Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Baldvinsson) Þetta frv. er einskonar leiðrétting við skattalagafrv. það, sem fram kom á síðasta þingi. Það var ætlunin, að undirskattanefndarmenn þeir, sem þá voru starfandi, heldu því starfi áfram út skipunartíma sinn. En þetta atriði var ekki nógu skýrt í lögunum, og vill fjhn. því leita samþykkis Alþ. um brtt. við það. Leggur n. til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem fyrir liggur. Ég vil geta þess, að fjhn. hefir borizt erindi frá settum skattstjóra í Rvík, þar sem farið er fram á frekari breytingar við frv. En n. hefir ekki ennþá tekið afstöðu til þessara breytinga. Ef n. flytur frekari brtt. við frv., þá kemur hún fram með þær fyrir 3. umr.

Gísli Guðmundsson Hv. 1. flm. frumv. er ekki viðstaddur, og skal ég því fara um það örfáum orðum, en ég get verið fáorður. Þetta frumv. um útgerðarsamvinnufélög var flutt á síðasta Alþingi af sömu flm. og nú. Tilgangurinn með flutningi frumv. er fyrst og fremst sá, að skapa möguleika til nýrrar útgerðar á heilbrigðum grundvelli á ýmsum stöðum. Það hefir tíðkazt undanfarin ár, að ríkið gengi í ábyrgð fyrir samvinnufélög sjómanna til að koma upp bátum til útgerðar. En það er nú svo komið, að varhugavert þykir að ganga lengra í þá átt. Það er þess vegna nauðsynlegt að skapa eitthvert fyrirkomulag, sem geti komið í þess stað og skapað útgerðinni nokkurn vöxt. Frumv. þetta er mjög svipað því sem það var á síðasta Alþingi. Það hafa aðeins verið gerðar á því örfáar breyt., sem ganga aðallega í þá átt að hækka tillög sjómannanna í sjóði félaganna. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjölyrða um frv., en leyfi mér að fara fram á, að því verði vísað til 2. umr. og sjútvn.

Flm. (Bergur Jónsson) Þetta frumv. er alveg shlj. við frumv., sem borið var fram á síðasta þingi, og stendur í beinu sambandi við það mál, sem hér var á dagskrá næst á undan (frv. um útgerðarsamvinnufélög). - Tilgangur frumv. er sá, að afla fjár, svo útgerðarsamvinnufélögin geti fengið það starfsfé, sem þeim er nauðsynlegt. Ég álít, að sú leið, sem hér er bent á, að verja árlega nokkrum hluta af fé opinberra stofnana og sjóða, sem fé hafa handbært, sé mjög skynsamleg. Ég vona, að hv. d. taki vel á þessu máli og vísi frumv. til 2. umr. og sjútvn.

Sigurður Kristjánsson Ég geri ráð fyrir, að frumv. þetta fari til n., sem ég er í, og mun því geyma mér þangað til síðar að gera mínar aths. við það. En þó að ég greiði atkv. með því, að það fari áfram, er það ekki vegna þess, að ég telji það ekki ákaflega ófullnægjandi breyt. á þeirri löggjöf, sem fyrir er um fiskveiðasjóð Íslands, og geti því ekki leyst hlutverk sitt af hendi, nema gerðar séu breyt. á því. En ég mun geyma að tala um þetta til síðari umr. um málið.

Flm. (Bergur Jónsson) Ég ætla ekki að fara að deila um frumv. nú, enda gaf hv. 6. landsk. ekki tilefni til þess. En ég vil geta þess, að á síðasta Alþingi var annað frumv. um sama efni borið fram af hv. 6. landsk. og hv.þm. Vestm., og var þá samkomulag að deila ekki um þau fyrr en þau væru komin til n., og ég vona, að nú geti staðið við það sama, ef hitt frumv. kemur einnig fram á þessu Alþingi.

