Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mín. til framsögu en aðrir þingflokkar en flokkur forsætisráðherra 12 mín. í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir 6 mín. og í hinni þriðju 5 mín. hver þingflokkur. Röð flokkanna í öllum umferðum er þessi: Sjálfstæðisflokkur, Samfylkingin, Framsóknarflokkur, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn verða fyrir Sjálfstæðisflokk Davíð Oddsson forsætisráðherra í fyrstu umferð, Drífa Hjartardóttir, 5. þm. Suðurk., í annarri umferð og Einar K. Guðfinnsson, 4. þm. Norðvest., í þriðju umferð. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Össur Skarphéðinsson, 1. þm. Reykv. n., Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, 5. þm. Reykv. n., í annarri umferð, og Katrín Júlíusdóttir, 9. þm. Suðvest., í þriðju umferð. Fyrir Framsóknarflokk tala Árni Magnússon félagsmálaráðherra í fyrstu umferð, í annarri umferð Dagný Jónsdóttir, 8. þm. Norðaust., og í þriðju umferð Birkir J. Jónsson, 9. þm. Norðaust. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon, 5. þm. Norðaust., í fyrstu umferð, í annarri umferð Kolbrún Halldórsdóttir, 8. þm. Reykv. n., og í þriðju umferð Jón Bjarnason, 8. þm. Norðvest. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala Magnús Þór Hafsteinsson, 9. þm. Suðurk., og Sigurjón Þórðarson, 10. þm. Norðvest., í fyrstu umferð, í annarri umferð Gunnar Örlygsson, 10. þm. Suðvest., og Guðjón A. Kristjánsson, 5. þm. Norðvest., í þriðju umferð.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í upphafi máls míns vil ég óska nýkjörnum forseta Alþingis til hamingju með kjör hans í hið virðulega embætti. Miklu varðar fyrir störfin hér í þingsölum að fundarstjórn sé röggsöm og örugg. Ég vil einnig leyfa mér að bjóða þingmenn alla velkomna til starfa, einkum þá þingmenn sem nú taka sæti í fyrsta sinn hér á Alþingi. Áður en ég hef meginmál mitt vil ég vitna, með leyfi forseta, í orð mín við sama tækifæri fyrir fjórum árum, en sagði ég þá svo: ,,Sjálfur hef ég reyndar haft efasemdir um þá túlkun að rétt sé að flytja stefnuræðu á þessum sérstöku vorþingum eftir kosningar. Reynslan frá árunum fyrir 1991 sýnir að stjórnarmyndunarviðræður tóku oftast svo langan tíma að forsrh. var iðulega aðeins starfandi ráðherra á þessum fyrstu 10 vikum. Meginverkefnið nú er að gera Alþingi starfhæft, kjósa því stjórn og ganga frá nefndakjöri og öðrum lögmætum skyldum.`` Með hliðsjón af hinum tilvitnuðu orðum mínum lít ég svo til að við séum við þetta tækifæri að fjalla um stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar og mun halda mig við það efnislega. Herra forseti. Kosningabaráttan í vor var allhörð. Við því mátti búast að tekist yrði á um menn og málefni, en fyrir það er ekki að synja að ýmislegt í þeirri baráttu var ekki endilega til vegsauka þeim sem hvað harðast gengu fram í persónulegum árásum. Það er von mín að það megi draga þann lærdóm af kosningabaráttunni að affærasælast sé að halda sig við málefni, deila hart um þau og takast á um skoðanir og sannfæringu. Þannig fullnægjum við stjórnmálamenn skyldum okkar gagnvart lýðræðinu og þjóðinni. Á grundvelli málefnalegrar kosningabaráttu getur þjóðin best valið þá til þess trausts að fara með vald Alþingis. Ríkisstjórnarflokkarnir gengu óbundnir til kosninga líkt og hefð er fyrir hér á landi. Samstarf þessara flokka gekk vel á liðnu kjörtímabili og úrslit þingkosninganna gáfu efni til þess að flokkarnir tveir, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, byrjuðu á því að kanna hvort grundvöllur væri fyrir áframhaldandi stjórnarsamstarfi. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. var mynduð á Bessastöðum þann 23. maí sl. Endurnýjað samstarf þessara flokka er til marks um að gott traust ríkir á milli flokkanna og að þeim hafi á síðasta kjörtímabili tekist að vinna meginstefnumálum sínum framgang. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar er nú sem endranær ekki tæmandi talning á þeim verkefnum sem ríkisstjórnin mun ráðast í á næsta kjörtímabili. Stefnuyfirlýsingin er fyrst og síðast almenn markmiðslýsing og málefnalegur grunnur að samstarfi ríkisstjórnarflokkanna. Ég hef ekki mikla trú á löngum og nákvæmlega útfærðum stefnuyfirlýsingum. Að mínu viti bera slík plögg þess helst vitni að menn treysti illa hver öðrum og vilji hafa allt niðurneglt áður en siglt er af stað. Aðalatriðið er að kjósendur gátu í aðdraganda kosninga gert sér ljósa grein fyrir þeim áherslum og þeim málum sem þessir flokkar hugðust setja á oddinn ef þeir hefðu til þess þingstyrk að taka sæti í ríkisstjórn. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Undanfarin átta ár hafa einkennst af bjartsýni, framförum og bættum hag þjóðarinnar. Öflugt atvinnulíf hefur lagt grunninn að blómlegu mannlífi og sókn á flestum sviðum þjóðlífsins. Styrk stjórn landsmála hefur leitt af sér lengsta samfellda skeið vaxandi kaupmáttar og hagsældar í Íslandssögunni og tekist hefur að tryggja efnahagslegan stöðugleika. Á grundvelli þessa og í ljósi hins mikla hagvaxtar sem fram undan er skapast þjóðinni nú ótal tækifæri til að sækja fram til aukinnar velmegunar og enn betri lífskjara. Slík framþróun er forsenda þess að tryggja megi næga atvinnu, stöðugt verðlag, efla velferðarkerfið og treysta stoðir þess. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks vill enn bæta þjónustu í heilbrigðiskerfinu og auka skilvirkni í einstökum þáttum þess. Haldið verður áfram uppbyggingu í menntakerfinu með það að markmiði að Íslendingar skipi sér enn sem fyrr á bekk meðal fremstu þjóða heims. Áhersla verður lögð á samheldni þjóðarinnar, víðtækt samráð við aðila vinnumarkaðarins og samvinnu dreifbýlis og þéttbýlis um efnahagslegan stöðugleika svo markmið um frekari framfarir, uppbyggingu atvinnulífs, bættar samgöngur, menntun og öryggi borgaranna náist. Staða fjölskyldunnar í samfélaginu verður styrkt og fjölgað tækifærum foreldra til að samræma starf og fjölskyldulíf í anda þeirrar stefnu ríkisstjórnarinnar sem m.a. birtist í lögum um fæðingarorlof. Með aðgerðum sínum á kjörtímabilinu hyggst ríkisstjórnin leggja grunn að frekari velferð þjóðarinnar til framtíðar.`` Þessi eru meginmarkmið ríkisstjórnarinnar. Miklu skiptir að þingheimur skynji þennan meginþráð sem bindur saman samstarfsgrunn ríkisstjórnarinnar. Í einstökum málaflokkum eru markmið hennar þessi, með leyfi hæstv. forseta: Að tryggja að jafnvægi og stöðugleiki ríki í efnahagsmálum þjóðarinnar. Með því skapast skilyrði til enn frekari vaxtar þjóðartekna og aukins kaupmáttar almennings. Jafnframt er stöðugleiki í efnahagsmálum forsenda aukinnar samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Að viðhalda jafnvægi í fjármálum ríkisins. Ríkisfjármál munu gegna lykilhlutverki í hagstjórn á næstu árum og nauðsynlegt er að stefnumótun verði sveigjanleg með tilliti til þróunar efnahagsmála. Umbótum í ríkisrekstri verði haldið áfram til þess að draga úr kostnaði og verklag við fjárlagagerð þróað áfram til þess að styrkja afgreiðslu og framkvæmd fjárlaga. Mikilvægt er í þessu samhengi að horft verði til lengri tíma en eins árs í senn. Að nýta aukið svigrúm ríkissjóðs til að tryggja aukinn kaupmátt þjóðarinnar með markvissum aðgerðum í skattamálum. Á kjörtímabilinu verður m.a. tekjuskattsprósenta á einstaklinga lækkuð um allt að 4%, eignarskattur felldur niður, erfðafjárskattur samræmdur og lækkaður og virðisaukaskattskerfið tekið til endurskoðunar með það í huga að bæta kjör almennings. Enn fremur er ætlunin að auka möguleika almennings á skattfrjálsum viðbótarlífeyrissparnaði. Skattalækkanir verði nánar ákveðnar í tengslum við gerð kjarasamninga. Að stuðla að því að stjórnkerfið endurspegli breyttar aðstæður í þjóðfélaginu. Einkum verði horft til þess hvernig best má nýta kosti upplýsingasamfélagsins og rafrænnar stjórnsýslu til að tryggja jafnt aðgengi borgaranna að nauðsynlegum upplýsingum og þjónustu. Haldið verður áfram að styrkja lögregluna í landinu, m.a. með því að auka sýnilega löggæslu. Öryggi borgaranna verður að hafa forgang. Vinna þarf að auknu umferðaröryggi, bæði í dreifbýli og þéttbýli, m.a. með gerð mislægra gatnamóta og lýsingu vega. Að tryggja að öflug samkeppni ríki á sem flestum sviðum atvinnulífsins til hagsbóta fyrir neytendur. Boðinn verði út rekstur á vegum ríkisstofnana þar sem því verður komið við en jafnframt verði aðgengi og þjónusta tryggð. Sjálfstæði eftirlitsstofnana hins opinbera þarf að vera ótvírætt og tryggja þarf að starfsemi þeirra verði ekki óþarflega íþyngjandi. Á undanförnum árum hefur verið unnið að sölu á eignarhlut ríkisins í fyrirtækjum á samkeppnismarkaði. Fylgt verði eftir heimild Alþingis um sölu á hlut ríkisins í Landssíma Íslands og þess gætt að sala fyrirtækisins fari fram þegar markaðsaðstæður eru hagstæðar og þannig tryggt að ríkissjóður fái sanngjarnt verð fyrir eign sína. Tryggt verður að núverandi þjónusta Landssíma Íslands við almenning á þessu sviði skerðist ekki. Að auka beinan stuðning við barnafjölskyldur með hækkun barnabóta og frítekjumarks þeirra og áfram verði dregið úr tekjutengingu þeirra. Áfram verði stutt dyggilega við íþrótta- og æskulýðsstarf. Að styrkja rannsókna- og þróunarstarf, m.a með því að auðvelda fyrirtækjum að leggja fé til þess og örva þannig frumkvöðlastarfsemi. Í samræmi við ný lög um Vísinda- og tækniráð verði unnið að markvissri uppbyggingu rannsóknastarfsemi og nýsköpun á sem flestum sviðum. Að hvetja fyrirtæki og opinberar stofnanir til að vinna að jafnréttismálum. Gengist verði fyrir rannsóknum á stöðu kynjanna á vinnumarkaði og áfram unnið að því að jafna launamun kynjanna. Að byggja áfram á núverandi aflamarkskerfi með hóflegu veiðigjaldi við stjórn fiskveiða. Stjórnkerfi fiskveiðanna hefur verið í stöðugri endurskoðun til þess að sem víðtækust sátt megi skapast um þessa undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Áhersla verði áfram lögð á betri árangur við uppbyggingu fiskstofna og líffræðilega stjórn veiðanna. Þróunar- og rannsóknastarfi verður haldið áfram til að auka verðmæti sjávarfangs. Leitast verður við að styrkja hagsmuni sjávarbyggða, til dæmis með því að kanna kosti þess að styrkja forkaupsréttarákvæði sveitarfélaga og lögaðila, að nýta tekjur af veiðigjaldi til uppbyggingar þeirra, takmarka framsal aflaheimilda innan fiskveiðiársins, auka byggðakvóta og taka upp ívilnun fyrir dagróðrarbáta með línu. Ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar verði bundið í stjórnarskrá. Að íslenskum landbúnaði verði skapað það starfsumhverfi að hann geti séð neytendum fyrir hollum og öruggum búvörum á hagstæðum kjörum. Greininni verði sköpuð skilyrði til að nýta styrkleika sína til að takast á við aukna samkeppni, m.a. með hliðsjón af væntanlegum samningum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Þetta verði t.d. gert með lækkun gjalda á búvöruframleiðslu, eflingu mennta- og rannsóknastofnana í landbúnaði og stuðningi við nýsköpun og nýliðun í sveitum. Þannig verði möguleikar landbúnaðarins til frekari sóknar nýttir til fulls, auk þess sem brýnt er að styrkja lífeyrisréttindi bænda og rétt þeirra til sjúkrabóta. Að nýta sóknarfæri ferðaþjónustunnar eins og kostur er. Greininni verði sköpuð sambærileg rekstrarskilyrði og í samkeppnislöndunum. Ferðamálaráð vinni náið með aðilum í greininni að markaðsstarfi og framþróun með það að markmiði að þjónusta við ferðamenn verði heilsársatvinnugrein og skapi þannig fleiri örugg og vel launuð störf. Að treysta undirstöður byggðar í landinu og skapa jöfn skilyrði til atvinnu, menntunar og menningar. Sérstök áhersla verði lögð á fjarnám til þess að sem flestir geti stundað nám í sinni heimabyggð. Unnið verði að uppbyggingu byggðakjarna í samræmi við byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar sem samþykkt var á Alþingi á síðasta kjörtímabili. Haldið verði áfram stuðningi við atvinnuþróun á landsbyggðinni og áhersla lögð á að hagsmunir landsins felast í markvissu samstarfi höfuðborgarinnar og höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar og gagnkvæmum skilningi. Að lokið verði við rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þannig að heildstætt yfirlit fáist yfir nýtingarmöguleika landsmanna á þeim miklu verðmætum sem felast í beislun orku. Orkulindir hvers landsvæðis verði nýttar af skynsemi til að byggja upp atvinnu og efla mannlíf. Áhersla verði lögð á að saman fari nýting orkulindanna og náttúruvernd. Stefnt skal að frekari áföngum í vetnisvæðingu þjóðarinnar og að í framtíðinni byggist orkunotkun landsmanna á endurnýtanlegum orkugjöfum og verði þannig sjálfbær. Að standa vörð um íslenska tungu, sögu og þjóðmenningu. Sköpuð verði frekari vaxtarskilyrði fyrir blómlegt menningarlíf. Öflugt listalíf verði aðgengilegt öllum landsmönnum og menningarstarfsemi búin viðeigandi aðstaða, til dæmis með byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík og jafnframt menningarhúsum á landsbyggðinni. Stutt verði við kynningu á íslenskri menningu og listafólki á erlendri grund. Að tryggja öllum jöfn tækifæri til náms án tillits til búsetu og efnahags. Háskólanám verði eflt og fjarnám þróað í samvinnu við menntastofnanir á framhalds- og háskólastigi. Öflugt símenntunarkerfi verði þróað áfram í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og sérstök áhersla verði lögð á sókn