomulag sín í milli, BBC, breska útvarpið, British Broadcasting Service, byggir á samkomulagi við bresku ríkisstjórnina en um hvernig til muni takast verður hins vegar háð fjárveitingum til Ríkisútvarpsins, til stofnunarinnar. Auðvitað er það líka háð því hvernig farið er með þá peninga en það þarf að vera fjármagn til ráðstöfunar ef íslensk dagskrárgerð á að vera eitthvað annað en orðin tóm, annað en bara tal á íslensku. Við erum að tala um efni sem einhver innstæða er fyrir að tala um sem íslenska dagskrárgerð og þá kemur á daginn að Ríkisútvarpið á ekkert að fá meiri peninga, það hefur aldrei staðið til. Það er hins vegar sagt að Ríkisútvarpið muni fara svo miklu betur með peninga eftir að það verður gert að hlutafélagi að það verði meira til ráðstöfunar. Meira að segja er öðru hverju tekið undir að það eigi að skerða auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins sem þá hefði í för með sér að fjármunir sem það hefði til ráðstöfunar yrðu enn minni en ella. En þetta er sem sagt meginráðið, að hagræða innan stofnunarinnar. Útvarpsstjóri hefur talað um 6% hagræðingu, ef ég heyrði rétt í umræðu í dag, án þess að skilgreina á hvern hátt hann ætlaði að ná þeirri hagræðingu. Það er ýjað að því öðru hverju að það eigi að reka einhverja tiltekna starfsmenn, það hefur margoft verið ýjað að slíku á fundum en allt er þetta í véfréttastíl. En mér finnst sannast sagna ekki hugnanleg mynd sem dregin er upp um aukinn kjaramun innan stofnunarinnar. Það er bara sagt beinum skrefum og síðan niðurskurð upp á 6%. Viljum við þetta? Getur verið að það sé farið að stjórna í þessum anda nú þegar? Getur verið að kjaramunur innan Ríkisútvarpsins sé að aukast? Getur verið að menn séu þar farnir að starfa í meiri leynd en áður var? Getur verið að eitthvað í fjárhagnum sé þess eðlis að menn vilji gjarnan komast í skjól sem fyrst, sem hlutafélag með einu hlutabréfi sem einn ráðherra getur fylgst með? Er það það? Liggur mönnum á af þeim sökum? Nei, um Ríkisútvarpið hefur ríkt ákveðin sátt í samfélaginu. Mjög breið sátt. Menn hafa verið hundóánægðir með ýmsa þætti og starfsemi á vegum RÚV, svona eftir atvikum. Það hefur sveiflast til. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er t.d. mjög óánægður með dagskrárgerð í sjónvarpinu eða öllu heldur aðkeypta dagskrá sem mér finnst ekki sæmandi ríkissjónvarpi. Mér finnst margt mjög gott í hljóðvarpi, bæði á Rás 1 og Rás 2. Það gleymist stundum að Rás 2 gegnir og hefur gegnt mjög mikilvægu menningarhlutverki þegar kemur að alþýðutónlist, popptónlist o.s.frv. Þar hefur margt vel til tekist. Þessi sátt hefur verið breið. Þrátt fyrir óánægju og gagnrýni sem oft blossar upp hafa menn viljað greiða til Ríkisútvarpsins. Ég held að hægt sé að fullyrða að svo hafi verið að undanskildum hópi frjálshyggjumanna sem hafa barist gegn afnotagjöldum. Það er barátta sem ég virði fullkomlega. Hún byggir á því að það eigi ekki að lögskylda menn til að greiða til útvarpsstöðvar og allt slíkt eigi að vera á markaði. En það hefur verið tiltölulega lítill minnihlutahópur. Þessi hópur verður enn til en nú verður til annar hópur sem kemur hinum megin frá og segir: Ég sætti mig ekki við að borga lögþvingaðan skatt til starfsemi sem ekki lýtur almennum lögum um opinbera starfsemi. Menn sætta sig ekki við það. Með þessu frumvarpi er því rofin sú breiða samfélagssátt sem ríkt hefur um Ríkisútvarpið. Á þeim punkti hef ég fyrir mitt leyti átt samleið með núverandi ritstjóra Fréttablaðsins, Þorsteini Pálssyni. Hann hefur haldið svipuðum sjónarmiðum fram. Ég ætla ekki að hafa mitt mál mikið lengra. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í nefndinni, hefur gert prýðilega grein fyrir sjónarmiðum okkar í ítarlegri ræðu í dag og ástæðulaust að tíunda það í umræðu sem við höfum fallist á að verði tiltölulega stutt. Komið hefur fram mjög alvarleg gagnrýni frá samtökum starfsfólksins, nokkuð sem við munum að sjálfsögðu fara rækilega yfir þegar málið kemur til umræðu á næsta ári, sem ég vona að sjálfsögðu að verði ekki. Maður lifir alltaf í voninni um að ríkisstjórnin sjái að sér og reyni að leita sátta, breiðrar samstöðu við okkur í stjórnarandstöðunni, samtök starfsfólksins og fleiri um farsæla lausn. Sannast sagna finnst mér að ríkisstjórnin eigi að sjá sóma sinn í því að reyna ekki að keyra málið í gegn á síðustu mánuðum valdatíma síns. Hvað sem fólki finnst þá er óumdeilt að þetta frumvarp hefur verið harðlega gagnrýnt í þjóðfélaginu, ekki bara innan þings heldur í þjóðfélaginu almennt. Fyrir stundu skaut framsóknarmaður inn höfði og er náttúrlega aftur horfinn af vettvangi. En ég hefði gjarnan viljað beina til hans spurningu: Hvers vegna ætla framsóknarmenn að taka þátt í að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og greiða þannig götu einkavæðingar og sölu þess? Eitt vil ég segja að lokum. Með því að færa Ríkisútvarpið í búning hlutafélags er grafið undan sérstöðu þess og mun þá hertur róðurinn, af hálfu samkeppnisaðila, til að svipta það sérréttindum sem það nýtur. Ég segi: Það verður erfiðara að veita stofnuninni vörn ef frumvarpið nær fram að ganga. Ég er sannfærður um það. Stjórnendur Ríkisútvarpsins verða að skilja að það er ekki hægt að hafa hið besta úr öllum heimum. Það er ekkert hægt. Það er ekki hægt að fá upp í hendurnar skattfé borgarans og fá síðan ótakmarkað leyfi til að ráðstafa þeim peningum sjálfur, einn síns liðs, ráða og reka fólk, mismuna í launum, lýsa því yfir að kjaramisrétti aukist og ráðskast með dagskrána einn. Hvers konar eiginlega rugl er þetta? Getur verið að menn ætli að samþykkja þetta? Ég skil vel að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn séu hlaupnir úr salnum og vilji ekki heyra orð af þessu tagi. Framsóknarflokkurinn vill fá þetta mál afgreitt í sem mestri kyrrþey.

Helst að næturlagi.

Helst að næturlagi. Svo verður ekki. Það hefur ekkert samkomulag verið gert um lyktir þessa máls. Ég segi: Það á eftir að fara fram mikil og hörð umræða, mjög gagnrýnin umræða, áður en þetta frumvarp verður afgreitt í eins og það liggur fyrir þinginu.

