Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, fjallar að meginefni til um lækkun tolla á ýmsum vélum og tækjum atvinnuveganna. Með setningu tollskrárl. á árinu 1963 var ákveðin veruleg lækkun á tollum á landbúnaðarvélum og sömuleiðis lækkaðir tollar á ýmsum vélum og tækjum til fiskveiða. Hins vegar var að svo stöddu ekki talið fært að lækka tolla á vélum frá því, sem verið hafði, en á þeim var yfirleitt 35% tollur, og er svo ákveðið í tollskránni frá 1963. Þessi mál þurftu nánari athugunar, og með bréfi 16. des. 1963 fól ég tollskrárnefnd að kanna möguleika á lækkun tolla af vélum og tækjum almennt. Í því bréfi voru sérstaklega rakin víss atriði, sem þyrftu sérstakrar athugunar við: Í fyrsta lagi, að hve miklu leyti væri framkvæmanlegt að ákveða tolla af vélum og tækjum til vinnslu útflutningsafurða lægri en á vélum og tækjum til annarra nota. Og í öðru lagi, hve mikið það mundi kosta ríkissjóð, ef lækkaðir væru tollar á vinnuvélum og öðrum tækjum þess iðnaðar, sem framleiðir vörur og veitir þjónustu fyrir innlendan markað. Enn fremur átti n. að athuga, hvaða aðrar breytingar kynni að þurfa að gera á tollskránni, ef tollar á vélum og tækjum yrðu lækkaðir, og jafnframt fjárhagslegar afleiðingar af öllum þessum fyrirhuguðu breytingum. Þá var lögð á það sérstök áherzla, að í þessu sambandi, lækkun vélatolla, þyrfti að athuga áhrif lækkunar þeirra á samkeppnisaðstöðu innlendra vélaframleiðenda eða hins íslenzka iðnaðar. Tollskrárnefnd hefur fyrir nokkru skilað till. sínum um þetta efni, og frv., sem hér liggur fyrir, er í meginatriðum í samræmi við þær till. Meginatriðin eru þessi: 1) Að lækka tolla á almennum iðnaðarvélum úr 35% í 25%. 2) Að lækka tolla á vélum og tækjum til vinnslu útflutningsafurða almennt úr 35% niður í 10%. 3) Að séu slíkar vélar jafnframt framleiddar hér innanlands, skuli tollur af þeim innfluttu vélum, sem eru hliðstæðar, vera 15%, en ekki 10%. 4) Gert er ráð fyrir að lækka tolla á síldardælum, sem nú eru mjög að ryðja sér til rúms, niður í 4%, og er það í samræmi við toll á kraftblökkum. Það eru nú samkv. tollskránni einstakar iðnaðarvélar, sem bera 50% toll, og þær eru lækkaðar niður í 35%. Nú er það svo, að ýmsar af þeim vélum og ýmis af þeim tækjum, sem þessi tollalækkun nær til, eru framleiddar hér í landinu, og því hefur verið ákveðið að endurgreiða tolla af efni í slíkar vélar, sem framleiddar eru innanlands, að svo miklu leyti sem tollar af efni í vélarnar eru hærri en tollar af vélunum sjálfum. Nú er heimild í 3. gr. tollskrárinnar, 12. tölulið, til að lækka gjöld af efni í innlendar framleiðsluvörur, þegar efnivaran er með hærra gjaldi en hin fullunna, innflutta vara. Þetta ákvæði er rýmkað með upphafi 2. gr. í þessu frv., þannig að í stað heimildarinnar til að lækka gjöld af efni í þessar innlendu framleiðsluvörur sé heimilt að lækka eða endurgreiða sem sagt að fullu. En varðandi innlendu framleiðsluna er það að segja, að auk slíkrar lækkunar eða endurgreiðslu á efni í vélarnar hefur verið ákveðið að fella niður söluskatt af framleiðslu vélanna til þess að auðvelda hinum innlendu framleiðendum að standast samkeppni við innfluttar vélar. Þetta þykir nauðsynlegt vegna þess, að hér er um svo verulega lækkun tolla á þessum vélum fyrir útflutningsatvinnuvegina að ræða, eða úr 35% niður í 15%, að sjálfsagt þykir og nauðsynlegt að veita hinum innlenda iðnaði þann stuðning, sem felst í því að fella niður söluskattinn af hinum innlendu vélum. Auk þeirra lækkana, sem ég hef rakið, á vélatollum eru í frv. nokkur ákvæði tæknilegs eðlis og staðfestingar á eldri úrskurðum, sem telja verður, að muni standa til frambúðar, og þykir rétt að taka slíkt inn í tollskrárlögin nú með viðeigandi tollaprósentum. Sum þessara atriða standa í sambandi við milliríkjasamninga, eins og að er vikið í grg. frv. Sú nýjung mun vera nú að ryðja sér til rúms varðandi mjólkurgeymslu og mjólkurflutninga að nota stóra geyma til þess að geyma í mjólk heima á sveitabæjum og mjólkin síðan tekin úr þessum geymum beint á stóra tankbíla og flutt þannig til mjólkurbúanna. Þá má gera ráð fyrir því, að þessir geymar, sem eru úr ryðfríu stáli, komi á næstunni að verulegu leyti í stað mjólkurbrúsa, og er lagt til, að tollar á slíkum geymum séu lækkaðir úr 50%, eins og er í gildandi tollskrá, niður í 25%. Í gildandi tollskrá er heimild til þess að fella niður eða lækka gjöld af bifreiðum fyrir öryrkja eða fyrir lamað og fatlað fólk, allt að 150 á ári. Það er sérstök nefnd lækna, sem ákveður það, hverjir njóta þessara hlunninda á hverjum tíma, en þessi læknanefnd hefur eindregið farið fram á það, að þessi tala, 150, verði hækkuð upp í 250 á ári og enn fremur ætlaðar 50 bifreiðar til endurveitinga ú áður veittum undanþágum. Þessar till. læknanefndarinnar eru teknar upp í þetta frv. Þá er lagt til, að tekin sé upp heimild til þess að endurgreiða gjöld af rúmum, sem flutt eru inn til notkunar í sjúkrahúsum. Rúm þessi bera nú 90% toll, ef þau eru ekki með sérstökum mekanískum útbúnaði fyrir sjúkrahús, en með þessum breytingum er gert ráð fyrir, að endanlegur tollur verði 35%, þegar endurgreiðsluheimildin er notuð. Loks er nýmæli, sem stendur í sambandi við það frv. um nafnskírteini, sem liggur fyrir, og er það í 3. gr. frv., að ef ákveðið verður í lögum, að hver einstaklingur og hvert fyrirtæki skuli hafa auðkennisnúmer, sé fjmrn. heimilt að mæla svo fyrir, að sérhver innflytjandi skuli tilgreina númer sitt á aðflutningsskýrslu. Þetta nýmæli er sett inn eftir till. hagstofustjóra og stendur í sambandi við það frv., sem ég gat um. En hugmyndin er sú, að komið yrði á fót við hagstofuna sérstakri fyrirtækjaskrá, sem yrði, að því er fyrirtæki snertir, hliðstæð þjóðskránni, að því er varðar skráningu einstaklinga. Ég legg til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að flytja langt mál í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það er aðeins eitt atriði þess og raunar e.t.v. það veigamesta, sem ég ætlaði að fara hér um nokkrum orðum. Ég sé ekki ástæðu til að ræða um það, þó að tollar á rúsínum og eplum og slíku séu færðir til samræmis við það, sem þegar hefur verið ákveðið í rn. í sambandi við milliríkjasamninga eða því um líkt, heldur ætla ég að fara örfáum orðum um þær breytingar, sem hér eiga sér stað í sambandi við tolla á vélum og tækjum. Við höfum haft þann hátt á hér á Íslandi að leggja háa tolla á vélar, sem við notum til framleiðslunnar, bæði þeirrar, sem við seljum á erlenda markaði, og einnig þeirrar, sem við seljum innanlands. Það liggur í hlutarins eðli, að með þessum hætti er samkeppnisaðstaða þeirra framleiðenda, sem selja vörur sínar í samkeppni við erlenda framleiðslu, mjög rýrð, auk þess sem tollar af vélum og tækjum hníga í þá átt að gera vélvæðingu og bætt vinnubrögð erfiðari en ella. Á þetta hefur oft verið bent í umr. um þessi mál, og hæstv. fjmrh. hefur á undanförnum árum hvað eftir annað lýst sig samþykkan þeim sjónarmiðum í grundvallaratriðum og tilkynnt, að það væru í undirbúningi tollskrárbreytingar í þessa átt. Og samkv. því, sem fram kemur í grg. þessa frv., hefur hæstv. fjmrh. skrifað tollskrárnefnd fyrir rúmlega ári og óskað eftir till. hennar, sem gengju í þessa átt, og þær liggja nú fyrir í frv. þessu. Árangurinn af þeim athugunum, sem fram hafa farið og hér liggja fyrir, er þá í meginatriðum sá, að þær vélar, sem áður hafa verið í 35% tolli, sem eru langflestar vélar til iðnaðar og iðnaðarframleiðslu, eru lækkaðar þannig, að úr verða þrír flokkar: einn í 25%, annar í 15% og sá þriðji í 10%. Skiptingin byggist á því, að því er virðist, að þau tæki og vélar, sem notuð eru til framleiðslu á vörum, sem seldar eru á innlendum markaði, lenda í 25% tollinum, og vélarnar, sem framleiða vörur fyrir erlendan markað, í 10% tollinum, og síðan 15% tollur, sem er til þess að skapa vernd fyrir þá innlenda framleiðendur, sem framleiða vélar, sem notaðar eru til framleiðslu á vörum fyrir erlendan markað. En það eru fleiri vélar og tæki, sem um er að ræða, að notuð eru til framleiðslu á vörum til útflutnings eða innlends markaðar, heldur en þau, sem hérna er um að ræða, því að það er einnig um að ræða vélar og tæki til fiskveiða og til landbúnaðar, sem þetta frv. snertir ekkí beinlínis. Í því sambandi langar mig til þess að minna á það, að þær kröfur hafa iðulega komið frá bændasamtökunum og nú síðast frá búnaðarþingi, sem sat hér nýlega, að vélar til frumvinnslu í landbúnaði nytu sömu tollmeðferðar og hliðstæðar vélar til fiskveiða og sjávarútvegs. Þessi leiðrétting hefur enn ekki fengizt. Og í sambandi við þetta er ástæða til þess að taka eftir einum tölulið í þessu frv., sem hér liggur fyrir. en það er 13. töluliður 1. gr. Þannig er mál með vexti, að mjólkurframleiðendur, bændur á helztu mjólkurframleiðslusvæðunum, eru nú að breyta um hátt á að flytja mjólkina heiman frá sér til mjólkurbúanna. Í stað þess, að þeir hafa áður flutt hana í brúsum, er nú fyrir dyrum - og hefur sums staðar þegar verið gert - að koma upp geymum heima við, þar sem mjólkin er geymd kæld og síðan flutt í tankbílum til mjólkurbúanna. Í tilefni af þessari breytingu er lagt til í því frv., sem hér liggur fyrir, að tankar úr ryðfríu stáli, sem sérstaklega séu gerðir fyrir mjólk, eftir nánari skilgreiningu og ákvörðun fjmrh., skuli vera í 25% tolli, í stað þess að þeir voru í 50% tolli áður. Það er ástæða til þess að minna á það í þessu sambandi, að mjólkurbrúsarnir, sem nú eru notaðir, 10 lítra eða stærri, eru samkv. þessum sama kafla tollskrárinnar, 73. kaflanum, í aðeins 10% tolli. Grindur og kassar undir flöskur og hyrnumjólk eru í 4% tolli. Og helzta hliðstæðan, ef maður leitaði hliðstæðu í öðrum greinum við þessa mjólkurtanka, eru raunar fiskkassar, sem eru í 4% tolli. Mér virðist rétt að minna á þetta í sambandi við þennan 13. tölulið, að eðlilegt hefði verið, að þessir tankar yrðu í mun lægri tollflokki, 10% eða 4%, með hliðsjón af því, sem ég hér hef verið að benda á. Ég nefndi áðan, að það er gert ráð fyrir í þessu frv., að þær framleiðsluvélar og tæki, sem notaðar eru til að framleiða vörur fyrir innlendan markað, séu í hærra tollflokki en þær, sem notaðar eru til að framleiða fyrir erlendan markað. Í sjálfu sér er ekki vandi að færa nokkur rök að því, að þetta kunni að vera eðlilegur háttur. En ef betur er að gáð, er nú kannske ekki svo ýkjamikill munur á, fyrir hvaða markað verið er að framleiða. Hvernig sem við kjósum að leggja á okkur tolla; verðum við auðvitað sjálfir íslenzkir neytendur, að borga þá. Við getum ekki farið neinar krókaleiðir til þess að láta aðra borga tolla okkar með því t.d. að leggja tolla á vélar, sem notaðar eru við útflutningsframleiðsluna, útflutningsgjöld eða því um líkt. Allt þetta borgum við að sjálfsögðu sjálfir. Það má þess vegna í fljótu bragði, ef maður lítur á bara einhverja augnabliksmynd, segja, að það skipti kannske ekki miklu máli, hvernig tollarnir eru á lagðir eða hvar þeir eru teknir, af hvaða vörutegundum. En ef betur er að gáð, kemur þó að sjálfsögðu í ljós, að tollapólitíkin getur haft og hefur mjög veruleg áhrif á atvinnuþróunina í landinu. Tollar, sem lagðir eru á vélar og framleiðslutæki, hljóta að verka í þá átt að rýra ekki aðeins samkeppnisaðstöðuna, heldur einnig að tefja fyrir vélvæðingu og fullkomnari tækniútbúnaði í atvinnuvegum landsmanna yfirleitt, og þess vegna eru slíkir tollar hættulegir og óskiljanlegir. Út frá þessu sjónarmiði virðist mér, - þó að það beri að virða það skref, sem hér er tekið í rétta átt, - of skammt gengið. Það væri í sjálfu sér ekki óeðlilegt, - og verður að vona, að að því sé stefnt, þótt síðar verði kannske, - að tæki og vélar til útflutningsiðnaðarins og raunar helzt allrar framleiðslu séu tollfrjáls. Mest af þeim vélum, sem iðnaðurinn fyrir innlendan markað notar, er, svo sem fram hefur komið, lækkað úr 35 og ofan í 25%. Þó virðist mér við fljótlegan yfirlestur, að allmikið af slíkum vélum sé enn í 35%. Þó skal ég ekki fullyrða, hvað þar er um mikinn hluta að ræða, fyrr en þetta hefur verið athugað nánar, en mér sýnist, að mest af þessum vélum, sem notaðar eru til framleiðslu á innlenda markaðinum, fari nú í 25% tolla. Þessi iðnaður hefur á undanförnum mánuðum og árum átt í mjög verulegum erfiðleikum, sem öllum hv. þdm. er væntanlega kunnugt um. Þessir erfiðleikar eiga sér sjálfsagt ýmsar orsakir. Það er um að ræða rýrða tollvernd í einhverjum tilfellum. Það er í öðrum tilfellum um það að ræða, að erlendir aðilar bjóða vörur á undirboðsverði eða „dumping“-verði, og það er um að ræða lánsfjárskort til þess að gera þær úrbætur í hagræðingu og framleiðniaukningu, sem æskilegar væru. Þessa erfiðleika þarf raunar að kanna til hlítar til þess að finna grundvöll fyrir úrbótum, og liggur raunar till. um það fyrir hv. sameinuðu Alþingi frá 5. þm. Reykv. Ýmsar leiðir eru að sjálfsögðu til úrbóta í þessum efnum, svo sem aukin fyrirgreiðsla í sambandi við lánsfjárútvegun, aukin aðstoð við hagræðingu og sérstakir tollar á undirboðsvörur, eins og gert er ráð fyrir í 27. gr. tollskrárinnar. Það er enginn vafi á því, að nokkuð hefur verið um það að ræða á undanförnum mánuðum, að vörur hafa komið á markaðinn á undirboðsverði, og framleiðendur hafa haft hug á því, að einhverjar ráðstafanir fengjust gerðar til þess að stemma stigu við þessu. Það er jafnan nokkrum erfiðleikum bundið að færa beinlínis sönnur á, hvenær er um að ræða undirboð og hvenær ekki. En þeir, sem kunnugir eru, telja, að það sé ekki neinum vafa undirorpið, að allmikil brögð hafi verið að undirboði að undanförnu á nokkrum sviðum, og mig langar til þess að beina þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., hvort hann hafi í hyggju að beita ákvæðum 27. gr. í sambandi við þessi meintu undirboð á t.d. bómullarvörum, bómullarfatnaði og slíku, og enn fremur veiðarfærum, sem einnig hefur verið talið, að væru boðin hingað á undirboðsverði. Til stuðnings þessum iðnaði er auðvitað ein leiðin sú, sem hér er verið að fara, nefnilega að lækka tolla á framleiðslutækjunum, sem þessi iðnaður notar. Það er þó hætt við því, að með þessari lækkun úr 35% í 25% sé of skammt gengið til þess að verða að verulegu liði í því að styðja að þessum iðnaði og leysa erfiðleika hans í svipinn, þó að þetta sé að sjálfsögðu til bóta fyrir aðstöðu iðnaðarins yfirleitt. En það er þó ein grein iðnaðarins, sem ekki hefur hag af þessum tollalækkunum, og það er sú grein hans, sem framleiðir einhverjar af þeim vörum, sem tollur er lækkaður á og þar með rýrð samkeppnisaðstaða þeirra innlendu fyrirtækja, sem eiga hlut að máli, sem fyrst og fremst eru vélsmiðjurnar. Í sambandi við það er hér gert ráð fyrir heimild til þess að endurgreiða þeim tolla af hráefnunum, og er það að sjálfsögðu gott. En auk þess virðist mér, að það þurfi að beita sömu ráðstöfunum til þess að styðja að samkeppnismöguleikum þessara greina, eins og ég rakti áðan um greinar iðnaðarins almennt, þ. e. aukið lánsfé til vélvæðingar og aðstoð við hagræðingu o.s.frv. Fyrir nokkrum árum var hér á ferð norskur sérfræðingur í iðnaðarmálum, sem hafði það sérstaka hlutverk að gera till. um ráðstafanir til þess að leysa úr því, sem kallað var aðlögunarvandamál iðnaðarins, og þessi aðlögun, sem þarna var um að ræða, var aðlögun að lægri tollum, hvort sem það nú yrði vegna þátttöku í einhverjum viðskiptabandalögum, eins og þá var á dagskrá, eða með öðrum hætti. Till. þessa norska sérfræðings hafa ekki verið birtar, en þess hefur orðið vart, að iðnrekendur telja, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki lagt eins mikla áherzlu á það að veita þann stuðning, sem ætlazt var til samkv. þessum till., eins og þeir höfðu gert sér vonir um, og víst er um það, að iðnrekendur bera sig um þessar mundir mjög illa, vegna þess að þeir telja, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki veitt þeim þá fyrirgreiðslu í sambandi við þessi aðlögunarvandamál, sem rætt er um, eins og þeir höfðu gert sér vonir um. Ég hef áður getið þess, að það er skoðun mín, að tollar á vélum og tækjum, sem framleiðsluatvinnuvegirnir nota til að framleiða vörur, hvort sem er til útflutnings eða til innanlandsmarkaðarins, séu mjög skaðlegir og þá alveg sérstaklega auðvitað á þeim, sem notuð eru til útflutningsins og verða að keppa á erlendum markaði. Í samræmi við þessa skoðun lögðum við hv. 1. þm. Norðurl. e., þegar tollskrárfrv. var til meðferðar hér í þessari hv. d. í fyrra, fram till. um það, að tollar á slíkum vélum og tækjum yrðu færðir ofan í 4%, eins og þeir eru af veiðarfærum og helztu rekstrarvörum fiskveiðanna. E.t.v. væri rétt að hafa tvískiptingu á og færa þá kannske tollana niður í núll á þeim vörum, sem notaðar eru við útflutningsiðnaðinn, og þá 4% á þeim, sem notaðar eru við iðnaðinn ella. En stefna verður að því að sjálfsögðu að lækka þessa tolla miklu meira en gert er í þessum tillögum, sem hér er um að ræða. Enn fremur hefur verið vakið máls á því oft í sambandi við tollamál, að við höfum haft hér háa tolla á byggingarefni. Slíkt er auðvitað að ýmsu leyti hliðstætt við háa tolla á vélum og tækjum til framleiðslunnar. Tollarnir á byggingarefninu hækka ekki aðeins íbúðakostnaðinn, heldur íþyngja þeir líka atvinnuvegunum með auknum stofnkostnaði og hafa þess vegna sömu áhrif og tollarnir á vélum og tækjum, eins og ég var að tala um. Í þessu sambandi, - án þess að ég skuli eyða tíma í að rekja það, það hefur svo oft verið gert, - má minna á það sjónarmið, sem fram kom í sambandi við kísilgúrverksmiðjuna, og það má minna á þau sjónarmið, sem fram komu um þessi efni í sambandi við umr. um hugsanlega alúminíumverksmiðju. En svipuð sjónarmið og þar koma fram eiga að sjálfsögðu við um aðrar greinar okkar atvinnulífs. Í fyrra lögðum við það til, hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég, hér í þessari hv. d., að endurgreiddir yrðu tollar af byggingarefni til íbúðarhúsnæðis, af íbúðum allt að 360 rúmmetrum að stærð, og endurgreiðslan yrði 110 kr. á rúmmetra. Það hlýtur þó að koma til athugunar, hvort ekki væri eins rétt að láta þetta koma fram á þann hátt að lækka beinlínis eða afnema tolla á algengasta byggingarefni, eins og timbri, steypustyrktarjárni og því um líku. Tollar af meðalíbúð voru í fyrra taldir vera í kringum 50 þús. kr., og þeir eru líka að sjálfsögðu mjög miklir á mannvirkjum atvinnuveganna. Það er ekki bara íbúðarhúsnæðið, sem þeir lenda á. Hæstv. ríkisstj. hefur unnið að því að „líberalísera“ viðskiptalífið í landinu, m.a. með því að lækka tollvernd, og það er eðlilegt, að menn spyrji sig þeirrar spurningar, hvort sú meginstefna sé rétt. Ég fyrir mitt leyti er þeirrar skoðunar, að að meginstefnu til sé það rétt. En hins vegar vil ég vara menn við að trúa því, að „líberalísering“ í verzlun og viðskiptum sé eitthvert allsherjar „patentmedisín“, sem hægt sé að beita án nokkurs samræmis eða sambands við aðra þætti efnahagslífsins. Það leysir engan vanda að bera sér í munni orðið frelsi í viðskiptum og nota það sem einhvers konar orðaleik. „Líberaliseringin“ má að sjálfsögðu ekki koma örar en svo, að atvinnuvegirnir þoli það. Atvinnuvegirnir verða að hafa svigrúm til þess að aðlaga sig breyttum skilyrðum, og þetta virðist mér, að hæstv. ríkisstj. hafi e.t.v. ekki alltaf haft nægilega í huga og m.a. þess vegna eigi nú iðnaðurinn og ýmsir framleiðendur hér innanlands í þeim erfiðleikum, sem okkur eru öllum kunnir.



