Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég vil bregðast við nokkrum atriðum sem hafa komið fram í þessari umræðu sem að mestu leyti hefur verið málefnaleg. En ég mun leiða hjá mér að svara ýmsum rangtúlkunum sem komið hafa fram í umræðunni. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á stefnu ríkisstjórnar Íslands, að við stöndum við skuldbindingar okkar varðandi Kyoto-bókunina og loftslagssamninga. Það er mikilvægt að ekki sé snúið út úr því með neinum hætti í umræðum á Alþingi. Þótt frumvarpið sem hér er til umræðu gangi ekki lengra en raun ber vitni þá hef ég þegar bent á að nefndin sem samdi frumvarpið fékk víðtækara verkefni sem hún á eftir að ljúka. Ég held því að rétt væri að þingmenn spöruðu stóru orðin og skoðuðu niðurstöðuna af þeirri vinnu þegar hún liggur fyrir. Hér er eingöngu um fyrsta skref að ræða í þessum efnum og ég bið þingmenn um að skoða málið þannig. Ýmsir þingmenn hafa t.d. nefnt skýrslu Norðurskautsráðsins sem var kynnt í Reykjavík fyrir rúmlega ári síðan, í nóvember 2004. Það má segja að þar hafi verið birtar merkilegar niðurstöður sem hafi í raun forspárgildi fyrir það sem er að gerast í veröldinni varðandi breytingar af völdum útblásturs gróðurhúsalofttegunda. Hverjir skyldu hafa verið í formennsku í Norðurskautsráðinu þegar sú skýrsla var unnin og kynnt? Það voru Íslendingar. Mér finnst ástæða til þess fyrir okkur að vera stolt af því framlagi og þeirri forustu sem við veittum í þeirri vinnu, seinni hluta hennar. Vinnan tók auðvitað lengri tíma en þau tvö ár sem við vorum í formennsku. En það er ljóst að við veittum við þá vinnu mjög afgerandi forustu. Þessi skýrsla hefur vakið mikla athygli um allan heim og er ástæða til að taka mark á niðurstöðum hennar. Síðan skulum við horfa á raunveruleikann á Íslandi varðandi stóriðjuframkvæmdir, sem margir þingmenn hafa gert að umtalsefni. Hver skyldi hann vera? Um hvað höfum við tekið ákvarðanir? Jú, það standa yfir framkvæmdir við stækkun Norðuráls. Það er verið að byggja álver á Reyðarfirði. Þetta eru þær framkvæmdir sem teknar hafa verið ákvarðanir um. Það er mjög mikilvægt að fólk átti sig á því. Lengra erum við ekki komin í þeirri vinnu. Það er vissulega rétt að það er margt í umræðunni. En í dag veit enginn hvernig þau mál þróast og hvernig þeim lyktar. Síðan standa yfir viðræður milli Landsvirkjunar og álversins í Straumsvík. Menn gefa sér tímann til ársloka til að ljúka þeim og við vitum ekki enn hvort þær leiða til niðurstöðu. Álver við Húsavík hefur verið nefnt. Það er ekki komið lengra en að vera á hugmyndastigi. Það standa yfir svokallaðar könnunarviðræður, og hefur verið gefin út viljayfirlýsing. Það er augljóslega á algjöru frumstigi. Mér finnst nauðsynlegt, þegar verið er að ræða þessi mál að við horfum á þau í takt við þann raunveruleika sem við blasir. Ég held að það sé ljóst að engum dettur í hug að farið verði í þrjár framkvæmdir í einu, svo stórar sem nefndar hafa verið. Það eru einfaldar ástæður fyrir því. Það eru orkumálin. Við höfum ekki raforku í þetta allt. Það eru umhverfisáhrifin og efnahagsmálin. Samspil þessa hlýtur að ráða því hvaða ákvarðanir við tökum að lokum. Við verðum auðvitað að skoða þessi mál heildstætt. Það þýðir ekki að vera í einu horni garðsins og grafa þar. Það þarf að skoða málin heildstætt og taka síðan ákvarðanir í framhaldinu sem henta okkur, bæði í umhverfismálum, í efnahagsmálum og jafnframt varðandi raforkuna. Hvenær getum við skaffað það sem til þarf til að mæta því sem við viljum gera í þessum efnum? Hér var talað um að við hefðum fengið aukningu um 10% í almennum losunarheimildum gagnvart loftslagssamningnum á Kyoto-tímabilinu. Af hverju skyldi það hafa verið? Mér fannst vanta í umræðuna að það kæmi fram. Það eru mjög einfaldar skýringar á því. Það er vegna þess að yfir 70% af heildarorkunotkun okkar Íslendinga er af endurnýjanlegri orku. Engin þjóð í heiminum er í sömu stöðu og við hvað það varðar. Við erum einfaldlega heimsmeistarar. Það kemst engin þjóð með tærnar þar sem við höfum hælana hvað þetta snertir. Við erum hætt að nota olíu til húshitunar. Þetta er staðan hjá okkur á Íslandi. Ég tel að við getum glaðst yfir því hve góð hún er. Hér voru einnig nefnd 1.600 þús. tonnin og meðaltalið. Hvað þýðir það? var spurt. Þetta er alþjóðleg túlkun. Þetta er ekki nein sértúlkun okkar á Íslandi. Þetta gildir bæði um almennar heimildir og séríslenska ákvæðið. Það er ekki nein sértúlkun okkar hér á landi. Þetta er hin alþjóðlega túlkun á þessu ákvæði. Ég vil líka svara því sem nefnt var í umræðunni af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur þar sem hún talaði um metnaðarleysi gagnvart náttúrunni. Ég vísa því algerlega á bug, vísa því til föðurhúsanna að talað sé með þeim hætti um umhverfismál og stöðu þeirra í landinu. Hér er unnið að mjög metnaðarfullum áformum í náttúruvernd. Við erum að vinna samkvæmt náttúruverndaráætlun sem er sú fyrsta sinnar tegundar hér á landi. Rétt fyrir áramótin undirritaði ég friðlýsingu um Guðlaugstungur, Svörtutungur og Álfgeirstungur, 400 ferkílómetra svæði, gríðarlega mikilvægt svæði, varpsvæði fyrir gæsir og rústasvæði, sambærilegt við Þjórsárver. Varðandi Surtsey þá var verið að stækka friðlandið þar þannig að það nái bæði til eldstöðvarinnar neðan sjávar og ofan og hafsvæðisins í kring. Við höfum unnið að mjög metnaðarfullum áformum um Vatnajökulsþjóðgarð sem mundi ná yfir bæði Skaftafellsþjóðgarðinn og svo yrði þjóðgarðurinn að norðanverðu. Ég tel að þetta séu metnaðarfyllri áform en nokkur þjóð í Evrópu hefur möguleika á að hafa á sínu borði. Það skortir því sannarlega ekki á metnað hvað snertir náttúruverndarmál hjá þessari ríkisstjórn. Áðan var það nefnt, sem mér þótti afar lágkúrulegt, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði alla tíð verið á móti umhverfisráðuneytinu. Ég spyr: Hvað er hér á ferðinni? Ég vil rifja upp að það var Sjálfstæðisflokkurinn sem fyrstur setti á fót nefnd til að koma umhverfismálum undir einn hatt í stjórnarráðinu. Það var Geir heitinn Hallgrímsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, sem setti þá nefnd á laggirnar. Það var 1975. Síðan var lagt fram frumvarp sem ekki náði fram að ganga hér í þinginu. Það hefur því aldrei skort á það og ég nefni þetta því til sönnunar að Sjálfstæðisflokkurinn hafi haft áhuga á umhverfismálum og beitt sér á þeim vettvangi. Það var svo aftur annað mál hvernig það bar að á sínum tíma að umhverfisráðuneytið var stofnað. Ég ætla ekki að fjölyrða neitt sérstaklega um það. Við þekkjum það öll. Mér finnst að það hafi verið gott að finna þær jákvæðu undirtektir sem mér finnst ég hafa fengið hjá þingmönnum gagnvart þessu frumvarpi. Ég ítreka að hér er um fyrsta skref að ræða í þessum mikilvægu málum og ég vildi ekki bíða með að leggja fram frumvarp sem tæki sérstaklega til skráningar á losun gróðurhúsalofttegunda.

Frú forseti. Hæstv. umhverfisráðherra talaði um skýrslu Norðurskautsráðsins um loftslagsbreytingar. Benti okkur á að til marks um metnað íslensku ríkisstjórnarinnar, eftir því sem manni skildist, í loftslagsmálunum hafi Íslendingar verið í forsæti í Norðurskautsráðinu þegar skýrslan kom út. Það er auðvitað rétt. En hæstv. ráðherra sagði líka að það væri ástæða til að taka mark á skýrslunni. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra um það sem hæstv. forsætisráðherra sagði í fréttum sjónvarps í kvöld. Þar lét hann í veðri vaka að hlýnunin á norðurslóðum hefði í sér fólgin ýmis tækifæri fyrir okkur Íslendinga, m.a. opnuðust möguleikar fyrir okkur til að fara að bora eftir olíu á svæðinu kringum norðurpólinn. Ég vil bara fá að heyra hæstv. umhverfisráðherra segja eitthvað um það hvort hún er sammála hæstv. forsætisráðherra um að skýrsla Norðurskautsráðsins um hlýnun í Norðurhöfum feli fyrst og fremst í sér tækifæri fyrir okkur Íslendinga til að bora eftir olíu. 
            

Frú forseti. Þetta minnti mig á það þegar ég var nýtekin við sem umhverfisráðherra og fór í viðtal og yfirskriftin á viðtalinu varð þessi: Umhverfisráðherra sér tækifæri í loftslagsbreytingum. Nú skal ég skýra þetta svolítið. Ég tel að þeir tímar sem við lifum núna, við erum að berjast á móti losun gróðurhúsalofttegunda, geti haft í sér fólgin ýmis tækifæri, t.d. í að sækja fram í að þróa tækni sem gerir okkur kleift að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Ég var t.d. í Montreal nú í desember á fundi umhverfisráðherra á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Þar var einn þekktasti sjónvarpsmaður Kanada og gerði þetta sérstaklega að umtalsefni. 
            

Frú forseti. Þetta svar staðfestir metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í þessum málum. Hvaða tækifæri ætli Kyrrahafsbúar, sem horfa fram á að missa landið sitt vegna hækkunar sjávarborðs, sjái í hlýnun lofthjúpsins? Þeir sjá engin tækifæri. Þeir sjá bara ógnina sem að þeim stafar. Það er þetta sem íslenska ríkisstjórnin virðist ekki geta skilið. Hún hvítþvær hendur sínar og lýsir því yfir, jafnt hæstv. forsætisráðherra sem hæstv. umhverfisráðherra, að það skuli bara haldið áfram á þessu stóriðjufylliríi og sótt um frekari undanþáguheimildir til að geta mengað enn þá meira okkar hreinu og tæru náttúru, sem menn eru svo í aðra röndina að reyna að selja og stæra sig af. Reyna að stæra sig af einhverri náttúruverndaráætlun þar sem einungis er búið að friða núna eitt af fjórtán svæðum sem fyrir lá að friða. Og nota bene ekkert af þessum svæðum sem 

Frú forseti. Þetta er alröng túlkun, hv. þingmaður. Það er alveg makalaust að leyfa sér að túlka og snúa út úr orðum mínum með þessum hætti. Það er skylda okkar að bregðast við aðstæðum sem veröldin er í. Hvernig getum við gert það öðruvísi en t.d. með því að nota þá þekkingu sem við höfum til að sækja fram og til að þróa aðferðir til að bregðast við þessari vá?

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra talaði um að raunveruleikinn væri annar en verið væri að gefa hér til kynna. Það væri greinilega nógur tími til stefnu. Það mundi ekki verða af öllum þessum áformum. Við hefðum ekki raforku, við hefðum ekki umhverfið, við hefðum ekki efnahagslega stöðu til þess. En hvaða tæki hefur hæstv. ráðherra til þess að koma í veg fyrir það? Hæstv. ráðherra hefur ekki lagt fram hér tillögur sem geta uppfyllt þá möguleika að það sé hægt að stöðva fyrirtæki af t.d. vegna útblástursins. Hæstv. ráðherra verður innan ríkisstjórnarinnar að skaffa fyrirtækjunum þær útblástursheimildir sem þarf að óbreyttum lögum og reglum ef þau kjósa að koma þessari starfsemi upp hérna. Það getur komið að því hvenær sem er. Það er alveg hægt að taka 

Forseti. Ég hef þegar lýst því að sú nefnd sem samdi þetta frumvarp er áfram að störfum og henni hefur verið gert að gera frekari tillögur ef þörf þykir. Hvað það snertir að við höfum ekki nein úrræði í þessum efnum vil ég minna á að við höfum auðvitað lögin um mat á umhverfisáhrifum. Við höfum skipulagslögin. Framkvæmdir sem menn hugsa sér að fara í, eins og t.d. stóriðjuframkvæmdir, þurfa byggingarleyfi og framkvæmdaleyfi frá sveitarfélögum og starfsleyfi frá Umhverfisstofnun. Þar að auki er það nú staðreynd að stóriðja hefur hingað til ekki verið sett á fót hér á landi án sérstakrar aðkomu stjórnvalda. Það hafa verið sett lög um stóriðjuverkefni og síðast voru sett lög um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. 

Hæstv. forseti. Það er bara þannig að nú er búið að breyta lagaumhverfinu. Það er engin þörf á að setja sérstök lög. Ef menn gera samning um að byggja upp álver í Helguvík og fá einhvern til að skaffa sér raforku og fara í gegnum umhverfismat samkvæmt þeim reglum sem liggja fyrir þá hefur hæstv. ráðherra engin tök á því að stoppa slíkt. Það er hvergi gert ráð fyrir því í lögunum um mat á umhverfisáhrifum að hæstv. ráðherra geti stoppað það af því að það passi ekki inn í efnahagsrammann hjá ríkisstjórninni eða eitthvað slíkt. Það er ekki neitt þannig. Hæstv. ráðherra getur það ekki heldur þó það vanti losunarheimildir. Það er hvergi gert ráð fyrir því. Ríkisstjórnin ber ábyrgð á losunarheimildunum eins og málin standa núna og hæstv. ráðherra þarf að láta hendur standa fram úr ermum. Það er stutt eftir af þessu þingi. Jafnvel þó að við verðum á sumarþingi er ekki víst að lög af þessu tagi yrðu komin þar í gegn. Hvenær á þetta að gerast? Það er verið að semja um Straumsvík. Ætli samningurinn geti ekki orðið til í haust? 
            

Frú forseti. Ég tel að við höfum nægan tíma til stefnu til að skoða frekari lagasetningu og ákvæði hvað þetta snertir. Umhverfisráðherra er ágætlega fær um að bretta upp ermar þegar þess þarf.

Frú forseti. Það var ágætt að heyra frá hæstv. umhverfisráðherra að hún væri tilbúin að bretta upp ermar. Ég held að það sé rækilega kominn tími til þess. Þetta litla frumvarp sem við erum hér að fjalla um er svona lítið hænuskref. Ég er viss um að hæstv. ráðherra er ekki öfundsverð af að fara fyrir þessum málaflokki í ríkisstjórn sem hefur kannski ríkisstjórna mest fótum troðið íslenska náttúru. Hæstv. ráðherra ræddi um metnaðinn. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því. Er það metnaður að þurfa að berjast gegn því á hæl og hnakka að jökulárnar í Skagafirði verði stíflaðar og eyðilagðar? Skjálfandafljót liggur undir ef álver verður á Húsavík og stækkar í þá veru eins og þar er vilji til. Skaftárveitur. Þær voru síðast í fjölmiðlum í gær. Langisjór. 

Ég bið hv. þingmann að virða ræðutíma.

Frú forseti. Mér finnst nauðsynlegt að við ræðum þessi mál af yfirvegun og í samræmi við raunveruleikann.

Frú forseti. Ég er sammála því að það þarf að ræða um raunveruleikann en ekki óraunveruleikann. Við vitum þess vegna hvaða frumvörp koma alltaf fyrst hér inn í þingið. Það eru frumvörp iðnaðarráðherra sem lúta að þeim þáttum sem umhverfisráðherra síðan ber ábyrgð á. Ég vil spyrja hæstv. iðnaðarráðherra - ég biðst forláts, ég á við umhverfisráðherra, ég virði einlægan áhuga hæstv. umhverfisráðherra á málaflokknum: Hvaða skoðun hefur hún sem umhverfisráðherra á þessum álversframkvæmdum út frá umhverfissjónarmiðum og þeim hagsmunum sem hún er sett yfir í sínu ráðuneyti? Álver í Helguvík. Stækkun í Straumsvík. Álver á Húsavík. Stækkun á Grundartanga. Álver í Reyðarfirði. Er þetta sú sýn 

Frú forseti. Ég hef þegar í þessari umræðu lýst afstöðu minni til þessara mála í heild sinni.

Forseti. Maður heitir Pétur Reimarsson. Hann er verkefnisstjóri umhverfismála hjá Samtökum atvinnulífsins. Hinn 18. þessa mánaðar lýsti hann því yfir, ég er með frétt úr Ríkisútvarpinu, að þar sem skuldbindingar Íslendinga gagnvart Kyoto-bókuninni væru þjóðréttarlegs eðlis væri það ríkisstjórnarinnar að sjá til þess að nægar heimildir til koldíoxíðslosunar væru til staðar í landinu. Er hæstv. umhverfisráðherra sammála þessari yfirlýsingu eða telur hún að það sé fyrirtækjanna að afla sér heimilda til koldíoxíðslosunar með öðrum hætti ef þær eru ekki fyrir hendi sjálfkrafa?

Frú forseti. Margnefnd nefnd, sem ég hef greint frá að sé að störfum, mun einmitt skoða þessi mál og hvort rétt sé að festa í lög heimildir til að krefja fyrirtækin um mótvægisaðgerðir, t.d. þá líka að útvega losunarheimildir ef þess gerist þörf.

Forseti. Hér er ekki um að ræða tæknilega úrvinnslu. Hér er um að ræða pólitíska stefnumótun. Umhverfisráðherra getur eiginlega ekki svarað svona. Hún verður að segja hvað henni finnst þegar hún er spurð á Alþingi Íslendinga um það. Er það þannig að það sé ríkisstjórnarinnar að afla þessara heimilda, þá jafnt fyrir alla sem það vilja, eða er það fyrirtækjanna sjálfra að gera það? Og er það þá þess fyrirtækis sem kemur næst á eftir þegar markinu hefur verið náð eða á það skiptast á þau öll? Þetta er pólitísk spurning og stjórnmálamaður á að geta svarað henni en á ekki að vísa á nefnd tæknimanna til þess.

Frú forseti. Mér finnst með ólíkindum að heyra hv. þingmann tala á þennan hátt niður til kollega síns hér sem ég tel að hann hafi gert með því að segja að ráðherra eigi ekki að svara á þennan veg. Ég áskil mér rétt til þess að svara þeim spurningum sem til mín er beint með þeim hætti sem ég kýs sjálf. Það er einfaldlega þannig að það er enn þá verið að skoða þessi mál og hvernig best sé að koma þeim fyrir. Hv. þm. Mörður Árnason verður að sætta sig við að ég svara þessu ekki öðruvísi að þessu sinni.

Forseti. Þetta skal vera ákaflega stutt. Umhverfisráðherra urðu á þau mistök að halda að hún hefði síðasta orðið í þessum sal og kemur með þann sleggjudóm að ég sé að tala niður til einhvers um þetta. Þegar ég segi að hæstv. ráðherra geti ekki svarað eða réttara sagt að ráðherra almennt geti ekki svarað svona spurningum þá er ég ekki þar með að kasta skít í Sigríði Önnu Þórðardóttur, hæstv. umhverfisráðherra nú, heldur er ég einfaldlega að benda á að umgengnishættir hér á þinginu verða að vera þannig að stjórnmálamenn sem hér hafa valist til þess að vera ráðherrar verða að svara pólitískum spurningum. Þeir geta svarað þannig að þeir hafi ekki gert upp hug sinn um þetta, að þeir séu að bíða eftir tiltekinni atburðarás eða samningaviðræðum við t.d. hinn stjórnarflokkinn, en þeir geta ekki svarað með því að þeir séu að bíða eftir embættismönnum, því það er þessi nefnd sem semur þessi lög, hún er ekkert annað. Hún er ekki þverpólitísk nefnd, það væri þó a.m.k. ástæða fyrir því að geta sagt þetta, að það sé verið að semja um málin annars staðar og ráðherra vilji ekki grípa inn í þær hugleiðingar. En hér er ekki um það að ræða, þetta er ósköp einfaldlega nefnd sem er skipuð - hverjum er hún skipuð? Í henni eiga m.a. sæti fulltrúar umhverfisráðuneytis, þ.e. ráðuneytis sem umhverfisráðherra stjórnar, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Umhverfisstofnunar, stofnunar sem undir umhverfisráðherra er sett. Þar eru líka fulltrúar Úrvinnslusjóðs, sem er í túninu hjá umhverfisráðherra og fulltrúar frá Samtökum atvinnulífsins. Því miður er ekki hægt, það er ekki eðlilegt að ráðherra svari spurningum um vilja sinn með því að benda á þessa menn. Hún getur svarað með öðrum hætti eins og ég hef rakið og ég stend við það og frábið mér athugasemdir af því tagi sem ráðherra kemur hér fram með, þó að hér sé komið vel fram yfir miðnætti, vegna þess að hún verður bara að gjöra svo vel að undirgangast það að til hennar eru gerðar ákveðnar kröfur sem ráðherra.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um landmælingar og grunnkortagerð. Frumvarpið er samið af nefnd sem ég skipaði haustið 2004 og hafði það hlutverk að endurskoða lög nr. 95/1997, um landmælingar og kortagerð, einkanlega í því skyni að skilgreina hvert hlutverk hins opinbera ætti að vera í landmælingum og kortagerð. Þó að gildandi lög um landmælingar og kortagerð séu ekki gömul, þá hefur mikil þróun orðið í tækni á sviði landupplýsinga á undanförnum árum. Einnig hefur starfsemi einkaaðila á því sviði vaxið mikið og hafa á stundum komið upp árekstrar á milli einkafyrirtækja og Landmælinga Íslands, sem leitt hafa til málareksturs fyrir samkeppnisyfirvöldum. Þá hefur starfsemi Landmælinga Íslands verið byggð upp svo að segja frá grunni eftir flutning stofnunarinnar á Akranes. Þessar breytingar kalla á endurskoðun á því lagaumhverfi sem stofnunin starfar í og á betri skilgreiningu á því hvert hlutverk hins opinbera á sviði landmælinga og kortagerðar eigi að vera. Í 4. gr. frumvarpsins er leitast við að skilgreina hlutverk Landmælinga Íslands með nákvæmari hætti en áður. Gert er ráð fyrir að stofnunin dragi sig út úr þeim rekstri sem nú er í samkeppni við einkaaðila á almennum markaði en muni áfram tryggja að veigamiklum grunnverkefnum sé sinnt sem ekki er víst að markaðurinn sjái sér hag í að vinna á öllum tímum eða fyrir allt landið. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að stofnunin verði umhverfisráðuneytinu til ráðuneytis á fagsviðum sem hún starfar á og um stefnumótun á sviði landmælinga og opinberrar grunnkortagerðar. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að stofnunin reki sameiginlegt landshnitakerfi og hæðarkerfi fyrir allt Ísland. Þessi kerfi nýtast m.a. sem grunnur fyrir vöktunarkerfi svo sem á jarðskorpuhreyfingum, fyrir verklegar framkvæmdir, skipulagsvinnu og vegna margs konar leiðsögukerfa. Í þriðja lagi skal stofnunin hafa frumkvæði að gerð og notkun staðla á sviði landupplýsinga og er tilgangurinn m.a. að tryggja gæði og samræmingu á þessu sviði hér á landi. Í 4. tölulið 4. gr. er skilgreint það verkefni við grunnkortagerð sem Landmælingum Íslands er ætlað að sjá um, þ.e. gerð, viðhald og miðlun tiltekinna stafrænna þekja í mælikvarðanum 1:50.000. Þetta eru upplýsingar eða svokallaðar þekjur á stafrænu formi um vatnafar, yfirborð, vegi og samgöngur, mannvirki, örnefni, stjórnsýslumörk og hæðarlínur. Markmiðið með þessu er að tryggja að tiltekin stafræn gögn af öllu landinu séu ávallt til og þeim viðhaldið. Við framkvæmd þessa verkefnis getur stofnunin aflað gagna frá einkaaðilum og falið einkaaðilum að vinna einstaka þætti og ég tel æskilegt að það verði gert í sem mestum mæli, t.d. með útboðum verkefna. Með ákvæðinu er leitast við að skýra nákvæmlega hvar mörk þessa verkefnis liggja til að forðast núning við hinn frjálsa markað og til að tryggja sem mest svigrúm einkaaðila á sviði landmælinga og kortagerðar. Að lokum er stofnuninni ætlað að veita aðgang að þeim gögnum sem varðveitt eru í gagnasöfnum hennar og eiga faglegt samstarf við háskóla, stofnanir, fyrirtæki og alþjóðleg samtök. Ákvæði frumvarpsins um höfundarrétt, miðlun upplýsinga og afnotarétt á gögnum eru óbreytt frá gildandi lögum. Gögn þau sem til verða hjá Landmælingum Íslands verða því sem fyrr háð höfundarrétti ríkisins og heimilt er að taka sérstakt gjald fyrir sölu á afnotum á efni í vörslu stofnunarinnar svo sem stafrænum þekjum og eldri gögnum. Hins vegar er gert ráð fyrir þeirri áherslubreytingu að stofnunin verði að stærstum hluta rekin á grundvelli opinberra fjárframlaga og sértekjur minnki. Kemur þetta til af því að stofnunin mun ekki lengur annast þau verkefni, t.d. útgáfu korta, sem verið hafa í samkeppni við einkaaðila á hinum almenna markaði. Stofnunin mun einungis sinna þeim afmörkuðu verkefnum sem skilgreind eru í 4. gr. frumvarpsins og afla tekna með þjónustugjöldum vegna þeirra verkefna og áðurnefndrar sölu á afnotum af gögnum. Frú forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til umhverfisnefndar.

Hæstv. forseti. Í því hlutafélagafári sem gengur yfir þessa stundina liggur við að maður undrist að hæstv. umhverfisráðherra skuli ekki leggja það til í þessu frumvarpi að Landmælingar Íslands verði hlutafélagavæddar.  Hins vegar langar mig til að gera hér örfáar athugasemdir, frú forseti, vegna þess sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Það er alveg ljóst að Landmælingar Íslands hafa á undanförnum árum haft á sér af hálfu löggjafarsamkundunnar verulega kröfu um sértekjur og stofnunin hefur einatt kvartað undan því að erfitt sé fyrir hana að ná upp í þessar sértekjur, eins og reyndar margar aðrar ríkisstofnanir. Ég veit ekki hvort Landmælingar hafa kvartað hærra eða jafnvel minna en aðrar af því að þær hafa auðvitað staðið sig mjög vel í að selja afurðir sínar, sín kort. En eitt af því sem ríkisvaldið hefur staðið fyrir er að stofnuninni hefur verið gert að vera á samkeppnismarkaði, að framleiða vöru sem skilar umtalsverðum sértekjum inn í sjóði stofnunarinnar, til þess að standa undir verulegum hluta af þeirri starfsemi sem er lögbundin sem varðar grunnkortagerðina. Nú langar mig til þess að fá að heyra það frá hæstv. umhverfisráðherra að gert sé ráð fyrir því að Landmælingar fái þá fjármuni sem til þarf til að standa vel að verki varðandi skráningu sem nauðsynleg er fyrir þá grunnkortagerð sem áfram verður lögbundið verkefni Landmælinga Íslands. Ég held að yfirlýsing um það hljóti að verða að koma frá hæstv. umhverfisráðherra við 1. umr., að tryggt sé að þannig verði að verki staðið að Landmælingar Íslands fái þá fjármuni sem til þarf til þess að standa undir lögbundnu hlutverki. Samkvæmt fylgiskjali með þessu frumvarpi frá fjármálaráðuneytinu, fjárlagaskrifstofu þess, kemur fram að verkefni Landmælinga séu skýrð og einfölduð, það kemur fram að stofnunin hverfi af samkeppnismarkaði og að gert sé ráð fyrir að hún gæti áfram hagsmuna ríkisins á sviði höfundar- og afnotaréttar á öllu því efni sem stofnunin hefur eignast, unnið eða gefið út í sambandi við mælingar, kort eða myndir af Íslandi. Sömuleiðis kemur fram að áfram sé gert ráð fyrir því að stofnunin geti aflað sér tekna á þann hátt sem verið hefur, þ.e. með sölu á afnotum af þessu efni, enda má þá gera ráð fyrir því að það verði sérhæfðari þjónusta að einhverju leyti og ekki eins mikil sala á vörum sem keppa á markaði við samkeppnisaðila sem skapa sértekjurnar. Hins vegar munu áfram koma einhverjar sértekjur fyrir sölu á þjónustu og fyrir afgreiðslu á þeim gögnum sem framleidd eru. Áhrif frumvarpsins, eftir því sem fjármálaráðuneytið kemst að niðurstöðu um á kostnað ríkissjóðs, koma fram með þeim hætti að Landmælingar Íslands hverfa af samkeppnismarkaði og þar með er áætlað að þar verði stofnunin af 20 millj. kr. sértekjum á ári en á móti falli niður beinn kostnaður við samkeppnisreksturinn og fjárlagaskrifstofa gerir ráð fyrir því að fjárhagslegt tap stofnunarinnar vegna þessara breytinga verði metið á 6 millj. kr. á ári. Það er gert ráð fyrir að því verði mætt innan útgjaldamarkmiða langtímaáætlunar og ég hef ástæðu til þess að óttast að þessi umsögn fjárlagaskrifstofu sé ekki fullnægjandi fyrir stofnun sem þarf að sinna jafn umfangsmiklu hlutverki og kortagerðin er, grunnkortagerðin og rannsóknirnar og tæknin sem til þarf er auðvitað fjárfrekur þáttur þannig að ég held að það hljóti að þurfa að viðurkenna það hér við 1. umr. að stofnunin verði ekki verr sett en áður við þessa breytingu. Ég verð að segja það líka, frú forseti, að mér finnst orðalagið sem kemur fram í frumvarpinu og lýtur að skilgreiningum verkefnanna í 4. gr. nokkuð óljóst. Í greinargerðinni er sagt að verkefni Landmælinga Íslands skv. 4. gr. muni þýða að stofnunin dragi sig út úr þeim rekstri sem nú telst vera samkeppnisrekstur. „Með þessu ætti að draga úr núningi við einkafyrirtæki,“ segir í greinargerðinni, með leyfi forseta, og áfram: „og álitamálum sem gætu komið til kasta samkeppnisyfirvalda. LMÍ mun hins vegar tryggja að veigamiklum grunnverkefnum sé sinnt, sem ekki er víst að markaðurinn muni sjá sér hag í að sinna. Hins vegar geta einkafyrirtæki og aðrir aðilar komið að vinnu við slík grunnverkefni eða einstaka þætti þeirra.“ Ég verð að segja, frú forseti, að mér finnst þetta nokkuð loðið orðalag í skilgreiningunum eða skýringunum með frumvarpinu og ekki vera alveg ljóst af þeim töluliðum sem taldir eru upp í 4. gr. hver þessi grunnverkefni nákvæmlega eru og hvernig megi vita að þar séu á ferðinni verkefni sem ekki sé víst að markaðurinn muni sjá sér hag í að sinna. Ég spyr hæstv. umhverfisráðherra: Gæti sú staða ekki komið upp að eitthvert einkafyrirtæki ákveddi að það væri tilbúið eða í stakk búið til að sinna einhverjum þáttum sem taldir eru upp í 4. gr. og þar með væri um leið kippt ákveðnum stoðum undan starfsemi Landmælinga Íslands? Ég óttast að þetta geti í sjálfu sér orsakað að einkafyrirtækin geti sótt á enn frekar en orðið er og jafnvel seilst inn á þetta verksvið og inn í þau verkefni sem þó virðast vera áskilin með 4. gr. Við vitum að einkafyrirtæki úti á markaði hafa gert kröfu um að Landmælingar Íslands verði einkavæddar og seldar. Það hafa komið fram yfirlýsingar frá einkaaðilum sem telja sig geta sinnt öllum þessum hlutverkum og þar af leiðandi er full ástæða til að óttast að núningurinn geti haldið áfram og kröfur einkaaðila og ásælni í þessi verkefni haldi áfram og geti haldið áfram að veikja Landmælingar Íslands. Frú forseti. Þetta eru hugleiðingar mínar við 1. umr. og hæstv. umhverfisráðherra og við í umhverfisnefndinni þurfum auðvitað að fara vel yfir þessa þætti og það er eins og ég segi helst það sem lýtur að skilgreiningunum í 4. gr. og það sem lýtur að fjármálum stofnunarinnar sem ég er hugsi yfir nú við 1. umr.

Forseti. Ég tel ástæðu til að fagna þessu frumvarpi. Það hafa orðið miklar breytingar á þeirri starfsemi sem Landmælingar Íslands sinntu einar áður. Það er eðlilegt að taka tillit til þeirra breytinga með frumvarpi af þessu tagi, frumvarpi sem lætur markaðsaðila um samkeppnisrekstur en stillir Landmælingum þar á móti upp sem ríkisstofnun sem sér um tiltekin mál, sérstaklega um hæðakerfið og landshnitakerfið, og um að hafa tiltæk öll grunngögn sem hér eru talin upp og eðlilegt er að Landmælingarnar hafi. Þótt einstök fyrirtæki kunni að láti mannalega sýnist mér að það skapi þeim ekki þann rétt að taka við því hlutverki sem Landmælingunum er falið hér og ég tel vera stjórnsýsluhlutverk, að minnsta kosti eins langt fram og séð verður. Það vakna svo ýmsar spurningar sem við hljótum að fara í gegnum í nefndinni sem um þetta fjallar. Þær varða m.a. það sem um er fjallað í 7. gr. í fjármögnuninni, raunar líka í 5. gr. og ef til vill 6. líka. Þar vakna m.a. spurningar vegna orðalags sem ég vona að ráðherra geti skýrt fyrir mér á eftir. Í síðustu mgr. 7. gr. er tekið fram að miðað sé við að gjöld í gjaldskrá sem ráðherra staðfestir séu þjónustugjöld. Gjaldskrá sú skal taka mið af kostnaði við þjónustu og framkvæmd einstakra verkefna, en mér er ekki ljóst hvort þessi málsgrein á við alla töluliðina, nr. 1, 2, og 3, í 7. gr. eða hvort hún á aðeins við þann síðasta, við þann þriðja. Þetta skiptir auðvitað verulegu máli vegna þess að í þeim fyrsta er kveðið á um afnotasölu og höfundarrétt og mér skildist á ræðu ráðherra að þetta ætti að vera óbreytt frá því sem nú er. En þetta er eitt af þeim atriðum sem valdið hafa núningi og spennu á milli Landmælinga og einkaaðila, þ.e. Landmælingar hafa eðlilega krafist gjalds fyrir það efni sem stofnunin lætur af hendi. Eins og staðan er nú hafa Landmælingar sjálfdæmi um hvert það gjald er. Það er þeirra mat og verður ekki borið undir aðra og það hafa menn verið óánægðir með. Nú má segja að réttlæting sé að baki slíku gjaldi, sú réttlæting að fyrirtæki sem notfæra sér efnið, og þá fyrst og fremst kaupendur, notendur efnisins, eigi þá að bera uppi kostnað við viðhald kerfisins og öflun nýrra upplýsinga. Sums staðar í samfélaginu er þetta haft með þessum hætti, ég nefni bílaskatta. Hin viðtekna réttlæting þeirra er sú að bíleigendur eigi að taka þátt í viðhaldi og uppbyggingu vegakerfisins. Ég er hins vegar ekki sannfærður um að slíkt eigi við í þessu tilviki. Ég held að þessar upplýsingar séu ákaflega mikilvægar, ekki bara fyrir þá sem kaupa kort heldur fyrir allt það þekkingarsamfélag sem hér er fram undan. Ég held að það sé í sjálfu sér mjög mikilsvert markmið að upplýsingarnar og gögnin sem geymd eru hjá Landmælingum, og Landmælingar halda áfram að byggja upp og þróa, berist sem allra víðast um samfélagið og með sem allra minnstum kostnaði. Þannig að þessar grunnupplýsingar séu reiddar fram af almannavaldinu sem partur af þjónustu þess við Íslendinga og fyrirtækin sem við sögu koma, að sjálfsögðu þó þannig að greitt sé fyrir sem nemur kostnaði. Þetta er álitamál en ég spyr hvor kosturinn sé réttur í þessu. Er það þannig að síðasta málsgreinin eigi bara við 3. töluliðinn eða á hún við þá alla? Þetta þarf að lýsast því ef við ætlum að koma á sæmilegri samvinnu og skjóta stoðum undir Landmælingarnar verður það að vera í þokkalegri sátt og með mjög skýrum samvinnuháttum milli hinnar opinberu stofnunar og þeirra einkaaðila sem koma við sögu. Annað vil ég spyrja um í þessari ræðu sem ég skal þó ljúka mjög snemma. Það er um frumvarp sem sögur bárust af að væri í undirbúningi í forsætisráðuneytinu og að minnsta kosti einhverjir héldu að væri frumvarp sem væri almennt um afhendingu opinberra gagna og hvernig háttaði með höfundarrétt eða birtingargreiðslur fyrir þau gögn. En það hefði vissulega verið fróðlegt að fá slíkt frumvarp og kannski eðlilegt að settar séu heildarreglur um þetta því vandamál sem hér koma upp kringum Landmælingarnar og breytingarnar á þeim eiga víðar við í ríkisstofnunum og eiga við fleiri upplýsingar sem þar eru geymdar og eru í almannaeigu en það sem hér kemur við sögu. Ég vissi til að slíkt frumvarp var á leiðinni og var m.a. sagt það í fréttum frá mönnum utan Stjórnarráðsins þannig að ég er ekki að brjóta neins konar trúnað við aðra sem höfðu sagt mér þetta. Ég spyr. Af hverju er þetta frumvarp ekki samferða í gegnum þingið eða er von á því næstu daga?

Frú forseti. Örfá orð um frumvarp til laga um landmælingar og grunnkortagerð. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra er markmiðið með þessu frumvarpi að gera skarpari skil á milli þess sem telst vera nauðsynlegt að hafa í opinberri forsjá og hins sem er talið að geti unnist af fyrirtækjum í samkeppnisrekstri um þá málaflokka. Mér finnst þessi nálgun ekki rétt. Sú nálgun sem ég vil hafa í svona umræðu er fyrst og fremst að leitað sé leiða til að þessi störf séu unnin á sem hagkvæmasta og öruggasta hátt. Landmælingar og kortagerð eru jú einn af grunnþáttum íslensks samfélags, íslensks atvinnulífs, og er í sjálfu sér ekki endilega markaðsvara sem slík. Ég vil því slá varnagla við að farið sé of langt í að skilgreina þessa starfsemi sem samkeppnisrekstur. Þetta er grunnþjónusta og það er reyndar þar sem verið er að draga mörk í þessu frumvarpi. Hins vegar verðum við líka að horfa til þess að þetta skapar ekki möguleika til umfangsmikils starfs. Það getur verið mikilvægt fyrir stofnun eins og Landmælingar að hafa möguleika á sem fjölþættustum störfum þó hluti þeirra geti flokkast undir það að aðrir geti unnið þau. Það bæði eykur möguleika stofnunarinnar til að þróa tækni og þekkingu og gefur starfsmönnum meiri möguleika til að tileinka sér aukna færni og aukna þekkingu á þessu sviði, með því að þeim sé gefið svigrúm. Sá hvati sem fylgir slíkum möguleikum inn í stofnunina er gríðarlega mikilvægur, bæði faglega og starfslega séð og hvað lýtur að þróun og möguleikum einstaklingsins sem þar vinnur. Þessi þáttur í störfunum má alls ekki gleymast og hann má ekki vanmeta, sem mér finnst gert í þessu frumvarpi. Því fleiri þættir og því meiri möguleikar sem eru færðir út úr svona stofnun þeim mun þrengri bás er verið að marka henni og því starfsfólki sem þar vinnur. Það er engum hagkvæmt. Ég er ekki sammála þeirri nálgun sem sett er upp hér að það sé nauðsynlegt að setja þessi verkefni út úr stofnuninni. Það má vel vera að það geti verið nauðsynlegt að gera þeim skil innan stofnunarinnar á þann hátt að þau séu reikningslega og rekstrarlega aðgreind og ekki sé verið að færa umfram það sem eðlilegt er á milli liða hvað það varðar. En mér finnst það alröng nálgun að stofnunin megi ekki vera í þessum verkefnum og ekki er hægt að færa þjóðhagsleg rök fyrir því að svo sé. Það væri fróðlegt að vita hve mörg fyrirtæki hæstv. ráðherra telur að séu þess umkomin núna að taka að sér þau verkefni sem verið er að úthýsa eða útvista eða hvað menn vilja kalla þetta. Hvað eru þau mörg? Er ekki verið að færa þetta út í einkavædda einokun? Það er ekki nein samkeppni í sjálfu sér á markaðnum umfram það sem Landmælingar sjálfar gætu veitt með því að vera með þetta sem sérstakan rekstrarlið hjá sér. Þannig að sú hugmyndafræðilega nálgun sem hér er beitt finnst mér vera mjög takmörkuð og í rauninni mjög skammsýn. Að sjálfsögðu eru þarna ákveðnir þættir sem ég geri ráð fyrir að geti fyllilega verið unnir á einhverjum samkeppnisgrunni. En eftir að hafa fengið forstjórann í heimsókn á þingflokksfund hjá okkur og eftir að hafa kynnt mér starfsemina þarna finnst mér þörfin fyrir það sem hér er verið að leggja til mjög svo orðum aukin, auk þess sem verið væri að lama stofnunina og þróunarmöguleika hennar með því að taka þessa þætti út. Það er ekki þjóðhagslega hagkvæmt. Það er alveg ljóst, ef litið er á umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um frumvarpið, að verið er að skera niður stofnunina. Fjármálaráðuneytið metur það svo að verið sé að skera hana niður um 20 millj. kr. Ég hygg að það sé varlega áætlað því að stofnuninni hefur verið haldið í vissu fjársvelti af hálfu Alþingis. Á hana voru ofáætlaður rekstrartekjur sem vitað var að hún mundi aldrei afla sér. Þannig var henni haldið í fjárhagslegri herkví til að lama hana og réttlæta úthýsinguna á þeim verkefnum sem hér er verið að leggja til. Það er verið að skera stofnunina niður, ég veit ekki um hve mörg starfsgildi en það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra gæti upplýst hvað verið er að skera niður mörg störf hjá stofnuninni. Ég hygg að þar gæti verið um fimm til sex störf að ræða sem verið er að skera niður frá núverandi starfsemi, ef marka má þær tölur sem gert er ráð fyrir að hún spari við þetta. Ég er ekki sammála þessu. Ég er ekki viss um að það verði gott fyrir stofnunina ef hún verður skorin svona niður, faglega og starfslega. Það var með miklu stolti sem þessi stofnun var flutt upp á Akranes. Þar átti hún að fá möguleika til að starfa og eflast en núna miðast allt við hvernig skera megi niður. Hvernig megi útvista eða úthýsa verkefnum og skera hana niður. Í lokasetningu umsagnar fjármálaráðuneytisins er sagt að nettótap stofnunarinnar vegna þessara breytinga sé metið 6 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir að því verði mætt innan útgjaldamarkmiða langtímaáætlunar, þ.e. að stofnuninni er ætlað að skera þar niður líka. Samkvæmt umsögn fjármálaráðuneytisins er því ekki einu sinni ætlunin að bæta henni upp það tjón sem hún verður fyrir fjárhagslega umfram tap á sértekjum. Það er ekki ætlunin heldur á hún líka að bera þann niðurskurð. Mér sýnist því þegar á allt er litið að fyrst og fremst sé verið að skera niður þessa stofnun. Það er verið að skera af henni verkefni, skera af henni fjáröflunarmöguleika, skera af henni möguleika til að efla sig fræðilega og tæknilega og loks, eins og sagt er í lok umsagnar fjármálaráðuneytisins, á að skera hana áfram niður sem metið er á 6 millj. kr. á ári. Ég ítreka að ég tel að þetta sé röng nálgun og vanhugsuð og að samkeppnissjónarmiðin séu ofmetin, að ekki sé metinn hagur stofnunarinnar sem slíkrar af því að hafa þessi verkefni inni og finna þeim þar farveg, a.m.k. að mestu leyti. Hér er hreinlega verið að skera stofnunina niður eins og þarna er sagt um 26 millj. kr. Ég hugsa að það sé varlega áætlað en fjármálaráðuneytið segir þarna að þetta sé niðurskurður upp á 26 millj. kr. í umsvifum stofnunarinnar. Frú forseti. Ég held að það þurfi mjög nákvæma skoðun hvort það sé þjóðhagslega hagkvæmt að gera það með þeim hætti sem hér er verið að leggja til.

Frú forseti. Ég þakka þingmönnum ágæta umræðu um þetta mál og vil bregðast við nokkrum atriðum. Minnst hefur verið á fjárhagsstöðu stofnunarinnar og umsögn fjármálaráðuneytisins. Gert er ráð fyrir því að stofnunin selji kortalager sinn og þá verður að sjálfsögðu miklu minni umsýsla í kringum það en verið hefur fram til þessa því að stofnunin hefur verið með sölustarfsemi. Það er áætlað réttilega, eins og kom fram í umræðunni, að stofnunin verði af 20 millj. kr. sértekjum á ári en þá fellur líka niður beinn kostnaður við samkeppnisreksturinn. Fjárhagslegt tap vegna þessarar breytingar er metið á 6 millj. kr. á ári. Því verður mætt, stofnunin fær það bætt innan langtímaáætlunar. En það er auðvitað alveg ljóst að verið er að draga saman um tvö til þrjú störf. Ég vil geta þess sérstaklega að það er í raun og veru þegar orðið. Það eru starfsmenn sem gerðir voru starfslokasamningar við og renna þeir út í lok þessa árs en ekki er um neinn frekari niðurskurð á starfsemi stofnunarinnar að ræða þegar þeim starfslokasamningum lýkur. Það var nefnt að verkefnin í 4. gr. væru ekki nógu ljós. Ég tel að þetta eigi að vera mjög vel skýrt. Verkefnin eru listuð niður í 4. gr. Reynt er að gera það á mjög einfaldan og skilmerkilegan hátt en í þessu lagafrumvarpi er verið að endurskilgreina og þrengja hlutverk stofnunarinnar frá gildandi lögum. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir velti fyrir sér hvort sá núningur sem verið hefur fyrir hendi við einkaaðila sem eru í samkeppnisrekstri haldi áfram og hvort kröfur einkaaðila um að koma frekar inn í þá starfsemi sem stofnuninni verður gert að sinna samkvæmt þessum lögum verði áfram. Það verður reynslan að leiða í ljós. Það er greinilegt að þróunin er gríðarlega hröð á þessu sviði. Nokkrir aðilar hafa þegar haslað sér þar völl, bæði verkfræðistofur og útgáfufyrirtæki. Reynslan verður að leiða það í ljós hvort þróunin verður eitthvað frekar í þessa átt. Ég tel að það sé í raun og veru ágæt sátt um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það er sátt um það innan stofnunarinnar sjálfrar og ég tel að það geti orðið ágæt sátt um það líka úti á markaðnum. Mér finnst að okkur hafi tekist þokkalega vel að verða við þeirri gagnrýni og þeim núningi sem hefur verið gagnvart stofnuninni og þeim kærum sem hafa verið til meðhöndlunar hjá samkeppnisyfirvöldum. Ég geri mér því vonir um að þokkaleg sátt geti ríkt um þessi mál til framtíðar og bendi þá sérstaklega á markmiðsgreinina þar sem það er stafað að markmið laganna sé að tryggja að ávallt séu til staðfræðilegar og landfræðilegar grunnupplýsingar um Ísland. Það er meginmálið að við stöndum vörð um að þetta hlutverk stofnunarinnar sé tryggt, sem síðan er nánar skilgreint í 4. gr. Hv. þm. Mörður Árnason nefndi sérstaklega gjaldskrána og ákvæði í 7. gr. Ég tel ástæðu til að nefndin skoði þetta sérstaklega því að mér sýnist alveg hárrétt hjá þingmanninum að 1. töluliðurinn eigi ekki við þarna. Ég bið nefndina um að skoða þetta sérstaklega í sinni vinnu. Hv. þingmaður nefndi líka upplýsingafrumvarpið frá forsætisráðherra. Það liggur fyrir og bíður 1. umr. Það er mál nr. 690 og það fjallar um aðgang að upplýsingum. Ég held að ég hafi svarað flestu sem menn nefndu hér. Hv. þm. Jón Bjarnason velti fyrir sér hvort mörg fyrirtæki ynnu á samkeppnisgrundvelli í þessum efnum. Já, það eru nokkur fyrirtæki, bæði verkfræðistofur og útgáfufyrirtæki.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagði að til stæði að selja kortalagerinn eftir því sem mér skildist. Ég vildi aðeins fá heyra hvað það felur í sér að selja kortalagerinn, hvað þar er verið að selja. Í öðru lagi dró ég fram í ræðu minni hagsmuni starfsmanna og stofnunarinnar, að geta haft sem fjölþættust verkefni til innri þróunar, bæði fyrir einstaklingana og stofnunina í heild. Í þeim efnum væri afar mikilvægt að geta einnig verið með ýmis verkefni þó að þau flokkuðust sem samkeppnismál. Ég þekki það bara frá rekstri þeirrar stofnunar sem ég veitti forstöðu á sínum tíma, ef skorin hefðu verið af henni öll verkefni sem einhver annar hefði getað unnið hefði kannski ekki orðið mikið eftir, a.m.k. hefði það þrengt mjög að henni faglega og möguleikum starfsmanna stofnunarinnar til að sækja fram, tileinka sér nýjungar o.s.frv. Hér á landi eru ekki svo mikil umsvif hvað þetta varðar og þess vegna óttast ég að með því að þrengja að henni þrengist einnig að henni á hinu faglega sviði og möguleikum hennar. Ég spyr í lokin hvort ekki hafi verið kannað hvort setja mætti þessi rekstraratriði upp sem rekstrarlega sjálfstæða deild við Landmælingar Íslands, til að nýta samlegðaráhrifin sem oft eru nýtt, sem gæti jafnframt verið eins konar mælikvarði eða stuðull fyrir aðra aðila í samkeppni að miða við. Ég óttast 

Frú forseti. Hvað kortalagerinn varðar þá þýðir það einfaldlega að stofnunin hættir sölustarfsemi á prentuðum kortum og selur lagerinn. Ég held líka að það sé alveg augljóst ef maður horfir á Landmælingar, að það er ekki heldur víst að Landmælingar Íslands kjósi að standa í deilum af því tagi sem stofnunin hefur staðið í á undanförnum árum. Hvað snertir fákeppni tel ég þær áhyggjur ástæðulausar því það eru nokkrir aðilar sem eru færir um að taka þátt í samkeppni á þessu sviði.

Frú forseti. Ég vildi vekja athygli á þessum þáttum. Hægt er að koma þeim fyrir á ýmsan hátt í svona stofnun þótt samkeppnisrekstur sé. Ég tek alveg undir þau orð hæstv. ráðherra að ekki er fýsilegt fyrir stofnun að vera í stöðugum deilum við umhverfið um þá þætti sem verið er að vinna að og þá snýr það einmitt að löggjafanum að búa henni það umhverfi að slíkt geti gengið upp. Ég tel að einn valkosturinn hefði verið sá að finna þessu svigrúm í stofnuninni eins og svo iðulega er gert. Fyrir utan það svo að þegar upp er staðið er verið að fækka starfsliði hjá stofnuninni og skera af henni verkefni. Það var metnaðarmál á sínum tíma að flytja stofnunina til Akraness, þá væri verið að flytja hana út á land o.s.frv. Þetta hefur oft verið notað sem skrautfjöður í þeirri umræðu. Þess vegna finnst mér það kannski minni skrautfjöður að nú skuli vera reynt að kanna hvernig megi skera hana niður. En málið fer til nefndar og þá verða allir þessir þættir skoðaðir.

Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr að ágæt sátt er um frumvarpið og góð sátt um það af hálfu stofnunarinnar sjálfrar og það finnst mér vera mjög mikilvægt innlegg í umræðuna.

Frú forseti. Frumvarp það sem ég mæli fyrir felur í sér breytingar á lögum um úrvinnslugjald. Lögin hafa tekið nokkrum breytingum frá því að þau voru samþykkt árið 2002 í ljósi reynslunnar af framkvæmd þeirra. Helsta breytingin sem hér er lögð til er að það verði hlutverk Úrvinnslusjóðs en ekki sveitarfélaga að tryggja að tölulegum markmiðum um hlutfall pappa-, pappírs- og plastumbúðaúrgangs sem fara skal í endurnýtingu og endurvinnslu verði náð. Er þessi breyting byggð á tillögu nefndar sem ég skipaði í fyrra. Nefndinni var falið það verkefni að gera tillögur um skýra verka- og kostnaðarskiptingu milli Úrvinnslusjóðs og sveitarfélaga um þær tegundir úrgangs sem falla undir lög um úrvinnslugjald. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar umhverfisráðuneytis, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Umhverfisstofnunar, Úrvinnslusjóðs og Samtaka atvinnulífsins. Þá er í frumvarpi þessu einnig tekið mið af tillögum nefndar sem fjallar um framkvæmd móttöku á pappa- og plastumbúðum sem berast með söfnunarkerfi sveitarfélaga og starfa samkvæmt 2. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða við lög um úrvinnslugjald. Tillögur um breytta verkaskiptingu milli Úrvinnslusjóðs og sveitarfélaga byggja á því að gildandi reglur úrvinnslugjaldslaga henta ekki fyrir pappa-, pappírs- og plastumbúðaúrgang. Til samanburðar má nefna úrgangsflokk eins og spilliefni þar sem stefnt er að því að ná öllum spilliefnum hvar sem þau falla til á landinu. Í þeim tilvikum er eðlilegt að ábyrgðin liggi hjá sveitarfélögum. Hvað snertir pappa-, pappírs- og plastumbúðir á að endurvinna að lágmarki 25% af öllum umbúðaefnum í umbúðaúrgangi og árið 2012 verður sú krafa komin upp í 55%. Tvær meginástæður eru fyrir því að kerfi samkvæmt gildandi lögum hentar ekki fyrir umbúðaúrgang. Annars vegar verður Úrvinnslusjóður að greiða fyrir ráðstöfun úrgangsflokka vegna vara sem úrvinnslugjald er greitt af án tillits til áðurnefndra tölulegra markmiða. Úrvinnslusjóður verður því að greiða fyrir úrvinnsluumbúðaúrgang sem safnast saman þó svo sú söfnun fari yfir þau tölulegu markmið sem sett hafa verið. Hins vegar er skylt að ná áðurnefndum markmiðum í hverju einstöku sveitarfélagi eða a.m.k. á svæði hverrar svæðisáætlunar. Ljóst er að þetta fyrirkomulag verður dýrt sem leiðir til að leggja verður hærra úrvinnslugjald á umbúðir til að standa undir kostnaði. Kerfið verður því dýrara en nauðsynlegt er og einnig erfitt í framkvæmd þar sem ná þarf markmiðum í öllum sveitarfélögum. Rétt er að benda á að öll vandamál koma ekki upp við aðra flokka úrgangs sem falla undir lög um úrvinnslugjald þar sem gert er ráð fyrir að öllum slíkum úrgangi sé safnað og komið í endanlega förgun eða endurnýtingu. Ég legg áherslu á mikilvægi þess að Úrvinnslusjóði verði falið það hlutverk að ná settum tölulegum markmiðum sem fram koma í reglugerð um meðhöndlun úrgangs, nr. 737/2003, og að þeim megi ná á landsvísu. Tillögur þessar miða að því að tryggja að Úrvinnslusjóður hafi sveigjanleika til að ná þessum markmiðum á sem hagkvæmastan hátt. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn greiði þjónustuaðilum sem semja við hann tiltekna upphæð fyrir ákveðið magn af flokkuðum umbúðaúrgangi, enda liggi fyrir staðfesting frá úrvinnsluaðila um endurnýtingu. Ekki skiptir máli hvort þjónustuaðili sækir úrgang til fyrirtækis eða sveitarfélags. Auk þess greiðir Úrvinnslusjóður flutningsþóknun fyrir flutning frá þeim stað þar sem umbúðum er safnað til þess staðar þar sem endurnýting eða útflutningur fer fram. Úrvinnslusjóður getur einnig ef hann telur þörf á boðið sveitarfélögum ákveðið gjald fyrir flokkaðan umbúðaúrgang sem kemur frá heimilum. Ég legg áherslu á að gert er ráð fyrir að gjald það sem sjóðurinn býður sveitarfélögum er greitt til að hvetja þau til söfnunar á pappa-, pappírs- og plastumbúðaúrgangi frá heimilum. Það er síðan sveitarfélaganna að ákveða hvernig slíkri söfnun er háttað. Til dæmis gæti sveitarfélag boðið slíkt út til einkaaðila. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að framkvæmd verði nánar útfærð í reglugerð samkvæmt tillögu að nýrri 4. mgr. 21. gr. laganna. Úrvinnslusjóður mun miða að gjaldi sem hann býður þjónustuaðilum og sveitarfélögum við það að markmið um hlutfall úrgangs sem fara skal í endurvinnslu náist. Með þessu fyrirkomulagi verður ekki þörf á að skilgreina nákvæmlega í lögum um úrvinnslugjald undir hvaða kostnaðarþáttum úrvinnslugjald þessa úrvinnsluflokks eigi að standa eins og nú er gert. Gjaldið mun þess í stað taka mið af þeim kostnaði sem Úrvinnslusjóður þarf að leggja í til að ná þeim árangri sem honum ber að ná. Með þessu er ætlað að tryggja Úrvinnslusjóði meira svigrúm til að ná þeim markmiðum sem sett hafa verið samanber 1. og 2. gr. frumvarpsins. Rétt er að benda á að gert er ráð fyrir að sjóðurinn greiði einnig hluta kostnaðar vegna flutnings á umbúðaúrgangi innan lands. Til að tryggja enn frekar svigrúm sjóðsins til að ná tölulegum markmiðum fyrir pappa-, pappírs- og plastumbúðir er lagt til í a-lið 3. gr. frumvarpsins að Úrvinnslusjóði verði heimilt að ákveða fyrir hvaða umbúðategundir hann greiðir vegna endurvinnslu og endurnýtingar. Endurnýtingarleiðir fyrir pappa-, pappírs- og plastumbúðir eru ýmsar og tel ég mikilvægt að Úrvinnslusjóður hafi svigrúm til að safna þeim tegundum umbúðaúrgangs sem hagkvæmast er að safna. Í frumvarpinu er lagt til að aukin ábyrgð verði lögð á Úrvinnslusjóð sem mun á móti hafa sveigjanleika til að gera nákvæmar áætlanir um hvort og þá hvaða greiðslur eigi að bjóða sveitarfélögum og þjónustuaðilum fyrir flokkaðan umbúðaúrgang. Úrvinnslusjóður þarf tíma og sveigjanleika til að tryggja að tilætluðum árangri sé náð á sem hagkvæmastan hátt. Í þessu samhengi legg ég áherslu á að hér er ekki verið að leggja til að seinka móttöku á flokkuðum pappa-, pappírs- og plastumbúðaúrgangi, en móttaka er þegar hafin á ákveðnum tegundum flokkaðs umbúðaúrgangs. Eðlilegt er að frekari og markvissari móttöku á pappa-, pappírs- og plastumbúðum, einkum frá heimilum, verði komið á í nokkrum skrefum. Í því skyni er mikilvægt að líta til þeirrar reynslu sem fengin er af framkvæmd laganna um næstu skref. Rétt er að taka skýrt fram að ekki eru lagðar til neinar breytingar á fyrirkomulagi annarra úrgangsflokka en þeirra sem falla undir pappa-, pappírs- og plastumbúðir. Það er mat nefndar sem falið var að koma með tillögur um breytta verka- og kostnaðarskiptingu milli sveitarfélaga og Úrvinnslusjóðs að sátt ríki hjá öllum aðilum um núverandi kerfi fyrir þá flokka sem ekki þarf að ná tölulegum markmiðum fyrir og falla undir lög um úrvinnslugjald. Einnig eru lagðar til breytingar á lögunum er varða margnota flutnings- og safnumbúðir, heimild til yfirfærslu ábyrgðar á greiðslu úrvinnslugjalds frá framleiðanda og innflytjanda til kaupanda, ákvæði um sérstakt úrvinnslugjaldsskírteini auk annarra breytinga er varða m.a. tengsl við ný tollalög. Tillögur þessar voru unnar í nánu samstarfi við Úrvinnslusjóð, fjármálaráðuneyti, tollstjórann í Reykjavík og ríkisskattstjóra. Í samræmi við áherslu mína á að úrvinnslugjaldskerfið gangi vel fyrir sig er í frumvarpinu lagt til að heimilt verði að gefa út svokölluð úrvinnslugjaldsskírteini. Úrvinnslugjaldsskírteini verða gefin út af skattstjórum til þeirra sem flytja inn umbúðir, gerðar úr pappa, pappír eða plasti og seldar til þriðja aðila. Skírteinið veitir heimild til að kaupa umbúðir án úrvinnslugjalds af innflytjendum og innlendum framleiðendum. Fyrirmynd úrvinnslugjaldsskírteinis er vörugjaldsskírteini heildsala sem útgefið er af skattstjóra. Þær forsendur eru settar fyrir útgáfu slíkra skírteina að umbúðirnar séu utan um vörur til útflutnings eða til nota utan um vörur sem fara á innanlandsmarkað svo og að umsækjandi hafi atvinnu af þessari starfsemi. Tilgangurinn er að einfalda innheimtu úrvinnslugjalds. Í frumvarpinu eru lagðar til tvær nýjar reglugerðarheimildir. Annars vegar að ráðherra skuli setja reglugerð sem skilgreini hvað felist í greiðslu fyrir meðferð flokkaðs úrgangs á söfnunarstöð samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laganna. Skýra þarf betur hvaða kostnað Úrvinnslusjóði ber að greiða vegna annarra úrgangsflokka en umbúðaúrgangs. Nefnd sem falið var að gera tillögur um skýra verk- og kostnaðarskiptingu milli sveitarfélaga og Úrvinnslusjóðs benti á að réttast væri að gera módel fyrir ákveðna vísitölusöfnunarstöð til að nota við útreikninga á greiðslum til sveitarfélaga. Hins vegar er lagt til að sett verði reglugerðarákvæði um hvernig standa skuli að greiðslum til að ná þeim tölulegu markmiðum sem sett eru um endurnýtingu og endurvinnslu umbúðaúrgangs. Þannig verði heimilt að setja í reglugerð nánari ákvæði til samræmis við þær tillögur að framkvæmd sem ég greindi frá varðandi breytta ábyrgðarskiptingu milli sveitarfélaga og Úrvinnslusjóðs. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til umhverfisnefndar að lokinni 1. umr.

Frú forseti. Það er árvisst að hæstv. umhverfisráðherra tali fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um úrvinnslugjald og ég hafði satt að segja ekki neinar áhyggjur af þessu máli. Ég hélt að þetta væri bara rútína, hæstv. umhverfisráðherra kæmi til með að mæla fyrir einhverri breytingu sem varðaði einhverjar krónutalsbreytingar á álögðum gjöldum eða eitthvað jafnsakleysislegt. Ég sat frammi við sjónvarpstækið og hlustaði á hæstv. ráðherra byrja ræðu sína og hún bara lengdist og varð efnismeiri og ráðherra bætti við fleiri og fleiri atriðum þannig að það fóru að renna á mig tvær grímur, svo ég sá mitt óvænna og sótti mér eintak af frumvarpinu og játa þá synd mína að hafa ekki undirbúið mig betur fyrir þennan fund heldur en raun ber vitni að ég las ekki þetta frumvarp. Ég vil einungis segja það, frú forseti, að umhverfisnefnd vann á þessu þingi afar mikið verk tengt breytingum á þessum sömu lögum og einmitt þeim þáttum laganna er varða þær umbúðir sem hér um ræðir, þ.e. pappa-, pappírs- og plastumbúðaúrgang. Ef ég man rétt var það frumvarp jafnframt til meðferðar á síðasta þingi hjá nefndinni, þannig að það var talsvert mikil vinna lögð í það. Við fengum um þetta lærða fyrirlestra þar sem við fórum yfir dönsku lögin sem eru fyrirmynd laga okkar og úrvinnslugjaldið á þessa tegund umbúðaúrgangs er í raun reiknað út frá dönsku lögunum og þetta lærðum við allt saman og fórum vel ofan í. En það sýnir í fyrsta lagi hversu flókin löggjöf hér er á ferðinni að okkur öllum hefur yfirsést, jafnt ráðherranum, starfsfólki ráðuneytisins sem og umhverfisnefndinni að hér þyrfti að standa að einhverju leyti öðruvísi að málum en við ákváðum að gera fyrr á þessu þingi. Ég held að lögin hafi farið í gegn í lotunni rétt fyrir jól. Við þurfum sem sagt eina ferðina enn að taka úrvinnslugjaldið inn í umhverfisnefnd. Ég segi ekki að ég tryggi mikinn fögnuð nefndarmanna þegar farið verður að skoða málið en auðvitað sé ég í fljótu bragði ekki neina meinbugi á því sem hér er lagt til. Þegar maður les þetta á handahlaupum og hlustar á ræðu hæstv. ráðherra sér maður ekki annað en að skynsamlegar úrbætur séu á ferðinni og nauðsynlegar til þess að þau lög sem við nú þegar höfum sett fúnkeri á þann hátt sem til stóð. Ég ætla ekki að halda gáfulegri ræðu en þetta, frú forseti, um málið enda klukkan farin að halla í tvö og ekki við því að búast að maður sé kannski mjög skýr í kollinum þegar búinn er að standa þingfundur frá því um miðjan dag og kannski tilefni til þess í lok ræðu minnar, hæstv. forseti, að við fáum eitthvað að heyra frá forseta um það hversu lengi er gert ráð fyrir að þessi fundur haldi áfram.

