Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt, á l. nr. 49 frá 20. maí 1977, um sérstakt tímabundið vörugjald. Meiri hl. leggur til að frv. þetta verði samþykkt, en minni hl. n. þeir hv. þm. Ragnar Arnalds og Jón Árm. Héðinsson, skilar séráliti. Ég tel ekki ástæðu til að rekja þetta mál. Hér er um gjald að ræða, sem lagt var á til eins árs á sínum tíma og hefur einu sinni áður verið framlengt. Nú er enn lagt til, að það verði framlengt, þannig að ljóst er að ríkissjóður er orðinn verulega háður þessum tekjum. Það er ljóst, eins og oft hefur komið fram, að ríkissjóður stendur frammi fyrir tekjuvanda, ekki aðeins nú, heldur á næstu árum, og það er erfitt að hugsa sér að unnt sé að afnema gjald eins og t.d. þetta vörugjald nema með heildarendurskoðun á tekjuöflunarkerfinu, þar sem tollar verða nú sífellt minni og minni hluti af tekjuöflun ríkisins. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar, en ítreka aðeins, að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt. Herra forseti. Ég vil taka það fram, eins og fram kemur í nál., að hv. þm. Albert Guðmundsson sat hjá við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Það varð ekki samkomulag um að framlengja þetta sérstaka tímabundna vörugjald, eins og það heitir, og við, sem skipum minni hl. n., leggjum til að frv. verði fellt. Ástæðulaust er að hafa uppi langar orðræður um þetta mál, sem hefur verið tíður gestur hér á Alþ. seinustu missirin. Vörugjaldið var fyrst lagt á árið 1975 og átti þá í þess orðs fyllstu merkingu að vera tímabundið, ekki stóð til að það stæði nema út það ár. Þegar svo kom að árslokum sá hæstv. fjmrh. sitt óvænna og taldi sig ómögulega geta séð af því öllu í einu, svo að það var komið með framlengingu, en jafnframt var þess látið getið, að gjaldið félli niður í áföngum á árinu 1976. Enn var því hugsunin sú, að þetta væri raunverulega tímabundið gjald. Ég minnist þess, að í fjh.- og viðskn., sem fjallaði um málið á þeim tíma á vegum Ed., lét ég þá skoðun í ljós, að langeðlilegast væri fyrir hæstv. fjmrh. að sleppa orðinu „tímabundið“, því að ef að líkum léti teldi hann sig áreiðanlega ekki geta misst af þessu gjaldi þegar þar að kæmi, slíkur losarabragur væri á fjármálum ríkisins undir stjórn hæstv. núv. ríkisstj., að hún mundi áreiðanlega halda dauðahaldi í alla tekjustofna sem fælu í sér álögur á almenning, eins og þetta gjald gerir, út í rauðan dauðann. Það fór líka svo. að þegar til átti að taka og feila niður gjaldið, þá var það framlengt. Síðan hefur þróunin verið í gagnstæða átt, því að gjaldið hefur farið hækkandi og er komið upp í 18%. Og nú er lagt til, að þetta sérstaka tímabundna vörugjald sé framlengt til eins árs. Satt að segja þykir mér langmerkilegast að hæstv. fjmrh. skuli ekki leggja til að að þetta sérstaka tímabundna vörugjald verði ótímabundið, vegna þess að það er bersýnilega það sem hann hefur í hyggju. Á það hefur verið bent, að þetta gjald er mjög óréttlátt vegna þess að það mismunar einstökum starfsgreinum og leggst misjafnlega á hina ýmsu vöruflokka og er að því leyti harla tilviljanakennt, eins og hlýtur að vera um skatt sem aðeins var hugsaður til mjög stutts tíma. Þetta er eitt af þeim gjöldum sem núv. ríkisstj. ber alla ábyrgð á og hefur átt sinn þátt í að magna verðbólguna í þjóðfélaginu. Við, sem skipum minni hl, fjh.- og viðskn., erum því eindregið þeirrar skoðunar, að þetta gjald eigi að hverfa, og leggjum til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs eingöngu til þess að undirstrika það, sem mér fannst vanta hjá frsm., að ég hefði setið hjá við afgreiðslu þessa máls. Hann leiðrétti það, þótt seint væri, með því að snúa til baka í ræðustól, þannig að þess vegna hefði ég getað fallið frá orðinu. En úr því að ég bað um orðið vil ég taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Í júlí 1975 var þetta vörugjald sett á með brbl. og var þá 12%. Síðan er að mínu mati tekin rétt stefna og það lækkað 1. jan. 1976 í 10%. Ég hafði gert ráð fyrir eins og allir, að þetta vörugjald mundi falla niður í áföngum, en það hefur verið hækkað og er nú 18% og virðist eiga að halda áfram sem fastur liður, sem er andstætt því sem lofað hafði verið. Ég tel mig ekki geta staðið að þessu frv., þótt ég muni ekki taka afstöðu gegn því og því sitja hjá við atkvgr, hér í d. á sama hátt og ég gerði á nefndarfundi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mjög, en það voru þó nokkur atriði í máli hæstv. landbrh. sem ég ætla rétt að víkja að og svo koma með nokkrar almennar aths. varðandi málið í heild, þó að hv. frsm. hafi nú gert því það góð skil að ég hef þar litlu við að bæta. Ég vil þó taka fram, að fyrir okkur vakir ekki einungis það, að kaupgjaldsmál bænda kæmust í betra horf með þessum hætti. Við teljum einmitt að það mikilvægasta við breytingu af þessu tagi yrði það, að þarna yrði ekki samið um kaupið eitt, heldur kjara-og réttindamál bændastéttarinnar í heild. Hliðstæðir samningar ættu sér sem sagt stað og eiga sér stað við aðrar stéttir. Þetta teljum við mjög þýðingarmikið, því að það er staðreynd að ýmis réttindamál bændastéttarinnar hafa orðið aftur úr. Ég nefni mál eins og orlofsmál þeirra, ég nefni mál eins og fæðingarorlof, sem enn er alls óleyst hvað bændakonur snertir, og fleiri almenn kjaramál þeirra mætti nefna sem kæmu hér inn í. Mér þætti líka ótrúlegt, ef þessi skipan hefði komist á, að þurft hefði að kæra til jafnréttisráðs það mál sem nú nýlega hefur verið kært til þess varðandi kaup bóndakvenna og mismun á kaupi bóndans og kaupi bóndakonunnar. Mér þætti ótrúlegt, ef svona samningar færu fram, að á þessu mundi stranda. Það væri sem sagt hægt að nefna ýmis dæmi af þessu tagi, en ég skal ekki eyða löngum tíma í það, aðeins undirstrika það, að með beinum samningum við ríkisvaldið, eins og við leggjum þarna til, hygg ég að almenn réttinda- og kjaramál bændastéttarinnar kæmust betur til skila og næðust betur fram en ella yrði. Hæstv. landbrh. flutti hér mjög greinargóða og ágæta ræðu í gær og ég er honum þakklátur fyrir ýmsar þær upplýsingar sem hann gaf okkur. Það er alltaf mjög virðingarvert þegar ráðh. taka sig til og undirbúa mál sitt rækilega og vel, eins og hæstv. landbrh, gerði, og bera það á borð fyrir okkur þm. eins og fræðsluerindi sé um það mál sem fyrir liggur. Þannig leit ég á þessa ræðu hæstv. ráðh., og það var annað mál þó að ég í einhverju væri honum ósammála. Ég vil aðeins taka það fram, af því að hæstv. ráðh. minntist eðlilega á Alþýðusamband Íslands og forustu þess varðandi afstöðu oft og tíðum til bændastéttarinnar, að ég vil ekki taka þá forustu í forsvar, hvorki hér né áður, því að þar tel ég forustu alþýðusamtakanna hafa beint spjótum sínum ranglega að hændum og oft svo að mér hefur blöskrað. Hitt er svo annað mál, af því að sá ágæti maður, formaður Stéttarsambands bænda, kom hér inn í mál hæstv. ráðh., að hann hefur ekki alltaf verið varkár í orðum sínum um launþega heldur, og gæti ég trúað að þar væri líkt á komið