Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér er ánægja að vera frsm. hv. utanrmn. í þessu máli. Það náðist full samstaða og nm. eru allir sammála um að mæla með samþykkt þáltill. Með samþykkt þáltill. og staðfestingu samkomulagsins í báðum löndunum, Íslandi og Noregi, ætti full eining að ríkja með Íslendingum og Norðmönnum um hagnýtingu hafsins og hafsbotnsins milli Íslands og Jan Mayen. Á þessu svæði hafa Íslendingar frá upphafi talið sig eiga réttinda að gæta og kemur það t. d. glöggt fram í bréfi Jóns Þorlákssonar forsrh. 27. júlí 1927 til utanrrn. í Kaupmannahöfn, þar sem þess er óskað að sérstaklega sé tekið fram að Ísland sem næsti nágranni Jan Mayen eigi hagsmuna að gæta varðandi eyjuna. Í því bréfi er nefnt að þangað hafi verið sóttur rekaviður og veðurþjónusta þar skipti Ísland miklu. Síðan áfram orðrétt: „En að því leyti sem til greina gæti komið að nota eyjuna í öðru skyni óski ríkisstjórn Íslands að áskilja íslenskum ríkisborgurum jafnan rétt við borgara hvaða annars ríkis sem er.“ Í samkomulagi milli Íslands og Noregs um fiskveiði- og landgrunnsmál, sem gert var í Osló hinn 10. maí 1980, eru réttindi Íslands viðurkennd bæði í inngangi samkomulagsins og ýmsum greinum þess. En Íslendingar hafa í samræmi við yfirlýsinguna í bréfi forsrh. frá 1927 ætíð leitast við að gæta þess, að réttindi þeirra væru a. m. k. ekki minni en nokkurra annarra. Með því samkomulagi sem hér liggur nú fyrir til staðfestingar styrkjast enn þessi sjónarmið og því væri ánægjulegt ef Alþingi gæti nú sameinast um að tryggja enn frekar íslenska hagsmuni á þessu hafsvæði um alla framtíð með einróma samþykkt þáltill. Ég vil sérstaklega vekja athygli hv. þm. á því sem í nál. segir, með leyfi forseta: „Nefndin fjallaði sérstaklega um mengunarvarnir, en um þær er m. a. fjallað í 9. gr. samkomulagsins, auk þess sem ákvæði um þau efni í samkomulaginu frá 1980 gilda áfram.“ Hæstv. utanrrh. komst svo að orði í framsögu fyrir þáltill. hér á Alþingi: „Telji annar aðilinn að reglur hins um öryggisráðstafanir og umhverfisvernd veiti ekki nægilega vernd má að undangengnum viðræðum vísa málinu til sáttanefndar. Ekki skal hefja eða halda áfram rannsóknum eða vinnslu á svæðinu fyrr en tillögur sáttanefndarinnar liggja fyrir, nema brýn þörf krefji, þ. e. ekki nema óhjákvæmilegra aðgerða sé þörf, t. d. til að fyrirbyggja enn alvarlegri mengunarhættu. Samkv. 9. gr. samningsins hafa íslensk stjórnvöld heimild til að stöðva framkvæmdir á svæðinu ef þær stofna lífríki hafsins í hættu. Í vinsamlegum samskiptum grannríkja er slíkt tryggingarákvæði vitnisburður um að hvorugur aðilinn mun standa að framkvæmdum sem hinn er andvígur.“ Herra forseti. Það er afar ánægjulegt, að með því samkomulagi um sameign eða sameiginlega hagnýtingu, sem nú er komið á lokastig, hafa álitamál á sviði hafréttar í fyrsta sinn verið leyst með þessum hætti á grundvelli uppkastsins að hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Vonandi er að slík lausn geti orðið fordæmi fyrir aðra sem leysa þurfa erfið ágreiningsmál. Ég vona að alger samstaða megi takast með hv. þm. við afgreiðslu þessarar þáltill.



Herra forseti. Allshn. hefur fengið til meðferðar till. til þál. frá hv. 1. landsk. þm. ásamt fleiri þm. um ár aldraðra. Nefndin hefur fengið umsagnir um till. frá heilbr.- og trmrn. og Öldrunarráði Íslands og mælir með því að tillagan verði samþykkt með breytingum sem getið er á þskj. 198. Einn nm., hv. 8. landsk. þm., skrifar undir nál. með fyrirvara, þar sem hann taldi að réttara væri að formaður nefndarinnar yrði skipaður sérstaklega. Eins og allshn. varð sammála um tillgr. skal hún orðast svo: „Alþingi ályktar að tileinka árið 1982 málefnum aldraðra. Alþingi skal kjósa sjö manna nefnd til að vinna að framgangi þeirra og skal hún eiga samvinnu við stjórnskipaða nefnd, sem vinnur að lagasetningu um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða. Skulu þessir aðilar marka frambúðarstefnu í þessum málum og meta þá þörf, sem er á brýnum úrbótum í einstökum byggðarlögum eða fyrir landið í heild og að vinna að undirbúningi fjáröflunar og framkvæmda á þessu sviði. Sérstaklega skal lögð áhersla á samvinnu og þátttöku þeirra samtaka, sem láta sig mannúðar- og menningarmál varða. Í samræmi við ályktun þessa skal hin þingkjörna nefnd í samráði við sveitarstjórnir og hagsmunaaðila koma á fót undirnefndum til starfa innan landshluta kjördæma, heilsugæslusvæða eða einstakra sveitarfélaga.“ Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, hversu brýnt er að málefni aldraðra séu tekin föstum tökum. Raunar sýnir saga okkar og margir bókmenntalegir dýrgripir að sú hugsun er ekki ný, að það sé bæði gott og göfugt að láta sig varða hina öldruðu. Í Auðunar þætti vestfirska segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það er nú sagt einhverju sinni um vorið, að konungur býður Auðuni að vera með sér álengdar og kveðst mundu gera hann skutulsvein sinn og leggja til hans góða virðing. Auðunn segir: „Guð þakki yður, herra, sóma þann allan, er þér viljið til mín leggja, en hitt er mér í skapi, að fara út til Íslands.“ Konungur segir: „Þetta sýnist mér undarlega kosið.“ Auðunn mælti: „Eigi má ég það vita, herra,“ segir hann, „að ég hafi hér mikinn sóma með yður, en móðir mín troði stafkarlsstig úti á Íslandi, því að nú er lokið björg þeirri er ég lagði til, áður en ég færi af Íslandi.“ Konungur svarar: „Vel er mælt,“ segir hann, „og mannlega, og muntu verða giftumaður. Sá einn var svo hluturinn, að mér myndi eigi mislíka, að þú færir braut héðan, og ver nú með mér þar til er skip búast.“ Hann gerir svo.“ Marga aðra dýrgripi eigum við sem víkja að þessari sömu ræktarsemi. Ég vil nefna einnig til kvæði Guðmundar Friðjónssonar: Ekkjan við ána, en einnig mætti minna á mörg ljóð, ekki síst þau ljóð sem skáld hafa ort til mæðra sinna og eru meðal mestu dýrgripa íslenskrar tungu. Í þessu ljóði segir, með leyfi hæstv. forseta. „Sem vefstóll úti í horni hún var hin hinstu ár, sem voðinni er sviptur, af ryki og elli grár. En brýr og kinnar voru sem bókfell margra alda, þær birtu langa sögu um marga daga og kalda. Um héraðsbrest ei getur, þó hrökkvi sprek í tvennt, er hríðarbylur geisar. Það liggur gleymt og fennt. Og eins er lítill tregi og engin sorg á ferðum, þó ekkja falli í valinn með sjötíu ár á herðum.“ Það, sem við leggjum til, herra forseti, er að sinna þessu fólki, sem sver sig í ætt við ekkjuna við ána, að það megi eiga gott ævikvöld og við helgum því árið 1982.