Vegna orða hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur vill forseti upplýsa að fyrirhugað er að halda eitthvað áfram fram á nóttina og taka fyrir mál hæstv. dómsmálaráðherra en enn er óákveðið hvenær fundi verður lokið eða frestað.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Landhelgisgæslu Íslands sem felur í sér heildarendurskoðun á núgildandi lögum um Landhelgisgæsluna en þau eru frá árinu 1967. Má með sanni segja að þau lög hafi staðist tímans tönn enda vel úr garði gerð. Á þeim tæpu 40 árum sem liðin eru síðan lögin voru samþykkt hefur hins vegar oftar en einu sinni verið rætt á Alþingi og á vettvangi ríkisstjórnar að nauðsyn bæri til þess að skapa Landhelgisgæslu Íslands nýja lagaumgjörð. Með þessu frumvarpi er það gert og kynni einhver að segja að ekki hefði mátt tæpara standa þegar litið er til þeirra breytinga sem eru að verða á gæslu öryggis, leit og björgun í landinu og hafinu umhverfis það við brottför þyrlusveitar varnarliðsins. Markmið frumvarpsins er í stuttu máli að skapa nýja umgjörð hinnar mikilvægu og fjölbreyttu starfsemi Landhelgisgæslu Íslands og veita ótvíræðar lagaheimildir til að hún geti þróast í samræmi við nýjar kröfur. Ég lít þannig á að með því frumvarpi sem ég flyt hér sé verið að skapa þann sveigjanleika í störfum Landhelgisgæslu Íslands að hún geti sinnt verkefnum á borð við það sem við viljum að hún sinni við núverandi aðstæður. Í I. kafla frumvarpsins er gert ráð fyrir ákvæðum um stjórn Landhelgisgæslu Íslands, starfssvæði hennar og verkefni. Starfssvæðið er skilgreint skýrar en í núgildandi lögum og sama gildir um verkefni hennar, sbr. 4. og 5. gr. frumvarpsins. Nánari ákvæði um verkefni Landhelgisgæslunnar má síðan finna í III. kafla frumvarpsins. Í núgildandi lögum eru ekki nefnd mörg verkefni sem þegar er sinnt af Gæslunni og má þar nefna fiskveiðieftirlitið, öryggisgæslu á hafinu og leitar- og björgunarþjónustu við loftför, landamæraeftirlit og eftirlit samkvæmt lögum um siglingavernd og ákvæðum sambærilegra laga. Í 4. gr. eru þessi verkefni öll tíunduð sem kjarnaverkefni Landhelgisgæslu Íslands. Þjónustuverkefni sem þegar er sinnt af Landhelgisgæslunni eru fjareftirlit með farartækjum á sjó, mengunarvarnir og mengunareftirlit, sprengjueyðing og hreinsun skotæfingasvæða, rekstur vaktstöðvar siglinga, móttaka og miðlun tilkynninga frá skipum og eru þau tíunduð í 5. gr. frumvarpsins. Þar er einnig gert ráð fyrir að stofnuninni sé heimilt að taka að sér ólögbundin verkefni þegar sérstaklega stendur á og er það nýmæli. Í II. kafla frumvarpsins er fjallað um lögregluvald og valdbeitingarheimildir tiltekinna starfsmanna Landhelgisgæslunnar. Í þessu sambandi má nefna að nokkur ákvæði frumvarpsins sækja fyrirmynd sína til lögreglulaga. Þess má geta að hinn 28. febrúar síðastliðinn var ritað undir samning milli Landhelgisgæslu Íslands og embættis ríkislögreglustjóra um samstarf stofnananna. Tekur samningurinn til margvíslegra viðfangsefna á sviði löggæslu, leitar og björgunarmála og almannavarna en einnig til sameiginlegra æfinga og gagnkvæmrar þjálfunar. Þar sem starfsmenn Landhelgisgæslunnar verða að vera vopnum búnir til að sinna ýmsum verkefnum sínum er nauðsynlegt að kveða á um heimildir þeirra til að beita vopnum Gæslunnar og tilgreina þá starfsmenn sem hafa leyfi til vopnaburðar og er það gert í 8. gr. frumvarpsins. V. kafli frumvarpsins fjallar um rekstur skipa og loftfara Landhelgisgæslu Íslands. Lagt er til það nýmæli að heimilað verði að bjóða út eða stofna hlutafélag um flugrekstur, skiparekstur eða tækniþjónustu Landhelgisgæslunnar með skilyrðum sem ráðherra setur. Þá verði tilgreint að Landhelgisgæslan skuli hafa leyfi fyrir þeirri starfsemi sem hún stundar hverju sinni og við slík verkefni lúti stofnunin eftirliti Flugmálastjórnar Íslands. Hér er verið að vísa til verkefna sem ekki falla undir meginhlutverk stofnunarinnar sem ríkisflugrekstraraðila. Í núgildandi lögum er hlutverk Landhelgisgæslunnar við leitar- og björgunaraðgerðir á hafinu orðað með öðrum hætti en lagt er til í þessu frumvarpi. Þar segir að eitt af markmiðum Gæslunnar sé að veita hjálp við björgun manna úr sjávarháska og aðstoð við að bjarga bátum eða skipum sem kunna að vera strönduð eða eiga í erfiðleikum á sjó við Ísland ef þess er óskað. Með orðalagi 13. gr. frumvarpsins er kveðið skýrar á um ábyrgðina. Varðandi báta og skip er ekki gert að skilyrði að óskað sé eftir aðstoð enda getur Landhelgisgæslan þurft að grípa inn í án óskar skipstjóra, t.d. til að koma í veg fyrir mengunarslys svo dæmi sé tekið. Kveðið er á um slíkan íhlutunarrétt í 15. gr. laga nr. 33/2004, um varnir gegn mengun hafs og stranda. Hvað varðar björgunarlaun er nýmæli að ekki er kveðið á um skiptingu björgunarlauna að réttri tiltölu miðað við föst mánaðarlaun starfsmanna í áhöfnum heldur lagt til að farið verði eftir skiptareglu 2. mgr. 170. gr. c siglingalaga, nr. 34/1985. Er eðlilegt að í lögum um Landhelgisgæslu sé tekið mið af siglingalögum um þetta efni. Loks má nefna að frumvarpið gerir ráð fyrir að felld verði úr gildi lagaákvæði um að laun og kjör starfsmanna sem vinna á sjó eða í lofti taki mið af samningum sem gerðir hafa verið á almennum vinnumarkaði þannig að ríkið gangi framvegis til samninga við viðkomandi stéttarfélög á sama hátt og á við um félög starfsmanna annarra ríkisstofnana. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að rekja efni frumvarpsins frekar við þessa umræðu en vil í lok máls míns árétta nauðsyn þess að Landhelgisgæslu Íslands verði búin lagaleg umgerð sem geri henni kleift að sinna mikilvægum verkefnum sínum af festu og öryggi og með þeim tækjabúnaði sem til þess er nauðsynlegur. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar í hv. allsherjarnefnd.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagði að þau lög sem nú giltu um Landhelgisgæsluna væru orðin nokkuð gömul. Við höfum fyrr fengið þessi rök inn á borð þingsins, að það séu rök fyrir því að endurskoða þurfi lög að þau séu orðin gömul. Oft eru þau kannski framsýnust þau lög sem eldri eru, ég minnist vatnalaganna t.d. Það eru því í sjálfu sér ekki rök að mínu mati. En hins vegar geta forsendur vel hafa breyst. Mig langaði aðeins að inna hæstv. ráðherra frekar eftir þessum hugmyndum um hlutafélagavæðingu einstakra þátta í starfsemi Landhelgisgæslunnar, hvað það er komið langt á veg hjá honum í hugmyndum. Ég held það sé einsdæmi meðal þjóða að verið sé að einkavæða öryggisgæsluna, öryggismálin. En mig langar að heyra hjá hæstv. ráðherra hve hugmyndir hans í þeim efnum eru komnar langt. Í 5. gr. er minnst á þjónustusamninga. Gert er ráð fyrir að hægt sé að bjóða þá út eða einkavæða. Síðasti liðurinn hljóðar svo, með leyfi forseta: „Landhelgisgæslu Íslands er heimilt í samráði við ráðherra að taka að sér ólögbundin verkefni með samningum þegar sérstaklega stendur á.“ Mundi t.d. þátttakan í hernaðinum í Írak eða Afganistan flokkast undir þennan lið þegar Landhelgisgæslan eða starfsmenn hennar eru sendir til slíkra starfa?

Frú forseti. Varðandi hlutafélagavæðinguna þá er það ekki komið lengra í mínum huga heldur en í þessu frumvarpi segir því að það er ekki hægt að huga að því nema Alþingi veiti þær heimildir sem þarf. Hins vegar er það ekkert nýmæli hér, og það er ekki verið að finna neitt upp, þegar verið er að ræða um þetta því að aðrar þjóðir hafa farið út á þá braut að einkavæða þessa starfsemi með því að semja við einkaaðila t.d. um gæslu sinnar land- eða lofthelgi eða annast flugeftirlit eins og gert hefur verið í Ástralíu. Norðmenn notast við einkafyrirtæki og skip í einkaeign í sinni strandgæslu til að annast gæslu á sínu hafsvæði. Varðandi 5. gr. er þetta ákvæði sem hv. þingmaður nefndi í greinargerð frumvarpsins rækilega útskýrt. Ég las það ekki upp en það hefur ekkert að gera með friðargæslu. Hér segir, með leyfi forseta: „Hér getur verið um margs konar tilmæli að ræða sem beint er til LHG vegna tækjabúnaðar og sérhæfingar innan stofnunarinnar, t.d. með varðskipum, sjómælingaskipi, þyrlum eða flugvél. Hjá stofnuninni starfar sérhæft starfsfólk og stofnunin á mjög sérhæfðan tækjabúnað. Sem dæmi má nefna þyrlur sem hafa leyfi til yfirflugs yfir sjó. Einnig tæki til sprengjueyðingar, vélmenni og önnur tæki sem nota má í öðrum tilgangi en lögin segja til um, t.d. til að eyða hættulegum efnaúrgangi …“ Þarna eru nefnd ýmis verkefni sem þessir aðilar geta sinnt. Það er ekki verið að tala þarna um neitt í sambandi við friðargæslu eða slíka hluti.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra er alltaf dálítið spaugsamur. Ég innti hann eftir þátttöku í hernaði og árásarstríði í Írak og Afganistan og þá talar hann um friðaraðgerðir. Ég er í sjálfu sér ekkert á móti því að Landhelgisgæslan komi að því að stuðla að friði á hafsvæðinu í kringum landið en ekki hernaði. En varðandi hlutafélagavæðinguna þá vil ég bara í andsvari vara við þeirri nálgun sem kemur fram í orðum hæstv. ráðherra um einkavæðingu á þessum þáttum öryggismála. Þó að hæstv. ráðherra geti tínt til einhver ríki sem hafa glapist út á þá stigu með einhverja þætti þá hygg ég að þau séu fleiri sem gera það ekki. Ef við lítum t.d. til Bandaríkjanna held ég að þar sé ekki mikið um einkavædda öryggisþjónustu hvað viðkemur þjóðaröryggi. En hvort sem svo er eða ekki þá vil ég vara mjög eindregið við þeirri nálgun. Úr því að við erum að ræða stöðu Landhelgisgæslunnar þá gæti hæstv. ráðherra kannski upplýst okkur um hvað gert hefur verið í hinum mikla fjárhagsvanda sem Landhelgisgæslan stendur frammi fyrir, bæði hvað varðar rekstur skipa og ekki hvað síst rekstur flugvélanna. Þyrlurnar hafa staðið óhreyfðar og ekki hefur verið hægt að vinna eðlilega við viðgerð eða skoðun á þeim vegna fjárskorts svo það hefur jafnvel ógnað því öryggi sem þær eiga að geta tryggt.

Virðulegi forseti. Ég tel algerlega ástæðulaust að draga upp þá mynd að Landhelgisgæslan búi við einhvern fjárskort. Það sem er verið að vinna við þyrlurnar er viðgerð, 3.000 tíma viðgerð, og er það í fyrsta sinn sem farið er í það á 11 ára starfstíma þyrlunnar. Ég tel einmitt að ef þannig hefði verið staðið að skipulagi flugrekstrar á vegum Gæslunnar hefði verið unnt að leysa þetta mál án þess að menn settu það upp sem eitthvert fjárskortsmál því þá hefðu menn hagað fjárstýringum í samræmi við það sem menn geta gert í hlutafélögum en geta ekki gert í opinberum rekstri. Ef menn hefðu talið að ástæða væri til að vinna þetta eftirlit í aukavinnu meira en gert hefur verið til að stytta tímann hefði það verið auðveldara ef hlutafélagsform væri um þennan hluta af rekstri Gæslunnar en ekki það ríkisstofnunarform sem er núna. 
            

Frú forseti. Hér erum við að ræða frumvarp til laga um Landhelgisgæslu Íslands. Ég get alveg tekið undir það með hæstv. dómsmálaráðherra að það geti verið mjög heppilegt að ræða málefni Landhelgisgæslunnar í því umhverfi sem við erum stödd í núna í ljósi þeirra tíðinda sem bárust frá Washington um varnarmálin. Ég held að flestir í þessum sal og flestir Íslendingar vilji veg Landhelgisgæslunnar sem mestan þó það væri ekki nema vegna þeirrar ástæðu að við stundum sjávarútveginn af miklum krafti og þurfum að tryggja öryggi íslenskra sjómanna. Að sama skapi stundum við sömuleiðis öfluga ferðamennsku uppi á fjöllum og erum að markaðssetja Ísland sem slíkt ferðamannaland. Hluti af því er að sjálfsögðu að tryggja öryggi viðkomandi ferðamanna við alls konar aðstæður. Í því samhengi leikur Landhelgisgæsla Íslands lykilhlutverk. Undanfarnar vikur að hefur staðið umræða um þyrlur Landhelgisgæslunnar og sú staða kom víst upp að báðar þyrlur Landhelgisgæslunnar voru frá á sama tíma. Ég held að sú staða hafi undirstrikað það að við þurfum að bæta kost Landhelgisgæslunnar hvað varðar þyrlurnar. Við sjáum líka að mikil umræða er í samfélaginu um öryggishagsmunina og þá ekki síst út frá varnarmálunum. Mig langar að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann telji að starfsemi Landhelgisgæslunnar muni vaxa vegna brotthvarfs hersins og þá með hvaða hætti. Hver er framtíðarsýn hans á Landhelgisgæsluna í ljósi þess nýja umhverfis sem við erum í vegna brotthvarfs bandaríska hersins frá Miðnesheiði? Í greinargerð þessara frumvarpa kemur einnig fram að Landhelgisgæslan hafi samstarf við aðrar þjóðir á sviði öryggismála. Mig langar því að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvers konar samstarf verið er að tala um í þessu samhengi. Er verið að tala um hernaðarlegt samstarf og þá við hverja? Í frumvarpinu og sömuleiðis í framsöguræðu hæstv. dómsmálaráðherra var nefnd hin nýja umgjörð Landhelgisgæslunnar. Því langar mig að spyrja: Er hér um að ræða einhvers konar efnisbreytingu á hlutverki Landhelgisgæslunnar? Hæstv. dómsmálaráðherra nefndi að sum af hinum eðlilegu verkefnum Landhelgisgæslunnar hafi ekki verið í lögum hingað til, svo sem fiskveiðieftirlitið. Það er alveg sjálfsagt að bæta út því. En erum við að feta einhverjar nýjar slóðir varðandi nýtt hlutverk Landhelgisgæslunnar? Svo langar mig einnig að spyrja beint út: Er verið að gera ráð fyrir einhvers konar hernaðarlegu varnarhlutverki Landhelgisgæslunnar eða er þetta bundið við klassíska öryggishagsmuni sem eru ekki hernaðarlegir, þ.e. ef hægt er að gera greinarmun á þessu? Við sjáum að í greinargerð frumvarpsins er vísað í nokkrar skýrslur. Þar stendur, með leyfi forseta: „Við mat á öryggishagsmunum Íslands og gæslu þeirra hefur í vaxandi mæli verið litið til LHG. Í skýrslu nefndar á vegum ríkisstjórnarinnar um öryggis- og varnarmál frá 1993 er minnt á að öryggi ríkja sé ekki háð landvörnum eingöngu heldur komi fleiri þættir þar til álita. Þar er vikið að yfirráðum yfir náttúruauðlindum og sagt: „Íslendingar byggja tilveru sína á auðæfum hafsins. Verndun fiskveiðilögsögunnar og fiskstofna er meðal grundvallarhagsmuna þjóðarinnar. Alþjóðleg sókn í fiskstofna hefur aukist svo að þeir eru í hættu. Íslendingar hafa tryggt hag sinn með landhelgisbaráttu og hefur Landhelgisgæslan átt þar stóran hlut á liðnum árum.“ Einnig segir um umhverfisvernd: „Mengun hafsins og mengunarslys, ekki síst hvað kjarnorku snertir, en einnig hvers konar eitrun og úrgangur, notkun og vinnsla olíu og annarra auðæfa á hafsbotni, gætu stórskaðað undirstöður íslensks atvinnulífs. Langt út fyrir 200 mílna efnahagslögsöguna er vernd hafsins gegn öllum þessum hættum mikilsverð gæsla varanlegra öryggishagsmuna, sem tryggja þarf með alþjóðlegum samningum.“ Ljóst er að ekki er unnt að fylgja eftir slíkri gæslu nema með virku eftirliti á vegum LHG. Þegar rætt er sérstaklega um varnir landsins segir í skýrslu þessarar nefndar frá 1993: „Öðru hverju hafa orðið umræður um aukinn hlut Íslendinga í vörnum lands síns. Áfram á að fylgja þeirri stefnu að íslenskir aðilar taki að sér þá þætti í störfum varnarliðsins, sem ekki krefjast annarra skuldbindinga en samræmast borgaralegum störfum. Sérstaklega þarf að líta á hlut Landhelgisgæslunnar í eftirlitsstörfum umhverfis landið, en það kom fram í samtölum nefndarinnar, einkum í Brussel, að áhugi er á því að nýta krafta Gæslunnar í þágu NATO.“ Snemma árs 1999 gaf utanríkisráðuneytið út greinargerð um öryggis- og varnarmál Íslands við aldamót. Þar segir, þegar hagsmunum þjóðarinnar er lýst: „Sókn í fiskstofna í heiminum hefur aukist hröðum skrefum, en ofveiði og mengun ógna mjög víða þessari mikilvægu uppsprettu eggjahvítuefna fyrir mannkyn. Svo lengi sem íslenska þjóðin byggir afkomu sína á hafinu, mun því Landhelgisgæslan axla mikla ábyrgð af því að verja þessa auðlind fyrir ásókn annarra þjóða.““ Síðan stendur þarna aðeins neðar, með leyfi forseta: „„Kanna þarf möguleika á hagnýtri þátttöku Íslands í norrænum friðargæslu- og björgunaræfingum með aðild Eystrasaltsríkjanna, en slíkar æfingar eiga sér nú stað undir merkjum Samstarfs í þágu friðar. Sérstaklega þyrfti að athuga hvort til greina kæmi að varðskip Landhelgisgæslunnar, eitt eða fleiri, tækju reglulega þátt í slíkum æfingum.“ Þá segir, þegar rætt er um tundurduflaslæðingar: „Brýnt er að Landhelgisgæslan hafi yfir að ráða mannskap og tækjum til að fást við tundurduflaslæðingar, vegna þess hve Íslendingar eru háðir samgöngum á sjó. Með tilkomu nýs varðskips Landhelgisgæslunnar skapast auknir möguleikar á því að útbúa skip og þjálfa áhafnir með þeim hætti að gagn sé að, komi til þess að tundurduflum verði komið fyrir í íslenskri efnahagslögsögu.““ Þetta stendur í greinargerð frumvarpsins og er vitnað þarna í skýrslu þessarar nefndar m.a. Vegna þessara orða langar mig að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann taki undir orð þessarar nefndar frá 1993 um að íslenskir aðilar taki að sér þá þætti í störfum varnarliðsins, sem ekki krefjast annarra skuldbindinga en samræmast borgaralegum störfum. Þetta tengist því sem ég kom inn á áðan. Sér hæstv. dómsmálaráðherra Landhelgisgæsluna fyrir sér vera að sinna hernaðarlegum störfum, koma í staðinn fyrir eitthvað sem Bandaríkjaherinn hefur verið að gera hingað til? Þetta tengist því sem ég nefndi áðan. Í 2. mgr. 5. gr. frumvarpsins er talað um ólögbundin verkefni. Hæstv. dómsmálaráðherra kom aðeins inn á það í andsvari áðan. Hér er ein stutt spurning sem tengist að sjálfsögðu hinu: Er gert ráð fyrir einhvers konar hernaðarlegu samstarfi í þessu tilliti? Gætu þessi ólögbundnu verkefni tengst með einhverjum hætti hernaðarlegri starfsemi umfram það sem stendur í greinargerðinni sem hæstv. dómsmálaráðherra las upp áðan? Þetta geri ég ráð fyrir að sé ekki tæmandi talning enda er kannski erfitt að gera það. 8. gr. frumvarpsins er um heimildir Gæslunnar til vopnaburðar. Stutt spurning: Er verið að auka heimildirnar? Eru þetta ekki bara sambærilegar heimildir og lögreglumenn hafa? Síðan langaði mig að spyrja um hlutafélagavæðingu hluta rekstursins í 25. gr. frumvarpsins. Þetta er nýmæli eins og komið hefur fram og mig langaði að athuga hvort hæstv. dómsmálaráðherra hafi dýpri rök fyrir opnun á því að stofna hlutafélag um flugreksturinn, skipareksturinn eða tækniþjónustuna. Þarna er vísað í sveigjanleika og aukið svigrúm, hagkvæmni og hagræðingu í rekstri. Nú er auðvitað um að ræða starfsemi sem er kannski ekki í hefðbundnum samkeppnisrekstri. Liggur eitthvað þarna annað að baki en stendur í greinargerðinni? Verður hugsanlega hluti af rekstrinum t.d. færður út úr stofnuninni? Það barst í tal í andsvari áðan hjá hæstv. dómsmálaráðherra varðandi einkavæðingu. Stendur eitthvað til að einkavæða hluta af þessum rekstri? Er það næsta skref eftir að opnað er á þetta rekstrarform? Er ráðherrann til dæmis tilbúinn að útiloka að þetta verði einkavætt? Önnur spurning þessu tengd: Hvernig verður háttað með réttindi starfsmanna viðkomandi hlutafélags, þ.e. þeirra starfsmanna sem heyra undir þann rekstur sem yrði hlutafélagavæddur? Munu réttindi þeirra breytast einhvern veginn? Að lokum koma nokkrar minni háttar spurningar. Ég vil spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort til standi að flytja Landhelgisgæsluna í heild sinni eða að hluta í Reykjanesbæ. Þá er sömuleiðis talað aðeins um kostnaðinn, en samkvæmt umsögn fjárlagaskrifstofunnar á frumvarpið ekkert að kosta. Er hæstv. dómsmálaráðherra bjartsýnn á að það takist í ljósi þess að hugsanlega verði að bæta nýjum verkum eða hlutverkum við eða er hann á því að þetta bæti kannski ekki neinu við starfsemi Landhelgisgæslunnar og muni þar af leiðandi ekki kosta meira? Að lokum: Stendur til að fjölga í Landhelgisgæslunni á næstunni? Hvernig sér hæstv. dómsmálaráðherra fyrir sér fjölgun starfsmanna vegna hins nýja búnaðar, svo sem flugvélanna, þyrlna o.s.frv.? Hefur hann nokkrar upplýsingar um hvernig Landhelgisgæslan verður eftir til dæmis fimm ár varðandi starfsmannahald, staðsetningu, kostnað og annað slíkt? Þessum örfáu spurningum langaði mig að koma að við 1. umr. Ég vona að hæstv. dómsmálaráðherra taki vel í að svara alla vega sem flestum þeirra.

Hæstv. forseti. Nú hagar svo til að það er búið að bera upp talsverðan hluta af þeim spurningum sem ég ætlaði að bera hér upp. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson gerði það hér áðan. Þarf ég ekki að endurtaka það. Ég vil ekki lengja þessa umræðu meira en þörf er á þar sem talsvert er liðið fram á nóttina. Þó vil ég víkja að einu atriði varðandi starfsemi Landhelgisgæslunnar á komandi tímum í ljósi þess hvernig varnar- og öryggismálum okkar er hagað um þessar mundir. Það er náttúrlega í fyrsta lagi varðandi þyrlusveitina og hvort hæstv. ráðherra geti upplýst hvað menn eru farnir að skoða í þá veru. Í annan stað langar mig að víkja að því að fyrirhugaðar eru siglingar Norðmanna og sennilega Rússa meðfram landinu eða norðan við land sennilega aðallega þegar fram í sækir með gas og olíu úr norðurhöfum, Barentshafi. Það verða að líkindum nokkuð stór skip sem í framtíðinni munu sigla þessa leið áleiðis til Bandaríkjanna eða Kanada og við þurfum að bregðast einhvern veginn við í samræmi við það að þessar siglingar hefjast. Við Íslendingar höfum löngum reynt að treysta á okkar varðskip til aðstoðar þegar eitthvað hefur bjátað á. Líkur eru á því að þegar þessar siglingar hefjast einhvern tíma í framtíðinni - og það er víst ekki svo langt í að Norðmenn hefji þessar siglingar - þá muni vafalaust þurfa að takast á við það að hér geti orðið vélarbilanir í skipum eða að önnur óhöpp geti orðið þess valdandi að hætta skapaðist á verulegu mengunarslysi. Til að hreyfa þessi skip sem eru nokkur hundruð þúsund tonna jafnvel þarf alveg ótrúlega mikið afl. Það þarf nánast sérhannaða dráttarbáta til þess. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þetta. Nú erum við væntanlega langt komin í því ferli að smíða nýtt varðskip. Það hefur svo sem verið talað um að það yrði öflugt, mun öflugra við að aðstoða skip og draga þau en skipin okkar eru nú. Við sáum líka þegar dregið var skip út af söndunum við Suðurland síðast að til þess þurfti óhemju kraftmikil skip. Það verður að vera hægt að bregðast við uppákomum í gas- og olíuflutningum norðan við land því vafalaust verða óhöpp í framtíðinni ef þessar siglingaleiðir verða almennt teknar upp við flutninga af olíusvæðum í Barentshafi. Þá þurfum við að geta brugðist við til að koma í veg fyrir að skipin reki jafnvel hér á land. Þessi skip sem rista margra metra. Þau eru jafnvel allt að 20 metra djúprista fulllestuð og geysilegt afl þarf til að hreyfa þau, draga þau til að koma í veg fyrir slys. Unnin hefur verið skýrsla á vegum utanríkisráðuneytisins þar sem horft var til þessara átta. Ég held að Landhelgisgæslan hafi komið að því einmitt. Við horfum núna væntanlega til talsvert breyttra áherslna varðandi Landhelgisgæsluna og öryggishlutverk okkar vegna breytinga í varnarmálum, vegna verkefna við sjóbjörgun og rekstur þyrlusveitar sem við verðum mjög líklega að taka upp o.s.frv. Ég hefði gjarnan viljað heyra hæstv. ráðherra fara nokkrum orðum um það sem ég hef hér nefnt. Ég held að frumvarpið eins og það liggur hérna fyrir sé að mörgu leyti ágætlega unnið. Ég hef ekkert sérstakt við það að athuga. Þó er hægt að benda á að til stendur að einkavæða einhverja rekstrarþætti. Það er alla vega veitt til þess heimild. Það eru svo sem kannski engin sérstök plön um það. En alla vega er veitt til þess heimild og getur mönnum svo sem sýnst sitthvað um það, þ.e. ef af því verður að stofnað verði hlutafélag um skiparekstur, flug og tækniþjónustu o.s.frv. Ég sé það ekki alveg fyrir mér hvernig þessum málum verður háttað í framtíðinni, þ.e. öryggishlutverkinu sem mér sýnist að Landhelgisgæslan þurfi að sinna í meira mæli en kannski var meðan við höfðum varnarsamning og setulið frá Bandaríkjunum. Það vitum við ekki á þessari stundu og erum auðvitað að ræða þetta í svolítilli óvissu. En ég held að menn hljóti samt að horfa til þess að Landhelgisgæslan muni í framtíðinni hafa meira hlutverk og veigameira og verði kannski meiri þátttakandi í öryggismálum okkar, án þess að sá sem hér stendur geti svo sem neitt fullyrt um það. En það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra vildi fara um það nokkrum orðum hvaða sýn hann hefur á þann þátt málsins.

Frú forseti. Það er orðið dálítið framorðið til að fara yfir þessi mál mjög ítarlega en þetta er stórmál, Landhelgisgæslan, störf hennar, skipulag og verkefni og ekki hvað síst til viðbótar við þá umræðu sem verið hefur undanfarið í ljósi þess að við erum svo lánsöm að fara að losna við herinn, herstöðina á Keflavíkurflugvelli, sem reyndar var fyrir löngu fyrirsjáanlegt. Í þeirri umræðu hefur verið rætt um aukið hlutverk og verkefni fyrir Landhelgisgæsluna. Inn á það hefur ekkert verið komið í þessari umræðu, enda komin hánótt og ekki svo mikið svigrúm til þess í sjálfu sér. Ég hefði samt talið rétt, og það gerist sjálfsagt í nefnd, að hlutverk, rekstur og umfang Landhelgisgæslunnar verði skoðað mjög vandlega í ljósi þeirrar breyttu stöðu og hvaða hlutverki hún getur gegnt. Ítrekað hefur verið rætt um björgunarmálin og þá staðreynd að hér hafi verið staðsettar þyrlur á vegu Bandaríkjahers á Keflavíkurflugvelli sem hafi gefið okkur ákveðið öryggi í björgunarstörfum. Það er alveg hárrétt að oft hefur verið gott að geta leitað til þessara flugvéla. Auk þess hafa þær líka átt yfir búnaði að ráða til að afgreiða eða taka eldsneyti á flugi og á svona gríðarlega stórum hafsvæðum, eins og eru í kringum okkur sem langt er til næsta lands, hefur það skipt miklu máli. Hvaða möguleika Landhelgisgæslan hefur til að taka að sér þessa þætti svo vel sé þarf náttúrlega að fara mjög ítarlega í gegnum, því auðvitað viljum við að svo verði. Við fögnum því að herinn fari en við ætlum líka að axla þá ábyrgð að hér sé nægilegur björgunarbúnaður. Inn á þetta er ekkert komið í umfjölluninni hér og væri það þó nauðsynlegt. Þess vegna er fáránleg, alveg furðuleg sú nálgun ráðherra sem hann kom inn á að fara að hlutafélagavæða mikilvæga þætti í verkefnum Landhelgisgæslunnar. Þetta er alveg fáránlegt ekki síst í því ljósi sem við nú stöndum frammi fyrir þar sem við þurfum frekar að skoða það hvernig við getum eflt opinbera öryggisgæslu sem Landhelgisgæslan gæti tekið að sér, en þá er eins og áhuginn hjá ríkisstjórninni sé mestur að einkavæða hana. Það er sett fram sem einn af meginþáttum til að vinna að, eins og við höfum fengið að heyra á undanförnum dögum. Ég hefði talið að þegar við erum að endurskoða lögin um Landhelgisgæsluna eigum við að skoða hvernig við ætlum að takast á við verkefnið um hafið norður undan. Vaxandi umferð er um Norður-Atlantshafið og mér finnst alveg einboðið að við könnum grundvöll þess að hér verði komið upp öflugri björgunar- og eftirlitssveit fyrir umferð um Norður-Atlantshafið. Þetta eru gríðarlega stór hafsvæði. Það þarf öflugan flota, öflugar flugvélar, tækni og búnað til að takast á við það hlutverk og við eigum að hafa frumkvæðið og bjóða fram samstarf um að byggja öfluga björgunarsveit fyrir Norður-Atlantshafið, sveit sem líka getur tekið að sér umhverfiseftirlit með flutningum sem þar eiga sér stað. Þetta hefði ég viljað sjá að kæmi inn í umfjöllun í greinargerð. Vafalaust er þessi greinargerð svo gömul að það hefur ekki verið tekið með þar þá. En nú er þetta búið að liggja ljóst fyrir árum saman reyndar að herinn væri að fara, og hvort sem væri. Ég vil draga þetta fram og vil hvetja til þess að í hv. allsherjarnefnd verði kallað eftir hugmyndum, skilgreiningu á þörfum fyrir að hér verði allsherjarbjörgunarstöð, eftirlitsstöð fyrir Norður-Atlantshafið í samvinnu við þjóðir sem þar eiga hluta að eða hagsmuna að gæta, þ.e. Norðmenn, Englendinga, Skota, þess vegna Rússa, Kanadamenn, Grænlendinga, Dani og Færeyinga. Að kallað verði til hóps til að taka á því máli. Ég get ekki annað, frú forseti, en lagt öll mín orð í að þetta verði kannað. Það er miklu verðugra og mikilvægara hlutverk en að vera að ströggla við það hvort menn haldi hérna einni, tveimur eða þremur herþotum, eins og ráðherrar ríkisstjórnarinnar og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins eru uppteknir við, skríðandi fyrir erlendum herveldum um hvernig megi viðhalda einhverjum herviðbúnaði sem er alveg fjarri öllu lagi. Við eigum fyrst og fremst að vera friðarþjóð og megum þakka fyrir að við getum losnað undan þessu oki sem við höfum verið sett undir með erlendri hersetu. Við eigum að grípa núna tækifærið og lýsa yfir hlutleysi, lýsa yfir að Ísland sé herlaust land, Ísland sé land sem muni beita sér fyrir eflingu friðar. Einn liður í því er að koma upp öflugri björgunar- og eftirlitsstöð sem starfi þess vegna á alþjóðlegum grunni en ekki á sviði hernaðar. Frú forseti. Þetta var kannski það sem ég vildi leggja inn í umræðuna. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt. Þetta mundi þýða ákveðna framsýni. Verið væri að taka á þessu með ákveðinni framsýni og ákveðnum krafti, en strika burt barnalegar hugmyndir sem alltaf eru settar núna í öll frumvörp ríkisstjórnarinnar um að hlutafélagavæða þetta eða hitt, ræstinguna, viðgerðina og svo þessi náttúrlega ofboðslegu stórmerkilegu atriði í frumvarpi til laga um Landhelgisgæsluna, drottinn minn dýri. Verum svolítið stórhuga, lítum fram á við og lítum á hversu stóru hlutverki við getum gegnt þar, að hér verði ein allsherjarbjörgunarsveit, landhelgisgæsla á Norðurhöfum, hafsvæðum norður af umhverfis Ísland, norður um Svalbarða og allt til norðurpólsins.

Herra forseti. Ég vil þakka þessar góðu og málefnalegu umræður um frumvarpið. En mér þykir leiðinlegt að koma hv. þm. Jóni Bjarnasyni í uppnám með því að tala um ákveðið frelsi og losna undan oki ríkisins, láta það ekki ráða öllu en  Varðandi það sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson vék að og var lykilatriði í spurningum hans var spurningin um hvort í frumvarpinu væri verið að mæla fyrir um að Landhelgisgæslan gæti tekið að sér hernaðarlegt hlutverk. Hvergi í frumvarpinu er vikið að því að Landhelgisgæslan taki að sér hernaðarlegt hlutverk. Það er talað um öryggisgæslu og björgun á hafi úti og í 1. tölul. 4. gr. segir, með leyfi forseta: „Öryggisgæsla á hafinu í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands, samninga við önnur ríki og ákvæði laga.“ Tækjakostur Landhelgisgæslunnar er ekki þannig að hann sé til þess fallinn að Landhelgisgæslan taki að sér hernaðarleg verkefni og ekki er verið að hanna nýtt varðskip eftir þeim kröfum sem menn gera til t.d. herskipa. Litið er á tæki Landhelgisgæslunnar sem leitar- og björgunartæki og varðskipin sem varðskip en ekki sem herskip. Það er lykilatriði þegar menn velta fyrir sér hlutverki Gæslunnar, að hafa þetta í huga þegar rætt er um hana, að tæki sem hún notar eru þess eðlis að hún getur ekki tekið að sér hernaðarleg verkefni og getur ekki starfað sem sjóher. Hins vegar er innan Gæslunnar sérþekking t.d. varðandi sprengjueyðingu sem hefur nýst í samvinnu við heri í nágrannalöndunum og hér hafa verið æfingar á vegum NATO sem sprengjueyðingardeildin hefur staðið fyrir og mun áreiðanlega þróast áfram. Eins og hv. þingmaður las upp úr greinargerð frá 1999 gerðu menn ráð fyrir að undir merkjum sem var kallað samstarf í þágu friðar eða félagsskapur í þágu friðar sem var komið á laggirnar af Atlantshafsbandalaginu til að auðvelda ríkjum sem nú eru orðin aðildarríki Atlantshafsbandalagsins að laga sig að breyttum kröfum, þá var gert ráð fyrir að Landhelgisgæslan gæti þátt í því. Það hefur breyst og ég held að það sé ekki verkefni sem lengur er rætt um. Einnig hefur áherslan á tundurduflaslæðingar minnkað frá því sem áður var en þar var gert ráð fyrir, og í áætlunum NATO er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því að þau skip og sá tækjakostur sem hér er nýtist þótt hann sé ekki hernaðarlegs eðlis. Við vorum reiðubúnir til þess að láta þyrlusveit okkar sinna verkefnum með orrustuþotum Bandaríkjahers, eins og tilboð íslensku ríkisstjórnarinnar var í febrúar, því samstarf sveita eins og lögreglu og Landhelgisgæslu við þá sem sinna öryggisgæslu undir merkjum sjóhers kemur að sjálfsögðu til álita. En tækjakostur Landhelgisgæslunnar er ekki þannig úr garði gerður að hann geti sinnt hernaðarlegum verkefnum. Ég held að með þessu svari ég mörgum af þeim spurningum sem komu fram frá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni. Um samstarf við aðrar þjóðir þá stendur til að gera samninga t.d. við Dani um samstarf milli Landhelgisgæslunnar og danska sjóhersins þá er það skilgreint verkefni Landhelgisgæslunnar sem landhelgisgæslu en ekki sem sjóhers og það lýtur að ýmsum verkefnum svo sem eftirliti með skipum og slíku sem falla vel að verkefnum Landhelgisgæslunnar fyrir utan leit og björgun. Ég sat í nefndinni sem samdi þessa skýrslu sem út kom 1993 og hér er vitnað til. Þar er einmitt tekið fram að áfram eigi að fylgja þeirri stefnu að íslenskir aðilar taki að sér þá þætti í störfum varnarliðsins sem ekki krefjast annarra skuldbindinga en sem samræmast borgaralegum störfum. Þetta er alveg lykilatriði í öllu því sem íslensk stjórnvöld hafa sagt um þessi mál því það hefur ekki verið samþykkt á Alþingi að íslensk stjórnvöld geti tekið þátt í hernaðarlegum störfum eða hafi heimildir til þess að gera slíkt þannig að allt það sem við erum að tala um er þess eðlis að um borgaralega starfsemi er að ræða. Það á líka við um 8. gr. varðandi vopnin sem hv. þingmaður spurði um, það er eins og hérna segir, með leyfi forseta: „Til þessa hafa starfsmenn Gæslunnar farið eftir reglum um valdbeitingu lögreglumanna og meðferð og notkun valdbeitingartækja og vopna í þau fáu skipti sem þeir hafa þurft að nota vopn við störf sín. Aðstæður starfsmanna Landhelgisgæslunnar eru hins vegar nokkuð frábrugðnar því sem gerist í landi og því er talið nauðsynlegt að kveða skýrt á um vopnaburð starfsmanna Landhelgisgæslunnar og heimild þeirra til notkunar vopna.“ Það er til þess að lagaheimildir fyrir þessu séu alveg skýrar en ekki sé verið að tala um að vopnaburður sé á annan veg en löggæsluaðilar hafa heimild til í löggjöf okkar. Sama gildir um 5. gr. 2. mgr. Ég veit ekki hvort við höfum haft hugmyndaflug til að gera upptalninguna í greinargerðinni tæmandi en ef gert væri ráð fyrir að í þessu fælist einhvers konar hernaðarleg starfsemi þá hefði það náttúrlega verið tekið fram í greinargerðinni. En menn verða að huga að því að frumvarpið er ekki þannig úr garði gert að við séum að velta því fyrir okkur. Í 25. gr. er hlutafélagsvæðingin sem menn eru að tala um. Það er mín skoðun og ég veit að menn geta verið ósammála því og verða uppnæmir yfir því en ég tel að þegar verið er að endurskoða löggjöf um stofnanir eins og Landhelgisgæsluna þá eigi að hafa slíkar heimildir í frumvarpi. Þegar ég var menntamálaráðherra og flutti frumvarp um háskóla þá var sams konar ákvæði líka sett í frumvarpið um háskóla sem hefur komið háskólanum vel með því að geta tekið þátt í starfsemi og haft aukið svigrúm. Og þótt háskólanum sé ekki breytt í hlutafélag þá hefur Háskóli Íslands geta tekið þátt í hlutafélögum og átt aðild að samstarfi við aðra á grundvelli ákvæða eins og þessa. Ég sé það fyrir mér að Landhelgisgæslan geti t.d. átt samstarf við aðra aðila á þessum grunni. Ég hef ekki hugsað það til hlítar. Varðandi réttindi starfsmanna þá færi það eftir því sem ákveðið yrði ef farið yrði út í þetta á annað borð. Ég hef ekki svör við því hvort Landhelgisgæslan muni flytja sig um set. Það eru uppi áform sem ég hef andmælt um að reisa Háskólann í Reykjavík á svæðinu milli Nauthólsvíkur og Öskjuhlíðar, við Reykjavíkurflugvöll, og ef menn líta á þær skipulagshugmyndir og ef af þeim áformum verður, þá er gert ráð fyrir því að eitt hornið á því landi fari beinlínis inn í flugskýli Landhelgisgæslunnar þannig að það virðist frekar vera gert ráð fyrir háskólanum en Landhelgisgæslunni á athafnasvæði Landhelgisgæslunnar á Reykjavíkurflugvelli. Þá liggur í hlutarins eðli að við getum ekki rekið flugstarfsemi Gæslunnar þaðan, þetta er atriði sem við verðum að skoða. Varðandi kostnaðinn þá er það svo að með nýrri flugvél, nýju varðskipi og fjölgun þyrlna munu öll umsvif Landhelgisgæslunnar stóraukast og kostnaður við rekstur hennar mun náttúrlega vaxa. Þetta er eitt af því sem ég held að samstaða sé um á þingi og í ríkisstjórninni að menn vilji taka þetta að sér og eigi að axla þessa ábyrgð. Það er unnið hörðum höndum að því að undirbúa þetta og þá mun starfsmönnum einnig fjölga, ekki síst flugmönnum og tækniliði sem sinnir flugvélum við þessar breytingar. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson spurði um þyrlurnar. Hugmyndir okkar eru þær að hægt sé að halda úti fullkominni leitar- og björgunarþjónustu með þremur þyrlum af Super Puma gerð eða sambærilegum þyrlum. Ef það verði þá sé unnt að sinna þessu á viðunandi hátt. Ég tel líka æskilegt að huga að því hvort ekki eigi að hafa minni þyrlu, hafa fjórar þyrlur, þessar þrjár stóru og eina minni sem væri þá til slíkra verkefna. Það væru þrjár þyrlur af sambærilegri gerð og Super Puman sem við erum með núna, búnar afísingarbúnaði og öllum þeim búnaði sem þarf og þá væri þannig um hnúta búið að unnt væri að veita 24 tíma þjónustu sjö daga vikunnar allan ársins hring. Það verður aldrei hægt að fylla það skarð sem verður við að eldsneytisvél verður ekki hér í landi, það er engin þjóð í heimi önnur en Bandaríkjamenn sem halda úti björgunarsveitum og nota eldsneytisvélar. Við yrðum að hafa búnað um borð í varðskipum okkar til þess að þyrlurnar gætu tekið eldsneyti á lofti og það mundi stórauka radíus þeirra og athafnasvæði. Ég tek undir með hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni þegar hann ræðir um olíu- og gasflutningana. Þeir flutningar eiga eftir að setja mikinn svip á alla skipaumferð umhverfis Ísland og við erum rétt að finna smjörþefinn af þessu. Ég hef í undirbúningi að efna til ráðstefnu næsta haust með hagsmuni Gæslunnar og okkar í huga varðandi þennan þátt til að menn geri sér gleggri grein fyrir því hvað í þessu felst og hef hafið undirbúning að því. Nýja varðskipið sem verið er að hanna á að hafa dráttarkraft til að geta glímt við þessi risaskip og við höfum tekið m.a. mið af því sem Norðmenn hafa verið að gera. Ég tel að samvinna okkar við Norðmenn í þessu efni eigi eftir að aukast. Þeir eru að endurnýja allan skipaflota sinn í raun og veru, bæði strandgæsluna og herskipaflota þannig að Norðmenn munu vera enn mikilvægari samstarfsaðili okkar á Norður-Atlantshafinu þegar fram líða stundir en nú er vegna þess hve mikla áherslu þeir leggja á endurnýjun á flotastyrk sínum. En þetta mun skýrast varðandi þyrlurnar. Það var sett af stað vinna til að undirbúa ráðstafanir í þeim efnum, þrjár vikur eru ætlaðar til undirbúnings bráðabirgðaráðstafana í þyrlumálunum, tveir mánuðir til að undirbúa langtímaáætlanir og ég á von á því að núna um páskana komi tillögur um hvernig við getum leyst þetta til bráðabirgða og síðan til langframa. Mér virðist ljóst af þeim upplýsingum sem ég hef fengið nú að þrjár stórar þyrlur dugi til að við getum talað um þetta af því öryggi sem við viljum að ríki hér á þessu sviði.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta til að fá að heyra frá hæstv. forseta hvenær gert sé ráð fyrir því að þessum fundi ljúki. Ég verð að segja að mér finnst ekki góður svipur á umræðu af þessu tagi þegar farið er að taka fyrir viðamikið mál eins og t.d. það sem við höfum nú nýlokið við að ræða, Landhelgisgæslu Íslands, um miðja nótt. Málið hefði auðvitað fengið mun meiri þátttöku ef hér hefði verið fjallað um það á eðlilegum tíma á miðjum degi. Fram undan eru ein sex mál í viðbót frá hæstv. dómsmálaráðherra. Hluti þeirra eru umdeild eins og dómstólar og meðferð einkamála þar sem fjallað er um bann við myndatöku í dómsölum, seinkun birtinga hæstaréttardóma. Þetta eru málefni sem fjölmiðlafólk hefur fjallað um í fjölmiðlum. Ég veit ekki til að neinir fjölmiðlamenn séu hér á þessum fundi, enda, frú forseti, var eingöngu tilkynnt um það á þingflokksfundum í dag að það yrði kvöldfundur í kvöld og kvöldfundir eru hér venjulega fram undir miðnætti og umburðarlyndi þingmanna heimilar forseta að keyra kvöldfundi jafnvel fram til kl. 1 en ekki mikið lengur. Það var ekki talað um neina næturfundi og nú erum við eins og ég segi komin langt inn í mál dómsmálaráðherra og við erum hvorki með formann allsherjarnefndar í salnum né varaformann í húsi. Ég segi, frú forseti, að ég tel mjög slæman svip á umræðu af þessu tagi. Við höfum keyrt þessa umræðu vel og við erum búin að ná mjög fínum dampi í umræðuna og við erum búin að ná mörgum málum inn í nefndir núna á þessum langa fundi en ég tel ekki alveg eðlilegt að honum verði haldið áfram mótmælalaust. Ég hvet hæstv. forseta til að segja okkur hvenær eigi að ljúka fundi. Ef það er bara eitt mál í viðbót sem verður tekið eða jafnvel tvö þá viljum við fá að vita það, en í öllu falli, hvað á að halda þessum fundi lengi áfram?

Virðulegi forseti. Ég er tilbúinn að vera hér og ræða þessi mál eins lengi og forseti ákveður en til að greiða fyrir störfum þessa fundar þá mundi ég mælast til þess við forseta að ég fengi að mæla fyrir tveimur litlum frumvörpum í viðbót, þ.e. frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fullnustu refsidóma sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð og hins vegar frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands. Þetta eru tvö lítil frumvörp sem ég held að menn ættu að geta sameinast um að við gætum klárað.

Forseti vill geta þess að hann mun taka fyrir þessi tvö mál, 25. mál, fullnustu refsidóma og 23. mál, Happdrætti Háskóla Íslands.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé nokkuð ásættanlegt að gera þetta með þessum hætti og tel að við höfum lokið ágætisdagsverki. Við eigum mörg hver að mæta á fundi kl. 8.30 í fyrramálið og ætli við getum ekki lokið því sem hæstv. ráðherra stakk upp á fyrir kl. 3? Ég geri ekki athugasemdir við að þannig verði að staðið.

Frú forseti. Af því að ég hóf þessa umræðu þá lýsi ég því yfir að ég tel fullkomlega ásættanlegt að hæstv. dómsmálaráðherra mæli fyrir þessum tveimur málum og við létum þá fundinum lokið. Ég geri því ekki frekari ágreining um það mál, tel að það sé sjálfsagt rétt að afgreiða þessi mál til nefndarinnar nú þannig að ég felli mig alveg við þetta.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um fullnustu refsidóma, sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð. Frumvarpið er liður í flutningi verkefna á vegum dóms- og kirkjumálaráðuneytisins og stofnana þess til sýslumannsembætta utan höfuðborgarsvæðisins. Nánar tiltekið lýtur frumvarpið að breytingu á fyrirkomulagi hér á landi við framkvæmd innheimtu sekta og sakarkostnaðar á milli Norðurlandanna, en hingað til hefur hún farið fram fyrir milligöngu dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Eins og kunnugt er hefur verið ákveðið að flytja innheimtu sekta og sakarkostnaðar á landinu í heild til embættis sýslumannsins á Blönduósi, sbr. 1. mgr. 70. gr. laga um fullnustu refsinga, nr. 49 17. maí 2005, þar sem segir að dómsmálaráðherra sé heimilt að ákveða að innheimta sekta og sakarkostnaðar verði á hendi eins lögreglustjóra eða annars aðila á landsvísu. Þann 17. nóvember 2005 var skipuð undirbúningsnefnd sem hafði það hlutverk að undirbúa og skipuleggja uppsetningu innheimtumiðstöðvarinnar, og hefur nú verið ákveðið að innheimtumiðstöðin verði sett á fót í áföngum, þar sem gert er ráð fyrir yfirfærslu verkefna á tímabilinu frá apríl og fram í nóvember 2006. Lagt er til að hið nýja fyrirkomulag á framkvæmd innheimtu sekta og sakarkostnaðar taki líka til innheimtu slíkra krafna á milli Norðurlandanna, en eins og áður segir hefur sú vinnsla hingað til farið í gegnum ráðuneytið, samanber lög um fullnustu refsidóma, sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð, o.fl. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég get verið stuttorður um þetta mál en hæstv. dómsmálaráðherra er búinn að gera grein fyrir efni frumvarpsins. Mig langar aðeins að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra í ljósi þess að hér er verið að fylgja eftir ákvörðun um að flytja þessa starfsemi á Blönduós, en það var rætt hér á sínum tíma að mig minnir: Gæti hæstv. dómsmálaráðherra rifjað upp hversu mörg störf þetta eru? Hvað verður um þá starfsmenn sem unnið hafa þessa vinnu í Reykjavík? Hafa þeir fengið önnur störf sambærileg? Þessu máli tengt, stendur til af hálfu hæstv. dómsmálaráðherra að flytja fleiri verkefni út á land?

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál önnur en að fagna því frumkvæði sem hæstv. ráðherra tók með flutningi á þessum verkefnum til sýslumannsembættisins á Blönduósi. Ég veit að þetta starf er allt komið í gang og vonast til að það byggist mjög hratt, eðlilega og vel upp. Ég treysti því reyndar að hæstv. ráðherra, sem er þekktur fyrir það að taki hann að sér mál fylgir hann þeim eftir og keyrir þau áfram, hvort sem þau eru góð eða vond, ég treysti því að hann fylgi þessu máli rækilega eftir gagnvart því að þessi starfsemi byggist upp eins og væntingar standa til.

Frú forseti. Ég hefði kannski átt að breyta þessu í hlutafélag og flytja það norður á Blönduós. Þá hefði gleði þingmannsins verið með öðrum brag hér. En það er rétt hjá þingmanninum að starfsemin hefur hafist á Blönduósi. Ég held að búið sé að ráða þar fjóra starfsmenn. Ég leit þar inn á laugardaginn og sá aðstöðuna og kynnti mér þau áform sem þeir hafa um að breyta húsnæði og öðru slíku þannig að þetta er komið af stað. Ég tel að í nóvember verði þetta komið í það horf sem það verður síðan í til frambúðar og þá verði þarna starfandi á milli 10 og 15 manns. Í sjálfu sér má segja að það sé ekki svo að verið sé að flytja fólk úr Reykjavík þangað norður heldur er verið að ráða fólk til starfa, m.a. var efnt til námskeiðs í skrifstofutækni sem 33 aðilar sóttu og síðan á að boða námskeið í bókhaldi fyrir fólk sem getur sinnt því. Þetta verkefni hefur vakið áhuga fyrir norðan og verður skemmtilegt að fylgjast með því hvernig það þróast. Þeir sem hafa sinnt þessum verkefnum eru að segja má dreifðir um landið allt. Flestir í Reykjavík og þeir munu sinna öðrum verkefnum hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu þegar það embætti tekur til starfa. Það er athyglisvert þegar farið er ofan í þetta mál og það skoðað að útistandandi eru 1,7 milljarðar kr. í óinnheimtum sektum. Þá sjá menn að full ástæða var til þess annars vegar að taka á þessu máli og skoða hvernig þessari framkvæmd væri háttað og hins vegar að velta því fyrir sér hvort ekki ætti að flytja það til embættis sem þekkt er að því að standa vel að innheimtu sekta fyrir hönd ríkissjóðs. Vonandi tekst að innheimta alla þessa fjármuni. Ef þeir fara í gegnum einhvern sparisjóð á Blönduósi þá verður líka einhver vöxtur í þeim rekstri þar. Varðandi fleiri verkefni þá hefur verið ákveðið að flytja bótanefnd sem er starfandi í Reykjavík til Siglufjarðar og að Lögbirtingablaðið verði gefið út frá Vík í Mýrdal, en í frumvarpinu um lögreglumálin, sem er til meðferðar í allsherjarnefnd, eru þessi verkefni tíunduð. Eins og ég svaraði í fyrirspurn á dögunum heldur ráðuneytið þessu ekki frekar að mönnum en að kynna að það sé tilbúið að stuðla að flutningi þessara verkefna út á landsbyggðina. Síðan er það sýslumannanna á hverjum stað að óska eftir að taka að sér verkefnin. Við teljum nauðsynlegt að breyta lögum um þetta svo unnt sé að flytja þessa starfsemi með annarri innheimtu sekta á Blönduós. Ég vona að frumvarpið nái fram að ganga í vor þannig að þetta geti verið hluti af þeirri starfsemi sem er að þróast á Blönduósi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands. Þar er lagt til að Happdrætti dvalarheimilis aldraðra sjómanna og Happdrætti Sambands íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga verði heimilt að greiða út peningavinninga í flokkahappdrættum án þess þó að fella niður einkaleyfisgjald Happdrættis Háskóla Íslands. Aftur á móti greiðir það happdrætti ákveðna hámarksfjárhæð í leyfisgjald, eða 150 millj. kr. Fjárhæðin sem Happdrætti Háskóla Íslands greiðir rennur eftir sem áður í Rannsóknasjóð og Tækjasjóð samkvæmt lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, nr. 3/2003. Hagnist Happdrætti Háskóla Íslands á þessari nýskipan rennur hagnaðurinn til Háskóla Íslands. Happdrætti DAS og SÍBS hafa um árabil óskað eftir að fá að greiða út vinninga í peningum. Samkvæmt núgildandi lögum hefur Happdrætti DAS heimild til að greiða vinninga út í bifreiðum, bifhjólum, bátum, búnaðarvélum, íbúðarhúsum og einstökum íbúðum, hljóðfærum, búpeningi, flugvélum og farmiðum til ferðalaga. Happdrætti SÍBS hefur leyfi til að greiða út vinninga í vörum. Leiða má að því sterk sanngirnisrök að þessi happdrætti fái, í ljósi breyttra þjóðfélagsaðstæðna, leyfi til að greiða út vinninga í peningum. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum um happdrætti, nr. 38/2005, kemur fram að í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu sé verið að undirbúa breytingar á sérlögum um peningahappdrætti þar sem m.a. verður tekin afstaða til þess hvort afnema beri einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands til að greiða út peningavinninga og fella niður einkaleyfisgjald þess. Ríkissjóði verði bætt tekjutapið með sérstakri gjaldtöku á þá sem fá leyfi til að starfrækja peningahappdrætti. Horfið var frá þessum fyrirætlunum að sinni á grundvelli þeirrar leiðar sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi og er tillagan lögð fram í samráði við Happdrætti Háskóla Íslands. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Í frumvarpi þessu er lagt til að Happdrætti DAS og Happdrætti SÍBS verði heimilað að greiða út peningavinninga í flokkahappdrættum en Happdrætti Háskóla Íslands greiði eftir sem áður 20% af nettóársarði í einkaleyfisgjald til Tækjasjóðs. Hins vegar er í frumvarpinu lagt til að einkaleyfisgjaldið verði að hámarki 150 millj. kr. á ári í ljósi þess að lögbundnu vöruhappdrættin fá einnig leyfi til að greiða út peningavinninga. Ég tel þetta vera jákvætt skref í rétta átt. Ég hef aldrei skilið þá mismunun á happdrættum að sum happdrætti hafa einungis leyfi til að greiða út vinninga sína í vörum en önnur í peningum. Það er fagnaðarefni að hér sé verið að draga úr þeim mismun. Mig langar samt að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort einhver önnur happdrætti standi út af og séu bundin því að greiða út vinninga sína í vörum. Hvort hér á landi séu einhver happdrætti sem ættu hugsanlega að heyra undir þessi lög og fá sama rétt og þessi happdrætti til að greiða út í peningum. Og ef einhver sambærileg happdrætti eru útistandandi, af hverju eru þau ekki með? Síðan langar mig að spyrja í öðru lagi: Af hverju var horfið frá þeirri leið að afnema einkaleyfisgjaldið með öllu? Af hverju er þessi leið farin? Af hverju er þetta gjald ekki lagt niður? Við sjáum að hagnaður af Happdrætti Háskóla Íslands rennur til Háskóla Íslands en einkaleyfisgjaldið rennur í Tækjasjóðinn. Þetta ætti hvort tveggja að renna til háskólans, af hverju rennur ekki allur hagnaðurinn einfaldlega til Háskóla Íslands? Af hverju var horfið frá þeirri leið sem hæstv. dómsmálaráðherra kom aðeins inn á? Að lokum er viðbótarspurning sem hæstv. dómsmálaráðherra ætti kannski að geta svarað sem fyrrverandi menntamálaráðherra: Lækkar ríkisframlag til Háskóla Íslands í samræmi við það einkaleyfisgjald sem fer til Tækjasjóðs? Er eitthvert samhengi þarna á milli sem hæstv. dómsmálaráðherra veit um, lækka þeir fjármunir sem renna í Tækjasjóðinn ríkisframlagið á einhvern hátt? Eru einhver tengsl þarna á milli sem hann getur upplýst okkur um?

Frú forseti. Mál það sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur nú talað fyrir, um breyting á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands, sætir örugglega nokkrum tíðindum. Sú sem hér stendur hefur líklega tvisvar sinnum tekið þátt í umfjöllun um happdrættismál í allsherjarnefnd í sinni tíð á Alþingi. Það verður að segjast eins og er að ævinlega hefur þá komið upp umræða um þetta einkaleyfisgjald Háskóla Íslands en það hefur verið nokkuð óvinsælt í háskólanum, m.a. hafa stúdentar mótmælt því kröftuglega og hafa viljað fá þetta fé til bættrar aðstöðu í háskólanum. Sömuleiðis hafa óskir frá happdrættum SÍBS og DAS verið nokkuð háværar í þau skipti sem þessi mál hafa borið á góma í allsherjarnefnd. Ég hef sjálf haft samúð með þeim sjónarmiðum og ég fagna því að nú skuli losað um þær hömlur sem hafa verið á þessum tveimur happdrættum að geta greitt út vinninga í peningum. Ég fagna því í sjálfu sér líka sem hér kemur fram að málið sé unnið í samráði við Happdrætti Háskóla Íslands og tel að það gefi vísbendingu um að Happdrætti Háskóla Íslands felli sig við einkaleyfisgjaldið á þessum nótum, að á það skuli vera sett hámark upp á 150 millj. kr. Ég geri þá ráð fyrir að happdrættið eygi möguleika á að auka tekjur sínar en hlutfallslega kemur einkaleyfisgjaldið ekki til með að hækka heldur jafnvel lækka. Áform um lagasetningu sem hæstv. ráðherra orðaði í ræðu sinni hafa þó verið sett á ís í bili enda telur hæstv. ráðherra greinilega að sátt náist um þessa leið. Ég vona sannarlega að svo verði og ég lýsi því yfir hér að ég kem ekki til með að setja mig upp á móti því að þetta mál verði sent út til umsagnar núna. Ég geri ráð fyrir að það verði sett á umsagnarlista í fyrramálið í allsherjarnefnd og að hægt verði að afgreiða málið hratt og vel frá nefndinni ef um það ríkir sú sátt sem hæstv. ráðherra sagði okkur frá í ræðu sinni þegar hann fylgdi frumvarpinu úr hlaði. En ég bind vonir við að um þetta mál ríki sátt og það geti þá gengið í gegn án mikilla tafa.

Hæstv. forseti. Ég kem eingöngu í ræðustól til að lýsa yfir ánægju minni með að þetta skref skuli vera stigið og að hið svokallaða vöruhappdrætti SÍBS og happdrætti DAS fái nú að reiða út sína vinninga í peningum eins og Happdrætti Háskólans hefur fengið um áratugaskeið. Ég held að ekki sé mikið meira um þetta að segja. Ég tel að þetta sé góð breyting og mun styðja þetta mál og vonast til að aðrir þingmenn Frjálslynda flokksins muni gera slíkt hið sama.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka góðar undirtektir undir frumvarpið. Ég sá það eftir að gengið hafði verið frá frumvarpinu að það hefði að sjálfsögðu átt að orða 1. gr. öðruvísi. Í greininni segir núna: „Leyfishafi greiði í ríkissjóð 20% af nettóársarði í einkaleyfisgjald, þó ekki hærri fjárhæð en 150.000.000 kr.“ Það á að taka út orðið „einka“ þarna. Hann greiði leyfisgjald því hann er ekki lengur með einkaleyfi á rekstri peningahappdrættis. En þetta er leyfisgjald sem hann greiðir vegna þess m.a. að Happdrætti Háskóla Íslands hefur víðari heimildir til fjáröflunar en bara rekstur á flokkahappdrætti. Þá kem ég að þeirri spurningu sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson vék að mér: hvort einhver önnur happdrætti væru að borga út vinninga í vörum en ekki peningum. Eins og hv. þingmenn vita eru happdrætti sem veita vinninga í bílum og öðru slíku eða með farseðlum og ferðalögum. Það er ekki verið að fjalla um þau hér heldur eru tvö happdrætti, happdrætti SÍBS og DAS, sem greiða út vinninga úr flokkahappdrætti með peningum. Það er sérstaða þessara happdrætta að þetta eru flokkahappdrætti og þessi tvö happdrætti fyrir utan Happdrætti Háskóla Íslands eru þau einu sem eru flokkahappdrætti. Ég mæli þannig ekki með því við nefndina að hún fari að taka upp þá reglu að öll happdrætti hafi leyfi til að greiða út vinninga í peningum. En síðan eru aðrir aðilar sem greiða vinninga í peningum eins og Lottóið og náttúrlega spilakassarnir og Getspáin og hvað þetta heitir allt saman eins og hv. þingmenn vita. Þetta verða menn að hafa í huga og um það hefur styrinn hefur staðið að happdrætti SÍBS og DAS hafa talið samkeppnisstöðu sína gagnvart Happdrætti Háskóla Íslands skerta vegna þess að þeim hefur verið gert skylt að greiða út vinninga í öðru en peningum og því er verið að breyta með þessu frumvarpi. Hv. þingmenn og hv. allsherjarnefnd kalla vafalaust fyrir sig forráðamenn Happdrættis Háskóla Íslands, stjórnarformann og framkvæmdastjóra og þeir munu vafalaust staðfesta það sem ég hef sagt að um þetta mál er góð sátt. Það má segja að gjaldið er ekki lagt niður vegna þess að það er mjög mikilvægt held ég að hafa þennan bundna tekjustofn í Tækjasjóði til að tryggja Tækjasjóði þessar öruggu eyrnamerktu tekjur. Það eru ekki mörg ákvæði í lögum orðið eftir sem tryggja ákveðnum sjóðum eyrnamerktar tekjur á þennan veg og menn sjá sér hag að því. Satt að segja þegar hugað hefur verið að því að afnema þetta einkaleyfisgjald og afla ríkissjóði tekna í stað þess á annan hátt hefur það löngum vafist fyrir mönnum. Ég tel því að sú sátt sem við höfum náð um þetta sé þess eðlis að ég vona að líka náist sátt um málið í hv. allsherjarnefnd.