Herra forseti. Ég hef ekki haft tækifæri til að líta á þetta frv. fyrr en nú á þessum fundi og er þess vegna ekki tilbúinn til þess að segja mikið um það að svo komnu máli. En örfá orð vildi ég samt hafa um málið strax á þessu stigi. Ég held, að hv. þdm. hljóti flestum að vera að meira eða minna leyti ljósir þeir erfiðleikar, sem íslenzkur iðnaður á nú við að búa, og sé kunnugt um það, að ýmsar greinar íslenzks iðnaðar, sem hafa dafnað allvel um langt skeið, og jafnvel iðngreinar, sem þrifizt hafa í landinu allt frá upphafi vega, eins og fatagerð og annað slíkt, - ýmsar þessar iðngreinar eiga nú mjög í vök að verjast vegna efnahagsstefnu núv. hæstv. ríkisstj. Það er kunnugt af skýrslum og blaðaskrifum, ályktunum frá mannfundum, t.d. iðnrekenda, að iðngrein eins og t.d. skógerð er því nær að leggjast niður í landinu. Fataiðnaðurinn hefur dregizt stórkostlega saman. Vefnaðariðnaður ýmiss konar á í vök að verjast. Sum matvælaframleiðsla, eins og kexframleiðsla, er því nær að leggjast niður. Þetta er auðvitað áhyggjuefni fyrir marga og þá auðvitað ekki sízt fyrir þau byggðarlög, sem hafa byggt sérstaklega á iðnaði. Ég nefni í þessu sambandi minn heimabæ, Akureyri, sem hefur orðið þegar mjög hart úti í þessum efnum, þar sem mörg iðnfyrirtæki hafa ýmist stórkostlega dregið saman framleiðslu sína núna í seinni tíð eða lokað með öllu. Og afleiðingin hefur orðið sú t. d., að þar hefur atvinna nú um skeið verið algerlega ófullnægjandi. Það er líka kunnugt um, að iðnrekendur hafa nú í seinni tíð a.m.k. haft uppi allháværar kröfur og að því er manni virðist ekki að ástæðulausu um það, að iðnaðinum, sem framleiðir fyrir innanlandsmarkað, væri gefið meira svigrúm en hann hefur fengið til þess að aðlaga sig því verzlunarfrelsi, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið á og gumar svo mjög af, og þeirri rýrnandi tollvernd, sem stefnt hefur verið að í hennar tíð. Mig minnir, að um það leyti, sem þessar breytingar voru að eiga sér stað, hafi því verið heitið af núv. hæstv. fjmrh. og öðrum talsmönnum hæstv. ríkisstj., að iðngreinarnar skyldu fá nægilegt svigrúm til þess að aðlaga sig þessum nýju viðhorfum. En það hefur sem sagt sýnt sig, að aðlögunartíminn hefur ekki verið nægur a.m.k. og aðrar ráðstafanir, sem til greina hafa getað komið til þess að létta samkeppnisaðstöðuna við svo að segja óheftan innflutning á þeim iðnaðarvörum, sem keppt geta við þessa framleiðslu, þær ráðstafanir hafa ýmist verið engar eða ófullnægjandi. Miðað við það, hvernig ástandið er í málefnum iðnaðarins nú, hefur maður þsss vegna getað búizt við því, að einmitt núna, þegar afleiðing þessarar stefnu hæstv. ríkisstj. hefur verið að koma svo glögglega í ljós, þá hefði verið gert eitthvert verulegt átak af hálfu hæstv. ríkisstj. til þess að létta þessum iðngreinum, sem verst urðu úti, samkeppnisaðstöðuna. Ég fæ ekki betur séð en að staða iðnaðarins almennt hér á landi, þ.e.a.s. þess iðnaðar, sem þarf að keppa við innflutning erlendis frá, sé mjög ámóta og sízt betri en útflutningsframleiðslunnar til þess að mæta því heimsmarkaðsverði, sem um er að ræða. Ég fæ ekki betur séð en málum sé svo komið, að t.d. hvers konar aukinn tilkostnaður innlenda iðnaðarins hljóti að mæða jafnmikið á honum eins og tilkostnaðaraukning í sjávarútvegi, og það er fyrst og fremst vegna þess, að hér eru á markaðnum í svo að segja öllum greinum vörur, sem eru fluttar inn á heimsmarkaðsverði eða jafnvel undir því, þannig að iðnaðurinn hefur ekki sömu möguleika og hann hefur haft oft áður til þess að geta yfirfært tilkostnaðinn í verðlagið. Þetta gat hann oft og tíðum, meðan höft voru almenn, en nú mundu slíkar hækkanir í a.m.k. mjög mörgum tilfellum þýða það, að innlenda framleiðslan seldist ekki. Ég fæ ekki séð, að það sé ákaflega mikill eðlismunur á því að framleiða vörur fyrir útlendan markað og skapa þannig gjaldeyri eða framleiða vörur úr innlendum eða erlendum hráefnum til þess að spara gjaldeyrinn. Ég tel, að þarna eigi að vera um jafnréttháan atvinnurekstur að ræða og jafnþarfan í flestum tilfellum fyrir þjóðfélagið og það sé þess vegna ákaflega hæpið að gera ákaflega mikinn mun á þeirri aðstöðu, sem þessum atvinnugreinum er sköpuð. En það er greinilegt, að þrátt fyrir það, að hæstv. ríkisstj, hefur minnkað mjög tollvernd íslenzks iðnaðar og jafnframt komið á svo að segja óheftum innflutningi, hyggst hún enn gera iðnaðinum stórum erfiðara fyrir en útflutningsframleiðslunni, og sést það m.a. á því, að samkv. þessu frv. eiga vélar, sem innlendi iðnaðurinn notar, ýmist að vera í 25% eða 35% tollflokki, á meðan vélar til útflutningsframleiðslunnar eru í 4, 10 og 15% tollflokki. Ég álít þess vegna, að þessi - ég vil segja: lítilfjörlega lækkun á vélum iðnaðarins komi ekki að neinu verulegu haldi og þarna hefði þurft að gera miklu meira, til þess að það hefði jafnað metin að nokkru verulegu leyti, því að það er nú svo, að hér þarf innlenda framleiðslan í mjög mörgum tilfellum að keppa við vörur frá löndum, sem hafa enga tolla á iðnaðarvörum og ekki heldur neina tolla á því hráefni, sem um er að ræða. Þetta er mjög algengt, að innlendi iðnaðurinn verði að borga tugi prósenta í toll af hráefnunum og hann verði einnig að borga háa tolla af sínum vélum, en verður síðan að keppa við framleiðslu iðnaðarins, sem hefur enga tolla, hvorki á þeim vélum, sem iðnaðurinn byggir á, né heldur á hráefninu. Til dæmis um þetta vil ég nefna vefnaðariðnaðinn. Ég álít líka og get tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni, að ég tel, að það sé fráleitt að hafa vélar til landbúnaðarins í miklu hærra tollflokki en annarrar útflutningsframleiðslu, og það sé engin skynsamleg ástæða til þess, að landbúnaðurinn, sem a.m.k. í öðru orðinu er talinn sérstaklega styrkjaþurfandi af almannafé, sé látinn búa við miklu lakari kjör hvað tolla snertir á vélum heldur en sjávarútvegurinn. Ég get þess vegna fyllilega tekið undir það, að mér finnst það réttmætt í sambandi við svona endurskoðun á tollunum, að landbúnaðarvélar séu lækkaðar a.m.k. niður í það, sem sjávarútvegurinn býr bezt við. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri, en ég tel, að það væri verkefni þeirrar hv. n., sem fær málið til athugunar, alveg sérstaklega að athuga það; hvað hægt er að gera og hvað nauðsynlegt er að gera fyrir iðnaðinn í landinu, þannig að ekki verði áframhald á þeirri þróun, sem nú er hafin, að hann sé smátt og smátt að molna niður, vegna þess að honum sé ekki sköpuð eðlileg samkeppnisaðstaða eða gert yfirleitt fært að byggja sig upp með nýtízkulegum hætti.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Sunnl. beindi til mín fsp. um það, hvort í ráði væri að beita 27. gr. tollskrárl., sem fjallar um undirboðs- og jöfnunartolla, í sambandi við meint undirboð á vissum vörutegundum. 27. gr. tollskrárl. var nýmæli, sem tekið var inn í tollskrána nýju 1963, og er meginefni hennar þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Nú má ætla, að erlend vara sé flutt inn eða boðin fram með undirboðskjörum (dumping) og slíkt geti stofnað innlendum atvinnurekstri í hættu eða torveldað hann að mun, og má þá fjmrh. leggja á sérstakan undirboðstoll til að hamla gegn slíkum viðskiptum. Undirboðstoll má ekki leggja á til lengri tíma en 6 mánaða í senn.“ Nú hafa komið fram staðhæfingar um það, að í vissum greinum og þá sérstaklega varðandi veiðarfæri væri um undirboð að ræða. Þetta hefur komið fram hjá íslenzkum aðilum, sem framleiða veiðarfæri, og hefur það mál að undanförnu verið til athugunar. Eins og sagt er í 27. gr. tollskrárl., er það fjmrn., sem tekur endanlega ákvörðun um það, hvort þessu ákvæði skuli beita. Því hefur aldrei verið beitt hingað til hér á landi, en í samráði við fjmrn. hefur iðnmrn. látið fara fram rækilega athugun á þessu máli í sambandi við veiðarfæri, og er það mál nú til athugunar hjá ríkisstj. Meira get ég ekki sagt um það mál á þessu stigi. Hv. 4. þm. Norðurl. e. vék nokkuð almennt að aðstöðu iðnaðarins og taldi hana að mörgu leyti erfiða sem stendur. Ég ætla ekki að ræða hér um áhrif hins aukna viðskipta- og innflutningsfrelsis í sambandi við iðnaðinn, en aðeins minna á það, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, skapar íslenzkum iðnaði að sjálfsögðu engin ný vandamál, heldur þvert á móti. Þetta frv. felur einmitt í sér lækkun á tollum af vélum, sem íslenzkur iðnaður þarf að nota. Sú lækkun er úr 35% og niður í 25%, og ætla ég, að mörg, ef ekki flest íslenzk iðnaðarfyrirtæki telji það nokkru skipta, að þessi almenni vélatollur er þannig færður niður. Í engu ákvæði þessa frv. er hlutur íslenzks iðnaðar gerður lakari en nú er, heldur þvert á móti. Varðandi vélar vegna útflutningsiðnaðarins, sem almennt eru lækkaðar úr 35% niður í 10%, er þess að geta, að mjög ýtarlegar athuganir fóru fram á aðstöðu hins íslenzka iðnaðar, sem framleiðir slíkar vélar eða hliðstæðar vélar, og ég get skýrt frá því hér, að m.a. voru ýtarlegar viðræður við Félag ísl. iðnrekenda um það mál, og náðist að lokum full samstaða um það, þannig að fulltrúar Félags ísl. iðnrekenda tjáðu sig samþykka þeirri lausn, sem hér væri gert ráð fyrir, þ.e.a.s. að þar sem vélar vegna útflutningsatvinnuveganna eru einnig framleiddar í landinu, verði tollurinn ekki 10%, heldur 15%, í öðru lagi, að tollurinn verði endurgreiddur af efnivörum til slikra véla, og í þriðja lagi, að söluskattur af þessari innlendu framleiðslu verði felldur niður. Þetta töldu fulltrúar íslenzks iðnaðar nægilega tollvernd fyrir þennan þátt íslenzks iðnaðar. Varðandi þau ummæli hv. 4. þm. Norðurl. e., að óeðlilegt væri, að landbúnaðurinn nyti verri tollkjara eða tollaákvæða heldur en sjávarútvegurinn, kennir þarna nokkurs misskilnings. Í tollskránni 1963 voru tollar af vélum vegna landbúnaðarins yfirleitt hafðir lægri en sá almenni 35% vélatollur, þannig að af mjög mörgum vélum, sem landbúnaðurinn notar, var tollurinn ákveðinn 10%, og lagfæringar nú sjávarútveginum til handa eru einmitt miðaðar við að samræma tollinn af vélum vegna sjávarútvegsins þessum 10%, sem ákveðið voru fyrir tveimur árum varðandi ýmsar landbúnaðarvélar. Varðandi þá geyma til geymslu og flutnings á mjólk, sem ég minntist á og hv. 6. þm. Sunnl. minntist á, er þar um helmings tollalækkun að ræða frá því, sem tollskráin ákveður núna, eða úr 50% niður í 25%. Þar sem hér er um nýmæli að ræða og e. t. v. má líta svo á, að þetta komi að einhverju leyti í stað mjólkurbrúsa, sem í tollskránni eru með 10% tolla, er sjálfsagt að taka það til athugunar í n., hvort ástæða væri til að færa þessa tolla af mjólkurgeymunum lengra niður en hér er gert ráð fyrir. En þessi var að athuguðu máli till. tollskrárnefndarinnar.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til meðferðar frv. það, sem hér er til umr, á þskj. 311. N. hefur haldið marga fundi og rætt málið ýtarlega. Á fund n. hafa komið formaður húsnæðismálastjórnar og fulltrúi veðdeildar Landsbanka Íslands í húsnæðismálastjórn og fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar. N. hefur ekki orðið sammála. Meiri hl. n. hefur skilað áliti á þskj. 400 og mælir með, að frv. verði samþ. með breyt., sem fluttar eru till. um á þskj. 401. Þrír nm. hafa skilað séráliti. Eins og kunnugt er, var með júní samkomulaginu 5. júní s.l. milli ríkisstj., A.S.Í. og Vinnuveitendasambands Íslands því lýst yfir, að það yrðu gerðar tilteknar, ákveðnar ráðstafanir í húsnæðismálunum. Sumar af þessum ráðstöfunum eru þess eðlis, að til þess að koma þeim í framkvæmd þarf að breyta lögum. Sú löggjöf, sem nú gildir um lánamál húsnæðisbygginga, er að stofni til frá því árið 1955. Þá var sett ýtarleg og sterk löggjöf um þessi mál, lög um húsnæðismálastjórn o.fl., þar sem komið var á nýju skipulagi í lánamálunum. Á þessum l. eða því fyrirkomulagi, sem þá var ákveðið, hafa verið gerðar breytingar. Sú veigamesta var gerð fyrst árið 1957, og þá þótti rétt að setja nýja löggjöf um þetta efni, lög nr. 42 frá 1957, sem nú eru í gildi. Þau lög voru að stofni til sömu lög og sett voru 1955, en þó voru gerðar á þeim breytingar. Ein sú veigamesta var, að leitt var í lög ákvæði um skyldusparnað og sett voru sérstök ákvæði um byggingarsjóð ríkisins, sem fólu í sér, að varasjóður almenna veðlánakerfisins var settur í fastara og ákveðnara form en áður var. Síðan hafa orðið nokkrar breytingar á þessum 1., eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum. Þær hafa miðað að því að efla byggingarsjóð ríkisins og lánastarfsemi til íbúðabygginga. Í því efni er skemmst að minnast, að á síðasta þingi var breytt ákvæðunum um skyldusparnað þannig, að skyldusparnaðurinn var hækkaður úr 6% í 15% og það var áætlað, að sú hækkun gæfi á fyrsta ári um 30 millj. kr. aukningu. Þá voru einnig á siðasta ári sett lög um ávöxtun fjár tryggingafélaga, þannig að 25% af ráðstöfunarfé tryggingafélaganna yrði ráðstafað til kaupa á íbúðalánabréfum hins almenna veðlánakerfis eða til þess að efla lánasjóðinn. Það var áætlað á sínum tíma, að þessar tekjur þýddu um 20 millj, á ársgrundvelli fyrir íbúðalánakerfið. Þegar til koma svo fleiri breytingar, sem þurfti að gera samkv. júní samkomulaginu, þótti rétt, að það yrði samþ. ný heildarlöggjöf um þetta efni, og þetta frv. er þannig tilkomið. En frv. það, sem hér liggur fyrir, er enn sem fyrr að meginstofni samhljóða 1. frá 1955, með þeim breytingum, sem voru gerðar 1957, en nú eru svo felldar inn í breytingar, sem voru gerðar á síðasta þingi og svo koma til þær breytingar, sem lagt er til nú, að verði gerðar. Ég skal nú rekja nokkuð, hverjar eru í þessu frv. helztu breytingarnar frá því, sem nú er samkv. gildandi 1. um þessi efni. Það er þá í fyrsta lagi það, að með þessu frv. er því slegið föstu, að lán húsnæðismálastjórnar skuli vera til 25 ára með 4% ársvöxtum og afborgunarlaus fyrsta árið. Hver ársgreiðsla, vextir, afborganir og kostnaður veðdeildar, sem er nú 1/4 %, breytist samkv. vísitölu framfærslukostnaðar, eins og það er í frv., sem hér er lagt fram. Hér er um að ræða veigamikla breytingu