Herra forseti. Fjvn. hefur fjallað um fjárlagafrv. milli 2. og 3. umr. og leggur sameiginlega fram brtt. á þsk j. 243 varðandi ýmsa útgjaldaliði svo og 6. gr. frv., þ. e. heimildagrein. Auk þess flytur meiri hl. n. brtt. við 5. gr. og tekjuhlið frv. á þskj. 247. 1. till., sem nefndin flytur sameiginlega, er varðandi æðstu stjórn ríkisins, þ. e. embætti forseta Íslands, vegna endurbóta og viðhalds á húsinu nr. 72 við Laufásveg, en þetta hús gáfu hjónin Sigurliði Kristjánsson og Helga Jónsdóttir ríkinu í því skyni að það yrði höfuðborgarsetur forseta Íslands og að öðrum kosti aðsetur erlendra gesta ríkisstj. svo sem þjóðhöfðingja. Er lagt til að þessi liður hækki um 350 þús. kr. Þá er forsrn.: Þjóðgarðurinn á Þingvöllum og Þingvallanefnd. Liðurinn viðhald hækki um 200 þús. kr. vegna kostnaðar við endurbætur, þ. e. einangrun á Þingvallabænum. Menntmrn.: Háskóli Íslands. Liðurinn hækkar um 3 millj. kr. Þar af hækka laun um 1 millj. 895 þús. kr. og önnur rekstrargjöld um 1 millj. 105 þús. kr. Í þessum tillögum er gert ráð fyrir nokkrum nýjum stöðugildum við Háskólann. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi: Önnur rekstrargjöld. Liðurinn hækkar um 100 þús. kr. vegna bókmenntakynningar í Bandaríkjunum á næsta sumri. Þá er nýr liður: Framhaldsskólinn í Neskaupstað. Gjaldfærður stofnkostnaður 700 þús. kr., en niður fellur undir liðnum Grunnskólar Gagnfræðaskólinn í Neskaupstað 700 þús. kr. Hér er einungis um að ræða tilfærslu á fjárveitingu til þessa skóla. Iðnskólar almennt hækka um 500 þús. kr., gjaldfærður stofnkostnaður. Í sundurliðun hækkar Iðnskólinn í Reykjavík um þessa sömu upphæð, en hér er um að ræða fjárveitingu til endurbóta á mötuneytisaðstöðu í skólanum. Liðurinn Tónlistarfræðsla: Aðrir tónlistarskólar. Laun hækka þar um 1 millj. kr. til að bætt verði greiðslustaða ríkissjóðs gagnvart þessum skólum. Samvinnuskólinn: Laun hækka um 50 þús. kr., þar sem í frv. hefur verið gert ráð fyrir lægri tölu nemenda en reyndin verður. Liðirnir Grunnskólar í hinum ýmsu fræðsluumdæmum úti á landi hækka samtals um 1 millj. kr. vegna kostnaðar við akstur skólabarna. Er með þessari till. ætlunin að bæta greiðslustöðu ríkissjóðs gagnvart grunnskólunum. Stofnanir afbrigðilegra barna: Liðurinn hækkar um 1 027 200 kr. Það er í fyrsta lagi Öskjuhlíðarskóli, en þar hækka launin um 99.400 kr. og önnur rekstrargjöld um 250 þús. kr. Þjálfunarskólar: Laun hækka við Lyngás um 55.200 kr. á geðdeild Barnaspítala Hringsins um 31.100 kr., á Kópavogshæli um 427 þús. kr., hjá Sólborgu um 128.600 kr. og að Skálatúni um 35.900 kr. Þá er rétt að geta þess varðandi málefni Félagsstofnunar stúdenta, að gert er ráð fyrir að stofnuninni sé heimilt að taka lán að upphæð allt að 3.6 millj. kr. á næsta ári til endurbóta á Nýja Garði á þeim grundvelli að lánið verði endurgreitt með framlögum á fjárlögum á hliðstæðan hátt og gert hefur verið varðandi Gamla Garð. Þá er till. um nýjan lið: Safngripaviðgerðir, námsvistargjöld 200 þús. kr. Hér er um að ræða greiðslu á námsvistargjöldum fyrir fjóra Íslendinga sem stunda nám í viðgerðum á safngripum í Kaupmannahöfn. Liðurinn Náttúruverndarráð: Launaliður, hækkar um 10 þús. kr. hjá Þjóðgarðinum í Skaftafelli. Íslenska tónverkamiðstöðin hækkun um 100 þús. kr. og liðurinn verður þá 150 þús. kr. Liðurinn Félagsheimilasjóður hækkar um 3 millj. 145 þús. kr. þar sem fallið hefur verið frá skerðingu á framlagi til sjóðsins. Ólympíunefnd: Liðurinn er hækkaður um 25 þús. kr. og verður 100 þús. kr. Liðurinn Eyðing vargfugls hækkar um 15 þús. kr. og verður 30 þús. kr. Þá hefur fallið niður úr prentun ein tillaga frá nefndinni á liðnum ýmislegt hjá menntmrn. og verður flutt um það till. Það er Minningarstofa séra Bjarna Þorsteinssonar, Siglufirði, stofnkostnaður 85 þús. kr. Er gert ráð fyrir að þetta sé fyrri greiðslan af tveimur. Aðalskrifstofa í utanrrn.: Inn í textann Kvikmyndir fyrir sendiráð til landkynningar bætist orðið „myndbönd“ og verði: Kvikmyndir og myndbönd fyrir sendiráð til landkynningar. Það hækki um 39.800 kr. og verði 100 þús. kr. Á landbrn. hækkar Búnaðarfélag Íslands þar sem kemur inn nýr liður: Hlunnindaráðunautur í hálfu stöðugildi 75 þús. kr. Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Þar hækkar liðurinn Stóra-Ármót um 140 þús. kr., en þar er um að ræða laun tilraunastjóra samkv. lögum sem sett hafa verið um þessa tilraunastöð. Á liðnum Veiðimálaskrifstofan hækka önnur rekstrargjöld um 100 þús. kr. til könnunar á úthafsveiðum á laxi. Liðurinn Stofnlánadeild landbúnaðarins, vegna Lífeyrissjóðs bænda, hækkar um 1.5 millj. kr. Í frv. er gert ráð fyrir skerðingu á framlagi til Stofnlánadeildar landbúnaðarins, en ekki er ætlunin að sú skerðing nái til framlags til Lífeyrissjóðs bænda sem er hluti af framlaginu til Stofnlánadeildarinnar, og því er þessi till. flutt um hækkun liðarins um 1.5 millj. kr. Framlög samkv. jarðræktarlögum hækka um 2 millj. kr., liðurinn verður þá 48 295 200 kr. Liðurinn Til búfjárræktar hækkar um 200 þús. kr. og verður 5 547 800 kr. Búnaðarsamband Austur-Skaftafellssýslu hækkar um 26.600 kr. og verður 50 þús. kr. Á Bændaskólanum á Hólum hækka önnur rekstrargjöld um 200 þús. kr. og einnig gjaldfærður stofnkostnaður vegna hitaveitu um 200 þús. kr. Hjá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu kemur nýr liður: Dómhús í Reykjavík 100 þús. kr., til að greiða gatnagerðargjald af lóð undir dómhús í nýja miðbænum. Liðurinn Sýslumaður í Búðardal: Þar hækkar gjaldfærður stofnkostnaður um 400 þús. kr. vegna húsbyggingar. Landhelgisgæslan. Þar hækkar liðurinn um 714.800 kr., en