Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 13. mars 1974. Þar sem ég vegna veikinda mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Norðurl. v., Eyjólfur Konráð Jónsson ritstjóri, taki sæti á Alþ. í forföllum mínum. Gunnar Gíslason, 2, þm. Norðurl. v.“ Samkv. þessu tekur Eyjólfur Konráð Jónsson ritstjóri nú sæti á Alþ. sem 2. þm. Norðurl. v., og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Þetta frv. hefur gengið í gegnum Ed. og verið samþ. þar, að ég best veit shlj. og án þess að breyt. hafi þar á verið gerðar. Frv. er flutt samkv. þál., sem samþ. var á Alþ. 27. mars á fyrra ári. Sú till. til þál. var svo hljóðandi: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að leggja fyrir næsta þing till. til breytinga á kosningalögunum með það fyrir augum, að auðvelda utankjörstaðaratkvgr.“ Af grg, með þáltill. og einnig umr. um hana kom glöggt fram, að það, sem fyrst og fremst var haft í huga, var að auðvelda þeim, sem dveljast erlendis, og þá fyrst og fremst íslenskum námsmönnum, að neyta kosningarréttar síns, en einnig gera þeim, sem ekki geta vegna heilsubrests ferðast til kjörstjóra, kleift að neyta kosningarréttar. Þær breyt., sem felast í þessu frv., miða að því að auðvelda þessum tveim hópum námsmönnum að neyta kosningarréttar síns, er gert með þeim hætti, að fjölgað er kjörstöðum, þar sem kjósa má utan kjörfundar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því, að það verði nein breyting á kosningaathöfninni sjálfri. Samkv. núgildandi kosningal., 63. gr. þeirra, getur utankjörstaðaratkvgr. farið fram á skrifstofu sýslumanns eða bæjarfógeta, í Reykjavík borgarfógeta; á skrifstofu sendiráðs eða útsends aðalræðismanns og svo útsends ræðismanns eða vararæðismanns Íslands eða kjörræðismanns, sem er íslenskur ríkisborgari eða af íslensku þjóðerni og mælir á íslenska tungu; á skrifstofu eða heimili hreppstjóra eða um borð í skipi í millilandasiglingum eða á fjarlægum stöðum. Eins og fram kemur, er þeim, sem vill kjósa utan kjörstaðar, samkv. þessu ætlað að koma á fund kjörstjóra á tilteknum stað. Þeim, sem ekki hafa tök á því að koma til fundar við kjörstjóra og ekki heldur geta sótt kjörfund, er því gert ómögulegt að neyta kosningarréttar síns. Þetta á að sjálfsögðu fyrst og fremst við þá, sem vegna sjúkdóms, líkamlegrar bæklunar eða af öðrum ástæðum dvelja á sjúkrahúsum eða dvalarheimilum aldraðra, en að sjálfsögðu einnig með sama hætti við þá, sem dvelja í heimahúsum, en eiga ekki heimangengt af sömu ástæðum. Með þessu frv. er lagt til, að heimilað verði að framkvæma utankjörfundarkosningu í sjúkrahúsum og á dvalarheimilum aldraðra. Um skilgreiningu á því, hvaða stofnanir falli undir þessi heiti, vísast til laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 56 1973, og l. um dvalarheimili aldraðra, nr. 28/1973. í þeim kemur fram, við hvaða stofnanir hér er átt, og samkv. þessum lögum, sem vitnað var til, má enginn setja slíkar stofnanir á fót eða reka slíkar stofnanir nema með leyfi ráðh. Eins og áður er sagt, er gert ráð fyrir, að kosningaathöfnin sjálf fari að öllu leyti fram með sama hætti og þegar kosningar fara fram í skrifstofum eða á heimakjörstöðum, hjá hreppstjóra o.s.frv. Er gert ráð fyrir því, að viðkomandi kjörstjóri, sýslumaður, bæjarfógeti, borgarfógeti eða hreppstjóri, ákveði í samráði við stjórn viðkomandi stofnunar, hvenær atkvgr, geti farið þar fram, en um þetta efni mundi dómsmrn. sjálfsagt setja nánari reglur, þ. á m. hvernig kunngera eigi kosningu í þessum stofnunum. Eins og ég drap á áðan, eru fleiri sjúkir eða eiga erfitt um ferð til kjörstjóra en þeir, sem dvelja í sjúkrahúsum eða á dvalarheimilum aldraðra samkv. þeirri skilgreiningu, sem þar á finnst. En þetta frv. gerir samt ekki ráð fyrir því að breytt verði ákvæðum um utankjörfundaratkvgr. á þá lund, að þeir, sem í heimahúsum dvelja, geti neytt kosningarréttar síns þar. Mið að við þær ströngu reglur um framkvæmd sjálfrar atkvgr. þykir ekki fært að heimila utankjörfundaratkvgr. í heimahúsum. Það er að vísu svo, að slík heimild var á sínum tíma sett í lög varðandi atkvgr. um sambandsslit við Dani, en það hefur ekki verið skoðun rn., að það væri rétt að hverfa að því. Það má taka fram, að það munu gilda um þetta mismunandi reglur í nágrannalöndum okkar. Í Noregi mun vera heimilt að framkvæma atkvgr. í heimahús um. Í Danmörku hefur hins vegar verið gerð samsvarandi takmörkun og felst í þessu frv. Íslendingum, sem dveljast erlendis við nám eða af öðrum ástæðum og eiga kosningarrétt hér, hefur á undanförnum árum fjölgað mjög, og þeir hafa verið mun dreifðari um lönd en áður var. Þess vegna er það, að þeim er í reynd í mörgum tilfellum fyrirmunað að neyta kosningarréttar síns vegna mikillar fjarlægðar við næsta kjörstjóra. En miðað við gildandi lagaákvæði getur utankjörfundaratkvgr. nú farið fram á nítján stöðum erlendis og í 10 löndum, en það er í 9 íslenskum sendiráðum og hjá einum útsendum ræðismanni, og að auki hjá 9 kjörræðismönnum, sem eru íslenskir ríkisborgarar eða af íslensku bergi brotnir og mæla á íslenska tungu. Utankjörfundaratkvgr. getur ekki farið fram hjá einum fulltrúa Íslands erlendis, fastafulltrúa Íslands hjá Fríverslunarsamtökunum í Genf, en það byggist á svissneskri löggjöf. Í þessu frv. er lagt til, að ákvæðunum um þetta efni verði breytt, og er lagt til, að felld verði niður krafan um það, að kjörræðismennirnir séu íslenskir ríkisborgarar eða af íslensku þjóðerni og mæli á íslenska tungu, en þess í stað er gert ráð fyrir því, að utanrrn. verði falið að ákveða, hverjir kjörræðismenn skuli vera kjörstjórar, og auglýsi ákvörðun sína þar um hverju sinni. Það mun vera talið svo um þessa kjörræðismenn, að þeir séu ekki skyldir til að vera við alltaf á venjulegum skrifstofutíma, og er þess vegna gert ráð fyrir því, að utanrrn, hafi samráð við viðkomandi kjörræðismann og auglýsi, hvenær geti farið fram atkvgr. hjá honum, en líklega mundi best henta, að slík atkvgr. færi fram t.d. á síðasta hálfum mánuðinum fyrir kjördag, en e.t.v. þó eitthvað mismunandi eftir f,jarlægð frá Íslandi. Þar sem þessir ræðismenn flestir skilja hvorki íslenska tungu né mæla á þeirri tungu, þarf að útbúa kosningaleiðbeiningar fyrir þá, a.m.k. á einu erlendu tungumáli auk þess sem