Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Nú erum við hér að taka til umræðu í þriðja skipti mál sem hæstv. matvælaráðherra hefur skutlað inn á þingið. Það á það sammerkt með öðrum frumvörpum sem hún hefur skutlað inn á þingið upp á síðkastið að það er ekki að finna að það eigi sér einhverja stoð í stefnu Vinstri grænna. Hér er einfaldlega útfærsla á braskinu sem fer fram í fiskveiðistjórnarkerfinu. Hún kemur hér með svona tilhliðrun fyrir þá stóru sem eru í braskinu. Ég held að það sé umhugsunarvert að við umfjöllun þessa máls skuli þingið ekki taka það til skoðunar út frá markmiðum laga um stjórn fiskveiða, þ.e. byggðamál og nýting fiskstofna og að byggja þá upp. Það eru auðvitað þeir meginþræðir sem á að styðjast við þegar verið er að setja lög. Það er alls ekkert í þessu máli. Það kemur kannski ekkert á óvart eftir að hafa farið yfir fyrri frumvörp hæstv. matvælaráðherra, það er bara sveigjanleiki fyrir suma, þá stærri, og áfram er ekkert horft til þess að hafa einhvern sveigjanleika fyrir þá minni. Þá vil ég sérstaklega nefna strandveiðiflotann. Hér er verið að tala um að auka sveigjanleikann verulega fyrir stórútgerðina en enn hefur hæstv. matvælaráðherra ekki gefið annað út en að hún ætli að flauta alla 700 aðilana sem eru á strandveiðum í land um leið og þær þröngu veiðiheimildir sem þeir hafa verða uppurnar. Ég furða mig örlítið á því þegar maður fer yfir nefndarálitið og vinnuna í þessari nefnd, fyrst menn voru að opna 11. gr. laganna sem er um tegundir og tilfærslur og tilfærslur á milli ára, að menn hafi ekki horft til minni aðila. Sérstaklega er það undarlegt með þingmenn Vinstri grænna sem hafa haft það á stefnuskrá sinni um langt skeið að efla smábátaútgerð og auðvitað lagði fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, grunninn að þeirri stefnu á sínum tíma. Það var samin góð greinargerð, Hafið, bláa hafið. En í stað þess, þegar Vinstri grænir fá aftur lyklavöldin í matvælaráðuneytinu sem fer með sjávarútvegsmálin, að halda áfram á þeirri braut og líta til eigin stefnu, þá er það alls ekki á borðinu heldur virðist miklu frekar vera á dagskránni að herða á braskinu. Það er alveg stórundarlegt. Þessi breyting, sem felur í sér þennan sveigjanleika, er alveg með ólíkindum. Vissulega eru taldar upp einhverjar prósentutölur, það sem á að færa á milli ára af veiðiheimildum, en svo segir að ráðherra geti með reglugerð, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar, hækkað fyrrgreind hlutföll aflamarks í einstökum tegundum telji hann slíkt stuðla að betri nýtingu tegundarinnar. Það er sem sagt ekkert verið að tala um að lækka, það er bara hækkað. Þannig er bara verið að hugsa um að auka þetta svigrúm fyrir hina stóru. Mér finnst ótækt, þegar verið er að fjalla um tilfærslur í þessari grein, 11. gr., að það sé ekkert horft til þeirra minni, það sé ekkert horft til þess að auka svigrúm til strandveiða, það sé ekkert horft til svigrúms vegna línuívilnunar og fleiri þátta. Ég spyr: Hvers vegna er það svo? Jú, það er bara þannig að hæstv. matvælaráðherra hirðir ekkert um rök þeirra minni í greininni. Hún fundar ekki með Landssambandi smábátaeigenda og skutlar greinilega hér inn hverju frumvarpinu á fætur öðru sem er bara um að auka á braskið í kerfinu og einkavæðingu fiskimiðanna. Það sem þetta ágæta frumvarp upplýsir er að það er allt týnt, öll fiskifræðileg rök eru týnd. Til dæmis er heimilt að flytja allt að 15% aflamarks í úthafsrækju og humri. Ef það væri verið að hugsa um þjóðarhag, sem við eigum að gera hér og erum kjörin til, þá á auðvitað að horfa til þess að þjóðin nýti úthafsrækjustofninn og veiðar séu einfaldlega gefnar frjálsar þegar það bara liggur á borðinu að úthafsrækjan er ekki veidd svo árum skipti. Og hvaða tímaskekkja er það, hæstv. forseti, að heimila hér að flytja 15% aflamarks að lágmarki, af því að ráðherra getur aukið það ef honum dettur það í hug? Það er umsögn frá Hafró hvað það varðar, um 15%. Það vita það allir og ég vona að hv. þingmenn í atvinnuveganefnd viti það einnig að það er ekkert verið að veiða humar þannig að þetta er auðvitað taktlaust. Það er taktlaust að menn komi með svona frumvarp sem opnar á allt. Og hvers vegna er ég að segja þetta? Jú, vegna þess að ef það á kannski að veiða 2.000 til 5.000 tonn, sem ekkert er, í þorski umfram fyrir smábátana þá virðist allt fara á hliðina í ráðuneytinu. En með þessu ráðslagi er verið að opna á flutning á tugþúsunda tonna aflamarki milli ára í makríl og hinum og þessum tegundum. Og ekki nóg með það heldur heimilar 11. gr. að það eigi að vera hægt að breyta einni tegund í aðra tegund. Í stað þess að veiða eina