Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. flutti hér ræðu fyrir nokkrum dögum um það mál, sem hér er á dagskrá, og það er við upphaf hennar, sem ég vildi nú gera nokkrar athugasemdir. Ég hafði vikið nokkuð að þeim ágreiningi, sem varð hér á Alþ. 1944 um það, hve mikið af erlendu innstæðunum, sem þjóðin átti þá, skyldi færast á nýbyggingarreikning, og í sambandi við þetta mál vék hæstv. utanrrh. að mér nokkrum orðum. Hann sagði t. d., að ég, sem var flm. að till. um það að hækka upphæðina, sem fest væri á nýsköpunarreikningi, um 150 millj., væri íhaldssamasti maðurinn, sem sæti ætti á Alþ. - Að hans dómi eru það þá sennilega hinir sönnu framfaramenn, sem drápu tillöguna. Ráðherrann virðist eftir þessu hafa gaman af öfugmælum og vera byrjaður á að leggja þá tegund skáldskapar fyrir sig. Raunar tel ég íhaldsnafnið ekkert krenkjandi lengur, svo langt sem nú er liðið síðan ákveðinn flokkur hér á landi bar það nafn. - Hæstv. ráðh. sagði enn fremur, að ég hefði verið á móti því, að nýju togararnir væru keyptir. - Af því að ég vil gera ráð fyrir, að hæstv. utanr.- og dómsmrh. vilji hafa það sannasta í hverju máli, vil ég benda honum á, að hann fer hér með rangt mál, og ef hann vill athuga alþingistíðindin, þá getur hann sannfært sig um það. Þetta mun sennilega stafa af gáleysi hjá hæstv. ráðh., vegna þess að hann hafi ekki munað gang málanna, en lagt trúnað á frásagnir miður sannorðra manna um þetta. En ósannar sögur um þetta hafa verið settar á gang. Ég hef t. d. heyrt það sagt, að sumir sjálfstæðismenn hafi stundum lesið upp úr ræðum eftir mig á fundum, sem þeir hafa haldið, og sérstaklega hafi þeir fengið mikla ást á einum ræðukafla, sem byrjar svo: „Fyrst er spýta, svo er spýta.“ Auðvitað er það þeirra tilbúningur, að ég hafi þar verið að lýsa nýju togurunum. Ég get nú vel skilið, að þeir sjálfstæðismenn þykist þurfa eitthvað af sæmilegu efni frá öðrum til að flytja, t. d. á landsfundum. En hér er sá galli á, að nokkuð af því, sem þeir hafa haft eftir mér, er afbakað, og þannig brugðið upp rangri mynd af ummælum mínum. Það er líka skröksaga, að Framsfl. hafi beitt sér á móti nýsköpuninni og fjandskapazt gegn nýju togurunum, og um það vitna alþingistíðindin, ef menn kynna sér þau. Þó að slíkar frásagnir kunni að þykja vel boðlegar á vissum pólitískum samkomum, er slíkur málflutningur alls ekki viðeigandi á Alþingi. Að vísu má gera undantekningu með hv. þm. Barð., því að ekki er tiltökumál, þótt hann grípi til slíks, t. d. er hann vill hlaupa undir bagga með 2. þm. Reykv. En enginn hæstv. ráðherra getur leyft sér að fara með fullyrðingar, sem stangast við þingtíðindi, svo að hann hljóti ekki með réttu ámæli af. Ég vil því ljúka máli mínu með þeirri góðu ósk til hæstv. ráðh., að hann gæti sín svo vel eftirleiðis, að honum auðnist að komast hjá óhöppum, slíkum sem þessu.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. V-Húnv. fyrir góð orð í minn garð og fagna því, að hann skuli vera orðinn svo mikill nýsköpunarmaður, og má þar um segja, að betra er seint en aldrei. Og þar sem ég geri ráð fyrir, að hann verði henni meiri haukur í horni, en hingað til hefur komið í ljós, þá er gott, að hann skuli nú lýsa sér sem einum mesta stuðningsmanni hennar. - Ég sé annars ekki ástæðu til að þræta um þetta, og er bezt að hlíta þar dómi þingtíðindanna. En ég vildi mega óska hv. þm. þess, að hann leggi jafnmikla stund á að fylgja góðum málum eins og hann er orðheppinn, þó að ég viti hins vegar, að hann getur ekki gert að íhaldssemi sinni. Ég hef ekki átt þess kost að fylgjast með hinni löngu ræðu hv. 2. þm. Reykv. Eins og hið ágæta blað, Þjóðviljinn, komst að orði, varð ég að laumast út, þar sem ég hafði öðrum störfum þarfari að gegna. En í því, sem ég heyrði af ræðu hans, var ein alvarleg missögn, hvort sem hún hefur nú stafað af því, að minni hv. þm. sé orðið mjög ábótavant, eða af öðrum ár stæðum. - Hann gerði sér að vanda mjög tíðrætt um vilja minn til að slíta viðskiptasambandi við Rússland, lýsti klókindum mínum í því að nota mér einfeldni þeirra og viðkvæmni til þess að egna þá til að slíta öllum verzlunarviðskiptum við okkur og hjá báðum, mér og Rússum, var það sameiginlegt, að við vildum láta Íslendingum líða illa - ég vildi láta þá svelta vegna míns pólitíska ofstækis, og Rússar, til þess að hefna sín á mér, láta vera að hafa nokkur viðskipti við landið. Sem betur fer virðast nú engar líkur benda til þess, að Rússum sé það kappsmál að slíta öllu sambandi við okkur - þvert á móti ber t. d. sú glæsilega sýning, sem við skoðuðum áðan, vott um það, að Rússar láti sér annt um okkar uppfræðslu. Hitt er annað mál, að þeir sýna lítinn vilja til að kaupa fiskinn af okkur. En ef það er rétt, - eins og hv. 2. þm. Reykv. heldur fram og Þjóðviljinn hefur prentað, - að það sé vegna þess, að enginn íslenzkur sendiherra sé í Moskva, að þeim hefur ekki sýnzt að kaupa af okkur fisk, þá vil ég benda á, að það eru allir aðrir en ég, sem bera ábyrgð á þeirri skipan, sem nú er, að við höfum ekki sendiherra með búsetu í Moskva. - Og hvenær komst þá sú skipan á? Jú, það var haustið 1945, þegar hv. Sameiningarfl. alþ. - Sósíalistaflokkurinn stóð að ríkisstj., að sú ráðstöfun var gerð, en þá um sumarið var sendiherra Íslands í Moskva, Pétur Benediktsson, hér á ferð og var sendur út um haustið til þess að ferðast um Evrópulöndin og m. a. til viðræðna við stjórnina í Moskva, og var sendiherrann látinn skýra stj. frá því, að sú ákvörðun hefði verið tekin, að hann hefði þar ekki búsetu lengur. En sá maður, sem með honum var í þessari för til Moskva, var enginn annar en hv. 2. þm. Reykv., og gekk hann með sendiherranum á fund Vishinskys, er þetta var tilkynnt. Svo að ef þetta á að skoða sem samvinnuslit, þá er það hv. 2. þm. Reykv., sem sjálfur stóð að því að flytja þau skilaboð, sem hann telur, að hafi verið móðgun í garð Rússa; og tjáir þar ekki í móti að mæla, því að þetta liggur fyrir í opinberum skjölum. - Ég hef aldrei vitað meira blygðunarleysi í allri sögu þingsins en þessa framkomu hv. 2. þm. Reykv., að ráðast á mig fyrir það, sem hann á sjálfur þátt í, og ég trúi ekki, að hann geti sýnt sig framar á heiðarlegum stöðum eftir slíka frammistöðu. - Sendiherrann dvaldi svo utan Rússlands það, sem eftir var af stjórnarsetu hv. Sameiningarfl. alþýðu - Sósíalistafl. og viðskiptasamningarnir 1946 voru gerðir án þess, að hann kæmi þar nokkurs staðar nærri. Og sá, sem sendi hann aftur til Moskva, það var ég, þar sem ég taldi slíkt óviðurkvæmilegt, og hann dvaldi í Moskva á árinu 1947 eftir beinu ráði mínu. Ég hef að vísu ekki lagt fyrir hann að fara aftur til Moskva, vegna þess að síðan í okt. hafa Rússar ekki svarað því, hvort þeir vildu ræða um kaup á fiskafurðum okkar. - Ég hef hér borið af mér sakir, og mun ekki að sinni elta ólar við það, sem Marsallsamtökunum er fundið til foráttu af hv. 2. þm. Reykv. og meðstarfsmönnum hans, en þar skipa sér til andstöðu kommúnistar í öllum löndum og verstu auðvalds- og afturhaldsöflin, t. d. blöð eins og Wall Street-Journal, - þannig er sú fagra samfylking hvarvetna og málstaður og málflutningur eftir því.