þýðing á texta þyrfti að fylgja með kjörseðlinum. Það er álit þeirra manna, sem þetta hafa kynnt sér, að með þessari fjölgun kjörstaða, sem hér yrði komið við með þessum hætti, mundi mega leysa þau vandamál, sem upp hafa komið á undanförnum árum vegna erfiðleika þeirra, sem dvelja erlendis og ekki hafa getað neytt kosningarréttar síns vegna þess, hve langt þeir þurftu að ferðast til þess, og vegna kostnaðar, sem slíkt mundi hafa haft í för með sér. Í þessu frv. er sem sagt ekki um neins konar allsherjar endurskoðun á kosningalögum eða jafnvel ákvæði kosningal. um utankjörstaðaatkv. að ræða, heldur beinast ákvæði frv. að og eru einskorðuð við þau atríði, sem sérstaklega var miðað við í þeirri þáltill., sem ég drap á í upphafi míns máls. Er talið, að með þessu sé gerð sú tilslökun á þeim ströngu kröfum, sem annars hafa gilt í þessum efnum, og greitt fyrir þeim, sem eiga að hafa möguleika á því að neyta kosningarréttar síns, án þess þó jafnframt að slakað sé svo á í þessu efni, að það sé nokkur hætta á misnotkun. Auðvitað eru hugsanlegar fleiri leiðir í þessu sambandi. En það er ekki hægt að segja annað en sumum þeirra getur e.t.v. verið samfara einhver hætta á misnotkun. Hitt getur svo vel verið, að það sé ástæða til þess að skoða fleiri ákvæði í kosningalögum og láta fara fram á þeim allsherjarendurskoðun, en það hefur sem sagt ekki verið gert með þessu frv. Það hefur hins vegar verið hugsunin, að þetta frv. gæti náð afgreiðslu á þessu þingi og svo tímanlega, að það gæti komið til framkvæmda við þær kosningar, sem fram fara nú í vor. Þess vegna er það tilmæli mín til þeirrar hv. n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að hún hraði afgreiðslu þess, eftir því sem hún telur föng á. Ég vil svo, herra forseti, ekki fara um þetta frv. fleiri orðum. Ég held, að það skýri sig alveg sjálft og sú grg., sem því fylgir, og ég þurfi ekki að hafa fleiri orð því til útskýringar, en leyfi mér að leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að láta í ljós ánægju mína yfir því, að þetta mál er komið á þennan rekspöl. Ég átti þátt í því á síðasta þingi að flytja þáltill. um þetta efni. Annars kom ég ekki upp í ræðustólinn til þess að segja þessi orð, heldur er það eitt atriði í kosningal., sem mig langar til þess að vekja sérstaka athygli á, áður en þetta mál fer til nefndar. Það er í sambandi við kosningu utan kjörfundar einnig. Það er nefnilega þannig, að kosning utan kjörfundar er, að því er kjósandann varðar, töluvert vandmeðfarnari en kosning á kjörstað. Utan kjörfundar þarf kjósandinn að skrifa bókstafinn, en við kosningu á kjörstað nægir að setja kross framan við bókstaf þess lista, sem kjósa skal. Ég hef það fyrir satt, að af ógildum seðlum í Austurlandskjördæmi við talningar á undanförnum árum hafi langflestir ógildu seðlarnir verið úr kosningu utan kjörfundar. Ég hef ekki nákvæmar tölur við þetta, en í mín eyru hefur verið giskað á, að 80 til 90% af ógildum seðlum séu þannig til komnir og þá langoftast af þeirri ástæðu, að stafurinn er ógreinilegur. Það er t. d, erfitt að þekkja sundur B og D á þessum ógreinilegu seðlum. Ég veit, að a.m.k, þar hefur aldrei neitt nálgast, að slíkir vafaseðlar, sem dæmdir hafa verið ógildir, hafi getað skipt sköpum við úrslit. En ef það kynni að koma upp á, sem auðvitað getur vel orðið hvar sem er á landinu, þá kynni málið að vandast og verða alvarlegra en það er, þegar þetta er ekkert nálægt mörkunum og þegar kjörstjórn kemur sér saman um það, gerir það með góðu samkomulagi að ógilda alla þá seðla, sem ekki eru fullkomlega greinilega merktir. Nú er það svo einmitt með kjósendur, sem kjósa utan kjörfundar, að oft er það aldrað fólk eða sjúkt, væntanlega vex þátttaka þess í utankjörfundaratkvgr. við breyt. Stundum framkvæma menn þessa kosningu í flýti, kannske þegar þeir eru á leið í lengra ferðalag, koma við hjá kjörstjóra o.s.frv. Ég vil þess vegna leyfa mér að beina því til hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún skoði vandlega 45. gr., sem fjallar um kjörgögn utankjörstaðafundaratkvgr. og hugi að því alveg sérstaklega, hvort ekki væri hægt að breyta formi þessara kjörgagna til hagræðingar fyrir kjósendur, sem kjósa utan kjörfundar. En eins og ég sagði áðan, fjölgar þeim væntanlega töluvert við þá hagræðingu, sem felst í þessu frv., sem væntanlega verður að lögum, og til hagræðis fyrir kjörstjórnir, sem vinna að talningu, því að það er allt annað að sjálfsögðu að meta krossinn heldur en þurfa að meta bókstafinn, misjafnlega greinilega skrifaðan. Ég skal ekkert fullyrða um, að þetta sé framkvæmanlegt, en ég vil biðja hv. n. að taka þetta til sérstakrar athugunar.



Herra forseti. Ég vil fyrst lýsa ánægju minni yfir því, að þetta frv. hefur verið lagt fram og að það hefur hlotið þá afgreiðslu í Ed., sem raun ber vitni, og vil ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svo skjóta framkvæmd þáltill. Eins og menn e.t.v. rekur minni til, var lagt kapp á, að frv. af þessu tagi yrði afgreitt á þessu þingi, þannig að það gæti verið búið að rýmka ákvæðin um utankjörfundaratkvgr. fyrir þær sveitarstjórnarkosningar, sem í hönd fara, og mun ég sem formaður allshn. leggja kapp á, að svo megi verða. Í mínum huga er enginn vafi á því, að samþykkja beri þessa breyt. Einnig þótti mér vænt um að heyra, að hæstv. dómsmrh. þótti ekki fráleitt, að skoða bæri aðrar leiðir í framtíðinni. Það voru till. uppi um enn rýmri ákvæði. Kann að vera, að óhyggilegt sé að fara út í það á þessu stigi málsins, að það þurfi frekari athugunar við. Megingalla á því fyrirkomulagi, sem liggur fyrir nú, tel ég vera þann, að það er algerlega á valdi utanrrn., hversu margir kjörstjórarnir verða og hverjir þeir verða. En ég vildi leggja ríka áherslu á, að jafnframt öðrum sjónarmiðum, sem rn. hlýtur að hafa í huga, sé einnig tekið tillit til þess, hvar íslenskir námsmenn eru fjölmennastir. Ég vil í því sambandi sérstaklega nefna Finnland, en íslenskir námsmenn þar hafa ekki átt þess kost að greiða atkv. til þessa, og staði eins og Þrándheim í Noregi, og hlýt að treysta því að þessi sjónarmið verði höfð í huga jafnframt öðrum. Ég hef ekki bug á að lengja þessar umr., herra forseti, en mun leggja allt kapp á, að málið fái skjóta afgreiðslu í allshn.



