Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en ég sný mér að hinni efnislegu hlið fsp. þykir mér rétt að geta þess, að fyrir u.þ.b. 20 árum var á fjárlögum ákveðinn styrkur til orlofsheimilis verkalýðssamtakanna. Þar var átt við eitt heimili sem Alþýðusamband Íslands hafði þá fyrirhugað að byggja. Það var á þessum sama tíma, þegar núv. hæstv. forsrh. gegndi störfum fjmrh., að texta þessarar fjárveitingar var breytt í fjárlagaundirbúningi á þann veg, að þetta væri styrkur til orlofsheimila, ekki bundinn við neitt eitt heimili og ekki bundinn við ein verkalýðssamtök, heldur öll þau verkalýðssamtök sem stæðu fyrir og í slíkum byggingum. Við afgreiðslu fjárlaga á yfirstandandi ári, en þau voru samþykkt 2. apríl s.l., var veitt til þessara mála, til bygginga orlofsheimila verkalýðssamtakanna, 80 millj. kr. Daginn eftir, 3. apríl, sendi ég fyrir hönd sjómannadagssamtakanna í Reykjavík og Hafnarfirði umsókn til félmrn. um styrk af þessu framlagi til byggingar þjónustuhúss, sem verið er að byggja í orlofshúsahverfi þessara samtaka í Grímsnesi, en þar er nú 21 orlofshús sem sjómannafélögin allt frá Akranesi til Grindavíkur eiga, ásamt húsum sem samtökin sjálf eiga. Þetta hús er stórt og glæsilegt og það er bara eftir að tengja vatn og annað þess háttar núna, húsið er nær fullgert. Ekki var hægt að verða við þessari ósk, en í bréfi 24. júní, sem er undirskrifað af einhverjum Backman, skrifað fyrir hönd ráðh., segir svo, með leyfi forseta: „Þann 3. apríl s.l. barst félmrn. bréf frá yður þar sem þess er óskað, að sjómannadagssamtökunum í Reykjavík og Hafnarfirði sé veittur styrkur úr þeirri fjárveitingu á fjárlögum ársins 1980 sem ætluð er til orlofshúsa verkalýðssamtaka. Ráðuneytið verður því miður að tilkynna yður það hér með, að ekki hefur reynst unnt að verða við þeirri beiðni, sérstaklega með tilliti til þess, að þegar var búið að gera ráð fyrir ákveðinni skiptingu fjárins á grundvelli tillagna frá ASÍ. Þess í stað hefur félmrn. snúið sér til sjútvrn. um möguleika á því, að yður verði veittur styrkur úr gengismunarsjóði, og stendur sú athugun yfir. Er yður vinsamlegast bent á að snúa yður að sjútvrn. vegna þessa erindis.“ Þótt ekki hafi verið rætt um þetta bréf sérstakleg a við hæstv. félmrn., þá er bersýnileg t að við þurfum ekki að fá nein ráð úr félmrn. til þess að tala við aðila í sjútvrn., enda var ekki verið að sækja um eitt eða neitt þangað, heldur úr þessum sameiginlega sjóði sem hv. Alþingi Íslendinga hefur samþykkt að veita úr til þessa málefnis. Og ef það eru einhverjir aðilar úti í bæ sem eiga að skipta þessu sé ég ekki annað en að Alþ. verði að taka upp annan hátt á þessari úthlutun og fjvn. sjálf verði að úthluta þessu fé til umsækjenda. Fsp. mín á þskj. 22 er í sex liðum, og ég sé ekki ástæðu til að vera að lesa fsp. upp, en hún fjallar um það efnislega, ef þm. hafa ekki fsp. hjá sér, hverjir hafi fengið þetta fé á árunum 1979 og 1980 og á hvaða byggingarstigi o. s.frv. viðkomandi byggingar eru.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. þm. hefur borið fram fsp. til mín varðandi styrki til byggingar orlofsheimila verkalýðssamtakanna, og veiti ég við þeirri fsp. eftirfarandi svar: 1) Til byggingar orlofsheimila verkalýðssamtakanna voru í fjárlögum veittar 48 millj. kr. árið 1979 og 80 millj.kr. árið 1980. Í fjárlagafrv. ársins 1981 er gert ráð fyrir 112 millj. í þessu skyni. 2) Árið 1979 fengu þessir aðilar styrki: ASÍ vegna Ölfusborga 10 millj. kr., Alþýðusamband Vestfjarða vegna orlofsbúða í Vatnsfirði 10 millj. kr., Alþýðusamband Norðurlands vegna Illugastaða 10 millj. kr., Alþýðusamband Austfjarða 10 millj.kr., orlofsbúðir Svignaskarði 5 millj. kr., Hið íslenska prentarafélag 1.5 millj. kr., Múrarafélag Reykjavíkur 1.5 millj. kr. Samtals 48 millj. kr. Um það leyti sem fjárlög höfðu verið afgreidd var ákveðin eftirfarandi skipting á framlögum þessa árs: ASÍ 15 millj. kr., Alþýðusamband Vestfjarða 11 millj. kr., Alþýðusamband Norðurlands 20 millj. kr., Alþýðusamband Austfjarða 20 millj. kr., orlofsbúðir Svignaskarði 11 millj. kr., Hið íslenska prentarafélag 3 millj. kr. Samtals 80 millj. kr. Ekki er unnt að gera nákvæma grein fyrir byggingarstigi umræddra framkvæmda hvort ár fyrir sig. En verkefni þau, sem þessir styrkir fóru til, voru samkvæmt upplýsingum aðila í stórum dráttum sem hér segir: 1) ASÍ: Ríkisstyrkurinn hefur farið til uppbyggingar Ölfusborga. Þeirri uppbyggingu er nú lokið hvað varðar einstök orlofshús, en þau eru 37. Eftir er að byggja upp svokallaða heildaraðstöðu sem fyrirhuguð hefur verið frá upphafi samkvæmt skipulagi orlofssvæðisins. Þær framkvæmdir, sem nú eru á dagskrá, eru m.a. lagfæring útivistarsvæðis. Fjárframlög eigenda eru talin hafa numið 78 millj. kr. árið 1979, en 83 millj. kr. árið 1980. 2) Alþýðusamband Vestfjarða: Framlag til Alþýðusambands Vestfjarða hefur farið til uppbyggingar orlofsbyggingar í Vatnsfirði. Þeirri uppbyggingu er ekki lokið hvað varðar einstök orlofshús eða heildaraðstöðu. Eftir er að ganga frá umhverfi þeirra 14 húsa sem þegar hafa verið byggð. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um byggingu fleiri orlofshúsa á svæðinu, en samkvæmt skipulagi eiga þau að verða 30 talsins. Framlög eigenda eru talin hafa numið 230 millj. kr. árið 1979, en 50 millj. kr. á þessu ári. 3) Alþýðusamband Norðurlands: Fé því, sem komið hefur í hlut Alþýðusambands Norðurlands, hefur verið varið til þess að múrhúða svonefnt kjarnahús og ganga frá ýmsum lagfæringum orlofssvæðisins að Illugastöðum. Á árinu 1979 varð kjarnahúsið fokhelt og lokið var við byggingu sex nýrra sumarhúsa en á þessu ári hefur kjarnahúsið verið gert tilbúið undir tréverk og múrhúðað. Enn fremur hefur næsta umhverfi verið lagfært. Á svæðinu hefur þegar verið byggt 31 orlofshús. Auk ríkisframlags var varið 84 millj. kr. til smíði nýrra orlofshúsa og framkvæmda við sameign á árinu 1979. Ekki liggur fyrir endanleg tala um kostnað við framkvæmdir á þessu ári. 4) Alþýðusamband Austurlands: Framlag það, sem kom í hlut Alþýðusambands Austurlands á árinu 1979, var notað til þess að standa straum af hönnunarkostnaði 19 nýrra orlofshúsa að Einarsstöðum á Fljótsdalshéraði, en 11 hús hafa þegar verið byggð þar. Þessa árs styrkur hefur ekki verið notaður enn sem komið er, en honum verður varið til framkvæmda við hin fyrirhuguðu orlofshús sem ráðgert er að hefjist á næstunni. Um leið og framkvæmdir hefjast eiga félögin að greiða 25% af áætluðum kostnaði, en hann var áætlaður 15 millj. kr. á hvert orlofshús. Síðan eiga félögin að greiða eftir því sem framkvæmdum miðar. 5) Orlofsbúðir Svignaskarði: Styrknum, sem kom í hlut orlofsbúða að Svignaskarði 1979, var varið til þess að greiða kostnað við lagningu þriggjafasa raflínu að orlofshúsunum, en nægjanlegt rafmagn fékkst ekki með þeirri einfasa línu sem fyrir var. Félögin 19, sem í hlut eiga, greiddu sjálf vegna þessara framkvæmda 10.6 millj. kr. Þessa árs styrkur hefur allur farið í framkvæmdir til fegrunar umhverfis orlofshúsanna, til gerðar útivistarsvæða og vegagerðar. Reiknað er með því, að kostnaður vegna framkvæmda á þessu ári verði nálægt 19 millj. kr. og framlag félaganna verði því um 8 millj. kr. Að Svignaskarði hafa þegar verið byggð 30 orlofshús. 6) Hið íslenska prentarafélag: Framlag það, sem Prentarafélagið hlaut á árunum 1979 og 1980, rann til orlofsheimila þess í Miðdal í Laugardalshreppi í Árnessýslu. Var því varið til vegalagningar á orlofssvæðinu og um það og ræktunarframkvæmda svo og endurbóta og breytinga á orlofshúsum félagsins. Heildarkostnaður vegna þessara verkefna á þessum tveimur árum nemur um 15.7 millj. kr. svo að eigið framlag hefur verið um 11.2 millj. kr. 7) Múrarafélag Reykjavíkur: Styrkur sá, sem Múrarafélagið hlaut árið 1979, rann til byggingar nýs orlofsheimilis í Öndverðarnesi í Grímsneshreppi. Bygging hófst í maí 1979, en húsið var tekið í notkun í júnímánuði s.l. Næstum öll smíðavinna við húsið var sjálfboðavinna félaga í Múrarafélagi Reykjavíkur. Auk þess greiddi félagið til þessara framkvæmda 3.1 millj. kr. á árinu 1979, og samkvæmt bráðabirgðauppgjöri hefur það lagt fram 6.3 millj. kr. á þessu ári. Þá hefur félagið einnig varið rúmlega 5 millj. kr. hvort umræddra ára til annarra framkvæmda á orlofssvæði sínu, svo sem til vegagerðar, vatnsveituframkvæmda o.fl. Árið 1979 bárust ekki umsóknir frá öðrum aðilum en þeim sem styrki hlutu á því ári og ég hef hér gert grein fyrir. En auk þeirra, sem styrk fá á þessu ári, sóttu tveir aðilar um styrk sem synja varð vegna þess að fjármunir voru ekki fyrir hendi. Í fyrsta lagi var þar um að ræða umsókn frá Sjómannadagsráði í Reykjavík og Hafnarfirði, sem sótti um styrk til byggingar þjónustumiðstöðvar orlofshúsahverfisins Hraunboga í landi Hraunkots í Grímsnesi. Og í öðru lagi var um að ræða beiðni frá Grafíska sveinafélaginu, sem sótti um styrk til kaupa á orlofshúsi. Ég vænti þess, herra forseti, að ég hafi þar með svarað þeim fsp. sem til mín var beint. Ég vil svo aðeins segja vegna ummæla hv. fyrirspyrjanda áðan um þessi mál og skiptingu fjármagns, að ég tel út af fyrir sig eðlilegt að í tengslum við ákvörðun fjárlaganna reyni menn í félagi að átta sig á því, hvernig þessum fjármunum yrði hugsanlega skipt á næsta ári. Ég tel slíkt ekkert óeðlilegt. Þvert á móti tel ég það í rauninni að mörgu leyti heppilega reglu, sem sjálfsagt er að taka til athugunar.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir skilmerkileg svör, þótt það verði hins vegar því miður að segjast, að þær upplýsingar, sem hann hefur fengið frá viðkomandi aðilum, eru hvergi nærri fullnægjandi. Það kemur í ljós þegar maður skoðar þessi svör. En áður en ég ræði þau vil ég taka það skýrt fram, að allt það, sem hér hefur verið drepið á og gert hefur verið, er vissulega þýðingarmikið og á fullkominn fett á sér, þótt ég telji hins vegar að í þessum svörum ráðh. komi í ljós að í þessari fjárveitingu sé allmikil misskipting á ferðinni. Að vísu spurði ég aðeins um tvö s.l. ár vegna þess að ég hafði rökstuddan grun um að þannig væri í pott búið, að það væru sömu aðilar sem fengju fjármuni úr þessum sjóði til ráðstöfunar ár eftir ár. Svar ráðh. sannar það einmitt og um leið að kannske þyrfti að hafa til athugunar líka, og þá tek ég undir það sem hæstv. ráðh. sagði um frekari úthlutun á slíku fé í framtíðinni, að það þarf auðvitað að fylgjast betur með hvernig þessu fé sé varið, til hvaða hluta. Auk þess tel ég ekki neitt því til fyrirstöðu, að settar verði fram einhverjar kröfur um að viðkomandi aðilar skili einhverju á móti, annaðhvort í fjármunum eða vinnu. Það er auðvitað alveg útilokað, að sumir aðilar geti alltaf gengið í opinbera sjóði og fengið allt sitt á þurru úr þeim án þess að leggja nokkuð að sjálfum sér til þess að ná fram eða koma slíkum verkefnum í höfn.