Flm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Það er gamall kunningi, sem hér kemur aftur fram. Á undanfarandi þingum hefir þetta frumv. legið frammi að nokkru leyti í sama formi, og er nú aðeins aukið af nokkrum breyt., eftir till. þeirra manna, sem um fjármál vilja fjalla. Breyt. þessar eru ekki meiri en nauðsynlega þarf, ef hægt á að vera að stemma stigu fyrir áframhaldandi söfnun verzlunarskulda, og ég veit ekki betur en allir hafi þótzt vera sammála um nauðsyn þess. En svo undarlega hefir við brugðið, að ef til alvöru hefir komið, þá hafa þeir ekki viljað vera með. Þetta er þó ekki sagt til allra jafnhliða. Fulltrúar einnar stéttar hafa sýnt, að þeir vildu alvöru í þessu máli og að Alþingi setti lög um þessi mál. Þessi stétt er bændastéttin. Það má segja, að Alþingi hafi hlynnt að bændastéttinni, og svo lítur út, sem það hafi þótzt gera nóg, þó það svo lofi þeim, sem höfðu safnað skuldum, að leika lausum hala og safna skuldum á ný. En þetta er ekki rétt umhyggja fyrir bændum. Það er ekki nóg að hjálpa til að létta því af um stund, sem þegar er skollið á. Það er ekki síður áríðandi að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í, og girða fyrir þau óhöpp og það fár, sem dunið hefir yfir þessa stétt, sumpart af mannavöldum og sumpart á annan hátt. Það er vitanlegt og hefir sýnt sig, að söfnun verzlunarskulda getur verið bæði sjálfráð og ósjálfráð, og getur þar margt komið til greina, en sjálfsagt, að því er í manna völdum stendur, að girða fyrir, að það geti borið til, að Alþ. og ríki þurfi að bjarga nokkurri stétt á sama hátt og með annari eins áþján og kreppulánin eru. Hv. þdm. vita þetta, þó að þeir hafi ekki á undanfarandi þingum kynnt sér þessi mál og skellt við þeim skollaeyrunum. - Hér er ekki farið fram á neina byltingu - ekki farið fram á, að þær skuldir, sem eru orðnar fjögra ára, fyrnist þegar í stað, heldur aðeins hert á ákvæðunum og farið fram á, að helmingi styttri tími nægi til fyrningar. Enginn maður, með þekkingu á þessum málum, mun hafa á móti því, að ef menn vilja ekki, að haldið sé áfram á skuldasöfnunarleiðinni, þá sé meira en nóg að láta liða tvö ár til fyrningar; en hér geta það verið meira en tvö ár, því fyrning verkar frá 1. janúar eftir að skuldin er stofnuð, og sé skuldin stofnuð á miðju ári, getur hún þannig orðið tveggja og hálfs árs. Þeir, sem vilja fara inn á þá braut, að stemma stigu fyrir áframhaldandi skuldasöfnun, ættu að fylgja þessum ákvæðum, ef þeir ætla ekki að gefast upp. Og það mætti í alvöru spyrja að því, hvort þeir menn vilji í raun og veru bjarga, og á hvern hátt þeir vilji bjarga, sem ekki vilja fara þessa leið. Og á hvern hátt hafa hinar ýmsu stofnanir viljað bjarga? Þeim stofnunum, sem almenningur hefir leitað til, hefir mjög fatazt um átök í þessum efnum, hvort sem það hafa verið bankar, S. Í. S. eða verzlunarráð Íslands. Þessar virðulegu stofnanir gáfu álit til allshn. og töldu óráðlegt að lögleiða þetta. Ástæðurnar voru nokkuð mismunandi, en hjá verzlunarráði Íslands, sem viðurkenndi frv., var ástæðan sú, að það taldi ekki rétt að lögleiða þetta, ef ekki væri um leið og jafnhliða séð fyrir því, að greiðara yrði um innheimtu skulda en verið hefði og fljótvirkari aðferðir teknar upp í þeim atriðum. Um þetta mál hefði mátt hafa samvinnu, ef menn hefðu viljað [eyða í hndr.] sem sé ákvæði þau, sem felast í 4. gr. frv. um dóma í þessum efnum, þar sem auk vissra undir venjulegum kringumstæðum uppfylltra frumskilyrða, þ. e. þeirra, að til skuldanna hafi verið stofnað, er ákveðið, að skuld megi ekki vera hærri en 500 kr., og ég tel það rétt að fara ekki inn á þá braut að hafa upphæðina háa eða að hafa háar skuldir einstaklinga, þar sem það væri mjög óeðlilegt og óheilbrigt að gefa einstaklingnum tækifæri til að stofna til stórskuldar í einn vetfangi. Þessi upphæð - 500 kr. - er tiltekin af því eðlilegt þótti og sjálfsagt að miða við þá upphæð, er sáttanefndir höfðu áður heimild til að fyrna eða gefa eftir, og hefir hún þó hvorki hæfni né tök á þessum hlutum eins og dómari til úr skurðar. Þótti eftir atvikum rétt að mæta þessari kröfu um, að upphæðin væri bundin við 500 kr. Tel ég þar með fullnægt þeirri kröfu, sem færð var gegn máli þessu og var á nokkrum rökum byggð. Allar verzlanir þykjast vilja stemma stigu fyrir skulda- eða lánsverzlun, og fjöldi manna, sem hefir kynnt sér þetta frv., er því fylgjandi. Ég er kunnugur ýmsum úti á landi, sem fást við verzlun, bæði einstaklingum og kaupfélagsstj., og þeir hafa ótvírætt látið í ljós við mig, að þeim þætti þarft frv., m. a. til þess þó ekki væri annað en skjóta á þennan hátt slagbrandi fyrir skuldasöfnun, svo ekki væri gengið lengra á þann sama óhappaveg og að undanförnu, sem sé veg skuldaverzlunar. En það lítur ekki út fyrir, að fulltrúar þessara stofnana á Alþingi og hér í Rvík veiti þessari rödd fulla áheyrn. T. d. kaupfél., þau hafa ekki fengið áheyrn hjá S. Í. S., sem hefir lagt á móti þessu frv. Það álit getur ekki talizt heilbrigð hugsun, nema það sé lagt til grundvallar, að nauðsynlegt sé, að bændur skuldi, eða sú stofnun vilji láta bændur skulda. Nú hafa margir bændur losnað við mikið af skuldum sínum á þann hátt að koma þeim í kreppulán. Þá er það spurningin, hvort þessir aðilar vilja láta þá byrja aftur að safna skuldum. Ef svo er ekki, þá er óheilbrigt, að þm. skuli ekki hlusta á þetta mál, og það má ekki henda, að bændur séu með lánsverzlun látnir byrja aftur samskonar skuldasöfnun. Það hefir ekki tekizt að nota heimild eða koma fram lögum um fyrningu verzlunarskulda frá 1930 hvað snertir sveitabændur, það hefir ekki tekizt, og er það sumpart að kenna slóðaskap landsstjórnanna og sumpart stjórn Búnaðarbankans, því hann hafði heimild til að leggja fram fé í þessu skyni. Á því er enginn vafi, að ýmsir sparisjóðir og aðrar lánsstofnanir mundu fúsar á að hjálpa, og það verður áreiðanlega að gera eitthvað í þessu skyni. Það er óhjákvæmileg nauðsyn, eins og ég hefi margbent á, að koma verzlunarmálunum í gott lag, sem ekki verður með öðrum ráðstöfunum frekar gert en að fyrirbyggja lánssöfnun frá ári til árs, svo ekki lendi allt í sukki eins og verið hefir. Bankarnir halda því fram, að þeim geti stafað hætta af frv. þessu vegna lánabreytinga og ásókna um lánveitingar, en það er alls ekki meiri hætta að veita lán nú en var meðan fyrningartíminn var 4 ár, sem sagt er, að sé ekki ræktur í framkvæmdinni, og ef svo fer um þennan fyrningartíma, þá ætti ekki nein hætta að stafa frá honum. Það eru ekki heldur tekin ráðin af bankastjórunum um að veita lánin. Þeir geta neitað lánum, ef þeim sýnist svo, eftir sem áður. Þessi lán bændanna eru ekki heldur orðin svo mörg eða margbrotin, helzt einstaka víxill, og töp þeirra hafa sízt verið vegna verzlunarskulda. Og það hefir ekki verið svo, að bönkunum hafi verið íþyngt með lánbeiðnir frá almúganum í sveitum landsins. En þeim virðist koma ókunnuglega fyrir sjónir að menn skuli vilja stemma stigu fyrir öðrum skuldasöfnunum en í bönkum. Þeim ætti beint að vera hagur að því að menn greiði skuldir sínar, en safni þeim ekki, því það styður að því, að viðskiptin séu á heilbrigðum grundvelli og komist í gott lag, sem er öllum til góðs, og allir ættu að styðja að því, að viðskiptin í landinu verði heilbrigð. Frv. þetta er borið fram sem krafa frá miklum hluta landsmanna um, að eitthvað sé gert í þessum efnum, hvað sem hér kann að verða sagt eða gert. Það kemur fram sem krafa frá þeim, sem vita bezt, hvar skórinn kreppir að, frá stórum hluta bændastéttarinnar, sem hefir skorað á Alþ. að samþ. frv. þetta eins og það er nú orðið. Vil ég taka það hér fram vegna þeirra, sem ekki vilja ræða málið, en telja sig fulltrúa bænda, að í fyrra var á landsfundi bænda gerð samþykkt um áskorun á Alþ. að samþ. frv. þetta með brtt., sem nú eru teknar til greina. Nú í ár hefir komið samskonar krafa frá búnaðarþinginu, sem enginn mun neita, að er skipað fulltrúum bænda, þó að kosning þeirra sé ekki eftir beinum reglum, - þessir fulltrúar hafa hugsað málið og athugað og vita, hvað þeir vilja, enda verður að segja, að málið hefir verið tekið til athugunar annarsstaðar frekar en hér á Alþ., þar sem minnst hefir verið um það hugsað og því verst tekið. Búnaðarþingið hefir skorað á Alþ. að samþ. frv. þetta, og við flm. þess teljum ekki ná neinni átt að láta undir höfuð leggjast að samþ. það nú, þó ekki vinnist tími til að afgr. það nú áður en þingstörfum verður frestað, eins og lýst hefir verið yfir af stjórnarblöðunum að eigi að gera, en þó koma saman aftur og halda áfram störfum. Vona ég þá, að hv.þm. hafi væntanlega tíma til að athuga málið með sjálfum sér og heima í héraði, því flestir eiga einhversstaðar kjördæmi, annaðhvort til sjávar eða sveita; en sérstaklega snertir þetta mál sveitirnar, sem margir hv.þm. hrósa sér af að vera fulltrúar fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. vænti ég þess, að hv.þm. hafi lesið frv. og séð, að það er ekki auðvelt að taka þetta mál nánar en í því er gert, eða finna aðrar leiðir, sem eru líklegri út úr ógöngunum, því hér er tekið fullt tillit til þeirra stofnana, sem njóta þessara laga eða reka nú viðskipti á einhvern hátt. Ég skal taka það fram, sem ljóst er, að auk fyrningar skulda er tekið hér inn í frv. ákvæði um að banna að reikna vexti af verzlunarskuldum. Ég þarf ekki að rökstyðja það, sem öllum er ljóst, að það hefir valdið einna mestri óheilbrigði og glundroða í viðskiptalífinu, að verzlanirnar hafa komizt upp með að taka okurvexti ofan á alla álagningu. Býst ég við, að hvar sem borið er niður í sveit, geti hv.þm. sannfært sig um, hversu vinsæl þessi okurvaxtataka er þar meðal almennings. - Leyfi ég mér svo að leggja til, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn.