Herra forseti. Um þetta mál á ekki að þurfa að hafa mörg orð. Þetta frv., sem flutt er til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út að tilhlutan samgrn. 11. júlí s.l. sumar. Málið var lagt fram í hv. Ed. og hlaut þar afgreiðslu á þann veg, að allir nm. samgn. þeirrar d. lögðu til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Þá var málið einnig rætt í samgn. þessarar hv. d, og varð þar einnig fullt samkomulag um að mæla með því, að frv. yrði afgr. óbreytt. Málið fjallar um sameiningu Flugfélags Íslands h.f. og Loftleiða h.f., og efni frv. er þegar að öllu leyti komið til framkvæmda. Flugfélögin hafa verið sameinuð samkv. þeim reglum, sem hinu nýja hlutafélagi voru settar með þessum brbl., sem hér eru til staðfestingar. Forsöguna þekkja flestir hv. þm. Það höfðu farið fram samningaumleitanir um meira en eins árs skeið undir forustu samgrn. við bæði flugfélögin um, að þau sameinuðust undir einni yfirstjórn í einu félagi. Með þessu töldu allir, sem hlut áttu að máli, að flugstarfsemin í landi okkar yrði efld og yrði afstýrt áframhaldandi t,jóni af samkeppni, harðri samkeppni á vissum flugleiðum, sem átt hafði sér stað á milli flugfélaganna um sinn og sýndist stefna frekar til ófarnaðar. Stjórnir beggja flugfélaganna féllust að lokum á þau samningsdrög, sem samgrn, lagði að lokum fram, og síðan voru samþykktir flugfélagsstjórnanna bornar í báðum félögunum undir hluthafafundi, og þar var einnig lagt samþykki á samningsgerðina. Það þótti þó nauðsynlegt að setja ýmis lagaákvæði, þar sem ekki þótti falla alveg innan ramma hlutafélagalöggjafarinnar sá félagsrammi, sem nauðsynlegur þótti að áliti kunnugustu manna. Þess vegna voru þessi brbl. sett. Það var m.a. til þess að veita félögunum tryggingu gegn margsköttun og til þess að koma í veg fyrir þyngingu á skattbyrði hluthafa af eignarskatti, sem sameiningin gæti valdið og þeir hefðu alls ekki lent í, ef félögin hefðu haldið áfram sitt í hvoru lagi, og það þótti ekki sanngjarnt. Það þótti einnig mikilvægt að ganga sem allra vendilegast og tryggilegast frá því, að sameining félaganna tryggði lögformlegan starfsgrundvöll fyrir hið sameinaða nýja félag. Það voru færustu lögfræðingar, sem fóru í það af hendi beggja félaganna og af hendi rn. að kanna, hvaða nauðsynleg lagaákvæði þyrfti að setja sem frávik frá hlutafélagalöggjöfinni til þess að tryggja hinu nýja félagi eðlilegan starfsgrundvöll. Var ætlunin, að hið nýja sameinaða félag tæki til starfa 1. ágúst í sumar, og svo varð. Þess vegna var nauðsynlegt að setja þessi brbl. fyrir þann tíma, og það var gert, eins og ég áðan sagði, fyrir miðjan júlímánuð í sumar. Samgn. þessarar d. hefur lagt til, að málið verði samþykkt, og ég hef ekki fleiri orð um það. Þetta er sem sé mál, sem er þannig vaxið, að það hefur aldrei verið ágreiningsmál og er samkomulagsmál, og efni frv. er að öllu leyti komið til framkvæmda, en formsins vegna þarf það þó staðfestingar þingsins að sjálfsögðu.



Herra forseti. Á þskj. 470 og 494 er álit félmn. um frv. til l. um kaupstaðarréttindi til banda Seltjarnarneshreppi Þetta frv. var flutt snemma á þessu þingi af 5 þm. í Reykjaneskjördæmi og hefur verið til ítarlegrar athugunar í hv. félmn. síðan í nóv. s.l., er það fyrst var rætt, en alls hefur það verið tekið fyrir á 8 fundum n. ásamt reyndar öðrum hlið stæðum frv., sem væntanlega fá afgreiðslu frá félmn. fljótlega. N. varð sammála um að mæla með því, að frv. yrði samþ. með þeim breyt., sem getur á þskj. 494 og ég mun skýra hér á eftir. N. fékk á sinn fund ráðuneytisstjórann í dómsmrn., og málið var rætt ítarlega við hann, en sér stök ósk hafði komið fram við 1. umr. frá hæstv. dómsmrh. um, að dómsmrn. fengi að fylgjast með málinu. Síðar kom svo fram ósk frá hæstv. dómsmrh. þess efnis, að réttarfansnefnd yrði sent málið til umsagnar, og varð n, að sjálfsögðu við þeirri ósk. Í sem allra stystu máli má segja, að félmn. hafi tekið fullt tillit til þeirra till., sem dómsmrn. lagði fram til breyt. á frv., svo og ábendingar réttarfarsnefndar. Má því ætla, að allir geti verið ánægðir nema e.t.v. Seltirningar, sem fá ekki óskir sínar uppfylltar að fullu. Þó hef ég ástæðu til að ætla, að þeir sætti sig mætavel við það, að málið verði afgreitt með þeim hætti, sem n. leggur til, enda fæst með því sú höfuðósk uppfyllt, að Seltjarnarneshreppur fær kaupstaðarréttindi. Eins og ég gat um, var réttarfarsnefnd sent þetta mál til umsagnar, og í umsögn n. segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Hér á landi fara sömu menn,“ - þ.e. bæjarfógetar og sýslumenn, - „með dómsstörf, lögreglustjórn og umboðsstörf ýmiss konar. Sjálfsagt verður þess ekki langt að bíða, að núverandi skipan verði breytt hér á landi í það horf, að dómsstörf og umboðsstörf verði aðskilin. Verður þá að setja á stofn héraðsdómstóla utan Reykjavíkur, er taki við dómsstörfum bæjarfógeta og sýslumanna að verulegu leyti. Er það eitt af aðalverkefnum þessarar n. (þ.e. réttarfarsnefndar) að gera till. í þessu efni. Einnig er nauðsynlegt að taka til endurskoðunar núverandi mörk lögsagnarumræma, sem eru víða mjög óeðlileg miðað við staðhætti og breyttar aðstæður, t.d. í samgöngumálum. Við endurskoðun á þessu verður að hafa í huga hagsmuni þjóðarheildarinnar jafnt sem einstakra landshluta. Þess vegna telur réttarfarsn. æskilegt frá réttarfarslegu sjónarmiði, að sem allra minnstar einstakar breyt. verði gerðar á núverandi dómstóla- og lögsagnarumdæmaskipan, meðan heildarendurskoðun er ekki lokið, þar sem slíkt gæti valdið erfiðleikum við endurskipulagningu síðar. N. telur einnig óæskilegt, að umdæmi dómara og lögreglustjóra séu mjög fámenn, auk þess hefur fjölgun umdæma í för með sér veruleg útgjöld fyrir ríkissjóð. N. mælir því gegn því, að sett verði á stofn að svo stöddu ný bæjarfógeta-, sýslumanns- eða lögreglustjóraembætti.“ N. hefur tekið tillit til þessara skoðana réttarfarsnefndar, og eru brtt. hennar í samræmi við þetta. En áfram segir í umsögn réttarfarsnefndar: „Það er hins vegar utan verksviðs réttarfarsnefndar að gera till. um skipan sveitarstjórnarmála, en benda má á, að mörk lögsagnarumdæma og sveitarstjórnarumdæma þurfa ekki nauðsynlega að fara saman. Ekki virðist heldur óhjákvæmilegt að stofna bæjarfógetaembætti, þó að sveitarfélag, þar sem sýslumaður hefur ekki aðsetur, fái kaupstaðarréttindi. Slíkt yrði ákveðið í l. um viðkomandi kaupstað. Sami maður gæti verið bæjarfógeti í tveimur kaupstöðum á líkan hátt og hann getur í senn verið bæjarfógeti og sýslumaður. Mætti þá setja upp í hinum ný,ja kaupstað skrifstofu í tengslum við aðalskrifstofu bæjarfógetans.