Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta frv. var lagt fram í hv. Ed., gerði ég grein fyrir frv., en hér er eingöngu um það að ræða að samþykkja tollskrá okkar í samræmi við það samkomulag, sem gert hefur verið með Brüssel-samþykktinni. Þessi tollskrárbreyting nær ekki til neinna annarra atriði heldur en þar er um að ræða og frv. eingöngu flutt til þess að standa við þennan samning. Eins og ég gat þá um, ber nauðsyn til að fá frv. afgreitt fyrir áramót, vegna þess að samkomulagið tekur gildi 1. jan. n.k. Ég vænti þess, að það verði eins í þessari hv. d. og hv. Ed., að samkomulag verði um að greiða fyrir frv., og legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér liggur fyrir til umr. frv. til breyt. á l. nr. 62 1967, sem fjallar um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu. Með því að núgildandi lög gera aðeins ráð fyrir að gilda til komandi áramóta, er nauðsynlegt að afgreiða brbl. fyrir jól. Eins og fram kemur af þskj. 184, hefur sjútvn. verið sammála um að flytja brtt. þær, sem fiskveiðilaganefnd var sammála um, að fluttar yrðu. Er ekki þar með sagt, að allur þingheimur sé sannfærður um, að annarra breytinga sé ekki þörf, þvert á móti. Hins vegar er fullljóst, að ef brtt. fara að berast frá einstökum þm., jafnvel um hluti, sem þeir telja fulla þörf á, að fram komi, þá muni þær brtt. skipta tugum og verða þess valdandi, að frv. fengi ekki svo skjóta afgreiðslu sem okkur er öllum vissulega sýnilegt, að það þurfi að fá. Ég geri ráð fyrir, að einstakir fulltrúar flokkanna, sem sæti áttu í fiskveiðilaganefnd, muni sjá ástæðu til þess að koma hér í stólinn og bera fram sínar aths. eða gera nánari grein fyrir störfum n. og viðhorfum sínum og jafnvel þeim skoðunum, sem þeir hafa orðið áheyrendur að á hinum ýmsu stöðum úti á landi, sem þeir hafa heimsótt í sambandi við sitt starf. Þess vegna tel ég ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að fjölyrða mjög um frv. né heldur að fjalla að nokkru marki um þá gífurlegu möguleika, sem þetta málefni gefur okkur til tillöguflutnings um tilhögun veíða eða friðunaraðgerðir, sem núverandi ástand í fiskveiðimálum þjóðarinnar gefur okkur að sjálfsögðu mörg tilefni til. Í því sambandi mætti nefna fjölda atriða, og ég get varla látið hjá líða að nefna fyrst þær brtt., sem fiskveiðilaganefndin leggur einróma til, að samþykktar verði. Í fyrsta lagi er áskilið, að leyfi þurfi fyrir loðnuveiðar með flotvörpu með nokkuð stífum fyrirvara. Og í öðru lagi mætti nefna, að mikil áherzla er lögð á að spyrna við fótum, ef um seiða- eða smáfiskadráp verði að ræða í varhugaverðum mæli. Svo mætti einnig nefna í þriðja lagi, að þá gæti rn. auglýst breyt. á friðunarsvæðum eða auglýst ný friðunarsvæði í samráði við Hafrannsóknastofnunina. Í fjórða lagi er ákveðið, að eftirlit skuli aukið með veiðum innan landhelginnar, með veiðarfærum, fisk stærðum og ýmsu þess háttar. Það er ljóst, að miklu meira þarf að gera heldur en þetta, og til þess vinnst væntanlega tími fram á vorið, ef mjög vel er að unnið. Þó verð ég að lýsa því yfir, að mér finnst tíminn mjög naumt skammtaður í þessu efni. Fiskveiðilaganefnd minnir m.a. á eftirtalin atriði, sem skoða þurfi í sambandi við þær till. og hugmyndir, sem komu fram í sambandi við störf hennar, og vil leyfa mér að lesa nokkuð af þeim, með leyfi hæstv. forseta: „1. Á að gera allar veiðar íslenzkra fiskiskipa innan fiskveiðilögsögunnar háða leyfum eða hvaða veiðar eiga að falla undir slíkt leyfakerfi? 2. Hvaða reglur eiga að gilda um möskvastærð botnvörpu? 3. Eiga sömu reglur að gilda fyrir botnvörpu og flotvörpu? 4. Eiga sömu reglur að gilda fyrir dragnót og botnvörpu? 5. Hvaða togveiðiheimildir eiga íslenzk skip að hafa í fiskveiðilögsögunni á hinum ýmsu veiðisvæðum allt í kringum landið? 6. Á að miða þessar togveiðiheimildir við mismunandi stærðir eða gerðir skipa? 7. Á að leyfa loðnuveiðar í flotvörpu, og á þá að hinda slíkt leyfi einhverjum skilyrðum? 8. Á algerlega að banna bolfiskveiðar í hringnót eða veiðar með smáriðinni ufsanót? 9. Hver á möskvastærð þorskfiskneta að vera? 10. Hvaða reglur eiga að gilda um netaveiðar? Á að banna að skilja net eftir í sjó, meðan siglt er til hafna? - Þetta atriði gerði Hafrannsóknastofnunin till. um. 11. Þarf að auka eftirlit með ástandi fiskistofna annars vegar og landhelgisgæzlu hins vegar? 12. Hvaða reglur eiga að gilda um rækju-, skelfisk- og humarveiðar? 13. Á að friðlýsa sérstök hrygningar- og/eða uppeldissvæði? Hvaða svæði, á hvaða tímum, fyrir hvaða veiðarfærum? Er rétt og hægt að koma við aukinni skiptingu veiðisvæða með tilliti til veiðarfæra?“ Þetta er upptalning ýmissa meginatriða, sem fiskveiðilaganefndin setti fram, sem sérstaklega þyrfti að athuga. Þessi atriði gætu að sjálfsögðu verið miklu fleiri. En eins og sjá má af þessum atriðum, er fjölmargs að gæta, og samkv. því gætum við einstakir þm. flutt fjölmargar till. í sambandi við þetta mál. En eins og ég sagði í upphafi, þá var samþykkt í sjútvn. að geyma allt slíkt til væntanlegrar endurskoðunar, en taka aðeins tillit til till. fiskveiðilaganefndarinnar. Við vissum samt í sjútvn., að einn mundi skera sig út úr, og kemur það víst fáum á óvart, þegar í ljós kemur að það var hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, sem nú kemur fram með till. sem einhver sérstakur friðunarsinni. Slíkt athæfi fer þessum hv. þm. ekki betur en annað og ég vildi segja sérstaklega illa. Hann var t.d. einn nm. í fiskveiðilaganefnd, sem vildi viðhalda fullum togveiðiheimildum upp í landsteina á allstórum svæðum. Ég sé, að hv. 10. þm. Reykv. hefur kvatt sér hljóðs. Það er þá eina vonin til þess, að það, sem á eftir fer, verði líka eitthvað pínulítið skemmtilegt. Ég vona að lokum, að hv. þd. geti fallizt á það sjónarmið, að ef taka á brtt. til meðferðar nú, þ.e. aðrar en þær, sem samkomulag varð um í fiskveiðilaganefnd, þá gæti það orðið til þess, að frv. fái ekki afgreiðslu nú, sem er þó algerlega nauðsynlegt að verði, vegna þess að núv. lög falla úr gildi um áramótin.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd fiskveiðilaganefndar, sem undirbjó þær brtt. við togveiðilagafrv., sem nú var gerð grein fyrir, þakka sjútvn. þessarar d. fyrir að taka þær till. óbreyttar til flutning. Jafnframt vænti ég þess, að hv. Alþ. geti í meginatriðum a.m.k. fallizt á þá bráðabirgðalausn, sem hér er lagt til, að verði fengin á þessu vandasama og viðkvæma máli. Slíkt yrði þá gert með sérstöku tilliti til þess, að fiskveiðilaganefndin er með þetta mál í heild til meðferðar. Hún er með lög og reglur um fiskveiðar okkar innan 50 mílna markanna í framhaldsathugun og endurskoðun. N. hefur sett sér það mark að ljúka þessari endurskoðun það tímanlega, að nægilegt tóm gefist til að fjalla um málið í heild síðar á þessu þingi og það svo snemma, að hægt verði að ganga frá nýrri fiskveiðilöggjöf með vorinu eða fyrir þinglok. Ég sé sérstaka ástæðu til þess í tilefni af þeim orðum, sem féllu hér áðan, að taka það fram, að innan fiskveiðilaganefndarinnar hefur tekizt að mínu viti mjög gott samstarf, og ég er meðnm. mínum þakklátur fyrir það, sem þeir hafa þegar lagt þar af mörkum, og er þess fullviss, að við framhald á störfum n. muni þar ríkja hinn sami vilji og hin sama ábyrgðartilfinning í sambandi við þetta vandasama mál eins og ríkt hefur fram að þessu. Þetta tel ég sérstaka ástæðu til að taka fram nú. Ég tel líklegt og raunar víst, að ýmsir hv. alþm. muni fylgjandi allmiklu meiri breytingum á fiskveiðilöggjöfinni - og þá kannske alveg sérstaklega á löggjöfinni um togveiðiheimildir - heldur en þeim, sem lagt er til, að gerðar verði nú, sem ég vona, eins og ég sagði áðan, að geti orðið samstaða um. Svo er einnig um fiskveiðilaganefndina. Hún hefur rætt um mörg atriði, sem hún telur, að við fullnaðarendurskoðun þurfi að gera breytingar á eða þurfi að koma löggjafaratriði um. En það varð hins vegar að töluvert athuguðu máli samkomulag innan n. um að leggja að þessu sinni það eitt til, sem n. varð öll sammála um, að gera þyrfti og gera ætti nú strax, en geyma yfirleitt aðrar breytingar, þangað til heildarendurskoðunin sæi dagsins ljós, og ég geri mér fyllstu vonir um og veit, að n. stefnir að því, að hún geri það í febrúar eða byrjun marz. Þá vil ég einnig taka það fram til þess að koma í veg fyrir hugsanlegan misskilning, að sú er ætlun fiskveiðilaganefndar að leggja á sínum tíma - væntanlega ekki seinna en í fyrri hluta eða um miðjan febrúarmánuð n.k. - fyrir þm. hinna einstöku kjördæma eða landshluta þau drög eða þær hugmyndir, sem þá verða til staðar og sérstaklega er ástæða til að athuga í sambandi við hina einstöku landshluta, þ.e.a.s. að slík drög verði rædd á fundum með þm. hinna einstöku kjördæma, áður en heildartill. sjá dagsins ljós. Ég tel rétt, enda þótt að mörgu sé að hyggja nú síðustu dagana fyrir jól. að gera hér nokkra grein fyrir störfum fiskveiðilaganefndarinnar fram að þessum tíma og ætla þó aðeins að stikla á örfáum hinum stærri atriðum. N. þessi var upphaflega sett á laggir með bréfi sjútvrh. 11. okt. 1971. N. er skipuð 5 alþm. samkv. tilnefningu þingflokka, og var henni upphaflega fengið það verkefni að fjalla um lög og reglur um togveiðiheimildir innan 12 mílna fiskveiðilögsögunnar, en eins og hv. alþm. er kunnugt voru settar í lög fyrir 3–4 árum allvíðtækar togveiðiheimildir, en þá með því ákvæði, að þær skyldu falla úr gildi í árslok 1971. Þær voru sem sagt settar til reynslu, og síðan átti að taka ákvarðanir um framhaldið að fenginni þeirri reynslu. Sú varð niðurstaðan af störfum n. haustið 1971, að rétt væri, eins og þá stóð á, að framlengja óbreyttar eldri togveiðiheimildir um eitt ár, þ.e.a.s. til ársloka 1972, og fresta þar með endurskoðun þessarar heildarendurskoðunar löggjafarinnar um nokkurt skeið. Þetta var gert fyrst og fremst með tilliti til þess, að fiskveiðilögsagan yrði á næsta ári, þ.e.a.s. á árinu 1972, færð út í 50 mílur og þess vegna væri eðlilegast að haga endurskoðun togveiðilaganna með tilliti til þessa. En þar að auki væri það að mörgu leyti æskilegt, að fjallað yrði ekki aðeins um togveiðiheimildarlögin, heldur yrði leitazt við að setja heildarlöggjöf um fiskveiðar Íslendinga innan hinnar stækkuðu fiskveiðilögsögu. Þessi varð sem sagt niðurstaðan n. í fyrra, og á hana var fallizt af hv. Alþ. Framlenging togveiðiheimilda var gerð með lögum nr. 89 hinn 24. des. 1971. Samkv. þeim lögum falla togveiðiheimildirnar úr gildi hinn 31. des. n.k., og m.a. þess vegna er óhjákvæmilegt að gera a.m.k. ákveðnar breytingar nú eða taka afstöðu til þess, hvort framlengja eigi þessi lög. Það var síðan í byrjun septembermánaðar nú í haust, sem hæstv. sjútvrh. fór þess formlega á leit við n. frá í fyrra, að hún héldi áfram störfum, og með ráðuneytisbréfi 14. sept. 1972 var verksvið n. aukið verulega, og þar lagði rn. áherzlu á, að n. fjallaði um býsna mörg atriði, sem snerta fiskveiðar innan fiskveiðilögsögunnar nýju, og var það á engan hátt bundið við togveiðilögin ein. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í það í einstökum atriðum, hvað var mælzt til. að n. hefði sem sitt aðalverkefni, en það má í einni setningu segja, að það hafi verið, fyrir utan sérstakar ábendingar um ákveðin mikilvæg atriði, - þá hafi það verið í megindráttum að taka til heildarendurskoðunar þá löggjöf, sem fyrir er um fiskveiðar innan fiskveiðilögsögunnar, og breyta þeim lögum með tilliti til hinnar stækkuðu fiskveiði landhelgi. Fyrsta verkefni n. nú í haust, í septembermánuði, eftir að hún tók fyrir alvöru til starfa á ný, var ýmis gagnasöfnun og könnum þeirra gagna, sem henni bárust, eftir því sem tími reyndist til. Þannig var þegar í byrjun safnað saman og farið yfir öll lög og reglugerðir, sem snert gátu þetta viðtæka verkefni. Þá var aflað uppl. um, hve margir bátar væru hér á landi af hinum ýmsu stærðum og hve margir bátar eða togarar af ýmsum stærðum væru í smíðum hérlendis og erlendis. Þá var einnig aflað margvíslegra gagna um afla og aflasamsetningu bæði íslenzkra og erlendra fiskiskipa, enn fremur var gerð athugun á veiðum íslenzkra fiskiskipa með tilliti til hinna mismunandi veiðarfæra, sem þau nota. N. skrifaði þegar í upphafi starfs síns í haust bréf til ýmissa stofnana og félagasamtaka. Hún sendi bréf til Hafrannsóknastofnunarinnar, Fiskifélags Íslands, L.Í.Ú., Farmanna- og fiskimannasambandsins og svo sams konar bréf bæði til Sjómannasambands og Alþýðusambands Íslands. Þessar stofnanir og samtök voru í bréfinu beðin að gera n. bréflega, svo fljótt sem kostur væri grein fyrir tillögum eða hugmyndum um heildarskipulag fiskveiðanna eða einstök atriði í sambandi við verkefnið, sem þessar stofnanir eða þessi félög vildu í té láta. Sumar þessar stofnanir, svo sem Hafrannsóknastofnun og Fiskifélagið, sendu tiltölulega fljótt sínar tillögur, a.m.k. bráðabirgðatillögur, en sum önnur félagasamtök höfðu þann háttinn á, að þau framsendu bréf n. til aðildarfélaga sinna víðs vegar úti um land. N. hafa þegar og raunar fyrir alllöngu í ýmsum tilvikum borizt bréf frá mörgum þessara aðildarfélaga með mismunandi ítarlegum tillögum og hugmyndum í sambandi við þetta verkefni. Fljótlega eftir að n. tók til starfa í haust, ákvað hún að halda almenna fundi í öllum kjördæmum landsins til þess í fyrsta lagi að skýra útvegsm. og sjóm. og öðrum, sem áhuga hefðu, frá verkefni n. og þó einkum til þess að gefa þessum aðilum kost á að koma tillögum sínum og hugmyndum á framfæri við n., ýmist á þessum fundum eða síðar eftir atvikum: Á tímabilinu frá 14. okt. til 2. nóv. s.l. hélt n. opinbera fundi í öllum kjördæmum landsins, nema Norðurl. e., en fundur í því kjördæmi verður haldinn, áður en langt um líður. Þessir fundir voru að vísu misjafnlega sóttir, en þó má yfirleitt segja, að þeir hafi verið fjölsóttir. Þar komu fram margar till. og hugmyndir, sem varða fiskveiðilög og reglur um fiskveiðar, ýmist almenns eðlis eða, svo sem kannske var algengara, að þessar till. miðuðust einkum við fiskimið þess héraðs eða landshluta, sem í hlut átti hverju sinni. Þá hafa n. einnig í framhaldi þessara funda borizt fjölmörg bréf frá félagasamtökum, hagsmunahópum og einstaklingum, þar sem hugmyndir og tillögur eru bornar fram, ýmist um fleiri atriði eða færri. Auk hinna almennu funda, sem ég hef nú gert grein fyrir, sem haldnir voru víðs vegar um land, hélt n. á tímabilinu frá 11. sept. til 6. des. 25 nefndarfundi. Fiskveiðilaganefnd hafa, eins og ég áður sagði, þegar borizt fjölmargar skriflegar till., sumar langar og ítarlegar, í mörgum liðum og um mörg atriði, og flestar - þó ekki nærri því allar - fjalla fyrst og fremst um togveiðiheimildir, en margt annað kemur þarna að vísu inn í. Ég mun ekki gera tilraun til. þess hér að þessu sinni að gera efnislega grein fyrir þessum till. eða hugmyndum, það yrði allt of langt mál. Það er einnig býsna örðugt að lýsa í fáum orðum einhverri ákveðinni meginstefnu, sem komi fram í þessum till., svo sundurleitar eru þær í a.m.k. býsna mörgum tilvikum, enda er því ekki að leyna og þarf ekki að koma neinum á óvart, að í sambandi við sumar till. a.m.k. koma þarna fram mismunandi sjónarmið, sem tvímælalaust spretta af því, að menn hafa ólíkra hagsmuna að gæta eftir því, um hvað stór skip er að ræða, hvaða veiðarfæri eru notuð og fleira þess konar. Auk þeirra skriflegu tillagna, sem þannig hafa borizt n., hafa einnig komið fram í þeim eitthvað á annað hundrað ræðum, sem 80 manns héldu á hinum almennu fundum n., ýmsar ábendingar og jafnvel tillögur, sem varðveittar eru í ítarlegum fundargerðum, sem ritari n., Þórður Ásgeirsson skrifstofustj., ritaði á öllum fundum. Þessar till. eða hugmyndir eru einnig til úrvinnslu fyrir nefndina. Eins og nærri má geta, er það mikið verk að vinna úr þessum tillögum og hugmyndum, og þurfti í rauninni ekki að koma neinum á óvart. Það er einnig ljóst, að verkefni n. er þess eðlis, að það krefst mikillar vinnu og töluverðrar nákvæmnisvinnu, þar sem taka verður, eftir því sem efni standa til og möguleikar leyfa, tillit til býsna margvíslegra sjónarmiða, sem ég mun þó ekki fara nánar út í nú. Það hefur líka óneitanlega tafið störf n., að niðurstöður samningaviðræðna, sem hafa átt sér stað við Breta og V-Þjóðverja, hafa ekki legið fyrir. Þegar þetta allt er athugað, hversu verkefnið er mikið, hversu margar till. eru komnar fram og sundurleitar og hversu miklum erfiðleikum hefur verið bundið að gera heildartill., meðan að óvissa ríkir um ein og önnur atriði eins og ég hef þegar rakíð, þá komst n. að þeirri niðurstöðu að það væri ekki fært eða tímabært að leggja nú fram nægilega snemma fyrir jól endanlegar tillögur um veiðar innan fiskveiðilögsögunnar. Þess vegna hefur n. haft þann háttinn á til þess að flýta málinu að æskja þess, að sjútvn. þessarar hv. d. flytti ákveðnar brtt. við það frv., sem hér hefur legið fyrir Alþ. um breyt. á l. um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu. Og eins og fram er komið, hefur hv. sjútvn. d. orðið við þessum tilmælum. Sem sagt, fiskveiðilaganefnd leggur nú til, að botnvörpuheimildalögin verði framlengd til vetrarvertíðarloka eða um 41/2 mánuð. Það er ætlun n., eins og ég áðan sagði, að halda áfram störfum af fullum krafti, strax og um hægist eða þegar janúarmánuði, og hún stefnir að því að skila endanlegu áliti ekki síðar en í byrjun marzmánaðar á næsta ári. Ég gat þess áðan, að það var fullt samkomulag innan n. um þessa málsmeðferð og um þær tillögur, sem hún hefur beðið sjútvn. að flytja og eru á þskj. 184. Ég mun ekki fara út í að lýsa einstökum till., enda hefur hv. frsm. sjútvn. þegar gert það, og ég tel einnig víst, að hv. þm. hafi kynnt sér þessar till. rækilega, þar sem nokkuð er síðan þeim var útbýtt. Í sambandi við till. vil ég aðeins leggja áherzlu á það og raunar svo þunga áherzlu sem mér er auðið, að hið aukna eftirlit með veiðum og veiðarfærum og stærð þess fisks, sem veiddur er, sem ráðgert er í þessum brtt., er að okkar dómi í fiskveiðilaganefnd ákaflega brýnt, og þar má ekki sitja við orðin tóm, þarna verður að fylgja eftir í verki. Vitanlega kostar slíkt eftirlit nokkra fjármuni, e.t.v. talsverða fjármuni. En hér er líka mikið í húfi, svo mikið, að það má ekki hika við að afla nauðsynlegs fjár til þess að framkvæma eftirlit af fullri ábyrgðartilfinningu og með fullum alvöruþunga. Ég vil svo að síðustu geta þess, að fiskveiðilagan. íhugaði og ræddi töluvert á síðustu fundum sínum, áður en hún skilaði af sér þessu bráðabirgðaáliti, hvort ekki væri rétt að gera nú þegar nokkrar fleiri brtt. á botnvörpul. og þá í friðunarátt. Það var m.a. mjög um það rætt, hvort setja ætti inn í lögin ákvæði um, að togveiðar verði hvergi leyfðar nær landi en 3 mílur. Full samstaða náðist ekki innan n. um þetta eða önnur frekari atriði, þ.e.a.s. það náðist ekki full samstaða um að leggja þetta til nú, og það bíður því væntanlega framhaldsstarfs n. að taka ákvörðun bæði um þessa breytingu og mjög margar aðrar, sem ræddar hafa verið í nefndinni. Ég vil svo að síðustu aðeins leggja áherzlu á, svo að það verði enginn misskilningur í því efni, að till. á þskj. 184, eins og ég hef nú raunar rakið, eru bráðabirgðatill. að því leyti, að það er mjög margt annað, sem fiskveiðilaganefnd er að fjalla um og kemur til með að gera till. um. En það er nú svo, að í sambandi við heildarlöggjöf um þessi efni þarf að mörgu að hyggja og m.a. þarf að leitast við að gæta þess, að eðlileg hlutföll, ef ég má orða það þannig, haldist milli veiðiheimilda og friðunaraðgerða á fiskislóðum hinna ýmsu landshluta, svo og milli mismunandi veiðarfæra. Þá á ég við það, að með stórfelldri friðun í einum landshluta eða á einu veiðisvæði getur farið svo, að sókninni verði beint yfir á nálægt veiðisvæði, sem þolir þá e.t.v. ekki hina auknu sókn. Það verður því að okkar viti í fiskveiðilaganefndinni sem mest að haldast í hendur að framkvæma þessar aðgerðir aðrar en hinar almennu, sem fyrst og fremst er lögð áherzla á í okkar brtt. Ég held því og veit raunar, að það er mjög mikilvægt, að sem mest og bezt samstaða geti náðst um meðferð þessa máls, fyrst og fremst um þær bráðabirgðabreytingar, sem fiskveiðilagan. 3 heild leggur til. að gerðar verði. Og ég vil mega vænta þess, að hv. alþm., þótt þeir kunni að hafa í huga og hafi vafalaust í huga ýmsar breytingar brtt., geti sætt sig við það, að þær sem flestar, helzt allar, biði heildarendurskoðunarinnar, þeirrar endurskoðunar, sem er, eins og ég hef þegar lýst, væntanlega heldur meira en í miðjum klíðum og stefnt er að, að ljúki þegar á þessum vetri. Því meiri samstaða sem orðið getur um vinnubrögð og meginstefnu í þessum viðkvæmu og vandasömu málum, bæði nú í sambandi við þessa bráðabirgðaafgreiðslu, svo og á komandi vetri, þegar málið í heild kemur til kasta þingsins, því betra fyrir alla aðila.



