Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til 1. um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga, 480. máli Nd. Þetta frv. hefur fengið meðferð í Nd. og ein breyting var á því gerð í Nd., þ. e. ákvæði til bráðabirgða var breytt. Að öðru leyti er frv. óbreytt eins og Nd. gekk frá því. Þetta frv. er, eins og það ber með sér, einn þáttur í þeirri viðleitni ríkisstj. að gera ráðstafanir til að létta greiðslubyrði fólks í sambandi við húsnæðismálin, þá erfiðleika sem þar hafa komið upp. Ég vil geta þess að það sem ríkisstj. hefur fyrst og fremst tekið til meðferðar í sambandi við þessi mál eru í fyrsta lagi viðbótarlán með ráðgjöf sem áætlað er að muni nema um 200 millj. kr. Sömuleiðis var í þeirri aðgerð gert samkomulag við banka og sparisjóði um að koma til móts við húsbyggjendur og verður e. t. v. hægt að lýsa því hér á eftir. Ég vil þá geta þess í sambandi við ráðgjafarþjónustuna, af því að það hefur ekki komið fram í hv. Ed., að skv. nýjustu upplýsingum sem komið hafa fram hafa rúmlega 2000 umsóknir um lán vegna greiðsluerfiðleika borist ráðgjafarþjónustunni og í dag höfðu um 1010 umsóknir verið afgreiddar til lántöku. Það sýnir umfang þessarar starfsemi, hvað hún er mikilvæg, og einnig að það er alveg ljóst að jafnvel hafa hærri fjárhæðir farið í fyrirgreiðslu hjá bönkum og sparisjóðum. Ég skal, herra forseti, reyna í örstuttu máli að lýsa aðdragandanum að þessu frv. um greiðslujöfnun fasteignaveðlána. Hann var sá að félmrh. lagði fram í ríkisstj. í janúar tillögur um að lánskjaravístala yrði tekin til endurskoðunar með tilliti til vaxandi greiðsluerfiðleika fólks vegna húsnæðislána. Í sambandi við það fól félmrh. sérstakri nefnd, sem hafði það verkefni að kanna fasteignamarkaðinn og fasteignaviðskipti, að gera tillögur til úrbóta á þessu sviði og gera tillögur um leiðir sem fælust aðallega í því að jafna greiðslubyrði af fasteignaveðlánum einstaklinga. Þessi nefnd skilaði ákveðnum tillögum eða drögum að frv. 22. febrúar og síðan var áfram unnið af sérfróðum mönnum, eins og kemur fram í grg. með þessu frv.,og útbúið frv. til l. um greiðslujöfnun fasteignaveðtána til einstaklinga. Þetta frv. var síðan lagt fyrir ríkisstj. 7. mars s. l. Í sambandi við viðræður ríkisstj. við Alþýðusamband Íslands, m. a. um húsnæðismál, var skipaður sérstakur samstarfshópur stjórnvalda og Alþýðusambandsins sem vann að ýmsum hugmyndum til lausnar á fjárhagsvanda húsbyggjenda og jafnframt að því að byggja upp frv. samkv. tillögum nefndarinnar. Þessu frv. var svo skilað til ríkisstj. og það er það frv. sem nú er til afgreiðslu á Alþingi. Það má segja að með þessu frv. sé boðuð ný stefna í verðtryggingu húsnæðislána. Frv. byggir á svonefndri greiðslujöfnun fasteignaveðlána sem felst í því að endurgreiðslur húsnæðislána eru tengdar launabreytingum. Tilgangur frv. er þannig að fyrirbyggja að greiðslubyrði vegna húsnæðislána þyngist ef misgengi skapast milli hækkunar lánskjaravísitölu og hækkunar launa og/eða hækkunar raunvaxta. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að ræða mikið meira um þetta mál. Það hefði að vísu verið æskilegt, eins og fyrsta frv. gerði ráð fyrir, að þetta hefði náð til allra lánastofnana í landinu. Á því var ekki talinn tæknilegur möguleiki af ýmsum ástæðum, ekki síst þar sem eitt af grundvallaratriðum í þessu frv. er afturvirkni, eins og kemur fram í 4. gr., til 1. mars 1982. Það væri ekki hægt að setja lagaskyldu á aðrar peningastofnanir en aðeins á opinbera sjóði. Þess vegna byggir frv. fyrst og fremst á skyldu húsnæðissjóðanna, en heldur opnum möguleikum til samninga við aðra sjóði og peningastofnanir. Það má geta þess hér, sem er mjög mikilvægt, að lífeyrissjóðirnir hafa samþykki að taka þessa aðferð upp í sambandi við lán úr lífeyrissjóðum. Það hefur gífurlega mikla þýðingu því að lífeyrissjóðirnir og húsnæðissjóðirnir lána gegnumsneytt 50–70% af öllum venjulegum útlánum til húsnæðislána í landinu. Ég sé ekki að ástæða sé til að fara fleiri orðum um þetta. Það er samkomulag um að reyna að hraða þessu máli þannig að það verði lögfest fyrir þinglok. Ég treysti því að hv. Ed. geri það sem í hennar valdi stendur til að svo geti orðið. Þetta er þýðingarmikið mál fyrir fjöldann í landinu og ég reikna fastlega með því að frv. hafi mikið gildi þegar grannt er skoðað. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að lokinni þessari umr. að mælast til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Ed.



