Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Formaður þingflokks sjálfstæðismanna, hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir hefur fengið stimpilinn þingskörungur og harðstjóri í sínum flokki af hálfu Morgunblaðsins. Ég hef alltaf álitið mikilvægt að það væri harðstjóri sem stjórnaði Sjálfstæðisflokknum, ég get tekið undir að það sé mikilvægt. En í ljósi þessa vil ég ræða um eftirfarandi við hv. þingmann. Hæstv. forsætisráðherra var spurður í desember um störf stjórnarskrárnefndarinnar sem hafði m.a. það hlutverk að skoða setningu ákvæðis í stjórnarskrá um sameign íslensku þjóðarinnar á auðlindunum sem óneitanlega tengist frumvarpi sem nú situr fast í þingflokki sjálfstæðismanna. Í ljósi nýfengins álits mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna er ljóst að spurningin um eignarhald auðlindanna og ekki hvað síst nytjastofna á Íslandsmiðum sem hingað til hafa verið talin í eigu þjóðarinnar, er orðin hávær og fólkið í landinu kallar eftir stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er talið að ríkisstjórnin hafi 180 daga og þingið verður að koma að þessu máli. Ég spyr því: Hvaða vinna er í gangi af hálfu forustuflokks ríkisstjórnarinnar og álítur hv. þingmaður ekki að þetta mál verði að koma inn sem allra fyrst til að skýra stefnuna? Sjávarútvegurinn sem hefur orðið fyrir miklu áfalli ekki síst vegna vinnubragða hæstv. sjávarútvegsráðherra þolir ekki að um þetta ríki óvissa. Á því verður að taka. Síðan langar mig líka að spyrja hvað líði frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra sem nú situr fast í þingflokki sjálfstæðismanna. Manni virðist af lestri Morgunblaðsins að það eigi áheyrnarfulltrúa, hugsanlega með tillögurétt í þingflokknum en það er mikilvægt að það mál komi sem allra fyrst fyrir þingið og því vil ég spyrja hv. þingmann: Hvenær er von á því máli? Hvenær lýkur Sjálfstæðisflokkurinn umræðu sinni um málið og skilar því inn í þingið?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson nefndi tvö mál, annars vegar álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og hvaða vinna væri í gangi í sambandi við það. Það hefur komið fram í þinginu að það mál er til athugunar í sjávarútvegsráðuneytinu og ég held að sú vinna gangi ágætlega. En eins og fram hefur komið mjög víða hjá þeim lögfræðingum sem hafa fjallað um það mál þá er auðvitað mjög mikilvægt að skoða það frá öllum hliðum og fara ofan í þau lögfræðilegu álitaefni sem þar koma fram en eins og allir vita sem skoðað hafa það álit þá eru litlar vísbendingar um hvað mannréttindanefndin ætlast til að við á Alþingi gerum til að breyta löggjöfinni eða öðrum atriðum sem þar eru nefnd. Má þá helst skoða hvaða álit þeir sem ekki studdu álitið, minni hluti nefndarinnar, settu fram í sérálitum, þannig mátti helst finna út hvað meiri hlutinn vildi. En þetta er sem sagt mjög flókið álitaefni. Varðandi áhyggjur hv. þingmanns af frumvarpi iðnaðarráðherra þá get ég sagt honum að það er verið að skoða það mjög vandlega í þingflokki Sjálfstæðisflokksins og þingmenn hafa eðlilega mikinn áhuga á að kynna sér það mál áður en það kemur inn í þingið og ætla að fara vel yfir það. Þeir eru langt komnir og munu væntanlega í þessari eða næstu viku skila því þannig að hv. þm. Guðni Ágústsson getur farið að skoða það mál eins og hann hefur greinilega mjög mikinn áhuga á.

Frú forseti. Það er fullgilt að spyrjast fyrir um það hvað hæstv. ríkisstjórn ætlist fyrir í framhaldi af áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna í kvótamálinu og auðvitað nærtækt að spyrja hvort til standi að hafa eitthvert þverpólitískt samráð um það hvernig brugðist verður við af Íslands hálfu. Það lofar reyndar ekki góðu þegar formaður þingflokks sjálfstæðismanna grípur til þess gamalkunna ráðs að vitna aðallega í minni hlutann. Það minnir á þá daga þegar fyrri ríkisstjórn var kaghýdd af Hæstarétti, t.d. í öryrkjadómsmálinu og þá skutu menn sér gjarnan á bak við að það væri minnihlutaálit í dómnum eins og hann væri þá ekki jafngildur fyrir vikið. Ég vil líka taka undir að það er dálítið sérkennilegt að þetta frumvarp um orkumálin sem við höfum frétt af og er strand í þingflokki sjálfstæðismanna er engu að síður komið út í bæ og þaðan berast álit og umsagnir eða ályktanir aðila um málið sem þingmenn hafa ekki séð. Það er ekkert við það að athuga þó að stjórnarfrumvörp séu til meðhöndlunar í stjórnarflokkum eða þingflokkum enda séu þau þá ekki annars staðar til umfjöllunar fyrr en þingheimur allur hefur fengið aðgang að þeim en það virðist ekki eiga við í þessu tilviki. Ég veit ekki betur en stjórn Orkuveitu Reykjavíkur hafi verið að láta í ljós álit sitt á þessu frumvarpi sem enn er ekki komið fram og er nokkuð sérkennilegt. Annars er ég ekki í þeim hópi sem telur það sérstakt harmsefni þó að misgóð stjórnarfrumvörp komi hér seint og lítið inn á þing. Ég er algerlega andstæðrar skoðunar á við hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur sem kvartaði undan því að ríkisstjórnin væri verklítil og kæmi litlu frá sér, mér liggur við að segja því minna því betra. Hitt er svo annað að það er auðvitað ekki góður svipur á því ef frumvörp eiga að koma í röðum inn á þing í aprílmánuði rétt áður en frestur til að leggja þau fram rennur út, sérstaklega ekki ef menn láta sér detta í hug að þau hljóti afgreiðslu á þessu vori. 

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að hér séu tekin upp þau tvö mál sem hv. þm. Guðni Ágústsson nefndi. Þau endurspegla bæði ágreining milli stjórnarflokkanna um veigamikil málefni og það er eðlilegt að spurt sé um hvað líði úrvinnslu mála á stjórnarheimilinu, hver sé líkleg niðurstaða og hvenær hún muni fást. Þetta bætist ofan í önnur ágreiningsefni sem eru á milli stjórnarflokkanna og hafa verið mjög áberandi í umræðunni á undanförnum vikum. Ég vil nefna ráðningu héraðsdómara nýverið en þar eru augljóslega mjög ólík sjónarmið eftir því hvort litið er til viðhorfa Samfylkingarinnar eða Sjálfstæðisflokksins. Einnig ásakanir frá ráðherrum Samfylkingarinnar um að það að taka ekki upp evru þýði að kostnaður upp á 72 milljarða leggist á íslenskan almenning og Sjálfstæðisflokkurinn standi þar í vegi fyrir því að létta þessu máli af íslenskum almenningi og mér finnst slíkar ásakanir vera nýmæli í stjórnarsamstarfi hér á landi því þær eru auðvitað mjög alvarlegar og formaður annars stjórnarflokksins hefur sagt að krónan sé viðskiptahindrun. Hér var í síðustu viku umræða um Evrópumál sem snerist fyrst og fremst um Evrópustefnu Samfylkingarinnar en ekki Evrópustefnu ríkisstjórnarinnar. Verkalýðsarmur Samfylkingarinnar vill í kjarasamningum koma á fót skattalækkun fyrir láglaunafólk sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur blásið út af borðinu svo nokkur mál séu nefnd og ég hlýt því að spyrja, virðulegi forseti, og vekja athygli á þessum ágreiningsefnum: Mun ríkisstjórnin nokkuð ráða við það að komast frá öllum þessum ágreiningsefnum sem milli flokkanna eru?

Hæstv. forseti. Þessi umræða hefur farið svolítið út og suður. Upphaflega var til hennar stofnað af hálfu hv. þm. Guðna Ágústssonar, formanns Framsóknarflokksins. Ég hélt reyndar þegar hv. þingmaður tók til máls að hann væri að gera það í þeim tilgangi að útskýra stefnu Framsóknarflokksins í Evrópumálum því talsmaður flokksins við umræður í gær, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, boðaði að mér heyrðist talsvert ólíka stefnu þeirri sem hv. þm. Guðni Ágústsson hefur talað fyrir. Ég hélt því í sakleysi mínu að hv. þm. Guðni Ágústsson ætlaði að nota tækifærið í þinginu til að rétta aðeins kúrsinn af fyrir Framsóknarflokkinn eftir þennan ræðuflutning hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur. Af því að hér hefur verið drepið á vinnu í sambandi við stjórnarskrána þá er auðvitað ekki rétt sem hefur komið fram að ekkert hafi komið fram af hálfu ríkisstjórnar um hvað yrði gert í stjórnarskrármálum. Í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um að það verði tekið til við þá vinnu aftur á kjörtímabilinu og forsætisráðherra hefur gefið yfirlýsingu í þinginu um það að þegar líður á kjörtímabilið þá geri hann ráð fyrir því að setja á fót vinnu með þeim hætti sem við sáum á síðasta kjörtímabili. Hér hefur verið vikið að auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Eins og margir hv. þingmenn þekkja áttu sér stað töluverðar umræður um það efni sl. vor. Það vannst ekki tími eða tækifæri til að leiða það mál til lykta á þeim tímapunkti en vandinn í þeirri umræðu var sá að þegar farið var að kafa ofan í málið kom í ljós að þeir sem að því stóðu höfðu mjög mismunandi hugmyndir um hvað fælist í hugtökum á borð við þjóðareign eða sameign þjóðar á auðlindum og við það var ekki unað 

Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson kvartaði yfir því að umræðan færi út og suður og bætti svo um betur með því að fara sérstaklega að vekja máls á Evrópumálum í þessu samhengi.  Mig langar til að tala um samræðustjórnmálin og um það frumvarp sem nú situr fast í þingflokki Sjálfstæðisflokksins en pukrið er samt ekki betra en svo að það er komið út um allan bæ. Þetta eru vinnubrögð sem eru þinginu mjög til vansa, að stjórnarandstaðan fái ekki eðlilegan aðgang að frumvarpi sem skiptir mjög miklu máli og ef þannig væri að við hefðum allan heimsins tíma til að fjalla um þetta þá væri það kannski allt í lagi en það er bara ekki svo vegna þess að viðskiptalífið er á fleygiferð. Okkur liggur á að taka á þessu máli og fjalla um það og það er ansi hart að samræðustjórnmálin og réttur stjórnarandstöðunnar sé ekki meiri en svo að hún fái engan aðgang að þessu frumvarpi öðruvísi en geta í eyðurnar með því að lesa Morgunblaðið sem virðist eiga fulltrúa á þingflokksfundum Sjálfstæðisflokksins einhverra hluta vegna, en ég held að það sé mjög mikilvægt að við förum í gegnum þessa umræðu. Þarna eru ákveðnir þættir sem skipta mjög miklu máli varðandi framsalsrétt á auðlindunum og þó svo að margt hafi kvisast út um þetta frumvarp þá eru lagatæknileg atriði sem tengjast þessu sem er mjög erfitt að fjalla um eða fá 

Virðulegi forseti. Í áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna voru íslensku ríkisstjórninni og íslenskum stjórnvöldum gefnir 180 dagar til að koma á mannréttindum, til að lagfæra þá vankanta sem eru á því að mannréttindi séu virt hér. Nú eru 130 dagar eftir þannig að ekki er vanþörf á því að við ræðum þetta mál. Við, nokkrir þingmenn Frjálslynda flokksins og Vinstri grænna, höfum lagt fram þingsályktunartillögu um að farið verði að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem er jú það sem skiptir öllu máli í þessu sambandi. Vegna þess að enginn af þingmönnum Framsóknarflokksins er með í þeirri þingsályktunartillögu sem við þingmenn Frjálslynda flokksins og Vinstri grænna höfum flutt í því sambandi þá hlýt ég að spyrja hv. þm. Guðna Ágústsson, formann Framsóknarflokksins: Hver er afstaða Framsóknarflokksins í málinu? Með hvaða hætti á að taka á áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna? Á að fara að því áliti? Á að koma hér á mannréttindum eða ekki? Það er grundvallarspurning. Miðað við hvernig þingmenn Samfylkingarinnar töluðu hér um daginn mun myndast meiri hluti á Alþingi fyrir því að koma á mannréttindum í þessu efni ef Framsóknarflokkurinn breytir um stefnu og tekur upp jákvæða mannréttindastefnu ásamt okkur frjálslyndum, vinstri grænum og vonandi Samfylkingunni. Ég segi svo við hv. formann þingflokks Sjálfstæðisflokksins, kvenskörunginn Arnbjörgu Sveinsdóttur: Ef það er ekki skýrt hvað mannréttindastofnun Sameinuðu þjóðanna ætlast til, eins og hv. þingmaður heldur fram, þá ætla ég að benda henni á hvað hún er að segja: Íslenska ríkisstjórnin á að virða mannréttindi og það er forsendan. 
            

Frú forseti. Ég vil taka undir þær spurningar sem hv. þm. Guðni Ágústsson varpaði hér fram til Arnbjargar Sveinsdóttur, hv. formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, um hvað líði nýju frumvarpi um raforkumál þar sem m.a. er tekið á eignarhaldi á auðlindinni sem hér hefur verið boðað hátt og í hljóði alveg frá því í byrjun þings. 
             Þegar á einum fyrsta fundi hv. iðnaðarnefndar í þinginu hér í haust kom hæstv. iðnaðarráðherra til að segja okkur m.a. hvað hann hefði á prjónunum. Þar á meðal var þetta frumvarp sem hann lýsti þá með allt öðrum hætti en ég les núna um í blöðum að sé tilvonandi. Síðan hefur ekki linnt látum. Fjallað hefur verið um frumvarpið í fjölmiðlum, á fundum og ég tala nú ekki um bloggið hjá hæstv. ráðherra og fleirum. Komið hafa yfirlýsingar og jafnvel álitsgerðir á frumvarpinu en það sér ekki dagsins ljós hér inni í þingsölum. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur óskað formlega eftir kynningu á frumvarpinu inni í þingflokknum. Það er ekki einu sinni hægt að dagsetja þá kynningu vegna þess að frumvarpið situr fast í Sjálfstæðisflokknum. Mjög upplýsandi umfjöllun var um þessi mál í Morgunblaðinu nú um síðustu helgi og þar opinberaðist auðvitað sá ágreiningur sem er á milli stjórnarflokkanna hvað varðar auðlindir og eignarhald á auðlindinni þar sem hæstv. forsætisráðherra nefndi ekki einu orði eignarhaldið sem slíkt heldur talaði einungis um nýtingarrétt og afnot. Í þeim orðum endurspeglast sá ágreiningur sem er uppi innan stjórnarflokkanna. Ég vil skora á hæstv. iðnaðarráðherra að fara nú 

Frú forseti. Ég held nú að félagar mínir í þingflokki Sjálfstæðisflokksins sem hér hafa tekið til máls hafi skýrt ágætlega hvernig vinnu verður hagað í stjórnarskrárnefndinni á þessu kjörtímabili og sömuleiðis hvar þetta orku- og auðlindamál hæstv. iðnaðarráðherra er statt í þingflokknum. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það er ekkert óeðlilegt að mikilvæg mál sem varða mikilvæga hagsmuni fyrir þjóðina komi til gagngerrar skoðunar inni í þingflokkunum. Hins vegar hefur hv. þm. Álfheiður Ingadóttir ekkert um það að segja með hvaða hætti mál verður afgreitt úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins og mun ekkert geta stjórnað vinnubrögðum stjórnarflokkanna hvað það varðar.  
             Varðandi ummæli hv. þm. Guðna Ágústssonar um sameign þjóðarinnar á fiskimiðum í tengslum við álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, er það rétt sem hv. þingmaður sagði að sjávarútvegurinn þolir ekki óvissu. Hann þarf á stöðugleika að halda, ég tala nú ekki um þegar þessi atvinnugrein hefur orðið fyrir svona miklum áföllum eins og hún varð fyrir í tengslum við skerðingu á þorskkvótanum. Þess vegna er óþolandi að bæði hér innan þings og úti í þjóðfélaginu séu menn sem alltaf eru tilbúnir að spretta fram og grafa undan þessari atvinnugrein þegar eitthvað bjátar á. Það hafa ýmsir hér gert. Menn ættu frekar að reyna að snúa saman bökum og standa með sjávarútveginum sem atvinnugrein, einni af mikilvægustu atvinnugreinum okkar Íslendinga, frekar en að spretta endalaust upp úr jörðinni og reyna að grafa undan atvinnugreininni. Varðandi álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna þá er það auðvitað til skoðunar í sjávarútvegsráðuneytinu en ég vil benda á 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka þingflokksformanni Frjálslynda flokksins að halda til haga ýmsum málefnaáherslum Samfylkingarinnar en um leið að minna þingheim á að þótt þeir stjórnmálaflokkar starfi saman í ríkisstjórn, verða þeir ekki eitt og hið sama eða láta af skoðunum sínum í ýmsum veigamiklum málum. Þeir sameinast um þau verk sem þeir eru sammála um og það samstarf gengur vel eins og menn þekkja. Það er auðvitað af einskærum velvilja og umhyggju fyrir ríkisstjórninni að hv. þm. Guðni Ágústsson gengur hér eftir frumvörpum ráðherra Samfylkingarinnar og reynir að lemja þau út úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Ég held að það sé óþarft því að þegar hefur komið fram í opinberum yfirlýsingum formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins að von er á frumvarpinu nú á allra næstu dögum. Það er mikilvægt og gott vegna þess að hv. formaður Framsóknarflokksins ætti að muna að það var Framsóknarflokkurinn sem skildi þennan málaflokk eftir í rúst eftir að hafa stýrt honum í 12 ár. Á aðeins 100 dögum hefur hæstv. iðnaðarráðherra þegar tekið á stöðu orkuauðlindanna, flutt um það frumvarp, fengið það inn í ríkisstjórn og nú til umfjöllunar í stjórnarflokkunum. En það var Framsóknarflokkurinn sem einkavæddi auðlindir í jörðu. Það var Framsóknarflokkurinn sem kom á því erfiða skipulagi sem nú er þar sem einkaeignarréttur er orðinn til í orkuauðlindum landsins. Það var Framsóknarflokkurinn sem hafði þetta skipulagsleysi í virkjana- og stóriðjumálum í landinu sem við höfum enn ekki bitið úr nálinni með. Og ég man ekki betur, hv. þm. Guðni Ágústsson,  
            

Virðulegi forseti. Ég var að velta fyrir mér hvar þingmenn Samfylkingarinnar væru í þessu mikilvæga máli. Hv. þm. Helgi Hjörvar gerði mér þann greiða að koma hér upp og lýsa skoðunum Samfylkingarinnar. Reyndar voru þetta ekki skoðanir Samfylkingarinnar vegna þess að þetta var einfaldlega einhver ómálefnalegasta ræða sem ég hef heyrt lengi. Ég held að þegar framsóknarmenn fóru með iðnaðarráðuneytið í tíð fyrri ríkisstjórnar hafi það einfaldlega verið dínamískasta ráðuneytið og gert það að verkum  Ég er ósammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að sofandaháttur og aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar séu lofsverð. Ég er sammála því að það komu fram misgáfuleg stjórnarfrumvörp en staðan er einfaldlega þannig víðs vegar á landinu - og í efnahagsmálum - að nú þarf ríkisstjórnin að koma með aðgerðir í staðinn fyrir að sitja hjá og gera ekki neitt. Mér finnst það afar ósannfærandi hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur þegar hún lýsti því hér yfir að álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sé óskýrt og ekki til þess fallið að hægt sé að fara eftir því á einn eða annan hátt. Ég vil benda hv. þingmanni á að eina röksemd sjálfstæðismanna fyrir því að taka upp kristið siðgæði í skólastarfi er dómur mannréttindadómstóls Evrópu sem féll í Noregi.  Stefna framsóknarmanna er afar skýr. Við viljum taka upp stjórnarskrárákvæði sem tryggir þjóðareign á orkuauðlindum 

Hæstv. forseti. Það sem stendur upp úr eftir þessa umræðu er það sem ég vissi fyrir, Sjálfstæðisflokkurinn ræður ekki við stjórnarskrármálið. Það er eitt þar í veginum, hann hefur haft og hefur enn horn í síðu embættis forseta Íslands og setur það jafnan á dagskrá þegar dregur að kosningum  Síðan vil ég segja hvað varðar hitt stóra málið að ég er mjög undrandi. Ég er mjög undrandi á að hlusta á hv. formann þingflokks sjálfstæðismanna koma hér fram og halda sig bara við minnihlutaálitið. Það varð niðurstaða í mannréttindanefndinni sem er mjög alvarleg. Hún fjallar um mannréttindi á Íslandi og íslenska ríkisstjórnin og Alþingi Íslendinga verða í vondum málum ef þetta mál verður ekki tekið föstum tökum. Ég álít að það hefði þurft að taka það föstum tökum og allir flokkar fengju að koma að málinu. Þetta er mál sem fara verður hér yfir út frá mannréttindum og íslenska þingið og þjóðin þola ekki skaða af því úti í heimi gagnvart okkur. Þess vegna er það mjög brýnt mál og til skammar í þessari umræðu að tala um minnihlutaálitið og það er það sem við greinum í þessari umræðu, að stjórnarflokkarnir ætla ekkert að gera í þessu máli. Það verður sjávarútvegurinn sem líður mest fyrir málið. 
             Ég er í engum vafa um það sem formaður Framsóknarflokksins að við verðum að taka á í þessu máli. Sjálfsagt verður að breyta lögum og opna kerfið að einhverju leyti út frá mannréttindum hér heima og um víða veröld.  
            

