Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þar sem ég var við störf í hinni d. þegar málið kom til 2. umr. vil ég nota þetta tækifæri til að þakka hv. n. skjóta og góða afgreiðslu á þessu máli svo og d. allri fyrir skjóta og góða samþykkt. Ég tel að þetta sé mjög gagnlegt mál sem gæti komið okkur mjög til góðs hvenær sem er.



Herra forseti. Það frv., sem hét er til umr., er hluti af þeim fyrirheitum sem ríkisstj. gaf samtökum launafólks um umbætur í félagsog réttindamálum samfara setningu laga um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu. Í ljós hefur komið að mikil vanhöld eru á því að launafólk fái það orlofsfé sem því ber, þótt það sé vissulega mjög mismunandi eftir landshlutum, atvinnugreinum og jafnvel fyrirtækjum hvernig slíkum vanhöldum er háttað. En þau eru greinilega í svo ríkum mæli að nauðsynlegt er talið, eins og fram kom þegar þetta frv. var hér til 1. umr., að setja ákvæði í lög sem heimila innheimtuaðila orlofsfjár að staðreyna upplýsingar um greitt eða vangreitt orlofsfé starfsmanna launagreiðenda. Í störfum n. hefur komið fram að nauðsynlegt kann að þykja að setja um framkvæmd þessara laga ítarlegar reglur, og mun félmrn. hafa í hyggju að gera slíkt. Í trausti þess leggur n. til að frv. verði samþykkt, eins og kemur fram í nál. á þskj. 365.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. þetta með fyrirvara og vil gera hér nokkra grein fyrir þeim fyrirvara mínum. Ég er sammála því, að nauðsynlegt sé fyrir innheimtuaðila að eiga greiðan aðgang að upplýsingum um greiðslu orlofsfjár frá vinnuveitanda. Aftur á móti tel ég að það þurfi að gæta mjög mikillar varfærni við að hver og einn geti haft greiðan aðgang að bókhaldsgögnum. Það er Póstgíróstofan sem sér um þessi mál í dag, en við skulum gera okkur grein fyrir því, að það er mikill áhugi, sérstaklega úti um landið, á að fá þessu breytt og fá þetta mál öðrum aðilum í hendur, og það hefur verið gert sums staðar á landinu að taka þetta heim í hérað. Menn hafa verið óánægðir með ávöxtun þessa fjár og þess vegna gert breytingar á þessu og hafa mikinn hug á að þær breytingar nái fram að ganga á næstunni og verði að sjálfsögðu viðurkenndar af löggjafanum. Þess vegna leyfi ég mér að bera fram brtt. við þetta frv. Það er brtt. við 1. gr.: „Síðari efnismálsgr. falli niður.“ Ég tel að til þess að skoða bókhaldsgögn þurfi menn með sérþekkingu, því að ef menn, sem um þetta fjalla, hafa ekki þá þekkingu sé mjög auðvelt að mistúlka það sem þar er og þess vegna þurfi að gjalda þarna mjög mikinn varhug við.



Herra forseti. Ég verð í hreinskilni sagt að lýsa undrun minni á þeim tillöguflutningi sem hv. 5. þm. Suðurl., Guðmundur Karlsson, var að gera grein fyrir áðan. N. fjallaði um þetta ákvæði 1. gr. frv. mjög ítarlega fékk um það umsagnir og yfirlýsingu rn. um að settar yrðu nánari reglur til þess að fyrirbyggja þau atriði sem hann gerði hér að umræðuefni. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir, að ekki er ætlun þeirra, sem að þessari löggjöf standa, að nota þetta ákvæði til þess að ráðskast mjög með bókhald fyrirtækja og gera á því gagngerðar athuganir, heldur er þetta frv. til komið vegna þess að reynslan hefur sýnt að launagreiðendur standa ekki skil á því orlofsfé sem launafólki ber og það á inni, heldur er orlofsféð notað á margvíslegan hátt í rekstri fyrirtækjanna. Orlofsféð er ekki lagt til hliðar, og þegar launafólk ætlar að taka orlofsfé sitt finnst það ekki, hvorki hjá þeim innheimtuaðila, sem oftast nær fer með þau efni, né hjá launagreiðandanum sjálfum, og á hinu almenna launafólki í landinu bitnar þetta skipulagsleysi. Ég held að það sé engin ástæða til að tortryggja þessa lagasetningu á þann hátt sem mér finnst þarna koma fram og hefur að vissu leyti komið fram í umsögn frá Vinnuveitendasambandi Íslands. Og ég átti satt að segja ekki von á því, þegar samstaða varð í n. um það nál. sem ég var að mæla hér fyrir áðan, - að vísu var einn nm., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, fjarverandi, eins og fram kemur í nál., - þá átti ég ekki von á að hér kæmi á síðari stigum málsins tillöguflutningur sem virðist fyrst og fremst vera til kominn í stíl við þá umsögn sem Vinnuveitendasamband Íslands sendi n., ekki vegna þess að verið væri að mótmæla þessari lagasetningu sem slíkri, heldur að hún kynni e.t.v. einhvern tíma að skapa fordæmi fyrir öðru. Fyrst svo er, þá held ég að sé nauðsynlegt að hér komi mjög skýrt og eindregið fram að það eru ríkur vilji samtaka launafólks í þessu landi, sem hafa átt og þurft að gæta hagsmuna launafólks í orlofsmálum, að þessi breyting verði gerð og komið verði í veg fyrir að fyrirtæki og aðrir rekstraraðilar geti misnotað orlofsfé tilraunafólks á þann hátt sem gert hefur verið og þessu frv. er ætlað að koma í veg fyrir. Ég hefði talið ákjósanlegra í alla staði, meiri sæmd í raun og veru fyrir þessa hv. d., ef sú samstaða, sem náðist í n. um að afgreiða málið, hefði haldist, þótt menn hefðu lýst sínum almenna fyrirvara. En þegar hún er nú á síðustu stundu rofin með því að flytja brtt. í þá veru sem hér hefur verið flutt, þá kemst ég ekki hjá því að lýsa algerri andstöðu við þá brtt., vegna þess að hún felur í sér að fella brott kjarnaatriðið í þeirri lagasetningu sem hér er til umfjöllunar, - kjarnaatriði sem er fyrst og fremst það hagsmunamál sem samtök launafólks hafa sett á oddinn. Ég ætla ekki af þessu tilefni að hafa fleiri orð um þetta atriði, þótt vissulega mætti leggja ýmislegt út af því, hvað hafi valdið því að samstaða í n. hafi verið rofin með þessum hætti og málflutningur Vinnuveitendasambands Íslands birtist nú hér í formlegri brtt. Það er að vísu athyglisvert og verður mjög athyglisvert að fylgjast með því, hvaða hv. þm. þessarar d. styðja málstað Vinnuveitendasambandsins við afgreiðslu þessa frv. og hverjir ekki. Það verður atkvgr. sem ég er viss um að ekki aðeins ég eða aðrir þm. í þessari d. munu taka mjög vel eftir og festa sér í minni um langan tíma, heldur verður það atkvgr. sem ég er viss um að samtök launafólks og sá mikli fjöldi launafólks um allt land, sem hefur átt við þessa erfiðleika að glíma, mun taka mjög vel eftir. Fyrst þessi brtt. hefur komið fram, þá er í raun og veru atkvgr., sem um hana fer fram, skýt og hrein atkvgr. um það, hverjir hér í d. styðja málstað Vinnuveitendasambands Íslands og hverjir styðja málstað samtaka launafólks.