Herra forseti. Sem sjútvn.- maður vil ég gjarnan gera nokkra grein fyrir afstöðu minni til þess máls, sem hér er til umr. Svo sem fram hefur komið, hefur sjútvn. orðið sammála um að mæla með samþykkt frv., sem hér liggur fyrir og er til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út í sambandi við tilkomu nýju reglugerðarinnar um stækkun fiskveiðilandhelginnar í 50 sjómílur. Einnig leggur n. til, að fallizt verði á till. fiskveiðilaganefndar, sem hefur orðið samkomulag um, að þær verði teknar inn í botnvörpulögin. Brbl. voru gefin út til að kveða nánar á um viss ákvæði í gildandi lögum um botnvörpu- og flotvörpuveiðar í landhelginni, þ.e.a.s. að taka skýrt fram, að lagaákvæðin, sem giltu um 12 mílna fiskveiðilandhelgina næðu til hinnar nýju fiskveiðilögsögu. Um það atriði hygg ég, að ekki hafi verið nema allt gott að segja og því sjálfsagt að vera fylgjandi því, að frv. nái fram að ganga. Svipað er raunar að segja um till. fiskveiðilaganefndarinnar, svo langt sem þær ná. Það virðist eðlilegt svo sem lagt er til í þeim till., að ráðh. hafi heimild til, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar, að veita leyfi til loðnuveiða í landhelgi með flotvörpu, en til þessa hafa þær eingöngu verið leyfðar í vísinda- og rannsóknaskyni, enda slíkar veiðar í öðrum tilgangi óheimilar lögum samkv. - Tilraunir á þessu sviði hafa bent til þess, að rétt sé að gera mönnum kleift að stunda slíkar veiðar að vissu marki. Því á þessi till. að mínum dómi fyllsta rétt á sér. Í till. fiskveiðilaganefndarinnar er lagt til, að sjútvrn. skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til að sporna gegn seiða- og smáfiskadrápi í þeim mæli, sem varhugavert og hættulegt getur talizt, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar, og í því skyni er gert ráð fyrir, að rn. fái heimild til að loka afmörkuðum veiðisvæðum um lengri eða skemmri tíma fyrir öllum togveiðum, svo og öðrum veiðum, ef þurfa þykir. Eins og málum er nú háttað, virðist nauðsynlegt, að rn. hafi slíkt vald sem hér um ræðir, a.m.k. eins og sakir standa. Hið sama er að segja um þá till. fiskveiðilaganefndarinnar, að sjútvrn. geti auglýst ný friðunarsvæði, að sjútvrn. geti auglýst ný friðunarsvæði og breytingar á eldri friðunarsvæðum, enda hafi áður verið leitað álits Hafrannsóknastofnunarinnar um slíkar ákvarðanir. Þá er enn fremur lagt til, að sjútvrn. skuli beita sér fyrir auknu eftirliti með veiðum fiskiskipa innan fiskveiðilögsögunnar, þar sem megináherzla er lögð á að fylgjast með veiðarfæraútbúnaði skipanna, stærð þess fisks, sem veiddur er, og öðru því, sem við kemur vernd fiskistofna. Og svo er enn fremur lagt til, að rýmkað verði um togheimildir á ákveðnum svæðum úti fyrir Suðausturlandi. Ég hef nú talið upp þær meginbreytingar, sem hæstv. ríkisstj. er reiðubúin til að leggja til, að gerðar verði að svo stöddu til þess að hafa stjórn á fiskveiðum og nýtingu fiskimiðanna innan 60 mílna fiskveiðilögsögunnar. Annað er það nú ekki, sem máli skiptir í þessum till. Ekki verður sagt, að hér sé um yfirgripsmiklar eða stefnumótandi till. að ræða í svo viðamiklu og mikilvægu máli sem mótun fiskveiðistefnunnar innan 50 sjómílna fiskveiðilögsögunnar hlýtur að vera. Það virðist síður en svo. Þarna er t.d. engu slegið föstu um, hvort eigi að auka almenna friðun innan 50 sjómílnanna. Þarna er ekkert um notkun þorsk-, ýsu- og ufsanótar, ekkert um endurskoðun reglna um dragnótaveiðar eða gildandi ákvæða um möskvastærð í vörpum ekkert um grundvallaratriði varðandi rækju-, humar-, skelfisk- og spærlingsveiðar, ekkert afgerandi um veiðihólfakerfið, svo að fátt eitt sé nefnt, sem taka þarf afstöðu til. Það ber vissulega að harma, hversu hörmulega hefur til tekist um þessi mál í höndum hæstv. ríkisstj., svo geysiþýðingarmikil sem þau eru. Þegar sú ákvörðun var tekin á árinu 1971 að færa fiskveiðilögsöguna í 50 mílur 1. sept. 1972, var ljóst, að þá mundi skapast alveg ný viðhorf og tækifæri til nýtingar á helztu fiskimiðum okkar. Með tilkomu hinnar nýju fiskveiðilandhelgi mundu nytjafiskar okkar að verulegu leyti lenda undir okkar lögsögu, og þá gæfist Íslendingum tækifæri til að hafa stjórn á veiðunum. hað væri hægt að búa þannig um hnútana, að veiðarnar yrðu fremur stundaðar af forsjá en stjórnlausu kappi. Við þær breyttu aðstæður gætu Íslendingar stjórnað þróun fiskveiðanna, en yrðu ekki þolendur rányrkju, sem átt hefur sér stað á vissum sviðum fiskveiða hér við land, eins og kunnugt er. Þegar við fengjum yfirráð yfir fiskistofnunum, yrðum við að nýta þá skynsamlega og þannig, að til sem mestra hagsbóta yrði þjóðinni. Til þess að þessum markmiðum yrði náð, yrðu stjórnvöld að marka stefnu í þessum málum, - ákveðna og fastmótaða fiskiveiðastefnu, sem miðaði að því fyrst og fremst, að fiskistofnarnir innan 50 sjómílna fiskveiðilandhelginnar yrðu nýttir á sem hagkvæmastan hátt, án þess að viðkomu þeirra og viðgangi yrði stefnt í hættu. Svo hefur því miður enn ekki verið gert, illu heilli. Slík stefna átti að mínum dómi að liggja fyrir samtímis því, sem útfærslan í 50 sjómílurnar kom til framkvæmda. Þá voru hin réttu og eðlilegu tímamót til að hrinda í framkvæmd ráðstöfunum til skynsamlegrar og hagkvæmrar nýtingar á fiskistofnunum innan hinnar nýju landhelgi. Það hefði t.d. alveg vafalaust styrkt aðstöðu okkar í baráttunni við Breta og þjóðverja nú í sambandi við útfærslu landhelginnar, ef við hefðum getað sagt á opinberum vettvangi nákvæmlega, hvernig við ætluðum að standa að verndun og nýtingu fiskistofnanna innan 50 sjómílnanna, en ekki aðeins almennt talað, að við ætluðum að veiða með tilliti til reynslu og vísindalegrar staðreynda, eins og haldið hefur verið fram til þessa. En engin slík fastmótuð fiskveiðistefna, sem miðaðist við úffærslu landhelginnar 1. sept. 1972 og hægt var þá að hrinda í framkvæmd, var fyrir hendi, þótt núv. hæstv. ríkisstj. hafi þá haft marga mánuði til þess að láta vinna það verk, og enn hefur slík stefna ekki séð dagsins ljós nema að mjög óverulegu leyti í mynd þeirra till., sem fiskveiðilaganefndin hefur komið fram með og hér liggja fyrir til afgreiðslu. Það er að sjálfsögðu rétt og skylt að geta þess, eins og raunar síðasti hv. ræðumaður gerði, að hæstv. ríkisstj. skipaði 5 manna n., fiskveiðilaganefndina, til að gera till. um nýjar reglur varðandi heimildir til botnvörpuveiða í fiskveiðilandhelginni. Var hún skipuð í okt. 1971. Í grg. þessarar n. segir, að það hafi orðið niðurstaðan af störfum hennar á s.l. hausti, haustið 1971, að rétt væri að framlengja í óbreyttu formi eldri togheimildir til ársloka 1972 og fresta þannig afgreiðslu málsins um skeið, eins og gert var í des. 1971. Það var svo ekki fyrr en í byrjun sept. 1972, að þess var formlega óskað, að n. héldi áfram störfum og lyki þeim fyrir tiltekinn dag, sem ekki tókst. Annar aðili, sem hlýtur að hafa mikið að segja um mótun fiskveiðistefnunnar, Hafrannsóknastofnunin, hefur nýlega látið frá sér heyra í þessum málum og birt í fjölmiðlum till. um nýtingu íslenzkra fiskistofna, sem vakið hafa eftirtekt, m.a. fyrir það, að stjórn stofnunarinnar tilkynnti formanni Landssambands ísl. útvegsmanna, að hún hefði ekki fjallað um þessar till. og hún sé í mörgum veigamiklum atriðum ósammála þeim, enda sé, eins og segir í þessari tilkynningu eða bréfi, vikið frá þeim kröfum, sem gera verði til vísindalegs álits. Og í ræðu, sem formaður Landssambands ísl. útvegsmanna hélt á aðalfundi þess 28. nóv. s.l. og birt hefur verið í dagblaði, gagnrýnir hann eitt og annað, sem fram kemur í till. starfsmanna Hafrannsóknastofnunarinnar. Ég skal ekki lengja mál mitt með því að fara út í að ræða það, þótt ástæða væri kannske til. En af því, sem ég hef hér rakið, má mönnum ljóst vera, hvílíkt handahóf og losarabragur hefur verið á þessu máli. Þeir, sem að þessum málum eiga að vinna, virðast ekki hafa það samráð og samvinnu, sem nauðsynlegt er. Af þeim ástæðum m.a. dragast hlutirnir á langinn, þannig að skaði og tjón hlýzt af. Það liggur í augum uppi, að undirbúningur að framkvæmd þessa geysimikilvæga máls, þ.e. mótun ákveðinnar fiskveiðistefnu, sem kveður skýrt og skorinort á um þær ráðstafanir, sem Íslendingar telja nauðsynlegt að gera, til þess að fiskistofnar innan 50 sjómílna landhelginnar verði nýttir á sem hagkvæmastan hátt, án þess að viðkomu þeirra og viðgangi sé stefnt í hættu, hefur ekki veríð með þeim hætti, sem átti að vera að mínum dómi, og er þar langur vegur frá. Hverjir hér eiga helztu sök á, skal ósagt látið, en ábyrgðina á þessu ber hæstv. ríkisstj. að sjálfsögðu. Það skal fúslega viðurkennt, að hér er um yfirgripsmikið og vandasamt verkefni að ræða. Fjölmörg atriði eru þess eðlis, að um þau eru skiptar skoðanir og álitamál, hvað sé skynsamlegt. En það breytir ekki þeirri staðreynd, að hæstv. ríkisstj. hafði nægan tíma til að láta undirbúa þetta mál sómasamlega, frá því að hún kom til valda og þar til útfærslan átti sér stað, eða um 14 mánuði. Á þeim tíma, sem liðinn er síðan, virðist sáralitið hafa þokazt í þá átt að ljúka undirbúningi að nauðsynlegum aðgerðum innan 50 sjómílna fiskveiðilögsögunnar, og mikið verk virðist enn óunnið, eftir því sem bezt verður séð, áður en hin fullmótaða fiskveiðistefna liggur fyrir. Í grg. fiskveiðilaganefndarinnar segir, að það hafi torveldað störf n., að óvissa hafi ríkt og ríki um niðurstöður samningaviðræðna við Breta og V-Þjóðverja. Ég vil spyrja: Hefur n. fengið fyrirmæli frá hæstv. ríkisstj. um að fara sér hægt, vegna þess að þær niðurstöður liggja ekki endanlega fyrir? Ef íslenzkir sjómenn, útvegsmenn og raunar þjóðin öll á að bíða eftir því, þá kann að verða dráttur á, að n. ljúki störfum sínum eða skynsamleg nýting á fiskistofnunum innan 50 mílna fiskveiðilandhelginnar komist í framkvæmd, án þess að ég vilji á nokkurn hátt vera með neinar hrakspár í því efni A.m.k. virðist allt vera í hinni mestu óvissu um samninga í því máli, eins og sakir standa. Kannske það hafi verið ætlun hæstv. ríkisstj., þegar ákveðið var um útfærslu fiskveiðilandhelginnar í 50 mílur, að draga allt þetta mál á langinn, þar til útséð yrði um samninga við Breta og Þjóðverja. Ekki vil ég trúa því að óreyndu, því að hafi það verið fyrirætlun hæstv. ríkisstj., hefur íslenzk þjóð verið illa blekkt. Íslendingar vildu nefnilega mega trúa því, þegar útfærslan fór fram 1. sept. 1972, að gerðar yrðu tafarlausar ráðstafanir til að skipuleggja okkar eigin fiskveiðar innan fiskveiðilandhelginnar. Það er ekki nóg að skipa Bretum og Þjóðverjum út fyrir 50 mílurnar. Við verðum jafnframt að fyrirbyggja eigin rányrkju og segja henni stríð á hendur. Saga síldveiðanna við Ísland er okkur þar víti til varnaðar. Skammsýn rányrkjustefna á að víkja. í þess stað á að taka upp stefnu, sem hefur hagkvæmni og skynsemi að leiðarljósi í nýtingu fiskistofna okkar. Þessi þáttur í baráttunni fyrir verndun fiskimiðanna og hagnýtingu þeirra hefur verið vanræktur af hæstv. ríkisstj. Hún hefur látið undir höfuð leggjast að fylgja þessu fram. Enn mun mánuðir líða þar til fullnaðartill. koma fram á Alþ. varðandi þetta mál. Það finnst mér óafsakanlegt. Það er ákaflega aðkallandi, að hæstv. ríkisstj. láti það ekki dragast lengur, að gengið verði röggsamlega til verks í þessu máli, þannig að till. liggi fyrir um heildarmótum stefnunnar. Og úr því sem komið er vil ég fyrir mitt leyti leggja megináherzlu á, að heildartill. komi fram frá hæstv. ríkisstj. hið allra fyrsta, svo að unnt verði að gera sér grein fyrir heildarmynd væntanlegrar fiskveiðistefnu hæstv. ríkisstj. Ég hef þess vegna tekið þann kostinn sem sjútvn.-maður að koma ekki fram með brtt. við botnvörpulögin, eins og sakir standa, þar sem ég er þeirrar skoðunar, að slíkt greiði ekki fyrir framgangi þess, að mótuð verði samræmd heildarstefna í þessum málum hið allra fyrsta. Það er ákaflega brýnt viðfangsefni, eins og ég hef reynt að sýna hér fram á.