Virðulegi forseti. Vissulega er það spor í rétta átt að tekin sé upp sú greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga sem þetta frv. gerir ráð fyrir, en það hefur komið skýrt fram í málflutningi okkar Alþb.-manna og í málflutningi stjórnarandstöðunnar í heild að þessi ákveðna tilhögun, sem hér er gerð tillaga um, er að okkar dómi alls ófullnægjandi. Við höfum lagt á það áherslu að þessi greiðslujöfnun nái einnig til banka og lífeyrissjóða en ekki aðeins til byggingarsjóða ríkisins. Við höfum lagt á það áherslu að réttur lántakenda verði skilgreindur og viðurkenndur án tillits til vanskila eða einhvers óskilgreinds mats embættismanna. Við höfum lagt á það áherslu að útreikningur greiðslumarksins skv. þessu frv. eigi að miðast við kauptaxtavísitölu. Við höfum lagt á það mjög þunga áherslu að vextir af lánum húsnæðismálastjórnar verði lækkaðir. Og við höfum lagt það til að veittur verði sérstakur skattafsláttur skv. nánari reglum. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því að það vandamál sem upp hefur komið hjá húsbyggjendum stafar fyrst og fremst af gerðum núv. ríkisstj. Ég er ekki sammála því, sem ýmsir hafa sagt og þ. á m. ýmsir í stjórnarandstöðu, að vandamál húsbyggjenda megi rekja langt aftur í tímann og sé að kenna mörgum fyrri ríkisstjórnum. Ég held að ef sama fyrirkomulag hefði verið á þessum málum og var hér áður fyrr hefði þessi vandi alls ekki komið upp, ef horfið hefði verið að því ráði, sem við lögðum mjög þunga áherslu á, Alþb.menn, á árinu 1982–1983, að miðað yrði við kauptaxtavísitölu í staðinn fyrir lánskjaravísitölu, en um þetta efni fluttum við ýmsar tillögur m. a. í ríkisstj. sem við sátum í, tillögur sem voru reyndar samhljóða tillögum sem hv. þm. Alþfl. fluttu hér á Alþingi. Ef þessar tillögur hefðu náð fram að ganga hefði aldrei skapast það misræmi milli vísitalna sem síðar varð. Og ef vextir hefðu ekki verið gefnir frjálsir og það vaxtabrjálæði upphafist sem við höfum horft upp á seinustu tvö árin væri vandi húsbyggjenda sem nú er mjög til umræðu ekki ýkjastór. Það eru þessi tvö atriði sem valda vandanum: annars vegar að leyft er misgengi tveggja vísitalna og hins vegar að vextirnir eru svona háir. Þetta eru tvær meginástæður þess hvernig komið er. Því er rangt að reyna að kasta ábyrgðinni á aðrar ríkisstjórnir en þá sem nú situr. Ábyrgðin er alfarið hennar. Þessi vandi mundi ekki vera fyrir hendi ef þetta misgengi vísitalna hefði ekki verið látið viðgangast. ef kjaraskerðingin hefði ekki gengið yfir, því að auðvitað er það meginþáttur vandans að kaupgjaldsvísitalan er tekin úr sambandi og að vextir eru gefnir frjálsir. Sem sagt: við höfum lýst því yfir, við Alþb.-menn líkt og stjórnarandstæðingar allir, að við teljum þetta frv. ganga of skammt, en viðurkennum hins vegar að það stefnir í rétta átt.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. sem gjarnan hefði mátt vera til fyrr. Að vísu gengur það ekki eins langt og við í Alþfl. hefðum talið að gera ætti, en það er tvímælalaust til bóta. Það kom til tals ráðgjafarþjónustan sem tekin hefur verið upp hjá Húsnæðisstofnun og ýmsum er tamt að hnýta í þá stofnun vegna þessa og menn segja að ráðgjafarþjónusta eigi í raun ekki að fara fram. Ég er alveg á öðru máli en þeir sem því halda fram. Ég held að ráðgjafarþjónustan hafi orðið að miklu gagni í því ástandi sem nú er - ástandi sem vissulega er orðið til vegna gerða ríkisstj. og þeirrar sem á undan henni var. Staðreyndir liggja fyrir um að nauð húsbyggjenda er mikil og þess vegna kemur þessi þjónusta að góðu gagni. Það var athyglisvert, sem félmrh. sagði hér áðan, að það hefðu 2000 manns sótt um lán í framhaldi af slíkri ráðgjöf og 1010 verið afgreidd. Ég nota þetta tækifæri til að segja frá því að svona ráðgjafarþjónusta er orðin til suður í Keflavík fyrir Suðurnesin þar sem tekist hefur samvinna milli Húsnæðisstofnunar og verkalýðsfélaga á Suðurnesjum, í Keflavík, og allra bankanna og lífeyrissjóðsins þar. Við bindum miklar vonir við að það geti orðið húsbyggjendum að miklu gagni og ekki aðeins húsbyggjendum því að það er meiningin að ráðgjafarþjónustan verði víðtækari, gefi mönnum ráð þegar þeir ætla að leggja út í fjárfestingu, kaupa íbúð eða slíkt, geri mönnum grein fyrir því hvort menn geta staðið undir þeim fjárfestingum eða ekki. Ég held að sú ráðgjafarþjónusta sem tíðkast hér í Reykjavík ætti einnig að taka slíkt upp, enda væri það af því góða því að vart fara menn út í fjárfestingar án þess að hafa skoðað dæmið til fulls. Væri oft og tíðum mikil hjálp í því að viðkomandi séu varaðir við því að leggja út í ákveðnar fjárfestingar sem þeir fyrirsjáanlega ráða ekki við. Það má deila endalaust um hverjum það ástand er að kenna sem er í húsnæðismálunum. Ég held að þeir sem þurfa að þola séu þó á einu máli um að stjórnarstefnan hafi valdið þessu og þau hroðalegu mistök sem urðu þegar lánskjaravísitala og kaupgjaldsvísitala voru teknar úr samhengi - mistök eins og forsrh. hefur orðað svo sem hafi valdið því að jafnvel þúsundir húsbyggjenda og húseigenda standa frammi fyrir gjaldþroti eða feikilegum greiðsluvandræðum. Ég endurtek að ég tel að þetta frv. gangi í rétta átt. Það er þó ófullnægjandi og ég sætti mig ekki við þær skýringar, sem fram komu hjá hæstv. félmrh., að af tæknilegum ástæðum sé ekki hægt að hafa fleiri inni í þessu en opinbera sjóði og vildi gjarnan fá frekari skýringar á því af hverju er ekki hægt að lögbinda fleiri aðila til að ástunda greiðslujöfnun.



