Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna fsp., sem hv. 1. þm. Vesturl. var með hér við 2. umr. um eignir sjómannadagsins og byggingarnar í Laugarási. Eignir sjómannadagsins munu vera nú tæpar 38 millj. Þar af eru byggingarframkvæmdir 34.9 millj. Hagnaður af happdrættinu til 30. apríl 1962 nam 29.3 millj. Þar í eru að vísu taldar nokkrar tekjur, sem D.A.S. hefur haft af aðalumboðinu í Reykjavík. Greiddir vinningar happdrættisins voru fyrstu 8 árin 59.7 millj. Það var rétt, sem ég skýrði hér frá við 2. umr., að það hefur orðið núna s.l. ár nokkur hagnaður á biðrekstrinum, og bæði sá hagnaður og hagnaður, sem áður hefur orðið á þeim rekstri, hefur gengið til þessara framkvæmda og meðfram til þess að greiða þann halla, sem hefur verið á rekstri heimilisins, sem stafar aðallega, eins og ég sagði, af rekstri sjúkradeildarinnar. En auk þess eru nokkrar tekjur, sem sjómannadagsráð hefur haft, bæði af skemmtanahaldi á sjómannadaginn og auk þess hafa borizt verulegar upphæðir sem gjafir til sjómannadagsins eða stofnunarinnar, sem D.A.S. hefur í Laugarási. Ég vona, að ég hafi svarað þeim fsp. á fullnægjandi hátt, sem hv. 1. þm. Vesturl. bar fram.



Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Vestf. fyrir þau svör, sem hann hefur hér gefið varðandi happdrætti dvalarheimilis aldraðra sjómanna, sem ég gerði fsp. um. Ég vona, að það sé rétt eftir tekið hjá mér, að heildartekjur af happdrættinu þangað til á miðju árinu 1962 hafi frá upphafi verið 29 millj. kr. rúmlega og byggingarkostnaður sé tæpar 35 millj. kr. Aðrar tekjur skilst mér að hafi verið núna síðustu árin einhver hagnaður af bíói og margvíslegar gjafir, sem dvalarheimilinu eða stjórn sjómannadagsins hafa borizt með ýmsum hætti. Er þá ekki annað sýnilegt en fjárhagsgrundvöllur bygginganna hvíli á mjög sterkum grunni, og skilst mér, að sá fjárhagur út af fyrir sig eigi verulega að geta létt þeim dvölina, sem þarna dveljast, þar sem ekki þarf að taka sérstakt tillit til vaxtagreiðslna né annars af skuldum, sem þurft hefur að grípa til vegna framkvæmdanna.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, var samþ. í Nd, með tiltölulega lítilvægum breyt., og var þar ekki ágreiningur um meginefni málsins, heldur einstök aukaatriði, sem ástæðulaust er að rekja. En allir dm. virtust sammála um, að mikil þörf væri á þeirri löggjöf, sem hér um ræðir. Þó að þeim kæmi ekki öllum saman um þessi aukaatriði, sem ég minnist á, þá töldu þeir mikinn feng í því að fá löggjöfina í heild. Frv. er ávöxtur áratuga undirbúningsvinnu, sem margir góðir menn hafa að komið og ástæðulaust er að rekja að þessu sinni. Má það telja mikið afrek, sem unnizt hefur, ekki sízt fyrir forgöngu núv. landlæknis, dr. Sigurðar Sigurðssonar, að að lokum hefur náðst svo víðtækt samkomulag um málið sem raun ber vitni. Mörg frv. þessa efnis hafa áður verið lögð fram og ætíð strandað á því, að þeir aðilar, sem hér eiga mests í að gæta, bæði vegna starfa sinna, sérfræði og hagsmuna, hafa verið ósammála um meginatriði málsins. Nú eru þessi viðfangsefni leyst, og tel ég því, að það megi vænta þess, að frv. fái einnig hér greiðan framgang. Lyfsölulöggjöf er nú mjög í brotum, sumt þar í að minnsta kosti tveggja alda gamalt og á engan veginn við um nútímastarfshætti, og jafnvel þau ákvæði, sem til eru, svo sundurlaus og ófullkomin, að lítt verður við unað nú á dögum. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meir um málið, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta frv. við 1. umr. Mig langar aðeins í upphafi, úr því að hæstv. heilbrmrh. er staddur hér í þessari hv, d., að minna á, að í vetur, þegar til umr. var, bæði í blöðum og hér á hinu háa Alþingi, eiturlyfjaneyzla í landinu, þá kom það fram, að nú væri komið fram frv. til lyfsölulaga og þar væri m.a. að finna ákvæði, sem mundu torvelda mönnum að ná í eiturlyf eða nautnalyf. Ekki man ég, hvort hæstv. heilbrmrh. hafði þessi orð, en þau komu fram í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Ég hef nú leitað í þessu frv, að slíku ákvæði, en ég get hvergi fundið það. Ég held, að það vandamál sé jafnóleyst, þótt þetta frv. verði að lögum. En ég bið afsökunar á þessum útúrdúr. Ég ætla ekki að tala um þetta frv. í einstökum atriðum, en aðeins fara um það nokkrum almennum orðum. Síðustu 19 árin hafa frv, til lyfsölulaga ýmist legið hér fyrir á Alþ. eða óskir um, að þau yrðu lögð fram. Þessi frv. hafa aðallega verið tvenns konar, og er það ekki undarlegt, þegar gætt er, hvaða aðilar hagsmuna hafa að gæta aðallega í sambandi við mál sem þetta. Hér á Alþ, hafa verið lögð fram frv. til lyfsölulaga, annars vegar miðuð við hagsmuni lyfsalanna, en hins vegar miðuð við hagsmuni almennings. Upprunalega mun fyrrv. landlæknir hafa útbúið ágætt frv. til lyfsölulaga, og ég hygg, að það hafi verið flutt litið breytt aftur og aftur hér á þinginu. Oftast munu Alþýðuflokksmenn hafa flutt þetta frv. Ég þarf ekki að rekja efni þess eða þeirra frv. En í stuttu máli má segja, að þau frv. eru miðuð við hagsmuni fólksins, hagsmuni almennings. Hins vegar hafa svo aftur a.m.k. tvisvar verið flutt frv., sem hafa verið frábrugðin fyrrgreindum frv. í því, að þar hafa verið sniðnir í burtu ýmsir vankantar að dómi lyfsalanna, ýmis atriði, sem þeir töldu skerða sína hagsmuni. Og nú er komið fram frv. til lyfsölulaga, og það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, hverra hagsmuna er þar gætt. Þar er gætt hagsmuna lyfsala, þeirra einstaklinga, sem hafa lyfsöluleyfi og eiga að fá lyfsöluleyfi á komandi árum. Þótt margt sé svipað með því frv., sem Vilmundur Jónsson fyrrv. landlæknir mun hafa samið, þá eru nú sniðin í burtu ýmis mikilsverð ákvæði, sem þar stóðu og áttu að vera til þess að gæta hagsmuna almennings í landinu. Ég skal sérstaklega minnast á, að í þessum eldri frv., sem Alþýðuflokksmenn að jafnaði lögðu hér fram, var sérstakur kafli um lyfjaheildsölu. Þar var gert ráð fyrir því, að ríkið tæki að sér lyfjaheildsölu. En eins og kunnugt er, þá er heildsala arðvænlegur atvinnuvegur hér á landi, og mundi muna miklu, hvort hún væri í höndum einstaklinga, gróðamanna eða hins opinbera. Þessi kafli hefur nú verið látinn niður falla. Í þessu gamla frv. var enn fremur kafli um lyfsölusjóð, sem ég tel að hafi verið mjög mikilsverð nýjung, en skal ekki rekja frekar hér. Í þriðja lagi skal ég benda á, að í eldri frv. var ákvæði um, að leyfi til rekstrar lyfjabúða mætti veita sveitarfélögum, sjúkrasamlögum, samvinnufélögum og öðrum stofnunum eða fyrirtækjum, sem ætla mætti að gættu trúlega hagsmuna almennings í landinu. Þetta ákvæði er gersamlega fellt niður í frv. því, sem hér liggur fyrir. Þvert á móti er nú tekið fram, að lyfsöluleyfi megi einungis veita einstaklingum. Ég get vel skilið, að lyfsalarnir í landinu og þeir, sem geta gert sér vonir um að verða það í náinni framtíð, séu ánægðir með þetta frv. En ef almenningur mætti mæla, þá er ég ekki eins viss um hans hrifningu. Nýjungar eru að vísu í þessu frv. Þar er heill kafli, sem ég hef ekki séð í eldri frv. Það er IV. kaflinn, um vinnudeilur og kjarasamninga. Ég fæ ekki skilið, hvers vegna þessi kafli á að standa í l. um þau efni, sem hér er um að ræða. Þessi kafli um vinnudeilur og kjarasamninga er kominn inn í frv. eins og skollinn úr sauðarleggnum og á ekkert erindi í þetta frv. Ég get varla hugsað mér, hvaða rök eru fyrir því, að kaflinn er þarna, en það hlýtur að vera, að lyfsalarnir telji sér hag að honum í væntanlegum vinnudeilum við launþegana, starfsmenn lyfjabúðanna. Ég hef enga trú á því, þó að slíku kunni að vera haldið fram, að það sé gert til þess að tryggja almenning, tryggja það, að störf og afgreiðsla í lyfjabúðum þurfi aldrei að leggjast niður. Ég held, að slíkt þurfi ekki að óttast. Fyrst og fremst er gert ráð fyrir því í frv., að lyfsali sjálfur skuli annast forstöðu sinnar lyfjabúðar og jafnvel þó að allir starfsmenn lyfjabúðar gangi burt einn góðan veðurdag, þá þarf ekki að loka lyfjabúðinni fyrir því, forstöðumaðurinn er eftir og getur sinnt öllu, sem væri lífsnauðsynlegt. En mér þykir þessi IV. kafli um vinnudeilur og kjarasamninga mjög óprýða þetta frv. Eins og hæstv. ráðh, tók fram, voru gerðar á þessu frv. nokkrar, ekki stórvægilegar breyt. í hv. Nd., og munu þær flestar hafa verið til bóta. Eitt og annað kynni þó að finnast enn, sem unnt væri að breyta til bóta, en þau atriði skal ég ekki ræða við þessa umr.