Frú forseti. Við erum hér ekki í fyrsta sinn að ræða nýtt frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Að vísu hefur mismunandi skammstöfun verið þar fyrir aftan. Nú er það ohf. Það liggur ljóst fyrir að þetta mál út af fyrir sig hefur fengið töluverða umfjöllun bæði hér í þingsölum og í menntamálanefnd. Enn eru þó slíkir gallar á málinu að óhjákvæmilegt er að gefa sér örlítinn tíma til þess að koma með nokkrar athugasemdir. Þó er ljóst, eins og hefur komið fram í ræðum ýmissa hv. þingmanna, að við munum ekki tæma umræðuna nú við 2. umr. þar tekist hefur samkomulag um að ekki verði lengra gengið þessa dagana fyrir jólin en að ljúka 2. umr. sem nú er töluvert langt komin. Því er augljóst mál að 3. umr. verður meginumræðan um málið og þar verður auðvitað farið yfir þetta mál, við getum sagt, frá A til Ö. Ég mun þess vegna rétt aðeins impra á nokkrum mikilvægum punktum. Ég verð þó að byrja á því að segja, eins og ég hef nokkrum sinnum þurft að gera í gegnum tíðina í þessu máli, að alltaf er ég jafnundrandi á háttalagi Framsóknarflokksins í málinu. Þar hefur stefnan verið margvísleg og í raun síbreytileg. En ég held að það hafi verið slegið met í afstöðu Framsóknarflokksins í ræðu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur þegar enn einu sinni var rifjað upp hvað stæði í 1. gr. og þá aðallega þessi merka setning, með leyfi forseta: „Sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess er óheimil.“ Þessi setning hefur verið afar mikið notuð af framsóknarmönnum og á að vera trygging fyrir því að það sé ekkert á dagskrá að selja Ríkisútvarpið. Þess vegna sagði hv. þingmaður meðal annars að það væri raunverulega skýringin á frumvarpinu og öllu því sem í því stæði að það væri verið á ná fram þingvilja um að það ætti ekki selja Ríkisútvarpið. Það segir auðvitað ekkert um það í núverandi lögum um Ríkisútvarpið að einhver sérstök hætta sé á því að það verði selt. Ég held því að varla sé hægt að ganga lengra í undarlegheitunum varðandi þetta frumvarp en að gera þessa setningu að aðalatriði. Auðvitað er eitt meginvandamál þessa máls að ýmsir vilja auðvelda sölu Ríkisútvarpsins eða hreinlega að leggja Ríkisútvarpið niður. En þessir sömu aðilar gera sér ljóst að þingmeirihluti er ekki fyrir því þessa stundina. Þess vegna er stigið það skref sem hægt er að ná fram og látið þar við sitja að sinni. En margt bendir til þess að hins vegar sé viljinn augljós til að reyna að veikja stofnunina. Það er með ólíkindum hvernig að því er staðið. Ég sagði áðan, og margir hafa það áður sagt, að þetta mál hefur komið hér æðioft við sögu og vissulega hafa í hvert einasta skipti sem þetta hefur verið endurflutt verið gerðar á því breytingar. Það sýnir býsna vel hversu illa var staðið að málinu í upphafi. En það breytir því ekki að þrátt fyrir þessar miklu breytingar eru enn verulegir vankantar á frumvarpinu. Ég nefndi Framsóknarflokkinn áðan og ætla að reyna að ljúka þeim þætti ræðu minnar með því að vekja einnig athygli á því að hv. þm. Dagný Jónsdóttir, sem er talsmaður Framsóknarflokksins í þessari umræðu og jafnframt varaformaður menntamálanefndar, taldi upp nokkur atriði í flokkssamþykktum Framsóknarflokksins og hvað væri þar meginatriðið. Það var meðal annars þetta sem ég sagði áðan, að alls ekki ætti að selja Ríkisútvarpið heldur efla það. Hún vildi meina að það næðist verulega fram með þessu frumvarpi og vitnaði til þess hvernig samkeppnisaðilar hefðu skrifað um frumvarpið. Ég mun fjalla sérstaklega um það á eftir hvaða villa þetta er hjá hv. þingmanni. En annað þótti mér öllu merkilegra því hv. þingmaður vildi meina að hluti af stefnumálum Framsóknarflokksins hefði náðst fram, nefnilega að tryggja réttindi starfsmanna. Þetta segir hv. þingmaður þrátt fyrir að í öllum umferðum málsins hafi stéttarfélögin komið fram með mjög greinargóð yfirlit og sýnt fram á að svo sé alls ekki. Þrátt fyrir þetta telur þingmaðurinn að þessu skilyrði Framsóknarflokksins sé fullnægt. Það er afar sérkennilegt að Framsóknarflokkurinn skuli hafa miklum meira vit á réttindum starfsmanna en stéttarfélag starfsmanna og starfsmennirnir sjálfir. Og ekki minntist hv. þingmaður á það sem blasir við eins og lífeyrisréttindin. En það virðist vera sama hversu oft þetta er sagt, hversu vel sé gerð grein fyrir því sem þarna á sér stað, að samt sem áður er talað eins og fólk sé sannfært í málinu. Ég tók eftir því að hv. þingmaður er ekki einn um þessa skoðun í stjórnarliðinu því hæstv. menntamálaráðherra hefur komið fram á opinberum vettvangi og haldið þessu fram líka. Maður áttar sig ekki eiginlega á því af hverju ekki sé hægt að koma fram hreint í þessu máli og segja hreinlega að hluti af þessari breytingu kosti það að ákveðin réttindi starfsmanna séu ekki tryggð, að það sé bara opinber stefna, að fólk reyni þá að verja að það sé kostnaðurinn sem greiddur er fyrir þessa breytingu. Það rifjar upp að margt bendir til þess einmitt að ríkisstjórnarflokkarnir séu þeirrar skoðunar að réttindi opinberra starfsmanna séu að ýmsu leyti of mikil. Af hverju er þá ekki gengið hreint til verks og komið með lagabreytingar eða reynt að ná samkomulagi um þessa hluti? Útvarpsstjóri kemur til dæmis á fund menntamálanefndar og talar um að þegar næst komi að samningum þá geti starfsmenn út af fyrir sig selt ákveðin réttindi. Af hverju er ekki farið hreinlega fram á og talað við stéttarfélögin um það ef það eru einhver réttindi sem menn vilja að séu keypt af starfsfólkinu, af hverju er það ekki bara lagt á borðið og gengið hreint til verks? Þessi undarlegi háttur er sérkennilegur og við höfum séð þetta nokkrum sinnum gerast þegar farið er í þessar formbreytingar. Það er rétt í þessu sambandi, af því ég er nú enn að halda mig við Framsóknarflokkinn, að rifja upp að ritari Framsóknarflokksins, annar fulltrúa Framsóknarflokksins í menntamálanefnd, Sæunn Stefánsdóttir, lét þau orð falla einmitt á opinberum vettvangi að á meðan lífeyrissjóðsmál flugumferðarstjóra væru ekki ljós þá yrði þetta mál ekki afgreitt hér. Það liggur ekkert enn fyrir með þau mál. Það er eitt dæmið um að þegar farið er í formbreytingar þá eru hlutirnir ekki ljósir. Þetta sama á auðvitað líka við um starfsfólk Ríkisútvarpsins. Þetta liggur alls ekki fyrir og þess vegna eru þessi ummæli framsóknarþingmanna og ýmissa málsmetandi manna í Framsóknarflokknum nú síðustu vikurnar afar sérkennileg. Ég minni á í þessu sambandi að borgarfulltrúi þeirra, sá eini og mikli valdamaður hér í borginni og augljóslega einn af framtíðarprinsum Framsóknarflokksins, hefur ákveðið og talið greinilega að það væri sér til framdráttar að fjarlægjast þingflokkinn í málinu. Hann segir á opinberum vettvangi að hann telji að meiri hluti framsóknarmanna sé hreinlega á móti því að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Hann segir sjálfur: „Hvers vegna að breyta í hlutafélag ef ekki á að selja?“ Hann er raunverulega að taka undir með okkur sem höfum varað við því að fara þessa leið af þeirri einföldu ástæðu að verið sé að ganga í átt til sölu. Það er auðvitað margt sem bendir til að þessi leið muni því miður skapa slíka óvissu í kringum Ríkisútvarpið að þetta verði gífurleg hætta á næstu árum. Þá kem ég að því sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir sagði um að nú væri verið að efla Ríkisútvarpið og því til sönnunar mætti færa skrif samkeppnisaðilanna. Hvað er það sem samkeppnisaðilarnir gera athugasemdir við? Jú, það er einmitt það að þeir óttast að Ríkisútvarpið komi nú með auknum þunga í samkeppni við þessa aðila, varðandi til dæmis auglýsingamarkaðinn sem ekkert er í raun takmarkaður í þessu frumvarpi og þeir fái einnig ýmsa fleiri möguleika með formbreytingunni í hlutafélag sem þeir hafa ekki í dag og geti þar af leiðandi beitt sér enn harðar í þeim efnum. Eitt af því sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir nefndi var að verið væri með breytingunum að setja ákveðið þak á auglýsinga- og kostunarþáttinn. Það þak er ekki raunverulegt og sú fullyrðing stenst ekki vegna þess að það eina sem sett er er að kostun megi ekki vera hærra hlutfall en það sem er nú, eða um 10%. Það segir hins vegar ekkert um þak á heildina. Það segir eingöngu að þetta eigi að vera hlutföllin. En ef útvarpinu tekst nú að auka auglýsingatekjur sínar þá um leið eykst svigrúmið til aukinnar kostunar. Það er ekki einu sinni, þrátt fyrir að það komi fram í nefndaráliti meiri hlutans og í ræðu hv. þingmanns, að meiri hlutinn telji rétt að takmarka kostunina því hugsanlegt væri að fá til dæmis kostun á sinfóníutónleika. Það hefði þá að minnsta kosti verið hægt ef þarna hefði verið einhver vilji til takmörkunar, að segja að kostun væri heimil til ákveðinna menningarviðburða og það væri hægt að skilgreina þá. En sú leið var ekki farin frekar en almennt er gert þegar fjallað er um hlutverk Ríkisútvarpsins sem almenningsútvarps. Þar eru allar skilgreiningar afar opnar og loðnar. Þess vegna telja einmitt samkeppnisaðilarnir að þetta muni ekki ganga og að það gangi ekki að einkafyrirtæki eigi að vera í samkeppni við ríkisstyrkt ríkisútvarp eins og hér um ræðir. Þegar við tökum þessa gagnrýni samkeppnisaðilanna og setjum hana saman við gagnrýni Samkeppniseftirlitsins sjáum við auðvitað í hvað er stefnt í þessum efnum. Það er stefnt í algeran ófrið með Ríkisútvarpið. Það er mjög miður að slíkt skuli gert. Það er í raun sorglegt að slíkur skuli vera æðibunugangurinn í ríkisstjórnarmeirihlutanum í þessu máli að ekki skuli vera hægt að gefa sér tíma til þess að fara yfir málið og kanna til þrautar hvort ekki sé hægt að ná sátt um það, ekki bara sátt innan þingsins heldur sem mestri sátt í samfélaginu. Niðurstaða Samkeppniseftirlitsins, ummæli og umsagnir samkeppnisaðila segja okkur í fyrsta lagi að búast megi við málaferlum nokkur ár fram í tímann. Það er augljóst að samkeppnisaðilarnir hafa rökstuðning frá Samkeppniseftirlitinu þannig að ef Samkeppniseftirlitið sjálft grípur ekki inn í þá munu samkeppnisaðilarnir kæra og kæra og kæra. Þetta mun jafnvel fara út fyrir landsteinana. Þetta er alveg örugglega ekki það sem Ríkisútvarpið þarf á að halda nú. Ríkisútvarpið hefur verið nægjanlega lengi í óvissu, nægjanlega lengi, eins og margur hefur sagt, í gíslingu Sjálfstæðisflokksins. Það er vissulega kominn tími til - ég held að allir séu sammála um það - þess að endurskoða lög um Ríkisútvarpið, finna því aukinn lipurleika þannig að það geti brugðist við breyttum aðstæðum. En að fara þessa leið er með ólíkindum. Svo virðist vera að ekkert annað sé orðið eftir í þessu en að einhverju leyti metnaður hæstv. menntamálaráðherra til að ljúka máli sem byrjað er á af því að búið er að gera svo margar tilraunir. Ég held að það sé afskaplega lítil sannfæring orðin eftir í málinu. Það er athyglisvert hvað sumir menn segja sem þekkja nú nokkuð til innviða í Sjálfstæðisflokknum, hafa reynslu af setu á Alþingi og víðar. Ég á auðvitað við Þorstein Pálsson, núverandi ritstjóra Fréttablaðsins, fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins, sem ritar í dag á margan hátt afar merkilegan leiðara. Ég held að þessi leiðari sé það merkur að eiginlega sé nauðsynlegt að lesa hann hér upp og, með leyfi forseta, vil ég leyfa mér það. Ég mun síðan gera einstaka athugasemdir eftir því sem ástæða þykir til eftir því sem líður á lesturinn. En leiðarinn heitir Lipurð eða þrákelkni og byrjar svona, með leyfi forseta: „Alkunna er að á stjórnmálavettvangi tíðkast ólíkir starfshættir. Þeir geta sannarlega haft þýðingu. Fjármálaráðherra kynnti fyrir skömmu áform ríkisstjórnarinnar um lækkun virðisaukaskatts á áfengi og hækkun áfengisgjalds. Af ráðherrans hálfu var fullyrt að breytingar þessar ættu að vega hvor aðra upp. Tekjur ríkissjóðs áttu með öðrum orðum ekki að aukast og neytendur ekki að skaðast fjárhagslega. Allir sem til þekkja vita að útreikningar af þessu tagi geta verið snúnir. Hagsmunaaðilar brugðu sínum eigin mælikvörðum á tillögu ráðherrans og komust að þeirri niðurstöðu að hún fæli í sér verulega hækkun á ríkissjóðstekjunum. Viðbrögð ráðherrans eru verð eftirtektar. Hann kom einfaldlega fram fyrir Alþingi og sagði sem var að mælingar sem þessar væru ekki einhlítar. Engin ástæða væri til þess að hleypa málum í bál og brand. Hitt væri mikilvægara að taka þann tíma sem þyrfti til þess að finna þá niðurstöðu sem sammælast mætti um að samræmdist markmiðinu. Menntamálaráðherrann hefur sem kunnugt er barist hart fyrir breytingum á Ríkisútvarpinu undir því yfirskini að ekki ætti að raska samkeppnisstöðu á markaði þessarar almannaþjónustu. Að því kemur svo að álit Samkeppniseftirlitsins er birt. Þar er rökstutt að frumvarp ráðherrans feli í sér samkeppnismismunun og formlegar tillögur gerðar hvernig koma megi í veg fyrir hana. Viðbrögð menntamálaráðherrans eru hins vegar gagnstæð lipurð fjármálaráðherrans. Á röksemdirnar er blásið. Einu gildir þó að þær kippi stoðunum undan yfirlýstu markmiði um að raska ekki samkeppnisstöðunni. Fjármálaráðherrann sá ekki ástæðu að til að þverskallast með þeim afleiðingum að órói kynni að skapast um áfengissöluna. Sú starfsemi verður þó seint talin til þeirrar göfugustu sem ríkisvaldið hefur með höndum. Starfssemi Ríkisútvarpsins snýst hins vegar um mikilvægt menningarhlutverk og stendur býsna nærri hjarta flestra Íslendinga. Þegar þeir hagsmunir eru í húfi er sátt rofin á báða bóga. Þeim sem horfa á útvarp af sjónarhóli ríkisrekstrar er gefið langt nef. Hinir eru ekki virtir viðlits sem gæta vilja nokkurs jafnræðis í samkeppni um þann þátt almannaþjónustunnar, sem víðtæk samstaða er um að markaðurinn geti sinnt. Í þeim hópi er formaður menntamálanefndar Alþingis. Þegar hann talar fyrir málamiðlun er hann lítillækkaður og hendur hans bundnar.“ Frú forseti. Hér er afar snilldarlega að orði komist og ég vek athygli á að hér er ekki einhver og einhver að rita leiðara. Hér er maður að rita leiðara sem þekkir innviði Sjálfstæðisflokksins að minnsta kosti miklu betur en sá sem hér stendur. Ég ætla því að töluverð þekking sé á bak við þegar þetta orðalag er notað. En áfram heldur Þorsteinn, með leyfi forseta: „Ef eitthvað er að marka málflutning stjórnarandstöðuflokkanna má ætla að þeir hafi endaskipti á þessari löggjöf fái þeir til þess styrk. Reynslan sýnir einnig að ýmis álitamál verður oft og einatt að útkljá fyrir dómstólum þegar málefnalegum sjónarmiðum er vikið til hliðar við þinglega meðferð. Þessi ágæta ríkisstofnun gæti þar af leiðandi hafnað í margslungnu óvissuástandi af óþörfu. Allt vegna þrákelkni. Sköpum getur skipt hvernig á málum er haldið.“ Frú forseti. Svo mörg voru þau orð. Ég held að hér kristallist á margan hátt þetta mál. Það er alveg hárrétt hjá leiðarahöfundi að við blasir gífurlegt óvissuástand hjá stofnuninni verði það frumvarp sem hér liggur fyrir að lögum. Þess vegna er það alger óþarfi. Og sem betur fer er ljóst að við munum enn á ný fá tíma til þess að reyna að koma í veg fyrir þetta slys. Það hefur þó náðst samkomulag hér um að 3. umr. um frumvarpið fari ekki fram fyrr en á nýju ári. Það skapar möguleika og væri óskandi að sá tími yrði nýttur betur en sá tími sem leið frá því við ræddum síðasta frumvarp og þar til að þetta frumvarp kom hér til umræðu. En rétt er að rifja það upp í þessu samhengi að þá gerðum við, minni hlutinn í menntamálanefnd, sérstakt tilboð til meiri hlutans um að þetta mál yrði yfirfarið í sumar og nýtt frumvarp lagt fram í haust og stefnt að því að ljúka málinu nú fyrir áramót. Ég er sannfærður um að hefði því tilboði verið tekið þá værum við nú jafnvel búin að ljúka málinu, fá miklu betra frumvarp og hugsanlega búin að samþykkja það. Ég segi það vegna reynslu minnar úr menntamálanefndinni að ég held að ef einhvern tímann hefði verið reynt með fullum vilja að ná sátt í málinu þá hefði það verið auðvelt vegna þess að ég held að allir séu sammála um ákveðna þætti málsins. Vilji allra hefði að sjálfsögðu ekki náðst fram. En ég sannfærður um að gífurlegur sáttagrundvöllur hefði verið til staðar ef menn hefðu sest niður og farið yfir málefni Ríkisútvarpsins af þeirri einföldu ástæðu, eins og meðal annars kemur fram í leiðara Þorsteins Pálssonar, að Ríkisútvarpið er nátengt alþýðu þessa lands. Allir bera virðingu fyrir Ríkisútvarpinu. Flestir vilja sátt ríki um Ríkisútvarpið sem stofnun. Þess vegna er það skylda stjórnvalda að leita sátta um slíka stofnun. En því miður lenti þetta mál einhvern tímann út af sporinu og því miður hefur ekki náðst að kippa því aftur inn á sporið. Dæmi um það hvað lítið hefur verið reynt að ná sátt um málið er að aldrei hefur nokkurn tíma fengist umræða um það í menntamálanefnd hvort til greina kæmi nokkurt annað rekstrarform en hlutafélagið. Það hefur aldrei verið leyfð umræða um það. Eigum við að taka annað dæmi sem er líka mál í þessu sem hefur verið allt of lítið rætt og augljóst að er vandræðagangur með og eiginlega illskiljanlegt af hverju sú leið var valin, þ.e. nefskattsleiðin, hvernig á því stendur að þar var stoppað. Aldrei fengust nokkrar raunverulegar umræður í menntamálanefnd um hvort ekki kæmu einhverjar aðrar leiðir til greina. Nú liggja fyrir skýrslur frá Ríkisútvarpinu sjálfu um hvaða leiðir þarna eru færar þannig að það hefði út af fyrir sig ekki verið mikil vinna að fara yfir þá þætti og kanna hvort eitthvað væri ekki heppilegra en þetta. Þetta er afskaplega óheppilegt gjald sem leggst með mjög misjöfnum þunga á fólk. Nefskattur er þannig að hann er ein upphæð og verður þar af leiðandi hlutfallslega hæstur hjá þeim sem minnstar hafa tekjurnar. Síðan er annar galli sem er jafnósanngjarn líka vegna þess að það fólk sem hefur eingöngu tekjur af fjármagni greiðir ekkert, og sá hópur fer vaxandi í samfélaginu, af því að þetta kemur ekki þar niður. Það er því gífurlegur galli á þessu. Fjölskyldur sem hafa mikið af ungmennum lenda í þessu því að taka á af fólki frá 16 ára aldri. Mörkin sem miðað er við hverjir greiða ekki eru það lág að skólafólk á dágóðum launum lendir í þeim hópi. Þetta er því einnig gífurlegur galli. Eitt hefur gerst frá því að við vorum hér síðast að ræða þetta merka mál, það er svokallaður þjónustusamningur sem gerður hefur verið á milli menntamálaráðuneytisins og Ríkisútvarpsins, og síðan hefur komið skýrsla matsnefndar vegna stofnefnahagsreiknings Ríkisútvarpsins ohf., sem hefur verið unnin að því er manni sýnist af bestu yfirsýn og örugglega öll saman hárrétt reiknuð. En það er ýmislegt sem vekur athygli. Ég vil aðeins leyfa mér að tengja þetta saman vegna þess að þjónustusamningurinn var kynntur með pomp og prakt og reynt að skapa þá ímynd af þjónustusamningnum að hér væri gífurlega metnaðarfullur samningur á ferðinni, samningur sem ætti að stórefla hlut innlends efnis o.s.frv. - og full þörf á. En þegar farið er að bera saman hluti kemur ýmislegt í ljós og ég læt duga að nefna eitt atriði. Það er dæmið um nýsköpun í dagskrárgerð þar sem sett eru fram þau háleitu markmið að Ríkisútvarpið skuli styrkja og efla íslenska kvikmyndagerð með kaupum á dagskrárefni frá sjálfstæðum framleiðendum að upphæð að lágmarki 150 millj. kr. árið 2008. Þetta lítur býsna vel út þegar þetta er sagt svona með einni tölu, nefnt árið 2008, og þetta á að verða mjög metnaðarfullt. En til menntamálanefndar barst umsögn frá Skjá einum þar sem m.a. kemur fram, með leyfi forseta: „Skjár einn varði meira en þeirri upphæð“ - þ.e. 150 milljónunum sem Ríkisútvarpið á að stefna að 2008 - „í kaup á innlendu dagskrárefni frá sjálfstæðum framleiðendum á síðustu tólf mánuðum.“ Og það að sjálfsögðu án allra ríkisstyrkja. Þegar Skjár einn greiðir hærra en það sem stefnt er að árið 2008 í þessum metnaðarfulla þjónustusamningi hljóta að kvikna ákveðin aðvörunarljós. En það sem meira er að í þeirri skýrslu sem ég nefndi áðan kemur fram að þjónustusamningurinn kosti 400 millj. kr. þegar hann er að fullu kominn í gildi og hluta af því eða um 200 millj. kr. af þeim kostnaði á að ná með hagræðingu. Þá fer maður að velta fyrir sér: Jú, það er væntanlega hægt að hagræða hjá Ríkisútvarpinu eins og öðrum, en í fyrra þegar við ræddum þessi mál fengum við m.a. umsagnir frá útvarpsstjóra þar sem fram kom að búið væri að hagræða þannig í stofnuninni að ekkert annað væri eftir, ef halda þyrfti áfram á þeirri leið, en að draga úr þjónustu. Þá væri hreinskilnislegast að segja úr hvaða þjónustu eigi að draga. Í þeirri skýrslu segir orðrétt, með leyfi forseta: „Útvarpsstjóri gerði grein fyrir rekstraráætlun Ríkisútvarpsins fyrir tímabilið 2007–2016 og forsendum fyrir henni með bréfi, dagsettu 14. nóvember.“ Síðan kemur fram að menntamálaráðuneytið hafi fallist á þessa áætlun og út frá henni er skýrslan unnin. Ekki fylgdi þetta bréf, við þurftum að kalla eftir því að fá þá rekstraráætlun sem þarna kom fram og fengum hana - ja, það er spurning hvenær við fengum hana, við fengum hana fyrir nokkrum dögum. Bréfið sem ég er með í höndum er dagsett 4. desember. Við skulum því gera ráð fyrir að það hafi borist okkur um það leyti. Innihaldið í því er m.a. bréf útvarpsstjóra og þegar skoðuð er sú mikla rekstraráætlun sem allt þetta byggir á blasir við að hagræðingin, sem er stór þáttur af því að láta þessa enda ná saman, hefur augljóslega verið afgangsstærð, því að hvergi er getið um hvernig í raun á að ná þeirri hagræðingu fram. Í bréfi útvarpsstjóra segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir hagræðingu sem mun lækka árlegan rekstrarkostnað stigvaxandi á fjórum árum …“ Já, það er merkilegt að hagræðingin eigi að lækka árlegan rekstrarkostnað. Ég veit nú ekki hvernig hún hefði átt að koma fram öðruvísi í rauninni. Síðan heldur áfram, með leyfi forseta: „… þannig að takmarkinu um 200 millj. kr. lækkun á rekstrarkostnaði verði náð frá og með árinu 2011.“ Hér er gert ráð fyrir tæplega 6% hagræðingu á rekstrarkostnaði. Svo mörg eru þau orð. Það er ekki eitt einasta dæmi nefnt um hvernig eigi að standa að þessari hagræðingu. Það er eingöngu svona almennt snakk um það, sem allir vita auðvitað, að hagræðing hlýtur að lækka árlegan rekstrarkostnað. Síðan er talan nefnd sem eigi að ná árið 2011, þ.e. talan sem vantaði, og síðan er beitt prósentureikningi til að sýna fram á hvað há prósenta þetta er. Annað er ekki sem skýrir hvernig á að ná þeirri hagræðingu. Miðað við fyrri bréfaskriftir sama manns er augljóst að það verður eingöngu gert með því að draga úr þjónustu, segja upp fólki o.s.frv., eða auka tekjurnar. Þá eru ekki margir möguleikar vegna þess að það er fest með hinum svokallaða nefskatti, og afnotagjöldum fram að því, hversu mikið það á að vera. Því er eingöngu um það að ræða að auka tekjurnar með auknum auglýsingum og um leið möguleikum á aukinni kostun. Þegar það er skoðað í samhengi við það hvað það væri helst sem mundi geta aukið auglýsingarnar og kostunina þá er það væntanlega vinsælasta sjónvarpsefnið sem að líkum lætur þarf að kaupa eitthvað dýrum dómum en kæmi þá til baka í auglýsingum. Þá blasir við að stofnunin er komin í mjög harða samkeppni við aðra aðila á markaðnum. Þá er það hættumerki sem ég gerði að umtalsefni áðan augljóslega komið upp og þá munu viðbrögðin verða þau að gerðar verða athugasemdir, Samkeppniseftirlitið fer í málið, það verður kært og jafnvel farið með það út fyrir landsteinana ef ekki dugar að fá leiðréttingu að mati samkeppnisaðilanna hér innan lands. Þá sjáum við út í hvað Ríkisútvarpið er komið. Það er eitthvað allt annað en það sem við viljum sem teljum að nauðsynlegt sé að efla almannaþjónustu stofnunarinnar. Þess vegna segjum við: Við eigum ekki að taka slíka áhættu sem verið er að taka með þessu frumvarpi. Við eigum að gefa okkur betri tíma til að ná sátt um málið, finna þá leið sem hentar þannig að Ríkisútvarpið fái frið eftir allt of langan óvissutíma og það sé besta leiðin til að tryggja Ríkisútvarpið í almannaþjónustu. Sú leið sem hér er farin kallar á að stöðugur ófriður verði. Því miður blasir það við að ýmsir sem vilja selja Ríkisútvarpið vilja einmitt það ástand, vegna þess að þá er verið að skapa grundvöll fyrir því að mynda þá stöðu að sífellt fleiri segi: Það er tómt vesen með þetta Ríkisútvarp, það er bara í bullandi samkeppni og það auðvitað gengur ekki. Það er ekki hægt að vera með ríkisrekinn samkeppnisrekstur. Það er því ekkert annað að gera en að selja það eða halda áfram að veikja innviðina. Það yrði því gífurlegt mál að byggja það upp aftur. Frú forseti. Ég sagði áðan í ræðu minni og það hefur komið fram að samkomulag er um að 2. umr. verði lokið fyrir jól en 3. umr. verði ekki fyrr en eftir jól. Ég endurtek þær óskir mínar að sá tími verði nýttur. Segja má að síðasti möguleikinn til að bjarga málinu sé eiginlega sá að gera samkomulag um ákveðnar breytingar á frumvarpinu. Meðal annars væri hugsanlegt að semja um að gildistíminn yrði eftir kosningar þannig að málið yrði bara afgreitt þar í raun og veru. Það er augljóst mál að afstaða stjórnarandstöðunnar er með þeim hætti og það er einnig augljóst mál að hluti af, ég vil segja, báðum stjórnarflokkunum hefur aðra skoðun á málinu en í frumvarpinu er. Það er því margt sem bendir til þess að að loknum næstu alþingiskosningum þurfi að taka málið upp að einhverju leyti og reyna að bæta úr þeim mistökum sem hér eru gerð. Frú forseti. Ég vona að jólin, áramótin og dagarnir í janúar verði notaðir til þess að reyna að lagfæra það sem lagfæra þarf og eins og ég segi, það væri trúlega fljótvirkast og einfaldast að fara í gildistökuna, setja hana aftur fyrir kosningar svo að tími mundi vinnast til að fara betur yfir málið. Ekki væri óeðlilegt að eitt af fyrstu verkefnum nýrrar ríkisstjórnar væri að skapa frið um Ríkisútvarpið og skapa því þann ramma sem það á skilið til framtíðar.