Herra forseti. Eins og hv. þm. vita voru í des. s.l, samþykkt lög um eftirlaun til aldraðra. Veigamesta atriði laganna var það, að þeir, sem unnið hafa í 15 ár eða meira eftir 1955 og áttu engin eða lítil lífeyrissjóðsréttindi, fengu verðtryggð lágmarksréttindi sem jafngiltu því, að þeir hefðu verið fullgildir meðlimir í lífeyrissjóði í 15 ár. Þeir, sem unnið hafa skemur en 15 ár á þessu tímabili, fá hlutfallslega minni réttindi, nema um örorku eða dauðsföll sé að ræða, en um maka- og örorkubætur gilda samkvæmt lögunum mun rýmri reglur. Ef um verkamann er að ræða eða mann með svipuð laun er upphæðin, sem hér um ræðir, álíka há og fullur ellilífeyrir eða full tekjutrygging almannatrygginga. M.ö.o.: þeir, sem engar tekjur hafa aðrar en ellilífeyri og tekjutryggingu, fá nálægt 50% hækkun á heildartekjum sínum á grundvelli þessara laga, sumir eitthvað minna, margir meira, og fer það eftir þeim tekjum sem menn hafa haft. Þeir, sem unnið höfðu í 15 ár við gildistöku laganna og vinna áfram, fá aukin réttindi sem því nemur, einnig þeir sem unnið hafa lengur en til 70 ára aldurs. Þetta er mjög stór áfangi á leiðinni til samræmds og samfellds lífeyrisréttindakerfis fyrir alla landsmenn. En ég tel því miður, ég er hræddur um og þekki reyndar nokkur dæmi þess, að framkvæmd laganna hafi ekki enn verið sem skyldi. Á ég þá við það, að enn eru margir sem réttindi eiga án þess að vita af því og sækja þar af leiðandi ekki um þessar bætur. Á þessu þarf strax að finna lausn, t.d. með því að láta tölvur þær, sem skattayfirvöld nota, gera skrá yfir alla sem réttindi gætu átt samkvæmt þessum lögum. Það ætti með nútímatækni að vera auðvelt. Ég hef margfalda reynslu fyrir því, að þótt auglýst sé eftir umsóknum og þótt auglýst sé vel, sem ekki hefur verið gert í þessu tilfelli, þá séu samt margir, ekki síst þegar gamalt fólk á í hlut, sem ekki fylgjast með slíkum auglýsingum og vita því ekki um rétt sinn. Sem dæmi get ég nefnt að bæjarstjórn Vestmannaeyja ákvað á sínum tíma að fella niður fasteignagjöld aldraðs fólks og öryrkja eftir ákveðnum reglum og auglýsti það vel, t.d. í öllum bæjarblöðunum sem berast inn á svo til hvert heimili í kaupstaðnum. Eigi að síður sendu fáir þeirra, sem rétt áttu til lækkunar eða niðurfellingar þessara gjalda, inn umsóknir. Framkvæmdinni var þá breytt þannig að þriggja manna útsvarsnefnd kaupstaðarins var falið að finna hvaða fólk ætti þennan rétt og síðan voru gjöldin sjálfvirkt felld niður eða lækkuð. hetta var ekki ýkjamikið verk. Eitthvað svipað verður að gera varðandi framkvæmd laganna um eftirlaun til aldraðra. Og með þeirri tölvutækni, sem skattyfirvöld hafa nú yfir að ráða, á þetta að vera auðvelt. Með hliðsjón af framansögðu hef ég leyft mér á þskj. 87 að bera fram eftirtaldar fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh.: 1) Hve margir hafa fengið greiðslur samkv. II. kafla laga um eftirlaun til aldraðra? 2) Hve miklar eru þessar greiðslur samtals? 3) Hvað líður setningu reglugerðar samkv. 18. gr. um nánari ákvæði um framkvæmd laganna?



Herra forseti. Lög um eftirlaun til aldraðra, nr. 971979, öðluðust gildi 1. jan. s.l. og komu í stað laga nr. 63 1971 ásamt síðari breytingum, um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögum. Með þessum nýju lögum varð sú veigamikla breyting að aldraðir, sem ekki áttu rétt samkvæmt lögum um lífeyrissjóð bænda né samkv. lögum um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum, öðluðust lífeyrisrétt, þ.e. væru þeir fæddir árið 1914 eða fyrr, hefðu þeir náð 70 ára aldri og látið af störfum og ættu þeir að baki a.m.k. tíu ára réttindatíma að því er varðar lífeyrisgreiðslur. Við lauslega útreikninga, sem fyrrv. hæstv. heilbr.- og trmrh. lét gera, taldist honum svo til að fjöldi nýrra lífeyrisþega samkv. ákvæðum þessara nýju laga yrði 3 000–3 500 talsins. Frá áramótum s.l. og til þessa dags hafa hins vegar aðeins 222 - ég endurtek 222 - fengið rétt samkv. II. kafla laga um eftirlaun aldraðra, en ekki 3 000–3 500. Alls hafa um 400 hins vegar sótt, en eftir er að úrskurða um rétt þeirra sem þarna eru umfram töluna 222. Það er alveg augljóst mál, að hér hefur það gerst að fjöldi manna veit ekki um rétt sinn. Hér skortir á að stjórnvöld hafi kynnt sem skyldi þessi lög og þessi ákvæði þegar þau tóku gildi í upphafi. Það var ekki fyrr en á miðju þessu ári að umsjónarnefnd eftirlauna aldraðra vakti athygli á því, hversu fáir væru í raun og veru komnir með þann rétt sem þarna er um að ræða. Og í framhaldi af því og nánari könnun málsins, svo og því, að þessi mál hafa verið til meðferðar í viðræðum ríkisstj. við ASÍ núna að undanförnu, höfum við ákveðið að setja í gang kynningarherferð til þess að fólk átti sig á þeim rétti sem felst í þessum lögum. Hv. þm. spyr hve miklar greiðslur samtals hafi farið út samkv. II. kafla laga um eftirlaun aldraðra. Frá og með áramótum til 1. nóv. s.l. nema þessar greiðslur 124.6 millj. kr. Gert var hins vegar ráð fyrir 1 350 millj. kr. til að standa straum af kostnaði vegna þessara nýju eftirlauna og uppbóta á þau. Fyrstu tíu mánuði ársins hefur eingöngu verið varið sem nemur 9.2% af þessari fjárhæð. Er reyndar hið sama að segja um þetta og fjölda umsækjenda, að þetta skýrist af því, að menn hafa ekki vitað um rétt sinn vegna þess að rétturinn hefur ekki verið kynntur mönnum sem skyldi. Hvað líður setningu reglugerðar samkv. 18. gr. um nánari ákvæði um framkvæmd laganna, spyr hv. þm. að lokum. Því er til að svara, að þegar jafnviðamikil lög og lög um eftirlaun til aldraðra eru sett þykir tilhlýðilegt að hafa heimildarákvæði fyrir ráðh. til þess að setja reglugerð um nánari framkvæmd laganna. Þau lög, sem verið er að fjalla um hér, hafa hins vegar aðeins verið í gildi skamma stund. Reynslan sýnir að ýmsu er þarna ábótavant sem þarf að lagfæra og hefði ekki verið lagað með einfaldari reglugerðarsetningu fyrst og fremst. Með hliðsjón af því hefur reglugerðarsmíði verið frestað. Ákvörðun um reglugerð í þessum efnum verður að taka með hliðsjón af þeirri heildarniðurstöðu sem liggur væntanlega fyrir fljótlega af þeirri reynslu sem fengist hefur af lögum um eftirlaun aldraðra. Ég held að þessi lög séu ákaflega glöggt dæmi um það, að þegar stjórnvöld taka ákvarðanir um mikilsverð réttindamál komast þau ekki til skila öðruvísi en að þeim sé komið með skipulegum hætti á framfæri við það fólk sem réttindanna á að njóta. Ég hygg að í þessu tilviki sé þetta misræmi í rauninni jafnvel hróplegra en í mörgum öðrum tilvikum. Þetta minnir okkur á það, að það lífeyrissjóðakerfi sem við erum hér með í landinu er orðið allt of flókið og þvælulegt eins og það er. Umsjónarnefndarkerfið er þannig að fjöldi fólks, sem þarna á rétt, áttar sig ekki á því, að það eigi þann rétt. Af þeim ástæðum liggur það nú fyrir, að eftir tíu mánaða framkvæmd laganna um eftirlaun aldraðra, II. kafla þeirra, hafa 400 sótt um lífeyri samkv. kaflanum, enda þótt gert hafi verið ráð fyrir að 3 000–3 500 manns í landinu ættu þennan rétt. Ég vænti þess, herra forseti, að ég hafi svarað þeirri fsp. sem til mín var beint.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir greinargóð svör. Í svörum hans kom í ljós að það, sem ég var hræddur um, er á rökum reist, þar sem vel innan við 10% þess fólks, sem réttindin á eða ætlað var að ætti þessi réttindi, hefur fengið þau og aðeins liðlega 12% af þeim, sem réttindin hugsanlega eiga, hafa sótt um. Vonandi fá þeir þau réttindi. Ég vil undirstrika mjög þá nauðsyn, sem ég var að tala um áðan, að finna einhverja aðra leið. Auðvitað væri hægt að auglýsa betur en gert hefur verið, kynna þetta betur. En ég held að það fáist aldrei nein góð teið önnur en sú að láta tölvur skattstofanna finna þetta fólk. Það er tiltöluleg a auðvelt fyrir tölvurnar að finna þetta fólk, gera lista yfir þá, sem kunna að eiga rétt, og láta einhverja embættismenn vinna þetta þannig, að treysta megi á að fólkið sæki. Við höfum reynslu af þessu, eins og ég sagði, úti í Eyjum, og það gekk ekki. Svona lagað gengur ekki nema það sé unnið úr þeim upplýsingum sem skattayfirvöld hafa yfir að ráða. - En ég endurtek þakklæti mitt til ráðh. fyrir greinargóð svör.



