Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég taldi rétt þegar atkvæðagreiðsla við 2. umr. fjárlaga er á dagskrá að fara hér upp um störf þingsins og spyrja hæstv. fjármálaráðherra um það hvernig ríkið hefur staðið að hagsmunagæslu sinni gagnvart olíufélögunum og því verðsamráði sem fram fór og uppvíst varð um fyrir nokkrum árum. Í febrúar á þessu ári spurði ég þáverandi hæstv. fjármálaráðherra hvernig hann hygðist standa að hagsmunagæslu fyrir hönd ríkisins því að a.m.k. í sex tilvikum, þ.e. varðandi dómsmálaráðuneytið, Landssímann, Íslandspóst, lögregluna í Borgarnesi, Landhelgisgæsluna og Vegagerðina, er ljóst að verðsamráð olíufélaganna olli ríkinu miklu tjóni. Sennilega nemur það tjón tugum ef ekki hundruðum millj. kr. Þegar þáverandi hæstv. fjármálaráðherra var spurður út í þetta mál sagði hann að verið væri að skoða málið. Síðan eru liðnir níu mánuðir og ekkert hefur gerst og ekkert hefur spurst til málsins. Við vitum að Reykjavíkurborg hefur ákveðið að höfða mál en olíufélögin óskuðu eftir því við Reykjavíkurborg að setjast niður og ræða hugsanlegar skaðabætur. Nú lýtur málið ekki að því hvort dómar falli eða ekki því að öll þessi brot eru meira og minna játuð og staðfest og þar af leiðandi er bótaábyrgðin nokkuð skýr. Því vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra sem fer með þessi mál fyrir hönd ríkisins: 1. Ætlar ríkið að höfða mál til að gæta réttar síns? 2. Hvar stendur undirbúningur þess máls núna, meira en níu mánuðum eftir að sagt var á hinu háa Alþingi að málið væri í skoðun hjá fjármálaráðuneytinu?

Hæstv. forseti. Þessi mál hafa verið til skoðunar hjá þeim ráðuneytum og stofnunum sem þetta varðar sérstaklega og eftir því sem ég hef fregnað að undanförnu eru þau mál langt komin og þess að vænta að innan tíðar fái fjármálaráðuneytið niðurstöður þeirrar vinnu. Þegar þær niðurstöður eru allar komnar í hús skapast grundvöllur til þess að taka afstöðu til málsins í heild og ákvarða hvort efni standa til að höfða mál eða hvort mál eru þannig vaxin að það séu minni líkur en meiri á því að niðurstaða náist. En þrátt fyrir að liðnir séu níu mánuðir er enn verið að vinna í málinu, því hefur miðað áfram og niðurstöðu er að vænta innan tíðar án þess að hægt sé að nefna dagsetningar í því sambandi.

Forseti. Níu mánuðir duga venjulegu fólki til að eignast heilt barn en þeir duga fjármálaráðherra og ráðuneytunum öllum samanlögðum ekki til þess einu sinni að komast að því hvort stefnt skuli að því að höfða mál. Það er til skoðunar, sagði hæstv. fjármálaráðherra, og það er til umræðu í ráðuneytunum, öllum nema hans eigin því það bíður eftir niðurstöðum um hvort hugsanlegt sé að mál eigi að höfða eða hvort málið er ekki þannig vaxið að eigi að höfða það. Þessi maður hér og forveri hans og félagar eru sérstaklega kjörnir til að gæta hagsmuna almennings á Íslandi gegn svikurum, gegn svindlurum og gegn pakki sem fer þannig með peninga fólksins að það ætti fyrir löngu að vera búið að koma þeim öllum saman fyrir á ónefndum stað. Það er ekki málið hér, eins og fyrri ræðumaður sagði, heldur er málið þetta: Ætlar ríkið ekki að reyna að ná aftur einhverju af því fé sem hefur verið tekið af því? Reykjavíkurborg hefur lyft upp hendi og þeir koma hlaupandi, olíufurstarnir. Neytendasamtökin eru komin í mál og auðvitað hafa útvegsmenn gert kröfur um að fá aftur það fé sem af þeim var tekið. Það er sjálfsagt að gera þetta og það þurfa ekki að líða níu mánuðir, eða tvisvar sinnum níu mánuðir eins og andlitsdrættir hæstv. fjármálaráðherra bentu til að mundu líða, til þess að almenningur fái a.m.k. svör við því hvort á að gæta hagsmunanna eða ekki. Ef hagsmunagæslumennirnir eru orðnir svo þreyttir á störfum sínum að þeir treysta sér ekki til þess að gæta hagsmuna almennings í þessu máli, ef þeir eru svo miklir vinir þeirra sem hlut eiga að máli hinum megin að þeir þora ekki í þá, þá eiga þeir að hætta hagsmunagæslu sinni og fara að gera eitthvað annað.

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að stóru olíufélögin þrjú höfðu með sér samráð um verð til stórra viðskiptaaðila, þar á meðal til ríkisins. Þetta er óumdeilt, þetta liggur fyrir og brot í þessa veru hafa verið játuð. Maður veltir fyrir sér hvernig í ósköpunum geti staðið á því að hæstv. fjármálaráðherra kemur upp og svarar spurningu um það hvort ríkissjóður ætli að sækja bætur fyrir þau brot sem liggja fyrir á þann veg að það sé í skoðun. Getur verið að það þurfi að skoða það? Ef fyrir liggur að brotið hefur verið á ríkinu þarf þá að skoða það hvort sækja á þann rétt sem hlýtur að liggja hjá ríkinu? Málið er í mínum huga ósköp einfalt. Það liggur fyrir. Við getum sett það upp í örfáar staðreyndir. Það var brotið á ríkinu. Þau brot er búið að játa. Ríkið hefur orðið fyrir tjóni. En hæstv. ráðherra segir að það skuli skoða hvort rétt sé að bregðast við þeim staðreyndum að svindlað hafi verið á ríkinu, að svindlað hafi verið á almenningi. Það er óboðlegt að koma í ræðustól þingsins og lýsa því yfir að í allan þennan tíma hafi embættismenn verið að skoða hvort ástæða sé til að bregðast við og það liggi ekki nein niðurstaða fyrir í því. Við hljótum að þurfa að fara fram á það við hæstv. fjármálaráðherra að hann svari okkur betur og að svarið verði gleggra en þetta. Er einhver vafi á því að ríkið ætli að sækja bætur? Það er spurningin. Er einhver vafi á því? Ætlar fjármálaráðherra að gæta hagsmuna ríkisins og sækja þessar bætur fyrir okkar hönd?

Frú forseti. Auðvitað er það ótækt að mál af þeim toga sem olíumálið er skuli ekki vera afgreitt, að við skulum vera að velkjast með það í dómskerfinu og í umræðum um mögulegar bótakröfur. Það er ótækt að við skulum láta það liggja áratugum saman óafgreitt og óuppgert í íslensku samfélagi. Það er ótækt. Að sjálfsögðu á ríkissjóður að gæta réttar síns í þessu máli ef brotið hefur verið á honum, að sjálfsögðu. Og mér finnst að hæstv. fjármálaráðherra eigi að segja það hreint út en ekki segja að málið verði skoðað. Við eigum kröfu á því að fjármálaráðherra segi fyrir hönd ríkissjóðs, fyrir hönd okkar hér, að að sjálfsögðu verði hagsmuna ríkissjóðs gætt í þessu máli. Við eigum kröfu á því að hann segi að hann muni beita sér fyrir því að málinu verði hraðað eins og kostur er og meira til. Það eru þau svör sem við viljum fá að heyra. Ég legg áherslu á, frú forseti, að það er orðið tímabært að mál af þessum toga verði gerð upp - við höfum óuppgerð tryggingamál og önnur mál sem eru á sviði viðskipta, bæði í dómskerfinu sjálfu og hvað varðar bótakröfur. Það er óþolandi að slík mál safnist upp, frú forseti. Fjármálaráðherra og dómsmálaráðherra, og aðrir þeir ráðherrar sem í hlut eiga, verða að ljúka þessu máli, gera það upp, gæta hagsmuna íslenska ríkisins. Það á að vera hafið yfir allan vafa að einbeittur vilji sé til að láta það mál ganga til enda og ljúka því.

Hæstv. forseti. Þegar fyrir liggur niðurstaða frá stofnun á vegum ríkisins, stofnun sem hefur verið sett á fót til að hafa eftirlit með samkeppni, að samkeppni hafi verið brotin og það liggja fyrir játningar hvað það varðar ætti ríkið auðvitað að vera í fararbroddi og fylgja eftir kröfum um að bætur fáist frá þeim aðilum sem eiga hlut að máli. En það er ekki aldeilis þannig að ríkið gangi þar á undan. Heldur er ástæða til að halda að þar séu menn að hnoðast með þetta mál af einhverjum undarlegum ástæðum. Hvernig stendur á því að ríkið getur ekki tekið afstöðu þegar Reykjavíkurborg hefur tekið hana, þegar útvegsmenn hafa opinberlega lýst því margsinnis yfir að þeir ætli sér að ná fram bótum? Það liggur ekki einu sinni fyrir hvort stjórnvöld hér ætli að fylgja málinu eftir og fá bætur fyrir þessi brot. Þetta er óbjörgulegt og þegar horft er á þetta í samhengi við það hvernig stjórnvöld hafa á undanförnum árum staðið við bakið á stofnunum af þessu tagi hjá okkur hlýtur maður að efast um að viljinn sé fyrir hendi. Mál eyðilögðust hjá Samkeppnisstofnun á sínum tíma, t.d. gagnvart tryggingafélögunum, af því að ekki var hægt að vinna að þeim, af því að stjórnvöld stóðu ekki við bakið á þessum stofnunum til þess að hægt væri að rannsaka þau. Og nú liggur fyrir að menn liggja yfir því mánuðum saman hvort sækja eigi þann rétt sem fyrir liggur á grundvelli játninga. Og hæstv. fjármálaráðherra skilar hér auðu. Jú, það er verið að skoða málið en niðurstaðan liggur ekki fyrir. Hæstv. fjármálaráðherra ætti að geta orðið við þeirri kröfu að hann sæki rétt og ríkisvaldið sæki rétt fyrir hönd borgaranna í þessu landi.

Virðulegur forseti. Ég get vottað það fyrir mitt leyti að þessa níu mánuði hefði mátt nota til heillar meðgöngu en ég vil lýsa undrun minni á þeirri linkind sem lýsir af framgöngu nýs fjármálaráðherra í þessu hagsmunamáli almennings í landinu. Tvær rannsóknarstofnanir ríkisins, Samkeppnisstofnun og ríkislögreglustjóri, hafa báðar eftir áralanga rannsókn komist að þeirri eindregnu niðurstöðu að hér hafi verið framið víðtækt og skipulagt samsæri gegn almenningi, m.a. hafi verulegar fjárhæðir verið hafðar af ríkissjóði. Enn þá situr hæstv. fjármálaráðherra og klórar sér í kollinum og spyr sig hvort líkur séu til að hann vinni málið eða ekki. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að sýna eilitla djörfung á fyrstu embættisdögum sínum og sýna þjóðinni að hann muni ekki líða fyrirtækjum í landinu að fara þannig með sjóð almennings, ríkissjóð, heldur muni hann stefna hverjum þeim sem með þessum hætti gengur fram. Það hefur Reykjavíkurborg fyrir löngu gert og það sér auðvitað á hvernig þessi mál standa að þá þegar óskuðu olíufélögin eftir viðræðum við borgina um það hvernig þau gætu bætt fyrir misgjörðir sínar gegn henni. Sumir þeirra aðila sem hér eiga í hlut hafa einfaldlega þegar játað brot sín þannig að það liggur fyrir og ekki eftir neinu að bíða fyrir hæstv. fjármálaráðherra að lýsa því skörulega yfir að hér verði stefnt, nema til standi að hlífa einhverjum.

Virðulegi forseti. Það bar ekki á því að það væri mikill kraftur eða djörfung í nýjum hæstv. fjármálaráðherra hvað varðaði þau svör sem hér komu fram áðan, né að mikill hugur væri í honum til að gæta hagsmuna almennings í þessu tiltekna máli. Ég vil aðeins rifja það upp að á sínum tíma komst Samkeppnisstofnun að þeirri niðurstöðu að olíufélögin hefðu hagnast um 6,5 milljarða á verðsamráði sínu. Nú stendur eftir að þau eigi að greiða 1,5 milljarða í sekt. Með öðrum orðum standa 5 milljarðar nettó enn þá eftir í hagnað og við getum ekki horft upp á að það sé látið óátalið. Hvaða skilaboð eru það líka til annarra aðila sem vinna á þessum markaði, eins og Atlantsolíu, sem hugsanlega þurfa að þola að það verði látið óátalið að svona samráð hafi átt sér stað og jafnvel það að ríki hafi ekki enn þá tekið ákvörðun um hvort það ætli að stefna eða ekki? Ég nefndi áðan að liðnir væru níu mánuðir síðan ég spurði hæstv. fjármálaráðherra um málið. Þá var það til skoðunar en það eru komin yfir tvö ár síðan öllum varð ljóst hvernig í pottinn var búið, það er þannig ekki aðeins að framtakssamir menn og konur hafi getað átt barn á þessum tíma, þetta er mun lengri tími, tvö ár, og hefði verið hægt að stofna heilu fjölskyldurnar á meðan. Þess vegna finnst mér ekki stórmannlegt af hæstv. fjármálaráðherra að koma hér upp og lýsa því yfir að hagsmuna ríkisins verði gætt í hvívetna og að sjálfsögðu muni ríkið stefna að því að gæta hagsmuna sinna þegar vegið er að því og brotið gegn því. Það er ekki stórmannlegt af hæstv. fjármálaráðherra að lýsa þessu yfir. Ég hvet hann eindregið til að kveða nú upp úr um að hann sé maður einhverra verka, nýr hæstv. fjármálaráðherra í fjármálaráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Þetta er aldeilis mögnuð umræða. Það vantar ekki dirfskuna, djörfungina og kraftinn í hv. þingmenn sem hér tala en hvernig hefur sú dirfska og sú djörfung gagnast þeim? Það er það sem ég velti fyrir mér. Alla jafnan gerir stjórnarandstaðan kröfu um að ríkisstjórnin vandi til verka sinna, hún rasi ekki um ráð fram í einu eða neinu og þegar höfðað er mál fyrir hönd hins opinbera þá séu menn vel undirbúnir og verði ekki gerðir afturreka með þau á einn eða neinn hátt. Er það annars ekki rétt hjá mér að hv. alþingismenn geri slíka kröfu til hálfu ríkisvaldsins og framkvæmdarvaldsins?  Hv. þingmenn sumir hverjir tala hér eins og fjármálaráðherrann sé ekki málsaðili sem á að taka ákvörðun um að höfða málið heldur sé hann dómarinn í málinu og það sé hann sem eigi að tukta menn til. Þá eru menn að rugla saman. Það er ekki fjármálaráðherrann sem er dómarinn, það er dómsvaldið sem dæmir í þessu máli. Það verður vandað til þessarar ákvörðunar og þegar hún verður tekin þá mun niðurstaðan ganga vel eftir.

Það liggur fyrir játning.

Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem er menntaður lögfræðingur grípur fram í og kallar að það liggi fyrir játning en hann hlýtur að gera sér grein fyrir því að það er annað mál að höfða skaðabótamál en að höfða mál til að sanna sekt eða sýknu í einstökum atriðum, því það þarf að sýna fram á skaðann. En hins vegar aðeins til að hjálpa hv. þingmönnum í líkingamáli sínu sem talsvert hefur borið á í þessari ræðu, að ef þá vantar að vita meðgöngutíma einhverra annarra dýrategunda eins og hann var að vitna til, þá gætu þeir leitað til mín til að fá þær upplýsingar.

Virðulegur forseti. Við höfum nú lokið meginumfjöllun um fjárlög við 2. umr. og göngum til afgreiðslu á þeim breytingartillögum sem við frumvarpið eru. Því miður er ekki ástæða til þess þetta árið að ætla að fjárlögin gangi neitt betur eftir en undangengin ár en eins og menn þekkja hefur verið viðvarandi gríðarleg skekkja frá frumvarpinu annars vegar að niðurstöðunni hins vegar og verður að harma það almenna agaleysi sem er í framkvæmd fjárlaganna. Við heitum á nýjan hæstv. fjármálaráðherra að reyna að gera þar bragarbót á frá því sem var í tíð hæstv. núverandi utanríkisráðherra, Geirs Haarde. Einkenni þessa fjárlagafrumvarps er annars vegar skortur á aðhaldi og hins vegar skattalækkanir til okkar, hátekjufólksins í samfélaginu. Það er nú svo komið að hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson hefur á einum áratug ásamt félögum sínum í Sjálfstæðisflokknum aukið skattbyrði hinna lægst launuðu í landinu um heil mánaðarlaun á ári en létt sköttum af okkur, hátekjufólkinu í landinu um heil mánaðarlaun á ári. Sú misskipting er farin að ógna þeirri samstöðu og þeim einhug sem lengi hefur einkennt íslenskt samfélag. Þess vegna flytur Samfylkingin tillögur um öðruvísi skattalækkanir sem miða að því að lækka matarverð í landinu og hækka persónuafsláttinn og kemur þá þeim best sem lakasta hafa afkomuna. En auk þess eru þar tillögur um að bæta hag lífeyrisþega, styrkja menntakerfið og efla velferðarkerfið. Þó að tillögur okkar séu aðeins táknrænar þá skila þær samt 4 milljörðum meiri afgangi en tillögur ríkisstjórnarinnar vegna þess að útgjaldaþenslan í þessu frumvarpi sýnir að þessi ríkisstjórn hefur setið allt of lengi við völd. Það er engin snerpa eftir í henni til þess að taka á einu eða neinu í ríkisrekstrinum. Útgjöldin velta fram ár frá ári eins og snjóbolti niður brekku og hlaða utan á sig gæluverkefnum á bæði borð, þörfum og þarflausum og þegar þenslunni lýkur verður þessi mikli útgjaldavandi það sem ný ríkisstjórn jafnaðarmanna þarf að taka á sem og misskiptingunni í landinu. Við munum taka nokkrar tillagna okkar til atkvæða í dag en draga aðrar til 3. umr. en sitja hjá við tillögur ríkisstjórnarinnar enda verður hún ein að bera ábyrgð á þeim fjárlögum sem hún ber fram. Áður en gengið er til atkvæðagreiðslu vil ég fyrir hönd okkar fjárlaganefndarmanna Samfylkingarinnar færa samstarfsfólki okkar í fjárlaganefndinni og formanni hennar okkar bestu þakkir fyrir gott og farsælt samstarf í nefndinni.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að staða ríkissjóðs Íslands er sterkari nú en dæmi eru um á síðari tímum. Miðað við breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar verða fjárlög ársins 2006 með tekjuafgangi sem nemur 19,6 milljörðum kr. eða nálægt 2% af landsframleiðslu. Það er meiri afgangur en flestar Evrópuþjóðir geta státað af um þessar mundir. Útlit er fyrir að skuldir ríkissjóðs verði aðeins sem nemur um 10% af landsframleiðslu í lok næsta árs. Að þessu leyti hefur náðst ótrúlegur árangur á stuttum tíma við að greiða niður skuldir ríkissjóðs og er enn eitt dæmi um góðan árangur á stjórn ríkisfjármála síðustu árin. Ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafa náð miklum árangri í ríkisfjármálum og það skiptir þjóðina miklu máli að áframhald verði á því eins og frumvarpið gengur út á. Stjórnarandstaðan heldur því fram enn og aftur að verið sé að skera niður útgjöld til velferðarmála og félagsmála. Sá málflutningur er holari nú en nokkru sinni og á sér enga stoð í raunveruleikanum. Þvert á móti er enn eitt árið verið að auka framlög til velferðarmála, til félagsmála og menntamála svo dæmi séu tekin. Það er rétt að vara þjóðina við því að taka mark á klisjukenndum og ósönnum málflutningi stjórnarandstöðunnar að þessu leyti heldur horfa til þess sem gert hefur verið og til þess sem felst í fjárlagafrumvarpinu. Allt miðar það að því að bæta hag og lífsgæði þjóðarinnar. Þar erum við í fremstu röð meðal þjóða heimsins og þar ætlum við að vera áfram.