Herra forseti. Ég vil fyrst segja það í sambandi við ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. að þegar hann talar um vexti af húsnæðislánum er rétt að taka það fram og menn mega ekki gleyma því að vextir í húsnæðissjóðunum eru niðurgreiddir og hafa alltaf verið niðurgreiddir, hafa ekki hækkað í samanburði við aðra vexti. Vextir af almennum lánum eru 3.5% umfram vísitölu, en 1% í Byggingarsjóði verkamanna sem er mjög veruleg niðurgreiðsla miðað við þá vaxtaþróun sem er í landinu. Hann minntist á skattafslátt og vaxtafrádrátt. Þetta er eitt af þeim atriðum sem hafa verið til umræðu og hafa komið til álita í umræðum um að leysa þessi mál. Þetta var rætt við fulltrúa Alþýðusambandsins og er áherslupunktur sem er verið að vinna að. Það liggja þegar fyrir ákveðnar hugmyndir um breytingar á núgildandi vaxtafrádrætti í skattalögum, en þau eru ófullnægjandi að því er varðar húsnæðismálin. Menn eru búnir að átta sig á því að það verður að breyta þeim ákvæðum. Það er hins vegar ekki búið að taka ákvörðun um hvernig það verður gert. Það getur komið til greina að hafa þar sérstakan skattaafslátt eins og þegar hefur verið gert frv. um. Þetta er mál sem stjórnarflokkarnir eru með á prjónunum og kemur raunar fram í fskj. með því frv. sem verður hér til umræðu á eftir. Ég ætla ekki að fara út í umræðu um hverjum eru að kenna þau vandamál sem hafa komið upp hjá mörgum húsbyggjendum eða húskaupendum í landinu, því miður. Það skiptir e. t. v. ekki máli héðan af að fara að rökstyðja það, en ég vil aðeins minna á að þetta misgengi hófst fyrst og fremst 1981 og var fyrirferðarmest á árunum 1982 og 1983. Um þetta er ekki deilt. Ég tel, og það viðurkenna allir, að verðbólgan hafi verið aðalþátturinn, sú mikla verðbólguskriða sem var komin upp í 130%. Það sýnir sig best að sú ákvörðun að reyna að ná niður verðbólgunni skilaði strax árangri hvað þetta varðar á árinu 1984 því að á fyrri hluta árs 1984 og eiginlega fram undir lok ársins var misgengi sáralítið eða ekkert á milli lánskjaravísitölu og launa. Það sýnir því að hverju við þurfum að stefna í framtíðinni um þessi mál. Í sambandi við það sem hv. 6. landsk. þm. Karl Steinar Guðnason sagði vil ég undirstrika að ég verð alltaf sannfærðari og sannfærðari um mikilvægi þeirrar ákvörðunar að taka upp ráðgjafarþjónustu við Húsnæðisstofnunina og það á eftir að koma betur fram í opinberum skýrslum sem verða birtar um þessa starfsemi. Ég vil segja frá því hér að það er þegar búið að ákveða að ráðgjafarþjónustan verði fastur þáttur í starfsemi Húsnæðisstofnunarinnar með nýju sniði sem einmitt snertir það sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason minntist á. Ráðgjöf verður veitt bæði á tæknilega og fjármálalega sviðinu. Það hefur sýnt sig og sannast á þeirri ráðgjafarþjónustu sem fram hefur farið að fjöldi fólks þarf sannarlega á henni að halda. Það eru einmitt fyrirbyggjandi ráðstafanir með slíkri ráðgjöf sem mundu koma í veg fyrir mikið af þeim vandamálum sem fólk á við að stríða. Ég fagna því mjög að þessi áfangi skyldi nást á Suðurnesjum sem er til fyrirmyndar. Allar peningastofnanir, verkalýðsfélögin og fleiri aðilar hafa tekið höndum saman um að gera þetta algilt á þessu svæði. Þetta verður mjög mikilvægt fyrir svæðið í heild. Hv. þm. spurði hvers vegna ekki væri hægt að lögfesta þetta um banka, sparisjóði og aðrar peningastofnanir í landinu. Það var talið ófært af þeim sérfræðingum sem um þetta fjölluðu. Ég vil minna á að fulltrúar Alþýðusambandsins í viðræðunum töldu þetta ekki fært heldur. Þeir vildu heldur að það yrði samkomulagsatriði t. d. við lífeyrissjóðina að nota þessa aðferð frekar en fara að lögþvinga þá til þess. En sem betur fer, eins og ég sagði áðan og vil undirstrika hér, hafa lífeyrissjóðirnir þegar tekið þá ákvörðun að nota greiðslujöfnun á sín lán, sem er ákaflega mikilvægt atriði, og ég hef þá skoðun að bankakerfið muni smátt og smátt gera það einnig. Hér er að vísu opnað fyrir heimild til að ná slíkum samningum og ég held að bankar muni semja um það vegna þess að það verða miklu öruggari og traustari viðskipti fyrir fólk. Ríkisstj. mun að sjálfsögðu ganga í að reyna að ná samningum fyrir fólk um að þetta verði gert, a. m. k. við aðalviðskiptabanka landsins. Það get ég fullyrt að er þegar búið að ákveða. Ég hef ekki meira að segja, herra forseti, en vona að þetta mál fái skjóta og greiða leið í gegnum hv. Ed.