“ Þetta var ár umsögn réttarfarsnefndar. Mér þótti rétt að lesa upp úr umsögn n., vegna þess að brtt. n. ganga beint í þessa sömu átt. Till. þær, sem félmn. fékk frá dómsmrn., eru mótaðar af þessu sama sjónarmiði, þ.e. að ekki verði stofnað sérstakt embætti í hinum nýja kaupstað. Þarna var um tvo möguleika að ræða, og ég þarf aðeins að skýra það, hvers vegna félmn. hefur gefið út tvö álit. Fyrra álitið er á þskj. 470, en síðara álitið, framhaldsálitið, á þskj. 494 og þær till., sem þar greinir, koma í stað till. á þskj. 470. Fyrra álitið gerði ráð fyrir, að hin ýmsu embætti ríkisvaldsins í Reykjavík sinntu Seltjarnarneskaupstað eða Seltjarnarneskaupstaður fengi þjónustuna þaðan. Þetta voru till. dómsmrn., sem félmn. gerði að sínum. En það, sem varð þess valdandi, að félmn. athugaði málið að nýju, eins og segir á þskj. 494, var það, að hreppsnefnd Seltjarnarneshrepps hélt fund í gær og þar var m.a. til meðferðar bréf, sem hv. 1. þm. Reykn. hafði ritað hreppsnefndinni fyrir hönd þm. Reykn. af því tilefni, að komið hafði upp ágreiningur eða skiptar skoðanir í Seltjarnarneshreppi um það, hvort þeir ættu heldur að fá þjónustu frá embættunum í Reykjavík eða Hafnarfirði. Hreppsnefndin samþykkti einróma að óska frekar eftir þjónustu frá Hafnarfirði, og við það eru þessar till. félmn. miðaðar. Með samþykkt þessa frv. eins og félmn, leggur til, að það verði samþ., fær Seltjarnarneskaupstaður að öllu leyti þau réttindi, sem kaupstaðir hafa samkv. sveitarstjórnarlögum, og af sjálfu leiðir einnig, að þau lög, sem kveða á um sérstök réttindi eða skyldur kaupstaða á annan veg en gilda um hreppa, eiga einnig hér við. Í því sambandi nefni ég þjónustu sjúkrasamlags, tryggingaumboð almannatrygginga o.fl. Ein meginástæðan fyrir óskum íbúa Seltjarnarness, að sveitarfélagið fái kaupstaðarréttindi, er einmitt sú, að þessi og önnur þjónusta, sem ríkið lætur íbúum bæjarfélagsins í té, færist inn í sveitarfélagið, auk þess sem sveitarfélagið öðlast meira sjálfstæði samkv. sveitarstjórnarlögum. Ég legg áherslu á, að bæjarfógeti, þótt hann sitji í Hafnarfirði, hafi ákveðna þjónustu innan hins nýja kaupstaðar. Ég á þar sérstaklega við, að veðmálabækur verði þar, en ekki í Hafnar firði, enda verði skrifstofa bæjarfógeta opin þar um einhvern tiltekinn tíma í viku hverri. Ég þarf ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta mál. Ég vil aðein.s undirstrika, að hér er farið inn á nokkuð nýja braut, sem snertir réttarstöðu sveitarfélaganna og þó kannske sérstaklega skipan dómsvaldsins, án þess að nokkru sé haggað við lögum um það efni. Það er viðurkennt, að stofnun nýs bæjarfógetaembættis þarf ekki nauðsynlega að fara saman við öflun kaupstaðarréttinda, eins og áður hefur verið reglan. Þau mörgu frv., sem lögð hafa verið fram á þessu þingi um kaupstaðarréttindi fyrir ýmis sveitarfélög, vekja menn einnig til umhugsunar um nauðsyn þess, að hraðað verði endurskoðun á umdæmaskiptingu landsins yfirleitt, skipan dómsvaldsins o.fl. og ekki síst réttarstöðu sveitarfélaganna. Ég hef áður látið í ljós þá skoðun, að öll sveitarfélög, hvort sem um er að ræða í dreifbýli eða þéttbýli, ættu að hafa sömu réttarstöðu. Við búum nú við stjórnkerfi, sem hefur orðið til við allt aðra þjóðfélagshætti en nú eru og er af skiljanlegum ástæðum að ýmsu leyti orðið úrelt. En þótt heildarendurskoðun hafi ekki farið fram og jafnvel þótt hún standi yfir, þá er ekki ástæða til að standa í vegi fyrir úrbótum, sem útlátalaust er að láta í té. Ég segi þetta vegna þess, að þær raddir hafa heyrst, að ástæðulaust væri að samþykkja þetta frv. eða önnur hliðstæð á þessu þingi, heldur bíða eftir nefndri endurskoðun. Á þetta fellst ég ekki, einfaldlega vegna þess, að það er ekki hægt að benda á, að neinu sé spillt eða komið verði í veg fyrir frekari umbætur með samþykkt þessara frv. - Þetta er útlátalaust fyrir ríkissjóð og eindreginn vilji íbúa þessa uppvaxandi sveitarfélags og annarra þeirra, sem farið hafa fram á hliðstæð réttindi. Ég vonast því til, að frv. með þeim breyt., sem getur á þskj. 494, fái greiða leið í gegnum hv. þd.



Herra forseti. Ég hef út af fyrir sig ekkert að athuga við þetta frv., sem hér liggur fyrir nema það, að ég hélt, að þetta mál þyrfti að skoðast allt í heild. Er það rétt munað hjá mér, að Eskifjörður, Dalvík, Bolungarvík, Grindavík og enn fleiri kauptún hafi sótt um þessi réttindi? Aðalatriðið og málafylgjan hjá hv. 11. landsk. var sú, að það væri búið að flytja lögregluvaldið til Reykjavíkur. Þá er spurning, hvort það væri ekki athugandi að gera þessa hosu á Reykjavík að bæjarlandi þar, sem hún á landfræðilega séð eðlilegan hlut að. Ég vil benda á, að ef það eru rök fyrir því að gera Seltjarnarnes að sérstöku bæjarfélagi, að það sparist löggjafarvald og ekki þurfi að skipa sérstakan bæjarfógeta, þá vill svo til og það mál er að vísu fyrir Ed., að Eskifjörður er þannig staðsettur, að hann hefur sýslumann búsettan þar, þannig að þar þarf engu að breyta né heldur að auka kostnað í neinu falli. Ég endurtek það, að því fer fjarri, að ég hafi neitt á móti því, að Seltjarnarnes verði gert að kaupstað. En ég veit, að þetta er mjög vandasamt mál í heild tekið, og ég verð að segja, að ég er ofurlítið undrandi yfir því, að þetta skuli skyndilega vera slitið úr því samhengi, sem það hlýtur að vera í við þau önnur sveitarfélög, sem um þetta sækja. Ég fæ ekki séð, að Seltjarnarnes hafi neina brýnni nauðsyn fyrir þessi réttindi heldur en þau önnur byggðarlög, sem um það hafa sótt. Fyrir því er það, að ég er ekki reiðubúinn til þess að ljá þessu máli fylgi mitt. Ég þóttist heyra það í fyrri umr., að þetta mál ætti að skoða í heild, og ég vænti þess, að fundin verði niðurstaða, áður en slík fyrirmynd verður gerð eins og lagt er til með þessum hætti. Og ég vil nú spyrja hv. frsm., hv. 11. landsk.: Voru ekki fleiri mál fyrir Nd. um kaupstaðarréttindi, og hvað er í fréttum af þeim? Hvað á að þýða að taka allt í einu þetta mál sérstaklega út úr, þar sem þetta er stórvandamál, sem við þurfum að rannsaka í heild? Er þetta að skáskjóta máli í gegn?



