Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa komið inn í umræðuna með þessum hætti og ég vænti þess að hann íhugi það að það er eðlilegur framgangur máls að hann komi hér á tiltölulega stuttum tíma, lýsi viðhorfum sínum með jafnskýrum hætti og hann gerði hér. Hæstv. forsrh. verður auðvitað að átta sig á því að hann er ráðherra efnahagsmála og þó að fjárlögin heyri formlega undir fjmrh. þá hefur það ávallt verið talið eðlilegur siður í þinginu að forsrh. tæki efnislegan þátt í þeirri umræðu svo nátengd sem fjárlögin eru allri stjórn efnahagsmála. Um það gilda ekki einhverjar almennar reglur um viðkomandi fagráðherra. Þess vegna er ekkert óeðlilegt þó við gerum kröfur til þess við þau tvö eða þrjú frv., sem eru hér árlega um fjárlög og fjáraukalög, að hæstv. forsrh. tali með myndugleika í þeirri umræðu. Ég tel líka það vera kost fyrir þjóðina og aðila í atvinnulífinu að hafa fengið að heyra og kynna sér þau rök sem hæstv. forsrh. flutti hér fyrir mati sínu og skoðunum. Ég tel að það væri hið eðlilega og rétta sem hann var að gera í sinni ræðu áðan að lýsa rökum sínum með þessum hætti. Þannig á umræðan að vera á þinginu og það er af hinu góða og hefði betur mátt gerast fyrr í dag. Ég fagna því einnig að hæstv. forsrh. hefur talað alveg skýrt um það að hann var aðeins að álykta almennt varðandi Kjaradóm. Ég dreg hins vegar í efa tiltrú hans á það að Kjaradómur muni láta hér staðar numið. Varðandi lausafjárhlutfallið og aðgerðir Seðlabankans í þeim efnum fyrir nokkrum vikum síðan þá virðist það ekki hafa dugað bönkunum enn sem komið er til að lækka vextina. 

Herra forseti. Ég vildi gjarnan að hv. þm. mundi fjalla meira um það efni sem ég spurði um sérstaklega þó ég sé ánægður með það sem þegar er komið og sérstaklega um það sem ég bað um að hann nefndi, hvaða aðgerða hann ætlaðist til að ríkisstjórnin gripi til varðandi Kjaradóm og reyndar fleiri atriði sem hann hefur hjá sér og ég ætla ekki að draga tímann heldur hlusta á hv. þm.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. vék að því hér að seðlabankastjóri hefði sagt í viðtalinu í Morgunblaðinu að hann teldi víst að bankarnir mundu lækka það raunávöxtunarstig sem rætt var um í fréttinni en það vantaði bara rökin fyrir því. Rökin sem hann flutti fyrir því að stigið væri svona hátt var að vitna í fákeppnismarkaðinn og rekstrarerfiðleika bankanna. Það komu engin rök fyrir þeirri trú hans á að þetta mundi lækka. Hæstv. forsrh. var að því leyti aðeins skýrmæltari en seðlabankastjóri að hann vék að stöðu sparisjóðsbókanna og annarra reikninga í bönkunum og breytingu á þeim um áramót sem vissum rökum fyrir því að þá gæti þetta liðkast til hjá bönkunum. En það voru engin rök hjá seðlabankastjóranum fyrir því að þetta mundi gerast. Ég tel að hæstv. forsrh. eigi ekki að hafa svona mikla trú á því að það sem hann kallar nú markaður og er samheiti fyrir Íslandsbanka, sparisjóðina, Landsbankann og Búnaðarbankann, muni endilega haga sér með þessum hætti. Að lokum varðandi kjaranefnd og Kjaradóm. Þar er mikill vandi uppi sem ég veit að hæstv. forsrh. gerir sér grein fyrir og það er ekki einfalt svar sem hægt er að veita í þeirri stöðu. Ég ætla ekki að fara út í það hér í andsvörum að veita það en staðan sem er komin núna upp er hins vegar þannig að það kerfi sem notað er til að ákveða laun hluta ríkisstarfsmanna, yfirleitt þeirra ríkisstarfsmanna sem best eru launaðir, hefur ákveðið að þessi hluti ríkisstarfsmanna eigi að fá verulega kauphækkun. Og þá efast ég um að það takist að sannfæra aðra ríkisstarfsmenn og launafólk á almennum launamarkaði um að það eigi ekki líka að gilda um þessa aðila og þess vegna tel ég nauðsynlegt að ríkisstjórnin fjalli um það með hvaða hætti hún bregst við þessari stöðu sem upp er komin en líti ekki á þetta sem einhverja utanaðkomandi þætti sem hún geti í raun og veru ekki tekið á vegna þess að þeir komi henni ekki við.

Virðulegi forseti. Hér er um það að ræða að breyta lánsfjárlögum yfirstandandi árs. Ég tel að þau sýni eins og ég gat um í umræðum að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar var ekki raunsæ í fjárlögum. Ég viðurkenni hins vegar þá staðreynd að við stöndum frammi fyrir halla sem verður að brúa og þess vegna skrifaði ég undir þetta nál. með fyrirvara en samþykki frv. að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta fjárln. við frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993. Frv. var lagt fram á Alþingi 18. okt. sl. Nefndin hefur lokið umfjöllun um frv. og mælir meiri hlutinn með samþykkt frv. með þeim breytingum sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj. sem ber númerið 298. Nefndin kannaði frv. rækilega í einstökum atriðum og leitaði skýringa hjá fjmrn. og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir frá fjárlögum þessa árs. Að lokinni þeirri athugun og að fengnu áliti fjmrn. ásamt skýringum fagráðuneyta féllst meiri hluti nefndarinnar á allar tillögur ráðuneytanna um auknar greiðsluheimildir sem fram koma í frv. Meiri hlutinn gerir 19 brtt. við frv. sem flestar eru minni háttar. Samtals nema tillögur um auknar greiðsluheimildir við 2. umr. 355 millj. kr. Undir álit meiri hlutans rita Sigbjörn Gunnarsson, Sturla Böðvarsson, Einar K. Guðfinnsson, Gunnlaugur Stefánsson, Árni Johnsen og Árni M. Mathiesen. Virðulegi forseti. Ég mun nú gera grein fyrir brtt. meiri hluta. 1. brtt. er vegna umboðsmanns Alþingis. Erindum til embættisins hefur fjölgað að undanförnu. Að óbreyttu munu fjárveitingar til embættisins fyrir árið 1993 ekki nægja til rekstrar þess og því er lagt til að veitt verði 1,5 millj. kr. til að mæta auknu umfangi. 2. brtt. snertir fjárveitingu til eflingar heimilis- og listiðnaði. Í frv. til fjáraukalaga 1993 er sótt um 20 millj. kr. framlag til þessa verkefnis undir fjárlagalið Byggðastofnunar. Beiðnin kemur í framhaldi af áliti nefndar um eflingu heimilisiðnaðar sem skipuð var samkvæmt áliti Alþingis. Gert er ráð fyrir að fjárveitingin renni til þriggja ára reynsluverkefnis er ljúki um áramót 1996--1997 og hafi þann megintilgang að stuðla að uppbyggingarstarfi á sviði handverksiðnaðar í landinu. Verkefnið mun lúta þriggja manna verkefnisstjórn sem í eiga sæti fulltrúar handverksfólks og hönnuða en forsrh. skipi enda starfi nefndin á ábyrgð forsrn. Því er lagt til að umrædd fjárveiting verði flutt yfir á fjárlaganúmer aðalskrifstofunnar. 3. brtt. snertir Byggðastofnun. Í lánsfjárlögum 1993 er fjmrh. heimilað að lána Byggaðstofnun sérstaklega víkjandi lán að fjárhæð allt að 20 millj. kr. til að mæta framlögum í afskriftarsjóð útlána í tengslum við ákvæði í viðauka II um búvörusamning frá 11. mars 1991. Samkvæmt ákvæðinu er Byggðastofnun ætlað að greiða fyrir atvinnuuppbyggingu á stöðum sem viðkvæmastir eru fyrir samdrætti í sauðfjárframleiðslu. Lagt er til að þessu 20 millj. kr. víkjandi láni verði breytt í fjárveitingu sem verði greidd út eftir því sem útlán Byggðastofnunar falla til. 4. brtt tekur til húsnæðis Fósturskóla Íslands að Engjateigi 1. Ríkissjóður seldi húsnæðið Sláturfélagi Suðurlands í tengslum við kaup á byggingu fyrir Listaskóla. Fasteignir ríkissjóðs hafa síðan haft húsnæðið á leigu frá Sláturfélaginu fyrir tvöfalt hærri fjárhæð en kveðið er á um í eldri samningum um endurleigu til Fósturskólans og hafa nú farið fram á afturvirka leiguhækkun. Ekki er talið fært að ætla skólanum að mæta þeim kostnaðarauka með óbreyttum fjárheimildum þar sem fjárveitingar hafa miðast við eldri leigusamninginn. Lagt er til að skólanum verði veitt 2 millj. kr. viðbótarframlag til að greiða uppsafnaða leiguskuld vegna Engjateigs 1 við Fasteignir ríkissjóðs. 5. brtt tekur til Listdansskólans og Íslenska dansflokksins og er tvíþætt. Annars vegar er um að ræða uppsafnaðan rekstrarhalla Listdansskólans. Menntmrn. áætlar að rekstrarhallinn undanfarin tvö ár verði í árslok orðinn 8,6 millj. kr. Verulegur hluti umframgjaldanna er vegna yfirvinnulauna. Að athuguðu máli telur fjmrn. að launaliður skólans hafi verið vanmetinn og að fallast megi á nokkurt viðbótarframlag vegna þessa. Í forsendum fjárlaga er ekki gert ráð fyrir neinni yfirvinnu vegna kennslunnar en endurskoðaður fjárlagagrunnur miðast við að yfirvinnutímar verði 2.700. Lagt er til að veitt verði 6 millj. kr. framlag til skólans í fjáraukalögum vegna launavanmats í fjárlögum beggja áranna 1992 og 1993 og að auki 1,5 millj. kr. vegna annarra gjalda. Miðað er við að menntmrn. hækki fjárveitingu skólans í fjárlögum komandi árs af sömu ástæðu í samræmi við rekstrarumfang. Gert er ráð fyrir að aðrar greiðslur skólans en þær sem mætt er með aukafjárveitingunni færist yfir áramótin og verði unnar upp með aðhaldi í rekstri. Hinn hluti brtt. snertir á sama hátt og 4. brtt. húsnæðið undir starfsemi Listdansskólans og Íslenska dansflokksins að Engjateigi 1. Fasteignir ríkissjóðs hafa haft húsnæðið á leigu frá Sláturfélagi Suðurlands og fara eins og áður var nefnt fram á afturvirka leiguhækkun. Ekki er talið fært að ætla stonfununum að mæta þeim kostnaðarauka með óbreyttum fjárheimildum þar sem fjárveitingar hafa miðast við eldri leigusamninginn. Lagt er til að stofnunin fái 7,5 millj. kr. aukafjárveitingu til greiðslu á leiguhækkun til Fasteigna ríkissjóðs frá miðju ári 1991 til ársloka 1993. 6. brtt. tengist hluta ríkisins í kostnaði við útgáfu á fransk-íslenskri orðabók. Fyrir liggur að kostnaður við fransk-íslenska orðabók verður verulega umfram heimildir fjárlaga í ár. Áætlað er að kostnaður við verkið frá árinu 1991 verði kominn í 27 millj. kr. í árslok og að um 12 millj. kr. þurfi til viðbótar til að ljúka verkinu. Miðað við þetta koma um 24 millj. kr. í hlut menntmrn. en upphafleg áætlun gerði ráð fyrir 10 millj. kr. Lagt er til að veittar verði 4 millj. til þessa verks umfram þær 3 millj. sem veittar eru af fé á fjárlögum 1993. Að því er stefnt að ljúka verkinu á næsta ári. Með 7. brtt. er lagt til að veitt verði 1 millj. kr. framlag til endurbóta á skrúðgarðinum Skrúði að Núpi í Dýrafirði. 8. brtt. varðar umframfjárþörf vegna friðargæsluverkefna á vegum Sameinuðu þjóðanna á árinu 1993. Útgjöld vegna friðargæslu eru samningsbundin og engin leið fær til að komast hjá að greiða þau nema ganga á svig við skuldbindingar sem felast í aðild Íslands að sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Lagt er til að veittar verði 14 millj. kr. umfram það sem gert hefur verið ráð fyrir í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993 til að standa undir kostnaði vegna friðargæslu í fyrrum Júgóslavíu. 9. brtt. tekur til niðurgreislna á gærum. Á árinu hafa verið teknar ákvarðanir um að ríkissjóður greiði skinnaverksmiðjum 25% tillag ofan á verð á gærum samkvæmt verðlagsgrundvelli, 5 kr. á hvert saltað kg og að auki 7 kr. á hvert saltað kg af hvítum gærum. Þetta er nokkru hærri upphæð en gert hafði verið ráð fyrir í upphafi. Ástæða þess er sú að nauðsynlegt var að bjóða hærri niðurgreiðslu til að gærurnar færu ekki óunnar úr landi eftir að erlendir aðilar yfirbuðu verðlagningu gæra í verðlagsgrundvelli haustsins. Landbrn. áætlar að niðurgreiðslur á gærum sem ekki var gert ráð fyrir í forsendum fjárlaga verði um 40 millj. kr. í árslok. Á næsta ári er gert ráð fyrir að fjármagna þessar niðurgreiðslur með því að draga úr kostnaði vegna niðurgreiðslna á ull. 10. brtt. tekur til Fiskifélags Íslands. Fiskifélag Íslands var stofnað árið 1911. Um starfsemi þess hafa frá upphafi gilt lög sem félagið hefur sjálft sett sér án nokkurs atbeina hins almenna löggjafarvalds. Hið opinbera hefur hins vegar falið félaginu að vinna ýmis verkefni og veitt til þess framlög. Á undanförnum árum hafa framlög til Fiskifélagsins verið skorin mikið niður. Er nú svo komið að félagið hefur gripið til þess ráðs að segja upp öllum starfsmönnum félgsins en þeir hafa þegið laun eftir launakerfi ríkisstarfsmanna. Hyggst félagið ráða aftur 12--13 starfsmenn á kjörum hins almenna vinnumarkaðar, en 5--6 starfsmenn verða ekki endurráðnir. Ráðstafanir þessar eru liður í fjárhagslegri endurskipulagningu Fiskifélagsins. Sterkar líkur eru taldar á að þeir starfsmenn sem ekki hljóta endurráðningu eigi rétt á biðlaunum en réttarstaða annarra starfsmanna er óljósari hvað varðar þetta ákvæði. Til að gera Fiskifélaginu kleift að ráðast í umrædda endurskipulagningu er lagt til að framlag til félagsins verði aukið um 13,5 millj. kr. 11. brtt. snertir Norður-Atlantshafssjávarspendýraráðið, NAMMCO. Ráðið var stofnsett í september á árinu 1992 með þátttöku Íslands. Það láðist hins vegar að gera ráð fyrir árgjaldinu til ráðsins í fjárlögum þessa árs. Lagt er til að veitt verði 5 millj. kr. framlag í fjáraukalögum 1993 vegna málsins eða sem svarar til árgjaldsins. 12. brtt. tekur til Brunamálastofnunar ríkisins. Lagt er til að veittar verði 2 millj. kr. til námssjóðs stofnunarinnar og sértekjur stofnunarinnar hækki á móti sem því nemur. Samkvæmt 34. gr. laga um brunavarnir og brunamál frá árinu 1992 er Brunamálastofnun heimilt að veita slökkviðliðsmönnum, eldvarnareftirlitsmönnum og öðrum þeim sem starfa að brunamálum styrki til náms á sviði brunamála. Tekjur stofnunarinnar af brunaeftirlitsgjaldi verða nokkru hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum 1993 og munu þær mæta auknum kostnaði. 13. brtt. snertir sjúkrahúsið í Keflavík. Gert var samkomulag um málefni sjúkrahússins í árslok 1988 við sveitarfélögin á Suðurnesjum sem miðaðist við að ríkissjóður gerði upp hallann á rekstrinum fram að þeim tíma. Í fjáraukalögum fyrir árið 1989 var sjúkrahúsinu bættur hallinn en síðar kom í ljós að hallarekstur vegna fyrri ára reyndist vera meiri. Sjúkrahúsið safnaði upp skuldum við Sparisjóð Keflavíkur sem síðan voru gerðar upp með skuldabréfi að fjárhæð 25 millj. kr. í upphafi árs 1990. Skuldabréfið var til tveggja ára og er nú greitt upp að fullu. Á þessum tíma hófst söfnun lausaskulda við sýslumann sem stóðu í 27 millj. kr. í árslok 1992. Því var ákveðið í árslok 1992 að greiða fyrir fram 10 millj. af rekstrarfé ársins 1993. Sú greiðsla rann upp í skuld við sýslumanninn og hefur greiðsluáætlun spítalans á þessu ári verið lækkuð um 1 millj. kr. á mánuði í 10 mánuði til að jafna fjárveitinguna. Lagt er til að afgangur skuldarinnar eða 17 millj. kr. verði bættar í fjáraukalögum fyrir árið 1993, enda verði gerð sérstök athugun á bókhaldi og fjárreiðum sjúkrahússins. 14. og 16. brtt. snertir St. Jósefsspítala, Landakoti. Framlag til spítalans var skert verulega í fjárlögum 1992 og tók mið af því að bráðaþjónustu á spítalanum yrði hætt og koma á samrekstri eða mjög náinni samvinnu Borgarspítala og Landakots. Það var ekki fyrr en í lok mars á árinu 1992 sem bráðaþjónustu var hætt og ekkert varð úr samrekstri við Borgarspítalann. Á árinu 1992 var Landakotsspítali rekinn með tæplega 100 millj. kr. halla og þrátt fyrir að gripið hafi verið til margvíslegs sparnaðar og hagræðingar í rekstri hefur ekki tekist að vinna á þeim halla á þessu ári. Þó þykir sýnt að rekstur spítalans verði í jafnvægi í ár. Því er lagt til að spítalanum verði veitt 90 millj. kr. aukafjárveiting vegna hallaresktrar 1992. Einnig er lagt til að ráðstafað verði 10 millj. kr. af liðnum 08-370 Sjúkrahús í Reykjavík og stofnkostnaðarfjárveitingu verði breytt í rekstrarframlag vegna þess. 15. brtt. snertir Ríkisspítala og er tvíþætt. Annar þátturinn snertir Þvottahús Ríkisspítala. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1993 er tekið fram að ef ekki yrði af sölu hlutabréfa í þvottahúsi spítalanna yrði að draga úr umfang í rekstri á móti þeim 60 millj. kr. sem afla átti með sölu hlutabréfanna. Ljóst var á fyrri hluta árs 1993 að ekki yrði af sölu þvottahússins en þetta álit kom fram í skýrslu Hagvangs hf. til einkavæðingarnefndar. Niðurstaðan var send heilbrrn. og stjórnendum Ríkisspítala. Í ljósi þess að liðið var á árið þegar þessi niðurstaða var kunn hafa fjmrh. og heilbrrh. orðið ásáttir um að leita eftir aukafjárveitingu til Ríkisspítala fyrir helmingi áætlaðra tekna, þ.e. 30 millj. kr. Meiri hluti fjárln. gerir þá tillögu að sinni. Hinn þáttur brtt. tekur til Fæðingarheimilis Reykjavíkur. Ríkisspítalar tóku við rekstri Fæðingarheimilisins þann 1. apríl 1992. Kostnaður við rekstur þess frá þeim tíma til ársloka 1992 nam 23 millj. kr. en heildarfjárveiting var 20 millj. Borgarspítalinn rak Fæðingarheimili Reykjavíkur frá ársbyrjun til marsloka 1992 og hefur sent Ríkisspítölum reikning fyrir rekstrinum þennan tíma að fjárhæð 13 millj. kr. Því er lagt til að Ríkisspítölum verði veittar 13 millj. kr. viðbótarfjárveiting til að greiða umræddan kostnað Borgarspítala. 17. brtt. snertir St. Jósefsspítala í Hafnarfirði. Í fjárlögum ársins 1992 var gert ráð fyrir verulegum breytingum í rekstri sjúkrahússins sem áttu að leiða til lækkunar fjárframlaga. Fyrirhugað var að auka innheimtu sértekna af sérhæfðri þjónustu, m.a. af ,,ambúlant``- þjónustu. Þessar breytingar hafa ekki gengið að fullu eftir og raunar hefur að hluta til verið horfið frá þeim áformum. Lagt er til að sjúkrahúsið fái 7 millj. kr. viðbótarframlag vegna halla síðasta árs og 20 millj. kr. til að mæta fyrirsjáanlegum halla á þessu ári. Heilbrrn. hækkaði fjárlagagrunn sjúkrahússins til samræmis við þá starfsemi sem þar fer fram í frv. til fjárlaga ársins 1994. 18. brtt. tekur til Rannsóknarnefndar flugslysa. Nefndin starfar eftir starfsreglum sem settar eru með stoð í 1. gr. laga um loftför frá árinu 1983. Nefndin hefur aðgang að starfsmanni Flugmálastjórnar en nefndarmenn rannsaka sjálfir slysin. Umfang starfseminnar fer eftir því hve mörg og alvarleg flugslys verða og hve flókin þau eru. Á þessu ári hefur starf nefndarinnar verið óvenjumikið og 2,1 millj. kr. fjárveiting í fjárlögum 1993 mun ekki duga fyrir útlögðum kostnaði. Alls hefur nefndin rannsakað 6 slys og óhöpp á þessu ári. Lagt er til að Rannsóknanefnd flugslysa verði veitt 2 millj. kr. viðbótarfjárframlag. 19. brtt. er millifærsla fjárveitinga frá framkvæmdum við ferjubryggjur til hafnarmannvirkja. Í fjárlögum er framlagið til ferjubryggja þannig að Nauteyri fær 20 millj. kr. og Mjóifjörður 2 millj. Þar sem ákvörðun um rekstur djúpferju verður ekki tekin fyrir áramótin verður ekkert af framkvæmdum við Nauteyri í ár. Að ósk Vita- og hafnamálastofnunar er lagt til að flutt verði 15 millj. kr. fjárheimild af ferjubryggjum yfir á hafnarmannvirki. Þar af fari 10 millj. kr. til uppgjörs á framkvæmdum í Bolungarvík og 5 millj. kr. til uppgjörs á framkvæmdum á Ísafirði. Þá er lagt til að 4,5 millj. kr. flytjist til innan fjárlagaliðar ferjubryggja frá Nauteyri til Mjóafjarðar. Í öllum tilvikum er hér um að ræða uppgjör verkefna sem vitað var um við gerð fjárlaga fyrir árið 1993 og hefði að öðrum kosti komið til greiðslu á árinu 1994 til að gera upp framkvæmdir sem þá reyndist ekki næg fjárveiting fyrir. Jafnframt hefur stofnunin farið fram á að fénu verði skipt þannig að 4,5 millj. kr. af framlagi Nauteyrar renni til Mjóafjarðar. Virðulegi forseti. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1993 vék formaður fjárln. að fjárveitingu til Sólheima í Grímsnesi þar sem greint var frá því að fyrirhugað væri að gera sérstakan þjónustusamning við vistheimilið á þessu ári og enn fremur þær breytingar sem fyrirhugaðar voru á rekstrarfyrirkomulagi heimilins á árinu 1993. Í ræðu formanns fjárln. kom eftirfarandi m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Í samráði við félmrh. mun fjárln. taka málefni Sólheima til nánari skoðunar þegar fyrir liggur endanleg gerð þjónustusamnings á milli stjórnvalda og Sólheima í byrjun næsta árs og meta þá hver fjárþörf heimilisins þyrfti að vera á árinu.`` Á þessu ári hefur af hálfu félmrn. verið unnið að gerð þjónustusamnings við stjórnendur Sólheima sem ætlað er að taka til þessa árs og þess næsta. Í lok ágústmánaðar sl. sendi félmrn. stjórn heimilisins tillögu að þjónustusamningi sem stjórn Sólheima hafnaði og lagði fram tillögu sem felur í sér umtalsvert hærri fjárveitingu en félmrn. hefur getað fallist á. Stjórnendur Sólheima hafa kynnt fjárln. óskir sínar og þá hefur nefndin rætt við fulltrúa félmrn. og fjárlagaskrifstofu fjmrn. um mál þetta. Niðurstaða fjárln. er sú að teknu tilliti til þeirra skipulagsbreytinga sem átt hafa sér stað á árinu 1993, þ.e. að hluti vistmanna fær nú greiddan örorkulífeyri sem að hluta gengur til rekstrar vistheimilisins, eigi fjárframlag ríkissjóðs til heimilisins í ár að nema um 68 millj. kr. og er sú fjárhæð í samræmi við álit félmrn. og fjárlagaskrifstofu fjmrn. Í fjárlögum ársins 1993 er gert ráð fyrir fjárveitingu til rekstrar að upphæð um 81,4 millj. kr. sem er um 13 millj. kr. hærri fjárhæð en tillaga að þjónustusamningi félmrn. gerir ráð fyrir. Í viðræðum við fulltrúa Sólheima hefur komið fram að vistheimilið búi nú við slæma lausafjárstöðu. Samkvæmt upplýsingum frá Sólheimum er áætlað að viðskiptaskuldir nemi um 16 millj. kr. í árslok 1993. Í ljósi þessarar stöðu hefur fjárln. fallist á að fjárveitingin á fjárlögum 1993 standi óbreytt. Fjárln. vill undirstrika að þessi afgreiðsla er til að leysa fjárhagsvanda vistheimilisins sem rekja má til endurbóta á húsnæði heimilisins og skuldasöfnun frá fyrri árum. Afgreiðsla þessi hefur ekki áhrif á fjárveitingu til heimilisins árið 1994.

Virðulegi forseti. Ég vil áður en ég hef mína framsöguræðu fyrir áliti minni hluta fjárln. þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þá tillitssemi sem hann sýnir og virðingu við þingið að sitja við þessa umræðu en ég lýsi jafnframt yfir því að auðvitað ætlumst við til, a.m.k. sem skipum minni hluta fjárln., að fjmrh. sé við þessa umræðu og við ætlumst líka til þess auðvitað að forsrh. sé við þessa umræðu. Hér er verið að fjalla um einn stærsta þáttinn í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og ef þetta væri allt saman í góðu lagi þá væri náttúrlega hægt að líða það að hæstv. ráðherrar væru utan húss en ég held að þetta plagg sem hér er til umræðu sé með þeim hætti að það veiti ekki af að þeir séu viðstaddir. Einnig vil ég beina því til hæstv. forseta að ég vil í þessari umræðu eiga orðastað við hæstv. sjútvrh. og óska eftir því að hann verði aðvaraður einnig. Ég sé nú að hæstv. fjmrh. er kominn.

Hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. eru báðir í húsinu. Hæstv. sjútvrh. er enn veðurtepptur í Vestmannaeyjum eftir því sem best er vitað, en væntanlega á hann eftir að koma hér í dag.

Mér þykir það nú afar slæmt að hæstv. sjútvrh. er ekki við þessa umræðu því að mikilvægur þáttur þessara mála snertir einmitt starfssvið hans en eigi að síður vonast ég til að það gefist tækifæri til þess að eiga við hann orðastað um málið og vil spyrja hæstv. forseta hvort veðurútlit sé þannig að hann sé yfirleitt væntanlegur. Hefur hæstv. forseti eitthvert mat á því?

Nú á forseti erfitt með að upplýsa með veðurútlit á þessari stundu. Hins vegar heyrði forseti í fréttum í morgun að von væri á því að veðrið lagaðist um hádegisbilið, en segir þetta algerlega án ábyrgðar. En vonandi gerist það og þá greiðist væntanlega úr því að hæstv. sjútvrh. komist til lands.

Þetta verð ég að telja nægilega veðurspá af hendi hæstv. forseta og mun þá hefja framsögu mína fyrir nál. minni hluta fjárln. sem er að finna á þskj. 305. Það fjáraukalagafrv. sem hér er til umræðu er prófsteinn á stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í ríkisfjármálum og efnahagsmálum. Minni hluti fjárln. tekur ekki ábyrgð á þeirri stefnu sem fjáraukalagafrv. er afleiðing af.

Forseti vill skjóta hér inn gleðifréttum fyrir hv. 2. þm. Austurl. því að hæstv. sjútvrh. mun vera á leiðinni með Herjólfi.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir og Herjólfur er traust skip enda kemur hann mjög við sögu í starfi fjárln. Við könnumst við sjóhæfni hans og verðlag á því skipi þannig að ég treysti því að hæstv. sjútvrh. komist klakklaust til lands með því góða skipi og þakka fyrir. Ég var kominn þar að minni hluti fjárln. tekur ekki ábyrgð á þeirri stefnu sem fjáraukalagafrv. er afleiðing af og skilar því séráliti. Í frv. er sótt um heimild til viðbótarútgjalda upp á 4,1 milljarð kr. og brtt. þær sem meiri hlutinn hefur lagt fram, útgjaldaaukinn við þær er 335 millj. kr. Samkvæmt áætlun dragast heildartekjur ríkissjóðs saman um 3,2 milljarða kr. og halli ríkissjóðs á árinu 1993 verður því samkvæmt áætlun 13,8 milljarðar kr. í stað 6,2 milljarðar kr. sem fjárlög gerðu ráð fyrir þegar þau voru samþykkt. Að mati minni hluta fjárln. valda hér einkum ákvarðanir ríkisstjórnar og meiri hluta Alþingis við fjárlagagerð fyrir yfirstandandi ár en ljóst var að þessar ákvarðanir stæðust ekki. Það ættu þeir að muna sem tóku þátt í fjárlagaumræðunni fyrir síðasta ár. Þessi atriði voru afdrifaríkust í því efni: Þegar fjárlög voru samþykkt voru kjarasamningar lausir og það var alveg ljóst að ríkissjóður mundi verða fyrir útgjöldum vegna þeirra. Þessi útgjöld eru um 2 milljarðar kr., þar af 1 milljarður kr. í framkvæmdir. Eins og fram kemur í yfirliti sem fylgir fjáraukalagafrv. eru 558 millj. kr. yfirfærsla frá árinu 1992 af ónýttum heimildum, en nýjar heimildir upp á 487 millj. kr. Það var ekkert samráð á frumstigi haft við fjárln. um skiptingu þessa fjár og mótmælir minni hlutinn því þessum vinnubrögðum harðlega. Og þrátt fyrir að atvinnuleysi sé mun meira meðal kvenna en karla eru aðeins 60 millj. kr. af þessari upphæð til atvinnusköpunar fyrir konur. Þar sem hlutaðeigandi aðilum hefur fyrir löngu verið tilkynnt um þessa skiptingu og hafa gert ráðstafanir í samræmi við hana í góðri trú til undirbúningsverka telur minni hlutinn ekki fært, þó að við mótmælum þessum vinnubrögðum harðlega, að flytja brtt. varðandi þessa skiptingu. Í forsendum fjárlaga var atvinnuleysi áætlað 3% en það verður a.m.k. 4,5% á yfirstandandi ári. Þetta þýðir viðbótarútgjöld um 1,2 milljarða kr. Þetta atvinnuleysi er nú langmesti vandi ríkisfjármálanna. Það sýnir bæði fjárlagafrv. fyrir næsta ár og fjáraukalagafrv. því að áhrifa þess gætir bæði á tekju- og gjaldahlið fjárlaga og auk viðbótarframlags sem fjáraukalögin gera ráð fyrir í Atvinnuleysistryggingasjóð er sjóðnum gert og hefur verið gert að ganga á sínar eignir. Ríkisstjórnarákvarðanir sem knúðar voru í gegn við afgreiðslu fjárlaga og hafa ekki gengið eftir eru ein höfuðorsökin fyrir þeim viðbótarheimildum til útgjalda sem nú þarf að sækja um. Þar má í fyrsta lagi nefna að áform um víðtæka einkavæðingu og sölu ríkisfyrirtækja hafa ekki náð fram að ganga. Reiknað var með tekjum vegna sölu ríkisfyrirtækja um 1.500 millj. kr., en samkvæmt áætlun nú verða tekjurnar 100 millj. kr. vegna þessara aðgerða. Ég kem nánar að þessu máli síðar. Hætt var við sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins sem þýðir að fjáraukalögin gera ráð fyrir viðbótarframlagi til Hafrannsóknastofnunar um 300 millj. kr. Boðað hefur verið að með frv. um þróunarsjóð sjávarútvegsins verði ákvæði til að úthluta aflaheimildum sjóðsins án endurgjalds. Nú má telja ólíklegt að þessi frumvörp komi til afgreiðslu á yfirstandandi ári en samkvæmt lögum er skylt að bjóða aflaheimildir sjóðsins á yfirstandandi fiskveiðiári til sölu. Það er því alls óvíst hver verður niðurstaðan í þessu máli og hefur ekki fengist upplýst í meðförum fjárln. Ég mun einnig koma að þessu máli aðeins síðar í ræðu minni og reyndar þarf að eiga orðastað um það við hæstv. sjútvrh. Samkvæmt fjárlagafrv. má rekja 2 milljarða kr. tekjutap ríkissjóðs til aukins efnahagssamdráttar. Af þessu má ljóst vera að tveir meginþættir í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar hafa brugðist. Atvinnuleysi hefur aukist og efnahagssamdrátturinn og tekjutapið af þeim sökum bætist við þann útgjaldavanda sem af því leiðir. Að öðru leyti en hér hefur verið rakið að framan flytur meiri hlutinn nokkrar brtt. við fjáraukalagafrv. Minni hlutinn gerir ekki sérstakar athugasemdir við þorra þeirra brtt., en vill þó taka fram varðandi 20 millj. kr. framlag til eflingar heimilis- og listiðnaði sem undir umsjón forsrn. að eðlilegt væri að framlög til þessara mála, sem eru auðvitað þörf og góð, væru ekki dreifð um mörg ráðuneyti og haft sé samráð við fjárln. Alþingis um úthlutun á þessu fé. Það færist nefnilega mjög í vöxt að framkvæmdarvaldið reynir að sniðganga löggjafarvaldið í úthlutun fjármuna og það hefur aldrei keyrt svo um þverbak í því efni eins og sl. tvö ár. Gerð er tillaga um að St. Jósefsspítali á Landakoti fái 100 millj. kr. fjárveitingu, þegar tekið er tillit til 10 millj. kr. framlags á liðnum 08-370, Sjúkrahús í Reykjavík, stofnkostnaður, sem verði breytt í rekstrarframlag. Hér er um að ræða fjárveitingu til þess að greiða skuldir Landakotsspítala sem m.a. eru til komnar vegna illa undirbúinna skipulagsbreytinga og niðurskurðar vegna sameiningar sjúkrahúsanna í Reykjavík. Sömuleiðis er gerð tillaga um að St. Jósefsspítali í Hafnarfirði fái 27 millj. kr. vegna uppsafnaðs vanda í rekstri spítalans. Ég mun einnig koma örlítið nánar, og hv. 1. þm. Norðurl. e. sem mun tala í þessari umræðu, að málefnum spítalanna. En auk þess voru áform um sölu Þvottahúss Ríkisspítalanna við fjárlagagerð en þau áform hafa ekki gengið eftir frekar en önnur áform um sölu ríkisfyrirtækja og einkavæðingu, en tekjur vegna þessarar sölu, sértekjur áttu að nema um 60 millj. kr. sem nemur áætluðum tekjum af sölu hlutabréfa í Þvottahúsinu. Það er ekki gert ráð fyrir að bæta Ríkisspítölunum nema helming þessarar upphæðar eða 30 millj. kr. og ljóst er að draga verður verulega þjónustu ef það á að spara í rekstri um 30 millj. kr. á þessum eina mánuði sem eftir er ársins. Minni hlutinn telur ekki annað fært en bæta þetta að fullu þar sem hér var um ákvarðanir að ræða sem ekki voru í valdi stjórnenda Ríkisspítalanna og flytur um það brtt. Minni hlutinn bendir á að innheimta tekjuskatts, sem rennur til sveitarfélaga í stað aðstöðugjalds að upphæð 4 milljarðar kr., kemur ekki fram í fjárlögum eða fjáraukalögum. Í trausti þess að ríkisreikninganefnd, sem vinnur nú að framsetningu fjárlaga og ríkisreiknings, muni skila sameiginlegum tillögum um þetta mál innan tíðar flytur minni hlutinn ekki brtt. um málið. En eins og komið hefur fram er svokölluð ríkisreikninganefnd að störfum og vinnur að því að reyna að samræma framsetningu á ríkisreikningi, fjárlögum og fjáraukalögum og munu tillögur vera væntanlegar um þessi mál en öllum eru í fersku minni mismunandi skoðanir Ríkisendurskoðunar og fjmrn. á þessum efnum. Minni hlutinn telur að fjáraukalagafrv. 1993 sýni að útgjöld ríkissjóðs hafi farið fram úr áætlunum vegna rangra og óraunsærra ákvarðana sem teknar voru af stjórnvöldum við fjárlagagerð fremur en að rekstur einstakra stofnana hafi farið langt úr böndunum. Það hefur komið í ljós að ekki var samstaða þegar til átti að taka í stjórnarliðinu um ákvarðanir sem teknar voru af meiri hluta Alþingis þegar fjárlög voru samþykkt. Það hefur ekki tekist að vinna bug á atvinnuleysi né samdrætti og svartsýni sem því fylgir, efnahagsstefnan hefur beðið skipbrot og ljóst er að vaxandi atvinnuleysi er fram undan. Minni hlutinn getur því ekki borið ábyrgð á því fjáraukalagafrv. sem hér er lagt fram vegna þess að það er óaðskiljanlegur þáttur efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Minni hlutinn mun því sitja hjá við afgreiðslu frv., en áskilur sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Margrét Frímannsdóttir var fjarstödd afgreiðslu málsins en undir nál. skrifa Jón Kristjánsson, Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, Guðrún Helgadóttir og Guðmundur Bjarnason. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir nál. sjálfu en vil koma örlítið nánar að nokkrum þáttum sem reyndar er minnst á í nál. Eins og ég kom inn á í upphafi og kemur fram í nál. að það er einkennandi fyrir þetta fjáraukalagafrv. að langstærstu tölurnar í því varða efnahagsstefnuna beint og beinar ákvarðanir ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans hér á Alþingi, sem ríkisstjórninni tókst í mörgum tilfellum að klemma í gegn og fá stjórnarliða til að samþykkja. Það er það sem hefur brugðist, það er það sem hefur farið úr böndunum, það eru þær ákvarðanir sem reyndust tóm vitleysa, óframkvæmanlegar. Og þá ber kannski hæst áformin um hina mikla einkavæðingu sem átti að skila ríkissjóði hvorki meira né minna en 1,5 milljörðum kr. á þessu ári, en þegar upp er staðið er þessi upphæð aðeins 100 millj. og ekki búist við að það verði mikil breyting á í desember. Það er ekki búist við neinum jólamánuði í sölu í þessu né jólaös í innkaupum á ríkisfyrirtækjum. Það er auðvitað ástæða fyrir þessu sem lá í augum uppi þegar fjárlög voru samþykkt. Það átti að gera mikla sölu í ríkisbönkunum. Það var fyrst og fremst ekkert samkomulag um það í stjórnarliðinu að selja bankana. Í öðru lagi árar nú ekkert vel til þess að selja banka. Ríkisbankarnir eru ekki nein sérstök söluvara eins og er og það segir sitt um stjórnarfarið, þessar feiknavitlausu ákvarðanir sem teknar hafa verið algjörlega út í loftið, eins og að taka ákvörðun um tekjur í ríkissjóð upp á 1,5 milljarða sem er algjörlega út í bláinn og koma svo hér á síðustu vikum ársins og viðurkenna þetta því að það er ekki hægt annað. Og það sem meira er, að til þess að gefa þessu svona öllu gott andlit og láta þetta líta nógu vel út, þá voru gefin þau fyrirheit að það ætti að leggja af þessu 1 / 5, ef ég man rétt, eða rúmlega 300 millj. í rannsókna- og þróunarstarfsemi. Ég sé það reyndar í umræðum um fjárlögin að hæstv. menntmrh. hefur viðurkennt í umræðunni, hefur auðvitað ekki getað annað, að þessar 300 millj. væru ekki tryggar eins og hann orðaði það. Auðvitað voru þær ekki tryggar því að þetta var tóm vitleysa og það kemur á daginn. Hins vegar er rétt að klóra í bakkann með aukafjárveitingu í fjáraukalögum til Rannsóknasjóðs og háskólans upp á 55 millj. kr. og er það auðvitað vel og ekki nema gott um það segja. En það er umhugsunarefni að setja slíkar væntingar af stað um þessa þróunar- og rannsóknastarfsemi í tómri vitleysu og láta fara að undirbúa slíka hluti sem menn vita fyrir fram að ganga ekkert eftir. Ég ætla ekki að hafa ýkjamörg orð um sjúkrahúsin í Reykjavík því að það verður komið inn á þau nánar á eftir í þessari umræðu. En ég vil byrja á að geta þess að forsvarsmenn allra stóru spítalanna voru í viðtölum hjá fjárln. í morgun. Og það var einmitt þess vegna, að við gátum ekki komið þeim viðtölum á þann tíma sem við ætluðum, að fundi var frestað hér í Alþingi um hálftíma og vil ég þakka virðulegum forseta þá tillitssemi. En forsvarsmönnum spítalanna lá mikið á hjarta. Það var reyndar verið að ræða um fjárlög fyrir næsta ár, en spítalarnir koma inn í fjáraukalagafrv. 1993 með verulegar upphæðir. Einkum er það þó Landakot þar sem gert er ráð fyrir að aukafjárveiting sé 90 millj. kr. og 10 millj. kr. fært á stofnkostnaðarliðum. Þetta er hreinlega til að halda spítalanum gangandi eftir þær aðgerðir sem gerðar hafa verið. Og eftir allar þær sparnaðaraðgerðir sem gerðar hafa verið koma forsvarsmenn spítalanna á fund fjárln. í morgun og segja að fjárveitingar næsta árs sem spítölunum eru ætlaðar í fjárlagafrv. séu með þeim hætti að það verði að skera niður þjónustu ef eigi að búa við það. Eða eins og einn þeirra orðaði það: ,,Við höfum æfingu í því að brjóta niður spítalann og ég vona að við verðum ekki látnir nota þá æfingu áfram.`` Þetta er nú aldeilis dómur yfir þeim aðgerðum sem gerðar hafa verið í spítalarekstri á undanförnum árum. Þetta kemur inn á þetta fjáraukalagafrv. að því leyti að Landakotsspítali er með 100 millj. kr. aukafjárveitingu, 10 millj. af því eru tilfærsla og síðan er St. Jósefsspítali í Hafnarfirði með 27 millj. til þess að sjá rekstri spítalans farborða og laga til skuldahala þar. Auðvitað er óhjákvæmilegt að gera þetta og ég er ekki að mæla á móti því en þetta sýnir bara að sú aðför, ef svo má segja, sem gerð var í þessum málum um áramótin 1991 og 1992 var illa undirbúin og er okkur fjárlaganefndarmönnum a.m.k. í fersku minni og við erum enn þá að súpa seyðið af henni. Og menn skulu minnast þess þegar hæstv. fyrrv. heilbrrh., sem er ekki við þessa umræðu frekar en aðrir ráðherrar, fer að berja sér á brjóst og tala um sparnað í þessu efni. Ég gat þess áðan að það væri listi sem fylgdi frv. yfir fjárframlög í tengslum við kjarasamninga til framkvæmda upp á 1 milljarð kr. Ég hef gagnrýnt þau vinnubrögð sem voru við úthlutun á þessu fé. Það er mjög einkennilegt og ætti að vera umhugsunarefni fyrir þingmenn almennt og fjárlaganefndarmenn og ekki síst forsætisnefnd Alþingis að þrátt fyrir þá breytingu sem orðin er á þingsköpum, þrátt fyrir þá breytingu sem orðin er á þinginu, þá er þingið sniðgengið í vaxandi mæli í störfum framkvæmdarvaldsins. Það hefði ekki verið mikið verk og það hefði átt að vera í lófa lagið að kalla saman fjárln. hvenær sem var í sumar til að fjalla um skiptingu á þessu fé ef það á að fara að réttum leikreglum. Við sitjum hér heilu dagana og erum að fjalla um skiptingu á safnliðum sem er allt ofan í 100 þús. kr. en svo geta hæstv. ráðherrar skipt milljörðum á hné sér án þess að þingið komi þar nokkuð nærri. Ég gagnrýni þessi vinnubrögð, og það kemur fram í áliti minni hlutans, mjög harðlega. Það hefur komið fram í umræðunni undanfarnar vikur að hluti af þessari upphæð, rúmlega helmingur, eru ónotaðar heimildir í stofnkostnaði frá fyrra ári. Það má spyrja sem svo: Hvernig í ósköpunum stendur á því að í atvinnuástandi eins og það er nú, þegar er um 3% atvinnuleysi eins og var á fyrra ári, að það skuli vera ónotaðar heimildir til opinberra framkvæmda upp á rúmlega hálfan milljarð kr.? Það eru verulegir peningar. Og það hefðu áreiðanlega einhverjir fengið atvinnu við að framkvæma fyrir hálfan milljarð kr. Þetta hefur komið til umræðu úti í fjárln. en svörin hafa ekki legið í augum uppi. Ég minnist þess að ég spurði starfsmenn Ríkisendurskoðunar álits á þessu efni, hvað þeir teldu að væri hér valdandi að það væru svo miklar heimildir eftir. En það lágu ekki í augum uppi svör við því. Ég er ekki að segja með þessu að það eigi að vera búið að eyða hverri krónu um áramót, langt frá því. En ég held að almenn svartsýni og samdráttur, svartsýni stjórnvalda og samdráttarstefna sé hreinlega að draga úr mönnum kjark. Menn reyna að tryggja sig og halda að sér höndum og það kemur fram í þessu. Síðan koma útgjöldin annars staðar í stórauknum framlögum til Atvinnuleysistryggingasjóðs sem fær 1,2 milljarða framlag á þessum fjáraukalögum og 1,2 milljarðar eru engin smáupphæð. Og fer furðu hljótt sú frétt og skýrsla sem liggur hér á borðum okkar þingmanna um að kostnaður við atvinnuleysi hér í landinu á þremur árum er yfir 20 milljarðar kr. að mati nefndar sem hefur fjallað um það mál, 20 milljarðar í útgjöld og tekjutap á þremur árum vegna atvinnuleysis. Það er hætt við að það að nefna þessa tölu segi ekki mikið. Það sagði einn frægur maður hér fyrir einhverjum áratugum: Hvað er milljón? Og það má eins segja: Hvað er milljarður? Og hvað eru 20 milljarðar? Það má geta þess að vegaframkvæmdir, nýframkvæmdir á vegum í landinu, liggja á bilinu 2,5--3 milljarðar kr., vegaframkvæmdir, viðhald og stofnkostnaður á einu ári svona rúmlega 6 milljarðar kr., ráðstöfunarfé Vegagerðarinnar. Af þessu má ráða hvaða upphæðir er hér um að tefla þannig að það er ekkert smáræði sem liggur í því ef hægt er að bæta atvinnuástandið í landinu og gera ráðstafanir til þess að svo verði. Ríkisstjórnin telur sér nú til gildis um þessar mundir að hafa lækkað vextina og ég hef sagt sem svo þegar hæstv. ráðherrar hafa hælt sér mest af þessu að þetta sé jafnvel eins og þegar við skólafélagarnir í Reykholti í gamla daga áttum að þvo gólfið á kvöldin. Við helltum vatnsglasi á mitt gólfið, þurrkuðum yfir og þá var gólfið orðið hreint. Ég er hræddur um að undir kojunum sé nefnilega eitthvað og þessi vaxtalækkun sé ekki nóg til þess að koma atvinnulífinu í gang aftur. Vextir eru nefnilega enn þá í efri kantinum sem nokkurs staðar gerist hvort sem miðað er við vexti af ríkisskuldabréfum eða raunvexti í bönkum sem eru enn þá frá 10--15%. Þannig að hér er ekki búið að snúa við blaðinu. Því miður. Og það er sjálfsblekking að halda að það sé búið að snúa við blaðinu í þessum efnum. Ástandið er þannig í atvinnulífi landsins að bankarnir eru lamaðir vegna útlánatapa. Þeir halda að sér höndum, þeir þora ekki að taka í viðskipti ný fyrirtæki. Ég hef mýmörg dæmi þess að menn sem eru að brjótast áfram í nýjum fyrirtækjum fá hvergi áheyrn í bankakerfinu vegna þess að menn halda að sér höndum og þora ekki að sækja fram á ný mið. Og það hefur ekkert verið gert af hálfu stjórnvalda til að reyna að bæta hér úr. Ef bankarnir eru ekki færir um að fjalla um það á opinberum vettvangi, hvaða úrbætur eru hér mögulegar? Meðan svo er fáum við á fjáraukalögum ómældar upphæðir inn í Atvinnuleysistryggingasjóð í aukafjárveitingar á ári hverju. Ég ætla ekki í þessari umræðu að fjalla í löngu máli um Hagræðingarsjóð, sem er alveg sérmál, ég mun geta gert það síðar. Ég þykist vita að Herjólfur sé á sjó enn þá og hæstv. sjútvrh. sé á sjó. En ég hefði þurft að spyrja hann að því sem við fengum ekki upplýst í fjárln. hvort það sé meiningin að fá einhverjar tekjur af sölu aflaheimilda á þessu ári. Það er verið að biðja um 300 millj. til Hafrannsóknastofnunar í þessu fjáraukalagafrv. og það væri fróðlegt að vita hvernig það lítur út, hvort þessi frumvörp, sem boðað er að lögð verði fram um sjávarútveginn, koma fram, hvort það er ætlunin að úthluta aflaheimildum á yfirstandandi fiskveiðiári ókeypis eða selja þær. Þetta þarf ég að ræða við hæstv. sjútvrh. þegar hann kemur, en ég ætla ekki að orðlengja um þessi mál frekar nú að sinni. Um einstakar tillögur til aukinna útgjalda sem eru af smærra tagi ætla ég ekki að vera langorður. Hv. formaður fjárln. gerði grein fyrir þeim brtt. sem meiri hlutinn leggur fram. Ég gat þess og það kemur fram í nál. að flutt er brtt. um að Ríkisspítölunum verði bætt tekjutap þeirra eða lækkun sértekna sem varð vegna þess að sala Þvottahúss Ríkisspítalanna hefur ekki gengið eftir. Ríkisspítalar herma upp á fyrrv. heilbrrh. loforð þessa efnis og það væri fróðlegt að heyra álit núv. heilbrrh. á þessu máli. Við teljum að þetta verði að bæta og brtt. segir sig sjálf í rauninni að þessu leyti. Ég hef aðeins minnst á þennan lið undir forsrn. um heimilisiðnaðinn, geri ekki athugasemd við liðinn. Málið er þarft og gott en ég tel að það þurfi að endurskipuleggja það með hverjum hætti þessu fé er úthlutað og hafa það ekki á víð og dreif um kerfið. Það má nefna smærri liði eins og þann að lagt er til að sértekjur Veðurstofunnar verði lækkaðar um 10 millj. Þarna er um eina vitleysuna sem lagt var upp með hér í fyrra að ræða þegar einhverjum snillingum datt það í hug að selja flugfélögunum veðurfréttir áður en þær færu í loftið til þess að gæta aðhalds og sparnaðar og sparnaðurinn á þá væntanlega að vera í því fólginn að menn fari í loftið án þess að gá að því hvernig veðrið er. En það er ekki nóg með það heldur þó að þetta hafi ekki gengið eftir á þessu ári og þurfi að lækka þessar heimildir, þá á að leggja upp með sömu vitleysuna á næsta ári. Það vill nú svo til að veðurstofustjóri, bæði fráfarandi og viðtakandi, hafa komið á fund fjárln. og vita ekkert hvernig þeir eiga að fara að því að innheimta þetta. Þeir eru algjörlega ráðalausir í því. Hér í fjáraukalögunum hafa menn viðurkennt vitleysuna, dregið þetta til baka en leggja svo upp með þetta aftur í fjárlögunum. Það eru hér einnig inni lækkanir fjárheimilda. Það er lækkun til Lánasjóðs ísl. námsmanna upp á 60 millj. kr. Jú, sumir segja að þetta sé kannski ágætt og vissulega er þarna um sparnað að ræða. En þegar farið er að líta á það nánar hvernig sá sparnaður er til kominn, þá kemur það í ljós að hann er vegna þess að annaðhvort hafa námsmenn ekki hafið nám, þeir hafa hætt námi eða ekki uppfyllt þær kröfur sem gerðar eru og auðvitað er sparnaðurinn kominn til vegna þess að námsmenn hafa verið hraktir frá námi meira og minna upp á 60 millj. kr. Ég vil því biðja hv. þm. að setja spurningarmerki við þennan sparnað til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það væri verðugt verkefni að fara betur ofan í þá liði, en forsvarsmenn lánasjóðsins hafa ekki komið á fund fjárln. enn til þess að skýra út málefni sjóðsins svo að umræða um það af minni hálfu bíður umræðu um fjárlögin sem verður vafalaust hér innan tíðar því að auðvitað koma þessi mál áfram til kasta fjárln. í umfjöllun um fjárlögin. Þessi fjáraukalög sýna svo ekki verður um villst að ríkisstjórninni hefur mistekist að hafa þá forustu í þjóðfélaginu að koma hjólum atvinnulífsins til að snúast. Það er meginástæðan fyrir því að halli á fjárlögum yfirstandandi árs verður a.m.k. 13,8 milljarðar kr. í stað 6,2 milljarða sem lagt var upp með. Samdráttur í tekjum ríkissjóðs vegna samdráttar í atvinnulífinu og samdráttar í neyslu af þeim sökum er önnur ástæðan. Síðan er hin ástæðan vitlausar ákvarðanir, áform sem ekki hafa gengið eftir og það er ástæðan fyrir þessum rúmlega 7 milljörðum sem ber á milli fjárlaga og fjáraukalaga. Þetta er engin smáupphæð og það er ekkert smáverkefni, það er ekki lítið verkefni sem bíður ef á að snúa þessari þróun við. Það er nú svo að hæstv. forsrh. hefur kosið að tala með nokkurri bjartsýni nú um sinn. Hæstv. utanrrh. talaði í haust með mikilli svartsýni. Ég hef ekki heyrt að hann hafi sagt neitt núna upp á síðkastið. Ég veit ekki hvar hann er niður kominn, en það er alveg ljóst að þessi hæstv. ríkisstjórn verður að láta hendur standa fram úr ermum ef hún á að hafa þá forustu að atvinnulíf landsins fari að snúast á ný með eðlilegum hætti. Ef svo verður ekki, þá verður næsta fjáraukalagafrv. sem við fjöllum um árið 1994 enn þá verra heldur en þetta og er það þó nógu slæmt.

Hæstv. forseti. Ég vildi vekja á því athygli að það er þunnskipaður ráðherrabekkurinn. Hér er á dagskrá fjáraukalagafrv. og samkvæmt venju og hefð geri ég ráð fyrir því að þeir hæstv. ráðherrar sem menn kjósa að eiga orðastað við verði viðstaddir umræðuna eins og jafnan hefur verið ef eftir er óskað og ég ætla að byrja á því að beina máli mínu að hæstv. fjmrh., sem ég gef mér nú að sé ekki langt undan, en einnig er alveg óhjákvæmilegt að hæstv. sjútvrh. komi til umræðunnar áður en henni lýkur. Ég heyrði nú ekki orðaskipti sem voru hér áðan um einhverjar ferðaraunir hæstv. sjútvrh., hvort hann var einhvers staðar á sjó eða hvað en það skiptir ekki öllu máli. Ég vil að það komi fram strax að ég þarf að eiga orðastað við hæstv. sjútvrh. áður en umræðunni lýkur af minni hálfu. Ég vil fyrst segja það um ríkisfjármálin að þetta er óskapleg sorgarsaga hjá hæstv. núv. fjmrh. Hæstv. núv. fjmrh. er eins og kunnugt er einn af forvígismönnum frjálshyggjunnar í Sjálfstfl. og mun það vera staðfest í nýútkominni ævisögu hv. 1. þm. Vestf. að svo sé og honum jafnvel eignaður heiðurinn af því að hafa fundið upp kjörorðið ,,Báknið burt``. Þá riðu ungir sjálfstæðismenn um héruð á stuttbuxum að sumir segja og hugðust skera stórkostlega niður ríkisútgjöld og leggja niður báknið og einkavæða og þar fram eftir götunum. Og nú er sem sé þessi merki frjálshyggjuuppfinningamaður, Friðrik Sophusson, hæstv. fjmrh., kominn í þá valdaaðstöðu sem þá hefur væntanlega dreymt um, unga sjálfstæðismenn á þessum árum, sjálfa slátrarastöðuna, að vera fjmrh. og geta með stjórn á ríkisútgjöldunum svelt báknið til hlýðni ef svo má að orði komast. Enda stóð nú ekki á því. Hæstv. fjmrh. hafði uppi býsna sverar yfirlýsingar þegar hann tók við embætti fyrir um það bil tveimur og hálfu ári síðan --- og er það þannig að hæstv. fjmrh. sé ekki viðstaddur?

Hann er viðstaddur. Forseti taldi að hann væri hér í hliðarherbergi og heyrði mál hv. þm.

Já, mér finnst nú svo mikil prýði að hæstv. fjmrh. að ég vil endilega að hann sé hérna inni í þingsalnum þannig að við fáum að berja hans ásjónu augum. A.m.k. vill maður að það sé tryggt að hæstv. ráðherra heyri það sem við hann er sagt. Það er reyndar afar hvimleitt, hæstv. forseti, að mati ræðumanns hversu þunnskipaðir eru hér bekkirnir. Er ekki rétt að það standi til að gefa mönnum hádegisverðarhlé kl. 1? Ég spyr nú eiginlega til hvers það sé ef flestallir ef ekki allir hafa laumast í hádegismat og skrópað á meðan. Auðvitað ber ekki að refsa þeim fáu samviskusömu sem hér sitja, en ég vona alla vega að hæstv. fjmrh. sé ekki svo vannærður þó að hart sé í ári að hann þoli við þar til kl. 1.

Hann er ekki vanur að borða yfir sig.

Nei, og er auk þess ekki vanur að borða yfir sig, segir hæstv. ráðherra. Hæstv. forseti. Ég var að ræða það að hæstv. fjmrh. hefði verið einn af þessum forvígismönnum frjálshyggjunnar í Sjálfstfl. og mun að vera staðfest í nýútkominni ævisögu og hæstv. fjmrh. jafnvel eignaður höfundarrétturinn á slagorðinu mikla ,,Báknið burt``. Og nú er rétt að líta aðeins yfir það hvernig hæstv. ráðherra hefur vegnað í þessu samhengi í störfum. Ef ég man rétt voru gefin um það mikil loforð af hálfu hæstv. fjmrh. eða yfirlýsingar að þannig ætti að taka á í ríkisfjármálunum að sennilega yrði óhjákvæmilegt að nokkur halli yrði á ríkissjóði eins og fyrstu tvö árin sem hæstv. ráðherra færi með þau mál en síðan skyldi stefnt að því að á næsta ári þar á eftir yrði ríkissjóður rekinn án halla. Og það mun þá sennilega hafa verið frekar árið 1994 heldur en 1993, skiptir þó ekki öllu máli. Og svo var stefnt að því að reka ríkissjóð með afgangi þannig að ekki átti að vera vafi á því hver þróunin yrði. Sjálfsagt hefur þetta allt saman átt að falla í eina heild, þ.e. með snilld í fjármálastjórn og skynsamlegri efnahagsstefnu og batnandi árferði af þeim sökum í efnahagslífinu og hvað tekjustreymi ríkissjóðs snertir og svo með því að skera niður báknið, einkavæða og reka ríkissjóð fyrir söluhagnaðinn, þá mundi þetta allt ganga upp. Nú er rétt að líta aðeins á hvernig staðan er og það hefur auðvitað þegar verið rakið hér að nokkru leyti. Ég vil líka taka þetta inn í það samhengi sem mikið hefur verið rætt um á undanförnum árum, þ.e. samhengið milli ríkisútgjaldanna, halla ríkissjóðs og lánsfjáreftirspurnar ríkissjóðs annars vegar og vaxtastigsins í landinu hins vegar. Það er afar fróðlegt að fara nú yfir þá hluti sem gerst hafa eða vonandi eru að gerast og bera það saman við yfirlýsingar og fullyrðingar manna á undanförnum missirum um samhengi þessara hluta. Þetta er þannig í ríkisútgjöldunum að þegar verið var að vinna að fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár, síðsumars og um haustið 1992, þá stigu menn á stokk og strengdu þess heit hver um annan þveran, og man ég alveg sérstaklega eftir bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. fjmrh. í því sambandi, að það væri alveg lífsnauðsynlegt að halda halla ríkissjóðs innan við 5 milljarða kr. Sú tala var mjög oft nefnd og ég veit að hæstv. fjmrh. getur staðfest þetta því að markmiðið var ábyggilega að leggja frv. fram með minni halla en 5 milljörðum.

Sex.

Fjárlögin enduðu í 6,2, en var það nú ekki þannig að menn væru að berjast við einhverja 5 milljarða grensu í þessu efni, skiptir ekki öllu máli. En það var alla vega útlagt af þessum miklu spekingum um efnahagsmál sem alveg afar viðkvæmt jafnvægi þarna sem alveg sérstaklega skipti sköpum gagnvart viðleitni við að ná niður vöxtum. Og ríkissjóðshallinn mætti alls ekki fara upp fyrir þetta bil ef ætti að vera hægt að ná niður vöxtunum. Fjárlögunum var lokað eins og kunnugt er með 6,2 milljarða halla og nú stefnir þessi halli í að verða tæpir 14 milljarðar á árinu eða ég veit ekki betur en hér liggi fyrir áætlun upp á halla ríkissjóðs um 13,8 milljarða, er það rangt?

Já, það er eigið . . .

Ég held að hæstv. fjmrh. verði þá að skýra þetta betur en ég taldi mig nú ekki fara fjarri lagi með það að nefna þá tölu.

Það er munur á útgjöldum annars vegar og halla hins vegar.

Við skulum svo bara sjá til hver hallinn verður að lokum, hæstv. fjmrh. Það hefur nú oft reynst hyggilegt að hafa ekki mjög stór orð um það því að gjarnan hefur þetta viljað verða heldur ljótara þegar upp er gert svona nokkra mánuði inn á næsta ár þegar öll kurl eru komin til grafar, eins og sagt var aðallega, sjaldan gert í dag. En mér finnst þetta nokkuð athyglisvert að menn ræddu sem sagt mikið á þessum árum, 1992--1993, um það hversu afar mikilvægt þetta væri um ríkisfjármálin að halda hallanum þarna niðri og helst hafa hann engan og hæstv. utanrrh. t.d. hefur haldið marga heita ræðuna um það að þetta sé alveg úrslitaatriði svo að við lendum nú ekki Færeyjaleiðina. Og svo stöndum við frammi fyrir því að á því ári einmitt sem hallinn verður einna mestur í sögunni eins og hann stefnir á þessu ári og á því ári sem fjárlagafrv. fyrir í hönd farandi ár er lagt fram með meiri halla en nokkurn tíma áður hefur verið sýndur í fjárlagafrv., einmitt þá telja menn hinar einu réttu forsendur vera komnar til að lækka vextina og nú hafi akkúrat verið nákvæmlega rétti dagurinn, 29. okt., hvorki degi fyrr né degi seinna, þá hafi verið hið rétta jafnvægi fundið til að lækka vextina. Þetta er formúla hæstv. forsrh. og blessunarlega virðast vextirnir hafa lækkað. Reyndar kemur það heim og saman við þá skoðun margra að hér hafi í raun og veru verið haldið uppi vöxtum með alveg sérstöku handafli langt upp fyrir það eða ofan við það sem nokkur ástæða væri til. Auðvitað er þessi sorgarsaga í ríkisfjármálastjórn hæstv. fjmrh. þannig að það er ekki vel gert þegar í hönd fer svartasta skammdegið að vera að rifja þetta of mikið upp. Væntanlega eru raunir hæstv. fjmrh. nægar fyrir og svo að ég tali nú ekki um að vera að rifja upp yfirlýsingar, loforð og heitstrengingar frá því sitt hvorum megin við alþingiskosningar 1991 um skattalækkanir og annað því um líkt, um það að reka ríkissjóð hallalaust á síðari hluta kjörtímabilsins og helst með afgangi undir lokin. Þetta stefnir í þveröfuga átt eins og ljóst er. Vissulega er það svo, hæstv. forseti, að versnandi ytri skilyrði eiga þarna hlut að máli og það dettur mér ekki í hug að draga fjöður yfir, að auðvitað ber að líta á það. Ég veit ekkert hvort er ástæða til eða ætlandi að reyna að nefna einhver hlutföll í því sambandi eða vega og meta áhrif einstakra þátta í þessu. En ég get alveg sætt mig við það að við getum sagt sem svo að versnandi ytri skilyrði hafi a.m.k. gert það að verkum að það hafi verið erfitt að ná hallanum niður fyrir það sem hann hefur verið að breyttu breytanda að meðaltali á árabilinu frá því að fór að þyngjast fyrir fæti í okkar fjármálum eftir góðærið 1987, þ.e. ef maður tæki meðaltal frá 1988 til og með nú. En hitt er ekki nokkur vafi að þessar ógöngur eru að hluta til heimatilbúinn vandi hæstv. ríkisstjórnar og það ber okkur auðvitað alveg sérstaklega að ræða því að því getum við ráðið, haft áhrif á, ekki hinu eða síður hinu sem lýtur að óbreytanlegum ytri skilyrðum sem eru ekki í valdi okkar Íslendinga. Við verðum að sjálfsögðu að sæta þeim og bregðast við þeim eins og kostur er, en við getum þar ekki upprætt orsökina, en það ættum við að einhverju leyti að geta varðandi okkar eigin stefnumörkun og viðbrögð. Hér blasa til að mynda við tveir hlutir sem hæstv. ríkisstjórn verður auðvitað að bera alla pólitíska ábyrgð á, dellumakarí sem hæstv. ríkisstjórn ber alla pólitíska ábyrgð á, er hennar eigin sjálfskaparvíti og það er til að mynda fíflaleg uppsetning á tekjum vegna einkavæðingar fyrirtækja ár eftir ár. Hvað á svona endaleysa að þýða eins og að setja upp fjárlagafrv. með 1,5 milljarða í tekjur af einkavæðingu fyrirtækja sem reynist svo hvorki vera dugur né pólitískur bakgrunnur fyrir, ekki einu sinni innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Var það ekki svo að inni í þessari tölu sem hér er verið að hverfa frá og gefast upp með, einkavæðing upp á 1,5 milljarða, væru til að mynda hugmyndir um sölu á Búnaðarbankanum? Og hvernig stendur það mál? Það lá ljóst fyrir þegar þessi tala var sett á blað, ef ég rétt veit, að til að mynda hæstv. félmrh. var ekki inni á þeim áformum og hafði allan fyrirvara á um það. Var það þá gáfulegt að byggja fjárlagafrv. upp á því að eftir sem áður mundu koma tekjur af þessari sölu og einkavæðingu bankans fyrir nú utan hvað það er efnislega vitlaust og alveg gersamlega út í hött að ætla að fara að fleyta sér í gegnum erfiðleikana með því að ganga kannski á einhverjar verðmætustu eignir ríkisins og þær sem síst er ástæða til að kasta frá sér? En þetta er nú svona samt. Í frv. er gert ráð fyrir því að 1.500 millj. kr. skili sér í gegnum einkavæðingu. En nú er sem sagt komið á daginn að þetta verður aðeins minna eða 100 millj. kr. Það munu vera, ef ræðumaður kann rétt að reikna, 6,67% af því sem til stóð. Það er þó nokkur skekkja ef því væri snúið upp á hinn veginn og reiknað út í hundruðum prósenta sem þarna skakkar, að fá 100 millj. í staðinn fyrir 1.500. Eitt stóráfallið t.d. í þessum reikningum er að það hefur mistekist að einkavæða Þvottahús Ríkisspítalanna. Það er hér til umfjöllunar í frv. Það er hæstv. fjmrh. örugglega mikið pólitískt áfall að það skuli hafa mistekist að einkavæða Þvottahús Ríkisspítalanna. Eins og kunnugt er stóð til að græða á því eða fá heilar 60 millj. kr. á árinu í ríkissjóð með einkavæðingu Þvottahúss Ríkisspítalanna, takk fyrir, og um það var flutt ákaflega merkt frv. hvernig ætti að koma fyrir kattarnef þessari miklu miðstýringu og þessu mikla ríkisbákni sem þvær línið á Landspítalanum. Þetta gekk sem sagt ekki eftir frekar en ýmislegt annað og af því stafar m.a. gatið sem hæstv. fjmrh. er að afla heimilda til að brúa. Ég held að þessi áform og þessi uppsetning fjárlagafrv., að koma svo innan við ári síðar og biðja um heimild fyrir 1.400 millj. kr. lántökum í staðinn fyrir þessa áformuðu einkavæðingu og sölu af eignum, það er auðvitað ekki mjög góður svipur á þessu fyrir hæstv. fjmrh. að þetta skuli fara svona ár eftir ár. Nú sé ég að vísu að inn í fjárlagafrv. fyrir næsta ár er komið talsvert raunsærra mat á þessa stöðu og ef ég man rétt er þar reiknað með 500 millj. vegna sölu á ríkiseignum eða einkavæðingar og sennilega er Þvottahús Ríkisspítalanna inni í því með 60 millj.