frá því, sem verið hefur. Eins og kunnugt er, var strax 1955 tekinn upp sá háttur að hafa lánið tvenns konar, annars vegar svokölluð A-lán, sem voru til 25 ára með 8 1/2% vöxtum og svokölluð B-lán til 15 ára, sem voru með 53/4% vöxtum og bundin við vísitölu framfærslukostnaðar. Nú er gert ráð fyrir, að það verði einungis um eins konar lán að ræða, öll lán verði vísitölubundin og öll lán verði til 25 ára og afborgunarlaus í eitt ár. Hér er bæði um þá breytingu að ræða, að vextirnir eru lækkaðir stórlega, árgreiðslur, vextir og afborganir, bundnar við vísitölu, svo og er lánstíminn lengdur. B-lánin, sem áður voru, voru aðeins til 15 ára. Nú eru öll lánin til 25 ára. Það kemur og út fyrir lántakanda sem lenging lánanna, að þau eru afborgunarlaus fyrsta árið. Þá er það önnur veigamikil breyting í þessu frv., að gert er ráð fyrir, að lánshámark, sem var 150 þús., hækki núna upp í 280 þús. kr. Þetta er það mesta stökk, sem hefur verið tekið í þessum efnum, frá því að löggjöfin var fyrst sett 1955. Þá var gert ráð fyrir, að lánshámarkið væri 100 þús., en það var tekið fram í grg., að það væri reiknað með því, að lánin yrðu ekki hærri en 70 þús. Fyrstu árin var það svo í raun í 70 þús. kr. hámarki. Eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum, var ákveðið á árinu 1961 að hækka lánin úr 100 þús. hámarki upp í 150 þús. Það var veruleg hækkun á sínum tíma, en það jafnast ekki á við þá miklu hækkun, sem nú er ráð fyrir gert í þessu frv. Þá er sú breyting gerð með frv. þessu, að veðdeild Landsbanka Íslands er heimilað að gefa út bankavaxtabréf sem nemur 400 millj. kr. á ári ótímabundið. Samkv. núgildandi l. var heimildin bundin við 150 millj. kr. á ári í 10 ár. Það er lagt til, að öll þessi bréf, sem verða gefin út, verði með vísitölukjörum samsvarandi því, sem gildi um útlánin sjálf. Þá er með frv. þessu gert ráð fyrir, að það verði auknar árlegar tekjur Byggingarsjóðs ríkisins, m.a. með því, að ríkissjóður leggi fram til byggingarsjóðsins árlega fjárhæð að upphæð 40 millj. kr. Enn fremur er gert ráð fyrir, að árlegu framlagi ríkissjóðs til atvinnuleysistrygginga verði varið til kaupa á vaxtabréfum veðdeildarinnar til þess að efla útlánastarfsemina. Þetta mun, eins og nú er ástatt, nema um 40 millj. kr. á hverju ári. Þá er í frv. það nýmæli, að árlega skuli verja 15–20 millj. kr. af tekjum byggingarsjóðs ríkisins til að veita hærri lán en almennt er ráð fyrir gert, þ.e.a.s. hærri en 280 þús., til efnalítilla meðlíma verkalýðsfélaganna. Þetta er. eins og ég sagði, nýmæli í þessari löggjöf. En um þetta var samið í júní samkomulaginu, eins og um ýmis önnur atriði. Þá er merkilegt nýmæli, að heimilað er í þessu frv., að sveitarfélögum megi lána til byggingar leiguíbúða. Það hefur ekki verið heimilt að lána sveitarfélögunum hin venjulegu lán húsnæðismálastjórnar. Hins vegar hefur húsnæðismálastjórn haft yfirstjórn á þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru af opinberri hálfu til þess að stuðla að útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Svokölluð IV.–kafla lán hafa verið veitt til sveitarfélaga, sem hafa staðið fyrir byggingum íbúða til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði. En til viðbótar við þessi lán, sem hafa verið mjög þýðingarmikil, hefur hins vegar ekki verið hægt að fá A– og B–lán, eins og var áður, nema viðkomandi sveitarfélag seldi íbúðina einstaklingi. Með þeirri breytingu, sem hér er gerð á, skapast grundvöllur fyrir sveitarfélögin til þess að reisa íbúðir og leigja síðan og njóta samt þeirrar aðstöðu að geta fengið lán úr byggingarsjóði ríkisins. Þá er eitt atriði, sem tekið er upp í frv., sem hér liggur fyrir, að það er sett það skilyrði fyrir láni, að bygging sé ekki hafin, áður en loforð fyrir láni er gefið. Samkv, núgildandi 1. var heimilt að setja slíkt skilyrði. Það er gerð sú breyting með frv. þessu, að það skuli mælt svo fyrir, að það sé ekki hægt að lána, nema loforð hafi verið fengið fyrir láni, áður en byggingin er hafin. Þetta er í samræmi við þá venju, sem hefur nú hin síðari missiri verið að skapast hjá húsnæðismálastjórn. Enn er ein breyting í frv. þessu. Það hefur verið, gert ráð fyrir frjálsum innlögum í innlánsdeild byggingarsjóðs ríkisins og að viss forgangsréttur fylgi slíkum innlánum. Forgangsrétturinn hefur verið bundinn við innlán í 5 ár og 5 þús. kr. innlánsupphæð á hverju ári. Það hefur þótt rétt að breyta þessu þannig, að innlögin í innlánsdeild þurfa að hafa átt sér stað í 10 ár og a.m.k. 10 þús. kr. á árl. Og í samræmi við þetta hefur einnig verið breytt ákvæðum varðandi sjálfan skyldusparnaðinn. Til þess að njóta vissra fríðinda, sem honum fylgja, þarf skyldusparandi samkv. núgildandi 1. að hafa sparað 50 þús. kr. Þessi upphæð er færð upp í 100 þús. kr. Þetta eru helztu breytingarnar, sem eru í frv. þessu frá gildandi lögum. Eins og ég sagði áðan, ræddi heilbr: og félmn. ýtarlega um frv., og meiri hl. n. leggur fram á þskj. 401 till. til breytinga á frv. og skal ég nú rekja þær till. í aðalatriðum. Fyrsta brtt. er við 4. gr. frv., b–lið. Þessi gr. fjallar um tekjuöflun byggingarsjóðs ríkisins, m.a. hverjar árlegar tekjur sjóðsins skulu vera. Þar segir í b–lið: Framlag úr ríkissjóði að fjárhæð 40 millj. Meiri hl. heilbr.- og félmn. gerir þá brtt., að við bætist undir þessum lið eftirfarandi: „Til þess að mæta þessum útgjöldum skal miða eignarskatt við gildandi fasteignamat þrefaldað. Þetta gildir þó ekki fyrir þá skattgreiðendur, sem eiga lögheimili á sveitabæjum.“ Hér er um að ræða, að breyting er fyrirhuguð á matsgrundvelli eigna til eignarskatts, það er ekki breyting á skattstigum, heldur á sjálfum matsgrundvelli eignarinnar til eignarskatts, en ákvæði um það, hver matsgrundvöllurinn á að vera, er að finna í a–lið 22. gr. 1. nr. 55 frá 1964, um tekju– og eignarskatt. En hér er tekið fram, að þetta gildi þó ekki fyrir þá skattgreiðendur, sem eiga lögheimili á sveitabæjum. Það er vegna þess, að fyrir lánum til íbúðarhúsabygginga í sveitum er gert ráð fyrir að séð verði af stofnlánadeild landbúnaðarins og tekna til stofnlánadeildarinnar er aflað með sérstökum hætti. Önnur brtt. meiri hl. heilbr.– og félmn. er við 5. gr. frv., 2. mgr. Í 2. mgr. 5. gr. frv. eru ákvæði um það, að vaxtabréf þau, sem veðdeild Landsbankans sé heimilt að gefa út til fjáröflunar fyrir veðlánakerfið, skuli vera með föstum vöxtum og afborgunum, en með vísitölukjórum, þannig að greiðslur afborgana og vaxta séu bundnar vísitölu framfærslukostnaðar. Það hefur verið talið m.a. af fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar, að það mundi verða meira öryggi fyrir launþega, sem taka íbúðarlán, að þau skuli vera bundin kaupgreiðsluvísitölu, en ekki vísitölu framfærslukostnaðar. Þannig sé öruggt, að meira samræmi verði á milli greiðslubyrðarinnar og möguleika viðkomandi til þess að standa undir henni. N. fyrir sitt leyti hafði ekki á móti því að gera þessa breytingu og því er lagt til, að hún verði gerð. Þriðja brtt. heilbr.– og félmn. er við 7, gr., A–lið, 3. mgr. Í þessari 3. mgr. frv. segir, að húsnæðismálastjórn geti enn fremur veitt sveitarfélögum lán til byggingar leiguhúsnæðis í kaupstöðum og kauptúnum. En það hafa komið fram eindregin tilmæli frá Öryrkjabandalagi Íslands um það, að Öryrkjabandalagið fái hliðstæða aðstöðu og sveitarfélög til þess að geta fengið íbúðalán og þannig reist leiguhúsnæði, sem yrði til leigu fyrir félagsmenn Öryrkjabandalagsins. N. hefur talið eðlilegt að verða við þessum óskum, og því er sú till. gerð. Fjórða till. n. er við 7. gr. B–lið. Þar er talað um í framhaldi af ákvæðum um hámarkslán, 280 þús. á hverja íbúð, að upphæðin megi þó ekki nema meira en 2/3 hlutum verðmætis íbúðar samkv. mati trúnaðarmanna veðdeildar Landsbankans. Við nánari athugun hefur þótt rétt að breyta þessu hlutfalli, 2/3, í 3/4 til þess að tryggja það, að ekki komi til þess, að einhver verði sviptur möguleikum til lántöku. Þess vegna er þessi breyting gerð. Þá er við sömu gr., B–lið, gerð kerfisbreyting í sambandi við lán til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga. Í frv. er kveðið svo á, að húsnæðismálastjórn ákveði lán þessi að fengnum till. miðstjórnar Alþýðusambands Íslands vegna viðkomandi verkalýðsfélags. N. leggur til, að þetta ákvæði orðist svo: „Húsnæðismálastjórn ákveður lán þessi að fengnum till. stjórnar viðkomandi verkalýðsfélags.“ Þetta er samkv. ósk frá Alþýðusambandi Íslands sjálfu. Í framhaldi af þessu segir í frv., að um viðbótarlán þessi megi setja nánari ákvæði með reglugerð. N. hefur lagt til, að það séu bein ákvæði um það, að slíkt skuli vera gert í samráði við Alþýðusamband Íslands. Þá er 2. mgr. B-liðar 7. gr. N. gerir till. um breytingu á orðalagi þar. Samkv. frv. segir, að ef fleiri íbúðir eru í sama húsi, megi lána út á hverja íbúð fyrir sig. Þó skal engum einstaklingi veitt lán, sem byggir fleiri en eina eigin íbúð. Samkv. orðanna hljóðan þýðir þetta það, að sá, sem byggir fleiri en eina íbúð, getur ekkert lán fengið, ekki einu sinni út á eina íbúð. Það má segja, að þetta sé nokkuð í samræmi við það, sem við hefur gengizt hjá húsnæðismálastjórn í praxis, miðað við þær útlánareglur, sem húsnæðismálastjórn hafa verið settar. Samkv. þeim reglum hefur sá, sem hefur átt nothæfa íbúð fyrir, ekki getað fengið lán fyrr en 2 árum eftir að hann seldi þá íbúð. Meðan mikil eftirspurn er eftir lánum og margir biða um langan tíma, eins og verið hefur, hefur þetta þótt eðlilegt. Hins vegar, ef breyting verður á þessu, er það ekkert óeðlilegt, að maður geti fengið lán út á eina íbúð, þótt hann eigi aðra fyrir, ef sjóðurinn getur fullnægt því og við það er miðað orðalagið á gildandi 1. um þetta efni núna. Heilbr.-- og félmn. taldi, að það væri eðlilegt að breyta þessu ákvæði ekki frá gildandi 1. og leggur því til, að þessi mgr. verði orðuð þannig: „Ef fleiri en ein íbúð er í sama húsi, má lána út á hverja íbúð fyrir sig. Þó skal engum einstaklingi veitt lán nema út á eina íbúð.“ Þetta þýðir aðeins það, eins og ég sagði áðan, að ef meiri fjárráð verða, er heimilt samkv. 1., eins og þau eru núna, að veita slíkum aðilum lán út á eina íbúð. En það væri útilokað, ef ákvæði frv. héldist óbreytt. Þá er 5. brtt. n. við 7. gr. C. Þar eru ákvæði um það, hver skuli vera kjör á lánunum og eins og ég gat um áðan, taldi n. rétt að leggja til, að kjörin yrðu bundin við kaupgreiðsluvísitölu, en ekki framfærsluvísitölu. Til samræmis við það þarf að breyta orðalagi í þessum lið 7. gr. 6. brtt. er við 2. mgr. 9. gr. frv. Þar er fjallað um hinn frjálsa sparnað og þar segir, að þeir, sem leggja fé inn í innlánsdeildina, skuli að minnst 10 árum liðnum, frá því að innlög hófust, eiga kröfu á að fá það útborgað að viðbættum innlánsvöxtum, sbr. 10. gr. Það þótti rétt til þess að taka af allan vafa, ef vafi gæti verið í þessu efni, að bæta við orðunum „og uppbótum“ eftir innlánsvöxtum, þannig að ekki gæti orkað tvímælis, að þeir, sem þetta ákvæði á við, njóti sömu kjara og þeir, sem eru skyldaðir til sparnaðar samkv. 10. gr. Í 9. gr., 2. mgr., er svo breyting í sambandi við matsverð eigna, þar sem er hækkað upp í 3/4 úr 2/3 af matsverði til samræmis við það, sem áður getur um það efni og sams konar breyting er lögð til við 10. gr. um hækkun úr 2/3 hlutum af matsverði upp í 3/4. Þá er lokatill., brtt. n. við 19. gr., en í 19. gr. frv. segir: „Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1965“. Þetta er vegna þess, að gert var ráð fyrir, þegar frv. þetta var samið, að það yrði fyrir lagt fyrir Alþ. og afgreiðslu þess yrði lokið fyrir áramót. Með tilliti til þess, að það hefur ekki orðið, er nauðsynlegt að breyta þessu ákvæði og lagt er því til, að lögin öðlist þegar gildi. Ég hef nú getið í helztu atriðum þeirra breytinga, sem meiri hl. heilbr.– og félmn. leggur til að verði gerðar við það frv., sem hér er til umr. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál að svo stöddu. Það er náttúrlega öllum ljóst, að hér er um mjög merkan áfanga að ræða í húsnæðismálunum, ef frv. þetta verður að lögum. Ég hika ekki við að fullyrða, að frv, þetta marki að vissu leyti tímamót í þessum þýðingarmiklu málum, sem húsnæðismálin eru. Ég vil geta þess, að þær till., sem nú eru gerðar, og þær breytingar, sem þegar hafa verið gerðar í sömu átt, þ.e.a.s. að auka tekjur byggingarsjóðs ríkisins og almenna veðlánakerfisins, þýða það, að árlegar tekjur til ráðstöfunar til íbúðalána verða sennilega um 220–230 millj. kr. Það þýðir það, að með slíkum tekjum á að vera hægt að veita 750 lán frá húsnæðismálastjórn á ári hverju að upphæð 280 þús. kr. hvert, auk þess sem hægt verður að veita sérstök lán til efnalitilla félaga verkalýðsfélaganna. Og þegar menn hafa í huga þessar tölur og bera saman við það, sem áður fyrr á árum var í þessu efni, sjá menn, hve gífurlega framför er hér um að ræða. Og það er enn fremur ástæða til þess að benda á, að þó að margt standi til bóta í þessum efnum og þó að okkar takmark hljóti að vera það að lána stöðugt meira og meira í hlutfalli við byggingarkostnað, er með þeim aðgerðum, sem núna eru fyrirhugaðar, stigið stórkostlegt skref fram á við í þessu efni. Það sjáum við bezt, þegar við tökum til samanburðar, að í árslok 1958 er byggingarvísitalan 134 stig. Byggingarvísitalan í dag er 237 stig, og hefur því hækkað um 76.9% síðan 1958. Á sama tíma hefur upphæð íbúðalánanna, þegar frv. þetta verður að lögum, hækkað úr 70 þús. kr. í praxis upp í 280 þús. kr. eða um 300% eða ef menn vilja frekar reikna það úr 100 þús. kr., sem var undantekning 1958, upp í 280 þús., eru það 280%. Lánin munu hækka um 280% á sama tíma og vísitala byggingarkostnaðarins hefur hækkað um 76.9%. Ég bendi á þetta til þess að undirstrika, hvílíkt átak er gert í þessum efnum með þeim till., sem hæstv. ríkisstj. leggur fram með frv. þessu. Það er, eins og ég tók fram áðan, mesta átak, sem hefur verið gert í þessum málum fram til þessa og þess er að vænta, að hæstv. deild afgreiði vel og með skjótum hætti slíkt stórmál sem hér er um að ræða.