Herra forseti. Ég verð að taka undir við hv. síðasta þm., að mér finnst þetta dálitið einkennileg vinnubrögð. Ég á sæti í félmn. en ég var ekki boðaður á þann fund, sem þetta mál var afgr. á. Ég vissi ekki betur, - ég er þá eitthvað farinn að sljóvgast, - en það hafi verið gengið þannig frá þessu, þegar við sendum þetta til réttarfarsnefndar, að við skoðuðum þetta mái allt saman í heild. Nú hefur það verið gert, og það kemur umsögn frá réttarfarsnefnd, sem mér skilst, að hafi verið neikvæð og þar var lagt til, að ekki neitt af þessu yrði samþ. En hvernig sem þessi mál yrðu afgreidd öll, átti að líta á málið í heild.  Ég vil nú vænta þess, að þetta mál nái ekki fram að ganga öðruvísi en hin málin séu skoðuð og þau verði samferða, en ekki höfð þessi vinnubrögð. Ég ætla að endurtaka, að þetta er vandamál, og það er ekki neitt sérstakt fyrir Seltjarnarnes, það er ekki frekar réttlætismál, að þeir fái þessi réttindi, ef aðrir eiga ekki að fá þau. Og þar sem ég átti ekki kost á því að fjalla um þetta mál í n., var ekki boðaður á fundinn, óska ég eftir því, að þessu máli verði frestað og málin tekin öll fyrir og rædd og við komumst að niðurstöðu.



Herra forseti. Það gleður mig að heyra, að hv. þm., sem síðast talaði, virðist nú vera búinn að fá áhuga á því máli, sem hann er 1. flm. að, en þegar hann seinast tók þátt í umr. um þetta mál, virtist mér hann vera orðinn andstæðingur þess, að málið yrði afgr. Það er ágætt að taka sinnaskiptum, og ég lasta það síst af öllu. Um það, að hann hafi ekki verið boðaður á fund n. síðast, þá stendur það nú þannig, að í félmn. eru fastir fundardagar, og það hefur öllum verið gert kunnugt, að fundir þar eru á mánudögum kl. 11, og þarf ekki að tyggja það í menn í hvert einasta skipti, að ég vona. Menn eiga það því við sjálfa sig, hvort þeir gefa sér tóm til þess að mæta á nefndarfundum eða ekki. Það hefur ekki verið haldið leyndu fyrir neinum, að þetta eru fastir fundardagar, og þá eiga menn að mæta.  Það virðist eins og einhver taugaveiklun hafi gripið um sig út af því, að það mál, sem snertir kaupstaðarréttindi fyrir Seltjarnarnes, er lagt hér fram sem sjálfstætt mál. Það er líka út af fyrir sig sjálfstætt mál. En það þarf enginn að vera hræddur um, að það hafi ekki í n. verið skoðað allt í heild. Þessi frv., sem eru 5 um kaupstaðarréttindi til handa Seltjarnarneshreppi, frv. til l. um kaupstaðarréttindi fyrir Grindavík, Eskifjörð, Dalvík og Bolungarvík eða Hólshrepp, - þessi mál hafa öll verið skoðuð í einni heild í n., og það er öllum nm. kunnugt, sem þar hafa yfirleitt mætt á fundum. Málin voru, eins og hér hefur verið upplýst, send til umsagnar réttarfarsn., og það hafði borist erindi frá dómsmrn. um að fá að fylgjast með þessum málum öllum. - Þess vegna var ráðuneytisstjóri dómsmrn. kallaður á fund til þess að ræða málin öll. Þegar við höfðum svo athugað málin gaumgæfilega hvað eftir annað, kom það í ljós, að dómsmrn. var reiðubúið til að gera till. til n. um lausn allra þessara frv., og það liggur nú fyrir og það hefur einnig verið látið ganga til formanns félmn. hv. Ed., til þess að afgreiðslan yrði með sama hætti þar, að því er varðar þau tvö mál, sem þar voru borin fram, en það var um kaupstaðarréttindi til handa Eskifirði og Grindavík. Það er því tryggt, að afgreiðslan í félmn. beggja deilda verður með sama hætti, út frá sömu grundvallarsjónarmiðum. En það verður samt nokkur breyting á frá einum stað til annars eftir staðháttum og eftir því, hvernig málin liggja þar fyrir, m.a. hvort það er lögreglustjóri á staðnum eða hvort það er þar sýslumaður sitjandi, - sýslumaður, sem þá yrði bæjarfógeti í hinum nýja kaupstað. Þá eru breyt. með öðrum hætti, en til þess að fá þó sömu réttarstöðu hins nýja kaupstaðar. Ég held því, að það sé algerlega óþarft að vera neitt hræddur um, að sé verið að taka eitt mál út úr án tillits til hinna málanna. Það hefur einmitt verið litið á þetta allt í heild, og afgreiðslan verður öll með þeim hætti, sem við á, á hverjum þessara 5 staða. T.d. að því er snertir Bolungarvík, þá er það nú orðið alveg augljóst mál, að breyt. að því er þann stað varðar verður á þann veg, að 1. gr. verður þar óbreytt í frv., eins og það var lagt fram, en 2. gr. kemur til með að verða orðuð svo: „Lögreglustjórinn í Bolungarvík verður bæjarfógeti í Bolungarvíkurkaupstað. Hann hefur á hendi sömu störf og öðrum bæjarfógetum eru falin í sínum umdæmum og með þeim kjörum, sem þeim eru ákveðin.“ Og svo er nánast um bráðabirgðaákvæði að ræða þar og líklegast í öllum frv. um, að dómsmrh. skipar fyrir um, hvernig málum þeim við embætti sýslumannsins, í þessu tilfelli í Ísafjarðarsýslu, sem varða hagsmuni í Hólshreppi og ekki eru útkljáð, þegar lög þessi öðlast gildi, skuli skipt milli sýslumannsins í Ísafjarðar sýslu og bæjarfógetans í Bolungarvíkurkaupstað. Þannig er þetta með nokkuð öðrum hætti varðandi Bolungarvíkurfrv. Það liggja fyrir till. um öll frv. að því er snertir það, að þau séu afgreidd með sama hætti. Ég sá enga ástæðu til þess að slengja saman þessum þremur frv., sem lágu fyrir n. og okkar þd., heldur afgreiða þau hvert sem sjálfstætt frv. Það skiptir engu máli um það, hvort eitt frv. er afgreitt í dag, en hin frv. á morgun eða hinn daginn, og held ég, að engin rök liggi til þess að heimta það. Með þessu, sem ég nú hef sagt, vil ég vona, að mönnum sé ljóst, að það er ekkert verið að ota þessu máli eða pota því fram sér, þó að hin frv. verði ekki afgreidd á sama degi. Till. um lausn þeirra allra liggja fyrir og í báðum d. með sama hætti, og vona ég þá, að mönnum verði hugarhægra.