botnfiskstegund getur þú breytt henni í aðra tegund og eitthvað braskað með þetta. Auðvitað segir þetta ákveðna sögu og ég held að við eigum að nota þetta sem tækifæri. Þegar menn geta flutt 15% af aflamarki milli ára og breytt einni tegund í bókunum í aðra þá segir það manni auðvitað að þessi fiskifræði og þessi kvótasetning er mjög ónákvæm. Þeir sem eru inn undir hjá stjórnvöldum, þ.e. hinir stærri, geta hliðrað öllu til en ekki þegar kemur að minni aðilunum sem eru t.d. að leigja frá sér aflaheimildir. Ég er mjög hissa á því að hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir skuli ekki líta til þess einnig að opna og hliðra til fyrir þá minni í greininni sem eru að leigja. Ef þeir ná ekki að nýta veiðiheimildirnar á fiskveiðiárinu þá bara brenna þær upp. Þeir geta ekkert flutt þær á milli ára eða breytt í aðrar tegundir eins og þetta snýst allt um hér. Tækifærið sem er í þessu er það að þetta upplýsir um að það er mikill sveigjanleiki fyrir suma en ekki aðra og að ráðgjöfin er a.m.k. ekkert heilög og alls ekki í þeim tegundum sem hafa verið taldar upp. Það var mjög upplýsandi að fara yfir hvað gerist ef menn veiða örlítið umfram ráðgjöfina. Örlítið er kannski ekki réttnefni, ég vil frekar segja ef menn veiða gríðarlega mikið umfram ráðgjöfina. Við höfum mjög skýr dæmi þess á síðustu árum. Það hefur komið fram að á síðustu árum hefur makríllinn verið veiddur 41% umfram ráðgjöf. Gerðist eitthvað slæmt? Gerðist eitthvað? Nei, makrílstofninn bara óx. Hver var skýringin? Jú, að sögn fiskifræðings, eins helsta fiskifræðings Hafró í uppsjávarfiski, hann viðurkenndi það bara, var stofnmatið lélegt og ónákvæmt. Þetta eru ekkert heilög fræði. Og hvað gerðist síðan í framhaldi? Stofnmatið var aðlagað að aflanum. Þetta á ekki bara við um makrílinn. Það á líka við um norsk-íslensku síldina. Hún hefur verið veidd 54–65% umfram ráðgjöfina. Kolmunninn hefur verið veiddur 47% umfram ráðgjöf á síðustu árum. Gerðist eitthvað? Nei, þessir stofnar hafa bara vaxið. Það segir í rauninni allt um ráðgjöfina. En það segir líka mjög mikið um stjórnvöld á Íslandi þegar þau koma með svona frumvörp, opna 11. gr. sem segir að hægt sé að breyta einni tegund í aðra og færa heimildirnar á milli ára. Þau virðast ekki heldur trúa ráðgjöfinni, ekki stífar en svo, og þegar kemur að þeim stærri í greininni þá sé allt í lagi að færa tugþúsundir tonna, jafnvel 100.000 tonn, á milli fiskveiðiára. En þegar kemur að þeim minni í greininni þá er ekkert hægt að gera. Ég held að menn verði aðeins að hugsa þetta upp á nýtt. Ég vil líka vekja athygli á því að það eru fleiri smugur í þessu kerfi fyrir þá sem eru stærri í greininni og hafa yfir fiskveiðiheimildum að ráða. Það er VS-aflinn. Þá geta menn landað ákveðinni prósentutölu í Verkefnasjóð sjávarútvegsins, gott ef ekki stefnir í að það verði um 5.000 tonn sem muni verða landað utan kvóta og fara í verkefnasjóðinn. Stjórnvöld virðast ekkert hafa áhyggjur af því. En þegar komið er að strandveiðunum þá er bara flautað í land. Síðast var það 21. júlí, hvað verður það í sumar? Mér finnst ekki annað hægt en að þeir sem ráða ferðinni í þinginu skoði þessi mál í samhengi, það er þessi gríðarlegi sveigjanleiki fyrir hina stóru, og horfa líka til þess að þegar veitt er umfram ráðgjöfina þá virðist það ekki hafa neinar alvarlegar afleiðingar fyrir stofnana sem um ræðir, hvorki makrílinn, kolmunnann né aðra. Að horfa á það þegar menn veiða umfram og það er verið að veita þeim stóru gríðarlegan sveigjanleika - það þarf líka að horfa til þeirra minni í greininni. En það virðist allt vera í járnum og ekki hægt að opna á eitthvert svigrúm fyrir nýliða í greininni. Það er auðvitað sorglegt þegar flokkar sem kenna sig við frelsi, einstaklingsfrelsi, eru tilbúnir til að flauta smábátana í höfn og koma síðan fram með svona frumvörp sem auka sveigjanleikann fyrir hina stóru. Ekki það að ég sé á móti því, en þetta fer ekki saman, herra forseti. Þetta fer ekki saman og þessu þarf að breyta. Það er aumt að horfa upp á Vinstri græna sem hafa enga hliðsjón af stefnu sinni heldur leggja bara hér fram enn eitt braskfrumvarpið. Ég trúi ekki öðru en að margir liðsmenn flokksins vítt og breitt um landið hljóti að fara að yfirgefa þessa skútu því að auðvitað er það ekki þannig að flokkurinn hafi verið kosinn út á þetta. Nei, sú stefna sem hann lagði fram gengur auðvitað út á allt annað. Hvað er það? Vistvænar veiðar, opna fyrir frelsi smábáta. Ekki bara frelsi fyrir Samherja og Brim heldur líka trillukarlana í Ólafsfirði, Flateyri, Súðavík og vítt og breitt um landið. Ég skora á hv. atvinnuveganefnd að taka þetta til skoðunar í þessu ljósi.