um fullyrðingar á báða bóga, hlýt ég að harma það, hvor aðilinn sem í hlut á. Enn síður dytti mér í hug að mæla bót þeirri stefnu, sem hefur því miður verið allt of mikils ráðandi hjá Alþýðusambandi Íslands, að meta svo mikils sem raun ber vitni lækkun tekjuskatts. Ég hef verið algerlega andstæðrar skoðunar varðandi hag launafólksins í þessu landi. Ég tel einmitt hina óbeinu skatta, og þá söluskattinn sérstaklega, miklu hættulegri og verri en tekjuskattinn. Af honum verður hins vegar miklu meiri hávaði venjulega, þegar hann er á lagður en hitt gleymist, hve óbeinu skattarnir og þá sérstaklega söluskatturinn eru orðnir gífurlega háir og íþyngjandi fyrir launþega. Þetta vildi ég aðeins taka fram út af því sem hæstv. ráðh, sagði um þetta mál. Hins vegar er það rétt, að neytendur hljóta ævinlega að vera vel á verði gagnvart öllu sem heitir verð á almennum neysluvörum og hljóta þar alltaf að vilja halda í við sem mest, en það má vitanlega ekki koma beint niður á launakjörum þeirra manna sem starfa að landbúnaði. Þeim óvinafagnaði ætti sem fyrst að linna sem þar hefur því miður oft borið allt of mikið á milli launþega og bænda, því að hér er um sömu hagsmuni að ræða eins og hv. frsm. þessarar till. okkar tók mjög skýrt og rækilega fram í ræðu sinni. Hæstv. ráðh. ræddi töluvert um frv, um Framleiðsluráð landbúnaðarins, sem lagt var fram á vinstristjórnarárunum. Mér heyrðist, - ég er þó ekki alveg nægilega viss um að ég hafi skilið það rétt, - að þetta frv. hafi í raun, kannske einmitt þetta atriði þess, jafnvel strandað á okkur Alþb.-mönnum. Ég held að mig misminni það ekki, að við, sem vorum þá í landbn. beggja d., höfum unnið allvel að þessu máli. Ég man ekki betur en þáv. varaþm. Sigurður Magnússon, sem starfaði í landbn. Nd. þá einmitt að þessu frv., hafi átt mjög góða samvinnu við formann landbn. Nd., hv. þm. Stefán Valgeirsson, og lagt sitt af mörkum ríkulega - og það hygg ég að hv. þm. Stefán Valgeirsson gat borið um - til þess að um þetta frv. gæti orðið samkomulag og það gæti náð fram að ganga. Það kann að vera að einhverjir okkar flokksmenn hafi ekki verið sáttir við þetta frv., en ég fullyrði að við, sem störfuðum að þessu máti fyrir hönd flokksins í landbn., sýndum því fullan skilning og meira en það. Við veltum því - og þessu atriði alveg sérstaklega - fullan stuðning. Ég vona að annaðhvort hafi mér misheyist eða ég hafi misskilið hæstv. ráðh., því að ekki strandaði á okkur Alþb: mönnum, allra síst hvað þetta ákvæði áhrærði, um beina samninga við ríkisvaldið. Ég lagði fram fyrir nokkru fsp. til hæstv. ráðh. um veðdeild Búnaðarbankans. Þar hefur verið slæmt ástand að undanfornu. Reyndar er ástandið í máfum veðdeildarinnar slíkt, að úrlausn þess, ekki bara skammtímalausn, heldur framtíðarlausn, þolir í raun og veru enga bið, Ég fagna því, að í umr. í gær svaraði hæstv. ráðh. í raun fsp. minni varðandi vanda veðdeildarinnar á þessu ári, Ég tók það sem sagt sem svo, að fyrir því yrði séð að þessi vandi yrði leystur nú á næstu dögum, þannig að afgreiðsla jarðakaupalána gæti farið fram nú fyrir áramót. Ég fagna þessu og vil þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa upplýst okkur um það og þá um leið fyrir að vinna þannig að þessu máli að lausn fáist á því, því að hér eru margir sem biða úrlausnar, hafa beðið allt frá í sumar og jafnvel lengur eftir úrlausn og eru nú í viðbót við aðrar hrellingar, sem bændur búa við, orðnir langeygir eftir þessari fyrirgreiðslu. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þessar upplýsingar, en hlýt um leið að minna á, að eftir sem áður er vandi veðdeildarinnar sem slíkur óleystur með öllu. Hér er í raun og veru um gjaldþrotafyrirtæki að ræða, þar sem veðdeildin er. Ég ætla ekki að fara miklu nánar út í það hér. Ég á sjálfur sæti í nefndinni sem hæstv. ráðh. skipaði til að reyna að fínna lausn á þessum málum. Við höfum unnið allmikið að þessum málum og málefnum stofnlánadeildarinnar einnig og höfðum þegar á s.l. vori eða s.l. vetri lagt fram drög að frv. til lausnar vanda stofnlánadeildarinnar, þar sem í raun er einnig að hluta til leystur vandi veðdeildarinnar. Það hryggir mig að það frv., sem þá komst í hendur hæstv. ráðh. og ég veit að hann út af fyrir sig var sammála, skuli ekki hafa náð fram að ganga. Ég veit mætavel að þar hafa aðrir staðið í vegi, en ég vona að hæstv. ráðh. nái vopnum sínum í þessu máli og takist að koma þessu frv. fram nú fyrir vorið, því að hér liggur við staða stofnlánadeildarinnar og veðdeildarinnar einnig, staða sem er í dag allhrikaleg, ef ekkert verður að gert. Þetta frv. vona ég sem sagt að komi fram, og ég hef lýst því yfir áður, að ekki skal standa á mér að stuðla að því að frv. náist í gegn þegar það sér dagsins ljós hér á Alþingi. Þegar að stofnlánadeildarmálunum er komið, þá er auðvitað komið að verulegum þætti í kjaramálum bænda, þar sem eru lánamál þeirra, Ein ástæða til þess, hve bændur kvarta nú - af eðlilegum ástæðum - er einmitt erfiðleikar lánasjóðanna, sem hafa þó verið minni á þessu ári en á árunum þar áður. Þar hefur líka verið um hert lánakjör að ræða, þó að hvergi nærri hafi verið gengið eins langt í því að hækka verðtryggingu og farið hefur verið fram á af Seðlabankanum og þeim öðrum aðilum sem þeim peningamálum stjórna. Engu að síður er sú verðtrygging, sem þegar er í gildi, þungur baggi á bændum vegna þess eðlis sem landbúnaðarframleiðslan er og hve hún er annars eðlis en ýmis önnur atvinnustarfsemi hér, afsetningin miklu hægari og þetta er miklu seinna að skila sér en hjá mörgum öðrum aðilum. Ég skal ekki fara miklu nánar út í þetta mál, vil aðeins beina fsp. til hæstv. ráðh. í framhaldi af þeim upplýsingum sem við höfum fengið um stöðu stofnlánadeildarinnar varðandi þá lánsfjáráætlun sem nú er í burðarliðnum hér í þinginu. Við höfum fengið þær upplýsingar, að staða stofnlánadeildarinnar í þeim samanburði sé ákaflega óhagstæð, auk þess sem sú tala, sem þar er við miðað, sé röng. Nú vil ég ekkert um þetta fullyrða, því að þetta eru aðeins tölur sem okkur hafa verið gefnar upp. Samkv. því nefni ég aðeins þau dæmi um prósentuhækkanir sem okkur hafa verið gefnar upp, að á meðan fiskveiðasjóður hækkar um 17% miðað við næsta ár hækki stofnlánadeildin um 6.8%, en ef við rétta tölu sé miðað hækki í raun og veru framlagið til hennar um 7.6%. Ég tek enga ábyrgð á þessum tölum, en þó að hagstæðari talan sé rétt, þá er engu að síður ljóst, að ef hún er rétt, þá er staða stofnlánadeildarinnar miðað við ýmsa aðra fjárfestingarlánasjóði í landinu afar óhagstæð. Ég treysti hæstv. ráðh. til að gera sitt til þess, að þar verði ráðin á bót, ef hér er rétt með farið, en þetta eru þær upplýsingar, sem við höfum fengið í Stofnlánadeild landbúnaðarins varðandi samanburðinn við aðra fjárfestingarlánasjóði. Þetta voru aðeins örfá atriði sem mér datt í hug undir ræðu hæstv. ráðh., en ég skal ekki nú í þessum þingönnum fara mjög mikið út í annað í till. okkar. Það er ljóst að óánægja bænda er mjög almenn