Herra forseti. Fsp. hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar hafa margir tekið eftir og umr. hafa orðið athyglisverðar hér á hv. þingi, einkum og sér í lagi vegna grafarþagnar hæstv. ráðh. þegar til þeirra hefur verið beint fsp. varðandi efnahagsaðgerðir sem menn hafa boðað í hálfkveðnum vísum að undanförnu. Það er athyglisverðast enn fremur við þessar umr., að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson - sem nýlega gaf út þá yfirlýsingu í útvarpsumræðum að hann mundi verja ríkisstj. falli, sem er orðalag sem annar ágætur hv. þm. hefur notað um þessa ríkisstj. - hann hefur beðið um orðið, en fallið frá því jafnframt. Þessi þögn æpir á þingheim. Í umr., sem fóru fram hér fyrir skömmu, fór hæstv. utanrrh. fram á að umr. yrði frestað til þess að gefa hæstv. ráðh. Tómasi Árnasyni færi á að komast hér í þingsali - hann hefur verið erlendis - til að svara þeim fsp. sem beint hefur verið til hans. En hæstv. ráðh. Tómas hefur einmitt verið manna kjarkaðastur í ríkisstj. og lýst því yfir, að til aðgerða þurfi að grípa, og m.a. sagt að fresta þurfi verðbótagreiðslum á laun 1. des. n.k. Nú bíður þingheimur eftir því að fá að vita hvort ljóst verður fyrir Alþýðusambandsþing til hvaða efnahagsaðgerða á að grípa í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna. Það er kominn tími til þess að hæstv. ríkisstj. geri hreint fyrir sínum dyrum. Sá maður, sem einn hefur haft kjark til að segja eitthvað, er kominn til landsins. Þingheimur og þjóð bíða eftir svari.



Herra forseti. Sú fsp., sem hér er á dagskrá, var borin upp á sínum tíma af hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni og fjallaði um það, hvort ríkisstj. vildi taka til endurskoðunar fyrirætlanir um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils með tilliti til þess, að sú aðgerð sé ekki liður í víðtækri stefnumótun og framkvæmd til að ráða bót á verðbólgunni og koma á stöðugleika og jafnvægi í efnahagslífi þjóðarinnar og geti því aukið á upplausn og vantrú manna á gjaldmiðlinum í stað þess að treysta hann. Ég svaraði þessari fsp. hér í Sþ. 4. nóv. s.l. og gerði það aðallega í tveimur liðum. Í fyrsta lagi var ég sammála fyrirspyrjanda um það, að nauðsynlegt væri að gera efnahagsráðstafanir í tengslum við fyrirhugaðar gjaldmiðilsbreytingar, og vísaði til þess, að hæstv. forsrh. kom inn á þetta mál í sinni stefnuræðu og boðaði hreinlega slíkar aðgerðir. Í öðru lagi greindi ég frá því, að ég hefði rætt þetta mál við Seðlabanka Íslands til þess að heyra viðhorf Seðlabankans um það, hvort til greina kæmi að breyta þessu máli eða fresta þeirri breytingu sem fyrirhuguð er og lög hafa verið sett um og reglugerð um framkvæmd á. Svörin, sem ég fékk frá Seðlabankanum, voru á þá leið, að hætt væri við að það kæmi til öngþveitis í efnahagsmálum, viðskiptamálum og atvinnumálum ef þetta yrði gert, vegna þess að það væri hætt að framleiða gömlu seðlana og myntina og þess vegna yrði ný mynt að koma inn í hagkerfið um eða upp úr áramótunum, þegar af þeirri ástæðu væri raunverulega útilokað að fresta þessu. Með þessu svari hef ég í raun og veru svarað þeirri fsp. sem hér er til umr. Hins vegar hafa svo hv. stjórnarandstæðingar haft tilhneigingu til þess að snúa þessu upp í eins konar eldhúsumræður og ræða atmennt um stjórnmálin, spyrja ríkisstj. um fyrirætlanir hennar í sambandi við aðgerðir í efnahagsmálum. Um það get ég sagt það eitt, að verið er að fjalla um þessi mál í ríkisstj., þau eru öll í deiglunni. En það er ekki komið svo langt að hægt sé að leggja það fyrir þing. Það verður áreiðanlega gert eins og venja er þegar ríkisstj. gerir þýðingarmiklar ráðstafanir í efnahagsmálum. Ég hef ekki farið í neina launkofa með það, að horfurnar séu þannig fram undan - og hef þá vísað sérstaklega til verðbólgunnar og þess sem nokkurn veginn blasir við í þeim efnum ef ekkert er að gert - að nauðsynlegt sé að gera ráðstafanir í efnahagsmálum. Það fer því ekkert á milli mála hver mín skoðun er í þeim efnum, og ég held að það sé einnig skoðun ríkisstj. Eins og ég sagði áður vísaði ég til stefnuræðu hæstv. forsrh., einnig til þess sem segir í aths. við fjárlagafrv., að það verði gerðar ráðstafanir í efnahagsmálum í tengslum við gjaldmiðilsbreytinguna, þannig að hér hefur raunverulega komið fram hvað fyrirhugað er í þessum málum án þess að gerð hafi verið grein fyrir því í einstökum atriðum í hverju ráðstafanir verði fólgnar. Og það stafar eingöngu af því, að það er ekki búið að afgreiða þau mál í ríkisstj. Þess vegna er auðvitað ekki færi á því enn að ræða þau í einstökum atriðum hér á hv. Alþ., en verður áreiðanlega gert þegar ríkisstj. hefur tekið ákvarðanir í þessum málum.



Herra forseti. Umr. um þessa fsp. var frestað í fsp.-tíma í fyrri viku vegna þess að hæstv. viðskrh. var erlendis og hinir níu - eða hvað þeir voru margir sem þá voru mættir hér af ráðh. - gátu ekki svarað fsp. sem kom fram hjá fjölmörgum þm. Ég hefði haldið að það svar, sem hæstv. viðskrh. gaf nú, hefði getað komið fram í umr. fyrir viku. Það var ekki burðugra en það. En ef hæstv. ráðh. er eitthvað að hneykslast á því, að stjórnarandstæðingar skuli hafa leyft sér að bera fram fsp. um ráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum, þá er það í framhaldi af því sem ríkisstj. hefur sjálf sagt í þessum efnum. Forsrh. segir í stefnuræðu sinni að myntbreytingin eigi í fyrsta lagi að auka traust manna á krónunni og þá verði hún komin í hóp annarra gjaldmiðla á Norðurlöndum. Það verða sennilega einhver afföll ef hún heldur áfram með sama hætti til áramóta. En síðan segir hann: „Þessi hugarfarsáhrif geta því aðeins orðið að gagni, að aðrar ráðstafanir fylgi sem sannfæri almenning um að alvara sé á ferðum til þess að treysta gildi krónunnar og veita verðbólgunni viðnám. Samfara þessari breytingu hefur ríkisstj. í huga margháttaðar efnahagsaðgerðir.“ Hún er búin að hafa þessar aðgerðir í huga frá því að hún var mynduð 8. febr. og sendi þingið heim í hálfan mánuð, en það kemur aldrei neitt frá henni. Og þegar þeir eru hér við, þessir ráðh., þá sitja þeir eins og klessur á hverjum einasta fundi og hafa aldrei nokkra skoðun. Í stefnuræðu forsrh. segir enn fremur: „Unnið er að nýjum vísitölugrundvelli sem ætti að geta gengið í gildi í kringum áramótin.“ Er til of mikils mælst, þegar komið er til loka nóv., að þessir háttvirtu herrar hafi einhver úrræði, eitthvað fram að færa? Hefur verið rætt við verkalýðshreyfinguna um vísitölugrundvöllinn? Nú er kominn tími til fyrir hv. 7. þm. Reykv. að tala, því að hann hefur ekki talað svo mikið undanfarna mánuði.