Frú forseti. Enn og aftur tölum við um frumvarp til breytinga á Ríkisútvarpinu. Það er tvennt sem mig langar aðallega að koma inn á í ræðu minni í kvöld. Annars vegar eru vangaveltur mínar og annarra um að þetta sé einungis undanfari sölu á Ríkisútvarpinu. Hins vegar langar mig að fara yfir starfsmannamálin. Margir telja að frumvarpið um RÚV ohf. sé í raun dulbúinn aðdragandi að sölu á Ríkisútvarpinu. Í sjálfu sér hefur ekkert gerst milli 1. og 2. umr. sem breytir þeirri skoðun manna. Lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna hafa ekki skýrt gildi lengur fyrir starfsmenn ef þessar breytingar verða að veruleika og marka því ekki lengur réttarstöðu þeirra, sem er ákveðinn vísir að einkavæðingu. Þegar lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna taka ekki lengur til starfseminnar og stjórnendur opinbers hlutafélags verða ekki fremur en aðrir stjórnendur í hlutafélögum bundnir af ákvæðum stjórnsýslulaga hefur starfsemin hefur í raun verið einkavædd, þ.e. flutt á svið einkaréttar. Réttarstaðan verður þar af leiðandi sú sama og gildir um aðra starfsemi á almennum markaði. Starfsmenn munu ekki njóta þeirrar ráðningarfestu sem þeir hafa notið sem opinberir starfsmenn og stofnunin mun starfa eftir svipuðum leikreglum og aðrir einkaaðilar. Ríkisútvarpið færist af sviði opinbers rekstrar yfir á svið einkarekstrar. Ríkisútvarpið ohf. mun ekki til langframa getað varið sig gagnvart kröfum annarra keppinauta um takmörkun eða afnám ríkisstyrkja í formi afnotagjalda eða nefskatts, jafnvel þrátt fyrir að slíku framlagi sé einungis ætlað að verja til þess hluta starfseminnar sem fellur undir almannaþjónustu. Það er því líklegt, frú forseti, að fyrr eða síðar muni keppinautar Ríkisútvarpsins láta á þetta reyna fyrir dómstólum og samkeppnisyfirvöldum. Eitt af því sem vakið hefur athygli í ræðuflutningi í dag er að í andsvörum hélt hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson því fram að Framsóknarflokkurinn væri búinn að svínbeygja Sjálfstæðisflokkinn frá því að einkavæða RÚV. Hann viðurkennir þar með að það hafi alltaf staðið til, a.m.k. hjá Sjálfstæðisflokknum. Hvort tekist hafi að svínbeygja hann skal ég hins vegar ekki segja til um. Varðandi starfsfólk Ríkisútvarpsins, réttindi þeirra og skyldur, er í frumvarpinu ákvæði til bráðabirgða II. Í frumvarpinu er vísað til þess á bls. 10 að tryggilega sé búið um réttindi núverandi starfsmanna Ríkisútvarpsins samkvæmt því ákvæði. Þrátt fyrir þá fullyrðingu hafa allir þeir umsagnaraðilar sem sérstaklega hafa vit á starfsmannamálum mótmælt því harkalega og telja að ekki nógu langt gengið í að tryggja réttindi starfsmanna. Stjórnarandstaðan kom með ábendingar við 1. umr. um þessi atriði, þ.e. réttindi starfsmanna. Engu hefur verið breytt þar hjá menntamálanefnd þannig að eftir standa þær umsagnir sem hafa gert athugasemdir við þessi ákvæði. Þegar stofnunin verður lögð niður breytist, eins og ég hef tekið fram, hið lagalega umhverfi starfsmanna RÚV. Þeir hætta að vera opinberir starfsmenn og verða eftir það starfsmenn á almennum vinnumarkaði þannig að lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gilda ekki um þá. Eitt af því sem kvartað hefur verið yfir varðandi frumvarpið er að starfsmenn fá ekki skýr svör um stöðu sína við breytinguna. Þeir hljóta að eiga rétt á að fá ótvírætt úr því skorið hver staða þeirra verði í framtíðinni. Við höfum önnur dæmi, nú síðast hjá flugumferðarstjórum og þar á undan hjá Matvælaeftirlitinu þar sem ekki var nægilega vel gengið frá réttindum starfsfólks. Ekki er hægt að sjá annað en þeirra réttindi hafi verið skert og maður hlýtur að ætla að það sé gert viljandi. Frú forseti. Ég held að tilgangurinn með frumvarpinu sé tvíþættur. Annars vegar er verið að undirbúa Ríkisútvarpið undir sölu, undir einkavæðingu og hins vegar tel ég að réttur starfsfólks sé skertur vísvitandi. Núverandi starfsmönnum og verðandi starfsmönnum Ríkisútvarpsins verður breytt í starfsmenn á almennum vinnumarkaði í viðleitni til að skerða ýmis réttindi þeirra sem opinberir starfsmenn hafa. Ég hef þó kannski meiri áhyggjur af því að þetta sé hluti af því ferli núverandi meiri hluta að skerða rétt, ekki bara almennra starfsmanna heldur og til að höggva í raðir stéttarfélaga. Þau eru þyrnir í augum margra í Sjálfstæðisflokknum og kollega þeirra um víða veröld. Varðandi starfsmennina er margt óljóst og í umsögn frá Starfsmannafélagi Ríkisútvarpsins nefna þeir að þeir vilji helst fá að halda samningsrétti sínum fyrir hönd núverandi starfsmanna og einnig þeirra sem munu ráðnir í framtíðinni. Því hefur í engu verið svarað, t.d. hvort þetta félag fái að starfa áfram og fái að sjá um samningsrétt fyrir sína félagsmenn og fái jafnframt að vera aðili að BSRB. Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins vill jafnframt að félagsmenn, núverandi og í framtíðinni, verði í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Eins og margoft hefur komið fram í dag er þar einnig gerð tilraun til að skerða réttinn og er ekki sama hvort menn eru í A-hluta eða B-hluta lífeyrissjóðsins. Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins leggur einnig áherslu á að allir félagsmenn haldi núverandi réttindum sínum. Í frumvarpinu er ekkert sem bendir til þess að það muni gerast. Margt hefur verið fullyrt um það í ræðum í dag en þegar maður les álit þeirra sem vit hafa á er ekki að sjá að núverandi starfsmenn haldi réttindum sínum. Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins óskar einnig eftir því að starfsfólki verði boðin sömu eða sambærileg störf en vart er hægt að sjá að það sé ætlunin. Í umsögn frá Félagi fréttamanna eru settar fram efasemdir um frumvarpið, sérstaklega varðandi starfsmannamál. Ekki verður annað séð, frú forseti, en að ætlunin sé að nýta þetta tækifæri, þessa formbreytingu, til þess að skerða kjör starfsfólks RÚV. Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins taka skýrt fram að þau telji að kaflinn um réttindi starfsmanna sé ófullnægjandi og ítreka að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins geti ekki gilt eftir breytingu Ríkisútvarpsins í Ríkisútvarpið ohf. Þar af leiðandi hljóta kjör þeirra að skerðast, þ.e. biðlaunaréttur, lífeyrisréttindi, aðild að stéttarfélögum, uppsagnarréttindi, þar með talinn réttur til áminningar, svokallað áminningarferli vegna uppsagna, veikindaréttur, fæðingarorlofs- og orlofsréttur. Það er sama hvar borið er niður, frú forseti, alls staðar kemur skýrt fram að ef frumvarpið fari óbreytt í gegn muni það skerða á afdrifaríkan hátt réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins og jafnframt muni nýju starfsfólki bjóðast verri kjör. Í umsögn BSRB og BHM er ítarlega farið yfir frumvarpið. Að sjálfsögðu hefur oft verið vitnað í álitsgerð þeirra. En það kemur skýrt fram að frumvarpið muni hafa miklar skerðingar í för með sér og ákvæði til bráðabirgða II haldi engan veginn. Biðlaunaréttur verður skertur, lífeyrisréttur, samningsréttur o.s.frv. Eitthvað segir manni að varast beri breytingar þegar ekki fást skýr svör við því hver sé tilgangurinn. Áhugi ákveðinna manna til að selja Ríkisútvarpið kemur upp í hugann. Það er ekki hægt að halda því fram við þessa umræðu, frú forseti, að það sé ekki tilgangurinn eða ætlunin að gera svo í framtíðinni. Margt bendir til þess að ætlunin hafi alla tíð verið sú. Það kemur skýrast í ljós í frumvarpi til laga sem nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þar á meðal núverandi formaður menntamálanefndar, lögðu fram á 131. löggjafarþingi um breytingu á útvarpslögum. Þar er alveg skýrt hver tilgangurinn er. Þeir ganga meira að segja það langt að setja upp í tímaáætlun hvenær RÚV skuli selt. Í frumvarpi þeirra segir að fyrir árslok 2004 skuli Ríkisútvarpið hf. selt, en frumvarpið var lagt fram 2003. Það er ljóst hvað vakti fyrir hv. þingmönnum þegar þeir lögðu fram frumvarp sitt fyrir þremur árum síðan og ekkert bendir til þess, þrátt fyrir fögur orð, að sá áhugi á að einkavæða Ríkisútvarpið hafi dofnað. Það er merkilegt að skoða ræðu hæstv. menntamálaráðherra frá 17. október, við 1. umr. Þar segir hún, með leyfi forseta: „Ég ætla að fara yfir nokkur atriði sem hæst hefur borið í umræðunni, m.a. þá lensku stjórnarandstöðunnar að telja frumvarpið vera undanfara sölu. Það er sama hve oft því er mótmælt úr þessum ræðustól, hversu oft það er fullyrt af flutningsmanni frumvarpsins og helstu talsmönnum stjórnarflokkanna. Það er ekki hlustað þegar kemur að þessu atriði, frekar farið í að sá fræjum tortryggni og efast um það sem sagt er. … Ég spyr: Í stefnu hvaða stjórnmálaflokks er gert ráð fyrir að selja Ríkisútvarpið?“ Það er nefnilega einmitt málið, frú forseti. Það kemur kannski ekki skýrt fram í stefnu flokksins en það kom mjög skýrt fram í frumvarpi sem ég vitnaði í áðan að vilji er meðal þingmanna Sjálfstæðisflokksins til að selja Ríkisútvarpið. Eitt hefur vakið athygli mína sérstaklega varðandi þetta mál, sem kemur fram í þriðja skiptið, núna undir merkjum ohf., en aftan í það var hnýtt svokölluðum drögum að þjónustusamningi. Hvers vegna var það gert? Jú, ég held að ekkert mæli á móti því að þessi samningur sé gerður í dag og við núverandi aðstæður. Hins vegar er alveg ljóst að þessi drög voru lögð fram í september í þeim tilgangi að hafa áhrif á skoðanir þingmanna í vetur. Því var strax haldið fram að ef þetta frumvarp yrði ekki að lögum mundi þjónustusamningurinn, sem fyrst og fremst gengur út á aukna innlenda dagskrárgerð, ekki verða að veruleika. Það er slæmt, frú forseti, þegar slíkar hótanir eru settar fram af hæstv. ráðherra í þeim tilgangi að hafa áhrif á skoðanamyndun. Það er ljóst að það var ætlunin. Minnst var á þennan þjónustusamning við afhendingu Eddu-verðlaunanna síðast þar sem ítrekað var í ræðu að sá samningur kæmist í gildi þegar þingmenn væru búnir að samþykkja þetta frumvarp. Þetta er mjög alvarleg hótun þótt ég ætli ekki að ræða hana mikið meira að sinni. En mér finnst mjög langt gengið í tilraunum við að reyna að koma málinu í gegn með því að hnýta svona hótun aftan í og reyna að fá þingmenn til hika við að fara eftir eigin sannfæringu í þeirri trú að fólk muni kenna þeim um að ekki hafi fengist aukið fé í innlenda dagskrárgerð. Vert er að taka fram varðandi réttindi starfsmanna að afskaplega litlar breytingar hafa verið gerðar á milli þess sem öll þrjú frumvörpin hafa verið lögð fram og jafnframt þegar frumvarpið hefur farið til menntamálanefndar. Hins vegar ber að hrósa menntamálanefnd fyrir að hafa a.m.k. samþykkt oftar en einu sinni að taka frumvarpið til nefndar og endurskoða það. En það verður að segjast eins og er að það eru ákveðin vonbrigði að í leiðinni skyldi ekki tekið upp bráðabirgðaákvæði II, varðandi réttindi starfsmanna. Það hefur jafnframt verið fullyrt af útvarpsstjóra, Páli Magnússyni, í fjölmiðlum að réttindi starfsfólks séu tryggð. En þegar á reyndi fyrir menntamálanefnd kom að sjálfsögðu í ljós að útvarpsstjóri gat ekki fullyrt að það svo yrði til lengri tíma en tveggja ára, þ.e. þangað til kjarasamningar renna út. Í raun höfum við ekkert í hendi né heldur núverandi starfsmenn um að kjör þeirra verði tryggð. Það hefur spurst út að nú þegar séu menn farnir að gera einkasamninga, þ.e. útvarpsstjóri við starfsfólk, í þeirri trú að þetta frumvarp verði samþykkt. Mér finnst menn fara töluvert fram úr sér og kvíði því að menn semji hreinlega af sér. Það er einkennilegt að byrja að vinna eftir frumvarpi sem ekki hefur verið samþykkt og verður kannski aldrei samþykkt. Ég hef farið lauslega yfir þau atriði sem helst hafa verið nefnd varðandi réttindi starfsmanna. Ég ítreka að ég hef miklar áhyggjur af því að stærsta ástæðan fyrir frumvarpinu, fyrir utan það að þeir séu að undirbúa einkavæðingu eða sölu, sé að ná eigi niður réttindum starfsmanna. Þrátt fyrir þær ítarlegu athugasemdir sem komið hafa frá BSRB, BHM, starfsmannafélögum í Ríkisútvarpinu og lögfræðingum þá hefur ekki verið tekið tillit til eins eða neins. Í því sambandi er aðeins til staðar þessi setning um að réttindi starfsmanna verði tryggð, en þau eru það engan veginn. Ég vitnaði áðan í ræðu hæstv. menntamálaráðherra frá 17. október og ætla að leyfa mér að vitna aftur í þá ræðu, með leyfi frú forseta: „Ég er jafnframt sannfærð um að ef frekari töf verður á afgreiðslu þessa frumvarps þá jafngildir það líka töf og seinkun á eflingu innlendrar dagskrárgerðar.“ Ef þetta er ekki hótun þá veit ég ekki hvað hótun er. Vinnubrögðin og lætin við að knýja málið fram skína alls staðar í gegn. Frú forseti. Í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1966, munu þessi atriði falla niður með samþykkt frumvarpsins: Andmælaréttur varðandi uppsögn og áminningarskylda gilda ekki lengur, þ.e. skriflegur rökstuðningur fyrir uppsögn. Það verður heldur ekki skylda að auglýsa eftir störfum þannig að útvarpsstjóri sem ráðinn er af meiri hluta á Alþingi getur ráðið þá sem honum sýnist með þeim aðferðum sem honum sýnist. Aðgangur almennings að upplýsingum um nöfn og starfsheiti umsækjenda, uppsagnarfresturinn, þagnarskyldan og skylda til að hlíta breytingum á störfum og verksviði og biðlaunaréttur þeirra sem voru ráðnir fyrir 1. júlí 1996 fellur niður. Stéttarfélögin hafa ekki fengið að vita hverjir muni semja um kaup og kjör starfsmanna. Eru það þau stéttarfélög sem nú eru starfandi eða verða gerðir hreinir einkasamningar, líkt og þegar virðist byrjað? Eitt af því sem veikja mun kjör starfsmanna RÚV er lakari veikindaréttur og orlofsréttur auk þess að opinberir starfsmenn eiga rétt á að tillit sé tekið til orlofs þegar lengd fæðingarorlofs er ákveðin. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa ræðu mína öllu lengri. Mín skoðun er sú og hefur ekkert breyst við hverja umræðuna á fætur annarri, hvað þá við að sjá hve lítinn áhuga menntamálanefnd sýnir á að lagfæra frumvarpið, að tilgangurinn með frumvarpinu sé tvíþættur: Hann er annars vegar verið að skerða kjör starfsmanna stofnunarinnar og hins vegar að undirbúa einkavæðingu Ríkisútvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég kem aðeins upp til að lýsa afstöðu okkar í Frjálslynda flokknum, ég er fulltrúi flokksins í menntamálanefnd. Ég vil þó í upphafi máls míns geta þess að ég er illa haldinn af kvefi og hálfraddlaus og mun því ekki flytja langt mál í þessari umræðu heldur eiga frekar til góða ræðutíma þegar þetta mál kemur til 3. umr. í janúar. Við í Frjálslynda flokknum höfum ávallt látið okkur mjög annt um Ríkisútvarpið og framtíð þess, við höfum svo sannarlega gert það. Við höfum lagt fram þingmál nokkrum sinnum varðandi Ríkisútvarpið og hvernig við skyldum haga stjórnun þess á nýjan hátt, ef svo má segja. Við höfum tekið þátt í ýmiss konar vinnu varðandi Ríkisútvarpið eða varðandi fjölmiðla og framtíð þeirra í fjölmiðlanefndinni svokölluðu. Við höfum að sjálfsögðu tekið þátt í öllum þeim umræðum sem farið hafa fram varðandi framtíð Ríkisútvarpsins í þessum sal og í störfum menntamálanefndar. Nú erum við að taka fyrir frumvarp um Ríkisútvarpið í þriðja sinn. Það er margt við þetta frumvarp að athuga, þó að það hafi verið til umfjöllunar í þinginu meira og minna í ein þrjú ár. Ræðumenn stjórnarandstöðuflokkanna sem hafa talað á undan mér hafa kannski sagt það mesta sem þarf að segja um málið. Ég er sjálfur samþykkur því nefndaráliti sem minni hluti menntamálanefndar hefur lagt fram og vildi fá að koma upp til að segja frá því. Ein helsta ástæðan fyrir því að við leggjumst gegn frumvarpinu er einfaldlega sú að við óttumst mjög að það sem í raun og veru vaki fyrir stjórnvöldum sé einmitt að selja Ríkisútvarpið einhvern tíma í framtíðinni ef þeir stjórnarflokkar sem nú eru við völd fá ráðið, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn að því er virðist, þó að einhvern veginn hafi maður fengið það á tilfinninguna að Framsóknarflokkurinn sé farinn að bila í trúnni á það að breyta eigi Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Þrátt fyrir það, virðulegi forseti, grunar mann illilega að það sem vaki fyrir mönnum sé að selja þessa stofnun, það eigi að koma henni í hendur einkaaðila. Við í Frjálslynda flokknum teljum að slíkt yrði stórslys. Við í Frjálslynda flokknum teljum ákaflega mikilvægt að fyrir hendi sé öflugt almannaútvarp og -sjónvarp á Íslandi, að slíkur fjölmiðill sé mjög mikilvægur til að tryggja eftir fremsta megni réttláta umfjöllun á málefnum líðandi stundar. Slíkur fjölmiðill skapar ákveðinn stöðugleika, slíkur fjölmiðill yrði ákveðið akkeri, ekki aðeins í fréttamiðlun heldur líka varðandi framleiðslu og sýningu efnis, bæði útvarpsefnis og sjónvarpsefnis. Þetta er trú mín, virðulegi forseti, og mér finnst að við ættum að halda fast í það til framtíðar að vera með öflugan almannafjölmiðil eins og Ríkisútvarpið, ríkissjónvarpið, fjölmiðil sem væri að einhverju leyti svipaður þeim sem eru í nágrannalöndunum, til að mynda í Bretlandi, Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Virðulegi forseti. Ég hef áður lýst því yfir að ég hafi miklar áhyggjur af fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins og hef farið yfir það hvernig hún hefur nánast verið brotin markvisst niður á undanförnum árum af þeirri ríkisstjórn sem nú er við völd. Ríkisútvarpið hefur einfaldlega ekki notið almennilegra skilyrða, ríkisstofnun sem bjó við ágætan fjárhag fyrir ekkert mjög mörgum árum býr nú nánast við fjárhag sem er algjörlega óásættanlegur. Ég hefði talið mikilvægast eins og staðan er núna að rétta af bágan fjárhag Ríkisútvarpsins með innspýtingu úr ríkissjóði, sem ríkisstjórnin fullyrðir á hverju ári að rekinn sé með miklum tekjuafgangi. Það ættu því að vera til peningar fyrir því að rétta af fjárhag Ríkisútvarpsins. Það er ekki að sjá að þingmenn geri sér almennilega grein fyrir því hver fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins er, a.m.k. var í dag útbýtt fyrirspurn til menntamálaráðherra um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur í Vinstri grænum, þar sem hún spyr einmitt hæstv. menntamálaráðherra að því hver sé fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins miðað við 1. desember 2006. Þingmaðurinn óskar eftir því að fá upplýsingar um helstu stærðir í efnahags- og rekstrarreikningi, sundurliðun á skuldum og stöðuna gagnvart ríkissjóði. Einnig óskar þingmaðurinn eftir því að fá að vita hvernig sambærileg staða hafi verið í lok áranna 2004 og 2005. Ég á frekar von á því, virðulegi forseti, að þessi staða hafi eitthvað versnað undanfarin tvö ár. En það verður fróðlegt að sjá svar við þessari fyrirspurn þegar það berst. Óskað er eftir skriflegu svari og við hljótum að gera ráð fyrir því, þingmenn á hinu háa Alþingi, að svar við fyrirspurninni liggi fyrir þegar þing kemur aftur saman að loknu jólahléi. Virðulegi forseti. Það er margt annað sem ég gæti sett út á í þessu frumvarpi. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að þylja það allt saman upp. Ég vil hins vegar benda á frávísunartillögu í nefndaráliti minni hluta þar sem farið er yfir fjölmörg atriði til að rökstyðja tillögu minni hlutans um að þessu frumvarpi verði vísað frá. Ég ætla ekki að tefja þingfundinn með því að fara að lesa tillöguna upp, hátt og skýrt, enda finn ég að röddin er alveg við það að bresta. Ég læt því máli mínu lokið með þessum orðum, virðulegi forseti, en lýsi því enn og aftur yfir, eins og ég gerði í upphafi máls míns, að Frjálslyndi flokkurinn er samþykkur frávísunartillögu minni hluta menntamálanefndar varðandi þetta mál.