Frú forseti. Hér við 3. umr. þessa frumvarps vil ég gera betur grein fyrir þeim skilningi sem ég hef á breytingartillögu sem birtist í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar á þskj. 1696 og fylgir nefndarálitinu sem ég er á. Þar er orðalag sem, ef það er lesið með ákveðnum gleraugum, er hætt við að gæti misskilist. Þar sem málið fór ekki til hv. atvinnuveganefndar milli 2. og 3. umr. tel ég rétt að hér sé a.m.k. gerð grein fyrir því hvaða skilning á að leggja í orðalag sem er að finna í í breytingartillögunni. Í 1. tölulið breytingartillögunnar segir m.a., með leyfi forseta: „Heimilt er að flytja allt að 15% af aflamarki kolmunna, makríls og norsk-íslenskrar síldar frá einu fiskveiðiári yfir á það næsta ef ekki er í gildi samningur með aðild Íslands milli strandríkja um hverja tegund, en annars gilda ákvæði viðkomandi samninga um flutningsheimild milli ára.“ Rétt er að árétta að það getur verið mismunandi, þegar Ísland gerir alþjóðasamning við aðrar þjóðir, hvaða hlutdeild Ísland hefur, sem heimild til tilfærslu milli ára. Minn skilningur er sá, samkvæmt þessu orðalagi, að það hafi ekki áhrif á rétt einstakra útgerða eða skipa samkvæmt 11. gr. laga um stjórn fiskveiða. Það kann því að vera mismunandi, ef Ísland semur við önnur ríki eða það er ekki tiltekið í samningi hver tilfærsluheimildin sem Ísland hefur er, hvort það eigi við um 11. gr. sem varðar einstakar útgerðir. Það er algengt í þessum samningum að þetta sé ekki sérstaklega tiltekið og það skapast einhver alþjóðleg samningsvenja um að miða við 10%, að 10% sé heimild Íslands til tilfærslu milli ára. Slíkt samningsákvæði, miðað við það sem meiri hluti atvinnuveganefndar er að leggja til, getur samkvæmt mínum skilningi ekki haft áhrif á það að einstakar útgerðir eða skip takmarkist við lægri tölu en kveðið er á um í þessari tillögu, sem er 15%. Enda sést, ef seinni hluti breytingartillögunnar er skoðaður þar sem kveðið er á um að ráðherra hafi að fenginni ráðgjöf frá Hafrannsóknastofnun heimild til að hækka hlutdeild, að þá er átt við rétt útgerðar samkvæmt 11. gr. Ef ástæða er til vegna veiðiráðgjafar frá Hafrannsóknastofnun að hækka heimildina í 20% þá gildir það fyrir hverja útgerð fyrir sig. Það hefur að sjálfsögðu ekki áhrif á samningsskuldbindingar íslenska ríkisins gagnvart öðrum þjóðum. Hafi verið samið um 10% þá gildir það áfram. Þetta er mikilvægt, frú forseti, því að máli þessu til grundvallar eru gríðarlegir efnahagslegir hagsmunir Íslands, ekki eingöngu útgerðarinnar, að okkur takist og auðnist að gæta hagsmuna okkar og nýta þann rétt sem við öðlumst með veiðum í þessum deilistofnum. Það er óþarfi að taka það fram eins og málið hefur þróast á undanförnum árum og áratugum að það er alveg ljóst að þau ríki sem við erum að semja við vilja gjarnan að möguleikar Íslands til þess að veiða úr þessum deilistofnum séu sem minnstir. Þessar þjóðir eru ekki að leggja það til að hagsmunir Íslands verði sem mestir og bestir. Þær eru einmitt að leggja það til að sveigjanleiki Íslands til að veiða úr þessum deilistofnum verði sem minnstur. Þannig er eðli þessara veiða úr deilistofnum og hvernig líffræðin og fiskifræðin er í því hvernig göngurnar eru og koma til Íslands, ef það eru stórir stofnar, en það getur árað mjög mismunandi í þessu. Óvissan er gríðarlega mikil. Frú forseti. Þetta er sá skilningur sem ég legg í þá breytingartillögu sem er í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar og ég skrifa upp á. Ég tel hann vera réttan enda held ég að það væri ekki tilefni til þess, úr því sem komið er, að fara að boða hér einhverja breytingartillögu á þessu orðalagi þó ónákvæmt sé.