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. var ég ekki viðstaddur afgreiðslu málsins og mér þykir miður að svo var, en ég þurfti að vera á öðrum fundi, og þess vegna er mín ekki getið í sambandi við þá afstöðu sem n. tók. Hv. 3. landsk. þm. hefur talað með sérkennilegum hætti um þetta mál að ýmsu leyti. Í fyrsta lagi fer hann nokkrum orðum um það, hve mikil samstaða hafi verið í hv. félmn. um þetta mál. Samstaðan var þó ekki meiri en það, að haldnir hafa verið nokkrir fundir og tvisvar leitað eftir umsögn og skýringum af hálfu félmrn., vegna þess að skoðanir voru skiptar um það, og það kom greinilega fram á nefndarfundum, hvort rétt væri að hafa síðari mgr. 1. gr. þessa frv. með og lögfesta það ákvæði, þ.e.a.s. að í því skyni að staðreyna slíkar upplýsingar sem um er talað í 2. mgr. sé innheimtuaðila orlofsfjár heimill aðgangur að bókum og bókhaldsgögnum launagreiðenda. Ekki hafa allir í n. litið sömu augum á þetta. Hv. 3. landsk. þm. sagði að þetta atriði væri kjarni málsins. Ég leyfi mér að mótmæla því og vera á annarri skoðun. Kjarni málsins er sá, sem greinir í fyrri mgr. 1. gr. Kjarni málsins er sá, að launagreiðanda er skylt að veita innheimtuaðila orlofsfjár upplýsingar um greitt og vangreitt orlofsfé starfsmanna sinna. Þetta er kjarni frv., að leggja þessa skyldu á launagreiðendur. Síðan er ákvæði um hvernig eigi að framkvæma þetta. Síðari mgr. fjallar um úrræði sem á að grípa til ef upplýsingar koma ekki fram. Þessi leið þykir mér vafasöm og afstaða til vinnuveitenda eða til launþega kemur málinu ekkert við. Það er algerlega óháð því, hvaða afstöðu menn vilja taka til aðila vinnumarkaðarins. Ástæðan til þess, að menn vilja ekki samþykkja þessa aðferð til að ná upplýsingunum fram, er af allt öðrum rótum runnin. Það er vegna þess, að eftir því sem ég best veit eru engin fordæmi þess í íslenskri löggjöf að heimila skuldheimtumanni að rannsaka bókhald skuldara. Ég veit ekki til að það sé nokkur almenn heimild til þess. Ég tel að það sé meira en lítið varhugavert að fara inn á þessa braut. Þetta er „prinsip“-mál, og það samrýmist ekki réttarvitund og réttarreglum í okkar þjóðfélagi að veita slíkar almennar heimildir. Þess vegna eigum við að gjalda varhug við þessu. Ég er ekki heldur viss um að það sé nauðsynlegt að grípa til þessara ráða. Það er augljóst, ef fyrri mgr. 1. gr. verður samþ. og launagreiðendur gefa ekki upplýsingar, þá eru þeir að brjóta lög. Og það vill þannig til, að við höfum ráð við því ef menn brjóta lög. Það er hægt að leita til dómstólanna til þess að ná rétti sínum, ef svo ber undir. Til þess eru dómstólarnir. Ég skal ekki segja hvort væri hægt að finna einhverjar aðrar leiðir en þá sem um getur í síðari mgr. 1. gr, frv. til þess að umbeðnar upplýsingar frá launagreiðendum fáist. Ég vil ekki útiloka að svo geti verið, því að auðvitað hljótum við allir að vera sammála um að það á að ná þessum upplýsingum fram. Það á að sjá svo um að þessi lög séu haldin og framkvæmd eins og hver önnur lög. En það réttlætir ekki að mínu viti að grípa til þess ráðs, sem gert er með síðari mgr. 1. gr. frv. Þess vegna er ég samþykkur þeirri brtt. sem fram er komin, og hún er í samræmi við þau viðhorf sem ég hef áður lýst í hv. félmn. Ég vænti þess, að þegar þetta mál er nánar athugað, þá fallist menn á það í þessari hv. d. að fella niður þetta ákvæði af þeim ástæðum sem ég hef greint. Ef það hins vegar verður ekki gert, þá sé ég mér ekki fært að greiða atkv. með frv.



Herra forseti. Ég stend upp til að andmæla brtt. sem hér er fram komin. Aftur á móti undrar mig ekki svo mjög að hv. þm. Guðmundur Karlsson skyldi bera hana fram. Það er alveg rétt, að í n. var samkomulag um afgreiðslu þessa máls, en ég minnist þess, að því að vikið er að störfum n., að hv. þm. hafði orð á því í n., að hann væri mjög efins út af þessu atriði sem að bókhaldsskoðuninni lyti. Raunar hafði ég búist við því, að hann mundi skila séráliti eða skrifa undir með fyrirvara og frómt frá sagt var í mér beygur um að honum hefði þarna yfirsést. Og feginn er ég því nú eftir fjögurra ára setu hér á þingi, hve oft hv. dm. í þessari d. hafa séð í gegnum fingur við mig í sambandi við þess háttar mistök. En brtt. hans er ég gersamlega andvígur. Ég get tekið undir með hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, að kjarni hins eiginlega máls er sá, að launagreiðanda sé skylt að standa skil á orlofsfé og gera grein fyrir því. Það er kjarni málsins. En atriðið, sem skiptir öllu í þessu sambandi, er að hér erum við að slá við því varnagla, sem allt of oft hefur til borið, að þetta hefur launagreiðandi ekki gert. Við erum í þessu sérstaka máli að slá varnagla sem dugi til þess að fólk eigi ekki undir ákaflega stopula - því miður - skilvísi launagreiðenda að sækja í þessu máli, að launþegar þurfi ekki í þessu tilfelli að eiga sitt, svo sem verið hefur, algerlega undir svo stórfelldri skilvísi. Í n. var að því vikið sérstaklega, einmitt af hv. þm. Guðmundi Karlssyni, að hér væri mikið í húfi að reglugerð, sem sett yrði um framkvæmd þessa atriðis sem lýtur að bókhaldsskoðuninni, væri sett af mikilli varúð og reynt að tryggja sem áfalla- og árekstralausasta framkvæmd á þessu atriði. Undir þetta var tekið í n. og á það reiðum við okkur, enda hygg ég að við hv. alþm. höfum fullan rétt til þess að reikna með því, að embættismenn ríkisins framkvæmi lög af sem fyllstri kurteisi. Hér er alls ekki til þess ætlast, að hvaða innheimtumaður sem er geti ráðist inn í læstar hirslur fyrirtækis og farið að grúska þar í bókhaldi fyrirtækisins. Því fer víðs fjarri. Til þess starfa verða náttúrlega settir hæfir menn, sem munu framkvæma verkið á fyllilega lögmætan og eðlilegan hátt. Ríkið hefur svo sannarlega - ég andmæli því hjá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, - ríkið hefur í störfum innheimtumenn sem hafa við sérstakar aðstæður rétt til þess að skoða bókhald fyrirtækja. Einstökum þjónum ríkisins er veitt heimild til þess að framkvæma húsrannsóknir, sem ganga þó miklu nær hinum borgaralega rétti, fá fógetavald til þess að leita á fólki, til þess að leita á þegnunum. Það þarf ekki til þess stór próf að hljóta slíkt fógetavald. Ég veit ekki betur en hundur á Keflavíkurflugvelli hafi fógetavald, vald til þess að leita á fólki. Hér er ekki um þess háttar stórmál að ræða. Hér er um það að ræða, að þannig verði nú um hnútana búið, að starfsmenn, réttir opinberir aðilar, geti loksins tryggt framkvæmd þessara laga. Annaðhvort er okkur það alhugað, að þetta mál verði nú þann veg afgreitt á hv. Alþingi, að hægt sé að framfylgja þessum lögum. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði afgreitt óbreytt og þessi till. verði felld.



