Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að mega samtímis tala fyrir þessu frv. og næsta máli á dagskrá, með leyfi hæstv. forseta, þar sem hér er um frv. að ræða, sem eru sama eðlis, en þau fjalla í stuttu máli um það að veita aukin réttindi þeim ríkisstarfsmönnum, sem hafa hætt störfum hjá ríkinu, áður en þeir náðu fullu aldurshámarki, ef þeir hafa samfellt gegnt störfum hjá ríki eða ríkisstofnunum í 15 ár. Ástæðan til þess, að frv. er flutt, er sú, að eins og hv. þdm. er kunnugt, er verðtrygging á lífeyri úr þessum lífeyrissjóði á þann hátt, að lífeyririnn er hverju sinni miðaður við þau laun, sem greidd eru í sambærilegu starfi. Þeir, sem hafa hætt störfum hjá ríkinu, njóta hins vegar ekki þessara réttinda, heldur eru þeirra laun miðuð við þau laun, sem starfið bar, þegar þeir hættu, og er hér að sjálfsögðu um mikla mismunun að ræða. Aftur á móti þykir það sjálfsagt og eðlilegt, að ekki sé gerður jafn hlutur þeirra manna, sem allt til loka starfsaldurs gegna störfum í þjónustu ríkisins, og hinna, sem af einhverjum ástæðum hafa hætt, og því eru hér sett nokkru þrengri mörk en almennt gilda um lífeyrissjóðsréttindi lífeyrisþega úr þessum sjóðum, þegar um það er að ræða, sem hér greinir, að þeir hafi hætt störfum áður. Bæði er það, að takmörkin varðandi þá menn, sem njóta þessara réttinda, eru þrengri, því að í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins geta verið ýmsir aðrir aðilar en þeir, sem hér um ræðir, en það þykir ástæða til að hafa mörkin þrengri vegna þess, að verðtryggingin er algerlega borguð úr ríkissjóði, en ekki úr lífeyrissjóði. Það þykir því sanngjarnt og eðlilegt með hliðsjón af því, að hér séu mörkin sett þannig, að þetta sé takmarkað við starfsmenn ríkisins og hjá tilteknum ríkisstofnunum. Í annan stað er rétturinn miðaður við 15 ára starfsaldur en ekki 10 ár, sem er hin almenna regla. Frv. þessi eru útbúin af stjórn lífeyrissjóðsins og vænti ég þess, að hv. þdm. þyki þau ganga til móts við þær óskir, sem stundum hafa komið hér fram á Alþ. um breyt. í þessu efni og þyki jafnframt ekki óeðlilegt, að mörkin séu nokkuð strangari en ella. Þá er á l. um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins gerð sú breyt., að starfsmönnum BSRB er veittur aðgangur að lífeyrissjóði, en hingað til hafa þeir ekki haft það, og hafa ekki aðstöðu til að vera í neinum lífeyrissjóði. Hér getur ekki orðið um nema sárafáa menn að ræða, en þar sem hér er um samtök starfsmanna ríkisins að ræða, sýnist ekki óeðlilegt að veita þeim þennan rétt. Ég vænti þess, að hv. þd. geti fallizt á frv. þessi, eins og þau liggja fyrir, þau hafa þegar fengið afgr. í hv. Ed., og ég vil leyfa mér að leggja til, að þeim verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Aðaltilgangurinn með þessu frv. mun vera sá að gefa þeim bændum kost á að koma eignum sínum í nokkurt verð, sem verða að neyðast til þess að hætta búskap, og mér sýnist, að þetta sé reyndar eini tilgangurinn með frv. Það er hafið yfir allan vafa, að það er mikil nauðsyn á því, að þessi viðleitni, sem í frv. felst, geti borið nokkurn árangur. Fjöldi bænda um allt land, sem hefur orðið að hætta búskap, hefur orðið fyrir því að verða að ganga frá eignum sínum, sem eru aðallega óseljanlegar eyðijarðir, og hafa ekki getað komið þeim í neitt verð. Afleiðingin hefur svo orðið sú, að þessir bændur hafa ekki getað aflað sér eiginlega neinnar staðfestu annars staðar, þar sem eignir þeirra voru þannig bundnar og ekki hægt að koma þeim í peninga. Hefur þetta komið sér illa fyrir margan manninn, sem vegna heilsuleysis eða aldurs hefur orðið að hætta búskap. Hefur varla verið um neitt annað að ræða hjá mörgum þessara manna en að selja bústofninn og sjá svo af eyðijörðinni óseljanlegrí. En ef l. eiga að bera einhvern árangur, sýnist mér, að það verði að tryggja bændum einhvern umtalsverðan hluta af verðmæti þessara eigna. Það verður að tryggja þeim andvirði einhvers umtalsverðs hluta af jarðeignum sínum, sem eftir eru og þeir geta ekki hagnýtt sér á annan hátt. En mér sýnist, að með þessu frv. sé gengið nokkuð skammt í þessu efni. Ákvæðin í 4. gr. frv. eru á þá leið, að mér sýnist ekki, að vonir standi til þess, að þessir bændur fái mikið verð fyrir jarðir sínar. Í 4. gr. frv. segir, að kaupverð jarða, sem Jarðeignasjóður kaupir skv. 1. gr. þessara l., skuli vera skv. matsgerð þriggja manna nefndar. En svo segir: „Við ákvörðun matsverðsins skal hafa hliðsjón annars vegar af gangverði hliðstæðra jarða, hins vegar af þeim fjármunum, sem eigandi hefur lagt í jörðina.