Herra forseti. Undanfarin 3 ár hafa verið gerðar mjög veigamiklar breytingar á almannatryggingalögunum. Það hófst með hækkun bótanna 1960 í sambandi við efnahagsráðstafanir ríkisstj., þar sem t.d. var fjölgað þeim, sem fjölskyldubóta nutu, og bætur yfirleitt mjög hækkaðar frá því, sem var áður. Síðan hefur á árinu 1960 verið gerð sú breyting, að skerðingarákvæðið svokallaða hefur verið afnumið, en þetta ákvæði var heldur illa þokkað af gömlu fólki, sem ellilífeyris átti að njóta. En þetta ákvæði í gömlu tryggingalögunum var á þann hátt, að þegar tekjur viðkomandi ellilífeyrisþega höfðu náð vissu marki, byrjuðu lífeyrisgreiðslurnar að skerðast, síðan þegar tekjur viðkomandi manns eða konu höfðu náð öðru marki, hurfu þessar lífeyrisgreiðslur með öllu. Afnám þessara ákvæða var svo í því fólgið, að gömlu fólki var heimilað átölulaust og án nokkurrar skerðingar á lífeyrisgreiðslunum að vinna, eftir því sem það mátti og án þess að ellilífeyririnn skertist. Þetta var mjög mikil bót frá því, sem áður var, og vel séð af ellilífeyrisþegum. Þriðja stórbreytingin, sem gerð hefur verið á 1., var svo gerð á þessu þingi, þegar afnumin var skiptingin í verðlagssvæði, sem áður hafði verið í gildi. En skv. fyrri lögum var landinu skipt í tvö verðlagssvæði, annars vegar þéttbýlli staðina og hins vegar þá staði, þar sem byggð var ekki eins samanþjöppuð. Bæði voru greiðslur til trygginganna frá þessum stöðum og bótagreiðslur frá tryggingunum til þeirra allverulega mismunandi eftir því, á hvoru svæðinu menn áttu heima. Þetta ákvæði mun upphaflega hafa verið sett inn í l. vegna þess, að það hafði verið mismunur á framfærslukostnaði á þessum stöðum, á þéttbýlli stöðunum og hinum, þar sem dreifbýlið var meira. Nú má segja, að þessi munur á framfærslukostnaði, hafi hann yfirleitt nokkurn tíma verið nokkur að ráði, þá sé hann að mestu eða öllu niður fallinn og þess vegna ekki réttlátt að gera mönnum svo mishátt undir höfði eins og gert var með því að skipta landinu á þennan hátt í 2 verðlagssvæði. Allar þessar breyt. hafa verið undirbúnar af sérstakri n., sem skipuð var á árinu 1960 og í áttu sæti ráðuneytisstjórinn í félmrn., Hjálmar Vilhjálmsson, forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins, Sverrir Þorbjarnarson, Gunnar Möller hrl., frú Jóhanna Egilsdóttir og frú Sigríður J. Magnússon. Þessi n. hefur haft það verk með höndum að undirbúa þessar þörfu breytingar, sem gerðar hafa verið, samtímis því sem n. hefur unnið að gagngerri endurskoðun á öllum almannatryggingunum, og það er það frv. frá n., sem hér liggur nú fyrir þessari hv. d. til 1. umr. Eins og hv. dm. hafa séð, fylgir frv. mjög ýtarleg grg., þar sem hvert einstakt atriði er rakið, gerð nákvæm grein fyrir hverri gr. frv. og lýst öllum aðdraganda að samningu frv. og rökunum, sem til breyt. liggja, sem gerðar eru. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til þess að fara mjög langt út í þetta mál, en skal aðeins leyfa mér að rekja helztu efnisatriði frv. Fyrsta meginbreytingin, sem gerð er, er sú, að allir lífeyrissjóðir verði frá gildistöku l. viðbótarsjóðir, þ.e.a.s. allir fái bætur almannatryggingalaganna frá 1. jan. 1964 og bætur lífeyrissjóðanna verði viðbótarbætur við bætur almannatryggingalaganna. Gert er ráð fyrir, að uppgjör eigi sér stað fyrir liðinn tíma á milli hvers lífeyrissjóðs og almannatrygginganna. Enn fremur dragast baetur almannatrygginganna frá bótum lífeyrissjóðs til einstakra bótaþega, unz bótaákvæði sjóðanna hafa verið endurskoðuð og greiðsla farið fram til almannatrygginganna til þess að jafna það, sem vangreitt hefur verið í þær, vegna þess að viðkomandi aðilar að lífeyrissjóðunum hafa ekki greitt full framlög til trygginganna. Þegar ýmsir lífeyrissjóðanna voru stofnaðir, var enn skerðingarákvæði almannatryggingalaganna í gildi, þannig að ef þeir hefðu haldið áfram að greiða til almannatrygginganna eins og aðrir, þá hefðu þeir þó í flestum tilfellum ekki fengið neinar greiðslur frá þeim, vegna þess að skerðingarákvæðið kom í veg fyrir það, og tekjurnar frá hinum sjóðunum, sérsjóðunum, urðu meiri en þurfti til þess, að skerðingin kæmi að fullu fram. Þetta mun vera ástæðan til þess, að flestir sjóðanna, sem áður voru stofnaðir, fengu til þess heimild hjá stjórn almannatrygginganna að leggja niður mjög verulegan hluta eða um 70% af venjulegu iðgjaldi til trygginganna, og þá um leið ákveðið, að þeir nytu ekki bóta frá þeim á vissum sviðum, þ.e. ekki úr lífeyristryggingunum. Með breytingu þeirri, sem gerð var, þegar skerðingarákvæðið var afnumið, sem ég minntist á í upphafi, breyttist þessi staða mjög verulega, þ.e.a.s. ef menn héldu áfram að greiðu til almannatrygginganna sín iðgjöld, þó að þeir væru meðlimir í sérsjóðunum, þá fengu þeir bætur úr báðum stöðunum, eftir að skerðingarákvæðið var numið úr gildi. Og það hefur líka orðið reynslan, að eftir að þetta var gert, eftir að skerðingarákvæðin voru felld niður, hafa yfirleitt þeir lífeyrissjóðir, sem stofnaðir hafa verið síðan, ekki sótt um að verða undanteknir iðgjaldi almannatrygginganna og þar með vitandi vits farið inn á þá braut að greiða til tveggja sjóða og fá þá lífeyrisgreiðslu frá þeim báðum. Náttúrlega verða nokkrir erfiðleikar á því fyrir þessa sérsjóði að borga upp iðgjaldamismuninn, sem orðið hefur við það, að þeirra meðlimir voru undanþegnir iðgjaldagreiðslu til almannatrygginganna, en það er skýrt ákvæði l. um, að það skuli gert, og bæturnar ekki að fullu greiddar frá báðum aðilum, fyrr en þetta hefur komið til framkvæmda. Þetta verða að vísu nokkur útgjöld, og hjá sumum sérsjóðunum verða þau allmikil, en í frv. er líka gert ráð fyrir nokkru tímabili, sem hægt verði að dreifa þessum greiðslum á, eða 10 ára bili, sem hægt verði að semja um mest, til þess að gera upp sakirnar á milli sérsjóðanna og almannatrygginganna. Þetta er mjög veigamikil breyt. fyrir þá, sem aðilar eru að sérsjóðunum, þar sem þeir eftir gildistöku laganna fá fulla lífeyrisgreiðslu frá almannatryggingunum til viðbótar