Herra forseti. Mér þykir mjög miður, ef þeir eru margir hér meðal hv. alþm., sem hafa ekki gert sér betur grein fyrir því, sem hér hefur verið að gerast í þessum málum, heldur en síðasti hv. ræðumaður. Ég gat ekki betur heyrt en að næstum allt, sem hann sagði, væri byggt á algerum misskilningi. Það hefur komið fram í þessum umr., að í októbermánuði 1971 hafi verið skipuð sérstök n. til þess að gera till. um reglur varðandi fiskveiðar í landhelgi, af því að þá stóð svo á, að lög um þau efni áttu að renna út um næstu áramót, eða í ársbyrjun 1972. Þær reglur, sem um fiskveiðarnar höfðu gilt, höfðu verið settar hér á Alþingi eftir æðimikið og vandasamt starf, af því að menn vissu, að það var hægara sagt en gert að setja flóknar reglur varðandi fiskveiðarnar í landhelgi, en það hafði tekizt að ná samkomulagi um reglurnar, en þó áttu þær að vera til stutts tíma, í rauninni reynslureglur. En þegar þær áttu að takast til endurskoðunar, urðu menn úr öllum flokkum sammála um, að það væri ekki tími til þess að ákveða nýjar reglur fyrir síðustu áramót, og var samþ. hér á Alþ. að fresta málinu, - fresta því ekki aðeins um nokkra mánuði, heldur fresta því út árið 1972. Það kom hér mjög greinilega fram á Alþingi, að menn völdu þennan tíma vegna þess, að menn voru einnig sammála um, að það væri óheppilegt að taka upp deilur manna á meðal innanlands samtímis því, að við ættum í deilum við útlendinga um útfærslu landhelginnar. Ég heyrði engan mann hér á Alþingi hreyfa því, að það væri rétt að láta þann tíma fara saman, þegar um útfærslu landhelginnar væri að ræða, - þ.e.a.s. 1. sept., sem ákveðinn hafði verið, og þegar það var vitað mál að við mundum standa í deilum við útlendinga um þá útfærslu, - og að setja jafnhliða reglur um það, hvernig við ætluðum að skipa veiðunum í okkar landhelgi. Allir voru hér sammála um, að það væri óheppilegt að láta þennan tíma fara saman. Hins vegar urðu menn sammála um að fresta því, að við settum okkar almennu reglur um nýtingu landhelginnar þar til nokkru síðar eða um áramótin 1972 og 1973. Um þetta var samkomulag. Þannig var gengið frá málinu. Það er því ekki neinn sérstakan að saka um það, að við skulum ekki hafa lagt hér fram tillögur samhliða útfærslu landhelginnar um það, hvernig við ætluðum að nýta fiskveiðilandhelgina. En það hefur auðvitað komið í ljós nú eins og stundum áður, að það er hægara sagt en gert að ná sterku samkomulagi hér á Alþingi um fyrirkomulag fiskveiði okkar innan eigin landhelgi, og því hefur það farið þannig nú, að sú n., sem hefur haft með málið að gera og átti að reyna að vinna að samstöðu, hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri rétt að fresta málinu enn um skeið og vinna að sameiginlegum till. í málinu. Það er auðvitað enginn vandi að tala um, að það þurfi að liggja fyrir mótuð stefna, fastákveðin fiskveiðistefna okkar Íslendinga. Skyldi það vera eitthvað nýtt? Skyldi það ekki hafa gilt líka innan 12 mílna landhelginnar? Ætli sjútvrh. Alþfl. hefði þá ekki átt að koma með mótaða stefnu á þeim tíma í sambandi við okkar fiskveiði í landhelginni?  Ég get sagt það, að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með það, að sú n. skipuð fulltrúum allra flokka, sem hefur starfað að athugunum að þessu máli, skyldi ekki geta skilað fullnaðartillögum sínum fyrr. En ég skil það mætavel, af því að ég hef m.a. átt sæti í n., sem fjallaði um þessi mál áður, að það geti dregizt að ná fullri samstöðu á þeim grundvelli, sem einhverjar líkur eru til, að geti fengið undirtektir hér á Alþingi. Ég veit nefnilega mætavel, að sjónarmið manna um það, hvað skuli leyfa og hvað skuli banna, hvaða veiðarfæri megi nota og á hvaða tíma, hvar friðunarsvæðin skuli vera lengst lokuð og hvar skemmstan tíma lokuð, - sjónarmið manna í þessum efnum eru svo mismunandi, að sé ekki reynt að leggja sig fram um að ná samstöðu um málið, þá eru engar líkur til þess, að tillögur um það nái fram að ganga hér á Alþingi, - engar líkur til þess, því að þessi mismunandi sjónarmið skipta mönnum ekki eftir flokkum, þau eru mismunandi í hverjum flokki um sig. Nei, það er enginn vafi á því, að það var rétt, sem hér var almenn skoðun á Alþingi og almenn skoðun í öllum samtökum útvegsmanna í landinu, sem um þessi mál fjölluðu, - það var rétt að hafa ekki sama tíma á í sambandi við útfærslu landhelginnar, sem hlaut að þýða átakatíma fyrir okkur gagnvart útlendingum, og þann tíma, sem hlaut að verða til þess að skipta okkur nokkuð í flokka, þegar við færum að gera upp þau ákvæði, hvernig við ætlum að skipa okkar eigin veiðum. En nú hefur svo til tekizt, að við höfum fært út landhelgina miðað við 1. sept., en komið er fram undir áramót, og það er sýnilegt, að sá tími, sem liðinn er hefur ekki nægt okkur til að koma saman þessum nýju reglum. Þá er það, sem fiskveiðilaganefndin, sem hefur starfað og þegar unnið mikið verk og hefur ætlað sér að leggja fram till. sínar á mjög víðtækum grundvelli, leggur til einróma, að málinu verði enn frestað í meginatriðum fram á vetur, en hins vegar verið samþykktar nú nokkrar almennar breyt., sem lítið koma inn á deilumálin, sem eru til staðar í þessu máli. Það er ljóst á þeim till. sem hér liggja fyrir að fiskveiðilagan, gerir hér till. til breyt. frá gildandi reglum, að hún vill hafa það tvímælalaust, að það sé heimilt að veita leyfi til loðnuveiða með flotvörpu í landhelginni. Tel ég rétt og nauðsynlegt að fá þetta ákvæði alveg skýrt. Ég held, að um þetta þurfi ekki að verða neinar deilur. Þá gerir n. ráð fyrir því að taka upp ákvæði um, að það sé hægt að grípa inn í á hraðvirkari hátt en verið hefur, þegar um er að ræða augljóslega óeðlilegt dráp á smáfiski eða seiðadráp, þá sé hægt að setja skyndireglur til að fyrirbyggja slíkt. En það hefur verið talið, að það skorti nokkuð á um heimildir til þess, að hægt væri að gripa inn í á þennan hátt. Um þetta ætti ekki heldur að vera neinn ágreiningur. Þá leggur nefndin einnig til, því að menn hafa ekki verið fyllilega sammála um, hvort það væri í rauninni leyfilegt eða ekki leyfilegt, að það sé skýrt fram tekið, að sjútvrn. geti gefið út fyrirskipanir um ný friðunarsvæði umfram það, sem ákveðið er í lögum og reglum að öðru leyti. Það er enginn vafi á því, að þeir, sem unnu í n. um samkomulag í þessum málum, skildu almennt þær till., sem voru síðan samþykktar, á þá lund, að áfram hefði rn. heimildir til þess að lýsa yfir nýjum friðunarsvæðum þrátt fyrir ákvæði laganna í fullu samræmi við landgrunnslögin frá 1948. Þá leggur fiskveiðilaganefndin til, að bætt verði ákvæði inn í lögin um það, að hert skuli allverulega á eftirliti með búnaði veiðarfæra og með veiðum skipa innan fiskveiðilandhelginnar. Ég tel, að þetta sé rétt breyting og góð og ætti ekki að þurfa að vera neinn ágreiningur um þetta atriði. Að síðustu leggur svo n. til. að gildandi reglur um togveiðiheimildir í landhelgi verði framlengdar óbreyttar til 15. maí á næsta vori. Ég fyrir mitt leyti hefði óskað eftir því, að þessi framlenging næði til 1. júlí. Ástæðan er sú, að mér þykir ekki líklegt, að lög um þetta efni verði sett hér á Alþingi, fyrr en fer að líða fram á vor, í apríl eða maí. Mér þykir það ekki líklegt, af því að hér er um flókið og vandasamt mál að ræða. Það er varla líklegt, að fiskveiðilaganefnd verði búin að fullgera sínar till. og leggja þær fyrir Alþingi í frv.- formi, fyrr en í marzmánuði, og þá er ekki líklegt, að lög hafi verið sett um málið fyrr en seint í apríl. Og þá er í rauninni lágmarkstími, að þeir, sem eiga að fara eftir þessum lögum, hafi fengið tilkynningu um efni þeirra með um það bil tveggja mánaða fyrirvara eða svo. Það er varla boðlegt að setja lög t.d. í lok aprílmánaðar og segja, að þau skuli taka gildi eftir hálfan mánuð. Það gæti farið svo í vissum tilfellum, að menn væru úti á sjó allan þennan tíma, frá því að lögin hefðu verið sett og þar til ný ákvæði ættu að ganga í gildi, og mér þykir þetta of skammur tími. Ef svo færi, sem ég tel fremur ólíklegt, að Alþingi gæti verið búið að setja ný lög um þetta mál fyrr en ég ráðgerði, t.d. í marzmánuði einhvern tíma, þá er einfalt að taka fram í þeim lögum, að fyrri ákvæði skuli ganga úr gildi, og þau lög sem samþykkt yrðu, taka þá ekki gildi fyrr. En það þarf að tryggja, að hægt sé að tilkynna þeim, sem eftir eiga að fara, hin nýju ákvæði með sæmilegum fyrirvara. En ég skil ekki, að það þurfi að vera neinn ágreiningur um þetta atriði, hvort þessi lög, sem nú eru í gildi, verði framlengd áfram til 15. maí eða t.d. til 1. júlí. Ég teldi það síðara eðlilegra. Ég verð að segja, að mér finnst sjálfsagt að samþykkja þær till. í þessu máli, sem er að finna í nál. á þskj. 184 og eru í rauninni frá fiskveiðilagan., en sjútvn. Nd. hefur tekið að sér að flytja. Ég tel óhjákvæmilegt, eins og nú standa sakir, að afgreiða þetta mál fyrir jól eða fyrir áramót, vegna þess að annars komumst við í bein vandræði um næstu áramót, ef ekki hafa verið sett ný ákvæði varðandi málið, eins og öllum hv. þm. er ljóst. Ég sé, að tveir hv. þm. flytja hér brtt. á þskj. 185, þar sem þeir grípa á tveimur öðrum atriðum þessa máls. Þar gera þeir ráð fyrir því, að þau tvö friðunarsvæði, sem ákveðin voru í hinni nýju landhelgisreglugerð, - þ.e.a.s. friðunarsvæðið út af Þistilfirði, sem ákveðið var, að skyldi lokað algjörlega í apríl- og maímánuði fyrir togveiðum, - þeir gera hér till. um að breyta þessu ákvæði í landhelgisreglugerðinni, sem tilkynnt hefur verið öðrum þjóðum, breyta þessu ákvæði þannig, að þetta svæði skuli vera lokað allt árið 1973 og allt árið 1974. En hér er auðvitað um grundvallarbreytingu að ræða, sem hefur stórfelld áhrif á fiskveiðar þeirra aðila, sem stunda þær mikið á þessu svæði. Auk þess væri auðvitað harla einkennilegt að fara að gera breytingu á þessu núna, þegar er verið að gera aðeins minni háttar breytingar varðandi þessi mál. að fara þá að breyta þessu, sem hafði verið fullt samkomulag um á sínum tíma við rétta aðila, því að landhelgisreglugerðin nýja var sett, eins og lög mæla fyrir um, í fullu samráði við Hafrannsóknastofnunina og Fiskifélag Íslands, og leitað var eftir samráði við öll helztu samtök útvegsmanna. Þessi ákvæði voru öll ákveðin þannig og tilkynnt öðrum þjóðum, og það höfðu ekki komið fram neinar sérstakar óskir um breytingar í þessa átt. Ég tel því mjög óviðeigandi og óeðlilegt að fara að gera þessar breytingar nú, auk þess sem þær hafa augljóslega slík áhrif á þá, sem veiða á þessum svæðum, að þær raska þar aðstöðu manna stórkostlega, og það verður varla gert, nema þá í fullu samræmi við það, sem ákveðið er víða annars staðar í kringum landið um leið.  Þá er í þessari till. einnig gert ráð fyrir því að breyta nokkuð friðunarsvæðinu, sem er að finna í okkar landhelgisreglugerð, 50 mílna reglugerðinni, þ.e.a.s. lokunarsvæðinu fyrir togveiðum á Selvogsbanka. Það má segja, að till. varðandi þetta sé minni háttar. Það er ákveðið, að það svæði skuli vera lokað fyrir togveiðum á tímabilinu frá 20. marz til 20. apríl, eða í einn mánuð á ári á aðalhrygningartímanum. En nú flytja þessir 2 hv. þm. till. um það, að lokunartími skuli byrja 10 dögum fyrr, eða 10. marz í staðinn fyrir 20. marz, og lokunartíminn skuli vera 10 dögum lengur, eða til loka apríl í staðinn fyrir 20. apríl. En þessi lokunartími, sem settur var í landhelgisreglugerðina á sínum tíma, var líka, eins og ég sagði áðan, settur í fullu samráði við og með samþ. Hafrannsóknastofnunarinnar, fiskifræðinga þar, og Fiskifélagsins, eins og ber að gera við setningu reglugerðar um þessi mál. Breytingar í þessum efnum, sem ég tel algjörlega þýðingarlausar í þessu tilfelli, eru líka mjög óeðlilegar varðandi þá samninga, sem við höfum þegar gert við útlendinga, eins og Belgíumenn, þar sem þetta kemur þvert á það, sem þar er gert. Ekki það, að við höfum ekki rétt til þess. Við getum breytt því. Þeir samningar voru ekki þannig, að þeir bönnuðu okkur það. En það er vægast sagt mjög óeðlilegt að ætla að fara að hlaupa hér til með bráðabirgðabreytingar varðandi þessi lög og gera þessar breytingar. Það er eins og var sagt fyrr í þessum umr. af formanni fiskveiðilagan., Gils Guðmundssyni, að það eru auðvitað fjöldamörg önnur atriði, sem menn hafa verið að ræða, varðandi fiskveiðiréttindi innan fiskveiðilandhelginnar, sem vissulega komi til greina að taka einnig upp í bráðabirgðaákvæði nú, eins og t.d. að banna algjörlega togveiðar innan við 3 mílna línu í kringum landið. En eins og reglurnar eru nú, er heimilt að veiða á nokkrum stöðum við landið alveg upp að landi. Það hefur verið fundið mjög að þessu, og við vitum, að það er mikil andstaða gegn þessum heimildum, og það kom fyllilega til greina núna að taka upp í þessi bráðabirgðaákvæði einnig breytingar á þessu. En niðurstaða manna varð sú, að vegna þess að hér þarf að fá framlengingu á gildandi lagaákvæðum fyrir áramót, ef ekki á illa að fara, og af því að þarf að leita eftir sem víðtækastri samstöðu um þær breytingar, sem gera á, þá hafa menn fallið frá því að gera tillögur um þetta. Ég vildi því nú í framhaldi af þessu beina því mjög til þeirra hv. þm., sem standa að brtt. á þskj. 185, að þeir fallist á að draga þá tillögu til baka. Það er ljóst með flutningi þessarar till., hvaða skoðanir þeir hafa á þessu máli, og það er ekkert nema gott um hana að segja. En það er enginn vafi á því, að það er ekki eðlilegt í bráðabirgðaráðstöfun eins og þeirri, sem hér er um að ræða, að taka upp till. af þessu tagi. Því fer ég eindregið fram á það við þá, að þeir dragi þessa till. sína til baka og síðan verði samstaða um að framlengja þessi fiskveiðisamþykktarlög. Ég vil vitna til þess í þeim efnum, að það stóð sannarlega ekki á okkur stjórnarandstæðingum í tíð fyrrv. ríkisstj. að standa að samkomulagi varðandi þetta mál, og það var fyllilega vegna samstöðu okkar þá, að það fékkst þó sú skipan á þessi mál, sem við höfum búið við til þessa. Ef það hefði ekki verið, þá hefði allt verið í sömu flækjunni og áður var. Það veit ég, að hv. þm. veit mætavel, og það vitum við allir þm., að það er engin leið að forðast í rauninni „kaos“ í þessum málum, ef við reynum ekki að ná samkomulagi um meginatriðin. Þá fáum við aftur það ástand, sem hér var, áður en samkomulagið um þessi mál tókst á milli flokkanna, - þá fáum við það ástand aftur upp, að allir togveiðibátar, af hvaða stærðum sem er, veiða þar sem þeim sýnist, og þeir verða síðan kærðir hundruðum saman, eins og var, og enginn borgar neitt, og það er ekki til pláss að hýsa alla, sem að þeim brotum standa. Þetta var vitanlega algjört öngþveiti, en nýju reglurnar gerðu hér miklar breytingar á. Ég vil nú vænta þess þrátt fyrir þær athugasemdir, sem hér hafa komið fram, að samstaða náðist. Ég tel, að hv. 5. landsk. þm., Stefán Gunnlaugsson, hafi að vísu verið hér þungorður um, að það hafi ekki verið unnið að þessu máli eins og hann hefði talið vera eðlilegt. En ég álít, að það sé að verulegu leyti byggt á misskilningi, vegna þess að það hefur verið unnið að málinu í fullu samræmi við það, sem hér hefur verið áður ákveðið á Alþingi, - alveg í fullu samræmi. Ég tók eftir því, að hann stendur að því að samþykkja þær brtt., sem hér er um að ræða, og framlengja lagaákvæðin, og ég er honum þakklátur fyrir það, því að það er auðvitað meginatriði málsins. En ég held, að það hafi verið unnið að þessum málum á eðlilegan hátt. Ég skal svo ekki ræða frekar um þetta, en aðeins beina því til hv. alþm., að þeir taki fullt tillit til þess, að það er nauðsynlegt að fá afgreiðslu á þessu máli fyrir jól.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því, þó að ég telji, að það komi ekki þessu máli við, að vekja athygli hv. þm. á þeim misskilningi, sem virðist vera að koma upp hjá hinum róttækari armi Alþb., flokks hæstv. sjútvrh., á störfum Alþingis. Við minnumst þess, að fyrir nokkrum dögum stóð hæstv. iðnrh. hér í þessum stól og gaf þá yfirlýsingu, að hann teldi það ekki skyldu sína að standa hér á Alþ. og vera að láta þm. yfirheyra sig eða svara spurningum þeirra, ef hann teldi ekki ástæðu til þess. Ég hygg, að ráðh. almennt hafi ekki áður gefið slíka yfirlýsingu. Þeir hafa yfirleitt verið mjög greiðir á það að svara spurningum frá þm., jafnvel þó að þeir hafi ekki þurft að gera það. Hv. frsm. sjútvn., sem mælti fyrir nál. hér áðan, hv. 5. þm. Sunnl., lét það í ljós sem sína skoðun, að menn væru ekki með öllum mjalla ef þeir leyfðu sér á Alþ. að flytja brtt. við þau mál. sem hér eru til umr. Ég verð að segja það, að ég veit ekki, í hvaða sálarástandi eða ásigkomulagi menn eru, þegar þeir gefa slíkar yfirlýsingar eins og hér var gefin áðan. Hann vildi rökstyðja þetta með því, að ég væri eini aðilinn, sem hefði viljað opna landhelgi fyrir togveiðum upp í landssteina, eins og hann orðaði það. Hann á þar sennilega við svæðin við Grindavík og Vestmannaeyjar. Ég vil benda á það, að þetta ákvæði er í lögum frá 1969 og það var samþ. hér á Alþ. með shlj. atkv. allra þm., sem þá greiddu atkv. það var ekkert mótatkv. greitt gegn þeim lögum. Ég skal ekki tefja störf d. meira með umr. um þetta atriði, vildi aðeins vekja athygli á þessu nýja viðhorfi, sem hér virðist vera að koma upp á Alþ., að einstaka ráðh. og einstaka þm. telja, að raunar varði aðra þm. ekkert um störf Alþ. eða þeir eigi bara að haga sér eins og þessum hæstv. ráðh. og hv. þm. sýnist og telja bezt fyrir sig.  Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta atriði, en snúa mér að því máli, sem hér liggur fyrir. Eins og fram kom í framsöguræðu frsm. n., er sjútvn. sammála um þær brtt., sem fram koma á þskj. 184. Þetta benti hann réttilega á og einnig hæstv. sjútvrh. Einnig kom fram hjá frsm. n. og kemur fram í nál., að till. þessar eru fluttar samkv. tilmælum hinnar svokölluðu fiskveiðilaganefndar, og einnig þar var samstaða um þessi atriði, sem tekin eru upp í nál. sem brtt. Ég vil í þessu sambandi láta þess getið, að þegar fiskveiðilaganefnd, sem starfað hefur að því nú í haust að undirbúa till. um nýtingu veiðisvæðanna innan fiskveiðilandhelginnar, sá fram á, að henni mundi ekki takast að ljúka störfum tímanlega fyrir áramót, var hún sammála um að fara fram á við sjútvn. þessarar hv. d. að flytja þær till., sem hér liggja fyrir á þskj. 184 í sambandi við það frv. um breyt. á lögum um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu, sem vísað hafði verið til n., og einnig lagði n. til, að lögin yrðu að öðru leyti framlengd til 15. maí n.k., en gildistímabil þeirra rennur út, eins og hér hefur verið fram tekið, um n.k. áramót. Eins og hér kom fram hjá formanni fiskveiðilaganefndar, er það ætlun n. að ljúka störfum það tímanlega, að hægt verði að lögfesta heildarlöggjöf um þessi mál síðar í vetur. Þetta er það sjónarmið, sem upp kom í fiskveiðilaganefndinni, eins og hér var gerð grein fyrir, og var alger samstaða um þessi atriði. Tvö önnur atriði er koma fram í brtt. sjútvn. voru rædd í fiskveiðilaganefndinni, sem n. í heild eða einstakir nm. töldu nauðsynlegt að breyta og láta koma til framkvæmda um næstu áramót, en það voru gildandi ákvæði um bolfiskveiðar í nót og frekari friðunarákvæði, er fram koma í reglugerð frá 14. júlí s.l., varðandi friðun uppeldisstöðva ungfisks og hrygningarsvæða. Um fyrra atriðið var n. sammála, og í grg., sem send var hæstv. sjútvrh. og sjútvn. d., segir, með leyfi forseta: „Að síðustu ber að greina frá því, að n. varð samdóma um, að nú þegar bæri að gera ráðstafanir varðandi bolfiskveiðar í hringnót. Var samþ. í n. að beina þeim tilmælum til sjútvrh., að reglugerð um þorsk-, ýsu- og ufsaveiðar með nót o.fl. verði breytt hið allra fyrsta þannig, að bolfiskveiðar í hringnót verði bannaðar. Þó skuli sjútvrn. heimilt að veita sérstakt leyfi til þorskveiða með hringnót bátum undir 50 smálestum, sem stundað hafa þessar veiðar að marki s.l. 1 ár. Gildi sú heimild til ársloka 1973.“ Þetta er orðrétt tekið upp úr grg. fiskveiðilaganefndar, eins og fyrr segir, og áréttað sérstaklega í bréfi til sjútvrh. Í bréfi n. til sjútvrh. segir orðrétt: „Fiskveiðilaganefnd beinir einnig þeim eindregnu tilmælum til yðar, herra ráðh., að reglugerð um þorsk-, ýsu- og ufsaveiðar með nót o.fl. verði breytt hið allra fyrsta, sbr. niðurlagsorð meðfylgjandi grg.“ Hæstv. sjútvrh. mætti á fundi hjá fiskveiðilaganefndinni og tjáði sig, að því mér skildist, fylgjandi hugmyndum n. varðandi þetta atriði, og vænti ég því, að hann sjái sér fært að verða við þessum eindregnu tilmælum n. um bann gegn bolfiskveiðum með nót og geri ráðstafanir til, að það komi til framkvæmda þegar um næstu áramót. Ég tel, að þetta sé eitt af þeim ákvæðum, sem nauðsynlegt sé, að breytt verði þegar um næstu áramót, og vænti ég þess og treysti því, að hæstv. ráðh. hafi það sjónarmið í þessu máli, að hann geti á þetta fallizt. Um hitt atriðið, þ.e. að gera nú þegar ráðstafanir til aukinnar friðunar uppeldisstöðva ungfisks og tiltekinna hrygningarsvæða, greindi n. á um. Ég vil þó taka það skýrt fram, að nm. allir lýstu sig fylgjandi friðunarráðstöfunum, en ágreiningur var um, hvort tímabært væri að breyta gildandi ákvæðum um þetta atriði nú fyrir áramót eða láta það bíða. Ég hélt því mjög ákveðið fram í n., að nauðsyn bæri til að lögfesta nú þegar víðtækari friðunarákvæði en 3. gr. reglugerðarinnar frá 14. júli s.l. .gerir ráð fyrir. En þegar ekki fékkst samstaða um þetta tjáði ég nm. í fiskveiðilaganefndinni, að ég mundi beita mér fyrir í sjútvn. þessarar hv. d., að lögfest yrðu víðtækari friðunarákvæði en umrædd reglugerð gerir ráð fyrir. Till. okkar hv. 10. þm. Reykv. á þskj. 185 ber að skoða sem nauðsynlegar ráðstafanir að okkar dómi, sem ekki beri að draga og eigi að koma til framkvæmda nú þegar. Við erum sammála um, að þegar málið liggur ljóst fyrir í heild, hvernig nýta beri veiðisvæðin innan fiskveiðilandhelginnar, verði að gera enn frekari friðunarráðstafanir en till. okkar gerir ráð fyrir, og mér hefur skilizt, að fiskveiðilaganefndin í heild væri einnig nokkuð sammála um þetta. En áður en ég geri frekari grein fyrir till. okkar hv. 10 þm. Reykv. á þskj. 185, þykir mér rétt að ræða friðunarmálin almennt nokkru nánar. Í till. til þál., sem 10 þm. Sjálfstfl. fluttu haustið 1971, segir m. a. í 2. og 3. lið till., með leyfi hæstv. forseta, - 2. liður þessarar till. hljóðar þannig: „Ákveðin skulu friðunarsvæði á mikilvægum uppeldisstöðvum ungfisks á landgrunninu út að ytri mörkum þess. Heimilt er að miða aðgerðir þessar við tiltekinn tíma árs, við ákveðin veiðisvæði og veiðiaðferðir og við stærð fiskiskipa. Friðunaraðgerðir þessar skulu ganga í gildi 1. marz 1972.“ Þetta var í till. 10 þm. Sjálfstfl., sem flutt var hér haustið 1971. Og 3. liður þessarar till. hljóðar þannig: „Settar skulu reglur um tímabundna friðun ákveðinna veiðisvæða innan núgildandi fiskveiðimarka, m.a. hluta af Selvogsbanka og tiltekinna svæða við Vestmannaeyjar. Reglur þessar skulu gilda frá 1. marz 1972.“ Engin slík ákvæði var að finna í till. núv. hæstv. ríkisstj. um landhelgismál, sem lögð var fram í byrjun siðasta þings. En eins og kunnugt er var till. ríkisstj. og till. þm. Sjálfstfl. send utanrmn. til athugunar. Utanrmn. skilaði sameiginlegu áliti á þskj. 336. Nál. er í 5 liðum, og hljóðar 4. liðurinn svo: „Að unnið verði áfram í samráði við fiskifræðinga að ströngu eftirliti með fiskistofnum við landið og settar, eftir því sem nauðsynlegt reynist, reglur um friðun þeirra og einstakra fiskimiða til þess að koma í veg fyrir ofveiði.“ Þetta var 4. liður í till. utanrmn., sem hér var lögð fram á s.l. vetri. Þannig m.a. var till. utanrmn. um landhelgismálið samþykkt með atkv. allra 60 þm., eins og þingheimi er kunnugt. En þegar till. þm. Sjálfstfl. var til umr. hér á Alþ., hélt hæstv. sjútvrh. því mjög ákveðið fram, að engar friðunarráðstafanir bæri að gera, nema fyrir lægju umsagnir fiskifræðinga okkar. Sagði hæstv. ráðh. við þetta tækifæri orðrétt, með leyfi forseta: „Að því leyti til. sem hér er um friðun innan núverandi fiskveiðitakmarka að ræða, sem aðallega mundi verða um að ræða, þá vitanlega höfum við lög og reglur til þess að fara eftir í þessum efnum. En okkar lög og reglur eru þannig, að við eigum varðandi slíka fiskfriðun að fara eftir till. okkar fræðimanna.“ Og enn fremur sagði hæstv. sjútvrh. síðar í ræðu sinni, orðrétt: „En það er næstum að segja einkennilegt að flytja till. um það á Alþ., að 1. marz n.k. skuli ákveðin svæði friðuð, án þess að farið sé að eðlilegum lögum og reglum um þetta, þ.e.a.s. umsagnir okkar fiskifræðinga liggi fyrir og þeirra till., sem eiga síðan að fá staðfestingu stjórnarvalda.“ Þetta var sem sagt afstaða hæstv. ráðh., þegar till. þm. Sjálfstfl. um verndun fiskistofna var rædd hér á Alþ. á s.l. vetri, að engar friðunarráðstafanir bæri að gera, fyrr en fyrir lægi umsögn fiskifræðinga, og getur hún út af fyrir sig talizt eðlileg. Þess vegna tel ég, að það hljóti að vekja nokkra furðu, að alveg virðist augljóst, hvað sem hæstv. ráðh. nú kann að segja, að þegar hann gaf út hina umræddu reglugerð 14. júli s.l. hafi hann engin - ég endurtek: engin samráð haft við fiskifræðinga um ákvæði 3. gr. reglugerðarinnar, þar sem tilgreind eru tvö friðunarsvæði, annað fyrir Norðausturlandi og hitt fyrir Suðurlandi. Ég marka þetta af því, sem fram kemur í till. Hafrannsóknastofnunarinnar til fiskveiðilaganefndarinnar um nýtingu veiðisvæðanna. En m.a. segir orðrétt í lok kaflans nm friðun svæða í skýrslu Hafrannsóknastofnunar: „Stofnunin lýsir furðu sinni á þeirri ákvörðun að friðlýsa ákveðin hrygningarsvæði suðvestanlands fyrir togveiðum, en ekki öðrum veiðarfærum, svo sem þorskanetum. Reynt er að benda á, að slík friðun nær því aðeins tilgangi sínum, að fiskur gangi á svæðin til hrygningar, en um það er ekki hægt að segja fyrirfram. Friðun svæðisins er þó ekkert nema sýndarmennska,“ segir í till. Hafrannsóknastofnunarinnar,“ ef hún nær ekki til allra veiðarfæra, einkum þegar takmarkanir eru settar á stórtækustu veiðarfærin, þ.e. þorskanetin.“ hví er lagt til, að friðun nái til allra veiðarfæra.“ Ég held, að þetta hljóti að sýna alveg tvímælalaust, að þegar hæstv. ráðh. ákvað friðunarsvæðin í reglugerðinni frá 14. júlí s.l., hafi hann alls engin samráð haft við fiskifræðinga eða fyrirsvarsmenn Hafrannsóknastofnunarinnar. Og ég segi: Ef þetta er rétt, sem Hafrannsóknastofnunin segir í sínu áliti, má heita næsta furðuleg afstaða hans nú, ef tekið er tillit til fullyrðinga hæstv. ráðh. frá því í vetur, að ekkert mætti gera í friðunarmálunum nema að fenginni umsögn þessara aðila. Ég tók eftir því í ræðu hæstv. sjútvrh. áðan, að hann endurtók þar og ítrekaði afstöðu sína frá því í fyrravetur, þegar verið var að ræða till. okkar 10 þm. Sjálfstfl., að ráðh. eða rn. hefði raunverulega ekki leyfi til að gefa út neinar reglugerðir um friðun nema að fengnum till. þessarar stofnunar, Hafrannsóknastofnunar. En ég hlýt þá að spyrja: Hvernig má það vera, að stofnunin skuli í skýrslu sinni til fiskveiðilaganefndar lýsa því yfir, að hún telji, að friðunarákvæðin í reglugerðinni frá 14. júlí, a.m.k. að því er varðar hrygningarsvæðin fyrir Suðurlandi, séu að hennar dómi hrein sýndarmennska, eins og þan ákvæði eru. Ég fæ þetta ekki til að samrýmast, að hæstv. ráðh. hafi haft um þetta samráð við Hafrannsóknastofnunina og síðan lýsi hún því yfir við fiskveiðilaganefnd, að þetta sé sýndarmennska, eins og ákvæðin eru í 3. gr. reglugerðarinnar frá 14. júlí 

Fundinum verður þá frestað til kl. 5

.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. hefur rætt þetta mál á 2 fundum í dag. Bankastjórar Seðlabankans og hagrannsóknastjóri mættu á þessum fundum og svöruðu fyrirspurnum frá nm. og veittu ýmsar upplýsingar. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Þetta frv. er efnislega samhljóða fyrri frv., sem flutt hafa verið við slík tækifæri, þó með einu fráviki. Það felst í 3. gr. þessa frv., þar sem fyrir er mælt um, að það frávik, sem leyfilegt er frá stofngengi, skuli framvegis vera 21/4% yfir eða undir, í stað þess að það hefur áður verið í lögum ákveðið 1%. Að öðru leyti en þessu er frv. þetta í öllum efnisatriðum alveg samhljóða þeim frv., sem flutt hafa verið við slík tækifæri sem nú er. Þessar breytingar, sem þarna er lagt til að gera, er verið að gera m.a. til samræmis við háttu margra helztu viðskiptaþjóða okkar Íslendinga, og er það í samræmi við óskir Seðlabanka Íslands. Ég sé enga ástæðu til þess, að ég fari að ræða efnislega um þetta frv, að öðru leyti en minna á þetta frávik þess frá öðrum skyldum frv., né heldur að gera gengisbreytingu þá, sem þegar er orðin, að sérstöku umtalsefni hér. Það var gerð mjög ítarleg grein fyrir þessum málum hér í hv. d. í gær af hæstv. ráðh., og það væri raunar ekki annað en endurtekning, ef ég færi að rekja það á ný. Ég vil hins vegar leyfa mér að leggja áherzlu á það, að varðandi meðferð þessa frv. hér í hv. d. og væntanlega á hv. Alþ., þá er hún í engu frábrugðin því, sem tíðkast hefur um slík frv., þegar gengi hefur verið breytt. Ég minni á það, að t.d. fyrir 4 síðustu gengisfellingar voru slík frv. afgreidd samdægurs frá viðkomandi n. eins og nú er raunar gert og eins og segja má, að leiði raunar af eðli þessa máls, sem hér er til meðferðar. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Til umr. er hér nú frv. til l. um ráðstafanir vegna nýs gengis íslenzku krónunnar. Það vekur að vonum þjóðarundrun, að svo sé. Ef við rennum huganum 2 ár aftur í tímann, þá minnumst við kosningabaráttu, sem háð var af hálfu þáv. stjórnarandstöðu með örvæntingarfullum hætti. Hér var um að ræða kosningabaráttu manna, sem höfðu verið utan stjórnar í rúman áratug. Áratuginn 1960–1970 hafði setið að völdum ríkisstj., sem hafði farið styrkum höndum um efnahagsmálin, og þeir aðilar, sem börðust sem stjórnarandstæðingar 1971, töldu sig þurfa að beita öllum þeim ráðum, sem til voru, til þess að komast í stjórnarstólana. Þrátt fyrir þau efnahagsáföll. sem við höfðum orðið fyrir 1967–1968, höfðu skynsamlegar stjórnarathafnir orðið til þess, að það var tryggt á ný blómlegt athafnalíf og lífskjörin voru enn hætt. Stjórnarandstaðan hafði allan þann tíma, þ.e.a.s. áratuginn 1960–1970, verið andvíg þeim ráðstöfunum, sem gerðar höfðu verið, ekki sízt þegar gripið hafði verið til þess neyðarúrræðis að breyta gengisskráningunni. Það var hins vegar þannig ástatt í herbúðum þáv. stjórnarandstæðinga, að það skyldi allt gert til þess að slá ryki í augu kjósenda. Það skyldi allt gert til þess að tortryggja þær till., sem farið hafði verið eftir til hagstjórnar í þjóðarbúskapnum. Því var óhikað haldið fram, að þær efnahagsaðgerðir, sem fyrrv. ríkisstj. og þingmeirihluti gerðu, væru sprottnar af hugsunarhætti manna, sem vildu gera allt til þess, að fólkið í landinu byggi við sem lökust kjör. Þessu var haldið fram þrátt fyrir þær staðreyndir, að tímabil viðreisnarinnar var eitt mesta hagsældartímabil, sem íslenzka þjóðin hefur lifað. Í þessari mjög svo hörðu kosningabaráttu var því alveg sérstaklega haldið fram af stjórnarandstöðunni þá og þó sér í lagi framsóknarmönnum, að gengislækkun hefði gengið sér til húðar og gengisfellingar væru hagstjórnartæki, sem Framsfl. ætlaði ekki að grípa til. Framsfl. ætlaði ekki að standa að gengislækkunum sem lausn í efnahagsmálum, því að það þýddi, að vandinn væri leystur á kostnað þeirra, sem minnst mega sín. Það stóð ekki á Tímanum, málgagni þeirra framsóknarmanna, að matreiða þessa stefnu Framsfl. í efnahagsmálum og þar með freista þess að villa um fyrir kjósendum. Í stað þess að segja kjósendum, hvernig þeir, þ.e.a.s. framsóknarmenn, vildu stýra efnahagsmálum þjóðarinnar, var lögð megináherzla á að telja þjóðinni trú um, að hvað sem fara gerði, hvernig svo sem efnahagsmálunum reiddi af, skyldi aldrei til gengisfellingar koma. Frá því að n. efnahagssérfræðinga ríkisstj. skilaði áliti og varð sammála um, að gengisfelling með þar til gerðum hliðarráðstöfunum væri sú skynsamlegasta leið, sem nú væri hægt að fara til þess að freista þess að lagfæra það ástand, sem núv. ríkisstj. hefur komið þjóðarbúskapnum í, höfum við heyrt boðskap hæstv. forsrh. hér á hinu hæstv. Alþ. varðandi gengislækkun og stefnu hans í þeim efnum. Forsrh. hefur verið í orðaleik við sjálfan sig um það, hvernig ætti að skilja stjórnarsáttmálann varðandi það, sem þar er sagt um gengisfellingu sem leið til lausnar á efnahagsvanda. Ég skal ekki hér fara út í þýðingar á stjórnarsáttmálanum, en ég vil vekja athygli á því, að það, sem þar stendur, hvernig svo sem það verður túlkað, er aðeins framhald staðhæfinga, sem gefnar voru fyrir kosningar til þess að blekkja kjósendur, eins og nú er komið fram. Mig langar til þess, til þess að ekkert fari á milli mála, að lesa hér upp úr dagblaðinu Tímanum fyrir kosningar, til þess að það sé ljóst, hverju framsóknarmenn héldu fram fyrir kosningar í sambandi við þessi mál. Í dagblaðinu Tímanum 9. júní 1971 stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ólafur Jóhannesson í sjónvarpinu í gærkvöldi: Það verður að hverfa frá gengisfellingarstefnunni. Þeir verða að bera byrðarnar, sem hafa breiðu bökin.“ Og svo sagði Ólafur m.a. um efnahagsmálin: „Auðvitað kemur til mála að framlengja verðstöðvun, ef hún byggðist á raunhæfum grunni, en hún er haldlaus, nema það sé skipt um grundvallarstefnu. Og þá komum við einmitt að aðalatriði efnahagsmálastefnu ríkisstj., en það eru hinar síendurteknu gengisfellingar. Til endurtekinna gengisfellinga má rekja hina vaxandi dýrtíð, sem ekki hefur ráðizt neitt við. Dýrtíðin hefur vaxið svo miklu meira á þessum síðasta áratug heldur en áratugnum á undan, eða um 250% á þessum áratug á móti 123% á áratugnum á undan. Mergur málsins er að mínu viti sá, að það getur aldrei orðið traust efnahagslíf, traustir framleiðsluatvinnuvegir né skynsamleg fjármálastjórn með síendurteknum gengisfellingum. Það hefur aldrei verið hægt, í neinu landi og verður ekki. Á sama tíma og hér hafa verið gerðar 4 gengisfellingar á einum áratug, þá hefur hvergi í nágrannalöndunum verið gerð nema ein.“ Síðan kemur: „Það þarf að hverfa frá þessari stefnu, gengisfellingarstefnunni.“ Og til þess að leggja nú áherzlu á orð hæstv. forsrh., birti Tíminn ljósmynd af honum, þar sem hann er að tala í sjónvarpið. Fer hér nokkuð á milli mála, hvað hæstv. forsrh. sagði þjóðinni, þegar hann sem formaður Framsfl. í sjónvarpsumr. ræðir við aðra stjórnmálaforingja og talar til þjóðarinnar um stefnu Framsfl. í efnahagsmálum? Var kannske hæstv. forsrh. sá eini, sem gaf þessar fullyrðingar? Skyldi það hafa verið hann einn, sem ekki virðist hafa fylgzt með né gert sér neina grein fyrir því, hvernig og með hvaða hætti efnahagsvandræði geta stundum verið leyst? Það er nú ekki svo, að hæstv. forsrh. hafi verið sá eini úr röðum framsóknarmanna, sem hélt þessu fram. Í sjónvarpsumr. 2. júní 1971 komu fram 4 af frambjóðendum Framsfl., þ.e.a.s. hæstv. fjmrh., hæstv. utanrrh., hv. 2. þm. Reykn. og hv. 1. þm. Vestf. Hvað segir dagblaðið Tíminn eftir þessar umr? Jú, fyrirsögnin er: Halldór E. Sigurðsson í sjónvarpsumr. í gærkvöldi: Framsfl. hafnar gengislækkun, sem lausn í efnahagsmálum og tekur ekki þátt í að leysa vandann á kostnað þeirra, sem minnst mega sín.