“ Og loks segir, að kaupverðið megi þó ekki vera hærra en fasteignamat jarðanna er á hverjum tíma. Það eru tvær meginreglur settar þarna fram, sem takmarka mjög það verð, sem bændurnir geta fengið fyrir þessar jarðir. Önnur reglan er sú, að það skuli vera gangverð jarðanna. Við getum gert okkur í hugarlund, hvað muni vera gangverð óseljanlegra eyðijarða, en það eru fyrst og fremst þær, sem koma þarna, til greina, jarðir sem ekki er hægt að selja með venjulegum hætti. Ég held, að það sé tilgangslítið að setja það sem meginreglu, að þetta skuli verða matsverð jarðanna. En þetta á tvímælalaust að vera meginregla, því að í aths. með frv. um þessa 4, gr. segir: Hér er fylgt þeirri meginreglu, að kaupverð jarða skuli miðast við framboð og eftirspurn. Eftirspurnin eftir þessum jörðum er nú ekki meiri en þetta, að þær reynast í flestum tilfellum óseljanlegar og þetta á að vera meginreglan, sem á að meta jarðirnar eftir. Hin reglan, sem ég nefndi, er sú, að Jarðeignasjóður megi þó ekki kaupa jarðirnar hærra verði en á fasteignamatsverði. Að vísu á sú regla ekki að taka gildi fyrr en væntanlegt fasteignamat tekur gildi, þ.e.a.s. það er ekki bundið við núverandi fasteignamat, heldur á þetta að vera bundið við hið væntanlega fasteignamat. Ég held þó, að þó að þetta hámark verðsins sé ekki bundið við núverandi fasteignamat, breyti þetta ákaflega litlu, fyrst hitt á að vera aðalreglan, að það sé gangverð jarðanna, sem á að fara eftir. Og þegar gangverðið er nú ekki til, fara menn varla að meta jarðirnar langt yfir fasteignamat. En í aths. segir einmitt um þetta: „Þó er sá varnagli sleginn, að kaupverðið megi aldrei vera hærra en fasteignamat jarðarinnar á hverjum tíma.“ Þetta á þó að vera önnur aðalreglan um verð á þessum jörðum. Annars vegar gangverð jarðanna, sem er í raun og veru ekkert, og hitt er fasteignamatið. Þetta eru þá þeir fjármunir, sem bændur eiga von á að fá fyrir jarðir sínar, ef Jarðeignasjóður á að kaupa þær. Nú er ekki vitað, hvernig næsta fasteignamat verður, en það er talið af ýmsum, að það muni verða verulega hærra en núgildandi fasteignamat er á jörðum, og það er ekki ótrúlegt, þó ekki væri vegna annars en þess, hvað peningar hafa rýrnað í verðgildi. Jafnvel þó að ekki hafi verið gerðar umbætur á jörðunum, ætti það að vera eitthvað hærra af þeim ástæðum. En er nú mikil von til þess, að það verði farið að meta jörð hærra en hún var metin síðast, eftir að hún er komin í eyði og er orðin óseljanleg, sem var þó í byggð, þegar núverandi fasteignamat fór fram? Ég held, að það séu ákaflega litlar líkur til þess að nokkur matsnefnd fari að meta jarðirnar hærra verði eftir að jörðin er komin í eyði og er ekki seljanleg. Mér sýnist því, að það beri allt að sama brunni um það, að verðið sem bændur eiga von á að fá fyrir þessar jarðir sínar, getur ekki orðið sem neinu verulegu nemur hærra en núverandi fasteignamat er á þeim, ef það verður þá ekki lægra. Það segir að vísu í þessari grein, að það skuli hafa hliðsjón af fjármunum, sem eigandi hefur lagt í jörðina. En það ákvæði hefur þó svo lítið að segja, þegar búið er að binda hámarkið við fasteignamatið. Mér þykir sennilegast, að ef einhverjar umbætur hafa verið gerðar á jörð, jafnvel þó að ekki hafi verið byggt nema eitt fjárhús eða hlaða, þá séu komnir fjármunir í jörðina, sem eru miklu meiri en fasteignamatsverðið, svo að það er ekkert gagn að þessu. Ég hef litið yfir fasteignamat á jörðum í einu sveitarfélagi á Vestfjörðum, þar sem ég er kunnugur. Þ. á m. eru 14 jarðir, sem eru allar í byggð núna, en ég tel litlar líkur til, að það komi ábúandi á þær, þegar núverandi bændur hætta búskap, af því að jarðirnar eru litlar, hafa takmarkaða ræktunarmöguleika og eru ekki vel í sveit settar. Mér þykir það fremur ótrúlegt, að nokkur af þessum 14 jörðum byggist aftur, þegar núverandi bændur hætta. En hvað um fasteignamatið á þessum jörðum? Það er hæst 12200 kr. og lægst 3000 kr., en meðalfasteignamat á öllum 14 jörðunum er 5960 kr. Nú skulum við hugsa okkur, að þessar jarðir hækkuðu eitthvað í næsta mati, jafnvel þó að þær yrðu komnar allar í eyði og reyndust óseljanlegar. Ef til vill yrðu þær hækkaðar eitthvað, við skulum segja um 50%, og þykir mér það þó frekar ótrúlegt. Þetta eru þá fjármunirnir, sem þessir bændur eiga kost á að fá fyrir jörðina, það eru kannske 6, 8, 10 þúsund, hæst upp í 18 þús. kr., dýrasta jörðin af þessum 14. Ég held að þessir bændur standi nokkurn veginn jafnréttir, hvort sem þeir fá þetta verð fyrir jarðirnar sínar eða ekki. Það á sérstök nefnd að meta þessar jarðir, áður en kemur til þess að Jarðeignasjóður kaupi þær, en þessi nefnd hefur ekki ýkjamikið hlutverk, því að hún má ekki, eða réttara sagt henni þýðir ekkert að meta þær hærra en fasteignamatið. Það eina, sem þessi matsnefnd ætti þá að gera, væri að úrskurða, hvort jörðin skyldi seld lægra verði en fasteignamatið er, því á hærra verði