Herra forsetl. Ég held, að hv. frsm. meiri hl., sem flutti mjög glögga og hógværa ræðu að mestu leyti, hafi ofmælt, þegar hann í niðurlaginu taldi, að með setningu þeirra laga, sem hér eru til umr., verði stigið stórkostlegt skref og í stórum stíl bætt aðstaða þeirra, sem þurfa að koma sér upp húsnæði. Ég hef hér fyrir framan mig blað um vísitölu byggingarkostnaðar eftir hagstofunni og sé þar, að það er að vísu rétt, sem hv. frsm. sagði, að í okt. 1958 var byggingarvísitalan 134 stig, og það er líka rétt, að hún er nú í febr. 237 stig, eins og hann sagði. En samt sem áður er ekki gerður hér sá réttasti samanburður, sem hægt er að gera um vísitöluna, vegna þess að í febr. 1958 er vísitalan ekki nema 117 stig, og það er sá tími, sem réttur er til samanburðar, febr. 1958 og febrúar nú, ef á að bera saman þessar vísitölur. En í okt. 1958 er vísitalan orðin 134 stig. Hvað verður hún orðin í október? Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að þó að margt sé til bóta gert í þessu frv., sé það svo, því miður, að ekki sé með umbótunum haft við þeirri geysilegu verðbólguþróun, sem átt hefur sér stað og þó að lánsupphæðirnar verði 280 þús. eftir frv., er það miklu meira fé, sem byggjandinn þarf að útvega sér nú heldur en hann þurfti 1958 til þess að standa straum af sinum byggingarkostnaði þarna fyrir utan, og erfiðleikarnir á að fá slíkt fé hafa stórlega vaxið síðan 1958. Ég held þess vegna, að það sé rétt af hv. stjórnarstuðningsmönnum að hafa ekki stóryrði um það átak, sem nú er verið að gera. Með því er ég ekkert að gera lítið úr viðleitninni. Eins og hv. frsm. meiri hl. gerði ljóslega grein fyrir og þskj. bera með sér, varð nokkur ágreiningur í heilbr.- og félmn. um till. í þessu mikilsverða máli. Ekki var samt ágreiningur um, að málið væri þýðingarmikið og eitt af brýnustu málum þjóðfélagsins á líðandi stund. N. hélt um það, eins og hv. frsm. sagði, fund eftir fund og fékk til viðræðu við sig ýmsa fróða menn um framkvæmdir lánastarfsemi til húsnæðismála. Við nm. hlýddum á útreikninga þeirra um almennar þarfir fyrir lánsfé til íbúðarhúsabygginga og getu samfélagsins til að fullnægja þeim þörfum almennt. Slæmt er, að ekki er við fast að miða og engir útreikningar fullkomlega til þess að byggja á. Allir útreikningar, sem miðast við liðinn tíma í þessum efnum, eru að vissu leyti eins og myndir af Surtsey um þetta leyti í fyrra fyrir þann, sem vill vita, hvernig hún er í dag. Breytingarnar eru svo örar. Allir útreikningar fram í tímann eru bara líkindareikningar og ég ýst við, að hv. frsm. meiri hl. geti ekki sagt með nokkurri vissu, ekki með ábyggilegri vissu, jafnvel ekki haft skynsamlega ágizkun um það, fáist ekki til að nefna hana um það, hve byggingarkostnaðurinn verður kominn hátt í október í haust. A.m.k. eru allar slíkar tölur mjög umdeilanlegar. Fólkinu fjölgar og þess vegna þarf nýtt húsnæði. Fólkið flyzt þúferlum og þess vegna þarf líka nýtt húsnæði. Með bættum efnahag gerir fólk kröfur til meira eða betra húsnæðis og þess vegna þarf enn fremur nýtt húsnæði. Menn segja, að byggingarþörfin sé í ár 1.500 íbúðir á öllu landinu. Auðvitað er það ágizkun. Byggingarkostnaður hækkar ár frá ári, mismunandi hratt, stundum í skrefum, stundum í stökkum. En alitaf er hann að hækka. Tvö síðustu árin hafa stökkin verið gífurleg, máske hafa þau verið heimsmet. Samkv. Hagtíðindum var vísitala byggingarkostnaðar í febr. 1957 113 stig, í febr. 1958 117 stig, eins og ég sagði áðan, í febr. 1959 133 stig, í febr. 1960 132 stig. Og gæti ég trúað, að hæstv. atvmrh., sem hér er staddur, gæti gefið skýringu á því, hvers vegna vísitalan hækkaði ekki á þessu tímabili og hann má eiga heiður fyrir sinn þátt í því. í febr. 1961 var byggingarvísitalan 152 stig, í febr. 1962 173 stig, í febr. 1963 182 stig, í febr. 1964 211 stig, hafði þá hækkað um 29 stig á árinu, og í febr. 1965 er hún orðin 237 stig og hefur þá hækkað á árinu um 26 stig. Hvað lætur svo hæstv. ríkisstj. vísitöluna hækka framvegis? Auðvitað getur hún ekki svarað því. Hún getur ekki svarað því, ég ætlast ekki til þess. Hún og við með henni erum á reki í þessu tilliti, eins og bandaríska vísindastöðin á ísjakanum, sem mest er umtöluð í blöðunum þessa dagana. Okkur rekur hratt, eins og hana á jakanum, án þess að ráða förinni, þó að við höfum í ríkisstj. menn, sem halda, að þeir séu að stýra. En það er ekki þægilegt að stýra slíkum jaka, ég skal viðurkenna það. Sá er einn aðalmunurinn á okkar ferðum og bandarísku stöðvarinnar, að okkur rekur ekki í þágu vísindanna, því að það telst varla í þágu vísinda mannkynsins, þótt hagfræðingar okkar reikni og reikni, að við séum á réttri leið og aðeins ókomnir til gósenlandsins, meðan vísitölur, sem þeir í líf og blóð reyna að möndla með hagræðingum á kúnstugan hátt til lækkunar, sýna mikinn hraða eigi að síður til hækkunar í öfuga átt. Við þessar aðstæður er að etja í húsbyggingarmálum. Auðvelt er að reikna í liðinn tíma og segja, það er stærri fjárhæðum varið af þjóðfélagsins hálfu, en fyrrum til lána handa fólki, sem er að byggja íbúðir. En hvað sannar það um, að gert sé það, sem ætti að gera og hægt væri að gera, ef rétt væri að farið. Tímarnir eru aðrir, þarfirnar reka enn meira eftir og afrakstur tæknialdar gefur stjórnendum landsins miklu meira fé í hendur til þess að verja til þessara mála, en áður var, ef vel er með farið. Að sætta sig við samjöfnuð við liðna tíð á þessu sviði er að sætta sig við að vera þeirrar tíðar mönnum minni. Frá þessum hæðum, sem ég hef nú minnzt á, ber að líta á frv. það um húsnæðismálastofnun ríkisins, sem hér liggur fyrir. Vitanlega eru því takmörk sett, sem hægt er að gera til lánsfjáraðstoðar þeim, sem þurfa að koma sér upp húsnæði. En batnandi þarf sú aðstoð að vera, annað væri afturför. Gæta þarf þess að setja ekki í löggjöf þessa ákvæði, sem leiði það af sér, að verðbólgan fari miklu verr með lánþega húsnæðismálastofnunarinnar en fjárfestingarlántakendur almennt. Við hv. 1. þm. Vesturl. litum svo á, að hvorki sé með frv. gert það, sem hægt ætti að vera að gera í lánsfjárveitingum, né lánakjör nægilega og eðlilega tillitssöm vegna verðbólguþróunarinnar. Þess vegna klufum við n. og skilum séráliti og brtt. Við teljum elgi að síður margt af því, sem nýtt er í frv., til bóta og styðjum það, t.d. eins og að lána megi sveitarfélögum til byggingar leiguhúsnæðis í kaupstöðum og kauptúnum og fátækum verkamönnum viðbótarlán. Við stöndum með meiri hl. n. að 6 af þeim till., sem hann flytur á þskj. 401 og hv. frsm. meiri hl. hefur gert grein fyrir. Við áttum í n. þátt í því, að þær komu fram, þessar 6 till., en þær eru till. nr. 2, 3, 5, 6, 7 og 8 á þskj. 4. till. er ekki studd af okkur nema þá sem varatill., því að við flytjum till. um sama efni, sem gengur lengra. Aftur á móti erum við mótfallnir því, að 1. till. verði samþ., ekki af því, að við séum endilega mótfallnir því, að aflað sé fjár handa húsnæðismálastofnuninni með því að hækka eignarskatt, heldur af því að þessi till. yrði til óprýði á þessari lagasetningu. Ákvæði þau, sem hún inniheldur, eiga ekkert erindi þangað, eins og hver maður getur séð. Þau eiga, ef annars verður á þau fallizt, að verða í lögum um eignarskatt. Það er ákveðið í frv., að framlag úr ríkissjóði skuli vera 40 millj. kr. á ári, hvorki meira né minna. Hrein tilviljun væri, ef eignarskattur á þrefalt fasteignamat, sem auðvitað fellur saman við annað eignarframtal á ýmsum stigum hjá gjaldendum, yrði 40 millj. Nei, hér er um að ræða meinloku og ég vil kalla þetta ónáttúru í lagasetningu. Ef þessi klausa verður sett inn í frv., er hún þar eins og spikæxli á líkama, æxli, sem kannske veldur ekki verkjum, en er til leiðinda og lýta, svo að bæði sá, sem hefur æxlið og læknir telur sjálfsagt að skera brott. Hvers vegna vill nú hv. meiri hl. vera að græða svona æxli á frv.? Hann ætti að falla frá því og taka till. aftur og fleygja henni í ruslakörfuna, láta hana koma fram á sínum stað, þar sem hún auðvitað verður líka að koma fram. Eins og grg. frv. ber með sér, eru meginbreytingarnar, sem frv. felur í sér frá núgildandi I. um húsnæðismálastofnunina, byggðar á hinu svokallaða júní samkomulagi, sem ríkisstj. beitti sér fyrir. Þegar við óskuðum eftir verulegum breytingum í heilbr.– og félmn. á frv., signdu stjórnarstuðningsmennirnir sig og báru fyrir sig júní samkomulagið eins og munkur róðukross. Nú er það alls ekki meining mín að gera lítið úr júní samkomulaginu, þó að ég telji það ekki alfullkomið, enda eru 10 mánuðir síðan það var gert og jakann okkar hefur rekið langar leiðir á þeim mánuðum. Við höfum því við annað að miða nú en þá. Byggingarkostnaðarvísitalan hefur stórlega hækkað, eins og ég hef áður nefnt. Hún mun hafa verið 219 stig, þegar júní samkomulagið var gert, en í febrúar núna 237 stig og hefur því hækkað um 18 stig, frá því að samkomulagið var gert og enn er hún vafalaust að hækka. Íbúð, sem er 360 rúmmetrar, kostaði samkv. þessu rúmlega 731 þús., eða um 63 þús. kr. minna en hún kostar nú. Okkur hefur rekið á aðra breiddargráðu. Það eru léleg vísindi að taka ekki tillit til þessa, en ríghalda sér í staðarákvörðun frá því í júní. Fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands komu tvisvar á fund heilbr.- og félmn. Þetta voru menn, sem höfðu sjálfir tekið þátt í samningunum í júní 1964. Þeir fóru hógværlega fram á það m.a. að lán væru hækkuð og vísitölubindingu væri ekki beitt í sama mæli og talað hafði verið um í júní Róðukrossinn kom á loft, tákn heilagleikans. Þessir menn signdu sig ekki, en þeir guðlöstuðu ekki heldur, létu á sér skilja, að þeir bæru fulla virðingu fyrir júní samkomulaginu, en sögðu; eins og satt var, að mikil breyting væri orðin síðan sáttmáli sá var gerður og búizt hefði verið við, að einmitt hann mundi hafa meiri áhrif, en orðið hefðu, á þróun dýrtíðarinnar. Eg fyrir mitt leyti tel rétt, að júní samkomulagið, að því er snertir þessa lagasetningu, verði framkvæmt með tilliti til þeirra breytinga, sem orðið hafa á þeim viðmiðunaratriðum, sem í samkomulaginu voru lögð til grundvallar. Það tel ég vera að standa við samkomulagið. Allar brtt. okkar hv. 1. þm. Vesturl. eru á þeim grundvelli byggðar, samdar í þeim anda. Engin till. er utan þess ramma. Skal ég nú víkja að þeim hverri um sig. Brtt. eru allar við 7. gr. í A–lið 7. gr. er tekið fram, að lán skuli því aðeins veitt, að loforð um lánveitingu hafi verið gefið, áður en hlutaðeigandi framkvæmd hófst eða kaup á nýjum íbúðum eru gerð. Þetta eru ströng ákvæði, en þau eru sennilega nauðsynleg stofnunarinnar vegna, að því er byggingu nýrra íbúða snertir, enda eru þau framkvæmanleg í sambandi við byggingu nýrra íbúða. Aftur á móti eru þau sjálfsagt stundum óframkvæmanleg að því er kaup snertir á nýjum íbúðum, af því að kauptækifæri ber oft svo bráðan að. Þess vegna leggjum við til, að þess sé ekki krafizt, að lánsloforðs sé aflað, áður en kaupsamningur er gerður, heldur áður en afsal er gefið út. Ég sé ekki, að það skapi stofnuninni óþægindi, en það er þeim, sem kaupir, til hagræðis, einkum ef hann á langan veg að sækja til húsnæðismálastjórnarinnar. 2. till. okkar um breytingu á A–lið 7. gr. er um það, að meiri áherzla sé á það lögð, en orð frv. gera, að byggingarfélag, sem nýtur ríkisábyrgðar, fái hjá húsnæðismálastjórn bráðabirgðalán til starfsemi sinnar. í stað orðanna „getur húsnæðismálastjórn“ komi „skal húsnæðismálastjórn, ef unnt er, veita bráðabirgðalán“. Meiri vilji eða tilætlun liggur í orðalagi brtt. Eru mér þá sérstaklega í huga byggingarsamvinnufélög, sem vantar tilfinnanlega rekstrarfé og verða að byggja starfsemi sína á sölu ríkistryggðra bréfa, sem venjulega seljast ekki nema fyrir 60–70% af nafnverði. Húsnæðismálastjórn hefur að undanförnu þar til seinni hluta s.l. árs veitt út á nýbyggingar lán í tvennu lagi, A–lán, sem kalla hefur mátt venjuleg fjárfestingarlán og B–lán, sem hafa verið vísitölubundin. B-lánin hafa verið minni hlutinn og allt niður í 10% af samtölu lánanna. Nú mælir frv. svo fyrir, að allt lánið skuli vera vísitölubundið, vextirnir af því einnig og kostnaðargjaldið til veðdeildar Landsbankans. Þar segir hreint og beint: „Hver árs greiðsla, afborgun, vextir og kostnaður, skal hækkuð eða lækkuð eftir því sem við á samkv. vísitölu.“ Við teljum, að rétt gæti verið að vísitölutryggja sparifé landsmanna almennt, og höfum tekið þátt í flutningi till. um, að athugun fari fram á því, hvort það sé ekki framkvæmanlegt og þá um leið verður að sjálfsögðu að vísitölubinda útlánsféð. Það mundi, ef þetta væri gert, m.a. hafa mikla þýðingu til mótspyrnu gegn verðbólguvextinum. En á meðan slíkt kerfi er ekki upp tekið í bankastarfsemi þjóðarinnar yfirleitt, teljum við óþolandi misrétti, að einn hópur manna sé látinn sæta þeirri útlánastarfsemi hjá ríkisstofnun, að því er snertir fé, sem sú stofnun getur fengið og hefur fengið til útlánanna án þess að þurfa að vísitölutryggja eigendum fjárins það. Og að sjálfsögðu eykur það ekki réttlæti, að hér er um að ræða sem lántakendur fyrst og fremst láglaunamenn. Hér veltur ekki heldur á smámunum fyrir þessa menn, haldi svo áfram sem horfir í verðlagsþróuninni. Talið er, að um skeið að undanförnu hafi byggingarvísitalan hækkað um 9% á ári til jafnaðar og samkv. frv. á að mega lána til íbúða 280 þús. kr., lánstími á að vera 25 ár, árgjöldin jöfn, nema sem nemur vísitöluröskun. Upplýst er, að fyrsta árgjaldið verði, eins og sakir standa nú, 18.400 kr. og 7 aurar. Það var upplýst í n. Sú upplýsing kom frá veðdeild Landsbankans. Haldi verðbólguþróunin áfram með 9% hækkunarhraða á ári, eins og síðustu ár, verður árgjaldið orðið nálega tvöfalt eftir 11 ár og það verður farið að nálgast 60 þúsundin á síðustu gjaldárunum. Ég nefni þetta sem dæmi til skýringar á svona kjörum. Lánþegar, sem eiga að sæta þessum kjörum, eru hafðir sér í flokki hjá þjóðfélagi sínu. Þeir eru með slíkum lánakjörum hlekkjaðir við verðbólguófreskjuna, eins og ég hef leyft mér að komast að orði. Það er áætlað, að það þurfi að byggja 1.500 íbúðir á ári. Það er gert ráð fyrir því, að húsnæðismálastofnunin, eftir að þetta frv. hefur orðið að l., hafi aðstöðu til þess að lána helmingnum af byggjendunum og yfirleitt má segja, að í þeim hópi séu fyrst og fremst fátækari menn þjóðfélagsins, eins og ég sagði áðan. Nú veit ég ekki til þess, að hinir 750 byggjendur, sem fá lán hjá öðrum aðilum, þurfi að búa við slík kjör og þetta, að lán þeirra verði öll vísitölubundin og þeir verði dregnir nauðugir viljugir áfram aftan í vagni verðbólgunnar. Svör við þessu eru þau, að mér skilst, að kaupgjald þeirra, tekjur þeirra vaxi að krónutölu líka með verðbólgunni. En ekki er fullkomin trygging fyrir því, en fullkomin trygging er fyrir því, að þeir þurfi að borga samkv. vísitölu, ef þeir hafa verið látnir semja um það. Og í öðru lagi er það, að aðrir, sem þeir hafa viðskipti við og lifa með, eru látnir hafa betri kjör í þessum efnum og ekki á sama hátt þrælbundnir í sínum samningum við dýrtíðarvöxtinn. Við erum á móti því, að þetta sé gert. Við leggjum til, að sama regla gildi og áður, að lántakendur hjá húsnæðismálastjórninni fái A-lán og B–lán, A–lánin verði ekki vísitölubundin, B–lánin verði vísitölubundin aðeins að því er sjálfa afborgun lánanna snertir og þau verði aldrei hærri, en nemur sama hlutfalli af samtölu lánanna beggja og er hlutfall vísitölutryggðs fjár og óvísitölutryggðs fjár, sem húsnæðismálastjórnin hefur til útlánanna á hverjum tíma. Ég sé ekki betur, en það sé allmikið fé og allmikið hlutfall, sem þarf ekki að vera vísitölutryggt. Launaskatturinn á að gefa, að mér skilst, 65–70 millj. Engin ástæða er til að vísitölutryggja það fé, sem er eignarfé húsnæðismálastofnunarinnar. Hvers vegna á húsnæðismálastofnun að vísitölutryggja sitt eigið fé gagnvart sínum viðskiptamönnum, á meðan aðrar lánsstofnanir gera það ekki? Ríkissjóðstillagið, 40 millj., er heldur engin ástæða til að vísitölutryggja. Eigið fé annað skilst mér að séu 30 millj. Hið sama gildir um það. Aðflutningsgjöld og hluti af tekju– og eignarskatti 10 millj. Það verður eignarfé. Lánið frá atvinnuleysistryggingunum virðist mér ekki ástæða til, að húsnæðismálastofnunin þurfi að vísitölutryggja, því að mér skilst, að atvinnuleysistryggingasjóðurinn hafi ekki vísitöluákvæði á lánum sínum til annarra. Það er fyrst og fremst skyldusparnaðurinn, sem sjálfsagt er að vísitölutryggja og einnig þann frjálsa sparnað, sem gert er ráð fyrir að ungt fólk geti lagt inn í stofnunina. Það þarf að vísitölutryggja þetta fé. Og það er ekki óeðlilegt, þó að það sé tryggt eins og áður. Það hlutfall af láni til hvers lántakanda, sem svarar til þess hlutfalls, sem þetta fé er af heildarfé stofnunarinnar, er eðlilegt, að sé vísitölubundið. Ég sé ekki betur, en þetta muni geta munað geysílega miklu til hagsbóta fyrir lánþegana frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, enda verður að leggja á það áherzlu að ofþjaka þeim ekki. Ég tek það enn fram, að ríkisstofnun, sem sett er á laggirnar til þess að liðsinna sérstökum hópi manna, gæti þess, að aðstaðan, sem hún veitir, verði þeim mönnum ekki fjötur um fót og einangri þá ekki til ókjara í samanburði við aðra þegna þjóðfélagsins. Þá er gert ráð fyrir því í frv., að heildalán megi hæst vera 280 þús. kr., sem mér skilst að hv. stjórnarstuðningsmönnum þyki vera myndarleg fjárhæð. Þetta hámark var ákveðið með svonefndu júní samkomulagi s.l. sumar. Síðan hefur vísitalan hækkað mikið og við leggjum til, að í stað 280 þús. verði hámarkið 300 þús. kr., og teljum, að það sé alls ekki of mikið miðað við þá dýrtíðaraukningu, sem hefur orðið síðan í júní. Enn fremur teljum við, að það sé í fullu samræmi við óskir þeirra manna frá Alþýðusambandinu, sem komu til fundar við heilbr.