Herra forseti. Ég lýsi mig algerlega andvígan þessari brtt. Við verðum að athuga það, að með reglugerð hefur Póstgíróstofunni verið falið að greiða orlof hvort sem launagreiðandi hefur greitt það eða ekki. Launagreiðandi, sem greiðir ekki orlof, brýtur þau lög. Er honum þá treystandi til þess að gefa réttar upplýsingar um það, hvað hann hefði átt að borga? Mundi hann ekki reyna að draga þar úr? Póstgíróstofunni verða gefin fyrirmæli og hún skylduð til með reglugerð að borga orlofsfé hvað sem líður greiðslum frá launagreiðendum, og ég sé ekki hvernig hún ætti að geta gert það, ef hún getur ekki sjálf gengið úr skugga um hvað launagreiðandinn á að greiða. Hér er um að ræða opinberan aðila, sem er bundinn þagnarskyldu og öðru slíku sem til þarf. Ég held að það sé mjög tryggilega frá þeim hnútum gengið, a.m.k. eins og er og á meðan innheimtan og orlofið eru í þeim skorðum sem þau eru í dag. Ég legg eindregið til að þessi brtt. verði felld. Verði hún samþykkt, finnst mér að búið sé að kippa stoðunum undan því, að Póstgíróstofan greiði orlof þó að launagreiðandinn hafi ekki greitt það til hennar.



Herra forseti. Ég hygg að flm. brtt., sem fram hefur komið varðandi frv. þetta, sé vart ljóst hvernig ástandið er í orlofsmálum verkafólks, en vægast sagt er það mjög slæmt. Það eru sjálfsagt margar ástæður fyrir því, en að mínu áliti er ein af ástæðunum sú, að atvinnurekendur hafa ekki staðið við samninga. Það er ekki almennt svo að vísu, en þar eru svartir sauðir sem gera það að verkum að verkalýðssamtökin óska eftir breytingum eins og þessari, að hægt verði að innheimta orlofsféð þótt viðkomandi atvinnurekandi þybbist á móti. Vandamálið er margþætt, eins og ég sagði áðan. Kannske er það verst, að það skuli vera fleiri en eitt kerfi í orlofsmálunum. Það er ekki aðeins að menn fái orlofsfé í gegnum Póstgíróstofuna, heldur eru einnig greidd orlofslaun. Orlofslaunin greiðast af dagvinnu, en orlof af yfirvinnu fer allt til Póstgíróstofunnar. Ég lýsi mig mjög andvígan þessari brtt. sem fram hefur komið og tel að hún sé til mikils skaða. Ég hendi á að það er aðeins Póstgíróstofan sem á að fá aðgang að bókhaldi þessara fyrirtækja og þá þeirra fyrirtæk ja sem eru grunuð um að hafa svikið sitt starfsfólk, svikið samninga. Um þetta er frv. sem liggur hér fyrir. Það gerir ráð fyrir að fara eftir óskum verkalýðssamtakanna í þessu efni. Reyndar hefur ríkisstj. heitið að beita sér fyrir því, að þetta verði að lögum, gegn ýmsu öðru, og vil ég nú beina því til manna, að þeir séu ekki að tefja málið eða leyna að eyðileggja það, því að um leið eru þeir að gera þeim mikinn óleik sem erfitt eiga fyrir. Það er einmitt fólkið, sem er fátækast og á erfiðast, sem lendir í því einnig að vera í útistöðum við vinnuveitendur sína varðandi orlofsfé. Það er fólkið, sem hvergi hefur e.t.v. fasta vinnu og þarf þess vegna að fá orlofsfé í gegnum Póstgíróstofuna. Ef þessum ákvæðum er ekki beitt eins og hér er lagt til að verði gert, þá verður þetta fyrirkomulag illviðráðanlegt og öllum til tjóns. Hv. þm. Guðmundur Karlsson, 5. þm. Suðurl., ræddi hér um ágæta framkvæmd sem hefur verið í Vestmannaeyjum. Póstgíróstofan þar er ekki innheimtuaðili orlofsfjár. Ég hygg að sú breyting, sem gerð var í Vestmannaeyjum og er í því fólgin að vinnuveitendur greiða inn á bankareikning, að mér skilst, allt orlofsfé, hafi komið til vegna óánægju manna með Póstgíróstofuna, mönnum hafi fundist hún duga illa til innheimtu á orlofsfé og ávöxtunin afskaplega rýr. Það er ekki aðeins að Póstgíróstofan hafi illa ráðið við verkefni sitt, heldur líka það, að ýmsir atvinnurekendur spiluðu á það kerfi sem hún hafði, sem var í því fólgið að greiða orlofsfé kannske síðustu daga áður en orlofstíminn byrjaði. Þannig gat það verið að þeir, sem áttu að fá sitt orlof í maí, fengju það ekki fyrr en í september. Gera má ráð fyrir að Vestmanneyingar hafi hugsað til þess einnig, að Póstgíróstofan er hér í Reykjavík og allt það fjármagn, sem ætti að greiðast í orlof, færi þá hingað í stað þess að stöðvast í bönkum á viðkomandi stað. Það er sjónarmið sem er vel hægt að virða, að halda fjármununum heima hjá sér og nota þá í þágu fólksins þar og atvinnulífsins. Ég held samt, að þótt vel hafi tekist í Vestmannaeyjum að ávaxta féð og koma því til skila vegna þess að það eru fá fyrirtæki og stór sem þar eiga hlut að máli, þá verði mjög erfitt að koma þessu fyrir annars staðar á landinu. Það kom upp mikill áhugi hjá verkalýðsfélögunum á Suðurnesjum að fara þessa sömu leið, en það var stöðvað, það var ekki heimilt samkv. þeim lögum sem giltu. Vestmanneyingar fóru reyndar fram hjá þeim, en okkur tókst það ekki. Vinnuveitendur voru alveg á því að fara þá leið að reyna að halda fjármagninu í byggðarlaginu með því að ávaxta féð í hankastofnunum þar. Við stöndum frammi fyrir því að kerfið er tvöfalt, Póstgíróstofan annars vegar og hins vegar atvinnurekendur sem greiða orlofslaun. Þeir, sem þurfa að nota Póstgíróstofuna, eru þeir launþegar, sem eru ekki í fastri vinnu, og líka þeir, sem vinna yfirvinnu. Ég legg á það þunga áherslu, að ekki verði tafið fyrir afgreiðslu þessa máls með þessari brtt., og ég skora á tillögumann að taka hana til baka. Ég held að þessi tillöguflutningur sé byggður á misskilningi. Ég tel að það sé á engan hátt hættulegt fyrir atvinnurekendur að leyft skuli að athuga og staðreyna upplýsingar um greitt og vangreitt orlofsfé. Ég held að atvinnurekendur ættu ekki að standa í vegi fyrir því, að þeir svörtu sauðir, sem þar eru innan veggja, þurfi að finna fyrir því að kíkt sé í bókhald þeirra, því að það eru sömu mennirnir og eru að svíkja það fólk, sem hjá þeim hefur unnið, svíkja samninga og ræna það því fé sem það sannarlega á.



Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. Stefán Jónsson sagði, ég er ekki þingvanur maður, og þess vegna kemur þessi till. fram eins og raun ber vitni. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, en hefði að sjálfsögðu átt að skila séráliti, ég geri mér grein fyrir því nú orðið. Það er rétt sem fram kom hjá honum og öðrum þeim, hv. þm., sem á undan hafa talað, auðvitað er það launþeginn sem er þolandi í þessu máli, og það eru hagsmunir hans sem menn hljóta að hafa fyrir augum. En mér hefur heyrst á mörgum launþegum, að þeir teldu að Póstgíróstofan hefði alls ekki staðið sig sem skyldi við innheimtu orlofsfjárins til þessa og erfiðleikar við að fá upplýsingar væru ekki síður frá henni en frá vinnuveitendum sjálfum, a.m.k. væri það reyndin úti á landsbyggðinni. Það má vel vera að öðru máli gegni hér í Reykjavík. Þess vegna held ég að þetta ákvæði eitt í lögum muni ekki tryggja endilega hag launþegans, eins og stefnt er að. Eins og ég sagði áðan eru ákaflega sterkar raddir innan launþegasamtakanna, a.m.k. hafa þær raddir heyrst ákaflega sterkt í Vestmannaeyjum, að þeir vilji afnema þetta starf Póstgíróstofunnar og taka það í eigin hendur. Þá sýnist mér að gæti farið svo, að það væru ákaflega margir aðilar sem þarna ættu hlut að máli og því mundi þetta valda vissu öryggisleysi, ef menn mættu eiga von á því að maðurinn af götunni kæmi og vildi fara að gægjast í bókhaldið og athuga hvort orlof hefði verið greitt sem skyldi. En auðvitað hef ég ekki frekar en aðrir áhuga á því að halda hlífiskildi yfir einhverjum skálkum í vinnuveitendastétt. Það má vel vera, eins og hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði áðan, að ég geri mér ekki fullljóst hvernig ástandið er í orlofsmálum. En satt að segja hef ég frá fyrstu tíð litið á orlofsféð sem hluta af launum og talið skyldu að greiða það jafnharðan og laun væru greidd, hvort sem það er vikulega eða mánaðarlega. Mér sýnist að það mætti vel staðreyna þetta, t.d. með vitnisburði frá endurskoðendum fyrirtækjanna. Þeir eru trúnaðarmenn, má segja, beggja aðila og þeir gætu staðreynt þetta í hverju fyrirtæki um sig. Ég held að öll alvörufyrirtæki og allir alvöruvinnuveitendur séu með löggilta endurskoðendur og það mætti afla þessara upplýsinga t.d. með milligöngu þeirra.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. kom lítið eitt inn á vinnubrögð í þessu sambandi, þ.e. að hv. 5. þm. Suðurl. hefði ekki skilað sérnál., en farið þá leið að gera fyrirvara og bera svo fram brtt. við þessa umr. Ég veit að hv. 4. þm. Norðurl. e. er mjög vandur að virðingu sinni, og ég vil ekki bera á móti því, sem hann sagði í þessu efni um góða málsmeðferð. En ég held að það þurfi ekki heldur að setja sérstaklega út á þá málsmeðferð sem hefur verið viðhöfð um þetta frv. Ég held og er raunar viss um að það eru mörg fordæmi, svo að maður segi ekki: í aðra röndina venja að fara svo að sem hv. 5. þm. Suðurl. gerði í þessu máli. Hv. 4. þm. Norðurl. e. kom inn á það, að embættismenn og verðir laganna hefðu ýmsar heimildir til þess að leita upplýsinga og kynna sér mál, þ.e. gefa úrskurði, framkvæma fógetaaðgerðir o.fl. þess háttar. Mér er kunnugt um þetta allt og auðvitað er allt rétt sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði um þetta efni. En ég verð að gera þá játningu, að hann kom mér alveg í opna skjöldu þarna með hundinn á Keflavíkurflugvelli. Ég kann ekkert um það að segja, en ég renni grun í að það atriði muni þó stoða lítt til þess að renna stoðum undir þetta frv. Hæstv. félmrh. sagði að launagreiðandi, sem ekki greiddi orlofsfé, bryti lög. Um það er enginn ágreiningur, það er augljóst. Ég kom inn á þetta atriði. Þegar búið er að samþykkja fyrri mgr. þessa frv., þá brýtur líka launagreiðandi lög með því að gefa ekki upplýsingar. Þetta er alveg augljóst og enginn ágreiningur um það, eins og ég lagði megináherslu á áðan. Ágreiningurinn er einungis um hvaða aðferðum á að beita til þess að tryggja, að þessi lög séu haldin og launagreiðendur standi við þessa lögskyldu sína. Ég taldi mig færa rök fyrir því áðan, hvers vegna ég gæti ekki fallist á þá aðferð sem frv. gerir ráð fyrir. Hæstv. félmrh. sagði í því sambandi, að innheimtuaðilinn væri opinber aðili, vegna þess að Póstur og sími sér um þessi mál núna. Það virðist mér ekki breyta því sem ég áður sagði um þetta. Það er ekki talað um í þessu frv. að það eigi að vera t.d. Póstur og sími. Það er bara talað um innheimtuaðila, hver svo sem það verður. 5. þm. Reykn. lagði mikla áherslu á að ástandið í orlofsmálum verkafólks væri mjög slæmt, eins og hann orðaði það, og mér kemur ekki til hugar að bera brigður á það. Hann sagði einnig að atvinnurekendur gæfu ekki upplýsingar, en bætti við, að það væri ekki almennt svo um atvinnurekendur að þeir brytu lög eða vikju sér undan skyldu í þessu efni, en það væru svartir sauðir í þeirra hópi í þessum efnum, eins og hann orðaði það. Auðvitað er þetta rétt, og þetta er rétt í mörgum samböndum þegar við ræðum um hvort lög eru haldin eða ekki. Það er ekki allur almenningur sem brýtur lög. Það eru ekki heilar stéttir sem brjóta lög. Það eru einstaka svartir sauðir. Til þess að fást við þá manngerð eru einmitt dómstólarnir, og dómstólarnir eiga undir venjulegum kringumstæðum að anna þessu. Það er ekki verið að taka fyrir mál alls almennings í landinu. Það er verið að taka fyrir mál einstakra svartra sauða, ef maður notar það orðalag. Mér sýnist af því, sem hér hefur komið fram, að ekkert hnekki því að rétt sé að fella niður síðari mgr. 1. gr. þessa frv., og ég held að vel hafi verið varið þeim tíma sem við höfum eytt í að ræða þetta mál. Hv. 5. þm. Reykn. talaði um að ekki mætti tefja fyrir málinu eða að málið yrði eyðilagt. Það er sannarlega ekki ætlun okkar, sem fylgjum brtt. sem fram hefur komið, að tefja fyrir málinu, síður en svo. Það er ekki heldur ætlun okkar að eyðileggja málið, heldur þvert á móti að leitast við að gera það svo úr garði að það verði betra mál eftir en áður.