Hæstv. forseti. Þetta var afar undarleg ræða hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni. Það hefur margoft komið fram að verið er að taka mjög föstum tökum það álit sem liggur hér fyrir frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna.  
             Hæstv. forseti. Ég vildi síðan segja að ég tek undir það með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að það er alveg ótrúlegt hvað menn eru alltaf tilbúnir til að reyna að grafa undan sjávarútveginum. Það er alveg ótrúlegt að hér í þingsalnum  Síðan vil ég segja varðandi frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra sem nú er til umfjöllunar hjá stjórnarflokkunum að auðvitað er það svo að stjórnarflokkarnir vilja fá að skoða það frumvarp mjög vel áður en við leggjum það fram. 

Virðulegi forseti. Þessi umræða fór dálítið út um víðan völl. Hún byrjaði í orkumálum og sjávarútvegsmálum og um tíma var forsetinn kominn til sögunnar. Það má kannski segja að hún hafi ekki einangrað sig við afmarkað mál sem ég held að sé ágætt í þessari umræðu. Mér hefði hins vegar þótt mikilvægt að Framsóknarflokkurinn gerði einnig grein fyrir sjónarmiðum sínum, til að mynda í orkumálum.  Ég vil líka segja um þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á Sjálfstæðisflokkinn um að hann hafi eytt talsverðum tíma í orkumálið að ég held að það sé að mörgu leyti eðlilegt því að hér er um stórmál að ræða.  Ég veit ekki til þess að nokkur sé að fjalla um þetta frumvarp. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna flutnings á útgáfu starfsleyfa til landlæknis. Ég hef ákveðið að leggja fram þetta frumvarp sem er þess efnis að útgáfa starfsleyfa til heilbrigðisstétta, ásamt ýmiss konar vottorðaútgáfu sem þeim fylgir, verði flutt frá heilbrigðisráðuneyti til landlæknis. Frumvarp þetta tengist aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um „Einfaldara Ísland“ og er liður í tveggja ára áætlun heilbrigðisráðuneytisins um aðgerðir til einföldunar opinberra reglna og stjórnsýslu. Helstu rökin fyrir flutningi starfsleyfa heilbrigðisstétta til landlæknis eru þau að um er að ræða stjórnsýslu sem telja verður að eigi frekar heima á verksviði stofnunar en ráðuneytis. Þess má geta að annars staðar á Norðurlöndum sjá hinar ýmsu undirstofnanir norrænna ráðuneyta um útgáfu starfsleyfa og vottorða sem tengjast þeim. Undirbúningsvinna vegna laga- og reglugerðarbreytinga að því er varðar starfsleyfi heilbrigðisstétta er hjá ráðuneytum. Í annan stað tel ég að frumvarpið sé ákjósanlegt út frá sjónarmiðum um réttaröryggi. Ef það verður að lögum getur umsækjandi um starfsleyfi borið ákvörðun landlæknis undir ráðuneytið og þannig fengið fjallað um mál sitt á tveimur stjórnsýslustigum. Loks er hér um að ræða einföldun á málsmeðferð og styttingu málsmeðferðartíma þar sem ráðuneytið hefur sent flestar umsóknir um starfsleyfi til umsagnar hjá landlækni. Með þessu frumvarpi er þó aðeins tekið fyrsta skrefið í átt til einföldunar á þessu sviði. Í heilbrigðisráðuneytinu hefur verið unnið að samningu lagafrumvarps um heilbrigðisstéttir með það að markmiði að þær muni allar heyra undir ein lög. Nú er í gildi fjöldi laga og reglugerða um heilbrigðisstéttir sem nánast öll byggjast á læknalögum og vísa í þau. Einn lagabálkur um heilbrigðisstéttir, eins og stefnt er að, mun því leiða til enn frekari einföldunar. Helstu atriði frumvarpsins eru þessi: 1. Hvarvetna þar sem þess er getið í lögum um heilbrigðisstéttir að heilbrigðisráðherra gefi út starfsleyfi er lagt til að útgáfa leyfanna flytjist til landlæknis. 2. Í samræmi við lög nr. 109/2007 um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/ 1969, er heiti heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis breytt í heilbrigðisráðherra og heilbrigðisráðuneyti þar sem það á við. 3. Nokkur úrelt ákvæði laga um heilbrigðisstéttir eru lagfærð og leiðrétt. Hæstv. forseti. Í ræðu minni hef ég farið í stórum dráttum yfir ástæður þess að ég legg fram frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna flutnings á útgáfu starfsleyfa til landlæknis. Megintilgangur breytinganna er að um er að ræða stjórnsýslu sem telja verður að eigi frekar heima á verksviði stofnunar en ráðuneytis og sjónarmið um réttaröryggi. Umsækjandi um starfsleyfi getur borið ákvörðun landlæknis undir ráðuneytið og þannig fengið fjallað um mál sitt á tveimur stjórnsýslustigum. Málsmeðferð verður einfaldari og styttri en ráðuneytið hefur sent flestar umsagnir um starfsleyfi til umsagnar hjá landlækni. Ég tel mikilvægt að frumvarp þetta nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Hæstv. forseti. Frumvarp þetta felur í sér annars vegar nauðsynlegar orðalagsbreytingar vegna færslu verkefna á milli ráðuneyta og hins vegar að færa útgáfu starfsleyfa ýmissa heilbrigðisstétta frá ráðherra til landlæknis. Mig langar að gera að umtalsefni orðið „starfsleyfi“ því að baki sérhverju starfsleyfi eða starfsheiti liggja kröfur um sérhæfða menntun á hinum ólíkustu sviðum og menntun þeirra heilbrigðisstétta sem frumvarpið nær til gerir kröfu um sérhæfða háskólamenntun. Þess vegna ættu engin starfsleyfi eða starfsheiti, óháð því hver veitir starfsleyfið, að vera gefin út án þess að þeirra menntunarkrafna sem að baki liggja sé að fullu fylgt. Spítalar og ýmsar stofnanir loka deildum þegar þeir hafa ekki mannskap vegna þess að starfsfólk þeirra er sérfræðingar. Engin dæmi eru um að einhverjir liðléttingar og lausalið geti komið í þeirra stað. Aðrar stofnanir, svo sem skólar, geta ekki lokað eða fellt niður kennslu ef ekki fást sérfræðingar því að í þeirra störf geta flestir gengið. Sérfræðimenntun á að virða og fagleg málefni eiga að vera á höndum sérfræðinganna og engra annarra. Ef kröfur um sérmenntun að baki starfsleyfi eða starfsheiti eru skýrar og frá þeim verður ekki hvikað skiptir í raun engu máli hver gefur starfsleyfið út. Hins vegar má ætla að með frumvarpi hæstv. heilbrigðisráðherra sé verið að einfalda stjórnsýsluna, það er líka verið að auðvelda kæruferli ágreiningsmála því að ef landlæknir synjar útgáfu starfsleyfis eða starfsheitis er möguleiki að kæra þá synjun til ráðherra og því ber að fagna. Hæstv. forseti. Ég styð fram komið frumvarp og það að færa starfsleyfi frá ráðherra til landlæknis. Það væri hins vegar óskandi að samræming væri í útgáfu starfsleyfa og starfsheita og enginn, og ég ítreka enginn fengi leyfi nema að uppfylltum kröfum. Ég vildi óska að svo væri en því er ekki að heilsa.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp um breytingu á allmörgum lögum, 16 ef rétt er talið, um heilbrigðisstéttir og önnur lög sem varða heilbrigðisþjónustu og eftirlit með heilbrigðisstarfsfólki. Þetta felur í sér fyrst og fremst flutning á útgáfu á starfsleyfum frá ráðherra til landlæknis. Mér telst til að í landinu séu starfandi um 30 heilbrigðisstéttir sem annaðhvort eru löggiltar eða viðurkenndar og ýmist er kveðið á í lögum eða í reglugerðum. Þær starfsstéttir eða fagstéttir hafa sótt um leyfi til að starfa innan síns fags eða starfsgreinar til heilbrigðisráðherra fram til þessa. Ég vil segja að frumvarpið er að mínu mati vel ígrundað og byggir á þeirri hugmyndafræði sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur beitt sér fyrir í starfi sínu sem heilbrigðisráðherra, þ.e. að breyta starfsemi heilbrigðisráðuneytisins í þá veru að þar fari fyrst og fremst fram stefnumótun í málaflokkum ráðuneytisins en framkvæmd verkefna verði á ábyrgð viðkomandi stofnana. Með það í huga er rökrétt að stjórnsýsluverkefni eins og umsýsla og umsjón með starfsleyfum heilbrigðisstétta verði færð til stjórnsýslustofnana, landlæknis í þessu tilviki. Þetta er leið til að einfalda stjórnsýsluna, eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpi hæstv. heilbrigðisráðherra. Í mörgum tilvikum, t.d. varðandi áminningu, sviptingu og endurútgáfu á starfsleyfi, hafa erindi verið send á milli landlæknis og ráðherra þar sem landlæknir hefur verið ráðgefandi fyrir ráðherra í þessum efnum en endanlegt vald er í höndum ráðherra. Með þessari breytingu verða þessir þættir í eftirliti með starfi heilbrigðisstétta á einni hendi og það gerir réttarstöðu viðkomandi einstaklinga betri, vilji þeir bera ákvörðun landlæknis, t.d. varðandi áminningu eða sviptingu eða veitingu starfsleyfa, undir ráðherra. Þá fær málið eðlilegri umfjöllun á tveimur stjórnsýslustigum þegar verkaskipti eru með þessum hætti sem er mun skýrari. Þetta er rökrétt breyting frá nýsamþykktu frumvarpi um landlækni sem tók gildi 1. september sl. þar sem kveðið er á um víðtækt eftirlitshlutverk landlæknis með heilbrigðisstarfsmönnum m.a. varðandi hæfni heilbrigðisstarfsmanns til starfa og hvernig er tekið á málum þegar heilbrigðisstarfsmaður hefur brotið af sér í starfi. Það er eðlilegt að þetta sé á einni hendi enda hefur ákvörðun ráðherra byggt á mati og ráðgjöf landlæknis og athugun hans á máli viðkomandi starfsmanns, eins og ég benti á hér á undan. Til viðbótar flutningi á umsjón með veitingu starfsleyfa til landlæknis er einnig í frumvarpinu ákveðin tiltekt á lögum um heilbrigðisstéttir sem löngu er tímabær. Breytingarnar eru reyndar smávægilegar og hafa í sjálfu sér ekki skipt máli í gegnum tíðina en samt sem áður er það ákveðin tiltekt sem er mikilvægt að halda til haga, t.d. varðandi nafn á fag- og stéttarfélagi hjúkrunarfræðinga. Í núgildandi hjúkrunarlögum er vísað til Hjúkrunarfélags Íslands en 15. janúar sl. voru 14 ár síðan það félag var sameinað félagi háskólamenntaðra hjúkrunarfræðinga og úr varð Félag ísl. hjúkrunarfræðinga, þannig að það er ágætt að því er haldið til haga í hjúkrunarlögum. Sama má segja um tilvísun í nám iðjuþjálfa sem nú er eingöngu kennt við Háskólann á Akureyri og það er líka til bóta að ákvæði um sérfræðingsleyfi til handa sjúkraþjálfurum eru með þessu frumvarpi færð inn í lög en hafa áður byggt á reglugerð. Það vakti sérstaka athygli mína í greinargerð með frumvarpinu og athugasemdum að fyrirhugað er að leggja fram frumvarp um starfsréttindi heilbrigðisstétta þar sem lög um einstakar heilbrigðisstéttir verða felld undir eina löggjöf. Slík breyting hefur verið til umræðu um nokkuð langt skeið og margar stéttir hafa lýst stuðningi við slíka breytingu en andstaðan hefur helst verið hjá læknum og hjúkrunarfræðingum. Ég man reyndar eftir því að hafa komið að slíku máli fyrir nokkuð mörgum árum síðan. Ætli það séu ekki svona 12 ár síðan ég kom að fyrstu drögum á slíku frumvarpi sem mætti töluverðri andstöðu, ekki síst hjá þessum tveimur stéttum sem ég nefndi hér áðan. Þessi leið hefur verið farin í Noregi og ég skoðaði á sínum tíma hvernig Norðmenn hafa farið að þessu og þessi leið hefur einnig verið farin í Svíþjóð. Ljóst er það er rétt leið að fella lög um starfsstéttir innan heilbrigðiskerfisins í ein lög. Hingað til hafa læknalög verið ákveðin grunnlög varðandi starf heilbrigðisstétta. Ákvæði þeirra laga hafa verið notuð sem ákveðinn grunnur í túlkun varðandi réttindi og skyldur annarra heilbrigðisstétta þannig að tímabært er og rétt ákvörðun að sameina þessi lög undir einn hatt og verður mjög áhugavert að taka þá umræðu. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann muni leggja þetta frumvarp fram á vorþingi eða hvort hann ætli sér lengri tíma til að skoða það. Hvernig hefur samráð við heilbrigðisstéttir farið fram og hver hafa viðbrögð þeirra verið varðandi þessa hugmynd? Að lokum langar mig aðeins að bregðast við því sem kom fram hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur varðandi starfsleyfi. Ég tek heils hugar undir hugleiðingar hv. þingmanns en vil jafnframt benda henni á varðandi það að taka réttindalausa kennara til starfa inn á kennslustofnunum, að innan heilbrigðiskerfisins er gert slíkt hið sama varðandi heilbrigðisstéttir. Ég er ekki að segja að það sé til fyrirmyndar en vegna manneklu á heilbrigðisstofnunum hafa t.d. sjúkraliðar, og það er heimild um það í lögum, verið ráðnir í stöðu hjúkrunarfræðinga þar sem ekki hefur reynst möguleiki á að ráða hjúkrunarfræðinga til starfa að undangengnum auglýsingum. Sama má segja um hjúkrunarfræðinema og læknanema sem ráðnir hafa verið til starfa inni á öldrunarstofnunum og heilbrigðisstofnunum til að sinna störfum hjúkrunarfræðinga. Sama má líka segja um læknanema sem sinna störfum lækna. Stærsti hópurinn eru náttúrlega ófaglærðir starfsmenn sem hafa verið ráðnir í svokallaðar sjúkraliðastöður. Það er því ekki einsdæmi að slíkt eigi sér stað innan kennslustofnana, heldur á þetta einnig við um heilbrigðisstofnanir. Að sjálfsögðu eigum við að stefna að því að fólk með réttindi sé í viðkomandi störfum en á sama máta eigum við jafnframt að gefa fólki, sem hefur áhuga á starfa á þessum vettvangi, tækifæri til að mennta sig til slíkra starfa. Við eigum að gera ófaglærða starfsmenn hæfari til að gegna umönnunarstörfum inni á sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnunum og gefa þeim tækifæri til að afla sér aukinna réttinda og starfa sem sjúkraliðar. Svona er þetta og við erum ekki ein um það hér á landi að réttindafólk með starfsréttindi sinni þeim störfum sem auglýst eru.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um þetta mál sem hér er til umfjöllunar frá hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er í sjálfu sér ánægjuefni að fá mál frá hæstv. heilbrigðisráðherra. Það hefur ekki verið mikið um að hann hafi flutt mál fram að þessu og farið er að líða á vetur. Miðað við áform sem maður hefur heyrt og kom m.a. fram hjá hæstv. forsætisráðherra, áform um miklar breytingar í heilbrigðiskerfinu sem sjálfstæðismenn treysta sér í með Samfylkingunni en telja ekki að hefði verið mögulegt að ná fram með Framsóknarflokknum, þá eigum við náttúrlega von á stórum málum inn í þingið, það er ekki nokkur spurning. Þetta mál sem hér er flutt er mjög saklaust og kallar ekki á neinar grundvallarbreytingar og í raun er það sjálfsagt mál að mínu mati. Það er reyndar flutt í framhaldi af stefnumótun sem átti sér stað í tíð síðustu ríkisstjórnar í sambandi við einfaldara Ísland. Hér er sem sagt fyrst og fremst verið að færa verkefni frá ráðuneyti til undirstofnunar og ég tel að það sé af hinu góða. Í öðru lagi er verið að breyta heitum bæði á ráðherra og ráðuneyti í framhaldi af því sem ákveðið var fyrir jólin í sambandi við breytingar á Stjórnarráði Íslands og það er eitthvað sem hlaut að koma í framhaldinu. Við getum haft ýmsar skoðanir á því hvort það var skynsamleg breyting sem þarna var gerð en fyrst hún var gerð þarf náttúrlega að laga lögin að henni og það er meiningin að gera með þessu frumvarpi. Þar að auki mun það spara einhverja peninga fyrir ríkissjóð samkvæmt umsögn frá fjármálaráðuneytinu og það er hið besta mál. Ég sé ekki ástæðu til annars en að vera jákvæð gagnvart þessu máli, alla vega hér við 1. umræðu. Að sjálfsögðu munum við fara yfir þetta mál betur í nefndinni þannig að þá kemur í ljós í smærri atriðum út á hvað það gengur og hvort þar leynist eitthvað sem maður áttar sig ekki á við fyrsta yfirlestur. Það væri kannski forvitnilegt að heyra, ef hæstv. ráðherra kemur upp aftur, hvort hann vilji ekki greina okkur frá því hvenær þessi stóru mál koma inn í þingið sem kalla á grundvallarbreytingar á heilbrigðiskerfinu.

Hæstv. forseti. Hér hefur hæstv. ráðherra mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna flutnings á útgáfu starfsleyfa til landlæknis. Ég tek undir inntak frumvarpsins um að breyta stjórnsýslunni á þann veg að starfið sé með eðlilegri hætti, að starfsleyfisveitingin sé hjá landlæknisembættinu þannig að kæruferli eða annað fari þá til efsta stjórnsýslustigsins sem er ráðuneytið. Ef heilbrigðisstarfsmenn eru ósáttir við afgreiðslu sinna mála er eðlilegt að geta kært málin til ráðherra. Ég tel að á mörgum sviðum sé rétt að fara yfir stjórnsýsluna þannig að ráðherra sé ekki bæði leyfisveitandi og úrskurðarvald í sama málinu eða við sömu starfsmenn þannig að varðandi réttaröryggi sé ákveðið kæruferli sem, ef allt svo strandar, lendir þá hjá dómstólum. Við getum þá fækkað þeim málum sem afgreidd eru með eðlilegum hætti innan stjórnsýslunnar sjálfrar. Ég vil nota þetta tækifæri og nefna hlutverk landlæknis í þessu samhengi. Það varðar stjórnsýslulega stöðu landlæknisembættisins því að í dag, og svo hefur lengi verið, er landlæknisembættið undir heilbrigðisráðherra. Það hefur bæði ráðgefandi hlutverk og eftirlitshlutverk og er í sumum tilfellum beggja vegna borðsins. Er ekki rétt að taka mjög alvarlega til skoðunar hvort við eigum ekki að styrkja stöðu landlæknisembættisins stjórnsýslulega gagnvart ráðuneytinu? Fram hafa komið hugmyndir þess efnis að landlæknisembættið falli beint undir Alþingi eins og umboðsmaður Alþingis og Ríkisendurskoðun, þetta sé eitt af þeim hlutverkum sem er ráðgefandi fyrir stjórnvöld. Þau eru aftur ráðgefandi og leiðbeinandi inni í kerfinu og eftirlitsaðilinn líka. Ég vil nefna þetta hér og veit að við eigum eftir að athuga betur í þessu sambandi hvort ekki eigi að skoða sérstaklega stöðu landlæknisembættisins með tilliti til sjálfstæðis og þess eftirlitshlutverks sem embættið hefur. Ég tek sérstaklega undir orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur hvað varðar starfsleyfin. Til hvers er verið að veita ákveðnum starfsstéttum starfsleyfi? Af hverju getur ekki hver sem er kallað sig lækni, hjúkrunarfræðing, sjúkraliða eða eitthvað af þessum 30 stéttum sem heyra undir heilbrigðisstéttirnar? Það er vegna þess að þetta eru lögvarin heiti, á bak við þau og á bak við starfsleyfi liggur ákveðin, viðurkennd þekking sem verður að uppfylla til að fá starfsleyfi. Ef það er svo mikilvægt að hafa starfsleyfi til að geta kallað sig eitt af þessum 30 starfsheitum heilbrigðisstétta, hjúkrunarfræðingur, læknir, líftæknifræðingur, eða hvað það nú er, er þá ekki mikilvægt að við förum að skoða mjög alvarlega hvers vegna við þurfum að ráða í neyð aðrar starfsstéttir í viðurkennd störf eins og til hjúkrunar til að sinna sjúkum, eins í stað sjúkraliða og jafnvel líftæknifræðinga? Ég held að læknastéttin sé eina stéttin sem hefur þá viðurkenningu að ekki er hægt að fá inn í þá starfsgrein aðra en þá sem hafa full réttindi. Ég held að þarna sé meinsemd sem við þurfum að taka alvarlega í þeirri stöðu sem við erum í nú ef við ætlum að standa vörð um þessi starfsleyfi, að þau þýði eitthvað, þau séu eitthvað, að það sé til einhvers að mennta sig til að hljóta þessa viðurkenningu. Þá verðum við að horfa til þess að launin séu með þeim hætti að þeir sem mennta sig til þessara starfa og vilja vinna við það sem þeir hafa menntað sig til - að það sé eftirsóknarvert og að ekki þurfi að leita út fyrir stéttirnar til þess að fylla í skörðin. Í heilbrigðisþjónustunni er þetta alvarleg staða og sömuleiðis í menntakerfinu. Mig grunar að ef við skoðuðum fjárveitingar, bæði til heilbrigðisþjónustunnar og leikskólanna, grunnskólanna, að við áætlum fjármagn út frá því að þar sé stór hluti starfsfólks ófaglærður. Við gerum sem sagt ekki ráð fyrir að fullmanna allar stöður með fólki sem menntað er til starfa í leikskólum og heilbrigðisþjónustu. Hæstv. forseti. Við munum fara vel yfir frumvarpið í hv. heilbrigðisnefnd en í fljótu bragði sýnist mér þetta allt vera í rétta átt og að þarna sé svolítil tiltekt í leiðinni hvað varðar einstakar stéttir. Liðin eru 15 ár síðan hjúkrunarfræðingar stofnuðu Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga og það er ágætt að halda upp á afmælið með því að fá það rétt nefnt inn í lögin og eins hvað varðar iðjuþjálfa og sjúkraþjálfara, að þeirra staða sé viðurkennd eins og hún er í dag, inni í þessum miklu tiltektum.