Herra forseti. Ég fylgi hér úr hlaði frv. til l. um sérstaka fjáröflun vegna húsnæðismála á árunum 1985 og 1986 sem flutt er af meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. og hefur verið afgreitt frá Nd. og sent þm. í hv. Ed. til meðferðar. Frv. þetta byggist á samkomulagi þingflokka stjórnarflokkanna um sérstaka fjáröflun til húsnæðismála vegna þeirra erfiðleika sem húsbyggjendur hafa átt í og þarf ekki að hafa mörg orð um vegna þess að um þau mál hafa verið miklar umræður í vetur, bæði hér í hv. Alþingi og eins úti í þjóðfélaginu. Eigi að síður finnst mér rétt að drepa á þau atriði sem koma fram í frv., en það er tiltölulega einfalt í sniðum. Það kveður á um fjáröflun til húsnæðismála, og skal í fyrsta lagi leggja 1% húsnæðisgjald á söluskattsstofn allra þeirra aðila sem lög nr. 10/1960, um söluskatt, með síðari breytingu, taka til. Í 2. gr. er kveðið á um að eignarskattsauki skuli lagður á. Sá eignarskattsauki skal vera 0.25% á eignarskattsstofn manna, sbr. 80.–82. gr. laga nr. 75/1981, umfram 1600 þús. kr. gjaldárið 1985. Eignarskattsaukinn skal vera 0.25% af eignarskattsstofni lögaðila, sbr. 2. gr. laga nr. 75/1981, og þeirra aðila sem takmarkaða skattskyldu bera, sbr. 3. gr. sömu laga. Í 3. gr. er kveðið á um að af tekjuafgangi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins skulu 30 millj. kr. renna til húsnæðismála árið 1985 og 60 millj. 1986. Í grg. frv. er skýrt hvernig afla skuli þessara tekna og hvernig ráðstafa skuli þessum tekjum. Í fyrsta lagi skal ráðstafa þeim til ráðgjafarþjónustunnar hjá Húsnæðisstofnun ríkisins sem hefur það hlutverk að leiðbeina, aðstoða og lána þeim sem komnir eru í greiðsluerfiðleika. Útlán í tengslum við ráðgjafarþjónustuna eru áætluð um 200 millj. kr. Í öðru lagi er tekjuöflun þessi vegna greiðslujöfnunar vegna fasteignalána einstaklinga og er ætlunin að verja í þennan málaflokk um 100 millj. kr. Í þriðja lagi verður nú lögð aukin áhersla á lán til þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn. Tekin hefur verið ákvörðun um að hækka hámark svonefndra G-lána þannig að það verði komið í 50% af nýbyggingarláni (F-láni) á 1. ársfjórðungi 1986. Í þessu skyni er gert ráð fyrir að ráðstafa 70 millj. kr. Þessi tekjuöflun felur því í sér 370 millj. kr. Ástæður fyrir því að farið er í þessa fjáröflun til húsnæðismála eru þær að það var ógerningur að auka fjárframlag hins opinbera til þessa málaflokks nema sérstök fjáröflun kæmi til, bæði vegna halla á ríkissjóði og eins vegna þess að aukinni erlendri lántöku til þessara mála hefur verið hafnað vegna þeirrar þröngu stöðu sem við erum í í þeim efnum. Það kom fram í framsöguræðu formanns fjh.- og viðskn. Nd. þegar hann mælti fyrir þessu frv. að hann lagði áherslu á að með þessari áætlun verði í ár fyrst og fremst sinnt fjárþörf þeirra sem byggja sína fyrstu íbúð eða gera fokhelt fyrir 1. okt. n. k. og jafnframt verði flýtt greiðslu lána til þeirra sem keyptu sína fyrstu íbúð á fyrstu fjórum mánuðum ársins. Ég vil ekki láta hjá líða að undirstrika þetta um leið og frv. er fylgt úr hlaði. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta frv. frekar á þessu stigi og vísa til framsöguræðu formanns fjh.- og viðskn. Nd. sem hann flutti við 1. umr. málsins í Nd. Ég legg til að frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. Ed. til skoðunar að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Þá hefur loksins litið dagsins ljós það frv. og þær tillögur sem fluttar eru af sumum þeim sem standa að ríkisstj. Við höfum heyrt að ekki eru allir jafnhrifnir af þeim tillögum sem þar eru á ferð. Þessar ráðstafanir eiga að skila 370 millj. sem auðvitað er allt of lítið en ber þó að fagna og ber að minnast þess að það er fyrst og fremst vegna þeirra miklu umræðna sem átt hafa sér stað í þjóðfélaginu um þessi mál og ekki síst vegna þess þrýstings sem stjórnarandstaðan hefur beitt á undanförnum vikum að þessar tillögur hafa litið dagsins ljós. Þessar tillögur gera ráð fyrir því að leggja 1% söluskatt ofan á þann söluskatt sem fyrir er, en hann er nú þegar mjög hár. Í þessu felst að það er lagt gjald á alla, en í tillögum stjórnarandstöðunnar var bent á leiðir til að flytja fjármagn frá þeim sem betur mega sín inn í húsnæðiskerfið. Í tillögum stjórnarandstöðunnar var bent á að það dugar skammt að grípa nú til neyðarráðstafana þegar allt er komið í óefni. Það sem þarf að gera er auðvitað að móta heildarstefnu í húsnæðismálum og horfa til lengri tíma. Næstu aldamót hafa verið nefnd og það veit sá sem allt veit að það veitir ekki af að reyna að gera sér grein fyrir því hver þörfin verður á næstu 15 árum, hvernig á að byggja, hvers konar húsnæði er hagkvæmt og hverjir