því, sem sérsjóðirnir greiða. Önnur meginbreytingin er sú, sem nú er gert ráð fyrir, að fjölskyldubætur verði greiddar með öllum börnum. En nú eru fjölskyldubætur, eins og kunnugt er, ekki greiddar með börnum, sem njóta barnalífeyris eða eiga rétt til meðlags. Fjölskyldubætur eru nú rétt rúmar 3000 kr. á ári með hverju barni, sem þeirra nýtur. Í frv. er gert ráð fyrir, að sú upphæð verði nálega óbreytt, eða sléttar 3000 kr. N. taldi eðlilegt, að fjölskyldubætur væru greiddar vegna allra barna, annaðhvort sem sjálfstæð greiðsla eða innifaldar í öðrum bótum. Til athugunar kom hjá n. að lækka barnalífeyri vegna þessara breytinga, en með hliðsjón af því, að barnalífeyrir er ekki hærri hér á landi en eðlilegt má telja, taldi n. ekki fært að leggja til, að hann yrði lækkaður, svo að neinu næmi. Þau börn, sem meðlög eru skilvíslega greidd með af barnsföður, njóta engra fjölskyldubóta, eins og nú er, og fá engar bætur í stað fjölskyldubóta. Hér er um að ræða misrétti, sem nauðsynlegt var talið að lagfæra, og er á þennan hátt lagfært nú, að öll börn, hvort sem þeim er greiddur barnalífeyrir eða þau njóta meðlagsgreiðslna frá föður, sem er utan fjölskyldunnar, fá þær eins og aðrir. Þetta eru tvær aðalefnisbreyt. frv. En til viðbótar eru svo nokkur atriði, sem að vísu eru þýðingarmikil, en þó ekki eins og þessi tvö höfuðatriði, sem í frv. er fjallað um. Fæðingarstyrkur er nú 2500 kr. rúmar, en í frv. er lagt til, að hann verði hækkaður upp í 4000 kr. Hækkunin á að nokkru leyti rót sína að rekja til þess, að daggreiðslur á sjúkrahúsum hafa hækkað og á fæðingarstofnunum, en líka til hins, að þessi styrkur var alltaf talinn tiltölulega lágur. Hann hækkar, eins og ég sagði, úr 2500 kr. upp í 4000 kr., eða um 56%. Þá er líka lagt til, að ekkjulífeyrir verði nokkuð hækkaður frá því, sem nú er, enda eru þessar bætur tiltölulega með því lægsta, sem greiddar eru af almannatryggingunum. Þá eru ákvæði um, að dánarbótum vegna slysa verði breytt, þannig að greiðslur í einu lagi til ekkju eða ekkils, eins og nú er, verði felldar niður, en í staðinn komi bætur, sem greiddar verði mánaðarlega í samtals 8 ár. Auk þessara breyt. á greiðslumátanum er lagt til, að bætur þessar verði hækkaðar mjög verulega. Þá eru ákvæði um, að lágmark sjúkradagpeninga verði hækkað mjög verulega, og ákvæðin rýmkuð að því er varðar bótaþegana, sem dagpeninganna njóta. Þessir sjúkradagpeningar nema nú kr. 28,40 fyrir einhleypa og kr. 7.10 til viðbótar vegna eiginkonu og barns allt að þremur. Þessi dagpeningagreiðsla er hækkuð með frv. upp í 68 kr. fyrir kvænta menn og giftar konur, og 60 kr. fyrir aðra, og er þar um tvöföldun dagpeninganna að ræða frá því, sem nú gildir. Þá er í frv. það nýmæli, að því er varðar greiðslur slysa- og sjúkradagpeninga, að það er lagt til, að slíkar bætur verði greiddar til atvinnurekanda, ef hlutaðeigandi launþegi er á launum hjá honum á þeim tíma, sem bæturnar eru greiddar. Það hefur tíðkazt mjög upp á síðkastið að semja um dagpeningagreiðslur, bæði vegna slysa og veikinda, í ýmsum fyrirtækjum, þannig að atvinnurekandi borgar nú í sumum tilfellum allt að því full daglaun, ef menn verða veikir eða verða fyrir slysi, en þá fellur um leið niður greiðslan frá Tryggingastofnun ríkisins á því tímabili. Og atvinnurekendur hafa borið fram þá ósk, sem virðist sanngjörn, að þeir fái þá að njóta dagpeningagreiðslunnar í þeim tilfellum, sem þeir borga þá, þegar sá slasaði eða sjúki nýtur þeirra ekki heldur, því að Tryggingastofnunin borgar ekki þessa dagpeninga, eins og ég sagði, þegar viðkomandi atvinnurekandi greiðir. Þá er ákv æði í frv. um það, að verksvið héraðssjúkrasamlaga verði aukið, þannig að þau greiði kostnað vegna sjúkrahúsvistar þeirra samlagsmanna, sem lengri sjúkrahúsvistar þurfa en 30 daga á hverju ári. Einn meginerfiðleikinn víð sjúkrasamlögin er sá, að mörg þeirra eru svo fámenn og vanmegnug, að lendi þau í því að þurfa að borga lengi með einhverjum meðlim sínum, getur það orðið þeim um megn. Með ákvæðunum um héraðssamlög, sem ekki er mjög langt síðan sett voru í lög, var meiningin sú, að innan hvers sýslufélags væri jafnað út kostnaðinum á milli hinna einstöku samlaga, þar sem mörg smásamlög eru, og á þann hátt reynt að hjálpa þeim fámennustu, ef til mikillar bótagreiðslu þyrfti að koma af þeirra hálfu. Þetta ákvæði hefur, að því er ég bezt veit, aldrei komið til framkvæmda. En það er nú ætlað, að þessi starfsemi færist inn í þann farveg, að héraðssamlagið kosti sjúkrahúsvist þeirra samlagsmanna, sem þurfa að hafa lengri sjúkrahúsvist en einn mánuð á ári, og má segja, að á þann hátt sé líka orðið við þeim upprunalega tilgangi héraðssamlaganna að jafna byrðarnar á milli þeirra, sem vanmegnugastir eru á svæðinu, og hinna, sem betur mega. Allar þessar breyt. hafa eðlilega í för með sér allverulegan kostnað. Í frv. eða í grg., sem frv. fylgir, er á bls. 48 og 49 gerð ýtarleg grein fyrir þeim kostnaðarauka, sem leiðir af þeim breyt., sem í frv. felast. Það er talið, að þessi kostnaður verði í heild 54 millj. kr. rúmar. Sá kostnaður skiptist á ríkissjóð, hina tryggðu og sveitarsjóðina og atvinnurekendur. Ríkissjóður mun koma til með að borga 31.4 millj., hinir tryggðu 10.7 millj. kr., sveitarsjóðirnir 5.8 millj. kr. og atvinnurekendurnir 6,2 millj. kr., eða samtals 54.1 millj. kr. Og það er líka gerð grein fyrir, hvernig þessi kostnaður skiptist á slysatryggingar, sjúkratryggingar og lífeyristryggingar. Þá ber að geta þess, að á móti þessari útgjaldaaukningu getur komið væntanlega hjá ríkinu nokkur fjárhæð, sem kynni að sparast á 18. gr. fjárlaga. Á þá grein hafa verið teknar ýmsar viðbótarupphæðir við lífeyristrygginguna, sem ríkissjóður hefur greitt beint til þeirra manna, sem fjvn. og Alþ. hafa álítið, að þess væru verðugir og hefðu þörf fyrir það. Þegar nú full greiðsla frá almannatryggingunum kemur í viðbót við greiðslurnar úr lífeyrissjóði, t.d. lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og fleirum, þá má vænta þess, að það verði