Hæstv. forseti. Við afgreiðslu fjárlaganna nú við 2. umr. munum við þingmenn Frjálslynda flokksins styðja eins og jafnan áður þær tillögur frá stjórnarandstöðu sem við teljum að horfi til bóta, ásamt því að taka afstöðu til þeirra tillagna ríkisstjórnarinnar sem við teljum að þjóni hagsmunum fólksins í landinu. Ríkisstjórnin er því miður að auka á misvægið í landinu með stefnu sinni. Það dregur í sundur með þeim sem lægri hafa launin og hinum sem hærri hafa launin. Sú stefna er í algerri andstöðu við hugmyndir okkar og stefnu í Frjálslynda flokknum. Að öðru leyti skýrist afstaða okkar við atkvæðagreiðsluna.

Frú forseti. Frumvarp til fjárlaga kemur nú til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Þetta frumvarp er unnið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og meiri hluta hennar. Stór hluti og meginhluti þeirra tillagna sem liggja hér fyrir á gjaldahliðinni hafa komið í formi tilskipana frá ríkisstjórninni og eru á ábyrgð hennar. Veikleiki þessa frumvarps er hins vegar sá að hér er áfram haldið á skattalækkunarbrautinni, þ.e. að lækka skatta á þeim sem hæstar hafa tekjurnar en færa hlutfallslega aukna skattbyrði á lægstu tekjur. Þetta er verulegur veikleiki og algerlega gegn stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hinn stóri veikleiki þessa frumvarps, sem birtist í miklum viðskiptahalla og háu raungengi, er það hversu stór hluti tekna er að verða bundinn þenslunni, skattar á viðskiptahallann, skattar á þensluna þannig að tekjugrunnur ríkissjóðs er að veikjast mjög. Og þó að nú sé hægt að gorta af miklum tekjum til ríkissjóðs þá er það skammgóður vermir því að sú aukning er til komin vegna þenslu og vegna viðskiptahalla sem við vildum ekki hafa. Við viljum hafa jöfnuð í efnahagslífinu. Bankarnir tala um ógnarjafnvægi. Er það jafnvægi sem við viljum hafa? Nei. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur flutt nokkrar breytingartillögur sem miða að því að undirstrika áherslur okkar í velferðarmálum, í menntamálum, í atvinnumálum og við munum styðja breytingartillögur frá ríkisstjórninni við frumvarpið sem okkur þykja vera til bóta. Við munum annars almennt sitja hjá og vísa ábyrgð á ríkisstjórnina og meiri hluta hennar á Alþingi varðandi afgreiðslu frumvarpsins en þeim greinum sem við erum alfarið á móti og teljum afar afleitar munum við náttúrlega mótmæla harðlega við atkvæðagreiðsluna. Við höfum flutt tillögur okkar um hvernig skuli mæta og styrkja tekjugrunn ríkissjóðs með því m.a. að láta fjármagnseigendur og arð á fjármagnsgreiðslur og hagnað greiða skatta til ríkisins með líkari hætti og gert er með launagreiðslum. Frú forseti. Skýringar okkar og stefna mun koma fram í atkvæðagreiðslunni um þetta frumvarp.

Frú forseti. Hér eru greidd atkvæði um tillögu sem við berum fram um að komið verði upp hagdeild við Alþingi. Þessi hugmynd kviknaði þegar til umræðu var niðurfelling á Þjóðhagsstofnun. Er það mjög minnisstætt að þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddsson tók mjög vel í þá tillögu og taldi mjög eðlilegt að þingið yrði styrkt á þessu sviði. Því miður hefur stjórnarmeirihlutinn ekki léð máls á þessu þrátt fyrir að að sjálfsögðu sé full ástæða til. Það sýnir sig ætíð við fjárlagavinnuna að löggjafarvaldið stendur mjög veikt gagnvart framkvæmdarvaldinu hvað varðar hagfræðirannsóknir. Það væri því við hæfi að meiri hlutinn tæki eftir málinu og greiddi því atkvæði til að láta vita á táknrænan hátt að menn hafi verið sammála því sem Davíð Oddsson sagði við umræðuna þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður, nú þegar hann hefur yfirgefið þennan sal. En því miður eru kveðjur til hans á annan veg að því er mér sýnist á töflunni.

Frú forseti. Samfylkingin leggur til 500 millj. kr. framlag í sérstök verkefni á landsbyggðinni og leggur til að sú fjárhæð verði á forræði forsætisráðuneytisins. En Samfylkingin telur að hag landsbyggðarinnar sé betur borgið þar en undir iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti eins og nú er. Við munum í kjölfarið flytja tillögu, af sömu ástæðu, um að Byggðastofnun verði flutt undir forsætisráðuneytið.

Hæstv. forseti. Það er með nokkrum trega að ég tek þátt í að flytja tillögu af þessu tagi. Ég batt eins og margir aðrir vonir við það, þegar byggðamálin voru flutt frá forsætisráðuneytinu, að betur yrði staðið að þeim í framtíðinni. Það hefur aldeilis ekki reynst þannig. Menn hafa staðið í að hluta Byggðastofnun niður, flytja frá henni verkefni, fara að byggðamálum úr öllum áttum öðrum en í gegnum þessa stofnun. Hún er orðin ónýt í augum margra landsmanna. Það koma tillögur utan af landsbyggðinni um að leggja stofnunina niður. Við setjum mikla peninga í byggðamál. Hvernig stendur á því að menn geta ekki verið sammála um að láta þá stofnun sem til þess er komið á fót um að fást við þessi mál, þar sem rannsóknir fara fram, þar sem krafturinn á að vera til að meta það sem gert er? Það er ekki þannig heldur er búið að eyðileggja þessa stofnun. 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram. Annars vegar er um að ræða 500 millj. kr. sem þingmenn Samfylkingar leggja til að fari til sérstakra mála á landsbyggðinni. Það hefur fallið í okkar hlut að ræða landsbyggðarmálin. Sem dæmi um dugleysi iðnaðarráðherra má nefna að nú þegar nokkrir þingdagar eru eftir fram að jólaleyfi bólar ekkert á byggðaáætlun sem á að taka gildi 1. janúar næstkomandi ef allt væri eins og það á að vera. Sú áætlun er enn ekki komin fram og verður væntanlega ekki lögð fram fyrir jól. Þess vegna er mjög ánægjulegt að geta sagt frá því hér að eftir áramót munu þingmenn Samfylkingarinnar flytja þá tillögu sem boðuð hefur verið, þ.e. að flytja málaflokkinn, byggðamálin, úr iðnaðarráðuneytinu yfir í forsætisráðuneytið og freista þess að fá í hann meiri kraft, frekar en það dug- og kraftleysi sem einkennir núverandi byggðamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Í sumar kom eins og þruma úr heiðskíru lofti yfirlýsing frá hæstv. menntamálaráðherra Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um að loka ætti Listdansskóla Íslands eftir þann starfsvetur sem nú er. Það verða að teljast afar vond vinnubrögð að leggja niður lífæð listdansins í menntakerfinu án þess að fyrir liggi hver framtíð námsins verður. Það fylgdi nefnilega ekki yfirlýsingunni. Virðulegi forseti. Listdansskóli Íslands hefur gegnt mikilvægu hlutverki í menntun listdansara á Íslandi. Þangað geta dansarar framtíðarinnar sótt menntun frá unga aldri. Hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín hefur ekkert sagt þeim 170 ungu krökkum sem eru að læra listdans frá 9 ára aldri og upp í framhaldsskóla, sem hafa ákveðið að leggja listdansinn fyrir sig, hvert þeir geti sótt menntun sína á því sviði á næsta ári. Það er ömurleg staða. Þetta er vel metinn skóli á heimsvísu. Þetta er aðför að listnámi í landinu og því leggjum við til fjárveitingu til áframhaldandi reksturs Listdansskóla Íslands. Ég segi já.

Frú forseti. Hér eru greidd atkvæði um tillögu sem lýtur að því að auka fé til jöfnunar á námskostnaði um 130 millj. kr. Á því er mikil þörf. Besta dæmið um nauðsyn þess að greiða fólki úti á landi enn frekar götuna til aukinna mennta eru nýlegar tölur í svari við fyrirspurn hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur, um hlutfall íbúa úti á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu sem eingöngu hafa lokið grunnskólaprófi. Þar kemur fram að á aldrinum 20–40 ára, hjá fólkinu sem stendur undir byggðunum, fólkinu sem á börnin og fólkinu sem er að byggja upp, eru 45% íbúanna einungis með grunnskólapróf eða minna. En á höfuðborgarsvæðinu er þessi tala 27%. Þarna skilur verulega á milli. Það er mikil þörf á að efla menntun á landsbyggðinni. Fyrsta skrefið í því og eitt af þeim stóru er að verja verulega auknu fé til jöfnunar á námskostnaði. Því er þessi tillaga flutt.

Virðulegi forseti. Ég sé að hér er glæsilegur hópur úr framhaldsskóla á þingpöllum að fylgjast með þingstörfum og að mér skildist í morgun er hann úr Verslunarskóla Íslands. Þessi tillaga er m.a. um að jafna rétt allra landsmanna að sækja Verslunarskólann sem er í Reykjavík. Við jafnaðarmenn erum ósammála því að fólk úti á landi sem hefur ekki verslunarskóla eða framhaldsskóla í byggðarlagi sínu þurfi að borga allt að 500 þús. kr. að lágmarki til að senda unglinginn sinn í skóla. Í fjárlögum er upphæð til að ganga í átt að því að jafna þann kostnað, jafna þennan mismun, dreifa honum eða taka hann út. Hér erum við jafnaðarmenn að flytja tillögu um 130 millj. kr. í viðbót. Þó náum við ekki jöfnuði. Það er því ágætt dæmi um það hér á þingpöllum, að allir þeir nemendur sem þarna eru uppi sama hvort þeir eru úr Reykjavík, Raufarhöfn, Kópaskeri eða Kópavogi hafi jafnan rétt til að ganga til náms.

Þetta er í fyrsta skipti sem þið styðjið Verslunarskólann.

Frú forseti. Það eru ákveðnir hlutir sem vekja athygli í þeim sundurliðunum sem hér fylgja. Setningin „Styrkir á grundvelli umsókna til safna sem falla ekki undir verksvið Safnasjóðs“ vakti athygli mína. Ég tek strax fram að ég greiði atkvæði með breytingartillögunni vegna þess að hér er um gríðarlega viðamikil og merk menningarverkefni að ræða. En ég vil samt sem áður vekja athygli á því að á sama tíma og fjárlaganefnd Alþingis veitir til safna rúmlega 257 millj. kr. fær Safnasjóður til sinna úthlutana einungis milli 70 og 80 millj. kr. og byggða- og minjasöfn undir hatti Þjóðminjasafnsins fá bara um 40,9 millj. kr. Það þýðir að fjárlaganefnd er að taka sér æ meira vald til að fara fram hjá Safnasjóði. Ég spyr: Hvaða söfn eru það sem ekki heyra undir verksvið Safnasjóðs? Þetta er eitt af því sem við þurfum að ræða við 3. umr., frú forseti, en ég segi já við breytingartillögunni.

Forseti. Ég trúi ekki mínum eigin augum þegar ég sé öll þessi rauðu ljós því að ég er að mæla fyrir breytingartillögu sem er nákvæmlega í samræmi við þingsályktunartillögu sem þingmenn Framsóknarflokksins og reyndar fleiri flokka undir forustu hv. þm. Hjálmars Árnasonar, formanns þingflokks framsóknarmanna, og með formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Magnúsi Stefánssyni, innan borðs. Og ég er líka að mæla fyrir breytingartillögu sem er í nákvæmu samræmi við landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins um að jafna skuli ferðakostnað íþróttafélaga í landinu. Þessi tillaga hv. þingmanna hefur verið endurflutt þing eftir þing en þegar kemur síðan að því að gera eitthvað í málinu sem er sáraeinfalt og snýst um einfaldan hlut, peninga, til að jafna þennan kostnað þá virðist þetta ætla að fara heldur illa. Ég spyr: Hvar er metnaður manna fyrir sjálfum sér að gera ekki eitthvað í þessum málum og hversu lengi þarf að brýna járnið til að það bíti eitthvað eða er það borin von?

Frú forseti. Það ber að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir athyglina á þeim merku þingsályktunum sem liggja fyrir en ég hygg að þetta sé dálítil sýndartillaga og lítið útfærð því nú liggur fyrir, hv. þingmaður, 

Þetta er bara jafnerfitt og olíumálið.

Virðulegi forseti. Við verðum vitni að mjög svo erfiðum fæðingarhríðum ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Hér er á ferðinni mjög gott mál sem við í Frjálslynda flokknum höfum lýst yfir að við styðjum. Við fórum yfir það í umræðum fyrir nokkrum dögum þar sem við tókum til máls og fluttum ræður, gagnrýndum málið svolítið vegna þess að það lá ekki fyrir neinn kostnaðarrammi í kringum það en tókum hins vegar heils hugar undir það. Það kemur mjög á óvart að sjá atkvæðagreiðslutöfluna eins og hún lítur út núna með öllum þessum rauðu ljósum. Það kemur mjög á óvart að ríkisstjórnin vilji ekki styðja þetta þarfa verkefni, að jafna ferðakostnað íþróttafélaga fyrir börn og unglinga sérstaklega innan lands. Það er mikil þörf á slíku. En hér höfum við dæmigert mál sem flokkast undir það sem á íslensku kallast lýðskrum, lýðskrum hjá Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki. Þetta er notað sem beita fyrir hverjar kosningar til að blekkja fólkið í landinu og það er komið tími til að þessum ljóta leik fari nú að linna.

Frú forseti. Hér kemur til atkvæða fyrri breytingartillagan af tveimur sem varða æfingar hæstv. ríkisstjórnar að þessu sinni í sambandi við málefni Mannréttindaskrifstofu Íslands. Það mál varð frægt að endemum á síðasta þingi og við afgreiðslu síðustu fjárlaga hvernig ríkisstjórnin stóð þar að verkum og stjórnarliðar í nauðvörn sinni reyndu að sannfæra menn um að ekki stæði til að raska á nokkurn hátt högum Mannréttindaskrifstofunnar heldur væri um kerfisbreytingu að ræða. Annað kom á daginn. Yfirlýsingar þingmanna, þar á meðal hv. formanns fjárlaganefndar, reyndust ekki pappírsins virði og ríkisstjórnin þjónaði lund sinni með því að kippa fótunum undan rekstri Mannréttindaskrifstofu Íslands á árinu sem nú er að líða. Sami skollaleikurinn á að halda áfram. Nú á að vísu dómsmálaráðherra einn að hafa kaleikinn og þangað á Mannréttindaskrifstofan að koma og biðja auðmjúklegast um peninga frá ríkisstjórninni. Þessi afgreiðsla málsins er auðvitað ríkisstjórninni til háborinnar skammar og sérstaklega þeim ráðherrum sem með þessu hafa þjónað lund sinni og sýnt nútímaleg viðhorf til mannréttindamála, eða hitt þó heldur.

Hæstv. forseti. Það er allt í lagi að hér komi fram að allt of stór hluti síðasta árs hefur farið í það hjá Mannréttindaskrifstofu Íslands að reyna að afla fjár til starfsemi sinnar en Mannréttindaskrifstofa Íslands er regnhlífarsamtök yfir ákveðinn hóp félaga, frjálsra félagasamtaka sem vinna á sviði mannréttindamála. Það er til háborinnar skammar hvernig ríkisstjórn Íslands hefur komið fram við þessa stofnun sem er systurstofnun sambærilegra stofnana í nágrannalöndum okkar sem heyra undir þjóðþingin þar. Sú framkoma sem Mannréttindaskrifstofan hefur þurft að þola frá hendi núverandi ríkisstjórnar er skammarleg og það er mál til komið að þingmenn ræði það í alvöru hvort við getum ekki látið Mannréttindaskrifstofuna heyra undir Alþingi sjálft.

Frú forseti. Við erum stundum sökuð um það í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að vilja bara eyða peningum en ekki afla þeirra eða spara þá en hér er þó slík tillaga á ferðum. Við teljum að það séu alveg fullkomlega ástæðulaus útgjöld í þessu fjárlagafrumvarpi hvað varðar það að Íslendingar séu að standa í hergagnaflutningum fyrir NATO á stríðssvæðum eða átakasvæðum í fjarlægum heimshlutum. Alþingi Íslendinga er algerlega óbundið af einhliða yfirlýsingum fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra og fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra á vettvangi NATO sem þeir gáfu án nokkurs samráðs við þingið. Þar af leiðandi er þinginu algerlega í sjálfsvald sett að draga þetta til baka. Þessa fjármuni má annaðhvort hreinlega spara eða nota í önnur og þarfari verkefni eins og reyndar var lagt til að hluta til hér áðan. Við mælum eindregið með því að menn sýni ráðdeildarsemi, aðhald og skynsemi og lækki útgjöld ríkisins sem nemur þessum 50 millj. kr. sem á að bæta við þennan lið vegna aukins kostnaðar Íslendinga af hergagnaflutningum í fjarlægum heimsálfum.