Hvorki þeirri tölu né . . .

Nú, nú. Hvað átti að gera við 60 millj. fyrir Þvottahús Ríkisspítalanna?

Beint til Ríkisspítalanna.

Já, og er það þá til viðbótar sem sagt?

Já.

Það er rétt já, þannig að það er þá inn í rekstrarlið Ríkisspítalanna sem sú vöntun kemur fram. Gott og vel.

Maður lærir af reynslunni.

Við hjálpumst að við það, hæstv. fjmrh. Ég vona að hæstv. fjmrh. sé líka að læra af reynslunni og ég tel út af fyrir sig að hann sé að gera það, t.d. með því að átta sig á því að það er ekki líklegt að hann einkavæði fyrir 1,5 milljarða á næsta ári. Það er bara hreinlega ekki líklegt. Reynslan hefur sýnt hæstv. fjmrh. það að þetta reynist í framkvæmd svolítið flóknara en til stóð með báknið burt og þetta með að reka ríkissjóð með hagnaði o.s.frv. sem var auðvelt að segja á góðum dögum í upphafi hveitibrauðsdaganna en það er svolítið öðruvísi í reynd. Þeir eru auðvitað ekki langir hjá þessari ríkisstjórn. Annað atriði sem eðlilegt er að ræða og flokkast undir þetta síðara sem ég nefndi, þ.e. pólitíska stefnu ríkisstjórnarinnar og pólitískar ákvarðanir og pólitísk verk sem ríkisstjórnin sjálf hlýtur að þurfa að svara nokkuð til, eru afleiðingar stjórnarstefnunnar eins og þær birtast í vaxandi atvinnuleysi í landinu og tekjusamdrætti ríkissjóðs. Það er ekki nokkur vafi á því að stjórnarstefnan hefur þar veruleg áhrif á, því er ekki nokkur leið að neita. Og það er afar mikil einföldun t.d. að ætla að kenna versnandi ytri skilyrðum um það allt sem þar er á ferðinni. Hæstv. forsrh. grípur gjarnan til þorskbrestsins þegar hann er kominn í kastþröng og þeir fleiri hæstv. ráðherrar og þurfa að útskýra vandann. Staðreyndin er sú að það hefur sáralítill þorskbrestur orðið í veiðum eins og þetta birtist í veiðum og aflaverðmæti fyrr en þá síðustu mánuði þessa árs að útflutningstekjurnar eru að falla. En hann blasir hins vegar við á næsta ári. Það er út af fyrir sig alveg ljóst að menn eiga það fram undan að taka á sig nokkurn samdrátt í þessum efnum. En menn geta skoðað útflutningstölur, bæði um magn og furðanlega verð einnig, alveg fram á síðustu mánuði og það er t.d. ljóst að aflinn fyrstu 10 mánuði þessa árs er einn sá mesti í sögunni og meiri en í fyrra. Og verðmætin hafa haldist furðanlega uppi þrátt fyrir fallandi afurðaverð, þá meina ég útflutningsverðmætin, vegna þess að menn hafa framleitt í verðmætari pakkningar og menn hafa flutt sig til á mörkuðum o.s.frv. Þannig að þegar upp er staðið er fall útflutningsteknanna miklu minna en ætla mætti. Það dugar því skammt til að skýra þann mikla tekjusamdrátt sem orðið hefur og þetta stóraukna atvinnuleysi sem ég held að sé að verulegum hluta til afleiðing rangrar stjórnarstefnu, afleiðing þessarar sjálfshengingarpólitíkur sem ríkisstjórnin hefur rekið, að skera sjálfa sig niður við trog og tekjumöguleika ríkissjóðs og skrúfa þannig niður í efnahagslífinu öllu sem af því leiðir, vaxandi atvinnuleysi og minnkandi tekjur ríkissjóðs, aukinn halli, stærra fjárlagagat o.s.frv. Þetta er önnur meginskýringin á því á þeim aukna fjárlagahalla sem hér er sérstaklega til umræðu af því að í fjáraukalagafrv. er verið að afla heimilda fyrir því. Þannig er í raun og veru hæstv. ríkisstjórn að fá eigin stefnu í hnakkann og er vonum seinna í sjálfu sér að hún mæti afleiðingu eigin gerða að þessu leyti til. Afganginn tekur hún svo út í dómi kjósenda þegar kosið verður næst. Ég ætlaði svo, hæstv. forseti, að gera hér að umtalsefni atriði, og er nú eiginlega mjög bagalegt að hæstv. sjútvrh. er ekki viðstaddur til að hlusta á. Það varðar fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar á yfirstandandi ári og þá niðurstöðu hæstv. ríkisstjórnar að horfið verði frá sölu á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs sem er út af fyrir sig fagnaðarefni að ríkisstjórnin er þar að átta sig á mistökum sínum og hverfa frá þeirri vitlausu stefnu sem það alltaf var að láta sér detta í hug þessa sölu til að afla rekstrarfjár og merkja það út af fyrir sig hafrannsóknum eða einhverju öðru. En staðan í því máli er hins vegar afar kúnstug og það er algerlega óhjákvæmilegt að nefna það hér og ég ætla að gera það í stuttu máli og taka það þá fyrir betur þegar hæstv. sjútvrh. verður mættur til leiks að það er alveg óhjákvæmilegt að vekja atygli á þeirri stöðu sem uppi er í því máli um leið og þetta er tekið fyrir og heimilda aflað til þess að færa yfir til Hafrannsóknastofnunar aukafjárveitingu upp á 300 millj. kr. vegna þess að stofnunin fær ekki þær tekjur af sölu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Staðan er sú að fyrir einum tíu dögum eða svo viðurkenndi meira að segja hæstv. sjútvrh. að það gæti ekki gengið að ríkisstjórnin kæmist ekki að niðurstöðu í þessu máli vegna þess að það væri verið að brjóta lög í landinu. En gildandi lög eru eins og kunnugt er á þá leið að strax 1. september í haust átti stjórn Hagræðingarsjóðs að hefja sölu á veiðiheimildunum og bjóða útgerðum í landinu í hlutfalli við aflaheimildir, veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs sem þá voru eftir óráðstafaðar að undangenginni úthlutun til sveitarfélaga, veiðiheimildirnar til kaups. Það er ekki nokkur minnsti vafi á því að ef ein einasta útgerð í landinu tæki sig til núna og leitaði réttar síns fyrir dómstólum þá væri ríkið gersamlega flatt fyrir í því máli og stjórn Hagræðingarsjóðs sek um það að hafa ekki framkvæmt lögin eins og þau eru gildandi og ótvíræð. Hæstv. sjútvrh. viðurkenndi þetta í raun á dögunum fyrir nokkru og talaði þá um daga í því sambandi, það gæti ekki dregist nema daga að niðurstaða fengist í þetta mál og ríkisstjórnin þá eftir atvikum breytti lögum þannig að þau yrðu ekki brotin áfram með þeim hætti sem gert hefur verið frá og með mánaðamótum ágúst/september. Nú hefur ekkert af þessu frést, ekki orð, ekki spor. Það eru líklega liðnir einir 10 dagar síða þessi orðaskipti fóru hér fram og samkvæmt mínum heimildum hefur málið í raun og veru ekki hreyfst í ríkisstjórninni. En ríkisstjórnin hefur samt smekk í sér til þess að koma með á dagskrá og til afgreiðslu fjáraukalagafrv. þar sem málefni Hagræðingarsjóðs koma við sögu í því formi að óskað er eftir aukafjárveitingu til Hafrannsóknastofnunar þar sem ekki komi neinar tekjur af sölu veiðiheimildanna á þessu ári eins og til stóð og engar skýringar gefnar á því hvernig málið standi að öðru leyti. Saga þessa máls, hæstv. forseti, er eitthvert mesta reginhneyksli í samskiptum framkvæmdarvaldsins við lagaákvæði af þessu tagi sem lengi hefur orðið til og í raun og veru aldeilis ótrúlegt ef farið er yfir það allt frá byrjun þegar ríkisstjórnin rauk til og eyðilagði ákvæðin um Hagræðingarsjóð eins og þau voru, kippti m.a. út þeim ákvæðum sem inni í sjóðnum voru til ráðstöfunar gagnvart byggðarlögunum sem lentu í erfiðleikum, setti þetta allt saman á markaðsgrundvöll, nú skyldi allt selt, þar á meðal veiðiheimildir til byggðarlaga í erfiðleikum og það er hjálpræði við þau að þau mega náðarsamlegast kaupa veiðiheimildir sem frá þeim hafa verið teknar í gegnum gjaldþrot eða annað því um líkt á markaðsverði og er nú að reyna á það m.a. á þessum dögum hvílíkt bjargræði það er Bíldudal að fá að kaupa til baka veiðiheimildirnar sem þaðan hafa horfið á fullu verði. Og auðvitað eiga menn enga peninga í slíku byggðarlagi sem orðið hefur fyrir þungum áföllum en það er nú samt hjálpræði sem þarna var skilið eftir handa sveitarfélögunum. Svo kom þetta mikla snjallræði að selja veiðiheimildirnar og borga með því rekstur Hafrannsóknastofnunar. Það var fullyrt að þetta væri alveg innan sjávarútvegsins, alveg snilld, sjávarútvegurinn mætti nú bara vel við una því að hann fengi allar þessar hafrannsóknir í staðinn. Því var að vísu alveg sleppt að skýra frá því að ríkissjóður hefði borgað þessar hafrannsóknir úr sameignlegum sjóði alveg fram að því en þetta var nú samt sett svona upp af hæstv. sjútvrh. Ég man eftir alveg makalausum ræðuhöldum þegar hann var í þessum útskýringum hvernig stæði á því að þetta væri ekki skattlagning á greinina, þetta væri ekki auðlindaskattur eða neitt í því líki vegna þess að ráðstöfun fjárins héldist innan sjávarútvegsins af því að það ætti að borga með þessu rekstur Hafrannsóknastofnunar. Og ég er alveg hissa á því að þeir skulu þá ekki koma hér og miklast yfir þessum mikla stuðning við sjávarútveginn sem felist í því að ríkissjóður ætli nú að reka Hafrannsóknastofnun. Síðan þekkja menn þessa sögu og það er ekki ástæða til þess að rekja hana hér. Hún er öll með miklum endemum. Þegar þorskkvótinn var svo skertur þá komu náttúrlega strax upp raddir skynsemdarmanna um að ein skynsamlegasta og eðlilegasta ráðstöfunin til að bregðat við því væri að útdeila veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs án endurgjalds til þeirra útgerða sem mestan samdrátt hefðu fengið á sig. Og hæstv. sjútvrh. mun hafa haft skoðanir í ríkisstjórn í þá veru en hann varð undir og sagði það sjálfur að við því væri ekkert að gera, hans sjónarmið hefði orðið undir og hann yrði náttúrlega bara að taka því, hann væri í minni hluta í ríkisstjórninni og hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. völtuðu yfir sjútvrh. og heimtuðu að veiðiheimildirnar yrðu seldar en í staðinn skyldu útgerðunum sendar ávísanir sem mundu fébæta þeim í raun og veru kaupin á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs. Og þannig átti þetta sem sagt að fara svona í dálítinn hring, niður í vinstri jakkavasann og upp úr þeim hægri aftur í formi ávísana til útgerða og hvernig þetta streymdi svo í gegnum líkamann sjálfan, þ.e. frá ríkisstjórninni, frá vinstri vasanum yfir í þann hægri, það veit ég ekki.  Ég tel þetta mikið hneyksli, hæstv. forseti, eins og ég hef vonandi komið hér sæmilega til skila og vil leggja mitt af mörkum til þess að halda þessu rækilega inni á spjöldum þingsögunnar og það er alls ekki að vita nema ég eigi eftir að nefna þetta nokkrum sinnum oftar í vetur til þess að þetta fari ekki fram hjá neinum. En ég mun e.t.v. nota tækifæri mitt í síðari ræðu og ræða þetta og þá að viðstöddum hæstv. sjútvrh. sem vonandi verður ekki mjög sjóveikur þegar hann kemur úr Herjólfi og getur haldist við undir umræðunni þegar hann hefur náð til þings. Þá vildi ég einnig nefna annað atriði sem kemur hér fram í fskj. með þessu frv. og varðar sjávarútveginn eða Hafrannsóknastofnun og fjallað er um á bls. 38 í greinargerð með fjáraukalagafrv. Það er í fyrsta sinn sem ég sé þetta atriði á prenti sem ég hafði reyndar frétt af. Það kann vel að vera að þetta hafi komið fram áður opinberlega á prenti en ég vil í öllu falli gera þetta hér lítillega að umtalsefni en það er áformuð ráðstöfun á eftirstöðvum eigna Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins. En hér er það boðað að ríkisstjórnin ætti að láta eftirstöðvar eigna Verðjöfnunarsjóðs, því sem ekki hefur verið úthlutað til greinarinnar úr hinu einstöku deildum sjóðsins, renna til Hafrannsóknastofnunar og þá væntanlega beint í rekstur þeirrar stofnunar. Annað verður ekki ráðið af þessum upplýsingum sem hér koma fram. Nú kunna e.t.v. fjárlaganefndarmenn á þessu skil og ég vildi gjarnan fá það þá upplýst hvernig þetta hefur verið lagt fyrir í fjárln. ef einhverjar upplýsingar hafa verið um þetta veittar. Hér er að vísu hvorki formaður fjárln. né fjmrh. og það virðist vera ætlun ríkisstjórnarinnar að láta stjórnarandstöðuna um það að afgreiða þetta mál, a.m.k. að ræða það. Hér situr að vísu einn stjórnarsinni úti í horni, hv. 1. þm. Vesturl. og á hann alveg sérstakar þakkir skildar fyrir það að halda uppi heiðri ríkisstjórnarmeirihlutans hér sem telur 36 manns, en er nú samt þannig á sig kominn að einn af þessum 36 situr hér í þingsalnum, enginn ráðherra og ekki heldur formaður fjárln. Og sennilega eru þeir orðnir máttlausir af hungri og farnir niður í mat en eins og kunnugt er stóð til að gefa matarhlé kl. 1 en þeir hafa sennilega ekki mátt við því að bíða. Ég óska eftir upplýsingum um á hvaða grundvelli sú ákvörðun er byggð að láta eftirstöðvar eigna Verðjöfnunarsjóðs renna bara beint í rekstur Hafrannsóknastofnunar ef það er rétt. Ég tel þetta furðulega ráðstöfun og ég trúi því ekki að samtök sjávarútvegsins ætli að skrifa upp á þetta þegjandi og hljóðalaust. Mér er að vísu ljóst að að því leyti sem hér er um að ræða eldri eignir Verðjöfnunarsjóðs, þ.e. áður en þær voru sérmerktar greinum eða fyrirtækjum þá er hæpið að til ráðstöfunar geti komið í því formi að þetta verði greitt aftur út til greinarinnar en mér finnst þetta vera í raun hrein eignaupptaka á eignum sem sjávarútvegurinn auðvitað á og við slíkar aðstæður á að leita annarra leiða til að ráðstafa þessum eignum. Þetta gæti í vissum tilvikum gengið til sérstakra verkefna innan þeirra greina sem þarna eiga innstæður. Ég nefni sem dæmi eftirstöðvar í þeim hluta sjóðsins sem tengist rækju- og hörpudiski. Þar er af nægum verkefnum að taka sameiginlega fyrir þær greinar, t.d. markaðsátök í þágu þeirra greina og einhver hluti þessara verðmæta gæti gengið þangað. En að svo miklu leyti sem þetta yrði nýtt sameiginlega, þá hefði ég talið að þessar eignir ættu að renna t.d. í endurnýjunarsjóð rannsóknarskipanna en ekki í rekstur stofnunarinnar. Það er að mínu mati mjög óeðlilegt og ég kalla það aumingjaskap ef sjávarútvegurinn ætlar að skrifa upp á það þegjandi og hljóðalaust að þetta verði gert upptækt með þessum hætti í hreinan rekstur. Nú geta menn sagt að hafrannsóknirnar sem slíkar, að svo miklu leyti sem rekstur Hafrannsóknastofnunar skilar sér þannig í auknum hafrannsóknum, séu góðra gjalda verðar og vissulega eru þær það en ég tel að meðferð svona uppsafnaðra eigna, sem myndast hafa vegna gjaldtöku á greinar, það sé með öllu óeðlilegt að láta þær hverfa þannig inn í hítina og í raun fyrst og fremst lækka sem því nemur ríkisframlögin til stofnunarinnar eða rannsóknanna. Menn eru engu betur settir, menn eru engu nær hvað varðar hafrannsóknarþáttinn. Ef þessir fjármunir hins vegar sem hér eru taldir nema 190 millj. kr. gengju í endurnýjunarsjóð hafrannsóknarskipanna þar sem fyrir munu vera einhverjir fjármunir frá því að rannsóknaskipið Hafþór var selt, þá væri þar að myndast myndarlegur sjóður sem gæti auðveldað mjög þá bráðnauðsynlegu endurnýjun rannsóknaskipanna sem fyrir dyrum stendur eða þarf að ráðast í. Nú er það svo að aðalrannsóknaskipin, Árni og Bjarni, eru komin á þriðja tug ára í aldri og þó að þeim skipum hafi verið vel viðhaldið og þau séu út af fyrir sig í ágætu ástandi og gætu sem slík dugað til að sinna þeim verkefnum sem þau ráða við til einhverra ára, þá er alveg ljóst að það háir nú stórkostlega Hafrannsóknastofnun að hafa ekki yfir öflugri skipakosti að ráða. Þar er ég sérstaklega með í huga úthafsrannsóknirnar og rannsóknir á dýpra vatni. Þessi skip ráða ekki við aðstæður á því dýpi sem nú er kannski hvað mest þörf á að rannsaka og þá á maður við möguleika á vannýttum eða ónýttum tegundum á dýpri miðum, einkum suður af landinu. Það var upplýst í sjútvn. á dögunum að leigan af öflugum stórum togara sem ræður við rannsóknir á dýpri miðum kosti gjarnan í kringum 1,5 millj. kr. á dag og slík gerir það ósköp einfaldlega að verkum að stofnunin hefur sáralítið bolmagn til þess að ráðast í slík rannsóknarverkefni og í raun og veru alls ekkert miðað við þær fjárveitingar sem til hennar renna í dag. Ætti stofnunin í sjóði myndarlegar eignir til þess að hefja undirbúning að endurnýjun rannsóknaskipanna, þá hlyti það auðvitað að koma til greina annaðhvort sem viðbót sem auðvitað væri best eða í staðinn fyrir eitthvert af núverandi rannsóknaskipum þá kæmi nýrra og miklu öflugra skip sem réði við rannsóknirnar á djúpmiðunum. Það er alveg hroðalegt hvernig það stendur hjá okkur Íslendingum að við höfum í sumum tilvikum ekkert getað sinnt rannsóknum í þessum efnum á djúpmiðunum og fjær landinu, rannsóknum sem menn voru jafnvel að byrja á eða gerðu tilraunir til að ráðast í fyrir 20 árum síðan eða svo, t.d. frægan leiðangur sem farinn var fyrir rúmum 20 árum í Grænlandshaf og Reykjaneshrygg og hefur síðan nánast ekkert verið fylgt eftir fyrr en einhverjar tilraunir hafa verið í þá átt á síðasta ári og því sem nú er að líða. En það sem háir stofnuninni alveg sérstaklega í þessu efni er það að hafa ekki yfir skipakosti að ráða sem ræður við aðstæðurnar þegar komið er á dýpra vatn. Ég vil þess vegna gera það að tillögu minni þó að mér sé það ljóst að sjálf ákvörðunin er ekki hér á ferðinni, þ.e. slíkt mundi væntanlega koma í frv. sem þá yrði flutt um að leggja niður Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins eða þá sem viðauki við frv. um áformaðan þróunarsjóð en þá er að þessu vikið hér og ég veit ekki hvort ber að skilja það svo að það sé þegar á dagskrá að mæta að einhverju leyti rekstrarfjárþörf Hafrannsóknastofnunar, t.d. á næsta ári, með þessum peningum, eða hvað? Til hvers er verið að tíunda þessa upphæð í greinargerð með fjáraukalagafrv.? Og ef svo er, þá óska ég eftir skýringum á því frá fjárln. hvað fyrir hana hefur verið lagt í þessum efnum og ef þetta er ætlunin þá vil ég lýsa mig algerlega andvígan því. Ég áskil mér rétt til þess að berjast gegn því með öllum tiltækum ráðum hér í þinginu að þetta fari á þennan veg og segi það enn og aftur að mér þykir geð sjávarútvegsmanna lítið ef þeir ætla að sitja þegjandi undir því að þessir fjármunir fari svo. Ég hefði svo, hæstv. forseti, að lokum kannski viljað segja fáein orð um þetta mál almennt og þá ekki síst um það að hér er enn á ferðinni úthlutun eða sundurliðun á ráðstöfun þeirra fjármuna sem ríkisstjórnin hefur sjálf skipt á hné sér og látið það heita til atvinnuskapandi aðgerða. Það er margt kúnstugt í þeirri grautargerð allri eins og kunnugt er og til að mynda var talað mikið um milljarð kr. til atvinnuaukandi aðgerða á þessu ári sem í ljós kom að var ekki nema hálfur milljarður því að helmingurinn voru gamlar og geymdar heimildir frá fyrra ári. Þannig að allt er það nú meira og minna í skötulíki þegar á hólminn er komið sem þarna er á ferðinni og lítið skárra heldur en hálfi milljarðurinn sem átti að fara á Reykjanes sem kom svo í ljós að Reyknesingar áttu að taka upp úr eigin vasa að mestu. Það var gert að umtalsefni talsvert í sumar og gagnrýnt harðlega, ekki síst norðan heiða, hvernig í fyrsta lagi staðið var að úthlutun þessara fjármuna og í öðru lagi hvernig þeim var skipt. Ég vil minna á þessa gagnrýni hér og ég vil rifja það upp í ljósi þess að atvinnuástandið er það hið lakasta í landinu og hefði verið ástæða til að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hefði með einhverjum hætti reynt að bæta fyrir ráð sitt og sýna okkur í verki vilja til þess að ráðstafa þessum fjármunum þannig að þeir nýttust sem best í atvinnuaukandi störf eða til atvinnuaukandi verkefna og kæmu þeim landshlutum sérstaklega til góða sem erfiðast eiga í þessum efnum, en svo er ekki. Þvert á móti er hér verið að setja inn í mörgum tilvikum stórar fjárhæðir á þá staði þar sem jafnvel ekkert atvinnuleysi er að finna og er það nú ekki allt í sjálfu sér mannaflafrekar framkvæmdir sem þar eiga í hlut. Þetta er því allt hið kúnstugasta mál og ríkisstjórninni til lítils sóma hvernig hún hefur að þessu staðið og stjórnarmeirihlutanum sem skrifar auðvitað upp á þetta með því að taka þessu þegjandi og hljóðalaust eða ég kalla það þó að einstöku þingmenn hafi eitthvað verið að mjálma í sumar en síðan hafi lítið af því frést. Hæstv. forseti. Ég held að ég fari þá að gera hér hlé á máli mínu sökum þess að hæstv. sjútvrh. er ekki mættur til leiks og ég tel rétt að bíða með það að ræða þau mál frekar sem ég ætla mér þegar hann verður mættur. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Þegar við ræðum frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993 höfum við í minni hluta fjárln. séð ástæðu til þess að skila sér nefndaráliti sem hv. þm. Jón Kristjánsson hefur gert grein fyrir. Ég tel ástæðu til þess að fara nokkuð í einstaka liði í fjáraukalagafrv. þar sem við 1. umr. málsins er nánast tekið á heildarstefnu og mjög lauslega farið yfir frv. í heild. Síðan hafa komið fram brtt. með áliti meiri hluta fjárln. og gerir minni hluti fjárln., eða flest allir, ekki miklar athugasemdir við það eins og stendur í nál. okkar. En með þessu fjáraukalagafrv. er, eins og bent var á í 1. umr., greinilegt að fjárlög standast engan veginn. Hér eru gjöld umfram tekjur áður en til breytinga kemur, rúmir 7 milljarðar, og verða með breytingum 7,5 milljarðar kr. til viðbótar við það sem fyrir var. Það er því alveg ljóst að stefnan, sem farið var af stað með við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár, hefur beðið skipbrot. Það er hægt að rekja sig nokkuð í gegnum frv. að því leyti til að mjög víða standast sértekjur ekki. Það má t.d. nefna að sértekjur Tækniskóla standast ekki, vegna þess að þar þurfti að breyta lögum til þess að það næði fram að ganga og því tókst hv. meiri hluta á þingi ekki að koma í gegn í fyrra. Það er einnig hægt að nefna að það er á fleiri stöðum sem sértekjur hafa ekki skilað sér eins og til var ætlast og er þá stærsta talan í sjútvrn. þar sem fjármagna átti Hafrannsóknastofnun. Það eru 300 millj. kr. sem þar munar á sértekjum þar sem ekki tókst að selja allar aflaheimildir. Ákveðið var að breyta því þannig að þar eru sértekjur sem ekki standast upp á 300 millj. kr. Það má nefna að hjá Ríkisspítölum hefur orðið umtalsverð minnkun á sértekjum, vegna þess að ekki tókst að selja Þvottahús Ríkisspítalanna og raunar ætlar meiri hluti fjárln. ekki að verða við þeirri ósk og skilst mér að það komi vegna þess að ágreiningur sé jafnvel enn um það milli heilbrrh. og fjmrh. hvort ríkissjóður skuli taka á sig þennan mismun. En í þessu fjárlagafrv. er með breytingum lagt til að verða við 30 millj. vegna þess að salan tókst ekki. En 30 millj. sem eru þarna sértekjur, við því er ekki orðið. Þannig að það hefur brugðist líka. Fyrir utan nú það að þær sértekjur sem allir spítalarnir og yfirleitt heilbrigðiskerfið hefur þurft að áætla sér í sínum útgjöldum standast oft og tíðum ekki. Hjá Fasteignamati ríkisins kom ekki fram það frv. sem átti að vera undirstaðan undir sértekjum, þannig að þar þarf að leita eftir 20 millj. kr. viðbótarheimild. Hjá Rafmagnseftirliti ríkisins, sem tilheyrir iðnrn., er farið fram á að sértekjur verði lækkaðar samkvæmt fjárlögunum um 10 millj. kr. vegna þess að sértekjurnar stóðust þar ekki. Þær stóðust ekki heldur hjá Náttúruverndarráði, þar þarf að lækka þær, og ekki heldur hjá Veðurstofunni, þar sem ekki var komið á þeirri reglugerð að innheimta sértekjur hjá Veðurstofunni vegna innanlandsflugsins. Eins og hv. þm. Jón Kristjánsson gat um áðan, þegar hann nefndi þetta, þá eru bæði Þvottahús Ríkisspítalanna með þær sértekjur sem það á að afla og einnig Veðurstofan inni í frv. fyrir næsta ár, þannig að þetta rugl heldur áfram. Það á enn að reyna að ná þarna inn tekjum og er sett áfram inn í frv. sem sértekjur. Það var mjög fróðlegt að hlusta á fulltrúa frá spítölunum sem komu á fund fjárln. í morgun. Það komu fulltrúar frá öllum stóru spítölunum í Reykjavík, Ríkisspítölum, Borgarspítala og Landakotsspítala og það var satt að segja ekki skemmtilegt fyrir einn eða neinn að hlusta á það sem þar þurfti að koma fram, en staðfesti auðvitað það sem við höfum margoft haldið fram í umræðum að sparnaður vegna alls þess sem búið er að vera að umsnúa í heilbrigðiskerfinu, á sjúkrahúsunum hér í Reykjavík, hefur orðið nánast enginn. Ég skal þó ekki segja þegar upp verður staðið endanlega, sem ekki er kannski hægt að segja á þessu stigi málsins, að það gætu hafa sparast 50--100 millj. kr. En ég hygg að það sé ekki hærri tala. Það hefur oft verið vitnað í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem gerði úttekt á þessum málum samkvæmt beiðni þáverandi heilbrrh. --- Nú hefði ég óskað eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. heilbrrh. heyrði mál mitt. Ég vænti þess að hann sé ekki langt undan.

Hæstv. heilbrrh. mun vera í símanum rétt í augnablikinu en hann kemur væntanlega fljótlega.

Eins og ég sagði þá gerði Ríkisendurskoðun úttekt á því snemma árs hvernig sparnaður hefði náðst á spítölunum á höfuðborgarsvæðinu á síðasta ári. Þar var það metið svo, miðað við þær aðstæður sem þá voru, og það kom raunar fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að hún gæti ekki alveg metið þetta til fullnustu, að líklega væri sparnaðurinn í kringum 460 millj. kr. Ég held ég fari rétt með þá tölu. Það kemur svo auðvitað í ljós að nú er inni beiðni frá Landakoti, sem kemur svo fram í brtt. með fjáraukalagafrv., að Landakotsspítali þarf að fá 100 millj. kr. til þess að koma til móts við þann halla sem skapaðist á þessu ári. Þar eru þá farnar 100 millj. af þessum rúmlega 400 sem höfðu sparast. Menn muna það kannski, þó oft sé rætt um skammtímaminni stjórnmálamanna og ekki hvað síst þingmanna, að til þess að gera þessa ,,hagræðingu``, eins og hún var kölluð, mögulega að færa frá Landakoti yfir til Borgarspítala m.a. bráðavaktirnar, þá þurfti Borgarspítali á þeim tíma að fá 200 millj. kr. til þess að þetta væri mögulegt. Þannig að ég lít nú svo á að þær 200 millj. kr. hljóti að dragast frá þessum hugsanlega sparnaði. Þá fara ekki að verða eftir nema kannski 100 millj. kr. Og það kemur í ljós í erindi Borgarspítala í morgun að á þessu ári muni hann verða með halla a.m.k. upp á 107 millj. kr. Hvort sá halli er allur uppsafnaður á þessu ári eða hluti af honum færður frá árinu í fyrra get ég ekki sagt á þessu stigi málsins, en mér sýnist þó að eitthvað af því sé það sem fært var á milli ára. Þá fer nú ekki að verða mikið eftir af þeim sparnaði sem hugsanlega hafði náðst á sjúkrahúsum á höfuðborgarsvæðinu á árinu 1992. Það má einnig geta þess að það eru stórar upphæðir sem eru færðar yfir áramót á milli ára, þ.e. óhafin framlög eru færð, það eru yfirfærðar heimildir og jafnframt auðvitað umfram gjöld, en það eru óhafnar heimildir nokkrar hjá sjúkrahúsum yfirleitt yfir þessi áramót, milli 1992 og 1993. Þó ég reikni þetta ekki upp á milljón þá sýnist mér að útkoman verði sú að það hafi ekki náðst sparnaður af öllu þessu brölti sem þarna var iðkað. Þegar við spurðum um það í morgun hvernig forsvarsmenn þessara stóru spítala litu á það hvort þessi sparnaður hefði náðst, þá kom raunar í ljós að menn voru ekki á því að sá sparnaður hefði náðst mikið. Að vísu vildi Borgarspítali ekki alveg taka það af að einhver sparnaður hefði náðst. En í skýrslu frá stjórnarnefnd Ríkisspítala segir, með leyfi forseta: ,,Þessi árangur náðist með hagræðingu, samdrætti í þjónustu, þ.e. lokunum deilda, og með því að fresta verkefnum og kaupum á nauðsynlegum tækjabúnaði.`` --- Það er eiginlega þrennt sem þeir tala um, það er hagræðing, samdráttur í þjónustu, lokanir deilda og þess háttar, og frestun á verkefnum. Það er auðvitað hægt að spara með því að loka deildum, þá er einhver sparnaður af því að ekki eru teknir inn neinir sjúklingar á meðan, en hversu mikill sparnaður það er þegar upp er staðið held ég að sé nokkurt álitamál. Það er hægt að fresta verkefnum og það gat ég einmitt um áðan. Því er frestað að vinna ýmislegt viðhald, því er frestað að kaupa ýmis tæki fram yfir áramót og þar af leiðandi eru þau ekki greidd á þessu ári og það kemur þá bara fram í halla á yfirstandandi ári eða næsta, eftir því hvernig menn færa það á milli. Síðan er þriðja atriðið, þ.e. þeir segja að þetta hafi náðst með hagræðingu. Það er út af fyrir sig gott mál ef það hefur náðst hagræðing, en ég held þó að þessi hagræðing sé alltaf í gangi hjá spítölunum. Ég hygg að eðli málsins samkvæmt þá sé ákveðin hagræðing í gangi bara með þeirri tæknivæðingu sem við horfum á í dag. Það eru færri legudagar hjá hverjum sjúklingi, menn eru sendir fyrr heim, stundum vegna þess að það er verið að spara og menn ekki hafðir eins lengi, en stundum líka vegna þess að tæknin hefur breytt því, menn geta farið fyrr heim, eins og t.d. hefur stundum verið nefnt, eftir botnlangaskurð vegna þess að þetta er kannski framkvæmt á annan hátt í dag. Það er í stuttu máli niðurstaða þessara sjúkrahúsa að sparnaðurinn sé mjög hæpinn, vægast sagt. Ég geri ráð fyrir því að fyrrv. hæstv. heilbrrh., hv. þm. Guðmundur Bjarnason, muni jafnvel taka þetta enn þá betur, þannig að ég ætla ekki að fara alveg nákvæmlega út í þessa sálma. En þó get ég ekki látið hjá líða að nefna það að spítali í umdæmi hæstv. núv. heilbrrh. fær 27 millj. á fjáraukalögum til þess að koma til móts við halla fyrra árs og fyrirsjáanlegan halla á þessu ári. Í sjálfu sér kemur það heldur ekki heldur á óvart þar sem hæstv. ráðherra var einn af þeim þingmönnum í fyrra sem mæltu í móti þeim niðurskurði sem var á þeim spítala og taldi hann ekki vera raunhæfan. Það hefur enda sýnt sig hér að hann er nú í aðstöðu til þess að bæta að einhverju leyti fyrir þann niðurskurð sem á þann spítala var settur. Það væri fróðlegt að heyra í hæstv. ráðherra um það hvernig hann lítur á það mál, hvort sá niðurskurður sem framkvæmdur var á St. Jósefsspítala hafi haft við rök að styðjast eða hvort hann hafi þurft í sínu ráðherraembætti að bæta fyrir afglöp fyrri ráðherra. Það er svolítið sérkennilegt í kaflanum hjá forsrn. að nú vill hæstv. forsrh. fara að skipta sér mikið af heimilis- og listiðnaði. Ég fagna því að sjálfsögðu að hann skuli hafa fengið svona mikinn áhuga á þessu sérstaka máli okkar kvennalistakvenna sem höfum iðulega haldið því á lofti.

Hann situr og bróderar allan daginn.

Situr og bróderar allan daginn, segir hæstv. fjmrh., og ég segi bara guð láti gott á vita, það er gott ef menn nota tómstundirnar. Hann hefur þá líklega mjög margar tómstundir. Hins vegar fæ ég ekki séð hvers vegna þessi upphæð sem á að fara til heimilis- og listiðnaðar er betur komin inn í forsrn. Byggðastofnun hefur haft með það að gera að úthluta ýmsum styrkjum til smáiðnaðar og til heimilsiðnaðar m.a. kannski, þannig að ég get ekki séð hvers vegna það er betur komið þar inni. En ef þingheimur lítur svo á að þetta sé í góðum höndum hjá forsrh. þá hef ég svo sem ekkert sérstakt við það að athuga og ætla mér ekki að taka neina afstöðu til þess. Í menntmrn. hefur komið á daginn, eins og hér hefur verið nefnt áður, að framlag til rannsókna- og þróunarstarfsemi gat engan veginn staðist þar sem það átti að koma af sölu eigna sem svo til engar tókust. Hér er lítils háttar reynt að bæta það upp með 45 millj. kr. í Rannsóknasjóð. Er það nú lítill hluti af þessum 300 millj. sem áttu að fara til aukinnar rannsóknastarfsemi ef tekist hefði að selja eignir. Út af fyrir sig er ég að sjálfsögðu sammála því að þessar 45 millj. koma, en ég sé ekki að ríkisstjórnin standi við það fyrirheit sitt að auka framlag til rannsókna og þróunar eins og hún lofaði á síðasta ári að gert yrði á þessu fjárlagaári, með þessu framlagi, það dugar engan veginn til þess. Það er svolítið sérkennilegt hér með kaflann um listir og framlög. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt samningi ríkisins við Reykjavíkurborg greiðist rekstrarhalli af listahátíðinni að hálfu af hvorum aðila og sama gildir um kvikmyndahátíð sem fram fer í ár.`` --- Síðan segir: ,,Fyrirhugað er að framvegis verði veittir fastákveðnir styrkir í fjárlögum til slíkra listviðburða.`` Ég er út af fyrir sig alveg sammála því að það gengur ekki að koma eftir á með reikninginn og heimta að það sé greitt af bæði ríki og Reykjavíkurborg, það verður að vera að mínu áliti föst fjárveiting í þetta. En hér er aftur á móti ekki nefnt hvort þetta gildir um kvikmyndahátíðir líka. Hér er sagt að það eigi að endurskoða þetta með listahátíðir, en mér sýnist það ekki koma nógu skýrt fram a.m.k. hvort hér er líka átt við kvikmyndahátíð. Þetta veldur því að það þarf að auka framlag um 6 millj. kr. vegna Listahátíðar í Reykjavík. Svo er einnig í þessum kafla margumtöluð aukafjárveiting vegna kaupa á sýningarrétti kvikmynda til afnota fyrir grunnskóla, sem menn hafa rætt hér áður, og liggur í því að þarna er verið að kaupa kvikmyndir fyrir grunnskólann sem eru bannaðar börnum. Enn hefur engin skýring fengist á því hvernig á að nota þessar kvikmyndir. Ég hef séð að það er búið að leggja hér fram tillögu um að taka þetta út og styð það að sjálfsögðu, enda finnst mér eðlilegt ef ráðherra hefur tekið þessa ákvörðun að hann greiði það af sínu ráðstöfunarfé en komi ekki til Alþingis eftir á og biðji um framlag til þess að greiða þetta, fyrir utan hversu fáránlegt það er að fara að kaupa slíkar myndir sem ekki má sýna börnum og ekkert samráð verið haft við Námsgagnastofnun. Í kaflanum um utanrrn. þá er skýring með því þar sem sótt er um aukafjárveitingu. Það eru m.a. rúmar 6 millj. vegna aukins kostnaðar við þýðingar á reglugerðum og tilskipunum EB. Og það sem mér finnst rétt að vekja athygli á í þessu sambandi er að heildarkostnaður við þýðingar frá upphafi til ársloka í ár stefnir í að verða um 110 millj. kr. sem er 90% hækkun frá því sem ætlað var þegar verkið var hafið á árinu 1990 og er þetta þó aðeins um þýðingarnar. Þetta er ekki um margan annan kostnað sem leynist í öllum ráðuneytum. En bara þessi kostnaður fer 90% fram úr áætlun. Það er líka svolítið sérkennilegt í utanrrn. að það er talað um að ríkisstjórnin þurfi að fá heimild til að ráða aftur í stöðu fastafulltrúa hjá Sameinuðu þjóðunum. Ég veit nú eiginlega ekki hvernig þetta er orðið hjá utanrrn. Það koma sífellt yfirlýsingar bæði í fjáraukalögum og fjárlögum um að nú eigi að leggja niður þetta embættið og hitt embættið. Það er hjá Sameinuðu þjóðunum, það er í Vín, það er hjá RÖSE og árið eftir er alltaf komið og sagt að það hafi verið hætt við að leggja niður þessi embætti. Þau verði eftir sem áður að fá fjárframlög á fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég held að það væri nú tími til kominn fyrir hæstv. utanrrh. að skoða það almennilega hvernig hann ætlar að haga þessum málum í framtíðinni og sé ekki að vingsast með þessa fulltrúa ýmist úti eða inni.

Það er rétt.

Það er rétt, segir hæstv. fjmrh. Það er gott að geta haft hæstv. fjmrh. hér viðstaddan til þess að svara svona jafnóðum og ég ber fram spurningar. Það sparar honum áreiðanlega tíma og mér líka hér á eftir. Þá vil ég aðeins gera að umtalsefni Ríkismat sjávarafurða sem lagt var niður og sameinað með því að stofna Fiskistofu á síðasta ári. Það hefur verið nokkuð umdeilt hvernig staðið var að þeirri breytingu. Fiskifélagið hefur m.a. komið ítrekað með athugasemdir til okkar fjárlaganefndarmanna um að það hafi í raun og veru ekki verið staðið alveg við það sem lofað var hjá Fiskifélaginu þegar þessi sameining var gerð og Fiskistofa átti að kaupa ákveðna þjónustu af Fiskifélaginu. Það kemur líka í ljós að þar er búið að segja upp mörgum starfsmönnum og það þarf m.a. núna í brtt. við fjáraukalögin að leggja til að staðið sé undir biðlaunum vegna Fiskifélags og það er hér inni í fjáraukalögunum um biðlaunarétt vegna Ríkismatsins. Ég held að það sé hægt að efast mjög um það hvort þessi breyting hafi verið til bóta. Það hefur komið ítrekað fram hjá þeim sem þurfa að sækja þjónustu hjá Fiskistofu að þeir eru óánægðir með þá þjónustu og það er mjög umdeildar ýmsar ákvarðanir Fiskistofu. Það er fullyrt að vottorðafargan hafi aukist mikið, það þurfi að fá vottorð hjá upp undir 10 aðilum til þess t.d. að senda út afurðir af silungi. Það hefur verið fullyrt í mín eyru að það þurfi ein 10 vottorð til þess. Þar að auki er það líka álitamál hvort ekki þurfi alltaf að vera eitthvert apparat eins og Ríkismat sjávarafurða sem tekur opinbera ábyrgð á ýmiss konar framleiðslu. Þannig að öll sú einkavæðing og breyting sem búið er að gera í sambandi við þetta, ég er ekki trúuð á það að hún hafi í raun og veru verið til bóta.  Þá vil ég gera að umtalsefni fangelsismálin. Fangelsismál á Íslandi eru í miklum ólestri og þó að í fjáraukalagafrv. eigi að leggja fram 10 millj. kr. til þess að framkvæma lágmarksúrbætur í öryggismálum fangelsa, eins og hér segir, þá hygg ég að það sé fyrst og fremst vegna þeirra uppákoma sem af urðu á síðasta sumri þegar menn voru ítrekað að strjúka úr fangelsum, að þá eigi eitthvað að bæta það. En aðbúnaður fanga er hrein hörmungarsaga hér á Íslandi og mikil nauðsyn á að vinna að úrbótum í þeim málum. Og ég satt að segja skil eiginlega ekki hvernig það mál hefur verið látið dankast hér árum saman. Fólk sem hefur komið þarna hefur lýst hvernig aðkoman er og hvernig aðbúnaður fanga er, t.d. uppi í Síðumúla, og það er ein hörmungarsaga sem ég hygg að margir þingmenn hér inni þekki. En þeim mun heldur er mikil nauðsyn að farið sé að taka á því máli af einhverju viti. Hagsýsla ríkisins hefur nýverið gefið út skýrslu um málefni barna og ungmenna. Í þessu fjáraukalagafrv. er farið fram á 15 millj. kr. til þess að stofna lokaða meðferðardeild innan Unglingaheimilis ríkisins fyrir síbrotaunglinga sem eru yngri en 16 ára og mér skilst að það sé heimilið sem er í Gröf í Skagafirði. Ég efa það ekki að það hefur verið nauðsynlegt að koma þeirri deild á fót, en samkvæmt því sem segir í skýrslu Hagsýslu ríkisins, sem ég er nýbúin að lesa, þá telja þeir að ekki sé gott skipulag á þessum málum. Þeir telja t.d. ekki góða nýtingu á unglingaheimilinu á Tindum. Þeir telja að þar sé nýting á plássum ekki nema svona í kringum 60% yfir árið og þeir mæla alveg sérstaklega með úrræðum eins og á Torfastöðum og Sólheimum 17, þar sem er um fjölskylduheimili að ræða. Það hefur skilað bestum árangri að þeirra mati og þar eru bæði aðstandendur og notendur þeirrar þjónustu ánægðastir. Samkvæmt fjárlagafrv. fyrir næsta ár er boðað að stofna skuli fjölskylduþjónustu ríkisins upp úr unglingaheimilinu og er þá þess að vænta að það verði tekið á þeim ábendingum sem koma fram í þessari skýrslu. En ég vil enn og aftur leggja áherslu á það, í sambandi við málefni barna og ungmenna, að þá sé ekki alltaf hlaupið til og málið skoðað fyrst þegar barnið er dottið ofan í brunninn. Það sé byrjað á því með forvarnastarfi. Forvarnastarfið mun skila miklu, miklu meiri árangri heldur en þær úrbætur sem verður að gera af illri nauðsyn þegar óhappið er skeð. Og það er til skammar, ég verð að segja það, það er til skammar hvernig búið er að börnum og unglingum á Íslandi og þessi ríkisstjórn hefur ekki bætt ástand hér á landi í þeim málum. Í sambandi við það atvinnuleysi sem hér hefur verið vaxandi undanfarin ár er orðinn margfrægur í umræðunni milljarðurinn sem átti að fara til atvinnusköpunar. Af því fóru aðeins 60 millj. til atvinnusköpunar fyrir konur. Við getum bætt við þessum 20 milljörðum sem forsrh. ætlar að nota til þess að kaupa prjónagarn og prjóna í tómstundum sínum, en kannski fer eitthvað af því til kvenna líka. Það er ekki svo að Alþingi, fjárln. eða neinir slíkir fái að skipta 60 millj. frekar en öðru af þessum milljarði, heldur segir hér í kaflanum um þessar 60 millj. að 35 millj. fari til fyrirtækjarekstrar einkaaðila, það hefur ráðuneytið ákveðið, 20 millj. fari til ýmissa verkefna á vegum sveitarfélaga og 5 millj. fari til námsaðstoðar til að skapa atvinnulausum konum betri aðstöðu á vinnumarkaði. Þessar 5 millj. kr. sem eiga að fara til námsaðstoðar eru vægast sagt mjög lítill hluti af milljarðinum og þar að auki hefur það komi í ljós að hann nýtist raunverulega eingöngu konum hér á höfuðborgarsvæðinu. Þegar verið er að setja upp námskeið fyrir atvinnulausar konur sem eru víðar heldur en hér í Reykjavík, þó vissulega séu þær margar hér og atvinnuleysi meira meðal kvenna, líka hér á höfuðborgarsvæðinu, það er miklu meira meðal kvenna um allt land, að þá hefði þurft að skipta þessu á annan hátt og deila því þannig að það færi þá jafnt til námsaðstoðar kvenna, bæði í Reykjavík og annars staðar. En eins og mér skilst að þetta sé útfært núna, þá mun það eingöngu nýtast konum hér á höfuðborgarsvæðinu. Fyrir nú utan það, eins og ég sagði áðan, að hér er það ráðuneytið sem ákveður hvernig þessi skipting er og Alþingi hefur ekkert um það að segja. Maður fer nú að verða svolítið þreyttur á því að gagnrýna hér sí og æ og tala um það hvernig ráðherrar og ríkisstjórnin hundsar yfirleitt Alþingi í allri ákvarðanatöku. Það hefur svo iðulega komið í ljós og það virðist ekkert lát vera á þeirri stefnu. Ég get ekki látið hjá líða að nefna Tryggingastofnun ríkisins, þar aukafjárveitingar að upphæð 350 millj. kr. sem á að greiðast lífeyrisþegum í uppbætur. Nú stóð ríkisstjórnin að því á síðasta ári að lækka persónufrádrátt og ég reiknaði það að gamni mínu út hvort þessar 350 millj. kr., sem eiga að vera greiddar lífeyrisþegum, mundu nú skila sér til þeirra. Af þeim fer ekki nema rúmur helmingur til lífeyrisþeganna, vegna þess að það er búið að hækka skatta og það er búið að lækka skattleysismörkin. Þannig að milli 150--160 millj. fara beint í staðgreiðslu skatta, svo að þessar 350 millj. kr. sem eiga að fara í uppbætur til líffeyrisþega segja nú ekki alla söguna. Ég hef nokkuð rætt hér um þann niðurskurð sem hefur verið hjá sjúkrahúsum á höfuðborgarsvæðinu og ég ætla ekki að endurtaka það. En ég get þó ekki látið hjá líða að nefna hér í einni grein í fjáraukalagafrv. þar sem segir að lagt sé til að framlag til Ríkisspítala hækki um 60 millj. vegna eingreiðslu í kjölfar endurskoðunar á launafyrirkomulagi hjúkrunarfræðinga. Eingreiðsla á launafyrirkomulagi hjá hjúkrunarfræðingum. Það er dálítið einkennilegt að það sé bara hægt að greiða hækkun launa einu sinni og síðan skuli það ekki að halda áfram. Ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. hvernig því er fyrir komið, hvort þessar greiðslur eða þessar hækkanir launa hjúkrunarfræðinga eigi þá ekki að koma áfram á næsta ári, ef ekki er gert ráð fyrir því að það hækki frv. til fjárlaga fyrir árið 1994. Mér hefur skilist á fulltrúum sjúkrahúsanna að þeir hafi einmitt gert ráð fyrir því að hjúkrunarfræðingarnir héldu áfram að fá þessar launahækkanir og þeir sjá engin merki um það í fjárlagafrv. fyrir næsta ár að það eigi að viðurkenna það. Svo get ég ekki látið hjá líða að nefna hér eitt sem mér finnst svolítið skondið mál. Það er allt í lagi að koma með það aðeins líka inni í allri þessari alvarlegu umræðu um fjármál. Í umhvrn., undir ýmsum verkefnum, vill umhvrn. fá 12 millj. kr. til að kaupa mengunarbúnað fyrir hafnir, sem átti raunar að veita í fjárlögum ársins 1994. Hvers vegna skyldu þeir vera að biðja um þetta núna í fjáraukalögum fyrir árið 1993? Það er til þess að unnt verði að ná fram staðgreiðsluafslætti á búnaðinum. Ég segi nú bara, ef það væri hægt hjá öllum stofnunum að leggja fram beiðni í fjáraukalögum um einhver tækjakaup eða annað sem þær þyrftu að kaupa til þess að ná fram staðgreiðsluafslætti. Það væri sannarlega gott mál. Það er svolítið einkennilegt að þetta skuli vera allt í einu nauðsynlegt í mengunarbúnaði fyrir hafnir þó ég viðurkenni að sjálfsögðu að það er nauðsynlegt að hafa hann. En hvort hann er svona bráðnauðsynlegur umfram allt annað og öll önnur tækjakaup og búnað sem ríkisstofnanir þurfa á að halda, það fæ ég raunar ekki séð. Það skal ég viðurkenna. Ég ætla ekki að lengja þetta mikið en ég vona að hæstv. ráðherrar sem hér eru inni muni geta svarað einhverju af því sem ég hef verið að velta upp í ræðu minni. En ég vil leggja áherslu á það sem ég sagði í upphafi að ég tel að þetta fjáraukalagafrv. sýni það að áætlanir í fjárlögum hafi engan veginn staðist. Þær hafa farið allt að 140% fram úr áætlun fjárlaga. Útgjöldin hafa aukist um það. Sumt vegna aukinna gjalda, sumt vegna þess að tekjuáætlun hefur ekki staðist. Síðan verð ég einnig að geta þess að þrátt fyrir það að ríkisstjórnin hafi ákveðið að leggja 1 milljarð kr. til atvinnuskapandi aðgerða og draga þar með úr atvinnuleysinu og reyna að stemma stigu við auknum útgjöldum ríkissjóðs vegna þess, þá hefur það ekki tekist nógu vel því það þarf að færa a.m.k. helminginn af þeirri fjárhæð, jafnvel allan milljarðinn á milli ára núna um næstu áramót. 558 millj. af þessum milljarði sem ákveðinn var í sumar voru færðar frá síðasta ári og það er allt útlit fyrir að það hafi ekki tekist að nota þessa upphæð í sumar eða á þessu ári, og að það verði sennilega 900 millj. til 1 milljarður sem verði fært á milli ára 1993 og 1994. Þannig hefur ekki tekist vel að sporna við atvinnuleysi og vinna úr þessum milljarði á árinu og mér sýnist að því miður stefni í enn meira atvinnuleysi á næsta ári en á þessu ári og hljóta þar að koma fram líka þau áhrif sem sífellt minnkandi þorskkvóti og afli þar af leiðandi hefur á afkomu landsmanna, því það skilar sér allt á endanum inn í ríkissjóð. Eins og ég hef lýst þá get ég samþykkt ýmsar þær breytingar sem hér horfa til bóta og einmitt þess vegna greiddi ég líka atkvæði hér áðan með lánsfjárlagafrv. þar sem ég tel að við stöndum frammi fyrir ákveðnum vanda sem við verðum að viðurkenna, þrátt fyrir það að við séum ekki sammála þeirri stefnu sem hefur komið þeim vanda á, en við þingmenn stöndum frammi fyrir því og verðum þar af leiðandi að leggja til að lánsfjárheimildir ríkissjóðs séu auknar sem því nemur. En ég held að það sé tími til kominn hjá ríkisstjórninni að setja sér einhverja stefnu, bæði í heilbrigðismálum og sjávarútvegsmálum, og líklega landbúnaðarmálum líka.

Hæstv. forseti. Fjáraukalagafrv. það sem hér er komið til 2. umr. er, eins og fram hefur komið hjá sumum hv. ræðumönnum á undan í þessari umræðu, dómur um þá efnahagsstefnu sem núv. hæstv. ríkisstjórn er að reyna að framfylgja. Sá dómur er í raun ekki fagur. Það er raunverulega dómur um það að efnahagsstefnan hafi beðið skipbrot. Þetta er skipbrotsdómur yfir þeirri stefnu hæstv. fjmrh. að ná fram hallalausum fjárlögum og hafa ríkisfjármálin í jafnvægi. Þetta er líka dómur um það sem hann hefur aftur og aftur lýst yfir í umræðum um fjárlagafrv. sín og fjáraukalagafrv. að fjárlög í tíð hæstv. núv. ríkisstjórnar séu unnin með miklu markvissari hætti, traustari hætti og betur að þeim staðið heldur en áður af því að m.a. hafi verið reynt að færa ábyrgðina meira út til fagráðuneytanna og láta þau standa við sínar fjárveitingar og sinn fjárlagaramma. Nú er það svo að ýmsar stofnanir hafa reyndar staðið betur við sínar fjárveitingar, við þann ramma sem fjárlögin hafa ákveðið þeim og forsvarsmenn stofnana eiga vissulega heiður skilið fyrir að reyna að berjast við það og glíma við það að reka stofnanir sínar innan þessa þrönga ramma sem þeim hefur að undanförnu verið skammtaður. Er það vel, en auðvitað er það líka vegna þess að tekist hefur að halda nokkuð í hemilinn á verðbólgunni sem hér áður æddi yfir okkur og gerði fjárlög og allar rekstrar- og efnahagsáætlanir miklu óraunhæfari heldur en nú hefur verið um sinn. Grunnurinn að þeirri glímu, að kveða niður verðbólgudrauginn, var auðvitað lagður í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstjórnar og tekist hefur að búa svo um hnútana enn þá, m.a. með samningum við aðila á vinnumarkaði, að þessi glíma hefur gengið nokkurn veginn upp og á það auðvitað þátt í því að margar stofnanir eru nú nær þeim fjárlagaramma sem þeim hefur verið ákveðinn. En það er eitthvað annað að í ríkisfjármálunum heldur en einmitt þetta. Og það merkilega er að það kemur í ljós að fjárlagaáætlun hæstv. ríkisstjórnar sjálfrar, þ.e. innbyggð vandamál ýmis þar, sem menn hafa annaðhvort vísvitandi eða óviljandi látið yfir sig ganga við samþykkt fjárlaganna, hafa leitt til þess að fjáraukalög eru nú lögð fram með þeim hætti að halli á ríkisfjármálunum fer úr 6,2 milljörðum í 13,8 --- í tæpa 14 milljarða, virðulegur forseti, eða hækkar um 7,6 milljarða kr. Þetta er dómur yfir sjálfri efnahagsstefnunni. Ég sagði að það væri kannski fyrir það að menn hefðu annaðhvort óviljandi, óafvitað eða vísvitandi sett fram í fjárlögum tölur svo óraunhæfar að niðurstaðan skuli verða þessi. Ég leyfi mér að fullyrða að a.m.k. sumt af því, eins og reyndar hér hefur verið rakið á undan, hafi verið gert vísvitandi. Má þar t.d. nefna þær hugmyndir hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnarinnar að ætla að einkavæða samkvæmt trúarbrögðum þeirra og stjórnarflokkanna fyrir 1,5 milljarða kr. sem allir vissu þá strax fyrir ári síðan að var algjörlega óraunhæft. Og auðvitað sýnir það sig hér. Að minnsta kosti sá eini og hálfi milljarður er líka nú að sanna sig að var hvergi nærri lagi og ljóst að þar voru menn að blekkja, kannski bæði sjálfa sig og aðra, e.t.v. höfðu einhverjir trú á því að þetta tækist en því miður hafa menn þó trúlega blekkt vísvitandi af því að þeir vissu að þetta mundi ekki ganga upp. Þetta er skipbrot fyrir þessa efnahagsstefnu. Atvinnumálin hafa líka verið með þeim hætti í landinu á undanförnum missirum að það hefur haft veruleg og afdrifarík áhrif á þróun ríkisfjármálanna. Það hefur leitt til þess að skatttekjur ríkissjóðs hafa verulega dregist saman og kemur það líka fram í þessu fjáraukalagafrv. að skatttekjurnar eða tekjuhliðin hefur dregist saman um sem nemur rúmlega 3 milljörðum kr. frá því sem fjárlögin gerðu ráð fyrir. Þar á líka hlut að máli sú stefna sem hæstv. ríkisstjórn hefur haldið sig við í þeirri hreinsun sem reynt hefur verið að framkvæma í atvinnulífinu, þ.e. gjaldþrotastefnunni, þar sem gjaldþrot hafa verið látin ríða yfir án þess að reynt væri að sporna við og beinlínis verið yfirlýst sem stefna að gjaldþrotin ættu að hreinsa til og endurnýja í atvinnulífinu. Gjaldþrotin hafa síðan ýmis önnur vandamál í för með sér sem ég kem kannski aðeins að hér nánar á eftir. Eitt enn langar mig að nefna í þessum inngangsorðum mínum af því sem mig langar að segja um þetta frv., það eru vaxtamálin, vaxtastefna hæstv. ríkisstjórnar og áhrif vaxtastefnunnar á atvinnu- og efnahagsástandið og þá auðvitað þar með líka á ríkisfjármálin. Minni velta í þjóðfélaginu sem leiðir af þessum samdrætti í atvinnulífinu hefur haft þær afleiðingar að ríkissjóðstekjurnar hafa dregist verulega saman. Einkum munar þar auðvitað um samdrátt af veltusköttum hvers konar og innflutningstekjum sem hafa verið áætlaðar miklu meiri en fjárlögin gerðu ráð fyrir og þarf þess vegna að lagfæra í fjáraukalagafrv. Um þetta ræddum við reyndar nokkuð þegar frv. var til 1. umr. en það er alveg ljóst að lítið hefur gerst síðan sem hefur þar bætt um, jafnvel þó svo að síðan hafi ríkisstjórnin að vísu reynt að taka nokkuð til hendinni í vaxtamálunum sem ég ætla aðeins að nefna hér einnig síðar. Gjaldþrotin og áhrif þeirra á ríkisfjármálin eru gífurleg. Gjaldþrotastefnan, að láta hana ráða svo ferðinni eins og gert hefur verið, hefur haft það í för með sér að ríkistekjurnar hafa dregist mjög saman. Ekki bara að það hafi valdið því að atvinnulíf hefur lamast a.m.k. tímabundið heldur líka það að ríkissjóður tapar ekki síður en aðrir á gjaldþrotunum þegar stór fyrirtæki verða fyrir þeim áföllum að þau eru gerð upp. Nú er stundum óumflýjanlegt að gjaldþrot fari fram þegar svo er komið fyrir veikburða fyrirtæki eða félagsskap í atvinnulífinu að gjaldþrot eigi sér stað, en að reka það sem stefnu beinlínis og láta það vera yfirlýst að það eigi að vera leiðin til þess að stokka upp, þá hlýtur það að vera hluti af efnahagsstefnunni og hafa þannig áhrif á það hvernig komið er í ríkisfjármálunum, eins og fjáraukalagafrv. ber glöggt með sér. En gjaldþrotin hafa áhrif á fleira, þau hafa áhrif á stöðu bankakerfisins og þau hafa áhrif á þróun vaxtastigsins. Bankakerfið hefur orðið að auka sinn vaxtamun mjög til þess að mæta þessum gjaldþrotum eða töpum sem hafa riðið yfir og allt hefur þetta síðan haft áhrif á það að hækka vextina eða halda uppi háu vaxtastigi. Síðast en ekki síst má nefna það að gjaldþrotin hafa ekki lítil áhrif á einstaklingana, fjölskyldurnar og afkomu einstaklinganna í þjóðfélaginu. Sumir hverjir verða fyrir áföllum vegna þess að þeir lenda óbeint í því þegar önnur fyrirtæki verða gjaldþrota og tapa þá inneignum hjá þeim fyrirtækjum og síðan eignum sínum. Allt saman hlýtur þetta að vera mikil þrautaganga. Þar af leiðandi ætti það að vera hluti af efnahagsstefnu ríkisstjórnar að reyna að koma í veg fyrir gjaldþrotin í stað þess að þau séu notuð sem hluti af efnahagsstefnunni. Það hlýtur að vera óásættanlegt að svo sé unnið þó að gjaldþrot kunni, eins og ég sagði áðan, í sumum tilfellum að vera óumflýjanleg. Í kjölfar þessa efnahags- og atvinnuástands hefur ríkisstjórnin síðan orðið að grípa til ýmissa hliðarráðstafana eins og þess að reyna að setja viðbótarfjármuni út í þjóðfélagið til að skapa atvinnu. Ég tel að það hafi verið mjög af hinu góða og rétt stefna að beita þannig fjármunum Atvinnuleysistryggingasjóðs að hann væri notaður meira til þess að skapa atvinnu og að greiða mönnum fyrir það að vinna --- þegar menn búa við það ástand að hafa ekki næga atvinnu. Ef það er mögulegt þá ber að reyna að gera það eins og hægt er. Ég veit að hæstv. heilbr.- og trmrh. sem hér situr og fylgist með þessari umræðu er væntanlega sammála því líka og mun halda áfram að reyna að nýta fjármuni Atvinnuleysistryggingasjóðs í þá veru. Hins vegar hefur Atvinnuleysistryggingasjóður orðið fyrir alvarlegum áföllum af þessu ástandi. Þó svo að ríkisstjórnin hafi sett allnokkra fjármuni í það að styrkja atvinnulífið, sérstaklega með því að setja það sem kallað var fjármuni til atvinnusköpunar, þá er það samt svo að það þarf samkvæmt þessu frv. að hækka fjárveitingar til Atvinnuleysistryggingasjóðs um á annan milljarð kr., um 1,2 milljarða kr., sem þarf að bæta við Atvinnuleysistryggingasjóðinn til þess að hann geti staðið við þær skuldbindingar sem við honum blasa nú vegna þess atvinnuástands sem nú ríkir í landinu. Og er þá ekki enn þá séð fyrir endann á því, því það segir í grg. frv. að ýmis óvissa blasi enn þá við, m.a. það að Atvinnuleysistryggingasjóður er að taka á sig nýjar skyldur og nýjar ábyrgðir sem menn vita ekki enn þá og sjá ekki fyrir endann á hvernig muni ganga fram. Meðal annars má nefna það að ég held að það hafi verið núna 1. okt. þar sem t.d. sjálfstætt starfandi einstaklingar öðlast bótarétt í sjóðnum og trúi ég að það séu ekki öll kurl komin enn til grafar um það hvaða áhrif það kann að hafa á fjármagnsstöðu sjóðsins. Mig langar aðeins að gera enn frekar að umræðuefni þessar sértæku aðgerðir sem ríkisvaldið greip til í sumar og tengdust kjarasamningunum sem gerðir voru við aðila vinnumarkaðarins um það að bæta nokkrum fjármunum til þess að auka atvinnu. Settur var 1 milljarður kr. í þann lið og honum ráðstafað til ýmissa verkefna samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Ég ítreka að það var samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar vegna þess að þrátt fyrir andmæli í fjárln. strax í sumar og svo aftur að undanförnu hefur ekki verið talin ástæða til þess að endurskoða þær fjárveitingar í einu eða neinu eða líta til þess hvort þeim hefði verið hægt að verja betur til þess að gegna sínu hlutverki og skapa atvinnu, betur komið í öðru formi eða farvegi heldur en ríkisstjórnin ákvað í sumar. Nú er það líka sýnilegt og vitað að það er ekki nema brot af þessum fjármunum, þessum milljarði, kominn til framkvæmda. Það er ekki nema brot af því sem hefur verið unnið fyrir og svo merkilegt er það að þegar talað er um að útgjaldaaukinn í þessu fjáraukalagafrv. sé á gjaldahliðinni, u.þ.b. 4 milljarðar, reyndar 4,1 fyrir svo utan brtt. þær sem hér liggja fyrir til afgreiðslu núna við 2. umr., þá er hæstv. ríkisstjórn að gæla við það að útgjaldaaukinn verði kannski ekki nema 3 milljarðar eða jafnvel tæpir 3 milljarðar. Ég spyr hæstv. fjmrh. hvort þetta sé ekki réttur skilningur hjá mér að þrátt fyrir það að útgjöldin séu talin aukast í fjáraukalagafrv. um 4,1 milljarð þá segir hér samt að helstu frávik séu ætluð verða tæpir 3, 2,9 milljarðar, af því að hæstv. fjmrh. telur að menn muni ekkert eyða u.þ.b. 1 milljarði kr., 1 milljarður kr. verði enn þá útistandandi um áramótin, þ.e. hann verði ekkert nýttur til þessarar atvinnusköpunar sem hann þó átti að vera samkvæmt samningunum við aðila vinnumarkaðarins og samkvæmt ákvörðuninni sem ríkisstjórnin tók á liðnu sumri. Þetta hlýtur auðvitað að vekja líka upp þá spurningu hvernig stendur á því að menn eru knúnir til þess í kjarasamningum að setja fjárveitingar til ákveðinna verkefna til þess að reyna að skapa atvinnu en svo þegar upp er staðið kemur í ljós að þeir fjármunir eru ekkert nýttir til þeirra verkefna. Þeir fara ekki í þær framkvæmdir sem boðað er og áætlað er. Ég held að hluti af því sé það sem ég nefndi í upphafi að forsvarsmenn ríkisstofnananna halda mjög að sér höndum og gæta ýtrasta aðhalds fram eftir ári. Þeir vilja eðlilega glíma við það að láta fjárlagatölurnar standast og ganga upp og þeir glíma eðlilega við það að þeirra stofnanir séu innan fjárlagarammans og hugsa sem svo: Það er betra að láta viðhaldsframkvæmdirnar, tækjakaupin, hugsanlega líka stofnframkvæmdir sem á að fara í bíða til þess að sjá hvernig okkur reiðir af með rekstrarfjárveitingarnar. Þetta leiðir síðan til þess þegar komið er fram í október, kannski nóvember, að þessum fjárlagaliðum verður ekki eytt. Gott og vel um það, ef menn ættu það þá tryggt að þeir hefðu þessa fjármuni til ráðstöfunar á næsta ári. Hæstv. ríkisstjórn hefur reyndar sett sér vinnureglur í því hvernig eigi að standa að því að láta þessa fjármuni ganga yfir áramót þannig að hægt sé að nota þá til þessara verkefna á komandi ári. Þá bregður svo við í sumar að hæstv. ríkisstjórn, og hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hafa sjálfsagt leitt þá vinnu, semur við Alþýðusambandið og vinnuveitendur um það hvað af þessum fjárveitingum frá fyrra ári eigi að nýta og hvað ekki. Hvað af þessu eigi að telja inn í milljarðinn góða sem átti að skapa nýja atvinnu og hvað ekki. Þetta hljóta að vera vinnubrögð með endemum. Ég hef reyndar áður spurt hæstv. fjmrh. að því hvort hann hugsi sér að þetta verði aftur svo núna á næsta ári að hann þurfti eftir áramótin að setjast niður með aðilum vinnumarkaðarins og spyrja hvað af þessu hann megi nú lofa forsvarsmönnum fyrirtækjanna að nýta og hvað ekki. Ég held að ég muni það rétt að ég hafi orð hans fyrir því hér úr ræðustól að það sé ekki meiningin að endurtaka þetta, en það væri ágætt að fá hann til þess að lýsa því yfir einu sinni enn þannig að það sé alveg skýrt og að forsvarsmenn stofnananna, sem eru kannski að spara þessa fjármuni þessa dagana, þessar vikurnar, viti það þá og þeim sé það ljóst að eftir áramótin geti þeir gengið að þessum upphæðum. Þetta vildi ég undirstrika einu sinni enn um leið og ég gagnrýni það hvernig staðið var að þessari fjárveitingu, úthlutun þessara fjármuna og að ekki skyldi hugað að því hvar atvinnuástandið var þess eðlis að á þeim þyrfti helst að halda og þá reyndar valdar þær framkvæmdir sem líklegast væri hægt að nýta fjármunina í. Ég vil líka minna á það, þó að ég því miður sjái ekki þann ágæta hv. þm. hér í þingsalnum, að í sumar þegar þessi fjárveiting var kynnt af hæstv. ríkisstjórn sagði einn hv. stjórnarliðinn, þingmaður í Sjálfstfl., hv. þm. Tómas Ingi Olrich, að við þetta mundi hann ekki sætta sig, við þessa afgreiðslu mundi hann ekki sætta sig og ekki standa að henni óbreyttri. Það verður fróðlegt að sjá það þegar kemur að því að afgreiða þetta formlega --- ríkisstjórnin er auðvitað búin að afgreiða þetta fyrir löngu --- við atkvæðagreiðslu við 2. umr. hvernig að því verður staðið. 
            