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. talaði um að það væru bara til einstaka svartir sauðir í atvinnurekendastétt, en meiri hluti hennar væru heiðvirðir og góðir menn. Ég er hjartanlega sammála honum um það, og auðvitað er þessari síðari mgr. eingöngu beint gagnvart þessum svörtu sauðum. Það var komið inn á það áðan af hv. þm. Guðmundi Karlssyni, að kerfið, sem væri núna í Vestmannaeyjum, væri gott. Það hefur að vísu tvo kosti. Það hefur þann kost, að það borgar heldur meiri vexti því að Póstgíróstofan verður af þeim vöxtum, sem hún fær hjá Seðlahankanum þar sem féð er geymt, að borga sinn kostnað, sem er kannske þriðjungurinn af vöxtunum eða jafnvel 40% sem fara í kostnað eins og er, þó að það fari að vísu minnkandi. Hinn kosturinn er að peningarnir eru heima í héraði. Allt annað er mjög til hins verra. Það er sagt að Póstgíróstofan hafi ekki staðið sig við að innheimta. En hvernig í ósköpunum halda menn að bankinn sé betur í stakk búinn til þess að gera það en einhver annar aðili? Nú er það þannig að Póstgíróstofan gefur mánaðarlegt yfirlit um allar greiðslur til verkalýðsfélaganna. Hún gefur ársfjórðungslegt yfirlit til launþega, þannig að miklu betur er að þessum málum staðið en áður var. Hv. þm. Guðmundur Karlsson talaði um að það væri nóg að endurskoðendur hefðu þetta vald eða eitthvað í þá áttina og vill að alvörufyrirtæki hafi endurskoðendur. Vitanlega verður það þannig í reynd, að Póstgíróstofan snýr sér til endurskoðenda. Ef hún fær þar fullnægjandi svör verður ekkert um frekari rannsókn að ræða og auðvitað lítur hún aldrei á annað heldur en launabókhald, því að sannleikurinn er sá að hjá svona stofnun, opinberri stofnun eins og Póstgíróstofunni, er miklu meiri hætta á að eftirlitið verði of lítið heldur en það verði of mikið. Fyrir því er margföld reynsla. Það er talað um að dómstólar eigi að koma í staðinn fyrir ákvæði síðari mgr. Ég er hálfhræddur um að það mundi verða þungt í vöfum, og a.m.k. væri ekki hægt að greiða orlofið út á réttum tíma ef þá leið ætti að fara, dómstólar könnuðu þetta og úrskurðuðu hvað ætti að greiða. Eins og ég kom að áðan ber Póstgíróstofunni skylda til að greiða orlofsféð á réttum tíma þegar fólk ætlar í orlof, þó að atvinnurekendur hafi ekki greitt til Póstgíróstofunnar. Það er veigamikið atriði og veigamesta atriðið kannske. Með tilliti til þess endurtek ég það, að ég er mjög mótfallinn þessari brtt, og tel að hún muni að verulegu leyti eyðileggja það mál sem hér er á ferðinni.



Herra forseti. Það að orlofskerfin eru tvö í landinu er til komið, eins og margt illt í þessu landi, vegna þeirrar óðaverðbólgu sem hefur geisað í landinu. Það er til komið vegna þess að laun hafa hækkað um allt að 50–60% á einu ári og hafa þrátt fyrir það ekki verið í takt við verðbólguna, ekki hækkað svo sem skyldi. Sá maður sem á að þiggja sem orlofsfé 8.33% af fé sem greitt var fyrir 12 mánuðum, fær vissulega miklu færri krónur en maður sem tekur orlofslaun eða orlof á þeim launum sem greidd eru þann dag er viðkomandi fer í orlof. Ég er sammála því sem hv. þm. Guðmundur Karlsson sagði, að orlof væri aðeins hluti af launum. Við aðgreinum þó þetta á þann veg, að orlofsféð skuli notað til þess að fólk hafi tækifæri til að fara í orlof, fá hvíld frá störfum, geta komist frá því að vera sífellt í starfi. Sú túlkun hefur verið uppi hjá launþegasamtökunum, að ástæða sé til að haga málum þannig að fólk geti notið orlofsins. Því var það að í upphafi voru notuð orlofsmerki, síðan tekið upp það kerfi sem nú er, póstgíróleiðin, og loks orlofslaun. Ég er því algerlega andvígur að orlofsfé verði greitt jafnóðum til launþega, því að það er nú einu sinni þannig að menn eyða því sem þeir fá í hendurnar, það er alveg sama hvaða maður það er, og menn safna ekki peningum í dag, verðbólgan sér fyrir því. Ef orlofsféð væri greitt jafnóðum, eins og ég sagði áðan, er það miklu lægri upphæð en orlofslaunin. Ef okkur tækist að lækka verðbólguna allverulega, svo hún yrði ekki meiri en gengur og gerist í nágrannalöndum okkar, þá væri ekki óeðlilegt að Póstgíróstofan sæi alfarið um orlofið. En vegna þess, sem ég hef áður sagt varðandi verðbólguna, og vegna þess líka, að Póstgíróstofan hefur ekki getað sinnt sínu hlutverki sem skyldi, hefur verið horfið frá því að fela henni að fara með þessi mál nema að nokkru leyti. Þjónusta Póstgíróstofunnar hefur batnað allverulega fyrir eftirrekstur verkalýðssamtakanna og er nú svo að við þjónustu hennar má una. En henni er gert mjög erfitt fyrir vegna þess að ýmsir atvinnurekendur geta komist hjá því að veita þær upplýsingar sem þarf á að halda. Ég vil henda á, sérstaklega þeim sem eru þm. landsbyggðarinnar, ef svo má segja, að þeir, sem verða hvað verst úti í orlofsmálunum, eru þeir sem eiga heima úti á landi. Það hefur tíðkast til þessa, að ef maður ætlar að fá rétt sinn varðandi Póstgíróstofuna hefur þurft að fara í afgreiðsluna í Reykjavík og gera hreint fyrir sínum dyrum og sýna launaseðla eða senda ljósrit af launaseðlum. Allt hefur þetta tekið mikinn tíma og valdið fólki miklum óþægindum og kostnaði. Þess vegna held ég að ef þetta ákvæði frv. yrði niður fellt yrði það beinlínis gert til þess að hrekkja það fólk sem til þessa hefur þurft að þola mikið ónæði vegna þeirra svörtu sauða sem svíkja samninga. Ef málsókn yrði notuð til þess að ná rétti sínum, þá er það þannig með dómskerfi okkar að það tekur 2–3 ár að ná rétti sínum. Ég er hræddur um að enginn hér inni vildi fá orlof sitt greitt eftir 2–3 ár, - orlofið sem átti að nota fyrir 2–3 árum, og ég er hræddur um að þá fengjust miklu minni krónur að verðmæti en upphaflega var. Ég skora á tillögumenn einu sinni enn að draga þessa till. til baka. Það kemur fram í grg., að ætlast er til að Póstgíróstofan hafi aðgang að bókhaldi fyrirtækja ef ástæða þyki til, og er rétt að undirstrika að það er aðeins ef ástæða þykir til, hjá þeim sem hafa verið að svíkja fólkið. Og ég held að það sé á misskilningi byggt að vera að gera þetta fyrir Vinnuveitendasamband Íslands, því að í raun held ég það komi atvinnurekendasamtökunum afskaplega illa ef á einhvern hátt er reynt að hlífa þeim, sem svíkja samninga, svíkja verkafólk og brjóta lög í landinu.