á sviði starfs- og verkmenntunar. Lánasjóður íslenskra námsmanna gegni áfram því meginhlutverki að tryggja öllum tækifæri til náms. Hugað verði að því að lækka endurgreiðslubyrði námslána og lög um sjóðinn endurskoðuð. Að haldið verði áfram endurskipulagningu á húsnæðismarkaði í samræmi við markmið um Íbúðalánasjóð. Lánshlutfall almennra íbúðalána verði hækkað á kjörtímabilinu í áföngum í allt að 90% af verðgildi eigna, að ákveðnu hámarki. Leigumarkaður íbúðarhúsnæðis verði efldur. Að allir landsmenn hafi greiðan og jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu, óháð aldri, búsetu og efnahag. Nauðsynlegt er að verja fjármunum sem best og nýta kosti breyttra rekstrarforma og þjónustusamninga um einstaka þætti þar sem það á við til að tryggja góða þjónustu, án þess að dregið verði úr rétti allra til að nota heilbrigðisþjónustu. Efla þarf heilsugæsluna sem hornstein heilbrigðisþjónustunnar í landinu. Áfram verði unnið að aukinni þjónustu við geðfatlaða. Sérstaklega þarf að huga að börnum og unglingum með geðraskanir og þroskafrávik. Treysta þarf stuðning við fatlaða og geðsjúka, m.a. með auknu framboði á skammtímavistun og annarri stoðþjónustu. Langveikum verði gert kleift að takast á við veikindi sín með fjárhagslegum og félagslegum stuðningi. Að almannatryggingakerfið verði endurskoðað og einfaldað og sérstaklega verði skoðað samspil þess við skattkerfið og lífeyrissjóðina. Könnuð verði hagkvæmni þess að fela lífeyrissjóðunum að sjá um greiðslu elli- og örorkulífeyris almannatrygginga. Dregið verði úr skerðingum á bótum öryrkja vegna atvinnutekna og örorkulífeyrir yngri öryrkja verði hækkaður sérstaklega. Áhersla verði lögð á að tryggja sérstaklega hag þeirra öryrkja, fatlaðra og aldraðra sem lægstar tekjur hafa. Heimaþjónusta við aldraða verði aukin og unnið að því að allir geti búið sem lengst á eigin heimili. Mikilvægt er að samþætta þjónustu ríkis og sveitarfélaga við aldraða til að þjónustan nýtist sem best. Haldið verði áfram uppbyggingu hjúkrunar- og dvalarheimila. Að markvisst verði unnið í baráttunni gegn fíkniefnavandanum. Mótuð verði heildstæð forvarnastefna í samvinnu við lögreglu, skólayfirvöld, íþróttafélög og foreldra. Hafnað er hvers kyns eftirgjöf gagnvart fíkniefnum, innflutningi þeirra, dreifingu og notkun. Meðferðarúrræðum verði fjölgað og rík áhersla lögð á forvarnir. Að Ísland haldi stöðu sinni sem forustuþjóð í umhverfismálum, m.a. í baráttunni gegn mengun hafsins. Fylgt verði eftir áformum um nýjan þjóðgarð norðan Vatnajökuls og skipulag hálendisins tekið til endurskoðunar. Unnið verði að því að auka ábyrgð einstaklinga og fyrirtækja í umhverfismálum. Að tryggja stöðu Íslands á alþjóðavettvangi. Ísland verði áfram virkur þátttakandi í samstarfi við aðrar þjóðir á vettvangi Atlantshafsbandalagsins, á vettvangi Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu og Sameinuðu þjóðanna. Varnarsamstarfið við Bandaríkin verði þungamiðja öryggisstefnu þjóðarinnar hér eftir sem hingað til, ekki síst í ljósi þeirrar ógnar sem heimsbyggðinni stafar af hryðjuverkum. Samskiptin við Evrópusambandið verði áfram treyst á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og annarra samninga sem Ísland á aðild að. Fylgst verði grannt með samrunaferlinu í Evrópu og áhrifum þess á íslenska hagsmuni. Samstarfið innan Norðurlandaráðs er Íslendingum mikilvægt og sem fyrr verður lögð rækt við samstarf norrænna vina- og bræðraþjóða. Að standa áfram vörð um samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs á alþjóðavettvangi, t.d. með því að auka þjónustu við fyrirtæki og einstaklinga á erlendum mörkuðum. Áhersla verður lögð á eflingu íslensku friðargæslunnar og starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar. Ísland skipi sér framarlega í flokki þeirra þjóða sem berjast fyrir mannréttindum. Herra forseti. Á árinu 2004 minnast Íslendingar tveggja merkra atburða í sögu þjóðarinnar. Hinn 1. febrúar það ár verða liðin 100 ár frá því að Íslendingar fengu heimastjórn og fyrsti íslenski ráðherrann tók til starfa. Hinn 17. júní sama ár fagnar þjóðin því að 60 ár eru liðin frá stofnun lýðveldisins. Þessir merkisviðburðir í sögu þjóðarinnar minna á mikilvægi þess að hlúa að menningu hennar og sögu hennar og jafnframt á þau miklu afrek sem undangengnar kynslóðir hafa unnið í þágu íslenskrar þjóðar. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Góðir Íslendingar. Góðir tilheyrendur. Alþingi Íslendinga er vettvangur hugmyndalegrar baráttu. Hér takast menn á á grundvelli pólitískra hugmynda, en ekki persónulegs ágreinings. Það er okkur öllum hollt að hafa í huga, ekki síst í upphafi nýs kjörtímabils, og þess vegna er það gleðiefni að forsrh. skuli draga þann lærdóm af kosningabaráttunni að betra sé að vera málefnalegur en beita persónulegum árásum. Ég segi bara: Guð láti gott á vita. Nú taka sæti hér á Alþingi margir nýir alþingismenn og sjálfum finnst mér gleðiefni að jafnt meðal stjórnarandstöðu og stjórnarflokkanna virðast vera óvanalega mörg gæðingsefni. Ég er ekki í nokkrum vafa um að sum þeirra eiga eftir að láta að sér kveða í forustu sinna flokka, jafnt sem landstjórna í framtíðinni. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að óska þeim öllum heilla í starfi sínu. Fyrr í þessum mánuði varð Samfylkingin þriggja ára. Það er ekki hár aldur á stjórnmálaflokki sem náði þó þeim sögulega árangri í liðnum kosningum að fá yfir 30% fylgi. Það er grunnur sem við munum sannarlega byggja á til áframhaldandi sóknar í íslenskum stjórnmálum. Aldrei fyrr hafa jafnaðarmenn átt jafnmarga fulltrúa á þingi sem nú. Og ég vil nota þetta tækifæri til þess að flytja þeim öllum sem studdu Samfylkinguna í nýliðnum kosningum einlægar þakkir. Við munum ekki bregðast ykkur. Við munum ekki gleyma okkar erindi. Verkefni Samfylkingarinnar í stjórnarandstöðu er að veita ríkisstjórninni öflugt, en málefnalegt aðhald. Og af ræðu hæstv. forsrh. virðist sannarlega ekki vera vanþörf á því. Ræða forsrh., sem í reynd var upplestur á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, sýnir ótvírætt að þessi ríkisstjórn hefur hvorki kraftinn né metnaðinn til þess að innleiða ferskleikann og nýjungarnar sem íslenskt samfélag er í svo brýnni þörf fyrir á nýbyrjaðri öld. Þreytumerkin, doðinn og deyfðin stafa af hverju orði. Stefnuyfirlýsing stjórnarinnar finnst mér í reynd vera sáttmáli um að fresta framtíðinni. Þar er ekkert markvert að finna um það sem skiptir þó framtíð okkar og framtíð barnanna okkar mestu máli. Þar er engin Evrópustefna. Þar er metnaðarleysi í menntamálum. Þar er hugmyndaleysi í jafnréttismálum. Þar er uppgjöf í velferðarmálum. Engin framtíðarsýn í umhverfismálum. Þar eru engar hugmyndir um þróun hins unga lýðræðis á Íslandi. Og þar er varðstaða um ranglæti í sjávarútvegi. Í þessum málaflokkum er í reynd allt óbreytt. Það eina sem breytist er að það verður skipt um nokkra ráðherra. Þetta er í reynd það sem þessi ríkisstjórn snýst um: um stólaskipti, um valdakapal. Meira að segja hið virðulega embætti forseta Alþingis er smækkað niður í það að verða skiptimynt í valdatafli. Myndin sem er sýnd í Stjórnarráðinu er um hugsjónalausa valdabaráttu á sama tíma og samfélagið þarfnast framtíðarsýnar. Góðir Íslendingar. Samfylkingin hefur skýra framtíðarsýn. Sú framtíðarsýn byggist á því að auka lífsgæði Íslendinga með því að gera fjárfestingar í menntun að forgangsverkefni, með því að stytta vinnutímann, með því að efla heilbrigðiskerfið, með því að bæta umhverfi barnafjölskyldna í landinu og með því að leggja til atlögu við hina nýju fátækt sem er arfleifð ríkisstjórnarflokkanna, með því að hlúa að okkar íslensku rótum um leið og við opnum dyr landsins fyrir alþjóðavæðingunni og með því að segja það hiklaust að við Íslendingar eigum heima í Evrópu. Í stjórnmálum þarf valkosti. Það er ekki hægt að hugsa sér skýrari valkosti en stefnu Samfylkingarinnar annars vegar og stefnu stjórnarflokksins hins vegar. Við getum rakið það frá málaflokki til málaflokks. Samfylkingin vill gjörbreyta kvótakerfinu og uppræta ranglætið sem 80% þjóðarinnar svíður undan. Stjórnarflokkurinn stendur vörð um ranglætið. Hann gætir kvótaforréttinda hinna fáu eins og sjáaldurs auga síns og hann hafnar öllum grundvallarbreytingum. Samfylkingin vill láta reyna á aðild að Evrópusambandinu til að lækka matarverð, til að lækka vexti, til að efla stöðugleika til langs tíma og til að tryggja samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja. En stjórnarflokkurinn vill óbreytt ástand í Evrópumálum. Samfylkingin hefur lagt fram ítarlegar hugmyndir um að efla framhaldsskólastigið, fjárfesta í nútímalegu námsefni og netvæðingu, lækka útskriftaraldur um eitt ár og berjast með oddi og egg gegn þeirri sóun æskunnar sem birtist í brottfallinu, sem er einn svartasti bletturinn á menntakerfi okkar Íslendinga. En í yfirlýsingu stjórnarflokksins er vandi framhaldsskólans nánast gleymdur. Samfylkingin vill treysta lýðræðið með því að taka upp þjóðaratkvæðagreiðslur, efla sjálfstæði Alþingis með því að ráðherrar segi tímabundið af sér þingmennsku, stokka upp stjórnkerfið og búa til eitt atvinnuvegaráðuneyti, og taka upp það nýmæli sem ég held að margir þingmenn séu sammála um eftir nýafstaðna kosningabaráttu, sem er að gera landið að einu kjördæmi. Þetta eru lýðræðishugmyndir okkar í Samfylkingunni en stjórnarflokkurinn hefur engar hugmyndir, hann hefur engar tillögur. Í kosningabaráttunni lagði Samfylkingin fram útfærðar tillögur sem miðuðu að því að útrýma hinni nýju fátækt sem skattbreytingar stjórnarflokksins áttu mestan þátt í að varð til í kringum 1997. En í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er ekki minnst einu orði á fátækt enda er það eflaust tómur misskilningur hjá Samfylkingunni að það sé nokkur fátækt til á Íslandi. Það hefur hæstv. forsrh. verið svo elskulegur að upplýsa við þó nokkur tækifæri. Samfylkingin vill bæta hag barnafjölskyldna, millitekjufólks og þeirra sem draga fram lífið af bótum eða mjög lágum tekjum með því að hækka skattfrelsismörkin, hækka barnabætur með tímasettum áföngum, lækka matarskattinn um helming, lækka virðisaukaskatt á barnavörum og með því að koma á afkomutryggingu til þess að sjá um þá sem verst eru settir í þessu samfélagi. En hvað ætlar stjórnarflokkurinn að gera? Hann ætlar að lækka skatta með þeim hætti að þeir sem hafa langhæstar tekjur og eiga langmest fá líka langmestar skattalækkanir. Það er raunar athyglisvert, herra forseti, að þetta eru einu tillögurnar sem eru útfærðar svo nokkru nemi í stefnuyfirlýsingunni. Og ég vil nota þetta tækifæri til þess að óska þingmönnum Sjálfstfl. sérstaklega til hamingju vegna þess að hver og ein einasta hugmynd í skattamálum er frá þeim komin. Þetta eru reyndar tillögurnar sem formaður Framsfl. sagði korteri fyrir kosningar að væru bæði ótrúverðugar og ábyrgðarlausar en nú sporðrennir Framsfl. þeim eins og nýbakaðri bollu úr næsta kaupfélagi. Herra forseti. Góðir Íslendingar. Það er ekki hægt að ræða fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar án þess að fara örfáum orðum um sorglegt hlutskipti Framsfl. Það var hönd hins merka leiðtoga Framsfl., Jónasar frá Hriflu, sem skrifaði stefnuskrá bæði flokksins og líka fyrsta flokks íslenskrar alþýðu. Það var Jónas sem kom heim frá hinum róttæku vefurum í Englandi með vígorðið á vörunum sem mótaði allt starf félagshyggjumannanna innan Framsfl. og bergmálaði millum veggja flokksins alla síðustu öld: Allt er betra en íhaldið. Og það var allt betra en íhaldið þangað til fyrir átta árum þegar herleiðing Framsfl. hófst og flokkurinn gekk í björg þess sama íhalds og Jónas frá Hriflu og allir forustumenn Framsóknar í næstum heila öld höfðu varað við. Nú heitir það miklu fremur: Allt er best með íhaldinu. Og nú er Framsókn endanlega búin að gleyma tilgangi og meiningu síns upphaflega ferðalags --- eða eins og segir í ljóði Steins Steinarrs: Einn dag fyrir átta árum með eimskipi tók ég far. Nú man ég því miður ekki hver meining þess ferðalags var. Ljóðið heitir Ferðasaga og það hefði allt eins getað verið ort í orðastað þess Framsfl. sem þróaðist hér á mölinni eftir að Steingrími Hermannssyni sleppti. Síðan þá hefur Framsókn gleymt uppruna sínum, gleymt Jónasi frá Hriflu, gleymt því að flokkurinn lagði af stað til þess að berjast fyrir fátækt fólk, til að berjast fyrir félagshyggju og jöfnuði, en ekki til að verða pólitísk líftrygging Sjálfstfl. Og svo hef ég verið hér síðan og sofið og vakað og dreymt. En eins og ég sagði áðan, er erindið löngu gleymt. Orð skáldsins, orð Steins Steinarrs, gætu hafa verið ort í dag um flokkinn sem nú er endanlega búinn að gleyma erindi sínu. Góðir Íslendingar. Samfylkingin mun aldrei gleyma sínu erindi. Hún er til fyrir alla þá sem vilja ábyrgð manns á manni, alla þá sem vilja samfélag byggt á samhjálp og samvinnu, alla þá sem segja: Ég á að gæta bróður míns. Okkar erindi er að auka réttlæti og jafna lífskjör í framtíðarlandi fyrir alla Íslendinga. Og því munum við aldrei gleyma. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar felur í sér metnaðarfull áform á mörgum sviðum til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Hún snertir velflest viðfangsefni þjóðarinnar og um leið og hún gerir ráð fyrir áframhaldandi framförum kemur það fram með skýrum hætti að standa á vörð um stöðugleika í efnahagslífinu. Húsnæðismál eru hornsteinn velferðar hverrar fjölskyldu, það eru gömul sannindi og ný. Mikið framfaraspor var stigið í húsnæðismálum þegar Íbúðalánasjóður tók til starfa árið 1999. Með stofnun sjóðsins var mörkuð ný sýn í húsnæðismálum. Horfið var frá lokuðu og flóknu félagslegu íbúðakerfi sem takmarkaði valfrelsi og frumkvæði fólks til að koma sér þaki yfir höfuðið. Viðbótarlánin voru tekin upp samhliða stofnun Íbúðalánasjóðs. Þau gera tekjuminna fólki kleift að velja sjálft hvar og hvernig það vill búa. Þau hafa þjónað fjölskyldum landsins vel. Um átta þúsund fjölskyldur hafa nýtt sér viðbótarlán til íbúðarkaupa síðan þau voru tekin upp og eru það ríflega tvö þúsund fleiri en voru í gamla félagslega eignaríbúðakerfinu þegar það var lagt af. Forveri minn, Páll Pétursson, lagði ekki einasta grunn að viðbótarlánum heldur var áhersla lögð á að efla leigumarkaðinn með sérstöku átaki sem stofnað var til árið 2001 í samvinnu við sveitarfélög, Íbúðalánasjóð og lífeyrissjóði. Það heimilar lánveitingar til rúmlega 2.200 leiguíbúða á fjögurra ára tímabili. Nauðsynlegt er einnig að tryggja framboð leiguíbúða á vegum sveitarfélaga og félagasamtaka. Það þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi þess að húsnæðiskerfi landsins taki ávallt mið af þörfum og kröfum íbúanna hverju sinni. Því er talið rétt að gera breytingar á því sem feli það í sér að heimildir Íbúðalánasjóðs til veitingar lána aukist þannig að honum verði gert kleift að lána allt að 90% af verðgildi íbúðarhúsnæðis eins og gert er ráð fyrir í stjórnarsáttmálanum. Þannig verði fleirum gert kleift að komast í sitt eigið húsnæði. Jafnframt mun slík breyting lækka greiðslubyrði fjölmargra heimila sem ella hefðu þurft að fjármagna hluta af andvirði íbúðar með styttri lánum og á óhagstæðari vaxtakjörum. Við þessar breytingar er m.a. rétt að hafa eftirfarandi í huga: Að þær geri heildarfjármögnun íbúðarkaupa mögulega hjá Íbúðalánasjóði, að ávallt verði tryggðir lægstu mögulegu markaðsvextir íbúðarlána, að skapaðar verði aðstæður fyrir aukinni innkomu erlendra fjárfesta og að stöðugleika verði viðhaldið til lengri tíma. Mikilvægt er að halda áfram vinnu við eflingu leigumarkaðar í samræmi við þá stefnu sem mörkuð hefur verið. Það er nauðsynlegt að leggja meiri áherslu á fjölgun leiguíbúða á félagslegum forsendum svo að tryggt sé að allir íbúar landsins njóti góðs af því húsnæðiskerfi sem hér er í gildi. Svo að tilætluðum árangri verði náð verður við endurskoðun núverandi húsnæðislöggjafar að skoða alla þætti málsins gaumgæfilega og kanna hvernig útfærslunni verði best háttað. Rétt er að slík vinna hefjist nú þegar með það að markmiði að tillögur um breytingar geti legið fyrir á komandi hausti. Við slíka endurskoðun er nauðsynlegt að kanna hvort ekki sé eðlilegt að breytingar, sem lagðar verða til, taki gildi í áföngum til að tryggja eðlilega aðlögun að því fjármálaumhverfi sem við búum við. Þá mun ég beita mér fyrir því að nú í upphafi kjörtímabils verði gerð könnun á húsnæðismarkaðnum í því skyni að fá fram heildaryfirlit yfir stöðuna og undirbúa frekari stefnumótun. Ég vil nýsköpun í húsnæðismálum, bæði fyrir unga og aldna. Áhersla verður einnig lögð á að taka út stöðu eldri borgara á húsnæðismarkaði og móta nýjar tillögur um fyrirkomulag þeirra mála. Ég tel einnig mikilvægt að stoðkerfin, vaxtabætur og húsaleigubætur, verði metin og kannaður möguleiki á meiri samræmingu á framkvæmd þeirra. Herra forseti. Það náðist mikill áfangi í atvinnumálum landsmanna þegar niðurstaða fékkst í uppbyggingu stóriðju og virkjana á Austurlandi. Ljóst er að verkefni þetta mun hafa gríðarleg áhrif á atvinnulíf landsmanna og auka hagvöxt í landinu öllu þegar til lengri tíma er litið. Atvinnuleysi hefur aukist talsvert síðustu missirin þótt nú sé að rofa til. Seinni hluta vetrar kynnti ríkisstjórnin tillögur um að flýta ýmsum framkvæmdum með það að markmiði að fjölga störfum og draga úr atvinnuleysinu þar til jákvæðra áhrifa af framkvæmdum á Austurlandi fer að gæta á atvinnustigið. Atvinnuleysi er samt enn of hátt, eða 3,9% í apríl, og vel þarf að fylgjast með þróun þeirra mála á næstunni, ekki síst því að langtímaatvinnuleysi hefur aukist í vetur en skoða þarf ástæður þess og leiðir til að draga úr því. Eins veldur atvinnuleysi meðal ungs fólks, einkum þess sem hefur litla skólagöngu að baki, áhyggjum. Við þurfum að leita leiða til að draga úr atvinnuleysi ungs fólks, m.a. með því að skoða samspil atvinnulífs og skólakerfis og fyrir því vil ég beita mér. Í vetur voru kynntir sérstakir styrkir úr Atvinnuleysistryggingasjóði til verkefna á vegum svæðisvinnumiðlana sem miða að því að fjölga störfum í landinu. Mikið hefur verið sótt í þá undanfarið og mun ég í framhaldinu skoða hvort hægt verði að efla slík úrræði enn frekar, m.a. með ákveðna hópa atvinnulausra í huga. Ég hef sem félagsmálaráðherra fullan hug á því að mótuð verði heildarstefna í vinnumálum í samstarfi við heildarsamtök á vinnumarkaði og að við slíka stefnumótun verði tekið mið af því sem nágrannalönd okkar eru að gera á þessu sviði. Ágætu tilheyrendur. Félagsmálaráðuneytið hefur lagt áherslu á að styrkja þjónustu við fatlaða og hefur á undanförnum árum verið gert sérstakt átak í búsetumálum þeirra. Ljóst er hins vegar að þörf fyrir aukna þjónustu er mikil, einkum á höfuðborgarsvæðinu og Reykjanesi, og mun ráðuneytið áfram vinna að þróun á uppbyggingu málaflokksins á þessum stöðum sem annars staðar. Á Evrópuári fatlaðra, sem nú stendur yfir, mun ráðuneytið leitast við að skoða nýja möguleika varðandi þjónustu og skipulag málaflokksins með það að markmiði að auka enn lífsgæði fatlaðra. Helstu verkefni ársins eru undir yfirskriftinni Samfélag fyrir alla. Í haust er stefnt að því að hefja heildarendurskoðun á almennu skipulagi og þjónustu við fatlaða á Íslandi. Lagt verður mat á það sem vel hefur gengið og það sem enn frekar mætti styrkja. Reynt verður að skilgreina framtíðarsýn þjónustunnar og leggja fram vel skilgreinda áætlun um það hvernig staðið skuli að verki, m.a. varðandi frekari þátttöku sveitarfélaganna í rekstri þjónustunnar. Innan þessarar framtíðarsýnar munum við leggja áherslu á þátttöku fatlaðra í samfélaginu ásamt búsetu- og atvinnumálum. Það er stefnt að því að styrkja þjónustu við fötluð börn og foreldra þeirra og við munum í samstarfi við önnur ráðuneyti leggja áherslu á að fatlaðir verði virkir þátttakendur í upplýsingasamfélagi framtíðarinnar með því að tryggja aðgengi þeirra að því. Það þarf að auka tölvulæsi og þróa þarf sérstök úrræði sem tengjast upplýsingasamfélaginu. Við viljum ráðast í átak sem miðar að því að styrkja jákvæð viðhorf almennings til fötlunar og auka skilning þar að lútandi. Slík vinna þarf m.a. að fara fram innan leikskóla, grunnskóla og á hinum almenna vinnumarkaði. Herra forseti. Það er nauðsynlegt að gera landið allt að raunhæfum valkosti fólks til búsetu, atvinnu og menntunar. Áherslu þarf að leggja á eflingu atvinnulífs, menntun íbúa og styrkingu samfélaga. Efling sveitarstjórnarstigsins er ein mikilvægasta leiðin til að ná markmiðum um fjölgun íbúa og styrkingu samfélaga. Til að árangur náist í slíkum málum er þýðingarmikið að stækka sveitarfélög og gera þau þannig hæfari til að taka að sér aukin og krefjandi verkefni. Ávallt þarf verkaskipting ríkis og sveitarfélaga að vera skýr til að tryggja skilvirka og markvissa stjórnsýslu og hámarkshagkvæmni við lausn verkefna ríkis og sveitarfélaga. Á sama hátt er mikilvægt að tekjustofnar sveitarfélaganna séu í samræmi við lögbundin og eðlileg verkefni þeirra og að áfram verði lögð áhersla á markviss og eðlileg samskipti þessara tveggja. Málefni unglinga í vímuefnavanda hafa verið til umræðu í vetur sem oft áður. Ljóst er að við þurfum áfram að vinna að því að bæta þjónustu í málaflokknum, skapa ný rými til meðferðar, auka ráðgjöf og styrkja fjölskyldur í vanda. Í því sambandi þurfa félagsmála-, heilbrigðis- og fræðsluyfirvöld að taka höndum saman og vinna enn frekar að því að samþætta þjónustu við þennan hóp. Að því verður áfram unnið í félmrn. Í kosningabaráttunni voru jafnréttismál kvenna og karla töluvert til umræðu. Á síðasta kjörtímabili var stórt skref stigið í jafnréttisátt með nýjum lögum frá Alþingi um fæðingar- og foreldraorlof. Enn er þó margt óunnið á þessu sviði. Forgangsmál á komandi kjörtímabili er að eyða mun á launum karla og kvenna. Á komandi vetri geri ég ráð fyrir að lögð verði fyrir Alþingi till. til þál. um áætlun í jafnréttismálum. Þar verður gerð grein fyrir fyrirætlunum á þessu sviði. Innflytjendum á Íslandi hefur fjölgað mjög á allra síðustu árum. Árið 1997 voru rúmlega 5.500 útlendingar með búsetu hér á landi. Í árslok 2002 voru þeir orðnir rúmlega 10.000 Það er ljóst að taka verður þjónustu við innflytjendur til endurskoðunar. Þetta er sérstaklega aðkallandi í ljósi þess að samsetning hópsins hefur breyst. Áður var algengast að einstaklingar kæmu til landsins með skammtímadvöl í huga. Nú er algengast að hingað flytji til varanlegrar dvalar fjölskyldur með börn. Ábyrgð okkar er því meiri en áður og þar af leiðandi þarf að samræma aðgerðir til að auðvelda þessum nýju löndum okkar aðlögun að aðstæðum sem í mörgum tilvikum eru ólíkar lífsskilyrðum í fæðingarlandinu. Herra forseti. Verkefnin eru ótalmörg og af nógu er að taka. Sú ríkisstjórn sem nú hefur tekið til starfa ætlar sér stóra hluti fyrir land og þjóð. Á vettvangi félmrn. eru viðfangsefnin fjölmörg og spennandi og ég vænti góðs samstarfs um þau á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Ég vil byrja á því að óska nýkjörnum alþingismönnum til hamingju og bjóða þá velkomna hingað til starfa og hinum sem láta af þingmennsku við þessar kosningar og við sjáum á bak þökkum við samstarfið og óskum alls góðs á nýjum vegum. Ég vil einnig óska nýkjörinni ríkisstjórn og nýjum ráðherrum í fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar til hamingju og velfarnaðar í starfi. Reyndar er það nú svo að það er ekki svo mikið nýtt á ferðinni. Til marks um það er að öll athygli við þessi stjórnarskipti er á stólaskiptunum, er á mönnuninni, ekki á málefnunum. Á því hefur enginn minnsta áhuga. Og skyldi það nú ekki vera vegna þess að hér er á ferðinni sama gamla þreytta ríkisstjórnin með sömu stefnuna, sömu flötu nýfrjálshyggju- og hægri stefnuna þar sem alger fylgispekt og undirgefni við Kanann er leiðarljós í utanríkismálum og þess vegna er það að það eina sem þykir spennandi og áhugavert er hvaða kennitölur verða í hvaða stólum? Sjálfstfl. ræður ferðinni. Það er hans stefna sem hér er verið að framkvæma, t.d. í skattamálum, og það eina sem er í raun og veru að gerast er það að verið er að verðlauna Framsfl. en þó fyrst og fremst Halldór Ásgrímsson persónulega fyrir dygga þjónustu. Nú er komið að því eftir átta ára trúmennsku að ráðsmaðurinn fær að leysa af á búinu um stundarsakir.  Það var einu sinni auglýst eftir Framsfl. hér í þessum ræðustól. Það er kannski kominn tími á það aftur. Þá var auglýst eftir Framsfl. Þá týndist hann úr stjórnarandstöðunni vorið 1995. Fór að heiman frá sér á kosninganótt íklæddur gráum selskinnsjakka. Og svo skaut höfðinu upp undan íhaldssænginni og þar hefur hann kúrt síðan í átta ár. Og nú endurtekur sagan sig. Við týnum allt í einu brosmildum, söngelskum, glaðværum stjórnarandstöðuflokki sem auglýsti allt hið góða sem hann ætlaði að gera ef hann kæmist til einhverra minnstu áhrifa í þjóðfélaginu. En hann er ekki týndur. Hann er hérna. Hann er hérna í salnum. Það er bara búið að taka niður brosgrímuna. Það er búið að afhýða flettiskiltin. Það er búið að djúpfrysta félagshyggjuna og stjórnarandstöðuna í fjögur ár, kokgleypa skattastefnu íhaldsins og þar með er þetta komið. Hann er kominn í leitirnar. Hann er hérna, gamli Framsfl., þessi brúnaþungi, á sínum stað. En Sjálfstfl. getur brosað. Hann hefur þetta allt í hendi sér. Og forsrh. skákar mönnum út og suður. Hann skipar menn sendiherra. Hann kýs forseta Alþingis úti í bæ eins og um hans einkamál væri að ræða. Þetta er allt saman misskilningur að Halldór Ásgrímsson utanrrh. ráði því hver er sendiherra í París. Þaðan af síður hafa Frakkar nokkuð með það að segja hvort sá einstaklingur sem Íslendingar tilnefna er tekinn gildur. Davíð Oddsson er búinn að ákveða þetta. Og ég verð að segja grínlaust, herra forseti, þótt það sé kannski tilgangslaust að ætlast til þess, ég fer fram á það að menn kalli það tillögur sínar um hver verði forseti Alþingis mörg ár fram í tímann þegar þeir boða það úti í bæ áður en Alþingi hefur svo mikið sem hafið störf. Ég mælist til þess að menn sýni a.m.k. þessari stofnun þá virðingu að menn kalli það tillögur sínar um það hver eigi að vera forseti Alþingis. Reyndar getur maður þá bara alveg eins spurt: Af hverju er þetta ekki klárað? Hvers vegna fengum við engar upplýsingar um það hverjir verða seðlabankastjórar næstu árin? Er ekki ein eða jafnvel tvær stöður þar á lager, á ,,hold`` eins og sagt er á útlensku? Er ekki bara best að klára þetta? Eða er svona erfitt að finna nýjan Finn, herra forseti? Nei, án gamans, það kann að vera æskilegt markmið í sjálfu sér að einfalda stjórnsýsluna. En ég held að það sé ekki í þágu lýðræðisins að fækka ráðuneytunum niður í eitt og leggja þar á ofan Alþingi undir það ráðuneyti, en það stefnir í það að óbreyttu, herra