Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að ráðgert er að fram fari atkvæðagreiðslur um fyrstu dagskrármálin kl. 13.30.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um heimild til handa fjmrh., fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og sent það til umsagnar allmargra aðila og enn fremur fengið á sinn fund fjölmargt fólk. Þessa er alls getið í nál. Nefndin gerir smávægilega tillögu um breytingu á frumvarpstextanum í því skyni að skýra betur það sem við er átt þannig að örugglega sé enginn misskilningur á ferðinni um hvað frv. snýst. Frv. hefur orðið tilefni allmikillar umræðu í nefndinni og eins víðar í þjóðfélaginu en þetta mál kemur mjög seint fram í þinginu og um það eru greinilega skiptar skoðanir. Þegar um þetta mál er fjallað er rétt að ræða aðeins um það í samhengi við atvinnustefnu stjórnvalda almennt. Eitt af helstu hlutverkum stjórnvalda hverju sinni er að viðhalda samkeppnishæfni efnahagslífsins og atvinnulífsins. Á undanförnum árum hefur verið mikið um það rætt að áherslu ætti að leggja á almennar aðgerðir í efnahagsmálum, skapa almenn skilyrði fyrir fyrirtæki til þess að vaxa og dafna en forðast eftir því sem unnt væri sértækar aðgerðir. Engin tilviljun er að á síðustu árum hefur verið mikil áhersla á almennar aðgerðir í atvinnulífinu. Ástæðan er fyrst og fremst sú að það tímabil þar sem almenn skilyrði atvinnulífsins voru ekki í lagi gekk það ekki vel upp. Þegar hin almennu skilyrði atvinnulífsins voru í miklu ólagi gripu menn gjarnan til sértækra ráðstafana til þess að tjasla í það sem miður fór og reyndu með slíkum björgunaraðgerðum að bjarga einstökum málum og einstökum fyrirtækjum fyrir horn. Þá var líka mikið um það að menn reyndu að grípa til hinna og þessara töfralausna sem áttu að skila þjóðinni og atvinnulífinu miklum framförum en urðu síðan því miður að hálfgerðum slysum og sorgarsögum áður en yfir lauk. Þess vegna var það svo að fyrir rúmlega tíu árum vildu menn gjarnan snúa af braut hinna sértæku aðgerða og styðjast fyrst og fremst við almenn skilyrði fyrir atvinnulífið. Á þeirri braut höfum við verið síðan og það með góðum árangri. Hin almennu skilyrði atvinnulífsins hafa verið góð en gerðar hafa verið ýmsar ráðstafanir, allt frá því að ganga í Evrópska efnahagssvæðið og til þess að huga mjög að umbótum í skattamálum atvinnulífsins. Fjármagnsmarkaðurinn hefur tekið stakkaskiptum og allt þetta hefur þýtt að atvinnulífið hefur vaxið og dafnað og mikið hagvaxtarskeið hefur runnið upp. Það hefur hins vegar ekki þýtt að engar sértækar aðgerðir í atvinnumálum væru gerðar lengur. Það er einu sinni þannig að við erum með mikið af sértækum ráðstöfunum í atvinnumálum en þær eru hins vegar ekki aðalatriðið í atvinnustefnunni og þær hafa ekki verið aðalatriðið í stjórn efnahagsmála. Þær hafa verið undantekning og eiga sér allar miklar ástæður og forsögu. Ef ég nefni nokkrar af þeim sértæku ráðstöfunum sem eru gerðar fyrir atvinnulífið, þá get ég tekið sérstaka skattasamninga við álverksmiðjur. Það höfum við gert vegna þess að við höfum talið að þær mundu ekki byggjast upp hér á landi nema á grundvelli slíkra sérstakra skattasamninga. Ég nefni starfsemi Nýsköpunarsjóðs þar sem ríkið starfrækir sjóð til þess að veita fé inn í sprotafyrirtæki í atvinnulífinu og stunda ýmsa aðra starfsemi sem hlúir að nýsköpun í atvinnulífinu. Um þann sjóð hefur verið ágætissátt. Ég nefni t.d. tryggingarnar á flugvélunum sem við tókum að okkur í kjölfar 11. september, sem var mjög sértæk ráðstöfun sem kom upp með mjög sérstökum hætti og ég veit ekki betur en að sæmileg sátt hafi verið um það mál og hvernig að því hefur verið staðið. Síðan nefni ég sértækar ráðstafanir eins og starfsemi Byggðastofnunar og ýmsar aðgerðir sem verið er að gera á sviði byggðamála. Um þau mál hefur verið í heildina séð þokkaleg sátt og menn hafa talið að þær aðgerðir væru nauðsynlegar þrátt fyrir að menn deildu oft um fyrirkomulag eða einstaka þætti. Ég nefni einnig löggjöfina um alþjóðleg viðskiptafélög sem var ákveðin sértæk ráðstöfun til þess að byggja upp slíka starfsemi hér á landi. Áhugi hefur síðan minnkað á því af hálfu ríkisstjórnarinnar að fylgja þeirri uppbyggingu eftir en hins vegar hefur sú starfsemi sem þar hefur verið hafin og það kynningarstarf sem hefur verið unnið vegna þess sýnt að mörg tækifæri eru fyrir okkur Íslendinga að byggja upp starfsemi á sviði alþjóðlegrar fjármögnunarstarfsemi, mýmörg tækifæri sem hægt væri að nýta með tiltölulega litlum aðgerðum í skattamálum. Það mundu vera býsna sértækar ráðstafanir til að byggja upp slíka starfsemi hér á landi og við mundum vera í mikilli samkeppni við nokkrar aðrar þjóðir á því sviði. Síðast en ekki síst er stuðningurinn sem við erum með við landbúnaðinn afar sértæk ráðstöfun, en ég hygg að nokkuð góð sátt sé um þann stuðning sem við höfum veitt landbúnaðinum á hinu háa Alþingi á undanförnum árum. Þessi dæmi nefni ég til að draga það fram að sértækar ráðstafanir í atvinnumálum eru í sjálfu sér ekki liðin tíð en það sem er liðin tíð er að þær sértæku ráðstafanir séu aðalatriðið og undirstaða efnahagsstefnu og atvinnustefnu stjórnvalda með sama hætti og var á árum áður.  Það sem ég er að benda á með þessari upptalningu er að sértækar ráðstafanir og sértækar aðgerðir í atvinnulífinu eru ekki einstakar heldur hafa þær verið hluti af atvinnustefnunni og efnahagsstefnunni en þær hafa ekki verið aðalatriði efnahagsstefnunnar.

Ekki fyrr en núna.

Ekki fyrr en núna, bendir hv. þm. á. Ég hygg að það sé rangt hjá honum og hef áhyggjur af því að hann hafi ekki fylgst með umræðum og þeim breytingum sem gerðar hafa verið í atvinnumálum hér í þinginu undanfarin ár sem kemur manni á óvart vegna þess að hv. þm. hefur tekið mikinn þátt í þeim umræðum en kannski kemur það heldur ekkert á óvart að hv. þm. skuli geta tekið þátt í umræðum án þess að hafa nokkra hugmynd um um hvað verið er að tala,  En hin almennu skilyrði sem atvinnulífinu hafa verið búin á undanförnum árum hafa skilað mjög góðum árangri og skilað landinu miklum hagvexti. Íslendingar eru að sjálfsögðu í mikilli samkeppni við aðrar þjóðir um uppbyggingu atvinnulífs og margar þjóðir gera ýmsa hluti til þess að byggja upp atvinnulíf, bæði almennt og einstakar greinar. Ef við lítum á þær þjóðir sem eru í næsta nágrenni við okkur getum við tekið fjögur lönd. Við getum tekið Írland, Lúxemborg, Sviss og Holland og aðeins spáð í hvað þessar þjóðir hafa verið að gera á undanförnum árum til þess að byggja upp atvinnulíf sitt. Þær hafa allar náð miklum árangri. Írar tóku fyrir allmörgum árum, eftir að þeir gengu í Evrópusambandið, upp mjög ákveðna stefnu í því að laða til sín atvinnurekstur og beittu ótæpilega skattalegum aðgerðum í því skyni auk ýmissa styrkja. Þessi stefna þeirra hefur skilað árangri en þó kannski á allt öðrum sviðum en þeir lögðu upp með þegar þessi stefnubreyting varð á sínum tíma. Írar hafa náð að byggja upp mjög öfluga starfsemi í hvers kyns þekkingariðnaði og samhliða því hvað þeir hafa verið að gera í skattamálum til þess að laða að sér fyrirtæki hafa þeir líka byggt upp mjög öflugt menntakerfi og náð þess vegna mjög miklum árangri. Þau fyrirtæki sem komu fyrst til Írlands á grundvelli lágra launa og lágra skatta eru mörg hver farin. Eftir situr mjög mikil þekkingarstarfsemi, fjármálastarfsemi, hátæknistarfsemi sem er að skila þeim mjög miklu. Írar hafa breyst frá því að vera ein fátækasta þjóðin í Evrópusambandinu í það að núna eru þeir komnir í gott meðaltal og horfa fram á að þurfa að fara að leggja af mörkum og greiða til Evrópusambandsins í stað þess að þiggja frá því. Lúxemborg byggði á sínum tíma sem aðildarþjóð að Evrópusambandinu upp mikinn fjármálaiðnað í krafti sértækra ráðstafana í skattamálum og sérstaks umbúnaðar og umgjarðar um fjármálastarfsemi í landinu. Þeir hösluðu sér líka völl á sviði fjarskiptaþjónustu með afar sértækum ráðstöfunum með stuðningi ríkisins og náðu með þessu að veðja á tvær mjög góðar atvinnugreinar sem hafa virkilega skilað þeim miklum árangri, en lífskjör í Lúxemborg eru eins og kunnugt er þau hæstu í Evrópu. Sviss hefur í gegnum tíðina beitt mjög sérstökum aðferðum til þess að laða til sín og byggja upp fjármálastarfsemi. Það tengist ýmsum skattalegum ráðstöfunum en þó fyrst og fremst stífri bankaleynd. Svisslendingar eru með mjög víðtæka löggjöf, t.d. um alþjóðleg viðskiptafélög. Ég var að lesa það bara í síðustu viku að í Genf einni eru 350 slík alþjóðleg viðskiptafélög starfandi og einhver þeirra hafa allt að 350 manns í vinnu. Þetta eru félög sem stunda viðskipti milli landa með sambærilegum hætti og við höfðum hug á á tímabili að koma hér upp.

Brjóta alþjóðlegar siðareglur.

,,Brjóta alþjóðlegar siðareglur``, segir hv. þm. Ég hygg nú að Svisslendingar geti alveg farið í samkeppni við Íslendinga um siðareglur.

Nei, þeir eru í banni hjá OECD.

Hv. þm. er greinilega mjög vel heima í efnahagslífi Sviss. En ég held að Sviss sé að mörgu leyti mikil fyrirmynd fyrir okkur Íslendinga á afar mörgum sviðum. Síðan getum við nefnt land eins og Holland sem hefur byggt upp mjög mikla starfsemi í kringum eignarhaldsfélög. Allt er þetta gert á grundvelli skattalegrar stöðu slíkra fyrirtækja. Síðast en ekki síst er mér mjög minnisstætt að ég fór í ferð þegar verið var að opna verksmiðju Íslenskra sjávarafurða sem var í Newport News í Virginíu. Þar hélt ríkisstjóri Virginíu ræðu og lýsti því í áhrifamiklu máli hvað fylkið Virginía hefði lagt af mörkum til þess að fyrirtækið kæmi með þessa verksmiðju til Newport News. Hann taldi upp allan þann stuðning sem Íslenskar sjávarafurðir fengu á þeim tíma og mig minnir að það hafi verið 1,5 millj. dollara í ýmsu formi sem þeir fengu til þess að koma þessari verksmiðju upp þarna. Við lifum í heimi þar sem við þurfum að hugsa um samkeppnishæfni okkar. Við þurfum að hugsa um hvað við erum að gera og við þurfum að hugsa um hvað aðrir eru að gera. Við erum ekki ein í þessum heimi og þess vegna þurfa þau skilyrði sem við búum atvinnulífi okkar að vera samkeppnishæf á flestum sviðum. Við getum að sjálfsögðu ekki slegið af í því að bjóða atvinnulífinu upp á góð almenn skilyrði. Það gera allar þær þjóðir sem ætla sér að ná árangri í atvinnulífinu. Á tímabili var það ekki talið skipta miklu máli hér á landi. Það reyndist rangt. Það er nauðsynlegt að atvinnulífinu séu sköpuð þessi sterku almennu skilyrði. En það getur og er líka nauðsynlegt að við hugum að því hvað aðrir eru að gera á einstökum sviðum og að við hugum að því hvort við eigum að taka þátt í slíkri samkeppni sem getur oft og tíðum þýtt að við þurfum að beita ýmsum sértækum ráðstöfunum á hinum einstöku sviðum. Það getur verið á sviði skattamála. Það getur verið á sviði menntamála. Það getur verið á margvíslegum sviðum sem snúa að fjármagnsmarkaðnum og einu og öðru sem við þurfum að grípa til til þess að tryggja að við missum ekki fyrirtæki sem eru staðsett hér og sem tryggja að við fáum þá til okkar starfsemi sem mundi að öðrum kosti byggjast upp annars staðar. Þess vegna getur atvinnustefna aldrei í sjálfu sér falist í því að það eigi að afskrifa allar slíkar sértækar aðgerðir eða ráðstafanir heldur verða þær að vera í samhengi við annað og í samhengi við það sem aðrir eru að gera og til þess fallnar þegar upp er staðið að efla samkeppnishæfni okkar í það heila tekið. Þá ætla ég að víkja að frv. sem snýst um að veita Íslenskri erfðagreiningu ríkisábyrgð á 200 millj. ...  
             Það er eðlilegt að menn spyrji sjálfa sig að því hvort þessi ráðstöfun, eins og hún er hér lögð til, sé áhættunnar virði, hvort þetta sé ráðstöfun sem skynsamlegt sé að fara út í og vil ég nú fjalla um það í nokkru máli. Segja má að ef allt fari á versta veg í þessu þá sé verið að taka 200 millj. dollara áhættu, ekki bara fyrir íslenska ríkið heldur mundi líka þar til viðbótar allt eigið fé Íslenskrar erfðagreiningar tapast. Það er ekki bara íslenska ríkið sem er að taka mikla áhættu með þessu heldur er fyrirtækið ekki síður að taka áhættu og má segja að fyrirtækið sé lagt undir í þessu máli öllu líka. Áhættan sem ríkið tekur fellur ekki á ríkið. Ábyrgðin fellur ekki á ríkið nema búið sé að ganga að fyrirtækinu áður og það reynir þess vegna ekki á hana nema fyrirtækið sjálft verði gjaldþrota í raun. Ef við reynum að spá í þetta frá sjónarhóli fyrirtækisins og hvernig þessi mál standa frá sjónarhóli þess þá hefur Íslensk erfðagreining ákveðið að fara út í þessa starfsemi og byggja hana upp. Einfaldasta leiðin til þess að gera slíkt væri með því að sameinast starfandi fyrirtæki, væntanlega í Bandaríkjunum. Sameiningin mundi þá fela það í sér að gengið yrði inn í annan rekstur sem væri í gangi, reynt að finna fyrirtæki sem væri fjárhagslega tiltölulega vel sett og skiptast á hlutabréfum í fyrirtækjunum þannig að fyrir sameininguna yrði greitt með hlutabréfum í deCODE. Önnur leið af hálfu deCODE væri að gefa út hlutabréf í fyrirtækinu sem væri líka fær leið. En frá sjónarhóli fyrirtækisins mundi það vera óheppilegra en að sameinast öðru fyrirtæki vegna þess að verð á hlutabréfum í þessum fyrirtækjum er almennt mjög lágt þessa dagana. Verðþróun hlutabréfa í deCODE hefur verið nánast í samræmi við verðþróun hlutabréfa á Nasdaq-hlutabréfamarkaðnum. Eftir því sem hann hefur hækkað hefur verðið í deCODE hækkað og síðan öfugt. Því má segja að frá sjónarhóli fyrirtækisins séu hlutabréfin á hálfgerðri útsölu í dag. Ef þeir væru að fá inn nýtt fé með því að gefa út aukið hlutafé mundu þeir sem eru núverandi eigendur fyrirtækisins vera að þynna allmjög út eignarhlut sinn til þess að ganga inn í þetta verkefni.

Hefur markaðurinn rangt fyrir sér um verðmæti fyrirtækisins?

Hv. þm. spyr hvort markaðurinn hafi rangt fyrir sér um verðmæti fyrirtækisins. Því er til að svara að markaðurinn er ákveðin niðurstaða af mismunandi sjónarmiðum á því hvort menn telja að verðið sé of hátt eða of lágt. Hlutabréfamarkaður gengur yfirleitt út á það að þessi mismunandi sjónarmið séu til staðar. Ef allir væru sannfærðir um að verðið á hlutabréfunum væri of lágt annars vegar eða allir væru sannfærðir um að verðið á hlutabéfunum væri of hátt hins vegar þá mundu engin viðskipti með bréfin eiga sér stað. En vegna þess að þarna er markaður í gangi þá byggir hann á því að skoðanir á því hvort verðið sé of hátt eða of lágt eru mismunandi. Markaðsverð á hverjum tíma er þess vegna niðurstaða af mismunandi skoðunum. En það að segja að eitt sé rétt og annað sé rangt í þessu tilviki á ekki við. Hv. þm. brosir að þessu en þetta er svona undirstaða þess hvernig hlutabréfamarkaður virkar. Það að hann skuli brosa yfir þessu segir meira um skilning hans á hlutabréfamörkuðum en hlutabréfamarkaðina. Varðandi það hvort Íslensk erfðagreining eigi að fara út í að kaupa fyrirtæki í Bandaríkjunum eða sameinast þar með því að skipta á bréfum þá mundi það að mörgu leyti vera áhættuminna fyrir fyrirtækið að því leyti til að þá væri hægt að velja einhvern rekstur sem hentaði fyrirtækinu og hægt væri að komast inn í. Hins vegar er svo spurning fyrir fyrirtækið hvort þeir kostir sem í því fælust séu það miklir að ekki sé líka hægt að skoða þá leið að byggja þessa starfsemi upp hér á landi. Fyrirtækið hefur verið að byggja sig upp hér á landi með góðum árangri. Það hefur verið tiltölulega auðvelt fyrir fyrirtækið að laða hér að fólk og sá vinnumarkaður sem hér hefur verið hefur verið móttækilegur fyrir starfsemi af þessu tagi. Það er mat fyrirtækisins að það væri að mörgu leyti æskilegt að byggja upp áframhaldandi starfsemi hér á landi. Þá er spurningin frá sjónarhóli fyrirtækisins hvað réttlætti slíka uppbyggingu hér á landi. Eins og staðan er frá sjónarhóli fyrirtækisins þá væri mjög ólíklegt að nokkurn tíma væri hægt að réttlæta það að gera slíkt ef ríkið eða opinberir aðilar kæmu þar ekki að. Þarna er því á ferðinni tækifæri sem mundi sigla fram hjá okkur nema við stöldruðum við og skoðuðum hvort ríkið ætti að gera eitthvað til þess að ná þessari starfsemi til okkar og byggja hana upp hér á landi. Þá er rétt að spá í af hverju við ættum að fara út í slíkt, af hverju við ættum að gera það, þ.e. byggja þessa starfsemi upp hér á landi. Þá verður það að hafa einhvern, að ég tel, annan tilgang en beina aðstoð við Íslenska erfðagreiningu. Það verður að hafa einhvern tilgang sem í raun þolir að allt fari á versta veg þannig að við getum tekið ákveðna áhættu á að allt fari á versta veg og að stór hluti af þessum peningum tapist. Hverju erum við að sækjast eftir? Við erum fyrst og fremst að sækjast eftir því að hér á landi byggist upp þekkingarklasi, klasi þekkingar á þessu sviði, að mikið af fólki setjist hér að, hasli sér hér völl á þessu sviði, sem hefur mikla þekkingu, mikla menntun, vinnur í hálaunuðum störfum á þessu sviði, fólk sem borgar háa skatta, leggur mikið af mörkum til þjóðfélagsins, bæði peningalega og eins á öðrum sviðum. Eftir þessu erum við að sækjast. Og eins því að þetta verði til þess að ungt fólk hasli sér völl á þessu sviði, fari að leggja stund á nám á þessu sviði, að þeir Íslendingar sem hafa verið að læra erlendis finni sér vettvang hér á þessu sviði þannig að ákveðin fjölbreytni verði í þessum störfum, ekki bara hjá Íslenskri erfðagreiningu heldur að þetta verði til þess að önnur fyrirtæki geti líka komið inn á þetta svið þannig að mikið flæði fólks og þekkingar verði á milli nokkurra öflugra fyrirtækja og að þúsundir Íslendinga og innflytjenda vinni við þessi störf. Þetta verða þá fyrst og fremst hátæknistörf, störf sem kalla á mikla menntun en skapa einnig mörg tækifæri fyrir fólk sem ekki hefur langskólanám. Eftir þessu erum við í raun að sækjast. Þetta er í rauninni það sem menn hafa verið að velta fyrir sér hvort þoli þá áhættu sem verið er að taka. Um það er í sjálfu sér aldrei hægt að segja fyrir fram hvort það gangi upp eða gangi ekki upp. Þetta er áhætta sem verið er að taka. En ef við lítum á þetta frá sjónarhóli fyrirtækisins aftur og spáum í þessa áhættu út frá sjónarhóli þess þá lítur það þannig út að hlutabréfin eru á útsölu. Hlutabréfamarkaðir eru almennt í lægð og gengið á bréfunum í deCODE er í lægð líka. Nú má velta því fyrir sér hvað þessi lægð á hlutabréfamörkuðunum stendur lengi en ég hygg að flestir sem eru að spá í markaðina ímyndi sér að þeir muni einhvern tíma innan fárra ára taka við sér og að verð á hlutabréfum almennt, t.d. á Nasdaq-markaðnum og eins á einstökum fyrirtækjum sem eru skrásett á þessum markaði, muni fara hækkandi. Það þýðir að þau skuldabréf sem gefin verða út munu mjög líklega breytast í hlutafé í deCODE en eins og skuldabréfaútgáfan er fyrirhuguð þá er miðað við það að við ákveðin skilyrði, ákveðið gengi á bréfunum, verði fyrst réttur en síðan skylda til þess að umbreyta þeim í hlutafé. Frá sjónarhóli fyrirtækisins er að sjálfsögðu verið að vonast til þess að innan fimm eða sjö ára verði þessi skuldabréf orðin að hlutafé í deCODE og muni þess vegna ekki koma til greiðslu sem skuldabréf. Í framhaldinu er í sjálfu sér hægt að velta því fyrir sér hvert slíkt gengi ætti að vera. Frá sjónarhóli ríkisins væri eðlilegt að þetta gengi væri ekki mjög hátt, frá sjónarhóli fyrirtækisins væri sjálfsagt reynt að hafa það heldur hærra sem snýst alltaf um það á hvaða gengi nýir hluthafar eiga að koma inn í reksturinn. Það þýðir þegar upp er staðið, ef menn hafa trú á því að hlutabréfamarkaðirnir muni ná sér, að gengi bréfanna í deCODE muni ná sér, að þá minnkar áhættan af hálfu ríkisins allverulega við það þegar þessi bréf geta breyst svona í hlutafé. En engu að síður er alltaf ákveðin áhætta til staðar. Annað sem þarf að spá í í sambandi við þessa áhættu er að það er ákveðinn möguleiki fyrir fyrirtæki af þessari tegund að stýra áhættunni. Í öllu þessu ferli geta menn ýmist verið að stunda starfsemi sem er gerð í samstarfi við aðra eða menn geta tekið áhættu með því að fara út í einhverja starfsemi sem menn ætla sér að fá eitthvað út úr og selja síðan niðurstöðurnar en halda áfram þróuninni. Þannig er á því tímabili sem ríkið ábyrgist þessi bréf hægt að stýra áhættunni og ná inn tekjum vegna starfsemi og krefjast þess að meiri tekjur verði myndaðar með samstarfssamningum en að fyrirtækið sé sjálft að taka eigin áhættu. Þess vegna er þetta enn þá einn þáttur sem hægt er að grípa til til þess að draga úr þeirri áhættu sem verið er að taka. Ef við í lokin lítum á framhald þessa máls, hvernig því muni reiða af ef að lögum verður, þá hefur fjmrn. þegar kynnt þetta mál fyrir Eftirlitsstofnun EFTA en það er lagt upp á þeim grundvelli að það falli undir leyfða ríkisaðstoð vegna rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Nú skal ég ekkert segja eða fullyrða um það hvernig niðurstaða Eftirlitsstofnunar EFTA verður í þeim efnum en það er ljóst að það verður lagt eitthvert mat á það hvers virði þessi stuðningur er og hann gæti komið út upp á það að vera einhver hundruð milljóna á hverju ári sem þetta gengur yfir og þá er það borið saman við það hve hár slíkur styrkur má vera í hlutfalli af þeirri fjárfestingu sem verið er að leggja í og hvað þetta er í rauninni mikilvægt í það heila fyrir allt verkefnið. Ég held að eftir að það liggur fyrir þá sé að sjálfsögðu komin ákveðin lína í þetta. Þá liggur alla vega fyrir hvort þessi nálgun á málinu gengur upp, hvort Eftirlitsstofnun EFTA metur þetta gilt rannsóknar- og þróunarverkefni eða hvort hún gerir það ekki. Ef Eftirlitsstofnun EFTA gerir það ekki og þetta fer undir almennan ríkisstuðning, þá vaknar spurningin hvort menn vilji þá breyta um kúrs og nálgast þetta mál sem byggðastyrk eða slíkt eða hvort menn vilji hafa þetta sem ríkisaðstoð sem er þá greitt fyrir fullu verði. Það getur ýmislegt komið til greina í því sambandi og það mundi þýða að Íslensk erfðagreining yrði þá nánast að kaupa þessa ríkisábyrgð ef greiða ætti fyrir hana fullu verði eða þá að farið væri með þessa starfsemi út fyrir bæjarmörkin og hún ekki byggð upp í 101 Reykjavík heldur í einhverju öðru póstnúmeri sem félli undir það að starfsemin sé styrkt og þá þarf ekki að fara lengra en norður fyrir Hvalfjörð til þess að komast í slíkt umhverfi.

Eða til Reyðarfjarðar.

Eða til Reyðarfjarðar, já. En ég var ekki kominn svo langt í hringferðinni um landið, hv. þm., að ég væri kominn austur. Ég vil einungis vekja athygli á því að skattasamningurinn sem gerður var við Norðurál var réttlætanlegur á þeim grundvelli að það væri leyfilegur byggðastyrkur við fyrirtækið. Það er líka ljóst að aðrir aðilar munu koma til greina og munu sækja á um sambærilega fyrirgreiðslu og deCODE hefur fengið. Ég tel líka að þetta mál sé liður í einhverju sem hefur annan og meiri tilgang en þann að styrkja eitt fyrirtæki sem slíkt. Í mínum huga snýst þetta mál ekki um að styrkja Íslenska erfðagreiningu heldur um það hvort við Íslendingar viljum hasla okkur völl á þessu sviði almennt séð. Það getur þá teygt sig inn á ýmis svið en fyrst og fremst erum við að spá í hvort við viljum byggja upp slíka þekkingu í lyfjaþróun á Íslandi sem tengist þá ekki endilega Íslenskri erfðagreiningu heldur því að byggja upp þennan þekkingarklasa sem ég ræddi um fyrr. Eitt fyrirtæki, Lyfjaþróun hf., hefur lagt fram gögn um sína starfsemi og það fyrirtæki er reyndar í því ferli núna að reyna að ná í fjármagn til sinnar starfsemi hjá erlendum aðilum og var þess vegna í rauninni tilbúið með öll sín kynningargögn og með öll sín mál klár þannig séð, það fyrirtæki hlýtur að koma til skoðunar þegar ljóst verður hvort Eftirlitsstofnun EFTA vill makka með í þessu máli eða ekki. Þá verður kominn grundvöllur til þess að skoða þeirra mál og þá fleiri í framhaldinu. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að biðja neinnar afsökunar á því að hafa haldið líklega lengstu framsöguræðu sem ég hef flutt með máli í þinginu en ég taldi að þetta mál væri þess eðlis að það réttlætti það að gerð væri nokkur grein fyrir því af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Ég legg til að málið verði samþykkt með þeim brtt. sem ég hef hér rakið.

Þú gleymdir að vitna í samþykktir Verslunarráðsins.

Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., hefur mælt fyrir áliti nefndarinnar. Mig langar til að spyrja hann, af því að hann er í raun í hlutverki alvörufjárfestis, hann er að fjárfesta fyrir hönd íslensku þjóðarinnar í fyrirtæki upp á 20 milljarða eða taka áhættu í því, hvort nefndin hafi þá unnið samkvæmt þeim reglum sem menn tileinka sér á verðbréfamarkaði við slíkar fjárfestingar, þ.e. að skoða viðskiptaáætlun með miklum grandvarleik með sérfræðingum á því sviði sem um er að ræða, þ.e. lyfjaþróun sem ég efast um að nokkur Íslendingur þekki nema kannski eitt lítið fyrirtæki, hvort nefndin hafi með sínum sérfræðingum unnið að mati á viðskiptaáætlun, reiknað út gjaldþrotalíkur fyrirtækisins og klárað þetta allt saman á sex dögum. Þvílík snilld. Hjá stórum fyrirtækjum sem gera þetta alla daga þykir a.m.k. eðlilegt að hafa sex vikur í slíka skoðun á fjárfestingu og stundum upp í sex mánuði og alveg sérstaklega þegar um er að ræða rekstur sem er eins áhættusamur og lyfjaþróun. Og alveg sérstaklega þegar menn eru að fara út í eitthvað sem þeir ekki kunna þurfa þeir að skoða málið vel. Og ég ætla að spyrja: Hvernig stendur á því að hv. efh.- og viðskn. gat klárað þvílíkt stórt og viðamikið verkefni á sex dögum?

Virðulegi forseti. Ég vil vekja atygli hv. þm. á því að við í meiri hluta efh.- og viðskn. erum í sama liði og fjmrh. og ríkisstjórnin og á vegum ríkisstjórnarinnar og fjmrn. hefur verið unnið mjög mikið í undirbúningi þessa máls. Það hefur verið skoðað, það hefur verið farið yfir trúnaðarupplýsingar frá fyrirtækinu varðandi þau áform sem fyrirtækið hefur og farið yfir upplýsingar sem í rauninni gengur ekki að lagðar séu fram opinberlega þannig að það spilli fyrir starfsemi fyrirtækisins á hlutabréfamarkaði. Ég hygg hins vegar að fyrir mig sem þingmann hafi ég farið mjög rækilega yfir eðli þessa máls, í hverju áhættan felst, gert mér grein fyrir því að það er hægt að stýra áhættunni í þessu ferli. Það er ekki eitthvert eitt punkt-mat í sambandi við áhættu á þessu máli heldur er áhættustýringin samfellt viðfangsefni og eilífur hluti af rekstri fyrirtækis af þessum toga. Þess vegna er það þannig að það sem hv. þm. nefnir varðandi reglur um áhættumat, þá eiga þær ekki við að þessu leyti til. Það er ekki hægt með einföldum hætti að reikna út einhverjar sérstakar gjaldþrotalíkur enda hefur þetta mál þann tilgang að byggja hér upp þessi störf með þeirri þekkingu sem fólkið sem vinnur við þetta hefur og það að þetta þoli það í rauninni að allt fari á versta veg.

Herra forseti. Fyrst það er markmiðið hjá hv. þm. að ná til landsins störfum á þessu sviði, af hverju var ekki hreinlega boðin út 20 milljarða ríkisábyrgð til hvaða fyrirtækis sem er í heiminum sem gæti skaffað þessi störf og það hugsanlega með miklu minni áhættu? Af hverju var það ekki gert þar sem það hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar að bjóða sem mest út? Mér finnst það mikill ábyrgðarhluti fyrir menn sem kunna kannski á bíl að fara að stýra júmbóþotu. Menn þurfa að vita þegar þeir taka ákvörðun á þessu sviði að þeir eru að taka miklar ákvarðanir og gefa sig út fyrir að hafa mikla þekkingu. Ég hefði hana ekki. Þá langar mig til að spyrja hv. þm. hvernig svona aðgerð virkar hagfræðilega. Er þetta skynsamleg aðgerð? Og eins hvort það sé skynsamlegt þegar við erum að ráðleggja almenningi að skrifa ekki upp á, þá séu þingmenn að skrifa upp á fyrir hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu upp á 277 þús. kr. í rekstri sem er afskaplega áhættusamur.

Virðulegi forseti. Ég ræddi um það áðan að við værum að leggja þetta til vegna þess að við teldum að þetta væri áhættunnar virði. Við erum líka að leggja þetta til vegna þess að við teljum að áhættan sé ekki fullkomlega 100%, að við séum að tapa 200 millj. dollara. Við erum að gera þetta vegna þess að við viljum sjá þessi störf byggjast hér upp, við viljum sjá samkeppnishæfa atvinnugrein, alþjóðlega samkeppnishæfa atvinnugrein byggjast upp hér á Íslandi og það er einfaldlega þannig að samkeppnishæfar atvinnugreinar eru byggðar upp á ákveðnum forsendum. Það þarf að leggja í þetta fjármagn, það þarf að leggja í þetta menntun, það þarf að leggja í þetta alls kyns aðstæður og skilyrði af hálfu stjórnvalda til þess að samkeppnishæfar atvinnugreinar byggist upp. Það er hægt að vekja athygli hv. þm. á miklum fræðum í þessu, hvernig samkeppnishæfar atvinnugreinar eru byggðar upp en ég hygg að það væri ágætt fyrir hv. þm. að kynna sér það.

Herra forseti. Ég hygg að það hafi ekki verið undir 40 manns sem mættu á fund nefndarinnar að ræða þetta mál og ég held að það sé óhætt að segja að nær undantekningarlaust hafi allir þeir aðilar verið á móti málinu, hvort sem litið er til fjármálamarkaðarins, efnahagsstofnana eða atvinnulífsins. En það eru ein samtök sem vafðist svolítið fyrir mér að greina afstöðuna hjá og skilja vegna þess að það hafa komið upp þrjár afstöður hjá þessum samtökum sem er Verslunarráðið. Aðstoðarframkvæmdastjóri Verslunarráðsins sem mætti á fund nefndarinnar, Birgir Ármannsson, sagði að Verslunarráðið mundi ekki leggjast gegn málinu. Hann sagði að vísu að Verslunarráðið hefði ákveðið prinsipp í svona málum en menn þyrftu að hafa prinsipp til að geta vikið frá þeim. Einhvern veginn svona orðaði hann það. Síðan hefur komið fram hjá stjórn Verslunarráðsins að hún hafnar þessari hugmynd ríkisstjórnarinnar. Þar er komin afstaða nr. 2, að vera á móti. Birgir Ármannsson situr greinilega hjá við þetta. En síðan kemur framkvæmdastjóri Verslunarráðsins og formaður efh.- og viðskn. sem lýsir því yfir hér að hann ætli að styðja málið. Að vísu sagði hann það svo nýlega í fjölmiðli að hann ætti eftir að koma sér upp sannfæringu í málinu og mér fannst sannfæringin satt að segja ekki mikil í ræðustólnum þó að hann lýsti yfir stuðningi við málið. Þess vegna er ég að reyna að átta mig á afstöðu Verslunarráðsins og spyr hv. formann nefndarinnar: Hver er afstaða Verslunarráðs Íslands til þessa frv.?

Virðulegi forseti. Ég er afar þakklátur fyrir þann áhuga sem hv. þm. sýnir á störfum, stefnu og skoðunum Verslunarráðs Íslands. Ég verð bara sem framkvæmdastjóri ráðsins að bjóða henni í kaffi til að kynna sér það.

Herra forseti. Ég er ekkert undrandi á þessum svörum formanns nefndarinnar vegna þess að hann skilur ekki frekar en ég afstöðu Verslunarráðs Íslands og treystir sér greinilega ekki til þess að túlka hana í ræðustól. Það er enginn undrandi á því þegar uppi eru þrjár afstöður í málinu og hv. formaður efh.- og viðskn. er settur í þá óþægilegu stöðu af ríkisstjórninni að þurfa að þjóna tveimur herrum, annars vegar Davíð Oddssyni og ríkisstjórninni og hins vegar Verslunarráðinu, þannig að hv. þm. er auðvitað í afleitri stöðu. Það er náttúrlega mjög slæmt þegar við erum að reyna að átta okkur á afstöðu hagsmunaaðila í þessu máli að við skulum ekki fá botn í afstöðu Verslunarráðsins til þessa máls. Þetta er aðili sem hv. þm. leggur alltaf til að fái öll mál til umsagnar og er fastagestur í nefndinni, Birgir Ármannsson, þannig að það er litið aðeins til skoðana þeirra. Það er athyglisvert að Verslunarráðið er eini aðilinn í hópi aðila vinnumarkaðarins og fjármálastofnana sem hefur ekki eina afstöðu í þessu máli heldur þrjár. Allir hinir eru á móti málinu. En Verslunarráðið hefur þrjár afstöður. Er ekki hægt að fá, herra forseti, fram nánari afstöðu Verslunarráðsins heldur en hér hefur komið fram?

Virðulegi forseti. Ég er mjög þakklátur fyrir ekki bara þá umhyggju sem hv. þm. sýnir Verslunarráðinu heldur mér líka persónulega. Ég verð að segja að þetta verðskuldar vissulega kaffiboð. Hins vegar er það eins og hv. þm. veit að Verslunarráðið er breið samtök, með nokkur hundruð félaga, og þar eru ýmsar skoðanir í gangi og það verður stundum að taka smátíma að ná saman um skoðanir í þeim félagsskap eins og svo mörgum öðrum. Ég hygg að það þurfi stundum að ræða málin í félagsskap eins og Samfylkingunni jafnvel þótt það séu ekki jafnmargir þingmenn í þeim þingflokki eins og félagar í Verslunarráðinu.

Herra forseti. Hafi þetta verið lengsta framsöguræða sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur flutt fyrir nefndaráliti, þá var þetta örugglega líka sú aumkunarverðasta. Ég held að ég hafi aldrei heyrt þingmann vera í öðrum eins endemisvandræðum við að tala bæði með og móti máli. Hv. þm. setti fyrst á gömlu plöturnar frá foringja sínum um fortíðarvandann, sjóðasukkið, ríkisábyrgðirnar og allt sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefði afnumið en hóf síðan að réttlæta veitingu þessarar ríkisábyrgðar og vitnaði þá allt í einu til Írlands og Lúxemborgar og Sviss sem hefðu með ýmsum sértækum aðgerðum og ábyrgðum náð markverðum árangri. Þetta, herra forseti, minnir á ekkert annað meira en köttinn sem hefur fengið heitan graut í skál, langar í grautinn en veit að hann getur brennt sig á honum. Ég held að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefði a.m.k. gert rétt í því að fara ekki þeim fordæmingarorðum um allar ríkisábyrgðar, sértækar aðgerðir í efnahagsmálum eða björgunaraðgerðir gagnvart atvinnulífi sem hann gerði í upphafi. Hljómar það ekki dálítið sérkennilega í ljósi þess sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar stendur nú fyrir þegar aðgerðir eru svo sértækar að þær eru orðnar eintækar. Fyrirtæki sem fyrst fær einkaleyfi, ,,monopol`` á heilbrigðisupplýsingum þjóðarinnar fær núna algerlega sérstaka meðhöndlun og 20 milljarða ríkis\-ábyrgð og það liggur svo mikið við að glænýjum lögum um áhættumat og meðferð veitinga á ábyrgðum af þessu tagi er vikið til hliðar eins og þau leggja sig. Þannig gera menn sjálfa sig að ómerkingum og öll þau stóru orð sem þeir hafa uppi haft um að það eigi að fara að vanda til verka í þessum efnum, ástunda fagleg vinnubrögð og draga úr afskiptum ríkisins, mismunun milli einkaaðila og annarra opinberra aðila o.s.frv. Það er alveg sama hvar borið er niður, herra forseti. Vinnubrögðin í þessu máli og hin efnislega niðurstaða þess eru þau að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar gerir sig algerlega ómarktæka í umræðum um mál af þessu tagi framvegis.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki reiknað með því fyrir fram að það tækist á 40 mínútum að sannfæra hv. þm. um ágæti þessa máls. Ég hafði kannski eitthvað annað í hyggju með því. Varðandi það sem hv. þm. fjallaði um, þessar sértæku aðgerðir og almenn skilyrði í efnahagslífinu, þá verður hv. þm. að sætta sig við það að sú áhersla sem verið hefur á hin almennu skilyrði í atvinnulífinu síðan 1991 hefur skilað árangri, hefur skilað mjög miklum árangri. Hv. þm. verður líka að sætta sig við það að á þessum tíma frá 1991 hefur líka verið beitt ýmsum sértækum aðgerðum í atvinnumálum sem hafa sumar hverjar einnig skilað árangri, sumar reyndar ekki. En sumar hafa skilað ágætisárangri. Það sem ég var að draga fram í framsöguræðu minni var að áherslan í efnahagsstjórninni á þessar almennu aðgerðir, hin almennu skilyrði, hefur skilað árangri en það var stefnubreyting frá því sem var þar á undan þegar hin almennu skilyrði voru ekki í lagi, en menn ætluðu að bjarga öllu með þessum sértæku aðgerðum og ráðum. Þegar upp er staðið er spurningin við hvaða skilyrði menn beita sértækum ráðstöfunum, hvert markmið með þeim er. Það verður að vega það og meta en þær mega aldrei vera gerðar eða eitt aðalatriðið á kostnað hinna almennu skilyrða sem atvinnulífið býr við. Það er ekki svo í þessu tilviki.

Herra forseti. Það sem ég er að gagnrýna hér er að hv. ræðumaður Vilhjálmur Egilsson var í raun og veru að segja að austur væri vestur og norður væri suður og fór í marga hringi í ræðu sinni. Mér finnst að það hefði verið miklu heiðarlegra af hv. þm. og ríkisstjórninni að koma bara fram og segja: Við höfum skipt um skoðun. Við ætlum að hverfa frá fyrri ákvörðunum, fyrri reglum sem mótaðar voru um veitingu ríkisábyrgða og hefja veitingu ríkisábyrgða gagnvart einstökum fyrirtækjum á þessum grunni en reyna ekki hið ómögulega að segja að þetta sé samrýmanlegt. Kjarninn í niðurstöðu nefndarstarfsins sem lá til grundvallar setningu laga um ríkisábyrgðir 1977 var einmitt sá að það þyrfti að fara ákaflega varlega í allar sérstakar ábyrgðarveitingar, skoða hvert tilvik mjög vandlega, meta áhættuna og skoða hvaða fordæmisgildi það hefði gagnvart öðrum aðilum o.s.frv. Svo koma menn bara hér og ýta þeim lögum ósköp einfaldlega á einu bretti til hliðar af því að það er augljóst að þetta mál gengi ekki upp ef farið væri eftir þeim lögum. Þá eiga menn bara að viðurkenna það.

Virðulegi forseti. Hv. þm. vill gjarnan hafa hönd í bagga með því hvernig ég haga mínu máli og hvernig ég rökstyð mitt mál. Ég hygg að það sé orðið nokkuð langt gengið hjá hv. þm., ekki síst vegna þess að hann er í öðrum flokki en ég. Ég hef haft skilning á því að hv. þm. hefði aðra skoðun á þessu máli en ég og hef reyndar gengið út frá því og hef ákveðna reynslu fyrir því að hv. þm. hefur ákveðnar skoðanir á efnahagsmálum og hvernig eigi að stýra þeim. Ég tel að í gegnum tíðina hafi það ekki gefist vel að fara eftir þeim skoðunum hv. þm. en mér finnst að ég eigi að fá að ráða mínum skoðunum og mínum málflutningi sjálfur og hv. þm. þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því.

Herra forseti. Spurning mín til hv. þm. Vilhjálms Egilssonar lýtur að vangaveltum hv. þm. um það hvort ESA vilji makka með eins og þingmaðurinn orðaði það. Ég vil spyrja þingmanninn: Hvers vegna þetta flaustur í málinu þegar það er ljóst að það virðist þurfa að koma einhvers konar samþykki frá ESA um það hvort fyrirhuguð ríkisábyrgð eins og ríkisstjórnin er að leggja hana upp í þessu frv. getur gengið eða ekki? Ég vil fá að heyra hvers vegna ekki sé þá beðið eftir því að fá svörin frá ESA um hvort ESA vilji makka með. Er það ekki skynsamlegra en að vera að afgreiða hér mál sem mögulega hefur 100 þúsund agnúa?

Virðulegi forseti. Það er einu sinni þannig að það er ekki létt verk að tosa út úr Eftirlitsstofnun EFTA svör við spurningu sem er spurt með stóru efi fyrir framan. Gangur þessara mála er einfaldlega þannig að það er lagt upp með ákveðið mál sem er þá samþykkt mál af hálfu íslenska ríkisins og það er spurt hvort það gangi upp. Síðan taka menn ákvarðanir í framhaldi af því. Það er ekki þannig að íslenska ríkið eða stjórnmálaflokkar eða hagsmunasamtök geti beint spurningum til ESA og fengið þeim svarað svona eftir viku eða svo. Það virkar ekki þannig, heldur er þetta þannig að það er tekið fyrir af því að þetta er samþykkt mál, alvörumál af hálfu ríkisstjórnarinnar og þá er farið í gegnum það.

Herra forseti. Gott og vel, ég tek þetta svar hv. þm. gilt en mig langar til að spyrja um annað. Það varðar fordæmið sem bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hafa lýst yfir að sé ekki fólgið í þessu máli. Það kemur fram í máli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar að hann telji þau önnur fyrirtæki sem séu einnig að hasla sér völl í lyfjaþróunargreinum eigi möguleika á því að koma til hæstv. ríkisstjórnar og ræða mál sín þegar þar að kemur, þegar þetta mál er komið á borðið. Má þá skilja orð hv. þm. svo að önnur fyrirtæki í sama geira eigi mögulega aðkomu að borði ríkisstjórnarinnar varðandi ríkisábyrgðir fyrir starfsemi sína í náinni framtíð?

Virðulegi forseti. Ég tel að sambærileg meðferð hljóti að þurfa að gilda um sambærileg mál. Þegar niðurstaða liggur fyrir frá Eftirlitsstofnun EFTA um það hvort þetta er tækt sem rannsóknar- og þróunarverkefni, þá hlýtur það að vera þannig í mínum huga að þegar og ef önnur fyrirtæki koma upp með sambærileg áform fái þau sambærilega meðferð. Ég get ekki skilið annað en að tilgangurinn með þessu öllu saman sé sá að menn ætli sér að búa hér til þekkingarklasa í þessari atvinnugrein sem þýðir þá fleiri en eitt fyrirtæki og það gengur ekki upp nema það sé ákveðin fjölbreytni. Þess vegna hef ég talið að sambærileg afgreiðsla hlyti að gilda um sambærileg mál.