– og félmn. og báru þar fram óskir og bentu á það, að þó að þeir mundu halda júní samkomulagið, væri júní samkomulagið byggt á öðrum grundvelli, en nú væri til staðar og það hefði í raun og veru brugðizt því, sem ætlazt hefði verið til, að draga úr dýrtíðinni. Og vegna þeirrar reynslu, sem er af breytingum á verðgildi peninganna, teljum við nú rétt, að vísitala sé höfð við ákvörðun um lánsupphæð frá síðustu áramótum að telja. Þá er hægt að segja, ef hún er notuð sem mælikvarði, að þá fái hver það, sem lögin hafa gert ráð fyrir að hann ætti að fá, fái það hlutfall af byggingarkostnaði eftirleiðis. Við teljum þessi lán að vísu of lág miðað við möguleika manna til að hafa hér út lánsfé og geta risið undir því að koma sér upp húsnæði. En við flytjum þó ekki brtt. um meiri hækkun á lánsfjárupphæðinni en þessa, 280 þús. upp í 300 þús., en með því að bæta við ákvæðinu um, að lánsfjárhæðin skuli reiknuð eftir vísitölu og 300 þús. séu grundvöllur, sem gengið er út frá, er þó svolítið stigið í áttina. Nú er það svo, að enn hefur ekki komið til framkvæmda hækkunin á lánunum upp í 280 þús. og enginn hefur viljað segja neitt um það, hvenær hún kunni að koma til framkvæmda. Mér skildist á þeim, sem höfðu veríð við júní samkomulagið og mættu í n., að þeir hefðu búizt við því, að hún yrði komin til framkvæmda um þetta leyti. Og af því að það er áreiðanlegt, að þeir, sem ákváðu sig til húsbyggingar, eftir að júní samkomulagið var gert, hafa búizt við því, að þeir fengju að njóta þessarar hækkunar, finnst okkur vera svo langt um liðið, að fráleitt sé að láta menn hrekjast í vafa í þessu efni lengur og því leggjum við til, að lánsfjárhækkunin komi til framkvæmda hjá þeim, sem sótt hafa um lán eftir 1. apríl 1964, en þá hefur mér skilizt, að hafi verið nokkur þáttaskil, að því er umsóknir snerti. Það er áreiðanlegt, að þeir menn, sem byggja samkv. þeim umsóknum, sem eftir þann tíma koma fram, lenda í þeirri dýrtíð, sem miðað var við og alltaf er miðað við í júní samkomulaginu, og meiri dýrtíð þó. Þá er það lánstíminn. Hv. frsm. meiri hl. sagði frá því með nokkru stolti, að lánstíminn hefði verið færður upp í 25 ár í frv. Þetta er vitanlega góðra gjalda vert, en samt sem áður, ef miðað er við efnahagsástæður almennings og líka við það, hvað eðlilegt er, að þeir, sem koma sér upp húsnæði, sem er varanlegt húsnæði fyrir langan tíma, fái löng lán, virðist okkur í 1. minni hl., að lánstíminn sé enn of stuttur, og leggjum til, að hann verði færður upp í 35 greiðsluár. Hann hefði þurft að verða lengri, en af því að við erum hófsamir og tökum fullt tillit til aðstæðna, þó að við séum stjórnarandstæðingar, göngum við ekki lengra í þessu efni. Samkv. upplýsingum, sem starfsmaður hjá veðdeild Landsbankans gaf n., mundi árgjaldið lækka við þetta um hér um bil sjötta part og það er spor í rétta átt og veitir ekki af.

Má ég spyrja hv. þm., hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni?

Ég á ofurlítið eftir.

Kannske rétt að ljúka henni þá.

Já, það skal ég gera. Ég skal þá koma beint að tillögublaðinu. Ég hef þegar rætt tvær fyrstu till., a og b undir 1. tölulið. En till. undir lið 2 er um hækkun lánsfjárhæðarinnar í 300 þús. kr. og um, að framkvæmd þeirrar hækkunar nái til allra lánveitinga til þeirra umsækjenda, sem sendu umsóknir eftir aprílbyrjun 1964, enn fremur um það, að fjárhæðin, 300 þús., hækki hlutfallslega með hækkun byggingarvísitölu frá árslokum 1964 að telja. Að öðru leyti inniheldur þessi till., till. 2, líka öll önnur efnisatriði, sem tilheyra B–lið 7. gr. í frv. og samkomulag varð um í n. að breyta. Þannig er till. sett upp, til þess að hún geti verið heilsteypt fyrir B–liðinn. Í till. undir tölulið 3 á þskj. okkar eru ákvæði um, að lánum til hverrar íbúðar verði skipt í A– og B–lán, eins og áður var gert og að lánin greiðist á 35 árum, B–lánin verði vísitölubundin og þannig, að afborgunarhlutinn í ársgreiðslu reiknist árlega samkv. byggingarvísitölu, aðeins afborgunarhlutinn. B–lánið sé, þegar það er veitt, hundraðshluti, sem svarar til vísitölutryggðra fjármuna, sem húsnæðismálastjórn hefur til umráða til útlána á hverju ári. Ég sé ekki, að það sé samboðið húsnæðismálastofnuninni að vísitölubinda meira fé, en hún þarf sjálf að vísitölutryggja. Og hvað þarf hún að vísitölutryggja? Það hef ég áður minnzt á. Ég sé ekki, að hún þyrfti að vísitölutryggja, eins og sakir standa, miklu meira en skyldusparnaðinn og frjálsu sparifjárframlögin. Mér virðist, að ef húsnæðismálastofnunin fer að vísitölutryggja eigið fé í útlánum til íbúðabygginga, megi segja, að hún vilji nota sér neyð lánþega og skattleggja þá fyrir sinn sjóð. Ég tel að, að því beri að stefna, að húsnæðismálastjórn sé heimilað að veita lán til endurbóta á eldra húsnæði og um það var nokkuð rætt í n. Ég geri þó ekki till. um þetta að þessu sinni, af því að ég viðurkenni, að það sjónarmið, sem kom fram í n., að undirbúa þurfi reglur um þær lánveitingar, þannig að sú lánastarfsemi verði ekki misnotuð og til þess þarf tíma og athugun, sé réttmæt. Og ég tel, að húsnæðismálastofnunin sjálf ætti að gera þessa athugun. Það væri mjög mikilsvert, ef menn gætu átt kost á lánum til umbóta á eldri íbúðum. Með því gæti hagnýtingartími eldra húsnæðis lengzt og það létt nýbyggingarþörfinni. Ég álít, að húsnæðismálastjórn ætti að vinda bráðan bug að því að athuga þetta og leggja skynsamlegar till. um það fyrir næsta Alþ. Ég tel einnig, að það ætti að vera markmið, að húsnæðismálastefnunin gæti tekið að sér að hjálpa mönnum með að gera kaup á eldra húsnæði, þeim sem eru í erfiðleikum, það ætti að vera markmið hennar, en geri þó engar till. um það nú. Ég verð að harma það, að ég sé ekki, að þess sé getið í sambandi við þetta frv., að í júní samkomulaginu hafi verið lögð áherzla á þann mikilsverða þátt löggjafarinnar um húsnæðismálastofnun ríkisins, að hún eigi að koma á fót og annast leiðbeiningarstarfsemi í því skyni að lækka byggingarkostnað og koma á hvers konar umbótum í húsagerð og vinnutækni við byggingu íbúðarhúsa, eins og segir í eldri lögum og upp er tekið í þetta frv. Ég held, að þarna sé ákvæði, sem hafi verið vanrækt að framfylgja. En ég sé ekki, að það hafi þýðingu að kveða sterkara að orði um þessa skyldu húsnæðismálastofnunarinnar, en gert hefur verið í lögum um hana og gert er enn ráð fyrir, að standi í 1., af því að það er tekið upp í frv. En ég vil minna þá sem fyrir þessum málum standa á, að þetta má ekki vera dauður bókstafur og vil líka beina því til þeirra, sem kunna að verða þátttakendur við næsta júní samkomulag, að þarna er þörf á mikilsverðum umbótum og mikilsvert og þýðingarmikið samningsefni til hagræðingar. Að svo mæltu lýsi ég því yfir, að ég vildi mega vænta þess, að hv. d. geti fallizt á brtt. á þskj. 410 og ég veit í raun og veru með sjálfum mér, að t.d. hv. frsm. meiri hl., sem vill vel í þessum málum, mundi hafa löngun til að ganga inn á okkar sjónarmið og ég held, að það sé honum ekki of mikil dirfska að gera það. – Fundarhlé.



Herra forseti. Þetta frv. til 1. um húsnæðismálastofnun ríkisins var ýtarlega athugað í hv. heilbr.– og félmn. N. varð sammála um að gera nokkrar breyt. á frv. og eru þær brtt. á þskj. 401 og fluttar þar í nafni meiri hl. félmn. Ég vil taka það fram, að ég fyrir mitt leyti er samþykkur öllum þeim brtt., sem á þessu þskj. eru. Hins vegar varð ekki fullt samkomulag í n. um afgreiðslu frv. Minni hlutar óskuðu eftir fleiri brtt. við það og flytja nú hvor á sínu þskj. brtt. til viðbótar. Brtt. mínar eru á þskj. 411,og vil ég nú fyrst og fremst gera nokkra grein fyrir þeim. Eins og kunnugt er, eru meginbreytingar þær, sem um er að ræða í þessu frv. frá gildandi l., til orðnar fyrir samkomulag, sem varð milli hæstv. ríkisstj, annars vegar og verkamannasamtakanna hins vegar í júní 1964. Það samkomulag, sem þá var gert, hafði það meginhlutverk að stöðva verðbólgu og bæta kjör verkamanna. Um það snerist samkomulagið efnislega og þar á meðal samkomulagið um húsnæðismálin. Hæstv. ríkisstj. tók þá á sig skuldbindingu um að beita sér fyrir vissum atriðum til úrbóta í húsnæðismálum. Þær breytingar skyldu hafa þann tilgang annars vegar að létta efnalitlum fjölskyldum að eignast íbúðir, en hins vegar að tryggja nægar og stöðugar íbúðabyggingar í landinu. Hæstv. ríkisstj. hét því í þessu samkomulagi að lækka vexti og haga lánskjörum í samræmi við greiðslugetu alþýðufjölskyldna. Þetta voru þau meginatriði, sem hæstv. ríkisstj. hét að beita sér fyrir í júní 1964. Þar á móti komu svo skuldbindingar frá fulltrúum alþýðusamtakanna, m.a. að á næsta ári eftir að samkomulagið er gert skyldi ekki um að ræða neina hækkun grunnlauna almennt. Ég hef ekki heyrt, að Alþýðusambandið eða verkalýðsfélögin hafi verið vænd um, að þau hafi ekki fyrir sitt leyti staðið við júní samkomulagið. Hins vegar hafa ýmsir bent á og þar á meðal ég, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki sem skyldi staðið við þetta samkomulag að sínu leyti. Ég bendi í því sambandi á, að skattaálögur voru óvenjulega þungar á s.l. ári og komu með eindæmum illa niður á fátækum verkamannafjölskyldum. Í öðru lagi má benda á, að hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir því hér á hinu háa Alþingi seint á árinu 1964 að stórhækka söluskattinn með þeim afleiðingum, að dýrtíðar alda reis á ný og verðbólguhjólið fór af stað. Að þessu leyti hefur hæstv. ríkisstj. óneitanlega að nokkru leyti brugðizt því heiti, sem hún gaf og undirritaði 5. júní 1964. Þetta er meginástæðan fyrir því, að ég legg til, að nokkrar breytingar verði gerðar á þessu frv., breytingar, sem telja verður allveigamiklar. Ég tel, að forsendur fyrir því, sem um var samið og alþýðusamtökin gengu inn á í júní 1964, hafi að nokkru leyti brugðizt. Í frv. er mælt svo fyrir, eins og gert var ráð fyrir í júní samkomulaginu, að lánsupphæð megi nema allt að 280 þús. kr. á hverja íbúð. Þetta var samþ. af báðum aðilum samkomulagsins fyrir 10 mánuðum. Þá ríkti bjartsýni, að ég hygg, bæði hjá hæstv. ríkisstj. og meðal alþýðusamtakanna, bjartsýni um, að takast mundi að stöðva verðbólguna a.m.k. næstu 12 mánuði, en til svo langs tíma var samkomulagið gert. En þetta, eins og ég hef margtekið fram, fór á annan veg. Dýrtíð óx, verðbólgan fór af stað á ný og vísitala hækkaði. M.a. hefur vísitala byggingarkostnaðar á þessu 10 mánaða tímabili hækkað hvorki meira né minna en um 12%. Ef sú lánsupphæð, sem ákveðin var í júní 1964, á að halda gildi sínu, verður hún að hækka nú til samræmis við hækkandi dýrtíð. Það er ég viss um, að vakti fyrir fulltrúum alþýðusamtakanna, að þessi lánsupphæð mætti ekki lækka að tiltölu við vaxandi dýrtíð. Ég legg þess vegna til, að upphæðin 280 þús. kr. verði hækkuð nú í 310 þús. kr. Það samsvarar því og þó tæplega, að lánsupphæðin, hámarksupphæðin, sé hækkuð um 12% til samræmis við vísitölu byggingarkostnaðar. Í samkomulaginu og einnig í frv. er gert ráð fyrir því, að vextir af íbúðalánunum lækki verulega, lækki úr 81/2 og 51/2% niður í 4% . Þetta er í sjálfu sér mikilsvert atriði og þakkarvert, að samkomulag skyldi nást um svo verulega lækkun ársvaxta á lánunum. En við þetta var hnýtt þeirri skuldbindingu, að lánin, þ.e.a.s. afborganir, vextir og kostnaður, skyldu vísitölubundin. Að mínum dómi var mjög áhættusamt fyrirtæki af hálfu alþýðusamtakanna að fallast á þetta. En ég hygg, að meðal fulltrúanna svo og innan ríkisstj. hafi ríkt þessa dagana viss bjartsýni, að nú mundi takast að stöðva verðbólguhjólið a.m.k. næsta árið, en þessar vonir hafa brugðizt, eins og ég tók fram áðan. Dýrtíðin heldur áfram með svipuðu móti og mörg undanfarin ár. Af því leiðir það, að vísitölutenging lánanna er býsna varhugavert ákvæði í lögum þessum. Mér hefur skilizt, að dýrtíð hafi á undanförnum árum hækkað sem svarar 9% árlega. Ef gert er ráð fyrir, að dýrtíðin haldi áfram í svipuðum dúr, þá renna fljótlega í sandinn þeir kostir, sem í frv. felast og þá sérstaklega vaxtalækkunin. Hún verður á örskömmum tíma gerð að engu og síðan tekur við það ástand, að vaxtabyrðin á lántakendum verður miklu hærri en hún hefur nokkru sinni verið til þessa á þessu sviði. Ef gert er ráð fyrir 280 þús. kr. láni með 4% ársvöxtum til 25 ára og ef reiknað er með 9% hækkun dýrtíðarinnar árlega, þá verða raunverulegir vextir af þessum lánum eftir 6 ár ekki 41/2%, heldur 81/2%. Úr því að þessi 6 fyrstu ár eru liðin, fer vaxtabyrðin ört vaxandi og endar á því, að samanlögð vaxtagreiðsla verður margfalt meiri, en eftir þeim kjörum, sem gilt hafa hingað til um lán húsnæðismálastofnunar ríkisins. Ég held, að ég fari rétt með, að ef gert er ráð fyrir þessu, dýrtíðinni á þennan veg, þá nemi sú vaxtabyrði, sem af þessum kjörum leiðir, um 300 þús. kr. meira, en eftir gildandi reglum. Þetta eru ekki góð kjör og það er því miður engin svartsýni að gera ráð fyrir áframhaldandi verðbólgu. Reynslan hefur kennt okkur að vera bölsýn í þessu efni með réttu. Ég hefði talið fulla ástæðu til með þá reynslu, sem fengin er af verðlagi í landinu s.l. 10 mánuði, að hæstv. ríkisstj. hefði tekið þessi atriði til gaumgæfilegrar athugunar og útreiknings á ný, áður en þetta frv. yrði afgr. frá Alþingi. Ég vil með brtt. minni í þessu efni gera tilraun til að draga nokkuð úr þessari þungu byrði, sem búast má við um vaxtagreiðsluna. Ég legg því til, að einungis árlegar afborganir verði vísitölutryggðar, en hvorki vextir né tilkostnaður. Þetta mundi muna miklu, ef dýrtíðin héldi áfram, svo sem verið hefur og skipta a.m.k. nokkrum hundruðum þús. kr. lántakendum í hag. Mér voru það vonbrigði í hv. heilbr.