ekki eins mikil þörf fyrir viðbótargreiðslur úr ríkissjóði beint á fjárlögum, eins og verið hefur, og gæti þá farið svo, að mjög veruleg upphæð sparaðist einmitt á greiðslu skv. 18. gr. af þessum orsökum. Þetta, sem ég hef nú rakið, er meginefnið í því frv., sem hér liggur fyrir. En í frv. eru líka teknar upp þær breyt., sem gerðar hafa verið upp á síðkastið, og felldar inn í meginmál laganna. Sömuleiðis eru margar greinar, sem breytt er, afleiðing af þeim breyt., sem þegar hafa verið gerðar, og er allt það rakið í grg. með frv. Gildistaka laganna er miðuð við 1. jan. næsta ár, og kemur frv. eða lögin, ef frv. verður að lögum, sem ég vil vænta, ekki til framkvæmda fyrr en þá. Er þetta fyrst og fremst vegna þess, að á fjárl. er ekki ætlað fé til þessarar breyt. eins og að undanförnu hefur verið ætlað til þeirra breyt., sem þá voru gerðar, og því verður að taka upp þessar fjárfúlgur, sem ríkissjóði er ætlað að greiða, á fjárlagafrv. 1964, og þess vegna ekki ætlað að láta þau taka gildi fyrr en í ársbyrjun næsta ár. Ég þarf ekki orðum að því að eyða, hversu geysiþýðingarmikil almannatryggingalögin eru, ekki einasta fyrir þá, sem bótagreiðslu njóta, heldur einnig fyrir allt efnahagskerfi þjóðarinnar. Það mun nú vera svo, að bótagreiðslur trygginganna nemi í dag að óbreyttum lögum 834 millj. kr. rúmum, og er það sú mesta tilfærsla á fjármunum, sem þekkist í landinu til þeirra, sem sjúkir eru, gamlir, hafa orðið fyrir slysum eða veikindum eða einhverju þess háttar, og má segja, að lögin, sérstaklega eins og þau nú verða með þeim breyt., sem hér er lagt til að gerðar verði, eru orðin nokkurn veginn á borð við það, sem bezt þekkist annars staðar. Ég held, að ég þurfi svo ekki að hafa um þetta fleiri orð. Grg. er, eins og ég sagði, ákaflega ýtarleg, og þar geta menn lesið sér til um einstök efnisatriði og gang málsins í heild, kostnaðarreikninga og ýmislegt annað, sem dregið er fram til stuðnings þeim till., sem gerðar eru. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Eins og hæstv. félmrh. tók fram, hafa verið gerðar allmiklar breytingar á lögum um almannatryggingar á síðustu 2–3 árum. Þetta ber að viðurkenna, og þetta er mér ljúft að viðurkenna. Nú liggur hér fyrir frv. til l. um almannatryggingar, þar sem um er að ræða ýmiss konar smærri og stærri breyt. Enn hefur mér ekki gefizt tími til að athuga þetta frv. gaumgæfilega, en mér er þó ljóst, að í því felast allmargar og verulegar umbætur frá því, sem nú er. Þetta frv. er undirbúið af mikilli vandvirkni af stjórnskipaðri nefnd. Í þeirri n. eiga sæti ágætir menn og reyndir menn í þessum efnum. En ég vil aðeins hafa orð á því, að mér hefði þótt heppilegra, að að þessu hefði unnið ekki stjórnskipuð n., heldur þingkjörin n. Það er mikilsvert; þegar um veigamikil mál er að ræða eins og þetta, endurskoðun mikilla lagabálka, þá fer vel á því, að það sé þingkjörin n., mþn., sem endurskoði, að þar eigi sæti fulltrúar bæði stjórnarsinna og stjórnarandstöðu. Þetta er auðvitað öllum hv. þdm. ljóst, að er líklegra til að gefa farsæla niðurstöðu. Það gefur víðari sjónhring. Ég skal ekki ræða þetta frv. í einstökum atriðum, enda er ég ekki fær um það, hef ekki kynnt mér efni þess nógu vel. Mig langar þó aðeins að minnast á örfá atriði. Í 22. gr. er nýmæli, sem fjallar um heimilishjálp handa ellilífeyrisþegum, heimilishjálp handa gömlu fólki, það, að kostnað við slíka hjálp geti tryggingaráð ákveðið að greiða sem uppbót á lífeyri. Ég hef orð á þessu fyrst, af því að ég fagna því sérstaklega, að þetta skuli hafa verið tekið upp. Ég hef á öðrum vettvangi í allmörg ár barizt fyrir því og bent á þörfina á því að auka heimilishjálp gamals fólks, einblína ekki alltaf á elliheimili og byggingu þeirra, heldur þvert á móti reyna að forða gamalmennum frá elliheimilum og öðrum stofnunum í lengstu lög. Nú hefur þetta litla atriði verið tekið hér upp í frv. til l. um almannatryggingar, og tel ég það mjög vel farið. Ég vil líka hafa orð á því, eins og raunar hæstv. ráðh. tók fram, að hækkun sjúkradagpeninga er skv. þessu frv. mjög veruleg frá því, sem nú er. Hún hefur verið fyrir neðan allar hellur að mínum dómi, og gerði ég um það í fyrra hér í þinginu till., að sjúkradagpeningar yrðu hækkaðir. Nú hefur þetta fengizt í þessu frv., og ég fagna því. Nú er upphæðin farin að nálgast hliðstæðu sína í lögum, slysadagpeningana, að upphæð. Þá skal ég loks geta þess sem eins kosts við þetta frv., að nú á að greiða fjölskyldubætur með öllum börnum yngri en 16 ára, en eins og hæstv. ráðh. tók fram í sinni ræðu, hefur það ekki verið fram að þessu. Hér er um mikið réttlætismál að ræða, og ber að fagna því alveg sérstaklega, að það skuli finna náð hjá hæstv. ríkisstj., sem leggur þetta frv. fram. Samtímis því er svo það, að fjölskyldubætur skuli geta farið saman með hvers konar öðrum bótum almannatrygginganna. Þetta er stórt spor til bóta. En þótt ég hafi ekki gaumgæft þetta frv. mikið, hef ég þó rekizt á nokkur atriði, sem mér finnst heldur miður fara. Mér finnst það a.m.k. líta dálítið illa út á pappírnum, að fjölskyldubætur og barnalífeyrir skuli lækka að krónutölu frá því, sem nú er. Hæstv. ráðh. gat um ástæður fyrir því, að barnalífeyrir hækkar ekki, en mér hefði fundizt, að hann hefði ekki átt að lækka að krónutölu þrátt fyrir þá breyt., sem gerð er í sambandi við hann. Hvorki fjölskyldubæturnar né barnalífeyririnn áttu að lækka. Þó er annað atriði, sem ég rakst á, öllu alvarlegra, og það er, að fyrirhugað skuli vera í frv. að fella niður mæðralaun með einu barni. Nú er það þannig, að mæðralaun eru greidd með einu barni og fleirum, en eftirleiðis skulu mæðralaun aðeins greidd með tveim eða fleiri börnum. Þetta finnst mér ósanngjarnt, sérstaklega ef við lítum á, að fjölskyldubætur eru greiddar með einu barni. Það verður þó að skoðast mjög mikill aðstöðumunur yfirleitt, aðstaða einstæðrar móður með barn og aðstaða fjölskyldu með barn. Þetta finnst mér vera svo stór galli, að engu tali taki. Það getur ekki verið, að það sé