Thor Thors Ég skal ekki að svo stöddu fara út í að svara ræðu hv. aðalflm. Mér fannst hún vera flutt af yfirlæti og kenna helzt um af mikillætis og brigzlyrða til okkar, sem höfðum þetta mál til meðferðar á síðasta þingi, að við hefðum ekki þekkingu á málinu. Ég vil aðeins segja hv.flm. það, að ég hefi ekki trú á því - þó hann hafi hana -, að þetta mál sé stórt bjargráð fyrir landbúnaðinn, eins og hann lét í veðri vaka. En ég vil taka undir það, sem hann sagði, að mál þetta væri flutt vegna bændastéttarinnar, eftir hennar áskorun og til að bæta hennar hag, og fyndist mér því eðlilegast að vísa frv. þessu til hv. landbn., og leyfi ég mér að gera till. um, að svo verði gert í þetta sinn. Fæ ég ekki annað skilið en að hv.flm. geti verið ánægður með það, eftir þeirri meðferð, sem hann segir, að málið hafi fengið hjá allshn., sem hafi verið h. u. b. sama og stinga því undir stól. Við lögðum þó frv. þetta fyrir ýmsar stofnanir, sem ætti að vera málið kunnugast, eins og t. d. Landsbankann, Útvegsbankann, Búnaðarbankann, Verzlunarráðið o. fl. Búnaðarbankinn svaraði ekki - fannst það ekki svo mikilsvert - en hinar stofnanirnar töldu það ekki þess vert, að það ætti að ná fram að ganga. Vil ég telja þetta boðlega meðferð á frv., og fleiri en við litu svo á, að þetta væri ekki stórvægilegt hagsmunamál fyrir bændurna, eða svo verðum við að reikna undirtektir Búnaðarbankans, sem ekki lét svo lítið að gefa álit.

Flm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Ég skal ekki fara að ræða þetta mál frekar en orðið er við þessa umr., en vil aðeins geta þess, að það er formsatriði, hvort frv. er vísað til landbn. eða allshn. En vil beina því til hv. lögfræðings, sem sæti á í allshn. - 

Bjarni Ásgeirsson Ég verð að segja það, að mér finnst það ekki ná neinni átt að vísa frv. þessu til landbn., þó að það snerti að einhverju leyti bændur, því það varðar menn bæði til sjávar og sveita og á því ekki heima þar frekar en ýms önnur mál, er snerta allar stéttir yfirleitt. Skilst mér, að mál þetta eigi að fara í þessa allsherjar ruslakistu þingsins, sem er allshn.

Thor Thors Ég ætla ekki að fara að svara hv.þm. Mýr., þó hann minntist á ruslakistu, en ég geri ráð fyrir, að ef grípa þarf til ruslakistu hér í þinginu, verði ekki hjá því komizt að taka á honum. Ég vil aðeins benda á það, sem hv.flm. tók fram í framsöguræðu sinni, að þetta væri fyrst og fremst mál bænda. Ég get þó fyllilega skilið það, að hinn virðulegi form. landbn. nenni ekki að athuga þetta frv. eða eiga við það. En mér finnst, að hv.þdm. ættu að taka það til athugunar, hvort ekki væri rétt að gera hv.flm. það til hæfis að vísa þessu frv. nú til manna, sem hafa betri þekkingu á því en meiri hl. allshn. á síðasta þingi.

Garðar Þorsteinsson Ég var einn af þeim mönnum, sem höfðu mál þetta til meðferðar í allshn. í fyrra, og skilaði ég sérstöku áliti, sem gekk í þá átt, að frv. yrði samþ. Ég er sömu skoðunar enn, nema hvað ég hefi heldur styrkzt í trúnni. - Ég sé ekki ástæðu til að metast um, í hvaða n. frv. skuli fara, en ég get ekki skilið, og þykir hálfleiðinlegt, að hv. form. landbn. skuli skorast undan að taka við málinu. Ég get vel skilið hv. meðnm. mína, þó þeir óski ekki eftir að fá málið aftur til meðferðar, því sennilega eru þeir komnir á aðra skoðun nú og mundu greiða frv. atkv., þó þeir kunni ekki við að opinbera skoðanaskipti sín. Tel ég því rétt að verða við ósk þeirra, til að gefa þeim kost á að fylgja málinn þrátt fyrir fyrri afstöðu.

Héðinn Valdimarsson Ég vil aðeins taka það fram, að mér þykir undarlegt, ef menn vilja helzt, að málið fari til allshn. Við ætluðumst til, að svo hefði verið frá því gengið í fyrra, að það skyti ekki upp höfðinu framar.