Herra forseti. Í hinni löngu ræðu hv. 2. ,þm. Reykv. voru, þegar öllum umbúðum er vikið frá, aðeins tvö atriði, sem vert er að taka til athugunar. Það er þá fyrst, að hann telur, að við fáum ekki tryggðan rétt til að selja allar okkar fiskafurðir, og talaði um í því sambandi, að samkv. upplýsingum í nál. undirbúningsnefndar efnahagsstofnunarinnar væri fyrirsjáanlegt, að þeim atvinnuvegi okkar væri stefnt í voða í náinni framtíð. - Ég hef þessa skýrslu undir höndum, og þess ber vel að gæta, að hún er eftir undirbúningsnefnd, sem ekki hafði fengið neinar fullnaðartölur. Þar sem þar er talað um fiskframleiðslu, er átt við hvers konar fisktegundir, en ekki þær tegundir fyrst og fremst, sem við framleiðum til útflutnings. Og þótt tölurnar verði okkur áhagstæðar eins og hann les í málið, þá segja þær t. d. ekkert til um framleiðsluaukningu saltfisksins. Það stendur líka í skýrslunni, að tölurnar séu áætlunartölur og geri meira úr framleiðsluaukningunni en rétt er. Ríkisstj. hefur svo á hinn bóginn lagt áherzlu á það að tryggja okkur fiskframleiðslu og undirstrikað það í áætlun þeirri, er send var til efnahagssamvinnustofnunarinnar í París, að við værum fiskveiðiþjóð og ættum allt undir því, að sá atvinnuvegur gæti blómgazt. Í inngangsorðum að áætlun okkar til efnahagssamvinnustofnunarinnar er lögð rík áherzla á það, að í því sé fólgin hætta fyrir okkur, að aðrar þjóðir auki mjög fiskframleiðslu sína, og að við höfum þá aðstöðu, að eðlilegt sé, að við fáum að einbeita okkur að því að framleiða fisk. þar sem við getum framleitt hann „effektivar“ en aðrar þjóðir. Enn fremur það, að nauðsynlegt sé, að fiskimið okkar séu vernduð. Þetta sýnir, að það hefur ekki verið látið undir höfuð leggjast að reyna að tryggja það, að aðstaða okkar í þessu efni yrði eins góð og unnt er. Hitt atriðið svo, sem einkum er athugavert í ræðu h.v. 2. þm. Reykv., er það, að Bandaríkin mundu ekki láta þátttökuríkin fá þær vörur, sem þau þyrftu helzt, heldur umframvörur, sem þau þyrftu sjálf að losna við. - Ég veit ekki, hvaðan hv. þm. hefur þetta. En það stangast berlega við veruleikann. Það, sem okkar sendimenn í sumar fengu einmitt fyrirmæli um, var þetta, að þeir ættu ekki að taka neinar þær vörur upp í innflutningsáætlunina frá Ameríku, sem unnt væri að fá innan þátttökuríkjanna, enda er það í fullu samræmi við aðaltilgang þessa samstarfs að örva viðskiptin milli þátttökuríkjanna sjálfra innbyrðis. - Annað mál er það, að listinn, sem gerður var yfir þær vörutegundir, sem við þurftum að flytja inn frá Ameríku, sýndi það, að þörfin var svo mikil, að hallinn nam um 8 millj. dollara. Og það er svo fjarri því, að það væri reynt að pína inn á okkur sígarettur t. d., að sá listi, sem við lögðum fram yfir okkar nauðsynjavörur, hefur verið tekinn fullkomlega gildur eins og við lögðum hann fyrir. Og mér vitanlega hefur aldrei komið fram, í neinu formi tilhneiging til þess að setja þátttökuríkjunum slíka kosti, gagnstæða öllu eðli þessa samstarfs. Ég vil ekki setjast niður án þess að láta þess getið, að af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um hina skilorðsbundnu aðstoð, sem við tókum á móti fyrir nokkrum dögum, varð ekki betur skilið en hann væri að vita það, að ekki var krafist óendurkræfs framlags. Þegar það er svo borið saman við þá fullyrðingu, að til hinna miklu framkvæmda, sem við áætlum hér heima, þurfum við enga aðstoð, sést ósamræmið glöggt á milli staðhæfinganna. Sú aðstoð hins vegar, sem við fáum fyrir þátttöku okkar í þessu samstarfi, er tvenns konar. Í fyrsta lagi ýtir þessi samvinna undir og örvar viðskiptin við Evrópuþjóðirnar, og í öðru lagi gerir hún okkur kleift að fá vörur, sem við værum ella útilokaðir frá að fá, ef framleiðslan hrykki ekki til að afla gjaldeyris. Við fáum þannig dollara fyrir umframvörur til Evrópu, og ef framleiðslan nægir ekki til þarfa okkar, þá eru fyrir hendi skilyrði til þess að fá nauðsynlegt fé, annaðhvort sem lán eða óafturkræft framlag. Ég tel þessi hlunnindi svo mikil, að það væri óverjandi, ef við tækjum ekki þátt í þessu samstarfi.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. kallaði umframvörur þessi 8–9 þús. tonn - það voru víst 8 þús. - af freðfiski, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú selt til meginlandsins fyrir milligöngu Bandaríkjanna. Það eru skrýtnar skoðanir, ef þetta á að kallast umframvörur. Hitt er annað mál, að hæstv. ríkisstj. er að gefast upp á því að afla markaða með eðlilegum hætti fyrir framleiðslu okkar. Það er vafalaust gott að fá dollara, og þessi sala bendir til þess, að Bandaríkin geri sér ljóst, að þau þurfi að kaupa vöruna á fullu verði. En ef Marshallaðstoðin á að vera einhver framtíðargrundvöllur til að byggja á, þá verður það ekki með þessu móti, því að við erum til dæmis búnir nú með þessari sölu að eyða helmingnum af aðstoðinni í ár til þess að greiða fyrir eðlilegri framleiðslu okkar, sem við hefðum átt að geta selt með venjulegum hætti á frjálsum mörkuðum. Þetta er því það, sem kallað er að pissa í skó sinn. Um viðskiptamál okkar er annars það að segja, að stjórnin á sök á því, hvernig viðskipti okkar við Austur-Evrópu, og þá fyrst og fremst Rússland, hafa dregizt saman. Orsökin til þess kom greinilega fram í ræðu hv. 1. þm. Reykv., og það er mergur málsins, að lögð hefur verið einhliða áherzla á það að fá Rússa til að kaupa af okkur vörur, án þess að við legðum okkur fram til þess að athuga, hvað við gætum keypt af þeim í staðinn. Á árinu 1946, þegar afurðasalan var mest til Rússlands, keyptum við þaðan allmikið og fengum mismuninn greiddan í dollurum. Sá mismunur varð síðar enn meiri, og þess hefur ekki verið gætt, að þessi þjóð hefur jafnmikla þörf og við til að selja vörur sínar. Það hefði þurft að koma fram við hverja samninga, að við vildum eitthvað kaupa af þeim á móti því, sem við leituðumst við að selja. - Það er vitanlega móðgandi að hafa engan sendiherra í stórum viðskiptalöndum eins og Rússlandi, en aðalatriðið er þetta, að af því að við höfum þar engan sendiherra, þá er þar engin starfsemi í gangi til þess m. a. að afla þeirra vara, sem við gætum þaðan keypt. Höfuðsyndin er þannig sú, að að ekki hefur verið lögð áherzla á það að koma því til leiðar, að viðskiptin yrðu gagnkvæm. Ég vildi nú fara nokkrum orðum um ræðu hv. 4. þm. Reykv., sem átti að fjalla um Marshalláætlunina, en snerist raunar aðallega um hans eigið Marshallplan. Hv. þm. var ákaflega undrandi og hneykslaður yfir þeirri staðhæfingu, í ræðu hv. þm. Barð., að Marshallsamningur hæstv. ríkisstj. væri ekkert annað en eðlilegt framhald af Keflavíkursamningnum. Hann leitaðist þó ekki við að færa önnur rök fyrir máli sínu og hneykslun heldur en þau, að ýmis önnur lönd, sem hefðu gert Marshallsamninga, hefðu ekki látið af höndum herstöðvar. - Hv. þm. hlýtur þó að vita, að nú er gengið í skrokk á hverju ríkinu af öðru um herstöðvar, eins og t. d. Dönum um herstöðvar á Grænlandi, og róið að því öllum árum að fá Norðurlöndin t. d. til þess að ganga í Vesturblökk, og það strandar nú á Svíþjóð, því að Danmörk og Noregur eru reiðubúin. Hv. þm. hlýtur að vita, að Marshalláætlunin er órjúfanlega tengd hernaðarfyrirætlunum Bandaríkjanna og að þau sækjast eftir hernaðarlegri aðstöðu í þátttökulöndunum. Hv. 4. þm. Reykv. hefur þannig snúizt í lið með þeim mönnum, sem vilja veita þeim slíka aðstöðu hér á landi. Og í samræmi við þá breyttu afstöðu sína syngur hann Marshallplaninu lof og dýrð. Eitt atriði í ræðu hv. 4. þm. Reykv. er þess vert að minnast á. Hann taldi að clearingviðskipti við Austur-Evrópu þýddu sama og gengislækkun. Þá lýsti hann yfir því, að hann væri á móti gengislækkun. Og enn kvað hann sig svo vera fylgjandi viðskiptum við Austur-Evrópu. Hv. þm. fór þannig algerlega í kringum sjálfan sig í staðhæfingum sínum, og fer það að vonum. Staðreyndirnar eru þær, að við getum alls ekki byggt okkar atvinnulíf á því að selja okkar vörur eingöngu, fyrir pund og dollara. Ef við ættum að skapa varanlega og gróðavænlega markaði fyrir útflutningsvörur okkar, þá verðum við að beina viðskiptum okkar til þeirra landa, sem hafa brúk fyrir okkar vörur. Það var helzt að skilja á hv. 1. þm. Reykv., að Rússar ætu alls ekki fisk. Hann veit sjálfsagt ekki, að þeir framleiða talsvert af saltfiski, þó að sú framleiðsla fullnægi ekki nándar nærri þörf þeirra og þeir kaupi því saltfisk í stórum stíl frá öðrum löndum. Freðfisk hafa þeir svo keypt af okkur í 2 ár, og loks hafa þeir svo fyllilega brúk fyrir síldarolíu og síld. Það er því vonlaust, að ætla sér að sanna, að þar sé engra markaða að leita fyrir okkar vörur. Hæstv. ríkisstj. ætlar Marshallhjálpinni að leysa augnabliksvandamál, sem skapazt hafa fyrir ranga stefnu í markaðsmálunum; og henni liggur það í léttu rúmi, þótt hún kippi undan okkur eðlilegum markaðsgrundvelli og við komum til með að eiga það undir náð, hvort við getum selt okkar vörur. Með Marshallsamningnum er stórt skref stigið á þeirri braut að gera okkur ófæra um að standa á eigin fótum fjárhagslega.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Hæstv. utanrrh. hafði í frammi undanbrögð til að afsaka það, að sendiherra okkar í Moskva var kallaður þaðan í heilt ár. Þó að ég væri í ferð með sendiherranum 1945, er hann tilkynnti sovétstjórninni, að hann yrði líka sendiherra í París, er það engin afsökun fyrir þessu og hæstv. ráðh. veit það vel, að í nýsköpunarstj. voru sósíalistar andvígir því, að sú ráðstöfun væri gerð. Mergur málsins er sá, að sendiherrann er kvaddur frá Moskva í fyrrasumar til að vinna að Marshalláætluninni í París, og þar hefur verið sendiherralaust síðan. En í alþjóðaviðskiptum þýðir sú ráðstöfun þetta, að íslenzka ríkisstj. leggur ekki áherzlu á viðskipti við Sovétríkin. Hæstv. viðskmrh. minntist á tölulegar niðurstöður í nál. undirbúningsnefndar efnahagsstofnunarinnar. Það verður ekki komizt fram hjá því, að tölurnar sýna, hve gífurlega viðkomandi þjóðir auka framleiðslu sína á fiskafurðum, svo að þessum atvinnuvegi okkar, sem við eigum allt undir, stafar bráð hætta af, eins og ég hef sýnt fram á áður, að það stendur óhrakið. Hæstv. ráðh. kom inn á gjafirnar og taldi, að ég hefði verið þeim meðmæltur. Ég hef nú skýrt afstöðu mína svo til þessara samninga allra, að ég held, að enginn geti á því villzt, að ég er á móti þeim og engu síður því, að Íslendingar þiggi hið óafturkræfa framlag. Hitt er annað mál, að ef þetta fé er það, er einsætt að hagnýta það skynsamlega, til uppbyggingar atvinnulífinu, en ekki sem eyðslueyri. Hv. 4. þm. Reykv. kom að samningunum við Rússa, þeir hefðu staðið yfir í tvo mánuði og ekki tekizt. Við höfum þó selt Rússum fyrir 96 millj. kr., en þess er vandlega gætt að minnast ekki á það í blaði hans, og hann sleppti því líka í sinni ræðu. Ég verð að segja, að mér finnst undarleg þögn hv. 4. þm. Reykv. um það, sem hann hlýtur að vita betur í þessu máli. Hann hefur varla sagt eitt orð á móti þessum viðsjárlegu samningum. E. t. v. er hann farinn að þreytast á að bera sannleikanum vitni gegn flokki sínum, enda hefur hann fengið reynsluna af því, hvernig gengur að fá birtar greinar í Alþýðublaðinu, þar sem orðinu er eitthvað hallað á Bandaríki Norður-Ameríku.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. þarf ég nú ekki að svara miklu, en hv. þm. Siglf. reyndi að bera það fram, að viðskiptin við Sovétríkin hefðu strandað á því, að við hefðum ekki keypt nógu miklar vörur af þeim í staðinn fyrir þær vörur, sem við seldum þeim. Sannleikurinn er nú sá, að þetta hefur stöðugt verið til athugunar, og þó að sendiherra okkar hafi ekki haft aðsetur í Moskva, þá hefur verið þar opið sendiráð og ávallt verið þar einn fullgildur maður, sem hefur kynnt sér þessi mál. Rússar töldu 1947, að við hefðum leyst þeirra þarfir í þessu með því að fallast á vörulista um það, hvað við gætum keypt af þeim. Staðhæfingar hv. þm. Siglf. fá því yfirleitt ekki staðizt. - Varðandi þá staðhæfingu hv. 2. þm. Reykv. hins vegar, að hægt sé með einum pennadrætti að kippa grundvellinum undan mörkuðum, sem við höfum unnið, vil ég benda honum á, að sú hætta er nú mest, þar sem einræði ríkir og önnur sjónarmið, en viðskiptalegs eðlis koma til greina. Ég hef ætíð verið þeirrar skoðunar, að við ættum að hafa viðskipti við sem allra flestar þjóðir. Sósíalistar vilja aftur á móti einbeina viðskiptum okkar til Austur-Evrópu, hvort sem það stendur nú í sambandi við það eða ekki, að þar ríkir þeirra pólitíska kreddutrú. Til þess virðist framkoma þeirra benda og blindni í öllum þessum málum. Varðandi síðustu sölu á hraðfrystum fiski, sem kommúnistum verður svo tíðrætt um, er hið sama að segja og um aðrar slíkar sölur eftir stríð, við hana er auðvitað ekkert athugavert. Skilyrði fyrir varanlegum fiskmarkaði í Þýzkalandi er að nota sér hinar tæknilegu framfarir og nota sér markaðinn nú, á meðan Þjóðverjar fiska ekki meira sjálfir. Það er ákaflega mikilvægt að komast inn á þýzka markaðinn, og að þessari sölu verður kannske enn þá varanlegri gróði, en flestum öðrum sölum, sem gerðar hafa verið að undanförnu. Það hefði verið hægt að selja þessa framleiðslu viðar, en upp á framtíðarsölumöguleika var hvergi betra að selja en til Þýzkalands, og af þeirri ástæðu var tilboðinu tekið þar. Ég skal að lokum játa að ég er sammála því sjónarmiði, sem komið hefur fram hjá hv. þingmönnum sósíalista hér, að við eigum að taka við framlögum án endurgjalds í sambandi við Marshallaðstoðina, ef þau standa til boða og við þurfum á að halda atvinnulega séð. Ég vona því, að þessir hv. þm. greiði atkv. með frv., sem væntanlega verður lagt fram, um að heimila stj. að gera slíkar ráðstafanir. Varðandi tal hv. 2. þm. Reykv. um sendiherrann í Moskva, þá vil ég minna á, að þessi hv. þm. var sjálfur sendur til Moskva til þess að eiga þátt í, að sendiherrann yrði kallaður þaðan, og má hann því sjálfan sig saka, en ekki mig, í því efni. Í þessari sömu ferð gekk þessi þm. á fund Vishinskys, en hraðaði sér hið bráðasta úr Moskva og mun aldrei hafa haft þar skemmri viðdvöl.



Herra forseti. Hv. utanrrh. hefur nú svarað rækilega flestu því, sem ég ætlaði að svara hv. 2. þm. Reykv. Hann sagði, að ástæðan til þess, hve treglega gekk með sölu til Rússlands, hefði verið sú, að við, sem vorum í nefndinni, hefðum ekki viljað kaupa vörur af Rússum. Þetta er gersamlega rangt með farið, hvort sem það er viljandi gert eða ekki, eða af ókunnugleika mælt. Nefndin reyndi gaumgæfilega að finna þær vörur, sem okkur hentuðu og voru við hæfilegu verði og við gætum keypt af Rússum. Það mátti segja, að við leituðum með logandi ljósi í þessu efni. Og Rússar viðurkenndu líka, að þeir hefðu ekkert undan okkar undirtektum að klaga. Við keyptum þaðan timbur, kol, sement og lítils háttar af öðrum vörutegundum, og það voru líka þær einu vörur, sem gátu hentað okkur og hægt var að kaupa á þeim tíma. Ég tel svo ekki nauðsynlegt að fara lengra út í þetta mál. Ég vil minnast á það, sem hv. þm. Siglf. sagði, að Rússar hefðu viljað kaupa af okkur fisk. Allir þekkja þá sögu, þegar þessi hv. þm., sem þá var ráðh., samdi við rússneskan mann, sem hér var til þess að taka á móti fiski. Ferð sendinefndarinnar til Moskva 1947 var að miklu leyti byggð á viðtölum fyrrverandi atvmrh. við þennan mann, og þegar við komum til Moskva, spurðum við, hvort við gætum fengið að tala við hann. En við fengum það svar, að hann væri vörumóttökumaður, en ekki samningamaður. En þegar við ítrekuðum ósk um að fá að tala við þennan mann, þá var okkur sagt að hann væri ekki til viðtals, hann væri á spítala. Við ræddum málið ekki frekar. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ég hefði sagt, að Rússar hefðu ekki viljað kaupa neitt af okkur. Það er alrangt. Ég sagði, að þeir hefðu viljað kaupa lýsi og síld, en það skilyrði fylgdi af okkar hálfu, að þeir keyptu freðfiskinn með. Rússar viðurkenndu hreinskilnislega, að þeir keyptu fiskinn aðeins vegna lýsisins, sem fylgdi honum. Það er rétt að geta þess, að ummæli mín í þessu sambandi hafa einnig verið rangfærð hér í einu dagblaðanna.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. hefur undarlegan hátt á, þegar hann er að vísa í skýrslur. Norðmenn hafa aukið fiskframleiðslu sína um 9%, en Bretar um 30%. En ef reiknað væri út með aðferð hv. 2. þm. Reykv., hefðu þessar þjóðir tvöfaldað eða þrefaldað framleiðslu sína. Það lítur illa út á pappírnum, en ef það er athugað nánar, kemur allt annað út. Hv. þm. bar enn fram þau ósannindi, að Bandaríkin vildu þvinga upp á okkur vörum. Sannleikurinn er hins vegar sá, að viðreisnarstofnunin í Washington segir að við skulum kaupa sem mest af hinum þátttökuríkjunum í Vestur-Evrópu, en að þeim frágengnum í Ameríku, eins og ég hef sagt hér oftar en einu sinni áður. Vörulisti hvers lands er síðan lagður fyrir viðreisnarstofnunina, og hvað fólst í lista Íslands, gaf ég upp hér í skýrslu ríkisstj., ég taldi upp vörurnar lið fyrir lið. Hv. þm. spurði hvort reynt hefði verið að útvega korn og olíu utan Bandaríkjanna. Um olíuna er það að segja, að það hefur verið reynt í haust. Olíufélögin höfðu fengið að flytja inn olíu eftir því sem viðskiptavinirnir þurftu með. En vegna dollaraeklu var þeim bent á það í sumar, að það gengi ekki lengur að flytja inn olíu fyrir dollara, ef hægt væri að fá hana utan dollarasvæðisins. Mér er kunnugt um, að nú hafa verið gerðar ráðstafanir til að fá olíu frá Danmörku, og fleiri Evrópulöndum. Varðandi korn er það að segja, að rúgmjöl og haframjöl hefur t. d. verið reynt að útvega frá Danmörku, en hveiti verður áfram að fá frá Ameríku, eins og ráð er fyrir gert í áætluninni. Áburð hefur verið reynt að útvega frá Noregi, og vænti ég, að það beri árangur. Hv. þm. Siglf. sagði, að sá ljóður væri á afurðasölum ríkisstj., að með þeim væri ekki verið að vinna markaði til frambúðar. Það er ekki rétt, að hér sé aðeins miðað við líðandi stund. Við höfum reynt að selja þeim löndum, sem hafa markaði, en vantar peninga. Við getum til margra ára selt fisk til þeirra staða, sem nú er sent til, og við hefðum möguleika til enn þá víðtækari viðskipta, ef viðkomandi land fengi fé milli handa. Í þetta skipti höfum við fengið greitt fyrir fiskinn í dollurum frá Bandaríkjunum, en jafnframt er verið að reyna að gera þessi markaðssvæði þess umkomin að greiða sjálf fyrir þessa vöru síðar, þegar Marshallaðstoðinni lýkur, og þegar málið liggur þannig fyrir, er óneitanlega verið að undirbúa og vinna markaði til frambúðar. Ég held, að ég þurfi svo ekki að segja miklu meira um þetta, en vil þó vekja athygli á því, að bæði hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Siglf. telja sjálfsagt að selja afurðir okkar til Evrópu, en reyna síðan að fá dollara að gjöf frá Ameríku. Þetta er „princip“, sem ríkisstj. er algerlega andstæð. Hún óskar eftir að greiða allan innflutning með útflutningi, en ekki með gjöfum né lánum. Því aðeins að innflutningurinn verði meiri en útflutningurinn viljum við tala um gjafir og lán. Við viljum ekki tala um að taka á móti gjöfum eða lánum, nema innflutningurinn verði svo mikill að útflutningstekjurnar hrökkvi ekki til, eða ráðizt sé í atvinnuframkvæmdir, sem ella væri ekki gert. Ég veit líka, að þessi skoðun á hljómgrunn hjá þjóðinni sjálfri. Hún vill ekki binda sér bagga, nema byggja þá jafnframt upp atvinnutæki og verðmæti, sem ella yrði að vera án, en talin væru nauðsynleg.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. sagði, að við hv. 2. þm. Reykv. værum komnir á þá skoðun, að Íslendingar ættu að sækjast eftir gjöfum frá Bandaríkjunum. Ég skil ekki hvað hann á við. Þessi ummæli eru þvert á móti hreinasta fjarstæða, eins og allir vita. Ég sagði einmitt það, sem vitað er, að við sósíalistar værum allir á móti Marshallsamningnum. En ríkisstj. gerði þennan samning með þingmenn sína að bakhjarli að hennar eigin sögn, þótt vafasamt hafi verið, án þess að leggja hann fyrst fyrir Alþ. En hvað um það. Ríkisstj. hefur gert samninginn og undirgengizt skuldbindingar hans gagnvart Bandaríkjunum undir því yfirskyni, að hér eigi að stofna til risavaxinnar 4 ára áætlunar. Samkvæmt þessum samningi stj. eigum við að fá 11 milljónir dollara í okkar hlut á þessu ári og erum þegar búnir að fá 4½ milljón dollara. En hvernig höfum við notað þetta nýsköpunarfé, sem stj. æpir hæst um? Við höfum notað það til að selja eðlilega framleiðslu okkar. Þannig er nú afurðasala okkar, og hæstv. utanrrh. losaði sig alveg við að svara þeirri spurningu, hvernig bæði væri hægt að framkvæma hér stórfellda nýsköpun með Marshallpeningunum og eyða þeim þannig eins og gert hefur verið. Já, við sósíalistar erum algerlega á móti Marshallsamningnum og teljum hægt að halda áfram nýsköpuninni hér heima án Marshallaðstoðar, og undir niðri býst ég við að hæstv. viðskmrh. sé sammála um það, en allt er komið í óefni hjá þessari stj., og því hefur hann gripið þetta strá. Við þurfum ekki aðstoð Bandaríkjanna til að kynna þjóðum Evrópu freðfiskinn og selja hann þangað. Þessar þjóðir geta greitt fyrir fiskinn með eigin framleiðslu, og við sköpum okkur ekki varanlega markaði þar, nema við leitum jafnframt að vörum hjá þessum þjóðum, sem við getum að miklu leyti tekið af þeim sem greiðslu. Hv. 1. þm. Reykv. lýsti því yfir hér í gær með miklum bægslagangi, að Rússar hefðu ekkert viljað kaupa af íslenzku viðskiptanefndinni, sem fór til Moskva 1947. Vísir hefur tekið þessi ummæli upp, en nú segir 1. þm. Reykv., að þetta sé rangt eftir sér haft í blaðinu. Hann hefur þó ekki séð ástæðu til að leiðrétta þessa herfilegu missögn í blaðinu í dag, sem full ástæða væri þó til, í stað þess lætur hann nægja að lýsa yfir hér í þinginu, að blaðið hermi rangt frá. En ég verð nú að taka upp hanzkann fyrir blaðamanninn í þetta skipti, - ég hlustaði sjálfur á hv. 1. þm. Reykv. Skýringin hlýtur að vera sú, að hann viti ekki sjálfur, hvað hann er að segja. Og annað, sem hann sagði um viðskiptamál, bar þann sama stimpil. Það hefur ekkert verið gert í alvöru í tíð þessarar ríkisstj. til að auka vörukaup frá Rússlandi. Það væri fróðlegt að sjá óskalistann yfir þær vörur, sem við óskuðum nú eftir að fá þaðan, og sæist þá, hve langt við hefðum teygt okkur til að ná viðskiptum við Sovétríkin, hvort við hefðum teygt okkur lengra, en við samningana 1946 og 1947. Hæstv. utanrrh. tók upp þann útúrsnúning hæstv. viðskmrh. að við sósíalistar værum að mæla með styrkjum frá Bandaríkjunum. Þetta er nú svo auvirðilegur upptíningur og útúrsnúningur, að hann er ekki svaraverður. Við sósíalistar vorum aldrei kvaddir til þessarar samningsgerðar, við vorum aldrei spurðir ráða. Ríkisstj. gerði þennan Marshallsamning og ber ábyrgðina á honum. En við sósíalistar höfum hins vegar bent á það, að þegar búið er að undgangast slíkar skuldbindingar sem samningnum fylgja og æpt er um risaáætlun, þá verður að verja fénu til að framkvæma hana, en ekki eyða því til að selja eðlilega framleiðslu okkar, ella verður aldrei nein áætlun framkvæmd. Hæstv. utanrrh. sagði, að síðasta freðfisksalan, ef sölu skyldi kalla, væri sama eðlis og sölur á stríðstímum. Það er rétt, að við getum jafnlítið treyst á hana til að vinna varanlegan markað eða varanleg viðskipti. En nú ber okkur einmitt að vinna varanlega markaði - að halda áfram styrjaldarástandi er sama og gefast upp við að afla markaða. Helzt var að skilja á hæstv. utanrrh., að ekki væri þorandi að skipta við einræðisríkin, og býst ég við, að hann, eins og Morgunblaðið og fleiri blöð, eigi þar við þau ríki, sem ekki falla Bandaríkjunum í geð. Við sósíalistar höfum aldrei mælt með því að skipta eingöngu við einhver sérstök ríki, hvorki austan né vestan járntjaldsins eins og oftast er nú kallað. En við höfum viljað tryggja markaði í Englandi, Þýzkalandi og öðrum löndum, sem við höfum skipt við, og vegna ríkjandi ástands í Þýzkalandi höfum við viljað færa út kvíarnar til fleiri landa á meginlandi Evrópu, sem þurfa fisk. Þetta hefur verið og er okkar skoðun. Við höfum aldrei viljað flytja öll okkar viðskipti til einræðisríkjanna, sem hæstv. utanrrh. kallar svo, en sýnilegt er hins vegar, að ríkisstj. stefnir að því að draga öll viðskipti okkar frá þessum löndum og til vesturs. Staðreyndirnar tala í þessu efni, og við vitum, hvaðan þessi stefna er upprunnin. Það skauzt upp úr hæstv. ráðh., er hann var að tala um einræðisríkin, að við yrðum samkvæmt Marshallsamningnum að hafa samráð við Bandaríkin um það, hvert við flyttum vörur okkar, svo að verið getur, að ríkisstj. sé með þessari augljósu tregðu sinni að framkvæma einn lið þessa samnings, og er það ekki ólíklegt.