forseti. Svo verð ég að segja, herra forseti, um stjórnarsáttmálann og ræðu þá sem hér var flutt að hún er einhver sú snautlegasta sem ég man eftir og hef ég þá hlustað á þær nokkuð margar. Reyndar var engin ræða flutt hér. Þetta var ,,ekki-ræða`` eins og fréttirnar eftir klukkan fimm á daginn. Og við biðum, þingmenn, undanfarna daga eftir ræðunni sem samkvæmt landslögum á að koma til okkar sem trúnaðarmál þremur sólarhringum áður en hún er flutt. Svo var það upplýst seint og um síðir að það yrði engin ræða. Það yrði engin ræða, heldur mundi forsrh. lesa upp þetta kver, þennan ritling sem ekkert er. Er einhver snautlegasti stjórnarsáttmáli sem lengi hefur sést. Reyndar stóð hæstv. forsrh. ekki við það því hann hafði talsverðan inngang að upplestrinum, enda hafði hann nógan tíma því þessar 20 mínútur dugðu miklu meira en í að lesa ritið, þannig að hann gat haft hér talsverðan inngang. Og þar gat hann ekki setið á sér að pilla á stjórnarandstöðuna og var þar með auðvitað farinn að brjóta þær hefðir sem hér eiga að ríkja, að þingmenn sem taka þátt í umræðunum hafi áður lesið ræðu forsrh. Í þessu litla riti er með ótrúlega fátæklegum hætti fjallað um mörg mikilsverðustu mál samtímans. Byggðamál eru nánast ekki nefnd. Umhverfismál eru með aumkunarverðum hætti höfð þarna á blaði, ein mikilvægustu framtíðarmál Íslendinga og mannkynsins alls, og það er í takt við það að þau eru skiptimynt í stólaskiptakapli ríkisstjórnarinnar. Efnahagsmál og kjarasamningar eru tengdir þannig saman að háskalegt hlýtur að teljast. Í reynd er atvinnurekendum réttur óútfylltur víxill sem þeir geta lagt fram í kjarasamningum, neitað öllum kauphækkunum og sent reikninginn á ríkissjóð. Það er búið að búa út þann gaffal. Og þannig mætti um fleira ræða, herra forseti, í þessu riti. Það hefði verið fróðlegt að fara hér líka aðeins yfir yfirbragð þeirrar kosningabaráttu sem er að baki, fara yfir peningaausturinn, yfir auglýsingamennskuna og skoðanakannanirnar og spyrja þeirrar spurningar: Ætla stjórnmálaflokkar sem vilja láta taka sig alvarlega og telja sig vestræna lýðræðisflokka áfram að þverskallast við og koma Íslandi í siðaðra manna tölu hvað það varðar að hér ríki einhver lög og einhverjar reglur um fjármál og stjórnmálastarfsemi? Ísland er að verða að viðundri í hinum vestræna heimi hvað þetta snertir, að hér skuli engar leikreglur, engin lög vera við lýði og við stöndum frammi fyrir stjórnlausri þróun eins og við sáum núna í síðustu kosningabaráttu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð fékk ekki þá útkomu í þessum kosningum sem við höfðum vonast eftir. En það skal enginn gera þau mistök að halda að það hafi nokkur áhrif á einbeittan vilja okkar til að halda áfram að byggja upp og efla og styrkja þessa hreyfingu, baráttutæki vinstri manna og umhverfisverndarsinna í landinu. Stjórnarandstaðan gerði veruleg mistök á síðasta kjörtímabili og sérstaklega í aðdraganda kosninganna að stilla ekki betur saman strengi. Tilboði okkar um að stjórnarandstaðan stillti upp hreinni víglínu og segði ,,við viljum fella þessa ríkisstjórn og svo ætlum við að taka við`` var því miður ekki sinnt af Samfylkingunni. Og Samfylkingin á enn langt í land, því miður. Það upplifum við t.d. nú í samskiptum hér innan stjórnarandstöðunnar þar sem gömlum hefðum um það að stjórnarandstaðan leggi saman krafta sína og jafni á milli sín, a.m.k. í einhverjum mæli, sætum í stjórnum, nefndum og ráðum er hafnað, þannig að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn máttu búa við þau samskipti við Samfylkinguna nú á undirbúningsdögum þessa þings. Þetta sýnir kannski, herra forseti, hversu satt hið fornkveðna er ,,að ótrúlega lítið hjarta getur verið í stórum búki``. Eða kannski ætti ég frekar að segja að þetta sanni það hversu stærðin er afstætt hugtak. Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Ísland er gott land og við erum gæfusöm þjóð að fá að búa hér, nýta, nota en þó fyrst og síðast gæta þessa fallega lands. Við eigum nánast einstæða möguleika á því að byggja hér upp farsælt og friðsælt velferðarsamfélag, búa í friði við okkar nágranna, bræðraþjóð okkar Færeyinga, Grænlendinga, hin Norðurlöndin, Evrópu og Norður-Ameríku. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur markað sér skýra sérstöðu í íslenskum stjórnmálum. Við leggjum áherslu á vinstri stefnu, á jöfnuð og jafnrétti, kvenfrelsi, umhverfisvernd og friðarstefnu. Við höfum fullan hug á því að snúa vörn í sókn í umhverfismálum. Umhverfismál á Íslandi verða að komast úr þeim farvegi að vera stanslaus varnarbarátta gagnvart ásókn afla sem vilja leggja allt landið undir og gera það að leikvelli þess vegna erlendra auðhringa. Til marks um það er tillaga okkar, eina þingmálið sem hér hefur verið flutt, um friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum. Við getum á margan hátt vel við okkar hlut unað í þessari kosningabaráttu. Eitt það allra ánægjulegasta í okkar starfi er að mjög margt ungt fólk gekk til liðs við okkur í baráttunni og á undanförnum missirum. Ég er því bjartsýnn á baráttuna fram undan. Það er spennandi tilhugsun að takast á við hin stóru mál framtíðarinnar með vaxandi kynslóð ungra stjórnmálamanna. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð þarf svo sannarlega ekki að kvarta undan því að þau mál sem við helgum okkur veki ekki áhuga ungs fólks. Baráttan fyrir verndun umhverfis og sjálfbærri þróun. Baráttan gegn heimsvaldastefnu og drottnun auðhringa og hervalds. Baráttan fyrir mannréttindum og friði í heiminum. Ef eitthvað ýtir við ungu fólki í dag þá eru það þessi mál og önnur slík stór sem við erum að berjast fyrir. Ég óska landsmönnum ánægjulegs sumars. Gæfan veri með okkur öllum. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Gott kvöld, góðir landsmenn. Hann er frekar snubbóttur kaflinn í stefnuræðu forsrh. þar sem minnst er á fiskveiðistjórnarmálin. Það er landslýð ljóst að engar breytingar sem skipta máli verða gerðar í tilhögun þeirra mála. Sú ríkisstjórn sem nú tekur við, er reyndar sama stjórn og fór frá, ætlar ekki að hlusta í neinu á rödd þjóðarinnar sem sagði skýrt í nýlokinni kosningabaráttu að breyting yrði að verða á þessum málum. Ríkisstjórnin skellir skollaeyrum við því að yfir 80% þjóðarinnar eru óánægð með fiskveiðistjórnina enda hefur þessi stjórn alls ekki skilað þeim árangri sem vænst var til. Hún hefur alið á úlfúð og valdið klofningi og deilum meðal þjóðarinnar. Allt tal stjórnarliða um að sátt hefði náðst um þennan mikilvæga málaflokk dæmdist dautt og ómerkt í kosningabaráttunni þegar fiskveiðistjórnarkerfið varð allt í einu að umfangsmesta kosningamálinu á lokapretti baráttunnar. Sáttablekkingin mikla sem fleytti Sjálfstfl. og Framsfl. í gegnum kosningarnar árið 1999 dugði ekki til notkunar í annað sinn, enda er þjóðinni nú ljóst að þróunin í sjávarútvegsmálunum er helstefna fyrir byggðirnar í landinu. Stöðugt fleiri fá sig fullsadda af að horfa upp á aflaheimildir, þ.e. nýtingarréttinn á helstu auðlind landsmanna, safnast á hendur stöðugt færri aðila sem eru að mynda nýja valdaklíku í landinu, valdaklíku sem á sama tíma verður forhertari í að beita skoðanakúgun sinni eins og dæmin sönnuðu á sjómannadaginn á Akureyri fyrir rétt tæpu ári og eins og sjá mátti merki um þegar ákveðnir útvegsmenn og sendlar þeirra blönduðu sér í kosningabaráttuna nú á vordögum með bréfaskriftum og niðrandi ummælum um ákveðna frambjóðendur. Í nýútgefinni stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem hæstv. forsrh. las hér upp áðan má lesa að stjórnkerfi fiskveiðanna hafi verið í stöðugri endurskoðun til að skapast mætti sem víðtækust sátt um þessa undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Ég spyr: Skyldi það nú vera tilefni til sátta þegar ungir athafnamenn sem vilja hefja útgerð til að afla sjálfum sér og byggðum sínum farborða verða að reiða af hendi okurverð fyrir aflaheimildir til þeirra sem ráða yfir þeim? Er það eitthvert réttlæti þegar leiguverð á þorskkvóta er hátt í 200 kr. kílóið? Er það eitthvert réttlæti þegar svokallað varanlegt kvótakíló af þorski er selt á yfir þúsund krónur? Finnst einhver glóra í því að fólk sem vill hefja trilluútgerð með svokölluðum dagabátum verður kannski að greiða hátt í 50 milljónir til að komast yfir slíkan bát og hefja róðra sem síðan takmarkast við 21 dag á ári? Er einhver sanngirni í því að leiguverð á þorskkvóta hefur hækkað úr rúmlega 40% af aflaverðmæti árið 2000 í tæp 70% af aflaverðmætti í fyrra? Hvering þætti ykkur, hv. þingheimur og góðir landsmenn, að þurfa að greiða 70% af öllum ykkar tekjum beint í vasann á einhverjum óþekktum aðila sem hefði yfir að ráða heimild frá ríkinu til að skammta ykkur vinnuna og lifibrauðið? Ég segi nei. Þetta er ekkert réttlæti og við getum ekki haldið svona áfram. Þetta er ekkert annað en arðrán af verstu gerð. Sjómenn sem vilja hefja útgerð og ættu að hafa alla burði til að geta orðið góðir útgerðarmenn, máttarstólpar í heimabyggðum sínum, eiga enga möguleika til að komast inn í greinina. Reyni þeir það eru þeir mergsognir með miskunnarlausri kvótaleigu eða botnlausum skuldum vegna kaupa á kvótum. Þetta kallar síðan á hættuna á að menn fari að flokka aflann áður en farið er að landi, að fiski sé hent til stórtjóns fyrir þjóðfélagið og fiskveiðistjórnina. Þetta kerfi ætlar ríkisstjórnin að verja með kjafti og klóm. Hún ætlar að hanga áfram á kvótastýringu í bolfiskveiðunum þrátt fyrir að árangursleysið blasi við, ekki bara hér heldur í gervöllu Norður-Atlantshafi. Kvótastýring í blönduðum bolfiskveiðum hefur hvergi gengið upp. Frændur okkar í Færeyjum voru svo gæfusamir að átta sig á þessu áður en þeir misstu auðlindina í hendurnar á verðbréfavíxlurum og valdafíklum í atvinnulífinu. Þar eru fiskstofnar sífellt að styrkjast á meðan allt er í lágmarki hér. Þar notast menn við fiskveiðistjórn sem byggir á takmörkuðum tíma til sóknar á fiskimiðin og stjórn á því hvaða veiðarfæri megi nota á ákveðnum tímum á fyrir fram ákveðnum svæðum. Evrópusambandið er að taka upp sóknarmark í bolfiskveiðum enda eru menn þar orðnir dauðuppgefnir á kvótaruglinu með tilheyrandi svindli og svínaríi í formi brottkasts og sóunar. En áfram berja menn hausnum við steininn hér á Íslandi. Hér skal hangið á kvótakerfinu og helst reynt að auka veiðiskylduna svo það megi nú endanlega drepa þrælpínda og mergsogna leiguliðana. Þeir eru hvort eð er flestir farnir á hausinn svo það er kannski farið að minnka um tekjumöguleikana með kvótaleigu. Sennilega er þess ekki langt að bíða að farið verði fram á að hið svokallaða kvótaþak verði hækkað í 20% sem þýðir að eitt fyrirtæki geti átt fimmtung af öllum aflaheimildum á Íslandsmiðum. Það mun takast ef veiðiskyldan verður aukin því að þá ná þeir sem hafa aflaheimildirnar í dag að múra sjálfa sig inni með alla kvótana og þeir vonast þá til að öðlast frið svo að þeir geti haldið áfram að sameinast og hagræða eins og kallað er, að þjappa völdum á færri hendur, því að það er nú einu sinni svo að nýtingarrétturinn á fremstu auðlind þessarar þjóðar er sjálfkrafa ávísun á völd og áhrif. Herra forseti. Góðir Íslendingar. Þetta er mikil synd og ég harma það að ríkisstjórnarflokkana skuli skorta hugrekki til að horfast í augu við staðreyndir, að þá skuli skorta hugrekki til að leita nýrra leiða. Ég harma þetta því að árangurinn í uppbyggingu fiskstofnanna lætur á sér standa. Ég harma þetta af því að ég veit að áframhaldandi kvótakerfi mun leiða þjáningar yfir fólk í sjávarplássum allt í kringum landið sem misst hefur réttinn til að nýta fremstu náttúruauðlind sína. Það er sláandi að sjá hvernig atvinnurétturinn, sjálft frelsið til athafna er drepið niður í sjávarbyggðunum okkar. Aflaheimildir eru að sogast á örfáa staði en eftir liggja byggðir í sárum. Fólk er flutt á brott eða það situr í verðlausum eignum sínum sem það losnar ekki við því að búið er að ræna nýtingarréttinum frá byggðunum. Fólk fær ekki að afla sér tekna þó að það fegið vildi og þótt það viti að vænlegt sé að róa til fiskjar á miðin skammt undan byggðinni. Trúa stjórnarliðar því virkilega að það sé einhver lausn að ætla að fara að búa til aukna byggðakvóta sem síðan verða bornir út í pottum til hinna og þessara gæðinga í sjávarþorpunum vítt og breitt um landið? Hræða sporin ekki í þessu efni, þar sem við höfum séð heilu byggðarlögin loga í illdeilum og erjum í kjölfar slíkra úthlutana stjórnmálamanna? Illdeilur og sundrung eru einmitt það sem byggðir þessa lands mega minnst við nú um stundir, nógur er nú vandinn samt. Nei, við verðum að endurreisa byggðirnar. Það er mikil þversögn fólgin í því að nú um stundir þegar samgöngur eru alltaf að batna, samgöngutækin eru alltaf að verða betri og öruggari, fjarskipti alltaf að batna, nú síðast með tilkomu gervihnatta og internets, að þá skuli einmitt unnið með þeim hætti af hálfu stjórnvalda að ýmsir hafa kallað það eyðibyggðastefnu. Þetta er gert með því að meina fólkinu í landinu að nýta sína fremstu auðlind, og það verður ekki ráðin bót á þessu fyrr en okkur tekst að snúa af villu vegar í þessum efnum. Við verðum að færa sjávarbyggðunum aftur nýtingarréttinn á auðlindinni. Þá munu hjól atvinnulífsins aftur komast í gang og mannlíf blómstra á þessum stöðum. Góðir Íslendingar. Fyrir hönd Frjálslynda flokksins vil ég óska ykkur gæfuríks og góðs sumars.