fjárhagsatriði, sem mæli gegn leiðréttingu á þessu. Hér hefur áður verið flutt um það till., að lagfært yrði það ósamræmi, sem er á milli öryrkja eftir því, hvort þeir eru öryrkjar af völdum slysa eða sjúkdóma. öryrkjar af völdum slysa njóta meiri fríðinda en öryrkjar af völdum sjúkdóma. Þetta er auðvitað óréttlátt. Ég hef áður gert um það till. hér, að þessu yrði a.m.k. að verulegu leyti kippt í lag, þannig að sömu reglur giltu fyrir báða þessa aðila með örorku á milli 50–75%. Þetta er ofur einfalt og kostar áreiðanlega ekki mikið. Til þess að greiða öryrkjum af völdum sjúkdóma styrk á þessum stigum milli 50 og 75% er heimild, sem er notuð að einhverju leyti, en mér finnst, að það eigi að vera sama ákvæði fyrir báða flokka: öryrkja af völdum slysa og öryrkja af völdum sjúkdóma. Ég skal svo ljúka þessum orðum með því að benda á það, sem mér finnst vera stærsta vöntunin í sambandi við þetta ágæta frv. Aðalgallinn á frv. er að mínum dómi sá, að ekki skuli vera séð fyrir neins konar verðtryggingu bóta almannatrygginga. Ég hef oft bent á það áður, að það er ekki sanngjarnt gagnvart þessu fólki með sínar lágu tekjur og á tímum, sem við lifum á og höfum lifað á um áratugi, við vaxandi dýrtíð, minnkandi verðgildi peninganna, að það skuli ekki. fást fram að verðtryggja þessar bætur. Það hefur verið bent á og boríð fram sem afsökun, að slík verðtrygging bóta almannatrygginga yrði til þess að auka verðbólguna. Þessi afsökun, þessi röksemd er hlægileg. Vitanlega hefði það engin áhrif á verðbólguna, þótt allar bætur trygginganna yrðu verðtryggðar. Þetta er það, sem mér sýnist í fljótu bragði vera aðalvöntunin í þessu frv. Það er ekki einasta það, að það sé sanngjarnt gagnvart bótaþegum og raunverulega sjálfsagt gagnvart þessu vesalings fólki, heldur hygg ég, að það hljóti að vera miklu þægilegra fyrir ríkisvaldið og fyrir löggjafann sérstaklega. Þá þyrfti ekki á fárra ára fresti að vera að deila um þörfina á hækkun bótanna, a.m.k. ekki eins oft og nú. Ég tel því allt mæla með því, að einhvers konar verðtrygging á bótunum verði tekin upp, og úr því að þetta frv., svo vel og fagurlega sem það er undirbúið, er nú komið fram, þá finnst mér vera rétt, að þetta fáist nú í gegn. Ég skal aðeins að lokum vekja athygli á, að þessi n., sem undirbjó frv., athugaði mjög gaumgæfilega önnur lög, sem líka þarfnast endurskoðunar, og það eru l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. N. komst að niðurstöðu í því máli, eins og fram kemur í grg., og ég felli mig mjög vel við þá lausn, sem n. telur heppilegasta. Ég harma það að vísu, að það mál skuli ekki koma fram nú þegar á þessu þingi, því að þörfin á endurskoðun þeirra l. er mjög rík. Þau eru löngu orðin úrelt og valda mikilli mismunun, sem fer eftir sjúkdómum, og hafa á þann hátt valdið mörgum sjúklingi miklum og óþörfum sársauka.



Herra forseti. Ég skal ekki á þessu stigi fjölyrða um það merkilega löggjafarmálefni, sem hér liggur fyrir. Ég vil aðeins leyfa mér að láta í ljós ánægju mína yfir því, að þetta frv. er hér fram komið. Ég skal játa, að mér hefur ekki unnizt tími til að lesa frv. þetta gaumgæfilega yfir, enda er hér um að ræða mikinn og ýtarlegan lagabálk. En ég þykist þó hafa séð það við fljótlegan yfirlestur frv., að það geymi ýmsar breyt. frá núgildandi löggjöf, – breytingar, sem horfa til bóta. Það þarf sjálfsagt ekki að eyða orðum að því hér, hversu þýðingarmikil löggjöf almannatryggingalöggjöfin er. Almannatryggingarnar eru nú viðurkenndar af öllum mjög mikilsverðar. Þær hafa veitt og veita öldruðu fólki og öryrkjum ómetanlegan stuðning. Jafnframt gegna þær nú orðið mjög þýðingarmiklu þjóðfélagslegu hlutverki, eins og hæstv. ráðh. kom inn á í sinni framsöguræðu. Það er m.a. ljóst, að vegna almannatrygginganna hefur sú breyt. á orðið hér á landi, að mikið af þeirri framfærslu, sem áður var nefnd fátækraframfærsla, hefur færzt yfir í tryggingaform og tryggingakerfi, og munu flestir eða ég hygg nær allir, sem til þekkja, ljúka upp einum munni um, að það hafi verið til mikilla bóta. Ég held þess vegna, að það blandist engum hugur um það nú, að með setningu l. um almannatryggingar eða alþýðutryggingar í öndverðu hafi merkilegt spor verið stigið. En sú löggjöf var, eins og kunnugt er, í öndverðu sett fyrir atbeina Alþfl. og Framsfl., eða samstjórn þeirra flokka átti á sínum tíma frumkvæði að þeirri löggjöf. Eins og eðlilegt var um frumsmíð, komu í ljós á þeirri löggjöf ýmsir annmarkar, sem úr þurfti að bæta. Það er þess vegna ofur eðlilegt og skiljanlegt, að það hafi smám saman þurft að gera ýmsar breyt. á þessari löggjöf, og það hefur líka verið gert. Löggjöfin hefur þannig smám saman verið löguð eftir breyttum þörfum og að fenginni reynslu. Ég hygg, að það megi segja um þær breyt., sem löggjöfin hefur þannig tekið, að þær hafi yfirleitt horft til bóta, en þó getur að sjálfsögðu orkað tvímælis um sumar þeirra. Og einkanlega gátu auðvitað á sínum tíma verið skiptar skoðanir um þá stefnubreytingu í þessum málum, sem átti sér stað, þegar horfið var frá því sjónarmiði, sem tryggingalöggjöfin var upphaflega byggð á, sem sé sjóðsmyndun, og að niðurjöfnunarkerfi. Ég skal hins vegar játa, að eins og tímarnir hafa breytzt og aðstæður eru allar nú og vegna þess, hve peningagengið hefur verið hér á hverfanda hveli, þá hefði verið erfitt að halda við hið upphaflega form um myndun sjóða. En þrátt fyrir það, að það hafi þannig getað verið skiptar skoðanir um þvílíkar breyt. í þessum efnum, þá held ég, að það sé rétt hjá mér, að menn hafi hér á hv. Alþ. yfirleitt, oftast nær a.m.k., viljað styðja þær breyt. á almannatryggingalögunum, sem til bóta hafa miðað og stefnt hafa í þá átt að gera almannatryggingakerfið fullkomnara en þat var áður. Ég skal ekki á þessu stigi fara út í það að ræða um einstakar breyt. í þessu frv., en eins og ég sagði áðan, sýnist mér við lauslegan og fljótlegan yfirlestur þess, að þar sé um að ræða ýmsar breytingar, sumar meiri háttar, aðrar ef til vill minni háttar, sem til