Herra forseti. Ég stend upp til að svara fyrirspurn, sem hv. 2. þm. Reykv. beindi til mín. Hann spurði allgleiðgosalega, hvernig það væri, hvort ég hefði fengið ræðu, sem ég flutti í þjóðvarnarfélaginu, prentaða í Alþýðublaðinu, og það lá í orðunum, að hann gæti sjálfur svarað þessari spurningu neitandi. Það er rétt, að ég flutti ræðu í þjóðvarnarfélaginu, en það kom aldrei til orða að fá hana prentaða í Alþýðublaðinu. Ég bað aldrei um, að þessi ræða væri prentuð, og það af þeirri einföldu ástæðu, að ég hafði áður flutt ræðu um sama efni á Alþingi, og sú ræða var prentuð í blaði þessa félags, Þjóðvörn. Og ég a. m. k. sá enga ástæðu til að fara þess á leit við mitt flokksblað, að það birti þessa ræðu, svo að orð hv. 2. þm Reykv. eru algerlega út í bláinn. Annars verð ég að segja, að skörin er farin að færast upp í bekkinn, þegar hv. 2. þm. Reykv. fer að bera sérstaka umhyggju fyrir frjálslyndi og víðsýni blaða. Hann hefur sjálfur verið ritstjóri dagblaðs í Reykjavík í nokkur ár, og var það þá þröngsýnast og einsýnast allra blaða á Íslandi. Stjórnaði hann því blaði þannig, að þar fékkst aldrei birt nokkurt orð, sem ekki væri í fullu samræmi við hans skoðun og yfirboðara hans; og þeirri stefnu hefur síðan verið dyggilega fylgt. Í þessu blaði sést varla nokkurn tíma nokkurt orð, sem ekki sé í algeru samræmi við skoðanir hinna tiltölulega fáu æðstu ráðamanna flokksins. Ein undantekning gerðist þó fyrir fáum vikum. Það heyrðist þar ein rödd, sem var svolítið öðruvísi, en maður á að venjast í því blaði. En mér skilst, að það hafi verið óvart, sem sú rödd heyrðist. Ástæðan mun hafa verið sú, að ritstjórinn og helzti aðstoðarmaður hans voru fjarverandi og blaðamenn aðrir ekki eins vel vakandi eins og æðstu stjórnendur blaðsins venjulega eru. Nei, það situr áreiðanlega illa á þessum hv. þm. og flokksbræðrum hans að tala digurbarkalega um stjórnendur annarra blaða og um skort á frjálslyndi. Einu atriði í ræðu hv. þm. Siglf. langar mig til að svara. Hann kvað mig hafa sagt, að clearingviðskipti jafngiltu gengislækkun, og hins vegar, að ég væri á móti gengislækkun. Taldi hann illt að koma þessu heim og saman. Mér vitanlega hefur enginn haldið því fram, að við Íslendingar ættum að taka upp utanríkis- viðskipti við Bretland og Bandaríkin ein eða Sovétríkin ein. Það, sem um hefur verið að ræða, eru ekki slíkar öfgaskoðanir, heldur það, hvort leggja skyldi meiri áherzlu á bein viðskipti til dollara- og sterlinglandanna eða clearinglandanna. Ég vil ekki dylja - af ástæðum, sem ég hef oft gert grein fyrir -, að ég tel að ýmsu leyti varhugavert að beina viðskiptunum mjög mikið í áttina til clearinglandanna, vegna þess hvernig viðskiptaaðstaðan er í þeim löndum. En fulltrúar Sósfl. eru á þeirri skoðun, að þessi viðskipti séu engan veginn óheppileg. Ég hef hins vegar sýnt fram á, og hygg, að allir glöggir menn hafi skilið, að þessi viðskipti koma í sama stað niður og ef dollarinn og pundið lækkuðu og viðskipti við þau svæði færu fram á þessu lækkaða gengi. Og af þessum sökum fyrst og fremst hef ég talið það óeðlilegt að beina viðskiptunum til clearinglandanna frekar en beinlínis er nauðsynlegt til þess að tryggja þar markað fyrir vörur, sem ekki er hægt að selja annars staðar, - og einnig frá því sjónarmiði, að æskilegt hlýtur að teljast, að við Íslendingar höfum viðskiptin sem víðast, jafnvel þótt kjörin, sem við njótum í hinum ýmsu löndum, séu mismunandi góð. Af markaðsöryggisástæðum er nauðsynlegt að selja til sumra landa, þótt þau bjóði ekki eins hagstæð kjör og önnur. Og það er það, sem á sér stað að því er clearinglöndin snertir.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) Hv. þm. Siglf. beindi þeirri fyrirspurn til mín, hvort ríkisstj. hefði óskað eftir vörum frá Rússlandi á seinni árum, sem hún hefði ekki keypt við fyrstu samninga. Ég get nefnt þetta strax, af því að ég man það: Kornvörur, sem við fengum ekki fyrr en við höfðum ítrekað tilkynnt, að við værum reiðubúnir að kaupa þær í mjög verulegum stíl frá Rússlandi. Ég er hissa á hv. þm., að hann skyldi ekki, þegar hann var ráðh. og hafði með sölu sjávarútvegsins að gera, beita sér fyrir kornvörukaupum frá Rússlandi, ef hann hefði talið, að kaup frá Rússlandi hefðu jafnmikla þýðingu og nú. Vitað var, að Rússar hafa öll þessi ár haft korn til sölu. Við munum, að fyrir síðustu þingkosningar í Frakklandi sendu þeir korn til Frakklands, einn eða tvo skipsfarma. Að vísu varð lítið framhald á því. Og þeir sendu líka korn til Tékkóslóvakíu í stórum stíl rétt fyrir byltinguna í vor. Og fleiri dæmi má nefna, sem sýna, að korn er þeim ærið útfalt, - á vissum tímum a. m. k. Og íslenzka stj. hefur einmitt óskað eftir að fá korn frá Rússlandi, en ekki fengið. Ég geri ráð fyrir, að við þyrftum ekki að fá í kaupið það, sem fylgir með sums staðar annars staðar. Hv. þm. Siglf. sagði, að ég hefði sagt, að ekkert ætti að kaupa frá Ráðstjórnarríkjunum. Þetta sagði ég aldrei. Ég tók undir það, sem hv. þm. sagði, að varhugavert væri að byggja viðskipti landsins einungis eða að mestu leyti upp af viðskiptum við þau lönd, þar sem hætt væri við, að með einu pennastriki yrðu viðskiptin útilokuð. Og ég er þessu fyllilega sammála. En sú hætta er fyrst og fremst fyrir hendi í einræðisríkjunum, þar sem einræðisherrarnir hafa það í hendi sér, ekki aðeins stjórnmálin og utanríkismálin, heldur einnig verzlunina. Það var nánari útskýring á því, sem hv. þm. Siglf. sagði, sem ég gaf. Hins vegar lýsti ég yfir, að ég er - þrátt fyrir einræði í þessum ríkjum - mjög hvetjandi þess, að áfram sé skipt við þau ríki, eftir því sem atvik standa til og mögulegt er hverju sinni, þó að ég vildi ekki eiga viðskipti við þau ein. Annars finnst mér þessar umræður hafa haft mjög gleðilegan árangur, ef það er komið fram - ef má marka ummæli hv. þm. Siglf., þar sem hann segir, að viðskipti okkar ættu aðallega að vera við okkar gömlu viðskiptalönd, og fyrst og fremst ættum við að skipta við Bretland og þar næst við Þýzkaland. Það er einmitt það, sem ríkisstj. hefur gert undanfarið og er verið að undirbúa áfram með þátttöku í Marshalláætluninni. Og við erum svo fyllilega sammála, að það eigi einnig að þreifa fyrir sér til frekara öryggis, og meira en þreifa fyrir sér, - afla til frekara öryggis nýrra markaða, en umfram allt að byggja á þeim gömlu, meðan nýrra er ekki aflað. Það er einmitt þetta, sem er verið að gera með Marshallsamstarfinu. Það er fullkominn misskilningur, að ég hafi amazt við því að selja til Austur-Evrópu. Ég hef margtekið fram, að það er ætlazt til, að þvílík viðskipti haldi áfram. Það er meira að segja játað af öllum aðilum, að það er forsendan fyrir því, að Marshallsamstarfið nái tilætluðum árangri, að eðlileg viðskipti eigi sér stað milli allra landa í Evrópu. En það er greinilegt, að hv. þm. Siglf. gerir sér ljóst, að einhliða áróður þeirra flokksbræðra fyrir viðskiptum aðeins eða að langmestu leyti við Austur-Evrópu hefur ekki hljómgrunn. Og þess vegna hefur hann hörfað inn á sömu grundvallarskoðun í þessu eins og ég og aðrir hafa haldið fram undanfarna mánuði í mjög harðri andstöðu við hv. þm. Siglf. Hv. þm. Siglf. segir kannske enn þá: En utanrrh. vill ekki selja Rússum. En ég segi bara: Lítið á reynsluna. Þegar gerðir voru samningar við Rússa fyrir um 97 millj. kr. verzlun, hver bar ábyrgð á þeim hæstu samningum af því tagi, sem gerðir hafa verið við Rússland? Var það ekki einmitt ég? Hver hefur sýnt betur, en ég í verki, að ég vil eðlileg viðskipti við Rússland? Mér nægir að vitna í reynsluna og get líka vitnað í það, sem ég sagði í upphafi gagnvart því, að við vorum sagðir ekki vilja kaupa aðrar vörur, en við keyptum í fyrra af Rússum. Við fórum fram á fleiri vörutegundir og vildum efla viðskiptin eftir föngum. Allt er þetta sannað og vitað, hv. þm. veit það eins og aðrir. - Hv. þm. Siglf. telur það algera fásinnu, að við skulum hafa selt þessar vörur fyrir dollara og þannig eytt gjöfunum. Við höfum báðir ráðh. sýnt fram á mótsögnina í þessu hjá honum og hv. 2. þm. Reykv. En hv. þm. Siglf. klifar nú á því æ ofan í æ, að það sé ekki hægt að byggja neitt upp hér fyrir það, sem selt sé með venjulegum hætti. En hann var einmitt að segja það, hv. þm., að með hinum nýju tækjum væri hægt, ef við seldum afurðirnar, að halda áfram hér stórkostlegri nýsköpun. Það er einmitt það, sem við höfum verið að gera. Við höfum selt afurðirnar með þeim hagkvæmasta hætti, sem hægt er. Hv. 4. þm. Reykv. sýndi glögglega hér á dögunum, að vörur frá clearinglöndunum væru í mörgum tilfellum, sérstaklega iðnaðarvörur, 50% dýrari, en vörur frá Bretlandi. Það er vitað mál, að vörur frá Bretlandi eru yfirleitt dýrari, en vörur frá Bandaríkjunum þannig að menn mundu heldur kaupa frá Bandaríkjunum, ef þeir hefðu dollara. Síðasta sala hraðfrysta fisksins, sem við seldum til Rússlands, varð fyrir 9 pence. Nú seldum við fisk fyrir dollara, og var verðið 12½ pence, - mun hærra verð, og auk þess eru dollarar okkur hagkvæmur gjaldeyrir. Þannig er það gefinn hlutur, að þetta samsvarar því, að við hefðum selt vöruna fyrir helmingi hærra verð heldur en ef selt hefði verið í clearinglöndum. Það er alveg ljóst, að slík vörusala hlýtur mjög að ýta undir og gera mögulegri meiri nýsköpun hér á landi, en ef fylgt hefði verið ráðum hv. þm. og selt í clearinglöndum, jafnvel þótt selt væri á venjulegum markaði. En gallinn er sá, sem skiptir öllu máli í þessu sambandi, að það var ekki hægt að selja í clearinglöndum, þótt ítrekaðar og stöðugar tilraunir hafi verið gerðar til þess allt árið, eins og ég sýndi glögglega fram á í ræðu minni á dögunum.



Það er ekkert tækifæri til þess á þeim tíma, sem mér er skammtaður, að ræða almennt um þetta mjög svo víðtæka mál. En það almerkilegasta, sem mér hefur fundizt koma fram í umr., er játning hæstv. utanrrh. í næstsíðustu ræðu, þar sem hann sagði, að sér fyndist í alla staði mjög hættulegt að eiga mikil viðskipti að einræðislöndin, og á hann þar við löndin í Austur-Evrópu. Um öll önnur lönd hefur hann verið að sýna fram á, að hann geri allt, sem hann getur, til að eiga viðskipti við. Í þessari einu ræðu sagði hann satt, og þar með hefur hann komið með skýringu á allri hans framkomu og í rauninni það, sem snertir afstöðu hans til Marshallsamningsins. Hæstv. ráðh. hefur fengið hv. 1. þm. Reykv. til þess að aðstoða sig einmitt í þessu máli, vegna þess að hann var fulltrúi Íslands í samninganefndinni í Moskva á sínum tíma. Þessi hv. þm. sagði það vera rangt, að íslenzku fulltrúarnir hefðu ekki gert allt, sem þeir gátu, til þess að eiga víðtæk kaup við Sovétríkin. En hann bætti við, að ekki væri um annað að ræða, en timbur og sement. Ég veit, að þetta er rangt. Ég hef rætt við aðra menn í n., og þeir hafa sagt það mótsetta, að hægt hefði verið að gera miklu stærri samninga við Sovétríkin, ef við hefðum verið reiðubúnir að kaupa fleiri vörur, enda vitanlegt, að hægt var að kaupa korn þaðan líka og enn fremur þurrkaða ávexti og fleira. Annars virðist mér einkennilegt að senda slíkan mann í þessum erindum sem fulltrúa Íslands til Sovétríkjanna, mann sem ekkert tækifæri lætur ónotað til að hafa uppi áróður gegn viðskiptum við Sovétríkin. Slíkt er til að eyðileggja þessi viðskipti. Það er furðuleg dirfska af slíkum manni að leggja hér orð í belg. Það er vitanlegt, að hann hljóp frá samningunum áður en þeim var lokið. Hann segist hafa setið sjö vikur áður en saman gekk. En hann gat þess ekki, að eftir allan þennan tíma höfðu Rússar ekki fengið að vita, hvað Íslendingar vildu selja af síldarlýsi.