Herra forseti. Í því nál. sem ég mæli fyrir eru færð fram rök 1. minni hluta í málinu. Niðurstaða 1. minni hluta er að við getum ekki stutt það og má segja að fyrir því séu í stórum dráttum þrenns konar rök. Í fyrsta lagi jafnræðisrökin sem ég mun skýra nánar í máli mínu, í öðru lagi samkeppnisrökin og í þriðja lagi áhætturökin. Við í 1. minni hluta gagnrýnum hve Alþingi hefur gefist lítill tími til að fjalla um málið og brjóta það til mergjar í nefnd og við teljum líka að það sé hreinlega ekki boðlegt að veita þeim aðilum sem nefndin þarf að fá álit, umsögn og ráðgjöf hjá jafnstuttan tíma til að koma á framfæri við nefndina skoðunum sínum, enda var það svo, herra forseti, að margir umsagnaraðilar sem gjarnan hefðu viljað hafa meiri tíma til þess að skila skriflegu áliti gerðu það ekki vegna þess knappa tíma sem nefndinni var ætlað til að ljúka málinu á. Það er ekki forsvaranlegt, herra forseti, þegar við erum að fjalla um svo stórt mál sem hefur svo gífurlega áhættu eins og ég mun koma nánar að, í máli mínu, að ætla þinginu örfáa daga til að afgreiða málið og gera það að lögum. Ríkisstjórnin þurfti a.m.k. tvo mánuði sjálf til þess að fjalla um þetta mál og hún getur ekki ætlast til þess að þingið þurfi minni tíma en ráðherrarnir til að skoða það, vega og meta afstöðu í málinu vegna þess að það er mjög flókið og sértækt og eins og ég mun koma að í máli mínu á það alls ekki að vera í verkahring þingmanna að taka afstöðu til slíkra mála. Eins og ég sagði í stuttu andsvari áðan hefur frv. þetta mætt mikilli andstöðu hjá nær öllum þeim sem voru kallaðir til fundar við nefndina. Þar má nefna fulltrúa frá fjármálamarkaðnum eins og greiningardeildum banka og verðbréfafyrirtækja, fulltrúum frá atvinnulífinu, heildarsamtökum atvinnulífsins og heildarsamtökum launafólks. Sömuleiðis frá efnahagsstofnunum eins og Þjóðhagsstofnun og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands sem og einstökum fyrirtækjum á vinnumarkaðnum sem starfa á sama sviði og Íslensk erfðagreining. Það er allt á einn veg hjá þeim umsagnaraðilum sem komu á fund nefndarinnar. Þeir gagnrýna mjög þessa sértæku aðstoð og raunar eru menn mjög undrandi yfir því að ríkisstjórnin skuli með þessum hætti hverfa frá stefnu sinni, eins og margir sögðu, og leggja til þetta mál. Það var aðeins ein afstaða sem var nokkuð óljós, kannski tveir umsagnaraðilar. Það er í fyrsta lagi Verslunarráðið eins og við höfum rætt. Það er mjög erfitt að átta sig á afstöðu þeirra í málinu en ég hygg að ef rýnt er í afstöðu stjórnar Verslunarráðsins, þá sé stjórn Verslunarráðsins mjög ósammála þeirri leið sem ríkisstjórnin er að fara og leggist jafnmikið gegn því og aðrir aðilar þó að hin sérstaka staða sem formaður efh.- og viðskn. er í geri það að verkum að þetta lítur hreinlega út eins og Verslunarráðið hafi þrenns konar afstöðu í málinu. Síðan var það Seðlabankinn. Það er erfitt að átta sig á afstöðu hans í málinu sem reynir er að spila sig eitthvað hlutlausan í málinu þótt hér sé um að ræða stórt mál sem getur haft verulega áhættu í för með sér og áhrif inn á markaðinn, en þeir bera fyrir sig eins og kannski aðrir aðilar að þeir hafi haft mjög stuttan tíma til þess að fjalla um málið. Aðkoma ríkisvaldsins og löggjafarþingsins að málinu er líka með öllu óeðlileg að mínu mati því hér er um að ræða sérstaka fyrirgreiðslu við eitt fyrirtæki í landinu en aðgerðin er úr samhengi við hlutverk bæði þings og framkvæmdarvaldsins. Jafnvel þótt litið sé til fortíðar og þeirra afskipta sem löggjafar- og framkvæmdarvaldið hafa oft og tíðum haft af atvinnulífinu með ýmsum sértækum aðgerðum og styrkjum, þá er það einsdæmi að svona gríðarleg fyrirgreiðsla og áhættusöm hafi verið veitt einu fyrirtæki. Undantekning þar frá er algert neyðartilvik eins og tímabundin ábyrgð ríkisvaldsins á tryggingu flugflotans vegna hryðjuverkanna í Bandaríkjunum í september sl. Þingmenn eru því settir í algerlega óviðunandi stöðu að þurfa að taka ákvörðun um 20 milljarða ríkisábyrgð til eins fyrirtækis. Þingmenn eru auðvitað ekki í neinni aðstöðu og eiga ekki að vera það til þess að velja eitt fyrirtæki úr og veita því fyrirgreiðslu umfram önnur sem þar að auki er gífurlega áhættusöm fyrir ríkissjóð og skattgreiðendur. Ef ríkisvaldið hefði viljað styðja sérstaklega við þekkingariðnaðinn eða hátæknigreinar til að skapa hér nokkur hundruð arðvænleg störf, þá eru aðrar leiðir til þess heppilegri sem ekki hefðu leitt til mismununar í atvinnulífinu og samkeppnisröskunar í einstökum greinum. Vissulega er það svo að Íslensk erfðagreining er þýðingarmikið fyrirtæki fyrir nýja hátækniframleiðslu á sviði lífvísinda hér á landi og hefur um 600 hálaunuðum hátæknistörfum á að skipa sem skiptir auðvitað miklu máli fyrir þjóðarbúið. Ekki skal úr því dregið. Auðvitað er mjög brýnt að slíkum störfum fjölgi á Íslandi og að lagður verði grunnur að nýjum greinum og fyrirtækjum á sviði hátækni, þar á meðal líf-, vísinda- og lyfjaþróunar. En það á, herra forseti, að örva eflingu hátæknigreina með almennum hætti þar sem settar eru almennar reglur sem auðvelda starfsumhverfi slíkra greina eða fyrirtækja á jafnréttisgrunni. Almannahagsmunir eiga að vera í fyrirrúmi gegn sérhagsmunum og hinar óskráðu og skráðu reglur um jafnræði á ekki að brjóta. Það er einmitt, herra forseti, fróðlegt að bera saman 20 milljarða ríkisábyrgð sem hér á að veita einu fyrirtæki á hátæknisviði við veltuna og mannafla í hugbúnaðariðnaðinum hins vegar. Áætluð heildarvelta hugbúnaðariðnaðarins og þeirrar greinar var tæplega 20 milljarðar í fyrra og um 2.900 manns starfa í greininni og þeim fjölgaði um 1.300 eða 81% frá 1997. Áætluð fjárfesting á þeim árum nam 8 milljörðum kr. Afkoman hefur verið mjög misjöfn og síðasta ár var mjög erfitt í þeirri grein. Þetta má auðvitað bera saman við þá 20 milljarða kr. ríkisábyrgð sem veita á einu fyrirtæki og margir telja að verulegar líkur séu á að geti fallið á skattgreiðendur. Heildarveltan í hugbúnaðargreininni var um 20 milljarðar í fyrra og það eru 2.900 manns sem starfa í greininni og þarna er um að ræða sömu fjárhæð og á að veita einu fyrirtæki. Einnig má benda á að Íslensk erfðagreining sem nú á að veita 20 milljarða kr. ríkisábyrgð og margir telja að geti verið brot á bæði stjórnarskrá og samkeppnislögum hefur fengið mjög sérstaka aðstoð og fyrirgreiðslu hjá íslensku þjóðinni. Fyrirtækinu var fyrir örfáum árum veitt einkaleyfi til að starfrækja gagnagrunn á heilbrigðissviði til 12 ára og einkaaðgangur að heilsufarsupplýsingum þjóðarinnar. Eftir því var leitað í efh.- og viðskn. hvort greiðslur væru farnar að koma inn í ríkissjóð vegna þeirrar fyrirgreiðslu en upplýst var að svo væri ekki. Fjöldi fjárfesta hér á landi og einstaklingar hafa líka keypt hlutabréf í félaginu og lagt fjármagn í mikla áhættufjárfestingu en margir þeirra hafa tapað á því miklu fjármagni. Þetta fyrirtæki hefur því fengið áður mjög umdeilda, sértæka og einstaka aðstoð sem sýnir að þjóðin metur þá mikilvægu starfsemi á hátæknisviði sem Íslensk erfðagreining stendur fyrir og skapað hefur fjölda starfa í þekkingariðnaði. Herra forseti. Hlutverk ríkisins er að skapa samkeppnishæft umhverfi fyrir atvinnulífið, t.d. í skattalegu tilliti og með almennum hætti þar sem jafnræði allra fyrirtækja og atvinnulífsins er í fyrirrúmi. Leikreglur á fjármálamarkaði og í atvinnulífnu eiga að vera með þeim hætti að þær vinni gegn einokun og samþjöppun valds og fjármagns í atvinnulífinu og með öflugri samkeppni á markaðnum. Þessi fyrirgreiðsla upp á 20 milljarða kr. gengur þvert á þá stefnu. Markmið einkavæðingar sem er m.a. að komast hjá ríkisábyrgð er líka þverbrotið með þessari sértæku aðstoð. Það er kaldhæðnislegt, herra forseti, að það skuli vera Sjálfstfl. sem á tyllidögum kennir sig við frjálsræði, samkeppni og einstaklingsframtak en gegn ríkiskapítalisma og einokun sem er í forsvari fyrir svona pilsfaldakapítalisma og gamaldags vinnubrögð. Athygli vekur að Benedikt Jóhannesson framkvæmdastjóri, sem jafnframt er stærðfræðingur að mennt og stjórnarformaður fyrirtækja eins og Skeljungs og Nýherja, segir að enginn vafi sé á því að þessi hugmynd sé einhver hin ábyrgðarlausasta sem borin hefur verið upp á Alþingi frá upphafi vega. Hérna er mikið sagt, herra forseti, en ég hygg að sá ágæti maður sem er stærðfræðingur að mennt hafi mikið til síns máls þegar hann segir að þessi hugmynd sé einhver sú ábyrgðarlausasta sem borin hafi verið upp á Alþingi frá upphafi vega. Það er ekki hægt, herra forseti, annað en segja nei við því að veita svona sértæka aðstoð upp á 20 milljarða til eins fyrirtækis með allri þeirri áhættu sem henni fylgir fyrir skattgreiðendur. Kaupþing hefur líka bent á að athygli vekji að fullyrt sé að aðkoma ríkisvaldsins sé ein meginforsenda þess að unnt sé að starfrækja fyrirtækið hér á landi. Segja þeir að þessi afstaða virðist nokkuð á skjön við þá þróun sem verið hefur á Vesturlöndum undanfarinn áratug, en beggja vegna Atlantsála hafi verið lagt kapp á að draga úr aðkomu ríkisins að almennum starfs- og fjármögnunarskilyrðum fyrirtækja. Þessi afstaða virðist nokkuð á skjön við þá þróun sem verið hefur á Vesturlöndum. Herra forseti. Það vekur auðvitað mikla athygli í öllum þessum málatilbúnaði hvernig að honum er staðið. Það er eitt að taka ákvörðun um að veita þessa ríkisábyrgð og síðan er það auðvitað hin hliðin á málinu, þ.e. hvernig að því er staðið. Ný lög um ríkisábyrgð voru sett á árinu 1997. Aðdragandi þess var að sett var á fót nefnd til þess að endurskoða ríkisábyrgðir, en hún starfaði undir forustu Birgis Ísleifs Gunnarssonar seðlabankastjóra. Í tillögum nefndarinnar sem fylgdu í greinargerð með frv. um ríkisábyrgðir sem lagt var fyrir 122. löggjafarþing kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Opinberir aðilar hafa orðið fyrir umtalsverðum skakkaföllum á liðnum árum vegna ábyrgða sem þeir hafa tekið á sig. Ábyrgðir á lánum einkaaðila hafa fallið á ríki og sveitarfélög, bein lán til atvinnufyrirtækja hefur reynst nauðsynlegt að afskrifa og eignir ríkisins í atvinnufyrirtækjum og fjármálastofnunum hafa rýrnað vegna tapa þessara aðila. Nefndin telur að stefna beri að því að draga úr ríkisábyrgðum einkum þar sem aðild ríkisins skekkir samkeppnisstöðu einkaaðila. Einnig telur nefndin brýna þörf á að reglur um veitingu ríkisábyrgða séu skýrar.`` Það er til marks um hversu óeðlilega sértæk þessi ríkis\-ábyrgð er að vikið er til hliðar nýlegum lögum um ríkisábyrgð sem sett voru til að tryggja vandaða málsmeðferð og lágmarka alla áhættu þegar ríkið í undantekningartilvikum veitir ríkisábyrgð. Þannig kemst ríkisvaldið hjá því að uppfylla ýmis skilyrði laganna sem kveða m.a. á um að umsögn Ríkisábyrgðasjóðs skuli liggja fyrir um mat á greiðsluhæfi skuldara. Það liggur ekki fyrir. Mat á afskriftaþörf liggur heldur ekki fyrir. Mat á tryggingum liggur heldur ekki fyrir. Mat á áhrifum á samkeppni á viðkomandi sviði liggur heldur ekki fyrir. Ekkert af þessu liggur fyrir. Ekkert af þessu var hægt að fá fram í nefndinni, en þetta er lagaskylda í nýlegum lögum sem Alþingi hefur sett til þess einmitt að hamla á móti ríkisábyrgðum, en þegar þær í undantekningartilvikum eru veittar þá skuli reistar eins miklar girðingar og hægt er til þess að tryggja að fé skattborgaranna tapist ekki. Ekkert þessara atriða þarf að uppfylla hér áður en málið gengur frá þinginu, en í samningum sem gera á við fyrirtækið verða einhver af þessum ákvæðum væntanlega sett inn og reynt að uppfylla þau. En það er með öllu óljóst hvernig það verður og þingið fær ekkert að vita um það áður en það þarf að greiða atkvæði í þessu máli hvernig þær lyktir verða. Í lögunum er líka kveðið á um að ríkissjóði sé óheimilt að takast á hendur ríkisábyrgð nema að fullnægðum ákveðnum skilyrðum eins og að ábyrgðarþegi leggi fram viðeigandi tryggingar að mati Ríkisábyrgðasjóðs og ekki sé hægt að fullnægja lánsfjárþörf á almennum lánamarkaði. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að ekki er hægt að fullnægja þessari lánsfjárþörf á almennum markaði hér og heldur ekki erlendis eins og ég mun koma að síðar í máli mínu og það er auðvitað ástæða þess að leitað er eftir þessari ríkisábyrgð. Herra forseti. Eina ákvæðið sem í gildi verður í ríkis\-ábyrgðalögunum er 5. gr. laganna um að árlega skuli halda afskriftareikning vegna veittra ábyrgða og afskriftareikningur Ríkisábyrgðasjóðs skuli á hverjum tíma gefa raunhæfa mynd af áætluðum afskriftum allra ábyrgða sjóðsins. Furðulegt verður þó að telja að ríkisvaldið telji ekki ástæðu til á þessu stigi að leggja til hliðar í afskriftasjóð vegna svona hárra ríkisábyrgða. Það vekur athygli að 6. gr. ríkisábyrgðalaganna er vikið til hliðar líka en þar er kveðið á um að hver sá sem ríkissjóður gengur í ábyrgð fyrir skuli greiða við ábyrgðarveitingu í ríkissjóði áhættugjald er nemi 0,25--4% af höfuðstól ábyrgðarskuldbindingarinnar fyrir hvert ár lánstímans. Það skiptir miklu máli hve hátt ábyrgðargjaldið verður. Ef miðað er við lægsta áhættugjald eins og kveðið er á um í lögunum, 0,25, þá mundi það gefa ríkissjóði allan lánstímann 350 millj. kr., en 4% sem er hæsta ríkisábyrgðargjaldið samkvæmt lögunum mundi gefa ríkissjóði 5,6 milljarða kr. Við erum að tala um annars vegar með lægsta ábyrgðargjaldi 350 millj. kr. samkvæmt lögunum en með hæsta ábyrgðargjaldi á lánstímanum erum við að tala um 5,6 milljarða kr. Þingið veit ekkert þegar því er gert að afgreiða þetta mál hvert þetta ríkisábyrgðargjald verður. Það ræðst af ábyrgðinni, þ.e. hvernig ábyrgð verður veitt ef hún á annað borð verður veitt, er svarið þegar um er spurt. Það er sem sagt allt í óvissu um hvort eða hvernig ábyrgðargjaldið verður greitt vegna 20 milljarða ábyrgða af útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar. Það var upplýst í nefndinni að það lægi ekki fyrir fyrr en eftir nokkra mánuði hvort ESA telji ríkisábyrgðina geta fallið undir heimild til að veita sérstaka ríkisábyrgð til rannsókna- og þróunarverkefna, en um hana gilda minni kröfur um greiðslu markaðsverðs og tryggingar fyrir ríkisábyrgðina en ef um almenna ríkisábyrgð væri að ræða. Ástæða er líka til að geta þess hér að fullkomin óvissa ríkir um hvort ESA gefi sína heimild til þess að hægt sé að veita þessa ríkisábyrgð. Í því sambandi ber að líta til þess að ríkisábyrgðin er mjög hátt hlutfall af heildarfjárfestingum eða um 60% af heildarfjárfestingum, en heildarfjárfestingin er 35 milljarðar kr. 1. minni hluti leitaði eftir að fá upplýsingar um hvað ríkisábyrgðir og ríkisstyrkir sem ESA hefur veitt heimild fyrir hafi verið hátt hlutfall af heildarfjárfestingu hingað til. Í þeim dæmum sem rakin voru í nefndinni var yfirleitt um að ræða helmingi minni aðstoð hlutfallslega af heildarfjárfestingu en hér er getið. Það kemur fram í umsögnum með áliti okkar í 1. minni hluta varðandi þá aðstoð sem var heimiluð af hálfu ESA og greint var frá í umsögnum, t.d. umsögn frá fjmrn. sem við leituðum eftir, að sem hlutfall af heildarfjárfestingu í viðkomandi verkefni var um að ræða helmingi minni aðstoð hlutfallslega en hér á að veita. Herra forseti. Allir aðilar á fjármálamarkaðnum sem veittu umsögn um málið eða tjáðu sig um þessa ríkis\-ábyrgð eru á einu máli um að þetta sé mjög áhættusamt verkefni, enda er lyfjaiðnaðurinn og lyfjaþróunarstarfsemi með áhættusömustu atvinnugreinum. Fram kom að fjármálamarkaðurinn ætti sjálfur að velja arðbærustu viðskiptahugmyndina í hátækniiðnaði en ekki löggjafarþingið. Gylfi Magnússon, dósent við viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands, sagði í Viðskiptablaðinu nýverið að þessi ríkisábyrgð væri fráleit og þýði að aðhald markaðarins sé ekki lengur fyrir hendi, þ.e. hvatinn til að velja á milli góðra og slæmra viðskiptahugmynda. Ég vil vitna líka í Morgunblaðið 12. apríl sl. Þar er viðtal við ýmsa aðila, m.a. Gylfa Magnússon dósent. Þar heldur hann því fram líkt og ég greindi hér frá að alveg fráleitt væri að fjármagna ríkisábyrgðina með skuldabréfum með ríkis\-ábyrgð. Ég er að vitna í Gylfa Magnússon, dósent í hagfræði við háskólann. Hann gagnrýnir fyrirhugaða ríkisábyrgð og segir, með leyfi forseta: ,,,,Almennt séð er ríkisábyrgð mjög varahugaverð af þeirri ástæðu að ef vel gengur, hirða einkaaðilar hagnaðinn, en ef illa gengur lendir hann á skattborgurunum. Það er uppskrift að sóun á fjármunum. Það er hægt að tína til fleiri dæmi um það en kæmust fyrir í nokkrum bindum af Morgunblaðinu,`` segir Gylfi. Hann segir alveg ljóst að mikil áhætta sé tekin með því að veita umrædda ríkisábyrgð. ,,Það eru umtalsverðar líkur á því að þessir 20 milljarðar hreinlega lendi á ríkinu og þar með á skattgreiðendum.````` Síðar í þessu sama viðtali segir, með leyfi forseta: ,,Hann segir ómögulegt að meta líkurnar á því hvort fyrirtækinu muni takast að þróa lyf sem geri kleift að sækja fjármagn út á fjármálamarkaði áður en það fé sem safnað er í upphafi er þorrið. ,,Hins vegar eru verulegar líkur á að það takist ekki og þar með eru verulegar líkur á að þessir 20 milljarðar hreinlega falli á ríkissjóð,`` segir Gylfi Magnússon.`` Hér var ég að vitna í dósent í hagfræði við Háskóla Íslands sem menn hljóta að taka eitthvert mark á. Ekki höfum við miklar tölulegar upplýsingar við að styðjast í þessu sambandi eða áhættumat sem stíft var kallað eftir í nefndinni. Við hljótum því að líta til hlutlausra aðila á markaði sem þekkja til svona mála. Því er eðlilegt að vitna til umsagna þeirra þar sem þeir meta áhættuna í þessu máli verulega mikla eins og fram kom hjá þessum dósent í hagfræði við Háskóla Íslands. Greiningardeild Búnaðarbankans segir að fyrirtækja\-áhætta lyfjaþróunarfyrirtækja sé metin allt að þrefalt meiri en meðaltalsáhætta fyrirtækja almennt. Greiningardeildin segir að fyrirtæki í nýsköpun séu almennt talin mjög áhættusöm og slík fyrirtæki eigi afar erfitt með að nálgast langtímafjármögnun. Í gögnum sem greiningardeildin lagði fyrir efh.- og viðskn. kemur fram að óhætt sé að gera ráð fyrir að ríkisábyrgðin tryggi deCODE lánskjör sem séu a.m.k. 3--4% hagstæðari en ella og á ársgrundvelli sé um að ræða vaxtasparnað sem nemi a.m.k. 600--800 millj. kr. og þeir segja að fyrirtækjaáhætta deCODE sé mikil. Benda þeir á að af þeim 100 atvinnugreinum sem skoðaðar hafa verið voru 11 atvinnugreinar með meiri fyrirtækjaáhættu en fyrirtæki í líftækni og lyfjaþróunariðnaðinum en 87 atvinnugreinar með minni fyrirtækjaáhættu. Greiningardeild Búnaðarbankans bendir á að efnahagslegar eignir lyfjaþróunarfyrirtækis séu takmarkaðar og takist ekki að þróa lyf til að standa undir kostnaði getur eigandi skuldabréfanna því ekki gengið að þeim. Fulltrúar greiningardeilda Íslandsbanka og Kaupþings vöruðu einnig við mikilli áhættu í þessum rekstri og töldu að langtímafjármögnun væri mjög erfið í þessum atvinnugreinum. Fulltrúi Kaupþings sagði að mjög erfitt væri að sækja lánsfjármögnun erlendis hvort sem væri með lánum eða hlutafé. Samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. kom fram að erlendir lánsfjár- og hlutabréfamarkaðir væru erfiðir um þessar mundir til fjármögnunar á verkefnum á þessu sviði vegna almenns samdráttar í efnahagslífi og afleiðinga atburðanna frá 11. september. Orðrétt segir fjmrn., með leyfi forseta: ,,Því er líklegt að bein lánsfjármögnun án ríkisábyrgðar yrði fyrirtækinu það óhagstæð að álitamál yrði hvort það sæi sér hag í að fara þá leið.`` Þetta kemur beint frá fjmrn. Eftir því er spurt hvort aðrir fjármögnunarmöguleikar séu ekki til staðar en þeir að leita ríkisábyrgðar en þá segir fjmrn. að líklegt sé að bein lánsfjármögnun án ríkisábyrgðar yrði fyrirtækinu það óhagstæð að álitamál yrði hvort það sæi sér hag í að fara þá leið. Herra forseti. Skattgreiðendur sem að lokum standa uppi með að greiða þessa ábyrgð ef allt fer á versta veg hljóta líka að spyrja hvort réttlætanlegt sé, ef ekki finnast aðrir fjármögnunaraðilar sem tilbúnir eru að lána til slíkrar fjárfestingar vegna áhættunnar, að íslenska ríkið eigi þá að veita 20 milljarða, hætta til 20 milljörðum í svona gífurlega mikinn áhætturekstur þegar aðrir aðilar á markaði treysta sér ekki til þess. Það var, herra forseti, útilokað fyrir nefndarmenn í efh.- og viðskn. að leggja mat á hver áhættan yrði fyrir ríkissjóð og skattgreiðendur með því að veita fyrirtækinu 20 milljarða kr. ríkisábyrgð fyrir þessum áhætturekstri. Því var einnig varpað fram í meðferð nefndarinnar á málinu hvort ekki væri réttara að ríkið legði fram hlutafé frekar en ábyrgð því að þá fengist a.m.k. hlutdeild í hagnaði ef viðskiptahugmyndin gengi upp. Nefndarmenn voru settir í þá stöðu, herra forseti, að hafa ekki nauðsynleg gögn til að geta metið þessa áhættu. Til þess hefði nefndin þurft að hafa viðskiptaáætlun fyrirtækisins fyrir þessari nýju starfsemi og mat á gjaldþrotalíkum. Það eru höfuðatriðin, herra forseti. Út af fyrir sig má kannski líka --- málið er jú allt óeðlilegt --- varpa því fram hvort eðlilegt sé að þingmenn fái slíkar innherjaupplýsingar. Þingmenn eru settir í óþolandi stöðu en viðskiptaáætlun fyrirtækisins fyrir þessari nýju starfsemi og mat á gjaldþrotalíkum eru forsenda fyrir því að hægt sé að leggja skynsamlegt mat á þetta. Við báðum um þessar viðskiptaáætlanir í trúnaði fyrir nefndina þótt ekki væri með öðrum hætti en við því var heldur ekki orðið. Eina raunverulega matið sem efh.- og viðskn. hefur í þessu máli þar sem gerð var heiðarleg tilraun til að leggja mat á þessa áhættu kemur fram í umsögn eins þingmanns sem sendi nefndinni umsögn sína og álit og þar með mat þingmannsins á þeirri áhættu sem hann telur að felist í þessari viðskiptahugmynd. Þingmaðurinn er stærðfræðingur, kann vel á reiknistokkinn og að leggja mat á svona starfsemi en það var það eina sem nefndin fékk til að geta metið þessa viðskiptahugmynd og áhættuna af henni. Hv. þm. Pétur Blöndal mun væntanlega koma í ræðustól á eftir og greina frá máli sínu. Umsögn hans að því er varðar gjaldþrotalíkurnar og áhættuna af þessari starfsemi er ansi svört. Hv. þm. segir hér, með leyfi forseta: ,,Ef ekkert annað kæmi til er hér sennilega um hreina punkt-áhættu að ræða. Líkur á því að finna ekkert lyf gætu kannski verið 90%. Líkur á að finna eitt lyf eða kannski fleiri eru kannski 10%. Líkur á gjaldþroti eru þá 90% og líkur á afar góðri niðurstöðu væru 10%.`` --- Hann kemst neðar með gjaldþrotalíkurnar ef fyrirtækið hyggst dreifa áhættunni og milda hana með sölu á efnasamböndum og rannsóknum á mismunandi stigum til annarra lyfjaþróunarfyrirtækja sem fyrirtækið áformar að gera. Með slíkum samstarfssamningi við þriðja aðila og með þróun á efnasamböndum frá þriðja aðila telur hv. þm. að það megi giska á að gjaldþrotalíkurnar verði 60%, líkur á sæmilegri afkomu verði 30% og líkur á afar góðri niðurstöðu væru áfram 10%. Hv. þm. sem situr í þeim ágæta flokki sem ber þetta fram hefur ekki mikla trú á að þetta gangi eftir, og lesa má úr umsögn hans að hann hafi meiri trú á að þessi ríkisábyrgð muni á endanum falla á skattgreiðendur. Í viðskiptaáætlun sem við vorum að kalla eftir þyrfti að koma fram áhættugreining byggð á mismunandi forsendum á tekjuáætlun á þeim tíma sem ríkisábyrgðin á að vara. Þær áætlanir var ekki hægt að fá, ekki einu sinni í trúnaði eins og ég nefndi. Við hefðum, ef vel hefði átt að vera, getað metið ýmsar forsendur um áhættu út frá minnstu áhættu, út frá mestu áhættu, meðaláhættu, út frá tekjuáætluninni miðað við mismunandi forsendur en því var ekki að heilsa eins og hér hefur komið fram. Málið er líka allt mjög óvanalegt. Eins og ég hef ítrekað er það ekki hlutverk þingmanna að leggja mat á hvort eitt tiltekið fyrirtæki í atvinnugrein eins og lyfjaþróun eigi að fá fyrirgreiðslu umfram önnur á grundvelli áætlaðrar arðbærni eða möguleikum á fjölgun hátekjustarfa í vísindagreinum. Ég ætla að halda til haga skriflegum svörum við spurningum okkar til fjmrn. varðandi áhættuna. Fjmrn. sem hefur kynnt sér þessar viðskiptaáætlanir telur að áhættan sé með þeim hætti að hægt sé að veita þessa ábyrgð. Í svarinu segir, með leyfi forseta: ,,Sú staðreynd að tekjumyndun er ekki bundin við endanlega niðurstöðu tiltekinna verkefna heldur er hægt að innleysa tekjur á mismunandi stigum leiðir til þess að áhætta vegna starfseminnar í heild minnkar. Í samræmi við þetta hafa ráðuneytinu verið kynntar áætlanir sem byggja á mismunandi forsendum hvað tekjumyndun varðar.`` --- Fjmrn. hefur því greinilega fengið að sjá þessar viðskiptaáætlanir sem ég nefndi. Fjmrn. segir um mat á áhættu --- það er rétt og eðlilegt að halda því til haga í þessari umræðu --- með leyfi forseta: ,,Umfangsmiklar upplýsingar eru fyrir hendi um rekstrarlega stöðu deCODE sem m.a. koma fram í ársskýrslum sl. ára og skýrslum greiningaraðila á markaði. Ef litið er til ársreikninga félagsins er ljóst að fjárhagsleg staða er sterk sem sýnir sig í góðri eiginfjárstöðu, lítilli skuldsetningu og sterkri lausafjárstöðu sem nægir til þess að tryggja rekstrargrundvöll fyrirtækisins til a.m.k. þriggja ára. Langtímaáætlanir greiningarfyrirtækja gera ráð fyrir að á þeim tíma verði reksturinn farinn að skila afgangi. Byggt á þessum upplýsingum verður að telja að núverandi starfsemi feli ekki í sér mikla áhættu á allra næstu árum.`` --- Gott og vel, herra forseti. Þetta er mat fjmrn. Við erum samt í engri stöðu til að sannreyna þetta mat sem hér er lagt upp með af hálfu ráðuneytisins. Það kom einmitt fram í svari við einni af þeim spurningum sem ég lagði fyrir fjmrn. að þeir telja að fjárhagsleg staða fyrirtækisins sé með þeim hætti að hún nægi til að tryggja rekstrargrundvöll fyrirtækisins í þrjú ár. Að þeim tíma loknum benda þeir á langtímaáætlanir greiningarfyrirtækja sem gera ráð fyrir að reksturinn verði þá farinn að skila afgangi. Á það ber þó að líta, herra forseti, að þegar metin er framtíðarstaða fyrirtækisins er augljóslega um mikla viðbótaráhættu að ræða með þessu verkefni. Það kemur fram í nál. sem ég mæli fyrir að áhættan sem felst í ábyrgðinni er mikil. Lyfjaþróunargeirinn er með áhættusömustu atvinnugreinum veraldar, miðað við gögn sem lögð voru fram í nefndinni. En við tökum undir að hægt er að draga nokkuð úr þessari áhættu með því að selja lyfjaþróunarverkefni frá fyrirtækinu á mismunandi stigum og jafnframt að taka við slíkum verkefnum frá öðrum fyrirtækjum. Þetta felur í sér tvenns konar ávinning: Í fyrsta lagi er áhættu dreift milli fyrirtækja í greininni og í öðru lagi byrja tekjur að koma inn áður en þróun lyfs er lokið. Þessi áhættudreifing breytir ekki hinu að ábyrgðin sem óskað er eftir er hlutfallslega miklu hærri en í dæmum af samsvarandi ríkisábyrgðum innan Evrópska efnahagssvæðisins. Við segjum því í nál. okkar að frumskilyrði þess að hægt sé að fallast á slíka ábyrgð sé að fyrir liggi áhættumat af hálfu traustra greinenda á markaði. Herra forseti. Þegar menn velta fyrir sér áhættunni af þessu er ástæða til að nefna að fram kom í fréttum fyrir skömmu að breska tímaritið Economist stóð fyrir ráðstefnu í Lundúnum nýlega þar sem fjallað var um kostnað og þann tíma sem tekur að framleiða lyf. Kostnaðurinn við lyfjaþróun og framleiðslu hefur verið að aukast og tíminn sem það tekur hefur jafnframt lengst. Árið 1980 tók að meðaltali 11 ár frá því að visst efni fannst og þangað til það komst á markað. Núna tæki það 15 ár. Einungis 12 ný lyf komu á markað í Bandaríkjunum í fyrra en fjöldi þeirra fyrirtækja sem eru að framleiða og þróa lyf er mikill. Í viðtali við Rannveigu Gunnarsdóttur, lyfjafræðing og forstjóra Lyfjastofnunar Íslands, kom fram nýverið í fjölmiðli hér á landi að aðeins brot af þeim virku efnum sem finnast verði að lyfjum. Hún segir að aðalástæðan fyrir áhættunni sé langur framleiðslutími og jafnframt aðeins eitt af hverjum þúsund til 100 þúsund virkum efnum sem finnast verði að lyfjum en erfitt sé að fá nákvæmar tölur. Fram hefur einnig komið að það kosti 80 milljarða íslenskra króna að koma einu lyfi á markað. Fram hefur komið hjá fjmrn. að gert sé ráð fyrir því að skuldabréfin verði öll gefin út í upphafi lánstímans og því væri ábyrgðartíminn í mesta lagi sjö ár frá útgáfudegi. Full ástæða er þó til að óttast að þessi ríkisábyrgð komi til með að vinda upp á sig og kallað verði eftir meiri ríkisábyrgð ef gengi bréfanna hreyfist lítið á ábyrgðartímabilinu og tekju\-áætlanir ganga ekki eftir. Það er einmitt þessi hlið á málinu, herra forseti, sem ég óttast mjög. Ég óttast að þingið geti aftur staðið frammi fyrir því að þurfa að vega og meta --- eftir að hafa veitt 20 milljarða kr. ríkisábyrgð til þessa fyrirtækis --- hvort hagsmunum ríkisins væri betur borgið við að framlengja ábyrgðina með von um að úr viðskiptahugmyndinni rættist síðar eða láta ábyrgðina sem nú á að veita að hluta eða öllu leyti falla á ríkið. Það er þetta sem ég óttast, að þetta sé byrjunin á því að við vefum okkur inn í ríkisábyrgð sem erfitt verður að losna út úr ef hún þá ekki fellur á ríkið. Þetta ásamt fleiru sem ég hef nefnt, sérstaklega varðandi áhættuþáttinn, samkeppnisrökin og jafnræðissjónarmiðin, eru meginástæður þess að ég mun greiða atkvæði gegn þessu frv. Fyrsti minni hlutinn lagði fram spurningu um hvað megi áætla að núverandi eigið fé og áætlaðar tekjur dugi lengi til að reka fyrirtækið án nýrrar innspýtingar eða aðgerðar til að styrkja reksturinn. Það er athyglisvert, herra forseti, að þá svaraði fjmrn. því, eins og ég lýsti áðan, að áætlaðar frjálsar og bundnar bankainnstæður væru um 167 millj. dollarar sem er nægilegt til að reka núverandi starfsemi í þrjú ár. Einnig kom fram hjá fjmrn. að samkvæmt áætlun fyrirtækisins sé gert ráð fyrir að lánsfjármögnun vegna nýrrar starfsemi samsvari kostnaði næstu fjögur árin. Gert er ráð fyrir að innan þess tíma verði einnig um að ræða tekjumyndun af verkefnum, eigin framlögum og/eða nýjar lántökur, en það er erfitt að staðreyna þessar áætlanir eins og ég nefndi. Á liðnum árum hefur verið verulegt tap á fyrirtækinu, um 158 millj. dollarar eða nálægt 16 milljörðum kr., en áætlanir fyrirtækisins gerðu líka ráð fyrir slíku tapi. Herra forseti. Nokkur orð um umbreytingarskilmálana. Gert er ráð fyrir því að skuldabréfin verði gefin út með umbreytingarskilmálum sem felur það í sér að við ákveðið markaðsgengi hlutabréfa í félaginu verði skuldabréfunum breytt í hlutafé og íslenska ríkið losni þar með undan ríkisábyrgðinni. Gengi bréfanna er nú í sögulegu lágmarki og hefur sveiflast frá 5,5 dollurum á hlut í 10 dollara á hlut á undanförnum mánuðum en samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu í efh.- og viðskn. er gert ráð fyrir að heimilt verði að breyta skuldabréfunum í hlutafé ef gengið fer í 18 dollara á hlut. Og það er fyrirtækið en ekki ríkisvaldið sem hefur þessa heimild. En síðan er gert ráð fyrir að kveðið verði á um að skuldabréfin breytist sjálfkrafa í hlutafé ef gengi hlutabréfanna í félaginu fer yfir ákveðið hlutfall, yfir 18 dollara á hlut í tiltekinn lágmarkstíma. Það er ekki búið að festa neitt niður í þessu sambandi, en það var þó nefnt af ráðuneytismönnum að rætt hafi verið um 24--25 dollara á hlut í því sambandi. Það er orðið ansi hátt, herra forseti, ef gengið á bréfunum sem núna er í einhverju sögulegu lágmarki upp á 5 dollara þarf á lánstímanum, á þessum sjö árum, að fara upp í 24 eða kannski 25 dollara til þess að ríkisábyrgðin falli niður. Eins og hv. framsögumaður efh.- og viðskn. sagði áðan er það hagstætt fyrir ríkið ef miðað er við lágt gengi í umbreytingarskilmálum en hagstætt fyrir fyrirtækið ef miðað er við hátt gengi. Herra forseti. Aðilar vinnumarkaðarins, samtök fjárfesta, fyrirtæki í lyfjaþróun og lyfjaiðnaði eru í hópi margra umsagnaraðila sem vara við ríkisábyrgðinni, m.a. vegna jafnræðissjónarmiða og samkeppnisröskunar. Samtök atvinnulífsins og samtök iðnaðarins vara mjög sterklega við að fara þessa leið en athyglisvert er að fram kom á fundinum, eins og ég nefndi áðan, að Verslunarráðið leggst ekki gegn veitingu þessarar ríkisábyrgðar, a.m.k. ekki í heimsókn hjá nefndinni þó að komið hafi fram önnur skoðun utan nefndarfundar. Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, benti á hve litlar styrkveitingar hafi verið til rannsóknar- og þróunarverkefna og kom fram til samanburðar hjá honum að undanfarin sex ár hafi ráðstöfunarfé Tæknisjóðs verið um 200 millj. kr. á verðlagi hvers árs og á árinu 2000 hafi verið úthlutað 70 verkefnastyrkjum samtals að upphæð 151 millj. kr. Nefnir hann sem dæmi að 20 milljarðar kr. sem nú á að hætta með ríkisábyrgð í eitt fyrirtæki samsvari 100 ára ráðstöfunarfé Tæknisjóðs sem nú á að sameina Vísindasjóði en hann hefur á undanförnum árum haft til ráðstöfunar um 160--180 millj. kr. Það er ágætt að rifja upp þessar tölur þegar við erum að veita einu fyrirtæki í hátækniiðnaði 20 milljarða ríkisábyrgð. Stjórn samtaka fjárfesta telur að með frv. séu aftur teknar upp beinar og óbeinar ríkisábyrgðir á rekstri almennrar atvinnustarfsemi á Íslandi. Telja þeir að ríkisábyrgð á láni fyrir Íslenska erfðagreiningu raski starfsgrundvelli sumra fyrirtækja með óeðlilegum hætti og geti beinlínis skaðað þau og fjárfesta sem að þeim standa. Fyrirtæki sem starfa á líftæknisviði eins og Pharmaco, Delta og Lyfjaþróun hafa öll sett fram að þessi sértæka aðstoð til eins fyrirtækis í sama iðnaði raski samkeppni og er þá ekki síst verið að tala um starfsfólk. Allir fulltrúar allra þessara fyrirtækja sem komu á fund nefndarinnar, nefndu starfsfólk. Að vísu nefndi Lyfjaþróun að það væri bæði samkeppni um starfsfólk og verkefni og fjármagn en einkum var rætt um samkeppni um starfsfólk. Margir hafa fullyrt að ríkisábyrgðin verði fordæmisgefandi og tekur 1. minni hlutinn undir það og það er afar sérkennilegt að hæstv. fjmrh. skuli halda öðru fram og beinlínis láta hafa eftir sér að þessi aðstoð sé ekki fordæmisgefandi. Lyfjaþróunarfyrirtækið Lyfjaþróun sótti samstundis um hliðstæða ríkisábyrgð en fjárþörf þess fyrirtækis umfram eigin tekjur á næstu fimm árum er áætluð um 2,9 milljarðar kr. Þeir telja að einhliða ríkisábyrgð eins og hér á að veita valdi samkeppnishindrun bæði að því er varðar starfsfólk, fjármagn og verkefni. Þeir telja sig vera með sambærilega starfsemi og Íslensk erfðagreining er nú að hefja á sviði lyfjaþróunar. Og það kom fram hjá fulltrúa Samkeppnisstofnunar að það væri fyrst og fremst í verkahring ESA að meta samkeppnisröskunina en hann sagði þó að hún væri augljósust á sviði vinnumarkaðarins. Lyfjaþróunarfyrirtækið Lyfjaþróun hf. stundar rannsóknir og þróun á nýjum lyfjum, nýjum lyfjameðferðum og nýjum lyfjaformum. Í umsögn sinni segja þeir að ný lyf komi annaðhvort frá þriðja aðila eða séu þróuð af fyrirtækinu með efnafræðilegri nýsmíði, t.d. lyf við meðferð á kókaínfíkn, lyf við meðferð á liðagigt og fleira, eða með notkun erfðafræðilegra aðferða og sameindalíffræði, t.d. þróun á nýjum krabbameinslyfjum, veirudrepandi lyfjum o.fl. Markmið Lyfjaþróunar hf. er að byggja upp aðstöðu og búnað til að koma þessum lyfjaefnum í gegnum allt þróunarferlið og í gegnum svokallaða klíníska fasa. Í dag er Lyfjaþróun hf. að þróa ný efni til meðhöndlunar á sjálfsofnæmissjúkdómi, liðagigt, veirusýkingum, krabbameini og tannholdsbólgu. Lyfjaþróun er einnig með sex einkaleyfisumsóknir sem fjalla um efnafræði nýrra virkra efna, nýja rannsóknarferla, nýjar mæliaðferðir og ný lyfjaform. Ljóst er að hér er um að ræða fyrirtæki sem starfar á sambærilegu sviði og Íslensk erfðagreining að nýsköpun í lyfjaþróun og erfitt að sjá hvernig ríkisvaldið og Alþingi ætla að ganga fram hjá því að veita þessu fyrirtæki sömu ríkisábyrgð og hér á að veita Íslenskri erfðagreiningu. Í umsögn fyrirtækisins kemur fram að samþykkt frv. í óbreyttri mynd geti haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir Lyfjaþróun hf. sem hugsanlega gæti leitt til þess að fyrirtækið þurfi að flytja aðsetur sitt úr landi. Þetta er auðvitað alvarlegt sem hér kemur fram. Því er haldið fram af Lyfjaþróun að gangi þetta eftir að einungis Íslensk erfðagreining fái aðstoð en þeir fái ekki sambærilega aðstoð þá geti svo farið, m.a. vegna samkeppni um starfsfólk, að þetta fyrirtæki þurfi að flytja aðsetur sitt til útlanda. Það komu reyndar svipuð sjónarmið, sett fram af fulltrúum lyfjafyrirtækisins Delta, sem mættu á fund efh.- og viðskn. Þeir hafa verið að leita eftir starfsfólki sumpart á sama sviði og Íslensk erfðagreining og höfðu leitað til hinna Norðurlandanna, auglýst þar eftir starfsfólki en ekki fengið þannig að samkeppnin er gífurleg um slíkt starfsfólk. Íslensk erfðagreining sem fær þarna sértæka fyrirgreiðslu sem skiptir verulegu máli fyrir fyrirtækið, m.a. að þeir geta greitt hærri laun, verður auðvitað í allt annarri stöðu í samkeppninni um starfsfólk heldur en önnur fyrirtæki á þessum sama markaði. Herra forseti. Ég hef í tiltölulega knöppu máli farið yfir álit 1. minni hluta efh.- og viðskn. Það er alveg ljóst og kemur fram í nefndarálitinu að 1. minni hluti getur ekki stutt málið. Aðdragandi þess og eðli er með þeim hætti að ríkisstjórnin verður ein að bera ábyrgð á málinu. Það er, herra forseti, algjörlega út í hött að ætla Alþingi að meta svona algjörlega sértæka aðgerð til eins fyrirtækis eins og hér er gert ráð fyrir og verra er að Alþingi hafði engan tíma til að skoða málið ítarlega út frá öllum hliðum eins og fram kemur í nefndaráliti okkar, m.a. út frá samkeppnissjónarmiðum, jafnræði og áhættumati. Ég tel að þessi málsmeðferð sé þinginu til vansa en það er greinilega ætlun þingmeirihlutans og ríkisstjórnarinnar að keyra málið nánast óskoðað í gegnum þingið. Þar sem ríkisvaldið tók ákvörðun um að leggja málið fyrir þingið bar því skylda til að gefa þinginu eðlilegan tíma til að fjalla um það og m.a. hefði þurft að leita til óháðra sérfræðinga, hugsanlega erlendis frá --- við nefndum það m.a. á fundi efh.- og viðskn. --- til þess að leggja sjálfstætt mat á málið sem við nefndarmenn í efh.- og viðskn. hefðum þá getað skoðað og hefði það verið mikilvægt innlegg hjá okkur til þess að vega og meta það sem hér á að ganga fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég skal ítreka það í lokin að ég tel að það sé fyrir neðan allar hellur að gefa umsagnaraðilum engan tíma til að skila inn vönduðum og ítarlegum umsögnum um málið heldur aðeins að hlaupa yfir málið á nokkurra klukkutíma fundi þar sem tugum umsagnaraðila er skellt saman á einn eða tvo stutta fundi til að tjá sig um málið. Ég tel að þingið hafi ekki rétt til að bjóða þjóðinni upp á svona glæfraspil og mun greiða atkvæði gegn þessu máli. Við erum að tala um, herra forseti, bæði jafnræðisrök, samkeppnisrök og gríðarlega áhættu og það ber allt að sama brunni í því efni eins og ég hef lýst. Ég tel, herra forseti, að þetta mál sem stjórnvöld eru að krefja þingið um að keyra í gegn á stuttum tíma standist ekki jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar eða heilbrigðar samkeppnisreglur. Herra forseti. Ég tel að þetta mál sé stærsta einstaka áhættufjárfestingin sem skattgreiðendur hafi verið látnir taka þátt í. Það má í reynd líkja þessu við að verið sé að knýja alla þjóðina í fjárhættuspil þar sem sérhver fjögurra manna fjölskylda hættir til um 280 þús. kr. Það er því ekki forsvaranlegt að mínu mati að þingið taki afstöðu til þessa máls eins og ég hef hér lýst.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gat þess að menn kynnu á vissum stigum að þurfa að henda góðum peningum á eftir slæmum sem kallað er, þ.e. þegar menn eru búnir að hætta fé og það er tapað að einhverju leyti, þá til þess að forða enn meira tapi hendi þeir góðum peningum á eftir. Þetta er hlutur sem fjárfestar þekkja mjög vel og Alþingi þarf þá væntanlega að fara að venja sig við að þurfa að taka afstöðu til og kemur væntanlega til eftir svona 4--6 ár. En það var annað sem hv. þm. sagði sem ég ætla að gera athugasemd við. Hún las upp úr greinargerð sem ég sendi hv. efh.- og viðskn. og sagði að ég hefði ekki trú á fjárfestingunni vegna þess að gjaldþrotalíkurnar væru frá 60 upp í 90%. Það er allsendis ekki rétt vegna þess að fjárfesting getur verið mjög góð þó að gjaldþrotalíkurnar séu 90%. Ef líkurnar á hagnaði við þessi 10% eru svo miklar, segjum að gengið fari fari úr 1 upp í 100, þá skilar það tífaldri fjárfestingu til baka, vænt gildi þeirrar fjárfestingar, eða sem sagt möguleikinn, þessi 10% sinnum gengið 100 þýðir gengið 10 þó að 90% tapist. Það getur því verið mjög skynsamlegt fjárfesting að fjárfesta í slíku dæmi en hún er óskaplega áhættusöm. Menn þurfa að vera vissir um að fá gengið 100 til baka ef vel gengur. Það á ekki við í þessu tilfelli þar sem ríkissjóður er að veita ríkisábyrgð og fær ekkert nema ríkisábyrgðargjald sem er smánarlegt miðað við þann hagnað sem hugsanlega kæmi upp ef vel gengur.