um þessar mundir, og sú óánægja á við mikil rök að styðjast. Þeir hafa ekki náð sínum umsömdu launum, launin eru greidd seint og illa og margt hefur komið þar til sem gerir bændum erfiðara um vik en áður. Kostnaðaraukning í landbúnaði hefur orðíð gífurleg. Henni hefur þó verið mætt með sífelldri stækkun búanna. Menn hafa komist í eins konar vítahring, eins konar kapphlaup sem hefur í raun og vera orðið þeim ofviða. Þeir eru bundnir á klafa, ekki aðeins mikillar fjárfestingar og dýrrar, heldur einnig á klafa allt of mikillar vinnu, allt of mikils vinnuálags. Ég stórefa að það sé nokkur stétt í þjóðfélaginu í raun og veru sem þarf að leggja aðra eins vinnu af mörkum og bændastéttin, og þegar þar við bætist svo, að á móti þessu vinnuálagi koma ekki einu sinni umsamin laun, þegar það tekst ekki einu sinni, þá er vitanlega von að í bændum heyrist þótt þolinmóðir hafi verið lengi, allt of lengi og að mörgu leyti, að mér hefur fundist, oft of sinnulausir um kjör sín. Ég veit að kerfið, sem nú gildir, er síður en svo eitt sekt um þetta. Þar koma mörg atriði inn í, sem ég skal ekki fara nánar út í kór. Það er eðlilegt að öll þessi mál séu skoðuð í fullu samhengi, að ríkisvaldið móti heildarstefnu varðandi stéttina og það sé enginn milliliður þar á milli, enginn sem hægt er beint eða óbeint að skjóta sér á bak við. Sú framkvæmd, sem við leggjum hér til í till., á nú vaxandi fylgi bænda að fagna og meira en það. Bændur eru mjög opnir fyrir hugmyndum um breytingar almennt, m.a. um skipulag framleiðslunnar, og engir gera sér ljósari grein fyrir því en bændur, að mikið er í húfi að það skipulag megi takast sem allra best. Ég held að það sé lag nú að koma þessum málum í betra horf, ekki síst sakir þess að bændur virðast vera tilbúnir sjálfir að taka myndarlega á þessum málum, ef komið er nægilega til móts við þá og þeim tryggt það, að kjör þeirra séu sambærileg við kjör annarra stétta. Ég ætla ekki að fara hér út í umr. um útflutningsbætur og allt það fjaðrafok sem út af þeim hefur orðið, allt tal um umframframleiðslu og annað því um líkt, sem er mér eins og hæstv. ráðh. í hæsta máta ógeðfellt. Það er þó svo, að hjá einstaka bændum hef ég orðið var við það, að þeir tortryggja nokkuð vegna þess kerfis, sem nú gildir, þá aðila, sem flytja vörur þeirra út, þeir vinni ekki nægilega vel og rösklega að markaðsöflun. Ég tala nú ekki um ef maður hittir þann ágæta heiðursbónda Svein Jónsson á Egilsstöðum og fær hann til þess að lýsa markaðsmálum landbúnaðarins og hvernig að þeim er staðið. En þó ég taki nú ekki svo djúpt í árinni, þá er það hins vegar mjög einkennandi nú, að hjá bændum vakna ýmsar spurningar um það, hvort þeir, sem flytja út vörur þeirra, geri sinn hlut nægilega vel í þessum efnum. Það er eðlilegt að þeir segi þetta, af þeirri ástæðu að sá aðili, sem flytur þessa vöru út, hefur allt sitt á þurru, hann nær sem sagt þessu verði að fullu, því að ríkið tryggir útflutningsbæturnar sem á vantar. Ég vil ekkert um þessar fullyrðingar segja til eða frá, en þær hafa heyrst á bændafundum, sem ég hef verið á, og mér finnst ekkert óeðlilegt að þessar spurningar vakni hjá bændum. Eins tel ég, að það séu ekki bara þessir söluaðilar sem eiga hér að vinna að, heldur eigi ríkisvaldið sjálft ekki síður, eins og það á hér mikilla hagsmuna að gæta, að hafa forustu um markaðsleit og markaðsöflun fyrir okkar landbúnaðarvörur, því að ég er sammála Sveini Jónssyni á Egilsstöðum um það, að eiginlega er alveg ómögulegt að trúa því, að fyrir þessa ágætu vöru okkar, sem íslenska dilkakjötið er, fáist ekki meira verð en nú er hægt að fá, eitthvað hljóti þar að vera að, hverjum sem þar er um að kenna.



Herra forseti. Ég skal reyna að tefja ekki eins tímann og ég gerði í gær. Ég afsakaði mig með því þá, að ég taldi mér skylt að gefa þær skýringar sem ég gaf í sambandi við þessi mál og taldi brýna nauðsyn bera til að gefa, og hinu líka, að ég hef ekki tafið þingstörfin á þessu hausti með miklum ræðuhöldum. Út af því, sem fram kom í ræðu hv. 7. landsk. þm., Helga Seljans, vil ég segja það, að mér er ánægja að þessi umr. fer fram rólega og menn ræða þetta mál án þess að á því sé deilublær. Þá vil ég í fyrsta lagi gefa skýringu um orlofsrétt bænda. Á árinu 1972 mun það hafa verið, var orlofsfé bænda tekið inn í verðlagið og hefur verið svo síðan, að ég best veit. Þetta mál var þá, haustið 1971, lagt fyrir Stéttarsambandsfundinn og óskað eftir umsögn hans um það, hvort hann vildi aðgreina þetta og hafa þetta þannig sér, að bændur gætu tekið sér orlof, sem þeir eru sem betur fer farnir að gera, en sú var niðurstaða fundarins að taka það þá inn í verðlagið. Hins vegar er verið að gefa auga kerfi sem Norðmenn eru að koma í framkvæmd hjá sér og tóku upp, held ég, á þessu eða s.l. ári formlega, og það mun verða athugað í sambandi við þetta mál og rn. mun þá leggja það fyrir Stéttarsambandsfundinn. Ég ræddi í gær um viðskipti ASÍ og Stéttarsambandsins. Ég get tekið undir það með hv. þm. Helga Seljan, að þetta hefur í flestum tilfellum orðið mér til leiðinda og er ástæðulaust að ræða um það. Það eina, sem ég gæti vonað, væri að þessir aðilar, sem nú vinna að endurskoðun þessara mála, tækju sig nú á og reyndu að finna leið til þess að leysa þetta mál á eins farsælan hátt og frekast er hægt. Ég vil taka það fram út af því, sem hann sagði um bæði sjálfan sig og Sigurð Magnússon, sem þá sat hér á þingi, að það er rétt, að þeir lögðu sig fram um að vinna að þessum málum. Og ég man eftir því, að vinur minn, sem þá sat á þingi, sem ég met mikils og treysti vel, Ágúst Þorvaldsson á Brúnastöðum, sem var í n., hafði orð á því, að Sigurður, sem sat í henni sem varamaður, hefði lagt sig fram um að kynna sér þessi mál. Það var ekki þar sem málið strandaði, heldur á öðrum stöðum stjórnmálanna. Út af þessu um veðdeildina, þá er mér ljóst að þó að úr þessu verði leyst núna er vandinn ekki þar með leystur, og eftir samtali mínu og Stefáns Pálssonar að dæma vona ég, að nefndin sé að vinna núna að því að gera heildarlöggjöf fyrir veðdeildina. Það er alveg rétt, ég ætlaði mér að koma þessu máli fram á s.l. þingi, en mér tókst þá ekki að koma málinu í gegnum ríkisstj. og þess vegna lagði ég það ekki fyrir þá. Hins vegar var þá um það rætt, að málið yrði betur skoðað í vetur, og af minni hálfu mun það verða gert nú eftir áramótin. Mun ég freista þess að koma málinu áfram og hefði þá óskað helst eftir því að geta verið með málið í heild. Mér er alveg ljóst, hversu mikill vandi veðdeildarinnar er, stofnlánadeildarinnar einnig. Ég verð að segja að það hafa orðið mér vonbrigði, að staða stofnlánadeildarinnar skuli ekki vera betri en hún er, þar sem hún hefur núna t.d. á næsta ári tæpan milljarð í tekjur fyrir utan vaxtatekjur, sem eru tekjur þær sem hún fær úr ríkissjóði, frá bændum og frá neytendum. Ég var svo bjartsýnn 1973, þegar ég stóð fyrir breytingum á lögum um stofnlánadeildina, að ég taldi mér trú um að ég hefði tryggt framgang hennar a.m.k. í náinni