Herra forseti. Ég heyri að ráðh. þrír - ég kalla þá nú ekki Gísla, Eirík og Helga - eru að hvísla um það sín á milli að Tómas sé hugrakkur að koma hér upp í stólinn. Það er meira en hægt er að segja um þá. Mér fannst svarið ekki röggsamlegt né skýrt miðað við þau fyrirheit sem hæstv. utanrrh. gaf okkur fyrir viku um það, að hann mundi beina því til hæstv. viðskrh. að hann reyndi að svara þeim spurningum sem hér kæmu fram. Nú hefur verið haft eftir hæstv. viðskrh. í dagblöðunum að hann hafi í hyggju að fresta 1. des. - eins og Jónas Árnason í Deleríum búbónis forðum frestaði jólunum - eða kannske þeim efnahagsaðgerðum eða vísitölubótum sem þá eiga að ganga í gildi, og hefur hann haft um það stór orð, hvaða afleiðingar það mundi hafa fyrir þjóðatbúið ef öll þessi holskefla, allar þessar umsömdu launahækkanir gangi fram sem hæstv. fjmrh. hafði frumkvæðið að að semja um mánaðamótin ágúst-september. Mér er kunnugt um að ýmsir af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar lita það mjög alvarleg um augum, eins og við fleiri sjálfstæðismenn, ef ekkert hefur komið fram, áður en Alþýðusambandsþingi lýkur, um þau kjaraskerðingaráform sem ríkisstj. hefur sannarlega boðað, bæði í blöðum, í álitsgerðum og í þessum ræðustól. Hv. 1. landsk. þm., Pétur Sigurðsson, gerði þessi mál að umræðuefni hér í gær. Ég veit ekki hvort hv. 7. þm. Reykv., formaður Verkamannasambands Íslands, Guðmundur J. Guðmundsson, er honum sammála um það, að ástæða sé fyrir verkalýðshreyfinguna til að vera vakandi á verðinum, að reyna að standa vörð um þau launakjör sem ríkisstj. hafði sjálf frumkvæði að því að semja um og síðan voru tekin upp á hinum frjálsa vinnumarkaði löngu síðar. Og ég vil einnig minna á í þessu sambandi, að hæstv. ríkisstj. á óuppgerðan reikning við launþega út af þeim tveim prósentum sem skorin voru niður 1. sept. 1978 með loforði þá um að beinir skattar yrðu lækkaðir, en það var aldrei gerð nein tilraun til að efna það. Ég held að hæstv. fjmrh. ætti að svara þessari spurningu skýrt og skorinort: Hyggst hann beita sér fyrir því núna, maðurinn sem fór fram undir því vígorði fyrir síðustu alþingiskosningar að hann mundi standa vörð um lífskjörin, ætlar hann sem fjmrh. að skila launþegum því sem ranglega var frá þeim tekið þegar hann var menntmrh.?



Herra forseti. Ég var í hópi þeirra sem biðu með eftirvæntingu eftir því, að hæstv. viðskrh. gæfi svör við þeim mikilvægu spurningum sem hér hafa verið fram bornar. Mér er spurn: Gæti hæstv. ríkisstj. létt þagnarskyldunni af þessum hæstv. ráðh. svo að hann gæfi okkur hlutdeild í vitneskju sinni? Það var auðheyrt á öðrum hæstv. ráðh. hér fyrir nokkru að það var hæstv. viðskrh. sem bjó yfir þeirri vitneskju sem eftir var beðið. Það er ljóst - og löngu ljóst - að verðbólgan á Íslandi er komin af því stigi að vera einvörðungu efnahagsvandamál, hún er sálfræðilegt vandamál. Ríkisstj. hæstv. er það vitanlega ljóst, enda er það mjög haft á orði af hennar hálfu að gjaldmiðilsbreytingin eigi að hafa fyrst og fremst í för með sér hugarfarsbreytingu. Og til hvers? Til hvers á að breyta þessu hugarfari? Á að breyta trausti manna á krónunni vegna þess að þessi margnefnda króna okkar verði trausts verð, eða á að breyta trausti manna á krónunni og horfa svo upp á það að fólk hafi verið blekkt? Það er rétt, vafalaust verður hér um hugarfarsbreytingu að ræða. Herra forseti. Erindi mitt í ræðustól er að bera fram eftirfarandi spurningu til þess ráðh. sem því kynni að geta svarað, eftir atvikum hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh. eða viðskrh. - eða þeirra allra saman eftir því hver þeirra vill taka að sér að svara: Hvað kostar þessi hugarfarsbreyting?



Herra forseti. Einhver undarlegasta ríkisstj., sem nokkru sinni hefur setið á Íslandi, er sennilega núv. ríkisstj. Hún er bæði mállaus og heyrnartaus og sennilega vantar hana líka hin skilningarvitin sem aðrir hafa. Hún er gagnslaus með öllu. Það er engu hægt að svara. Það er bara setið, setið og beðið, og þeir vita ekki einu sinni eftir hverju þeir bíða. Stuðningsmennirnir eru orðnir hundleiðir og óánægðir, en þegja þó. Þeir eru búnir að gleyma því sumir hverjir, að þeir eru umbjóðendur táglaunafólksins í landinu, en þegja. Einhvern tíma voru þeir harðari, þeir karlar. En nú eru þeir orðnir grautlinir og hræddir. Ég held að það sé fullkomin ástæða til, herra forseti, að það komi að því næstu daga að stjórnarandstaðan verði að kveðja sér hljóðs utan dagskrár, en nota sér ekki hérna tveggja mínútna ræðutíma, og gera þar allítarlega grein fyrir ástandi þessarar ríkisstj. eða réttara sagt starfsleysi hennar og getuleysi á öllum sviðum. Ég spyr einu sinni enn: Hvar er unnið að nýjum vísitölugrundvelli? Hvar er verið að vinna að honum? Það eru nógir aðstoðarmennirnir, a.m.k. í forsrn. Þar er ekki verið að skera við nögl. Og ekki heldur kaupið þeirra.

Það vita allir hvar er verið að vinna að honum.

Er þá verið að vinna að honum í sölunum í Alþb.?

Nei, á Hagstofunni.

Hagstofan á ekki að leggja nýjan vísitölugrundvöll. Og ef formaður þingflokks Alþb. veit það ekki, þá hefur verið sagt í svokölluðum Ólafslögum að það eigi að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins, við launafólkið í landinu. En það er sennilega allt komið á Hagstofuna samkv. upplýsingum formanns þingflokks Alþb.



Herra forseti. Hér hefur komið fram að það væru hinar og þessar stofnanir, hinar þörfustu stofnanir, sem fjölluðu um þau vandamál sem ríkisstj. stendur frammi fyrir í sambandi við verðbólguþróunina. Ekki hefur þó verið minnst á þann félagsskapinn sem líklega stæði næst hæstv. forsrh. og rn. hans að leita til, en þá á ég við Sálarrannsóknafélag Íslands. Hann hefur nefnilega áður átt þátt í því, að kona nokkur var fengin norður að Kröflu til þess að ríða þar um á priki og leita að gufu, og mætti vel hugsa sér að fá hana aftur til þess að gera úttekt á aðgerðum ríkisstj. í verðbólgumálum. Mér finnst ódrengilegt að vera ítrekað að ýta undir hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson og spyrja um afstöðu hans til kaupmáttar, kjara launþega og verðbólgunnar almennt. Félag hans, Verkamannafélagið Dagsbrún, átti fulltrúa í Ríkisútvarpinu í gærkvöld sem hélt þar erindi um daginn og veginn. Sá maður hefur verið kjörinn á Alþýðusambandsþing við hlið Guðmundar J. Guðmundssonar. Hann skýrði frá því, að frá því í sept. 1978 hefði kaupmáttur rýrnað um 11.5%, minnir mig að hann hafi sagt. Og hann hafði hin verstu og háðulegustu orð um þá forustu sem væri fyrir þeim og þjóðinni allri í sambandi við baráttuna gegn verðbólgunni.