Hæstv. forseti. Fyrir tæpri viku fór hér fram umræða um störf þingsins sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hafði frumkvæði að og beindi hún máli sínu þá til hæstv. heilbrigðisráðherra. Tilefnið var þá sem og nú hjá mér, hæstv. forseti, að óska eftir svörum og viðbrögðum hæstv. ríkisstjórnar varðandi það neyðarástand sem nú ríkir í hjúkrunar- og dvalarheimilum hér á landi. Á það sérstaklega við um hjúkrunar- og dvalarheimili sem eru rekin sem sjálfseignarstofnanir. Ég beini orðum mínum sérstaklega til hæstv. forsætisráðherra þar sem það kom í ljós í þeirri umræðu sem hér varð um störf þingsins fyrir viku að hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra köstuðu boltanum á milli sín fram og til baka. Ég tel að báðir hæstv. ráðherrar og þá sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra hafi gert sig uppvísa að því að standa ekki undir þeirri ábyrgð sem honum ber varðandi þann málaflokk sem snýr að öldruðum. Vissulega er það hæstv. heilbrigðisráðherra sem fer með málefni á heilbrigðissviði en það er fjármálaráðherra sem ber ábyrgð á því að í fjárlögum sé afgreitt fjármagn til rekstrar dvalar- og hjúkrunarheimila hvort heldur sem sjálfseignarstofnana eða þeirra sem reknar eru af opinberum aðilum. Inn í þennan rekstur vantar sárlega fjármagn til að 

Virðulegur forseti. Ég átti mjög fínan og málefnalegan fund sl. föstudag með góðum fulltrúum þeirra kvenna sem hafa verið í setuverkfalli. Það er alveg ljóst að þær vilja svipuð laun og verið er að borga fyrir sambærileg störf hjá sveitarfélögunum. Ég verð að viðurkenna það, hæstv. forseti, að ég hef miklar áhyggjur af þessari deilu. Það er vegna þess að hún getur bitnað á þjónustunni sem íbúum þessara stofnana er veitt. Seinna í dag mun samninganefnd samtaka fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu sem reka hjúkrunarheimilin funda ásamt stéttarfélaginu Eflingu. Það er mjög eðlilegt í stöðunni því að það eru heimilin sjálf og stéttarfélagið sem semja um taxtana. Ég mun að sjálfsögðu fylgjast mjög náið með því sem kemur út úr þeim fundi og þróun mála í framhaldinu af því að ég hef áhyggjur af þeirri þjónustu sem íbúar þessara stofnana fá. Ég tel að það verði að leysa þessa deilu en það er mjög snúið mál. Ég ítreka að fundur minn sl. föstudag á Hrafnistu í Reykjavík með fulltrúum þeirra kvenna sem hafa verið í setuverkfalli var mjög góður, málefnalegur og uppbyggilegur.

Virðulegur forseti. Hér er hreyft mjög mikilvægu máli, máli sem er brýnt að verði leyst nú þegar af hálfu ríkisstjórnarinnar, af hálfu heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra, og það verði nú þegar samið þannig um kjör fólks sem vinnur á þessum hjúkrunarheimilum að þangað fáist fólk til starfa og að aðstæður þeirra sem þar starfa verði viðunandi. Borgarfulltrúi Samfylkingarinnar, Dagur B. Eggertsson, sagði í fjölmiðlum í gær að ríkisstjórnin hefði verið í samfelldu 10 ára setuverkfalli í málefnum aldraðra og það er auðvitað alveg rétt því að það er alveg sama hvar borið er niður, hvort við tölum um lífeyristryggingar aldraðra, þann skort sem er á þjónustu inni á hjúkrunarheimilum, launakjör starfsmanna sem þar starfa eða hvort við erum að tala yfirleitt um skort á hjúkrunarrýmum í landinu og sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Á öllum þessum sviðum hefur ríkisstjórnin vanrækt þennan málaflokk, hún hefur vanrækt málefni aldraðra og nú koma þeir og halda því fram að þeir ætli að setja þennan málaflokk í sérstakan forgang eftir 10 ára samfellt setuverkfall. Ég ætla að minna á það að ég gerði samkomulag sem borgarstjóri við þáverandi heilbrigðisráðherra Jón Kristjánsson árið 2002. Þáverandi fjármálaráðherra og núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins sagði þá að engar fjárhagslegar forsendur væru fyrir því samkomulagi sem gert var - og sú hefur reynst raunin. Þeir hafa tekið Framkvæmdasjóð aldraðra í rekstur, notað helminginn af honum í rekstur í stað þess að fara í uppbyggingu á málefnum aldraðra. Þeir hafa tekið þetta fé úr málaflokknum og notað það í annað og þess vegna 

Frú forseti. Það var afar athyglisvert að hlusta á síðasta ræðumann tala um að ekkert hefði gerst í byggingu vegna aldraðra í Reykjavík. R-listinn hefur akkúrat ekkert gert í Reykjavík. Síðasta hjúkrunarheimilið sem var byggt er Skógarbær og það voru sjálfstæðismenn búnir að plana. Loforð sem hv. þingmaður talar um var loforð um að Eir og Hrafnista mundu byggja 100 rými. En allt um það. Það sem málið snýst hér um er fyrst og fremst fólk sem starfar á þessum sjálfseignarstofnunum og hefur miklu lægri laun en það fólk sem starfar á hjúkrunarheimilum sveitarfélaganna. Þarna á milli er orðin gjá sem auðvitað verður að brúa. Það fólk sem sinnir þessari þjónustu á hjúkrunarheimilum er allt of lágt launað. Það leggur fram mikla vinnu, óeigingjarna vinnu, og við verðum svo sannarlega að mæta þeirri kröfu sem hefur komið þar fram. Aðeins vegna ummæla hæstv. heilbrigðisráðherra í útvarpsviðtali ekki fyrir löngu þar sem vitnað var til orða minna um að 720 millj. lægju inni á reikningi hjá heilbrigðisráðuneytinu. Þetta er orðin hálfgerð hringavitleysa. Það fæst ekki fólk til að sinna þeim öldruðu og sjálfseignarstofnanirnar geta ekki tekið inn fólk og þar af leiðandi lækkar reikningurinn frá Tryggingastofnun ríkisins til útborgunar. Hæstv. heilbrigðisráðherra talaði um að þetta væri reikningur sem lægi vegna byggingarkostnaðar, að það fé hefði ekki verið nýtt til að byggja hjúkrunarheimili. Það er alrangt. Ég er með bréf frá fjármálaráðuneytinu vegna ummæla sem komu fram í fjárlaganefnd og hér segir, með leyfi forseta: „Stofnkostnaðarafgangur vegna byggingar hjúkrunarheimilis er ekki innifalinn í þessum 720 milljónum sem fjármálaráðuneytið hefur sýnt okkur.“ - Virðulegi heilbrigðisráðherra. Það er eitthvað að. Það þarf að skerpa á sambandi 

Frú forseti. Hjúkrunar- og öldrunarþjónustan er í algjöru uppnámi og hér eru stjórnarliðar að rífast um það hver eigi að taka á málinu. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur bara verulegar áhyggjur - en gerir ekki neitt.

… fjármálaráðherra.


             En fjármálaráðherra situr hér og tekur ekki einu sinni þátt í umræðunni.  Í síðustu viku var tveggja daga lágmarksþjónusta á átta hjúkrunarheimilum og ef umönnunarstéttirnar segja upp eins og allt stefnir í verður lítil sem engin þjónusta. Sjálfstæðisframbjóðendur í borginni lofa öldruðum öllu fögru en þeir sem ráða hér, flokksbræður þeirra, gera ekki neitt. Þeir halda að sér höndum. Umönnunarstéttirnar á hjúkrunarheimilunum hafa sýnt aðdáunarvert langlundargeð í kjarabaráttu sinni. Þetta eru þúsund manns, 99% konur, með 100 þús. kr. á mánuði, kannski 120 þús. ef þær hafa verið lengi í þessum störfum. Þetta eru laun sem oddviti Sjálfstæðisflokksins í borginni kallaði „þjóðarskömm“. Það er rétt, þessi launakjör starfsfólksins eru hneyksli og þau eru ekki boðleg fyrir þau erfiðu og mikilvægu störf sem þeir sinna. Það eru fundir í dag. Það eru fundir hjá Eflingu síðdegis og það eru fundir þeirra sem reka hjúkrunarheimilin með starfsfólkinu. En þetta ástand breytist ekki nema tekið verði á daggjöldunum og það geta þeir sem hér sitja gert. Hækkun til þessa fólks verður að rúmast innan daggjaldanna. Lausnin er hér og hvernig stendur á því að menn sitja aðgerðalausir, lýsa yfir áhyggjum en aðhafast ekki neitt?

Það er enginn vilji.

Það er enginn vilji til nokkurra aðgerða og ég ítreka það, öll umönnunarþjónusta mun lamast 

Hæstv. forseti. Það liggur ljóst fyrir að ófaglærðir starfsmenn á öldrunar- og heilbrigðisstofnunum munu funda um málefni sín og að jafnvel komi til fjöldauppsagna ef ekki verður brugðist við þessum málum. Þau hafa iðulega verið rædd hér í Alþingi og fengið vægast sagt ákaflega lítil viðbrögð af hálfu stjórnarliða. Þó að menn lýsi núna, eins og hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, yfir miklum áhyggjum af þessari deilu er ekki hægt að finna því stað að svo hafi verið til skamms tíma. Þarf ekki að vitna nema til umræðu um fjárlögin, til ræðu sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson flutti þegar hann mælti fyrir áliti 1. minni hluta sem ég var samþykkur. Þar sagði, með leyfi forseta: „Töluverð umræða hefur spunnist um bið eftir fullnægjandi þjónustuúrræðum og um aðbúnað íbúa hjúkrunarheimila sem mörg hver fullnægja engan veginn lágmarkskröfum sem eðlilegt er að gera til slíkrar starfsemi. Þjónusta utan stofnana hefur á sama tíma staðið í stað eða jafnvel dregist saman þrátt fyrir yfirlýst markmið um að hana beri að auka. Fyrirliggjandi frumvarp“ - þ.e. fjárlagafrumvarpið - „gefur ekki til kynna að stjórnvöld ætli að taka á þessum vanda á næsta ári né er þar að finna nein fyrirheit um framtíðaruppbyggingu þessarar þjónustu. 1. minni hluti gerir því tillögu um auknar fjárveitingar til þessa málaflokks.“ Þetta var við afgreiðslu fjárlaga í desember síðastliðnum. Ríkisstjórnarflokkarnir höfnuðu þessari viðbótarfjárveitingu. Þeir höfðu ekki mikinn áhuga á að taka á málinu. Núna koma menn hér upp þegar allt er komið í óefni og segja: Við höfum miklar áhyggjur af þessum málum og þurfum endilega að leysa þau. 
            

Virðulegi forseti. Það vekur athygli að hæstv. fjármálaráðherra þegir hér þunnu hljóði og telur sig greinilega ekkert þurfa að segja við umönnunarstéttirnar sem búa við hungurlaun í þessu þjóðfélagi. Hæstv. heilbrigðisráðherra segir að hún hafi áhyggjur. En það er ekki nóg að hafa áhyggjur, virðulegi forseti. Það þarf að höggva á hnúta og það er orðin þjóðarnauðsyn að ráðherrarnir hristi af sér doðann, hætti að benda hvor á annan og leysi þetta mál. Ráðherrarnir komast engan veginn upp með annað en að leysa málið nú þegar, enda finnur maður það úti í samfélaginu að þjóðin gerir kröfur til þess og að enginn undansláttur í þessu máli af hálfu ráðherranna verður liðinn. Allt of stór hópur, ekki síst í umönnunarstörfum, hefur orðið undir í góðæri liðinna ára og það verður að gera þjóðarátak til að snúa þessari þróun við. Við í Samfylkingunni höfum lagt til á Alþingi að þegar í stað fari fram hlutlaus rannsókn og endurmat á störfum láglaunahópanna, að lögð verði fram aðgerðaáætlun um hvernig auka megi hlut þeirra í tekjuskiptingunni og bæta kjör þeirra og aðbúnað með stjórnvaldsaðgerðum og í kjarasamningum. Á flokksstjórnarfundi hjá Samfylkingunni síðasta laugardag var samþykkt ályktun þar sem þess var krafist að nú þegar yrðu laun umönnunarfólks á hjúkrunar- og dvalarheimilum hækkuð til samræmis við það sem gert hefur verið hjá Reykjavíkurborg. Það er grundvallaratriði til að hægt sé að bæta aðbúnað aldraðra að það verði gert, að kjör þessa hóps verði leiðrétt. Ég spyr, virðulegi forseti: Er ekki kominn tími til að ráðherrarnir stígi nú niður úr fílabeinsturninum og viðurkenni að aldraðir og umönnunarstéttir hafa gjörsamlega verið sett til hliðar í stjórnartíð þeirra? Auðvitað er besta kjarabótin fyrir þetta fólk að greiða atkvæði gegn þessari ríkisstjórn í næstu kosningum.

Hæstv. forseti. Það gerist ekki af sjálfu sér að fólk rísi upp eins og lágtlaunað starfsfólk á hjúkrunarheimilum hefur nú gert en starfsfólkið segir einfaldlega: Við látum ekki lengur búa okkur þau kjör og það vinnuálag sem raun ber vitni. Þótt þetta gerist ekki af sjálfu sér - það kostar þrek, baráttuþrek, að rísa upp og henda baráttufána á lofti - var hitt löngu fyrirsjáanlegt, þ.e. í hvert óefni stefndi. Hér vísa ég í fjölda blaðagreina frá stjórnarandstöðunni, ítrekaðrar umræður á Alþingi og ég vil sérstaklega nefna varnaðarorð og bókanir hv. þm. Jóns Bjarnasonar við fjárlagaumræðuna í desember þar sem hann lét bóka að fyrirsjáanlegt væri að öldrunarstofnanir og hjúkrunarheimili yrðu í fjárhagsvanda og gætu ekki risið undir þeim kjarasamningum sem nauðsynlegt væri að gera til að hægt væri að reka þessar stofnanir. Ég ætla að nota þetta tækifæri til að fagna því að nú, í aðdraganda sveitarstjórnarkosninganna - það er kannski engin tilviljun - virðist vera að skapast þverpólitísk samstaða um að taka á þessum málum. Þá hvet ég til þess að ekki verði einvörðungu horft til hjúkrunarheimilanna heldur til Landspítalans, til Landakots, til fólks sem starfar á allt of lágum launum í fötlunargeiranum. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að beita sér fyrir því að upp verði teknir samningar við þessar stofnanir, við hjúkrunarheimilin, við dvalarheimili aldraðra sem lengi hafa bankað á dyrnar til að leggja áherslu á réttmætar kröfur sínar. Fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ítreka ég þau orð sem komu í upphafi þessarar umræðu frá hv. þm. Þuríði Backman um að við stöndum heils hugar að baki 

Virðulegur forseti. Það er oft hægt að finna til hluttekningar með hæstv. fjármálaráðherra í erfiðri stöðu eins og nú er uppi og hægt að skilja að hann þori ekki að taka þátt í umræðunni hér og falli frá orðinu þegar ekki eru til peningar til að verða við allra óskum. Hér er hins vegar augljóslega knýjandi úrlausnarefni á ferðinni. Hið neyðarlega er að í ljós kom á fundi fjárlaganefndar að um síðustu áramót voru til ráðstöfunar 720 millj. í sjóðum í daggjöld til hjúkrunarheimilanna. Peningarnir til að leysa vandann, vandann í daggjöldunum sem allir vissu að var til staðar, voru fyrir hendi. Heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra höfðu í úthlutunum Alþingis á fjármunum til daggjalda hjúkrunarheimila miklu meira en nægilegt fé til ráðstöfunar, og samkvæmt mínum heimildum eru þessar 700 millj. enn til ráðstöfunar. Við hljótum þess vegna að skora á hæstv. ráðherra að koma sér nú saman um hvor beri ábyrgð á því að verja því fé sem Alþingi hefur þegar veitt þeim til að leysa þennan vanda. Peningarnir eru þarna. Það eru líka peningar frá Reykjavíkurborg, einar 360 millj. á biðreikningi sem bíða eftir því að hæstv. forsætisráðherra sjái til þess að ríkisstjórn Íslands uppfylli samkomulag sitt við Reykjavíkurborg. Við hljótum að kalla eftir því að hæstv. forsætisráðherra taki þátt í þessari umræðu því að ég heyrði ekki betur en að aðstoðarmaður hæstv. forsætisráðherra hrópaði um það á götum í Reykjavík í gær að þetta væri algert ófremdarástand hjá hæstv. forsætisráðherra og það yrði auðvitað bara að ganga í málin og laga það hjá hæstv. forsætisráðherra. Það er knýjandi að við fáum að vita hér á hinu háa Alþingi hvort tvær stefnur eru orðnar uppi í forsætisráðuneytinu, ein hjá hæstv. forsætisráðherra og önnur hjá aðstoðarmanni hans. 
            

Hæstv. forseti. Vissulega á hæstv. heilbrigðisráðherra að hafa áhyggjur sem fagráðherra. Spjótin standa á fjármálaráðherra í þessari deilu. Vandamál og rekstur dvalar- og hjúkrunarheimilanna í dag og heilbrigðisstofnana um land allt verður ekki leyst og faglegar kröfur verða ekki reistar nema að fjármálaráðherra, og félagsmálaráðherra líka, komi þar að. Hæstv. heilbrigðisráðherra á að hafa áhyggjur því að faglegar kröfur er ekki hægt að reisa vegna fjárskorts. Það var fyrirsjáanlegt að þessi staða kæmi upp. Hitt var aftur á móti ekki fyrirsjáanlegt að lægstlaunaða fólkið í heilbrigðisþjónustunni mundi hafa það þor og þann dug sem það hefur í dag til að rísa upp og láta ekki bjóða sér þetta lengur. Hvers vegna lætur það ekki bjóða sér þetta lengur? Vegna þess að launamunurinn á milli þeirra sem starfa hjá sjálfseignarstofnunum og stofnunum sem reknar eru á vegum sveitarfélaga er orðinn allt of mikill hjá lægst launaða starfsfólkinu. Ég dáist að kjarki og þori Reykjavíkurborgar að ríða á vaðið, og fengu forráðamenn höfuðborgar okkar skömm í hattinn fyrir að brjótast út úr þeim samningum sem giltu og hafa gilt um lægstlaunuðu stéttirnar sem eru að mestu kvennastéttir. Það verður að gera þessum stofnunum kleift að annast eðlilegan rekstur. Þetta vita flestir nema hæstv. ríkisstjórn virðist ekki vita það. Það þarf að grípa til ráðstafana núna, það er ekki hægt að bíða eftir fjárlögum næsta árs. Þá verða þeir starfsmenn farnir sem núna eru um það bil að ganga út, og fleiri starfsstéttir líka. 

Frú forseti. Mér hefur fundist aðeins skorta á í þessari umræðu að hv. þingmenn fögnuðu því að forstjórar fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu hafa boðað til fundar með samninganefnd Eflingar í dag til að ræða þá stöðu og þær kröfur sem upp eru komnar. Það hlýtur að vera, alveg sama hvernig á það er litið, fyrsta skrefið til að leysa þetta mál að samningsaðilarnir, vinnuveitandinn og launþeginn, hittist og fari yfir málin til að leita að lausn. Það var rætt um að til væru peningar á reikningum fjármálaráðuneytisins. Það er út af fyrir sig rétt að þar eru til peningar. En það hefur einhver misskilningur komið upp hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, þeir eru til vegna þess að byggingaframkvæmdir töfðust, ekki vegna þess að það séu fjármunir sem áttu að fara til bygginganna, heldur vegna þess að þá komu ekki hjúkrunarrými til rekstrar sem fjármunirnir áttu að renna til. Það var það sem hæstv. heilbrigðisráðherra var að reyna að segja í útvarpsviðtalinu. Þessi umræða þróaðist reyndar út í að ræða sérstaklega málefni hinna lægstlaunuðu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði það og rennur honum út af fyrir sig blóðið til skyldunnar því að hann er forsvarsmaður eins landssambands sem er með hóp þar innan borðs sem það á við um, BSRB. Ég get vel tekið undir það með honum að þar er fólk sem er á lágum launum. Ég mun eiga samtöl við forsvarsmenn þeirra síðar í vikunni og hef mikinn áhuga á að ræða þau mál við þá. Staðreyndin er sú, frú forseti, að það hefur reynst býsna erfitt í gegnum tíðina einmitt að leiðrétta kjör þeirra því að það hefur viljað brenna við að aðrir aðilar klifri síðan upp eftir bakinu á þeim. Ef við eigum að 

Virðulegur forseti. Ég vil tala um fundarstjórn forseta vegna þess að ég held að það hafi ekki farið fram hjá nokkrum manni í þingsalnum þegar hæstv. fjármálaráðherra ákvað að falla frá orðinu í upphafi þessarar umræðu. Hér hóf þingmaður, Þuríður Backman, þessa umræðu með því að beina ákveðnum spurningum til hæstv. heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra. Heilbrigðisráðherra svaraði en fjármálaráðherra féll frá orðinu, ákvað að taka ekki þátt í þessari umræðu í upphafi hennar. Það hefði auðvitað breytt talsverðu fyrir umræðuna alla ef hann hefði komið hér upp og talað eins og aðrir í umræðunni og axlað sína ábyrgð á málinu strax í upphafi umræðunnar í stað þess að fara að eins og Berlusconi, koma á lokamínútu umræðunnar þannig að þau orð sem hann lét hér falla væru ekki undir í umræðunni þegar hún fór fram. Ég hlýt að mótmæla því, virðulegur forseti, að ráðherrar standi þannig að málum og að forseti stýri fundi með þeim hætti.

Forseti vill taka fram að gefnu tilefni að hann heyrði ekki betur en að hv. málshefjandi beindi fyrirspurninni til hæstv. forsætisráðherra.

Frú forseti. Mér finnst hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir vera mjög ósanngjörn í garð hæstv. forseta. Eins og kom fram hjá hæstv. forseta beindi reyndar hv. þm. Þuríður Backman orðum sínum til forsætisráðherra en eins og menn vita er skipting mála í Stjórnarráðinu eins og um hefur verið rætt í þessu máli. Fyrst kom upp til andsvara hæstv. heilbrigðisráðherra. Þegar mér var gefið orðið strax þar á eftir fannst mér einfaldlega að ekki væri rétt upp á það hvernig umræðan gæti þróast að við kæmum upp tveir ráðherrar í röð. Ég féll því frá orðinu en bað um það aftur þegar fram kom hjá mörgum hv. þingmönnum að þeir óskuðu sérstaklega eftir því að heyra afstöðu fjármálaráðherrans í málinu. Svo kemur fjármálaráðherrann upp og þá er hæstv. forseti sakaður um að fara illa með vald sitt sem forseti. Ég hugsa að það hafi verið a.m.k. fimm þingmenn sem hvöttu sérstaklega til þess að fjármálaráðherrann kæmi upp og tjáði sig um málið. Svo gerir hann það og þá er hæstv. forseti skammaður fyrir það. Mér finnst það vera ósanngjarnt, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hæstv. fjármálaráðherra, þarna er vægast sagt ómaklega vegið að forseta. Að auki verð ég að segja, virðulegi forseti, að það er afskaplega hlægilegt að heyra hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur segja þetta. Hún hefur unnið á öðrum stöðum eins og við þekkjum og ég þekki vinnubrögð hennar þaðan ágætlega. Hún passaði sig alltaf sérstaklega á því 

… harma að hefna.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að koma inn í þá umræðu sem var hér núna en ég ætla hins vegar að tala um fundarstjórn forseta. Hæstv. forseti hreyfði þeirri hugmynd þegar hann kynnti mál, ef ég hef tekið rétt eftir, að rædd yrðu saman fyrstu tvö málin. Ég vil leyfa mér að andmæla því og fer fram á að málin verði rædd hvort í sínu lagi.

Virðulegur forseti. Af því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kaus að flytja umræðuna yfir götuna eins og hann á vanda til, yfir í borgarstjórn Reykjavíkur, sá ég mig knúinn til að taka aðeins málstað hæstv. forseta sem fyrrverandi forseti borgarstjórnar Reykjavíkur með nokkra reynslu af því að þurfa að stýra fundum af þessu tagi. Ég verð að segja að miðað við þá stöðu sem uppi er á hjúkrunarheimilum í landinu og miðað við athafnaleysi ríkisstjórnarinnar og þögn hæstv. forsætisráðherra í dag sé það ákaflega skiljanleg ákvörðun af hæstv. forseta Alþingis að láta hæstv. fjármálaráðherra þá aðeins tala þegar enginn gæti svarað honum. 
            

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um breyting á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins og frumvarp sem forsætisráðherra leggur fram um breyting á lögum um Vísinda- og tækniráð. Markmið frumvarpsins er að endurskipuleggja alla starfsemi iðnaðarráðuneytisins sem fjallar um tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun í þeim tilgangi að gera hana markvissari og árangursríkari. Slík endurskipulagning er nauðsynleg í ljósi breyttra atvinnuhátta vegna aukinnar samkeppni um erlend samstarfsverkefni og vegna þess að skapast hefur svigrúm til að færa meira af verkefnum út á almennan markað. Með endurskipulagningu er unnt að ná fram samlegðaráhrifum sem eru langt umfram þann árangur sem vænta má ef starfsemin er rekin í aðskildum einingum. Einnig er horft til þess að með endurskipulagningunni má auka árangur af samstarfi við háskóla og fyrirtæki. Til að ná þessum markmiðum er lagt til að ný stofnun, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, verði til við sameiningu Byggðastofnunar, Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Starfssvið þessara þriggja stofnana er að mörgu leyti hliðstætt og skarast að nokkru leyti, enda er hlutverk þeirra allra að vinna að nýsköpun og atvinnuþróun í þágu samkeppnisstöðu landsins og bættra lífskjara. Hvatinn að sameiningunni er fyrst og fremst þörf fyrir sterkari starfseiningar og vaxandi krafa um sveigjanleika og meiri árangur. Nýsköpunarmiðstöð Íslands verður þekkingarsetur sem erlendis eru nefnd „Center of expertise“. Í þekkingarsetri tengjast saman tæknirannsóknir með tengsl við rannsóknir í háskólum og háskólasetrum annars vegar og þróunarstarfsemi fyrirtækja hins vegar. Þar verður miðstöð upplýsinga og leiðsagnar fyrir fyrirtæki og einstaklinga sem fást við hvers konar nýsköpunarvinnu. Þar verður að finna frumkvöðlasetur sem aðstoðar sprotafyrirtæki og frumkvöðla við þróun nýsköpunarhugmynda og veitir þeim aðstoð við að vaxa fyrstu rekstrarárin. Þá verður unnið að greiningu á stöðu og þróun atvinnulífs og byggðarlaga, m.a. til að unnt verði að bregðast við aðsteðjandi vanda hverju sinni með öllum þeim tækjum sem þekkingarsetrið Nýsköpunarmiðstöð Íslands mun búa yfir. Efling starfseminnar á landsbyggðinni er ein af forsendum þessara breytinga. Atvinnuþróunarfélög og atvinnuráðgjafar fá veigameira hlutverk en áður með því að stefnumótun og framkvæmd verkefna verði í auknum mæli færð heim í hérað. Þekkingarsetur á landsbyggðinni verða þungamiðja atvinnusóknar sem einkum mun byggja á helstu styrkleikum atvinnulífsins á viðkomandi svæði og getu þess til að ná árangri á alþjóðlegum samkeppnismarkaði. Einkum er horft til uppbyggingar þekkingarsetra á Akureyri, Ísafirði og Egilsstöðum (Miðausturlandi) enda hefur styrking landshlutakjarna á þessum stöðum verið eitt af markmiðum byggðaáætlana stjórnvalda. Háskólasetur Vestfjarða og Þekkingarsetur Austurlands mynda nú þegar kjarna vaxtar í þekkingarsetrum á þessum stöðum. Háskólinn á Akureyri og sú starfsemi sem fer fram í rannsókn á Nýsköpunarhúsinu og enn frekari vöxtur rannsókna- og nýsköpunarstarfsemi í væntanlegum Tæknigarði er sú umgjörð sem mun mynda kjarna starfseminnar þar. Það er ljóst að með þessum tillögum vill iðnaðarráðuneytið blása til nýrrar sóknar í rannsóknum og atvinnuþróun um allt land. Slíkrar sóknar og endurnýjunar er þörf enda eru framfarir örar, og til að njóta bættra lífskjara í framtíðinni verða að koma til nýjar áherslur sem atvinnuþróunin getur byggt á. Hlutverki Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands er í frumvarpinu skipt í sex meginþætti sem raktir eru í 2. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að stofnuninni beri að stuðla að framförum í atvinnulífinu með þekkingarmiðlun og stuðningsþjónustu við frumkvöðla og sprota- og nýsköpunarfyrirtæki, m.a. með rekstri þjónustumiðstöðva. Þá ber stofnuninni að efla samstarf á milli rannsóknastofnana, háskóla og fyrirtækja og styrkja tengsl þeirra við atvinnuþróunarfélög. Í þriðja lagi skal stofnunin stunda tæknirannsóknir, þróun, greiningar og prófanir, mælingar og vottanir. Í fjórða lagi ber henni að greina stöðu og þróun búsetuskilyrða og atvinnulífs í landinu og vinna áætlanir sem hafa það að markmiði að stuðla að samkeppnishæfni atvinnulífs og treysta byggð í landinu. Í fimmta lagi að fara með málefni sérstakra sjóða eftir því sem nánar er kveðið á um í frumvarpinu og loks í sjötta lagi að fjármagna verkefni á grundvelli samninga, t.d. vaxtarsamninga, til að ná tilteknum markmiðum í atvinnuþróun. Í II. kafla frumvarpsins eru ákvæði um starfsemi þjónustumiðstöðvar fyrir frumkvöðla og fyrirtæki. Þjónustumiðstöð sem þessi hefur verið rekin um nokkurt skeið hjá Iðntæknistofnun Íslands undir heitinu Impra og hefur starfsemi hennar þótt gefa góða raun. Ekki er lagt til með frumvarpinu að breyting verði gerð á starfsemi Impru að öðru leyti en því að hún mun taka þeim breytingum sem fylgja samþættingu starfseminnar við sambærilega starfsemi sem rekin er á þróunarsviði Byggðastofnunar. Í III. kafla frumvarpsins eru ákvæði um þá rannsóknastarfsemi sem starfrækja skal á vegum Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands undir heitinu Íslenskar tæknirannsóknir. Lagt er til að í starfseminni skuli áhersla lögð á hagnýtar rannsóknir og vöruþróun í þágu nýsköpunar atvinnulífsins auk þess sem stundaðar skuli grunnrannsóknir á afmörkuðum sviðum sem hafa þjóðhagslega þýðingu. Í IV. kafla er lagt til að stofnaður verði sérstakur sjóður á grundvelli fjármálastarfsemi Byggðastofnunar er nefnist Byggðasjóður. Hlutverk hans verði að veita ábyrgðir á lán banka sem m.a. eru veitt til stofnunar fyrirtækja, nýrra fjárfestinga og nýsköpunar á landsbyggðinni. Lagt er til að Byggðasjóði verði heimilað að veita ábyrgðir með allt að 75% ábyrgðarþátttöku sjóðsins. Fimm manna stjórn sjóðsins verði skipuð til þriggja ára í senn en hlutverk hennar verði að setja reglur um starfsemi hans og skilyrði fyrir veitingu ábyrgða sem háðar eru samþykki fjármálaráðherra. Veiting lánsábyrgða er vel þekkt aðferð og eru starfræktir lánsábyrgðarsjóðir í nær öllum Evrópulöndum sem gegna mikilvægu hlutverki við að tryggja fyrirtækjum aðgang að fjármagni. Opinberir aðilar í nágrannalöndum veita slíka þjónustu og hefur hún þótt gefa góða raun. Í V. kafla er lagt til að Tækniþróunarsjóður verði vistaður í Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Tækniþróunarsjóður starfar í dag á grundvelli laga nr. 4/2003, um opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun í þágu atvinnulífsins. Ekki eru lagðar til breytingar á hlutverki sjóðsins og úthlutunarreglum við flutninginn. Lagt er til að hlutdeild atvinnulífsins í stjórn sjóðsins verði aukin og Samtök atvinnulífsins tilnefni tvo menn í stjórn sjóðsins en á móti falli niður að formaður tækninefndar sitji í stjórninni og annar maður tilnefndur af Rannsóknastofnunum atvinnulífsins. Í VI. kafla er lagt til að starfræksla tryggingardeildar útflutnings verði færð frá Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins til Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Lagt er til að heiti sjóðsins verði breytt og hann kallaður Tryggingarsjóður útflutnings í stað tryggingardeildar útflutnings. Ekki er með flutningnum lagt til að gerðar verði breytingar á hlutverki og starfsemi sjóðsins að öðru leyti en því að ekki er gert ráð fyrir að stjórn Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins tilnefni einn mann af fimm í stjórn sjóðsins heldur verði einn stjórnarmanna skipaður af Samtökum atvinnulífsins. Sjóðurinn flytur með sér eigið fé og heldur skyldum sínum gagnvart viðsemjendum sínum. Hæstv. forseti. Hér er í hnotskurn lagður grunnur að nýrri sókn í atvinnuþróun sem mun fyrst og fremst byggja á innleiðingu nýrrar þekkingar og færni sem er forsenda uppbyggingar og endurnýjunar atvinnulífsins í stað þess sem látið hefur undan síga vegna breyttra ytri aðstæðna. Mikilvægt er að allir landshlutar og allir landsmenn fái sömu tækifæri til að taka átt í þeirri endurnýjun sem færa mun þeim ný og vel launuð störf. Þessar breytingar eru nauðsynlegt andsvar við þeirri stöðnun sem annars blasir víða við. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra út í þetta mál og þá sérstaklega út í verkefni sem Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins er falið samkvæmt lögum. Í 53. gr. er m.a. fjallað um að hún eigi að vinna að endurbótum í byggingariðnaði og lækkun kostnaðar við mannvirkjagerð. Hún á að vinna að hagnýtum jarðfræðirannsóknum, kynningu á niðurstöðum rannsókna og veitingu upplýsinga um byggingarfræðileg efni, aðstoð og eftirlit með byggingarefnum og byggingarframkvæmdum og nauðsynlegri rannsóknaþjónustu í þeim greinum sem stofnunin fæst við. Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: Hvað á þetta skylt við byggðamál og málefni landsbyggðarinnar?

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þingmaður koma óþarflega neikvæður inn í þessa umræðu með því að koma fram með spurninguna: Hvað á þetta skylt við byggðamál? Eins og við höfum oft talað um á hv. Alþingi koma byggðamálin víða við. Sú starfsemi sem hv. þingmaður nefndi og fer fram núna í Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins getur alveg fallið inn í þá stofnun sem við erum að tala um, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, án þess að það verði nokkuð til vandkvæða, og frekar henni til framdráttar. Að sjálfsögðu eru þessi verkefni sem við erum að tala um að verði vistuð í Nýsköpunarmiðstöð Íslands af ýmsum toga. Það er ekki allt sem beinlínis er hægt að tala um að sé á sviði atvinnuþróunar. Þó fellur þetta ágætlega saman og þess vegna er lagt til að þessar stofnanir þrjár verði að einni stofnun. Ég sé mikil tækifæri því samfara, ekki síst fyrir landsbyggðina, og þegar tímar líða fram 

Virðulegi forseti. Ég spurði út í þetta málefni eingöngu vegna þess að í athugasemdum með frumvarpinu er þess getið að 15. september 2004 hafi hæstv. ráðherra skipað nefnd til að skoða samruna Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar. Síðan heldur málið áfram. Þann 2. febrúar 2005 er haldið áfram, þann 30. september 2005 er niðurstöðu skilað og mælt með því að Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun verði felldar saman, sameinaðar. En það er ekkert talað um Byggðastofnun fyrr en í lokin þar sem sett er fram að Byggðastofnun standi sig ekki nógu vel. Það er engin undirbúningsvinna líkt og hafði gerst tvisvar sinnum áður að því að taka Byggðastofnun inn í þetta. Þess vegna spyr ég: Þegar Byggðastofnun dettur inn í þetta á síðustu stundu, hvað á það þá skylt við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og annað slíkt? Eins og er ítrekað kemur fram í athugasemdum í lokin að allt í einu dettur Byggðastofnun inn eins og af himnum ofan 

Hæstv. forseti. Það er ekkert launungarmál að í fyrstu var unnið að sameiningu þessara tveggja stofnana, þ.e. Iðntæknistofnunar og RB. Síðan bætist Byggðastofnun inn í þetta þegar hún hefur lent í erfiðleikum.

Ja-á.

Það er ekkert launungarmál. Byggðastofnun lenti í erfiðleikum. Eru ekki allir hv. þingmenn klárir á því að það þurfti að taka á málefnum Byggðastofnunar  Auðvitað er líka hagræðing í ríkisrekstri í því að sameina þrjár stofnanir. Það er hluti af málinu. Við nýtum fjármagnið betur með því að gera þetta með þessum hætti.

Frú forseti. Með þessu frumvarpi er verið að breyta Byggðastofnun. Ég tel þá rétt að gera að einhverju leyti upp það starf sem hefur farið þar fram. Eitt þeirra mála sem er ólokið er ásakanir fyrrum stjórnarformanns Byggðastofnunar, Kristins H. Gunnarssonar, á hendur fyrrum forstjóra. Hann lét þungar ásakanir falla um lögbrot fyrrum forstjóra í lok síðasta árs á Útvarpi Sögu. En svo undarlegt sem það er var viðkomandi fyrrum forstjóri leystur út með tugmilljóna starfslokasamningi. Við bentum ríkislögreglustjóra á að þarna væri maður sem væri sakaður um lögbrot af fráfarandi stjórnarformanni leystur út með starfslokasamningi. Við vöktum athygli ríkislögreglustjóra á málinu. Við rákum á eftir því og upp úr dúrnum kom að það sem stæði í veginum fyrir því að hægt væri að 

Forseti biður hv. þingmenn að virða þann ræðutíma sem þeim er skammtaður.

Frú forseti. Hér hefur hæstv. iðnaðarráðherra mælt fyrir allmikilli nýbreytni í skipan byggðamála, rannsókna og nýsköpunar sem lýtur að byggðamálum. Er þar sjálfsagt að mörgu að hyggja. Það var með stolti sem Byggðastofnun var flutt til Sauðárkróks og höfuðmiðstöðvar hennar settar þar niður. Það sem ég spyr ráðherrann um er: Það stendur hvergi í þessu frumvarpi að höfuðstöðvarnar skuli vera áfram á Sauðárkróki eða ég hef a.m.k. ekki séð það þó að það sé sagt í orðum, en verður það svo? Í öðru lagi: Hvaða þættir þessarar nýju stofnunar eiga að vera þar formlega vistaðir, þ.e. að starfsfólk við aðalstöðvarnar á Sauðárkróki 

Hæstv. forseti. Það er rétt að það stendur ekki í frumvarpstextanum að höfuðstöðvarnar skuli vera á Sauðárkróki, heldur er það í valdi ráðherra. Ég hef sagt mjög skýrt að þær skuli vera á Sauðárkróki þannig að ég held að það þurfi ekkert að ræða frekar. Þar verður sem sagt yfirstjórn þessarar nýju stofnunar, Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands, og það þýðir að þar fer fram stjórnsýsla. Eins reikna ég með að sú starfsemi sem Byggðasjóði tengist fari fram á Sauðárkróki, og kannski eitthvað fleira. Þetta eru náttúrulega hlutir sem ekki er búið að móta alveg til enda en það er a.m.k. ákveðið að starfsfólki verður ekki fækkað. Ég held að það sé kannski aðalatriðið og það sem hv. þingmaður er að velta fyrir sér.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefur ekki skilið mig til fulls, enda kem ég betur að þessu máli seinna. Hvað fyrir mér vakir er hversu mjög eigi þá að efla Sauðárkrók sem miðstöð byggðamála í landinu, ekki hvort störfin verði þar óbreytt. Ég vil sjá að þessu sé þá fylgt eftir með þeim hætti að þarna verði efling, þarna verði raunmiðstöð byggðamála. Ég vildi fá ítarlegri svör frá hæstv. ráðherra hvað það varðar. Einnig sakna ég þess hér að ekki skuli vera minnst á möguleika á öflugu samstarfi við Hólaskóla sem er á svæði höfuðmiðstöðva Byggðastofnunar á Sauðárkróki ef það verður svo áfram, sem ég vona. Það er minnst á samstarf við Þekkingarsetrið á Ísafirði, Háskólann á Akureyri og á Egilsstöðum sem er bara hið besta mál. Einmitt í Skagafirði er þó einn öflugasti byggðaskóli landsins, að öllum hinum ólöstuðum, og mér hefði fundist að þetta ætti að tengja 

Hæstv. forseti. Ég er alveg innilega sammála hv. þingmanni með að það er mikilvægt líka á Sauðárkróki að tengja saman háskólastarf, rannsóknir og starfsemi fyrirtækja eins og er gert svo myndarlega í Verinu þar sem við vorum bæði viðstödd þegar það var formlega opnað fyrir skömmu. Það sem frumvarpið ber í sér gefur svo mörg tækifæri, einmitt á landsbyggðinni, til uppbyggingar í líkingu við það sem á sér stað á Sauðárkróki. Þó að við höfum sérstaklega talað um Ísafjörð, Akureyri og Egilsstaði í þessu sambandi, þegar talað er um þekkingarsetur, höfum við líka alltaf haldið því til haga að við erum að tala um miklu fleiri staði þar sem kominn er vísir að þekkingarsetrum. Þau þekkingarsetur er hægt að efla og skapa þannig ný tækifæri fyrir landsbyggðina.

Frú forseti. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að Nýsköpunarmiðstöð Íslands verði til við samruna Byggðastofnunar, Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Í umræðunni hefur komið fram að upphaflega stóð til að Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins rynnu saman en að á síðari stigum hafi Byggðastofnun verið bætt í þann hóp. Ég verð að segja fyrir mína parta að ég hefði talið réttara að láta Byggðastofnun standa þarna fyrir utan og leysa með öðrum hætti þann vanda sem hún er í. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki ástæðu til að einkavæða þá starfsemi sem Iðntæknistofnun Íslands og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins hefur haft með höndum. Er ástæða til að halda þeirri starfsemi úti 

Hæstv. forseti. Ég tel fjarri lagi að hægt sé að einkavæða þessar stofnanir í heild sinni. Það er hins vegar alveg sjálfsagt og ég kom inn á það í ræðu minni að úthýsa einhverri af þeirri starfsemi sem þarna fer fram. Það verður að sjálfsögðu farið í gegnum það hvaða starfsemi það gæti verið. Það kemur bara í ljós í vinnuferlinu fram undan. Í sambandi við það sem hv. þingmaður nefndi varðandi Byggðastofnun, að það hefði átt að leysa mál hennar með öðrum hætti, er það ekki í samræmi við það sem varð niðurstaða ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Ég held reyndar að auðveldlega væri hægt að koma því fyrir að einkavæða Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og gera bara sérstakan samning við ríkið varðandi þá starfsemi sem lýtur að því og þjónustu við fyrirtæki þess en hleypa restinni út á markað. Varðandi síðan Byggðastofnun og Byggðasjóð, í þessu frumvarpi kemur fram að Byggðasjóði er ætlað að veita ábyrgðir á lán. Fram til þessa hefur Byggðastofnun sem forveri Byggðasjóðs veitt lán til atvinnuuppbyggingar og atvinnustarfsemi á landsbyggðinni. Mig langar til að uppfræðast um það hjá hæstv. ráðherra hvaða munur sé annars vegar á lánum frá ríkinu og hins vegar á lánsábyrgð. Telur ráðherra að það sé í eðli sínu einhver munur á þessu tvennu? Ég á erfitt með að koma auga á þann mun.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé talsverður munur þarna á. Ég gæti kannski spurt hv. þingmann til baka: Telur hann ekki t.d. í sambandi við Íbúðalánasjóð að það mundi skipta máli þar hvort bara væri verið með beinar lánveitingar eða ábyrgðir? Í þessu tilfelli erum við að tala um Byggðasjóð og hann hefur þá heimild samkvæmt ákveðnum skilmálum að ábyrgjast lán frá bönkunum. Þetta er fyrirkomulag sem nágrannaþjóðir okkar hafa notað, mjög margar Evrópuþjóðir og Bandaríkjamenn reyndar líka. Ég tel að þetta sé framför miðað við þær breyttu aðstæður á markaði sem eru staðreynd. Byggðastofnun hefur misst frá sér áhugaverða viðskiptavini á síðustu árum vegna þess að bankarnir hafa sinnt landsbyggðinni betur. Ekkert nema gott er um það að segja, og í raun mjög jákvætt, en engu að síður viljum við ekki sleppa alveg hendinni af málinu með því að þessi sjóður hafi þá möguleika á að ábyrgjast lán bankanna þegar skortur er á veðum eða öðru.

Frú forseti. Ég bar upp spurningu í andsvari við hæstv. ráðherra. Það má vera að af því tími minn var knappur hafi hún ekki heyrt lokaspurninguna í andsvarinu. Þess vegna langaði mig að vita hvort mögulegt væri að fá að endurtaka spurninguna. Ég er viss um að hæstv. ráðherra hefur í raun viljað svara þessari spurningu vegna þess að hún varðar embættisfærslu hennar, þ.e. hvers vegna hún hafi ekki svarað ríkislögreglustjóra þegar hann spurði hana út í ásakanir sem fráfarandi stjórnarformaður Byggðastofnunar hefur haft uppi um störf 

Forseti bendir hv. þingmanni á að hann er að ræða um fundarstjórn forseta og á ekki að ræða efnislega um málið.

Nei, nei, ég var bara að …

Forseti vill líka benda hv. þingmanni á að hann er á mælendaskrá í þessu máli og getur komist að með spurningar sínar.

Endilega.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Við ræðum þetta mál í framhaldi af nokkrum sviptivindum milli stjórnarliða í kringum þetta mál. Þegar ég fór að kynna mér það áttaði ég mig á að það væri að mörgu leyti eðlilegt að svolítil átök hefðu orðið um málið, einfaldlega vegna þess að hér er á ferðinni mál sem hefur tekið snöggum breytingum undir lokin á undirbúningi þess. Til að byrja með ætla ég að segja að mér líst alveg prýðilega á þá hugmynd að sameina í Nýsköpunarmiðstöð Íslands þá starfsemi sem er hjá Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Ég tel að það mál hafi verið mjög vel undirbúið enda setti hæstv. ráðherra nefnd í málið, ef ég man rétt, einhvern tímann seinni partinn á árinu 2004. Nefndin vann vel að þessu máli og síðan komu fram þessar tillögur. Já, það var í september 2004 sem hæstv. ráðherra skipaði þessa nefnd og síðan kom tillaga Vísinda- og tækniráðs sem tók undir tillögu starfshópsins um að sameina þessar tvær stofnanir í desember 2004. Síðan er unnið í framhaldi af þessum niðurstöðum alveg þangað til í lok september árið 2005, en þá er niðurstöðum skilað með greinargerð til hæstv. ráðherra um sameiningu þessara tveggja stofnana sem ég nefndi hér áðan. Svo segir í þessari greinargerð, með leyfi hæstv. forseta: „Á grundvelli jákvæðrar niðurstöðu nefndarinnar ákvað iðnaðarráðherra að undirbúa sameiningu stofnananna. Þeirri ákvörðun var þó frestað þegar nánari skoðun leiddi í ljós að enn meiri ávinningi mætti ná með víðtækari sameiningu á allri starfsemi ráðuneytisins að nýsköpun og atvinnuþróun.“ Hins vegar er ekki gerð nein grein fyrir því hver þessi „nánari skoðun“ var, hvernig hún fór fram. Hvergi er á það minnst að einhver vinna hafi verið lögð í það að skoða eitthvað nákvæmlega hvort þetta væri góð hugmynd. Hins vegar er greinilegt að ákvörðun var tekin í haust sem leið um að bæta Byggðastofnuninni þarna við, ofan á þessa miklu ágætu vinnu sem hafði farið fram. Það má eiginlega lýsa þessu þannig að þegar búið er að teikna og vanda vel til húss, hanna það og byggja, sé allt í einu hrönglað upp einhverjum skúr við hliðina. Það er gert bara á augalifandi bragði, timbrað upp einhverri viðbót við hugmyndina. Það er það sem við erum að sjá hér. Og allt þetta plagg ber þess merki að svona hafi verið unnið að málinu enda var það þannig að Byggðastofnun, eins og menn muna, rak upp á sker í haust sem leið. Þá var allt í einu allt þrotið þar enda full ástæða til því að ekki hefur verið staðið þannig að rekstri þeirrar stofnunar á undanförnum árum að vel gæti farið. Það hlaut að enda með vandamálum þar. Þá bregða menn fyrir sig því bjargráði að taka þetta ágæta mál sem hér hafði verið undirbúið og bæta vandamálinu við sem menn höfðu í höndunum þegar þar að kom. Í ljósi þess verða menn auðvitað að skoða hvort þetta sé skynsamlegt. Ég segi fyrir mitt leyti að til að byrja með líst mér ekki mjög vel á þetta. Auðvitað verðum við að fara yfir þetta í starfi nefndarinnar og velta fyrir okkur með hvaða hætti þetta gæti orðið skynsamlegt. Ég geld mikinn varhuga við því að framlögum til byggðamála og þeirri starfsemi sem hið opinbera hefur með höndum til að styrkja hinar veiku byggðir landsins sé blandað með einhverjum þokukenndum hætti saman við aðra starfsemi eins og stefnir í að menn geri þarna. Ég held að það sé ákaflega hættulegt og muni geta valdið því að sú starfsemi sem átti að sameina í þessum tveimur stofnunum verði fyrir einhvers konar tortryggni og geti jafnvel orðið fjötur um fót að hluta til þeirri ágætu starfsemi sem þar er á ferðinni. Ég tel líka að það sé mjög nauðsynlegt að þegar menn fást við byggðamálefni þar sem þarf að koma til móts við byggðir sem eiga í vanda með fjárframlögum eigi menn ekkert að vera feimnir við að gera það. Það á hiklaust að gera það og koma til móts við byggðir og hjálpa þeim í vandamálum. Það þarf að vera skýrt og klárt hvað menn eru að gera þar. Þess vegna vil ég grípa tækifærið og nefna að ég tel að það þurfi að skoða mjög vandlega hvort sú leið að taka ábyrgð á lánum sé sú rétta. Mín skoðun hefur lengi verið sú að þetta ætti fyrst og fremst að gera með styrkjum til fyrirtækja á þeim svæðum þar sem vandinn er uppi. Ef koma þarf til móts við hugmynd sem menn hafa um rekstur eða stofnun fyrirtækja á slíkum svæðum og það vantar upp á að slík starfsemi fái fjármögnun af því að menn telja grundvöllinn ekki nægilega góðan getur styrkur Byggðastofnunar orðið til þess að hugmynd verði áhugaverð og standi undir sér. Þá vita menn líka alveg hvað verið er að leggja fram. Það er allt skýrt um það. Þegar hins vegar er lánað, veruleg áhætta tekin vegna hugmyndar sem er kannski ekki allt of ljóst hvort muni ganga upp vita menn mjög lítið hver áhættan er. Það er óljós áhætta og það er sams konar áhætta á ferðinni þegar kemur að einhvers konar ábyrgðarhlutverki eins og því sem verið er að lýsa hér. Þess vegna tel ég ástæðu til að menn skoði þessa hluti mjög vandlega í framhaldinu og velti þeim fyrir sér. Ég tel það vera ákveðinn skaða að þetta skuli hafa borið að með þeim hætti, það mál sem hér er til umræðu. Ég held að jafnvel þótt menn hefðu orðið dálítið fangnir af þeirri hugmynd að sameina Byggðastofnun þessum tveimur stofnunum hefðu menn áður en það var gert átt að ganga það til enda að sameina þær tvær stofnanir sem þarna var hugmyndin að sameina og skoða það síðan í framhaldinu, úr því aðdragandinn var ekki lengri en þessi, hvort hugsanlegt væri að sameina einhverja hluta af Byggðastofnun, eða Byggðastofnun alla, við þá stofnun sem þarna stóð til að gera. Ég hef reyndar miklar efasemdir um að öll starfsemi sú sem á að tilheyra Byggðastofnun geti orðið hluti af þessari stofnun. Ég held að það sé miklu skynsamlegra að hafa þessi mál í skýrari farvegi en hann verður með þessu. Við fengum, og það var nokkuð tekið eftir því, kom í fjölmiðlum - okkur var boðið, aldrei þessu vant, stjórnarandstöðunni, að fá kynningu á málinu áður en því var dreift í þinginu. Við fengum tækifæri til að spyrja út í málið. Sú kynning var ágæt. Það hittist að vísu þannig á að hún lenti á þannig tíma að ekki margir höfðu tækifæri til að vera við hana. Ég var þar og mér fannst það sem kom út úr þeirri kynningu ekki breyta þessari skoðun sem ég hef verið að lýsa. Ég fékk reyndar að hluta til svolitla staðfestingu á því sem ég óttaðist sem er það að litið verði á þessa stofnun í framhaldinu að einhverju leyti sem Byggðastofnunina, með ákveðnum greini, að það muni þá valda ákveðinni tortryggni þegar kemur að því að beina kröftum hennar til einstakra mála. Það væri mjög vont ef sá áróður yrði uppi að nú væru menn búnir að stofna eitthvert enn þá stærra bákn sem væri með byggðamálin og það væri óljóst hvað þessi stofnun setti í raun og veru mikið af kröftum sínum og fjármunum til byggðamála og hvað færi í raun og veru til þeirra mála atvinnuþróunar sem hér er á ferðinni, sem allt er gott um að segja. Ég hef ekkert nema gott að segja um starfsemi þá sem Byggðastofnun hefur haft undir höndum nema að því leyti til að mér finnst að á undanförnum árum hafi verið grafið undan þeirri starfsemi. Henni hefur verið tvístrað út og suður og það hefur ekki verið skynsamlega að þeim hlutum staðið. Ég hefði talið miklu nær að menn reyndu að skýra hlutverk Byggðastofnunar en nota hana áfram sem það verkfæri sem menn hafa í höndunum til að koma þeim verkefnum áfram sem Alþingi hefur tekið ákvörðun um að styrkja. Þetta finnst mér vera aðalinntakið í því sem ég vil koma hér á framfæri. Það kom síðan líka fram í andsvörum áðan og hefur komið fram í fjölmiðlum - hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fór í andsvar við hæstv. ráðherra og í þeim spurningum sem hann bar fram kom með svipuðum hætti fram tortryggni hvað það varðar að slá saman þeirri starfsemi sem þarna er hugsað að gera. Reyndar lagði hann fram spurningu um hvort ekki væri ástæða til að einkavæða eitthvað af þessu. Hæstv. ráðherra tók undir að sumt af þessu mætti einkavæða eða fela öðrum aðilum með einhverjum tilteknum hætti heldur en að þessi stofnun sæi um þá hluti sjálf. Það er auðvitað ekki hægt að útiloka neina slíka hluti. Það verður alltaf að skoðast á hverjum tíma hvað er skynsamlegt að svona stofnanir láti vinna sjálfar með sínu starfsfólki og hvað er skynsamlegt að kaupa sem þjónustu af öðrum aðilum. Ég hef ekki neina fordóma gagnvart því að þjónusta sé keypt af sjálfstætt starfandi fyrirtækjum og það er sjálfsagt að menn skoði það alltaf á hverjum tíma hvað er skynsamlegast í því. Þetta er hins vegar ekki gagnrýnin frá minni hendi, heldur er mín gagnrýni fyrst og fremst fólgin í því sem ég hef fært hér fram. Við höfum t.d. annað mál í höndunum sem er uppkast að stefnumótandi byggðaáætlun. Í þeirri áætlun er, þó svo að það sé ekki sett fram með nægilega skilmerkilegum og skýrum hætti í tillögugreininni, gert ráð fyrir stóru hlutverki Byggðastofnunar í framkvæmd þeirrar áætlunar. Ég tel að þess vegna sé full ástæða til að menn skoði í samhengi hvernig eigi að fara með þessa hluti og hvort það sé skynsamlegt að leggja niður Byggðastofnun og fella starfsemi hennar undir aðra þá starfsemi sem þarna er. Það er líka ákveðið að hafa allt öðruvísi samsetningu stjórnar Byggðasjóðs, eða hvað hann á nú að heita í þessu plaggi. Þar er gert ráð fyrir að hæstv. iðnaðarráðherra skipi þrjá menn en fjármálaráðherra tvo. Menn geta velt fyrir sér hvernig samsetning slíkrar stjórnar verður. Ég ætla ekki að vera með getgátur hér um það hvernig hún verður en það virðist nokkuð ljóst að hún verður með einhverjum öðrum hætti en stjórn Byggðastofnunar hefur verið fram að þessu. Spurningin er hvort hæstv. ráðherra fer yfir það hér hvernig hún lítur á og hvaða markmiðum hún telur að þurfi að ná með skipun þessarar stjórnar eða hvort Byggðasjóður, eða starfsemi hans, sé allt í einu orðinn af allt öðru tagi en byggðastuðningurinn sem var fólginn í starfsemi Byggðastofnunar, eða hefur verið á undanförnum árum. Ég tel að Alþingi hefði haft miklu betra af því að fara í gegnum einhvers konar tillögur um endurskoðun á Byggðastofnuninni sjálfri og starfsemi hennar sem Byggðastofnunar og glíma við það að ná pólitískri samstöðu um hvað slík stofnun ætti að gera, hver væru verkefni hennar, því að ég er svo sannarlega sammála því að margt mætti endurskoða og færa til betri vegar af því sem stofnunin hefur verið að gera. Ég tel t.d. að lánastarfsemin þurfi algerrar endurskoðunar við. Það sem mér finnst skipta mestu máli í tengslum við Byggðastofnun og mér finnst vera mikilvægast í starfsemi hennar er að hún sé sjálfstæð og að hún verði gerð sjálfstæð með þá möguleika að skoða hugmyndir um byggðaþróun, um tækifæri einstakra svæða og byggða, um þá þróun sem hægt er að spá fyrir um, fara yfir hugmyndir um t.d. samgöngubætur og meta hvað þær geta gert fyrir einstök svæði. Svo má nefna alls konar hugmyndir um atvinnuþróun, átök í menntamálum eða öðru slíku sem hægt er að gera til að koma til móts við veikar byggðir. Þetta er allt saman sagt að sé hægt að gera í þessari stóru nýju stofnun sem hér á að fara að samþykkja. Ég efast ekkert um að jákvæður vilji til að koma til móts við veikar byggðir búi að baki. Ég held hins vegar að þetta sé aðferð sem menn þurfi að skoða mjög vandlega, og það er full ástæða til að muna eftir að undirbúningurinn að málinu hvað þetta varðar hefur haft mjög skamman aðdraganda. Það er í raun verið að bæta Byggðastofnun inn í þetta á þessum vetrarmánuðum. Það er ekki góður aðdragandi að málinu. Ég tel þess vegna að það sé ýmislegt sem iðnaðarnefndin þarf að skoða þegar málið kemur til hennar. Ég er á þeirri skoðun að þá þurfi menn fyrst og fremst að fara yfir það hvort sú leið að bæta Byggðastofnun þarna við sem slíkri sé skynsamleg, hvort það væri skynsamlegt að taka einhvern hluta af þeirri starfsemi sem hefur verið tengd Byggðastofnun og hafa inni í þessari nýju stofnun og hafa Byggðastofnun þá minni í sniðunum en með afmarkaðra hlutverk en hún hefur haft, eða hvort Byggðastofnun eigi að leggjast þarna inn með alla sína starfsemi. Hvernig í ósköpunum ætla menn þá að sjá til þess að það sé allt skýrt sem viðkemur kostnaði vegna byggðamála og kostnaði vegna annarrar starfsemi sem þarna er á ferðinni? Það sem aldrei má gerast er að tortryggni verði vakin upp sem geti komið niður á annarri starfsemi þessarar stofnunar vegna þess að menn líti þannig á að verið sé að nýta stofnunina í þeim tilgangi að ná einhverjum markmiðum í byggðamálum og að ekki sé alveg ljóst með hvaða hætti það verði gert. Í því er engin skynsemi og getur vakið upp tortryggni gagnvart annarri þeirri starfsemi sem þarna á að fara fram, og vandamálum sem engin ástæða er til. Ég ætla ekki að hafa þetta meira núna, hæstv. forseti. Það hefði auðvitað verið gaman að ræða svolítið um þessi vandamál stjórnarliða í málinu en ég fæ tækifæri til þess síðar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég vildi bara leiðrétta það strax að það hafi ekki verið fyrr en núna á vetrarmánuðum sem Byggðastofnun kom inn í þessa umræðu. Það er ekki rétt. Það er í framhaldi af því að eiginfjárhlutfall er komið niður fyrir 8% sem ég fæ fyrirtækið Stjórnhætti til að greina helstu valkosti varðandi framtíðarþróun Byggðastofnunar. Þetta fyrirtæki skilar mér skýrslu í maí 2005. Það er sem sagt rétt að verða ár síðan. Í framhaldi af því skipaði ég nefnd til að vinna að málinu og móta tillögur um framtíðina og sú nefnd er skipuð í júní 2005. Í þeirri nefnd eru m.a. Páll Magnússon, aðstoðarmaður minn sem var formaður, og Berglind Svavarsdóttir, Einar K. Guðfinnsson alþingismaður, Magnús Stefánsson alþingismaður og Sveinn Þorgrímsson, skrifstofustjóri í iðnaðarráðuneytinu. Eftir að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson varð ráðherra tók Einar Oddur Kristjánsson sæti hans í nefndinni. Þetta mál er búið að vera alllengi til umfjöllunar í ráðuneytinu hvað varðar Byggðastofnun. Ég heyri að hv. þingmaður hefur efasemdir um að þetta sé rétt, að fara í málið eins og raun ber vitni, að sameina þessar þrjár stofnanir, og vill í raun að Byggðastofnun haldi áfram í svipuðu formi. Ég skil hann a.m.k. svo. Hvernig mundi hann þá vilja leysa mál Byggðastofnunar, mundi hann þá vilja leggja verulega mikið fjármagn inn í stofnunina til að bæta eiginfjárstöðuna? Það væru sennilega einhverjir milljarðar króna. Er það leiðin sem hann teldi að hefði verið rétt og halda þá áfram með stofnunina í svipuðu formi?

Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir að það sé ekkert hægt að komast undan skuldbindingum stofnunarinnar. Ég ímynda mér ekki að hægt sé að komast undan þeim með því að snara henni inn í þennan hóp sem hér er um að ræða. Það hlýtur að þurfa að uppfylla þær skuldbindingar sem stofnunin hefur tekið á sig. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að lánamál stofnunarinnar eigi auðvitað að taka til endurskoðunar. Ég hef um það efasemdir að það sé rétta leiðin að vera mikið í þessari lánastarfsemi. Ég held að styrkir gætu verið skynsamlegri, aðkoma ríkisins að því að styðja við starfsemi á veikum svæðum gæti verið skýrari en lánastarfsemi. Svo er hitt sem hæstv. ráðherra var að segja, að þetta hefði ekki gerst bara yfir vetrarmánuðina. Það sem stendur í þessu plaggi sem við höfum hér fyrir framan okkur er að sú nefnd sem undirbjó sameiningu þessara tveggja stofnana, Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins, skilaði niðurstöðum sínum 30. september 2005. Á grundvelli jákvæðrar niðurstöðu nefndarinnar ákvað iðnaðarráðherra að ákveða sameiningu stofnananna. Það er þá sem menn skila af sér. Það getur ekki hafa verið fyrr en í framhaldi af því sem hæstv. ráðherra ákvað að starfsemi hinnar nefndarinnar sem er að fjalla um Byggðastofnun ætti að fara í að sameina störf þessara tveggja nefnda í því frumvarpi sem hér er komið fram. En þetta er nú bitamunur en ekki fjár. Það er a.m.k. ljóst að þessi sameining byrjar ekki að ganga fyrr en eftir að sú nefnd sem hæstv. ráðherra nefndi skilar af sér. Það hefur verið að gerast í vetur og ég segi að mér 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í dagsetningar. Eins og ég sagði áðan var það sem sagt fyrir um ári sem ég fékk greiningu fyrirtækisins Stjórnhátta ehf. um Byggðastofnun. Ég vil bara halda því til haga að það er ekki þannig að Byggðastofnun sé gjaldþrota. Byggðastofnun var komin á það stig að farið var út í þessa vinnu, komin niður fyrir 8% regluna hvað varðar eigið fé. Síðan ætla ég að segja að hv. þingmaður telur að það væri affarasælla að fara út í styrki til fyrirtækja en lánveitingar. Það kemur mér mjög á óvart að hv. þingmaður skuli halda þessu fram. Okkur eru mjög mikil takmörk sett í sambandi við að styrkja atvinnulífið með beinum styrkjum, m.a. út af EES-samningnum og samkeppnismálum. Við getum ekki styrkt fyrirtæki sem er í samkeppni við annað fyrirtæki. Það er augljóst. Hins vegar er ákveðið svigrúm sem varðar fyrirtæki á landsbyggðinni en það þarf þá að vera einhver nýsköpun í því eða annað sem samræmist reglum Evrópska efnahagssvæðisins. Það að fara í að styrkja fyrirtæki með beinum fjárframlögum er eitthvað sem ég hélt að væri ekki mikið uppi í umræðunni í dag.

Hæstv. forseti. Ég tel mig hafa vitneskju um að það sé leyfilegt að styrkja fyrirtæki með fjárframlögum. Ég veit ekki betur en að það hafi líka verið gert þótt það hafi verið í smærra mæli en lánastarfsemin sjálf. Auðvitað eru ábyrgðir og lánveiting þar sem áhætta er tekin langt fram yfir það sem verið er að gera á hinum almenna markaði ekkert annað en styrkjastarfsemi. Menn geta ekki haldið einhverju öðru fram. Það eru auðvitað styrkir fólgnir í því. Sú ábyrgðarhugmynd sem hér er sett fram í frumvarpinu er styrkur og auðvitað eru ábyrgðir peningar þegar kemur að því að þær muni að einhverju leyti falla á viðkomandi ábyrgðartaka. Þess vegna hljóta menn að þurfa að skoða þetta í heildina. Niðurstaða nefndarinnar sem fjallaði um Byggðastofnun var sú að gerð yrði grundvallarbreyting á fjármögnunarstarfsemi Byggðastofnunar þannig að hún yrði fjárhagslega sjálfbær. Ég held að þetta sé jafngildi þess að komast að þeirri niðurstöðu að leggja eigi þessa lánastarfsemi niður. Ef menn ætla að reka lánastarfsemi vegna þess að veikar byggðir þurfi á meiri stuðningi að halda en annars staðar er til staðar hlýtur það að kosta peninga. Þá hljóta menn að ganga lengra en er gert annars staðar. Ef á að líta þannig á að þetta sé ekki sjálfbært nema að sams konar árangur náist af lánastarfseminni og hjá öðrum lánafyrirtækjum er alveg klárt að það þýðir ekkert að reka slíka lánastarfsemi. Menn geta ekki gert sömu kröfu ef þeir ætla sér að styðja við atvinnulíf á landsbyggðinni til að fá arð af lánastarfseminni eins og annars staðar.

Frú forseti. Hér erum við að ræða frumvarp um Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Það sem mér finnst helst undarlegt í þessu máli öllu saman er að vera búin að sitja fundi í iðnaðarnefnd þar sem verið er að ræða framtíð Byggðastofnunar og lesa það svo í blaði daginn eftir að henni sé kannski ætlað allt annars konar hlutverk. Mér finnst kannski eins og hv. þm. Jóhanni Ársælssyni og Kristjáni Lúðvík Möller, ég hef efasemdir um að draga Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins inn í þetta því það sem hér kom fram áðan varðandi það finnst mér eins og fleirum ekki endilega eiga samleið með Byggðastofnun þó svo að hæstv. ráðherra væri að færa rök fyrir því. Eins og fram hefur komið hefur Byggðastofnun helst verið sú stofnun sem fyrirtæki á landsbyggðinni hafa leitað til til að koma á fót starfsemi sem enginn annar hefur viljað veita lánsfé í. Ég tek undir það með þeim þingmanni sem talaði áðan að ef markmiðið er að stofnunin verði sjálfbær þá er þetta kannski komið á almennan lánamarkað hvort sem er og ekki þörf fyrir hana, þ.e. ef stefna stjórnvalda er sú að Byggðastofnun sé rekin eins og hver önnur lánastofnun. Annað finnst mér líka vera athugunarvert í þessu frumvarpi og ég hef efasemdir um að fyrirtæki á landsbyggðinni hafi þennan greiða aðgang. Ég var að lesa tillögu til Vísinda- og tækniráðs, vegna stefnumótunar. Afskaplega vel orðað plagg sem mér sýnist að Nýsköpunarmiðstöð Íslands eigi að byggja á. Mér finnst ekki vera neitt fast í hendi í því þegar ég horfi til landsbyggðarinnar sem mér finnst Byggðastofnun fyrst og fremst eiga að þjóna. Ég get alveg tekið undir að hér kom fram áðan að Byggðastofnun hafi komið seint inn í. Ráðherra svarar því til að það sé ekki eins seint og við töldum. En þá er kannski líka undarlegt að iðnaðarnefnd hafi ekki haft vitneskju um að þetta væri í farvatninu eða það kom a.m.k. ekki fram á fundi hennar sem ég sat þar sem framtíðarstefna Byggðastofnunar var rædd. Það kemur fram í þessu frumvarpi að hópurinn fjallaði um samþættingu, sem hér hefur aðeins verið rædd, og ég sé alveg færi á því að í sameinaðri starfsemi Iðntæknistofnunar og Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins fari fram sá tæknilegi hluti. Vissulega er það svo að þeir sem leita til Byggðastofnunar og einnig stofnunin sjálf geta haft hag af því að geta nýtt sér það sem fer fram í hinum tveimur stofnununum. En ég er alltaf svolítið efins við eitthvað eitt risastórt og hef ekki trú á að þetta sé endilega til einföldunar þótt vissulega megi einfalda þetta kerfi. Það er alveg þörf á að einfalda það og það hefur komið fram í umræðunni og ég er ekkert fráhverf því, fólk er að sækja um jafnvel á marga staði vegna sömu hluta. En það er eitt að einfalda kerfið en annað að skella öllu saman í eitt stórt. Það hlutverk sem Byggðastofnun hefur og er aðeins rakið hér, ég er hrædd um að það gæti orðið undir af því það er hvergi kveðið skýrt á um hve nákvæmlega, eða mér finnst það að minnsta kosti ekki, hver hefur hvað undir höndum. Hér er rakið að fjármögnunarhlutverkið fellur undir fjármögnun verkefna og veitingu lána. Og einnig að atvinnuþróunin er nátengd starfsemi nýsköpunarmiðstöðvar Impru á Iðntæknistofnun. Impra og Nýsköpunarmiðstöðin og það sem þar hefur farið fram í tengslum við Byggðastofnun eru þættir sem alveg er hægt að sameina en það er alger óþarfi að leggja þetta allt undir eitt. Það hefur verið talað um að Byggðastofnun sinni grundvallarhlutverkum ekki nægilega vel. Það get ég tekið undir. En ég tel ekki að það sé vegna þess að ekki sé vilji til þess heldur kannski fyrst og fremst það sem hér hefur komið fram áður en það er fjárvöntun. Fjárvöntun Byggðastofnunar er auðvitað ekkert leyst í sjálfu sér með því að skella stofnuninni saman við hinar tvær. Starfshópurinn gerir tillögur um eftirfarandi efnisatriði, með leyfi forseta: „Að grundvallarbreytingar verði á fjármögnunarstarfsemi Byggðastofnunar þannig að hún verði fjárhagslega sjálfbær. Fjármögnunartæki og vinnubrögð verði þróuð sem miða að því að efla samstarf við fjármálafyrirtæki sem geri fjármögnun atvinnustarfsemi á landsbyggðinni auðveldari. Árangur á sviði byggðamála verði aukinn með skýrri stefnumótun stjórnvalda, ásamt bættri og skýrari forgangsröðun verkefna. Sérstaklega verði hugað að frekari samhæfingu eða samþættingu starfsemi Byggðastofnunar, Impru og Iðntæknistofnunar með það að markmiði að tryggja sterka stöðu og sýnileika byggðamála í þeirri starfsemi sem ætlað er að stuðla að atvinnuþróun og nýsköpun.“ Ég er alltaf svolítið efins um að hlutunum sé miðstýrt úr svona stóru apparati, þá verði hætta á að landsbyggðin verði undir og þessi litlu fyrirtæki, að einstaklingar sem fá þessar hugmyndir fái ekki fyrirgreiðslu frá bönkum vegna þess að þeir telja hugmyndina ekki arðbæra. Svo er auðvitað spurningin um ábyrgðir, styrki eða lán. Það má líka velta fyrir sér hvort það er eitthvað sem t.d. einyrkjum stendur til boða eins og verið hefur að einhverju leyti í gegnum Byggðastofnun. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Bjarnasyni sem sagði hér áðan í andsvörum sínum að það væri miklu frekar að tengja Byggðastofnun við háskólana sem eru á svæðinu, bæði Hólaskóla og Háskólann á Akureyri og nýta þannig þá þekkingu sem þar er til staðar. Það er talað um að í Nýsköpunarmiðstöð Íslands eigi að vinna að greiningu á stöðu og þróun atvinnulífs og byggðarlaga þannig að hægt sé að bregðast við aðsteðjandi vanda hverju sinni. Þetta hefur líka verið á byggðaáætlun og átti að gera og vera búið að gera held ég, en hefur ekki verið gert, svo það er ekki nóg að hafa eitthvað fallegt á blaði sem ekki vex eða verður eitthvað. Það er talað líka um að samstarf stofnunarinnar verði mótað í gegnum vaxtarsamninga og ég er alveg á því. Við erum með vaxtarsamning í Eyjafirði sem hefur reynst alveg ágætlega. Af hverju er ekki hægt að halda áfram á sömu forsendu? Af hverju þarf að breyta þessu til að það sé hægt? Við vitum að þær þekkingargreinar sem hér hafa verið að byggjast upp hafa fyrst og fremst verið á höfuðborgarsvæðinu en ekki á landsbyggðinni. Ég sé ekki endilega að það breytist. Mér finnst ekki vera færð rök fyrir því í þessu frumvarpi að það breytist þrátt fyrir að stofnanir sameinist hér. Enda kemur fram að það hafi ekki náðst að fylgja því eftir núna og ég sé ekki að það breytist með þessu. Eins og ég segi, ég held að þetta verði flókið. Ég held að þetta verði stórt. Þetta verði ólíkt og að auki ekki þessi samkeppnishæfni eða nýsköpun, hvað þá lífskjörin. Eins og ég segi, ég átta mig ekki á því hvernig þetta virkar. Þetta er allt mjög fallegt hér á blaði en mér finnst ekkert í sjálfu sér vera komið sérstaklega inn á það sem við vorum t.d. í hv. iðnaðarnefnd að fjalla um að væri fyrst og fremst verkefni Byggðastofnunar. Það er reyndar farið ofan í samkeppnisstöðu atvinnulífsins og þar eru raktar fjórar meginástæður sem eru taldar liggja til grundvallar því að stofnanirnar séu sameinaðar. En þar er t.d. Byggðastofnun ekki tekin fram í lið 2, heldur eingöngu sameining Iðntæknistofnunar og Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins. Reyndar er rætt um sameiningu matvælarannsókna fjögurra opinberra rannsóknastofnana. Hlutverk Impru er, eins og hér segir, í hnotskurn að hlúa að nýsköpun í atvinnulífinu og vera tengiliður. Hún rekur þetta frumkvöðlasetur sem mér sýnist að stefnt sé að, að Nýsköpunarmiðstöðin eigi að vera. Hér eru þessi nánu tengsl við þróunarstarfsemi Byggðastofnunar með innleiðingu klasasamstarfs. Hæstv. ráðherra hefur talað um að stofnanir eins og Impra, klasasamstarfið og frumkvöðlasetrin hafi gengið ljómandi vel og þá velti ég fyrir mér af hverju þurfi að breyta þessu ef þetta gengur allt svona ágætlega. Vissulega eins og ég sagði hér í upphafi er margt sem hægt er að einfalda. Mér finnst þetta ekki vera einföldun og þegar ég hef verið að lesa þetta þá hef ég ekki rekið mig á að þetta einfaldi málin. Eins og hér hefur verið sagt þá er þetta að mörgu leyti töluvert ólíkt en að sama skapi er líka mjög margt líkt. Marga þætti er hægt að sameina en ekki endilega heilu stofnanirnar. Það er sagt að byggðaáætlun sé eitt tæki stjórnvalda til að jafna atvinnuskilyrði og bæta samkeppnishæfni. Þar á Nýsköpunarmiðstöðin að koma að byggðarannsóknum. Þetta hefur verið hlutverk Byggðastofnunar og eitt af því sem hefur átt að gera er að kanna, eins og síðar kemur fram, hvernig þetta hefur gengið og fara ofan í að greina svæði og greina bæði flutninga og brottflutninga, atvinnu og annað því um líkt, þróun búsetuskilyrða og atvinnulífs. Það hefur ekki verið gert nema að mjög litlu leyti og það er alltaf líka spurning, af því Byggðastofnun tengist landsbyggðinni órjúfanlega, þá veltir maður því alltaf fyrir sér hvað hefur gerst. Það er búið að rannsaka margt og margar skýrslur sem liggja fyrir en það hefur ekki breytt því að þróunin er samt sem áður sú að fólk er enn að flytja til höfuðborgarsvæðisins. Ég er alls ekki á móti því og tel mjög gott að það sé að því hugað að einfalda það kerfi sem snýr að nýsköpun og fjármögnun og öðru því um líku. En mér finnst þetta samt sem áður ekki vera nákvæmlega rétt nálgun. Yfirlýsingar frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem sitja í iðnaðarnefnd hafa verið á þann veg að þeir séu mjög mótfallnir þessu. Þannig að einhvers staðar steytir á. Ég tel líka að ekki verði eins auðvelt fyrir lítil fyrirtæki eða einstaklinga sem eru að fara af stað með einhverjar hugmyndir að komast í þessar lánsábyrgðir. Það hefur gjarnan verið þannig að lánastofnanir eru ekki mjög tiltækar þegar kemur að því að lána fé í rekstur úti á landsbyggðinni þar sem þeim þykir ábyrgðin ekki nægjanleg og ef ríkið ætlar einungis að ábyrgjast hluta, eins og hér hefur einhvers staðar komið fram, getur það reynst þeim fjötur um fót að verða sér úti um það viðbótarfjármagn sem þarf til að koma viðskiptahugmynd á koppinn. Enda kemur hér líka fram að í sjálfu sér er ekki búið að útfæra þessa lánsábyrgðarhugmynd. Það er líka áhugavert að lesa skýrslu Byggðastofnunar. Þeirra tillögur í byggðastefnunni eru að færa frumkvæði, framtak og fjármagn út á landsbyggðina, að hjálpa fólki að hjálpa sér sjálft en vera ekki einungis þiggjendur úr stórri stofnun. Í þessari skýrslu Byggðastofnunar kemur líka fram að hún hefur oft viðrað hugmynd um stofnsetningu sérstakra þróunarsetra á landsbyggðinni, sem byggja á klasamyndun atvinnuþróunarfélaga, háskóla og rannsóknarstofnana atvinnuveganna, til að efla félagslegar forsendur búsetu á landsbyggðinni, veita atvinnuráðgjöf og aðstoða við stofnun nýrra fyrirtækja, auka rannsóknar- og þróunarstarf á landsbyggðinni og tengja það rannsóknar- og þróunarstarfi á höfuðborgarsvæðinu, og veita fjármagn til rannsókna og nýsköpunar. Þessar hugmyndir eru allar til og maður veltir því fyrir sér hvers vegna hola þarf þessu öllu niður í eina stóra stofnun. Miklu frekar ætti að leggja áherslu á hugmyndir Byggðastofnunar um samstarf við heimamenn til að finna þessar nýju atvinnugreinar sem eru til og laða fyrirtæki til sinna staða fyrir utan náttúrlega stefnu stjórnvalda í byggðamálum sem hefur ekki heldur verið fylgt eftir, að flytja störf út á land. Ég tel að þessum afskiptu stöðum og þessum litlu stöðum sem eru alltaf að reyna að draga til sín fólk og fé verði ekki gert auðveldara að nálgast þekkingu eða fjármagn, sérstaklega fjármagn, til að koma á starfsemi í sinni heimabyggð. En ég tek enn og aftur fram að vissulega þarf að gera eitthvað í starfsemi Byggðastofnunar og fyrst og fremst þarf að tryggja henni fé þannig að hennar eigið fé verði áfram fyrir ofan 8%. Það leysir ekki vanda hennar að setja hana inn í eina stóra Nýsköpunarmiðstöð. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra í bili. Það er hægt að fara út um víðan völl þar sem þetta mál tengist mjög mörgu. Ég get þá komið hér upp aftur þar sem næsta mál á dagskrá tengist þessu töluvert. Læt ég þetta duga í bili.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Það kom margt fram hjá hv. þingmanni í hennar ræðu. Ég varð nú satt best að segja svolítið undrandi á því að hún óttaðist mest þá stærð sem yrði á stofnuninni. Við þurfum auðvitað að hugsa stórt og vera stórhuga þegar við erum að tala um uppbyggingu á landsbyggðinni. En það er eitt sem ég vil sérstaklega spyrja hv. þingmann um. Það er þáttur atvinnuþróunarfélaganna sem eru víða á landsbyggðinni. Mig langaði að spyrja hver skoðun þingmannsins væri á þeirra stöðu innan þess nýja kerfis sem við erum að kynna hér. Í hvaða stöðu vill hv. þingmaður sjá atvinnuþróunarfélögin gagnvart þessu frumvarpi?

Frú forseti. Gjarnan hefur verið gortað af því hér að atvinnuþróunarfélögin hafi haft mikið að segja, sem þau og hafa gert. Ég tel að þeim sé ekki betur borgið með því að búa til þetta nýsköpunarmiðstöðvarbatterí. Ég vil miklu frekar að Byggðastofnun verði miðlæg í því að stýra vinnu út í atvinnuþróunarfélögin. Þar erum við komin með eina stofnun sem er kannski í mun meira sambandi við atvinnuþróunarsjóðina en einhver ein deild í Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Ég er ekkert viss um að það sé betra kerfi til að takast á við þau verkefni sem atvinnuþróunarfélögin sýsla við hvert á sínum stað. Að tengja atvinnuþróunarfélögin, byggðastefnuna, við Byggðastofnun, við háskólana og þau þekkingarsetur sem við erum með - þetta er allt saman hægt að tengja inn í Byggðastofnun sem er að mínu viti betra en að þetta verði einhver ein deild inni í stóru nýsköpunarbatteríi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér enn eitt frumvarp frá hæstv. iðnaðarráðherra, ráðherra byggðamála, sem snýr að byggðamálum og byggðaþróun. Þann 1. janúar árið 2000 tóku í gildi ný lög um Byggðastofnun sem m.a. færðu þann málaflokk úr forsætisráðuneytinu yfir í iðnaðarráðuneytið. Hæstv. ráðherra hefur hér flutt frumvarp til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun, þar sem stofna á Nýsköpunarmiðstöð Íslands og það er vissulega fallegt nafn. Ef það verður að lögum, og þau taka gildi eins og áætlað er 1. janúar árið 2007, verður sá dagur útfarardagur Byggðastofnunar. Það er ekki hægt að líta á það öðruvísi en svo að Byggðastofnun verði lögð niður og það hafi þá verið á ráðherraferli hæstv. iðnaðarráðherra Valgerðar Sverrisdóttur, sem ég hef oft gagnrýnt fyrir framgöngu í byggðamálum og annað slíkt. Þá verður verkið fullkomnað og Byggðastofnun endanlega lögð af í sinni mynd. Aumt er það hlutverk, virðulegi forseti, að mínu mati. En kannski um leið staðfesting á, ég var næstum búinn að segja á aumingjagangi, því dugleysi sem þar hefur verið. Ég skal þó taka það skýrt fram að ég held að það sé m.a. stundum vegna þess að ráðherrann kemst ekki áfram með sum mál sem hún hefur kannski áhuga á vegna samstarfsflokksins Sjálfstæðisflokksins. En oft og tíðum held ég að það hafi fyrst og fremst verið vegna þess að iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið er ekki rétta ráðuneytið til að fara með þennan málaflokk eins og komið hefur á daginn. Iðnaðarráðuneytið hefur verið allt of upptekið af öðrum málum og byggðamálin sem slík hafa verið olnbogabarn hæstv. iðnaðarráðherra frá því hún tók við þeim. Áður en barnið fer í grunnskóla verður það svo borið út. Aumt er það. Það er hægt að hugga sig við að sá tími sem hæstv. iðnaðarráðherra fer með þennan málaflokk styttist óðum. Við kjósum næsta vor og vonandi lýkur þessu þá. En segjum nú að svo ólíklega fari að ríkisstjórnin haldi völdum og hæstv. iðnaðarráðherra fái að sitja áfram í ráðuneyti sínu.

Enginn vafi.

Þetta frammíkall frá hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Kjartani Ólafssyni, sýnir að hugur hans stendur til að starfa með Framsóknarflokknum og skil ég það vel enda hefur sjálfstæðismönnum tekist vel að reka hann til ýmissa óhæfuverka. En aftur að því sem ég sagði. Mér sýnist að verkið verði fullkomnað þegar búið er að leggja Byggðastofnun niður. Hæstv. iðnaðarráðherra þarf ekki lengur að standa skil á byggðaáætlun, hvað þá skýrslu um byggðaáætlun eins og hún á að flytja Alþingi núna samkvæmt lögum um Byggðastofnun - sú skýrsla hefur verið í „copy/paste“-formi eins og frægt varð þegar hæstv. iðnaðarráðherra lagði fram í þriðja skiptið sömu skýrsluna og flutti hana sem skýrslu um byggðamál. Þetta hef ég gagnrýnt mjög og ráðherra hefur tekið það mjög óstinnt upp þegar fjallað hefur verið um byggðamál á þann hátt. Vitna ég þá til frægrar lokaumræðu um byggðaáætlun hér við fyrri umræðu í þinginu. Ég ætla ekki að hafa það eftir en fræg urðu þau ummæli. Virðulegi forseti. Fyrsti liður í athugasemdum við lagafrumvarpið er undir fyrirsögninni Aðdragandi. Þar kemur fram að hinn 15. september 2004 skipaði hæstv. ráðherra starfshóp til að gera tillögur um endurskipulagningu tæknirannsókna. Síðan er því lýst hvernig það var gert. Þessi nefnd, þessi starfshópur, sem skipaður var skrifstofustjóra iðnaðarráðuneytisins, einum deildarstjóra í Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins og forstöðumanni á Iðntæknistofnun, skilaði niðurstöðum til iðnaðarráðherra 5. nóvember 2004. Það varð niðurstaða hópsins að unnt væri að efla opinberar tæknirannsóknir með því að sameina starfsemi Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Síðan fer þetta í ákveðinn feril eða ofan í skúffu og bíður. Nema hvað að næst gerist það að iðnaðarráðherra skipar 2. febrúar 2005 nefnd sem skyldi m.a. gera tillögur um verkefni um innra skipulag nýrrar stofnunar um tæknirannsóknir. Gott og vel. Þar er áfram unnið og skipað í nefnd. Þar voru m.a. forstjóri Iðntæknistofnunar og forstjóri Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins og fleiri. Sú nefnd skilaði niðurstöðu sinni til ráðherra með greinargerð dagsettri 30. september 2005. Með leyfi forseta stendur hér: „Á grundvelli jákvæðrar niðurstöðu nefndarinnar ákvað iðnaðarráðherra að undirbúa sameiningu stofnananna. Þeirri ákvörðun var þó frestað þegar nánari skoðun leiddi í ljós að enn meiri ávinningi mætti ná með víðtækari sameiningu á allri starfsemi ráðuneytisins að nýsköpun og atvinnuþróun.“ Síðan kemur kaflinn um Byggðastofnun og það sem Byggðastofnun á og ætti að gera í sambandi við atvinnuþróun og byggðamál. Þá kemur kaflinn þar sem fjallað er um að erfiðleikar séu í rekstri Byggðastofnunar og fjallað er um hvernig eiginfjárhlutfall þeirra fór niður fyrir ásættanlega prósentu o.s.frv. Svo kemur, með leyfi forseta: „Í ljósi þessarar stöðu fól iðnaðarráðuneytið ráðgjafafyrirtækinu Stjórnhættir ehf. að greina helstu valkosti varðandi framtíðarþróun Byggðastofnunar. Í skýrslu fyrirtækisins: Framtíðarþróun Byggðastofnunar – Greining á meginvalkostum, frá 5. maí 2005, segir m.a.: „Meginniðurstaða greiningar á stöðu Byggðastofnunar er að þrátt fyrir að ýmsar jákvæðar umbætur hafi verið gerðar á undanförnum árum á stofnunin samt sem áður við alvarlegan vanda að stríða. Stofnunin er ekki það forustuafl í málaflokknum sem ætla mætti og sinnir ýmsum grundvallarhlutverkum ekki nægilega vel. Fjárhagsstaðan er mjög erfið og fátt bendir til þess að fjármögnunarstarfsemin geti orðið fjárhagslega sjálfbær.““ Í frumvarpinu sem hæstv. iðnaðarráðherra leggur fram er sagt að stofnunin sé ekki það forustuafl í málaflokknum sem ætla mætti og erfiðleikar steðji að. Það er á þeim tímapunkti sem menn smella saman fingrum, setja á nýja nefnd stjórnarliða, framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, undir forustu Páls Magnússonar að fara í gegnum þetta mál. Þeir skila frá sér ákveðnum tillögum. En þeir skila hvergi frá sér tillögum um að sameina t.d. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun. Það dettur einhvers staðar af himnum ofan á lokastigi málsins og er ekki farið í gegnum það á jafnfaglegan hátt og ég gerði að umtalsefni áðan í þeim nefndum sem getið er um hér áður. Þess vegna vakti það athygli mína hvers vegna þetta dettur svona fram. Því var það sem ég í stuttu andsvari við hæstv. iðnaðarráðherra, eftir að hún hafði flutt flutningsræðu sína, spurði um þetta. Þá kom fram að Byggðastofnun er þarna bætt við vegna þessara erfiðleika hennar sem hér er m.a. fjallað um og sett er fram á svo skilmerkilegan hátt. Ekki af mér, sem þingmanni, nú þýðir ekki að skamma mig, virðulegi forseti, heldur af því fyrirtæki sem var falið að fara í gegnum þetta, sem heitir Stjórnhættir ehf. Virðulegi forseti. Ég held ég geti tekið undir og verið dálítið hlynntur þeim tveimur þáttum sem ég hef gert að umtalsefni, þ.e. sameiningu Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar. Ég held að það sé ekki óskynsamlegt. En mér finnst alveg út í hött að ætla að leggja Byggðastofnun sem slíka niður, setja hana þarna inn í þetta og leysa vandann með því. En ég vil líka halda því til haga, virðulegi forseti, sem ég hef sagt hér að ég er samt ekkert yfir mig hrifinn af starfsemi Byggðastofnunar. Hef ekki verið það og hef fengið staðfestingu á því í frumvarpinu sem hæstv. ráðherra setur fram þar sem hún fjallar um Byggðastofnun í greinargerð sinni og ég las hér áðan: „Stofnunin er ekki það forustuafl í málaflokknum sem ætla mætti og sinnir ýmsum grundvallarhlutverkum ekki nægilega vel.“ Virðulegi forseti. Ég held ég hafi síðast komið inn í Byggðastofnun haustið 1999. Ég man ekki hvort ég hef átt eitt símtal þangað síðan. Það símtal olli mér jafnmiklum vonbrigðum og annað sem ég hef leitað til þeirrar stofnunar með. Þess vegna get ég ekki sagt að Byggðastofnun hafi verið að standa sig og ég hef fengið staðfestingu á því í áliti hæstv. ráðherra sem hún setur fram í frumvarpi sínu. En ég er samt sem áður þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að hafa Byggðastofnun en að lagfæra þurfi hana mikið frá því sem nú er. Það má alveg skoða að breyta henni í takt við breytingar sem hafa átt sér stað í bankakerfinu og öðru. Fræg eru ummæli ýmissa sem hafa hætt að sækja til Byggðastofnunar eftir lánum því þeir hafa einfaldlega fengið betri lán í bönkum. En svo eru aðrir aðilar á landsbyggðinni sem ekki hafa fengið lán í bönkum og er úthýst þar. Fá ekki fyrirgreiðslu. Þeim er jafnmikið úthýst í Byggðastofnun en fá svo aðgerðir og lausn á málum sínum í gegnum sparisjóðina, sem er stjórnað á svolítið á annan hátt en stóru bönkunum þegar kemur til ýmissa þátta á landsbyggðinni. Nú er það svo, virðulegi forseti, að það skal enginn halda því fram að ég sé að mæla með lánum eða framlögum til einhverra þeirra hluta sem eru vonlausir. Það er bara til að kasta peningum út um gluggann. Það er ekki meiningin. Það þarf að gera þetta öðruvísi. Það er full þörf á að hafa Byggðastofnun í breyttri mynd, öflugri en hún hefur verið og taka jafnvel upp ýmsa aðra þætti. Ég hef t.d. alltaf saknað þess að Byggðastofnun gæti ekki haft meira fé til að kaupa hlutafé í fyrirtækjum, fyrirtækjum sem verið er að stofna eða fyrirtækjum sem verið er að endurskipuleggja fjárhagslega. Hlutafé væri þá til sölu á sanngjörnu verði og um leið og viðkomandi fyrirtæki færi að ganga gætu aðrir hluthafar eða nýir keypt það og peningunum væri svo rúllað inn. Sama má eiginlega segja um stofnstyrki. Ég sakna þess oft, virðulegi forseti, og hef sagt það áður að mér finnst það dálítið góð aðferð sem Norðmenn tóku upp þegar þeir höfnuðu Evrópusambandsaðild, þeir tóku upp ýmsa hluti úr byggðastarfsemi Evrópusambandsins og eru með það hjá sér. Þar á meðal t.d. stofnstyrki. Við höfum séð á eftir fyrirtækjum fara til Noregs vegna þess að stofnstyrkjasjóðir eru notaðir þar til að efla atvinnustarfsemi og koma nýrri á. Það höfum við ekki séð hér nægjanlega gert. Virðulegi forseti. Tími minn í 1. umr. um þetta mál er að renna út en ég hef nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra sem ég vona að hún svari á eftir þegar við erum búin að ræða málið. Í þeim köflum þar sem fjallað er um Nýsköpunarmiðstöð Íslands, t.d. í fyrsta kafla, tek ég eftir að Nýsköpunarmiðstöð Íslands sem slík á ekki að hafa sjálfstæða stjórn. Hvers vegna á ekki að vera stjórn yfir henni? Byggðasjóður á að hafa fimm manna stjórn. Tækniþróunarsjóður á að hafa sjö manna stjórn. Tryggingarsjóður útflutnings á að hafa fimm manna stjórn. Ég held ég sé búinn að fara yfir þetta það vel að ég sjái ekki fleiri apparöt sem á að mynda út úr þessu. En stofnunin sem slík, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, þetta fallega nafn, á ekki að hafa stjórn yfir sér. Hvers vegna er það? Einhver ástæða er fyrir því og hlýtur að vera rétt að fá hana fram hér á eftir. Virðulegi forseti. Ég ætla rétt í lokin að fjalla um það sem kom fram áðan hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni þar sem hann m.a. ræddi um Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun og taldi að það mætti, ef ég skildi hann rétt, háeffa þær eins og menn segja stundum og jafnvel taka þær frá ríkissjóði og gera þær að sjálfstæðum stofnunum sem seldu þjónustu sína eins og þær gera í dag sem ríkisstofnanir. Því vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort það hafi verið rætt vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra hefur verið dugleg að flytja frumvörp um að háeffa ýmislegt en ekki þetta. Hvers vegna er það ekki gert? Ég tek t.d. eftir að Iðntæknistofnun Íslands er með heildartekjur upp á 530 millj. kr. Sértekjur upp á 330 millj. kr. og ríkissjóður gefur með þeirri stofnun 200 millj. kr. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins er með um 300 milljónir á fjárlögum en sértekjur eru 200 millj. kr. Ríkissjóður er að greiða þar með 100 millj. kr. Þarna er verið að greiða 300 millj. kr. með þessum tveimur stofnunum, ef svo má að orði komast. Sem betur fer, og ég tek undir það sem hér hefur komið fram, eru þær stofnanir með mikla þjónustu sem seld er út á markaðinn til þeirra sem kaupa þjónustu og því eru þessar miklu sértekjur sem þarna eru. En engu að síður kostar þetta 300 milljónir. Var það skoðað í nefndarvinnunni að gera þetta? Þetta segi ég, virðulegi forseti, vegna þess að Byggðastofnun, þ.e. byggðaáætlunin var með rétt um 340 milljónir, ef ég man rétt, og eitthvað var það eitt í viðbót sem var með um 300 milljónir þannig að samtals voru um 650 millj. kr. sem fara í gegnum þessa tvo fjárlagaliði. Ég veit að iðnaðarráðherra mun vafalaust svara því á eftir að byggðamál séu líka í öðrum ráðuneytum, það er sannarlega rétt, að einhverjar upphæðir, engar stórupphæðir, en eitthvað er það samt sem fer í gegnum önnur ráðuneyti til byggðamála. Til dæmis menningarsamningar úr menntamálaráðuneytinu. Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram tvær, þrjár spurningar til hæstv. ráðherra. Ég er mjög ósáttur við að það skuli vera nauðsynleg að búa þetta til svona, að gera það með því að leggja niður Byggðastofnun og ráðast svona að byggðaaðgerðum ef svo má að orði komast. Ég minni á, virðulegi forseti, að við nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar höfum flutt um það frumvarp á Alþingi að taka þennan málaflokk frá iðnaðarráðuneytinu og færa hann yfir í forsætisráðuneytið. Ég hef sannfærst enn meira um það, ef einhvern tíma hefur verið efi í mínum huga, að það er hin rétta leið. Að betra sé að fara aftur fyrir 1. janúar árið 2000 þegar málaflokkurinn var þar, þó að það hafi ekki verið neitt sérstakt heldur hjá þeim hæstv. forsætisráðherra sem þá var. En held ég samt sem áður að betra sé að hafa byggðamálin þar vegna yfirstjórnar forsætisráðherra á öllum þeim ráðuneytum og ráðherrum þar sem byggðamálin eru því þau koma við ýmis ráðuneyti. Það er kannski hluti sem hæstv. byggðamálaráðherra hefur stundum kvartað yfir, þ.e. að ráðuneytin fylgi ekki eftir þeim málum sem samþykkt eru í byggðaáætlun. Ég tók nokkur dæmi af atriðum sem falin voru öðrum ráðuneytum í síðustu byggðaáætlun, eins og t.d. menntamálaráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu, en ekkert var gert með. Það var eins og það hefði ekki verið ætlun þeirra ráðuneyta og ráðherra að fylgja þeim málum eftir. Það kom fram síðast, virðulegi forseti, og var rætt þá og ótal atriði tekin sem dæmi um það í þessari 21 spora áætlun, eða hvað á að kalla það, sem var í gildi síðast. Virðulegi forseti. Ég held, því miður, að ég geti ekki stutt þetta frumvarp eins og það liggur fyrir. 

Hæstv. forseti. Það veldur mér verulegum vonbrigðum að heyra að hv. þingmaður ætlar ekki að styðja þetta góða mál, framfaramál fyrir land og þjóð. Satt að segja var mjög erfitt að átta sig á hver skoðun hans er á þeim málaflokki sem er til umfjöllunar þar sem ræða hans var full af þröngsýni og í raun ákveðinni íhaldssemi, ef ég má orða það þannig. Hann talar um að Byggðastofnun sé ekki að standa sig. En samt má ekki sameina hana öðrum stofnunum. Þetta finnst mér mjög einkennilegt. Ég tel að með því að raða hlutum betur upp, hlutum sem varða stuðning við atvinnulífið og atvinnuþróunarmál getum við náð miklu meiri árangri. Þetta hafa nánast allir verið sammála um sem hafa fengið kynningu á þessu máli á síðustu vikum, að þetta geti horft mjög til framfara. Þessu vil ég halda til haga. Hv. þingmaður lagði fram nokkrar spurningar. Af hverju er ekki stjórn yfir Nýsköpunarmiðstöðinni? Það er stefna ríkisstjórnarinnar að ríkisstofnanir skuli ekki hafa yfir sér stjórn heldur heyri þær beint undir viðkomandi ráðuneyti. Þar að auki verður stefna í þessum málaflokki mótuð í Vísinda- og nýsköpunarráði, sem verður til með breytingu á lögum um Vísinda- og tækniráð. Af hverju eru stjórnir yfir sjóðunum? Það er vegna þess að þeir eru sjálfstæðir. Þeir eru það sjálfstæðir að þeir mega ekki taka mið af því sem er hugsanlega niðurstaða í atvinnuþróun eða tækniþróun í Nýsköpunarmiðstöðinni sjálfri. Hvers vegna ekki meiri einkavæðing? heyrðist mér hv. þingmaður spyrja um líka. Eins og kom fram í máli mínu áðan munum við fara yfir hvaða starfsemi megi hugsanlega úthýsa af þeirri starfsemi sem fer fram í þessum stofnunum. Ég tel að þar séu ákveðin sóknarfæri líka.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi það sem hæstv. ráðherra sagði í lokin, sem mér finnst bera merki innan úr ráðuneytinu, kannski aðstoðarmanns hennar sem unnið hefur mest að málinu. Hvaða verkefni sjá þau fyrir sér að úthýsa megi úr Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins? Mér finnst af svörum hæstv. ráðherra að það sé búið að skoða það töluvert mikið. Af hverju fylgir það þá ekki með í greinargerðinni til rökstuðnings fyrir þessu máli? Er það kannski þannig, vegna þess að þau verkefni sem þarna er um að ræða hafa verið mikið á verkefnalista aðstoðarmanns iðnaðarráðherra, má ég kannski spyrja, af því að ég nefni hann, er eitthvað til í því sem sagt hefur verið og spurt hefur verið um og getum við fengið svar við því í ræðustóli Alþingis: Er forstjórastarf Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands kannski ætlað aðstoðarmanni hæstv. iðnaðarráðherra? Ég kippi mér svo sem ekkert upp við það virðulegi forseti, þó að ég valdi hæstv. iðnaðarráðherra, ráðherra byggðamála, vonbrigðum. Ég get því miður ekki annað. Það er vegna þess sem ég fór yfir hér, slæms ástands í byggðamálum, slæms reksturs Byggðastofnunar, eins og kemur fram í greinargerð ráðherrans.  
            

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður er ekki sannfærandi í málflutningi sínum. Nú ætti hann að venda sínu kvæði í kross og styðja eins og eitt mál frá mér. Við erum að tala um mikið framfaramál fyrir landsbyggðina. Og einmitt vegna þess að stofnunin er þetta stór eru tækifærin á landsbyggðinni meiri. Við erum að tala um þekkingarsetur út um allt land. Þetta er nákvæmlega það sama og aðrar þjóðir sem við berum okkur saman við eru að gera. Hann talar um að Byggðastofnun sé ómöguleg en samt má ekki fara út í þetta. Það er ekki hægt að bjóða upp á svona málflutning. Hv. þingmaður kemur svo hér og talar um að nefnd sú sem starfaði á mínum vegum hafi ekki lagt til að horft yrði til þessa samruna. Hér segir, með leyfi forseta, í einni af tillögum nefndarinnar: „Sérstaklega verði hugað að frekari samhæfingu eða samþættingu starfsemi Byggðastofnunar, Impru, Iðntæknistofnunar […] með það að markmiði að tryggja sterka stöðu og sýnileika byggðamála í þeirri starfsemi sem ætlað er að stuðla að atvinnuþróun og nýsköpun.“ Það er einmitt þetta sem við erum að gera. Við ætlum að efla þekkingarsetrin, það kemur líka fram í greinargerðinni. Sá hv. þingmaður sem hér talaði áðan virtist ekki hafa gert sér grein fyrir því að það er stóra málið í þessu öllu saman. Hvað varðar það að úthýsa starfsemi þá hefur það ekkert verið skoðað mjög nákvæmlega en engu að síður tel ég að þar séu ákveðin tækifæri. Það verður farið betur yfir það. Hins vegar er það fráleitt, eins og ég sagði áðan, að hugsa sér að þessar stofnanir sem slíkar verði seldar. Þarna fer fram frumkvöðlastarfsemi og þarna er frumkvöðlasetur, þarna eru grunnrannsóknir á sviði tæknirannsókna, handleiðsla, þúsundir viðtala á hverju ári við aðila í atvinnulífinu og atvinnurekendur og leiðsögn veitt í þeim málum. Það kemur því ekki til greina að þessi starfsemi verði einkavædd að mínu mati. Hins vegar eru áreiðanlega einhverjir þættir þar innan dyra sem mætti úthýsa.

Ég bið þingmenn í salnum að gefa ræðumönnum betra hljóð.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra kallar eftir stuðningi við þetta mál. Því miður held ég að það sé ekki hægt, þó að allir, eins og hún orðar það, séu að verða sammála um það eftir kynningu. Mér hefur ekki heyrst svo. Mér hefur heyrst að margir í samstarfsflokknum, Sjálfstæðisflokknum, séu nú ekki par hrifnir af þessu frumvarpi.  Virðulegi forseti. Hér er mikið rætt um þekkingarsetur. Það er gott og góðra gjalda vert sem gert hefur verið þar en ég minnist þess að menn þurftu að ganga á milli Heródusar og Pílatusar við að tryggja rekstur t.d. þekkingarseturs Þingeyinga á Húsavík rétt fyrir jól. Það gekk mjög erfiðlega og það var bara rétt á síðustu metrunum sem það var rétt við.  Það sem ég kvartaði yfir, virðulegi forseti, og skil ekki alveg er, eins og kom fram í andsvari mínu, hvað eiga verkefni núverandi Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins, skv. 53. gr. laga um þá stofnun, eins og það að vinna að hagnýtum jarðfræðirannsóknum, kynna niðurstöður rannsókna og veita upplýsingar um byggingafræðileg efni, aðstoða við eftirlit með byggingaefnum og byggingaframkvæmdum - með öðrum orðum að rannsaka brotþol steinsteypu eða veðrunarþol steinsteypu - hvað eiga þau skylt við stofnun sem á líka að fjalla um byggðamál? 
             Virðulegi forseti. Það þarf einstaka sinnum að rannsaka brotþol steypu á landsbyggðinni. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra, þess þarf annað slagið. En það sem verst er og ég kvarta yfir, og það er engin þröngsýni í því, hér verið að kasta rekum á Byggðastofnun, á byggðaáætlun. Hér þarf hæstv. ráðherra hvorki að leggja fram byggðaáætlun, með þeim óþægindum 

Virðulegi forseti. Með þeim frumvörpum sem rædd eru í dag hvort í sínu lagi, má segja að við stöndum að sumu leyti yfir brunarústum byggðastefnu stjórnarflokkanna sem hefur beðið skipsbrot á síðustu árum. Hér er verið að leggja Byggðastofnun niður í þeirri mynd sem við þekkjum hana án þess að farið hafi fram nein pólitísk stefnumarkandi  Fyrst vildi ég lýsa sérstaklega eftir hægri uppreisnarmönnunum, sjálfstæðismönnunum sem fóru hér mikinn fyrir helgina en virðast nú hafa koðnað algerlega niður, enda voru þeir fjórir sem fyrir uppreisninni fóru hver með sína skoðunina. Einn vildi flytja þetta allt í Eyjafjörðinn, annar vildi selja þetta og einkavæða og sá þriðji eitthvað enn annað. Þannig að sú sýndarmennska Sjálfstæðisflokksins í byggðamálum fór fyrir lítið og undirstrikaði kannski betur en nokkuð annað stefnuleysið sem flokkurinn hefur í byggðamálum og þann tvískinnung sem uppi er í Sjálfstæðisflokknum í byggðamálum. Segja má Framsóknarflokknum til hróss að hann hefur þó nokkuð trúverðuga málafylgju í byggðamálum og hefur á liðnum árum að mörgu leyti barist fyrir því að efla byggðir landsins þó að árangurinn sé jafnlítill og raun ber vitni. Sjálfstæðisflokkurinn hefur þvælst fyrir þessari þróun, þessum ágætu stefnumiðum Framsóknarflokksins og þó að þau hafi fæst gengið eftir og séu kannski mörg orðin ansi úrelt og gamaldags, og minni meira á byggðastefnu fortíðarinnar, var þó a.m.k. heill hugur á bak við þau. Þess vegna hlakkaði ég sérstaklega til þess í dag að hlusta á uppreisnarmennina úr Sjálfstæðisflokknum,  En þessi sýndarmennska Sjálfstæðisflokksins í byggðamálum verður að sjálfsögðu eins og rauður þráður í gegnum þær umræður sem hér munu fara fram um þessi frumvörp til laga, annars vegar um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun og hins vegar um breyting á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Þar í raun og veru er um að ræða eitt af stóru málunum í íslenskri pólitík, hvernig til hefur tekist í byggðamálum. Því skyldi maður ætla að fram færi umræða á Alþingi, líka af hálfu sjálfstæðismannanna sem leiddu uppreisnina í nokkra klukkutíma á föstudaginn um það hvernig koma eigi byggðamálunum fyrir í framtíðinni. En það kom ekkert út úr því, nákvæmlega ekki neitt. Það er það sem við eigum að ræða í dag um leið og við ræðum frumvarp til laga frá iðnaðarráðherra sem kveður á um að Byggðastofnun verði lögð niður án þess að fram hafi farið stefnumarkandi umræða um hvað taki við, hver árangurinn sé af starfi Byggðastofnunar síðustu árin og hvernig viljum við haga því í framtíðinni. Byggðastofnun var að sjálfsögðu ekki komið á fót til að verða að pólitískri vinnumiðlun fyrir stjórnarflokkana.  Það er ýmislegt sem við verðum að koma inn á í þeirri umræðu sem skiptir verulegu máli og það er ekki síst stuðningur við nýsköpun og sprotafyrirtæki sem er allt of lítill og enginn. Það er þar sem ég hef mestar efasemdirnar um þau frumvörp sem við ræðum í dag, þ.e. að steypa saman annars vegar sértækum byggðaaðgerðum og hins vegar almennum stuðningi við nýsköpunar- og sprotafyrirtæki. Ég held að það eigi ekki saman, það kallar á tortryggni um starfsemina. Þó að þetta frumvarp sé ágætt um margt og markmiðslýsingin ágæt hef ég mjög djúpstæðar efasemdir um að við eigum að leggja niður Byggðastofnun, steypa henni saman við Nýsköpunarsjóðinn og stuðninginn við atvinnulífið, sprotafyrirtæki nýsköpunar, án þess að fram hafi farið umræða um það. Ég held að þetta eigi ekki heima og saman í einni stofnun, að byggðastuðningur, skýr og gagnsær í þeim farvegi, eigi ekki heima með stuðningi og fjármagni inni í sprota- og nýsköpunarfyrirtæki. Stuðningskerfi atvinnulífsins á að standa þar fyrir utan þótt því sé haldið úti að einhverju leyti af hinu opinbera og á ekki að skarast við byggðastuðninginn og byggðaþróunarrannsóknir sem eiga að vera hlutverk Byggðastofnunar. Þá vildi ég aðeins koma inn á hvernig við ættum að styðja við nýsköpunar- og sprotafyrirtækin sem er hlutverk Nýsköpunarsjóðsins að byggja undir. Ég held að við ættum að fara norsku leiðina þar. Í stað þess að einblína á lán og styrki eigum við að endurgreiða sprota- og nýsköpunarfyrirtækjunum tiltekinn hluta af þróunarkostnaði, 20% eins og gert er í Noregi. Af þessum 20% eru 70% launakostnaður.  Þegar kemur að beinum framlögum tel ég að það eigi frekar að fara þá leið að styrkja fyrirtæki sem verið er að stofna, hvort sem í hlut eiga fyrirtæki sem hægt er að styrkja út frá byggðasjónarmiði eða nýsköpunar- og sprotafyrirtæki á suðvesturhorninu og vaxtarsvæðum þar í kring. Það á að láta þeim í té styrki í stað lána eða lánsábyrgða. Það er miklu gegnsærra og skýrara að styrkja nýsköpunarfyrirtækin beint, að styrkja fyrirtækin úti á landi beint, þau fyrirtæki sem Byggðastofnun eða viðkomandi atvinnuþróunarsjóður telur að séu vænleg og styrkja þurfi. Beinir styrkir eru miklu skilvirkari og vænlegri leið auk þess að endurgreiða fyrirtækjunum eins og ég gat um áðan. Það er leið sem víða er farin í Evrópu og hefur gefist sérstaklega vel í Noregi - að endurgreiða nýsköpunar- og sprotafyrirtækjunum allt að 20% af þróunarkostnaði af tiltekinni og skilgreindri upphæð, sem þar eru 10 millj. kr. á ári. Slík framlög og slíkar ívilnanir skipta þessi fyrirtæki mjög miklu máli og er mikilvægt að það komi til. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra í fyrirspurnartíma í þinginu fyrir helgi hvort sú leið, hin norska leið endurgreiðslu þróunar- og rannsóknarkostnaðar, kæmi að hans mati til greina. Hann tók nú nokkuð undir það þótt loðinn væri í svörum og vísaði til þess að hann mundi innan skamms kynna einhverjar slíkar tillögur. Þannig skildi ég hæstv. fjármálaráðherra, sem þó var óvenjuloðinn í svörum og myrkur í máli um margt, - og er það nú hægt, spyrja menn hér, en honum tókst það þarna - að til stæði að fara leið endurgreiðslna á rannsóknar- og þróunarkostnaði í stað þess að lána eða veita fyrirtækjunum lánsábyrgð. Það er miklu betri leið að mínu mati og það er sú leið sem við eigum að marka. Þetta eru tvö ólík hlutverk, annars vegar byggðastuðningur, byggðarannsóknir, rannsóknir á byggðaþróun, rannsóknir á árangri einstakra verkefna og átaka sem ráðist er í, hvort sem það eru stórbrotnar virkjunar- eða stóriðjuframkvæmdir eða annars konar byggðaframkvæmdir. Það efast t.d. enginn um byggðaleg áhrif af stofnun Háskólans á Akureyri. Byggðaleg og samfélagsleg áhrif af Háskólanum á Akureyri verða aldrei flokkuð undir annað en að vera stórbrotin. Háskólinn hefur gjörbreytt mannlífinu þar nyrðra, breytt því mjög og skapað alveg nýtt samfélag. Nú er Háskólinn á Akureyri tekinn sem dæmi um fyrirmyndarframkvæmd, kannski eina raunverulega byggðaframkvæmdin, ef hægt er að flokka hana sem slíka, sem hefur heppnast á liðnum árum. Það ætti að vísa veginn til annarra slíkra. Í þessu sambandi er rætt um mikilvægi þess að efla þekkingarsetur og háskólamenntun úti á landi. Það er mjög mikilvægt. Þegar ég segi úti á landi er ég ekki bara að tala um, eins og kveðið er á um hér, Akureyri, Egilsstaði, Ísafjörð, Vestfirði og Austurland heldur líka Vesturland, Suðurland og Suðurnes. Á þessum stöðum hefur háskólakennsla þróast í gegnum fjarnám að miklu leyti í gegnum fræðslunetin eða símenntunarstöðvarnar eins og þær eru kallaðar. Þær voru settar á stofn hér, m.a. fyrir tilstuðlan fjárlaganefndar, fyrir nokkuð mörgum árum og eru annað dæmi um aðgerð sem hefur komið byggðunum feikilega vel. Þar hefur háskólanám þróast í gegnum fjarnám og um þessar mundir stunda um 150 manns háskólanám í fjarnámi í gegnum fræðslunetið á Suðurlandi. Þetta hefur vaxið ár frá ári og eftirspurnin er mikil. Í þetta háskólanám fer fólk sem ekki á þess kost, þó það búi ekki nema 50 til 150 kílómetra frá Reykjavík, að taka sig upp og stunda háskólanám nema í gegnum fjarnám á heimaslóðum. Það átakanlega við þetta er að ríkisvaldið, hæstv. menntamálaráðherra, hefur ítrekað og margoft neitað, bæði hér í ræðustól á Alþingi og annars staðar, að koma að því að greiða fyrir þetta nám þó að ríkisins sé að greiða fyrir nám á háskólastigi. Menntamálaráðherra hefur vísað því frá sér og hefur sagt að það sé háskólanna að greiða en háskólarnir geta ekki greitt sérstaklega fyrir þetta enda fjársveltar stofnanir miðað við þá aðsókn sem að þeim er. Við erum að tala um 10–15 millj. kr. á ári til þeirra fjögurra fræðsluneta eða símenntunarstöðva sem um er að ræða. Við erum að tala um lágar og hóflegar fjárhæðir í byggðalegu tilliti sem skila miklum ábata. Við erum að tala um mjög mikilvægar fjárfestingar í mannlífinu á stöðunum, mjög lágar upphæðir en þó nógu háar til að kippa fótunum undan starfsemi þessara stöðva. Ef ríkisvaldið kemur ekki að því að greiða þessum símenntunarstöðvum á Suðurlandi, Suðurnesjum, Vestfjörðum og Norðurlandi vestra fyrir háskólanámið mun það einfaldlega leggjast af. Það er nokkuð átakanlegt og vonandi þarf ekki að fara svo. Vonandi þrauka þær fram að næstu kosningum. Í málafylgju sinni um byggðamál nefndi hæstv. iðnaðarráðherra sérstaklega til sögunnar mikilvægi þekkingarsetranna enda hrópaði hún upp yfir sig áðan þegar ég nefndi þau. Það er gott. En það þarf líka að styrkja þekkingarsetrin eða koma þeim á fót á þeim svæðum sem ég nefndi hér áðan og teljast til jaðar- og vaxtarsvæða við höfuðborgina en kannski ekki til þeirra svæða sem eru í nauðvörn og eru mörg hver í enn meiri nauðvörn eftir tiltölulega árangurslitla byggðastefnu síðustu ára. Það sem er verst er að hið opinbera skuli ekki koma að þeirri byggðaþróun sem t.d. vaxtarsvæðin kalla eftir. Segja má að þar sé um þrennt að ræða. Í fyrsta lagi þarf að stórbæta grundvallarsamgöngur á svæðunum, t.d. með því að tvöfalda Suðurlandsveg - það er verið að tvöfalda Reykjanesbrautina, sem betur fer hafðist það í gegn. Í öðru lagi þarf að efla háskólanám á svæðunum. Í þriðja lagi þarf að efla sveitarfélögin og færa til þeirra fleiri verkefni. Þetta eru þær aðgerðir sem sveitarstjórnarmenn og heimamenn á þessum svæðum kalla sérstaklega eftir. Þeir kalla ekki eftir lánveitingum, styrkjum eða stórbrotnum byggðaframkvæmdum í líki stóriðju og stórvirkjana heldur eftir því að þessum svæðum verði hjálpað til frekari bjargálna. Þar vega þyngst nútímalegar og öruggar samgöngur, og er ég þá fyrst og fremst að tala um aukið umferðaröryggi, háskólanám í héraði og öflug sveitarfélög sem sinna fleiri verkefnum en þau gera núna. Þetta eru þær byggðaáherslur sem t.d. mátti lesa úr orðum sveitarstjórnarmanna víðs vegar að af landinu þegar þeir komu fyrir iðnaðarnefnd til að ræða byggðaáætlunina. Þar sat ég einn morgun í fjarveru hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur og var svo heppinn að hlýða einmitt á forustumenn frá sveitarfélögunum og samtökum sveitarfélaga víðs vegar að af landinu, hvort sem það var frá Suðurlandi, Vestfjörðum, Austfjörðum eða annars staðar. Allir sögðu þeir það sama. Mikilvægasti og dýrmætasti byggðastuðningurinn er í stórbættum samgöngum, aukinni menntun heima í héraði og stærri og sterkari sveitarfélögum. Samtakamáttur sterkra sveitarfélaga skiptir mjög miklu máli þegar verið er að reisa máttvana byggðir við eins og sannaðist kannski best austur á fjörðum þegar Austfirðirnir stóðu saman sem eitt sveitarfélag, sem einn baráttuhópur, fyrir stóriðju og virkjunarframkvæmdum eystra sem nú standa yfir. Samtakamáttur sveitarfélaganna þar skipti öllu máli. Sterkari, stærri og færri sveitarfélög munu hafa meiri og betri áhrif í allri byggðaþróun hér en svo margt annað, meiri áhrif en mjög margvíslegur beinn byggðastuðningur upp á gamla móðinn. Það þarf að bæta samgöngurnar, efla menntunina og greiða menntunarmiðstöðvunum á jaðarsvæðunum fyrir háskólanámið en ekki að þvinga þær til að leggja starfsemi sína niður. Starfsemi þeirra leggst niður hafi forustumenn þekkingarmiðstöðvanna, fræðslunetanna eða símenntunarmiðstöðvanna ekki umfang, tíma eða tækifæri til að safna peningum eftir öðrum leiðum frá sveitarfélögunum eða frá fyrirtækjum í héraði. Að sjálfsögðu er mjög jákvætt að þau komi að rekstri menntastofnana en menn eiga ekki að þurfa að vafra um með söfnunarbaukinn til að bjarga lífi sinnar menntastofnunar frá mánuði til mánaðar og frá ári til árs. Það er óþolandi staða. Það ber þeirri byggðastefnu kannski hryggilegast vitni hvernig komið er fyrir háskólamenntun og menntun á þessum svæðum en einnig sá þvergirðingsháttur sem uppi er hjá samgönguyfirvöldum í grundvallarframkvæmdum eins og þeirri að tvöfalda Suðurlandsveg sem ráðherra hefur ekki léð máls á. Hæstv. ráðherra fer undan í flæmingi og beitir fyrir sig villandi tölfræði. Allt skiptir þetta mjög miklu máli og þarf að koma inn í þessa umræðu. En aftur undir lok ræðu minnar vil ég kalla eftir uppreisnarmönnunum frá hægri, sjálfstæðismönnunum sem fóru nánast hamförum í fjölmiðlum fyrir helgina, leiddu hér mikla uppreisn gegn byggðastefnu ríkisstjórnarinnar og byggðafrumvarpi hæstv. viðskiptaráðherra. Í þeim hefur ekkert heyrst síðan. Ég hélt að þeir mundu fjölmenna á mælendaskrána, gera meira en skjóta upp kollinum í einu og einu andsvari svona rétt til að sýna andlitið í húsinu og verða leiðandi afl í byggðaumræðu framtíðarinnar. Fyrir því fer nú mjög lítið þó þeir sjáist hér á hlaupum um húsið einn og einn. Ég hélt að þessir höfðingjar mundu fara fyrir nútímalegri framtíðarsýn í byggðamálum okkar Íslendinga. Vonbrigðin voru mjög sár þegar ég uppgötvaði að frá þessum ágætu þingmönnum var ekkert annað að hafa en ærandi grafarþögn. En það verður vonandi bót á þar sem byggðaumræðan mun sjálfsagt standa eitthvað fram á nóttina, a.m.k. vel fram á kvöldið. Ég bíð spenntur eftir að heyra í þessum umbótasinnum og uppreisnarmönnum í Sjálfstæðisflokknum gegn byggðastefnu stjórnvalda og sérstaklega gegn samstarfsflokknum, Framsóknarflokknum, sem hlýtur að kenna til í bakinu eftir þessa uppreisn. En hver veit nema hún sé að fjara út og sátt hafi náðst. Það kemur kannski í ljós.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa sérstakri gleði yfir því hve hv. þingmaður var ánægður með stefnu Framsóknarflokksins í byggðamálum eins og kom skýrt fram í máli hans. Stefna Framsóknarflokksins og stefna ríkisstjórnarinnar kemur fram í þessu frumvarpi. Það er rétt að taka það fram að þetta er stjórnarfrumvarp og er lagt fram sem slíkt og felur þess vegna í sér stefnu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna. Það sem vekur hins vegar athygli, hæstv. forseti, er að nú hafa þegar þrír hv. þingmenn Samfylkingarinnar talað. Það verður að segjast eins og er að þeir hafa meira og minna talað út og suður og hver í sína áttina og í engu innbyrðis samræmi. Þess vegna hlýtur maður að spyrja, hæstv. forseti: Hver er stefna Samfylkingarinnar í byggðamálum?

Virðulegi forseti. Ég vil nú fyrst taka fram að ég var sérstaklega að lýsa yfir ánægju minni með velvilja Framsóknar í byggðamálum. Kannski ekki stefnuna enda hefur hún beðið hálfgert skipbrot.  Ég hef hins vegar aldrei efast um heilindi Framsóknar í byggðamálum. Þó að flokkurinn hafi villst af leið og haldi úti nokkuð úreltri og óuppfærðri byggðastefnu hef ég aldrei efast um heilindin og pólitískan vilja Framsóknar til að efla byggðirnar. Það er öndvert við Sjálfstæðisflokkinn sem hefur mjög ótrúverðuga stefnu eða enga í byggðamálum og kom best fram í þeirri algeru sýndarmennsku sem átti sér stað fyrir nokkrum dögum þegar nokkrir þeirra þóttust leiða hér mikla uppreisn gegn byggðamálaráðherra, uppreisn sem koðnaði svo niður í að verða ekki neitt. Stefna Samfylkingar í byggðamálum er að sjálfsögðu mjög umfangsmikil og liggur allri annarri stefnumörkun okkar til grundvallar. Hana er t.d. að finna í menntastefnu Samfylkingarinnar. Við viljum efla háskólamenntun úti á landi, efla háskólamenntun úti í héraði. Við viljum ráðast í sérstakt fjárfestingarátak í háskólamenntun úti á landi, úti í hinum dreifðu byggðum. Við viljum hjálpa þessum svæðum til bjargálna með þessum hætti sem er þvert gegn viljaleysi stjórnvalda sem hafa hafnað því ítrekað að greiða t.d. fyrir háskólanám í þeim þekkingarsetrum og menntastofnunum sem ég nefndi hér áðan. Við viljum einnig efla sveitarstjórnarstigið verulega. Færa aukin verkefni til sveitarfélaganna og hleypa þannig lífi í margar byggðir landsins. Í þriðja lagi viljum við ráðast í samgönguátak til að efla og nútímavæða samgöngur um landið.

Hæstv. forseti. Það fór svo sem ég átti von á að lítið yrði um svörin hjá hv. þingmanni. Það er kannski eitt sem er rétt að taka fram í tilefni af því sem fram kom í andsvari hv. þingmann, en það er uppbygging háskóla um allt land. Það er eins og hv. þingmaður hafi ekki tekið eftir því hversu vel ríkisstjórnarflokkarnir hafa staðið að þeim málum undanfarin tíu ár eða svo. Staðreyndin er hins vegar sú, hæstv. forseti, að Samfylkingin er stefnulaus í þessu máli eins og í öllum öðrum stórmálum. Þetta er það sem rekur sig í hverju málinu á fætur öðru að í ljós kemur að Samfylkingin hefur enga raunhæfa stefnu og í mesta falli viðurkennir að það sé ágreiningur uppi í flokknum eins og til að mynda í öryggis- og varnarmálum. Þetta er það sem blasir við þingheimi, hæstv. forseti.