bóta horfa. Að vísu er það svo, að það má segja, að sumar þær meginbreyt., sem felast í þessu frv. miðað við heildarlöggjöfina áður, eru þegar komnar í lög og hafa verið settar í lög á þessu eða á síðustu alþingum, eins og hæstv. félmrh. gerði grein fyrir, svo sem afnám skerðingarákvæðisins og afnám skiptingar landsins í mismunandi verðlagssvæði, en þessar breyt. eru teknar upp í þetta frv., og þessu frv. er ætlað þar með að staðfesta þær. Ég álít, að þær breyt. hafi báðar miðað í rétta átt, og kom það fram af hálfu Framsfl., þegar þau mál voru hér til umræðu á sínum tíma, að ég hygg. Um aðrar þær meginbreytingar, sem þetta frv. hefur að geyma, eins og þá að breyta hinum sérstöku lífeyrissjóðum, sem löggildingu hafa fengið, í viðbótarsjóði við almannatryggingarnar, þá er það að segja, að ég held, að sú breyt. sé tvímælalaust til bóta, enda hefur verið horfið að því á allra síðustu árum, að sú löggjöf, sem þá hefur verið sett um sérstaka viðbótarsjóði, eins og t.d. um lífeyrissjóð togarasjómanna og undirmanna á farskipum, hefur verið við það miðuð, að þar væri um að ræða viðbótartryggingu. Ég hygg sem sagt, að sú breyt. sé til bóta. Hins vegar vildi ég leyfa mér í því sambandi að vara við ótímabærri bjartsýni um það, að þessi breyt., sem þarna er gerð, muni leiða til verulegs sparnaðar á 18. gr. fjárlaga. Að sjálfsögðu mun það sýna sig seinna meir, hvort það verður eða ekki, en vissulega má orða það, að það gæti komið frekar til mála að stöðva eitthvað þá þróun, sem þar hefur átt sér stað, eftir að þessi breyt. hefur verið gerð á almannatryggingalögunum. Ég tek alveg undir það, sem hv, síðasti ræðumaður sagði um fjölskyldubæturnar, að ég tel þá breyt., sem þar er fyrirhuguð um að láta þær ná til allra barna, vera til hins betra, og sömuleiðis tek ég alveg undir það, sem sagt var um þá hækkun, sem ráðgerð er á fæðingarstyrk og ekkjulífeyri, og sömuleiðis finnst mér sú breyt., sem gerð er varðandi slysapeninga og sjúkradagpeninga, til bóta, og eins það fyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir að tekið sé upp á greiðslu eða útborgun dánarbóta. Það er að sjálfsögðu svo, að þegar um svona umfangsmikinn lagabálk er að tefla, þá geta verið í honum ýmis atriði, sem tvímælis geta orkað, og það er þess vegna sjálfsagt, að þetta frv. sé gaumgæfilega athugað í þeirri n., sem það fær til meðferðar, og að þeirri athugun lokinni liggur að sjálfsögðu ljósar fyrir um einstök atriði í sambandi við þetta mál, og skal ég ekki fara lengra út í þá sálma að ræða einstök atriði frv., og vildi aðeins, eins og ég drap á í upphafi máls míns, láta fram koma þá afstöðu við 1. umr. málsins, að Framsfl. er fylgjandi þeim breyt. á almannatryggingalögunum, sem til bóta horfa. Það hefur hann verið að undanförnu og hefur, eins og ég áðan drap á, tekið undir þær breyt., sem í þá átt hafa stefnt. Að sjálfsögðu hefur stundum komið fyrir, að skoðanir hafa verið skiptar um það, hvort nógu langt hefur verið gengið. Þar geta menn haft um eitthvað mismunandi sjónarmið, en auk þess hlýtur svo hin hliðin að koma til greina, spurningin um það, hvað getan leyfir. En um leið og ég læt þetta koma fram hér, að við munum fylgja í höfuðatriðum þeim breyt., sem hér er lagt til að gerðar séu á almannatryggingalögunum, og um leið og ég minni á það og undirstrika, að það hefur vissulega ekki staðið á framsóknarmönnum í þessu efni og ekki á stjórnarandstöðunni yfirleitt, að ég held, vek ég athygli á því, að það hefur talsvert borið á því að undanförnu, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi alveg sérstaklega fært sér og sinni stjórnarstefnu til gildis þær breyt. á almannatryggingalögunum, sem gerðar hafa verið á þessu stjórnartímabili og fyrirhugaðar eru. Og ekki á það hvað sízt við um flokk hæstv. félmrh. Þegar maður les þær hástemmdu lýsingar, gæti maður álítið, að þar hefði verið við ákaflega ramman reip að draga, það hefði kostað mikil átök og mikla baráttu á þessum undanförnu þingum, á þessu núv. stjórnartímabili, að koma þessum breyt. fram. En sannleikurinn er sá, eins og ég hef þegar drepið á, að það má segja, að endurbætur þær á tryggingalöggjöfinni, sem gerðar hafa verið á þessu tímabili, hafi vissulega ekki verið neitt sérmál núv. hæstv. ríkisstj., heldur hafa, að ég held, allir þingflokkar stutt þau mál. Og ég bendi líka í því sambandi á það, að yfirleitt hafa þau frv., sem um þessi efni hafa fjallað, verið undirbúin af n., að vísu stjórnskipaðri, en þó n., sem í hafa átt sæti menn með ólíkar stjórnmálaskoðanir. Þegar á þetta er litið, þá held ég, að það sé að vísu skiljanlegt og kannske afsakanlegt, þó að menn vilji eigna sér slíkar fjaðrir til þess að skreyta sig með. En ég held, að það verði naumast með réttu lagi gert, nema þá að láta fylgja með alla söguna, þ.e. að allir hafi stutt þessi mál. Og það er að mínu viti til sóma fyrir Alþingi Íslendinga og fyrir okkur alla, sem hér sitjum, að við höfum yfirleitt getað átt samleið í þessum málefnum, sem eru vissulega góð málefni. Það er út af fyrir sig, eins og komið er, skiljanlegt, að gildistaka þessara laga sé miðuð við næstu áramót, þar sem ekki hefur verið gert ráð fyrir fjáröflun eða útgjöldum í fjárl. til þess að mæta þeirri útgjaldaaukningu, sem stafar af samþykkt þessara laga. Við því er náttúrlega ekkert að gera, úr því sem komið er. Ég verð þó að segja það, að ég hefði talið æskilegra, að það hefði verið gert ráð fyrir þessu í fjárl. fyrir yfirstandandi ár. Það hefði verið auðvelt vegna þess, að ég hygg, að endurskoðun þessara l. hafi verið það langt komið á því tímabili, þegar fjárlfrv. var undirbúið, að það hefði þá mátt gera sér grein fyrir því, hver útgjöld þar af mundu stafa, og einmitt þess vegna verið hægt að gera ráð fyrir þessum útgjaldapósti í fjárl. og gera ráðstafanir til þess að afla tekna á móti. Þá hefði mátt láta þessar réttarbætur, sem í þessu frv. felast, öðlast gildi þegar í stað. Það hefði verið réttara að mínum dómi. En úr því sem komið er, þá skal ekki um það fengizt.



