Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Eins og hæstv. forseti tók fram, þá er frv. þetta komið frá sparnaðarnefndinni og hefir nú gengið í gegnum hv.Nd. Það hafa margir haft orð á því, að þingið væri óspart á stofnun nýrra embætta. Þingið hefir nú fundið mjög til þess, hve launabyrðin hefir vaxið óðfluga, svo nú er svo komið, að mjög stór hluti af tekjum ríkisins gengur til að launa embættis- og starfsmönnum þess. En þá er það ekki síður alþýðan, sem hefir fundið til þessa. Þannig hefir það komið ljóst fram á þingmálafundum víðsvegar á landinu, og á okkur þm. Húnv. hefir verið skorað að fylgja fram fækkun embætta, og hefir þá einkum verið litið til þessa embættis o. fl. af þeim, sem komið hefir verið á fót á síðustu þingum, sem kjósendur telja, að leggja megi niður, án þess skaði sje að, og að sömu niðurstöðu hefir hin hv.Nd. komist. Saga þessa embættis, sem hjer er til umr., er ekki löng. Það var stofnað á þinginu 1917, með hörðu atfylgi þeirra manna, sem minst orð hafa á sjer fyrir forsjá eða gætni í fjármálum. Lítil meðmæli komu fram með embættisstofnun þessari, og þess má geta, að háskólinn lagði eigi til með stofnun þess. Stofnun embættisins var svo samþykt í þinglok, með afbrigðum frá þingsköpum og í mesta flaustri, með 1 atkv. mun. Að öðru leyti vil jeg ekki lýsa gangi þess hjer í deildinni. Ekki hefir heldur verið mikið látið af nauðsyn þessa embættis síðan, nje reynslan sýnt mikinn árangur af því, enda hefir sá maður, er í því situr, í ýms önnur horn að líta, eins og ekki er ótítt. Gagnsemi þess fyrir háskólann sjest ljóslega af því, hve örfáir nemendur hafa þar hlýtt á fyrirlestra hjá þessum prófessor. Jeg álít óþarft að tala meira um þetta. Háttv. þm.Ed. hafa fylgst með gangi þess í Nd. Frv. þetta er eitt af þeim fáu frv. er sparnaðarnefndin hefir borið fram í Nd. og komist hafa gegnum deildina, og eru það óneitanlega meðmæli með því. Þar sem frv. þetta er borið fram af nefnd, geri jeg ekki ráð fyrir, að því verði vísað til nefndar hjer, en leyfi mjer að óska þess, að hv. deild vísi því til 2. umr., að umr. lokinni.

Sigurður Jónsson Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að máli þessu verði vísað til nefndar, þrátt fyrir það, þó það sje komið frá nefnd. Jeg tel sem sje fulla þörf á því, að það verði vel athugað hjer í deildinni, og verður líklega rjettast að vísa því til fjhn.

Halldór Steinsson Jeg verð að lýsa undrun minni yfir orðum hv. 3. landsk.þm. (S. J.), og virðist mjer till. hans fela í sjer vantraust til sparnaðarnefndar. Legg jeg á móti því, að frv. þessu verði vísað til nefndar.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg er sammála hv.þm. Snæf. (H. St.) um það, að óþarfi sje að vísa þessu máli til nefndar. Hitt er annað mál, hvort afnema beri þetta embætti. Það er nú svo, að hægara er að stofna embætti, enda oft gálauslega gert, heldur en að leggja þau embætti niður, sem þegar hafa verið stofnuð. Þetta embætti hefir verið veitt upp á nafn, og því er alveg óvíst, hvort nokkuð er hægt að spara með því að leggja það niður. Jeg býst við, að sá maður, sem í því situr nú, geti haldið launum sínum áfram. Það er hægt að banna honum að kenna í háskólanum, en ekki hægt að banna honum að taka launin. Jeg greiði atkv. bæði móti nefnd og móti frv.