Frú forseti. Ekki verður sagt að stjórnvöld hafi hugsað mikið um að auka framlög til málefna barna með þeim 100 milljarða tekjuauka sem streymt hefur í ríkissjóð á undanförnum mánuðum enda verja Íslendingar hlutfallslega langminnst Norðurlandaþjóðanna til málefna barna. Barnaverndarstofa telur að tilfinnanlega skorti á viðhlítandi meðferðartilboð utan stofnana fyrir síbrotaunglinga en sú meðferð beinist einkum að þeim sem stríða við andfélagslega hegðun og afbrotahneigð, en unglingar með langa sögu alvarlegra afbrota eru sá hópur sem Barnaverndarstofa á erfiðast með að sinna. Við leggjum því til að 50 millj. kr. framlag fari til þessa verkefnis. Samfylkingin átelur harðlega að þessum málaflokki skuli ekki vera betur sinnt af stjórnvöldum með auknum framlögum. Það sýnir ljóslega að allt tal stjórnarherranna um að bæta stöðu fjölskyldunnar er ekki marktækt.

Frú forseti. Samfylkingin og frjálslyndir leggja til aukið fjárframlag til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins vegna fjölgunar sem hefur orðið á tilvísun til hennar m.a. vegna aukinna tilvika á einhverfu. Biðlistar hafa lengst og voru 262 börn á biðlista í nóvember 2004 en eru 325 nú ári síðar. Skortur á fjármagni til Greiningarstöðvarinnar veldur því að fjöldi fatlaðra barna og aðstandenda fær ekki þá lögbundnu þjónustu sem þeim ber. Ég segi já.

Frú forseti. Það hefur komið á daginn sem við í Samfylkingunni vöruðum við með þeim breytingum sem gerðar voru á fæðingarorlofslögunum sem tóku gildi 1. janúar 2005 því að fjöldi foreldra hefur fengið mjög skert fæðingarorlof frá því sem áður var. Breyttar viðmiðunarreglur um tekjur vegna greiðslu fæðingarorlofs hafa lækkað fæðingarorlofsgreiðslurnar verulega þannig að raungildi greiðslna sem áður var 80% af tekjum er nú komið niður í allt að 70%. Ef ekkert verður að gert er ljóst að foreldrar munu í miklu minna mæli nýta sér ákvæði fæðingarorlofslaganna og því stefnir í að verið sé að grafa undan lögunum með augljósum ágöllum þeirra nú. Við í Samfylkingunni viljum koma í veg fyrir það og flytjum tillögu um 500 millj. kr. viðbótarframlag í Fæðingarorlofssjóð sem mun duga til að tryggja að fæðingarorlofsgreiðslur haldi raungildi sínu.

Frú forseti. Hér er verið að draga til baka loforð sem var gefið með því að fella niður bensínstyrkinn sem reyndar varð að draga síðan náttúrlega til baka. Þetta er sem sagt hækkun á ellilífeyri og örorkulífeyri þeirra sem minnst hafa og ekkert hafa annað. Ég sé ekki annað en að það hljóti að vera hægt að finna aura í þetta. Ég segi nei.

Frú forseti. Hér erum við í Samfylkingunni að hækka vasapeninga til fólks á stofnunum um helming. Við teljum vasapeningagreiðslur, sem eru tæpar 22 þús. kr. á mánuði til 1.700 ellilífeyrisþega og 230 öryrkja, þeirra sem minnst hafa, vera skammarlega lágar og við ætlum að hækka þær hér um helming. Síðan verður auðvitað að endurskoða þetta ölmusukerfi svo fólk sem dvelur á stofnunum geti haldið reisn sinni á ævikvöldinu. Ég segi já.

Frú forseti. Þegar frumvarp til fjárlaga var lagt fram á þingi var lagt til að 100 millj. kr. yrði varið til þjálfunar á liði sjúkratrygginga, sérstaklega til að þjálfa öryrkja til starfa. Nú er þetta dregið til baka. Ég hvet til þess, frú forseti, að þessari upphæð verði haldið inni og við drögum ekki til baka fjárveitingar sem áður voru komnar inn í frumvarpið. Er þó ekki of mikið þar fyrir.

Frú forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um tiltölulega litla viðbótarupphæð til Landspítalans sem nemur um 40 millj. kr. Þessi aukning er hugsuð fyrir svokallaða hágæsludeild á Barnaspítala Hringsins sem er ekki þar að finna núna. Það hefur komið í ljós að vegalengdin milli Barnaspítalans og gjörgæsludeildarinnar á Landspítalanum er talsvert löng. Þess finnast jafnvel dæmi að þessi vegalengd reyndist of löng. Við leggjum því til að hafinn verði rekstur á sérstakri hágæsludeild á Barnaspítalanum og þannig verði þjónustustig spítalans aukið. Plássið er fyrir hendi og kostnaður af slíkri deild er ekki mikill í ljósi þeirra hagsmuna sem eru í húfi. Ef meiri hlutinn treystir sér ekki til að styðja þessa tillögu núna vil ég hins vegar hvetja okkur öll hér inni til að skoða þetta mál sem fyrst á næsta ári. Ég segi já.

Frú forseti. Hér er verið að leggja til að lækka framlög til sjúkrahúsa í landinu, þ.e. á liðnum Sjúkrahús, óskipt, um 40 millj. kr. Þetta er liður í svokölluðum sparnaði eða hagræðingaraðgerðum ríkisstjórnarinnar. Það er táknrænt hvar það kemur niður. Það kemur einmitt niður á sjúkrahúsum. Hvar ætli þessi sjúkrahús séu líklegust til að vera? Jú, þetta eru einmitt sjúkrahús á landsbyggðinni. Þannig var það a.m.k. kynnt í fyrra og við stöndum enn frammi fyrir kröfum um lækkun á framlögum til litlu sjúkrahúsanna úti á landi. Þarna er ríkið að ná fram 40 millj. í hagræðingar- og sparnaðarskyni og það skal endilega látið koma niður á litlum sjúkrahúsum. Frú forseti. Ég segi nei við þessu.

Hæstv. forseti. Með þessari breytingu er lagt til að öll úthlutun úr Framkvæmdasjóði aldraðra fari til framkvæmda og uppbyggingar hjúkrunar- og dvalarheimila. Brýn þörf er á auknu hjúkrunarrými og tala má um neyðarástand á höfuðborgarsvæðinu. Því er nauðsynlegt að hraða uppbyggingu húsnæðis fyrir mismunandi þjónustustig fyrir aldraða. Framkvæmdasjóður aldraðra á að standa undir framkvæmdum og hann á að standa undir nafni. Rekstrarfé á að koma úr ríkissjóði en ekki úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Þörf er á stórauknum fjármunum í þennan málaflokk og það er brýnt að verða við ákalli frá Félagi eldri borgara, dvalarheimilum út um allt land og sveitarfélögum út um allt land í þennan málaflokk. Því segi ég já.

Hæstv. forseti. Í fjárlagafrumvarpinu eru tillögur vinstri grænna um að auka og bæta við fjármagni til heimahjúkrunar. En vegna stöðu aldraðra sérstaklega, brýnnar þarfar á frekari vistunarúrræðum eða þjónustu við þá og þróunar í þeim málaflokki - fólk sem hefur til þess heilsu er hvatt til þess að búa sem lengst heima - þá er ekki nóg að vísa til þess að sveitarfélögin eigi að sjá um öldrunarþjónustu. Meiri heimahjúkrun þarf þá að koma til. Til þess að þetta séu ekki bara orðin tóm verður að koma meira fé til heilsugæslustöðvanna til að sinna heimahjúkrun meira en gert er í dag. Því segi ég já.

Frú forseti. Hér er enn eitt dæmið um hversu stórhuga ríkisstjórnin er. Hér er verið að lækka framlög til almenns reksturs heilbrigðisstofnana um 22,7 millj. kr. og viðhald heilbrigðisstofnana um 12 millj. kr. Stórir erum við. Líklega eru þetta litlu heilbrigðisstofnanirnar úti á landi sem taka þarna á sig hagræðingar- og sparnaðarkröfu ríkisins. Þetta skal koma þar niður. Það á að skera niður framlög til almenns reksturs heilbrigðisstofnana um 22,7 millj. og skera niður viðhald heilbrigðisstofnana um 12 millj. kr. Frú forseti. Mér finnst þetta ekki bjóðandi. Ég segi nei við þessum niðurskurði.

Frú forseti. Við St. Franciskusspítala í Stykkishólmi er unnið merkilegt starf og mikilvægt á sviði bak- og hálsaðgerða. Þar er langur biðlisti en möguleiki er á að vinna enn meir. Til þess skortir þó fjármagn. Það skortir fjármagn til að ráða einn sjúkraþjálfara og kaupa bekki svo hægt verði að fjölga þar móttökum. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggjum því til að varið verði 15 millj. kr. í að styrkja háls- og bakdeildina við St. Franciskusspítalann í Stykkishólmi. Ég vona að þingheimur taki undir það. 
            

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að vaxtabótakerfið á undir högg að sækja um þessar mundir hjá hæstv. ríkisstjórn. Sjálfstæðismenn hafa lýst því yfir margir hverjir bæði í umræðum hér í gær og úti í samfélaginu að þeir vilji leggja þetta kerfi niður. Nú hafa hv. þingmenn og ráðherrar Framsóknarflokksins hoppað á þann vagn með því að leggja til verulegar skerðingar á vaxtabótum á næsta ári. Virðulegi forseti. Ég verð að segja að þarna eru hv. þingmenn og ráðherrar Framsóknarflokksins að koma í bakið á unga fólkinu sem þeir lofuðu öllu fögru og bættu umhverfi til reksturs og kaupa á húsnæði fyrir síðustu kosningar. Virðulegi forseti. Það er skömm að þessu. Við í Samfylkingunni viljum standa vörð um hag unga fólksins og hag barnafjölskyldna í landinu. Við leggjum því til að veita fé til þess að vaxtabæturnar geti staðið óbreyttar á næsta ári. Nú á tímum himinhás húsnæðisverðs hefur það aldrei verið mikilvægara að hér verði greiddar fullar vaxtabætur.

Frú forseti. Þessi tillaga er um að lækka fjárveitingar til byggðaáætlunar og þó það sé ekki nema um 12,5 millj. og af hvaða ástæðum sem það nú er þá er ekki hægt að segja annað en hún sé ákaflega táknræn fyrir það sem ég held að sé réttilega kallað niðurlæging og aumingjaskapur Framsóknarflokksins í byggðamálum. Það er með miklum endemum hvernig er verið að afgreiða þau mál hér á þessu haustmissiri þannig að Byggðastofnun er óstarfhæf og lokuð akkúrat um þessar mundir og það örlar ekki á aðgerðum til að koma henni í gang á nýjan leik, til að hægt verði að opna hana á nýjan leik. Innan örfárra vikna verður engin byggðaáætlun í gildi á Íslandi ef svo heldur sem horfir því ekkert bólar á neinu slíku plaggi frá hæstv. ráðherra byggðamála til að koma í stað þeirrar sem rennur út um áramótin. Svona er nú staðan á þessu. Því er táknrænt að ofan í kaupið leggur svo ríkisstjórnin til beinlínis lækkun á fjárframlögum 

Hæstv. forseti. Mér þykir mjög ánægjulegt að fá tækifæri til þess að koma inn á byggðamálin. Ég er ákaflega stolt af því hvað náðst hefur mikill  Hvað varðar þá lækkun sem er í frumvarpinu núna þá er hún vegna þess að við fengum sérstaka hækkun á fjáraukalögum þessa árs. Vegna þess að betra þótti að hafa þetta með þessum hætti þá féllst ég á það. En í raun erum við að hækka framlög til byggðamála til næstu ára. Byggðaáætlun kemur inn í þingið á næstu dögum. Hún hefur verið send út til umsagnar fjölda aðila og hefur fengið þar ákaflega góðar viðtökur.

Hæstv. forseti. Þó ekki sé verið að tala um stórar upphæðir sýnir þessi afgreiðsla varðandi byggðaáætlun í reynd, samanber þau orð sem féllu hér hjá hæstv. ráðherra, í hvers konar farvegi byggðamálin eru undir stjórn þessarar ríkisstjórnar. Byggðaáætlun og byggðastefna ríkisstjórnarinnar er bara á einn veg. Hún vegur að byggðunum í landinu. Ekki þarf að hafa fleiri orð um  
            

Virðulegi forseti. Það var ákaflega ánægjulegt að hæstv. byggðamálaráðherra vaknaði loks til lífsins. Hún kemur og útskýrir fyrir okkur hvers vegna ríkisstjórn sem hún situr í sker niður framlag til byggðaáætlunar.  Á síðasta kjörtímabili var hér þingmaður og ráðherra sem hét Páll Pétursson. Hann lýsti því einu sinni yfir og sagði að Framsóknarflokkurinn hefði gleymt landsbyggðinni í markaðssetningu sinni á höfuðborgarsvæðinu. Nú er það svo, virðulegi forseti, að markaðssetning Framsóknarflokksins hefur tekist mjög vel á höfuðborgarsvæðinu. Þeir mælast nánast ekki. Það ber auðvitað að þakka fyrrverandi hæstv. félagsmálaráðherra Páli Péturssyni fyrir að vera svo hreinskilinn sem hann var í þessum orðum sínum. Það væri óskandi að hæstv. iðnaðarráðherra,  
            

Virðulegi forseti. Ég ætlaði svo sem ekki að koma hér upp. En ég gat ekki orða bundist þegar hæstv. ráðherra sagði að ástand mála á landsbyggðinni væri betra en um langan tíma. Eitthvað á þá leið féllu orð hæstv. ráðherra. 
             Þorskstofninn er að hrynja segir Hafrannsóknastofnun. 

Forseti beinir því til hv. þingmanna að gera grein fyrir atkvæði sínu en ekki vera að svara öðrum hv. þingmönnum.

Forseti. Furðuleg ferli eru í gangi í undirbúningi fjárlaga, m.a. er nefndum falið að setjast yfir ofurlitla fjármuni og skipta þeim skilvíslega og nefndirnar taka það alvarlega. Nefndarmenn setjast niður og lesa sig í gegnum texta og ræða meira að segja við fólk. Síðan þegar þeir koma að sjá árangur sinna starfa við 2. umr. þá hefur því verið breytt. Einhvers staðar hefur maður þekkt mann og komnir eru inn nýir liðir sem ekki voru þar áður. Það þýðir að spurningar vakna um það hvort aðrar nefndir en fjárlaganefnd og í raun og veru aðrir en bara nokkrir menn í stjórnarliðinu eigi að sjá um þetta, t.d. hv. þingmaður sem hér situr í horni, Einar Oddur Kristjánsson af Norðurlandi vestra eða einhvers staðar að vestan svona í almennum dráttum. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Hér er dregin til baka heimild ríkisstjórnarinnar til að selja varðskipið Óðin. Hugmyndir hafa verið um að gera hann að minjasafni þorskastríðsáranna. Saga Landhelgisgæslunnar og ekki síður þau afrek sem unnin voru í þorskastríðinu við Breta er stórmerkilegur þáttur í sögu Íslands á 20. öld. Íslendingar öðluðust yfirráð yfir náttúruauðlindum sínum og gerðust brautryðjendur á alþjóðlegum vettvangi í baráttunni fyrir rétti strandríkja til fiskveiðilögsögu. Þessi barátta var háð annars vegar af embættismönnum og stjórnmálamönnum sem börðust með rökum á alþjóðaráðstefnum og samningafundum en hins vegar af áhöfnum varðskipanna sem þrátt fyrir erfiðar aðstæður stóðu uppi í hárinu á flota hennar hátignar með ævintýralegum og oft ótrúlegum hætti. Lítill vafi er á því að skipið mundi draga að sér ferðamenn, ekki síst Breta sem vafalaust þætti þessi þáttur sögu þeirra gamla heimsveldis forvitnilegur. Saga þorskastríðanna má ekki gleymast. Ég segi já.

Frú forseti. Hér er á ferðinni ákaflega undarlegt ákvæði sem ég hef efasemdir um að stjórnskipulega standist að heimila með þessum hætti, að hreinu ríkisfyrirtæki sem starfar samkvæmt lögum þar um sé á grundvelli heimildargreinar í fjárlagafrumvarpi heimilað að hlutafélagavæða starfsemi sína, þess vegna nánast alfarið. En hér segir: „Að heimila Rafmagnsveitum ríkisins að stofna hlutafélag um öflun og sölu raforku í samstarfi við aðra aðila á raforkumarkaði og leggja félaginu til nauðsynlegar eignir.“ Hvað er eftir í raforkufyrirtækjum þegar Landsnet er komið og sér um flutningana annað en annars vegar öflun og hins vegar sala raforkunnar? Það er ekki mikið annað en nafnið. Er hér verið að reyna að læða í gegn heimild til að einkavæða Rafmagnsveitur ríkisins bakdyramegin  Þessi málatilbúnaður er að engu hafandi. Það á ekki að láta hæstv. ráðherra hafa þessa heimild. Ég held að hæstv. ráðherra væri nær 

Hæstv. forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég þori. En ég vil hins vegar gera honum grein fyrir því að hann gleymir einhverju mikilvægasta hlutverki Rafmagnsveitna ríkisins sem er dreifing á raforku. Það er hins vegar þannig að um áramótin er tekið upp fullt frelsi í viðskiptum með rafmagn og þá verðum við að koma Rarik í það rekstrarumhverfi að Rarik geti keppt. Ég hef greint frá því að ég mun leggja fram frumvarp um hlutafélagavæðingu Rariks. En til þess að við séum í stakk búin til að takast á við nýja tíma um áramót þá er þetta ákvæði í fjárlagafrumvarpinu mjög mikilvægt. 
            

Frú forseti. Ég held að landsmenn hafi fengið nóg af einkavæðingu og markaðsvæðingu rafmagns af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins. Hér er laumað inn möguleikum fyrir Rarik til að hlutafélagavæða sig að einhverju eða öllu leyti. Ef ráðherra er á leiðinni með frumvarp sem lýtur að Rarik og stöðu Rafmagnsveitna ríkisins þá skal það bara koma inn í þingið. Þá ræðum við það efnislega í heild sinni í stað þess að búta Rarik niður með þessum hætti í einkavæðingaræði hæstv. iðnaðarráðherra í rafmagnsmálum. Við eigum bara að fá að fresta þessu máli, þ.e. heimild Rariks til að hlutafélagavæða sig, þangað til frumvarp ráðherra kemur fram og ræða þá heildstætt um það. Það eru vinnubrögð í lagi.

Frú forseti. Hann er undarlegur sá siður ríkisstjórnarinnar að setja ákvarðanir af þessu tagi inn í fjárlög. Það er alveg hárrétt að það eiga að koma efnisleg frumvörp fyrir alþingismenn til að ræða en það á ekki að fara að eins og hér er gert, að heimila Rafmagnsveitum ríkisins að stofna hlutafélög um öflun og sölu raforku í fjárlagafrumvarpinu. Hvaða rugl er hér á ferðinni? Fólk verður að taka hlutina á þeim nótum sem formlega hefur verið gert og eðlilegt er að gera. Frú forseti. Eru ekki allir í þessum sal gasalega glaðir eftir að bæklingurinn kom inn á heimili þeirra? Hrópuðu ekki allir: Jibbí, nú get ég valið hvort ég kaupi raforkuna mína af Rarik eða Orkubúi Vestfjarða? 