Frú forseti. Það sem er eftirtektarverðast við umræðu um háeffun Ríkisútvarpsins er sú staðreynd að Framsóknarflokkurinn lætur ekki sjá sig við umræðuna. Einn af fulltrúum hans flutti að vísu ræðu fyrr í dag en síðan höfum við hvorki séð haus né sporð á þeim ágætu þingmönnum Framsóknarflokksins sem þó hafa verið að myndast við að styðja þetta ólukkufrumvarp. Það er dálítið sérkennilegt vegna þess að á síðustu metrunum í meðferð málsins núna við 2. umr. hefur sá undarlegi hlutur gerst að hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa komið hér eins og umskiptingar í umræðuna og hafa gersamlega snúið við sínum fyrri efasemdum um málið. Það var Framsóknarflokkurinn sem upphaflega dró lappirnar, það var á þeim árum þegar sá ágæti flokkur hafði enn þá pólitískt ráð og rænu. Það má líka benda á þá staðreynd að einstakir ungir, uppvaxandi forustumenn í Framsóknarflokknum hafa lýst miklum efasemdum um þetta mál allt saman. Ég rifja það upp að sigurvegari flokksins í Reykjavíkurborg, Björn Ingi Hrafnsson, sem sannarlega er leiðtogaefni hér í höfuðborginni að minnsta kosti, var nú ekkert að skafa utan af því þegar hann lýsti skoðunum sínum á málinu. Hann sagði það einfaldlega klárt og kvitt að hann væri á móti málinu, hann teldi að þetta væri skref að sölu sem hann væri á móti og - það sem væri hollt fyrir þá ungu þingmenn Framsóknarflokksins sem hér eru í salnum í dag - sagði hann líka að meiri hluti framsóknarmanna væri á móti málinu. Það kom mér ekki á óvart, frú forseti. Framsóknarflokkurinn hafði ákaflega heilbrigða afstöðu til þessa ólukkufrumvarps hæstv. menntamálaráðherra í upphafi. Hann tók skýra og eindregna afstöðu á flokksþingi sínu fyrir nokkrum árum. Hann lýsti því einfaldlega yfir að hann vildi ekki að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi og það fylgdi með í þeim kaupum að hann taldi að það væri hugsanlegt að það gæti leitt til sölu. Þrátt fyrir þetta gerist það allt í einu á þessum síðustu metrum að þeir sem helst mæla með þessu máli, þeir sem standa fastast í ístaðinu, þeir sem styðja hæstv. menntamálaráðherra betur og dyggilegar en ungtyrkir frjálshyggjunnar í Sjálfstæðisflokknum eru hinir ungu þingmenn Framsóknarflokksins. Hvað er það sem veldur þeim umskiptum? Hvað er það sem veldur því allt í einu að hv. þm. Dagný Jónsdóttir heldur hér stólparæðu í dag þar sem hún lýsir eindreginni sannfæringu um að nauðsynlegt sé að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið? Það er alveg ljóst að þarna er hv. þingmaður að ganga gegn fyrri samþykktum flokksins, þarna er þingmaðurinn að ganga gegn því sem þeir sem starfa meðal grasrótarinnar segja að sé vilji meiri hlutans. Maður veltir því fyrir sér hvað valdi þessari linku og þeirri undanlátssemi gagnvart Sjálfstæðisflokknum. Þetta er þeim mun merkara þar sem enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur komið í umræðuna með kraftmikla vörn fyrir frumvarp hæstv. menntamálaráðherra. Ástæðan er auðvitað sú að innan Sjálfstæðisflokksins er litið á þetta sem vandræðamál, innan Sjálfstæðisflokksins hafa menn ekki lengur neina trú á því. Sótt er að málinu bæði frá hægri og vinstri. Ein af þeim sem hugsanlega munu setjast á Alþingi Íslendinga í vor að kosningum loknum er Sigríður Andersen, sem er í framboði fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Reykjavík, ung og vösk kona, hugsjónarík, sem ekki liggur á skoðunum sínum. Það vildi svo til að fyrir skömmu var ég í sjónvarpsþætti með þeirri konu og það hefði verið hollt fyrir hæstv. menntamálaráðherra ekki bara að horfa á þann þátt aftur og aftur heldur að fá útskrift á ummælum Sigríðar Andersen. Sigríður, sem er á hægri væng Sjálfstæðisflokksins, hefur verið í hópi þeirra sem telja sig ganga erinda frjálshyggjunnar. Hún lýsti því alveg skýrt og skorinort yfir að hún teldi að ekki ætti að fara þessa leið. Hún lýsti því líka yfir að hún teldi að eins og málum væri háttað með Ríkisútvarpið ætti það að vera ríkisstofnun með þingkjörna stjórn. Unga liðið í Sjálfstæðisflokknum, sem enn hefur einhvern snefil af hugsjónum eftir, er að minnsta kosti hollt þeim, ræðst á þetta mál frá hægri. Menn eins og ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson höfum ráðist harkalega á það frá hinum vængnum vegna þess að við teljum að grundvallaratriðið í málinu sé að hér sé verið að stíga fyrsta skrefið að sölu. Hvernig má það þá vera að einu stuðningsmennirnir sem taka til máls á Alþingi Íslendinga til að styðja vesalings hæstv. menntamálaráðherra í málinu eru hinir ungu þingmenn Framsóknarflokksins? Það fólk sem með sönnu mætti segja að væri framtíð Framsóknarflokksins, fólk sem að mörgu leyti hefur staðið sig ákaflega vel í tiltölulega mikilli pólitískri bernsku á sínum fyrstu skrefum á ferli sem gæti orðið glæstur. Það eru þingmennirnir hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, Sæunn Stefánsdóttir, Dagný Jónsdóttir og Birkir Jón Jónsson sem allt í einu eru orðnir sterkustu málsvarar hæstv. menntamálaráðherra. Mér finnst að Framsóknarflokkurinn í fyrsta lagi skuldi Alþingi skýringu á þeim umskiptum sínum. Í öðru lagi skuldi þessir þingmenn líka flokki sínum og þeim sem hafa kosið þetta fólk til að sitja á Alþingi skýringu á þessum umskiptum. Það væri líka frá fræðilegu sjónarmiði ákaflega gaman að fá einhverjar upplýsingar um hvað það er sem veldur því að þingmenn, ungir og vaskir, gersamlega hrynja svona frá hugsjónum sínum og taka allt í einu upp stuðning við mál sem enginn annar í flokki þeirra, utan fílabeinsturnsins í kringum forustuna, sér nokkuð við. Ég vísa enn og aftur til þeirra orða sem Björn Ingi Hrafnsson lét mörgum sinnum falla, að meiri hluti framsóknarmanna væri á móti málinu. Mér er auðvitað kunnugt um að þegar forusta Framsóknarflokksins hefur á síðustu árum gengið svipugöng hæstv. menntamálaráðherra í málinu hefur hún hopað og tekið upp nýjar víglínur. Það er alveg rétt sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir sagði í ræðu sinni í dag að á síðari stigum málsins reyndi Framsóknarflokkurinn að taka upp nýja stöðu til þess að verja undanhald sitt í málinu. Hv. þingmaður gat þess að í síðustu samþykkt málsins á flokksþingi hefði verið talað um að rekstrarformið skipti ekki máli. Það er nú óvart það, frú forseti, sem skiptir máli. Ég hef mörgum sinnum sagt það í umræðum um þetta að mín eindregna andstaða gegn málinu stafar af því að ég tel að verið sé að feta sig inn á slóð einkavæðingar með Ríkisútvarpið. Við höfum séð að það sem hefur hreyft Sjálfstæðisflokkinn og það sem hefur verið eldsneytið í Sjálfstæðisflokknum síðasta einn og hálfan áratuginn er einkavæðing. Það er út af fyrir sig hugmyndafræði sem ber að virða og taka þátt í deilum um og hugsanlega í sumum tilvikum að samþykkja líka. Ég t.d. samþykkti einkavæðingu bankanna af því að ég taldi að það væri farsælt. En allt öðru máli gegnir um ríkisfyrirtæki eins og Ríkisútvarpið en banka. Þegar ég hef sagt að Sjálfstæðisflokkurinn hafi með frumvarpinu, áður en það lak niður í núverandi stöðu, verið að hefja sína fyrstu göngu til að selja Ríkisútvarpið, þá hafði ég fyrir mér nokkrar staðreyndir sem rétt er að rifja upp. Löngu áður en hæstv. menntamálaráðherra steig sín fyrstu spor á Alþingi Íslendinga var Sjálfstæðisflokkurinn búinn að taka um það formlega ákvörðun að selja ætti hluta af Ríkisútvarpinu. Sjálfstæðisflokkurinn háði árið 1995 heila kosningabaráttu í tveimur málum. Annað málið var eldheitur stuðningur og málafylgja við að selja Rás 2. Þess vegna skýtur það ekki skökku við að lesa í frumvarpinu enn þá, eftir allar þær breytingar sem það hefur gengið í gegnum, að gert er ráð fyrir að Ríkisútvarpið skuli einungis hafa skyldu til þess að starfrækja eina hljóðvarpsrás. Með öðrum orðum, þar er opin heimild með samþykkt þessa frumvarps til að selja aðrar. Þar með gefst Sjálfstæðisflokknum tækifæri til að selja Rás 2. Fyrir liggja yfirlýsingar margra forustumanna Sjálfstæðisflokksins um að það væri heppilegt fyrsta skref. Sumir þeirra sitja alla jafna í þessum sölum. Í dag eru í röðum þingmanna sjálfstæðismanna sem sitja á Alþingi menn sem hafa sagt að selja ætti Rás 2. Ég tel að það sé algjörlega út í hött og ég tel að það endurspegli ákveðinn skort á skilningi á því hvernig íslensk menning hefur þróast og hvernig hún er samsett. Rás 2 hefur í senn verið vagga og fæðingarstaður þess sem við getum kallað nýgilda tónlist á Íslandi og það er ekki svo ógildur eða smár partur í íslenskri menningarframleiðslu á síðustu árum. Rás 2 hefur verið athvarf og skjól ungra tónlistarmanna sem síðan hafa fyrir hönd Íslands lagt heiminn að fótum sér. Ég þarf ekki að nefna mörg nöfn, ég nefni Sigur Rós og ég nefni Björk. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að ég tel að það sé jafnfráleitt að selja Rás 2 eins og að leggja niður Rás 1. Ég tel að Rás 2 hafi sterku menningarhlutverki að gegna alveg eins og Rás 1. Þeir sem eru annarrar skoðunar og afgreiða Rás 2 sem einhverja fráleita og lítilsiglda popprás skilja ekki hvað íslensk menning er í dag. Þess vegna hef ég lagt þessar tvær rásir algjörlega að jöfnu. Það hefur margsinnis komið fram í umræðunni að Ríkisútvarpinu hefur árum saman verið féstýrt, það hefur skort fjármagn til að geta rekið það sómasamlega. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi undir forustu margra menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, meira en í tvo áratugi með einu hléi, verið meðvituð stefna hjá Sjálfstæðisflokknum, a.m.k. síðan árið 1995, að þrengja að Ríkisútvarpinu, færa það síðan með einhverjum hætti fyrir hlutafélagsform til þess að geta byrjað í krafti fjárþrenginga að selja hluta af Ríkisútvarpinu. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem hefur verið í forsvari fyrir þeim sölumönnum útvarpsins sem hæst hafa galað í hópi sjálfstæðismanna, hefur einmitt tekið það sem dæmi. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur beinlínis sagt úr þeim stóli sem ég stend í núna að ein af lausnum á fjárhagsvanda Sjálfstæðisflokksins sé að selja Rás 2, hann hefur varpað því fram sem hugmyndum. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins virðast ekki gera sér grein fyrir að þetta skiptir máli. Nú er það svo að ég held að Sjálfstæðisflokkurinn, þó að ég beri fyrir honum mikla virðingu, sé ekki það afl sem sé í mikilli framrás og hann er ekki líklegur, eins og hann var upp úr miðbiki síðasta áratugar, til þess að geta við einhverjar tilteknar aðstæður sótt sér meiri hluta meðal kjósenda á Íslandi. Á hitt ber að líta að Sjálfstæðisflokkurinn er stór og öflugur flokkur, sagan sýnir það, og hann hefur stundum verið við það að geta seilst til slíkra áhrifa. Ég varpa því fram til þeirra hv. þingmanna Framsóknarflokksins sem hér koma og æmta og skræmta daginn út og inn í umræðunni og segja að ekki eigi að selja þessa stofnun og engin hætta sé á því. Hvað ef flokkar sem hefðu það á stefnuskrá sinni, eins og Sjálfstæðisflokkurinn, næðu meiri hluta?  Halldór Ásgrímsson hefur á ýmsum stöðum fært rök fyrir því hvaða kostir og gallar fylgja hinum ýmsu rekstrarformum á opinberum fyrirtækjum. Sá ágæti forustumaður Framsóknarflokksins lagði fram frumvarp, sem ég studdi, um hlutafélagavæðingu nokkurra ríkisstofnana sem steypt var saman í eina undir heitinu Matvælarannsóknir Íslands hf. Það varð hlutafélag og var annars eðlis en Ríkisútvarpið, hlutafélag sem sótti rekstrarfé sitt beinlínis á markað með ýmsu móti. Í frumvarpinu sem þáverandi forsætisráðherra flutti fyrir hönd ríkisstjórnarinnar reifaði hann tvo möguleika á rekstrarformi. Annars vegar hlutafélag, hins vegar sjálfseignarstofnun. Hann taldi að sjálfseignarstofnunin kæmi fyllilega til greina en eins og segir í greinargerð með því frumvarpi valdi hann kost hlutafélagsins vegna þess að hann sagði að auðveldara væri að afla nýs hlutafjár á þann hátt. Með öðrum orðum, ríkisstjórnin velur hlutafélagaformið, líka forusta Framsóknarflokksins af því að auðveldara er að afla nýs hlutafjár. Hvað þýðir það? Það er auðveldara að selja hluta úr stofnuninni til annarra aðila og fyrirtækja á markaði og afla þannig nýs hlutafjár. Ef það gildir, góðir hálsar, um Matvælarannsóknir hf., því skyldi það þá ekki gilda um Ríkisútvarpið í fjárþrengingum? Þetta eru þættir sem menn verða að hafa í huga og þess vegna var það rétt hjá Framsóknarflokknum þegar hann í upphafi lagðist gegn slíku rekstrarformi. Þess vegna er það rangt og beinlínis háskalegt fyrir þingmenn Framsóknarflokksins að falla frá sinni fyrri stefnu bara til þess að friðþægja gagnvart Sjálfstæðisflokknum. Hvað er það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert fyrir Framsóknarflokkinn sem verðskuldar það að hann hysji svona buxurnar upp um hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins? Hvað er það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert fyrir Framsóknarflokkinn? Hann er búinn að eyðileggja Framsóknarflokkinn. Hann er búinn að berja hann í svaðið, hann er búinn að rífa og tæta af honum fylgið. Framsóknarflokkurinn sem var öflugur og sterkur miðjuflokkur er að verða að gjalti, hann er að hverfa, hann er rúinn fylgi, hann er rúinn trausti. Það er einmitt þessi undanlátssemi þingmanna Framsóknarflokksins við hinn stóra, freka, síngjarna Sjálfstæðisflokk sem er að fara svona með Framsóknarflokkinn. Það hlýtur að koma að því að hinn sameiginlegi lífsþróttur Framsóknarflokksins brjótist í gegnum þessi klakabönd og slíti þau af sér. Ég hélt alltaf að það yrðu hinir ungu og vösku þingmenn Framsóknarflokksins sem loksins sæktu sér nýjan neista til að kveikja ný bál til að glæða vöxt flokksins. En þá gerist þvert á móti hið öfuga, að það eru þingmennirnir ungu sem með þessum hætti taka undir með Sjálfstæðisflokknum og hæstv. ráðherra í þessu máli. Þeir eru á síðustu metrunum miklu dyggari stuðningsmenn frumvarps en hinir ungu þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Hver er ástæðan fyrir því að ekkert heyrist í Sjálfstæðisflokknum í umræðunni? Sú ástæða er ákaflega einföld. Það ríkir útbreidd vantrú á þetta frumvarp innan Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðismenn skilja hvorki upp né niður hvers vegna þetta er málið sem allt snýst um hjá ríkisstjórninni. En af hverju snýst þá allt um þetta hjá ríkisstjórninni? Það er vegna þess að þetta er eina stóra málið sem hæstv. menntamálaráðherra getur hugsanlega náð í gegn. Hér hefur ekkert frumvarp komið fram hjá hæstv. ráðherra sem varðar verulega miklu, ef hægt er samkvæmt mælikvarða Sjálfstæðisflokksins að skilgreina það sem mál sem brýtur í blað, nema þetta. Það er að vísu orðið gerbreytt frá hinu upphaflega máli. En þetta er ein af þeim mælingum sem hæstv. ráðherra verður að ná. Þegar hæstv. ráðherra kom hér sem nýr ráðherra sagði hún að það væru þrjú mál sem hún ætlaði sér og sem hún yrði að ná í gegn. Skólagjöld, stytting framhaldsskólans og háeffun Ríkisútvarpsins. Ekkert af þessu er komið í gegn. Ég sýti það ekki. Hæstv. ráðherra getur auðvitað komið hér og sagt að sátt sé um hvernig á að fara með framhaldsskólann og hún ætli sér hugsanlega að gera eitthvað með skólagjöldin en þetta er einfaldlega mál sem er prófsteinn. Þannig er litið á það í Sjálfstæðisflokknum, þó að ég teldi að það væri ráðherranum og sjálfstæðismönnum fyrir bestu að láta þetta ólukkumál liggja. Það er orðið allt öðruvísi en það var í upphafi. Ungir sjálfstæðismenn, eins og t.d. frjálshyggjuvængurinn sem hv. formaður menntamálanefndar tilheyrir, eru þeirrar skoðunar í dag, eins og Sigríður Andersen sagði í sjónvarpsþættinum, að með breytingum sem gerðar hafa verið á frumvarpinu eru meira að segja rök þeirra fyrir því að klára málið horfin, sigin niður - alveg eins og hv. þingmaður er siginn niður í stólnum undan þessari ræðu, hv. formaður menntamálanefndar, vegna þess að hann er orðinn dauðþreyttur, uppgefinn og lúinn á þessu vegna þess að hann er hættur að skilja tilgang þessa leiðangurs. Það er einfaldlega þannig. Hv. þingmaður er reyndar einn af þeim sem ég nota sem mælikvarða á hinn raunverulega tilgang með frumvarpinu. Það má um hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson segja að hann er allur þar sem hann er séður. Hann er heiðarlegur og ærlegur stjórnmálamaður og hann segir hlutina umbúðalaust. Hann hefur umbúðalaust sagt, jafnvel í umræðu um þetta mál sem hann stýrir þó förinni á í gegnum þingið, að hann vilji selja Ríkisútvarpið. Það liggur fyrir að formaður menntamálanefndar hefur ekki bara lýst þessu yfir heldur hefur hann, frú forseti, til að undirstrika þann tilgang sinn, lagt fram á þremur þingum mál sem beinlínis miðar að því að selja Ríkisútvarpið. Þarf þá eitthvað að ganga gruflandi að því hvað það er sem vakir fyrir Sjálfstæðisflokknum í málinu þó að þeim hafi tekist að blekkja vesalings Framsóknarflokkinn til fylgis við þessa vitleysu? Óhjákvæmilegt er að það komi fram í umræðunni, frú forseti, sem ég tel að sé megintilgangurinn með frumvarpinu, þ.e. einkavæðing í framtíðinni, að þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa flutt um það frumvarp að selja eigi Ríkisútvarpið, og þar á meðal hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Þeir tilheyra yngri hluta sjálfstæðismanna sem hefur verið mjög virkur. Einhver virkasta stjórnmálahreyfing á landinu er Samband ungra sjálfstæðismanna. Samband ungra sjálfstæðismanna hefur alltaf verið hinn pólitíski hugmyndamótor Sjálfstæðisflokksins. Ef við mundum stökkva yfir fláka í tímanum og lenda t.d. á árinu 1974–1975, gætum við skyndilega séð í bókaverslunum bókina Uppreisn frjálshyggjunnar. Þar var lögð fram hugmyndafræði sem þeir ungu forustumenn sem þá voru á dögum hrintu síðar að ýmsu leyti í framkvæmd þegar þeir voru ekki kornungir lengur heldur komnir til forustu í Sjálfstæðisflokknum, menn eins og Friðrik Sophusson, Þorsteinn Pálsson og Davíð Oddsson. Með sama hætti er Samband ungra sjálfstæðismanna hinn hugmyndalegi mótor Sjálfstæðisflokksins í dag og þar hefur verið lögð hvað mest áhersla á að selja ríkisfyrirtæki, selja Ríkisútvarpið. Það er einfaldlega eðli stjórnmálanna að með tímanum ganga þeir fram til forustu sem byrja ungir. Það verður hlutskipti þeirra ungu manna ef guð og lukkan leiðir og þeir fá að njóta eðlilegs lífs og þroska munu þeir þegar fram líða stundir taka við forustu í sínum flokki. Þeir munu verða ráðherrar og þeir munu hafa töluvert meiri áhrif en þeir hafa í dag, þ.e. ef þeir komast í ríkisstjórn einhvern tíma síðar á öldinni, sem eru dvínandi líkur á en það er önnur saga. Þeir munu þá að sjálfsögðu hrinda í framkvæmd hugmyndum sínum. En ég sagði áðan að þetta eru menn sem ekki eru deigir í baráttu og hafa mikið úthald. Það er það úthald og sú seigja sem í þeim er sem ég óttast í þessu máli. Þeir munu sem sagt hugsanlega í krafti frumvarpsins ef að lögum verður neyta færisins til að hrinda hugsjónum sínum í framkvæmd því það er eðli stjórnmálamanna að vilja gera það ef þeir eru trúir sjálfum sér eins og þessir menn vissulega eru. Ég reifaði það áðan fyrr í ræðu minni að ég tel að svolitlar breytingar verði hér strax á næsta ári. Nýtt fólk kemur inn í þingflokk sjálfstæðismanna og það er líklegt til þess að styðja þessar hugmyndir, eins og sú ágæta stjórnmálakona sem ég nefndi áðan. Ýmsir sem hafa verið andsnúnir þessu hverfa af vettvangi. Þannig breytast hlutföllin og þetta óttast ég, frú forseti. Ég óttast það að hinir ungu þingmenn Framsóknarflokksins hafi ekki skilið hvað þeir eru raunar að efna til mikils ófriðar bæði í þessu máli en ekki síður við sína sögu og kjósendur, en hugsanlega horfa þeir framan í veruleikann og sjá að engir kjósendur eru eftir og þar af leiðandi eru engir kjósendur til að styggja. Það má út af fyrir sig segja að það sé glöggt veruleikamat. Það væri náttúrlega hollt þeim hinum sömu þingmönnum að velta fyrir sér af hverju staðan er orðin svona. Ég get sagt það alveg ærlega að staðan er orðin svona skelfileg hjá Framsóknarflokknum vegna þess að hann hefur horfið frá hugsjónum sínum. Hann hefur með einhverjum hætti misst sambandið við grasrót sína, misst sambandið við næringuna sem vökvaði hana og það leiðir til þess að flokkurinn er núna ekki svipur hjá sjón og hugsanlegt að jafnvel í stórum kjördæmum muni hann engan fulltrúa hafa á Alþingi eftir næstu kosningar. Frú forseti. Ég vil ekki sleppa hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni úr salnum. Ég sé að hann hefur gengið afsíðis. Ég sagði áðan að sá þingmaður væri vissulega trúr hugsjónum sínum en ég verð hins vegar að hryggja hann með því að ég er ekki ánægður með þau vinnubrögð sem hann hefur sýnt við rannsókn þessa máls í menntamálanefnd. Málið var tekið úr menntamálanefnd án þess að stjórnarandstaðan styddi það og hún greiddi atkvæði gegn því. Ég tel að það séu veigamiklir þættir í málinu sem eru fjarri því að vera fullrannsakaðir. Fram kom á síðustu stigum málsins í áliti sem barst frá Samkeppniseftirlitinu um miðbik síðasta mánaðar, þ.e. fyrir tiltölulega skömmu, að mjög líklegt væri að frumvarpið stríddi gegn anda samkeppnislaganna. Hvernig var það rannsakað? Þegar fram kemur álit frá einni af merkustu og öflugustu eftirlitsstofnunum Íslendinga, sem segir beinlínis að frumvarpið sé líklegt til að leiða til meiri háttar málareksturs og ófriðar og hugsanlega að baka íslenska ríkinu mikla skaðabótaskyldu, hvernig var málið þá rannsakað af hálfu menntamálanefndar? Rannsóknarskyldan sem hvílir á nefndinni þegar svona alvarlegar staðhæfingar koma fram hefði átt að krefjast þess af nefndinni að rækilega yrði grafist fyrir um hvað væri hæft í þessu. Gæti það verið, hefðu þingmenn í nefndinni átt að spyrja sig, að hérna væri verið að feta út á slóða sem mundi að lokum leiða til þess að íslenska ríkið lenti í málaferlum heima og erlendis og yrði hugsanlega að gjalda fyrir miklar bætur? Menn hefðu líka átt að spyrja sig hvort mögulegt væri að hugsanlega mundi þetta leiða til þess að breyta þyrfti um stöðu ríkisstofnunarinnar að þessum lögum samþykktum, hugsanlega að selja hluta af henni. Þetta mál og þær staðhæfingar voru ekkert rannsakaðar. Þegar ég segi ekkert, þá get ég þess að vísu að forstjóri Samkeppniseftirlitsins var kvaddur til fundar við nefndina og fékk þar lítið korter en málið var að öðru leyti ekkert rannsakað og því segi ég það, frú forseti: Stjórnarandstaðan, a.m.k. Samfylkingin, mun krefjast þess og ganga fast eftir þeirri kröfu að málið, þetta frumvarp, verði tekið aftur til menntamálanefndar og það verði rannsakað eins og hægt er hvað hæft er í því sem kemur fram í áliti Samkeppniseftirlitsins, því hér er um verulega alvarlega hluti að ræða. Það gengur ekki að til þess að þjóna undir einhvern hæstv. ráðherra sem þarf að fá dyntum sínum fullnægt fullnægi hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, ekki þeirri rannsóknarskyldu sem á honum hvílir og sem hann á að uppfylla og sjá um að nefndin uppfylli. Ég spurði hv. þingmann af því að ég hélt að hann hefði a.m.k. skoðað þetta sjálfur vel og hefði einhverja sannfæringu í málinu, hefði sannfæringu fyrir því að það kynni að verða rangt hjá Samkeppnisstofnun. Ég kom upp í andsvar við þann mann í dag og mér brá svolítið, forseti, því hv. þingmaður er yfirleitt keikur og brattur þegar hann gengur í stólinn til að svara a.m.k. svona þungum hlutum, hér er um sennilega veigamesta atriðið að ræða sem eftir lifir í umræðunni, en það var eitthvað annað. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hvarf næstum því á bak við ræðustólinn og gat engu svarað og það kom í ljós að hann hafði ekki einu sinni skoðað málið. Það eina sem  Fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, fyrrverandi forsætisráðherra, kallar þá hugmyndafræði sem þessir tvílembingar, hæstv. ráðherra og hv. formaður menntamálanefndar, eru að reka í gegnum þingið, öfugsnúna hugmyndafræði. Hann hefur fært sterk rök fyrir því að þarna sé um að ræða ákaflega sterk frávik frá þeirri stefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur fylgt í málinu. Mér finnst það viðurhlutamikið að hvorki hæstv. ráðherra né hv. formaður menntamálanefndar skuli svo mikið sem gera tilraun til að skýra það hvað veldur því að horfið var frá þeirri hugmyndafræði sem lögð var fram af hálfu þáverandi forustu Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma þegar ég og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir vorum með þeim í ríkisstjórn. Hvernig stendur á því að sú stefna sem var alveg skýr um hvernig ætti að einkavæða fyrirtæki gufar allt í einu upp? Og enginn skilur af hverju. Fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og gamall forsætisráðherra þarf að gefa frumvarpinu þá einkunn að þetta sé öfugsnúin hugmyndafræði. Hann hefur sagt það líka að hér sé með alvarlegum hætti verið að víkja frá öllum leikreglum sem hafa gilt varðandi stofnanir af þessu tagi. Enginn hefur skýrt það betur en hann að þær stofnanir sem eðlilegt er að reka sem hlutafélag eru þær sem hafa rekstrarfé sitt að mestu leyti af eigin tekjum. Það hefur margoft komið fram í umræðunni af hálfu hæstv. menntamálaráðherra að hún skilur þetta ekki og hún hefur ekki grafist fyrir um þetta mál. Hún hefur t.d. aftur og aftur komið í þennan ræðustól og sagt að það væri eðlilegt að fara með þessum hætti um Ríkisútvarpið af því að þannig hafi verið gert með Félagsbústaði hjá Reykjavíkurborg. Félagsbústaðir eru einmitt dæmi um opinber fyrirtæki sem rekur sig af sjálfsaflafé - samkvæmt þeim leikreglum sem voru lagðar af einkavini hennar og fyrrum leiðtoga lífs, Davíð Oddssyni, sem þá var forsætisráðherra, og pólitískum bernskufélögum hans eins og Friðriki Sophussyni og Þorsteini Pálssyni sjálfum - og eru dæmi um fyrirtæki sem er rökrétt að reka sem hlutafélag. En með sama hætti er það jafnrökrétt samkvæmt þeim forsendum sem forusta Sjálfstæðisflokksins lagði á sínum tíma að gera það ekki varðandi fyrirtæki eins og Ríkisútvarpið. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, að það sé algerlega nauðsynlegt við meðferð þessa máls milli 2. og 3. umr. að fara mjög rækilega yfir umsögn Samkeppniseftirlitsins. Þar er sagt alveg skýrum orðum að Samkeppniseftirlitið telji að það sé alveg ljóst að Ríkisútvarpið muni nýta ríkisaðstoð til að kaupa dagskrárefni og segir hér, með leyfi forseta: „Af þessu leiðir óhjákvæmilega að umrædd samkeppnisstarfsemi RÚV á sviði auglýsinga verður niðurgreidd með þeirri ríkisaðstoð sem félagið mun njóta.“ Stofnunin kemst að þeirri niðurstöðu að þetta sé samkeppnisleg mismunun. Rétt er að staðfesta það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði í ræðu sinni í dag í andsvari við mig að komið hefði fram hjá forstjóra stofnunarinnar á fundi menntamálanefndar að stofnunin sjálf mundi ekki grípa til ráðstafana gagnvart hinu nýja hlutafélagi þó ekki yrði farið að annarri þeirra tveggja leiða sem stofnunin telur æskilega. En þegar það liggur hins vegar fyrir að Samkeppniseftirlitið telur að þessi háttur leiði til samkeppnislegrar mismununar þá er það beinlínis eins og rauð dula gagnvart þeim bolum sem eru í samkeppni við hið nýja hlutafélag og það er óhjákvæmilegt að á grundvelli yfirlýsingar þessarar merku eftirlitsstofnunar muni samkeppnisaðilarnir fara í mál hér heima, hugsanlega erlendis og það er því mjög líklegt eða það er a.m.k. hugsanlegt, við skulum orða það svo, frú forseti, til að hafa vaðið fyrir neðan okkur, það er hugsanlegt að með samþykkt þessa frumvarps sé Alþingi og hæstv. menntamálaráðherra að kalla yfir ríkið langvarandi málaferli heima og erlendis og hugsanlega baka ríkinu mikla skaðabótaskyldu. Og það er ekki hægt og það er ekki verjanlegt fyrir hið háa Alþingi að ganga frá þessu máli á þann hátt að menntamálanefnd hafi ekki rannsakað það. Ég segi, það eru vond vinnubrögð, það er til vansa fyrir nefndina og þá sem stýra henni og það er til vansa fyrir stjórnarmeirihlutann á Alþingi að hafa látið undir höfuð leggjast að rannsaka þetta alvarlega ámæli og umsögn Samkeppniseftirlitsins. Því segi ég það, frú forseti, að ég mun beita mér fyrir því að þetta verði rannsakað niður í kjölinn í menntamálanefnd millum umræðna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir mjög, hvað má ég segja, hressilega ræðu. Ræða hv. þingmanns fjallaði nú meira um Framsóknarflokkinn en Ríkisútvarpið og ég þakka honum auðsýndan áhuga á málefnum Framsóknarflokksins. Í ræðu sinni nafngreindi hv. þingmaður einn mann innan Framsóknarflokksins sem væri á móti þessu frumvarpi og sagði jafnframt að sá hinn sami hefði sagt að meiri hluti framsóknarmanna væri á móti þessu máli. Ég vil rifja það upp með hv. þingmanni að fyrir síðasta flokksþing starfaði undirbúningshópur sem mótaði stefnu okkar í málefnum Ríkisútvarpsins. Þar var samþykkt ályktun þar sem við ákváðum að breyta rekstrarforminu en það var ekkert kveðið upp úr með hvernig rekstrarformið ætti að vera. En það eru kannski meiri fréttir fyrir hv. þm. Össur Skarphéðinsson að á miðstjórnarfundi sem flokkurinn hélt nýverið fór sá ágæti maður sem var nafngreindur hér í pontu og bað um að miðstjórnarfundurinn, þar sem saman eru komnir helstu trúnaðarmenn Framsóknarflokksins, mundi álykta gegn þessu frumvarpi. Það var ekki nokkur maður sem stóð upp og tók undir það. Þannig að fullyrða það að meiri hluti framsóknarmanna sé á móti þessu frumvarpi er ekki rétt. Menn eru almennt ekki að ræða um þetta mál í Framsóknarflokknum. Við héldum þarna mjög öflugan miðstjórnarfund, þar var góð mæting og grasrót okkar var þar saman komin en það var enginn sem tók undir tillögu þessa manns. Ég vil því ítreka það hér að Framsóknarflokkurinn styður þetta mál. Hann styður það að Ríkisútvarpið er ekki til sölu, hann styður eflingu Ríkisútvarpsins og auðvitað sýna umsagnir samkeppnisaðila að við erum að efla Ríkisútvarpið og munum gera það áfram.