Herra forseti. Ég skil ekkert í þeirri ókyrrð, sem hefur gripið þá félaga, hv. þm. Sverri Hermannsson og Stefán Valgeirsson. Ég þarf ekki að bæta miklu við það, sem hv. formaður félmn. sagði hér áðan. Hann hefur rakið það, að það er ekki verið að taka þetta mál út úr. En það er heldur ekkert óeðlilegt við það, þótt það frv., sem fyrst var flutt af öllum þessum frv., komi fyrst til umr. hér í d. Er nokkuð óeðlilegt við það? Hv. þm. Sverrir Hermannsson hefur kannske ekki áttað sig á því nógu snemma, að frv., sem varðar sveitarfélagið í hans kjördæmi, er alls ekki í Nd., það er í Ed. Þm. Austf. talar um það hér í ræðustól á þingi, að Seltjarnarneshreppur ætti að sameinast Reykjavík. Hvað á þetta eiginlega að þýða? Þetta er talað alveg út í vindinn og engin ástæða til þess að ansa því. Það er ekki verið að skáskjóta hér neinu í gegn, eins og ýmsir reyna nú reyndar hér á hv. Alþ., það er ekki verið að gera það í þessu máli. Hv. formaður n. einnig svaraði hv. þm. Stefáni Valgeirssyni varðandi fundahöldin í félmn. Það eru fastir fundartímar á mánudögum, - ekki kl. 11 að vísu, heldur kl. 9, - en ég sagði hér áðan, að þessi frv. hefðu verið rædd á 8 fundum n. Af þeim hefur hv. þm. Stefán Valgeirsson setið tvo. Það er því kannske ekki að furða, þó að honum þyki, að nú þurfi hann að fara að skoða málið, eftir að það er komið hingað til umr. og út úr n. Þessi fjarvera hv. þm. Stefáns Valgeirssonar er ekki að öllu leyti af því, að hann hafi vanrækt sínar skyldur, heldur voru tveir af þessum fundum haldnir, meðan hann sat ekki á þingi, og varamaður hans tók þá þátt í störfum n. En síðustu fundi hefur hann ekki setið, og hann hefur vafalaust sínar ástæður fyrir því. Ég þarf ekki að bæta meiru við þetta. Það hefur verið rakið, að öll þessi frv., sem eru til meðferðar í hv. félmn. Nd., hafa verið athuguð. Það hefur verið haft samráð við ráðuneytisstjórann í dómsmrn., og hann hefur skilað sínum till. og ábendingum til n. Ég held, að það sé ekki ástæða til að ætla annað en félmn. afgreiði þessi mál á næsta fundi eða næstu fundum sínum.



Herra forseti. Ég hef ekki áttað mig á því, að hv. þm. Hannibal Valdimarsson væri nú orðinn svo gamlaður eins og hann virðist vera, því að ég fór að athuga um þessa fundi í hv. félmn. Það hefur enginn fundur verið haldinn frá 11. febr. til 11. mars, a.m.k. ekki bókaður í fundargerðabókina. Ég veit ekki, hvar þeir hafa verið bókaðir. - Ef menn eiga að finna það á sér, hvenær þessir fundir séu þá versnar nú í því. Ég er ekki svo næmur, að ég geti vitað um það, hvenær hv. formaður n., Hannibal Valdimarsson, hefur fundi. En það var enginn fundur 18. febr., enginn 25. febr. eftir fundargerðabókinni og enginn 4. mars. En svo á maður að finna það algerlega á sér, hvenær fundir eru. Ég gat ekki betur heyrt en formaðurinn væri hneykslaður yfir því, að ég skyldi ekki finna það á mér. En þetta eru staðreyndir, nema þá fundirnir hafi verið haldnir annars staðar og bókaðir í aðra bók. Ég veit ekki betur en þegar ég var á síðasta fundi í félmn., sem ég mætti á, að þá hafi verið rætt um að afgreiða þetta mál í sambandi við kaupstaðarréttindi fyrir Seltjarnarneshrepp. Þá var n. alls ekki á því að afgreiða neitt af hinum málunum, - ekki þá. Þá óskaði ég eftir því sérstaklega að senda frv. til réttarfarsnefndar og málin yrðu skoðuð öll í heild og afgreidd þannig, og ég vil endurtaka það.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu rétt, að það hafa ekki verið haldnir fundir í félmn., meðan ég var á fundi Norðurlandaráðs. Þeir hafa sjálfsagt fallið niður þá. En ég hef mætt á hverjum einasta réttum fundardegi og tilkynnti það strax á s.l. hausti, að það væru fastir fundardagar n. Og meðan mál liggja hjá n. og hún hefur sina föstu fundardaga, eiga menn að hyggja að því, þá eiga þeir að mæta, allra helst ef þeir bera einhver mál sérstaklega fyrir brjósti. Ég mun ekki hafa getið um það, hvernig orðalag yrði á till. n. um einstaka staði, nema ég tók Bolungarvík sem dæmi áðan um þá sérstöðu, sem þar er. Síðan hef ég verið spurður um það, hvernig þetta yrði t.d. með afgreiðsluna á frv. um Dalvík. Mér er ljúft að segja frá því, till. liggja fyrir og eiga hana eftir að hljóta afgreiðslu í n. Í Dalvíkurfrv. verður 1. gr. óbreytt, en 2. gr. kemur til með að hljóða svo: „Sýslumaður Eyjafjarðarsýslu og bæjarfógeti Akureyrar skal jafnframt vera bæjarfógeti kaupstaðarins.“ Svo verður lagt til, að 3. gr. falli niður, en í 4. gr. kæmi svo sennilega sem bráðabirgðaákvæði sama og um Bolungarvík, um skiptingu þeirra mála, sem nú væru á döfinni, milli embættanna. Það liggja þannig fyrir ákveðnar till. um nákvæmt orðalag fyrir hvern stað um sig, og alveg sams konar till. liggja fyrir í hv. Ed. varðandi Eskifjörð og Grindavík, svo að ég held, að þessi mál séu í engri hættu og séu algerlega komin í höfn að öðru leyti en að eftir er það formsatriði að leggja samþykki á þetta, því að þetta hafa nm, kynnt sér allt saman, og síðan á það eftir að ganga í gegnum deildirnar til skiptis. Ég held, að þetta geti ekki verið neitt átakamál, því að þetta er mjög eðlileg lausn, eins og á stendur. Og ég held meira að segja, að að því er snertir Dalvík og umhverfi hennar, þá verði þessi þjónusta, sem nú kemur til með að verða veitt þar öllu eðlilegri en ef sérstakur bæjarfógeti hefði komið í Dalvíkurkauptún, sem þá hefði orðið kaupstaður, en umhverfi Dalvíkur hefði orðið að sækja til bæjarfógetans á Akureyri eftir sem áður. Ég held, að n. hafi gert þarna það, sem henni bar skylda til, að hafa samráð við dómsmrn., leita umsagnar réttarfarsnefndar, og svo fannst lausn, sem var á þeim línum, sem fullnægðu hvorum tveggja þessara aðila og sýndist vera góð lausn fyrir viðkomandi sveitarfélög, sem vildu verða kaupstaðir, og þar með hægt að taka tillit til vilja heimamanna, til fólksins á þessum stöðum. Þetta var ætlunin að upplýsa hér í sambandi við þetta mál. hvort sem menn hefðu orðið svona ókyrrir í sætum sínum eða ekki.