Virðulegi forseti. Það liggur alveg í augum uppi, eins og hæstv. ráðherra var að segja, að það þarf að leggja fram frumvarp ef breyta á Rarik í hlutafélag. Mér heyrðist hæstv. ráðherra segja það hér áðan. Það á þá að afgreiða á þeim 3–5 þingdögum sem eftir eru. Þetta eru vinnubrögð hæstv. iðnaðarráðherra.

Hvað er að?

Ég verð að segja hið sama: Hvað er að, virðulegi forseti? Í hvert einasta skipti sem eitthvað kemur frá hæstv. iðnaðarráðherra fer ég að skjálfa. Vegna þess ...  Virðulegi forseti. 

Það er allt of mikill hávaði í salnum. Hv. þingmaður talaði miklu lengur en honum var heimilt. En það er greinilega líka mikill skjálfti í hv. þingmönnum.

Hæstv. forseti. Nú er komið að lokum atkvæðagreiðslunnar og þarf að vísa frumvarpinu til 3. umr. Við 1. umr. var sérstaklega gagnrýnt að aðhaldið skorti og afgangurinn var ekki nægur. Samfylkingin boðaði miklar tillögur í þeim efnum sem enduðu í táknrænum tillögum. Vinstri grænir hafa lagt fram þenslutillögur. Tillögur Samfylkingarinnar eru táknrænar á þann hátt að þau vilja auka útgjöld ýmiss konar en draga úr vegaframkvæmdum, menningarhúsum á landsbyggðinni og þróunaraðstoð.

Er þetta atkvæðaskýring?

Hæstv. forseti. Niðurstaða atkvæðagreiðslunnar er á þann veg að aðhald hefur verið aukið og afgangur á fjárlögum samkvæmt frumvarpinu, eins og það stendur núna, er nálægt 2% af landsframleiðslu. Þetta er mikilvægt innlegg til hagstjórnar og hagþróunar næstu mánuði og næsta ár. Ég legg því til að málinu verður vísað til 3. umr.

Forseti er búinn að því.

Forseti verður að segja að það gengur ekki að hv. þingmenn sem standa í ræðustól fái ekki að tala vegna þess að aðrir hv. þingmenn gefa ekki hljóð til þess.

Frú forseti. Ég hafði ekki séð fyrir mér að sérstakrar skýringar þyrfti við að maður styddi að fjárlagafrumvarpið gengi til nefndar á nýjan leik og 3. umr. En þá gerast þau tíðindi að hæstv. fjármálaráðherra kemur upp í atkvæðagreiðslu um að vísa frumvarpinu til 3. umr. En til hvers notar hann ræðutíma sinn? Til að ráðast á stjórnarandstöðuna með ákaflega ómálefnalegum útúrsnúningum og gefa tillöguflutningi hennar og málafylgju einkunnir eða falleinkunnir. Ég kann heldur illa við þetta. Ég varð ekkert var við að hæstv. forseti benti hæstv. fjármálaráðherra á að þetta væri í hæsta máta óviðeigandi. Er venjan að fara í efnisumræðu og árásir á andstæðinga sína í atkvæðagreiðslu um að vísa máli milli umræðna?

Er þetta atkvæðaskýring?

Það er mjög óhefðbundið.

Er þetta atkvæðaskýring?

Ætli mér leyfist ekki eitthvað svipað og sumum öðrum? Eigum við ekki að leyfa forseta að stjórna fundinum?

Ert þú ekki að reyna að stjórna fundinum?

Forseti stjórnaði fundinum áðan.

Ert þú ekki að reyna að stjórna fundinum?

Vill ekki hæstv. fjármálaráðherra bara skammast sín? Er það ekki niðurstaðan af þessu?

Vill ekki hv. þingmaður bara halda sig við efnið?


             Ég mótmæli þeim snuprum sem komu frá hæstv. fjármálaráðherra um breytingartillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þær eru ekki þensluhvetjandi heldur þvert á móti. Fjármálaráðherra á að skammast sín.

Það er greinilega bæði skjálfti og órói í salnum. Forseti hefur áður bent á að þingmönnum ber að halda sig við að gera grein fyrir atkvæði sínu en ekki standa í því að svara öðrum hv. þingmönnum 

En ráðherra?

Ég vænti þess að næsti hv. þingmaður geri grein fyrir atkvæði sínu á réttan hátt.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki áttað mig á að það væri hæstv. fjármálaráðherra sem legði til að málinu væri vísað til 3. umr. Ég hélt að það væri virðulegur forseti og umræða af þessu tagi væri ekki vanabundin. En atkvæði okkar fellur auðvitað með því að vísa málinu í sinn lýðræðislega farveg eins og vera ber. Það felur ekki í sér neina efnislega afstöðu til málsins. Hér hefur þegar komið fram hve illa er á málum haldið við framkvæmd fjárlaga, hvernig allt aðhald skortir í þetta frumvarp og hve mikið það eykur á misskiptinguna í samfélaginu. Það er ekki nema rétt eðlilegt, virðulegi forseti, að nýr hæstv. fjármálaráðherra sitji hér á ráðherrabekknum og öskri fram í hjá hverjum ræðumanninum á fætur öðrum og geti ekki haldið stillingu sinni í umræðunni vegna þess að hann veit sem er að af þessu frumvarpi er engin ástæða til að vera stoltur nýr fjármálaráðherra.

Hæstv. forseti. Eftir 2. umr. og atkvæðagreiðslu fjárlaga er eðlilegt að vísa málinu til 3. umr. Ég vona fyrir hönd okkar allra að þær tillögur sem dregnar voru til baka verði skoðaðar vandlega og eins margar þeirra ábendinga sem komu fram í umræðunni en hafa ekki allar birst í breytingartillögum. Þessu vil ég koma til skila. Hvað varðar framlagningu mála og breytingartillagna þá lýsa þær auðvitað mismunandi pólitískum skoðunum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur af festu og ábyrgð tekið þátt í atkvæðagreiðslunni, greitt atkvæði með þeim tillögum frá meiri hlutanum sem hún telur til bóta en lagst gegn öðrum. Hvað varðar fjárútlát og tekjur ríkissjóðs þá tel ég að við höfum með ábyrgum hætti lagt fram fullnægjandi fylgiskjöl með tillögum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um þau atriði.

Hæstv. forseti. Vegna þeirrar umræðu sem fram fór í lokin og reyndar líka fyrr á fundinum, undir liðnum Atkvæðaskýringar, vil ég koma því að að þetta er nýbreytni sem ég hafði ekki áttað mig á, að þingmenn gætu fengið orðið eftir að aðrir þingmenn hafa hafið atkvæðaskýringar sínar. Ef menn ætla að hafa þann háttinn á er hætt við því að fjárlagaumræðan geti farið að dragast úr hömlu, þ.e. afgreiðsla fjárlaga. Ég held að það sé þrátt fyrir allt skárra að þingmenn sem vilja gefa skýringu á atkvæði sínu biðji um það strax í upphafi en ekki verði úr því langar umræður í hvert skipti sem einhver fer upp til að gefa skýringar á atkvæði sínu. Ég beini því til hæstv. forseta hvort ekki beri að halda í heiðri þær venjur sem hafa skapast hvað þetta varðar.

Út af orðum hv. þingmanns vill forseti segja að það hefur svo sannarlega verið venja að menn óski eftir því að gera grein fyrir atkvæði sínu áður en slíkar greinargerðir eru fluttar.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað alvanalegt að við vísun til næstu umræðu geri menn grein fyrir atkvæði sínu. Í því er engin nýbreytni þrátt fyrir það sem menn hafa haldið fram. Það sem var óvenjulegt við þessa atkvæðagreiðslu var að fleiri fengu að gera grein fyrir atkvæði sínu en um það höfðu beðið í upphafi atkvæðagreiðslunnar. Það var nýbreytnin við þessa atkvæðagreiðslu og ég held að við ættum að taka til athugunar að svo verði ekki áfram.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum. Frumvarpið er í samræmi við tillögur tekjustofnanefndar til félagsmálaráðherra þann 17. mars síðastliðinn. En nefndin var skipuð fulltrúum ríkis og sveitarfélaga. Í 3. lið tillagna nefndarinnar er lagt til að varasjóði húsnæðismála verði heimilað að auka rekstrar- og söluframlög vegna félagslegra íbúða í eigu sveitarfélaga og aðstoða við úreldingu þeirra. Lagt er til að framlögin komi til greiðslu á árunum 2005, 2006 og 2007. Framlögin nemi 280 millj. kr. á ári eða alls 840 millj. kr. á tímabilinu. Um útfærslu segir í tillögum nefndarinnar að fjármögnun komi af höfuðstól varasjóðs viðbótarlána. Þessi breyting felur því ekki í sér útgjöld fyrir ríkissjóð. Varasjóður viðbótarlána, sem er tilkominn vegna framlaga frá sveitarfélögum samhliða veitingu viðbótarlána, er ætlað að bæta einstök tjón sem Íbúðalánasjóður verður fyrir vegna útlánatapa á viðbótarlánum og vegna kostnaðar við uppboðsmeðferð eigna sem á hvíla viðbótarlán. Í lok árs 2004 hætti Íbúðalánasjóður að veita viðbótarlán og hefur sjóðurinn því ekki orðið fyrir nýjum skuldbindingum frá þeim tíma. Þvert á móti hafa skuldbindingar sjóðsins minnkað ört undanfarna mánuði vegna uppgreiðslna viðbótarlána. Um síðustu áramót var staða útistandandi viðbótarlána rétt tæplega 21 milljarður kr. Á sama tíma var eigið fé varasjóðs viðbótarlána rúmar 1.300 millj. kr. eða sem nemur um 6,2% af útistandandi viðbótarlánum. Þann 30. september síðastliðinn hafði það hlutfall hækkað í 9–10% að teknu tilliti til vaxtatekna sjóðsins og tapaðra viðbótarlána á árinu og staðan batnað sem því nemur. Samkvæmt úttekt sem unnin var fyrir varasjóð viðbótarlána fyrr á þessu ári er óhætt talið að lækka eigið fé sjóðsins þannig að hlutfall þess af útistandandi viðbótarlánum verði á bilinu 3–4%. Það er því ljóst að eigið fé sjóðsins er langt umfram það sem sérfræðingar telja nauðsynlegt vegna skuldbindinga hans. Fjölmörg sveitarfélög glíma við rekstrarvanda í félagslega húsnæðiskerfinu og í tillögum tekjustofnanefndar er lagt til að ráðgjafarnefnd varasjóðs húsnæðismála verði heimilað að ganga á eigið fé varasjóðs viðbótarlána til að taka á þeim vanda með auknum rekstrarframlögum eða aðstoð við fækkun íbúða með sölu á almennum markaði. Tekið skal fram að um þetta ríkir full sátt við sveitarfélögin og er raunar um að ræða tillögu fulltrúa sveitarfélaga í tekjustofnanefnd sem stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga hefur einnig samþykkt. Hæstv. forseti. Í tillögum tekjustofnanefndar er enn fremur lagt til að rammasamkomulag ríkis og sveitarfélaga sem vísað er til í ákvæði til bráðabirgða VIII við lögin verði framlengt um þrjú ár, eða til ársins 2009. Samkomulagið felur í sér 60 millj. kr. árlegt framlag ríkissjóðs til verkefnis varasjóðs húsnæðismála. Kostnaðaraukning vegna þessa fyrir ríkissjóð nemur alls 180 millj. kr. á þessu tímabili. Á sama tíma munu sveitarfélög inna af hendi 20 millj. kr. á ári í sama tilgangi. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. félagsmálanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 88/2003, um Ábyrgðasjóð launa. Efni frumvarpsins er tvíþætt. Í fyrsta lagi tengist efni frumvarpsins frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2006. Á undanförnum árum hefur Ábyrgðasjóður launa ekki getað staðið undir skuldbindingum sínum samkvæmt lögunum enda hefur útstreymi úr honum verið nokkuð meira en áætlað var við setningu laganna árið 2003. Í árslok 2003 var eigið fé sjóðsins uppurið og hefur sjóðurinn af þeim ástæðum myndað skuld við ríkissjóð sem í árslok 2004 var 536 millj. kr. Enda þótt teikn séu á lofti um að hámarki hafi verið náð í útgjöldum sjóðsins þykir ljóst að hækka verði gjaldið vegna stöðu hans. Verði gjaldinu haldið óbreyttu eru horfur á að halli sjóðsins haldi áfram að aukast þrátt fyrir að dregið hafi úr útgjöldum hans það sem af er árinu 2005. Þegar miðað er við að árleg útgjöld sjóðsins nemi um 500 millj. kr. má ætla að halli hans verði um 1,1 milljarður kr. í árslok 2006 og tæpir 2,2 milljarðar kr. í árslok 2011, að óbreyttu gjaldi. Í þessu ljósi, hæstv. forseti, er lagt til að ábyrgðargjaldið. sem ætlað er til að fjármagna Ábyrgðasjóð launa, verði hækkað. Hefur náðst samkomulag við atvinnurekendur um að gjaldið verði hækkað úr 0,04% í 0,1% af gjaldstofni frá og með 1. janúar 2006 verði það samþykkt á Alþingi. Verði ábyrgðargjaldið hækkað í 0,1% eins og frumvarpið gerir ráð fyrir og árleg útgjöld Ábyrgðasjóðs verða um 500 millj. kr. er gert ráð fyrir að jafnvægi verði náð í rekstri sjóðsins árið 2011. Í öðru lagi er lögð til breyting á heimild aðila máls til að kæra ákvarðanir Ábyrgðasjóðs launa til félagsmálaráðuneytis. Skipulag íslenskrar stjórnsýslu gerir almennt ráð fyrir tveimur stigum þar sem fyrir hendi eru lægra sett stjórnvöld, sem oftast eru stofnanir sem fara með framkvæmd tiltekinna málefna í umboði ráðherra. Er þá litið á ráðherra sem æðra stjórnvald á því sviði. Til að auka réttaröryggi almennings er gert ráð fyrir að heimilt sé að kæra ákvarðanir til lægra setts stjórnvalds til æðra stjórnvalds sem er þá skylt að taka ákvörðunina til endurskoðunar. Í gildandi lögum virðist sem miðað sé við þrjú stjórnsýslustig í þessu tilviki. Gert er ráð fyrir málskoti til stjórnar sjóðsins áður en heimilt er að kæra ákvörðun til félagsmálaráðuneytisins. Hins vegar þykir það samræmast betur skipulagi íslenskrar stjórnsýslu að ákvarðanir Ábyrgðasjóðsins, sem teknar eru á grundvelli laganna, séu teknar í umboði stjórnar Ábyrgðasjóðs launa sem síðan væru kæranlegar beint til félagsmálaráðuneytis. Varsla Ábyrgðasjóðs launa er á ábyrgð stjórnar sjóðsins en stjórnin hefur gert þjónustusamning við Vinnumálastofnun um daglega umsýslu fyrir sjóðinn. Annast því starfsfólk stofnunarinnar að jafnaði afgreiðslu umsókna í umboði stjórnar Ábyrgðasjóðs launa. Þegar upp koma mál sem talin eru þarfnast nánari skoðunar er gert ráð fyrir að starfsmenn leggi þau mál fyrir stjórn sjóðsins sem taki ákvörðun um hvernig málið skuli afgreitt. Þrátt fyrir að einstakar umsóknir hljóti þannig umfjöllun stjórnar sjóðsins verða öll mál afgreidd á sama stjórnsýslustigi. Er þá litið svo á að ákvörðun hafi verið tekin af stjórnvaldinu, þ.e. Ábyrgðasjóði launa, hvort sem málið hefur hlotið umfjöllun stjórnar eða eingöngu starfsmanna. Í reynd hefur framkvæmd laganna, hæstv. forseti, verið með þessum hætti. Breytingartillaga þessi er gerð í því skyni að treysta og skýra framkvæmdina og tryggja réttaröryggi þeirra sem þurfa að leita til Ábyrgðasjóðsins. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. félagsmálanefndar.

Frú forseti. Þetta litla frumvarp sem varðar málefni Ábyrgðasjóðs launa tekur á atriðum sem að sjálfsögðu er óumflýjanlegt að bregðast við og þá sérstaklega því sem snýr að fjárhag sjóðsins og því að hann á ekki fyrir skuldbindingum sínum eða verkefnum. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að taka á því vegna þess að starfsemi sjóðsins er bráðnauðsynleg og enginn vill, held ég, sjá að horfið verði aftur til þeirra tíma að launamenn geti misst í stórum stíl af launum sínum vegna þess að vinnuveitandi þeirra fari á höfuðið eða komist í þrot og þeir eigi inni stórar fjárhæðir í ógreiddum launum, varnarlausir með öllu oft og tíðum gegn því ástandi sem þar hefur skapast, hafandi ekki haft upplýsingar um stöðu fyrirtækisins o.s.frv. En það vekur óneitanlega athygli að hér er lögð til meira en tvöföldun á gjaldtökunni, þ.e. úr 0,04% af gjaldstofninum, sem er greidd laun í landinu og í 0,1%. Þetta er sem sagt umtalsverð hækkun, meira en tvöföldun þó svo að prósentan sé ekki há. Það hlýtur að stafa af öðru tvennu nema hvoru tveggja sé í bland að gjaldþrot hafi orðið mun meiri en menn reiknuðu með þegar prósentan var stillt af á sínum tíma og talið var nægja að 0,04% væru tekin eða hinu að menn hafi vanmetið málin verulega. Mér fyndist því mega koma aðeins skýringar fram á því hverjar séu meginástæður þess að svona mikla breytingu þarf á gjaldtökunni. Nú er það gott ef samkomulag er um það við atvinnurekendur sem greiða gjaldið að fara í þessa hækkun enda óumflýjanlegt og þá á það ekki að þurfa að valda deilum. Engu að síður er fróðlegt að vita hvað hér hefur gerst.

Hæstv. forseti. Það er vissulega rétt sem fram kemur í máli hv. þingmanns að þarna er um að ræða tillögu um verulega hækkun þessa gjalds eða meira en tvöföldun. Hún er til komin, eins og ég rakti í fyrra máli mínu, af því að Ábyrgðasjóður launa hefur ekki staðið undir þeim kröfum sem til hans eru gerðar samkvæmt lögum. Það er sömuleiðis rétt sem kom fram í vangaveltum hv. þingmanns að skýringin er fyrst og fremst sú að gjaldþrot voru meiri á þeim tíma sem liðinn er frá breytingu laga um sjóðinn en ráð var fyrir gert og útstreymið úr sjóðnum þar með sömuleiðis meira. Það er rétt að undirstrika það og árétta hér, hæstv. forseti, að um þessa miklu hækkun - við hv. þingmaður getum verið sammála um það - er samkomulag við atvinnurekendur og þeir gera sér fyllilega grein fyrir því að ekki er hægt að reka sjóðinn áfram með þeim hætti sem gert hefur verið af þessum sökum og þess vegna er þessi hækkun lögð til.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og að staðfesta það hér að það urðu sem sagt veruleg meiri gjaldþrot á árunum 2003, 2004 og 2005 sem leiða til þess að óumflýjanlegt er að fara í þessa meira en tvöföldun á gjaldtöku til Ábyrgðasjóðs launa. Þetta gerist sem sagt mitt í öllu góðærinu. Þrátt fyrir það fjölgar gjaldþrotum svona mjög og meira er um að þar frjósi inni vangreidd laun til starfsmanna en menn gerðu ráð fyrir. Ég legg til að hæstv. félagsmálaráðherra fræði formann sinn, hæstv. forsætisráðhera, um að þetta sé nú að gerast þrátt fyrir allt í miðju góðærinu hans.