“ Síðan birtir Tíminn mynd af þessum 4 ræðumönnum Framsfl. og leggur áherzlu á, að Framsfl. hafni gengisfellingu. Ég var að lesa það upp, hverjir þetta voru, og það var hæstv. utanrrh., hv. 2. þm. Reykn., hæstv. fjmrh. og hv. 1. þm. Vestf. Ég geri ráð fyrir, að þm, kannist við alla þessa ágætu menn. Í þessum umr. kom ljóst fram, hvað það var, sem Framsfl. ætlaði sér ekki að gera. Það er þess vegna, sem öll þjóðin er nú undrandi yfir því, hvaða till. flokkur hæstv. forsrh. leggur fram í sambandi við lausn þess vanda, sem nú er í efnahagsmálum. Það, sem gerist, er að stjórnmálaforingjarnir koma fram fyrir þjóðina í kosningabaráttu, lýsa sig andvíga gengisfellingu, en þegar þeir eru komnir til valda, grípa þeir til þess, sem þeir sjálfir sögðust aldrei mundu grípa til. Það var eitt skipti, að stjórnmálamanni var bent á ósamræmi í orðum hans fyrir kosningar og gerðum hans eftir kosningar. Þá varð honum að orði og sagði: „Það er sitt hvað, hvað skrifað er og skrafað fyrir kosningar eða framkvæmt eftir kosningar.“ Eftir þessari reglu virðast stjórnarflokkarnir allir hafa farið. Það, sem þeir hafa sagt kjósendum fyrir kosningar, skiptir þá engu máli, þegar þeir hafa náð tilætluðum árangri, komizt í ráðherrastólana. Þegar slíkt sem þetta gerist, eiga menn að hverfa frá þeim störfum, sem þeir hafa tekið að sér. Ríkisstj. á að segja af sér, og það er krafa sjálfstæðismanna í dag. Það er ekki aðeins krafa okkar sjálfstæðismanna hér á þingi, það er krafa mikils meiri hl. þjóðarinnar. Því verður víst ekki að heilsa. Þeir sitja, á meðan sætt er, enda þótt, eins og áður hefur komið fram, samkomulagið sé ekki upp á það bezta. A.m.k. kom það fram í gær, að einn flokkurinn er klofinn og út úr frjálslyndum hafa fallið 20%, eins og hér var gerð grein fyrir. Sú þróun efnahagsmála, sem leitt hefur til ákvörðunar um gengisfellingu, á sér ekki langan aldur. Fyrri hl. árs 1971 voru uppi till. af hálfu þáv. ríkisstj. og Seðlabankans um nokkra gengishækkun með tilliti til ört batnandi árferðis, –till., sem ekki náðu fram að ganga vegna andstöðu af hálfu samtaka bæði launþega og vinnuveitenda. Sumarið 1971, er núv. ríkisstj. tók við völdum, taldi hún ástand og horfur í efnahagsmálum ekki gefa tilefni til gengisbreytinga. Það sama sumar var raunar einnig talið álitamál, hvort ekki bæri að halda verðgildi íslenzku krónunnar gagnvart gulli, eins og flest nágrannalönd okkar í Evrópu gerðu, en það hefði falið í sér gengishækkun gagnvart bandarískum dollar, sem er mikilvægasti útflutningsgjaldeyrir landsmanna. Enda þótt annað yrði ofan á, gefur þetta ásamt áliti hinnar nýju ríkisstj. glöggt til kynna, hvert ástand var hér sumarið 1971 í þeim þáttum efnahagsmála, sem úrslitum ráða um gengisskráningu. Á því eina og hálfu ári, sem síðan er liðið, hefur að vísu orðið nokkur minnkun á þorskafla, en það hefur verið vegið upp með áframhaldandi hækkun útflutningsverðlags, sem gert er ráð fyrir, að enn muni halda áfram að hækka á komandi ári. Skýringu þess, að nú er talið nauðsynlegt að framkvæma gengislækkun, er því eingöngu að finna í þróun þeirra þátta efnahagslífsins, sem eru á valdi landsmanna sjálfra. Í stuttu máli: skýringin er sú, að öll stjórn efnahagsmála, en þó einkum stjórn opinberra fjármála, verðlags- og launamála, hefur farið gjörsamlega úr böndum á þessum 3 missirum. Á þessu getur aðeins einn aðili borið ábyrgð, sú ríkisstj., sem með völdin fer í landinu. Enda þótt ekki sé ágreiningur um, að rétt gengisskráning sé meginatriði í heilbrigðri stjórn efnahagsmála, getur það eigi að síður verið mikið álitamál, hvenær beri að grípa til gengisbreytingar og hvernig eigi að framkvæma hana. Vegna þeirra þensluáhrifa, sem gengislækkun óhjákvæmilega hefur í för með sér, verður umfram allt að framkvæma hana af mikilli varúð og leitast við að tryggja sem bezt, að stöðugleiki geti fylgt í kjölfarið. Sé litið á framkvæmd nýlegra gengisbreytinga í nágrannalöndum okkar, er augljóst, hvílík megináherzla hefur verið lögð á þessi atriði. Má í þessu sambandi benda á gengislækkunina í Bretlandi 1967 og í Bandaríkjunum 1971 og þær alhliða og viðtæku ráðstafanir, sem gerðar voru í sambandi við þær í opinberum fjármálum, peningamálum, verðlags- og launamálum. Eins og kunnugt er, voru hliðstæðar ráðstafanir gerðar hér á landi í sambandi við gengisbreytingarnar 1960 og 1968. Án slíkrar samhentrar og einbeittrar heildarstjórnar á efnahagsmálum getur gengislækkun ekki verið annað en bráðabirgðaráðstöfun, er leiðir til aukinnar verðbólgu. Kemur þetta einnig skýrt fram í áliti valkostanefndarinnar, sem ég gat hér um áðan. Gengisfelling sú, sem hér er framkvæmd, er, eins og áður hefur verið sagt, þáttur í valdatafli, sett fram án þess að nokkur grg. eða útreikningar þróunar á næsta ári liggi til grundvallar. Í áliti efnahagsn. þeirrar, sem ríkisstj. skipaði í sumar, er gerð ítarleg grein fyrir þeim leiðum, sem sú n. bendir á. Þar er gerð ítarleg grein fyrir því, með hvaða hætti verður við að bregðast eftir því, hvaða leiðir verði farnar. Sú leið, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur farið, er enginn þeirra leiða, sem n. lagði til. Það er hins vegar farið inn á eina þeirra, þ.e.a.s. gengislækkunarleiðina, en alls ekki með þeim hætti, sem þar er bent á, og ekki gerðar þær ráðstafanir, sem gerð er grein fyrir í áliti n., að gera þurfi. Það sem meira er, það er ekki hægt að fá þessa útreikninga. Á fjhn: fundi í morgun, sameiginlegum fundi fjh: og viðskn. beggja d., þar sem mættir voru bankastjórar Seðlabankans og forstöðumaður hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar ríkísins, var óskað eftir því, að lögð væri fram grg., sem væru grundvöllur að gengisákvörðuninni, sem tekin var s.l. sunnudag. Þeir höfðu ekki í fórum sínum neinar grg., sem þeir gátu lagt fram, og fundi var frestað þar til eftir hádegi og óskað eftir því við formann, að hann beitti sér fyrir því við ríkisstj., að n. fengi þessar skýrslur. Ég efast ekki um, að formaður n. hafi gert það, sem hann gat, en þegar til fundar kom, lágu ekki fyrir þær skýrslur, sem eðlilegt er, að hefðu legið fyrir, þegar Seðlahankinn ákvað gengisbreytinguna s.l. sunnudag. Þegar gengisbreytingin er rædd á fjh: og viðskn. fundi í morgun, var seðlabankastjórnin spurð að því, hverjar ráðstafanir hún hefði talið að gera þyrfti, til þess að þessi gengislækkun gæti náð þeim árangri, sem vitaskuld þarf að ná. Þá lýsti einn af bankastjórunum áhyggjum sínum yfir því, að ekki yrðu gerðar ráðstafanir sem skyldi til þess að tryggja það, að sú gengisbreyting, sem gerð var, næði fullkomnum árangri. Og í þeim umr., sem þar fóru fram, kom glöggt fram hjá þessum bankastjóra, að ef þessar ráðstafanir yrðu ekki gerðar, þá dygði þessi gengislækkun skammt. Hún dygði að sjálfsögðu næstu mánuði - eitthvað fram á árið. Þannig er unnið að þessum málum, og fari svo, að áhyggjur seðlabankastjórans séu á rökum reistar, þá sjá menn, hvað hér er raunverulega að gerast. Það er ljóst mál, að með óbreyttu vísitölukerfi munu áður en varir víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags valda því, að útflutningsatvinnuvegirnir munu ekki standa undir rekstrarkostnaði, ef þeir á annað borð geta haldið áfram rekstri sínum. Kunnugir menn hafa tjáð mér, að það sé mjög hæpið, að vertíð geti hafizt, vegna þess að útvegsmenn telji, að hér sé ekki komið til móts við þennan höfuðatvinnuveg þjóðarinnar sem skyldi og þeir sjái ekki möguleika á því að reka fyrirtæki sín hallalaust. Þannig er farið um fjölmarga aðra þætti atvinnulífsins. Ekki verður heldur séð, hvernig núv. ríkisstj. er fær um að hamla á móti þeirri þenslu, sem óhjákvæmilega fylgir slíkum ráðstöfunum sem þessum. Þar nægir að nefna dæmin, því að við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár, annað fjárlagaár þessarar ríkisstj., munu fjárlögin komast í þá tölu, að þau hafa tvöfaldazt á 2 árum. Það hefur verið spurt um þróun vísitölunnar á næsta ári. Það hafa engin svör fengizt. Það hefur verið spurt um, hvort þau vísitölustig, sem frestað var greiðslu á á miðju s.l. ári, komi til greiðslu nú 1. jan., en það hafa ekki fengizt skýr svör, jafnvel því haldið fram, að það muni vera um mismunandi lögskýringu að ræða, hvort þau vísitölustig eigi að greiða eða ekki. Að vísu hefur hæstv. félmrh. lýst því yfir, að það muni allt talið í vísitölunni, sem á að telja. Hann bætir því við, að honum sé treystandi til þess, að svo verði. Ég lít þá svo á, að þessi athugasemd hans sé svar um, að þessi vísitölustig verði greidd frá 1. jan. n.k. Af því, sem hér hefur verið sagt, má vera ljóst, að sú gengislækkun, sem ríkisstj. hefur ákveðið, felur ekki í sér neina lausn þess efnahagsvanda, sem við er að glíma. Það lýsir hinu mesta ábyrgðarleysi af hálfu ríkisstj., að ráðast í slíkar aðgerðir án þess að hafa markað heildarstefnu í efnahagsmálum og vera fær um að fylgja þeirri stefnu eftir. Án þess getur gengislækkun ekki orðið til annars en að grafa undan frekari tiltrú almennings á verðgildi gjaldmiðilsins. Að nokkrum mánuðum liðnum verður allt komið aftur í sama farið og ekki önnur ráð tiltæk, ef svo fer sem nú horfir, en grípa þá til nýrrar gengislækkunar. Slík þróun hlýtur að hafa hin alvarlegustu áhrif á atvinnulíf landsmanna, á sparnað og fjármunamyndun, á lánstraust landsins erlendis. Jafnframt hlýtur þessara áhrifa að gæta í sívaxandi mæli á atvinnu í landinu og lífskjör þjóðarinnar. Um einstök atriði þessa frv. er ekki ástæða til að fjölyrða. Ákvæði 1., 2. og 4. gr. eru tæknilegs eðlis og hliðstæð ákvæðum laga, sem sett hafa verið við fyrri gengisbreytingar. Ákvæði 3. gr. eru hins vegar ekki tæknilegs eðlis, heldur fela í sér nýja stefnu í gengismálum, stefnu óróleikans. Enda þótt þessi stefna eigi sér stað í nýjum reglum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, er síður en svo einsætt, að rétt sé, að hún sé tekin upp hér á landi, allra sízt við ríkjandi aðstæður. Það er engin ástæða til þess, að þessi ákvæði séu í frv., nema því aðeins að ríkisstj. ætli sér þegar í upphafi að nota þau til þess að hafa gengisfellinguna meiri en látið er í veðri vaka. En ef ég hef tekið rétt eftir í gær, lýsti hæstv. forsrh. því yfir, að ekki yrði gripið til þessa ákvæðis nú. Ég býst við, að þannig hafi fleiri skilið orð hans, en að sjálfsögðu veit ég, að forsrh. leiðréttir þetta hér á eftir, ef ekki er rétt skilið. Eðlilegra virðist, að það sé borið fram sérstakt frv. um þá breyt. á Seðlabankal., sem hér um ræðir, og þá mundi gefast nægilegt tóm til að athuga það mál. Við þær aðstæður, sem nú ríkja, er hins vegar hætta á, að þessi stefnubreyting valdi tortryggni og grun um frekari gengislækkanir. Ég hef nú gert grein fyrir þeim sjónarmiðum, sem eru grundvöllur að því nál., sem fulltrúar Sjálfstfl. hafa lagt fram og útbýtt hefur verið nú. Það liggur ljóst fyrir, að ríkisstj. hefur lagt í gengisfellingu með alla enda efnahagslífsins lausa. Það liggur ljóst fyrir, að ríkisstj. hefur þverbrotið eitt af þeim grundvallaratriðum, sem hún lýsti yfir fyrir kosningar, og hefur sjálfsagt hlotið eitthvert kjörfylgi út á. Ríkisstj. hefur brugðizt því, sem hún sagði kjósendum, og það er þess vegna eðlileg og réttmæt krafa, að sú ríkisstj., sem hefur brugðizt því, sem hún hét í upphafi, hverfi frá völdum og segi af sér.



Herra forseti. Frv. þetta er að langmestu leyti fylgifiskur gengisbreytingar. Í þessu frv. eru fyrst og fremst ákvæði um tæknileg atriði, varðandi framkvæmd tollmeðferðar, varðandi gjaldeyrisskil fyrir afurðir, sem framleiddar voru, áður en gengisbreyting var ákveðin, og ráðstöfun á gengishagnaði í sambandi við gengisbreytingu. Að svo miklu leyti sem frv. fjallar um þessi atriði, má segja, að það sé eðlileg og nauðsynleg afleiðing þeirrar ákvörðunar Seðlabanka og ríkisstj., sem nú hefur verið tekin, að breyta stofngengi ísl. kr. Það er mjög eðlilegt, að þeir, sem þá ákvörðun hafa tekið, óski eftir því, að Alþingi taki þær ákvarðanir, sem hér er um að ræða, og mun Alþfl. láta afgreiðslu frv. að þessu leyti afskiptalausa. Hann skilur nauðsyn þess, að slík ákvæði séu lögfest. Þetta, sem ég hef nú sagt, á hins vegar ekki við um eina gr. frv., þ.e.a.s. 3. gr., enda er með henni verið að breyta ákvæðum seðlabankalaga. Hingað til hefur ekki tíðkazt, að aðrar lagabreytingar hafi fylgt í kjölfar gengisbreytingar en þær, sem eru bein afleiðing af gengisbreytingunni sjálfri, beinlínis nauðsynlegar, til þess að gengisbreytingin geti verið framkvæmd með eðlilegum hætti. Hér er hins vegar um það nýmæli að ræða, að seðlabankal. er jafnframt breytt í einu mjög mikilvægu atriði. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að í gildandi seðlabankal. hefur verið heimild til handa Seðlabankanum um það að ákveða 1% frávik frá ákveðnu stofngengi hverju sinni í hvora átt um sig, þ.e.a.s. Seðlabankinn hefur getað ákveðið gengið 1% hærra og 1% lægra en stofngengi hverju sinni. Þessari reglu er gert ráð fyrir að breyta með 3. gr. frv. og auka heimild Seðlabankans til gengisbreytinga, án þess að samþykki ríkisstj. þurfi að koma til. Hér er gert ráð fyrir því, að Seðlabankinn skuli hafa heimild til fráviks frá ákveðnu stofngengi, sem nemur 21/3% í hvora átt, þ.e.a.s. hann geti breytt genginu innan marka, sem nema 41/2%. Til þess að hv. þm. verði ljósara en ella, hvað hér er á ferðinni, er rétt að rifja upp, að það stofngengi, sem nú er í gildi á ísl. kr. skv. hinni nýju ákvörðun, er miðið við Bandaríkjadollar 98.56 kr. Þetta er hið nýja stofngengi, sem Seðlabankinn með samþykki ríkisstj. hefur tilkynnt. Skv. þeim reglum, sem eru í gildi í dag, hefði Seðlabankinn heimild til þess að ákveða í fyrramálið, ef engin lagabreyting hefði verið gerð, gengið lægst kr. 97.65 og hæst kr. 99.40. Ef hins vegar þessi breyting verður samþykkt, hefur Seðlabankinn heimild til þess að ákveða gengið frá kr. 96.34 og upp í kr. 100.78 fyrir Bandaríkjadollar. Nú er gengið á Bandaríkjadollar - eða var, áður en síðasta ákvörðun var tekin, 88.00 Sú breyting sem gerð hefur verið á stofngenginu, nemur 10.7% lækkun á kr., sem jafngildir tæplega 13% hækkun á verði Bandaríkjadollars. Ef þessi breyting yrði samþykkt, hefði Seðlabankinn heimild til þess að hækka verð á Bandaríkjadollar án samþykkis ríkisstj. upp í 100.78 kr., eins og ég sagði áðan, eða hækka verð á Bandaríkjadollar um 14.5%. Ef Seðlabankinn, eins og flestir munu hafa reiknað með, fylgdi breytingu á stofngenginu, mundi dollar, þegar gjaldeyrisviðskiptin hefjast aftur, hafa hækkað um tæplega 13%. En skv. 3. gr. frv. á Seðlabankinn að hafa það einn á valdi sínu að hækka dollarann um 14.5%, um 11/2%–2% meira en gildandi tilkynning um breytingu á stofngengi gefur til kynna. Það hefur verið upplýst, enda kunnugt þeim, sem fylgjast með þessum málum, að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur heimilað löndum, sem eru aðilar að honum, að víkja um þetta bil frá ákveðnu stofngengi, 21/4% í hvora átt um sig, og flestir aðilar að gjaldeyrissjóðnum hafa gert ráðstafanir til þess, að Seðlabankinn geti án þess að þurfa að spyrja gjaldeyrissjóðinn, lækkað eða hækkað sitt gengi innan þessara marka, þ.e. um 41%. Sérstaklega hefur þetta þýðingu fyrir þau lönd, sem hafa svokallað fljótandi gengi, þ.e.a.s. þar sem gengisákvörðunin á erlendum gjaldeyri er látin vera háð framboði og eftirspurn, eins og á sér stað um margar helztu gjaldeyristegundir, sem notaðar eru í heimsviðskiptunum. Það hefur hins vegar aldrei komið til mála, að hér yrði tekið upp kerfi fljótandi gengis, því að það vita allir, að hér kemur ekki til mála að láta framboð og eftirspurn eftir dollurum, pundum eða þýzkum mörkum eða nokkurri annarri mynt ráða því, hvernig gengið yrði skráð. Hér hefur engum dottið annað í hug en að Seðlabankinn skrái gengið og ákveði fast gengi, sem gildi meðan ákvörðun stendur óbreytt. Það, sem hér er um að ræða, er þess vegna, að 3. gr. gerir ráð fyrir því, að seðlabankastjórninni sé fengið vald til gengisbreytingar, sem nemur 41/2% upp og niður, ekki vegna þess, hvernig framboð og eftirspurn eftir gjaldeyri hefur breytzt, heldur vegna mats seðlabankastjórnarinnar á ástandi gjaldeyrismálanna. Það er alger misskilningur að blanda því, sem hér er um að ræða, saman við ákvörðun t.d. brezku stjórnarinnar, sem hefur gengið fljótandi, og ákvarðanir ýmissa annarra stjórna, sem hafa tekið þá ákvörðun að láta gengið fljóta innan vissra marka eftir markaðsaðstæðum. Hér er ekki um það að ræða, heldur er hér verið að fá Seðlabankanum vald, sem hann hingað til hefur ekki haft, til meira en helmingi meiri gengisbreytinga án samráðs við ríkisstj. en hann hefur hingað til haft. Ef um væri að ræða eðlilegt og venjulegt ástand í gjaldeyrismálum og gengismálum, er það skoðun mín, að vel gæti komið til mála að auka heimild til Seðlabankans frá því, sem verið hefur í þessum efnum. En þá ætti það að bera að með eðlilegum hætti, ræðast og athugast rækilega og bera að með þeim hætti, að seðlabankal. sjálfum væri hreytt. Það má færa ýmis rök fyrir því, að eðlilegt sé, að Seðlabankinn hafi meira svigrúm en hann hefur haft, þótt að vísu megi einnig færa ýmis rök gegn því. Þetta mál hefði Alþingi þurft að athuga með eðlilegum og venjulegum hætti og taka síðan ákvörðun með hugsanlegri breytingu á seðlabankal. Nú er hins vegar ekki venjulegt ástand í gjaldeyris- og gengismálum. Það er nýbúið að taka ákvörðun um 10.7% lækkun á stofngengi ísl. kr., um tæplega 13% hækkun á verðmæti dollars. Það er kunnara en frá þurfi að segja, og ég skal ekki ítreka það hér, að þessi ráðstöfun er mjög umdeild. Það er skoðun mjög margra aðila viðskiptalífsins, að þessi ráðstöfun leysi ekki þann vanda, sem við er að etja, þannig að margir telja miklar og alvarlegar blikur vera á lofti í gjaldeyris- og gengismálum og að mikil óvissa sé fram undan. En allir vita, að í sambandi við gengisbreytingar er enginn hlutur varhugaverðari en óvissa um það, hvað framtíðin beri í skauti sínu. Eitt frumskilyrði þess, að gengisbreyting geti tekizt, er einmitt það, að hún sé þannig og sé framkvæmd þannig, að traust skapist á gjaldmiðlinum. Ástæður gengisbreytinganna eru venjulega þær, að óvissa hefur skapazt um gjaldmiðilinn, hann hefur notið minnkandi trausts með öllum þeim alvarlegu afleiðingum, sem minnkandi traust á gjaldmiðli hlýtur jafnan að hafa í för með sér. Ef gerð er gengisbreyting eins og þessi, sem