Þetta er ekki rétt.

Þetta kunna að hafa verið sex vikur, ég veit það ekki svo nákvæmlega, a. m. k. sat hann á málinu. Hann gat þess ekki, að hann sjálfur ásamt meiri hl. n. hljóp frá samningunum í miðjum klíðum. Og húsbændur hans létu ekkert tækifæri ónotað meðan á þessum samningum stóð til þess í embættis nafni að hafa taumlausan áróður í frammi gegn Sovétríkjunum og þeirra fulltrúum. Hann gat þess heldur ekki, að hæstv. utanrrh. hefur, eins og margsinnis hefur verið bent á, kallað sendiherra Íslands burt frá Moskva og þannig á diplómatískan hátt lýst yfir raunverulega, að Ísland vildi ekki hafa viðskipti við þetta land, eins og hann raunar lýsti yfir áðan. Hann gat þess ekki, að stj. gerði samning við Ameríku, þar sem eitt atriðið var að selja Sovétríkjunum ekki annað en það, sem Bandaríkin leyfðu, þ. e. a. s. vörur, sem Bandaríkjamenn banna ekki að selja Marshalllöndunum. Hverjum manni er ljóst, að með þessari aðferð er búið að eyðileggja viðskipti við Sovétríkin. Og það er verk núverandi stjórnar. Úr því að ég stóð upp, vildi ég aðeins segja nokkur orð við hv. 4. þm. Reykv. Mér hefur oft virzt hann svona heldur aumur í málflutningi sínum, en aldrei aumari en nú, síðan hann gerðist skjaldsveinn flokksforingja síns, forsrh., - maðurinn, sem setti flokki sínum tvo úrslitakosti, að annaðhvort yrði foringinn að vera í framboði úti á landi eða hv. 4. þm. Reykv. byði sig fram á sérstökum lista í Reykjavík. Í tilefni af því, að hann var minntur á þetta, sem ég var að nefna, talaði hv. þm. um ágreining í Sósfl. En þetta er bara tilhæfulaust tal hjá honum. Þar var enginn ágreiningur um uppstillingu til þings. Það var samkv. till. minni, að ég var ekki í kjöri í Reykjavík. Og sú till. var einróma samþ. í flokknum. En að ég fór til Vestmannaeyja var samkv. einróma samþykkt flokksins í Vestmannaeyjum. En enn þá ömurlegra var að heyra frammistöðu hv. þm. að því er snertir viðskiptin við Austur-Evrópu. Í fyrstu ræðu sinni sagðist hv. þm. vera yfirleitt á móti viðskiptum við Austur-Evrópu, a. m. k. ekki í stórum stíl, af því að það þýddi sama sem gengislækkun. Og í því sambandi nefndi hann tvær vörutegundir, sem eru mun dýrari í þessum löndum. Þá var honum bent á af hv. 2. þm. Reykv., að hægt væri að hafa mikil viðskipti í þessum löndum, þó að við keyptum þaðan aðeins þær vörutegundir, sem eru fyllilega samkeppnisfærar. Hann hefur heldur ekki neitað því. Enn fremur var honum bent á það, eð ef við gætum selt vörur til þessara landa með 50% hærra verði en t. d. til Bretlands og Bandaríkjanna, eins og t. d. síldarmjöl, og ef við keyptum fyrir það aðrar vörur, sem væru 30% hærri en við gætum fengið í dollaralandi, þá væru það hagkvæm viðskipti. Hv. þm. játaði, að þau væru hagkvæm, en þau séu bara gengislækkun.

Ég sagði aldrei, að þau væru hagkvæm.

Nú, jæja. Nú er hv. þm. kominn í svo mikið öngþveiti, að hann veit ekki, hvernig hann á að snúa sig út úr því. Skilur hv. þm. ekki svo einfaldan hlut eins og það, að það er aðeins um reikningsfærslu að ræða að því er snertir á hvaða verði við seljum slíkar vörur hér á landi? Aðalatriðið er, að viðskiptin séu hagkvæm. Og því hagkvæmari sem þau eru, því ódýrara getum við selt vörurnar hér á landi, ef við kærum okkur um það. Það er reikningsdæmi og það er stjórnarráðstöfun og ekkert annað, á hvaða verði við seljum vörurnar hér á landi. Það þarf ekki annað, en lækka tölurnar ofur lítið. Hann veit, að það er vel hægt að lækka tölurnar þannig, að ekki verði úr nein hækkun á vöruverði hér á landi, þó að keyptar væru einstakar vörur dýrari en annars staðar. Það er ákaflega auðvelt fyrir þjóðfélagið að gera þetta, þegar það gerir slík viðskipti, sem eru hagkvæm. Þetta er nú allur galdurinn. Mér er sama, þótt hv. 4. þm. Reykv. verði sér persónulega til skammar. En mér er sárt um háskólann. Og þess vegna vildi ég bara mælast til þess við hann í allri vinsemd, að á meðan hann er prófessor við Háskóla Íslands, vildi hann halda framhleypni sinni ofur lítið í skefjum.



Ég hef ekki miklu að svara. En við vorum viðstaddir hér fæðingu, ef svo mætti segja. Við sáum, hvernig ákveðin lygi varð til hjá þessum hv. þm., sem síðast talaði. Nú á að skrökva því í Þjóðviljanum á morgun með stórri fyrirsögn, að ég hafi sagt, að ég vildi ekki skipta við einræðisríkin. Ég vil vekja athygli á, að þessi ósannindi urðu til í munni hv. þm. Ég var að rökstyðja frekar það, sem hv. þm. Siglf. sagði, að við ættum ekki að vera háðir neinum aðila í viðskiptum, og að það væri enn þá hættulegra að vera háður einræðisríkjum heldur en nokkrum öðrum. Svo á að snúa því upp í það, að ég vilji ekki verzla við Rússa, af því að þeir eru einræðisríki. Um vilja minn til að skipta við Rússa vitna ég í það, að á mína ábyrgð var gerður við Rússa stærsti viðskiptasamningur, sem gerður hefur verið við þá af Íslands hálfu. Því er haldið fram, að tvær ástæður séu til þess, að sá samningur er ekki endurnýjaður. Önnur er sú hjá hv. ræðumanni, að við höfum ekki viljað kaupa af þeim í staðinn. Taki menn nú eftir, hvað það er, sem allt valt á og útilokaði hagkvæm viðskipti: Það eru þurrkaðir ávextir! En ég tel nú víst, að við hefðum viljað kaupa af þeim þurrkaða ávexti,  Hv. 1. þm. Reykv. minntist á það hér áðan, að sá, sem lengi dvaldi hér og keypti mest af hv. þm. Siglf. um árið, hefði verið veikur, þegar spurt var eftir honum í Moskva. Það vildi svo einkennilega til, að þegar spurt var eftir svari um það, hvort þeir vildu yfirleitt tala við okkur, þá var sá maður, sem samband hafði verið haft við, veikur, og þegar spurt var eftir, hvort ekki væri hægt að fá að tala við annan mann, þá var það ekki hægt. Það varð að tala við þennan eina. Sem betur fer, er hann samt kominn til góðrar heilsu. Ég get glatt hv. þm. Siglf. með því, að þótt hr. Semenoff hafi verið veikur í Moskva, þegar spurt var eftir honum þar, þá hef ég frétt til hans ekki alls fyrir löngu, og var hann þá við fulla heilsu og hafði mikinn áhuga fyrir Íslandsviðskiptum áfram. En það er saga, sem ég skal segja hv. þm. við tækifæri. Það er margt hægt að tína til handa hv. þm. um þessi efni, ef hann vill halda áfram umr.



Ég mun ekki eyða löngum tíma í að ræða þetta mál, en ég stend upp eingöngu vegna þess, að einn ráðh., sem ekki hefur verið viðstaddur þessar umr., er nú staddur hér, og ég sé ástæðu til að beina til hans og ríkisstj. allrar nokkrum fyrirspurnum. Ég á hér við hæstv. fjmrh. Ef ég man rétt, þá fóru fram hér í þessari d. allmiklar umr. á síðasta þingi um þessa heimild til lántöku, sem ríkisstj. fékk, og m. a. var hæstv. fjmrh. um það spurður, hvort hann mundi nota þessa heimild til að taka lán með nokkrum óvenjulegum skilyrðum, og það leikur ekki á tveim tungum, að þegar þannig var spurt, var átt við Marshalllán. Það var beinlínis spurt um, hvort ráðh. mundi nota heimildina til slíkrar lántöku. Ég man ekki betur, en að hæstv. ráðh. svaraði því til, að heimildin mundi aðeins notuð til að taka lán með venjulegum hætti, engin skilyrði mundu koma til greina í sambandi við lánið önnur en venjuleg lánskjör, þ. e. vextir og afborganir. Nú vill svo til, að ég hef gert tilraun til að fletta upp í umr. um málið, svo að ekkert fari milli mála um yfirlýsingu hæstv. ráðh., en á skrifstofu Alþingis var mér sagt, að því miður gæti ég ekki fengið að sjá umr. um málið, því að þær hefðu verið fengnar að láni af fjmrh. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðherra um það, hvort það sé ekki rétt munað, að hann hafi gefið yfirlýsingu á síðasta Alþ. um, að hann mundi ekki nota lánsheimildina, sem ríkisstj. fékk, til að taka lán með neinum óvenjulegum skilmálum. Nú hefur því verið lýst yfir í löngum umr. hér, af ríkisstj., að Marshalllánið sé tekið samkv. þessari lánsheimild. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., ef ég man rétt hans yfirlýsingu, hvernig hann hefur séð sér fært að taka þetta lán samkv. þeirri heimild, sem fyrir hendi var, og með þeim yfirlýsingum, sem hann hafði sjálfur gefið. Ég veit, að hann hefur verið að athuga sín orð um þetta, þegar hann fékk lánaðar umræðurnar, og ég efast ekki um, að hann greini hér rétt frá því, sem hann hefur sagt um þetta mal, og mun hann ná til að færa sönnur á mál sitt, ef þurfa þykir.



Herra forseti. Ég leyfi mér að beina þeirri fyrirspurn til hv. síðasta ræðumanns, af því að það varðar fyrirtæki, sem hann er formaður fyrir, hvort rétt sé sú skýrsla, sem mér hefur borizt frá viðskiptanefnd, um, að þetta fyrirtæki hafi keypt blöð og tímarit án venjulegra leyfa af rússneska sendiráðinu hér í bæ. Mér finnst eðlilegt, að við fáum fullnægjandi svör frá formanni félagsins um þetta atriði.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. beindi til mín nokkrum fyrirspurnum í sambandi við þá lántöku, sem þingið veitti heimild til, og viðvíkjandi því, sem ég þá lýsti yfir sem minni skoðun á þeirri lántöku, eins og hún þá lá fyrir. Ég fullyrði ekkert um það, hvort hv. þm. fer rétt með það, sem þar stendur skrifað, en hitt get ég sagt, að í Ed. lýsti ég yfir því, að ekki væri til þess stofnað við þessa lántöku, að það yrði Marshalllán. Það var það heldur ekki. Meðferð málsins varð önnur vegna breyttrar aðstöðu, og þegar svo var komið, að um það var að ræða, hvort lán skyldi tekið yfir höfuð að tala, og þar með að bjarga áfram þeim fyrirtækjum, sem átti að bjarga með láninu, eða ekki, þá hafði ég samráð við ríkisstj. um áframhaldandi meðferð málsins og tel mig hafa metið þá þörf mest, sem fyrir lá, að þiggja lánið, þótt það væri ekki veitt nákvæmlega samkv. þeirri fyrirmynd, sem ég hafði hugsað mér í fyrstu. Þessu er hér til að svara. Ég mun ekki bera af mér neitt, sem ég lét uppi sem mína persónulega skoðun við þær umr., en mun taka á mig ábyrgðina af því að hafa tekið við þessu láni, þó að aðstaðan hafi breytzt á þessu tímabili, því að ég vildi ekki taka á mig ábyrgðina af að hafna því og þar með að stöðva þau fyrirtæki, sem voru við lántökuna bundin. Ég vildi ekki hafna því sökum þess aðeins, að það var veitt innan Marshallrammans.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir það, að hann hefur svarað skýrt og greinilega, því sem um var spurt, og viðurkennt þá staðreynd, að hann hefur lýst því yfir við Alþ. síðastl. vetur, að ekki væri til þess stofnað af hans hálfu, eins og hann orðaði það, að lánsheimildin yrði notuð til að taka Marshalllán. Hann lýsti því yfir fyrir öllum þingheimi, að hann mundi ekki nota lánsheimildina eins og hún hefur verið notuð, og það er tvímælalaust, að atkvgr. um lánið valt hjá ekki allfáum þm. á þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh. Venjulega treysta þm. því, að því megi treysta, sem sagt er úr ráðherrastóli sem hátíðleg yfirlýsing. Hæstv. ráðh. talaði um, að aðstaðan hefði breytzt og að hann hefði ekki viljað hindra það, að Marshalllán yrði tekið. Þetta er engin afsökun. Yfirleitt er ekki til afsökun fyrir því, að ráðh. geri að engu þær yfirlýsingar, sem hann gefur. En jafnvel þótt einhver ráðh. kunni nú að líta svo á stöðu sína, að yfirlýsingar þeirra á þingi séu bara marklaus orð, þá hefur hann heldur ekki neina afsökun frá sínu eigin sjónarmiði. Hæstv. ráðh. hafði í hendi sér að ná til þingsins og spyrja það, hvort það vildi veita honum heimild til þeirrar lántöku, sem hér um ræðir. Áður hafði hann fengið heimild til að taka lán á öðrum grundvelli. Það er svo sem sama, hvort þetta mál er rætt lengur eða skemur, hæstv. ráðh. á enga afsökun, og ég staðhæfi það, að í siðmenningarlöndum, sem oft er vitnað til, eins og t. d. í Bretland og á Norðurlöndum, hefðu þeir ráðh., sem slíkt hefði hent, að hafa yfirlýsingu gefna þinginu að engu, tafarlaust sagt af sér, og það á þessi hæstv. ráðherra að gera, ef hann skilur, hvaða ábyrgð fylgir starfi hans. Ég heyrði, að það hljóp í skapið á hæstv. dómsmrh., eins og svo oft áður. Hann ætlaði að fara að yfirheyra mig hér, en honum tekst það ekki. Ég er hér ekki til neinna andsvara gagnvart honum um viðskiptamál. Ef hann telur sig hafa fengið upplýsingar um óleyfilegan innflutning hjá þessu fyrirtæki frá viðskiptanefnd, þá vil ég benda honum á, að hans er valdið. Komi hann og kæri. Honum mun verða svarað á réttum vettvangi.