það eru sem þurfa á húsnæði að halda. Að mínum dómi hefur verið rekin hér kolröng stefna í húsnæðismálum og ég fagna því sérstaklega að félmrh. hefur ákveðið að skipa nefnd sem á að móta heildarstefnu til langs tíma og var vissulega tími til kominn. En ég lýsi ábyrgð á hendur ríkisstj. og þeim flokkum sem að henni standa, þeim sem fyrir síðustu kosningar gáfu fólki fögur loforð um allt að 80% lán til húsnæðiskaupa og bygginga. Ég tel, að þar með hafi fjölda fólks verið fleygt út í kviksyndið þar sem fólk berst um á hæl og hnakka og reynir að bjarga sér sem best það getur. Ég tel að húsnæðismál og það að eiga kost á þaki yfir höfuðið séu mannréttindi, en eigi ekki að vera bitbein og ástæða til loforða sem síðan eru ekki efnd. Með þeim tillögum sem hér eru á ferð er aðeins tekið á hluta vandans, þ. e. þeirra sem eiga í greiðsluerfiðleikum. Ég verð að segja það sem mína skoðun að ég er ekkert viss um að það séu endilega húsbyggjendur og húskaupendur sem eiga við mestan vanda að stríða í þessu þjóðfélagi í húsnæðismálum þó að þeir hafi látið mest í sér heyra. Ég bendi á að t. d. þeir leigjendur sem hafa tekið sig saman, yfir 4 þús. talsins í húsnæðissamvinnufélaginu Búseta, námsmenn, aldraðir, öryrkjar, að ekki sé talað um einstæða foreldra, allt eru þetta hópar sem eru aðkrepptir í þjóðfélaginu, ekki síst í húsnæðismálum eins og kannanir hafa sýnt og sannað. Með þessum orðum er ég alls ekki að gera lítið úr erfiðleikum þeirra sem eru að kaupa og byggja húsnæði, en hinir mega ekki gleymast. Ég minni á að þegar ég sat á þingi fyrr í vetur flutti ég till. um að gert yrði sérstakt átak í byggingu leiguhúsnæðis. Ég reikna með að sú till. sofi einhvers staðar vært í nefnd. Ég tel að hér á landi þurfi virkilega að breyta um stefnu og að í stað þeirrar einstefnu sem ráðið hefur ríkjum þurfi að gefa fólki kost á að velja um hvort það vill kaupa, hvort það vill leigja eða nota einhver önnur form. Ég bendi á að á Norðurlöndum hafa samvinnuhreyfingin og verkalýðshreyfingin í marga áratugi unnið að því að byggja upp húsnæðissamvinnukerfi og staðið fyrir byggingu tugþúsunda leiguréttaríbúða af ýmsum stærðum og gerðum, en hér á landi hafa menn einblínt á þá leið sem er dýrust, óhagkvæmust og erfiðust, bæði fyrir einstaklinga og þjóðfélagið, leið sem m. a. hefur gert Ísland að því vinnuþrælkunarþjóðfélagi sem við okkur blasir og hefur leitt til þess að fjáröflun til húsnæðismála er orðin meiri háttar vandamál. Hugsjónir um einkaeign og sjálfstæði eru eitt, en raunveruleiki er annað. Húsnæðisstefnan þarf að taka mið af þjóðfélaginu og samsetningu þess og hún á að stefna að því að uppfylla þær þarfir sem fyrir eru. Herra forseti. Ég tel að með aðgerðum stjórnarandstöðunnar undanfarnar vikur hafi tekist að þoka máli þessu áleiðis og er það vel þó að skrefið sé hvergi nærri nógu stórt. Ég mun greiða atkv. gegn þeirri tillögu að hækka söluskattinn, en að öðru leyti mun ég ekki standa í vegi fyrir framgangi þessa máls.



Herra forseti. Hér eru til umræðu tvö tengd mál sem fjalla um aðgerðir vegna slyss, nokkurs konar umferðarslyss, sem átt hefur sér stað, og það er greinilegt að menn hafa mjög ólíka plástra á sér til að bregðast við og hjálpa bágstöddum úr þessu slysi. Ég verð að viðurkenna að mér eru þeir plástrar sem hér er boðið upp á ekki eins geðþekkir og margir aðrir. Það er allt gott um það að segja að menn ætli að taka sér tak og móta nýja stefnu í húsnæðislánamálum, en á þessu stigi eru hinir slösuðu engu bættari þó að farið sé í skipulag nýrra vega þegar menn hafa orðið fyrir slysi vegna þess skiputags sem á þessum vegum er í dag. Mönnum verður hér nokkuð tíðrætt um hver beri sök á því sem orðið er. Ég held að enginn einn geti þar borið hana almennilega af sér, jafnvel ekki þátttakendurnir, þ. e. hinir slösuðu, þar sem þeir sýndu kannske á tíðum nokkuð mikla oftrú á stjórnvöldum og sérstaklega á loforðum þeirra. En hvað um það. Á árunum 1982–1983 eða öllu heldur árunum 1981–1983 fór af stað hægt og sígandi en svo með sívaxandi hraða verðbólga sem byrjaði raunverulega ekki að mælast í lánskjaravísitölu að neinu ráði fyrr en á árinu 1983. Þá kom til valda ríkisstjórn sem lækkaði hér laun og felldi gengi. Hennar aðgerðir mældust svo ekki fyrr en á síðasta ári, fyrr en á árinu 1984, og fólk hefur verið að líða fyrir þessar athafnir þessara tveggja seinustu ríkisstjórna. Vel að merkja. Sú ríkisstj. sem situr núna bauð sig náttúrlega fram til betri verka þannig að hún getur mjög illa, tel ég, kennt síðustu ríkisstj. um hvað orðið er vegna þess að ég veit ekki betur - og þeir sem hana kusu vissu ekki betur - en hún ætlaði að gera betur en seinasta ríkisstjórn.

Hún hefur gert það líka.