Herra forseti. Það hefur nú farið svo sem mig grunaði raunar fyrir fram, að hæstv. viðskrh. hefur litlu getað svarað þótt eftir honum hafi hér verið beðið að ósk hæstv. utanrrh. Ég held að ekki verði hjá því komist að vekja enn einu sinni athygli á því fullkomna virðingarleysi sem hæstv. ríkisstj. sýnir Alþingi Íslendinga. En látum það vera. Það er sagt að fólkið beri einhverja virðingu fyrir sjálfu sér. Og það er verið að móðga íslenska þjóð með því framferði sem hæstv. ríkisstj. nú sýnir. Hún neitar viku eftir viku að svara einföldum spurningum. Hún neitar að upplýsa nokkurn skapaðan hlut um þær ráðstafanir sem hún þykist ætla að gera í sambandi við myntbreytinguna. Auðvitað viljum við í stjórnarandstöðu aðstoða hæstv. ríkisstj. til þess að þessi athöfn, myntbreytingin, geti borið tilætlaðan árangur. Við getum það ekki nema við fáum að vita hvað fyrir stjórninni vakir. Mín skoðun er sú, að það sé óðs manns æði að fara út í þessa myntbreytingu nú um áramótin. Og það er auðvitað engin afsökun að Seðlabankinn geti ekki prentað einn seðil í viðbót, t.d. 50 eða 100 þús. kr. seðil, meðan aðlögunartími líður. Það er út í bláinn. Það er ekki Seðlabanki Íslands sem á að ráða þessu, heldur Alþingi Íslendinga. Það má raunar segja líka að samtök eins og Alþýðusambandið eigi heimtingu á því nú, þegar þing þess kemur saman á mánudaginn, að fá að vita hvað ríkisstj. hyggst fyrir. Og nú hefur einmitt verið útbýtt svohljóðandi fsp. til hæstv. forsrh. frá hv. þm. Pétri Sigurðssyni: „Munu fulltrúar 53 þús. launþega, sem mæta til ASÍ- þings 24. nóv., fá skýrðar fyrirhugaðar ráðstafanir ríkisstj., sem boðaðar voru í stefnuræðu forsrh. að fylgja mundu í kjölfar myntbreytingarnar?“ Það hefur margsinnis verið skorað á hæstv. forsrh. að koma hér upp í ræðupúltið í nokkrar mínútur, leyfa mönnum að sjá framan í sig og heyra hvað hann hefur hér að flytja. Ég er sammála hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni um það, að þetta er langversta ríkisstj. sem Íslendingar hafa haft. En ég vissi raunar rétt áður en hún var mynduð, að hún mundi verða það, og lýsti því yfir í þessum ræðustól. Og ég er hissa á því, að jafnskarpur maður og hv. þm. Matthías Bjarnason skuli fyrst vera að uppgötva þetta núna, jafnaugljóst og það er. En ég skora á hæstv. forsrh. að koma hér upp í ræðustólinn, og ef hann vill ekki svara fsp. okkar annarra þm., þá að gera tilraun til að svara þessari fsp. hv. þm. Péturs Sigurðssonar og það nú strax, því það eru aðeins örfáir dagar þangað til þing Alþýðusambandsins kemur saman, og ég get ekki ímyndað mér annað en að farið verði eftir tillögum Péturs Sigurðssonar um að fresta því þingi ef ríkisstj. getur ekki sagt eitt einasta orð um hvað hún hyggst fyrir.



Herra forseti. Hver hv. þm. eftir annan kemur hér upp í ræðustól og segir að ríkisstj. svari engu sem hún sé spurð um. Það mætti kannske byrja á því að benda þessum hv. þm. á hvaða mál er hér til umr. Þeir virðast því miður sumir annaðhvort hafa gleymt því eða ekki haft það í huga þegar þeir stigu í stólinn. Það, sem hér liggur fyrir, er fsp. frá hv. alþm. Þorv. Garðari Kristjánssyni um það, hvort ríkisstj. vilji taka til endurskoðunar fyrirætlanir um breytt verðgildi íslenska gjaldmiðilsins. Þetta er málið sem hér liggur fyrir. Þessu er búið að svara skýrt og skorinort af þeim hæstv. ráðh., sem fsp. er beint til, viðskrh. Ég vil aðeins endurtaka það hér, sem í rauninni ætti ekki að þurfa, að það er ekki ætlun ríkisstj. né Seðlabanka að breyta þeirri ákvörðun, að nýr gjaldmiðill komi til framkvæmda um næstu áramót, eins og samþykkt hefur verið með lögum á Alþingi og undirbúið nú um langa hríð. Þessari ákvörðun verður ekki breytt og liggja til þess margar ástæður. Ef ætti að fresta því hefði hv. þm. átt að flytja í tæka tíð frv. til l. um breyt. á þeim lögum sem ákvarða þessa gjaldmiðilsbreytingu og hvenær hún skuli koma til framkvæmda. Það eru margar ástæður til þess, að nú er ógerningur að breyta þeirri ákvörðun, enda vafalaust mjög hæpið að gera það. Ég þarf í rauninni ekki að fara um þetta fleiri orðum. En þegar hér á Alþ. liggja fyrir ákveðnar fsp. með þinglegum hætti, þá rísa þm. upp og krefjast þess að undir þeim sama lið sé svarað alls konar fsp. sem þeir eru að bera fram í umr. Þetta er gjörsamlega óþinglegt atferli. Varðandi þær tvær fsp., sem þeir hafa borið fram til mín, hv. þm. Halldór Blöndal og Pétur Sigurðsson, er sú krafa borin fram hér, að þeim fsp. sé svarað nú í umr. um allt aðra fsp., allt annað þingmál. Ég held að hv. þm. ættu að reyna að átta sig á þingsköpum. Það er vissulega undarlegt að þingvanir menn skuli leyfa sér slíkar fjarstæður sem þessa. Þessum fsp. báðum, sem nú hafa verið bornar fram með þinglegum hætti, verður að sjálfsögðu svarað þegar þær koma hér á dagskrá. Það liggur fyrir. Þær fsp., sem krafist er að svarað verði nú, eru sem sagt með ýmsum hætti og fjalla um ýmislegt. Eitt vil ég þó aðeins minnast á í sambandi við allar þessar sífelldu fullyrðingar um að verðbólgan æði áfram stjórnlaust og vaxandi og ríkisstj. hafist ekkert að. Það, sem nú liggur nýjast fyrir af upplýsingum og birt hefur verið opinberlega, er þetta: Frá byrjun til loka síðasta árs var verðbólgan 61%, en hún var, liðlega 60% þegar ríkisstj. tók við. Eftir síðustu hækkun framfærsluvísitölu, umreiknað til 12 mánaða á ársgrundvelli, er verðbólgan 51%. Með öðrum orðum og það vita allir: verðbólgan er minni nú en hún var á síðasta ári og þegar ríkisstj. tók við. Þetta liggur fyrir, þetta eru staðreyndir. Til samanburðar má benda m.a. hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni á það, að þegar við sátum saman í ríkisstj. sem tók til starfa haustið 1974, þá reyndum við auðvitað að glíma við verðbólguna og fá hana niður, en á fyrstu tólf mánuðum þeirrar ríkisstj. óx verðbólgan um 55%. Ég segi þetta ekki í ádeiluskyni á einn eða neinn, hvorki okkur sjálfa né aðra. Þetta er staðreynd. Þó höfðum við fullan vilja á því og áhuga á því að draga úr henni. Hún fór sem sagt heldur vaxandi þessa fyrstu mánuði, og á tólf fyrstu mánuðum þeirrar ríkisstj. var hún 55%. En ég vil taka það fram út af þeim fsp. sem nú dynja yfir menn hér undir þessum ákveðna dagskrárlið, fsp. um gjaldmiðilinn, að ég ætla ekki að fara að svara þeim á þessari stundu, mun gera það á sínum tíma þegar þær koma réttilega fyrir. Sem dæmi um það, sem ætlast er nú til að svarað sé, er hvað hugarfarsbreyting íslensku þjóðarinnar kosti. Ég held að hv. fyrirspyrjandi geti gert sér það í hugarlund sjálfur, að svona fsp. er ekki hægt að svara á stundinni. Þó að allir hagfræðingar þjóðarinnar væru settir í gang mundi þeim reynast erfitt að svara því, hvað hugarfarsbreyting íslensku þjóðarinnar í verðlagsmálum muni kosta.



Herra forseti. Það mátti helst skilja á hæstv. forsrh. í ræðu hans hér á undan, að ég sem fyrirspyrjandi að fsp., sem hefur verið lögð fram í Sþ., hefði óskað eftir að þeirri fsp. yrði svarað nú. Þetta er hinn herfilegasti misskilningur. Hins vegar á hæstv. forsrh. til þann sérstaka eiginleika að geta látið skína í gegnum orð sín hitt og þetta sem er víðs fjarri sannleikanum. Það, sem hefur hér átt sér stað, er að hæstv. forsrh. hefur ekki tekið eftir því hvað hefur gloprast út úr hæstv. meðráðherrum hans. Þær umr., sem hér hafa orðið, hafa orðið m.a. vegna yfirlýsinga hæstv. viðskrh. er hann gaf svar við þeirri fsp. sem borin var fram í sambandi við myntbreytinguna. Og ekki nóg með það. Það hefur einnig verið umræða vegna stefnuræðu hæstv. forsrh. sjálfs, sem var send okkur þm. um miðjan október, skömmu eftir að þing kom saman, en í henni eru boðaðar efnahagsaðgerðir í kjölfar myntbreytingarinnar. Því er eðlilegt eftir yfirlýsingu hæstv. viðskrh. að spurningar komi upp hjá þingheimi um hvort sé ekki farið að móta neitt þær aðgerðir sem boðaðar eru - eða hefur hæstv. ríkisstj. ekkert gert í sambandi við þessi mál frá því að hún boðaði víðtækar aðgerðir í baráttu sinni við verðbólguna þegar hún tók við völdum í febr. s.l.? Og er þá nema eðlilegt að ég spyrji að því, hvort einhver svör verði lögð fyrir þá fulltrúa ASÍ sem koma saman og eru fulltrúar 53 þús. Íslendinga, hvort það komi ekkert svar til þeirra um við hverju þeir megi búast af þessari ríkisstj. og ég kalla þetta einu og sömu ríkisstj. allt frá 1978 - til viðbótar við 11.5% kaupmáttarrýrnun frá því í sept. 1978? Þessir menn koma saman á fjögurra ára fresti og eiga skilyrðislaust alla vega siðferðilega kröfu á því að hæstv. ráðh. segi þeim hvaða efnahagsaðgerðir séu fyrirhugaðar.