Bjarni Ásgeirsson Það hefir komið í ljós, að hv.þm. hafa ekki mikla trú á þessu frv. En sá eini þm., sem er stuðningsmaður þess utan hv.flm., er hv. 8. landsk., og hann á sæti í allshn. Verð ég því að álíta, að málinu sé þar bezt borgið, og held mig að því, að frv. verði vísað þangað.

Flm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Herra forseti ! Þetta mál, sem frv. það, er hér liggur fyrir, fjallar um, lá fyrir á síðasta Alþ., en fékk ekki afgreiðslu þá. Frv. lá þá í hv.allshn., og var hún að athuga það þegar þingi sleit. Ég þykist vita, að hv.n. hafi verið málinu meðmælt; þar sem hún athugaði það svo vel, bendir það til þess, að hún hafi viljað því vel. Annars var hún skelegg og skilaði rösklega áliti um þau mál, er hún taldi lítils virði. Þetta mikilsverða mál er aðeins einn angi, einn skekill af því stóra máli, berklavarnalögunum, og snertir aðeins þau gjöld, sem að ófyrirsynju - að okkur þykir - hefir verið gert héruðunum að greiða, að þau verði færð niður úr 2 kr. í 1 kr. af hverjum manni. Þetta er orðinn einhver hæsti gjaldaliður margra sveitar- og sýslufélaga, og greiðist misjafnlega, og býst ég við, að hér séu einhverjir, sem þekkja slík héruð, er ekki hafa staðið í skilum. Og mörgum héruðum er orðið þetta svo þungbær gjaldaliður, að hann verður ekki heldur goldinn af þeim, þó þau hafi staðið í skilum hingað til, eða reynt að kljúfa það. Barðastrandarsýsla er hætt að standa í skilum, sömuleiðis Hafnarfjarðarkaupstaður og Neskaupstaður. Það sannar aðeins, að héruðunum er ókleift að gjalda þennan nefskatt, og þótt sum fátækari sýslufélög hafi pressað þetta undan blóðugum nöglum sínum hingað til, fer það sömu leið. Eru mjög háværar raddir um, að ríkið eigi að taka þessa skattálagningu að sér, þar sem álagningin og skattainnheimtan er á valdi þess, eða það hefir m. ö. o. öll ráð á gjaldstofnunum. Er þó hér gerð sú tilhliðrun að gera héruðunum að greiða hálft gjald það, er hefir verið. Allmikill kostnaður er árlega af berklavarnalögunum, eins og hv.þdm. er kunnugt, en þetta gjald nemur um 1/4 millj. kr. árlega, og er það ekki svo lítill skattur. Eins og getur að skilja, taka sýslufélögin þetta fé af hreppunum og hrepparnir aftur af einstökum mönnum, og það getur ekki haldið áfram að ganga svo til. Þess vegna er frv. þetta borið fram til viðvörunar, svo annað tveggja verði útgjöldum þessum létt af sýslufélögunum eða ríkið sjái þeim fyrir tekjustofnum. Það er ekki hægt að láta skeika að sköpuðu um, að ástandið haldist eins og er. Ég vil leyfa mér að geta þess, að ríkisútvarpið stofnaði til umr. í vetur um berklavarnamálin. Tóku þátt í þeim umr. af hálfu heilbrigðismálastjórnar læknar og hjúkrunarkonur, en aðeins einn af hálfu leikmanna, og var ég beðinn að halda þar uppi svörum. Ég hefi ennfremur verið beðinn að skrifa ritgerð um málið, sem mér þykir of löng að lesa upp hér, enda tel ég þess ekki þörf, en hv.þdm. og aðrir munu eiga kost á að kynna sér hana, er hún kemur út. Er þar viðað að ýmsum gögnum og upplýsingum, er varða allmiklu um þetta mál. Þessi ritgerð hefst í Eimreiðinni með vorinu. Býst ég við, að málið verði þá á góðum rekspöl í n., því að þótt Alþingi slíti nú, mun það koma aftur saman, og þá verða nm. búnir að kynna sér málið betur en þeir hafa átt kost á nú, m. a. með því að lesa nefnda ritgerð, sem samin er eftir þeim beztu gögnum, sem fyrir liggja frá hálfu hins opinbera, og reyndar frá einstaklingum líka, og þá könnun, sem hægt var að framkvæma. Ég mun því ekki fara fleiri orðum um þetta mál nú. Því mun verða fylgt fram bæði af mér og öðrum, hvort sem það verður nú eða þegar framhald þessa þings tekur við. Og ég legg til, að því verði vísað til hinnar umtöluðu hv.allshn.

Bergur Jónsson Hv. þm. V.-Sk. upplýsti, að hann væri búinn að skrifa ritgerð - merkilega ritgerð - um þetta mál, svo að raunar væri ástæða til, að þingið bíði með aðgerðir í þessu máli þangað til sú ritgerð væri fram komin, svo að menn geti séð þau réttu rök. Ég efast raunar ekki um, að þar verði borin fram lagleg rök, því að maðurinn er vel gefinn. En hv.þm. treystir því auðsjáanlega nokkuð djarflega, að Alþingi láti það eitt nægja, að hann hafi skrifað ritgerð. Annars hefi ég persónulega enga ástæðu til að kvarta yfir ræðu hans. Hann gaf mér „kompliment“, óverðskuldað raunar, að ég væri duglegasti þingmaðurinn í allshn.

Ég sagði „ef til vill“.