framtíð. Náttúrlega hefur verðbólgan haft þarna sín áhrif eins og á aðra sjóði. Að vísu hafa tekjurnar aukist líka, vegna þess að þær eru bundnar verðbólgunni, en eins og nú er komið hag stofnlánadeildarinnar, þá er raunalegt til þess að vita, að um einn milljarð þurfi að gefa með þeim lánum sem eru í umferð af hennar hálfu. Því er ekki að neita, að þetta hefur valdið og veldur erfiðleikum við áframhaldandi starfsemi hennar. Hv. þm. kom að lánsfjáráætluninni núna. Í henni eru atriði sem ég hafði fyrirvara á í ríkisstj. og sagði að væru byggð á misskilningi, ég teldi að sú tala, sem þarna væri gert ráð fyrir, 2222, væri sú tala sem deildin byggði á, og fyrirvari minn var bundinn við það, að ef þetta væri ekki rétt skilið hjá mér, þá hefði ég fyrirvara um afgreiðslu málsins. Hitt er um það, að nú fyrir einu eða tveimur árum var sett prósentutala um hækkun á framlagi til lánasjóða atvinnuveganna frá því 1971 til þess tíma, og þá var hlutfall stofnlánadeildarinnar best. Þegar sú ákvörðun var tekin í ríkisstj., að erlend lántaka skyldi ekki verða meiri hjá íslensku þjóðinni á árinu 1978 en sem næmi afborgunum og gengissigi á erlendum lánum sem tekin höfðu verið, þá var lánsfjáráætlunin öll í heild, bæði til opinberra framkvæmda og til stofnlánasjóðanna, tekin til nýrrar meðferðar, og þá var ætlunin að hlutfallið væri svipað sem væri skorið niður. Að því er Fiskveiðasjóð varðar, þá er hann meðhöndlaður eins að öðru leyti en því, að hann er með samningsbundnar erlendar lántökur vegna skipakaupa, því að hann hefur ekki greitt framlag sitt til skipakaupanna - eins og t.d. togaranna - nema jafnharðan og það hefur fallið til. Þetta var allra manna mái, að ekki væri hjá því komist að þess yrði hann að njóta, því að hjá þessu yrði ekki komist, hér væri um samningsbundnar greiðslur að ræða. Eins var tekið tillit hjá hinum sjóðunum til greiðslu á þeim lánum sem þeir höfðu tekið erlendis vegna starfsemi sinnar. En þetta var miklu meira hjá Fiskveiðasjóði vegna togaranna sem hafa verið keyptir á síðustu árum. Ég held að það muni nú verða eins með Fiskveiðasjóð, t.d. fiskiðnaðinn, hann telji sig ekki betur haldinn. Það kom fram líka varðandi Iðnlánasjóð, að með þessari lánsfjáráætlun, sem þarna væri lögð til grundvallar, gæti hann sinnt aðeins 30% af sínum lánsbeiðnum. Í raun og veru var mest um hann rætt að því leyti, að brýna nauðsyn bæri til að líta á hans mál, en afgreiðslan var svona að þessu sinni. Hins vegar var þessi fyrirvari, sem ég hafði þarna - og hann er til athugunar og verður til athugunar, þó að lánsfjáráætlunin verði afgreidd svona, því að hún er ekki formlega afgreidd - það mál er ekki þar með úr sögunni, heldur verður athugað. Hitt get ég sagt, að ég hef sagt það í ríkisstj., að ég legg meiri áherslu á, að atvinnuvegirnir, landbúnaður sem aðrir, hafi hæfilegt rekstrarfé, heldur en að mikið fari til bygginga núna. Það skiptir meginmáli. Því er ekki að neita, að það mál hefur verið til umræðu líka, að sú trygging, sem afurða- og rekstrarlánin hafa haft, hið bundna fé í Seðlabankanum, fram úr því takmarki er nú farið, þrátt fyrir að hv. þm. segði að það væri óánægja hjá bændum út af sínum málum, og ekki er að efa það. Hitt vil ég benda á, að öll þessi ár hafa bændur - nema 1975 - fengið fullt verðlagsgrundvallarverð. Þeir fengu það ekki alveg árið 1975, en á síðustu árum hafa þeir fengið það. Út af fyrir sig er ekki við stjórnvöld að deila, því að ákvörðunin er ekki hjá þeim. Hvort það tekst fyrir árið 1977 fer eftir því sem ég kem hér að í gær og sé ekki ástæðu til að endurtaka. Að hinu hefur líka verið unnið á síðari árum, að reyna að flýta greiðslum til bænda og láta vaxtareikna það sem inni hefur staðið. T.d. veit ég um kaupfélög þau sem starfa í mínu kjördæmi og hafa mestu viðskiptin þar. Kaupfélag Borgfirðinga borgaði í nóv. 83% af innlegginu í haust og vaxtareiknar það, sem eftir stendur, frá 1. jan. Kaupfélag Hvammsfjarðar borgar 80% a.m.k., og held ég að það hafi sömu aðferð við vaxtareikninginn. Þó er ég ekki alveg eins kunnugur því og hjá hinu kaupfélaginu. Annað hefur líka verið gert og hefur farið sívaxandi. Nú veit ég að rekstrarlánin hafa þótt lág og hafa verið, en það hefur verið afskaplega erfitt við þau að fást, því að þau voru í raun og veru sama talan frá 1960 til 1975, eða eitthvað svoleiðis. Þau voru hækkuð um 100% þá og á s.l. vori var sú fjárhæð hækkuð um 50%. Inn í þetta hafði líka komið það, að sett voru aukarekstrarlán á þeim svæðum þar sem sauðfjárframleiðsla er mest og einkum eru sauðfjárframleiðsluhéruð. Á s.l. vori var þessu öllu skellt saman í eitt. Auk þessara rekstrarlána eru svo uppgjörslánin, sem eru lánuð að vorinu, eða í maí, og þá er gert ráð fyrir því, að sláturleyfishafar geri upp innleggið frá því að haustinu miðað við grundvallarverðið frá haustinu áður og hafi upp á að hlaupa þær verðhækkanir sem hafa orðið á verðlagsárinu, það sé þeirra trygging fyrir því, að þeir greiði ekki of mikið. Þessi fjárhæð, sem fékkst til þess arna s.l. vor, var um 800 millj. Þetta hefur gert það að verkum, að sláturleyfishafarnir eiga að geta gert upp á vorin, og er eitthvað að ef það er ekki gert. Þessu til viðbótar hefur svo verið farið inn á það nú á síðustu árum til þess að reyna að létta undir með bændum - og hafa það verið fyrst og fremst bændur á sauðfjársvæðunum að lána hluta af áburðarverðinu. Það hefur verið borgað þannig, að búið hefur verið að borga 50% af því í ágústlok og svo hefur hitt verið borgað þegar afurðalánin hafa komið að haustinu, ekki fyrr. Áður fyrr var þetta svo, að áburðarverðið var borgað strax. Þetta hefur verið veruleg fjárhæð og hefur komið að góðu gagni á síðustu árum. Ég held að það verði að líta á þessi áburðarlán alveg eins og rekstrarlán, því að það eru þau. Ef þessi áburðarlán væru ekki, þá yrði að greiða áburðinn strax og hann er tekinn út, og koma þessi lán þannig að sama gagni. Svo eru lánuð sérstök fóðurbirgðalán á norðaustursvæði vegna íshættu, eða þau byrjuðu þannig. 1, júní s.l. voru þessi uppgjörslán og rekstrarlán 4 milljarðar 928 millj. eða 42% af grundvallarverðlagi haustið áður. Þetta er hæsta tala sem verið hefur á þessum árum. Áburðarlánin, sem ég gat um áðan, eru svo þarna fyrir utan. En á þennan hátt hefur verið reynt að bæta úr þessum vandkvæðum. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því, að í okkar öru verðbólgu segir þetta alltaf til sín, ekki síst að t.d. bændur fengu sína kauphækkun seinna en ASÍ-stéttirnar í vor. Ríkisstarfsmennirnir sögðu líka, þegar var verið að þjarka við þá, að þeir væru eftir á, og það mátti til sanns vegar færa. Ég held að ég hafi með þessum orðum gert grein fyrir því, sem fram kom í ræðu hv. 7. landsk. þm., Helga Seljans, og sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Ég ætla eins og hv. þm. Helgi Seljan - og þó e.t.v. enn fremur - að þakka hæstv. landbrh. fyrir mjög ítarlega og fróðlega fræðslu, sem hann hefur látið okkur í té hér í d. um stöðuna í landbúnaðarmálum frá sínu sjónarmiði, þó e.t.v. fyrst og fremst frásögn hans af þeim mikla fjölda úrræða sem grípa hefur orðið til í hans ráðherratíð - og þó fremur lengur - til bóta á brýnni neyð bændastéttarinnar sem til er komin af ýmsum sökum, Nú fer því náttúrlega víðs fjarri, að það hvarfli að mér að ætla að kenna hæstv. landbrh., Halldóri E. Sigurðssyni, einum manna eða öðrum fremur um það, hvernig nú er komið hag bændastéttarinnar í launamálum. Ég dreg það ekki í efa, að honum hefði verið það skapi næst að búa þannig um hnútana, að miklu betur væri nú ástatt um hag bænda en raun ber vitni. Eins og hann sagði okkur í fyrri hluta ræðu sinnar, þá hefur hann nú farið með málefni landbúnaðarins í 7 ár. Virtist hann minnast þess tímabils með mestri gleði er honum tókst samstarfi við aðra vinstri stjórnarflokka á árinu 1974 að koma hag og launakjörum bændastéttarinnar upp í það sem best hefur verið, þegar afurðasala bænda varð mest á landi hér og neysla búfjárafurða varð mest á hvern íbúa landsins, t.d. dilkakjötsneyslan var 49.2 kg á mann. Það er beinlínis vegna þess að launakjör bænda, hagur bænda er undir því kominn að launastéttirnar í landinu hafi efni á að kaupa búfjárafurðir og neyta þeirra. Mér er það minnistætt þegar fyrrv. formaður Stéttarsambands bænda, Sverrir heitinn Gíslason í Hvammi, var að útskýra fyrir mér samstarf sitt við forustumenn verkalýðsamtakanna í sexmannanefndinni, sem hann sagði mér að hafði verið ágætt, og útskýrði fyrir okkur þáv. ungum framsóknarmönnum með hvaða hætti kjör bænda væru órjúfanlega hnýtt á landi hér kjörum launafólksins í bæjunum og hvernig aðeins með nánu samstarfi, góðu samkomulagi og skilningi á þessu grundvallaratriði yrði hægt að treysta vöxt og viðgang bændastéttarinnar á Íslandi. Ég hygg að enginn góðgjarn maður vilji draga í efa einlægan vilja hæstv. landbrh. Halldórs E. Sigurðssonar til þess að bæta hag bændastéttarinnar. En við íhugun á þessum 7 ára ferli hans á ráðherrastólnum kynni að koma í ljós, að honum hefði tekist rétt bærilega í starfi sínu, í viðleitni sinni til að bæta hagbændastéttarinnar meðan hann sat á stóli þessum í samstarfi við og í skjóli við pólitíska fulltrúa verkalýðsstéttarinnar og launamanna, en tekist aftur á móti bölvanlega, þegar hann sat á ráðherrastólnum í skjóli andstæðinga launastéttanna. Jú, það má vel vera að íslenskur landbúnaður sé nú við lok annars kjörtímabils hæstv. landbrh. á ráðherrastóli mest vélvæddur landbúnaður í heimi eða best. Það kann vel að vera. En eitthvað hlýtur að hafa farið úrskeiðis í landbúnaðinum á valdatíma hæstv. ráðh., því að þrátt fyrir þessa staðreynd, að íslenskur landbúnaður er best vélvæddur landbúnaður í öllum löndum í heiminum, skortir samt 30% á það að bændur hafi lögákveðin laun viðmiðunarstéttanna á Íslandi. Það hlýtur eitthvað annað að hafa farið hræðilega úrskeiðis. Ég dreg ekki í efa, að fram til ársins 1975 hafi bændur fengið svokallað fullt verðlagsgrundvallarverð fyrir afurðir sínar. Hitt veit ég aftur á móti að er rétt, að laun bænda fyrir þann tíma náðu ekki heldur launum viðmiðunarstéttanna, svo sem kveðið er á um, þótt þau næðu svokölluðu verðlagsgrundvallarverði Allar götur frá 1975, allar götur frá því að fjöruðu út áhrifin af ráðstöfunum vinstri stjórnarinnar í kjaramálum bænda, eins og annarra þeirra stétta á landinu sem vinna hörðum höndum, - allar götur síðan hefur hallað mjög skjótt á ógæfuhliðina, og er nú svo komið að bændur skortir þriðjung á það að hafa laun þeirra viðmiðunarstétta sem laun þeirra eiga að jafnast á við. Sér náttúrlega hver heilvita maður, að ástæðan felst ekki eingöngu í erfiðleikunum á því að flytja íslenskar landbúnaðarafurðir úr landi. Ef það ætti að vera skýringin ætti þriðjungur af framleiðslu íslenskra bænda af búvöru yfirleitt að bíða útflutnings, en svo er alls ekki. Að því hefur verið vikið áður í þessum umr. af hálfu okkar hv. þm. Helga Seljans, að sala búfjárafurða á landi hér er, svo sem skýrslur verðlagsráðs og fleiri aðila sýna, óvefengdar skýrslur, órjúfanlega tengd kjörum launastéttanna, launakjörum þess fólks sem þarf að kaupa búfjárafurðirnar til neyslu. Sveiflurnar í neyslunni innanlands hafa fyrst og fremst fylgt launakjörum þessara stétta. Sjálfur er ég efalaus um það, að ekki verður bætt úr því ástandi, sem nú ríkir í landbúnaðarmálunum varðandi kjör bænda, með öðrum hætti en þeim, að stéttarsamtök bænda taki á sig rögg og axli sjálf ábyrgðina á samningum við ríkisvaldið um kjör stéttarinnar. Þar á ég ekki eingöngu við verðlag á landbúnaðarafurðum, heldur á ég við kjör stéttarinnar yfirleitt. Til þess að fá aflið, sem til þess þarf að gera slíka samninga, stand. í slíkum samningum, þá verða stéttarsamtök bænda að leysa ýmis innri ágreiningsmál sín og e.t.v. að afsala sér nokkrum svokölluðum félagslegum fríðindum. Það er einnig augljóst mál. að til þess að geta gengið út í slíka samninga verða stéttarsamtök bænda að taka upp annars konar og einlægara samstarf við samtök launafólk; almennt í landinu en þau hafa iðkað fram til þessa. Hæstv. ráðh. gat þess í fyrri hluta ræðu sinnar við þessar umr. á sínum tíma, að hann teldi, að það væri borin von að bændur mundu leggja út í verkfall, og vísaði þar efalaust til þeirrar mgr, í grg. með þáltill. sem hér er til umr., þar sem kveðið er á um það að ætla verði bændum eða stéttarsamtökum bænda sama rétt og öðrum stéttum til þess að knýja á um laun sín. Hann taldi það borna von, að bændur mundu leggja út í verkfall. Minnir mig þá, að einn hv. þm. hafi tekið glaðlega undir þetta úr sæti sínu og sagt sem svo, að það verði að halda áfram að mjólka og halda áfram að hleypa til. Það hefur engum komið til hugar að verkfall eða skipulegar aðgerðir af hálfu Stéttarsambands bænda mundu leiða til þess, að bændur hættu að sinna búum sínum, sinna um eignir sínar, að slíkt yrði bannað. Hitt er augljóst mál, að til annarra virkra úrræða mætti grípa, svo sem þeirra að Leggja á sölubann, ef með þyrfti, gagnvart óvinsamlegu ríkisvaldi, og ég efast ekkert um það, að bændur tækju sig til og kæmu stéttarmálefnum sínum í eðlilegt horf, viðurkenndu ýmsar grundvallarstaðreyndir sem lúta að órofa samstöðu þeirra með launastéttum í landinu, þá mundu bændur fá stuðning í slíkum aðgerðum, að því tilskildu að þeir hættu jafnframt að styðja til pólitískra valda á landi hér höfuðóvini sína, höfuðféndur launastéttanna. Það kerfi, sem við megum nú við una um verðlagningu á búfjárafurðum, er með þeim hætti að bændur hafa lokast inni í vítahring, Einstakir bændur, dugmiklir menn með mikið vinnuþrek sem vel eru settir með jarðnæði, hafa haft heilsu góða, hafa reynt að hækka laun sín með því að auka framleiðsluna, sem hefur þá náttúrulega leitt til þess að framleiðsla stéttarinnar í heild hefur aukist, sem hefur þá náttúrulega leitt til þess að framleiðsla stéttarinnar í heild hefur aukist, sem hefur aftur á móti leitt til þess að verðlag á afurðum bænda hefur hækkað og auknar tekjur einstakra bænda, sem