Herra forseti. Ég skil ekki þennan óróleika í hæstv. forsrh. Ég hef ekki spurt hann um það sem liggur skriflegt fyrir. Ég get rifjað það upp, að ég bar fyrir viku fram stutta fsp. sem hægt var að svara með einu orði, jái eða neii. Ég fékk ekki við þeirri fsp. neitt svar þannig að ég sagðist mundu bera hana fram með skriflegum hætti. Það hefur ekki orðið neinn ágreiningur milli okkar, mín og forsrh., um það mál þótt það sé ekki á dagskrá í dag. Ég vil að það komi fram, að ég hef ekki ítrekað það mál. Á hinn bóginn vil ég leiðrétta það hjá hæstv. forsrh., að verðbólgan sé ekki nema 51%. Það eru til fleiri vísitölur en þær sem eru greiddar niður með smjöri. Mér skilst að smjörið hafi aldrei komið til Austurlands. Ég veit ekki hvað hv. þm. Egill Jónsson segir um það. Það er hægt að greiða niður vísitöluna með þeim hætti, en verðbólgan er sú sama eftir sem áður. Það er kjarni málsins. Það skildi hæstv. forsrh. áður en hann settist í þessa ríkisstjórn. Hann var að tala um það áðan að kannske væri ráð að kalla saman alla hagfræðinga og viðskiptafræðinga landsins. Ég held að það sé of seint hvað hann snertir.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að andmæla þeim skilningi hæstv. forsrh. að það sé óþinglegt að bera fram þær fsp. sem við stjórnarandstæðingar höfum gert nú við þessar umr. Þær eru hluti þessa máls. Ég vil eins og hæstv. forsrh. vísa til þess þskj. sem við erum að fjalla hér um. Fsp. er um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils, en við skulum líta á hvernig fsp. hljóðar, með leyfi hæstv. forseta, og það er svona: „Vill ríkisstj. taka til endurskoðunar fyrirætlanir um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils, með tilliti til þess að sú aðgerð sé ekki liður í víðtækri stefnumótun og framkvæmd til að ráða bót á verðbólgunni og koma á stöðugleika og jafnvægi í efnahagslífi þjóðarinnar og geti því aukið á upplausn og vantrú manna á gjaldmiðlinum í stað þess að treysta hann?“ Þetta er mergurinn málsins. Af öllu þessu stafa þessar umr. Það er sá ótti okkar sem felst í því, að verðgildisbreytingin, sem á að hafa í för með sér hugarfarsbreytingu að mati ráðh. eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, verði blekking ein vegna þess að samhliða séu ekki gerðar viðeigandi ráðstafanir til að ráða bót á verðbólgunni og þvert gegn tilgangi sínum muni hún auka vantrú manna á gjaldmiðlinum í stað þess að treysta hann. Þetta eru svo hrapalleg mistök að þm. eru í fullum rétti að spyrja um þetta mál þó með mismunandi orðalagi sé. Svo getur hæstv. forsrh. komið hér í ræðustól og sagt að það sé óþinglegt að spyrja um hvenær þeirra ráðstafana sé að vænta sem eru hluti, ekki einungis hluti heldur forsenda, þess máls sem hér er verið að spyr ja um. Þess í stað færir hæstv. ráðh. fram hér hinar mestu blekkingar um staðreyndir máls í sambandi við verðbólguna. Að vísu skákar hæstv. ráðh. í því skjólinu að almenningur á Íslandi er orðinn leiður á tali um verðbólgu, gjörsamlega hættur að treysta því sem við stjórnmálamenn segjum um það mál, og lenda þar flestir því miður í einum og sama báti. Þess vegna er það, að hæstv. ráðh. kann að haldast það uppi í einhverjum hópi að fá menn til að trúa því, að rétt sé sem hann segir þegar hann heldur því fram að verðbólgan sé á niðurleið. En það er gert með afskaplega einkennilegum reikningskúnstum þar sem dæmið sjálft og útkoman eru alls ekki byggð á sömu forsendum. Þess vegna er ekki hægt að setja jafnaðarmerki þar á milli. Herra forseti. Ég taldi mig vera að tala um þingsköp. Gefst mér tækifæri til að halda áfram? Hæstv. forsrh. átaldi það harðlega að þm. skyldu leyfa sér að koma með beinar spurningar sem hann taldi að væru alls ekki hluti þessa máls. Ég hef ekki orðið vör við að það þætti óþinglegt í umr. um þingmál að spyrja í tengslum við málið, eins og nú er gert. Það er enn þá leyfilegt eftir þingsköpum að aðrir en fyrirspyrjandi taki til máls um fsp. Ég hef ekki orðið vör við að það þætti óþinglegt að draga fram atriði sem geta varpað ljósi á það mál sem um er fjallað. Og til þess að það verði betur ljóst, hvort hér er raunverulega um þá óhæfu í málatilbúnaði í ríkisstj. að ræða sem við stjórnarandstæðingar höldum fram, alveg kjörið tækifæri fyrir hæstv. ríkisstj. að skýra frá því, ef gjaldmiðilsbreytingin er svo einföld að hún hafi svo sem ekki neitt kostað, hugarfarsbreytingin sem ég leyfði mér að kalla svo í ræðu minni með skírskotun til ummæla hæstv. forsrh. og fleiri ráðh. Meiningin hjá hæstv. ríkisstj. er, að því er virðist, að blekkja þjóðina með því að reyna að breyta hugarfari hennar með verðgildisbreytingunni og gera ekkert annað til að bæta úr efnahagsástandi þjóðarinnar, en láta verðbólguna æða áfram og halda fram blekkingum með tölum um staðreyndir mála. Hæstv. ráðh: sagði að það þyrfti æðimarga hagfræðinga til að geta svarað því, hvað þessi aðgerð kostaði. - Það er ekki von að hægt sé að svara fsp., eins og hér er lögð fram á þskj., fyrst reglusemin er ekki meiri á þessu heimili en svo að menn geta ekki einu sinni svarað því hvað jafneinföld afmörkuð aðgerð kostar. Það hljóta þó að vera til reikningar einhvers staðar í þjóðarbúskapnum um hrein tæknileg atriði, eins og þau sem við stöndum frammi fyrir um næstu áramót þegar við tökum núllin aftan af krónunum okkar. Þeir hljóta að vera til einhvers staðar. Með venjulegum reikningsaðferðum væri hægt að leggja saman og draga frá og segja okkur hvað þetta kostar. 



Herra forseti. Mér finnst það mjög miður að hæstv. forsrh. stendur hér að lokum upp, þegar flestir þm. höfðu talað tvisvar í sambandi við þessa fsp., og gefur þm. almennt áminningu fyrir að þeir hafi farið út fyrir umræðuefnið þó að umræðuefnið sé tengt því: ráðstafanir sem á að gera jafnhliða myntbreytingunni. Það er það sem um hefur verið að ræða allan tímann og ég tel að þeir, sem hafa hér tekið til máls, hafi haft fullan rétt til að ræða það. En rétt þegar hann er búinn að ljúka þessum áminningarorðum sínum byrjar hann sjálfur að tala um það stóra afrek ríkisstj. að hafa lækkað verðbólguna. Það er sennilega einnig í sambandi við myntbreytinguna að hans dómi. Ég ætla ekki að fara efnislega út í það, því ég bað um orðið til að ræða um þingsköp, en ég vil benda hæstv. forsrh. á að byrja á að reyna að sannfæra höfuðmálgagn ríkisstj., Dagblaðið, um þetta afrek ríkisstj. að koma verðbólgunni niður því að Dagblaðið hefur ekki skilið hæstv. forsrh. enn og telur að verðbólgan æði áfram stjórnlaust og vitlaust, eins og við vitum að hún gerir. Mér finnst líka eðlilegt í sambandi við myntbreytinguna að ræða um hvar er á vegi statt frv. um nýjan vísitölugrundvöll. Ef ríkisstj. er að vinna að nýjum vísitölugrundvelli held ég að stjórnarandstaðan megi fylgjast með því. Það er ekkert einkamál ríkisstj. Það er ekkert síður keppikefli stjórnarandstöðuþingmanna að vinna að nýjum vísitölugrundvelli. Það hafa allir flokkar lýst því yfir. Og með málefnasamningi ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar haustið 1978 ákváðu þeir flokkar, sem að þeirri stjórn stóðu, að vinna að breyttum vísitölugrundvelli. Þeir eru því í fullri starfsþjálfun, bæði Alþb. og Framsfl., hvað þetta snertir. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð miklu fleiri, en varðandi hugarfarsbreytinguna langar mig að segja aðeins fjórar setningar þó að það sé ekki beint um þingsköp: Maður einn, sem var töluvert blautur sem við köllum, fór til að fá lækningu á þessum veikleika sínum. Hann kom eftir nokkra mánuði heim í byggðarlag sitt. Hann varð að koma við í kaupstað þar sem var áfengisútsala og lenti aftur á því, eins og áður en hann fór á hælið. En þegar hann kom heim í litla byggðarlagið og þeir sögðu: „Og kemur þú nú fullur aftur,“ þá sagði hann: „Ja, það gerir ekki mikið til, en hugarfarsbreytingin, hún var stórkostleg .“ Og hún er það líka hjá ríkisstj.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna útreikninga hæstv. forsrh. á verðbólgunni fyrr og nú. Við notum fjöldann allan af vísitölum, óteljandi margar næstum því, og við notum þær á allan mögulegan máta. Við berum saman ársgrundvöll, þriggja mánaða grundvöll, og allt þar á milli. Ýmsir stjórnmálamenn leika sér með þetta fram og til baka og fá þær tölur sem þeim henta í það og það skiptið, bera sem sagt saman ósambærilega hluti. Það gerir hæstv. ríkisstj. nú og hæstv. forsrh. Oft og tíðum að undanförnu fellur hann í þá gröf. Mér finnst að þá sé farið að taka í hnúkana þegar ríkisstj. beitir slíkum aðferðum. Víðast hvar er verðbólga reiknuð út mánaðarlega og verðhækkanir frá byrjun til enda mánaðar yfirfærðar á ársgrundvöll. Þannig er verðbólgustigið reiknað út hjá öllum nálægum þjóðum. Við höfum aftur á móti nákvæman útreikning á þriggja mánaða fresti og yfirfærum það síðan á ársgrundvöll. Það er auðvitað rétt þó það sé ekki eins nákvæmt og annars staðar er notað. Hæstv. forsrh. notar þriggja mánaða tímabilið núna - það síðasta - og yfirfærir það á ársgrundvöll og fær út úr því að vísitalan nú sé um 51%. Þetta er auðvitað rétt. Hins vegar gerir hann sig sekan um að nota allt aðra aðferð þegar hann reiknar út verðbólguna áður en núverandi hæstv. ríkisstj. tók við. Þá notar hann ársgrundvöll. Síðasta þriggja mánaða tímabilið áður en núverandi ríkisstj. tók við, þ.e. frá 1. nóv. 1979 til 1. febr. 1980, hækkaði verðbólgan um 9.1%, og þá nota ég verðvísitölu framfærslukostnaðar eins og venjulega er gert í þessum efnum, 9.1% sem segir á ársgrundvelli 41.2%, ekki 61% eins og nú er haldið fram. Um sumarið 1979 var vísitalan aftur á móti eða verðbólgan reiknuð á sama hátt 80%. Það er hægt að leika sér með tölur og það gera óvandaðir stjórnmálamenn. Mér finnst það vera fyrir neðan virðingu hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. sagði að öllum væri ljós nauðsyn þess að gera ráðstafanir í efnahagsmálum. Ég get verið innilega sammála hæstv. ráðh. um það. Sannast best að segja hélt ég að öllum hefði verið þessi nauðsyn ljós við stjórnarmyndunarviðræðurnar s.l. vetur og stjórnarmyndunarviðræðurnar hefðu átt að snúast um að komast að niðurstöðu um slíkar efnahagsaðgerðir. Það voru einstaka menn svo auðtrúa, þegar núverandi ríkisstj. var mynduð að halda að til grundvallar henni lægi skilningur á þessari nauðsyn og samkomulag um slíkar efnahagsaðgerðir. En tíminn hefur liðið og í ljós hefur komið að það var ekki komist að niðurstöðu um neinar aðgerðir í efnahagsmálum, þótt nauðsynin væri brýn. Á þriggja mánaða fresti höfum við heyrt framsóknarmenn kalla upp um nauðsyn þessara aðgerða. Við höfum á sama tíma séð Alþb.-menn yppta öxlum og við höfum orðið þess áskynja að þriðji aðilinn í ríkisstj. má ekki mæla, sýna skoðun, er „stikkfrí.“ Þessi leiksýning endurtekur sig í þessum umræðum. Þetta er þriðja umr. um fsp. um myntbreytingu. Lög um myntbreytingu voru í gildi þegar þessi ríkisstj. var mynduð, og auðvitað var það verkefni ríkisstj., þegar hún var mynduð, að gera sér grein fyrir hvaða efnahagsaðgerðir ættu að fara á undan og samhliða þessari myntbreytingu. Ríkisstj. hefur ekki gert skyldu sína að þessu leyti. Í þessum umr. hefur verið spurt um hvaða efnahagsaðgerðum ríkisstj. hygðist standa fyrir. Ekkert svar. Þá var tekið til bragðs að spyrja hvenær þingheimur fengi að vita um ráðagerðir ríkisstj., fengi þingheimur að vita um þær fyrir 1. des., fengi Alþýðusamband Íslands að vita um þetta fyrir 24. nóv. Eftir viku mun ASÍ-þing verða sett og loforð Framsfl. og Alþb. liggur fyrir um að engar efnahagsráðstafanir verði gerðar nema með samþykki verkalýðshreyfingarinnar, ekki eingöngu í samráði við verkalýðshreyfinguna, eins og stendur í málefnasamningi ríkisstj., heldur með samþykki verkalýðshreyfingarinnar. Nú vil ég hafa mjög náið samráð og samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og þ. á m. verkalýðshreyfinguna, en ég vil ekki afsala völdum Alþingis til aðila utan löggjafarsamkomunnar. En þetta loforð liggur fyrir og þess vegna var spurt um hvort fyrirhugaðar efnahagsráðstafanir verði kynntar fyrir þessar dagsetningar, en ekki síst hvort efnahagsráðstafanirnar verði hér til meðferðar á löggjafarþingi fyrir n.k. áramót þegar myntbreytingin fer fram. Ef efnahagsráðstafanir eiga að hafa einhverja þýðingu til hugarfarsbreytingar meðal Íslendinga og myntbreytingin að gera gagn er alveg ljóst að ráðstafanirnar verða að koma á undan myntbreytingunni sjálfri. Við höfum heyrt hæstv. viðskrh. og aðra ráðh. ræða hér fjálglega um að holskeflan 1. des. n.k. verði slík að síðan verði við ekkert ráðið, og enn er spurt: Hvenær fær þingheimur upplýsingar um þessar efnahagsráðstafanir? Ég held að þögn ríkisstj., hæstv. forsrh. jafnt og hæstv. viðskrh., hæstv. utanrrh., að ég tali nú ekki um ráðh. Alþb., eigi sér skýringu í því, að það er ekkert samkomulag um efnahagsaðgerðir. Hæstv. ráðh. vita ekki sitt rjúkandi ráð.