Frú forseti. Óttinn hlýtur að vera harður húsbóndi í pólitík en ótti framsóknarmanna við Samfylkinguna er slíkur að þeir vaða upp í öllum málflutningi okkar til að reyna með einhverjum óljósum hætti að gera hann tortryggilegan. En líklega er Samfylkingin eini flokkurinn sem hefur unnið að því á síðustu missirum að marka sér og þar með samfélaginu nútímalega byggðastefnu sem eitthvað er varið í, byggðastefnu sem skiptir einhverju máli fyrir samfélagið með margvíslegum hætti eins og fram hefur komið í dag og mun koma fram hér fram eftir kvöldi og nóttu. Hvað varðar háskólamenntun úti á landi þá er það sérstaklega átakanlegt þegar framsóknarmennirnir og stjórnarliðarnir eru að hreykja sér af stöðu menntastofnana úti á landi, sem er með þeim hætti að Háskólinn á Akureyri þurfti að vísa nokkur hundruð nemendum frá í fyrra vegna þess að honum var nánast bannað að nýta sér undanþáguheimild sem hann hafði til að taka aðra inn í skólann en þá sem væru með formlegt stúdentspróf. Háskólinn á Akureyri nýtti sér þessa heimild í ríkum mæli og upp undir 40% af nemendum skólans var fullorðið fólk sem hafði ekki formlegt stúdentspróf en skólinn mat inn og var það mjög jákvætt af skólans hálfu. En til að spara peninga út af niðurskurði stjórnvalda í menntamálum, sem hlýtur þar með að vera í byggðamálum því þarna er um að ræða eina best heppnuðu byggðaaðgerð sem fram hefur farið hér á landi lengi, þá þurfti skólinn að vísa held ég um 300 nemendum frá og leggja niður tvær deildir, allt til að spara peninga, allt út af pólitískri stefnumörkun stjórnarflokkanna í byggðamálum sem var sú að þvinga þessa prúðustu rós íslenskra byggðamála til að draga saman seglin og vísa nemendum frá svo hundruðum skipti. Það var nú glæsilegasti minnisvarðinn úr byggðamálaumræðunni í fyrra.

Frú forseti. Mig langar aðeins að fara hér nokkrum orðum um ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Hann hóf hana með mikilli raust líkt og hann væri að tala á útifundi hér á Austurvelli og fór mikinn um hvaða skoðanir við sjálfstæðismenn hefðum á þessu frumvarpi og gerði mér upp skoðanir hvað það varðar. Ég hef ekki farið í fjölmiðla og tjáð mig neitt um málið en ég mun hins vegar hlusta á þessa umræðu eins og ég hef gert og ég mun fylgjast með því hvort hv. þingmaður situr ekki hér fram á nótt með okkur og fylgist með eins og hann talaði um áðan. Þetta er stjórnarfrumvarp sem er lagt fram af ríkisstjórn og ég vil taka þátt í þinglegri meðferð á þessu frumvarpi, hlusta á þá umræðu sem hér fer fram og fylgjast með henni. Auðvitað er margt sem við eigum að skoða í þessu máli og margt sem hugsanlega má betur fara og þá förum við að sjálfsögðu í þá vinnu. Ég vil minna hv. þingmann á að við erum með umsagnir frá Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga um byggðamálin. Ég hef kynnt mér þær. Við erum með umsagnir í iðnaðarnefnd frá sveitarfélaginu Árborg þar sem Samfylkingin er í meiri hluta og ég hef kynnt mér þá umsögn og ég hef áhyggjur af því hvernig þeir svara og hvað við þurfum að gera í kjördæmi okkar gagnvart byggðamálum, þannig að ég horfi ekki af þeim glannaskap á þessi mál eins og hv. þingmaður. Ég hef líka lesið umsögn Grímsnes- og Grafningshrepps um byggðaáætlunina þannig að þetta er háalvarlegt mál, við skulum bara fara klárt og skýrt yfir það. Hvað varðar byggðaáætlunina, en hv. þingmaður hafði tækifæri til að fylgjast með umræðu um hana um daginn, þá eru samgöngur og menntamál punktar númer eitt og tvö í núverandi drögum að byggðaáætlun fyrir 2006 og 2009. Það er nú bara akkúrat það sem er aðalpunkturinn í þeirri byggðaáætlun.

Frú forseti. Það var ánægjulegt að heyra frá einum uppreisnarmannanna núna. Ég gat ekki betur greint viðhorf hans en svo að hann væri nú ekki fjarri því að styðja þetta mál ef honum litist svo á hér eftir umræðuna. En þau voru harðari skeytin sem flugu frá nokkrum félögum hans fyrir helgina og þó að þessi hluti byltingargengisins hafi nú lýst því yfir að hann muni líklega styðja málið þá kalla ég að sjálfsögðu enn eftir sjónarmiðum þeirra sem fóru hér harðast gegn máli byggðamálaráðherra og hleyptu því í mikið uppnám og ollu sjálfsagt nokkrum titringi og óskunda á stjórnarheimilinu nú um helgina. Það hefur í litlu verið úr því bætt með þessu andsvari hjá hv. þingmanni, hann hlýtur að koma hér upp í ræðu og fara yfir það í smáatriðum og grundvallaratriðum hvernig byggðastefnu hann vill reka fyrst hann gaf til kynna að hann væri ekki sannfærður um þetta frumvarp frá byggðamálaráðherranum. Hann vísaði sérstaklega í fræga umsögn um byggðaáætlun frá Grímsnes- og Grafningshreppi þar sem lagt var til að Byggðastofnun yrði lögð niður og mikill hamagangur varð úr því og þeir vildu meina að hún gegndi engu hlutverki lengur. Hv. þingmaður hlýtur því að fara yfir það með okkur á eftir hvernig framtíðarsýn hans í þessum málum er og fagna ég því eindregið að hann sá sér fært að vera við þessa umræðu í dag eftir það uppþot sem uppreisn þeirra félaganna olli hér fyrir nokkrum dögum síðan.

Frú forseti. Í framhaldi af þeirri ræðu sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hélt áðan langar mig til að spyrja hann um eitt atriði sem hann nefndi en það var að sveitarfélögin og fólkið úti á landi vildi ekki virkjanir og stóriðju. Nú háttar þannig til að aðilar á Reykjanesinu bregðast við breyttum atvinnuháttum þannig að þeir vilja byggja álver í Helguvík, eins og margoft hefur komið fram, og ég held að það sé einn þáttur sem við þurfum að fara yfir. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það sem kemur fram í 6. gr. þessa frumvarps, þar sem talað er um byggðakort fyrir Ísland, hvort hann þekki hvað það byggðakort nái langt yfir það kjördæmi sem við komum úr, Suðurkjördæmi. Það skiptir verulega miklu máli fyrir þessa byggðaáætlun og það starf sem við erum að vinna hér hvar byggðakortið á Íslandi fæst samþykkt. Það skiptir verulega miklu máli. Það eru fleiri héruð en Suðurnesin sem hafa áhuga á orkufrekum iðnaði og orkuvinnslu og úrvinnslu úr orku í kjördæmi okkar, Suðurkjördæmi, og mér finnst að það eigi ekki að gera neitt lítið úr því. Þetta er stórmál og getur haft gríðarlega mikil áhrif rétt eins og virkjunin og álverið sem er verið að byggja á Austurlandi. Þannig að við skulum bara fara vel yfir alla þessa þætti og nálgast þá eins og ég nefndi hér varðandi stóriðjuna og virkjanir sem skipta máli fyrir landið allt og ekki síst Suðurkjördæmið. Mig langar að spyrja hv. þingmann enn og aftur hvort honum finnist byggðakortið ekki skipta máli.

Frú forseti. Svona kortagerð er voða skemmtileg og skiptir miklu máli. Hv. þingmaður mætti nú láta það nægja að tala fyrir sjálfan sig og sleppa því að leggja mér það til að ég hafi verið að tala eitthvað sérstaklega gegn virkjunum og stóriðju. Ég var að sjálfsögðu ekki að tala neitt um það. Ég sagði að í forgangsröðun sinni væru sveitarstjórnirnar í dag á þessum jaðarsvæðum, þessum vaxtarsvæðum sem liggja í 50–100 km radíus út frá Reykjavík sérstaklega að kalla eftir þremur hlutum: Aukinni háskólamenntun, betri og bættari samgöngum og í þriðja lagi stærri, sterkari og öflugri sveitarfélögum. Það var þetta sem ég sagði. Ég sagði að þetta væri efst á listanum í stað þess að umræðan hverfðist eingöngu um stóriðju og virkjanir. Það eru bara staðreyndir málsins. Það er ekki það sem hin pólitíska umræða snýst um á þessum svæðum. Álverið sem um er að ræða í Helguvík er m.a. viðbragð Sjálfstæðisflokksins - sem brást nú heldur betur bogalistin í varnarmálunum - við því að nú algjörlega að óvörum er herinn að fara. Það viðbragð líst mér alveg ágætlega á. Ég held að það hafi komið vel til greina í þeirri atvinnuuppbyggingu sem á að ráðast í á Suðurnesjunum til að bæta atvinnuástandið þar við brottför varnarliðsins og stjórnvöld brugðust íbúum þar algjörlega með því að sofa á verðinum, láta sem ekkert væri og reyna svo að láta líta út fyrir að ekkert væri að gerast, enginn her að fara og ekkert þyrfti að gera, engin aðgerðaáætlun í gangi. Jú, jú, það er sjálfsagt að bregðast við því t.d. með að skoða álversframkvæmdir, það er alveg sjálfsagt mál. En í almennu og stærra samhengi er það ekki það sem aðrar byggðir á hinum jaðarsvæðunum eru að kalla eftir sem mikilvægustu þáttunum í eflingu byggða á svæðunum.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun á þskj. 1067, mál nr. 731. Mjög áhugaverð umræða hefur verið um málið hingað til og verður án efa fram á kvöld, enda um afar áhugavert frumvarp að ræða. Verið er að leggja til að stofnuð verði Nýsköpunarmiðstöð Íslands sem muni heyra undir ráðuneyti iðnaðarins. Virðulegi forseti. Mér þykir þetta áhugavert frumvarp vegna þess að í því er kveðið á um býsna spennandi leiðir, að sameina stofnanir sem fara með tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun undir eina stofnun, þ.e. stofnanir sem heyra undir iðnaðarráðuneytið. Það finnst mér afar áhugavert en ég hefði viljað sjá að gengið yrði lengra í þeim efnum, að fleiri stofnanir sem fara með atvinnuþróun yrðu settar inn í slíka nýsköpunarmiðstöð og þar á ég við stofnanir sem heyra undir önnur ráðuneyti en ráðuneyti iðnaðarins. Virðulegi forseti. Það sem mér þykir sérkennilegt er hvernig byggðamálunum er hálfþvælt inn í þetta góða mál. Það vekur dálitla undrun mína og er augljóst af lestri frumvarpsins, ekki síst greinargerðarinnar, hvernig hugmyndir um að skella Byggðastofnun inn í Nýsköpunarmiðstöð Íslands hafa í rauninni fallið af himnum ofan á einhverju stigi. Ég verð að segja, frú forseti, að byggðamálin hafa verið hornreka hjá ríkisstjórninni hingað til og mér finnst sú ráðstöfun, samkvæmt frumvarpinu, að setja Byggðastofnun inn í Nýsköpunarmiðstöð Íslands endurspegla það. Það finnst mér endurspegla að byggðamálin hafi verið hornreka. Virðulegi forseti. Á bls. 9–11 í frumvarpinu er farið ágætlega yfir aðdraganda þess hvernig frumvarpið er til komið. Það er alveg augljóst af lestri greinargerðarinnar að í ferli með allt önnur markmið en styrkingu byggða í landinu er eins og menn hafi fengið einhverju hugdettu sem ekki hefur verið hugsuð alveg til enda. Þetta virðist vera einhvers konar redding af því að ráðherrann virðist alls ekki hafa ráðið við Byggðastofnun eða þann málaflokk sem flokkast undir byggðamál. Frú forseti. Eftir að hafa lesið greinargerðina og sérstaklega aðdragandann þá þykir mér margt þar til fyrirmyndar ef stofna á nýsköpunarmiðstöð en það er ekki til fyrirmyndar hvernig byggðamálin allt í einu detta inn í þá vinnu og það ferli. Það finnst mér alls ekki til fyrirmyndar vegna þess að í aðdragandanum eru skipaðar tvær nefndir þar sem engir úr byggðamálageiranum innan stjórnsýslunnar koma að, heldur eingöngu fulltrúar Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Að mínu mati er margt sem bendir til þess að skynsamlegt sé að sameina þær stofnanir undir Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Virðulegi forseti. Það er skoðun mín að ákvörðun um að setja Byggðastofnun inn í slíka nýsköpunarmiðstöð - en undirbúningurinn hefur í rauninni miðað að allt öðru en að styrkja byggðir í landinu - hefði átt að koma í kjölfarið á markvissri stefnumótun í byggðamálum en ekki af himnum ofan meðan iðnaðarnefnd er enn og eiginlega rétt á upphafsstigum að fjalla um byggðaáætlun til fjögurra ára. Mér finnst þetta mál og aðdragandinn allur hinn undarlegasti og sérstaklega vegna þess að þeim mikilvæga málaflokki sem hefur verið hornreka í tíð ríkisstjórnarinnar skuli vera skellt inn í annars ágætt mál, ég vil taka það fram, annars ágætt mál um Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Mér finnst byggðamálin og Byggðastofnun og þau mál ekki eiga heima inni í þessu frumvarpi eins og staðan er nú. Frumvarpið er mjög gott að því leyti til er lýtur að uppbyggingu nýsköpunar í landinu og stuðningi við atvinnuþróun. En hver einasti maður sem les frumvarpið getur séð og það mjög glögglega að hér hefur einhvers konar „copy/paste“ vinna átt sér stað þar sem Byggðastofnun er skellt inn, sérstaklega í greinargerðina og lagagreinina, án samhengis við aðra þætti. Það finnst mér mjög slæmt. Virðulegi forseti. Á bls. 12 og 13 er IV. kafli sem heitir: Samkeppnisstaða atvinnulífsins, sameining tæknirannsókna. Í þeim kafla eru færð mjög fín rök fyrir sameiningu á rannsóknarstarfsemi Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins en þar er ekki minnst einu orði á byggðamál eða Byggðastofnun, ekki einu orði, enda hefði það komið eins og skrattinn úr sauðarleggnum þar inn. Ég er því mjög efins um að þetta hefði átt að taka saman á þennan hátt og mér finnst það ekki vel gert hvernig reynt er að flétta Byggðastofnun inn í þetta ágæta frumvarp um Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Ég sagði það mína skoðun áðan, frú forseti, að sameina eigi stofnanir sem hafa með atvinnuþróun og nýsköpun að gera í landinu. Ég sagði líka að það væri skoðun mín að ég hefði jafnvel viljað sjá að hér væri gengið lengra í því og stofnanir sem heyri undir önnur ráðuneyti væru líka undir Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Atvinnumál og þróun þeirra hefur að mínu mati liðið fyrir þá skiptingu ráðuneyta sem við erum með nú, þ.e. þau verkefni sem ráðuneytin hafa með höndum. Mér hefur fundist þessi verkaskipting mjög gamaldags svo vægt sé til orða tekið. Atvinnumálin heyra undir fimm ráðuneyti. Þau heyra undir sjávarútvegsráðuneyti, landbúnaðarráðuneyti, iðnaðarráðuneyti, viðskiptaráðuneyti og samgönguráðuneyti. Við í Samfylkingunni höfum talið að búa ætti til eitt atvinnuvegaráðuneyti sem hefði þá heildarsýn yfir atvinnuþróun í landinu og undir slíku ráðuneyti ætti Nýsköpunarmiðstöð Íslands vel heima, enda kæmu fleiri stofnanir núverandi ráðuneyta inn í hana til að þetta skili sem bestum árangri. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði hefur mér þótt það afar gamaldags hvernig skipting ráðuneytanna er sem fara með atvinnumálin. Eins og fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu eru atvinnuhættir afar breyttir hér á landi og við þurfum að fara að gera sprotafyrirtækjum, nýsköpunarfyrirtækjum og hátæknifyrirtækjum hærra undir höfði. Þessi angi atvinnulífsins hefur liðið fyrir það að við skulum skipta ráðuneytunum á þennan hátt. Slík fyrirtæki hafa ekki átt beint sameiginlegt athvarf innan stjórnkerfisins af því að nýsköpunar- og sprotafyrirtæki þurfa sérstakar aðgerðir á meðan þau eru að byggjast upp. Það tekur allt að 10–15 ár þar til þau hafa náð markmiðum sínum eða búið til afurð sem er söluvæn. Því hefði ég talið að þetta væri sú átt sem við ættum að fara í. Þegar ég heyrði af frumvarpinu fyrst leist mér svo á að hæstv. ráðherra væri að stíga einhver skref í slíka átt innan þess ramma sem hún hefur tök á, þ.e. að sameina stofnanir í ráðuneyti sínu. Þess vegna er mér algerlega fyrirmunað að skilja hvers vegna þeim viðkvæma málaflokki, byggðamálunum, eigi að þvæla inn í þetta mál. Ég tel byggðamálin ekki eins og sakir standa, hugsanlega í framtíðinni, eiga heima þarna undir vegna þess að byggðir landsins þurfa sértækar aðgerðir á meðan nýsköpunar- og sprotafyrirtæki þurfa almennari stuðning og því er maður hræddur við að upp geti komið innbyrðis mótsagnir við starfsemi Nýsköpunarmiðstöðvarinnar sem veikja markmiðin með starfseminni, veikja stuðninginn við nýsköpun, rannsóknir og sprotafyrirtæki annars vegar sem síðan veikja byggðaþáttinn. Það er það sem kemur strax upp vegna þess að slíkir þættir þyrftu mismunandi stuðning. Ég tel ekki að byggðamálin geti að svo komnu máli fallið undir almennan stuðning við fyrirtæki í landinu, nýsköpunar- og sprotafyrirtæki, heldur verði að grípa til sértækra aðgerða. Því hefði ég viljað sjá, virðulegi forseti, að sá málaflokkur verði styrktur en hann yrði ekki samþættur, eða eins og það er ágætlega orðað af hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, að byggðamálunum væri komið fyrir í kofa við höllina sem mætti kalla nýsköpunarmiðstöð. Virðulegi forseti. Byggðamálin eru loðin fyrir. Við vitum að í þeim verkefnum og þeim byggðaáætlunum sem lagðar hafa verið fyrir þingið hafa verið býsna loðin markmið. Þessi málaflokkur hefur verið hornreka hjá ríkisstjórninni en með þessu tel ég að ástandið verði enn verra. Það sem þarf fyrir byggðirnar og uppbyggingu þeirra og verkefni sem tengjast byggðunum er skýr rammi um verkefnin og skýr markmið, utanumhald og ekki síst skilvirka eftirfylgni þannig að þau verkefni skili árangri. Upp á þetta hefur verulega vantað. Mér finnst sú þingsályktunartillaga um byggðaáætlun til fjögurra ára sem liggur fyrir þinginu endurspegla þetta vegna þess að þar eru sett upp verkefni með afar óljósum markmiðum og þau verkefni eru loðin, mjög loðin. Þar er heldur ekki skýrt kveðið á um hvað þau muni kosta eða hvað á að leggja til þeirra. Þetta eru fín orð á pappír en þau segja ekkert til um hver markmið ríkisstjórnarinnar eru. Það er skoðun mín að við þurfum fyrst að fara í gegnum hvers konar byggðaáætlun við ætlum að setja til næstu fjögurra ára og klára það verkefni. Það hefur verið ágæt samstaða um það í iðnaðarnefnd að skerpa á þeim tillögum sem komu frá hæstv. ráðherra svo að um þau geti náðst góð og þverpólitísk sátt af því að byggðamálin eru þannig að um þau ætti að ríkja pólitísk sátt. En þá kemur mál sem er illa unnið, þ.e. að skella Byggðastofnun inn í Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Ég hefði talið að þetta hefði þurft að koma, eins og ég sagði áðan, frú forseti, í kjölfarið á stefnumótunarvinnu sem hefði skýr markmið fyrir byggðirnar í landinu en ekki sem hugdetta út af því að hæstv. ráðherra ræður ekki við málaflokkinn og hefur ekki ráðið við þessa stofnun. Og þegar svona óljós markmið eru sett, eins og við höfum séð í byggðaáætlunum frá hæstv. ráðherra á undanförnum árum og ekki síst þeirri sem nú liggur fyrir þinginu, þá er hætt við að peningar fuðri upp í málaflokknum vegna skorts á skýrum markmiðum og skilvirkri eftirfylgni því eftirfylgni er lykilorð í því sambandi ef við ætlum að ná árangri í þessum efnum. Frú forseti. Ég vil samt ítreka, eins og ég sagði áðan, að ég styð það að stofnanir sem hafa með tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun að gera, séu sameinaðar. Ég styð það. Eins og ég sagði vil ég sjá gengið lengra í þessum efnum og til framtíðar litið verði fleiri stofnunum, sem hafa með atvinnuþróun og nýsköpun að gera, komið undir Nýsköpunarmiðstöð Íslands en byggðamálin eigi ekki heima þar eins og sakir standa vegna þess að við þurfum að fara í gegnum miklu betri vinnu, miklu skilvirkari vinnu með skýrari markmiðum og að Byggðastofnun eigi ekki að setja með þessum hætti inn í Nýsköpunarmiðstöð Íslands, auk þess sem það er illa gert í frumvarpinu. Það er alveg augljóst hverjum þeim sem les frumvarpið að miðað er að því að skapa nýsköpunarmiðstöð en Byggðastofnun datt af himnum ofan á lokasprettinum. Eflaust hefur hún verið dálítið vandræðabarn í ráðuneyti hæstv. iðnaðarráðherra og því hefur það verið þægileg tilhögun að skella henni inn í þessa miðstöð án þess að hugsa það til enda. Og það er sá varhugi sem ég vil gjalda að svo komnu máli við þetta, en engu að síður geri ég ráð fyrir að við munum fjalla rækilega um málið í nefndinni, enda hafa komið fram alvarlegar athugasemdir við það af hálfu samstarfsflokks ráðherrans, Sjálfstæðisflokksins, úr þeirra röðum. Ég geri því ráð fyrir að farið verði vel yfir málið þar og að við fáum að heyra sjónarmið þeirra í málinu vegna þess að ekki eru þeir á mælendaskrá sem hafa haft hvað hæst um frumvarpið, ekki eru þeir hér. Ég geri því ráð fyrir að þeir muni reifa sjónarmið sín í nefndinni þó svo að eðlilegra hefði verið fyrir okkur að fá merki og fá að vita hver sjónarmið þeirra raunverulega eru, af því að þau eru misjöfn, áður en nefndin tekur til starfa. Virðulegi forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu og ítreka það sem ég sagði. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hv. þm. Jóhann Ársælsson reifaði, af því að hér hefur verið kallað eftir því hvaða afstöðu Samfylkingin hafi, að varhugavert væri að setja Byggðastofnun inn í Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Það hefði þurft að koma miklu betur að því máli í kjölfarið á stefnumótunarvinnu.

Hæstv. forseti. Ég segi bara að ég hefði aldrei trúað því að svona ungur hv. þingmaður, fulltrúi fyrir svona ungan stjórnmálaflokk, mundi flytja eins gamaldags ræðu og hv. þm. gerði. Ég trúi því að hún viti ósköp lítið hvað byggðamál eru því það á að sameina tæknirannsóknir og nýsköpun og atvinnuþróun en það má ekki nefna byggðamál í því sambandi. Hvað telur hv. þingmaður að byggðamál séu? Er það bara landbúnaður og sjávarútvegur, eða hvað? Hv. þingmaður segir 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma í andsvar - ég hef ekki lent í því áður og kallaði þó mikið eftir því í umræðunni um vatnalög að hún ræddi þau mál við okkur. Ég hlýt því að fagna því að hún komi hér upp og ræði málin við okkur. Hæstv. ráðherra hefur ekki hlustað nægilega vel á mig. Ég sagði að þegar kæmi að byggðamálum þyrfti að grípa til sértækra aðgerða en þess þyrfti ekki hjá nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum með sama hætti. Sértækar aðgerðir - t.d. hefur mikið verið fjallað um flutningsmálin sem íhaldið hefur stoppað í ríkisstjórn og hæstv. ráðherra þekkir vel, enda hefur hún gefist upp á að halda því máli til streitu. Það er eitt dæmi. Byggðamál, frú forseti, það er von að hæstv. ráðherra spyrji hvað byggðamál séu vegna þess að hún hefur ekki náð utan um þann málaflokk frá því að hún tók við honum. Það er ekki nema von að hún spyrji hvað byggðamál séu. Virðulegi forseti. Byggðamál eru nefnilega svo margt annað en það sem fram kemur í þessu frumvarpi. Byggðamál eru menningarmál, byggðamál eru menntamál, byggðamál eru samgöngumál og þá sýn skortir algerlega í þessu frumvarpi. 

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að hv. þingmaður vill setja byggðamál í eitthvert hólf. Hún vill ekki tengja nýsköpun í atvinnulífinu við byggðamál. Það er það sem þetta mál snýst um. Við sjáum að það eru nýjungar sem þarf á landsbyggðinni. Það verður ekki bara haldið áfram með sjávarútveg og landbúnað ef hv. þingmaður heldur það. Það þarf nýjungar og þess vegna er það sem við viljum tengja byggðamálin við einmitt tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Út á það gengur þetta mál og það gengur út á að efla landsbyggðina á sviði háskólakennslu og þekkingarsetra. Ef hv. þingmaður er ekki búin að átta sig á því er kominn tími til að hún geri það. Hv. þingmaður hefur haft mörg orð um það að ég standi mig illa í sambandi við byggðamál en einhverra hluta vegna hefur orðið viðsnúningur á landsbyggðinni á síðustu árum. Það hefur orðið viðsnúningur þannig að fólki líkar orðið betur að búa þar og það sér þar miklu fleiri tækifæri en áður. Það er einhver sú ánægjulegasta þróun sem hefur orðið í landinu á síðustu árum, þ.e. hvernig landsbyggðin hefur eflst.

Virðulegi forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að ég skildi vel hvað hæstv. ráðherra væri að hugsa með þessu frumvarpi, þ.e. að sameina þessar tvær stofnanir, Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Ég skildi vel hvað hún væri að fara með því og allt er það góðra gjalda vert. Ég sagði jafnframt til að undirstrika það hve við búum við gamaldags skipulag í ráðuneytunum að þau hefðu ekki fylgt takti atvinnuþróunar í landinu og því teldi ég að allar stofnanir sem hafa með atvinnumál að gera, undir öllum þeim ráðuneytum sem þær nú eru, ættu að sameinast í framtíðinni. Virðulegi forseti. Ég sagði líka að staðan í byggðamálum væri þannig í dag að ekki væri tímabært að gera þá breytingu sem hæstv. ráðherra leggur til, þ.e. að láta Byggðastofnun týnast inni í stærri nýsköpunarmiðstöð. Þegar málaflokkurinn stendur jafnhöllum fæti og raunin er er það ekki tímabært. Ef hér væri allt í himnalagi í byggðum landsins væri grundvöllur til að ræða það. Mér finnst að hæstv. ráðherra ætti að draga Byggðastofnun út úr þessu annars góða frumvarpi sem ég tel að geti verið fyrsta skrefið í þá átt að sameina og taka verulega á í málefnum sprotafyrirtækja og nýsköpunar í landinu, á það hefur skort. Uppbygging þar hefur liðið fyrir þá stjórnskipan sem við búum við. Ég hefði því talið að hæstv. ráðherra hefði átt að draga Byggðastofnun út úr frumvarpinu vegna þess að byggðamálin eiga að svo komnu máli ekki heima þarna.

Frú forseti. Hér ræðum við afar mikilvæg mál, nýsköpun og byggðaþróun og Byggðastofnun. Ég heyrði fyrst af þessu máli, og það kom mér mjög á óvart, á forsíðu Fréttablaðsins. Ég var strax jákvæður í garð þessa máls, taldi að það gæti orðið til góðs að framsóknarmenn væru að vakna til vitundar um að taka þyrfti til hendinni í byggðamálum, og ekki síst þegar fréttist af því að höfuðstöðvar hinnar nýju stofnunar ættu að vera á Sauðárkróki þar sem Byggðastofnun er nú. Ég fór því með mikilli bjartsýni og jákvæðni í gegnum þetta mál. En þegar betur er að gáð fer maður að velta því fyrir sér hvað þessir málaflokkar eigi sameiginlegt. Þarna er t.d. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, sem hefur með ýmsa staðla að gera og rannsóknir á húsum og prófanir, og síðan byggðamálin. Það er kannski ekki augljóst. Þegar tilurð málsins er skoðuð virðist ástæðan enda helst hafa verið sú að menn hafi verið í vandræðum með Byggðastofnun og ekkert vitað hvað þeir áttu að gera við hana. Þeir hafi því skellt henni inn í eitthvað annað til þess eins að þurfa ekki að ræða vandann. Sá er kannski meginkjarni þessa máls að hugmyndirnar eru ekki fullburða. Í sjálfu sér hefði verið allt í lagi að ræða þetta, að fara í gegnum það t.d. hvort tengja ætti að einhverju marki Byggðasjóð, nýsköpun og margt fleira en það er mjög einkennilegt að Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins sé þarna inni. Það hefur raunar ekkert verið skýrt hvaða erindi sú stofnun á þarna. Þegar farið er að kafa ofan í þetta mál þá er það einhvern veginn ekkert mjög ígrundað. Ég var ekki síst jákvæður í upphafi í garð þessa máls vegna þess að það fréttist að margir sjálfstæðismenn væru mjög andsnúnir því. Ég taldi það jafnvel góðs viti vegna þess að sá tónn heyrðist frá ungum sjálfstæðismönnum sem eru andsnúnir því að farið sé út í einhverjar byggðaaðgerðir yfir höfuð, eru andsnúnir Byggðastofnun og álíta að sú 20 manna stofnun sé í rauninni uppspretta allrar eyðslu- og útgjaldagleði ríkisins. Það er af og frá. Byggðastofnun er afar lítil stofnun og ef horft er til þess hvernig aðrar ríkisstofnanir hafa þanist út þá er ólíku saman að jafna. En Byggðastofnun er alltaf litin hornauga, ekki veit ég hvers vegna. Það kemur mér því á óvart að þessir hv. þingmenn skuli ekki mæta til leiks og ræða þetta frumvarp sem þeir hafa þó tjáð sig um í fjölmiðlum að sé til óþurftar. Við lestur frumvarpsins kemur í ljós að þessari nýju stofnun er ekki ætlað að vera á Sauðárkróki. Það kemur hvergi fram þó svo það hafi verið gefið í skyn og margir í Skagafirði trúi því jafnvel og það kemur ekkert fram að tengsl eigi að vera við þær menntastofnanir sem þar eru. En byggðamál eru alvörumál sem við ættum að ræða af fullum þunga og leggja kraft í. Þau snúast um það hvernig við sjáum Ísland framtíðarinnar fyrir okkur. Það er eins og sú ríkisstjórn sem nú situr að völdum ætli ekkert að gera. Þetta er í rauninni mjög alvarlegt því að í þessu frumvarpi er ekki að sjá að hugsað hafi verið fyrir því að Byggðastofnun eigi að lenda þarna inni. Það er eins og þetta hafi verið samtíningur til að redda þeirri stöðu sem upp var komin varðandi fjármagn Byggðastofnunar en samt á ekkert að gera. Það eiga ekki að fylgja þessu nýir fjármunir. Þegar hæstv. iðnaðarráðherra flutti þetta mál spurði ég hana einfaldra spurninga um starfslokasamninga og það kom ekki til af góðu. Það kom til vegna þess að í þessu frumvarpi segir, í lokasetningu, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð umfram hugsanleg biðlaun.“ Það er talað um þetta eins og um sé að ræða einhverja smáaura. Ef við lítum til þess hvað tveir fyrrum forstjórar Byggðastofnunar hafa fengið í biðlaun þá hefði ég kannski ekki gert svona mikið úr því að þetta sé einhver lág upphæð, alls ekki, því um tugi milljóna króna var að ræða. Og ekki nóg með það, - ég sé að hæstv. iðnaðarráðherra er að verða órótt og virðist ekki geta setið undir þessari ræðu - fráfarandi stjórnarformaður Byggðastofnunar sakaði annan þessara forstjóra sem hafði um 20 millj. í biðlaun, eða fékk í starfslokasamningi réttara sagt, um að hafa brotið af sér í starfi og það gerði hann í útvarpsviðtali og margtók til nokkur lögbrot að því er best verður séð. Við í Frjálslynda flokknum sendum afrit af þessum ásökunum til ríkislögreglustjóra og inntum hann síðan eftir hverjar lyktir þess máls hefðu orðið. Þá kemur fram í svari ríkislögreglustjóra að hann sé í rauninni að bíða eftir því að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra svari erindi sem ríkislögreglustjóri sendi til hæstv. ráðherra. Mér finnst þess vegna lokasetning þessa frumvarps vera frekar léttvæg miðað við þann gríðarlega kostnað sem hefur orðið áður vegna starfsloka forstjóra. Nú er verið að sameina þrjár stofnanir í eina og það er nokkuð víst að einhverjir fá starfslokasamning. Þeir tveir sem höfðu stýrt Byggðastofnun, annar ekki nema í eitt og hálft ár, sá hinn síðari sem hafði unnið í eitt og hálft ár fékk um 20 millj. kr. þannig að það má ekki gera lítið úr þessu. En ég ætla ekki að gera þetta að aðalefni ræðu minnar þó svo mér finnist í rauninni miður að hæstv. iðnaðarráðherra hafi ekki svarað mér í andsvörum fyrr í dag og e.t.v. er það vegna þess að hún hefur einfaldlega svo vondan málstað að verja að hún telji betra að láta þögnina verða svarið og reyni að forða sér frá umræðunni um þetta mál eða ég veit ekki hvað en þetta er alla vega mjög viðkvæmt mál enda hlýtur það að vera svo. En við megum ekki gera lítið úr því. Það sem ég ætlaði að ræða er að það er engin lausn að setja Byggðastofnun inn í einhverjar jafnvel óskyldar stofnanir og ætla síðan að láta vanda byggðanna leysast af sjálfu sér við það eitt. Þó koma þarna fram nýjar hugmyndir sem ég er í sjálfu sér opinn fyrir svo sem eins og starfrækslu Byggðasjóðs. En það er margt sem vekur spurningar hvað varðar starfrækslu þessa nýja ábyrgðasjóðs. Það er t.d. hvernig fyrirtæki verða valin til þess að fá ábyrgð vegna þess að það er auðsýnt að það mun verða mjög mikil ásókn fyrirtækja í að fá ríkisábyrgð. Hvernig mun þá Byggðastofnun eða Byggðasjóður hinn nýi velja þau fyrirtæki úr sem eiga að fá þessa ríkisábyrgð og hvaða fyrirtæki eiga ekki að fá hana? Þetta er mjög mikilvæg spurning sérstaklega í ljósi þess að raunin hefur orðið sú að vextir Byggðastofnunar hafa verið heldur hærri en þeir sem bankakerfið hefur upp á að bjóða og staðan hefur orðið sú að Byggðastofnun hefur setið uppi með fyrirtæki sem bankarnir hafa ekki treyst sér til að lána og hafa ekki haft ábyrgðir sem bankarnir hafa kært sig um og þess vegna er staða Byggðastofnunar slæm, ekki vegna þess að endilega hafi verið illa vandað þar heldur vegna þess að Byggðastofnun hefur setið eftir með verri lántakendur. Það hefur oftar en ekki komið að því að ýmsar stjórnvaldsaðgerðir hafa orðið til þess að fyrirtæki í sjávarbyggðum og víðar standa illa og hafa misst fiskveiðiheimildir. Þess vegna hefur Byggðastofnun hlaupið undir bagga. Sama má segja um að Byggðastofnun hefur setið uppi með það að lána til ferðamálafyrirtækja, ferðaþjóna og fleiri aðila sem bankastofnanir sem hafa talið að væru með ótryggt veð. En það er ekki ásættanlegt fyrir þjóðfélagið að ekki verði rekin ferðaþjónustufyrirtæki á landsbyggðinni. Það eiga allir að sjá að það er einmitt mjög mikilvægt að rjúfa þann vítahring sem víða er á landsbyggðinni, það þarf að stofna ferðaþjónustufyrirtæki til að fá ferðamenn og til að það sé hægt að reisa slík fyrirtæki, þá þurfa að vera ferðamenn. Það þarf einhvern veginn að rjúfa þennan hring þannig að það séu reist hótel og aðstaða fyrir ferðamenn sem kannski ber sig ekki í byrjun en er örugglega þjóðhagslega hagkvæmt að komi á staðinn. Ég vil nefna dæmi eins og sunnanverða Vestfirði sem er einn fallegasti staður landsins. Það þjónar heildarhagsmunum þjóðarinnar að þar séu reist mannvirki til að taka á móti ferðamönnum, að dreifa þeim um landið. Þar gæti Byggðastofnun einmitt komið til. En það er vert að fara yfir fleira og ég staldraði við það í andsvörum hjá hæstv. iðnaðarráðherra að það er uppgjöf, mjög mikil uppgjöf. Það verða engin ný störf í sjávarútvegi. Það er eins og þetta sé uppgjöf gagnvart því að gera nýja hluti í sjávarútvegi. Þessu erum við í Frjálslynda flokknum algerlega ósammála. Við sjáum einmitt tækifæri í sjávarútveginum en þá þarf kerfið auðvitað að vera með þeim hætti að nýliðum sé gert kleift að byrja í greininni. Það er athyglisvert að í athugasemd með frumvarpinu virðist þetta viðhorf koma að einhverju leyti fram en þar segir, með leyfi forseta: „Samdráttur hefur verið í sjávarútvegi og landbúnaði en uppbygging þekkingargreina hefur aðallega verið á höfuðborgarsvæðinu og ekki nýst landsbyggðinni að sama skapi.“ Ég er á því að með því að gera öllum jafnt undir höfði til að stunda sjávarútveg þá getum við fengið fram nýsköpun í greininni og þá gætu nýliðar komist inn í greinina. Einn liðurinn í því er sá að fiskur fari á markað þannig að þeir sem vilji geti verkað fisk með sem hagkvæmustum hætti. Það er svo einkennilegt að sjálfstæðismenn sem stundum telja sig markaðshyggjumenn eru alveg á móti þessu, alveg, og sérstaklega hv. þm. Pétur H. Blöndal ef ég man rétt en hann leiðréttir mig ef mig misminnir. En svo koma jafnvel hv. þingmenn úr vinstri flokkum sem eru mjög til vinstri eins og Vinstri grænir, sem hafa skilning á þessu. Þetta er svo einkennilegt að ef það tengist landsbyggðinni og sjávarútvegi þá vilja sjálfstæðismenn alls ekki að markaðslögmálin ráði. Það þykir okkur í Frjálslynda flokknum mjög skrýtið, því það skortir nýliða í þennan atvinnuveg, sjávarútveginn. Þess vegna ættu menn í rauninni að horfa til þess hvað við getum gert. Eitt af því er að tryggja að menn geti komist inn í greinina. En ég er á því að það verði að horfa til fleiri þátta. Í dag sakaði hæstv. iðnaðarráðherra hv. þingmenn um þröngsýni af því að þeir voru ekki sammála henni varðandi byggðamálin. En ég verð að vara hæstv. ráðherra við og ég er á því að hún ætti að líta í eigin barm vegna þess að álver virðast vera eina atvinnusköpunin sem hún sér tækifæri á til að stunda á landsbyggðinni. Við í Frjálslynda flokknum sjáum á hinn bóginn tækifæri í sjávarútvegi og í landbúnaði líka. En það er erfitt við að eiga þegar menn ætla að koma með nýjungar í landbúnaði, mig rekur t.d. minni til þess að einn ágætur bóndi hafi ætlað að fara í ísgerð, þá starfaði það kerfi sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa komið upp og hefur kostað ómælt fé, þannig að það var ekki hægt að sjá hvernig maðurinn ætti að fá starfsleyfi fyrr en eftir marga mánuði. Er þetta ásættanlegt? Ættu menn ekki einmitt að staldra við? Það eru tækifæri í landbúnaðinum. Og það þarf að minnka þá miðstýringu sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa komið á sem minnir um margt á sovéskt fyrirkomulag. Það kemur fram á bls. 11 í þessu frumvarpi að nefnd manna úr stjórnarflokkunum, þar eru nokkrir hv. þingmenn svo sem Einar K. Guðfinnsson, Magnús Stefánsson og síðan bættist enginn annar en Einar Oddur Kristjánsson í hópinn, gerði tillögu um hvernig ætti að taka á vanda Byggðastofnunar. Það er ekki að sjá að það sé í einu né neinu tekið tillit til þess í frumvarpinu. En vandi Byggðastofnunar er ekki endilega vandi inni í stofnuninni. Þetta er vandi byggðanna sem endurspeglast í vanda þessarar stofnunar og vanda byggðanna má að miklu leyti rekja til þess hvernig Sjálfstæðisflokkurinn, sérstaklega með hjálp Framsóknarflokksins, hefur í rauninni hneppt atvinnuvegi landsbyggðarinnar í kvóta. Fleira má nefna og vegna þess að hæstv. ráðherra hefur verið að fara yfir mál sín og viðhorf í þessu þá er mjög einkennilegt að þær breytingar sem hæstv. ráðherra hefur beitt sér fyrir á umliðnum árum, svo sem að hækka rafmagnsverðið, eru ekki gerðar fyrir byggðirnar, alls ekki. Og til dæmis það að afrita skýrslu um byggðamál eins eða tveggja síðustu ára og koma með hana nær óbreytta inn í þingið sýnir ekki neinn metnað í þessu máli og hæstv. ráðherra hefur heldur ekki sett nein mælanleg markmið fram. Við í Frjálslynda flokknum höfum mikinn metnað fyrir hönd byggða Íslands og við teljum að það sé skylda okkar sem erum á Alþingi að leggja fram almennilegar og veigamiklar tillögur og það gerum við m.a. í málefnahandbók flokksins þar sem við tvinnum byggðamálin inn í flest mál. Byggðamál eru ekki endilega einangruð í einni stofnun sem getur verið staðsett og verður vonandi staðsett áfram á Sauðárkróki heldur snertir hún menntamál, hún snertir atvinnuvegi landsbyggðarinnar ekki síst og samgöngur. Ég verð að segja að eftir að hafa komið með mikilli bjartsýni og jákvæðni að lestri þessa frumvarps þá hef ég orðið fyrir miklum eða talsverðum vonbrigðum, ég vil ekki segja miklum vegna þess að eftir að hafa farið í gegnum fyrri verk hæstv. ráðherra sem hafa snert byggðir landsins þá var kannski ekki við miklu að búast en þetta lýsir ekki miklum metnaði fyrir byggðir landsins, alls ekki.

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun sem felur í sér verulega uppstokkun á lagaumhverfi byggðamála, nýsköpunarmála og annarra þátta sem tengst hafa starfsemi Iðntæknistofnunar, Rannsóknastofnunar byggingaiðnaðarins, Byggðastofnunar og Nýsköpunarsjóðs eða nýsköpunarverkefna. Gerð er tillaga um að sameina alla þessa starfsemi í eina stofnun, Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Þær tillögur sem hér eru lagðar fram eru í sjálfu sér allrar athygli verðar og er alveg sjálfsagt að skoða þær mjög ítarlega og fara yfir það hvort breytingar á þessum málaflokki, í þá veru sem hér er verið að leggja til, geti þjónað markmiðum þessa starfs betur. Mér finnst alveg sjálfsagt að þessar tillögur séu skoðaðar mjög vandlega og menn eigi alls ekki að vera með neina fordóma fyrir fram gagnvart þeim, síður en svo. Ég vil þó taka fram í upphafi að þær viðamiklu breytingar sem hér eru lagðar til koma að vísu nokkuð seint inn í þingið til umfjöllunar og skoðunar og ég hygg að það sé nokkuð bratt farið að ætlast til að þingið afgreiði þetta mál fyrir þinglok í vor. Það eru aðeins eftir örfáir starfsdagar í þinginu samkvæmt þeirri dagskrá sem sett var upp og samþykkt sem starfsáætlun þingsins. Engu að síður er mjög gott að fá þetta mál fram þannig að það geti farið í vinnslu og umfjöllun. Ég ætla að fara aðeins yfir einstakar greinar frumvarpsins og spyrjast fyrir um ákveðna þætti þar og byggðamálin almennt en ég ætla að byrja á yfirferð yfir sjálft frumvarpið og tæknileg atriði í því sambandi. Það verður alls ekki tæmandi, síður en svo, en mig langar þó til að nefna þar ákveðna þætti. Í fyrsta lagi 1. gr. en þar stendur: „Nýsköpunarmiðstöð Íslands er sérstök stofnun sem heyrir undir yfirstjórn iðnaðarráðherra.“ Ef litið er til 1. gr. núgildandi laga um Byggðastofnun þá stendur þar: „Byggðastofnun er sérstök stofnun í eigu íslenska ríkisins og heyrir undir yfirstjórn iðnaðarráðherra.“ Ég veit ekki hvort þarna er um einhverja áherslubreytingu, að ræða að ekki skuli vera tekið upp í 1. gr. þessara laga að Nýsköpunarmiðstöð Íslands skuli vera stofnun í eigu ríkisins. Mér finnst að taka eigi af öll tvímæli um það þó að það komi síðan hvergi fram frekar í lögunum að það eigi ekki að vera svo að hún sé eign ríkisins. Af einhverjum ástæðum hefur verið talið nauðsynlegt að hafa það í núgildandi lögum um Byggðastofnun að hún sé í eigu ríkisins. Mér fyndist það eðlilegt, ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem nú fer fram, sérstaklega meðal ríkisstjórnarflokkanna, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, um einkavæðingu þjónustustofnana ríkisins, hlutafélagavæðingu og jafnvel sölu. Við höfum einmitt heyrt í þessari umræðu sjónarmið þingmanna Sjálfstæðisflokksins, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins sem hér hafa talað, sem hafa lagt áherslu á að þeir vildu sjá að þessi stofnun og þessi verkefni væru einkavædd og seld eða úthýst, eins og hæstv. ráðherra orðaði það og fleiri. Þess vegna teldi ég rétt að þarna væri afdráttarlaust kveðið á um að þessi stofnun væri í eigu ríkisins og heyrði undir yfirstjórn iðnaðarráðherra, að þarna bættist inn „í eigu íslenska ríkisins“. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er einhver meining á bak við það að fella orðin „í eigu íslenska ríkisins“ burt miðað 1. gr. núgildandi laga um Byggðastofnun? Hlutverk Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands er að styrkja samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs og auka lífsgæði í landinu. Það er svo sem ágætismarkmiðssetning. Síðan er rakið í hverju það felst sem er „að stuðla að framförum atvinnulífsins, með þekkingarmiðlun og stuðningsþjónustu við frumkvöðla sprota- og nýsköpunarfyrirtæki, m.a. með rekstri þjónustumiðstöðvar“ - ég kem aðeins að því síðar að mér finnst skilgreiningar á þessum þjónustumiðstöðvum vera mjög ógreinilegar, hvaða hlutverki hver þjónustumiðstöð á að gegna og hver sé stjórnsýsluleg staða þeirra, sem ég tel að þurfi að skýra en ég kem væntanlega að því seinna ef mér vinnst tími til í þessari ræðu - og „að efla samstarf á milli rannsóknastofnana, háskóla og fyrirtækja og styrkja tengsl þeirra við atvinnuþróunarfélög“. Mér finnst það líka hið besta mál en ég kem væntanlega síðar að stöðu atvinnuþróunarfélaganna. Ég get kannski komið að því beint núna, frú forseti, og spurt hæstv. ráðherra um hugmyndir varðandi stjórnsýslulega stöðu atvinnuþróunarfélaganna. Atvinnuþróunarfélögin hafa verið hálfmunaðarlaus, bæði hvað varðar stjórnsýslulega stöðu og ekki hvað síst fjármagn, og þau hafa verið utanveltu á undanförnum árum að mínu mati. Mér finnst reyndar að atvinnuþróunarfélögin ættu að vera lykilstjórnsýslustöðvar í byggðamálum eða aðkomu hins opinbera að byggðamálum. Svo virðist ekki vera í þessu frumvarpi heldur finnast mér þau áfram vera eins konar hornrekur. Ég spyr hæstv. ráðherra: Getur hún greint frekar hvernig hún sér stjórnsýslulega stöðu, vöxt og fjármögnun, atvinnuþróunarfélaganna innan þessa lagabálks umfram það sem skilgreint er í þessu frumvarpi, sem mér finnst vera mjög óljóst og veikt? Ég hleyp nú yfir næstu liði en get í sjálfu sér tekið undir öll þau markmið sem þar eru sett en í e-lið er sagt að Nýsköpunarmiðstöð Íslands fari með málefni sérstakra sjóða eftir því sem nánar er kveðið á um í lögum þessum, og ég kem svo aftur síðar að þessari óljósu stöðu hinna ýmsu sjóða sem ætlað er að fara undir þessa stofnun. Í 3. gr. stendur: „Ráðherra skipar forstjóra Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands til fimm ára í senn. Forstjóri fer með stjórn stofnunarinnar og daglegan rekstur Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Forstjóri ræður aðra starfsmenn stofnunarinnar og ákveður starfssvið þeirra.“ Ég fæ ekki betur skilið en að hér sé verið að ráða forstöðumann samkvæmt hefðbundnum reglum um ráðningu forstöðumanna ríkisstofnana með þeim réttindum og skyldum sem um þá gilda. Ég vil inna hæstv. iðnaðarráðherra eftir því hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér. Þetta skiptir máli vegna þess að það hefur færst æ meira í vöxt af hálfu hins opinbera, ráðuneytanna, að setja á stofn stofnanir þar sem kveðið er á um að forstjórar eða framkvæmdastjórar séu ráðnir með öðrum hætti, þ.e. þeir lúta ekki þeim almennu reglum sem gilda um ráðningu opinberra starfsmanna, heimilt er að ráða þá á allt öðrum kjörum o.s.frv. Við þekkjum þetta hjá ýmsum stofnunum, hjá Fjármálaeftirlitinu, hjá Samkeppniseftirlitinu og fleiri tilvik þar sem forstjórar eða framkvæmdastjórar eru ráðnir nánast utan við lög og rétt miðað við það sem gildir um forstöðumenn stofnana ríkisins. Hér er það ráðherra sem ræður forstjóra beint, vafalaust að undangenginni auglýsingu og hefðbundnu ferli við ráðningu forstöðumanna ríkisstofnana. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þetta sé ekki réttur skilningur hjá mér. Mér finnst það í sjálfu sér gott ef þessi háttur er hafður á og að það sé alveg óyggjandi. Síðan hnýt ég um í 5. gr. þar sem verið er að tala um rannsóknastarfsemi á vegum Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Það er starfrækt undir heitinu Íslenskar tæknirannsóknir, en þar segir: „Starfsemin skal taka mið af ályktunum Vísinda- og nýsköpunarráðs en áhersla skal vera á hagnýtar rannsóknir og vöruþróun í þágu nýsköpunar atvinnulífsins og grunnrannsóknir á afmörkuðum sviðum sem hafa þjóðhagslega þýðingu.“ Það eru í fyrsta lagi þessi orð „hagnýtar rannsóknir“ sem ég hnýt um. Ég held að flestir sem stunda rannsóknir telji þær vera hagnýtar og tel að forðast eigi slíka orðanotkun eða að að hengja sig í sérstakar skilgreiningar hvað það varðar. Í 7. gr. er talað um að með stjórn Byggðasjóðs fari fimm manna stjórn. Þarna kemur allt í einu Byggðasjóður inn og stjórnsýsluleg tengsl eða skipurit fyrir Byggðasjóð annars vegar og tengsl hans við Nýsköpunarmiðstöð Íslands hins vegar. Í Nýsköpunarmiðstöð Íslands er engin stjórn, þar er bara forstjóri, sem mér finnst allt í lagi, skipaður beint undir ráðherra samkvæmt lögum um embættismenn ríkisins. En þá kemur ég aftur að Byggðasjóði, þar er komin stjórn, fimm manna stjórn sem iðnaðarráðherra skipar til þriggja ára í senn og skulu tveir stjórnarmenn tilnefndir af fjármálaráðherra o.s.frv. Þarna sýnist mér vera kominn viss byrjunarferill að einhverjum stjórnskipulegum óskapnaði eða ekki réttri skipan því að Byggðasjóður þessi er áfram undir stjórn forstjóra og maður skyldi ætla að hann bæri a.m.k. ábyrgð á starfsemi Byggðasjóðs. Ég hefði gjarnan viljað fá að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra á ábyrgð og stöðu forstjóra Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands gagnvart Byggðasjóði og verkefnum hans því að þarna er allt í einu sinni komin stjórn sem er milliliður og þar stendur meira að segja: „Iðnaðarráðherra velur formann og varaformann sjóðsstjórnar úr hópi stjórnarmanna og ákveður þóknun stjórnarmanna. Stjórn Byggðasjóðs tekur ákvarðanir um veitingu lánsábyrgða. Stjórninni er heimilt að taka skammtímalán til að jafna sveiflur í greiðslustreymi sjóðsins.“ Þarna er greinilega kominn einhver stjórnsýslulegur fingurbrjótur, að mér sýnist, ef forstjóri Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands á í sjálfu sér að vera yfirmaður þessa sjóðs. Hv. þm. Jóhann Ársælsson kom inn á fjárhag Byggðasjóðs, hvort ekki sé gert ráð fyrir að til hans sé veitt fjármagn á fjárlögum eða opinbert fjármagn með öðrum hætti. Ef hann á eingöngu að fjármagna sig sjálfbært eins og sagt er eða kveðið er á um sé ég ekki beint tilganginn með sjóðnum því að sjóðurinn hlýtur að eiga að ráðstafa fé til þeirra verkefna sem honum er falið að veita fjármagn til og ekki þarf að búast við að það ávaxti sig að fullu innan sjóðsins. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra: Er það í raun og veru ætlunin að sjóðurinn reki sig fjárhagslega sjálfur án þess að til hans sé varið fjármagni með beinum hætti? Er hann þá í sjálfu sér byggðasjóður, er hann nokkur stuðningssjóður ef hann á að reikna með að starfa með þeim hætti? Það hefur náttúrlega verið vandamál Byggðastofnunar að henni hefur verið ætlað að lifa á eigin tekjum sem alls ekki gengur upp miðað við það hlutverk sem henni er falið. Sama kemur síðan aftur upp með Tækniþróunarsjóð og ég spyr áfram: Hver er stjórnsýsluleg staða og ábyrgð forstjóra yfir stofnuninni Nýsköpunarmiðstöð Íslands gagnvart Tækniþróunarsjóði? Því þá er aftur komin sjóðstjórn eins og hér stendur í 11. gr.: „Í stjórn Tækniþróunarsjóðs sitja sjö menn sem iðnaðarráðherra skipar til þriggja ára í senn. Tveir þeirra skulu skipaðir samkvæmt tilnefningu Samtaka atvinnulífsins …“ o.s.frv. Mér finnst allt í lagi að hugsa sér ráðgefandi nefnd eða fagráð sem er skipað með þessum hætti af fagaðilum en þegar komin er orðin stjórn þá fer maður að velta því fyrir sér hver sé hin stjórnsýslulega ábyrgð þeirra sem skipaðir eru í stjórn. Ég get ekki séð að það sé ljóst í þessu frumvarpi. Ef maður les frekar um hlutverk stjórnar og fagráða Tækniþróunarsjóðs þá er það alveg eins og með Byggðasjóð að þarna er komið eitthvert óskilgreint apparat sem á að bera ábyrgð á hlutum en virðist þó ekki bera ábyrgð á þeim. Því hlýtur það að vera forstjóri Nýsköpunarmiðstöðvar sem ber mestu lokaábyrgðina. Sama kemur svo enn upp með nýjan sjóð sem heitir Tryggingarsjóður útflutnings. Þar er notað orðið stjórnarnefnd. „Með stjórn sjóðsins fer stjórnarnefnd sem í eiga sæti fimm menn.“ Þarna er komið nýtt hugtak í þessa stjórnun sem eykur enn á ákveðna óvissu eða rugling á því hver eigi að vera ábyrgð þessarar stjórnar og hver eigi að vera ábyrgð hins eiginlega framkvæmdastjóra, forstjóra sem skipaður er yfir þetta allt saman. Ég vil þó, af því að tími minn er að verða búinn í fyrri ræðunni, undirstrika fyrst þá skoðun mína að ég tel að byggðasjóðir eða nýsköpunarsjóðir eins og hér er verið að leggja til að séu stofnaðir eða undirbyggðir eigi fyrst og fremst að miða að styrkjum til ákveðinna verkefna, ákveðinna þátta sem verið er að takast á við, en ekki á lánum. Þannig geta þeir gert miklu meira gagn. Ef verið er með lánveitingar þá er oft og tíðum krafist mótfjármagns eða lánsfjár til að koma til móts við framlög eða lán þessara sjóða og þeir aðilar sem verið er að veita fjármagn til hafa oft mjög takmarkaða möguleika til að koma með eitthvert mótframlag eða sinna hörðum kröfum um mótframlag sem hefur jafnframt skert möguleika fyrirtækja og einstaklinga til að njóta framlaga, styrkja og lána frá Byggðastofnun.

Frú forseti. Við ræðum hér tvö frumvörp, í fyrsta lagi frumvarp um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun og í öðru lagi frumvarp til laga um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins.

Það er ekki byrjað.

Það er ekki byrjað, nei, en þau hanga samt saman. Þetta frumvarp fjallar um nýja stofnun, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, sem á að styrkja samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs og auka lífsgæði í landinu. Ég legg til, frú forseti, að þarna standi „að auka hamingju í landinu“ því að ég sé engan mun á því að auka lífsgæði og hamingju. Þetta eru einhver fögur orð sem hér eru tekin upp. Markmiðið er í rauninni það að sameina Byggðastofnun, Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins undir einn hatt vegna þess að þessar stofnanir allar eru í vandræðum og alveg sérstaklega Byggðastofnun. Hún er í miklum vandræðum. Ég hef aldrei verið vinur Byggðastofnunar, frú forseti, og hef tjáð mönnum það alveg hreinskilnislega. Ég tel að Byggðastofnun hafi alltaf verið mistök, hún hafi skaðað landsbyggðina mjög mikið með því að styrkja léleg fyrirtæki sem góð fyrirtæki þurfa þá að keppa við og verða undir. Það er verðbréfamarkaðurinn sem hefur stuðlað að miklum framförum á landsbyggðinni með því að dæla peningum í arðvænleg hlutabréf og hlutafélög, sérstaklega á Austfjörðum og Norðurlandi, Akureyri. Því miður fengu Vestfirðirnir of mikla styrki til að nota sér verðbréfamarkaðinn sem skyldi og þar af leiðandi eru vandræðin þar mikil. Byggðastofnun stundaði lánveitingar og ráðgjöf og ég get svo sem fallist á að ráðgjöfin eigi rétt á sér en lánveitingarnar áttu aldrei rétt á sér, enda kom það í ljós. Þegar svo lánamarkaðnum óx fiskur um hrygg og hann fór að lána til fyrirtækja úti á landi dagaði Byggðastofnun náttúrlega uppi eins og hvert annað nátttröll og eftir sátu bara lélegustu skuldararnir. Hún var með dýrari lán en flestir aðrir þannig að hún varð ekki til góðs, hvorki fyrir lántakendur né byggðirnar. Í staðinn fyrir að jarða Byggðastofnun snyrtilega eins og hvert annað steintröll er henni skeytt saman við tvær aðrar stofnanir sem eru tiltölulega lífvænlegar, sérstaklega ef þeim yrði fundinn staður í einkaframkvæmd eða bara einkaeign, eins og Iðntæknistofnun á að vera. Hún stundar starfsemi á því sviði sem er bara bisness og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins vinnur mjög gott starf sem gæti alveg eins verið í höndum hlutafélagsins eins og hvers annars og veitt góðar rannsóknir til byggingariðnaðarins, enda er hún að selja rannsóknir út og ég held að það gangi bara vel og mundi ganga enn betur ef hún væri í einkaeign svo að maður tali ekki um Iðntæknistofnun sem ég held að líði mjög mikið fyrir að vera stofnun en ekki í einkaeign. Ég er á móti nánast öllu sem hér kemur fram, því að ríkið skuli standa í nýsköpun - ég hef enga trú á því að opinberir starfsmenn sem vinna frá 9 til 5 og eðli máls samkvæmt eru frekar í varnarstöðu í lífinu en í sóknarstöðu, þess vegna eru þeir jú opinberir starfsmenn, geti stundað nýsköpun. Nýsköpun sem byggir á þeirri áhættu og framkvæmdagleði og frumkvæði sem þar er þörf og þess að vera vakandi líka kl. 11 og 12 á nóttunni. Ég hef enga trú á þessu. Ég hef sjálfur stundað nýsköpun með sæmilegum árangri og sem betur fer fékk ég enga opinbera styrki til þess. Hér er talað um frumkvöðla og að Nýsköpunarmiðstöð eigum við að reka með þjónustu fyrir frumkvöðla og fyrirtæki. Ég held að menn ættu heldur að snúa sér að því að hætta að skattleggja nýsköpun en að búa til stofnun til að styðja hana. Nýsköpun í dag er skattlögð með allt of háum gjöldum fyrir skráningu hlutafélaga og alls konar kvöðum. Menn ættu að skoða það að aflétta þeim þannig að einstaklingar geti stofnað fyrirtæki án þess að ríkið sé að stoppa þá í því og hemja þá. Það er talað um íslenskar tæknirannsóknir o.s.frv. og svo er talað um Byggðasjóð. Einasta hlutverk hans virðist vera að veita ábyrgðir á lán og ég vil taka það fram, frú forseti, að það er enginn munur á opinberri ábyrgð á láni og lánveitingum frá ríkinu. Það er akkúrat enginn munur á því. Ef ég er með ábyrgð ríkisins á 100 millj. fer ég í næsta banka og fæ lán eins og ríkið upp á 100 millj. Það er bara svo einfalt. Það er enginn munur hvort ríkið taki lánið fyrst og láni mér eða hvort ég fái ríkisábyrgð og taki lán. Það er enginn munur á ábyrgð ríkisins og láni frá ríkinu. Þetta vil ég að komi alveg skýrt fram.  Tryggingasjóður útflutnings er líka fyrirbæri sem ég sé einmitt hjá einkageiranum. Þetta eru svokölluð kröfukaup og þegar ég stóð í atvinnurekstri ætlaði mitt fyrirtæki að fara út í kröfukaup en reyndist vera 10 árum of snemma í því. Kröfur komu miklu seinna. Kröfukaup felast í því hreinlega að einkaaðili kaupi kröfu á t.d. erlent fyrirtæki og selji hana svo aftur til viðkomandi lands. Þetta er í gangi um allan heim á vegum einkaaðila. Hvað er ríkið að kássast í þessu og drepa niður einkaframtak? Ég held að ég hafi ekki miklu meira að segja um frumvarpið sem slíkt en það er kannski undarlegt í öllu því frjálsræði sem við stundum í dag og því að auka frjálsræði og í allri þeirri útrás og öllu þessu fína sem við höfum upplifað að menn skuli koma með svona sovétfyrirkomulag á nýsköpun og rannsókn, einmitt núna. Í stað þess að láta Byggðastofnun deyja drottni sínum eins og hún á að gera skuli hún vera spyrt saman við sæmilega heilbrigðar stofnanir þannig að úr verði einn allsherjarbræðrabani. Það er rétt, frú forseti, að rannsóknir á Íslandi hafa stóraukist en ekki á vegum hins opinbera. Það eru einkafyrirtæki eins og deCode, Íslensk erfðagreining, það eru Actavis og Marel og fleiri, mörg fyrirtæki sem stunda rannsóknir, bara í bisness. Það hefur stóraukist sem betur fer og hefur leitt til mikillar hagsældar fyrir land og þjóð. Við þurfum að stuðla að þessu. Við þurfum að styrkja þetta með því að búa til gott og varanlegt og vinsamlegt kerfi fyrir fyrirtæki og það höfum við verið að gera undanfarið og megum gera enn betur, lækka skatta enn meira og gera allt kerfi miklu einfaldara. Þá verð ég að lokum, frú forseti, að geta um tilurð frumvarpsins. Það var náttúrlega alveg með ólíkindum. Maður les í blöðunum um einhvern blaðamannafund þar sem var tilkynnt um frumvarp sem ekki var búið að samþykkja í stjórnarflokkunum. Hvert er eiginlega hlutverk þingflokka sem standa að ríkisstjórn ef ekki á einu sinni að þurfa að láta þá samþykkja það? Ef við hefðum viljað gera einhverjar breytingar á þessu, segjum svo, er það ekki hægt, það er búið að kynna frumvarpið. Svo er sagt að frumvarpið hafi verið kynnt. Jú, jú, það var kynnt og ég held að bara allir á þeim kynningarfundi hafi mótmælt. Svo heitir það að frumvarpið hafi verið kynnt Sjálfstæðisflokknum. Já, já. Og þar með liggur í loftinu að hann hafi samþykkt það með fögnuði. En það var ekki þannig. Menn eru ekkert fagnandi yfir þessu. Ég er ekki sá eini, við erum a.m.k. tveir af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem erum ekki fagnandi yfir þessu frumvarpi og teljum að önnur leið hefði verið betri, leggja Byggðastofnun snyrtilega niður eða láta hana sinna bara ráðgjöf og fara þá leið að styrkja Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins með þeim hætti að það verði meira einkafrumkvæði þar og venjuleg viðskiptasjónarmið. En því miður var sú leið ekki farin og nú er spurningin - ég sit ekki í hv. iðnaðarnefnd sem hefur málið til umfjöllunar, því miður - hvernig iðnaðarnefnd tekur á þessu og hvort takist að laga eitthvað þennan óskapnað sem við stöndum hérna frammi fyrir, óskapnað sem felst í því að taka upp sjónarmið sem þóttu voðalega fín í Sovétríkjunum 1930–1950 og skipuleggja alla hluti ofan frá af grænu skrifborðunum þar sem allt vitið liggur og stýra öllu atvinnulífinu á þann hátt í staðinn fyrir að láta atvinnulífið blómstra og vaxa á eigin forsendum, láta fólkið sem vinnur á gólfinu taka ákvarðanir og láta nýsköpun eiga sér stað þar sem nýsköpun á að eiga sér stað, hjá einstaklingum sem vaka alla nóttina, standa vaktina og reyna að sjá út hvernig hagur þeirra getur vænkast og batnað með því að stunda rannsóknir og fara út í bisness.

