Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 11. júní 1985. Formaður þingflokks sjálfstæðismanna hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem Albert Guðmundsson 1. þm. Reykv. er erlendis og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér samkv. beiðni hans og með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að vegna fjarveru 1. varamanns taki 2. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Guðmundur H. Garðarsson viðskiptafræðingur, sæti á Alþingi í fjarveru hans.“ Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Stefán Benediktsson, forseti Ed.“ Guðmundur H. Garðarsson hefur áður setið á þessu þingi, og býð ég hann nú á ný velkominn til starfa.



Herra forseti. Ég trúi því ekki að ég sé einn alþm. um það að hafa áhyggjur af fréttaflutningi fjölmiðla af störfum Alþingis nú upp á síðkastið. Þetta á alveg sérstaklega við um ríkisfjölmiðlana sem að mínu mati hafa sérstöku hlutverki að gegna í upplýsingaskyldu við almenning í landinu. Við höfum veitt því athygli á liðnum vikum og mánuðum að það eru sérstök þingmál sem hafa verið á hægra brjóstinu á fréttamiðlum fjölmiðla og á það einnig við um ríkisfjölmiðlana. Þetta hefur þó raunar keyrt um þverbak nú upp á síðkastið og á síðustu sólarhringum, þegar miklar annir hafa verið á Alþingi og mörg stórmál til umræðu. Enn eru það sömu málin sem vekja athygli fréttamanna, þ. á m. og ekki síst fréttamanna ríkisfjölmiðlanna, og er þar fyrirferðarmest frv. til l. um breyt. á áfengislögum, svokallað „bjórmál.“ Við urðum vitni að því hér á síðasta sólarhring að ríkisfjölmiðlarnir og þá sérstaklega sjónvarpið, sem ekki er tíður gestur í sölum Alþingis, - og ég vil raunar taka það fram að ég tel að ríkisfjölmiðlarnir skipti sér allt of lítið af störfum þingsins og greini allt of lítið frá störfum þess, - sá ástæðu til að heimsækja hv. Ed. í gær og hafa þar nokkurra klst. stöðuga vakt á störfum þingdeildarinnar. Síst skal ég hafa á móti því að fjölmiðlar beini sviðsljósum að hv. Ed. og störfum hennar. En tilefnið sem gafst var hið sama og fyrr, bjórfrv. sæla sem þar var til umr. í þinginu. Síðan fengu hlustendur í fréttum sjónvarpsins þegar í gærkveldi frásagnir af þeim viðburðum og tíðindum sem þar höfðu gerst og enn ítarlegri fréttir í morgun. Út af fyrir sig skal ég ekki lasta það, en slíkar fréttir ætti að flytja af öðrum mikilvægum málum, sem eru til meðferðar og afgreiðslu á Alþingi, þannig að þjóðin fái rétta ímynd af störfum þingsins. Á sama tíma og frv. um breyt. á áfengislögum var til umr. í Ed. var rætt um byggðamál vegna frv. til l. um Byggðastofnun í Nd. Það var ekki miklar fregnir að hafa af þeirri umr., sem er eitt stærsta mál í landinu um þessar mundir, byggðaþróunina, heldur var hreytt í Nd. og þm. Nd. ónotum í morgunsárið í fjölmiðlum og frá því einu greint að þar hefðu menn farið um víðan völl um þjóðmálin og verið að hita sig upp til eldhúsdagsumræðu. Ég tel fréttaflutning af störfum Alþingis, eins og þann sem ég hef hér lítillega drepið á. vera stórvarasaman fyrir virðingu Alþingis og fyrir þá ímynd sem þjóðin fær af störfum löggjafarsamkomunnar. Ég óska eftir því vegna margítrekaðra tilefna í rauninni að hæstv. forsetar þingsins geri gangskör að því að hlutast til um það af sinni hálfu að hlutlægt sé skýrt frá störfum þingsins, upplýsandi, ekki