Frú forseti. Það sem mig langar að fá upplýsingar um hjá hv. þingmanni, sem hefur greinilega lagst yfir allar þessar prósentutölur fram og aftur, 15%, 10%, er: Finnst honum ekki skjóta skökku við, þegar veitt hefur verið umfram ráðgjöf síðasta eina og hálfa áratuginn - þá er ég ekki að tala um eitt og eitt tonn heldur 41% umfram ráðgjöfina - að það hafi engar aðrar afleiðingar en að fiskifræðingar meti stofninn stærri? Segir það ekki allt sem segja þarf um svona ráðgjöf? Síðan er auðvitað þessi aðferðafræði, að koma með einhverja ráðgjöf á grundvelli eggjatalningar sem nær frá Biskajaflóa milli Frakklands og Englands og síðan norður fyrir Bretlandseyjar, að það sé grundvöllur einhverrar veiðiráðgjafar upp á eitt tonn. Segir þetta ekki talsvert? Segir þetta okkur ekki að ráðgjöfin býður upp á miklu meiri sveigjanleika en menn eru að ræða hér? Og ef það á við um þennan stofn, á það ekki við um fleiri stofna? Ég er alveg sannfærður um að svo sé. Það væri áhugavert, áður en lengra er haldið í umræðunni um þetta mál, að fá hér skýra afstöðu hv. þingmanns um þetta atriði. En svona fyrir meðalgreindan mann, ég er ekki að tala um einhvern snilling, frú forseti, þá er alveg augljóst að þessi ráðgjöf er bara ekki að ganga upp. Það er hægt að gera betur.

Frú forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson kemur hér inn á áhugaverða hluti, fiskifræðina bak við ráðgjöf og hver sé leyfilegur heildarafli. Ég get sagt það að ég hef aldrei litið svo á að veiðiráðgjöf Hafró sé óskeikul vísindi. Þetta eru ekki þannig vísindi, það er ákveðin aðferðafræði við að reyna að ná fram sem bestum upplýsingum hverju sinni um hver sé stærð stofns viðkomandi tegundar. Þetta verða aldrei 100% vísindi. Það er heldur ekki hægt að horfa á vísindin þannig að þau séu óskeikul með þessum hætti. Það er mismunandi eftir því hvort við erum að tala um staðbundna botnfiskstofna eða deilistofna uppsjávartegunda. Í deilistofnum uppsjávartegunda er augljóst að það ríkir töluverð óvissa hverju sinni um það hver stofnstærðin sé og hver sé leyfilegur heildarafli. Þetta getur breyst. Við sjáum það í loðnumælingum. Við sjáum það eftir mismunandi árferði. Enda er gert ráð fyrir því, frú forseti, að það komi fram betri upplýsingar í þessu tiltekna máli - ég ætla ekki að fara um víðan völl um fiskveiðiráðgjöf Hafró í heild sinni hér - þar sem um er að ræða ráðgjöf um heildarafla í deilistofnum, þá er gert ráð fyrir því, komi fram betri upplýsingar, að ráðherra geti á grundvelli umsóknar Hafró hækkað þessa heimild.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og mér var létt við að heyra að hann væri gagnrýninn á þessa ráðgjöf enda er annað vart hægt. Þó svo að menn séu allir af vilja gerðir til að sjá eitthvað jákvætt út úr einhverri ráðgjöf þá er það erfitt þegar menn fara um áratugaskeið 41% fram úr ráðgjöfinni og það hefur ekki aðrar afleiðingar en þær að stofninn stækkar. En ég held að það sé líka augljóst að tækifærin eru mikil hvað varðar botnfiskráðgjöfina, enda er hún ekki að ganga upp á forsendum ráðgjafar Hafró sjálfrar. En förum bara yfir þetta mál. Fyrst það var verið að opna á 11. gr., sem eykur sveigjanleika, væri fróðlegt að fá að heyra það hjá hv. þingmanni hvort það hefði þá ekki verið eðlilegra að auka líka sveigjanleikann fyrir þá minni í greininni. Er hv. þingmaður ekki með okkur í Flokki fólksins hvað það varðar að nýta allan sveigjanleika sem til er í kerfinu til þess að strandveiðibátar geti klárað 48 daga strandveiðar nú í ár? Ég tel að það sé mikilvægt. Menn eru alltaf að tala um fyrirsjáanleika og þá er það aðallega fyrir þá stóru í greininni. En hvers vegna má ekki vera einhver örlítill fyrirsjáanleiki fyrir þá minni og horfa til þess? Mér finnst það vera eitthvað sem við gætum sameinast um, við hv. þingmaður berum báðir hag sjávarbyggðanna fyrir brjósti og ég held að miðað við fyrirliggjandi gögn, miðað við þann sveigjanleika sem er í kerfinu, þá óvissu sem er í mælingunum, muni það ekkert leiða nema gott eitt af sér ef tekinn verður af allur vafi um að veitt verði í 48 daga í ár.