Virðulegur forseti. Ef það er rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að þetta frumvarp sé eins og það hafi verið samið í Sovétríkjunum á árabilinu 1930 til 1950 þá er engum blöðum um það að fletta hvaða sögulegu persónu hv. þingmaður telur hæstv. iðnaðarráðherra gegna hlutverki fyrir hér í dag. Ég verð að játa að þó að hv. þm. Pétur H. Blöndal virðist að minnsta kosti í öðru hvoru máli vera ábyrgðarlaus af stjórnar athöfnum þá er ég alveg orðinn ruglaður í ríminu í þessari umræðu. Sovétfyrirkomulag kallar hann þessi frumvörp og þó er mér ekki annað ljóst en að um sé að ræða stjórnarfrumvarp frá ríkisstjórn Íslands og veit ekki betur en að meiri hluti ráðherra í þeirri ríkisstjórn komi úr Sjálfstæðisflokknum. Og hélt til þessa að frumvarpið hefði verið kynnt í þingflokki Sjálfstæðisflokksins og hann stutt að það yrði lagt fram í þinginu. En nú upplýsir hv. þingmaður að allir fundarmenn á þingflokksfundi Sjálfstæðisflokksins hafi mótmælt frumvarpinu. Þá hlýtur maður að spyrja: Á það líka við um ráðherrana? Því hér er nú um stjórnarfrumvarp að ræða og ég hygg að einir sjö ráðherrar sitji þingflokksfundi Sjálfstæðisflokksins ef mér skjöplast ekki. Eða hvernig er þessu eiginlega farið í Sjálfstæðisflokknum? Eigum við almennt að búast við að stjórnarfrumvörp sem hér koma fram séu í andstöðu við annan af stjórnarflokkunum og hafa þingflokkar þeirra ekkert um framlagningu þeirra að segja? Eða hvað býr hér að baki hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal? Er Sjálfstæðisflokkurinn ekki sá sem stendur að flutningi þessa frumvarps og styður hann að meiri hluta til þetta sovétskipulag 

Frú forseti. Ég sagði að það hefði verið kynning hjá þingflokknum. Þar voru ekki nándar nærri allir mættir. Þær raddir sem heyrðust þar voru gegn frumvarpinu. Nokkrir sögðu ekki neitt. Það getur vel verið að þeir hafi bara verið hjartanlega sammála og mjög ánægðir.  Svo er það spurningin hvort ég sé ábyrgðarlaus eða hvað sé að gerast. Ég hef alltaf haft efasemdir um Byggðastofnun og mér finnst að sagan taki undir með mér í því. Byggðastofnun stendur sig ekki vel enda, eins og ég hef fært rök fyrir, skekkir hún samkeppnisstöðu fyrirtækja úti á landsbyggðinni með því að styrkja sum fyrirtæki en önnur ekki. Það er alltaf slæmt því menn hafa tilhneigingu til að styrkja þau fyrirtæki sem illa ganga, sem eru illa rekin, og þau lenda þá í samkeppni við vel reknu fyrirtækin sem verða undir. Það er ekki gott. Styrkir eru bara yfirleitt alltaf hættulegir og mjög vandmeðfarnir. Þannig að ég hef sjálfur verið á móti Byggðastofnun alla tíð og það hefur legið á hreinu. Ég var með mikinn fyrirvara í þingflokknum um þetta mál.

Virðulegur forseti. Það kemur mér ekkert á óvart að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi efasemdir um Byggðastofnun. Ég held að ræða þingmannsins um það efni sé full heilinda. Mig undraði bara þegar hann lét að því liggja í máli sínu að mikil andstaða hefði verið við málið í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Það hefur augljóslega ekki verið því að málið er hér flutt sem stjórnarfrumvarp. Sjö þingmenn Sjálfstæðisflokksins sitja sem ráðherrar í þeirri ríkisstjórn sem leggur málið fram sem stjórnarfrumvarp. Það fer nú nærri því að vera meiri hluti í þingflokknum því hann telur ekki mikið meira en 20 manns, held ég. Það er því algerlega og fullkomlega á pólitíska ábyrgð Sjálfstæðisflokksins þó hv. þm. Pétur H. Blöndal geti auðvitað haft sína sérskoðun á því. Það vakti hins vegar athygli mína hvaða orðalag hv. þingmaður kaus að nota um tillöguflutning flokksbræðra sinna í Sjálfstæðisflokknum hér á Alþingi, að þeir séu í stjórnarfrumvörpum sem þeir standa að að leggja til við Alþingi Íslendinga sovétskipulag. Og þau frumvörp sem ríkisstjórn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokksins leggur fram á Alþingi séu frumvörp í þeim anda sem lögð voru fram á sovéska þinginu á árabilinu 1930 til 1950. Mér fannst það lýsa svo miklum málefnaágreiningi að mér var næst að halda að hv. þm. Pétur H. Blöndal teldi sig vera starfandi í einhvers konar kommúnistaflokki sem ætlaði að miðstýra hér öllu atvinnulífi. Mér finnst það miklar ýkjur og fjarri öllu sanni því þó hafa megi verulegar efasemdir um Byggðastofnun þá held ég að það sé nokkuð langt yfir markið skotið að líkja því við eitthvert Sovét-Ísland.

Frú forseti. Ég ætla að endurtaka að það sem ég var að fjalla um var kynning fyrir þingflokkinn. Hún var sögð vera þannig að málið hefði verið kynnt fyrir þingflokki Sjálfstæðisflokksins, og bara búið. Ekki orð um hvort komið hefðu einhverjar neikvæðar raddir þar fram. Það er það sem ég var að gagnrýna. Það komu fram neikvæðar raddir í þeirri kynningu. Hvort við erum hér með kommúnistaflokk eða ekki? Ríkisstjórnin hefur gert mjög marga og góða hluti. Hún hefur stundað einkavæðingu. Hún hefur selt bankana. Hún hefur gert mjög marga hluti, lækkað skatta og minnkað álögur á fyrirtæki. Ég er afskaplega ánægður með það. Þó það komi eitt og eitt frumvarp sem er að mínu mati til skaða þýðir það ekki að ég sé einhvern veginn snúinn frá ríkisstjórninni. Langt í frá. Ég má hafa mína skoðun á þessu máli. Ég hef hana. Það vill svo til að ég hef stundum skoðanir sem kannski fara ekki alveg saman við skoðanir annarra. Ég hef aldrei nokkurn tímann sagt að við sjálfstæðismenn hugsum svona eða hugsum hinsegin. Ég er ekki beintengdur við heila allra sjálfstæðismanna, eins og sumir samfylkingarmenn eða vinstri grænir tala stöðugt: Við vinstri grænir eða við samfylkingarmenn ályktum svona eða hinsegin. Ég hef mína skoðun og hún fer yfirleitt saman við skoðanir flokksbræðra minna, þess vegna er ég nú í flokknum, og í öllum meginmálum sammála stefnu hans.

Hæstv. forseti. Lokaorð hv. þingmanns voru þau að skoðanir hans færu yfirleitt saman við skoðanir flokksbræðranna og systkinanna. Ég held að í þessu máli sé nú ansi langur vegur frá því að svo sé. Þar sem þau sjónarmið eru líka uppi í hans þingflokki, eins og hann veit náttúrlega, að í þessu frumvarpi sé alls ekki gengið nógu langt í sambandi við byggðastefnu. Þannig að það er svolítið erfitt að nálgast flokkinn, virðist vera, í þessu máli. En ég vona nú að það standi allt til bóta. Hv. þingmaður sagði að hann hefði gjarnan viljað að Byggðastofnun yrði látin deyja drottni sínum. Ég hefði reiknað með að hv. þingmaður teldi þó að þetta fyrirkomulag væri skárra en það sem nú er. Við erum þó að fækka ríkisstofnunum og fækka ríkisforstjórum. Af því hlýst nokkur hagræðing. Það hlýtur að vera jákvætt fyrir hv. þingmann. Svo er það þetta með að við séum að stýra atvinnulífinu. Það er ekki rétt. Við erum ekki að stýra atvinnulífinu með þessu frumvarpi. Við erum hins vegar að gera nákvæmlega eins og aðrar þjóðir sem við berum okkur saman við og þjóðir sem hafa náð árangri á sviði nýsköpunar, eins og t.d. Finnar. Við erum að efla þekkingarsetur um allt land þar sem kemur saman háskólastarfsemi, rannsóknarstarfsemi og síðan fyrirtækjastarfsemi. Í þessum þekkingarsetrum verða til hugmyndir sem síðan verða að atvinnutækifærum og fyrirtækjum. Þetta er það sem allar þjóðir eru að vinna að og ég veit að Íslendingar eru ekkert öðruvísi. Ég er því sannfærð um að þetta mál verður til að efla okkur í sambandi við sprotastarfsemi, sprotafyrirtæki, uppbyggingu þeirra og nýsköpun í landinu.

Frú forseti. Ég get vel trúað að hæstv. iðnaðarráðherra þyki erfitt að nálgast Sjálfstæðisflokkinn. Enda gerir hann það utan frá. Hann talar yfir hann. Hann ákveður á blaðamannafundi það sem við eigum að taka ákvörðun um. Það er kannski ekkert skrítið þó það sé erfitt að nálgast flokkinn.

Hæstv. forseti. Á blaðamannafundinum sem haldinn var kynnti ég ekki frumvörp. Ég fór ekki með neitt frumvarp á þann fund. Það veit hv. þingmaður. Hins vegar kynnti ég þetta mál í meginatriðum enda hafði ég gert samkomulag við ráðherra Sjálfstæðisflokksins um það. Þeir styðja þetta mál að fullu. Ég get svo ekki svarað til um það hvernig þeir vinna gagnvart sínum þingflokki. Það er eitthvað sem hv. þingmaður veit meira um. En þessi aðferð er ekki nein nýjung. Þetta er oft gert og yfirleitt eftir ríkisstjórnarfundi. Þá liggur frammi dagskrá um það sem hefur verið á dagskrá viðkomandi fundar og fjölmiðlar fá aðgang að þeirri dagskrá og hafa síðan samband við ráðherrana og fá upplýsingar. Það sem hv. þingmanni líkaði kannski ekki í þessu sambandi var að við sýndum þarna hluta af þeim glærum sem voru kynntar á fundi með þingflokknum en því miður mættu ekki allir á hann. En einhverjir mættu. Það sem ég er að segja er að það er svo mikil breidd. Ef hv. þingmenn mundu ná saman innan Sjálfstæðisflokksins um þetta mál er ég sannfærð um að þeir mundu einmitt mætast í þessu frumvarpi. Því hér er hin sannkallaða miðjuleið farin.

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða frumvarp til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Frumvarpið gengur út á að stofna Nýsköpunarmiðstöð Íslands og renna þar saman ýmsum verkefnum. Saman eigi þessi gjörð að geta orðið til þess, ef tilgangur frumvarpsins er rétt skilinn, að stuðla að því að hér verði betri þjónusta við nýsköpun og sprotafyrirtæki hvar sem er á landinu og stefnt er að því að efla atvinnustarfsemi almennt og stuðla að jákvæðri byggðaþróun. Það hefur farið fram nokkur umræða um þessi mál í dag og menn hafa haft ýmis sjónarmið uppi sem er ekki óeðlilegt vegna þess að það liggur fyrir að skiptar skoðanir eru í þessu máli, hæstv. forseti. Ekki bara á milli stjórnar og stjórnarandstöðu heldur eru einnig verulega skiptar skoðanir milli ríkisstjórnarflokkanna. Hér var síðast í ræðustól hv. þm. Pétur H. Blöndal sem lýsti þessu frumvarpi sem það væri komið beint frá ráðstjórninni sálugu í Sovétríkjunum. Við stjórnarandstæðingar höfum stundum notað þau orð að margt af verkum ríkisstjórnarinnar mætti nú ráða í með tilliti til þess að í landinu ríkti hálfgerð ráðstjórn. En látum það liggja á milli hluta. En þetta mátti ráða af orðum hv. þm. Péturs H. Blöndals hér áðan. Það liggur auðvitað fyrir að það eru greinilega deilur milli stjórnarliða í málinu, Sjálfstæðisflokks annars vegar og Framsóknarflokksins, þó ekki liggi alveg ljóst fyrir eftir ræðu hv. þingmanns þegar hann nefndi sjálfan sig og örugglega einn til viðbótar, hversu víðtækur ágreiningurinn er. Það er kannski þess vegna sem hæstv. ráðherra hefur lýst því í viðtölum að hún teldi líklegt að Sjálfstæðisflokkurinn mundi samþykkja þetta mál að mestu leyti. Þegar við ræðum byggðamál er afar erfitt að einangra þá umræðu. Byggðamál almennt og atvinnustarfsemi í landinu skiptir auðvitað allar byggðir verulegu máli. Það ætti varla lengur að þurfa vitnanna við í þeim efnum að það er atvinnustigið sem skiptir höfuðmáli um hvort fólk treystir sér til að setjast að á ákveðnum stöðum eða ekki. Fyrst spyr fólk hvort það hafi atvinnu og geti haft nægar tekjur og ef fólk ákveður að setjast að á einhverjum stað er það væntanlega vegna þess að fólk treystir á að hafa atvinnumöguleika. Síðan koma auðvitað fjöldamörg önnur atriði til skoðunar hjá hverri fjölskyldu fyrir sig eins og menntamál, dagheimilismál, menning og afþreying og síðast en ekki síst samgöngur, hvernig þær eru til og frá viðkomandi landsvæði. Allt skiptir þetta geysilega miklu máli þegar við erum að tala um byggðaþróunina í heilu lagi. Hitt held ég að fari ekkert á milli mála, hæstv. forseti, að að sumu leyti hefur stefna ríkisstjórnarinnar veikt byggðirnar verulega. Ég held að þurfi ekki að nefna nema sjávarútveg í því sambandi og þá óvissu sem fylgt hefur því í sjávarbyggðunum að menn hafa ekki getað vitað til langs tíma eða jafnvel stutts, hvort atvinnurétturinn sem byggir á sjávarfanginu yrði þar til staðar eða ekki. Þegar byggðirnar víða um landsbyggðina hafa veikst og atvinnuástandið og íbúðaverð hefur lækkað, þá kemur auðvitað að því eins og oft er að jafnvel þó að finna megi menn sem vilja fara af stað í atvinnurekstur í viðkomandi byggðarlögum þá eru lánskjörin þannig, eða lánamöguleikarnir að þeir eru oft og tíðum tengdir við eignir manna, menn þurfa oft að veðsetja eignir sínar persónulega til að fá fjármagn til að hefja atvinnustarfsemi. Og þegar munar jafnmiklu og gerir í dag, þ.e. að menn selja t.d. þokkalega gott einbýlishús í Reykjavík á um 50 millj. en kannski allt niður í 5 millj. á ákveðnum stöðum úti á landi, tíu sinnum minna verð, þá liggur það auðvitað í hlutarins eðli að ef menn þurfa að veðsetja eignir sínar til þess fá fé þá er veðhæfni manna afar misjöfn. Byggðastofnun hefur á undanförnum árum verið lánastofnun landsbyggðarinnar einkum á þeim svæðum sem átt hafa erfiðast uppdráttar. Oft og tíðum hafa lánveitingar Byggðastofnunar orðið til þess að hægt hefur verið að viðhalda atvinnulífi eða snúa vörn í sókn á einstaka stað vegna þess að aðgangur að lánsfé hefur verið til staðar. Hinu er auðvitað ekkert að leyna að Byggðastofnun hefur oft tapað fjármunum út á lánastarfsemi sína. En við skulum heldur ekki gleyma því að í hlutverki stofnunarinnar felst að taka áhættu á að lána inn á atvinnusvæði þar sem þörf er fyrir og vissulega er það svo með Byggðastofnun, eins og er reyndar með Nýsköpunarsjóð einnig. Þar hefur verið tekin áhætta sem hefur ekki alltaf skilað sér. Það á auðvitað við um alla lánastarfsemi, hvort sem við erum að tala um Nýsköpunarsjóð eða Byggðastofnun. Hæstv. forseti. Ég hef nokkrar efasemdir um þetta frumvarp, ég hefði viljað sjá að menn tækjust á við vanda Byggðastofnunar. Ég veit ekki nákvæmlega hver hann er. En ég heyrði hæstv. ráðherra segja, held ég í andsvari í dag, að það þyrfti einhverja milljarða inn í Byggðastofnun til að efla starfsemi hennar. Gott væri ef hæstv. ráðherra vildi upplýsa nánar í þessari umræðu hversu marga milljarða hér er um að ræða til að ná stöðu Byggðastofnunar í eðlilegt form að því er varðar lánveitingar og styrkveitingar eða aðkomu með hlutafé inn í fyrirtækið til að styrkja atvinnulíf. Hér er einnig lagt upp, hæstv. forseti, að í stað lána geti komið til lánsloforð frá stofnunum og þá kannski gegn því að lánsábyrgð fáist frá ríkinu, slík ábyrgð verði sem sagt veitt og væntanlega er hún þá veitt vegna þess að áhættan er of mikil að mati þeirra sem sótt er um lán til. Þess vegna þurfi að sækja um ríkisábyrgð. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig þessar ríkisábyrgðir verði veittar. Eru það ráðuneytin eða ríkisstjórnin eða hvernig hyggjast menn veita þessa ríkisábyrgð? Við höfum einhvers staðar lög um ríkisábyrgðir ef ég man rétt, frá fyrri tíð og oft hafa verið sett lög um ríkisábyrgð á sérstökum skuldbindingum. Þá er sennilega nærtækast að minnast á undirbúning til álframkvæmda hér á landi og annað slíkt í því sambandi eins og lántökur vegna orkuöflunar. Ég sé að tími minn flýgur nokkuð hratt áfram, hæstv. forseti, en ég vil víkja hér að 1. og 2. gr. frumvarpsins. Það er auðvitað fróðlegt að lesa greinarnar og einkum það sem sagt er um þær á bls. 17, þar sem segir að hér verði um að ræða sameiningu Byggðastofnunar, Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins í Nýsköpunarsjóð Íslands. Síðan segir, með leyfi forseta: „Starfssvið þessara þriggja stofnana er hliðstætt og skarast að nokkru leyti, enda er hlutverk þeirra allra að vinna að nýsköpun og atvinnuþróun í þágu bættrar samkeppnisstöðu landsins og bættra lífskjara. Hvatinn að sameiningunni er fyrst og fremst þörf fyrir sterkari rannsókna- og starfseiningar og almennt vaxandi krafa um sveigjanleika og meiri árangur.“ Gott og vel. Þetta eru ágæt orð á blaði. En ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki hefði verið nær að taka Byggðastofnun fyrir sérstaklega, gera starfsumhverfi hennar sveigjanlegra og stefna þar til meiri árangurs heldur en að fara þá leið sem hér er lögð til. Er það svo, hæstv. ráðherra, að menn séu kannski m.a. að fara þessa leið vegna þess að það eigi ekki að leggja mikla fjármuni inn í Nýsköpunarsjóð Íslands heldur eigi að láta þennan samruna stofnunarinnar bera lánastofnunina uppi að einhverju leyti? Samt er það ekki eins og lagt er upp í frumvarpinu vegna þess að í frumvarpinu er talað um að Byggðasjóður muni taka við útlánasafni, hlutafjáreign, handbæru fé og fullnustueignum Byggðastofnunar. Þá muni Byggðasjóður yfirtaka innlend og erlend lán sem stofnunin hefur tekið og útgefin láns- og hlutafjárloforð. Þetta segir um Byggðasjóðinn sem á að vera starfandi lánastofnun með sérstakri stjórn. Síðan segir um aðrar eignir, með leyfi forseta: „Að öðru leyti tekur Nýsköpunarmiðstöð Íslands við eignum, réttindum og skyldum Byggðastofnunar.“ Síðan er talað um annan sjóð, þ.e. Tryggingarsjóð útflutnings og í frumvarpinu segir að hann muni halda eignum og skuldbindingum tryggingardeildar útflutnings. Einnig segir að Tækniþróunarsjóður muni halda eignum og skuldbindingum Tækniþróunarsjóðs. Hér er því í raun verið að tala um að búa til eina stofnun sem heitir Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Við þann samruna verða væntanlega einhverjar breytingar á mannaráðningum og sjálfsagt er það rétt sem hæstv. ráðherra sagði í dag, að forstjórum muni a.m.k. fækka. En það verða þrjár stjórnir yfir þessum sjóðum. Ein stjórn yfir hverjum sjóði. Mér sýnist að þeir eigi að starfa nokkuð sjálfstætt en samt eiga þeir að taka mið af starfsemi hvers annars hvað varðar lánveitingar og markmið, ef ég hef tekið rétt eftir. Verið er að setja saman og búa til eina stofnun, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, en innan vébanda hennar starfa þrír lánasjóðir. Síðan segir í athugasemdum um 1. gr., með leyfi forseta: „Stuðningsþjónusta Impru og þróunarsviðs Byggðastofnunar verður samþætt og við það eflist stuðningurinn við atvinnuþróunarfélög og ráðgjafa.“ Ég spyr hæstv. ráðherra. Hefði ekki nákvæmlega eins verið hægt að ná þessu fram varðandi atvinnuþróunarfélögin og ráðgjafana með því að efla Byggðastofnun og þróunarsvið hennar án þess að þetta rynni saman í eina stofnun? Hefðum við ekki kannski verið að ná sömu eða jafnvel betri markmiðum með að láta aðra starfsemi vera sér og Byggðastofnun sér? Þetta eru þær spurningar sem ég vildi leggja fyrir ráðherrann. Um 2. gr. er vikið að fjármagni. Þar segir, með leyfi forseta: „Áfram verður tryggt fjármagn til starfsemi atvinnuþróunarfélaga á landsbyggðinni …“ Ég hef ekki séð að það væri sérstaklega tekið fram að lagt yrði nýtt fé í sjóðinn varðandi byggðalánin, þ.e. Byggðasjóðinn. Ég spyr hæstv. ráðherra, miðað við orð hennar í dag um einhverja milljarða inn í Byggðastofnun. Hvað erum við að tala um inn í þann sjóð svo hann verði starfhæfur með svipuðum styrkleika og aðrir sjóðir, Tryggingarsjóður útflutnings og Tækniþróunarsjóður? Þetta held ég að sé nauðsynlegt að fá upplýst fyrir fram því eins og ég sagði áður hef ég miklar efasemdir um frumvarpið. En það sem lýtur að markmiðum og tæknilegum útfærslum mun væntanlega skýrast betur í störfum iðnaðarnefndar og við munum sjálfsagt hafa betri upplýsingar eftir 1. umr. til að glöggva okkur á málinu svo það er kannski ekki rétt að slá málið af svona í upphafi, og gefa frumvarpinu séns. Auðvitað hljótum við að vilja að hægt sé að ná árangri varðandi byggðamálin. En það vantar mikið á. Eins og ég sagði er ekki til nein tæmandi upptalning á því hvað teljast byggðamál nema ef við segðum í stuttu máli eitthvað á þá leið að fyrir landsbyggðina hljóta byggðamál að vera það að ná svipuðum lífskjörum, svipuðum möguleikum til menningar, afþreyingar, samgangna, menntunar, starfa og fjölbreytileika og fólk býr við á Reykjavíkursvæðinu. Það hlýtur að vera markmið að við reynum að ná því að fólk á landsbyggðinni eigi nokkurn veginn jafna möguleika á við fólk sem býr á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Þá er ég að tala um Reykjavíkursvæðið í heilu lagi og jafnvel byggðirnar sem hér eru næst þar sem er orðið innan við klukkutímaferðalag inn á Stór-Reykjavíkursvæðið þar sem menn geta nýtt sér alla þá þjónustu sem þar er til staðar. Til að landsbyggðin haldi velli þarf að efla þar atvinnulíf, samgöngur, menntun og efla þarf jafnvel stuðning við atvinnulífið. Ef sú leið sem hér er farin getur náð þessum markmiðum ætla ég að lýsa yfir að ég verð ákaflega feginn. En það verður þá að sannfæra þann sem hér stendur um að með frumvarpinu séum við að fara leið sem muni skila okkur einhverjum árangri. Byggðaáætlanir undanfarinna ára hafa ekki skilað okkur neitt áfram. Þar hefur verið mikið af orðum og mikið af yfirlýsingum og mikið af stefnumálum. En það er ekki hægt að segja að okkur hafi miðað áfram hvað fjölmargar byggðir varðar. Við sjáum það á Austurlandi núna við þær miklu framkvæmdir, að þar er gott atvinnuástand og þangað mun fólk sækja. En það er verra annars staðar á landsbyggðinni, án þess að ég sé að mæla með álverum í hverjum landsfjórðungi.

Virðulegur forseti. Við ræðum um Nýsköpunarmiðstöð Íslands, þ.e. frumvarp til stofnunar hennar, eða þrísköpunarmiðstöðina eins og hún hefur verið kölluð í daglegu tali því þar á að steypa saman þremur stofnunum í eina. Félagar mínir í þingflokki Samfylkingarinnar sem með mér sitja í iðnaðarnefnd hafa farið yfir helstu áherslur okkar varðandi málið í ræðum fyrr í dag. Ég kem hér fyrst og fremst til að leggja áherslu á örfá atriði. Það sem fyrst og fremst hefur vakið athygli okkar í þinginu og kannski almennings á þessu máli, sérstaklega á síðustu vikum, er sú uppreisn sem gerð hefur verið gegn stjórninni og hefur vakið ákveðnar spurningar um hvernig stjórnarfarið sé í landinu og hvernig sé staðið að meirihlutaákvörðunum í ríkisstjórninni og hver styður hvað og hver styður ekki hvað. Kvað svo rammt að því áðan í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals að hann lýsti því yfir að þessi frumvörp væru sovétskipulaginu helst lík og hefðu getað verið flutt sem frumvörp á þingi kommúnistaflokksins í Ráðstjórnarríkjunum sjálfum á árabilinu 1930 til 1950. Þó það sé nú áður en ég fæddist, held ég að það sé um líkt leyti og Jósef Stalín réði þar ríkjum, einhver illræmdasti harðstjóri allra tíma. Þegar gengið var á þingmanninn hvers vegna hann veldi samflokksmönnum sínum og stjórnarháttum þeirra þessar lýsingar, þá kvað hann að á þingflokksfundi þar sem þetta mál hefði verið kynnt með sjálfstæðismönnum hefðu allir sem hefðu talað mótmælt frumvarpinu. Þess vegna er nauðsynlegt að ganga eftir því hvernig þetta mál stendur eiginlega, hvort þingflokkur Sjálfstæðisflokksins sé bara í heilu lagi á móti því sem hér er flutt sem stjórnarfrumvarp. Því það er mikilvægt fyrir þingið að það sé ljóst hvað eru stjórnarfrumvörp og hvað eru frumvörp einstakra þingmanna og hvaða mál megi búast við að hljóti brautargengi fyrir tilverknað stjórnarmeirihlutans. Þá kemur á daginn, hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, að honum er kunnugt um einn þingmann í Sjálfstæðisflokknum auk sín sem sé á móti frumvarpinu. Ég hygg að það hljóti að vera hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sem hefur verið sárt saknað í umræðunni í dag eftir að hafa farið nokkuð mikinn í fjölmiðlum þegar málið kom fyrst fram. En umræðunni er ekki lokið og við hljótum að vænta þess að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson komi hér og geri grein fyrir afstöðu sinni. En það liggur þá fyrir að það er aðeins öruggt um andstöðu tveggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Við hljótum hins vegar að lýsa eftir því við 1. umr. málsins hver sé afstaða Sjálfstæðisflokksins til þess stjórnarfrumvarps sem liggur fyrir. Frumvarpið er flutt af ríkisstjórn Íslands og það er lágmarkskrafa að við 1. umr. um málið liggi fyrir hver sé afstaða stærsta þingflokksins sem sæti á á Alþingi til málsins. Ég tala nú ekki um þegar hann er annar stjórnarflokkanna sem að málinu koma. En meðan svo er ekki verðum við að telja að málið liggi þannig, líkt og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur hér lýst, að það séu í raun aðeins tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hafi um þetta efasemdir, hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þá þingmenn hans flestir í iðnaðarnefnd, séu því samsinna. Það er því öndvert við ýmsar þær fréttir sem borist hafa undanfarið sem hafa m.a. verið á þann veg að allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins í iðnaðarnefnd séu andvígir málinu og muni ekki veita því brautargengi úr nefndinni til 2. umr. Ég held að mikilvægt væri að vita ef það er misskilningur eins og virðist mega ráða af orðum hv. þm. Péturs H. Blöndals sem segir að það séu aðeins tveir sjálfstæðismenn sem séu á móti frumvarpinu. Maður hlýtur að gefa sér að þeir styðji það nema þeir komi hér í ræðustólinn og tilgreini eitthvað annað því svo virðist vera að mikill stuðningur sé við málið hjá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í iðnaðarnefnd og nauðsynlegt að það sé leiðrétt ef svo er ekki. Það er að minnsta kosti venjan þegar ráðherrar senda samráðherra sinn fram með frumvarp sem er stjórnarfrumvarp þá sé við það tryggur stuðningur fyrir fram og líka að þau mál hafi verið kynnt í þingflokkum stjórnarflokkanna og samþykkt þar. En það mátti ráða af ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals áðan að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins sé ekki lengur nein valdastofnun, heldur hafi þeir bara fengið kynningu á málinu en ekki tekið það til neinnar formlegrar afgreiðslu og það raunar á fásóttum fundi. Ekki hægt að skilja það öðruvísi en að þingflokksfundir Sjálfstæðisflokksins séu einhvers konar kynningarfundir fyrir ráðherra Framsóknarflokksins til að kynna þau mál sem þeir hyggjast flytja án þess að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi nokkuð um það að segja. Það væri út af fyrir sig fróðlegt að fá af þessu nánari lýsingar þar sem samkvæmt lýsingum hv. þm. Péturs H. Blöndals voru allir sem tóku til máls á fundinum á móti frumvarpinu en þó vissi hann aðeins um einn þingmann annan en sjálfan sig sem væri í þeim þingflokki á móti því. Það verður þá að draga þá ályktun að allir þeir sem tóku til máls á þeim fundi hafi verið tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Þeir hafa þá kannski verið einir á þessum kynningarfundi hæstv. iðnaðarráðherra. En allt um það. Við höfum út af fyrir sig í dag í Samfylkingunni lýst meginsjónarmiðum okkar til málsins. Það sýnist ekki vera ráðlegt að blanda saman í eitt þeim þætti málsins sem snýr að nýsköpun og þeim þætti sem snýr að byggðamálum. Það virðist að ýmsu leyti hafa verið vandað til þess verks að vinna að sameiningu á Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun, en það að ætla að skeyta Byggðastofnun þar aftan við er óráðlegt og ekki gert til að þjóna málinu heldur kannski fyrst og fremst til að reyna að leysa hæstv. iðnaðarráðherra úr þeim mikla vanda sem hæstv. ráðherra hefur allt þetta kjörtímabil og kannski kjörtímabilið á undan líka verið í með byggðamálin og skjóta þeim með einhverjum hætti inn. Auk þess leggjum við á það áherslu að forsendurnar fyrir lánastarfsemi Byggðastofnunar séu mjög breyttar og full ástæða til að hverfa frá þeirri áherslu sem hefur verið á lánastarfseminni og leggja þess í stað fremur áherslu á að styrkja þau verkefni sem menn telja vera styrks verð en hverfa af braut lánveitinganna og ríkisábyrgðar svo sem eins og almennt er viðleitnin í ríkisrekstrinum á öllum sviðum. Ég held að það sé ekki annað en nútímaviðhorf í opinberri stjórnsýslu og fjármálum hins opinbera. Ég verð að segja að manni sýnist sem frumvarpið sem hæstv. iðnaðarráðherra flytur hérna sé um margt gamaldags og miðist við einhvern veruleika sem var. Auðvitað er algerlega fráleitt að ætla að reka nýsköpunarmál, sem almennt skipta máli fyrir landið allt og ekki síst fyrir meginkjarna byggðarinnar sem er þrátt fyrir allt á suðvesturhorninu þar sem langstærstur hluti landsmanna býr, í einni stofnun undir einhverju sérstöku byggðaljósi. Nýsköpunarmálin skipta máli fyrir unga fólkið í Reykjavík og í kringum borgina, á höfuðborgarsvæðinu öllu, alveg eins og annars staðar á landinu. Um þau ber auðvitað að fjalla sem verkefni landsins alls en ekki í stofnun sem leggur sérstaka áherslu á þær byggðir sem helst eiga í vök að verjast í landinu á sama hátt og ekki ætti að nálgast byggðamálin út frá hinum þrönga sjónarhóli nýsköpunar. Ég held að út af fyrir sig hafi það verið leitt í ljós með fullnægjandi hætti í umræðunni í dag hversu óheppilegt væri að steypa slíkri tvenns konar starfsemi saman í eitt og báðir málaflokkarnir séu þess eðlis að þá verði að nálgast með allt öðrum hætti. Ég játa það við þessa umræðu að ég hef verið í hópi efasemdarmanna um ýmis þau verkefni sem ráðist hefur verið í undir flaggi byggðastefnu á undanförnum árum og áratugum. Á stundum virðist heldur mikið af fjármunum fara þar, vissulega af góðum hug en í heldur vonlítil verkefni. Það þyrfti að endurskoða þær áherslur sem þar hafa verið uppi. En þar sem ég er ekki sérfróður um byggðaþróunina og heldur ekki um þær byggðir sem hér eiga hlut að máli þá er hef ég fyrst og fremst, þetta kjörtímabil mitt hér á þinginu, verið áhorfandi og áheyrandi að þeirri umræðu. Ég get ekki sagt að sú reynsla sannfæri mann um annað en að hæstv. ríkisstjórn sé í algeru öngstræti með málaflokkinn í heild sinni. Það kom kannski pínlegast á daginn þegar hér var lögð fram í þinginu skýrsla, „copy/paste“ sem kallað er, meira og minna sama skýrslan um málaflokkinn og lögð hafði verið fram áður. Í raun hafði ekkert gerst nema að við fengum fréttir af því að Byggðastofnun væri komin undir þær lágmarkskröfur sem gera verður til fjárhags slíkrar stofnunar eða þá að fréttir bárust af vandræðagangi í stjórn stofnunarinnar, átökum á milli stjórnarformanns og forstjóra hennar, af starfslokasamningum og öðrum misráðnum athöfnum á því sviði. Hér hef ég fyrst og fremst orðið vitni að því að hæstv. iðnaðarráðherra hafi leitast við að halda uppi vörnum fyrir ógöngur á ógöngur ofan. Við höfum lítið séð af árangri í þessu starfi, af nokkru sem státa mætti sig af eða af stefnumörkun sem menn hafa náð saman um, sem gefið hefur tilefni til að setja kraft og fjármuni í mikilvæga leiðangra á þessu sviði. Ég vil ekkert fullyrða um það. Auðvitað vaknar sú hugsun hjá manni hvort menn hafi gefist upp á Byggðastofnun eins og hún hefur verið og þetta sé frumvarp um að hún verði lögð niður. Ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt verður störfum í mesta lagi haldið jafnmörgum á Sauðárkróki en svo verði þetta smátt og smátt hluti af hinni stóru stofnun og heyri sögunni til. Jafnvel hæstv. ráðherra virðist búin að gefast upp á eigin stofnun, þrátt fyrir að hafa tekið margan slaginn og stundum í heldur vonlítilli aðstöðu til að verja það sem þar hefur farið fram. Virðulegur forseti. Ég árétta þá afstöðu mína að ég tel að það fari ekki vel á því að við sinnum nýsköpunarmálunum í stofnun sem sameinuð er úr þessum þremur stofnunum. Ég tel að það gæti farið vel á því, við eigum að skoða það vel í iðnaðarnefndinni, að sameina Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun og að þar hafi málið að mörgu leyti verið vel undirbúið. Sömuleiðis tel ég rétt að hverfa frá lánveitingum í þessari starfsemi og ábyrgðum, eins og menn hafa gert undanfarin ár, og leggja ríkari áherslu á byggðaaðgerðir í víðari skilningi, á að efla sveitarfélögin í að vinna að öflugri menntun á landsbyggðinni og betri samgöngum, eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fór ágætlega yfir í dag. Styrkjum yrði síðan varið til þeirra verkefna sem menn telja að fórnandi sé fé fyrir, fé skattborgara og almennings, en hætta þessari lánastarfsemi. Enda sjáum við á fjárfestingum og neyslunni í íslensku samfélagi í dag að skortur á lánsfé er sannarlega ekki það sem hamlar atvinnuþróun og uppbyggingu í atvinnumálum á Íslandi í dag.

Frú forseti. Ég vildi koma nokkrum atriðum að við 1. umr., þessa byggðamálaumræðu, sem verður að flokkast sem slík. Í fyrsta lagi vil ég halda til haga sjónarmiðum og stefnu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að byggðamál séu hluti af hinum almennu skilyrðum sem búsetu- og atvinnulífi er skapað um allt land. Það er fyrst og fremst á grunni hinna almennu skilyrða sem við eigum að vinna. Þau almennu skilyrði sem ég vil leggja áherslu á eru t.d. vegagerð. Samgöngur um allt land eru hornsteinn að samkeppnishæfri byggð. Byggðastofnanir geta ekki komið í staðinn fyrir slíkt. Í fréttum í kvöld var kynnt skýrsla sem Hagfræðistofnun hafði unnið um ástand vega og hagkvæmni þess að ráðast í frekari vegaframkvæmdir. Ef ég tók rétt eftir var sagt að bæði á Vestfjörðum og Norðausturlandi, einmitt þeim landsvæðum sem mest þörf er á að skapa öflugan stuðning við byggð og búsetu, væri verulega mikil þörf á auknum vegaframkvæmdum. Fram kom að vegaframkvæmdir á Vestfjörðum og Norðausturlandi hefðu dregist svo aftur úr að talið væri að samgöngur þar væru um 15 árum seinna þar á ferð en t.d. á sambærilegum landsvæðum í Noregi. Þetta þarf svo sem ekki að segja okkur hér. Við vitum þetta. Það þarf ekki að vinna skýrslu til þess. En það fyrsta sem skorið er niður af hálfu þessarar ríkisstjórnar til að bregðast við þenslu, sem verður fyrst og fremst á suðvesturhorninu, eru vegaframkvæmdir á Vestfjörðum, framlög til vega á Norðausturlandi og til vegagerðar um allt land. Þessu viljum við snúa við. Við teljum að efla þurfi stórlega vegagerð, einmitt á landsvæðum sem talið er að mest þurfi á byggða- og búsetuaðgerðum að halda.

Þetta snýst ekki um vegagerð.

Þetta snýst einmitt vegagerð, frú forseti. Þetta sýnir að hæstv. iðnaðarráðherra er á röngum vegi. Það eru verkin sem tala en ekki fjöldi stofnana. Sama má segja um fjarskiptin. Okkur berast æ fleiri áskoranir frá íbúum og sveitarfélögum vítt og breitt um landið sem halda að það sé enn í höndum Alþingis að auka framlög til fjarskiptamála. Þar er allt stopp. Einkavæðing Íbúðalánasjóðs sem stendur nú fyrir dyrum, en afhenda á bankakerfinu Íbúðalánasjóð, verður ekki til að styrkja landsbyggðina. Síður en svo. Tilvera Íbúðalánasjóðs hefur tryggt samkeppnishæfni íbúa á landsbyggðinni til að fá lán til íbúðakaupa og byggingaframkvæmda. Þessi grunnatriði skipta máli en ekki hvar stofnanir eru settar upp. Það eru verkin sem tala í þessu sem öðru. Meginvandi byggðamála og hæstv. ráðherra byggðamála er að halda að það sé hægt að horfa fram hjá því sem þörf er á og afsaka sig með því að setja upp stofnanir og hræra í stofnunum. Hinn almenni grunnur um allt land er í raun forsendan fyrir samkeppnishæfri byggð og búsetu. Meðan sá grunnur er ekki tryggður af þessari ríkisstjórn skiptir ekki meginmáli hvar hún setur upp byggðastofnanir. En þá kem ég að því máli. Það var með vissu stolti sem Byggðastofnun var flutt til Sauðárkróks á sínum tíma. Um það voru átök og skiptar skoðanir. En það var gert. Það var gert í þeirri trú að ætlunin væri að efla Byggðastofnun, að þar yrði þungamiðja Byggðastofnunar og starfsemi hennar vítt og breitt um landið ætti höfuðstöðvar, miðstöð og þunga, bæði hvað varðaði fagfólk, stjórnun og annað. En hún var ekki fyrr komin á Sauðárkrók en farið var að narta í hana, höggva úr henni og færa annað, t.d. norður á Akureyri. Akureyringar eru góðra gjalda verðir en það var farið að nota stofnunina sem slíka, búta hana niður og þjóna gæluverkefnum hæstv. iðnaðarráðherra. Einn meginvandinn núna er hve óljóst er hvernig þessi stofnun á að starfa. Það skiptir máli hvort það á að höggva hana niður á Sauðárkróki. Hæstv. ráðherra segir tryggt að störfum verði ekki fækkað. Þetta snýst ekki bara um störf. Þetta snýst um verkefni og hvaða stöðu svona stofnun hefur þar sem hún er staðsett. Eigi að höggva Byggðastofnun enn meira niður en orðið er þá líst mér ekki á það. Í frumvarpinu er hvergi kveðið á um að hún skuli vera á Sauðárkróki. Það er sagt að það sé samkvæmt ákvörðun ráðherra. Ef það er eindreginn vilji til að hún sé á Sauðárkróki, af hverju setjum við það þá ekki í lögin?

Heldur þú að ég standi ekki við þetta?

Þó hæstv. ráðherra sé alls góðs makleg í þeim efnum þá er staðreyndin sú að hún er ekki eilíf. Þannig eru málin einfaldlega. Í frumvarpinu er lögð áhersla á tengingu við háskóla og rannsóknarstofnanir. Ég er alveg sammála því. Byggðarannsóknir, grunnrannsóknir og rannsóknir á byggðamálum og nýsköpunarmálum og öðru slíku eiga eðlilega að tengjast háskóla- og rannsóknarstarfsemi í landinu og einmitt stofnunum sem hafa slík verkefni. Minnst er á samstarf við þekkingarsetrið á Ísafirði. Reyndar finnst mér þetta allt of smátt sem sett hefur verið í gang á Ísafirði. Auðvitað átti þar að reisa og stofna formlegan háskóla sem fengi skilgreind verkefni. En engu að síður er það nefnt og sömuleiðis þekkingarsetur á Egilsstöðum og samstarf við það. En í Skagafirði er Hólaskóli, sem hefur kannski skóla ekki hvað minnst sinnt byggðaþróunarmálum, rannsóknum sem snúa að nýsköpun í atvinnulífi úti á landsbyggðinni. Ég nefni fiskeldið og ferðaþjónustuna, hestamennskuna og hrossaræktina. Það er ekki minnst einu orði á að byggja eigi upp þessa einingu, þessa sterku einingu í Skagafirði, þar sem miðstöðin á þó að vera. Mér er spurn: Hvers vegna er ekki horft til þess að höfuðstöðvar hinnar nýju stofnunar verði í raun byggðar upp í Skagafirði, að þar verði stjórnsýslan og rannsóknarstarfsemi rekin í tengslum við þann háskóla sem þar er starfræktur og hefur hvað öflugast sinnt verkefnum á þessu sviði? Mér finnst gott og eðlilegt að hafa með samstarf við háskóla og þekkingarsetur um land allt en hvers vegna er þessi skóli sniðgenginn í frumvarpinu? Ég tel að hæstv. ráðherra verði að svara miklu skýrar til um stefnu sína varðandi uppbyggingu á starfseminni í Skagafirði. Það er ekkert svar að segja að störfum verði ekki fækkað. Það er ekkert svar þegar talað er um að byggja upp stofnun, auka verkefni hennar og gera hana stærri og væntanlega öflugri og með víðfeðmara hlutverk, að þar eigi ekki að fækka störfum. Ég vil sjá að hæstv. ráðherra komi með yfirlýsingu um að þar verði starfsemin stórefld í tengslum við höfuðstöðvar hinnar nýju stofnunar í öflugu samstarfi við byggða- og þróunarrannsóknir við Hólaskóla. Menn geta deilt um vegferðina og það verður í sjálfu sér skoðað í nefnd, hvort hér sé farin rétt leið. En eigi að fara í hana þá á að gera það af heilum hug.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki á þessum kvöldfundi að hafa langt mál um þetta frumvarp heldur fara aðeins yfir nokkur grundvallaratriði. Menn hafa rætt hér í dag um meiningar um að sameina þetta. Ég hef ekki heyrt annað en öllum þyki það heldur illa grundað allt saman og engan stuðningsmann fundið fyrir því. Ég get sem sagt tekið undir það. Aðalatriði mitt var að ræða hér um Byggðastofnun og byggðastefnu. Í mínum flokki, Sjálfstæðisflokknum, hefur það verið svo lengi sem ég man eftir mér, og var ég þó mjög ungur þegar ég hóf störf þar, að menn hafa alltaf viljað hefja byggðastefnuna til vegs og virðingar. Svo geta menn deilt um hvernig til hafi tekist. En það hefur margt verið vel gert í þeim efnum, annað hefur gengið miður. Sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins tók ég þátt í störfum í haust um að athuga með framtíð Byggðastofnunar og starfssvið hennar. Þá þegar kom það fram að ég taldi þær áherslur sem voru hjá iðnaðarráðuneytinu mjög vanhugsaðar. Aðeins örfá orð um þetta. Byggðastefna er stjórnmál. Byggðastefna er pólitík. Um byggðastefnu eiga því að fjalla þeir sem eru í pólitík, eru í stjórnmálum, alþingismenn og sveitarstjórnarmenn. Það er rangt að halda að byggðastefna sé einhver tæknileg útfærsla sem hæfi embættismönnum. Það getur aldrei verið. Embættismenn geta aldrei mótað og sett upp byggðastefnu, hversu góðir, grandvarir og velviljaðir sem þeir eru. Þetta er málið. Þetta er grundvallaratriði. Þess vegna hef ég verið á móti þessu frumvarpi. Menn ræða nú um það, og ég heyri það héðan og þaðan, að það væri ástæða til að reyna að ná sáttum um þetta mál. Ég ætla ekki að segja neitt um það hér, virðulegi forseti. En ákaflega þykir mér það ósennilegt að ég geti sæst á þetta frumvarp. Það stendur þá varla steinn yfir steini af því sem nú stendur þar ef ég á að vera sáttur. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp fer nú að lokum þessarar umræðu til iðnaðarnefndar og fær sína þinglegu meðferð þar. Svo verðum við að sjá til hver örlög þess verða.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hélt stutta en nokkuð skýra ræðu og augljóst var að hann styður ekki frumvarpið. Hann taldi málum þannig komið að ef hann ætti að geta stutt frumvarpið stæði ekki steinn yfir steini í þeim texta sem hér liggur fyrir. Það var hins vegar býsna athyglisvert sem hv. þingmaður sagði og lagði út af, og hafði eiginlega sem grundvöll í málflutningi sínum, að byggðastefna er pólitík. Það er auðvitað hárrétt. Hv. þingmaður vitnaði til reynslu sinnar marga áratugi aftur í tímann, þ.e. um störf sín í Sjálfstæðisflokknum. Hann sagði að byggðastefna hefði ætíð verið í hávegum höfð þar. Það verður að segjast eins og er, frú forseti, að það er eitthvað annað en við flest höfum upplifað. Það má vera að fyrir þá innvígðu hafi verið fjallað á annan hátt um byggðastefnu en við höfum séð hana í framkvæmd. Það er ekki langt síðan að ráðherra á vegum Sjálfstæðisflokksins fór með byggðamál í landinu og afraksturinn af því var með því skelfilegra sem við höfðum séð, þ.e. ef byggðastefna felst í því að efla allar byggðir landsins en ekki eingöngu á afmörkuðu svæði. Aldrei hefur öðrum eins árangri verið skilað en þegar þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddsson, fór með þennan málaflokk, þ.e. í því að efla ákveðið landsvæði á kostnað annarra. Yfir þetta hefur farið einna gleggst hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem hefur sagt - það er nú eitt af fáum tilfellum sem ég vísa í hann - að vissulega hafi byggðastefna í landinu skilað mjög miklum árangri. Þar hafi menn náð því fram sem þeir vildu, þ.e. að efla höfuðborgarsvæðið. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að á ákveðnu tímabili tókst það býsna vel. 
             Hæstv. ráðherra, fyrirgefðu. Ég heyrði ekki frammíkallið. Ég hélt að hæstv. ráðherra hefði sagt að það hefði ekki verið á þeim árum þegar hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var stjórnarformaður í Byggðastofnun. Ég tók það þannig. En það er tímaskeið sem við þyrftum að gefa okkur tíma til að rifja upp.  Ég vitnaði líka til hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar þegar hann sagði að byggðastefna væri pólitík. Ég notaði ákveðið tímabil til viðmiðunar um að það væri rétt hjá hv. þingmanni vegna þess að samflokksmaður hans náði býsna miklum árangri þó hann hafi orðið allt annar en ýmsir aðrir töldu nauðsynlegan. En það er vissulega nauðsynlegt að menn nálgist byggðamálin með því fororði að þar sé um stjórnmál að ræða, öðruvísi er það ekki hægt. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að við látum ekki svo pólitísk mál alfarið í hendur embættismanna sem eiga síðan að vinna úr einhverjum pappírum og skoðunum og skoða hluti og velta þeim fyrir sér. Það eru stjórnmálamennirnir sem eiga að taka ákvörðun. Það hefur því miður verið of algengt, m.a. hjá hæstv. iðnaðarráðherra sem nú situr, að embættismönnum hefur verið kennt um. En það er dæmi um að stjórnmálamennirnir taka ekki þá ákvörðun sem þeir eiga að gera og bera síðan ábyrgð á. Við munum eftir afar góðu dæmi í þessu samhengi þegar sú tíð var að tískuorðið var fjarvinnsla, þannig átti að bjarga öllum byggðum landsins. Þá átti að færa störf út á land vegna þess að það skipti ekki máli hvar ákveðin störf væru unnin. Þá var nú hugrekki margra hæstv. ráðherra svo mikið að sett var niður nefnd ráðuneytisstjóra. Ráðuneytisstjórarnir, þ.e. embættismennirnir, fengu það merka verkefni að kanna hvað þeir gætu losað sig við marga starfsmenn undan sinni stjórn. Niðurstaðan varð að sjálfsögðu sú, sem ég held að flestir hafi búist við, að ráðuneytisstjórarnir töldu að það væri ekki hægt að færa neitt starf úr sínu ráðuneyti, ekki eitt einasta. Enda voru þau ekki færð mörg. Þetta sýnir að það er ekki hægt, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson benti á, að ætlast til að embættismenn framkvæmi byggðastefnu nema búið sé að taka ákvarðanir um hvað á að gera. Þá eru embættismennirnir hinir réttu menn til að koma því fram. En það þarf að hafa hugrakka stjórnmálamenn til að taka ákvarðanir. Þannig hefði það átt að vera með fjarvinnsluna. Ráðherrarnir áttu að ákveða hvaða störf ætti að vinna í fjarvinnslunni og láta síðan embættismennina um framkvæmdina. En því miður skorti ráðherrana hugrekki og sumir stjórnarþingmenn sögðu meira að segja vítt og breitt um landið að því miður hefðu menn ekki ráðið við embættismennina. Það var meginskýringin á að þetta gekk ekki eftir. Menn réðu ekki við embættismennina. Það er verið að segja það um ráðherrana að þeir hafi ekki ráðið við störf sín. Þeir hafi hreinlega ekki ráðið við störf sín. Það voru skýringar sem ýmsir hv. þingmenn gáfu á því að þeirra eigin ráðherrar náðu þessu mikla áhugamáli sínu ekki fram. Frú forseti. Það er ýmislegt í því frumvarpi sem hér liggur fyrir sem ástæða er til að fjalla örlítið um þó það sé auðvitað rétt, eins og komið hefur fram, að iðnaðarnefnd mun væntanlega fara mjög nákvæmlega yfir þetta og velta fyrir sér hvort hér sé verið að finna málum farveg sem geti skilað betri árangri en hingað til. Við getum svo sem sagt að ekki þurfi að bæta margt til að skila meiri árangri. En þó er ekki ljóst að ýmislegt af því sem hér er nefnt komi til með að skila betri árangri en það sem við höfum haft. Það er ljóst að lögð hefur verið töluverð vinna í að sameina tvær af stofnununum. Það hefur átt töluverðan aðdraganda og virðist margt benda til að nokkuð einsýnt sé að þá leið eigi að fara. En það sem veldur spurningunum er tengingin við byggðamálin, við Byggðastofnun. Hæstv. ráðherra hefur sagt að þegar það uppgötvaðist, eins og það hafi komið gífurlega á óvart, að eiginfjárhlutfallið var komið niður fyrir 8% þá varð paník og pat og þurfti að grípa til einhverra aðgerða. Þá virtist þessi leið allt í einu þægileg, getum við sagt, vegna þess að hitt var tilbúið og hægt að slengja þessu inn í sama pakkann. Þetta er því miður svolítið dæmigert fyrir það hvernig menn hafa nálgast byggðamálin og reyndar fleiri mál hjá hæstvirtri ríkisstjórn. Henni virðist erfitt að horfa fram á við, skapa sér einhverja framtíðarsýn og átta sig á því hvert við eigum að stefna og hvaða leið er vænlegust til að ná því markmiði. Það virðist yfirleitt alltaf þurfa að bregðast við þegar eitthvað hefur gerst. Þannig var ekki hægt að skilja hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að nauðsynlegt hafi verið að bregðast í óvæntri stöðu. Allt í einu var eiginfjárhlutfall Byggðastofnunar komið á hættustig. Einhver hefði sagt að þetta hefði átt að vera hægt að sjá með einhverjum fyrirvara og vænlegra hefði verið að bregðast við slíku hættuástandi fyrr þannig að ekki þyrfti að grípa til þeirra úrræða sem gert var, að stoppa allar lánveitingar og setja stofnunina í frost. Þar með var lítið hægt að aðhafast. Þetta er ekki fyrirhyggja og ekki til fyrirmyndar. Því er verr og miður en þetta gerðist svona. Þá var brugðið á það ráð að slengja þessu við þennan pakka sem virtist á þeim tíma langt kominn, ef ekki tilbúinn. Ýmislegt bendir a.m.k. til þess að reynt hafi verið að klastra þessu saman og reyna að láta þetta líta betur út en efni standa til. Ég verð að segja, frú forseti, að það er af þessum ástæðum mjög mikilvægt að iðnaðarnefnd gefi sér góðan tíma til að fara yfir málið. Við höfum því miður gert allt of mörg mistök á þessu sviði og er ekki á það bætandi. Við þurfum auðvitað að horfa til framtíðarinnar með meiri metnaði fyrir ýmsar byggðir landsins en sjá má af þessu, þótt hér sé auðvitað ýmislegt gefið í skyn og fallega orðað og markmiðin háleit. Það er nokkuð sem maður hefur oft séð áður. En því miður hefur árangurinn ekki verið í samræmi við hin fögru orð. Ég sé ekki að neitt bendi til þess að svo muni verða. Ef við grípum hér niður í hlutverk og starfsemi Nýsköpunarmiðstöðvarinnar sem boðuð er með þessu frumvarpi þá segir m.a. í d-lið, með leyfi forseta, að hlutverk hennar sé m.a. að: „greina stöðu og þróun búsetuskilyrða og atvinnulífs í landinu og vinna áætlanir sem hafa það að markmiði að stuðla að samkeppnishæfni atvinnulífs og treysta byggð í landinu í samræmi við ályktanir Alþingis í byggðamálum …“ Frú forseti. Þetta er göfugt markmið og býsna vel orðað. Þessi liður vísar þannig séð fram á við og væri óskandi að eftir þessu væri hægt að fara. En mér finnst ég eitthvað kannast við þetta orðalag. Mér finnst ekkert nýtt í þessu orðalagi. Það má segja að það sem einu sinni hefur verið vel orðað megi nýta aftur og aftur en það er engin trygging fyrir því að aðgerðir fylgi frekar en hingað til. En það má segja að iðnaðarnefnd sem fer yfir þetta frumvarp fari einnig yfir byggðaáætlun sem liggur fyrir. Þar höfum við ýmis falleg orð en því miður höfum við áður farið í gegnum byggðaáætlanir sem hafa verið skreyttar fögrum orðum en ekki skilað tilætluðum árangri. Yfirleitt hefur skort á að gengið hafi verið frá verkefnum á þann hátt að ábyrgðin væri klár og tryggt fjármagn til að framkvæma hlutina. Það vekur líka athygli, frú forseti, að í stjórn Byggðasjóðs er gert ráð fyrir því að það sé ekki aðeins iðnaðarráðherra sem tilnefni í stjórnina. Í fimm manna stjórn á hæstv. fjármálaráðherra að tilnefna tvo menn í stjórn. Þetta eru vísbendingar um að þarna sé samkomulag, væntanlega á milli stjórnarflokkanna, um að þeir hafi báðir aðgang að tilnefningum. Ég hef ekki séð að það hafi verið nauðsynlegt fram að þessu því að ég hef ekki tekið eftir öðru en í stjórn t.d. Byggðastofnunar hafi hæstv. iðnaðarráðherra séð til þess að hinn stjórnarflokkurinn hefði vægi í samræmi við sinn styrk. Hins vegar getur verið að það hafi verið einhver óánægja í hinum stjórnarflokknum með að ráðherrar frá þeim tilnefndu ekki í stjórnina. Að öðru leyti held ég að það sé vegna þess að þarna er sjóður og fjármagn sem eðlilegt kann að vera að hæstv. fjármálaráðherra komi nálægt. Þetta er vonandi bara tengt því. Það kemur í ljós, eins og hér segir, að stjórn sjóðsins á að setja reglur um starfsemi sjóðsins en þær eru háðar því að hæstv. fjármálaráðherra samþykki þær. Það er ekki bara hæstv. iðnaðarráðherra sem á að fara yfir þessar reglur heldur á fjármálaráðherra að koma þar að og hafa bæði áhrif á það hvernig stjórnin er samansett og síðan reglurnar sem stjórnin á að starfa eftir. Þessu er hins vegar ekki eins farið með Tækniþróunarsjóð. Þar er að vísu sjö manna stjórn en þar er kemur fjármálaráðherrann ekki við sögu heldur eru þar bæði landbúnaðarráðherra og sjávarútvegsráðherra sem tilnefna einn mann hvor í stjórnina og síðan Samtök atvinnulífsins. Þarna er munur og ég geri ráð fyrir því að á þessu séu auðvitað fullnægjandi skýringar sem ég vænti að iðnaðarnefnd fari gaumgæfilega yfir og kanni hvort þetta sé eðlileg skipan. Mér sýnist koma til greina að fleiri mundu tilnefna í stjórn Byggðasjóðs, eins og gert er með Tækniþróunarsjóð þar sem Samtök atvinnulífsins koma við sögu. Ég hefði haldið að tengja mætti þann sjóð samtökum, þess vegna Samtökum atvinnulífsins ef menn eru stöðugt með þessa tengingu við atvinnulífið. Það er auðvitað líka ákveðinn grundvöllur þegar horft er til Byggðasjóðs. Við förum mismunandi leiðir að því að ákveða staðsetningar á stofnunum. Stundum hafa verið settar inn í frumvörp takmarkanir á því, þ.e. að stofnunin skuli þess vegna vera á ákveðnum stað eða ákveðnu svæði. Hér er hins vegar ekki um slíkt að ræða heldur segir í 24. gr., með leyfi forseta: „Iðnaðarráðherra ákveður staðsetningu Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands.“ Ég tel að hæstv. ráðherra hafi gefið það út í fjölmiðlum, og hugsanlega hér í dag þótt það hafi farið fram hjá mér, að það sé í raun ákveðið hvar Nýsköpunarmiðstöð skuli staðsett, þ.e. að hún eigi að vera á Sauðárkróki. Það er þá spurning af hverju það er ekki í frumvarpinu. Eða er skýringin sú að það sé ekki þar með sagt að stofnunin eigi að vera þar til frambúðar, að þótt hæstv. iðnaðarráðherra sem nú situr vilji að hún sé staðsett þar vilji hugsanlega einhverjir aðrir sem hafa gert sér vonir um að komast í það ráðuneyti eiga möguleika á einhverju öðru. Frú forseti. Ég sé að tíminn flýgur frá mér. Ég verði því að takmarka það sem ég ætlaði að fara yfir. Færð eru rök fyrir því, fjórar meginástæður er það kallað, sem kalla einkum á sameiningu stofnananna. Ég verð að segja, frú forseti, að mér sýnast þær að meginhluta snúa að sameiningu Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Það er lítið í þessum fjórum meginástæðum sem kallar á að Byggðastofnun sé þar með. Það kemur líka ýmislegt fróðlegt fram í kaflanum um svæða- og byggðarannsóknir og jöfnun lífsgæða. Þar er enn fagurt orðalag sem ég held að flestir sem tekið hafa þátt í að reyna að varða leið inn í framtíðina með byggðaáherslum gætu tekið undir en hér segir, með leyfi forseta: „Nýjar áherslur felast í hnotskurn í því að geta horfið frá því að þurfa stöðugt að fást við vandamál sem urðu til í fortíðinni í það að beita fyrirbyggjandi aðgerðum til þess að minnka vandamálin í framtíðinni.“ Frú forseti. Þetta er nákvæmlega það sem menn hefðu átt að gera í fortíðinni, þá sætum við ekki uppi með ýmis vandamál í nútíðinni, ef menn hefðu náð þessu. Ég trúi því m.a. að ef þetta hefði verið haft að leiðarljósi hefðu þau vandamál sem við höfum því miður þurft að horfa upp á í Byggðastofnun að undanförnu og undanfarin ár ekki komið upp. Ef menn hefðu horft til framtíðar og reynt að feta sig inn í framtíðina í stað þess að bregðast eingöngu við vandamálum sem upp eru komin, frú forseti, hygg ég að þetta frumvarp hefði orðið töluvert öðruvísi. En ég vona sannarlega að þetta geti verið leiðarljós inn í framtíðina.