ekki tekst að skapa traust, þá er það mjög miður farið. En er ekki alveg augljóst mál, að ef Seðlabankinn hefur heimild til gengisbreytingar, sem er verulega umfram þá stofngengisbreytingu, sem þegar er búið að taka ákvörðun um og tilkynna, og menn fara að óttast, að Seðlahankinn muni nota sér þá heimild til viðbótargengislækkunar, sem í ákvæðum 3. gr. felst, þá hlýtur það að auka á óvissu um framtíðina, þá hlýtur það að torvelda, að nauðsynlegt traust skapist á gildi krónunnar, á gengi gjaldmiðilsins, með öllum þeim alvarlegu afleiðingum, sem slíkt hlýtur að hafa í för með sér. Tíminn til þess að veita Seðlabankanum þessar auknu heimildir er vægast sagt eins óheppilega valinn og hugsazt getur. Er með þessu ekki felldur dómur um það, hvað eðlilegt væri við eðlilegar kringumstæður, heldur er aðeins verið að undirstrika, að á þeim óvissu rímum, sem nú eru, er nauðsynlegt, að sú ákvörðun, sem tekin er, sé til þess fallin að skapa traust, en ekki til þess að auka vantraust, til þess að efla vissu manna um það hvað framtíðin ber í skauti sínu, en ekki til að auka á óvissu manna um það efni. Af þessum sökum teljum við þm. Alþfl. mjög misráðið af Seðlabankanum að fara fram á þessar auknu heimildir. Þess vegna er það afstaða okkar Alþfl: manna að vera andvígir þessari grein, og við munum greiða atkv. gegn henni. Mig langar í þessu sambandi til þess að bæta við örfáum athugasemdum. Ég skal ekki lengja þessar umræður, en örfáum atriðum langar mig til þess að bæta við í framhaldi af þeim tveim fundum í fjh: og viðskn., sem haldnir hafa verið í dag. Ég tel nauðsynlegt að vekja athygli á því, og leggja á það áherzlu, að engir útreikningar virðast vera til af hálfu sérfræðinga ríkisvaldsins á því, hvaða áhrif þær ráðstafanir, sem nú er búið að taka ákvörðun um, 13% hækkun á gengi dollarsins, hafi á afkomu sjávarútvegsins né heldur á verðlag innflutnings eða á framfærslukostnaðarvísitölu og kaupgjaldsvísitölu. Þetta ber allt saman vott um það, sem raunar hv. þm. hafa vitað, að þessi ákvörðun er tekin fyrir skömmu og hún er hrein málamiðlun milli gerólíka sjónarmiða í ríkisstj. Sérfræðingar ríkisstj. hafa aldrei reiknað með því, að til slíkrar ráðstöfunar mundi verða gripið, og hafa því alls ekki búið sig undir það að geta svarað því, hvaða áhrif þessi ráðstöfun raunverulega komi til með að hafa. Enda þótt færir séu og vanir reikningsmenn og ábyggilegir, þá gátu sérfræðingarnir ekki upplýst fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. um það, að hversu miklu leyti þessi ráðstöfun bætti hag útflutningsatvinnuveganna, né heldur hvaða áhrif líklegt væri, að hún kæmi til með að hafa á innflutning og þróun kaupgjaldsvísitölu í landinu. Ég vek athygli á þessu til þess að undirstrika það, sem ég hef raunar haldið fram áður og er sannfærður um, að er rétt, að þessi ákvörðun er tekin sem málamiðlunarákvörðun í skyndingu, í mikillí skyndingu, án þess í raun og veru að nokkur maður viti, hvort þessi ráðstöfun nær tilætluðum árangri eða ekki. Fyrst sérfræðingarnir vita það ekki á þessum drottins degi, þá veit ríkisstj. það ábyggilega ekki heldur. Það kom fram hjá sérfræðingunum, og það er sjálfsagt að því sé skilað áfram til hins háa Alþingis, að verðlag erlendis er nú nokkru hagstæðara en þeir höfðu sem forsendu, þegar þeir sömdu hið merka álit sitt um hina 3 valkosti, sem öllum þm. er kunnugt. Hins vegar gerðu þeir þá ráð fyrir miklu minni breytingum á kaupgjaldi og framfærslukostnaði en augljóst er, að nú munu eiga sér stað, og vegur þetta miklu meira í neikvæða átt fyrir atvinnuvegina en hitt, að verðlag er nú nokkru hærra, sérstaklega á Bandaríkjamarkaði, heldur en þeir höfðu gert ráð fyrir, þegar þeir sömdu nál. sitt. Þegar þeir voru að því spurðir, hvert mat þeirra væri á því, hvort þessar ráðstafanir dygðu til þess að eyða halla útflutningsatvinnuveganna, svöruðu þeir, eins og við var að búast, með þeirri staðhæfingu, að það hlyti að vera algjörlega komið undir því, hver yrði þróun framleiðslukostnaðar í landinu. Þeir sögðust hafa reiknað með því, þegar nál. var samið, að kaupgjald mundi breytast á næsta ári um sem næst 5 vísitölustig. Það væri sú forsenda, sem þeir hefðu reiknað með, og þess vegna höfðu þeir talið þá gengislækkun, sem þar er um að ræða, - þá millifærslu, sem um er að ræða, geta tryggt hallalausan rekstur atvinnuveganna á næsta ári. En nú vitum við, að engin þessara þriggja leiða var valin. Það er gengið skemmra í tilfærslu til útflutningsatvinnuveganna en þeir gera ráð fyrir í sínum þrem leiðum, þ.e.a.s. útflutningsatvinnuvegirnir fá minna í sinn hlut skv. þessum ráðstöfunum en þeir höfðu gert ráð fyrir, að nauðsynlegt væri. Á móti kemur á hinn bóginn það, að verðlagið er heldur hagstæðara í dag en það var, þegar þeir sömdu skýrsluna. Aftur á móti kemur hitt, sem vegur miklu þyngra, að þróun framleiðslukostnaðarins á næsta ári verður áreiðanlega útflutningsatvinnuvegunum miklu óhagstæðari en þeir höfðu reiknað með, þegar þeir sömdu nál. sitt. Fjh.- og viðskn. fékk áætlun sérfræðinga ríkisstj. um það, hver muni verða þróun kaupgjaldsvísitölu, þ.e.a.s. þess kaupgjalds á næsta ári, sem útflutningsatvinnuvegirnir verða líklega að standa undir, verða líklega að greiða. Ég held, að það sé rétt, að hv. þd. og þar með þjóðinni allri verði skýrt frá því, hvert er mat sérfræðinganna á breytingum á veigamesta hluta framleiðslukostnaðar, sem sé kaupgjaldinu, á næsta ári, og er miðað við það, að engar breytingar verði gerðar á gildandi kjarasamningum. En það er sú opinbera stefna, sem ríkisstj. hefur lýst yfir, að stjórnin muni fylgja, að raska ekki kjarasamningunum, a.m.k. ekki nema í samráði við launþegasamtökin sjálf. Nú er kaupgjaldsvísitala 117 stig. Sérfræðingarnir reikna með því, að 1. marz n.k. hafi hún hækkað upp í 122 stig, 1. júní n.k. hafi hún hækkað upp í 126 stig, 1. sept. n. k. muni hún hafa hækkað upp í 123 stig og 1. des. n.k., eftir eitt ár, eftir 12 mánuði, muni hún hafa hækkað upp í 131 stig, m.ö.o. að á næstu 12 mánuðum muni kaupgjald í landinu skv. kaupgjaldsvísitölu hækka um 12%. Hér er auðvitað um að ræða spádóm um mjög alvarlega þróun. Hér er um að ræða meira en helmingi meiri hækkun á framleiðslukostnaði að því er kaupgjald snertir heldur en sérfræðingarnir reikna með í áliti sínu, að útflutningsatvinnuvegirnir muni þola. Þeir reiknuðu með því, að þeir mundu þola 5 stiga hækkun, en nú spá þeir, þegar þeir reikna saman áhrif gengisbreytingarinnar og önnur verðhækkunaráhrif, sem þeir þykjast sjá fyrir, að kaupgjald muni á næsta ári hækka um hvorki meira né mínna en 12%. Ég undirstrika, að þetta er meira en helmingi meiri hækkun en valkostanefndin segir, að útflutningsatvinnuvegirnir geti þolað. M.ö.o.: það verður ekki nema hálft ár liðið, þangað til þeim mörkum er náð, sem valkostan. telur útflutningsatvinnuvegina geta þolað. Það er hægt að komast yfir næstu 6 mánuði, en á 6 mánuðum, sem fylgja þar á eftir, mun framleiðslukostnaðaraukningin vera orðin svo mikil, að það ofbjóði gjaldþoli útflutningsatvinnuveganna. Þetta þýðir í raun og veru, svo að mælt mál sé talað, að sú gengislækkun, sem nú hefur verið tekin ákvörðun um, dugir fram á mitt næsta ár, hún dugir fram á mitt næsta sumar. Þegar sá tími er kominn, dugir hún ekki lengur, þá er útflutningsatvinnuvegirnir aftur komnir í sömu vandræðin og þeir voru staddir í, þegar ákvörðun um gengisbreytinguna var tekin. Hér er um hað að ræða að bjarga þjóðarbúinu áfram í hálft ár, í hæsta lagi í 9 mánuði, þá springur blaðran aftur, og þá þarf aftur að grípa til einhverra ráðstafana, hvort sem það yrði viðbótargengisfelling eða uppbótaleið eða eitthvað annað. Auðvitað er þetta hörmulegur spádómur um það, sem í vændum er fyrir íslenzka útflutningsatvinnuvegi og fyrir íslenzkt efnahagslíf yfirleitt. En við hverju var í raun og veru að búast? Sú ráðstöfun, sem gripið hefur verið til, var ekki í samræmi við neina ábendingu sérfræðinga ríkisstj. Enginn flokkur í ríkisstj. tók undir neina af þeim 3 leiðum, sem hagfræðingarnir bentu á, að mundu duga til þess að leysa vandann. Hver flokkur kom með sína tillögu: Einn flokkurinn um uppbótakerfi fjármagnað með mikilli hækkun söluskatts auk niðurfellingar vissra vísitölustiga, annar flokkurinn mælti líka með uppbótakerfi, en fjármagnað með lítilli hækkun söluskatts og innflutningsgjaldi auk einhverra breytinga á vísitölugrundvellinum, þriðji flokkurinn um mikla gengisbreytingu, þ.e.a.s. 16% gengisbreytingu. Niðurstaðan er svo eins konar málamiðlun milli þessara leiða með þeim höfuðókosti málamiðlana að ná ekki því markmiði, sem þeim er sett. Gengislækkunin er höfð miklu minni en gengislækkunarflokkurinn hafði lagt til, og auk þess ekki gerðar neinar þær hliðarráðstafanir, sem sérfræðingarnir bentu á, að væru alveg nauðlegar, ef vænta ætti góðs árangurs af þessum ráðstöfunum. Þegar þannig er staðið að málum, þarf í raun og veru enginn að vera hissa á því, að niðurstaðan verði þessi, eins og dómur sérfræðinganna er nú fallinn um, að ráðstöfunin dugi í hálft ár, í hæsta lagi 9 mánuði. Þá verður komið sama öngþveitið og hefur ríkt undanfarnar vikur og undanfarna mánuði. Þá að hæstv. ríkisstj. hafi komist yfir þá kreppu, sem hún lenti í að þessu sinni, dreg ég mjög í efa, að hún komist yfir aðra kreppu, sem hún kemur til með að standa andspænis eftir 6–9 mánuði. Ástæðan til þess, að hún komst yfir þessa kreppu, hefur einfaldlega verið sú, að gengislækkunarboðskapurinn frá frjálslyndum kom svo skyndilega, hann kom framsóknarmönnum og Alþb.-mönnum í svo opna skjöldu, að þeir töldu sig ekki hafa efni á því að kveðja stólana með jafnlitlum fyrirvara og hefði þurft að eiga sér stað, ef frjálslyndir hefðu farið úr ríkisstj., vegna þess að þeirra hugmyndir hefðu ekki verið samþykktar. En það hef ég fyrir satt, að svo mikill sannfæringarkraftur hafi staðið á bak við 16% gengislækkunartill. SF, að ráðh. þeirra hefðu verið reiðubúnir að kveðja ráðherrastólana og ríkisstj.. ef till. þeirra hefði algerlega verið hafnað. Þetta hef ég fyrir satt, og er það raunar ekkert ólíkt foringja SF að sýna þann kjark að leggja stólinn við, ef hann telur réttan málstað í húfi. Ég trúi því, að ef gengislækkunarleið SF hefði algerlega verið hafnað og Framsfl. og Alþb. ætlaði sér að heita meirihlutavaldi til að knýja fram upphótaleiðina, þá hefðu ráðh. SF kvatt þetta kompaní, sem þeir hafa verið í undanfarið. Þetta er svo mikill sannleikur, að jafnvel Framsfl. og Alþb. fóru að trúa þessu. Og það var auðvitað ástæðan til þess, að þeir kyngdu gengislækkunarleiðinni þrátt fyrir sínar till. um að fara uppbótaleiðina. Þeir voru vissir um það, að Hannibal Valdimarsson meinti það, sem hann sagði, að ef haldið yrði út á þá ófærubraut, sem ég er honum algerlega sammála um, að uppbótaleiðin ar, ef haldið hefði verið út í þá ófæru, sem sú leið er, þá ætlaði hann að kveðja, og ég hefði óskað honum til hamingju með það að kveðja undir þeim kringumstæðum. Þetta skildu meira að segja ráðh. Framsfl. og Alþb., þó að þeim væri það þvert um geð. Þeir þekkja Hannibal Valdimarsson kannske ekki eins vel og ég, en þekkja hann nógu vel til þess að vita, að við þessi orð sín hefði hann áreiðanlega staðið. Þá uppgötvuðu þeir þann augljósa sannleik, að það er ekki þægilegt að láta reka sig úr ráðherrastólunum með 10 daga fyrirvara. Það var eftir að gera ýmislegt.  En síðustu orð mín skulu vera þau að láta í ljós þá skoðun, að á þeirri kreppu, sem kemur upp eftir 6–9 mánuði, muni þessir stjórnarflokkar ekki sigrast, af því að nú er sú vitneskja komin í brjóstið á þeim, að þetta er allt saman byggt á sandi. Nú fara þeir að búa sig undir það að kveðja hver annan. Og ég spái því, að meginatriðið í pólitíkinni næstu 6–9 mánuði verði það, að nú vita þeir, hvar Davíð keypti ölið. Þess vegna munu þeir nú leggja áherzlu á það að vera viðbúnir næst og láta ekki Hannibal Valdimarsson og félaga hans koma sér jafnmikið í opna skjöldu og þeim tókst að gera í þetta skiptið. Ég hef tilhneigingu til að líta þannig á, að þessar ráðstafanir og þetta frv. sé í raun og veru eins konar útfarartilkynning um stjórnarsamstarfið. En hún er tilkynnt með óvenjulega löngum fyrirvara eða 6–9 mánaða fyrirvara. Það er ekki venjan að tilkynna jarðarfarir með svona löngum fyrirvara. En það er margt undarlegt í þessu stjórnarsamstarfi, og hér hefur útförin verið tilkynnt með 6–9 mánaða fyrirvara.



Herra forseti. Hv. frsm. fjh: og viðskn. d. minnti á það, að ákvæði eins og eru í því frv., sem við nú erum að ræða um, sem væru í tengslum við ákvarðanir um gengisbreytingu, hefðu áður verið afgreidd á stuttum tíma á Alþ., stundum samdægurs, og það mun rétt vera. En hér stendur nokkuð öðruvísi á. Það var lögð áherzla á það af hæstv. forsrh., að frv. það, sem hér um ræðir, hlyti skjóta afgreiðslu. Fulltrúi Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. og aðrir talsmenn hans hafa gert grein fyrir þeirri afstöðu sjálfstæðismanna, að þeir geta verið samþykkir þeim ákvæðum frv., sem þurfa skjótrar afgreiðslu við, en eru á móti því ákvæði frv., sem enga skjóta afgreiðslu þarf, og skal ég ekki fleiri orðum um það fara. En hæstv. forsrh. hóf hér umr. á breiðum grundvelli um gengislækkanirnar með ræðu, sem tók á annan klukkutíma, og hæstv. viðskrh. með álíka langloku. Og síðan komu forustumenn flokkanna hver á fætur öðrum í sjónvarpi og hljóðvarpi í gær og voru að gefa sínar skýringar á gengislækkuninni. Allt var þetta með slíkum endemum, að það er full ástæða til þess að staldra nokkuð við meginatriðin, sem fram komu í ræðum þessara manna, úr því að þeir gerðu gengisbreytingarnar að umræðuefni. Það stendur á forsíðu Þjóðviljans við hliðina á mynd af hæstv. viðskrh., að það sé grundvallarmunur á gengislækkun nú og áður. Þetta er alveg rétt. Það er grundvallarmunur á þessari gengislækkun, sem nú er gerð, og þeim, sem áður hafa verið gerðar. En það er bara engan veginn sá grundvallarmismunur, sem þessir ágætu menn vilja láta almenning skilja. Þetta er gengislækkun, sem er alveg í sérflokki. Hún er með þeim eindæmum, sem hér var einnig vikið að áðan og gerð grein fyrir, að hún skapar engan veginn það öryggi og festu varðandi okkar gjaldmiðil, sem höfuðtilgangur gengisfellingar á hverjum tíma hlýtur að vera. Þvert á móti hníga öll rök að því, bæði varðandi forsögu málsins, efni málsins og spádóma sérfræðinga, að hér sé tjaldað til einnar nætur, og þá er vissulega miklu verr af stað farið en heima setið. Neðar á forsíðu Þjóðviljans er mynd af hæstv. heilbr.- og trmrh., og fyrirsögn að því, sem við hann er rætt eða frá honum kemur, er, að meðan verðbólgan ríkir, er gengi krónunnar ótryggt. Þessi hæstv. ráðh. er að tilkynna þjóðinni, að þetta sé bara bráðabirgðagengislækkun. Þetta er sama sem tilkynning til þjóðarinnar um, að hér er um bráðabirgðagengislækkun að ræða og hún megi vera við því búin að vakna upp við nýja gengislækkun von bráðar, alveg eins og hér var gerð grein fyrir áðan, þegar reiknað var með, að hún mundi kannske endast 6–9 mánuði eða eitthvað því um líkt. Svona hefur aldrei verið farið að í sambandi við gengislækkanir fyrr, og þegar ráðh. hefja hér umr. um gengisbreytinguna sem ráðstöfun í efnahagsmálum af hálfu ríkisstj., þá vil ég minna á, að það eru margar og veigamiklar fullyrðingar, sem eru algerlega rangar af hálfu hæstv. ráðh., annaðhvort af því að þeir gera sér ekki grein fyrir eðli málsins eða þá misminnir gersamlega um það, hvernig gengislækkun hér hefur verið varið. Því var haldið fram og þrástagazt á því í ríkisútvarpinu í gærkvöld, að það hefði alltaf áður verið kippt úr sambandi vísitölu á laun, þegar gengi hefur verið breytt. Ég held, að sannara sé að segja, að það hafi einu sinni verið gert áður. Það var við gengisbreytinguna 1960. Og það var í ákveðnum tilgangi gert. Þá var verið að taka upp nýtt kerfi í þjóðfélaginu. Þá var ekki um að ræða ráðstafanir, sem voru sama eðlis og verið hafði fram til þess tíma, og ríkisstj. leit svo á, að ráðstafanir hennar með gengislækkuninni og efnahagsaðgerðum í tengslum við hana ættu að geta verið þess eðlis að bæta hag verkafólksins í landinu, og því var lýst yfir sem stefnu ríkisstj., að ef aðstaða atvinnuveganna batnaði og hagur þeirra vænkaðist, þá teldi ríkisstj. eðlilegt, að launþegarnir í landinu fengju kjarabætur og sinn hlut af þeim bótum, sem þar væri um að ræða, og ríkisstj. mundi beita sér gegn því, að atvinnuvegirnir veltu inn í verðlagið hækkunum, sem stöfuðu af hækkun kaups, sem þeir semdu um á frjálsum markaði við fulltrúa launþega. Þetta var kerfisbreyting, sem var reynd, og þarna var ekki farið neitt aftan að þjóðinni. En ráðstafanir voru miðaðar að öðru leyti við það að gera vissar aðgerðir, sem fyrst og fremst áttu að vera til hags því fólki, sem óvænlegast horfði fyrir vegna gengisbreytingarinnar. Til þeirra ráðstafana má telja eflingu almannatrygginga, sem var samfara þessum ráðstöfunum, hækkun elli- og örorkulífeyris, sem var stóraukinn, og hækkun á slysabótum og einnig ákvarðanir um lækkun tekjuskatts af almennum launatekjum og margt fleira. Nú er ekki fyrir það að synja, að kauphækkanir í frjálsum samningum urðu meiri en menn hefðu vænzt, þannig að svo var komið árið 1964, að þá voru gerðir samningar milli ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins um að taka vísitöluna aftur í sambandi við launaákvarðanir. En þetta held ég, að sé sú eina gengisbreyting, þar sem hreinlega sé hægt að segja, að vísitalan hafi verið tekin úr tengslum í sambandi við gengisbreytingu. 1968 var vísitala í sambandi, sem samið hafði verið um á milli aðila vinnumarkaðarins, og sú vísitala hélzt óbreytt. 