Frú forseti. Já, ég get tekið undir með hv. þingmanni, ég er fylgjandi öllu því sem gott er og lagt er til í að bæta stjórn fiskveiða. Ég er á því að því meiri sem sveigjanleikinn er, því betra. Það á við um allar tegundir og fyrir alla útgerðaraðila. Það er mitt sjónarmið. Komi tillögur þess efnis og lagt til hvernig hægt er að bæta þær heimildir sem er að finna í 11. gr. þannig að allir njóti góðs af þá get ég verið með í slíkri umræðu. Aðalatriði þessa máls hér um tegundatilfærslu í deilistofnum eru þau sjónarmið sem eru undirliggjandi um mikilvægi þess að hafa þennan sveigjanleika til að draga úr kostnaði við sóknina, til að mæta óvissu sem getur verið uppi í ytri þáttum umhverfisins, lífríkisins, veðurfarslega eða hvað sem það er. Við höfum séð það í ráðgjöf að þessar tölur eru ekkert endilega meitlaðar í stein. Þær geta verið fljótandi. Áður fyrr voru þær hærri, allt upp í 30%. Svo hafa þær farið niður. Aðalatriðið er að við höfum að leiðarljósi mikilvægi þess að þessi sveigjanleiki sé til staðar. Í því felast gríðarlegir hagsmunir fyrir íslenska þjóð, að við gerum sem mest verðmæti úr sjávarauðlindinni. Þess vegna tek ég undir með hv. þingmanni að það sem við ættum að gera, að sjálfsögðu, frú forseti, er að reyna að efla og bæta alla fiskveiðiráðgjöf sem við byggjum veiðar okkar á. Með þeim hætti værum við að gera meira í því að reyna að hámarka virði fiskveiðiauðlindarinnar fyrir íslenska þjóð.

Frú forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki verið mjög skýr í þessu. Mig langaði að koma hér aðeins upp. Hér er um að ræða frumvarp sem dregur úr tegundatilfærslum milli deilistofna, sem er að sjálfsögðu af hinu góða - að það sé dregið úr mögulegri ofveiði. En það er margt við þetta frumvarp sem kristallar það hversu skrýtið kvótakerfið er hjá okkur. Að hægt sé að flytja margar prósentur af mismunandi afla milli tegunda, jafnvel milli ára, lítur út eins og endalausir plástrar á kerfi sem virkar ekki eins og það ætti að gera. Hv. þingmaður hér á undan mér nefndi oft að þetta væri gert til hagræðingar eða til að tryggja hagnað og til þess að við næðum sem mestu út úr þeim tegundum sem við gætum veitt. Ég hefði viljað að við settum líffræðilegan fjölbreytileika og umhverfið í forgang og stýrðum hlutunum ekki eftir því hvernig við náum mestum peningum heldur eftir því hvernig við nýtum betur það sem við veiðum. Dálítill hluti af breytingartillögu meiri hlutans fær mig til að hugsa mig tvisvar um. Þar er talað um, með leyfi forseta, að heimilt sé að flytja „allt að 15% af aflamarki hverrar botnfisktegundar“. Svo er talað um 10% af aflamarki hörpudisks og 5% af aflamarki rækju. Þarna er búið að setja ákveðið hámark. Svo segir: „Ráðherra getur með reglugerð, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar, hækkað fyrrgreind hlutföll aflamarks í einstökum tegundum telji hann slíkt stuðla að betri nýtingu tegundarinnar.“ Þarna erum við að segja að það sé ekkert mál að búa til reglugerð sem tekur þessa lækkun, sem þessu frumvarpi er ætlað að koma á, og lætur hana hverfa út í veður og vind. Mér finnst svolítið skrýtið að það sé verið að gera slíkt hér - jú, eflaust til að geta veitt meira af einhverjum fiski af því að hann er inni í lögsögu okkar á einhverjum tíma. En við verðum að muna að fiskar hafa ekki alveg skilið það sem við köllum landamæri og lögsögu og annað. Þeir bara synda þangað sem þeir vilja. Þetta er vísir að enn meiri plástraskap í kvótakerfinu. Mér finnst erfitt að styðja þetta frumvarp heils hugar þegar svona lagað er í því.