Hæstv. forseti. Já, því miður er það nú svo að enn finnast dæmi þess að menn kunni ekki fótum sínum forráð í rekstri. Þó ekki sé það nú alltaf ástæða gjaldþrota þá er það alla vega í sumum tilvikum og þannig háttar til í þessu tilviki að gjaldþrot urðu meiri á þessu tiltekna tímabili en menn gerðu ráð fyrir í upphafi. Það þarf, hæstv. forseti, því miður ekki mörg gjaldþrot til, mörg gjaldþrot umfram þau sem menn reikna með til þess að svona fari og þannig hygg ég nú að hafi verið í þessu tilviki, að þarna sé ekki um mörg gjaldþrot að ræða en því miður í einhverjum tilvikum stór.

Hæstv. forseti. Ég tel ástæðu til þess að fá það upplýst nú við 1. umr. hvort farið hafi fram sérstök úttekt á því hvernig þessi staða kemur upp í einstökum tilvikum. Þá á ég við það hvort farið hafi fram skoðun á aðdraganda gjaldþrota fyrirtækja og hvort menn hafi skoðað það sérstaklega hvort að í rekstri fyrirtækja sem enda í gjaldþroti séu menn í raun að stefna til þess að launþegar taki laun sín í gegnum Ábyrgðasjóð, þ.e. hvort þeir haldi of lengi áfram rekstri, þó að í verulegum taprekstri sé, og treysti á að koma launum fólksins yfir á Ábyrgðasjóð launa. Ég held að nauðsynlegt sé að skoða það, hafi það ekki verið gert, því að það er ekki hugsunin við Ábyrgðasjóð launa að menn geti beinlínis gert út á það í rekstri sínum að lokauppgjör launþega færist sjálfkrafa yfir á sjóðinn. Þess vegna spyr ég að því hvort það hafi verið skoðað varðandi þetta ferli fyrirtækjanna, þ.e. hvort eðlilega sé staðið að málum miðað við þær kröfur sem gerðar eru til fyrirtækja í rekstri og þeirrar ábyrgðar sem menn eiga að bera þar.

Hæstv. forseti. Já, stjórn Ábyrgðasjóðs launa og sömuleiðis félagsmálaráðuneytið hafa farið rækilega yfir þessi mál einmitt til þess að komast til botns í því hvort glufur kunni að vera í kerfinu eða óeðlileg háttsemi. Ég tel að stjórn Ábyrgðasjóðs launa hafi gert sitt ýtrasta til þess að koma í veg fyrir að svo geti verið. Vissulega hafa einhver brögð verið að því að menn reyndu slíkt. En ég tel mig geta fullvissað hv. þingmann um að stjórn Ábyrgðasjóðs launa hefur vakandi auga með þessu verkefni og gerir sitt ýtrasta til þess að sjóðurinn starfi samkvæmt þeim lögum og þeim reglum og þeim áherslum sem um hann gilda.

Hæstv. forseti. Þar sem skoðun hefur farið fram á þessu vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort honum sé kunnugt um að menn hafi aftur og aftur stofnað til nýrra fyrirtækja á þeim tíma sem við vorum hér að ræða um, síðastliðin þrjú ár, hvort menn hafi kannski komið, ekki bara einu sinni heldur tvisvar eða jafnvel þrisvar með rekstur á nýrri kennitölu í nánast sömu atvinnugrein og launþegarnir eigi síðan rétt í sjóðnum.

Hæstv. forseti. Stjórn Ábyrgðasjóðs launa í samvinnu við Vinnumálastofnun lét fara fram alveg sérstaka úttekt á því hvort um slíkt væru einhver dæmi. Því miður finnast dæmi um að sömu aðilar standi að baki fleiri en einu gjaldþroti. Því miður eru dæmi þess. Það er mál sem stjórnin er mjög vel meðvituð um og vakir yfir enda er ástæða til þess. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka það mál hér upp. Full ástæða er til að vaka yfir þessu á hverjum tíma því að auðvitað hljótum við öll að vilja gera okkar ýtrasta til að koma í veg fyrir að menn svo mikið sem geri tilraunir til þess að spila á þetta kerfi sem er sett upp í góðum tilgangi eins og við þekkjum.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra út í frumvarpið sem hér er til umræðu. Mér sýnist hér vera um að ræða flata hækkun sem leggst jafnt á öll laun, há laun og lág laun. Þess vegna kemur ekki persónuafsláttur neitt hér inn í. Þetta er svona skattur sem leggst jafnt á öll laun. Þetta er þá kannski liður í því að launakostnaðurinn - ef ég skil þetta rétt - og kostnaður atvinnurekenda við há og lág laun verður hlutfallslega jafnmikill á launin og ekki er tekið tillit til persónuafsláttar. Það má segja að tryggingagjaldið sé flatur skattur á öll laun. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé nær að skylda atvinnurekendur einfaldlega til þess að kaupa sér tryggingar í stað þess að vera með þetta sjóðskerfi því að þeir sem standa í skilum svo áratugum skiptir eru kannski að greiða jafnvel laun hjá þeim sem koma og fara og eru í samkeppni en fara ekkert eftir reglum. Þeim svíður það jafnvel að þetta fyrirkomulag sé með þessum hætti. Er kannski mögulegt að fara í einhverjar breytingar á innheimtunni?

Hæstv. forseti. Það er nú ástæða til þess að taka af allan vafa um það að hér er ekki um að ræða gjald sem kemur með nokkrum hætti niður á launþegum heldur eru það atvinnurekendur sem greiða þetta gjald. Það kemur hvorki launum einstaklinganna við né heldur persónuafslættinum. Þarna er um að ræða gjald sem atvinnurekendur safna saman í þennan sjóð til þess að standa undir því þegar áföll verða og gjaldþrot eiga sér stað. Hv. þingmaður spyr hvort ekki megi allt eins sjá fyrir sér að atvinnurekendur kaupi sér sérstaka tryggingu. Ég vil nú líta svo á, hæstv. forseti, að það sé nákvæmlega það sem þeir eru að gera með þessum sjóði, þ.e. þar safna atvinnurekendur saman í einn sjóð peningum sem svo aftur eru nýttir til þess að taka áföllin af þeim þegar gjaldþrotin verða. Þarna er því um að ræða verkfæri sem við Íslendingar höfum nýtt okkur með margvíslegum hætti, þ.e. samfélagsleg ábyrgð og í þessu tilfelli samábyrgð fyrirtækjanna.

Frú forseti. Það er rétt að launagreiðandi sér um að innheimta gjaldið. En þetta eykur launakostnaðinn og minnkar það svigrúm sem hægt er að nota til þess að greiða laun. Á endanum kemur þetta því niður á launafólki. Það er alveg gefið. Þetta leggst hlutfallslega jafnt á há og lág laun. Þess vegna kemur persónuafslátturinn ekkert inn í. Meðan bæði er verið að draga saman persónuafsláttinn og hækka tryggingagjaldið, sem má alveg líta á sem flatan skatt á öll laun, þá er verið að þyngja skattbyrði þeirra sem hafa lægri tekjurnar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að ég hef nú staðið í þeim sporum að greiða laun og það er ansi flókið, hvort ekki sé tímabært að huga að því að koma á miðlægu innheimtukerfi. Það mundi koma sér sérstaklega vel fyrir minni fyrirtæki og mundi eflaust líka tryggja að lífeyrissjóðsgreiðslur 

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þingmanni að eftir því sem álögurnar eru meiri þeim mun minna verður svigrúmið til greiðslu launa en þetta er samt sem áður aðferð sem við höfum verið sammála um að beita. Ég hef ekki orðið var við að atvinnurekendur eða fulltrúar launþegahreyfingarinnar geri athugasemdir við að með þessum hætti reyni menn að strengja þetta öryggisnet. Ég get hins vegar alveg tekið undir með hv. þingmanni í þeim efnum að að sjálfsögðu er fyllsta ástæða fyrir okkur að leita á hverjum tíma allra leiða til að samhæfa starfsemi ríkisins, fækka stofnunum og einfalda kerfið. Í þeim tilgangi hefur ríkisstjórnin sett af stað átak sem ber yfirskriftina Einfaldara Ísland og einnig sett af stað vinnu sem lýtur að því að einfalda Stjórnarráðið og stjórnkerfið, fækka ráðuneytum og stofnunum. Sú vinna er í fullum gangi.

Virðulegi forseti. Á þessu máli verður að taka og það er ekkert annað en ábyrgt af hæstv. ráðherra og ríkisstjórn að takast á við þann vanda sem uppi er með þennan ábyrgðarsjóð. Eins og komið hefur fram í umræðum er um mikilvægan sjóð að ræða. Hann er mikið öryggistæki fyrir launþega sem hafa oftast ekki mikið um rekstur þeirra fyrirtækja sem þeir starfa hjá að segja. Það getur komið sér mjög illa fyrir þá ef þeir missa skyndilega vinnuna, það er svo augljóst að ekki þarf að hafa um það mörg orð. Ég vildi velta hér upp ákveðnum áhyggjum sem ég hef og tengjast þessu máli. Ég vil einnig þakka fyrir þau málefnalegu andsvör sem hér komu fram, sérstaklega hjá þingmönnum Frjálslynda flokksins, mér fannst þeir taka á málum sem við þurfum að ræða og skoða. Þegar ég skoða stöðu sjóðsins, ég vitna þá í minnisblað sem var dreift til okkar nefndarmanna, vekur það athygli mína að tekjurnar árið 2004 eru samtals 337 millj. kr. Af því er ábyrgðargjaldið 196 millj. kr. en úr þrotabúum koma 142 millj. kr. Gjöldin eru 741 millj. kr. þannig að hallinn er 404 millj. kr., tekjurnar 337 millj. kr., gjöldin 741 millj. kr. og hallinn upp á 404 millj. kr. Gjöldin lækka miðað við áætlun 2005 en tekjurnar einnig. Þrátt fyrir að ábyrgðargjaldið hækki þá lækka tekjur úr þrotabúum úr 142 millj. kr. í 70 millj. kr. og miðað við áætlun 2006 lækkar það enn og er þá komið niður í 50 millj. kr. Miðað við áætlanir er varða breytingar á frumvarpinu er gert ráð fyrir 100 millj. kr. afgangi árið 2006 miðað við þessa miklu hækkun. Afgangur upp á 100 millj. kr. í því árferði sem nú er - ég held við getum ekki kallað það neitt annað en góðæri hvernig sem horft er á það - og er ég þá að miða við þessa miklu hækkun - gerir það að verkum að maður fer að hugsa til þess hvað gerist ef syrta fer í álinn. Við gætum lent í slæmum málum, eins og t.d. að hér kæmi vinstri stjórn, þá yrði góðærið fljótt að fara. Það segir reglan okkur. Einhverjar aðrar ástæður gætu líka komið til. Eins og hér hefur komið fram, og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ræddi ágætlega í gær, og eru svo sem engin ný sannindi, þá skiptir máli í hlutum eins og þessum að sparað sé til mögru áranna eins og segir í ágætri bók. Við þurfum að ganga þannig frá, hvort sem um er að ræða þennan sjóð eða Atvinnuleysistryggingarsjóð, að þegar vel stendur á, eins og núna, leggi menn í sjóð þannig að ekki þurfi að fara út í það þegar illa gengur að hækka gjöld á fyrirtækjum eða fara út í einhverjar aðrar aðgerðir til að stoppa upp í gatið. Ég er sammála hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni þegar hann segir að það þurfi að skoða þessi mál. Hann spurði hvort það gæti verið að menn væru að gera út á sjóðinn og er þá vísa í einhver atriði. Þegar maður lítur á þessa tölu finnst manni hlutirnir ekki alveg ganga upp. Gjöldin eru ansi há miðað við árferðið og þegar maður sér hver þróunin hefur verið, hvernig það sem komið hefur úr þrotabúunum fer lækkandi, ég vísa í reikninginn frá 2004 og síðan áætlun 2005 og 2006, ég hef ekki eldri tölur, þá sér maður að það er eitthvað sem gengur ekki upp. Ég tel æskilegast að vera með sjóði eins og þessa sem mundu safna upp fjármunum í góðæri og við gætum ef því er að skipta lækkað gjöldin þegar syrtir í álinn. Hér er vissulega ekki um að ræða gjald sem leggst á launafólk beint en samt, eins og hæstv. félagsmálaráðherra minntist á, minnkar það svigrúm sem atvinnurekandinn hefur þegar hann greiðir út laun ef hann er með há launatengd gjöld. Það segir sig sjálft. Það kom líka fram hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni þó að hann hafi ekki farið rétt með að þetta væri hlutfallslega sami skatturinn og flatur skattur og kæmi eins niður á þeim sem væru með lág laun og há laun. Þetta er prósentuskattur og þar af leiðandi greiða menn mun lægri prósentu á lág laun en á há laun. Það er nákvæmlega eins og hv. þingmaður segir, þetta er sama prósentan en 1% af þúsund krónum er miklu lægri tala en 1% af 100.000 kr. Þar af leiðandi greiðir atvinnurekandi meira með þeim sem eru með hærri laun en með hinum sem hafa lægri laun. Það er mjög mikilvægt að því sé haldið til haga í umræðu sem þessari ef farið er út í þau mál. Aðalatriðið er þetta. Við þurfum að skoða það vel í nefndinni hvernig stendur á þeirri þróun sem verið hefur að undanförnu. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson velti því upp hvort verið væri að gera út á þennan sjóð af einstaka atvinnurekendum. Ég hef ekki trú á því að það sé algengt. Það hljóta þá að vera einhver afmörkuð tilvik. En við hljótum að spyrja að því hvort eitthvað slíkt sé í gangi og hvort til einhverra ráða sé hægt að grípa til að draga úr útgreiðslum í sjóðinn. Ég tel að við þurfum að ná meiri fjármunum inn á þessum tímum þannig að úr einhverju sé að spila þegar og ef aðstæður breytast.