1949–1950, þegar minnihlutastjórn Sjálfstfl. lagði fram till. til gengisfellingar sem einn lið í efnahagsráðstöfunum, þá var ekki vísitala greidd á laun, áður en það frv. var lagt fram. Þá voru tekin upp ákvæði um vísitölureikning á launum með tilteknum hætti eftir gengislækkunina 1950, svo að allt er þetta rangt, sem hæstv. ráðh. sögðu þjóðinni um þetta í gærkvöld í ríkisútvarpinn. Og þeir ættu eiginlega að biðja ríkisútvarpið um að fá að koma aftur fram í kvöld til þess að leiðrétta þessar missagnir, sem þeim hafa orðið á. Þessir ágætu menn, sem nú framkvæma gengislækkun og með þeim endemum, sem raun ber vitni, hafa hvað eftir annað þrástagazt á því, að á viðreisnartímabilinu hafi verið framkvæmdar fjórar gengisbreytingar. Það var í raun og ve~u ekki verið að framkvæma neina gengislækkkun 1960, þvert á móti. Það var verið að skrá rétt gengi í þjóðfélaginu. Það var verið að moka flórinn eftir fyrrv. vinstri stjórn. En þá hafði verið farin leiðin, sem hæstv. viðskrh. vildi fara nú og víst forsrh. að einhverju leyti líka, þ.e.a.s. millifærsluleiðin, með þeim hætti, að fjölgengi var hér, og vissu fæstir, hversu mörg gengi voru á íslenzku krónunni. Það rötuðu fæstir um þann frumskóg. En það er dálítið fróðlegt að rifja upp söguna í því sambandi. Þá voru útflutningsuppbætur, sem voru auðvitað í eðli sínu ekkert annað en breyting á gengi krónunnar. Og útflutningsuppbæturnar voru svo margþættar, að þegar gerð var grein fyrir þeim, - og fyrir þeim var gerð nákvæm grein eins og öllu öðru í sambandi við gengisbreytinguna, þegar Alþ. hafði málið til meðferðar - þá má m.a. lesa það, að fyrst var bátafiskur veiddur fyrir 15. maí, svo varð bátafiskur veiddur eftir 15. maí og svo var bátafiskur allt árið, og allt var með mismunandi tegundum af útflutningsbótum. Þetta er aðeins til glöggvunar. Þá er rétt að lesa hér dálítið upp, sem skýrir, hvers konar frumskógur þetta var, að þegar talað er um bátafisk veiddan fyrir 15. maí, þá voru útflutningsbæturnar á freðfiski: þorskur og karfi og því um líkt 88%, ýsa, steinbítur og flatfiskur 119% ; skreið: þorskur 92.3%, ýsa 126.2%; saltfiskur: þorskur, 92.1%, þetta eru útflutningsuppbæturnar; mjöl 85.6%, lýsi 85.6% og hrogn 85.6%. Ef nú þessi góði bátafiskur var veiddur eftir 15. maí, fékk þorskur og karfi og því um líkt 106.8% útflutningsuppbætur, ýsa, steinbítur og flatfiskur 125.3%; skreið: þorskur 112.8%, ýsa 143.1%; saltfiskur: þorskur, 112.4%, ýsa 142.9%; mjöl 87.1%, lýsi 85.6% og niðursoðið 142.2%. Svo kom bátafiskur allt árið flokkaður í sömu tegundir og með sams konar mismunandi tegundum af útflutningsuppbótum. Svo kom togarafiskurinn allt árið, og það þurfti auðvitað að flokka allt einnig: þorsk, karfa og því um líkt; skreið: þorsk og ýsu; saltfisk: saltfisk veiddan fyrir 15. maí og saltfisk veiddan eftir 15. maí, mjöl, lýsi og niðursuðu, og meðaltalið af þessu var 81% útflutningsuppbætur. Svo var það síldin. Hún var álíka. Hún var flokkuð í frysta síld, saltsíld, síldarmjöl, síldarlýsi, soðkjarna. Allt var þetta með mismunandi útflutningsuppbótum. Suðvesturlandssíldin þurfti auðvitað að vera sér í flokki. Það var fryst síld, saltsíld, síldarmjöl, síldarlýsi, allt í mismunandi uppbótum, frá 75% og þar yfir. Svo koma hvalafurðirnar, og þær þurftu að vera með 70% útflutningsuppbótum, og aðrar sjávarafurðir hafa verið taldar með 80% og landbúnaðarafurðir 93.9% og ýmsar vörur 70% og útflutningurinn alls 86.7% í þessum flokki. Svo voru gjöldin á innflutningnum, þegar menn voru að kaupa gjaldeyri. Til þess að borga gjaldeyri, sem þeir báðu um til þess að kaupa innfluttu vöruna, voru lággjaldaflokkur með 30% álagi, almennur flokkur með 55% álagi og innflutningsgjaldaflokkur: vörur með 22% innflutningsgjaldi, það voru 112.8%, og vörur með 40% innflutningsgjaldi og vörur með 62% innflutningsgjaldi. Það var þetta kerfi, sem var verið að afnema og skrá rétt gengi krónunnar, svo að sú ríkisstj., sem tók við 1959 um haustið, var ekki að framkvæma gengislækkun, heldur að hreinsa til í þessum frum skógi, sem fæstir rötuðu um, og reyndi að skapa hreint andrúmsloft í efnahafslífi þjóðarinnar, sem gæti lagt grundvöll að blómlegra atvinnulífi en þá var um að ræða, þar sem atvinnuvegirnir voru komnir í strand, lánstraustið var þrotið út á við og gjaldeyrissjóðir þjóðarinnar gengnir til þurrðar. Auðvitað er slík gengisskráning allt annars eðlis en hér er um að ræða. Og þessi gengisskráning var með mörgum hliðarráðstöfunum, eins og ég nefndi nokkur dæmi um áðan, en aðalatriðið er, að þjóðin hafi lifað um efni fram, og fyrir því var gerð nákvæmlega grein, og ítarleg grg. fylgdi þessu efnahagsmálafrv. ríkisstj. Nú heyrum við það frá fulltrúum flokkanna í fjh.- og viðskn., að þegar þeir spyrja sérfræðinga ríkisstj. að því á fundum í morgun, hvaða hliðarráðstafanir ríkisstj. ætli að gera eða hvaða áhrif þessi gengislækkun hafi á afkomu atvinnuveganna eða verðlagsþróun í landinu, þá rekur menn í rogastanz. Langfæstu af þessu er hægt að svara. Og svo eru menn að hæla sér af því, að það hafi aldrei verið gerð eins vel grein fyrir ástandinu í efnahagsmálunum og með nál. svokallaðrar valkostanefndar, sem hæstv. ríkisstj. afhenti stjórnarandstöðunni. En það er bara á það að líta, að ríkisstj. fór ekki eftir till. eða valdi enga sérstaka leið, sem valkostanefndin benti á, heldur gerði visst úrval á sinn hátt úr þessum ýmsu valkostum af þeim sökum, sem hér var gerð grein fyrir áðan, en með þeim afleiðingum, að þegar ríkisstj. ákvað gengislækkunina, vissi hún hvorki hvaða afleiðingar hún hafði, né heldur hafa sérfræðingar ríkisstj. fram til þessa, síðan hún var ákveðin, getað gert sér grein fyrir, hver áhrif hún muni hafa. En öllum ber þó saman um, að hún sé ófullnægjandi, ríkisstj. ætli sér að gera þarna það einstaka þrekvirki að stökkva í tveimur áföngum yfir gjá, eins og einhver góður maður sagði í einhverju blaðanna í morgun, - ég held að það hafi verið í Morgunblaðinu, og það er ekki verra fyrir það. Ef við rifjum upp gengisbreytinguna, sem gerð var 1959 og ég vék að áðan í sambandi við einmitt kaupgreiðsluvísitöluna, þá fylgdi mjög ítarleg grg. því frv., þegar það var lagt fyrir þingið, og hagfræðileg álitsgerð, sem stendur engan veginn að baki ágætu nál. valkostanefndar nána, og þessi grg. er í prentuðum Alþingistíðindum um 60 bls., svo að hún er ekkert smásmíði að vöxtum, ekkert minni en það nál., sem nú hefur verið lagt fram. En þarna er verið að lýsa sérstaklega og öðru fremur tiltekinni leið, sem síðan var valin. En hún var að sjálfsögðu borin saman einnig við aðrar leiðir. Hæstv. ráðh. virðast standa í þeirri trú, að þá leið, sem þeir völdu, hafi þeir valið af því að hún tryggi bezt kaupmátt og kjarabætur launþeganna. Það er ánægjulegt, að þeir hafa komizt það langt í skilningi, að gengislækkun er líklegri til þess að tryggja kjarabætur almennings í landinu heldur en aðrar leiðir, sem þeir voru að hugsa um. Hins vegar hafa þeir ekki gáð að því, að þeir hafa ekki gert þær ráðstafanir, sem gera þarf samhliða þessum ráðstöfunum til þess að tryggja kjarabætur almennings. Í því liggur hin stóra yfirsjón þessarar hæstv. ríkisstj. Það er þess vegna öruggt, að það má slá því föstu, að kaupmáttaraukning almennings á komandi ári verður engin. Þær ráðstafanir, sem nú hafa verið gerðar, með þenslu og óvarkárni í fjármálum ríkisins verða þess valdandi, að kjarabætur verða engar hjá öllum almenningi í þessu landi á næstu árum. Og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að sérfræðingar hæstv. ríkisstj. séu alveg sammála um það og það megi leiða af skoðunum þeirra, sem fram koma í margnefndu valkostanefndaráliti, að með þessum ráðum, sem nú er gripið til, verða engar kjarabætur á ári komanda, nema síður sé. Hitt er svo annað mál, að þegar viðreisnarstjórnin hafði mokað flórinn eftir fyrri vinstri stjórn og gert sínar víðtæku ráðstafanir í efnahagsmálum, sem ekki voru aðeins gengisbreytingin eða rétt gengisskráning, heldur margt samhliða því, þá hófst hér meiri almenn velmegun og meiri kjarabætur almennings í landinu en á nokkrum áratug fyrr eða síðar. Það voru stórkostlegar kjarabætur, kaupmáttaraukning alls almennings í landinu, svo miklar, að kaupmáttur atvinnutekna verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna, þegar miðað er við, að hann hafi verið í markinu 100 1959, þá er hann í markinu 172.5 í lok ársins 1966, 72,5% aukning. Þá er farið að halla undan fæti í þjóðarbúskap okkar og 1967 og 1969 verða svo miklar grundvallarbreytingar, að gjaldeyrisöflun okkar Íslendinga eða verðmæti útflutningsframleiðslunnar fellur nálægt því um helming eða nálægt því 50%, 45–50% á tveimur árum. Þetta eru meiri áföll á skemmri tíma heldur en íslenzkt þjóðfélag hefur áður orðið fyrir. Gegn þessum vanda var brugðizt af hálfu þáv. ríkisstj. af einurð og festu og án þess að gera nokkurn tíma minnstu tilraun til þess að dylja almenning í landinu þeirra ráðstafana, sem hún var að gera. Það var vitað mál, að ýmsar af þeim ráðstöfunum voru og hlutu að verða óvinsælar í bili, en þær voru að mati ríkisstj. og stuðningsflokka hennar nauðsynlegur grundvöllur til þess að rétta aftur við eftir áföllin. Og það er á grundvelli þessara stjórnarráðstafana, samfara batnandi árferði hjá okkur Íslendingum, sem á undraskömmum tíma réttir aftur við í okkar þjóðarbúskap og með þeim hætti, að hagur alls almennings í þessu landi hefur e.t.v. ekki verið í annan tíma betri en einmitt á árunum 1970–1971, þegar núv. ríkisstj. tók við völdum. Það er margbúið að víkja að því hér í umr., að ríkisstj. viðurkenni sjálf þessar staðreyndir í mati sínu á því, að það ætti að vera hægt að bæta verulega kjör almennings á næstu tveimur árum. Hún hafði einnig þá skoðun, að á þessu tímabili væri engin ástæða til gengisfellingar. Staðreyndirnar tala einnig sínu máli: Á árinu 1970, eins og hér var minnt á áðan, töldu bæði Seðlabankinn og ríkisstj. ástæðu til þess að ræða um það við aðila vinnumarkaðarins að hækka gengi krónunnar vegna þess, hve mikill bati var þá orðinn í okkar þjóðarbúskap. Af þessu varð ekki, m.a. vegna þess, að þessar till. hlutu ekki undirtektir hjá aðilum vinnumarkaðarins. Menn eru að tala um einhverja sérstaka kaupmáttaraukningu nú í tíð þessarar stjórnar, en það liggja fyrir í skýrslu, sem ég óskaði eftir og hv. þm. fengu frá Framkvæmdastofnun ríkisins, að frá árinu 1969, þ.e.a.s. á árunum 1970–1971 og á árinu 1971, hafði núv. ríkisstj. engin áhrif á kaupmáttaraukninguna. Það kemur kaupmáttaraukning í lok ársins við kjarasamninga, sem þá voru gerðir á milli aðila vinnumarkaðarins. Menn telja þá að sjálfsögðu líka í þessari tölu, þar sem þeir voru gerðir í des., en á þessu tímabili er kaupmáttaraukning atvinnutekna verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna um 26%, nákvæmlega um 25.9% á tveimur árum. Ríkisstj. hefur hælt sér af því að hafa lofað 20% kaupmáttaraukningu á tveimur árum, en hún er nú búin að sjá fyrir því, að það loforð verði ekki efnt, því að sé kaupmáttaraukningin á lægstu tekjum eitthvað um 13–15% núna, þá er öruggt, að hún verður engin á árinu 1972. Á sama tíma vaxa heildarþjóðartekjurnar á mann um 22%, m.ö.o launþegarnir, verkamenn, sjómenn og iðnaðar menn, fá stærri hlut en aðrir af heildarþjóðar tekjum. Þetta er staðreynd, sem ekki verður hrakin og hana hafa menn fyrir sér í þeim skýrslum, sem Framkvæmdastofnun ríkisins sendi þm. ekki alls fyrir löngu eftir beiðni minni. Í þessu sambandi hefur Þjóðviljinn reynt að þyrla upp upp moldviðri, sem engu tali tekur og og er ástæðulaust að víkja að, en það er hins vegar lögð áherzla á það í skrifum blaðsins, að kaupmáttur tímakaupstaxta verkafólksins í lægst launuðu flokkunum hafi ekki aukizt jafnmikið og heildarþjóðartekjurnar, og það kemur líka fram í þessum skýrslum. En tímakaupstaxtarnir eru hér viðmiðun sem verður að skoðast út frá því sjónarmiði. Lægstu launaflokkarnir eru allt annars eðlis heldur en þeir voru fyrir nokkrum árum. Það eru miklu færri aðilar, sem eru í þessum flokkum, og hefur átt sér stað stórkostleg tilfærsla úr lægstu flokkunum yfir í hærri flokka einmitt hjá þessum aðilum, sem taka tímakaup sitt samkv. Dagsbrúnartöxtum. Það má einnig minna á, að það var beinlínis stefna hv. formanns Dagsbrúnar og þeirra annarra, sem með honum voru, að blanda öðrum atriðum, tengja önnur atriði við samningana um tímakaupstaxtana á þessum tíma, svo sem úrbætur í húsnæðismálunum, og á ég þar t.d. við Breiðholtsframkvæmdirnar, sem voru umsamið atriði á milli fulltrúa ríkisstj. og fulltrúa launþeganna, Dagsbrúnarmanna alveg sérstaklega, til þess að bæta aðstöðu lægst launaða fólksins í húsnæðismálum. Hér kemur einnig til greina launaskrið og yfirborganir og annað slíkt og þá eftirvinna líka, sem ber að hafa í huga, og ýmiss konar hlunnindi önnur, sem ekki eru metin í tímakaupstöxtunum, ekki í sjálfum töxtunum, eins og t.d. lífeyrissjóðsgreiðslur og annað, sem mjög tíðkuðust og færðust í vöxt og samið var um á þessum tíma. Það er þess vegna óhagganleg staðreynd, og skyrsla Framkvæmdastofnunar ber það með sér, að hvert einasta ár 1959 og fram til ársloka 1971 hækkar kaupmáttur atvinnutekna verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna meira en heildartekjur þjóðarinnar á mann, m.ö.o. þessi hluti launafólksins í landinu fær meiri hlut af þjóðartekjunum heldur en aðrir. Ég skal bæta því við, að á sama tíma vaxa geysilega ýmsar eignir landsmanna, sem allir eiga sameiginlegar, svo sem atvinnuleysistryggingasjóður og annað slíkt, sem auðvitað eru líka mikils virði. Ég sagði áðan, að hlutur launafólks vex meira á öllu þessu tímabili, og ætlaði að bæta því við, sem er það rétta, að á áfallaárunum 1967–1968 verður meiri kaupmáttarminnkun hjá þessum atvinnustéttum heldur en heildarminnkun heildartekna þjóðarinnar á mann. Og það lítur þannig út, það dæmi, að á milli áranna 1966 og 1967 minnkar kaupmátturinn um 8.9% hjá þessu launafólki, en heildartekjur þjóðarinnar á mann um 8.5%, og á milli áranna 1967 og 1968 um 9%, en heildartekjur á mann minnka þá um 8.1%, svo að þarna minnka heildartekjur þessara aðila, kaupmáttur atvinnuteknanna, sem m.a. stafar því miður af því, að atvinnuleysi hélt innreið sína á þessum tíma. En þennan mismun, þetta tap var fólk meira en búið að vinna upp, þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Það er meira en búið að vinna það upp með því, hvað, kaupmáttaraukningin vex meira hjá þessum stéttum á árunum frá 1969–1971 heldur en heildarþjóðartekjurnar á mann. En það skal engan furða, þó að atvinnuleysi verði einhvers staðar á Íslandi, þegar útflutningsverðmætin minnka um allt að 50%. Fyrrv. ríkisstj. brást við þeim vanda með þeim hætti að taka upp samninga við aðila vinnumarkaðarins, fulltrúa Alþýðusambandsins og atvinnurekenda, og gera við þá samning, merkilegan samning, sem átti að stefna að því að ráðast gegn atvinnuleysinu. Og það var í senn með því að setja upp Atvinnumálanefnd ríkisins og atvinnumálan. í öllum kjördæmum og beita sér fyrir sérstakri fjáröflun til þess að grynna á atvinnuleysinu. Þessir samningar voru gerðir með mjög góðu samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins og af fullum skilningi af þeirra hálfu, og þeir leiddu m.a. til þess ásamt með öðrum aðgerðum fyrrv. ríkisstj. og í tengslum við batnandi árferði í landinu aftur, að atvinnuleysi var með öllu horfið, þegar núv. stjórnarherrar tóku við. Gengislækkanir hafa m.ö.o. nema þessi, sem við erum nú að tala um, verið gerðar í tengslum við aðrar ráðstafanir og með það fyrir augum að að bæta kjör almennings í landinu, eins og greinilega kemur fram í áliti sérfræðinganefndar núv. ríkisstj. að gengisfelling sé líklegasta leiðin, ef annarra aðgerða er gætt, til þess að bæta betur kjör og hag almennings en þær tvær höfuðleiðir aðrar, sem nefndar hafa verið þ.e.a.s. niðurfærsluleiðin eða kauplækkunarleið með þá væntanlega verðlagslækkunum í kjölfarið, eða þá millifærsluleiðin með öllum þeim ósköpum og mismunun, sem henni eru samfara, eins og við höfum haft reynsluna af og ég vék nokkuð að áðan. Ég skal nú ekki tefja tíma þingsins að þessu sinni meira, en taldi nauðsynlegt að víkja að þessum atriðum í sambandi við umr. um þetta frv., af því að almennar umr. um gengislækkanir voru hafnar hér í tengslum við þetta frv. Að lokum vil ég aðeins segja það, að við sjálfstæðismenn munum að sjálfsögðu gera nánari grein fyrir afstöðu okkar til þeirra efnahagsráðstafana og til þeirrar fjármálastjórnar, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur staðið að, bæði í sambandi við væntanlega afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir árið 1973 og fjármálastjórn hennar í sambandi við umr. um þá vantrauststill., sem við höfum lagt fram hér í þinginu og gert er ráð fyrir að verði rædd, þegar þingið kemur saman eftir áramótin. Ég þarf ekki að bæta neinu við það, sem ég hef sagt um það, að vantrauststill. er byggð á því, að við treystum ekki þessum ráðstöfunum, sem nú hafa verið gerðar. Við treystum ekki þeim mönnum til þess að gera þær hliðarráðstafanir, sem nauðsynlegar eru, né heldur að halda þannig á fjármálastjórninni, að þessi gengislækkun geti orðið til þess að treysta gjaldmiðilinn, heldur er því miður skoðun okkar sú, að allt þetta brambolt hæstv. ríkisstj. muni veikja gjaldeyrinn. Að öðru leyti höfum við lagt fram till., sem síðar verður rædd, með kröfu um þingrof og nýjar kosningar, og það byggist að sjálfsögðu fyrst og fremst á því, sem hér hefur verið vikið að, að núv. stjórnarflokkar boðuðu það af miklum ákafa fyrir síðustu alþingiskosningar, eins og hv. 3. landsk. vék réttilega að í ræðu sinni hér í gær, að þeir mundu hverfa frá gengislækkunarleiðinni. Þeir hafa þess vegna, eins og þessi hv. Stuðningsmaður ríkisstj. tók réttilega fram, brugðizt kjósendum sínum, brugðizt þeim fyrirheitum, sem þeir gáfu kjósendum sínum, og náð þess vegna þingsætum að meira eða minna leyti á röngum forsendum. Það mál allt verður nánar tíundað, þegar þar að kemur, og skal ég því ekki hafa orð mín fleiri nú.