Frú forseti. Ég tel að mjög áhugaverðir punktar hafi komið fram í umræðu um þetta frumvarp, m.a. það sem fram kom hjá hv. þingmanni að einungis væri hægt að auka heimildir en ekki minnka þær ef Hafró gefur grænt ljós á sveigjanleikann. Þetta segir ákveðna sögu um yfirlesturinn sem fram fer í ráðuneytinu og með hvaða gleraugum þetta frumvarp er lesið. Ekkert er horft til minni aðila í greininni þegar þessi grein er opnuð. Það segir auðvitað mikla sögu líka. Ég vil fagna því sem fram kom hjá hv. þm. Teiti Birni Einarssyni, að menn væru tilbúnir til að skoða fiskveiðimál með opnum huga og taka umræðu um fiskveiðistjórn með gagnrýnna hugarfari en áður. Hingað til hefur Sjálfstæðisflokkurinn, eða áhrifamenn í Sjálfstæðisflokknum, tekið þessi mál af dagskrá. Hlaupið var út úr þingsal ef rætt var með gagnrýnum hætti um grundvallarútflutningsgrein þjóðarinnar til verðmætasköpunar, þá atvinnugrein sem lagði grunninn að lýðveldinu og framþróun þess. Það er svolítið skrýtið að Sjálfstæðisflokkurinn, sem kennir sig við sjálfstæði, hefur um árabil ekki treyst sér til að ræða þessa mikilvægu atvinnugrein frá þjóðhagslegu sjónarmiði heldur bara sagt: Kerfið er það besta í heimi. Svo er það básúnað án þess að nokkur rök séu færð fyrir því. Ég fagna því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins mæti nú loks í ræðustól og ræði þetta með gagnrýnum hætti og séu jafnvel tilbúnir til að skoða hlutina. Eitt þarf að fá á hreint í þessu máli: Það sem snýr að grásleppunni. Það hefur komið fram að hæstv. matvælaráðherra vill einkavæða grásleppuna og koma henni inn í braskkerfi. Það væri áhugavert að fá fram hjá hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, sem er framsögumaður þessa nefndarálits, hvort grásleppa teljist til botnfisks og verði þess vegna tæk inn í þetta brask - tilfærslu milli ára. Það væru 15% sem hægt væri að flytja milli ára. Hvernig hafa menn séð það allt fyrir sér? Það hefur verið mjög mikið kappsmál hjá Vinstri grænum að einkavæða grásleppuna, þeir hafa lagt mikið á sig og hliðrað til stefnuskrá flokksins. Það væri því áhugavert að vita hvort ákvæði frumvarpsins um botnfisk eiga við um grásleppu. Það kæmi örlítið á óvart vegna þess að grásleppa heldur sig að mestu í efri lögum sjávar. Að vísu hrygnir hún uppi í fjöru og sýnir dægursveiflu. Fróðlegt væri að vita þetta og fá nánari upplýsingar um þann þátt málsins. Ef grásleppa endar í tegundatilfærslu - með níu eða tíu bátum á Skagaströnd, sem kannski endar í þremur bátum á næsta eða þarnæsta ári ef þetta frumvarp nær í gegn - þá mun það hafa gríðarlegar afleiðingar. Þó að komið hafi fram í svari hæstv. matvælaráðherra hvernig hún sæi þessa hluti fyrir sér, þá taldi hún þetta bara léttvægt. Þetta er auðvitað ekkert léttvægt fyrir atvinnulíf í smærri sjávarbyggðum þó að hæstv. matvælaráðherra telji að svo sé. Frú forseti. Það væri fróðlegt ef liðsmenn Vinstri grænna útskýrðu þetta. Síðan væri bráðnauðsynlegt að þeir kæmu því frá sér hvers vegna í ósköpunum þetta svigrúm og þessi tilhliðrun sem er í kerfinu hefur ekki verið nýtt fyrir þá smærri í greininni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um framfylgd ályktana Vestnorræna ráðsins árið 2022. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Steinunni Þóru Árnadóttur, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, og Hildi Edwald, ritara Íslandsdeildar. Með tillögunni er skorað á ríkisstjórnina að vinna að framkvæmd fjögurra ályktana Vestnorræna ráðsins sem samþykktar voru á ársfundi ráðsins 30. til 31. ágúst 2022. Í ályktun Vestnorræna ráðsins nr. 1/2022 hvetur ráðið samstarfsráðherra til að efla árlega skýrslugjöf sína með því að skiptast á að vera í forsvari fyrir sameiginlega skýrslugerð til ráðsins í samræmi við samstarfssamning sem gerður var árið 2022 milli Vestnorræna ráðsins annars vegar og ríkisstjórnar Íslands og landsstjórna Færeyja og Grænlands hins vegar. Í ályktun Vestnorræna ráðsins nr. 2/2022 er kallað eftir því að barnamálaráðherrar Vestur-Norðurlanda haldi samráðsfund á árinu 2023 og beri saman reynslu og gögn landanna um stöðu ungmenna hvað varðar heilbrigði, líðan, tómstundaiðkun, samfélagsmiðlanotkun og önnur viðfangsefni. Með ályktun nr. 3/2022 skorar Vestnorræna ráðið á