Herra forseti. Ég þarf ekki mörgu að svara þeim hv. þm., sem hér hafa tekið til máls um frv., því að höfuðefnið í ræðum þeirra beggja var það að fara viðurkenningarorðum um frv. í heild sinni. Og þó að einstök atriði megi náttúrlega ævinlega deila um, þá var viðurkennt af þeim báðum, að heildarstefnan, sem í frv. kæmi fram, sé rétt og málið gott og þarft. Hv. 9. þm. Reykv. byrjaði sitt mál á því að láta í ljós óánægju sina, verð ég að segja þó, yfir því, að sú n., sem með málið fór, hafi verið stjórnskipuð, en ekki þingkjörin, og taldi, að það væri næstum því að segja alveg öruggt, að verk þannig skipaðrar n. hlyti að vera lakara en þingskipaðrar n., sem hefði fengið málið til meðferðar. Ég er honum alls ekki sammála um þetta. Ég held, að það, sem á mestu velti í þessu sambandi, sé það, að þarna komi fram þekking á þeim málum, sem um er fjallað, og vilji til þess að leysa þau á þann skynsamlegasta hátt, sem fyrir hendi er. Ég er ekki í vafa um það, að ef kosið hefði verið í n. eftir pólitískum styrkleika flokkanna hér á Alþ., þá hefði ekki verið trygging fyrir því að fá jafnhæfa menn til starfa eins og hafa fengizt. Ég tel, að með þeim, sem um málið hafa fjallað, bæði ráðuneytisstjóranum í félmrn., forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins og formanni Sjúkrasamlags Reykjavíkur og tveimur konum, sem gerþekkja það verkefni, sem hér liggur fyrir, þá sé það ein sú sterkasta samsetning á n., sem hægt sé að hugsa sér, ég hef enga ástæðu til þess að ætla, að málinu hefði verið betur ráðið til lykta, þó að n. hefði verið kosin eftir pólitískum línum hér á hv. Alþ. Það má náttúrlega segja, að þar standi fullyrðing á móti fullyrðingu, en ég held þó, að þarna hafi komið fram í starfi n. þeir beztu kraftar, sem völ var á til þess að leysa málið. Og til viðbótar má svo geta þess, að þarna áttu líka hlut að tryggingafræðingur Tryggingastofnunar ríkisins, Guðjón Hansen, sem var með n. alla tíð og hefur reynzt mjög þarfur maður og mjög fróður um alla þá hluti, sem hér koma til greina. Loks má geta þess, til þess að öllu sé til skila haldið, að með n. starfaði að einum málaflokki fulltrúi atvinnurekenda, framkvæmdastjóri þess félagsskapar, sem ekki var talið óeðlilegt og raunar sjálfsagt, þar sem atvinnurekendur greiða allan kostnaðinn við slysatryggingastarfsemina, og þess vegna ekki óeðlilegt, að hann kæmi þar að. En ég tel, að með þessu fólki öllu hafi verið gerð tilraun til þess að fá þann bezta árangur, sem hægt var í málinu. Þá minntist hv. sami þm., hv. 9. landsk., á ýmislegt í frv., sem hann taldi til mikilla bóta, eins og raunar báðir hv. þm. gerðu, sem til máls tóku, en svo minntist hann á nokkur atriði, sem hann felldi sig þó ekki við. Stærsta atriðið, sem hann minntist á, var það, að bótagreiðslur almannatrygginganna væru ekki vel tryggðar, eða m.ö.o., að það væri á hverjum tíma ekki tryggt, að bótagreiðslurnar til bótaþeganna hefðu sama verðgildi. Út af þessu skal ég aðeins segja það, eins og raunar kom fra,m í ræðu hv. 3. þm. Norðurl, v., að þegar horfið var frá því að safna í sjóði, eins og upphaflega var gert, og faríð inn á þá braut, sem nú er, að jafna niður eða greiða allar bæturnar jafnóðum og þær falla til greiðslu, þá er ekki eins hættulegt, að hér séu ekki verðtryggðar upphæðir, eins og annars mundi hafa verið, enda sýnir það sig, að bara á síðustu tveim árum hafa farið fram mjög verulegar hækkanir á bótagreiðslunum í hlutfalli við þær hækkanir, sem opinberir starfsmenn hafa fengið á sín laun á þessu tímabili. Í fyrra skiptið voru með l.. nr. 95 1961 hækkaðar bæturnar um 13.8% frá 1. júlí 1961 að telja og um 4% í viðbót 1. júní 1962. En í síðara skiptið var hækkunin 7%, sem tók gildi frá 1. júní 1962, en að vísu tók einnig til elli- og örorkulífeyrisins, vegna þess að þessi endurskoðun, sem hér liggur fyrir, stóð þá yfir. M.ö.o.: það hefur verið regla að leitast við að hafa bæturnar eða bótagreiðslurnar með svipuðu álagi og laun opinberra starfsmanna hafa fengið. Það er að vísu ekki verðtrygging í þeim skilningi, sem hv. ræðumaður vildi vera láta, en það er þó, að mér finnst, komin á það nokkurs konar hefð, að bótagreiðslurnar hækki svipað og laun almennt í landinu hafa hækkað, eða verðlagið skulum við kannske heldur segja - í landinu hefur hækkað. Þá minntist hv. þm. á, að fjölskyldubætur og barnalífeyrir hefðu lækkað samkv. frv. Það er að vísu rétt, að það má kalla það lækkun. En það er í báðum tilfellunum þannig, að það eru teknar tölur, sem standa á heilu hundraði í staðinn fyrir eyri eða brot úr eyri áður. Barnalífeyririnn lækkar um 10.11 kr. samkv. frv., en hann var áður, að ég ætla, 710.11 kr., en er nú færður niður í 700 kr. á mánuði. Og að tala um það sem hækkun eða lækkun í þessu sambandi finnst mér ekki koma til mála, heldur lagfæringu til þess að hafa betri tölur að reikna með. Kannske munar eitthvað um þetta, en ég tel, að það sé svo lítið, að það þurfi ekki að taka með í reikninginn, og það er þá til athugunar fyrir þá hv. n., sem fær þetta til meðferðar, að breyta þessu og taka upp greiðsluna í aurum, eins og áður var, ef menn vilja það heldur og telja það skipta máli. Þá gat hv. þm. þess líka, að mæðralaunin til konu með eitt barn séu felld niður. Það er rétt að forminu til, að mæðralaunin eru felld niður. En það koma aðrar bætur þar í staðinn, þannig að útkoman, sem hún fær út úr þessu, hækkar á hverjum mánuði um 100 kr., eða um ca. 12%, þannig að heildarbæturnar, sem greiddar eru, verða á ári 12% hærri en þær eru nú með því fyrirkomulagi, sem hér er lagt til að haft verði. En að þetta er gert svona að till. n., kemur af því, að árið 1953, þegar tekið var að greiða fjölskyldubætur með 2. og 3. barni í fjölskyldu, komu fram kröfur um það, að fjölskyldubætur til einstæðra mæðra yrðu líka teknar upp. Alþ. féllst á þetta, en ekki sem fjölskyldubætur, heldur voru það kölluð mæðralaun, þannig að raunverulega voru komnar á með þeirri samþykkt Alþingis, sem gerð var 1953, fjölskyldubætur handa barni einstæðra mæðra, en bara kallaðar öðru nafni. Ég hygg, að það sé þetta, sem hafi vakað fyrir n., en ekki það að vilja skerða hlut þessara aðila, og síður en svo, því að eins og ég sagði hækka bæturnar um 12% til þeirra, hvaða nafni sem þær eru kallaðar, svo að það er út af fyrir sig engin tekjusvipting eða lækkun í bótum, heldur þvert á móti. Ég skal almennt um frv. segja það, að það er flutt alveg óbreytt eins og n. lagði til að það yrði, og rn. hefur ekki breytt í því einum stafkrók, enda átt náttúrlega nokkurn hlut að samningunni, þar sem ráðuneytisstjórinn var með í því. En sjálfsagt eru þessi atriði, bæði þessar krónur af barnalífeyrinum og fjölskyldubótunum og þessi niðurfelling að formi til á mæðralaunum einstæðra mæðra með eitt barn, þannig, að það kemur náttúrlega vei til athugunar að rannsaka, hvort það er æskilegt eða nauðsynlegt að lagfæra það. Og ég hef síður en svo á móti því, að tilfærslur verði á þessu gerðar, sem ekki skerða megintilgang frv. og eru heldur til bóta en hitt. Þá minntist hv. þm. á ríkisframfærsluna, og það er alveg rétt, hún var til athugunar í n. Hún er orðin á eftir tímanum, og það er þörf á að breyta henni. En n. treysti sér ekki til þess að athuguðu máli, og hún lagði þess vegna til, að ríkisframfærslan héldist óbreytt um sinn, eins og það er orðað í grg., en væntir þess, að á þessum málum reynist