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í efnisumr. um þetta mál. Ég hygg, að menn séu almennt sammála um, að það fái framgang eins og hin, sem á eftir munu koma, að því er upplýst hefur verið. En ég get ekki stillt mig um það að segja hér aðeins örfá orð, vegna þeirra umr., sem fram hafa farið um störf í hv. félmn. Það vill svo til, að ég varð heyrnarvottur að því fyrir nokkrum dögum, að hv. 3. þm. Norðurl. e. hafði uppi allharkalega gagnrýni á störf þessarar n. og þá fyrst og fremst á formanninn fyrir það, að tiltekið mál hafði ekki verið tekið þar fyrir í langan tíma. Nú upplýsist það, að þessi hv. þm. hefur mætt á helmingi af þeim fundum, sem haldnir hafa verið í þessari n., þ.e.a.s. hann hefur getað mætt á 4 af 8. Mér þykir það skrýtið og einkennilegt, ef þeir nm. í hv. nefndum þingsins, sem bera tiltekin mál fyrir brjósti og sitja í viðkomandi n., geta ekki krafist fundar um viðkomandi mál og fengið það tekið til umr. Ég verð að segja það fyrir mig, að mér finnst ekki mikill áhugi inni fyrir hjá þessum einstaklingum, hvað sem þeir hafa á vörum, ef það er ekki í þeirra valdi að krefjast funda og fá mál tekin fyrir í n., ef ástandið er þannig, að form. tiltekinnar n. heldur ekki fundi, þannig að mér finnst þessi gagnrýni út í hött. Ef tilteknir nm. bera ákveðin mál fyrir brjósti og vilja, að þau nái fram að ganga, en þau eru ekki rædd í n. eða tekin fyrir, þá hafa þeir þann rétt hver um sig að krefjast fundar og fá málið tekið fyrir. Ef þeir gera það ekki, er slík gagnrýni eins og hér hefur komið fram frá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni út í hött og að engu hafandi.



Herra forseti Samgn. fjallaði á einum fundi um frv. um happdrættislán ríkissjóðs til þess að fullgera Djúpveg og opna þannig hringveg um Vestfirði á einum fundi og varð sammála um að mæla með því, að það yrði samþ., með tveimur breyt. þó. Í frv., sem var flutt snemma þings, hafði verið gert ráð fyrir því, að bréfaútgáfan, sem í frv. greinir, færi fram fyrir marslok 1974, en þar sem sá tími var liðinn, þegar n. afgreiddi málið, varð fullt samkomulag um það, að þessi tímamörk yrðu sett við 15. maí. Fyrir n. lá uppdráttur af Djúpvegi, einkanlega þeim kaflanum, sem hálfgerður og ógerður er enn, en það er frá bænum Skarði við Skötufjörð og Eyri við Seyðisfjörð. Þetta er rösklega 50 km vegalengd. Á þessu vegarstæði er búið að fullundirbyggja veginn að miklum hluta og aðeins eftir að leggja á hann malarslitlag, og einnig er svo með veginn að Eyri í Seyðisfirði. Það er búið að fullgera hann þangað og fullgera hann að öðru leyti en því, að eftir er að leggja á hann slitlag að bænum Kleifum við Seyðisfjarðarbotn. Algerlega er eftir að leggja veg um 4.2 km vegalengd, eftir að fullgera nokkra tugi km, en búið þó að undirbyggja veginn að öðru leyti en að 4.2 km haft er þarna af alveg ógerðum vegi. Fyrir lá líka áætlun frá Vegamálaskrifstofunni um það, að til þess að ljúka vegagerðinni þyrfti a.m.k. rúmar 105 millj. kr. Á þessa árs vegáætlun er nokkurt fé enn til Djúpvegar, og til þess að sú skuldabréfaútgáfa, sem frv. er gert ráð fyrir, nægði til þess að fullljúka Djúpvegi, þá féllst n. á að breyta upphæðinni úr 60 í 80 millj. Á þessum nefndarfundi var fjarverandi Sverrir Hermannsson, en hann lét þau boð berast fundinum, að hann væri eindreginn fylgjandi þessa máls, og virðist mér því mega fullyrða, að n. hafi verið sammála um þessa afgreiðslu málsins, að fresturinn til bréfaútgáfunnar yrði til 15. maí og upphæðin, 60 millj., hækkaði í 80 millj. Ef hv. d. fæst til að samþykkja þetta frv. svo breytt, ættu að liggja fyrir heimildir til fjáröflunar til þess að geta lokið Djúpvegi, en sú vegagerð er búin að standa yfir hátt á annan áratug og margir orðnir langeygir eftir því, að fyrir endann sjáist, eða réttara sagt, endarnir nái saman og Djúpvegur verði .opnaður til umferðar. Það er líkt með þennan veg og eins og með Miklubrautina hér í Reykjavík. Það var haft sem skrýtla eftir krakka, þegar hann var spurður, - krakkinn, - að því, hvað hann ætlaði að gera, þegar hann yrði stór. Ja, hann ætlaði að vinna í Miklubrautinni eins og hann pabbi og hann afi höfðu gert. Djúpvegurinn hefur sem sé tekið langan tíma, og enn sér ekki fyrir endann á honum. En nú reynir á það, hvort Vestfirðingar sjálfir heima fyrir eru reiðubúnir til þess að leggja nokkuð á sig til þess að ljúka þessari vegagerð, þessari nauðsynlegu samgöngubót, bæði fyrir íbúa Norður-Ísafjarðarsýslu og Ísafjarðarkaupstaðar, sem báðir hljóta gagnsemd af þessum vegi. Það er auðvitað mikils virði fyrir Ísafjarðarkaupstað að fá vegasamband við sveitabyggðirnar við Djúp og Djúpmönnum að fá beint akvegasamband við sína aðalverslunarmiðstöð. Það stendur hvorum tveggja aðilanum fyrir þrifum, að þessi vegagerð hefur ekki orðið að veruleika fyrr. Það er von okkar flm., - en allir Vestfjarðaþm. standa að þessu frv., - að bréfasalan gangi vel og með þessum hætti takist að útvega nokkra tugi millj. kr. til þess að geta hraðað þessari vegagerð, sem svo lengi hefur staðið yfir. Um þetta vitum við auðvitað ekki, en það er okkar von, að bæði Vestfirðingar búsettir utan heimahaganna og Vestfirðingar heima í héraði hafi áhuga á þessu máli og leggi þarna líknarlófann á, að þessu verki megi fást lokið. Algert samkomulag er sem sé um málið, og ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 3. umr., þegar þessari umr. lýkur.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera örlitla aths. við afgreiðslu á þessu máli. Hún er í meginatriðum sú, að þetta mál er fyrir samgn., hún hefur skilað hér um þetta mál áliti. Þetta er 67. mál þingsins, en hliðstætt mál er 22. mál þingsins, það mun liggja fyrir fjh: og viðskn., og er það út af fyrir sig aðfinnsluvert, að algerlega hliðstæð mál skuli liggja fyrir mismunandi n. í þinginu. Ég er ekki mjög þingvanur maður, en ég held, að þetta hljóti að vera afskaplega óeðlilegur háttur og óeðlileg vinnubrögð. Þetta mál, sem ég er að ræða um hér, er happdrættislán fyrir Norðurlandsveg og var flutt mjög snemma á þinginu, 22. mál, eins og ég segi, og það liggur fyrir allt annarri n. en þessari hv. n., sem skilaði áliti um Djúpvegarmálið. Nú er það svo, að þetta mál um happdrættislán fyrir Norðurlandsveg er afskaplega mikilvægt, ekki aðeins fyrir Norðlendinga, heldur og fyrir Vestfirðinga og þá, sem búa á Vesturlandi, jafnvel Austfirðinga, þannig að þetta er mál, sem varðar mjög marga aðila og er mikið framfaramál. Þarna er um að ræða að afla fjár til þess að gera varanlegan veg um 200 km leið. Ég vildi sem sagt gera aths. við þessi vinnubrögð, að þessi mál skuli liggja fyrir mismunandi n., og að svo skuli að málum staðið, að þau séu ekki tekin samtímis og á þau lagt hliðstætt mat. Ég er ekki með þessu að mæla gegn þessu frv., sem hér er til umr., síður en svo, en ég vil gera mjög alvarlega aths. við þessi vinnubrögð.