. Ég hefi náttúrlega ekkert á móti því, að aðrir trúi þessu um mig. Ég ætla þá að víkja að þeim ummælum, að þau sýslufélög, sem ég hefi veitt forstöðu í 7 ár, stæðu verst í skilum með gjöld. Það sanna í þessu máli er það, að Austur- og Vestur-Barðastrandarsýsla voru komnar í tveggja ára skuld með berklavarnagjald, en nú mun hvort sýslufélagið um sig vera búið að greiða eins árs gjald, svo að eins árs gjald er þá eftir. Hinsvegar hefi ég fengið upplýsingar - m. a. frá hv.flm. - um það, að 5-6 ára gjald hafi safnazt fyrir hjá sumum kaupstöðum, t. d. Nesi í Norðfirði og Hafnarfirði, sem hafa þó ólíkt betri aðstöðu til að afla fjár í greiðslur heldur en fátæk sveita- og sjávarþorpasýslufélög, eins og Barðastrandarsýsla. Hv. þm. gat þess, að æskilegt væri að fá málið fram, ef fjárhagur ríkissjóðs þyldi. Það er rétt hjá hv.þm. En á þessu strandar það. Þarna er um 100 þús. kr. að ræða fyrir ríkissjóðinn, 1 kr. af hverju mannsbarni í landinu. Og það er ekkert vit fyrir þingið að ganga inn á að sleppa slíkum tekjustofni úr ríkissjóði, þó að það kannske hafi reynzt stundum lítils virði að eiga kröfur á héruð, þegar þau greiddu ekki, eins og hv.flm. benti á sjálfur. En af því vil ég einnig draga það, að hann sé mér sammála um, að málið eigi ekki að fara í allshn. Hann kvartaði líka yfir, að hún hefði legið á þessu máli allt síðasta þing, sem reyndar mun rétt vera. Og hafi hv.þm. áhuga á að koma málinu áfram, ætti hann að styðja till. mína um að vísa því til fjhn. Það er fyrst og fremst fjárhagsmál, og öllu meir fyrir ríkissjóð heldur en sýslusjóði, eins og hv.flm. tók einnig fram. Ég geri ráð fyrir, að fjhn.afgr. fljótar. Hitt er líklegt, að fjhn. vilji engu sleppa fyrir hönd ríkissjóðs. En jafnvel eftir orðum flm. liggur nær að vísa málinu í þessa n., og vona ég því, að mín till. um það fái samþykki. Ég vil nú benda á annað mál, sem vísað var til allshn., sem ekki á þar heima, niðurfelling fasteignaskatts. Það er hreint og beint fjárhagsmál, hvort eigi að kippa mörg hundr. þús. króna föstum tekjum ríkissjóðs, sem staðið hafa mörgum áratugum saman, og kasta þeim allt í einu í sýslusjóði. Þessu máli hefir verið fleygt í allshn. algerlega ranglega, - í þessa „ógurlegu ruslakistu“, sem hv.þm. Mýr. var að ræða um áðan. Ég geri fastlega ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. taki undir þessi rök mín og leggi með till. minni um að vísa máli þessu til fjhn., en ekki allshn.

Jónas Guðmundsson Mér finnst það mjög óþarft af hv.þm. V.-Sk. að vera hér á hverju þingi að telja upp, hvaða sveitarfélög það séu, sem eiga ógreitt berklavarnagjald í ríkissjóð. Nú veit þessi hv.þm. það sjálfsagt vel, að það eru öll sveitarfélög, sem skulda meira og minna einhversstaðar, og því ræður hending ein, hvort skuldin liggur þarna eða annarsstaðar. Þau, sem skulda ríkissjóði berklavarnagjald, hafa bara greitt aðrar skuldir annarsstaðar, en þau, sem ekki eru í þessari skuld við ríkissjóð, skulda einhversstaðar í staðinn. Sennilega er þetta eins í því sýslufélagi, sem hv.þm. V.-Sk. veitir forstöðu. Og þessi upptalning hv.þm. er óviðkunnanleg og í alla staði óviðeigandi. En um það, að Neskaupstaður eigi eftir að greiða berklavarnagjald fyrir mörg ár, er það að segja, að kaupstaðurinn hefir ekki lokið greiðslum, en hann hefir ávísað upp í greiðslurnar innieign hjá ríkissjóði fyrir það fátækraframfæri, sem hann hefir lagt út fyrir aðrar sveitir á undanförnum árum og ekki fengið endurgreitt. Annars vil ég segja það um frv. þetta, að það mun bráðlega koma fram frv., sem landlæknir hefir samið, og verða lagt fram í sambandi við önnur tryggingarmál; fjallar þar um greiðslu á berklakostnaði og öðrum kostnaði af langvarandi sjúkdómum. Frá mínu sjónarmiði skiptir þetta frv., sem hér liggur fyrir, litlu máli, og virðist mér það lítt til bóta horfa. Nú eiga sýslufélögin að greiða 2 kr. á íbúa, en eftir frv. eina kr. Fyrir sýslufélagið, sem hv. 1. flm. veitir forstöðu, mun þetta aðeins nema einu þús. kr., að ég hygg, og sjá þá allir, hvort slík löggjöf getur hjálpað sýslufélögum svo að nokkru nemi.

Flm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Ég skal, herra forseti, leyfa mér að fara í þetta sinn aftan að siðunum og mæla nokkrum orðum til hv.þm., sem nú settist niður, hv. 6. landsk. Ef hann vildi hlusta, þá skal ég rifja upp fyrir honum, að hann á síðasta þingi - sem hann er búinn að gleyma af einhverri ástæðu - var mjög fylgjandi þessu frv. Stóð hann þá upp í óþökk sinna samherja og lýsti yfir - svo að fjmrh. varð alveg hissa -, að hann ætli að fylgja þessu frv. hvað sem hver segi. Já, hann var býsna skeleggur þá, hv.þm.! En nú er breytt um. Þá rangfærði hv.þm. orð mín, eins og vænta mátti vegna ókunnugleika hans í málinu, því að ég nefndi einstök héruð alls ekki til þess að niðra þeim. heldur nefndi ég þau aðeins sem dæmi til stuðnings því, að þetta mál sé aðkallandi um einhverjar aðgerðir. Þó að þessi hv.þm. eigi nú að fást talsvert við tölur í starfi sínu, var skilningur hans ennþá fátæklegri, þegar hann kvað Skaftafellssýslu ekki muna neitt um að losna við eitt þús. kr. greiðslu í ríkissjóð. Það eru tvö sýslufélög, sem ég hefi með að gera, og önnur sýslan geldur upp í 4 þús. kr. til berklavarna. Það verða þá tvö þús., en ekki eitt, sem þar munar. Hin sýslan geldur nokkru minna, af því að hún er minni. En það ætti hverjum manni að liggja í augum uppi, að hinar minni sýslur munar um helming gjalds þessa alveg á sama hátt og hinar stærri, þar eð gjaldið fer eftir fólksfjölda. Nei, sýslufélögin hvarvetna sjá minna grand í mat sínum heldur en helmingi berklavarnagjaldsins nemur. Þessi hv.þm. leyfði sér að slá föstu, að þessi sýslufélög, sem fram að þessu hafa greitt berklavarnagjaldið, skulduðu annarsstaðar. Hann heldur líklega, að það sé alstaðar siður að hafa sama lag og á Austfjörðum: að skulda alstaðar þar, sem hægt er, ef ekki á einum stað, þá að sjálfsögðu á hinum. Það er ekki orðin regla í öllum sýslum, og Skaftafellssýslur báðar hafa ekki skuldað undanfarið og munu ekki skulda á næstu árum. Fyrir því hefi ég m. a. séð, ásamt góðum mönnum, sem við sýslumálin hafa verið riðnir.

En hrepparnir?