Herra forseti. Mér þykir leitt ef ég hef eitthvað mistúlkað umsögn hv. þm. en hann er auðvitað færastur um það sjálfur að skýra sitt álit. Mér fannst það athyglisvert sem fram kom í áliti hans um áhættuna og ég las orðrétt upp úr henni og dró að vísu af þessu ákveðna ályktun, að þingmaðurinn teldi gjaldþrotalíkurnar ansi miklar í þessu efni og ég hef alltaf skilið hv. þm. þannig að hann teldi það. En fyrst ég hef tækifæri vil ég spyrja hv. þm. út í þá brtt. sem hann flytur við frumvarpið sem mér finnst hálfóskiljanleg. Mér skilst að hv. þm. vilji hafa það valkvætt að veita þessa ríkisábyrgð, ef maður les þessa brtt. þingmannsins, að fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, sé heimilt, í þeim tilgangi að stuðla að uppbyggingu hátækniiðnaðar á sviði lyfjaþróunar hér á landi, að veita einfalda ábyrgð á skuldabréfum, eða kaupa slík skuldabréf, útgefin af móðurfélagi Íslenskrar erfðagreiningar eða kaupa slík skuldabréf að fjárhæð 20 milljarða kr. til fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf. á sviði lyfjaþróunar. Fjármálaráðherra veitir ábyrgðina eða kaupir skuldabréfin að uppfylltum þeim skilyrðum sem hann metur gild. Ég skil þessa brtt. þannig að hv. þm. sé að leggja það í hendur hæstv. fjmrh. að hafa það valkvætt, annaðhvort að veita ríkisábyrgðina ef hann kýs svo eftir að Alþingi hefur veitt heimildina, eða að fjmrh. hafi heimild til að kaupa slík skuldabréf þannig að það verði að veita fjmrh. enn ríkari rétt með tillögu hv. þm., ef ég skil hana rétt, og mér finnst það vera í andstöðu við það sem þingmaðurinn hefur til þessa talað um þetta mál.

Herra forseti. Ég mun mæla fyrir þessari tillögu minni á eftir og útskýra hvernig á henni stendur. Ég mun svo eftir það draga hana til baka til 3. umr. vegna þess að ég tel að ef Alþingi samþykkir við 2. umr., sem ég mun greiða atkvæði gegn, að veita þessa ríkisábyrgð, þá sé það þó minni skaði að fjmrh. megi þó líka veita lán og ég mun færa rök fyrir því einmitt vegna þess að þá fær ríkissjóður eitthvað í sinn hlut. Vegna umbreytingarskilyrða lánveitingarinnar sem getið er um í greinargerðinni á ríkissjóður möguleika á því að hagnast ef vel gengur með því að veita lán og ég treysti því að fjmrh. muni velja þann kost að kaupa skuldabréfin frekar en að veita hreina ríkisábyrgð vegna þess að það er skynsamlegra fyrir ríkissjóð. Þetta mun ég gera eftir að hv. Alþingi, ef svo bæri við, væri búið að samþykkja það að veita einfalda ríkisábyrgð vegna þess að ég er þá að reyna að minnka það tjón jafnvel þó að ég sé hjartanlega á móti þessu bixi öllu saman. Ég vil undirstrika að ég hef afskaplega mikla trú á starfi Íslenskrar erfðagreiningar en það er mikil áhætta í þeirri starfsemi og mér finnst að sú starfsemi eigi að vera rekin með áhættufé eins og gert hefur verið hingað til og sömuleiðis hef ég enn meiri trú á þessu nýja dæmi sem menn eru að fara út í. En það er enn þá og miklu, miklu meiri áhætta. Það eiga menn þá að reka með hreinu áhættufé, ekki með lánsfé og alls ekki með ríkisábyrgð.

Herra forseti. Fyrir hönd 2. minni hluta vil ég lýsa afdráttarlausri andstöðu við frv. Það er ófaglega að því staðið, það er illa undirbúið, margir endar lausir og mörgum spurningum ósvarað en á grundvelli þess sem vitað er um málið kemur ekki til greina að veita frv. brautargengi og er það niðurstaða þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að við munum greiða atkvæði gegn frv. Það hefur í för með sér áhættu sem er ekki réttlætanleg. Það byggir á vanhugsaðri pólitík en ekki ígrunduðum málefnaforsendum. Við vekjum athygli á því að lögum um ríkisábyrgð er að uppistöðu til vikið til hliðar. Efh.- og viðskn. fékk ekki aðgang að viðskiptaáætlunum fyrirtækisins og þegar allt þetta er lagt saman og metið þá kemur að okkar dómi ekki til greina að veita þessu máli brautargengi. Aðdraganda þessa máls þekkja allir og það hefur verið vakin athygli á honum áður í þingsal. Það hef ég gert. Það má hverju barni ljóst vera hvað gerðist. Hæstv. forsrh. þjóðarinnar komst að samkomulagi utan þingsins við forsvarsmenn Íslenskrar erfðagreiningar. Hann stillir síðan sínum flokki, Sjálfstfl., upp við vegg og krefst þess að hann veiti sér stuðning. Þá er gerð pólitísk krafa til samstarfsflokksins, Framsfl. og alþingismönnum síðan stillt upp við vegg, þeir settir í siðferðilega spennitreyju og spurðir hvort þeir ætli að koma í veg fyrir uppbyggingu á þessu sviði á næstu árum og er þar vísað til lyfjaiðnaðar og rannsókna sem þeim iðnaði tengjast. Niðurstaða okkar varð sú við lok 1. umr. að við mundum engu að síður fara mjög rækilega yfir málið í efh.- og viðskn. Við höfum vakið athygli á því að það sé ekki okkar skoðun að undir öllum kringumstæðum sé rangt að grípa til sértækra aðgerða, hvað þá að við séum á móti því að veita atvinnurekstrinum stuðning. Við höfum iðulega talað fyrir slíku. En við viljum þá að það sé gert á málefnalegum forsendum og byggi á almennum reglum en ekki duttlungastjórnun eins og hér virðist vera á ferðinni. Í efh.- og viðskn. þingsins var vissulega farið yfir málið en á mjög skömmum tíma. Það voru kallaðir til sögunnar ýmsir sérfræðingar og það var vísað í gögn sem fram voru reidd af fjölþjóðlegum fjárfestingarfyrirtækjum og sannast sagna, herra forseti, þá rifjast upp allur málareksturinn og öll málafylgjan sem tengdist Íslenskri erfðagreiningu á sínum tíma og hinum íslenska gagnagrunni á heilbrigðissviði. Það er svolítið óþægileg tilhugsun og óþægileg reynsla að nú skuli mæta með forstjóra þessa fyrirtækis sem ráðgjafar þeir sem áður voru ráðgjafar íslensku ríkisstjórnarinnar í samningum við þetta fyrirtæki og vísa ég t.d. í aðstoðarmann hæstv. heilbrrh. Í sinni sveit hefur hæstv. fjmrh. ágæta menn, þar á meðal ráðuneytisstjórann, fyrrv. lögfræðing deCODE. Það eru þessir aðilar sem síðan héldu út til Brussel að kanna hjá ESA hvort ríkisstjórnin kæmist með þetta mál gegnum eftirlitskerfi ESA. Herra forseti. Ég er ekki að væna þessa menn um óheiðarleika en engu að síður finnst mér að Alþingi eigi að vera meðvitað um hve náin tengsl eru þarna á milli. Að það líða nokkrar vikur og mánuðir frá því að gengið er frá samningum um miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði þar til þeir sem hafa annast samningsgerðina fyrir íslenska ríkið eru komnir til starfa hjá þessu fyrirtæki. Nú er það vissulega svo að lögfræðingar taka að sér verkefni fyrir mismunandi aðila og það er ekkert athugavert við það, það er síður en svo neitt athugavert við það. Mér finnst engu að síður að við eigum að vera meðvituð um öll þessi tengsl sem þarna eru og ekki síður tengslin á milli fyrirtækisins deCODE og þessara virtu fjármálafyrirtækja sem við fáum pappírana frá. Hvaða fyrirtæki eru það? Hvaða fjölþjóðlegu ráðgjafarfyrirtæki eru það? Það er Morgan Stanley, það er Lehman Brothers og það er Robertson Stephens. Þegar betur er að gáð kemur í ljós að tvö fyrrnefndu fyrirtækin, Morgan Stanley og Lehman Brothers, önnuðust það verk fyrir deCODE að koma hlutabréfum á Nasdaq-markaðinn, voru í viðskiptum við fyrirtækið. Og hvað þá með síðastnefnda fyrirtækið? Jú, það annaðist sölusamningana gagnvart MediChem, því fyrirtæki sem deCODE festi nýlega kaup á. Síðan koma talsmenn og fulltrúar ráðuneytisins og segja að þetta séu hin virtustu fyrirtæki sem er alveg rétt án þess að þeir virðist gera sér grein fyrir þeim hættum sem þarna eru á ferðinni, því þær eru miklar. Í nefndaráliti mínu vík ég einmitt að þessum hættum og þeirri gagnrýni sem fram hefur komið, m.a. í hinu virta dagblaði í Bandaríkjunum, New York Times. Í því birtist leiðari fyrir fáeinum dögum þar sem varað var við því að taka ráðgjafarfyrirtækin alltaf trúanleg. Hér vísa ég í leiðara sem birtist í New York Times frá 11. apríl sl. Hann ber yfirskriftina ,,Afvegaleiðing á Wall Street`` eða ,,Disinformation on Wall Street``. Upphafsorð leiðarans eru þessi, með leyfi forseta: ,,Það hefur reynst sérfræðingum á Wall Street sífellt erfiðara að telja mönnum trú um að það væri einvörðungu vegna vanþekkingar að fyrirtækin sem þeir höfðu talað upp í hátt gengi urðu skyndilega verðlaus.`` Ég minnist þess að þegar Morgan Stanley var að koma bréfum deCODE á markað hér þá var það kynnt fyrir lífeyrissjóðum að það kynni að vera ágætur fjárfestingarkostur. Þá var verið að selja bréfin á 16--18 dollara. Fáeinum vikum síðar voru þau komin niður fyrir 10 dollara. Þetta eru þeir ráðgjafar sem ríkisstjórnin fyrir okkar hönd, fyrir hönd þjóðarinnar, er að leita til og tekur án nokkurs fyrirvara að því er virðist. Ég spyr: Mundi nokkurt fyrirtæki og mundi nokkur ríkisstjórn annars staðar í heiminum bjóða upp á svona vinnubrögð? Ég held ekki nema ef vera skyldi hv. efh.- og viðskn. Alþingis á Íslandi sem hefur setið síðustu daga sem eins konar stjórn í fyrirtæki sem lætur bjóða sér það að fá ekki viðskiptareikninga fyrirtækis sem er að fara fram á 20 milljarða ríkisábyrgð og sendir síðan frá sér nefndarálit þar sem helmingi efnisins er varið í að telja upp hverjir komu á fund nefndarinnar og síðan er í 27 línum, það nær því ekki alveg að vera milljarður á línu, færð fyrir því rök, ef rök skyldi kalla, að við eigum að samþykkja þetta frv. Hvað skyldi vera sagt í þessu nefndaráliti? Það er sagt fyrst að frumvarpinu sé ætlað að veita fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, heimild til að veita einfalda ríkisábyrgð á skuldabréfum að fjárhæð allt að 200 milljónir USD, eða um 20 milljarða kr. og síðan segir að ábyrgðin sé háð samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA, en stjórnvöld telji að hún uppfylli skilyrði ríkisaðstoðar til rannsóknar- og þróunarverkefna eins og þau eru tilgreind í leiðbeiningarreglum stofnunarinnar um ríkisaðstoð. Og svo segir áfram, með leyfi forseta: ,,Ef samþykki stofnunarinnar fæst ekki fyrir því að ábyrgðin sé sérstök ríkisaðstoð til rannsóknar- og þróunarverkefnis telja stjórnvöld að ábyrgðin geti jafnframt uppfyllt skilyrði sem sett eru fyrir veitingu almennra ríkisábyrgða í leiðbeiningarreglum stofnunarinnar, en þau eru sambærileg þeim skilyrðum sem kveðið er á um í lögum nr. 121/1997, um ríkisábyrgðir.`` En bíðum við, herra forseti. Þau eru sambærileg við þau lög en það er verið að víkja þeim til hliðar. Það segir í frv. sem okkur er gert að samþykkja að lögum um ríkisábyrgð frá 1997 skuli vikið til hliðar að undanskilinni 5. gr. laganna. Síðan segir áfram, með leyfi forseta: ,,Töluvert var um það rætt í nefndinni hvort veita ætti öðrum fyrirtækjum sambærilega fyrirgreiðslu og fyrirtækið Lyfjaþróun hf. lagði fram upplýsingar þar sem fram kemur að það telur sig í sambærilegri starfsemi og Íslenska erfðagreiningu ehf. Meiri hlutinn bendir á að þegar ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA liggur fyrir um hvort ábyrgðin uppfylli skilyrði ríkisaðstoðar til rannsóknar- og þróunarverkefna verður grundvöllur til að fjalla um það hvort ástæða sé til að veita ábyrgð öðrum fyrirtækjum hér á landi sem fást við lyfjaþróun á sambærilegum forsendum og Íslensk erfðagreining ehf. hefur í hyggju.`` Þá er grundvöllur til að meta það. En hver á að gera það? Fær Alþingi ekki að gera það? Kemur það ekki til kasta Alþingis? Á að heimila hæstv. fjmrh. upp á sitt eindæmi að leggja á það mat? Á það að vera háð pólitísku mati hans? Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Nú þekkjum við það, herra forseti, að þetta eru vinnubrögð sem við höfum fengið að kynnast áður. Alþingi hefur fengið að kynnast því áður, fyrr í vetur, að vera gert að skrifa upp á óútfylltan tékka. Það gerðist gagnvart Kárahnjúkavirkjun. Þá kom hver þingmaðurinn á fætur öðrum hér í ræðustól og sagði að þetta væri aldeilis alveg frábær samningur, gæfi alveg bullandi arðsemi af sér, sagði hæstv. viðskrh. Nema vantaði bara eitt. Það vantaði viðsemjanda og kaupanda og það var enginn samningur til. En frv. sem okkur var gert að samþykkja var alveg bullandi arðsamt. Og nú er þetta að endurtaka sig aftur, þessi sömu ótrúlegu vinnubrögð. En svo kemur alveg stórfengleg ritsmíð sem ég ætla nú að lesa upp úr meirihlutaálitinu, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn leggur til smávægilegar breytingar á frumvarpinu. Þær eru ætlaðar til að gera orðalag þess skýrara og til að taka af allan vafa um að með 2. gr. þess`` --- þar sem lögum um ríkisábyrgð er vikið til hliðar --- ,,er ekki ætlunin að fella brott ákvæði laga nr. 121/1997, um ríkisábyrgðir, heldur eingöngu að árétta að lögin gildi ekki um þá aðgerð sem lögð er til í frumvarpinu, að undanskilinni 5. gr. þeirra.`` Þetta er nú bara nóbelsverðlaunastykki. Þetta er alveg stórfenglegt. Það er ekki verið að víkja lögunum til hliðar, það er aðeins verið að segja að 5. gr. gildi en ekki hinar greinarnar. Bara svo menn hafi það alveg á hreinu. Það er nokkrum línum í meirihlutaálitinu varið í þessa undarlegu skýringu og síðan er klykkt út með því að segja: ,,Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali.`` --- Undir þetta skrifa stjórnarsinnar í efh.- og viðskn. þingsins. Ég stend að nál. sem er nokkuð að vöxtum þar sem í fyrsta lagi er gerð grein fyrir þessum almennu sjónarmiðum sem ég hef meira og minna lýst hér, þar sem ég legg áherslu á að eðlilegt hefði verið að kveðja til óháðan fagaðila þingnefndinni til aðstoðar, þannig að menn væru ekki fálmandi í myrkri eins og gert var. Ég hafði frumkvæði að því að leita sjálfur á upplýsingavef bandaríska verðbréfamarkaðarins. Þar er að finna upplýsingar um fyrirtæki sem skráð eru á bandaríska verðbréfamarkaðnum. Og það var ekki fyrr en þetta hafði verið gert sem ráðuneytið bar okkur samsvarandi upplýsingar inn í nefndina. Í þessum upplýsingum kennir margra grasa og sitthvað sem við eigum enn eftir að fá upplýsingar um, t.d. samninga um sölu á blóði til Hoffmann-La Roche, mig minnir að það séu 50 dollarar skammturinn. Er farið að senda út blóð, eða ekki? Ég spurðist fyrir um þetta en hef ekki fengið nein svör. Þarna var fjallað um stöðu fyrirtækisins á allítarlegan hátt. Það var hins vegar okkar hlutverk að reyna að rýna í þessar tölur. Starfsmenn fjmrn. gerðu að vísu sitt besta við þær aðstæður sem þeim voru búnar á mjög skömmum tíma, að matreiða upplýsingar, en þó fannst mér margt þar sett fram í álitsgerð þeirra sem ég gagnrýni og mun koma að síðar. Ég vil taka fram og ítreka það sem ég sagði áður að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum ekki andvíg því að veita atvinnurekstri stuðning undir vissum kringumstæðum. Við höfum þannig viljað skoða slíkan stuðning í ljósi byggðastefnu og erum opin fyrir umræðu og skoðun á þessum málum en við viljum að það sé gert á faglegum nótum. Að sjálfsögðu eiga að gilda um þetta almennar reglur en það skiptir að sjálfsögðu höfuðmáli að þetta sé gert á einhvern viti borinn hátt. Það er ekki gert í þessu máli, bara alls ekki. Því fer fjarri. Í áliti mínu vík ég síðan að lögunum um ríkisábyrgð, en í athugasemdum um lög um ríkisábyrgð frá 1997 var lögð áhersla á að með lagasetningunni væri stefnt að því að draga úr ríkisábyrgðum, og í greinargerð sagt að aðild ríkisins skekkti samkeppnisstöðu einkaaðila og sagt að reglur sem ættu að gilda þyrftu að vera skýrar. Þetta voru markmiðin sem þar voru sett niður. Síðan fer ég í gegnum þetta ferli og ég rek hugsunina að baki þessum lögum og árétta það að engin viðskipta- og rekstraráætlun liggi fyrir. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Í athugasemdum við frumvarpið segir: ,,Markaðurinn sem ríkisábyrgðin beinist að er á sviði líftæknirannsókna (lyfjaþróunar) á Evrópska efnahagssvæðinu sem einkennist af slæmri samkeppnisstöðu gagnvart öðrum mörkuðum, sér í lagi Bandaríkjunum, og hefur sú staða leitt til lítillar fjárfestingar á viðkomandi markaði. Markaðurinn er því lítið háður samkeppni eða samkeppnisröskunum. Á hinn bóginn er meiri samkeppni á lyfjaframleiðslu- og lyfjavörumarkaði og sá markaður því viðkvæmari fyrir hvers konar samkeppnisröskun. Mikilvægt er því að greina á milli líftæknirannsókna (lyfjaþróunar) annars vegar og lyfjaframleiðslu hins vegar. Enn fremur má hér benda á, eins og áður hefur komið fram, að innan ESB hefur verið hvatt til þess að ýtt verði undir rannsóknar- og þróunarverkefni í líftækniiðnaði til að Evrópska efnahagssvæðið verði samkeppnishæfara við markaði utan þess á því sviði. Með hliðsjón af ofangreindu er ekki gert ráð fyrir því að umrædd ríkisábyrgð hafi skaðleg áhrif á samkeppni á viðkomandi markaði.`` Ef tilgangurinn er sá, eins og af framanskráðu virðist mega ráða, að með veitingu ríkisábyrgðarinnar sé verið að jafna aðstöðumun milli svæða og jafnframt viðurkennt að um mjög áhættusama starfsemi sé að ræða (sbr. kafla 2.1 í athugasemdum við frumvarpið), er óhjákvæmilegt að álykta sem svo að fyrirsjáanlega sé um mjög mikla áhættu fyrir ábyrgðarveitandann, ríkissjóð, að ræða. Með ríkisábyrgðinni er ekki um það að ræða að verið sé að veita lántakanda forskot á við fyrirtæki í Bandaríkjunum, heldur að ,,niðurgreiða`` kostnaðaraukann við að vera á Evrópska efnahagssvæðinu (í þessu tilfelli á Íslandi). Varðandi fullyrðingu um að umrædd ríkisábyrgð hafi ekki skaðleg áhrif á viðkomandi markaði vísast til ábendinga þeirra fyrirtækja sem nú þegar eru til staðar í skyldum greinum og er því þjónað af starfsfólki sem hefur sambærilega menntun og það fólk sem Íslensk erfðagreining ehf. mun leitast eftir að fá til starfa við hina nýju deild. Þau benda á að um gríðarmikinn aðstöðumun í samkeppni um vinnuafl verði að ræða þegar einum mjög stórum aðila er veitt fyrirgreiðsla til fjármagnsöflunar í formi ríkisábyrgðar, sem að sjálfsögðu lækkar til muna vaxtakostnað hans og bætir þar með til muna samkeppnisstöðu þess fyrirtækis gagnvart öðrum. Fjármálaráðherra hefur fullyrt í fjölmiðlum að taka eigi áhættu- og afgreiðslugjald vegna ríkisábyrgðar til handa Íslenskri erfðagreiningu ehf. Hvað veldur þá því að 4. gr. laga nr. 121/1997 um þetta efni er samkvæmt frumvarpinu vikið til hliðar án þess að nokkurt ákvæði um fyrrgreind gjöld komi í staðinn?`` --- Án þess að fjmrh. hæstv. hafi lagastoð fyrir þessari ákvörðun sinni? ,,Gert er ráð fyrir að skuldabréfin verði gefin út með umbreytingarskilmálum sem miða að því að á tilteknum tímapunkti verði þeim breytt í hlutabréf í móðurfélaginu deCODE ef markaðsgengi hlutabréfa í félaginu hefur tekið tilteknum breytingum til hækkunar. Ef skuldabréfunum er breytt í hlutafé teljast þau uppgreidd og ríkisábyrgðin þar með niður fallin. Gengi hlutabréfa félagsins hefur undanfarna mánuði verið á bilinu 5,5--10 bandaríkjadalir á hlut. Áætlað er að umbreytingarskilmálarnir verði þannig að eigendur skuldabréfanna geti breytt þeim í hlutabréf í deCODE miðað við 18 dali á hlut. Þá er áformað að skilmálar kveði á um að skuldabréfin breytist sjálfkrafa í hlutafé ef gengi hlutabréfa í félaginu verði ákveðið hlutfall yfir 18 dala markinu í tiltekinn lágmarkstíma. Þannig verði því annars vegar um að ræða valkvæðan umbreytingarrétt og hins vegar sjálfvirka umbreytingu. Þá er gert ráð fyrir að deCODE muni áskilja sér rétt til að lækka umbreytingargengi á tímabilinu og munu þá gilda sömu skilmálar og áður með hið nýja umbreytingarverð sem grunn. Eins og fyrr segir eru þessar hugmyndir kynntar með þeim fyrirvara að við endanlega útfærslu kunna að verða breytingar á einstökum þáttum.`` Hér verður nú ekki annað sagt, herra forseti, en að um lausa enda sé að ræða. Það einasta sem virðist vera ljóst er að ef gengi hlutabréfanna nær 18 dollara markinu, þá geti eigendur þeirra breytt þeim valkvætt í hlutabréf. Við hvað er átt að öðru leyti er erfitt að átta sig á. Það er ekkert hlutfall yfir 18 dollara markinu tilgreint og enginn lágmarkstími tilgreindur. Það vefst fyrir mér að skilja hvernig deCODE geti lækkað umbreytingargengi á tímabilinu og að þá muni gilda sömu skilmálar og áður með hið nýja umbreytingarverð sem grunn. Í lokin er klykkt út með því að lýsa því yfir að þessar hugmyndir séu kynntar með þeim fyrirvara að við endanlega útfærslu kunni að verða breytingar á einstökum þáttum. Það liggur alveg ljóst fyrir að endanlegar hugmyndir er ekki að finna í þeim texta sem efh.- og viðskn. fékk í hendur. Síðan segir að lokum, og ég vek athygli á því, og hér vitna ég í greinargerð með frv. ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: ,,Takist ekki að ná markmiðum deCODE um hækkun á markaðsgengi verður að greiða upp eða endurfjármagna skuldabréfin á gjalddaga.`` Hvernig á að skilja þetta? Lítur ríkisstjórnin svo á að líkur séu á því að um ríkisábyrgð verði að ræða til framtíðar? Er það það sem í þessu felst? Þarna held ég reyndar að hættan felist þegar allt kemur til alls, að fyrirtækið sé að vefa sig inn í ríkisábyrgð. Nú er það svo að ríkið getur komið til sögunnar á mismunandi forsendum. Þegar byggðarlögin riða til falls eins og við höfum orðið vitni að á undanförnum árum og áratugum, oft vegna sveiflna í sjávarútvegi, hefur ríkið og þá fyrir tilstilli sjóða sem hafa verið á vegum hins opinbera og atvinnulífsins, hlaupið undir bagga. Það er hægt að hugsa sér slíka aðkomu og sannast sagna hef ég talsverða samúð með slíku inngripi. Þegar fyrirtæki riða til falls og fólk er að missa atvinnu sína og eignir, þá finnst mér það geta verið mjög réttlætanlegt að koma til aðstoðar. Hitt er að sjálfsögðu líka virðingarverð hugsun að vilja stuðla að atvinnuuppbyggingu og nýjum vaxtarsprotum í efnahagslífinu, en þá þurfum við líka að vanda okkur mjög vel þannig að um þetta gildi almennar, sanngjarnar og skynsamlegar reglur. Hvílir þetta frv. á slíkum reglum? Nei, það fellur á öllum þessum prófum. Og það sem ég hef velt fyrir mér, er að jafnvel þótt fyrirtækið muni standa sig vel vegna þessarar innspýtingar á komandi árum, þá kunni svo að fara að það standi mjög höllum fæti þegar lánstímanum lýkur og vinnustaðurinn orðinn helmingi fjölmennari. Hvað gerir ríkið þá? Ætlar það þá að hlaupast undan ábyrgð eða telur það sig þurfa að axla ábyrgðina með frekari aðstoð? Ég hef sannast sagna haft nokkar efasemdir um þær tillögur sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur komið fram með um að hag ríkisins sé betur borgið sem hluthafa í fyrirtækinu. Ég er ekki alveg viss um þetta. Þetta byggir að vísu á þeirri trú hv. þm. að fyrirtækið muni skila umtalsverðum arði sem þannig muni koma inn í ríkissjóð. Ég hef kannski meiri efasemdir um þetta og bendi þá á að sú ábyrgð sem menn eru að takast á herðar er einföld ábyrgð og yrði hægt að ganga að fyrirtækinu til að tryggja hlut ríkisins, ég tel að hann verði ekkert betur tryggður með hlutafé, munurinn er hugsanlega sá að hin siðferðilega ábyrgð ríkisins yrði ríkari. Þá yrði líklegra að þarna mundu samtvinnast hagsmunir ríkisins og fyrirtækisins. Ég spyr hæstv. fjmrh. hvað þýðir þessi tilvitnum sem ég vék að í máli mínu?: ,,Takist ekki að ná markmiðum deCODE um hækkun á markaðsgengi verður að greiða upp eða endurfjármagna skuldabréfin á gjalddaga.`` Og í framhaldi af því spyr ég: Sér hæstv. fjmrh. ekki þá stöðu fyrir sér, hún gæti alla vega komið upp og kannski ekki mjög ólíklega, að fyrirtækið lendi í kröggum að loknum þessum tíma og að þá muni ábyrgð ríkisins vera meiri en hún er nú, vegna þessa helmingi stærri vinnustaðar sem ríkið tekur þátt í að skapa? Ég held að nákvæmlega þetta sé að gerast. Í álitsgerð minni vík ég að ýmsum fullyrðingum sem fram eru settar um árangur og framtíðarsýn: ,,Við umræðu um málið í efnahags- og viðskiptanefnd upplýstu fulltrúar fjármálaráðuneytis að upplýsingar um Íslenska erfðagreiningu ehf., starfsumhverfi fyrirtækisins, árangur af starfi og framtíðarsýn, sem birtust í greinargerð með frumvarpinu, væru fyrst og fremst komnar frá fyrirtækinu sjálfu en auk þess hefði verið leitað fanga á netinu og þá einkum í upplýsingum frá fjárfestingarsjóðum.`` --- Og það eru þeir fjárfestingarsjóðir sem ég var að vísa til hér og eru í viðskiptum við deCODE og eru hagsmunatengdir aðilar af þeim sökum. --- ,,Þetta eru vinnubrögð sem eru ekki fallin til þess að skapa tiltrú og hefði verið eðlilegt að leitað hefði verið til óháðra kunnáttumanna um ráðgjöf, m.a. til þess að leggja mat á fullyrðingar fyrirtækisins um eigið ágæti. Fram kemur í umræðu á opinberum vettvangi að mjög mörg álitamál eru uppi á þessu sviði og skortir alþingismenn forsendur til að komast að niðurstöðu án þess að óháðir sérfræðingar séu kallaðir til. Svo var ekki gert. Einvörðungu fulltrúar Íslenskrar erfðagreiningar og fyrirtækisins Lyfjaþróunar`` --- og reyndar frá öðrum fyrirtækjum einnig, hagsmunatengdum --- ,,komu til fundar við nefndina til þess að ræða sitt sjónarhorn á málið.`` --- Það var enginn óháður aðili sem kom okkur til aðstoðar. --- ,,Ósvarað er því ýmsum grundvallarspurningum. Eftir standa í greinargerð frumvarpsins fullyrðingar frá hagsmunaaðilanum sjálfum.`` --- Og það er á grundvelli þessara fullyrðinga sem við eigum að taka ákvörðun. ,,Dæmi um spurningar og álitamál sem vakna við yfirferð frumvarpsins og greinargerð sem fylgir því eru eftirfarandi: Í greinargerð með frumvarpinu segir: ,,Íslensk erfðagreining ehf. (,,ÍE``) og móðurfyrirtæki þess deCODE genetics Inc. (,,deCODE``) hafa ákveðið að hefja þróun nýrra lyfja á grundvelli þeirra erfðafræðilegu uppgötvana sem til hafa orðið í núverandi starfsemi ÍE. Hin nýja nálgun ÍE á sviði grunnrannsókna byggðum á lýðerfðafræði gerir lyfjaþróun á þeim grundvelli afar áhugaverða, ekki síst vegna þess forskots, sem árangur sem ÍE hefur þegar náð á framangreindu sviði veitir.`` Ekki fylgja gögn sem styðja þessar fullyrðingar. Þannig kemur ekki fram hvaða erfðafræðilegu upplýsingar það eru sem á að byggja þróun nýrra lyfja á og ekki fylgir skýring á því í hverju forskot ÍE er fólgið. Þá segir að með einangrun erfðavísa hafi ÍE þegar fundið ný lyfjamörk. Ekki kemur fram um hvaða lyfjamörk hér er að ræða og hvar hægt er að nálgast upplýsingar þar um. Í greinargerð frumvarpsins segir ,,Mat erlendra ráðgjafarfyrirtækja er að beiting erfðafræðilegra aðferða við lyfjaleit geti lækkað þróunarkostnað við ný lyf um 30--40% og stytt þróunartímann um 10--20%.`` Hvorki hefur komið fram hvaða erlendu ráðgjafarfyrirtæki hafi sýnt fram á lækkun á þróunarkostnaði og styttingu á þróunartíma eins og hér er haldið fram né hvaða rök séu hér til grundvallar. Þá hefði verið eðlilegt að óháður aðili hefði verið fenginn til að meta eftirfarandi staðhæfingar í greinargerð frumvarpsins.`` --- Og ég vitna í það, með leyfi forseta: ,,Sá árangur sem náðst hefur í lýðerfðafræðirannsóknum ÍE sýnir að fyrirtækið býr yfir möguleikum til að þróa lyf hraðar og ódýrar en aðrir með nýjum aðferðum við að finna vænleg lyfjamörk. Innan fyrirtækisins er fyrir hendi umfangsmikil reynsla á vísinda-, tækni- og viðskiptasviðum sem auðveldar uppbyggingu þessarar nýju starfsemi. Sú þekking sem ÍE hefur byggt upp til þess að finna erfðavísa sem valda sjúkdómum skapar fyrirtækinu raunhæfa möguleika til að nýta uppgötvanir í erfðafræði við lyfjaþróun. ÍE hefur þegar fundið ný lyfjamörk með einangrum erfðavísa, sem síðan verður hægt að vinna með við lyfjaþróun.`` ,,Í greinargerð frumvarpsins segir enn fremur að ,,sú aðferðafræði að nota lýðerfðafræði við þróun lyfja er að slíta barnskónum. ÍE er komið lengra á þessu sviði en flest önnur fyrirtæki í heiminum og má því til staðfestingar benda á árangur sem fyrirtækið hefur náð í samvinnu við Hoffmann-La Roche í rannsóknum á erfðum algengra sjúkdóma.`` Einnig þessa staðhæfingu hefði þurft að meta. Ekki verður annað séð en að árangurstengdar greiðslur til ÍE frá Hoffmann-La Roche séu minni en upphaflega var ráð fyrir gert og stangist því alvarlega á við þessa fullyrðingu.`` Hér kem ég að því sem ég vísaði til í staðhæfingum fjmrn. Þar er vísað í samninga sem gerðir voru við Íslenska erfðagreiningu, fyrst 1998 við Hoffmann-La Roche upp á 200 millj. dollara og þessari tölu er alltaf hampað. Það er gert í svörum fjmrn. líka, þá er talað um þessar tölur. En það er aldrei sagt hvað hafi raunverulega verið greitt, vegna þess að þessi upphæð skiptist. Annars vegar er um að ræða grunnupphæð, 70 millj. dollara, og hitt eru árangurstengdar greiðslur. Og þegar að er gáð, fer því fjarri að þessar árangurstengdu greiðslur hafi verið svo miklar að þær færi upphæðina upp í þetta 200 millj. kr. hámark sem menn kynna alltaf sem samninginn. Það er markmið. Það er bara tala á blaði. Það sem máli skiptir er hvað greitt var frá fyrirtækinu, vegna þess að þetta hlýtur að vera mælikvarði á árangur fyrirtækisins. Síðan höfum við ekkert annað í greinargerð með frv. en yfirlýsingar frá fyrirtækinu um eigið ágæti. Ég er að lesa þetta upp án þess að ég hafi á þessu djúpan skilning, hann hef ég ekki, og það er þess vegna sem ég hef verið að kalla eftir því að óháðir fagaðilar komi að málinu, en ein leiðin til það meta þennan árangur hlýtur að vera að skoða árangurstengdu greiðslurnar. Og hvernig stendur á því að þær eru ekki sundurgreindar? Hvernig stendur á því að ekki er gerð rækileg og ítarleg grein fyrir þeim? Því með því móti getum við metið hvernig fyrirtækinu vegnar. Ekki með því að setja á blað einhverja tölu, 200 millj. dollara eða 300, samanlagðar 500 millj. dollarar eins og einhvers staðar er vikið að. ,,Í greinargerð með frumvarpinu er fjallað um lyfjaþróun á grundvelli erfðafræði. Ekki er getið heimilda og verður því að ætla að þær séu komnar frá fyrirtækinu sjálfu. Ef litið er til umfjöllunar um þetta efni má ætla að lyfjaþróun sé flóknari en ráða má af athugasemdum með frumvarpinu og má í því sambandi vísa til greinar eftir Andrew Pollack sem birtist í hinu virta bandaríska dagblaði New York Times 16. apríl 2002 og fjallar um fyrirtækið Human Genome Sciences. Þar er greint frá því að lyfjaþróun sé ef til vill á villigötum ef nota á erfðafræðilega þekkingu til að byggja á þegar þróa á ný lyf.`` En þess má geta að frétt um þetta var birt í Morgunblaðinu 17. apríl sl. Í athugasemdum með frumvarpinu er vísað sérstaklega í miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði og segir hér, með leyfi forseta: ,,Grunnur rannsókna er nú þegar unninn á Íslandi með erfðafræðirannsóknum ÍE. Þegar fram í sækir má einnig gera ráð fyrir að miðlægur gagnagrunnur á heilbrigðissviði nýtist vel í lyfjaþróun.`` Í fyrrnefndri skýrslu frá bandaríska verðbréfamarkaðnum sem vísað er í sem 10K með upplýsingum frá deCODE, skýrslu sem var birt núna í marslok, segir, með leyfi forseta, að takist fyrirtækinu ,,ekki að ganga frá samningum við fleiri heilbrigðisstofnanir en þegar hefur verið gert til þess að afla gagna þá mun fyrirtækinu ekki auðnast að smíða íslenska gagnagrunninn og starfrækja hann.`` Hér er verið að fullyrða annars vegar, eftir því sem ég fæ þetta skilið, að sérstaða fyrirtækisins sé að hafa aðgang að þessum gagnagrunni og það var einnig staðfest á fundum með efh.- og viðskn. þar sem fulltrúar fyrirtækisins komu. Síðan er í skýrslu sem frá fyrirtækinu kemur og birtist núna í marslok, 27. mars held ég að hafi verið, að finna þessa tilvitnun, sem gefur til kynna efasemdir um að það takist að koma þessum gagnagrunni í gagnið. Þegar ég innti fulltrúa ríkisstjórnarinnar, heilbrrn., eftir því hvað Íslensk erfðagreining hefði þegar greitt til ríkisins vegna þeirra samninga sem gerðir hafa verið, þá kom í ljós að ekkert hefði verið borgað. Ekki neitt. Ekkert. En muna menn ekki eftir flugvélaförmunum af ráðherrum norður í land, til Akureyrar, og er ekki alltaf verið að klippa á borða og fagna og skála yfir hinum miklu sigrum og samningum? Hvernig stendur á því að við erum svo upplýst um að það sé ekki farið að borga neitt og fyrirtækið komi síðan með efasemdir um að þessi gagnagrunnur verði að veruleika? Þarf ekki að skýra þetta eitthvað nánar áður en farið er fram á það að við veitum 20 þús. millj. króna ríkisábyrgð? Þurfa menn ekki að koma með einhverjar skýringar? Við skulum ekki gleyma því að fyrirtækið er þegar farið að fá gögn frá heilbrigðiskerfinu, frá læknum. Og hvað með þessa blóðsamninga? Er farið að selja út blóð? Ég veit það ekki. Það er vísað í það í skýrslunni sem ég er með hér á borðinu. Er bara búið að gera samninginn? Er byrjað að senda blóðið? Hvað er búið að sjúga blóð úr mörgum Íslendingum fyrir fyrirtækið? Ég spyr. Við fáum engin svör. En við eigum að skrifa upp á 20 þús. millj. króna víxil og vinnubrögðin eru þessi, og er vísað í óháða og vandaða og virta aðila. Og það eru allt viðskiptahagsmunaaðilar fyrirtækisins. Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega? Ég bara spyr. Eru engin takmörk fyrir því hvað stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi lætur hæstv. forsrh. bjóða sér?

Nei.

Það eru engin takmörk fyrir því. Nei. Þeim er greinilega skipað að skrifa upp á þessa ráðagerð sem samþykkt hefur verið utan þingsins. Síðan var okkur sagt í efh.- og viðskn. að sendinefnd væri úti, sú sama og ég vék að hér áður, þar voru núverandi starfsmenn Íslenskrar erfðagreiningar í meiri hluta, að ræða það við ESA hvort þetta gengi yfirleitt. Átti efh.- og viðskn. að fá upplýsingar um niðurstöðurnar? Nei, við fengjum hugsanlega að heyra ferðasöguna, en upplýsingarnar mundu ekki liggja ljósar fyrir fyrr en að öllum líkindum eftir nokkra mánuði. Og þá tek ég undir orð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur áðan. Hvers vegna í ósköpunum bíðum við ekki eftir því þegar síðan er vísað í það í þessu makalausa nefndaráliti meiri hlutans að þá verði grundvöllur til að meta hvort veita eigi stuðning öðrum fyrirtækjum á borð við Lyfjaþróun hf.? En hvers vegna gerum við þá ekki þá? Vita menn hvað þeir eru að gera því fyrirtæki t.d. með þessum vinnubrögðum? Ekki aðeins það sem hér hefur verið vikið að að samkeppnisstaða þess veikist. Ég spyr sjálfan mig: Hvernig fara viðræður fram sem það fyrirtæki á við erlendar lánastofnanir? Er ekkert spurt út í þetta? Er það ekki líklegt? Eruð þið ekki á sama sviði? Jú, svara þeir til og færa fram rök, sennilega þau sömu og okkur voru færð í efh.- og viðskn. þingsins. En hvernig stendur á því að þið fáið ekki fyrirgreiðslu? Er þetta óábyggilegra og lélegra hjá ykkur? Að sjálfsögðu hlýtur þetta að hafa áhrif. Ég held að enginn deili um það að áhöld eru um að ríkisábyrgðin standist samkeppnisreglur EES. En eftir að frv. kom til efh.- og viðskn. héldu fulltrúar fjmrn. og Íslenskrar erfðagreiningar utan, eins og ég sagði, og máttu ekki vera að því að ræða við okkur um nokkurt skeið meðan þeir voru í förum. En svaranna er ekki að vænta fyrr en síðar. Það hafa komið fram fullyrðingar af hálfu forsvarsmanna Íslenskrar erfðagreiningar annars vegar og Lyfjaþróunar hins vegar sem stangast á hvað varðar viðfangsefni þessara tveggja fyrirtækja. Í athugasemdum með frumvarpi ríkisstjórnarinnar segir að mikilvægt sé að greina á milli líftæknirannsókna (lyfjaþróunar) annars vegar og lyfjaframleiðslu hins vegar. Af hálfu Lyfjaþróunar hf. er staðhæft að fyrirtækið starfi að lyfjaþróun og er í því sambandi vísað í bréf frá fyrirtækinu sem er síðan birt hér sem fylgigagn með þessari álitsgerð minni og kann vel að vera að ég komi að því í síðari ræðu eða síðar við þessa umræðu. Fram kemur í áliti Seðlabankans að hann telji sig ekki hafa sérfræðiþekkingu til þess að meta áhættuna sem framkvæmdinni fylgir og gæti fallið á ríkissjóð væri ríkisábyrgð veitt. Seðlabankinn leggur hins vegar áherslu á í umsögn sinni að ríkisábyrgðir séu almennt ekki heppilegar. Þegar þær séu veittar sé nauðsynlegt að taka ákvarðanir á grundvelli ítarlegs mats á þeirri áhættu sem þeim fylgir. Ástæða er til að staldra við og velta vöngum yfir því hvers vegna Seðlabanki Íslands láti ekki sérfræðinga á vegum bankans kanna þær upplýsingar sem eru aðgengilegar á vefnum og víðar, til dæmis upplýsingar frá Nasdaq, en sem kunnugt er ber öllum þeim fyrirtækjum sem eru á bandaríska verðbréfamarkaðnum að greina ítarlega frá stöðu sinni þar. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum gerir Seðlabankinn þetta ekki? Hann kemur fyrir þingnefndina og staðhæfir í tilskrifi að hann hafi ekki sérfræðilega þekkingu til að fara í saumana á þessu máli. Hvar er sú sérfræðilega þekking þá? Ekki höfum við hana í efh.- og viðskn., en við erum að leita aðstoðar hjá þessum helstu sérfræðistofnunum á sviði fjármálanna í landinu. Þegar kom að því að ræða hvaða áhrif þetta hefði á lánsmat Íslands, kom fram hjá seðlabankastjóra sem kom á fundinn að fréttatilkynning fjmrn. hefði verið send nokkrum samstarfsaðilum þeirra og enginn viðbrögð komið. Ég bið menn að hugleiða þetta, fréttatilkynning fjmrn. Henni hafði verið snúið á ensku og send nokkrum samstarfsaðilum Seðlabankans, en engin viðbrögð komið. Eru þetta boðleg vinnubrögð? Fréttatilkynning frá hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde hafði verið þýdd og send eitthvað út í heim og engin viðbrögð komið, enginn svarað bréfinu. Þess vegna hlýtur lánshæfið að vera í lagi --- eða hvað? Ég spyr. Að áliti Þjóðhagsstofnunar er verjanlegt í undantekningartilfellum að veita ríkisaðstoð til fyrirtækja ,,á grunni markaðsbresta`` eins og þeir segja á þeim bæ. Í þessu tilfelli eigi það ekki við og leiðir Þjóðhagsstofnun getum að því að þessi íhlutun ríkisins geti leitt til lægra framleiðslustigs og lakari lífskjara til lengdar. Almennari aðgerðir sem skekkja ekki samkeppnisstöðu einstakra fyrirtækja, vinnuumhverfi einstaklinga og eflingu menntunar og rannsókna, eru líklegri að mati Þjóðhagsstofnunar til að efla þjóðarhag. Þetta var áhersla sem víða kom fram hjá þeim sem komu fyrir nefndina, að það ætti að efla áherslu á menntun og rannsóknir, almennt eigi að gera það. Og við skulum ekki gleyma því að þessi ríkisstjórn, sem þykist vera svo óskaplega stórhuga, hefur verið að herða að menntun og rannsóknum á vegum hins opinbera. Eru menn búnir að gleyma því að ...

Forseti vill biðja hv. þm. að gera hlé á máli sínu þegar vel stendur á, eða að öðrum kosti að ljúka ræðu sinni á næstu mínútum.