Jú, jú.

Er búið að lemja hann til hlýðni? er nú spurt hérna og hæstv. fjmrh. svarar að bragði: Jú, jú. Það er auðvitað búið að lemja hann til hlýðni. Kannski hefur hann fengið eitthvað fyrir húðstrýkinguna eða í barsmíðunum sem ekki hefur komið hér fram í frv. og væri nú fróðlegt að fá það upplýst hjá hæstv. fjmrh. hvað þetta hefði kostað. Minni hluti fjárln. sér þó ekki ástæðu til þess að fara hér fram, hæstv. forseti, með brtt. vegna þess að auðvitað hafa forsvarsmenn ýmissa stofnana gert ráð fyrir því að þessi tilkynning ríkisstjórnarinnar stæðist og væntanlega treyst á það að styrkur stjórnarmeirihluti stæði að baki ákvörðuninni þannig að þeir gætu treyst á þetta og núna væri þess vegna til lítils að fara að flytja hér brtt. Og auðvitað er ljóst að þegar ekki eru nema fjórar vikur eftir af ári, þá mundi það ekki breyta miklu um það hvað tækist að framkvæma fyrir af þessum fjármunum þó að farið yrði að flytja það milli verkefna. Hefði auðvitað mátt gera það hefði það verið gert strax í sumar eða jafnvel strax þegar þing kom saman ef hæstv. fjárln. hefði viljað beita sér fyrir því. Ég vil upplýsa það hér að ég spurði eftir því bæði þá og nú aftur síðar í fjárln. hvort það væri vilji til þess hjá meiri hluta nefndarinnar að taka þetta að einhverju leyti upp og skoða það hvort hægt væri að verja þessu fé með öðrum hætti en það var ekki talið vera. Þá langar mig aðeins, hæstv. forseti, að ræða hér um vextina og vaxtastefnuna og þróunina eins og hún hefur verið í tíð þessarar ríkisstjórnar og svo kannski ekki síður það sem gerðist nú á dögunum þegar ríkisstjórnin loksins greip til handaflsins þó að þeir kysu nú að kalla það handleiðslu. Mér er reyndar alveg sama hvort það er kallað handafl eða handleiðsla.

Er ekki rétt að ná í viðskrh. og forsrh.?

Auðvitað væri æskilegt að þessir hæstv. ráðherrar væru við þessa umræðu, og reyndar meira en æskilegt. Það er auðvitað nauðsynlegt, hæstv. forseti, að ráðherrar sem þessi mál varða og fjalla um efnahagsstefnuna í eins ríkum mæli og þetta frv. hlýtur að gera þegar verið er að tala um það að auka halla ríkissjóðs úr 6 milljörðum í 14, þá láti þessir ágætu herrar svo lítið að ræða hér við okkur sem höfum áhuga á að ræða þetta mál og teljum að það sé full ástæða til þess að ræða það. Það er nánast óásættanlegt að þeir séu ekki hér við þessa umræðu og varða reyndar fjáraukalögin ekkert síður en fjárlögin málaflokka allra ráðuneyta meira eða minna, að vísu misjafnlega mikið. En sum nokkuð mikið og er ástæða til þess að þeir ágætu ráðherrar sem málið varðar mest fylgist með þessari umræðu og séu þá til að svara fyrir það ef hv. þm. hafa ástæðu til þess að spyrja þá frekar út í það með fullri virðingu fyrir því að vissulega er málið sem slíkt mál hæstv. fjmrh. og hann svarar auðvitað fyrir það svo langt sem það nær. En þó geta verið uppi sérmál og ég get sagt það strax hér að ég hef t.d. áhuga á því að ræða við hæstv. heilbr.- og trmrh. Það þarf ekki að kalla hann fyrir af því að hann hefur setið hér mjög stíft undir þessari umræðu í morgun þannig að ég vænti þess að hann muni gera það áfram því ég þarf að ræða við hann ofurlítið síðar um ákveðin mál sem fjallað er um í þessu frv. og þeim brtt. sem fyrir liggja. En ég tel að það hefði ekki verið ástæðulaust að sá hæstv. ráðherrann sem fer með efnahagsmálin, hæstv. forsrh., væri viðstaddur þessa umræðu og reyndar hæstv. viðskrh. líka þegar rætt er um svo veigamikinn þátt eins og vaxtamálin og þær aðgerðir sem hæstv. ríkisstjórn greip til. 

Forseti vill biðja hv. þm. að segja sér aftur hverra ráðherra er óskað.

Mér þykir nú leitt að forseti skuli ekki hafa getað hlýtt á það, ég hef líklega í nokkrar mínútur rætt um það hvað mér þætti það óviðeigandi að hæstv. ráðherrar væru ekki viðstaddir umræður um efnahagsstefnu af þessu tagi.

Forseti heyrði það og heyrði jafnframt að óskað var eftir nærveru hæstv. viðskrh. En forseti spyr einfaldlega hvort nærveru fleiri ráðherra sé óskað.

Ég nefndi líka að sjálfsögðu hæstv. forsrh. og svo ætla ég að vonast til þess að hæstv. heilbr.- og trmrh. sýni okkur þá þolinmæði að sitja hér eitthvað áfram sem hann hefur gert dyggilega í morgun og ég geri ekki athugasemd við það, að sjálfsögðu.

Forseti mun nú kanna hvort unnt er að fá hæstv. ráðherra til að koma hingað í húsið.

Ég er hér með ýmsa aðra þætti, hæstv. forseti, sem ég kannski sný mér þá að að ræða næst, en geymi vextina þar til síðar. En af því að ég gleymdi því áðan þegar ég var að tala um þennan milljarð eða þessa viðbótarfjárveitingu vegna atvinnuskapandi aðgerða, þá langar mig í framhaldi að spyrja hæstv. fjmrh. eftir því hvort hann telji að þeim ákvæðum í --- kannski ekki ákvæðum í kjarasamningum heldur þeim vilyrðum eða loforðum sem gefin voru í tengslum við kjarasamningana, hafi verið framfylgt að fullu. Ég er hér með bréf frá Alþýðusambandi Íslands sem dagsett var í október, 8. okt. nánar tiltekið, þar sem Alþýðusambandið telur að ríkisstjórnin eða ríkisvaldið hafi ekki staðið við vilyrði um það að fjárveitingar til framkvæmda væru í samræmi við yfirlýsingar sem gefnar voru og vanti þar upp á 555 millj. kr. Ekki er þetta nú nákvæmlega skilgreint hvað það kunni að vera sérstaklega, en hér er sett upp tafla þar sem Alþýðusambandið telur að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar hafi falist vilyrði um 17 milljarða kr. fjárframlög til hinna ýmsu verkefna en í fjárlögunum séu með þessum aðgerðum og fjáraukalögunum ekki nema 16,5 milljarðar tæpir þannig að þarna séu 550 millj. um það bil sem enn þá standi út af. Reyndar eru svo síðan athugasemdir við fjárlagafrv. fyrir næsta ár og hvernig þeir álíta að staðið sé að efndum þar. En ég veit að síðan þetta var sett fram hafa margvíslegar umræður átt sér stað um það mál þannig að sjálfsagt eru ekki lengur réttar þær tölur eða a.m.k. ekki ástæða til þess nú að vera að velta því fyrir sér hvernig það dæmi líti út, en ég spyr um það hvernig þetta líti út gagnvart árinu í ár og þeim viðhorfum sem í bréfinu koma fram varðandi sjónarmið Alþýðusambandsins um það að ekki sé staðið við þetta. Nú hefði mig langað til þess að hæstv. heilbr.- og trmrh., ef hann hefur ekki vikið úr húsinu, væri hér og hlýddi aðeins á mál mitt því að mig langar að ræða nokkuð um stefnuna í sambandi við sjúkrahús og hagræðingu og sparnað sem þar hefur verið reynt að framkvæma en kemur nú reyndar í ljós í þessu fjáraukalagafrv. og brtt. meiri hluta nefndarinnar að hefur ekki allt gengið eftir. Reyndar hygg ég að við eigum enn eftir að fá ýmislegt upp úr þeirri skjóðu þegar haldið verður áfram að skoða og ræða nánar í sambandi við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár, en það bíður auðvitað líka betri tíma. En það eru ýmis mál sem hefði verið ástæða til þess að ræða við hæstv. heilbrrh. núna varðandi það sem hér er á ferðinni. Reyndar hefði ekkert verið á móti því að hæstv. viðskrh. hefði verið við þá umræðu líka því að hann lagði grunninn að því sem hér hefur verið að gerast og þeirri þróun sem við stöndum núna frammi fyrir í þessum mikilvæga og viðkvæma málaflokki. --- Veit hæstv. forseti nokkuð um heilbr.- og trmrh., hvort hann hefur tök á því að . . .

Hæstv. heilbr.- og trmrh. mun hafa farið í síma og kemur á hverri stundu.

Ég þakka fyrir upplýsingarnar, hæstv. forseti, og skil það ofur vel, enda eins og ég sagði áðan ekki ástæða til þess að gagnrýna hæstv. heilbr.- og trmrh. því að hann hefur hlýtt á þessar umræður og er mættur. Það sem mig langaði til að ræða hér í sambandi við heilbrigðismálin og þá þróun sem við horfum á núna í tengslum við þau fjáraukalög sem hér eru til umræðu er hvort sparnaður sá, sem boðaður hefur verið og mikið rætt um að undanförnu og hagræðing í skipulagi og rekstri sjúkrahúsanna, hafi skilað árangri, sumir hafa sagt miklum árangri, jafnvel hundruðum millj. kr. ef ekki enn meira. Ég þykist hafa nokkra vissu fyrir því að það hafi ekki allt gengið eftir og sparnaðurinn sé lítill ef hann er nokkur annar en sá að af hefur hlotist verulegt óhagræði, verulegt rask í rekstri stofnana og auðvitað á högum þeirra einstaklinga og aðila sem þurfa að njóta þjónustu heilbrigðisstofnananna okkar, svo mikilvæg sem sú þjónusta er. Við munum eftir því að hæstv. fyrrv. heilbrrh. óskaði eftir því að Ríkisendurskoðun færi ofan í þetta mál og leitaði eftir því við hana að skýra það eða fá fram álit hvort og þá hversu mikill sparnaður hefði nú þegar hlotist af þeim breytingum sem hann var að beita sér fyrir með því að skera verulega niður fjárveitingar til Landakots, með því að flytja hluta af þjónustu Landakots yfir til Borgarspítalans, með því að skera verulega niður fjárveitingar til sjúkrahússins í Hafnarfirði, sem ég hygg að hæstv. núv. heilbrrh. sé mjög vel kunnugt um, hvernig það mál hefur gengið fram og með öðrum slíkum aðgerðum. Í áliti Ríkisendurskoðunar kom að vísu fram að Ríkisendurskoðun taldi að nokkur sparnaður hefði náðst en það undarlega var að það var einmitt ekki hjá þessum stofnunum. Það var hjá Ríkisspítölunum. Mesti sparnaðurinn sem Ríkisendurskoðun sá og tók fram í sínu áliti, þó að ég sé nú ekki með það hér fyrir framan mig, ég þykist muna þetta og geta fullyrt, var einmitt hjá Ríkisspítölunum sem höfðu lagt sig fram um að standa við þær fjárveitingar sem þeim höfðu verið ætlaðar og leita allra leiða til aðhalds og sparnaðar sem hugsanlegar voru. En í þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar voru fyrirvarar um það að svo skammt væri liðið frá því að þessar róttæku breytingar voru knúnar fram, t.d. hvað varðar rekstur Landakots og tilfærslu á verkefnum, að það væri of snemmt að segja til um varanlegar afleiðingar af þeim breytingum og það væri ekki hægt að fullyrða um það hvernig þetta kæmi út til lengri tíma litið. Og það er einmitt það sem ég hef rætt hér ítrekað, virðulegur forseti úr þessum ræðustóli og annars staðar að ég álít að það væru einmitt langtímaáhrifin sem kannski skiptu meira máli heldur en það hvort menn gætu sýnt fram á það að þeir spöruðu einhverja tugi millj. eða kannski 100--200 millj. með einhverjum róttækum breytingum til skamms tíma litið. En þá væru menn að fresta öðru sem mikilvægara væri fyrir utan það að það gæti auðvitað haft alvarleg langtímaáhrif á heilsu fólks hvernig farið er með heilbrigðisþjónustuna á vissum sviðum. Mig langar í því sambandi að vitna hér til nýútkominnar skýrslu landlæknisembættisins um afköst, kostnað og biðlista í heilbrigðisþjónustunni. Þessa skýrslu lagði landlæknir fyrir fjárln. nú á dögunum. Ég geri ráð fyrir því að hún hafi einnig verið afhent öðrum hv. þm. eða sé a.m.k. ekkert leyniplagg. Hún er ekki merkt sem trúnaðarmál og kemur frá því embætti sem á að vera og er ríkisstjórn og stjórnvöldum til ráðgjafar og ráðleggingar um heilbrigðisþjónustu og framkvæmd hennar. Í inngangi að þessari skýrslu segir m.a., með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir að allt að 50% af minni háttar aðgerðum hafi flust út fyrir veggi sjúkrahúsanna, m.a. vegna mikilla tækniframfara á svæfingu og skurðaðgerðum, hafa biðlistar ekki styst, frekar lengst frá árinu 1991.`` Og áfram: ,,Biðlistar vegna lýtalækninga eru ekki teknir með þar eð greiðsluákvæði hafa breyst og yfirgnæfandi hluti eru minni háttar fegrunaraðgerðir. ,,Þyngri`` aðgerðir eru nú framkvæmdar en áður og þess vegna er biðlistavandamálið erfiðara. Margir sjúklingar kvarta. Bið eftir aðgerðum hér á landi er yfirleitt lengri en gerist víða í nágrannalöndunum. Það verður að hægja á ,,hagræðingunni``.`` Og áfram segir landlæknir: ,,Það skapaði mikil vandræði ef nú væri dregið úr göngu- og dagdeildaraðgerðum Landakotsspítala. Hagræðingaraðgerðir síðustu ára hafa þó að mörgu leyti skilað góðum árangri.`` Ég vil aðeins undirstrika þetta sem hér segir í einni línu: Það skapaði mikil vandræði ef nú væri dregið úr göngu- og dagdeildaraðgerðum Landakotsspítala. Og það er einmitt það sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. heilbr.- og trmrh. boðar í fjárlagafrv. fyrir næsta ár enn frekar en þó er núna. Ég hygg nefnilega að sumt af því sem hér er bent á að hagræðingaraðgerðir síðustu ára hafi skilað að mörgu leyti góðum árangri hafi m.a. verið í því fólgið að gera Landakotsspítalann að --- það er stundum kallað ,,elektívt`` sjúkrahús, þ.e. sjúkrahús sem snýr sér frekar að biðlistaaðgerðum, sérhæfir sig í því og vinnur aðgerðir sem hægt er að skipuleggja fyrir fram og kalla einstaklinga inn til aðgerða og hagræða á þann hátt og það væri mjög til bóta að halda því sjúkrahúsi áfram með verkefni af því tagi. En nú er hins vegar boðaður alvarlegur niðurskurður á fjárveitingum til Landakotsspítala sem setja þetta verkefni spítalans a.m.k. í mikla óvissu ef ekki algjörlega út af borðinu. Það mátti helst heyra á fulltrúum þess sjúkrahúss sem komu til fjárln. á þessum morgni til þess að ræða ástand stofnunarinnar að það væri sannarlega mikil óvissa fram undan varðandi rekstur þess spítala, enda eins og hér kom fram hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni í morgun, þá lýstu þeir því yfir að þeir hefðu þegar orðið mikla æfingu í því að rústa rekstur heilbrigðisstofnana. Þeir geta þá líklega haldið áfram við að mölva endanlega niður það litla sem þar stendur eftir. Mig langar til að halda áfram að vitna í þessa skýrslu landlæknis, með leyfi forseta. Hér segir: ,,Vinnuhraði og vinnuálag á sjúkrahúsum hefur aukist. Landlæknisembættið hefur undir höndum nokkur slysatilvik sem rekja má óbeint og beint til þessa.`` Ég tel að hér sé alvarlegt mál á ferðinni sem stjórnvöld hljóta að verða að skoða og taka nokkurt tillit til að hér er landlæknir að leggja dóm á ástandið hvernig það er núna og segir, ef ég má ítreka þetta, með leyfi forseta: ,,Vinnuhraði og vinnuálag á sjúkrahúsunum hefur aukist. Landlæknisembættið hefur undir höndum nokkur slysatilvik sem rekja má óbeint og beint til þessa.`` Og áfram: ,,Vinnuálag hefur enn aukist, en sem dæmi má nefna kvartanir um mikla streitu. Um 30% hjúkrunarfræðinga kvörtuðu um mikla streitu fyrir 10 árum, en nú um 45% þeirra.`` Eða nær helmingur starfandi hjúkrunarfræðinga. Það er nú innskot mitt. Áfram segir í skýrslunni: ,,Svipaða sögu er að segja um sjúkraliða. Um 35% íslenskra lækna kvarta um mikla streitu í starfi og er það mun hærra en gerist meðal annarra stétta.`` Og svo út af yfirlýsingum landlæknis um biðlistana, þá er tafla í þessari skýrslu þar sem hann gerir grein fyrir þeirri þróun. Að vísu er þetta nokkuð misjafnt eftir einstökum aðgerðum sem beðið er eftir en í heildina hljóðar þessi listi, sem ég ætla ekki að lesa allan, upp á það að biðlistarnir hafa frá 1991 þróast þannig: 1. sept. 1991 var 3.151 einstaklingur á biðlista, 1. sept. 1992 voru þeir 3.166 og 1. sept. 1993, þegar sparnaðar- og aðhaldsaðgerðanna fer nú virkilega að gæta, þá eru þeir orðnir 3.259 sem eru á biðlista. Og þetta eru upplýsingar frá landlækni, virðulegur forseti, sem ég tel að heilbrigðisyfirvöld og auðvitað stjórnvöld almennt, ríkisstjórnin öll en ekki síst hæstv. heilbr.- og trmrh. hljóti að verða að velta fyrir sér og væri fróðlegt að fá að heyra álit hans á þessum alvarlegu upplýsingum sem ég tel að hér komi fram. Í gögnum sem komið hafa fyrir fjárln. frá hinum stóru þremur sjúkrahúsum, t.d. frá Landakotsspítala, frá Borgarspítala og síðast en ekki síst frá Ríkisspítölum, þá kemur í ljós að þróunin er með þeim hætti að mikill vandi er að skapast á bæði Landakoti og Borgarspítalanum. Þar er því miður nokkur halli á rekstri og auðvitað umtalsverður á Landakoti miðað við stærð þess sjúkrahúss. Það má kannski segja að þegar fjárveitingar til stofnana eru farnar að skipta milljörðum kr., þá séu 100 millj. e.t.v. ekki það sem veltir hlassinu, en 100 millj. eru þó miklir fjármunir og nú er fyrirliggjandi brtt. um það að hækka fjárveitingar til Landakots um 100 millj. kr. Það er vegna þess að þar hefur þróunin einmitt verið sú á þessum umbrotatímum í heilbrigðisþjónustunni eða sjúkrahúsmálunum hér á höfuðborgarsvæðinu á þessum næstliðnu árum að sjúkrahúsið hefur, þrátt fyrir það að verkefni hafi verið flutt frá því, alls ekki getað staðið við það markmið sem það hefur þó reynt að standa við fjárlög og gífurlegur fjárhagsvandi hefur verið að safnast þar upp. Það er verið að tala um að allt saman sé þetta fortíðarvandi og allt saman meira og minna fyrrv. ríkisstjórn og fyrrv. ráðherrum að kenna hvernig komið er. Staðreyndin er sú að svo var komið 1987, þegar fyrrv. hæstv. ríkisstjórn tók við völdum að þá höfðu þegar safnast upp verulegar skuldir á St. Jósefsspítalanum að Landakoti, verulegir rekstrarerfiðleikar sem blöstu við. Þá settumst við niður, þáv. heilbrrh. sem hér stendur og hæstv. fyrrv. fjmrh., og reyndum að ná samkomulagi um það hvernig hægt væri að leysa vanda þessa sjúkrahúss, auðvitað með því að bæta þeim að einhverju leyti þennan halla en líka með því að fá stjórnendur þess til þess að hagræða og lagfæra í sínum rekstri þannig að betur mætti takast að reka stofnunina. Nú ætla ég ekki að segja að það hafi allt saman gengið upp sem þar var lagt upp með en þó þróaðist það þannig með aukafjárveitingum og með breytingum á rekstri í stofnuninni að frá árinu 1987 til ársins 1990 hafði hallinn farið úr 350 millj. kr., sem þá voru uppsafnaðar skuldir, niður í 118 millj. Rekstrarhallinn á þessum árum hafði þá líka breyst úr því að vera á annað hundrað millj. kr. niður í tæpar 20 millj. Og á árinu 1991 tekst stofnuninni að koma skuldum sínum niður fyrir 100 millj. kr. og rekstrarafkomunni réttum megin við strikið upp á rúmar 20 millj. Á árinu 1992 og 1993 snýst þetta hins vegar algjörlega við aftur og er nú svo komið að skuldirnar eru farnar að skipta mörg hundruð milljónum enda þarf að veita núna 100 millj. kr. fjárveitingu til þess að laga rekstur þessarar mikilvægu stofnunar. Og það sem meira er að forsvarsmenn Landakots sem hafa þó út af fyrir sig verið jákvæðir gagnvart hugmyndum um, að ég hygg að ég megi segja þó þeir séu ekki hér staddir til þess að staðfesta eða andmæla, en ég hygg að ég megi segja það að forsvarsmenn þessarar stofnunar, bæði framkvæmdastjóri og yfirlæknir hafi verið jákvæðir í viðhorfi til þess að breyta skipulagi á rekstri heilbrigðisstofnana hér á höfuðborgarsvæðinu. En þá segja þeir báðir við fjárln. á þessum morgni að þeir telji að það sé óvíst að af þessu brölti á undanförnum tveimur árum hafi leitt nokkurn sparnað. Án þess að ég sé að hafa það frekar eftir þeim orðrétt þá hygg ég að þetta sé þó nógu nákvæmt til þess að vera það sem þeir sögðu, að þeir hefðu efasemdir um það að af þessu hefði hlotist einhver sparnaður ef nokkur. Borgarspítalinn fær ekki mikla úrlausn í þessu fjáraukalagafrv. og er ekki gert ráð fyrir því að bæta neitt við fjárveitingar til þeirrar stofnunar en á fundi í fjárln. hafa þeir hins vegar gert ráð fyrir því að þar blasi við rekstrarhalli upp á annað hundrað millj. kr. á yfirstandandi ári og voru þeim þó veittir verulegir fjármunir til þess að taka við verkefnum frá Landakotsspítala, en þeir telja vissulega að þar hafi ekki verið að fullu komið á móti þeim kostnaði sem af því hlaust og benda jafnframt á það að sértekjur stofnunarinnar muni alls ekki nást, þær sértekjur sem sjúkrahúsinu voru áætlaðar á fjárlögum þessa árs. En það er sem sagt ekki gert ráð fyrir því að breyta þar heldur verði þeir að glíma við það á næsta ári að leysa þann vanda sem nú er að skapast upp á a.m.k. 115--120 millj. kr. Ég ætla ekki að rekja, ég hygg að það hafi komið fram í ræðu hv. þm. Jóns Kristjánssonar, frsm. minni hluta fjárln., lýsing á því hvernig viðhaldsþörfin blasir við á þessum stofnunum og kom mjög vel fram í orðum fulltrúa Borgarspítalans einmitt hvað þarf orðið að gera þar og hluti af þessari svokölluðu hagræðingu og þessum svokallaða sparnaði er auðvitað í því fólginn að fresta viðhaldsframkvæmdum, fresta nauðsynlegum úrbótum á þessum sjúkrahúsum. Ætla ég aðeins að koma að því nánar þegar ég ræði málefni Ríkisspítalanna en vil þó áður en ég hverf frá Borgarspítalanum spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. út í það að ég hygg að það megi segja að það hafi náðst nokkur lending í málefnum leikskóla spítalanna, bæði á Landspítalanum og á Landakoti, þó það megi sjálfsagt deila um það hversu viðunandi sú niðurstaða er. En samkvæmt fréttum í Morgunblaðinu í gær, miðvikudaginn 1. des., er fjallað um ósk borgarráðs sem, eins og þar segir, vill fá fund með ráðherra um leikskólamálin og er þar verið að fjalla um ályktun stjórnar sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar þar sem óskað er eftir fundi með ráðherra af því að málið sé alls ekki leyst og undir þeim kringumstæðum sem a.m.k. voru í gær í þessu máli þá telji stjórn sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar sér ekki fært að taka ákvarðanir um framtíðarrekstur leikskóla Borgarspítalans. Mig langaði að víkja að því við hæstv. ráðherra hvernig þetta mál stæði nú. En vissulega er þetta þó mál sem kannski fremur varðar fjárlög næsta árs heldur en þau fjáraukalög sem við erum nú að fjalla um, að öðru leyti heldur en því að það verður auðvitað erfiðara fyrir þessar stofnanir að leysa nokkuð sín mál á næsta ári eftir því sem þeim er ætlað að fara með stærri fjárlagahalla frá yfirstandandi ári yfir á það næsta. Varðandi Ríkisspítalana þá langar mig sérstaklega að fara nokkrum orðum um þvottahúsið og það sem þegar hefur komið fram um það. En áður en ég kem að því langar mig að vitna aðeins til greinargerðar sem fjárln. hefur borist frá stjórnarnefnd Ríkisspítalanna þar sem fjallað er um aðgerðir sjúkrahússins til þess að reyna að halda sig innan fjárlagarammans sem ég tel að hafi tekist bærilega miðað við þetta stóra sjúkrahús og þann margvíslega og flókna rekstur sem þar fer fram, og bæði framkvæmdastjóri og forstjóri þeirrar stofnunar og starfsfólk eiga heiður og þökk skilið fyrir það hvernig það hefur staðið að þessum málum. En í þessari skýrslu segir m.a., með leyfi forseta: ,,Þessi árangur [þ.e. sá að halda sig innan fjárlaga] náðist með hagræðingu, með samdrætti í þjónustu, þ.e. lokunum deilda, og með því að fresta verkefnum og kaupum á nauðsynlegum tækjabúnaði. Þetta tókst með samstilltu átaki starfsfólks.`` Undir þetta er ábyggilega hægt að taka en það segir að þetta sé auðvitað ekki allt gert með hagræðingu sem hvergi komi fram annars staðar en bara að draga úr kostnaði. Þetta er gert með því að draga úr þjónustu. Það er gert með því að loka deildum og veita minni þjónustu og það er gert með því að fresta ýmiss konar verkefnum. Það er gert með því að fresta viðhaldsverkefnum eins og t.d. kom mjög vel fram hjá Borgarspítalamönnum og það er gert með því að fresta kaupum á nauðsynlegum tækjabúnaði. Það er þetta sem er að gerast, virðulegur forseti, og það er þetta sem við getum ekki horft á til frambúðar með mikilvægar stofnanir sem þess er krafist af að vera stöðugt í fararbroddi, vera stöðugt að taka við verkefnum sem aðrir treysta sér ekki til að fylgja fram og geta ekki, við getum ekki ætlast til þess að allar stofnanir geri það, við ætlumst til þess að við eigum hér gott háskólasjúkrahús, sem eru Ríkisspítalarnir, sem sé undir það búið að takast á við hin ýmsu flóknu vandamál sem upp koma í heilbrigðisþjónustunni og svo Borgarspítalinn sem við viljum einnig að sé fullkomið og gott sjúkrahús. En svo segir líka í þessari skýrslu til fjárln. frá Ríkisspítölunum og mig langar til að beina því til hæstv. fjmrh. einnig, með leyfi forseta: ,,Þess er vænst að Ríkisspítalar fái að njóta þess árangurs sem þegar hefur náðst þannig að ekki sannist sú skoðun sem víða heyrist að það borgi sig ekki að spara í rekstri ríkisstofnana því það verði aðeins til þess að krafist verði enn meiri sparnaðar.`` Ég veit að hæstv. fjmrh. hefur á þessu skoðun og ég veit að hann hefur fullan vilja til að láta menn njóta þess, hann hefur stundum talað um það að menn ættu raunverulega skilið umbun fyrir það að standa sig vel í rekstri og það ætti ekki að þýða það ef mönnum tekst að spara 600 millj. í ár að þá eigi að segja við þá: Þið verðið að spara aðrar 600 millj. á næsta ári, heldur að það sé einhvern tímann sagt við þetta fólk: Þið hafið gert vel og það þarf vissulega að meta það við ykkur. Ég tel að starfsfólk í heilbrigðisþjónustu eigi það reyndar skilið núna. Formaður stjórnar sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar, formaður stjórnar Borgarspítalans, sagði m.a. á fundi fjárln. í morgun að honum fyndist kominn tími til þess að þeir fengju að vera í friði, þeir teldu sig vera búið að gera ærið nóg. Hvort það væri ekki loksins tími til þess að þeir fengju að vera í friði með sína stofnun og fá að reka hana eftir því sem þeir teldu skynsamlegast, auðvitað innan sanngjarns fjárlagaramma sem ég veit að stjórnvöld verða að krefjast af þeim. Virðulegur forseti. Þá langar mig að fara örfáum orðum um margrætt Þvottahús Ríkisspítala og finnst eiginlega sá farsi allur saman verða skrautlegri eftir því sem lengra líður og eftir því sem meira er um málið fjallað. Við munum þá umræðu alla frá því í fyrra og ég þarf ekki að rifja hana upp í mörgum orðum. Það var ætlast til þess að Ríkisspítalaþvottahúsið yrði einkavætt, því það er eitt af trúarbrögðum hæstv. ríkisstjórnar að einkavæða allar stofnanir eða sem flestar og selja síðan. Þó skyldi það vera með nokkuð öðrum hætti þarna því að Ríkisspítalarnir áttu að vera, ef ég skil rétt, eigendur --- þeir eru náttúrlega eigendur stofnunarinnar, vænti ég, það hafa a.m.k. verið fjármunir Ríkisspítalanna sem hafa verið notaðir til að byggja þetta þvottahús, og að Ríkisspítalarnir séu eigendur hlutabréfanna í hlutafélaginu þegar búið er að breyta því í hlutafé og þess vegna áttu tekjurnar af sölu hlutabréfanna síðan að renna aftur sem sértekjur til Ríkisspítalanna. Þegar mönnum varð ljóst hversu vitlaust þetta var þá var auðvitað fallið frá þessu snemma á þessu ári. Hæstv. fyrrv. heilbrrh. fullvissaði stjórnendur Ríkisspítalanna um það að þessu yrði mætt með breytingu á sértekjum af því að það væri ekki ætlast til þess að þeir fengju þessar 60 millj. Reyndar var hótun í fjárlagafrv. fyrst um það að ef ekki væri hægt að selja þessi hlutabréf þá skyldu Ríkisspítalarnir spara einhvern veginn á móti þessu eða afla sér sértekna með öðrum hætti á móti þessu. En frá því var líka fallið og stjórnendur Ríkisspítala hafa staðið í góðri trú það sem af er þessu ári að þeir fengju þetta bætt, að orð hæstv. fyrrv. heilbrrh. stæðu hvað þetta varðaði. Nú er hann því miður ekki hér við þó það hafi verið óskað eftir því að hann kæmi hingað og það var um þetta mál sem mig langaði til að fá hann til að tjá sig. Það kann að vera að það geti gerst síðar í dag ef hann kemur hér. En þetta loforð hæstv. ráðherra virðist því miður ekki hafa gengið eftir og svo virðist sem núv. hæstv. heilbrrh. og hæstv. fjmrh. hafi komið sér saman um það, þrátt fyrir þessi fyrirheit, að þetta skuli ekki bætt nema að hluta. Og fjárln. hefur reyndar fengið um það bréf eða erindi frá heilbrrn. að um það hafi náðst samkomulag milli þessara tveggja hæstv. ráðherra að standa ekki við fyrirheitið og að þeir hafi orðið sáttir um að sértekjuáætlun Ríkisspítala verði lækkuð um 30 millj. kr. eins og segir í þessu bréfi til nefndarinnar. Það er út af fyrir sig kannski ekki við því mikið að gera ef þeir hafa náð þessu samkomulagi, en mér finnst óviðunandi að fara svona með stjórnendur stofnana. Ég kalla það að fara aftan að þeim og það er verulegur sparnaður sem þarf að knýja fram á fjórum vikum, á einum mánuði, ef það á að spara á móti þessum 30 millj. Hættara er auðvitað við að þeim verði velt áfram sem rekstrarhalla og stjórnendur spítalans lendi í því að þurfa að knýja fram þennan sparnað á næsta ári. En það sem er kannski enn merkilegra við þetta mál allt saman heldur en það að fara svona með, að ég fullyrði, gefin loforð eða a.m.k. gefin fyrirheit, að svíkja þau gefnu fyrirheit, það er að í raun er verið að knýja Ríkisspítalana til þess að kaupa helminginn af þeim hlutabréfum sem áætlað var að selja. Þó það sé ekki búið að gera fyrirtækið eða þessa rekstrareiningu að hlutafélagi enn þá, þá má alveg líta þannig á það að það átti að selja fyrir 60 millj., það eru bættar 30 og Ríkisspítalarnir eru þá byrjaðir að kaupa fyrirtækið aftur. Búnir að kaupa fyrir 30 millj. núna, þeir fá þá kannski einhver extra hlutabréf, það verða að vera einhver A-hlutabréf fyrst og svo B-hlutabréf sem Ríkisspítalar fá fyrir þessar 30 millj. sem þeir greiða í ár þegar þeir þurfa svo aftur að fara að selja 60 millj. á næsta ári, hvernig svo sem hæstv. ráðherra hugsar sér að standa að því máli. Væri nú fróðlegt að heyra álit hans á því, ef hann er þá ekki þegar horfinn frá þessari vitleysu aftur. Auðvitað væri mikið betra að viðurkenna það núna strax áður en gengið er frá fjárlögum fyrir næsta ár, heldur en að bíða með það fram í janúar, febrúar eða mars og segja þá: Við erum hættir við að selja. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að gefa okkur þá yfirlýsingu hér á eftir að það þurfi ekki að ræða mikið meira um þetta. Sjúkrahúsið verði bara að búa við þennan 30 millj. kr. niðurskurð ef hann ekki treystir sér til að samþykkja þá brtt. sem við leggjum fram og ég geri grein fyrir á eftir, en ef ekki þá segi hann okkur a.m.k. það að hann sé hættur við þetta. En mig langar aðeins í viðbót að vitna hér til greinargerðar sem er merkt Framkvæmdanefnd um einkavæðingu og er bréf til fjárln. Alþingis frá 25. nóv. 1993 þar sem nefndinni er send skýrsla um þvottahúsið sem Hagvangur hf. vann að beiðni þessarar ágætu nefndar, framkvæmdanefndar um einkavæðingu. Þetta er afar merkileg skýrsla fyrir þá sem hafa gefið sér tíma til að glugga í hana vegna þess að þar er auðvitað rekstri þessarar einingar, Ríkisspítalanna, hælt mjög og þar ítarlega tilgreint að rekstrarsmál þar séu í góðu lagi og að þjónustan sé á lágmarksverði, fyllilega samkeppnishæf við það sem gerist í öðrum löndum, hér á Norðurlöndunum t.d. og það sem gerist á einkamarkaði hér á landi. Þess vegna getur þetta allt saman, þessi krafa og þessi ósk um hlutafélag og það að koma þessu fyrirtæki í eitthvert annað eignarhald til annarra aðila, ekki haft nema eina afleiðingu: að hækka kostnaðinn. --- Þetta getur ekki haft nema þá einu afleiðingu að hækka kostnaðinn. Einhvern arð hljóta þeir að vilja hafa sem ætla sér að leggja fjármuni sína í að kaupa þetta þvottahús, kaupa hlutabréf í því og hvernig ætla þeir að skapa sér þann arð af stofnun sem rekin er nú með lágmarkskostnaði og lágmarksgreiðslum fyrir þjónustuna? Hvernig ætla þeir að skapa sér arð af sínum fjármunum öðruvísi en að hækka verð fyrir þjónustu stofnunarinnar? Enda segir í þessari skýrslu, ég ætla, með leyfi forseta, að fá að vitna aðeins í hana: ,,Þróun rekstrarkostnaðar á milli ára virðist eðlileg og var heildarkostnaðarverð pr. þvegið kíló lægra en 1992 í samanburði við 1991 þrátt fyrir rúmlega 5% samdrátt í magni.`` --- Það sýnir sig að það er verið að hagræða þarna mjög og það er haldið áfram að gera vel og það tekst að lækka kostnað. Svo segir áfram: ,,Verðlagning á þjónustu Þvottahúss Ríkisspítalanna er í beinum tengslum við þau gjöld sem hún á að standa fyrir.`` --- Þannig er verðlagningunni fyrst og fremst ætlað að standa undir kostnaði, beinum rekstrarkostnaði við þvottahúsið. --- ,,Samanburður við verðlagningu annarra þvottahúsa á hinum Norðurlöndunum leiðir í ljós að Íslendingar eru vel samkeppnisfærir í verðum. Verðið er einnig samkeppnishæft miðað við einkamarkaðinn.`` --- Og þrátt fyrir þetta kemur þessi gullvæga trúarbragðasetning: ,,Lagt er til að stofnað verði hlutafélag``. --- Það eru engin rök í því, það er ekkert sem er á bak við það annað en bara það að framfylgja þessum trúarbrögðum að stofnunin skuli einkavædd og kostnaðurinn þar með hækkaður. --- ,,Lagt er til að stofnað verði hlutafélag sem sérhæfir sig í þjónustu við sjúkrahús og hjúkrunarstofnanir. Hið nýja fyrirtæki yfirtekur rekstur Þvottahúss Ríkisspítalanna og hagsmunaaðilum verði seld eignaraðild að því til þess að tryggja hagsmuni og öryggissjónarmið.`` --- Hagsmunaaðilum hverjum? Eiga þá kannski Ríkisspítalarnir enn í þriðja skiptið að fara að kaupa þessa stofnun? Að borga sjálfum sér? Eða hvers lags endalaus hringavitleysa er þetta, hæstv. heilbr.- og trmrh.? Ég vona að þú gefir okkur þá yfirlýsingu á eftir að það sé alveg ljóst að þetta sé svo mikið rugl að þú saltir þetta frv. sem hæstv. ráðherra hefur þegar lagt fram. --- Virðulegur forseti, þá má víst ekki tala svona beint við hæstv. ráðherra. --- Ég vona að virðulegur hæstv. heilbrrh. segi okkur það á eftir að hann hafi tekið ákvörðun um það að salta þetta frv. sem hann hefur lagt hér fram. Mig langar þó að lesa eina setningu enn úr þessu ágæta yfirliti um þvottahúsið frá Hagvangi. Þar segir: ,,Stofnun hins nýja hlutafélags ætti ekki að raska samkeppnisstöðunni á almenna þvottahúsamarkaðinum því gert er ráð fyrir að félagið einbeiti sér að þeim markaði sem hentar því best, þ.e. sjúkrahús og hjúkrunarstofnanir. Á þessum markaði eru enn ónýtt tækifæri sem felast m.a. í því að yfirtaka þvottahússþjónustu hjá stofnunum og samtökum sem reka eiga þvottaaðstöðu í dag.`` Það á sem sagt ekkert að breyta rekstrinum, hann á að halda áfram að vinna fyrir þennan sérhæfða markað. Það er líklega til þess að friða einhverja einkaaðila sem gætu óttast það að Þvottahús Ríkisspítalanna færi síðan að selja t.d. hótelum og ýmsum öðrum aðilum, einstaklingum auðvitað einnig, þjónustu sína og færi þar með að keppa við þá. Ég veit ekki hvað þessi setning á að þýða. Og svo er lokasetningin í skýrslunni: ,,Af viðbrögðum þeirra einkaaðila sem þekkja þennan markað og rætt hefur verið við má ætla að áhugi fyrir hlutabréfakaupum sé takmarkaður nema viðkomandi hafi getu til þess að ná meirihlutaáhrifum í stjórn fyrirtækisins og þannig haft veruleg áhrif á verðlagningu og arðsemi sinnar fjárfestingar.`` Og var það ekki einmitt þetta, hæstv. heilbr.- og trmrh. og hæstv. fjmrh., sem ég var að segja: Menn hljóta að fjárfesta í þessu með þeim eina tilgangi að hækka verðið og fá arð af sínum hlutabréfum og til hvers er þá unnið? Hver er tilgangurinn? Ég spyr. Virðulegur forseti. Ég fer að ljúka máli mínu. Ég hef talað lengur en ég ætlaði mér í upphafi, en það er margt sem er athugavert við þetta, kannski ekki beint við þetta frv. því að það er auðvitað alveg eins og til er stofnað. Það er bara leiðrétting á vitlausum fjárlögum og á rangri efnahagsstefnu sem beðið hefur skipbrot að það hlýtur að vera ástæða til þess að fjalla nokkuð ítarlega um það. Ég ætlaði þó ef hæstv. forsrh. er hér enn, hann gekk hér í gegnum salinn áðan, að fá að segja við hann tvö eða þrjú orð um vexti. Ég get meðan hann lýkur samtali sínu þarna sagt aðeins tvö eða þrjú orð um Sólheima í Grímsnesi. Mig langar að segja út af því sem fram kom í ræðu hv. formanns fjárln., hv. þm. Sigbjarnar Gunnarssonar, að við höfum rætt um málefni Sólheima í fjárln. og við erum sammála um að sú breyting, sem orðið hefur á greiðslum til vistmanna á þessari stofnun, hlýtur að hafa áhrif á þær fjárveitingar sem renna til stofnunarinnar á næstu fjárlögum. En í ræðu formanns kom sérstaklega fram að það væri niðurstaða nefndarinnar að á næsta ári væri búið að móta nokkuð hvaða fjárveitingar þyrfti til reksturs stofnunarinnar. Ég vil aðeins hafa fyrirvara um það. Ég er ekki að andmæla því að það kunni ekki að verða niðurstaðan að nefndin nái saman um það, en vil hafa fyrirvara á því að við höfum ekki rætt enn þá ítarlega um það í nefndinni, ekki svo ítarlega að ég vilji undirskrifa þetta eins og það kom orðrétt fram í ræðu formannsins, en ég tel að nefndin þurfi núna á næstu dögum að ganga endanlega í að komast að niðurstöðu um hvernig haga beri þessum málum á næsta ári. Breyting á greiðslutilhögun hlýtur að hafa áhrif á þær fjárveitingar sem ætlaðar eru og þess vegna ekki við því að búast að þær verði óbreyttar frá því sem fjárlög ársins í ár gera ráð fyrir. Undir það tek ég með hv. formanni nefndarinnar. Það sem mig langaði að segja við hæstv. forsrh., af því að hann er kominn hér í salinn, er að við höfum rætt um það nokkuð í tengslum við þetta fjáraukalagafrv. að það væri auðvitað hluti af efnahagsstefnunni og það er ekki glæsilegur dómur að þurfa að sætta sig við það eða sitja uppi með það að fjárlögin hafi breyst svo gífurlega að hallinn skuli fara úr 6,2 milljörðum í nær 8, a.m.k. 7,6 milljarða sýnist mér eins og þetta liggur hér fyrir. En í framhaldi af þeirri umræðu um efnahagsstefnu langaði mig að segja aðeins um vexti. Vissulega hefur ríkisstjórnin að lokum eftir mikla umræðu um vaxtamál í þjóðfélaginu og kröfur frá ýmsum aðilum, aðilum vinnumarkaðarins, bæði atvinnurekendum og launþegum svo og stjórnarandstöðunni, beitt áhrifum sínum í málinu til þess að knýja fram vaxtalækkun. Og mér er nokkuð sama hvort það er kallað handafl eða handleiðsla. Það læt ég nú alveg liggja milli hluta. En auðvitað var það það sem ríkisstjórnin gerði sem búið var að krefjast. Hún reyndi að beita þeim áhrifum og þeim stjórntækjum sem hún hafði yfir að ráða, sem ríkisvald í hvaða landi sem er hefur yfir að ráða. Ég man eftir því að ég hef sagt það hér úr þessum ræðustól við hæstv. forsrh. áður í sambandi við umræður um vaxtamál að það væri eðlilegt og nauðsynlegt að ríkisstjórn á hverjum tíma beitti sér í þessu máli. Hæstv. forsrh. sagði það hins vegar einhvern tíma að það hefði alltaf verið krafa stjórnarandstöðunnar að handaflið þýddi lagasetningu. Ég man eftir því þegar ég ræddi þetta einhvern tíma hér fyrr á þessu þingi þá bar ég það saman við kröfuna um það að stjórnvöld t.d. í Þýskalandi væru aftur og aftur krafin um að hafa áhrif á vaxtastefnuna í því landi með þeim tækjum sem ríkisvaldið þar teldi sig hafa tiltæk og það er sú krafa sem ég vildi gera þá til hæstv. ríkisstjórnar og tel að hæstv. ríkisstjórn hafi reynt að beita sér fyrir með nokkrum árangri. Vextir hafa vissulega lækkað. Vextir hafa hins vegar ekki lækkað svo að það hafi skipt sköpum fyrir afkomu atvinnulífsins. Lækkunin hefur ekki skipt sköpum um það hvort atvinnulífið hefur risið úr öskustó og öllu sé hér breytt til betri vegar. Ég vona sannarlega að það sé í áttina og þessi breyting á vaxtastefnunni hafi áhrif til góðs en mér er alveg að fullu ljóst að það er ekki það sem skiptir endanlega sköpum þó það hafi vonandi einhver áhrif. Og því miður eru vextirnir enn háir hér í bankakerfinu sem eru kannski 10, 12, 15%, ég veit ekki hvað, misjafnir af því að vextirnir eru nú þannig reiknaðir að bankakerfið hefur ýmiss konar möguleika á því að velja vaxtastigið og segja lántakendum það hvað þeir eigi að borga í vexti. Þó þeir auglýsi einhverja lágmarksvexti, þá eru vextirnir sem síðan koma út þegar búið er að reikna skuldabréfaafborgunina yfirleitt þeir hæstu sem hægt er að koma þeim í. Það sem skiptir máli eru 10, 12, 15% vextir í lítilli sem engri verðbólgu, háir raunvextir, auðvitað allt of háir raunvextir og enn þá hærri hér heldur en í löndunum í kringum okkur. En það var aðeins þetta, hæstv. forseti, sem mig langaði að beina til hæstv. forsrh. að fullyrðingin um það að stjórnarandstaðan hefði alltaf krafist eða haft í huga einhvers konar öðruvísi aðgerðir er auðvitað röng fullyrðing og a.m.k. hef ég áður sett það fram í þessum ræðustól að það væri auðvitað Seðlabankinn og ákvörðun ríkisstjórnarinnar um ríkisskuldabréfavexti sem ætti að skipta máli. Enda hefur það væntanlega ekki verið svo morguninn þegar hæstv. fjmrh. kom í ráðuneyti sitt, að þá hafi tölvuskjáirnir sýnt honum það að vextirnir hafi lækkað um nóttina, það hafi gerst eitthvað í ráðuneytinu frá því að hann fór úr því kvöldið áður og vextirnir væru einhverjir allt aðrir þegar hann kom um morguninn. Nei, það var auðvitað ákvörðun ríkisstjórnarinnar að beita þeim ráðum og þeim brögðum sem stjórnvöld höfðu tiltæk til þess að knýja niður vextina sem þarna höfðu áhrif.

Virðulegi forseti. Ég held að á þessu stigi málsins sé nauðsynlegt að koma til skila nokkrum staðreyndum. Í fyrsta lagi hafa hv. stjórnarandstæðingar og þar á meðal hv. síðasti ræðumaður sagt að hallinn á fjárlögum yfirstandandi árs stefni í 13,8 milljarða. Ég vil af þessu tilefni rifja það upp að fyrir sl. ár var reiknað með því þegar fjárheimildir voru skoðaðar í fyrrahaust að hallinn yrði yfir 10 milljarðar en í raun varð hallinn 7,2 milljarðar vegna þess að heimildir voru ekki allar nýttar í útgjöldum og tekjuhliðin kom heldur skár út en gert var ráð fyrir um haustið. Þetta vil ég að komi hér fram því að þetta sýnir að það er ekki hægt að leggja saman tölurnar í fjáraukalagafrv. og tölurnar í fjárlagafrv. til þess að segja að útkoman verði halli. Það kemur í ljós þegar seinni fjáraukalög verða flutt eftir áramótin. Þá kemur endanlega í ljós hvort allar heimildir hafa verið nýttar. Í öðru lagi kom það fram í máli hv. þm. að hann efaðist um og tók nú ekki djúpt í árinni reyndar að staðið hefði verið við loforð ríkisstjórnarinnar gagnvart ASÍ. Af því tilefni vil ég taka fram að viðtöl við forustulið ASÍ hafa átt sér stað frá því að þetta bréf var skrifað og ég tel að það sé full samstaða á milli ríkisstjórnarinnar annars vegar og ASÍ-forustunnar hins vegar um það hvernig standa eigi að yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um fjárfestingar og viðhald og vegna milljarðarins er ljóst að ef heimildir verða ekki nýttar á þessu ári, þá hefur fjmrh. lýst því yfir að þær verði fluttar yfir á næsta ár. Og það má vera að kannski þriðjungur, jafnvel allt að helmingur þeirra heimilda hafi ekki nýst á yfirstandandi ári, þá munu þær verða fluttar yfir á næsta ár og um það ríkir gott samkomulag milli ríkisstjórnarinnar og forustu Alþýðusambandsins.

Hæstv. forseti. Þetta er nákvæmlega það sem ég átti von á að kæmi fram frá hæstv. fjmrh. að hann hefði vonir um það að hallinn yrði ekki 13,8 milljarðar eins og hann þó stefnir í samkvæmt þessum plöggum sem hann hefur hér lagt fram. Hann kýs að kalla það fjárheimildir. Fjárlög eru kannski fjárheimildir á hverjum tíma. Fjárlög eru auðvitað það sem samþykkt var hérna fyrir ári síðan og gerði ráð fyrir að hallinn yrði 6,2 milljarðar. Nú er verið við að samþykkja breytingar á þessum fjárlögum sem hæstv. fjmrh. vill kalla fjárheimildir. Það eru bara fjáraukalög sem þýðir það að fjárlögin verða eftir að þau hafa verið samþykkt eins og þau liggja fyrir 13,8 milljarðar. Síðan eru væntingar um það að eitthvað af þessu verði ekki nýtt eins og gerðist í fyrra og eins og við erum búin að fara yfir hér áður og er auðvitað með ólíkindum að þurfa síðan að grípa til sérstakra aðgerða eða ráðstafna til þess að bæta atvinnuástandið með viðbótarfjárveitingum, aukafjárveitingum eða hvað menn vilja nú kalla það, til þess að fá menn til að nýta þessar heimildir sem þó eru í fjárlögunum og gera það með sérstöku samkomulagi við Alþýðusambandið eða aðila vinnumarkaðarins. Ég fagna því að ráðherra lýsir því einu sinni enn yfir handa forsvarsmönnum stofnananna þannig að þeir geti gengið að því vísu hvað þeir eiga að búa við. Það eru þeir sem verða að fá að vita það og eiga það þá alveg víst núna samkvæmt þessum endurteknu yfirlýsingum hæstv. ráðherra um að þeir muni fá að nýta þessar fjárheimildir á næsta ári. Varðandi loforðin til ASÍ, þá var það aðeins bréfið sem ég var að vitna til frá 8. okt. og gott er ef þar hefur náðst samstaða um að við þau fyrirheit sé staðið sem gefin voru í kjarasamningum.

Við erum sammála, virðulegi forseti, um það að hér er um heimildir að ræða og niðurstaðan getur að sjálfsögðu breyst þar til endanlegt fjáraukalagafrv. verður samþykkt en það mun ekki koma fyrr en eftir áramót. Varðandi fjárfestingar og viðhald skal það enn staðfest sem hér hefur komið fram. Það kann einnig að vera heppilegt jafnvel að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin ætlaði að beita sér fyrir á yfirstandandi ári færist yfir á næsta ár því að nú er ljósar en áður að næsta ár verður í atvinnulegu tilliti jafnvel erfiðara heldur en yfirstandandi ár og árið í fyrra. Og ég vona að það komi þá að sama gagni og meira gagni þegar erfiðleikarnir verða meiri til sjós eins og spáð er á næsta ári. Þetta vildi ég að kæmi fram og varðandi viðræður á milli aðila vinnumarkaðarins annars vegar og ríkisstjórnarinnar hins vegar þá er það rétt að það gætti nokkurs misskilnings aðallega vegna þess að fjárfestingarliðurinn í fjárlögum á hverjum tíma er ekki einungis til fjárfestingar eða framkvæmda á yfirstandandi ári heldur einnig til skuldagreiðslna vegna gamlla fjárfestinga, til að mynda kaupa eða yfirfærslna á eignum þegar um var að ræða samninga á milli sveitarfélaga og ríkisins og það auðvitað blekkti dálítið að liðurinn á greiðslugrunni og þar eru færðar inn upphæðir til greiðslu á gömlum skuldbindingum þótt engar beinar framkvæmdir lægju að baki á yfirstandandi ári. Þetta veit ég að hv. þm. þekkir mjög rækilega bæði úr sínu fyrra starfi sem ráðherra og einnig sem gamalreyndur fjárlaganefndar- og fjárveitinganefndarmaður.

Hæstv. forseti. Vegna þeirra orða sem hv. þm. lét falla varðandi vaxtamálin þá hefur það margoft komi fram, bæði í viðtölum í útvarpi og úr þessum ræðustól frá ýmsum talsmönnum Framsfl., að þeir hafa lagt áherslu á það að beitt verði því sem kallað er handafli í vöxtunum og þeir hafa tilgreint jafnvel á stundum að beitt yrði ákvæðum Seðlabanka til að þvinga bankana til þess að lækka vexti hjá sér. Meginmáli skipti auðvitað að forsendur væru fyrir hendi til aðgerða af því tagi sem gripið var til fyrir rúmum mánuði síðan næði fram að ganga. Það var reynd svipuð aðgerð á vordögum 1991, á lokamánuðum síðustu hæstv. ríkisstjórnar. Það dæmi gekk ekki upp. Þá var markmiðið ekki hærra en það að vextir fara niður í 6,5% og spariskírteini voru skráð á það. Þau voru ekki keypt. Það hrúguðust upp skuldir í Seðlabankanum, spariskírteini voru ekki keypt og á verðbréfaþingi voru vextir á þessum tíma skráðir á 8%, en ráðherrarnir töldu sér trú um að vaxtastigið væri 6,5% sem auðvitað er rangt. Nú hefur aðgerðin hins vegar heppnast. Hún heppnaðist vegna þess að það er stöðugleiki, það er friður á vinnumarkaði, verðbólgan er lág og það sem mestu skiptir, viðskiptahallinn er hagfelldari en áður þannig að við erum ekki að safna erlendum skuldum. Þess vegna hafa forsendurnar gengið upp og það var auðvitað meginatriðið að nýta markaðsstöðuna til að fylgja þeim breytingum og þeirri þróun eftir.

Virðulegi forseti. Aðeins út af því að það kemur enn sú fullyrðing hjá hæstv. forsrh. að framsóknarmenn hafi ítrekað krafist þess að handafl þýddi lagabreytingu eða lagabeitingu. Ég hef ítrekað lýst því yfir hér, bæði úr þessum ræðustóli og annars staðar, að ég teldi það að stjórnvöld ættu að grípa til þeirra möguleika sem þau hefðu í valdi sínu, þ.e. eins og það að hafa áhrif á það hvernig Seðlabankinn vinnur, hvernig Seðlabankinn hefur áhrif á markaðinn. Það er hluti af því og ef það eru ákvæði í bankalögum sem kveða á um það að bankinn geti haft áhrif á vexti, þá á hann auðvitað að gera það. Það er það sem við höfum verið að tala um og ítrekað krafist og ég segi aftur, auðvitað var það líka það sem ríkisstjórnin gerði þegar hún tók ákvörðun um það núna að breyta vöxtum á skuldabréfum ríkissjóðs, þá var það ekki þannig að þegar hæstv. ráðherra eða ráðherrar eða ríkisstjórn mættu til vinnu að morgni þessa dags, ég man nú ekki lengur hvaða dagsetning var sem rætt var um vextina í ríkisstjórninni, þá hefðu vextirnir breyst eitthvað um nóttina, heldur tók ríkisstjórnin ákvörðun um það að beita nú þeim aðferðum sem hún hefði tiltækar til að knýja fram vaxtalækkun með handafli eða handleiðslu hvort heldur þeir vilja nú kalla það. Varðandi stöðuna í efnahagslífinu, þ.e. að það skuli þó þrátt fyrir allt vera stöðugleiki nokkur, þá var grunnur að þeim stöðugleika lagður í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstjórnar og ég rakti það nokkuð hér í upphafsorðum mínum áðan og tímans vegna hef ekki aðstæður til þess að endurtaka það nú en þar voru upphafsskrefin stigin og það hefur leitt til þess að stofnunum hefur tekist að halda sig nokkuð vel við þær fjárveitingar sem markaðar eru í fjárlögum. En efnahagsstefnan hefur hrunið því það eru einmitt ýmsar aðrar stærðir sem breytast og verið er að breyta í fjáraukalögunum sem við erum að ræða nú heldur en það að stofnanirnar hafi farið með rekstur sinn allan út um víðan völl. Það er áætlunargerð og efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar sem hefur brugðist.

Hæstv. forseti. Í 3. lið brtt. frá meiri hluta fjárln. við fjáraukalagafrv. er lagt til að komi nýr liður undir Byggðastofnun: Stofnkostnaður 20 millj. Þessi liður á sér nokkuð sérstæða sögu og í nál. frá meiri hluta fjárln. segir um þennan lið, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samkvæmt lánsfjárlögum 1993 er heimilt að veita 20 millj. kr. víkjandi lán til að mæta framlögum á afskriftareikning vegna lánafyrirgreiðslu stofnunarinnar til atvinnuuppbyggingar á þeim svæðum sem hafa orðið fyrir mestum samdrætti í sauðfjárframleiðslu. Lánin eru veitt í samræmi við ákvæði í viðauka II við búvörusamninginn frá 11. mars 1991. Lagt er til að þessu 20 millj. kr. víkjandi láni verði breytt í fjárveitingu sem verði greidd út eftir því sem útlán Byggðastofnunar falla til.`` Aðdragandinn að þessu máli er sá að í búvörusamningi, sem gerður var í mars 1991, er ákvæði um það að á næstu árum skuli Byggðastofnun fá sérstaklega 100 millj. kr. árlega í því skyni sem kemur fram í athugasemdum meiri hluta fjárln. Tillaga um það var hins vegar felld við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1993, þannig að ekki var þar staðið við þetta. Hins vegar kom svo þetta furðulega ákvæði í lánsfjárlögum, að veita 20 millj. kr. víkjandi lán til Byggðastofnunar, sem átti að vera til ábyrgðar fyrir töpum vegna útlána í þessu skyni. Fannst flestum það nokkuð furðuleg ráðstöfun að fara að veita þannig sérstaka ábyrgð á einhverju einu láni fyrir ríkisstofnun sem hvort sem er er með ríkisábyrgð á öllum sínum lánum. En nú hefur það líka orðið niðurstaðan að hverfa frá þessum vinnubrögðum og hér er komin tillaga um að það komi 20 millj. kr. fjárveiting. Mér finnst ástæða til þess að draga fram nokkrar spurningar í þessu sambandi og vildi gjarnan fá að vita hvort fjárln. hefði fengið upplýsingar um það hvort búið væri að veita 100 millj. kr. í þessu skyni, til þeirra svæða sem verst urðu úti vegna samdráttar í sauðfjárframleiðslu. Reyndar vildi ég gjarnan fá upplýsingar um það frá hæstv. forsrh., sem var hér fyrir stundu. --- Mig langaði að bera fram spurningar til hæstv. forsrh. vegna þess að hér var fyrir skömmu á dagskrá skýrsla Byggðastofnunar fyrir árið 1992. Umræðu um hana varð að fresta af eðlilegum ástæðum þá, en svo hefur hún ekki komið á dagskrá síðan og ég vildi gjarnan spyrja hæstv. forsrh. hvort hún verði þá ekki á dagskrá alveg á næstu dögum. En sérstaklega vildi ég þó bera fram aðra spurningu og hún er sú hvort ekki verði alveg á næstunni lögð fram á Alþingi þáltill. um byggðaáætlun. Samkvæmt lögum um Byggðastofnun þá ber hæstv. forsrh. að leggja slíka áætlun fram og hefði þá átt að gera það í fyrsta skipti á þinginu 1991--1992. Þá var skammur tími liðinn frá því að þetta ákvæði var sett í lög svo það fengust þau svör að ekki unnist nægur tími til að undirbúa málið. Þessi byggðaáætlun var ekki heldur lögð fram á þinginu 1992--1993 og sömu ástæðu borið við. En nú er komið fram undir jól á hinu þriðja þingi. Það er vitað að Byggðastofnun skilaði frá sér tillögu um slíka byggðaáætlun fyrr á þessu ári, þannig að hún er búin að liggja alllengi í forsrn. Vildi ég af því tilefni óska eftir því að hæstv. forsrh. skýrði hér frá því hvort ekki sé að vænta þessarar tillögu um byggðaáætlun nú alveg á næstunni og hvað valdi þeim drætti, að hún hefur ekki þegar verið lögð fram, þó að liðið sé á um þriðja mánuð frá þingsetningu.

Forseti vill leyfa sér að upplýsa að eins og kunnugt er þá var skýrsla Byggðastofnunar hér á dagskrá fyrir nokkru síðan en vegna veikinda hæstv. forsrh. varð að fresta þeirri umræðu og ekkert mun vera því til fyrirstöðu að sú skýrsla komi á dagskrá mjög fljótlega. Umrædd þáltill. mun vera í vinnslu hjá ríkisstjórninni.