Herra forseti. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason hefur nú að mestu leyti tekið af mér ómakið. - Ég held að sá málflutningur, sem fulltrúar Sjálfstfl. hafa haft hér uppi, stafi af miklum misskilningi, bæði misskilningi á efnisatriðum málsins og - eins og hv. síðasti þm. sagði - misskilinni þjónustusemi við hagsmuni Vinnuveitendasambandsins. Það kann vel að vera, að hér á landi sé lagakerfi sem geri það kleift að forma vissa túlkun á því lagakerfi á þann veg sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson gerði áðan. En ég vil í fullri vinsemd vara þá góðu drengi við því að tengja saman í eina formúlu og gera að grundvallaratriði síns málflutnings í þessu máli annars vegar hagsmuni Vinnuveitendasambandsins og hins vegar júridískan formalisma. Það er fátt sem er öruggari formúla fyrir gulltryggðri íhaldssemi heldur en þetta tvennt ef það fer saman: hagsmunagæsla fyrir Vinnuveitendasambandið og þröngsýnn og stirðnaður júridískur formalismi. Okkar sjónarmið gagnvart lagakerfinu í þessu landi er að það eigi fyrst og fremst að þjóna málstað fólksins í þessu landi. Og það er alveg rétt sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason vakti athygli á áðan, að ef ætti að fara dómstólaleiðina svo sem vitnað hefur verið til, þá hefur verið gengið svo frá formalismanum með aðbúnaðinum og starfsháttunum í þessu lagakerfi að það mundi taka almennt launafólk nokkur ár að ná rétti sínum. Það er einmitt þessi ágalli á lagakerfinu í landinu sem þarna er verið að reyna að ráða bót á. Og ég tel að það sé engin ástæða til þess að koma hér upp með tortryggni í garð þeirra embættismanna sem þessi störf eiga að rækja, einkum og sér í lagi þegar kemur skýrt fram í grg. að nú þegar hefur Pósti og síma verið falið að greiða þessar syndir vinnuveitenda og heimildin er eingöngu til að afla upplýsinga um það, með hvaða hætti það eigi að gera, hver upphæðin eigi að vera. Að draga af því þær almennu ályktanir, sem hér hefur verið gert, finnst mér satt að segja lýsa, eins og ég sagði í upphafi, annars vegar furðulegri þjónslund við hagsmuni Vinnuveitendasambandsins og hins vegar furðulegum júridískum formalisma. Ég vil í fullri vinsemd taka undir þá ábendingu, sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason kom með áðan, að fulltrúar Sjálfstfl., sem hér hafa talað, drægju þessa till. til baka og vikju af þessari braut, því að mér finnst leitt að sjá góða drengi ganga tvöfalda íhaldsbraut af þessu tagi. En kannske verða það örlög Sjálfstfl. í æ ríkara mæli í framtíðinni að halda í þá íhaldsátt sem við og við hefur orðið vart við í þessari d. í vetur og mér þykir því miður koma enn fram í þessu máli.



Herra forseti. Ég satt að segja bjóst ekki við að það yrðu miklar umr, um þetta mál, því að ég held að öllum sé ljóst að þetta er réttlætismál. Þetta er fyrst og fremst gert til þess að tryggja rétt launþega á hluta af sínum launum sem þeir eiga að nota til orlofs. Ég get viðurkennt það, að ég var einn af þeim sem í upphafi voru mjög tortryggnir á þetta form, að láta ríkisstofnun í Reykjavík sjá um innheimtu og greiðslu orlofsfjár á sínum tíma, Póstgíróstofuna. Ég taldi að þau rök væru miklu gildari, að það ætti að ávaxta þessa fjármuni eða geyma þessa fjármuni heima í byggðarlögunum þar sem fólkið á heima, bæði atvinnurekendur og launþegar. Hins vegar sá ég strax að þetta mundi gera meira los á þessi mál og það væru miklu meiri líkur til að skapa öryggi í málinu með því að láta opinbera stofnun sjá um þetta í einu lagi. Ég get upplýst það hér, - ég hef fylgst með því nú síðustu tvö árin, - að þessi aðferð hefur batnað mjög nú á síðustu tímum og ég hef ekki orðið var við annað en launþegar telji að sínu öryggi sé vel borgið með því kerfi sem Póstgíróstofan beitir núna. Þetta var ekki nógu gott, en hefur stórkostlega batnað og launþegar fá þarna vissar upplýsingar sem þeir geta svo staðreynt, hvort viðkomandi atvinnurekandi hefur skilað fénu eða skilað ekki. Ég er þess vegna mjög fylgjandi þessu frv., ekki síst þegar það kemur greinilega fram, að nú mun Póstgíróstofan greiða orlofið beint til launþega þó að viðkomandi atvinnurekandi hafi ekki skilað því. Og þá verður auðvitað þessi aðili að fá aðgang að launabókhaldi viðkomandi atvinnurekanda sem hefur ekki skilað skýrslum um orlof. Ég hef skilið það þannig, að það hlyti að liggja í augum uppi að rn. mundi þurfa að setja sérstaka reglugerð um meðferð þessa máls. Það má e.t.v. segja að það hefði átt að fylgja í frvgr., en það breytir ekki því, að í svona máli hlýtur að verða að koma reglugerð um meðferð málsins. En ég tel að hér sé um svo viðamikið réttlætismál fyrir verkalýðshreyfinguna eða launþega í landinu að ræða, að það megi ekki henda að við hér á hv. Alþ. sjáum ekki um, að þetta frv. fari eins fljótt í gegn og málsmeðferð frekast leyfir.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Frv. var afgreitt frá Nd. fyrir jól og sjútvn. Ed. sendi málið til umsagnar fleiri aðila en Nd. hafði gert. Hvað varðar umsagnir, þá bárust þó nokkur svör. Sjútvrn. mælti með málinu. Stjórn aflatryggingasjóðs mælti með samþykkt frv. með breytingu sem n. hefur tekið upp í brtt. sína. Neikvæðar umsagnir bárust frá Farmanna- og fiskimannasambandinu, Sjómannasambandinu og Landssambandi ísl. útvegsmanna, en í brtt við frv. er tekið nokkurt tillit til þeirra sjónarmiða. Aðalbreytingin, sem n. gerir tillögu um, að síðasti málsliður sé orðaður þannig: „Greiðslur bóta skulu í meginatriðum við það miðaðar að útgerðarmaður sleppi skaðlaust frá greiðslu kauptryggingar.“ Það er skoðun n. svo og stjórnar Aflatryggingasjóðs, að þessar bætur nái vitaskuld til útgerðarmanna, sem sjálfir eru á bátunum. Aðrar breytingar, sem n. leggur til að verði gerðar á frv., eru orðalagsbreytingar, óverulegar, en þó var meginatriðið að reyna að hafa orðalagið svipað núgildandi lögum. Sérstök ástæða er til að leggja áherslu á að þetta frv. leiði ekki af sér fordæmi hvað varðar aðrar veiðar, enda bendir ákvæðið til bráðabirgða á tilgang frv., en þar er fjallað um rækjuveiðar. N. var sammála um afgreiðslu þessa máls í því formi sem hún gerir ráð fyrir á brtt. á þskj. 362. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Karl Steinar Guðnason.