. Hv. þm. veit, að það er í þessu efni ekki hægt að blanda saman hreppsfélögum og sýslufélögum, nema að því leyti, að það rekur að því, að hrepparnir verða að borga þetta við niðurjöfnun; og þá standa þeir ekki betur að vígi, ef þeir skulda alstaðar. En það er merkilegt, hvað þessi hv.þm. snýst nú á móti málinu. Hitt var mannlegt, þótt það væri af misskilningi sprottið, og óþarfi að kveinka sér undan því, að tekið var dæmi frá Austfjörðum um það, að héruðum væri ekki kleift að greiða þessar skuldir. Annars má í þessu sambandi nefna um þennan virðulega kaupstað, sem sjálfsagt er að öðru leyti óaðfinnanlegur, að það var mikið kappsmál hér á árunum að koma þessum blessuðum kaupstaðarréttindum á, og þótti voldugt fyrirtæki að búa til kaupstað innan í sýslu. En hann hefir ekki getað staðið í verulegum skilum með gjöld. T. d. er berklavarnagjaldið frá upphafi meira og minna ógreitt. Það hefir verið mjatlað upp í það, en ekki sýnd full skil fyrir neinu af því og alls ekki borgað sem skyldi frá ári til árs. Það er náttúrlega alveg sjálfsagt að viðurkenna þetta. Það eru rök með þessu máli, að sveitarfélög, sýslufélög og bæjarfélög, sem þykjast fær í allan sjó, geta ekki staðið undir þessum gjöldum. Hv. þm. Barð. var í rauninni alveg á sama máli um þetta atriði, sem hér er um að ræða, og hann veit og viðurkennir, hvernig komið er þessu máli í héraði hans, og hann hlýtur að taka það sárt. En samt finnur hann ekki sárar til þess en afstaða hans til málsins ber vott um, - kannske af því, að hann stendur ekki í skilum. Því að eins og kunnugt er, þegar menn hætta að standa í skilum, þá deyfist tilfinningin fyrir skilunum. En ekki er ég þar með að segja, að hann standi ekki annarsstaðar í skilum. En út frá ástandinu í þessu máli ætti hann ekki að vera á móti linun á þessu gjaldi, sökum þess að ríkið megi ekki við að missa það, sem það ekki hefir og ekki fær. Og viðvíkjandi því ennfremur, að ríkinu megi ekki blæða í tilbót vegna berklavarna, eins og hv.þm. sagði, þá er náttúrlega hag þess illa komið; en þó sýnist mér ekki hæstv. fjmrh., sem hér stendur, hafa kveinkað sér við að leggja á útgjöld, ef honum hefir passað það. Svo að hann virðist ekki vera hræddur við hverjar hundrað þúsundir. - Annars er því til að svara, að það er ríkið, en ekki héruðin, sem hefir tök á að taka peningana. Og þá verður sá aðilinn að standa aðallega undir byrðinni. Annars gleður það mig, að flutningur þessa máls á síðasta þingi hefir gefið einhverjum stjórnarvöldum í landinu tilefni til að fara á stúfana. Umr. þá hafa sannfært menn um, að það er ómögulegt, með þeim árangri, sem þegar er fenginn, að halda uppi þeim gífurlega kostnaði við berklavarnir, og að það verði eitthvað að ske í þeim efnum. Mér heyrðist hv. 6. landsk. segja, að von væri á frv. frá forsjón heilbrigðismálanna í landinu, sem myndi leysa spursmálið. Gott er það, en ég þarf að sjá það áður en ég viðurkenni það, - ekki þörf á, að ég viðurkenni það, sem aðrir viðurkenna ófætt. Ég býst nú ekki við neinum djúptækum aðgerðum í þessu berklavarnamáli á þessu þingi, eða fyrr en þing kemur saman eftir frestun. En þá ætti því að verða fylgt af meiri gaumgæfni bæði innan þings og utan. Verður þá komin fram sú athugun, sem ég vísaði til áðan, að ég myndi leggja fram samkv. því, sem gögn liggja til í opinberum skjölum. Einnig sennilega þetta mikla frv., sem á að koma frá landlækni. Geta menn þá vinzað það úr, sem þeim gott þykir og allar aðstæður málsins, ef þeir gera það ekki nú. Ég verð að telja, að þetta mál heyri, þrátt fyrir allt, undir allshn., því að þessi mál hafa alltaf þar verið, og hefir það ekki sætt mótmælum. Að vísu er þetta fjárhagsatriði, eitt atriði af mörgum slíkum, sem alltaf koma fyrir allshn., því að mörg þeirra snerta fjárhag alþjóðar á víðtækari grundvelli en þetta frv. En það er eins og þessum duglegu mönnum í allshn. ofbjóði það, sem þeim er ætlað að inna af hendi, og vilji losa sig sem mest við mál. Þeir geta verið rólegir; ná er þeim gefið fyrirheit um frí um stund, og geta þeir safnað kröftum, og vil ég, að þeirri reglu sé haldið, að láta þetta mál fara til allshn.

Jónas Guðmundsson Það er óþarfi að svara miklu síðustu ræðu hv.þm. V.-Sk. Hann þjónaði eins og fyrr sinni lund, með því að reyna að svívirða einstaka bæi og sveitarfélög, og það er venja hans í flestum ræðum. Hann sagði m. a., að ég hefði sagt í fyrra, að ég myndi fylgja þessu frv. hvað sem hver segði. Þetta er nú alrangt, því að ég einmitt sagði þá, að það væri rangt, ef ætti að létta hluta sýslusjóða af að öllu leyti á þann veg, sem átti að gera, og að það ætti að koma annari skipun á þetta mál. Nú hefir verið tekið fram, að landlæknir mundi semja frv. um þetta mál, sem lagt yrði fyrir þetta þing. Hvort þar verður stungið upp á heppilegri skiptingu, get ég auðvitað ekkert sagt um að svo stöddu. Hv. þm. kvaðst hafa tekið þessi sveitarfélög sem sérstök dæmi um það, að bæjar- og sýslufélög séu í óskilum um berklavarnagjald. Það er náttúrlega afsakanlegt hjá honum. En ég vil þá bara beina því til hans, að það er staðreynd, sem ógerlegt er að mótmæla, að það eru kaupstaðirnir, sem hafa nú 3 síðustu árin orðið að framfæra allan þorra þeirra manna, sem framfærslurétt eiga í sveitum, og þess vegna hafa kaupstaðirnir komizt í hann krappan með skil til hins opinbera og annara. Sveitahreppar hafa ekki greitt gjöldin til kaupstaðanna, sem þeim að I. ber að greiða. Svo er það einnig í Vestur- og Austur-Skaftafellssýslu, sem hv.þm. var að mæla fyrir sem sérstaklega skilvísum sýslufél. Ég vil þá að lokum spyrja hann: Hvers vegna ber hann fram þetta frv., ef sýslufélögin standa í skilum með allar greiðslur? Og hví skyldi þurfa að létta af Vestur-Skaftafellssýslu þessu gjaldi, ef hún skuldar engum neitt? Viðvíkjandi því, í hvaða nefnd eigi að vísa málinu, þá finnst mér það hvergi eiga heima nema í fjhn., því að í þessu frv. er aðeins um það að ræða, hver eigi að borga kostnaðinn við berklavarnirnir; engin önnur breyt. á berklavarnalögunum felst í frv. Og ef á að framkvæma berklalögin að öðru leyti eins og nú er gert, er spurningin, hvort ríkið eða sýslufélögin eigi að borga þessar rúmar 100 þús. kr. Sé ég ekki annað en það sé hreint fjárhagsatriði.