Ég mun ekki hafa þessa ræðu miklu lengri og mundi ljúka henni á næstu tíu mínútum eða þar um bil þó að hér sé af mörgu að taka og hægt að tala um þetta mál hér í allan dag en það eru fleiri sem þurfa að komast að í umræðunni og mun ég sýna þeim þá tillitssemi að stytta mál mitt. Ég var að vísa í álit Þjóðhagsstofnunar og þá áherslu sem fram hefði komið hjá mörgum aðilum að við ættum að styrkja menntun og efla rannsóknir með þjóðinni og ég vil taka undir það sjónarmið. Síðan er í þessu áliti vísað í álitsgerðir frá greiningardeildum Búnaðarbanka og Landsbanka og hjá Samtökum fjárfesta. Allir þessir eru uppi með varnaðarorð, mikil og alvarleg varnaðarorð. Samtök fjárfesta segja, með leyfi forseta: ,,Samtök fjárfesta vilja vekja athygli á, að á íslenskum fjármálamörkuðum eru nokkur fyrirtæki sem vinna að athyglisverðum rannsóknum og þróun. Það er hlutverk ríkisvaldsins að skapa fyrirtækjunum og annarri atvinnustarfsemi viðunandi starfsgrundvöll. Ríkisábyrgð á láni fyrir Íslenska erfðagreiningu hf. raskar starfsgrundvelli sumra þessara fyrirtækja með óeðlilegum hætti og getur beinlínis skaðað þau og fjárfesta sem að þeim standa. Samtök fjárfesta eru þeirrar skoðunar að framlög til rannsókna og þróunar séu of lítil á Íslandi.`` Ég tek undir þetta sjónarmið. Hér er vísað í fyrirtæki, samkeppnisfyrirtæki á svipuðum markaði og þá hafa menn væntanlega Lyfjaþróun í huga og önnur fyrirtæki sem eru á þessum markaði. En aftur þarna er tekið undir nauðsyn þess, kröfuna um hve mikilvægt það er að efla rannsóknir. Ég vil árétta það aftur að ég tel fjarri lagi að það sé óeðlilegt að ríkið hlaupi undir bagga með atvinnulífinu, hvort sem er til uppbyggingar eða þegar sverfur að og atvinnuöryggi er ógnað. Í því sambandi getur verið réttmætt að horfa til byggðaþátta og við höfum talað fyrir slíku í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Hins vegar viljum við hafa allt annan hátt á og beita allt annarri aðferðafræði en hér er á ferðinni. Við höfum þvert á móti verið talsmenn þess að settar séu almennar reglur. Eitt sem ég vildi spyrja út í varðandi áhættuna og afkomu fyrirtækisins er að þegar skoðuð eru þessi gögn frá bandaríska verðbréfamarkaðnum sem vísað er í sem 10K, þá er svo að skilja á þeim, ég fæ ekki annað séð, en að lánskjörin sem deCODE er boðið upp á fari versnandi. Og sérfræðingar í fjármálum segja mér að þegar svo er komið að fyrirtæki sé að taka stór lán upp á milljónir bandaríkjadala sem bera 6% álag yfir Libor-vexti, þá séu kjörin orðin afar þung. Í þessum gögnum er hægt að bera saman lánskjör t.d. frá síðasta ári og núna í marsmánuði og það er greinilegt að þau eru að þyngjast. Hefur þetta verið skoðað af fjmrn.? Hvað veldur þessu? Hvað veldur því að lánakjör sem fyrirtækinu er boðið upp á eru lakari núna en áður var? Ég ítreka það að til þess að meta stöðu fyrirtækisins er nauðsynlegt að skilgreina á hvern hátt árangurstengdar greiðslur hafa komið inn, árangurstengdar greiðslur frá samningsaðilum, og þá vísa ég fyrst og fremst til Hoffmann-La Roche. Hvernig hafa þær skilað sér? Ég hef áður vikið að ráðgjöfunum sem voru kynntir í efh.- og viðskn. með talsverðri lotningu, þ.e. Morgan Stanley, Lehman Brothers og Robertson Stephens. Þeir eru allir viðskiptaaðilar deCODE, aðilar nátengdir viðskiptahagsmunum deCODE fyrirtækisins, enginn óháður aðili. Þetta eru allt saman þjónustufyrirtæki við deCODE. Að lokum, herra forseti, vil ég víkja að áliti frá BHM, Bandalagi háskólamanna. Það eru fyrst og fremst starfsmenn sem ættu að vera innan vébanda BHM sem starfa hjá þessu fyrirtæki. Fyrirtækið hefur hins vegar neitað að semja við tiltekin félög. Það hefur neitað semja við Félag íslenskra náttúrufræðinga, svo dæmi sé tekið. Í áliti frá BHM segir að fyrirtækið neiti að gera kjarasamninga við tiltekið stéttarfélag, Félag íslenskra náttúrufræðinga. Ég vitna í álitsgerðina, með leyfi forseta: ,,Hjá fyrirtækinu starfa nú á fjórða hundrað sem gætu verið félagsmenn í aðildarfélögum BHM en aðeins um fimmtungur þeirra hefur átt þess kost að gerast félagsmenn í þessum félögum --- með tilheyrandi réttindum í sjóðum. Íslensk erfðagreining ehf. hefur alfarið neitað því að gera kjarasamning við FÍN og við svo búið verður ekki unað --- og enn síður ef fjöldi starfsmanna eykst eins og gert er ráð fyrir í kjölfar samþykktar frumvarpsins. Minnt er á það samkvæmt lögum um atvinnuréttindi útlendinga ber að leita umsagnar hlutaðeigandi stéttarfélags en stéttarfélögunum hefur reynst erfitt að gegna eftirlitshlutverki sínu meðan ekki nýtur við kjarasamnings við fyrirtækið.`` Í þessu sambandi má minna á að fyrir nokkrum missirum flutti fyrirtækið McDonalds starfsemi hingað til lands. Þá urðu uppi mikil mótmæli í þjóðfélaginu þegar fyrirtækið neitaði að gera samninga við starfsfólk. Með hliðsjón af þessu vaknar spurningin um hvort íslensk stjórnvöld muni láta fyrirtækinu eftir að hunsa stéttarfélögin á sama tíma og gengið er til viðræðna um að veita ríkisábyrgð að upphæð 20 milljarða kr. Er ekki ástæða til að spyrja út í þetta? Mér þótti ástæða til að spyrja út í það þegar McDonalds, sem er alræmt víða um heim fyrir að troða á réttindum lauanfólks, neitaði að ganga til samninga við stéttarfélögin. Ætlar ríkið að veita ríkisábyrgð upp á 20 þúsund milljónir fyrirtæki sem neitar að virða rétt stéttarfélaga til samninga? Ég er ekki tilbúinn að skrifa upp á þetta. Síðan hafa talsmenn og forsvarsmenn fyrirtækisins sagt að menn hafi það svo afskaplega gott í fyrirtækinu. Ég þekki það ekki. Ef þeir hafa það svona gott og kjör þeirra eru langt umfram það sem semst um í almennum kjarasamningum, hvers vegna má ekki hafa þá gildandi? Ég spyr. En þessi afstaða, ofan af hálaunaþrepunum, hátekjuprepunum innan þessa fyrirtækis, er algerlega óafsakanleg. Ég hefði áhuga á að heyra álit hæstv. ráðherra á þessu. Ég ætla að virða ábendingu frá hæstv. forseta um að hann vilji gera hádegishlé á þingfundinum. Ég ætla jafnframt að virða það að fleiri þingmenn vilja komast að með sitt mál. Ég mun hugsanlega koma aftur inn í umræðuna síðar í dag en þetta eru helstu áherslurnar sem ég vildi gera grein fyrir í þessari ræðu minni.

Hæstv. forseti. Niðurstaða þess þingmeirihluta sem styður ríkisstjórn Davíðs Oddssonar í mesta pólitíska ágreiningsmáli íslenskra stjórnmála til margra ára liggur nú fyrir með þessu frv. Í ljósi loforða flokksforingja stjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar eru þessi úrslit fráleit. Þjóðarsáttin sem var boðuð er orðin að málamyndagjörningi sem er ætlað að festa gildandi fyrirkomulag í sessi en ekki er hróflað við ágreiningsmálinu sjálfu. Þessi niðurstaða er fengin með hrossakaupum milli stjórnarflokkanna og við LÍÚ. Að endingu var framgangur málsins hér á Alþingi tryggður með táknrænum hætti sem er afar lýsandi fyrir feril allrar þeirrar óheillastefnu sem hér er reynt að festa í sessi. Þetta sést á því að stuðningur um málið er augljóslega fenginn með því að kaupa fylgi þingmanna stjórnarflokkanna í sjútvn. við frv. með sértækum úthlutunum til staða í þeirra eigin kjördæmum. Í þriðja sinn á sama vetrinum er verið að úthluta viðbótaraflaheimildum til sérvalinna staða og útgerða til að vinna gegn afleiðingum af kerfi sem samt er verið að reyna að festa í sessi með því frv. sem hér liggur fyrir. Þingmeirihlutinn verður sjálfur að hafa heiður og skömm af þeim björgunarleiðöngrum sem hann telur sig þurfa að fara vegna þessa kerfis sem hann vill viðhalda. Samfylkingin er andvíg þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir og mun þess vegna sitja hjá við einstakar greinar frv. og brtt. meiri hlutans en greiða atkvæði gegn málinu í heild við lok afgreiðslu þess.

Herra forseti. Eins og frv. leit út átti að gefa Hafrannsóknastofnun einni forgang að því að fá að stunda rannsóknir án þess að hafa kvóta til þeirra. Í brtt. meiri hlutans kemur fram að enn þá skal þetta bundið við Hafrannsóknastofnun eina og þar til viðbótar skal Hafrannsóknastofnunin gefa umsögn um rannsóknir annarra. Ég tel að hér sé óeðlilega að verki staðið og að það sé einkennilegt að Hafrannsóknastofnun skuli fengið það vald að hafa eftirlit með rannsóknum annarra. Þess vegna segi ég nei, en að öðru leyti munum við sitja hjá við afgreiðslu frv.

Virðulegi forseti. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum að miðað við núverandi ástand í sjávarútvegsmálum beri að gefa fleirum kost á því að koma að rannsóknarþættinum og greiðum þess vegna atkvæði á móti 1. gr. Að öðru leyti munum við sitja hjá við atkvæðagreiðslur um brtt. frá meiri hluta sjútvn. og setja það á ábyrgð stjórnarmeirihlutans að framfylgja þeim tillögum sem hér eru settar fram enda þótt sumt í tillögunum sé til bóta, eins og aflahlutdeild í karfa, ýsu og fleiri tegundum sem er minnkuð og síðan með byggðakvótann. Heildstætt út frá stefnu okkar getum við ekki stutt þessar brtt. og munum því sitja hjá en segja nei við 1. lið.

Herra forseti. Þetta ákvæði er eins og frv. í heild sinni, hvorki fugl né fiskur. Það get ég ekki stutt. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Með þeirri brtt. sem meiri hluti sjútvn. flytur við 1. gr. frv. er verið að opna á möguleika fyrir fleiri aðila að stunda hafrannsóknir en Hafrannsóknastofnun og auðvelda þeim leiðina með því að gera ráð fyrir því að afli sem fenginn er við vísindalegar rannsóknir skuli ekki að hluta eða öllu reiknast til heildarafla. Með þessu er í fyrsta skipti opnaður þessi möguleiki. Það mun þýða að hafrannsóknir munu eflast og hafrannsóknir fleiri aðila en Hafrannsóknastofnunar munu sjá dagsins ljós. Það er mjög mikilvægt í rannsóknarumhverfi okkar. Ég segi því já.

Virðulegur forseti. Þetta frv., þessi grein frv. og þau þrjú frv. sem hér verða tekin fyrir byggjast á fiskveiðistjórnarkerfi sem er andstætt öllum þeim gildum sem ég þekki og er alinn upp við. Ég mótmæli þessu einlæglega. Þetta er á móti allri minni sannfæringu og því sem ég finn fyrir í hjarta mínu. Þess vegna greiði ég atkvæði á móti hverju einasta atriði sem greidd verða atkvæði um og því sem það gerir í grundvallaratriðum, þ.e. að færa veiðiheimildirnar frá dreifðari byggð í þéttari byggð, frá fleiri höndum á færri hendur. Ég mótmæli þessu algjörlega og segi nei.

Herra forseti. Á áliti meiri hluta sjútvn. hef ég fyrirvara. Sá fyrirvari snýr að 5. gr. frv. Hún snýst um það að skilgreina smábáta sem 15 brúttótonn í staðinn fyrir sex brúttótonn eins og er í dag. Ég vek athygli á því að 15 brúttótonn samsvara því sem áður kallaðist 15--25 tonna bátar. Ég hef miklar efasemdir um þá breytingu. Ég hygg að næstu skref verði þau að verði þessi breyting samþykkt muni smábátamenn óska eftir því að fá að veiða á netum og í framtíðinni muni verða undan því látið. Þar með er munurinn á svokölluðu stóra kerfi og smábátakerfinu orðinn lítill sem enginn og tel ég því að þessi breyting sé upphafið að því að smábátaútgerð á Íslandi muni leggjast af. Því mun ég greiða atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Með þessari grein er verið að víkka út stærðarmörk smábátaflotans. Það er mjög mikilvægt, sérstaklega í því skyni að auka öryggi við veiðar bátanna. Þetta eru bátar sem oft veiða við erfiðar aðstæður á hafinu og þess vegna er eðlilegt að þróa þetta mál í þessa átt. Ég vek líka athygli á því að smábátarnir eru mjög víða undirstaða hráefnisöflunar í heilu byggðarlögunum. Þetta ákvæði mun verða til þess fallið að auka öryggi við hráeflisöflun og bæta þar með hag fiskvinnslufólksins úti um landið. Þetta er þess vegna byggðavæn aðgerð. Ég segi já.

Herra forseti. Víða um land eru smábátar undirstaða atvinnu í sjávarútvegi í plássum sínum. Til að tryggja öryggi þeirra sem stunda sjóinn í þessari gerð útgerðar og til að treysta hráefnisöflun við fiskvinnslu í þeim sömu byggðarlögum er rétt og skylt að gefa mönnum kost á að stækka báta sína.

Herra forseti. Með þessu frv. er verið að breyta viðmiðunarárum vegna úthlutunar varanlegra aflahlutdeilda úr norsk-íslenska síldarstofninum. Um slíka úthlutun, gjöf ársins segja sumir, hefur sjútvrh. þegar tekið ákvörðun á grundvelli laganna um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Það er hluti af sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á Alþingi. Samfylkingin hefur ítrekað flutt bæði sjálfstæð þingmál og birt nefndarálit þar sem stefna flokksins varðandi ráðstöfun norsk-íslenska síldarstofnsins kemur skýrt fram. Ákvarðanir sjútvrh. sem ganga í allt aðra átt og lagabreytingar í tengslum við þær eru og verða á ábyrgð ríkisstjórninnar. Samfylkingin mun því sitja hjá við afgreiðslu þessara tillagna eins og áður þegar ríkisstjórnin hefur verið að klastra við sjávarútvegsstefnu sína á Alþingi.

Herra forseti. Hér er verið að brjóta í blað. Samkvæmt lögum um veiðar utan lögsögu hefur verið viðhöfð innskilaregla hingað til þegar úthlutað hefur verið heimildum utan lögsögunnar, bæði á Flæmingjagrunni og eins á Reykjaneshrygg. Hér er ekki lagt til að um neina innskilareglu verði að ræða og er þetta stílbrot á því sem segir í lögunum. Ég tel að hér sé rangt að verki staðið og við leggjumst gegn þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég hef við umræðuna um frv. gert grein fyrir sterkum fyrirvörum sem ég hef um þetta mál. Þar er sérstaklega lögð áhersla á svokallaða innskilareglu og síðan byggðatengingu vegna hugsanlegrar aukningar í þessari tegund með því að hún gangi eins og fyrr á Íslandsmið. Við munum því sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þetta mál.

Virðulegi forseti. Hefði þetta frv. ekki verið flutt hefðu gengið í gildi ákvæði í lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands sem hafa í för með sér að hlutdeild hvers skips yrði ákveðin á grundvelli veiðireynslu tiltekinna ára. Ljóst er að um það fyrirkomulag sem núna er verið að greiða atkvæði um er meiri sátt meðal þeirra sem við eiga að búa, bæði útvegsmanna og sjómanna. Ég tel þess vegna einboðið að styðja frv. og segi já.

Ég vil taka það fram að gert er ráð fyrir því að fundi ljúki um kvöldmatarleyti. Ekki er gert ráð fyrir frekari atkvæðagreiðslum í dag.

Herra forseti. Afstaða mín og Frjálslynda flokksins kom skýrt fram við 1. umr. þessa máls og af þeim sökum líka gæti ég stytt mál mitt þótt af mörgu sé að taka. Enn fremur hafa 1. og 2. minni hluti efh.- og viðskn. gert ítarlega grein fyrir afstöð sinni og niðurstöðu og þar má einvörðungu lesa gagnrýni á málið. Engin rök hafa komið fram í þessu máli sem styðja það, alls engin. Enginn Íslendingur, enginn einstaklingur mundi hætta fé sínu með þessum hætti til slíks málefnis. Ekkert fyrirtæki um víða veröld mundi heldur gera það. Ég skal ekki fullyrða um að til séu ríkisstjórnir eins og ráðstjórn Íslands sem mundu taka slíkt til bragðs, a.m.k. er það ekki í Bandaríkjunum eins og menn þekkja þótt þeir séu ósparir á fé til ýmissa hluta eins og fyrirtækið Enron getur borið vitni um. Hér er verið að leggja til að ganga í 20.000 millj. kr. ábyrgð fyrir deCODE-fyrirtækið. Hvaða fyrirtæki er deCODE, með leyfi? Allar upplýsingar um innviði þess fyrirtækis skortir í þá málafærslu sem tillögumenn hafa hér í frammi. Í greinargerð með frv. er ekkert að finna sem upplýsir um þetta fyrirtæki. Það er aðeins lofgjörð, sjálfsagt samin út í ...

Ég bið hv. þm. afsökunar, en mér sýnist á öðrum þingmönnum mörgum sem ekki eru í ræðustól að þeim liggi á að komast þangað og bið þá að halda smáfundi utan þingsalar.

Ég mun taka tillit til þess og einhvern tíma hætta. Ekkert er að finna í þessari greinargerð nema lofgjörðarrullu um Íslenska erfðagreiningu sem eftir öllum líkum að dæma er samin úti í Vatnsmýri. Hvað mundi fjármálafyrirtæki gera sem beðið væri um að taka ábyrgð, ég tala ekki um svo gríðarlega ábyrgð sem hér um ræðir? Það mundi afla sér allra upplýsinga um fyrirtækið sem væri að biðja um slíka ábyrgð. Það mundi beita sérfræðingum sínum til þess arna, að snara öllum kurlum til grafar sem varða fjárhagsstöðuna og aðra stöðu síns fyrirtækis. Það mundi, ef um stórvægilega hluti væri að tefla, vafalaust fá óhlutdræga, hlutlausa sérfræðinga til að gera á þessu rækilega úttekt. Ekkert slíkt er viðhaft í þessu ógnarlega máli sem er fráleitasta mál sem nokkru sinni, að minni hyggju, hefur verið borið undir atkvæði á hinu háa Alþingi Íslendinga. Framsögumaður og formaður efh.- og viðskn. er hér fjarstaddur, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. En ég ætlaði að biðja hann um að leggja fram fyrir 3. umr. upplýsingar sem komu fram, að vísu aðeins að nafninu til, í máli forstjóra Íslenskrar erfðagreiningar á opinberri ráðstefnu sem haldin var fyrir skemmstu. Þar upplýsti hann að hann þekkti til þess að 120 slíkar ábyrgðir hefðu verið veittar en aðeins ein hefði farið forgörðum, aðeins ein hefði fallið á ábyrgðaraðila. Nú hlýtur tölvumönnum að vera nærtækt að fletta upp þessum staðreyndum og ég fer fram á að fá nákvæmar upplýsingar um hverjir áttu hér í hlut, um hvað verið var að tefla og hvaða ábyrgðir þarna voru á ferðinni. Fyrirtækið deCODE hefur á undanförnum örfáum árum verið á hríðfallandi gengi. Þegar það fyrst nam hér land var heldur hátt á því skrúfið sem menn muna og menn voru að selja á genginu yfir 60, a.m.k. er mér fullkunnugt um að fjármálastofnanir nörruðu umbjóðendur sína og viðskiptavini til þess að kaupa á genginu yfir 60. Hvert er gengið í dag? Það stendur, minnir mig, í nefndaráliti að það hafi verið þetta 8--10. Hvenær var það síðast? Ég veit ekki betur en það hafi verið frétt undanfarin tvö ár hafi þetta gengi farið yfir 7. Hvert er það í dag? Það er 5,5. Formaður efh.- og viðskn. segir að það sé bara af því að öll hlutabréf séu á svona lágu gengi. Af þessu gengi má aðeins eitt lesa ef það er borið saman við fyrra gengi þessa stórfyrirtækis. Það er á hríðfallanda fæti og ekkert höfum við í höndunum annað en þá viðmiðun því innihald þess þekkjum við ekki og það hafa menn sem ætla sér að ganga í stórábyrgðina ekki tíma til að kynna sér. Ekkert annað höfum við til að miða við en að þetta fyrirtæki sé komið að fótum fram. Og svo á að ganga í ábyrgð fyrir það til sjö ára. Í meirihlutaálitinu sem ég hef í höndum er gríðarlöng upptalning um þau fyrirtæki og einstaklinga sem kallaðir voru á fund nefndarinnar til ráðslags, en ekkert orð er neins staðar að finna um hvert var álit þeirra, ekki eitt einasta orð og ekki eitt einasta orð kom fram í ræðu formanns nefndarinnar í morgun um hvað allur þessi fjöldi einstaklinga og fyrirtækja hafði um málið að segja. Af því hlýtur manni að vera óhætt að álykta að þeir hafi allir verið andsnúnir því. Ekkert annað getum við ályktað því að ella hefði formaðurinn sem var í vandræðum með að flytja þetta mál vegna samvisku sinnar, sem eitthvað mun vera eftir af þar af leiðandi, kallað þessa menn fram til vitnis með sér til eflingar þessu fráleita máli. Formaðurinn talaði um í ræðu sinni að ráðstjórnin okkar vildi efla samkeppnishæfni atvinnulífsins --- þó það nú væri! --- og það ætti að gera með almennum ráðstöfunum en ekki sértækum aðferðum eins og hér eru hafðar í frammi. Hann nefndi máli sínu til stuðnings --- og er mættur þarna sem betur fer --- Írland, Lúxemborg, Sviss og Holland. Hann nefndi að þau hefðu laðað til sín fyrirtæki öll sömul og aðallega með skattbreytingum, með nýjungum í skattamálum, þ.e. að gera fyrirtækjunum greiðara fyrir með minni skattálögum. Þetta eru altækar ráðstafanir en ekki sértækar. Öll fyrirtæki sem þarna námu land eða áttu þar heima nutu þess arna. En það var ekki verið að velja eitt deCODE eins og nú er verið að gera. Stefna hæstv. ríkisstjórnar, hinnar nýju ráðstjórnar og aðalritara hennar, er sú að hér skuli forðast sértækar aðgerðir.

Hvar er aðalritarinn?

Ja, það er von að spurt sé. Mér skilst að hann sé að styrkja Schröder í Þýskalandi eftir mikið fall þar í einu ríki sem þeir biðu. Hann kannski kemur við í París á heimleið til þess að hugga þá þar.

Eftir að hafa huggað þá í Ósló?

Forðast ber sértækar aðgerðir og þetta er grundvallarstefna íslensku ríkisstjórnarinnar. Samt sem áður brjóta þeir hana svo rækilega að ég hygg að ekki sé finnanleg nein aðferð sem jafnrækilega gengur frá þessu atriði í grundvallarstefnuskrá þeirra dauðu og það sem þeir nú ætla að aðhafast. Svo er verið að nefna sem einhvers konar fordæmi að við höfum gengið í ábyrgð vegna flugrekstrar vegna þess ástands sem ríkir í veröldinni. Var það eitthvað skylt þessu máli þó að við yrðum að bjarga samgöngum okkar allra Íslendinga við útlönd, að við gengum að vísu undir það jarðarmen sem hlaut að vera okkur mikið áhyggjuefni en við áttum engra annarra kosta völ? Það er kannski að menn haldi því fram að við höfum ekki átt annarra völ en þeirra að hætta til íslenskum fjármunum með þeim hætti sem hér er verið að leggja til. Hver er sá sem ekki mundi óska eftir því að auka og efla fyrirtæki af þeirri tegund eins og t.d. Íslenskrar erfðagreiningar? Hver mundi ekki vilja fá fleira menntað fólk í landið? Hver mundi ekki vilja auka menntun og þjónustu almennt? En eitt er að vilja og annað að geta. Hæstv. ríkisstjórn hefur engan siðferðilegan rétt til að ganga í neins konar ábyrgð af þessu tagi. Það var fimbulfambað um það af hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að deCODE gæti svo sem bjargað sér með því að bjóða út hlutabréf. Það getur það ekki neitt. Það vill enginn kaupa þau, að sjálfsögðu ekki. Auðvitað yrðu þau á tombóluprís ef einhver mundi vilja líta við þeim. Auðvitað getur það ekkert bjargað sér með þeim hætti. Talað var um að þeir gætu líka bjargað sér með því að sameinast öðrum fyrirtækjum. Eins og fyrirtækið stendur er ekki líklegt að neitt fyrirtæki mundi vilja sameinast því. Allt er þetta bara fjargviður. Ég verð að segja að eins og ég ber virðingu fyrir hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, þá fann ég þar af leiðandi til mikillar samúðar með honum að þurfa að standa hér uppi og mæla fyrir þessu, manni sem opinberlega er búinn að tilkynna að hann sé andvígur þeirri aðferð sem hér á að viðhafa. Hann fer þess vegna ekki eftir samvisku sinni eins og talið er að þingmönnum beri að gera. Eftir hverju fer hann þá? Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það, en hann fer eftir því sama og flestir aðrir þingmenn Sjálfstfl. að ávinna sér framhaldslíf í pólitík með því að þjóna í einu og öllu undir aðalritarann í hinni nýju ráðstjórn sem hér hefur ríkt um hríð. Já, hver væri sá sem ekki mundi vilja efla þekkingu á Íslandi og nýja tækniþróun, að geta veitt sem flestum hálaunastörf? Það eru yfirgnæfandi líkur fyrir því, kannski allt upp í 90%, að deCODE hrapi á höfuðið. Þar við bætist að sá iðnaður sem á að taka ábyrgð á er þrefalt áhættusamari en meðaltal annarra iðngreina, þrefalt áhættusamari. Hvað er þá orðið eftir af því öryggi sem menn hljóta að krefjast fyrir því að hætta fjármunum sínum með þessum hætti? Hvað er eftir? Ég verð að segja að mér er alveg óskiljanlegt hvernig er hægt að draga heilu þingflokkana til slíks leiks. Mál sem er útbúið einkanlega milli vina og skólafélaga og síðan kúgað í gegn með þessum hætti. Það getur ekki verið annað en að hávaðinn af þingflokki Sjálfstfl. gangi grátandi til þessa leiks. En hann lætur sig hafa það. Það er verst að hæstv. iðnrh. er ekki við. Ég ætlaði að koma á framfæri við hann tillögu um hvernig hægt væri, kannski með áhættuminni árangri, að efla iðnað á Íslandi. Hefur hæstv. ráðherra látið sér detta í hug kannski að ganga fyrir Norðmenn?

Ég geri ráðstafanir til þess að láta skýra hæstv. iðnrh. frá því að hv. þm. kjósi að eiga orðastað við hann.

Já, takk fyrir, þó ég að öðru leyti sakni hans ekki. En hvernig væri að láta sér detta í hug að ganga fyrir nánasirnar í Noregi og bjóða þeim eins og 2.000 millj. kr. til þess að semja við okkur um byggingu álvers í Reyðarfirði?  Hér er líka gert ráð fyrir að ríkisábyrgðarlögin séu sett til hliðar með öllu. Það á að sniðganga þau með öllu, aðeins að láta 5. gr. þeirra laga gilda. Þetta eru mjög nýlega sett lög vegna þess að þetta þótti hriklegt, þetta kerfi okkar, ríkisábyrgðakerfið, og það er ein grundvallarstefna hæstv. ríkisstjórnar sem birtist þar. Hæstv. iðnrh. er mættur og ég ætla ekki að fara mörgum orðum um hugmynd mína, en mér datt í hug rétt aðeins að víkja því að hæstv. ráðherra hvort reynandi væri að í stað þess að henda 20 þús. millj. kr. út um gluggann vegna ábyrgðar deCODE að bjóða Norðmönnum þær bara að gjöf, það er miklu álitlegra en verja þeim þannig, og vita hvernig þessir samansaumuðu nirflar í Noregi mundu bregðast við. Þar værum við þó með því að fá þá til þess leiks að reisa álver sem menn fullyrða að sé arðbært og koma á stórvirkjun við Kárahnjúka sem er afar girnileg framkvæmd. Þetta þyrftu menn að athuga. En ég var að ræða um lög um ríkisábyrgðir sem eiga ekki að gilda fyrir þessa ábyrgð. Það á ekki að taka neitt ábyrgðargjald og þó er í lögunum ákveðið að það megi vera milli 0,25 og 4% árlega. Þetta þýðir í falli deCODE 50--800 millj. kr., hvorki meira né minna. Ábyrgðin verður að hyggju manna deCODE að gagni með því að þeir fá hagstæðari kjör á lánum en ella sem er talið muna 3--4% og gæti numið öðrum 800 millj. kr. Nei, hér á með öllu að sniðganga þau lög. Tekið er sérstaklega fram að allur lagabálkur um ríkisábyrgðir skuli ekki gilda heldur eingöngu haldið inni 5. gr. þar sem talað er um að halda skuli afskriftareikning vegna veittra ábyrgða. Það er vissara því að hann fer fljótlega upp í 20 þús. millj. kr. og verður einfalt mál að halda þann afskriftareikning. Í 5. gr. segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Eigi sjaldnar en árlega skal endurmeta áhættu og afskriftaþörf Ríkisábyrgðasjóðs vegna ábyrgða og endurlána og á grundvelli þess endurákvarða framlag á afskriftareikning.`` Ég hef þau orð ekki fleiri. Einnig á að sleppa þeirri grein sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Gjaldskyldir aðilar skv. 6. gr. skulu skila skýrslu í því formi sem Ríkisábyrgðasjóður ákveður þar sem fram komi brúttófjárhæð allra gjaldskyldra skuldbindinga eins og höfuðstóll þeirra er hinn 10., 20. og síðasta dag hvers mánaðar á hverju gjaldtímabili. Gjaldstofn ábyrgðargjalds er einfalt meðaltal fyrrgreindra fjárhæða.`` --- Auðvitað á að hlífa þessu fyrirtæki við öllu þessu. Nú eru menn að velta fyrir sér, eins og hv. formaður efh.- og viðskn., hvort þetta mál, þessi ábyrgð standist EFTA-mat. En það er til ráð ef þetta stenst ekki. Það er að breyta um póstnúmer á því, heimilisfesta það uppi í Hvalfirði eða austur á Reyðarfirði. Það er ráðið sem má bregða á því að þá mundi þetta falla undir byggðastefnu  Bismarck járnkanslari sagði eitt sinn þegar honum ofbauð afgreiðsla máls og ég tek mér orð hans í munn: ,,Þetta er verra en glæpur. Þetta er heimska.``

Virðulegi forseti. Frá því að ég kom á þing hef ég staðið frammi fyrir því að taka afstöðu til hinna ýmsu mála sem menn hafa lagt fyrir þingið. Sum þeirra hafa reynst ganga ágætlega upp og önnur ekki. En það er þó einkenni flestra þessara mála að við eigum möguleika á að taka afstöðu til þeirra á grundvelli upplýsinga sem liggja fyrir, á grundvelli gagna sem liggja fyrir þannig að við þurfum ekki að reka puttann upp í vindinn í því skyni einu að velta því fyrir okkur hvernig vindar blása í þessum málum. Lífið er í sjálfu sér áhætta og ekki gerist neitt nema menn taki áhættu í þessu lífi. En líklega hefur maður aldrei staðið frammi fyrir því áður að eiga ekki nokkurn möguleika að gera sér minnstu grein fyrir málinu og reyna að svara þeim spurningum sem hér eru á borð bornar varðandi það að íslenska ríkið gangist í ábyrgð fyrir 20 milljarða án þess að nokkuð liggi fyrir um þá áhættu sem verið er að taka, án þess að nokkuð sé sett fram í því skyni til að styrkja þetta annað en greinargerð frá fyrirtækinu Íslenskri erfðagreiningu og ekki síst 23 línur eða svo frá meiri hluta efh.- og viðskn. Á grundvelli þessara gagna er þinginu ætlað að taka afstöðu til málsins. Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér þegar ég skoða álit meiri hluta efh.- og viðskn. hvernig á því standi að menn séu ekki tilbúnir að leggja frekari rök fram fyrir því en raun ber vitni að ríkið skuli gangast í þessa ábyrgð. Ég segi það fyrir mig að ég hef ekki hundsvit á lyfjaiðnaði, ekki nokkurt. Ég geri mér enga grein fyrir því hvort þetta sé arðsamasta iðngrein í heimi eða ekki, ekki nokkra. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að aðra eins áhættu er varla hægt að taka. Því leyfi ég mér að spyrja: Hvað gerir það að verkum að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er svona mikill sérfræðingur í lyfjaiðnaði þar sem yfirmenn hans í Verslunarráðinu hafa þegar tekið afstöðu gegn þessu máli? Hvað gerir hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem nú gengur í salinn, eða hv. þm. Kristin H. Gunnarsson að svo miklum sérfræðingi í þessum efnum að ekki þurfi nema 23--24 línur til að útskýra það fyrir okkur hinum sem höfum litla þekkingu á þessu, að ekki þurfi frekari rökstuðning? Nú veit ég að hv. þm. Drífa Hjartardóttir er góður og gegn bóndi á Suðurlandi. Hvað gerir það að verkum að hún hefur svo mikla sérþekkingu á þessu máli að ekki þurfi frekari rökstuðnings við, eða hv. þm. Sigríður A. Þórðardóttir sem er formaður hv. utanrmn.? Þetta eru þeir fimm þingmenn sem rita undir meirihlutaálit og leggja til að frv. verði samþykkt án nokkurs einasta rökstuðnings sem nokkru nemur, nema tekið er fram að ekki sé víst að ESA samþykki þetta, þ.e. Eftirlitsstofnun EFTA, það liggur ekki fyrir. En leitað verði annarra leiða ef hún samþykkir það ekki samkvæmt þeim hugmyndum sem nú eru uppi. Hvaða siðferðilegan rétt höfum við á því að binda ríkissjóð og skattgreiðslur, hvort heldur einstaklinga eða fyrirtækja eða önnur gjöld sem þaðan renna, á þessum forsendum? Hvernig stendur á því að mál af þessum toga kemur eiginlega fyrir þingið? Hvað tryggir það að þetta sé eina og besta leiðin til þess að tryggja hátæknistörf á Íslandi, störf í lyfjaiðnaði? Ætla menn að halda því fram með rökum að ekki megi byggja upp aðrar iðngreinar, ekki síður og ódýrar en með því að leggja um það bil 90--100 millj. undir á hvert starf sem hugsanlega verður til? Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum og þarfnast ítarlegrar rannsóknar hvernig á því standi að mál af þessum toga skuli koma fyrir þjóðþingið. Hér hafa menn leyft sér að bera þessa hugsanlegu ábyrgð saman við þá ábyrgð sem gengist var í vegna samgangna við Ísland fyrir Flugleiðir og fleiri fyrirtæki. Þar var áhættumatið metið upp á nýtt af alþjóðatryggingafyrirtækjum sem mátu það svo að hækka yrði tryggingariðgjöldin. Við þekkjum þó flugheiminn, flugiðnaðinn. Við vitum þar að hverju við göngum. Það er mat okkar varðandi samantekin ráð alþjóðlegra tryggingafyrirtækja um að hækka áhættumatið sem hækkar tryggingariðgjöldin að það sé verjandi að leggjast í þá ábyrgð, enda eru samgöngur lífsnauðsyn fyrir þessa þjóð. Á sama hátt verður manni á að bera þetta saman við virkjanir sem hugsanlega fá ríkisábyrgð og þær ábyrgðir sem þar liggja að baki. Við vitum þó hvað þar er um að ræða. Við vitum að ríkisvaldið eða opinberir aðilar eiga þau fyrirtæki eða virkjanir sem á að leggja í. Við þekkjum þann rekstur. Við vitum hverjir eru í stjórn. Ég veit ekki einu sinni hverjir eru í stjórn deCODE. Ég hef ekki hugmynd um það og ég segi það alveg eins er. Ég leitaði að því á netinu en fann það ekki. Það getur vel verið að það stafi af vankunnáttu minni í því að leita á netinu. Ég skal ekki útiloka það. En ég fann það ekki. Það er ekki langt síðan við lásum í fjölmiðlum uppi á Íslandi að menn sem hafa setið í stjórnum sem íslensk fyrirtæki hafa átt í hafa lýst því yfir að þar hafi menn eytt peningum á báðar hendur. Gott var ef menn líktu því ekki við drukkna sjómenn þó að þeir hefðu aldrei farið með fé á þann hátt sem þá var gert. Við erum að gangast í ábyrgð fyrir fólk sem við vitum ekki einu sinni hvert er. Við höfum ekki hugmynd um það. Nei, virðulegi forseti, það er alveg makalaust að nokkrum skuli detta í hug að koma með mál af þessum toga inn í þingið. Auðvitað vilja allir þessu fyrirtæki vel og auðvitað vilja allir að þetta gangi upp. En er það hlutverk ríkissjóðs að gangast í ábyrgð fyrir það? Ég tek undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal sem hefur sagt hér á þingi að nær væri að bjóða þessa áhættu út, bjóða þessa ríkisábyrgð út og taka þá boði þess sem mest býður fyrir ábyrgðina. Einhver getur kannski boðið 500 störf fyrir þessa ábyrgð, jafnvel hálaunastörf. Það hefur ekki verið látið á það reyna. Aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar byggja flestar á því að finna patentlausnina. Ef það er ekki álver þá er það einhver önnur patentlausn sem á að koma fram. Að ætla að byggja upp 200 störf með því að gangast í ábyrgð fyrir um það bil 100 millj. á hvert starf hlýtur að vera eitthvað sem menn þurfa að hugsa sig vandlega um hvort gangi upp. Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að það er líka með ólíkindum hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur komist upp með það á hátíðarstundum, að skreyta sig með því að hún sé fyrir almennar aðgerðir. Í sögu lýðveldisins hefur ríkissjóður aldrei verið í eins ábyrgðum og nú, aldrei nokkurn tíma. Í sögu lýðveldisins hefur sennilega aldrei verið gengið í jafnsértæka aðgerð og nú er ætlunin. Þá er ekki síður vert að minnast á það að á undanförnum sex árum, árunum 1996--2002, hafa ríkisútgjöld tvöfaldast. Samt gefur þessi ríkisstjórn sig út fyrir að vera meira fyrir almennar aðgerðir en sértækar og hún gefur sig út fyrir að vera meira fyrir að draga úr ríkisútgjöldum en hitt. Þetta eru hins vegar staðreyndir lífsins. Þeir reyna jafnvel ekki einu sinni að rökstyðja málið, gera enga tilraun til þess, ekki nokkra, og ætlast til þess að almennir alþingismenn, eins og sá sem hér stendur og fleiri sem litla sem enga þekkingu hafa á lyfjaiðnaði, taki afstöðu til þessa máls á þessum forsendum. Það er alveg makalaust. Virðulegi forseti. Ég met það svo að ég held að líkurnar á því að þetta gangi upp væru ekki síðri ef við færum með þetta fjármagn til Vegas og legðum þar bara undir 20 milljarða á rautt. Ég held að það væru ekki síðri möguleikar þar. Það er þó alla vega til eitthvað sem heitir rautt og svart. Í því tilviki sem hér um ræðir, og kemur það fram í greinargerðinni, má búast við því að á bak við eitt lyf sem verður til hafi menn hætt við tilraunir með 10 þúsund efnasambönd. Þetta kemur fram í þessari greinargerð, þ.e. að á bak við hvert eitt lyf sem fer í klíníska meðferð hafi 10 þúsund tilraunir með efnasambönd fallið í valinn. Það að koma einu lyfi á markað, frá því að lagt er af stað og þangað til það er komið á markað, kostar að meðaltali 50--80 milljarða. Menn hafa farið yfir það í morgun hver eiginfjárstaða fyrirtækisins er og í hve langan tíma það getur rekið sig án frekari aðstoðar. Samt koma menn upp og leggja það til við hv. þm. án þess að blikna að þetta skuli gert. Finnst engum í þessum þingsal að hv. þm. eigi kröfu á því að reynt sé á einhvern hátt með einhverri röksemdafærslu að réttlæta það að farið sé út í þessar aðgerðir? Ég geri mér alveg fyllilega grein fyrir því að tímabundið muni þetta sjálfsagt styrkja gengið, þ.e. menn vænta þess að frekara flæði gjaldeyris verði til landsins. En hvað ætla menn að gera ef ábyrgðin fellur? Þá skilar þetta sér án efa margfalt í að veikja gengið. Hvar ætla menn þá að skera niður? Ætla menn að skera niður sjúkrahús og heilsugæslu á landsbyggðinni? Er það lausnin? Síðan hvenær varð það hlutverk ríkisins að stunda fjárhættuspil? Síðan hvenær fengu hæstv. ráðherrar og meiri hlutinn hér heimildir til þess að stunda fjárhættuspil með ríkissjóð? Nei, virðulegi forseti. Enginn þarf að velkjast í vafa um afstöðu mína til þessa máls. Ég hef megnustu andstyggð á því og finnst með hreinum ólíkindum að þetta skuli koma inn á hið háa Alþingi. Ég segi það alveg eins og er að ég held að það þurfi rannsóknar við hvernig á því standi að hugmyndir af þessum toga skuli reka á fjörur Alþingis. Í umræðunni hafa menn farið vítt og breitt yfir þessa hugmynd sem er í sjálfu sér einföld. Hugmyndin er skýr. Hins vegar er röksemdafærslan á bak við hana, þ.e. það sem réttlætir að þingið ráðist í þessa ábyrgð, engin, ekki nokkur. Menn gera sér vitaskuld fyllilega grein fyrir þeim aðstöðumun sem skapast milli fyrirtækja innan þessarar greinar, milli fyrirtækja sem þurfa að taka lán, milli vaxtakostnaðar hjá þeim fyrirtækjum sem þurfa að taka þessi lán og samkeppnisskekkju sem kemur eðlilega inn í markaðinn. Svona sértækar aðgerðir eru fyrst og fremst að mínu mati til þess fallnar að tefja fyrir því að markaðurinn nái að rétta sig af, að markaðurinn nái að tryggja bætta stjórn hjá fyrirtækjum, að menn leiti eftir bestu fjármögnun og tryggi sem mesta arðsemi vegna þess að inngrip af þessum toga skekkir alltaf þessa hluti. Þess vegna hafa menn frekar sóst eftir almennum aðgerðum en sértækum. Dómur um hugmyndafræði hinna sértæku aðgerða er í raun og veru löngu fallin. Við sjáum á sögunni hvernig fjármagnið hefur farið þar sem gripið var inn í með sértækum aðgerðum. Við getum nefnt mörg dæmi sem menn hafa nefnt í morgun, hvort heldur í landbúnaði eða sjávarútvegi. Nei, virðulegi forseti. Það er með ólíkindum að við skulum standa frammi fyrir því að þurfa að taka afstöðu til þessa máls á þeim forsendum sem hér er lagt upp með. Ég vil líka segja það, virðulegi forseti, að það væri ólíkt áhættuminna að mínu mati að ríkissjóður gæfi þá út skuldabréf í stað þess að gera þetta með þeim hætti sem hér er ætlunin að gera. Hin einfalda ábyrgð felur í sér að þegar hún fellur --- ef hún fellur og þegar hún fellur --- fellur hún öll í einu, með vaxtakostnaði, innheimtukostnaði og öllu vegna þess að hún fellur ekki á ríkissjóð fyrr en það verður búið að ganga að fyrirtækinu og kanna til hlítar hvort þar séu einhverjar eignir sem geta gengið upp í kröfur. Ég met það svo að menn verði búnir að gjaldfella bréfin og ég ætla ekki að reyna að reikna út hvaða fjárhæðum við stöndum þá frammi fyrir eða gætum staðið frammi fyrir þegar vaxtakostnaður, dráttarvaxtakostnaður og innheimtukostnaður og allt sem á hana er fallið er komið upp. Ég held þess vegna, virðulegi forseti, að það sé miklu skynsamlegra og minni áhætta sem fælist í því að ríkið gæfi einfaldlega út bréf í dollurum og lánaði fyrirtækinu. Þá gætum við a.m.k. fylgst með því hvenær afborganir færu fram og við gætum þá stjórnað því miklu frekar hvernig áhættunni væri dreift. Ég átta mig ekki alveg á hugmynd hv. þm. Péturs H. Blöndals í brtt. Hann hefur haldið ræður um að hann sé andvígur þeirri einföldu ábyrgð sem hér er ætlunin að gangast í en samt er hún inni í hugmyndum hans. En hann bætir reyndar við: ,,eða kaupa slík skuldabréf`` sem ég skil eins og ég lagði upp með áðan. Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að ákvörðun um að fara þessa leið er tekin á fundi sem ekki margir hafa komið að. Að þessari hugmynd hafi skolað inn á þing er alveg með eindæmum, a.m.k. miðað við það stjórnarfar sem við teljum í umræðum á hátíðarstundum og tyllidögum að hér sé, lýðræði, og hér taki menn afstöðu á grundvelli samvisku sinnar og hugmynda um það hvað hentar samfélaginu best. Í raun og veru getur maður fátt sagt í þessari umræðu annað en það að maður vonar það besta. Maður vonar að þetta fjárhættuspil gangi upp. Ég vona að við stöndum ekki frammi fyrir því eftir einhvern tíma að greiða 30, 40, 50 milljarða á einu bretti ef þetta gengur ekki upp. Við fáum hins vegar svörin fyrr en reiknað er með í þessu frv. Bréfin eru til sjö ára en við fáum sennilega svörin fyrr við því hvort fyrirtækinu takist ætlunarverk sitt. Ég vil segja að lokum, virðulegi forseti, að ég mun greiða atkvæði gegn þessu. Ég er mjög undrandi á því að hugmyndir á borð við þessa skuli reka á fjörur þingsins. Ég er mjög ósáttur við það að hv. þingmenn þurfi að taka afstöðu til þessa máls á grundvelli þeirra gagna sem hér liggja fyrir. Meira að segja Seðlabanki Íslands treystir sér ekki til að meta áhættuna af þessu fyrirtæki þó að hv. þm. í meiri hluta efh.- og viðskn. treysti sér til þess. Þeir sem treysta sér til að meta áhættuna leggjast allir gegn því að þessi leið verði farin. Ég get í sjálfu sér ekki sagt annað, virðulegi forseti, en að ég vona að það fjárhættuspil sem ríkisstjórnin ætlar að fara út í verði ekki til þess að skaða almannaþjónustu í landinu.