Virðulegi forseti. Ég þakka málefnalega og góða umræðu. Mér heyrist að þeir þingmenn sem hér tóku til máls séu allir jákvæðir í garð málsins og fagna ég því. En það kemur kannski ekki á óvart, það er eðlilegt að komast að þeirri niðurstöðu þegar við hugsum málið að rökrétt sé að heilbrigðisráðuneytið sé fyrst og fremst í því sem ég tel að ráðuneyti eigi að vera, þ.e. í stefnumótun og aðhaldi. Annað, eins og leyfisveitingar og ýmislegt fleira, á heima annars staðar og fóru held ég allir þingmenn ágætlega yfir þær röksemdir og er þetta í rauninni löngu tímabært. Hv. þm. Þuríður Backman vék líka að hlutverki annars aðila, þ.e. landlæknis, og í mínum huga á hann fyrst og fremst að vera ráðgefandi og í eftirlitshlutverki, hann á að vera með faglegt eftirlit. Ég tel að við þurfum að skerpa á því því að færa má rök fyrir því að landlæknisembættið sé hugsanlega að gera ýmislegt annað sem heyrir ekki undir þennan þátt sem er svo sannarlega afskaplega mikilvægur. Menn geta síðan rætt hvort ganga eigi enn lengra en í það minnsta held ég að það sé gott að fara í það svona í fyrstu atrennu. Hér voru rædd mönnunarmál - eðli málsins samkvæmt er farið vítt um veg þegar menn ræða heilbrigðismál - og getum við að vísu, ef við berum okkur saman við ýmsa aðra, vel við unað hvað það varðar. Í dag eru áberandi fréttir á vefmiðlum um ástandið í Danmörku. Þar er ekki hægt að manna læknastöður í heilsugæslustöðvum víðs vegar um landið og er það orðið mjög stórt vandamál í því ágæta landi. Danir verða nú þegar að reiða sig á útflutning, ef þannig má að orði komast, á þeim sem eiga um sárt að binda þar til þess að geta skaffað þá þjónustu sem þeir þurfa á að halda. Það liggur fyrir að mönnunarmál eru eitt af framtíðarmálunum í íslenskri heilbrigðisþjónustu, þó ekki væri nema vegna þess að þjóðin er að eldast eins og aðrar þjóðir. Eins og við þekkjum erum við ein yngsta, ef ekki yngsta, þjóðin í OECD í dag. En þjóðin mun eldast eins og aðrar þjóðir, það liggur fyrir. Það er þumalputtaregla hjá OECD, og við berum okkur mikið eftir upplýsingum þaðan, að kostnaður við 65 ára og eldri er að meðaltali fjórum sinnum meiri en við þá sem yngri eru. Við horfum því bæði fram á nútíðar- og framtíðarverkefni hjá okkur hvað varðar þennan þátt mála. Hv. þm. Ásta Möller spurði hvenær þess væri að vænta að fram komi frumvarp um lög um heilbrigðisstéttir. Eins og hv. þingmaður fór yfir og þekkir afskaplega vel er ekki um lítið mál að ræða. Það er ekki neinn hraði á þessu máli og alveg hárrétt, sem kom fram hjá hv. þingmanni, að mjög mikilvægt er að eiga gott samstarf við þær stéttir sem undir þennan lagabálk munu heyra. Við sjáum því ekki fram á að slíkt frumvarp komi fram á næstu mánuðum og ég á faktískt ekki von á því að það gerist nú á vorþinginu. Málið er stærra en svo og afskaplega mikilvægt. Eina leiðin til að koma því í höfn er sú að um það ríki þokkaleg sátt á milli heilbrigðisstétta. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir spurðist fyrir um það hvenær stóru málin kæmu. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt vildi hún endilega fá sem flest frumvörp frá þeim sem hér stendur inn í þingið og fagna ég því að mikil eftirvænting sé eftir slíku. En það er eins og hv. þingmaður veit, og við ræddum hér fyrir jólin, að það liggur hér fyrir að fram muni koma frumvarp um breytta skipan varðandi fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar og ýmislegt fleira mun koma - menn verða síðan að meta hvort þeir telji það stórt eða lítið en það liggur fyrir að frumvörp munu koma fram á vorþinginu sem hafa verið boðuð og eru nú þegar að koma fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og við þekkjum öll sem höfum tekið þátt í þeirri umræðu hér inni. Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir jákvæð viðbrögð og málefnalega umræðu. Ég er sannfærður um að hæstv. heilbrigðisnefnd mun fara vel yfir málið og örugglega koma með gagnlegar ábendingar eða tillögur um breytingar ef svo ber undir.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra kveikti aðeins í mér, hann talaði um að ekki væri gott ástand í Danmörku í sambandi við læknamál en bar sig nokkuð drjúglega hvað varðar stöðuna hér. Nýlega bárust fréttir af því að um 30.000 manns hefðu ekki heilsugæslulækni, 20 lækna vantaði í heilsugæsluna, margir væru orðnir vel fullorðnir og liti út fyrir að tiltölulega margir mundu hætta á þessu ári og þar með væri vandinn orðinn enn meiri. Ég held því að við stöndum frammi fyrir ansi stóru og erfiðu máli og mér dettur í hug að spyrja hæstv. ráðherra hvað hann sé að gera í því að bæta þarna úr. Heilsugæslan er, að mínu mati, grunnþjónustan í heilbrigðismálum og skiptir gríðarlegu máli að þar sé haldið vel á málum.

Virðulegi forseti. Fyrir þinginu liggur munnleg fyrirspurn, sem ég mun svara á morgun, um það sem snýr að heilsugæslunni og þá sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Hv. þingmaður spyr hvað hafi verið gert. Við höfum vitað af þeim verkefnum sem þarna liggja fyrir. Stétt heimilislækna, eða stærsti hluti hennar, er, ég ætla ekki að segja kominn á aldur, í eldri kantinum og ekki hefur orðið jafnmikil endurnýjun í þeirri stétt eins og menn hefðu viljað sjá. Eðli máls samkvæmt er það ekki nýtt mál, eins og hv. þingmaður þekkir. En við sjáum líka fram á það, eins og hv. þingmaður veit, að mikil eftirspurn er eftir þessari þjónustu og þannig á það að vera. Það skiptir máli hvernig menn haga þessum málum, hvernig við nýtum þá fjármuni sem við leggjum í þetta sem best. Ráðuneytið hefur verið að skoða þessi mál, taka út hluti, hvernig þetta hefur verið fram til þessa, hvernig það hefur reynst. Það var tilkynnt fyrir nokkru að ég hyggist setja nefnd sem ég hef skipað undir forustu Guðjóns Magnússonar, fyrrverandi framkvæmdastjóra WHO, til þess að taka út þá stöðu sem nú er og koma með tillögur til úrbóta og varðandi framtíðarskipan hvað þetta varðar. Eins og ég nefndi áðan, virðulegi forseti, eru mönnunarmálin eitt af nútíðar- og framtíðarverkefnum okkar. Það hefur verið meira áberandi um ýmsar aðrar stéttir en svo sannarlega þurfum við líka að huga að læknum og þá kannski sérstaklega heimilislæknum, þess vegna hófum við þessa vinnu strax á sumarmánuðum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um geislavarnir. Frumvarpið er samið í heilbrigðisráðuneytinu í nánu samstarfi við Geislavarnir ríkisins. Með frumvarpinu er lagt til að eftirlit Geislavarna ríkisins verði einfaldað og dregið verði úr reglubundnu tæknilegu eftirliti. Þess í stað verður lögð aukin áhersla á ábyrgð notenda, virkt gæðakerfi og mat á geislaálagi sjúklinga. Þessar áherslubreytingar í starfsemi stofnunarinnar eiga að skila verulegum árangri í þeirri viðleitni að notkun geislunar á Íslandi sé sem árangursríkust og að geislun á fólk, almenning, starfsmenn og sjúklinga, sé sem minnst. Samhliða tillögum að lagabreytingum er unnið að breytingum á reglugerðum sem Geislavarnir ríkisins starfa eftir með sömu markmið í huga. Þær breytingar sem frumvarpið felur í sér eru fjórþættar. Í fyrsta lagi er lögð til einföldun á framkvæmd eftirlits með innflutningi, uppsetningu og breytingum á geislatækjum sem gefa frá sér jónandi geislun. Frumvarpið gerir ráð fyrir að í stað þess að innflytjendur geislavirkra tækja þurfi að senda Geislavörnum ríkisins tilkynningu í hvert skipti sem slíkt tæki er flutt inn verði innflutningur tilkynntur stofnuninni árlega. Þá er í frumvarpinu lagt til að uppsetning geislatækja verði tilkynningarskyld en ekki leyfisskyld eins og nú er. Þá gerir frumvarpið einnig ráð fyrir að krafa um leyfi vegna breytinga á geislatæki verði felld niður. Í öðru lagi er lagt til að útflutningur geislavirkra efna verði háður leyfi Geislavarna ríkisins. Leyfi til útflutnings verður því aðeins veitt að stjórnvald í móttökulandinu staðfesti að móttakandi efnisins hafi leyfi til móttöku geislavirkra efna. Gera má ráð fyrir að innflutningur geislavirkra efna verði í auknum mæli háður því að útflutningur þeirra frá móttökulandinu sé háður leyfi og að takmarkanir verði settar á sölu geislavirkra efna til landa sem ekki hafa slík ákvæði í löggjöf sinni. Því er lagt til að kveðið verði á um þetta með skýrum hætti í lögum. Í þriðja lagi að Geislavörnum ríkisins verði falin nauðsynleg mælifræði og umsjón með og varðveisla landsmæligrunna fyrir jónandi geislun og geislavirkni. Með mælifræði jónandi geislunar er átt við fræði og aðferðir til að mæla geislun, geislaskammta og geislavirkni. Með landsmæligrunni er átt við mælitæki eða mælikerfi sem ætlað er að skilgreina eða endurgera mælieiningu sem hafa skal til viðmiðunar í viðkomandi landi. Í fjórða lagi er orðalag nokkurra greina gildandi laga gert skýrara. Frumvarpið var sent ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur til umsagnar. Nefndin tók í umsögn sinni undir þá stefnumörkun sem í frumvarpinu felst að leggja áherslu á að nýta gæðakerfi og innra eftirlit fyrirtækis þannig að unnt sé að draga úr og einfalda opinbert eftirlit. Í mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á kostnaðaráhrifum frumvarpsins kemur fram að verði frumvarpið óbreytt að lögum sé gert ráð fyrir að rekstrarkostnaður Geislavarna ríkisins aukist um 6,1 millj. kr. á ári og stofnkostnaður verði um 8 millj. kr. Gert er ráð fyrir að lögin öðlist gildi frá og með 1. janúar 2009 og allur kostnaður af framkvæmd þeirra rúmist innan fjárhagsramma heilbrigðisráðuneytisins. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins. Ég tel mikilvægt að frumvarp þetta nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að því verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/2002, um geislavarnir. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að um lögbundna endurskoðun er að ræða en þegar lögin voru samþykkt á árinu 2002 var gert ráð fyrir að þau yrðu endurskoðuð innan fimm ára frá gildistöku þeirra. Þegar litið er yfir frumvarpið má segja að meira sé um tæknilegar breytingar en pólitískar breytingar og þegar hv. heilbrigðisnefnd tekur málið til umfjöllunar mun hún leita til sérfræðinga til þess að leiða sig í gegnum frumvarpið. Greinargerðin gerir reyndar ágætlega grein fyrir þessum breytingum og á hverju er verið að byggja. Ef maður vill samt sem áður leita að pólitík í frumvarpinu má segja að með því sé leitað leiða til að einfalda ferla, draga úr eftirliti og auka ábyrgð notenda á slíkum tækjum sem varða geislavirk efni. Það er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um einfaldara Ísland og að draga úr reglukerfi þar sem nokkur möguleiki er á því. Ljóst er að tækniþróun og aukin þekking á verksviði stofnunarinnar hefur leitt til þess að hægt er að innleiða ný vinnubrögð á ákveðnum sviðum hennar en einnig er tekið mið af reglum Evrópusambandsins um geislavarnir við samningu frumvarpsins og varðandi framkvæmd geislavarna. En þó að þessir þættir séu ekki hluti af samningi við Evrópska efnahagssvæðið eru þessi viðmið samt sem áður tekin upp til þess að gæta samræmis við löndin í kringum okkur í þessu máli, sem ég tel vera mjög skynsamlegt. Eins og kom fram í máli hæstv. heilbrigðisráðherra er einnig kveðið á um að setja reglur um útflutning á geislavirkum efnum en slíkar reglur hafa ekki verið til staðar. Í núgildandi lögum hefur eingöngu verið horft til innflutnings á geislavirkum efnum. Nauðsynlegt þykir að koma slíkum reglum á í öryggisskyni og segir það kannski meira en margt annað um það hver þróunin hefur verið í þessum málum og á þessu sviði á síðastliðnum fimm árum þar sem ekki var einu sinni gert ráð fyrir því að geislavirk efni væru til útflutnings heldur eingöngu til innflutnings. Í sjálfu sér er ekki mikið meira um frumvarpið að segja en eftir 1. umr. hér í dag mun það fara til hv. heilbrigðisnefndar sem mun skoða það ítarlega.

Hæstv. forseti. Þegar lög um geislavarnir, nr. 44/2002, tóku gildi var sett ákvæði í þau sem segir að lögin skyldu endurskoðuð innan fimm ára frá gildistöku þeirra og nú er komið að því. Við breytingarnar á lögunum árið 2002 voru gerðar þó nokkrar breytingar sem þótti eðlilegt að láta reyna á og sjá hvernig reyndust og setja þar af leiðandi ákvæði um endurskoðun. Nú hefur það verið gert og frumvarpið er samið í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu í nánu samstarfi við Geislavarnir ríkisins sem hafa unnið eftir lögunum frá 2002 og hafa komið nokkrir ágallar í ljós sem verið er að lagfæra með þessu frumvarpi og er það gott. Hvað varðar megináherslurnar er verið að falla frá hinu reglubundna eftirliti sem Geislavarnir ríkisins höfðu með jónandi tækjum og áherslan er færð yfir á gæðakerfi og innra eftirlit hjá viðkomandi stofnunum sem nota jónandi tæki. Ábyrgðinni er þar af leiðandi velt yfir á notendur, það er sannarlega verið að einfalda ferlana hvað varðar innflutning, leyfi og eftirlit með jónandi tækjum en það á jafnframt að tryggja að öryggi í notkun þessara tækja fyrir almenning, fyrir þá sem nota tækin og fyrir sjúklinga sé tryggt og sé betra en hefur verið. Allt er þetta af hinu góða nema ég vil í þessu sambandi nefna að þetta átti einnig við um Rafmagnseftirlit ríkisins, sem var lagt niður og sett yfir í einkarekstur þar sem ábyrgðinni á innflutningi og notkun rafmagnstækja var komið yfir á söluaðila og notendur og síðan gerir fyrirtækið sem hefur eftirlitið ákveðnar stikkprufur, gerir úttekt á rafmagnsöryggi. Út frá því hvernig stikkprufurnar koma út verða málin skoðuð nánar hvort heldur það eru fjós, ákveðin rafmagnstæki eða annað. Það er ekki eins og áður var, farið í eftirlit í öllum hesthúsum, í öllum fjósum, með öllum raftækjum sem flutt voru inn heldur er áherslan á gæðakerfi og innra eftirlitið. Nú er vissulega, hæstv. forseti, ekki hægt að líkja þessu saman því það er ekki verið að leggja niður Geislavarnir ríkisins en það er sama hugmyndafræði á bak við innra eftirlit og ábyrgð viðkomandi stofnunar. Ég tel því að nú sé áhugavert að reyna að leggja mat á það hvernig rafmagnseftirlitið hefur þróast á þeim árum sem ábyrgðinni var velt yfir á notendur, innflytjendur og þar sem gæðakerfin áttu að taka við og innra eftirlitið. Sannast sagna tel ég að það sé eftirlit sem við þyrftum að fara í gegnum og skoða hvort sé nógu tryggt eins og það er í dag því að það er ekki einleikið hvað brunar hafa verið algengir. Það er hægt að benda á það hlutverk sem Rafmagnseftirlitið hafði á sínum tíma, hvað það skilaði góðum árangri og miklum vörnum og leiðbeiningum til þeirra sem voru að flytja inn og tryggði ákveðið öryggi á gæðum tækjanna. Sama gilti um notendur, leiðbeinendur, ég nefni t.d. sérstaklega bændur, leiðbeiningar til bænda um hvernig átti að ganga frá rafmagninu. Þó að þetta sé vissulega ekki sama kerfið vil ég beina því til hv. heilbrigðisnefndar þegar farið verður yfir þetta frumvarp í nefndinni að líta til þessa hvort oftrú á slíku innra kerfi geti ekki líka leitt okkur af leið og hvort það sé nægilegt að trúa á hugmyndafræðina ef reynslan segir annað. Ég hnýt líka um það hérna þegar verið er að tala um „ábyrgð notanda“ þar sem áherslan er á ábyrgð notanda og í mörgum tilfellum eru þetta heilbrigðisstofnanir sem eru þá að nota jónandi tæki eins og röntgentæki. Geta heilbrigðisstarfsmenn, þ.e. læknar, röntgentæknar og röntgenlæknar ábyrgst það að viðkomandi sjúklingur fái ekki of mikla geislun nema að þeir hafi í höndunum fullnægjandi upplýsingar um hvað tiltekinn sjúklingur eða einstaklingur er búinn að fara í margar röntgenmyndir og á hve stuttum tíma? Er þetta ekki hluti af því að geta leitað í rafrænar upplýsingar og skoðað hversu mikla geislun viðkomandi einstaklingur eða sjúklingur hefur fengið og á hvað löngum tíma, fengið upplýsingar úr rafrænni sjúkraskrá? Eins og kerfið er í dag þá eru ekki tengingar á milli allra heilbrigðisstofnana og rafrænar tölvumyndir, sem sumir kalla röntgenmyndir, fara ekki á milli staða, sömu sjúklingarnir eru myndaðir vegna ákveðinna einkenna á nokkrum stöðum því það er einfaldara en að senda myndir á milli. Geta læknar í raun borið slíka ábyrgð nema það felist í kerfinu að allar heilbrigðisstofnanir séu tengdar þessu rafræna kerfi og sendi röntgenmyndir á milli svo að ekki sé verið að geisla of mikið? Eins hnýt ég um þá upphæð sem á að fara í rekstrarkostnað Geislavarna. Ef hæstv. ráðherra kemur hér upp aftur og fer yfir athugasemdirnar sem komið hafa fram vil ég óska eftir því að hann geri grein fyrir því hvers vegna rekstrarkostnaður Geislavarna ríkisins hefur aukist um rúmar 6 millj. kr. á ári og stofnkostnaður verði 8 millj. kr., ef þetta er til þess að einfalda ferlið og einfalda eftirlitið. Hæstv. forseti. Ég tel að það sé mikilvægt að fara vel yfir þessar breytingar og þá með fulltrúum frá Geislavörnum ríkisins sem þekkja þetta mál hvað best. Þetta eru það sérhæfð mál og á hendi einnar stofnunar að sjá bæði um innflutning og sem betur fer núna að fá upplýsingar um útflutning á geislandi efnum og ég álít að það sé rétt að fá góða yfirferð yfir málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir innlegg þeirra í umræðuna. Mér heyrist að menn séu frekar jákvæðir hvað þetta varðar og ég fagna hugmyndum hv. þm. Þuríðar Backman um að einkavæða Geislavarnir. Við erum ekki komin svo langt en ég er sannfærður um að þið farið vel yfir það í hv. heilbrigðisnefnd og ef þið sjáið einhvern flöt á því hlýtur maður að taka öllum slíkum málefnalegum ábendingum vel en við erum ekki að fara neitt þangað í þessu frumvarpi eins og hv. þingmaður fór ágætlega yfir. 
             Mér fannst hins vegar hv. þingmaður alveg koma inn á það sem kannski er mikilvægast í þessu, sem snýr að þeim aðilum sem nota þessa þjónustu og nýta hana, en það er sú áhersla á að geislun á Íslandi sé sem árangursríkust og að geislun á fólk, almenning, starfsmenn og sjúklinga, sé sem minnst, á það eigum við auðvitað að leggja áherslu. Þetta er kannski eitthvað sem almenningur og fagaðilar eru betur meðvitaðir um en þeir voru í árdaga þessarar þjónustu eða tækni og það er mjög mikilvægt að þetta sé uppleggið í þeim breytingum sem við förum í. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að rafræn sjúkraskrá er afskaplega mikilvæg bæði af þeim ástæðum sem hv. þingmaður nefndi og mjög mörgum öðrum. Í því skyni er nefnd að störfum undir forustu Daggar Pálsdóttur sem er að skoða lagaumhverfið hvað það varðar vegna þess að eins og við þekkjum þá mætti vera auðveldara og betra að nýta sér þetta umhverfi en nú er. En það eru ýmsir annmarkar á því og ég vonast til að tillögur starfshópsins verði til þess að þeir agnúar muni hverfa og við getum byggt upp af þeim ástæðum sem hv. þingmaður nefndi, m.a. rafræna sjúkraskrá sem verði með því besta sem gerist. Hv. þingmaður spurði um kostnaðinn, af hverju hann aukist þrátt fyrir að hér sé um einföldun að ræða. Það er fyrst og fremst vegna þess sem kemur fram í a-lið 1. gr. frumvarpsins, en þar segir að bætast skuli við nýr töluliður, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Nauðsynleg mælifræði og varðveisla landsmæligrunna vegna notkunar jónandi geislunar á Íslandi.“ Eftir því sem ég best veit er þarna til komin ástæðan fyrir bæði stofnkostnaði og auknum rekstrarkostnaði en að sjálfsögðu geta þingmenn í hv. heilbrigðisnefnd fengið nánari upplýsingar um þetta þegar þeir fjalla um málið í nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að spyrjast fyrir um það hvort ekki sé samræmi í stjórn fundarins innan forsætisnefndar á meðal forseta, eftir því hver stjórnar fundi. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra fór ekki rétt með þingsköp hér, hann þúaði þingmenn úti í sal o.fl. í þeim dúr, sem á ekki að gera. Ég veit að stundum gera forsetar alvarlegar athugasemdir við þingmenn og ráðherra ef þeir fara eitthvað út fyrir rammann og því spyr ég: Er ekki annaðhvort að gera það alltaf eða bara að sleppa því, hæstv. forseti?