hefur tekist að auka sína prívat og persónulegu framleiðslu, hafa þá bitnað á hinum sem ekki höfðu sama duginn eða sömu aðstöðuna. Þannig að tekjur þeirra hafa lækkað vegna lækkandi heildarverðlags. Ég vil ekki lasta - síður en svo - aukna vélvæðingu bændastéttarinnar. En ég hef grun um að ein af ástæðunum fyrir því, að svo kann að hafa farið, að óhagsýni hafi gætt í vélvæðingunni að sumu leyti og sums staðar hafi e.t.v. af þeim sökum orðið um of mikla fjárfestingu og óhyggilega að ræða í vélbúnaði, sé einmitt þessi barátta einstakara bænda til þess að reyna að bæta slæman hag sinn, þrátt fyrir allt að ná launum viðmiðunarstéttanna eða vel það, þessi barátta hafi leitt til þess,að við séum e.t.v. nú með óhagkvæma fjárfestingu í vélum að sumu leyti og að skipulagsleysi og rangt fyrirkomulag á verðlagningu landbúnaðarafurða og stefnuleysi um kjaramál bænda valdi langmestu um þau vandræði sem landbúnaðurinn á nú í. Ég endurtek það, sem ég hef áður sagt: það hvarflar ekki að mér, að hæstv. landbrh. vilji ekki veð íslenskri bændastétt. Hann er sjálfur hluti af henni og hefur lengst af ævi sinnar sinnt kjaramálum bænda - með misjöfnum árangri eins og gefur að skilja, eftir því hvers konar stuðning hann hefur fengið í viðleiti sinni til þess arna - með góðum árangri þegar hann hefur unnið með fulltrúum launastéttanna, fulltrúum þeirra aðila sem eiga hagsmuni sína hnýtta hagsmunum bænda, þessarar stéttar sem nú er hin kúgaða stétt, ef á landi hér finnst slík stétt og má nú una launum sem eru þriðjungi undir þeim launum sem kveðið er á um í lögum að bændur skuli hafa. Meðan hann hefur unnið að kjaramálefnum bænda í samvinnu víð þessar stéttir hefur honum vegnað vel og bændastéttinni vegnað vel. Þegar hann situr á ráðherrastóli í skjóli þeirra afla, sem andsnúin eru hagsmunum launastéttanna, alþýðunnar, og andsnúin eru bændastéttinni, þessari illa launaða stétt sem vinnur hörðum höndum að framleiðslu verðmæta, - meðan hann situr á ráðherrastóli í skjóli slíkra afla, þá vegnar honum náttúrlega illa og líður eflaust illa. - Enn þakka ég hæstsv. ráðh, fyrir hlutlæga fræðslu um kjör landbúnaðarins. Þá fór hæstv. ráðh. nokkrum orðum um stofnlánadeildina og horfurnar þar. Enn eru tölurnar, sem fyrir liggja, talandi um það, hvort það eru hagsmunir bænda sem vaka fyrir ríkisstj. um mótun stefnu í efnahagsmálum í landinu. Í lánsfjáráætlun er Ferðamálasjóði ætluð 110% aukning, Iðnlánasjóði, sem var náttúrlega alls ekki vel haldinn fyrir, 44.1%, verslunarsjóði 71.2%, en stofnlánadeildinni 7.6% Það gladdi mig að heyra hæstv. ráðh. taka í einlægni undir gagnrýni okkar á það tal, sem nú hefur verið haft uppi af hálfu ýmissa ráðamanna og þ. á m. erindreka bænda, að nú verði að draga úr framleiðslu landbúnaðarafurða. Þessu andmælti hæstv. ráðh, að ég held í fullkominni einlægni. En hann sagði okkur jafnframt, að framleiðsla umfram það magn, sem seljanlegt væri innanlands nú, af mjólkurafurðum fyrst og fremst, en landbúnaðarafurðum yfirleitt, kjöti líka, væri þess háttar stórvandamál sem mestu ylli nú um slæm launakjör bændastéttarinnar. Ég lái ráðh. það ekki, í þeirri stöðu sem hann er mína, þrátt fyrir góðan og einlægan vilja, þótt hann léti við það sitja að draga upp þessa mynd af erfiðleikunum á sölu landbúnaðarafurða. Þó er það svo, ef við lítum yfir samhengið á milli niðurgreiðslna á landbúnaðarafurðum, verðs landbúnaðarafurða og kaupgetu hins vegar á síðustu 10 árum, að við okkur blasir sveifla í neyslu á einstakling í beinum tengslum við verðlagsástandið og kaupgetuna innanlands, sem nemur 10 kg af kjöti árlega á mann, - 10 kg af kindakjöti árlega á hvern mann í landinu. Þessi sveifla orsakast beinlínis af stjórn verðlagsmála og kjaramála í landinu, sem er þrátt fyrir allt á valdi ríkisstj. Þetta munar núna í ár 2200 tonnum frá hámarksneyslu, þegar kjaramál hafa verið í góðu lagi innanlands og verðlagi á landbúnaðarafurðum haldið í eðlilegu horfi. Það munar 2200 tonnum. Við vitum býsna vel að þúsundir manna búa við þess háttar launakjör á landi hér núna, að mikið skortir á að fjölskyldurnar hafi á borðum jafnoft og þær gjarnan vildu það besta úr íslenskri matvælaframleiðslu, þar sem er dilkakjötið okkar og smjörið. Ég er viss um að hæstv. landbrh. hlýtur að bíða með nokkurri vongleði þess tíma, að hann fái að ljúka sínum góðviljaða ferli á stóli landbrh. í samstarfi við pólitíska forustu launastéttanna. Hann getur þá tekið þátt í umr. og íhugun um málefni bændanna án þess að þurfa að spretta úr sæti sínu í miðjum klíðum og hlaupa yfir í næstu þd, til þess að hlusta eftir orðum stjórnarsamstarfsmanna sinna, sem hann kann kannske að efast um að séu hugsjónalegir samherjar hans og stuðningsmenn hans í þeirri viðleitni að bæta kjör íslenskra bænda.



Herra forseti. Öllum er kunnugt, að fram hafa farið miklar umr. um landbúnaðarmál í þjóðfélagi okkar nú að undanförnu og gera enn, og ekki er nema eðlilegt að þær geri það einnig hér á hv. Alþ. Enda þótt þar hafi komið fram ólík sjónarmið og mjög skiptar skoðanir, þá held ég að efni þessarar þáltill., sem er til umr, nú, sé ekki deilumál á meðal bændastéttarinnar. Hæstv. landbrh. ræddi svo ítarlega um sögu þessa máls í ræðu sinni fyrr í þessum umr., að ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka það. En þó að ekki séu deilur um þetta á meðal bænda, þar sem Stéttarsambandsfundur hefur oftar en einu sinni samþykkt að óska eftir því að fara þessa leið, þá eru menn kannske misjafnlega sannfærðir um ágæti þess eða vongóðir um að það leysi vandamál bændastéttarinnar að öllu leyti. En menn vilja gjarnan reyna þetta, og það er svo með allt skipulag, að það hefur nokkuð til síns ágætis. Hægt er að benda á kosti þess að fara eina leiðina, en einnig galla hennar umfram aðrar. Í þessum umr. og grg, þessarar þáltill. er komið víðar við, þannig að hægt væri að fjalla um margt sem við kemur landbúnaðinum út frá þessum umr. Ég vil taka undir það, að nauðsynlegt sé að ræða þetta rólega og gera sér glögga grein fyrir staðreyndum, ekki vera að blekkja sjálfan síg með því kannske að viðurkenna ekki staðreyndir eða vera með einhverja óskhyggju. Ég segi þetta m.a. vegna þess, að í grg. þáltill. er sagt: „Hið sanna í málinu er hins vegar, að framleiðsla búvöru hefur ekki aukist síðustu árin.“ Þarna held ég að sé ekki rétt farið með staðreyndir.  