með ritskoðunarhugarfari eða fyrirmælum heldur með þeirri eðlilegri kröfu, sem þjóðin á, að fá að frétta sæmilega hlutlægt af því sem er að gerast í sölum Alþingis og að myndin sem alþjóð fær sé ekki skekki með þeim hætti sem gert hefur verið á liðnum vikum og sólarhringum. Ég treysti hæstv. forseta Sþ. alveg sérstaklega til þess að taka á máli sem þessu, honum er annt um virðingu þingsins, en ég tel einnig að þetta sé mál sem fulltrúar í útvarpsráði hljóti að láta sig nokkru varða. Ég ítreka að það á ekki að vera um íhlutun að ræða í sambandi við fréttir, heldur er það heildarmyndin af störfum þjóðþingsins sem hér er um að ræða og miklu ítarlegri fregnir af störfum löggjafarsamkomunnar en almennt tíðkast í ríkisfjölmiðlunum. Til þeirra gerum við allt aðrar kröfur en til annarra fjölmiðla í þessum efnum, svo ekki sé minnst á síðdegisblöðin og aðra þá sem eru að framleiða fréttir fréttanna vegna.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 5. þm. Austurl. hefur gert hér að umtalsefni fréttaflutning ríkisfjölmiðlanna af Alþingi. Hér er um hið mikilvægasta mál að ræða sem varðar mjög Alþingi og virðingu Alþingis. Öll viljum við halda uppi virðingu Alþingis. Ég vil að það komi hér fram að útvarpsstjóri hefur fyrir nokkru skrifað Alþingi bréf þar sem hann leggur til að það fari fram athugun á fréttaflutningi og kynningu ríkisfjölmiðlanna á Alþingi. Ég hef átt sérstaki viðtal við útvarpsstjóra um þetta efni og forsetar þingsins hafa ákveðið að taka upp gagngerðar viðræður við Ríkisútvarpið um þetta efni. Og þá er haft í huga að við getum betrumbætt hér um þegar Alþingi kemur saman á næsta hausti.



Virðulegi forseti. Fyrir allmörgum árum, eða nánar tiltekið 30. mars 1973, samþykkti Alþingi þáltill. sem flutt var af þm. beggja kjördæma, Norðurl. v. og Norðurl. e. undir forustu þáv. alþm. Gunnars Gíslasonar. Till., sem samþykki var hér í þinginu 30. mars 1973, var á þessa leið: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hefja undirbúning að því að settur verði á stofn fiskiðnskóli í Siglufirði.“ Það hefur vissulega dregist nokkuð að af þessum ráðagerðum yrði og ekki var mikil hreyfing á þessum málum fyrst eftir að samþykktin var gerð, enda má kannske skýra það að einhverju leyti með því að þá hófst undirbúningur að stofnun fiskiðnskóla í Hafnarfirði og það tók vissulega okkur tíma að koma honum á fót, ýta á eftir því máli. Margir voru orðnir langeygir eftir því að það mál kæmist í höfn og að byggt yrði yfir þann skóla. Á seinni árum hefur verið ofurlítil hreyfing á þessu máli og nú við afgreiðslu fjárlaga var veitt fjárveiting nokkur til frekari undirbúnings að ákvarðanatöku í þessu máli. Það þarf ekki að orðlengja það að Siglfirðingar eru orðnir nokkuð langeygir eftir því að sjá þennan skóla komast af stað. Þeir geta vissulega hugsað sér að hann verði með nokkuð öðru sniði en sá skóli sem rekinn er í Hafnarfirði og telja að aðstæður í Siglufirði séu á ýmsan hátt mjög hentugar og heppilegar til að reka skóla af þessu tagi. Vitað er að á s. l. hausti gerði menntmrn. út leiðangur á Siglufjörð til athugunar á þessu máli, en ekki hefur frést um árangur af þeirri ferð. Við sem berum upp þessa fsp., hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og ég. viljum sem sagt leita frétta hjá hæstv. menntmrh. hvað líði þessum áformum.