Forseti biður 2. þm. Norðausturkjördæmis, Valgerði Sverrisdóttur, afsökunar á því ef hann hefur ekki tekið eftir að hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson fór ekki að þingsköpum. Það er hins vegar hægt að upplýsa það hér að forsætisnefnd og forsetum ber að fylgja þeim reglum sem settar hafa verið.

Virðulegur forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar um úttekt á réttindum og stöðu líffæragjafa. Meðflutningsmenn að málinu eru auk þeirrar er hér stendur hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Magnús Stefánsson og Bjarni Harðarson. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra og félagsmálaráðherra að gera úttekt á stöðu og réttindum líffæragjafa og leita leiða til að koma til móts við launatap og útgjöld sem þeir verða fyrir við líffæragjöf.“ Virðulegur forseti. Líffæraígræðslur hófust fyrst árið 1954 en þá var fyrsta árangursríka líffæraígræðslan framkvæmd í Boston í Bandaríkjunum. Síðan hafa orðið mjög miklar framfarir á sviði ígræðslulækninga og eru líffæraígræðslur með mestu framfarasporum læknavísindanna á síðustu öld. Æ fleiri líffæri er hægt að nýta til líffæragjafa og má þar nefna hjarta, lifur, lungu og nýru. Slíkar ígræðslur fara ört vaxandi, sérstaklega í hinum vestrænu samfélögum. Biðtíminn eftir líffærum er hins vegar langur og því miður falla árlega frá í heiminum þúsundir sjúklinga á biðlista. Á sama tíma og eftirspurnin eftir líffærum til ígræðslu heldur áfram að aukast hefur fjöldi líffæragjafa víðast haldist svipaður. Eftirspurnin er því miklu meiri en framboðið og af þeim sökum er afar brýnt að fjölga lifandi líffæragjöfum í þeim tilvikum sem því verður við komið. Líffæri til ígræðslu fást yfirleitt frá látnum einstaklingum. Það er afar athyglisvert að skoða grein eftir Runólf Pálsson, yfirlækni nýrnalækninga á Landspítalanum, sem hann skrifaði í Læknablaðið á sínum tíma. Þar kemur fram varðandi líffæragjafir frá látnum einstaklingum að forsenda þess að unnt sé að nýta líffæri frá látnum gjöfum er að einstaklingur sé úrskurðaður látinn þegar heiladauði á sér stað og þannig sé hægt að fjarlægja líffærin áður en blóðrás stöðvast. Vitnað er í rannsókn sem er afturvirk, Rannsókn á brottnámi líffæra til ígræðslu frá látnum gjöfum á Íslandi á árunum 1992–2002. Þetta er rannsókn sem Sigurbergur Kárason og samstarfsmenn hans fjalla um og birtist einnig í Læknablaðinu. Í grein sinni segir Runólfur: „Mesta athygli vekur að samþykki fyrir líffæragjöf var einungis veitt í 60% tilvika þar sem óskað var eftir henni og fór tíðni neitunar vaxandi er leið á tímabilið.“ Það er eins og vanti að upplýsa almenning betur um líffæragjafir á Íslandi af því að það virðist færast í vöxt að aðstandendur neiti að gefa líffæri úr látnum ástvinum sínum þótt menn viti að það getur bjargað lífi annarra. Hugsanlega hefur fræðslu til almennings um líffæragjöf verið ábótavant, segir Runólfur Pálsson í grein sinni og tiltekur einnig að ef til vill þurfi að hyggja betur að því hvernig staðið er að öflun samþykkis fyrir líffæragjöf. Í þessari grein er bæði verið tala um látna og lifandi líffæragjafa. Varðandi réttindi líffæragjafa sem fjallað er um í þessari þingsályktunartillögu þá er verið að tala um lifandi líffæragjafa. Hérlendis hafa verið tiltölulega margir lifandi líffæragjafar þannig að segja má að við stöndum okkur vel þar. Það eru einkum aðilar sem gefa nýru. Hlutfall lifandi nýrnagjafa hér á landi er með því hæsta sem þekkist eða um 70%. Réttindi líffæragjafa á Íslandi eru hins vegar mjög óljós og það þarf að bæta úr þeim. Undirbúningur aðgerða er líffæragjöfunum kostnaðarlaus og einnig aðgerðin sjálf en síðan kemur babb í bátinn þegar þessu er lokið því að líffæragjafar virðast að miklu eða öllu leyti vera háðir velvilja vinnuveitenda sinna vegna þessara aðgerða af því að þeir þurfa að vera frá vinnu í lengri eða skemmri tíma. Talað er um að nýrnagjafar þurfi margir hverjir að vera frá í tvo mánuði eftir aðgerð og á þessum tíma eru þeir háðir velvilja vinnuveitenda sinna. Sjálfstæðir atvinnurekendur tapa að öllu leyti sínum tekjum þann tíma sem þeim er ekki unnt að vinna í framhaldi af líffæragjöf. Þeir eiga þó í einhverjum tilvikum, líklega flestum, rétt á sjúkradagpeningum sem eru í kringum 40 þús kr. á mánuði sem er auðvitað langt frá launum viðkomandi einstaklinga dags daglega. Þeir sem eru sjálfstæðir atvinnurekendur eru því afar illa staddir að þessu leyti. Sjúkrasjóðir stéttarfélaga hafa sumir reynt að styðja líffæragjafa fjárhagslega samkvæmt nánari reglum þar um. Stéttarfélög hafa þannig mörg hver komið til móts við líffæragjafana og eins vinnuveitendur þar sem viðkomandi líffæragjafar eru launþegar en svo er ekki um þá sem eru sjálfstætt starfandi atvinnurekendur og á því þarf að taka vegna þess fjárhagslega tjóns sem þeir verða fyrir. Víða erlendis hefur réttur lifandi nýrnagjafa verið skilgreindur sérstaklega innan sjúkratryggingakerfa og njóta þeir í einhverjum tilvikum fullrar launatryggingar af hálfu hins opinbera þann tíma sem þeir eru frá vinnu. Virðulegi forseti. Líffæragjafir eru samfélagslega miklu ódýrari en langtímameðferð við ýmsum alvarlegum sjúkdómum og má þar nefna t.d. blóðskilun hjá þeim sem eru með óstarfhæf nýru. Það er mjög fjárfrek meðferð fyrir utan hvað það er erfið meðferð fyrir sjúklinginn sjálfan og íþyngjandi á allan hátt. Lífsgæði líffæraþeganna sjálfra stóraukast einnig við líffæragjöf. Fólk talar um nýtt líf, að það endurheimti sitt fyrra líf áður en líffæri þess bilaði og hætti að virka. Fjármagn sparast ef við förum þá leið að styðja líffæragjafana þannig að þeim fækki ekki heldur fjölgi, því að framlag líffæragjafa er mjög þýðingarmikið fyrir samfélagið allt. Það er því mjög brýnt að mínu mati og þeirra sem vinna þessi störf, vinna við nýrnaígræðslur og kynnast bæði líffæragjöfum og líffæraþegum, að taka á þessu máli hið allra fyrsta. Og af því að ég var að vitna í Runólf Pálsson, yfirlækni á nýrnadeild Landspítalans, þá kemur eftirfarandi fram í grein hans, með leyfi forseta: „Loks eru sjúkratryggingar lifandi nýrnagjafa í ólestri og þarfnast tafarlausra úrbóta.“ Þarna er líka fjallað um Danmörku og er sérstaklega tilgreint að í Danmörku njóta líffæragjafar fullrar launatryggingar af hálfu hins opinbera, þannig að hægt er að vitna í ýmis dæmi um að önnur ríki taka á þessu með myndarlegum hætti. Runólfur Pálsson, yfirlæknir á nýrnadeild Landspítalans, telur líka að það komi til greina að öll ábyrgð og umsýsla sem snýr að líffæraígræðslum verði á forræði Landspítalans í samstarfi við heilbrigðisyfirvöld og segir að langstærsti hluti þessarar starfsemi fari fram á Landspítalanum auk þess sem sjúkrahúsið öðlaðist viðurkenningu sem ígræðslustofnun og fékk beina aðild að Scandiatransplant eftir að ígræðslur nýrna frá lifandi gjöfum hófust í desember 2003. Í okkar litla samfélagi erum við svo heppin að vera með hátt hlutfall lifandi líffæragjafa. Við erum lítil þjóð og þekkt fyrir hjálpsemi í garð samborgaranna. Fjölmörg dæmi eru um að fólk gefi systkini sínu nýra og í einhverjum tilvikum hluta af lifur, dæmi eru um mæður sem gefa börnum sínum hluta af lifur. Þetta er auðvitað afar jákvætt en það er brýnt að við séum líka með fyrirkomulag hér á landi sem tryggir að fólk sem gefur svo mikla gjöf sem líffæri er verði ekki fyrir launatapi. Virðulegi forseti. Ég tel allt mæla með því að tekið verði myndarlega á þessu máli. Í þessari þingsályktunartillögu er því beint sérstaklega til hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra að láta gera úttekt á réttindum og stöðu líffæragjafa, sem er ekki ásættanleg eins og hún er í dag, og leita leiða til að koma til móts við launatap og útgjöld sem líffæragjafar verða fyrir. Markmiðið er að líffæragjöfum fjölgi þó að þeir séu tiltölulega margir á Íslandi. Markmiðið er að bæta heilsu líffæraþeganna og markmiðið er líka að spara fjármagn, af því að þá þarf ekki að greiða fyrir dýra og sársaukafulla meðferð.