sú breyting felst í fyrsta lagi í því, að laun lækka um 1.801.600 kr., önnur rekstrargjöld hækka um 2.042.200 kr. og gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 474.200 kr. með þessum breytingum felst að Ægir og Týr verði í rekstri í 10 mánuði, Óðinn í 5 mánuði og Þór í 6 mánuði, en fluggæslan verði eins og er í fjárlagafrv. Liðurinn Önnur rekstrargjöld hækkar vegna breyttra verðforsendna á olíu, en hækkunin á gjaldfærðum stofnkostnaði er ætluð til að kaupa ljósavél í Ægi, olíueyðslumæli o. fl. Liðurinn Bifreiðaeftirlit, önnur rekstrargjöld hækkar um 1.5 millj. kr., og liðurinn Almannavarnir ríkisins hækkar um 234 þús. kr. vegna Kröflu. Liðurinn Ríkisfangelsi hækkar um 2 millj. kr., þ. e. bygging ríkisfangelsis. Liðurinn Hið íslenska biblíufélag hækkar um 200 þús. kr. Dómprófastsembættið í Reykjavík hækkar um 15 þús. kr., og Tónskóli þjóðkirkjunnar hækkar um 130 þús. kr. vegna ráðningar lausráðins raddþjálfara. Liðurinn Kirkjubyggingasjóður hækkar um 420 þús. kr. og verður 820 þús. Annars vegar hækkar liðurinn um 320 þús. kr. vegna ákvæða um verðlagsbætur í lögum og hins vegar um 100 þús. kr. vegna sérstakrar skuldagreiðslu. Hjá félmrn. hækkar liðurinn Framkvæmd laga um aðstoð við þroskahefta um 1 millj. kr. og verður þá 7 millj. 174 þús. kr. Liðurinn Leigjendasamtökin hækkar um 20 þús. kr. og verður 40 þús. kr. Hjá heilbrrn. hækka laun á aðalskrifstofu um 150 þús. kr. vegna ráðningar tæknifræðings sem á að sjá um eftirlit með greiðslum á framlögum til viðhalds á sjúkrahúsum. Í sambandi við útgjöld vegna rekstrar sjúkrahúsa má geta þess, að unnið hefur verið að því að undanförnu að rekstur Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri verði ekki fjármagnaður með daggjöldum, heldur fari um greiðslur á sama hátt og um ríkisspítala. Þar sem lagaheimildar hefur ekki verið aflað getur ekki orðið af breytingum nú við afgreiðslu fjárlaga, en fjvn. mun vinna að frekari athugun þessa máls á næstunni. Landspítalinn hækkar um 4 millj. 614 þús. kr., þ. e. gjaldfærður stofnkostnaður, og verður 38 millj. 117 þús. kr. Á liðnum Landspítalinn, fjárfestingar verða þær aðalbreytingar frá því sem greinir á bls. 225 í fjárlagafrv., að hækkun verður á framlagi til byggingar geðdeildar um 3 millj. 109 þús. kr., framlag til barnaheimilis Sumargjafar hækkar um 685 þús. kr. - það var samþykkt áður við 2. umr. - og í stað liðarins K-bygging 1 millj. kr. kemur: Bygging vegna krabbameinslækninga 4 millj. kr Hér er um að ræða framlag til byrjunarframkvæmda við sérhæfða byggingu fyrir geislunar- og lyfjameðferð fyrir krabbameinssjúklinga, en heildarkostnaður við þær framkvæmdir er talinn nema 62.4 millj. kr. miðað við byggingarvísitölu 1100. Þá er tillaga um innbyrðis tilfærslu á stofnframlögum milli sjúkrastofnana á suðurlandi, en heildarútgjaldaupphæðin breytist ekki. Sjúkrahús og læknisbústaðir, viðhald samkv. lögum nr. 57/1978 hækkar um 12 millj. og er þá gert ráð fyrir að ríkissjóður greiði áfram 85% viðhaldskostnaðar í stað þess að gert var ráð fyrir 50% greiðslu í frv., en jafnframt er í annarri brtt., eins og ég áðan gat um, ætlað fjármagn til að ráða tæknimenntaðan mann hjá heilbrmrn. til að hafa eftirlit með greiðslukröfum. Heilsuverndarstöðvar, styrkur lækkar um 1 millj. kr. og verður 3 079 200 kr. Hjá fjmrn. hækkar styrktarfé og eftirlaun ýmissa embættismanna um 9 þús. kr. vegna eins einstaklings sem bætist við. Vegna launa og verðlagsmála, liður a. Laun: Þar er um að ræða hækkun um 25 millj. kr. vegna endurmats á útgjöldum vegna löggæslukostnaðar, þ. á. m. kostnaði við Rannsóknarlögreglu ríkisins. Og liður b. Til einstaklinga og samtaka: Þar lækkar liðurinn um 15 millj. kr. og verður 125 millj. Vegagerð ríkisins. Liðurinn hækkar um 26 millj. 930 þús. kr. og verður 593 millj. 330 þús. kr., en sérstök sundurliðun kemur fram í brtt. Heildarupphæðin nemur þá 2.2% af vergri þjóðarframleiðslu miðað við verðlagsforsendur frv. Hafnarframkvæmdir vegna skipaiðnaðar. Þar er nýr liður: Skipaverkstöð í Reykjavík 1.5 millj. kr. Ferðamálaráð: Til fyrirtækja og atvinnuvega hækkar um 1 millj. kr., verður 1 millj. 330 þús. kr., þar af 1 millj. til hlutafjárkaupa í Hótel Stykkishólmi. Iðnrn: Þar er nýr liður: Iðnráðgjafar 700 þús. kr. Orkustofnun: Önnur rekstrargjöld hækka um 1.5 millj. kr. Þar er um að ræða hækkun á framlagi til jarðhitarannsókna á háhitasvæðum og verður liðurinn þá alls 5 millj. kr. Liðurinn Hólsfjallabæir hækkar um 150 þús. kr. og liðurinn Setlagarannsóknir hækkar um 300 þús. kr. og verður 600 þús. kr. Þá er breyting á 1. gr. frv., lánabreytingum út, hlutafjárframlög, Alþjóðaframfarastofnunin 900 þús. kr. til að greiða framlag Íslands á fjórum árum í stað fimm eins og gert var ráð fyrir áður. Þá eru brtt. við 6. gr., heimildagrein. Þær eru birtar á síðustu blaðsíðum þskj. 243, á tveimur og hálfri síðu, og ég vísa til þeirra og tel óþarft að lesa þær upp orð fyrir orð. Þá er komið að till. meiri hl fjvn. á þskj. 247: Það er brtt. við 4. gr., Landnám ríkisins: Liðurinn Grænfóðurverksmiðjur lækkar um 450 þús. kr. Annars vegar er um að ræða hækkun um 300 þús. kr. á liðnum Vegna endurbóta á vélbúnaði Fóðuriðjunnar í Ólafsdal og hins vegar er fellt niður 750 þús. kr. framlag til Grænfóðurverksmiðjunnar í saltvík, Þingeyjarsýslu, en þess í stað er gert ráð fyrir að ríkið leggi til 3 millj. kr. í hlutafé í fyrirtækinu og sú upphæð greiðist af liðnum Hlutafjárframlög í 1. gr. Í B-hluta, 5. gr., eru flestar brtt. Þær eru flestar til samræmis við aðrar brtt. í A-hluta. Inn á Landhelgissjóð eru teknar greiðslur vegna kaupa á þyrlu sem keypt var á