Herra forseti. Fsp. á þskj. 1022 hljóðar svo: „Hvað líður áformum um stofnun fiskiðnskóla í Siglufirði, sbr. ályktun Alþingis 30. mars 1973 og framlag í fjárlögum ársins 1985 til athugunar málsins.“ Þessi athugun málsins stendur yfir. Það er nokkuð viðurhlutamikið að stofna til nýs skóla á svo sérhæfðu sviði og það er skynsamlegt að standa vel að athugun þess máls áður en ákvörðun er tekin um að hefjast handa. Frumathugun um aðstæður á Siglufirði var gerð á s. l. hausti. Þessa athugun gerði deildarstjóri í menntmrn. Stefán Ólafur Jónsson. Meginniðurstöður hans voru eftirfarandi: 1. Fyrir Siglufjörð væri það vafalaust ávinningur að þar yrði stofnaður fiskvinnsluskóli. Grundvöllur atvinnulífsins á staðnum eru fiskveiðar og vinnsla sjávarafurða. Fiskvinnsluskóli ætti að stuðla að nýjungum og endurbótum á vinnslu sjávarafurða og örva fólk til starfa í fiskiðnaði á staðnum. 2. Möguleikar eru á að breyta húsinu Hótel Hvanneyri í skólahúsnæði þar sem koma mætti fyrir bóklegum kennslustofum og heimavist fyrir lítinn skóla sem væri fyrir 30–10 nemendur. Það telst vera lítill skóli. Ég veit ekki hvort þeir sem hugsað hafa um þennan skóla teldu að það væri kostur á svo mörgum nemendum. Þessi hugmynd um nýtingu á umræddu húsnæði er þó háð því að eigendur hússins yrðu samþykkir því. Húsnæði fyrir alla verknámskennslu yrði að útvega annars staðar, leigja eða byggja. Starfandi fyrirtæki í fiskiðnaði mundi ekki geta leyst þessa þörf, en þau mundu nýtast sem þjálfunarstaðir. 3. Rannsóknarstofur fyrirtækja á Siglufirði gætu hugsanlega veitt skóla þar afnot af þeim að einhverju leyti. 4. Skólann yrði að reka að mestu leyti með fastráðnum kennurum þar sem hörgull yrði á sérmenntuðum stundakennurum. 5. Heppilegt yrði, ef skóli verður stofnaður á Siglufirði, að skipuleggja hann með öðrum hætti en fiskvinnsluskólann í Hafnarfirði. Till. um þetta liggur fyrir þó.að hún sé vitanlega ekki fullunnin. 6. Frekari athugun á grundvelli fiskvinnsluskóla þarf að taka til eftirtalinna atriða: a) Þörf á nýjum skóla í fiskiðnaði, stærð hans og námstímalengd. b) Kostir og ókostir við staðsetningu skóla á Siglufirði, m. a. að því er tekur til samgangna. c) Kostnaður við kaup og breytingar á eldra húsi og/ eða nýbyggingu. d) Rekstrarkostnaður og skipulag. e) Hlutdeild skólans í endurmenntun fiskvinnslufólks. f) Samstarf skólans við atvinnulífið á Siglufirði. Allt þetta eru atriði sem ég geri ráð fyrir að áhugamenn um þetta mál hafi haft í huga og velt fyrir sér en þeir hafa þráfaldlega spurt um þetta mál, nú hv. þm. Ragnar Arnalds í formlegri fsp. ásamt hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni. Ég kann ekki að segja hve oft hv. þm. Eyjólfur Konráð hefur nefnt þetta mál, bæði í þingflokki okkar sjálfstæðismanna og annars staðar, en hann hefur ýtt mjög á, og þeir báðir, að niðurstaða fáist úr þessari athugun. Til þess að vinna þetta mál frekar hefur rn. í hyggju að fá frekara samstarf við fulltrúa frá bæjarstjórn Siglufjarðar og væntanlega Fiskifélagi Íslands, en einnig hafa niðurstöður úr þessari athugun verið sendar til nefndar sem nú fjallar um menntun í sjávarútvegsfræðum, í fiskvinnslu og þeim störfum sem sjávarútvegi tengjast, og þá fyrst og fremst um fyrirkomulag Fiskvinnsluskólans, starfsskrá hans og námsskrá í framtíðinni, en æskilegt er að fá álit þeirrar nefndar einnig á þessu atriði, hvernig það tengist við heildaruppbyggingu fiskvinnslumenntunarinnar í landinu.