Herra forseti. Af því að hæstv. forsrh. er fjarverandi, en hv. 4. þm. Reykv., sem hefur átt hér nokkur orðaskipti við hv. 4. landsk., hefur talað sig dauðan, vildi ég, án þess að blanda mér frekar í þessar umr., leiðrétta þá missögn, sem fram kom hjá 4. landsk. út af framboði hv. 4. þm. Reykv. Hv. 4. landsk. fullyrti, að hv. 4. þm. Reykv. hefði sett Alþfl. úrslitakosti um, að hann mundi sprengja Alþfl., ef hann fengi ekki að verða hér efsti maður á lista við síðustu alþingiskosningar í Reykjavík, vegna þess hefði svo forseti Alþfl., núverandi forsrh., boðið sig fram í Eyjafjarðarsýslu. Mér er vel kunnugt um, að þessi ummæli hv. 4. landsk. eru bein ósannindi. Mér er vel kunnugt um það, að það var að eigin ósk hæstv. forsrh., að hann var í kjöri í Eyjafjarðarsýslu við síðustu alþingiskosningar, og lá þar ekki til grundvallar nein ósk frá nokkrum í Alþfl. og sízt af öllu frá hv. 4. þm. Reykv. Mér er ljúft að staðfesta þetta, af því að ég tók mikinn þátt í kosningaundirbúningnum hér. Ég skil ekki, hvers vegna hv. 4. landsk. er að hefna sín á Alþfl. með þessari lygasögu, þó að hann hafi orðið fyrir því óláni hjá sínum flokki að vera hrakinn til Vestmannaeyja og bíða þar hið mesta afhroð, á sama tíma og forsrh. jók fylgi Alþfl. í kjördæmi því, sem hann fór í. - Ég skal svo að öðru leyti ekki blanda mér í þessar umr., en vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir það, að hann lét ekki stranda á því, að hér yrði komið upp stórkostlegum tækjum til síldarvinnslu, þó að hann yrði að taka til þess Marshalllán. Ég, eins og margir aðrir, tel, að á þessum framkvæmdum hér við Flóann geti beinlínis oltið með fjárhagslegt sjálfstæði landsins nú á þessu ári og næstu árum. Ég tel þess vegna, að hæstv. fjmrh. eigi þakkir skilið fyrir sína frammistöðu í þessu máli, en ekki ásakanir, svo sem hér hefur verið til hans beint. Auk þess er rétt að upplýsa það, að leitað var samþykkis þm. úr stjórnarflokkunum fyrir þessari breytingu, og ég hygg, að fyrir hafi legið fullkominn meiri hluti, þegar þessi breyting var gerð. Þeir einir geta veitzt að ríkisstj. og fjmrh. fyrir þessa breytingu á lánskjörum, sem vilja, að fjárhagur Íslands og atvinnulíf leggist í rústir. Þeir einir geta álasað ríkisstj. fyrir þessa breytingu, sem eru til þess fengnir af erlendu valdi að koma atvinnulífi Íslendinga á kné. Þeim hefur svo farið eins og fávitanum, sem vilja vinna það fyrir vinskap erlendrar þjóðar, að fella ofan af sjálfum sér húsið, þó að þeir verði þá einnig undir rústunum. Það, sem ég hef hlustað á af þessum umr., er mjög svipað þeim umr., sem fram fóru á þingi Sameinuðu þjóðanna vegna Marshallaðstoðarinnar í þær 3 vikur, sem ég sat þar, af Rússum og þeirra leiguþýi. Það er sama platan, sem hv. 2. þm. Reykv. og hans nótar hafa spilað hér, og Rússar hafa haldið uppi undanfarnar vikur á þingi Sameinuðu þjóðanna. Sú plata er ekki einungis spiluð á þingi Sameinuðu þjóðanna og Alþingi Íslendinga, heldur er líka sami tónninn í öllum blöðum kommúnista um allan heim. Það er sama mótbáran, Vestur-Evrópu. má ekki endurreisa. Það má ekki halda áfram nýsköpun íslenzks atvinnulífs, vegna þess að Rússar eru mótfallnir því. Það er leitt til þess að vita, að hér á Alþ. skuli svo margir fulltrúar hafa gert sig bera að því að reka erindi erlendrar þjóðar. - Ég mun ekki ganga út fyrir fundarsköp með því að halda langa ræðu, en vil endurtaka það, að sú gagnrýni, sem fram hefur komið hér á Alþ. um Marshallsamninginn, er nákvæmlega sama gagnrýnin og á þingi Sameinuðu þjóðanna, það er sú gagnrýni, sem lýðræðisunnendur telja sig ekki hafa ástæðu til að svara, af því að hún er tilbúin í landi, sem hefur tekið að sér að vinna þau verk, sem Hitler sálugi og Göbbels höfðu með höndum.



Ég vil aðeins staðfesta það, sem hv. þm. Ísaf. sagði, að áður en ákveðið var að taka lán, svo sem gert var, til þess að koma upp síldariðnaðinum við Faxaflóa, þá var leitað fyrir sér hjá nógu mörgum þingmönnum til þess að staðfesta, að meiri hluti þingmanna væri samþykkur því, að lánið yrði tekið af viðreisnarfénu. Það er síður en svo móti vilja þingsins, en í beinu sambandi við óskir þingmanna. Út af svari hv. 6. þm. Reykv. vegna fyrirspurnar minnar vil ég taka það fram, að hann svaraði eins og hans var von og vísa og ég bjóst við. Hann fékkst ekki til að ræða málið, svo málsskrafsmikill maður um flest málefni og ekki sízt um málefni Kaupfélags Reykjavíkur og nágrennis. Hv. 6. þm. Reykv. neitar nú að tala og segist skuli hitta mig á öðrum vettvangi. Ég efast ekki um, að hann verði að gera það, ef svo ber undir, því að hann getur ekki skorazt undan því frekar en aðrir að mæta fyrir réttvísi landsins, ef hann er til þess kvaddur. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. hafi talað svo dólgslega í trausti þess, að hér í þetta mál er blandað erlendu sendiráði, sem íslenzk lögsaga nær ekki yfir. Hann treystir því, að ekki sé hægt að reka þetta mál með venjulegum hætti, og það kann eitthvað að vera til í þessu, að það komi honum að einhverju gagni, þegar hann kýs að þegja, en þögnin verður ekki misskilin.



Tveir hv. þm., hæstv. utanrrh. og þm. Ísaf., hafa staðið hér upp til þess að gera tilraun til að afsaka fjmrh. Þeirra afsökun er þó engin afsökun. Málið liggur skýrt fyrir. Alþingi heimilar ríkisstj. að taka lán, og fjmrh. hefur lýst því yfir, að hann muni ekki taka Marshalllán, að hann muni ekki taka lán með neinum óvenjulegum kjörum. Þessi heimild er síðan notuð til þess að taka Marshalllán. M. ö. o., yfirlýsing ráðh. í embættisins nafni og hér á þingi er að engu höfð. Þetta er ósæmilegt, og það bætir málið ekki skapaðan hlut, þó að hæstv. utanrrh. fái eitt af sínum einkennilegu köstum. Ég kannast svo afar vel við þau, og ég endurtek það, að mér dettur ekki í hug að láta hann fara að yfirheyra mig um mál, sem honum kemur ekkert við, hér.

Ég bjóst við því.

Ég endurtek það, hans er valdið. Hann þekkir mig það vel, að hann veit, að ég muni ekki láta fara að yfirheyra mig um mál, sem ég þarf honum engan reikningsskap fyrir að standa. Hafi fyrirtækið brotið lög, þá segi ég, komi hann og kæri. Honum verður svarað.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) Hæstv. utanrrh. og hv. þm. Ísaf. hafa að vísu gefið frekari skýringu gagnvart þessu, sem hv. 6. þm. Reykv. taldi ósæmilegt athæfi af minni hálfu. Ég mótmæli þeim skilningi, sem hv. þm. leggur í það, sem ég sagði í málinu, og það, sem ég hef gert í málinu. Þegar þessi lántökuheimild var til umræðu, þutu tveir flokksmenn hv. 6. landsk. upp og spurðu um, ef um lán væri að ræða, hvort það yrði Marshalllán. Ég sagði þá, að ekki yrði til þess stofnað af minni hálfu. Ég gaf ekkert fyrirheit um, að það kynni ekki að geta orðið það síðar meir, ef svo yrði að vera. Þegar svo eftir marga mánuði, að málið horfði þannig við, að ekki er hægt að fá það í gegn öðruvísi, en innan þess ramma, sem kallaður er Marshallaðstoð, þó að lánskjörin séu alveg eins og í hverjum öðrum lánssamningi og í engu frábrugðin, nema hvað vextirnir eru sérstaklega lágir, þá þótti mér rétt, að það yrði borið undir nægilega marga af stuðningsmönnum stj. á þingi, hvernig málið horfði við, áður en frá láninu yrði gengið. En viðurlögin voru þau, að þá var komið svo langt með undirbúning og vélakaup til þeirra framfaramála, sem frv. var í öndverðu flutt til að fleyta fram, að það hefði verið hið mesta tilræði við íslenzka atvinnuvegi, ef horfið hefði verið frá lántökunni, af hræðslu við, að það kynni síðar að verða átalið, að það væri Marshalllán. Annars er þetta ekki í fyrsta sinn, að þessi hv. þm. skorar á mig að segja af mér eða á Alþingi að reka mig í burt. Þetta hefur hann gert í svo mörg skipti, síðan ég kom í þetta sæti, að það má næstum segja, að ég megi ekki koma hér inn fyrir dyr, án þess að þessi virðulegi þm. Sósfl. hafi á einhvern hátt reynt að koma á mig klækihöggi, þótt lítið hafi orðið úr, og mun svo enn verða.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna síðustu orða hæstv. fjmrh. Það er alveg rangt hjá hæstv. fjmrh., að hann hafi ekki alveg skýlaust lýst því yfir í Ed., að það lán, sem um er að ræða, yrði ekki tekið nema með venjulegum skilmálum snertandi vexti og afborganir. Hæstv. ráðh. lýsti þessu alveg skýlaust yfir, og er ekki um það skuggi af efa, því að ég stóð upp og lýsti því yfir, að ég væri ánægður. Svo er annað. Þm. Str. hélt ræðu í málinu sem frsm. n. og gat þá m. a. um fyrirvara minn að því er þetta snertir. Kvað hann fyrirvarann raunverulega óþarfan, vegna þess í fyrsta lagi, að samkv. þessum l. væri ekki hægt að taka lán nema með venjulegum skilmálum að því er snertir vexti og afborganir, í öðru lagi vegna þess, að hæstv. fjmrh. hefði lýst yfir, að annað kæmi ekki til mála. Ég man, að hv. þm. Str. lagði sérstaka áherzlu í þessum umr. á þarfleysu þessa fyrirvara, vegna þess að augljóst væri, að ekki væri heimild til að taka lánið nema samkv. venjulegum skilyrðum um vexti og afborganir, eins og frv. gerði ráð fyrir. Ég hygg, að það þýði ekkert fyrir hæstv. ríkisstj. að bera móti, að svona var þetta. En úr því að ég stóð upp á annað borð, vildi ég segja við hæstv. utanrrh., að þegar hann segir eitt í einni ræðu og annað í hinni, þá er undir venjulegum kringumstæðum ekki gott að segja, hverju á að trúa. Hann hefur í ýmsum ræðum hér við umr. verið að reyna að telja mönnum trú um, að hann hafi gert það, sem hann gat, til að koma á viðskiptum við Austur-Evrópu og Sovétríkin. En í lok ræðu sinnar lýsir hann yfir, að það sé hættulegt að hafa mikil viðskipti við þessi lönd. Hverju á að trúa? Undir venjulegum kringumstæðum er ákaflega erfitt að greina það raunverulega, þegar menn segja sitt í hverju orðinu, sem stangast. En í þessu tilfelli er ég a. m. k. ekki í neinum vafa, hverju á að trúa. Ég trúi því, sem hann sagði hér í kvöld, því að það er í samræmi við sannleikann. Það hefur hann reynt nægilega að rökstyðja, þannig að hverju barni ætti að vera skiljanlegt. Þessi hæstv. ráðh. hefur eyðilagt viðskiptin við Sovétríkin og það vitandi vits. Það er sýnt og sannað. Og þegar hann viðurkennir það, þá dettur mér ekki í hug annað en að trúa því. Þá er hann að segja satt, þegar hann segist vera andvígur miklum viðskiptum við Sovétríkin. Annars vil ég segja það, að það er nokkuð hart að heyra þennan hæstv. ráðh. tala um, að það séu hættuleg viðskipti, sem byggjast á pólitískum grundvelli, þegar hann er að ráðast í viðskiptasamning, sem er sá pólitískasti viðskiptasamningur, sem Ísland hefur nokkurn tíma gert, og sá alpólitískasti, sem viðgengst í heiminum, en það er Marshallsamningurinn. Þá þótti hæstv. ráðh. ég hafa fundið að því, að ríkisstj. hafi ekki viljað kaupa þurrkaða ávexti frá Rússlandi. Þetta sýnir aðferðina í málflutningnum. Ég sagði ekki annað en það, sem er sannleikur, að Sovétríkin höfðu á boðstólum fjölda vörutegunda, sem þeir vildu selja okkur. Og ef ríkisstj. hefði verið reiðubúin til að kaupa þessar tegundir, hefði verið hægt að gera stóran samning. Ég nefndi aðeins tvær tegundir, kornvörur og þurrkaða ávexti. Auðvitað minntist hann ekki á kornvörurnar.

Búið að tala um þær nokkrum sinnum áður.

En ekki voru það aðeins kornvörur og þurrkaðir ávextir, heldur tugir vörutegunda og allt brýnar nauðsynjavörur, m. a. tæknivörur og fleiri.

Og sement.

Já, það var keypt sement og timbur.

Hvernig reyndist sementið?

Sementið reyndist vel.

Ha!

Ég get nú trúað, að þetta eigi að vera næsti leikurinn, að byrja að rægja vörur, sem koma þarna að austan. Það væri eftir þessum hv. þm. Annars hefði ég ekki staðið upp til að svara hv. þm. Ísaf. Hann er einn af þeim mönnum, sem maður telur fyrir neðan virðingu sína að eiga orðastað við, enda málflutningurinn þannig, að ekki tekur nokkur maður mark á honum.

Hvernig var, þegar þeir voru í stjórninni saman?

Það var nú nokkuð skrykkjótt á köflum.

Gátu þeir þá talazt við?

Hv. þm. Ísaf. ber fram fyrir okkur hér, að það hafi verið eftir eigin ósk flokksforingjans, núverandi forsrh., að hann var í framboði í Eyjafjarðarsýslu. Ekki hafði nú hv. 4. þm. Reykv. brjóstheilindi til þess að skrökva þessu. Það vita nefnilega allir, sem hlustuðu á þennan hv. þm., að þetta eru ósannindi. Samt ber hann þetta fram. En þessi hv. þm. er alltaf sjálfum sér líkur. Það er nefnilega svo, að þennan þm. er hægt að nota til þess að segja ósannindi, sem eru svo fjarstæð, að enginn annar mundi fást til að bera þau fram.



Ég ætla nú ekki að fara að skattyrðast við hv. 4. landsk. þm., enda er það svo, að ég kenni í brjóst um hann eftir þá útreið, sem hann og hans flokkur hafa fengið við þessar umr. Ég kenni í brjósti um hann fyrir það að þurfa að standa upp á Alþ. og kúga hina aðra flokksmenn sína til að standa að þessum málstað, sem hann nú flytur. Ástæðan fyrir því, að þessi málstaður er hér borinn fram, er í rauninni allri þjóðinni augljós. Og honum sjálfum er það svo augljóst, að flokkur hans er þegar farinn að tapa á þessum málstað meðal þjóðarinnar. Einhvern tíma varð mælirinn að verða fullur. Og hann er sannarlega orðinn fullur nú. Það vita allir, að fylgi kommúnistaflokka í öllum nálægum löndum hefur stórhrakað. Og það vita líka allir, af hverju fylginu hefur hrakað. Á meðan fólkið stóð í þeirri meiningu, að þessir flokkar væru róttækir umbótaflokkar, sem vildu gera meira til að bæta kjör fólksins og meira í frelsisátt en aðrir flokkar, þá tókst þessum flokki í heild að blekkja verulegan hluta kjósenda til fylgis við sig. Nú er þessu ekki lengur til að dreifa. Nú hafa menn séð úlfseyrun á þessum flokki. Og þegar þau voru komin í ljós, hefur sú reynsla orðið, að fylgi þessa flokks er alls staðar að hrynja. Það er ekki lengur hægt að telja almenningi trú um, að þetta sé róttækur og frjálslyndur umbótaflokkur, enda er þetta þröngsýnn afturhaldsflokkur og ekkert annað, afturhaldsflokkur, sem hefur, eins og ég sagði áðan, tekið við þar, sem Hitler og Göbbels hættu, og er um margt kominn lengra í einræðis og kúgunar átt heldur en átti sér stað í Þýzkalandi, þegar það var upp á sitt hið versta. Ég ætla ekki að svara köpuryrðum þessa hv. þm. að öðru leyti en því, að mér er miklu betur kunnugt um, hvernig hagað var framboðum Alþfl. við síðustu kosningar heldur en honum. Og ég hef gefið þessa yfirlýsingu um framboð forseta flokksins, Stefáns Jóh. Stefánssonar, sem ég get fengið staðfesta af mörgum vitnum. En þessi hv. þm. hefur aftur á móti ekkert annað fyrir sinni staðhæfingu en sitt vonda skap yfir því að vera hrakinn mót vilja sínum út í Vestmannaeyjar til að tapa þar fylgi flokksins. Og ég get ósköp vel fyrirgefið honum, þótt hann sé skapvondur. Hann hefur oft verið það í minn garð áður, og það get ég vel þolað. En hitt get ég varla þolað án þess að aumkast, að sjá það hlutskipti, sem hann og hans flokkur hefur nú hér á Alþingi.