Hv. 11. landsk. þm. þykist vita um eitthvað sem þessi ríkisstj. hefur gert betur en sú fyrri. Hann getur væntanlega upplýst okkur um það síðar. Það verður líka að viðurkenna að þegar talað er um ríkisstjórnir er átt við þær almennt - ekki endilega þá sem situr þessa stundina heldur ríkisvaldið almennt. Mistök þess eru einfaldlega með þeim hætti að syndir feðranna koma niður á börnunum. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í upphafi: Mér finnast þær aðgerðir sem verið er að ræða um í frv. til l. á þskj. 1108 í alla staði mjög ógeðfelldar. Vandamál þess fólks sem hér um ræðir, þess afmarkaða hóps sem hér um ræðir, er orðið til vegna þess að það voru teknir af því peningar. Þeim var hreint og beint stolið. Við höfum gagnrýnt þá ríkisstj. sem nú situr. Ekki bara fyrir það hvað hún er dugleg að leggja skatta á fólk. Við höfum gagnrýnt hana hvað mest fyrir það hvað hún fer illa með fjármuni. Ég tel að betra hefði verið í þessu tilviki að leggja enn þá meiri áherslu á að þessi ríkisstj., með breyttri fjármálastjórn, með tilfærslum innan fjárlaga, fyndi fé til að kosta þær aðgerðir sem hér er verið að ræða um. Mér finnst hálft í hvoru að með því að ræða um það í alvöru að afla fjár til þessara verka með aukinni skattlagningu séum við að samþykkja og lögleiða þjófnað. Það er ríkisvaldið sem ber ábyrgð á stöðu þessa fólks. Það eru stjórnvöld sem bera ábyrgð á því. Fólkið sjálft lagði út í það sem það lagði út í í góðri trú um að aðstæður héldust óbreyttar og þegar það brást með tilkomu nýrra stjórnvalda trúði það því að því yrði samt gert kleift að kaupa eða eignast húsnæði með mannsæmandi hætti. Þetta hefur ekki gerst og núna er gerð tilraun til þess að bæta úr, en þá ekki með því að bæta fjármálastjórn í raun og veru heldur er einfaldlega skarað meira að þessari köku með stækkun hennar, með aukinni skattheimtu og síðan á að nota það fé til að hjálpa þessu fólki sem reyndar eins og venjulega er tekið úr þess eigin vasa. Þetta finnst mér vera að þeim hugmyndum sem hérna er verið um að ræða. Áðan var hér verið að tala um greiðslujöfnunarfrv. og ég er sammála þeim sem það gagnrýndu áðan. Það gengur of skammt í því að skilgreina þann vanda sem hér um ræðir og það gengur og skammt í því að skuldbinda þá aðila, sem lána fé til þarfa þess fólks sem hér um ræðir, til að vera því innan handar og aðstoðar. Svo er annað sem hér skyldi horfa á. Það er að þær aðgerðir sem við erum hér að ræða um, sú fjármögnun sem hér er rædd, eru fyrst og fremst fjármögnun á aðgerðum sem þegar eru að nokkru leyti um garð gengnar, aðgerðum sem fjármagnaðar voru af fé sem tekið var af nýbyggingarlánum Byggingarsjóðs ríkisins. Í raun og veru er bara verið að greiða það fé til baka þannig að hægt sé að standa undir nýbyggingarlánum með sama hætti eða nokkurn veginn þeim sama hætti og fyrirhugað var í upphafi við gerð fjárlaga. Á næsta ári er svo fyrirhuguð áframhaldandi tekjuöflun með sama hætti sem þá verður hið eiginlega umframframlag til þessara mála. Það er kannske líka gallinn við þessa aðgerð í heild að hún skilar sér ekki nógu hratt á þessu ári til þessa fólks þannig að það má horfa fram á að þrengingar þess verða þó nokkuð langar enn.



Herra forseti. Það hefði enginn trúað því þegar kosningabaráttan stóð sem hæst nú síðast að frv. líkt þessu kæmi hér fram. Þá gengu sjálfstæðismenn um hnarreistir og drjúgir og lofuðu mönnum 80% láni eða láni sem næmi 80% af byggingarkostnaði. Þessu trúðu margir. Það voru margir sem trúðu því að þetta yrði að veruleika. Ég lýsi nú eftir því hvenær meiningin er að koma því í framkvæmd. Ég er hræddur um að þeir sem nú eru í nauð vegna aðgerða ríkisstj. sjái nú allt aðra mynd en þeim var heitið á sínum tíma. Þetta frv. fjallar um skattlagningu til að bjarga því sem bjargað verður, eins og sagt er stundum. Þetta frv. kemur vissulega of seint fram og er of lítið í sniðum, að mínu mati, og það gerir ráð fyrir skattlagningu sem er vond skattlagning, eins og t. d. því að hækka söluskattinn. Það er vond skattlagning. Ég tel að söluskatturinn sé orðinn allt of hár. Eftir því sem hann er hækkaður meira verður freistingin meiri að stela honum undan. Ég er hræddur um að þeir sem hafa aðstöðu til þess verði enn þá grimmari í því að stela honum undan en áður hefur verið. Það var ljóst fyrir löngu að það varð að leggja á skatta til að sinna þessu verkefni, bjarga þeim sem í erfiðleikum eiga í húsnæðismálum. En ríkisstj. hefur ekki haft kjark til að horfast í augu við að afla varð innlends lánsfjár eða finna innlenda tekjustofna til að leysa þetta mál. Ég hef ekki síður áhyggjur nú þegar við ræðum um skattlagningu af þeirri staðreynd sem kom fram hér í dag hjá hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni þar sem hann lýsti ástandinu í peningamálum og taldi 55% af öllu lánsfjármagni í landinu erlent lánsfé. Þetta eru mjög alvarlegar staðreyndir sem hljóta að leiða til þess að menn skoði málið frá öðrum sjónarhól en áður. Á sama tíma og þetta er staðreynd tala menn um að lækka skatta. Það verður gaman að sjá hvernig þessir boðberar lækkandi skatta fara að því í þessu ástandi. Hér hefur líka verið rætt mikið um vandamál húsbyggjenda og þeirra sem þurfa á húsnæði að halda eftir öðrum leiðum, en í þessari umræðu er látið hjá líða að minnast á að vandi er ekki síður annars staðar. Ég bý t. d. á svæði þar sem hvert atvinnutækið á fætur öðru fer nú undir hamarinn einmitt vegna svipaðra mála og rætt er um í húsnæðismálunum - vandamála sem hafa orðið til vegna þess að mönnum var fyrirskipað að taka lán í erlendri mynt, þeirri óhagstæðustu sem fannst í Seðlabankanum, þeirri virðulegu stofnun. Það er mjög margt skylt með þeim fyrirtækjum sem í þessum erfiðleikum eiga og húsbyggjendum. Við getum leyst vandamál húsbyggjenda með því að dæla fé í kerfið eftir þessum leiðum, en ég er hræddur um að meira þurfi til varðandi þau atvinnufyrirtæki sem nú eru undir hamrinum. En ég ítreka að þrátt fyrir að hér sé um viðleitni að ræða til að leysa einhvern hluta af þeim vanda sem nú er hjá húsbyggjendum og húskaupendum, þá tel ég að þetta sé of lítið skref, þetta sé hænufet, það sem gert er hefði mátt koma fyrr og skattlagning hefði mátt vera öðruvísi og tek ég þá sérstaklega til aftur söluskattinn. Ég tel að það sé vond skattlagning. En mig langar til að spyrja þá sjálfstæðismenn sem hér eru og treysta sér til að svara hvenær þeir ætla á kjörtímabilinu að efna það loforð að lánahlutfallið fari upp í 80%. Gaman væri að heyra hvort einhver treystir sér til þess í dag. En það eru ekki þeir einir sem eru í ríkisstj. Þeir eru með þeim framsóknarmenn og þeir hafa í sameiningu komið þessum málum til fjandans. Þar eru þau og verða sjálfsagt um einhverja hríð.