Já, hæstv. forsrh. mun þá væntanlega skýra hér frá því af hverju dráttur er á að þessi áætlun hefur ekki þegar verið lögð fram, því eins og ég sagði áður, þá afgreiddi stjórn Byggðastofnunar hana frá sér fyrr á þessu ári. En það eru fleiri spurningar sem vakna í þessu sambandi og þá m.a. í sambandi við þann lið sem hér er til umræðu, um fjárveitingu til Byggðastofnunar. Við athugun allshn. á fjárlagafrv. fyrir næsta ár komu á fund allshn. formaður og forstjóri Byggðastofnunar og voru þá spurðir um starfsemi stofnunarinnar og stöðu mála. Ég ætla ekki nú að fara að ræða fjárveitingar næsta árs, það verður gert þegar fjárlagafrv. kemur aftur til umræðu, en vil hins vegar víkja að því að það kom fram í máli a.m.k. formanns að sú reglugerð sem sett var fyrir Byggðastofnun fyrir skömmu síðan bindi mjög hendur stofnunarinnar til þess að styðja við uppbyggingu atvinnulífs þar sem samkvæmt henni væri ekki lengur heimilt að leggja fram áhættufjármagn. Það væri mjög slæmt því staða margra fyrirtækja væri þannig að það væri ekki aukið lánsfé sem þau þyrftu á að halda heldur eigið fé til þess að styrkja stöðu þeirra. Við vitum það, sem þekkjum til slíks atvinnurekstrar, að tiltölulega lágar upphæðir af eigin fjármagni geta skipta sköpum fyrir rekstrarmöguleika ef skilyrði að öðru leyti eru viðunandi. Í síðustu viku var erindi frá Byggðastofnun mjög til umræðu í fréttum, þegar skýrt var frá að beiðni frá henni hefði borist til ríkisstjórnarinnar um 300 millj. kr. til þess að leggja í atvinnurekstur á Vestfjörðum. Það efast sjálfsagt enginn um það að atvinnurekstur á Vestfjörðum þarf á slíku að halda um þessar mundir, en við vitum líka að það er víðar sem atvinnurekstur stendur höllum fæti og því gæti verið þörf á að huga að fleiru. En mig langar að spyrja að því hvort fjárln. hafi ekkert rætt þetta mál, hvort þetta mál hafi ekkert komið til umræðu innan nefndarinnar. Nú mun einn af þingmönnum Vestfjarða eiga sæti í fjárln. og virtist þá vera að það væri eðlilegur vettvangur að þar yrði rætt og komið fram með tillögur um fjármagn sem þyrfti strax, því eftir ummælum frá Byggðastofnun þá er þarna um bráðan vanda að ræða sem ekki þolir langa skoðun og þá væntanlega ekki langan drátt á afgreiðslu. Væntanlega verða þessi mál þá skoðuð milli 2. og 3. umr. þessa máls eða hvort ástæða sé til að koma með fjármagn inn í þau af þessum ástæðum. En eins og ég sagði þá stendur atvinnulíf því miður miklu víðar höllum fæti og í fleiri atvinnugreinum heldur en í sjávarútvegi, það á einnig við um landbúnaðinn. Því veldur að sjálfsögðu samdráttur í tekjum bænda, gífurlegur samdráttur og erfiðar markaðsaðstæður. Að sjálfsögðu hefur það áhrif á afkomu bænda og möguleika til að reka sinn búskap, sú breyting sem hefur orðið á fjárlögum og er að verða, þar sem það kemur fram í skýringum við fjárlagafrv. að fjármagn úr ríkissjóði til landbrn. lækkar frá ríkisreikningi 1992 til fjárlagafrv. fyrir árið 1994 um tæpa 4 milljarða kr. Að sjálfsögðu er augljóst að það hlýtur að hafa alvarlegar afleiðingar fyrir afkomu þeirrar stéttar og reyndar miklu fleiri, sem veita landbúnaðinum margs konar þjónustustörf. Það er líka þannig að til Stofnlánadeildar landbúnaðarins hafa komið óskir frá heilum búgreinum um að þar verði hugað að hvort eitthvað sé hægt að létta þeirra þunga róður nú vegna versnandi stöðu. Og það er óskiljanlegt að hæstv. landbrh. skuli ekki hafa, að því er virðist, áhyggjur af þessum alvarlegu horfum. Það sem við höfum helst orðið vör við frá hans hálfu síðustu vikur og mánuði eru einhverjar sviðsetningar um bardaga innan ríkisstjórnarinnar þar sem ráðherrar metast um það hver sé mesti sigurvegarinn og hver tapi mestu. Og þess er náttúrlega ekki að vænta að það verði mikið gert í málefnum atvinnuvegar á meðan mest er hugsað um slík vinnubrögð. En óneitanlega finnst manni að þetta séu einhverjir vindmylluriddarar sem eru þarna að setja á svið sýningar til þess að geta svo fagnað sigri. En það er alvarlegt mál að staðan skuli vera þannig og ekkert skuli, eins og ég sagði, vera aðhafst í málefnum atvinnuvegarins. Fyrir skömmu síðan kom það fram hjá hæstv. landbrh. að á næstunni yrði að koma fram frv. um breytingar á búvörulögum, en það lægi ekki ljóst fyrir hvert efni þess yrði, hvort það yrði á þann veg að raunverulegt forræði landbúnaðarmála væri af landbrh. tekið eða ekki. Með tilliti til þess, ef staðan er svo erfið og veik hjá hæstv. ráðherra, þá er það næsta furðulegt að hann skuli ekki nota tækifærið meðan hann situr þó í ráðherrastólnum og reyna að búa eitthvað í haginn fyrir eða koma í veg fyrir að þarna verði óbætanlegt slys í þessum undirstöðuatvinnuvegi. En það er kaldhæðnislegt að á sama tíma og staðan er svona fyrir atvinnulíf úti um land þá skuli það gerast, sem rætt var hér á fundi í fyrradag, að þessir aðilar séu gerðir að sérstökum skattstofni í sambandi við flutninga og ferðamál. Hæstv. forseti. Það er að sjálfsögðu margt sem ástæða væri til að ræða í sambandi við þetta fjáraukalagafrv., þar sem það snertir öll ráðuneyti á einhvern hátt og þar af leiðandi flest svið þjóðfélagsins. En það hefur nú þegar verið gert ítarlega og verður gert af öðrum á eftir, svo ég ætla ekki að þessu sinni að hafa fleiri orð um þetta.

Virðulegi forseti. Mér dettur nú í hug þegar ég hlusta á þessa umræðu að þessar vikurnar er verið að sýna þætti í ríkissjónvarpinu sem heita ,,Já, ráðherra``, þar sem ráðherra kerfismála í Bretlandi er að gíma við ráðuneytisbáknið. Og manni dettur náttúrlega í hug þegar borin er saman útkoman úr fjárlögunum ár eftir ár og svo sú stefna og áætlanir sem ríkisstjórnin hefur gert, að það séu einhver slík tröll sem verið er að glíma við. En auðvitað er leikurinn ekki jafn og stefnan sem gengið er út frá vægast sagt misheppnuð. Almennt má segja að með þessu frv. og þeim brtt. sem nú hafa verið lagðar fram þá sé útkoma ríkisfjármála ársins 1993 að skýrast eftir því sem hægt er, en enn lifir mánuður af þessu ári og það vantar ýmislegt inn í dæmið. En hvað varðar næsta ár, þá er það mikilli og dimmri þoku hulið. Það er búið að leggja fram skattafrumvarp, en hinn mikli lagabálkur um ráðstafanir í ríkisfjármálum er ekki kominn fram. Og ef svo fer fram sem horfir og það frv. og meðferð skattafrv. verður eitthvað í líkingu við það sem verið hefur í tíð þessarar ríkisstjórnar, þá má hamingjan vita hver útkoman verður. Fyrir síðustu jól upplifðum við það að skattafrv. var gjörbreytt á síðustu dögum fyrir jól. Og það er alveg augljóst að það eru miklar umræður komnar í gang í þjóðfélaginu og ákveðnar atvinnugreinar eins og ferðaþjónustan mjög uggandi um sinn hag og ekki að vita nema breytingar kunni að verða gerðar þar á. Samt sem áður er ljóst að það ár sem brátt fer í hönd mun verða erfitt og reynsla þess árs og meðferð ríkisstjórnarinnar á ríkisfjármálunum lofar ekki góðu. En við umræðu um þetta frv. er auðvitað tækifæri til þess að skoða efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar í heild, auk þess sem hér eru til umræðu ýmsar aðgerðir sem verið er að grípa til í ráðuneytunum, ýmislegt sem vanreiknað hefur verið er hér bætt. Jafnframt kemur í ljós hve illa var staðið að frv. til fjárlaga fyrir árið 1993. Þar er skemmst frá að segja, eins og margrakið hefur verið í umræðum í vetur, að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hefur gjörsamlega mistekist. Ríkisstjórnin ætlaði sér að ná ríkishallanum niður á tveimur árum, en nú blasir það við okkur að hallinn á þessu ári stefnir í tæpa 14 milljarða kr. og frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 gerir ráð fyrir tæpum 10 milljörðum. Ef reynsla þess árs verður eitthvað í líkingu við það ár sem nú er að ljúka þá má búast við að hallinn fari upp í allt að 20 milljarða. Þetta eru vægast sagt ógnvænlegar tölur í ljósi þess að það stefnir í enn meiri samdrátt í tekjum ríkisins, það stefnir í aflasamdrátt, sem vonandi verður þó ekki eins mikill og reiknað er með. Og enn blasa við okkur þær staðreyndir að frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 er álíka vitlaust og illa frá gengið og frv. var fyrir árið 1993. Forsendurnar eru einfaldlega ekki réttar, menn horfast ekki í augu við staðreyndirnar, menn reikna sér alls konar hluti sem augljóslega munu ekki ganga fram. Ef við lítum aðeins á þessa helstu þætti þá er þar fyrst að nefna áætlanir um ríkissjóðshallann, útkomuna úr dæminu sem, eins og ég nefndi hér áðan, hefur sýnt sig að er kolvitlaus ár eftir ár. Ég veit ekki hvort hægt er að tala um einhverja reglu í þessu, en hallinn virðist nokkurn veginn tvöfaldast frá því sem ráð er fyrir gert. Og það vekur þá spurningu til fjmrh. hvernig hann skýrir þennan halla. Honum er gjarnt að tala um útgjaldahalla, þ.e. aukin útgjöld sem menn taka ákvarðanir um, en síðan kemur það sem hann kallar kerfislægan halla og er þá um að ræða ýmiss konar innbyggða aukningu á útgjöldum og er þá m.a. átt við tryggingakerfið og fleiri þætti ríkisfjármálanna, þar sem lög og samningar gera ráð fyrir eða fela í sér ákveðinn vöxt útgjalda. Þarna hefur ríkisstjórninni algjörlega mistekist að taka á málum og hennar aðferðir og aðgerðir í þeim efnum hafa verið vægast sagt handahófskenndar, enda held ég í raun að það sé ekki hægt að ná ríkissjóðshallanum niður á svona stuttum tíma. Í stað þess hefði verið nær að gera áætlanir til lengri tíma og fara í þær strúktúrbreytingar sem verða að eiga sér stað, eigi að draga úr ríkisútgjöldum til langframa. Þar minni ég enn á það að vilji menn ná fram minni útgjöldum í heilbrigðismálum, þá þýðir ekkert annað en að breyta um áherslur og gera það sem ég hef kallað að bæta heilsu þjóðarinnar. Það kallar á nokkurn kostnað í byrjun, en þar er um að ræða aðgerðir sem munu skila sér í lækkuðum útgjöldum mjög fljótt. Annað dæmi um stefnu ríkisstjórnarinnar sem hefur að miklu leyti mistekist eru áætlanir um þjónustugjöld og sértekjur, sérstaklega sértekjur stofnana. Þar eru dæmin mýmörg, að sértekjurnar hafa ekki skilað sér eins og áætlað var. Margt af því var fyrirsjáanlegt og var margbent á það í umræðum, bæði í fyrra og hittiðfyrra, að þessar áætlanir stæðust engan veginn, en það var haldið í tölurnar. Og það eru alveg stórbrotin vinnubrögð sem hér eiga sér stað varðandi Tækniskóla Íslands. Þriðja árið í röð er gert ráð fyrir því að Tækniskóli Íslands afli sér sértekna án þess að hann hafi nokkrar heimildir til þess. Það var lagt fram frv. í fyrra sem dagaði uppi í menntmn., sem átti að veita Tækniskólanum heimildir til að afla sér sértekna, en, eins og ég segi, það dagaði uppi, þannig að Tækniskólinn gat ekki aflað sér þessara sértekna og í þessu frv. til fjáraukalaga fær hann bætur fyrir það. En þrátt fyrir það er í frv. fyrir árið 1994 enn gert ráð fyrir því að Tækniskólinn afli sér sértekna, en það er ekkert frv. komið fram. Ég er nú svo sem ekki að harma það, því ég er algjörlega mótfallin þessum skólagjöldum. En það er jafnfáránlegt að í frv. til fjárlaga skuli vera gert ráð fyrir innheimtu sem engin lagastoð er fyrir. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Það eru eflaust mýmörg dæmi um slíka hluti. Ég veit ekki hvort ég á mikið að vera að tala um einkavæðinguna, sem er auðvitað enn eitt dæmið um hina misheppnuðu stefnu ríkisstjórnarinnar. Í hvítbókinni, Velferð á varanlegum grunni, eru margar síður um einkavæðinguna og hvað eigi að einkavæða. En þar er auðvitað skemmst frá að segja að sem betur fer hafa þau áform meira og minna runnið út í sandinn. En það er sama sagan, það hefur verið gert ráð fyrir miklum tekjum vegna sölu á ríkisfyrirtækjum ár eftir ár, þó þær skili sér engan veginn. Og eins og við höfum rætt hér áður var reiknað með 1.500 millj. kr. í tekjur fyrir sölu ríkiseigna á þessu ári, en það stefnir í að 100 millj. skili sér.  Enn einn þáttur sem kemur inn í þessa sorgarsögu eru kjarasamningar. Ég er ekki að harma það að gerðir hafi verið kjarasamningar heldur að það hafi gerst enn einu sinni að gerðir séu samningar þar sem öllu er ávísað á ríkissjóð eða þá hitt að ríkisstjórnin neitaði algjörlega að horfast í augu við það að auðvitað yrðu gerðir kjarasamningar og auðvitað þyrfti að semja við ríkisstarfsmenn. Það er að finna í þessu frv. nokkra liði þar sem einmitt er verið að greiða laun vegna kjarasamninga og þetta er auðvitað alveg fráleitt, að setja það inn í fjárlög ár eftir ár að það verði engar launabreytingar. Þetta er svo út í hött, miðað við reynslu undanfarinna áratuga, að það tekur engu tali. Kjarasamningar skapa auðvitað stöðugleika á vinnumarkaðinum, en það getur ekki gengið til lengdar að allar launabætur eða kjarabætur séu teknar úr ríkissjóði. Það er dæmi sem ekki gengur upp og bendir okkur á að það er atvinnulífið sem þarf að styrkja. En það er alveg dæmigert að þessi ríkisstjórn hefur enga stefnu í atvinnumálum, ekki nokkra. Það kannski lýsti sér best í því hversu lengi hún dró það að grípa til aðgerða í vaxtamálum og það var náttúrlega ekki fyrr en hún var barin til þess. Hún var einfaldlega barin til þess að grípa til aðgerða, að eitthvað gerðist. Þetta er stjórnarstefna sem ekki gengur til lengdar og er þegar búin að valda svo miklum skaða að það mun taka mörg ár að bæta fyrir hann.  Þá get ég ekki annað, virðulegi forseti, en minnt á það enn einu sinni, að þessi vinnubrögð, sem ég veit reyndar ekki hvað hafa tíðkast lengi, eru einfaldlega stjórnarskrárbrot. Stjórnarskráin er þverbrotin ár eftir ár eftir ár og þar vísa ég til 41. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir: ,,Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.`` Það er alveg ljóst að margar af þeim upphæðum sem hér er verið að biðja um leyfi fyrir hefur þegar verið úthlutað. Það er búið að eyða hluta af þessum peningum og það er ekki heimilt samkvæmt íslensku stjórnarskránni. Nú veit ég að þessi ríkisstjórn er ekkert sérstaklega sek í þeim efnum, þetta eru vinnubrögð sem tíðkast hafa, að ég hygg, óralengi, en þau eru jafnvond fyrir því og sýna það virðingarleysi við lögin sem hér tíðkast. Þegar ég var að renna í gegnum fjáraukalögin og ýmsa þætti sem þar er verið að taka ákvarðanir um, þá vaknar sú spurning, þó að margt gott sé í þeim að finna: Af hverju geyma menn þetta ekki til fjárlaganna? Af hverju er þetta ekki sett inn í fjárlögin? Ef menn vilja halda sig innan rammans, þá skiptir oft ekki sköpum þó það líði einhverjir tveir, þrír mánuðir þegar um aukafjárveitingar eða ákvarðanir ríkisstjórnarinnar er að ræða. Það er miklu eðlilegra að miða þær við fjárlagaárið, þó auðvitað þurfi stundum að grípa til aukaútláta. En þá á að kalla Alþingi saman, eins og við ræddum hér varðandi kjarasamningana, í stað þess að setja bráðbirgðalög, þá átti að kalla Alþingi saman og fá heimild fyrir þeim fjárveitingum sem þar voru til umræðu, sem þar var samið um. Þetta eru vinnubrögð sem þurfa að breytast, í stað þess að ríkisstjórnir fari með það vald sem lögum samkvæmt er í höndum Alþingis, fjárveitingavaldið. Það er Alþingi sem hefur fjárveitingavaldið á sínum höndum, ekki ráðherrar eða ríkisstjórn. Varðandi þessi bráðabirgðalög sem ég var að nefna og þær fjárveitingar sem þar var samið um, þá væri fróðlegt að fá það upplýst hjá hæstv. fjmrh. hversu miklu er búið að eyða af milljarðinum margnefnda, hversu miklu hefur þegar verið eytt. Í fjáraukalögunum er einmitt að finna margar af þeim aðgerðum sem á að grípa til til að auka atvinnu, ýmis viðhalds- og viðgerðarverkefni ráðuneytanna, og það hefur ekki verið upplýst, mér vitanlega, hversu mikið er búið að framkvæma, hversu miklum eða háum upphæðum hefur þegar verið eytt. Ég ætla ekki að fara út í deilur fjmrn. og Ríkisendurskoðunar um bókhaldsmálin, en það er auðvitað spurning varðandi Landsbankann og þá upphæð sem ríkið ætlar að styrkja eiginfjárstöðu hans um, hvort sú upphæð þurfi ekki að koma hér einhvers staðar fram. En eins og hæstv. fjmrh. upplýsti í umræðum á þriðjudaginn þá verður hún auðvitað í ríkisreikningi þegar þar að kemur. Ég ætla þá að víkja að einstökum atriðum þessa frv. áður en ég mæli fyrir þeirri brtt. sem ég flyt við þetta mál. Það eru mjög mörg atriði sem vert er að velta fyrir sér í þessu fjáraukalagafrv. og ýmsar spurningar sem vakna. Þar er þá fyrst að nefna að hér er vikið að forsrn. --- nú er hæstv. forsrh. víðs fjarri, en kannski getur hæstv. fjmrh. upplýst það sem hér er á ferð og það er varðandi ráðherrabústaðinn. Hér er beðið um 25 millj. kr. aukafjárveitingu til ráðherrabústaðarins og mín spurning er: Er þetta hluti af milljarðinum sem þarna er á ferð? Ég held ég muni það rétt að í fjárlögunum fyrir næsta ár sé gert ráð fyrir 5 millj. í viðgerðir á ráðherrabústaðnum. Þýða þessar upphæðir að viðgerðum þar verði þar með lokið eða er þetta margra ára verkefni sem þarna er á ferð? Ef svo er þá hefði mér fundist eðlilegra að þessi upphæð hefði flust yfir á næsta ár. Hvað liggur svo á að veita 25 millj. í viðgerðir á ráðherrabústaðnum núna? En kannski getur hæstv. fjmrh. skýrt það hvað þarna er á ferð. Hér kemur það fram að Hæstiréttur Íslands fær 13 millj. kr. í sinn hlut og eftir því sem ég best veit þá eru þar á ferð launagreiðslur til hæstaréttardómara vegna yfirvinnureikninga sem þeir hafa sent til ríkisins og fengið greidda. Þetta tengist umræðum um launamál í landinu og í hvílíkt óefni er komið í þeim málum þegar ríkið er ýmist farið að borga svona yfirvinnureikninga eða það fær á sig dóma. Nú síðast kom úrskurður kjaranefndar um laun presta og ég spyr hæstv. fjmrh.: Hefur það verið reiknað út í fjmrn. hvað sá úrskurður kostar? Hversu háar fjárhæðir eru þar á ferð? Ég minni á að það hafa verið dómsmál í gangi gegn ríkinu, BHMR-dómurinn féll á sínum tíma og kostaði ríkið 300 millj. kr. Það er dómsmál á ferð vegna bráðabirgðalaganna sem sett voru sl. sumar. Það er að vísu ekki hægt að segja til um það hver niðurstaða verður í því máli en ef hann fellur prestunum í vil þá verður þar um gífurlegan kostnað að ræða fyrir ríkisvaldið. Þetta bendir okkur á það enn einu sinni að það verður að taka launamál ríkisins til endurskoðunar. Það nær ekki nokkurri átt að halda svona áfram. Og ég ítreka spurningu mína til hæstv. fjmrh.: Hvað ætlar hann að gera í þeim málum? Er ekki löngu tímabært að hefja uppstokkun á launamálum ríkisins? Þetta nær ekki nokkurri átt að fá svo sífellt á sig bakreikninga. Og ég vil vekja athygli á því að með þessum úrskurði kjaranefndar er hluti presta að fara fram úr þingmönnum í launakjörum og er að nú umhugsunarvert fyrir þingmenn þó að ég telji að prestar séu ekki of sælir af sínu. En það er auðvitað orðið ákaflega umhugsunarvert hvernig launakjörum þingmanna er háttað. Eins og ég hef nefnt þá er að finna í frv. ýmsa liði einstakra stofnana, sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti, um viðhald og sums staðar í greinargerðinni kemur fram að þetta sé hluti af milljarðinum margnefnda en annars staðar er þess ekki getið og ég vil spyrja m.a. vegna Stofnunar Árna Magnússonar. Það kemur hér fram að sú framkvæmd, viðgerðir á húsnæði Stofnunar Árna Magnússonar, fer fram á vegum Háskóla Íslands og eins og ég skil þetta þá leggur háskólinn fram fé að hluta til en síðan koma væntanlega 15 millj. til viðbótar frá ríkinu. Og ég spyr hæstv. fjmrh., er þetta hluti af milljarðinum og hvað er það sem þarna er á ferð? Ég vil ítreka að það þarf að passa mjög vel upp á að húsnæði Árnastofnunar sé í góðu lagi því að þar eru dýrgripir miklir sem ekki mega verða fyrir neinum skakkaföllum. Og eins og kom fram í umræðu sl. vor um safnamál hér í landinu er staðan sem betur fer sú að Stofnun Árna Magnússonar er eina safnið á landinu sem býr við viðunandi varnir, þ.e. brunavarnir og slíkt og við megum aldrei gleyma því að þarna eru geymdir alveg ómetanlegir dýrgripir og ég fagna því að það skuli vera veitt fé til viðhalds Árnagarðs, þ.e. til Stofnunar Árna Magnússonar sem er til húsa í Árnagarði, en mín spurning er sem sagt: Er þetta hluti af milljarðinum? Ég vék hér áðan að Tækniskóla Íslands en hér er að finna leiðréttingu vegna þeirra sértekna sem honum er ætlað að afla sér en hefur enga lagalega heimild til. Og það er samt sem áður eins og ég nefndi áðan að finna í frv. fyrir 1994 áætlun um sértekjur án þess að nokkur lagaheimild sé til staðar. Kennaraháskóli Íslands --- nú vill svo til að menntmrh. er ekki hér staddur og ég ætla ekki að fara að kalla á hann, enda er þetta ekki stórmál hér sem hann varðar nema Rannsóknarsjóðurinn. En hér er verið að veita 18 millj. kr. til Varmalands og mér finnst í raun og veru að þegar við erum að fara í gegnum aukafjárlög og það er einmitt verið að biðja hér um framlög til einstakra framkvæmda, þá ættu viðkomandi ráðherrar að vera hér til staðar til að skýra hvað er á ferð. Varðandi Varmaland þá er verið að afhenda Kennaraháskóla Íslands þann gamla húsmæðraskóla og þar á að verða eins konar kennslusetur, setur fyrir námskeið, ráðstefnur og fleira slíkt á vegum Kennaraháskólans og þarna þurfa greinilega að eiga sér stað viðgerðir og breytingar væntanlega, en ég vil í því sambandi vekja athygli á því að á Varmalandi er ákveðið vandamál, þ.e. eigur gamla húsmæðraskólans, og það hefur enn ekki fengist nein lausn á því hvað eigi að gera við eigur gömlu kvennaskólanna og húsmæðraskólanna og er mjög brýnt að það verði tekið á því máli. Þarna eru ýmiss konar dýrgripir á ferð, málverk, borðsilfur, dúkar, hannyrðir og ýmislegt sem er mikils virði og tilheyrir okkar heimilis- og kvennamenningu og er ótækt að ekki sé tekið á þeim málum. Ég vil aðeins minnast hér á Rannsóknarsjóðinn en hann kemur inn á einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar því að eins og þingmenn eflaust minnast átti hluti þeirra tekna sem reiknað var með vegna einkavæðingar að renna til rannsókna og vísinda en þar sem sáralítið hefur skilað sér af þeim verða menn að grípa til þess ráðs að biðja um aukafjárveitingar til þess að einhverjar rannsóknir eigi nú stað. Þetta eru nú vinnubrögðin. Þetta eru vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Á þessu eiga rannsóknir og vísindi í landinu að byggjast og þetta eru auðvitað algerlega fráleit vinnubrögð. Hér er líka undir menntmrn. að finna lið sem heitir Almennir framhaldsskólar, viðhald og stofnkostnaður upp á 74 millj. kr. Ég hygg að þarna sé líka á ferð hluti af milljarðinum margnefnda en vildi nú fá það skýrt hjá hæstv. fjmrh. hvort svo sé en þessi liður á að deilast niður á mjög marga skóla í landinu og ber auðvitað að fagna því að þeir fái viðhaldsfé og fjármagn til ýmiss konar stofnkostnaðar. Ég vil líka fagna sérstaklega þeim lið sem hér heitir fullorðinsfræðsla þar sem er veitt aukalega 10 millj. til kennslu nýbúa og það veitir svo sannarlega ekki af að taka á í þeim málum. Reynslan ætti að kenna okkur það og það sem gerst hefur hjá öðrum þjóðum að því fyrr sem við tökum á þeim vandamálum sem útlendingar sem hingað flytja þurfa að glíma við því betra. Þar með spörum við okkur vandamál í framtíðinni. Hér undir menntmrn. er líka minnt á mikið deilumál sem var á þingi í fyrra og snerti Menningarsjóð því að hér kemur fram að það sé búið að afhenda Listasafni Íslands húsið að Skálholtsstíg nr. 7, þ.e. gamla Landshöfðingjahúsið, og hér er beðið um 10 millj. kr. til þess, til viðhalds væntanlega án þess að það komi skýrt fram ef ég man rétt. Jú, það kemur hér fram að húsnæðið þarfnist verulegra endurbóta. Þarna er um mjög umdeilanlega ráðstöfun að ræða og ég ætla ekki að fara að rifja það upp hvernig staðið var að þessu máli öllu saman, en auðvitað þarf að halda húsinu við. Þetta er mjög merkilegt hús og fagurt í byggingarsögu bæjarins og ber að fagna því að veitt skuli fé til viðhalds en það breytir ekki því hvernig að málum var staðið. Þá ætla ég aðeins að víkja að utanrrn. og fyrst og fremst að þeim lið sem varðar þýðingar utanrrn. vegna EES-samninganna. Það kom hér fram fyrr í dag að sá kostnaður hefur orðið miklu, miklu meiri en reiknað var með og mér þætti fróðlegt að vita hvað þarna er um mörg störf að ræða og hversu langt þýðingarnar eru komnar. Er reiknað með því að þessi þýðingarmiðstöð þurfi að starfa áfram, að þetta verði með þessum hætti eða er reiknað með að þegar mesta skriðan er gengin um garð þá verði hún lögð niður? Hvernig verður þeim þýðingum háttað sem þurfa að eiga sér stað á hverju ári því að það munu náttúrlega áfram streyma tilskipanir frá EB? Nú er náttúrlega utanrrh. víðs fjarri og ég svo sem veit ekki hvort sanngjarnt er að beina þessum spurningum til hæstv. fjmrh. en mér finnst að það þurfi að koma fram í þessu samhengi hvað hér er á ferð. Í landbrn. er að finna afleiðingar kjarasamninganna. Þar er beðið um rúmlega 300 millj. kr. vegna niðurgreiðslna sem samið var um á mjólkurvörum og kjötvörum og það vaknar sú spurning í mínum huga hvað gerist þegar þessum niðurgreiðslum lýkur um áramótin, hvað gerist þá varðandi verðlag á mjólkurvörum og kjötvörum. Ég held að það sé alveg ljóst að íslenskir bændur geta ekki tekið sjálfir á sig hækkanir á kjötverði. Það er alveg ljóst að þeir taka þær ekki á sig. Og hvað gerist þegar þessum niðurgreiðslum lýkur? Verður ekki hækkun á mjólkurvörum og kjötvörum um leið og innflutt matvæli og hráefni, sem m.a. eru í samkeppni við íslenskar landbúnaðarvörur, lækka í verði vegna lækkunar virðisaukaskatts niður í 14%. Þetta þarf auðvitað allt að skoða í samhengi og tengist því frv. sem er til umfjöllunar í efh.- og viðskn. um virðisaukaskattinn og fleiri skattamál. Það hefur verið nokkuð rætt hér um Hafrannsóknastofnun og þá sögu alla þar sem sala á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs átti að skila Hafrannsóknastofnun rúmlega 300 millj. kr. Síðan voru þær ekki seldar og nú þarf auðvitað að útvega stofnuninni þessar 300 millj. Þetta er enn eitt dæmið um þessi dæmalausu vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Þessar heimildir voru ekki seldar og verða ekki seldar. En hvernig í ósköpunum á að vera hægt að stunda einhver vísindi hér í landinu og rannsóknir með þessum hætti þegar stofnanir eiga að treysta á einkavæðingu og sölu aflaheimilda og svo skilar sér ekkert af þessu. Varðandi dóms- og kirkjumálaráðuneytið kemst ég ekki hjá því að minnast hér aðeins á lið sem heitir húsnæði og búnaður dómstóla þar sem beðið er um 25 millj. kr. vegna húsnæðis Hæstaréttar og þeir peningar eiga væntanlega að fara í undirbúning að byggingu hins nýja hæstaréttarhúss. Það er hér á dagskrá í dag tillaga um staðsetningu hæstaréttarhússins þar sem skorað er á ríkisstjórnina að endurskoða þá staðsetningu að troða þessu húsi niður innan um Arnarhvol, Þjóðleikhúsið og Landsbókasafnið sem ég tel vera hið versta mál og ég held að þetta mál þarfnist nánari skoðunar. En ef ég man rétt þá eru ætlaðir verulegir fjármunir á næsta ári til 1. áfanga þessa húss. Síðan er undir dóms- og kirkjumálaráðuneytinu heldur dularfullur liður sem heitir Sýslumaðurinn í Reykjavík og er einmitt skólabókardæmi um stjórnarhætti sem tíðkast hér því að undir liðnum 411, Sýslumaðurinn í Reykjavík, segir á bls. 39, með leyfi forseta: ,,Sýnt þykir að útgjöld embættisins fari a.m.k. 15 millj. kr. umfram heimildir fjárlaga í ár. Skýrist það að hluta til af því að fjárþörf embættisins var vanmetin í áætlun ráðuneytisins við undirbúning fjárlaga. Í öðru lagi hafa ófyrirséð barnsburðar- og veikindaleyfi leitt til aukins launakostnaðar. Í þriðja lagi`` --- og ég vek sérstaka athygli á þessu --- ,,hefur verið ráðið í bæði tímabundin og föst störf sem ekki var veitt framlag til í fjárlögum. Þótt ljóst hafi verið hvert stefndi frá því snemma á árinu hefur hvorki ráðuneytið né embættið gripið til ráðstafana til að draga úr hallanum. Brýnt er því að ráðuneytið treysti betur áætlanagerð vegna embættisins og komi á skilvirkari fjármálastjórn áður en sameining við sýslumannsembættin í Kópavogi og Hafnarfirði fer fram á næsta ári.`` Það er nú gaman að fá að vita hver það er sem skrifar þetta. Hver er það sem sendir dóms- og kirkjumálaráðuneytinu tóninn með þessum hætti eða er þetta sjálfsgagnrýni ráðuneytisins? Það væri fróðlegt að fá það upplýst en þetta eru vægast sagt sérkennileg vinnubrögð. Menn sjá það fyrir að það þarf að ráða í störf. Það er ekki fjármagn til þess. Samt er ráðið í störfin og treyst á að það fáist aukafjárveiting. Hvernig halda menn að það sé hægt að draga saman í ríkiskerfinu með þessum hætti? Hvernig kemur þetta heim og saman miðað við yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar? Hvaða störf eru hér á ferð? Hvað var þarna að gerast sem olli þessari útþenslu? Ég vildi gjarnan fá skýringar á því. Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að fara hraðar yfir sögu en það er vægast sagt svo margt í þessu frv. sem vert er að ræða að það er varla hægt að komast hjá því að ræða einstaka liði. Ég get ekki annað en minnst á þann lið sem heyrir undir félmrn. sem kallaður er vinnumál en þar er að finna sérstakt 60 millj. kr. framlag til atvinnumála kvenna á landsbyggðinni. Og þarna er enn einn liðurinn sem tengist milljarðinum. Þetta er sérstakt framlag, 60 millj. af heilum milljarði, til þess að bæta stöðu kvenna á landsbyggðinni. En eins og menn vita þá er atvinnuleysi um það bil helmingi meira í röðum kvenna en karla. Það er um helmingi meira. Samt sem áður beinast sjónir manna fyrst og fremst að þeim verkefnum sem karlmenn vinna við hér á landi með hefðbundnum hætti og þó að konur gætu auðvitað sótt um ýmis störf þá eru hefðirnar sterkar og menn hefðu átt að beina sjónum að öðrum verkefnum sem koma konum til góða. Og það er ekki annað hægt en gagnrýna það hvernig staðið er að málum þó að ég fagni því auðvitað að það skuli einhverjum peningum vera varið til atvinnumála kvenna á landsbyggðinni, á landsbyggðinni. Það er töluvert atvinnuleysi meðal kvenna hér á Reykjavíkursvæðinu og á Suðurnesjum og það þarf auðvitað að gefa þeim málum gaum. Það er ekki bara verkefni Reykjavíkurborgar svo að dæmi sé tekið að leysa þau mál þó að borgin þurfi auðvitað að koma þar inn í. Það er líka hlutverk ríkisins og það er nú einu sinni svo að samdráttur í undirstöðuatvinnugreinunum magnast í þjónustugreinum og það er í þjónustugreinunum þar sem atvinnuleysi er vaxandi og þar eru konur mjög fjölmennar. Það þarf að taka á þessum málum og þarna verður stefnubreyting og hugarfarsbylting að eiga sér stað. Þá víkur sögunni að heilbr.- og trmrn. og enn koma kjarasamningarnir við sögu og Atvinnuleysistryggingasjóður og hér er enn eitt dæmið um vanáætlun á útgjöldum. Á það var bent í umræðunum í fyrra að atvinnuleysi yrði meira en gert var ráð fyrir samkvæmt fjárlagafrv. og hér kemur í ljós að biðja þarf um hvorki meira né minna en 1.150 millj. til viðbótar til þess að standa undir atvinnuleysinu í landinu. Ég hef ekki borið þetta saman við tölurnar í frv. fyrir 1994 en menn verða að vera raunsæir í þessum efnum og í það minnsta að taka mark á spá Þjóðhagsstofnunar og reikna dæmið út frá því. Og ég spyr hæstv. heilbr.- og trmrh.: Er það gert að miða tölurnar fyrir næsta ár við reynsluna á þessu ári og spá Þjóðhagsstofnunar? Það er líka mjög athyglisverður þessi liður sem heitir atvinnuleysisbætur opinberra starfsmanna þar sem er verið að biðja um 75 millj. til viðbótar og þessar tölur sýna það að atvinnuleysi í röðum opinberra starfsmanna hefur greinilega verið mjög vanáætlað. Ég beindi fyrir skömmu fyrirspurnum til fjmrn. um atvinnuleysi hjá opinberum starfsmönnum og biðlaun og mér þykja svörin sem ég fékk vera nokkuð athyglisverð. Það kom fram í svari fjmrn. á þskj. 249 að ríkið hefur greitt 575 ríkisstarfsmönnum atvinnuleysisbætur á þessu ári, þ.e. á tímabilinu 1. jan. til 15. nóv. 1993 og heildarfjárhæðin er 96,5 millj. kr. á þessu tímabili. Hér er verið að biðja um 75 millj. kr. þannig að þeir peningar sem voru áætlaðir í atvinnuleysisbætur opinberra starfsmanna hafa greinilega verið mjög vanáætlaðir og ég vil beina því til hæstv. fjmrh. að menn skoði það í ljósi þessara staðreynda hvernig áætlunin er fyrir næsta ár. Ég ætla aðeins að líta á listann yfir það hvaðan þessir einstaklingar koma, frá hvaða stéttarfélögum. Það reyndist ekki unnt að fá það uppgefið í hvaða ríkisstofnunum fólki hefði verið sagt upp. Það er einfaldlega mjög mikið mál að finna það út og er ekki inni í tölvukerfi fjmrn. en hér kemur fram að 73,2% af heildargreiðslunum renna til BSRB, 14,1% til Kennarasambandsfélaga og 11,3% til BHMR-félaga. Þetta eru athyglisverðar tölur og það er auðvitað spurningin, hvað er hér á ferð? Það eru 293 félagar í Starfsmannafélagi ríkisstofnana á atvinnuleysisskrá. Það er hvorki meira né minna. Það eru tæplega 300 félagar í Starfsmannafélagi ríkisstofnana á atvinnuleysiskrá og þetta vekur auðvitað spurningar um það hvað er að gerast hjá ríkinu. Hvað er það sem veldur þessu atvinnuleysi? Síðan eru líka mjög athyglisverðar upplýsingar varðandi þá sem eru á biðlaunum hjá ríkinu og flestar þær upplýsingar tengjast einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar þar sem flestir eru á biðlaunum. Það er vegna Menningarsjóðs 8 manns, Ríkismats sjávarafurða 17, Rafmagnseftirlits ríkisins 9, Byggingarsjóðs ríkisins 12, Skipaútgerðar ríkisins 8 og á Ríkisspítölunum vegna legudeildar Kristness, sem var lögð niður, 12 manns. Þetta er mikill kostnaður sem ríkið hefur af biðlaunum og samkvæmt þessum upplýsingum sem hér koma fram á þskj. 250, þá hafa alls verið greiddar 48,6 millj. kr. í biðlaun á þessu ári. Þetta er náttúrlega töluverður kostnaður og þegar maður hugsar til þess að einkavæðingaráformin hafa skilað ríkinu 100 millj. á þessu ári meðan greiða þarf 48,6 millj. kr. í biðlaun, þá er nú spurningin: Hver er hagnaðurinn af einkavæðingunni? Varðandi atvinnuleysisbætur opinberra starfsmanna vaknar sú spurning hvort upphæðin fyrir næsta ár sé ekki stórlega vanáætluð. Það væri hægt að fara í langt mál um sjúkrahúsin og heilsugæslustöðvarnar og hér hafa fjárlaganefndarmenn komið fram með mjög athyglisverðar upplýsingar um þá ringulreið og það stefnuleysi sem ríkir í þeim málum og þar höfum við bæði dæmi um það að ákveðnar starfsstéttir á Ríkisspítölunum hafa náð fram kjarabótum og gildir það bæði um sjúkraliða og hjúkrunarfræðinga. Við höfum dæmi um mikla óvissu sem ríkir um framtíð bæði ákveðinna deilda og eins ákveðinna sjúkrahúsa bæði hér í Reykjavík og úti á landi í kjölfar nýrrar skýrslu. Við höfum nýlegt dæmi um hæstaréttardóm þar sem starfsmenn á Sjúkrahúsi Vestmannaeyja unnu mál gegn sínum yfirboðurum sem menn telja að muni hafa víðtækar afleiðingar og ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort menn í fjmrn. hafi gert sér grein fyrir því hvað þessi dómur varðandi starfsmenn Sjúkrahúss Vestmannaeyja hefur að segja í ríkiskerfinu? Hafa menn eitthvað skoðað það hvað hann þýðir? Það er kannski stærsta spurningin í þessu öllu saman hvað eiginlega er að gerast á Ríkisspítölunum og hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi Ríkisspítalana. Þar er allt í óvissu og þetta getur auðvitað ekki gengið svona. Þetta stefnuleysi og þessi handahófskenndi niðurskurður og sífelldu hótanir sem starfsfólk og heilu stofnanirnar eiga yfir höfði sér af hálfu ríkisstjórnarinnar skapar mikið óöryggi, slæman vinnuanda og þetta getur ekki gengið svona. Það er alveg greinilegt að menn eru komnir að þeirri niðurstöðu að það sé ekki hægt að spara meira á sjúkrahúsunum með þeim aðferðum sem hingað til hefur verið beitt ef nokkur sparnaður hefur þá náðst fram. Mér skilst að menn hafi haldið því fram á fundi fjárln. í morgun að það hafi nánast enginn sparnaður náðst fram á sjúkrahúsunum. Þessi niðurskurður kemur einfaldlega fram annars staðar og í öðrum kostnaði. Hvað eru menn eiginlega að fara með þessu? Hver er stefnan? Það er löngu kominn tími til að menn geri það upp við sig. Það á ekki bara þessi ríkisstjórn að gera, það á Alþingi að gera. Það er Alþingi sem á að móta stefnuna í heilbrigðismálum. Virðulegi forseti. Ég er þá komin að þeirri brtt. sem ég flyt hér við þetta frv. til fjáraukalaga, en hana er að finna á þskj. 171 og er hún svohljóðandi: ,,Við 3. gr. 02-982 Listir, framlög. Fyrir ,,8,9 millj.`` kemur 3,6 millj.`` Þetta þýðir að þessi liður er lækkaður um 5,3 millj. en í honum felst að Alþingi veiti menntmrh. ekki heimild til þess að kaupa þrjár kvikmyndir Hrafns Gunnlaugssonar. Það er það sem málið gengur út á. En upp á sitt eindæmi og án þess að hafa til þess heimildir festi menntmrh. kaup á kvikmyndunum Í skugga hrafnsins, Lilju og Óðali feðranna. Í umræðum sem áttu sér stað hér á Alþingi um skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjármálaleg afskipti Hrafns Gunnlaugssonar við ýmsar ríkisstofnanir þá sagði hæstv. menntmrh. um þessar kvikmyndir, með leyfi forseta: ,,Kvikmyndirnar hafa ekki verið afhentar Námsgagnastofnun og stofnunin hefur ekki lagt kennslufræðilegt mat á myndirnar. Innan Námsgagnastofnunar hefur sú hugmynd verið rædd að stofna sérstakan flokk íslenskra bíómynda hjá stofnuninni.`` Og síðar segir hæstv. menntmrh., með leyfi forseta: ,,Þá er spurt hvers konar notkun á myndunum Í skugga hrafnsins og Óðal feðranna ég hafi hugsað mér þegar þær myndir voru keyptar. Það er að mínu mati fráleitt sjónarmið að einungis eigi að kaupa þær íslensku kvikmyndir til notkunar í skólum sem gerðar eru eftir bókmenntaverkum.`` Og enn segir hæstv. menntmrh., með leyfi forseta: ,,Þá er spurt um myndina Í skugga hrafnsins hvort ég telji hana hæfa til sýninga og kennslu í skólum. Kvikmyndin Í skugga hrafnsins er íslensk kvikmynd gerð af íslenskum listamönnum og spunnin úr íslenskri sagnahefð.`` Þetta voru skýringarnar sem hæstv. menntmrh. gaf á sínum kaupum og það kom fram í hans máli að hann væri allsendis ósammála því sem fram kom í skýrslu Ríkisendurskoðunar og hann sagði af þessu tilefni, með leyfi forseta: ,,Það sem Ríkisendurskoðun gagnrýnir er greiðsluloforð sem ég gaf með samþykki fjmrh. Ég er ekki sammála Ríkisendurskoðun um þetta atriði.`` Það er alveg ljóst að fjmrh. hafði ekki heimild fyrir þessum kaupum. Það er alveg ljóst að þetta mál var ekki borið undir Námsgagnastofnun. Það veit enginn hvað á að gera við þessar kvikmyndir. Þær liggja enn þá í menntmrn. og ég tel heppilegast og eðlilegast að Alþingi einfaldlega hafni þessari beiðni og að menntmrh. afturkalli kaupin. Ég vil rifja það hér upp fyrir þingmönnum hvernig þessi kaup voru til komin, en það segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjármálaleg samskipti Hrafns Gunnlaugssonar við ýmsa opinbera aðila á bls. 58, með leyfi forseta: ,,Tildrög þess að menntmrn. keypti sýningarréttinn á kvikmyndum Hrafns Gunnlaugssonar eru þau að eftir að hann fékk synjun um styrk frá Norræna kvikmynda- og sjónvarpssjóðnum til að gera myndina Hin helgu vé óskaði hann eftir fundi með Ólafi G. Einarssyni menntmrh. Honum var þá kunnugt um það frá Námsgagnastofnun að ráðuneytið hefði í nokkrum tilvikum keypt sýningarrétt á leiknum íslenskum kvikmyndum auk þess sem hann hafði aflað sér upplýsinga frá ráðuneytinu um kaupverð myndanna. Á fundinum með ráðherra upplýsti Hrafn um fjárhagserfiðleika sem hann var í vegna Hinna helgu véa og bauð ráðuneytinu til kaups sýningarrétt á þremur myndum. Ólafur mun hafa lýst áhuga sínum á að aðstoða Hrafn í þessu máli en tekið fram að ráðuneytið hefði takmarkaða fjármuni til ráðstöfunar til kaupa á myndum. Hann mundi geta keypt eina mynd af Hrafni þá þegar en hinar tvær ekki fyrr en á næsta ári. Ráðherrann mundi gefa skriflegt loforð um kaupin sem Hrafn gæti notað til að útvega lánsfé. Ólafur fól síðan ráðuneytisstjóra að athuga hvort það verð sem farið var fram á væri raunhæft og að útbúa samningsuppkast. Samningur um kaup ráðuneytisins á Lilju var síðan gerður 10. júlí 1992. Þá gaf menntmrh. svohljóðandi yfirlýsingu 28. sama mánaðar: ,,Það er ákvörðun menntmrh. í samráði við fjmrh. að kaupa tvær filmur af Hrafni Gunnlaugssyni í síðasta lagi á næsta ári. Kaupverð er 5,3 millj. kr. sem mun verða greitt beint til Íslandsbanka hf. til endurgreiðslu á láni að sömu fjárhæð sem Hrafn hyggst taka í nefndum banka.`` Samningur um kaup ráðuneytsins á myndunum Í skugga hrafnsins og Óðal feðranna var síðan gerður 9. febr. 1993.`` Síðan segir í skýrslunni: ,,Samkvæmt upplýsingum frá Námsgagnastofnun átti stofnunin hlut að máli við samningagerð vegna kaupa menntmrn. á myndinni Kristnihald undir Jökli, m.a. varðandi tímalengd sýningarréttar. Þá mun stofnunin hafa gefið samþykki sitt til að taka fyrri myndir til dreifingar í skólum áður en gengið var frá kaupum á þeim. Hins vegar var ekki haft samráð við stofnunina áður en ráðuneytið gerði samninga um kaup á myndum Hrafns.`` Í lok þessa kafla skýrslunnar segir á bls. 61, með leyfi forseta: ,,Að lokum gerir Ríkisendurskoðun athugasemd við greiðsluloforð sem menntmrh., með samþykki fjmrh., gaf með yfirlýsingu 28. júlí 1992 og getið er um hér að framan. Telja verður að ráðherra hafi brostið heimild til að gefa út óskilyrta yfirlýsingu sem þessa. Slík yfirlýsing, jafnvel þó hún hefði verið skilyrt, yrði samt sem áður að teljast óheppileg með tilliti til þess fordæmis sem með henni skapaðist. Í báðum tilvikum er um að ræða ráðstöfun fjármuna áður en ljóst er hversu háum fjárhæðum Alþingi þarf að veita til viðkomandi vekefna.`` Og það er einmitt þetta sem er mergurinn málsins. Hér er á ferð mjög óheppilegt fordæmi. Hér er fyrst og fremst verið að liðsinna ákveðnum einstaklingi. Þetta er mjög óheppilegt fordæmi sem hér er á ferð og því er eðlilegt að Alþingi hafni þessu og felli út þennan lið frv. Að lokum, virðulegi forseti, til að draga saman það sem ég hef hér sagt, þá er að finna í þessu frv. ótal liði sem kalla á skýringar og ég ítreka þá spurningu mína: Hversu miklu hefur verið varið af milljarðinum sem samið var um í sumar og eins og hér hefur verið rakið er hægt að tengja marga liði þessa frv. við hann? Ég ítreka líka þá niðurstöðu mína að þetta frv. sýnir það einna best hve ónákvæmar áætlanir fjmrn. eru þó að auðvitað sé þar ýmislegt á ferð sem ekki var hægt að sjá fyrir og aðstæður hafa á ýmsan hátt gripið inn í, þá er staðreyndin sú að menn hafa gert óraunhæfar áætlanir. Sértekjur hafa verið ofáætlaðar eða brugðist og þar að auki er hér verið að eyða peningum án heimilda og síðasta dæmið sem ég nefndi um kaup menntmrh. á kvikmyndum Hrafns Gunnlaugssonar er mjög slæmt dæmi um það hvernig 41. gr. stjórnarskrárinnar er þverbrotin. Það þurfa að eiga sér stað breytingar á vinnubrögðun og það gildir ekki bara um þessa ríkisstjórn heldur alla þá sem hafa komið og eiga eftir að koma að ríkisfjármálunum í framtíðinni. Þessi mál eru í allt of föstu formi og ég er sannfærð um það að ætli menn sér að ná árangri í því að takmarka ríkisútgjöld í samræmi við þær slæmu horfur sem því miður blasa við okkur þá þurfa menn að fara út í ýmsar grundvallarbreytingar en ég sé ekki að þessi ríkisstjórn ætli sér að gera það.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja það að mér finnst dálítið mikið bera á því að hér séu ráðherrar spurðir um einstök efnisatriði frv. sem hafa verið rædd ítarlega í nefndinni og ég veit að allir flokkar eiga aðild að nefndinni. Og maður spyr sig að því hvort það þurfi að fara fram nefndarstarf ef það á síðan allt að endurtakast í 2. umr. En vegna sérstakra fyrirspurna hv. þm. sem auðvitað blasir við ef menn bera sig eftir því að lesa það sem fyrir þá er borið þá kemur í ljós varðandi ráðherrabústaðinn að á yfirstandandi ári eru 1.100 þús. til þessa verkefnis. 1994 er gert ráð fyrir 4,1 millj. og í þessum pakka, sem er hluti af einum milljarði, eru 10 millj. og aftast í sjálfu frv. er fskj. 2 á bls. 53. Þar er þetta sett niður mjög nákvæmlega og þar er yfirleitt að leita svara við yfirleitt öllum spurningum sem varða þetta efni nema þá spurningu sem hv. þm. kom með og snertir hve mikið er búið að eyða af þessum milljarði. Það get ég ekki sagt upp á hár á þessari stundu. Það veit enginn alveg nákvæmlega hve mikið fer út fyrir áramótin, en ég geri ráð fyrir því að það verði milli 600--700 millj. kr. Þetta vildi ég láta koma fram. Varðandi síðan fjáraukalög. Ég er alveg sammála þingmanninum að það er of mikið gert af því að koma með heimildir inn á fjáraukalögum. Ég vil bera lof á fyrrv. ráðherra sem var á undan mér sem gjörbreytti þessu því að þá var byrjað á þeim vinnubrögðum að koma með þetta inn á sama árinu og ætlunin var að greiða út fjárheimildirnar og það er ekki gert nema í undantekningartilvikum núna en um 50 ára skeið gerðist það stundum mörgum árum seinna. Og af því að það er minnst á 300 millj. og einn milljarð þá var sú lagaheimild fengin í sumar með bráðabirgðalögum og hér er einungis verið að staðfesta sundurliðunina.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur hér aðeins komið inn á örfáar af þeim spurningum sem ég beindi til hans og er kannski ekki að öllu leyti sanngjarnt að beina þeim til hans vegna þess að það er mál sem heyrir undir aðra ráðherra. Ég verð að taka það á mig að hafa ekki borið saman þennan lista við frv. en ég hygg að sumt af því sem ég var að spyrja um áðan tilheyri þessum milljarði en engan veginn allt. Varðandi milljarðinn og þessar 300 millj., þá er málið það að ríkisstjórnin sótti sér réttinn með bráðabirgðalögum, en hið eðlilega hefði verið að kalla þingið saman. Það sem við höfum verið að vekja athygli á hér mörg er að gerðar hafa verið breytingar á lögum og þingsköpum og það er miklu eðlilegra að þingið, sem fer með fjárveitingavaldið, leggi blessun sína eða hafni beiðnum af þessu tagi. Það er mjög óeðlilegt að ríkisstjórnin taki sér það vald að semja um háar upphæðir án þess að afla til þess fyrst heimilda. Þetta eru ekki eðlileg vinnubrögð og ef menn ætla að halda ríkisútgjöldunum í böndum, þá þarf einfaldlega að breyta þarna um. Og eftir því sem ég þekki til á Norðurlöndunum, þá tíðkast ekki svona vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. að það þarf auðvitað að laga framkvæmdina á þessum málum og gera breytingar, en það sem ég hef verið að reyna að segja hér er að það hafa orðið stórkostlegar framfarir í þessum efnum. Allt frá 1923 til 1988 var það stundum þannig að það liðu mörg ár þar til staðfestar voru með fjáraukalögum greiðslur sem höfðu átt sér stað mörgum árum áður. Nú er það þó þannig að ráðherrar koma með fjáraukalög fram á viðkomandi ári. Það er reynt að haga því þannig að það sé ekki búið að greiða út þessar heimildir og við höfum reynt að passa upp á það sem við best getum gert. Ef verið er að greiða út heimildirnar, þá höfum við reynt að afla okkur lagalegs réttar til þess og auðvitað gilda bráðabirgðalög í því sambandi þótt menn geti haft þá skoðun að það sé betra að kalla þingið saman. Það er síðan allt annað mál. Ég held því að það verði að segjast eins og er að þessi mál eru í betra horfi í dag en þau hafa verið nokkurn tíma áður og það var tekið mikilvægt skref einmitt 1988 og 1989 í þessum efnum. Ég get því miður ekki svarað öllum spurningum í andsvari, enda ekki ætlast til þess og fæ ég að taka til máls síðar, en ég vil vekja athygli á því að ég held að einmitt meginþingskjalið sem lagt var fram í upphafi hafi verið mjög vel upp sett og það sé mjög einfalt að rekja allar tölur í frv. með því að bera fylgiskjölin sem fylgja með frv. við einstakar greinar þess og á það vildi ég leggja sérstaka áherslu.

Virðulegi forseti. Ég hafði óskað eftir því fyrr í dag að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur þennan þátt umræðunnar og ítreka þá ósk mína til hæstv. forsrh. Ég tel einnig óhjákvæmilegt að hæstv. viðskrh. sé hér við þessa umræðu.

Hann er ekki á landinu.

Mér er tjáð að hann sé ekki á landinu en hann hlýtur að hafa einhvern staðgengil. Það er auðvitað mjög vont ef enginn ráðherra Alþfl. treystir sér til þess að vera viðstaddur þessa umræðu nema hæstv. heilbrrh. sem fyrst og fremst er þá hér til þess að passa sitt bú.

Og fjmrh.

Fjmrh. er nú ekki ráðherra Alþfl. 

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að láta hæstv. forsrh. vita að hans sé óskað í þingsalinn. Um aðra ráðherra veit forseti ekki nema hvað fram hefur komið að hæstv. viðskrh. sé erlendis.

Ósk mín er þá að sá ráðherra Alþfl. sem fer með viðskiptamál verði kallaður til umræðunnar, sá sem gegnir fyrir hæstv. viðskrh.

Forseti skal gera ráðstafanir til að láta þann ráðherra vita.

Það þarf, virðulegi forseti, ekki að rekja það hér í þessum stól að samhengi ríkisfjármála við aðra þætti efnahagsmála er ærið. Við erum hér að fjalla um frv. sem felur það í sér að staðfesta gífurlegan halla á ríkissjóði á þessu ári. Hvað hann verður mikill á eftir að koma í ljós eins og hæstv. fjmrh. benti á fyrr í þessari umræðu. En hæstv. fjmrh. er væntanlega sammála okkur um það að hvað sem líður hinni endanlegu tölu, þá er ljóst að hallinn verður gífurlegur. Þá er það einnig ljóst að ríkisstjórnin hefur gefist upp við það að minnka hallann á fjárlögum næsta árs frá því fjárlagafrv. sem lagt var fram í byrjun þings þannig að allt hið mikla starf sem hæstv. utanrrh. og hæstv. fjmrh. hafa lagt í það verk virðist ekki ætla að skila neinu. Við erum því að fást við dæmi sem felur það greinilega í sér að á tveimur síðustu heilu árum ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, 1993 og 1994, verður hallinn á ríkissjóði einhvers staðar á bilinu 20--30 milljarðar. Það hefðu þótt mikil tíðindi í upphafi þessa stjórnarsamstarfs þegar hér voru fluttar á Alþingi ræður hvað eftir annað af hæstv. ráðherrum og skrifaður stjórnarsáttmáli sem fól það í sér að á fyrstu tveimur árunum sem ríkisstjórnin starfaði ætti að ná ríkissjóðshallanum niður í núll, að þegar upp væri staðið væri árangurinn sá að á síðustu tveimur heilu árunum hjá ríkisstjórninni yrði hallinn aldrei undir 20 milljörðum og gæti verið á bilinu 20--30 milljarðar. Hæstv. utanrrh. sagði hér í stefnuumræðunni í haust að þingið gæti varla mætt á Þingvöll á 50 ára afmæli lýðveldisins með þann halla sem við blasti á ríkissjóði í ár og á næsta ári. Er hæstv. utanrrh. og ríkisstjórnin öll hætt við að mæta á Þingvöll á 50 ára afmæli lýðveldisins? Er það virkilega þannig að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hafi einfaldlega gefist upp í þessu verkefni? Það er fyrsta spurning mín til hæstv. forsrh. Á að afgreiða það frv. til fjáraukalaga sem hér er til umræðu og fjárlögin á þeim grundvelli sem liggur fyrir hér við 2. umr. og boðað hefur verið hjá hæstv. fjmrh. varðandi afgreiðslu fjárlaga næsta árs? Má ég minna hæstv. forsrh. á það hve oft hann hefur síðan hann tók við haldið fram þeirri kenningu að ekki sé hægt að ná vöxtunum niður á Íslandi varanlega nema með hallalausum ríkisbúskap. Er hæstv. forsrh. búinn að átta sig á því að sú kenning sé röng? Og er þá ekki rétt að hann komi hér upp og segi þinginu og þjóðinni það að sú kenning sé röng? Eða er sú vaxtalækkun sem ríkisstjórnin náði hér fyrir nokkrum vikum síðan aðeins skammvinn aðgerð? Það getur ekki hvort tveggja gengið upp, hæstv. forsrh., að halda því fram að varanleg vaxtalækkun náist ekki á Íslandi nema með hallalausum ríkisbúskap og að ganga þannig frá ríkisfjármálunum að yfir 20 milljarða halli blasi við á þessum tveimur árum og ætla sér að viðhalda vaxtalækkuninni. Ég vil þess vegna í upphafi þessarar umræðu spyrja bæði hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hvert sé samhengið í afgreiðslu þess frv. sem hér er til umræðu og fjárlaga næsta árs við vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar. Ef það er eitthvað eitt sem ríkisstjórnin treystir á til þess að koma hjólum hagkerfisins í gang á nýjan leik og draga úr atvinnuleysinu þá er það vaxtalækkunin og þess vegna er nauðsynlegt að fá fram hér í þessari umræðu alveg skýr rök fyrir því hver sé grunnur hennar. Ég hef sagt það á öðrum vettvangi og get endurtekið það hér að hæstv. forsrh. og reyndar einnig hæstv. fjmrh., að ógleymdum hæstv. utanrrh., hafa haldið fram mörgum röngum kenningum um þessi efnahagsmál síðan þeir tóku við fyrir tveimur árum síðan. Ein af þessum kenningum hefur verið sú að það væri ekki hægt að ná vöxtunum niður nema ná hallanum á ríkissjóði út úr myndinni. Nú er ríkisstjórnin hins vegar að hæla sér af því að vera samtímis með met í hallarekstri og að ná fram vaxtalækkun. Ég held þess vegna að hæstv. ríkisstjórn ætti að átta sig á því að sú kenning, sem hún hefur verið með lengi og hefur verið flutt hér í þessum ræðustól af flestum ráðherrum á sl. tveimur árum, að það væri ekki hægt að ná vöxtunum niður nema ríkissjóðshallinn minnkaði, hún stenst einfaldlega ekki því að raunveruleikinn blasir nú við að það hefur tekist að ná vöxtunum niður --- nema það sé bara skammvinn aðgerð og mun ég koma að því hér eftir stutta stund. Hæstv. fjmrh. hefur síðan hvað eftir annað haldið því fram að forsendan fyrir því að hann geti náð vöxtunum á ríkisverðbréfum niður sé að markaðurinn gangi á undan. Hvað ætli það séu margar ræðurnar sem hæstv. fjmrh. hefur haldið um það? Hver er niðurstaðan nú? Hæstv. fjmrh. fór á undan og þess vegna spyr ég hér: Hefur markaðurinn elt hann eða ekki? Var hæstv. fjmrh. alltaf með ranga kenningu eða er það einfaldlega þannig að vaxtalækkunin núna sé skammvinn vegna þess að markaðurinn elti ekki hæstv. fjmrh. eins og ráða má af frétt Morgunblaðsins í dag og ummælum seðlabankastjóra Jóns Sigurðssonar? Og það er satt að segja mjög merkilegt að hæstv. ráðherrar skuli ekki strax í dag hafa tjáð sig um ummæli Jóns Sigurðssonar seðlabankastjóra í Morgunblaðinu í morgun því að þar er seðlabankastjóri, fyrrv. hæstv. viðskrh., í raun og veru að segja það að vaxtalækkun ríkisstjórnarinnar muni ekki ganga upp. Kem ég nánar að því síðar. Hæstv. forsrh. sem hefur haldið fram mörgu röngu í þessum málum á undanförnum missirum kom hér enn á ný upp í dag með enn eina staðleysuna og þess vegna vaknar sú spurning: Er það virkilega þannig að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson viti ekki hvað er rétt og breyti þess vegna samkvæmt því eða er hann vísvitandi að fara með falskar upplýsingar í trausti þess að þeir sem á hann hlýða viti ekki betur? Og hann endurtók hér í ræðustólnum það sem hann flutti þjóðinni á Rás 2 í gær, fullyrðinguna um það að spariskírteini ríkissjóðs hefðu ekki selst í ársbyrjun 1991 þegar tilraun var gerð til þess að bjóða þau á í kringum 6% vöxtum en hefðu síðan farið að seljast eftir að ríkisstjórnin hækkaði vextina. Hverjar eru tölurnar, hæstv. forsrh.? Tölurnar eru þessar: Í október og desember 1990, þrjá síðustu mánuði ársins 1990, seldust spariskírteini ríkissjóðs fyrir 2 milljarða 152 millj. Á fyrstu fjórum mánuðum ársins 1991, janúar, febrúar, mars og apríl seldust spariskírteini ríkissjóðs fyrir tæpar 1.400 millj. eða 1.376 millj. En hver var salan næstu fjóra mánuði á eftir, eftir að ríkisstjórnin hafði hækkað með handafli vextina á spariskírteinum ríkissjóðs? Hefði hún ekki þá samkvæmt lögmálum markaðarins og kenningum hæstv. forsrh. átt að rjúka upp og verða meiri? Jú, auðvitað. En það var bara ekki raunveruleikinn. Markaðurinn keypti minna af spariskírteinum á þeim fjórum mánuðum þegar ríkisstjórnin fór að bjóða þeim á háu vöxtunum heldur en selt var á lágu vöxtunum á fyrstu fjórum mánuðum ársins, eða aðeins um u.þ.b. 900 millj. samtals í maí, júní, júlí og ágúst 1991. Með öðrum orðum var meiri sala á spariskírteinum ríkissjóðs á lágu vöxtunum fyrstu fjóra mánuði ársins 1991 heldur en fyrstu fjóra mánuðina þegar þau voru boðin á háu vöxtunum. Þess vegna er það einföld staðreynd að hæstv. forsrh. fór hér með rangt mál því að ef tekinn er veturinn frá október til apríl 1990--1991 er samanlögð sala spariskírteina um 3,5 milljarðar. Og það er allnokkur sala á spariskírteinum ríkissjóðs. Ég er ekki að segja þetta í einhverjum metingi við núv. hæstv. fjmrh. um að það hafi selst meira af spariskírteinum ríkissjóðs á þeim mánuðum þar sem við stjórnuðum í fjmrn. og á þeim mánuðum samsvarandi þegar hann tók við í fjmrn. Mér dettur ekki í hug að fara í nein slíkan meting. Ég er einfaldlega að rekja þetta hér vegna þess að hæstv. forsrh. hefur farið með rangt mál og ég held að hann fari ekki vísvitandi með rangt mál. Ég held bara að hann sé búinn að búa til einhverja veröld í kollinum á sér sem hann gengur út frá í sínum málflutningi og aðgerðum sem einfaldlega stenst ekki og þess vegna sé kannski ósköp eðlilegt að prógrammið gangi ekki upp frekar en afsökunin um ríkissjóðshallann og að markaðurinn yrði að ganga á undan gekk heldur ekki upp þegar svo veruleikinn er skoðaður núna, þegar ríkisstjórnin segist hafa náð að lækka vextina með því að ganga sjálf á undan og ríkissjóðshallinn hefur aldrei verið meiri. En hvað kemur fram í dag, virðulegi forseti? Í dag birtist sú frétt á baksíðu Morgunblaðsins að raunávöxtun óverðtryggðra lána í íslenska bankakerfinu sé 12--16%, --- 12--16% raunvextir í íslenska bankakerfinu. Með öðrum orðum: Raunvextir íslenska bankakerfisins eru enn þá eins og Alpafjöllin í samanburði við það sem er í viðskiptabönkum annars staðar í Vestur-Evrópu. Munurinn á milli vaxtastigsins í íslenska hagkerfinu og þess sem er í nágrannalöndum okkar er enn þá himinhár þannig að við búum hér, atvinnulífið og einstaklingar á Íslandi, við vaxtahæðir sem eru fjallháar samanborið við þær sléttur sem tíðkast í viðskiptalöndum okkar. Og varð breyting á vaxtabreytingadeginum til þess að lækka vextina í gær? Nei. Það gerðist nefnilega ekki. Það var stopp. Bankarnir voru hættir. Það gerðist ekki neitt. Og þá kemur seðlabankastjórinn nýráðni, og senn fráfarandi, og kveður upp sinn salómonsdóm, með leyfi virðulegs forseta: ,,Þegar á þetta allt er litið er náttúrlega alveg ljóst að það skortir verulega á að nafnvextir útlána í bankakerfinu séu í samræmi við markaðskjör.`` Ég ætla að endurtaka þessa einstæðu yfirlýsingu formanns bankastjórnar Seðlabanka Íslands, Jóns Sigurðssonar seðlabankastjóra: ,,Þegar á þetta allt er litið er náttúrlega alveg ljóst að það skortir verulega á að nafnvextir útlána í bankakerfinu séu í samræmi við markaðskjör.`` Þess vegna bað ég um staðgengil viðskrh. en í fjarveru hans spyr ég hæstv. forsrh., sem einnig með sjálfstæðum hætti verður auðvitað að tjá sig um þessa yfirlýsingu seðlabankastjórans vegna þess að hæstv. forsrh. er yfirmaður efnahagsmála í Stjórnarráðinu: Ef bankakerfið á Íslandi starfar ekki í samræmi við þá markaðsvexti sem seðlabankastjórinn hefur tilkynnt að séu í landinu, hvað ætlar ríkisstjórnin þá að gera? Ef bankakerfið starfar ekki í samræmi við markaðskjörin, er þá ekki allt unnið fyrir gýg? Er þá ekki allt í plati? Gengur þessi leiksýning þá upp lengur þegar seðlabankastjórinn hefur komið og sagt: Tjaldið er fallið. Bankarnir haga sér ekki í samræmi við markaðskjörin? Auðvitað er það gott og blessað að bjóða ríkisvíxlana og spariskírteini ríkissjóðs á lægri vöxtum En, hæstv. forsrh. og virðulegur fjmrh., það dugar atvinnulífinu nánast ekki neitt og einstaklingum í landinu nánast ekki neitt ef bankakerfið gengur ekki á eftir, ef bankakerfið heldur áfram að vera í Alpafjöllum vaxtahæðanna og starfar að dómi seðlabankastjórans ekki í samræmi við vaxtakjör, þá skiptir það í sjálfu sér engu máli fyrir efnahagslífið í landinu og einstaklingana á hvaða kjörum lífeyrissjóðirnir og bankakerfið kaupa spariskírteinin og ríkisvíxlana sem fjmrn. er með. Þá er það bara einhver svona sérheimur út af fyrir sig milli Arnarhvols og Austurstrætis og kemur atvinnulífinu í landinu ekkert við. Morgunblaðið greinir frá því í dag að raunvextir bankanna á óverðtryggðum lánum séu enn þá 12--16% og Jón Sigurðsson seðlabankastjóri lýsir því yfir að það sé ekkert hægt að gera í því. Og hann heldur áfram. Hann lýsir því yfir að vextir bankanna væru mjög háir og búist hefði verið við því að þeim yrði breytt um mánaðamótin. Seðlabankinn bjóst við því að viðskiptabankarnir mundu lækka vextina núna um mánaðamótin, en þeir bara gerðu það ekki, bara alls ekki, ekki um eitt prósentubrot. Og hvað ætlar ríkisstjórnin og Seðlabankinn þá að gera? Halda áfram að bíða? Ætlar Alþfl. að halda áfram að ferðast um landið og halda fundina? Hvar ætlar hæstv. heilbrrh. að vera næst á vaxtafundi? Á ekki hæstv. heilbrrh. eftir að mæta á einhverjum vaxtafundi eða eru allir vaxtafundir Alþfl. búnir, sirkusinn sem fór hér um landið og tilkynnti fólkinu að nú væru lækkaðir vextirnir hjá atvinnufyrirtækjunum í sjávarútvegi og iðnaði og hjá þeim væru a byggja og hjá einstaklingunum í landinu? Búist var við því að þeir yrðu lækkaðir um mánaðamótin, segir seðlabankastjóri Jón Sigurðsson. Ég spyr hæstv. forsrh.: Hvað gerðist? Hvað gerðist fyrst Seðlabankinn og ríkisstjórnin bjuggust við því að vextirnir yrðu lækkaðir í gær en þeir voru ekki lækkaðir? Og við viljum fá svör hér, hæstv. forsrh., í þessum sal vegna þess að gagnvart þjóðinni í gær tilkynnti hæstv. forsrh. að þetta væri eðalmerki stjórnarstefnunnar og árangursins. En bara á sama tíma og hann var að fytja þjóðinni þann boðskap, þá voru Íslandsbanki, Landsbanki, Búnaðarbanki og sparisjóðirnir allir að ákveða að gera ekki neitt. Með öðrum orðum, hæstv. forsrh., þeir voru að hafa orð forsrh. að háði og spotti. En seðlabankastjórinn heldur áfram. Seðlabankastjórinn segir að Seðlabankinn hafi með ýmsum aðgerðum beitt sér fyrir bættum starfsskilyrðum bankanna. Þannig hafi lausafjárkvöð og bindiskylda verið lækkuð og vaxtaskiptasamningar verið gerðir við bankana sem geri það að verkum að verðtryggingaráhættan væri tekin frá þeim meðan sá samningur gilti vegna þess að sérstaklega væri ástæða til að lækka vextina. En það bara gerðist ekki. Það er búið að gera nýja samninginn sem undirritaður var við langa borðið í Seðlabankanum þar sem 13 bankastjórar röðuðu sér að langa borðinu og undirrituðu samninginn. En svo gerist bara ekki neitt. Ætlar ríkisstjórn Íslands að láta þetta mikla vaxtalækkunarleikrit enda í því að raunávöxtun óverðtryggðra lána í bankakerfinu sé 12--16%? Bankakerfið á Íslandi er búið að tilkynna að þar verði hætt. 12--16% raunávöxtun óverðtryggðra lána. Halda menn að eitthvað atvinnulíf standist það? Halda menn að það verði hægt að byggja upp nýja sókn í íslensku atvinnulífi með 12--16% raunvexti í bankakerfinu? Auðvitað ekki. Halda menn að þeim þúsundum sem verða hér atvinnulausir í vetur sé einhver gleði í því að fá slíkar tilkynningar? Auðvitað ekki. Og halda menn að Vestfirðingunum sem eru að horfa framan í það að fyrirtækjunum verði loka sé einhver gleði í því? Auðvitað ekki. Hæstv. forsrh. kom í gær og sagði: Það er þorskurinn. Ef skoðaður er munurinn á Íslandi og þessu fína hagkerfi úti í heimi á Vesturlöndum þar sem ástandið er miklu verra en hér og reynt að útskýra í hverju munurinn felst, sagði hæstv. forsrh. í gær, þá er munurinn einfaldlega fólginn í því að hjá okkur er það bara þorskurinn sem hefur minnkað. Er það kannski, hæstv. forsrh., líka þorskurinn sem ber ábyrgð á 12--16% raunávöxtun óverðtryggðra lána í bankakerfinu? Er það kannski líka þorskurinn sem ber ábyrgð á því að bankarnir lækkuðu ekki vextina í gær? Hvað á þessi vitleysa að halda lengi áfram að þorskurinn sé gerður að einum allsherjarsökudólgi fyrir mistök og lélega stjórn þessarar ríkisstjórnar á efnahagsmálum? Eða hefur það kannski farið fram hjá hæstv. forsrh. að árið í ár er nú þegar orðið metár í veiðum á Íslandi? Það er ekki hægt að finna eitt einasta ár í sögu lýðveldisins þar sem Íslendingar hafa veitt meiri sjávarafla. Það er nú allur aflasamdrátturinn. Og það er lýðveldismet í veiðum það sem af er þessu ári. Hefur hæstv. forsrh. ekki áttað sig á því? Auðvitað er það alveg rétt að þorskurinn hefur minnkað, en það hefur bara aukist í öðrum stofnum sem eru seldir á háu verði og sem mikil eftirspurn er eftir víða á mörkuðum. Þess vegna gengur það ekki upp, hæstv. forsrh., að lifa í þessum draumaheimi, draumaheimi sem er byggður á slíkri skammsýni á staðreyndir sem hér birtist í því að segja að engin spariskírteini hafi verið seld á fyrstu mánuðum ársins 1991 og ætla að afsaka muninn á íslenska hagkerfinu og því sem er að gerast erlendis með þorskinum einum. Þess vegna spyr ég að því skýrt hér í þessum stól og óska svara frá hæstv. forsrh.: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í ljósi þess að bankakerfið hefur nú numið staðar á vaxtalækkunarferlinu við 12--16% raunvaxtastigið? Er það ásættanlegt að dómi hæstv. ríkisstjórnar eða hvað hyggst hún gera? Ef ekki koma skýr svör við því hér í dag við þessa umræðu, þá blasir það við að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er búin að gefast upp í þessu mikla vaxtalækkunarferli. Það eina sem hefur gerst er að henni hefur á litlum hluta markaðarins milli Arnarhvols og bankanna í Austurstræti tekist að lækka vextina á verðbréfum ríkissjóðs. Það er út af fyrir sig ágætt, en það hefur bara ekki haft nein áhrif á þá vexti sem atvinnulífið og einstaklingarnir þurfa að greiða í gegnum bankakerfið. Bankakerfið á Íslandi gengur enn þá laust með sín Alpafjöll í vaxtastigi. Því vænti ég þess, hæstv. forsrh., að fá við því skýr svör hér í umræðunni hvert sé álit ríkisstjórnarinnar á þessari stöðu, hvert sé álit ríkisstjórnarinnar á ummælum Jóns Sigurðssonar seðlabankastjóra í Morgunblaðinu í dag og hvað ríkisstjórnin hyggist gera í framhaldi af þeirri staðreynd að raunvextirnir eru 12--16% í bankakerfinu. Hæstv. fjmrh. hóf hér í umræðu um annað mál í fyrradag, að flytja játningar Sjálfstfl. í skattamálum, þær játningar að málflutningur Sjálfstfl. allt síðasta kjörtímabil í skattamálum hafi verið óraunhæfur og ekki staðist, játningar um það að yfirlýsingar fjmrh. um það að ekki hafi verið hækkaðir skattar í tíð núv. ríkisstjórnar hafi heldur ekki staðist og það ber að fagna þessum játningum. Sjálfstfl. hélt því fram allt síðasta kjörtímabil að allar skattabreytingar sem þáv. ríkisstjórn tók að sér að framkvæma hefðu verið ónauðsynlegar. Við fórum hins vegar ekki í neinar felur með það sem við vorum að gera. Við vorum ekkert að leyna því að við vorum að breyta sköttum til hækkunar. En Sjálfstfl. sagði allan þann tíma að þetta væru ónauðsynlegar breytingar og greiddi atkvæði á móti þeim. Og í kosningunum lofaði Sjálfstfl. að afnema þær. Í prófkjöri hér í Reykjavík lýsti þáv. frambjóðandi, borgarstjórinn Davíð Oddsson því yfir að hann mundi afnema alla skattana sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar . . . 