Mig langar til að segja örfá orð í sambandi við þessa till., ekki svo mjög út frá till. sjálfri, heldur meira almennt um þetta jeppamál frá því það fyrst kom upp fyrir fjórum árum. Ég á ekki sæti í þeirri n., sem fær þetta mál til meðferðar, og þykir því rétt að drepa á þetta við 1. umr. Ég vil taka það fram, að ég er efni till. samþykkur, svo langt sem hún nær, en mér þykir hún ekki ganga nógu langt. Ég vildi, að hún tæki yfir meira en innflutning til eins árs, og þætti það eðlilegt í sambandi við aðrar áætlanir, sem nú er verið að gera, en úr þessu má bæta. Í sambandi við uppkast það að áætlun, sem Búnaðarfélag Íslands hefur gert, var áætlað, að 1.500 jeppar yrðu fluttir inn á næstu fjórum árum og að helmingur þeirra kæmi á næsta ári, en minna síðari árin. Ég sé, að fluttar hafa verið brtt. á tveimur þskj. um varahluti, þó að önnur till. eigi í raun og veru ekki heima í sambandi við þetta mál. En það er rétt, að ekki má gleyma varahlutunum. Fjöldi jeppa er nú í strandi vegna varahlutaleysis. Það er óhugsandi, að Alþ. láti málið fara þannig frá sér, að ekki sé rækilega bent á þörfina fyrir varahlutum. Ég geri líka ráð fyrir því, að n., sem fjallar um málið, geri á því einhverjar töluverðar breytingar. En ég vildi minnast á málið almennt. Það er tvennt í till., sem er eftirtektarvert. Annað er það, að þessir jeppar eiga eingöngu að fara til sveitanna, hitt er það, að setja skal strangar reglur um það, að þeir haldist í sveitunum. Þetta er gott og blessað, en ég vil vekja athygli á því, að í þessu er falin sterk ádeila á nýbyggingarráð og þá ríkisstj., er þá sat. Ég ætla að færa rök að því, að þessi ádeila er rétt, en ég verð þá að taka allt frá byrjun. Í okt.-nóv. 1945 birti nýbyggingarráð mikla tilkynningu um jeppabíla. Ég átti sæti í nýbyggingarráði á þeim tíma. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp hluta úr þessari tilkynningu, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi sínum hinn 5. okt. s. l. gerði nýbyggingarráð samþykkt um að fara þess á leit við landbrh., að hann beitti sér fyrir því í ríkisstj., að innflutningur yrði leyfður á nýjum jeppabílum til afnota við landbúnaðarstörf. Nýbyggingarráð lét þess um leið getið, að það teldi það óhjákvæmilegt, ef leyfið yrði veitt, að það yrði veitt með því skilyrði, að úthlutun bílanna fari eingöngu fram fyrir milligöngu Búnaðarfélags Íslands og hreppabúnaðarfélaganna, sem tryggi það, að bílarnir verði notaðir sem landbúnaðartæki, en gangi ekki kaupum og sölum öðruvísi en undir eftirliti og með samþykki nefndra félagsstofnana.“ Nýbyggingarráð fól mér svo að tala um þetta mál við Búnaðarfélag Íslands, og náðist fullt samkomulag á grundvelli, sem báðir aðilar virtust algerlega sammála um, sérstaklega um það, að úthlutunin færi fram gegnum hreppabúnaðarfélögin og Búnaðarfélag Íslands og að bílarnir yrðu ekki fluttir aftur úr sveitunum. Ég skal geta þess, að það var 11. des. 1945, er Búnaðarfélag Íslands skrifaði bréf til hreppabúnaðarfélaganna um þetta mál. Ég bar þetta bréf undir nýbyggingarráð, og það samþykkti það. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa nokkur orð úr þessu bréfi: „Stjórnir hreppabúnaðarfélaganna skulu síðan úthluta þeim bílum, sem hvert félag fær til umráða. Við þá úthlutun skal sitja í fyrirrúmi, ef hægt er, að nota bílana á félagslegum grundvelli. Það er, ef nokkrir bændur í félagi geta hagnýtt sér jeppabíl sameiginlega, svo sem til mjólkurflutninga, annarra flutninga eða til hvers konar annarra búskaparstarfa. Skal stjórn hreppabúnaðarfélagsins þá setja reglur um notkun bílsins, sem allir þeir bændur, er að kaupunum standa, skulu undirrita. Sé bílunum úthlutað til einstaklinga, skulu þeir bændur látnir sitja í fyrirrúmi, sem að dómi félagsstjórnarinnar hafa mesta og almennasta þörf fyrir slíkan bíl. Stjórnir hreppabúnaðarfélaganna skulu láta sérhvern þann, sem fær keyptan jeppabíl, undirrita skuldbindingu um það, að ef hann selji bílinn á næstu tveimur árum, skuli hann skyldur til að afhenda búnaðarfélagsstjórninni hann til ráðstöfunar, sem þá úthlutar honum að nýju. Stjórn Búnaðarfélags Íslands mun síðar senda skuldbindingarskírteini, sem kaupendur skulu látnir undirrita.“ Ég skal ekki þreyta hv. þm. á því að lesa meira úr þessu bréfi, en það sýnir ljóslega, að reynt var að fullnægja því, sem nýbyggingarráð fyrst og fremst lagði megináherzlu á. Þetta var í árslok 1945. Búnaðarfélagið hóf síðan úthlutanir sínar á þessum grundvelli í febrúar 1946. Tveir stjórnarnefndarmenn, Bjarni Ásgeirsson, hæstv. núverandi atvmrh., og Pétur Ottesen, hv. þm. Borgf., úthlutuðu bifreiðunum fyrir hönd stjórnar félagsins með þeirri aðstoð, sem ég gat veitt, og þeir bera því fyrst og fremst ábyrgð á úthlutuninni. Síðan úthlutaði Búnaðarfélagið 90 jeppabílum 27. febrúar, 89 23. apríl, 45 20. maí, 75 11. júlí og 37 2. ágúst, eða samtals 336 jeppabílum. En 10. ágúst þetta ár berst Búnaðarfélagi Íslands bréf frá nýbyggingarráði, þar sem því er lýst yfir, að það hafi ekki leyfi til að úthluta nema 14 bílum til, það hafi þegar úthlutað 336 bílum og hafi ekki haft til úthlutunar nema 350 bíla alls. Það verður tæpast sagt, að þetta hafi verið nærgætnislegt af hálfu nýbyggingarráðs, þar sem það var gert fyrirvaralaust og engin tök voru því á því að jafna bílunum sem jafnast niður, ef miða skyldi við jafnlitla tölu. Ég skal geta þess, að Búnaðarfélag Íslands fylgdi mjög nákvæmlega þeim ákvæðum, sem samkomulag varð um milli nýbyggingarráðs og Búnaðarfélagsins um úthlutun bílanna. Gengið var út frá, að þeir menn, sem bílana fengju, undirrituðu skuldbindingu um það, að þeir úthlutuðu búnaðarfélögum sínum bílum, ef þeir vildu losna við þá innan tveggja ára, eins og um var samið. Búnaðarfélagið hélt sig algerlega við það að úthluta ekki persónulega þessum bílum, heldur eingöngu félagslega, þannig að fyrst fram eftir sumrinu var ekki úthlutað til neinna nema búnaðarfélaganna. Ég vil geta þess, að á þeim 450 bílum, sem Búnaðarfélagið fékk til ráðstöfunar á þessu ári, þá hefur úthlutunin verið framkvæmd á þann hátt af hálfu félagsins, að til hreppabúnaðarfélaganna sjálfra hafa farið 392 bílar og til búnaðarsambandanna og Búnaðarfélags Íslands 21 bíll. Flestöll búnaðarsamböndin hafa fengið bíl, sum tvo, og stjórnarmenn búnaðarfélaganna hafa fengið fjóra eða fimm bíla, sem þeir hafa notað í félögum sínum. Þá hefur verið úthlutað til annarra stofnana landbúnaðarins 19 bílum, til stjórnar eins nautgripasambands og ýmissa fleiri, mjólkursamlaga, skógræktarinnar og sandgræðslunnar, sem fengu bíla. Loks eru svo 16 bílar, sem úthlutað hefur verið til einstaklinga, þar af eru þrír, sem gengið hafa til dýralækna, sem starfa sérstaklega á vegum landbúnaðarins. - Ég hef talið rétt í sambandi við þetta mál að gefa skýrslu um það, hvernig þessi úthlutun fór fram á þeim 448 jeppabílum, sem Búnaðarfélag Íslands gaf leyfi fyrir. Það liggur í hlutarins eðli, að það, sem hv. flm. leggja hér áherzlu á, er það, að settar verði strangar reglur um það, að jeppabílar verði ekki fluttir úr sveitum landsins. Nýbyggingarráð fór á sínum tíma að úthluta bílunum í stríðum straumum, þar sem engin slík skilyrði voru sett, ekki einu sinni grennslazt eftir því, hvaða menn hefðu fengið jeppabíla. En það fór svo í einu eða tveimur tilfellum, að menn, sem búnir voru að fá úthlutað bíl gegnum hreppabúnaðarfélag sitt, fengu um það tilkynningu frá nýbyggingarráði, án þess að hafa dottið í hug að fara fram á það, að þeir hefðu fengið úthlutað jeppabílum. Svona hlálegir hlutir komu fyrir í sambandi við það flaustursverk, sem kom fyrir í nýbyggingarráði. Ég hvarf frá störfum í nýbyggingarráði í apríl 1946, áður en fyrsta bílasendingin kom til landsins. - Mér þykir því mjög vænt um framkomu þessarar þáltill. Ég mun að sjálfsögðu fylgja henni til nefndar og vænti, að hún komi þaðan endurbætt og nái síðan samþykki hæstv. Alþ.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð út af brtt., sem ég flyt á þskj. 26. - Það er mikið búið að ræða um það á Alþ. og utan þings, hvað jepparnir séu nauðsynleg tæki fyrir bændur landsins, og allir, sem um það tala, keppast við að lýsa vilja sinum á því, að þörfinni fyrir þessi tæki verði fullnægt sem bezt. Ég skal taka það fram, að ég álít ekki ofmælt um það, hvað þessi tæku séu nauðsynleg og rík nauðsyn á að fullnægja þörfum þeirra, sem þurfa að nota þau. En ég furða mig á því, að hv. flm. þessarar till. virðast hafa gleymt því atriði, sem hefur jafnvel meira að segja en aukinn innflutningur jeppanna, en það er að tryggja, að til séu nægar birgðir af varahlutum í þá jeppabíla, sem fyrir eru í landinu. Það er nú búið að upplýsa, að fluttir hafa verið inn um 1.220 svokallaðir landbúnaðarjeppar, en hins vegar er til hér í landinu töluvert mikið af herjeppabifreiðum, keyptum af setuliðinu, svo að fjöldi jeppabílanna mun vera upp undir 2.000. Nú er þegar orðin staðreynd um þessa jeppa, að margir þeirra hafa alveg stöðvazt vegna bilana, þar sem engir varahlutir hafa verið til í þá. Ég hef þess vegna leyft mér að flytja brtt. ásamt öðrum hv. þm., sem mundi bæta úr þessu, og vænti ég að sú n., sem fær þetta mál til athugunar, athugi einnig þessa brtt. og bæti þessu ákvæði inn í, áður en málið kemur til 2. umr. hér í Sþ.



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður, en ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 33, sem er brtt. við brtt. á þskj. 26, en sú brtt. fer fram á, að jafnframt því, sem stuðlað verði að því að auka innflutning jeppabifreiða, þá verði þess gætt, að jafnframt verði flutt inn nægilega mikið af varahlutum, til þess að þessir bílar þurfi ekki að stöðvast. Ég er sömu skoðunar og flm. þessarar brtt., að það sé ekki minni nauðsyn, heldur jafnvel meiri að gæta þess, að flutt sé inn nægilega mikið af varahlutum til þess að hægt sé að starfrækja þær bifreiðar af þessu tagi, sem fyrir eru í landinu. Ég er alveg sammála hv. flm. um það, að sú nauðsyn sé ekki minni en að bæta við þær bifreiðar, sem fyrir eru. Þó að mér sé kunnugt um það, að óskir manna um fleiri bifreiðajeppa eru raunar fyrir hendi og þörf manna ótvíræð fyrir því, að þeim óskum verði fullnægt að meira og minna leyti, þá er hitt ekki þýðingarminna atriði, að það sé tryggt, að hægt sé að nota þær bifreiðar, sem fyrir eru í landinu; til sams konar nauðsynja, bæði í þágu einstaklinga og félaga og atvinnu í landinu. En mér fannst, þegar um þetta var rætt, að þá væri ástæðulaust að ganga fram hjá, að það er mjög mikill fjöldi annarra atvinnubifreiða í landinu en jeppabifreiða, sem engu minni nauðsyn er; að hægt sé að starfrækja, og það eru yfirleitt vörubifreiðarnar í landinu og þær fólksbifreiðar, sem notaðar eru í atvinnuskyni, og það er staðreynd með þær bifreiðar, eigi síður en með jeppana, að til þeirra vantar mjög tilfinnanlega varahluti og það svo í mörgum tilfellum, að svo að segja ekkert má út af bera til þess, að viðkomandi bifreiðar stöðvist ekki. Ég geri ráð fyrir, að hv. alþm. sé yfirleitt kunnugt um þann skort, sem er á varahlutum til þessara bifreiða, en ég get þó sérstaklega um þetta vitnað vegna þess, að á s. l. sumri ók ég vörubifreið og rak mig þá tilfinnanlega á þessa hluti. Bifreið sú, sem ég ók, var svo að segja ný, og komu þess vegna ekki fram neinar meiri háttar bilanir, en það geta þó alltaf komið fyrir einhverjar smávegis bilanir, og get ég nefnt sem dæmi, að einu sinni brotnaði fjöður yfir öðru afturhjóli, og leit út fyrir um tíma, að þessi tiltölulega litla og algenga bilun yrði til þess að þessi nýi bíll yrði að stöðvast. Kom í ljós, að í engri þeirra verksmiðja, sem verzla með bifreiðar eða varahluti, hvorki á Akureyri né í Reykjavík, var hægt að fá fjöður, sem passaði í þessa bifreið. Og eftir að hafa eytt heilum degi í það að ganga milli manna, sem áttu vörubifreiðar og ættu kannske þetta stykki, tókst mér að fá fjöður, sem að vísu var ekki alveg eins, en mátti þó nota, eftir að henni hafði verið breytt af högum manni. - Þetta þykir nú kannske ekki sögulegur atburður, en ég nefni þetta sem dæmi, til þess að sýna og sanna, að ástandið í þessum efnum er þannig hjá atvinnubifreiðum í landinu, að örlitlar bilanir geta valdið því, að bifreiðarnar verði óstarfhæfar um lengri eða skemmri tíma, og sjá þá allir, hve illa er komið fyrir þeim mönnum, sem slíkar bifreiðar eiga og hafa af þeim lífsframfærslu. Ég álít þess vegna, þó að þessi þáltill. sé bundin við sérstaka gerð atvinnubifreiða, jeppana, að full ástæða sé til þess að taka einnig til athugunar ráðstafanir til þess að bæta úr þeirri brýnu þörf, sem á því er, að séð sé betur en gert hefur verið fyrir varahlutum til atvinnubifreiða almennt. Ég vil þess vegna vænta þess, að þessi brtt. mæti velvild og skilningi og verði tekin til meðferðar af þeirri n., sem fær aðaltill. til meðferðar.



Herra forseti. Hv. alþm. hafa nú hlustað hér á ýtarlega skýrslu, sem hv. 1. þm. Skagf. hefur flutt um úthlutun jeppabíla. Ég harma það ekki neitt, að slíkt hefur komið fram, en harma, að hæstv. forseti skuli ekki hafa gert sérstakar ráðstafanir til þess, að sá ráðh., sem þessum ásökunum er beint að, gæti hlustað á þetta merkilega mál. Hv. 1. þm. Skagf. tók fram í ræðu sinni, að hér væri um sterkar ádeilur að ræða á nýbyggingarráð, en hæstv. fjmrh. var þá formaður þess ráðs og hefði víst þar af leiðandi haft ástæðu til þess að hlusta á þessar sterku ásakanir, sem þar eru bornar fram. Ég vil mælast til þess við forseta að slíta ekki þessari fyrri umr. svo, að hann gæfi hæstv. ráðh. ekki tækifæri til að svara fyrrgreindum ásökunum og kynna sér málið að fullu. Ég hef hingað til heyrt talað um réttlæti þessa forseta í forsetastóli almennt, en fer nú mjög að efast um, eftir að hafa hlustað á þetta, að þau ummæli séu að öllu leyti réttmæt. Ég skal koma nokkuð að einstökum atriðum í ræðu hv. 1. þm. Skagf. Hann sagði, að þetta vald hefði verið tekið af Búnaðarfélaginu að ástæðulausu, og vítti það mjög. Nú skal ég ekki deila um það á þessu stigi, hvort þetta hafi verið að ástæðulausu, og læt hæstv. ráðh. um það, þegar hann fær tækifæri til að kynna sér málið. En hitt er öllum ljóst, að ef nýbyggingarráð hefur haft vald til þess að veita Búnaðarfélagi Íslands eða einhverjum aðila umboð, hefur það einnig vald til þess að svipta þann aðila því umboði aftur, og þá er það atriði milli Búnaðarfélagsins og nýbyggingarráðs, hvort það hafi verið gert að ástæðulausu eða ekki. En hefur Búnaðarfélagið gætt hins, að þeir menn, sem það hefur afhent bifreiðarnar í hreppabúnaðarfélögunum, hafi gert skyldu sína? Ég vildi fá það upplýst. Það væri rétt að athuga það, hvort Búnaðarfélag Íslands hefur gætt þeirrar sjálfsögðu réttlætiskröfu að láta skiptin fara fram milli héraðanna eins og eðlilegast hefði verið. Það hlaut að sjálfsögðu að vera skylda Búnaðarfélagsins, í fyrsta lagi að tryggja þeim héruðum sem mesta úthlutun, sem áttu erfiðast með samgöngur vegna slæmra vega. Það hlaut að vera skylda þess að láta þær sveitir ganga fyrir, þar sem þessi tæki gátu hjálpað veglausum héruðum til að létta undir með samgöngum. Mér er kunnugt um það, að þessari stefnu var ekki fylgt. Mér er kunnugt um það, að þær sýslur, sem vegna erfiðra samgangna gátu ekki notað aðra bíla, hafa orðið afskiptar við þessa úthlutun. Það væri gaman að sjá skýrslu frá Búnaðarfélaginu um það, hvernig þessum 450 bílum hefur verið úthlutað og til hvaða landshluta, hvernig þá muni sannazt, að þær sýslur, sem bezt höfðu vegakerfið, urðu ekki afskiptar, en það voru hinar, sem áttu erfiðara með að nota önnur flutningatæki. Mér væri mikil ánægja að því að sjá slíka skýrslu, og mér er ánægja að því að rökstyðja mál mitt. Það kann að koma inn á sjónarmið Búnaðarfélagsins, að þær sýslur, sem hafa bezta vegi, ættu að fá flesta bílana, en að það sé réttlátt, vil ég ekki ganga inn á. Ég hygg, án þess að ég fullyrði nokkuð um það, að þetta sé ein af ástæðunum fyrir því, að úthlutunin var tekin af Búnaðarfélaginu, að bílunum hafi ekki verið skipt réttlátlega milli héraðanna.