Frú forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að undrast áhuga minn á Framsóknarflokknum. Ég er gamall líffræðingur og hef áhuga á öllum þeim tegundum sem eru í útrýmingarhættu. Ég tel að Framsóknarflokkurinn sé það. Ég tel að það sé hætta á því að Framsóknarflokkurinn kunni að þurrkast út í stórum kjördæmum og það er vegna þess að hann hefur svikið hugsjónir sínar. Það er vegna þess að hann tekur hér afstöðu aftur og aftur í umdeildum málum með Sjálfstæðisflokknum, fjarri upprunalegum gildum sínum og markmiðum. Það er þetta rof sem hefur í Íraksmálinu, útvarpsmálinu og ýmsum málum orðið milli forustunnar og grasrótarinnar sem gerir það að verkum að flokkur sem var stór og öflugur er nú í miklum háska staddur. Það er hins vegar svo að það ekkert óeðlilegt við það að ræða saman Framsóknarflokkinn og Ríkisútvarpið. Ástæðan er sú að það er stuðningur Framsóknarflokksins við málið sem gerir það hugsanlega að verkum að frumvarpið verði að veruleika. Það er athyglisvert að þeir sem tala mest um þróttinn með þessu frumvarpi, það eru ekki ungir sjálfstæðismenn, það eru ekki þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Það eru hinir ungu þingmenn Framsóknarflokksins sem hingað koma og láta nota sig til óhæfuverka eins og að samþykkja þetta frumvarp. Það er þess vegna sem það er sjálfsagt að menn taki þá inn í þessa umræðu. Það er mjög merkilegt að heyra ungan þingmann koma hingað og halda því fram að það sé engin ólga innan Framsóknarflokksins út af þessu máli. Sú ólga hefur verið fyrir hendi og hún þarf ekkert að segja mér um það. Ég hef verið lengi í pólitík og þekki marga innan Framsóknarflokksins. Það eru sannarlega fleiri en Björn Ingi Hrafnsson - sem hv. þingmaður virðist hafa sérstakan áhuga á að ómerkja hér í þessari umræðu, enn einn parturinn af ágreiningnum innan forustu Framsóknarflokksins - sem hafa verið harkalega á móti þessu. En auðvitað hljóta menn að staldra við þegar forustumaður Framsóknarflokksins í Reykjavíkurborg lýsir því fjórum sinnum yfir á sömu helginni að meiri hluti framsóknarmanna sé á móti umræddu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Það er mjög merkilegt þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson segir að taka verði mark á því þegar forustumaður flokksins segir slíkt. Ég er alveg sammála honum og þess vegna væri ágætt að heyra skoðanir hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar á því hvað varaformaður Samfylkingarinnar eða leiðtogi framboðslista Samfylkingar í Suðvesturkjördæmi, ég man nú því miður ekki nafn hans,  Ég held að hv. þm. Össur Skarphéðinsson ætti því að fara varlega í svona yfirlýsingar. Það vill þannig til að það eru menn innan hans flokks sem eru mjög fylgjandi þessu frumvarpi. Það vekur líka athygli að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, sem er varaformaður Samfylkingarinnar, hefur kosið að tjá sig ekkert um þetta mál. Það væri mjög fróðlegt ef hann hefði séð sér fært að taka þátt í þessari umræðu. Mig langar að lokum, virðulegi forseti, að vitna í ágæta grein sem ég var að lesa eftir mjög virtan rithöfund, Þórarin Eldjárn, þar sem hann talar um, með leyfi forseta: „… sem betur fer má nú sjá þess merki að stjórnvöld hafi áttað sig á því. Mikilvægur liður í þeirri sókn,“ þá er hann að tala um baráttuna gegn áhrifum enskunnar, „verður sú nútímavæðing á rekstrarformi Ríkisútvarpsins sem ríkisstjórnin hefur með vanmáttugu meirihlutaofbeldi reynt að koma í gegn á Alþingi um nokkurt skeið. Vonandi er að þessu ofbeldi fáist framgengt sem allra fyrst. Þó illt sé er það nefnilega svo miklu skárra en minnihlutaofbeldið.“ Það er þannig að fólk í þjóðfélaginu er að átta sig á því að þessar breytingar verða að ganga í gegn og ég lýsi hér eftir afstöðu varaformanns Samfylkingarinnar sem hefur ekki séð sér fært að taka þátt í þessari umræðu.