Það eru ósannindi.

Það eru engin ósannindi vegna þess að í útgáfu Heimdallar sem gefin var út og hæstv. forsrh. getur fengið uppi í Valhöll, hjá Kjartani Gunnarssyni, framkvæmdastjóra Sjálfstfl. og starfandi formanni bankaráðs Landsbankans, var svar þáv. frambjóðanda Davíðs Oddssonar við spurningunni mjög einfalt og stutt: Það voru tveir stafir, raðaðir saman í orðið já. Já. Og ef hæstv. forsrh. ætlar í þriðja sinn að segja að það sé rangt, þá er hann meira að segja farinn að gleyma því sem hann hefur sagt sjálfur. Það var aðeins einn frambjóðandi Sjálfstfl. í Reykjavík sem hafði manndóm í sér til að segja að þetta væri líklegast óraunhæft loforð. Það var Geir Haarde, núv. formaður þingflokks Sjálfstfl. Það ber að hæla honum fyrir það og láta það lifa. Allir hinir frambjóðendurnir lýstu því yfir að þeir mundu afnema alla þessa skatta. Nú kemur fjmrh. hér fyrir tveim dögum síðan og lýsir því yfir að þeim hafi nánast öllum verið haldið við. Og það sem meira er, ríkisstjórnin hafi bætt við um það bil 2 milljarða skattahækkun fram að því ári sem við erum hér að ræða, að fjáraukalögin sem við erum hér að ræða, feli í sér um það bil 2 milljarða hækkun á sköttum sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hafi bætt við. Það eru mikil tíðindi að fjmrh. Friðrik Sophusson skuli nú í fyrsta sinn vera að viðurkenna skattahækkanir þessarar ríkisstjórnar og þá er bara verið að tala um einfaldar skattahækkanir en ekki þjónustugjöldin og það allt saman. Síðan segist hann að vísu ætla að lækka skattana aðeins á næsta ári og fær út svona milljarð nettó í viðbót. Það breytir því ekki að á árinu 1993 sem við erum að ræða hér er í hans eigin gögnum innbyggð skattahækkun upp á rúma 2 milljarða til viðbótar þessum 10. Með öðrum orðum viðurkennir varaformaður Sjálfstfl. og fjmrh. í fyrsta lagi að hann hefur viðhaldið nánast öllum þeim sköttum sem Sjálfstfl. lofaði að afnema og í öðru lagi að hann hefur bætt við 2 milljörðum í viðbót, a.m.k. fram að þeim tíma sem nú er. Í sjálfu sér þarf ekki að segja neitt meira um það. En munurinn á okkur og Sjálfstfl. er að við höfum ekki leikið þennan óábyrga leik í stjórnarandstöðunni sem Sjálfstfl. gerði á sínum tíma og ég fagna því að varaformaður Sjálfstfl. hefur þjálfast þannig í fjmrn. að hann er farinn að viðurkenna hlutina. Þá kem ég, virðulegi forseti, að því sem er lokaatriðið af þeim sem ég vildi taka hér til umfjöllunar --- og er nú leitt að vera búinn að missa hæstv. forsrh. úr salnum. Ég var engan veginn búinn að tala við hann. Hér fyrr á þessu ári fékk hæstv. forsrh. sendan reikning frá Hæstarétti um það að Hæstiréttur ynni nú allt í einu svo mikla yfirvinnu og það væri nauðsynlegt að fá hana greidda. Hæstv. forsrh. framsendi reikninginn til fjmrn. og lét greiða hann og hafði þau ummæli opinberlega að hann deildi ekki við dómarann. Það var þó hæstv. forsrh. ljóst að Hæstiréttur var ekki dómari í eigin launum. Til þess er sérstakur aðili sem ber heitið Kjaradómur þó að hann sé auðvitað ekki dómur í sama skilningi og Hæstiréttur. En nú, hæstv. forsrh., hefur Kjaradómur kveðið upp úrskurð. Og það vill svo til að Kjaradómur úrskurðar hæstaréttardómurum allt önnur laun en þeir tóku sér sjálfir. Nú blasir sú spurning við hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh.: Hvað á að gera við 13 milljónirnar sem eru í þessu fjáraukalagafrv. og voru ætlaðar til þess að greiða sjálftöku Hæstaréttar? Ætlar ríkisstjórnin virkilega eftir að Kjaradómur hefur kveðið upp þann úrskurð að þessi sjálftaka Hæstaréttar sé röng --- því að það er það sem Kjaradómur hefur gert, Kjaradómur hefur kveðið upp úrskurð um það hvaða laun hæstaréttardómarar eiga að hafa og þau eru önnur en sjálftökuliðið í Hæstarétti ákvað sér --- ætlar ríkisstjórnin virkilega að afgreiða þetta fjáraukalagafrv. þannig að Hæstiréttur fái bæði sjálftökupeningana óáreitta og óskerta og síðan laun samkvæmt þeim úrskurði sem Kjaradómur kvað upp? Og þannig verði bara tilkynnt gagnvart öllum stofnunum í ríkiskerfinu sem heyra undir Kjaradóm: Gjörið þið svo vel. Þið getið tekið ykkur hvaða yfirvinnu sem þið viljið eftir sjálftökuleiðum og við munum ekki hrófla neitt við því þó að Kjaradómur sé ekki búinn að kveða upp úrskurð? Auðvitað er það þannig að úrskurður Kjaradóms verður að liggja til grundvallar, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Ég ætla bara rétt að vona að ríkisstjórnin fari ekki að ganga inn á þær brautir hér, nógur er nú orðinn ruglandinn í þessu öllu saman, að láta afgreiðslu þessa frv. vera með þeim hætti að Hæstiréttur fái bæði sjálftökupeningana og launagreiðslu samkæmt Kjaradómi. Þess vegna er það alveg ljóst að það verður að lækka þessa 13 millj. kr. upphæð í fjáraukalagafrv. Við höfum óskað eftir því, þingmenn Alþb. og fulltrúar okkar í fjárln., að Ríkisendurskoðun reikni út hver þessi upphæð á að vera samkvæmt úrskurði Kjaradóms. Og það eitt er víst að hún er mun minni heldur en ríkisstjórnin fer fram á í þessu frv. Þess vegna munum við breyta okkar brtt. á þann veg að hún verði nákvæmlega upp á það sem Kjaradómur úrskurðaði. Ekki krónu meira. Við munum þess vegna draga þá tillögu sem við fluttum hér upphaflega til baka til 3. umr. og breyta henni á þann veg að eingöngu sé veitt heimild til þess að greiða Hæstarétti það sem Kjaradómur hefur úrskurðað Hæstarétti. Og ég vona satt að segja að ríkisstjórnin styðji þá brtt. og er alveg reiðubúinn til samvinnu við ríkisstjórnina um það að hún flytti hana sjálf. Það er ekkert kappsmál fyrir okkur í Alþb. að flytja tillöguna sjálf, en hitt vona ég að ráðherrarnir sjái að það gengur ekki upp að þingið afgreiði þetta fjáraukalagafrv. á þann veg að þingið hafi ekki tekið eftir því að Kjaradómur hafi kveðið upp úrskurð í launum hæstaréttardómara. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. að því hvort þeir telji ekki eðlilegt að breyta upphæðinni í fjáraukalagafrv. í samræmi við úrskurð Kjaradóms. En málinu er ekki lokið. Fyrir nokkrum dögum síðan kvað kjaranefnd upp úrskurð um launahækkanir handa prestum sem nema tugum prósenta. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Er það ekki eðlilegt fyrst ráðherrann kom með fjáraukalagafrv. þar sem beðið var um fjárheimildir vegna sjálftöku Hæstaréttar að þessu fjáraukalagafrv. sé breytt í samræmi við úrskurð kjaranefndar varðandi prestana? Eða á líka að afgreiða þetta frv. þannig eins og þingið hafi ekki tekið eftir því að kjaranefnd er búin að úrskurða prestum hér launahækkanir upp á tugi prósenta? Það verður auðvitað að vera einhver samkvæmni í því sem menn eru að gera. Vandinn er hins vegar sá að miðstjórn Alþýðusambandsins og forusta BSRB hefur látið í ljósi skoðanir sem ég óska eftir að hæstv. forsrh. tjái sig um hér í ræðustólnum. Bæði formaður BSRB og forseti ASÍ segja í Morgunblaðinu í dag að það sé nauðsynlegt að samræmi sé í þeim kjarabótum sem úrskurðaðar eru æðstu embættismönnum ríkisins og þeim kjarabótum sem fólkið í landinu fær. Eða eins og einn góður maður orðaði það, að það sé sanngjarnt að þeir sem útbúi jólamatinn og afgreiði hann í verslununum og þeir sem beri út jólapóstinn og þeir sem afgreiði jólabækurnar fái sömu kjarabreytingu og þeir sem fari með jólaguðspjallið. Það sé ekki verið að mismuna mönnum svona í jólahátíðinni eftir framlagi þeirra til jólahátíðarinnar. Jólamaturinn, jólabækurnar og jólapósturinn eigi alveg sama rétt á því og jólaguðspjallið að sitja við sama borð í kjaramálum. Eða á virkilega að fara að innleiða hér þá launastefnu að það sé svona miklu dýrmætara, með allri virðingu fyrir jólaguðspjallinu, að annast þann þáttinn í jólahaldinu? Það þarf ekki mikla skynsemi til að átta sig á því að launafólk á Íslandi hefur sýnt mikla sanngirni, og ég reikna með að hæstv. forsrh. sé reiðubúinn að viðurkenna það að launafólkið á Íslandi hefur sýnt mikla sanngirni, að vera reiðubúið að ganga fyrst til samninga og framlengja samninga í trausti þess að allir verði látnir sitja við sama borð og skerðing á kjörum verði þoluð vegna þeirra erfiðleika sem þjóðin stendur í. Þess vegna er spurt að því vegna þess að Alþýðusambandið er nýlega búið að framlengja þessa samninga í trausti þess að eðlileg sanngirni og jafnrétti yrði látið hér gilda. Og félagsmennirnir í félögum BSRB sem nýlega gerðu kjarasamning eiga að greiða atkvæði um þá eftir skamman tíma og önnur félög BSRB, sem voru reiðubúin að ganga að samningaborði fyrir nokkrum dögum síðan, hika nú og vilja fá að vita: Eru það bara sumir starfsmenn ríkisins sem eiga að fá launahækkanir? Bara sumir? Bara þeir sem eru í Hæstarétti? Bara þeir sem vinna hjá kirkjunni? Ég heyrði hæstv. forsrh. segja það að Kjaradómur mundi síðan ekki úrskurða fleirum hækkanir. Hvaðan hefur hæstv. forsrh. það?

Sagði ég það?

Ja, ég heyrði ekki betur en hæstv. forsrh. segði það í einhverjum fjölmiðlinum og hann leiðréttir það þá ef það  Mér fannst satt að segja þessar yfirlýsingar forsrh. um hvað mundi gerast næst hjá Kjaradómi vera dálítið furðulegar og ég vona bara að hæstv. forsrh. sé ekkert að fikta í Kjaradómi þó hann hafi þangað góð sambönd eins og allir vita og það sé a.m.k. ljóst að það verði ekkert úrskurðað í Kjaradómi fyrr en kosningarnar hafa farið fram í Rússlandi og það getur verið að það verði friður í Kjaradómi þangað til, en eftir að kosningunum er lokið í Rússlandi, þá getur vel verið að Kjaradómur byrji aftur að úrskurða.

Hvenær kemurðu heim?

Ég kem heim þann 14. sem og hinn eftirlitsmaður sem skipaður hefur verið af ríkisstjórninni, borgarlögmaður. Hann kemur líka heim 14. og þá verður Kjaradómur á ný fullskipaður. En ég vona hins vegar að þessi gömlu tengsl forsrh. og borgarstjórans fyrrv. við borgarlögmanninn hafi ekki leitt til þess að forsrh. hafi komið sér upp einhverjum ,,extraordiner`` samböndum við Kjaradóm. Þess vegna getur enginn maður gengið út frá því að Kjaradómur muni hér láta staðar numið. Það getur enginn maður gefið sér það, því að ef Kjaradómur ætlar að vera sjálfum sér samkvæmur, þá hlýtur hann að halda áfram því að það eru engin efnisleg rök fyrir því af hálfu Kjaradóms að taka bara dómarana eina út úr. Engin efnisrök fyrir því. Og þess vegna er ríkisstjórnin komin hér í mikinn vanda. Ætlar hún að taka þátt í því að spila sig þannig með launafólkið i landinu að þorri opinberra starfsmanna fái engar launahækkanir fram á árið 1995, félagar í Alþýðusambandinu ekki heldur en síðan fái hluti þeirra sem starfa hjá ríkinu, starfa hjá dómstólum og hjá kirkjunni, hækkanir upp á marga tugi prósenta? Þess vegna segir forseti Alþýðusambandsins í dag að þessi ákvörðun sé ,,mjög ósvífin``. Mjög ósvífin, er orðalag forseta Alþýðusambandsins og hann segir að það verði ekki þolað að launafólk sem taki kjör samkvæmt kjarasamningum færi eitt fórnir meðan aðrir hópar samfélagsins haldi öllu sínu og meira til. Ég vil líka vekja athygli hæstv. forsrh. á grein sem mig minnir að hafi birst í Tímanum hjá forstöðumanni Vinnumálasambands samvinnufélaga þar sem hann rakti það hvernig einn efnisþátturinn í úrskurði Kjaradóms gagnvart Hæstarétti um meðferð yfirvinnu og fastrar vinnu, ef það væri yfirfært á almennan vinnumarkað sem sanngjarnt er auðvitað vegna þess að dómnum ber að starfa í samræmi við það, mundi leiða til verulegra breytinga í launakerfinu á almennum vinnumarkaði. Og mér fannst það vera ekki síður varnaðarorð af hálfu þess manns heldur en það sem forseti Alþýðusambandsins og formaður BSRB segja í Morgunblaðinu í dag vegna þess að með þessum úrskurði er Kjaradómur varðandi hæstaréttardómara búinn að búa til nýtt prinsipp í launaákvörðunum sem getur haft afdrifaríkar afleiðingar sé það yfirfært á almennan vinnumarkað. Í ályktun miðstjórnar Alþýðusambandsins sem gerð var í gær segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Verði ekki snúið af þessari braut er ljóst að þeirri þjóðarsátt sem ríkt hefur um atvinnu- og kjaramál hefur verið fórnað.`` --- Hefur verið fórnað, hæstv. forsrh. --- ,,Almennt launafólk hlýtur þá að gera kröfu til þess að kjarasamningar þess verði teknir upp og þeir færðir til samræmis við það sem nú virðist eiga að gera gagnvart embættismönnum. Það verður ekki þolað að launafólk sem tekur kjör samkvæmt kjarasamningum færi eitt fórnir meðan aðrir hópar samfélagsins halda öllu sínu og meira til.`` Þess vegna spyr ég hæstv. forsrh.: Hvert er álit hans á þessari yfirlýsingu Alþýðusambandsins? Hvert er svar hans við þessari skoðun Alþýðusambandsins? Er það afstaða ríkisstjórnarinnar sem skilja mátti á forsrh. í fjölmiðlum að ríkisstjórnin ætli ekki að aðhafast neitt vegna úrskurðar Kjaradóms eða kjaranefndar? Ef það er afstaða ríkisstjórnarinnar að hún ætli ekki að aðhafast neitt, þá blasir það við að Alþýðusambandið og BSRB munu bregðast við með þeim hætti sem hér er lýst. Formaður BSRB segir, með leyfi forseta: ,,Mér finnst eðlilegt að ríkið sé sjálfu sér samkvæmt og bjóði öðrum þessar kjarabætur. Í rauninni ætti að minnka kjaramun en ekki auka hann og það er verið að gera það með þessu, með því að segjast ekki deila við dómarinn en hnakkrífast við lágtekjufólkið og standa á bremsunni gagnvart því. Slíkur málatilbúnaður er náttúrlega algjört og fullkomið siðleysi. Að búa til kerfi, nefndir og kjaradóma fyrir hátekjuhópana og láta þá fá tugprósentahækkun en halda hinum niðurnjörvuðum. Þetta er gjörsamlega óþolandi.`` Þessar yfirlýsingar forseta Alþýðusambandsins og formanns BSRB, sem báðir hafa á undanförnum vikum tekið forustu um það að reyna að skapa hér sátt á vinnumarkaði, sátt á grundvelli kjarasamninga sem fela ekki í sér neinar kjarabætur handa launafólkinu í landinu, eru mjög alvarlegar. Þess vegna spyr ég hæstv. forsrh.: Hver verða viðbrögð ríkisstjórnarinnar við Kjaradómi og úrskurði kjaranefndar og við yfirlýsingu miðstjórnar Alþýðusambandsins, yfirlýsingu forseta Alþýðusambandsins og yfirlýsingu formanns BSRB? Þegar verið er að ganga frá fjáraukalagafrv. fyrir árið 1993, einum af meginþættinum í stjórn efnahagsmála í landinu, þá er nauðsynlegt að svörin gagnvart vaxtamálunum og gagnvart launamálunum liggi alveg skýrt fyrir.

Hæstv. forseti. Maður hélt nú að hér yrðu ekki sérlega skemmtilegar umræður frekar en fyrri daginn í þessu þjarki öllu saman, en þá bregður svo vel við að hér eru stórmerkilegar umræður í gangi sem vonandi halda áfram á meira en tveimur eða þremur mínútum. Hér segir t.d. á forsíðu Morgunblaðsins að það séu boðuð hallalaus fjárleg árið 2000 í Bretlandi sjálfu. Hér erum við að berjast við að hafa ekki hallalaus fjárlög. Ég hef sagt það margsinnis í þessum ræðustól og í mínum flokki núna í þessari baráttu okkar að hallalaus fjárlög ein sér þurfa ekki að vera til tjóns ef peningarnir eru notaðir í réttum tilgangi. Þetta sannar nú Mogginn minn, það ágæta blað, eitt besta fréttablað vestursins, hefur verið það lengi og vel stjórnað eins og menn vita og síðan er hér komið að því að það er sýnt fram á í þessu Morgunblaði að raunvextir hjá mikla spekingnum, fjárlagaspekingnum okkar, Jóni Sigurðssyni, hann áætlar þá verða 12--16%. Hér er vissulega um alvarleg umræðuefni að ræða. Ég ætla ekkert að fara að dæma einn mann eða annan án þess að við sameiginlega, sem þykjumst nú hafa eitthvert vit á stjórnmálum og fjármálum, getum rætt þetta niður í kjölinn. Það er þarna á ferðinni grundvallarágreiningur, tvenns konar ágreiningur sem við eigum að taka okkur tíma til þess að ræða miklu betur og taka þann tíma strax og held ég að ég þurfi ekki að rekja þetta nánar. Halli á fjárlögum getur verið í lagi og það er ekki endilega skaðvænlegt, annars vegar er það staðhæfing og síðan er nú komið á daginn að hér gætu raunvextir orðið allt að 16% og það er nú ekki ánægjulegt.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig ánægjulegt að ræða hér um vaxtabreytingarnar því að þær breytingar sem hafa orðið þegar eru gríðarlega mikilvægar fyrir íslenskt atvinnulíf og verða það með vaxandi þunga á næstu mánuðum og missirum. Auðvitað vita menn það að fyrrv. ríkisstjórn talaði mikið um að lækka vexti, náði því ekki, gerði það ekki. Vextir á ríkispappírum á markaði, sem er hin raunverulega mæling, voru um 8% rúmlega þegar sú stjórn fór frá en eru núna á sambærilegum pappírum rúmlega 5%. Auðvitað hefði fyrrv. ríkisstjórn viljað ná þessum árangri. Hún gerði það bara ekki. Og það vita allir menn að hún gerði það ekki. Nú hefur það skipt sköpum eins og ég nefndi áðan að það hafa gerst breytingar í okkar efnahagslífi. Það er nefndur ríkissjóðshallinn, að ríkisútgjöld hafi verið skorin niður. En meginmáli skiptir þó að lánsfjárþörf hins opinbera hefur minnkað og er nú aðeins hluti af heildarsparnaði þjóðarinnar. En þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var hæstv. fjmrh., þá var lánsfjárþörf hins opinbera meiri en allur sparnaður landsmanna. Og það var þess vegna sem vextir m.a. gátu ekki lækkað. Þess utan eru aðrar forsendur nú traustar. Nú er viðskiptahallinn þannig að menn eru ekki að safna erlendum skuldum. Verðbólgan er traustari en áður hefur verið. Gengisöryggið er mikið, gengið er skráð hagstætt útflutningsatvinnuvegunum. Það er stöðugleiki, það er vinnufriður. Allir þessir þættir og það sem að hefur verið unnið á undanförnum árum gerðu það kleift að vextir lækkuðu og það eru sömu ástæður til þess að ykkur tókst aldrei, og sitjið uppi með sárt ennið, ykkur tókst aldrei að lækka vextina. Staðreyndin var sú að það hlóðust upp skuldir, ég hygg að það hafi verið nálægt 10 milljörðum kr. þegar hv. þm. fór úr fjmrn. vegna þess að ,,trikkið`` hjá honum heppnaðist ekki. Sú er staðreyndin, hv. þm., og þingmaðurinn hlýtur að vita það.

Virðulegi forseti. Ég er alveg tilbúinn að ræða við hæstv. forsrh. aðgerðir síðustu ríkisstjórnar í vaxtamálum og það sem nú er að gerast. Ég get reitt fram svona ýmsar tölur sem sýna t.d. að raunvextir óverðtryggðra lána í bankakerfinu á Íslandi fóru lækkandi á síðustu tveimur árum síðustu ríkisstjórnar á sama tíma og þeir voru hækkandi í viðskiptalöndum. Það er hins vegar tilgangslítið karp, hæstv. forsrh. Ég var ekki að spyrja um það. Ég var einfaldlega að biðja um svar hæstv. forsrh. við því hvað hann ætlar að gera þegar sú staðreynd blasir við að raunvaxtastigið í bankakerfinu er 12--16% og bankarnir lækkuðu ekki vextina, ekki um brot úr prósenti í gær. Það er veruleikinn, hæstv. forsrh. Svar forsrh. hér var á þann veg að hann svaraði ekki einni spurningu af þeim sem ég bar fram, ekki einni. Hann fór með þessa sömu þulu eins og hann gerði á Rás 2 í gær. Hún er ágæt fyrir málfundi og má halda henni áfram á þeim vettvangi. Hún dugir ekki sem svar við spurningunni: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í ljósi þeirrar staðreyndar að raunvaxtastigið í bankakerfinu á Íslandi er 12--16%?

Hæstv. forseti. Meginmálið í þessum efnum er traust á markaðnum. Hv. þm. hafði orð um það í sinni fyrri ræðu hvort um væri að ræða varanlega lækkun vaxta eða aðeins stundarfyrirbæri. Boð í skírteini ríkisins, í bréf ríkisins, þriggja mánaða, sex mánaða, tólf mánaða og tveggja ára boð, sýna að markaðurinn treystir því að vaxtalækkunin sé raunveruleg. Boðin til 12 mánaða sýna það að menn eru þar að spá í 5% raunvexti til 12 mánaða og miðað við það að verðbólgan verði kannski 1--1,5%. Það er enginn vafi á því að bankarnir munu fylgja í kjölfarið. Að taka einn vaxtadag eins og þennan varðandi nafnvextina og dæma út frá því er rangt. Menn vita hins vegar það að í bankakerfinu hafa bækur bankanna verið bundnar fram að áramótum. Það lá fyrir þegar vextirnir lækkuðu. Og það er enginn vafi á því að lækkunin á nafnvöxtum bankanna mun koma fram, ekki síst eftir að jafnvægi kemst á og eftir að þessi binding losnar á bókum bankanna um áramótin.

Virðulegi forseti. Ég hallast helst að því að forsrh. trúi sjálfur þessu sem hann er að segja hér.  Hvað segir Jón Sigurðsson seðlabankastjóri í Morgunblaðinu í dag þegar hann er að skýra það hvers vegna raunvextirnir séu 12--16%? Það eru tvær ástæður. Annars vegar fákeppni bankanna og hins vegar erfið afkoma. Það eru skýringarnar. Mun þetta tvennt breytast, virðulegi forsrh., á næstu mánuðum? Nei. Íslenski peningamarkaðurinn verður áfram fákeppnismarkaður og erfiðleikarnir í sjávarútvegi munu á þessum vetri og á næsta ári leiða til áframhaldandi erfiðrar afkomu bankakerfisins. Þess vegna spurði ég hér í dag vegna þess að Jón Sigurðsson seðlabankastjóri segir það á baksíðu Morgunblaðsins í dag að það séu engar forsendur fyrir raunvaxtalækkun í bankakerfinu. Það er það sem seðlabankastjórinn segir í dag og það er eins og hæstv. forsrh. hafi ekki skilið það hvað er að gerast í hinni raunverulegu veröld í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. flutti hér ræðu og varpaði fjöldanum öllum af fyrirspurnum til nokkurra ráðherra. Það gefst auðvitað ekki tækifæri til að svara þeim nú að sinni, en eitt af því sem hv. þm. nefndi var það að ég hefði sagt frá því í umræðu hér á Alþingi að skattar hefðu hækkað þegar miðað er við heilt ár um 1.100 millj. kr. hjá núv. ríkisstjórn og þá er tekin með í reikninginn sú breyting sem nú er fyrirhuguð í þessum mánuði. Það var hins vegar mjög athyglivert að hv. þm. ræddi minna um það hvaða skattabreytingar voru gerðar á þremur árum sem hann var fjmrh., því á nákvæmlega sama mælikvarða voru þær skattabreytingar 10,5--10,6 milljarðar eða tífalt meiri. Þetta er munurinn. Tífalt meiri skattabreytingar hjá hv. þm. og samt sem áður var halli á ríkissjóði síðasta árið sem hann starfaði, síðasta hálfa árið, þ.e. vegna síðustu fjárlaga sem hann lagði fram, hæsti og mesti halli sem hér hefur sést og hann verður ekki einu sinni sleginn í ár, hygg ég. 

Virðulegi forseti. Það er ekki heil brú í því sem ráðherrarnir eru að segja hér, forsrh. og fjmrh. Það er kannski vitnisburður um það hvað þeir telja sig vera komna í þrönga stöðu í þessum vaxtamálum, þessu stóra trompi ríkisstjórnarinnar, að hjá hvorugum þeirra skuli koma neitt efnisatriði hér í andsvörum, heldur kjósi þeir í staðinn að stunda svona frekar ómerkilegt og strákslegt pólitískt karp. Það sýnir málefnafátæktina, það sýnir efnislega stöðu þeirra gagnvart launamálunum, kjaranefnd, Kjaradómi, ASÍ og BSRB og vaxtamálunum, að við þessu er ekkert svar hér í andsvörum. Ég vona að þau komi hins vegar í almennum umræðum hér á eftir. Ástæðan fyrir því, virðulegi fjmrh., að ég ræddi ekki ítarlega um þessa skattaútreikninga var sú kurteisi að sú umræða fór fram varðandi annað frv., sem var hér fyrir tveimur dögum. Ég ætla mér hins vegar að ræða það ítarlega þegar að þeirri umræðu kemur. En ég kaus að gera það hér í leiðinni aðeins einfaldlega vegna þess að Sjálfstfl. var með þann feril þegar hann stjórnaði fjmrn. og þegar hann stjórnaði forsrn. frá 1983--1988, að hann skildi eftir sig svo mikil vandamál í ríkisfjármálunum að það varð að hækka skattana. Og því var aldrei leynt. Og ég var ekki í hlutverki jólasveinsins, virðulegi fjmrh., ég var í hlutverki skattmanns, sem hæstv. fjmrh. hefur nú tekið að sér. Sjálfstfl. sagði hins vegar allan tímann: Þetta er ónauðsynlegt. Þessa skatta þarf ekki að leggja á. Og það sem ég fagnaði var að núv. fjmrh. er þannig búinn að afhjúpa markleysuna í málflutningi Sjálfstfl. hérna í stjórnarandstöðu með því að ætla sér að viðhalda öllum þessum sköttum allt þetta kjörtímabil og það sem meira er, bæta við. En hins vegar skilur hann eftir sig um það bil 20 milljarða halla á síðustu tveimur árunum. Og hvernig á að ná þeim halla upp? Hvernig á að borga það til baka? Það ætlar utanrrh. að segja á Þingvöllum 17. júní á næsta ári.

Virðulegi forseti. Hérna fengu hv. þm. kennslu í kurteisi hjá fyrrv. háskólakennara, hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni. Og hvernig var sú kurteisi? Þetta er siðbótamaðurinn sem nýkominn er af þingi Alþb. og hann ætlar að kenna þeim úti í Rússlandi hvernig á að kjósa eða öllu fremur, maður mætti nú stundum halda að Jeltsín hefði hringt í hv. þm. til þess að spyrja að því hvernig ætti að komast hjá því að láta kjósa sig þegar hann frestaði kosningunum, því það er svipað og hv. þm. gerði þegar hann ákvað að haga kosningaundirbúningi alþýðubandalagsformannsins með þeim hætti að hann var sjálfkjörinn.  En þegar litið er á þessa kurteisi þá er hún í því fólgin að benda á aðra hlið málsins. Svo kemur hann hér upp og segir: Það var kurteisi að ég nefndi það ekki að ég lagði 10 sinnum meiri skatta á í minni tíð, heldur en þið hafið gert núna. Ég verð að segja það, hv. þm., ef þetta er þín kurteisi, þá held ég að það ættu fáir að læra af slíku.

Virðulegi forseti. Enn á ný skýtur hæstv. fjmrh. sér undan því að ræða það sem máli skiptir. Það sem máli skiptir eru 12--16% raunvextir í íslenska bankakerfinu. Það sem máli skiptir er hvernig Kjaradómur og kjaranefnd eru að fara með launamálin í landinu. Ekki orð um þetta. Ekki orð um það að bankakerfið er að sigla vaxtalækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar í strand, ekki orð um það. Í staðinn er talað um Jeltsín, kosningar í Rússlandi, landsfund Alþb.

Hver byrjaði að tala um kosningar í Rússlandi?

Já, það er rétt, hæstv. forsrh., að ég vék hér að því að einn af kjaradómsmönnum, undirmaður fyrrv. borgarstjóra, Davíðs Oddssonar, er í Rússlandi til að fylgjast með kosningum og þess vegna væri ekki að vænta nýs úrskurðar í Kjaradómi fyrr en borgarlögmaður og sérstakur vinur forsrh. kæmi heim.

Sem sagt, þú byrjaðir að tala um það.

En ég vona hins vegar að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., í umræðunum á eftir, fari nú að svara einhverju sem þeir voru spurðir um. Ég er hins vegar alveg reiðubúinn að tala um kosningar í Rússlandi, en helst ekki undir fjáraukalögum 1993. 
            

Hæstv. forseti. Þessi umræða er ærið skemmtileg og fjölbreytileg og það er kannski hægt að bæta einhverju við það. Ég man það t.d. að Hoover Bandaríkjaforseti og Carter, forseti Bandaríkjanna, voru sameinaðir um eina stefnu eða beittu einni og sömu stefnunni, þ.e. að koma á hallalausum fjárlögum í Bandaríkjunum. Niðurstaðan varð sú að Hoover, sá sem fyrr greip til þess að hafa hallalaus fjárlög, kom af stað heimskreppunni það árið, sem menn þekkja nú til, og þegar Carter fór þessa sömu leið, þá kom hann í fyrsta skipti á verðbólgu í Bandaríkjunum sem varð gífurleg, ein 15%, sem vakti auðvitað heimsathygli. Það er auðvitað traustið á markaðinum, traustið eins og einhver hv. þm. hér sagði. Traustið á peningana, markaðinn og stjórnarfarið, á stjórnarherrana, á fólk eins og okkur hérna, sem eigum að reyna að stjórna þessu landi, að við getum gert það þannig að fólk fái trú og traust á okkur.

Virðulegi forseti. Það frv. til fjáraukalaga sem nú er til umfjöllunar er enn ein staðfestingin á því að stjórnarstefnan í ríkisfjármálunum hefur beðið algert skipbrot. Hæstv. fjmrh. er ekki hér í salnum núna, en ég vildi gjarnan óska eftir því að hann yrði viðstaddur þessa umræðu. Hins vegar sé ég að hæstv. forsrh. er hérna og ég ætla að fá að beina nokkrum orðum til hans síðar í ræðu minni og eins hæstv. heilbr.- og trmrh. Hæstv. ríkisstjórn fór af stað með það í upphafi þessa árs að hallinn á fjárlögum færi ekki nema lítils háttar yfir 6 milljarða kr. Nú hefur það komið fram við þessa umræðu að fjárlögin munu verða, þegar upp er staðið, með 13,8 milljarða kr. halla. Þrátt fyrir yfirlýsingar, og það bara upp á síðkastið, að að öllum líkindum gæti ríkisstjórnin náð á tveimur fyrstu árum síns starfsferils að skila fjárlögum hallalausum, þá er mikið langt frá því. Og nú kemur hæstv. fjmrh. með andsvar við ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. áðan og fer að reyna að rugla menn í ríminu með því að þetta sé nú ekki eins alvarlegt, því að fjárheimildirnar séu allt aðrar heldur en fjárlögin sem samþykkt voru hér í desember á sl. ári. Staðreyndin er auðvitað sú, og það er það sem menn verða að horfa á, að menn samþykktu hér fjárlagafrv. sem varð að fjárlögum og átti að vera með 6,2 millj. kr. fjárlagahalla. En þegar upp er staðið og það frv. sem hér er nú til umræðu og umfjöllunar, um fjáraukalög, gerir ráð fyrir því að hallinn á árinu verði 13,8 milljarðar. Þessi mikli halli er orðinn þrátt fyrir það að hér sé um gríðarlegar skattahækkanir að ræða. Það kom fram á landsfundi Sjálfstfl. árið 1991, fyrir alþingiskosningarnar í apríl, að skattarnir ættu að lækka, tekjuskatturinn niður í 35% eða skattalækkun upp á 9.150 millj. kr. En bara tekjuskattshækkunin á síðasta ári, sem þessi ríkisstjórn beitti sér fyrir, var upp á tæpa 3 milljarða kr. Þannig að þau loforð sem ríkisstjórnarflokkarnir gáfu fyrir alþingiskosningarnar 1991 hafa verið svikin. Það hafa verið lögð á þjónustugjöld sem eru upp á 2,5 milljarða. Vaxtabætur hafa verið skertar. Barnabæturnar hafa verið lækkaðar. Vextir í félagslega húsnæðislánakerfinu hafa verið hækkaðir. Vextir í hinu almenna húsnæðislánakerfi hafa verið hækkaðir. Lánstíminn hefur verið styttur. Skattleysismörkin hafa verið lækkuð. Á öllu þessu ber ríkisstjórnin ábyrgð og hæstv. fjmrh. þó alveg sérstaklega. Hann ber ábyrgð á því að nú er búið að byggja hér upp skattkerfi sem er svo kolvitlaust að það tekur engu tali. Hinn almenni launamaður í landinu borgar nú í kringum 70% jaðarskatt, þ.e. launafólk sem er með tekjur á bilinu 150--250 þús. kr. í mánaðarlaun. Vegna allra þessara breytinga sem gerðar hafa verið á skattkerfinu þá fara af hverjum 100 kr. sem þetta fólk vinnur sér inn til viðbótar, til að mæta kjaraskerðingunni fyrstu 70 kr. beint til fjmrh. áður en það fær sjálft 30 kr. 70% jaðarskattur. Þetta gerist hjá þeim stjórnmálaflokkum sem lofuðu fólkinu fyrir alþingiskosningarnar 1991 að skattarnir skyldu lækkaðir. Í upphafi árs 1992 þegar menn stefndu að því að ná fjárlagahallanum niður í núll á tveimur fyrstu árunum, þ.e. skila hallalausum fjárlögum, þá fóru menn af stað og töluðu við starfsfólk á opinberum stofnunum, á heilbrigðisstofnunum, á hinum ýmsu opinberu stofnunum, og hétu því að ef menn næðu nú árangri í að spara og gætu orðið innan fjárlaga, þá væri það alveg klárt að starfsfólkið fengi að njóta þess í bættum kjörum. Á fundi sem þáv. hæstv. heilbr.- og trmrh. átti með starfsfólki í heilbrigðisþjónustunni í janúar 1992, og ég býst við að hæstv. fjmrh. sem nú kemur í salinn hafi átt aðra slíka fundi með starfsfólki í ríkiskerfinu, þá lofaði þáv. hæstv. heilbrrh. Sighvatur Björgvinsson því að ef mönnum tækist að spara, þá skyldu stofnanirnar njóta þess arna og það væri hægt að bæta starfsfólkinu það. Nú gerðist það í heilsugæslunni í Reykjavík að á árinu 1992 varð sparnaður á bilinu 6--7 millj. sem er verulegur árangur vegna þess að það er ekki mjög mikil velta hjá þessum fáu heilsugæslustöðvum hér. Starfsfólkið trúði því að við þetta loforð yrði staðið, sem fulltrúi ríkisstjórnarinnar gaf í upphafi árs 1992. Ítrekað á árinu 1993 hafa stjórnir heilsugæslunnar í Reykjavík skrifað bréf til hæstv. heilbr.- og trmrh., bréf til hæstv. fjmrh. og óskað eftir því að við þessi loforð yrði staðið. Þessar 6--7 millj. kr. sem hefðu sparast árið 1992 yrðu fluttar yfir til heilsugæslunnar árið 1993. Enn hefur það ekki gerst og það er ekkert í þessu frv. til fjáraukalaga sem gerir ráð fyrir því að það eigi að flytja þennan rekstrarárangur og rekstrarafgang sem varð árið 1992 yfir til heilsugæslunnar, þannig að við þessi loforð verði staðið. Þess vegna þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að koma nú aftur og óska eftir því við þetta sama fólk að nú verði menn að spara og ef menn nái að spara, þá muni starfsfólkið njóta þess. Það verður auðvitað ekki tekið mark á þessum yfirlýsingum nú ef þær koma og eftir því verður gengið. Ég vil því spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. og eins hæstv. fjmrh. hvort við það loforð sem fyrrv. hæstv. heilbr.- og trmrh. gaf og situr nú enn í ríkisstjórn sem viðskrh. og iðnrh., hvort við þetta loforð verður staðið og með hvaða hætti það verði gert. Það er auðvitað líka einkennilegt á sama tíma og menn tala um hagræðingu og sparnað og að alveg nauðsynlegt sé að ná því, alveg sérstaklega í heilbrigðisþjónustunni, þá skuli menn enn halda því til streitu að ætla að sameina Borgarspítalann og Landakotsspítala eins og hæstv. fyrrv. heilbr.- og trmrh. lagði til, því það er alveg ljóst að það mun á næstu árum, verði af þessari sameiningu, ekki leiða til tuga eða hundraða millj. kr. útgjaldaauka heldur milljarða kr. útgjaldauka á næstu árum. Bara það að samþykkja að sameinaður Borgarspítali og Landakotsspítali verði háskólasjúkrahús, þannig að við rekum tvö háskólasjúkrahús í 250 þús. manna samfélagi, þá þýðir það viðbótarútgjöld á bilinu 400--600 millj., bara sú ákvörðun ein og sér, þannig að það sjúkrahús geti staðið undir merkjum sem háskólasjúkrahús. Það er ekkert verið að gera í því að koma á verkaskiptingu milli þessara sjúkrahúsa. Það stendur til, eftir því sem best er vitað, og hæstv. heilbr.- og trmrh. getur þá kannski upplýst okkur sem ekki vitum betur um það, að flytja barnadeild sem nú er á Landakotsspítala yfir á Borgarspítalann í stað þess að flytja hana yfir á Landspítalann þar sem barnadeild er fyrir. Þetta eru fyrstu merki þess og þar mun það koma fram, að ef barnadeildin verður flutt yfir á Borgarspítalann frá Landakotsspítala en ekki yfir á Ríkisspítalana, þá er það alveg ljóst að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. heilbr.- og trmrh. meinar ekkert með því að koma á verkaskiptingu milli sjúkrahúsanna sem er þó alger forsenda fyrir því að menn nái hér árangri í hagræðingu og sparnaði. Í þessari umræðu um það frv. til fjáraukalaga sem hér hefur verið til umfjöllunar í dag hafa menn mikið rætt um vaxtalækkunina sem fyrir dyrum stendur eða sem margir vilja halda fram að hafi nú kannski náð fram að ganga. Hæstv. forsrh. gerði mikið úr því að það þyrftu að vera skilyrði til staðar og það væri í fyrsta skipti núna á þessu hausti sem skilyrði hefðu verið til staðar til að lækka raunvexti. Nú birtist það, eins og kom hér fram hjá hv. 8. þm. Reykn., að Morgunblaðið greinir frá því í dag að þessi raunvaxtalækkun er auðvitað ekkert komin niður í einhver 5 eða 6%. Hún er eitthvað miklu meiri. Þegar menn vega saman verðtryggðu lánin og óverðtryggðu lánin, þá er ekki um neina 5 eða 6% raunvaxtalækkun að ræða. Sennilega eru vextirnir núna enn hærri en þeir voru þó þegar þessi ríkisstjórn tók við og var hennar fyrsta verk á sínum tíma að hækka vextina um 2--3% og síðan hafa þeir stöðugt farið hækkandi. En hvaða skilyrði eru það sem þurfa að vera til staðar, hæstv. forsrh., til þess að vaxtalækkunin geti gengið fram? Sú aðgerð sem gripið var til til vaxtalækkunar var og er í raun og veru ekkert annað en sjónhverfing. Það sem gerist er það að 8--9 milljörðum kr. er á fáum dögum dælt út í hagkerfið sem leiðir auðvitað til þess að eftirspurn eftir peningum minnkar tímabundið, þannig að það verður til tímabundin vaxtalækkun að mönnum sýnist og halda að hún sé í raun og veru einhver langtímalækkun. Því fer fjarri. Það sem gerðist var það að Seðlabankinn losaði um bindiskylduna, lausafjárhlutfalli viðskiptabankanna var breytt og Seðlabankinn fór að greiða vexti á bindiskylduna eftir á. Öllum þessum peningum, 8--9 milljörðum kr., var hent út í hagkerfið á fáum dögum. Hvað þýðir þetta þegar fram líða stundir? Þetta þýðir það að þegar ríkissjóður er rekinn núna á þessu ári með 13--14 milljarða kr. halla og á næsta ári með 16--20 milljarða kr. halla, þá getur ríkissjóður ekki annað gert um mitt ár 1994 en að fara inn á markaðinn aftur og þá auðvitað hækka vextirnir. Það er ekkert annað sem gerist. Þannig að hæstv. forsrh. er raunverulega ekkert annað að gera heldur en kaupa sér frið með vaxtalækkunum, sem eru eintómar sjónhverfingar, fram yfir sveitarstjórnarkosningarnar á næsta ári, vegna þess að áhrifin af 8--9 milljörðunum hafa fjarað út um mitt ár 1994. Það er síðan auðvitað mjög alvarlegt gagnvart almenningi og þeim fyrirtækjum og stofnunum sem núna eru að kaupa bréf á markaði að halda því fram að þarna sé um varanlega vaxtalækkun að ræða, lækkun sem menn geta treyst og þannig að byggja upp trú á falskan markað í raun og veru. Og það er ábyrgðarhluti hjá hæstv. forsrh. þegar hann veit það og hefur margoft sjálfur sagt það á undanförnum árum, mánuðum, vikum og missirum, að það sé ekki hægt að ná vöxtunum í landinu niður nema ríkissjóður dragi úr sínum fjárlagahalla. Að ætla svo að skapa falska trú á markaðinn með því að vita að ríkissjóðshallinn er á bilinu 13--15 milljarðar á þessu ári, 16--20 á næsta og ætla síðan að halda því fram að það sé orðinn einhver traustur markaður sem geti staðið undir 5--6% raunvöxtum í landinu. Þetta er rangt og þetta er ábyrgðarhluti og því spyr ég hæstv. forsrh.: Hefur hann breytt um skoðun á því að það sé ekki nauðsynlegt að draga úr fjárlagahallanum til þess að hægt sé að ná raunverulegri vaxtalækkun til langframa?

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram hjá öllum þeim mönnum sem fróðastir eru í þessum málum og á þessum markaði að þeim ber saman um það að vaxtalækkun sem nú hefur orðið sé ekki bara varanleg, hún sé líkleg til að aukast, þ.e. lækkunin verði meiri. Öllum ber saman um það. Og það sem meginmáli skiptir, traustið á markaðnum sem kemur fram í útboðum ríkisins nú fyrir aðeins örfáum dögum síðan á langtímabréfum, óverðtryggðum langtímabréfum, sýnir hið sama. Þannig að þingmaðurinn á ekki að vera með tal í þessa veru og reyna að skapa vantraust á markaðnum, enda verður honum ekki trúað. Miklu fremur verður þessum markaðsöflum sjálfum trúað og því sem allir þessir sérfræðingar hafa sagt. En ef hv. þm. trúir því sem hann sagði sjálfur, að það væri rangt hjá mér að nú hefðu skapast skilyrði til þess að vextir mættu lækka, hvernig stóð þá á því að ríkisstjórninni sem hann studdi og var starfandi aðstoðarráðherra í skyldi aldrei takast að lækka vextina og raunvextir á hennar tímabili skyldu vera 2--3% hærri heldur en þeir eru núna, sem er varanlegt.

Virðulegi forseti. Ætli það sé nú ekki svo, til að hafa það sem sannara reynist, að fyrrv. hæstv. ríkisstjórn lækkaði raunvexti í landinu um þriðjung. Sú ímyndaða vaxtalækkunin sem menn halda fram að þeir séu að ná núna --- þegar menn lesa Morgunblaðið í dag og sjá hvað bankarnir eru að gera, þá er það auðvitað alveg ljóst að vextirnir eru enn hærri hjá þessari ríkisstjórn heldur en þeir voru hjá ríkisstjórninni sem núv. hæstv. ríkisstjórn tók við af. Markaðsöflin, segir hæstv. fjmrh., hafa trú á þessari vaxtalækkun. Skyldi það nú vera svo? Hver eru markaðsöflin? Markaðsöflin eru auðvitað viðskiptabankarnir í landinu að langstærstum hluta til. Þeirra trú, hæstv. forsrh., á varanlega vaxtalækkun kemur fram í Morgunblaðinu í dag. Raunvextir eru enn 12--16%, en, hæstv. forsrh., ég tek það fram, af óverðtryggðum lánum. Þeir eru lægri á verðtryggðum lánum. En þegar menn meta þetta saman, þá eru menn ekki að tala um 5--6% raunvaxtalækkun eða raunvexti.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom hjá þingmanninum þá hafa raunvextir bankanna þegar lækkað. Nafnvextirnir hafa verið að lækka en ekki í takt við verðbólguna. Þeir hafa lækkað um 5 eða 6%, verðbólgan hefur lækkað miklu hraðar frá toppnum sem hún skaust upp í, eins og menn muna, um sumarmál. Þannig að taka þennan þátt út úr og fullyrða það að þetta sýni raunvaxtastigið er blekking. Og staðreyndin er sú að vaxtastig á raunvaxtakjörum var um 8% þegar fyrrv. ríkisstjórn fór frá og var ekki mikið lægra á því tímabili þegar hún fór frá og sú er staðreyndin og fram hjá því komast menn ekki. Reyndar sagði einn hv. þm. hér áðan, sem er ekki nú í salnum, þó hér til hliðar, að seðlabankastjóri hefði ekki trú á því að þetta mundi lækka. En ég var að lesa þá úrklippu sem sá hv. þm. vitnaði í og hann tekur það sérstaklega fram, seðlabankastjórinn, að auðvitað muni þetta ná jafnvægi og vextir muni lækka.

Virðulegi forseti. Það sem skiptir þó auðvitað langmestu máli í þessu sambandi, hæstv. forsrh., er það, og ég tek undir það með hæstv. forsrh., hvort markaðsöflin hafa í raun og veru trú á því að vextir séu að lækka. Og viðbrögð markaðsaflanna, sem eru í þessu tilfelli viðskiptabankarnir að langstærstum hluta til, eru þau að þessar stofnanir hafa ekki trú á vaxtalækkuninni. Þau fylgja henni ekki eftir nú, hæstv. forsrh. En það sem ég, hæstv. forsrh., var að leggja áherslu á er að það er jafngildi þess að prenta peninga að taka 8--9 milljarða kr. út úr Seðlabankanum og henda út á markaðinn. Það er jafngildi þess að prenta peninga. Það gefur auðvitað falska mynd af því hver markaðsstaðan er vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki skapað þau skilyrði sem nauðsynleg eru til að tryggja langvarandi vaxtalækkun og það gerist ekki. Ég er sammála hæstv. forsrh. í því og hann svaraði ekki þeirri fyrirspurn minni hér áðan, að það er forsenda fyrir því að menn nái niður fjárlagahallanum og það er það sem ríkisstjórnin er ekki að gera vegna þess að hann er 13,8 milljarðar á þessu ári, hann verður á bilinu 16--20 milljarðar á árinu 1994. Og það er alvarlegt. Og það er þess vegna alvarlegt ef ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn sem vita betur, eru að gefa fölsk, ég segi fölsk skilaboð út á markaðinn um að hér sé um raunverulega vaxtalækkun að ræða, því hún mun bara ná, því miður, fram á mitt árið 1994. Menn hafa keypt sér frið fram yfir sveitarstjórnarkosningar til að sýna betri stöðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Finnur Ingólfsson hélt því fram í ræðu sinni hér áðan að sú umræða, þær aðgerðir og þau skref sem tekin hafa verið með glöggvun og breytingum á verkaskiptum stóru sjúkrahúsanna hér í Reykjavík hafi leitt og muni til lengri tíma leiða til stórkostlegrar útgjaldaaukningar. Hér talar þingmaðurinn annaðhvort þvert um hug sér ellegar að hann vill ekki vita betur. Auðvitað sýna tölur að það hefur verulegur árangur náðst vegna fækkunar bráðavakta frá þremur í tvær með tilflutningi bráðavakta af Landakoti yfir á Borgarspítala og Landspítala. Og það mun líka koma í ljós í þeim umræðum sem tiltölulega góð sátt er um og víðtæk sátt meðal starfsmanna heilbrigðisþjónustu hér í Reykjavík, á þessum viðkomandi spítölum, að þær viðræður sem nú eru í gangi og þær ákvarðanir sem teknar verða á grundvelli þeirra um enn frekari, skýrari og skilmerkilegri verkaskiptingu milli þessara þriggja sjúkrahúsa, muni ekki einasta leiða til þess að það mun verða peningalegur sparnaður, heldur er ég líka sannfærður um það að þjónustan mun þegar til lengri tíma er litið batna og verða betri fyrir þá sem hennar eiga að njóta.

Virðulegi forseti. Það er náttúrulega mjög einkennilegt af hæstv. heilbr.- og trmrh. að halda því fram að menn hafi náð verulegrum árangri í sparnaði sjúkrahúsa hér á höfuðborgarsvæðinu. Nú veit ég ekki hvort hæstv. ráðherra hefur fylgst með umræðunni hér í dag eða þá ekki lesið það frv. sem er til umfjöllunar. Sparnaður sem menn hafa reiknað sér af bráðavöktum og öðru slíku er bara ekki til staðar. Hæstv. ráðherra verður að tala við stjórnendur þessara sjúkrahúsa sem hafa m.a. komið á fund bæði fjárln. og heilbr.- og trn. Þeir fullyrða að það sé ekki um neinn sparnað að ræða af þessu, enda er verið að láta þessi sjúkrahús hafa í þessu fjáraukalagafrv. hundruð millj. kr. og hvar er sparnaðurinn þá? Það sem er alvarlegast er það að byggja upp til framtíðar tvö sjúkrahús í Reykjavík sem fara í bullandi samkeppni um takmarkaða fjármuni, tvö háskólasjúkrahús. Og bara það að gera bæði þessi sjúkrahús að háskólasjúkrahúsum mun þýða útgjaldaauka strax á bilinu 400--600 millj. kr. Fyrir utan það, hæstv. ráðherra, ef menn ætla ekki að koma neinni verkaskiptingu á milli sjúkrahúsanna, þá mun þetta leiða til þess að það verður samkeppni um sérfræðingana, það verður samkeppni um tækin og búnaðinn. Og ef það er til búnaður á sjúkrahúsunum, þá kallar það á sérfræðinga þangað og ef það eru ráðnir sérfræðingar inn á stofnanirnar, þá kallar það á tæki. Fyrir utan það að auðvitað mun sameinaður Borgarspítali og Landakotsspítali fara út í hjartaskurðlækningar þegar fram líða stundir, það sem er fyrir í dag á Landspítalanum. Og þannig mætti lengi, lengi telja, hvernig menn munu tvöfalda allt kerfið á báðum sjúkrahúsunum, í stað þess að fara nú í alvarlega umræðu og tilraunir til verkaskiptingar milli þessara sjúkrahúsa. Það er það sem þarf að gera, hæstv. heilbr.- og trmrh., en ekki að fjölga hátæknisjúkrahúsunum á þessu svæði.

Virðulegur forseti. Það er einmitt nákvæmlega það sem verið er að gera. Það fara fram núna mjög gagnmerkar, ítarlegar og efnislegar umræður einmitt um það sem hv. þm. nefndi. Ég hygg hins vegar að hann hafi kannski verið að lýsa sinni tíð í heilbrrn. hér á árum áður, þegar þróunin varð einmitt með þeim hætti að það þurfti á stundum ekki nema einn sérfræðing til, einn lækni til, að heil deild yrði stofnuð um viðkomandi einstakling. Það er akkúrat þetta, þessa tilviljanakenndu þróun mála, sem verið er að stöðva og hefur tekist áþreifanlegur árangur í þeim efnum. Þannig að ég hygg að efnislega séum við sammála um þá stefnumörkun sem lögð hefur verið og þá vinnu sem unnin hefur verið og í gangi er. En við erum hins vegar líka jafnsammála um það að þessari tilviljanakenndu þróun mála hér á stóru spítölunum í Reykjavík eins og hún þróaðist í gegnum áranna rás verður að linna. Og senn munum við sjá að það náist um það tiltölulega góð sátt, almenn sátt, hér á stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík einmitt um þessa verkaskiptingu, að hún verði fest í sessi varanlega og að menn geti gengið að því sem vísu hvernig skipulag þessara mála verði háttað.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að fara að þrátta um það hvernig þetta gekk fyrir sig á þeim tíma er ég starfaði í heilbrrn. Hins vegar get ég verið hæstv. ráðherra sammála um það, ég held að efnislega sé ekki mikill munur á okkar skoðunum í þessum efnum. Gott og vel. Ef svo er, þá vonast ég auðvitað til þess að nokkur verkaskipting komist á milli þessara sjúkrahúsa. Og því vil ég spyrja hæstv. ráðherra, sem ég geri mér grein fyrir að getur ekki komið hér aftur upp í andsvari til að svara, en vonandi tekur hann til máls hér í þessari umræðu: Er hæstv. ráðherra tilbúinn til þess að sýna það í verki með ákvörðun sinni að barnadeild sem núna er verið að færa frá Landakoti, samkvæmt fjárlagafrv. fyrir árið 1994, lendi inn á Ríkisspítölunum þar sem barnadeild er nú þegar til staðar, eða er þetta bara marklaust hjal um verkaskiptingu milli sjúkrahúsanna, með því að ráðherrann ætli að taka þá ákvörðun að færa barnadeildina af Landakotsspítala yfir á Borgarspítalann þar sem engin barnadeild er og er alls ekki nauðsynlegt að vera með barnadeild? Það er hægt að sinna allri sérhæfðri þjónustu í kringum börn, enda er mest af þeirri sérhæfðu þjónustu til staðar á Landspítalanum í dag. Það væri fróðlegt að fá svar við þessasri spurningu og þá um leið kæmi það í ljós hvort hæstv. heilbr.- og trmrh. er einhver alvara með þessari umræðu um verkaskiptingu milli sjúkrahúsanna.