Herra forseti. Að vísu tel ég ekki ástæðu til að bæta neinu við ræðu hv. frsm. sjútvn. um þetta frv., en vil þó láta það koma fram, að ástæðan fyrir því, hvað afgreiðsla frv. hefur dregist í nefndinni, er sú, að n. varð sammála um, er málið kom á borð hennar rétt fyrir jólin í vetur, að nauðsynlegt væri að leita umsagna um málið. Er umsagnirnar komu varð ljóst að stjórn aflatryggingasjóðs taldi nauðsynlegt vegna laga um aflatryggingasjóð, eins og þau nú eru, að gera lítils háttar efnisbreytingu á frv., sem kemur fram í brtt hennar, og taldi að með þeim hætti einum, að breyting yrði gerð í þessa átt, væri hægt að skjóta loku fyrir að þessi breyting, þó að hún væri gerð með sérstöku tilliti til rækjuveiðanna fyrir vestan og þess sérstaka ástands sem skapaðist á miðunum í Djúpinu vegna seiðagengdar, gæti hróflað við anda laganna. Því er ekki að neita, að sjútvn.-menn í Ed. hafa sætt talsverðum þrýstingi af ónefndum aðilum í Nd. og þá sérstaklega hinum svonefnda Vestfjarðaklúbbi um að afgreiða þetta mál án breytinga. Ég vil aðeins ítreka að af hálfu sjútvn. Nd. hefur alls ekki verið neinn leikur að tefja afgreiðslu málsins og það er ekki af neins konar hrekk eða meinfýsi sem því er nú vísað aftur til Nd., heldur af nauðsyn. Hefur hér komið fram rétt einu sinni að Ed. er Alþingi hin nytsamlegasta.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er flutt til breytinga á lögum nr. 30 frá 12. maí 1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, er ekki stórt mál sem þarfnast ítarlegrar framsögu. Ætla ég því ekki að hafa um það mörg orð. Tilefni þessara breytinga er það, að fram til síðustu áramóta höfðu lánveitingar til nýbygginga og til endurbygginga íbúðarhúsnæðis verið á höndum tveggja aðila. Stofnlánadeild landbúnaðarins annaðist annars vegar þessar lánveitingar til húsnæðis í sveitum, en Húsnæðismálastofnun ríkisins til allra annarra. Á síðasta ári var tekin ákvörðun um að breyta þessari tilhögun og færa allar lánveitingar til eins aðila, þ.e.a.s. Húsnæðismálastofnunar. Varð af þessum sökum nauðsynlegt að breyta lögum um báða þessa aðila. Lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins var breytt hinn 16. maí s.l. með lögum nr. 60 frá 1978 og þá felldar niður heimildir Stofnlánadeildarinnar til íbúðarhúsalána. Tók sú breyting gildi um síðustu áramót. Nú er lagt til að gera tilsvarandi breytingar á lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins, nr. 30 frá 12. maí 1970. Að vísu hefur ekki verið talin þörf á því að breyta 4. gr. þeirra laga, sem fjallar um hlutverk Byggingarsjóðs ríkisins, því að þar er honum falið að annast allar lánveitingar til íbúðabygginga annarra en þeirra sem Stofnlánadeild landbúnaðarins veitir lán til. Það leiðir því af sjálfu sér, að þegar lánveitingar Stofnlánadeildarinnar falla niður tekur Byggingarsjóður ríkisins sjálfkrafa við. Hins vegar er nauðsynlegt að gera beinar breytingar á kaflanum um sparnað til íbúðabygginga, þar sem fjallað er um sérstakar innlánsdeildir á vegum Byggingarsjóðs ríkisins um leið og verkefnið flyst til hans. 1. gr. þessa frv. gerir ráð fyrir að 3. mgr. 10. gr. laga um Húsnæðismálastofnun falli niður, en þessi mgr. hljóðaði svo: „Tilsvarandi ákvæði gilda um þá menn utan kaupstaða og kauptúna, sem leggja á þennan hátt fé í Stofnlánadeild landbúnaðarins við Búnaðarbanka Íslands.“ 2. gr. frv. gerir ráð fyrir þeirri einu breytingu á 1. mgr. 11. gr. laga um Húsnæðismálastofnun, að niður falli fyrirmæli um að skyldusparnað þeirra, sem búsettir eru í sveitum, skuli ávaxta í Stofnlánadeild landbúnaðarins við Búnaðarbanka Íslands. Verður allur skyldusparnaður eftir þessa breytingu ávaxtaður í Byggingarsjóði ríkisins. 3. gr. frv. gerir loks ráð fyrir því, að 2. mgr. 13. gr. laganna um Húsnæðismálastofnun breytist á þann veg að sérstakt gjald, sem skattyfirvöld geta ákveðið á hendur þeim sem vanrækja sparimerkjakaup, skuli renna óskipt til Byggingarsjóðs ríkisins, en ekki til Stofnlánadeildarinnar jafnframt, eins og nú er. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til félmn. þessarar hv. d. og 2. umr.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 120 1976, um tollskrá o.fl. N. leitaði umsagnar um frv. og á fund n. kom Björn Hafsteinsson, formaður úthlutunarnefndar bifreiða til öryrkja. Samkv. 27. tölul. 3. gr. laga um tollskrá er heimilt að lækka eða fella niður gjöld af bifreiðum öryrkja sem eiga erfitt með að fara ferða sinna án farartækis. Með þessu frv. er lagt til að heimilaður árlegur fjöldi þessara bifreiða verði aukinn og afslátturinn margfaldaður. Samkv. þeim upplýsingum, sem n. fékk, segir að nokkrar sveiflur hafi verið á fjölda umsókna um slíka lækkun, en 300–400 öryrkjaleyfi verið talin nægjanleg árlega. Í samræmi við það leggur n. til að leyfin verði 400, eins og þau voru áður, en þau voru færð niður í 350 samkv. núgildandi lögum, en jafnframt verði lækkun gjalda auk innflutningsgjalds 500 þús. kr. í stað þess að gert er ráð fyrir 450 þús. í frv. og 150 þús. í núgildandi lögum. En þar sem þessar upphæðir eru miðaðar við fasta krónutölu er nauðsynlegt að endurskoða þær öðru hverju meðan verðbólga geisar. Þá er enn fremur gert ráð fyrir að innflutningsgjald, sem er 50% af tollverði bifreiðarinnar, falli niður allt að því marki að þessi afsláttur verði 1 millj. kr. af hverri bifreið. Þá hefur enn fremur fólki með hjartasjúkdóma verið bætt í upptalninguna í þann hóp sem sérstaklega er tilnefndur í upphafi greinarinnar í sambandi við úthlutunina og er það í samræmi við þá venju sem verið