Hæstv. forseti. Þingsályktunartillagan sem hér er lögð fram um úttekt á réttindum og stöðu lifandi líffæragjafa er að mínu mati tímabær. Líffæri til ígræðslu fást yfirleitt, eins og hér hefur komið fram, frá látnum einstaklingum og ef til vill eðli málsins samkvæmt. Ég tel að ræða þurfi opinskátt um líffæragjöf og hvetja til þess að veitt sé samþykki til líffæragjafar á meðan sérhver einstaklingur er til þess bær, því að það getur verið afar sársaukafullt og erfitt fyrir aðstandendur að heimila slíkt á sorgarstundu þrátt fyrir vissu um að líffæri hins látna geti gefið öðrum einstaklingi nýtt og innihaldsríkt líf. Til eru þeir sem kjósa að gerast lifandi líffæragjafar og þeir eiga mína einlægu aðdáun og virðingu því að vart er hægt að sýna meiri ást og umhyggju gagnvart meðbræðrum sínum. Það ætti því að mínu mati að vera skýlaus krafa að innan hins opinbera tryggingakerfis sé komið að fullu til móts við þá einstaklinga sem sýna slíka fórnfýsi, hvort heldur er varðar launatap, tryggingar eða hvað annað sem þar skiptir máli. Ég styð því fram komna þingsályktunartillögu heils hugar og vonast til að hv. heilbrigðisnefnd sýni henni áhuga og afgreiði hana hið snarasta úr nefnd.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar tillaga til þingsályktunar um úttekt á réttindum og stöðu líffæragjafa. Flutningsmenn eru hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Magnús Stefánsson og Bjarni Harðarson. Hún fjallar um, eins og fram kom hjá hv. flutningsmanni, að Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra og félagsmálaráðherra að gera úttekt á stöðu og réttindum líffæragjafa og leita leiða til að koma til móts við launatap og útgjöld sem þeir verða fyrir við líffæragjöf. Þetta er þörf þingsályktunartillaga og allrar athygli verð. Tækninni hefur fleygt þannig fram í dag að með líffæraflutningum er hægt að framlengja líf sem að öðrum kosti hefði ekki verið hægt. Í flestum tilvikum eru líffærin sem notuð eru til líffæraflutninga komin frá látnum einstaklingum þar sem fyrir liggur fyrir fram gefið samþykki þeirra eða aðstandenda þeirra að nota líffæri úr þeim til líffæraflutninga. Þegar talað er um líffæri úr lifandi einstaklingum, sem þessi þingsályktunartillaga fjallar sérstaklega um, er einkum átt við nýrnagjafir og einnig við það að gefa hluta úr lifur. Hætta við höfnun líffæra er minni þegar líffæragjafinn er líffræðilega tengdur líffæraþeganum en oft er um líffæragjafir ættingja nýrnaþega að ræða. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þá fórn og væntumþykju sem er undirliggjandi gjöf á líffæri til ættingja sem að öðrum kosti mundi lifa við takmörkuð lífsgæði eða deyja. Í greinargerðinni kemur fram að hérlendis sé hlutfall lifandi nýrnagjafa með því hæsta sem þekkist, eða um 70%, sem sýnir okkur þann samhug sem er í þjóðfélaginu sem við búum í. Á sama tíma, eins og fram kemur í þingsályktunartillögunni og greinargerð með henni, eru réttindi líffæragjafa mjög óljós, ekki síst þegar horft er til þess að viðkomandi missir langan tíma úr vinnu vegna undirbúnings aðgerðar, vegna aðgerðarinnar sjálfrar eða endurbata eftir aðgerð. Í einhverjum tilvikum er líffæragjafi jafnvel lengur að jafna sig eftir aðgerð en nýrnaþeginn. Þessir líffæragjafar eru oft háðir velvilja vinnuveitanda við þær aðstæður þegar þeir eru frá vinnu og njóta einhverra styrkja frá sjúkrasjóðum stéttarfélaga. Það á reyndar ekki við þegar um sjálfstætt starfandi einstaklinga er að ræða sem eru þá ekki aðilar að sjúkrasjóðum. Fyrir nokkrum mánuðum leitaði ég upplýsinga um réttarstöðu líffæragjafa hjá Tryggingastofnun ríkisins. Ég fékk þau svör að í lögum um almannatryggingar eða reglugerð settri samkvæmt þeim sé ekki að finna neinar sérreglur um líffæragjafa, almennar reglur laga gildi um þá sem verða óvinnufærir af þessum sökum. Hér er þá m.a. átt við rétt til sjúkradagpeninga en öllum er ljóst að þeir duga skammt til að mæta launatapi vegna fráveru frá vinnu. Í svari frá Tryggingastofnun ríkisins kemur einnig fram að nokkur dæmi séu um að nýrnagjafar hafi sótt um sjúkradagpeninga samkvæmt 38. gr. almannatryggingalaga. Hefur verið fallist á greiðslu sjúkradagpeninga í slíkum tilvikum að öðrum skilyrðum uppfylltum, t.d. þeim að viðkomandi sé sjúkratryggður á Íslandi, verði algjörlega óvinnufær og launatekjur falli niður. Ef nýrnagjöf veldur langvarandi óvinnufærni getur nýrnagjafinn einnig átt rétt á bótum úr lífeyristryggingum almennra trygginga að skilyrðum laganna uppfylltum. Þá erum við náttúrlega að tala um mjög alvarleg tilvik þar sem nýrnagjafinn hefur hlotið alvarlegt og varanlegt tjón á heilsu sinni vegna þeirrar fórnar sem hann hefur fært. Þá kom einnig fram í svari frá Tryggingastofnun að í lögum um sjúklingatryggingu er líffæragjöfum tryggður réttur til bóta ef þeir verða fyrir tjóni sem getur verið afleiðing brottnáms líffæris. Settar eru fram vægari sönnunarkröfur varðandi líffæragjafir en ella samkvæmt lögum. Ég tek því undir með flutningsmönnum að full ástæða sé til þess að skoða réttindi líffæragjafa hér á landi og bæta stöðu þeirra. Ég vil greina hér frá því að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur skipað vinnuhóp sem fjallar um rétt líffæragjafa til greiðslna. Hún tók til starfa fyrir jól og mun skila af sér eftir páska. Í þeirri nefnd eru ýmsir sem hafa þekkingu og reynslu af þessum málum, þar á meðal eru aðilar vinnumarkaðarins, atvinnurekendur og fulltrúar stéttarfélaga. Í nefndinni er einnig landlæknir, fulltrúi frá líffæragjafanefnd, fulltrúi frá Tryggingastofnun ríkisins og frá heilbrigðisráðuneyti, félagsmálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti. Sú athugun eða úttekt sem tillagan mælir fyrir um er í raun farin í gang. Það er vel að tekið sé á þessum málum því að það er alveg ljóst að málefni líffæragjafa hafa lent milli stafs og hurðar og ekki verið sinnt nægilega. Kannski hefur það komið frekar upp vegna fjölgunar nýrnagjafa og spurningar vaknað í kjölfarið. Rétt er að árétta að málið er í farvegi. Ég vænti mikils af niðurstöðu þeirrar nefndar sem ég greindi frá áðan og er skipuð af heilbrigðisráðuneytinu en í henni eru fulltrúar þriggja ráðuneyta og annarra sem málið varðar.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs hér um þingsályktunartillögu um úttekt á réttindum og stöðu líffæragjafa. Fyrsti flutningsmaður hennar er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir en auk hennar eru flutningsmenn tillögunnar Árni Þór Sigurðsson, Magnús Stefánsson, Bjarni Harðarson og sú sem hér stendur. Hér er í stuttu máli fjallað um mjög stórt mál. Alkunna er hversu miklar framfarir hafa orðið í læknavísindum allt frá því að fyrstu líffæraígræðslurnar voru gerðar og nú er svo komið að vefjaígræðslur og líffæraígræðslur eru taldar sjálfsagður hluti læknis- og heilbrigðisþjónustu þótt mjög sérhæfður sé. Hér er ekki verið að fjalla um hinn siðræna þátt líffæragjafar og líffæraígræðslna heldur um fjárhagslegan þátt og stöðu þeirra sem gefa í lifanda lífi vef eða líffæri, þ.e. lifrarhluta eða nýra og mun ég koma aðeins að þeirra stöðu hér á eftir. Í þessari umræðu hefur verið upplýst að staðan hér á Íslandi er, hvað varðar líffæragjafir, ekki ósvipuð því sem gerist á hinum Norðurlöndunum þar sem ættingjar hafna því í nær 40% tilvika að gefa líffæri úr nýlátnum einstaklingum. Í rannsókn sem hér hefur verið vitnað til og Runólfur V. Jóhannesson læknir gerði á líffæragjöfum á Íslandi 1992–2002, kemur fram að árlegur fjöldi líffæragjafa, miðað við milljón íbúa, eru 12 einstaklingar. Það segir okkur auðvitað sem erum mun fámennari en milljón að hér muni kannski vera fjórir líffæragjafar á ári. Talið er að einn líffæragjafi geti nýst 15 einstaklingum því að þar er um margháttaða vefi og vefjahluta að ræða, allt frá hornhimnu augans og beina, húðar, lifrar, til sérhæfðari líffæra eins og nýrna og hjarta. Auðvitað er mjög mikilvægt að hvetja til líffæragjafa og að fólk sjálft taki afstöðu til þess hvort það vill gefa við andlát sitt líf til annarra manna með líffæra- og vefjagjöfum og létti þar með þeirri ákvörðun af herðum ástvina og eftirlifenda. Sú ákvörðun virðist vera fólki býsna erfið, kannski vegna þess á hvaða stundu hana þarf að taka. Það er auðvitað miklu stærra mál og landlæknisembættið hefur verið með nokkra herferð í gangi og gefið út bæklinga og líffæragjafakort allt frá árinu 1995. Leggja þarf mikla áherslu á þetta í umræðunni. Málið sem hér er um að ræða er, eins og ég segi, miklum mun þrengra. Það er réttlætismál og fjallar um að rétta hlut þeirra sem taka að sér í lifanda lífi að gefa bita af sjálfum sér, að veita sjúkum nýtt líf af mikilli fórnfýsi. Þeir taka vissulega áhættu sem þeim er kynnt og vita fyrir fram að brugðið getur til beggja vona eftir líffæragjöf. En oftast gengur þetta nú sem betur fer vel, bæði hjá þeim sem gefur nýra og ekki síst hinum sem þiggur það. Ég hef sjálf upplifað og séð í kringum mig hversu gríðarlega mikil breyting það er á lífsgæðum þeirra sem fá nýtt nýra. Það er því dapurlegt að þeir sem gefa líffæri af mikilli fórnfýsi sitji síðan uppi með launatap eða geti verið næstum launalausir í allt að tvo mánuði og séu upp á velvilja vinnuveitenda og stéttarfélaga komnir, jafnvel fjársöfnun í nánasta umhverfi hins sjúka, eins og dæmi munu um. Ég vil hvetja til þess að tillagan hljóti góða og jákvæða umfjöllun í hv. heilbrigðisnefnd. Það er engum blöðum um það að fletta í mínum huga að lausnina á því hvernig koma á til móts við launatap og útgjöld sem líffæragjafar verða fyrir er að finna innan sjúkratryggingakerfisins. Þar á að setja sérreglur um þetta efni. Ég vona að könnun sem hér er lagt til að verði gerð muni leiða til jákvæðrar niðurstöðu, enda um mikið réttlætismál að ræða.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær ágætu umræður sem hér hafa orðið um þessa þingsályktunartillögu. Ég þakka sérstaklega hv. þm. Ástu Möller, formanni heilbrigðisnefndar, Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Álfheiði Ingadóttur, sem er meðflutningsmaður. Þær hér héldu allar góðar ræður, þar með talinn virðulegur forseti. Ég er því mjög ánægð með viðbrögðin. Ég heyri að verið er að vinna í þessum málum í kerfinu þannig að það er mjög jákvætt. Mig langar að draga fram það sem fram hefur komið í umræðum um þetta mál. Málið fjallar um lifandi líffæragjafa, þ.e. réttindi þeirra sem gefa líffæri, aðallega þá nýru - að bæta réttindi þeirra svo þeir fari ekki gegnum þessa miklu gjöf eða fórn, eftir því hvernig maður lítur á það, án þess að fá launatapið bætt. Mig langar líka að gera að umtalsefni annað sem fram hefur komið í umræðunni. Það eru dánir líffæragjafar. Eins og bent hefur verið á hefur tíðni neitana farið vaxandi á því tíu ára tímabili sem rannsakað var, þ.e. 1992–2002. Þessar upplýsingar birtast í grein Sigurbergs Kárasonar og samstarfsmanna hans sem lýsa þessari rannsókn og Runólfur Pálsson vitnar til. Í grein sinni veltir Runólfur fyrir sér af hverju neitunum fer fjölgandi. Maður skyldi ætla að menn væru sífellt jákvæðari gagnvart því að gefa líffæri, að fólk í upplýstu samfélagi veitti frekar samþykki fyrir að gefa líffæri úr sjálfu sér að því látnu eða úr látnum ættingja. Ég mundi halda að það væri þróunin en svo er ekki. Í greininni segir, með leyfi forseta: „Ekki er vitað hverjar eru meginástæður fyrir neitun líffæragjafar hér á landi. Vissulega ber að hafa í huga að þetta er afar viðkvæmt málefni því fjölskylda mögulegs líffæragjafa upplifir mikla sorg og missi á sama tíma og óskað er eftir að hún gefi líffæri hans. Hugsanlega hefur fræðslu fyrir almenning um líffæragjöf verið ábótavant. Einnig þarf að hyggja að því hvernig staðið er að öflun samþykkis fyrir líffæragjöf, einkum hvort læknar og annað starfslið gjörgæsludeilda sem annast þetta erfiða hlutverk hafi fengið næga þjálfun og hvernig henni er viðhaldið.“ Síðan eru reifaðar hugmyndir um hvernig hægt er að gera þetta. Í aðdraganda þess er farið yfir hvað gert er erlendis og hér segir, með leyfi virðulegs forseta: „Ýmsar leiðir hafa verið reyndar til að fjölga líffæragjöfum og hafa þær oft á tíðum verið umdeildar. Meðal annars hafa verið gefin út sérstök líffæragjafakort eða að ósk um að vera líffæragjafi hefur verið skráð á ökuskírteini. Reyndar kemur á óvart að líffæragjafakort hafa haft lítil áhrif á fjölda líffæragjafa í Bandaríkjunum og stafar það líklega af því að engin lagaleg forsenda er fyrir hendi til að halda til streitu vilja mögulegs gjafa gegn fjölskyldumeðlimum ef þeir eru andvígir líffæragjöf. Víða í Evrópu hafa verið sett lög sem gera ráð fyrir ætluðu samþykki fyrir líffæragjöf. Veita þau læknum lagalega heimild til að fjarlægja líffæri til ígræðslu ef ekki liggur fyrir skráð neitun hlutaðeigandi einstaklings. Þær þjóðir sem hafa hæst hlutfall líffæragjafa í heiminum, Austurríki, Belgía og Spánn, búa allar við slíka löggjöf. Lengst hefur verið gengið í Austurríki og Belgíu en þar er ekki leitað samþykkis fjölskyldumeðlima fyrir brottnámi líffæra hins látna. Í flestum öðrum löndum er leitað eftir samþykki fjölskyldu hins látna þrátt fyrir að stuðst sé við ætlað samþykki.“ Hér er því verið að lýsa því hvað þjóðir hafa tekið misjafna afstöðu til þessa máls. Þar sem gengið er lengst er fjölskyldan ekkert spurð. Ef því er ekki neitað sérstaklega fyrir fram er talið sjálfsagt að nema brott líffæri úr látnum einstaklingi til að nýta það til gjafar fyrir lifandi líffæraþega. Síðar kemur svo fram hvað við höfum gert á Íslandi. Hér segir, með leyfi forseta: „Landlæknisembættið hefur staðið fyrir útgáfu fræðslubæklings um líffæragjafa sem inniheldur líffæragjafakort en óljóst er hve miklum árangri það hefur skilað. Grein Sigurbergs og samstarfsmanna ætti að hvetja til þess að þetta málefni verði tekið til rækilegrar endurskoðunar. Hvaða úrræði til að fjölga líffæragjöfum koma þá til greina hér á landi? Mikilvægt er að efla fræðslu fyrir almenning, gera hana markvissari og beina henni í auknum mæli að ungu fólki. Stuðla þarf að umræðu um líffæragjöf innan fjölskyldunnar. Einnig kemur til álita að setja á stofn opinbera skrá yfir líffæragjafa sem samhliða aukinni almenningsfræðslu ætti að geta skilað árangri. Nauðsynlegt er að tryggja að sem flestir sjálfráða einstaklingar taki afstöðu og mætti gera það með tengingu við aðra opinbera skráningu, svo sem útgáfu ökuskírteinis. Þá er þýðingarmikið að sú ákvörðun einstaklings að gerast líffæragjafi sé virt að honum látnum.“ Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög athyglisvert og velti því fyrir mér hvort þetta sé ekki leið sem ætti að skoða sérstaklega, þ.e. að tengja spurninguna um hvort fólk vill gefa líffæri að sér látnu við útgáfu á opinberri skráningu eins og útgáfu ökuskírteinis. Ég stórefa að almenningur ræði það almennt fyrir fram í fjölskyldunni eða geri jafnvel upp við sjálfan sig án þess að eitthvað reki á eftir því hvort hann vilji vera líffæragjafi eða ekki. Ég stórefa að fjölskyldan setjist niður og segi: Jæja, nú ætlum við aðeins að ræða það ef einhver hér mundi falla frá í slysi eða lenda í alvarlegu áfalli, hvað á þá að gera? Eigum við þá að gefa líffærin, o.s.frv. Ég stórefa að fólk almennt ræði það mikið fyrir fram eða velti því sérstaklega fyrir sér. Ég held því að þetta gæti verið leið að skoða þessi mál nánar en við höfum gert og jafnvel að tengja þau við ferli sem langflestir fara í gegnum. Þá yrði samhliða haldið utan um skráningu á sérstöku samþykki fyrir því að gefa líffæri að manni látnum. Ég held að langflestir séu á því að eðlilegt sé að vera líffæragjafi. Það kom mér á óvart að heyra að líffæri úr einum líffæragjafa gætu nýst 15 einstaklingum. Maður er eins og gangandi varahlutaverksmiðja, ef ég má vera svo frökk að orða það með þeim hætti. En ef hægt er að bjarga mannslífum að manni látnum með líffærum held ég að langflestir hljóti að samþykkja slíkt. Ég held þó að slíkt samþykki komi almennt ekki nema það sé tengt einhverju ferli sem maður fer í gegnum einu sinni til tvisvar á ævinni, eins og með útgáfu ökuskírteinis. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka hér að ég þakka mjög fyrir uppbyggilega umræðu um þessa þingsályktunartillögu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007. Meðflutningsmaður með mér er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hæstv. forseti. Það fer vel á því þegar mælt er fyrir frumvarpinu, sem var lagt fram í haust, að þá sé upphaf tannverndarviku sem hófst í gær, en hún stendur frá 3.–8. febrúar. Í dag var fræðslufundur á vegum Lýðheilsustöðvar og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins í tilefni af útgáfu margmiðlunardisks með fræðsluefni um munnhirðu. Þó að fundurinn hafi einkum verið ætlaður starfsfólki á heilbrigðisstofnunum - en einnig öðrum stofnunum sem vinna við fræðslu um heilbrigði og lífshætti - er það mikið fagnaðarefni að þessi fræðsludiskur skuli nú vera að koma út. Ég vona og hvet til þess að hann verði upphafið að nýju átaki í forvörnum og hvatningu til foreldra og barna um að sinna tannvernd og tannhirðu að sama skapi og var fyrir nokkrum árum þegar verulegt átak var gert í því að bæta heilbrigðisástand munnholsins sem tókst með ágætum. Það tókst með samstilltu átaki heilbrigðisstarfsfólks, tannlækna, Tryggingastofnunar, fjárveitinga héðan frá Alþingi og síðast en ekki síst með aðkomu skólatannlækna og heilbrigðisstarfsfólks í skólaheilsugæslunni sem hvatti til þess að börn færu til skólatannlæknis og foreldrar nýttu sér þá þjónustu. Ég ætla því að vona, hæstv. forseti, að þessi margmiðlunardiskur verði upphaf að nýju átaki hvað varðar fræðsluna og að árið 2008 marki upphaf nýrrar sóknar til bættrar munnholsheilsu. Ég vona að það frumvarp sem hér liggur fyrir, og ég mun mæla fyrir, verði að lögum. Við finnum fyrir því í dag að það er kostnaðurinn við tannviðgerðir sem hefur hvað mest áhrif á það að tannheilsu skuli vera að hraka. Kostnaður foreldra er orðinn það mikill að stór hópur treystir sér ekki til að standa undir honum og það bitnar á tannheilsu barnanna. Hæstv. forseti. Það er mjög mikilvægt að gera reglulega kannanir á tannheilsu íslenskra barna og unglinga og einnig fullorðinna og það er mikilvægt að það sé gert reglulega. Miklar kannanir voru gerðar á árunum 1986, 1991 og 1996 en svo ekki aftur fyrr en 2005. Þarna liðu níu ár á milli og það er synd að svo langur tími hafi liðið því að þar misstum við af þeim möguleika að fylgjast með þróun tannskemmda og grípa þá fyrr inn í. Eins er líka mikilvægt fyrir okkur sem þjóð að sjá hvort þær aðgerðir sem farið er í skila árangri. Það þarf ekki bara að fylgjast með tannheilsu tannheilsunnar vegna heldur til að sjá hvað opinberar aðgerðir, tannhirða, tannviðgerðir og fæðuval hefur að segja. Í þeirri rannsókn sem var gerð árið 2005, sem kölluð var MUNNÍS-rannsókn og skilaði niðurstöðum í janúar 2007, koma fram mjög gagnlegar upplýsingar. Þær sýna því miður að í norrænum samanburði lætur nærri að íslensk börn og ungmenni séu að meðaltali með tvöfalt fleiri skemmdar tennur en samanburðarhópar í Svíþjóð það sama ár og staðan er verri en á hinum Norðurlöndunum. Hjá tólf ára barni á Íslandi eru að meðaltali tvær fullorðinstennur skemmdar og þarfnast viðgerðar eða hafa þegar verið fylltar. Meira er um skemmdir hjá telpum en strákum og tíðni tannskemmda fer vaxandi. Það er áhyggjuefni hversu algengt það er að ekki sé gert við tannskemmdir. Um 17% barna og ungmenna, 4 til 18 ára, mæta ekki reglubundið í eftirlit hjá tannlækni og fæst börn koma til tannlæknis á Vestfjörðum en flest í Skagafirði. Það er áhyggjuefni að þróunin skuli hafa verið á þessa leið. Þegar við berum saman þá könnun sem var gerð 2005 og þær sem voru gerðar á árunum áður, 1986, 1991, og 1996, kemur í ljós að á þeim árum voru nær öll börn í reglubundnu eftirliti hjá tannlækni. Þá voru skólatannlækningar nokkurs konar öryggisnet fyrir þá hópa sem ekki sóttu reglubundna tannlæknaþjónustu á einkareknar stofur. Greiðslur almannatrygginga greiddu nær alfarið kostnað við grunnþjónustu barna og unglinga, þar með talið skoðun, forvarnir og nauðsynlega tannfyllingameðferð. Rannsóknin sem var gerð 2005 er ekki fyllilega sambærileg því að við fyrri rannsóknir voru gerðar svokallaðar sjónrænar greiningaraðferðir en nú var notuð betri greiningaraðferð ásamt röntgenmyndatökum þannig að það er rétt að undirstrika það, eins og gert var við birtingu á niðurstöðum rannsóknarinnar, að ekki er hægt að bera hana nákvæmlega saman en samt sem áður er hún mjög vel samanburðarhæf. Því miður, eins og ég sagði, er niðurstaðan sú að tannskemmdir og tannáta hafa aukist. Á árunum frá 1986 til 1996, á því tíu ára tímabili, dró úr tannskemmdum og tannátu en eftir það hefur ástandið versnað aftur. Það er áhyggjuefni að staðan skuli vera svona og miðað við þau heilbrigðismarkmið sem við höfum sett okkur með heilbrigðisáætlun, sem á að gilda til 2010, er stefnt að því að tólf ára börn á Íslandi hafi eina eða færri skemmda, viðgerða eða tapaða fullorðinstönn að meðaltali það ár. Það er þar af leiðandi ljóst að þörf er á öflugri aðgerðum svo að stöðva megi þá óheillaþróun sem hér hefur verið lýst. Við þurfum líka að hafa auga með og áhyggjur af glerungseyðingu sem er orðin algengari hjá piltum en stúlkum. Það eru sætir og sykurlausir gosdrykkir sem þar hafa mest áhrif og þar af leiðandi er gosdrykkjaþamb nokkuð sem við þurfum að horfa til út frá lýðheilsusjónarmiði, ekki eingöngu út frá holdafari, sem við þurfum að passa upp á, heldur ekki síður út frá tannheilsu. Í könnuninni kom í ljós, út frá reikningum Tryggingastofnunar ríkisins frá árunum 2001 og 2004, að komum barna til tannlækna hefur fækkað. Það er misjafnt eftir landshlutum. Börn skiluðu sér síst til tannlæknis á Vestfjörðum og í Reykjavík. Ekki er hægt að segja að það sé vegna þess að erfiðara sé að komast til tannlæknis í Reykjavík eða á Ísafirði. En þetta er staðreyndin. Það er líka staðreynd að útgjöld Tryggingastofnunar ríkisins vegna forvarna í tannheilsu barna að teknu tilliti til mannfjölda lækkuðu úr 1.390 kr. á hvert mannsbarn árið 1998 í 916 kr. á hvert mannsbarn árið 2005 á verðlagi ársins 2006. Það munar um minna en árið 1995 var tannlækniskostnaður heimilanna rúmar 12 þús. kr. en fór í rúmar 17 þús. kr. á árinu 2005, þ.e. á verðlagi ársins 2006. Útgjöld heimilanna vegna tannlækninga barna, unglinga og fullorðinna hafa sannarlega hækkað og það er ekki síst ástæðan fyrir því að frumvarp til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar er nú endurflutt, þar á meðal kaflinn um almenna tannlæknaþjónustu. Við leggjum til, hæstv. forseti, að 42. gr. laganna orðist svo: „Fyrir almenna tannlæknaþjónustu greiðir Tryggingastofnun ríkisins samkvæmt samningum, sbr. 44. gr. Takist ekki samningar skv. 44. gr. er ráðherra heimilt að setja gjaldskrá. Gjaldskráin gildir bæði um tannlækningar sem starfræktar eru á vegum hins opinbera og annarra. Greiðslur sjúkratrygginga skv. 1. mgr. skulu vera sem hér segir: a. Fyrir almennar tannlækningar barna og ungmenna, 20 ára og yngri, 100% kostnaðar. b. Fyrir elli- og örorkulífeyrisþega, sem njóta tekjutryggingar, 100% kostnaðar. c. Fyrir elli- og örorkulífeyrisþega, sem njóta ekki tekjutryggingar, 75% kostnaðar. Fyrir gullfyllingar, krónur, brýr og tannplanta gilda sérstakar reglur sem ráðherra setur. Heimilt er að hækka greiðslur fyrir þessa bótaþega í allt að 100% eftir reglum sem ráðherra setur.“ Eins og ég sagði fyrr, hæstv. forseti, hafa örlítið frábrugðin frumvörp í þessa veru verið lögð fram á 131., 132. og 133. löggjafarþingi. Síðan þá hafa verið gerðar breytingar á núgildandi lögum um almannatryggingar og við flutningsmenn fögnum þeim auknu réttindum sem leiddi af þeim breytingum. Við flutningsmenn teljum brýnt og eðlilegt að hlutfall greiðsluþátttöku sjúkratrygginga komi fram í lögum en ekki í reglugerð eins og fyrirkomulagið er nú. Við teljum að þetta sé mikil réttarbót og teljum að það eigi að vera ljóst og ákveðið af Alþingi fyrir hvaða tannlækningar og forvarnir eigi að greiða. Ég tel, með vísan til rannsóknarinnar sem gerð var árið 2005, ljóst að mikilvægt er að fara í róttækar aðgerðir og stuðla að því að efnahagur ráði því ekki hvort fjölskyldur sinni tannhirðu eða fari til tannlæknis. Það er ljóst hvernig verðskrá tannlækna hefur þróast eftir að samningar við Tryggingastofnun ríkisins féllu úr gildi. Hvorki hafa náðst nýir samningar við tannlækna né verðskráin verið uppfærð samkvæmt verðlagi frá árinu 2004. Það er þekkt að viðgerðir og eftirlit hjá tannlæknum samkvæmt frjálsri gjaldskrá kostar umtalsvert meira en gert er ráð fyrir í gjaldskrá sem heilbrigðisráðherra hefur sett. Það stendur í fólki að fara með börn sín til tannlæknis. Þetta hleypur orðið á tugum þúsunda og er ófremdarástand. Hæstv. forseti. Við segjum í 1. gr.: „Takist ekki samningar skv. 44. gr. er ráðherra heimilt að setja gjaldskrá.“ En á meðan ekki eru skólatannlæknar eins og áður þarf að semja við sjálfstætt starfandi tannlækna. Þá getur sú staða komið upp eins og raunin var árið 2004 að endurnýjun samningsins náðist ekki. Það verður jú að hafa gjaldskrá en sé hún ákveðin af ráðherra verður ráðherra sannarlega að gæta sanngirni í því og a.m.k. uppfæra gjaldskrána þannig að fylgi verðlagi svo ekki myndist mikið gap á milli hinnar opinberu gjaldskrár og gjaldskrár tannlækna. Tannskemmdir og tannheilsa í munnholi á ekki eingöngu við um börn og unglinga þótt mestu máli skipti að tannheilbrigði barna og unglinga sé sem best hvað varðar líf þeirra og heilsu. Það skiptir líka miklu máli að fullorðnir og aldraðir búi við gott tannheilbrigði. Því er mikilvægt að elli- og örorkulífeyrisþegar eigi góðan aðgang að tannlæknaþjónustu og þurfi ekki að hafa áhyggjur af greiðslum. Því leggjum við til að þeir sem njóta tekjutryggingar fái 100% kostnaðar greiddan, þeir sem njóta ekki tekjutryggingar fái 75% af kostnaðar greiddan og þeir sem eru inni á dvalar- og hjúkrunarheimilum fái alla þjónustu endurgjaldslaust. Ég vil aðeins bæta við, það er ekki nefnt í þessu frumvarpi eða greinargerðinni, að hvað varðar þjónustu við aldraða, sérstaklega við aldraða á hjúkrunar- og dvalarheimilum, má bæta mjög þjónustuna og sérstaklega þjónustu tannfræðinga. Það ætti að vera föst þjónusta á dvalar- og hjúkrunarheimilum, að tannfræðingar komi að rétt eins og aðrar heilbrigðisstéttir. Aukin þjónusta þeirra mundi bæta mjög líðan þeirra sem þar dvelja. Tannheilbrigði aldraðra þarf sannarlega að bæta og sérstaklega núna, með tilliti til þess að þjóðin eldist. Þeir sem eru núna að komast af miðjum aldri og á sitt síðasta æviskeið hafa búið við það góð kjör og hollustu í mataræði og tannlæknaþjónustu að langflestir þeirra eru með eigin tennur. Að því á að stuðla að fólk haldi eigin tönnum og fái þá þann stuðning við bit sem hægt er að veita með tannpörtum eða gómum án þess að fara út í þá miklu aðgerð að setja í menn falskar tennur. Á árum áður þótti það sjálfsagt og var hluti af ellinni að fá sér falskar. Svo er sem betur fer ekki lengur og það ætti að vera undantekning frekar en regla. Til þess þurfa fullorðnir að fá góðan fjárhagslegan stuðning. Það á ekki að vera þeim óyfirstíganlegt og ætti ekki að þurfa að vera val á milli þess að fá stíftennur eða parta eða velja það að fá falskar eingöngu út frá kostnaði en ekki út frá eigin óskum um útlit og heilsu. Margt væri hægt að ræða út frá þessu frumvarpi. Mikilvægt er að draga úr jaðaráhrifum á elli- og örorkulífeyrisþega. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr kostnaði elli- og örorkulífeyrisþega við tannlækningar en mörg dæmi eru um að efnalítið fullorðið fólk og öryrkjar hafi ekki getað leitað sér lækninga af fjárhagsástæðum. Með þeim breytingum sem hér eru lagðar til yrði dregið verulega úr jaðaráhrifum innan almannatryggingakerfisins á elli- og örorkulífeyrisþega eins og fram kemur í greinargerð. Fáist frumvarpið afgreitt á vorþingi mun sannarlega fylgja því töluverður kostnaður fyrir almannatryggingakerfið að koma breytingunum á en ég tel það tímabundin útgjöld og að hluta til sjálfsögð útgjöld. Sú 30% hækkun sem í dag ætti að verða á opinberri gjaldskrá er tekin inn í áætlaðan kostnað, 30% hækkun sem ekki hefur orðið og færist alfarið á einstaklinga sem þurfa á tannlæknaþjónustu að halda. Sá kostnaður hefur færst yfir á fjölskyldurnar, börn, fullorðna og aldraða. Eins er tekið tillit til þess að fyrir börn, frá fæðingu til 17 ára eins og er í dag, muni áætlaður kostnaður hækka úr 514 millj. kr. yfir í 754 millj. kr., rúmlega 200 millj. kr. að viðbættum þeim aldurshópi sem við teljum að eigi að njóta ókeypis tannviðgerða er kostnaður 162 millj. kr. og í forréttingar, þ.e. tannréttingar með lausum gómum, fari um 50 millj. kr. Með þessum breytingum sem við leggjum til, að fleiri hópar fái stuðning auk 30% hækkunarinnar sem hefði átt að verða, er hækkunin í heild 1.272 millj. kr. Ég ætla að telja upp forsendur þessara hækkana, hæstv. forseti, á útgjöldum til almannatrygginga: 1. Breytingin verði til þess að 10% fleiri börn leiti til tannlækna en nú er. 2. Í hverjum árgangi 18–20 ára séu 4.000 einstaklingar og að 90% þeirra leiti til tannlæknis. 3. Kostnaður við hvern einstakling, 18–20 ára, verði 15.000 kr. á ári. 4. Forréttingar kosti 50 millj. kr. á ári. 5. Breytingin leiði til þess að fleiri lífeyrisþegar leiti til tannlækna og hver þiggi meiri meðferð, samtals aukning um 25%. 6. Sömu áhrif verði á aðra hópa, hér að ofan fært undir annað, svo sem börn með umönnunarbætur og fólk á sambýlum, sem nú fá 100%. 7. Hækka þarf gjaldskrá ráðherra, frá 2004, um a.m.k. 30%. Þegar allt er talið með, m.a. sá fjöldi sem við reiknum með að skili sér betur til tannlæknis, yrðu útgjöldin nokkur en til lengri tíma litið drægi úr kostnaði. Þetta er spurning um að fjárfesta til framtíðar, fjárfesta í betri tannheilsu og líta til þeirrar þróunar sem er á annars staðar á Norðurlöndunum og hve mikið við höfum dregist aftur úr. Við þurfum að vera raunsæ og skoða hvað hefur áhrif. Þar er kostnaðarþátttaka barna og fullorðinna sannarlega stór áhrifavaldur. Jafnframt þurfum við að líta til mataræðis. Síðast en ekki síst þurfum við að líta í eigin barm og skoða hvort við tökum alvarlega þau heilbrigðismarkmið sem við höfum sett okkur og höfum fjarlægst ár frá ári eftir því sem síðasta rannsókn sýnir. Ég vil nota þetta tækifæri til að hvetja til þess að margmiðlunardiskurinn sem verið er að gefa út verði notaður í miklu og góðu átaki og að fé verði veitt til að fylgja honum til þess að markmiðin náist og litið verði á tannlæknaþjónustuna sem hluta af heilbrigðisþjónustunni og munnholið sem hluta af líkamanum. Tannlækningar eiga ekki að vera á nokkurn hátt skilgreindar með öðrum hætti en önnur heilbrigðisþjónusta. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til heilbrigðisnefndar og að heilbrigðisnefnd leiti umsagna og leiti leiða til að Alþingi fái skapað það lagaumhverfi sem tryggi að við getum stuðlað að betri tann- og munnheilsu en er í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir hvert orð sem fram kom í ræðu hv. þm. Þuríðar Backman, sem er 1. flutningsmaður að þessu þingmáli en ég flyt einnig málið með henni. Við höfum staðið að svipaðri tillögusmíð í alllangan tíma. Þetta frumvarp, að uppistöðu til með einhverjum breytingum, var upphaflega lagt fram á 131. þingi en áður hafði ég lagt fram frumvörp eins og getið er um í greinargerð frá 122. þingi. Þessi áralanga barátta hefur haft eitthvað að segja, tel ég vera, að sjálfsögðu erum við ekki ein um hituna, það eru margir sem leggja mjög ríka áherslu á að knýja fram úrbætur á þessu sviði en á síðustu árum hefur hv. þm. Þuríður Backman verið þar í forustu. Hún er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þingflokks okkar, í heilbrigðisnefnd og hefur verkstýrt okkur hvað þetta snertir. Ég vil vekja athygli á vandaðri greinargerð sem fylgir frumvarpinu með ýmsum athyglisverðum upplýsingum. Það fyrsta sem ég vildi nefna sem kemur fram í greinargerðinni er sú áhersla sem þar er lögð á að líta beri á þennan málaflokk og úrbætur á þessu sviði annars vegar út frá heilsufarslegu sjónarhorni og síðan einnig kjaralegu og félagslegu sjónarhorni. Ég ætla að víkja að hvoru tveggja. Í greinargerðinni er vísað í ýmsar skýrslur og kannanir sem gerðar hafa verið og þar kemur fram að tannheilbrigði þjóðarinnar hefur farið mjög batnandi á undanförnum árum og áratugum. Það á við bæði um börn og unglinga og einnig aldraða. Hér er vísað í skýrslur þar sem fram kemur varðandi börnin, að þeim fer fækkandi í yngstu aldurshópunum sem eru með slæma tannheilsu og einnig ljóst að tannheilsa aldraðra hefur batnað verulega. Í þessu eru svo ýmsar mótsagnir því að það kemur jafnframt fram að þeim virðist fara fjölgandi sem engrar tannverndar njóta, börnum sem eiga ekki kost á því eða leita ekki til tannlæknis fer fjölgandi. Við höfum oft bent á það við þessa umræðu að sá hópur, sem er aðeins brot af hverjum árgangi, sennilega á milli 10 og 12%, er sá hópur sem samfélaginu ber fyrst og fremst að líta til. Þegar tannlækningarnar voru teknar út úr skólunum var vegið að þessum hópi vegna þess að þetta var hópurinn sem ekki fékk stuðning heiman frá sér til þess að sækja til tannlækna. Það var að mínum dómi mjög misráðið að taka tannlækningarnar út úr skólunum, mjög misráðið. Það er alveg augljóst að það þarf að koma verulega öflugt átak til þess að ná til þessa fólks. Ég segi að þarna sé iðulega um að ræða börn og unglinga sem ekki fá stuðning frá heimilum sínum en það er einnig önnur ástæða. Það er ekki bara andvaraleysi, það er líka peningaleysi. Í greinargerð með frumvarpinu er vísað í rannsókn sem gerð var á vegum landlæknisembættisins árið 1997 sem leiddi í ljós að það var þegar farið að bitna á heilsufari barna og unglinga ef um var að ræða samdrátt í tekjum fjölskyldna. Tekjulágar fjölskyldur, fátækar fjölskyldur höfðu með öðrum orðum ekki ráð á því að senda börn sín til tannlæknis, það var fyrst og fremst þar sem tekjuleysið kom í ljós, varðandi tannlækningarnar. Þess vegna höfum við lagt ofuráherslu á að gera tannlæknaþjónustu, tannlækningar gjaldfrjálsar fyrir börn og unglinga. Í þessu skrefi viljum við færa aldurstakmarkið upp í 20 ár, það er núna í 18 árum, og við viljum gera þessa þjónustu, þessar lækningar alveg gjaldfrjálsar. Framan af vorum við á því að það ætti að halda því opnu að fólk borgaði eitthvert örlítið hlutfall, við vorum reyndar með tillögu um 10% og við vildum binda það við möguleikana á eftirliti, á aðhaldi og eftirliti, en þegar það væri komið til sögunnar - sem núna er með allri tölvutækni samtímans - þá væri óhætt og rétt að færa þetta viðmið upp. Hér erum við hins vegar að tala um hlutfall af gjaldskrá ráðherra. Við erum ekki að tala um 100% greiðslu fyrir það sem tannlæknar setja upp og erum við þá komin að vanda sem við stöndum frammi fyrir, sem almannatryggingar standa frammi fyrir, vegna þess að tannlæknar og núna hjartalæknar einnig standa í reynd fyrir utan almannatryggingakerfið, eru frjálsir að því að setja sína eigin gjaldskrá. Ríkið borgar tiltekið hlutfall, það á við um tannlæknana, tiltekið hlutfall samkvæmt gjaldskrá sem ráðuneytið eða ráðherra setur eða er ábyrgur fyrir en tannlæknar eru síðan frjálsir að koma með álagningu ofan á það. Ég tel að tvennt þurfi að gerast þarna. Í fyrsta lagi tek ég undir það sem hv. þm. Þuríður Backman nefndi, að gjaldskrá ráðherra þurfi að hækka, hún hefur ekki hækkað í nokkur ár, ég held frá 2004, og þyrfti til að halda í verðlag að hækka um 30% eða þar um bil, bara til að halda í verðlagið.  Hitt sem ég vildi sjá gerast er að tannlæknar færu algerlega undir viðmið almannatrygginga og væru ekki frjálsir að verðlagningu eins og þeir eru núna. Ég tel það vera mjög óheppilega þróun og tel mjög varasamt að verða við kröfum sem heyrast frá ýmsum sérfræðilæknum um að fara inn á þessa braut einnig, ég nefndi hjartalæknana sérstaklega. Ég tel að tannlækningar eigi að öllu leyti heima inni í almenna heilbrigðiskerfinu og sé engin rök fyrir því að greina á milli tannlækninga annars vegar og viðgerða á okkur til líkama og sálar að öðru leyti, það er engin ástæða til þess. Í grófum dráttum, eins og fram hefur komið í máli hv. þm. Þuríðar Backman gerum við tillögu um það að tannlækningar verði gjaldfrjálsar, nota bene, samkvæmt gjaldskrá ráðherra, 100% til 20 ára aldurs. Við viljum einnig bæta kjör lífeyrisþega, við viljum færa hluta þeirra sem fá tekjutryggingu upp í 100% en hjá hinum sem ekki fá tekjutryggingu viljum við færa viðmiðið úr 50% í 75%. Þarna erum við því að koma til móts við tvo hópa, börnin, barnafólkið, og síðan elli- og lífeyrisþega. Það er að mörgu leyti vel við hæfi að þessi umræða skuli koma fram á tannverndardaginn og aðeins undir lokin vil ég minna á mikilvægi þess að samræmi sé á milli orða og athafna. Hv. þm. Þuríður Backman vék að mikilvægi mataræðis þegar heilsuvernd er annars vegar. Lýðheilsustöð hefur líka hamrað á slíkum sjónarmiðum. Hvað gerir þingið síðan? Þegar við vorum með til umræðu frumvarp og lagabreytingar um álagningu á sykurdrykkjum, gosi, þá var hlustað á framleiðendur kóka kóla en ekki Lýðheilsustöð. Síðan fara menn á fína fundi og ráðstefnur úr Stjórnarráðinu og tala um mikilvægi þess að stunda lýðheilsu af kappi. Þarna þarf náttúrlega að vera samhengi á milli orða og athafna. Ég vísa einnig í ágæta þingsályktunartillögu sem var samþykkt hér í vor, ég hygg að frumkvæði Jóhönnu Sigurðardóttur sem flutti þá tillögu og lýtur að aðgerðum til að bæta afkomu barnafjölskyldna. Þar er talað um að tannvernd barna verði bætt með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaaðgerðum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna og meira segir á sömu leið. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir markvissum aðgerðum í þágu barna og barnafjölskyldna á Íslandi. Í því skyni verði mótuð heildstæð aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna er byggist meðal annars á rétti þeirra eins og hann er skilgreindur í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Tannvernd barna verði bætt með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaaðgerðum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna.“ Út á þetta gengur frumvarp okkar. Hvað gerist síðan þegar ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn samþykkir frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008, hvað gerist þá? Jú, þar er vikið að tannlækningum og á bls. 364 segir, með leyfi forseta: „Í fjórða lagi er tillaga um 42 millj. kr. til tannlækninga vegna árlegrar aukningar og 15 millj. kr. hækkun sjúkradagpeninga á sömu forsendum.“ Með öðrum orðum, hér er ekki um að ræða neina aukningu að raungildi, enga aukningu að raungildi. Þarna kem ég aftur inn á það gap sem er á milli, annars vegar orða og hins vegar athafna. Á þetta vildi ég leggja áherslu, hæstv. forseti. Eins og ég gat um áðan höfum við hv. þm. Þuríður Backman og ég lagt fram frumvörp og tillögur um breytingar í þessum efnum í mörg ár, það hafa aðrir þingmenn að sjálfsögðu einnig gert og viljað bæta þennan málaflokk og efla tannverndina og auka aðkomu ríkisins að honum og auðvitað er þetta spurning um að við náum saman sem erum að berjast fyrir því að svo verði. Ég vona að þetta frumvarp verði lóð á þær vogarskálar og verði tekið til alvarlegrar umræðu í heilbrigðisnefnd þingsins eins og hv. 1. flutningsmaður, Þuríður Backman, lagði til að þessu frumvarpi yrði vísað til.