Herra forseti. Í þessari umræðu höfum við fengið að hlýða á framsögumenn nál. efh.- og viðskn. og hefur hinn almenni þingmaður að sjálfsögðu orðið margs vísari við þá yfirferð. Herra forseti. Við stöndum hér og ræðum það gífurlega stóra mál sem liggur fyrir, heimild til fjmrh. um að ábyrgjast útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar upp á 20 milljarða íslenskra króna, og allt og sumt sem meiri hluti efh.- og viðskn. sér ástæðu til að fóðra okkur, almenna þingmenn, með í þeirri umræðu er blaðsnepill sem hefur ekki að geyma neinar upplýsingar um þær umræður sem fram fóru í nefndinni. Þá segi ég, herra forseti: Guði sé lof fyrir að það skuli vera minni hluti til á Alþingi Íslendinga því að nál. 1. og 2. minni hluta hafa auðvitað að geyma upplýsingar sem hv. þm. þurfa að hafa aðgang að til að geta átt möguleika á því að gera upp hug sinn í þessu máli. Auðvitað hefur verið þörf fyrir það, herra forseti, að þingmenn geri upp hug sinn í málinu. Auðvitað getur hæstv. ríkisstjórn ekki leitt þingmenn stjórnarflokkanna inn á þá braut að samþykkja blindandi mál af þeirri stærðargráðu sem hér um ræðir. Þá finnst mér það mikill ábyrgðarhluti hjá meiri hluta efh.- og viðskn. að láta þingmenn ekki hafa meira kjöt á beinin en raun ber vitni í því snautlega nál. sem við höfum fengið. Og þó að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hafi stært sig af því í ræðustóli að hann hafi haldið þá lengstu ræðu sem hann trúlega hefur haldið frá því að hann settist á Alþingi gef ég lítið fyrir það, herra forseti, því að auðvitað var heldur ekkert að hafa upp úr þingmanninum í ræðu hans varðandi bakgrunnsupplýsingar sem nauðsynlegar eru fyrir þingmenn til að gera upp hug sinn í þessu máli. Auðvitað verður það að segjast eins og er, herra forseti, að almennir þingmenn sem ekki sitja í nefndinni fengu í raun ekki að taka þátt í þeim málfundum sem nefndin sá ástæðu til að halda um þetta mál. Það hvernig þetta mál ber að, herra forseti, og hvernig afgreiðslu þess er hraðað gerir það að verkum að það er mjög torvelt og erfitt, óhægt um vik, fyrir þingmenn að skoða málið ofan í kjölinn og kynnast þar öllum hnútum þannig að hægt sé að segja að menn taki upplýstar ákvarðanir og afstöðu sem byggð er á faglegum upplýsingum um málið. Það ber t.d. að skoða þegar Seðlabankinn sem fjallar um málið segir að það sé engin leið að vinna til hlítar á svo skömmum tíma álit sem gæti gefið okkur innsýn í málið í heild sinni. Fyrst Seðlabankinn treystir sér ekki til að gera það á þeim tíma sem efh.- og viðskn. eða ríkisstjórnin ætlar honum, hvernig má þá ætlast til þess að hv. alþm. geti gert upp hug sinn og skoðað málið til hlítar þannig að þeir telji sig hafa þær upplýsingar og þær forsendur sem nauðsynlegar eru til að þeir hafi skoðun á málinu og geti sagt af eða á hvort þeir styðji það? Herra forseti. Já, málið er mikið að vöxtum og það er í mörg horn að líta. Svo sannarlega er ekki einfalt fyrir þingmenn sem eru ekki þeim mun betur að sér í þeim iðnaði sem hér um ræðir að skoða þetta mál. Í minni fyrri ræðu við 1. umr. um það fjallaði ég að mestu leyti um stærð þessa verkefnis. Ég er enn við sama heygarðshornið, herra forseti. Mér finnst alveg eðlilegt að við skoðum, ef svo má kalla, vistfræðilega nálgun við þetta mál. Við 1. umr. þess leið mér eins og eldflaug hefði lent á morgunverðarborðinu mínu og sú tilfinning hefur ekki vikið við nánari skoðun. Ég held því fram, herra forseti, að hér sé mál af þeirri stærðargráðu sem gæti ef að líkum lætur verið hættulegt íslensku atvinnulífi miklu frekar en að það gæti verið aflgjafi sem gróskumikið fyrirtæki á þessu sviði. Ég dró fram í dagsljósið söguna af fyrirtækinu Lyfjaþróun hf. sem varð til í kringum hugmyndir eins manns sem safnaði í kringum sig til að byrja með örfáum vísindamönnum sem studdu hugmyndir hans og voru tilbúnir til að starfa með honum að þeim, og hvernig það fyrirtæki smám saman stækkaði á nokkrum árum. Í dag hefur það á að skipa 33 manna starfsliði þar sem um er að ræða menntað fólk á ýmsum sviðum vísinda. Lyfjaþróun hf. hefur gert grein fyrir því á fundi með efh.- og viðskn. að verkefni þau sem fyrirtækið er að vinna að séu um það bil 4 milljarðar að stærð sem sýnir að fyrirtækið er af miklu eðlilegri stærðargráðu að mínu mati en stærðargráða þeirra verkefna sem hér um ræðir. Þar af leiðandi hefur mér þótt það verkefni passa betur inn í vistkerfi íslensks vísindasamfélags, mun betur en fyrirtækið sem ætlar að fara að flytja inn 250--300 erlenda vísindamenn til að starfa í lyfjaþróunarfyrirtæki Íslenskrar erfðagreiningar. Hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fóru fyrir ekki margt löngu að kynna sér lyfjaþróun fyrirtækis sem starfar í Hafnarfirði og heitir Delta. Delta auglýsir sig í afskaplega fallegum bæklingi þar sem pilla er sett á mjög svo veikbyggðan stilk blóms. Hann er mjór og viðkvæmnislegur en slagorðið er: Mikils vísir. Þannig hefur það orðtak verið gott og gilt í íslensku máli að mjór sé mikils vísir og ég vil lýsa því yfir, herra forseti, að á Íslandi höfum við borið gæfu til að sjá nokkuð mörg fyrirtæki verða til í þeim geira. Þau eru mjó, en þau eru mikils vísir. Mér finnst skipta verulegu máli fyrir ríkisstjórn Íslendinga og Alþingi Íslendinga að standa vörð um slík fyrirtæki, standa við bakið á þeim fyrirtækjum á öflugan hátt. Þess vegna er mér mikið í mun að settar séu reglur sem eru almennar og sem gilda um alla þá sem starfa úti á akrinum í viðkomandi iðngrein eða viðkomandi tæknigrein. Hér er verið að hleypa fyrirtæki sem neitar sér um þann munað að vera mjótt en mikils vísir, verið er að hleypa fyrirtæki sem virðist eiga þá ósk heitasta að stökka fullskapað út úr höfði Seifs inn á markaðinn, hleypa því fram fyrir í röðinni og heimila því lántökur upp á 20 milljarða íslenskra króna sem íslenska ríkið, íslenska þjóðin ætlar að ábyrgjast í hátækniiðnaði sem búið er að leiða í ljós í ótal ræðum og greinum í blöðum og viðtölum síðustu daga að er einn allra áhættusamasti iðnaður sem hægt er að fara út í. Mér finnst ríkisstjórnin ekki hafa gefið okkur sem hér sitjum nægilega skýringu á því hvers vegna hún kýs að hleypa þessum stóru hugmyndum Íslenskrar erfðagreiningar fram fyrir í röðinni, fram fyrir þau íslensku fyrirtæki sem eru til staðar nú þegar og eru að reyna að byggja sig upp, stolt af því að vera mjó en mikils vísir. Ég lýsi því yfir, herra forseti, að stærðargráðan sem hér er um fjallað fer út úr öllu korti alveg á nákvæmlega sama hátt og 460 þús. tonna álverksmiðja á Reyðarfirði sem við ræddum fyrir skemmstu fór út úr öllu korti. Hvers vegna er íslensku ríkisstjórninni fyrirmunað að sjá sjálfa sig í réttu samhengi við það samfélag sem hún á að stýra? Mér er það alveg óskiljanlegt, herra forseti, og ég hvet ríkisstjórnina til að skoða þessi mál í nýju ljósi og í betra samhengi við þann atvinnumarkað og það samfélag sem byggir landið. Ríkisstjórnin vill styrkja hátækniiðnað, gott og vel. En ég vil halda því fram, herra forseti, að af því leiði ekki endilega að ríkisstjórnin sé nauðbeygð til þess að veita Íslenskri erfðagreiningu styrk til þess að Íslensk erfðagreining geti stundað þau viðskipti sem það fyrirtæki kýs. Ég teldi miklu eðlilegra að ríkisstjórnin kæmi að málum með samkeppnissjónarmiðin í huga, samkeppnissjónarmiðin sem ríkisstjórnin lýsti í frumvörpum þeim sem Alþingi hafði til umfjöllunar fyrir skemmstu og vörðuðu nýtt landslag, nýtt umhverfi fyrir stuðning við vísinda- og rannsóknarstarfsemi á Íslandi. Þar var ekki talað á þeim nótum sem ríkisstjórnin talar nú. Þar var þvert á móti talað á þeim nótum að samkeppni um styrki ætti að ríkja. Vísinda- og tæknistefna íslensku ríkisstjórnarinnar byggði á því. Hvar er sú stefna núna? Henni er ekki hægt að finna stað í því frv. sem við ræðum nú. Hvar eru orðin um það að sá hæfasti ætti að eiga mesta möguleika á að fá stærsta styrkinn? Af hverju gilda þau ekki núna? Er ekki eðlilegt að spurt sé svo? Og er þá ekki eðlilegt, herra forseti, að ríkisstjórnin sé krafin svara? Hvað hefur breyst frá því að þrír hæstv. ráðherrar töluðu fyrir vísinda- og tæknistefnu íslensku ríkisstjórnarinnar fyrir örfáum vikum? Af hverju á nú að hleypa einu fyrirtæki fram fyrir í röðinni og hleypa þeim í svo feitt hnoss sem hér um ræðir? Herra forseti. Ég segi: Gott og vel. Ef ríkisstjórnin vill styðja líftækniiðnað, þá er rétt að gera það á einhverjum skynsamlegum forsendum þar sem settar eru almennar reglur. Einnig er nauðsynlegt að skoða yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar varðandi það að draga eða fá hingað til lands hámenntað fólk, íslenskt eða af erlendu bergi brotið. Það eru vissulega sjónarmið sem eiga fullan rétt á sér og eru fullkomlega skiljanleg. En þá held ég að einnig sé eðlilegt, herra forseti, að við spyrjum: Þola þeir aðilar sem eru á markaðnum í dag þann vöxt sem hér um ræðir? Þola smærri fyrirtækin það að fá inn nýtt fyrirtæki í lyfjaþróun sem hefur á að skipa 250--300 starfsmönnum í þeirri grein? Hverju erum við að hætta í þessum efnum, herra forseti? Er ekki líklegt að smærri fyrirtækin lendi í þeim vandræðum að stóra fyrirtækið sogi til sín hæfa starfsmenn frá smærri fyrirtækjunum? Erum við þá með þessu að setja smærri fyrirtækjunum, sem eru á markaðnum í dag og eru búin að leggja allt sitt í sölurnar til að byggja sig upp, stólinn fyrir dyrnar og veikja þau svo að við séum mögulega að eyðileggja framtíð þeirra? Er það sanngjarnt, herra forseti, að lággróðurinn deyi af því að ríkisstjórn Íslands hefur ákveðið að styrkja risaplöntu? Herra forseti. Slík planta gæti orðið mannætuplanta sem étur hámenntað starfsfólk sem starfar nú þegar og unir vel við sitt hjá smærri fyrirtækjum í líftækniiðnaði og ríkisstjórnin væri þar af leiðandi að gera rangt gagnvart því fólki sem sýnt hefur frumkvæði í þessum málum, gagnvart því fólki sem sýnt hefur áræðni og er ákveðið að byggja upp fyrirtæki sín hér á landi, fyrirtæki sem bjóða upp á störf fyrir hámenntað fólk, fyrirtæki sem hafa ákveðið að keyra fyrir eigin vélarafli sem byggir á hugmyndaauðgi og mannauði þeirra sem veljast til starfa í þeim fyrirtækjum. Ég sakna þess, herra forseti, að það starfsfólk sem væntanlega ætlar sér að starfa hjá risafyrirtækinu Íslenskri erfðagreiningu sé svolítið dregið fram í dagsljósið. Eitt af því sem mér finnst að það fólk ætti að tjá sig um í fjölmiðlum núna er sú staðreynd sem BHM hefur dregið fram í dagsljósið hér og gerð var grein fyrir á fundi með efh.- og viðskn. þar sem fram kom að Íslensk erfðagreining ehf. hefur alfarið neitað að gera kjarasamninga við Félag ísl. náttúrufræðinga. Ég krefst þess, herra forseti, að þegar samfélagið stendur frammi fyrir þeim spurningum sem hér er hreyft við komi starfsfólkið út af skrifstofum sínum og sýni sig og ræði þessi mál málefnalega við okkur. Ég spyr: Er það ásættanlegt að þetta stórfyrirtæki sem ríkisstjórnin hyggst nú styrkja á þann hátt sem hér um ræðir neiti að gera eðlilega félagslega kjarasamninga við stéttarfélag, stéttarfélag þess fólks sem starfar hjá því? Mér þykir þetta fullkomlega óeðlilegt, herra forseti. Mér þykir þetta mjög alvarlegt og ég verð að segja að einhverri tilfinningu innra með mér er misboðið hvað þetta varðar. Ég vildi fá að vita hversu margt fólk það er sem þarna starfar eða sem gert er ráð fyrir að starfi hjá hinu nýja fyrirtæki og sem á ekki að gera kjarasamninga fyrir. Ég mundi vilja fá þá umræðu betur fram í dagsljósið. Ég held að hv. alþm. þurfi að ræða þau mál betur ofan í kjölinn og gera sér fulla grein fyrir því í hvað stefnir hér. Er þetta atvinnustefna sem við Íslendingar erum stoltir af að reka? Ég segi nei. Herra forseti. Annað sem vekur manni óhug er auðvitað það að ekki liggur fyrir neitt óháð mat á þessum hugmyndum og þau fyrirtæki sem dregin eru fram í dagsljósið og sagt er að séu búin að leggja mat á viðskiptahugmyndina virðast öll meira eða minna tengd Íslenskri erfðagreiningu og eru þar nefnd til sögunnar fyrirtæki eins og Morgan Stanley og a.m.k. einhver tvö önnur sem munu hafa komið að sölu bréfa í deCODE, þ.e. fyrirtækin Lehman Brothers og Robertson Stephens. Þessi þrjú fyrirtæki sem nefnd hafa verið til sögunnar, alþjóðleg fjármálafyrirtæki, munu vera öll svo tengd deCODE að ekki mun vera hægt að fallast á, herra forseti, að það sé óháð mat sem þau fyrirtæki leggja fram, alls ekki. Það hlýtur að vera eðlilegt eins og kallað hefur verið eftir í efh.- og viðskn. að þingmönnum gefist kostur á að fá til kvadda matsaðila sem ekki er hægt að rekja með neinum hætti til fyrirtækjanna deCODE og Íslenskrar erfðagreiningar eða MediChem Life Sciences. Ég verð því að segja, herra forseti, að sá búningur sem ríkisstjórnin hefur búið þessu máli er ekki nægilega traustvekjandi. Ég skil ekki hvernig forsvarsmenn ríkisstjórnar Íslands leyfa sér að fara fram með þennan skjöld fyrir framan sig allan í blettum. Herra forseti. Ég verð að segja að mér líður ekki betur yfir þessu máli en hinu stórmálinu sem við ræddum fyrir nokkrum vikum og ég nefndi áðan, álver í Reyðarfirði og Kárahnjúkavirkjun. Það er komið svo að þetta mál hefur fengið viðurnefnið Kárahnjúkar syðri. Ég mundi vilja segja jafnvel Kárahnjúkar hinir síðri því að ég verð að segja að það sjónarspil allt saman sem hér er á borðum þingmanna er ekki ásættanlegt. Herra forseti. Eitt af því sem komið hefur til umræðu, bæði í þessum sal núna í þessari umræðu og sömuleiðis í fjölmiðlum undanfarna daga, er árangur fyrirtækjanna sem hér um ræðir í sínu starfi. Hver hefur árangur Íslenskrar erfðagreiningar verið af því vísindastarfi sem þar hefur farið fram hingað til? Er ekki rétt að við leggjum einhvers konar mat á þann árangur sem á að vera að baki þessu nýja fyrirtæki? Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að komið hafa tvær nýjar athyglisverðar greinar sem þingmenn hafa haft tök á að kynna sér í fjölmiðlum síðustu daga. Ég vil nefna sérstaklega til sögunnar grein sem birtist í Vísbendingu þann 12. apríl sl. Sú grein er skrifuð af Benedikt Jóhannessyni, sem er ábyrgðarmaður Vísbendingar, og ber yfirskriftina Í skjóli ríkisins. Greinin varpar fram spurningum sem ég held að full ástæða sé til að staldra við, herra forseti. Þar er getið um að skoðanir um þetta mál séu afar skiptar og ágæti ákvörðunarinnar sé umdeilt. Þar er getið um að sumir sjái gull og græna skóga fram undan á meðan aðrir sjái ekkert minna en efnahagslegt stórslys. Það er því alveg ljóst að fagmenn sem hafa reynt eftir fremsta megni að greina áhættuna í þessari hugmynd og brjóta hugmyndina til mergjar út frá sínum faglegu forsendum eru ekki á eitt sáttir. Sumir sjá gull og græna skóga og aðrir efnahagslegt stórslys. Herra forseti. Hin greinin sem ég vildi gjarnan nefna til sögunnar og veltir upp ýmsum spurningunm varðandi þetta mál birtist í Viðskiptablaðinu. Það er Viðskiptablaðið vikuna 17.--23. apríl 2002 og sú grein ber yfirskriftina Sértækar aðgerðir fyrir sérstakt fyrirtæki. Þar er t.d. vakin athygli á því, herra forseti, að frá upphafi hafi innkoma Íslenskrar erfðagreiningar í íslenskt efnahagslíf kallað á sértækar aðgerðir. Það er dálítið athyglisvert, herra forseti, að þegar gagnagrunnur á heilbrigðissviði var ákveðinn í sölum Alþingis á sínum tíma var ákveðið að sá gagnagrunnur heyrði ekki undir lög um persónuvernd. Það voru sértækar aðgerðir sem nauðsynlegar voru til þess að Íslensk erfðagreining gæti talið sig hafa einhvern hag af því að reka gagnagrunn á heilbrigðissviði. Hvað er svo að koma fram í þessari umræðu núna, herra forseti? Jú, það er að koma í ljós um einkaleyfisgjaldið sem hæstv. forsrh. litaði ekki svo lítið sterkum litum þegar ákveðið var að Íslensk erfðagreining skyldi greiða, ég man nú ekki hvað gjaldið var mikið sem hún átti að greiða fyrir einkaleyfi fyrir gagnagrunninn, að það hefur ekki komið ein króna fyrir það. Hvenær voru lögin um íslenskan gagnagrunn samþykkt? Var það ekki vorið 1998 eða 1999? Hvers vegna er ekki farið að koma inn neitt einkaleyfisgjald til íslenska ríkisins fyrir það allt saman? Nei, herra forseti. Ótal spurningar vakna í þessari umræðu. Gagnrýnin er hörð. Hún er í raun mun harðari frá viðskiptalífinu en frá stjórnmálaflokkunum. Viðskiptalífið hefur nánast lokið upp einum munni. Það hafa reyndar ungliðahreyfingar í stjórnmálaflokkum, eins og Sjálfstfl., líka gert og stjórnmálaflokkur eins og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur talað í þessu máli með samhljómi og Frjálslyndi flokkurinn hefur reyndar gert það líka. Nú er svo komið að hv. þm. Frjálslynda flokksins, Sverrir Hermannsson, kallar ríkisstjórnina ekki lengur ríkisstjórn Íslands heldur ráðstjórn Íslands. Það segir sitt, herra forseti, að svo skuli nú komið. Það er ekkert óeðlilegt að því sé haldið fram, herra forseti, að þeir sem nú halda utan um hugsjónir Sjálfstfl. hafi brugðist hugsjónum ungra sjálfstæðismanna og kannski hugsjónum þeirra eldri líka. Það er athyglisvert, herra forseti, að efasemdarmennirnir um þessi áform eru margir og ekki hvað síst úr atvinnulífinu og þær pólitísku þjáningar sem Viðskiptablaðið veltir upp í grein sinni um sértækar aðgerðir fyrir sérstakt fyrirtæki eru athyglisverðar. Það er athyglisvert að fylgjast með skrifum blaðsins um þær pólitísku þjáningar sem Sjálfstfl. er að ganga í gegnum í þessum efnum. Manni finnst því, herra forseti, skjóta mjög skökku við að þingmenn Sjálfstfl. á Alþingi skuli að því er virðist láta leiða sig inn í það far sem hæstv. forsrh. hefur nú markað fyrir þetta mál. Þó að hæstv. fjmrh. dragi vagninn finnst manni eins og menn séu orðnir æðileiðitamir og að hér vanti sjálfstæða hugsun. Ég hefði óskað að þetta mál allt hefði fengið miklu betri og faglegri umfjöllun hér í þinginu og að okkur hefði gefist miklu meira svigrúm til þess að skoða það betur. Ég verð að segja, herra forseti, að þær ásakanir og spurningar sem varpað hefur verið fram í fjölmiðlum síðustu daga eru þess eðlis að ekki er hægt að sættast á það að Alþingi afgreiði þetta mál án þess að skoða það betur. Ég var að tala um árangur Íslenskrar erfðagreiningar í vísindum, herra forseti. Sá árangur er notaður í frv. ríkisstjórnarinnar til þess að réttlæta þessa ríkisábyrgð. Enn þá liggur ekkert fyrir um að árangurinn sé yfir höfuð nokkur. Það hefur komið fram meira að segja í vísindagreinum sem þingmönnum hafa verið að berast upp á síðkastið að lyfjaþróun af því tagi sem Íslensk erfðagreining virðist ætla að fara út í sé á undanhaldi. Það sýnir t.d. gengi bréfa á markaði í fyrirtækjum sem starfa að lyfjaþróun á sömu nótum. Við alþingismenn erum hræddir um að nýjar aðferðir séu að ryðja sér til rúms, aðferðir sem byggi á próteinrannsóknum. Við fáum um það vísbendingar að hér sé kannski um að ræða aðferðir sem verði sé að snúa baki við og kannski alls ekki nýjasta nýtt eins og skilja hefur mátt á máli hæstvirtra ráðherra sem tjáð hafa sig í þessu máli. Herra forseti. Ein þeirra spurninga sem hafa verið mönnum hugleiknar en ekki hefur fengist í sjálfu sér neitt svar við er þessi spurning, hvað gerist þegar 20 milljarðarnir eru búnir? Getur verið að sú aðgerð að veita þessa ríkisábyrgð sé einungis gálgafrestur fyrir fyrirtækið Íslenska erfðagreiningu sem hefur átt erfitt uppdráttar vegna þess að það hefur ekki getað sýnt fram á vísindalegan árangur? Er bara verið að lengja í einhvers konar hengingaról og er ástæða til að óttast það sem maður heyrir í almennri umræðu úti í samfélaginu, að fyrirtækið geti ekki lifað að öllum líkindum miklu lengur en einhver sex, sjö eða kannski átta ár að því gefnu að þessi ríkisábyrgð komi til, jafnvel enn þá skemur ef ríkisábyrgðin kemur ekki til? Hvað er hæft í umræðu af þessu tagi? Hún hefur verið að skjóta upp kollinum bæði í fjölmiðlum og í máli manna úti í samfélaginu. Herra forseti. Margt bendir til þess að hér séu ónógar upplýsingar og að hér sé ekki gefið eðlilegt svigrúm fyrir umræðuna svo hægt sé að taka upplýstar ákvarðanir. Herra forseti. Af því að ég var að vitna í grein Vísbendingar áðan, Í skjóli ríkisins, þá er athyglisvert að þegar fjallað er um árangur fyrirtækisins deCODE og Íslenskrar erfðagreiningar, er talað um að markaðsvirði fyrirtækisins sé orðið svo lítið að það sé minna en 1 / 10 af því sem það var þegar væntingarnar til fyrirtækisins voru hvað mestar. Alkunna er að verðmæti og verðgildi fyrirtækja fer eftir væntingum þeim sem bornar eru til þeirra þannig að það er ekkert skrýtið þó að fólki sem keypt hefur hlutabréf í fyrirtækinu, ég tala nú ekki um þegar gengi þess var hvað hæst, finnist að það hafi verið svikið og spyrji um drauminn sinn, hvar hann sé nú staddur. Herra forseti. Í grein Vísbendingar segir, með leyfi forseta: ,,Yfirlýsingar í sambandi við deCODE á Íslandi minna mikið á hugmyndir að öðrum efnahagsævintýrum á Íslandi, ekki hvað síst á fiskeldið. Fljótt á litið eru líkur á góðum árangri deCODE mun minni en líkur voru á góðum árangri fiskeldisins. Fiskeldisævintýrið kostaði ríkið rúmlega 10 milljarða, en nú er ljóst að deCODE-ævintýrið gæti kostað ríkið a.m.k. 20 milljarða sem nemur 70 þús. kr. á hvert mannsbarn á Íslandi.`` Herra forseti. Finnst ríkisstjórninni ekki alveg eðlilegt að almenningur spyrji þeirra spurninga sem verið er að spyrja úti í samfélaginu? Það var ekki þægilegt fyrir þjóðina að kyngja fiskeldisævintýrinu. Það verður enn þá minna þægilegt fyrir þjóðina að kyngja deCODE-ævintýrinu og ríkisstjórn Íslands hefur ekki sannfært þjóðina um að hún sé að veðja hér á öruggan hest. Það er langt í frá. Herra forseti. Á seinustu mánuðum hafa borist frá hinum stóra heimi greinar sem fjalla um allar þær væntingar og vonir sem byggðar voru og byggðar hafa verið á þessu einkennilega hjónabandi líffræðinnar og tölvunnar, erfðafræðinnar og tölvutækninnar. Sannleikurinn er auðvitað sá að farnar eru að renna tvær grímur á menn og maður rekst á það oftar en ekki að talið er að þessi aðferð við tengingu á milli erfðatækninnar og tölvutækninnar sé að springa. Um þetta hafa borist til þingmanna, veit ég, greinar sem gera það að verkum að efasemdarmönnum fjölgar og það er eðlilegt að alþingismenn séu orðnir órólegir undir þessum umræðum öllum. Herra forseti. Hinar sértæku aðgerðir sem Íslensk erfðagreining hefur fengið hjá ríkisstjórninni oftar en ekki fela það sér núna að lög um ríkisábyrgðir verða gerð óvirk. Þannig á t.d. ekki að fara fram mat á greiðsluhæfi skuldarans. Það á ekki að fara fram mat á afskriftaþörfinni né heldur mat á tryggingum sem verða lagðar fram eða yrðu lagðar fram vegna ábyrgðarinnar. Kannski á ekki að leggja fram neinar. Það á ekki að fara fram mat á áhrifum ríkisábyrgða á samkeppni á viðkomandi sviði. Eina grein laganna um ríkisábyrgðir sem á að vera virk er 5. gr. Ég verð að segja, herra forseti, að ákvörðun af þessu tagi verður ekki til þess að auka traust á þessum hugmyndum þannig að hér er enn frekari ástæða fyrir fólk að sýna þessu ráðabruggi og þessum áformum tortryggni. Ég ítreka það sem mína skoðun í þessu máli, herra forseti, að úr því að við getum ekki fundið þessari hugmynd almennar reglur og almennan búning held ég að hér sé um hálfgert feigðarflan að ræða. Herra forseti. Ein tillaga sem ég ætla að hreyfa í lok máls míns tengist vísinda- og tæknistefnu ríkisstjórnarinnar. En eins og ég gat um fyrr hefur það komið fram í máli ríkisstjórnarinnar eða hæstv. ráðherra að þeir vilji hafa öflugar vísindarannsóknir, í orði kveðnu í öllu falli. Í því sambandi vil ég hreyfa hugmynd sem var hreyft á ársfundi Rannsóknarráðs Íslands fyrir skemmstu. Þar var komið fram með tillögu sem ég vil gera að minni, þ.e. að ef ríkisstjórnin tæki 20 milljarðana sem hér er verið að tala um að ganga í ábyrgð fyrir og legði þá inn á öflugan bankareikning, setti á góða vexti þá mundu þeir að öllum líkindum getað ávaxtað sig um um það bil 2 milljarða á ári. En 2 milljarðar, herra forseti, er einmitt sú upphæð sem vísinda- og tæknisamfélagið teldi eðlilegt að veitt yrði af opinberu fé til vísindarannsókna á ári. Um þessar mundir er ríkið að veita um það bil 500 millj. til þessa málaflokks, til vísinda- og tæknirannsókna í landinu, en sá málaflokkur hefur, eins og við öll vitum í þessum sal, verið sveltur og umsóknir sem borist hafa til Vísindasjóðs hafa verið langt umfram það fjármagn sem Vísindasjóður hefur haft til ráðstöfunar. Í stað þess að fara út á þá braut sem ríkisstjórnin er að leggja til þá hvet ég hana til þess að leggja 20 milljarðana inn á bankareikning, láta þá ávaxta sig þar þannig að við fáum 2 milljarða á ári í rentur af peningunum og þá getum við með góðri samvisku notað í stuðning við vísinda- og rannsóknarstarfsemi á Íslandi. Þannig gætum við verið stolt af framlagi okkar til vísinda og tækni. Þannig gætum við haldið áfram að styðja við bakið á þeim sem eru mjóir en mikils vísir. Þannig værum við að skapa skilyrði fyrir öflugt atvinnulíf á vettvangi líftækni og hátækniiðnaðar en ekki á þann hátt sem ríkisstjórn Íslands hefur lagt til með því frv. sem hér er rætt.

Herra forseti. Þau mál sem rekur á fjörur okkar þingmanna eru af býsna misjöfnum toga og þau mál sem send eru inn á Alþingi frá hæstv. ríkisstjórn eru ýmissa tegunda. Mér er hins vegar næst að halda að málið sem við fjöllum um nú sé eitt af þeim kúnstugri sem hingað hafa borist. Ekki er eingöngu um að ræða efnisinnihald þessa frv. heldur umgjörð alla og aðdraganda, ekki síst þann veruleika að frv. kemur frá ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., ríkisstjórn sem hefur æ ofan í æ hér í þessum sal og úti í samfélaginu barið sér á brjóst fyrir að ætla að markaðsvæða samfélagið, fyrir að ætla að draga mjög verulega úr þátttöku ríkisins í atvinnulífi og viðskiptalífi öllu. Þessi ríkisstjórn fór af stað fyrir sjö árum með þau háleitu markmið, að henni fannst, að selja velflest fyrirtæki í eigu ríkisins, ríkisfyrirtæki á borð við Símann, ríkisfyrirtæki á borð við Landsbankann og Búaðarbankann. Að vísu hefur ríkisstjórnin af öðrum ástæðum þurft að kokgleypa með öllu hin stóru áform varðandi einkavæðingu og sölu þessara stóru fyrirtækja þjóðarinnar, Símans og þjóðarbankanna. En ég átti satt að segja ekki von á því að svo hratt og mikið yrði undanhaldið að ríkisstjórnin hefði gjörsamlega kúvent, hefði gjörsamlega hrokkið yfir á hinn vænginn og væri ekki eingöngu hætt við að selja ríkisfyrirtæki, ekki eingöngu hætt við að markaðsvæða atvinnulífið heldur væri hún komin niður á hina stefnuna og ætlaði sér í stórauknum mæli að leggja fé til atvinnulífsins og taka beint eða óbeint þátt í rekstri stórfyrirtækja á vettvangi hins almenna atvinnulífs í landinu. Það er það sem hefur gerst á þeim örfáu vikum frá því að símaklúðrið og bankaklúðrið gerðu það að verkum að ríkisstjórnin gafst upp á tilraunum sínum með sölu á þessum ríkisfyrirtækjum að hún er komin alla leið yfir á vinstri vænginn, lengst yfir á vinstri vænginn og ætlar nú að fara að eiga, þó með óbeinum hætti sé, hlut í áhættusömum atvinnurekstri hér á landi, nefnilega í lyfjafyrirtæki Íslenskrar erfðagreiningar. --- Já, lyfjafyrirtæki Íslenskrar erfðagreiningar, herra forseti. Það fyrirtæki hefur borið á góma í þessum sal áður og fyrr og það var í tíð þessarar sömu ríkisstjórnar þannig að kannski þarf þetta ekki að koma mér jafnmikið á óvart og ég held fram að þessi ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. gengi fram með ámóta hætti því að þetta fyrirtæki, Íslensk erfðagreining eða deCODE, kom til tals í þessum sölum fyrir einum þremur árum og þau mál sem lutu að fyrirtækinu í þá daga fengu allítarlega umfjöllun og fleiri vikna umræðu. Hvað var það sem var á ferðinni í þá daga, fyrir þremur árum? Þá gekk ríkisstjórnin fram með oddi og egg að tryggja að þetta fyrirtæki eitt, einsamalt og ekkert annað fengi einkarétt á öllum upplýsingum um heilsufar og sjúkdóma þeirra einstaklinga sem lifa í okkar landi og ekki eingöngu þeirra sem lifa í landinu heldur líka hinna sem þegar hafa kvatt og lagt í vegferð til annarrar strandar. Það var nefnilega lamið í gegn af hálfu þessarar ríkisstjórnar frelsisins að búinn væri til miðlægur gagnagrunnur, sá einasti í víðri veröld, sá einasti fyrr og síðar og erum við fyrsta landið sem hefur til hugar komið að leggja í slíka vegferð að hella öllum upplýsingum um heilsufar allra Íslendinga lífs og liðinna í sama pottinn og rétta veskú í ,,mónópólí`` einu einstöku fyrirtæki góðvina til frjálsrar ráðstöfunar. Það var nefnilega þessi sama ríkisstjórn, ríkisstjórn frelsisins, ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. sem gaf okkur kannski til kynna hvað fram undan væri fyrir þremur árum þótt við hefðum ekki alveg áttað okkur á því þá. Það er ekki eingöngu að þessi ríkisstjórn frelsisins ætlaði sér að rétta þessu fyrirtæki Kára Stefánssonar kroppinn okkar heldur átti hún það eftir þremur árum síðar að rétta því líka peningana okkar og nú rennur upp sá dagur. Er von að fólk spyrji: Hvað næst? Hvað er þá eftir? Spyr sá er ekki veit. Ég hef ekki hugarflug í það, enda hafði ég ekki hugarflug til þess að renna í grun að eitthvað væri eftir sem athafnamaðurinn Kári Stefánsson og hans samstarfsmenn í Íslenskri erfðagreiningu ættu eftir að sækja til íslensku þjóðarinnar. Þeir voru búnir að taka heilsufarsupplýsingarnar, helgasta rétt hvers einstaklings og fá leyfi hjá hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutanum til að safna þeim saman og hella öllu í einn pott og nota að vild og selja að vild. Í millitíðinni hafa þeir raunar gengið skrefinu framar og gert samninga við allar helstu sjúkrastofnanir í landinu, langflestar raunar. Að vísu eru þau mál ekki alveg í höfn komin hvað varðar stóru ríkissjúkrahúsin í Reykjavík. Það er í burðarliðnum þannig að heilbrigðiskerfið er orðið nátengt þessu fyrirtæki og var ekki seinna vænna að viðskiptalífið yrði það líka og fjmrh. fengi að koma nærri þessu þannig að heilbrrn. væri ekki eitt í för í samningamakkinu við þetta stórfyrirtæki. Herra forseti. Ég er satt að segja algerlega orðlaus þegar maður horfir á þann veruleika sem við okkur blasir. Það er kannski ekki undarlegt, herra forseti, að þingmenn stjórnarmeirihlutans beri kinnroða og séu ekkert sérstaklega áfjáðir í að tala um þessi mál á hinu háa Alþingi því að veruleikinn er sá að hér í þessum sal er ekki einn einasti þingmaður stjórnarflokkanna að undanskildum fjmrh. sem hefur setið hér frá kl. 10 í morgun og ekki sagt eitt aukatekið orð, ekki eitt einasta aukatekið orð.  Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson fór í ræðu sinni mjög skilmerkilega yfir það hvers konar stórsnillingar það væru sem sætu í efh.- og viðskn. fyrir þennan stjórnarmeirihluta sem hefðu hraðlesið lyfjaheiminn í einum vettvangi á sex dögum  Herra forseti. Ég ætlaði að eiga orðastað við meiri hluta efh.- og viðskn. um þessi mál og ég fer þess allra auðmjúklegast á leit við forseta að hann kalli þessa stórsnillinga, sem lesa lyfjaiðnaðinn á sex dögum, til þessa fundar þannig að þeir geti leiðbeint mér um þau völundarhús sem þessi alheimsiðnaður svo sannarlega er, þessi iðnaður sem sveiflast upp og niður, hefur þó af ýmsum ástæðum einkanlega verið á ferðinni niður á síðustu mánuðum og missirum. En stórsnillingarnir í Stjórnarráðinu, í ríkisstjórninni, í stjórnarmeirihlutanum hafa gefið sér að það muni vafalaust fara á hinn veginn á næstunni og skila landi og þjóð stórgróða þegar til lengdar lætur.  Mætir nú til leiks hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn. Alþingis.  Verður maður ekki að hlýða ráðherrunum sínum? sagði hv. þm. efnislega í dagblaði fyrir ekki mörgum dögum. ,,Já, ráðherra`` hét þetta einu sinni. Ég er því í hópi þeirra sem höfðu mikla samúð með þessum þingmanni. Ég vorkenndi honum og geri það enn. Það er ekkert ömurlegra en það hlutskipti að þurfa að ganga gegn sannfæringu sinni, að þurfa að tala með allt öðrum hætti en viðhorf og skoðanir manns segja til um. Herra forseti. Þannig er það að það er ekki eingöngu hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem ber þessar byrðar. Þessir tómu þingsalir sýna það, uppgjöfin í þessari umræðu af hálfu stjórnarmeirihlutans, þetta hvíta flagg sem dregið var upp strax í upphafi umræðunnar af hálfu frsm. efh.- og viðskn. og undirstrikað var enn og aftur með hinni æpandi þögn fjmrh. sem situr þegjandalegur og beygður undir þessari umræðu, æpandi þögn hinna stórsnillinganna í efh.- og viðskn. sem lásu lyfjaheiminn á sex dögum og þora ekki að horfast í augu við þann veruleika sem við blasir og við þingmenn stjórnarandstöðunnar erum að draga upp með efnislegum hætti, höfum hér hver á fætur öðrum farið yfir það hvernig hvað rekst á annars horn í þeim málatilbúnaði sem hér er kynntur fyrir hinu háa Alþingi. Vil ég nú fagna því alveg sérstaklega, herra forseti, að hingað mætir enn einn stórsnillingurinn í efh.- og viðskn. til þessa leiks, einn þeirra fimmmenninga sem las lyfjaiðnaðinn og áhættur og þróun mála á þeim vettvangi á sex dögum. Þar er um að ræða hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur sem er jafnframt formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Ég var hins vegar að vekja máls á því einkum og sér í lagi, herra forseti, að allt er þetta kannski eftir efninu. Það líður tæpast sú vika að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, þessi samstarfsstjórn Framsóknarslokks og Sjálfstæðisflokks, þessi helmingaskiptaríkisstjórn komi ekki hér með hverja þvæluna á fætur annarri. Það er eftirtektarvert að nú er þetta ekki samstarf tveggja flokka, nú er hvor ríkisstjórnarflokkurinn fyrir sig. Auðvitað hafa menn tekið eftir því að þegar harðnar á dalnum og upp koma snúin, erfið og vandræðaleg mál á borð við þetta, þá er það orðin lenska, ekki undantekning heldur regla, að hinn stjórnarflokkurinn lætur sig hverfa. Í þessu máli er það algjörlega borðliggjandi að Framsfl. er ekki ,,memm``. Hann ætlar sér ekki að taka þátt í umræðunni um þetta vandræðalega mál. Hann ætlar að reyna að leika þann leik að láta Sjálfstfl. það eftir að bera hita og þunga dagsins. Það er auðvitað allt of mikið að segja hita og þunga dagsins því það er enginn hér heldur úr þeim flokki sem reynir að bera hönd fyrir höfuð sér eða verja þennan gjörning og ætlar sér að ýta á hinn græna hnapp einhvern tímann síðla nætur og laumast út í skjóli myrkurs og vonast til þess að menn gleymi þessu fljótt og vel. En auðvitað verður þeim ekkert kápan úr því klæðinu. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem við sjáum þetta hjá þessari ríkisstjórn sem er á fallanda fæti og er á hröðum flótta undan sjálfri sér. Við fylgdumst með því í Þjóðhagsstofnunarmálinu þar sem Sjálfstæðisflokknum var látið það eftir, enda það hans mál og einkanlega formanns hans, Davíð Oddssonar, og prívatmál hans raunar, að koma þeirri stofnun fyrir kattarnef. Við tókum líka eftir því hvernig Sjálfstfl. hvarf af vettvangi og beitti raunar Morgunblaðinu gegn samstarfsflokknum, Framsfl., þegar uppstytta varð í samningunum við Norðmennina vegna uppbyggingar stóriðju á Reyðarfirði. Þá hlakkaði í þeim sjálfstæðismönnum og þeir tóku lítið þátt í umræðunni eða vörninni þegar harðnaði á dalnum hjá framsóknarmönnum í þeim efnum. Það var líka eftirtektarvert í Símamálinu stóra þegar Sjálfstfl. var kominn fullkomlega á hnén í málsvörninni gegn stórspillingunni á þeim vettvangi sem varð til þess að lækka verð þessa fyrirtækis þjóðarinnar. Það er kannski ekki fjarri lagi að nota sömu tölu, 20 milljarða kr. sem fóru þá út um gluggann vegna óvarlegra yfirlýsinga sérstakra klíkubræðra og trúnaðarmanna Sjálfstfl. sem gengisfelldu það fyrirtæki á örfáum dögum með rugli og bulli úti í samfélaginu og ekki var ráðherrann sem bar ábyrgð á máinu öllu betri. Niðurstaðan varð auðvitað sú, sem í raun og sanni var óhjákvæmileg, að fyrirtækið varð óseljanlegt. Það var ekki söluvara lengur. Sjálfstfl. var búinn að ganga þannig um dyr og ganga að það var ekki hægt að selja þetta fyrirtæki sem þegar best lét var metið á 50--60 milljarða kr. Það seldist ekki einu sinni á 40 á þessum tímum þó slegnir hafi verið 20 milljarðar kr. af því verði sem hæst var þegar fyrstu áform um sölu litu dagsins ljós. 20 milljarðar kr. milli vina, herra forseti, hvað er það þegar Sjálfstfl. á í hlut? Þeir eru nokkrir 20 milljarðarnir sem nú eru að tapast milli skips og bryggju, sem menn eru að sjá hér á eftir af verðmætum þjóðarinnar. Herra forseti. Er ekki komið nóg? Fer þetta ekki að verða býsna gott? Fara ekki að koma kosningar? Getum við ekki farið að andæfa þessu stjórnleysi, þessu rugli? Herra forseti. Stundum heyrir maður það úti í samfélaginu á almennum fundum eða þegar maður heimsækir atvinnufyrirtæki og vill eiga orðastað við vinnandi fólk í landinu um landsins gagn og nauðsynjar og pólitík að almenningur hefur stundum uppi hörð orð í garð okkar stjórnmálamanna og segir að það sé sami rassinn undir okkur öllum og það sé ekki mark á okkur takandi því við segjum eitt og gerum síðan allt annað. Ég hef reynt að halda því til haga í samtölum við fólk við þær aðstæður að það sé nú ekki alveg sama hvaða rassinn það er og þannig er það og ég hef sagt að það skipti máli hverjir stjórna. En, herra forseti, er það sérstaklega undarlegt að raddir af þessari tegund heyrist hjá fólki þegar við almenningi í landinu blasir til að mynda það sem hér um ræðir, að Sjálfstfl., sem hefur farið mikinn um mikilvægi þess að atvinnulífið fái að njóta sín og hefur gjarnan notið atbeina Samtaka atvinnulífsins í því sambandi, ég tala nú ekki um Verslunarráðs, er allt í einu mættur til leiks með sértækar aðgerðir þar sem þeir rétta greiða á báðar hendur, einkanlega þó aðra, einkanlega þó á aðra, einkanlega þó til þeirra sem teljast til einkavina þessa stjórnmálaflokks? Mér þætti gaman að vera fluga á vegg núna, herra forseti, og hlýða á mas þeirra félaga, snillinganna í efh.- og viðskn., Vilhjálms Egilssonar og Sigríðar Önnu Þórðardóttur, þar sem þau greina örugglega í horni þessa salar lyfjaiðnaðinn í heild og breidd og munu vafalaust miðla af þekkingarbrunni sínum til okkar hinna þegar líða tekur á umræðuna. Kannski munu þau koma einhverjum þeim skilaboðum áleiðis til þjóðarinnar sem gætu hjálpað henni að komast á aðra skoðun því að hafi þingmenn ekki tekið eftir því, þá er almenningur í landinu enginn kjáni. Þetta er ósköp skýrt og einfalt mál að mörgu leyti. Það er því ekki að undra þó að 75%, þó að þrír af hverjum fjórum Íslendingum séu einfaldlega andvígir gjörningi á borð við þennan. Herra forseti. Það er einmitt í málum af þessum toga sem fólk og kjósendur eiga að taka mið, eiga að glöggva sig á því hvað er alvöru og hvað er plat. Því miður er það engin ný bóla í sögu Sjálfstfl. að hann taki sveigjur og beygjur í þessari frelsisafstöðu sinni þegar honum þykir það henta. Menn þurfa ekki annað en líta áratugi aftur í tímann --- og ekkert áratugi, eitthvert árabil --- til að skoða það með hvaða hætti Sjálfstfl. hallaðist ævinlega að hagsmunum hinna stóru í atvinnulífinu. Heildsalarnir voru þeir stundum kallaðir. Stórfyrirtækin, eins og Eimskipafélagið og fleiri, nutu sérstaks velvilja þessa flokks. Margir voru hins vegar farnir að trúa því að á þessu væri einhver raunveruleg breyting og að almenn viðmið, almennar leikreglur sem giltu fyrir alla, alls staðar, alltaf, væru nú gengnar í garð. En auðvitað var það tóm vitleysa því að veruleikinn er auðvitað allt, allt annar. Herra forseti. Mér er það fullkunnugt og þetta er ekki í fyrsta sinn sem búnar hafa verið til væntingar til þessa fyrirtækis, deCODE. Og án þess að ég eða nokkur annar hafi um það haldbærar tölur, þá liggur það fyrir að þúsundir Íslendinga keyptu hlut í þessu fyrirtæki þegar gengi þess var í hæstu hæðum. Mér er skapi næst að halda að á þeim tíma hafi það ekki síst verið tiltekinn hópur stjórnmálamanna sem hafi talað þetta fyrirtæki upp og það hafi skipt mjög miklu máli hvernig um fyrirtækið var m.a. talað í þessum sölum þar sem látið var í veðri vaka að það að rétta hinn miðlæga gagnagrunn í hendur þessa fyrirtækis jafngilti því að þá hefði fyrirtækið gripið guði í fótinn og þá væri framtíðin björt og fögur. Það var einmitt við þær kringumstæður sem einstaklingar, margt launafólk, alþýðufólk í landinu fylgdi með í þeirri stemmningu sem þá var sköpuð og keypti hlut í fyrirtækinu á 50, jafnvel upp í 60, hlut sem er núna tíu sinnum verðminni. Ég þekki til fjölskyldna, m.a. í mínu kjördæmi, sem í þessari stemmningu, þar sem hlutabréfamarkaðurinn átti öllu að bjarga, þar sem hinn miðlægi gagnagrunnur átti að búa til dollara í stórum stíl, fór í banka og sló sér lán til þess að festa kaup í þessu fyrirtæki. Einhver sagði mér að tala hluthafa væri 7.000. Ég hef ekki um það nákvæmar upplýsingar. Mér finnst það ekki fjarri lagi. Vissulega er hægt að svara þessu fólki sem svo og segja: Hér er bara um áhættufjárfestingu að ræða, minn kæri. Þú máttir vita betur, þú áttir að hugsa málið betur. Þetta er einu sinni það sem gildir í hinum harða heimi viðskiptanna. En það er létt í vasa fyrir þetta fólk sem þarf að standa skil á lánunum sem það tók til að kaupa hlut í þessu framtíðarfyrirtæki þjóðarinnar. Í fyrstu var mér sagt að sú ábyrgð sem hér um ræðir mundi kannski létta þessu fólki lífið, þessum litlu hluthöfum í deCODE, sem lögðu spariféð sitt í hlutabréfakaup í fyrirtækinu, en eiga svo auðvitað sáralítinn hlut í því þegar allt kemur til alls. En það eru stórar upphæðir á þeirra mælikvarða. Að þessi fjárfesting, þessi kaup, þessi samrumi á erlendu fyrirtæki og tilflutningur á starfsemi þess hingað heim í formi dótturfyrirtækis mundi hækka gengi bréfanna í deCODE --- mér er sagt að sennilega standi frekar líkur til þess að a.m.k. fyrst um sinn muni þetta gengi lækka þannig að ekki sýnist mér sérstaklega verið að huga að hagsmunum þessa fólks. Nei, það er ekki verið að því. Mér þætti hins vegar fróðlegt að heyra snillingana fimm í efh.- og viðskn. fara aðeins yfir það með mér hér og þeir spáðu aðeins fyrir um það fyrir þessa litlu hluthafa í deCODE þannig að þeir gætu nú lagt við eyrun hvernig þeir litu á það hver yrði þróun gengis móðurfyrirtækisins ef þessi mál gengju fram eins og hér er ráð fyrir gert. Ég held það væri fróðlegt fyrir okkur hér á hinu háa Alþingi sem ætlum að taka ákvörðun um þetta mál á næstu dögum, og ekki síður fyrir hina, litlu eigendurna, meðeigendurna í deCODE sem eru með hlut sem er tíundi hluti af því sem hann var þegar þeir keyptu. Ég vænti því þess að stórsnillingurinn hv. þm. Vilhjálmur Egilsson fari aðeins yfir það hér með okkur hvernig hann meti þróun móðurfyrirtækisins og gengi hlutbréfanna þar á bæ. Ég sá, herra forseti, í gögnum þessa máls, það var þó hægt að sjá það sem menn hafa vitað um langan aldur vegna þessa fyrirtækis að veikleiki þess liggur auðvitað í því að kaupandi þjónustu og rannsókna er fyrst og síðast einn og lengi framan af nær eingöngu einn, Hoffmann-La Roche. Það er auðvitað stór hætta fyrir fyrirtæki á slíkum vettvangi. Þótt samningar hafi verið gerðir til einhvers tíma milli þessara tveggja aðila, að annar kaupi af hinum, þá þekkjum við það öll og þarf ekki stórsnilligáfu til að átta sig á því að það er aldrei skynsamlegt að hafa öll eggin í sömu körfunni. Það á við líka hjá því fyrirtæki sem við fjöllum um hér, að það þarf að reiða sig fyrst og síðast á einn viðskiptaaðila sem kaupir afraksturinn af rannsóknum deCODE. Nákvæmlega sama, herra forseti, á við af okkar hálfu gagnvart þessari ábyrgðarveitingu. Er það nú allt í einu mjög skynsamlegt að setja öll eggin í þá sömu körfu og það sé eingöngu eitt fyrirtæki á þeim vettvangi, ég vil segja í atvinnulífinu almennt, sem eigi að njóta styrks af slíkri stærðargráðu og stuðnings af slíkri stærðargráðu af ríkisins hálfu, ef menn eru yfirleitt farnir að hugsa samkvæmt þessum leiðum? Nei, segi ég og ég hygg að það séu margir mér mjög sammála. Herra forseti. Ég sá það í svörum fjmrn. við fyrirspurn fulltrúa Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn., þeir þurftu nefnilega að spyrja við umfjöllun málsins og stórsnillingarnir í meiri hluta efh.- og viðskn. hafa ekki borið það við að því er virðist, að í ljós kemur varðandi samningana sem Íslensk erfðagreining hefur gert við heilbrigðisstofnanir á landinu, einar 19 talsins, að ekki er farið að borga neitt, enda hefur engin vinnsla hafist, herra forseti. Eins og hér segir að enn sé ósamið við stærstu heilbrigðisstofnunina, Landspítala -- háskólasjúkrahús. Síðan er spurt um það líka og því reynt að svara af hálfu fjmrh. hvort þessi rekstrarleyfishafi gagnagrunnsins, einkaréttaraðilinn, hafi nokkuð farið að borga leyfisgjaldið vegna gagnagrunnsins. Nei, þær greiðslur hafa heldur ekki verið inntar af hendi. Það verður sennilega þá þannig að leyfið er komið á sinn stað. Það hefur ekkert verið greitt fyrir það. En áður en að því kemur mun ríkisstjórn frelsisins, Sjálfstfl. og Framsfl., hafa gengið skrefinu framar og skaffað eins og eitt stykki ríkisábyrgð upp á 20 milljarða kr. vegna frekari fjárfestinga og samruna eða kaupa á dótturfyrirtæki. Er furða þó maður spyrji og endurtaki: Hvar ætlar þetta að enda? Herra forseti. Það verður þó að halda því haga og sýna sanngirni í þessum efnum að kannski er þessi stórsnilligáfa ekki eins mikil og maður gæti ætlað því hv. talsmaður stjórnarmeirihlutans á hinu háa Alþingi, formaður efh.- og viðskn., lét nefnilega það frá sér fara í framsöguræðu, eða hvort það var í andsvarahrinu í kjölfar ræðu hans, að hann, og ég reikna þá með samstarfsmenn hans í meiri hlutanum, hefði nefnilega haft aðgang að trúnaðarupplýsingum. Ég hef það nákvæmlega niður ritað að þeir hefðu haft aðgang að trúnaðarupplýsingum úr ráðuneytinu því það hefur verið upplýst að ráðuneyti, væntanlega forsætis- og fjármála- og ef ekki fleiri ráðuneyti, höfðu legið yfir þessu máli í tvo mánuði. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði það fyrr í morgun að ...