Herra forseti. Það er ekki nema allt gott um það að segja að á þessu máli sé gerð athugun og mér sýnist að hæstv. menntmrh. hafi staðið rétt að því að þessu leyti. Auðvitað var fyrirspyrjanda í lófa lagið í sinni tíð sem menntmrh. að kippa þessu í liðinn ef hann hefði viljað taka til þess afstöðu. Ég man vel eftir þessu máli frá því að ég var í skólanefnd Fiskvinnsluskólans. Það voru ýmsir aðrir staðir en Siglufjörður nefndir. Ísafjörður t. d. Það kom sendinefnd frá Ísafirði sérstaklega til skólanefndar til þess að láta athuga þetta fyrir Ísafjörð. Akureyri var að sjálfsögðu nefnd og fleiri. Það er auðvitað hægt að staðsetja fiskvinnsluskóla nánast hvar sem er svo fremi að hráefni fáist og nægilegt sé framboð af kennurum en þar mun skorta mjög á á Siglufirði. Ég efast um að það mundu fást nema 2–3 nemendur árlega til að sækja fiskvinnsluskóla á Siglufirði. Aðsóknin hér að skólanum hefur ekki verið meiri en svo að hún gefi það til kynna. Það er svo núorðið að fisktæknanám er nánast dautt, einkum vegna þess að nemendur sækja það ekki, telja það ekki svara kostnaði, þeir bæti ekki það mikið við sig, hvorki tekjulega né menntunarlega. Ég held að okkur væri fremur nær að hyggja að því að búa almennilega að þeim fiskvinnsluskóla sem til er. Það hefði ég viljað styðja nú og hef reyndar gert. Ýmis fyrirtæki, stofnanir og samtök í sjávarútvegi hafa á að skipa sérhæfðum starfskröftum sem nýtast sérstaklega vel við kennslu í sérhæfðum fiskvinnslugreinum. Það má nefna það að þeir aðilar sem grípa inn í starf skólans hér eru t. d. SÍS, Sölumiðstöðin, Ríkismat sjávarafurða, Síldarútvegsnefnd, Baader-þjónustan, Framleiðni, Rekstrartækni, IBM, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Hafrannsóknastofnun og margir fleiri. Það yrði æðidýrt að koma upp loftbrú milli Siglufjarðar og Reykjavíkur til þess að koma þeirri sérhæfðu kennslu á framfæri sem nú virðist þurfa í Fiskvinnsluskólanum. 25% af kennslu í fisktækni eru núna beinlínis háð þessum kennslukröftum og á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins fer fram um það bil helmingur af öllu verklegu námi skólans í efna- og gerlafræði.



Herra forseti. Það ber að fagna því að hér liggur fyrir fsp. um þróun kennslu og mennta í sambandi við sjávarútveg og það er eðlilegt að menn velti vöngum yfir því hvernig og á hvaða brautum þar skuli unnið og einnig því að byggðar skuli nýjar menntastofnanir á þessum vettvangi, jafnvel þó að svo standi enn að sú stofnun sem byrjaði að kenna þau fræði fyrir mörgum árum - ætli það sé ekki hálfur annar áratugur eða svo - sé enn þá húsalaus og vanbúin að öllu leyti til að sinna því starfi sem henni var ætlað. En það dregur ekki heldur neitt úr því að það sé nauðsyn að auka þessa kennslu og koma henni af stað víðar en þegar er. Mín skoðun er þó sú að bygging fleiri sérskóla fyrir menntun í sjávarútvegsfræðum eða sjómannafræðslu, sjávarútvegsfræðslu og fiskvinnslufræðslu, sé ekki sú leið sem við eigum að fara. Ég er á því að það sé æskilegra að hafist sé handa við að endurbyggja fjölbrautaskólana, byggja þær brautir upp og styrkja sem þegar hafa farið inn á þann vettvang að sinna sjávarútvegsfræðum, bæði stýrimannafræðum, vélstjórafræðum og fiskvinnslufræðum, þó að það hafi verið mjög lítið. Mitt erindi hingað upp er fyrst og fremst að leggja áherslu á að sú nefnd, sem hæstv. ráðh. nefndi, sem nú er að vinna að endurskipulagningu í þessum fræðum, taki það til athugunar hvort ekki er hægt að styrkja menntabrautir í fjölbrautaskólunum og jafnvel allt niður í 9. bekk grunnskóla, þar verði hafist handa um menntun í fiskvinnslu og sjávarútvegsfræðum. En einn er sá þáttur sem hefur verið til umræðu á síðustu mánuðum og við samþykktum um sérstök lög rétt fyrir jólin. Það var um réttindi skipstjórnar- og vélstjórnarmanna. Þar var ákveðið að halda skyldi námskeið bæði fyrir stýrimenn og vélstjóra, þá sem hefðu verið á undanþágum og eru enn á undanþágum. Mér hefur verið sagt að það væri alls óvíst að staðið yrði við þennan lagabókstaf, sem var samþykktur hér á haustmánuðum, vegna þess að enn lægi ekki fyrir hvort til væri fjármagn til þessara námskeiða. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. menntmrh. hvort þeir hlutir séu nú komnir fyrir vindinn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið. Hún gaf skýrt og málefnalegt svar við þessari spurningu og mér fannst að af svari hennar mætti ráða að undirbúningur þessa máls væri á réttri braut. Ég get hins vegar ekki þakkað hv. þm. Birni Dagbjartssyni sérstaklega mikið fyrir hans innlegg því að það fannst mér heldur fljótfærnislegt og snautlegt. Hann þurfti auðvitað endilega að koma að þeirri pillu að vissulega hefði mér verið í lófa lagið að kippa þessu máli í liðinn, eins og hann orðaði það, meðan ég var menntmrh. eitt árið. Auðvitað veit hann eins og ég að á þeim tíma vorum við að koma upp Fiskvinnsluskólanum í Hafnarfirði. Ég átti minn þátt í því að styrkja hann og efla í samræmi við þá lagasetningu sem hafði átt sér stað hér á Alþingi. Það hlaut auðvitað að ganga fyrir og var algerlega óraunhæft að stofna annan skóla á nákvæmlega sama tíma. Ég held að hann hafi hins vegar hitt naglann á höfuðið áðan þegar hann sagði að það mætti vel hugsa sér að staðsetja slíka skóla víðar. Ég held að það sé staðreyndin að við fengjum miklu fleiri nemendur í þessa skóla ef þeir væru staðsettir víðar og það sé fjarlægðin og erfiðleikarnir við að koma sér til náms á fjarlægum stöðum sem veldur því að oft getur verið erfitt að fá æskulýðinn til að sækja slíka skóla. Þótt skóli af þessu tagi, sem staðsettur væri á Siglufirði, byði kannske ekki upp á jafnalhliða menntun og fjölbreytta og Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði efast ég ekki um að hægt væri að byggja þar upp námsbrautir sem væru nægilega vel sóttar til þess að hægt væri að halda þeim uppi. Ég vek á því athygli að Bændaskólinn að Hólum var að falli kominn og starfsemin þar. Það voru ekki nema örfáir menn sem sóttu hann, en hann var endurskipulagður og komið þar upp skynsamlegum námsbrautum og síðan hefur allt gengið vel. Ég efast ekkert um að það verður hægt að fá ungt fólk hér á landi til að sækja fiskvinnsluskóla ef rétt er að því staðið, en til þess þarf, held ég, að dreifa þeim eitthvað meira. Ég held að það sé ekki rétt stefna að hafa aðeins einn slíkan skóla hér á landinu. Ég held að það sé höfuðatriði í þessu máli að efla menntun í sjávarútvegsfræðum. Það er, held ég, meginatriðið og þegar að því kemur að annar slíkur skóli verði stofnaður hér á landi hlýtur að verða tekið nokkurt tillit til þess að aðstæður á Siglufirði eru á margan hátt prýðilegar. Það er boðin þar fram húsnæðisaðstaða, sem er lítið nýtt sem stendur en gæti einmitt hentað ágætlega fyrir heimavist í þessu sambandi, og þar eru aðstæður á sviði sjávarútvegsins á margan hátt mjög heppilegar sem undirstaða menntunar og kennslu. Ég held sem sagt að þegar röðin kemur að því að tekin verði ákvörðun um nýjan fiskvinnsluskóla hér á landi hljóti að verða hafðar í huga bæði þær aðstæður sem ég hef nefnt og svo hitt, að Alþingi hefur beinlínis samþykkt, þótt allmörg ár séu nú liðin, að hefja undirbúning að því að setja á stofn fiskvinnsluskóla í Siglufirði. Ég held að sú stefna, sem hæstv. ráðh. lýsti í þessu máli, að fengnir yrðu þrír menn til verksins, þ. e. einn frá menntmrn.. annar frá bæjarstjórn Siglufjarðar og sá þriðji frá Fiskifélagi Íslands, til að undirbúa þetta mál frekar, sé eðlileg og rétt stefna og ég vænti þess mjög fastlega að í framhaldi af því sem fram kom áðan í svari ráðh. verði þessu máli fylgt eftir og því hrundið í framkvæmd hið allra fyrsta.



Herra forseti. Það var einungis til að svara fsp. sem fram kom í máli hv. 4. þm. Vesturl., fsp. sem raunar var ekki hér á dagskrá, en tengist óneitanlega þessu máli. og var um námskeið fyrir skipstjórnarmenn sem starfað hafa á undanþágum og að óvissa væri um að þau yrðu haldin vegna skorts á fjárveitingu. Ég vil upplýsa að fjárveiting hefur fengist fyrir fyrsta námskeiðinu sem nú á að halda mjög fljótlega. Það var tekið sérstaklega fyrir og afgreitt. Ég vonast til þess og hef raunar góða von um að svo fari með fleiri. Það verður haldið áfram að vinna að þessu.