Herra forseti. Fyrir um það bil hálfum mánuði sagði hæstv. viðskrh. í umr. einmitt undir þessum dagskrárlið eftirfarandi, með leyfi forseta: „Eftir að grunnkaupshækkanir urðu, þ.e. samkvæmt síðustu samningum, verður ekki komist hjá að gera efnahagsráðstafanir.“ Eftir að hæstv. ráðh. hafði svo mælt spurðu þm. eðlilega: Hverjar eru þær ráðstafanir sem hæstv. viðskrh. er að boða? Ég trúi því ekki að jafnþingreyndur maður og hæstv. forsrh. telji það óeðlilegt, þegar ráðh. í ríkisstj. gefur þannig upp boltann í umr. með yfirlýsingu, að þm. spyrji nánar um þetta tiltekna atriði. Það var gengið á hæstv. viðskrh. út af þessum umr. og hann spurður hvað hann væri að boða með slíku tali. Eftir nokkurt þóf sagði hæstv. viðskrh. síðar í þessum sömu umr., með leyfi forseta: „Það hefur ekkert verið sagt að þær ráðstafanir, sem um er talað, eigi að beinast gegn launafólki.“ Þetta er rétt, en ég spyr: Vill hæstv. viðskrh. eða hæstv. forsrh., ég tala nú ekki um hæstv. fjmrh. eða félmrh., þá ráðh. í núverandi ríkisstj. sem telja sig fulltrúa öreiganna í landinu, gefa hér yfirlýsingar um að komandi ráðstafanir umtalaðar berist ekki gegn launafólki? - Ég er ekki í neinum vafa um að sams konar fyrirspurn bíður á vörum hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, hvort sem hann hefur nú uppburði til þess að koma hér upp í ræðustól og spyrja eða hvort að hann gerir það á öðrum vettvangi, en það skiptir ekki meginmáli. Ég skora á hæstv. viðskrh. að minnsta kosti, sem viðhafði þessi ummæli undir þessum dagskrárlið fyrir um hálfum mánuði, að gefa þá yfirlýsingu hér, að væntanlegum efnahagsráðstöfunum verði ekki beint gegn launafólki í landinu. Ef hann gerir það geta menn verið rólegri að því er varðar þing Alþýðusambandsins. En það fer ekki hjá því, að ef hæstv. ráðh. sitja áfram þegjandi og svara engu til, tala í dylgjum og undir rós, hlýtur þing Alþýðusambandsins að krefjast þess af hæstv. ráðh. að þeir segi til um hvaða ráðstafanir hér er verið að tala um. - Og ég er viss um að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson verður í þeim hópi sem spyr hvað ákafast.



Herra forseti. Venja mun að nýir þm. ræði um eigin frv. í fyrsta skipti og er það yfirleitt kölluð jómfrúarræða. Fyrir mér fer í þetta fyrsta skipti eins og stúlkunni sem réðst til Ríkisskips hérna um árið, því að eftir fyrsta daginn sagði hún: „Hér verð ég ekki lengur jómfrú.“ Hér hefur mikið verið talað um væntanlega myntbreytingu og menn hafa verið að reyna að fá fram ákveðin svör við fyrirspurnum um aðgerðir sem ættu að fylgja þar í kjölfarið. Sem nýr þm. hér inni og varaskeifa kemur mér það dálítið spánskt fyrir sjónir að heyra engan óbreyttan stjórnarliða taka hér til máls. Þeir sitja hér með sælubros á vör og brosa góðlátlega að þessum fyrirspurnum okkar. Þetta finnst mér benda til þess, að þegar hafi verið ákveðnar einhverjar aðgerðir sem þeim hefur verið trúað fyrir, en við hinir fáum ekki um að heyra. Ég tala eins og mér býr í brjósti um þetta. Mér finnst menn tala nokkuð kæruleysislega um efnahagsmálin hér. Menn grípa fram í. Ég játa fúsleg a að mér finnst mínir flokksmenn ekki vera þar neitt sérstaklega til fyrirmyndar. Þó verð ég að segja eins og er, að þeim er vorkunn. Þeir eru hér umbjóðendur fyrir stóran hluta þjóðarinnar sem óskar skýrra svara um hvað hæstv. ríkisstj. hyggst fyrir í sambandi við myntbreytinguna. Ég er einn af mörgum sem trúði á að hægt væri að koma á þeirri hugarfarsbreytingu sem hér um ræðir. Þó að ráðh. hafi ekki treyst sér til að svara hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur held ég að ég muni það orðrétt að skrifstofustjóri Seðlabankans sagði að myntbreytingin kostaði 600 millj. Þetta er þó tala sem ég mundi vilja að ráðh. staðfestu ef þeir vissu betur. Ég er farinn að taka mér ráðherravald. Þetta er kannske það sem koma skal, það veit enginn sína ævina. En mér finnst þetta alvörumál, sem hér er á dagskrá, vera slíkt að gjarnan mætti eyða í það meiri tíma. Mér finnst ráðh. gera frekar lítið úr fyrirspurnum okkar með því að virða okkur ekki svars. Ég óska þess innilega, og er þar ekki að tala með neinum útúrsnúningum, heldur sem - ja, nýfalleruð jómfrú, að við fengjum að heyra þá alvöru og þann boðskap sem við okkur hlýtur að blasa um n.k. áramót.



Herra forseti. Hv. þm. Karvel Pálmason hlýtur að vera einhvers staðar nálægt.  Ég vil aðeins, til þess að það gleymist ekki, endurtaka að ég hef lagt áherslu á samræmdar aðgerðir í efnahagsmálum og lagt áherslu á það atriði að erfitt væri að ná verðbólgunni niður nema taka á öllum helstu kostnaðarþáttum verðlagsins og þar á meðal er verð á vöru og þjónustu, landbúnaðarvörum, fiski, vextir og verðbætur launa svo og gengi. Það er atveg óþarfi fyrir hv. þm. að vera að snúa út úr þessu. Ég hef aldrei haldið því fram að taka ætti sérstaklega og einvörðungu á launamálum. Hins vegar hef ég sagt að ástæða væri til að lækka skatta til að tryggja kaupmátt lægri launa í landinu. - Ég vildi aðeins taka þetta fram til að það væri algerlega skýrt af minni hálfu hvað ég hefði sagt um þessi efni, og þá ætla ég að hv. þm. hafi vísað til ræðu sem ég flutti við 1. umr. fjárlaga fyrir skömmu. Ég hef nú svarað fyrirspurninni tvisvar sinnum og tel ekki ástæðu til að svara henni í þriðja sinn, þ.e. þeirri fyrirspurn sem hér er á dagskránni. Hins vegar liggja ýmsar munnlegar fyrirspurnir hv. þm. fyrir. Ég tel ekkert óeðlilegt þó að þm. spyrji um efnahagsráðstafanir. Það er ekkert óeðlilegt út af fyrir sig, en ekki er hægt að ætlast til þess að þeim sé svarað nema það sé dagskrármál sem þar er um að ræða. Ég vil endurtaka að það er enginn vafi á að efnahagsaðgerðir af hálfu ríkisstj. verða að sjálfsögðu lagðar fyrir Alþ. og ræddar, eins og jafnan hefur verið. 