Frú forseti. Samfylkingin hefur alltaf sagt að það sé nauðsynlegt að breyta háttum Ríkisútvarpsins svo það verði sveigjanlegra og lipurra á markaði og geti hreyft sig hraðar. Við höfum hins vegar bent á að það sé til sérstakt rekstrarform sem hentar því ákaflega vel, þ.e. form sjálfseignarstofnunar. Það er tekið sérstaklega fram í frumvarpinu, ef ég mætti rifja það upp fyrir hv. þingmann, að það rekstrarform hafi marga og flesta kosti hlutafélagaformsins. Það væri hins vegar ekki jafn reynt. En hins vegar væri það einkaréttarlegs eðlis og hefði þess vegna ýmsa kosti sem hæstv. ráðherra er að reyna að ná fram hérna. En mér hefur fundist þetta frumvarp aðallega snúast um að gera útvarpsstjóra kleift að segja upp nokkrum starfsmönnum sem eru ráðherraskipaðir plús ákveðnar aðrar breytingar. Mér finnst að hér sé lagt í allt of mikinn leiðangur til þess. Ég hefði miklu frekar talið að Framsóknarflokkurinn, trúr fyrri yfirlýsingum sínum, hefði átt að taka undir stefnu Samfylkingarinnar um að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarformi vegna þess að þá hefði verið hægt að ná sátt um málið. Þá hefði verið hægt að gera hinar nauðsynlegu breytingar til þess að gera stofnunina lipurri. Þá hefðum við að öllum líkindum verið búin að ganga frá því sem þurfti til að hefja það sem hv. þingmaður kallaði hér í ræðu sinni í dag endurreisn Ríkisútvarpsins, þó ég sé nú ekki sammála henni um að það sé sérstaklega stöðnuð stofnun eins og hún sagði hér í ræðustóli. En það breytir ekki hinu, frú forseti, að maður hafði veika von um að Framsóknarflokkurinn væri að finna leifar af einhverju gömlu lífsmarki djúpt í iðrum sálar sinnar. Framsóknarflokkurinn kom og reyndi að gera yfirbót vegna Íraks, a.m.k. segir formaðurinn stundum, það fer eftir því hvar hann er staddur, að þar hafi verið gerð mistök. Af hverju kemur hv. þm. Dagný Jónsdóttir ekki og viðurkennir að þetta 