þessu ári. Þar er einnig um að ræða Sementsverksmiðju ríkisins. Lántaka hækkar á liðnum Fjárfestingar um 8 millj. í samræmi við lánsfjáráætlun. Þá hefur fallið niður ein tillaga, sem verður flutt síðar, um flugstöð í Keflavík vegna endurbóta á aðstöðu í eldhúsi. Það eru 800 þús. kr. í samræmi við lánsfjáráætlun. Hjá Rafmagnsveitum ríkisins hækkar liðurinn Tekin lán um 10 millj. kr. og fjárfestingar um sömu upphæð. Þessi liður féll niður við afgreiðslu fyrir 2. umr. Er þá komið að tillögum meiri hl. við tekjuhlið frv. Aðflutningsgjöld hækka um 6 millj. kr. vegna lagasetningar um gjöld á innfluttum húsum sem er til umr. nú á Alþingi, og í öðru lagi er gert ráð fyrir að laga verði sem nemur hálfu núverandi innflutningsgjaldi á sælgæti og kex frá 1. mars, eins og byggt er á í fjárlagafrv. Vaxtatekjur, fyrst og fremst vegna þinggjalda, eru hækkaðar um 8 millj. kr. Verði till. fjvn. og meiri hl. fjvn. samþykktar svo og tillögur samvn. samgm. varðandi framlög til flóabáta og vöruflutninga og till. menntmn. um heiðurslaun listamanna munu heildartekjur á fjárlögum ársins 1982 nema 7 milljörðum 967 millj. og 266 þús., en heildargjöld 7 milljörðum 908 millj. og 759 þús. kr. Rekstrarafgangur er þá 58 millj. 507 þús. kr. og að teknu tilliti til breytinga á lánahreyfingum nemur greiðsluafgangur 25 millj. 84 þús. kr.



Herra forseti. Samvn. samgm. hefur að venju fjallað um erindi þau sem Alþingi hafa borist um fjárframlög til stuðnings við rekstur flóabáta vegna vöru- og fólksflutninga á hinum einstöku svæðum, svo sem Faxaflóa, Breiðafirði, Ísafjarðardjúpi og til Vestmannaeyja, um Eyjafjörð allt til Grímseyjar og vegna samgangna milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar. Enn fremur hefur nefndin fjallað um erindi er borist hafa vegna flutninga á landi, svo sem til rekstrar snjóbifreiða eða vegna mikils snjómoksturs þar sem erfitt reynist viðkomandi byggðarlögum að standa straum af þeim kostnaði er þau verða að bera samkv. snjómokstursreglum Vegagerðarinnar. Þrátt fyrir að reglurnar hafi verið rýmkaðar á síðustu árum verða íbúar í snjóþungum héruðum fyrir verulegum kostnaði umfram aðra þegna þjóðfélagsins við að halda uppi nauðsynlegum samgöngum. Til að minnka þennan aðstöðumun hafa verið veitt á fjárlögum hvers árs fjárframlög til þeirra aðila, sem að dómi nefndarinnar eru verst settir að þessu leyti. Nefndinni bárust umsóknir frá 54 aðilum. Halldór S. Kristjánsson deildarstjóri í samgrn. og Guðmundur Einarsson forstjóri Skipaútgerðar ríkisins mættu á fundum nefndarinnar og veittu henni margvíslegar upplýsingar sem komu nefndinni að verulegu gagni. Færir nefndin þeim sérstakar þakkir fyrir þeirra störf. Í mörgum þessum umsóknum kemur glöggt fram hve aðstöðumunurinn er mikill hvað kostnað við allar samgöngur varðar, og er nefndinni fullkomlega ljóst að full ástæða væri að hafa þessa styrki verulega hærri til að minnka þennan mun. En á hitt ber að líta, að margir munu þeir vera sem eru ekkert eða litið betur settir, en enga umsókn um slíka styrki hafa sent Alþingi. Á þskj. 233 er ítarlega skýrt frá rekstri flóabátanna og rökum fyrir því að veita þessa styrki og fer ég ekki að greina frá því hér, en mér þykir ástæða til að vek ja athygli á því, að t. d. skuld Akraborgar við Ríkisábyrgðasjóð var um síðustu mánaðamót orðin 12.3 millj. kr., en var 8.3 millj. í byrjun ársins, og hjá Herjólfi var þessi staða þannig að skuld var orðin um síðustu mánaðamót 36.6 millj., hafði hækkað um nálægt 16 millj. á þessu ári. Það urðu verulegar umr. um þetta í samvn. samgm. og var mér falið sem formanni nefndarinnar að ræða þessi mál við hæstv. fjmrh. Niðurstaða þeirra viðræðna er sú, að í 6. gr. fjárl. hefur hæstv. ráðh. lagt til að komi inn heimild til að sem ja við Herjólf hf. og Skallagrím hf. um vanskil fyrirtækjanna hjá Ríkisábyrgðasjóði, m. a. niðurfellingu vaxta og dráttarvaxta að hluta, með þeim skilyrðum sem talin eru nauðsynleg. Við umfjöllun málsins kom fram, að æskilegt væri að samgrn. reyndi að fylgjast með því, hvernig þeir fjármunir nýtast þeim byggðarlögum sem fá styrki eftir till. nefndarinnar, til að fá vísbendingu um hvort þessir fjármunir mundu geta komið byggðarlögunum að meiri notum eftir öðrum leiðum. Mjög ítarlega var fjallað um hverja umsókn og náðist full samstaða í nefndinni um hverja fjárveitingu. Vil ég nú greina frá hverjir þessir styrkir voru. Þessi fjárlagaliður var á fjárl. yfirstandandi árs 12 millj. 483 þús., en eftir till. nefndarinnar yrði hann 17 millj. 296 þús. og hefur þá hækkað um 38.55%. Það hafa orðið villur hér. Það á að standa í 1. lið: Til vetrarsamgangna í Breiðavíkurhreppi og enn fremur til vetrarsamgangna í Dalahéraði. Ég les áfram: Til vetrarsamgangna í Breiðavíkurhreppi 20 þús., til vetrarsamgangna í Dalahéraði 20 þús., snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu 10 þús., til mjólkurflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu 40 þús., til vetrarsamgangna í Rauðasandshreppi 20 þús., til vetrarsamgangna í Ketildalahreppi 15 þús., til vetrarsamgangna í Auðkúluhreppi, Vestur-Ísafjarðarsýslu 20 þús., til vetrarsamgangna við Ingjaldssand 20 þús., snjóbifreið í Önundarfirði 8 þús., snjóbifreið um Botnsheiði 20 þús. og stofnstyrkur 30 þús., til mjólkurflutninga í Önundarfirði, Dýrafirði, Súgandafirði og Djúpi 110 þús., til vetrarsamgangna í Álftafirði, Norður-Ísafjarðarsýslu 20 þús., til vöruflutninga í Árneshreppi 80 þús., til vetrarsamgangna í Árneshreppi 30 þús., snjóbifreið á Hólmavík 14 þús., snjóbifreið í Austur-Húnavatnssýslu 7 þús., snjóbifreið í Skagafirði 14 þús., til vetrarsamgangna