má ekki selja hana. Ég hef því lagt til í brtt., sem ég flyt á þskj. 299, að fellt verði niður úr 4. gr. frv. ákvæðið um, að fara skuli eftir gangverði þessara jarða, sem ég hef sýnt fram á, að er ekkert til, og legg líka til að fella skuli niður það ákvæði, að ekki megi kaupa jarðirnar hærra verði en fasteignamatið er. Mér sýnist alveg óhætt að gefa matsnefndinni frjálsar hendur um að meta þessar jarðir og setja mönnum ekki þannig stólinn fyrir dyrnar, að ekki megi kaupa þær hærra verði en fasteignamatsverðið er. Í fyrsta lagi þarf hvort sem er að leita álits landnámsstjóra um þessar jarðir, í öðru lagi þarf að leita álits viðkomandi sveitarfélags, svo að hin væntanlega matsnefnd mundi fá það fullnægjandi upplýsingar um verðmæti þessara jarða, að henni væri trúandi til að meta þær, og Jarðeignasjóði þá heimilt að kaupa þær með því verði, sem nefndin telur sanngjarnt, en vera ekki að setja þessar hömlur á, sem hér er gert ráð fyrir. Þá er mér ekki ljóst, hvernig fara á um þær jarðir, sem fasteignaveðslán hvíla á. Nú er það trúlegt, að á öllum fjölda þessara jarða hvíli einhver lán, jafnvel þótt litlar umbætur hafi verið gerðar á þeim, einhverjar byggingar, einhver ræktun, þá hvíla á þeim mjög sennilega einhver fasteignaveðslán. Hvernig fer um þessa bændur eða jarðir þeirra, þegar þeir hætta og geta ekki selt jörðina, en vilja selja hana Jarðeignasjóði? Á jörðinni hvílir lán, ekki kannske neitt ýkjahátt, en þó miklu hærra en fasteignamatið er á jörðinni, kannske margfalt og þarf ekki mikið til. Getur Jarðeignasjóður keypt slíkar jarðir eða falla þær allar út, þannig að þær koma ekki til greina? Ég er ósköp hræddur um, að það fari svo, að Jarðeignasjóður kaupi engar slíkar jarðir, ef á þeim hvíla lán, sem nema meiru en fasteignamatinu, af því að það á að banna Jarðeignasjóði að kaupa jarðirnar dýrari en nemur fasteignamatsverðinu. Sé lánið hærra getur Jarðeignasjóður ekki tekið það á sig, því að þá er hann að kaupa jörðina hærra verði. Hvað á þá bóndinn að gera? Á hann þá að greiða upp lánið fyrst og fara svo að selja Jarðeignasjóði jörðina fyrir ekki meira verð en þetta? Ég get ekki ímyndað mér, að það sé hugsað þannig, en það teldi ég stóran ágalla á lögunum, ef bændur yrðu allir útilokaðir frá að geta selt Jarðeignasjóði jarðir sínar, þar sem veðskuldir eru meiri en fasteignamatsverðið er. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að taka fram út af þessari grein, en ég endurtek. að það er ákaflega mikil nauðsyn, að koma þessum bændum til nokkurrar aðstoðar, sem ekki geta selt jarðir sínar, en að þessi aðstoð verður hégómi einber að mínum dómi, ef á að setja skorður við því, að enga jörð megi kaupa hærra verði en fasteignamatsverðið er, og í annan stað, að það eigi að fara eftir gangverði, gangverði á óseljanlegum eyðijörðum. Þess vegna hefði ég talið það mjög hyggilegt að lagfæra þessa grein og sé enga hættu á ferðum, þó að það væri gert.



Herra forseti. Það er nokkur tími liðinn síðan þetta frv. var til 2. umr. hér í hv. þd., en þá var það samþ. hér með shlj. atkv. með þeim breyt., sem landbn. hafði lagt til að á frv. yrðu gerðar. Stjórn Búnaðarfélags Íslands lagði þetta mál fyrir búnaðarþing, sem nýverið sat að störfum hér í borginni, og búnaðarþingið óskaði eftir því, að á frv. yrðu gerðar nokkrar fleiri breyt. en þær, sem landbn. hafði lagt til. Landbn. hefur athugað þessar brtt. búnaðarþings og fallizt á að gera þær að sínum og flytja þær allar nema eina, en sú brtt. búnaðarþings, sem við tókum ekki upp, var við 8. gr. frv., þar sem ræðir um skipun n. til þess að meta kaupverð jarða. Í gr. stendur, að einn aðilinn, sem á að tilnefna í þessa n., sé Hæstiréttur, en búnaðarþing óskar eftir, að það verði Búnaðarfélag Íslands í stað Hæstaréttar, en þessa brtt. hefur n. ekki tekið upp. Hinar brtt. tók n. allar upp og flytur þær á þskj. 331. Þar er fyrst lögð til sú breyt. við 3. gr., að aftan við hana bætist það ákvæði, að Jarðeignasjóði sé heimilt að veita sveitarfélögum lán til jarðakaupa, skv. ákvæðum 6. gr. frv. Með þessu yrðu sveitarfélögunum skapaðir auknir möguleikar til þess að eignast þessar jarðir og fá yfir þeim umráðarétt, fá umráðarétt yfir því landi, sem liggur innan umdæmis hvers sveitarfélags, ef þau á annað borð óska eftir að kaupa þessar jarðir. Í 6. gr. frv. er ákvæði um það, að Jarðeignasjóðnum sé heimilt að ráðstafa þeim jörðum, sem hann kann að eignast, og þá fyrst og fremst að selja þær þeim sveitarfélögum og upprekstrarfélögum, sem jarðirnar heyra til, eins og stendur í frv., og enn fremur öðrum jarðeigendum í sama sveitarfélagi til þess að bæta búrekstraraðstöðu þeirra. Brtt. við 6. gr. er á þá lund, að selja megi einstaklingi jörð til varanlegrar ábúðar, ef