Frú forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson og stjórnmálaskýrandi í ræðu hans áðan ræðir mikið um stöðu Framsóknarflokksins. Ég tek undir það að staða hans er óásættanleg um þessar mundir en ég get að sama skapi glatt hann með því að ég tel að við munum ná vopnum okkar og fyrri styrk. Ég held að á stöðu okkar séu aðrar skýringar en hann hefur rakið hér, a.m.k. hvað varðar RÚV. Í ræðu sinni ræddi hann mikið um afstöðu og stefnu Framsóknarflokksins í þessu máli og þess vegna finnst mér rétt að nota tækifærið og rifja aðeins upp aðdraganda málsins. Það er nefnilega svo að Ríkisútvarpið hefur einmitt verið eitt helsta ágreiningsefni þeirra flokka sem nú eru í ríkisstjórn. Menn hafa ekki verið sammála um hvað gera eigi við Ríkisútvarpið. Lengstum var það stefna Sjálfstæðisflokksins, a.m.k. hluta flokksins, að selja hluta af RÚV, ef ekki alfarið, á meðan það hefur alltaf verið skýr stefna Framsóknarflokksins að hér yrði rekið áfram sterkt almannaþjónustuútvarp í eigu ríkisins. Það sem hefur gerst á þessu kjörtímabili er að Sjálfstæðisflokkurinn hefur hreinlega breytt um skoðun og er orðinn sammála okkur. Það er algjör samstaða um það í stjórnarsamstarfinu að hér verði áfram rekið sterkt almannaþjónustuútvarp í eigu ríkisins. Af því að hér hefur mikið verið rætt um grasrótina í Framsóknarflokknum, frú forseti, og það er greinilegt að hv. þm. Össur Skarphéðinsson telur sig vera í miklu sambandi við hana, þá er það þannig að ég hef farið um allt land í haust og haldið nærri 20 fundi með framsóknarfólki, opna og opinskáa umræðufundi í öllum kjördæmum þar sem ég hef hitt okkar helsta trúnaðarfólk og það vill svo til að þetta frumvarp hefur ekki verið rætt á þessum fundum heldur allt annað.

Frú forseti. Það er auðvitað hugsanlegt að þær yfirlýsingar sem Björn Ingi Hrafnsson hefur gefið varði þau 10% framsóknarmanna sem eru horfin frá fylgi við flokkinn en ekki þau 8% sem hugsanlega styðja flokkinn enn. Ég hjó eftir einu sem mér þótti athyglisvert í máli hv. þingmanns. Hún sagði að í upphafi kjörtímabilsins hefði Sjálfstæðisflokkurinn haft ákveðna stefnu - ég gat ekki skilið hana öðruvísi en svo að hún teldi að sú stefna hefði verið að selja Ríkisútvarpið - en að nú hefði Sjálfstæðisflokkurinn horfið frá þeirri stefnu. Þetta staðfestir og undirstrikar allt sem ég sagði í ræðu minni að þegar lagt var af stað með þetta mál var það tilgangur Sjálfstæðisflokksins að selja Ríkisútvarpið. Það gleður mig í sjálfu sér að hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir hefur skynjað þetta með sama hætti og ég. Hins vegar er það svo að ég get ekki verið sammála hv. þingmanni um að Framsóknarflokkurinn hafi beygt Sjálfstæðisflokkinn í þessu máli. Þvert á móti er það svo að Sjálfstæðisflokkurinn hefur aftur og aftur kúgað Framsóknarflokkinn í þessu máli, aftur og aftur hefur Sjálfstæðisflokkurinn neytt hann til þess að kyngja hlutum sem hann ekki vildi kyngja. Þegar Framsóknarflokkurinn lýsti því yfir að hann vildi alls ekki hlutafélagsformið lét hann Sjálfstæðisflokkinn nánast blekkja sig með því að segja að það væru skýr fyrirmæli frá ESA að taka verði upp hlutafélagsform. Þegar stjórnarandstöðunni tókst síðan loks að rífa með töngum og kreistingum ummæli og álit ESA út úr hæstv. menntamálaráðherra kom í ljós að Sjálfstæðisflokkurinn var að blekkja. Það stóð ekkert um það, einungis að sameignarformið dygði ekki. Í hverju málinu á fætur öðru, allt frá Írak til Ríkisútvarpsins, hefur Sjálfstæðisflokkurinn lagst af ofurþunga á Framsóknarflokkinn 

Frú forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson veit að það sem mikilvægast er í lífi stjórnmálamanns er að hlusta vel, hlusta á kjósendur, hlusta á það sem sagt er. Ég hvet hann til þess að hlusta betur á svar mitt en áðan sagði ég að það hefði aldrei verið hreyft við lögum um Ríkisútvarpið vegna þess að ekki var samstaða um hvert ætti að stefna. Nú, þegar báðir stjórnarflokkarnir eru algjörlega einhuga um að halda eigi áfram sterku ríkisútvarpi í eigu ríkisins, höfum við lagt fram þetta frumvarp vegna þess að við trúum því að við séum með því að gefa útvarpinu tækifæri til að þróast og til að styrkja frekar stöðu sína. Ég spyr mig líka, eftir umræðuna í þinginu í dag, hver sé þá samstaðan hjá hv. stjórnarandstöðu eða svokölluðu kaffibandalagi, eins og menn hafa stundum kallað hana. Það er nefnilega þannig, eins og hv. þingmaður veit, að lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna eiga ekki frekar við um sjálfseignarstofnanir en önnur félagaform. Hver er þá samstaðan í kaffibandalagi Vinstri grænna, Samfylkingarinnar og annarra aðila ef menn setja fram tillögur eins og hv. þingmaður hefur gert um sjálfseignarstofnun? Ég hlýt að spyrja mig að því. Hv. þingmaður ræddi mikið um traust í ræðu sinni en það er nú einu sinni þannig að sá sem hefur verið rúinn trausti undanfarna daga er þingflokkur Samfylkingarinnar og það var sjálfur formaður flokksins sem sagði það.

Frú forseti. Ég bara dreg það ekki í efa eitt einasta augnablik að Framsóknarflokkurinn vill koma upp stóru og öflugu almannaútvarpi. Hins vegar leyfi ég mér að halda því fram að það sé tóm vitleysa hjá hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur þegar hún segir að báðir stjórnarflokkarnir séu sammála um það. Það er hugsanlegt að það sé jafnvel væn sneið af Sjálfstæðisflokknum sem er sammála því. Hitt hef ég verið sannfærður um og rökstuddi í hluta ræðu minnar að það væri meðvituð stefna a.m.k. hjá hluta Sjálfstæðisflokksins að þrengja að Ríkisútvarpinu, skapa hjá því fjárhagsþrengingar til að búa til þá stöðu að menn neyddust til að hefja bútasölu á Ríkisútvarpinu eftir hlutafélagavæðinguna. Ég hef fyrir mér ekki ómerkari mann en talsmann Sjálfstæðisflokksins í efnahagsmálum í þessum sölum, þ.e. hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hann hefur bókstaflega talað með þeim hætti að ekki er hægt að draga aðra ályktun af því. Ég ætla svo ekki að draga úr vonum hv. þingmanns um að Framsóknarflokkurinn finni sinn endurlausnara, hugsanlega í hv. þingmanni í fyllingu tímans, og lifi nýja upprisu. Sagan kennir að það eru mörg dæmi um slíkt. Oft er það svo að flokkar í krappri stöðu sækja sér lífsþrótt í ungt fólk, í endurnýjaðar hugsjónir og brjótast úr þeim klakaböndum sem hafa keyrt þá niður í frerann. Það er alveg hugsanlegt að það gerist. Ég leyfi mér hins vegar að efast stórlega um að það sé rétt upphaf að upprisunni að ungir þingmenn eða þingmenn Framsóknarflokksins yfir höfuð haldi bara áfram að ganga svipugöngin á enda, haldi áfram að láta lemja sig með málum sem engin samstaða er um meðal grasrótar flokksins, hvort heldur það er Írak eða Ríkisútvarpið eða ýmis fjölskyldumál. Ég rifja það upp að þessi flokkur sem fór í kosningar með fjölskylduna í fyrirrúmi lét Sjálfstæðisflokkinn pína sig til þess að kroppa 10 milljarða af barnafólki með því að lækka barnabætur, þó að nú sé aðeins verið að reyna að rétta það af. 

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að mótmæla þeim ummælum eða staðhæfingu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur, þingmanns Framsóknarflokksins, að fyrir því sé meirihlutavilji í samfélaginu að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Það er mitt mat að svo sé ekki og því fari reyndar fjarri. Hv. þingmaður vitnaði í rithöfund, las úr grein hans, rithöfundinn Þórarin Eldjárn, sem greinilega er á því máli að fara eigi leið ríkisstjórnarinnar. Ég get vitnað í fjöldann allan af listamönnum og rithöfundum. Ég get vitnað í menn sem þekkja bærilega til, ég get vitnað til ummæla  Mér finnst það dapurlegt hlutskipti fyrir alþingismenn að taka þátt í því að svipta starfsfólk réttindum sínum gegn mótmælum starfsmanna. Það er óvefengjanlegt að þetta frumvarp mun rýra réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins. Útvarpsstjóri hefur lýst því yfir að þegar fram líða stundir muni kjaramunur aukast innan Ríkisútvarpsins. Finnst mönnum það allt í lagi? Finnst mönnum það vera í lagi að færa alla dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu undir einræðisvald eins manns, að færa allt mannahald undir einræðisvald eins manns? Að svipta starfsfólk aðkomu að stjórn Ríkisútvarpsins? Nokkuð sem starfsfólkið samdi um á níunda áratugnum, ég þekki það mjög vel, ég tók sjálfur þátt í þeim samningum. Öllu þessu á að svipta brott. Menn telja sig vera að halda inn í framtíðina með því að gera þessa merku stofnun háða einræðisvaldi. Sá sem kemur til með að ráða þar ríkjum verður fyrir sitt leyti ráðinn af meirihlutavaldi sem stýrir ríkisstjórn á hverjum tíma. Finnst mönnum þetta vera í átt til framfara? Mér finnst dapurlegt að alþingismenn skuli ætla að láta hafa sig í þann ljóta leik, mér finnst það dapurlegt hlutskipti fyrir Framsóknarflokkinn sem maður hafði von um að gæti staðið í fæturna einu sinni og mundi gera það í þessu máli.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti menntamálanefndar um breytingu á lögum nr. 36/1982, um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Val Árnason skrifstofustjóra frá menntamálaráðuneyti, Þröst Ólafsson, framkvæmdastjóra Sinfóníuhljómsveitar Íslands, Sigurð Bjarka Gunnarsson frá Starfsmannafélagi Sinfóníuhljómsveitar Íslands og Pál Magnússon, útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins. Frumvarpið var sent til umsagnar og bárust umsagnir frá útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins, útvarpsréttarnefnd, Seltjarnarneskaupstað, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, ríkislögreglustjóra, Kennaraháskóla Íslands, Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, Málvísindastofnun Háskóla Íslands, Hollvinasamtökum Ríkisútvarpsins og Viðskiptaráði Íslands. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið ohf. og felur í sér tillögu um niðurfellingu greiðsluþátttöku Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands og einnig að greiðsluþátttaka Seltjarnarnesbæjar verði felld niður. Við umfjöllun nefndarinnar var fjallað um þau hljóðfæri sem Ríkisútvarpið hélt eftir við rekstrarlegan aðskilnað Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar en þá hélt Ríkisútvarpið eftir tveimur fiðlum og einni víólu. Samkvæmt skýrslu matsnefndar vegna stofnefnahagsreiknings verða framangreind hljóðfæri ekki hluti af eignum Ríkisútvarpsins ohf. og er í þessu sambandi einkum litið til Guarnerius del Gesu fiðlunnar frá 1728. Framangreind hljóðfæri verða eign ríkissjóðs og verður gerður samningur milli ríkisins og Sinfóníuhljómsveitarinnar um afnot þeirra. Frú forseti. Nefndin hefur litið svo á að fyrirhuguð lækkun á skuld Ríkisútvarpsins við ríkissjóð að fjárhæð 625 millj. kr. samkvæmt breytingartillögu við frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006, sem er til meðferðar á yfirstandandi þingi og ætlað er að tryggja 15% eiginfjárhlutfall við stofnun Ríkisútvarpsins ohf., komi til lækkunar á skuld Ríkisútvarpsins við Sinfóníuhljómsveit Íslands sem samkvæmt árshlutareikningi nam 692,2 millj. kr. 30. júní 2006. Frú forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Mörður Árnason, Einar Már Sigurðarson og Össur Skarphéðinsson skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að flytja og styðja breytingartillögur við málið. Aðrir þingmenn sem skrifa undir þetta nefndarálit eru auk þess sem hér stendur hv. þm. Dagný Jónsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Kjartan Ólafsson og Sæunn Stefánsdóttir.