Góðir landsmenn. Við höfum nú hlýtt á stefnuræðu forsrh. Það sem einkennir hana helst er að hún er samtíningur af óljósum markmiðum í hinum og þessum málaflokkum en fáar útfærslur á því hvernig á að ná fram markmiðum ríkisstjórnarinnar. Það eina sem hefur verið útfært nákvæmlega eru hrókeringar ráðherra en stólaskiptin eru þrælhugsuð langt fram í tímann og fléttast inn í ólíklegustu hlutir, svo sem starf sendiherra í París. Auðvitað er í sjálfu sér góðra gjalda vert að hugsa vel um sig og sína. En á sama tíma er varla að finna stafkrók í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um það hvernig eigi að rétta hlut þeirra sem minna mega sín í samfélaginu. Félagsmálayfirvöld, mæðrastyrksnefnd og fleiri hafa að undanförnu margoft lýst því yfir að sífellt fleiri neyðist til að leita sér aðstoðar til framfærslu. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er víða að finna það markmið að varðveita eigi stöðugleikann. Ég vil að það komi skýrt fram hér og nú að það ríkir enginn stöðugleiki víða á landsbyggðinni. Fólki hefur stórfækkað á landsbyggðinni í valdatíð Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins. Meginástæður fækkunarinnar eru algjört skeytingarleysi í byggðamálum. Því miður er ekki að sjá neinar metnaðarfullar áætlanir til að breyta þessu í stefnuræðu forsrh. Kaflinn um byggðamál endar að vísu eitthvað á þá leið að auka þurfi gagnkvæman skilning höfuðborgar og landsbyggðar. Ríkisstjórnin ætti að gaumgæfa þessi orð sjálf og taka tillit til þeirra og reyna að skilja aðstæður fólks sem býr á landsbyggðinni, en málefnum landsbyggðarinnar hefur lítt verið sinnt síðasta áratuginn. Ekki örlar á nýrri hugsun í byggðamálum. En í nýlegri skýrslu nefndar á vegum landbrn. er lagt til að notuð verði mörg hundruð milljónir króna af skattfé almennings til þess eins að greiða fyrir lokun sláturhúsa í byggðarlögum sem standa höllum fæti. Vel að merkja, hér er verið að leggja til að lagður verði steinn í götu þess að eðlileg og sanngjörn markaðslögmál ráði landbúnaðar- og byggðamálum. Frjálslyndi flokkurinn berst fyrir lýðræðislegum endurbótum. Í dag komu stjórnarflokkarnir í veg fyrir að frestað yrði að afgreiða kosningarnar 10. maí og aflað yrði skýrslna um framkvæmd kosninganna í samræmi við lög, þrátt fyrir að staðfest sé að misbrestur hafi verið á framkvæmd kosninganna og meðferð atkvæðaseðla hafi ekki verið með sama hætti alls staðar á landinu. Aðstöðumunur íslenskra stjórnmálaflokka er gífurlegur. Frjálslyndi flokkurinn náði ákaflega góðri kosningu þrátt fyrir þröngan fjárhag og að stórútgerðarfyrirtæki hefðu tekið með beinum hætti þátt í kosningabaraáttunni og beint spjótum sínum gegn málstað Frjálslynda flokksins. Við í Frjálslynda flokknum höfum opið bókhald. Allir geta séð hvaðan við fáum fjármagn og hvernig við verjum því. Sömu sögu er ekki að segja um flokkana sem mynda ríkisstjórn Íslands. Það er sorgleg staðreynd að íslensku þjóðinni er stjórnað af flokkum sem leyna bókhaldi sínu. Menn gera jafnvel ráð fyrir að kosningabarátta Framsfl. hafi kostað á annað hundrað milljónir króna. Hver greiddi þessa háu upphæð til að fríska upp á þreytta ímynd Framsfl. með auglýsingum? Við vitum það ekki vegna þessa feluleiks með bókhaldið. Er það kannski einhver kvótaþegi sem vill fá að viðhalda óbreyttu, ranglátu kvótakerfi kvótaflokkanna, Framsfl. og Sjálfstfl.? Íslenskir fjölmiðlar hafa ekki beint kastljósi sínu í ríkum mæli að leynireikningum stjórnmálaflokkanna og er það miður. Það kæmi því alls ekki á óvart að við kæmumst í heimsfréttirnar og erlendir fjölmiðlar muni brátt fjalla um hvernig íslenskir stjórnmálaflokkar leyna bókhaldi sínu og að ekkert eftirlit sé með fjármálum stjórnmálaflokka. Staðreyndin er að leyndin býður upp á spillingu. Góðir landsmenn. Við í Frjálslynda flokknum heitum því að standa vörð um almannahagsmuni og veita stjórnarflokkunum strangt aðhald á komandi kjörtímabili. Ég skora á ykkur, landsmenn, að fylgjast gaumgæfilega með framvindu mála á komandi kjörtímabili.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Það er vor í lofti og bjart yfir íslenskri þjóð þegar þing kemur nú saman að afloknum kosningum. Vorverk eru alls staðar í fullum gangi og sáð er fræjum í frjóan jarðveg. Það gerir einnig ríkisstjórnin en fjórða kjörtímabil ríkisstjórnar undir forustu Davíðs Oddssonar er nú að hefjast. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar liggur fyrir og mikilvægustu kosningaloforðum flokkanna er þar haldið til haga, sem er afar mikilvægt því að við orð skal standa. Almenningur í landinu getur treyst því að skattar verði lækkaðir, að eignarskattur verði felldur niður, að erfðafjárskattur verði samræmdur og lækkaður og að virðisaukaskattskerfið verði tekið til endurskoðunar með það í huga að bæta kjör almennings. Herra forseti. Mikilvægum markmiðum er náð eins og beinum stuðningi við barnafjölskyldur með hækkun barnabóta og frítekjumarks til þeirra og að dregið verði enn frekar úr tekjutengingum barnabóta. Afar mikilvægur kafli er um að endurskoða skuli almannatryggingakerfið, það einfaldað og þá verði sérstaklega skoðað samspil þess við skattakerfið og lífeyrissjóðina. Dregið verði úr skerðingum á bótum öryrkja vegna atvinnutekna og öryrkjalífeyrir yngri öryrkja verði hækkaður sérstaklega. Heimaþjónusta við aldraða verður aukin og unnið að því að allir geti búið sem lengst á eigin heimili. Herra forseti. Sú staðreynd blasir við að íslenska þjóðin er að eldast og hlutfallslega færri verða á vinnumarkaði í framtíðinni en nú er. Árið 2000 voru rúmlega 10% þjóðarinnar 67 ára eða eldri en verða samkvæmt spá Hagstofunnar 20% árið 2050. Við þessu þarf að bregðast í tíma, læra af reynslu annarra þjóða og nýta okkur þá sérstöðu sem við höfum hér á landi og lýtur að atvinnuþátttöku eldra fólks. Það er því mikilvægt að almannatryggingalögunum verði breytt á þann veg að fólk hafi skýran ávinning af því að fresta töku lífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins, eigi það þess kost og kjósi það. Heilbrigðiskerfið okkar er með því besta í heimi og framlög ríkissjóðs til heilbrigðismála nema 100 milljörðum kr. á ári og eru hlutfallslega hæst á Íslandi meðal ríkja OECD. Herra forseti. Mikil áhersla er lögð á samheldni þjóðarinnar í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og á að víðtækt samráð verði haft við aðila vinnumarkaðarins. Samvinna dreifbýlis og þéttbýlis er nauðsynleg. Hún verður styrkt enn betur með því að halda áfram stuðningi við atvinnuþróun á landsbyggðinni. Áhersla er lögð á að hagsmunir landsins felast í markvissu samstarfi höfuðborgar og landsbyggðar. Bætt lífsgæði eru liður í eflingu atvinnuþróunar. Það sem ræður búsetu fólks er örugg atvinna, góðar samgöngur, möguleikar til menntunar, góð heilsugæsla og gott umhverfi. Við ætlum að treysta undirstöðu byggðar í landinu og skapa jöfn skilyrði til atvinnu, menntunar og menningar. Sérstök áhersla verður lögð áfram á fjarnám og símenntun til að sem flestir geti stundað nám í heimabyggð sinni og bætt við sig menntun meðfram vinnu. Herra forseti. Gífurlegt átak stendur fyrir dyrum í samgöngumálum landsins með þeirri ákvörðun að veita 4,6 milljarða aukalega til vegamála á næstu missirum. Með þeirri ákvörðun sem tekin hefur verið um að flýta vegaframkvæmdum má segja að í það minnsta þrjár flugur hafi verið slegnar í einu höggi, vegir landsins verða bættir mun fyrr en ella hefði orðið, atvinna efld á réttum tíma og búið í haginn til að síðar verði unnt að beita ríkisfjármálum til mótvægis þegar mestu framkvæmdir sem Íslendingar hafa farið út í standa yfir. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að íslenskum landbúnaði verði skapað það starfsumhverfi að hann geti séð neytendum fyrir hollum og öruggum búvörum á hagstæðum kjörum. Mikilvægt er að hafa í huga að landbúnaður, þjónusta við landbúnað og úrvinnsla landbúnaðarafurða hafa verið mikilvægir þættir í atvinnu landsmanna. Flestir þéttbýliskjarnar á landinu byggja á þjónustu við landbúnað og matvælaiðnaði. Við eigum að nýta til fulls þá möguleika sem felast í íslenskum landbúnaði til bættra lífskjara fyrir það fólk sem við greinina starfar, bæði þá sem framleiða vöruna og þá sem eru í matvælaiðnaði. Hagsmunir beggja fara saman. Það er því nauðsynlegt að skilyrði verði sköpuð til að landbúnaðurinn geti nýtt styrkleika sinn til að takast á við aukna samkeppni. Góðir áheyrendur. Við höfum heyrt úrtöluraddir stjórnarandstöðunnar hér í kvöld. Bölsýnistal sem er með ólíkindum hjá þjóð sem býr við einhver bestu lífskjör í víðri veröld. Það má að sjálfsögðu gera betur en gert hefur verið og það ætlar þessi ríkisstjórn sér að gera. Það er holur hljómur í málflutningi stjórnarandstöðunnar. Og við að hlusta á ræður hér í kvöld þá kom mér í hug vísukorn eftir Jónas Hallgrímsson: Feikna þvaður fram hann bar, -- fallega þó hann vefur. Lagamaður víst hann var, varði tófu refur. Góðir áheyrendur. Sóknarfærin eru mörg og fjölbreytt og blasa við okkur á öllum sviðum. Framtíðin er björt. Nýtum tækifærin saman. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Kosningunum er lokið og úrslit ráðin. Þjóðin hefur sagt sitt og veitt þingmönnum lýðræðislegt umboð til að fara með stjórn landsmála á næsta kjörtímabili. Nú er það Alþingis að ráða fram úr þeim fjölmörgu málum sem krefjast úrlausnar á komandi árum því þjóðin kaus sér þingmenn en hvorki ráðherra né ríkisstjórn. Valdið er nú hjá Alþingi. Þessu valdi fylgir mikil ábyrgð sem þingmenn allir verða að axla, hvort sem þeir tilheyra stjórn eða stjórnarandstöðu. Eftir góðan kosningasigur mætir Samfylkingin til þings fjölmenn, öflug og endurnýjuð, staðráðin í að láta um sig muna í þing- og stjórnmálastarfi á því kjörtímabili sem nú fer í hönd. Við munum ótrauð takast á við verkefni dagsins í öflugum flokki sem byggir á manngildishugsjón hinnar sígildu jafnaðarstefnu og jafnréttishugmyndum nýrra tíma. Þingmenn gömlu valdaflokkanna á Alþingi, Sjálfstfl. og Framsfl., hafa ákveðið eina ferðina enn að starfa saman á kjörtímabilinu og standa saman að ríkisstjórn. Áhöld eru um hvort þetta var það sem þjóðin vildi, hvort þetta voru skilaboðin sem hún sendi þingmönnum. En meiri hluti þeirra hefur kosið að túlka þau á þennan veg. Það sem meira er, þeir hafa kosið að túlka þau á þann veg að þjóðin vilji litlar sem engar breytingar. Þetta endurspeglast í þeirri stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem við ræðum hér í kvöld. Stefnuyfirlýsingin er almennt orðuð viljayfirlýsing og flestir sem um hana hafa fjallað eru sammála um að hún sé fáorð, tilþrifalítil og þar sé lítið um nýjar hugmyndir sem hönd sé á festandi. Forsrh. reynir hér í kvöld að leggja það út á betri veg og segir að þetta sé til marks um það traust sem ríki í stjórnarsamstarfinu, um það sé óþarfi að hafa mörg orð. Í þessari röksemdafærslu gleymir hann því grundvallaratriði lýðræðisins að valdið er komið frá kjósendum. Hann gleymir að stjórnarsáttmálinn snýr ekki bara að flokkunum sem hann gera heldur að fólkinu í landinu. Stjórnin á að standa fólkinu skil á því hvernig hún hyggst fara með það vald sem henni hefur verið fengið. Hver eru markmiðin? Hvernig getur fólkið og fulltrúar þess á þingi fylgst með því hvort stjórnin er að ná settu marki eða ekki? Í stjórnarsáttmálanum endurspeglast sú frumstæða lýðræðishugmynd stjórnmálaflokkanna og þeirra sem sitja í stjórn að þeir hafi fengið vald og umboð til að ráða, þeir geti því haft sína hentisemi. Það sem verra er, þeir eru hættir að vanda sig. Glaðbeittir skipta þeir fengnum, hrófla upp stjórnarsáttmála, ríkisstjórn, stefnuræðu og þingstörfum í skjóli meirihlutavalds næstu fjögur árin --- láta síðan kylfu ráða kasti. Ég fæ ekki varist þeirri hugsun að ríkisstjórnin sem ætlar að minnast þess þann 1. febrúar á næsta ári að 100 ár eru liðin frá því Íslendingar fengu heimastjórn sé komin nokkuð langt frá þeim anda sem þá sveif yfir vötnum. Í ræðu sem Hannes Hafstein, fyrsti ráðherra heimastjórnar, hélt 1. febrúar 1904 sagðist hann hvorki hafa aldur, lærdóm né pólitíska yfirburði til að ganga að því sem gefnu að menn sættu sig við valið á honum sem ráðherra. Hann orðaði ábyrgð sína með þessum hætti: ,,Og vissulega mun ég af alhuga kappkosta að verða ekki til þess að spilla friðnum, heldur mun ég leggja alla stund á friðsamlega vinnu og reyna eftir megni að stuðla að því að allir góðir kraftar leggist á eitt um að hagnýta sem best stjórnarbót þá sem við höfum fengið.`` Hann lagði síðan áherslu á að framkvæma vilja þjóðarinnar og sagði, með leyfi forseta: ,,Því takmarkið, sem vér verðum að keppa að, það er í einu orði að gera landið sem lífvænlegast með því að hlúa að öllu því sem gerir fýsilegra að vera hér ...