Herra forseti. Ég vil koma þeirri leiðréttingu að við mál hæstv, viðskrh., að það verður ekki litið á fiskverð öðruvísi en að telja a.m.k. að það eigi sinn þátt í launum þeirra stétta sem að fisköflun vinna, og á ég þar við fiskimennina. Ef þetta hefur farið fram hjá hæstv. ráðh., sem er þm. fyrir Austurlandskjördæmi, þykir mér það leitt. En ég fullvissa hann um að hókus-pókus aðferðir við fiskverð um næstu áramót munu ekki ganga jafngreiðlega og gerðist haustið 1978 þegar þáv. hæstv. ríkisstj., og þ. á m. hæstv. ráðh. Tómas Arnason, hafði milljarða af íslenskum fiskimönnum í þeim aðgerðum sem gerðar voru þá.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja hér þó ekki sé nema nokkur orð í þessum umr. um fsp. mína og þó það væri ekki til annars en lýsa ánægju minni yfir þeim miklu umr. sem þessi fsp. hefur hlotið. Það er ákaflega eðlilegt að það séu miklar umr. um svo veigamikið mál sem hér um ræðir, og umr. sýna að það var ekki vanþörf á að hreyfa þessu máli hér í þinginu. Ég vil með nokkrum orðum segja það sem mér finnst aðalatriði þessa máls. Það eru vissar staðreyndir sem liggja augljósar fyrir. Það er augljós staðreynd að ekki liggur núna fyrir hver sú heildarstefna er í efnahagsmálunum sem gjaldmiðilsbreytingin á að fylgja. Þetta er staðreynd. Það er staðreynd, að það eru líka allir sammála um að ekki sé ráð að gera gjaldmiðilsbreytingu nema sem lið í heildarráðstöfunum. Þetta mál hlýtur því að snúast um heildarráðstafanir í efnahagsmálunum. Og það er ekki nóg að þær ráðstafanir liggi ekki enn fyrir: Aðspurðir geta ráðh. ekki gefið okkur neitt til kynna um það nú á elleftu stund hverjar þessar ráðstafanir eigi að vera. Það er auðvitað eðlilegt að þm. hafi nokkrar áhyggjur af þessu og það komi fram í hinni miklu þátttöku þm. í þessum umr. og það komi fram í spurningum þm. Það er ekkert óeðlilegt við þetta. Það eru þvert á móti eðlileg viðbrögð og lýsir því að mönnum er órótt út af þessu máli. Það eru mjög slæm tíðindi að heildarstefna skuli ekki núna liggja fyrir. En það, sem er verst í þessu efni að mínu viti, er að tíminn er hlaupinn frá okkur. 

Þú hefur talað tvær mínútur.

Já, ég vil vekja athygli forseta á því að samkv. 32. gr. þingskapa er gert ráð fyrir að fyrirspyrjandi geti talað jafnoft og ráðh. sem svarar. Þó er ég ekki að segja að ég ætli að gera það. Hæstv. ráðh. hefur talað fjórum sinnum. Ég hef áður talað tvisvar. Ég hafði látið mér detta í hug að tala núna þennan ræðutíma og tel mig eiga hann samkv. þingsköpum. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á þessu og held að þetta fari ekki á milli mála. Ég sagði að tími okkar væri hlaupinn. Það, sem ég á við með því, er að jafnvel þó að það kæmi heildarstefna og jafnvel þó að það væri eitthvað haldbært í þeirri stefnu, en ég efast um hvort tveggja, er það of seint fram komið. Það er ekkert vit í því að ætla að gera svo örlagaríka ráðstöfun sem gjaldmiðilsbreytinguna nema vera búinn að undirbyggja það með löngum fyrirvara með ákveðinni stefnuskrá og freista þess að skapa það traust meðal almennings í landinu á þeim aðgerðum sem er alger forsenda fyrir því að þær heppnist. Og það er ekki nóg með að það sé þýðingarmikið að þær heppnist. Við stöndum í þeim vanda að það geti verið að þessar ráðstafanir hafi þveröfug áhrif við það sem til er ætlast vegna þess hvernig að er staðið. Og þá erum við að hella olíu á verðbólgubálið. Og við erum kannske að glata um alllanga framtíð því tækifæri sem sjálfsagt var að nota undir réttum kringumstæðum með gjaldmiðilsbreytingunni, því að við gerum ekki svona breytingar annað hvort ár eða á nokkurra ára fresti. Vegna þess að þetta mál er svo alvarlegt sem raun ber vitni um hef ég í þessum umr. áður borið brigður á að það væri ekki hægt að fresta núna þessari aðgerð. Ég hef borið brigður á það, sem hæstv. viðskrh. hefur eftir embættismönnum í Seðlabankanum, að ekki sé hægt að fresta aðgerðinni eða það sé erfitt. En ég segi: Það eru svo miklir hagsmunir í veði að það verður að athuga það miklu raunhæfar en gert hefur verið hvort ekki er hægt að ryðja úr vegi þeim framkvæmdaörðugleikum sem kunna að vera á því að fresta þessu máli núna. Hæstv. forsrh. sagði áðan að við í stjórnarandstöðunni hefðum getað borið fram frv. um að breyta lögunum. Það er alveg rétt. En við kusum að vekja athygli á vandanum með þessum hætti, gerðum það fyrir mánuði. Og með því að bera fram þessa fsp. og leggja hana fram á Alþ. hnipptum við í hæstv. ríkisstj. Við höfum með þessum vinnubrögðum viljað taka mið af því, hve alvarlegt og viðkvæmt þetta mál er. Við höfum með því að aðvara ríkisstj., með því að gefa henni ráð viljað reyna að styðja hana til jákvæðrar niðurstöðu í svo þýðingarmiklu máli. Við höfum talið að þetta væru eðlilegustu vinnubrögðin í því skyni.



Í tilefni af orðum síðasta ræðumanns vil ég geta þess, að í 32. gr. þingskapa segir svo: „Ráðh. má að jafnaði ekki tala oftar en tvisvar og þm. ekki nema tvisvar.“



Herra forseti. Mér þykir miður að þurfa að biðja um orðið núna aftur, en mér fannst það liggja í orðum hæstv. forseta að ég kynni ekki þingsköp í þessum efnum sem ég vék að í ræðu minni áðan. Ég fullyrði að þingsköp gera ráð fyrir því, ef greinin er öll lesin, að það sé jafnræði á milli fyrirspyrjanda og þess sem svarar. Því hef ég engu við að bæta það sem ég sagði áðan.



Ég hef ekkert frekar um þetta að segja, en bið menn að lesa þingsköpin. Þau skýra sig best sjálf.



Herra forseti. Það eru örfá orð út af ummælum hæstv. viðskrh. Ég verð þó að segja fyrst að hæstv. ráðh. má eiga það, að hann hefur kjark til þess að koma hér í ræðustól og tala.

Það hefur þú líka.

Það vissi Guðmundur J. Guðmundsson fyrir. Það eru engin ný sannindi. Ég held að það hafi mátt skilja ummæli hæstv. viðskrh. í ræðu hans áðan á þann veg, að þau væru að hluta til svar við þeirri fsp. sem hér var borin fram í umr. fyrir um hálfum mánuði, þ.e. spurningunni um hvað þýddu boðuð orð hæstv. viðskrh. um efnahagsráðstafanir í kjölfar kjarasamninga. Hæstv. ráðh. nefndi nokkur atriði, sem hann taldi að þyrfti að gera undir samheitinu „samræmdar aðgerðir“, og þar á meðal verðbótaþátt launa, fiskverð o.fl. Skertur verðbótaþáttur launa einn og sér þýðir kjaraskerðingu og breytingu á samningum launþega sem gerðir voru í haust. Þar með skil ég orð hæstv. viðskrh. á þann veg, að hann sé hér að boða breytingu á þeim kjarasamningum sem gerðir voru 27. okt. s.l. Verði undir heitinu „samræmdum aðgerðum“ tekinn þessi kostur og breytt því sem um hefur verið samið er verið að breyta gildandi kjarasamningum. Hæstv. ráðh. segir að ég sé að snúa út úr. Látum það liggja milli hluta. En málgagnið Tíminn, blað hæstv. viðskrh., segir á forsíðu 7. nóv. s.l., með leyfi hæstv. forseta: „Verðstöðvun og engar verðbætur 1. des.? „Og hafin verði raunhæf niðurtalning með gjaldmiðilsbreytingunni,“ sagði Tómas Árnason á Alþingi í gær“, þ.e. 6. nóv. Einhver hafði þau orð um þessi ummæli blaðamannsins að hann hlyti að hafa verið hálfsofandi. Ég vil nú spyrja hæstv. viðskrh. hvort málgagn hans, Tíminn frá 7. nóv. s.l., fari hér með staðlausa stafi. Ef svo er ber hæstv. ráðh. auðvitað skilyrðislaust að leiðrétta þetta málgagn og þá um leið að vara almenning við því að trúa a.m.k. öllu sem þetta málgagn Framsfl. og ríkisstj. segir um vissa þætti þessara mála. Ég ítreka sem sagt að ég skildi ummæli hæstv. viðskrh. áðan á þann veg, að það sé í bígerð, kannske búið að ákveða í innsta hring hæstv. ríkisstj. skerðingu á þeim samningum sem gerðir voru af aðilum vinnumarkaðarins 27. okt. Í ljósi þess hlýtur komandi Alþýðusambandsþing að krefjast skýrra svara frá hæstv. ríkisstj. um hvað annað fylgi með í þeim pakka sem nú er verið að búa til.