í Haganes- og Holtshreppi í Skagafirði 20 þús., Grímsey, vegna vetrarsamgangna og flugs 80 þús., til vetrarsamgangna í Ólafsfirði 15 þús., stofnstyrkur 30 þús., til snjóbifreiðar í Dalvíkurlæknishéraði 8 þús., til vetrarsamgangna í Svarfaðardal 20 þús., til snjóbifreiðar á Akureyri 14 þús., Flugbjörgunarsveitin á Akureyri 12 þús., snjóbifreið í Hálshreppi, Suður-Þingeyjarsýslu, 14 þús., til vetrarsamgangna í Fjallahreppi 30 þús., snjóbifreiðar í Öxarfirði og Kópaskeri 16 þús., til vetrarsamgangna á Bakkafjörð 15 þús., til vetrarsamgangna á Vopnafirði 27 þús., til vetrarsamgangna í Borgarfjörð eystra 38 þús., til póst- og vöruflutninga á Jökuldal 11 þús., stofnstyrkur 20 þús., til vetrarsamgangna á Jökuldal 20 þús, snjóbifreið á Fljótsdalshéraði 14 þús., snjóbifreið á Fjarðarheiði 140 þús., snjóbifreið á Oddsskarði 130 þús., stofnstyrkur 20 þús., snjóbifreið á Fagradal 20 þús., stofnstyrkur 15 þús.; snjóbifreið Stöðvarfjörður-Egilsstaðaflugvöllur 20 þús., til vetrarsamgangna á Breiðdalsvík 15 þús., til vetrarsamgangna Djúpivogur-Hornafjörður 40 þús., stofnstyrkur 40 þús., Svínafell í Nesjum 14 þús. og til vöruflutninga á Suðurlandi 120 þús. Þetta gerir 1 millj. 486 þús. kr. Þá koma flóabátarnir. Það er fyrst Akraborg, til rekstrar 1 millj. og stofnstyrkur 800 þús. eða samtals 1.8 millj., Baldur 2.8 millj., Langeyjarnesbátur 16 þús., Mýrabátur 1 þús., Fagranes 2.2 millj., Dýrafjarðarbátur 13 þús., Hríseyjarferja, til rekstrar 400 þús. og stofnstyrkur 1 millj. 160, samtals 1 millj. 560 þús., Drangur, til rekstrar 1.5 millj., stofnstyrkur 1.4 millj., samtals 2.9 millj., en þannig stendur á að það er verið að kaupa nýtt skip fyrir gamla Drang og gengur gamli Drangur upp í þau kaup, Mjóafjarðarbátur 420 þús. og Herjólfur 4.1 millj.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til að hafa mörg orð hér við 3. umr. fjárlaga, en ég vil þó nefna örfá atriði sem mér finnst ástæða til að koma á framfæri við þetta tækifæri. Það væri nóg að vísa til ítarlegs nál. 1. minni hl. fjvn. í sjálfu sér, en vegna nokkurra atriða, sem tekið hafa breytingum á milli 2. og 3. umr., kýs ég að nefna þau sérstaklega í þessari ræðu. Það er ljóst, ef litið er á 1. gr. frv. - um tekjuáætlun ríkissjóðs - og þær breytingar sem á henni hafa verið gerðar milli 2. og 3. umr., að tekjur hækka um 19 millj. og hefur þá tekjuáætlunin hækkað um 168 millj. frá því að frv. var lagt fram. Einn stærsti þátturinn í aukningu áætlunartekna ríkissjóðs á næsta ári stafar af aðflutningsgjöldum, en þau hafa orðið meiri á þessu ári en gert var ráð fyrir og þó einkum á síðari hluta ársins. Þetta er athyglisvert, vegna þess að á sama tíma er spáð verulega óhagstæðum viðskiptajöfnuði, og sýnir að fólk er að kaupa vöru frá útlöndum af ótta við fyrirhugaðar gengisfellingar. Sé litið til þessara 19 millj., sem tekjuáætlunin hækkar um á milli 2. og 3. umr., ber fyrst að nefna tollabreytingar vegna álagðra tolla á innflutt hús, eins og gert er ráð fyrir í því frv. sem nú er til meðferðar á hv. Alþingi. Hér er gert ráð fyrir að 6 millj. komi í ríkissjóð af þessum ástæðum, en sú tala er ekki fundin við neina skoðun málsins, heldur ágiskunartala sem erfitt er að henda reiður á. Það skal tekið fram, að nú er gert ráð fyrir að þessi sérstaki tollur á innflutt hús verði eingöngu til bráðabirgða, þ. e. til eins árs, á meðan þetta mál er kannað frekar. Vitnaði formaður fjh.- og viðskn. Nd., hv. þm. Halldór Ásgrímsson, í því sambandi til umsagnar Verslunarráðs Íslands sem gert hefur ýmsar aths. við frv. Í öðru lagi, og það er athyglisvert, gerir meiri hl. fjvn. og um leið hæstv. ríkisstj. ráð fyrir að gjöldum á innflutning sælgætis og kex verði fram haldið frá 1. mars, en eins og öllum er kunnugt var gert ráð fyrir að það gjald félli niður frá 1. mars n. k. Mér er ekki kunnugt um að komið hafi fram raddir úr röðum framleiðenda um framlengingu þessa gjalds. Verður að telja af þeim ástæðum að hér sé um að ræða skatt sem sé til kominn fyrst og fremst eingöngu vegna tekna af honum í ríkissjóð. Að lokum hefur liðurinn dráttarvextir verið hækkaður og segir það sína sögu. Þá vil ég geta þess, að sú breyting hefur orðið á fjárlagafrv. í meðförum meiri hl. n. á milli 2. og 3. umr., að það, sem ætlað var til efnahagsaðgerða, 140 millj. kr., lækkar, verður 125 millj. og skerðist þannig um 15 millj. Þessum 15 millj. er ráðstafað til allt annars, til að koma til móts við þau útgjaldaáform sem meiri hl. samþykkti að leggja fyrir hv. fjvn. vegna þess hve frv. var illa unnið þegar það kom í þingsáli. Það er athyglisvert varðandi 1. gr. frv., að liðurinn Önnur innlend fjáröflun hækkar um 40 millj. Þar er á ferðinni svokallað byggðalínugjald, en gera má ráð fyrir að það verði lagt á á næsta ári, eins og fram hefur komið hjá hæstv. ríkisstj. Verður að telja að hér sé um fölsun á bókhaldi að ræða því að auðvitað hlýtur slíkur skattur að eiga að renna til ríkissjóðs sem tekjur í sama formi og aðrir orkuskattar, eins og orkujöfnunargjald sem var lagt á söluskattsstofn og verðjöfnunargjald raforku sem er lagt á raforkuverð. Á þetta vil ég minnast sérstaklega. Þegar tekjuáætlun frv. í 1. gr. er skoðuð kemur í ljós eftirfarandi, sem mér finnst ástæða til að leggja sérstaka áherslu á: Í fyrsta lagi er ekki gert ráð fyrir því í frv., að tekið verði upp tollkrítarfyrirkomulag þrátt fyrir marggefnar yfirlýsingar hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. um að það yrði gert. Reyndar átti það að hafa gerst á s. l. ári. Með samþykkt fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir er ljóst að þeirri