Bergur Jónsson Hv. þm. V.-Sk., aðalflm. þessa frv., sagði, að það mundi vera daufari tilfinningin hjá mér fyrir þessu máli vegna þess, að þau sýslufélög, sem ég veiti forstöðu, séu meðal vanskilamanna. Ég held, að þetta sé rangt hugsað og að ég hafi meiri ástæðu til að hafa sterkari tilfinningu vegna þess, að nefnd sýslufélög hafa ekki megnað að standa í skilum. Og þar sem ástæðan til þess liggur í því, að hreppar gátu ekki staðið í skilum við sýslufélögin, þá geta þau ekki náð inn nema með því að ganga þeim mun lengra í álögum á þá hreppa, sem enn berjast við að standa í skilum. Það er bæði röng og erfið leið, og hlýtur þess vegna oddviti slíks sýslufélags að vilja ganga inn á, að reynt sé í framtíðinni að létta gjöldunum að einhverju leyti af sýslufélögunum. Um það er ég honum sammála og býst við, að flestir séu. En það er önnur hlið á þessu máli, sem verður deiluatriði. Hún er sú, hvort eigi að íþyngja ríkissjóði eða ekki í sambandi við þetta. Þess vegna bar ég fram þá till., að málinu yrði vísað til fjhn., en ekki allshn. Berklavarnagjaldið er, eins og kunnugt er, ekkert annað en nefskattur, 2 kr. á hvert einasta mannsbarn í landinu, að meðtöldum gamalmennum og ungbörnum. Þess vegna er það verkefni fyrir fjhn., en ekki allshn., að fást við það, hvort tiltækilegt sé fyrir ríkissjóð að gefa eftir þetta gjald eða ekki. Ég vona, vegna þeirra sýslufélaga, sem ég veiti forstöðu, að ríkissjóði sé þetta fært. Hinsvegar vil ég ekki taka á mig þá ábyrgð að skella ennþá ranglátara gjaldi á þjóðina í staðinn. En við því megum við búast á þeim erfiðleikatímum, sem nú standa yfir. Hv. þm. sagði, að ríkið hefði tök á því að ná þessu gjaldi hjá sýslu- og bæjarfélögum. Ég mótmæli því, að ríkissjóður geti á nokkurn hátt tekið undir sínar hendur fé til þessarar greiðslu meðan sýslufélögin standa ekki í skilum. Ég veit ekki af neinum greiðslum til sýslufélaga og bæjarfélaga, sem ríkinu sé leyfilegt að halda til baka. T. d. alls ekki ellistyrksframlagið, því að það fer í sérstakan sjóð. Og það þarf hv.þm. ekki að halda, að nokkurt bæjar- eða sýslufélag leiki sér að því að greiða ekki gjald eins og þetta í ríkissjóð. Nei, það er blátt áfram af því, að gjaldstofna vantar.

Flm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Það var mikill misskilningur hjá hv.þm. Barð., að ríkið hefði öll tök á að taka þessi gjöld eins og önnur með því valdi, sem það hefði til þess að taka gjöld af borgurum landsins. Það var ekki meiningin, að taka ætti frá öðrum stöðum þessi gjöld, sem sýslufélögin gætu ekki greitt, heldur að héruðin hefðu engin tök á að taka þau gjöld nema af hreppunum, og þau gjöld væru tekin með niðurjöfnun, en ekki sem nefskattur. Þó að það sé að forminu til ákveðið svo, að það skuli vera 2 kr. á mann, þá er það enginn nefskattur, en lagt á sem útsvar og tekið hlutfallslega jafnt af hverjum hreppi, eftir því sem sýslunefnd og sýslumaður ákvarða. Hv. þm. hefir því farið hér villur vegar. Annars virðast þessi orð hans alveg út í hött. Í fyrra kom hann fram eins og einhver utanveltufjmrh. í þessu máli og taldi, að fjmrh. gæti ómögulega gengið inn á að leggja þarna 100000 kr. meira á ríkið, því að það gæti ekki staðið undir því. Ég skil þetta ekki, og ég veit, að hæstv. fjmrh. mundi andmæla þessu, ef það kæmi fram á öðrum vettvangi, því að þetta er vitleysa. Ef nokkur getur borgað þetta, þá er það ríkið, og ef ríkið getur það ekki, þá geta héruðin það miklu síður, því að þau hafa ekkert á að leggja nema menn, sem eru útpíndir bæði af sínum eigin skuldum og sköttum þess opinbera, en ríkið getur alla vega lagt skatta á, og þarf ekki að minna hæstv. fjmrh. á það, sem er sérfræðingur í að pína skatta út úr fólki og heldur, að alstaðar séu auðæfi, sem af megi taka. En þó að mannssálirnar séu auðugar, þá geta þær samt gugnað undan sköttum, jafnvel hjá þeirri stj., sem nú situr.

Eru mannssálirnar tekjustofn sveitarfélaganna?

. Sálin verður að vera með, ef menn eiga að lifa, og tel ég hana þá fyrir. Þá spurði hv. 6. landsk. um það, hvers vegna ég flytti svona mál fram, ef þau sýslufélög, sem ég veiti forstöðu, stæðu í skilum. Hvers vegna? Hvers vegna að liggja ekki og láta pína sig, þangað til menn eru dauðir? Hvers vegna að kveinka sér, áður en maður er fallinn? Hvað heldur hv.þm.? Er ekki hyggilegra að reyna að létta þessu eitthvað af sýslunum, áður en allt er komið um koll? Þá fyrst vill hann, þegar allt er komið þannig í óefni, láta taka í taumana. Ég er á annari skoðun. Ég er því kunnugur úr báðum mínum sýslum, að bæði þessi gjöld og önnur eru klipin undan blóðugum nöglum. Það er erfitt, en verður ókleift að greiða þau. Fjöldamargar sýslur hafa ekki getað greitt þetta gjald síðasta ár. Og þó að þær sýslur, sem ég veiti forstöðu, séu þess megnugar að greiða þetta gjald, þá vil ég nú segja það, þó að hæstv. fjmrh. heyri, að ég ætla, áður en ég greiði fyrir síðasta ár þetta gjald, sem er til, að sjá, hvort ég get ekki orðið svo sem í miðið. Ég býst við, að margir muni stinga hendinni í sinn eiginn barm til að sjá, hvort ekki væri hægt að koma þessu gjaldi yfir á ríkissjóð. Ég vona, að þetta mál verði látið ganga til n., og tel þá eðlilegast, að það fari til þeirrar n., sem það hefir áður verið í, sem sé allshn., því að þar tel ég það eiga heima. Ég vænti, að þetta verði tekið föstum tökum, og ekki einungis þetta frv., heldur og allt það, er snertir þetta mál, vona ég, að menn geti sameinazt um það, hvaða flokki sem þeir tilheyra. Ég hefi ekki blandað flokkum inn í þetta mál; það hafa aðrir gert, og þá fyrst og fremst hv. 6. landsk. Ég tel, að þetta mál eigi ekki að vera flokksmál; til þess snertir það of mikið einstaklinga í landinu, héruðin og ríkissjóð.