`` Þessi orð eiga ekkert síður við í dag en fyrir 100 árum. Allir góðir kraftar þurfa að sameinast í því að renna styrkum stoðum undir góð lífskjör í landinu. Og rétt eins og þá eru það efnahagsmálin og ríkisfjármálin sem eru eitt brýnasta úrlausnarefnið. En stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar er fáorð um þær leiðir sem þar á að fara og hvernig góðir kraftar geti sameinast í ábyrgri hagstjórn. Í kosningunum lagði Samfylkingin áherslu á að skapa þyrfti góða samstöðu um áætlun í fjármálum hins opinbera á kjörtímabilinu. Nú er eftir þessu kallað hjá aðilum vinnumarkaðarins og Seðlabankanum en engin slík áætlun er í stjórnarsáttmálanum. Engin skýr stefna hefur verið mörkuð um hvernig á að takast á við þann vanda sem við blasir. Samt eru alvarlegar blikur á lofti. Í nýútkomnu hefti peningamála sem gefið er út af Seðlabankanum eru höfð uppi mikil varnaðarorð. Varar bankinn við því að slakað sé á í opinberum fjármálum og segir fullum fetum að skattalækkanir á allra næstu árum muni krefjast niðurskurðar á útgjöldum. Þetta á ekki að koma framsóknarmönnum á óvart sem sögðu í kosningabaráttunni að skattalækkunartillögur Sjálfstfl. væru annað tveggja, ógn við stöðugleikann eða ávísun á niðurskurð í velferðarkerfinu. En nú láta þeir eins og ekkert sé. Þeim er vart eins rótt og þeir láta nema fyrir liggi að loðið orðalag um virðisaukaskattinn í stjórnarsáttmálanum sé í raun til vitnis um að Sjálfstfl. ætli að svíkja þau loforð sem hann gaf á landsfundi sínum og formaður flokksins ítrekaði kvöldið fyrir kjördag þegar hann sagði: ,,Þetta eru loforð og ég tek loforð mjög hátíðlega. Spursmálið er ekki hverju er lofað, heldur hverjir lofa. Ég legg þetta loforð á borð með mér.`` Aukinn hagvöxtur mun vissulega skila umtalsverðum fjármunum í ríkissjóð á kjörtímabilinu og skapa svigrúm til þess að auka lífsgæðin í íslensku samfélagi. Verði þetta svigrún einvörðungu nýtt til þess að lækka skatta mun það eflaust auka kaupmátt margra. En það mun ekki stuðla að réttlæti eða auknum lífsgæðum. Jafnvel þvert á móti. Á ýmsum sviðum, svo sem í menntun, þarf að auka fjárframlög hins opinbera. En til þess að ná árangri í opinberum rekstri þarf ekki alltaf aukna fjármuni. Skipulagsleysi, skortur á framtíðarsýn og áætlunum til langs tíma veldur því oftar en ekki að þeir fjármunir sem til ráðstöfunar eru nýtast ekki sem skyldi. Þetta birtist okkur m.a. í heilbrigðismálunum. Mikilvægt er að skilgreina rétt einstaklinga til þjónustu hins opinbera og taka mið af þörfum þeirra en ekki þörfum stofnana. Stjórnvöld fara með skattfé fólksins. Það á að gera kröfu um góða þjónustu. Það eru stjórnmálamennirnir sem bera ábyrgð á því að hún sé veitt, ekki embættismennirnir. Í stjórnarsáttmálanum er ekki orð um þennan rétt fólksins til þjónustu. Góðir tilheyrendur. Þrátt fyrir ýmsa annmarka á íslensku samfélagi höfum við allt sem þarf til að verða í fremstu röð meðal þjóða, gjöfula náttúru, rótgróna lýðræðishefð, athafnaþrá, útsjónarsemi og sterka réttlætisvitund. Við eigum að leggja rækt við þann styrk sem í þessu felst og móta hér samfélag sem miðar að því að allir einstaklingar fái notið sín, tækifæri gefist fyrir alla og allir eigi sér einhvern samastað í okkar sameiginlegu tilveru. Þetta er sameiginleg ábyrgð okkar allra. Samfylkingin mun ekki láta sitt eftir liggja. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Í nýafstöðnum kosningum lagði Framsfl. mikla áherslu á að Alþingi endurspeglaði þjóðfélagið. Framlag Framsfl. til þess var að tefla fram ungu fólki í öllum baráttusætum kjördæmanna. Þetta átak flokksins skilaði þremur fulltrúum nýrrar kynslóðar inn á Alþingi Íslendinga. Ekki einungis hefur flokkurinn á að skipa yngsta þingmanninum, heldur einnig yngstu þingkonunni. Þessi blanda af reynslu þeirra sem eldri eru og hugsjónum hinna yngri er afar mikilvæg. Auk þessa jókst hlutur kvenna innan þingflokksins og er það vel enda er jafnrétti kynjanna eitthvað sem á að vera okkur eðlilegt. Góður maður sagði eitt sinn að til að svæfa óþægileg mál ætti að gera þau að jafnréttismálum. Þessi mikilvægi málaflokkur verður ekki svæfður enda er jafnréttisumræða í eðli sínu lýðræðisumræða. Nauðsynlegt er að fyrirtæki og opinberar stofnanir hefji strax vinnu að jafnréttismálum. Kynslóð okkar sem yngri erum mun ekki þola það launamisrétti sem tíðkast á milli kynja. Við búum við að kynin skipta með sér verkum á heimilum. Engin skilgreind kvennastörf eins og eldamennska eða þrif eru í okkar samvistum og algengast er að báðir aðilar vinni fulla vinnu úti. Stjórnvöld þurfa að sýna góða fyrirmynd í þessum málaflokki og því þarf að gangast fyrir rannsóknum á stöðu kynjanna á vinnumarkaði og vinna út frá þeim niðurstöðum áfram að því að jafna launamun kynjanna. Fyrir okkur er jafnrétti réttlæti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir skýrt að meðal markmiða sé að tryggja öllum jöfn tækifæri til náms, án tillits til búsetu eða efnahags. Þetta segir margt um stefnu stjórnvalda í menntamálum. Þetta þýðir að skólagjöldum í ríkisreknum skólum sé hafnað og áfram verði unnið að því að tryggja aðgengi þeirra sem um langan veg þurfa að fara til að mennta sig. Liður í því er efling fjarnáms, en slíkt nám hefur verið eitt stærsta byggðamál síðari tíma og hefur fjarnámið haft í för með sér byltingu varðandi aðgengi fólks á námi og þá sérstaklega fyrir ungar konur. Fjarnámið þarf að þróa enn frekar í samvinnu við menntastofnanir á framhalds- og háskólastigi. Ánægjulegt er að sérstök áhersla verður lögð á sókn á sviði starfs- og verkmenntunar. Varðandi háskólanám er gleðilegt að sjá þá flóru háskóla sem orðið hefur til á síðustu árum. Við viljum vera í fremstu röð menntaðra þjóða og til að halda því er nauðsynlegt að efla enn frekar háskólastigið. Við verðum að opna meira fyrir umræðu um háskólana og viðurkenna að samfélagið okkar og samtíminn gerir sífellt meiri kröfu um fjölþætta og staðgóða menntun. Undir þessum væntingum verðum við að standa og það ætlum við að gera. Stjórnvöld verða því að halda áfram að styðja við bakið á kennslu, rannsóknum og nýsköpun í landinu og það af myndugleika. Jafnrétti til náms er skýr krafa okkar framsóknarmanna og gengur stjórnarsáttmálinn út á það hugtak. Liður í að tryggja það jafnrétti er endurskoðun laga um Lánasjóð ísl. námsmanna. Endurskoðunin felur í sér mörg tækifæri og munu þau verða nýtt. Einnig mun sjóðurinn huga að lækkun endurgreiðslubyrði námslána og ætti sú breyting að verða kærkomin fyrir marga einstaklinga og barnafjölskyldur í landinu. Góðir áheyrendur. Næstu ár gefa okkur fyrirheit um tíma nýrra tækifæra og möguleika. Framsóknarflokkurinn mun ekki láta sitt eftir liggja og er tilbúinn að takast á við verkefni framtíðarinnar. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Ný ríkisstjórn eða gömul ríkisstjórn. Í mínum huga er hún gömul og fremur lúin. Hún stendur fyrir gömul gildi og stjórnarsáttmálinn ber þess merki að gleymst hafi að opna glugga og hleypa sólskininu inn á stjórnarheimilið. Hún er alveg réttmæt athugasemdin sem kom í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins á sunnudaginn var, þar sem segir að stjórnarsáttmálinn sé stuttur og í honum séu fæst stefnumál útfærð í smáatriðum sem geti haft þau áhrif að erfitt geti orðið fyrir almenning að halda stjórnarherrunum við efnið og minna þá á kosningaloforðin. Raunar má segja að stuttur og óljós stjórnarsáttmáli geti að sama skapi gert stjórnarandstöðunni erfitt fyrir að veita ríkisstjórninni nauðsynlegt aðhald. Það er kannski enginn hissa á því að ráðherrarnir Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson skuli setja málin fram með þessum hætti. Þetta er þeirra stíll. Þeir hafa ekki verið að leggja sig í líma við að hafa almenning með í ráðum, hvað þá að hleypa stjórnarandstöðunni að ákvörðunum sínum. Eða hvernig héldu þeir á málum gagnvart þjóðkjörnum fulltrúum á Alþingi þegar ákveðið var að elta Bandaríkin og Bretland út í gífurlega umdeilt árásarstríð suður í Írak? Þá var nú ekki samráðinu fyrir að fara í þeirri herför. Ekki frekar en í svo mörgum öðrum málum sem ríkisstjórn þessara tveggja ráðherra hefur tekist á við síðustu árin. Það tíðkast ekki hjá þessum herrum að leita ráða. Framtíðarsýn framsækinna stjórnmálaflokka byggir hins vegar á samráði og samvinnu. Við vinstri græn höfum lagt áherslu á að fyrirmynda sé leitað í hugmyndafræði þeirri sem Sameinuðu þjóðirnar hafa lagt grunn að með sínum viðamiklu alþjóðlegu ráðstefnum og má þar nefna hvort heldur sem er kvennaráðstefnurnar eða umhverfisráðstefnurnar sem haldnar hafa verið á síðustu árum. Á þeim vettvangi er allt undir samvinnunni komið og víðum sjóndeildarhring þeirra sem ráða för. Það er heldur ekki hluti af framtíðarsýn þeirra stjórnmálaflokka sem standa að baki stjórnarsáttmálanum að verja sameiginlegar eignir þjóðarinnar sem hún hefur komið sér upp í gegnum árin og áratugina. Nei, sameiginlegar eignir þjóðarinnar hafa verið settar á markað, ein af annarri, hlutafélagavæddar, sem er ein af trúarsetningum stjórnarherranna, og síðan seldar í fyllingu tímans. Og það verður áfram haldið á sömu braut þótt eignunum í gullastokki þjóðarinnar fari nú ört fækkandi. Við megum gera ráð fyrir því að inn í þingið komi á þessu kjörtímabili endurlífgað frumvarp um hlutafélagavæðingu vatnsveitna þjóðarinnar, þar sem m.a. verður fjallað um arðsemiskröfu vatnsveitna. Þar verður fetað dyggilega í fótspor þeirra þjóða sem lengst hafa gengið í markaðsvæðingu á almannaþjónustu og gengið fullkomlega á svig við leiðbeiningar Sameinuðu þjóðanna sem hafa nýverið skilgreint vatn sem grundvallarmannréttindi og ekki beri að líta á það sem verslunarvöru. Í upphafi máls míns gat ég um það hversu mikið skorti á að hugmyndir stjórnarsáttmálans væru útfærðar, eða hvað eiga skilaboðin að þýða til námsmannanna og þess fólks sem hefur lokið námi og er að takast á við að greiða niður námslánin sín? Ríkisstjórnin segist í sáttmálanum ætla að huga að lækkun endurgreiðslubyrði námslána. Með öðrum orðum, engin fyrirheit eru um neitt í þessum efnum. En þeir ætla að hugsa málin, stjórnarherrarnir. Framsýnir stjórnmálaflokkar þora að sýna á spilin sín. Þeir setja markið hátt og varða leiðirnar þannig að trúverðugt sé að þeir geti náð markmiðum sínum. Við vinstri græn höfum ævinlega talað fyrir því að rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma verði forskrift til framtíðar, vegvísir sem tryggi að sjónarmið náttúruverndar séu tekin inn í myndina við öll áform um nýtingu náttúruauðlinda, leiðabók um það hvernig Ísland geti orðið fyrirmynd annarra landa við að draga úr losun óæskilegra lofttegunda. En ég get ekki varist þeirri hugsun, þegar lesinn er sá kafli stjórnarsáttmálans sem fjallar um rammaáætlunina, að verið sé að setja fram markmið sem fara vel á pappír en ekki sé ætlunin að fara eftir. Eða hvers vegna hafa stjórnarherrarnir aldrei svarað því hvaða stöðu þessi rammaáætlun þeirra muni hafa? Verður þetta eitthvert puntplagg, geymt ofan í skúffu, eða er hugmyndin sú að hér verði um bindandi áætlun til framtíðar að ræða? Ekki orð um það í stjórnarsáttmálanum. Góðir Íslendingar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er framsækinn stjórnmálaflokkur með skýra framtíðarsýn, sýn um sjálfbært samfélag þar sem jöfnuður ríkir, þar sem velferðarkerfið stendur undir nafni, þar sem skattkerfið er notað til kjarajöfnunar, þar sem konur og karlar standa jafnfætis, hvort heldur litið er til atvinnutækifæra, launa eða möguleika til innihaldsríkra samvista með börnunum sínum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð á sér sýn til framtíðar um sjálfbært atvinnulíf þar sem fjölbreytni verður lykill að farsælli uppbyggingu atvinnutækifæra um land allt. Þar sem hlúð verður að lággróðrinum og séð til þess að hann hafi þau skilyrði sem þarf til öflugs vaxtar en hafnað dekri við erlenda auðhringa. Góðir Íslendingar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur sýn til framtíðar um að mannréttindi og lýðræði verði dýrmætir hornsteinar velferðarsamfélags barnanna okkar og í þeim anda munum við sinna störfum okkar á Alþingi Íslendinga á nýju kjörtímabili. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Nú að loknum alþingiskosningum hefur ný ríkisstjórn tekið við völdum. Þó að ekki sé að finna miklar breytingar á ráðherraskipan nýrrar ríkisstjórnar er margt sem bendir til breytinga við meðferð ýmissa mála. Meiri hlutinn er að mínu mati mun veikari en á síðasta kjörtímabili. Þeir málaflokkar er voru í hámæli í undangenginni kosningabaráttu munu án efa setja svip sinn á hið nýhafna kjörtímabil. Ber þar helst að nefna sjávarútvegsmál, velferðarmál, heilbrigðismál og umhverfismál. Í stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar er að finna kafla um sjávarútvegsmál. Þar má binda mestar væntingar við ákvörðun nýrrar ríkisstjórnar ef leitast verður við að styrkja hagsmuni sjávarbyggðanna. Nefndar eru til sögunnar nokkrar leiðir er mögulega geta nýst til árangurs. Mér er efst í huga að tekið verði á því vandamáli er viðkemur nýliðun í íslenskum sjávarútvegi en hvergi er minnst á málið í stjórnarsáttmálanum. Sá byggðakvóti sem hingað til hefur verið dreift milli landshluta hefur í langflestum tilvikum runnið til stærri útgerðarfyrirtækja sem fyrir löngu hafa náð fótfestu í greininni í skjóli eldri aflaheimilda. Það hlýtur að vera öllum þjóðum kappsmál að laða ungt og kraftmikið fólk í sinn stærsta atvinnuveg. Því miður hefur Ísland verið þar skelfileg undantekning. Hvergi er minnst á fiskiðnaðinn og þann mikla vanda er steðjar að fiskvinnslufyrirtækjum er stunda rekstur án útgerðar og aflaheimilda. Þessi fjölmörgu fyrirtæki versla allt sitt hráefni á fiskmörkuðum í harðri samkeppni þar sem hráefnisverð er iðulega langtum hærra en gengur og gerist hjá öðrum aðilum sem jafnframt ráða yfir aflaheimildum og starfrækja útgerð. Engu að síður framleiða þessi fyrirtæki vörur inn á sömu markaði og getur hver um sig ímyndað sér þá ólíku samkeppnisstöðu sem er á milli fiskvinnslna án útgerðar annars vegar og hins vegar fiskvinnslna er ráða yfir aflaheimildum. Í stjórnarsáttmálanum er ekki rætt um útflutning á óunnu hráefni, en á síðasta ári voru rösklega 30 þúsund tonn af bolfiski flutt erlendis óunnin á markað og þá sérstaklega til Þýskalands og Bretlands. Það er með ólíkindum að íslensk fiskvinnslufyrirtæki hafi ekki fengið möguleikann á að bjóða í þetta hráefni áður en það var flutt úr landi. Álíka mikið magn eða u.