vinnu, sem fram hefur farið á s. l. sumri, er stungið undir stól og það frv., sem liggur nú tilbúið í fjmrn., á að liggja þar og verður ekki lagt fram a. m. k. á næsta ári. Í öðru lagi er ljóst, að ekki verður um lækkun aðflutningsgjalda eða niðurfellingu á aðföngum til iðnaðar að ræða á næsta ári nema ef vera skyldi í sambandi við heildarendurskoðun á tollskrárlögunum, en ekki sést á frv. að slík endurskoðun komi til með að leiða til lækkunar aðflutningsgjalda. Í þriðja lagi er ljóst, að launaskattur verður áfram einn af tekjustofnum ríkisins þrátt fyrir digrar yfirlýsingar ýmissa hv. þm. og meira að segja hæstv. ráðh. og þá einkum ráðh. Framsfl., sem höfðu fullan fyrirvara um launaskattinn. Þeir hafa þess vegna orðið undir í baráttu sinni fyrir þessu máli - og það sem merkilegra er: að enn á ný er launaskattinum ráðstafað til allt annarra þarfa en lög gera ráð fyrir. Í fjórða lagi er það athyglisvert með tilliti til yfirlýsingar hæstv. fjmrh.. að ekki er gert ráð fyrir neinum breytingum á tekjum vegna skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, en eins og þingheimur veit sagði hæstv fjmrh. í ræðu við 2. umr. fjárlaga að það væri til skoðunar að breyta þeim skatti, og var á honum að skilja að sú breyting yrði til lækkunar. Þetta kemur ekki fram í fjárlagafrv. nú við 3. umr. og hlýtur að segja sína sögu. Næst vil ég geta um yfirlýsingar hæstv. félmrh. sem hann hefur gefið varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra, en það mál er einnig til meðferðar á hinu háa Alþingi. Samkv. frv. renna í sjóðinn 24.5 millj. kr., þar af 11 millj. beint úr ríkissjóði, en samkv. yfirlýsingum hæstv. félmrh. áttu að renna í sjóðinn 4–6 millj. til viðbótar. Það sést ekki í frv. Hv. fjvn. kemur til með að fá þetta mál til frekari meðferðar eftir nýár og þá með tilliti til skiptingar á fjármunum Framkvæmdasjóðsins. Vil ég í því sambandi sérstaklega geta um gífurlegar þarfir svokallaðrar B-álmu við Borgarsjúkrahúsið í Reykjavík, en hún nýtur ekki fjárframlags beint af fjárlögum. Annað mál, sem snertir Reykjavík sérstaklega, er svokölluð skipaverkstöð sem kemur nú inn í fjárlagafrv. með brtt. frá fjvn. þar sem gert er ráð fyrir að 1.5 millj. renni til svokallaðrar skipaverkstöðvar. Ég vil rifja það upp, að þetta mál var þannig til komið að hæstv. samgrh. og félmrh. höfðu gefið yfirlýsingu og samið um að skipaverkstöð í Reykjavík fengi ákveðna fjármuni til ráðstöfunar, en erindið týndist í kerfinu. Hér er verið að bjarga því máli í höfn og bjarga hæstv. ráðh. frá því að hafa gefið innihaldslausar yfirlýsingar. Varðandi B-hlutann tel ég ástæðu til að nefna örfá atriði. Varðandi Rafmagnsveiturnar er ljóst að eins og fjárlagafrv. er afgreitt má gera ráð fyrir gífurlegri gjaldskrárhækkunarþörf Rafmagnsveitnanna. Talað er um í því sambandi að Rafmagnsveita Reykjavíkur þurfi 57% gjaldskrárhækkun um áramót og aðrar rafveitur 67–85% gjaldskrárhækkun að viðbættri gjaldskrárhækkun Landsvirkjunar. Hér er um svo gífurlegt stökk að ræða í verðlagningu á raforku að full ástæða er til að minnast á það mál sérstaklega. Notendur rafmagns geta þess vegna gert ráð fyrir, að óbreyttum fjárlögum og að óbreyttri lánsfjáráætlun, að raforkuverð í landinu allt að því tvöfaldist á næsta ári. Þegar minnst er á þjónustustofnanir hins opinbera er ástæða til þess að minnast á Póst og síma, sem safnaði skuldum upp á 14.5 millj. kr. á árunum 1980–1981, á Ríkisútvarpið, sem árin 1979 og 1980 safnaði skuldum upp á 20 millj. kr. á þáverandi verðlagi, og loks á tap Ríkisskips, sem tapaði á þessum sömu árum, 1979 og 1980, 12.5 millj. kr. Ekkert hefur unnist upp í tap Skipaútgerðarinnar á yfirstandandi ári þrátt fyrir 70–80% gjaldskrárhækkun á farmgjaldi og uppskipunargjöldum. Það er ástæða til þess að minnast á það jafnframt, þegar rætt er um Skipaútgerð ríkisins, að framlag ríkissjóðs nær því jafngildir launakostnaði fyrirtækisins. Sýnir það eitt sér að málefni þessa fyrirtækis þarf að taka til ítarlegrar skoðunar á næstunni, ekki síst með tilliti til þess, að komið hefur fram af hálfu annarra skipafélaga að verkefni Skipaútgerðar ríkisins megi að verulegum hluta leysa af hendi hjá þeim skipafélögum. Annars var ekki ætlunin að ræða hér sérstaklega um þau fjölmörgu mál sem ástæða er til að fjvn. eða undirnefnd fjvn. fjalli um á næstunni. Það er af nógu að taka. Um 6. gr. frv. er fátt eitt að segja. Þar eru gífurlega margar brtt. á ferðinni og hefur frsm. nefndarinnar hv. þm. Geir Gunnarsson, gert grein fyrir þeim tillögum. Ég vil þó fyrir hönd þeirra sjálfstæðismanna, sem sitja í 1. minni hl. n., segja frá því, að varðandi till., sem á að vera nr. 3.7 í 6. gr., um heimild til að kaupa fleka til borunar og sprenginga fyrir Vitamálastofnunina, höfum við sérstakan fyrirvara. Í 7. gr. fjárlagafrv. er fjallað um skattvísitölu. Hún er óbreytt frá því að frv. kom fyrst fram í haust eða 150 stig. Ég vil minna á að samkv. útreikningum Þjóðhagsstofnunar má gera ráð fyrir að launabreytingin á milli ára hafi orðið 52%. Það þýðir að skattvísitalan þyrfti að hafa verið í frv. 152 stig til þess að skattbyrðin ykist ekki. Í raun þýðir óbreytt skattvísitala milli 20 og 30 millj. kr. tekjuaukningu fyrir ríkissjóð á næsta ári og er þá vægt áætlað. Þetta leggst ofan á þá 931 millj. kr. skattaaukningu sem orðið hefur frá 1978. Má segja að aukin skattbyrði á landsins þegna sé um 1/8 af tekjum ríkissjóðs á þessum þremur árum. Það, sem skiptir þó öllu máli varðandi þetta frv., er að ekkert er að marka verðlagsforsendur frv. um 33% verðlagshækkun á milli ára. Það þýðir í raun 25% verðbólgu frá áramótum