það verður til þess að styðja byggð í sveitarfélaginu að dómi þeirra aðila, sem upp eru taldir í gr., þ.e. Landnáms ríkisins, Búnaðarfélags Íslands og viðkomandi sveitarstjórnar, en það er einmitt ein af brtt., að lagt er til, að þarna bætist við tveir aðilar, þ.e. Búnaðarfélagið og viðkomandi sveitarstjórn. Við vitum, að það getur í ýmsu tilliti orðið sveitarfélaginu til baga, ef byggð grisjast þar mjög, og einnig er það svo, að í ýmsum sveitum er fólk, sem hefur jafnvel megintekjur sínar af öðru en beint af landbúnaði, og þetta fólk þarf þá náttúrlega ekki á miklu jarðnæði að halda. Brtt. við 7. gr. er raunar í samræmi við þá breyt., sem lagt er til að gerð sé á 6. gr., þ.e. sem sagt að bæta þarna inn í Búnaðarfélagi Íslands og hlutaðeigandi sveitarstjórn, sem eiga að leggja fram rökstudda álitsgerð um það, hvort réttmætt sé og æskilegt skv. ákvæðum þessara laga, að ríkið kaupi jarðirnar. Þá er lagt til, að á 10. gr. verði gerð sú breyt., að Jarðeignasjóði sé skylt að greiða fasteignaskatt af þeim jörðum, sem hann eignast með þessum hætti. Við vitum það, að gjöld sveitarfélaga, t.d. til sýslusjóða og almannatrygginga, eru m.a. viss hundraðshluti af fasteignamati, og við getum fallizt á það, að eðlilegt sé, að Jarðeignasjóður greiði fasteignaskattinn, sem rennur til sveitarsjóðanna. Þá er einnig lagt til, að Jarðeignasjóði sé skylt að taka þátt í fjallskilakostnaði vegna þeirra jarða, sem hann kann að eignast í fámennum hreppum með erfið fjallskil. Þetta fannst okkur líka eðlileg ósk og sjálfsagt að setja þetta inn í frv., Síðasta brtt., sem n. flytur á þskj. 331, er aðeins orðalagsbreyting, okkur þótti betur fara á því, að greinin væri orðuð eins og þar segir. Það kom engin ósk um það frá búnaðarþingi, að gerð væri breyting á 4. gr. frv., en hv. 3. þm. Vestf. hefur nú lagt brtt. fram, sem snertir þessa grein, og við flytjum sem sagt enga brtt. við hana heldur. Það er eflaust margt rétt í því, sem hv. þm. sagði, en það stendur nú í greininni, að miða skuli við hið nýja fasteignamat, sem á að taka gildi innan tíðar. Við vitum fyrir víst, að fasteignamat hækkar mjög verulega, þó að við vitum ekki, hve mikið það verður. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þetta frekar. Landbn. leggur til, að þessar brtt. séu samþykktar, en hefur ekki tekið afstöðu til annarra brtt., sem fram hafa komið.



Herra forseti. Í 2. gr. þessa frv. segir, að Jarðeignasjóði skuli heimilt að kaupa jarðir, sem hlunnindi fylgja og líkur eru til að verði ekki nýttar til búrekstrar, en hafa sérstakt notagildi fyrir sveitarfélag eða ríki. Þegar ég las þetta, þá rifjaðist það upp fyrir mér, að fyrir nokkrum árum var samþ. hér á hinu háa Alþ. till. til þál. um ráðstafanir til að tryggja, að hlunnindajarðir haldist í ábúð, og athugun á því, hvers vegna góðar bújarðir fara í eyði. Þessi ályktun var samþ. 9. apríl 1963 og var þannig orðuð, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa 3 manna nefnd og sé hún þannig skipuð, að búnaðarmálastjóri og landnámsstjóri séu sjálfkjörnir, en landbrh. skipi þriðja nm. án tilnefningar. Verkefni n. séu að kynna sér ástæður fyrir því, að jarðir fari í eyði, og sé einkum athugað, að hve miklu leyti þær fara í eyði vegna þess, að einstakir menn kaupi þær eða sleppi ekki eignarrétti sínum af þeim vegna laxveiði eða annarra hlunninda, og í öðru lagi að safna gögnum um áhrif slíkrar þróunar á landbúnað annarra þjóða og ráðstafanir þeirra þjóða til varnar gegn henni.“ Síðan sagði, að n. skyldi hraða störfum, svo sem auðið væri, og skila till. til úrbóta svo fljótt sem verða mætti. Nú eru sem sagt senn liðin 4 ár, síðan þetta var samþ., og n. mun hafa verið sett á laggirnar. En ég minnist þess ekki, að það hafi nokkuð komið um þessa athugun. Ég minnist þess ekki, það hefur þá farið fram hjá mér, ef svo hefur verið. Ég vildi því leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. landbrh., hvað sé að frétta af störfum þessarar n. Ég man a.m.k. ekki eftir, að þetta hafi verið gert að þingmáli síðan. Eins og þetta frv. var upphaflega lagt fyrir af hálfu hæstv. stjórnar, virtist það vera meiningin með því að kaupa jarðir með vissum skilyrðum eða þegar vissar ástæður væru fyrir hendi, og þá ekki gert ráð fyrir því, eins og frv. var uppbyggt, að þær yrðu teknar eða þeim yrði ráðstafað til ábúðar síðar. Að vísu er gert ráð fyrir því, að það væri heimilt að selja öðrum jarðeigendum í sama sveitarfélagi jörð, sem ríkíð hefur keypt skv. þessum lögum, ef frv. verður að lögum, til að bæta búrekstraraðstöðu þeirra, m.