Virðulegi forseti. Til 1. umr. er komið frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Flutningsmenn eru hv. þingmenn Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Frumvarpið varðar aukna niðurgreiðslu vegna tannlæknaþjónustu. Komið hefur fram í umræðunni að sambærilegt frumvarp hafi verið lagt fram á nokkrum þingum á síðustu árum. Frumvarpið felur m.a. í sér að náist ekki samningar við tannlækna setji ráðherra gjaldskrá um tannlækningar. Það felur jafnframt í sér verulega auknar niðurgreiðslur á tannlæknaþjónustu í gegnum almannatryggingar. Þannig verði tannlækningar barna og ungmenna að 20 ára aldri og tannlækningar elli- og örorkulífeyrisþega sem njóta tekjutryggingar greiddar að fullu en tannlækningar elli- og örorkulífeyrisþega sem ekki njóta tekjutryggingar verði greiddar að 75% hluta en heimild er til að hækka það í 100% samkvæmt reglum sem ráðherra setur. Í fljótu bragði er þetta efni frumvarpsins þó með ýmsum nákvæmari útlistunum sem ég ætla ekki að fara út í. Í fylgiskjali með frumvarpinu kemur jafnframt fram að verði það samþykkt þýðir það aukningu á niðurgreiðslum ríkisins, á bilinu 750–1.300 millj. kr., á tannlæknakostnaði eftir því hvaða forsendur eru gefnar. Ég fékk það fram hjá hv. þingmanni í samtali úti í sal áðan að þetta væru nýjar tölur. Þess má geta að í fjárlagafrumvarpi 2008 er gert ráð fyrir að niðurgreiðslur ríkisins vegna tannlæknakostnaðar séu tæplega 1.400 millj. kr. Því er um að ræða verulega aukningu, allt að 100% aukningu, á niðurgreiðslum vegna tannlæknaþjónustu. Ekki verður fram hjá því litið að verulega hefur dregið úr kostnaði hins opinbera vegna tannlæknaþjónustu á síðustu 15–20 árum og kemur þar ýmislegt til. Mig langaði í örfáum orðum að fjalla um það hvað hefur valdið því að niðurgreiðslur hafa minnkað. Í fyrsta lagi tóku stjórnvöld markvisst ákvarðanir um að lækka niðurgreiðslur eins og kemur ágætlega fram í greinargerð með frumvarpinu - ég tek undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að greinargerðin með frumvarpinu er einstaklega vönduð og gefur góða mynd af stöðu mála. Það var sem sagt dregið úr niðurgreiðslum hins opinbera á tannlæknakostnaði fyrir um 15 árum eða á árunum 1992–1993 og það leiddi til þess að tannlæknakostnaður hins opinbera lækkaði um þriðjung á milli áranna 1993–1994, sem var veruleg minnkun, og ef ég man rétt var það á verðlagi ársins 2000 úr 1.200 millj. kr. í 800 millj. kr. Þegar ég skoðaði tölur, sem ég fékk reyndar fyrir nokkrum árum frá heilbrigðisráðuneytinu, um þróun ýmiss heilbrigðiskostnaðar, og þá á föstu verðlagi, og þegar maður dregur tannlæknakostnaðinn sérstaklega út, kemur í ljós að á milli áranna 1990 og 2000 lækkaði tannlæknakostnaður hins opinbera um 55% miðað við verðlag ársins 2000. Var 1,8 milljarðar kr. árið 1990 en var kominn niður í 800 millj. kr. á árinu 2000. Þessar tölur eru miðaðar við verðlag ársins 2000 og þróun landsframleiðslu, eins og ég sagði hér áðan. Ég leitaði reyndar eftir því að fá nýrri upplýsingar eins langt og tölur ná fyrir umræðuna í dag en það náðist því miður ekki. Ég vonast til að fá þær tölur þótt síðar verði. Á síðustu árum hafa niðurgreiðslur ríkisins aukist á ný, m.a. hefur viðmiðunaraldur verið hækkaður úr 16 árum í 18 ár, endurgreiðsluhlutfall til elli- og örorkulífeyrisþega hefur verið hækkað og langveik börn fá 90% kostnaðar endurgreiddan. Í öðru lagi hefur það átt sinn þátt í því að kostnaðarhlutdeild hins opinbera hefur lækkað að ekki hefur verið í gildi samningur milli Tryggingastofnunar ríkisins og tannlækna um almenna tannlæknaþjónustu frá árinu 1998. Reyndar er í gildi samningur um þjónustu við börn sem var gerður ekki alls fyrir löngu en að öðru leyti er ekki samningur milli Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélagsins um almenna tannlæknaþjónustu eins og var í gildi fyrir árið 1998. Frá þeim tíma hefur endurgreiðsla tekið mið af gjaldskrá sem ráðherra hefur sett og hún hefur verið hækkuð þrisvar frá 1998, á þessum tíu árum, um 20% á árinu 2002, um 3% á árinu 2003 og um 4% á árinu 2004. Gjaldskrá tannlækna er frjáls og hefur hækkað verulega á þessum tíma, reyndar hefur hún hækkað mismunandi mikið. Við höfum ekki áreiðanlegar upplýsingar um hvað hún er mikil, en þar sem hún er frjáls tekur hún stöðugum breytingum. Ég skoðaði svar við fyrirspurn frá þingmanni sem ég man reyndar ekki hver var en henni var beint til heilbrigðisráðherra um mismun á gjaldskrá ráðherra og gjaldskrá tannlækna. Svarið kom í desember 2004 og í því kom fram að gjaldskrá tannlækna væri að meðaltali 25% hærri en gjaldskrá ráðherra. Gjaldskrár tannlækna voru allt frá því að vera 7,7% undir ráðherragjaldskrá, sem var þá almennur tannlæknir, og upp í 106% yfir ráðherragjaldskrá, sem var sérfræðingur. Sjálfir hafa tannlæknar bent á könnun Neytendasamtakanna frá því í nóvember á síðasta ári sem sýndi fram á að munurinn væri milli 50 og 60%. Þessar tölur hef ég frá formanni Tannlæknafélagsins en ég hef ekki rekist á þessar tölur sjálf, fór og leitaði að þeim í gagnagrunnum, bæði í gagnasafni Morgunblaðsins og Fjölmiðlavaktarinnar, en hef ekki séð þessar tölur. En ég trúi formanni Tannlæknafélagsins sem heldur þessu fram. Það sýnir að gjaldskráin hefur hækkað verulega frá því í desember 2004 þegar munurinn var 25% en er þá kominn upp í milli 50 og 60%. Þetta þýðir því að verulega hefur dregið í sundur með gjaldskrá ráðherra og tannlækna og sérstaklega á síðustu þremur árum. Þetta hefur jafnframt þýtt að fólk hefur þurft að greiða æ stærri hluta af tannlæknareikningnum sínum og til marks má segja að ef 100% munur er á gjaldskrá ráðherra og gjaldskrá tannlæknis tekur ríkið þátt í tæplega 40% af tannlæknakostnaði vegna barna og unglinga, eða nákvæmlega 37,5%, barna og unglinga undir 18 ára aldri, þegar endurgreiðslan á að vera 75%. Þessi aukni kostnaður vex fólki vitanlega í augum og nýlegar rannsóknir hafa sýnt fram á að of stór hluti barna að 18 ára aldri kemur ekki reglulega til tannlæknis. Nefndar hafa verið prósentutölur upp á 17%, mismunandi þó á milli landshluta. Ég er hins vegar ekki nægilega kunnug forsendunum, hvort að einhverjum hluta er byggt á upplýsingum um endurgreiðslur en það er ljóst að einhver hluti foreldra sækir ekki endurgreiðslur vegna tannlækna þannig að það þarf kannski að skoða hvort þetta hlutfall er of hátt. Í þriðja lagi hefur því verið haldið fram í ræðu og riti frá tannlæknum og ýmsum öðrum að tannheilsa Íslendinga hafi batnað. Þegar við skoðum rannsóknir sem ná 10 til 15 ár aftur í tímann er engum blöðum um það að fletta að tannheilsa Íslendinga hefur batnað sem þýðir að viðgerðir á tönnum eru ekki eins umfangsmiklar í starfi tannlækna og áður var og forvarnaaðgerðir hafa tekið stærri hlut. Þegar við horfum til ársins 1986, 20 ár aftur í tímann, var fjöldi skemmdra, viðgerðra og tapaðra tanna hjá tólf ára börnum að meðaltali 6,57 tennur á árinu 1986 en var komið niður í 1,43 tennur árið 2005, sem segir okkur að viðgerðar tennur eru færri vegna þess að tannheilsan hefur batnað. Ég tek hins vegar undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að þessi umræða hefur verið út og suður. Í einu orðinu er sagt að tannheilsa Íslendinga hafi batnað en í öðru orðinu er sagt að hún hafi versnað. Ég vísa m.a. í ýmsar hátíðargreinar frá tannlæknum á undanförnum árum þar sem því hefur verið haldið fram að tannheilsan hafi batnað. Eins og segir ágætlega í greinargerð með frumvarpinu, þar sem verið er að tala um bætta tannheilsu fólks, með leyfi forseta: „… bætt efnahagsleg staða fólks, góð tannlæknaþjónusta, notkun flúortannkrems, flúormeðferð, bætt munnhirða og hugarfarsbreyting almennings í tannheilsumálum“ er það að þakka. Töluvert hefur verið rætt um rannsókn MUNNÍS, sem var kynnt á síðasta ári, og kom m.a. til umræðu í kosningabaráttunni síðasta vor. Þar kemur fram að þegar sama rannsóknaraðferð er notuð, sjónræn skoðun á ástandi tanna í börnum, kemur í ljós að þegar sama aðferð er notuð 1986, 1991, 1996 og 2005 hefur tannheilsan batnað, en þegar röntgenrannsókn er bætt við á árinu 2005 er hægt að greina fleiri tennur. Ef röntgenrannsókn hefði verið beitt á árunum 1986, 1991 og 1996 spyr maður sig hvort ekki hefði mátt fá sömu niðurstöðu, þ.e. að tannheilsa barna hafi batnað. Það breytir því ekki að tannheilsa íslenskra barna er ekki góð, hún er ekki góð. Við stöndum okkur illa í norrænum samanburði og lætur nærri að íslensk börn og ungmenni séu að meðaltali með tvöfalt fleiri skemmdar tennur en samanburðarhópar í Svíþjóð og almennt er staðan verri hér á landi en á Norðurlöndum. Það hefur m.a. verið dregið fram að sykurneysla hér á landi er óhemjumikil, sérstaklega gosdrykkja og neysla sykraðra drykkja, reglubundið eftirlit með tönnum barna er heldur ekki sem skyldi og mikil aukning er á glerungseyðingu. Því er full ástæða til að skoða tannheilsumál Íslendinga. Ef ég dreg það saman sem ég hef verið að segja og skoðanir mínar á þessum málum er ljóst að niðurgreiðslur vegna tannlækninga hafa lækkað verulega á síðustu árum. Milli áranna 1990 og 2000 lækkuðu þær um 55% á föstu verðlagi. Það hefur dregið í sundur með gjaldskrá tannlækna og gjaldskrá ráðherra. Það hefur þýtt auknar álögur á almenning vegna tannlæknaþjónustu, efnaminna fólk leitar í minna mæli til tannlækna og fyrirsjáanlegt er að það komi niður á tannheilsu landsmanna þegar fram líða stundir. Tannlæknar fullyrða að þegar megi sjá merki um versnandi tannheilsu þó að það hafi í sjálfu sér ekki sýnt sig í rannsóknum. Ég rakst þó á mótsögn þess efnis að hlutfall tólf ára barna með allar tennur heilar hefur lækkað frá 1996 en á hinn bóginn er fjöldi skemmdra tanna að meðaltali færri - fleiri krakkar hafa skemmdar tennur en meðalfjöldi skemmdra, viðgerðra og tapaðra tanna á barn sem á annað borð eru ekki með heilar tennur er lægri. Það eru því ákveðnar þversagnir í þessu en við verðum að horfa á hlutina eins og þeir eru og velta því fyrir okkur hver árangurinn hefur verið. Eins og áður hefur verið rætt er þess getið í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar um tannheilsumál að tannvernd barna verði bætt með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaaðgerðum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna og tel ég mikilvægt að hrinda því í framkvæmd. Jafnframt þarf að leggja áherslu á að ná samningum við tannlækna um almenna og víðtæka tannlæknaþjónustu. Það er almenna reglan í lögum um almannatryggingar að ráðherra sé óheimil greiðsluþátttaka í sjúkratryggingum nema fyrir liggi samningur milli aðila um þjónustu. Ég tel að þetta eigi að vera prinsippið í samskiptum við heilbrigðisstarfsmenn og Tryggingastofnun því að í því felst m.a. eftirlit með þjónustunni og að ákveðnum reglum sé fylgt. Komið hafa fram ákveðnar undantekningar, sem við viljum reyna að koma í veg fyrir, t.d. varðandi hjartalækna og nýverið talmeinafræðinga. Það er afleitt form sem ekki á að festa sig í sessi. Ég tel að myndast hafi svigrúm til aukinnar niðurgreiðslu tannlækninga og hvet til þess að tannlæknar og ný samninganefnd heilbrigðisráðherra og síðan ný stofnun um kaup á heilbrigðisþjónustu bretti upp ermarnar og gangi til þessara samninga með hagsmuni almennings að leiðarljósi. Það þýðir að meira fjármagn verður að fara til þessa málaflokks en jafnframt hljótum við að horfa til nefndar sem vinnur að því að skoða greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu. Sú nefnd er undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals og við hljótum að horfa til þess að tannlæknaþjónusta og greiðslur vegna hennar falli undir þá skoðun.