til áramóta á næsta ári. Þetta gengur ekki upp nema hæstv. ríkisstj. efni til gífurlegra efnahagsaðgerða með því að lækka verðbólguna úr því sem spáð er að hún verði, þ. e. 55% í 25%. Slíkt verður ekki gert nema með „sléttari skiptum“ en fóru fram um síðustu áramót, svo að notað sé nýjasta hugtak sem Alþb. hefur fundið upp um það sem það kallaði fyrir þremur árum því ágæta nafni kauprán. Með því að halda þessum verðlagsforsendum í frv. gerir ríkisstj. ráð fyrir að efnt verði til slíkra ráðstafana, en síðast í morgun sagði formaður þingflokks Framsfl. í Ríkisútvarpinu að engin samstaða hefði enn náðst um það mál. Ég minntist á það áður, að sjúkdómseinkennin í þessu frv. koma m. a. fram í því, að ríkissjóður fær auknar tekjur af aðflutningsgjöldum vegna þess að viðskiptajöfnuðurinn er óhagstæður. Það gerist aðallega af völdum þess, að gengið er í raun rangt skráð. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara mjög mörgum fleiri orðum um frv. eins og það lítur út núna, en vísa til nál. 1. minni hl. fjvn. sem í áliti sínu bendir á hver séu einkenni þessa frv. og stefnan í fjárl. Hún byggist á því, að gefist hefur verið upp á niðurtalningarleiðinni, að enn þá þenjast út eyðsluútgjöld ríkissjóðs, skattheimta er aukin, lántökur eru auknar, minni fjárveitingar renna til sjóða og framkvæmda og markaðar tekjur eru teknar til almennra útgjalda ríkissjóðs, auk þess sem umfang ríkisumsvifa hefur aukist að mun. Áður en ég lýk máli mínu vil ég fyrir hönd okkar í 1. minni hl. þakka samnefndarmönnum okkar fyrir ágætt samstarf og þó sérstaklega hv. þm. Geir Gunnarssyni, formanni fjvn., sem af alkunnum skörungsskap og stjórnsemi hefur stýrt nefndarfundum í haust og vetur.



Herra forseti. Það er ástæðulaust að hafa langt mál hér nú við lokaumræðu fjárlaganna og breytir sjálfsagt ekki miklu um hvað gerist í áframhaldi af þessari umr. Það er ljóst að hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar hér ætlar að afgreiða fjárlög fyrir árið 1982 á þann veg, að vægast sagt held ég að megi orða það svo, að þau standi a. m. k. á brauðfótum. Bæði við 1. og 2. umr. málsins hefur stjórnarandstaðan gert rækilega grein fyrir því, hversu mikið vantar upp á það að segja megi að afgreiðsla fjárlaga fyrir árið 1982 sé með eðlilegum hætti. Það er ljóst, að miðað við óbreyttar aðstæður verður ekki séð að fjárlög fyrir árið 1982 verði annað en að mestu leyti nokkurs konar pappírsgagn. Meðan ekki er sýnt fram á það af hálfu hæstv. ríkisstj., hvaða efnahagsráðstafanir hún ætlar að gera til þess að 33% reiknitalan milli ára fái staðist, þá er alveg augljóst mál að ekki er hægt að ætlast til þess, að stjórnarandstaðan leggi blessun sina yfir slíka afgreiðslu sem hér er lagt til. Ég tók eftir því í samtalsþætti í Ríkisútvarpinu í morgun, að formaður þingflokks þeirra framsóknarmanna, hv. þm. Páll Pétursson, orðaði það svo, að það væri engin samstaða í ríkisstj. um aðgerðir sem dygðu, og hér er enn frekari árétting á því sem við stjórnarandstæðingar höfum haldið fram, að það er engin samstaða um þær efnahagsráðstafanir sem þarf að gera, ef grundvöllur fjárlagafrv. á að standast, og það er auðvitað meginkjarninn í þessu máli. En um það þýðir sjálfsagt ekki að hafa öllu fleiri orð. En ljóst er að meðan ekki er sýnt fram á að þær efnahagsráðstafanir, sem þarf að gera, verði gerðar með þeim hætti að frv. - og þar með þá fjárlögin - fái staðist, þá er í raun og veru um tómt mál að tala að hægt sé að afgreiða málið frá Alþingi. Það er því augljóst mál, að hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar á Alþingi verður að bera ábyrgð á þeirri afgreiðslu sem hér fer væntanlega fram að þessari umr. lokinni. En ég skal ekki hafa öllu fleiri orð um þetta. Það hefur verið gerð grein fyrir afstöðu Alþfl. til fjárlagafrv. og þeirrar efnahagsstefnu sem hæstv. ríkisstj. fylgir og er þar litlu sem engu við að bæta. En áður en ég lýk máli mínu vil ég aðeins koma að brtt. við 4. gr. sem ég flyt hér ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Ég gat þess að ég held rækilega bæði við 2. umr. fjárlaga og raunar oftar í umr. hér undanfarna daga, að það væri brýn þörf á því að gera nú ráðstafanir til þess að jafna orkuverð milli landsmanna. Í fjárlagafrv., þ. e. liðnum viðskrn., er styrkur vegna olíunotkunar til húshitunar. Orkujöfnunargjaldið, sem á sínum tíma var á lagt til þess að jafna orkuverð í landinu, gefur samkv. fjárlagafrv. 191.9 millj. kr. á næsta ári og einvörðungu 30 millj. af þessari upphæð, rúmlega 191 millj., ætlar hæstv. ríkisstj. að nota til þess að jafna þennan kostnað. Auk þess eru um 3 millj. sem ætlaðar eru í annars konar aðgerðir, orkusparandi aðgerðir o. fl. En eftir stendur að 158.9 millj. ætlar ríkisstj. sjálf að taka í ríkissjóð sem eyðslufé í aðra þætti en þá sem gjaldtakan var ætluð til. Ég á ekki von á að neitt mæli gegn því að það eigi að ráðstafa þessu fé í þann þátt mála sem það er innheimt til. Er því gerð tilraun til þess með þessari brtt. að láta a. m. k. á það reyna, hvort hæstv. ríkisstj. og stjórnarlið ætlar að halda sér við það - að ég hef fullyrt - að svíkja þetta fé út úr viðkomandi aðilum á fölskum forsendum og nota það til annars. Það er líklega ekki búið að útbýta þessari brtt., ég hef ekki þingskjalsnúmerið, en þetta er brtt. við 4. gr. 12 202. Fyrirsögn þessa liðs er núna: Styrkur vegna olíunotkunar til húshitunar, en ég legg til að fyrirsögnin verði: Til jöfnunar orkuverðs samkv. nánari ákvörðun Alþingis. Og tölur í þessari brtt. eru um það, að til þessa verkefnis verði varið 188.9 millj. kr. í stað þeirra 30 millj. sem