Hv. 7, landsk. þm. sagðist ekki trúa því, að ekki væri hægt að fá betra verð fyrir framleiðsluvörur okkar erlendis. Ég held að hann hljóti að vita, að ákaflega erfitt er að selja landbúnaðarvörur víða á erlendum mörkuðum, a.m.k. fyrir það verð sem er talið framleiðslukostnaður. Við höfum heyrt talað t.d. um sölu á smjöri frá Efnahagsbandalagslöndunum til Austur-Evrópu fyrir ákaflega lágt verð, þannig að í nágrannalöndum er vandamál með sölu á vissum framleiðsluvörum, m.a. smjöri, undanrennudufti og fleiri vörum. Ekki má því vera með of mikla óskhyggju í þessu sambandi, Hins vegar get ég tekið undir það, að eitt þýðingarmesta málið í þessu sambandi er að vinna að öflun sem bestra markaða. Það hefur verið reynt að gera það. Nú má segja að það mál sé þó sérstaklega í athugun, þar sem á s.l. sumri var komið á fót samstarfsnefnd þeirra aðila sem þarna hafa mestra hagsmuna að gæta, þ.e. frá Stéttarsambandi bænda, framleiðsluráði landbúnaðarins, landbrn., Búnaðarfélagi Íslands og Sambandi ísl. samvinnufélaga, sem hefur haft með söluna erlendis að mestu leyti að gera á undanförnum árum. Hefur verið reynt að fá stuðning ríkiskerfisins við þetta. Landbrh. hefur sjálfur reynt, eins og hann hefur haft tök á, að vinna að þessu, og fleiri ráðh. hafa einnig reynt að ýta á eftir þessu, þannig að það er ekki hægt að segja að þessi leið hafi ekki verið farin. Ég get aðeins nefnt sem dæmi, að nú í byrjun næsta árs, í lok janúar, verður haldin árleg sýning í Berlín, svokölluð „Græna vika“, og þar stendur til að hafa til sýnis íslenskar framleiðsluvörur og kynna þær og reyna síðan að fylgja því eftir, hvort þarna er hægt að fá markað, betri og meiri markað en við höfum í dag. Menn eru margir hverjir vantrúaðir á að þetta beri árangur, fyrst og fremst vegna þess, að besti markaður fyrir dilkakjöt okkar er í Noregi og Svíþjóð og virðist vera sá langbesti, Menn óttast því, að það verði a.m.k. torsótt að fara inn á Efnahagsbandalagssvæðið, en samt sem áður vilja menn reyna allar leiðir og kanna möguleikana, til þess að það liggi ljóst fyrir, hverjar eru staðreyndir í þessu máli. Það virðist koma nokkuð fram í grg. þessarar till, og einnig í máli þeirra hv. 7. landsk. þm., en sérstaklega þó hv. 5. þm. Norðurl. e., að hægt væri að leysa þessi vandamál bænda með samstarfi og samstöðu við verkalýðshreyfinguna. Hv. 7. landsk. þm. sagði að vísu, að hann vildi ekki taka að sér að verja afstöðu og framkomu verkalýðshreyfingarinnar í garð bænda. Við getum vafalaust allir verið sammála um að þetta samstarf hefur ekki verið nógu gott og þyrfti að batna, og það er sannfæring mín, að allar stéttir þessa lands þurfa að hafa sem nánast og best samstarf til þess að vel gangi í okkar þjóðfélagi. Ég held að það sé ákaflega hættulegt að fara að skipta þjóðfélaginu upp í andstæðinga eins og hv. 5, þm. Norðurl. e. virtist gera áðan, þegar hann var að tala um pólitíska andstæðinga verkalýðshreyfingarinnar, minnir mig að hann hafi orðað það.  Eins og ég sagði, væri hægt að halda lengi áfram að ræða um þessi mál okkar. En það er gjarnan svo, ef eitthvað gengur miður, að þá reyna menn að finna einhvern sökudólg til þess að skella skuldinni á, annaðhvort eitthvert kerfi, eitthvert skipulag eða einhverja einstaklinga, sem helst er hægt að draga þar til ábyrgðar. Ég vil vara við því, að vandamál landbúnaðarins verði leyst með því móti. En ég er sammála því og hef lagt á það áherslu, að reynt verði að kryfja þau til mergjar og kanna allar leiðir, sem væru til úrbóta, og fara síðan þá leið, sem hagkvæmust er, eða þær leiðir, sem hagkvæmastar eru fyrir bændastéttina. Landbúnaðurinn hefur margvíslegt gildi í okkar þjóðfélagi, og ég vil halda því fram, að það sé erfitt að meta það til fjár. Engu að síður þarf að tryggja fjárhagsstöðu hans sem best og þannig að þeir, sem að landbúnaðinum vinna, geti fengið sambærileg kjör og aðrar stéttir, landbúnaðurinn geti haldið áfram að vera sú kjölfesta í okkar þjóðfélagi sem hann hefur verið frá upphafi Íslandsbyggðar.



Herra forseti. Svo fór sem mig grunaði að hlyti að verða, að í ræðustól kom fulltrúi bænda, hinn mætasti og góðgjarnasti maður, og staðhæfði frammi fyrir okkur að aukin framleiðsla á mjólk frá því sem var á einu allra erfiðasta búskaparári á Suðurlandi á mjólkurframleiðslusvæðinu, - að aukin framleiðsla á mjólk nú þegar batnar í ári, framleiðsluaukning úr 112 þús. lestum í 118 bús. lestir, væri meginvandamál landbúnaðarins í bili. Í grg. með þáltill., sem við Alþb: menn hér í d. höfum lagt fram, er vakin athygli á því, að æ hljótum við að reikna með því að nokkur framleiðsla verði umfram innanlandsneyslu í góðum árum, þ.e.a.s. í meðalgóðum árum og góðum árum, til þess að landbúnaðurinn sé í stakk búinn að framleiða það sem við þurfum nauðsynlega af þessari vöru til neyslu í innanlands í slökum meðalárum og slæmum árum. Og nú er þetta svo sem við allir vitum á þessu ágæta landi okkar, að þau skiptast á góðu árin og slæmu árin og mun svo verða framvegis. en ekki eftir föstum reglum, þá væri hér léttara um vik. Í grg. með till. okkar gerum við ráð fyrir því. að reiknað verði með útflutningsuppbótum á, eins og við segjum hér, 10–15% af framleiðslumagninu af hinum ýmsu vörum sem til útflutnings þurfa að koma, og hæstv. landbrh. fræddi okkur um það í fyrri hluta ræðu sinnar, eins og ýmislegt fleira sem nauðsynlegt er að gera sér grein fyrir þegar við veltum fyrir okkur vandamálinu núna, að í ár hefði þetta sennilega numið í kringum 12%, minnir mig. Með þessu þurfum við að reikna. Þegar við reiknum með þessu erum við ekki fyrst og fremst að hugsa um hag bænda, heldur fólksins í þessu landi yfirleitt, að bændum meðtöldum, því að við verðum að búa þannig að landbúnaði okkar, að bændur tryggi okkur æ þessar vörur. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, hversu erfitt er um vik að tryggja markað erlendis fyrir mjög svo sveiflukennda umframframleiðslu, vegna þess að við getum augljóslega ekki tryggt ákveðið magn öll ár þar sem við miðum fyrst og fremst að því að framleiða fyrir innanlandsmarkaðinn. Ég geri mér þetta fyllilega ljóst. Eigi að síður er ég þeirrar skoðunar, að það hljóti að vera hægt, ef að því er gengið af dugnaði og fyrirhyggju og til þess kost að því sem þarf til að tryggja okkur með einhverjum hætti hærra verð en gert hefur verið. Hæstv. landbrh. minntist á eina leiðina í upphafi ræðu sinnar, þar sem um er að ræða umsamin viðskipti okkar við lönd sem við höfum haft við óhagstæðan viðskiptajöfnuð, svo sem var við Norðmenn í sambandi við skipasmíðina, og fleira slíkt kemur til um þjóðir sem við kaupum meira frá heldur en við seljum til. Sjálfum er mér kunnugt um það, að frændum okkar Norðmönnum þykir íslenska dilkakjötið býsna gott, og heyrt hef ég menn um endilangan Noreg hafa það uppi, að ekki þyki þeim þeir hafa étið almennilegar baunir síðan þeir hættu að fá íslenska spaðkjötið sem var verkað sérstaklega fyrir Norðmennina. Við verðum að reikna með umframframleiðslu í þessu landi, e.t.v. meiri sveiflum en í nokkru öðru landi, vegna þess hversu veðráttan hér er misjöfn til ræktunar. Ég gat þess, að mig minnir, í framsöguræðu minni, að verðbreytingar á nýmjólk hafi yfirleitt ekki valdið miklum sveiflum í neyslunni hér á landi. Ástæðan er beinlínis sú, að verðinu á nýmjólk hefur, guði sé lof, vil ég segja, verið haldið og er enn haldið það lágu hér á landi, að hér höfum við ódýrasta eggjahvítuefnagjafann sem við eigum völ á, næst á eftir fiski, og nýmjólkin er enn þá uppistaðan í mat hins fátæka manns á þessu landi. Ég vil halda því fram, að ein af meginástæðunum fyrir því. - ég hef fyrir mér