Hæstv. forseti. Þetta voru góð lokaorð hjá hv. þingmanni. Hann sagðist vonast til að þetta frumvarp gæti orðið leiðarljós inn í framtíðina. Það er svo sannarlega líka von mín og í raun hef ég mikla trú á því að svo sé. Ég er sannfærð um að þetta sé gott mál og er stolt af því. Vissulega hef ég orðið fyrir einhverjum vonbrigðum með að hv. þingmenn skuli ekki jafnhrifnir af málinu og ég er en það er eins og lífið er. Ég heyri hins vegar að ýmsir hv. þingmenn vilja gefa því möguleika og ég er þakklát fyrir það. Ég held líka að það sé alveg rétt afstaða. Eins og ég sé þetta mál þá eru þarna gríðarleg sóknarfæri. Með þessu frumvarpi gerum við nákvæmlega það sem aðrar þjóðir hafa verið að gera og mætti segja að við hefðum mátt vera fyrr á ferðinni með að byggja atvinnustefnu að verulegu leyti á þekkingariðnaði, með því að tengja saman háskólastarf, rannsóknir og starfsemi fyrirtækja í svokölluðum þekkingarsetrum. Ég heyri að nokkuð miklar efasemdir eru um að rétt sé að blanda Byggðastofnun inn í þetta. Það er einmitt hið sama og þjóðir sem við höfum horft til hafa verið að gera. Þetta gera meira að segja Norðmenn, Innovasjon Norge er með byggðamál inni í sinni stofnun. Ég veit ekki um margar þjóðir sem leggja meiri áherslu á byggðamál en einmitt Norðmenn. Engu að síður er það með þessum hætti. Það er vegna þess að þessar þjóðir líta ekki á byggðamálin sem einangraðan málaflokk. Auðvitað þurfa byggðamál á því að halda að tengjast nýjungum og atvinnuþróunarstefnu eins og ég fór ég yfir áðan. Ég tel að við séum hér á réttri leið. Það má tala um fagurt orðalag og reyna að gera lítið úr því en það er staðreynd að þetta er hugsað þannig að þetta verði til að efla okkur til framtíðar sem þjóð og ekki síður landsbyggðina. Hv. þingmaður Einar Oddur talaði um það að byggðastefnan væri pólitík. Ég er innilega sammála honum um það. Byggðastefna er pólitík og heyrir undir pólitískan ráðherra, sem er iðnaðar- og viðskiptaráðherra eins og við höfum skipað málum núna síðan 1. janúar árið 2000. Við höfum með þessu frumvarpi reynt að skerpa skilin. Eins og komið hefur fram fer stefnumótunin fyrir málaflokkinn fram í Vísinda- og nýsköpunarráði. Þar sitja ráðherrar, ekki bara einn ráðherra, ekki bara iðnaðar- og viðskiptaráðherra ef það er kannski ákveðið vandamál að hann hafi of mikil völd í þessum efnum, heldur fleiri ráðherrar. Þar er þessi stefna mótuð. Hv. þingmaður hafði ekki svo mikið álit á embættismönnum og taldi að þeir ættu ekki að koma svo mikið að málum. Ég er ekki að öllu leyti sammála því. Ég tel að þegar stefnan hefur verið mótuð þá sé það hlutverk þeirra að starfa samkvæmt þeirri stefnu. Þegar við tölum t.d. um úthlutanir úr samkeppnissjóðum þá eru það að sjálfsögðu ekki pólitískar ákvarðanir sem þar fara fram heldur ákvarðanir sem teknar á faglegum forsendum og með fagleg sjónarmið í huga. Þar koma embættismenn að þótt stjórnmálamennirnir móti meginstefnuna. Ég er ánægð með það hvað hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson var opinn fyrir því að skoða þessi mál í þaula. Hann segir, og það er mikið rétt, að það sé atvinnustigið sem skipti máli og þá erum við að tala um landsbyggðina. Einmitt það er mér í huga þegar ég tala fyrir þessu máli. Ég tel að við þurfum nýjungar á landsbyggðinni til að skapa þar störf og skapa þar betri skilyrði til framtíðar. Hv. þingmaður spurði hvernig ábyrgðirnar yrðu veittar. Í frumvarpinu er kafli um það, með leyfi forseta: „Lánsábyrgð er almennt veitt þannig að fyrirtæki leitar eftir þjónustu fjármálafyrirtækis, venjulega viðskiptabanka. Meti fjármálafyrirtækið umsóknina þannig að viðskiptahugmynd eða áætluð fjárfesting sé vænleg en áhættan of mikil er hægt að sækja um ábyrgð á láninu.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Þótt meginhugmyndin að baki lánsábyrgðum sé einföld þarf að útfæra hana nánar og er gert ráð fyrir að slíkt verði gert í reglum stjórnar sjóðsins og í samningum við fjármálafyrirtæki. Reglur stjórnar sjóðsins skulu háðar samþykki fjármálaráðherra.“ Að sjálfsögðu, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar, kemur fjármálaráðherra að þessu máli vegna þess að verið er að fjalla um fjármuni ríkissjóðs. Það er ekki óeðlilegt að fjármálaráðherra komi að því. Hv. þingmaður var að velta því fyrir sér hvort stjórnir yfir þessum sjóðum ættu að taka tillit hver til annarrar. Í rauninni er það ekki þannig, þær eru sjálfstæðar hver yfir sínum sjóði en þær eiga að taka mið af þeirri meginstefnu sem mótuð verður í Vísinda- og nýsköpunarráði. Hv. þm. Helga Hjörvar finnst það gamaldags að nýsköpunarmál, sem skipti landið allt svona miklu máli, séu til umfjöllunar í stofnun sem er með sérstaka áherslu á byggðamál. Ég tel að þetta sé ekki eins og hv. þingmaður segir. Ég sé þetta þannig fyrir mér að nýsköpunarþátturinn sé aðalatriðið en hann eigi hins vegar við um landið allt, eins og hv. þingmaður reyndar sagði, og þótt byggðamálin séu mikilvæg má ekki gera of mikið úr því að þetta sé fyrst og fremst Byggðastofnun. Það er ekki þannig þegar þrjár stofnanir eru sameinaðar en byggðaþátturinn skiptir engu að síður miklu máli. Hv. þm. Kristján Möller talaði um að þetta væri útfarardagur Byggðastofnunar og þetta væri aumt hlutverk hjá ráðherra o.s.frv. Ég ætla nú ekki að fara frekar út í það en hann spurði bókstaflega að því í lokin hvort það væri tilfellið að þetta væri kannski allt saman gert til að geta gert aðstoðarmann ráðherra að forstjóra. Ég segi bara: Þeir hv. þingmenn eða hverjir það nú eru sem setja slíkt á flot koma upp um sjálfa sig. Þeir hljóta þá sjálfir að vera í einhverju plotti. Að láta sér detta í hug að við förum út í þessar miklu breytingar á öllu þessu skipulagi til þess að koma einhverjum ákveðnum einstaklingi fyrir í forstjórastól, það er náttúrlega þannig ...

Annað eins hefur nú verið gert.

- það getur verið að það hafi verið gert en það hefur ekki verið gert af hálfu framsóknarmanna. Það er einhver kratalykt af því ef það hefur verið gert. Hv. þingmaður Vinstri grænna, sem fjallaði um stofnunina, var jákvæð gagnvart því að það mætti einfalda kerfið og taldi það gott og taldi vaxtarsamning í Eyjafirði hefðu reynst vel en hafði efasemdir um að þessar þekkingargreinar, sem hefðu fyrst og fremst starfað á höfuðborgarsvæðinu, mundu starfa á landsbyggðinni. Hún velti því fyrir sér hvort það mundi eitthvað breytast. Það er sjálfsagt bara eðlilegt að hafa efasemdir en hér stendur, með leyfi forseta: „Efling starfseminnar úti á landi er ein af forsendum þessara breytinga. Þekkingarsetur á landsbyggðinni verður þungamiðja atvinnusóknar sem einkum byggist á helstu styrkleikum atvinnulífsins á viðkomandi svæði og getu þess til að ná árangri á alþjóðlegum samkeppnismarkaði“ o.s.frv. Þetta ítrekar það sem ég hef hvað eftir annað sagt að við erum að breyta atvinnustefnunni í landinu með þessu frumvarpi og ég vonast til þess að ef hv. þingmenn hafa ekki áttað sig á því nú þegar þá muni þeir gera það í því starfi sem fram undan er í þinginu. Ýmsir hafa verið að velta fyrir sér hvort það eigi að veikja atvinnuþróunarfélögin. Svo er heldur betur ekki. Ég vil fara yfir það í nokkrum atriðum: 1. Frumvarpið mun leiða til þess að áhrif heimamanna á stefnumótun og framkvæmd verkefna verði meiri en ella. 2. Endurskilgreining á stuðningsumhverfinu mun skapa sterkt bakland fyrir atvinnuþróunarfélögin. 3. Verkefnin verða færð í auknum mæli heim í héruð og samningar um þau gerð við heimamenn, t.d. atvinnuþróunarfélög. Með auknum verkefnum munu koma auknar þjónustugreiðslur. 4. Hin nýja stofnun tekur við samningum við atvinnuþróunarfélögin, tekur sem sagt við af Byggðastofnun. 5. Allar eignir og skuldir, varaskuldbindingar, flytjast til nýrrar stofnunar. 6. Ekki stendur til að minnka greiðslur til atvinnuþróunarfélaganna. Þvert á móti geta þau reiknað með auknum verkefnum. 7. Æskilegt er að úttekt verði gerð á starfsemi atvinnuþróunarfélaganna svo mikilvægi þeirra verði sýnilegra. 8. Sú starfsemi sem fram mun fara í þekkingarsetrunum gæti fallið vel að annarri starfsemi atvinnuþróunarfélaganna og á grundvelli þess kemur til greina að fela atvinnuþróunarfélögunum að annast hana. Það eru sem sagt allir möguleikar opnir í sambandi við bæði tengsl við atvinnuþróunarfélögin og jafnvel það að þau verði ábyrg fyrir þessum þekkingarsetrum að einhverju eða öllu leyti. Við erum því mjög jákvæð fyrir því að tengja þetta allt saman því þarna er mikil þekking sem vissulega má ekki glatast. Hv. þm. Jón Bjarnason var eitthvað smeykur um að þarna væri verið að lauma einhverju inn sem gæti verið í þágu einkavæðingar af því að það stendur ekki að þessi stofnun eigi að vera í eigu ríkisins. Það stendur í 1. gr. að hún heyri undir yfirstjórn iðnaðarráðuneytisins. En þar sem um ríkisstofnun er að ræða tel ég að ekki þurfi að taka það sérstaklega fram. En það er ekki nokkur vafi á því að meiningin er sú að þetta sé ríkisstofnun sem heyri undir iðnaðarráðuneytið. Hvernig verður forstöðumaður ráðinn? Það er að sjálfsögðu samkvæmt starfsmannalögum þar sem um ríkisstofnun er að ræða. Hann velti fyrir sér Byggðasjóðnum, þ.e. hvort forstjóri Nýsköpunarmiðstöðvarinnar væri ábyrgur gagnvart stjórn. Svo er ekki. Það er stjórnin sem er ábyrg og tekur ákvarðanir um ábyrgðir í Byggðasjóði og hann fær sínar tekjur í fyrsta lagi af ábyrgðagjaldi og í öðru lagi af ávöxtun eigin fjár. Ég held, hæstv. forseti, að ég sé búin að fara nokkurn veginn yfir það sem sérstaklega var spurt um. Að sjálfsögðu er hægt að fara betur yfir þetta allt í hv. iðnaðarnefnd. Ég vil bara segja það að lokum að ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég hef mikla trú á þessu máli og hef mikla trú á því líka að við getum náð að samþykkja það nú í vor. Það er mjög mikilvægt að svo verði, ekki síst vegna þess að starfsfólk sem starfar hjá þessum stofnunum er óneitanlega í nokkurri óvissu meðan málið er opið. Þetta mál er vel unnið og það er vel kynnt. Þegar um svo róttækt mál er að ræða eru að sjálfsögðu ekki allir sannfærðir um það í fyrstu en ég trúi því að eftir því sem umræðan þróast muni það fá víðtækan stuðning á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í lok ræðu hæstv. ráðherra að hún telur þetta frumvarp vel kynnt. Mér hefur nú heyrst annað. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins er ekki á því að það sé mjög vel kynnt fyrir þeim, alla vega hafa þeir gert miklar athugasemdir við þetta. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það vegna þess að þetta hefur verið rætt í ríkisstjórn og stimplað þar og sett fram. Hér á að setja þróunarsjóð og annað slíkt inn í Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Einn sjóður kemur upp í huga minn, í þessu stutta andsvari get ég ekki spurt um meira, sem er AVS-sjóðurinn svokallaði, aukið virði sjávarafla. Kom ekki til tals t.d. í ríkisstjórn að setja þann sjóð inn í þetta frumvarp, inn í Nýsköpunarmiðstöð Íslands? Af hverju eru þeir einir teknir sem hér eru nefndir en öðrum sjóðum sleppt? Í öðru lagi, virðulegi forseti, af því að ég á nokkrar sekúndur eftir: Getur hæstv. ráðherra bara til upplýsingar svarað því hér hvenær skipunartími núverandi forstjóra Byggðastofnunar rennur út?

Hæstv. forseti. Ég get ekki svarað þessu með skipunartíma forstjóra því miður. Já, ég held því fram að þetta sé vel kynnt mál. Hvað varðar AVS-sjóðinn þá kom það ekki til tals, ég er ekki að bera víurnar í sjóði sem heyra undir önnur ráðuneyti. Það er einfaldlega þannig. Ef gerðar yrðu breytingar á Stjórnarráði Íslands, sem reyndar er til umfjöllunar, getur ýmislegt komið til greina í þeim efnum, jafnvel líka sjóðir sem heyra undir landbúnaðarráðuneytið og samgönguráðuneytið - það eru ýmsir möguleikar.

Frú forseti. Mér segir svo hugur að þetta mál komi ekki aftur til umræðu í þinginu svona eins og það er. Þess vegna vil ég, með leyfi forseta, enn einu sinni vitna í það sem hæstv. ráðherra setur fram um Byggðastofnun. Rætt er um að Byggðastofnun eigi við alvarlegan vanda að stríða og sé ekki það forustumál í málaflokknum sem ætla mætti og sinni ýmsum grundvallarhlutverkum ekki nægilega vel. Að auki sé fjárhagsstaðan mjög erfið og fátt bendi til þess að fjármögnunarstarfsemi geti orðið fjárhagslega sjálfbær. Hér er grafskrift Byggðastofnunar í raun og veru. Það er svo. Virðulegi forseti. Mín síðasta spurning til hæstv. ráðherra um þetta mál er þessi: Er ráðherra ánægður með að leggja Byggðastofnun Íslands niður?

Hæstv. forseti. Ég tel að það sem hv. þingmaður vitnaði nákvæmlega til sé niðurstaða skýrslu sem unnin var fyrir mig af ráðgjafarfyrirtæki en ekki beint mín orð. 

Hæstv. forseti. Byggðaáætlun er í smíðum og liggur hjá iðnaðarnefnd. Helsti gallinn á henni er sá að ekki er nógu markvisst gengið frá málum og ekki er nógu markvisst gengið frá því hver eigi að framfylgja þeim fyrirætlunum sem eru í byggðaáætlun. Byggðastofnun hefur verið sá aðili sem framfylgja hefur átt því sem tekin er ákvörðun um á hv. Alþingi hvað varðar byggðamál. Nú er þessi stofnun að gufa upp samkvæmt því fyrirkomulagi sem hér er lagt til og ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hún að sú nýsköpunarstofnun sem hér er verið að ræða um komi í raun og veru í stað Byggðastofnunar hvað framkvæmd byggðaáætlunar varðar? Hvernig telur hæstv. ráðherra að það muni koma út og er ekki ástæða til að ætla að ákveðin tortryggni geti verið uppi vegna framkvæmdarinnar ef svo er?

Hæstv. forseti. Ég sé ekki nokkra ástæðu til tortryggni. Ég held að það skipti ekki mestu máli hvað þessar stofnanir heita, aðalatriðið er hvað þær gera eins og ég sagði áðan. Að sjálfsögðu mun Nýsköpunarmiðstöðin taka við því hlutverki sem Byggðastofnun hafði lögum samkvæmt og mun hafa í þeirri byggðaáætlun sem nú er til umfjöllunar og verður vonandi afgreidd áður en þingi lýkur í vor. Þetta eru aukaatriði, við skulum ekki festa okkur í því hvað stofnanirnar heita. Það vill svo til að höfuðstöðvar þessarar stofnunar verða á Sauðárkróki svo það hafi nú verið sagt úr þessum ræðustóli í þessari umræðu. Og hvort höfuðstöðvar 30 manna stofnunar eru á Sauðárkróki, eða 20 eða 120 manna stofnunar, ég held að það sé frekar Sauðárkróki í hag að þar séu höfuðstöðvar stærri stofnunar en minni.

Hæstv. forseti. Þetta snýst að mínu viti alls ekki um stærð stofnunarinnar. Þetta snýst um trúverðugleika stjórnsýslunnar og hvernig þeim fjármunum skuli komið til skila sem tekin er ákvörðun um á Alþingi að renni til byggðamála. Þá er nauðsynlegt að það sé alveg skýrt hvað fari til byggðamála og hvað fari í aðra starfsemi. Ég get ekki betur séð en að þessari stofnun sé fyrst og fremst ætlað annað hlutverk en byggðahlutverkið. Ég hef ekkert á móti því, ég sagði það í umræðunni, mér finnst sú hugsun ágæt í frumvarpinu sem liggur fyrir um sameiningu þessara stofnana, en byggðahlutverkið verður greinilega mjög óljóst þarna og hætta er á að það geti orðið til þess að tortryggni vakni gagnvart annarri starfsemi sem þarna á í hlut. Ég tel að huga þurfi mjög vel að því í nefndarstarfinu.

Hæstv. forseti. Byggðahlutverkið, segir hv. þingmaður. Hvað er hann að tala um? Eins og þetta er í dag þá er hlutverkið fyrst og fremst lánastarfsemi og atvinnuþróunarstarfsemi, ásamt skýrslugjöfum og ýmsu öðru sem ég ætla ekki að fara frekar út í, m.a. vinna við gerð byggðaáætlunar o.s.frv. Lánastarfsemin fellur niður eins og hér hefur komið fram. Í staðinn kemur Byggðasjóður og ábyrgðastarfsemi sem verður í þessari nýju stofnun. Atvinnuþróunarstarfsemin verður að sjálfsögðu rekin áfram á landsvísu. Það þarf ekki að hólfa atvinnuþróunarstarfsemi þannig niður að einhver sérstök atvinnuþróunarstarfsemi sé fyrir landsbyggðina og svo einhver sérstök atvinnuþróunarstarfsemi fyrir höfuðborgarsvæðið eða aðra landshluta. Þetta er atvinnuþróunarstarfsemi sem gildir fyrir landið allt og það er ekki landsbyggðinni í óhag.

Frú forseti. Ég velti enn fyrir mér stjórnskipan í þessari hugsanlegu stofnun þar sem gert er ráð fyrir að sérstakur forstjóri verði settur yfir Nýsköpunarmiðstöð Íslands og undir hana heyri síðan hinir sjóðirnir jafnframt, bæði Byggðasjóður og tryggingardeild útflutnings. Þessar deildir eiga samt að hafa yfir sér sérstakar stjórnir. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins stendur að Byggðasjóður, Tryggingarsjóður útflutnings og Tækniþróunarsjóður starfi sem sjálfstæðar einingar með eigin stjórn, enda er hvergi gert ráð fyrir í frumvarpinu að þar séu ráðnir neinir starfsmenn heldur bara stjórn. Ég velti þá fyrir mér hvernig þessir sjóðir muni starfa stjórnsýslulega ef forstöðumaðurinn hefur ekkert með þá að gera, ef þessir sjóðir eiga að starfa á eigin ábyrgð en þó er hvergi gert ráð fyrir starfsmönnum hjá þeim.

Hæstv. forseti. Þetta fyrirkomulag er til þess að sjálfstæði ríki í sambandi við ákvarðanatökur í Byggðasjóði. Þar er stjórn sem tekur ákvarðanir um ábyrgðir á grundvelli reglna sem settar eru af fjármálaráðherra en hins vegar eru mál undirbúin í Nýsköpunarmiðstöðinni og mál viðkomandi fyrirtækis geta hafa verið til umfjöllunar þar í sambandi við atvinnuþróunarstarf, frumkvöðlastarf eða frumkvöðlasetur eða hvað það getur verið. Þess vegna er mjög mikilvægt að þar sé sjálfstæð stjórn sem tekur ákvörðun án þess að hafa komið að málinu áður. Hins vegar er málið lagt upp í hendur á viðkomandi stjórn þannig að það sé undirbúið í Nýsköpunarmiðstöðinni.

Frú forseti. Mér sýnist þetta vera stjórnunarlegur óskapnaður en það má finna leið fyrir því, ég er ekkert að draga dul á það. En eins og þetta er sett fram sýnist mér þetta ekki vera gæfulegt eða lúta almennum venjulegum stjórnsýslureglum. En ég vil svo spyrja hæstv. ráðherra: Til hvers erum við að þessu? Til hvers erum við að leggja allar þessar breytingar til? Þetta snýst náttúrlega fyrst og fremst um að fá aukið fjármagn inn í þennan málaflokk. Það snýst um það til að geta gert meira. Það snýst fyrst og fremst um það eða er ekki svo? En ef við lítum á umsögn fjármálaráðuneytisins þá segir þar: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð umfram hugsanleg biðlaun.“ Ég hélt að markmiðið væri að finna farveg fyrir bæði markvissari vinnubrögð og aukið fjármagn inn í þennan geira. Við erum öll sammála um að þar þarf aukið fjármagn. Það gerist ekkert nema við fáum aukið fjármagn, 

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta ekki rétt nálgun hjá hv. þingmanni.

Hvað?

Að segja að þetta snúist eingöngu um fjármagn.

Fyrst og fremst.

Vissulega snýst þetta að einhverju leyti um fjármagn eins og allt annað en það skiptir líka máli hvernig fjármagninu er varið. Við erum að tala um breytta stefnu í atvinnuþróunarmálum og að samþætta þá starfsemi sem er til staðar í dag. Eins og hún er í dag er þetta mjög ruglingslegt, það er alveg óhætt að fullyrða það. Með því að breyta þessu í þann farveg sem við erum að leggja til röðum við hlutum þannig upp að starfsemin verður skilvirkari og skilar meiru. Þegar talað er um að Byggðastofnun hafi lent inni í þessari starfsemi eins og eitthvert vandræðabarn þá er það alls ekki þannig. Við erum að fara að þessu eins og aðrar þjóðir eru að gera með því að tengja byggðamálin inn í almenna atvinnuþróunarstarfsemi og það mun skila sér. Það veit ég.

Frú forseti. Sá stutti tíma sem við höfum til andsvara er auðvitað vandmeðfarinn en ég átti eftir að spyrja hæstv. ráðherra út í fjármögnunarhliðina á þessu dæmi öllu. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra í dag að ef menn hefðu viljað halda áfram með Byggðastofnun hefði þurft að bæta þar inn nokkrum milljörðum. Spurningin er því sú, frú forseti: Hvernig verður sá vandi leystur með stofnun Nýsköpunarmiðstöðvar, á hún að fá með sér halann eða hvernig á að leysa fjármögnunardæmið? Það vekur líka athygli mína þegar hin snubbótta umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um þetta frumvarp er skoðuð að þá kemur í ljós að þar er gert ráð fyrir því að rekstur þessara sameinuðu stofnana kosti 1,1 milljarð kr. sem er samanlagður kostnaður þessara þriggja stofnana, þ.e. rekstrarkostnaður, en hvergi er minnst á sértekjur stofnananna tveggja, þ.e. Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar, sem er upp á rúmlega hálfan milljarð. Það er spurning hvað verður um þennan hálfa milljarð í þessu fjármögnunardæmi, hvort þessi hálfi milljarður eigi að koma upp í þennan kostnað sem augljóslega er til staðar, þ.e. skuldbindingar Byggðastofnunar, eða hvort einhverjar aðrar leiðir eru skoðaðar í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr um fjármögnun þessarar nýju stofnunar. Við erum að tala um þrjár stofnanir sem í dag eru að hluta til með fjárveitingar frá Alþingi og afla fjár að hluta til sjálfar. Það mun væntanlega halda áfram í svipuðu formi. Við erum að leggja af lánastarfsemina sem er ekki lengur sjálfbær en samkvæmt núgildandi lögum á hún að vera það. Það er m.a. skýringin á því. Byggðasjóður fær tekjur eins og ég er búin að fara yfir áður og hv. þingmaður þekkir. Síðan eru heilmiklir peningar í tengslum við byggðaáætlun og það eru fjármunir sem verða til ráðstöfunar. Það er átak til atvinnusköpunar sem fer til Tækniþróunarsjóðsins og síðan er ekki ólíklegt að það fjármagn sem fer til endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar fari inn í þann sjóð líka. 

Frú forseti. Það er auðvitað rétt hjá hæstv. ráðherra að það getur vel verið að ákveðin hagræðing náist með þessu, ég ætla ekki að útiloka það, víðs fjarri. Það er mjög þarft verk að reyna að fara sem allra best með fjármuni þjóðarinnar. Það er trúlega jákvæði hlutinn í þessu. Hins vegar skil ég mjög vel allan vandræðaganginn með þetta vegna þess að það vandræðaástand sem við höfum á skipulagi Stjórnarráðsins kallar á svona vandræði. Hæstv. ráðherra sagði áðan að vissulega væru margir fleiri sjóðir sem væru, ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt, eðlilegt að hafa með í þessum pakka. Það vill bara svo illa til að þessir sjóðir heyra undir önnur ráðuneyti og hæstv. ráðherra fer ekki með þessa sjóði. Það hefur trúlega verið meginvandamálið við að teikna þetta upp þannig að skilmerkilegt væri, þ.e. að þetta næði allt saman og því náum við væntanlega ekki fram fyrr en við erum búin að stokka upp Stjórnarráðið. Það er t.d. athyglisverð nálgun varðandi rannsóknarstofnanirnar, sem að ég held að ganga ætti miklu lengra í, þ.e. að tengja þær betur við háskólana. Það er auðvitað jákvætt í þessu frumvarpi þar sem fjallað er um að tengja það saman. Þar er hins vegar gengið allt of skammt. Við þurfum 

Hæstv. forseti. Það er ýmislegt sem ekki er tekið nákvæmlega fram í þessum lagatexta. Það er ekki hægt að segja allt í lögum og það að tengja rannsóknarstarfsemi betur við háskóla er eitt af meginmarkmiðum frumvarpsins. Hv. þingmaður talar svo um einhvern vandræðagang en ég vil segja við hv. þingmann, af því að hann og ýmsir hafa efasemdir um þetta mál: Er ekki líklegt að við sem störfum í iðnaðarráðuneytinu höfum kannski aðeins forskot á hv. þingmenn hvað það varðar að vita svolítið um það sem við erum að tala? Verða ekki hv. þingmenn að treysta því að við séum ekki að leggja eitthvað til sem ekki verður þjóðfélaginu til framdráttar og landsbyggðinni líka. Ég held að hv. þingmenn verði að hafa það aðeins í huga 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, nr. 61/1997, með síðari breytingum, á þingskjali 1066, 730. mál. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun og frumvarpi til laga um breyting á lögum um Vísinda- og tækniráð. Með því er Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins tengdur við stefnumótun ríkisstjórnarinnar í málefnum rannsókna, nýsköpunar og atvinnuþróunar. Helstu breytingar frá gildandi rétti sem gert er ráð fyrir í frumvarpi þessu eru: 1. Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins mun að meginstefnu til einungis taka þátt í fjárfestingum í sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum. Sjóðurinn mun veita lán og ábyrgðir í tilteknum tilfellum, sbr. 8. gr. frumvarpsins. Sjóðurinn mun ekki veita styrki eins og heimild er fyrir samkvæmt gildandi lögum. Kveðið er á um að Nýsköpunarsjóður skuli taka mið af stefnu Vísinda- og nýsköpunarráðs í störfum sínum. 2. Kveðið er á um heimild til handa Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins til að taka þátt í samlagssjóðum og samlagshlutafélögum, sbr. 5. gr. laga nr. 133/2005, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. 3. Kveðið er á um að ekki skuli skipa stjórnarmann til lengri tíma en fimm ára. Stjórnin skal setja sér reglur um sjónarmið við mat á fjárfestingartækifærum og umsóknum um lán og ábyrgðir sem ráðherra staðfestir. Áréttað er að ákvarðanir Nýsköpunarsjóðs séu endanlegar á stjórnsýslustigi. 4. Í frumvarpi þessu er lagt til að eigið fé Nýsköpunarsjóðs sé að lágmarki 3 milljarðar kr., sem muni taka breytingum í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs og að einungis megi ávaxta eigið fé, sem ekki er bundið í fjárfestingarverkefnum eða lánum, í samræmi við fjárfestingarstefnu sem kveðið verður á um í reglugerð og starfsreglum stjórnar. Skylda er lögð á Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins að útvista ávöxtun framangreinds eigin fjár. 5. Ákvæði um tryggingardeild útflutnings, sem verið hefur sérstök deild innan Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, eru felld úr gildi. Í frumvarpi til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun, sem lagt er fram samhliða frumvarpi þessu, er gert ráð fyrir að tryggingardeild útflutnings verði vistuð innan þeirrar stofnunar. 6. Vöruþróunar- og markaðsdeild Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins er lögð niður. Eigið fé hennar verður hluti af eigin fé Nýsköpunarsjóðs, samanber ákvæði til bráðabirgða. 7. Kveðið er á um heimild til handa Nýsköpunarsjóði að gera afleiðusamninga til að verjast gengisáhættu. 8. Nánar er kveðið á um refsinæmi brota gegn lögunum. 9. Gert er ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið muni ekki hafa eftirlit með lögunum, eins og kveðið er á um í gildandi lögum. Talið er fullnægjandi að Ríkisendurskoðun hafi eftirlit með reikningum stofnunarinnar og hvernig hún ver eignum sínum. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að þessu frumvarpi verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur nú mælt fyrir frumvarpi um breyting á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins sem eru tíu ára gömul lög. Það vekur athygli mína og ég vil, virðulegi forseti, spyrja hæstv. ráðherra út í það, að ein starfsemi Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins var sérstaklega skilgreind með sérstaka áherslu á landsbyggðina. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það rétt hjá mér að með þessu sé verið að fella það úr gildi?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður er að tala um framtakssjóðina svokölluðu. Nú er ég svolítið illa undirbúin að svara nákvæmlega hvernig fór með þá. En ég man ekki betur en að nú þegar sé búið að innlima þá í Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins þar sem þeir voru í raun kannski ekki alveg að skila því sem ætlast var til. Svo minnir mig líka að hv. þingmaður hafi verið með formlega fyrirspurn til mín um þetta mál þannig að þá koma nákvæmari svör.

Virðulegi forseti. Ég hef fengið svar við þessari fyrirspurn frá hæstv. ráðherra. Þar er fjallað um þennan framtakssjóð með sérstaka áherslu á landsbyggðina. Hann var í upphafi einn milljarður en eigið fé hans hefur tapast mjög mikið. Það er lítill hluti eftir. Það kemur að vísu ekki fram í svarinu. En það kom fram í mjög svipuðu svari sem veitt var hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir tveimur eða þremur þingum síðan að þá var sá milljarður sem þar var lagður inn afhentur fjórum fjárfestingarfélögum sem bættu svo 125 milljónum við þær 250 milljónir sem fóru í hvern sjóð. En þá stóðu ekki eftir nema 593 milljónir. Ég tek fram að þetta var fyrir tveimur árum. Ég veit ekki hvernig staðan er núna. Í þessum sjóði var lögð sérstök áhersla á landsbyggðina sem einkum átti að vera á sviði upplýsinga og hátækni. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að það er sagt einkum en ekki eingöngu. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra, og vil fá svar við því hér, hvort það sé ekki réttur skilningur minn á þeim breytingum sem hér er verið að gera á þessum lögum að ákvæðið um sérstaka áherslu á landsbyggðina falli brott og þess sakna ég mjög ef svo er að gerast, þ.e. að þetta sé að fara þarna út.

Hæstv. forseti. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni þá var þessi milljarður ekki að skila neitt sérstaklega miklu til landsbyggðarinnar. Ég man mjög vel hvernig þessi ákvörðun var tekin eða hvernig hún var rædd á hv. Alþingi. Það kom upp í hv. efnahags- og viðskiptanefnd - ég sat þar einmitt á þeim tíma - að leggja milljarð til hliðar og reyna að verja honum í upplýsingatæknifyrirtæki á landsbyggðinni. En þetta var ekki sérstaklega góð ráðstöfun að mínu mati þannig að ég held að ekki sé hægt að kalla það neitt stórmál þó að svona hafi farið. En ég skil það líka þannig eins og hv. þingmaður að við séum þá í raun að setja þessa fjármuni í sjóðinn, þ.e. það sem eftir er af þeim, og að engar sérstakar kvaðir séu á því fé.

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi um breyting á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur flutt kemur það akkúrat fram sem hér kom fram í seinna andsvari. Það er verið að taka það sem eftir er af þeim 1.500 milljónum sem þarna voru settar inn, þ.e. milljarði af söluandvirði Fjárfestingarbanka atvinnulífsins plús 125 milljónum sem hvert fjárfestingarfélag lagði til. Það má koma fram að félög sem heita Fjárfestingarfélag Vestmannaeyja hf. í Vestmannaeyjum, Fjárfestingarfélag Austurlands á Reyðarfirði, Landsbankinn – Framtakssjóður ehf. á Akureyri og Framtakssjóður EFA í Reykjavík tóku að sér að varðveita þetta fé og ávaxta pundið og bæta við vegna þess að það var sett sem skilyrði um 125 millj. kr. mótframlag. Eins og fram hefur komið átti að verja þessu til atvinnuuppbyggingar með áherslu á landsbyggðina eins og hér kemur fram, en einkum á sviði upplýsinga og hátækni. Eins og ég sagði áðan þá er það einkum en ekki eingöngu. Það er mikilvægt að þetta komi fram, virðulegi forseti, ef það er rétt að tæplega helmingur eða jafnvel minna sé eftir af upphæðinni. Það kemur fram í svari til hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar að því miður hafi tapast töluvert af því fé sem sett var í þessi fyrirtæki, þ.e. að fyrirtæki hafi lagt upp laupana, farið á hausinn, hætt starfsemi eða eitthvað svoleiðis þannig að féð hafi tapast og það er auðvitað mjög slæmt. Þá liggur það sem sagt fyrir að með þessari breytingu er hin sérstaka áhersla á fjárfestingarstarfsemi á landsbyggðinni farin út. Nú er það svo, virðulegi forseti, að frá upphafsárum þessa ágæta sjóðs, þessarar ágætu hugmyndar sem þarna var lagt upp, kemur fram í svari, frá því fyrir tveimur árum, að þetta var lagt í ákveðin fyrirtæki sem eru svo talin upp. Því miður kemur það ekki fram í svarinu til mín eins og ég bað um vegna þess að ekki er haldið utan um hver þessara fyrirtækja starfa enn, hve margir vinna þar eða hver veltan sé. Það kemur ekki fram því miður. En ég þykist sjá að hér hefur t.d. verið fjárfest í mjög góðum fyrirtækjum eins og hinu margfræga fyrirtæki CCP hf. sem hóf framleiðslu og sölu á tölvuleikjum á netinu. Ég þekki nú ekki mikið þetta fyrirtæki en hef heyrt mikið látið af því í fréttum og að það gangi vel. Síðan eru hér á meðal því miður fyrirtæki sem ég ætla ekkert að nefna sem hafa hreinlega farið á hausinn eða hætt starfsemi. Hins vegar kemur fram, virðulegi forseti, í svarinu til mín að með þessa sérstöku áherslu á landsbyggðina varð niðurstaðan sú að til 27 fyrirtækja var veitt fé á þessum upphafsárum en að ekkert hefur verið veitt úr þessum sjóði síðan árið 2000, ef ég skil svarið rétt. Flest þessara fyrirtækja voru í öðru hvoru Reykjavíkurkjördæminu eða 15 talsins. Tvö voru í Norðvesturkjördæmi, fimm í Norðausturkjördæmi, þrjú í Suðurkjördæmi og eitt í Suðvesturkjördæmi. Það sem ég er að draga fram, virðulegi forseti, er að þessi ágæta hugmynd og sá ágæti hugur sem þarna er settur fram með þessum peningum hefur ekki nýst eins og lofað var og talað var um í byrjun til atvinnusköpunar á landsbyggðinni. Að mig minnir hefur m.a. verið fjárfest í fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu - það er svo sem ágætt og bara mjög gott. Ég er ekkert að sýta það neitt en vek hins vegar athygli á því að þetta var skilgreint svolítið öðruvísi - sem hafa verið að framleiða tískufatnað, sportlegan tískufatnað. Ef ég þekki þetta nafn rétt sem hérna kemur fram þá hef séð það í auglýsingum fyrir svona vörur. Ég enga ósk heitari en að það sé rétt að þessu fyrirtæki gangi mjög vel. En það sem hefur verið lagt í þessa starfsemi á höfuðborgarsvæðinu af þessum eyrnamerktu landsbyggðarpeningum nýtist ekki til atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni og með því frumvarpi sem hér er lagt fram hverfur það endanlega að hægt sé að gera kröfu um það. Virðulegi forseti. Það læðist að mér sá grunur að þessi sjóður hafi farið illa í byrjun. Hann tapaði svo miklu fé eins og kemur fram í svari til hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, að af þessu stóðu þá aðeins 593 milljónir eftir. Þetta hefði að sjálfsögðu mátt nota í aðra starfsemi annaðhvort hjá fjárvana Byggðastofnun eða þessum Nýsköpunarsjóði. Virðulegi forseti. Við hæstv. ráðherra þekkjum fyrirtæki m.a. í okkar kjördæmi sem hafa leitað eftir þolinmóðu fé. Það má segja að þau séu hátæknifyrirtæki. Þau eru ekki upplýsingafyrirtæki. En þessi fyrirtæki sem hefur vantað fé hafa ekki fengið það. Forsvarsmenn þeirra hafa hreinlega gefist upp á að ganga milli Heródesar og Pílatusar á höfuðborgarsvæðinu í stjórnum þessara sjóða, Byggðastofnunar og annarra til að reyna að afla fjár. Þeir hafa frábærar hugmyndir um m.a. tæki og vélar sem verið er að framleiða og mundu spara okkur töluverðan gjaldeyri ef við þyrftum ekki að flytja sams konar vélar inn. Þær eru jafnvel miklu betri en þær vélar sem eru á heimsmarkaði og mundu verða mjög góð útflutningsvara. Það hefur ekki tekist að halda áfram að þróa þá starfsemi vegna þess að forsvarsmenn þess fyrirtækis komu alls staðar að lokuðum dyrum. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra kvartar yfir að ég styðji of fá mál frá henni. Því skal ég segja í lokin að einu  Virðulegi forseti. Þetta vildi ég láta koma fram um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins og ég held að full þörf væri á því - og það getur vel verið að við verðum að gera það með fyrirspurn eða hvernig það verður nú - en þegar maður fer að lesa þessi gögn, frumvarpið sem hér er flutt, lögin um Nýskipunarsjóð og kynna sér það sem hefur verið lagt í hann, t.d. þá 4 milljarða sem komu þegar þessir sjóðir voru lagðir niður - hvað þeir hétu nú allir - og hvernig hefur tekist að ávaxta það pund og hvað þeir peningar hafa gagnast mikið í atvinnuuppbyggingu og koma til með að gefa mikið trukk í hugmyndir margra frumkvöðla og eldhuga - e.t.v. getum við vitnað í sum fyrirtæki sem vonandi lifa m.a. vegna þessara peninga, þessa þolinmóða fjár - þá vildi ég samt sem áður vekja athygli þingheims á því að sú tenging við landsbyggðina sem var í þessum milljarði sem ég gerði hér að umtalsefni hverfur. Sá skilningur minn er því miður réttur að það sé þannig enda hef ég fengið það staðfest hjá hæstv. iðnaðarráðherra.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um skráningu losunar gróðurhúsalofttegunda. Frumvarpið hefur það að markmiði að skapa skilyrði fyrir Ísland til að standa við skuldbindingar sínar í samræmi við ákvæði rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og ákvæði Kyoto-bókunarinnar við samninginn. Frumvarpið byggist á tillögum nefndar sem í áttu sæti fulltrúar umhverfisráðuneytis, fjármálaráðuneytis og iðnaðarráðuneytis. Nefndin fékk á fund til sín aðila frá Umhverfisstofnun, landbúnaðarráðuneytinu, Orkustofnun, Hagstofunni, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Náttúruverndarsamtökum Íslands og landvernd. Auk þess kynnti formaður nefndarinnar drög að frumvarpinu á fundi með sérstakri samráðsnefnd iðnaðar- og umhverfisráðuneytis með fulltrúum álfyrirtækja á Íslandi. Í frumvarpi þessu er lagt til að lögbundin verði ákvæði um þrjú meginatriði sem skapa forsendur fyrir stjórnvöld til að standa við skuldbindingar sínar varðandi Kyoto-bókunina. Í fyrsta lagi er að finna í frumvarpinu ákvæði um bókhald, um losun gróðurhúsalofttegunda og bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi. Í öðru lagi hefur það að geyma ákvæði um skráningarkerfi fyrir losunarheimildir og í þriðja lagi er kveðið á um upplýsingaskyldu fyrirtækja sem losa verulegt magn gróðurhúsalofttegunda. Áður en ég fer nánar í efni frumvarpsins vil ég fara stuttlega yfir þær skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist með aðild sinni að rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og Kyoto-bókunina við hann. Umhverfisráðuneytið ber ábyrgð á framkvæmd samningsins hér á landi en sérstök samráðsnefnd átta ráðuneyta er starfandi sem ber ábyrgð á framkvæmd stefnumörkunar um aðgerðir gegn loftslagsbreytingum og fjallar um mál sem tengjast samningnum og framkvæmd hans. Nú stendur yfir endurskoðun á stefnumörkun Íslands frá 2002 og er áætlað að henni ljúki á þessu ári. Markmið Kyoto-bókunarinnar er að minnka losun gróðurhúsalofttegunda, fyrst og fremst í iðnríkjunum. Bókunin tekur til sex gróðurhúsalofttegunda og kveður á um að aðildarríki skuli takmarka losun þeirra miðað við losun árið 1990. Fyrsta skuldbindingartímabil bókunarinnar er fimm ár, 2008–2012. Mikilvægasti þáttur Kyoto-bókunarinnar er ákvæði um lagalega bindandi mörk fyrir losun gróðurhúsalofttegunda á því tímabili að því er varðar þau ríki sem getið er um í I. viðauka við loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna. Þessum ríkjum er gert að takmarka sameiginlega og hverju um sig losun gróðurhúsalofttegunda svo að samanlögð árleg losun þeirra á skuldbindingartímabilinu verði að meðaltali 5,2% minni en viðmiðunarárið 1990. Þessu markmiði skulu þau ná með því að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda og með því að binda kolefni með ræktun en einnig er heimilt að nýta svokölluð sveigjanleikaákvæði bókunarinnar sem lúta að verslun með heimildir á milli landa og fjármögnun verkefna sem draga úr losun í öðrum ríkjum. Losunarheimild Íslands er 10% aukning miðað við losun árið 1990. Að auki hefur því verið lýst yfir að Ísland hyggist nýta sér ákvæði 14/CP.7 frá 7. aðildarríkjaþingi loftslagssamningsins í Marrakesh sem oft hefur verið nefnt íslenska ákvæðið. Ákvæðið heimilar að losun koldíoxíðs frá nýrri stóriðju eða stækkun stóriðjuvers sem hefur starfsemi eftir 1990 og leiðir til meiri en 5% aukningar í útstreymi á skuldbindingartímabili bókunarinnar verður haldið utan við losunarheimild hennar eftir að losunarheimildir viðkomandi ríkis hafa verið fullnýttar. Ákvörðunin nær aðeins til þeirra ríkja þar sem losun var minni en 0,05% af heildarlosun koldíoxíðs iðnríkjanna árið 1990. Ströng skilyrði eru fyrir því að lönd geti tilkynnt einstakar framkvæmdir samkvæmt ákvörðun 14/CP.7. Gerð er krafa um notkun endurnýjanlegrar orku, að notkun hennar leiði til samdráttar í losun á heimsvísu, að besta fáanleg tækni sé notuð og að bestu umhverfisverndaraðgerða sé gætt við framleiðsluna. Ákvörðunin nær einungis til losunar koldíoxíðs að ákveðnu hámarki sem er 1,6 millj. tonna á ári að meðaltali á skuldbindingartímabilinu. Losunarheimildir Íslands eru því tvíþættar, annars vegar má almenn losun gróðurhúsalofttegunda ekki aukast meira en 10% frá 1990 til 2008–2012, en hins vegar má losun sem fellur undir þau skilyrði, sem tiltekin eru í ákvörðun 14/CP.7, ekki vera meiri en 1,6 milljón tonn af koldíoxíði á ári að meðaltali. Frumvarpið tekur ekki til allra þátta samningsins en er ætlað að lögfesta nauðsynlega grunn til að tryggja að við stöndum við skuldbindingar okkar. Bókhald um losun gróðurhúsalofttegunda og bindingu kolefnis er grunnþáttur í framkvæmd loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna og Kyoto-bókunarinnar. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að reglur um framkvæmd bókhaldsins verði lögfestar. Umhverfisstofnun, áður Hollustuvernd ríkisins, hefur haldið utan um bókhald vegna losunar gróðurhúsalofttegunda og bindingar kolefnis í gróðri og jarðvegi hér á landi frá árinu 1996. Umhverfisstofnun skilar árlega í gegnum umhverfisráðuneytið tölulegum upplýsingum um losun og bindingu til skrifstofu loftslagssamningsins ásamt ítarlegri skýrslu. Nokkrar breytingar hafa verið gerðar í gegnum árin á þessu bókhaldi í ljósi nýrra alþjóðlegra reglna um útreikninga af þessu tagi og nýrra og betri upplýsinga um ástand mála hér á landi. Bókhald Íslands má teljast í meginatriðum gott þó vissulega megi bæta ýmis atriði. Á skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar sem hefst árið 2008 verða gerðar ítarlegri kröfur en áður um gæði bókhaldsins. Nauðsynlegt er því að styrkja það enn frekar og er lagasetning um framkvæmd þess liður í þeirri viðleitni. Ýmsir aðilar leggja til vinnu og upplýsingar fyrir bókhaldið og skýrsluna, einkum Orkustofnun og Landbúnaðarháskóli Íslands ásamt öðrum stofnunum landbúnaðarins. Gerð er tillaga í 2. mgr. 4. gr. um að Landbúnaðarháskóla Íslands verði falið að afla nauðsynlegra upplýsinga um bindingu kolefnis í jarðvegi og góðri. Einnig er lagt til að Landbúnaðarháskólinn beri ábyrgð á að taka saman upplýsingar um losun gróðurhúsalofttegunda frá landbúnaði og skila til Umhverfisstofnunar. Það verður í höndum Orkustofnunar að taka saman upplýsingar um orkumál sem nauðsynlegar eru vegna bókhaldsins. Lagt er til að Umhverfisstofnun semji leiðbeiningar um hvernig skila eigi gögnum til stofnunarinnar og að gerð slíkra leiðbeininga verði í samráði við Orkustofnun og Landbúnaðarháskólann. Mikilvægt er að þróa aðferðir varðandi bókhald um gróðurhúsalofttegundir í náinni samvinnu við viðkomandi aðila. Lagt er til í 5. gr. frumvarpsins að sett verði ákvæði um skráningarkerfi en Íslandi ber samkvæmt Kyoto-bókuninni að setja á fót slíkt kerfi fyrir losunarheimildir áður en skuldbindingartímabilið hefst árið 2008. Skráningarkerfið heldur utan um þær heimildir til losunar gróðurhúsalofttegunda sem Ísland mun hafa á skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar. Það er rafrænn gagnagrunnur þar sem heimildir eru skráðar í sérstökum einingum sem hver um sig samsvarar einu tonni af ígildum koldíoxíðs. Þessar einingar eru sá gjaldmiðill sem alþjóðlegt kerfi úthlutunarheimilda og viðskipta með heimildir og úreldingu þeirra mun byggjast á. Öllu landskerfi mun tengjast miðstöð á vegum skrifstofu loftslagssamningsins í Bonn sem á að ganga úr skugga um að allar úthlutanir og færslur á einingum samræmist skuldbindingum viðkomandi ríkis samkvæmt Kyoto-bókuninni. Landskerfi geta tengst innbyrðis í gegnum miðstöðina og skráð tilflutning á heimildum á milli ríkja. Ríki geta einnig úthlutað hluta af heimildum sínum í kerfinu til einstakra fyrirtækja eða annarra aðila og geta slíkir aðilar þá sjálfir átt í viðskiptum í gegnum kerfið. Á einfaldan hátt er hægt að lýsa muninum á milli bókhaldsins og skráningarkerfisins þannig að bókhaldið sé eins og bókhald fyrirtækja þar sem fært er inn debet og kredit en skráningarkerfið sé banki sem geymir raunveruleg verðmæti, í þessu tilviki losunareiningar. Þriðja atriðið sem lagt er til í frumvarpi þessu er að skylda fyrirtæki sem losa meira en 30 þúsund tonn af ígildi koldíoxíðs á ári til að skila nákvæmum upplýsingum um losunina til Umhverfisstofnunar ár hvert. Þetta er mikilvægt til að tryggja að sem nákvæmastar upplýsingar fáist um losun frá stærstu verksmiðjunum sem losa gróðurhúsalofttegundir en eins og allir vita er vægi einstakra stórra verksmiðja í heildarlosun Íslands stórt. Lagt er til að ákvæðið nái yfir atvinnurekstur sem hefur starfsleyfi í samræmi við lög um hollustuhætti og mengunarvarnir. Í starfsleyfi er atvinnurekstri sem getur haft í för með sér mengun veitt heimild til ákveðinnar starfsemi og losunar. Mat á því hvort atvinnurekstur fellur undir kröfur þessarar greinar byggist á þeirri hámarksstarfsemi sem starfsleyfi heimilar og losun frá atvinnurekstrinum í fullum afköstum miðað við starfsleyfi. Kröfur um upplýsingagjöf munu ná bæði yfir atvinnurekstur sem hefur gilt starfsleyfi við gildistöku laganna og yfir nýja starfsemi. Ég vil einnig árétta að meiri kröfur eru gerðar til upplýsinga um losun frá fyrirtækjum sem falla undir ákvörðun 14/CP.7 en almennt gerist. Þannig er mælst til þess að aðildarríki með verkefni sem uppfylla skilyrði ákvörðunarinnar veiti árlegum skýrslum upplýsingar um útstreymi frá iðnaðarferlum á hverja framleiðslueiningu, heildarútstreymi frá iðnaðarferlum þessara verkefna og mat á þeim samdrætti í útstreymi sem leiðir af notkun endurnýjanlegrar orku í þessum verkefnum. Hinu svokallaða íslenska ákvæði fylgja því einnig skyldur. Til að setja niður nánari ákvæði um upplýsingaskyldur fyrirtækja er lagt til að ráðherra setji reglugerð að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar um þær upplýsingar sem atvinnurekstri sem fellur undir lögin ber að skila til stofnunarinnar. Reglugerð þessi skal byggjast á leiðbeiningum vísindanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, um losunarkvóta. Mikilvægt er að Umhverfisstofnun hafi samráð við þá aðila sem ber að skila inn upplýsingum við undirbúning reglugerðarinnar en rétt er að taka fram að Umhverfisstofnun hefur átt góða samvinnu við stóriðjufyrirtæki um að fá tölur um losun þeirra á gróðurhúsalofttegundum. Hins vegar þurfa stjórnvöld skýra heimild til að gera kröfu um upplýsingar um losun og til að fara yfir upplýsingar til að staðfesta áreiðanleika þeirra. Að lokum er lagt til að Umhverfisstofnun sé heimilt að taka gjald fyrir vinnu við yfirferð upplýsinga um losun sem fyrirtækjum sem falla undir 1. mgr. ber að skila til stofnunarinnar. Rétt er að taka það fram í lokin að Ísland stendur vel hvað varðar skuldbindingar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Frumvarpið sem hér er lagt fram hefur ekki að geyma tillögur um stjórnvaldsaðgerðir til að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda umfram þær aðgerðir sem þegar hefur verið gripið til. Því er fyrst og fremst ætlað að skjóta lagastoðum undir það kerfi sem Ísland þarf að koma sér upp til að sýna alþjóðasamfélaginu stöðu sína gagnvart skuldbindingum Kyoto. Ég tel þó rétt að skoða það enn frekar hvort þörf er á lagalega bindandi ákvæðum til að tryggja að losun gróðurhúsalofttegunda fari örugglega ekki upp fyrir heimildir Íslands, þótt að óbreyttu séu ekki líkindi til þess. Nefndin sem skilaði drögum að frumvarpi þessu hefur þess vegna fengið umboð til að starfa áfram og koma, ef ástæða þykir til, með tillögur að stjórntækjum til að gera stjórnvöldum kleift að stýra betur losun gróðurhúsalofttegunda á komandi skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar. Í þeirri vinnu verða m.a. skoðaðar ýmsar þær leiðir sem aðrar þjóðir hafa farið í þessum efnum, svo sem losun útstreymisheimilda og heimild til að krefjast starfsemi sem losar umtalsvert magn gróðurhúsalofttegunda um mótvægisaðgerðir, t.d. með bindingu kolefnis eða kaupum á heimildum. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til umhverfisnefndar að lokinni 1. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að þetta frumvarp skuli loks komið fram. Ég tel að það hefði átt leggja fram fyrir löngu. Auðvitað hafa stjórnvöld vitað síðan Kyoto-bókunin gekk í gildi að nauðsynlegt yrði að setja reglur af því tagi sem frumvarpið kveður á um. Ég sakna þess reyndar að ekki skuli vera meira í frumvarpinu. Ég hefði gjarnan viljað sjá gengið lengra í fyrsta skrefi en ég fagna því að nefndin skuli fá umboð til að starfa áfram og gera þá áframhaldandi tillögur um á hvern hátt við komum til með að standa við skuldbindingar okkar, hvernig við getum farið að því að standa við það meginmarkmið loftslagssamningsins að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi einhverja tímaáætlun fyrir störf nefndarinnar í þessum efnum. Hvað gerir hún ráð fyrir að það taki nefndina langan tíma að taka næsta skref í málinu, sem ég hefði haldið að allir þeir sem fylgjast með þessum málum hefðu viljað sjá tekið núna?

Frú forseti. Ég tel að nægur tími sé til stefnu. Frumvarpið sem hér er til umræðu er einungis, það er hárréttur skilningur hjá hv. þingmanni, fyrsta skrefið. Ég taldi nauðsynlegt að það kæmi fram á þessu þingi. Nefndin var skipuð fyrir um það bil ári svo að ég vildi ekki bíða með að hún lyki störfum. Þess vegna er þetta gert með þessum hætti, að frumvarpið kemur fram núna. Ég hef ekki sett nefndinni tímamörk en það er hins vegar ljóst að það á ekki að þurfa að taka langan tíma að skoða framhaldið. Það er hárrétt að við stefnum að því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við erum að vinna að því verki í samvinnu við aðrar þjóðir. Sameiginlegt markmið okkar er að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í heiminum öllum.

Hæstv. forseti. Ég vildi óska að hæstv. umhverfisráðherra héldi vendinum meira á lofti til að halda fólki við efnið. Ég verð að segja að síðan stefnumörkun ríkisstjórnarinnar frá 2002 varðandi losunarmál var birt hefur allt of lítið gerst í þessum efnum. Ég veit ekki til að búið sé að birta neinar niðurstöður eða upplýsingar um auknar rannsóknir á þeim þáttum sem hafa áhrif á útstreymi gróðurhúsalofttegunda, sem var eitt af þeim atriðum sem átti að fara í vinnu við, ásamt því að ákveðið var að dregið yrði úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum. Sú vinna er ekki farin að skila sér né að ráðist hafi verið í að efla fræðslu og upplýsingagjöf til almennings. Ég vil halda því fram, frú forseti, að menn hafi legið á liði sínu frá 2002 og jafnvel fyrr, en a.m.k. frá 2002 þegar stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í losunarmálefnunum var samþykkt og birt. Sú stefnumörkun er í endurskoðun og mér þætti fróðlegt að fá heyra hæstv. umhverfisráðherra segja okkur frá árangrinum sem hefur náðst í þeim þáttum sem við stefndum að og höfum í orði kveðnu unnið að undanfarin fjögur, fimm ár. Ég sé ekki að nokkur árangur hafi náðst. Mér finnst stefnumörkun ríkisstjórnarinnar frá 2002 hafa verið orð á blaði. Ég held að ef einhver árangur hefði orðið af því starfi sem menn sögðust þá ætla í þá hefði hæstv. umhverfisráðherra notað tækifærið í flutningsræðu sinni og montað sig svolítið af árangrinum. En úr því að hún gerir það ekki hef ég efasemdir um að árangur hafi orðið. Mér þætti gott að fá að heyra frá hæstv. umhverfisráðherra hvernig hún metur þessa stöðu.

Frú forseti. Það er augljóst að ef við berum okkur saman við aðrar þjóðir þá er staða okkar frábær. Það er bara ekkert flóknara en það. Það eru ekki margar Evrópuþjóðir sem geta státað af annarri eins stöðu og við á Íslandi. Ef við lítum t.d. á Evrópusambandið eru flestar þjóðirnar þar í miklum vandræðum við að standa við skuldbindingar sínar. Það er ekki þannig á Íslandi. Það er ekki þannig hér. Ég held að við ættum að vera stolt af þeirri góðu stöðu sem ríkir hjá okkur. Á umhverfisþingi sem haldið var í haust var einmitt sýnt fram á það, með tölulegum upplýsingum, hvernig við hefðum náð árangri á ýmsum sviðum. Ég veit að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sat umhverfisþingið og hafði tækifæri til að skoða þær tölulegu upplýsingar. Stefnumörkunin er frá 2002 og er í endurskoðun núna og við stefnum að því að ljúka þeirri endurskoðun á þessu ári. Hvað snertir t.d. fræðslu til almennings höfum við einmitt lagt áherslu á þann þátt, sem ég tel gríðarlega mikilvægan í öllum umræðum um þessi mál.

Forseti. Andsvar mitt og spurning er öllu jarðbundnari en fyrri hv. ræðumanns. Spurning mín varðar 6. gr. þar sem tiltekið er að sá atvinnurekstur sem undir þetta fellur losi meira en sem nemur 30 þús. koldíoxíðsígildistonnum á ári. Manni verður á að stöðvast við þessa tölu, 30 þús. tonn. Ég veit svo sem ekki mikið hvernig á henni stendur. Fari maður í athugasemdir við frumvarpsgreinina þá finnur maður enga athugasemd um þessa tölu, sem er þó eitt af meginatriðum frumvarpsins. Hvaða fyrirtæki falla þar undir? Ég spyr þess vegna ráðherrann, af því að þetta er mjög mikilvægt: Hvernig er þessi tala til komin? Hvaða fyrirtæki eru það í stórum dráttum sem fara yfir 30 þús. koldíoxíðsígildistonn á ári?

Frú forseti. Hér er um að ræða mjög tæknileg mál. Ég hef ekki á reiðum höndum svör við því hvaða fyrirtæki mundu falla undir 30 þús. tonna ákvæðið. En ég tel að það sé einmitt nokkuð sem umhverfisnefnd hlýtur að kalla eftir svörum við.

Forseti. Í þingsköpum er kveðið á um að við fyrstu umræðu ræði menn almennt um frumvörp. Það er sjálfsagt að gera það og ekki hægt að ætlast til að ráðherrar, þótt þeir eigi að kunna skil á mörgu, kunni skil á öllu í frumvörpum sínum, vegna þess að við vitum öll hvernig þau eru til komin. Vissulega er það rétt að hægt er að kanna þetta í nefnd. Hér er hins vegar um að ræða höfuðatriði. Eitt af höfuðatriðum frumvarpsins, þ.e. til hvers það nær. Ef frumvarp er sett fram um refsingar við glæpum er tiltekið hvaða glæpur það er. Sá dómsmálaráðherra sem kæmi með frumvarp um að refsa mönnum fyrir einhvern glæp verður að standa skil á því hvaða glæpur það er o.s.frv. Ég ætlast til að umhverfisráðherra hæstv. geti svarað þessu um 30 þús. tonnin. Ég spyr af ákveðinni ástæðu. Ég spyr vegna frétta sem mér hafa borist af því að í undirbúningi þessa frumvarps hafi ekki verið talað um 30 þús. tonn heldur um 15 þús. tonn. Ég spyr þess vegna tvöfalt í seinna andsvari mínu: Hvaða fyrirtæki fara yfir 30 þús. tonn og hvaða fyrirtæki eru á milli 15 þús. og 30 þús. tonna sem sett voru út úr frumvarpinu, að því ég hef heyrt, vegna kröfu atvinnurekanda þar um?

Frú forseti. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að notaðar eru sem viðmiðun almennar útstreymisheimildir, sem eru 3.610 þús. tonn. Þetta er tæplega 1% af því. Það er viðmiðunin sem notuð er. Hvað fyrirtækin snertir þá liggur það í augum uppi að það eru stóriðjufyrirtæki sem fara yfir þetta mark. Þetta eru stóriðjufyrirtækin í landinu.