hefur hjá n. undanfarin ár. N. getur ekki mælt með ótakmarkaðri eftirgjöf á þeim 25 bifreiðum sem njóta eiga sérstakra kjara, þar sem slíkt mundi mismuna mönnum eftir því hvað þeir hefðu efni á að kaupa dýrar bifreiðar, þannig að sá, sem hefði efni á að kaupa dýrasta bílinn, fengi jafnframt hæsta afsláttinn. Þess vegna leggur n. til að hámarkslækkunin verði tvöföld frá því sem hún er nú á sama hátt og með hina bílana og gæti þá orðið allt að 2 millj. kr. af innkaupsverði, ef innkaupsverð bifreiðar er svo hátt að gjöldin nemi samtals þeirri upphæð. Að úthlutun þessara leyfa undanfarin ár hefur unnið n. sem í hafa verið 4 læknar auk formanns sem skipaður er af ráðh. Samkv. núgildandi lögum er talað um 2 lækna auk formanns, en n. leggur til að sú skipan, sem verið hefur síðustu árin, verði lögfest. Þá hefur í verklagsreglum n. verið kveðið á um að ekki skuli að öðru jöfnu veita þeim aðilum eftirgjöf samkv. 27. tölul. 3. gr. sem tollívilnunar njóta samkv. 41. tölul. 3. r. og er sú verklagsregla sett inn í brtt. nefndarinnar. Í síðustu mgr. 1, gr. hafa verið felld niður orðin „öll“ og „þ. m. t. söluskatt“, þar sem í 3. gr. tollskrárinnar er alls staðar talað um gjöld án nánari skilgreiningar og það orðalag notað af ráðh. til að fella niður söluskatt af ýmsum þeim hlutum sem þar er fjallað um, en slíkt væri ekki hægt að gera ef í einhverjum tölul. í greininni væri talað um söluskatt sérstaklega. Í því sambandi má sérstaklega benda á að frá síðustu áramótum er ekki greiddur söluskattur af aðflutningsgjöldum þeim sem felld eru niður af bifreiðum öryrkja. Um síðustu mgr. má einnig segja það, að hún hefur reynst erfið í framkvæmd, enda eru þeir hlutir, sem þar eru taldir upp, greiddir af almannatryggingum, þannig að viðkomandi aðilar, sem þá kaupa, fá þá endurgreidda. Af þeim ástæðum taldi n. ekki fært að taka talstöðvar með á þann hátt sem frv. gerir ráð fyrir. En þetta minnir á það sem margir hafa haldið fram, að æskilegt væri að aðstoð til öryrkja komi öll í gegnum almannatryggingakerfið þar sem mat á aðstæðum og þörf fer hvort sem er fram. N. varð sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt með þeirri brtt. sem hún flytur á þskj. 358.



Herra forseti. Ég vil þakka fjh.- og viðskn. fyrir afgreiðslu þessa máls, þó að ég sé e.t.v. ekki að öllu leyti ánægður með þá takmörkun sem n. leggur til, sérstaklega að því er varðar fjölda bifreiða, því að miðað við þær upplýsingar, sem ég hef í höndum, er eftirspurn eftir niðurfellingu bifreiðagjalda fyrir fólk, sem þarf vissulega á slíku farartæki að halda, miklum mun meiri en sá fjöldi sem hér er lagt til að verði. Það, sem við flm. lögðum til grundvallar í sambandi við þetta frv., var í fyrsta lagi álit Öryrkjabandalagsins, sem taldi algert lágmark að þessar bifreiðar yrðu 500 að tölu. Samt sem áður tel ég að það sé svo mikilvæg breyting sem hér hefur náðst samstaða um, að aðalatriðið sé nú að afgreiðslu málsins verði hraðað í gegnum þingið þannig að það komi að fullum notum fyrir fólk við þá úthlutun sem nú stendur fyrir dyrum að framkvæma á þessum vetri. Á það vil ég leggja alveg sérstaka áherslu. Ég vil taka undir með hv. frsm. n., að vitanlega er það svo um mörg af þeim atriðum sem hér koma fram, ekki síst í sambandi við síðustu gr. um að fella niður gjöld af gervilimum og öðrum hjálpartækjum, að við rekumst illilega á að það ætti í raun og veru að vera sjálfkrafa hlutverk Tryggingastofnunar ríkisins að sjá um þessa fyrirgreiðslu fyrir fólk sem nauðsynlega þarf á henni að halda, og þar koma inn öryggistæki eins og talstöðvar í bíla fyrir þetta fólk. Ég vil fyrir hönd okkar flm. áskilja okkur rétt til að athuga nánar fyrir 3. umr. 4. mgr. brtt., þ.e.a.s.: „Aðilar, sem njóta tollívilnunar samkv. 41. tölul., geta eigi jafnframt fengið tollívilnun samkv. þessum tölul.“ Ég vil segja frá því hér, að við áskiljum okkur rétt til að athuga þetta atriði nánar, fyrir 3. umr. Að öðru leyti vil ég endurtaka þakkir til n. fyrir afgreiðslu málsins og þá samstöðu sem hér kemur fram, og ég undirstrika enn, að ég tel mjög brýna nauðsyn bera til að málið fái nú hraða afgreiðslu í gegnum þessa d. og í gegnum Alþ. til þess að það komi að þeim notum sem að er stefnt við úthlutun á þessu ári.



Herra forseti. Það er einungis út af síðustu ummælum hv. 5. þm. Vesturl. sem ég kveð mér hljóðs í sambandi við 4. mgr. Hann boðaði fyrirvara í sambandi við þessa mgr., þar sem segir að aðilar, sem njóta tollívilnunar samkv. 41. tölul., geti eigi jafnframt fengið tollívilnun samkv. þessum tölul. Þetta atriði var rætt í n., hvort ætti að set ja það inn í frv., og n. komst að þeirri niðurstöðu, að það væri óeðlilegt að nokkrir aðilar fengju tvöfaldan afslátt í sambandi við þessar bifreiðar. Það mætti hugsa sér afslátt sem veittur er leigubifreiðarstjórum, og þá taldi n. óeðlilegt að jafnframt yrði þeim gefinn afsláttur sem öryrkjum, þannig að um væri að ræða tvöfaldan afslátt. Ég held að menn ættu að geta orðið sammála um þetta sjónarmið n. varðandi slíkar ívilnanir, að þær séu ekki tvöfaldar í framkvæmd. Ég óska því þess við hv. flm., að þeir fari ekki að koma með brtt. við þetta ákvæði, og jafnframt vildi ég skýra frá því, að n. ræddi þetta mál varðandi tvöfalda afsláttinn.



Herra forseti. Það var ekki ætlun okkar sérstaklega að fara að gera brtt. við þetta atriði, þetta er aðeins til athugunar. Ef það verður hægt að koma þessu máli nú þegar gegnum 3. umr. og til Nd., þá vil ég ekki að sú aths., sem ég gerði áðan, verði til þess að tefja afgreiðslu málsins hér.