Og láta þá fara í kaupstaðina í staðinn?

Við skulum athuga það líka. Ég vildi heyra, hvaða tryggingu Búnaðarfélag Íslands hafði fyrir því, að bílarnir færu ekki í kaupstaðina. Ég skal benda á, að mér er kunnugt um, að jeppabifreiðum var úthlutað til hreppafélaganna heima fyrir og þær sömu bifreiðar fóru aldrei úr kaupstaðnum. Þær komu aldrei til þeirra manna, sem þeim var úthlutað til. Ég get gefið hv. þm. sannanir fyrir því, að ákveðnum bifreiðum var úthlutað af Búnaðarfélagi Íslands til hreppabúnaðarfélaga, og komu ekki inn í hreppana, en voru seldar beint til kaupstaða. Ég segi það ekki, að það sé sök Búnaðarfélagsins, en það er þá sök þeirra manna heima fyrir, sem áttu að úthluta þessum bifreiðum til viðkomandi aðila, og það er þeirra sök að tryggja það ekki, að þær væru ekki seldar nema með leyfi þeirra og þá ekki til kaupstaða. Hefur Búnaðarfélagið nokkurn tíma gætt þess, að þessar kröfur væru uppfylltar? Ég ætla, að þar hafi orðið mikill misbrestur á. Ég hygg, að aðalástæðan fyrir því, að þetta mál var tekið frá Búnaðarfélaginu, hafi í fyrsta lagi verið sú, að það uppfyllti ekki skyldur sínar gagnvart úthlutuninni, og hins vegar hafi ekki hreppabúnaðarfélögin heima fyrir uppfyllt þær reglur, sem þau áttu að fara eftir. Það væri líka ákaflega gaman að fá það upplýst, hvort allar þessar 450 bifreiðar, sem búið var að úthluta, væru enn í sveitunum. Ég er hræddur um, að það séu ekki fáir vagnar, sem áttu að fara í sveitirnar, en aldrei hafa í þær komið, og ef þeir hafa komið þar, þá hafa þeir aðeins staðið örstutt við. Það er hægt að rekja þetta með að sjá, hve margir bílar eru skrásettir í hverju héraði. Ég held, að það hafi brugðizt, sem hv. 1. þm. Skagf. lagði áherzlu á áðan, að fyrsta skilyrðið væri, að allir sætu við sama borð. Ég held, að reynslan hafi sýnt, að það voru ekki nema sérstakir gæðingar Búnaðarfélags Íslands, sem fengu að setjast við borðið á undan hinum. Ég skal svo ekki fara út í það atriði núna, hve þetta hefur verið notað pólitískt. Mér gefst tækifæri til þess síðar. Vegna upplýsinga frá hæstv. landbrh. um, að það væru enn 80 leyfi, sem ekki væri búið að nota, og í sambandi við það einnig, að allir þeir bílar, sem hafa verið fluttir inn síðan, hafa verið fluttir inn, án þess að þeir væru greiddir með íslenzkum gjaldeyri, þá vil ég benda á, að samkvæmt II. kafla l. um innflutning og gjaldeyrismeðferð má enga vöru flytja til landsins nema að fengnum innflutnings- og gjaldeyrisleyfum. Ég veit þá ekki, eftir hvaða reglum fjárhagsráð og ríkisstj. hafa leyft innflutning á bílunum, nema um leið sé veitt innflutningsleyfi. Mér skilst, að um lögleg leyfi hafi verið að ræða og það hafi verið búið að borga bílana áður samkv. löglegum leyfum. Ég get líka upplýst annað, að hér ganga sögur, sjálfsagt margar hverjar sannar, um, að einstöku aðilar hér á þessu landi hafi leyft sér að flytja inn, ekki eingöngu bíla, heldur líka aðrar vörutegundir á áðurgreindan hátt. Það væri rétt að láta fara fram rannsókn á því, hvort það sé ekki rétt, að verzlunarfyrirtæki hafi fengizt til að selja vöru fyrir erlendan gjaldeyri, sem þau höfðu ekki samkv. lögum leyfi til að taka á móti hér á Íslandi. Það væri æskilegt að fá það upplýst, að hverju leyti innflutnings- og gjaldeyrislögin hafa verið brotin á þessu sviði. Ég held, að við ættum líka að taka höndum saman um að fá það upplýst, hvernig í því liggur, að menn halda því fram, að hér í þessum bæ sé hægt í ýmsum verzlunum að fá alls konar vörur á svörtum markaði, ef hægt sé að greiða þær með erlendum gjaldeyri. Það átti að taka málið mjög sterkum tökum og stöðva allan slíkan innflutning og m. a. bilainnflutning, en þá kom fyrst andstaða gegn því frá hæstv. menntmrh. Hann setti sig á móti því, að þetta yrði lagað  Ég vil svo leyfa mér að endurtaka það við hæstv. forseta, að hann slíti ekki þessum umræðum fyrr en fjmrh. hefur verið gefinn kostur á að svara þeim þungu ásökunum, sem hér hafa verið bornar á hann, sem formann nýbyggingarráðs.

Forseti (JörB): Hv. þm. Barð. kvartar yfir því, að fjmrh. skuli ekki vera viðstaddur við þessar umræður. 

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil aðeins segja hér örfá orð í tilefni af því, sem hv. þm. Barð. hélt fram. Ég veit, að hv. þm. taka ekki mark á því, sem hann segir, og þess vegna þeirra vegna ástæðulaust að leiðrétta það, sem hv. þm, sagði. En ef hér kynnu að vera einhverjir menn, sem ekki þekkja hv. þm. Barð. eins vel og við, sem á þingi sitjum, þykir mér ástæða til að leiðrétta hann. Að svo miklu leyti sem hægt var að skilja það, sem hann sagði, þá var hann að reyna að halda því fram, að ég hefði verið sérstakur mótstöðumaður þess, að hætt væri bílainnflutningi, sem þannig væri framkvæmdur, að menn fengju innflutningsleyfi fyrir bílum, en sköffuðu sér svo sjálfir gjaldeyri til að greiða bílana með. Ég sagði, að það væri haugalygi, að ég hefði talað um mál þessi í þessa átt. Ég hef hvað eftir annað gert till. um, að það væri lagt fyrir viðskiptanefnd og innflutningsaðilana að veita engin innflutningsleyfi fyrir neinni vöru, án þess að gjaldeyrísleyfi fylgdu, nema fyrir lægju sannanir um það, að vörurnar væru borgaðar með löglega fengnum gjaldeyri. Upp á þessu hef ég stungið vegna þess, að mér hefur verið kunnugt um, að það hafa verið gefin út leyfi, eins og hv. þm. Barð. segir, án þess að gjaldeyrisleyfi fylgdu með. Þetta er sannleikurinn um afskipti mín af þessu máli. Hitt, sem hv. þm. var að rugla um, er annað mál. Þegar stjórnin, sem nú situr, tók við, var mikið af bílaleyfum í umferð, bæði innflutnings- og gjaldeyrisleyfum saman. Þá kom til athugunar hjá ríkisstj., hvort stöðva ætti þennan bílainnflutning alveg, þó að fyrir þeim væru til lögleg leyfi. Ég hélt þeirri skoðun fram, að það væri rétt að leyfa innflutning á þeim bílum, sem komnir væru til hafna erlendis, áður en skrúfað yrði alveg fyrir. Sá bílainnflutningur á ekkert skylt við þann innflutning, sem hv. þm. Barð. var að bendla mig við áðan. - Viðvíkjandi jeppunum, sem voru hér til umræðu, vil ég aðeins taka það fram, að mér finnst meira en skrýtið, þegar hv. þm. Barð. heldur því fram, að það hafi orðið að taka jeppaúthlutunina af Búnaðarfélagi Íslands og hreppabúnaðarfélögunum til að tryggja það, að þeir færu í þau sveitarfélög, þar sem vegirnir eru verstir. Það er ekki hægt að komast lengra í því að ganga á móti sannleikanum en að halda þessu fram, því eins og hv. þm. Borgf. hélt fram, þá var lausnin síðan að taka úthlutunina af Búnaðarfélagi Íslands, til þess að bílarnir færu í kaupstaðina. Ásakanir hv. þm. Barð. í sambandi við Búnaðarfélag Íslands og hreppabúnaðarfélögin eru stórfelldar, þegar hann segir, að þau hafi beitt hlutdrægni. Þarna eiga hlut að máli allar hreppabúnaðarfélagsstjórnir landsins, mörg hundruð manns. Það má vel vera, að það hafi komið fyrir mistök við úthlutunina gegnum hreppabúnaðarfélögin, en hitt er víst, að sú úthlutun var ábyggilega miklu réttlátari og eðlilegri en úthlutunin hjá nýbyggingarráði, því að hún var sannarlegt hneyksli.

Forseti (JörB): Sökum þess, hve margir eru. á mælendaskrá, og fundartími er nú nær liðinn, mun ekki fært að ræða málið meira að þessu sinni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram þessa fyrirspurn til hæstv. atvmrh. viðvíkjandi þessum hlutum. Að vísu hefur það komið fram, eftir að ég lagði fram þessa fyrirspurn, að hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir í þeirri fjögurra ára áætlun, sem hún hefur birt, allmiklum innflutningi á landbúnaðarvélum. Ef ég man rétt, hefur það komið fram í skýrslu hæstv. ríkisstj., að hún hafi gert áætlun um kaup á landbúnaðarvélum fyrir eitthvað um 60–70 millj. kr. í erlendum gjaldeyri á því tímabili, sem áætlun hennar nær yfir. En þrátt fyrir þessar upplýsingar hefði ég talið æskilegt, að upplýsingar hefðu fengizt um viss atriði í sambandi við það, sem hér er spurt um. Í fyrsta lagi, hvort þær áætlanir, sem gerðar hafa verið um þetta, eru byggðar á upplýsingum frá bændum sjálfum og félagasamtökum þeirra, svo sem búnaðarfélögum, búnaðarsamböndum og ræktunarsamböndum. Ég tel það hafa nokkra þýðingu í þessu efni, hvernig þessar áætlanir eru gerðar, hvort þær eru byggðar á óskum bændanna sjálfra og þeirra félaga eða hvort þær eru gerðar með öðru móti. - Þá hefði ég einnig talið æskilegt, að fengizt hefði sundurliðun á þessari áætlun, sem þegar hefur verið gerð af stj. um innflutning á landbúnaðarvélum, hvað þar er mikið áætlað til innflutnings á hverju fyrir sig, og loks, hvort stj. hafi gert nokkrar sérstakar ráðstafanir og þá hverjar til útvegunar á þessum vélum. Ég sé að svo stöddu ekki ástæðu til þess að fara um þessa fyrirspurn mína fleiri orðum.



Herra forseti. Ég skal reyna að leysa nokkuð úr þessum fyrirspurnum, eftir því sem ég get. - Þegar fjárhagsráð gekk frá innflutningsáætluninni fyrir yfirstandandi ár síðastliðinn vetur, þá var, eins og kunnugt er, gert ráð fyrir innflutningi landbúnaðarvéla fyrir 6,9 millj. kr. Ríkisstj. lét við þetta sitja að svo komnu. Þó ræddi ég á fundi, sem fjárhagsráð átti við ríkisstj. um innflutningsáætlunina, um nauðsyn þess, að fluttir væru inn nokkrir jeppabílar á þessu ári, og benti á það, að sífelldar fyrirspurnir frá bændum um jeppabíla hrúguðust upp, bæði í stjórnarráðinu og víðar, og minnti á þá staðreynd, að nú þegar eru um 80 menn með innflutningsleyfi upp á vasann fyrir jeppabílum, sem ekki hefur verið fullnægt. Fjárhagsráð hefur tjáð ríkisstj. og staðið á því fast, sem ég tel ekki ástæðu til að rengja, að eins og innflutningsáætlunin væri útbúin væri útilokað á þessu ári að flytja inn jeppabíla, nema það gengi út yfir önnur landbúnaðartæki, og það vildum við ekki sætta okkur við. Þegar kom nokkuð fram á vorið, þá sýndi það sig, að búið var að ráðstafa það miklum leyfum til innflutnings landbúnaðarjeppa, samkvæmt upplýsingum fjárhagsráðs, að það voru að stranda hjá þessari stofnun beiðnir um innflutning á nauðsynlegustu landbúnaðarvélum, t. d. heyskaparvélum og enn fremur sláttuvélarljáum, þar sem svo langt var komið með leyfisveitingar í sambandi við þennan ákveðna lið. Ég skrifaði þá fjárhagsráði og lagði á það áherzlu, að þessi leyfi yrðu veitt, fyrst og fremst fyrir heyskaparvélum og nokkrum stórtækum vinnuvélum. Það bar ekki árangur í bili, en síðar fór ég á fund ráðsins og ræddi ýtarlega um þetta mál, og varð það úr, að viðbótarleyfi voru veitt fyrir þessum vélum, sem ég hef nefnt, heyskaparvélum, þó að talið væri, að þá væri búið að sprengja hina upphaflegu innflutningsáætlun. Hve mikið gefið hefur verið út af leyfum fyrir landbúnaðarvélum, veit ég ekki, en ég hef skýrslu frá viðskiptanefnd um það, hvernig þessum leyfum var komið 30. júní í vor, en samkvæmt henni var búið að gefa út leyfi fyrir landbúnaðarvélum á þessu ári, sem námu 7.617.840 kr., eða um 700 þús. kr. fram yfir það, sem áætlað hafði verið á innflutningsáætlun fjárhagsráðs. Eins og ég sagði, veit ég ekki, hvort miklu hefur verið bætt við frá þeim tíma, en hygg, að það hafi verið lítið. En frá því í júní var mér ljóst, að taka varð þessi mál fastari tökum. Þetta eru allt nauðsynlegar vélar, sem inn hafa verið fluttar, en mér var ljóst, að þær vélar, sem leggja þurfti mesta áherzlu á, voru hinar stórvirku vinnuvélar, sem jarðræktarsamböndin þurfa á að halda til starfa sinna, og að nauðsynlegt væri, að þær gengju fyrir öllum öðrum vélum. Af þessum ástæðum ákvað ég að láta gera áætlun yfir væntanlegar þarfir búnaðarsambandanna á næstu árum fyrir þennan vélakost. Ég fól Búnaðarfélagi Íslands að gera þessa áætlun, bæði vegna þess, að ég gat ekki staðið í þessu sjálfur, en þar að auki hefur Búnaðarfélag Íslands langmesta þekkingu á þessum hlutum og forgöngu fyrir bændastéttina, og lagði ég fyrir Búnaðarfélagið að koma þessari áætlun svo áfram til fjárhagsráðs, til þess að það gæti legið fyrir einhver grundvöllur fyrir innflutningsáætlun næstu ára. Frá þessari skýrslu gengu þeir í sameiningu búnaðarmálastjóri og landnámsstjóri, og að henni gerðri var hún send til fjárhagsráðs hinn 30. júní í sumar. Í skýrslu þessari segir: „Af 48 ræktunarsamböndum og ræktunarsambandsdeildum, er stofnuð hafa verið, hafa 7 alls engan vélakost fengið og flest hinna vantar einhvern hluta af áætluðum vélakosti. Eftirfarandi tölur sýna vélavöntunina hjá samböndum, er byrjað hafa rekstur: Í notkun Áætluð Vöntun eru: Þörf: dráttarvéla: Beltisdráttarvélar ca. 30 ha. 18 33 15 - 40 - 17 33 16 - 50 - 4 4 0 Dráttarvélar til jarðvinnslu á hjólum 23-30 ha. 21 54 33 Samtals 60 124 64 Fyrir tveimur árum var áætluð þörf landbúnaðarins fyrir skurðgröfur, og er tala þeirra 55, en að framræslu eru nú starfandi 30 skurðgröfur. Vöntun á þeim er því 25. Ekkert hefur breytzt síðan, er raski þeirri niðurstöðu. Nú eru 24 hreppabúnaðarfélög í landinu, sem enn hafa ekki fengið neinn vélakost, og ekki eru talin í framangreindum tölum, þar af 7 ræktunarsambönd og 13 einstök hreppabúnaðarfélög, og áætla ég nauðsynlegan vélakost þeirra: 15 beltisdráttarvélar 40–50 hestafla 8 dráttarvélar á hjólum 23–30 hestafla. Vélakosti þeim, sem vantar, þurfa að fylgja tilsvarandi plógar, ein- til þrískornir, diskaherfi frá 16–32 diska, rótherfi, fjaðraherfi og dráttarvagnar til flutnings verkfæranna. Það er ljóst, að þau félög, sem engan vélakost hafa fengið, geta litlum framkvæmdum hrundið af stað í ræktun, þó að nokkur þeirra notist nú við gamlar, lítt nothæfar vélar, 10–15 ára, og einstöku heimili noti heimilisdráttarvélar, 16–19 hestafla, til jarðvinnslu. Það er því brýn nauðsyn, að sem fyrst fáist bætt úr þeirri vélavöntun, er hér um ræðir“. Ég held, að ég hafi svo ekki meira að upplýsa í þessu máli, en get aðeins sagt, að það hefur verið gert það, sem mögulegt hefur verið, til þess að byggja öruggan grundvöll undir innflutning landbúnaðarvéla á næstu árum. Hef ég lagt mesta áherzlu á það, að fyrst og fremst verði séð um, að ræktunarsamböndin, sem þegar hafa verið mynduð, verði ekki óstarfhæf vegna vöntunar á vélakosti, og er nauðsynlegt fyrir innflutningsyfirvöldin að standa í nánu sambandi við þá, sem hafa forustu á þessu sviði, svo að það sé tryggt, að það komi fyrst, sem mest á ríður.