ö.o.: það er heimilt að selja þeim þær til að leggja við sínar jarðir. Auk þess stóð í frv., að það væri heimilt að selja þær sveitarfélögum eða upprekstrarfélögum, sem jörðin heyrir til. En það virtist vera rauði þráðurinn í þessu, að þeim jörðum, sem yrðu keyptar skv. frv. eða lögunum, yrði ekki ráðstafað aftur til ábúðar. Nú hefur hv. landbn. flutt brtt. við þetta á þskj. 331, þar sem segir, að enn fremur sé heimilt að selja einstaklingum jarðirnar til varanlegrar ábúðar, að fengnu áliti Landnáms ríkisins og Búnaðarfélags Íslands. Ég er meðmæltur þessari brtt. landbn. Hins vegar veit ég ekki, hvernig ætti að tryggja það, að þær yrðu seldar til varanlegrar ábúðar, því að það er engin trygging fyrir því, þó að þær séu seldar einstaklingum, að það verði til varanlegrar ábúðar, eða ég sé ekki, að það sé hægt að tryggja það. En þetta er þó spor í rétta átt, því er ekki alveg slegið föstu, að þær eigi að leggjast í eyði um aldur og ævi. Ég hefði viljað bæta dálitlu við þessa brtt. hv. landbn. og hef flutt um það brtt. á þskj. 361. Ég vil bæta við þennan staflið í till. hennar þessum orðum: „einnig er heimilt að byggja jarðirnar á erfðaleigu“. Ég vænti þess, að hv. n. og aðrir geti á þetta fallizt, því að vel má vera, að einhver vildi taka jörð á erfðaleigu, þó að hann væri ekki reiðubúinn til að kaupa hana, og jörðin gæti alls ekki síður orðið í varanlegri ábúð með því móti. En áður en ég flutti þessa brtt. og áður en till. landbn. komu fram, hafði ég lagt fram aðra brtt. við frv. Hún er á þskj. 297 og er um það, að 13, gr. frv. falli burt, en í 13. gr. segir, að um leið og lög þessi öðlast gildi, skuli falla úr gildi lög nr. 92 frá 1936, um jarðakaup ríkisins. Nú hefur hv. landbn. einnig flutt till. um þetta, en ég sé ekki annað en að hún sé efnislega alveg eins og greinin er í stjfrv., svo að það breytir engu. Í aths. með stjfrv. segir aðeins um þetta, að rétt þyki að fella þessi lög úr gildi, en það er ekkert sagt frá því, hvers vegna þetta þyki rétt. Að vísu er það sagt, að nú að undanförnu, skilst mér, hafi þessi heimild ekki verið notuð, ríkið hafi ekki keypt jarðir skv. lögunum, en ég vil benda á, að það getur hvenær sem er komið að því, að menn óski eftir að nota þessa heimild, að selja ríkinu jörð og fá hána á erfðaleigu, því að satt að segja árar ekki það vel fyrir þeim mönnum, sem vilja hefja búskap, að það getur vel komið til greina, að menn vildu einmitt eiga þess kost að fá jörð á erfðaleigu, jörð, sem ríkið ætti. Það var nokkuð um það, að þessi heimild væri notuð fyrst eftir að lögin voru sett 1936. En síðan hefur það skeð, að allmargir af þeim, sem þá seldu ríkinu jarðir sínar og tóku þær á erfðaleigu, hafa fengið þær keyptar, því að löggjöfin hér er svo frjálsleg í þessu efni, að þeir, sem búa á erfðaleigujörðum og hafa búið þar fá ár, eiga rétt á því að kaupa jarðirnar með því skilyrði, að þeir geri þær að ættaróðulum. Þetta hafa allmargir gert, en svo eru líka margir, sem ekki hafa hirt um þetta og búa áfram á erfðaleigujörðum og hafa þar góð kjör. Eitt af stærstu vandamálum landbúnaðarins nú er það, hve erfitt það er fyrir efnalitla menn að hefja búskap. Það kostar óhemjumikið fé að kaupa jörð, bústofn og vélar og allt, sem til búrekstrar þarf, og það er erfitt að fá þetta fé áð láni, það er erfitt fyrir unga og efnalitla menn að hefja búskap við þessi skilyrði. Það hefur oft verið talað um það, og till. fluttar um að efla veðdeild Búnaðarbankans til að greiða fyrir jarðakaupum, en málinu hefur satt að segja lítið þokað áfram. Það var víst á síðasta hausti, þegar samið var um verð á landbúnaðarvörum, að hæstv. ríkisstj. gekk inn á að gefa fyrirheit um að leggja fram 20 millj. kr. á þessu ári, 1967, til veðdeildar Búnaðarbankans og var það hugsað þannig, að það væri til að greiða fyrir mönnum í sambandi við eigendaskipti á jörðum. Þetta; segir náttúrlega ákaflega lítið, og nú er þannig ástatt með veðdeildina, að hún er algjörlega fjárvana, og það liggja fyrir allmargar umsóknir frá síðasta ári frá mönnum um lán, einmitt í sambandi við jarðakaup, sem ekki hefur verið hægt að sinna. Fyrir fáum dögum talaði ég við bankastjóra Búnaðarbankans, og þá var ekki komin ein króna enn þá af þessum 20 millj., þó að komið sé fram í marzmánuð, og virðist þar ekki hafður mikill hraði á, og getur það bent til þess, að þeir, sem sitja í ríkisstj., séu seinlætismenn eins og Sírak. En vonandi koma nú þessar 20 millj. og það verður auðvitað dálítil úrbót, þó að hún sé algjörlega ófullnægjandi. En ég var að tala um erfiðleika manna, sem eru að hefja búskap, og það getur verið stórum auðveldara fyrir þessa menn, áhugasama menn, sem eru að hefja búskap í sveit, ef þeir geta fengið ríkisjörð á erfðaleigu, en þurfa ekki að leggjá fé í jarðakaup og standa í því að fá sér lán til þess. Það verður satt að segja nógu erfitt fyrir þá, eins og nú er ástatt í okkar þjóðfélagi, að