Þetta er misskilningur.

Misskilningur, segir hv. þm. Ég ætla að láta fletta því upp hér á eftir. En þá hefur hann mismælt sig í þeirri umræðu. Hann talaði um trúnaðarupplýsingar sem hann hafi fengið úr fjmrn. og hafi hann ekki fengið þær trúnaðarupplýsingar og hafi hann mismælt sig hér, þá undirstrikar það enn og aftur þvílík snilligáfa er á ferðinni hjá meiri hluta efh.- og viðskn. að þurfa ekkert slíkar upplýsingar. Ráðherrarnir hafa hins vegar gengist við því og embættismenn fjmrn. hafa gengist við því að þeir hafi þurft að skoða þetta mál í einhverja mánuði. Forsrh. hefur gengist við því. Þetta hafi nú staðið í honum fyrst um sinn og hann hefði þurft að fara mjög rækilega yfir málið og komist að þessari niðurstöðu.  Ég sé það á minnispunktum mínum og ætla að halda því ákveðið til haga og ætla að fletta því upp á eftir að hv. þm. sagðist hafa fengið trúnaðarupplýsingar við meðferð málsins. Ég tók nefnilega sérstaklega eftir því og ég tók sérstaklega eftir því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kvartaði yfir því að hafa beðið um slíkar upplýsingar en ekki fengið. Það vakti sérstaka athygli mína. En úr þessu getum við fengið mjög auðveldlega skorið með því að fara yfir ræðu og orðaskipti hv. þm. í andsvörum í morgun milli tíu og ellefu. Herra forseti. Menn hafa eðli máls samkvæmt staldrað við fordæmið í þessum efnum. Það verður auðvitað ekki skilið við það álitamál hér öðruvísi en því verði svarað fyrir fullt og fast. Í fyrstu sögðu hæstv. ráðherrar, forsrh. og fjmrh., að þetta mál væri í engu fordæmisgefandi. Eins og þeir gætu bara með einfaldri yfirlýsingu tekið um það ákvörðun. Síðan hafa þeir eðli máls samkvæmt dregið dálítið í land. Hæstv. fjmrh. hefur sagt m.a. í sjónvarpsfréttum sem ég fylgdist með, þegar sambærileg fyrirtæki leituðu til hans með þá áleitnu spurningu hvernig yrði á móti þeim tekið með sambærilegt erindi og deCODE, þá svaraði hann því að það yrði að skoða alveg sérstaklega. Þetta hefur hv. þm. Vilhjálmur Egilsson endurómað hér við umræðuna en borið þá fyrir sig þeim skildi að það væri allt of fljótt og ekki tímabært að taka um það ákvörðun og svara þeirri spurningu fyrir fullt og fast með almennum orðum, þó ekki væri meira sagt, fyrr en ESA væri búin að véla um þessi mál. Herra forseti. Þetta er ekki nægilega gott. Þetta gengur ekki svona. Ef það er svo að hægt sé að ganga frá 20 milljarða kr. ábyrgð til þessa fyrirtækis meðan verið er að --- og nú nota ég orðrétt orðalag hv. þm. Vilhjálms Egilssonar --- ,,makka við ESA um þau mál``, þá hljóta nákvæmlega sömu viðmið að gilda gagnvart öðrum ámóta fyrirtækjum, eins og fyrirtækinu Lyfjaþróun hf., að meðan verið er að makka við ESA og verið er að vinna í því hvort ESA leggi blessun sína yfir þennan gjörning fái það fyrirtæki nákvæmlega sömu meðhöndlun og Íslensk erfðagreining. Það getur ekki eitt átt við það fyrirtæki og annað átt við annað fyrirtæki. Það er eitthvað sem gengur ekki. Herra forseti. Þessi undandráttur og sá flótti frá veruleikanum að bregða ESA fyrir sig þegar Lyfjaþróun hf. á í hlut en það eigi ekki við þegar deCODE er annars vegar, gengur ekki. Það er ekki í samræmi við þann grundvöll sem við byggjum á í stjórnsýslu okkar, um jafnræðisregluna í atvinnulífi og öðrum þáttum stjórnsýslu okkar. Herra forseti. Þessu máli verður auðvitað ekkert lokið hér á hinu háa Alþingi. Það væri fyrir neðan allar hellur ef menn ætluðu sér að loka málinu og ljúka því án þess að þeirri grundvallarspurningu sé svarað: Hvað svo? Hverjir fleiri? Og hvernig á að afgreiða þau mál? Hvaða önnur sambærileg mál eru hugsanlega í pípum? Auðvitað er ekki hægt að svara því með tæmandi hætti en menn verða að búa sig undir það þegar liggur fyrir formlegt erindi í þá veruna og gætu orðið miklum mun fleiri. Ég hef dálítið velt því fyrir mér hvort það gangi líka að einskorða, þó við bara stöldruðum við það, stuðning af þessari tegund við lyfjaiðnað og líftækniiðnað. Ég er ekkert handviss um að það standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ég hef raunar miklar efasemdir um það. Ég hef það mjög sterkt á tilfinningunni að við séum hér að sigla inn í umhverfi sem við vitum ekkert hvert muni leiða okkur og að hér séu aðeins fyrstu áratogin í þá veruna. Ég vona svo sannarlega að íslenskt atvinnulíf geti spjarað sig án slíkra afskipta ríkisvaldsins. Ég gengst alveg við því, herra forseti, að ég og flokkur minn höfum stundum talað um það að sprotafyrirtæki, smáiðnað og smáfyrirtæki þyrfti að efla í landinu. Við höfum oft fengið þá um leið spurningar, erfiðar spurningar, gjarnan frá sjálfstæðismönnum, gjarnan frá frjálshyggjumönnum í Sjálfstfl., þegar þeir spyrja: Hvernig ætlið þið að gera þetta? Hvernig ætlið þið að komast hjá jafnræðisreglunni? Hvernig ætlið þið að komast hjá samkeppnisþætti mála? Hvernig ætlið þið að velja þau fyrirtæki sem má styðja og má ekki styðja? Og auðvitað er þetta mjög vandasamt. En, herra forseti, þetta er smávandamál. Það eru örlítil vandamál sem þar eru á ferðinni, vandamál og verkefni sem þjóðlönd í kringum okkur eru að fást við, að efla slíkar greinar, smáfyrirtæki sem telja einn til fimm eða tíu starfsmenn. En þegar við erum komnir út á markað stórfyrirtækjanna, þá spyr ég hvar við endum. Herra forseti. Hv. þm. bar í morgun ábyrgðarveitingu til Flugleiða og Atlanta, sem var bein afleiðing hryðjuverkanna 11. september, saman við þennan gjörning hér. Hv. þm. veit miklu betur en svo að bera saman epli og appelsínu með þeim hætti sem hann gerði áðan. Hann veit það mætavel og talaði fyrir því máli að í kjölfar 11. september var slíkt uppnám í þessum atvinnurekstri, flugrekstri, að tryggingafélög margfölduðu tryggingar vegna hryðjuverka og hækkuðu tryggingariðgjöldin svo mikið og ábyrgðirnar, bakábyrgðirnar vegna þess arna að það var ekki á færi smáfyrirtækja í heiminum, stórfyrirtækja á íslenskan mælikvarða eins og Flugleiða og Atlanta, að gera það ein og sér. Það átti að vera tímabundinn gjörningur en það hefur þurft að framlengja hann illu heilli nokkrum sinnum. Vonandi rennur sú stund upp að menn komast í eðlilegt andrúmsloft í því samhengi. Þar var um krísuástand að ræða sem á ekkert skylt við það sem hér um ræðir. Ég ætla hins vegar ekkert að leyna því, þó að allt of lítið sé um það fjallað hér, að varðandi þá ábyrgðarveitingu eru vissir þættir sem menn hefðu þurft að gaumgæfa eilítið betur. Þá á ég við það að annað þeirra fyrirtækja sem þarna á hlut að máli er með útgerð á flugvélum sem aldrei koma hingað til lands og hafa hér út af fyrir sig enga heimahöfn og afskaplega litla skírskotun til íslensks atvinnulífs, er tæpast með íslenska flugliða. Ég velti því fyrir mér hversu langt væri eðlilegt fyrir íslenska ríkið að ganga í ábyrgðarveitingu gagnvart slíkum atvinnutækjum. Það er þó önnur saga og eins og ég segi er það gert og væntanlega mun það taka enda fyrr en síðar. En það er fjarri lagi að reyna eitt andartak að bera þær kringumstæður saman við það sem hér er verið að gera með galopin augu og undir engum sérstökum þrýstingi. Það er bara verið að gera það til að gera það. Ég vil spyrja hv. þm. Vilhjálm Egilsson hvort hann hafi reynt að gera sér í hugarlund hversu miklum fjárhæðum hann teldi að mætti verja í heild á næstu, við skulum segja næstu þremur árum til ábyrgðarveitinga af þessari tegund. Hér erum við að ræða um 20 milljarða. Telur hann að án þess að það hefði áhrif á lánshæfi og efnahagsstöðu ríkissjóðs, peningalega stöðu ríkissjóðs, að ríkissjóður sé í stakk búinn til þess að hafa þá tölu 40 milljarða eða 60 milljarða eða 80 milljarða? Hversu hátt vill hv. þm. fara þegar kemur að ábyrgðarveitingu af þessari tegund? Ég vil trúa því að hann vilji að leikreglurnar séu alltaf þær sömu fyrir alla, en þeim sé ekki breytt fyrir suma, stundum. Ég spyr: Hvað er hann reiðubúinn til að fara hátt með sértækar aðgerðir af þessum toga í formi ábyrgðarveitinga til fyrirtækja í lyfja- og líftækniiðnaði og ellegar þá annarra fyrirtækja í samkeppnisiðnaði, fyrirtækja sem vilja hasla sér völl í alþjóðlegu umhverfi, fyrirtækja sem væri mjög spennandi og skemmtilegt að fá hingað heim til að blómsta, til að skapa störf fyrir 200--500 manns, vel menntað fólk sem gæti hér látið gott af sér leiða? Er þetta eitt einstakt dæmi eða eru hv. þm. og flokkur hans tilbúin að feta þessa vegferð miklum mun lengra eða á að hætta hér? Þetta er spurning sem verður að fást svar við. Hér hefur líka eitt annað verið rætt sem menn hafa eðlilega staldrað við þegar ljóst er að þetta einstaka fyrirtæki muni að áliti sérfróðra aðila spara sér 600--800 millj. kr. í vaxtakostnaði vegna þeirra skuldbindinga sem það ætlar að undirgangast, vegna þess að vaxtakjör muni lækka um 3--4%. Því hefur ekki enn þá verið svarað hvað þetta ábyrgðargjald eigi að vera hátt, hversu mikið eigi að greiða fyrir þessa ríkisábyrgð. Það er eitt af þeim atriðum sem verður að fást skýrt svar við. Öðruvísi er ekki hægt að skilja við þetta mál á hinu háa Alþingi. Síðan er það ein akademísk spurning, þ.e. spurning í viðtengingarhætti, ef-spurning, því þær spurningar eru býsna margar, því miður, við þessar kringumstæður því svörin eru svo fátækleg. Nú er réttilega á það bent að hér er um einfalda ábyrgð að ræða. Ég vil spyrja hv. þingmenn samviskuspurningar. Ef svo færi, sem við vonum auðvitað ekki, að þetta lán gjaldfélli og að skuldarinn, deCODE, sé ekki greiðsluhæfur þá segir einfalda ábyrgðin að fyrst eigi að ganga að fyrirtækinu og bjóða upp eignir þess til þess að standa skil á þessari skuldbindingu. Spurning mín er þessi: Telja menn mjög líklegt í ljósi aðdraganda máls að íslenska ríkið, að núverandi stjórnarmeirihluti eða Alþingi Íslendinga, mundi nokkurn tímann ganga að þessu fyrirtæki og leggja það á hliðina? Telja menn það líklegt eitt andartak að að þessu fyrirtæki yrði gengið, það lagt á hliðina og gert gjaldþrota? Nei, það er auðvitað ekkert mjög líklegt þegar horft er til sögu samskipta stjórnvalda og þessa fyrirtækis. Það er satt að segja mjög ólíklegt að svo verði nokkurn tímann. Sjá menn það fyrir sér að Davíð Oddsson forsrh. hringi í góðvin sinn Kára Stefánsson og segi: ,,Nú er þetta búið, minn kæri``? Nei, því miður er það þannig að við erum föst í þessum köngurlóarvef.

Þingmaðurinn sér greinilega fyrir sér að Davíð Oddsson verði forsrh. eftir fimm ár.

Það yrði ekkert gert á næstu sex árum, herra forseti, það gæti gerst á næstu sex mánuðum. Ég sagði hins vegar ekki Davíð Oddsson forsrh. Ég sagði bara Davíð Oddsson. Hann getur verið í stjórnarandstöðu þá en hættir hins vegar ekki að hringja í góðvin sinn Kára Stefánsson.  Ég er hins vegar mjög klárlega  Ég vil því spyrja hv. þm.: Hvað telur hann að muni gerast ef hlutir færu á hinn verri veg hjá þessu fyrirtæki og ekki tækist að standa skil á þeim skuldbindingum sem hér um ræðir, 35 milljörðum, þar af 20 milljörðum með ríkisábyrgð? Telur hann að líkur standi til þess að ríkissjóður mundi ganga að þessu fyrirtæki, ýta því út í horn og hætta ekki fyrr en hver einasta króna sem tæk er er fengin úr hugsanlegu þrotabúi? Herra forseti. Ég vil hafa það algerlega á hreinu að hér er ég bara að draga upp mynd. Ég vona svo sannarlega eins og þjóðin öll að þessu fyrirtæki gangi allt í haginn. Ég er jafnspenntur fyrir því að þetta fyrirtæki getið spjarað sig 

Þú vilt ekki stuðla að því?

Hv. þm. spyr hvort ég vilji ekki stuðla að því. Jú, vissulega vil ég stuðla að því með því að leyfa þessu fyrirtæki að vera í friði og fá að njóta sín á almennum markaði miðað við þær leikreglur sem gilda hér á Íslandi og í alþjóðlegu umhverfi.

Ekki hjálpa því að vaxa?

,,Hjálpa því að vaxa``, segir hv. þm. Kemur annar stórsnillingurinn.

Hann er í Sjálfstfl.

Hann er í Sjálfstfl. þessi stórsnillingur, er hv. þm. og heitir Kristján Pálsson. Nú á það við, nú passar það, að það eigi að hjálpa fyrirtækjum að vaxa. Ég hef ekki orðið sérstaklega var við að hv. þm. hafi farið mikinn í því að hjálpa fyrirtækjum að vaxa eða að hann hafi lagt hér fram frv. eftir frv. til þess að styðja atvinnulífið í landinu, til að skekkja samkeppnisstöðu fyrirtækjanna. 

Styrkja.

Við skulum hafa það styrkja. Hann notaði að vísu orðið hjálpa. Það var ágætt að fá þetta innskot hjá hv. þm. Það verður fróðlegt að heyra frá honum seinna í dag þegar hann heldur sína merku ræðu hvaða önnur fyrirtæki verðskuldi hans hjálp, verðskuldi hans stuðning í íslensku atvinnulífi. Það er best að þeir hringi, forstjórarnir og hluthafarnir í fyrirtækjum á markaði á Íslandi, í hv. þm. Kristján Pálsson og biðji hann um hjálp. Hann veitir þeim vafalaust sams konar hjálp og hann leggur nú til að veitt verði þessu einstaka fyrirtæki.  Við hv. þm. höfum verið í sama kjördæmi um nokkurra ára skeið. Ég man ekki til þess að hann hafi komið með langa lista af merkum og góðum fyrirtækjum í kjördæmi okkar, sem stundum hafa þarfnast hjálpar, og barist fyrir því með kjafti og klóm að þau fengju ríkisábyrgð, annaðhvort til að losa sig út úr vandamálum ellegar þá til þess að ráðast út á nýjar og áður óþekktar veiðilendur.

Flugfélagið.

Hér á það við. ,,Flugfélagið``, segir hv. þm. Hafi hann lagt við hlustir áðan varðandi 11. september þá fékk hann svar við því. Herra forseti. Auðvitað lenda menn í tómri rökleysu, algjörlega upp við vegg, úti í horni. Það fer vel á því, herra forseti, að þeir sitji úti í horni þessir ágætu hv. þm. Sjálfstfl. og geti sig hvergi þaðan hrært því þeir eru rökþrota í málinu.  Herra forseti. Auðvitað á maður ekki að láta þessa barbapabba íslenskra stjórnmála æsa sig upp því öll börn þekkja að barbapabbar eru þeirrar tegundar og gerðar að þeir geta brugðið sér í hverrar tegundar líki, orðið feitir einn daginn, mjóir hinn daginn, hægri menn einn daginn og vinstri menn hinn daginn. Það er eðli og innihald Sjálfstfl. og hefur alla tíð verið. Auðvitað á maður að hafa gaman af svona skrípó. Ég hef gaman af barbapabba. Af hverju ætti ég ekki að hafa gaman af Sjálfstfl. á sama hátt? Mér þætti það vafalaust ef það væri ekki þannig að hann stjórnar þessu landi. Herra forseti. Ég segi enn og aftur: Með mínútu hverri, með degi hverjum styttist í næstu kosningar og við getum farið að stjórna þessu landi eins og vit er í. 
            

Hæstv. forseti. Ég var að blaða í gömlum þingskjölum um daginn vegna annars þingmáls og fletti upp í þingtíðindunum. Þar varð á vegi mínum till. til þál. frá 52. löggjafarþingi Alþingis, árið 1937. Tillagan var um ríkisábyrgð fyrir strigaverksmiðju og rafveitu á Eskifirði. Fyrsti flutningsmaður var Brynjólfur Bjarnason en meðflutningsmenn hv. þm. Einar Olgeirsson og Ísleifur Högnason. Árið 1937 deplaði varla nokkur maður auga þegar svona tillaga var lögð fram á hinu háa Alþingi. Það þótti næsta sjálfsagt mál. Langt fram eftir síðustu öld voru ríkisábyrgðir fremur regla en undantekning. Björgunaraðgerðir til handa atvinnulífinu og geðþóttaákvarðanir um hverjir væru í náðinni hjá stjórnvöldum á hverjum tíma voru reglan en ekki undantekningin. Við þessa umræðu í dag hafa ýmsir sagt að hæstv. ríkisstjórn hafi farið út af sporinu með því að leggja til ríkisábyrgð handa deCODE genetics Inc. sem er móðurfélag Íslenskrar erfðagreiningar. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þessi ríkisstjórn fari ekki endilega svo mikið út af sporinu í þessu tilviki. Þessi úthlutun, sem þetta auðvitað er, er í takt við aðrar úthlutanir ríkisstjórnar Íslands. Þá á ég auðvitað sérstaklega við, herra forseti, úthlutanir á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar, aðgangi að fiskimiðunum og þá auðlindapólitík --- ef auðlindapólitík skyldi kalla --- sem hæstv. ríkisstjórn rekur. Þó svo að hæstv. forsrh. hafi haldið því mjög fram fyrir áratug eða svo að tími hinna sértæku aðgerða væri liðinn er ekki mjög margt sem hefur gengið eftir í þeim efnum. Í sjálfu sér er ekki miklu við að bæta í þessari umræðu. Hv. þm. Samfylkingarinnar, Jóhanna Sigurðardóttir, framsögumaður okkar í þessu máli, fór ítarlega í gegnum efnisþætti þessa máls og færði þar rök fyrir því að ekki sé með nokkru móti hægt að veita þessu máli brautargengi hér á hinu háa Alþingi. Aðrir þingmenn hafa komið í stólinn og tíundað rök sín, flestir gegn þessu máli. Sú undarlega staða er uppi, herra forseti, að það finnst varla maður í samfélaginu sem vill mæla þessari hugmynd bót, hvort heldur á hinu háa Alþingi, þar sem þingsalurinn hefur verið næsta tómur í allan dag, eða úti í samfélaginu meðal sérfræðinga sem hafa hvað mest vit á fjármálamarkaði og þessum málum eða meðal almennings. Jú, það finnast nokkrir einstaklingar í meiri hlutanum á hinu háa Alþingi sem ætla sér með þetta mál í gegn, gegn öllum þeim rökum sem teflt hefur verið fram í þessu máli. Herra forseti. Þótt ég hafi ekki setið lengi hér á Alþingi finnast mér þessi vinnubrögð mjög í takt við aðrar aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar, hvort heldur er í smærri málum eins og stofnun nýrra eða sameiningu ríkisstofnana ellegar í stóru málunum, t.d. stóriðjumálunum. Allt skal knúið í gegn í krafti meiri hlutans og umræðan sem slík dettur dauð niður, hún er ekki umræða, menn hlusta ekki hver á annan heldur halda sínu fram af því þeir voru ákveðnir frá upphafi. Um leið og hæstv. ríkisstjórn fékk þá flugu í höfuðið að besta leiðin til að stuðla að framförum í atvinnulífinu væri að veita deCODE genetics Inc. 20 milljarða kr. ríkisábyrgð til að fjármagna lyfjaþróunarfyrirtæki hér á landi, missti hún held ég heyrnina, herra forseti. Ekkert af því sem sagt hefur verið um þetta mál, engin þeirra raka sem lögð hafa verið fram gegn þessu máli hafa náð til þessara háu herra. Þeir hafa fyrir löngu ákveðið sig og ætla með málið í gegn hvað sem það kostar, þó það kosti 20 milljarða íslenskra króna, herra forseti, og jafnvel meira. Auðvitað er þessi gjörningur skref aftur á bak til þess tíma er ríkisvaldið var með puttana í öllum greinum atvinnulífsins og dældi út styrkjum án tillits til arðsemi eða áhættu. Sá tími er ekki löngu liðinn, herra forseti, eins og ég hef áður sagt. Ýmislegt hefur breyst en þó ekki allt. Ég er mjög hugsi, herra forseti, yfir þessari undarlegu stöðu, að varla nokkur maður í Sjálfstfl. eða Framsfl. treysti sér í ræðustól til að tala fyrir þessu máli af sannfæringu eða trú. En stjórnarherrarnir fengu flugu í höfuðið og það er ,,áfram gakk`` fyrir restina. Ekki einn þeirra aðila sem gefið hefur hv. efh.- og viðskn. Alþingis umsagnir um ríkisábyrgðarfrv. hefur treyst sér til að mæla með því. Þjóðhagsstofnun segir m.a. að inngrip sem þetta geti skekkt markaðinn og leitt til lakari lífskjara á Íslandi til lengri tíma litið. Stjórn samtaka fjárfesta er mótfallin frv. Það er Seðlabankinn líklegast líka. Greiningardeild Búnaðarbankans segir ríkisábyrgð af þessu tagi allt of mikla áhættu enda sé lyfjaþróun mjög áhættusamur atvinnurekstur, eins og hefur komið fram í máli manna hér margoft í dag. Verslunarráðið hefur ályktað gegn ríkisábyrgð en framkvæmdastjóri þess, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., mælir samt með því að greitt verði atkvæði með þessu máli á hinu háa Alþingi. Í tímaritinu Vísbendingu var á dögunum spurt hvað væri svo merkilegt við þetta fyrirtæki að það réttlætti 70 millj. kr. kostnað ríkisins á hvert starf. Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað við þessa umræðu í dag. Í umræðunum hér hafa ekki komið fram neinar þær upplýsingar sem geta réttlætt 20 milljarða kr. ríkisábyrgð. Eins og fram hefur komið, m.a. í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, hafa allar upplýsingar um umhverfi lyfjaþróunarfyrirtækja og fjárfestingar í þeim og fjármögnun á þeim verið af mjög skornum skammti svo ekki sé meira sagt. Ég get tekið undir með þeim sem hér hafa komið upp og viðurkennt að þeir séu ekki sérfræðingar í þessum málum. Ég er svo sannarlega ekki sérfræðingur í þessum málum. Ég held að það sé óhætt, herra forseti, að hv. þm. geri sér grein fyrir því, langflestir, að líklega erum við ekki bestu mennirnir til að taka ákvörðun í þessu máli. Í raun er með ólíkindum að okkur sé hér gert að taka afstöðu til málsins á grunni ónógra upplýsinga, upplýsinga sem segja okkur í raun ekkert um hvernig þetta gæti allt saman farið. Hv. þm. sem eiga að taka afstöðu byggða á bestu fáanlegum upplýsingum samkvæmt sannfæringu sinni eru settir í óþolandi stöðu. Af þeirri einföldu ástæðu, herra forseti, er ekki nokkur leið að veita þessu frv. brautargengi hér á hinu háa Alþingi. Það verður að segjast eins og er, að af mörgum gölnum hugmyndum hæstv. ríkisstjórnar verður þessi að teljast sú algalnasta.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka fram að ég er eindregið á móti þessari ríkisábyrgð til Íslenskrar erfðagreiningar og móðurfyrirtækis þess, deCODE. Ég mun greiða atkvæði gegn frv. og brtt. hv. efh.- og viðskn. Ég mun greiða atkvæði gegn því að frv. fari til 3. umr., sem ég geri þó sárasjaldan. Sú áhætta sem við mundum taka með samþykkt þessa frv. væri stórhættuleg fyrir ríkissjóð og hefði ófyrirséðar afleiðingar fyrir atvinnulífið. Ég vil hins vegar taka fram að ég hef mikla trú á Íslenskri erfðagreiningu. Ég hef líka trú á því að fyrirtækið hasli sér völl í nýrri grein, þ.e. í lyfjaþróun. En það er hins vegar svo mikill áhætturekstur að hann ætti að vera fjármagnaður með áhættufé, ekki með lánsfé og síst af öllu með ríkisábyrgð. Fari svo að þetta frv. verði samþykkt vona ég það besta, að dæmið gangi upp. Það eru ákveðnar líkur til þess. Herra forseti. Alþjóðleg þróun segir okkur að menn séu að hverfa frá sértækum aðgerðum í efnahagsmálum yfir í almennar aðgerðir. Þeir gefa atvinnulífinu almennar forsendur til að starfa eftir og hætta að mismuna fyrirtækjum og skekkja samkeppni þeirra. Þetta gera menn vegna þess að sértækar aðgerðir leiða til lélegri reksturs, lélegri stjórnunar, óþarfa launaskriðs og samkeppni um starfsfólk þegar styrkt fyrirtæki keppa við önnur fyrirtæki um starfskraft. Þetta skekkir líka staðarval. Slíkir styrkir eru yfirleitt settir á laggirnar til að lokka fyrirtæki til staða þar sem ekki er skynsamlegt að hafa viðkomandi rekstur. Í umsögnum um þetta frv. hefur starfsmannasamkeppnin sérstaklega verið undirstrikuð, samkeppnin um starfsmenn. Bent er á að fyrirtæki í þessum geira, lyfjafyrirtæki og aðrir slíkir sem þurfa vísindamenn, muni þurfa að borga hærri laun fyrir bragðið og standi verr að vígi. En það hefur ekki verið nefnt að heilbrigðisþjónustan mun öll líða fyrir samkeppni um starfsfólk. Þetta nýja fyrirtæki mun væntanlega taka til sín marga þaðan sem geta stundað meinatæknistörf. Þetta er jú spurningin um það að rækta mýs og því um líkt. Herra forseti. Í þessu dæmi er afskaplega mikil áhætta. Í fyrsta lagi náttúrlega rekstraráhætta eins og í öllum fyrirtækjum og síðan áhættan af því að þetta fyrirtæki er með mjög fáar vörur, þessi nýja starfsemi. Annaðhvort uppgötva menn ekkert lyf, eitt lyf eða tvö lyf og það þykir afskaplega góður kostur ef menn ná að uppgötva tvö lyf. Þetta er svokölluð punktaáhætta, eins og teningur með þremur hliðum sem kastað er. Spurning er um hvaða líkur eru á hverri hlið vegna þess hvernig hlutabréf í slíkum greinum eru metin. Það má áætla að gjaldþrotalíkurnar í hreinni þróun lyfja séu yfir 90% en hagnaðurinn er óskaplegur ef menn finna eitt, svo maður tali nú ekki um ef þeir finna tvö lyf. Fari svo fer gengið væntanlega langt yfir 100, sem upphaflega er selt á einum. Til viðbótar þessu ætla menn að prófa nýjar aðferðir við þróun lyfja, þ.e. aðferðir sem byggja á erfðafræði. Það er mjög spennandi og skemmtilegur kostur en eykur áhættuna enn frekar og gerir enn frekar mótsagnakennt að nota til þess ríkisábyrgð. Það er nefnt í grg. með frv. að dreifa megi þessari áhættu með því að taka yfir verkefni frá öðrum og útdeila verkunum til annarra fyrirtækja á svipuðu sviði. Með því dreifa menn áhættunni en minnka líka hagnaðarvonina. Það er hugsanlegt að gjaldþrotalíkurnar lækki niður í 50--60% við slíka dreifingu. En eftir sem áður eru alltaf miklar líkur á að dæmið gangi ekki upp. Herra forseti. Við erum að tala um 20 milljarða áhættu sem óskað er eftir að Alþingi heimili. Þetta yrði svipað og allar lífeyrisgreiðslur Tryggingastofnunar á einu ári, um 277 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Á sama tíma og ráðamenn vara menn við að skrifa upp á og taka áhættu er hv. þm. ætlað að skrifa upp á fyrir alla þjóðina 277 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Það eru sennilega mánaðartekjur fjölskyldunnar, jafnvel fyrir skatt. Herra forseti. Í nál. meiri hluta hv. efh.- og viðskn. segir svo á bls. 2, með leyfi herra forseta: ,,Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Hjálmar Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Alþingi, 17. apríl 2002.`` Undir nál. þetta rita síðan hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður og framsögumaður, Einar K.Guðfinnsson, Kristinn H.Gunnarsson, Sigríður A. Þórðardóttir og Drífa Hjartardóttir. Þessir hv. þm. leggja til við hv. Alþingi að samþykkja þetta frv. Því fylgir mikil ábyrgð, herra forseti, að leggja til að Alþingi samþykki þetta frv. Ég hef líkt því við að maður með bílpróf setjist um borð í júmbóþotu og ætli að taka hana á loft. Það er mikil ábyrgð fólgin í því að taka ákvörðun án þess að hafa til þess vit eða þekkingu. Í þessu dæmi þarf að leggja mat á áhættuna, leggja mat á viðskiptaáætlanir, besta kost, versta kost og millikost, og leggja mat á gjaldþrotalíkur. Menn þurfa að hafa reynslu af áhættufjárfestingum til að taka svona ákvörðun. Þetta hefur hv. efh.- og viðskn. tekið ákvörðun um á sex dögum. Ég segi og skrifa, herra forseti, sex dögum. Væntanlega hafa þeir lagt nótt við dag og ekki gert neitt annað á meðan. Þegar stórfyrirtæki taka slíka áhættu þarf a.m.k. sex vikur með her af sérfræðingum sem þekkja inn á viðkomandi rekstur, viðkomandi grein og allt umhverfi hennar, þ.e. sérfræðingum í lyfjaþróun og erfðafræði.

Af hverju sex vikur?

Stundum eru það sex mánuðir, herra forseti, vegna framkvæmda.

Af hverju ekki sex ár?

Það eru yfirleitt sex vikur lágmark og upp í sex mánuðir sem þarf til að geta tekið ákvörðun um hvort menn ætli að fjárfesta eða ekki. Að sjálfsögðu gengi ekki að nota til þess sex ár því þá er viðskiptaáætlunin úrelt. Til þessa þurfa menn að hafa mikið vit á fjárfestingum. Í fyrsta lagi að hafa fjárfest, kunna að fjárfesta, vita hvað áhætta er og hvaða líkur eru á tapi. Menn þurfa að hafa reynslu á viðkomandi sviði, þ.e. í lyfjaþróun, sem Íslendingar hafa hingað til alls ekki komið nálægt fyrir utan eitt lítið fyrirtæki sem er að hefja rekstur. Ábyrgð þeirra hv. þm. sem skrifa undir þetta nál. og leggja til að hv. Alþingi samþykki þetta frv. er mjög mikil. Herra forseti. Sú spurning vaknar: Hvers vegna er þetta fyrirtæki valið? Af hverju völdu menn einmitt þetta fyrirtæki til að byggja upp vísindasamfélag á Íslandi? Það er til fjöldinn allur af fyrirtækjum sem búið geta til nákvæmlega sama vísindasamfélagið. Ég vil t.d. nefna Fiskeldi Eyjafjarðar sem er að þróa lúðueldi með vísindalegum aðferðum. Það er þó eitthvað sem við kunnum, eitthvað sem við getum, eitthvað sem við höfum náð góðum árangri í. Ég vil nefna fjármálastarfsemi ýmiss konar þar sem hægt er að ná inn sérfræðingum til landsins. Hvers vegna í ósköpunum er þetta ekki hreinlega boðið út? Ríkissjóður gæti auglýst í viðskiptablöðum um allan heim: Bjóðum 20 milljarða ríkisábyrgð til að ná til landsins vísindastörfum, má vera 57% af fjárfestingu, forsendan er að starfið kosti ekki meira en 110 milljónir á hvert starf og því þurfa að fylgja vísindamenn sem koma til landsins í þróunarvinnu og rannsóknir? Af hverju bjóða menn þetta ekki út, herra forseti? Ég skil ekki af hverju menn velja einmitt þetta fyrirtæki, sem reyndar er mjög gott og hefur sýnt góða takta. Ég sé þó ekki að menn þurfi endilega að velja þessa áhættu að veita til ríkisábyrgð. Herra forseti. Við 1. umr. sagði ég að ekki væri munur á ríkisábyrgð og beinu láni. Ríkissjóður gæti hreinlega gefið út skuldabréf, selt á markaði og lánað svo beint. Það er enginn munur á því. Reyndar er þetta lán sem um ræðir með kauprétti og kaupskyldu miðað við gengið 18 dollarar. Ef maður bætir ábyrgðargjaldi við vexti ríkissjóðs og dregur frá gjald vegna þessa kaupréttar er maður kominn með vexti sem ríkissjóður gæti rukkað fyrirtækið um fyrir að veita því beint lán. Það finnst mér að ríkissjóður eigi að gera. Fari illa fær ríkissjóður ekki neitt. Hann þarf að borga 20 milljarða og tapar fé sínu, hvort sem hann lánar eða veitir ríkisábyrgð. Hann er búinn að fá jafnmikið ríkisábyrgðargjald með hvorum hættinum sem er. Gangi hins vegar vel fær hann bara ríkisábyrgðargjaldið við að að veita ábyrgðina, en hann fengi þá alla vega kaupréttinn og möguleika á hagnaði í fyrirtækinu ef vel gengi. Ef gengið færi upp í 100 gæti ríkissjóður hagnast dável á þessu dæmi. Það eru ákveðnar líkur á því og það eru þær líkur sem við veðjum öll á. Þess vegna finnst mér eðlilegt að ríkissjóður láni frekar en að veita ríkisábyrgð. Það er enginn munur á áhættunni. Það er svo aftur önnur saga að ef illa gengur verður lánveitandinn að ganga að fyrirtækinu áður en hann fær ríkisábyrgðina. Hann verður sem sagt að setja fyrirtækið í gjaldþrot, líka þau 600 störf sem eru til í dag. Þannig yrði öllum iðnaðinum rústað ef illa færi fyrir þessari lyfjaþróun. Mér finnst að það ætti hreinlega að koma til greina að kaupa hlut í fyrirtækinu. En ég geri reyndar ekki tillögu um það. Ef illa færi mundi fyrirtækið geta lifað eða lafað áfram og þyrfti ekki að fara í gjaldþrot og áfram færi fram sú starfsemi sem er til staðar í dag. En þetta er munurinn á að taka lán til reksturs eða hlutafé til reksturs. Þess vegna velja fyrirtæki í áhætturekstri yfirleitt áhættufé, og verða að gera það, en ekki lánveitingar. Herra forseti. Ég hef lagt fram brtt. um að ríkissjóði eða fjmrh. verði auk þess að veita ábyrgð heimilt að kaupa skuldabréfið sem um ræðir og njóta þannig kaupréttarins sem því fylgir. Þessa tillögu mun ég draga til 3. umr. Af hverju? Vegna þess að ég er eindregið á móti þessari minni eigin tillögu. Hafi Alþingi hafi samþykkt tillögu hv. efh.- og viðskn. við 2. umr., sé sá skaði er skeður, mun ég leggja til að fjmrh. verði heimilt að kaupa skuldabréfin til að minnka skaðann, þ.e. ríkissjóður eigi þó alla vega kauprétt á hlutabréfum í fyrirtækinu og njóti þess ef vel gengur. Þannig yrði skellurinn jafnframt minni, þ.e. hann fengi þá alla vega eitthvað fyrir sinn snúð. Hann fær annars ríkisábyrgðargjaldið og ekkert annað ef vel gengur og tapar öllu saman ef illa gengur. Hvers vegna geri ég þetta? Af hverju geri ég ekki tillögu um að ríkissjóður fái bara að lána fyrirtækinu? Það er til þess að nota grg. frv. sem byggir greinilega á einhverju samkomulagi við fyrirtækið, um að slíkur kaupréttur fylgi með í kaupunum. Það byggir greinilega á einhverju samkomulagi. Þetta er minna tap og ekki eins vondur kostur og það að veita bara ríkisábyrgð. Herra forseti. Ég hef fengið nokkur bréf á netinu --- ekkert voðalega mörg, svona þrettán --- og þar á meðal eitt þar sem spurt var: Hvað gerist fyrir þá þingmenn sem greiða þessu atkvæði fjárhagslega ef ríkissjóður þarf að borga 20 milljarða, þ.e. 277 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu? Hverju eru þessir þingmenn að hætta? Segjum að eftir þrjú, fjögur og kannski sjö ár komi upp sú staða að það þurfi að fara að borga, hverju eru þeir í rauninni að hætta? Engu. Ekki fjárhagslega. Ekki umfram aðra Íslendinga. Þessi maður vildi leggja til að samþykkt yrði að þeir borguðu þá tífalt, 2,8 milljónir, úr eigin vasa ef illa færi. Þeir fyndu þá alla vega fyrir því, einhverri ábyrgð. Annar sagði að það væri snilld --- sá er reyndar staðsettur á vesturströnd Bandaríkjanna, Íslendingur sem þar er við störf --- að láta sér detta í hug að einhver ríkissjóður ábyrgðist þvílíka áhættu sem lyfjaþróun, það væri snilld að fá slíka hugdettu. En að fá hana samþykkta væri enn þá meiri snilld, herra forseti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur skýrt sjónarmið sín og ég deili því sjónarmiði hans að við eigum ekki að gera þetta. Ég hef ávallt sagt það. En ég spyr hv. þm. hverjar hann meti líkurnar, ef illa fer á næstu sjö árum eða svo, á að svo ómæld ábyrgð sem ríkissjóður tæki á sig yrði til þess að menn freistuðu þess að fara enn dýpra í fenið ef illa gengur. Mig langar að fá fram hjá hv. þm. hvernig hann líti á stöðuna í framhaldi af því, ef illa fer eftir 5--7 ár, hvort menn standi frammi fyrir því, eins og svo oft gerist í svona dæmum í viðskiptalífinu, að freista þess að taka enn meiri áhættu í nokkur ár til viðbótar áður en til endanlegs uppgjörs kemur.

Herra forseti. Ég kom inn á þetta í andsvari við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur í morgun. Hún spurði mig einmitt um þetta. Þetta er vel þekkt í fjárfestingum. Það er vel þekkt í áhættufjárfestingum að menn þurfi, til þess að bjarga því fé sem þeir hafa sett inn í fyrirtæki, að reiða fram enn meira fé. Meira að segja er oft og tíðum gert ráð fyrir þessu, að þegar menn hafa skoðað viðskiptaáætlunina og dæmin, eins og efh.- og viðskn. hv. ætti að hafa gert, reikni menn líkurnar á því að bæta þurfi við fjármagni til að bjarga því sem bjargað verður. Menn kalla þetta að henda góðum peningum á eftir slæmum. Þetta er þekkt í fjármálaheiminum og er tekið með í myndina þegar menn taka ákvörðun um fjárfestingu. Ég reikna með því að hv. þm. sem ég taldi upp, sem hafa skrifað undir þetta, hafi áttað sig á þessu, þ.e. hve miklar líkur eru á að þurfa að leggja fram meira fjármagn til að tryggja það sem menn setja fram í upphafi. En þetta er vel þekkt, að tryggja það sem menn hafa sett fram. Þetta er vel þekkt eins og ég kom einmitt inn á í morgun.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. Pétur H. Blöndal að öðru. Það var skondið en í framsöguerindi hv. þm. Vilhjálms Egilssonar, formanns efh.- og viðskn., kom fram að styrkir væru alþekktir út um allan heim. Hann nefndi t.d. Bandaríkin sem hefðu styrkt fyrirtæki okkar í fiskdreifingu. Nú stöndum við frammi fyrir gríðarlegum fólksflutningum. Fólk er að yfirgefa mikil verðmæti á landsbyggðinni. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann hafi velt fyrir sér stofnstyrkjum eða framlögum líkt og þeim sem algeng eru í Bandaríkjunum, skilst mér, í mörgum fylkjum eða að jafnvel hreppar eða bæir keppi með þeim um að fá til sín stórfyrirtæki. Það er alþekkt. Maður hefur líka heyrt því fleygt hvað varðar þetta fyrirtæki. Við þekkjum svona styrki frá Evrópusambandinu, stofnstyrki og framlög, sérstaklega í dreifbýlinu. Hefur hv. þm. velt því fyrir sér hvort ekki hefði ekki nær fyrir okkur sem þjóð að gæta eigna almennings og aðstöðu sem búið er að byggja upp í landinu, þ.e. með slíkum formúlum vítt og breitt um landið til margbreytilegrar uppbyggingar í stað þess að taka svona gríðarlega stórt högg? Á þessu er auðvitað reginmunur. Þar erum við að tala um margþættan ávinning, samfélagslegan ávinning vegna þess að eignirnar eru fyrir hendi og þjónustan við fólkið er fyrir hendi. Í framhaldinu vil ég nefna að við eigum gríðarlega framsækna og góða vísindamenn á mörgum sviðum sem ekki eru í samkeppni. Ég nefndi í fyrri ræðu minni fiskeldið sem er strand með áframeldi þar sem það hefur ekki aðgang að bakábyrgðum af því tagi sem við erum að tala um núna.