Ég vildi til viðbótar við þær upplýsingar, sem hæstv. atvmrh. hefur gefið, bæta við örlitlu. Í bréfi Búnaðarfélagsins frá 22. sept. er tekið fram, að miðað sé við 4 ár, eða það tímabil, sem miðað er við í Marshalláætluninni. Síðan skrifaði Búnaðarfélagið annað bréf, þar sem það tók fram, að nauðsynlegt væri, að innflutningurinn væri ekki rígskorðaður þannig, að jafnt væri skipt á milli ára, þar sem innflutningur vissra hluta væri aðkallandi. Þann 17. sept. kom önnur áætlun, frá verkfæranefnd ríkisins, og er í henni miðað við 3 ár, gagnstætt því, sem er í áætlun Búnaðarfélags Íslands, þar sem miðað er við 4 ár. Þessar tvær áætlanir hafa það sameiginlegt, að í báðum er gert ráð fyrir um 60 millj. kr. innflutningi, en að öðru leyti er samræmið næsta lítið. Innflutningsmagn sömu vélanna er ákaflega mismunandi í þessum tveimur áætlunum, Búnaðarfélags Íslands og verkfæranefndar ríkisins, og virðist hafa verið ákaflega lítil samvinna milli þessara aðila um samningu áætlananna, jafnvel svo, að hvorugir hafi vitað af öðrum, og er þó hæstv. atvmrh. í stjórn Búnaðarfélagsins, svo að hann hefði átt að vita hvað þar gerðist. Ég sé hér t. d., að í áætlun Búnaðarfélagsins er gert ráð fyrir 80 dráttarvélum, en í skýrslu verkfæranefndar 156. Í skýrslu Búnaðarfélagsins er gert ráð fyrir 3.500 sláttuvélum, en í áætlun verkfæran. 3.000. Búnaðarfélagið áætlar 3.500 rakstrarvélar, en verkfæran. 1.500. Í áætlun Búnaðarfélagsins er gert ráð fyrir 4.000 múgavélum, en fyrir 1.500 í áætlun verkfæran. Þá er gert ráð fyrir 1.500 jeppabifreiðum í áætlun Búnaðarfélagsins, en 2.000 í áætlun verkfæran. Og þannig er hægt að halda áfram að telja upp þetta ósamræmi. Ég skal nú engan dóm á það leggja, hvor áætlunin muni vera réttari, en mér finnst, að ganga þurfi úr skugga um það varðandi einstaka liði, hvora áætlunina skuli leggja til grundvallar, en þó fyrst og fremst það, hvort framkvæma skuli áætlunina á 3 eða 4 árum, og svo í öðru lagi, hve mikið magn af hverju fyrir sig skuli flutt inn. Ég vil nú á engan hátt vanmeta starf þessara aðila, ég veit, að Búnaðarfélagið hefur haft samstarf við starfsmann í fjárhagsráði. Og ég tel mig ekki dómbæran um það, hvor áætlunin muni vera réttari, en þar ber svo mikið á milli, að ekki er hægt að kalla þetta áætlun frá landbrn. eins og sakir standa; það er ekki einu sinni ákveðið, hvort hún skuli framkvæmd á 3 eða 4 árum. Ég ber að órannsökuðu máli traust til þeirra, sem samið hafa þessar áætlanir, en báðar er ekki hægt að leggja til grundvallar. Það væri vel, ef búnaðarmálastjóri, sem er hér á Alþ., vildi athuga, hvað á milli ber, og tilkynna réttum aðilum niðurstöður sínar, svo að unnt væri að ráða fram úr þessu á skynsamlegan hátt.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. þurfti að víkja af fundi, og ég tel því rétt, að ég svari hv. þm. Ísaf. nokkrum orðum. Ég skal taka það fram, að þessar tvær áætlanir eru samdar algerlega sjálfstætt. Ég vissi ekkert um það, að verkfæran. ynni að áætlun, og henni mun hafa verið ókunnugt um áætlun Búnaðarfélagsins. Þetta ætti þó ekki að saka mikið, og hv. þm. Ísaf. gerir úlfalda úr mýflugunni varðandi það ósamræmi, sem er á milli áætlananna. Eins og hv. þm. tók fram, þá kemur út hér um bil sama heildarupphæðin í áætlununum báðum, hvað vélaþörfina snertir, og skiptir það mestu máli; og varðandi allt, sem þarf til búnaðarsambandanna, er fullkomið samræmi, og skakkar aðeins svolitlu í upptalningu, þar sem öðruvísi er stillt upp. Algert samræmi er um smærri dráttarvélar, eða dráttarvélar af Farmallgerð eins og það er orðað. Báðar áætlanirnar gera ráð fyrir um 3.000 dráttarvélum í 4 ár. Þetta er í rauninni grundvöllurinn að því að birgja landbúnaðinn upp af hinum nauðsynlegustu vélum. Ég hef ekki séð þessa áætlun verkfæranefndar fyrr en í dag, en ég sé, að um þetta aðalatriði ber ekki mikið á milli. Hvað jeppana snertir, er munurinn 500; við áætluðum þá 1.500, en verkfæranefnd 2.000. Um það má auðvitað deila, hvort réttara muni vera, en ég skal geta þess, að ég fór viljandi varlega í að áætla innflutningsmagnið af jeppunum, en áætlaði tiltölulega fleiri Farmall-dráttarvélar, því að að notagildi komast jepparnir ekki til jafns við þær, þótt þeir séu þægilegir. Hv. þm. benti á ágreining um rakstrarvélar, en á það skal bent, að þær gilda mjög lítið fjárhagslega í áætluninni, og má um það deila, hve mikið á að áætla til uppfyllingar þeirra véla, sem ganga úr sér, og hve mikið af nýjum vélum til hreinnar viðbótar. Ég veit, að það má benda á einstaka liði, sem eru í ósamræmi af eðlilegum ástæðum, en það mundi vera auðvelt að fá út úr þessu algerlega heilsteypta áætlun. Ég tel ósamræmið ekki stórt, og það mun stafa af ókunnugleika hv. þm. á landbúnaðarmálum, að hann sér ekki, að slíkt ósamræmi er eðlilegt um áætlaða þörf á ýmsum tækjum, þar sem hvorugir vissu af öðrum. - Varðandi áætlunartímann þá var okkur uppálagt að miða við 4 ár og gerðum það að sjálfsögðu. Áætlunin er byggð á því, að vélaþörf landbúnaðarins á þeim tíma sé sæmilega fullnægt, og við lögðum áherzlu á það, þótt við miðuðum í heild við 4 ár, að á fyrsta árinu fáist innflutt tækin til búnaðarsambandanna sérstaklega, og sömuleiðis lögðum við áherzlu á það, að meira en ¼ dráttarvélanna fáist innfluttur á fyrsta ári og enn fremur ýmis önnur hin nauðsynlegustu tæki, þannig að sem fyrst sé bætt úr brýnustu þörfunum. Hv. þm. nefndi enn misræmi áætlananna varðandi innflutning á sláttuvélum. Við gerðum ráð fyrir 3.500 sláttuvélum, en verkfæranefnd fyrir 3.000. Slíkt misræmi er ekki nema fullkomlega eðlilegur hlutur, þar sem eins er í pottinn búið, og finnst mér gæta tilhneigingar hjá hv. þm. til að gera meira úr ósamræmi áætlananna en það er í rauninni, hvernig sem á því stendur. Og það er meira að furða, hve víða er með þeim nær algert samræmi. Hinn takmarkaði tími minn er víst á enda, en ég skal aðeins lýsa yfir því, út af ummælum hv. þm. Ísaf., að ég er fús til að taka til athugunar þessa áætlun og sjá um samræmingu, því að ég tel, að ekki beri meira á milli en svo, að auðvelt ætti að vera að koma á samræmi; það er nú þegar í þeim atriðum, sem mestu máli skipta.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra, að hv. 1. þm. Skagf. vill taka áætlunina til athugunar, því að ég sný ekki aftur með það, að mikið ber á milli í áætlununum um fjölda hinna einstöku verkfæra. Ég get enn bent á það til dæmis, að verkfæranefnd gerir ráð fyrir 156 beltisdráttarvélum, en Búnaðarfélagið aðeins fyrir 80. Þetta eru mjög dýrar vélar, og eitthvert samræmi hlýtur að verða að vera þarna á milli. Önnur áætlunin hlýtur að fara nær lagi, en ég veit ekki hvor. Hvað þá staðhæfingu snertir svo, að ég sé ókunnugur búskap, þá kann það satt að vera, en þó mun verða erfitt að telja mér trú um það, að bóndi, sem þarf á rakstrarvél að halda, geti komizt af með sláttuvél, eða maður, sem vantar vagn, geti notað snúningsvél í hans stað. Einhvers staðar er það rétta í þessu. En ég bið hv. 1. þm. Skagf. að fyrtast ekki við mig, þó að ég bendi á þetta í þeim eina tilgangi að fá fram hið rétta. Báðar stofnanirnar geta ekki haldið því fram, að þeirra áætlun sé rétt. Það má enn benda á, að Búnaðarfélagið gerir áætlun um innflutning á súgþurrkunartækjum fyrir um 5 milljónir, en verkfæranefnd enga slíka áætlun. Og ég sé hér, að Búnaðarfélagið áætlar innflutning á 3.000 mykjudreifurum, en verkfæranefnd á 300, nema núllið kynni að hafa fallið burt af vangá. Búnaðarfélagið áætlar líka 2.000 áburðardreifara, en verkfæran. 500. - Tími minn er nú víst þrotinn, en ég ítreka það við hv. 1. þm. Skagf., að áætlunin verði tekin fyrir og lagfærð, því að eins og hún er, er ekki hægt að leggja hana til grundvallar.



Herra forseti. Hv. þm. Ísaf. þurfti að grípa til útúrsnúninga til þess að verja mál sitt. Ég vissi ekki til, að ég segði neitt í þá átt, að hægt væri að nota sláttuvél í stað rakstrarvélar. Hitt getur hv. þm. Ísaf. e. t. v. skilið, að bændur gætu notað hestasláttuvélar, ef þeir fengju ekki vélknúnar sláttuvélar. Og varðandi súgþurrkunartækin t. d., þá hefur verkfæranefnd e. t. v. ekki talið þau til venjulegra verkfæra, og við vorum líka í vafa um það, og spursmál, hvort ekki átti að gera um þau sérstaka áætlun og hefur verkfæran. e. t. v. haft það í hyggju. Sem dæmi um það samræmi, sem er á milli stærstu liðanna, má benda á mjólkurvélarnar, sem eru stór liður, og ósamræmi það, sem annars staðar gætir, skýrist af því, hve geysilegt álitamál það getur verið, t. d. með rakstrarvélar, hve mikið þurfi að afskrifa og fá af nýjum vélum. Ég geng lengra á þeirri leið en verkfæranefnd, því að ég veit, að margar eldri vélar eru úr sér gengnar og úreltar. En um allt slíkt má vitanlega deila. Hv. þm. Ísaf. þarf ekki að halda, að ég hafi farið að fyrtast við hann. Ég tók einmitt vel tilmælum hans um að endurskoða áætlunina, og ég endurtek það, að ég er fús til að samræma hana í þeim atriðum, þar sem á milli ber, en ég hverf ekki frá því, að misræmið er svo lítið, að það breytir engu verulegu í grundvallaratriðum, þegar gerð er áætlun til 4 ára. Verkfæran. tekur aðeins það dýpra í árinni, að hún vill, að áætlunin sé framkvæmd á 3 árum.



Herra forseti. Mér skilst á umræðunum, að hv. þm. Ísaf. misskilji hér nokkuð og leggi of mikla áherzlu á það, að einstökum liðum beri ekki saman upp á tölu. Innflutningsþörfin til þeirra búnaðarsambanda, sem stofnuð hafa verið og gert sínar áætlanir, er gefin, og þar er byggt á staðreyndum. Svo er vitanlega ekki unnt að segja til um þörfina að öðru leyti alveg upp á vél, og hljóta þar að verða skiptar skoðanir. Enda má ekki taka þetta eins og pöntun, sem lögð sé fyrir fjárhagsráð, heldur áætlun um fjármagn, sem lagt sé fyrir til þessara hluta, og það vill nú til, að sú heildarupphæð, sem báðir aðilar áætla, er næstum að segja sú sama. Auðvitað eru verðtölur verkfæranefndar samkv. söluverði innanlands, en tölur þær, sem Búnaðarfélagið reiknar með, gjaldeyristölur, en niðurstöðutölur beggja eru nær hinar sömu, og það er aðalatriðið. Lífið sjálft skiptir heildarupphæðinni í einstaka liði, eins og bezt hentar, þegar pantanirnar koma og ákveða, hvað mikið þarf af hverju einu, svo að það mun ekki valda neinum erfiðleikum fyrir fjárhagsráð og viðskiptanefnd, aðeins ef það vill sjá um, að gjaldeyrisupphæðin í heild sé fyrir hendi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. atvmrh. fyrir upplýsingar hans, viðvíkjandi fyrirspurn minni. Ég tel lofsvert, að hæstv. atvmrh. hefur hlutazt til um, að þetta mál væri tekið til rækilegrar athugunar. Út af því, sem rætt hefur verið um það ósamræmi, sem væri á milli áætlana hinna tveggja stofnana, er um þetta hafa fjallað, þá skilst mér, að auðvelt ætti að verða fyrir þá aðila að framkvæma þar samræmingu eftir þörfum. Ég heyrði, að 30. júní hefði viðskiptanefnd verið búin að veita á þessu ári leyfi fyrir landbúnaðarverkfærum fyrir 7 millj. og 600 þús., en hins vegar ekki vitað, hve mikið eftir þann tíma. - Það hefði nú verið fróðlegt að vita, hvernig innflutningurinn skiptist á þessu ári á milli áhaldaflokkanna og á milli landshluta. Reyndar býst ég ekki við, að það liggi hér fyrir nú á þessari stundu, en væntanlega yrði hægt að fá upplýsingar um það síðar frá viðskiptanefnd. Hér hafa verið gefnar upplýsingar um heildaráætlun fyrir 3–4 ár. En hvað um innflutninginn á næsta ári. Ef til vill er fjárhagsráð ekki búið að ganga frá áætlun fyrir það ár. Ég tel það skipta miklu máli, að eins mikið sé flutt inn af landbúnaðarvélum á næsta ári og hægt er, fyrst og fremst stórvirkum tækjum, svo sem skurðgröfum og beltisdráttarvélum. Á meðan ekki er hægt að fullnægja óskum bænda í þessum efnum, vil ég leggja áherzlu á það, að innflutningi og dreifingu þessara véla verði hagað sem sanngjarnlegast, svo að einum landshluta verði ekki ívilnað fremur öðrum. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vil þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar og það, sem hann hefur aðhafzt í þessum málum.