raunar ummæli manna úr verkalýðsforustunni, - hve lengi verkalýðsfélögin á Reykjavíkursvæðinu hafa hlífst við því að hindra flutning á mjólk til Reykjavíkur í verkföllum á liðnum árum, hafi beinlínis verið sú, að það hafi verið slíkt hagsmunamál fyrir verkfallsheimilin á Reykjavíkursvæðinu að fá þennan ódýra mat, að án hans hefði framkvæmd verkfalla e.t.v. verið óframkvæmanleg. Ég get heils hugar tekið undir ummæli hv. þm. Helga Seljans, þar sem hann lét í ljós furðu sína á því, hversu hagur bænda, þessarar láglaunastétta sem sannarlega vinnur fyrir brauði sínu berum höndum, - hversu takmarkaðs skilnings hagur þessarar stéttar hefur tíðum gætti innan verkalýðshreyfingarinnar. Ég er þeirrar skoðunar, að þar valdi m.a. gamall hefðbundinn misskilningur. Kannske byggður á fræðilegri skilgreiningu sem aldrei átti sér stoð í þessu landi. Það er alveg rétt, að ef við köllum afstöðuna til stjórnmálaflokkanna og hvar menn skipa sér í röð í kosningum til Alþingis - ef við nefnum það eitt pólitík. þá er það alveg rétt, að þeir eru ekki fáir verkamennirnir sem styðja Sjálfstfl. í kosningum. Þeir eru ekki fáir. Þrátt fyrir það að forustumenn þessa flokks gerist æ og undantekningarlaust höfuðandstæðingar verkamanna í kjarabaráttunni og í kjaraátökum, þá er fjöldinn allur af verkamönnum sem styður Sjálfstfl. Út í ástæður þess mun ég ekki fara hérna né gefa treinum einkunn fyrir það að skipa sér þannig í baráttusveit. Bændur eru sannarlega til sem styðja til valda hugsjónalega og hagsmunalega andstæðinga sína af sams konar hvötum. Þarna er um líkt að tefla. Kaup bænda á að vera sambærilegt við kaup hinna svonefndu viðmiðunarstétta. Þar er miðað við kauptaxta sem slegist er um í hverjum átökum sem verða á vinnumarkaðinum, sem barist er um í hverju verkfalli sem gert er við uppsögn hverra kjarasamninga. Með þeim hætti eru tengd kjör bænda og þessara viðmiðunarstétta, sem eiga undir högg að sækja um kjör sin í kjarasamningum. Ég vil svo í lokin vekja athygli á því, að hv. þm. Helgi Seljan vakti í sömu andránni athygli á því til nánari skýringar á óeðlilegri ósætt á milli bændastéttarinnar og verkalýðssamtakanna, að formaður Stéttarsambands bænda hafði rétt þá nýverið, er þarna skarst því miður í odda, lýst í blaðaviðtölum yfir þeirri skoðun sinni, að rétt væri að stemma stigu við launahækkunum til verkamanna, til launafólksins í landinu, til þess að rétta við efnahag þjóðarinnar. Við munum, - ég ítreka það, - við munum ekki ráða bót á því misrétti, sem bændastéttin á nú við að stríða í kjaramálum, með öðrum hætti en þeim, að forustumenn bænda fari að gera sér dálitla grein fyrir pólitísku samhengi þessara vandamála við vandamál launastéttanna, gera sér grein fyrir því, að kjör launafólksins í bæjunum, sem á að kaupa landbúnaðarafurðirnar, munu raða í meginatriðum sölumöguleikum og verði á landbúnaðarafurðum. Ef tækist nú að knýja fram þennan skilning af hálfu forustumanna bændastéttarinnar, þá hygg ég að auðvelt yrði að fá launafólkið til þess að gera sér grein fyrir því, að einyrkjabóndi á Íslandi er enginn kapítalisti, að einyrkjabóndi á Íslandi vinnur fyrir launum sínum hörðum höndum engu síður en hver annar. Þá yrði kannske dálítið meira torleiði fyrir ónefnda hagfræðiprófessora, sem eiga, - því miður, segl ég - ekki sæti í þessari d., en hafa ráðið meiru um fræðilegan pólitískan þankagang í andstöðu við íslenska bændur en velflestir aðrir, sem hafa setið á annarri rasskinninni í Háskólanum og hinni inni á Alþ. á liðnum áratugum og virðast vera vel á vegi komnir að lemja það inn í höfuðin á sjálfri bændaforustunni, að bændastéttin, landbúnaðurinn, sé dragbítur á hagvöxt íslensks bjóðfélags. Aukin framleiðsla í landbúnaði á síðustu 10 árum hefur rétt aðeins slefað því að halda í við aukinn fólksfjölda á landinu. Á síðustu 10 árum, þegar kaupgeta í Noregi, Svíþjóð, Danmörku og Færeyjum hefur meira en tvöfaldast, en kaupgeta launastéttanna á Íslandi hefur staðið í stað, þegar neysla af kjötvörum á landi hér að öllu meðtöldu, kindakjöti og nautakjöti, nemur um það bil 60 kg á mann, samtímis því sem neysla í Bretlandi er upp í kringum 110 kg á mann, í Svíþjóð og Danmörku 120 kg á mann og um 140 kg á mannsbarn í Bandaríkjunum, - ekki vegna þess að Íslendingar vilji ekki borða kjöt, heldur vegna þess að launin, sem þeir hafa úr að spila, nægja ekki til þess að þorri almennings geti haft þann mat á borðum sem hann gjarnan vildi, - þá er ársaukning á framleiðslu mjólkur frá versta landbúnaðarári aldarinnar úr 112 þús, tonnum upp í 118 þús. tonn í góðu meðalári ekki meginvandamál bændastéttarinnar. Ég hef fylgst allnáið með þeim samþykktum sem bændur hafa verið að gera á fundum sínum kringum landið undanfarnar vikur. Mér verður kannske á að hrósa hæstv. landbrh. allt of oft og títt, en það gladdi mig eigi að síður að heyra það á máli ráðh., að hann ætlar sér ekki að leggja út í neins konar stríð við bændastéttina í sambandi við prédikaðan fóðurbætisskatt til þess að temja með honum framleiðslu, - það ætlar hann ekki að gera. Ég heyrði það einnig á máli hans, að hann hugsar sér svo sannarlega ekki að framfylgja á nokkurn hátt hugmyndinni um kvótaskiptingu í framleiðslu á landbúnaðarafurðum. Það er beinlínis vegna þess að hvorugt þetta er hægt að gera gegn vilja bændastéttarinnar. Ég hef heyrt það á þeim bændum, sem ég hef talað við, og ég hef talað við hændur víðs vegar á landinu, að þeim finnst ekki fráleitt að taka upp skatt á erlendum fóðurhæti til styrktar innlendri kjarnfóðurframleiðslu, en aftur á móti finnst þeim af ýmsum ástæðum fráleitt að taka upp þess háttar skatt til þess að leggja framlög á framleiðslu landbúnaðarafurðanna. Hið sama gildir um hið hugsanlega kvótakerfi. Ég þykist hafa orðið þess var í þessum samþykktum bænda um kjaramálin, að þeir geri sér nú orðið grein fyrir því, að þeir verða að taka rögg á sig, efla stéttarsamtök sin, gera þau virkari og beita þeim í samningum við ríkisvaldið, ekki bara um verðlagsmálin, heldur um kjaramálin yfirleitt. Hitt geri ég mér fyllilega ljóst, að setning nýrra laga um kjaramál bænda er ekki einfalt mál. Það er ákaflega eðlilegt, að sú lagasetning verði vel undirbúin með stuðningi og ráðgjöf hænda. En grundvallaratriðið í þessu máli hygg ég vera það, að bændur geri sér grein fyrir því, á hvern hátt kjör þeirra eru tengd kjörum annars þess fólks í landinu sem vinnur fyrir brauði sínu hörðum höndum. Þeir eiga samstöðu með því fólki og Kjör þeirra verða ekki slitin frá kjörum annarrar vinnandi alþýðu í landinu. Þetta hygg ég að sé meginatriðið í þeirri kjarabaráttu, sem fram undan er fyrir bændur núna, og því er kveðið á um það í grg. sem fylgir þessari þáltill. okkar, að betra væri það fulltrúum bændastéttarinnar að gera sér grein fyrir þessu pólitíska samhengi heldur en að sendast eins og landafjandar út um allt til þess að telja kjark úr bændum og telja heim trú um að bað sé dugnaði þeirra við framleiðslustörf að kenna hvernig nú er komið kjörum þeirra.