Herra forseti. Ég vona, að ég þurfi ekki með þessum orðum mínum hér að lengja þessar umr. úr hófi fram, en ég vildi aðeins gera fáeinar aths. út af þeim almennu umr. um efnahagsmál, sem frv., sem hér liggur fyrir hv. d., befur gefið tilefni til. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli hv. alþm. á því, að þær ráðstafanir, sem nú er verið að gera með þessari gengislækkun, eru fimmtu bráðabirgðaráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum, frá því að hún tók við. Í fyrsta lagi framlengdi hún verðstöðvun haustið 1971, hún framlengdi verðstöðvunina aftur að vissu leyti um síðustu áramót, hún gaf út brbl. á s.l. sumri, hún felldi gengið í samræmi við dollar á sínum tíma og nú er fimmta syndafallið, þ.e.a.s. gengisfelling, sem aðeins dugir til skamms tíma, eins og rækilega hefur verið gerð grein fyrir í þessum umr. Það kom fram hjá hv. 7. þm. Reykv., að á næsta ári mundi vísitalan hækka um 12% út af þessum ráðstöfunum og fleiri verðhækkunum, sem ekki væri gert ráð fyrir að greiða niður, a.m.k. ekki að því er virtist á þessu stigi, þannig að hv. þm. hljóta að sjá í hendi sér, að hér er um algera bráðabirgðaráðstöfun að ræða. Í þessu sambandi, og það var nú aðaltilefnið til þess, að ég kom hingað í ræðustól, vil ég aðeins vekja athygli á því, af hverju svo hefur farið fyrir hæstv. ríkisstj. Ég hef að vísu reynt að gera grein fyrir skoðunum mínum í þeim efnum áður, en það hefur ekki verið á þær hlustað. Vera má, að einhver hlusti núna. En alla vega tel ég það skyldu mína að vekja ennþá einu sinni athygli á því, af hverju hæstv. ríkisstj. hefur þurft fimm sinnum á þremur missirum að gera bráðabirgðaráðstafanir í efnahagsmálum. Ég vil þá aðeins nefna örfá dæmi. Ríkissjóður var rekinn með greiðsluhalla á s.l. ári um 100 millj. kr., og á yfirstandandi ári er búizt við, að hann verði rekinn með um 400 millj. kr. greiðsluhalla. Staða ríkissjóðs við Seðlabankann í ágústlok var 1700 millj. kr. í yfirdrátt. Á árunum 1970 og 1971 jukust erlendar skuldir um 53%, eða 6000 millj. kr. Öllu þessu fé, sem fengið er með greiðsluhalla í ríkissjóði og lántökum erlendis og innanlands, - öllu þessu fé hefur ríkisstj. dælt út í hagkerfið, ef svo mætti að orði kveða. Þarna er um að ræða gífurlegar verðbólgumyndandi aðgerðir, sem ríkisstj. hefur beint og óbeint staðið fyrir. Og niðurstaðan hefur orðið sú m.a., að halli hefur orðið geysilegur á útflutningsviðskiptum okkar, og ég vil alveg sérstaklega í því sambandi vara hv. alþm. við þeirri skoðun hæstv. viðskrh., sem kom fram í þessum umr. við 1. umr., að meginástæðan fyrir því sé innflutningur á skipum og flugvélum. Viðskiptahallinn var 3985 millj. 1971, 1972 er búizt við, að hann verði 4300 millj., og 1973 er spáð, að hann verði 5820 millj., en þá er auðvitað ekki gert ráð fyrir gengisbreytingunni, sem nú er þegar orðin staðreynd. En skip og flugvélar, það er gert ráð fyrir, að þau verði flutt inn fyrir 2500 millj. kr. á næsta ári, og í áliti sérfræðinganefndarinnar stendur, að þar sé um 66% aukningu að ræða frá árinu 1972, þannig að hér er um að ræða ákaflega villandi og raunar beinlínis rangar staðhæfingar hjá hæstv. viðskrh., þegar hann segir, að viðskiptahallinn við útlönd stafi fyrst og fremst af auknum innflutningi á skipum og flugvélum. Þetta vildi ég sérstaklega undirstrika. En þá vil ég koma að því, sem ég sagði áðan, að hér væri fyrst og fremst um að ræða enn eina, þ.e.a.s. fimmtu bráðabirgðaráðstöfun hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, því að á næsta ári er hægt að reikna það út með nokkurri nákvæmni, hversu mikið verðbólguhjólið snýr upp á sig og hve mikið útflutningsatvinnuvegirnir þurfa að bera af þeim sökum. Ég vil í þessu sambandi benda hæstv. ráðh. á það, að auðvitað hefur gengislækkunin í för með sér kjaraskerðingu í bili, og það er alveg sama, hvað hæstv. samgrh. segir um það, hún hefur að sjálfsögðu kjaraskerðingu í för með sér í bili. Annars væri ekki um að ræða neina tilflutninga á fjármagni frá almenningi til atvinnuveganna. En þarna er um kjaraskerðingu að ræða, sem er gersamlega unnin fyrir gýg. Hún er verri en unnin fyrir gýg, vegna þess að hún stuðlar ennþá að því, að verðbólguhjólið snúist örar á næsta ári. Ég vil enn einu sinn vara hæstv. ríkisstj. við í efnahagsmálum. Ég geri þetta af heilum hug, ekki vegna umhyggju fyrir hæstv. ríkisstj., heldur vegna umhyggju fyrir þjóðinni, sem ég tel vera búna að greiða of mikið fyrir þá þekkingu, sem hún hefur fengið. Hún hefur vissulega öðlazt mikla þekkingu og reynslu stjórnmálalega á þeim fáu missirum, sem hæstv, ríkisstj. hefur setið við völd og hefur þegar gert allar ráðstafanir í efnahagsmálum, sem hún gagnrýndi fyrirrennara sína fyrir sem mest og notaði sem stærst orð um. Þjóðin hefur vissulega lært mikið, en hún hefur þegar fengið að greiða hátt gjald fyrir það, og jafnvel þótt allt nám sé dýrt, þá vil ég enn einu sinni vara við því, að hæstv. ríkisstj. fari þá leið, sem hún áformar nú, að því er virðist, í efnahagsmálum, þannig að þjóðin þurfi ekki að greiða ennþá dýrara námskostnaðargjald fyrir það, að hún sitji við völd í nokkra mánuði enn.



Herra forseti. Ég heyrði fyrir nokkrum mínútum síðan þau orð höfð eftir hæstv. forsrh., að nú skipuðu þm. Sjálfstfl. sér á bekk mælenda til þess að tala fyrir Morgunblaðið. Nú veit ég, að það á enginn hv. þm. betri aðgang að Morgunblaðinu en einmitt hæstv. forsrh., enda er óspart vitnað í hann þar dag eftir dag, hans ummæli og reyndar gerðir líka, sem ekki er nema eðlilegt, þegar þess er gætt, að hann er forystumaður í þeirri sveit, sem telst gera ríkisstj. Íslands í dag. Hér hefur verið mikið rætt um einstaka liði þessi frv., sem hér er til umr., og að sjálfsögðu kom inn í þær umr. gengisfellingin sú hin síðasta, sem núv. ríkisstj. hefur látið frá sér fara. En á því tímabili, sem hún hefur setið við völd, hefur gengið verið fellt, eins og kom hér fram í ræðu í gærkvöld, yfir 20%, og hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar. Þýðir í því sambandi ekkert fyrir stuðningsmenn ríkisstj. eða hæstv. ráðh. að benda á ákveðnar gengisfellingar í tíð fyrrv. ríkisstj., hvorki þá hina fyrstu, þegar verið var að staðfesta það, sem þegar var skeð í tíð fyrrv. vinstri stjórnar, eða það, sem varð að ske vegna stórkostlegra erfiðleika íslenzku þjóðarinnar bæði í sambandi við aflabrest og í sambandi við stórkostlegt verðfall afurða okkar á erlendum mörkuðum. Því er ekki til að dreifa núna, og má til sanns vegar færa, að það séu ekki ósvipuð viðhorf nú og voru á sínum tíma í tíð fyrrv. vinstri stjórnar þann stutta skammartíma, sem hún stóð og réð hér á landi til óþurftar íslenzku þjóðinni og hrökklaðist auðvitað frá með þeim „heiðri“, sem henni bar. En í hennar stjórnartíð var einmitt eitt mesta góðæri, sem hefur komið í okkar sögu, eins og einmitt hefur verið í tíð þessarar ríkisstj. nú. Það hefur komið fram hjá hæstv. forsrh. í sambandi við furðuleg ummæli frá honum um fyrri gengisfellingaryfirlýsingar hans og hæstv. ráðh. reyndar líka, að það hefði ekki þurft neina gengisfellingu til vegna þeirra ráðstafana, sem þurfti að gera um haustið, eftir að núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, vegna vissulega nokkurs vanda, sem þá var við að glíma. Þess vegna þurfti enga gengisfellingu, en hins vegar þarf núna stórkostlega gengisfellingu til viðbótar ofan á það fall íslenzku krónunnar, sem hefur orðið í stjórnartið þessarar ríkisstj. Og þar eru eingöngu verk ríkisstj. sjálfrar og stuðningsflokka hennar. Það er verið að reyna að bjarga sér frá þeim vandamálum, sem hafa skapazt vegna þeirrar stjórnunar, sem hún hefur sýnt á þessum tíma. Eins og ég tók fram áðan, hefur nokkuð verið rætt um frv. sjálft og einstakar gr. þess. Og sannleikurinn er auðvitað sá, að þeir, sem hafa setið hér á Alþingi um nokkurra ára skeið, munu kannast við orðalag margra þessara gr., enda gæti ekki farið hjá því. Hins vegar er eins og hér hefur verið bent á, nýtt ákvæði í þessu frv., en það er 3. gr. frv., sem er þess efnis, að til viðbótar þeirri gengisfellingu, sem hæstv. ríkisstj. hefur þegar framkvæmt, á hún að fá til viðbótar heimild til þess að auka við hana. Og enginn skal láta sig dreyma um annað en að áður en þinghléi lýkur, verði hæstv. ríkisstj. búin að teygja það, sem togað verður út úr þessari heimild ef samþykkt verður. Í núgildandi lögum um Seðlabankann er heimild til 1% fráviks til hvorrar áttar frá stofngengi. En í 3. gr. þessa frv. á að gefa heimild til þess, að þetta frávik verði aukið í 2.25%. Eins og segir í nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn,, sem hv. 7. þm. Reykv. mælti hér fyrir áðan, kemur fram, með leyfi hæstv. forseta, að það hafi verið tilkynnt, „að nýtt stofngengi krónunnar verði 98.56 kr. miðað við einn Bandaríkjadollar. Samkv. gildandi ákvæðum seðlabankal. gæti Seðlabankinn ákveðið gengið frá 97.60 kr. til 99.40 kr. Ef þessi nýju ákvæði verða samþykkt, getur Seðlabankinu ákveðið gengið frá 96.34 kr. til 100.78 kr.“ Það felst sem sagt í 3. gr. þessa frv. heimild til þess að hækka gengi Bandaríkjadollars um 14–15% í staðinn fyrir hækkunina tæp 13%, sem er afleiðing 10.7% gengislækkunar á krónunni. Á þetta hefur verið bent af öðrum ræðumönnum hér á undan, og ég skal ekki fara að teygja lopann við að fara ítarlega út í það. En það, sem ekki hefur komið fram að neinu marki í þessum umr., að mér finnst, er það, sem koma skal. Hér hafa komið yfirlýsingar frá hæstv. ráðh. um, að þessar aðgerðir hafi ekki nein áhrif á kaup- og kjarasamninga íslenzkra launþega. Þetta er auðvitað eins og margt annað, sem þessir hv. herrar hafa sagt, alrangt. Á miðstjórnarfundi í Alþýðusambandi Íslands í gær benti ég á það, sem auðvitað öllum má vera ljóst, en það er, að ákaflega stórir hópar einstaklinga í okkar þjóðfélagi taka laun að stórum hluta í erlendum gjaldeyri. Og meðan ég sé ekki koma fram frv. frá hæstv. ríkisstj. þess efnis, að þessum aðilum verði þar um bætt, þá er auðvitað verið að skerða laun þessara aðila. Að vísu er í þeirra samningum ákvæði um, að þeir geti sagt þeim upp, þegar gengið er fellt. Þegar það er haft í huga, að stærsti hópur þessara aðila verður fyrir því nú í annað sinn á tveimur missirum að verða fyrir höggi frá þessari hæstv. ríkisstj., „ármönnum alþýðunnar“ á Íslandi, sem áttu að hlífa alþýðumanninum, en þeir hjuggu í fyrsta skipti nokkrum vikum eftir að gengið hafði verið til samninga við farmenn eða undirmenn á farskipum. Þá voru þeir sviptir fríðindum, sem þeir höfðu öðlazt á mörgum árum við sína samninga og tilheyrðu þeirra kjörum. Þeir voru sviptir þessu, þegar hin illa umtöluðu, margumræddu lög, skattlög ríkisstj., voru afgreidd héðan frá Alþ. Nú er aftur vegið í þennan sama knérunn. Það er vegið aftur að þessum mönnum, og ég efast um, hafandi í huga þær undirtektir, sem tveir af hæstv. ráðh. fengu hjá fulltrúum þessara manna, þegar þeir voru kallaðir til þeirra, þegar þeir áttu í sínu verkfalli, og átti að reyna að pynta þá til samninga með hótunum, að þeir verði mjög blíðir á manninn nú, þegar á að sýna þeim slíkt aftur. Auðvitað er þetta undir þeim sjálfum komið, og það eru þeir sjálfir og þeirra stéttarfélög, sem taka ákvörðun um aðgerðir vegna þessa. Og það eru auðvitað fleiri aðilar en sjómenn, sem hlut eiga að máli. Það er flugfólkið, sem þarna á í hlut, og margir aðrir aðilar, sem allir verða auðvitað að segja sína skoðun á þessari árás. Það er auðvitað útilokað, bæði fyrir þá og aðra launþega, að játa og viðurkenna þá skoðun hæstv. ráðh., að það sé ekki um neina kjaraskerðingu að ræða samfara þessu frv. Það er auðvitað alveg út í hött, eins og svo margt annað, sem hefur komið bæði frá hæstv. forsrh. og öðrum ráðh. Þar fyrir utan verður auðvitað að draga enn fram þá staðreynd, að hvorki íslenzkir launþegar né íslenzka þjóðin í heild hefur nokkra trú á því, að með þessari gengisfellingu sé verið að styrkja grundvöll íslenzku krónunnar. Það vita allir, að það, sem hér er verið að gera, er til að skapa undirbúningstíma fyrir hæstv. ráðh. að hlaupa af hólminum á miðju ári, eins og hv. 7. þm. Reykv. benti réttilega á. Þeir hafa þetta frá 6 til 9 mánaða meðgöngutíma til að búa sig undir þetta, og það er sá frestur, sem þeir eru að skapa sér. Hér var talað um á sínum tíma guðföður þessarar ríkisstj. Það væri gaman að vita, hver teldist barnsfaðir þessa frv. og þessara aðgerða. Það hefur komið á daginn, að það mun ekki vera efnahagssérfræðingurinn úr Selárdal, hæstv. félmrh. Ráðh. Alþb. sverja það af sér, að þeir eigi þennan króga, þeir hafi verið með allt öðrum aðgerðum. Við vitum náttúrlega með hæstv. ráðh. flokksins, sem opinn er í báða enda, þeir hljóta auðvitað að hafa verið með þeim, sem betur bauð hverju sinni, enda sér maður útkomuna. Það er þessi óskapnaður, sem hefur enga tiltrú hjá þjóðinni, ekkert fylgir með, engar upplýsingar til þjóðarinnar, launþeganna, hvernig eigi að mæta sýnilegum vandamálum, sem upp hljóta að koma í sambandi við lækkun krónunnar. Við vitum, að 31. des. falla úr gildi lög um tímabundnar efnahagsráðstafanir. Það kom aðeins hér upp í umr. í gær, að þá munu og falla í burtu ákvæði, sem höfðu áhrif á lög um verðlagsnefnd. Það voru ákvæði um neitunarvald einstakra nm. í þeirri n. þegar þessi lög voru til umr. á sínum tíma, voru það einmitt þm. Sjálfstfl., sem bentu á og aðvöruðu, eins og endurtekið var í umr. í gær, að þetta ákvæði væri algerlega óraunhæft og gæti ekki staðizt til lengdar. Það kom fram í svari hæstv. viðskrh. hér í gær, að það hafa engar óskir komið fram frá hlutaðeigandi aðilum um, að þessi ákvæði yrðu framlengd, sem eðlilegt er, hafandi t.d. í huga, hvernig einstakir aðilar, hvort sem það er vegna óvildar ríkisstj. í garð ákveðinna stétta, hópa, framleiðenda eða annarra, að þeir í n. skuli bara með því að setja á sig hundshaus og ekki svara, hvorki jái né nei, geta fellt sanngjörn og góð mál þessara aðila. Bendi ég þar m.a. á það furðulega, sem skeð hefur í sambandi við leigubifreiðastjórastéttina hér í borg og þeirra félagsskap, sem að vísu nær víðar um land, hvernig með þá hefur verið farið af þessari n. nú undanfarna mánuði, og er það náttúrlega sérstök saga út af fyrir sig, sem hæstv. ráðh. Framsfl. þekkja betur en nokkrir aðrir, a.m.k. í framhaldi af úrsögnum úr Framsfl., sem þeir hafa orðið varir við frá mönnum í þessari stétt vegna þessa máls. En það er vissulega meira, sem þessi lög kváðu á um. Það eru ákvæði um auknar fjölskyldubætur og stórkostlegar niðurgreiðslur, og það var líka kveðið þar á um önnur atriði. M.a. var frestað ákvörðun um nýjan útreikning á grundvelli búvöruverðs. Nú liggur ekkert fyrir um það í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram um gengisfellinguna, hvort ríkisstj. hyggst framlengja enn um sinn þann frest, sem hún hefur verið að gefa sér allt til þessa. En allt hennar starf, eins og hv. síðasti ræðumaður benti á, hefur til þessa verið að framlengja fresti, bæta fresti ofan á frest. Þetta eru sömu mennirnir og ætluðu í eitt skipti fyrir öll að ráða bót á öllum efnahagsvandamálum íslendinga, og því lofuðu þeir kjósendum. En það auðvitað er eins og annað, sem þeir lofuðu, tóm svik. Þeir lofuðu fleiru. Þeir lofuðu því að fara aldrei gengisfellingaleiðina. Þeir hafa svikið það, eins og berlega sést nú. Þeir lofuðu líka íslenzkum fiskimönnum því, að allur vandi væri leystur, ef bara landhelgin yrði færð út í 50 mílur 1. sept. s.l. Hvað hefur skeð? Nákvæmlega ekki neitt. Við stöndum í nákvæmlega sömu sporum og við stóðum áður hér innanlands. Landhelgin er jafnóvarin, útlendingar eiga jafngreiðan aðgang að henni, engin teljandi friðun hefur orðið á okkar veiðisvæðum. Það hefur ekkert skeð. Jú, vissulega skeði í gegnum þessi tvö aðalkosningaloforð núv. stjórnarflokka, að þeir komust í stjórnarstólana. Þeir komust það með loforðum, sem þeir hafa þegar verið staðnir að því að hafa svikið. Það eru líka ákvæði í þessum lögum, sem ég var að minnast á, um tímabundnar efnahagsráðstafanir, - ákvæði um það samkv. skilningi íslenzkrar verkalýðshreyfingar, að kaupgreiðsluvísitala eigi að hækka um 21/2 stig 1. jan. n.k. Nú langar mig til þess að beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hvort nokkrir tilburðir séu til þess hjá hæstv. ráðh., að þessi greiðsla komi ekki til framkvæmda á þeim degi, sem skilningur er fyrir um hjá allri verkalýðshreyfingunni. Eru nokkrir tilburðir um, að það verði farið í einhver verzlunarviðskipti við framleiðendur eða aðra, kannske ríkisstj. sjálfa sem þriðja aðila, til þess að þetta komi ekki til framkvæmdar Persónulega tel ég og hef reyndar sagt á fundi fyrir skömmu, og það viðurkenna auðvitað allir, sem vilja réttsýnt horfa á, að það eru vandamál í okkar efnahagsbúskap. Ég held, að svo sé, þótt okkur greini á við stjórnarflokkana sjálfa um það, af hvers völdum eða hvernig standi á þessum vandamálum. Ég held, að við í stjórnarandstöðunni, báðir flokkar þar, séum sammála um, að það er af heimatilbúnum völdum. Okkur getur svo greint lengi á um það, hvort það sé af þessari ástæðunni eða hinni, en við vitum það og viðurkennum, að það þurfi að ráða bót á þessu. Sú leið hefur verið valin, sem valin hefur verið, en það vantar það, sem við á að etja, eins og ég tók fram áðan. Og þar í liggur meinið hjá núv. hæstv. ríkisstj., að það er ekki komið fram hjá henni enn þá og þeir hafa ekki gefið neinar yfirlýsingar um það eða neina lýsingu á því, hvað eigi að fylgja gengislækkuninni, sem þeir hafa valið. Þess vegna hlýtur auðvitað að vera þýðingarmikið fyrir launþega íslenzka að fá að vita nú þegar: Koma þessi 21/2 stig ekki til greiðslu, eins og þeir reikna með, þann 1. jan.? Hefur máske þegar verið samið um, að þau falli niður vegna einhverra ráðstafana, sem hæstv. ríkisstj. hyggst gera, væntanlega í samráði við stuðningsmenn sína innan verkalýðshreyfingarinnar, og þá fyrst, ef svo væri, hvort Alþ. bæri ekki að fá að vita þar um? Ég er ekki með þessu að segja, að það geti ekki komið til greina samkomulag um eitt og annað til þess að leysa vandann, og ég hef ekki vitað það nú um langt árabil. að forustumenn íslenzkrar verkalýðshreyfingar væru ekki reiðubúnir til þess að ræða um lausn á vanda, sem væri fyrir hendi, og þá ekki farið eftir pólitískum línum, heldur fyrst og fremst eftir hagsmunum þeirra umbjóðenda, sem þeir fara með mál fyrir. Þetta þekkjum við t.d. frá erfiðleikaárunum 1967 og 1968. En ég held hins vegar, að íslenzk alþýða hafi þá vel skilið erfiðleikana, sem steðjuðu að, og það hafi þess vegna gengið öllu betur að ná samkomulagi við forustumenn þeirrar sveitar heldur en kannske mundi gerast nú, vegna þess að íslenzk alþýða veit, að hér er um heimatilbúinn vanda að ræða, - heimatilbúinn vanda, sem kannske fyrst og fremst er vegna óstjórnar, vanstjórnar, vanþekkingar og vegna þess að þeir menn, sem hafa verið valdir til að fara með málin, eru ekki menn til þess að standa undir þeim.