Virðulegi forseti. Þegar maður les þetta frumvarp yfir er við fyrstu sýn hægt að halda því fram að það hljóti að vera nokkuð jákvætt, og það er jákvætt að skrá og það er jákvætt að upplýsa. Eins og kom fram í ítarlegri framsögu umhverfisráðherra er hér verið að koma á skráningar- og viðskiptakerfi vegna losunarheimilda, nokkurs konar rafrænum gagnagrunni, þar sem farið er yfir bókhald, skráningarkerfi og upplýsingaskyldu fyrirtækja - 30.000 tonn, eins og kom fram í orðaskiptum hv. þm. Samfylkingarinnar, Marðar Árnasonar, og ráðherrans, og ég ætla ekki að fara nánar út í það. Umhverfisstofnun og Landbúnaðarháskóli verða í aðalhlutverki. Það má setja reglugerð samkvæmt tillögum Umhverfisstofnunar og það verða heimildir um að sekta, allt að 100.000 kr. á dag, ef atvinnurekstur sinnir ekki upplýsingaskyldu sinni. Þessar aðgerðir eru samkvæmt Kyoto-bókuninni sem leggur aðildarríkjunum á herðar að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda. Eins og kom fram í máli ráðherrans eru losunarheimildir Íslands tvíþættar. Almenna losunarheimildin um 10% frá 1990 og skilyrt losun sem er íslenska ákvæðið og er oft talað um almennt hjá okkur sem heimildaraukningu upp á 1,6 millj. tonna á ári að meðaltali. Þetta er nokkurn veginn megininnihald þess sem fjallað er um í frumvarpinu. Nefndinni sem vann frumvarpið var ekki gert að koma með tillögur um stjórnvaldsaðgerðir til að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda. En nefndin bað sjálf um umboð til að halda áfram og skoða leiðir til að takmarka losun og tryggja þar með skuldbindingar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Nefndin fékk það umboð. Nefndin bað um umboð og fékk það. Ég tek undir að það er undarlegt að fjórum árum eftir yfirlýsinguna frá 2002, og meira en tveimur árum eftir mjög ítarlega skýrslu um öðruvísi þróun á norðurslóð en nokkurs staðar annars staðar í heiminum, og með tengingu Íslands við það, skuli ekki vera búð að setja vinnu í gang að frumkvæði ráðuneytisins og það er eiginlega það sem stingur mann í þessu frumvarpi. Að nefndin skuli hafa þurft að biðja um að fá að halda áfram til að skoða leiðir til að takmarka losun sem á að vera stóra málið og hefði átt að vera stóra málið sem við hefðum átt að vera að skoða á liðnum árum. Þegar maður les þetta frumvarp, sem í eðli sínu er ágætt, æpir á móti manni algjör skortur á stefnumörkun og umræðu um stóriðjuþróun miðað við loftslagsbreytingar og þörf er á aðgerðum hjá ríkisstjórninni. Það er það sem skellur í andlitið á manni um leið og maður fer yfir þetta snyrtilega frumvarp um rafrænan gagnagrunn, jafnágætur og hann er. Það er engin umræða eða vinna í gangi á Alþingi vegna hlýnunar á norðurslóð sem kemur ofan á aðrar loftslagsbreytingar sem lágu fyrir, m.a. eftir Kyoto-samkomulagið. Hæstv. umhverfisráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, þekkir manna best vinnuna við rannsókn á loftslagsbreytingum á norðurhjara sem Robert Corell, amerískur vísindamaður, vann eða hafði yfirumsjón með, en allt að 400 vísindamenn komu að því mikla starfi. Þar var sannað að hlýnun er að minnsta kosti tveimur og hálfum sinni meiri og hraðari á svæðinu í kringum norðurskautið, sem sagt á okkar landi, en annars staðar í heiminum. Þar var sannað að hitnunin er annars eðlis en sveiflurnar sem hafa verið í hitastigi á liðnum öldum og þeir sem þráast við að horfast í augu við hvað er að gerast benda oft á. Enda fóru vísindamennirnir mjög langt aftur í tímann í rannsóknum sínum á því sem var að gerast og sem allt saman kemur fram í hinni svokölluðu ACIA-skýrslu. Þetta voru alvarlegar fréttir. Það er ástæða til að hafa miklar áhyggjur af loftslagsbreytingum á norðurhveli. Ef losun gróðurhúsalofttegunda veldur hitnun af þessu tagi á norðurhjara þá er þetta stórmál. Í ljósi þessa er ég mjög gagnrýnin yfir því að nefnd skuli hafa þurft að biðja um að halda áfram að skoða hvernig takmarka megi gróðurhúsalofttegundirnar. Það hefði mátt búast við að Ísland, sem kynnti skýrsluna á sínum tíma, mundi bregðast við með einhverjum hætti og hafa metnað til að hafa frumkvæði í málinu. En það hefur ekki verið svo. Hér á Alþingi hefur engin umræða verið. Það hefur verið erfitt að fá þingið til að bregðast við með einhverjum hætti. Við báðum um að skýrsla um málið yrði flutt hér í þinginu þannig að hægt væri að ræða þær miklu upplýsingar sem þar komu fram. Það fékkst ekki. Við báðum um að haldinn yrði sameiginlegur fundur nefnda og hugsanlega utanríkisráðuneytis. Það var ekki samþykkt og náðist ekki fram. Við spurðum hvort hægt væri að halda einhvers konar ráðstefnu á vegum þingsins. Það var heldur ekki áhugi fyrir því. Hugmyndum og óskum frá Samfylkingunni var ágætlega tekið hverju sinni um þessar ólíku leiðir sem farið var fram á. En ekki varð af neinu. Ég hlýt að benda á, virðulegi forseti, að í Noregi, næsta nágrannalandi okkar hér á norðurslóð, var brugðist við á annan hátt. Fyrir ári var sérstök ráðstefna eða samráðsfundur í norska þinginu um skýrsluna, ACIA-skýrsluna, og til þeirrar sérstöku ráðstefnu var fulltrúum af norrænum vettvangi boðið. Þar hefur líka verið unnið við stefnumörkun og áfram er verið að vinna með þessi mál í norska stórþinginu. Þannig er tekið á málum þar sem menn taka þessu af alvöru. Það var því merkilegra að norski fulltrúinn, Hill-Marta Solberg, sem leiðir núna norðurskautssamstarfið, var stjórnarandstöðuþingmaður. Í samvinnu við stjórnarandstöðuþingmanninn var öll þessi vinna sett í gang af hálfu þingsins og af hálfu stjórnarmanna þar. Rússar leiða nú ráðherrasamstarfið á norðurskautssvæðinu og fulltrúi þeirra í þingmannasamstarfinu heldur því fram að þar sé verið að vinna með loftslagsmálin. Ég er sannfærð um að þátttaka Rússanna í norðurskautssamstarfinu, þegar verið var að fara í gegnum loftslagsbreytingarnar þar, hafi haft áhrif á að Rússarnir tóku sig til og gerðust aðilar að Kyoto-samkomulaginu. Þeir skutu þar með Bandaríkjamönnum ref fyrir rass sem ekki vilja koma nálægt neinu af þessu tagi. Það er því erfitt að vita að hér er bullandi áhugi á því að vinna vel. Stjórnarandstaðan hefur sýnt áhuga á að vinna með stjórnarflokkunum í máli eins og þessu enda á slíkt mál ekki að snúast um stjórn og stjórnarandstöðu. Þetta er alvarlegt mál sem allir eiga að bregðast við og vinna saman að. En það er slegið á útréttar hendur og loksins þegar fram kemur þingmál snýst það um skráningu en ekki aðgerðir. Þess vegna get ég ekki annað, virðulegi forseti, en komið inn á þessi mál þó að þau séu ekki í frumvarpinu sem slíku. Þar sem Ísland hefur fyrir löngu síðan skuldbundið sig samkvæmt Kyoto-samkomulaginu er svo erfitt að skilja hvernig stjórnarflokkarnir hafa hugsað sér að halda um þessi mál. Ef við lítum á tölur er ljóst að árið 2005 var framleiðslugeta í áliðnaði 270 þús. tonn af áli hér á Íslandi. Árið 2008 verður framleiðslugetan 786 þús. tonn samkvæmt samningum og skuldbindandi yfirlýsingum sem stjórnarflokkarnir hafa gert. Landsvirkjun ætlar að ræða við Alcan um raforku fyrir álverið í Straumsvík. Ef þær fyrirætlanir verða að veruleika verður framleiðslugetan árið 2010 1.066 þús. tonn af áli. Ef þetta verður með þessum hætti hefur árleg losun á CO 2 frá 1990 aukist um þessi 1.600 þús. tonn sem íslenska ákvæðið heimilar og það er þá fullnýtt. Þá sýnist, virðulegi forseti, sem íslensk stjórnvöld ætli að eiga möguleika á að taka ákvarðanir sem koma til framkvæmda eftir 2012, taka þær núna eða fljótlega, en þær eigi að koma til framkvæmda eftir 2012, sem mun hafa meiri útblástur í för með sér en umsamið er. Þá getur Ísland ekki endurnýjað skyldur sínar samkvæmt Kyoto-samningnum óbreyttar ef það ætti að vera niðurstaðan. Það er þetta sem er svo óþægilegt við að vera í pólitík á Íslandi, að vera alþingismaður á Íslandi, að vera að vinna með fólki á Norðurlöndum, að vera að vinna með fólki á norðurskautssvæðinu þar sem þessi mál eru stöðugt til umræðu. Í öllum þessum löndum hafa menn áhyggjur af þróuninni en hér tala menn ekki saman. Hér er staðhæft fram og til baka. Þetta eru tölur sem við höfum náð fram með því að skoða hvað felst í samningum og yfirlýsingum frá ríkisstjórninni. En getum við fengið það staðfest? Nei. Hvað er sagt þegar við spyrjum um það eða segjum: Nú erum við komin þangað. Nú erum við komin of langt. Þá er bara sagt: skreytni, tómur áróður og árásir. Að þessu leyti má segja að pólitíkin hér á Íslandi sé vanþroskuð. Ég hef átt frumkvæði að því ásamt öðrum að ná einhvers konar sameiginlegri vinnu hér í nefndunum með ráðuneytinu eða með einhverjum öðrum hætti en það hefur stöðugt verið slegið á þá hönd. Ég harma það. Á sama tíma horfi ég upp á að það er unnið á annan hátt í nágrannalöndunum. Í samkomulagi sem ríkisstjórnarflokkarnir gerðu um 250 þús. tonna álver á Bakka við Húsavík eru skuldbindingar en enginn fyrirvari um að til innflutnings á losunarheimildum geti þurft að koma þó vitað sé að ef stækkun verður í Straumsvík, sem ég get einungis lauslega gert grein fyrir, verði íslenska ákvæðið fullnýtt. Samt er ekki einu sinni fyrirvari um að það geti þurft losunarheimildir. Þá komum við að þessu með losunarheimildir eða mengunarkvóta. Hefur einhver umræða farið fram um það hér á Alþingi hvort við viljum leyfa innflutning á mengunarkvóta? Nei. Hefur farið fram umræða hér á Alþingi um kosti þess og galla að kaupa mengunarkvóta miðað við það sem við viljum gera? Nei. Svoleiðis umræðu tökum við íslenskir þingmenn ekki á Alþingi. Svo er það Helguvík. Í þeim tölum sem ég hef nefnt er Helguvík ekki inni. Mér skilst að það sé ekkert sem banni að álver verði reist í Helguvík ef fyrirtækið útvegar mengunarkvóta sem við vitum ekkert hvort íslensk stjórnvöld nú eða síðar vilja. En mér skilst að það sé ekkert sem banni að álver verði reist í Helguvík ef fyrirtækið útvegar mengunarkvóta og uppfyllir öll önnur skilyrði. Þá væri ekki einu sinni hægt að segja nei við því. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. umhverfisráðherra hvort þetta er rétt hjá mér. Þá komum við að því sem var eiginlega spurningin í upphafi. Hver er stefna Íslands í loftslagsmálunum? Nefndin á að fá að vinna áfram og koma með einhverjar tillögur um hvernig hægt sé að sporna gegn henni. En hver er stefna Íslands í þessum málum? Við höfum haft fjögur ár að minnsta kosti, reyndar fleiri frá því við byrjuðum að sækja fundi og taka þátt í þessu samkomulagi. Við hljótum að reikna með að taka þátt í nýju samkomulagi eftir 2012 og þá hlýtur að vera mikils virði að geta gengið til þess samkomulags með óbundnar hendur, þ.e. að það sé ekki búið að taka ákvörðun hér heima um að ganga lengra en við höfum samið um innan Kyoto því annað væri verulega ótrúverðugt. Ég hlýt því í þessu annars ágæta máli - ég ætla að leyfa mér að halda því fram þar til við höfum skoðað það nánar í nefnd og ég treysti að mér muni áfram finnast það ágætt - að koma hér upp og rekja þetta í stuttu máli og kalla eftir viðbrögðum hæstv. umhverfisráðherra sem er okkar vörn í þessari ríkisstjórn gagnvart því að ekki sé of hratt farið, að ekki sé rangt farið að. Hún á að vera vörn okkar allra Íslendinga í umhverfismálunum og gæta að hag landsmanna, landsins alls, gæta þess að ekki sé vaðið í villu. Allt þetta ferli stjórnarflokkanna er ótrúverðugt og ég hvet hæstv. umhverfisráðherra til að gefa þessum málum sem ég hef hér farið yfir meiri gaum.

Frú forseti. Ég kem upp til að leiðrétta misskilning varðandi starf nefndarinnar. Það var mjög skýrt tekið fram í erindisbréfi nefndarinnar að henni var falið tiltekið verkefni, m.a. að koma fram með tillögur um þau efni sem henni vannst ekki tími til að vinna þannig að ég taldi að brýnt væri að koma fram með þann hluta starfs nefndarinnar sem var tilbúinn og þess vegna er þetta frumvarp fram komið á þessum tímapunkti. En nefndin fékk leyfi til að ljúka störfum. Ég vil að það sé alveg skýrt að í erindisbréfi nefndarinnar var verksvið hennar skýrt tekið fram.

Virðulegi forseti. Mér finnst það ágætt ef það var á verksviði nefndarinnar frá upphafi að nefndin ætti að skoða leiðir til að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda. Það er ekki seinna vænna ef ég á að segja eins og er. En það sem ég er að vísa til er í upphafskaflanum í athugasemdunum við lagafrumvarpið: „Nefndin óskaði í skilabréfi sínu til umhverfisráðherra eftir áframhaldandi umboði hans til að fá að halda vinnu sinni áfram og skoða leiðir til að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda til að tryggja að Ísland geti staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Féllst ráðherra á það.“ Út af fyrir sig er það ekki stórmál hvort nefndin var að biðja um að fá að klára það sem henni hafði ekki unnist tími til af þeim verkefnum sem henni voru falin eða hvort hún bað um að fá að fara í verkefni sem henni hafði ekki verið falið. Mér finnst samt betra að það skuli hafa komið fram að umhverfisráðherra hafi falið nefndinni þetta frá upphafi.

Hæstv. forseti. Við ræðum nýtt frumvarp hæstv. umhverfisráðherra til laga um skráningu losunar gróðurhúsalofttegunda. Eins og komið hefur fram í máli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og sömuleiðis í andsvörum áðan hefðu margir viljað sjá þetta mál aðeins metnaðarfyllra en raun ber vitni. Stjórnarandstaðan hefur í gegnum tíðina frá því að loftslagsmálin voru tekin á dagskrá reynt að brýna ríkisstjórnina til dáða í þessum efnum, til aðgerða og til að marka sér stefnu til að setja sér framkvæmdaáætlanir og til að koma fram með frumvarp af því tagi sem hér er verið að leggja fram. Þess vegna fögnum við því skrefi sem hér er stigið, þó svo ég geti tekið undir með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að við hefðum viljað sjá þetta skref miklu stærra. Þegar maður fer að rýna í þau gögn sem við höfum á Alþingi til að taka almennilega á þessu máli verða fyrir manni ýmsar fyrirspurnir sem núverandi stjórnvöld hafa þurft að svara frá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar undanfarin 5–6 ár. Þær fyrirspurnir hafa margar hverjar verið í þá áttina að við höfum viljað fá upplýsingar um hvernig stjórnvöld sjái fyrir sér þróun þessara mála. Þá höfum við verið að spyrja annars vegar um á hvern hátt almenn losun Íslendinga á gróðurhúsalofttegundum komi til með að þróast á næstu árum og innan þess skuldbindingartímabils sem um ræðir þegar litið er til Kyoto-bókunarinnar og hins vegar höfum við spurt út í þróunina hvað varðar stóriðjuna. Ég var að renna í gegnum þau svör sem við stjórnarandstöðuþingmenn höfum fengið við þessum fyrirspurnum okkar. Það er nú svo að þau miðast öll við ástand sem virðist heyra sögunni til, þ.e. við ástandið þegar fyrirsjáanleg stóriðjuverkefni voru stækkun álversins í Straumsvík upp í 420 eða 460 þúsund tonn, stækkun álversins hjá Norðuráli á Grundartanga upp í hæsta lagi 300 þúsund tonn og svo í þriðja lagi ný álverksmiðja austur á fjörðum með 320–330 þúsund tonna framleiðslu. Þetta eru þau áform sem svörin sem hingað til hafa verið gefin miðast við. Síðan varð sprengingin mikla á þessum vetri þegar stóriðjuáformin tóku þvílíkan vaxtarkipp að til urðu hugmyndir um álver á Húsavík, álver í Helguvík og rafskautaverksmiðju á Katanesi og guð veit hvað. Við höfum ekki enn þá fengið útreiknaðar neinar spár varðandi losun allra þessara verkefna sem hægt er að byggja á. Ég hef haldið því fram og geri það enn hér og nú að þau ótrúlegu áform sem við sjáum í pípunum fari langt fram úr heimildum okkar því að lauslegur útreikningur minn gerir ráð fyrir að ef öll þessi áform ganga eftir förum við yfir 2,3 millj. tonna í losun við lok skuldbindingartímabilsins 2012. Og nú spyr ég hæstv. umhverfisráðherra: Er það ekki eitthvað í samræmi við þær tölur sem hún hefur á sínu borði? Ég trúi ekki öðru en hún og hennar menn hafi slegið einhverri mælistiku á þau áform sem hér hafa verið í umfjöllun bæði hjá hæstv. ráðherrum, eins og iðnaðarráðherra og hæstv. forsætisráðherra, og hjá ofurhugum í samfélaginu. 2,3 millj. tonn er lauslegur útreikningur minn ef öll ýtrustu áform verða að veruleika. Samt stendur hæstv. umhverfisráðherra í ræðustóli Alþingis og segir: Íslendingar standa vel. Staða okkar er frábær, sagði hún í andsvari áðan. En hæstv. umhverfisráðherra má þá líka muna eftir því að þegar við gengum frá loftslagssamningnum og Kyoto-bókuninni fengum við Íslendingar heimild til að bæta 10% losun við viðmiðunarárið 1990. Við fengum að auka losun okkar frá viðmiðunarárinu 1990 um 10% á meðan öll önnur iðnríki voru sett í mínus og Evrópusambandinu var að meðaltali gert að draga saman losun um 8%. Fyrir utan þessi plús 10% sem Íslendingar fengu fáum við frílosun fyrir stóriðju upp í 1,6 millj. tonna á skuldbindingartímabilinu. Er það nema von að Íslendingar standi vel þegar meðgjöfin er svo gríðarleg sem raun ber vitni. Mér finnst það ekki vera neitt til að vera stoltur af, eins og hæstv. umhverfisráðherra sagði áðan, að við ættum að vera stolt af því hvernig við stöndum. Ég er það ekki. Þegar áformin eru skoðuð annars vegar og þessar auknu heimildir sem við fengum hins vegar, þá er ég ekki stolt. Ég skammast mín miklu frekar en að vera stolt. Þegar litið er til íslenska ákvæðisins sem ég hef kosið að kalla undanþáguákvæði Kyoto-bókunarinnar kemur á daginn að þeir þættir sem skilyrða þá heimild sem fólgin er í íslenska ákvæðinu, að af þeim þremur meginatriðum sem okkur er gert að uppfylla til að fá íslenska ákvæðið í gegn erum við að mínu mati að sveigja hraustlega ef ekki brjóta ákveðna þætti í því. Og nú ætla ég að fara yfir þessa ákvörðun, 14/CP.7, sem er hið íslenska ákvæði. Í 2. tölulið þess eru þrír stafliðir sem eiga að lýsa þeim skilyrðum á hvern hátt Íslendingar fái þessa heimild til að auka losun frá stóriðju um 1,6 millj. tonna á skuldbindingartímabilinu. Þá segir að okkur sé nauðsynlegt að hafa þrjá hluti í lagi, þ.e. að heildarkoldíoxíð viðkomandi aðildarríkis, þ.e. okkar Íslendinga í þessu tilfelli, hafi verið minna en 0,05% af heildarkoldíoxíðslosun ríkja í viðauka I árið 1990. Þetta ákvæði stöndumst við örugglega vegna þess að hér er um mjög lítið hagkerfi að ræða og þessar tölur gefa það til kynna að ákvæðið gildi einungis um verulega smá hagkerfi. Í staflið b er skilyrði um að endurnýjanleg orka sé notuð og sú notkun leiði til þess að losun gróðurhúsalofttegunda á hverja framleiðslueiningu minnki og þá er auðvitað talað um framleiðslueiningu í iðnríkjunum sem í hlut eiga. Þarna set ég verulegt spurningarmerki við því að í mínum huga er virkjunum á borð við þær sem íslensk stjórnvöld eru að reisa fyrir stóriðjuframkvæmdir sínar verulega ábótavant að ýmsu leyti. Í mínum huga eru þær ekki að framleiða endurnýjanlega orku. Þær eru ekki sjálfbærar að því leytinu til að þær valda gríðarlegum náttúruspjöllum sem ekki verður séð fyrir endann á. Allt sem við getum lesið okkur til um virkjun á borð við Kárahnjúkavirkjun gefur okkur ekki bara vísbendingar heldur fullvissu um að umhverfisspjöllunum sé ekki lokið með byggingu virkjunarinnar. Því að ljóst er að áframhaldandi umhverfisspjöll af uppblæstri jökulleirs á gríðarlegu strandsvæði Hálslóns koma til með að verða gríðarleg. Ég set því spurningarmerki við þessa endurnýjanlegu orku og fullyrði að virkjanir okkar til stóriðju standast ekki kröfur stíflunefndar Sameinuðu þjóðanna sem skilaði fyrir 6–7 árum gríðarlega mikilli skýrslu um stíflur og virkjanir í veröldinni. Þar má lesa ákveðnar skilgreiningar um hvaða kröfur eigi að gera til stíflumannvirkja og virkjanamannvirkja til að þær geti talist endurnýjanlegar og þar brýtur Kárahnjúkavirkjun öll grundvallaratriðin. Mér finnst því það atriði vera verulega málum blandið að við séum að framleiða orku á endurnýjanlegan hátt. Í síðasta lagi vil ég nefna, frú forseti, þriðja stafliðinn í skilyrðunum sem okkur voru sett til að fá að auka losun á þeim nótum sem íslenska ákvæðið kveður á um. Þar er talað um að við þurfum að tryggja að bestu umhverfisvenjur séu viðhafðar og besta fáanlega tækni sé notuð til að lágmarka iðnaðarferlalosun. Hér eru við líka á gráu svæði heldur betur ef ekki beinlínis brotleg því við vitum öll sem hér erum í þessum sal að hreinsunarbúnaður sá sem álverið í Reyðarfirði gerir ráð fyrir að verða búið er ekki besta fáanlega tækni, a.m.k. ekki sú tækni sem frændur okkar Norðmenn hugðust nota í áformuðu álveri Norsk Hydro, Reyðaráli, á sínum tíma en þar var gert ráð fyrir vothreinsibúnaði sem talinn er losa brennisteinsflúor betur frá eða a.m.k. hleypir því ekki út í andrúmsloftið með sama hætti og þurrhreinsibúnaður Alcoa í Fjarðaáli kemur til með að gera. Hvaða aðferð nota þeir Alcoa-menn til að koma brennisteinsefnunum eitthvert þangað sem þeir vilja helst ekki hafa þau eða við reynum að setja þeim einhverjar skorður? Þeir blása þeim upp í loftið í 70 eða 80 metra háum skorsteinum og út í andrúmsloftið fara þau. Þar sveima þau í vindrósinni sem reiknuð hefur verið út fyrir Reyðarfjörð aftur og aftur yfir bæjarfélagið, yfir byggðina með ófyrirséðum afleiðingum varðandi heilsufar íbúanna. Við erum ekki að nota bestu fáanlegu tækni þarna og ég spyr hæstv. umhverfisráðherra: Hvernig sér hún okkur standa að vígi þegar skoðunarnefndir Kyoto-bókunarinnar koma hingað? Við getum þakkað eftirlitsaðilum Kyoto-bókunarinnar fyrir það að frumvarpið skuli fram komið því auðvitað er búið að senda íslensku ríkisstjórninni ákúrur fyrir það að hún hafi ekki staðið nægilega vel að verki hingað til varðandi þessi mál, varðandi skráningu losunar og varðandi bókhald sem okkur er gert að halda. Ég trúi því að við eigum eftir að fá ákúrur fyrir þá þætti sem ég hef nefnt í íslenska ákvæðinu, staflið b og c í 2. tölulið sem gera það að verkum að mínu viti að það eru orðin veruleg áhöld um það hvort farið er að þeim reglum sem settar voru í Kyoto-bókuninni eða ekki. Við erum með fleiri álitaefni varðandi Kyoto-bókunina og varðandi það hvernig farið er með þau ákvæði sem við teljum okkur skuldbundin af. Ég spyr t.d. hæstv. umhverfisráðherra: Hvað þýðir það þegar sagt er í bókuninni að á skuldbindingartímabili okkar sé okkur heimilt að losa 1.600 þúsund tonn á ári að meðaltali? Ég hef alltaf skilið það svo að við séum þá að skuldbinda okkur til að losa ekki meira en 1.600 þúsund tonn á hverju ári í þau fjögur ár sem skuldbindingartímabilið stendur, frá 2008–2012, en hæstv. iðnaðarráðherra túlkar það þannig að þar sé um að ræða heimild til að leggja saman alla losunina á þessum fjórum árum og taka meðaltalið af þeim fjórum og ef það fer ekki yfir 1.600 þúsund tonn þá séum við á græna ljósinu. Ég man ekki hvort hæstv. umhverfisráðherra hafi staðfest þann skilning hæstv. iðnaðarráðherra. Hún kinkar kolli þannig að ég met það svo héðan úr þessum ræðustóli að hún sé sama sinnis og hæstv. iðnaðarráðherra í þessum efnum. Þá er það alveg ljóst sem hæstv. forsætisráðherra hefur gefið yfirlýsingar um úr þessum ræðustóli að núverandi ríkisstjórn ætlar að fara í þann leiðangur sem er hafinn eða að hefjast varðandi annað skuldbindingartímabil Kyoto-bókunarinnar að óska eftir gríðarlegri viðbót við losunarheimildir Íslands. Núverandi ríkisstjórn og hæstv. umhverfisráðherra eru afskaplega stolt af því hvernig málin standa. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Ég er ekki stolt. Mér finnst til minnkunar fyrir íslenska þjóð að farið skuli í þessa göngu, þennan leiðangur að sækja endalausar undanþáguheimildir til þess að við sem höfum stært okkur af hreinni náttúru, hreinu lofti, góðu heilsufari fólksins okkar út um allt land skulum fara í þennan leiðangur, heimildir til að auka mengunarlosunina af þessari stærðargráðu. Ég átel því núverandi ríkisstjórn nú sem fyrr fyrir þá stóriðjustefnu sem keyrð er hömlulaus. Frú forseti. Ég nefndi stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í losunarmálunum í andsvari áðan. Hún hefur ætlað sér að sinna einum sjö atriðum á síðustu fjórum árum þegar stefnumörkunin var kynnt og birt en ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Núverandi ríkisstjórn hefur ekki að mínu mati staðið við eigin áform varðandi samdrátt í útstreymi gróðurhúsalofttegunda t.d. á samgöngum. Eina sem núverandi ríkisstjórn hefur gert í þeim efnum er að setja á olíugjaldið sem hæstv. umhverfisráðherra hefur stært sig af oftar en einu sinni úr þessum ræðustóli og í fjölmiðlum. Það er eina aðgerðin sem hægt er að segja að gripið hafi verið til til að reyna á einhvern hátt að stemma stigu við losun útstreymis gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum á Íslandi. Það eru einu almennu aðgerðirnar. Bílainnflutningur er gersamlega óheftur. Enn eru ekki nægilega ívilnandi gjöld eða álögur á þau ökutæki sem eru knúin umhverfisvænum orkugjöfum og fleira mætti nefna í þeim efnum sem núverandi ríkisstjórn þyrfti auðvitað að sinna og hefur ekki gert. Ég nefni líka rannsóknir á þáttum sem hafa áhrif á útstreymi gróðurhúsalofttegunda. Ég fullyrði að þær stofnanir sem starfa á þeim vettvangi hafa ekki fengið þá fjármuni sem óskað hefur verið eftir og þörf hefur verið á til að geta aukið rannsóknir á þessum þáttum á þeim nótum sem hefði þurft að gera. Til marks um það er andvaraleysi og að því er virðist hreinlega áhugaleysi núverandi ríkisstjórnar á niðurstöðu skýrslu Norðurskautsráðsins sem kom út öðru hvorum megin við áramótin 2004–2005. Þær niðurstöður voru svo sláandi að eðlilegt hefði verið að núverandi ríkisstjórn tæki traustlega á málum eftir að þær lágu fyrir en það var ekki gert. Fræðslu- og upplýsingagjöf til almennings hefur heldur ekki verið nægilega kröftug að mínu mati og sannarlega þörf á því að taka þar til hendinni. Eins og ég sagði áðan er hér um að ræða ákveðið skref sem getur orðið þess valdandi að við komum til með að standa nær því að uppfylla skuldbindingar okkar í þessum efnum en ella. En sannarlega er ekki nóg að gert því að hér liggur auðvitað fyrir að ná tökum á gríðarlegum vanda. Ljóst er að þjóðir heims þurfa að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í heiminum, ekki neitt lítið heldur gríðarlega mikið á næstu áratugum ef nást á árangur í baráttunni við hlýnun andrúmsloftsins. Talan sem yfirleitt heyrist nefnd varðandi samdráttinn er 50–60% á næstu 50 árum ef það á að nást árangur. Það er því ekki lítið sem þarf að gera. Ríkisstjórn Íslands er svo sem ekki eina ríkisstjórnin sem dregur lappirnar í þessum efnum. Stærri ríkisstjórnir og öflugri standa sannarlega ekki vel að vígi í þessum efnum og hafa skellt skollaeyrum við þeim vísbendingum og merkjum sem við höfum. Þarf ekki að nefna aðra en Bandaríkjamenn og Ástrali orðum mínum til stuðnings. Ég sé, frú forseti, að tíma mínum er rétt að ljúka í ræðustóli en ég segi enn og aftur að ég hefði viljað sjá tekið hraustlegar á málum en raun ber vitni. Mér þykir ríkisstjórn Íslands sýna afar lítinn metnað í þessum efnum. Staðfestir það sem ég hef haft fyrir augunum í svörum sem við stjórnarandstöðuþingmenn höfum fengið við fyrirspurnum okkar í gegnum tíðina að núverandi ríkisstjórn ætlar að daufheyrast við því ákalli sem loftslagssamningur Sameinuðu þjóðanna gengur út á, þ.e. að sýna í verki hraustlegan samdrátt í losun. Núverandi ríkisstjórn er á allt annarri vegferð. Hún er búin að sýna sig og sanna á alþjóðavettvangi sem sú ríkisstjórn sem leggst hvað lægst í þeim efnum að bjóða mengandi stórfyrirtækjum, mengandi álbræðslum inn í landið okkar og lætur sig einu gilda um náttúruverndargildi landsins. Eina sem hæstv. ríkisstjórn setur á oddinn er að geta sýnt fram á einhvern hagvöxt og þá er alveg sama með hvaða móti.

Forseti. Hv. þingmenn sem talað hafa á undan mér hafa farið ágætlega yfir þau mál sem tengjast frumvarpinu. Um frumvarpið ætla ég ekki mikið að segja á þessu stigi. Við eigum eftir að fara yfir það í nefndinni eins og nefnt var áðan og fá svör við ýmsum spurningum um það, t.d. um 30 þúsund tonnin, hvaðan sú tala er upprunnin og hvaða gildi hún hefur og fleiri mál. Mér sýnist þó að frumvarpið sé hið ágætasta. Það skiptir miklu máli að koma bókhaldinu og skráningarkerfinu í eins fullkomið lag og hægt er, m.a. vegna þess að án þess þrýstings sem bókhaldið og kerfið setja er viðbúið að menn reyni að skjóta sér undan því að sinna þessum efnum, skjóta sér undan því að taka ábyrgð á gerðum sínum. Þá er ég bæði að tala um stjórnvöld, fyrirtæki og allan almenning því auðvitað er þetta sameiginlegt áhyggjuefni okkar allra. Hins vegar er rétt sem fram hefur komið, að það veldur vonbrigðum að hæstv. umhverfisráðherra anno domini 2006 skuli láta sér nægja að koma fram með frumvarp af þessu tagi og geta þess ekki með verki, með fleiri frumvörpum eða lagatillögutextum eða þá með yfirlýsingum í framsögu sinni, hver eigi að verða framtíðin í þessu efni, hvaða stefnu umhverfisráðherrann hafi í helstu umhverfismálum samtímans. Farið hefur verið yfir það í fyrri ræðum með hvaða hætti æskilegt hefði verið að fá þetta en ég vil aðeins ítreka að mér finnst eins og hæstv. umhverfisráðherra upplifi sjálfan sig á þröngum leikvelli, að hún hafi ekki burði eða svigrúm til að móta sér eigin stefnu í þessu efni heldur hrekist hún nokkuð undan þeim ramma sem aðrir setja. Umhverfisráðherrann hefur t.d. í raun og veru aldrei sagt álit sitt á því hvort Íslendingum sé skynsamlegt og rétt að ná þeim kvótum sem Kyoto-bókunin leyfir okkur. Eitt er að hafa möguleika til að menga, annað er hvort við viljum menga. Umhverfisráðherrann hefur sett fram 12 sviðsmyndir á fundi um daginn sem haldinn var til að kynna frumvarpið og því eðlilegt að tengja þær saman við frumvarpið. En ég hef ekki heyrt hæstv. umhverfisráðherra lýsa því yfir að við eigum að nota allan kvótann eða hvort við eigum að reyna að spara okkur hann og mæta hugsanlega í næstu umferð með það afrek okkar að hafa ekki þurft að nota þann kvóta sem við lögðum til. Ég hygg að ef það gæti gerst mundi það skapa okkur siðferðilegt svigrúm til forustu og leiðsagnar á þessu sviði sem gæti verið okkur ákaflega dýrmætt. Eins er með stóriðjuákvæðið sem stundum er kennt við þjóðina að ósekju. Vissulega höfum við það ákvæði og það byggir á ákveðnum rökum sem menn tóku mark á á þeirri samkomu þar sem þetta var ákveðið. En svo kemur næsta spurning: Eigum við að nota þetta ákvæði? Er þörf á því að við notum þetta ákvæði? Er kannski betra fyrir íslenskt samfélag í fyrsta lagi, í öðru lagi fyrir íslenska pólitík út á við að við notum það ekki? Þetta eru grunnspurningar sem mér hefði fundist eðlilegt að hæstv. umhverfisráðherra svaraði fyrir sinn hatt eins og málum er háttað. Aðrir ráðherrar eru óhræddir við yfirlýsingar af þessu tagi í sínum málaflokkum og jafnvel utan sinna málaflokka. Það er alveg ljóst að hæstv. iðnaðarráðherra miðar skýrt við það að heimildirnar báðar séu fullnýttar en í umhverfisráðherranum heyrist ekkert um það efni. Það eru álitamál í þessu sem hæstv. umhverfisráðherra þarf að svara. Hún svaraði með einhverjum hætti í fyrirspurn um daginn þannig að ég gat ekki skilið það betur en svo að hæstv. umhverfisráðherra teldi að meðaltalsreglan væri góð og gild. Það kemur líka fram í fréttatilkynningu í síðustu viku þar sem frumvarpið var kynnt ásamt sviðsmyndunum 12 sem ég minntist á, að við höfum leyfi til þess að miða við meðaltalið í þessu. Ég skal ekki um það segja. Það kann að vera lögformlega rétt að það sé þannig. Ég hef ekki heyrt hvort hæstv. umhverfisráðherra finnist það heppilegt að við miðum við meðaltalið í þessum efnum eða ekki, hvort henni finnist það skynsamleg pólitísk stefna ríkisstjórnar og þjóðar eða hvort henni finnist það kannski óskynsamlegt í fyrsta lagi vegna þeirrar mengunar sem þetta veldur og í öðru lagi þegar höfð er í huga sú vígstaða sem við hefðum í framhaldi mála. Eins og kunnugt er verður þetta sennilega eitthvert helsta átakamál aldarinnar innan lands og utan. Ég tek eftir því að sviðsmyndirnar 12 sem eru að mér sýnist afleiðing af mjög fínni vinnu, þær eru 12 vegna þess að verið er að leggja inn ...  Í þremur af 12, þegar búið er að bæta við núverandi samninga tveimur af þeim kostum sem nefndir hafa verið, eru menn á mörkunum. Þá verður að nefna það líka að menn eru á mörkunum með koltvíoxíðið. Út af standa reyndar aðrar loftslagstegundir sem ekki eru í stóriðjuákvæðinu því að það fjallar bara um koltvíoxíð. Menn verða þess vegna að ná í það með einhverjum öðrum hætti, með því að hafa það út úr 10% í almennu hækkuninni eða einhverjum öðrum sem ég kann ekki svar við hvort menn kaupa þá sérstakar heimildir fyrir flúorlofttegundirnar og aðrar sem um er að ræða. Í fimm af 12, þar sem gert er ráð fyrir fleiri framkvæmdum en þessum tveimur erum við yfir þessum mörkum. Í 12. sviðsmynd, þar sem talin eru saman öll þau áform sem nefnd hafa verið að undanförnu sem raunhæf, reyndar er sagt að ólíklegt sé að sú sviðsmynd verði vegna þess að menn mundu sennilega ekki þjappa öllum framkvæmdunum á tiltölulega stuttan tíma, þetta nær til 2020. En þar erum við yfir stóriðjuákvæðinu sem nemur milljón tonnum. Þó að það verði hugsanlega ekki gert á þessum tíma sýnir sviðsmynd 12 okkur ágætlega hver framtíðin gæti orðið ef menn ætla í öll þessi áform. Nú er ég bara að tala um mengunarkvótann og ekki um þær virkjanir sem stæðu á bak við. Spurning sem ég vil gjarnan heyra hæstv. umhverfisráðherra svara er: Hvað telur hún æskilegt að við reiknum með á næstu áratugum, 2020 eða 2025, að við förum langt yfir stóriðjuákvæðið, sem er 1,6 milljónir tonna? Hvert telur hún fyrir Ísland inn á við að sé heppilegt mengunarhámark miðað við þessi ár? Hvernig telur hún okkur standa í samningum um Kyoto-tímabil tvö eða Kyoto-tímabil þrjú eða hvað sem þau tímabil eiga eftir að heita? Með þá ákvörðun kannski u.þ.b. árið 2010 að við ætlum ekki bara að klára þetta 1,6 milljóna tonna stóriðjuákvæði, heldur ætlum við á einhverjum tíma að taka milljón eða 2 milljónir tonna fram yfir? Það þarf að hugsa þetta nokkuð langt fram í tímann og það er eðlilegt þegar þessar sviðsmyndir eru komnar að ráðherra taki til þeirra pólitíska afstöðu. Sviðsmyndirnar eru engin hugarleikfimi þó að vissulega fari þær eftir því hvað í þær er matað. Það sést vel að þær eru ekki hugarleikfimi á því hvernig hæstv. ráðherra kýs að kynna þær því að hún gerir það á blaðamannafundi um leið og hún kynnir það frumvarp sem hér er til umræðu. Þess vegna er rétt að hæstv. ráðherra skýri það út einmitt í þessari umræðu hvaða afstöðu hún hefur til úrslitanna úr sviðsmyndunum til þess sem kann að vera fram undan í mengunarefnum og segi okkur frá því sem mikilvægast er um þetta, hvernig hún sjái fyrir sér samningana um næstu lotu í þessum málum. Við höfum heyrt þau svör áður frá hæstv. ráðherra að það sé alls óvíst um næstu lotu, hvort verði af öðru Kyoto-tímabili eða ekki. Við þökkum fyrir þær fréttir, höfðum reyndar heyrt þær áður vegna þess að öll heimsbyggðin veit að núverandi stjórnvöld í Bandaríkjunum og önnur í þeirra skjóli, m.a. í Ástralíu, hafa ekki hugsað sér að taka undir hugmyndafræði Kyoto-bókunarinnar heldur beita öðrum aðferðum. En menn þykjast jafnframt vita að úr þessu verður ekki skorið fyrr en u.þ.b. árið 2009 þegar í Bandaríkjunum verða kosningar. Það sem er ljóst, hvernig sem þetta verður, er að það verður settur mikill þrýstingur á Bandaríkjamenn, Ástrala og aðrar þjóðir, líka þær þjóðir sem nú sleppa vegna þess að þær teljast vera þriðja heims þjóðir og eiga þess vegna að fá að vinna að einhverju leyti upp það forskot - það er skrýtið að tala með þessum hugtökum en það verður að gera samt - sem iðnvæddu þjóðirnar hafa vissulega á þær í mengunarefnum og auðvitað í iðnvæðingu. Settur verður þrýstingur á þessar þjóðir og það er ákaflega líklegt að á næsta tímabili verði ekki um það að ræða að menn þurfi að reyna að toga sig niður á einhverja fortíð eins og meiningin var með Kyoto-bókuninni eða að komast aðeins áfram eins og Íslendingum var leyft og nokkrum öðrum þjóðum, heldur verði uppi kröfur um verulegan samdrátt. Ef við mættum til samninga samkvæmt sviðsmyndum 5–7 værum við búin með allt það sem við áttum inni í Kyoto og yrðum að draga saman það sem við værum nýbúin að byggja upp. Ef við mættum til leiks með sviðsmyndir 8–12 værum við komin langt fram úr þessu vegna meðaltalsútreikninganna sem ríkisstjórnin trúir á og ætlar að sleppa með í þau nokkru ár sem um ræðir. Með sviðsmynd 12 erum við komin milljón fram út og þyrftum þá að herja það út með einhverjum hætti. Ef niðurstaðan yrði sú að menn segðu: Nú eruð þið búin að fá nóg, það verður ekkert stóriðjuákvæði hjá ykkur áfram, þið eruð búin að nýta það og teljist vera búin að fá ykkar skammt af iðnvæðingu og mengun, þá kynnum við að þurfa að skera niður ekki bara úr þessum 1,6 milljónum tonna heldur líka úr þeirri milljón sem við bættist. Með glannalegri pólitík í þessum efnum gæti því núverandi ríkisstjórn og sú næsta þess vegna verið að skerða mjög möguleika þeirra ríkisstjórna, landsmanna og fyrirtækja sem á eftir koma, því að auðvitað haga fyrirtækin sér eftir því hvaða framtíð kann að vera í vændum fyrir þau, það þekkjum við. Ég vil gjarnan fá svör við þessum spurningum frá hæstv. umhverfisráðherra í nákvæmlega þessari umræðu vegna þess að hún hefur gefið undir fótinn með það, hún hefur beinlínis hvatt til þess að í kringum frumvarpið fari fram þessi umræða með þeirri ánægjulegu tengingu sem hún setti á blaðamannafundinum milli sviðsmyndanna sem sýna hugsanlega framtíð okkar í þessum efnum og frumvarpsins sem hún hefur kosið að takmarka við bókhald og skráningarkerfi.

Hæstv. forseti. Ég tel ástæðu til þess að taka þátt í umræðunni. Mér finnst ekki koma fram mikill metnaður í frumvarpi hæstv. umhverfisráðherra í þeim málum sem snúa að umhverfisráðuneytinu og stóriðjunni í landinu. Þó að maður vildi að allar verksmiðjurnar yrðu byggðar sem til stendur að byggja sem menn hafa uppi á borðunum hvað varðar framkvæmdir í stóriðju, þá vantar samt verulega upp á að það sé einhver skynsemi í þeirri stefnu sem uppi er. Leyfisveitandi verður samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum að veita leyfi fyrir öllum verksmiðjunum. Hvergi er neitt handfast fyrir hæstv. umhverfisráðherra eða stjórnvöld yfirleitt að koma í veg fyrir eða stjórna því með einhverjum hætti hvort eða hvenær fyrirtækin verða til. Ég bið menn um að benda mér á ef ég fer rangt með, en ég get ekki séð annað en málin liggi þannig. Þess vegna finnst mér að það hefði verið lágmark að hæstv. ráðherra hefði komið með lagafrumvarp sem hefði gefið henni möguleika til þess að stoppa á einhverjum stað þegar kæmi að ákvörðunum, vegna þess að það hefur sýnt sig á síðustu vikum og mánuðum að það er mikil alvara í þeim sem eru að hugsa um að byggja upp stóriðju hérna og skuldbindandi ákvarðanir eru bókstaflega á næsta leiti. Þegar þær hafa verið teknar bera íslensk stjórnvöld alla ábyrgð á því að útvega þær losunarheimildir sem fyrirtækin þurfa. Það er líka peningur fólginn í því þó að það sé ekki annað. Þó að maður hafi ekki skoðun á því hvort það ætti að byggja öll þessi fyrirtæki, þá hlýtur það að skipta máli hvort stjórnvöld í landinu eigi að skaffa losunarheimildirnar, en þau þurfa að gera það að óbreyttu. Ef gerðar verða skuldbindandi ákvarðanir um byggingu þessara álvera þá tel ég að íslensk stjórnvöld sitji uppi með það að þurfa að skaffa þessar heimildir og borga fyrir þær. Samkvæmt þeim tölum sem við fengum að sjá fyrir u.þ.b. tveimur árum síðan í svari við fyrirspurn sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir bar fram voru eftir 417 þús. tonn miðað við að af byggingu Fjarðaáls yrði og stækkuninni í Norðuráli sem búið var að ákveða ásamt viðbótinni í járnblendiverksmiðjunni sem komin er fram. Þá eru eftir 417 þús. tonn í losun á CO 2 sem þýddi að einungis eitt verkefni gat bæst við samkvæmt þessu. Nú liggur fyrir að búið er að taka ákvörðun um að ræða við framleiðendurna í Straumsvík um stækkun þar upp á 250 þús. tonn. Ef það verður niðurstaðan er kvótinn búinn samkvæmt því sem gefið er upp í svari hæstv. ráðherra. Í því svari stendur, með leyfi forseta: „Samkvæmt þessu vantar um 417 þús. tonn upp á að íslenska ákvæðið sé fullnýtt við byrjun skuldbindingartímabilsins. Hugsanlegt er að farið verði í aðrar framkvæmdir sem gætu fallið undir íslenska ákvæðið á skuldbindingartímabilinu, sem mundi þýða meira útstreymi en samkvæmt fyrrgreindum útreikningum.“ Hér segir svo áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Ef heildarútstreymi frá stóriðju sem fellur undir íslenska ákvæðið yrði meira en sem svarar til þeirra heimilda sem þar er að finna, eða 1.600 þús. tonna CO 2 , yrðu einstök fyrirtæki sem færu fram úr heimildum sínum að kaupa kvóta eða stuðla að bindingu kolefnis sem svaraði umframlosun fyrirtækisins.“ Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvar er hægt að finna því stað að þessi fyrirtæki þurfi að skaffa þennan kvóta eins og stendur í þessu svari? Ég get hvergi fundið því stað. Það yrði þá að gera sérstakt samkomulag við þessi fyrirtæki um að þau yrðu að skaffa losunarheimildir eða koma með mótvægisaðgerðir. Ég hef ekki heyrt um að slíkt samkomulag hafi verið gert eða að til standi að gera það. Ég spyr einfaldlega: Er þetta ekki rangt sem kom fram í svari hæstv. umhverfisráðherra? Í lögum eða reglum sem gilda um uppbyggingu þessara fyrirtækja er hvergi gert ráð fyrir að þau flytji inn losunarheimildir eða þurfi yfirleitt að gera það. Á meðan ekki hafa verið settar reglur um úthlutun losunarheimilda og þeim reglum framfylgt geta fyrirtæki hafið starfsemi hér á landi án þess að verða sér úti um losunarheimildir. Þannig hafa stjórnvöld gengið frá málum, því að yfirlýsingin sem ríkisstjórnin lét fylgja Kyoto-bókuninni þegar hún var staðfest á Alþingi fjallaði um að íslensk stjórnvöld ætluðu ekki að notfæra sér sveigjanleikaákvæðin sem hægt var að grípa til gagnvart Kyoto-bókuninni. Ég álít að nú séum við þar stödd í þessu máli að aðgerða sé þörf strax. Í dag voru að koma nýjar fréttir af Húsavíkurálverinu í viðtali við forstjórann í því fyrirtæki sem ætlar að reisa það álver. Hvað sagði hann? Hann sagði að þeir vildu gjarnan flýta framkvæmdum þar þannig að þær gætu hafist í beinu framhaldi af framkvæmdunum fyrir austan. Þær gætu því hafist eftir tvö ár við Húsavík. Væntanlega er það hugmyndin. Það væri mjög mikilvægt fyrir þá að geta haldið áfram þessum framkvæmdum og hagkvæmt fyrir þá, sagði hann. Það er á sama hátt hagkvæmt fyrir þá eins og Norðurál sem nú hefur flýtt þeirri framkvæmd að stækka verksmiðjuna í Hvalfirði af því að það er hagkvæmt að láta framkvæmdirnar haldast í hendur, að ekki verði stopp eða uppihald í þeim heldur verði sá áfangi kláraður. Það eru þeir að gera núna í Hvalfirði og það er nákvæmlega það sama og þeir segja núna fyrir austan, að skynsamlegt sé að hefja framkvæmdir við Húsavík. Við höfum séð yfirlýsingarnar um Helguvík og áhuga Norðurálsmanna á þeim framkvæmdum, yfirlýsingar forstjóra Orkuveitunnar um að áhugi sé fyrir því að uppfylla þarfirnar í sambandi við raforkuframleiðslu handa þeim o.s.frv. Það á að taka þetta allt alvarlega. Mér finnst a.m.k. ástæða til að gera kröfu til þess að það sé þó það blóð í ríkisstjórninni að hún sitji ekki uppi með að borga fyrir losunarheimildirnar handa þessum álverum. En það er auðvitað ekki nóg, það þurfa líka að vera þau bein í ríkisstjórninni að hún komi fram með viðunandi vopn í höndunum til að hafa einhverja stjórn á því hvenær af þessum framkvæmdum verður. Eins og málin standa núna virðist ekki einu sinni vera áhugi fyrir hendi hjá hæstv. ríkisstjórn að gera það. Þetta er auðvitað hægt að gera með lagasetningu og það þarf ekkert mjög flókna lagasetningu til. Ef hæstv. ráðherra hefði t.d. þá skoðun að vissara væri að hafa málin með þeim hætti að unnt væri að skrifa undir íslenska ákvæðið óbreytt, þá væri hægt að setja mjög einföld lög sem gæfu ráðherranum möguleika á að stöðva framkvæmdir sem færu fram úr íslenska ákvæðinu. Þetta væri mjög einfalt ef menn vildu gera það. Til huggunar þeim sem hafa áhyggjur af því að ekki sé nóg um að vera á Íslandi, þá er rétt að menn átti sig á að það eru ekki nema sex ár þangað til þetta tímabil rennur út. Það er verið að byggja álver fyrir austan og ef af samningum verður í Straumsvík verður hafist handa þar fljótlega. Það verður nóg um að vera fram að þeim tíma, það er ekki lengra en sex ár þangað til þetta er búið. Ráðherrar í íslensku ríkisstjórninni virðast hafa komist að þeirri niðurstöðu að það þyrfti að láta þetta allt fljúga áfram og hafi fundið upp þá aðferð að reikna eigi þetta út með því að nota meðaltalsútreikning. Samkvæmt þeirri þýðingu sem ég hef fyrir framan mig á íslenska ákvæðinu er hægt að skilja orðalagið á tvo vegu. Það má skilja íslenska orðalagið þannig að um sé að ræða meðaltal innan hvers árs og eins að um sé að ræða meðaltal áranna sem um ræðir. Því miður er ákvæðið svona úr gerði gert og íslensk stjórnvöld hafa ákveðið að túlka ætti það svona. Mér þætti gott ef hæstv. ráðherra staðfesti hér að aðrir aðilar, þ.e. samningsaðilar okkar, hafi staðfest sama skilning og að það sé ekki bara á Íslandi sem menn fóru að lesa ákvæðið með þessum gleraugum í haust, að sami skilningur hafi verið á því annars staðar að lesa ætti það svona þannig að ekki komi upp einhver misskilningur hvað þetta varðar. Reyndar er mjög furðulegt ef menn hafa litið svo á að þetta ætti að vera meðaltalsákvæði því þá hafa menn ekki legið mikið yfir því hvað þeir voru að gera í samningsferlinu, einfaldlega vegna þess að verið var að tala um nýjar framkvæmdir. Kyoto-ferlið er allt hugsað í áföngum. Það er hugsað þannig að menn nái árangri og nái meiri árangri eftir því sem lengra líður. Hvernig á manni að detta í hug að mönnum hafi dottið sú snilldarhugmynd í hug í þessum samningum að gera ætti ráð fyrir vaxandi framleiðslu yfir tímabilið sem um var samið og að niðurstaðan yrði sú að framleiðslan væri komin langt yfir það meðaltal sem hafa mætti í samningnum þegar kæmi að lokum hans og því væri ekki hægt að skrifa undir sams konar samning eftir að tímabilinu lyki eins og um var rætt? Það er verið að segja okkur það hér. Mér finnst ótrúlegt að það sé niðurstaðan að menn hafi samið á þennan hátt. Ég geri ráð fyrir að þegar verið var að semja um þessa hluti hafi menn horft á þetta sem ferli til lengri tíma. Hverjum dettur þá í hug að hafa þessa aðferð við samninginn? Íslensk stjórnvöld hefðu átt að gera ráð fyrir að geta þurft að skrifa undir þennan samning óbreyttan eftir 2012. Þó svo að þau hafi haft það í huga að reyna að berjast fyrir því að fá útvíkkun á ákvæðinu þá liggur ekkert fyrir um það í dag að slíkt náist. Það er ömurlegt fyrir Íslendinga að taka þátt í alþjóðasamstarfi eins og þessu með því að mæta til leiks og þurfa að byrja á að viðurkenna að þeir geti ekki skrifað undir íslenska ákvæðið óbreytt, og ríflegt var það þó. Ég taldi ástæðu til að koma upp og tala um þetta vegna þess að mér finnst íslensk stjórnvöld hafa gengið allt of langt, einfaldlega vegna þess að við erum ekki í neinum vanda. Það eru sex ár þangað til þetta tímabil er liðið. Menn eru með fangið fullt í stækkun stóriðjuvera og það er nógur tími til að ráðstafa því sem hugsanlega kæmi út úr samningaviðræðum þegar þar að kemur. Það er eiginlega óskiljanlegt hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að þessu máli. Það er engin stefna uppi sem hægt hefur verið að merkja í gegnum tíðina heldur er einhvern veginn látið reka á reiðanum og menn eru að geta sér til um hvað verið sé að hugsa á stjórnarheimilinu. Menn hafa verið að ráða í það. Í vetur komu allt í einu upplýsingar frá ríkisstjórninni um það hvernig reikna ætti þetta út, þ.e. þessi meðaltalsútreikningur. Núna stendur málið þannig að það koma nýjar fréttir nánast í hverjum mánuði um nýjar og stórar fyrirætlanir, ekki nánast heldur í hverjum mánuði. Ekki eru nema fáeinir dagar síðan tekin var ákvörðun um að flýta stækkuninni í Hvalfirði. Í dag kom tilkynningin um áhuga þeirra fyrir austan á því að hefjast handa sem allra fyrst við Húsavík. Ég held að það sé kominn tími til að hæstv. umhverfisráðherra taki á sig rögg í þessu máli og sjái til þess að ríkisstjórnin móti einhverja stefnu sem hún þorir að segja frá hver sé og að sú stefna verði þannig að Íslendingar geti talað sæmilega uppréttir fyrir henni á alþjóðavettvangi.

Frú forseti. Ég ætla að leggja örfá orð inn í þessa umræðu um frumvarp til laga um skráningu losunar gróðurhúsalofttegunda. Hv. þingmenn Kolbrún Halldórsdóttir, Jóhann Ársælsson og fleiri sem hafa talað á undan mér hafa farið ítarlega í gegnum þetta. Fyrir mér vakir að inna hæstv. umhverfisráðherra eftir því hvaða stefnu ríkisstjórnin ætlar að taka í framkvæmdum sem hafa gríðarleg áhrif á losun gróðurhúsalofttegunda. Hér er um að ræða frumvarp til laga um skráningu. Það er ofboðslega gott alltaf að halda skrá yfir hlutina. En einhver veginn finnst mér vanta tilganginn og markmiðið. Eins og kemur fram í frumvarpinu erum við skuldbundin af alþjóðasamningum að halda skrá yfir hver þróunin er hjá okkur í losun gróðurhúsalofttegunda. Við undirrituðum Kyoto-bókunina þar sem segir m.a. að markmið Kyoto-bókunarinnar sé að minnka útstreymi gróðurhúsalofttegunda, fyrst og fremst í iðnríkjum. Bókunin tekur til sex gróðurhúsalofttegunda: koldíoxíðs, metans, nituroxíðs, vetnisflúorkolefnis, perflúorkolefna og brennisteinshexaflúoríðs. Bókunin kveður á um að aðildarríki skuli takmarka losun þessara lofttegunda miðað við losun árið 1990. Fyrsta skuldbindingartímabil bókunarinnar er fimm ár, 2008–2012. Þetta er það sem við höfum skuldbundið okkur til. En það er ekki þar með sagt að við höfum þá jafnframt skuldbundið okkur til nýta þetta til hins ýtrasta eða teygja þetta umfram það sem í rauninni samningurinn felur í sér. Það er ekki heldur þar sem sagt að við eigum á þessu tímabili að taka þetta allt út. Sem betur fer og vonandi erum við ekki hinir síðustu mannlegu íbúar jarðarinnar. Við höfum þess vegna engan rétt til að tæma hér öll glös í botn, þar á meðal þennan kvóta sem settur er á losun gróðurhúsalofttegunda. Við höfum bara engan rétt til þess að tæma hann í botn. Ég hefði viljað sjá hæstv. umhverfisráðherra koma hér sem öflugan talsmann fyrir þeim málaflokki sem henni er trúað fyrir en ekki koma hér eins og skráningaraðili á eftir iðnaðarráðherra, álráðherranum sem við vitum að á sér sinn æðsta draum að hér standi álver hlið við hlið. Í Spaugstofunni um daginn var spurt hvers Vesturbæingar eigi að gjalda þar sem þeir hafa ekki álver og hvers Miðbæingar eigi að gjalda í Reykjavík þar sem þeir fá ekki álver. Spaugstofan taldi að nýja hátæknisjúkrahúsið væri dulbúið álver. Þarna er að vísu verið að gera grín, en í alvöru þó. Svo kemur umhverfisráðherrann og býðst til að vera skráningaraðili á eftir iðnaðarráðherranum, að skrá mengunina niður sem iðnaðarráðherra er að berjast fyrir að fá. Hæstv. ráðherra hefur engu svarað um stefnu íslenska ríkisins við næstu samningalotu 2013, eða eftir að þessu tímabili lýkur. Hún er engin önnur en sú sem birtist í þeim áformum sem liggja hér fyrir um stóraukna mengandi stóriðju. Það er kannski það eina sem er talandi tákn fyrir þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur. En umhverfisráðherrann ætlar að koma hingað og vera reiðubúin að vera skrásetningaraðli og skrá þessar gróðurhúsalofttegundir. Ég spyr hæstv. umhverfisráðherra hvort henni finnist ekki réttara frekar að stíga fram og segja: „Bíðum við. Við höfum þessar hámarksheimildir. Fram úr þeim verður ekki farið. Ég mun berjast fyrir því að þær verði ekki einu sinni nýttar. Ég tel það samfélagslega og þjóðfélagslega skyldu okkar, skyldu gagnvart umheiminum, skyldu gagnvart framtíðinni, að við nýtum þær ekki í botn.“ Þetta væri miklu sannari og heiðarlegri framsetning af hálfu umhverfisráðherra heldur en að flytja hér frumvarp um að skrá mengunina frá þeim álverum sem eru fyrirhuguð. Fréttirnar eru sko aldeilis dæmalausar. Ég held að það væri ágætt ef hæstv. umhverfisráðherra gæfi einhverja umsögn um þær fréttir sem hafa heyrst síðustu daga. Í dag var frétt um að flýta ætti byggingu álvers við Húsavík. Það er ekki einu sinni farið að kanna orkuöflunina þar. En samt er þetta komið á fulla ferð. Ég er alveg sammála hæstv. umhverfisráðherra sem hristir höfuðið yfir þessu öllu saman. En með þessu er verið að gegnsýra þjóðina. Það er álverið í Helguvík, stækkun í Straumsvík og Norðurál taldi að þeir væru að gera íslenska ríkinu alveg ofboðslegt gagn með að flýta stækkuninni á Grundartanga. Ég spyr: Er verið að gera málefnum umhverfisráðherra gagn eða hver er varðstaða umhverfisráðherra gagnvart þessu æði? Samtímis því að við heyrum fréttir af því að flýta eigi framkvæmdum við álbræðsluna á Húsavík, sem vonandi verður aldrei, þá birtist viðtal við Davíð Oddsson seðlabankastjóra. Hann segir: „Við getum búist við að þurfa hækka vextina upp í 16%.“ Það er samtímis þessu rugli. Svo kemur umhverfisráðherra og segir: „Ég skal skrá niður þessar gróðurhúsalofttegundir.“ Það er það eina sem hún hefur að leggja til málanna.  Frú forseti. Mér finnst þetta aldeilis dæmalaust og sú umræða sem nú fer fram í þjóðfélaginu. Hagfræðistofnun Háskólans þóttist vera að reikna núna út að menn græddu svo ofboðslega á álverum, sérstaklega ef þeir gerðu ekki neitt annað því ef þeir færu að gera eitthvað annað yrði gróðinn náttúrlega ekki eins mikill og reyndar enginn. Talað er um að við gætum jafnvel aukið hagvöxtinn um 1% með því að leggja landið allt undir álver. Svo koma aðrir og segja að þetta sé sá lélegasti bisness sem hægt er að leggja í. En við erum að fórna umhverfinu. Við erum að fórna framtíðarlífsmöguleikum okkar fyrir þetta æði. Umhverfisráðherrann og ríkisstjórnin hafa enga stefnu í umhverfismálum hvað þetta varðar. Það er bara sagt: „Við skulum skrá þetta niður.“ Ég vil minna á það, frú forseti, að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt til að nú verði staldrað við, að stóriðjuframkvæmdirnar yrðu stoppaðar. Við höfum lagt fram tillögu til þingsályktunar um það að úr því Alþingi og ríkisstjórn séu þess ekki umkomin að stöðva þetta og vilji það ekki þá verði þjóðin að fá tækifæri til að stöðva þetta brjálæði. Við höfum þess vegna lagt til að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla verði þetta ekki stöðvað með öðrum hætti, og hún feli í sér að þjóðin taki afstöðu til þess hvort hún vilji halda áfram stóriðjuæðinu og þeim gríðarlegu umhverfisspjöllum sem fylgja stóriðjunni eða að þetta verði stöðvað. Við leggjum til að við ljúkum því sem núna er í byggingu en að öðru leyti verði þetta stöðvað. Þessi þjóðaratkvæðagreiðsla gæti farið fram samhliða sveitarstjórnarkosningum í vor. Meira að segja er þessi álverksmiðja á Reyðarfirði ekki enn komin í gegnum umhverfismat. Af því hæstv. umhverfisráðherra er líka ráðherra skipulagsmála, hvernig má þá vera að hæstv. ráðherra láti það viðgangast að óáreitt skuli haldið áfram með þessa eina stærstu framkvæmd landsins, stærstu mengunarframkvæmd landsins, án þess að útgefin hafi verið viðhlítandi starfsleyfi, án þess að uppfyllt hafi verið lög um umhverfismat? Ég veit bara að menn fá ekki einu sinni heimild til að setja skúr eða gám niður til bráðabirgða á lóð sinni eða nálægt henni án þess að fá til þess tilskilin leyfi. En þarna virðist vera allt í lagi að brjóta öll lög. Það er ekki bara eitt heldur allt varðandi stóriðjuframkvæmdir eins og þarna fyrir austan. Umhverfismatið á Kárahnjúkavirkjun má nefna til dæmis. Skipulagsstofnun taldi að þar yrðu svo mikil umhverfisspjöll að það réttlætti ekki þær gríðarlegu framkvæmdir. Samt sneri pólitískur ráðherra því við. Svo þegar kemur að byggingu verksmiðjunnar þá eru aftur öll lög brotin. Síðan kemur umhverfisráðherra og segir: „Jú, ég skal skrá niður þessi umhverfisspjöll, þessa mengun. En ég og ríkisstjórnin höfum enga stefnu hvað það varðar.“ Ágætisgrein birtist í Morgunblaðinu 4. febrúar síðastliðinn. Það er viðtal við Árna Finnsson þar sem hann fjallar um hvað gerist 2013, hver verði stefna ríkisstjórnarinnar að loknu því tímabili sem um var samið til 2012. Engin svör hafa komið hér frá hæstv. umhverfisráðherra um það, engin stefna önnur en að þau muni reyna að snapa alla þá mengunarkvóta sem hægt verður að snapa upp. Það virðist vera stefnan, þ.e. að snapa mengunarkvóta fyrir þessa stóriðju í staðinn fyrir að axla ábyrgð gagnvart umhverfinu, gagnvart alheiminum og vinna á hinn veginn. Frú forseti. Það er dapurt að þurfa að upplifa svona lagað. Einhver sagði hér um daginn að umhverfismálin væru svo mikil hornreka í þessari ríkisstjórn vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur alla tíð verið á móti umhverfisráðuneytinu. Hann lagðist mjög hart gegn því þegar það var stofnað og þeim málaflokki sem því var ætlað að standa fyrir. Sumar lengstu ræður sem hafa verið haldnar hér á þingi fluttu þingmenn Sjálfstæðisflokksins gegn stofnun umhverfisráðuneytisins. Menn skyldu hafa það í huga þegar þeir meta hina afburðaslöppu stöðu umhverfismála hjá þessari ríkisstjórn. Kannski er það þetta sem við þurfum enn að búa við. Ekki þurfum við að vænta mikils umhverfisáhuga hjá Framsóknarflokknum. Það höfum við reynt. En við hefðum gjarnan viljað fá sterkari eða að minnsta kosti einhver viðbrögð frá Sjálfstæðisflokknum því við heyrum þó að minnsta kosti að innan þeirra raða er fólk sem hefur áhuga á umhverfismálum og vill standa sína plikt og meira en það, vill hafa áhrif og verða við þeim alþjóðlegu kröfum sem gerðar eru til þjóða í umhverfismálum. Þess vegna er svo dapurt að hér skuli einungis lagt til að skrá niður ósómann. Frú forseti. Ég get bara ekki orða bundist eftir að hafa heyrt allar þessar fréttir í dag og í gær um álbræðslur sem eiga núna að koma hér á færibandi. Verksmiðjurnar virðast telja sér það til tekna og vonast til að fá prik hjá ríkisstjórninni ef þeir geta flýtt framkvæmdum, flýtt þeim. Samtímis kemur seðlabankastjóri og segir: „Þenslan er svo ofboðsleg og við megum búast við að þurfa að hækka stýrivextina í 16%.“ Það sagði hann í dag. Ríkisstjórnin tekur ekkert mið af neinu heldur er það álæðið sem rekur hana áfram. Síðan á umhverfisráðherra koma og skrá ósómann eins og þetta frumvarp hér ber vott um. Ég held að það væri ágætt svona í lokin að vitna til forustugreinar Morgunblaðsins. Hún er reyndar frá 20. mars 2005. Morgunblaðið hefur stundum skrifað skynsamlega um umhverfismál og varað við álæðinu. Það er gert í þessum leiðara þar sem segir, með leyfi forseta: „Stóriðjustefnan, sem mótuð var hér á landi á sínum tíma, hafði það ekki síst að markmiði að nýta orkuna, sem býr í fallvötnunum, og skjóta fleiri stoðum undir atvinnulíf landsins. Nú er svo komið að frekari nýting vatnsorkunnar er orðin verulegum vandkvæðum bundin. Enn fremur má spyrja hvort brátt fari að verða komið nóg af álverum - hvort frekari fjölgun þeirra geti orðið til að gera íslenskt atvinnulíf einhæfara, fremur en fjölbreyttara, og að tekin sé óþörf áhætta með því að hafa þannig mörg egg í sömu körfu. Allt þetta þarf að vega og meta áður en lengra er gengið í uppbyggingu stóriðju. Það þarf líka að meta áhrif stóriðju á aðrar atvinnugreinar, til dæmis ferðaþjónustu.“ Við vorum einmitt að fá ályktanir í dag í tölvupósti frá Samtökum ferðaþjónustunnar og fleirum þar sem varað var við frekari umhverfisspjöllum og uppbyggingu stóriðju og áhrifum þeirra á þennan mikilvæga atvinnuveg. Það er sama hvert litið er. Varnaðarorðin koma um að við séum á rangri leið. En þá er það tillaga þessarar ríkisstjórnar að athuga hvernig hægt sé að sækja í meiri mengunarkvóta til að vinna meiri umhverfisspjöll, til að byggja fleiri álver, til að menga meira, til að vera með meiri ruðningsáhrif á íslenskt atvinnulíf, til að gera okkur enn háðari einhæfri stóriðju. Það er ekkert smámál ef eitt eða tvö erlend stórfyrirtæki, álfyrirtæki, eru komin með kannski milli 80% og 90% eða yfir 80% af allri raforkuframleiðslu landsmanna og gera svo líka ofan í kaupið kröfu til mengunarkvóta, sem svo má kalla, sem Ísland hefur yfir að ráða kannski til næstu áratuga eða alda. Frú forseti. Í lokin skora ég á hæstv. umhverfisráðherra að standa með umhverfinu og berjast fyrir það en ekki koma bara eins og skráningaraðili eftir að allt er um garð gengið, eins og þetta frumvarp ber með sér, góðra gjalda vert svo langt sem það nær. En pólitíska stefnumörkun hefur það enga.