Virðulegi forseti. Mig langar að taka til máls í þessari umræðu um tannheilsu og greiðsluþátttöku almannatrygginga vegna tannlækninga. Þetta hefur verið góð umræða og nauðsynleg. Það hefur komið fram að mönnum beri ekki saman um hvort tannheilsa hafi batnað eða versnað. Það fer dálítið eftir því við hvern maður talar  Það er ljóst að ráða þarf bót á þessum málum öllum. Ég vek athygli á því að sérstaklega er tekið á þessu í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og sömuleiðis í samþykktinni frá í vor um aðgerðaáætlun í þágu barna. Þar er komið inn á tannvernd barna líkt og í stjórnarsáttmálanum, með leyfi hæstv. forseta: „Tannvernd barna verði bætt með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaaðgerðum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna.“ Ég tel þetta mjög mikilvægan þátt í velferðarþjónustu okkar. Ég á sæti í nefnd sem er að skoða greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðisþjónustunni undir formennsku Péturs H. Blöndals og þar höfum við hitt ýmsa hópa heilbrigðisstarfsmanna sem veita þjónustu í heilbrigðiskerfinu til að fá upplýsingar um stöðu mála. Þegar við hittum tannlækna kom skýrt fram að ráða þarf bót á þessu máli. Fram kom að fimmta hvert barn fer ekki að staðaldri til tannlæknis, fimmta hvert barn á Íslandi, sem er verulegt áhyggjuefni. Það er ljóst að efnaminna fólk raðar tannlækningum aftar á forgangslistann. Á meðan skólatannlækningarnar voru við lýði var betur fylgst með tannheilsu barna og börn voru sótt inn í skólana og send í skoðun. Á því virðist hafa orðið misbrestur á undanförnum árum eftir að skólatannlækningar hættu. Það kom fram í svari við fyrirspurn sem ég lagði fram á þingi fyrir 8 eða 10 árum að þá var ástandið strax farið að versna varðandi tannheilsu barna. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Ég er sannfærð um að þetta lagast ekki og auka þarf fé til tannlækninga til að við getum ráðið bót á þessu. Það er greinilega vilji ríkisstjórnarinnar, eins og kemur fram í aðgerðaáætlun í málefnum barna og í stjórnarsáttmálanum, að taka á þessum málum. Mér finnst það áhyggjuefni að maður skuli enn í dag fá hringingar og athugasemdir frá öldruðum sem ekki geta leyft sér að fá sér tennur eða láta gera við tennurnar í sér. Í gegnum tíðina hef ég iðulega fengið slíkar athugasemdir og enn í dag fæ ég slíkar athugasemdir. Eldra fólk og jafnvel öryrkjar eru með 20 ára gamlar tennur sem meiða og þeir geta illa notað en fá svo lágan styrk til að kaupa sér nýjar tennur að þeir hafa ekki efni á að borga það sem upp á vantar. Það er nokkuð sem á ekki að eiga sér stað og við þurfum að leysa úr því. Í nefndinni sem ég minntist á áðan, og hv. þm. Ögmundur Jónasson á einnig sæti í, erum við að skoða hvort ekki eigi að setja hámarksgreiðslur fyrir heilbrigðisþjónustu. Þar eru menn að velta fyrir sér hvort tannlækningar eigi að heyra þar undir. Við þurfum að skoða hvort þær eigi að falla þar undir. Þar þarf auðvitað að huga að fólki eins og lífeyrisþegum sem hafa lítið milli handanna, eins og öryrkjar og aldraðir sem hafa nánast ekkert nema bætur almannatrygginga. Það þarf að koma til móts við það fólk því að við getum ekki liðið það að í samfélagi okkar geti fólk ekki leyft sér að fá sér tennur eða fá lágmarkstannlækningar. Það þarf að beita sér fyrir því að semja við tannlækna um gjaldskrá. Þetta bil milli gjaldskrár ráðherra og gjaldskrár tannlækna er náttúrlega óþolandi. Í lögunum er talað um ákveðna prósentu í greiðsluþátttöku sem er síðan allt önnur þegar fólk kemur með reikningana vegna þess að gjaldskránum ber ekki saman. Á því þarf að taka. Varðandi tannheilsuna ætla ég að taka undir það sem aðrir hafa sagt hér, að við eigum ekki að einblína á viðgerðir. Við eigum líka að skoða forvarnir. Þetta snýst um upplýsingu, um að foreldrar sinni tannheilsu barna sinna, kenni þeim að hirða tennurnar og svo auðvitað mataræðið. Mataræðið er mjög stór þáttur í tannheilsu. Gosdrykkjaþamb á Íslandi er verulegt áhyggjuefni. Gosdrykkja ungs fólks á Íslandi er meiri en nánast í nokkru öðru landi. Þarna er mikil sykurneysla og kolsýra sem skemmir og eyðileggur tennurnar. Það er verulegt áhyggjuefni og við því þarf að bregðast. Áðan kom til umræðu að tannviðgerðir væru ekki eins umfangsmiklar í dag og áður. Það er auðvitað vegna nýrrar tækni í tannlækningum. Ég hef einmitt rætt þetta við tannlækninn minn. Orðið hafa miklar breytingar á þeirri tækni sem tannlæknar búa yfir í dag og verður vart líkt við það sem tíðkaðist áður. Virðulegi forseti. Umræðan um tannlækningar og greiðsluþátttöku almannatrygginga í tannlækningum er þörf. Það er verið að vinna í þessum málaflokki hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. Nefndin um greiðsluþátttöku almennings fjallar um þessi mál einnig og ég geri ráð fyrir að einhver niðurstaða fáist í þeim efnum. Ég held að það sé alveg ljóst það kostar að sinna tannheilsu og það kostar að gera tannvernd barna gjaldfrjálsa, forvarnaaðgerðirnar og einnig auknar niðurgreiðslur, eins og lofað er í stjórnarsáttmálanum. Það hlýtur fyrr en síðar að koma þingmál inn í þingið hvað það varðar.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar sem felur í sér að auka greiðslur ríkisins til barna og ungmenna sem og elli- og örorkulífeyrisþega vegna tannlækninga. Af einhverjum ástæðum hafa tannlækningar ætíð verið meira og minna utan heilbrigðiskerfisins. Það á sennilega rætur til þess að rekja að fólk hefur ákveðin áhrif á kostnaðinn með því að sinna tannhirðu. Þeir sem eru duglegir í tannhirðunni verða fyrir minni kostnaði að jafnaði. Auðvitað eru til meðfæddir gallar sem valda því að fólk þarf tannlækni en almennt er tannheilsan á manns eigin ábyrgð. Ég held að það sé ástæðan fyrir því að tannlækningar heyra ekki undir heilbrigðiskerfið. En þar er löggjafinn ekki sjálfum sér samkvæmur vegna þess að það er ýmislegt fleira sem fólk getur haft áhrif á og nefni ég þar t.d. offitu eða reykingar sem auka hættu á krabbameini. Ekki hefur komið til tals að refsa mönnum fyrir þá hegðun með því að ríkið taki ekki þátt í kostnaðinum. Ég tel eðlilegt að það verði skoðað að heilbrigðiskerfið taki meiri þátt í tannlækningakostnaði. Frumvarpið sem við ræðum, frú forseti, fjallar um tannlækningar barna og ungmenna sem og elli- og örorkulífeyrisþega. Nú er stór hluti þjóðarinnar ekki í þessum hópum og þarf ekki síður á tannlækningum að halda. Mér finnst það dálítið þröng sýn, að horfa eingöngu til þessara hópa. Auðvitað má segja að með því að huga að tannheilsu barna og unglinga sé lagður grundvöllur að tannheilsu fullorðinsáranna og þar af leiðandi væri eðlilegt að þau féllu undir þennan lið. Varðandi elli- og örorkulífeyrisþega er bent á slæma stöðu þeirra sem er stundum slæm en stundum ekki. Fjárhagsleg staða þeirra er stundum góð og stundum ekki góð og því er ekki hægt að alhæfa í því efni. Það er mikilvægt að horfa líka til annarra utan þessara hópa með slæma fjárhagslega stöðu sem þurfa ekki síður á aðstoð að halda, sérstaklega með hliðsjón af því að tannlæknakostnaður getur oft á tíðum hlaupið á mörgum hundruðum þúsunda. Þar geta verið mjög háar upphæðir sem geta farið mjög illa með fólk, jafnvel þá sem eru með þokkalegar tekjur. Það er ýmislegt skrýtið í þessum málum. Við höfum t.d. bannað auglýsingar í heilbrigðisgeiranum, sem er dálítið merkilegt vegna þess að auglýsingar eru í eðli sínu upplýsingar. Það er eins og það megi ekki upplýsa fólk um heilbrigðismál. Ég held að löggjafarsamkundan ætti að vinda bráðan bug að því að aflétta þessu upplýsingabanni þannig að fólk geti leitað sé upplýsinga um hvar heilbrigðisþjónustu er að hafa og hvað hún kostar, t.d. í tannlækningum. Ég held að Tryggingastofnun eða hæstv. ráðherra ætti að vinna að því að upplýsa fólk á heimasíðu ráðuneytisins um tannlækningakostnað þannig að sjúklingar geti leitað ódýrari leiða ef þeir kæra sig um. Það stuðlar líka að samkeppni því að auglýsingaleynd eða auglýsingabann kemur í veg fyrir samkeppni. Það liggur í hlutarins eðli. Eins og komið hefur fram í umræðunni er ég formaður nefndar heilbrigðisráðherra sem á að fjalla um greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu. Þar vinna menn að því að skoða fyrsta þrep, sem væru lyfin. Annað þrepið yrði væntanlega allt heilbrigðiskerfið. Þar komum við að ýmsum vandamálum varðandi afmörkun. Hvaða lyf eiga að falla inn í kerfið og hvaða lyf ekki? Eins er með afmörkunina í heilbrigðiskerfinu öllu. Hvaða þjónusta á að vera inni kerfinu og hvað þjónusta utan þess? Eiga fegrunaraðgerðir að vera innan kerfisins eða ekki? Þar koma t.d. inn í tannréttingar sem stundum eru fegrunaraðgerðir og stundum ekki. Reyndar segja tannlæknar mér að ekki sé mjög erfitt að greina þar á milli þótt örugglega sé eitthvað um vafamál. Ég tel að nefndin sem ég stýri eigi að skoða allt heilbrigðiskerfið og þar með hvort tannlækningar eigi að heyra undir kerfið eða ekki. Ég er persónulega á því að það sé ekkert sérstakt við tannholið eða munnholið sem greini það frá öðrum pörtum líkamans þannig að það skuli ekki falla undir heilbrigðiskerfið. Ég tel að það ætti ekki síður að falla undir heilbrigðiskerfið en margt annað. Að sjálfsögðu mun það auka kostnað í kerfinu töluvert og þá hugsanlega greiðsluþátttöku almennings. En ég hugsa að fólk væri almennt sáttara við að borga eilítið meira í stað þess að lenda í þeim áföllum sem sumir hafa lent í með mjög miklum kostnaði í tannlækningum. Ég nota þetta mál, sem fjallar eiginlega á mjög takmarkaðan og afmarkaðan hátt, þ.e. bara tannlækningar barna og ungmenna og elli- og örorkulífeyrisþega, til að fjalla um heilbrigðiskerfið í heild sinni. Ég get ekki fallist á frumvarpið í sjálfu sér vegna þess að mér finnst það of afmarkandi. Það tekur eingöngu til afmarkaðs hóps og leysir í rauninni ekki vanda lágtekjufólks sem þarf að borga mjög mikið í tannlækningakostnað.