Hæstv. forseti. Það er satt að segja heldur raunalegt að vera viðstaddur þá umræðu sem hér fer fram og kannski skiljanlegt að hv. þm. stjórnarflokkanna hafi á þessu máli lítinn áhuga, þó að svo sé nú almennt álitið að árangur í stjórnmálum mælist í því hvernig fer um fólkið í landinu. Hér hefur hins vegar verið talað í allan dag um halla upp á svo og svo marga milljarða án þess að nokkur geri minnstu tilraun til að skilgreina í hverju þessi halli er fólginn. Og það er illt í ári ef stjórnmálamenn eru búnir að gleyma því til hvers þeir eru að forvalta þessa peninga. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ýmsir ágætir hv. þm. hafa sagt hér í dag og leyfi mér að vitna m.a. í ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 2. þm. Austurl., þar sem við eigum öll sæti í hv. fjárln. En ég ætla þó aðeins, vegna þess að hæstv. heilbrrh. er hér staddur, að benda honum á nokkrar staðreyndir sem mér sýnast blasa við. Þegar verið er að umbylta grónu kerfi eins og heilbrigðiskerfinu í landinu og ekki síst hér í höfuðborginni, þá hljóta að verða að liggja þar að baki umfangsmiklar rannsóknir og samvinna við alla þá sem að þeim málum vinna. Það hefur um langt skeið verið í okkar þjóðfélagi sátt um heilbrigðiskerfið. Við höfum verið stolt af því, hreykin af því að eiga hér heilbrigðiskerfi sem hefur á að skipa ágætustu læknum og hjúkrunarliði og öllum þeim sem að þeim málum þurfa að starfa. Þess vegna blasir það ekki við að einmitt þar skyldi þurfa að ráðast til atlögu. Þvert ofan í álit nefndar sem beðin var að líta ofan í þessi mál voru ákvarðanir teknar sem nú sýna sig auðvitað að hafa verið alrangar. Og svo er komið að jafnvel þeir sem ákafast vörðu þessar aðgerðir innan heilbrigðiskerfisins eru hættir því, eins og við komumst að raun um í fjárln. Alþingis í morgun, þar sem einróma var lýst yfir frá öllum þremur sjúkrahúsunum í Reykjavík að það æðiskast sem menn fengu þegar þessi hæstv. ríkisstjórn tók við, hefði svo sem engan árangur borið. Okkur var tjáð að þarna væri um að ræða, og það var einhvern tíma fyrr á árinu, a.m.k. 500 millj. kr. sparnað. Hvernig lítur svo dæmið út? Framúrakstur Borgarspítalans á þessu ári verður ekki undir 116 millj. Það er ekkert á fjáraukalögum til að bæta þeim það upp. Landakot þarfnast 100 millj. og fær þær. Ríkisspítalarnir þarfnast 103 millj. og 30 millj. betur sem stendur til að bæta þeim vegna Þvottahúss Ríkisspítalanna, sem átti að selja en ekki var selt. Að vísu þyrftu þeir að fá 60 millj. en þeir fá 30. Nú eru þetta bara tölur. Þetta eru liðlega 300 millj., 350 millj. Þannig að af hinum frægu 500 millj. eru nú farnar 350. En það er auðvitað farið miklu meira, vegna þess að þjónustan hefur versnað og það er alvara málsins. Svo er nú komið og hef ég þar fyrir mér hjúkrunarforstjóra eins sjúkrahússins, og raunar hafa fleiri tekið undir það, að það starfsfólk orðar það þannig að því finnist skelfilegt, og það orð var notað, hvernig fólk er sent heim eftir aðgerðir löngu áður en það er fært um það. Síðan koma menn og segja einmitt á þessu tungumáli sem enginn á að skilja: Sértekjur sjúkrahúsanna hafa minnkað. Mig langar að spyrja þá sem á mig hlýða: Vita allir hvaða sértekjur þetta eru? Jú, þetta er það sem fólk þarf að greiða sjálft fyrir þjónustu. Og af hverju skyldu þær nú hafa minnkað? Það er vegna þess að um leið og ráðist inn í stærstu sjúkrahús landsins, þá var jafnframt dregið úr þátttöku ríkisins í greiðslum á göngudeildum og svo er nú komið að fólk veigrar sér við að leita bóta á meinum sínum vegna þess að það hefur ekki efni á því. Hæstv. forseti. Er þetta það sem Alþingi ákvað að skyldi gert? Vildum við stórminnka heilbrigðisþjónustuna? Ég er sannfærð um að þó að hv. þm. væru nú hér, sem þeir eru ekki, og ég bæði þá um að rétta upp höndina sem hefðu viljað gera þetta, ekki ein einasta manneskja mundi voga sér það.  Hv. 2. þm. Austurl. benti hér í ræðu í gær eða í fyrradag á bréf sem okkur hefur borist frá landlæknisembættinu um svokallaðar smáaðgerðir sem greiddar eru af Tryggingastofnun ríkisins, fyrri hluta þriggja síðustu ára. Og hvað kemur í ljós? Hér er um að ræða smáaðgerðir eins og aðgerðir við kviðsliti og ég fer ekki að telja það upp hér. En á listanum er einn hættulegur sjúkdómur sem heitir ,,æxli fjarlægt úr brjósti``, enda er það eina aðgerðartegundin sem hefur aðeins aukist eða um 9%. Hinar aðgerðirnar hafa dregist saman um 23%, 10%, 19%, 28% og aðgerðir við algengum beinkvilla á fæti hafa dregist saman um 69%. Og af hverju skyldi þetta vera? Vegna þess að það kostar á milli 15 og 20 þús. kr. að fá þetta gert. Og þegar hv. 2. þm. Austurl. benti á þetta hér, hverju svaraði hæstv. heilbrrh.? Skýringin gæti alveg eins verið sú að það hefði verið gert allt of mikið af þessu. Ég býst við að það sé fullkomlega viðeigandi að nefna sjúkdóma, hæstv. forseti, hér úr ræðustól, sjúkdóma sem ærið margir landsmenn þurfa einhvern tíma á ævinni að glíma við, svo sem æðahnútaaðgerðir. Hefur Alþingi einhvern tíma ákveðið að fólk skuli bara sitja uppi með þann skafanka, þannig að þær aðgerðir hafa dregist saman um 23%? Ég held ekki. Og ég stórefast um að hæstv. heilbrrh. telji það nú æskilegt að fólk gangi með slíka kvilla, því ef þeir fá að þrífast nógu lengi og vel gæti svo farið að þeir yrðu ekki hættulausir þegar öllu er á botninn hvolft. Og þetta er auvitað mergurinn málsins. Hjúkrunarfólk er áhyggjufullt yfir því að þurfa að senda heim fárveikt fólk, oft fólk sem býr eitt og nýtur ekki aðhlynningar aðstandenda, löngu áður en hér á árum áður hefði verið talið sæmandi að slíkt fólk nyti ekki hjúkrunar. Og það sorglega er að þetta er dæmi um ákvarðanatöku sem er röng. Hún er ekki bara röng. Hún er röng af því að þeir sem taka hana eiga ekki að taka hana. Ekkert okkar hér inni er færara um að hagræða í heilbrigðiskerfinu heldur en það fólk sem í því starfar. Auðvitað eru allir tilbúnir til að leggja sitt af mörkum á erfiðum tímum --- og ég held að tímar nú séu ekki miklu erfiðari en þeir hafa verið síðan ég man eftir mér --- við búum í litlu samfélagi sem verður auðvitað að halda vel utan um það sem það þénar, en hvers vegna er það fólk sem best þekkir til ekki beðið um að leggja til og kanna hvar er e.t.v. hægt að draga úr kostnaði? Hvernig er þetta svo gert? Jú. Öldrunarálma á Borgarspítalanum sem var hönnuð sem slík, á að verða barnadeild. Hvert á gamla fólkið að fara? Það á að fara á barnadeildina sem var hönnuð sem slík á St. Jósefsspítala. Þetta hljómar fyrir mér, og ég vona, hæstv. forseti, að ég megi segja það, eins og vitlaust fólk sé að verki. Það er ekki hægt að nefna þetta neitt annað. Ég ætla ekki að halda því fram að hér sé á ferðinni illska í garð þjóðarinnar, illur vilji. Ég held að þetta sé kjánaskapur, vanþekking og hroðvirknisleg vinnubrögð. Og það er alveg skelfilegt ef það bitnar á viðkvæmasta þætti samfélagsþjónustunnar, samfélagsþjónustu sem oft varðar líf eða dauða. Menn eru auðvitað löngu búnir að sjá í heilbrigðiskerfinu að þetta gengur ekki. Landakotsspítalinn hefur tapað mestum sértekjum. Og ég er alveg sannfærð um að hæstv. ráðherra veit ekki af hverju það er, en ég skal segja honum það. Það er nefnilega þannig að Landakotsspítali hafði umtalsverðar tekjur af röntgenrannsóknum. Þegar allt fór í upplausn og allt átti að einkavæða og sumir ágætir læknar féllu í þá gryfju að það væri lausnin á heilbrigðisþjónustunni, til að spara, þá fluttu þeir sig út úr spítalanum og stofnuðu fyrirtæki um röntgenrannsóknir og nú fara þær þangað. En Landakotsspítali hefur tapað, mig minnir að þeir segðu, um 59 millj. í sértekjur, fyrir utan allar sértekjurnar sem hann missir af vegna þess vesalings fólks sem á ekki peninga til þess að láta rannsaka sig. Og ef menn vita ekki hvað er verið að ræða um, þá vil ég segja það, svo fólk skilji þetta. Ristilrannsókn er algeng rannsókn sem margt fólk á miðjum aldri þarf að fara í. Vita hv. þm. hvað slíkt kostar venjulegan borgara núna, sem menn fengu svo til ókeypis áður? Það kostar 17 þús. kr. Fyrir manneskju sem hefur kannski 60 þús. kr., eins og t.d. margar konur hafa í laun og jafnvel karlmenn, þá er þetta orðinn 1 / 3 af mánaðarlaunum. Í hvaða veruleika lifa menn? Hvernig má þetta ganga svona? Auðvitað getur þetta ekki gengið svona. Það er ekki hægt að bjóða upp á það í siðuðu þjóðfélagi að algeng rannsókn, sem í mörgum tilfellum getur verið lífsnauðsynleg, vegna þess að þó að oft, sem betur fer, komi í ljós að engin hætta sé á ferðum og um smávægilega kvilla sé að ræða, kemur það svo sannarlega fyrir að í ljós kemur lífshættulegur sjúkdómur sé fólki svo dýr. Og er það virkilega vilji hæstv. heilbrrh. að menn eigi það undir efnahag hvort lífi manna sé bjargað með því að sjúkdómar uppgötvist á réttum tíma? Þetta siðleysi má ekki ganga svona. Þetta bara getur ekki gengið og ég held að menn séu óðum að sjá þetta. Það var satt að segja heldur dapurleg stemmning í hv. fjárln. Alþingis í morgun þegar forustumenn spítalanna í Reykjavík voru spurðir um árangur af sparnaðarbrölti hæstv. ríkisstjórnar. Það er nefnilega þannig að það verður að vera vit í hlutunum. Það er hægt að spara, mikil lifandis ósköp. Það er hægt að spara ýmislegt í þessu samfélagi. En í guðanna bænum, við skulum ekki fara mörg ár, jafnvel áratugi aftur á bak í heilbrigðisþjónustu sem hefur verið góð. Og eins og framkvæmdastjóri Ríkisspítalanna benti raunar á í morgun, mun hinn margumræddi og langþráði EES-samningur setja nýjar skyldur á herðar heilbrigðiskerfisins, vegna þess að nú verða menn einfaldlega að ná til staðla EES og Evrópubandalagsins. Menn kvíða því að þurfa að sýna hér sjúkrahús sem eru langt undir því sem tíðkast í nágrannalöndum okkar og í löndum Evrópubandalagsins. Þetta eru mál sem er alveg óhjákvæmilegt að skoða og ég vildi nú ráðleggja hæstv. heilbrrh. að hlusta ekki á aðra hæstv. ráðherra í þessu efni og efna til málþings um þessi mál í alvöru, því þetta er að komast í mjög alvarleg þrot og þetta á einungis eftir að versna. Það er alveg nákvæmlega sama við hvern menn ræða í heilbrigðiskerfinu, menn hrista höfuðið og segja: Við vitum ekki hvernig þetta endar. Við erum komnir með samfélag þar sem fólk hefur ekki efni á að líta eftir heilsu sinni. Ég kom í apótek í fyrradag og ræddi þar við afgreiðslustúlku í heimabæ hæstv. heilbrrh. Hún sagði mér: Við getum ekkert annað gert en að skrifa hjá fólki. Við látum ekki, við gerum það a.m.k. ekki, fólk fara hér bónleitt til búðar vegna þess að það á ekki fyrir lyfjunum sínum. Það verður þá að hafa það þó að við fáum það ekki greitt. Þetta var eitt apótek. Ég veit ekki hvernig aðrir lyfsalar líta á þetta mál. En það var greinilegt og kom fram, að í æ meira mæli á fólk ekki fyrir lyfjunum sínum. Ég trúi því ekki eitt andartak að hæstv. heilbrrh. hafi yfirgefið minn fallega fæðingarbæ eftir farsæla --- já, þó það sé nú kannski umdeilt --- forustu í sex ár, til þess að leggja niður heilbrigðiskerfið og allt öryggi sjúklinga í landinu. Ég trúi því ekki augnablik. Ég bið því í mestu vinsemd um að þessi mál verði skoðuð, vegna þess að af 500 millj. kr. sparnaðinum --- og bið ég nú hv. formann fjárl. að vera ekki að trufla ráðherrann --- en hann getur verið vitni að því að af þessum 500 spöruðu millj. er nú verið að biðja um 350 til baka. Og það er leikur einn að finna afganginn. Þannig að allt er þetta brölt sem hefur ekkert haft upp á sig annað en að draga úr heilbrigðisþjónustu í landinu. Og það er sorglegt að heyra ábyrgan starfsmann sjúkrahúsanna í Reykjavík segja að því miður séu dæmi um slys vegna lélegrar þjónustu, dæmi um slys, og fór ekki á milli mála að konan var að segja: Menn hafa látist af þessum sökum. Þetta eru voðalegir hlutir að segja, en ég sel þá ekki dýrari en ég keypti. En eitt veit ég, þetta er ekki það heilbrigðiskerfi sem við alþýðubandalagsmenn viljum sjá og mætti nú vera kominn byltingamaðurinn í heilbrigðiskerfinu, hæstv. fyrrv. ráðherra Magnús Kjartansson, og taka þessa ungu drengi í bakaríið sem virðast ekki vita hvað er að gerast í landinu. Almennt um fjáraukalögin eru þau auðvitað eins og fjárlögin sem draumóramenn halda að verði rædd við 2. umr. á þriðjudaginn, þó að ekki sé einu sinni kominn fram bandormur sem á að gjörbreyta þeim. Það sýnir náttúrlega veruleikafirrð þessara hv. þm. að á sama tíma og við lesum í blöðunum að það standi til að fara að svipta stóran hóp fólks atvinnuleysisbótum, þá halda þeir að það sé hægt að keyra hér út fjárlög á þriðjudaginn kemur. Ég get alveg fullyrt að það er útilokað. En gallinn við að standa frammi fyrir þessum málum er sá að við fáum ekki að vinna þau af viti. Allir í hv. fjárln., eins og í öllum fjárlaganefndum allra þjóðþinga, eru viljugir og tilbúnir til að vinna saman að því að setja landinu fjárlög, auðvitað. Það er skylda okkar og við eigum meira að segja ekki að vera eins harðflokkspólitísk í fjárln. og við erum annars staðar. Þó að við leggjum auðvitað misjafnar áherslur, þá berum við sameiginlega ábyrgð á því að landið eignist fjárlög, annars er ekki hægt að reka það. En hvernig er þessi vinna svo unnin? Eitthvert heilagt batterí sem heitir meiri hlutinn þingar og þingar og verður heldur geðvondur ef minni hlutinn, óæðri hluti fjárln., vogar sér að reyna að ræða málin. Og þessi vinnubrögð gera ekkert annað en að hefna sín á hæstv. ríkisstjórn, því auðvitað væri það styrkur hennar að fjárlagagerðin gengi létt og vel. Við gerum okkur grein fyrir að á endanum ræður meiri hluti hverju sinni. En við gætum heilmikið hjálpað til og eru fyllilega fús til þess. En af þröngsýni, smásmygli og þekkingarleysi er þessi vinna afþökkuð. Hún er einfaldlega afþökkuð. Ég varð samferða einum hv. fjárlaganefndarmanni út til þings í morgun eftir fundinn okkar og spurði hann hvort hann tryði því virkilega að við gætum látið 2. umr. fara fram á þriðjudaginn. Hann hélt nú það, það væri verið að hnýta þetta saman. Og þar sem erindaskráin hefur ekki enn þá verið borin undir minni hlutann, þá spurði ég: Hvenær á að gera það? Honum fannst það ekki skipta miklu máli. Við ráðum þessu. Hvernig halda menn að fjárlagagerð geti farið fram með þessu móti? Það er svo gjörsamlega útilokað og sorglegt fyrst og fremst, vegna þess að þetta sýnir auðvitað svo hroðalega vankunnáttu og vanþekkingu. Það er nefnilega enginn að huga að þörfum þjóðfélagsins. Ég gæti svo sem talað hér í allt kvöld þess vegna, hv. þm. til yndis og ánægju. Gallinn er bara sá að ég er að tala við þá menn sem skilja þetta og vita þetta og eru sammála mér. Ég mundi kannski tala lengur yfir hausamótunum á þeim sem ekki eru hér, en það er nefnilega vitað, hvers vegna þeir eru ekki hér, vegna þess að það þarf að flýta umræðunni. Við getum eins farið yfir í skólakerfið. Við megum lúta því að yfir okkur er hellt alþjóðlegri skýrslu um læsi. Þessi þjóð sem hefur verið að montrassast af menningu sinni um árabil og árhundruð, bókmenntaþjóðin, það kemur í ljós að hún er verr læs en flestar þjóðir í Evrópu. Hvernig er brugðist við því? Jú, jú, það eru sett fleiri og fleiri börn í hendur færri og færri kennara. Laun kennara eru með því móti að það er öllu venjulegu fólki óskiljanlegt hvaða guðlegar hugsjónir valda því að þeir stunda barnakennslu því svo langt er frá að þeir séu matvinnungar af því starfi. Atgervisflótti blasir við úr háskólanum því að launakjörin eru söm við sig þar. Það er alveg sama hvert litið er, sérkennsla er dregin saman þó að æ fleiri börn þarfnist sérkennslu af því að æ færri foreldrar hafa tíma til að sinna börnunum sínum. Hefur enginn áhyggjur af þessu? Er þetta sú framtíð sem við sjáum? Heilsulaust, illa menntað fólk? Og þetta er fólkið sem hæstv. menntmrh. segir svo að eigi að ganga inn í nýja öld með megináherslu á vísindi og rannsóknir. Ég held að þetta sé ekki góður grunnur undir það sem stefna þessarar hæstv. ríkisstjórnar boðar. Það væri freistandi að ræða ofurlítið um sjávarútveginn okkar. Það virðist vera nákvæmlega sama hvað veiðist, það er aldrei nokkur peningur til. Það tapa allir á útgerð. Þetta þykir okkur kyndugt, hæstv. heilbrrh. og mér sem ólumst upp í útgerðarbænum Hafnarfirði. Þar nefnilega græddu menn svo mikið að þeir eru enn að rífast um hvort þeir eigi að fá 16 millj. eða 116 millj. fyrir reitinn sem ég breiddi saltfiskinn á í gamla daga. Þeir áttu hann nefnilega, þeir eiga hraunið. Þeir voru svo ríkir að þeir áttu hraunið undir fótunum á okkur. Ég vissi það ekki þá. Ég hefði kannski ekki leyft mér að tína upp eitt og eitt ber eða stela ofurlitlum mosa í búið mitt, en ég gerði það nú víst. Nú kemur í ljós að hv. fyrrv. 1. þm. Reykn. og afkomendur hans á þingi og í bæjarstjórn Hafnarfjarðar eru ólmir að fá 100 millj. kr. meira fyrir reitinn sem við breiddum saltfiskinn á þegar vimplað var í gamla daga. Menn áttu sko fyrir hinu og þessu af því að veiða fisk í gamla daga. Og ég er ekki 100 ára. Sannleikurinn er sá að það er alveg sama ástandið í sjávarútveginum, það er ekkert vit í neinu. Menn hugsa ekki um neitt annað en að græða og af því að þeir héldu í áratugi að það eina sem hægt væri að græða á væri steinsteypa þá steyptu þeir og steyptu án þess að hafa hugmynd um hvað þeir ætluðu að gera við allan þennan húsakost. Það má gefa þessum gömlu kapítalistum eins og Einari Þorgilssyni og Einari Guðfinnssyni að þeir höfðu svolítið peningavit. Þeir lögðu bara fyrir og urðu ríkir af, þangað til vargurinn komst í véin og allt fór í hundana. Ég held, hæstv. forseti, að það verði að grípa til einhverra ráða. Ég veit ekki hvaða ráða á að grípa til. Ég gæti lagt til að okkur konum á Alþingi yrði falið að stofna ríkisstjórn og reyna að bjarga þessu því það er hægt. Við höfum rekið heimili, við vitum hver er munurinn á tekjum og gjöldum. Og við vitum líka hvað kemur fólki best vegna þess að það erum við sem höfum hugsað um þetta fólk. Börnin okkar, sjúklingana okkar. Við þurfum ekkert að láta segja okkur það frá Þjóðhagsstofu hvað sé hagræðing í kerfinu. Við vitum það eitt að við viljum láta lækna fólk, við viljum ala börnin okkar upp sem hrausta og heilbrigða og vel menntaða einstaklinga. Við þurfum engar tölur ofan úr ráðuneytum til að segja okkur það. Við viljum nefnilega gera það, hæstv. heilbrrh. --- sem hér er eini maðurinn sem virðist hafa þrek til þess að sitja á þingfundum að einhverju ráði --- við viljum nefnilega gera þetta hvað sem það kostar. En við erum tilbúin til þess að gera það svo skynsamlega að það verði viðráðanlegt. En við vitum að þetta skiptir öllu máli. Það er nefnilega engin hagsæld til og enginn hagvöxtur nema þjóðin sé fær um að forvalta þann hagvöxt og að við eigum heilbrigða einstaklinga, vel menntað fólk, hugsandi fólk sem skilur og hefur eitthvert gildismat til þess að miða líf sitt við. Tölur á blaði eru einskis virði, alveg nákvæmlega eins og kapítal er einskis virði nema því fylgi fólkið sem notar það. Það skelfilegasta sem getur komið fyrir nokkra þjóð er að tína sjálfri sér og væri kannski veglegt að minnast þess í tilefni dagsins í gær. Það tekur nefnilega ekkert óskaplegan langan tíma að missa sjálfsvitund sína og þar með sjálfsvitund þjóðarinnar. Og þegar svo er er komið getur ekkert kapítal, ekkert fjármagn bjargað henni, vegna þess að fjármagn hefur enga sjálfsvitund. Það getur hins vegar verið harla gagnlegt ef það er notað á skynsamlegan hátt. Það á að vera verkefni hv. fjárln., ekki bara meiri hlutans því það er vonlaust, heldur allrar nefndarinnar. Ég vona, herra forseti, að hv. formaður fjárln. taki upp betri siðu og þiggi það góða boð minni hluta fjárln. að vinna með honum að því að lagfæra það sem búið er að eyðileggja eða menn eru á góðri leið með að eyðileggja í þessu samfélagi áður en verra hlýst af.

Virðulegur forseti. Hv. síðasti ræðumaður hafði af því áhyggjur að íslenska heilbrigðiskerfið væri komið að fótum fram og væri ekki til þess hæft að sinna þeim stóra hópi fólks sem þangað vill sækja.

Sem þangað verður að sækja.

Í fyrsta lagi af þeim orsökum að þjónustan væri ekki eins góð og þyrfti að vera og hv. þm. hafði af því áhyggjur að með tilkomu EES yrði samjöfnuðurinn slíkur að það þyrfti að grípa til sérstakra neyðarráðstafana, ef ég skildi hana rétt, til þess að jafna þá stöðu sem við þyrftum að hafa gagnvart Vestur-Evrópu. Ég hygg að flestir þeir sem gengið hafa um ganga og stofur á erlendum sjúkrahúsum geti borið saman um það að við Íslendingar getum borið höfuðið hátt í þeim efnum. Við getum líka borið höfuðið hátt þegar það lýtur að þjónustunni og hæfni þeirra þúsunda heilbrigðisstarfsmanna, hinna vel menntuðu og ötulu og vel meinandi heilbrigðisstarfsmanna sem vilja og veita góða þjónustu. Þannig að þennan samjöfnuð óttast ég ekki, hv. þm. Í annan stað og það er auðvitað ástæða til þess að hafa á því gát frá einum tíma til annars að íslenska heilbrigðiskerfið sé með þeim hætti að hver einasti einstaklingur sem þangað þarf að sækja geti gert það vegna félagslegrar og efnahagslegrar stöðu. Í því sambandi hef ég ekki fyrir margt löngu gefið út reglur þar sem auglýst var eftir fólki sem hefði sótt og þyrfti að sækja til heilbrigðiskerfisins og hefði talið sig verða fyrir óhóflegum útgjöldum vegna þess arna og það komu 450 umsóknir. Það voru gefnar út reglur sem kunna að vera umdeilanlegar en þar sem var mætt einmitt þessum sjónarmiðum og 130 manns fengu þarna endurgreiðslu. Þannig að með aðferðum á borð við þessar er reynt að gæta þess að hver einn og einasti einstaklingur njóti þessarar grundvallarþjónustu sem ég hygg að ég og hv. þm. séum sammála um að allir geti sótt í okkar ágæta heilbrigðiskerfi og átt þangað greiðan aðgang burt séð frá efnahag og félagslegum aðstæðum.

Hæstv. forseti. Hér komum við enn að því að menn hafa ekki hugmynd um um hvað þeir eru að tala. Á fundi með fjárln. í morgun kom fram að talið er að til þess að standast staðla EES verði að ráða 20 sérfræðinga í kennslu á Landspítalann --- 20 sérfræðinga, bara til þess að fylla út staðal þess sem krafist er innan EES. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra vissi þetta. En menn eru búnir að kynna sér þetta þar og segja einfaldlega: Við verðum að ráða 20 sérfræðinga. Þetta er bara byrjunin. Það verður gaman að sjá upplitið á hæstv. heilbrrh. þegar hann á að uppfylla fleiri skilyrði. Þessi hjárænulega endurgreiðsla sem hæstv. ráðherra minntist á á þeim ósköpum sem lögð voru á fólk við greiðslu lyfja þar sem fjölskyldur komust upp í hundrað þús. kr. í lyf á hálfu ári, hún segir auðvitað ekki nokkurn skapaðan hlut vegna þess að í mörgum tilvikum, og það er mér mjög vel kunnugt um, var fólk örvæntingarfullt að leita að einhverjum reikningum sem það hafði kannski fengið en þá var ekki vitað að þetta yrði neitt endurgreitt svo auðvitað hafði fólk ekkert haldið þessum reikningum saman. Það var því aðeins lítill hluti af því fólki sem hafði greitt allt upp í 50 og jafnvel upp í 100 þús. kr. sem gat sótt um þetta vegna þess að það hafði ekki reikningana, svo einfalt er það. Og það eru einmitt slíkar skyndiákvarðanir sem rugla allt og alla. Hefðu menn vitað það fyrir fram að þeir ættu rétt á einhverri endurgreiðslu þá hefðu þeir haldið reikningunum sínum saman.

Virðulegur forseti. Ég og hv. þm. hljótum þá að vera sammála um það að þegar önnur lota þessarar mælingar á meintum óhóflegum kostnaði í heilbrigðiskerfinu fer fram um næstu áramót eða upp úr næstu áramótum þá sé þó fólk tilbúið og skili þá kvittunum í stærri stíl ef ástæða er til. Við skulum sjá hvað setur. Ég vil hins vegar geta þess líka af því að hér færði hv. þm. talið að lyfjamálunum að ég vænti þess að ég eigi þar hauk í horni þegar ég legg fram mitt lyfjafrumvarp sem miðar að því að lækka verð lyfja stórkostlega og álagningu á lyf til þess einmitt að koma til móts við allan almenning, koma til móts við útgjöld ríkisins og útgjöld fólksins í landinu því það hlýtur að vera sameiginlegt markmið okkar allra að ná niður lyfjaverði þannig að ég vænti þess að ég eigi þar hauk í horni. Ég hygg hins vegar að við séum einnig sammála um það að áhyggjur hennar af heilbrigðiskerfinu áðan lutu fyrst og síðast að því hvernig gengi að sinna fólki, hvernig gengi að lækna það fólk sem þangað sækir. Það er auðvitað grundvallaratriði og grundvallaratriði í heilbrigðiskerfinu öllu. Um það snýst heila málið, ekki með fullri virðingu um það hvort 10 eða 20 manns sé kennt meira eða minna á ári hverju.

Hæstv. forseti. Nú hafði ég af eðlilegum ástæðum ekki tíma til að hlusta á fréttir Ríkisútvarpsins, sem nú standa yfir, en hv. 11. þm. Reykv., sem hefur lítið útvarpstæki hér, var svo vinsamlegur að segja mér frá því að landlæknir hefði verið að ræða það rétt í þessu að slysum hefði fjölgað á sjúkrahúsum vegna minnkandi þjónustu. --- Fundarhlé.

Herra forseti. Ég fór þess á leit í dag þegar ég talaði fyrir áliti minni hluta fjárln. um þetta mál að hæstv. sjútvrh. kæmi til þessarar umræðu. Hann mun hafa verið þá á sjó fyrir hádegið, á leiðinni frá Vestmannaeyjum, en komst klakklaust í land og er hér kominn að hlýða á þessa umræðu um fjáraukalög 1993. En venjulega hefur sjútvrn. ekki komið mikið inn í þessa umræðu en það er þó svo að þessu sinni að það eru verulegar fjárhæðir í þessum fjáraukalögum sem snerta hans ráðuneyti. Það er beðið um 300 millj. kr. til hafrannsókna í aukafjárveitingu, sem er allnokkuð, en það á sínar orsakir og er ein af þeim ákvörðunum sem var tekin við fjárlagagerð fyrir síðasta ár, fyrir yfirstandandi ár, sem ekki hefur gengið eftir m.a. vegna ósamkomulags í ríkisstjórninni. Það var ætlunin að afla tekna með sölu aflaheimilda Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins og það var einn þátturinn í hinu mikla sértekjuæði sem gekk yfir fyrir ári síðan og hefur reyndar verið að ganga yfir síðustu tvö árin. Hafrannsóknastofnun hefur ekki farið varhluta af þessu að það var ætlunin að selja þessar aflaheimildir. Alþfl. batt nokkrar vonir við þessa sölu --- og þá sé ég mér til mikillar ánægju að hæstv. umhvrh. gengur í salinn, það er gott að hafa hann við þessa umræðu og ber vel í veiði. Alþfl. batt nokkrar vonir við þessa veiðileyfasölu eða sölu á aflaheimildum að þetta væri vísir að auðlindaskatti sem flokkurinn og alþýðuflokksmenn eru mjög áhugasamir um að koma á. Nú hefur þetta ekkert gengið eftir og engar aflaheimildir verið seldar. Þess vegna vantar 300 millj. til að kosta hafrannsóknir á yfirstandandi ári en málið er kannski enn þá flóknara en þetta. Það var ætlunin að leggja fram frv. um þróunarsjóð sjávarútvegsins þar sem yrði tekið á þessu máli og ákveðið fyrir næsta fiskveiðiár að úthluta þessum aflaheimildum sem eru núna um 13.000 tonn eða þorskígildi og mundi muna um það fyrir þá sem eru í svelti með aflaheimildir sem eru ærið margir, það þarf ekki að rekja. Nú er það svo að þetta margumtalaða frv. er ekki komið fram og þegar afgreidd voru á Alþingi bráðabirgðalög vegna kjarasamninga þá var felld brtt. frá stjórnarandstöðunni um að úthluta þessum aflaheimildum ókeypis. Hér eru í gildi lög um Hagræðingarsjóð frá 15. maí 1990, með síðari breytingum, þar sem segir svo í 6. gr.: ,,Hagræðingarsjóður skal`` --- og takið nú eftir --- ,,við upphaf hvers fiskveiðiárs gefa útgerðum þeirra skipa, er aflahlutdeild hafa af botnfisktegundum sem sjóðurinn fær úthlutað skv. 5. gr. og ekki eru boðnar byggðarlögum skv. 7. gr., kost á að fá framseldar til sín aflaheimildir sjóðsins gegn endurgjaldi. Skal forkaupsrétturinn boðinn í hlutfalli við aflahlutdeild hvers skips af þeim tegundum sem sjóðurinn hefur forræði á. Endurgjald skal miðað við almennt gangverð á sams konar heimildum að mati ráðherra. Ráðherra getur með reglugerð ákveðið lágmark þeirra aflaheimilda sem forkaupsréttur samkvæmt þessari grein nær til.`` Það er nú svo að fiskveiðiárið byrjar 1. sept. og nú spyr ég hæstv. sjútvrh.: Er ekki meiningin, úr því að þessi brtt. frá stjórnarandstöðunni var felld og ekkert frv. er væntanlegt, að Hagræðingarsjóður muni selja þessar heimildir eða bjóða þær til sölu? Ég sé ekki annað en hann sé skyldugur til þess samkvæmt lögum. En til að fyrirbyggja allan misskilning þá er ég ekki fylgjandi því. Ég hefði talið eðlilegast að þessum aflaheimildum yrði úthlutað og það mundi geta lagað til fyrir þeim sem skortir þessar heimildir tilfinnanlega og hafa orðið fyrir mestri skerðingu á þorski. En lagagreinin er einföld. Stjórn sjóðsins hlýtur að bjóða þessar aflaheimildir til sölu nema það verði gerðar einhverjar sérstakar ráðstafanir á næstu dögum til að svo verði ekki. Verði aflaheimildir sjóðsins seldar á þessu ári þá koma auðvitað einhverjar tekjur af því og það er í beinu samhengi við þær 300 millj. sem beðið er um í fjáraukalögunum til Hafrannsóknastofnunar. Ég vildi gjarnan fá svar við þessu vegna þess að þetta hefur ekkert fengist upplýst í meðförum fjárln. og meirihlutamenn hafa verið heldur hljóðir þegar spurt hefur verið ítrekað um hvort það sé von á frv. um þróunarsjóð sjávarútvegsins, hvenær það verði, hvort það verði fyrir jól, hvort það verði eftir áramót og hvað verði þá með sölu á þessum heimildum. Ég er þeirrar skoðunar að við getum ekki afgreitt hér blindandi fjáraukalög upp á 300 millj. kr. framlag til Hafrannsóknastofnunar nema vita eitthvað um hvað er ætlun ríkisstjórnarinnar og hæstv. sjútvrh. í þessum efnum. Mér er alveg kunnugt um það að það hefur verið ágreiningur í ríkisstjórninni um þetta efni, það hefur ekki leynt sér og það er meira að segja svo að aðstoðarmaður utanrrh. og hæstv. umhvrh. deila um þessi mál á fundum hjá krötum úti í bæ og nota jólaföstuna til þess þannig að það er bæði á milli flokka og innan flokka ágreiningur um þessi efni, um þessi grundvallaratriði um sjávarútvegsstefnuna. Menn komast ekki einu sinni svo langt að leggja fram frv. um þessi efni, hvað þá meira. Ég vil því ítreka spurningu mína til hæstv. sjútvrh. sem hér er mættur: Verður frv. um þróunarsjóð lagt fram fyrir jól og hvaða ráðstafanir verða gerðar varðandi þau lagaákvæði um meðferð á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs sem eru í fullu gildi? Hér hefur að vonum verið löng umræða í dag um fjáraukalög því sannleikurinn er sá að ég minnist þess ekki að fjáraukalög hafi verið til meðferðar sem hafa farið eins langt fram úr heimildum fjárlaga eins og þessi sem við erum með til meðferðar nú. Hæstv. forsrh. hefur komið upp í andsvörum nokkrum sinnum og talað um það með nokkru stolti að stöðugleikinn sé mikill í þjóðfélaginu, stöðugleikinn sé mikill. Og stöðugleikinn hafi gert ríkisstjórninni fært að lækka vextina. Nokkuð sem fyrrv. ríkisstjórn gat ekki ef ég endursegi lauslega orð hans fyrr í dag. Það er rétt. Það er viss stöðugleiki í þjóðfélaginu. Það er stöðugt atvinnuleysi. Það er atvinnuleysið sem orðið gerandinn í þessu þjóðfélagi. Fyrrverandi ríkisstjórn náði samningum á vinnumarkaði með þjóðarsátt. Þessi ríkisstjórn nær samningum á vinnumarkaði í skugga vaxandi atvinnuleysis. Það er munurinn. Þjóðarsáttin var arfur frá fyrrv. ríkisstjórn og á því hefur verið byggt síðan. Munurinn er sá að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur atvinnuleysið farið hraðvaxandi, atvinnuleysið hefur verið gerandinn í samskiptum verkalýðshreyfingarinnar og ríkisvaldsins síðan. Síðan bregður svo við í sambandi við alla þessa vaxtaumræðu nú að nú er ekki minnst á samspil vaxta og ríkissjóðshalla þegar við erum að afgreiða og ræða um fjáraukalög sem fara hvorki meira né minna en 7,8 milljarða fram úr heimildum fjárlaga, það er ekki minnst á samspil vaxtanna og þessa halla. Þannig að vaxtalækkunin getur því miður orðið skammgóður vermir og það hefur verið rakið í dag að raunvextir í bankakerfinu eru enn mjög háir, bankarnir lækka ekki vextina vegna þess að þeir hafa ekki trú á vaxtastefnunni og telja sig þurfa að tryggja sig og leggja í afskriftarsjóði vegna ástands atvinnulífsins í landinu. Það er mikil kokhreysti að koma hér upp í ræðustól í Alþingi og guma af stöðugleikanum í þjóðfélaginu. Stöðugleikinn í þjóðfélaginu nú grundvallast á stöðugu atvinnuleysi. Það skyldu hæstv. ráðherrar hafa í huga. Ég minntist örlítið í morgun á Lánasjóð ísl. námsmanna. Til hans eru lækkaðar heimildir. Ég vildi aðeins bæta örfáum orðum við um þann sjóð. Þar eru heimildir lækkaðar um 60 millj. kr. Það skeður vegna þess að lánþegum sjóðsins fækkar. Það hefur hins vegar verið sagt á móti að nemendum í háskólanum fjölgi. Ég vil hins vegar leiðrétta þann misskilning að draga af þessu rangar ályktanir. Það er vegna þess að nú fer fólk miklu minna erlendis í nám en áður og það fólk fer í háskólann en lánþegum á síðasta skólaári hjá Lánasjóði ísl. námsmanna fækkar um 30% á skólaárinu 1992 til 1993. Þar af er einn markhópur sem er hærri og það eru einstæðar mæður í námi. Þeim hefur fækkað um 35% á síðasta skólaári. Þó að gott sé að sjá mínustölur í fjáraukalagafrv. þá horfi ég ekki á þessa mínustölu með miklu stolti og ég vil vara við því að horfa á hana með miklu stolti. Ég hef ekki kallað hæstv. menntmrh. hér til þess að ræða þessi mál, það gefst vafalaust tækifæri til þess innan tíðar þegar við ræðum um fjárlagafrv. fyrir næsta ár, þá koma þessi mál til umræðu og ég þarf ekki að orðlengja um þau frekar undir þessum lið. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni fyrr í dag, eða andsvari, ég hjó eftir því að hann sagði að gengisöryggi væri mikið. Það var hluti af stöðugleikanum í þjóðfélaginu. Ég er að vísu ekki hagfræðingur og ég get viðurkennt í þessum ræðustól að ég er ekki einn af fremstu efnahagssérfræðingum þjóðarinnar.

Hvaða lítillæti er þetta.

Það get ég viðurkennt. Hæstv. fjmrh. er nú efins um að ég segi satt en ég kem því þó ekki heim og saman þegar hljóðið er í sjávarútvegsmönnum og undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar eins og það er um þessar mundir og flokksbróðir hæstv. forsrh., stjórnarformaður Byggðastofnunar, sendir honum sérstakt bréf um neyðarhjálp fyrir undirstöðuatvinnuvegina í heilum landshluta og aðrir taka undir í einum kór að þetta sé ekki sérstakt ástand fyrir Vestfirði. Síðan var Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins greiddur út á síðasta ári og tæmdur, en þá er hægt að segja að gengisöryggi sé mikið. Ég vil a.m.k. fá nánari útlistingar á þessu frá meiri efnahgssérfræðingum heldur en ég er og auglýsi eftir því hér. Þessi fjáraukalög fara mjög fram úr áætlun eins og ég kom inn á áðan. Ég viðurkenni vissulega vanda ríkisfjármálanna, hann er mikill og hann er mikill fyrir það að atvinnuástandið er eins og það er. Hjól atvinnulífsins hafa ekki snúist af fullum krafti. Ríkissjóður tapar tekjum og það hefur ekki tekist að skera niður á móti. Hins vegar bar vel í veiði í dag að hér barst allt í einu inn á borðið leiðarvísir um lækkun ríkisútgjalda og ég horfði dálítið grannt á þetta þegar ég fékk það í hendurnar því hér stendur: ,,Lækka mætti ríkisútgjöld um 50 milljarða og byrja að greiða niður skuldir í stað þess að veðsetja ungu kynslóðina.`` 50 milljarðar eru helmingurinn af fjárlögunum. Síðan fer ég að fletta og í ljós kemur að útgefandinn að þessu riti er kompaní sem heitir Viðreisn hf. og ber það virðulega nafn sem bæði kratar og sjálfstæðismenn hafa varla getað tekið sér í munn ógrátandi upp á síðkastið.

Næst verður bara Sjálfstæðisflokkurinn á þessu.

Það getur verið en þetta kompaní heitir Viðreisn hf. og ritstjóri er dr. Hannes Hólmsteinn Gissurarson  niður með hæstv. landbrh. Halldóri Blöndal. Hér á listanum er biskup Íslands með 39,5 millj. Prestaköll, eins og þau leggja sig og prófastsdæmi og prestssetur. Svo koma ýmsir liðir eins og Vegagerð ríkisins, stofnkostnaður upp á 3 milljarða. Menntamál upp á 2,2 milljarða og heilsugæsla, sjúkrastofnanir og sjúkratryggingar upp á 6,7 milljarða.

Hvað færðu borgað fyrir þessa auglýsingu?

Það er von að hv. 3. þm. Reykn., Árni Mathiesen, reki upp stór augu. En hins vegar eru hér tillögur um aukin útgjöld. Það er styrktarsjóður í heilbrigðismálum 1,3 milljarðar. Þetta eru hugmyndir frjálshyggjunnar. Ég er ekki að lesa þetta upp til að auglýsa ritið þó vissulega ættu sem flestir að lesa þetta. Ég ráðlegg mönnum að lesa þetta rit mjög vandlega. Þessi sjónarmið eru nefnilega mjög hátt skrifuð um þessar mundir. Það er verið að tala með nokkrum öfgum að vísu, það viðurkenni ég. Ég er ekki að bera það upp á alla hv. þm. Sjálfstfl. að þeir séu þessarar skoðunar en þessi sjónarmið eru hátt skrifuð í flokki þeirra. Það er hið alvarlega mál. Það skyldu hv. þm. Sjálfstfl. gera sér grein fyrir. Það er fleira áhugavert í þessu riti en ég ætla ekki að lesa meira upp úr því nema bara minnast á það að hér er smágrein um það hvar þeir sem fara til Rio de Janeiro eiga að gista 

Hvaða hótel er þetta?

Það er Hótel Sheraton Rio, 553 herbergi. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Þeir sem kvíða því að fara til Rio de Janeiro vegna fregna af ofbeldi og fátækt í borginni ættu að gista á Rio Sheraton því það tryggir öryggi gesta sinna sennilega betur en nokkurt annað gistihús í Rio de Janeiro.``

Lestu nú bls. 46, Jón.

Nú ætla ég að leggja þetta rit frá mér og ekki lesa meira upp úr því vegna þess að þau sjónarmið sem þetta rit er að koma á framfæri njóta mikils framgangs í Sjálfstfl. um þessar mundir. Það eru ekki eingöngu mín orð, ef hv. þingmenn eru í vafa þá skulu þeir spyrja t.d. hv. 1. þm. Vestf. sem er að gefa út bók um þessar mundir og segir m.a. að hæstv. fjmrh. hafi verið einn af upphafsmönnum þessarar stefnu í Sjálfstfl. Ég trúi því varla upp á hæstv. fjmrh. að hann hafi verið upphafsmaður þeirra sjónarmiða sem enda í svona samansetningi. Ég held að þetta hljóti að vera eitthvað orðum aukið en hins vegar vil ég vara við þessum sjónarmiðum og hvert þau benda inn í framtíðina. Það mætti tala langt mál um sjúkrahúsin og heilbrigðismálin sem bar á góma í dag vegna aukafjárveitinga til þeirra. Hæstv. heilbrrh. er ekki hér staddur og ég mun ekki kalla hann til vegna þess að hann hafði samband við mig og er forfallaður í augnablikinu en ég vil þó segja það þó hann sé ekki hér staddur að það var mjög lærdómsríkur morgunn fyrir fjárln. að ræða við forsvarsmenn sjúkrahúsanna í Reykjavík sem fullyrða og segja fullum fetum að allur þessi sparnaður, sem fyrrv. heilbrrh. og alþýðuflokksráðherrarnir hafa verið að guma af í heilbrigðiskerfinu, sé enginn, meira og minna tóm vitleysa og einn forsvarsmaður spítalanna kom og auglýsti eftir stefnu í heilbrigðismálum. Það kom fram að sértekjur á einum stærsta spítalanum eða Borgarspítalanum eru 45 millj. kr. lægri á þessu ári en fjárlög gerðu ráð fyrir. Það er auðvitað m.a. vegna þess að fólk kemur ekki í eins miklum mæli og hér hefur verið rakið. Ég hef nóterað hjá mér efnislega þar sem talað er um ástand spítalanna að það leki ofan úr loftinu ofan í vatnsglös sjúklinganna og sjúklingar og starfsfólk sé í hættu í einangrunardeild spítalans vegna þess að plötur lafa niður úr loftinu og rignir inn um glugga og vindar og vatn leika lausum hala um sjúkraskýrslur og önnur gögn. Þetta er nú ekki falleg lýsing. Síðan hef ég líka skrifað hjá mér að starfsfólk spítalanna finnst óhuggulegt að sjá í hvaða ástandi það fólk er sem er útskrifað af spítölunum og sent heim. Það er aðeins gripið niður í minnispunkta á morgunfundinum í fjárln. Og það er klykkt út með því að flutningurinn á bráðavöktunum af Landakoti yfir á Borgarspítalann hafi skilað sáralitlum sparnaði. Ég vil aðeins grípa niður í þessi mál þó að hæstv. heilbrrh. sé hér ekki en það er svo sannarlega þörf á og verður gert áður en lýkur að ræða þau mál sem varða heilbrigðiskerfið í landinu ofan í kjölinn. Ég vil að lokum endurtaka þá spurningu sem ég bar fram í upphafi til hæstv. sjútvrh.: Er von á frv. um þróunarsjóð og málefni sjávarútvegsins fyrir jól? Hvenær er von á þeim og hvað verður gert varðandi aflaheimildir Hagræðingarsjóðs?

Herra forseti. Vegna fsp. hv. 2. þm. Austurl. skal það tekið fram að það hefur verið gert ráð fyrir því að flytja þau frv. sem hv. þm. spurði um. Vegna sérstakrar spurningar hans um jöfnunaraðgerðir þeim til aðstoðar sem hafa orðið fyrir mestum skaða út af þorskbresti, þá liggur það fyrir að ríkisstjórnin hefur tekið ákvarðanir um að bæta þann skaða með því að nota aflaheimildir Hagræðingarsjóðs í því skyni. Það var ítrekað í umræðum fyrir ekki löngu síðan á hinu háa Alþingi að við þá yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar yrði staðið og ég hef á þessu stigi engu við það að bæta. Það mun koma frv. fram þar að lútandi.

Herra forseti. Eftir þetta svar er ég litlu nær. Ég hef heyrt það áður að það standi til að flytja frumvörp, ég var ekki að spyrja að því hvort frv. yrðu flutt, ég var að spyrja hvenær þau yrðu flutt. Hvort þau verða flutt fyrir jól, hvort þau verða flutt eftir áramót og ég var að spyrja um þau lagaákvæði sem eru í gildi varðandi Hagræðingarsjóðinn, hvort þeim verður beitt eða hvort það verður þá flutt frv. þess efnis að beita þeim ekki. Ég sé ekki annað en stjórn sjóðsins verði að beita þessum lagaákvæðum sem eru skýr og ótvíræð. Ég var að spyrja um einhverjar tímasetningar í þessu efni og hvort ríkisstjórnin hefur komið sér saman um þessi mál.

Herra forseti. Það er rétt að ítreka að það verður flutt frv. um að nota aflaheimildir Hagræðingarsjóðs í þessu skyni. Ríkisstjórnin gaf út yfirlýsingu þar um á sínum tíma og við hana verður staðið.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er enn þá ekki miklu nær og held að ég verði að taka einu sinni enn til máls þegar ég fæ rétt til þess á eftir því ég á einn ræðutíma eftir og spyrja hæstv. umhvrh. um málið ef hann væri einhverju fróðari. En ég spyr enn: Á að flytja þessi frumvörp fyrir jól eða ekki? Ég hef ekkert svar fengið við því.

Hvaða jól?

Hvaða jól, já? Fyrir þessi jól, sem eru núna að venju í lok desember. Ég hélt að hv. þm. væru ekki farnir að hugsa lengra. Ég hugsa ekki lengra að minnsta kosti í bili heldur en ljúka þeim verkum sem þarf að ljúka fyrir jólin. Hvað verður? Á að flytja frv. um það fyrir jól að úthluta aflaheimildum Hagræðingarsjóðs? Ég held að sjómenn úti um allt land og útgerðarmenn bíði eftir þessu svari. Ég skil það ósköp vel að hæstv. sjútvrh. eigi í erfiðleikum með að svara þessu því auðvitað er ekkert samkomulag í ríkisstjórninni um þessi mál, um undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, og hefur ekki verið svo frá því að ríkisstjórnin var stofnuð. Það er ekkert auðvelt að svara þessu.

Næstur á mælendaskrá er hv. 4. þm. Norðurl. e. en hann mun ekki vera kominn í þinghúsið og enn fremur er ekki kominn í þinghúsið hæstv. heilbrrh. sem einnig var á mælendaskrá. Forseti mun gera örstutt hlé meðan athugað er hvort von sé á hv. 4. þm. Norðurl. e. Ég við hv. þm. að hafa biðlund á meðan það verður kannað nánar. --- Upplýsingar hafa borist um að ekki sé von á hv. 4. þm. Norðurl. e. til fundarins og það liggur enn fremur fyrir að hæstv. heilbrrh. hefur óskað að láta taka sig út af mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið óskað í dag eftir svörum frá hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh., hæstv. sjútvrh. og hæstv. heilbrrh. Þær spurningar sem hafa verið bornar fram eru allar um efnisatriði sem snerta það frv. sem hér er til umræðu. Ég trúi því ekki að það sé virkilega þannig að enginn þessara hæstv. ráðherra ætli að svara. Ekki einu sinni hæstv. fjmrh. sem þó er flutningsráðherra þessa frv. Ef það er virkilega þannig að ráðherrarnir ætla að umgangast þingið með þessum hætti þá er ég hræddur um að það þurfi að endurskoða ýmislegt hér því við höfum reynt að greiða fyrir þingstörfum með eðlilegum hætti í allt haust. En menn verða þá að taka þátt í umræðu í þinginu. Þannig að ég vil biðja hæstv. forseta að sjá til þess að umræðu verði frestað um smástund þar til hæstv. ráðherrar hafa tíma og aðstöðu til þess að svara þeim spurningum sem hér hafa verið bornar fram.

Virðulegi forseti. Um fundarstjórn þessa fundar þá vil ég einungis minna á að í umræðum í dag sem hafa tekið nokkuð langan tíma, óvenjulega langan tíma, hafa hv. þm. tekið til máls og ég veit ekki betur en hæstv. ráðherrar hafi reynt eftir megni í andsvörum sínum að láta fram koma svör við fyrirspurnum eða mótmæli við staðhæfingum eins og þeir hafa heimild til að gera samkvæmt þingsköpum. Sé hins vegar einhverjum fyrirspurnum ósvarað þá getur auðvitað hv. þm. endurtekið þær eða komið þeim til okkar því allra síst vil ég a.m.k. verða til þess að þessi umræða dragist á langinn vegna þess að það liggja ekki fyrir svör við fyrirspurnum sem eðlilegt er svara í þessari umræðu og fjalla um efnisatriði frv. Sé svo þá er auðvitað sjálfsagt að verða við ósk hv. þm. Ég man fyrst og fremst eftir einu atriði, því atriði hafði ég svarað fyrr á þessu þingi mjög ítarlega en það snertir rétt Hæstaréttar til þess að taka sér laun. Það svar stendur. Það hefur ekkert breyst í þeim efnum og hv. meiri hluti fjárln. hefur fjallað um það mál og hefur ekki gert breytingartillögur við frv. þannig að ég álít að hv. nefnd muni ætlast til þess og leggur það til að þetta atriði frv. verði samþykkt. Hins vegar vitum við um minnihlutasjónarmiðin, þekkjum tillögu hv. þm., sem hefur verið lýst hérna og margoft hefur komið fram að auðvitað hlýtur hv. Alþingi að ráða. Þannig að ég kannast ekki við að það séu efni til þess að svara sérstaklega fleiri fyrirspurnum. En ef hv. þm. er með þær og flytur þær í umræðum hér þá er sjálfsagt að verða við því eða kemur þeim til mín með öðrum hætti, þá skal ég a.m.k. reyna eins og ég get.

Virðulegi forseti. Það var fjöldi fyrirspurna sem hér var borinn fram sem ekkert hefur verið vikið að. Ég bar hér fram ýmsar fyrirspurnir til hæstv. forsrh., hann svaraði engri þeirra í sinni ræðu. Þær snertu yfirlýsingu Alþýðusambandsins, þær snertu yfirlýsingu formanns BSRB og forseta ASÍ, þær snertu yfirlýsingar seðlabankastjóra varðandi vexti í bankakerfinu og fjölmargt annað sem snertir tengslin á milli þess halla ríkissjóðs sem hér er verið að afgreiða í þessu frv. og vaxtastefnunnar í landinu. Ég bar enn fremur fram ýmsar aðrar spurningar. Ég bar fram þá spurningu hvort inn í þetta frv. ætti að taka upphæð vegna úrskurðar kjaranefndar um presta. Það hefur ekkert svar komið við því. Ég spurði einnig að því skýrt hvort það ætti ekki að endurskoða upphæðina til Hæstaréttar í ljósi úrskurðar Kjaradóms. Hæstv. fjmrh. var núna fyrst að svara því, undir athugasemdum um störf þingsins, og þannig mætti lengi telja. Hæstv. heilbrrh. hefur fengið fjölda fyrirspurna í þessum umræðum. Mér var tjáð að hv. þm. Jón Kristjánsson hefði fallist á það að hann yrði í burtu í einhvern smátíma í upphafi fundar í kvöld, en það jafngilti því ekki að hæstv. heilbrrh.

Ég sagðist ekki ætla að beina til hans spurningum.

þyrfti ekki að svara neinu af því sem borið var fram í umræðum í dag. Við höfum engan áhuga á að lengja þessa umræðu, hæstv. fjmrh., en við viljum fá svör. Það er ekki sanngjarnt um að biðja okkur að nota seinni ræðutímann sem við höfum til að endurtaka spurningar og hafa svo engan rétt til þess að tjá okkur eitthvað um svörin nema í andsvörum.

Hæstv. forseti. Þessi umræða er að taka undarlega stefnu. Hér rétt fyrir kvöldverðarhlé beindi ég fjölmörgum spurningum til hæstv. heilbrrh. Ég hélt því fram að það væru að gerast óhöpp á sjúkrahúsunum vegna niðurskurðar á fjármagni til þjónustu. Borgarspítalinn hefur beðið um 116 millj. á þessu ári vegna þess sem þeir hafa farið fram úr fjárlögum. Í kvöldfréttum í kvöld staðfesti landlæknir þessar ásakanir mínar að þess væru dæmi að slys yrðu á sjúkrahúsunum vegna skorts á fjármagni og síðan leyfir hæstv. heilbrrh. sér, sem talaði út í hött um þessi mál, að vera fjarverandi þegar dregur að lokum þessarar umræðu. Ég vil fá svör frá honum hvort það standi til að Borgarspítalinn fái það fé sem hann vantar til að geta haldið uppi sæmilegri þjónustu. Ég á allan rétt á því svo og allur þingheimur að heyra hvað menn eru að hugsa þar á bæ og ég vil biðja hæstv. forseta að skerast í leikinn og kalla hæstv. heilbrrh. til þannig að þessari umræðu geti lokið. Við erum ekkert að leika okkur. Það er ástæða fyrir því að við stöndum hér klukkan hálftíu að kvöldi. Við erum að bíða eftir að fá niðurstöðu og svör við því sem við höfum verið að ræða í dag.

Herra forseti. Ég minntist á í ræðu minni áðan að hæstv. heilbrrh. hefði haft samband við mig. Hann gerði það í kvöldmatartímanum og spurði mig hvort ég mundi beina til hans orðum af því að hann vissi að ég var fyrstur á mælendaskrá. Ég sagðist ekki mundu gera það og hann hefur verið við umræðuna í dag en okkur fór ekkert annað á milli. Ég vil láta það koma fram að ég sagði eingöngu svo að ég mundi ekki beina til hans spurningum í minni ræðu. Annað veit ég ekki um hans fjarvistir.

Umræðum um fundarstjórn er lokið. Forseti vill taka fram að nú þegar eru komnir tveir hv. þm. á mælendaskrá. Forseti mun láta kanna það hvort hæstv. heilbrrh. kemst til fundarins en þrír hæstv. ráðherrar aðrir eru hér í húsinu eins og óskað hafði verið eftir áður en fundi var frestað.

Virðulegi forseti. Eins og allir vita liggur dálítið á að koma þessu máli áfram en mér finnst eðlilegt að það sé orðið við óskum . . .

Við viljum hafa ráðherrana hérna.

Ég veit ekki, forseti, hver það er sem stjórnar fundi en mér heyrist hv. 8. þm. Reykn. vera búinn að taka að sér það hlutverk óbeðið. 
            

Ég var að biðja ráðherrana að koma hér.

Ekki samtal. Hæstv. ráðherra hefur orðið.) Ég ætlaði að segja það að mér finnst eðlilegt að verða við óskum hv. stjórnarandstæðinga en ég minni á að í umræðum í dag tók hæstv. heilbrrh. margoft til máls og ég vissi að hann gerði það sem í hans valdi stóð til þess að greiða fyrir umræðum með því að svara jafnóðum í andsvari þeim fyrirspurnum sem til hans var beint. Ég vil enn fremur taka það fram að í ræðu hv. 8. þm. Reykn. voru auðvitað góðir sprettir. Það var út af fyrir sig ræða sem var kannski eðlilegt innlegg í eldhúsdagsumræður en það voru yfirleitt ekki efnisatriði sem áttu beinlínis heima í þessari umræðu. Hitt er annað mál að það er sjálfsagt að verða við þeim óskum hv. þm. að reyna að svara þeim fyrirspurnum sem hann hefur beint, a.m.k. til þess ráðherra sem fer með málið og hann á auðvitað fullan rétt á því eins og hann hefur sagt sjálfur. Það hefur verið minnst á kjaranefnd sem skipuð var á sínum tíma og niðurstöður hennar eða úrskurð sem varðar presta og hvaða áhrif það gæti haft á kjarasamninga. Um það er ekkert hægt að segja á þessari stundu. Ég get þó upplýst það að mér sýnist að það þurfi ekki að hafa þær afleiðingar að kjarasamningar frestist a.m.k. ekki við þá aðila sem samninganefnd ríkisins hefur verið að tala við upp á síðkastið. Ég get þó sagt frá því hér að í fréttum í kvöld, ef það hefur farið fram hjá hv. þingmönnum sem eru að spyrja um þetta atriði, þá kom í ljós að BHMR virðist telja sínum hag betur borgið með því að fresta um sinn viðtölum við samninganefnd ríkisins. Það liggur reyndar nokkuð í eðli máls því allir vita að þeir samningar sem hafa verið gerðir, bæði á almennum vinnumarkaði og nú á vegum ríkisstjórnarinnar og BSRB, hafa verið samningar sem fyrst og fremst hafa komið að notum þeim sem allra lægst hafa launin. En sem betur fer eru fáir eða fæstir þeirra og nánast engir innan raða BHMR. Ég hef að sjálfsögðu eins og aðrir hv. þm. heyrt hvað hefur komið frá Alþýðusambandi Íslands en ég minni á að hæstv. forsrh. fjallaði um það málefni í andsvari í dag og ég er að sjálfsögðu fyllilega sammála því sem fram kom hjá honum. Ef það mætti greiða fyrir umræðunni og án þess að ég hafi nokkurn rétt til þess að tala fyrir hönd hv. nefndar eða nefndarmeirihluta, þá finnst mér ekki úr vegi ef það þarf að ná fram sérhæfðum spurningum til ráðherra sem ekki á þess kost að koma hér nú og fá upplýsingar í nefndinni fyrir 3. umr. því auðvitað er ein umræða eftir í málinu og þannig getur þingheimur og einstakir hv. þm. fengið þær upplýsingar sem þeir telja sig eiga rétt á til þess að geta tekið frekari þátt í þessari umræðu. Það kom fram af hálfu hv. stjórnarandstæðinga rétt áðan að þeir teldu sig ekki geta fórnað ræðu í sjálfri umræðunni af því að þá töluðu þeir sig dauða, að því er mér skildist. En í staðinn voru hafnar að nokkru leyti efnisumræður undir þingskapaumræðu. Ég held, virðulegi forseti, að ég hafi reynt að svara þeim fyrirspurnum sem til mín hefur verið beint með þessum hætti og ég vonast satt að segja til þess að það liðki til við þetta mál því ég hygg að það græði í raun og veru enginn á því að þetta mál dragist á langinn, ekki síst eftir að ljóst er, að því er ég tel, að málið geti gengið a.m.k. einn fund til hv. nefndar áður en 3. umr. getur átt sér stað sem ekki verður fyrr en eftir helgi, en mér er kunnugt um það að hv. nefnd mun hittast áður en næstu fundir verða hjá hv. Alþingi. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi a.m.k. komið að þeim málum sem til mín var beint í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Þótt að hæstv. fjmrh. sé að gera tilraun til þess að svara þá er það ekki tæmandi, hæstv. ráðherra. Ég spurði að því og spyr enn: Er það tillaga ríkisstjórnarinnar að upphæð sem samsvarar kjaranefndarúrskurði til presta verði tekin inn í þetta fjáraukalagafrv.? Það hefur ekki komið neitt svar við því. Í öðru lagi spurði ég að því hvort ríkisstjórnin ætlaði að halda til streitu að Hæstiréttur héldi sinni sjálftöku þótt að Kjaradómur væri búinn að úrskurða honum annað og má skilja fyrri ræðu ráðherrans í kvöld að svo sé? Í þriðja lagi sagði hæstv. ráðherra að forsrh. hefði í andsvörum í dag svarað spurningu minni um afstöðu ríkisstjórnarinnar til yfirlýsingar miðstjórnar Alþýðusambandsins. Ég var að vísu ekki alveg allar mínútur umræðunnar en sat þó nokkuð í umræðunum, ég heyrði ekkert svar frá hæstv. forsrh. við því. Það er a.m.k. ljóst að þegar ég bar upp þá fyrirspurn til hans í dag þá kom ekkert svar við þeirri spurningu, ekki neitt. Þannig að það væri fróðlegt að fá frá hæstv. fjmrh. hvenær hæstv. forsrh. svaraði þeirri spurningu í umræðunni í dag, sérstaklega þegar hæstv. fjmrh. sagðist vera sammála svari hæstv. forsrh. Því miður er það þannig, hæstv. ráðherra, að þetta er ekki nóg. Við höfum engan áhuga á því að lengja þessa umræðu en ég vona að hæstv. ráðherra skilji það og hæstv. forseti skilji það einnig, sem sat í fjárln. þegar sá sem hér stendur var fjmrh., að það er forsenda þess að við getum lokið þessari umræðu að það sé gerð a.m.k. tilraun til þess að svara þeim spurningum sem við berum fram. 

Virðulegi forseti. Varðandi fjármögnun nýrrar ákvörðunar kjaranefndar um laun presta skal það tekið fram að að sjálfsögðu verður frv. fyrir næsta ár skoðað með tilliti til þess, eins og siður er að gera, áður en það er samþykkt við 3. umr. sem væntanlega verður. Varðandi þetta ár, þennan mánuð sem eftir er, skal þess getið að það er, hv. þm., liður í fjmrn. sem gerir ráð fyrir því að mæta óvissu og breytingum sem verða á launum eins og hér er um að ræða, kafla úr árinu. Komi það hins vegar í ljós sem ég hef ekki upplýsingar um að farið verður út fyrir þann lið þá þarf auðvitað að mæta því og það gefst tækifæri til þess, annað hvort fyrir 3. umr. eða við síðara fjáraukalagafrv. sem á eftir að koma því hér er um útgjöld að ræða sem ekki er hægt að segja á þessari stundu nákvæmlega hvernig falla og nákvæmlega hvenær verða greidd en ég hygg að til sé fyrir á lið sem er ætlaður fyrir útgjöld af þessu tagi. Það veit hv. þm., sem er fyrrv. fjmrh., að margoft hefur það gerst, ekki síst á þeim tímum sem hann var ráðherra, var samið við heilu hópana og auðvitað var þeim borgað út án þess að það væri fjáraukalagafrv. á ferðinni eða fjárlög. Það liggur auðvitað í eðli málsins og er öllum ljóst að ríkið verður að borga þeim laun sem ríkinu ber að borga og vona ég að hv. þm. sé sammála mér um það.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. að það er almennur liður sem ætlaður er til að mæta slíkum breytingum. En það hefur hins vegar vakið athygli, hæstv. ráðherra, að fjmrh. sá ekki ástæðu til að nota þann lið hvað snertir sjálfstöku yfirvinnugreiðslu Hæstaréttar og auknar launagreiðslur til dómaranna. Þar fer ráðherrann fram með þeim hætti að setja það sem sérstakan lið inn í þetta fjáraukalagafrv. og biðja um fjárveitingu í það. Fyrst nauðsynlegt er að biðja um sérstaka fjárveitingu vegna launahækkunar hæstaréttardómara þá er eðlilegt að menn spyrji af hverju sama reglan sé ekki notuð hvað snertir launahækkun til presta. Hins vegar svaraði hæstv. fjmrh. engu síðari spurningu minni, ekki einu orði. Það var spurningin hvenær hæstv. forsrh. hefði svarað spurningu minni um afstöðu hans til yfirlýsingar Alþýðusambandsins sem fjmrh. vitnaði í fyrr að forsrh. hefði gert og sagðist meira að segja vera sammála því svari. Ég heyrði ekki það svar. Fyrr en fjmrh. getur staðfest það fyrir mig og lýst hvað í því var þá er ekki hægt að ljúka þessari umræðu nema hæstv. forsrh. komi og svari þeim spurningum sem til hans var beint. Það er ekki í þágu forsrh. eða hæstv. ríkisstjórnar að forsrh. sýni ekki þá lágmarkskurteisi að gera a.m.k. tilraun í almennum umræðum til þess að svara þeim fáeinu spurningum sem til hans hefur verið beint. Því ítreka ég það til hæstv. forsrh. sem hér er í húsinu og til forseta að forsrh. láti okkur heyra svör sín við spurningum sem hér hafa verið bornar fram.

Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna að ég get ekki nákvæmlega sagt hvenær þetta svar var gefið, ég skal viðurkenna það líka að það er ekki víst að það hafi verið í umræðunum í dag, en það var a.m.k. gefið svo skýrt að mér er alveg óhætt að lýsa því yfir enn einu sinni að ég er sammála svari hæstv. forsrh. en það svar var efnislega á þá leið að þessi úrskurður kjaranefndarinnar mundi ekki að hans áliti hafa fordæmisgildi fyrir aðra. Vona ég a.m.k. að þetta skýri málið. Síðan vík ég að fyrri hluta fyrirspurnarinnar, þ.e. sem snýr að hæstaréttardómurum. Það er ólíku saman að jafna úrskurði kjaranefndarinnar sem okkur ber að hlíta eins og um kjarasamning væri að ræða og hins vegar þeirri niðurstöðu sem kemur frá Hæstarétti um það að greiða yfirvinnu sem sé tilkomin vegna aukins vinnuálags. Það verður auðvitað stofnunin sjálf að standa undir eða sækja um leyfi til þess að fá fjármagn til þess en þess ber að geta að þegar sú ákvörðun var tekin af hálfu Hæstaréttar giltu í landinu önnur lög um Kjaradóm og kjaranefnd en nú gilda því þá giltu gömlu lögin um Kjaradóm og á grundvelli úrskurðar þess kjaradóms taldi Hæstiréttur sig geta tekið þessi laun. En síðan, eða rétt eftir áramótin síðustu, breyttist íslensk löggjöf og eftir það er alveg ljóst að úrskurður Kjaradóms og kjaranefndar hlýtur að gilda jafnt um hæstaréttardómara eftir að sá úrskurður kom eins og um aðra þá sem undir þessi nýju lög heyra.