þ.b. 30 þúsund tonn voru boðin upp á íslenskum fiskmörkuðum allt árið í fyrra, en þó nokkru minna en fór óunnið til útflutnings á sama tíma. Herra forseti. Það er mikilvægt að takmarka að langmestu leyti útflutning á óunnu hráefni. Jafnframt er mikilvægt að sá byggðakvóti sem nýtist til veiða fari til uppboðs á fiskmörkuðum svo ekki einungis sérvaldar fiskvinnslur í útgerð njóti góðs af heldur einnig njóti fiskvinnslur án útgerðar þess eðlilega réttar síns að fá að bjóða í hráefnið sem skilar að landi. Hér er ekki verið að útfæra stefnu Frjálslynda flokksins heldur eru hér hugmyndir fyrir stjórnarliða sem alvarlega þarf að taka til athugunar og það strax á næstu missirum. Það er nú svo að fjölmargar fiskvinnslur eru við það að leggja upp laupana. Um er að ræða fyrirtæki sem hafa haldið uppi rekstri við glórulaus samkeppnisskilyrði í fjöldamörg ár. Nú er svo komið að aðstoðar þarf við. Þær hugmyndir sem hér hafa verið viðraðar eru ekki róttækar, síður en svo. En þær geta bjargað fjölmörgum fyrirtækjum frá því að hætta starfsemi í að skapa ögn heilbrigðari og eðlilegri rekstrarskilyrði en um er að ræða í dag. Allir hv. alþingismenn verða að gera sér grein fyrir þeim auknu tekjum sem til landsins koma ef úr öllu þessu hráefni hefði verið framleitt hér heima með því að bjóða það fyrst upp á íslenskum fiskmörkuðum. Hv. þingheimur hlýtur að gera sér grein fyrir þeirri hollustu er slíkt mundi hafa á íslenskt atvinnu- og athafnalíf. Því er ekki hér eingöngu um að ræða nýjan og betri farveg fyrir íslenskar fiskvinnslur, heldur einnig íslensk þjónustufyrirtæki, tengd sjávarútvegi, svo sem umbúðafyrirtæki, fyrirtæki véla og tækja og svo má lengi telja. Að kosningabaráttunni liðinni má ímynda sér að meðal stjórnarliða sé að finna þingmenn er vilja taka sjávarútvegsmálin föstum tökum. Ef til vill má treysta ungum hv. þingmönnum stjórnarliðanna til að sýna þann pólitíska kjark og metnað í starfi svo að heiðarlegar sáttaleiðir um framvindu íslensks sjávarútvegs verði að finna í náinni framtíð. Þjóðin biður um breytingar. Lýðræðið verður að fá sín notið. Ríkisstjórnarflokkunum var sýnt gula spjaldið í nýafstöðnum alþingiskosningum. Herra forseti. Í lokin ber að minnast á velferðarmálin, þá helst þau er snúa að fátækt á Íslandi. Fátækt á Íslandi hefur aukist til muna á seinni árum. Því miður hefur þessi vandi ekki verið viðurkenndur að öllu leyti. Það er skylda okkar allra sem kosningu hafa fengið á hv. Alþingi að leita allra leiða til að stemma stigu við þeirri óheillaþróun. Alþýðusamband Íslands hefur nýlega kynnt heilsteyptar og vel útfærðar tillögur í velferðarmálum. Ég hvet nýja hæstv. ríkisstjórn til að huga alvarlega að þessum tillögum. Með sameiginlegu átaki og velvilja gagnvart okkar minnstu bræðrum og systrum getum við náð undraverðum árangri í þessum málaflokki. Ég vil nota tækifærið og óska öllum nýkjörnum alþingismönnum velferðar í starfi. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Stjórnarandstaðan sem nú situr kemur eins þverklofin til þessa þings og hún var þegar við kvöddumst um miðjan mars sl. Þá skildust stjórnarandstæðingar með heitingum við eldhúsdagsumræðurnar og okkur sem þá sátum á þingi og raunar landsmönnum öllum sem áttu þess kost að hlýða á umræðurnar var það afskaplega vel ljóst að því fór alveg víðs fjarri að um pólitíska samstöðu þessara stjórnmálaafla gæti verið að ræða. ,,Í góðsemi vegur þar hver annan``, eins og eitt sinn var ort. Samt sem áður töluðu stjórnarandstæðingar þannig í kosningabaráttunni að næðu þeir tilskildum meiri hluta væri þeim ekkert að vanbúnaði að taka við. Og vissulega hefði það verið rökrétt að stjórnarandstaða sem felldi ríkisstjórn settist að völdum. En okkur er öllum ljóst hvernig þeir búskaparhættir hefðu litið út. Það hefði verið ógæfuleg sambúð. Við sjáum hvernig stjórnarandstaðan birtist okkur hérna í kvöld, alveg jafnsundurþykk og að áliðnum vetri. Það hefur að þessu leyti ekkert breyst. Jafnvel við nefndakjör, eins og nefnt var hér áðan af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, treysta þeir sér ekki til að standa saman. Og ætli flokkar sem geta ekki einu sinni komið sér saman um kosningar í nefndir og ráð á vegum Alþingis séu nú færir um það að takast sameiginlega á við hin stóru mál sem ríkisstjórnir á hverjum tíma þurfa að glíma við? Eða dettur einhverjum í hug að flokkar sem rífast og skammast hver út í annan vegna einfaldra nefndakosninga og eyða til þess síðan ræðutíma sínum hér í umræðunum um stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, séu til stórræðanna? Auðvitað ekki. 
             Það var að einu leyti, virðulegi forseti, ágætur samhljómur samt sem áður í málflutningi stjórnarandstöðunnar, sem verður strax svo viðskotaill þegar orðum er beint að henni, og það var þegar þeir fóru með gömlu klisjurnar sínar um að það væri ekkert nýtt að finna í þessum stjórnarsáttmála. Ég er búinn að sitja á Alþingi í nokkurn tíma og það er alltaf þannig í hvert skipti sem stjórnarandstæðingar tala um stjórnarsáttmálana, alltaf það sama, 1995 og 1999, og samt sem áður er það svo að undir forustu þessara ríkisstjórna hafa orðið stórkostlegar breytingar í landinu. Ætli það endurspegli nú ekki að þau stefnumið hafi haft áhrif sem við höfum verið að fylgja eftir í þessum stefnuskrám ríkisstjórnarinnar? Það er auðvitað svo að stjórnarsáttmálinn er metnaðarfullur í mörgum liðum, m.a. í skattamálum eins og hér hefur komið fram. Það sem vakti hins vegar athygli mína var sérstakt framlag talsmanns Samfylkingarinnar í þeim efnum til að reyna að gera lítið úr því og það var ómögulegt að skilja talsmanninn öðruvísi en svo að verið væri að tala gegn skattalækkunum almennt í landinu. Virðulegi forseti. Sjávarútvegsmálin urðu eitt af hinum stóru málum nýliðinnar kosningabaráttu. Það var mikilvægt vegna þess að þar með var kastljósi umræðunnar beint betur að þessum mikilvæga málaflokki og tækifæri gafst til þess að ræða af meira kappi um margt af því sem eingöngu hefur verið tæpt á í knappri umræðunni. Það er t.d. alveg ljóst að umræðurnar um fyrningarleiðir í sjávarútvegi sýndu ljóslega fram á hinar stórkostlegu veilur sem eru í málflutningi stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Þegar umræðan fór að skila sér til almennings í landinu brugðu jafnvel helstu talsmenn þessarar kenningar á það ráð að draga í land, vegna þess að þeir gátu ekki lengur neitað því að stefnumörkun þeirra gæti ekki haft annað en neikvæðar afleiðingar í för með sér þegar þeir sem ætluðu að fyrna veiðiréttinn á 10 árum, ákváðu skyndilega í miðjum klíðum að þessi fyrningartími gæti allt eins verið 20 ár eða 25 ár eða jafnvel eitthvað lengri. Býður einhver betur? Þá voru þeir í raun og veru að viðurkenna, sem öllum hafði verið ljóst fyrir löngu síðan, að fyrningarleiðin mundi hafa stóralvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir byggðirnar og starfandi útgerðir. Ekki síst einstaklingsútgerðirnar og helst af öllu nýliðana. Þetta viðurkenna talsmenn fyrningarleiðarinnar í raun, enda má ekki gleyma því að fyrningarleið Samfylkingarinnar gerir ráð fyrir byggðakvótaúthlutun í gegnum Byggðastofnun af því að allir vita að fyrningarleið getur haft svo alvarlegar afleiðingar fyrir byggðirnar. Í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar er með margvíslegum hætti tekist á við það þýðingarmikla verkefni að styrkja forsendur byggðanna og treysta betur veiðirétt þeirra. Þær hugmyndir sem uppi eru um línuívilnun eru tvímælalaust liður í því. Þetta er ívilnun til þeirra sem nýta sínar eigin aflaheimildir og skapa byggðum landsins sjálfstæðan sóknarrétt sem ekki verður að verðmætum nema því aðeins að útvegsmenn og sjómenn nýti hann sjálfir. Þýðingarmest að mínu mati er þó það ákvæði í stjórnarsáttmálanum að þessu leyti sem lýtur að líffræðilegri fiskveiðistjórn og er verkefni sem hæstv. sjútvrh. hratt úr vör á síðasta vetri, m.a. í framhaldi af nál. meiri hluta sjútvn. Alþingis. Þar er tekist á við gríðarlegt viðfangsefni sem getur, ef vel tekst til, leitt til aukins jafnræðis í sjávarútveginum, haft í för með sér skynsamlegri nýtingu veiðistofna með tilliti til aldurs og stærðardreifingar þeirra og stuðlað að minni sóun við auðlindanýtinguna. Sú efnahagsstefna, virðulegi forseti, sem við höfum fylgt á undanförnum árum hefur leitt til aukins hagvaxtar, bættra lífskjara og skapað okkur möguleika á að hrinda í framkvæmd enn þá frekari skattalækkun. Ef ekki hefði tekist svo vel til við að styrkja stoðir efnahagslífsins sem raun ber vitni á undanförnum árum, væru slíkir kostir ekki til staðar. Jafnframt þessu hafa forsendur velferðarkerfisins verið styrktar. Þannig erum við í rauninni að ná fram tvenns konar markmiðum, að bæta velferðarþjónustuna og gera hana skilvirkari og jafnframt að auka ráðstöfunartekjur almennings í landinu. Nú er fram undan tími enn meiri uppsveiflu. Sumir tala um það sem vandamál. En er það virkilega svo að aukinn hagvöxtur, betri tekjur, bætt lífskjör, séu vandamál? Vitaskuld ekki. Þetta er árangur. Jákvæður árangur sem er afrakstur þeirrar pólitísku forustu sem ríkisstjórnin hefur haft um þessi mál á undanförnum árum. En auðvitað reynir á hagstjórnina. Þessar aðstæður krefjast aðhalds í ríkisfjármálum og í búskap sveitarfélaganna. Og við slíkar aðstæður er skynsamlegt, eins og gert er ráð fyrir í stjórnarsáttmálanum, að hvetja til aukins frjáls lífeyrissparnaðar. Gefa almenningi þannig færi á því að auka sparnað sinn og leggja fyrir fjármuni til efri áranna. Síðast en ekki síst ber Seðlabankanum, sem nú hefur fengið aukið sjálfstæði og vel skilgreint en afar þýðingarmikið hlutverk, að grípa inn í og koma í veg fyrir að aukið gjaldeyrisinnstreymi leiði til gengishækkunar. Til þess hafa bankanum verið fengin nægilega mikil völd og öflug tæki og til þess verður að ætlast af honum að hann beiti þeim tækjum undanbragðalaust til þess að tryggja jafnvægi í utanríkisviðskiptum og trausta stöðu útflutnings- og samkeppnisgreina. Góðir landsmenn. Fram undan er tími verkefna, vinna sem miðar að því að bæta lífskjör, styrkja velferðarkerfið, treysta búsetuna í byggðum landsins og annað það sem til framfara horfir. Þá skiptir miklu máli að hafa traustan efnahagslegan grunn til að byggja á til framtíðar. --- Takk fyrir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Fyrir nýafstaðnar kosningar lögðu stjórnarflokkarnir langa loforðalista fyrir þjóðina. Þau loforð bentu frekar til þess að þar væru á ferð stjórnarandstöðuflokkar en ekki að þeir hefðu haldið um stjórnartaumana í átta ár og þannig haft næg tækifæri til að hrinda stefnumálum sínum í framkvæmd. Enn sitja þessir sömu flokkar við völd og hvað stendur eftir af loforðaflaumnum? Niðurstaðan birtist í stjórnarsáttmála sem er fullur af fyrirvörum og almennum yfirlýsingum en algjörlega laus við vísbendingar um að efndir á hástemmdum loforðum séu í nánd. Ekkert er tímasett nema stólaskiptin innan ríkisstjórnarinnar. Það eitt er vitað hvenær núverandi forsrh. verður fyrrverandi forsrh. og hvenær núverandi ráðherrar verða sendir til útlanda eða í óvissuferð innan lands. Ekkert er sagt um raunverulegar efndir á því sem þjóðinni var lofað fyrir kosningar. Bætt lífskjör barnafólks er eitt stærsta pólitíska verkefni okkar á komandi kjörtímabili. Barnafjölskyldur í lág- og millitekjuhópum hafa orðið harkalega fyrir barðinu á aðgerðum og aðgerðaleysi stjórnvalda á undanförnum árum. Hærri skattbyrði, lægri barnabætur, þung greiðslubyrði námslána, hátt verð á nauðsynjavörum, háir vextir og verðtrygging ofan á vextina eru þær aðstæður sem við búum ungu fólki í dag. Og þetta eru helstu ástæður fyrir því hversu erfiðlega því gengur að koma undir sig fótunum. Þegar greitt hefur verið af öllu er lítið eftir fyrir nauðsynjum fjölskyldunnar og má sáralítið út af bregða. Þannig getur ein ferð til tannlæknis sett fjárhag fjölskyldunnar úr skorðum til lengri tíma. Þessum vanda hefur ekki verið sinnt. Stefna Samfylkingarinnar endurspeglar skilning á þessum aðstæðum ungra barnafjölskyldna og snýst um að auka lífsgæði og létta byrði af þeim sem eru að stíga sín fyrstu skref sem fullir þátttakendur í samfélaginu. Til þurfa að koma markvissar aðgerðir þar sem markmið eru skilgreind og þeim fylgt eftir af fullum þunga. Það vantaði ekki fyrir kosningar að stjórnarflokkarnir væru með fagurgala og gerðu síðbúna yfirbót eftir átta ára aðgerðaleysi í málefnum barnafjölskyldna. Eitt dæmið var loforð Framsfl. um að lækka endurgreiðslubyrði af námslánum. Hvað skyldi verða um efndirnar? Um það segir í stjórnarsáttmálanum, með leyfi forseta: ,,Hugað verði að því að lækka endurgreiðslubyrði námslána.