ná í peninga til að kaupa bústofn og vélar, því að bústofnslán fást engin nú, því miður. Náttúrlega þarf að bæta úr því. Og það er mjög aðgengilegt skv. þessum lögum frá 1936 og hentugt fyrir menn að fá ríkisjarðir á erfðaleigu, því að þær eru leigðar með góðum kjörum. Ég vil segja, að það sé meiri trygging fyrir því, að afkomendur þeirra manná, sem búa á erfðaleigujörðum, geti notið verka þeirra þar en þegar um sjálfseignarjarðir er að ræða. Það er a.m.k. ekki minni trygging, ég vil segja, að í mörgum tilfellum sé hún meiri, ef menn þurfa ekki stöðugt að vera að kaupa jarðirnar. Það mun vera þannig nú, að meiri hluti baenda hér á landi eru sjálfseignarbændur, og meiri hluti bænda mun helzt kjósa það fyrirkomulag. Á meðan svo er, verður auðvitað meiri hlutinn af jörðum í sjálfsábúð. Það er sjálfsagt fyrir þá, sem telja það heppilegasta fyrirkomulagið að kaupa sínar jarðir og eiga þær, að gera það, hafi þeir möguleika til þess. En þó að ég telji það víst, að meiri hluti bænda sé þannig sinnaður, eru skiptar skoðanir um þetta mál eins og mörg fleiri í okkar þjóðfélagi. Það eru til menn, og þeir eru líka til í hópi bænda, sem líta svo á, að það sé ekkert sáluhjálparatriði fyrir fólk í sveitum landsins, að þar sé hver ættliðurinn á eftir öðrum að strita við að kaupa ábýli sitt og eyða oft til þess miklum hluta ævi sinnar. Þessir menn eru til og það má gjarnan virða þeirra skoðanir líka, því að þar sem ég þekki til er ekkert verr búið á erfðaleigujörðum í eigu ríkisins en á sjálfseignarjörðum yfirleitt, og þar hafa verið gerðar umbætur á síðustu árum ekkert síður en á þeim jörðum, sem eru í sjálfsábúð. Menn hafa í raun og veru meiri möguleika til þess, ef þeir þurfa ekki stöðugt að vera að leggja fjármuni í það að eignast ábýli sitt. En sem sagt, nú vill hæstv. ríkisstj. og landbn. líka fella þessa gömlu lagaheimild niður. Ég sé ekki, hvaða tilgangi það þjónar, ég sé ekki, að þessi l. frá 1936 séu nokkrum manni til meins. Skv. þeim er ekki tekinn eignarumráðaréttur af einum einasta manni yfir jörð, sem hann býr á, nema hann óski þess sjálfur. Og hvers vegna má ekki þessi heimild vera áfram í l., svo að það sé möguleiki fyrir ríkið að eignast jarðir og leigja þær mönnum, sem vilja fá ríkisjarðir á leigu og tryggja sér þar með varanlega ábúð og afkomendum sínum, ef þeir vilja? Hvers vegna má þetta ekki vera í lögum? Þess vegna hef ég, eins og ég sagði áðan, leyft mér að leggja fram brtt. um það, að 13. gr. frv. falli niður. Ég tel, að það sé sjálfsagt að hafa þessa heimild í l., eins og ég sagði, hún er engum til meins, en getur komið að góðu gagni. Mér þætti það ekkert ótrúlegt, þó að frv. verði samþ. núna eins og það er, að að því komi innan skamms, að slík heimild verði aftur sett í l., vegna þess að þörfin kalli á hana, þörf margra manna, sem vilja búa í sveit, en hafa ekki efni á því eða möguleika á því að kaupa jarðir dýru verði og vilja gjarnan nota sér þann möguleika að fá jörð, sem ríkið á, til varanlegrar ábúðar með hagstæðum erfðaleigukjörum. Það er á það að líta, að þeir, sem búa á ríkisjörðunum með erfðaleigukjörum, hafa algerlega sömu umráð yfir sinni ábúðarjörð til búrekstrar eins og þeir ættu hana sjálfir, það er enginn munur á því. Eini munurinn er sá, að þeir geta ekki gert sér vonir um að selja jörðina með ágóða, jörðina sjálfa, en það tel ég engan skaða vera, þó að þeir hafi ekki möguleika til þess. Það er nú þannig ástatt núna í sveitunum, að það er lítið um það, að menn græði á jarðarsölu, a.m.k. lítur ekki út fyrir, að þeir sjálfseignarbændur, sem nú á að bjarga skv. þessu frv. með því að kaupa af þeim jarðirnar, þegar þeir þurfa af vissum ástæðum að hætta að búa, græði peninga á því að hafa átt jarðirnar, það er ekki útlit fyrir það. Já, herra forseti, ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Þessar brtt. mínar báðar liggja fyrir, sú fyrri um það að bæta inn í till. landbn. heimild til þess að byggja á erfðaleigu þær jarðir, sem keyptar verða eftir l., ef þetta frv. verður að l., jafnframt því sem heimilað verði að selja jarðirnar einstaklingum til ábúðar. Hin síðari er um, að 13. gr. falli burt og hér verði í l. áfram heimild fyrir ríkið til að kaupa jarðir með þeim skilyrðum, að þær verði byggðar á erfðaleigu. Ég tel heppilegt fyrir okkar landbúnað, að þetta geti hvort tveggja haldizt í hendur, sjálfsábúð fyrir alla, sem það kjósa og hafa möguleika til þess, og einnig erfðaleiguábúð á ríkisjörðum fyrir þá, sem ekki hafa möguleika til að kaupa jarðir eða kjósa hitt fyrirkomulagið heldur.