– og félmn., að ekki skyldi fást samstaða um einhverja brtt. í þessu efni, annaðhvort þessa, sem ég geri hér, eða einhverja aðra til þess að tryggja það betur, að ársgreiðslur færu ekki úr hófi fram, eins og virðist vera að stefnt nú með þessu frv. og áframhaldandi dýrtíðaraukningu. Ef svo skyldi fara, að þessi till. mín um að takmarka vísitölubindinguna við afborganir einar yrði felld, þá flyt ég til vara aðra till. um það, að heildargreiðsla vaxta og kostnaðar skuli þó aldrei fara fram úr því, sem hún hefði orðið, ef miðað væri við 8 1/4 % vexti án vísitöluhækkunar. Með þessu móti hef ég viljað benda á, að fráleitt væri, að þessi byrði yrði nokkurn tíma þyngri, en verið hefur að undanförnu, að kjörin m.ö.o. gætu ekki orðið miklu verri, en þau hafa verið til þessa dags. Í sambandi við þá brtt., sem ég gat um áðan, um hækkun hámarkslánsupphæðar úr 280 þús. í 310 þús., vil ég bæta við ákvæði um, að eftirleiðis skuli þessi upphæð breytast samkvæmt vísitölu byggingarkostnaðar. Ég tel, að eðlilegt sé að ganga út frá því, að lánin eigi ekki eftirleiðis að lækka raunverulega og þá er mjög hagfellt að láta þau breytast sjálfkrafa í samræmi við vísitölu. Ég tel þessar brtt., sem ég hef nú gert grein fyrir, meginatriðið í mínum brtt., þær till., sem ég tel skipta langmestu máli. Aðrar brtt., sem ég flyt, varða minni atriði, sem alls ekki var samið um í júní samkomulaginu. Þó er svo um sum þessara atriða, að ég tel þau skipta allmiklu máli og um sum þeirra furða ég mig á, að gerðar skuli hafa verið breytingar í þeim efnum nú. Ég geri þannig brtt. við 7. gr. t þeirri gr., sem fjallar um útlánareglur .húsnæðismálastjórnar, a–lið, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Lánin veitast aðeins til byggingar nýrra íbúða, meiri háttar viðbygginga eða til kaupa á nýjum íbúðum, en lán skal þó því aðeins veita, að loforð um lánveitingu hafi verið gefið, áður en hlutaðeigandi byggingarframkvæmd hófst eða kaup á nýjum íbúðum eru gerð.“ Hér er fortakslaust kveðið svo á, að lán megi ekki veita, nema loforð um lánveitingu hafi verið gefið fyrir fram. Nú varð ég þess var á fundum hv. heilbr.– og félmn., að eiginlega enginn aðili taldi æskilegt að framfylgja svo fortakslausu ákvæði. Aðstæður einstakra húsbyggjenda gætu verið þannig, að ekki væri sanngjarnt né réttlátt að framfylgja slíku ákvæði. Samt sem áður vildi meiri hl. n., og ég held, að það hafi einnig verið ósk formanns húsnæðismálastjórnar, að þessu ákvæði yrði haldið svo fortakslausu, sem það er í frv. Ég skildi þó svo, að ekki mundi verða meiningin hjá húsnæðismálastjórn að framkvæma þetta nákvæmlega eftir lögunum, þótt þetta yrði að lögum, heldur hugsaði hún sér þetta sem eins konar skjöld sér til varnar, ef á þyrfti að halda. Ef þetta er rétt skilið hjá mér, finnst mér hér vera ósamræmi á milli. Hvers vegna á að æskja eftir ákvæðum í lögum, sem ekki á að halda? Þetta er að mínum dómi fortakslaust ákvæði. Ég skil það vel, að stundum þarf að gera undantekningar í þessum efnum og er sanngjarnt og óhjákvæmilegt. Og það hygg ég, að allir, sem til þekkja, álíti. Þess vegna vil ég hafa þetta ákvæði í 1. svolítið rýmra. Það mætti orðast með ýmsum hætti, en í minni till. er stungið upp á, að það yrði orðað á þann veg, að í stað „en lán skal þó því aðeins veita, að loforð um lánveitingu“ o.s.frv. komi: „en setja má það skilyrði fyrir láni, að loforð um lánveitingu“ o.s.frv. Hér er sem sagt veitt heimild til hvers sem er í þessum efnum, þannig að ráðherra og húsnæðismálastjórn gætu haft það nokkurn veginn í hendi sinni, hvernig þetta yrði framkvæmt. Við sömu gr., 7. gr., geri ég aðra brtt., sem að vísu er ekki ýkja mikilvæg ef til vili. En þar segir í c–lið, að lánið skuli greiðast upp á 25 árum með 4% ársvöxtum. Ég legg til, að inn í þennan málslið sé bætt orðum þannig að setningin hljóði svo: „En greiðast síðan á 25 árum eða skemmri tíma, ef lántakandi óskar þess, með 4% ársvöxtum.“ Ég tel rétt, að það komi ótvírætt fram í lögunum, að lántakendum húsnæðismálastofnunar sé heimilt að greiða lánið upp á skemmri tíma, ef þeir verða færir um það siðar meir. Ég tel það ekki sízt mikilsvert, að það sé greinilegt og ótvirætt, ef ekki fást neinar lagfæringar á þeirri þungu byrði, sem virðist samkv. þessu frv. eiga að Ieggja á þessa húsbyggjendur. Þá flyt ég brtt. við 16. gr. Sú gr. fjallar um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis og um framlag sveitarfélaga og lán ríkissjóðs til þeirra framkvæmda. Í gildandi lögum segir svo, að sveitarfélag leggi fram fé til íbúðabygginga í því skyni að útrýma heilsuspillandi húsnæði og að þá skuli ríkissjóður lána jafn háa upphæð á móti. Þetta er ljóst og ákveðið, að ríkissjóður skuli greiða til jafns við sveitarfélögin til þeirra framkvæmda, sem miða að útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Þetta hefur ekki alltaf verið svo í lögum. Frá 1958 og kannske fyrr og til 1962 var ákveðin hámarksupphæð, sem ríkissjóði var skylt að láta af hendi rakna í þessu skyni. En 1962 var 1. breytt og þá var þessu komið fyrir eins og það er í dag, að ríkissjóður skuli lána jafnháa upphæð og sveitarfélögin leggja fram. Fyrir þessu munu hafa barizt sérstaklega Sjálfstæðisfl.–menn á Alþingi, og raunar mun þetta hafa verið samþ. af öllum flokkum hér á Alþingi 1962. Nú á að breyta þessu. Nú eru sett inn viss takmörk á lánum ríkissjóðs til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Það á að bæta inn í, að ríkissjóður skuli að vísu lána jafnháa upphæð á móti, en sagt, „eftir því sem fjárlagaheimild hvers árs leyfir." Til hvers er þetta sett inn? Greinargerðin segir, að þetta sé sett inn til þess að takmarka. Og hvað þýðir að takmarka? Það þýðir að draga úr. Eftirleiðis ber ríkissjóði ekki samkv. þessu að greiða til jafns við sveitarfélögin, heldur eftir því, sem ákveðið er í fjárl. hvers árs. Hv. meiri hl. nm. benti á það, að í þessu væri í raun og veru engin takmörkun fólgin, og ef það er þeirra skilningur, sem ég skal ekki draga í efa, hvers vegna vilja þeir þá hafa þetta? Hér er um breyt. að ræða frá gildandi lögum. Ég sé enga ástæðu til að setja þetta inn í, frekar en það var ástæða til þess að setja neitt inn 1962. Ég tel þetta mjög mikilsvert atriði og hafa verið mikla bót gerða á löggjöfinni um þetta efni 1962, þegar ákveðið var, að ríkissjóður skyldi greiða til jafns við sveitarfélögin til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Ég hef þá gert nokkra grein fyrir þeim brtt., sem ég flyt á þskj. 411, og við þau orð hef ég ekki miklu að bæta. Það væri þó kannske rétt að benda á, bæta við nokkrum orðum í sambandi við vísitölutengingu lánanna, sem er mikilsvert atriði í þessu sambandi. Það er svo, eins og kunnugt er, að útlán hinna ýmsu peningastofnana til húsbygginga og annarra hluta eru ekki bundin vísitölu. Menn fá lán til framkvæmda og borga það í sömu krónutölu, þótt verðbólgan hafi vaxið í millitíðinni. á þessu hafa margir grætt á undanförnum árum og meðal annarra hafa grætt á þessu hinir smáu húsbyggjendur. Fátækir menn, sem hafa brotizt í því að koma þaki yfir höfuð sér og sinna, hafa blátt áfram margir hverjir bjargazt á því, að verðbólga var í landinu. Lánsvextir og lánskjör og öll aðstaða til að byggja var með þeim hætti og hefur verið með þeim hætti og dýrtiðin mikil, að þetta er það, sem hefur orðið mörgum til bjargar, að krónurnar, sem þeir þurftu að borga til baka, voru orðnar minni. Nú á að taka algerlega fyrir þetta. Smáir, fátækir húsbyggjendur skulu hér eftir ekki hafa leyfi til að græða á verðbólgunni. En samtímis er öllum öðrum leyft að halda áfram að græða á verðbólgunni, þ. á. m. þeim húsbyggjendum, sem innangengt eiga í banka og sparisjóði og aðrar peningastofnanir, en húsnæðismálastofnun til þess að fá lán. Þeir fá að græða áfram á verðbólgunni, hvort sem þeir byggja sér íbúðarhús, verzlunarhús eða nota lánið til annarra framkvæmda. Ég hefði fyrir mitt leyti getað frekar fallizt á að vísitölubinda lán húsnæðismálastofnunar ríkisins, ef um leið hefði verið gerð ráðstöfun til að vísitölubinda alla lánastarfsemi, öll útlán, en það hefur ekki verið gert. Ef ætlunin er hjá hæstv. ríkisstj. og hennar flokkum að koma þessu á smátt og smátt, að verðtryggja lánin í heild í landinu, og hér sé verið að byrja, get ég ekki annað en lagt áherzlu á það, að þá tel ég byrjað á öfugum enda. Það er byrjað hjá þeim, sem efnaminnstir eru í þjóðfélaginu og væntanlega þá einnig endað á þeim ríku. Það liggur heldur ekkert fyrir um það, að hér sé um neina byrjun að ræða og lítur málið enn verr út, ef það er ætlunin til frambúðar að láta efnalitlar fjölskyldur standa undir verðbólgunni í þessum efnum, en alla aðra sleppa. Ég vil mjög beina þeim tilmælum til hv. stjórnarsinna að íhuga þessi mál ofurlítið betur innbyrðis, athuga, hvað hægt er að gera til að draga úr því, sem hér fer aflaga og það er óskynsamlegt að mínum dómi að gera við þá athugun ráð fyrir öðru, en dýrtíðin haldi áfram, að verðbólgan haldi áfram hér næstu árin.



Herra forseti. Um dagskrármálið almennt mundi ég láta nægja að vísa til ummæla, sem ég viðhafði við 1. umr. málsins og þeirrar ræðu, sem hæstv. félmrh. flutti við upphaf þeirrar umr. En það eru örfá atriði, sem bæði komu fram við 1. umr. hjá hv. stjórnarandstæðingum og síðar, sem ég vildi minnast á, og þá kannske örlitið víkja að nál. 1. og 2. minni hl., sem hér liggja fyrir. Við 1. umr. málsins var m.a. á það bent, að húsnæðismálastjórn hefði litið sem ekkert gert að því að efla aðrar hliðar starfsemi sinnar, en látið allt sitt starf snúast um lánveitingamálin og sýnist þá sitt hverjum um árangurinn í þeim efnum. Það var m.a. að því fundið mjög sterklega, að húsnæðismálastofnunin hefði mjög lítið gert af grundvallarrannsóknum og lítið eflt tækninýjungar og tilraunabyggingar og annað slíkt. Það er út af fyrir sig rétt, að allt fram til síðustu ára og jafnvel síðustu mánaða hafa fjárráð stofnunarinnar ekki verið slík, að hægt væri að helga sig öðru verkefni en útlánunum og hefur gengið nægjanlega erfiðlega þar, þó að stór skref hafi verið stigin á s.l. 3-4 árum í bataátt í þeim efnum. Hitt ber að hafa, sem sannara reynist og rétt er, að það er staðreynd, að á síðustu 3–4 árum hefur stofnunin varið 2.4 millj. kr. þrátt fyrir þröngan efnahag til tilraunabygginga, stöðlunar á ýmsum hlutum byggingarefnishluta, tækninýjunga og rannsóknarstarfsemi, en húsnæðismálastjórn hefur nú nýlega ákveðið að leggja til byggingarefnarannsóknardeildar háskólans fyrir þetta ár 400 þús. kr., en þá deild atvinnudeildar háskólans er nú verið að endurreisa og við hana eru mjög miklar vonir tengdar um starf í framtíðinni. Þetta vildi ég, að kæmi fram, þannig að umr. um þetta mál ljúki ekki svo, að sannleikurinn um það lægi ekki fyrir. Þá er hitt atriðið, sem einnig var minnzt á og þó allmiklu meira rætt í blöðum hv. stjórnarandstæðinga að lokinni þessari umr., að við loforð júní samkomulagsins um afgreidd lán hefði ekki verið staðið. Ég held, að ég hafi tekið það fram í minni ræðu þá og reyndar fleiri af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., að þegar hefur verið veitt upp í hið umrædda loforð júní samkomulagsins, þ.e.a.s. 250 millj. kr. loforðið, 185 millj. kr. Eftir er að veita 65 millj. kr., en loforðið hljóðaði upp á það, að fyrir 1. júní 1965, þ.e.a.s. þessa árs, hefði þetta fjármagn verið afgreitt. Það er óhætt að upplýsa það nú, að með aðstoð Seðlabankans væri mögulegt að hefja þá síðustu lánveitingu, sem uppfyllti þetta umrædda loforð, nú þegar eða allra næstu daga, ef ekki væru sýnilegar breytingar á gildandi löggjöf, þær breytingar, sem við erum nú hér að ræða. En af þeim breytingum, sem frv. gerir nú þegar ráð fyrir, hvað þá þeim, sem kynnu að verða á síðari stigum málsins hér á hv. Alþingi, er ljóst, að prenta verður upp öll skuldabréf lántakenda og breyta þeim, áður en afgreiðsla næstu lánveitinga getur farið fram. En fjárhagsins vegna getur hún hafizt innan fárra daga, eins og ég sagði áðan, en afgreiðsla á þeim lánum getur ekki átt sér stað, fyrr en frv. hefur endanlega verið afgreitt frá Alþ. Þetta held ég, að sé nauðsynlegt, að hv. þdm. viti, því að ég vil ekki væna neina þeirra um það, að þeir vilji tefja fyrir afgreiðslu þessa lánsloforðs, enda var svo frá því gengið, að þeir, sem lengst höfðu beðið, þ.e.a.s. þeir, sem áttu fullgildar umsóknir fyrir 1. apríl 1964, sætu fyrir þessum peningum. Fullar líkur eru á, - það er ekki enn þá fullljóst, - að hægt verði að afgreiða alla, sem áttu umsóknir á þeim tíma, þ.e.a.s. fyrir 1. apríl 1964, með uppfyllingu þessa lánsloforðs og þó kannske aðeins rúmlega það. En endanlega verður ekki séð um það fyrr, en næsta lánveiting hefst, sem væntanlega yrði þá þegar í kjölfar samþykktar þessa frv. Þessar tvennar upplýsingar vildi ég að kæmu fram nú þegar, til þess að þær lægju fyrir mönnum í umr. um málið. Af þeim nál., sem fyrir liggja, - ég hef því miður ekki átt þess kost að hlýða á framsöguræðu beggja minni hl. heilbr.– og félmn., en af nál., sem fyrir liggja og þeim umr., sem ég hef heyrt, skilst mér, að það sé einkum tvennt, sem hv. frsm. hafa við þetta frv, að athuga. Það er í fyrsta lagi, að lán skuli vera vísitölubundin og í öðru lagi, að sett skuli það skilyrði fyrir lánum, að um þau sé sótt, áður en framkvæmdir eru hafnar og það sé, eins og hv. síðasti ræðumaður orðaði það, allt of fortakslaust skilyrði. Varðandi fyrra atriðið, þ.e.a.s. verðtryggingu lánanna, vildi ég aðeins segja það, að um það atriði sem og önnur í frv. verður það ekki með neinum rétti sagt, að það sé ekki fyllilega í samræmi við júní samkomulagið, þá yfirlýsingu, sem fjallaði um húsnæðismál í því samkomulagi, enda var fullt samkomulag milli okkar, sem sátum í því tilfelli ríkisstjórnar megin við borðið og hinna, sem mættir voru fyrir hönd verkalýðssamtakanna, um þessi atriði. Grundvallarástæðan til verðtryggingarinnar er einfaldlega sú, að kaupgjaldsvísitalan var sett í gang á ný og þau tvö atriði í kjarasamningnum og þessum húsnæðismálakafla hanga því algerlega saman og það eitt, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði hér áðan, að lesa upp mögulega hækkun á, hvað verðtryggingin mundi auka útgjöld lána í ársgreiðslum þeirra, er því ekki nema önnur hlið málsins. Til þess að vera fullkomlega heiðarlegur í slíkum málflutningi þurfti hann að segja okkur, hvað kaupgjald mundi hækka á þeim tíma, sem hann gerði samanburð á. En ég hygg, að það haldist vel í hendur, enda til þess ætlazt og grundvallarhugsunin í því samkomulagi, sem gert var, hinu margnefnda júní samkomulagi. Ég skal svo láta útrætt um það atriði. En það atriði, sem mér skilst, að báðir aðilar leggi mikinn þunga í, er skilyrðið um fyrir fram umsóknir, að menn sæki um, áður en þeir hefji framkvæmdir, sem einnig var allverulega til umr. hér við 1. umr. málsins. Það gildir sama um það atriði og hið fyrra, sem ég gat um, að það er einnig ákveðið í júní samkomulaginu, að lánsloforð skuli gefið fyrir fram fyrir öllum lánum, sem stofnunin veitir. Lánsloforð verður ekki gefið fyrir fram, nema lánsumsókn liggi fyrir, það er ofur einfalt mál, þannig að það ákvæði er því fyllilega í samræmi við hið margnefnda samkomulag. En hver er þá ástæðan til, að það komi þar inn? Jú, hún er í fyrsta lagi sú, að grundvallarhugsunin í þessu skilyrði er einfaldlega þetta: Það, sem hefur bitnað langverst á lánsumsækjendum, að ekki sé talað um öllu stjórn og starfsliði stofnunarinnar, er hin langa biðröð umsækjenda, sem virtist á tímabili nær óyfirstíganleg og það sáust í umferð innan stofnunarinnar fyrir ekki lengra, en 5 árum, þriggja og fjögurra ára gamlar umsóknir, allt frá því að stofnunin var sett á fót. Síðan hefur húsnæðismálastjórn í skrefum eftir fjárhagsútlánagetu sinni reynt að setja inn í lánveitingarnar tímasetningar, þannig að hægt hefur verið að stytta þessa biðröð allverulega, og er nú þannig komið, eins og ég áðan sagði, að líkur eru á því, að eftir næstu lánveitingu verði þó ekki nema um ársbirgðir umsókna fyrirliggjandi. Nær þessu marki hefur stofnunin aldrei komizt og ef það er meining manna að lofa ekki meiri lánum, en hægt er að standa við, verður að hafa þennan hátt á, af þeim sökum einum. Önnur röksemd er og fyrir þessu skilyrði og hún er sú, að húsnæðismálastjórn verður árlega að gera kröfur á hendur ríkjandi ríkisstj. um fjárútveganir og leggja sín eigin plön um það, hver fjárútlánageta hennar verði næsta ár og gefa sín loforð í samræmi við það. Allar slíkar áætlanir eru gersamlega út í loftið, nema fyrir liggi lánsumsóknir. Á þeim verður að byggja allar slíkar áætlanir. En þær eru nauðsynlegur liður í því að láta menn vita fyrir fram um lánsmöguleikana. Hingað til hafa menn hangið í þessari óvissurólu, svo að árum skiptir, án þess að hafa nokkra minnztu hugmynd um, hvenær að þeim kæmi. Til gamans skal ég aðeins segja frá því, að það var fyrir u.