Virðulegi forseti. Hér er tekið til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum um Ábyrgðasjóð launa og til þess gripið að hækka framlög í sjóðinn með tilliti til slæmrar stöðu hans, hækka ábyrgðargjaldið um hátt í 150% frá því sem nú er en það á að gefa sjóðnum 600 millj. kr. og ríflega það. Ég vil minna á í þessu sambandi að við höfum ítrekað, bæði núna við fjárlagagerðina og síðustu fjárlagagerð, vakið athygli þingheims á stöðu Ábyrgðasjóðs launa og talið að um verulegar vanáætlanir væri að ræða í sjóðinn miðað við skuldbindingar hans og vöruðum við hvert stefndi. Við höfum bent á að tvöfalda þyrfti ábyrgðargjaldið, gerðum það á síðasta þingi, til að sjóðurinn gæti staðið undir skuldbindingum sínum og gert upp við ríkissjóð en hann skuldaði þá um 600 millj. kr. Þetta hefur ítrekað komið fram og kemur fram í gögnum núna við fjárlagagerðina þannig að þetta frumvarp kemur ekki á óvart og full ástæða er til að taka á málunum með þeim hætti sem hæstv. félagsmálaráðherra gerir. Það vekur athygli að þrátt fyrir að verið sé að hækka gjaldið um fast að 150% þá er engu að síður áætlað að halli sjóðsins verði um 1,1 milljarður í árslok 2006 og tæpir 2,2 milljarðar í árslok 2011 að öllu óbreyttu - þrátt fyrir þessa hækkun sem hér er verið að gera. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að ekki var þá tekið fastar á fyrst þetta gerir ekki meira en raun ber vitni og enn verður áfram viðvarandi halli á sjóðnum á næstu árum? Í tengslum við fjárlagagerðina sá ég, og ég býst við að sé viðurkennt í þessu frumvarpi hæstv. ráðherra, að á árinu 2011 verði halli í árslok þrátt fyrir þessa gjaldtöku. Að vísu ætla ég að leiðrétta mig hér vegna þess að þegar ég nefndi 2,2 milljarða í árslok 2011 var það að óbreyttu gjaldi en engu að síður er gert ráð fyrir verulegum halla á rekstri sjóðsins þrátt fyrir þá breytingu sem hér er verið að gera. Aðeins var komið inn á það hér hvort hæstv. ráðherra teldi að grípa þyrfti til einhverra frekari aðgerða en gert hefur verið varðandi t.d. atvinnurekendur - atvinnurekendur sem ítrekað verða gjaldþrota og skuldbindingar þeirra lenda á Ábyrgðasjóði launa. Ég minnist þess að þegar við ræddum málið fyrir nokkru hafði verið gerð úttekt á stöðu sjóðsins og þá komu fram ýmsar aðgerðir sem þeir sem unnu verkið fyrir hæstv. ráðherra töldu að grípa þyrfti til til að sporna við hinu mikla útstreymi úr ábyrgðarsjóði launa. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort öllum þeim tillögum sem þar komu fram hafi verið hrint í framkvæmd. Ef ekki, hvað stendur út af? Við erum að fjalla um mjög mikilvægan sjóð sem hefur mikla þýðingu fyrir launafólk. Það er mjög mikilvægt að vel sé að honum staðið í fjármögnun og lögum og reglum. Það er ekki svo sjaldan sem fólk hefur þurft að sækja rétt sinn í þennan sjóð, ekki síst þegar þeir sem lenda með fyrirtæki sín í gjaldþrot fara og skilja eftir ógreidda vörsluskatta lífeyrisréttinda og annað. Ég vildi spyrja ráðherrann í fyrsta lagi hvort hann teldi ekki að gera þyrfti betur en hér er gert til þess að ná fyrr jafnvægi í stöðu sjóðsins, hvort gerðar hafi verið einhverjar áætlanir um útgjöld í sjóðnum á næstu árum sem við sem um málið fjöllum í hv. félagsmálanefnd gætum fengið. Ég vil líka vekja athygli ráðherrans á því svari sem ég fékk frá viðskiptaráðherra fyrir sennilega tveimur árum. Í því svari upplýsti ráðherra mig um ýmislegt sem ég hafði hug á að vita varðandi kennitöluflakk í atvinnurekstri. Spurt var hvort ráðherra teldi ástæðu til að grípa til aðgerða eða lagasetningar til að sporna við kennitöluflakki og hvort Norðurlandaþjóðirnar hefðu gripið til sérstakra aðgerða eða lagasetningar til að koma í veg fyrir slíkt. Ég sá ástæðu til að spyrja hæstv. ráðherra þeirrar spurningar þá í ljósi upplýsinga sem ég hafði áður fengið í svari til mín þar sem fram kom að á árunum 1992–2001 urðu rúmlega 3.000 hlutafélög og einkahlutafélög gjaldþrota og 331 einstaklingur sem sat í stjórn þessara félaga hafði setið í stjórnum þriggja eða fleiri félaga. Af þessum 331 einstaklingi sátu 228 í stjórnum þriggja þessara gjaldþrota félaga, 58 sátu í stjórnum fjögurra þeirra og 45 í stjórnum fimm eða fleiri þeirra félaga sem orðið höfðu gjaldþrota. Þar kom líka fram að fjöldi gjaldþrota hlutafélaga og einkahlutafélaga þar sem stjórnarmenn þeirra tengdust þremur eða fleiri gjaldþrotum eru rúmlega 800 af þeim rúmlega 3.000 sem urðu gjaldþrota á árunum 1992–2001. Maður veltir því fyrir sér hvort einhver tengsl séu milli gífurlegrar aukningar á útstreymi úr Ábyrgðasjóði launa og fjölda einstaklinga sem aftur og aftur stofna til fyrirtækjareksturs eftir gjaldþrot og senda reikninginn fyrir ógreidd laun og vörsluskatta í ríkissjóð. Þegar við ræddum hér fyrir ekki margt löngu um stöðu þessa sjóðs upplýsti ráðherra að útgjöld úr sjóðnum hafi, að mig minnir, fjórfaldast á stuttum tíma og maður veltir því þá fyrir sér hve mikil tengsl séu þarna á milli. Við höfum t.d. fjallað um þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd og m.a. velt því fyrir okkur hvort ástæða sé til að skoða kennitöluflakkið svokallaða og ég minnist þess að Samtök iðnaðarins hafa margoft bent á þetta. Þess vegna held ég að gott væri að fá svar við því við þessa umræðu, af því erum að fjalla um Ábyrgðasjóðinn, hvort ráðherrann telji ástæðu til að skoða frekar en gert hefur verið hvort veruleg og þá hver tengsl séu milli gífurlegrar aukningar útgjalda hjá Ábyrgðasjóði launa og fjölda einstaklinga sem aftur og aftur stofna til fyrirtækjareksturs á grunni gjaldþrots sem þeir lenda kannski aftur og aftur í. Maður hefði haldið að þetta ætti að vera sameiginlegt verkefni bæði fyrir viðskiptaráðherra og félagsmálaráðherra að fara í. Ég spyr hæstv. ráðherra um það. Ég vil benda á, þótt ég sé ekki sérstaklega að leggja það til, að aðrar þjóðir hafa gengið miklu lengra en við í því að grípa til aðgerða þegar um er að ræða kennitöluflakk í þeirri mynd að verið er að stofna aftur og aftur til fyrirtækja á grunni þess gamla og vísa réttarmálum og iðgjöldum launþega í ábyrgðasjóði. Í svari ráðherra til mín sem ég vitnaði í áðan kom fram að í frumvarpi um atvinnurekstrarbann sem var til skoðunar, og flutt var af Finni Ingólfssyni sem þá var þingmaður, var lögð til sú leið að leggja tímabundið bann við atvinnurekstri einstaklinga. Byggðist það á sænskum lögum og jafnvel á annarri norrænni löggjöf sem tengdist refsiverðu atferli. Í Finnlandi eru ekki ósvipuð lög um atvinnurekstur og sumir hafa farið þá leið að setja tímabundið bann við setu aðila í stjórnum fyrirtækja sem lent hafa aftur og aftur í gjaldþrotum. Þetta eru mál sem menn hafa reifað annað slagið hér á landi en aldrei hefur orðið neitt úr því að fara þessa leið og aðrar Norðurlandaþjóðir virðast taka harðar á þessum málum en við gerum. Mér fannst ástæða til þess, virðulegi forseti, að hreyfa þessari hlið á málinu aftur þegar við fjöllum um Ábyrgðasjóð launa. Við höfum fyrirliggjandi upplýsingar og athuganir sem gerðar hafa verið og ég vitna hér í sem gefa fullt tilefni til þess að fastar sé tekið á þessu af hálfu ráðherranna. Ég heyrði að hæstv. félagsmálaráðherra nefndi áðan að komið hefði fram í þeirri úttekt sem hann lét gera á stöðu sjóðsins að þarna væru einhver tengsl á milli. Þá er spurningin: Hvað verður gert í framhaldi af því? Er bara látið þar við sitja að þarna sé sterk vísbending, sem kom fram í úttekt nefndar sem skoðaði málið á vegum ráðherra, og síðan verði ekkert gert með málið í framhaldinu? Þetta er ein leið til þess að vernda þennan sjóð sem er svo mikilvægur fyrir launafólk og til að koma í veg fyrir, virðulegi forseti, að verið sé að misnota hann. Þetta er mál sem ég tel að við ættum að kafa miklu dýpra í hér á landi en gert hefur verið án þess að ég sé að tala fyrir því að ráðist verði með einhverju offorsi eða hörku í það. Engu að síður er full ástæða til að skoða málið. Ég geri mér fyllilega ljóst að á því eru margar hliðar en það er engin ástæða til þess, virðulegi forseti, að láta kyrrt liggja í þessu efni. Þetta er mál sem þarf að kafa betur ofan í. Að öðru leyti mun ég að sjálfsögðu greiða fyrir því að frumvarp þetta nái fram að ganga fyrir jólaleyfi. Ég geri mér grein fyrir að það er hluti af fjárlagagerðinni og mun fyrir mitt leyti reyna að stuðla að hraðri afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir orð hennar hér. Þingmaðurinn spyr í fyrsta lagi hvers vegna ekki sé gengið lengra í tillögu um hækkun gjaldsins. Auðvitað má alltaf velta fyrir sér, hæstv. forseti, hversu langt á að ganga við slíkar aðstæður. Þarna er um það að ræða að með frumvarpinu er gert ráð fyrir að hækkunin verði um 150% eða úr 0,04% í 0,1%. Um það náðist samkomulag við atvinnurekendur og með því að freista þess að ná jafnvægi í rekstri sjóðsins á tilteknum tíma eða á árinu 2011. Ég ítreka að auðvitað hefði verið hægt að leggja til að þetta yrði gert hraðar en það var mat mitt, hæstv. forseti, að þarna væri hóflega langt gengið en engu að síður sæju menn til lands. Hv. þingmaður spyr sömuleiðis og tvinnar saman rekstur Ábyrgðasjóðs launa og svo kennitöluflakk, þá ljótu iðju. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það er full ástæða til að fara sérstaklega yfir hvaða tengsl kunni að vera þarna á milli. Ég óskaði eftir því þegar sú úttekt lá fyrir sem ég greindi frá áðan í andsvari mínu við hv. þingmann að bæði dómsmálaráðherra og viðskiptaráðherra væru sendar þær skýrslur og við ættum þá viðræður á vettvangi þessara ráðuneyta um með hvaða hætti mætti reyna að taka á þessu máli með samræmdum hætti í þeim tilvikum sem þörf krefur. Ég tel mig því geta sagt, hæstv. forseti, og svarað hv. þingmanni með því að við erum vakandi fyrir þessu og förum yfir það sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hann svaraði að vísu ekki hvort allar þær tillögur sem nefnd á hans vegum, sem fjallaði um stöðu sjóðsins á sínum tíma, lagði til hefðu komist til framkvæmda og ég spyr þá hvað þar standi út af. Það var auðvitað full ástæða hjá hæstv. ráðherra að senda hæstv. dómsmálaráðherra og viðskiptaráðherra niðurstöðu þessarar nefndar og skýrslur og ábendingar sem þar komu fram og snerta þessi ráðuneyti sameiginlega. En hvað var gert í framhaldinu? Nú er töluvert síðan þessi úttekt fór fram og ráðherrunum, dómsmálaráðherra og viðskiptaráðherra, hafa verið sendar þessar skýrslur en fer fram einhver vinna á vegum þessara aðila til að skoða þetta mál? Ég spyr af því að það er líka mikilvægt innlegg hjá okkur í efnahags- og viðskiptanefnd sem höfum reifað það að ástæða væri til að skoða málið og þá er mikilvægt að vita hvernig hæstv. ráðherra hefur fylgt því eftir, eftir að hann sendi þessa skýrslu til dómsmálaráðherra og viðskiptaráðherra. Ég tel að það þurfi eftirfylgni í þessu máli, annars liggja slíkar skýrslur ofan í skúffum ráðherranna og örugglega undir hælinn lagt hve mikið þær eru lesnar. Ég held að ráðherrarnir þurfi að hittast til að ræða þetta mál eða skipa vinnuhóp til að fara ofan í það til þess að sjá hvort ástæða sé til að bregðast við með einhverjum hætti. Það eru vísbendingar uppi eins og ég nefndi í ræðu minni, bæði úr nefnd ráðherra og í þeim tölum sem viðskiptaráðherra upplýsti á Alþingi að sé ærin ástæða til að taka á þessu máli. Ég spyr því um eftirfylgni ráðherra í þessu efni nánar en hann upplýsti í fyrra andsvari sínu.

Hæstv. forseti. Ég verð bara að játa það fyrir hv. þingmanni að ég þekki ekki nákvæmlega hver staða málsins er í dag. Ég mun ganga eftir því í ráðuneyti mínu og get þá upplýst það við umræðuna í félagsmálanefnd. En eins og ég nefndi áðan þótti mér ástæða til að vekja athygli samráðherra minna sérstaklega á málinu og tek undir með hv. þingmanni að full ástæða er til að samtvinna umfjöllun um þessi mál.

Hæstv. forseti. Þetta er mjög mikilvægur sjóður sem hér er verið að fjalla um og full ástæða til að ræða hvort hækkun á tekjum hans með þessum hætti sé nægileg, bæði hvað varðar fjárhæð og líka hvort aðrar ráðstafanir geti orðið til þess að lækka útgjöld sjóðsins. Ég tel að menn hafi ekki gætt að sér hvað varðar þennan sjóð. Ég bendi á að bankar og lánastofnanir taka gjarnan fyrirtæki sem skulda þeim í gjörgæslu sem kallað er og heimta þá upplýsingar af þeim fyrirtækjum, líklega oftar en ársreikningar gefa upplýsingar. Það gæti því jafnvel verið á þriggja mánaða fresti sem bankar og lánastofnanir krefðust stöðumats á fyrirtækjum sem eru að þeirra mati í erfiðri stöðu. Það liggur líka fyrir að töluvert löngu áður en fyrirtækin fara í gjaldþrot er mjög oft um það að ræða að laun, launatengd gjöld, lífeyrissjóðir og önnur slík gjöld séu ekki greidd af fyrirtækjunum og safnist upp. Það er vissa mín að í mörgum tilfellum hafi t.d. verkalýðsfélög og lífeyrissjóðir ekki gengið hart fram í slíkum málum vegna þeirrar vissu að þeir fái þá fjármuni sem félagsmenn þeirra eiga rétt á úr ábyrgðasjóði og auðvitað er gott að hann sé fyrir hendi. En þarna eru a.m.k. vísbendingar um hvað er að gerast hjá viðkomandi fyrirtækjum sem ættu að skila sér með einhverjum hætti til þeirra sem hagsmuna eiga að gæta og þá væri hægt að taka þau fyrirtæki, sem vísbendingar eru um að standi ekki undir rekstri, í gjörgæslu og sjá til þess að þau fari þá í gjaldþrot eða einhvers konar endurskipulagningu áður en enn verr fer. Það er stundum ótrúlegt að sjá tölur sem koma upp á borðið þegar fyrirtæki verða gjaldþrota. Þá hefur þeim tekist að safna gríðarlegum skuldum sem virðist ekki vera nokkur glóra í að hafi ekki leitt til þess að fyrirtækin hafi farið miklu fyrr í gjaldþrot. En á endasprettinum eru það oft örlögin að skuldum við starfsfólkið vegna launatengdra gjalda og lífeyrissjóðsgjalda er safnað upp og einhverjir aðrir reikningar borgaðir í staðinn sem viðkomandi finnst meiri ástæða til að greiða í þeirri vissu kannski að starfsfólkið, verkalýðsfélögin og lífeyrissjóðirnir nái fjármunum sínum annars staðar. Mér finnst menn þurfa að skoða þetta fyrst og fremst með það fyrir augum hvort ekki sé ástæða til að koma á einhverju kerfi þar sem hægt er að fylgjast betur með rekstri fyrirtækja sem farin eru að sýna merki um að þau geti ekki staðið undir sér í rekstri til framtíðar. Ég beini því til þeirra sem fjalla um þetta mál í nefndinni að skoða hvernig fara megi yfir þessa hluti. Það er líka ástæða til að hafa áhyggjur af því að verulega mikil aukning geti orðið á útgjöldum hjá sjóðnum í nánustu framtíð. Staða fyrirtækja á landsbyggðinni í sjávarútvegi og mörgum öðrum greinum, í ferðaþjónustu og þjónustugreinum sem eru í raunverulegri samkeppni við innflutning, er bara ákaflega erfið. Við getum alveg átt von á því að meira verði um gjaldþrot en verið hefur og hefur þó nóg verið að gerast hvað það varðar. Ég vil svo svara því sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson talaði hér um. Hann taldi mestu hættuna stafa af því að vinstri stjórn kæmist til valda og þá mundu vandamálin hrannast upp. En hv. þingmaður ætti að líta sér nær því að vandamálin hafa verið að hrannast upp og því miður eru ófriðarblikur á lofti á vinnumarkaðnum og menn þurfa virkilega að gefa því gaum. Það eru gjaldþrot fram undan í fyrirtækjum tengdum sjávarútvegi og í mörgum öðrum samkeppnisgreinum. Þetta er mikill vandi sem flestum er ljós sem fylgjast eitthvað með í atvinnulífinu, þrátt fyrir það sem menn vilja kalla góðæri. Erindi mitt í ræðustól var fyrst og fremst að benda á að það hlýtur að vera ástæða til þess að taka alvarlega vísbendingar um að fyrirtæki séu illa rekin. Ég vil taka undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem fjallaði hér um kennitöluflakkarana, að eitt af viðbrögðunum við þeim vanda gæti verið að slík fyrirtæki væru a.m.k. í sérstakri gæslu og fylgst með rekstri þeirra og að löggiltir endurskoðendur þeirra fyrirtækja gæfu skýrslu til þeirra aðila sem passa eiga upp á að allt fari hér ekki úr böndum þannig að menn gætu þá skipt sér af því. Ég tel að það sé alveg ljóst að í mjög mörgum tilfellum er sú ákvörðun að taka fyrirtæki til gjaldþrotaskipta tekin löngu eftir að átt hefði að vera búið að taka hana.

Frú forseti. Hvar varðar 1. gr. frumvarpsins sem á að einfalda alla málsmeðferð og kæruheimildir svo ekki þurfi að fara fyrir þrjú stig í stjórnsýslunni með kvartanir þá er það í sjálfu sér jákvætt mál en ég tel að gera þurfi miklu betur. Skoða þarf úrskurðarnefndirnar og úrskurði ráðuneytanna í heild vegna þess að fram kom í fyrirspurn á síðasta þingi að nefndirnar væru hvorki fleiri né færri en 42 og kostnaðurinn við þær árið 2003 væri vel á fjórða hundrað milljónir króna. Þarna má vel taka til hendinni og einfalda. Einnig verður að bæta alla málsmeðferð og skýra málsmeðferðarreglur innan þessara úrskurðarnefnda. Þar er víða pottur brotinn. Ég þekki það sjálfur eftir viðskipti mín nýlega við Fiskistofu og úrskurðarnefnd um upplýsingamál að þar voru mjög einkennileg vinnubrögð á ferðinni. Þar tók t.d. úrskurðarnefnd undir sjálfu forsætisráðuneytinu ákvörðun sem byggði á gögnum sem annar málsaðilinn, sá sem hér stendur, fékk aldrei að tjá sig um eða sjá. Svona má lengi telja. Síðan koma úrskurðir jafnvel frá ráðuneytunum eins og í því tilfelli sem ég lenti í þar sem ráðuneytið úrskurðaði en síðan fór Fiskistofa ekkert eftir þeim úrskurði. Það er með ólíkindum. Ég tel að gera þurfi betur. Þetta er í sjálfu sér lítið skref sem vel má styðja en þessi málefni þarf að taka fyrir í heild sinni. Hvað varðar tryggingagjaldið má vel vera að ég hafi talað óskýrt í andsvörum þannig að leitt hafi til misskilnings hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni en engu að síður má vel líta á tryggingagjaldið sem flatan launaskatt sem leggst með sama þunga á öll laun. Sama prósentan leggst á há laun og lág laun en hefðbundinn launaskattur gerir það ekki vegna þess að þar kemur persónuafslátturinn inn í. Fólk sem er undir ákveðnum tekjumörkum greiðir t.d. engan launaskatt meðan þeir sem hafa há laun greiða tiltölulega háa prósentu af launum sínum. Það er það sem ég vildi sagt hafa hér og ég vona að það komi skýrt fram. Ég hef einmitt varað við þeirri þróun þegar innheimta á tekjur, t.d. í verkefni sem þetta, að tryggja launagreiðslur eða hvaðeina sem ríkið ætlar sér að gera við fjármunina, að hækka tryggingagjaldið og lækka persónuafsláttinn vegna þess að með því að hækka tryggingagjaldið, sem leggst flatt á öll laun, er verið að auka hlutfallslega skattbyrðina á þá sem hafa lágu launin. Það bætir heldur ekki úr skák þegar verið er að lækka persónuafsláttinn, en hann fylgir ekki launaþróun eða neinu, að það verður enn og aftur til þess að auka skattbyrðina á þá sem hafa lágu launin. Ég tel að einnig eigi að koma inn á í umræðunni um Ábyrgðasjóð launa hvernig við getum minnkað kostnað vegna þess að þessar ábyrgðir virðast fara vaxandi. Þá er ein leiðin, eins og ég nefndi fyrr í umræðunni, að atvinnurekendur kaupi sér tryggingar. En svo er önnur leið sem einnig mætti fara og hún er sú að verkalýðsfélögin og atvinnurekendur kæmu sér saman um að starfrækja sameiginlega reiknistofu launa til að tryggja að þessar greiðslur berist á réttan stað. Það er nú svo að mörg og flest íslensk fyrirtæki eru mjög lítil og skriffinnskan í kringum launagreiðslur er orðin talsverð og hjá minni atvinnurekendum fer oft mikill tími í þetta. Greiða þarf í ákveðinn lífeyrissjóð og jafnvel aukalífeyrissjóð og svo eru eilífar sendingar á milli fyrirtækja með skattkort. Loks þurfa launagreiðendur að vasast í málum sem þeir kæra sig ekkert um, snerta jafnvel persónuvernd svo sem að greiða meðlagsskuldir og skattskuldir. Það er ótækt að leggja þetta á launagreiðendur. Ég tel að með því að koma á reiknistofu launa sem verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur gætu jafnvel starfrækt sameiginlega væri hægt að komast hjá svona löguðu. Þetta gæti jafnvel orðið til sparnaðar ef hægt væri að koma á kerfi sem væri sambærilegt Reiknistofu bankanna og þá stæðu menn ekki í þessu hringinn í kringum landið við eldhúsborðið hjá sér síðasta dag fyrir útborgun. Það bætti líka ákveðið eftirlit lífeyrissjóða og verkalýðsfélaga með greiðslunum. Við værum þá ekki í þeim sporum sem við stöndum í í dag að auka útgjöld ríkisins heldur væri komið þarna ákveðið kerfi sem væri skilvirkara í að tryggja þessar greiðslur á rétta staði. Þannig væri hægt að minnka útgjöld og einnig yrði þetta kerfi sanngjarnara vegna þess að þeir atvinnurekendur sem fara eftir leikreglunum og starfrækja fyrirtæki sín svo árum og jafnvel áratugum skiptir og greiða laun á réttum tíma og í ábyrgðasjóðinn séu ekki að greiða fyrir þá sem hafa stofnað fyrirtæki ekki bara einu sinni heldur margoft, eins og hefur komið fram í umræðunni, og sett þau jafnoft á hausinn. Þetta er mál sem þarf að fara að skoða, hvort ekki sé hægt að tryggja að þessar greiðslur fari á réttan stað þannig að einfalda megi skil á vörslufé og sköttum á réttum tíma. Þetta er eins og áður segir ágætismál að því leyti til að það er svona hænuskref í þá átt að einfalda stjórnsýsluna og við fögnum því.