Hæstv. forseti. Þessi síðasta athugasemd er náttúrlega algjörlega út í hött, að tala um að þetta nái til afmarkaðs hóps. Við erum að tala um börn og unglinga almennt í landinu og elli- og örorkulífeyrisþega almennt. Spurningin er þá hvort hv. þingmaður vill hafa þetta afmarkaðra. Það sem ég kom hins vegar upp til að spyrja hv. þingmann um varðar hugrenningar hans um auglýsingar. Er það svo að skilja að í stað þess að tannlækningar fari inn í hið hefðbundna form almannatrygginga, þar sem sérfræðingar fá greitt samkvæmt töxtum sem almannatryggingar semja um við viðkomandi sérfræðinga, þá verði viðhaldið því kerfi sem er nú við lýði að tannlæknar séu sjálfráðir um gjaldskrána? Verður þá ekki erfitt að framkvæma þær hugmyndir sem hv. þingmaður er að velta fyrir sér í þeirri nefnd sem hann veitir forstöðu og hér hefur verið vísað til? Varðandi auglýsingar þá finnst mér málflutningur hv. þingmanns einkennast fremur af óskhyggju en raunsæi þegar hann segir að eðli auglýsinga sé að upplýsa fólk. Þannig vildum við jú hafa það. Auglýsingar eru hvorki góðar né slæmar í sjálfu sér, það eru hins vegar til góðar og slæmar auglýsingar, misupplýsandi. Hefur hv. þingmaður kynnt sér auglýsingar heilbrigðisþjónustunnar í Bandaríkjunum þegar hún er að keppast um viðskiptavini eins og það er kallað, um sjúklinga? Ég get fullyrt að þar eru ekki á ferðinni upplýsandi auglýsingar eftir því sem ég hef heyrt.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar. Varðandi afmarkaða hópinn þá er ljóst að elli- og örorkulífeyrisþegar og börn eru náttúrlega ekki allt samfélagið og það eru til hópar í þjóðfélaginu, námsmenn, lágtekjufólk og ýmsir hópar, sem ekki falla undir þessar skilgreiningar. Til dæmis eru lægstu laun í landinu jafnvel lægri en lægstu bætur sem fólk fær, þannig að það finnast örugglega hópar sem eiga erfitt með að borga mjög háan tannlækningakostnað sem til fellur. Hugrenningar mínar um auglýsingar. Meginmarkmið auglýsinga er að upplýsa, veita upplýsingar um hvaða vara er til og hvar. Auðvitað fara auglýsingar líka út í það að hvetja fólk til að kaupa ákveðna vöru og þær fara jafnvel yfir í heilaþvott en hinn upplýsti neytandi nú til dags getur mjög vel greint á milli hvað er heilaþvottur og hvað ekki. Auglýsingar geta sannarlega farið út í öfgar og þá kaupir neytandinn bara það sem er minna auglýst. Það er þannig. Ég held að ég hafi svarað spurningunum. Auglýsingar eru mjög nauðsynlegur þáttur í samkeppni. Við byggjum t.d. á samkeppni í lyfjum og það er líka verið að stuðla að samkeppni á milli tannlækna. Þeir eru sjálfstætt starfandi sérfræðingar sem eiga að keppa sín á milli eins og aðrir sérfræðingar.

Hæstv. forseti. Ég fer nú að hafa nokkrar áhyggjur af framvindunni í starfi umræddrar nefndar ef þetta er hugmyndafræðin sem á að byggja á, að færa heilbrigðisþjónustuna almennt inn á markaðstorgið sem lúti lögmálum þess og þar sem sérfræðingar og einkareknar heilbrigðisstofnanir auglýsi til að keppa um kúnna. Ekki líst mér á það. Hitt skal ég segja að ég misskildi hv. þingmann varðandi tal hans um að þetta frumvarp væri afmarkandi, ég misskildi hann hvað það snertir. Mér finnst alveg koma til greina að horfa til annarra hópa einnig og reyndar erum við flutningsmenn frumvarpsins á þeirri skoðun að tannlækningar almennt eigi að lúta sömu reglum og gerist í heilbrigðiskerfinu, að það eigi ekki að gera greinarmun á tannlækningum og lækningum á öðrum sjúkdómum. Hins vegar er verið að takast þarna á við það sem við teljum brýnast, þ.e. að koma til móts við börn og unglinga, þar er pottur brotinn mjög alvarlega, og svo örorku- og ellilífeyrisþega sem margir hverjir hafa ekki efni á að leita sér lækninga. Hitt er síðan alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta á við um fleiri hópa, lágtekjufólk, og er sjálfsagt að skoða það, ekki stendur á okkur flutningsmönnum að leggjast í slíka athugun og styðja tillögur sem fram kæmu um það efni.

Frú forseti. Það undrar mig ekki að hv. þingmaður sé ekki hrifinn af markaðstorgi, hann er ekki hrifinn af markaði yfirleitt og mundi helst vilja taka upp matvöruverslun ríkisins ef hann fengi að ráða, hugsa ég. Hins vegar hefði hv. þingmaður tekið eftir því, ef hann hefði hlustað grannt á ræðu mína, að ég er mjög hugsi yfir því að tannlæknaþjónusta sé ekki inni í heilbrigðiskerfinu. Ég væri mjög til í að skoða þann möguleika að hún heyri þar undir og ég sé engin rök fyrir því að hún sé utan heilbrigðiskerfisins. Við erum alla vega sammála í því efni.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að nú er umræðan að byrja að verða spennandi. Hv. þingmaður vill að tannlækningar verði inni í heilbrigðiskerfinu og lúti sömu reglum væntanlega og gilda um aðra heilbrigðisþjónustu. Spurningin er þá á hvaða forsendum tannlækningar eigi að vera í heilbrigðiskerfinu og á hvaða forsendum eigi almennt að reka heilbrigðiskerfið. Á að gera það á þeirri forsendu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal gerist nú talsmaður fyrir, að heilbrigðisþjónustan verði almennt færð inn á markaðstorgið? Ég ætla ekki að elta ólar við þá einkunnagjöf sem hann gaf mér í umræðu um þetta efni, að ég vilji koma á einhverju sem heitir matvælaverslun ríkisins, þar gef ég mér að þingmaðurinn hafi verið að slá á létta strengi svona á sinn hátt. Þetta hefur verið góð umræða um þetta frumvarp og vil ég leyfa mér fyrir hönd okkar flutningsmanna, hæstv. forseta þingsins, Þuríðar Backman, og mín og okkar annarra í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sem stöndum að baki þessu frumvarpi, fyrir góðar undirtektir. Við teljum mjög brýnt að þetta mál fái framgang. Fyrsti flutningsmaður, hv. þm. Þuríður Backman, hefur bent á að þetta sé orðinn einn þyngsti bagginn sem hvílir á mörgum sjúkrasjóðum landsins, þ.e. umsóknir frá fólki sem leitar aðstoðar vegna tannlækninga. Það er ein birtingarmynd á þeim vanda sem hér er uppi. Ég ítreka það sem ég sagði áður og hefur reyndar komið fram í máli annarra að upplýsingar sem fram hafa komið um þróun tannheilsunnar virðast vera nokkuð misvísandi. Eftir því sem ég skil þetta mál og eftir því sem ég hef skoðað það og eftir því sem við setjum fram í greinargerð okkar hefur tannheilsa almennt farið batnandi á Íslandi, bæði hvað varðar börn og unglinga og gamalt fólk einnig. Á hinn bóginn hefur komið fram í greinargerðum Lýðheilsustöðvar að við stöndum þar að baki öðrum Norðurlandaþjóðum. Í skýrslu Lýðheilsustöðvar sem kynnt var fyrir ári síðan kemur fram, með leyfi forseta: „Í norrænum samanburði lætur nærri að íslensk börn og ungmenni séu að meðaltali með tvöfalt fleiri skemmdar tennur en samanburðarhópar í Svíþjóð“ - þetta er frá árinu 2005 og vísað í rannsókn þaðan - „og er staðan verri en á hinum Norðurlöndunum.“ Svo er þetta nánar skýrt og síðan segir, með leyfi forseta: „Um 17% barna og ungmenna (4–18 ára), sem eru sjúkratryggð og búsett á Íslandi, mæta ekki í reglubundið eftirlit hjá tannlæknum yfir 18 mánaða tímabil.“ Síðan er einnig vísað í hópa sem verst eru settir, þetta er samanburður á ýmsum stærðum og hópum, að sá hópur virðist fara heldur stækkandi, heldur fjölgandi. Ég nefndi hér töluna 10–12%, að það hafi komið fram í rannsóknarskýrslum sem komu fram alla vega á tíunda áratugnum að 10–12% barna og unglinga færu ekki til tannlæknis. Hér er talan komin ívið hærra, 17%, samkvæmt þessari könnun. Ég held að þetta sé skýringin á þeim misvísandi upplýsingum sem fram koma, almennt fer ástandið batnandi en fjölgar heldur í þeim hópi sem verst er settur. Þarna er verk að vinna og það frumvarp sem við leggjum hér fram er liður í því að taka á þeim vanda.

Frú forseti. Það er ánægjuleg tilbreyting í nýjum þingsköpum að raða umræðum um tiltekin mál eftir málaflokkum og málasviðum eins og hér hefur verið gert í dag þar sem áhersla er lögð á heilbrigðismál. Mætti því ætla að þeir sem með þá málaflokka fara og eru í heilbrigðisnefnd þingsins væru hér viðstaddir alla umræðuna og þar á meðal ráðherrann sjálfur. Það fór því miður svo að þegar hann hafði mælt fyrir þeim málum sem hann flytur hér, hæstv. ráðherrann, inn í þingið þá lét hann sig hverfa. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að gera athugasemdir við þetta. Ég fullyrði að það er ekki í samræmi við þann skilning eða þá túlkun sem þingskapameirihlutinn frægi hafði hér uppi og ég og fleiri þingmenn höfðum gert okkur vonir um. Markmiðið var einmitt að geta átt orðastað við ráðherrann þegar mál sem snerta verksvið hans kæmu inn í þingið til umræðu. Ég ítreka því athugasemdir mínar við þetta, frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga á heilbrigðissviði, fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra en þau lög eru nr. 18 frá 1984. Fyrsti flutningsmaður frumvarpsins er Dýrleif Skjóldal sem sat hér í þinginu sem varamaður fyrir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon sitt hvorum megin við áramótin, ef ég man rétt. Auk hennar flytja þetta frumvarp hv. þingmenn Þuríður Backman, Kristinn H. Gunnarsson og sú sem hér stendur. Frumvarpið gerir ráð fyrir að á eftir 1. mgr. 5. gr. laganna um Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra komi ný málsgrein svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hafi sjónskertur til umráða leiðsöguhund sem stofnunin metur nauðsynlegt hjálpartæki skal hún veita hinum sjónskerta 15 þús. kr. framlag á mánuði vegna kostnaðar við umhirðu hundsins.“ Þannig háttar til að hv. þm. Dýrleif Skjóldal lagði hér fram hinn 10. desember síðastliðinn fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um sama efni, þ.e. um leiðsöguhunda. Sú fyrirspurn, sem er að finna á þingskjali 419 í tveimur liðum, hljóðar þannig, með leyfi forseta: „1. Hvað er það sem kemur í veg fyrir að leiðsöguhundar fyrir blinda og daufblinda séu flokkaðir sem hjálpartæki en ekki sem gæludýr? 2. Stendur til að breyta þessari flokkun?“ Nú háttar svo til að hæstv. ráðherra er hér ekki á staðnum eins og ég hafði vænst og eins og full ástæða var til að ætla. Þannig er að fyrirspurnum sem þessum ber samkvæmt þingsköpum, nýjum og gömlum, að svara að jafnaði innan 10 virkra daga. Þessi fyrirspurn var lögð fram hér hinn 10. desember. Í dag er 5. febrúar og má af því sjá að töluvert er liðið fram yfir þann tíma. Ég ætla því að leyfa mér að svara þessari fyrirspurn hér fyrir hæstv. ráðherra fyrst hann er ekki mættur sjálfur. Hv. þm. Dýrleif Skjóldal spurði hvað það er sem kemur í veg fyrir að leiðsöguhundar fyrir blinda og daufblinda séu flokkaðir sem hjálpartæki. Ég hygg að svarið sé einfalt. Það er vegna þess að heimildir skortir til þess. Það skortir reglugerð sem heimilar það. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur aðeins sett eina reglugerð við lögin um Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra sem tekur til 5. gr. um hjálpartæki og hún er um greiðslu kostnaðar við gleraugu. Það er sem sagt andvaraleysi og skortur á fyrirhyggju, skortur á heimildum sem koma í veg fyrir það að leiðsöguhundar séu flokkaðir sem hjálpartæki. En hvað þýðir það að svo er ekki? Hvað þýðir það að leiðsöguhundar sem eru að flestra mati, vænti ég, nauðsynleg hjálpartæki fyrir blinda og daufblinda, eru flokkaðir sem gæludýr? Það þýðir töluverð fjárútlát. Kunnugir telja að það muni vera um 15 þús. kr. á mánuði að jafnaði sem það kosti að skrá og borga leyfisgjöld af slíkum hundi, greiða nauðsynlegan lækniskostnað sem upp kann að koma, hreinsun, eftirlit og svo auðvitað fóðrið sem kostar líka sitt. Þarna er greinilega um töluverð útgjöld að ræða sem nauðsynlegt er að koma til móts við. Við höfum gert ráð fyrir því að koma megi til móts við og lækka þennan kostnað með því að setja, eins og ég nefndi fyrr, inn í 5. gr. laganna heimild til þess að veita hinum sjónskerta sem hefur leiðsöguhund 15 þús. kr. framlag á mánuði enda hafi Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra metið hundinn nauðsynlegt hjálpartæki. En hvað er hjálpartæki? Skilgreininguna er að finna í reglugerð Tryggingastofnunar ríkisins vegna hjálpartækja. Í 2. gr. hennar segir, með leyfi forseta: „Hjálpartæki er tæki sem ætlað er að draga úr fötlun, aðstoða fatlaða við að takast á við umhverfi sitt, auka eða viðhalda færni og sjálfsbjargargetu eða auðvelda umönnun.“ Í þessari sömu reglugerð kemur fram að áðurnefnd Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra annast úthlutun sérhæfðra hjálpartækja fyrir sjónskerta. Á heimasíðu stofnunarinnar kemur fram að Sjónstöð Íslands úthlutar samkvæmt þessari heimild sjónhjálpartækjum, tölvuhjálpartækjum, hvítum stöfum og hallandi borðum. Þar er auðvitað einnig hægt að kaupa ýmis önnur hjálpartæki. Það verður að segjast eins og er að leiðsöguhundar eru ekki algeng sjón á götum borgarinnar eða yfirleitt á Íslandi. Hér á landi hafa til þessa aðeins verið þjálfaðir tveir leiðsöguhundar sem hjálpartæki fyrir blinda og aðeins annar þeirra er enn í notkun sem slíkur. Hann mun vera orðinn níu ára gamall, gigtveikur og mun hætta störfum fljótlega. Það var því mjög ánægjulegt þegar á síðasta ári var undirritaður samningur, reyndar fjórum dögum fyrir kosningar eins og svo margt annað sem undirritað var þá, nánar tiltekið 8. maí 2007. Þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, undirritaði samning og samkomulag við Blindrafélagið um kaup og þjálfun á fimm leiðsöguhundum fyrir blinda og sjónskerta. Í þessu samkomulagi fólst að ráðuneytið mundi leggja til rúmlega 17 millj. kr. til þess að standa straum af kostnaði við kaup og þjálfun á fimm leiðsöguhundum frá Noregi. Blindrafélagið legði á móti 8 millj. kr. Kostnaður við verkefnið var því áætlaður um 25 millj. kr. Blindrafélagið gerði í framhaldi af þessu samning við hundaskóla norsku blindrasamtakanna um að þjálfa leiðsöguhundana og væntanlega notendur þeirra. Í maímánuði síðastliðnum fóru síðan væntanlegir eigendur hundanna, blindir og sjónskertir einstaklingar, utan til fyrstu þjálfunar. Þess má geta að þessi skóli hefur um 30 ára reynslu í þjálfun slíkra hunda og hundar þessir, fjórir eða fimm, eru væntanlegir hingað til lands nú í upphafi þessa árs. Það er auðvitað mjög gleðilegt fyrir þá sem hér eiga hlut að máli. Leiðsöguhundar eru mikilvæg hjálpartæki fyrir blinda og sjónskerta og ekki síður mikilvægir félagar þeirra. Þeir auka frelsi og sjálfstæði notenda í daglegu lífi og þeir gera þeim kleift að sinna erindum sínum hjálparlaust sem annars krefðust aðstoðar frá öðru fólki. Á Norðurlöndum og víðar í Evrópu eru leiðsöguhundar algeng sjón í samfélaginu en eins og ég nefndi áðan þá eru þeir afar sjaldséðir hér á landi. Nokkur vinna var lögð í það af hálfu hv. þm. Dýrleifar Skjóldal að finna þessu frumvarpi stað í íslenska lagasafninu því að spurning var um hvort það ætti heima í lögum um almannatryggingar eða hvort það ætti erindi í þau lög sem hér er gerð tillaga um að breyta varðandi Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra. Ég hygg að rétt sé að það eigi heima þar enda er í þessum lögum að finna ákvæði um að stöðin annist úthlutun sérhæfðra og nauðsynlegra hjálpartækja til skjólstæðinga sinna. Ég tel að hér sé um mikið réttlætismál að ræða. Þeir einstaklingar sem núna á vordögum munu vonandi fá nýja hunda frá Noregi til þess að ferðast með hér um borgina og landið þurfa aðstoð til að reka þessi sérhæfðu hjálpartæki. Það er í góðu samræmi við þessi lög, um Sjónstöð Íslands, að ríkisvaldið taki þátt í kostnaði sem hlýst af umhirðu þessara hunda. Það er líka mikilvægt að styrkur sem þessi muni ekki að neinu rýra aðrar bætur sem hinn blindi eða sjónskerti hefur vegna fötlunar sinnar. Ég vænti þess, frú forseti, að þessu frumvarpi verði vel tekið og að hv. heilbrigðisnefnd muni fara yfir það og veita því brautargengi hér inn í þingið sem fljótast aftur til þess að þeir einstaklingar sem taka á móti sínum hundum vonandi á allra næstu dögum, megi vera lausir við þann mikla rekstrarkostnað sem þeir ella hefðu af dýrunum.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs vegna þess að enginn annar er á mælendaskrá og til að taka undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um hve fráleitt það er að hér fari fram umræða um mjög mikilvæg hagsmuna- og réttindamál, í þessu tilviki sjónskertra, án þess að til staðar séu fulltrúar í þeirri nefnd sem um málið fjallar eða sá ráðherra sem málaflokkurinn heyrir undir. Ég vil reyndar taka fram að í þessu tilviki er hér til staðar hv. þm. Pétur H. Blöndal sem ævinlega stendur vaktina. Þó að við séum nú ekki alltaf sammála í málflutningi og málatilbúnaði þá verður ekki um hann sagt annað en að hann standi vaktina fyrir sjónarmið sín. Mér finnst eðlilegt að þegar verið er að fjalla um mál eins og hér um ræðir, og reyndar alla málaflokka, séu ævinlega formenn viðkomandi nefnda og ráðherrar í þeim málaflokki sem málið heyrir undir. Þetta er nokkuð sem við munum að sjálfsögðu taka upp við stjórn þingsins. Það var látið í veðri vaka að breyting yrði gerð hvað þetta snerti. Stigið var mjög mikilvægt framfaraskref að því leyti að taka málaflokka heildstætt, að málefni hæstv. heilbrigðisráðherra komi á dagskrá einn daginn og hæstv. fjármálaráðherra annan daginn o.s.frv., að því tilskildu að viðkomandi ráðherrar væru viðstaddir umræðuna. Svo er ekki og ég tek undir þá gagnrýni sem fram hefur komið hvað þetta snertir.