Bergur Jónsson Ég skil ekki, hvar hv.þm. V.-Sk. hefir fengið tilefni til að líta svo á, að þetta mál hafi verið gert að flokksmáli. Ég hefi aldrei litið þannig á málið, enda er það ekki þannig vaxið, og ég er viss um, að allir væru sammála um að leggja þetta gjald á ríkissjóð, er þeir væru vissir um, að hann þyldi það, en ég vil ekki ganga inn á málið fyrr en vitað er um það. Þó að hv.þm. V.-Sk. sé stjórnarandstæðingur, þá hlýtur hann að vita, að það er full þörf á, að ríkið haldi þeim tekjum, sem unnt er, en ef þær eru minnkaðar, þá verður að draga úr verklegum framkvæmdum, t. d. að minnka framlag til vega- og brúargerða í Vestur-Skaftafellssýslu, og ef til vill til sýslumanns Skaftfellinga. Hann var mikið að tala um fólkið í landinn. Það er einmitt það, sem ég vil taka tillit til, en ég vil ekki ganga út í að rýra tekjur ríkissjóðs án þess að séð sé fyrir einhverri heilbrigðri tekjuöflun í staðinn. Hv. þm. sagðist ekki vita, hvers vegna ég vildi taka tillit til fjmrh. í þessu máli, og hvers vegna ég vildi taka tillit til ríkissjóðs. Ég get sagt honum, að ég vil það af þessum ástæðum, sem ég hefi nú lýst. Ég er yfirleitt alveg hissa, að þessi hv.þm., sem ég veit, að er greindur maður, skyldi tala jafnógreindarlega og hann gerði í þessari síðustu ræðu sinni.

Jón Sigurðsson Það eru aðeins örfá orð. - Mér skildist á ræðu hv. 6. landsk., að hann ætlaðist til, að þessu máli væri stungið svefnþorn með því, að væntanlegar till. frá landlækni kæmu á næsta þingi, eða jafnvel einhverntíma í framtíðinni.

Nei, á þessu þingi

. Hann hefir þá mismælt sig. Ég vildi mótmæla þessu, því að þetta er svo mikið nauðsynjamál, að við verðum nú þegar að finna einhverja lausn, en hér er um tvær leiðir að velja. Önnur er sú, sem hér er bent á, að létta útgjöldum af sýslu- og bæjarsjóðum, en hin er sú, að ríkið eftirláti sýslufélögunum einhverja af þeim tekjustofnum, sem það hefir yfir að ráða, til þess að standast þessi útgjöld. Má segja, að í sama stað komi niður, hvor leiðin er farin. Hv. þm. sagði, að kaupstaðirnir hefðu lent í vanskilum, af því að hrepparnir hefðu ekki greitt sín gjöld. Það kann vel að vera, að svo sé sumstaðar. En af hverju hafa hrepparnir þá ekki greitt sín gjöld? Það er af því, að þá hefir vantað tekjur til að standast þau útgjöld, sem á þá hafa verið lögð. Þetta vita allir, og ég efast um, að það sé nokkurt mál, sem fylgt er með jafnmikilli athygli um land allt, úr hvaða flokki, sem menn eru, eins og einmitt lausn þessara mála, á hvern hátt fátækramálin verði leyst, og á hvern hátt megi létta af sveitunum einhverju af þessum miklu útgjöldum. Það er líka eðlilegt, því að nú eru mörg sveitarfélög í þann veginn að gefast upp undir þessum útgjaldadrápsklyfjum. Öllum, sem eitthvað hafa fengizt við sveitarstjórn, ætti að vera það fullkunnugt, og ég er undrandi yfir því, ef þingið sýnir svo mikið skilningsleysi, að vilja ekkert gera þessu máli til úrlausnar. Býst ég við, að margir verði fyrir vonbrigðum, ef svo fer.

Jónas Guðmundsson Ég vil taka það fram, að ef ég hefi sagt, að þetta mál, sem ég gat um, kæmi á næsta þingi, þá er það mismæli, því að ég veit ekki betur en að frv. komi inn í þingið næstu daga, eins og önnur frv. frá tryggingarmálan. Að öðru leyti þarf ég ekki að svara síðasta ræðumanni, því að ég er honum sammála um það, að nauðsyn beri til að gera breyt. viðvíkjandi gjaldgetu sveitarfélaga, og það er það, sem nú er verið að bollaleggja um. En það er mikið vandamál. Vænti ég því, að bæði hv.þm. V.-Sk. og hv. 7. landsk. leggi sitt lið á sínum tíma til þess, að þetta mál verði leyst í bróðerni af öllum flokkum.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Eins og hv. dm. muna, var það ætlunin að koma þessu frv. fram skjótlega í sambandi við aðra lántökuheimild, sem þurfti að Samþ. á 1. eða 2. degi þingsins. Þá var vakið máls á því að fella niður lántökuheimild til fiskimálan. o. fl., því að í nýju lántökunni innifælist nokkuð af því fé, sem nota átti til þessa. Fjhn. hefir ennþá ekki komizt að niðurstöðu um það, hvernig eigi að skeyta þetta við nefnt frv., því að ekki er vitað nákvæmlega um þá fjárhæð, sem fæst út úr enska láninu til fiskimálanefndar. Verður vitað um það seinna í mánuðinum, og tekur þá n. þetta til athugunar. Að öðru leyti hefir n. gert till. um að breyta orðalagi 1. gr. frv. eins og brtt.n. í þskj. 59 segir til um. Við athugum fyrir 3. umr., hvort hægt er að koma þessu fram sem brtt. við þetta frv., eða hvort flutt verður sérstakt frv. um heimild til lántöku til fiskimálanefndar o. fl. Af n. hálfu hefi ég svo ekki fleira að segja um frv.