Áður en næsta mál verður tekið fyrir vill forseti upplýsa að hæstv. ráðherra hefur óskað eftir því að bæði 4. og 5. dagskrármál, sem fjalla um búnaðargjald og framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, verði rædd saman og verður forseti við því ef enginn hreyfir andmælum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu lögum nr. 84/1997, um búnaðargjald, á þingskjali 364. Þann 10. maí síðastliðinn tóku gildi lög nr. 68/2005, um breytingu á lögum nr. 68/1997, um Lánasjóð landbúnaðarins, sem veittu mér heimild til þess að selja allar eignir og skuldbindingar sjóðsins. Ég fól einkavæðingarnefnd að annast sölu lánasjóðsins. Því ferli er nú lokið með þeim árangri sem staðfestur verður hér í fjárlögum. Lánasjóðurinn seldist á 2,6 milljarða og niðurstaða ríkisstjórnar og þingsins var sú að verja þeirri upphæð í Lífeyrissjóð bænda til þess að styrkja hann og efla til framtíðar. Um leið hefur farið fram mikil endurskipulagning á fjármálum bænda. Það kom til af því að áhugi bankanna á að taka þátt í lánastarfsemi til landbúnaðarins og sveitanna var gríðarlegur og um það ríkir eðlilega mikil samkeppni. Það var Landsbanki Íslands sem eignaðist Lánasjóð landbúnaðarins og fer með þau lán sem þar voru. Hann hefur sett upp stöðvar um allt land til að sinna þeirri starfsemi af miklum myndarskap en aðrir bankar hafa einnig eins og ég sagði mikinn áhuga fyrir lánastarfsemi sveitanna. Virðulegur forseti. Með frumvarpi þessu er verið að leggja til breytingu á lögum nr. 84/1997, um búnaðargjald. Búnaðargjald var einn af tekjustofnum Lánasjóðs landbúnaðarins. Með frumvarpinu er verið að leggja til að það gjald sem áður rann til Lánasjóðs landbúnaðarins falli niður og skipting búnaðargjalds breytist. Lagt er til að búnaðargjaldið lækki í 1,2% í stað 2% áður. Jafnframt er lögð til breyting á viðauka laganna og hlutfallslegri skiptingu gjaldsins á milli Bændasamtaka Íslands, búnaðarsambanda, búgreinasamtaka og Bjargráðasjóðs að teknu tilliti til breyttrar prósentu búnaðargjaldsins. Ég vek athygli á því að í frumvarpinu er að finna töflu sem sýnir skiptingu á búnaðargjaldinu eins og það er samkvæmt núgildandi lögum og eins og breytingartillagan leggur til að skiptingin verði. Hefur orðið samstaða hjá Bændasamtökunum og öðrum um þá skiptingu sem hér er lögð til. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar. Hitt frumvarpið sem ég mæli fyrir er frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, á þingskjali 365. Þær breytingar sem verið er að leggja til eru til komnar vegna sölu á Lánasjóði landbúnaðarins, og frumvarps til laga um breytingu á lögum nr. 84/1997, um búnaðargjald, sem lagt er fram samhliða þessu frumvarpi og varðar lækkun búnaðargjalds en hluti þess rann til Lánasjóðs landbúnaðarins. Í 19. og 20. gr. laganna nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, eru ákvæði sem taka til verðskerðingar- og verðmiðlunargjalda. Með frumvarpi þessu er lagt til að verðmiðlunargjald við flutning sauðfjár að afurðastöð og kindakjöts á markað falli niður í 19. gr. laganna, en það gjald nam 5 kr. á kíló. Í stað þess er lagt til að verðskerðingargjald samkvæmt 20. gr. laganna verði tekið upp á kindakjöt sem nemi 2 kr. á kíló. Þó er lagt til að það verði á heildsölustigi eins og var í 19. gr. laganna og skuli því gjaldi eingöngu varið til markaðsmála. Er því verið að lækka gjaldið um 3 kr., þ.e. úr 5 kr. í 2 kr. Jafnframt er lagt til að verðskerðingargjald af nautakjöti falli alfarið niður. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Frú forseti. Þau tvö frumvörp sem hér eru til umræðu eru nauðsynlegt framhald þess að Lánasjóður landbúnaðarins var seldur, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra. Mér er kunnugt um að breytingar á lánamarkaði hafa verið mjög hagstæðar fyrir ýmsa bændur. Ég þekki t.d. eitt dæmi þar sem útgjöld einnar fjölskyldu vegna lána sem hvíldu á búinu lækkuðu um 800 þús. á ári eftir að bankinn var búinn að taka málefni þeirra til skoðunar og skuldbreyta. Það munar um minna, frú forseti. Ég er ekki viss um að dæmin verði öll með svo hagstæðri niðurstöðu. Því miður sinnir hið almenna bankakerfi ekki hverjum sem er og alls ekki með sömu kjörum alls staðar. Þess vegna er nauðsynlegt að bændur sem búa afskekkt eða við einhver önnur skilyrði sem bankarnir telja ekki hagstæð geti átt athvarf á öðrum stað fyrir tilstilli ríkisvaldsins. Byggðastofnun hefur komið þar við sögu, en eins og alkunna er á sú stofnun einmitt mjög í vök að verjast gagnvart kæruleysi - það mætti jafnvel orða það sterkar - hæstv. iðnaðarráðherra, ráðherra byggðamála. Því er ekki víst að hægt verði að fela þeirri stofnun að sinna þeim bændum sem eiga í vök að verjast og fá ekki inni hjá almenna bankakerfinu þó að ég óski þess að Byggðastofnun fái það hlutverk að sinna þeim eins og reyndar fleirum sem eiga undir högg að sækja. En til þess þarf hún stuðning ríkisvaldsins. Tíminn á eftir að leiða í ljós hvernig bankakerfið mun sinna bændum. En ég óska þess að flestir og reyndar allir sitji við sama borð hjá bankastofnunum og að Landsbankinn taki þetta hlutverk sitt alvarlega.

Frú forseti. Það vakti athygli mína að hæstv. landbúnaðarráðherra var nokkuð drjúgur með sinn hlut í því að hafa afrekað það að leggja niður Fjárfestingarlánasjóð landbúnaðarins sem hét undir það síðasta Lánasjóður landbúnaðarins, áður stofnlánadeild. Það má vel til sanns vegar færa að þetta líti ágætlega út fyrsta kastið. Síst geri ég lítið úr því að gott er að fá fjármuni til að styrkja Lífeyrissjóð bænda. Hins vegar held ég að það sé allt of snemmt að dæma um það hvernig breytingin á síðan eftir að reynast landbúnaðinum og byggð í sveitum landsins og kjörum bænda þegar til lengri tíma er litið. Ég er ekki viss um, því miður, að áhugi bankanna á því að lána fé á hagstæðum kjörum út í afskekktar byggðir Íslands reynist í öllum tilvikum til staðar á komandi árum eða aðstæður þannig á fjármálamörkuðum að menn sæki til einkarekinna bankastofnana lánsfé á hagstæðari kjörum en þeir gætu gert til opinbers fjárfestingarlánasjóðs með ríkisábyrgð. Það gengur illa upp miðað við fræðin að svo geti verið nema við afar sérstakar og tímabundnar aðstæður, því auðvitað á að mega reikna með því að opinber lánasjóður með ríkisábyrgð fái að breyttu breytanda til lengri tíma litið hagstæðari lánskjör eða fjármögnun á lánsfé til endurlána en einkaaðilar, jafnvel þó um stóra og sterka banka sé að ræða sem hafa á köflum náð mjög góðum árangri. Nú ber að vísu aðeins á því að álag ofan á heimsmarkaðsvexti hjá bönkum og kannski ekki síst íslenskum sé að hækka. Það voru m.a. af því fréttir núna sem ég ætla ekki að gera sérstaklega að umtalsefni hér. Þær vekja þó athygli manns og gera mann nokkuð hugsi yfir stöðunni. Menn verða að hafa í huga að ástæðan fyrir því að bankarnir hafa m.a. boðið bændum góð kjör sem og eiginlega öllum öðrum sem viljað hafa eiga við þá viðskipti, húsbyggjendum, kaupendum o.s.frv., er náttúrlega sú að mikið fjármagn hefur verið á lausu, vextir eru með afbrigðum lágir, í sögulegu lágmarki í Evrópu, þannig að bankarnir hafa átt mjög auðvelt með að færa inn í landið til að endurlána fé á lágum vöxtum, mjög lágum borið saman við það vaxtastig sem er hér á landi á innlendum fjármálamarkaði, sérstaklega þeim hluta hans sem sætir áhrifum af stýrivöxtum Seðlabankans. Þetta er vegna þess, eins og áður sagði, að vaxtastig í löndunum umhverfis okkur, sérstaklega í Evrópu, er afbrigðilega lágt. Það er í sögulegu lágmarki vegna hægagangs í hagkerfunum þar og það er mikið fjármagn á lausu að leita ávöxtunar. Vandi lánasjóðsins var sá að hann var með bundna samninga og gat ekki tekið inn með sama hraða og hinar stóru fjármálastofnanir hagstæðari vaxtakjör. Það var raunverulegur vandi sem að sjálfsögðu þurfti að horfast í augu við og takast á við. Hvort besta aðferðin hafi verið sú að selja þessa starfsemi í heilu lagi og leggja þar með niður allt sem heitir opinber fjármögnun eða fjárfestingarlánastarfsemi á vegum opinberra aðila hef ég miklar efasemdir um. Allir tala eins og t.d. einkavæðing fjárfestingarlánasjóða sjávarútvegsins og iðnaðarins hafi verið ein samfelld sigurganga og menn gleðjast óskaplega fyrir hönd þeirra banka sem urðu til úr þeim sjóðum og skila stórum hagnaðartölum. Ég held að menn ættu aðeins að horfa á hinn endann. Jafnvel þó að svona mikið framboð hafi verið á fjármagni á undanförnum árum þekki ég mýmörg dæmi þess að bæði iðnaðar- og sjávarútvegsfyrirtæki í afskekktum héruðum landsins hafi lent í miklum erfiðleikum með undirstöðufjármögnun verkefna einfaldlega vegna þess að menn búa á Vestfjörðum eða Norðausturlandi og þykja ekki sérstaklega spennandi viðskiptavinir eða hafa mjög góð veð í iðnaðarhúsnæði eða jafnvel fiskiskipum. Ætli það eigi nokkuð alltaf eftir að vera svo líka varðandi t.d. búrekstur og jarðir sem fjærst liggja þéttbýlissvæðunum og eru minnst eftirsóttar af slíkum, þykja þar af leiðandi lakari veð, að menn standi í biðröðum til að lána þeim peninga í atvinnurekstur sem er því miður ekki líklegur til að að vera neitt sérstaklega arðsamur, vonandi bærilega en væntanlega ekki þannig að hann keppi við gullgreinar þjóðfélagsins á komandi árum. Þá kann að fara svo að menn sakni vinar í stað þar sem var opinber fjárfestingarlánasjóður sem með ríkisábyrgð að baki gat tryggt mönnum grunnfjármögnun í fjárfestingum sínum á hagstæðum kjörum, gat deilt kjörum með atvinnugreininni í þeim skilningi að hann gat tekið á sig að hluta til sveiflur og erfiðleika í greininni með lengingu lána og skuldbreytingum o.s.frv. Aftur og aftur var stofnlánadeildin og síðan Lánasjóður landbúnaðarins notuð þannig. Ég tel því fulla ástæðu til þess að menn séu vel meðvitaðir um það. Það er ekki endilega eins og öll vandamál séu gufuð upp og horfin og menn búnir að höndla sannleikann í eitt skipti fyrir öll og eilífðarsælu með því að selja og leggja niður Lánasjóð landbúnaðarins. Ég áskil mér allan rétt til þess á komandi árum að skoða hvort nauðsynlegt geti orðið að koma aftur upp einhverju slíku kerfi sem er starfrækt í flestum löndum í kringum okkur í einhverjum mæli. Þar er við lýði einhvers konar stuðningur hins opinbera annaðhvort í formi stofnlána eða fjárfestingarlánastarfsemi eða í formi beinna styrkja sem koma þá til móts við menn í þeim tilvikum sem ástæða er talin til, til dæmis gagnvart ungum bændum, jarðakaupum o.s.frv. Ég held að það hefði að mörgu leyti verið ágætislausn í þessum efnum ef menn hefðu látið á það reyna hvort viðskiptabankar og sparisjóðir gætu ekki tekið í aðalatriðum við venjulegri fjármögnun atvinnurekstrarins sem slíks og veitt landbúnaðinum og bændum þjónustu að því leyti. Eftir hefði staðið sá möguleiki t.d. að hafa jarðakaupalán á öðrum og hagstæðari kjörum sem ríkið væri á bak við með ábyrgð og mögulega sérstök lán til bænda sem væru að hefja búskap. Staðreyndin er líka sú að það fyrirkomulag sem var í Stofnlánadeild landbúnaðarins og Lánasjóður landbúnaðarins erfði að nokkru leyti þó að í minna mæli væri studdi sérstaklega við bakið á þeim sem voru að hefja búskap og voru í fjárfestingum. Það gerðist í gegnum búnaðarmálasjóðsgjaldið sem jafnaði í raun út kjörin. Þannig tóku þeir sem voru orðnir rótgrónir í greininni og búnir að koma sér vel fyrir í reynd í gegnum þessa félagslegu jöfnun þátt í því að styðja við bakið á hinum sem voru að byggja sig upp og fjárfesta á hverjum tíma. Þetta var sem sagt ákveðið millifærslukerfi í reynd innan greinarinnar þar sem grónari aðilarnir á hverjum tíma studdu við bakið á þeim sem voru að koma í greinina neðan frá. Ég sé ekkert nema gott við það að menn hafi slíkt fyrirkomulag með einhverjum hætti og taki félagslega á málinu að því leyti til. Það er enginn minnsti vafi á því að þetta nýttist landbúnaðinum mjög vel á löngum skeiðum og stóð á bak við mikla uppbyggingu í þeirri grein. Hún væri ekki sú sama og hún er í dag ef ekki hefði verið þetta fyrirkomulag. Ég efast ekkert um að það er rétt sem hv. síðasti ræðumaður nefndi að ýmsir bændur hafa við þær aðstæður sem nú hafa verið uppi getað notað sér þessar breytingar til að endurskipuleggja fjárhag sinn. Þeir hefðu út af fyrir sig getað gert það hvort sem var með uppgreiðslu lána og síðan fjármögnun þeirra á nýjum grunni með svipuðum hætti og margir húsnæðiskaupendur eða -byggjendur hafa gert og þurfti ekki endilega sölu lánasjóðsins til. Því hefði verið hægt að koma þar fyrir í því fyrirkomulagi. Ég ætla ekki að hafa mörg um það sem eftir stendur, þ.e. búnaðargjaldið og tilhögun þess á hinum nýja grunni og þá lækkun sem leiðir af því að Lánasjóður landbúnaðarins hverfur og sá hluti gjaldsins sem þangað rann undir lokin, sem hafði auðvitað verið lækkaður á undanförnum árum ítrekað. Ef um þetta fyrirkomulag er gott samkomulag þá skiptir það miklu máli. Ef það er sátt um það milli búnaðarsamtakanna og einstakra búgreinafélaga og búnaðarsambanda og þeirra sem þarna eiga að deila með sér tekjustofninum þá skiptir það miklu máli og er fyrir miklu. Þó má spyrja hvort það sé pínulítið verið að nota tækifærið og aðeins hækka þetta gjald í reynd sem gengur til stofnana landbúnaðarins. Ég er ekki alveg grunlaus um að menn séu að fá þarna far fyrir pínulítið sem gangi til þessa rekstrar ef tekið er mið af skiptingu gjaldsins horft aftur í tímann. Því hefur a.m.k. verið hreyft í mín eyru að þarna sé ekki að fullu verið að lækka gjaldið miðað við hlutföllin sem á sínum tíma runnu annars vegar til félagsstarfsemi bænda og hins vegar stofnlánadeildar eða lánasjóðs. Menn geta farið betur ofan í saumana á þessu í hv. landbúnaðarnefnd. Þetta er tæknilegt mál sem þarf að rýna í. Ég er ekki fær um að tjá mig frekar um það hér eða hafa mikla skoðun á því fyrr en ég hef haft meiri tíma til að skoða það. Frú forseti. Þetta eru hugleiðingar mínar við 1. umr. málsins.