Virðulegi forseti. Það hefur verið nokkuð fjörleg umræða í dag og margt nefnt sem hefur verið forvitnilegt að fylgjast með, sérstaklega svörum hæstv. ráðherra sem hafa verið ýmist engin eða jafnvel í skötulíki. Ég verð að segja það að þennan þriðja vetur sem ég sit hér þá þykir mér það áberandi verra núna hversu ráðherrar leyfa sér meira en áður að hunsa spurningar þingmanna. Ég vona að það sé ekki þróun sem hefur orðið í kjölfar mannabreytinga hjá Alþfl. að hinir ungu menn og nýju ráðherrar ýti undir þessa þróun og vænti þess frekar að þeir mundu beita sér fyrir því að svara skynsamlega og svara yfir höfuð spurningum sem til þeirra er beint. En ég get tekið undir það sem hér kom fram í máli hv. 8. þm. Reykn. að þegar þeir tveir ráðherrar svöruðu spurningum hans, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., þá var ekki neinum spurningum svarað af þeim sem þingmaðurinn bar fram. Það get ég alveg vottað því ég fylgdist grannt með þeirri umræðu. Mér fannst satt að segja sú andsvaralota vera með mesta móti út í hött, sérstaklega af hálfu hæstv. ráðherra, og verð að segja af því að það er ólíkt þeim að vera svo ómálefnalegir að það komi mér á óvart hversu langt þeir leyfðu sér að ganga í þessu efni. En það sem mig langar til að vekja aðeins máls á er einmitt staðan í byggðamálum. Þegar maður les það sem er í þessu frv. til fjáraukalaga um byggðamál þá er það ekki mikið og greinilegt að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki nein áform um sérstakar aðgerðir í þeim efnum þrátt fyrir að Byggðastofnun hafi sent inn sérstakt erindi til ríkisstjórnarinnar með formlegri beiðni um fjárstuðning. Ég vil óska eftir því við hæstv. forsrh. að hann svari því í þessari umræðu hver áform ríkisstjórnarinnar eru í þeim efnum sem erindi Byggðastofnunar lýtur að. Það kemur fram í athugasemdum með þessu frv. að áætlað er að leggja fram á haustþingi frv. um þróunarsjóð sjávarútvegsins. Nú er haustþingi senn að verða lokið og ekki bólar á frv. og hæstv. sjútvrh. fæst ekki til að upplýsa hvenær frv. verður lagt fram. Hann hefur ekki einu sinni fengist til þess að upplýsa fyrir hvaða jól frv. muni fram koma. En það er afar mikilvægt fyrir marga útgerðarstaði að fá vitneskju um það hvað á að gera við þær aflaheimildir sem liggja í Hagræðingarsjóði og samkvæmt laganna hljóðan á að selja fyrir fé af yfirstandandi fiskveiðiári og átti að bjóða þær til sölu strax í september í haust. Þannig að miðað við laganna hljóðan eins og þau er í dag þá átti þetta fé að vera komið inn í ríkissjóð og aflaheimildirnar á auðvitað að óbreyttum lögum að selja svo fljótt sem auðið er. Hér er ekki að finna neina breytingu á þeim lögum sem hefur svona bein áhrif á fjárhag ríkissjóðs og tengist því þessu frv. að það er eðlilegt að menn spyrji eftir því. Nýlega var birt samantekt yfir afla, sundurliðaðan eftir landshlutum, miðað við fyrstu 10 mánuði þessa árs. Það er fróðlegt að skoða greiningu á þeim tölum því þá verður mönnum ljóst hversu knýjandi er að menn svari spurningum um hvað á að verða um aflaheimildirnar í Hagræðingarsjóði. Þá verður mönnum líka ljóst hvers vegna menn eru svona misjafnlega háværir eftir landshlutum. Það er vegna þess að menn hafa skipt gæðunum misjafnt eins og þingheimur veit. Menn vita hvernig ákvarðanirnar voru teknar á sínum tíma um það magn sem mátti veiða úr fiskstofnunum og hvað það var aukið úr sumum stofnum á móti því að það var skert í þorski. Þetta hafði í för með sér að aflaheimildir jukust jafnvel hér á suðvesturhorninu á meðan þær drógust saman annars staðar, misjafnlega mikið, en þó mest á Vestfjörðum. Þetta endurspeglast í tölum yfir heildarafla yfir fyrstu 10 mánuði þessa árs. En þar kemur fram að á Suðurlandi jókst aflinn fyrstu 10 mánuði þessa árs borið saman við fyrstu 10 mánuði síðasta árs um 1,1%. Á Vesturlandi jókst aflinn um tæp 11%. Á Reykjanesi jókst aflinn um rúm 13% samkvæmt þessu yfirliti. Síðar var samdráttur á Austfjörðum um 7% eða 3.700 tonn. Á Norðurlandi um 7,9% eða 6.800 tonn. En á Vestfjörðum var samdrátturinn þessa fyrstu 10 mánuði ársins 21% eða 12.397 tonn. Er það von að höggið komi þyngst þar niður og fyrst þar sem samdrátturinn er mestur? Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að mæta því? Hún sagðist ætla að draga úr áfallinu sem menn kalla svo þegar þorskveiðar eru dregnar saman. Þessar tölur staðfesta að það hefur ekki verið jafnað, þvert á móti, það hefur ekki verið jafnað. Og ég spyr hæstv. forsrh., yfirmann byggðamála á landinu: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að draga úr þessu áfalli? Menn geta lesið t.d. í síðasta tölublaði Ægis um skuldastöðu sjávarútvegs eins og þá grundvallarstaðreynd sem þar kemur fram að skuldir í sjávarútvegi eru verulega hærri en útvegurinn getur borið. Þar kemur t.d. fram að ársveltan sé um 70 milljarðar og það sé þumalfingursregla að skuldþol atvinnugreinarinnar sé jafnmikið. En skuldirnar eru hins vegar um 86 milljarðar kr. eða um 16 milljarðar umfram það sem greinin er talin þola. Það hlýtur auðvitað, hæstv. forseti, að kalla á aðgerðir af hálfu ríkisstjórnar sem ætlar að vera marktæk í atvinnumálum hvort sem það eru sértækar aðgerðir eða almennar aðgerðir. Ríkisstjórnin getur valið um það að mínu viti. En engin ríkisstjórn getur leyft sér að gera ekki neitt. Það er alveg ljóst. Miðað við þær aðstæður sem eru í sjávarútvegi hvað varðar skuldsetningu og samdrátt á afla sem þegar er kominn mjög harkalega niður á einu svæði landsins og mun svo koma fram af miklum þunga á öðrum stöðum, eins og Norðurlandi og Austfjörðum þegar líður á vetur, verður ríkisstjórnin að grípa til aðgerða. Það er ljóst. Að öðrum kosti er hún að framkalla fjöldagjaldþrot fyrirtækja með tilheyrandi atvinnuleysi. Það atvinnuleysi eru menn að sjá í tölum í fjáraukalögum að kostar mikla peninga. Það er hægt að leggja nokkuð á sig til að komast hjá því að verða fyrir slíku áfalli. Það má minna á það að ekki hefur farið fram nein umræða um byggðamál í þinginu í tvö ár. Það var engin umræða á síðasta hausti og umræðunni sem átti að verða í haust var frestað og ég hef ekki fengið fréttir af því hvenær hún eigi að verða. En mér þykir sjálfum nokkuð ljóst að hún verður varla á þessu haustþingi. Þannig að ekki fáum við tækifæri til þess fyrir jól að fara yfir þau mál og inna hæstv. ríkisstjórn eftir því hvað hún ætlar sér að gera í þessum efnum á þessu ári. Ég vel því þann kost að inna eftir þessu núna enda á það fullt erindi inn í þessa umræðu svo nátengt sem það er fjármálum ríkissjóðs á ýmsa vegu og aðgerðir sem gripið verður til ef það verður hljóta að koma við pyngju ríkissjóðs sem og annarra og verður því að gera ráð fyrir þeim á fjáraukalögum. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. forsrh. hafi heyrt þær spurningar sem ég beindi til hans. Ég spurði hann almennt um áform ríkisstjórnarinnar í þessum efnum, hvað hún hygðist gera til að jafna þetta áfall sem sjávarútvegurinn hefur orðið fyrir og er misjafnt og nefndi sérstaklega Vestfirði þar sem samdráttur í afla hefur á þessu ári orðið 21% á fyrstu 10 mánuðum þessa árs. Það segir sig sjálft að það er gríðarlegt áfall og einkum þegar litið er til þess að stór hluti af þeim samdrætti er vegna þorskveiða, að það kemur við atvinnulíf og það kemur við stöðu atvinnufyrirtækja. Það væri hlálegt þó það sé grafalvarlegt mál ef það ætti fyrir mönnum að liggja að það væri undir stjórn Sjálfstfl. sem öll helstu sjávarútvegsfyrirtæki á Vestfjörðum færu á hausinn. Það þætti einhvern tímann saga til næsta bæjar ef stjórn þess flokks í atvinnumálum væri með þeim hörmulega hætti að undir þeirri stjórn þrifist ekki þessi grundvallaratvinnuvegur landsmanna. En í trausti þess að hæstv. forsrh. komi hér til svara af hálfu ríkisstjórnarinnar við spurningum mínum varðandi aðgerðir hvað varðar byggðamál og sjávarútveg þá læt ég máli mínu lokið að sinni en hlakka til þess að heyra svör hæstv. forsrh.

Virðulegur forseti. Til mín var beint fyrirspurn fyrr í dag af hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, sem er raunar ekki í salnum í andartakinu, en í trausti þess að hún heyri mál mitt þá vil ég taka á nokkrum þeim atriðum sem hún nefndi. Hún ræddi það og vísaði til orða landlæknis, Ólafs Ólafssonar, í þeim efnum að svo mætti ætla að sökum þess að ákveðnar hagræðingaraðgerðir, ákveðnar sparnaðaraðgerðir, ákveðin uppstokkun í heilbrigðiskerfi sjúkrahúsa í Reykjavík hefði leitt til þess að slysum við lækningu sjúkra hefði fjölgað og leiða mætti getum að því og renna mætti stoðum undir það að það mætti rekja beinlínis til þessara aðgerða. Ég ætla mér það ekki að reyna að finna orðum landlæknis stað í þessum efnum. Ég vil hins vegar segja það eitt að það er þannig því miður þegar mannanna verk eru annars vegar og ekki síst í þessum viðkvæma málaflokki, að það hefur verið þannig og verður því miður þannig um ókomna tíð að mistök af mannanna völdum verða á sjúkrahúsum. En það að leiða og gera beint orsakasamhengi milli þeirra skynsamlegu aðgerða sem gripið hefur verið til varðandi verkaskiptamál, varðandi þær umræður og aðgerðir sem gripið hefur verið til um ýmsa hagræðingu, ég tel það af og frá og segi það eitt að sá sem þetta fullyrðir verður að finna þeim orðum stað og tíunda það í dæmum. Annars vil ég segja það um þá umræðu sem hér hefur verið í dag og að vissu marki hefur lotið að heilbrigðismálum og að sönnu þeim tillögum hér í frv. til fjáraukalaga sem lúta að því ráðuneyti að það má segja í stuttu máli að flest allt það sem fyrri hv. þm. hafa drepið á í dag megi draga saman í einu málefni og það eru verkaskiptamál sjúkrahúsa í Reykjavík. Að sönnu er það auðvitað stórt mál. Það er ekki síst stórt mál vegna þess, eins og ég hygg að hv. þm. sem sitja einnig í hv. fjárln., heyrðu af vörum forsvarsmanna sjúkrahúsanna í Reykjavík í morgun sem margir ræðumenn vitnuðu til, þeir finna fyrir því í auknum mæli sem hin umdeilda sjúkrahúsaskýrsla um sjúkrahús í Reykjavík og á landinu öllu sagði til um, að í stríðum straumum kemur fólk hingað til Reykjavíkur fram hjá sínum heimasjúkrahúsum að sækja sér lækningu sem í sumum tilfellum og allt of mörgum er hægt að finna heima í héraði. Þetta er ein skýringin. Jafnframt var þess látið getið á þessum umrædda fjárlaganefndarfundi í morgun og sumir höfðu það eftir ónefndum forsvarsmönnum sjúkrahúsa í Reykjavík að þeir bæðu um frið. Aðrir ræðumenn höfðu hins vegar á því orð að nú væri þannig komið að forsvarsmenn þessara spítala vildu fá umbun erfiðisins og vildu að þeir nytu þess árangurs sem þeir höfðu sýnt í hagræðingu og sparnaði. Svo kom þriðji flokkur ræðumanna og ræddi um að það væri alls enginn sparnaður. Allt þetta fimbulfamb væri ekki til neins, leiddi aðeins til aukins kostnaðar. Þannig að mér gengur satt að segja ákaflega erfiðlega að samsafna þessar þrjár gagnrýnisraddir sem hér hafa hljómað af vörum stjórnarandstæðinga í dag og vil því segja almennt um þetta mál að ég hygg að nú sé svo komið að allir séu um það sammála í þessum þremur spítölum og alls staðar þar sem menn þekkja til og koma nærri að þau skref, sem stigin hafa verið m.a. með því að fækka bráðaþjónustu á spítölum hér í Reykjavík úr þremur í tvo, hafi verið skynsamleg skref. Ég ætla mér ekki að fara í tölfræði og deilur um krónur og aura til eða frá en gæti það svo sannarlega. En ég hygg að hver maður sjái þetta. Er einhver vitglóra í að halda úti því sem næst í sumum tilfellum jafngildri þjónustu á þremur sjúkrahúsum á svæði sem telur 150.000 manns og byggja upp samsvarandi þjónustu á öllum þessum stöðum? Ég held að það svari því enginn játandi. Ekki forsvarsmenn þessara spítala og ekki nokkur maður sem nærri kemur. Þess vegna hafa menn tekið skref þótt í smáum stíl sé og eru að ræða næstu skref í þessa veru, spyrja sig gagnrýnna spurninga á borð við þær, eins og raunar hv. þm. Finnur Ingólfsson kom hér inn á, fyrrv. aðstoðarmaður fyrrv. heilbrrh. hér á árum áður, hvort einhver vildi til að mynda sjá háls-, nef- og eyrnadeildir á öllum þremur spítölunum? Hvort einhver vildi sjá glasafrjóvgunardeildir á öllum þremur spítölunum? Hvort einhver vildi sjá geislalækningadeildir á öllum þremur spítölunum? Nei, ég hygg að allir svari þessu neitandi. Og einmitt í því ljósi hafa verið í gangi mjög ítarlegar og ígrundaðar viðræður og umræður undir forsæti heilbrrn. með forsvarsmönnum þessara spítala þar sem þess hefur verið freistað að ná um það nokkuð skynsamlegri niðurstöðu hvernig þessari verkaskiptingu milli sjúkrahúsanna yrði best háttað. Það er auðvitað ekkert launungarmál að menn eru ekki sammála um meginstef í því sambandi. Það þarf ekki að fara aftar í tíma en tæp tvö ár til að rifja það upp að forsvarsmenn Ríkisspítalanna hafa sagt og segja enn, og vísa til skýrslu Ernst & Young í því sambandi, ef ég man nafn þessarar útlendu endurskoðunar- og sérfræðiskrifstofu rétt, að hjá dvergríki á borð við okkur Íslendinga væri ekki vit í öðru en því að eitt hátæknisjúkrahús, eitt háskólasjúkrahús yrði til staðar hér í Reykjavík. Á hinn bóginn hefur því verið haldið fram, einkanlega af hálfu forsvarsmanna Borgarspítala, að það væri brýn nauðsyn á því að það yrði eitthvert val í mörgum tilfellum. Það yrði að vera hægt að bera saman fjárhagslega og faglega tvær tiltölulega sjálfstæðar stofnanir og því ætti að halda áfram úti tveimur tiltölulega jafnsterkum spítölum á borð við Borgarspítala og Landspítala og grundvalla framtíðina á þeim veruleika. Enginn, hygg ég --- ég hef a.m.k. ekki heyrt þann mann síðan ég settist í þetta ráðuneyti né áður en ég gerði það --- heldur því fram lengur að það þurfi að vera þríliðað í þessu. Að það þurfi að halda úti þremur jafngildum stofnunum, Borgarspítala, Ríkisspítölum og Landakoti. Það er ekki lengur til staðar. Nú vilja menn hins vegar reyna að ná um það samkomulagi hvaða verkefni, sértæk verkefni, verði á hverri stofnun fyrir sig --- sums staðar verði þau á báðum stofnununum, í sumum tilfellum aðeins á einni --- og reyna að ná um þetta nokkuð víðtækri samstöðu, að við komum á tiltölulega góðri, skýrri og skilvirkri verkaskiptingu því það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Finni Ingólfssyni að þróun mála fram undir þetta, og ég hygg að forveri minni hv. þm. Guðmundur Bjarnason geti tekið undir það, þróunin hefur kannski í allt of ríkum mæli verið sú að deildir hafa til orðið og ,,fæðst`` fyrir þann einn tilverknað að hæfur læknir hefur ráðist til einhvers þriggja spítalanna, safnað um sig traustu liði sérfræðinga, hjúkrunarfræðinga og annarra, og úr hefur orðið heil deild. Ég held að þannig getum við ekki staðið að uppbyggingu heilbrigðisþjónustu, hvorki í heild né í einstökum atriðum og því sé það mjög mikilvæg vinna sem menn hafa verið að sinna, og menn sjá kannski fyrir endann á fyrr en síðar, að koma nokkrum skikk á þetta. Í þessu sambandi get ég ekki hlaupið fram hjá þeirri lykilspurningu sem e.t.v. er næst í tíma og menn hafa kannski hvað ólíkust viðhorf til og það er hvernig skipa skuli þjónustu við sjúk börn á spítölum í Reykjavík. Það liggur í hlutarins eðli, og af því að hv. þm. Guðrún Helgadóttir kom inn á það að henni þætti þessi vistaskipti ærið kúnstug, þá hygg ég að það sé nauðsynlegt að líta til þeirrar staðreyndar sem er lykilatriði þessa máls, því allt þetta fimbulfamb og allar þessar vangaveltur byggja á því markmiði einu að gera vel við þau börn sem þurfa að leggjast inn á sjúkrahús. Staðreyndin er sú að á Landakoti þarfnast sú deild sem þar er annaðhvort umtalsverðra betrumbóta og lagfæringa ellegar flutnings því að viðhorf til þessara mála hafa gjörbreyst á ekkert allt of löngum tíma. Nú er það ekki lengur litið óhýru auga heldur þvert á móti talið nánast nauðsynlegt að foreldri, annað eða bæði, séu með barni sínu á meðan það liggur sína sjúkrahúsdvöl. Það er hins vegar ekkert ráð fyrir því gert á þeim barnadeildum sem eru að sönnu að sumu leyti barn síns tíma hvað aðstöðu varðar. Og foreldrar sem hafa fylgt börnum sínum í sjúkrahúslegu hafa búið við mjög þröngan kost, þurft að sofa þar í stólum eða á göngum og þar er auðvitað þörf á að taka á. Ég hygg að við eigum að nýta það lag sem nú er varðandi þær breytingar sem í aðsigi eru til þess einmitt að leggja megináhersluna á það að við notum tækifærið og gerum betur við þau börn sem þurfa að leggjast inn á sjúkrahús. Látum kannski koma í annað sætið þessar stóru spurningar sem við þurfum að svara, hvar þetta allt eigi að byggjast upp, hversu mörg pláss, ef um fleiri en einn stað er að ræða, skuli vera hérna megin eða hinum, skal þetta allt vera á einum stað, heldur hitt sem er auðvitað lykilatriði og ég hygg að ágætur sveitungi minn, hv. þm. Guðrún Helgadóttir, sé mér sammála um að við notum ferðina til þess að gera betur við þau börn sem í neyð þurfa að leggjast inn á sjúkrahús. Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort það er ástæða til að orðlengja þetta frekar á þessu stigi máls, ég vil þó aðeins segja það eitt til þess að halda því til haga í þessari umræðu að vangaveltur fyrri hv. ræðumanna um að meintur sparnaður af þessum tilfærslum meðal sjúkrahúsa í Reykjavík, meintur áformaður sparnaður í sjúkrahúsrekstri yfirleitt hefði með öllu misheppnast. Það er litið til talna í þessu frv. til fjáraukalaga. Menn verða hins vegar að skoða þann efnislega bakgrunn sem þar er að finna. Í fyrsta lagi að horfa til þess að 100 millj. vegna Landakots stafa ekki af árinu í ár, þær stafa af erfiðum rekstri síðasta ár. Ég hygg að hv. þm. Guðmundur Bjarnason hafi einmitt hitt alveg á réttan punkt í sínum vangaveltum þegar hann rifjaði það upp að það er því miður ekkert ný saga að Landakot hafi átt í rekstrarerfiðleikum og staðið uppi í árslok með mikinn halla og það án þess að umdeild verkaskiptamál hafi verið svo mjög uppi á borðum, og það án þess að menn væru að fara fram með stórar kerfisbreytingar á því sjúkrahúsi. Ég skal fyrstur manna viðurkenna það, eins og hv. þm. Guðmundur Bjarnason nefndi, að árangri var náð í þeim efnum, en það segir okkur það eitt að það er ekki nýtt undir sólinni að þetta ágæta sjúkrahús hafi lent í rekstrarörðugleikum áður. Ég hygg hins vegar að það sé fagnaðarefni öllum hv. þm. að mun betur hefur gengið á þessu ári og það standa vonir til þess að þetta sjúkrahús verði innan þess ramma sem fjárlög mörkuðu. Varðandi Ríkisspítalana eru þar ytri aðstæður sem ráða, ekki það að forsvarsmönnum sjúkrahússins hafi mistekist í rekstri þess. Þvert á móti held ég að með fullri sanngirni sé hægt að segja að forsvarsmenn Ríkisspítalanna hafi haldið allvel á spilum og hafi tekist að ná þeim árangri í sparnaði og hagræðingu sem að var stefnt og það fer auðvitað að sönnu eftir þeim ummælum sem þeir ku hafa látið falla í hv. fjárln. í morgun að þeir vildu frá umbun erfiðisins, vildu fá að njóta þess árangurs sem þeir höfðu áður náð. En helstu ástæður þessarar viðbótar sem hér er farið fram á liggja í kjarasamningi við hjúkrunarfræðinga og það var yfirlýst við gerð þeirra kjarasamninga að fjmrn. og heilbrrn. mundu freista þess að koma til móts við sjúkrahúsið varðandi þann útgjaldaauka sem þeim var samfara en jafnframt var það skilningur beggja að á komandi ári, fjárlagaárinu og árinu 1994, yrði það verkefni Ríkisspítalanna að leysa þennan útgjaldavanda innan síns ramma. Þá hafa menn staldrað við Þvottahús Ríkisspítalanna og er það út af fyrir sig ekki óeðlilegt. Í fyrsta lagi hefur því verið velt hér upp hvernig á því standi. Í annan stað að Ríkisspítölum sé eingöngu bættur skaðinn að hálfu en ekki að öllu leyti. Ég tel raunar að hv. formaður fjárln., hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson, hafi svarað því mjög skilmerkilega í sinni inngangsræðu í morgun. Staðreyndin er einfaldlega sú að um mitt árið lá það ljóst fyrir að um þessar tekjur yrði ekki að ræða og upplýsingar liggja fyrir um það að sjúkrahúsinu var gert viðvart um það. Ég skil það hins vegar ákaflega vel að forsvarsmenn sjúkrahússins séu ekkert allt of glaðir og kátir með það að þurfa að bera þennan skaða sjálfir og fannst satt að segja ákaflega skemmtilegt og listavel gert hjá hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni hvernig hann lagði út af því öllu saman og lagði líkum að því að nú væru Ríkisspítalarnir búnir að kaupa þetta hlutafélag, eða meinta hlutafélag sem ekki er orðið og kannski verður aldrei, einu sinni og jafnvel tvisvar og væri orðinn margfaldur eigandi að því. En svo því gríni sé sleppt þá er þetta skýringin á þessum 30 millj. sem þarna eru. 

Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. talaði um að málflutningur okkar hefði gengið dálítið sitt í hvora áttina í dag í málefnum spítalanna. Það var alveg rétt að forsvarsmenn Ríkisspítalanna komu fyrir fjárln. í morgun og vildu fá umbun fyrir að hafa náð árangri í rekstri, en ,,nota bene`` þetta var spítalinn sem slapp við sameininguna. Hæstv. heilbrrh. sagði að það væri sóun í því að byggja upp tvö hátæknisjúkrahús. Ég skildi það á honum. Ég er honum alveg sammála. En það er alveg nákvæmlega það sem var verið að gera með sameiningu Landakots og Borgarspítala að byggja upp tvö hátæknisjúkrahús sem er varað við. Hér segir um sameiningu Borgarspítala og Landspítala: ,,Öflugri spítali sem veitir mótvægi við Ríkisspítala og kemur í veg fyrir einokun á sjúkrahúsþjónustu. Gefur stjórnvöldum möguleika á samanburði kostnaði, afköstum og gæðum.``

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrrh. kom víða við í ræðu sinni og fjallaði m.a. um skýrslu landlæknis en í henni kom fram að það hafi orðið slys á sjúkrahúsum vegna of mikils álags á heilbrigðisstéttum almennt. Í þessari könnun landlæknis kemur í ljós að fyrir fáum árum síðan voru það 30% starfsmanna, lækna, hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða, sem kvörtuðu um streitu vegna of mikils álags. Núna eru það 45% lækna, hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða sem kvarta um óbærilegt álag vegna aukinna hagræðinga á sjúkrahúsum. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann ætli að bregðast við þessu. Nú er það greinilegt að mörg sjúkrahús úti á landi eiga að vera öldrunarsjúkrahús ef marka má þá skýrslu sem hér liggur fyrir. Vill ekki hæstv. ráðherra heldur markaðssetja þessi sjúkrahús vítt og breitt um landið þannig að þau verði betur nýtt, þannig að það minnki álagið á Reykjavíkursvæðinu? 
             Mig langar að spyrja líka varðandi biðlistana sem koma fram í þessari sömu skýrslu frá landlækni, þá kemur í ljós að biðlistar hafa aukist, sérstaklega hvað varðar beinaaðgerðir þrátt fyrir aukna tækni. Hverju svarar hæstv. ráðherra því?

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi fagna ég viðbrögðum af þeim toga sem hv. þm. sýndi varðandi sjúkrahússkýrsluna umræddu. Nú loksins heyri ég efnislega umræðu í þessa veru. Þetta er eitt af þeim atriðum sem eru til skoðunar, að auka verkefni sjúkrahúsa úti á landi þar sem tæki og tól eru til staðar og mannvirki og oft og tíðum mjög hæft og gott starfsfólk. Þetta er eitt af því sem við hljótum að skoða í kjölfar staðreynda sem birtast í þessari umdeildu sjúkrahússkýrslu. Í annan stað varðandi álag á starfsfólk heilbrigðisstofnana. Ég get auðvitað ekki neitt um það fullyrt frekar en landlæknir hvað rétt er í þessu sambandi. Ég sagði það áðan og segi það aftur að því miður er það þannig og sem betur fer er það þannig líka að læknayfirvöld hafa tekið mun vasklegar nú 

Virðulegi forseti. Það kemur auðvitað í ljós að það vantar þessa heildarstefnu í heilbrigðismálum, hvernig má nýta þær heilbrigðisstofnanir sem fyrir eru í landinu. En ef svo fer sem horfir að það verða ekki skýr verkaskipti á Reykjavíkursvæðinu þá verða þær 700 millj. sem spara á úti um landið að litlu gagni ef hér á að fara fram brjáluð samkeppni milli þessara tveggja hátæknisjúkrahúsa. Þess vegna verður að liggja áður en lengra verður haldið skýr stefna í heilbrigðismálum almennt fyrir landið allt.

Hæstv. forseti. Sannleikurinn er nú sá að það kemur fram í þessari margumræddu sjúkrahússkýrslu, sem er auðvitað merkilegust fyrir þær sakir að hún segir að undanskildum þessum tillögum bara sannleikann um bókhald viðkomandi sjúkrahúsa og það segir manni þá og veltir þeirri spurningu upp: Hefur stefnan fram undir þetta verið röng? Hvernig stendur á því að fólk sækir ekki þjónustu í heimahéraði þegar aðstaðan er til staðar, mannaflinn er til staðar? Hvað er að? Það eru þessar spurningar sem við þurfum að spyrja okkur og leita sameiginlegra svara. Eitt svarið kann að vera það sem hv. þm. nefndi hér áðan. Önnur svör kunna að liggja í tillögum þessarar embættismannanefndar sem hér hefur verið úthrópuð í þingsölum, en allt að einu hljótum við að spyrja okkur fyrst og síðast um þetta: Hefur þessi heildstæða uppbygging um land allt sem að mörgu leyti hefur verið mjög myndarleg mistekist í einhverju? Þurfum við að breyta þarna um stefnu? Ég leita eftir samstarfi og samvinnu við þingheim um það að marka svör við þessum áleitnu spurningum. Við komumst ekki hjá því.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrrh. ræddi hér um þann sparnað sem alltaf er verið að halda fram að hafi tekist á sjúkrahúsum á höfuðborgarsvæðinu og ég vil þá spyrja hann: Telur hann það sparnað þegar þarf 100 millj. nú í fjáraukalögum til þess að koma til móts við halla Landakots frá síðasta ári? Það er vissulega rétt, en þetta byrjaði þá. Borgarspítala vantaði 107 millj. samkvæmt því sem þeir sögðu okkur í morgun. Ríkisspítalar fá samkvæmt tillögu meiri hlutans nú 103 millj. kr. og það er ekki nægilegt til að rétta við hallann. Ríkisendurskoðun talaði um að það hefði náðst á síðasta ári rúmlega 400 millj. kr. sparnaður. Samt fékk Borgarspítali sérstaklega 200 millj. kr. til þess að standa fyrir öllum þessum breytingum. Mér sýnist vera orðið lítið um sparnaðinn. Því sem hugsanlega væri eftir, eins og ég sagði í dag, hefur verið velt yfir á sjúklinga. Þessi svokallaði sparnaður hefur nefnilega verið framkvæmdur algjörlega stefnulaust og jafnvel fulltrúi Sjálfstfl. í stjórn Borgarspítala sá ástæðu til að auglýsa eftir stefnu ríkisstjórnarinnar í sjúkrahúsmálum.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði hér áðan ætla ég ekki að elta ólar við tíu aura og fimmkalla í þessu sambandi. Ég gerði í nokkum orðum grein fyrir því hvað lægi þarna að baki. Ég vil hins vegar rifja það upp ef menn skoða útgjöld sjúkrahúsa í Reykjavík einn áratug aftur í tímann eða jafnvel meira getum við þó verið sammála um það að útgjaldavöxturinn hefur verið stöðvaður því að sannarlega eru verkefnin óþrjótandi og verða sennilega alltaf. Þannig að ég bið þó ekki um annað en að við getum verið sammála um það að þarna hafi útgjaldavöxturinn verið stöðvaður og þó án þess að dregið hafi úr þjónustu þrátt fyrir staðhæfingar um hið gagnstæða.

Virðulegi forseti. Það mál vel vera að hæstv. heilbrrh. finnist hér vera talað bara um tíu aura og fimmkalla þegar verið er að ræða um nokkur hundruð millj. kr. Ég er alveg viss um það að sjúklingum úti í bæ og út um allt land sem þurfa að borga þessa tíu aura og fimmkalla sem hann kallar svo finnst það enginn smápeningur.

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni hér í dag spurði ég hæstv. heilbrrh. nokkurra spurninga, en því miður varð ég of seinn til umræðunnar til þess að fylgjast með hvort hann hefði haft tækifæri til að svara en held þó að hann hafi ekki svarað. Þó mun hann hafa sagt að það væri rugl að byggja upp tvö hátæknisjúkrahús hér í borginni. Það er gott að heyra það. En fyrsta skrefið til þess að sýna að einhver alvara fylgi slíkum orðum er það að svara því hvar þeir ætla að koma barnadeild Landakotsspítala fyrir. Það er alveg rétt að það er ekki fullkominn barnaspítali á Landspítalanum vegna þess að eins og hæstv. ráðherra sagði eru þær stofur sem þar eru barn síns tíma og það þarf að gera breytingar. En ég sé ekki muninn á því að ætla að koma fyrir barnadeild í öldrunarsjúkrastofunum á Borgarspítalanum. Þær eru líka barn síns tíma. Það verður ekki orðið við þessum óskum sem uppi eru nú og kröfum um að vel sé búið að aðstandendum barnanna fyrr en byggður verður fullkomin barnaspítali. Og ætla menn þegar að þeirri ákvörðun kemur að vera með þessa barnaþjónustu dreifða um allan bæ? Þess vegna er það grundvallaratriði, hæstv. ráðherra, að þú svarir því hvort þú ætlir að ákveða hvar barnadeildin verður staðsett.

Virðulegi forseti. Það var eitt rétt hjá virðulegum ræðumanni og hv. þm. Finni Ingólfssyni. Hann var ekki kominn þegar ég hélt ræðu mína. Ég lýsti hér viðhorfum til mála. 

Virðulegi forseti. Mér þykir það slæmt ef ég hef misst af þessari gagnmerku ræðu hæstv. heilbr.- og trmrh. hér áðan. Það er slæmt. Vonandi fæ ég annað tækifæri til að hlusta á hann síðar. Hins vegar er spurningu minni ósvarað, og það segir auðvitað allt um vinnubrögð ráðherrans, að hann treystir sér enn ekki til að taka þá ákvörðun hvar þessi barnadeild á að lenda. Kannski eins gott að hann taki enga ákvörðun vegna þess að að þær ákvarðanir sem hæstv. ráðherra tekur standast ekki frá morgni til kvölds og er erfitt fyrir þá aðila sem þurfa að búa við þessar ákvarðanatökur ráðherrans, og kannski, sem betur fer, tekur ráðherrann enga ákvörðun í þessu efni og það verði bara tilviljun hvar þetta lendir allt saman.

Hæstv. forseti. Það voru þrjú atriði sem mig langaði að koma inn á í ræðu hæstv. ráðherra en hef lítinn tíma til þess. Það var í fyrsta lagi varðandi Landakot. Ég gerði grein fyrir því í ræðu minni hér í dag að vissulega átti St. Jósefsspítalinn á Landakoti í erfiðleikum á árum áður, en fyrrv. ríkisstjórn var að glíma við það á árunum 1987--1990 að snúa hjólunum þar við og hafði tekist að koma rekstrarhalla úr 120 millj. í mínus í 24 millj. kr. í plús og það var án þess að rústa starfsemi þessarar stofnunar. Það var án þess, hæstv. heilbr.- og trmrh. Í öðru lagi fagna ég yfirlýsingu ráðherrans um það að segja að Þvottahúsi Ríkisspítalanna verði sennilega aldrei breytt í hlutafélag. Hann sagði: ,,Af því verður kannski aldrei``, áréttaði það síðan og sagði: ,,Ég sagði: Af því verður aldrei.`` Ég vona að það seinna standi og sé það rétta og það sem ráðherrann meinti. 

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er óþarfi að endurtaka vangaveltur hv. þm. um Landakotið. Ég sagði: Þar hafa verið erfiðleikar áður og það er ekki nýtt undir sólinni. Í öðru lagi um Þvottahús Ríkisspítalanna. Það er óþarfi að ég endurtaki það líka. Ég sagði að fyrir 2. umr. fjárlaga mundi frá mér heyrast um þau mál nánar. Þriðja atriðið var, virðulegi þingmaður, um . . .

Um samninga við hjúkrunarfræðinga.

samninga við hjúkrunarfræðinga. Virðulegur þingmaður heyrði það rétt að um það var rætt á sínum tíma, og ég hygg að forsvarsmenn sjúkrahússins hljóti að hafa látið þess getið í stjórnarnefnd Ríkisspítalanna að um það var samkomulag að Ríkisspítalar bæru þann viðbótarkostnað sjálfir á næsta ári.

Hæstv. forseti. Forsvarsmenn sjúkrahússins eða Ríkisspíalanna lýstu því yfir í fjárln. í morgun að þeir hefðu gert ráð fyrir því að þetta yrði bætt. Ekki gæti verið að ráðuneytið ætlaðist til að þessi hækkun yrði aftur tekin til baka á næsta ári. Það var, held ég, orðrétt það sem þeir sögðu eða spurðu, hvort það væri meining stjórnvalda að laun hjúkrunarfræðinganna sem bætt voru á sl. vori yrðu aftur lækkuð til þess sem hafði verið áður. Og tímans vegna langar mig að nota þessa hálfu mínútu sem ég eftir til þess að árétta varðandi þvottahúsið að ég held að hæstv. ráðherra hafi sagt það áðan að forsvarsmönnum sjúkrahússins hafi verið gerð grein fyrir því að þessar tekjur yrðu ekki bættar. Það var þveröfugt. Forsvarsmönnum sjúkrahússins var gerð grein fyrir því strax og ákveðið var að þvottahúsinu yrði ekki breytt í hlutafélag að þeir þyrftu ekki að gera ráðstafanir til þess að innheimta þessar sértekjur á móti og þetta yrði bætt. Það var alla vega skilningur stjórnenda og það hefur margsinnis komið fram á stjórnarnefndarfundum. Ég trúi því ekki að það geti verið svo algjörlega á skjön annars vegar það sem hæstv. ráðherra telur og hins vegar það sem okkur hefur verið gerð grein fyrir í stjórnarnefndinni.

Virðulegur forseti. Aðeins um þetta örstutt. Vitaskuld stendur ekki til og hefur aldrei að draga til baka þá hækkun sem frá hefur verið gengið við hjúkrunarfræðinga og undirrituð hefur verið af til þess bærum yfirvöldum. Það gefur auga leið. Hér er einfaldlega verið að segja að það er verkefni forsvarsmanna Ríkisspítalanna, sem velta á sjöunda milljarð kr., að finna leiðir til þess að mæta þessum útgjaldaauka.

Hæstv. forseti. Ég verð líklega að biðjast afsökunar á því að vera svo framhleypin að ætlast til þess að hæstv. heilbrrh. sé hér í kvöld. A.m.k. lá við að ég fengi ákúrur fyrir slíka framhleypni. En ég vil að eitt sé alveg ljóst sem mér sýnist að sé að verða alvarlegur misskilningur hér á hinu háa Alþingi. Þegar þingskapalögum var breytt og mönnum var gefinn kostur á því að veita andsvör, þá var það tvímælalaust hugsað í þá veru að hv. þm. gæfist kostur á að veita andsvör, oftast við meiri háttar framsögum og gjarnan ræðum ráðherra. Það er mikill misskilningur að ráðherrar eigi að nýta sér andsvaraformið til að komast hjá því að halda ræður. Það var aldrei meiningin og ég vara, hæstv. forseti, við að ráðherrar fari að nýta sér leyfi til andsvara til þess að komast hjá því að halda ræður sem skýra stefnumótun þeirra. Það var hreint ekki hugmyndin að andsvör yrðu nýtt á þennan hátt. 

Forseti vill taka fram að hæstv. ráðherrar hafa eins og aðrir hv. þm. leyfi til að nýta sér ákvæði þingskapa um andsvör og þeir hafa fullt vald á því að nota þann tíma eins og þeim þóknast til þess að svara ræðum hv. ræðumanna og þarf ekki frekari athugasemdir við það.

Hæstv. forseti. Því sagði ég þetta að rök fyrir því að óþarfi væri að ónáða hæstv. heilbrrh. voru í samtali við mig í kvöld þau að hann hefði setið hér í allan dag og verið mjög iðinn við að veita andsvör. Það nægir þingmönnum engan veginn og því vil ég ítreka þá aðvörun mína, hæstv. forseti, um leið og ég geri mér fullkomlega ljóst að vitaskuld mega ráðherrar sem og aðrir veita andsvör, að þau andsvör mega ekki koma í staðinn fyrir að svara spurningum sem komið hafa fram í ræðum manna daglangt eins og nú á sér stað. En ég skal ljúka þessari umræðu. Ég held að það sé mikil fífldirfska hæstv. heilbrrh. að tala af allnokkurri léttúð um álit landlæknis sem síðast í fréttum í kvöld varar við ofkeyrslu á starfsfólki sjúkrahúsa og heldur því fram í skýrslum að til óhappa hafi komið, og ég þori ekki að hugsa til enda hvers konar óhappa, vegna þess að svo mjög hafi verið hert að sjúkrahúsunum. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðherra og hv. þingheimur rifji upp hvert sé hlutverk landlæknis. Í lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 59/1983, með síðari breytingum, segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í 3. gr.: ,,Landlæknir er ráðunautur ráðherra og ríkisstjórnar um allt er varðar heilbrigðismál og annast framkvæmd tiltekinna málaflokka f.h. ráðherra samkvæmt lögum, reglum og venjum, er þar um gilda. Hann hefur eftirlit með starfi og starfsaðstöðu heilbrigðisstétta. Aðstoðarlandlæknir skal vera landlækni til aðstoðar og staðgengill hans. Landlæknir skipuleggur skýrslugerð heilbrigðisstarfsfólks og heilbrigðisstofnana og innheimtir þær. Ráðuneytið og landlæknir annast útgáfu heilbrigðisskýrslna. Forseti skipar landlækni. Hann skal vera sérmenntaður embættislæknir eða hafa jafngilda menntun til starfsins. Ráðherra skipar aðstoðarlandlækni og skal gera sömu kröfur um menntun hans og starfsreynslu og gert er til landlæknis. Ráðherra setur reglugerð um starf og stöðu landlæknis og embættis hans að höfðu samráði við samtök heilbrigðisstétta, læknadeild Háskóla Íslands og Læknafélag Íslands. Í reglugerðinni skal kveða á um faglegt eftirlit landlæknis með heilbrigðisstofnunum, lyfjanotkun, heilbrigðiseftirliti og sóttvarnarráðstöfunum og einnig um sérhæft starfslið til þess að sinna þeim verkefnum. Landlækni er skylt að sinna kvörtunum eða kærum er varða samskipti almennings og heilbrigðisþjónustunnar.`` --- Lýkur hér lestri, hæstv. forseti. Það ber því að taka það allalvarlega, og ég bið nú hæstv. ráðherra að hlýða á mál mitt. --- Hæstv. forseti. Ef hæstv. heilbrrh. telur ástæðu til að sitja í hliðarsölum og ræða við menn á meðan ég er að halda ræðu mína, þá get ég frestað henni. 

Ertu að banna þeim að tala saman?

Þannig að svona svör eru auðvitað gjörsamlega út í hött og bera þess vott að hæstv. ráðherra hafi ekki hugmynd um hvaða skyldur landlæknir hefur við ráðherra sinn. Ráðherra tók því léttilega hér í kvöld enn og aftur og sagði að öll mannanna verk væru eins og þau væru. Það væri óhjákvæmilegt að einhver mistök yrðu. Það kann að vera rétt. En málið hér snýst um það að tala þeirra hefur farið vaxandi og það er áhyggjuefni. Það er áhyggjuefni, hæstv. ráðherra og hæstv. forseti. Það hefur enginn neitt á móti hagræðingu nema síður sé. En sú hagræðing þarf að fara fram að kunnáttumanna ráðum. Þess vegna var fengið erlent fyrirtæki til að reyna að gera sér grein fyrir hvernig hagræða mætti í heilbrigðiskerfinu hér í Reykjavík og raunar í landinu öllu þar með, því auðvitað sinna spítalarnir í Reykjavík landinu öllu eins og allir ættu að vita. Það er auðvitað dæmigert fyrir Íslendinga að hlusta á það og lesa margar skýrslur og gera svo einmitt það sem ekki var ráðlagt. Það var nefnilega ekki niðurstaða þessara ráðgjafa að sameina Landakot og Borgarspítalann. Það var ekki niðurstaðan. Þess vegna var auðvitað alls ekki farið að þeirra ráðum. Ég held að hér hefði verið vænlegra að hlýða betur á mál þeirra sem til þekkja og það er auðvitað furðulegt að heyra hæstv. heilbrrh. tala um að menn hafi verið að breyta því að hér væru þrír jafngildir spítalar. Það hafa þeir auðvitað aldrei verið. Það hefur enginn haldið því fram að Landakotsspítalinn væri spítali á borð við Landspítalann, auðvitað ekki. Þannig að hér var aldrei um það að ræða að verið væri að breyta því að hér væru þrír jafngildir spítalar. Hins vegar var það auðvitað afar eðlileg niðurstaða umræddra ráðgjafa að í litlu samfélagi eins og okkar væri einn háskólaspítali, hátæknisjúkrahús, nóg, það þyrfti ekki tvö. Hver ákvað síðan að þau skyldu vera tvö er eitthvað sem mér hefur aldrei verið alveg ljóst, hvar sú ákvörðun var tekin. En síðan talar hæstv. ráðherra um að hér hafi sprottið upp deildir, meira og minna tilviljanakennt, einhverjir læknar hafi safnað um sig hirð sem allt í einu hafi orðið að deild. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. heilbrrh.: Hvað á hann við? Sem betur fer kom að því að við eignuðumst t.d. heilaskurðlækna. Telur hann að heimkoma Kristins Guðmundssonar og Bjarna Hannessonar til starfa í sínu heimalandi og að þeir fóru að vinna á Borgarspítalanum hafi verið einhver dyntur úr þeim? Ég vil upplýsa hæstv. heilbrrh. um að prófessor Bush er dáinn, það er ekki hægt að senda til hans lengur. Þess vegna var afskaplega gott að fá heilasérfræðinga til Íslands og ég held að það deili enginn um ágæti þeirrar deildar á Borgarspítala og margir eigi þeim ágætu læknum líf sitt að launa. Eða telur hæstv. ráðherra að sérfræðiþekking Íslendinga í meðferð brunasára, sem Landakotsspítali sérhæfði sig í, hafi verið einhverjir dyntir framagjarnra lækna sem bjuggu til hirð um sig? Það held ég ekki að þeim sem þeir björguðu finnist. Svona gáleysisleg orð á hinu háa Alþingi eiga ekki við og það verður að harma að umræða skuli fara niður á þetta stig. Annars staðar í máli sínu sagði hæstv. ráðherra að útgjaldavöxtur í heilbrigðiskerfinu hefði verið stöðvaður. Hvað er hæstv. ráðherrann að segja? Stöðvaður, síðan hvenær? Kannski hefðum við átt að stöðva alla þróun í heilbrigðismálum árið 1927 eða þegar við útrýmdum berklaveikinni eða einhvern tímann þá. Það hefði sparað mikla peninga. Það hefðu bara ansi margir dáið. Við skulum vona að það verði áfram þróun í heilbrigðiskerfinu. Það vill svo til að sumt ræður hæstv. ráðherra ekki við. Fyrir tíu árum --- ég hygg að ég ýki það ekki --- vissi enginn hvað sjúkdómurinn eyðni var. Eru það dyntir í Haraldi Briem  Það hefur margsinnis verið tekið fram í dag að beiðnir um framlög á fjáraukalögum gera auðvitað ekkert annað en að sanna það að sparnaðurinn af þessu brambolti hefur enginn orðið. Ég skal ekkert vera að endurtaka það. En fáránleikinn í því að barnadeildin flytjist á öldrunardeild Borgarspítalans, en gamla fólkið yfir á barnadeild Landakots, segir manni náttúrlega bara að gamall málsháttur á rétt á sér, tvisvar verður gamall maður barn. Það er kannski alveg sama hvar þetta fólk er, það þarf líklega sömu hönnun fyrir báða aðila. Þó er nú farið fram á 10 millj. til að breyta barnadeildinni í öldrunardeild, eða hvort það var öfugt, það man ég ekki. En að þessi vinnubrögð borgi sig er auðvitað fráleitt. Það er huggun harmi gegn að enginn hefur sýnt sérstakan áhuga á að kaupa Þvottahús Ríkisspítalanna. Spítalinn hefur hins vegar tapað 30 millj. á þessu brambolti, því ekki stendur til að bæta nema 30 millj. af 60 millj. En við skulum vona að það fái að vera í friði, eins og menn báðu lengstra orða um í morgun í fjárln.: Látið þið okkur nú í friði svo við getum farið að vinna vinnuna okkar. En eins og ég sagði í ræðu minni í dag þá er auðvitað aðalatriði þessa máls að þjóðin er sá aðili sem hefur tapað mestu í þessu brambolti. Og eins og hefur verið ítrekað hefur dregið úr aðgerðum sem fólk telur sig lifa af að vera án. Fólk verður að þola alls kyns skafanka af því að það hefur ekki efni á því að leita sér lækninga. Og það var þetta sem ég innti hæstv. ráðherra eftir í dag: Hver ákvað og hvenær þá stefnu hæstv. ríkisstjórnar að það skyldi draga úr heilbrigðisþjónustu í þessu landi? Því það hefur gerst og það vita allir og meira að segja svo að sérstakur ráðunautur, samkvæmt lögum, hæstv. heilbrrh., varar við. Og ég geri ráð fyrir að það þurfi töluvert til að landlæknir gangi fram fyrir skjöldu og segi: Hingað og ekki lengra. Það eru að verða óhöpp og slys á sjúkrahúsunum ofan á allt of mikla vinnu hjúkrunarfræðinga og lækna. Og það vill til að það eru konur líka í læknastétt, enda börmuðu menn sér yfir því að allt í einu væri farið að greiða barnsburðarleyfi til lækna og þótti nú hálf óanstöndugt heyrðist mér. Ofan á streituna sem fylgir þessu mjög svo erfiða starfi eiga svo að koma áhyggjur af börnunum. Þetta höfðu sjúkrahúsin skilning á, að vinnutíma þessa fólks væri öðruvísi háttað en flestra annarra og það ætti síst af öllu að vera haldið taugaveiklun og áhyggjum af ungum börnum sínum. Þess vegna voru leikskólar spítalanna stofnaðir. En vitaskuld þarf einnig að leggja þá í rúst. Öllu skal eytt sem hægt er að eyða. Síðan er þetta kallað sparnaður. Og það nær auðvitað engri átt, hæstv. forseti, að fólk skuli þurfa að hugsa sig um áður en það leitar læknis. Það nær engri átt. Ég talaði um það hér í dag, til að reyna að koma með einhverjar upplýsingar um hvað er hér á ferðinni, að ósköp venjuleg ristilskoðun, sem mjög margt miðaldra fólk þarf að gangast undir, skoðun sem sem betur fer sýnir kannski oftast að hægt er að lækna meinið, stundum því miður ekki, slík skoðun kostar 17.000 kr. Láglaunakona með 60.000 kr. á mánuði verður að greiða fyrir slíka skoðun u.þ.b. þriðjung mánaðarlauna sinna. Gæti ekki verið, virðulegur forseti, að slík kona mundi bara hugsa sig um og fresta málinu? En það vill svo til að það gæti reynst afdrifaríkt. Það er þess vegna sem ég er að spyrja hæstv. heilbrrh.: Getum við ekki verið sammála um að svona viljum við ekki hafa þetta? Við viljum ekki svona samfélag. Það eiga ekki að vera forréttindi hinna ríku að ganga úr skugga um að allt sé með felldu varðandi heilbrigði þeirra. Og ég voga mér ekki að halda því fram að hæstv. ráðherra sé þeirrar skoðunar að svona eigi þetta að vera. Ég held að hér sé um vanþekkingu að ræða sem honum ber að komast til botns í. Ég vildi kannski ráðleggja honum að gera meira af því að ræða við þann mann sem hann á að ræða við og ráðgast við, landlækni, og aðra þá sem í heilbrigðiskerfinu vinna. Ég held að embættismenn í ráðuneytunum séu ekki góðir ráðgjafar í svo margslungnum málaflokki og væri affarasælla að tala við það fólk sem þar kann til verka. Það er grátbroslegt að einkavæðingaráhuginn hefur leitt til þess að sértekjur Landakotsspítalans hafa lækkað um 59 millj. Og af hverju lækkuðu þær? Það var af því að læknarnir á Landakoti, sem höfðu röntgenmyndað fólk inni á sjúkrahúsinu, inni á Landakoti, fluttu sig út í bæ og einkavæddu sig og stofnuðu fyrirtæki. Og nú stelur þetta fyrirtæki öllum ,,bissnesnum`` frá Landakoti. Svo er nú komið að einkavæðingin er að eta sjálfa sig. Hæstv. forseti. Mér er ljóst að nú líður mjög á kvöld. Ég á mér eiginlega aðeins eina ósk um einkavæðingu og hún er sú að ríkisstjórnin verði einkavædd sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Það hefur ítrekað hér í kvöld verið óskað eftir því að hæstv. forsrh. svaraði þeim spurningum sem til hans hefur verið beint í umræðunni. Samhengið á milli efnahagsmálanna og fjárlaganna er svo augljóst að það á ekki að þurfa að rökstyðja það hvers vegna hæstv. forsrh., ráðherra efnahagsmála, verður að svara þeim spurningum sem til hans hefur verið beint. Hann hefur enga tilraun gert til þess. Hæstv. heilbrrh. hefur sýnt mikinn myndarskap í að taka þátt í umræðum hér í kvöld og reynt að svara sínum fyrirspurnum. Nú er komið að því að við ýmsir sem höfum talað hér einu sinni, nýtum rétt okkar til að tala aftur og höfum þar með engan rétt lengur í þessari umræðu. Ég mælist til þess við hæstv. forseta, að hann geri ráðstafanir til þess að hæstv. forsrh. sé hér í salnum og svari þeim spurningum sem til hans er beint, svo hægt verði að ljúka þessari umræðu á eðlilegum tíma. Ef hæstv. forsrh. gerir það ekki, þá er þessi umræða komin í ákveðið óefni. Ég ítreka þess vegna þau tilmæli að hæstv. forsrh. komi til fundarins, sé við umræðuna og svari þeim spurningum sem til hans er beint.

Forseti mun kanna hvort hægt er að ná sambandi við hæstv. forsrh. og gera ráðstafanir í samræmi við það.

Herra forseti. Ég hef nú fallist á að flytja mína ræðu, seinni ræðu í þessari umræðu, sem verður ekki ýkjalöng, þó svo að sá ráðherra sem ég beindi spurningum til fyrr í dag einkum og sér í lagi, sé farinn úr húsi, hafi tjáð mér að hann þyrfti að hverfa héðan og hafi að sögn ekki enn kvatt sér hljóðs. Að vísu veitt einhverjar tilteknar upplýsingar í stuttu andsvari, en þrátt fyrir mýmargar spurningar hér í umræðunum fyrr í dag hefur hæstv. sjútvrh. ekki séð ástæðu til að biðja um orðið. Þetta er auðvitað að verða plagsiður hér, sem er afar hvimleiður, að ráðherrar tíðka það að láta heita svo að þeir hafi gert skyldu sína og verið við umræðu og svarað með því að hlaupa upp í eitt eða tvö andsvör og eru svo roknir burt. Ég féllst eingöngu á að ljúka, fyrir mitt leyti, þessari umræðu um málið með því fororði að hæstv. sjútvrh. verði viðstaddur 3. umr. málsins. Þá ætla ég að bera á nýjan leik upp spurningar mínar og skal þá hundur heita, með leyfi forseta, ef ég sé ekki til þess að sjútvrh. svari þeim. Það er auðvitað alveg á hreinu að ég ætla ekki að láta misnota það að maður, með þessum hætti, er í raun að greiða fyrir umræðunni og leyfa hæstv. sjútvrh. að hverfa af vettvangi í trausti þess að hann bregðist þá vel við og svari í næstu umferð. Ég mun engu að síður víkja fáeinum orðum að þessu umfangsefni svona til að undirbúa umræðuna í þriðja og síðasta sinn. Mig langar til að víkja fáeinum orðum að heilbrigðismálunum sem hér hafa orðið talsvert umræðuefni. Er það að vonum, því útgjaldaauki til heilbrigðismála er stór hluti af þessu fjáraukalagafrv. og svo ber það einnig við að hæstv. heilbrrh. hefur sýnt umræðunni þann skilning að vera hér viðstaddur og taka þátt í henni og veita svör og það met ég að sönnu. Því miður er það svo, hæstv. forseti, að þessi niðurstaða hér, varðandi fjárlögin á yfirstandandi ári, er okkur í raun og veru sönnun þess að vinnubrögð í heilbrrn. á undanförnu ári hafa ekki verið með þeim hætti að þar hafi náðst betri tök á útgjöldum eða sá sparnaður orðið sem ætlað var. Það ber að vísu að taka fram og það þekkja menn, að stór hluti af þessum mikla útgjaldaauka til heilbr.- og trmrn. er vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs, eða rúmur milljarður kr. En það eru hér engu að síður nokkur hundruð millj. í aðra þætti, eins og Tryggingastofnun ríkisins, stærstu sjúkrahúsin o.fl. Og eru þó sjálfsagt ekki öll kurl komin til grafar í þeim efnum, því miður. Þannig hefur þetta orðið þegar upp er staðið, bæði á síðasta ári og aftur núna, að þrátt fyrir öll rassaköstin í hæstv. fyrrv. heilbrrh. þá hefur þegar upp er staðið sáralítill sparnaður orðið á útgjöldum, þrátt fyrir að ástæða sé til að ætla og fullkomlega það, það liggur reyndar fyrir, að þjónustan hefur í ýmsum tilvikum verið skert. Biðlistarnir hafa t.d. lengst í mörgum greinum og það eru að myndast biðlistar gagnvart ýmsum smærri aðgerðum sem ekki voru fyrir hendi áður. Ég held að það sé líka fullt tilefni til að ræða það hér, af því að t.d. málefni Landakots bar á góma, að menn reyni þá að læra af reynslunni og standa öðruvísi að málum í framhaldinu. Nógu bölvað er auðvitað að búa við svona niðurskurðarköst sem menn fá þegar að illa grunduðu máli er rokið til og skorið niður hér og skorið upp þar. Svo kemur auðvitað í ljós þegar frá líður að þessu fylgir enginn sparnaður, vegna þess að þörfin gufar ekki upp þó einhvers staðar rjúki menn til með niðurskurðarhnífinn og beiti honum. Menn hætta ekki að veikjast, því miður. Það er ekki svo, það er nú meinið. Og mjaðmarliðirnir í gamla fólkinu hætta ekki að slitna þó fjárveitingar séu skornar niður til bæklunardeilda. Þá er bara tvennt til, annaðhvort gengur þetta blessað gamla fólk áfram á ónýtum liðunum með miklum kvölum eða kostnaðurinn færist með einhverjum hætti til yfir í annað, yfir í heilsugæsluna, yfir í sérfræðingageirann o.s.frv. Staðreyndin er auðvitað sú að hæstv. fyrrv. heilbrrh. mistókst algerlega, sem vel að merkja fleirum hefur mistekist, og það er að ná utan um dæmið. Það er augljóst þegar það er skoðað að þá hafa þetta oftast nær orðið algengustu mistökin og í raun og veru hin bitra niðurstaða tilrauna manna til að draga úr útgjöldum í heilbrigðiskerfinu, að um leið og menn hafa ætlað að spara inni á stofnununum og á spítölunum og skera þar niður, þá hefur kostnaðurinn einfaldlega flust annað, vegna þess að það er auðvitað alveg opin æð yfir í sérfræðingaþjónustuna, sérstofnanirnar þar og í gegnum reikningana sem sendir eru Tryggingastofnun. Hvað er að gerast á Landakoti, úr því að það er nefnt? Jú, það er einmitt það sem er að gerast. Þegar röntgendeildin þar var lögð niður þá tóku læknarnir sig saman, fóru inn í Domus Medica, keyptu sér röntgentæki og fjárfestu fyrir hátt í 100 millj. kr. og reka þar nú einkastofu, með einhverjum glæsilegasta tækjabúnaði sem röntgenlæknar hafa séð í landinu. Og hverjir haldið þið að prísarnir séu þá þar? Eitthvað þarf nú í budduna, kassann, til að borga niður þessa fjárfestingu. Er þetta sparnaður? Þetta er e.t.v. sparnaður fyrir dæmið, Landakot innan ársins, en ekki fyrir ríkissjóð í heild og þaðan af síður fyrir landið. Þetta er útgjaldaauki fyrir þjóðarbúið, því þetta er viðbótarfjárfesting sem ekki var þörf á. Það var enginn skortur á röntgentækjum í landinu áður en þessi einkaklínik bættist við. Þetta er auðvitað það sem hefur verið að gerast í stórum stíl á undanförnum árum. Og hæstv. fyrrv. heilbrrh., með öllum gauraganginum, var liðónýtur í því að taka á þessum enda málsins, því miður. Hann stóð í styrjöldum við nánast allar heilbrigðisstéttir í landinu, nema þær sem hann hefði þurft að slást við og þar sem mestu peningarnir eru á ferðinni og það er sérfræðingaendinn í málinu og það er lyfjaliðið. Hann var í bullandi orrustu við láglaunafólkið á sjúkrastofnununum og það stóð allt á haus hér inni á Alþingi og úti á þessum stofnunum, en því miður átti hann ekki í átökum við þá aðila innan þessa kerfis, sem að mínu mati hefði verið mest ástæða til. Ég held að það væri fróðlegt fyrir hæstv. núv. heilbrrh. að fara svolítið yfir þessi mál og reyna að læra af þeim mistökum sem þarna áttu sér stað. Það er auðvitað ekki bara í röntgenþjónustu sem einkapraxísinn hefur þotið upp. Það hefur gerst í fjölmörgum fleiri tilvikum. Það eru í raun reknir nokkrir litlir spítalar í bænum, algerlega undir einkahatti. Þar eru meira að segja oft í samstarfi læknar á nokkrum mismunandi sérsviðum og rannsóknalæknar með, þannig að það er hægt að taka menn bara heilan hring á hæðinni. Og það gengur sú saga um bæinn að gömul kona hafi lent inn á einn af þessum einkaspítölum, inn á svona hæð. Hún ætlaði að láta taka af sér fæðingarblett, en þeir renndu henni í leiðinni einn hring á hæðinni, tóku úr henni blóð og þvag, mynduðu hana í bak og fyrir, ræktuðu úr henni þetta og hitt og hún kom voðalega ánægð heim, hafði farið í meiri háttar rannsókn, verið bara skoðuð í hólf og gólf og Tryggingastofnun fékk auðvitað reikninginn. Það er voðalega handhægt þegar hægt er að taka menn bara inn á einn enda og rúlla þeim í hring á hæðinni og taka úr þeim sýni hér og mynda þá þar og senda svo reikninginn til Tryggingastofnunar. Og halda menn að þetta sé nú endilega einhver sparnaður? Nei, ég er ekki viss um það. Ég held nefnilega að því miður sé það þannig að margt hafi farið alveg úr böndunum, vegna þess að orkan beindist að því að hamast á nokkrum stofnunum sem urðu sérstök fórnarlömb hæstv. fyrrv. heilbrrh., núv. hæstv. iðnrh., sem á auðvitað að vera hér og sinna þingskyldum sínum, þannig að ég hef ekkert samviskubit yfir því að segja þetta að honum fjarstöddum. Ég held að þarna hafi sem sagt ekki á nokkurn hátt náðst sá árangur sem að var stefnt. Það er líka alveg ljóst að aðgerðir af þessu tagi hafa því miður þá náttúru að þær vilja gjarnan skila, ef einhverjum árangri, þá mjög tímabundnum, vegna þess að þær mynda stíflu fyrir framan sig. Þær ýta á undan sér ákveðinni óleystri þörf, hún hleðst upp og þegar upp verður staðið verða útgjöldin meiri innan eins til tveggja ára. Hvað kostar það t.d. að fresta aðgerðum sem geta gert sjúkdóminn alvarlegri, veikindin erfiðari, gert viðkomandi einstakling jafnvel óvinnufæran? Kostað þjóðfélagið þannig vinnutap og ómælda peninga, svo að ekki sé nú minnst á þjáningarnar. Og þannig er það auðvitað viðurkennt að menn eiga að reyna að nálgast þessi vandamál alveg frá þveröfugum enda, þ.e. að reyna að beita fyrirbyggjandi ráðstöfunum, komast fyrr fyrir meinsemdirnar og leysa þær á lægra stigi í kostnaðarpíramítanum heldur en gert er. Ég held að aðgerðir t.d. fyrrv. hæstv. heilbrrh. hafi oft haft þveröfug áhrif, þær hafi ýtt vandamálunum upp á dýrari þrep í heilsugæslupíramítanum. Og ég held að það sé alveg stórkostlegt áhyggjuefni að sú áherslubreyting sem í reynd hefur orðið í heilbrigðisþjónustunni á Íslandi á síðustu árum er fráhvarf frá þeirri skynsamlegu áherslu sem tekin var upp með heilbrigðislögunum á sínum tíma þegar heilsugæslustigið var byggt upp og er gáfulegasta og besta aðgerð sem gerð hefur verið í heilbrigðismálum á Íslandi um áratuga skeið, sennilega allt frá því að Vilmundur var á móti okkar áherslu hér fyrr á öldinni. Frá þessu hafa menn verið að hverfa að vissu leyti á undanförnum árum, m.a. vegna þess að menn hafa staðið í svona niðurskurðarfári af og til. Það er rokið í þetta. Það á bara allt í einu að loka fjárlögunum og það eru 2--3 vikur til stefnu til að spara einn eða tvo milljarða í heilbrrn. Þetta eru auðvitað engin vinnubrögð frekar en í öðrum málaflokkum. Og við verðum að komast út úr því að vinna svona, við verðum að gera það. Það allra sorglegasta er auðvitað það, hæstv. forseti, að á meðan tími okkar fer í þetta, þá erum við ekki að ræða það sem mestu máli skiptir og við ættum að vera að tala um, þar sem verið er að ræða í sambandi við heilbrigðisáherslur og kostnað í heilbrigðisþjónustu í öðrum löndum þar sem þessi mál eru á almennilegu plani. Og það eru auðvitað þær siðferðislegu spurningar sem eru að rísa, þar sem mönnum er ljóst að tækniþróun og þróun í lyfjaframleiðslu í heiminum er örari heldur en greiðslugeta jafnvel mestu velmegunarþjóðanna ræður við. Það er auðvitað alveg ljóst að tækninni hefur fleygt þannig fram, lyfjaþróuninni og framleiðslunni líka, að við vitum að við verðum að fara að setja okkur ákveðin mörk í því. Við getum ekki gert allt, það er ljóst. Við getum ekki látið það eftir okkur, allra síst þessi litla þjóð, að kaupa t.d. öll þau dýru og fínu hátæknitæki sem nú eru að verða til í heilbrigðisþjónustu. Sum þeirra eru svo risavaxin að það mundi kosta næstum hálf og heil fjárlögin að setja þau stærstu og dýrustu upp sem eru að verða til. Auðvitað er það ekki á okkar færi og það ræður í sjálfu sér engin þjóð við það, ekki einu sinni Japanir, að láta allt eftir sér í heilbrigðismálum sem er orðið tæknilega mögulegt í dag. Þá rísa mjög mörg og áleitin siðferðileg álitamál. Hvernig eigum við að draga mörkin? Hvenær eigum við t.d. að hætta vegna kostnaðar að veita tiltekna þjónustu, gefa tiltekin lyf? En það er ekki verið að ræða þetta, því miður, eða ég heyri a.m.k. lítið um það í þessari endalausu umræðu hér og þvargi um niðurskurð á þessari stofnun og rústun á hinni. Það er búin að fara meiri orka í það, í þessum hamagangi úti á Landakoti eða Kristnesi eða St. Jósefsspítala, heldur en nokkurn tíma hefur farið í að ræða grundvallarmálin sem þarf að taka á í heilbrigðismálum til framtíðar litið. Eins og Landakot og rekstur þess hafi verið einhver grundvallarmeinsemd í íslenskum heilbrigðismálum. Það er þvættingur. Þetta var gróin stofnun og að mörgu leyti vel rekin. Það hefði verið út af fyrir sig allt í lagi að taka skipulag hennar og samstarf við aðrar heilbrigðisstofnanir hér til skoðunar, en það átti ekki að gera það með því að rústa stofnuninni á 1--2 árum. Það var stórkostlegt slys, að mínu mati, stórkostlegt slys. Það fara mikil verðmæti forgörðum þegar gróinni og skipulagðri stofnun í fullum rekstri er rústað þannig, eins og gert var þar. Það var ekki grundvallarmeinsemd í íslenskum heilbrigðismálum og mönnum hefði verið nær að reyna að stemma stigu við útgjaldavextinum á öðrum sviðum þar sem hann hefur verið nánast hömlulaus, t.d. bæði í sambandi við innkaup og notkun á ýmsum hátækniútbúnaði í læknisþjónustu og dýrustu sérlyfjunum. En þetta er ekki til umræðu heldur stendur allt á haus yfir því sem t.d. var verið að gera í sjúkrastofnunum á höfuðborgarsvæðinu eða nú er til umræðu vegna uppbyggingar heilsugæslunnar úti um landið. Eins og það væri framfaraskref fyrir þjóðina að verða að játa á sig þann aumingjaskap á 10. áratug aldarinnar að geta ekki einu sinni rekið þau heilbrigðismannvirki og þær stofnanir í landinu sem búið er að byggja upp. Þá finnst mér nú skörin vera farin að færast upp í bekkinn. Hitt er allt annað mál að endurskipuleggja nýtingu þeirra og er sjálfsagt mál að skoða og ræða það. En þegar t.d. svo langt var komið eins og í fyrra að það átti að leggja niður Kistnesspítala, þó að ástand í sambandi við hjúkrunarrými væri þannig í þeim landshluta að það var langt undir því sem talið er fullnægjandi t.d. miðað við staðla á Norðurlöndum, þá sést bara út í hvílíkar ógöngur menn eru komnir. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að koma þessum hugleiðingum að í tengslum við þá ágætu umræðu sem hér varð um heilbrigðismálin. Mín hvatning til hæstv. heilbrrh., sem hefur lent í talsverðum barningi á fyrstu mánuðum í embætti, er sú að hann verði maður til þess að vinna öðruvísi að þessum málum heldur en forveri hans. Reyna frekar að fara svolítið yfirvegað og skipulega í þennan málaflokk, hann er viðkvæmur og vandasamur, og láta sér ekki detta það í hug að vaða þar um eins og fíll í glervörubúð eins og forveri hans gerði, því það skilar engum árangri og við erum m.a. með niðurstöðuna af því hér í höndunum. Þannig ná menn ekki árangri í þessum efnum. Menn geta hugsanlega sýnt á blaði tímabundið í eitt ár eitthvað lægri tölur, en það kemur beint í hnakkann á mönnum og er þá auðvitað ekki mælt það sem ekki er hægt að mæla sem eru þjáningar fólksins og jafnvel þaðan af verri hlutir. Hæstv. forseti. Ég hafði svo ætlað mér að ræða lítillega við hæstv. sjútvrh., eins og ég sagði, varðandi þessi dæmalausu mál sem lúta að Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins. En hæstv. sjútvrh. er nú þrotinn að kröftum og farinn til síns heima og mun ekki verða hér meira á meðal vor í kvöld og ég mun því ekki orðlengja mikið um það. Ég ítreka bara að það er auðvitað með öllu óásættanlegt, eins og er í tísku að segja í dag, með öllu óþolandi, að þetta gangi svona áfram, verði svona áfram afvelta hjá hæstv. ríkisstjórn, þessi hagræðingarsjóðsmál, þau eru orðin þvílík hneisa. Hæstv. forsrh., sem ber nú í raun og veru ábyrgð á þessu sulli öllu saman, sem höfuðið á ríkisstjórninni, verður auðvitað að fara að taka þetta á sína könnu ef þetta ætlar að ganga svona til. Við ræddum þessi mál 11. nóv. og þá sagði hæstv. sjútvrh., með leyfi forseta: ,,Ég get sagt það hér að ef dráttur verður á því að breytingar á lögum um stjórn fiskveiða komist til umfjöllunar í þinginu, þá tel ég að það komi til skoðunar alveg á næstu dögum að taka þetta mál út úr með sérstökum hætti og afgreiða það hér.`` Alveg á næstu dögum, 11. nóv. Nú er kominn 2. des. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að þessi tímatalsfræði ríkisstjórnarinnar undrar mig mjög. Þannig er það t.d. að hugtakið ,,í upphafi`` hefur alveg sérstaka merkingu hjá þessari ríkisstjórn, sem ég hef aldrei áður vitað um í íslensku máli. Það væri gaman að vita hvort hæstv. forseti vor hefur þennan sama skilning og ríkisstjórnin á því hvað það þýði að vera í upphafi einhvers. En þannig er það nefnilega. Lögin um Hagræðingarsjóð eru þannig að í 6. gr. þeirra segir: ,,Hagræðingarsjóður skal við upphaf hvers fiskveiðiárs . . . `` Við upphaf. En ríkisstjórnin hefur túlkað þetta, við upphaf, þannig að það sé bara hægt að teygja það hugtak langt, langt inn á árið. Nú er fjórðungur af árinu liðinn, það er enn við upphaf á þessu fiskveiðiári, það er enn við upphaf samkvæmt skilningi ríkisstjórnarinnar. Og hæstv. sjútvrh. fór út í að reyna að túlka það að stjórn Hagræðingarsjóðs hefði út á þetta orðalag svona visst svigrúm. Og ég sé ekki betur en það svigrúm sé að teygja sig upp í að vera svona --- ja, á það að verða upp undir hálft ár eða eitthvað svoleiðis, þetta upphaf fiskveiðiársins. Það væri gaman að vita hvort hæstv. forseti hefur þennan sama skilning, t.d. hvort upphaf fengitíðar eru líka þrír mánuðir. Ég er hræddur um að það mundi þá bera seint á búinu það sem síðast fengi, ef upphafið t.d. á fengitímanum væri svona langt. Það væri ástæða til að fá svolítið betri skýringar á þessu hjá hæstv. ríkisstjórn og e.t.v. getur hæstv. forsrh., sem stundum hefur brugðið sér í hlutverk sjútvrh. eins og kunnugt er --- t.d. yfirtók hæstv. forsrh. að mestu leyti sjávarútvegsmálin í fyrra um skeið og sjútvrh. vísaði bara á forsrh. og sagði: Þetta er ekki á mínum höndum, þetta er hjá forsrh. Eins og ráðstafanir vegna þorskbrestsins, þær voru allt í einu orðnar byggðamál og þar með á verkahring forsrh. Og ef hæstv. forsrh. vildi endurtaka leikinn og bregða sér hér í gervi sjútvrh. um sinn, þá gæti hann e.t.v. gefið okkur einhverjar skýringar á þessari hugtakanotkun ríkisstjórnarinnar. 