þ.b. 2–3 árum, 2 árum að ég hygg, þá gekk sú saga, sem því miður var ekki sönn, að húsnæðismálastjórn væri í þann veginn að ljúka við að afgreiða allar fyrirliggjandi lánsumsóknir hjá sér. Og mér er sagt, að þessi stóri áfangi, sem því miður var ekki sannur, hafi verið til umr. hér á mannfundi nokkrum og þá hafi einn af þeim, sem tóku til máls, sagt: Hvernig á þá að segja, að hægt sé að gera nokkrum manni greiða, ef þessum áfanga verður náð? - Hvort sem þessi saga er sönn eða ekki, vil ég samt lýsa því yfir, að ég væni hvorugan frsm. minni hl. um að vilja skapa slíkt ástand. En óhjákvæmilega þýðir riftun þessa skilyrðis eða niðurfelling þess það að viðhalda sama glundroða, æ lengri biðröð eftir þessum lánum, æ fleiri hálfbyggðum húsum, sem í öryggisleysi er verið að reyna að mjaka áfram án nokkurrar vitundar um, hvenær að lánveitingu komi, ef þetta verður niður fellt. Þetta er beinlínis gert til þess, að hægt sé að segja þeim umsækjendum, sem á annað borð er fært að lofa og undir lánareglur heyra, að þeir geti fengið lánið afgreitt í tvennu lagi, eins og júní samkomulagið segir til um, þegar þeir hafi komið íbúðum sínum eða húsum í ákveðið byggingarástand. Á sama hátt þýða till. þeirra, þessara ágætu manna, um hækkun á þessum lánum, - ég skal ekki vefengja það eina einustu sekúndu hér, að það yrði þörf á því að hafa þessi lán miklu hærri, en frv. gerir ráð fyrir, - en miðað við þá fjáröflun, sem til þessarar starfsemi á að verja og mögulegar tekjur er ýtrast hægt að komast í þá upphæð, sem frv. gerir ráð fyrir, ef standa á við gefin loforð. Verði lánin hækkuð, á húsnæðismálastjórn um það tvennt að velja að geta ekki staðið við skuldbindingar eða loforð frá fyrrnefndu samkomulagi um 280 þús. kr. lán til 750 íbúða á ári og fækka lánunum - eða hefja gamla leikinn á ný, lengja biðröðina. Það lætur ákaflega vel í eyrum að tala um að hækka lánin og æskilegt væri að geta komið lánum til samræmis t.d. við nágrannaþjóðir okkar, þar sem lánin eru upp í 60-80% til enn lengri tíma en við gerum. En þessi óskhyggja verður að byggjast á einhverri raunhæfni. Hún verður að byggjast á því, að hægt sé að standa við gefin loforð, því að ég fullyrði það enn og aftur og hv. síðasti ræðumaður, sem er starfandi læknir hér í bænum, er eins vel kunnugur því og ég, hve geysilega niðurdrepandi áhrif hinn langi biðtími hefur haft á húsbyggjendur ásamt endalausri þrælkun í yfir- og næturvinnu við að koma þessum íbúðum sínum áfram. Við höfum ekkert gagn af því að fjölga hálfbyggðum húsum. Við þurfum að tryggja það, að byggingartíminn verði skemmri. Við gerum það ekki með því að ýta sem flestum af stað út í óvissuna. Þeir, sem fara af stað og hyggja á lántökur hjá þessari stofnun, verða að vita að, að þeim komi, þegar þeir hafi uppfyllt sin skilyrði. Annars erum við vitandi eða óvitandi, sem enginn okkar getur eftir þessar miklu umr. lengur skýlt sér á bak við, að lengja þennan biðtíma á ný, búa til langar biðraðir, sem hafa verið helzti og höfuðágalli á allri þessari starfsemi frá öndverðu. Og ég vil ekki að óreyndu væna neinn þessara manna, sem þó halda hinu gagnstæða fram, um það, að þetta vaki fyrir þeim, að þetta yrði óhjákvæmilega afleiðingarnar. Ég vil jafnframt skýra frá því, að þær tekjur, sem frv. gerir ráð fyrir til þess að standa við fyrirheit um 750 íbúðir á ári, eftir að þessu ári lýkur, ef hægt verður þá að vinna við allar fyrirliggjandi umsóknir, væri það út af fyrir sig stór sigur og það stærsta skref, sem stigið hefur verið í bataátt, frá því að þetta kerfi tók til starfa. Og það eiga jafnframt að vera möguleikar í framtíðinni til hækkunar á þessum föstu tekjustofnum, sem jafnframt ættu þá að skapa möguleika á hærri lánum. En miðað við tekjurnar, eins og þær eru í dag og eru þá miðaðar við það mikla bjargræðisár, árið 1964, sem var góðæri til lands og sjávar, verður ekki hægt að leggja stærri skuldbindingar á stofnunina, en hér er gert ráð fyrir og að ganga út yfir það þýðir annað tveggja, nema hvort tveggja komi til, að lengja biðröðina á ný, skapa sama óvissuástandið fyrir lántakendur og því miður hefur ríkt of lengi og er ekki jafnað um enn - eða hitt að fækka lánunum. Þetta eru þau tvö atriði, sem ég vildi sérstaklega gera hér að umræðuefni. En vegna þess að mér er kunnugt um það, að hv. n. hyggst taka málið til athugunar á milli 2. og 3. umr., vildi ég hér að lokum aðeins gefa henni smáábendingu frá mér persónulega. Ef við miðum við, sem ég vona, að við séum allir sammála um, að frv. hljóti endanlega afgreiðslu, áður en þing lýkur störfum, sem væntanlega yrði í næsta mánuði, á húsnæðismálastjórn ekki eftir nema 10 mánuði af kjörtímabili sínu. Og ég teldi það eðlilegt með hliðsjón af því, að frv. gerir ráð fyrir kerfisbreytingu og að nýtt kerfi eigi að taka við með breyttum starfsháttum, þá byrji á því ný stjórn, þannig að ég teldi eðlilegt með hliðsjón af því og hve skammt er eftir af kjörtímabili núverandi stjórnar, að sett yrði bráðabirgðaákvæði aftan við lögin um, að ný stjórn yrði kosin fyrir næsta kjörtímabil.



Herra forseti. Allir þrír frsm. nefndarhluta heilbr.- og félmn. hafa nú gert grein fyrir afstöðu sinni til frv. og lýst till. sínum,og þykir mér hlýða, áður en þessari umr. lýkur, að segja um þetta nokkur orð. Skal ég þá leyfa mér fyrst að minnast á brtt. frá hv. meiri hl. n. Hann ber fram 8 brtt. í meira en einum lið og er þar skemmst um að segja, að ég get fyrir mitt leyti fallizt á þær allar og tel þær eðlilegar. 1. brtt. er um það, hvernig afla skuli tekna til þess að ná þeim 40 millj. kr., sem ríkissjóður hefur heitið að leggja fram til byggingarsjóðsins og er auðvitað ekki nema eðlilegt, að ríkissjóður þurfi að afla tekna á móti þeim útgjöldum. Þetta er gert með því að þrefalda fasteignamatið til eignarskatts á fasteignum og var það valið sem leið frekar, en aðrar leiðir, sem höfðu verið til umtals. í júní samkomulaginu margnefnda, sem oft er vitnað til í þessu sambandi, stendur, að tekna í þessu skyni skuli aflað úr ríkissjóði, með fasteignaskatti eða á annan hátt. Fasteignaskatturinn var lengst til athugunar til að byrja með, en það bar tvennt til, að sú leið var ekki valin. Í fyrsta lagi það, að kaupstaðirnir eða sveitarfélögin hafa nú upp á síðkastið haft þennan tekjustofn og var þess vegna talið erfitt að taka nokkurn hluta hans frá sveitarfélögunum og láta hann ganga til þessara mála, þó að ekki væri beint til ríkissjóðs, var það þó a.m.k. frá sveitarfélögunum tekið. Önnur ástæðan var sú, að þessi fasteignaskattur mundi hafa komið tiltölulega illa við þá, sem nýlega voru búnir að byggja, því að þá var ekkert tillit tekið til þeirra skulda, sem þeir höfðu stofnað til í sambandi við bygginguna. Með því að afla teknanna á þennan hátt, með eignarskatti, þar sem tekið er inn sem eign þrefalt fasteignamat, er þetta að nokkru leyti álag á fasteignirnar, án þess þó að vera fasteignaskattur, en um leið tekið tillit til þeirra skulda, sem stofnað hefur verið til, því að eignin verður auðvitað í heild þeim mun minni sem skuldirnar, sem á hvíla, eru meiri. Og fasteignamatið er í flestum tilfellum svo lágt, að þeir, sem nýbúnir eru að byggja a.m.k., hafa stofnað til skulda, sem eru meiri, en þrefalt fasteignamat og kemur þess vegna létt niður á þeim í hlutfalli við hina, sem eldri eru og þola þennan skatt betur. 2. brtt. er um það, að framfærslukostnaðarvísitalan verði ekki notuð, eins og var í frv., heldur komi kaupgreiðsluvísitala í staðinn og mun það vera eftir óskum eða till. frá Alþýðusambandsmönnum, því að sú ósk kom fljótlega fram, eftir að þetta frv, var lagt fram, að kaupgreiðsluvísitalan skyldi notuð, en ekki framfærsluvísitalan og er það gert til samræmis við þá vísitölu, sem launþegar fá sitt kaup greitt eftir og þess vegna skapast samræmi á milli þess vísitöluálags, sem menn fá á kaup sitt og þess vísitöluálags, sem kemur á lánin. Ég get þess vegna fyrir mitt leyti vel fallizt á þessa brtt. 3. brtt. er um það, að Öryrkjabandalagi Íslands verði veittur möguleiki til þess að taka lán til byggingar leiguíbúða handa fötluðum, og það er komið inn vegna eindreginna tilmæla frá Öryrkjabandalaginu, sem lengi hefur verið að brjótast með það í huganum að reyna að útvega fötluðum húsnæði við þeirra hæfi og með viðráðanlegum kjörum. Þá er í 4. brtt. gert ráð fyrir, að viðmiðunar upphæðin, sem lán húsnæðismálastjórnar megi ekki fara fram úr, sé 3/4 hlutar verðmætis íbúðar, en ekki 2/3, eins og var í frv. og ég út af fyrir sig hef ekkert við því að segja. Hinar brtt. eru að meira eða minna leyti afleiðing af þessum till. og eins og ég segi, ég get vel fallizt á það, að þessar brtt. allar verði samþykktar. Hv. 1. þm. Norðurl. e. gerði grein fyrir brtt. 1. minni hl. n. og hóf mál sitt á skáldlegum orðum, eins og hans var von og vísa, talaði um, að þróun þessara mála væri nokkuð sambærileg við jakann, sem væri á siglingu undan straumi og vindi og vildi draga af því nokkra samlíkingu, þ.e.a.s. milli þeirrar breytingar, sem orðið hefði á kostnaði við byggingar hér hin síðustu árin, að ég ætla, í samanburði við það, sem áður hafði verið og taldi, að ríkisstj. hefði verið á reki með þau mál, og má kannske segja það, að í öllu þessu verðbólgustandi, sem við höfum átt í, höfum við verið á nokkru undanhaldi vegna óviðráðanlegra hluta. En hann vildi draga af þessu, að mér skildist, þann lærdóm eða þær upplýsingar, að byggingarvísitalan hefði hækkað talsvert örar nú upp á síðkastið, en hún hefði gert áður. En ég hef gert á þessu nokkra athugun og mér sýnist við þá athugun, að byggingarvísitalan, frá því að hún var sett í 100 haustið 1955, hafi á næstu 3 árum hækkað um 34% eða að meðaltali um 11.1% á ári. Síðan, í þau 61/2 ár, sem liðin eru síðan 1958, síðari hluta ársins, hefur hún hækkað um ekki 11.1% , heldur að vísu 11.8% og er þar út af fyrir sig ekki ýkjamikill munur á. En sannleikurinn um þetta atriði er sá, að það hefur engin ríkisstj. ráðið að fullu við þetta og þess vegna má segja, að hin skáldlega líking hv. þm. um ísjakann eigi þarna við nokkur rök að styðjast, ekki einasta hvað snertir núv. ríkisstj., heldur líka þær, sem að undanförnu hafa setið, þær hafa ekki heldur ráðið við þessa þróun. Þá vildi þessi hv. þm. ekki, að þessar 40 millj., sem ríkissjóður leggur fram, yrðu jafnaðar eða tekna aflað á móti þeim á þann hátt, sem frv, gerir ráð fyrir, eða samkv. því, sem till. meiri hl. n. gera ráð fyrir. En ekki skildist mér þó á honum, að hann væri efnislega á móti þessu, heldur hitt, að þessi ákvæði ættu ekki heima í þessum lögum, heldur ættu þau að takast upp í skattalögin. Um þetta má náttúrlega endalaust deila. En þetta er tekið inn hér vegna þess, að þetta er tekjuöflun í sambandi við byggingarstarfsemina og ekki tekjuöflun beinlínis í ríkissjóðinn. Þó að tekjurnar, sem koma við þessa hækkun á eignarskattinum, fari í gegnum ríkissjóðinn, er það ekki tekjuöflun handa ríkissjóði sjálfum, heldur handa þessari byggingarstarfsemi og er eingöngu gert til þess að mæta þessum kostnaðarauka ríkissjóðs. Það má vel vera, að það væri í framtíðinni rétt að taka þetta ákvæði inn í skattal., þegar þau verða kódifíseruð eða teknar saman allar þær breytingar, sem á þeim hafa verið gerðar. En eins og málin standa í dag, sé ég ekkert við það að athuga, að þetta ákvæði sé tekið inn hér. Það eru teknar inn í frv. og hafa verið í l. um húsnæðismálastjórn tekjuöflunarákvæði, sem kannske ættu eins vel heima í öðrum 1., eingöngu vegna þess, að það hefur þótt eðlilegt, að tekjuöflunarleiðir vegna húsnæðismálanna væru teknar inn í lög um þau efni. Þá er eitt atriði í brtt. hv. minni hl. beggja, sem virðist hafa verið þeim mikill þyrnir í augum og það er vísitölutrygging lánanna. Hv. 2. minni hl. hefur lagt fram till. um að undanþiggja vextina þessum vísitöluauka, sem koma kynni og hv. 1. minni hl. hafði einnig um þetta þau orð, að þetta gæti leitt til mjög mikils skatts á íbúðaeigendurna, sem tækju þessi lán. Það er vissulega rétt, að þessi verðtrygging lánsins eða lánanna kemur niður á þeim, sem lánið tekur, en þó þannig, að um leið hefur verið tekin upp verðtrygging á kaupi, þannig að sá, sem notar - við skulum segja 20% af sínum tekjum til þess að standa undir láninu, þegar það er tekið, hann þarf ekki heldur nema 20% af sinum tekjum til þess að standa undir láninu síðar, þó að vísitala hækki svo og svo mikið, því að tekjur hans hækka eins og afborganirnar og vextirnir af láninu hækka, enda var um þetta greinilega samið við verkalýðsfélögin, þannig að þetta á ekki að skaða lántakanda. En það er náttúrlega ekki hægt að búast við því, að það ástand, sem hv. 9. þm. Reykv. lýsti í þessu efni, geti haldið áfram, þegar hann sagði, að margur maðurinn hefði bjargazt á því, að verðbólga var í landi! Ég held, að þetta sé óholl björgunarstarfsemi og eigi að koma í veg fyrir hana, heldur eigi að reyna að koma því til leiðar, að menn þurfi ekki endilega að æpa á vaxandi verðbólgu til þess að bjarga sér. Og ég tel þetta mjög vafasamt - og ekki einungis það, heldur alveg afleita aðferð að bjarga sér á að gera það með aukinni verðbólgu. En ég legg áherzlu á, að þar sem vísitala hefur verið ákveðin og vísitöluuppbætur hafa verið ákveðnar, þá á hver maður að standa jafnréttur undir því að borga vísitöluuppbót á sitt lán. Þá gerðu báðir hv. frsm., 1. og 2. minni hl., mjög að umtalsefni, að það væri ranglátt og raunar alveg ótækt, að það yrði tekið vísitöluálag á þessi lán, þar sem ekki hefði verið ákveðið að gera slíkt á öðrum hliðstæðum lánum og vildi telja, að þetta væri áníðsla á þeim, sem lægst launin hefðu og verst væru settir, því að hinir hefðu aðstöðu til að taka lán á öðrum stöðum, þar sem ekki væri vísitölutrygging á lánum. En ég get upplýst í þessu sambandi, að ríkisstj. hefur haft til athugunar að vísitölutryggja eða skapa möguleika til að vísitölutryggja öll lán til langs tíma. Þetta hefur verið í undirbúningi í Seðlabankanum og ég ætla, að það sé mjög langt komið að semja það frv. Ég skal ekki fullyrða, að það verði lagt fyrir þetta þing, sem nú á ekki langt eftir að sitja, en drög að frv. eru til og það er meiningin, eða a.m.k. er það mín meining og ég ætla allrar ríkisstj., að að því máli verði unnið mjög skjótlega. Um þetta vissu hv. þm. náttúrlega ekkert. En þegar það er vitað, þá er a.m.k. engin ástæða til að segja, að hér sé verið að hafa uppi neinn ójöfnuð við þá, menn, sem hér er um að ræða, heldur hefur það viljað þannig til, að hér var verið að setja á nýtt kerfi og þótti þá um leið eðlilegt að gera ráðstafanir til, að menn skyldu ekki bjargast á því, að verðbólga var í landinu. Þá hefur nokkuð verið rætt um lánsupphæðina. Og ég sé ástæðu til að ræða það nokkru nánar. Í frv. er gert ráð fyrir því, að lánsupphæðin verði 280 þús. kr. á íbúð. Í till. 2. minni hl. er gert ráð fyrir að hækka þetta upp í 310 þús., og í till. 1. minni hl. er gert ráð fyrir, að lánin verði hækkuð upp í 300 þús. Út af þessu vil ég segja það, að þegar samið var í vor við verkalýðsfélögin, þá var í upphafi gert ráð fyrir, að lánsupphæðin yrði 300 þús. og það var raunar sú till., sem fyrst kom fram og fyrst var rædd. En þá kom fram ósk um, að það yrði reynt að hækka ofboðlítið lánin hjá þeim, sem erfiðast ættu í þessu efni og það varð að samkomulagi við Alþýðusambandið og verkalýðssamtökin, að þessi lán skyldu almennt lækkuð ofan í 280 þús., en það, sem við það sparaðist, yrði notað til þess að reyna að bæta við hina, sem þyrftu þess kannske þeim mun meira með, eftir till. verkalýðsfélaganna. Ef 750 lán verða veitt á árinu og hvert lán lækkar um 20 þús. kr., þá gefur það 15 millj. og það er einmitt sú upphæð, sem nefnd er í frv. að eigi að nota til þess að hækka lánin hjá þeim, sem sérstaklega þurfa á því að halda, eftir till. viðkomandi verkalýðsfélaga, þannig að raunverulega jafngildir það, sem í frv. er, því að lánin væru 300 þús. kr., jöfn til allra. Annars má náttúrlega óendanlega deila um það, hvað lánsupphæðin ætti að vera, og ég get ósköp vel fallizt á, að það væri æskilegt og indælt, ef maður gæti hækkað lánin enn þá meira. Ég tel, að með þeim fjáröflunarmöguleikum, sem fyrir hendi eru, þá sé, eins og sagt var hér áðan af hv. 12. þm. Reykv., um tvær leiðir að velja, annaðhvort að draga úr þessum 750 íbúðum og fækka þeim ellegar í öðru lagi, að það safnaðist fyrir hali, eins og gerzt hefur á undanförnum árum, þannig að ég held, að það væri ekki unnt, ekki a.m.k. með þessari fjárveitingu, sem hér er fyrir hendi, eða þeim tekjumöguleikum, sem húsnæðismálastjórn hefur, að hækka lánin úr 280 þús. og veita þessi aukalán til félaga í verkalýðsfélögum, nema því aðeins að það komi til þá einhver meiri fjáröflun en gert er ráð fyrir í frv. Þá kom það fram í ræðum beggja frsm., 1. og 2. minni hl., að ríkisstj. hefði ekki staðið við júní samkomulagið. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hélt því beinlínis fram, að júní samkomulagið hefði verið rofið, en hv. 9. þm. Reykv. orðaði þetta anzi skemmtilega, á þá leið að segja, að það hefði ekki sem skyldi verið staðið við samkomulagið. Ég veit ekki, hvort það er til mismunandi gráða af því að standa við það, sem menn hafa tekið að sér, eða ekki. Mér hefur skilizt, að annaðhvort yrði maður að standa við það eða standa við það ekki. En hv. þm. orðaði þetta nú svona og meinar hann þá sjálfsagt eitthvað sérstakt með því, að það hafi ekki sem skyldi verið staðið við samkomulagið. Og hann rökstuddi það aðallega með því og meira að segja báðir, að skattar hefðu á s.1. ári verið með eindæmum og þeir hefðu gert ýmsum manninum erfitt lífið og torveldað það, að þeir gætu komizt af, eins og þeir hefðu búizt við að gera. En ég vil bara benda á það, að þessir skattar voru ákveðnir, áður en júní samkomulagið var gert og það var þess vegna ekki við neinn að sakast nema þá sjálfa, sem höfðu samþ. þau skattalög og lög um tekjustofna sveitarfélaga, sem afgr. voru hér á Alþingi, áður en júní samkomulagið var gert. Að tala um það, að skattar, sem lagðir voru á eftir l., sem búið var að samþykkja áður en júní samkomulagið var gert, brjóti í bága við samkomulagið, það getur undir engum kringumstæðum staðizt eða talizt nein brigð við það samkomulag, sem gert var, eftir að þessi tekjuöflunarlög voru samþ., það er alveg útilokað. Annars má ýmislegt segja um þetta fram og til baka. Ég hef heyrt það nefnt t.d., þó að ég sé ekki að halda því fram, að það hafi sum verkalýðsfélög farið lengra í sínum kauphækkunum, en júní samkomulagið gerir ráð fyrir. En eins og við vitum, var það forsenda fyrir júní samkomulaginu, að grunnkaupið yrði ekki hækkað. Allt í allt verður niðurstaðan af mínum umþenkingum sú, að ég get ekki mælt með því, að till., hvorki 1. né 2. minni hl., verði samþ. Till. 1. minni hl. eru eingöngu við 7. gr. og ég hef rakið þær breytingar án þess að orða það beint í sambandi við breytingarnar sjálfar. Ég get ekki samkv. þeim rökum, sem ég hef flutt, mælt með því, að þeirra till. verði samþ. Hv. 9. þm. Reykv. kom að því í ræðu sinni, að það væri mikill skaði, að nú ætti að ákveða í fjárlögum, hversu miklu fé skyldi verja til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og það væri afturför frá því, sem verið hefði nú 2 eða 3 síðustu árin. Eins og hv, þm. muna, var það áður fyrr í l., að framlög ríkisins til heilsuspillandi húsnæðis voru ákveðin í fjárlögum og framlög ríkissjóðs við þá fjárlagaákvörðun bundin. En fyrir stuttu var þessu breytt þannig, að það var lagt í vald sveitarfélaganna, hversu mikið þau gerðu að því að útrýma heilsuspillandi húsnæði og ríkissjóður varð svo að gera svo vel að greiða eða lána jafnmikið á móti. Þetta hefur svo orðið til þess, að þessi framlög hafa margfaldazt alveg gífurlega og ríkissjóður hafði í byrjun ársins enga hugmynd um, hversu mikið hann þyrfti að greiða í þessu skyni. Ég man ekki tölurnar, en það er alveg öruggt, að frá því að þessu ákvæði var breytt, þá hefur framlagið margfaldazt, en þannig er þetta ekki um nein framlög, sem ríkissjóður greiðir til opinberra framkvæmda. Við skulum taka t.d. hafnargerðir. Ríkissjóður á að borga 40%, í flestum tilfellum, af því, sem höfn kostar. En það er ákveðið í hverju einasta tilfelli, hvað ríkissjóður þurfi að greiða á hverju ári. Alveg eins er með skóla, alveg eins er með sjúkrahús. Það er ákveðinn hluti af byggingarkostnaðinum, sem ríkissjóður á að greiða, en alls staðar ákveðið hámark í fjárlögum. En að hafa það alveg opið, það leiðir til þess, að ríkissjóður eða ríkisstj. hefur engin tök á því að „kontrolera", hve mikið er gert á hverju ári, ef það á bara að borga jafnmikið og sveitarfélögin vilja láta gera. Ég held þess vegna, að þetta ákvæði sé alveg nauðsynlegt. Ef menn vilja láta vinna eitthvað dálítið verklega, þá er leið til þess að taka það upp í fjárlögin fyrir fram, heldur en að það komi á ríkissjóðinn, án þess að það hafi verið gert ráð fyrir því. Ég held, að það hafi ekki verið miklu meira, sem ég þarf að nefna. Hv. 12. þm. Reykv. gerði grein fyrir nokkrum atriðum, sem ég hafði annars ætlað mér að ræða, en ég sé enga ástæðu til þess að endurtaka það hér, sem hann sagði. Ég sem sagt legg til, að till. meiri hl. verði samþ., en till. minni hl. felldar.



Herra forseti. Ég held ég geti lofað því að komast af með stutt mál, en þó get ég ekki látið vera að gera svolítið fyllri grein fyrir ýmsum atriðum, sem ég fann að höfðu verið misskilin, t.d. af hv. formanni húsnæðismálastjórnar, 12. þm. Reykv. Og má vera, að það sé von, að hann hafi misskilið þetta, því að hann var ekki viðstaddur, þegar framsögur fóru fram. Hann segir, að það sé tvennt, sem við í minni hl. leggjum áherzlu á að breyta þurfi, þ.e. að vísitölubinding megi ekki vera alger og annað, að það megi ekki krefjast fyrirframloforða á lánum. Það er misskilningur hjá hv. þm., að fleiri séu ekki aðalatriðin og ég vil segja, að ég taldi, að fyrirfram loforð að því er snertir lán handa þeim, sem ætla að byggja, mundu vera nauðsyn og væru eðlileg til þess að tryggja það, að stofnunin hefði yfirlit yfir verkefni sín. Ég geri þess vegna ekki tillögur um, að það sé upphafið að heimta, að fyrir fram hafi verið lofað lánum til þeirra, sem ætla að byggja. Og ég tel, að þeir geti yfirleitt sér að meinalausu fullnægt því að sækja um fyrir fram og aflað sér loforða. Hitt tel ég of strangt, að þeir, sem ætla að kaupa hús, nýtt hús, oft með sama sem engum fyrirvara og oft þannig, að þeir verða að segja af eða á, hvort þeir ætla að kaupa, verði að afla lánsloforða fyrirfram. ég tel það of strangt, að til þess sé ætlazt, að þeir sæki um fyrir fram í hverju tilfelli og afli sér loforðs, áður en þeir ráðast í kaup. Og till. mín er um það, að sú undantekning sé gerð með þá, að það sé ekki krafizt af þeim, að þeir sæki og fái loforð, áður en þeir fá afsal fyrir eigninni. Það tel ég eðlilegt. Og eftir því sem hv. 12. þm. Reykv. lét orð falla í sambandi við þessi atriði, þá vonast ég eftir því, að hann geti fallizt á brtt. mína. Ég veit, að þetta getur snert alla, hvar sem þeir eru staddir á landinu, en sérstaklega er það torvelt fyrir þá, sem eru fjarri vinnustöðum húsnæðismálastofnunarinnar, að fullnægja því, ef þeir ætla að kaupa, að afla lánsloforðs, áður en þeir ráðast í kaupin. En þeir geta samið þannig, að þeir geti sótt og aflað loforðs, áður en afsalið er gefið fyrir eigninni. Hv. 12. þm. Reykv. sagði, að vísitölubinding væri samkv. júní samkomulaginu. Þetta er vitanlega rétt. Þarna brá hann upp róðukrossinum. En hann minnist þess vafalaust, að mennirnir, sem komu frá Alþýðusambandinu, þeir sem höfðu staðið að samningunum í júní s.l., einmitt óskuðu eftir því, að linað yrði á þessu ákvæði. Og þeir færðu gild rök fyrir því. Ekki það, að þeir héldu því fram, að júní samkomulagið hefði verið rofið og það er misskilningur hjá hæstv. félmrh., að ég hefði haldið því fram, að það hefði beinlínis veríð rofið. En þær viðmiðanir, sem hafðar voru, þegar júnísamkomulagið var gert, hafa breytzt þannig, að uppfylling þess eða efndir þess þyrftu að vera aðrar nú, ef þær ættu að vera jafngóðar og búizt var við, að þær gætu orðið eftir sömu reglu í júní. Það má á það minna, að byggingarvísitalan var þá 219, en hefur hækkað um 18 stig síðan, upp í 237. Þeir litu svo alvarlega á þetta, að ég held, að ég fari rétt með, að það kom meira að segja fram fsp. um það úr þeirri átt, hvort ekki gæti komið til mála að leyfa fólki að velja um, hvort það vildi heldur vísitölubindingar samninginn eða gömlu samningana með hærri vöxtum. Þá sagði hv. 12. þm. Reykv., að menn ættu að standa líkt að vígi, þó að vísitölubundin væru lánin, vegna þess að nú væri tekin upp kaupgjaldsvísitala eða vísitala á kaupgjald. Þetta er rétt, það sem það nær. En eins og ég sagði áðan, þá er engin trygging fyrir því, að kaupgjaldsvísitalan verði alltaf og í öðru lagi eru aðrir aðilar í þjóðfélaginu, sem eru ekki bundnir þessum kjörum, heldur semja upp á það að mega borga í sömu krónutölu. Ég er ekki að segja, að það væri ekki æskilegt að hafa öll lán vísitölutryggð. Fyrst og fremst ætti helzt að hafa allt sparifé tryggt og þá leiðir það af sér, að lán þurfa að vera tryggð á móti. En meðan það er ekki upp tekið, er ekki rétt að setja þessi skilyrði við suma menn, og ég finn ekki betur, en að úr því að húsnæðismálastofnunin ætlar sér að lána á þessu ári helmingnum af þeim, sem byggja, bara helmingnum og binda þá þessum samningum, en hinn helmingurinn sækir lán sín á aðra staði, sem ekki gera þessar kröfur, þá séu viðskiptamenn húsnæðismálastofnunarinnar verr leiknir en hinir. En þar sem hún er ríkisstofnun og skv. tilgangi hennar þá finn ég ekki betur, en það sé bein fjarstæða, að þjóðfélagið, sem heldur uppi þessari stofnun, leiki þennan hóp manna þannig. Nú sagði hæstv. fjmrh. og það var ný upplýsing fyrir mig, að verið væri að athuga það að vísitölubinda öll fjárfestingarlán.  En það var fleira, en þetta tvennt, sem hv. 12. þm. Reykv. taldi aðeins, að við hefðum gert að aðalatriðum í brtt. okkar minni hl. þm. Við lögðum áherzlu á lánsfjárhæðir. Við í 1. minni hl. viljum hækka lánsfjárhæðina upp í 300 þús. og skírskotum til þess, að það svari til þess ástands, sem var, þegar júní samkomulagið var sett. Það svarar til þeirra viðmiðana, sem þá voru fyrir hendi. Enn fremur viljum við, að vísitala sé notuð á lánsfjárhæð, svo að hún hreyfist með byggingarkostnaði. Þá viljum við enn fremur lengingu lánstímans, því að við teljum fráleitt að hafa skemmri lán en 35 ára lán, þegar um fjárfestingu sem þessa er að ræða og gerum það að einu aðalatriðinu í okkar brtt. En hv. 12. þm. Reykv. hefur ekki athugað þessar till. nægilega. Hann hefur yfirleitt talið sjálfsagt að fylgja því, sem búið var að samþ. hjá hæstv. þingmeirihluta, skilst mér. Þá benti hann á það, að ef ætti að fara að hækka lánin, þá mundi það ekki leiða annað af sér, en meiri biðröð og lagði ríka áherzlu á, hvað það væri þýðingarmikið að eyða biðröðinni, sem verið hefði. Frá vissu sjónarmiði er það vitanlega rétt: En nú kemur okkur yfirleitt saman um það, að það fé, sem fyrir hendi er til útlána, sé of lágt og það þurfi að stefna að því í framtíðinni að fá meira fé inn í húsnæðislánakerfið. Og ég efast ekki um það, að biðröðin hefur rekið eftir, hún hefur hjálpað húsnæðismálastjórn til þess að leggja áherzlu á kröfur sinar um meira fé til lána. Mér er sem ég heyri undirtektir ríkisvaldsins við beiðni húsnæðismálastjórnar, þegar hv. formaður húsnæðismálastjórnar tilkynnir um leið: Nú er engin biðröð. - Það er þess vegna bæði kostur og galli af þessum biðröðum.

Það er ekki rétt, ég sagði, að það væri ársbiðröð fyrir utan það.

Hæstv. félmrh. sagði, að ég hefði gefið villandi upplýsingar um vísitöluhækkun á síðustu árum. Mér skildist á honum, að vísitöluhækkunin síðustu árin hefði verið 11.8% og það væri mjög sambærilegt við tímabil áður. Mér finnst, að í þessu muni vera einhver villa, sem að sjálfsögðu er óviljandi, því að ég sé ekki betur eftir upplýsingum frá Hagstofunni, en að hækkunin frá 1960–61 hafi verið 20 stig, frá 1961–62 21 stig, frá 196–63 9 stig, frá 1963–64 29 og frá 1964–65 26, eða samtals á þessum 5 árum 105 stig. En það má líka skoða þetta í stigunum. Hann tekur inn í þetta dæmi sitt „árið sitt“, sem hann má á vissan hátt grobba af; að þá varð lækkun í vísitölunni um 1 stig, hvað sem það er nú í prósentum. En allt bendir glögglega á það, að hraðinn hafi aukizt og það mjög mikið, frá því að hæstv. félmrh. beitti sér fyrir því sem forsrh., að niðurfærslur áttu sér stað. Ég vil ekki lengja þessar umræður meira. Það er náttúrlega endalaust hægt að tala um þessi mál. Það er hægt að láta ýmsar tölur tala. Þær segja aldrei allan sannleikann. Þær eru til viðmiðunar, en ég leyfi mér að vænta þess, að þessar till., sem við í 1, minni hl. flytjum, fái góða meðferð hjá öllum þeim, sem gera sér það fullkomlega ljóst, að hér er mikilsvert mál og að hægt er að gera mikið, ef rétt er á haldið og vel notaðir þeir tekjumöguleikar, sem eru hjá þjóðfélaginu og vil ég þar með skírskota til þess, að tekjuöflun ríkissjóðs hefur a.m.k. fjórfaldazt á síðustu árum. Að lokum vil ég svo geta þess, að ég er mótfallinn 1. till. meiri hl., sem hæstv. ráðh. vill réttlæta, þó að hann viðurkenni hins vegar, að það geti verið spursmál, hvort ekki sé betri staður til og rökréttari fyrir þessa viðbótartillögu heldur en þetta. Ég tel hiklaust, að þessi till. eigi ekki þarna heima. Ég tel það fyrst og fremst af því, að þetta er tekjuöflun, sem gengur í ríkissjóðinn og ríkissjóður skilar, og hann skilar ekki heldur þessari upphæð, því að hún er ekki miðuð við 40 millj. Það er mjög handahófslegt vitanlega að þrefalda undir eignarskatt fasteignir og ómögulegt að segja fyrir fram, hvað það muni gera, vegna þess að það fellur inn í annað eignaframtal hjá gjaldendum. Ég tel það óprýði á löggjöfinni að vera að hengja þennan posa þarna, þar sem á að hengja hann við löggjöfina um húsnæðismálastofnunina. Það minnir mann á þá fjáröflunarmenn í gamla daga, sem söfnuðu í vettlinga, marga vettlinga og geymdu einn á þessum stað og annan á hinum. Ég held, að menn ættu að leggja dálitla áherzlu á það, að löggjöfin sé heilsteypt og rökrétt, en ekki gerð með svona vettlingatökum.