Herra forseti. Eins og ég gat um er það alþjóðleg þróun að menn séu að hverfa frá slíkum styrkjum, stofnstyrkjum og öðru slíku, vegna þess að þeir skekkja atvinnulífið. Það sem hv. þm. var að tala um er að veita styrki til þess að staðsetja fyrirtæki úti á landi, sem vill segja að staðsetningin er ekki sú besta sem til er í landinu, annars þyrfti ekki styrki til til að fara út á land.

Samkeppni við stofnstyrki annarra þjóða.

Já, ég er að tala um stofnstyrki almennt. Að minnsta kosti í fræðunum vilja menn hverfa frá þeirri braut vegna þess að stofnstyrkir skekkja staðarval, hvort sem það er í Bandaríkjunum eða annars staðar. Þetta hafa menn löngu séð fræðilega, en það gengur mjög illa að fá þetta burt í reynd, í praxís. Menn eru enn með slíka styrki. En menn hafa að sjálfsögðu kallað þessa ríkisábyrgð ekkert annað en byggðastyrk fyrir Reykjavík. Byggðastyrk fyrir Reykjavík í samkeppni Reykjavíkur við allan heiminn. Menn tala um að fá hérna inn vísindasamfélag, kaupa það þessu verði, og sumir segja að það sé réttlætanlegt. En þetta skekkir a.m.k. staðarvalið. Sú atvinnugrein sem kemur inn með þessum formerkjum er því ekki skynsamleg. Hún er ekki sú besta. Þetta staðarval er ekki það besta sem valið er og það þurfa menn að borga með þessum styrk og alla tíð síðan. Slíkir stofnstyrkir eru óskynsamlegir fyrir heildina, geta verið skynsamlegir fyrir viðkomandi fyrirtæki og kannski einmitt viðkomandi stað sem fær fyrirtækið. En fyrir heildina er slíkt alltaf óskynsamlegt, það er a.m.k. trú mín.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum í dag virðist vera umdeilt hjá þjóðinni. Hluti hennar virðist halda að hér sé verið að fara í mjög áhættusamt mál og það er út af fyrir sig eðlilegt að skiptar skoðanir séu um mál eins og þessi. Upphæðin sem hér um ræðir er líka mjög há og áhætta sem henni fylgir er kannski meiri en menn hafa horft framan í áður. En það er ekki sama við hvað er verið að eiga og stundum þarf að stíga stærri skref en menn hafa séð áður til að ná þeim árangri sem stefnt er að. Ég er einn af þeim sem hafa frá fyrstu dögum haft mikla trú á Íslenskri erfðagreiningu og þeim hugmyndum og rannsóknum sem þar eru í gangi. Þess vegna hef ég stutt þær aðgerðir sem eru ætlaðar til þess að styrkja grundvöll þess fyrirtækis. Sú aðgerð sem hér er verið að ræða um er að vísu annars eðlis en þær fyrri og að sönnu áhættusöm fyrir ríkissjóð. Eftir að hafa rætt við nefndarmenn í hv. efh.- og viðskn. hef ég komist að þeirri niðurstöðu að sú áhætta sem menn telja vera í þessu máli sé ekki eins mikil og margir halda. Ljóst er að Íslensk erfðagreining og móðurfyrirtækið deCODE eru nánast skuldlaus. Fyrirtækin eiga sjóði til allt að sjö ára til að mæta hallarekstri og nokkuð ljóst að á þeim tíma á fyrirtækið ekki að þurfa að safna rekstrarskuldum. Í því nýja fyrirtæki sem verið er að tala um að stofna hér, lyfjaþróunarfyrirtæki, er líka gert ráð fyrir að tekjur skapist á fyrsta degi en séu ekki byggðar einvörðungu á því að eitthvert eitt lyf finnist einhvern tímann og jafnvel ekki. Ég tel því að ekki sé verið að taka þá áhættu að 20 milljarðarnir mundu falla á ríkissjóð eftir sjö ár. Ef illa færi mundi þessi tala verða mun lægri. Ástæða þess að ég hef stutt Íslenska erfðagreiningu er sá möguleiki sem þetta fyrirtæki hefur fært íslensku menntafólki til að starfa og fólkinu, íslenska menntafólkinu, er gert kleift að starfa á Íslandi. Fyrirtækið er orðið einn fjölmennasti vinnustaður á landinu, með um 600 manns í vinnu. Menntamenn víða úr heiminum hafa komið hingað til landsins og auðgað hátækniiðnaðinn með menntun sinni og flóra menntaðs vinnuafls hefur vaxið geysilega og meira en nokkru sinni fyrr í Íslandssögunni. Það sem á undan er gengið hefur fært mér sönnur á að hér sé á ferðinni fyrirtæki sem staðið hefur undir væntingum og gott betur. Ísland er komið í hóp þeirra þjóða sem skipa sér á bekk í þróaðri hátækni, þjóðum margfalt fjölmennari en við sem hafa miklu meira fjármagn til umráða en við til að taka þátt í svo framsæknum atvinnurekstri. Með þetta allt í huga hef ég tekið þá ákvörðun að styðja frv. ríkisstjórnarinnar og fagna því í raun að það risastökk sem hér er verið að stíga skuli vera tekið á sviði lyfjaþróunar á Íslandi. Ég tel að með þessu getum við verið að marka okkur spor í heimssögunni að þessu leyti. Okkar litla þjóð hefur þor og þrótt til að stíga skref sem getur markað þau spor. Til þess þarf kjark og ég tel að hann sé sýndur með því að samþykkja frv. Fram hefur komið að ekkert annað fyrirtæki á Íslandi er með nein svipuð áform á prjónunum eða er í einhverri framleiðslu á þessu sviði. Því er ekki verið að trufla starfsemi annarra fyrirtækja á Íslandi með slíkri ákvörðun. Að mínu áliti mun þessi ákvörðun styrkja önnur fyrirtæki í hátækni á Íslandi og auka líkur á árangri þeirra í framtíðinni. Við höfum séð það eftir að Íslensk erfðagreining kom til starfa á Íslandi að önnur fyrirtæki í líftækniiðnaði hafa risið upp og dafnað sem aldrei fyrr. Íslensk erfðagreining er eins og móðurskip hvað þetta varðar og virkar sem möguleiki og hvati sem breiðir úr sér um allt land. Þau 250--300 nýju störf sem hámenntaðir menn og konur munu fá og bætast við íslenska menntaflóru munu að mínu áliti virka sem vítamínsprauta á háskólalíf á Íslandi. Háskóli Íslands og vonandi aðrar íslenskar menntastofnanir munu taka við sér í kjölfar þess. Mér finnst, herra forseti, margir haga sér í þessu máli eins og við höfum aldrei veitt ríkisábyrgðir áður og hér hafi allt verið slétt og fellt að þessu leyti og engin fordæmi séu til. Það er að sjálfsögðu mjög rangt. Alþingi hefur tekið margar sambærilegar ákvarðanir á síðustu áratugum eða frá síðustu öld sérstaklega og má þar nefna mörg lykilfyrirtæki í íslensku atvinnulífi áratugum saman. Þar eru fyrirtæki eins og Eimskip, Flugleiðir, Landsvirkjun, togaraútgerðir um allt land og síðast flugábyrgð til þess að tryggja flug á milli Íslands og annarra landa. Ýmsar aðgerðir aðrar hafa verið gerðar til að laða hingað stórfyrirtæki, eins og Ísal og fleiri stórfyrirtæki á sviði stóriðju. Þau fyrirtæki hafa fengið skattaívilnanir sem engin önnur fyrirtæki fengu á þeim tíma. Þetta hefur orðið til þess að fyrirtæki eins og Ísal hefur stækkað og þróast hér á landi sem hefði ekki orðið ef ríkissjóður hefði ekki gripið inn í með sérstökum aðgerðum. Margir hér inni hafa haft áhuga á því að auðga flóru iðntæknifyrirtækja og iðnþróunar á Íslandi. Þar höfum við litið til þess hvað Írar hafa þótt framsæknir og notað ríkisábyrgðir og skattaívilnanir til að laða að sér fyrirtæki, sprotafyrirtæki, með ýmsu móti með því að opna svokölluð frísvæði. Írar byrjuðu á þessu fyrir nokkrum áratugum eða á 6. áratugnum. Starf þeirra að þessu leyti hefur leitt írsku þjóðina inn í mestu hagsældartíma sem Írar hafa séð og þeir eru taldir vera iðnvæddasta þjóð í heiminum í dag. Sem betur fer hefur margt verið gert hér á undanförnum árum sem hefur einmitt verið í svipaða átt og það er m.a. með því að lækka almenna skatta. Við erum nýbúnir að lækka t.d. almenna tekjuskatta á íslensk fyrirtæki niður í 18%. Á Írlandi hafa þeir verið 10% til langs tíma. Þetta tel ég allt skref í rétta átt og það hefur tvímælalaust styrkt íslenskt atvinnulíf og á eftir að koma þar mjög til góða. Hægt er að segja að þar hafi verið um mjög almenna aðgerð að ræða sem öllum nýtist. Að sjálfsögðu er hægt, herra forseti, að ofbjóða þjóðinni með ríkisábyrgðum og styrkjum en það var einmitt raunin þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var hér við lýði á árunum 1988--1991. Þá var ábyrgðum og fjármunum ríkisins spreðað út um hvippinn og hvappinn án nokkurar stefnu né sýnar til framtíðar. Í fjölda tilfella var verið að púkka upp á löngu gjaldþrota fyrirtæki vítt og breitt um landið. Þær aðgerðir komu svo sannarlega í bakið á okkur. Hér er allt annað á ferðinni að mínu áliti, herra forseti, eins og ég hef komið að fyrr í ræðu minni. Ég held, herra forseti, að hér sé verið að brjóta í blað í atvinnusögu þjóðarinnar þar sem við getum breytt ímynd þjóðar okkar úr því að vera fiski- og álversþjóð í þjóð sem er að færast úr frumframleiðslu í að byggja upp framtíð sína á hugviti. Það hófst með Íslenskri erfðagreiningu og fer nú annað risastökk á nýrri braut lyfjaþróunar. Það er sú framtíð sem flestar iðnvæddar þjóðir sjá fyrir sér og mun tryggja tilverurétt þjóðarinnar þegar til lengri tíma er litið. Ég tel að við séum að tryggja þann tilverurétt og þess vegna styð ég þetta mál. Við viljum framþróun í landi okkar. Við viljum tryggja hag fólksins. Við viljum vera sjálfstæð þjóð sem tekur sjálf á sínum málum. Úrtölur stjórnarandstöðunnar lýsa ótrúlegu afturhaldi. Þeir sömu menn sem hafa einmitt viljað stöðva stór virkjunaráform og byggja einungis á hugviti hafa snúist öndvert við þessu máli. Hvað hafa t.d. Vinstri grænir gert í að hjálpa til í málinu? Að sjálfsögðu ekki neitt. Þeir hafa tekið upp fyrri háttu og eru nú alfarið á móti uppbyggingu með þessum hætti, þeir sömu aðilar sem vildu heldur ekki stóriðju. Að sjálfsögðu er sorglegt til þess að vita að menn skuli ekki geta séð ljósið í þessu. Ekki var við því að búast að Samfylkingin gæti verið samkvæm sjálfri sér í þessu máli frekar en öðrum. Þeir vita yfirleitt ekki í dag hvað þeir ætla að gera á morgun og það sýndi sig við upphaf umræðunnar í málinu að menn voru ekki vissir um hvað þeir vildu gera. Ég, herra forseti, er alveg viss um hvað ég vil að verði gert í málinu. Ég vona að það fái góðan byr hér í þinginu. Það geri ég fyrir framtíð þjóðarinnar.

Herra forseti. Við erum hér að ræða um 20 þús. millj. kr. ábyrgðartryggingu sem gefin yrði fyrir hönd þjóðarinnar gagnvart fyrirtækinu deCODE. Hér stóð í pontu hv. þm. sem talaði um skuldastöðuna hjá fyrirtækinu, að fyrirtækið væri skuldlaust. Ég vil spyrja hv. þm. að hvaða marki hann hafi kannað fjárhag og sjóðstreymi hjá þessu fyrirtæki. Allir vita að íslensku ríkisbankarnir, sérstaklega Búnaðarbankinn, keyptu út bandaríska áhættufjárfesta á sínum tíma fyrir um 6.000 millj. kr. Það vita allir að verulegt fjársteymi kom inn í fyrirtækið þegar það fór á markað, þá á genginu 16--18 dollarar. Síðan hrapar það niður --- en þarna kom inn mikið fjárstreymi. Allir vita að það hefur komið talsvert fjárstreymi inn í fyrirtækið eftir samninga við Hoffmann-La Roche þó engan veginn sé það í samræmi við það sem áformað hafði verið. Þetta er öllum kunnugt. Hitt hefur nú verið upplýst að fyrirtækið er ekki farið að borga eina einustu krónu vegna samninga sem það hefur gert við íslenska ríkið. Hefur hv. þm. kynnt sér þetta? Ekki hefur verið staðið við loforð um greiðslur vegna gagnagrunnsins eða annarra yfirlýsinga, loforð sem hafa verið rækilega auglýst. Heilir flugfarmar af ráðherrum hafa verið sendir um allt land til að dásama og húrrahrópa árangurinn en ekki ein einasta króna hefur komið inn í ríkissjóð. Hefur hv. þm. farið í saumana á lántökum fyrirtækisins á síðustu mánuðum þar sem fram kemur að vaxtakjörin sem fyrirtækinu bjóðast fara hríðversnandi? Hefur hann kannað þetta? Hefur hann farið í saumana á þessum málum áður en hann fyrir hönd íslensku þjóðarinnar gengst í ábyrgð fyrir 20 þús. millj. kr.? Ég held að nú sé ekki tíminn fyrir klisjukenndar ræður eins og við heyrðum hér áðan. Nú gerum við þá kröfu að farið sé í saumana á þessum málum.

Herra forseti. Ef ég man rétt barðist hv. þm. gegn miðlægum gagnagrunni og samflokksmenn hans. Ef eitthvað átti að fara út á land voru það einmitt störf í kringum það. Ég veit að það hefur gengið illa að koma því á koppinn. Lái þeim hver sem vill. Ekki hefur aðstoðin komið frá stjórnarandstöðunni í því máli. Ég þykist vita, eftir samtöl við þá sem hafa skoðað fjárhag deCODE og Íslenskrar erfðagreiningar að fyrirtækið sé skuldlaust. Það hefur komið fram á hluthafafundum fyrirtækisins hvernig staða þess er. Það á ekki að hafa þurft að fara fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Það hefur líka komið fram nákvæmlega hvað innstæður eru háar hjá fyrirtækinu í dollurum. Það er ekkert leyndarmál. Flestar upplýsingar sem menn hafa verið að tala um að vantaði eru til og hluthafar hafa getað aflað sér þeirra. Ég held að menn eigi líka að rifja upp öðru hvoru að þegar Íslensk erfðagreining fór á markað á sínum tíma voru allar nákvæmustu upplýsingar sem hægt var að fá, miðað við alþjóðlegar reglur og ströngustu kröfur um útboð fyrirtækja, lagðar fram af hálfu stjórnar Íslenskrar erfðagreiningar. Slík vinnubrögð höfðu aldrei tíðkast í íslenskum atvinnurekstri áður þegar um útboð af þessu tagi var að ræða. Ég held að að því leyti hafi verið markað spor í átt að vandaðri vinnubrögðum. Menn geta ekki sagt annað en að þarna hafi menn virkilega vandað sig. Auðvitað er þetta ekki svo fullkomið að ekkert bjáti á, að allt gangi nákvæmlega upp á punkt og prik sem sagt er í áætlunum, enda eru áætlanir áætlanir og ekki endilega gert ráð fyrir því að þær standi upp á prik. En það er unnið samkvæmt þeim. Ég trúi því að það sé gert hjá Íslenskri erfðagreiningu.

Herra forseti. ,,Ég trúi, ég trúi,`` er megininntakið í málflutningi hv. þm. Ég trúi, segir hann, mönnum sem til þekkja hjá Íslenskri erfðagreiningu, mönnum sem til þekkja þessara mála. --- Nú er komið að okkur að kynna okkur sjálf hver raunveruleikinn er. Menn geta ekki vikið sér undan ábyrgri umræðu með þessum hætti. Ég spurði hvort hv. þm. hefði sjálfur kynnt sér þessi gögn. Það hefur hann greinilega ekki gert. Ég vék að lánum tekin hafa verið á síðustu mánuðum, í desember 27,5 milljón dollarar, 17,8 aftur í desember 2001, 13,8 milljónir í mars 2002, 7,3 milljónir dollara með 6% álag á Libor-vexti, sem sérfræðingar á fjármálamarkaði segja að sé mjög mikið. Menn spyrja: Hvernig stendur á þessum versnandi lánskjörum? Hefur hv. þm. kynnt sér sjóðsbrunann hjá fyrirtækinu? Hefur hann gert það sjálfur? Ekki: Einhverjir menn hafa sagt mér og ég trúi, ég trúi. Það er rétt að þessar upplýsingar eru fyrir hendi. Nú er komið að því að íslenskir alþingismenn, sem gert er að taka ákvörðun fyrir hönd þjóðarinnar í þessu máli, kynni sér málin sjálfir og brjóti þau sjálfir til mergjar. Það er komið að því.

Herra forseti. Mér þykja merkilegheit hv. þm. heldur betur mikil. Hefur hv. þm. kafað í bókhaldið hjá Íslenskri erfðagreiningu og deCODE?

Ég hef verið að reyna það.

Hefur hv. þm. farið sjálfur ofan í allar skræðurnar þarna til að kanna tölurnar, hvort þær séu réttar eða ekki?

Ég hef verið að reyna það.

Ég held að hv. þm. ætti ekki að vera með þessi merkilegheit. Ég held að hv. þm. viti lítið meira um þetta en ég. Ég hef lesið það sem hefur komið fram um Íslenska erfðagreiningu.

Hvað?

Ég hef séð gögn um hvernig hluthafar hafa verið upplýstir um hag fyrirtækisins. Ég ætla bara að segja hv. þm. að ef hann trúir ekki á þetta fyrirtæki er það að sjálfsögðu hans ákvörðun. Ég trúi á þetta fyrirtæki. Ekki vegna þess að ég hafi enga skoðun á fyrirtækinu eða hafi ekki þor til að kynna mér stöðu þess heldur vegna þess að ég hef séð á þeim störfum sem þar er sinnt að þar er unnið af ábyrgð og eftir þeim hugmyndum sem hafa verið í gangi. Ef menn á annað borð hafa áhuga á því að byggja upp hugvit á Íslandi hljóta þeir að styðja fyrirtæki sem þetta. 
             Það er svo aftur allt annað mál að auðvitað hljótum við að taka einhverja áhættu. Til þess er verið að samþykkja þessi lög, við ætlum að taka áhættu. En ég trúi því, miðað við þær upplýsingar sem ég hef, að sú áhætta sé hverfandi. En ég ábyrgist það ekki. Ég trúi því miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið, hv. þm. Ég tel að mínar upplýsingar séu ekkert síðri en þínar og að það muni standa sem sagt hefur verið.

Þú trúir því.

Herra forseti. Ég tel að hlutskipti stjórnarþingmanna og þess vegna ráðherra sem eru aðstandendur þessa máls sé ekki öfundsvert. Maður á kannski ekki að hafa ummæli um það í þá veru en ég verð að segja að mér finnst heldur sútarlegur svipur hér á manni og manni sem bendir til að þeim hafi liðið betur við margt annað en að greiða götu þessa máls í gegnum þingið á þeim forsendum sem fyrir liggja, eins og það ber hér að á allan hátt. Ég held að það þurfi í sjálfu sér, herra forseti, ekki að rökstyðja þetta ýkjamikið. Þegar mál af þessu tagi kemur fyrir þingið og á að afgreiðast á fáeinum sólarhringum, upp á 20 þús. milljónir kr. í ábyrgðum fyrir mjög áhættusamri starfsemi og það er svo í pottinn búið að ýta verður til hliðar öllum þeim leikreglum sem menn hafa sett um afgreiðslu slíkra mála í lögum þá segir það sína sögu. Það getur ekki verið að fjmrh. þjóðarinnar eða formanni efh.- og viðskn. geri það sisvona að gamni sínu og finnist það allt í lagi. Ég trúi því ekki að þeim finnst þetta ekki ljóður á málinu. Ég geri lítið með það þó að menn tali sig upp í hita líkt og hv. síðasti ræðumaður gerði. Það mætti líka velta því fyrir sér hvort sannfæringin sé alltaf jafnheit og menn vilja vera láta, þegar menn belgja þvílík ósköp upp eins og hv. þm. Kristján Pálsson gerði áðan í eldlegri sannfæringu sinni fyrir því hvað þetta væri rakið og einboðið mál. Auðvitað er sjálfsagt að allir styðji þetta, sagði hann, sem vilja nýsköpun í atvinnulífinu. Nema hvað. Eigum við þá ekki bara að styðja allt sem mönnum dettur í hug ef allt er svo sjálfsagt og svona einfalt? Það eru kannski engin vandamál í þessu. Á ekki ríkið nóga peninga? Eigum við ekki að taka alla þá áhættu sem býðst? Ef tilgangurinn helgar meðalið, ef menn geta komið hér og sagt: Af því að það eru mögulega í boði 250 störf þá er sjálfsagt að gera það sem til þarf. Þetta, herra forseti, er skólabókardæmi um það þegar menn segja: Tilgangurinn helgar meðalið. Í raun þurfa þeir ekki flóknari röksemdafærslu við. Ég verð að segja að það er umhugsunarefni að hæstv. fjmrh., með sínu liði, skuli láta hafa sig í þetta. Ég verð að segja alveg eins og er. Ef málið hefði komið hér inn þrautundirbúið, Alþingi haft góðan tíma til að fara rækilega yfir það, allar upplýsingar og áætlanir fyrirtækisins legið á borðinu, þar með taldar traustar vísindalegar upplýsingar og þetta hefði farið fram samkvæmt lögunum um ríkisábyrgð væri þetta þó orðið eitthvað nær máli. En svo er ekki. Ekkert af þessu er til staðar, ekki neitt. Ég held að vinna efh.- og viðskn., sem án vafa hefur reynt að vanda sig í þessu máli, hafi fyrst og fremst leitt í ljós hversu gríðarlega mikið vantar á að hægt sé að bera málið fram og styðja það. Hefðu komið fram í vinnu efh.- og viðskn. traustar upplýsingar og fullnægjandi svör við öllum þeim áleitnu spurningum sem þetta mál vekur væru menn þó eitthvað nær því að geta áttað sig á því og tekið afstöðu til þess. En hefur það gerst? Nei. Hafa fengist svör við því hvaða fordæmisgildi þetta mál hefur og hvernig með það verður farið? Nei. Fjmrh. hefur í vörn sinni sagt: Ja, ef sambærileg mál koma upp verður litið á þau. En svo er þeim erindum ekki svarað sem þegar hafa borist. Liggur fyrir hvort þetta er samrýmanlegt ákvæðum Evrópska efnahagssvæðisins um ríkisaðstoð? Nei. Liggur fyrir hvaða samhengi þetta kann að hafa við t.d. samkeppnislöggjöfina og hvernig kærumál á þeim grunni kynnu að fara? Nei. Það skortir, herra forseti, eiginlega allt sem þyrfti að liggja til grundvallar því að taka þá ákaflega erfiðu ákvörðun sem það hlyti að vera, ef allar upplýsingar væru fyrir hendi, um hvort þetta væri réttlætanlegt. Ég geri ekki ráð fyrir því að menn ætli sér að innleiða þá tíma að veiting ríkisábyrgða af þessu tagi verði sjálfsagt mál. Ja, þá er verið að brjóta í blað. Öðruvísi mér áður brá. Má ég minna á að hér eru aðstandendur að máli þeir hinir sömu og þöndu sig nú ekki svo lítið um óráðsíuna alla sem viðgengist hefði, um hin miklu ríkisumsvif og skaðlegu, um fortíðarvandann, um sértækar aðgerðir í atvinnumálum og um það ekki síst hversu nauðsynlegt væri að draga úr ábyrgð ríkisins í atvinnumálum. Það átti að gera einkanlega með tvennum hætti, með því að einkavæða allt sem hægt var þar sem ríkið hafði áður staðið á bak við með eigendaábyrgð, þá ekki síst fjárfestingarlánasjóði og banka, og með því að þrengja öll skilyrði fyrir ríkisábyrgðum. Það er alveg vitað að ýmsir hugðust ganga miklu lengra í þeim efnum en þeir hafa síðan komist til að gera. Sjálfstfl. hefði ábyggilega viljað helst að allar ábyrgðir ríkisins á bak við húsnæðislán í landinu væru á bak og burt ef hann hefði ráðið við það pólitískt eða að það hefði reynst raunhæfur möguleiki gagnvart markaðnum. Einkavæðingin hefur að vísu gengið hægar en til stóð, a.m.k. heldur en stuttbuxnaliðið ætlaði sér á sínum tíma þegar það setti Báknið burt-plötuna á fóninn. En svo koma þessir sömu menn og standa svona að málum, herra forseti. Ég tel að eitt það alvarlegasta við þetta mál sé hvernig menn ætla að ýta lögunum um ríkisábyrgð til hliðar bara eins og ekkert sé sjálfsagðara. Það vill nú svo til að ég þekki viðureign, glímu við það að skapa fullnægjandi tryggingar og setja reglur sem þýddu að ríkið gæti ábyrgst lán sem voru brotabrot af þeim stærðum sem hér er verið að tala um. Þá sátu menn á linnulausum samningafundum við forsvarsmenn Ríkisábyrgðasjóðs og þvörguðu fram og aftur um það hvort leyfilegt væri að fara upp í 80 eða 90% af t.d. matsverði eigna, hvort réttlætanlegt væri að Ríkisábyrgðasjóður tæki þá áhættu, færi svo langt upp með þökin, og hvort ekki yrðu að koma einhverjar tryggingar á móti o.s.frv. Menn voru að tala um smáaura á móti því sem hér er. Til að herða enn betur á þessu var sett í gang starf á tíunda áratug síðustu aldar og það leiddi til þeirrar niðurstöðu að starfshópur, skipaður virðulegum seðlabankastjórum og ríkisábyrgðarstjórum, skilaði tillögum sem áttu alveg sérstaklega að miða að því að draga úr veitingu ríkisábyrgða með því að setja strangari reglur um meðferð þeirra mála allra. Það mætti vitna í álit þessarar ágætu nefndar sem skilaði af sér einhvern tíma á mánuðunum fyrir lagasetninguna 1997. Í henni sátu Birgir Ísleifur Gunnarsson seðlabankastjóri, Sigurgeir Jónsson, forstjóri Lánasýslu ríkisins, og Magnús Pétursson, ráðuneytisstjóri í fjmrn., sem nú rekur Ríkisspítalana. Til aðstoðar þeim voru ýmsir snillingar eins og Sigurður Thoroddsen hjá Lánasýslu ríkisins, Ingvi Örn Kristinsson hjá Seðlabanka Íslands og Skarphéðinn B. Steinarsson hjá fjmrn. Þessi nefnd komst t.d. að þeirri niðurstöðu, og í öllum aðalatriðum var stuðst við álit hennar þegar lögin voru sett 1997, með leyfi forseta, svo vitnað sé í álit nefndarinnar: ,,Nefndin telur að ríkisábyrgðir beri að nota af mikilli gætni. Hin almenna regla hljóti alltaf að vera sú að lán séu tekin á almennum markaði, án ábyrgðar ríkisins. Ríkis\-ábyrgðir geti hins vegar verið réttlætanlegar í vissum tilfellum en þá er mikilvægt að í gildi séu lög og reglugerðir sem kveði á um hvernig með þær skuli farið.`` Er ætlunin að þetta teljist slík lög, herra forseti, nokkrar setningar á blaði, galopin heimild til fjmrh.? Og hvar er reglugerðin? Hvar er hún? Nei, Alþingi á að afgreiða algerlega blankó heimild, án nokkurra skilyrða, án nokkurra takmarkana, án þess að nokkur reglugerð liggi fyrir til þess að fjmrh. ráði þessu einn og geti svo bara þegar honum svo sýnist tekið upp pennann og skrifað 20 milljarða ávísun. Ég verð að segja alveg eins og er að það undrar mig ekki síst í þessu máli að fjmrh. skuli vilja fá þennan kaleik á sitt borð. Það er ekki öfundsvert hlutskipti því að hans verður þá að meta þetta og það er algjörlega augljóst mál að þrýstingurinn á hann að veita ábyrgðina verður gríðarlegur, annars stæðu menn ekki í þessum ósköpum hér. Ráðherra hefur engin lagaskilyrði til að verja sig, ekkert áhættumat, engar reglur um tryggingar eða annað því um líkt. Ef lögin um ríkisábyrgð fengju að gilda er ráðherrann varinn af þeim í þeim skilningi að hann getur staðist þrýsting með vísan til laganna og sagt: ,,Nei, þetta gengur ekki því að það verður að fara í gegnum þetta áhættumat og tryggingarnar verða að vera svo og svo og þetta verður allt saman að uppfylla þau skilyrði sem ég er bundinn af og Alþingi hefur sett í lög.`` Herra forseti. Þetta finnst mér vera alveg ofboðslegur hlutur. Það er ekki bara verið að tala um einhverja venjulega ríkisábyrgð. Það er verið að tala um að fá autt blað handa fjmrh. til að skrifa á 20 milljarða kr. ávísun. Þetta er aldeilis með ólíkindum. Svo takast menn hér á við afgreiðslu fjárlaga út af smáaurum, sitja í fjárln. og telja baunir, þúsund kall hér og fimm þúsund kall þar, og finnst að ábyrgð þeirra sé mikil hvað það varðar að þetta sé allt saman samviskusamlega gert og gerð grein fyrir hverri krónu og allt saman stemmt af í ríkisreikningnum. Nei, nei, svo kemur hérna bara eitt stykki frv. sem ýtir lögunum um ríkisábyrgð til hliðar og sækir eftir heimild til handa fjmrh., lesist: ríkisstjórninni, til þess að veita þarna á einu bretti 20 þúsund milljóna ríkisábyrgð. Herra forseti. Hvaða ákvæðum laga sem Alþingi setti á grundvelli vandaðrar vinnu 1997 er verið að ýta til hliðar? Við skulum aðeins fara yfir það, með leyfi forseta. ,,1. gr. Ríkissjóður má aldrei takast á hendur ábyrgðarskuldbindingar, nema heimild sé veitt til þess í lögum. Ríkissjóður má ekki ganga í sjálfskuldarábyrgð, nema sérstaklega sé kveðið á um það í lögum þeim sem ábyrgð heimila. Um veitingu ríkisábyrgða fer að öðru leyti eftir ákvæðum laga þessara.`` Og svo gildir þetta um endurlán ríkisins og B- og C-hluta ríkissjóðs o.s.frv. ,,2. gr. Í frumvarpi sem fjármálaráðherra leggur fram um veitingu ríkisábyrgða`` --- og þetta leiðir af því, sem áður var lesið, að hver einasta ríkisábyrgð verður að fá sjálfstæða lagastoð með samþykki Alþingis og í því frv. sem fjmrh. leggur þá fyrir þingið til þess að afla heimildarinnar hverju sinni --- ,,skal liggja fyrir umsögn Ríkisábyrgðasjóðs samkvæmt lögum nr. 43/1990, um Lánasýslu ríkisins, á eftirtöldum þáttum: 1. Mat á greiðsluhæfi skuldara. 2. Mat á afskriftaþörf vegna áhættu af ábyrgðum. 3. Mat á tryggingum sem lagðar verða fram vegna ábyrgðarinnar. Fjármálaráðherra er heimilt í reglugerð að ákveða hámark veðsetningarhlutfalls. 4. Mat á áhrifum ríkisábyrgða á samkeppni á viðkomandi sviði.`` Þetta er 2. gr. Þessu öllu er ýtt til hliðar sem er sett inn í lög til þess að tryggja að þegar fjmrh. kemur með beiðni til Alþingis um ríkisábyrgð þá liggi tilteknar forsendur fyrir í málinu. Þessu er öllu hent til hliðar, enda liggur ekkert af þessu fyrir og stendur ekki til. Þetta á bara að ákveðast yfir kaffibolla uppi í fjmrn. Yfir allan þann vandaða málsmeðferðarhátt sem þarna átti að innbyggja í lög er því skautað. Svo kemur 3. gr., herra forseti. Þar segir: ,,3. gr. Ríkissjóði er óheimilt að takast á hendur ríkis\-ábyrgð nema að fullnægðum eftirfarandi skilyrðum: 1. Kveðið sé á um heimild til ríkisábyrgðar í lögum þeim sem ábyrgð heimila.``--- Að sjálfsögðu, þar kemur aftur að lagastoðinni sem á að afla hverju sinni. ,,2. Ef lánsfjárþörfina er ekki hægt að uppfylla á almennum lánamarkaði og sýnt þykir að starfsemin sé hagkvæm.`` Hvaða gögn liggja því til grundvallar að ekki sé hægt að uppfylla þessa lánsfjárþörf á almennum markaði? Það er ekki tekið fram að það þurfi að vera innlendur lánamarkaður. Það stendur ekki í þessum lögum. Ég les það út úr þessu að viðkomandi aðili geti alls ekki fjármagnað þá starfsemi sem í hlut á á markaði og þá sé komið að því að skoða hvort ríkið eigi að koma til sögunnar. Hvernig ber þetta mál að okkur samkvæmt flutningsmönnum og því sem komið hefur fram hjá talsmönnum fyrirtækisins? Jú, það er sagt við okkur að þetta sé liður í því að jafna samkeppnisskilyrðin milli Íslands og annarra landa. En það er a.m.k. ekki sagt, annað er látið í veðri vaka en að fyrirtækið geti ekki aflað þessa fjár á markaði og þá þegar af þeirri ástæðu skortir eina forsenduna, eitt skilyrðið sem er í gildandi lögum um ríkisábyrgðir. En því er auðvitað hent líka. 3. gr. má augljóslega ekki standa eins og hún er. Í 3. tölul. 3. gr. segir: ,,3. Ábyrgðarþegi leggi fram a.m.k. 20% af heildarfjárþörf verkefnisins.`` --- Það er væntanlega í eigin fé eða með einhverjum öðrum hætti en að taka það að láni. ,,4. Ábyrgðarþegi leggi fram viðeigandi tryggingar að mati Ríkisábyrgðasjóðs. Ábyrgð ríkissjóðs skal ekki nema hærra hlutfalli en 75% af lánsfjárþörf verkefnis sem veitt er ríkisábyrgð.`` Nú hafa heyrst tölur um 35 milljarða fjárfestingu í þessu sambandi og ef við gefum okkur að 20% reglan um framlag eiganda ætti að halda mundi þetta væntanlega sleppa. Síðast en ekki síst er sagt í 3. gr.: ,,Ríkissjóði er óheimilt að takast á hendur ábyrgð fyrir aðila sem er í vanskilum við ríkissjóð eða Ríkisábyrgðasjóð.`` Er það á hreinu að þetta fyrirtæki sé ekki í vanskilum við ríkissjóð eða Ríkisábyrgðasjóð? Hefur ekki verið upplýst að það hafi enn ekki greitt eina einustu krónu inn á þau réttindi sem það hefur fengið frá ríkinu, hvorki meira né minna en einkaleyfi á heilbrigðisupplýsingum þjóðarinnar? Hvenær áttu þær greiðslur að byrja að falla til? Er ekki þegar hafin vinna og er ekki þegar farið að afhenda í stórum stíl þessi heilbrigðisgögn til fyrirtækisins? Ætti þá ekki að vera eitthvað komið í kassann hjá hæstv. fjmrh., Geir Hilmari Haarde? Meira að segja þetta skilyrði gæti þurft að skoða nánar ef marka má ýmislegt sem fram hefur komið í meðferð málsins. Herra forseti. Í 4. gr. er fjallað um áhættugjaldið og talað um að hver sá sem ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir, ábyrgðarþegi, skuli greiða við ábyrgðarveitingu í ríkissjóð áhættugjald er nemi 0,25--4,00% af höfuðstól ábyrgðarskuldbindingar fyrir hvert ár lánstímans. Það er nú ekki lítið, enda er auðvitað alveg ljóst að með ríkisábyrgð er verið að veita viðkomandi aðila mjög verðmæt réttindi sem þýða fyrir hann væntanlega háar fjárhæðir í formi lægri fjármagnskostnaðar, lægri lántöku- og vaxtakostnaðar. Einhver hefur umreiknað það að það gæti numið ríkisaðstoð upp á 3,5--4 milljarða kr. sem lánskjör þessa fyrirtækis yrðu í þessum pakka hagstæðari vegna ríkisábyrgðarinnar. Ætlunin er þá að ríkið fái þar eitthvert gjald á móti og eitthvað upp í þá áhættu sem það er að taka. En því er öllu ýtt til hliðar hér eins og öðru. Eftir á að standa ekkert af lögunum um ríkisábyrgð nema hluti 5. gr., um reikningshaldið, afskriftareikningshaldið í Ríkisábyrgðasjóði. Mér finnst, herra forseti, þetta setja málið í svoleiðis allt annað samhengi en eiginlega nokkuð annað sem hér hefur verið fram borið að það hálfa væri nóg. Ræðuhöld formanns efh.- og viðskn. hér í morgun þegar hann reyndi að finna einhver fordæmi og sótti sér m.a. rök í bakábyrgð eða endurtryggingarábyrgð ríkissjóðs vegna flugrekstrar í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september, voru auðvitað með ólíkindum því að hér er um algerlega ósambærilega hluti að ræða. Þetta er líka ósambærilegt við þá bakábyrgð, getum við sagt, eða ríkisábyrgð sem hefur verið í gegnum tíðina annaðhvort í gegnum eigendaábyrgð ríkisins eða ríkisábyrgð á lántökum opinberra sjóða. Þetta er ekkert sambærilegt því að hún var almenn aðgerð í þeim skilningi að allir sem áttu rétt hjá viðkomandi aðila, t.d. viðkomandi fjárfestingarlánasjóði, stóðu þar jafnt að vígi. Því má auðvitað velta fyrir sér hvort í því hafi jafnvel á köflum falist mismunun milli atvinnugreina. En það var þó a.m.k. ekki innbyrðis og ekki var verið að velja úr eitt einstakt fyrirtæki á einhverju sviði. Herra forseti. Áhættan í þessu sambandi er auðvitað eðlilega það sem mörgum verður tíðrætt um og móti henni og öllu því sem um þetta mætti að öðru leyti segja koma aðstandendur málsins og segja: Þetta er réttlætanlegt vegna þess að hér er um nýja atvinnugrein að ræða. Þá skapast hér ný störf í hátækni og þekkingargrein sem er að nema land á Íslandi. Og allt er gott um þetta að segja. Það er að sjálfsögðu æskilegt að stuðla að því og þess vegna bar mönnum skylda til og ber mönnum skylda til að skoða þetta mál af alvöru og það höfum við reynt að gera. En það er ekki þar með sagt að niðurstaðan verði óhjákvæmilega sú að réttlætanlegt sé að gera þetta. Það væri mikil fyrirframsannfæring ef menn nálguðust þetta mál með því hugarfari. Þá eru menn komnir út á þá braut að tilgangurinn helgi meðalið. Mér hefur fundist, herra forseti, dálítið merkilegt hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur núna í hverju málinu á fætur öðru í raun og veru notað þá ákaflega einföldu röksemdafærslu að tilgangurinn helgi meðalið. Þegar menn voru að forsvara náttúruspjöll á hálendi Austurlands sögðu menn ósköp einfaldlega: Þetta mun skapa störf og atvinnu í Austfirðingafjórðungi. Þar með er réttlætingin fengin hvort sem það var fyrir því í upphafinu að sökkva Eyjabökkum eða reisa hina hryllilegu virkjun við Kárahnjúka sem til stóð síðast. Er þetta ekki dálítið hættuleg braut, herra forseti? Hvar stöðva menn sig af ef menn lenda út á hana? Hefur hæstv. fjmrh. séð fyrir öllum þeim tilvikum sem kunna að bera að honum á næstu vikum, mánuðum og árum ef þetta verður gert? Og hverjar verða viðmiðanirnar sem verða notaðar til þess að velja úr og greina hvað eru sambærileg eða hliðstæð tilvik, sem verða þá að fá sömu meðhöndlun, a.m.k. ef stjórnvöld ætla að vera sjálfum sér samkvæm, ef ekki bara lagalega, til þess að reglur um jafnræði og hófsemd í stjórnsýslunni séu uppfylltar? Þá dugir ekki að segja að eingöngu muni þetta eiga við ef til komi önnur fyrirtæki sem ætla að fara út í sambærilega tilraunastarfsemi á sviði lyfjaþróunar. Það er af og frá vegna þess að ekki er hægt að mismuna atvinnugreinum í hinu almenna atvinnulífi þannig. Nei, það mun aldrei halda. Hæstv. fjmrh. hlýtur að verða að viðurkenna að þetta mundi þá eiga við öll önnur hliðstæð eða sambærileg tilvik, í hverjum er fólgin von um ný störf, nýsköpun í atvinnumálum, sókn á útflutningsmörkuðum eða aðrar þær viðmiðanir sem þarna væri eðlilegt að leggja til grundvallar og breytir þá ekki hvort það er lyfjaþróun eða þróun eða nýsköpun á einhverjum öðrum sviðum atvinnulífs því að slík mismunun stæðist aldrei. Það hlýtur hæstv. fjmrh. að sjá. Ég held að vandamálin muni verða gríðarleg sem menn gætu staðið frammi fyrir ef menn fara út á þá braut. Segjum nú t.d. að við vildum efla útflutningslánasjóð, útflutningskreditlánasjóð, sem sums staðar eru starfræktir og einhverjir vísar eru að hér en duga nú ekki mikið. Dettur einhverjum heilvita manni í hug að sumar útflutningsgreinar ættu aðild að honum en aðrar ekki, að það gengi einhvern tíma? Það held ég ekki. Að t.d. lyfjaþróun fengi að vera þar inni en ekki t.d. stoðtækjaþróun eða einhver annar iðnaðarvarningur eða að hátækniiðnvarningur á sviði sjávarútvegs yrði settur úr leik en vissar valdar tegundir atvinnulífs og kannski bara eitt einasta fyrirtæki fengi fyrirgreiðsluna? Það held ég varla. Ekki er hægt, herra forseti, annað en að velta upp bæði því sem liðið er í þessum efnum, þeim fjölmörgu aðilum sem af vanefnum hafa verið að reyna í raun og veru algerlega hliðstæða eða sambærilega hluti, að þróa vörur eða viðskiptahugmyndir til þess að skapa atvinnu, verðmæti, störf og útflutningstekjur fyrir þjóðarbúið, og þau fyrirtæki eru fjölmörg. Ýmis ævintýri hafa verið að gerast sem betur fer í atvinnulífi okkar í því efni, en menn hafa enga fyrirgreiðslu sambærilega þessu fengið. Ég held að í fæstum tilvikum hafi það hvarflað að mönnum að leita eftir henni því að menn reiknuðu með því að slíkt væri ekki í boði. Það hafa gerst hér undur og ævintýr, sannanlega ánægjuleg, og það má nú ekki láta eins og fyrirtækið Íslensk erfðagreining sé það eina sem sé á hreyfingu í atvinnumálum á Íslandi. Mér finnst ræðuhöld manna hérna stundum um það dálítið hæpin vegna þess að þau eru mjög stutt frá því að vera í raun vantraust á það annað góða sem hefur verið að gerast á tengdum sviðum og algjörlega óskyldum. Hvað með stoðtækjafyrirtækið Össur? Er það ekki glæsilegt dæmi um nýsköpun á nýju sviði íslensks atvinnulífs þar sem Íslendingar hafa á stuttum tíma eignast heimsfyrirtæki á tilteknu sviði með starfsemi í fleiri löndum, vissulega, en með höfuðstöðvar hér og vaxandi starfsemi hér þar sem gríðarlega mikið hefur verið lagt í hreina nýsköpun og þróun? Menn hafa brotist í gegn með uppfinningar og nýjungar sem hafa lagt undir sig heimsmarkaðinn. Eru efnislega forsendur til þess að ýta slíku fyrirtæki til hliðar og segja nei en velja svo úr eitthvað af þessu tagi? Hvað með Marel sem líka á glæsileg dæmi um þróun og hefur verið í landvinningum heldur betur, hátæknigrein, nýsköpun sem breikkar íslenskt atvinnulíf, skapar störf fyrir velmenntað fólk, uppfyllir öll þessi skilyrði, öll sömul nema það er ekki á sviði erfðarannsókna eða lyfjaþróunar? Og hvað með þá önnur fyrirtæki í lyfjaiðnaði eða erfðavísindum? Er ekki fyrirtæki hér sem heitir Urður, Verðandi, Skuld og er að sinna í raun og veru að mjög miklu leyti sambærilegum hlutum, a.m.k. á fyrri stigunum, og Íslensk erfðagreining, dótturfyrirtæki þess ameríska fyrirtækis sem á að fá hér íslensku ríkisábyrgðina? Og það er alveg kapítuli út af fyrir sig, herra forseti, að það er hið erlenda móðurfyrirtæki sem fær hina íslensku ríkisábyrgð? Hvað með þau ljós sem skína í atvinnulífsmyrkri landsbyggðarinnar, fyrirtæki eins og Sæplast norður á Dalvík eða 3X-Stál á Ísafirði? Væru þau ekki vel að einhverjum stuðningi ríkisins komin ef þau gætu nýtt sér hann til kraftmeiri sóknar í sínu erlenda markaðsstarfi, í þróunarstarfi sínu og nýsköpun? Sæplast er að þróa fiskiker sem verða með innbyggðum tölvukubbum og geta gengið inn í flokkunarkerfi. Og fyrirtækið 3X-Stál á Ísafirði, þar sem menn hljóta nú að gleðjast alveg sérstaklega yfir því að sjá slíka þróun í atvinnulífi, hefur verið í miklum landvinningum og hefur sérhæft sig í ákveðnum búnaði, sérstaklega í rækjuiðnaði og er að nema lönd. Hvað segja svo forsvarsmenn margra slíka fyrirtækja við mann þegar maður kemur þar í heimsókn og ræðir við þá? Þeir segja sínar farir ekki alltaf sléttar frekar en margir aðrir sem eru að reyna að koma fótum undir einhverja nýsköpun í atvinnumálum á landsbyggðinni og fá lítinn sem engan stuðning, fá oftar en ekki hurðina í andlitið hjá bankakerfinu og sjóðunum á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega ef þeir eru svo óheppnir að vera með annað póstnúmer en það sem byrjar á 1 eða 2. Síðan hafa menn sett á fót sjóð til að stuðla að nýsköpun hér innan lands, Nýsköpunarsjóð. Eigum við að bera aðeins saman, herra forseti, útlánaskilmálana og fyrirgreiðsluskilmálana hjá Nýsköpunarsjóði gagnvart innlendum fyrirtækjum sem eru með í höndunum verkefni sem gætu skapað sárlega þörf störf, sem svo sannarlega er þörf fyrir í viðkomandi byggðarlögum? Nei, þá eru allt í einu komnar þvílíkar kröfur um arðsemi verkefnisins, um fjármögnun og um tryggingar að oftar en ekki ráða menn ekki við að uppfylla þær. Við þekkjum örugglega öll hér í þessum sal dæmin um fyrirtæki sem hafa ekki náð að uppfylla þau ströngu skilyrði sem þá á allt í einu að setja fyrir fé sem búið er að setja í sjóði og ætlunin er að eyrnamerkja uppbyggingu og nýsköpun í atvinnulífinu. Enda er niðurstaðan sú að fé sjóðanna gengur ekki út. Það gengur ekki út af því að sett eru svo ströng skilyrði gagnvart hinum innlendu fyrirtækjum sem eru þar að leita hófanna. Og sjóðirnir tútna út og kaupa bréf hver í öðrum og jafnvel braska með þau á verðbréfamörkuðum sem þeim er nú ekki ætlað að gera. Ég held, herra forseti, að ekki þýði fyrir menn að ætla með einhverjum einföldum aðferðum af því tagi, röksemdafærslu af ,,tilgangurinn helgar meðalið``-tagi, að ýta til hliðar umræðum um það samhengi sem verður að skoða þetta mál í, hversu áhugasöm sem við værum um að það gæti orðið að veruleika að sú starfsemi byggðist upp hér og að þau störf sem þarna er talað um að kæmu til sögunnar, komi inn í landið eða byggist upp í landinu o.s.frv. Það dugar okkur ekki, herra forseti, til að ýta öllu til hliðar sem verður að skoða í samhengi þessa máls áður en menn taka svona stóra ákvörðun, svona mikla áhættu og að slík fordæmisgefandi afgreiðsla fari fram hér á hinu háa Alþingi. Það er bara algjörlega ljóst. Vandamál mitt, herra forseti, í sambandi við þetta mál er ekki það að sérstaklega standi í mér, eins og hv. þm. Pétri H. Blöndal, að ríkið leggi nýsköpun og þróun í atvinnumálum lið. Það er síður en svo. Ég fagna því ef þetta er til marks um einhver umtalsverð sinnaskipti nýfrjálshyggjuríkisstjórnarinnar á Íslandi í þeim efnum og vænta megi þess að ríkið verði útbærara á stuðning við atvinnulíf og ábyrgðir og að deila áhættu með mönnum sem eru að taka hana í sambandi við nýsköpun í atvinnumálum. En ég er ekki viss um að svo sé því að hér eru settar á sömu ræðurnar og við heyrðum í morgun þegar hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hélt þessa aumkunaverðu framsöguræðu sína fyrir nál. meiri hlutans, sem var svoleiðis að ég held að samúð mín með aumingja hv. þm. endist fram á sumar því að greinilegt var að þetta voru þvílíkar þjáningar. Hæstv. fjmrh. hefur nú verið frekar þögull í umræðunni, kannski af svipuðum ástæðum, að honum sé tregt tungu að hræra. Nei, vandamálin eru af öðrum toga, herra forseti. Það væri út af fyrir sig útlátalítið fyrir stjórnarandstæðinga sem tækju sjálfa sig ekki allt of hátíðlega að segja sem svo: Jú, jú, styðjum þetta bara, sullum þessu í gegn. Það er oft borið upp á stjórnarandstöðuna að hún sé ábyrgðarlaus og yfirbjóði og vilji gera allt fyrir alla, ausi út peningum ríkisins o.s.frv. En það á a.m.k. ekki við í þessu tilviki. Varnaðarorðin sem mæld eru eru frá stjórnarandstöðunni um að ganga hægt um gleðinnar dyr af því að mönnum ofbýður auðvitað eins og miklum meiri hluta þjóðarinnar. Það er ekki nokkur minnsti vafi á því að þjóðinni, sem almennt er mjög jákvætt sinnuð gagnvart því að reynt sé að stuðla að atvinnuuppbyggingu og þróun og hefur held ég miklu minni efasemdir um það að ríkið eða opinberir aðilar, ríki og sveitarfélög leggi sitt af mörkum ef svo ber undir, ofbýður hins vegar í þessu tilviki. Nema hvað. 20 þús. millj. kr. Eru menn ekki búnir að reikna út að það séu 240 þúsund á hverja meðalfjölskyldu í landinu? Það munar nú um minna, víxil upp á það. Kannski hæstv. fjmrh. ætti að fara þá leið að láta gefa út handa sér 100--120 þúsund víxla og fara svo með þá í eigin persónu og banka á hvers manns dyr og biðja hann að skrifa upp á. Það kæmi þá í ljós hvernig þjóðinni litist á það mál. Það er það sem hér á að gera nema bara með einni uppáskrift. Það hlýtur að þurfa að vanda vel, herra forseti, grundvöll slíkrar ákvarðanatöku ef það á yfir höfuð að vera réttlætanlegt og menn ætla að leggja í ákvörðun af því tagi. Mér finnst eiginlega skorta upp á það á öllum hliðum málsins ef allar hliðar þess eru skoðaðar skortir upp á það. Ég viðurkenni fúslega að ég hef hvorki haft tíma né auðvitað aðstöðu frekar en þingmenn aðrir, velflestir, nema þá helst þeir sem setið hafa í efh.- og viðskn. að reyna að glöggva mig betur á áformum fyrirtækisins sjálfs, stöðu þess og líkunum á því að þetta gangi eftir, sem maður vonar ef lagt verður í ferðalagið. En hér hafa aðrir tjáð sig um það. Þaðan af síður er maður dómbær á hina faglegu þætti málsins. Það þarf þó ekki að lesa mikið til þess að átta sig á því að greinilega eru mjög skiptar skoðanir um hvort sú aðferðafræði, sú hugmynd, bæði sú vísindalega hugmynd og sú viðskiptalega hugmynd sem hér á að leggja til grundvallar, gengur upp. Um það eru miklar efasemdir. Ég hef séð lærðar greinar um hvort tveggja þar sem menn annars vegar draga mjög í efa þá bjartsýni sem lögð er til grundvallar að með því að samtengja erfðaupplýsingar og upplýsingar úr genum og síðan aftur rannsóknir á heilsufari og sjúkdómum reynist unnt að hraða þróun lyfja sem verði síðan söluhæf markaðsvara þegar þar að kemur. Hvort tveggja þarf þá að ganga upp, herra forseti, faglega hugmyndin um að þetta sé í reynd svo hvað varðar lyfjaþróunina og viðskiptahugmyndin, að söluvaran verði þá markaðshæf. Og svo þarf auðvitað eitt enn að ganga upp, herra forseti. Menn þurfa að komast alla leið í mark, menn þurfa að ná alla leið í mark. Hversu líklegt er að þetta fyrirtæki og aðstandendur þess, sem eru orðnir í talsverðum mæli innlendir aðilar, hafi það bolmagn að þeir nái í mark jafnvel þó að aðferðafræðin öll sömul gangi upp? Segir ekki sagan að brottfall fyrirtækja sem eru að reyna nákvæmlega þessa sömu hluti er alveg gríðarlega hátt? Það er einn af hundraði eða einn af þúsund sem vinnur, en hinir tapa allir, detta í hlaupinu og komast aldrei í mark. Það eru fyrst og fremst stóru risarnir í lyfjaiðnaðinum sem hafa þvílíkt bolmagn að þeir geta látið eftir sér að gera tilraunir og þó að margar þeirra mistakist dugar þeim að ein og ein gangi upp og hafa þvílíkan styrk að þeir ná alla leið. Í litlu fyrirtæki, sem fyrirtækið Íslensk erfðagreining eða deCODE er að sjálfsögðu í heimi risanna á þessu sviði, hlýtur áhættan að vera veruleg. Það eitt er algjörlega ljóst. Og hver verður staðan, herra forseti, ef ríkissjóður veitir þessa ábyrgð, 20 milljarða ábyrgð? Verðum við ekki aðeins, þó að við vildum vera bjartsýn og vildum trúa á þessa hugmynd og það væri svo sannarlega glæsilegt ef allt það gæti nú gengið eftir að hér yrði blómstrandi þúsund eða fimm þúsund manna vinnustaður eða hvað það nú gæti orðið og við héldum eftir fimm eða tíu ár á gulleggi í höndunum, þannig væri þetta í okkar björtustu draumum, en verðum við ekki að reikna með að þetta gæti farið öðruvísi? Er ekki dálítið svakalegt að reikna ekki með fleiri möguleikum? Segir ekki tölfræðin okkur að það væri ekki bara skynsamlegt heldur eiginlega algerlega skylt vegna þess, því miður, hversu hún er sterk í þá áttina að margar tilraunir af þessum toga mistakist? Ef svo fer að menn ná ekki í mark, ef fyrirtækinu tekst ekki að skila í hús þannig vísindalegum niðurstöðum á allra næstu árum að það fari að fá stórauknar tekjur, þá lendir sjálft móðurfyrirtækið innan fárra ára í verulegum erfiðleikum. Það er ljóst miðað við annars vegar rekstrarútgjöld og hins vegar tekjustreymi í dag. Þrátt fyrir digran sjóð gengur hratt á hann þannig að mikil og snögg breyting þarf að verða á gjalda- og tekjustreymi í fyrirtækinu á allra næstu missirum í raun og veru og alger viðsnúningur ef ekki á illa að fara. Þó að við værum bjartsýn á að það tækist er mikið eftir samt. Byggja þarf upp þennan lyfjaþróunarhlekk á milli rannsóknanna hér og þá framleiðslufyrirtækisins sem keypt hefur verið í Bandaríkjunum eða hvar svo sem framleiðslan færi fram. Og þar á eftir að vinna og landa öllum þeim árangri og þeim niðurstöðum sem síðan mundu leiða til þess að menn gætu annaðhvort sjálfir farið í lyfjaframleiðsluna eða hefðu söluhæfa vöru út úr þróunarstarfinu. Er ekki mögulegt að þetta gæti tekið lengri tíma en þau þrjú, fjögur ár sem Íslensk erfðagreining gæti lifað að óbreyttu á eigin sjóðum og þau sjö ár sem ríkisábyrgðin stendur? Hver verður staðan þá, ef hér í landinu verður upp undir þúsund manna vinnustaður, sem auðvitað er gríðarlega mikilvægt, og menn standa frammi fyrir því að taka alveg gífurlega erfiðar ákvarðanir að kannski þremur til sjö árum liðnum um hvort það eigi að láta ábyrgðina renna út og ævintýrinu þar með ljúka? Eða gera hvað? Halda áfram? Halda menn að það verði létt að verða þá harðir af sér og segja: Nei, þetta var bara veitt til sjö ára og búið? Halda menn að auðvelt verði að horfa á kannski þúsund manna vinnustað fara undir? Halda menn að það verði ekki þrýstingur í íslenska hagkerfinu þar sem bankar, lífeyrissjóðir og einstaklingar eiga stóran hlut í fyrirtækinu og þar sem ríkið er á bak við með 20 milljarða ábyrgð sem mundi falla í hausinn á því, að halda áfram? Jú. Ekki þarf að vera mikið meira en tvævetur í pólitík til að vita að það yrði ekki létt verk fyrir hvern sem er á stóli fjmrh. eða við stjórnvölinn í landinu að segja þá: Hingað og ekki lengra. Með öðrum orðum, herra forseti, tel ég að ef ábyrgðin verður veitt sé ríkið búið að fá yfir á herðar sínar ábyrgðina af því að reyna að halda þessu dæmi gangandi og það verði í raun gríðarlegur þrýstingur á menn að reyna áfram og til þrautar ef ekki hefur gengið nógu vel og jafnvel setja mikla viðbótarfjármuni inn í þetta dæmi og taka mikla viðbótar\-áhættu. Menn verða að svara því áður en þeir veita þá ábyrgð, og það á Alþingi að gera, ekki bara einn fjármálaráðherra, áður en hann mundar pennann: Ætlum við að leggja upp í þetta ferðalag eða ekki? Því að það verður ekki auðvelt að snúa við, það verður ekki auðvelt. Og það verður ekkert þægilegt fyrir íslenskt atvinnulíf og hagkerfi ef þessi gæti orðið staðan að nokkrum árum liðnum. Mér þykir auðvitað leitt, herra forseti, að þurfa að fara yfir þetta svona og segja þetta því að maður vill ekki vera með hrakspár. En verðum við ekki að ræða hlutina eins og þeir eru og blasa við okkur? Væri ekki enn þá ómerkilegra og heigulslegra að þora ekki að gera það? Ég krefst þess að menn velti upp þeirri hlið málsins. Verðum við ekki að horfast í augu við það kalt og yfirvegað að hér væri verið að taka í rauninni grundvallarákvörðunina um það hvort við sem þjóð og ríkið fyrir hönd okkar ætlar að fara í að ábyrgjast þessa tilraun og standa á bak við hana og beita þá afli sínu eins og til þarf og eins og lengi og til þarf og jafnvel kosta eins miklu til og til þarf í voninni um að þetta gangi þá upp? Ég spurði, herra forseti, við 1. umr. málsins --- fékk nú engin svör auðvitað frekar en aðrir af því að í þessu máli eru ekki veitt svör, þetta er bara svona, það er ,,af því bara`` --- hvort menn hefðu ekki skoðað þann möguleika að leggja frekar fram fé. Ef við segjum nú að þessi ríkisábyrgð á sjö ára tímabili sé ígildi 3.500 milljóna í formi stuðnings við verkefnið, kæmust menn þá áfram með 3.500 millj. kr. hlutafé frá ríkissjóði eða framlag? Því að ef þessi ríkisábyrgð er veitt og hún er svona verðmæt og það er ekkert ábyrgðargjald tekið, þá er hún auðvitað ekkert annað en ríkisstuðningur upp á 3.500 milljónir og menn ætla að reyna að réttlæta það fyrir evrópskum eftirlitsstofnunum að hann sé réttlætanlegur af því að um þróunar- og nýsköpunarstarf sé að ræða. Það út af fyrir sig tel ég að sé. Það er ekki vandamálið á þeirri hlið heldur fremur hinni, hvernig þetta snýr að sambúðinni við annað atvinnulíf og önnur fyrirtæki. Getur hæstv. fjmrh. svarað því hvort hann telji að hægt væri að ná sama markmiði, tryggja að sú starfsemi byggðist upp hér og menn fengju þessi störf og farið væri út í þá tilraun --- sem ég held að hljóti að mega kalla svo með fullri virðingu fyrir henni, þetta er áhættu- og tilraunastarfsemi --- ef ríkið legði fram 3.500 milljónir í peningum? Væri lífið ekki einfaldara fyrir hæstv. fjmrh.? Væri ekki betra, ef illa færi að 5--7 árum liðnum, að ekki tapaðist þó nema það og t.d. erlendir áhættufjármögnunaraðilar bæru þá skellinn að öðru leyti eða þó að það væri einhver blanda af innlendri og erlendri fjármögnun eða hvernig sem það væri? Ég segi fyrir mitt leyti að ég væri mikið nær því að leggja slíku framlagi lið og gæti í raun og veru bærilega gert það, enda mundi ég þá reikna með því að aðrir aðilar með sambærilegar aðstæður og sambærilega möguleika mættu búast við svipaðri meðhöndlun. Herra forseti. Að mínu mati hefur það eiginlega verið aumkunarverðast í umræðunni að heyra frjálshyggjumennina, sem héldu ræðurnar á sínum tíma um fortíðarvandann og ríkisafskiptin og ríkisábyrgðirnar og allt þetta, reyna að klóra sig til lands í umræðum um þetta mál, hvort sem þeir heita hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde eða einhverjir aðrir. Staðreyndin er auðvitað sú að þegar á á að herða eru aldrei miklar innstæður fyrir því að menn standi við stóru orðin og séu fastir á prinsippunum. Úti um allt og í kringum okkur eru auðvitað dæmin um hið gagnstæða. Hvað gerðu menn í bankakreppunni á Norðurlöndum, sömu menn og voru nýlega búnir að einkavæða heilmikið í fjármálakerfinu vegna þess að ríkisafskiptin væru svo skaðleg? Hvað gerðu þeir svo þegar bankakreppan reið yfir? Stóðu þeir þá við stóru orðin og létu bankana fara á hausinn? Nei, þeir komu þeim til aðstoðar með ríkisfjármunum. Hvað gera menn núna í fluginu, þá á ég ekki bara við tryggingarnar? Hvað gerðu bandarísk stjórnvöld við flugfélögin sín? Þau mokuðu í þau peningum eftir 11. september til þess að þau færu ekki á hausinn. Hvað eru þeir að gera við stálið núna? Þeir eru að setja á verndartolla o.s.frv. Það er ekki það sem er í raun og veru vandasamt eða erfitt í þessu máli, herra forseti. Þegar þær aðstæður eru geta ríki og opinberir aðilar fullkomlega réttlætt það að koma að málum, hvort heldur það er til að verja það sem fyrir er, bjarga því, og það gera menn auðvitað ef í harðbakkann slær. Þess vegna fer alveg ofboðslega í taugarnar á mér þetta endalausa tal í sjálfstæðismönnum, sem náttúrlega eiga sér langa fortíð slíkra ráðstafana hér í innlendum stjórnmálum og gera svo það sem raun ber vitni t.d. hér og nú þegar svo ber undir, að vera svo heilagari en páfinn þegar þeir eru að fjalla um þessi mál í ræðum. Ég held að þeir ættu að sleppa því að halda þær svona rétt í bili á meðan þeir eru að koma þessu hér í gegn. Herra forseti. Einnig má spyrja í tengslum við þetta mál: Hvert á að vera hlutverk stjórnvalda almennt í svona tilvikum eða almennt gagnvart uppbyggingu atvinnulífs, nýsköpun og þróun? Ef við tökum bara þau mál sem ríkisstjórnin hefur verið með, stóriðju- og virkjunarmálið eystra og svo þetta mál núna, þar sem á að beita gríðarlegum ríkistilstyrk, ríkisstuðningi gagnvart einstökum verkefnum í atvinnulífinu, þá vekur það miklar spurningar um aðferðafræði og um nálgun á sama tíma og sömu stjórnvöld sitja ofan á lúkunum á sér þegar kemur að almennri fyrirgreiðslu, t.d. við hina veiku sprota nýsköpunar í atvinnulífi á landsbyggðinni. Þá er ekkert að hafa. Hvert á að vera hlutverk stjórnvalda? Á það að vera það að keyra áfram einstök verkefni, eins og stóriðju- og virkjanaáformin eða þetta mál hér, en vera svo skeytingarlaus um að skapa skilyrði og styrkja undirstöður og innviði samfélaganna þannig að atvinnulíf og mannlíf geti blómstrað t.d. í byggðum landsins? Ég undrast slíkar áherslur satt best að segja, herra forseti, því að hvílík ósköp gætu menn gert og hversu mörg gætu hin stóru og smáu kraftaverk orðið í íslensku atvinnulífi og íslenskri byggðaþróun fyrir ekki nema brot af þessari áhættu og þeim fjármunum, ekki nema lítið brot af þeim? Þetta er fimmfalt eigið fé Nýsköpunarsjóðs, ef ég man rétt, þegar hann var settur á laggirnar. Getur verið að það sé rétt munað að hann hafi farið af stað með um 4 milljarða? Einhverjir sjóðir voru upp á 1 milljarð og aðrir upp á eitthvað meira. Í rauninni eru það smáaurar. Það eru eins og aukastafirnir í þessu dæmi þegar kemur að því fjármagni sem menn hafa úr að spila t.d. hjá einstökum atvinnuþróunarfélögum í byggðarlögum landsins. Það eru aurar á móti milljörðunum hér. Hvernig vilja menn þá leggja áhersluna? Hvernig á ríkið að koma að þessum málum? Á það að gera það svona þó að í boði séu 250 hálaunuð störf? Eða á það kannski að reyna að beita afli sínu með almennum hætti til þess að skapa skilyrði, frjóan jarðveg, efla innviði og undirstöður, bæta samgöngur og fjarskipti, menntun, rannsóknir, þróun og jafna aðstöðumun til uppbyggingar í atvinnulífi, þannig að menn standi sæmilega jafnt að vígi í þeim efnum hvar á landinu sem er, og leyfa svo bara kraftaverkunum að gerast fyrir fumkvæði, kraft og hugvit fólksins, byggðarlaganna eða samtaka þeirra? Hvor formúlan ætli sé nú vænlegri, herra forseti, svona almennt talað? Auðvitað getur vel verið að þetta eigi að vera blanda af hvoru tveggja og ég er ekki að segja að einstök stærri verkefni geti ekki verið réttlætanleg og þau eigi ekki að skoða. En þau verða þá að vera í einhverju samhengi við annað sem er að gerast. Það er ekki hægt að láta allt í einu eins og menn séu einir í heiminum með þetta eina mál og gleyma öllu öðru. Það verður erfið tilvera hjá hæstv. fjmrh. og það er hætt við að það geti orðið traffík á göngunum hjá honum því að auðvitað munu aðrir ætla sér einhvern rétt þegar þeir sjá hversu gríðarlega fyrirgreiðslu og á hvaða forsendum einn aðili fær sem hér á í hlut. Niðurstaða mín, herra forseti, og okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar-- græns framboðs, er sú eftir að hafa skoðað þetta mál vel og það hefur auðvitað mætt mest á fulltrúa okkar í efh.- og viðskn., hv. þm. Ögmundi Jónassyni, sem hér fyrr í dag gerði grein fyrir afstöðu sinni og minnihlutaáliti, að þetta sé ekki réttlætanlegt, það standi ekki nein haldbær rök fyrir því að afgreiða þessa ábyrgð nú og við munum því leggjast gegn því. Það er í sjálfu sér ekki létt ákvörðun því að það verður sjálfsagt reynt að velta mönnum upp úr því að menn séu rétt eina ferðina á móti einhverju. Það verður þá bara að hafa það. Ef maður telur hlutina ekki skynsamlega, á maður þá ekki að fylgja sannfæringu sinni og vera á móti þeim? Mig langar ekki í þá aumkunarverðu aðstöðu, sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson úrskurðar sjálfan sig í, að greiða nánast frammi fyrir alþjóð atkvæði gegn sannfæringu sinni, lýsa sig í viðtölum við fjölmiðla sammála Verslunarráðinu eða öðrum þeim sem hafa varað við þessu máli en segja síðan: En ég verð samt að styðja frv. af því að þetta er stjórnarfrv. Hvers konar málflutningur er þetta? Hvar eru menn á vegi staddir? Það var eitthvað verið að tala um að hv. þm. væri í þeirri vandasömu aðstöðu að hann væri að þjóna tveimur herrum. Ég hef ekki viljað vera að velta mínum ágæta félaga og vini upp úr því að hann hefði annað starf samhliða þingmennskunni þó að það megi auðvitað margt um það segja og ekki alltaf heppilegt, held ég, að sami maður sé framkvæmdastjóri Verslunarráðs Íslands og jafnframt formaður efh.- og viðskn. En langverst þykir mér þegar menn gleyma þriðja herranum, þeim sem menn eiga að vera trúir umfram alla aðra, samvisku sinni. Er það ekki yfirherrann sem við eigum að hlýða á undan öllu öðru hér á Alþingi? Það hélt ég. Og ég leyfi mér að segja að menn ættu að líta hver í eigin barm og eiga nótt með samvisku sinni í þessu máli. Ég held að það sé af þeirri stærðargráðu og hafi þvílíkt fordæmisgildi og sé þannig vaxið að mönnum sé skylt að gera það. Þess vegna, herra forseti, var ég varkár í öllum yfirlýsingum um afstöðu mína í þessu máli framan af því að ég vildi nálgast það með hliðsjón af því að um mjög stórt og vandasamt mál er að ræða og snúið og það væri hyggilegt að menn skoðuðu hug sinn vel og kæmust síðan að rökstuddri og vandaðri niðurstöðu frekar en að hlaupa til með miklar yfirlýsingar strax við fyrstu sýn. En ég á ekki í nokkrum minnstu vandræðum með þetta mál, herra forseti, þegar hér er komið sögu því að ég hef algerlega sannfærst um að það er ekki réttlætanlegt eða verjanlegt að veita þessa ábyrgð við þær aðstæður sem uppi eru í málinu og við afgreiðslu þess nú. Það kynni að skipta máli ef öðruvísi væri í pottinn búið hvað það varðaði, ef málið væri öðruvísi borið fram, að því fylgdu traustari gögn og forsendur o.s.frv. Að sjálfsögðu ætti þá að skoða allt slíkt. En eins og nú háttar til tel ég svo ekki vera. Herra forseti. Það er ekki langt síðan menn héldu miklar ræður um nýja hagkerfið. Og það er ekki langt síðan verðbréfablaðran sprakk í andlitið á mönnum. Menn hafa í raun og veru komist furðulétt frá því að svara fyrir það hvernig menn létu hafa sig að fíflum og plötuðu aðra og hvernig stórkostlegir fjárhagslegir hagsmunir fóru í súginn vegna þess að menn bárust áfram á vængjum einhverra væntinga og einhverrar tískusveiflu og einhvers klisjukennds áróðurs um að það væru komin ný hagfræðileg lögmál til sögunnar. Það yrði aldrei neitt bakslag, það yrði endalaus hagvöxtur og eilíf sæla og verðbréfamarkaðurinn gæti hækkað lóðrétt til himins, bara ,,ad infinitum``, þannig að allir ættu að kaupa og þetta væri sjálfvirk áskrift að gróða. Það var ekki síst nýja hagkerfið sem átti að útskýra þetta allt saman, að það væru nýjar greinar sem sköpuðu svo mikil verðmæti á óefnislegum forsendum, tækni og þekking, viðskipti á netinu, tölvuheimurinn og annað í þeim dúr. Það fóru ýmsir flatt á því að trúa þessu eins og nýju neti, eins og sagt er á íslensku. Og það er hljótt um slíka menn í dag marga hverja. En ætti þetta ekki að hafa kennt okkur eitthvað? Og t.d. hæstv. fjmrh., herra forseti? Ætti ekki hæstv. fjmrh., minnugur þessarar þungbæru reynslu, að vera alveg sérstaklega varkár við aðstæður af þessu tagi þar sem verið er að veðja á væntingar? Það er ekki verið að leggja hér fjármuni eða gangast í ábyrgðir fyrir rótgróinni þekktri atvinnugrein þar sem aðferðafræðin er til staðar og þrautreynd og þar sem er um einhvers konar rútínuframleiðslu að ræða. Nei. Við Íslendingar vitum svona nokkurn veginn hvað við erum að gera þegar við byggjum fiskvinnsluhús eða kaupum fiskiskip eða fjárfestum í ferðaþjónustu eða einhverju öðru slíku þar sem við erum á heimavelli og þekkjum til og það eru auðvitað ýmsir sérfræðingar til á þeim sviðum. En það liggur fyrir í þessu máli að hér er um algjöra tilraunastarfsemi að ræða, bæði aðferðafræðin, faglega, og viðskiptahliðin er í raun og veru tilraunastarfsemi. Það er verið að búa það til jöfnum höndum og það á bara eftir að koma í ljós hvort þetta gengur upp. Áhættan hér og aðstæðurnar eru náskyldar ýmsum þeim væntingum sem voru drifkrafturinn í hinu svokallaða nýja hagkerfi. Froðugróðinn sem þar varð til á grundvelli væntinga þar sem menn trúðu á enn þá meiri hagnað og aftur enn þá, enn þá, enn þá meiri hagnað og tóku lán til þess að veðja á ofsagróðann í uppsveiflunni. Inn í þetta andrúmsloft kom m.a. þetta ævintýri hér og menn trúðu því að fram undan gætu verið slíkir tímar hjá þessu fyrirtæki að menn keyptu í því bréf, tóku lán og keyptu í því bréf á genginu 60, en nú er það 5,5. Það er ekki eins og menn hafi lært mikið af þessu eða ákveðið að það sé nú rétt að ganga hægt um gleðinnar dyr og fara varlega með hliðsjón af nýlegri reynslu af þessum toga. Ekki verður það séð á því hversu léttilega menn ætla að skauta hér yfir það að meta t.d. áhættuna í þessu dæmi og hversu auðvelt það virðist enn vera að selja sumum mönnum væntingarnar. Nei, herra forseti, ég held að þeim hljóti að verða nokkuð órótt sem sofa með því á nóttunni, ef þetta frv. verður nú hér að lögum gert, að hafa veitt því brautargengi, hversu borginmannlega sem þeir reyna að bera sig og ég öfunda þá satt best að segja ekkert af því hlutskipti. Að sjálfsögðu er það þeirra mál og menn ráða atkvæðum sínum og máli sínu. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að ég hafi áhuga á því að stjórna því sem hann segir, en ég leyfi mér að gera athugasemdir við það. Og ég leyfi mér að vekja athygli á því þegar ég tel hv. þm. vera að fara í marga hringi og komast í algera og fullkomna mótsögn við sjálfan sig og skjóta sig í lappirnar o.s.frv. Mér finnst dapurlegt að sjá menn gera það. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu frv., herra forseti, og vildi gjarnan sjá að menn slitu þinginu í vor án þess að frv. yrði gert að lögum því að það verður satt best að segja hrollur í manni vitandi af þessari heimild uppi á borði hæstv. fjmrh., svo maður minnist ekki á það hvernig það hlýtur að verða fyrir viðkomandi mann að eiga þá að bera ábyrgð á því að meta einn allar aðstæður í málinu og gefa út þessa ábyrgð ef hún verður þá einhvern tíma veitt. Og það skyldi nú ekki fara svo, herra forseti, að um það sé tvísýna þrátt fyrir allt hvort af þessu verði nokkurn tíma?

Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um frv. til laga um heimild til handa fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar. Hér hefur margt verið sagt um þetta frv. Ég tek það skýrt fram, herra forseti, í upphafi máls míns að ég á ekki sæti í efh.- og viðskn. sem fór vel yfir efnahagsþætti þessa máls. Það hefur komið fram að fjölmörgum spurningum sem þar voru lagðar fram varðandi efnahagsþætti málsins hefur ekki verið svarað og verður ekkert hægt að svara alveg á næstunni. M.a. er verið að meta innan Evrópska efnahagssvæðisins þætti sem lúta að lögum þess og eins lögum sem snúa að samkeppnisákvæðum þessarar aðgerðar ef af verður. En, herra forseti, þetta er lítið frv., einungis tvær greinar, en eftir sem áður er þarna bæði um stefnubreytingu að ræða og eins mikla fjárhagslega ábyrgð því að ríkið ætlar að ganga í ábyrgð fyrir eitt fyrirtæki, alveg hreint á skjön við bæði lög um ríkisábyrgðir og eins um samsvarandi fyrirgreiðslu til annarra fyrirtækja sem að vísu hefur ekki reynt á enn þá en ég tel að hljóti að koma í framhaldinu. Það hefur komið skýrt fram að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er algerlega andvíg því að þetta frv. verði að lögum og það hefur komið fram í okkar máli og við munum öll greiða atkvæði gegn frumvarpinu. Þegar það var kynnt til að byrja með komu upp í hugann þær tálbeitur sem lagðar eru fram, þ.e. að með samþykkt frumvarpsins muni hér skapast störf fyrir 250--300 vísindamenn á sérsviði. Að vísu þurfa mjög margir að koma erlendis frá vegna þess að við eigum ekki þann fjölda vísindamanna til að fylla þessar stöður. Auðvitað horfir maður til þess að þetta geti haft mikil áhrif á íslenskt atvinnulíf og umhverfi og verið jákvætt fyrir þá þróun sem við viljum sjá hér. En það þurfti ekkert að liggja mikið yfir frv. til þess að sjá hvað þetta er í raun og veru úr öllu sambandi við það sem eðlilegt má teljast, hvort sem það er út frá þessari ríkisábyrgð og þeirri áhættu sem ríkissjóður er að taka á sig fyrir hönd allra Íslendinga gagnvart samkeppnishæfni þessa fyrirtækis við önnur á sama sviði sem við sem betur fer höfum hér á landi og gagnvart öðrum fyrirtækjum á öðrum sviðum sem eru að reyna það sama, þ.e. að þróa með útflutning í huga framleiðsluvöru sem krefst sérfræðiþekkingar, en fyrirtækin þurfa ákveðinn stuðning til þess að geta komist í gang og hafið framleiðslu. Þetta er ekki eingöngu innan lyfjaiðnaðarins eða líftæknisviðsins heldur einnig í öðrum fyrirtækjum sem á sínu sviði gætu haft sömu áhrif og þetta fyrirtæki innan líftæknigeirans. Það er alveg ljóst að fyrirtækið Íslensk erfðagreining --- og þá vil ég taka það fram, herra forseti, að þar er ég ekki að tala um starfsmenn fyrirtækisins heldur um fyrirtækið sem rekstrareiningu --- hefur frá því það kom fyrst fram fengið alveg sérstaka meðferð og fyrirgreiðslu hjá hinu opinbera. Það á sérstaklega við hvað varðar möguleika á að setja hér upp miðlægan gagnagrunn með einokun á þeim grunni og með þá sýn í huga að á þeim grunni yrði svo hægt að fara út í þá lyfjaþróun sem núna er komin til sögunnar. Öll þessi fyrirgreiðsla hefur verið langt umfram það sem eðlilegt má teljast og algjörlega úr takt við það sem samsvarandi fyrirtæki eins og Urður, Verðandi, Skuld hefur fengið. En burt séð frá þessari sérstöðu og sérmeðferð sem Íslensk erfðagreining hefur alla tíð fengið, þá er þessi iðnaður, líftækniiðnaðurinn og lyfjaþróunariðnaðurinn, mjög áhættusöm starfsgrein og það er þannig sem við verðum að líta á ábyrgðina. Og þegar við lesum svo 2. gr. og með tilliti til þess hvað lyfjaiðnaðurinn er mikil áhættufjárfesting, þá er alveg ótrúlegt að mönnum hafi dottið í hug að fella nær alfarið úr gildi lög um ríkisábyrgðir og fara ekki að þeim lögum, að fara ekki í það mat sem kemur fram í lögunum til þess að sýna þá ábyrgð, sem ég tel að ríkissjóði sé skylt, að fara ekki út í slíkar ríkisábyrgðir nema það sé nokkuð ljóst að ekki sé um mikla áhættufjárfestingu að ræða og að talið sé að aðgerðin sem um ræðir muni verða til þess að tryggja meiri hagsæld og betri afkomu fyrir þjóðarbúið. Það hefur verið farið yfir ákvæði um lög um ríkis\-ábyrgðir, en þar kemur fram að ríkissjóður megi aldrei takast á hendur ábyrgðarskuldbindingar nema heimild sé veitt til þess í lögum. Það segir líka að þegar ríkisábyrgð er veitt skuli liggja fyrir umsögn Ríkisábyrgðasjóðs samkvæmt lögum um Lánasýslu ríkisins með eftirtöldum þáttum, þ.e. mat á greiðsluhæfni, mat á afskriftaþörf vegna áhættu á ábyrgðum, mat á tryggingum og mat á áhrifum ríkisábyrgðar á samkeppni á viðkomandi sviði. Ekkert af þessu liggur fyrir. Það er alveg ljóst hvers vegna varð að fella þessi lög úr gildi, nema 5. gr., um afskriftareikning vegna veittra ábyrgða. Þetta frv. er ekki í takt við eitt eða neitt sem er að gerast í okkar þjóðfélagi. Það er málið. Það eru fleiri en við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem gagnrýna frv. Þeirra á meðal er þingmaður meðal stjórnarliða, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem gagnrýnir frv. mjög harkalega, e.t.v. ekki alveg á sömu nótum og við gerum, en hann gerir það samt. En úti í þjóðfélaginu er mjög mikil andstaða við frv. og þeirri sérþjónustu sem Íslensk erfðagreining á að fá. Nú er ekki svo, herra forseti, að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði séum að hlaupa eftir skoðanakönnunum eða hvað fólki finnst úti í þjóðfélaginu eða að við stillum okkar strengi alfarið eftir því. Við höfum okkar stefnu. Við höfum okkar sannfæringu. Og við reynum að meta mál eins og þetta. Og það gerðum við. Við sögðum ekki í upphafi að þetta kæmi ekki til greina. Það var ekki fyrr en við vorum búin að skoða málið. Við þurftum hins vegar ekki að liggja lengi yfir málinu til að sjá að það var alfarið út fyrir sviga og því ekki hægt að leggja því lið. En úti í þjóðfélaginu er mjög mikil andstaða við frumvarpið. Það má ekki gleyma því, herra forseti, að það eiga mjög margir um sárt að binda vegna kaupa á hlutabréfum. Það má hugsanlega segja að við Íslendingar höfum ekki langa hefð í hlutabréfakaupum og kunnum lítið á þann markað. En í þessu tilfelli var hægt að spila upp svo miklar væntingar í garð þessa fyrirtækis og umsýslunnar í kringum það allt saman og hvað þetta fyrirtæki mundi gefa mikið af sér fyrir hluthafa og íslenska ríkið og alla veltuna sem hér átti að koma inn o.s.frv., að mjög margir stukku á agnið, tóku jafnvel bankalán til þess að fjárfesta í hlutabréfum í deCODE. Og því miður, herra forseti, þó að allur þessi fjöldi hafi tapað fé, því að bréfin hafa lækkað í verði og hríðfallið, þá eru mjög margir sem standa slyppir og snauðir eftir, fólk sem við getum sagt að hafi í óvitaskap eða af vankunnáttu gagnvart verðbréfamarkaðnum tekið bankalán til þess að fjárfesta í þessu fyrirtæki og kaupa hlutabréf. Við bankalánin verður að standa. Það er gengið að eignum þessa fólks þannig að það eru margir sem standa eftir slyppir og snauðir. Þegar svo kemur frumvarp eins og þetta um að veita þessu sama fyrirtæki svona mikla fyrirgreiðslu, þá er ekki nema von að margir séu undrandi og hugsi sem svo: Hvers vegna núna? Hvað á að gera fyrir okkur? Ekki hefur okkur verið hjálpað. Þessi frumbernska okkar Íslendinga á verðbréfamarkaðnum verður okkur og var okkur dýrkeypt reynsla og ég hygg að menn fari hægar í sakirnar, taki alla vega ekki bankalán til þess að verða ríkir á augabragði við að kaupa bréf í fyrirtækjum eins og þessu heldur sé litið á hlutabréf sem langtímafjárfestingu sem geti tekið sveiflum. En ég nefni þetta því að það eru mjög margir sem setja sig ekkert faglega inn í þetta mál, hvorki fjárhagslega né faglega, og snúast öndverðir gegn þessu vegna fyrri persónulegrar reynslu. En þá kemur, herra forseti, að stórum hópi fólks sem er mjög andvígur frumvarpinu. Þá er ég bæði að tala um vísindamenn og fólk sem skynjar áhættuna varðandi ábyrgðina, en líka fólk sem er með rekstur annarra fyrirtækja og er andvígt því að eitt fyrirtæki öðrum fremur fái slíka fyrirgreiðslu. Það eru jafnvel fyrirtæki, eins og ég nefndi í upphafi máls míns, sem hafa staðið í miklu basli í þróunarstarfi og að reyna útflutning á sinni framleiðslu og hafa ekki fengið mikinn stuðning. Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur það ekki á stefnuskrá sinni að vera andvígt ríkisábyrgðum, enda sé farið að lögum um ríkisábyrgð og eðli hvers verkefnis fyrir sig sé metið, bæði hvað varðar áhrif á þjóðarhag og eins staðbundnari áhrif á afkomu byggða og svæða. Við erum ekki á þeirri forsendu andvíg frv., nema að því leytinu til að hér er tekin allt of mikil áhætta og ekki farið að lögum um ríkisábyrgð, sem er algjör forsenda fyrir því að hægt sé að styðja þetta mál. Varðandi lyfjaþróunina sem slíka þá er alveg ljóst að það þarf mjög fjársterka aðila til þess að vera í slíkri framleiðslu. Hugmyndir einar eru ekki nægilegar. Það þarf að vera mjög sterkur fjárhagslegur stuðningur eða sterkur rekstur á fyrirtækjunum. Í raun hafa orðið til nokkrir lyfjarisar sem ráða orðið markaðnum og þeir risar eru í Bandaríkjunum. Fyrirtæki í Evrópu, sem eru í þessari þróun, hafa ekki fengið sömu hvatningu eða sama stuðning og fyrirtæki í Bandaríkjunum, hvort sem það er vegna þess að ekki er nægilegur stuðningur við þróunarstarfið sjálft eða að ekki er nægilegt fjármagn í markaðssetninguna. Ég þekki ekki nægilega vel til, herra forseti, til að dæma um það. Því að það er eitt að finna og framleiða lyf sem hefur tiltekna virkni og annað að hafa fjármagn til að koma þessu lyfi á markað til þess að það gefi fyrirtækinu þær tekjur sem allar væntingar standa til. Þar kemur hugsanlega inn hin sterka staða lyfjaþróunarfyrirtækja á Bandaríkjamarkaði að markaðssetningin þar fær svo mikinn og góðan stuðning og það er hugsanlega út á þann þátt sem þau fyrirtæki hafa náð markaðssetningu á ákveðnum lyfjum sem gefa þá þennan gróða. En það er ekkert undarlegt, herra forseti, þó að marga langi til þess að komast í þá stöðu að geta þróað lyf alveg til enda þannig að það fari í framleiðslu, nái markaðssetningu, því ef það gerist er talið að það þurfi ekki nema eitt, í mesta lagi tvö slík lyf sem ná útbreiðslu, til þess að gróði fyrirtækisins verði ásættanlegur og í raun og veru þurfi svo ekki meir. Það er því eftir miklu að slægjast. En samkeppnin er hörð og með dýrustu þróunarverkefnum sem eru í gangi eru lyfjaþróunarverkefnin. Kröfurnar eru mjög strangar í framleiðsluferlinu og eins hvað varðar prófun á lyfjunum þannig að frá því að hugmynd kemur fram og þar til að lyfið er komið í dreifingu liggja þúsundir tilrauna í valnum og miklu fjármagni hefur verið eytt í hverja tilraun til þess að ná þróuninni til enda. Það eru ekki öll fyrirtæki sem hafa slíkt fjármagn. Enda má lesa það í þeim gögnum sem ég hef safnað að mér í kringum vinnuna við að fylgjast með þessu frv. að það væri ásættanlegt að hefja þróun lyfja á grunni þeirrar líftækniþekkingar sem er hjá Íslenskri erfðagreiningu og á grunni miðlægs gagnagrunns og fara ekki alla leið heldur geta selt hugmyndina einhvers staðar á þróunarstiginu. Því lengra sem þessi þróun nær að halda áfram, því verðmeiri er varan og það má alveg hugsa sér að það séu fleiri fyrirtæki en Íslensk erfðagreining sem fara þá leið að þróa ekki vöruna alveg til neytenda því þá er dýrasti þátturinn eftir sem er markaðssetningin. Það eru víða uppi hugmyndir um að styrkja vísinda- og rannsóknastörf og það er vel. Herra forseti. Mér komu í hug orðaskipti við fyrirspurn sem ég lagði fram fyrr í vetur. Það hafa í nokkur ár verið að þróast hugmyndir um að setja upp vísinda- og rannsóknastöð á Kvískerjum í Skaftafellssýslu. Nú hefur nefnd sem til þessa var skipuð lokið störfum og bent á að það væri ákjósanlegt að Háskóli Íslands og Náttúrufræðistofnun Íslands hefðu aðsetur fyrir vísinda- og rannsóknastörf og mætti hugsa sér að á því sviði sem vísinda- og rannsóknastöð í Kvískerjum mundi starfrækja gæti á sviði náttúruvísinda í framtíðinni þróast mjög öflugt samstarf við sérfræðinga út um allan heim vegna þeirra aðstæðna sem þarna eru, náttúran, jökullinn o.s.frv. En því miður. Þegar kemur að hinu smáa virðist vanta sama skilning og sama stuðning og hvatningu og kemur fram í þessu frv. Þeir vísindamenn sem yrðu á Kvískerjum, ef af yrði, yrðu ekki margir til að byrja með, en hér er verið að tala um 250--300 vel menntaða sérfræðinga á sviði lyfjaþróunar. Þetta yrðu, eins og ég sagði áðan, að mestu innfluttir starfskraftar og þá spyr maður um lögheimili og skatttekjur og annað slíkt. Þetta er ekki bara spurning um að hafa veltu hjá fyrirtækinu. Og eins þegar kemur að ráðningu starfsmanna þá hlýtur eftirspurnin fyrst og fremst að vera á innlendum markaði og við vitum mætavel, herra forseti, að hér er skortur á ýmsum sérfræðingum, t.d. innan heilbrigðisþjónustunnar. Þarna byðust því fólki eflaust betri störf og það yrði hörð samkeppni um þessa sérfræðinga. Ég er alveg sannfærð um að hér verða stofnanir eftir í sárum sem eiga eftir að lenda í vandræðum með að ráða til sín nauðsynlega sérfræðinga, þó að við nefndum ekki nema t.d. meinatækna og fleira slíkt ómetanlegt starfsfólk sem vinnur á heilbrigðisstofnunum. Þegar við erum að tala um jafnræðisregluna er það ekki síður gagnvart þeim fyrirtækjum sem hafa verið að þróa starfsemi sína, eins og Marel, og við 1. umr. var nefnt t.d. lúðueldi. Seiðin eru framleidd hér á landi, en síðan er fyrirtækið með áframeldi á Írlandi þar sem það vantar allan stuðning til þess að koma á áframeldinu hér heima, en áframeldið er það sem virkilega gefur af sér, bæði fyrirtækinu og ríkissjóði. Því tel ég að ef þetta frv. til laga verður samþykkt geti bæði það fyrirtæki og fleiri farið fram á samsvarandi fyrirgreiðslu til þess að koma áframeldi á lúðuseiðum hér heima. Herra forseti. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði viljum styðja við öll þau sprotafyrirtæki sem eru víða um landið og teljum að þar gagnist sú þáltill. sem við fluttum í vetur um svæðisbundið átak fyrir fjórðungana um að leggja t.d. 400 millj. kr. í þróunarfélögin. Við lögðum til að það yrði byrjað á Austurlandi, að fjármagn færi í fyrirtæki þar, sprotafyrirtæki og fyrirtæki sem eru að ryðja sér þar til rúms og gætu orðið að sterkum fyrirtækjum ef þau fengju þann stuðning í upphafi sem þau þurfa. Við teljum að slíkum hugmyndum eigi að sinna því þær hafa margfeldisáhrif og ekki bara á viðkomandi stað heldur ekki síður til þess að styrkja svæðin þannig að brottflutningur fólks af landsbyggðinni verði stöðvaður og ekki bara stöðvaður heldur verði einhver von til þess að hægt verði að snúa þróuninni við. Það hefur líka komið fram í þessari umræðu að fyrirtæki úti á landi fái ekki einu sinni eðlilega fyrirgreiðslu hvað varðar lán í bönkum þar sem lánshæfni þeirra er ekki metin á sama hátt og fyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu. Þetta eru þær grunnforsendur sem við viljum að séu í lagi og fyrir alla þannig að fyrirtækin geti blómstrað en ekki sé gripið til sértækra stórra aðgerða eins og þetta er. Herra forseti. Ég ætla að fara að ljúka máli mínu. Það er alveg ljóst að samkvæmt þessu frv. á ábyrgðin að gilda næstu sjö árin og þar sem þetta er áhættufjárfesting --- það eru miklar sveiflur í þessari framleiðslu og það er að sumu leyti heppni hvernig fyrirtækin fara út úr sínum tilraunum, hvort þau detta niður á rétta lyfið eða hvernig tekst til með markaðssetninguna, hvernig gengið er, það eru svo ótal atriði sem hafa áhrif á möguleika lyfjaþróunarfyrirtækjanna til þess að standast samkeppnina --- þá er alveg ljóst að ef við erum með svo stórt og mikið fyrirtæki sem hér er að stefnt, með nokkur hundruð starfsmanna og það í hálaunastörfum, og ef illa færi, sem maður vonar að verði ekki, ef út í þetta verði farið, þá má alveg gera ráð fyrir því að þetta verði ekki nein sæluganga þessi sjö ár. Og ef illa fer og erfiðleikar verða í rekstrinum verði mjög sterkar kröfur um að láta fyrirtækið ekki rúlla þó ekki væri nema vegna starfsöryggis þess fólks sem þar vinnur. Því er þetta að hluta til ávísun á áframhaldandi aðgerðir af hendi ríkisins ef illa fer. Herra forseti. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram sem afstöðu mína í málinu, en hér hefur verið vel farið yfir það og ég tel að það séu fleiri sem það muni gera þannig að ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra að sinni.