ríkisstjórnir Vestur-Norðurlanda að rannsaka og bera saman stefnu og fyrirkomulag landanna þriggja í náttúrutengdri ferðaþjónustu, þar með talið aðgengi að og verndun náttúrunnar í tengslum við vaxandi ferðaþjónustu í löndunum með það að markmiði að greina bestu starfsvenjur. Með ályktun nr. 4/2022 eru jafnréttisráðherrar landanna þriggja hvattir til að halda fund á árinu 2023 til að bera saman bækur sínar um framfylgd áætlunar Norrænu ráðherranefndarinnar um jafnréttismál árin 2019–2024, þar á meðal viðauka við áætlunina um jöfn réttindi og möguleika hinsegin fólks. Þá eru ráðherrarnir hvattir til að leita lausna á mögulegum sameiginlegum vestnorrænum úrlausnarefnum á vettvangi jafnréttismála. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Diljá Mist Einarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir með heimild í 2. mgr. 29. gr. þingskapa. Jakob Frímann Magnússon var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Gísli Rafn Ólafsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir álitið rita Bjarni Jónsson, Birgir Þórarinsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Jóhann Friðrik Friðriksson, Logi Einarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Teitur Björn Einarsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á skipulagslögum varðandi hagkvæmar íbúðir, frumvarpi sem margir hafa beðið óþreyjufullir eftir. Með frumvarpinu er lagt til að sveitarfélög fái heimild til að skilyrða allt að 25% af heildarfermetrafjölda íbúða við gerð deiliskipulags fyrir ný íbúðasvæði fyrir íbúðir sem falla undir lög um almennar íbúðir, þ.e. leiguíbúðir þar sem stuðlað er að því að húsnæðiskostnaður sé í samræmi við greiðslugetu, íbúðir sem uppfylla skilyrði fyrir hlutdeildarlánum og einnig lánum til leiguíbúða samkvæmt lögum um húsnæðismál. Er hér um að ræða íbúðir fyrir fólk sem er undir tilteknum tekju- og eignaviðmiðum sem stjórnvöld hafa lagt áherslu á að styðja við til að auka möguleika fólks til að eignast eða leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Frumvarpið byggist á tillögum sem komið hafa fram í vinnu stjórnvalda og heildarsamtaka á vinnumarkaði um aðgerðir til að auka framboð á íbúðum og bæta stöðu á húsnæðismarkaði, nánar tiltekið á vettvangi átakshóps árið 2019 og í kjölfarið starfshóps sem var að störfum árið 2022. Kallað hefur verið eftir lögfestingu svipaðs ákvæðis og finna má í danskri löggjöf, svokallaðs Carlsberg-ákvæðis, í tillögum áðurnefndra hópa, þ.e. átakshóps stjórnvalda frá 2019 og heildarsamtaka á vinnumarkaði, sem og starfshóps forsætisráðherra um umbætur á húsnæðismarkaði sem vann tillögur fyrir þjóðhagsráð. Báðir hópar hafa lagt til að gerðar verði úrbætur á skipulagslögum með lögfestingu fyrrnefnds Carlsberg-ákvæðis. Ákall um innleiðingu ákvæðisins var áréttað með rammasamningi ríkis og sveitarfélaga um aukið framboð íbúða á árunum 2023–2032 sem undirritaður var 12. júlí síðastliðinn. Þar kemur fram að stefnt sé að því að auka framboð nýrra íbúða til að mæta fyrirsjáanlegri íbúðaþörf ólíkra hópa samfélagsins til skemmri og lengri tíma og stuðla þannig að auknum stöðugleika og jafnvægi á húsnæðismarkaði. Liður í því sé að veita sveitarfélögum heimild til að skilyrða uppbyggingu húsnæðis við ákveðna blöndun íbúðarhúsnæðis vegna ólíkra íbúahópa. Ákvæði frumvarpsins tekur mið af danska Carlsberg-ákvæðinu. Danska ákvæðinu var ætlað að stuðla að blandaðri byggð og nær það til almennra íbúða samkvæmt dönsku lögunum um almennar íbúðir en undir þau fellur leiguhúsnæði með svipuðum skilyrðum og fjallað er um í íslensku lögunum um almennar íbúðir á Íslandi. Eins og áður segir tekur útfærsla ákvæðisins hér mið af áðurnefndu Carlsberg-ákvæði en nær þó einnig til íbúða sem uppfylla skilyrði um hlutdeildarlán og lán til leiguíbúða sem ekki eru reknar í hagnaðarskyni. Er það í samræmi við áðurnefndar tillögur átakshópsins og starfshópsins sem og við áðurnefndan rammasamning ríkis og sveitarfélaga. Með þessari útfærslu nær ákvæðið til fjölbreyttari tegunda íbúða, aðallega þó til leigu og kaups fyrir tekjulægri hópa, enda má nefna að það er talsverður munur á umfangi leigumarkaðar hér og í Danmörku. Í Danmörku hefur hann verið byggður upp í 100 ár en við erum að taka fyrstu skrefin í