Í tilefni af ummælum hv. 5. þm. Norðurl. e. um vinnubrögð og það, að þau tvö mál, sem hann ræddi hér um, hafa farið sitt til hvorrar n., þá verð ég að taka á mig þá sök að nokkru leyti. Það er að sjálfsögðu á verksviði forseta að benda á, ef uppástungur eru um, að mál fari til n., þar sem það á ekki heima. Ég skal viðurkenna það, að ég tel, að þessi tvö mál séu svo hliðstæð, að þau hafi átt að fara til einnar og sömu n., sem ég tel þá, að sé fjh: og viðskn., þar sem þetta er hvort tveggja mikið fjárhagsmál. En venjan er nú sú, að forseti ber upp till. viðkomandi flm., nema því aðeins að hann telji hana óeðlilega. Hér er að vísu um samgöngumál að ræða líka, en ég játa, að það hefði verið eðlilegra, að bæði málin hefðu verið hjá einni og sömu n., og verð að taka á mig þá sök að nokkru að hafa sennilega í þessum tilvikum báðum orðið við till., sem flm. hafa flutt um n.



Herra forseti. Ég ætlaði nú að vekja athygli hv. þdm, á því, sem þegar hefur verið bent á, að hér liggja fyrir d. tvö samkynja frv., sem lent hafa sitt til hvorrar n. Þetta er ekkert eindæmi, þó að það sé óheppilegt, þegar frv. eru algerlega eða svo til algerlega samkynja. Þetta hefur oft átt sér stað áður. Ég er ekki að segja, að það sé neitt betra fyrir það, en það hefur nú þannig til tekist. Þetta frv., sem hér er til umr., fór til samgn. Hún hefur afgreitt það, skilað nál. og mælt með þeim breyt., sem frsm. n. gerði hér grein fyrir. Hitt frv., sem hv. 5. þm. Norðurl. e. minntist á og er frv. um happdrættislán vegna Norðurlandsvegar, fór hins vegar til fjh: og viðskn. Sú n. hefur litið svo á, að það væri eðlilegt, að þessi mál væru skoðuð í samhengi við endurskoðun vegáætlunarinnar, sem nú stendur yfir, - öll þessi happdrættislán veganna væru skoðuð í sambandi við þá endurskoðun. Nú vil ég síst af öllu verða til þess að torvelda vegargerð á Vestfjörðum. Það vil ég, að komi hér alveg skýrt fram. En ég teldi það samt sem áður betri hátt, að happdrættismál veganna, öll sem hér liggja fyrir, yrðu tekin til meðferðar í heild og þá, eins og ég sagði, í nokkrum tengslum við þá endurskoðun vegáætlunarinnar, sem stendur yfir og hlýtur að koma til meðferðar í Sþ. innan fárra vikna. Ég tel þess vegna, að það væri skynsamlegast að hægja nokkuð á afgreiðslu þessa máls, ef t.d. flm. og hv. samgn. gætu orðið ásátt um það, láta t.d. lokaafgreiðslu þess í d. bíða um sinn, t.d. eftir að þessari umr, væri þá lokið, og taka það svo til lokameðferðar, eftir að heildarskoðun á þessum málum hefði farið fram. Ég vil svo láta það koma alveg skýrt fram hér, að vegna algerrar sérstöðu Vestfjarða í vegamálunum og ekki síst í sambandi við þennan veg, hér er um að ræða að leggja bráðnauðsynlegan tengiveg, þar sem enginn vegur er fyrir, - vegna þessarar algeru sérstöðu mun ég greiða þessu frv. atkv. þrátt fyrir þær aths., sem ég hef hér látið falla um meðferð þessara mála í heild.



Herra forseti. Það, að þessi tvö mál hafa farið sitt til hvorrar n., er, eins og hér var sagt rétt í þessu, ekkert einsdæmi. Við Vestfjarðaþm. höfum lagt til, að málið færi til samgn., og það hefur þingheimur samþ. Ég minnist þess ekki, að hv. þm., sem gerði aths. við þetta, hafi borið fram aðra uppástungu, sem hefði staðið honum opið, einkanlega þegar hann vissi um, að mál, sem hann bar fyrir brjósti, hafði farið til annarrar n., svo að þessi aths. var dálítið síðborin hjá honum, verð ég að segja. En úr því sem komið er, held ég, að þetta mál geti aðeins með einu móti komið hinu málinu að gagni, nefnilega með því, að þetta mál verði sem allra hraðast samþykkt og rösklega. Það opnar heldur hinu málinu leið. En það að fara að leggja þetta mál á meltu með hinu, gæti orðið til þess að leggja þau bæði í eina gröf, og með því væri Norðlendingum enginn greiði gerður. Auk þess er dálitill eðlismunur á þessum tveimur málum. Djúpvegarmálið á bráðum sitt 25 ára afmæli. Vegleysur um sveitarfélögin sunnan Djúps eru búin að hrjá þetta byggðarlag, frá því að þessi vegur var tekinn á vegalög fyrir um það bil 25 árum. Það er enginn velgerningur við Vestfirðinga að leggja stein í götu þess, að þessari vegagerð verði lokið, og það veit ég, og það tók nú hv. þm. fram, að hann vildi ekki gera, og þakka ég honum það. Þetta mál er um það að opna mjög þarfa og langþráða samgönguleið og afla fjár til þess hjá heimamönnum eða freista þess a.m.k. Þetta mál er þannig samgöngumál fyrst og fremst. Og allar upplýsingar, sem við þurfum að sækja í sambandi við afgreiðslu þessa máls, urðum við að sækja til Vegamálaskrifstofu. Rökin, sem málið hvílir á, komu þaðan, m.a. fyrir brtt., sem hér voru fluttar, byggðar á upplýsingum frá samgrn. og frá Vegamálaskrifstofunni. Frv. um að endurbæta Norðurlandsveginn, sem er mikið nauðsynjamál, er eingöngu um fjáröflun til þess og hefur þess vegna farið á sinn rétta stað, til fjh: og viðskn. Það eru samgöngur um Norðurlandsleiðina núna í fullum gangi, en fjárhagshliðin er óleyst: Á að gera hana að malbikuðum vegi eða olíumalarvegi?