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, og mætti þá byrja á hv. síðasta ræðumanni, sem lagði til, að 13. gr. frv. væri felld úr gildi, vegna þess að l. um Jarðakaupasjóð frá 1936 væru engum til meins, þó að þau væru látin halda gildi sínu. Þetta held ég, að sé alveg rétt, ég hygg, að það verði engum til meins, en engum heldur til gagns, vegna þess að þessi lög hafa verið óvirk núna í áratugi, og það er gerð grein fyrir því á fskj. með frv., hvers vegna lagt er til að fella þessi l. úr gildi. Segir hér orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, um 13. gr.: „Rétt þykir að fella niður með l. þessum l. nr. 92 frá 1936, um Jarðakaupasjóð ríkisins.“ Og hvers vegna? Engin jarðakaup hafa um langt árabil farið fram skv. þeim l., enda l. miðuð við tímabundnar aðstæður. Gögn Jarðakaupasjóðs eru í vörzlu jarðeignadeildar landbrn., og með jarðir, sem keyptar voru af Jarðakaupasjóði, er farið eins og aðrar þjóðjarðir. Eignir Jarðakaupasjóðs þar fyrir utan eru ekki aðrar en nokkur fjárhæð í sparisjóðsbók, aðeins nokkur fjárhæð, og þykir rétt, að hún renni í Jarðeignasjóð. Það er enginn vafi á því, að það er tilgangslaust að hafa þessi l. lengur í gildi, vegna þess að þau eru óvirk. Ríkið hefur á undanförnum áratugum ekki treyst sér til að leggja til fé til að kaupa jarðir. Og það er rétt, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan, að ef þessi l. verða felld úr gildi nú, gæti það orðið síðar, að eitthvað í þá átt, sem gömlu l. hafa að geyma, yrði aftur lögfest. Þetta er rétt, þetta gæti orðið. Það er vitanlega á valdi Alþ. hverju sinni að breyta l. En það er tilgangslaust að hafa í gildi dauðan lagabókstaf, sem ekki hefur verið virkur, vegna þess að það hefur ekki þótt ástæða til að notfæra sér l., og ég held, að það sé hreinn skrípaleikur að vera að hafa tvo jarðeignasjóði að nafninu til. Með því frv., sem nú er ætlað að lögfesta um Jarðeignasjóð ríkisins, er gert ráð fyrir árlegu framlagi frá ríkíssjóði í 6 ár, til þess að l. geti orðið virk, og það er einnig gert ráð fyrir heimild til lántöku eða skuldabréfasölu til þess að auka það fjármagn, sem Jarðeignasjóður hefur undir höndum. Þess vegna verða þessi l. ekki aðeins pappírsgagn, eins og gömlu l., og það er vitanlega miklu betra. Og ég held, að það sé rétt að stuðla að því, að þau l., sem eru afgr. hér frá hv. Alþ., séu gerð virk, og ég hélt, að hann væri alveg úreltur og kæmi ekki fram hér á hv. Alþ., sá gamaldags hugsunarháttur, að halda í þessu gömlu l., sem eru alveg ónýt. Það var allt öðruvísi, sem hv. flokksbróðir hv. 1. þm. Norðurl. v. hugsaði í gær, þegar hann beinlínis kom hér upp í ræðustólinn til þess að gera aths. við það, hvort gömlu l. um búreikningaskrifstofuna yrðu ekki felld úr gildi, um leið og ný lög um það efni væru samþ. Sú aths. var vitanlega alveg rétt og í samræmi við það, sem við erum að byggja upp. En hv. 1. þm. Norðurl. v. vill halda í þessi l. frá 1936, þótt viðurkennt sé af flestum, að þau séu gagnslaus og ónýt og hafi ekki verið virk um áratugi. Hv. þm. var að tala um það, að bændur græddu ekki á jarðasölu nú, og ég hugsa, að það sé rétt. Það hefur oft verið erfitt að selja jarðir, og þær renna ekki út núna frekar en áður, en þó er það nú svo, að þær jarðir, sem eru vel í sveit settar og góðar til búrekstrar; hafa nú selzt, og það hafa orðið ábúendaskipti á þeim, enda er l. um Jarðeignasjóð ríkisins ætlað að ná til þeirra jarða, sem eru lítt seljanlegar, vegna þess að þær eru ekki vel byggilegar og ekki vel í sveit settar. Ég held, að hv. þm. hafi ekki talað um, að það væri aðeins núna erfitt að selja ýmsar jarðir í sveitinni. Ég held, að hann hafi ekki sagt, að það hafi alltaf verið ósköp auðvelt áður, t.d. áður en núverandi ríkisstj. komst til valda, en hann sagði: „Nú fást engin bústofnslán.“ Af því mátti draga, að bústofnslán hefðu fengizt áður. En það hefur oft verið rætt um, að það væri nauðsynlegt fyrir bændur og sérstaklega fyrir þá, sem eru að byrja búskap, að fá bústofnslán. Það hefur strandað á tvennu, það hefur oftast vantað fjármagn, og einnig hitt, að bústofninn hefur ekki verið talinn veðhæfur, lánastofnanir hafa ekki viljað lána út á bústofninn, viljað hafa eitthvert bakveð að auki, á þessu hefur þetta alltaf strandað. Það var talað um, að veðdeildin sé nú févana, það er eins og hún hafi alltaf áður haft fé, jafnvel þó að hún hafi ekki getað lánað nema 600 þús. á ári. Veðdeild Búnaðarbankans hefur þó fengið meira fé undanfarið en oft áður, og á þessu ári fær hún 20 millj. kr., og er það mesta framlag, sem þessi stofnun hefur fengið á einu ári. Um veðdeild Búnaðarbankans höfum við oft rætt hér á hv. Alþ., og mér finnst, að við eigum að ræða um hana eins og önnur mál, alveg af raunsæi, en ekki með einhverri tæpitungu og reyna að láta líta út sem þetta sé eitthvað verra nú en það hefur áður verið. Sannleikurinn er sá, að það er þegar byrjað að byggja