Ég býst við því.

Já, Það er nefnilega það. Reyndar hefur sú ágæta hugmynd skotið upp kollinum að ríkisstjórnin gæti e.t.v. leyst þetta með því að setja bráðabirgðalög á milli jóla og nýárs um Hagræðingarsjóð. Það væri mjög vel til fundin slaufa utan um pakkann, þessa frægu sögu sem orðin er af ráðstöfun ríkisstjórnarinnar á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs. Sennilega væri þó enn betra að setja bráðabirgðalögin eftir hádegi á Þorlák, eftir skötuna, ég hugsa að það væri albest. En þetta verðum við sem sagt að bíða með að ræða betur að öðru leyti en því sem forsrh. svarar okkur e.t.v. þangað til hæstv. sjútvrh. verður við hér við 3. umr.  Þá að síðustu, hæstv. forseti, hafði ég hugsað mér að segja hér fáein orð um vaxtamál, af því að hæstv. forsrh. var hér nokkuð kokhraustur fyrr í dag og taldi árangur ríkisstjórnarinnar kraftaverki líkastan, ef ég má leyfa mér að túlka það svo, svona hátt í það, og ég vildi að satt væri. Ég verð að játa að ég hef heilmikið skoðað það og velt því fyrir mér, hversu traustar og varanlegar horfurnar séu varðandi þessa vaxtalækkun. Efh.- og viðskn. var m.a. í heimsókn í Seðlabankanum í fyrradag og þar ræddum við við seðlabankastjóra um líkurnar á því að þetta héldist og ég tala nú ekki um það sem best væri, að vaxtaþróunin gæti orðið áfram niður á við. Því staðreyndin er náttúrlega sú, því miður, að vaxtalækkunin er ekki nema að hluta til gengin í gegnum kerfið, eins og ég veit að hæstv. forsrh. er kunnugt. Þannig hafa til að mynda sumir útlánavextir bankanna nánast ekkert lækkað og hreyfðust ekki núna á síðasta vaxtabreytingadegi, sem er auðvitað algerlega ósættanlegt. Að vextir á ýmsum óverðtryggðum skammtímaútlánum bankanna skuli enn vera yfir 16% í vissum tilvikum og það eru hinir útgefnu vextir og er þá eftir áhættuþóknun ef hún kemur til, þ.e. ef viðkomandi lántaki er svo í áhættuflokki c eða d, þá geta hans lánskjör orðið enn óhagstæðari. Og að þessi vaxtakjör á óverðtryggðu lánunum skuli liggja á bilinu rúmlega 12 og upp í rúmlega 16%, það er auðvitað alveg ósásættanlegt. Þannig að veikleikinn er greinilega í fyrsta lagi í bankakerfinu og það er alveg ljóst að afkoma bankanna er mikið áhyggjuefni í þessu sambandi. Þeir viðurkenna það og Seðlabankinn viðurkennir það, að afkoma bankanna leyfi í raun og veru ekki að vaxtamunurinn minnki. Þó hefur hann gert það lítillega og það er þá með öðrum orðum sagt ávísun á tap bankanna, vegna þess að rekstur þeirra er ekki betri en þetta. Og þær ráðstafanir sem Seðlabankinn hefur gert eru samkvæmt þessu ekki nægjanlegar til þess að bankarnir geti tekið þátt í vaxtalækkuninni með almennilegum hætti og án þess að afkoma þeirra versni. Í öðru lagi þá hlýtur maður að nefna fjármögnun húsnæðislánakerfisins í þessu sambandi. Ég veit ekki hvort menn hafa áttað sig á því að í raun og veru hefur ekki reynt að neinu marki á það enn þá hvort aðrir en ríkissjóður geta fengið þau ávöxtunarkjör sem ríkið hefur sett sér, af þeirri einföldu ástæðu að Húsnæðisstofnun vék af markaðinum fyrst eftir að ráðstafanirnar voru kynntar 29. okt., tók ekki þátt í fyrsta útboðinu eftir þá breytingu og gat svo aðeins tekið 1 / 3 af tilboðunum í næstu umferð, þ.e. núna fyrir um hálfum mánuði síðan. Þannig að í raun og veru hefur Húsnæðisstofnun ekki getað aflað sér nema lítils brots af því fjármagni sem hún hefði gert að óbreyttu eða ætlaði sér að óbreyttu, þ.e. hún vék alveg á fyrra útboðsdegi eftir breytinguna og gat aðeins selt 1 / 3 af því sem í boði var í næstu umferð. Og það er auðvitað alveg augljóst mál að þar hljóta menn að fara að velta því fyrir sér, ef svo heldur sem horfir og stofnunin nær ekki nema einhverjum litlum hluta af því sem hún ætlar sér í hverju tilviki á innanlandsmarkaði undir þessu vaxtaþaki sem sett hefur verið, að hún verði einnig að leita á erlendan lánamarkað. Því auðvitað er ekki hægt að halda henni í klemmu, jafnfyrirferðarmiklum aðila á þessum markaði og raun ber vitni. Í þriðja lagi er rétt að nefna að það hafa auðvitað miklir peningar verið settir í umferð núna í tengslum við þessar ráðstafanir. Út af fyrir sig er ég ekki að leggjast gegn því, en við hljótum að velta því fyrir okkur og taka það inn í okkar mat á því hvernig horfurnar eru. Það er til að mynda alveg ljóst að Seðlabankinn hefur keypt óhemju af ríkisskuldabréfum. Hann á núna líklega meira í langtímapappírum ríkissjóðs heldur en nokkurn tíma fyrr eða milli 7 og 9 milljarða kr. Það er auðvitað mikil summa og spurning hversu lengi bankinn getur haldið á slíkum eignum. Það er e.t.v. hægt að réttlæta það á meðan engin merki eru um þenslu og bankinn segir þetta vera í langi eins og stendur, en hversu tryggt er það til frambúðar? Þannig að ég held, hæstv. forsrh., að við ættum að fagna fullum sigri a.m.k. varlega í þessum efnum. Auðvitað binda allir vonir við að þetta haldist og auðvitað þarf að gera meira en það vegna þess að sú aðgerð sem gripið var til 29. okt. gerir í raun og veru, a.m.k. ekki enn sem komið er af því að bankarnir hafa bara að litlu leyti fylgt eftir, ekki betur en halda í við vaxtaþróunina eins og hún hefur verið í nágrannalöndunum niður á við. Við erum því miður enn nokkurn veginn jafnlangt fyrir ofan. Það sjáum við t.d. á ríkisskuldabréfunum, en þau eru að meðaltali á vöxtum núna milli 3 og 4,5% í OECD, þannig að þar er verulegur munur upp í það vaxtaþak sem menn hafa sett sér hér. Þegar farið er yfir í raunvexti bankanna þá er staðan enn verri, því þeir eru óumdeilanlega þeir langhæstu hér í öllum OECD-ríkjunum, langhæstu. Þeir voru rétt í 10% að meðaltali, vegið raunvaxtastig bankanna, fyrir breytinguna 29. okt. og hafa sáralítið lækkað. Þannig að ég held því miður að það séu ýmsir veikleikar í stöðunni. Það sem ég bind nú mest vonir við er í sjálfu sér kannski ekki, þegar upp er staðið, nema að litlu leyti þær ráðstafanir sem gerðar voru 29. okt., þó ég taki það skýrt fram að ég tel að í raun og veru hafi þær að langmestu leyti verið eðlilegar og hefði þurft að vera búið að gera margt af því fyrir löngu, að vísu með öðrum hætti heldur en gert var. Nei, það sem ég bind mestar vonir við er það að kannski hafi vaxtastiginu hérna verið haldið uppi með vissu handafli og við getum gert okkur vonir um að bara sú breyting sem varð á andrúmsloftinu geri það a.m.k. að verkum að menn haldi þó ekki vaxtastiginu hærra heldur en efni standa til eftir þetta, en það hafi jafnvel verið gert áður. Og ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar hafi að nokkru leyti haldið vaxtastiginu uppi allt frá því í maí 1991, að nokkru leyti haldið því hærra uppi en það hefði þurft að vera, með sinni þrengslapólitík í þessum efnum sem var umfram efni, að mínu mati. En vonandi gengur þetta vel og vonandi nást vextirnir hér varanlega niður og þá ekki síst vextirnir í bankakerfinu og endavextirnir, sem þrátt fyrir allt eru nú sá vaxtakostnaður sem mest þörf er á að ná niður og þá á ég við þann vaxtakostnað sem lakar settu fyrirtækin og skuldugari heimilin bera. Það eru nefnilega, þegar upp er staðið, kannski ekki vextirnir á langtímalánunum og föstu lánsviðskiptunum, sem eru í góðum farvegi og eru í skilum og borgað er af reglulega, sem mestu máli skipta þrátt fyrir allt, vegna þess að þar eru ekki mestu erfiðleikarnir, augljóslega ekki úr því að þau lán eru í horfinu. Erfiðleikarnir sem menn eru að berjast við blóðugastri baráttu eru auðvitað hjá þeim sem eru skuldugastir, eru að berjast við vanskil, eru í útlánaáhættuflokkum c og d í bankakerfinu. Þar eru hinir raunverulegu erfiðleikar. Þar eru fyrirtækin sem eru að fara á hausinn vegna þess að þau ráða ekki við fjármagnskostnaðinn og þar eru heimilin sem eru að missa ofan af sér o.s.frv. Fleira ætla ég ekki að segja um þetta að sinni, hæstv. forseti, en ég leyfði mér að koma með þessar hugleiðingar hér í framhaldi af m.a. orðum hæstv. forsrh. Ég held því miður að við ættum að stíga varlega til jarðar og fara varlega í það að hrósa einhverjum endanlegum og miklum sigri í vaxtamálum. Að sjálfsögðu fagnar maður þeim árangri sem náðst hefur og þó fyrr hefði verið og vonar að það verði unnt að halda áfram á þessari braut. En það væri mikill barnaskapur að gera sér ekki grein fyrir því að það eru ýmis hættumerki í stöðunni og á margan hátt verkar það þannig á mig að það megi lítið út af bera til þess að þetta jafnvægi raskist aftur, ef jafnvægi er þá hægt að kalla það, af því að ég vil gefa mér það í lengstu lög að ríkisstjórnin ætli ekki að fara út í botnlausar erlendar lántökur bara sí svona. Það sé þrátt fyrir allt ætlunin að reyna að beita því fyrst og fremst sem hótun, en gera ekki alvöru úr því. Því það væri auðvitað annað og alvarlegra mál, ef menn ætluðu að ganga þá braut í alvöru í umtalsverðum mæli, að hella sér út í milljarða erlendar lántökur eingöngu til þess að ná e.t.v. tímabundnum árangri hér í vaxtamálum. Ég vil gefa mér að svo sé ekki, að menn hafi fyrst og fremst ætlað að beita þessum yfirlýsingum um erlendar lántökur sem hótun og ætlunin sé að reyna að fara þar eins varlega og nokkur kostur er.

Hæstv. forseti. Engin hótun er marktæk nema vilji sé til þess að fylgja henni eftir. Og hvað síðasta atriðið varðar sem hv. þm. nefndi, þá er vilji til þess að fylgja þeirri hótun eftir, ef til þess þarf að koma. Það er réttlætanlegt vegna þess að við erum að opna fyrir skiptin endanlega með fjármuni upp úr þessum áramótum og því er ekkert óeðlilegt að hótun af þessu tagi sé beitt, ekki síst vegna þess að lánskjör erlendis eru nú mjög hagstæð. Aðeins vegna þess sem nefnt var um vextina. Sumir hafa sagt hér og reyndar annars staðar, að verst hafi verið að þessi aðgerð, þó hún hafi heppnast, hafi ekki verið gerð fyrr. Þegar umsagnir sérfræðinganna eru skoðaðar þá kemur á daginn að þeir telja allir eða nánast allir að þessi aðgerð hafi heppnast og ekki sé ástæða til að ætla annað en hún mundi standa. Þeir segja flestir að þetta hafi verið hárrétti tíminn, en tímasetning skiptir mjög miklu máli. Einstaka aðili hefur þó sagt að hugsanlega hafi ríkisstjórnin gripið til þessara aðgerða aðeins of fljótt. Enginn sérfræðingur segir að ríkisstjórnin hafi gripið til þessara aðgerða of seint. Vegna húsbréfanna þá vil ég vekja athygli á því, af því að hv. þm. nefndi að ekki hafi verið fullnægt eftirspurn kerfisins þar, sem rétt er, að í þeim tilboðum sem ekki voru tekin kom fram mikil vaxtalækkun. Tilboðin voru á bilinu 5,2--5,4, en það var ákveðið að taka þeim ekki, en vaxtalækkunin kom í ljós og sýndi sig þar. En það var ákveðið að halda sig við prinsippið og það mun verða gert nú við það útboð sem fer fram, að ég hygg, á þriðjudaginn kemur. Það verður ekki tekið neinum tilboð með raunávöxtun hærri en 5%.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. forsrh. svona herstjórnarlega séð, herfræðilega séð, macchiavellískt séð, að þá er auðvitað hótun ekki hótun nema á bak við hana sé vilji til að fylgja henni eftir. Mönnum helst yfirleitt ekki uppi að hóta margoft nema þeir standi við það a.m.k. af og til. Það er ljóst. En hitt er auðvitað alveg jafnljóst í mínum huga að þetta er afar vandmeðfarið, vegna þess að menn hafa enga tryggingu fyrir því, að mínu mati, ef ríkissjóður og aðrir stórir aðilar, eins og t.d. byggingarsjóðirnir, fara að leita út á erlendan lánamarkað og það rofnar í raun og veru það viðskiptasamband sem verið hefur milli lífeyrissjóða og fleiri slíkra aðila, ríkissjóður ryður þannig brautina, --- menn hafa enga tryggingu fyrir því að það náist síðan akkúrat jafnvægi, að á móti þeim erlendu lántökum komi þá annar innlendur sparnaður o.s.frv. Ég held að það geti orðið afar vandasamt að stilla það af. Varðandi dagsetninguna, þessa einu sönnu dagsetningu og kenningarnar um það að þetta hafi verið hárréttur dagur, 29. okt., ekki degi of seint og ekki degi of snemma, þá vefengi ég slíka spekinga, ég segi það alveg eins og er. Þetta eru sömu spekingarnir og sögðu okkur það að það væri alveg lífsnauðsynlegt að fjárlagahallinn færi ekki yfir 5 milljarða á árinu til þess að hægt væri að ná niður vöxtunum. Nú stefnir hann í 14 og það er komið fram á haust og fjárlagafrv. er með 10 milljarða halla og þá er allt í einu kominn rétti dagurinn, 29. okt. til að ná niður vöxtunum. Er þetta nú trúverðugt, hæstv. forsrh.? Hafa þessir sérfræðingar nú ekki skotið sig pínulítið í lappirnar? 

Hæstv. forseti. Það sem skiptir meginmáli í þessum efnum er að heildarlánsfjáreftirspurn ríkisins hefur dregist saman. Þegar þessi tilraun var gerð á sínum tíma með ekki jafnnákvæmum hætti eins og nú hefur verið gert, þá var vandamálið það að heildarlánsfjárþörf hins opinbera var meiri heldur en allur sparnaður í landinu, nýsparnaður í landinu, en nú hefur heildarlánsfjárþörf hins opinbera dregist saman um meira en helming og það skiptir miklu máli og skiptir meira máli heldur en hallarekstur á ríkissjóði á hverjum tíma varðandi vextina. Varðandi hitt sem hv. þm. nefndi hér fyrr og reyndar aðrir þingmenn hafa komið inn á, að það hafi verið sópað út á markaðinn miklum peningum af hálfu Seðlabankans, þá er ég ekki sammála þeirri útleggingu. Það er frekar um það að ræða að stjórntækjum bankans, sem hafði verið beitt mjög fast og ákveðið í tengslum við þensluástand í landinu, voru löguð að því ástandi sem nú er, þegar ekki er um þenslu að ræða. Menn slökuðu á þáttum sem eðlilegt er að hafa í föstu formi, þegar þensla er mikil. Það er ekkert sem bendir til þess hér, fremur en annars staðar um þessar mundir, að þessi slökun af hálfu Seðlabankans muni leiða til þess að þensla fari af stað. Og ég er reyndar þeirrar skoðunar gagnvart bönkunum að það muni sanna sig, sem ég hygg reyndar að einn af bankastjórunum hafi tekið undir, að þessir lækkandi vextir, þó þeir kunni um stundarsakir að skapa bönkunum vandamál, þá muni gerast það sama hér og í Noregi að lækkandi vextir muni verða bönkunum til framdráttar. Staða skjólstæðinganna mun styrkjast, vilji þeirra til að standa í skilum mun eflast og til lengri tíma horft munu bankarnir standa betur við lækkandi vexti heldur en við hærri vexti og meiri vaxtamun.

Hæstv. forseti. Ég get út af fyrir sig verið sammála hæstv. forsrh. um það að vonandi er það svo að þegar til lengri tíma er litið þá verki þetta svona. Og það er auðvitað alveg ljóst og því hefur margoft verið haldið fram hér, sem annars staðar í þessari umræðu, að bankarnir hafi verið sjálfum sér verstir með hinum háu vöxtum, og fjármálakerfið, og síðan gífurlegri afskriftaþörf sem þeir hafi orðið að taka inn í sína reikninga á móti, vegna þess að þeir hafi í raun verið að kyrkja viðskiptavini sína í greip sinni með hinum háu vöxtum. Ég óttast hins vegar að íslenska bankakerfið, íslenski fjármálaheimurinn, en síðast en ekki síst þó atvinnulífið á Íslandi og heimilin á Íslandi eigi langt í land með að komast í þá stöðu sem þessir hlutir eru í í Noregi. Ég óttast það mjög. Ég held að íslensku bankarnir, a.m.k. sumir hverjir, hafi ákaflega litið borð fyrir báru til þess að taka á sig það sem í öllu falli er líklegast að verði verulegt tímabundið tap í framhaldi af þessum aðgerðum, ef þeir þrjóskast þá ekki bara áfram við og halda uppi vaxtamun og háum vöxtum. En það er í raun og veru það sem þeir eru að gera. Og í viðtali við Morgunblaðið í dag viðurkennir formaður bankastjórnar Seðlabankans, fyrrv. hæstv. viðskrh., að skýringin á því að bankarnir hreyfi ekki vöxtunum nú á síðasta vaxtabreytingadegi sé þessi slæma afkoma bankanna og sú fákeppni sem hér ríkir á markaði. Og ég endurtek bara það sem ég sagði áðan. Það er út af fyrir sig ágætt að hæstv. forsrh. sé bjartsýnn á að þetta gangi allt saman vel en ég held að hann ætti að hafa báða fætur á jörðinni, vera raunsær og átta sig á því að það er enn, því miður, allt of snemmt að fagna fullum sigri í þessum efnum, allt of snemmt. Og það væri fróðlegt að eiga orðaskipti við hæstv. forsrh. um þetta t.d. eftir þrjá mánuði og má vel vera að við gerum það.

Herra forseti. Fyrr í kvöld átti ég orðastað við hæstv. sjútvrh. um málefni Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins og málefni sjávarútvegsins almennt, hvenær væri von á frumvörpum um fiskveiðistefnu, um ráðstöfun á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs sem beðið er eftir með mikilli eftirvæntingu. Hæstv. ráðherra svaraði engu öðru en því að þessi frumvörp mundu verða lögð fram, þrátt fyrir að ég gengi ítrekað eftir því hvenær þau yrðu lögð fram, hvort það yrði fyrir jól. Ég fékk engin svör. Ég veit að það eru skiptar skoðanir um þetta mál í hæstv. ríkisstjórn, en það breytir því ekki að auðvitað vil þjóðin fá að vita hvað er fram undan í þessum efnum. Því vil ég spyrja hæstv. forsrh., sem er hér enn við þessa umræðu, hvort hann getur upplýst þingið og þjóðina um hvað er fram undan varðandi málefni sjávarútvegsins, varðandi málefni Hagræðingarsjóðs, sem snertir með beinum hætti frv. sem hér er til umræðu, og fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar upp á 300 millj. Hvenær er von á þessum frumvörpum varðandi þennan undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar? Ef hæstv. ráðherrar halda að það skipti engu máli hvenær þessi mál koma fram, sem ég trúi ekki, þá vil ég minna á að þetta er einu sinni undirstöðuatvinnuvegurinn sem stendur undir 75% af útflutningi þjóðarinnar og fyrirtæki í sjávarútvegi og útgerðir berjast mjög í bökkum um þessar mundir. Ekki bætir úr skák að forustumenn í sjávarútvegi vita ekkert um hvað er fram undan í þessum efnum. Ég hitti áðan á göngum Alþingis formann Útvegsmannafélags Austurlands, sem gerði hér boð fyrir mig. Og hann er í stjórn LÍÚ. Ég innti hann eftir því hvort hann vissi hvenær þessi frumvörp kæmu fram? Nei, hann hafði ekki hugboð um hvenær það mundi gerast. Því spyr ég hæstv. forsrh.: Eru líkur á að ríkisstjórn hans nái saman um þessi mál á þessu ári eða verður þetta allt í óvissu fram á vor?  Það hefur verið furðuhljótt um þessa skýrslu hér, þskj. 289, skýrsla félmrh. um rannsókn á afleiðingum atvinnuleysis. Afleiðingar atvinnuleysis í krónutölu birtast m.a. í fjáraukalagafrv. sem við höfum verið að ræða í dag. En afleiðingar atvinnuleysisins eru miklu víðtækari heldur en það. Allt sem getur unnið bug á því er árangursríkt og það má einskis láta ófreistað til þess að sækja fram gegn atvinnuleysinu. Og það er eitt grundvallaratriði að búa svo í löggjöf um málefni undirstöðuatvinnuvegs þjóðarinnar að þar geti menn byggt upp til framtíðar með einhverri vissu um eftir hvaða leikreglum á að fara næstu árin í þeirri atvinnugrein. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri, enda er farið að líða nokkuð á þessa umræðu. En að lokum vil ég minna á það að í 2. umr. um fjárlög þann 10. des. fyrir um ári síðan, þegar fyrrv. formaður fjárln. stóð hér í pontu og vitnaði í nóbelsskáldið máli sínu til stuðnings. Vitnaði í Barn náttúrunnar, m.a. þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þú stendur á krossgötum lífsins. Við þér blasa tvær leiðir, önnur er vegurinn niður í Helvíti eigingirninnar og sjálfselskunnar --- hins versta í sjálfum þér, og þar ber sál þín úr býtum óróleika og lífsleiða. Hinn er vegurinn í Paradís göfginnar og ósérhlífninnar, vegurinn til hins sanna, guðdómlega eðlis mannsins og þar fyllist sál þín gleði og sælu yfir vitundinni um, að þú sért að vinna heiminum gagn.``  Fyrrv. formaður fjárln. var bjartsýnn í ræðu sinni fyrir ári síðan og sannfærður um að hann væri að gera heiminum gagn og sannfærður um að hann væri með raunsætt fjárlagafrv. í höndunum. Nú blasir það við að hallinn á þessu fjárlagafrv. sem fyrrv. formaður fjárln. var með í höndunum fyrir ári síðan er fyrirsjáanlega orðið 13,8 milljarðar í stað 6,2 milljarða. Enda sá fyrrv. formaður fjárln. að hér væri varla hægt að vinna heiminum meira gagn og hvarf út úr þinginu til annarra starfa, inn í Tryggingastofnun, þar sem hann verður vonandi til gagns og ég veit það að hann leggur þar hönd á plóginn af samviskusemi. En þetta er ekki góð útkoma eftir þetta ár. Það er afar dapurleg útkoma sem blasir nú við og vafalaust eru ekki öll kurl komin til grafar í þessu efni enn, því miður.

Hæstv. forseti. Hv. 2. þm. Austurl. endurvitnaði hér í Barn náttúrunnar frá því í fyrra. Mig minnir að sú bók hafi byrjað á orðunum maðkur. Sjálfsagt þykir hv. þm. að það sé maðkur í mysu fjáraukalaganna sem menn ræða. En varðandi hitt atriðið sem hann nefndi sérstaklega og spurði um, frv. sem sjávarútveginum tengjast, þá spurði hv. þm. hvort ég teldi líkur á því að frv. kæmu fram fyrir jól. Ég tel allar líkur á því að þau komi fram fyrir jól og þá fyrr en síðar.

Herra forseti. Þessi yfirlýsing var mjög athyglisverð og gengur nú nokkuð lengra en yfirlýsing hæstv. sjútvrh. En ekki voru nú tímasetningarnar nákvæmar frekar fyrr en síðar, vegna þess að það hefur verið rakið hér að tímaskyn hæstv. ríkisstjórnar er dálítið sérkennilegt. Ég er ekki alveg viss um að ,,fyrr en síðar`` þýði að þessi frv. komi fram í desember. ,,Upphaf`` er mjög teygjanlegt í orðabók hæstv. ríkisstjórnar. En ég fagna því mjög ef það er rétt að þessi frv. komi fram í desember en vil nú spyrja enn hæstv. forsrh., hvort ,,fyrr en síðar`` þýði t.d. að frv. komi fram í næstu viku? Er það svo? Það eru ekki margar vikur að verða eftir af desembermánuði. Ég held að það séu ekki nema þrjár vikur til jóla. Þannig að þau hljóta þá að koma fram nú eftir helgina. Eða er ekki svo?

Hæstv. forseti. Ég bind vonir við að þau komi fram í næstu viku.

Herra forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. forsrh. að þessi frv. komi fram í næstu viku. Hann sagði reyndar: ,,Ég bind vonir við það``. Svo einhver fyrirvari er enn inni. En aðrir hæstv. ráðherrar eru ekki til þess að staðfesta þetta svo ég bind einnig vonir við það, svo ég noti orðalag hæstv. forsrh., að frv. komi fram í næstu viku. Eru það nú nokkur tíðindi og nokkur niðurstaða af þessari umræðu ef svo verður.

Virðulegi forseti. Ég tel að þingmenn stjórnarandstöðunar hafi í þessari umræðu sýnt að þeir hafa fullan vilja á því að efnisleg umræða fari fram. Og þegar ráðherrar hafa svarað þeim efnislega þá er það talið fullnægjandi. Hæstv. heilbrrh. hefur staðið nokkuð vel hvað það snertir að koma fram í umræðunni með þeim hætti og eftir að búið var að benda hæstv. fjmrh. á það að hann hefði ekki brugðist við á þann veg að svara þeim spurningum sem til hans var beint þá gerði hæstv. fjmrh. það. Hæstv. forsrh. hefur ekki gert það.

Hvað, fyrirgefðu?

Að svara þeim fyrirspurnum sem til hans hefur verið beint.

Hann hefur leitast við það, jú.

Nei, það hefur hæstv. ráðherra ekki gert. Að vísu eftir að ég kvartaði undan því klukkan rúmlega ellefu að hann hefði ekki svarað neinu þá loksins kom hann hér í salinn og tók til við að svara þeim ræðumönnum sem þá voru að tala í formi andsvara. En hæstv. forsrh. hefur ekki enn flutt neina venjulega ræðu í þessum umræðum þannig að hann hefði tíma til að svara þeim spurningum sem til hans hefur verið beint. T.d. hvað snertir þær mörgu spurningar sem ég beindi til hans þá hefur hann ekki svarað neinni þeirra.

Þetta er ekki rétt.

Hæstv. forsrh. getur sjálfur gengið úr skugga um það með því að skoða umræðuna. Hann veitti andsvör hér sem voru svona almennar fullyrðingar, nokkuð út og suður, en komu á engan hátt inn á þær spurningar sem ég bar fram til hans. Ég vil segja það við hæstv. forsrh. alveg skýrt: Við ætlumst til þess að forsrh. taki á málefnalegan hátt þátt í umræðum hér. Við erum ekki að biðja hann að flytja langar ræður en við ætlumst til að hann taki, fimm, tíu eða fimmtán mínútur sem þarf til að svara þeim spurningum sem til hans er beint. Við erum að beina þeim til ráðherrans vegna þess að við teljum þær mikilvægar. Og það dugir ekki að nota bara andsvörin hér í svona almennum pólitískum skætingi í málfundastíl þegar beðið er um svör við spurningum. Og eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði hér í fyrr í kvöld, og er alveg rétt hjá þeim þingmanni, er það mjög hæpið hjá ráðherranum að ætla sér að nota andsvaraformið eingöngu í þessi orðaskipti þingmanna og ráðherra vegna þess að andsvaraformið er það stutt að það er ekki hægt að ætlast til þess að ráðherrar veiti svör við öllum þeim spurningum sem þá eru bornar fram. Þess vegna ætla ég, virðulegur forseti, að endurtaka hér nokkrar af þeim spurningum sem ég hef borið fram til hæstv. forsrh. og hann hefur í engu svarað. Í fyrsta lagi spurði ég hæstv. forsrh. að því hvort hann væri enn þeirrar sömu skoðunar sem hann hefur flutt hér ítrekað síðan hann varð forsrh. að það væri samhengi á milli ríkissjóðshallans og vaxtastigsins í landinu? Ef hann væri þeirrar skoðunar að forsendan fyrir varanlegri vaxtalækkun væri sú að ná ríkissjóðshallanum niður hvert væri þá svar hans við spurningu um horfurnar um varanlega vaxtalækkun þegar við blasti við afgreiðslu þessa fjáraukalagafrv. að hér í þessari umræðu er verið að afgreiða fjáraukalagafrv. fyrir árið í ár sem felur í sér tæplega 14 millj. halla þótt hæstv. fjmrh. hafi lýst hér nokkurri von sinni um að hallinn yrði eitthvað minni? Hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að engin von standi til þess að 10 milljarða hallinn í fjárlagafrv. fyrir næsta ár verði minni. Því er eðlilegt að hæstv. forsrh. svari því hér: Telur hann að þessi mikli halli í fjáraukalagafrv. sem hér er til umræðu og fjárlagafrv. fyrir næsta ár sem liggur hér fyrir hafi engin áhrif á vaxtastigið á næsta ári? Þessi spurning mín hefur svo sérstaklega verið rökstudd enn frekar af hv. þm. Finni Ingólfssyni, sem benti á það hér fyrr í þessum umræðum og fékk heldur ekkert svar, hæstv. forsrh., við þeirri ábendingu að þegar þeir átta til níu milljarðar sem notaðir höfðu verið til þess að greiða fyrir vaxtalækkuninni núna væru uppurnir um mitt næsta ár, hvað þá? Hvað þá? Hæstv. forsrh. sem ráðherra efnahagsmála þarf að veita svör við þessum spurningum, ekki bara vegna þess að við berum þær upp hér á Alþingi, heldur vegna þess að hann hefur sagt það opinberlega að nú eigi fyrirtækin í landinu að bregðast við þeim árangri sem náðst hefur með varanlegri vaxtalækkun og leggjast í fjárfestingar eða aðgerðir til sóknar í atvinnulífi til að auka atvinnu í landinu. Þá verða fyrirtækin að fá frá hæstv. forsrh. hér á þinginu, sem er hinn eðlilegi vettvangur slíkra yfirlýsinga, einhver rök fyrir því að þetta sé ekki byggt á sandi í ljósi kenninganna um ríkissjóðshalla og vaxtastig. Ég heyrði að vísu hæstv. ráðherra halda því fram hér í innskoti áðan í andsvari sínu að það sem skipti máli væri heildarfjárþörf ríkisins á lánsfjármarkaði, ekki hallinn sjálfur. Það er að vísu algerlega ný kenning hjá hæstv. ríkisstjórn. Það má hins vegar ræða hana ef það er kenningin. En þá verður líka að vera alveg skýrt hvað menn eru að tala um alveg nákvæmlega. Hæstv. forsrh. sagði það hér áðan að yfirlýsingin um erlendar lántökur væri ekki bara hótun, henni yrði fylgt fram. Þá vil ég segja við hæstv. forsrh.: Það er hættuspil. Það er hættuspil að fara að fjármagna húsbyggingar á Íslandi með erlendum lánum. Þjóð sem er farin að fjármagna íbúðarbyggingar sínar með erlendum lántökum, hún er komin á hættustig. Þjóð sem er farin að fjármagna rekstur sjúkrahúsa og skóla með erlendum lántökum, hún er komin á hættustig. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. geri sér grein fyrir því. Eru kjörin sem kunna að bjóðast á þeim erlendu lánamörkuðum þá betri en þau sem kynnu að bjóðast hér innan lands þótt þau væru fyrir ofan 5% vaxtamarkið? Það er líka fullkomlega ósannað mál. Vegna þess að gengisáhættan á hinum erlenda lánamarkaði er slík að það er ekki hægt að jafna því saman við lántökur á íslenskum markaði. Það er hægt að rekja fjölmörg dæmi um það hvernig bæði ríkissjóður og Landsvirkjun, sem er fyrirtæki sem við þekkjum nú báðir nokkuð til, hafa tapað verulegum fjármunum á því að velja vitlausar myntir á ákveðnum tímapunkti og orðið þess vegna að líða fyrir verulegt gengistap af lántökuákvörðunum fyrri ára. Til þess að eitthvert vitrænt samhengi sé í efnahagsumræðunni og ákvörðunum aðilanna úti í þjóðfélaginu, hæstv. forsrh., þá verða að fást hér svör við þessum spurningum. Ég spurði hæstv. fjmrh. hér fyrr í kvöld, vegna þess að hæstv. forsrh. var þá ekki í salnum, hvort hann gæti þá svarað einni af þeim spurningum sem ég hafði borið fram við hæstv. forsrh. af því að ég vildi greiða fyrir umræðunni. Þá kom hæstv. fjmrh. upp og sagði að hæstv. forsrh. hefði svarað því fyrr í umræðunni og hann væri sammála því svari. Honum var þá bent á það, hæstv. fjmrh., að forsrh. hefði engu svarað í umræðunni um það atriði. Hæstv. fjmrh. kom þá upp og sagði að, jú, það væri líklegast rétt að forsrh. hefði engu svarað hér á þingi um það atriði en líklegast hefði hann heyrt hann svara því í fjölmiðlum í gær. Virðulegi forseti. Við erum hér með þjóðþing og það er orðið dálítið hættulegt þegar jafnvel ráðherrarnir í ríkisstjórninni eru orðnir svo ruglaðir í ríminu að þeir í fyrstu halda því fram að það sem þeir hafi heyrt fyrir tilviljun forsrh. segja í fjölmiðlum hafi verið flutt hér í umræðunni fyrr í dag á Alþingi. Þessi stóll hér er hinn formlegi vettvangur sem ríkisstjórnin hefur til að flytja sitt mál. Þótt vissa virðingu sé hægt að bera fyrir fjölmiðlum í landinu þá dugir það ekki að umræðan sé gerð svo óljós að enginn viti lengur hvað er sagt hvar. Fyrsta atriðið sem ég hef ekki fengið neitt svar við er afstaða ráðherrans til þessa samhengis milli ríkissjóðshalla og vaxtastigsins. Annað atriði sem ég hef ekki heldur fengið neitt svar frá hæstv. forsrh. við er hver sé afstaða hans til þess 12--16% raunvaxtastigs á óverðtryggðum lánum sem nú er í bankakerfinu í ljósi þess að bankarnir breyttu ekki vaxtastiginu núna á síðasta breytingardegi og í ljósi þess að hæstv. fyrrv. viðskrh., núv. seðlabankastjóri, kemur með þær skýringar á þessu háa vaxtastigi að það stafi annars vegar af fákeppniseðli íslenska bankakerfisins og hins vegar af rekstrarerfiðleikum bankanna. Ef þessar skýringar seðlabankastjórans eru réttar þá vitum við báðir, hæstv. forsrh., að þeir tveir þættir munu ekkert breytast á næstu missirum. Það verða áfram fákeppniseinkenni á íslenskum peningamarkaði og það verða áfram erfiðleikar hjá íslenska bankakerfinu. Er þá seðlabankastjórinn virkilega að segja það að þess vegna verði menn að sætta sig við 12--16% raunvaxtastig á óverðtryggðum lánum í bankakerfinu? Og er hæstv. forsrh. sammála þessum skýringum seðlabankastjórans? Ég spurði að því hér í dag. Það hefur ekkert svar fengist við því. Og ef hann er ekki sammála þeim, með hvaða rökum telur hann þá að raunvaxtastigið á óverðtryggðum lánum geti lækkað hér á næstunni? Þriðja atriðið sem ég hef ekkert svar fengið við hér í dag er sú spurning mín til hæstv. forsrh. hvert sé svar hans gagnvart yfirlýsingu Alþýðusambands Íslands og yfirlýsingum forseta Alþýðusambandsins og formanns BSRB varðandi það að þjóðarsáttarsamningarnir séu í hættu ef sumir starfsmenn ríkisins fái margra tuga prósentuhækkun en aðrir ekki. Þegar jafnvarkár maður og forseti Alþýðusambandsins lætur þau orð falla sem hann gerir í viðtali við Morgunblaðið í dag þá er mikill þungi þar á bak við. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra: Ætlar ríkisstjórnin að aðhafast eitthvað eða ekki vegna úrskurðar kjaranefndar og Kjaradóms eða ætlar ríkisstjórnin að festa það í sessi að sumir opinberir starfsmenn fái hér launahækkanir upp á marga tugi prósenta? Hæstv. ráðherra veit það ósköp vel að það er hægt að finna fjölmörg rök fyrir því hjá hinum ýmsu starfshópum opinberra starfsmanna að þar hafi aðstæður breyst með sama hætti og hjá hæstaréttardómurum og hjá prestum. Þess vegna sé hægt að réttlæta launahækkanir þeirra. Ég held að það gangi einfaldlega ekki upp að sannfæra launamenn um það að á sama tíma og það sé sjálfsagt og eðlilegt að þeir sem fari með jólaguðspjallið fái margra tuga prósenta hækkun núna rétt fyrir jólin, þá eigi þeir sem afgreiða jólamatinn, þeir sem framleiða jólabækurnar, þeir sem bera út jólapóstinn ekki að fá neitt. Ástæðan fyrir því að almenningur í landinu hefur sætt sig við það að taka þátt í þessum erfiðleikum með þeim hætti sem Alþýðusambandið staðfesti og BSRB er nú að búa sig í er sanngirni, það séu allir á þessum sama bát. Það er meginástæðan. Íslenskt launafólk hefur ávallt verið tilbúð að leggja á sig mikla erfiðleika bæði nú og áður ef sanngirni væri gætt. En þótt prestar og dómarar séu þannig staddir að sjálfsagt sé hægt að færa ýmis rök fyrir þeirra launahækkunum, þá mun þjóðin einfaldlega ekki skilja það að þeir séu einhvern veginn svo illa haldnir að það verði bókstaflega að hækka hjá þeim. Þó ég telji nú ekki allt upp sem ég spurði hér um og hef ekki fengið nein svör við, þá ætla ég samt sem áður að ljúka þessari upptalningu hér og nú með því að minna hæstv. forsrh. á að ég spurði líka um yfirlýsingar hans varðandi Kjaradóm. Ég þóttist heyra hæstv. forsrh. segja það hér í gær í fjölmiðlum að það mundi ekki koma meira frá Kjaradómi. Efnislega var það þannig. Ég man ekki orðalagið alveg nákvæmlega, en þegar hann var spurður hvort þingmenn kæmu ekki næst og þannig koll af kolli, þá var svar hans einhvern veginn á þann veg að það mundi ekki vera. Og þess vegna spurði ég hæstv. forsrh.: Hvaða tryggingu hefur hann fyrir því að Kjaradómur láti nú staðar numið? Eða telur hæstv. forsrh. að Kjaradómur muni halda áfram að kveða upp úrskurði? Og ég gat þess svona í leiðinni, bara til þess að hæstv. forsrh. vissi af því, af því að ég er nú yfirleitt hreinskilinn við hæstv. forsrh., að hann yrði líka að átta sig á því að sú staðreynd að náinn fyrrv. samstarfsmaður hans sem situr í Kjaradómi, borgarlögmaður, skapar auðvitað þá stöðu að ýmsir velta því fyrir sér hvort hæstv. forsrh. standist algerlega þá freistingu að ræða kjaradómsmál við þennan ágæta vin sinn og fyrrv. samstarfsmann, það vænti ég að sé staðreyndin. En sumir hafa dregið þá ályktun hér úti í þjóðfélaginu af þessum ummælum sem þeir heyrðu eins og ég að forsrh. sé með eitthvert sérstakt samband við Kjaradóm og hafi verið upplýstur eitthvað um það hvað Kjaradómur ætlist fyrir. Og ég tel það vera mikilvægt fyrir hæstv. forsrh. sjálfan að fá tækifæri til þess hér á Alþingi að afneita því, tel að það þurfi að vera alveg á hreinu að hæstv. forsrh. hafi ekki verið og muni ekki vera með puttana í Kjaradómi eins og ég orðaði það hér fyrr í dag. Virðulegi forseti. Þetta eru nokkur af þeim atriðum sem ég ræddi fyrr í dag og hæstv. forsrh. hefur ekki svarað enn. Og ég vona að ég hafi þar með rökstutt nægilega fyrir hæstv. ráðherra að þau stuttu andsvör sem hann veitti hér í dag voru á engan hátt á þann veg að þessum spurningum sem ég hef nú hér lýst væri svarað. Ég tel hins vegar, virðulegi forseti, að það sé illa farið með minn tíma og illa farið með tíma þingsins að ég skuli þurfa að endurtaka þessar spurningar rétt fyrir miðnætti. Ég ætlaði ekkert að lengja umræður en framganga hæstv. forsrh. að svara ekki er auðvitað á þann veg að maður neyðist til þess að endurtaka spurningarnar og endurtaka þær á þann veg að ég hef ekki rétt til þess að taka til máls á eftir andsvörum ef hæstv. forsrh. kýs að svara þannig að framganga hans í umræðunni er á þann veg ef hann nú fer loksins að svara að vonlaust er fyrir mig að eiga við hann fleiri orð um þetta mál nema undir hinum stuttu andsvörum. Við erum að taka þessi mál hér á dagskrá líkt og gert var með heilbrigðismálin til þess að reyna að átta okkur á því hvernig hæstv. ráðherrar líta á málin. Ég tel að það hafi tekist vel varðandi hæstv. heilbrrh. í þessum umræðum og mér finnst miður að það skuli ekki hafa gert það varðandi hæstv. forsrh.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls segja fyrir mitt leyti að ég er ósammála hv. þm. að ég hafi ekki leitast við að svara hans spurningum en auðvitað er það svo að þingmaður getur talið að þau svör sem hann fær séu ekki fullnægjandi. Við það getur sá sem svarar ekki ráðið í sjálfu sér og þarf raunar ekki að lúta þeim dómi. Það er ekki hægt að gera aðrar kröfur en að menn leitist við að svara eftir bestu getu. Ég vek líka athygli á því að mér finnst ekkert óeðlilegt að í máli eins og þessu sé það einn fagráðherra sem hafi meginforsvar málsins eins og á við í þessu tilfelli varðandi fjmrh. en síðan séu aðrir ráðherrar tilbúnir til þess að koma í andsvör og svara tilteknum hlutum sem til þeirra er beint og þeir hafa þá auðvitað hliðsjón af því hvort sá ráðherra sem fer með málið hefur áður svarað fyrir ríkisstjórnarinnar hönd þeim spurningum sem til hans og annarra ráðherra hefur verið beint og það hlýtur að teljast fullnægjandi þannig að mér finnst ekkert óeðlilegt að aðrir ráðherrar komi inn í umræðuna með þessum hætti en einn fagráðherra sé ábyrgur fyrir umræðunni. Ég hygg að þingsköpin gangi út frá því og það sé heilbrigð og eðlileg aðferð. Og ég segi líka eftir að hv. þm. hefur farið yfir þessi atriði sem hann telur að ég hafi látið hjá líða að svara þá er ég þeirrar skoðunar að ég hafi í mörgum greinum svarað þeim spurningum eins og efni stóðu til og mun að hluta til endurtaka þau svör hér. Öðrum svaraði ég ekki vegna þess að ég taldi að aðrir aðilar hefðu svarað þeim þegar og mundu svara þeim og ég hef verið sammála þeim svörum sem hafa komið fram af hálfu einstakra ráðherra og þó ráðherra sérstaklega sem í meginforsvari er fyrir málinu. Varðandi það sem hv. þm. sagði hér síðast um Kjaradóm og spursmál um það hvort forsrh. hefði persónulega sérstök sambönd inn í Kjaradóm þá finnst mér það ekki alveg passandi með hvaða hætti hv. þm. fjallaði um það mál. Það er ekki viðeigandi að þó að hv. þm. viti um mikinn og góðan vinskap minn við einn kjaradómsmanna þá gefi hann sér það og ætlist til þess að ég afneiti því hér að ég ræði við hann, þennan vin minn, persónulegan vin minn til margra ára, um málefni Kjaradóms. Það er ekki viðeigandi að hv. þm. gefi sér það. Með sama hætti gat þingmaðurinn sagt að það vildi nú þannig til að annar kjaradómsmaður er einn af samborgarfulltrúum mínum í borgarstjórn Reykjavíkur, formaður kjaranefndar sem einnig á sæti í Kjaradómi. Ekki veit ég af hverju hv. þm. kaus að draga út minn ágæta persónulega vin, borgarlögmanninn, og gefa sér það að við værum í einhverju sérstöku bralli í kringum Kjaradóm. Mér finnst það ekki passandi og ekki viðeigandi að vera með málatilbúnað af þessu tagi. Nú veit ég að hafi ekki hv. þm. kynnst þeim ágæta borgarlögmanni, þá fær hann núna á næstu dögum tækifæri til þess við ákjósanlegar aðstæður að kynnast honum vonandi með nánum hætti. Og þá held ég og er viss um að hann áttar sig á því að þar er um gætinn og grandvaran embættismann að ræða sem veit nákvæmlega hvaða takmörk embættisstörf hans setja honum í hverju falli. Vel má vera að þeir þekkist fyrir en sé svo ekki þá verði kynnin gagnkvæm og ánægjuleg af hálfu beggja. Og ég nota tækifæri og óska báðum góðrar ferðar austur til Rússlands að fylgjast þar með kosningum fyrir hönd okkar lýðræðissinnanna allra. Varðandi hitt sem hv. þm. nefndi og virtist gefa sér svo að talað sé um Kjaradóm, að þeir sem flytja jólaboðskapinn, það hafi verið niðurstaða kjaranefndar, ættu að fá sérstakar hækkanir og það yrði að draga þær ályktanir af því að þeir snerta jólin með einhverjum öðrum hætti þá fyrst miðað væri við jólaboðskapinn að fá þessar hækkanir sérstaklega. Ég held að það hafi ekki verið miðað við jólaboðskapinn sérstaklega. Ég tók reyndar eftir því að um síðustu helgi, þá voru þeir sem fluttu jólaboðskapinn fyrrv. aðalbankastjóri Seðlabankans, núv. bankastjóri Seðlabankans og hæstv. viðskrh. Ég tók ekki spurninguna þannig að hv. þm. teldi að þessir þrír jólaboðskapsmenn frá síðustu helgi ættu að fá sérstaka hækkun, ég hygg að Kjaradómur hafi ekki gert ráð fyrir því né heldur hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sem einnig flutti jólaboðskapinn eftir því sem ég best veit um síðustu helgi. Og ég get getið þess að ég stefni að því að flytja hann um næstu helgi og hef ekki gert ráð fyrir kauphækkun af þeim ástæðum.

Eru menn farnir að vinna þetta fyrir prestana?

Ja, þetta er nú þekkt. Ég þekki líka einn hv. þm. sem sér um páskana í tiltekinni kirkju í kjördæmi sínu. En allt er þetta nú þekkt og það eru sjálfboðaliðar í ýmsum greinum sem taka að sér verkefni í kirkjunum og sumir meira að segja ótrúlegir því ég hygg að það hafi komið mönnum dálítið óvart þegar formaður Alþb. hóf þessi prestsþjónustuverk á sínum tíma. En ég er viss um að hann hefur haft mikinn helgiblæ yfir sér og farið vel þarna í kirkjunni, ég hef engar efasemdir uppi um það enda fyllti hann húsið ef ég man rétt og kannski oftar en einu sinni sem gerist nú ekki nema á meiri háttar jarðarförum eins og menn vita nú orðið í síðari tíð. Um þau atriði sem hv. þm. nefndi sérstaklega um Kjaradóm og þau ummæli sem til mín var vitnað þá hef ég ekki önnur tök á því en hv. þm. að vega og meta aðstæður í landinu og vega og meta þau lög sem við báðir tókum þátt í að setja. Ég skal ekki fara með hvernig menn hafi greitt atkvæði, en við tókum báðir þátt í málsmeðferðinni hér á þinginu og þekkjum þau. Og út frá því hefur mér ekki þótt líklegt að ætla mætti að sérstakt áframhald yrði í þessum efnum. En ég tók eftir því sérstaklega --- og var að svara því sem að mér var beint af hálfu fréttamanns Ríkisútvarpsins, Hermanns Sveinbjörnssonar, sem bar undir mig nýsetta ályktun miðstjórnar Alþýðusambandsins. --- Og ég hafði tekið eftir því í þeim texta sem ég fékk reyndar frá honum að þar var talað um að ef haldið yrði áfram á þessari braut þá væri hætta á ferðum og ég svaraði aðspurður að ég teldi engar sérstakar líkur á því að haldið yrði áfram á þessari braut. Þannig var svar mitt efnislega, ekki orðrétt, ég tek það fram. Varðandi það atriði sem hv. þm. nefndi um það sem hann tók fram að ég hefði ekki svarað, hvort ég væri nú þeirrar skoðunar að hallinn á ríkissjóði skipti ekki lengur máli varðandi stöðugleikann í vöxtum, þá er það nú svo að þessu svaraði ég bæði hv. þm. og einnig hv. þm. Finni Ingólfssyni og ég tók sérstaklega fram að miklu skipti auðvitað að útgjöldin hefðu dregist saman. Það skipti verulegu máli. En jafnframt nefndi ég það og einnig þegar ég svaraði hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það skipti ekki síst máli í þessu sambandi að heildarlánsfjáreftirspurn ríkissjóðs hefði minnkað og hlutfall þeirrar eftirspurnar miðað við nýsparnað í landinu væri með réttari hætti en þetta hlutfall var fyrir örfáum missirum og árum. Þetta sagði hv. þm. hér áðan að væri ný kenning. Þetta er ekki ný kenning frá mér fram sett. Það má finna í ræðum mínum hér í þinginu að þetta skipti mjög miklu máli. Í þessu sambandi vil ég líka vekja athygli á því að ríkissjóðshallinn einn, mælt í tilteknum árum, skiptir hann ekki öllu máli. Til lengri tíma horft skiptir hann auðvitað máli. Ég vek athygli á því að í löndum eins og til hefur verið vitnað hér og til að mynda af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, þar sem ríkissjóðshallinn er miklu meiri en hér, t.d. í Svíþjóð, þar eru vextirnir lægri. Lánsfjáreftirspurn ríkjanna þarna miðað við sparnaðinn í löndunum hins vegar eru miklu hagfelldari. Það er það sem skiptir máli. Ég get talið upp allmörg lönd, hv. þm. þekkir þau líka, þar sem aðstæður eru nákvæmlega svona þannig að þetta er af minni hálfu ekki ný kenning og ég kom að þessu atriði í svarinu bæði við ræðu hv. þm. og fleiri hv. þm. og því finnt mér ekki sanngjarnt af hv. þm. að fullyrða það að ég hafi ekki leitast við að svara þessu atriði. Það hef ég gert og ég tel þetta vera fullnægjandi svör. Auðvitað má um þau deila en þau eru málefnalegt innlegg í þessa umræðu. Hv. þm. nefndi líka að hv. þm. Finnur Ingólfsson hefði talað um það að þegar þessir fjármunir sem hefði verið dælt út á markaðinn í einu vetfangi væru uppurnir mundu þessir vextir ganga til baka og hækka á nýjan leik. Þetta er misskilningur hjá hv. þm. og ég hygg reyndar að hæstv. fyrrv. fjmrh. viti það nákvæmlega að þingmaðurinn var að misskilja málið. Það sem um er að tefla í þessu sambandi er að það var linað á tilteknum stjórntækjum bankans, bindiskyldu bankans, vaxtagreiðslu á bundnu fé o.s.frv., lausafjárhlutfalli. Það er linað á þessum þáttum. Það hefur refsiþýðingu, kostnaðarþýðingu fyrir bankann o.s.frv. Það er linað á þessum þáttum sem er eðlilegt að lina á þegar þessu tímabili sem stjórntækin eiga ekki síst við um eru ekki fyrir hendi á því skeiði. Og það er engin ástæða til þess að ætla að því skeiði verði lokið um mitt næsta ár. Ég taldi það reyndar svo augljóst að þingmaðurinn væri að fara villur vegar og hefði misskilið málið að ég taldi ekki rétt að vera að nudda honum upp úr því sérstaklega. Ég taldi víst að fyrrv. hæstv. fjmrh. mundi þekkja þetta mál það vel að hann hefði ekki misstigið sig á þessu þó að hv. þm. hefði ekki þekkt nægjanlega vel til málsins. Hv. þm. sagði líka að ég hefði svarað því til varðandi ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér áðan að hótanir væru lítils virði ef ekki væri vilji til að standa við þær og það væri fullur vilji til að standa við þessar hótanir. Þá sagði hv. þm. að þarna væru menn á vafasamri baut ef þeir ætluðu sér að fara að fjármagna húsnæðiskerfið og fleiri slíka þætti með erlendum lántökum. Því miður hefur þetta verið gert í raun þannig að menn hafa verið að fjármagna slíka hluti og almenna eyðslu í landinu með erlendum lántökum. Sem betur fer hefur hin almenna söfnun á skuldum erlendis verið stöðvuð. Aukning á erlendum skuldum hefur verið stöðvuð og það skiptir auðvitað meginmáli. Þess vegna finnst mér ekki rétt að hv. þm. túlki þau orð mín svo að menn séu tilbúnir til þess að standa við þær hótanir. Ég vil ekki einu sinni nota orðið hótanir í þessu sambandi þó að ég skilji hvað hv. þm. eigi við, ráðagerðir, staðfestu eða hvað það er um að það fáist ekki eðlileg lánafyrirgreiðsla hér, þá muni hún um skeið fást annars staðar. Það er margt sem bendir til þess í raun að markaðurinn svari svo vel þessari vaxtalækkun og þannig er til að mynda með hin almennu fjármál ríkisins nú að þess verði ekki þörf að leita í verulegum mæli á erlenda markaði umfram það sem menn höfðu áður ráðgert. En það er ekki áhætta í þessu dæmi að mínu viti við núverandi aðstæður. Þvert á móti gæti það verið eðlilegt ef dæmið snýst þannig og það er það sem ég var að segja, að vilji stæði til þess. Ég vakti líka athygli á því í svarinu við spurningu hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingríms J. Sigfússonar, að í raun hefðu menn gengið mjög nálægt því að fá frambærileg tilboð í húsnæðisbréfin eða aðeins 0,2--0,4% yfir 5% markinu sem við settum okkur. Varðandi yfirlýsingar Alþýðusambandsins og það að hæstv. fjmrh. hefði sagt að ég mundi hafa svarað þessu í fjölmiðlum áður en ég svaraði þessu hér, þá er nú hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ekki sá þingmaður sem mest fælist fjölmiðla eða hátalara.

Fjmrh. sagði að forsrh. hefði svarað því hér.

Já, það var reyndar ekki rétt. En kannski eftir allar umræðurnar geti mönnum aðeins skjöplast í því og skotist í því. Það hefur örugglega komið fyrir hv. þm. sem ráðherra, þykist ég viss um, að hafa svarað spurningum sem ráðherra áður en hann hafði fengið slíkar spurningar hér og svarað þeim í sinni tíð. Það þykist ég viss um. Til að mynda er það reyndar venja hér á landi sem mér finnst alltaf dálítið sérkennilegt að fjárlagafrv. er hent inn í þingið en aðeins nokkrum klukkustundum síðar eða jafnvel um sama leyti eru fjármálaráðherrarnir á hverjum tíma, hæstv. fyrrv. fjmrh. var ekki sá fyrsti, í óða önn að kynna innihald þess fyrir fjölmiðlum, rétt meðan þingmenn eru að byrja að blaða. Mér hefur alltaf þótt þetta afskaplega sérkennileg aðferð og mundi ekki víða verða liðin, hygg ég. Þannig að mitt svar í fjölmiðlum varðandi þetta atriði miðað til að mynda við þessa venju er algjört smáræði. Þingmenn fá útleggingu, skoðanir fjmrh. niður í minnstu atriði í fjölmiðlunum, útleggingar þar, mörgum dögum áður en umræðan hefst. Mér finnst það ekki vera góð venja fyrir mína parta en eins og margoft hefur verið bent á þá er ég ekki mjög þingreyndur maður og hef ekki gert við þetta athugasemdir en af þessu gefna tilefni þá geri ég það. Varðandi það sem hv. þm. sagði um afstöðu mína um 12--16% nafnvexti, þ.e. raunmat á nafnvöxtum, hvort mér þætti það frambærilegt og hvort ég væri sammála seðlabankastjóranum, að menn yrðu að sætta sig við 16--18% vaxtastig eins og hv. þm. sagði. Ég vakti nefnilega athygli á því í þeim svörum sem þm. kvartaði yfir að hefðu ekki komið fram að hv. þm. fór ekki rétt --- og það er galli --- með ummæli seðlabankastjórans. Seðlabankastjóri nefnilega segir að hann telji víst að þarna muni nást jafnvægi. Hann er ekki að boða að menn eigi að sætta sig við þetta, ekki frekar en ég. Og ég er sammála formanni bankastjórnar Seðlabankans og ég tel víst að þarna náist jafnvægi. Menn hafa þegar verið að lækka þá vexti sem bundnir hafa verið við vísitölur og bankarnir gerðu það og fylgdu því allfast eftir en ég vakti líka athygli á því að það væri þetta misræmi að bækur með gríðarlegum upphæðum eru bundnar með tilteknum kjörum til áramóta. Það hefur örugglega ekki skapað erfiðleika fyrir bankana. Ég tel algjörlega út í bláinn, þó ég hefði kosið að sjá lækkun af þessum vaxtadagatímamótum sem eru á 10 daga fresti, ég minni á það, út í bláinn að leggja svo mikið upp úr þessari einu dagsetningu. Hins vegar finnst mér gott að blöðin, og Morgunblaðið sérstaklega til að mynda, skuli láta fylgjast mjög vel með þessu. Það hefur aðhald í för með sér og ég er ekki í vafa um það að þau útboð sem hafa farið fram á ríkisbréfum núna á síðustu dögum með þeirri miklu lækkun sem þar er og með því mikla trausti sem markaðurinn hefur og sýnir í þeim útboðum á 12 mánaða og tveggja ára óverðtryggðum bréfum sem segir að ef verðbólgan verður 1,5%, þeir eru að veðja á það til þessa langs tíma, þá eru kjörin að lækka. Það skiptir meginmáli og það bendir til þess að markaðurinn trúir því og það traust er mikilvægt og mikilvægast af öllu að vaxtalækkunin ekki bara standist heldur sé líklegt að þeir hagnist með því að bjóða þessar tölur sem þýðir með öðrum orðum að þeir trúa því að vextir eigi enn eftir að lækka. Ég held að það sé hið raunhæfa mat í þessum efnum. Hv. þm. spurði: Ætlar ríkisstjórnin virkilega ekki að grípa til aðgerða gagnvart Kjaradómi og kjaranefnd og úrskurðum þeirra? Nú verður hv. þm. að spyrja skýrar. Er hv. þm. að krefjast þess, mælast til þess að ríkisstjórnin beiti sér fyrir lögum á Kjaradóm og kjaranefnd? Á úrskurðum sem eru felldir aðeins skömmu eftir að Alþingi setti lög um þessar tvær stofnanir. Er hv. þm. að biðja um það? Ég óska eftir því að þingmaðurinn tali skýrt þannig að ég eigi betur með að svara þessum efnum. Mér þykir fullnægjandi að hv. þm. tali um það skýrt í andsvörum og þá skal ég segja mína skoðun á málunum. Hv. þm. sagði að það væri varasamt að tala um hagstæð kjör í þessum efnum eins og nú byðust á erlendum lánamarkaði vegna gengisáhættunnar. Það er alveg rétt, hann hefur nefnt dæmi um að þar getur brugðið til allra átta en ef það er svo og ef það gerist svo að sterkir aðilar hér una ekki þeim vaxtakjörum sem ríkissjóður býður upp á og leita þess vegna til útlanda þar sem þeir trúa því að þeir fái hærri ávöxtun en ríkisvaldið getur til að mynda boðið hér, þá skapast jöfnuður í myntkörfunni gagnvart íslensku efnahagslífi sem heild og gengisáhættan minnkar verulega. Þetta eru atriði sem ég held að sé nauðsynlegt að hv. þm. hafi mjög í huga þegar þeir fjalla um þessi atriði. Hæstv. forseti. Ég tel að ég hafi með þessum efnum og þeim andsvörum, sem mér finnst óþarfi að gera lítið úr, tekið fullan málefnalegan þátt í þessum umræðum, leitast við það, en auðvitað hefur sá fagráðherra sem með málið fer haft meginveg og vanda af málinu þó að ég hafi ekki talið eftir mér að svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint og gert það að mínu viti samviskusamlega.