Forsætisráðherra (S. E.) Jeg greiddi atkv. á móti stofnun þessa embættis á þinginu 1917. En þar sem embættið er nú stofnað og bundið við ákveðið nafn í lögum, þá sje jeg mjer ekki fært að mæla með frv., enda vafasamt, hvort hlutaðeigandi embættismaður kynni ekki að eiga rjett til launanna, þó að embættið yrði lagt niður. Rjett held jeg sje, að nú þegar við þessa umr. komi það fram, hver örlög frv. eigi að verða, svo ekki sje verið að eyða tíma í óþarfa umr. um það.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Hv. þm. S.-M. (S. H. K.) vottaði það, að gálauslega hefði verið stofnað til embætta. Á það víst ekki síst við þetta embætti, og sjálfsagt fleiri. En hann áleit ilt að leggja þau niður. Jeg er alveg sammála hv.þm. (S. H. K.) um fyrra atriðið, að gálauslega hafi verið til þeirra stofnað, en reynslan sýnir, að ávalt hafa nógir verið til að mæla með þeim, og sumum finst sennilega aldrei nóg af embættum. Man jeg ekki eftir, að hann tæki annað fram. Hæstv. forsrh. (S. E.) tók það rjettilega fram, að hann hefði verið á móti stofnun þessa embættis í fyrstu, en nú væri hann móti afnámi þess, vegna þess, að hann bjóst eins vel við því, að dómstólarnir myndu dæma manninum full laun. En um það vildi hann, sem þó er lögfræðingur, ekki segja neitt ákveðið. Það er nú auðvitað ekki fært fyrir mig að segja neitt um lögfræðishlið þessa máls, sem lögfræðingarnir deila um. En jeg hefði þó gaman af að sjá úrskurð dómstólanna um það atriði, hvort maðurinn, sem hefir embættið, getur gert fyllri kröfur en halda bið launum í 5 ár. Þetta atriði orkar tvímælis, og mjer finst, að hæstv.forsrh. (S. E.) ætti ekki að vera frv. andvígur, þar sem hann hefir lýst því yfir, að hann áliti þörf að ljetta launabyrði landsins.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg get lýst yfir því, að jeg ber í raun og veru virðingu fyrir störfum hv. sparnaðarnefndar. En á hitt verð jeg þó að líta, að mjer finst hún eigi verið hafa sem hepnust í störfum sínum og tillögum. Hún hefir höggið strandhögg hingað og þangað, og till. hennar hefir slegið niður úr háa lofti. Jeg lít nú svo á, að starf sem hennar sje ekkert áhlaupaverk, og ilt sje að taka svona mál út úr samhengi. Tel jeg því heppilegast, að því sje vísað til stjórnarinnar, þar sem hún hefir lýst yfir því, að hún sje fylgjandi fækkun embætta. Fer þá um þetta mál líkt og fór um annað mál samskonar í Nd. Tel jeg það heppilegustu úrslit málsins.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Að eins örfá orð út af ræðu háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.). Hann sagði, að starf og till. sparnaðarn. hefðu komið úr háa lofti og höggvið strandhögg hjer og þar. Mætti taka þetta til greina, ef hv.þm. (G. Guðf.) hefði sýnt, að hann vildi nokkuð spara, en hann hefir nú ekki komið fram með neinar sparnaðartillögur enn. Að vísu hældi hann sparnaðarnefndinni, en jeg álít, að það hafi þó eigi síður verið skammir, er hann sagði um hana. Nefndin veit það vel, að það er vanþakklátt verk að leggja til, að sparað sje eða dregið úr útgjöldum ríkisins á nokkru sviði hjer í hv. deild, en það mun jeg láta mjer liggja í ljettu rúmi. En eitt er víst: Það er víðar hugsað og talað um sparnað nú í tímum heldur en innan þinghúsveggjanna.

Halldór Steinsson Jeg get sagt hið sama og hæstv.forsrh. (S. E.), að jeg var á móti stofnun þessa embættis á þingi 1917; en svo skilja leiðirnar. - Skoðun mín er óbreytt. Jeg álít þetta embætti óþarft enn, eins og þá. Að vísa þessu máli til stjórnarinnar, er að vísu kurteis aðferð við að fella það, því eftir undirtektum hæstv.forsrh. (S. E.), þá er naumast við því að búast, að frá stjórninni komi till. um að leggja þetta embætti niður.

Forsætisráðherra (S. E.) Jeg hefi aldrei talað um, að embætti þetta væri nauðsynlegt, og því í engu breytt skoðun minni um það atriði. En jeg álít, að þingið hafi gefið loforð, er eigi megi rifta, nema hlutaðeigandi embættismanni sje þá sjeð fyrir öðru embætti, er hann vilji taka. Aftur efast jeg ekki um, þótt embætti í hagnýtri sálarfræði sje ekki nauðsynlegt, að auðvitað verði gagn að sálarfræðifyrirlestrum hins mjög svo vel gefna og sjálfsagt lærða prófessors.

Guðmundur Guðfinnsson Þar sem tvísýnt er, hvert nokkur sparnaður verður að frv. þessu, þó að fram gangi, en stjórnin hins vegar vill rannsaka þetta mál, ásamt öðrum, þá leyfi jeg mjer að koma með svo felda rökstudda dagskrá: Með því að deildin lítur svo á, að því megi óhætt treysta, að landsstjórnin taki til nákvæmrar yfirvegunar alla embættaskipun landsins, og leggi fyrir næsta Alþingi ákveðnar tillögur um það, á hvern hátt megi gera hana einfaldari og þá um leið ódýrari, þykir henni ekki að þessu sinni ástæða til að taka neina ákvörðun hvað þetta embætti snertir, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.

Einar Árnason Jeg get sagt eins og hv.þm. Snæf. (H. St.), að jeg var á móti stofnun þessa embættis frá upphafi. Átti jeg þá sæti í Nd. og greiddi atkv. á móti því við allar umr. þar. Áleit jeg stofnun embættis þessa vanhugsaða og gagnslausa. Hefi jeg í engu skift um skoðun síðan, og mun því hafna dagskránni, en samþ. frv. Hefi jeg hjer engu lofað, og því engu að rifta. En þar sem hjer er um mjög mikilhæfan mann að ræða, þá er eigi loku fyrir það skotið, að hann geti unnið mikið gagn á öðrum sviðum. Vænti jeg þess einmitt, að hann fái tækifæri til þess áður mjög langt líður. Er þá vel, að hann sje laus við þetta embætti, svo hann geti tekið við öðru starfi, sem gefur honum betra tækifæri til að nota hæfileika sína, þjóð og landi til gagns.