Herra forseti. Aðeins örfá orð, ég skal ekki lengja þessar umr. Ég vil segja það út frá því sem hér hefur komið fram að það er stór spurning, sem margir velta fyrir sér, hvað menn vilja ganga langt í því að fjármagna vissa þætti í okkar þjóðfélagi með lántökum og skattheimtu. Ég tel að við þurfum að skoða húsnæðismálin með það í huga að brýn nauðsyn er að átta sig á því í okkar fámenna landi hvað við megum ganga langt, hvað við eigum að fjárfesta mikið í íbúðarhúsnæði. Þessi ríkisstj. er að vinna að langtímaáætlun í húsnæðismálunum og eins að taka upp stefnu sem sumir kalla húsnýtingarstefnu í sambandi við húsnæði, þ. e. að gera fólki auðveldara að skipta um húsnæði og bæta þannig nýtingu á því húsnæði sem fyrir er í landinu. Þetta er áreiðanlega mjög þarft verk þjóðhagslega. Ég hef þá skoðun að átak í þessum efnum, með því að hækka t. d. lán til kaupa á eldra húsnæði, sé spor í rétta átt. Hv. 11. þm. Reykv. sagði að það stæði allt of lítið fjármagn til boða og allt of skammt væri gengið í þessum málum. Ég minni á að í grg. þessa frv. og fskj. sést hvernig þessi mál hafa þróast á undanförnum árum. Á árunum 1980–1982 var hlutfallið af þjóðarframleiðslu til byggingarsjóðanna 1.7–2%, en 1984 var það komið upp í 2.9%. Í ár er þetta hlutfall áætlað 3.6%. Hér er því ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Ef við lítum á lánsfjáráætlunina 1985, sem er í lokaafgreiðslu hinum megin við þilið, og þá viðbót, sem við erum að tala um hér, er fjármagn til byggingarsjóðanna í ár komið upp í tæpa 3 milljarða til útlána. Hér er því orðið um gífurlega hátt hlutfall að ræða. Það er þess vegna mjög mikilvægt að nýta þetta vel. Það er alls ekki hægt að fullyrða að fjármagn til bygginga sé ekki fyrir hendi. Ég minni á það hér í hv. Ed. að búið er að afgreiða frá áramótum 3600 lán að fjárhæð 944 millj. kr. Það er að vísu ekki allt farið út, en tilkynningar um lánin hafa verið sendar út og þetta verður greitt út úr veðdeildinni um 10. júlí allt saman. Það er ekki hægt að segja að hér sé um lítið fjármagn að ræða. Hvað snertir þá aðgerð sem við erum að tala um hér, þá sérstöku fjáröflun, var tekin sú ákvörðun að minni tillögu strax í byrjun þessa árs af ríkisstj. að ganga til móts við erfiðleika fólks með því að ákveða að stofna nýjan lánaflokk og taka af því fjármagni, sem væri ætlað til nýbygginga á árinu til að greiða strax úr þessu vandamáli. Eins og ég sagði fyrr, í umræðum um annað mál, er þegar búið að afgreiða rúmlega 1000 aðila sem hafa átt í slíkum vanda. Það er ánægjulegt við þá afgreiðslu, finnst mér, að banka- og sparisjóðakerfið í landinu, eftir viðræður sem viðskrh. og félmrh. áttu við þessa aðila í vetur, hafa gengið fullkomlega til liðs við þessa fyrirgreiðslu og eiga aðild að þeirri úthlutunarnefnd sem fer yfir umsóknir fólks. Í mörgum tilfellum hefur hlutur bankakerfisins og sparisjóðanna verið hærri en sú upphæð sem fæst með viðbótarláni frá Húsnæðisstofnun. Þetta vil ég undirstrika hér til að sýna fram á að það hefur verið gert stórt átak á þessu ári. Þó að margir hv. þm. segi hér að þessi fyrirgreiðsla hafi komið of seint er það fjármagn sem við erum að tala um þegar komið í umferð að verulegu leyti. Ég held að ég þurfi ekki að eyða tímanum hér. Ég vil aðeins koma inn á umræður um þessa skatttöku. Það eru að vísu deilur um hvort átt hefði að fara aðrar leiðir. Ríkisstj. hefur haft til meðferðar alveg frá því í janúar hugmyndir um fleiri skattaleiðir. Það er ljóst að ekki var farið aftan að neinum í þjóðfélaginu. Því var lýst yfir strax í upphafi að finna yrði fjármagn til að standa undir þeim aðgerðum sem ákveðið var að gera. Hins vegar vildum við nota tímann til að skoða málið vel og drógum það þangað til lánsfjárlög yrðu til meðferðar með hvaða hætti ætti að þessu að standa, en nota það fjármagn sem fyrir var til þess að tefja ekki fyrir fólki. Á þetta vil ég leggja áherslu. Ég vil segja það um söluskattinn að auðvitað eru uppi vandamál varðandi hann og hlýtur að bíða hv. þm. að taka ákvörðun um hvort breytt verður kerfinu. hvort við endurbætum söluskattskerfið eða tökum upp virðisaukaskattskerfið sem um er rætt. Það má þó undirstrika að söluskatturinn í þeirri mynd sem hann er í núgildandi lögum kemur þó síst við þá sem eru lægst launaðir í þjóðfélaginu vegna þess að hann leggst ekki á matvörur, hann leggst ekki á helstu nauðsynjar heimilanna. Í vísitölunni vegur söluskatturinn því í raun ekki nema 0.45% . Af þeim orsökum má segja að hann sé ekki versta tegund skattheimtu sem við förum út í. En ég ætla ekki að verja slíkt. Þetta er ákvörðun sem tekin hefur verið. Ég tel að við höfum ekki aðra möguleika á að ná því markmiði sem allir eru sammála um. Hér hefur komið fram gagnrýni á stefnuna í húsnæðismálum. Húsnæðisstofnun hefur unnið að útfærslu á nýjum lögum sem tóku gildi 1. júlí í fyrra. Þar er ýmislegt nýtt á ferðinni, bæði varðandi