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. framsögumanns þá skrifaði ég undir þetta nefndarálit með fyrirvara. Það stafar m.a. af því að það er allsendis óljóst eftir að þessi skil hafa orðið milli RÚV og Sinfóníuhljómsveitarinnar hvort landsmönnum verði áfram gefinn kostur á því að njóta tónleika Sinfóníunnar í gegnum Ríkisútvarpið sem sama hætti og áður. Á fund nefndarinnar kom Páll Magnússon útvarpsstjóri. Hjá honum kom alveg skýrt fram að eina leið Ríkisútvarpsins til þess að ná að hafa þetta samband óbreytt, væri ef fyrirtækinu auðnaðist að ná kostun svokallaðri á tónleika Sinfóníunnar. Ríkisútvarpsstjóri greindi frá því aðspurður af okkur stjórnarandstæðingum að þetta væri nauðsynlegt því ella væri ekki til fjármagn í stofnuninni til þess að útvarpa tónleikunum. Nú liggur það hins vegar fyrir að það á ekki að leyfa, samkvæmt frumvarpi sem hér var verið að ræða áðan, Ríkisútvarpinu að auka kostun sína á dagskrárefni. Það þýðir, frú forseti, að því er ég skildi ríkisútvarpsstjóra, að þá væri ekki unnt að fjármagna útsendingar frá tónleikunum. Því langar mig að spyrja hv. þingmann, af því að hann hefur tekið þátt í því að breyta reglum um kostun sem leiða til þessa, með hvaða hætti ætlar hann og stjórnarmeirihlutinn að tryggja það að landsmenn njóti áfram stórkostlegrar þjónustu þessarar stórkostlegu hljómsveitar?

Frú forseti. Það er nú þannig að meiri hluti menntamálanefndar leggur í sjálfu sér ekki til að Ríkisútvarpinu ohf. verði bannað að afla sér tekna með kostun, þ.e. að kosta einstaka dagskrárliði með samningum þar um, heldur er gert ráð fyrir því í frumvarpinu og í breytingartillögum sem við leggjum til í meiri hluta menntamálanefndar, að kostunin gangi ekki lengra sem hlutfall af heildarauglýsingatekjum Ríkisútvarpsins en þær voru á árinu 2006. En til þess að svara spurningu hv. þingmanns þá vil ég benda honum á nefndarálit meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. á þskj. 500, 56. mál, en þar segir, með leyfi forseta: Meiri hlutinn vill beina því til menntamálaráðherra að mælast fyrir því, í þjónustusamningi milli menntamálaráðuneytisins og Ríkisútvarpsins ohf., til þess að þeim tekjum sem félagið aflar sér með þjónustusamningum, þetta á reyndar að vera kostunarsamningum, verði fremur varið til kostunar á dagskrárliðum sem varða íslenska tungu, sögu og menningararfleifð, en til kostunar á erlendu afþreyingarefni. Þarna kemur sú stefnumörkun sem meiri hluti menntamálanefndar leggur til grundvallar varðandi þær kostunarreglur sem Ríkisútvarpið á að hafa til hliðsjónar og ætti að duga Ríkisútvarpinu til þess einmitt að kosta útsendingar frá tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands og frá ýmsum öðrum atburðum sem hafa menningarlegt gildi fyrir íslensku þjóðina.

Frú forseti. Framtíð hljóðvarps á sinfóníutónleikum á Íslandi virðist ráðast af því hvernig menn túlka það sem hv. þingmaður kallar núna prentvillu í málskjali. Það verður þá að prenta þetta málskjal upp. Við erum að vísu búin að ljúka hér 2. umr. En þetta ræður algerlega úrslitum um það hvort hægt er að ná áframhaldi á þessu samstarfi Ríkisútvarpsins og Sinfóníunnar. Það kemur hérna fram hjá hv. þingmanni að í málskjalinu er talað um þjónustusamninga. Ég var þeirrar skoðunar að það væri einmitt þangað sem ætti að leita þessa fjármagns. Ég hafði að vísu, eins og hv. þm. Mörður Árnason í dag, bent á að það er nú heldur lítið að verða úr þeim fjárhæðum sem eiga að koma í gegnum þjónustusamninginn. Samkvæmt þessu eru það kostunarsamningar. Þá liggur alveg ljóst fyrir að það er ekki til fé til þess að standa undir þessu. Ástæðan er sú, eins og kom fram við meðferð málsins í fyrra, að það að hafa þetta óbreytt kostar 140–150 millj. kr. Í máli Páls Magnússonar um daginn í menntamálanefnd kom fram að kostunarsamningarnir í dag allir samtals, á íþróttaefni og öllu, eru 90 millj. kr. Þeir mega ekki hækka sem hlutfall. Það er því alveg ljóst að þótt allt kostunarféð yrði lagt til sinfóníutónleika sem Ríkisútvarpið mundi þá standa straum af, dugar það ekki. Hvort sem hér er um prentvillu að ræða eða ekki, þá er það alveg ljóst, að þetta er úrslitaatriði varðandi þessa tegund menningarstarfsemi Ríkisútvarpsins. Það kom í ljós í síðasta andsvari hv. þingmanns að mistök meiri hlutans valda því að hljóðvarp á Sinfóníunni er núna í uppnámi. Kannski hv. þingmaður ætti að velta því fyrir sér að láta prenta þetta skjal upp eða kalla til fundar og athuga hvort ekki sé rétt að leiðrétta þessa prentvillu.

Frú forseti. Þetta er nú ekkert annað en hártoganir. Þegar nefndarálitið er lesið og skoðaður sá kafli þar sem fjallað er um þetta atriði sem ég vék hér að í fyrra andsvari mínu, þá er þar verið að ræða um kostunarsamning en ekki þjónustusamning. Það er alveg ljóst að meiri hluti menntamálanefndar hvetur til þess að þeim tekjum sem Ríkisútvarpið ohf. aflar sér á grundvelli kostunarsamninga eigi frekar að verja til kostunar á dagskrárgerð sem varðar íslenska tungu, sögu og menningararfleifð en til kostunar á erlendu dagskrárefni. Ég nefni afþreyingarþætti, að því ég sé að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sérstakan áhuga á málinu, eins og Lost og Desperate Housewives, þótt ég efist ekki um að hv. þingmaður hafi sérstakan áhuga á þeim ágæta þætti. Með hugmyndum okkar í meiri hluta menntamálanefndar leggjum við ekki til að sá möguleiki Ríkisútvarpsins ohf. til þess að afla sér kostunartekna verði skertur frá því sem nú er hjá Ríkisútvarpinu. En meiri hlutinn beinir því til menntamálaráðherra að í þjónustusamningi milli menntamálaráðuneytisins og Ríkisútvarpsins ohf., verði tekið upp ákvæði sem mælir fyrir um að tekjum af kostunarsamningum verði frekar veitt til dagskrárliða sem varða íslenska tungu, sögu og menningararfleifð, þar á meðal til útsendinga frá merkum tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands heldur en til kaupa á erlendu afþreyingarefni. Hafi stjórnarandstaðan misskilið 

Forseti. Það er auðvitað tvenns konar misskilningur hér á ferðinni. Annars vegar er sá hjá meiri hluta menntamálanefndar að þessi tilmæli til menntamálaráðherra hafi eitthvert gildi. Þá væri menntamálaráðherra að minnsta kosti skroppnari að skyni en ég tel að hún eða þeir séu og verði í framtíðinni, ef þeir færu að þessum tilmælum meiri hluta menntamálanefndar vegna þess að þetta er misskilningur á kostunarfyrirbrigðinu sjálfu. Það er ekki svo að kostun, þó að hún tengist yfirleitt þáttum eða einhverju sérstöku efni, sé bundin við að það fé renni nákvæmlega til þess efnis. Það er ekki þannig. Kostun er ósköp einfaldlega tekjur sem renna inn. Hins vegar er það stundum þannig með kostun eins og auglýsingar að það er hægt að selja þær út á sérstaka þætti, á sama hátt og sumir þættir eru sýndir til að afla auglýsinga þá getur kostun auðvitað bjargað einstaka þáttum. Það væri því út í hött og ef verið væri að takmarka kostum með einhverjum hætti, þá væri fáránlegt að takmarka hana við einhvern einn þátt. Það sem gæti skipt hér máli er að kostunarféð væri þá markað með einhverjum hætti. En þá er nú farið að skipta sér ansi mikið af innri málum þess Ríkisútvarps ohf. sem átti að leika laust og liðugt á markaðnum. Hins vegar er rétt að formaður menntamálanefndar svari til um það sem ekki enn þá hefur komið í ljós. Það er um hinn klassíska tónlistarflutning hljómsveitarinnar í Ríkisútvarpinu. Vegna þess að á síðasta sprettinum í menntamálanefnd kom í ljós að það var skilningur Ríkisútvarpsins eða forstöðumanna þess að þeir mundu fá það ókeypis í framtíðinni af einhverjum dularfullum ástæðum sem ekki hafa enn verið upplýstar.

Frú forseti. Það kom reyndar fram hjá forsvarsmanni Sinfóníuhljómsveitarinnar þegar þeir voru spurðir að því hvernig samstarfi hljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins hefði verið háttað á síðustu árum og áratugum að það samstarf hefði verið upp og ofan, þ.e. gott við útvarpið en heldur svona brokkgengt við sjónvarpið. Ég hef engar áhyggjur af því að Ríkisútvarpið, þ.e. hljóðvarpið, muni ekki útvarpa áfram tónleikum frá Sinfóníuhljómsveitinni. Ég hef heldur ekki áhyggjur af því að ríkissjónvarpið muni ekki útvarpa frá tónleikunum. Sérstaklega í ljósi þess að það kom fram á fundum nefndarinnar að stjórnarformaður Sinfóníuhljómsveitar Íslands hefur verið í viðræðum við Ríkisútvarpið um að styrktaraðilar Sinfóníuhljómsveitarinnar kosti útsendingar frá sinfóníutónleikum í Ríkisútvarpinu. Ég held því að þessi mál séu í fínum farvegi. En aðalatriðið er þetta sem ég var að reyna að koma að áðan, að með þeim breytingartillögum sem liggja fyrir um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. þá er ekki verið að skerða tekjur Ríkisútvarpsins á kostun. Hins vegar eru í nefndaráliti meiri hlutans tilmæli sem lúta að því að mælast til þess við menntamálaráðherra að í þjónustusamningi milli menntamálaráðuneytisins og Ríkisútvarpsins ohf. verði lögð áhersla á að þær tekjur sem koma til Ríkisútvarpsins ohf. vegna kostunar  
            

Forseti. Það er auðvitað furðulegur misskilningur hjá formanni menntamálanefndar og meiri hluta menntamálanefndar að það séu öðruvísi peningar sem koma inn fyrir kostun en þeir sem koma inn fyrir auglýsingar. Af hverju beinir þá ekki meiri hluti menntamálanefndar því til menntamálaráðherra að gera það í þjónustusamningi að láta auglýsingarnar eða einhverjar sérstakar auglýsingar eða auglýsingar með einhverjum ákveðnum þáttum renna í einhverja tiltekna dagskrárgerð? Þetta er auðvitað bara della og einungis verið að slá ryki í augu fólks. Ég vona að minnsta kosti að meiri hluti menntamálanefndar hafi vit á því að sjá hve þetta er heimskuleg tillaga hjá henni. Hún á að fullnægja með einhverjum hætti gagnrýni á kostun, hinni almennu gagnrýni, ég rakti það hér fyrr í dag hvers vegna hún gerir það ekki. Hún á líka með einhverjum hætti að koma til móts við mikla gagnrýni á að það er engin takmörkun á tekjum af kostun og auglýsingum þótt hlutafélagið sé sett af stað og í raun og veru búið þannig um að það geti verið í fullri samkeppni við annað. Það gerir þessi tillaga náttúrlega ekki. Hvað Sinfóníuna varðar þá er rétt hjá síðasta hv. ræðumanni að uppi eru einhvers konar hugmyndir um að kostendur reddi málinu milli sjónvarpsins og Sinfóníunnar og sjái til þess að sinfóníutónleikum verði sjónvarpað sem hefði átt að byrja á fyrir lifandis löngu að gera reglulega. Hitt er þó þannig að þrátt fyrir ákvæði sem við mælum með að sett verði inn í lögin um Sinfóníuna, að Sinfóníuhljómsveitin og Ríkisútvarpið geri með sér samning um flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar, þá er ekkert sem segir að sá samningur verði í raun og veru í gildi. Þetta er auðvitað bara fróm ósk. Það sem hlýtur að gerast er að Sinfóníuhljómsveitin lætur Ríkisútvarpið ekki fá hljómleika án þess að fá eitthvert endurgjald fyrir, en sú skrýtna hugmynd var uppi hjá fulltrúum Ríkisútvarpsins, og gott ef ekki menntamálaráðherra, fyrir nefndinni rétt áður en málið var slitið þaðan út í ofboði. Ef meiningin er að halda því áfram að það eigi að vera þannig, þá efast ég um það verði. Það verða alla vega mikil vandræði í kringum það, hygg ég, af hálfu Sinfóníuhljómsveitarinnar.

Hæstv. forseti. Fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er ekki með á nefndarálitinu, hvorki með eða án fyrirvara. Við höfum haft mjög miklar efasemdir um að slíta á tengslin á milli Ríkisútvarpsins annars vegar og Sinfóníuhljómsveitar Íslands hins vegar. Þessar stofnanir hafa verið nátengdar frá því að Sinfóníuhljómsveitinni var hleypt af stokkunum um miðja síðustu öld. Það var árið 1950 sem tónlistardeild Ríkisútvarpsins hafði forgöngu um stofnun Sinfóníuhljómsveitarinnar. Þegar Sinfóníuhljómsveitin komst síðan í fjárhagslegt þrot rúmum tíu árum síðar, 1961, tók Ríkisútvarpið alfarið við rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Síðan gekk á ýmsu næstu 20 árin en 1982 voru sett lög um Sinfóníuhljómsveit Íslands og gerður samningur um fjármögnun starfseminnar og kom það þá í hlut Ríkisútvarpsins að sjá henni fyrir fjórðungnum af rekstrarfé. Þetta var ágætur og hagkvæmur samningur fyrir báða aðila. Eins og fram hefur komið við umræðuna hefur hljóðvarpið/útvarpið nýtt sér samninginn bærilega og hagnast vel á honum, að mínu mati. Ég lét alla vega sannfærast af ágætri grein eftir Jón Þórarinsson, fyrrum dagskrárstjóra hjá Ríkisútvarpinu, sem færði rök fyrir því að svo hafi verið. Annað gildir um sjónvarpið. Sjónvarpið hefur átt tilkall til mun meira efnis frá Sinfóníunni en nýtt hefur verið, þannig að það er vannýttur samningur að því leyti. Við skulum ekki gleyma því að ef Ríkisútvarpið ætlar að sinna menningarlegum skyldum sínum á sviði tónlistar, kemur það til með að kosta umtalsvert fé. Það er staðreynd. Nú segir hv. formaður menntamálanefndar Alþingis að málefni Sinfóníunnar séu í bærilegum farvegi hvað þetta snertir og vísar þá til kostunar. Hann hefur engar efasemdir um að fyrirtæki séu tilbúin að láta fé renna til hennar. En útvarpsstjóri mun hafa upplýst á fundi menntamálanefndar Alþingis, það hefur komið fram hér við umræðuna, að þrátt fyrir ákvæði um að gerður skuli þjónustusamningur milli Ríkisútvarpsins annars vegar og Sinfóníunnar hins vegar, þá sé ekkert fé til ráðstöfunar til þessa. Þar kemur kostunarpeningurinn til sögunnar. Ég hef miklar efasemdir um kostun í Ríkisútvarpinu yfirleitt. Ég er fylgjandi auglýsingum, ég er fylgjandi því að Ríkisútvarpið sé fjármagnað að hluta með auglýsingafé. Ef það væri svipt auglýsingatekjum yrði það svipt þriðjungnum af rekstrarfé sínu. Ég held að það sé hreinlega ekki grundvöllur, pólitískur grundvöllur til þess að auka afnotagjöld eða fé frá almenningi til Ríkisútvarpsins sem þessu nemur. Þess vegna tel ég það byggt á raunsæi, vilji maður efla hag þessarar stofnunar, að viðhalda auglýsingum. Öðru máli gegnir um kostunarféð. Ég hefði gaman af að sjá úttekt á því hvað borgar sig fyrir Ríkisútvarpið í því efni, því að ég held að þetta séu afar ódýrar auglýsingar sem mætti hala inn með öðrum hætti. Hæstv. forseti. Ég vildi einvörðungu gera grein fyrir afstöðu okkar. Við höfum verið talsmenn þess að Ríkisútvarpið njóti ákveðinna réttinda og ákveðinna sérréttinda í heimi fjölmiðlanna. Á móti axli þessi stofnun skyldur, hún axli þar á meðal menningarlegar skyldur og þá einnig gagnvart Sinfóníuhljómsveit Íslands. Þess vegna höfum við haft uppi gagnrýni við að höggva á þessi tengsl sem gert er með þessu frumvarpi.