innan skamms unnt að finna viðunandi lausn. Og ég er þessu sammála. Það er þörf á að breyta ríkisframfærslunni í verulegum atriðum, og það mál verður þá til athugunar síðar hjá þeim, sem um það kunna að fjalla eða eiga að fjalla. Hv. 3. þm. Norðurl. v. fór viðurkennandi orðum um frv., og ég er honum þakklátur fyrir það. En annars fór hann nokkuð út í það að ræða flokkslega afstöðu til málsins fyrr og siðar, og ég get ekki komizt hjá því að svara því með nokkrum orðum, vegna þess að mér fannst hann finna Alþfl. það til foráttu, að hann hefði eignað sér heiður af málinu, sem honum bæri ekki, heldur hefðu aðrir flokkar tekið undir það. Og að sumu leyti get ég á það fallizt, að það hafi verið gert, sérstaklega nú upp á síðkastið, því að það er nú svo komið, sem betur fer, að nú vilja allir Lilju kveðið hafa. Lögin hafa fengið þann hljómgrunn og sú starfsemi, sem á þeim er byggð, hefur fengið þann hljómgrunn, að nú vill enginn flokkur andmæla því, sem til bóta horfir í þessu máli. En þetta hefur sannarlega ekki alltaf verið tilfellið og langt frá því. Ég held, að ég fari þar með rétt mál, og það er ekki til þess að mikla Alþfl. sérstaklega, en bara til þess, að það komi fram, að Alþfl. átti frumkvæðið að þessum l. í upphafi. Hann hefur líka átt frumkvæðið að ýmsum breyt., sem á hafa verið gerðar, og sumum þeim mikilvægustu. Stundum hefur Framsfl. fylgt þessum málum fram, en stundum hefur hann líka ekki gert það, og er þar skemmst að minnast höfuðbreytingarinnar, sem gerð var 1945, þegar megnið af flokknum eða næstum því allir sátu hjá við atkvgr. um málið, treystust ekki til þess að fylgja því. Ég segi þetta ekki til þess að fara að deila hér við einn eða neinn um það, hverjum beri að þakka framgang þessara mála. Það hafa upp á síðkastið allir flokkar staðið að þeim aðalbreytingum, sem gerðar hafa verið, og ég er út af fyrir sig þakklátur fyrir það, en afstaða flokkanna til þessara mála hefur ekki alltaf verið sú.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir; var flutt í hv. Nd. og hefur gengið í gegnum hana. Það var flutt þar samkv, ósk stjórnar Utanverðunesslegats, en efni þess er það, eins og frv. hefur verið samþ. í Nd., að stjórn Utanverðunesslegats heimilast að selja ábúanda hálfa jörðina Utanverðunes í Rípurhreppi, enda verði hún gerð að ættaróðali, og enn fremur er svo heimilað að selja hinn hluta jarðarinnar. Ég vildi aðeins leyfa mér að benda á, áður en málið fer til n. hér í þessari hv. d., að stjórn legatsins óskaði eftir því, að söluheimildin yrði ekki bundin við ábúanda, eða eins og segir í bréfi legatsstjórnarinnar, með leyfi hæstv. forseta: „Legatsstjórnin telur eftir atvikum mjög æskilegt, að söluheimildin verði eigi eingöngu bundin við núv. leigutaka, heldur hafi hún óbundnar hendur um að leita kauptilboða og sölu í samræmi við það.“ Þegar frv. var flutt í hv. Nd., var það á þá lund, að söluheimildin á þeirri hálflendu, sem hér er um að ræða, var bundin við ábúanda, en í meðferð Nd. var því skilyrði bætt víð, að jörðin yrði þá um leið gerð að ættaróðali. Heima fyrir í hreppnum er ágreiningur um þetta mál. Að vísu geta allir hreppsnefndarmenn fallizt á það, að það sé eðlilegt, eins og nú er komið, að leyfð sé sala á jörðinni, og legatsstjórnin hefur fallizt á það fyrir sitt leyti og telur, að tilgangi legatsins sé hægt að ná, eins þótt jörðin sé seld. En ágreiningurinn innan hreppsnefndarinnar er um það, að meiri hluti hreppsnefndarinnar vantreystir því, að sá, sem telst nú hafa ábúð á jörðinni, muni búa á jörðinni í raun og veru og hafa þar ábúð til frambúðar, og hefur hreppsnefndin eða meiri hl. hennar bent á, að sá aðili hafi aðra jörð í þessum hreppi, þá, sem hann nú hafi byggt upp, en a.m.k. 2 s.l. ár hafi hann þrátt fyrir það átt að mestu heima á Sauðárkróki. Það er skiljanlegt, að hreppsnefndin telji æskilegt, að þessi jörð haldist í raunverulegri ábúð, og telji það æskilegt, ef hún er seld, að þá sé reynt að tryggja um leið, að sá, sem kaupir, búi á jörðinni, sem er talin að ýmsu leyti góð jörð og hlunnindajörð. Af þessum sökum vildi ég beina því alveg sérstaklega til þeirrar n., sem fær þetta frv. til meðferðar, sem væntanlega verður hv. landbn., að hún kynni sér þetta málefni rækilega, kynni sér, hvort ekki er rétt, sem hreppsnefnd segir um þetta, og athugi þá af því tilefni, hvort ekki sé rétt að breyta frv, í það horf, sem stjórn legatsins upphaflega óskaði eftir, að það væri um söluheimild að ræða fyrir stjórn legatsins, sem ekki á neinn hátt væri bundin sérstaklega við ábúanda. En þó að ábúandi kunni að lögum að hafa kauprétt á jörðinni, þá gætu auðvitað lög, sem sett eru sérstaklega um söluna, gert þar undantekningu frá. Eða ef það ekki fæst, hvort það væri þá ekki hægt að setja í þetta frv. einhvern varnagla, sem miðar að því, þar sem t.d. svo væri fyrir mælt, að salan væri því aðeins heimil, að líkur væru til þess, að ábúð héldist á jörðinni. Mér er að vísu, ljóst, að það er erfitt að setja svona ákvæði í lögin, en ég held þó, að slíkur varnagli gæti verið til leiðbeiningar fyrir stjórn legatsins og hún gæti þá líka haft eitthvað við að styðjast í þessu máli. Þó að ég sé þeirrar skoðunar, að það beri að sjálfsögðu að fara varlega í því að raska við fornum gjafabréfum og eigi að fara varlega í því að selja svona jarðir, þá held ég, að það verði ekki komizt fram hjá því að taka tillit til breyttra aðstæðna og verði ekki komizt hjá því eftir atvikum að leyfa sölu á slíkum jörðum. Og ég hef í sjálfu sér ekki sérstakar aths. við það að gera, að stjórn legatsins sé veitt söluheimild, en ég vil aðeins leggja enn áherzlu á, að þetta mál sé rækilega athugað, þar sem svona stendur á og þetta er ágreiningsmál þar heima fyrir, og ég hygg ekki venjulegt að gera slíkar ráðstafanir í andstöðu við hreppsnefnd eða meiri hl, hreppsn. Það er náttúrlega aðeins formsatriði, en ekki þannig, að það skipti máli, en þó hefði mér þótt vel á því fara, að það hefði verið leitað umsagnar hreppsnefndar Hólahrepps um þetta mál, áður en það hefði verið afgreitt, því að þetta legat, sem þarna er um að ræða, á þó fyrst og fremst að vera til styrktar - eða átti að vera - börnum í Hólahreppi og því a.m.k. formlega séð ekki óeðlilegt, að þeim þar væri leyft að tjá sig um það, hvort þeir hefðu nokkuð við að athuga þessa breyt. á þessum eignastofni þessa legats. En það er auðvitað ekki loku fyrir það skotið, að það geti síðar meir haft æðimikla þýðingu fyrir þá hlutaðeigandi aðila, sem eiga að njóta arðs af þessari eign, hvort hún er seld nú eða hvort hún verður seld 100 árum síðar. En ég bendi aðeins á þetta. Og svo vil ég að lokum segja það, að ábúandi sá, sem hér er um að ræða, sem hefur óskað eftir að fá jörðina keypta, hann hefur nú ábúð á henni, þ.e.a.s. hann nytjar hana. Ég vil út af fyrir sig - ekki neitt sérstaklega mæla gegn þeim manni, en bendi aðeins á þessar ástæður, sem hreppsnefnd hefur bent á, en ég get ekki séð, að honum séu nein vandkvæði gerð, þó að þessari sölu sé ekkí svo sérstaklega hraðað. Ég get ekki séð, að það liggi neitt sérstaklega á í þessu máli, þannig að ég held, að það sé affarasælast, að þetta mál sé athugað vel og athugað, hvort ekki sé hægt að sætta alla aðila, sem þarna eiga hlut að máli, þannig að það geti orðið samkomulag um lausn þessa máls. Þetta vildi ég biðja landbn., sem væntanlega fær málið til meðferðar, að athuga.