`` Með öðrum orðum: Ríkisstjórnin ætlar að huga að því að efna kosningaloforð sín. Herra forseti. Það er í menntakerfinu sem stærstu tækifæri Íslendinga til framfarasóknar liggja. Víðtækar og markvissar fjárfestingar í menntun til samræmis við það sem framsæknustu þjóðir ástunda er eitt af forgangsmálum í íslensku samfélagi. Samfylkingin hefur lagt fram metnaðarfulla áætlun um fjárfestingar á öllum stigum menntakerfisins sem miðar að virkjun hugarafls, eflingu hátækni og áherslu á hugvit. Erlendar rannsóknir benda til að á aðeins átta árum gæti áætlun Samfylkingarinnar aukið hagvöxt um hið sama og virkjun við Kárahnjúka og álver á Reyðarfirði. Góðir Íslendingar. Ég vil fyrir hönd Samfylkingarinnar þakka kærlega fyrir þann góða stuðning og þann góða þingstyrk sem við jafnaðarmenn fengum í nýafstöðnum kosningum. Við munum ekki bregðast trausti ykkar. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir tilheyrendur. Nú fer í hönd þriðja kjörtímabil ríkisstjórna Framsfl. og Sjálfstfl. Mikill uppgangur hefur einkennt tímabil þessara ríkisstjórna, kaupmáttur hefur aukist samfellt sl. níu ár og hagur Íslendinga almennt batnað. Öflugt atvinnulíf er grunnforsenda þess að við getum haldið uppi öflugu velferðarkerfi og í raun mannréttindi að fólk geti stundað atvinnu við hæfi. Mig langar í máli mínu hér í kvöld að víkja einkum að sjávarútvegs- og iðnaðarmálum sem eru náttúrlega einnig mjög mikilvæg í byggðalegu tilliti. Það er nauðsynlegt í atvinnulegu, þjóðhagslegu og byggðalegu tilliti og eitt hið mesta hagsmunamál fyrir byggðir landsins að íslenskur sjávarútvegur búi við starfsöryggi. Stjórnarandstöðuflokkarnir boðuðu allir miklar breytingar í sjávarútvegi í aðdraganda síðustu kosninga, svo miklar breytingar að stöðugleika í þjóðarbúskapnum hefði verið stefnt í hættu. Ljóst er að hefðu tillögur stjórnarandstöðunnar í sjávarútvegsmálum gengið eftir, þá hefðu mörg stór sjávarútvegsfyrirtæki lagt upp laupana með ófyrirséðum afleiðingum fyrir mörg sveitarfélög á landsbyggðinni. Hins vegar verður stjórn fiskveiða að vera í sífelldri endurskoðun. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir m.a. um sjávarútvegsmál, með leyfi forseta: ,,Leitast verður við að styrkja hagsmuni sjávarbyggða, til dæmis með því að kanna kosti þess að styrkja forkaupsréttarákvæði sveitarfélaga og lögaðila, að nýta tekjur af veiðigjaldi til uppbyggingar þeirra, takmarka framsal aflaheimilda innan fiskveiðiársins, auka byggðakvóta og taka upp ívilnun fyrir dagróðrarbáta með línu. Ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar verði bundið í stjórnarskrá`` segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Mér finnst mjög mikilvægt að halda því til haga og hef verið mikill talsmaður þess að tekjur ríkissjóðs af veiðigjaldinu renni beint til sjávarbyggðanna, annars væri veiðigjaldið hreinn landsbyggðarskattur. Slík skattlagning væri gjörsamlega óásættanleg. Þær breytingar sem ég hef nefnt hér miða að því að ná meiri sátt um sjávarútvegsstefnuna og skapa þannig traustan grundvöll til frambúðar í sjávarútvegsmálum. Stjórnarflokkarnir hafa verið í fararbroddi mikillar atvinnuuppbyggingar á Austurlandi sem nú er í sjónmáli með álveri Alcoa við Reyðarfjörð. Hér er um gríðarlega mikilvægt hagsmunamál að ræða fyrir landsmenn alla því þær framkvæmdir sem nú eru hafnar fyrir austan munu stórbæta hag íslenska þjóðarbúsins og gera okkur kleift að halda áfram að efla okkar íslenska velferðarkerfi. Það er fleira í farvatninu. Það eru mörg spennandi verkefni á sviði atvinnumála víða um land. Við horfum til að mynda til hugmynda um polyol-verksmiðju og kísilduftverksmiðju í nágrenni við Húsavík. Hvort tveggja stórmál fyrir atvinnulíf í Þingeyjarsýslum. Og það má margt fleira til taka, svo sem stálpípuverksmiðju í Helguvík og fleira og fleira. Við horfum einnig til mikilla samgöngubóta víða um land, t.d. göng á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar, sem er framkvæmd sem sameinar Fáskrúðsfjörð og Fjarðabyggð í atvinnulegu tilliti. Einnig eru fyrirhuguð göng á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar en tilboð í þá framkvæmd verða opnuð nk. föstudag, og ljóst að sú framkvæmd mun skipta sveitarfélög við utanverðan Eyjafjörð miklu máli. Þannig eru, eins og ég hef verið að segja hér, miklir möguleikar fram undan í byggðamálum. Sett hefur verið á fót nýsköpunarmiðstöð á Akureyri að frumkvæði hæstv. iðn.- og viðskrh., Valgerðar Sverrisdóttur, sem mun á næstu fjórum árum úthluta einum milljarði króna til atvinnumála á landsbyggðinni. Það er sérstaklega mikilvægt fyrir byggðarlögin að ungt fólk geti snúið aftur til sinna heimahaga að framhaldsmenntun lokinni. Til þess að svo geti orðið í ríkara mæli þurfum við að auka fjölbreytnina í atvinnulífinu. Grundvöllurinn að því hefur verið lagður, m.a. með nýsköpunarmiðstöð á Akureyri. Góðir tilheyrendur. Um leið og við framsóknarmenn þökkum kærlega fyrir þann stuðning sem við fengum í alþingiskosningunum þann 10. maí sl. horfum við bjartsýnum augum til framtíðar og erum staðráðin í að nýta vel þau tækifæri sem þar felast. --- Góðar stundir.

Góðir Íslendingar. Við búum í góðu og gjöfulu landi. Kraftmikið atvinnulíf og öflug almannaþjónusta, byggð á félagshyggju og samhjálp, hefur á undanförnum áratugum gert okkur að einni ríkustu þjóð heims. Okkur ætti því að vera fátt að vanbúnaði að skapa hér samfélag þar sem samkennd, virðing og velferð ríkir. Í slíku samfélagi blómgast sveit og borg á eigin forsendum enda er byggðin um allt land sú menningarauðlegð sem hefur skapað vitund okkar sem þjóðar. Þessi ágætu sannindi er þarft að hafa yfir þegar sáttmáli nýrrar ríkisstjórnar er lesinn því að hér ber svo fátt nýtt fyrir augu, enda hafa þessir flokkar starfað saman í átta ár og hafa ekki brugðið vana sínum í einu eða neinu á þessum árum. Stefna ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. hefur á undanförnum síðustu árum leitt til þess að eignarhald á fjármagni og aflaheimildum og öðrum samfélagseignum hefur safnast á örfárra manna hendur. Við horfum upp á breytt gildismat, fjármálaspillingu og aukinn mismun í tekjum og tækifærum meðal landsmanna. Það þarf því ekki að koma á óvart að einkavæðing almannaþjónustu, miðstýring, þjónustugjöld og útþensla eftirlitsiðnaðarins er, eins og við mátti búast, hinir bláu þræðir sem tvinna saman stefnuyfirlýsingu þessarar ríkisstjórnar. Ég held að flestum hafi ofboðið framferðið við sölu og braskvæðingu ríkisbankanna sem ekki sér enn fyrir endann á. Þetta á sérstaklega við um landsbyggðina þar sem bæði starfsfólk og viðskiptavinir bíða í óvissu um hvort þeir verða slegnir af í hagræðingarskyni eða ekki. En við sölu bankanna til einkaaðila fylgdu engin skilyrði um lágmarksþjónustu við landsmenn, engar kvaðir og skyldur við starfsmenn og viðskiptavini. Fullvíst má telja að næst verði sótt að sparisjóðunum sem tókst naumlega að verja gegn braskvæðingu Framsfl. og Sjálfstfl. á síðasta ári. Nú er ljóst að Landssíminn á að ganga sömu leið og bankarnir gengu á síðasta kjörtímabili. Hér eru að vísu gefin ákveðin fyrirheit um að tryggt verði að núverandi þjónusta við almenning á þessu sviði skerðist ekki, eins og segir í stefnuyfirlýsingunni. Það eru háleit markmið að setja sér að núverandi þjónusta skerðist ekki við sölu Landssímans. Þetta eru skýr skilaboð til íbúa hinna dreifðu byggða sem hafði verið lofað uppbyggingu og eflingu fjarskiptakerfis, breiðbandsvæðingu og háhraðagagnaflutningum. Samkvæmt stjórnarsáttmálanum mega landsmenn þakka fyrir að halda þeirri þjónustu sem þeir hafa nú. Hvar eru nú fyrirvarar Framsfl. við sölu Landssímans, sem þeir stærðu sig svo mjög af á síðasta kjörtímabili? Byggðamál eru nánast ekki nefnd á nafn í stefnuyfirlýsingunni. Þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar fyrir kosningar um aðgerðir til lækkunar og jöfnunar flutningskostnaðar er hvergi vikið orði að því í stefnuyfirlýsingunni. Um landbúnaðinn er sagt að hann skuli aðlaga sig aðstæðum á alþjóðlegum markaði. Staðreyndin er sú að staða landsbyggðarinnar hefur versnað að miklum mun á þeim tíma sem stjórnarflokkarnir tveir hafa starfað saman. Á sl. tíu árum hefur þjóðinni fjölgað um rúmlega 10%. En á sama tíma verður fækkun um meira en 18% á Vestfjörðum og yfir 11% á Norðurlandi vestra. Í heild hefur íbúum landsbyggðarinnar fækkað um tólf þúsund manns á þessu tímabili. Tekjumunur einstaklinga eykst. Árið 1993 voru meðaltekjur nokkuð jafnar á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni en árið 2000 var hann orðinn 10--20% lægri á landsbyggðinni. Gengisþróun síðustu mánuði og dollarafallið um nærri 40% ógnar rekstri og tilveru fjölda atvinnugreina, einkum í dreifbýlinu. Engar ráðstafanir eru nefndar til að leiðrétta samkeppnisstöðu útflutningsgreinanna. Það er því landsbyggðin sem hefur greitt fórnarkostnaðinn fyrir það sem kallað er efnahagslegur stöðugleiki. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill standa vörð um og efla íslenskan landbúnað, ferðaþjónustu og annað atvinnulíf sem byggir á sjálfbærri nýtingu náttúrunnar og tryggja búsetu um hinar dreifðu byggðir. Það sem landsbyggðin þarf á að halda er frumkvæði og bjartsýni og það fæst hvort tveggja með sjálfstæði og ábyrgð heimamanna. Tækifæri framtíðarinnar hvíla á mannauð, tækniþekkingu, menningararfi og náttúruauðlindum hvers héraðs til lands og sjávar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur sterka og mótaða framtíðarsýn. Við viljum fullt sjálfstæði, nærfærna umgengni við náttúruna og auðlindir hennar ásamt þróttmikilli atvinnu- og byggðastefnu. Virðulegi forseti. Við viljum elska, byggja og treysta á landið. --- Góðar stundir.

Góðir tilheyrendur. Þetta er ríkisstjórnin sem segir: Áhersla verður lögð á samheldni þjóðarinnar. Já, það var ekki vanþörf á eftir að ríkisstjórnin, sem setið hefur sl. átta ár og er nánast enn öll sem fyrr, hefur orðið þess valdandi með stefnu sinni á liðnum árum að kljúfa þjóðina í andstæðar fylkingar, þeirra sem allt hafa fengið til sín og orðið ofurríkir og hinna sem tekinn var frá atvinnurétturinn með sölu úr byggð. Eignir þessa sama fólks eru síðan orðnar verðlitlar og þar með ævisparnaðurinn að engu ger. Þetta hafa lagasetningar stjórnarliða á undanförnum árum leitt af sér. Hverja á svo að skamma, þá sem seldu og keyptu eða þá sem gerðu það löglegt að selja atvinnurétt fólksins, þ.e. alþingismenn ríkisstjórnarinnar? Það sem gerst hefur birtist skömmu eftir kosningar í fréttapistli Fréttablaðsins. Þetta er afraksturinn af því sem gerðist á Vestfjörðum varðandi kvótann þar sem aflinn hefur farið af svæðinu, og fólki hefur einnig fækkað. Góðir tilheyrendur. Því er ekki að leyna að við í Frjálslynda flokknum erum ósátt við að eigi skyldi vera endurtalið úr kosningunum og alveg sérstaklega að vafa- og utankjörfundaratkvæði fengjust ekki skoðuð. Eitt er ljóst, að niðurstaðan í dag er ekki lok þessa máls. Kosningalöggjöfina og framkvæmd kosninganna verður að endurskoða. Ég vil samt láta það skýrt í ljós að ég er mjög ánægður með mína liðsmenn. Þessir menn eru víkingar til verka og hafa sannfæringu um réttan málstað, eins og þið heyrðuð, og þeir hafa margt til mála að leggja. Þingflokkur Frjálslynda flokksins, frambjóðendur og flokksmenn hans færa landsmönnum hugheilar þakkir fyrir stuðninginn við okkar unga flokk í nýafstöðnum kosningum. Kosningabaráttan var hörð og tók á, ekki síst á þann tiltölulega fámenna hóp en harða kjarna sem mest mæddi á. Við náðum góðum árangri og við þökkum ykkur fyrir, kjósendur. Það er ánægjulegt að enn skuli vera hægt að koma skoðunum á framfæri í íslensku þjóðfélagi án þess að vaða í peningum og hafa óheftan aðgang að fjölmiðlum með þeim. Við lofuðum að vinna vel og vinna heiðarlega og við lofum áfram að vera einlæg og ákveðin og segja sannleikann. Við höfum fulla trú á okkar landi og fulla trú á því að það muni birta til á landi hér þrátt fyrir þá ríkisstjórn sem nú heldur áfram sínum völdum. Við trúum því að eftir fjögur ár muni valdaferli þessara ríkisstjórnarflokka endanlega verða lokið og það muni vara um nokkuð langan tíma þar á eftir. Herra forseti. Góðir landsmenn. Við í Frjálslynda flokknum óskum landsmönnum góðs og gæfuríks sumars og vonumst til þess að öll göngum við á guðs vegum um allan bjartan sumartímann. Hittumst svo heil í haust. --- Takk fyrir.