Hæstv. forseti. Ég þakka þær málefnalegu ræður sem hér hafa verið fluttar við umræðuna. Hv. þingmenn sem hafa talað hafa komið inn á nokkur atriði sem skipta máli. Ég hygg að það sé rétt sem fram kom í máli hv. 6. þm. Norðvest., Önnu Kristínar Gunnarsdóttur, að bændur hafa auðvitað orðið varir við miklar breytingar og tilboð. Þeir geta samið fyrir sína hönd um ný kjör á skuldbindingum sínum til framtíðar, lengt lán sín, upp skorið lægri vexti o.s.frv. þannig að þeir verði betur staddir eftir. Gríðarlegar breytingar hafa orðið á peningamarkaði sem ekkert síður snerta sveitir landsins en landið í heild sinni. Starfsemi bankanna innan lands og útrás þeirra erlendis hefur skilað miklu fyrir þjóðarbúið og eðlilegt að landbúnaðurinn njóti þess einnig. Á stuttum tíma, 5–10 árum hefur jarðaverð á Íslandi hækkað mjög verulega og jarðir seljast á mun sanngjarnara verði en þær gerðu, voru jafnvel ekki taldar góð söluvara og skiluðu eigendum sínum náttúrlega mjög ósanngjörnu verði ef þeir brugðu búi. Þarna hefur orðið gríðarleg breyting sem er hagstæð a.m.k. þeim sem eiga jarðirnar bæði til að eiga viðskipti við sína banka og ekki síður sem góð eign í samfélaginu, enda mikill áhugi fyrir jörðunum og sveitirnar njóta þess áhuga þjóðfélagsins má segja að fólk vilji eiga eignir í sveitum og vera þátttakendur í íslenskum landbúnaði og njóta þess að eiga athvarf í íslenskri náttúru og þess vegna hinum nýju ef ekki þeim eldri búgreinum sem við rekum. Oft er spáð í framtíðina og báðir hv. þingmenn sem hér hafa talað hafa vissulega áhyggjur af henni. Það er góðra gjalda vert og ekki veit ég meira en aðrir um framtíðina. Erfitt er að spá um hana og breytingarnar geta komið til baka eins og kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég vil þó segja við hv. þingmann að í sjálfu sér er ég ekkert drjúgur með þann hlut að selja Lánasjóð landbúnaðarins. Ég hef sagt úr þessum ræðustól að hefði því verið spáð að það yrði hlutverk mitt, við skulum segja fyrir 5–6 árum, í upphafi ráðherraferils míns yrði það hlutskipti mitt að selja lánasjóðinn þá hefði ég sjálfsagt neitað því. En þjóðfélagið hefur gengið í gegnum örar breytingar, staða sveitanna hefur styrkst verulega og áhugi bankanna aukist, þeir hafa verið að bjóða lægri vexti en lánasjóðurinn. Þannig var staðan þrátt fyrir niðurgreidda vexti Lánasjóðs landbúnaðarins að bændur voru að greiða upp lán sín í lánasjóðnum og hverfa úr viðskiptum við hann. Ýmsir kvörtuðu einnig yfir hinum lögbundna 1. veðrétti sem skapaði oft erfiðleika bæði gagnvart bankakerfi, lífeyrissjóðum og fleiru. Þetta kerfi bjó því orðið við gagnrýni fyrir utan hitt sem blasti við og var ef til vill alvarlegasta staðan að sjóðurinn í rauninni lifði og gat starfað með lægri vexti með því að sækja 140 milljónir í vasa bænda til að greiða niður vextina. Þó að þetta hafi verið gott kerfi eins og hv. þingmaður rakti hér og ég tek undir með honum á síðustu áratugum - við skulum taka þá sem ekki eru í framkvæmdum, menn með lítil bú sem hafa ekkert verið að byggja upp hjá sér en greiða af þess vegna af minni tekjum sínum til lánasjóðsins og eru í rauninni sjálfir að niðurgreiða vextina fyrir þá sem byggja upp stóru fjósin og annað. Ég verð að segja fyrir mig að þegar ég fór yfir þessa stöðu sem mér bar að gera sem landbúnaðarráðherra og ábyrgðarmaður sjóðsins sá ég fyrir mér að 3,5 milljarðar í eigin fé sjóðsins voru dýrmætar eignir bændanna og ríkisvaldsins þess vegna. Þeir sem fóru yfir málið sáu fyrir sér að ef þetta gjald yrði fellt niður, þær 140 millj. kr. sem bændur hafa vesrið að greiða í sjóðinn, mundi það gerast á 5–10 árum að allt eigið fé sjóðsins brynni upp eða þá að menn yrðu að hækka vexti sjóðsins og þar með yrði hann ekki lengur samkeppnisfær við peningakerfið eins og það stendur í dag. Þess vegna fannst mér það í raun skynsamlegt og bændur urðu mér sammála um það og ég held að töluverð samstaða sé um þessa óhjákvæmilegu stöðu dagsins og þann góða vilja ríkisstjórnarinnar og þingsins að verja söluandvirði sjóðsins til að styrkja þennan veikasta lífeyrissjóð landsmanna, Lífeyrissjóð bænda, sem nú fyrir áramót fær í sinn hlut 2,6 milljarða og stendur þá á öðrum grunni. Þetta var sú staða sem ég stóð frammi fyrir og fannst ég ekki eiga annan kost en bjarga þessum verðmætum. Um leið sé ég árangurinn af því að bankarnir, allir hinir stóru þrír og ekki síður sparisjóðir landsmanna, sýna sveitunum nýjan og mikinn áhuga. Ég gleymi ekki því sem bankastjóri Landsbankans lýsti yfir þegar hann tók við Lánasjóði landbúnaðarins eftir að hafa keypt hann, þá sagði hann það sem ég reyndar vissi að engin peningastofnun á Íslandi hefði í rauninni tapað á viðskiptum við íslenska bændur. Þar hefur ekki þurft að afskrifa neitt fé að neinu ráði og það hafa verið örugg og góð viðskipti og eru í rauninni öruggari núna en nokkru sinni fyrr vegna þess sem hefur gerst á síðustu árum að jarðaverð bænda hefur hækkað eins og ég gat um áðan. Oft er rætt um hinar afskekktu byggðir og byggðir sem eru fjarri stóru kaupstöðunum. Ég þekki það bæði sem formaður Lánasjóðs landbúnaðarins og stjórnarmaður þar um langa tíð að það voru ekki síst bændur í þeim byggðum sem alltaf greiddu fyrst upp og stóðu í fullkomnum skilum við lánasjóðinn, mjög ábyrgt fólk í fjármálum. Ég hygg að það geti einnig komið í ljós að þetta er ekki verst setta fólkið hvað varðar að standa skil eða fá lán því að sú saga er með þeim hætti sem bankastjóri Landsbankans lýsti yfir. Við sem höfum setið í stjórn lánasjóðsins höfum þá reynslu að það var ekkert síður fólk í hinum afskekktu byggðum sem alltaf stóð í skilum á réttum tíma og greiddi upp skuldir sínar. Það er einhvern veginn þannig að í því breytta samfélagi sem við lifum í má segja að landið allt sé í tísku, ekkert síður hinar afskekktu byggðir sem eiga á breyttum tímum ný tækifæri bæði í nýjum landbúnaði, ferðaþjónustu og fleiru. Þess vegna trúi ég því að bankarnir muni horfa til þeirra og beina viðskiptum þangað. Ég get auðvitað tekið undir með hv. þingmönnum að um framtíðina veit maður lítið og það kann vel að vera að heimurinn og Ísland breytist og menn þurfi að endurskoða þetta eins og svo margt annað og öll erum við á einhvers konar hringferð í lífinu. Eitt fer og annað kemur og þannig heldur þetta áfram. Ég segi aðeins við lok þessarar umræðu að ég held að það hafi verið íslenskum landbúnaði farsælt að taka þessa ákvörðun með hin miklu verðmæti sem lágu í Lánasjóði landbúnaðarins, lækka gjöldin sem bændurnir greiða með þeim hætti sem hér er lagt til og um leið að fá skuldbreytingar og bætta stöðu og heildarviðskipti við lánastofnanir sínar sem munu skila þeim vonandi miklu. Hæstv. forseti. Þetta var í rauninni óhjákvæmileg niðurstaða og ég trúi því í dag að hún verði bændum til farsældar, þeim sem eru að byggja landbúnaðinn upp en ekkert síður þeim öldruðu sem farnir eru að nota lífeyrissjóðinn, þeir eiga sterkari sjóð á eftir. Ég horfi því kinnroðalaust á þessa niðurstöðu og þakka í rauninni þá samstöðu bæði bænda og þingmanna um málið, og eins og ég finn hana hér.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vátryggingarsamninga, nr. 30/2004. Frumvarpið er á þskj. 378 sem er 344. mál þingsins. Frumvarp til laga um vátryggingarsamninga var samþykkt á 130. löggjafarþingi og birt sem lög nr. 30/2004. Var vátryggingafélögum ætlaður rúmur tími til að undirbúa sig fyrir gildistöku þeirra og koma þau til framkvæmda 1. janúar nk. Fyrir liggur að gera þarf nokkrar breytingar á lögunum og er brýnt að þær nái fram að ganga áður en lögin koma til framkvæmda. Um er að ræða leiðréttingar á tilvísunum milli ákvæða (3. gr. og 120. gr.), efnisbreytingar á ákvæðum í því skyni að gera skýrari greinarmun á milli svonefndra heilsutrygginga án uppsagnarréttar (sjúkdómatrygginga) annars vegar og hreinna áhættulíftrygginga hins vegar (85. gr. og 86. gr.) og loks árétting um rétt eftirlifandi maka til greiðslu vátryggingarfjárhæðar (100. gr.). Mun ég, hæstv. forseti, fara nokkrum orðum um þær breytingar sem lagðar eru til á greinum 85, 86 og 100 og vík ég þá fyrst að nauðsyn þess að gera gleggri greinarmun á heilsutryggingum án uppsagnarréttar, þ.e. sjúkdómatryggingum og áhættulíftryggingum. Í 61. gr. laganna segir að þegar rætt sé um líftryggingu í II. hluta laganna sé einnig átt við heilsutryggingu án uppsagnarréttar nema annað sé tekið fram. Vegna vandamála sem upp hafa komið m.a. í tengslum við öflun endurtryggingarverndar er talið nauðsynlegt að víkja frá þessari meginreglu víðar en lögin gera nú. Á það við um 85. gr. og 86. gr. laganna. Vegna heilsutrygginga án uppsagnarréttar vátryggingafélags er undir þær falla, svonefndar sjúkdómatryggingar, er talið nauðsynlegt að skerpa þann mun sem er á hreinum áhættulíftryggingum og sjúkdómatryggingum. Eiga mismunandi sjónarmið við um áhættumat í sjúkdómatryggingum og áhættulíftryggingum. Breyting sú sem lögð er til á 86. gr. varðar samspil sjúkra- og sjúkdómatrygginga. Við samanburð við sambærilegar vátryggingar erlendis hefur komið í ljós að vandkvæðum er bundið að binda ábyrgðartakmörkun við sjúkratryggingar eingöngu eins og gildandi ákvæði gerir ráð fyrir. Þá er rétt að fram komi að í sjúkdómatryggingu kann hið bótaskylda tilvik að vera aðgerð sem leiðir af sjúkdómi en ekki greining sjúkdóms sem slík. Því er nauðsynlegt að bæta við ákvæðið tilvísun til tjónsatvika en einskorða það ekki einvörðungu við sjúkdóminn sem slíkan. Ég vík þá næst að þeim breytingum sem lagðar eru til á 100. gr. laganna. Samkvæmt lögum nr. 87/1996, um staðfesta samvist, geta tveir einstaklingar af sama kyni stofnað til staðfestrar samvistar. Þar er almennt gert ráð fyrir að staðfesting samvistar hafi sömu réttaráhrif og stofnun hjúskapar. Í lögum um vátryggingarsamninga kemur hugtakið maki víða fyrir. Er ágreiningslaust samanber lög um staðfesta samvist að hugtakið maki í lögum um vátryggingarsamninga taki almennt einnig til einstaklings í staðfestri samvist. Í 100. gr. er fjallað um rétt til greiðslu bóta frá vátryggingafélagi þegar vátryggingartaki hefur ekki sjálfur ráðstafað vátryggingunni. Er þar í ýmsu horft til ákvæða erfðalaga sem fyrirmyndar m.a. varðandi réttindi maka. Í athugasemd við 2. mgr. 100. gr. segir hins vegar að orðið maki í 1. málsl. 2. mgr. 100. gr. taki „ekki til eftirlifandi samvistarmanns þótt til samvistar hafi verið stofnað samkvæmt lögum um það efni, nr. 87/1996.“ Að vonum hafa þessi ummæli í athugasemd orðið tilefni skoðanaskipta og nokkurs ágreinings. Hefur þetta atriði komið til skoðunar hjá forsætisráðuneytinu þar sem unnið er að því að nema úr lögum ákvæði er hafa að geyma mismun í garð samkynhneigðra. Til þess að taka af öll tvímæli um rétt eftirlifandi maka leggur frumvarp þetta til að breyting verði gerð á 1. málslið 2. mgr. 100. gr. Með því er áréttað að ummæli um réttindi eftirlifandi samvistarmanns í athugasemdum í frumvarpi til laga um vátryggingarsamninga skuli ekki hafa þýðingu við túlkun og framkvæmd laga nr. 30/2004. Skal það áréttað að þar sem hugtakið „maki“ kemur fyrir í lögum nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, tekur það einnig til einstaklinga í staðfestri samvist samkvæmt lögum nr. 87/1996. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 28/1998, um verslunaratvinnu, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir breytingu á lögum um verslunaratvinnu vegna innleiðingar ákvæða í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/84/EB frá 27. september 2001, um rétt höfundar til þóknunar við endursölu frumgerðar listaverks. Tilskipunin var kynnt með þingsályktunartillögu utanríkisráðherra á 128. löggjafarþingi 2002–2003. Þar kom fram að breyta þyrfti ákvæðum um fylgiréttargjald í tvennum lögum hér á landi, framangreindum lögum um verslunaratvinnu vegna sölu listmuna á uppboði svo og höfundalögum vegna endursölu listaverka í atvinnuskyni. Menntamálaráðherra mun standa að gerð frumvarps um það efni. Breytt er ákvæðum í lögum um verslunaratvinnu þar sem kveðið er á um að leggja skuli 10% gjald á málverk, myndir og listmuni sem seldir eru á listmunauppboðum. Skal gjaldið renna til listamanna eða erfingja þeirra en til vara til starfslauna handa myndlistamönnum. Með tilskipuninni sem tekin hefur verið upp í EES-rétt er fylgiréttargjald lækkað samkvæmt ákveðnum reglum úr 10% og allt niður í 0,25% á dýrustu verkunum. Rétt þykir að nýta heimild EES-gerðarinnar til að halda 10% gjaldi á þeim verkum sem seld eru fyrir fjárhæð undir 3.000 evrum, sem eru um 230 þús. kr. í dag. Síðan fer gjaldið lækkandi í fimm þrepum. Hámark er sett á fylgiréttargjaldið. Ég vil taka fram að við upptöku 10% fylgiréttargjalds á listmunauppboðum á sínum tíma var brotið blað í hugverkarétti á Norðurlöndum. Þá var felldur niður 24,5% söluskattur en síðar 22% virðisaukaskattur vegna sölu á listmunauppboðum. Verð til kaupandans hefur þannig lækkað til muna þótt fylgiréttargjald hafi verið lagt á. Ákvæði frumvarpsins leiða til enn lægra verðs til kaupenda á listmunum sem seldir eru á listmunauppboðum. Ég vil varðandi nánari upplýsingar vísa til frumvarpsins. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er ekki gert ráð fyrir að lögin hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 17/1991, um einkaleyfi, með síðari breytingum. Með tilliti til samþykktar ríkisstjórnarinnar um viðbrögð vegna hugsanlegra heimsfaraldra, svo sem inflúensu, er í frumvarpi þessu gert ráð fyrir breytingu á ákvæðum laganna um einkaleyfi varðandi nauðungarleyfi. Jafnframt er tækifærið notað til að breyta ákvæðunum um nauðungarleyfi með tilliti til framleiðslu á lyfjum fyrir þróunarríki. Nánar tiltekið eru ákvæði 49. gr. laganna um heimild til veitingar á nauðungarleyfi víkkuð út í samræmi við ákvæði 31. gr. samnings um hugverkarétt í viðskiptum sem tengist samþykktum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar á þessu sviði. Með nauðungarleyfi er átt við það þegar dómstóll, hér á landi Héraðsdómur Reykjavíkur, heimilar einhverjum öðrum en einkaleyfishafa að framleiða einkaleyfisverndaða vöru án samþykkis einkaleyfishafans. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að í neyðartilvikum hér á landi eða þegar um annað alvarlegt hættuástand sé að ræða megi víkja frá skilyrðinu um undangengnar samningaumleitanir. Hér undir félli t.d. framleiðsla á lyfjum vegna heimsfaraldurs inflúensu. Skal einkaleyfishafa tilkynnt um notkunina eins fljótt og auðið er og eftir sem áður fá sanngjarna greiðslu fyrir. Ef lyf yrðu framleidd fyrir þróunarríki, t.d. vegna eyðni, sem ekki geta framleitt lyfin sjálf var við samningu frumvarpsins ekki gert ráð fyrir því að framleiðsla gæti hafist án samningaumleitana við einkaleyfishafa. Í athugasemdum við frumvarpið er tekið fram að gert verði skilyrði um samningaumleitanir áður en framleiðsla fyrir þróunarríki hefst. Það yrði gert samkvæmt fyrirhugaðri reglugerð iðnaðarráðherra. Þær umleitanir þurfa ekki að taka langan tíma heldur fer eftir aðstæðum hvenær unnt er að veita nauðungarleyfi ef samningar takast ekki. Bent er á að í framhaldi af ákvörðun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar í ágúst 2003, á grundvelli Doha-yfirlýsingar stofnunarinnar frá nóvember 2001 varðandi slíka framleiðslu fyrir þróunarríki, hafa þau vestrænu ríki sem sett hafa lög hjá sér út af þessu ekki tekið fram að samningaumleitunum megi sleppa heldur kveðið skýrt á um samningaumleitanir. Hér er um að ræða Noreg og Kanada en Indland mun einnig á sama báti. Evrópusambandið hefur að undanförnu ráðgert að fara sömu leið, þ.e. krefjast samningaumleitana. Þar eð frést hefur á síðustu dögum að afstaða Evrópusambandsins virðist vera að breytast, þannig að ekki þurfi samningaumleitanir ef um neyðartilvik eða annað hættulegt ástand er að ræða í þróunarríkjum, þarf að athuga betur hvort fara skuli framangreinda leið varðandi samningaumleitanir í öllum tilvikum eða hvort fara eigi tvíþætta leið, þ.e. sleppa kröfu um samningaumleitanir, eins og Evrópusambandið kann að taka formlega ákvörðun um, ef um neyðartilvik eða annað hættulegt ástand er að ræða í þróunarríkjum, en ekki í öðrum tilvikum. Þar með færi Ísland sömu leið og Evrópusambandsríkin en að nokkru leyti aðra leið en Noregur sem gerir alltaf kröfu um samningaumleitanir vegna framleiðslu fyrir þróunarríkin. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er ekki gert ráð fyrir að lögin hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og iðnaðarnefndar. Ég vænti þess einnig að það verði afgreitt sem allra fyrst þannig að nauðsynlegar heimildir verði í lögum um einkaleyfi ef heimsfaraldur inflúensu skellur á.