veðdeild Búnaðarbankans upp, en ég skal fúslega viðurkenna, að vegna þess, hve verksvið deildarinnar er víðtækt og mikið, þarf hér meira til, og það þarf meira til til að tryggja rekstrargrundvöll hennar, svo að hún geti innt af hendi það mikilvæga hlutverk, sem henni er ætlað. En ekki meira um það, og tæplega ástæða til að fara nánar út í það, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan. En hv. flokksbróðir hans, hv. 3. þm. Vestf., talaði hér mikið um 4. gr. frv. og vildi afnema ákvæðið, þar sem kveðið er á um það, að kaupverð jarða megi ekki fara yfir fasteignamat, eins og stendur í gr. Hv. þm. talaði um, að ýmsar jarðir fyrir vestan væru í fasteignamati frá 3 þús. og upp í 12 þús. Það er vitanlega gamla matið, en nú kemur nýtt mat og það er alveg vitað, að það mun stórhækka. Og það er nýja matið, sem á að miða við, þegar jarðirnar verða keyptar: Jarðir, sem eru í gamla fasteignamatinu aðeins 3 þús. kr. virði, og jafnvel þó að þær séu 12 þús. kr. virði, hljóta að vera ákaflega litlar, það hljóta að vera ákaflega litlar byggingar og mannvirki á þeim jörðum, og af því leiðir, að það getur tæplega hvílt hátt lán á slíkri jörð, eins og hv. 3. þm. Vestf. var að tala um hér áðan, að það væri ef til vill ómögulegt fyrir Jarðeignasjóð að kaupa jörð, sem hvíldi lán á, vegna þess að fasteignamatið væri svo lágt, og kaupverðið mætti ekki fara, upp fyrir það. En ég ætla, að þar sem mannvirki hafa verið gerð að verulegu leyti, byggð hús og annað þess konar, hafi farið fram millimat og ef fasteignamatið er svona lágt, eins og þm. talaði um, hlýtur að vera ákaflega lítið að kaupa, lítið að veðsetja og þá um leið lágt lán á slíkri jörð. Þetta held ég hljóti að vera. En það, sem þessum l. er ætlað að gera, er að kaupa jarðir, afskekktar jarðir, sem ekki eru hæfar til búrekstrar, þannig að þeir, sem eiga þær, þurfi ekki að standa uppi slyppir og snauðir. Og nýja fasteignamatið hlýtur að verða miðað við það verðmæti, sem á jörðinni er, og það er vitanlega ætlazt til, að það verði höfð hliðsjón af því. Mig minnir, að í reglugerð, sem fasteignamatsnefndirnar vinna eftir, sé kveðið svo á, að það eigi að hafa hliðsjón af því, sem lagt hefur verið í jarðirnar, ræktun, byggingar, girðingar og annað slíkt, og þá hlýtur fasteignamatið að verða að mestu í samræmi við þau verðmæti, sem á jörðinni eru, enda þótt fasteignamatsnefndin eigi líka að taka að einhverju leyti tillit til líklegs söluverðs. Ég held, að þessi brtt. hv. 3. þm. Vestf. eigi ekki rétt á sér, og ég vil taka það fram, að frv. hefur fengið rækilega endurskoðun á búnaðarþingi. Frv. var samið af n., sem athugaði þetta mál mjög rækilega, og í þeirri n. voru ekki aðeins fulltrúar, heldur forustumenn bændanna  Ég tel, að brtt., sem hv. landbn. flytur, og þær munu vera komnar frá búnaðarþingi flestar, séu sumar hverjar til nokkurra bóta, engin þeirra spillir málinu. Sumar þessar brtt. mætti þó telja óþarfar, t.d. þá, sem fjallar um útsvarsskyldu af landi. Það verða allir að borga útsvar af landi, sem þeir eiga, vegna þess að hreppsnefndirnar leggja útsvarsskyldu á ábúendur og jarðeigendur. Það er viss hundraðshluti af fjallskilakostnaðinum af fasteignum í hreppnum og viss hundraðshluti af fjáreigninni, þannig að enda þótt þetta væri ekki orðað svona í till., væri skylt að taka þátt í fjallskilakostnaðinum. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Ég vil þakka hv. landbn. fyrir góða afgreiðslu á málinu og vona, að það fái góðan framgang.



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 360 er um heimild fyrir ríkisstj. til að selja eyðijörðina Holt í Dyrhólahreppi í VesturSkaftafellssýslu, selja hana Jóhönnu Sæmundsdóttur, sem búsett er í Nykhól í Dyrhólahreppi. Frv. er flutt skv. beiðni hennar, en jörð þessi var í mörg ár í eigu og ábúð þessarar konu og manns hennar, sem nú er látinn. Fyrir mörgum árum var Hafursá veitt úr fyrra farvegi sínum vegna brúargerðar á þjóðvegi þarna um Mýrdalinn, og þá var talin mikil hætta á því, að það yrðu spjöll á landi jarðarinnar vegna þessara framkvæmda, og þá keypti ríkið þessa jörð. Jóhanna hefur haft afnot jarðarinnar síðan, og sem betur fór, urðu ekki nein veruleg spjöll á landi jarðarinnar. Nú hefur þessi kona mikinn hug á því að ná jörðinni aftur í eigu ættar sinnar, og þess vegna fór hún fram á það við hv. þm. Ragnar Jónsson og mig, að við flyttum frv. um sölu jarðarinnar til hennar. Ýmis gögn þessu máli viðvíkjandi eru i höndum Ragnars Jónssonar, og mun hann fús til þess að afhenda landbn., sem mun fá þetta mál til meðferðar, þessi skjöl til athugunar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta mál, en leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni og til hv. landbn.