nýtingarstefnu og að hverfa frá þessum stóru byggingum sem margir fara út í, setja stærðarmörk, taka ákvörðun um að það séu fyrst og fremst þeir sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn eða annað sinn sem ganga fyrir lánum með ákveðnum skilyrðum, hinir falli út. Það er verið að athuga eitt merkilegt mál, sem ég legg áherslu á, að reyna að gera útlánakerfið sveigjanlegra með því að búa til sérstakan útlánaflokk fyrir aldraða sem eru að skipta um íbúð. Það eru skammtímalán því að þetta fólk þarf fyrst og fremst aðstoð til að geta skipt um íbúð meðan það er að selja sína eldri íbúð. Þetta tel ég vera mjög merkilegt mál. Húsnæðisstofnun er að ganga frá ákveðinni tillögu um þetta efni. Eins er með fasteignaviðskiptin. Það hefur nýlega komið út skýrsla með tillögum frá nefnd sem ég skipaði, sem er með þetta verkefni, þær tillögur eiga að geta orðið til þess að lækka útborgun á fasteignamarkaðinum og gera hann virkari. Þar kemur einmitt frv. sem við vorum með áðan, um greiðslujöfnunarþáttinn, verulega inn í með öðrum stjórnunaraðgerðum sem geta orðið til þess að auðvelda fasteignaviðskipti. Hv. 8. þm. Reykv. var að tala um oftrú á stjórnvöldum o. s. frv. Ég ætla ekki að fara að tala um loforð sem allir flokkar hafa gefið fyrir kosningar. Það var talað um að reyna að ná 80% hlutfallinu í áföngum. miðað við staðalíbúð, á lánum til þeirra sem voru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn. Þegar við komum að þessu 1983 rákum við okkur undir eins á að ef þetta kerfi yrði tekið upp yrði að leysa vandamál þess fólks sem við erum að tala um núna og byggði á árunum 1981–1983. Það hefði aldeilis farið illa út úr dæminu ef þessi stefna hefði verið tekin upp 1983. Hins vegar vil ég geta þess að þegar við skoðum málið nánar hefur fjöldi manns byggt það ódýrar íbúðir að raunverulegt lán, sem er til boða. hefur farið allt upp í 60% af byggingarkostnaðinum og jafnvel hærra hjá sumum. Þetta höfum við skýr dæmi um t. d. hjá Byggung í Reykjavík. Það þarf því að skoða málið nánar. Það er ekki hægt að einskorða sig við einhverja 80% tölu. Það kemur margt inn í þessa mynd. Ég vil svo að lokum segja að eitt þýðingarmesta málið í sambandi við húsnæðismálakerfi okkar Íslendinga er að reyna að ná niður hinum háa byggingarkostnaði hér á landi. Það er alveg ljóst að allt sem gert hefur verið til þessa hefur brugðist að verulegu leyti. Hér er fjöldi framleiðenda einingahúsa sem framleiða verksmiðjuhús á lager allt árið um kring. Allir bundu miklar vonir við að sú framleiðsla mundi lækka gífurlega byggingarkostnað í landinu. Því miður hefur það brugðist. Einingahús eru allt of dýr. Þetta er eitt af þýðingarmestu atriðum sem við þurfum að vinna skipulega að að koma í lag. Við höfum heyrt dæmin um verkamannabústaðina. Löggjöfin um verkamannabústaðina hefur komið miklu góðu til leiðar síðan hún var sett og stuðlað að því að fólk hefur almennt eignast þak yfir höfuðið. En því miður eigum við þarna við sama vanda að glíma því heyrst hefur að slíkar íbúðir kosti 34 millj. Ég kom í verkamannabústaði uppi í Ártúnsholti, sem eru mjög til fyrirmyndar, einfaldir en þó myndarlega að þeim staðið. Þar er hægt að fá íbúðir á mjög hæfilegu verði. Við getum því gert þarna ýmislegt ef samtakamætti er beitt og réttum aðferðum. Ég vil ljúka ræðu minni á að undirstrika að við þurfum að vinna sameiginlega að því. Ég vona að þingflokkar stjórnmálaflokkanna hafi tekið vel erindi um tilnefningu í milliþinganefnd. Aðalhlutverk þessarar nefndar, sem er hægt að draga af ályktunum allra stjórnmálaflokka hér á landi, því að það vilja allir, skal vera að bæta húsnæðislánakerfið með það að markmiði að tryggja fólki húsnæði með hóflegu verði án þess að einstaklingar og fjölskyldur þurfi að leggja á sig varanlegt ok vinnu og skuldaklafa til að komast yfir húsnæði á verði sem er í samræmi við það sem þekkist í nágrannalöndum okkar. Að þessu þurfum við að vinna. Svo vona ég að þetta frv. fái hraða meðferð hér í hv. deild.



Herra forseti. Ég gat ekki verið við í dag þegar 2. umr. um þetta mál fór fram. Ég hefði gjarnan viljað fá tækifæri til að þakka Ed., hv. fjhn. og fulltrúum í henni fyrir hvernig að þessu máli hefur verið staðið og unnið. Við minnumst þess að hér urðu allfjörugar umr. þegar 1. umr. þessa máls fór fram og það er því mjög ánægjulegt þegar hægt er að vinna að málum með þeim hætti sem hér hefur verið gert. Ég vildi ekki láta hjá líða að koma þessu þakklæti mínu á framfæri til deildarinnar, fjhn. og forsetans. Menn koma gjarnan upp og gagnrýna þegar þess er þörf og þá finnst mér ástæða til að þakka fyrir þegar svo vel hefur verið unnið eins og hér ber raun vitni.



Ég vil upplýsa hæstv. ráðh. um það, og hv. 3. þm. Suðurl. getur staðfest það, að ég leitaði að honum dyrum og dyngjum þegar 2. umr. fór fram af því að ég átti von á því að hann vildi gjarnan taka til máls í þessu máli.