slíku hvað opinbera aðila varðar. Frumvarpinu er ætlað að aðstoða sveitarfélög og hvetja þau til að skipuleggja byggð fyrir fjölbreyttari tegundir íbúða og stuðla að því að bæta húsnæðisöryggi fyrir fjölskyldur og einstaklinga. Þrátt fyrir að um heimildarákvæði sé að ræða má telja að lögfesting ákvæðisins skjóti styrkari stoðum undir ákvörðun sveitarfélaga um að setja fram í skipulagsskilmálum deiliskipulags kröfu um að ákveðið hlutfall af heildarfermetrafjölda verði skilyrt við tilgreindar tegundir íbúða við gerð deiliskipulags fyrir ný íbúðasvæði. Þannig er frumvarpið liður í því að auka framboð á hagkvæmu leiguhúsnæði til langtímaleigu. Á grundvelli skipulagslaga ber sveitarstjórnum að setja fram stefnu sína um þróun sveitarfélagsins varðandi t.d. landnotkun, byggðaþróun og byggðamynstur. Þar er lagður grundvöllur fyrir gerð deiliskipulags. Í deiliskipulagi eru síðan teknar ákvarðanir um lóðir, lóðanotkun, byggingarreiti, byggðamynstur, þar með talið nýtingarhlutfall, útlit mannvirkja og form eftir því sem við á, og aðrar þær skipulagsforsendur sem þurfa að liggja fyrir vegna byggingar- og framkvæmdaleyfa. Þá ber sveitarfélögum að greina með reglubundnum hætti þörf fyrir íbúðarhúsnæði í sveitarfélaginu með tilliti til mismunandi búsetuforma á grundvelli laga um húsnæðismál. Þannig ber þeim að gera húsnæðisáætlun til fjögurra ára um það hvernig þörf fyrir íbúðarhúsnæði í sveitarfélaginu verði mætt og tryggja framboð á lóðum til að mæta þeirri áætlun. Skal sérstaklega meta þörf fyrir húsnæði til að mæta þörfum einstakra hópa, svo sem fatlaðs fólks, aldraðra, tekju- og eignaminni og námsmanna, auk húsnæðisþarfar á almennum markaði. Sveitarfélögunum ber að greina þörfina eftir félagshópum, gera áætlun til að mæta þörfinni og tryggja framboð lóða til að áætlunin raungerist og er frumvarpsákvæðið sem hér er lagt til mikilvægur liður í þeirri vegferð. Líkt og ég kom inn á áðan er með frumvarpinu lagt til að sveitarfélögum séu veittar heimildir til að gera kröfu um það að við gerð deiliskipulags verði allt að 25% af heildarfermetrafjölda íbúða innan skipulagssvæðis fyrir íbúðir sem falla undir lög um almennar íbúðir og íbúðir sem falla undir VI. kafla A og VIII. kafla laga um húsnæðismál. Markmið laga um almennar íbúðir er að bæta húsnæðisöryggi fjölskyldna og einstaklinga sem eru undir ákveðnum tekju- og eignamörkum með því að auka framboð á öruggu og viðeigandi leiguhúsnæði og stuðla að því að húsnæðiskostnaður sé í samræmi við greiðslugetu leigjenda. Er um að ræða leiguíbúðir á viðráðanlegu verði, þar með talið fyrir námsmenn, ungt fólk, aldraða, fatlað fólk og fólk sem ekki er fært um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna eða verulegs fjárhagsvanda. Í VI. kafla A laga um húsnæðismál er síðan fjallað um hlutdeildarlán sem ætluð eru þeim sem kaupa fyrstu íbúð sína og þeim sem ekki hafa átt íbúðarhúsnæði síðastliðin fimm ár og eru undir ákveðnum tekjuviðmiðum. Frumvarpið nær einnig til íbúða sem falla undir VIII. kafla laga um húsnæðismál en þar er um að ræða lán til leiguíbúða sem heimilt er að veita sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni og hafa það sem langtímamarkmið að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis. Þá nær heimildin til nýrra íbúðasvæða, hvort sem er í nýjum hverfum eða á þegar byggðum svæðum, svo sem á þéttingarreitum eða þegar um breytta nýtingu skipulagsreits er að ræða. Er með því ætlunin að styðja við þá viðleitni sveitarfélaga að þétta og þróa byggð með t.d. breyttri nýtingu skipulagssvæða. Til að sveitarfélög geti þróað skipulagssvæði innan sinna staðarmarka með heildarhagsmuni sveitarfélags og íbúa að leiðarljósi er eðlilegt að heimildin nái til lands hvort sem er í eigu sveitarfélaga, ríkis eða einkaaðila. Það er von mín að lögfesting ákvæðisins muni auðvelda sveitarfélögum að stuðla að félagslegri fjölbreytni í íbúðahverfum sínum. Þá hef ég þá trú að það muni til lengri tíma stuðla að auknum stöðugleika á húsnæðismarkaði og tryggja betur fjölbreytni og framboð búsetuúrræða fyrir almenning. Stöðugleiki í húsnæðismálum til lengri og skemmri tíma er sameiginlegt hagsmuna- og efnahagsmál okkar allra. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og síðan til 2. umr.