hæstv. ríkisstj. ætlar samkv. fjárlagafrv. að verja til niðurgreiðslu á olíu. Með þessu er verið að útvíkka jöfnun á þessum þætti og talað um jöfnun orkuverðs. Ég vænti þess fastlega, að hv. alþm. séu orðnir um það sannfærðir, að ekki verður lengur unað þeim ójöfnuði sem nú er búið við. Ég held raunar líka að hv. þm. sé um það kunnugt, að nú er starfandi nefnd, sem skipuð var til að skoða þessi mál, og hæstv. ríkisstj. hefur skírskotað til þess, að hún vilji bíða með sínar ákvarðanir þangað til ljóst verði hver niðurstaða mála fáist úr þeirri nefnd og þeirri endurskoðun. Þess vegna er hér lagt til að þessir fjármunir, 188.9 millj., verði teknir frá, en síðan, að lokinni þeirri endurskoðun, sem stendur yfir og væntanlega lýkur mjög fljótlega, verði það samkv. nánari ákvörðun Alþingis sem þessu fjármagni verði skipt, í því skyni að jafna orkuverð milli landsmanna. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa þessi orð öllu fleiri. En ég treysti því og raunar veit að meiri hl. er fyrir því hér á hv. Alþingi að fara þessa leið til að jafna þennan mismun. Einvörðungu er spurning um það, hvort meiri hluti, sem hér er ríkjandi, fær að láta sína sannfæringu í ljós og njóta sín. Það er meginspurningin í þessu máli. Ég efast ekki um að viljinn er fyrir hendi. Ég vil svo að lokum ítreka það sem ég sagði hér við 2. umr., að ég ítreka þakkir mínar til minna samnefndarmanna. Sérstaklega þakka ég hv. þm. Geir Gunnarssyni, formanni nefndarinnar, fyrir mjög ánægjulegt og gott samstarf og að ég tel farsæla stjórn og styrka í því erfiða hlutverki að gegna formennsku í fjvn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt., sem formenn allra stjórnmálaflokkanna flytja við 4. gr. fjárl., lið 03 399, um að þar komi nýr liður um aðstoð við pólsku þjóðina, 1 millj. kr. Neyð pólsku þjóðarinnar er þekkt: hungur, matvælaskortur, hörgull á lyfjum og hjúkrunargögnum og fleiri vörum. Þetta bætist við aðrar hörmungar, sem pólska þjóðin hefur mátt þola að undanförnu, og ofbeldi, sem birtist okkur í fréttum á hverjum degi. Um þessi mál hefur verið ályktað hér á Alþingi og þróun mála fordæmd. Um neyð fólksins var fjallað þegar þáltill. okkar Alþfl.-manna var til umr. hér fyrir fáeinum kvöldum. Ég lagði þá áherslu á að nást mætti samstaða allra flokka til þess að rétta pólsku þjóðinni hjálparhönd. Hins vegar er ljóst nú að sú þáltill. nær ekki afgreiðslu fyrir jól. En það hefur tekist samkomulag milli allra stjórnmálaflokkanna um að veita pólsku þjóðinni liðsinni í þessum hörmungum með því að standa að þeirri till. sem ég mæli hér fyrir, um aðstoð við pólsku þjóðina 1 millj. kr. framlag af hálfu Alþingis. Ég fagna því, að með þessum hætti mun Alþingi Íslendinga sýna í verki stuðning sinn við hina pólsku þjóð á þessum hörmungartímum. Vitaskuld leggja flm. áherslu á að þessi aðstoð komist til skila í réttar hendur. Sá fyrirvari er auðvitað á varðandi framkvæmd þessa máls. Ég vil leyfa mér að fagna þeirri samstöðu, sem náðst hefur um málið, og ég vænti þess, að Alþingi sameinist allt um samþykkt þessarar till. og sýni þannig hug sinn í verki til þessa þjáða fólks.



Herra forseti. Ég hef tvívegis áður á Alþingi rætt nokkuð um málefni landbúnaðar og gert grein fyrir fjárlagafrv. og hvernig það snertir landbúnaðinn. Ég minni á það sem ég sagði hér við 2. umr., að sá þáttur fjárlaga væri enn í meðferð í fjvn. og ríkisstj. fjallaði alveg sérstaklega um þann þátt fjárlagafrv. Það verður að segjast alveg eins og er, að niðurstaðan úr þeirri umfjöllun var skopleg. Þar fengust nánast engar leiðréttingar sem orð var á gerandi. Ég flutti þess vegna eða flyt þrjár tillögur við einmitt þennan þátt fjárlaganna þar sem þörfin er brýnust til úrbóta og þar sem óréttlætið er allra augljósast. Þessar tillögur eru í fyrsta lagi hækkun á framlagi til tilraunabúsins að Stóra-Ármóti, tilraunabús Búnaðarsambands Suðurlands og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Þar hefur þegar verið tekið til höndunum með myndarlegum hætti og enn hefur ekkert fjármagn þangað borist af hendi hins opinbera, hliðstætt því er heitið var og samþykkt hér á s. l. vori þegar lögin um þá stofnun voru samþykkt. Að vísu kemur fram hjá fjvn. hækkun sem svarar launum eins starfsmanns, en það er nánast það eina sem til þeirrar stofnunar barst. Ég geri tillögu um að þar komi hækkun upp í 300 þús. kr. Þá geri ég líka till. um að búfjárræktarlögin verði virk og þó eru þær tillögur, sem ég legg þar fram, í fullu hófi. Búnaðarfélag Íslands hafði gert í sínum tillögum tillögu um hækkun frá því sem er í fjárlagafrv. sem nam liðlega 3 millj. kr. Ég athugaði hvað fólst í þeim hækkunum og komst m. a. að þeirri niðurstöðu, að þar væri um ný verkefni að ræða. Þess vegna er till. mín allmiklu lægri en hin upphaflega tillaga Búnaðarfélags Íslands, því að hún gerir einvörðungu ráð fyrir því að búfjárræktarlögin í núverandi mynd verði fjármögnuð. Till. mín er upp á 2 millj. kr. Þriðja till., sem ég flyt, er um hagræðingarféð. Það er um að við ákvæði jarðræktarlaganna, sem voru samþykkt árið 1979 og ég hef hér áður lýst við afgreiðslu lánsfjáráætlunar og við 2. umr. fjárlaga, verði staðið. Þar var því heitið að jarðræktarlögin ættu að halda gildi sínu miðað við árin 1979 og 1980, meðaltal þeirra framlaga sem þá voru veitt til landbúnaðarins samkvæmt jarðræktarlögum. Núna hefur hins vegar komið í ljós að það vantar í fjárlagafrv. tæpar 15 millj. kr., til þess að staðið sé við þetta heit, og þar með kippt aftur nánast öllum loforðum um stuðning við bændur til hagræðingar í landbúnaði og til þess að færa landbúnaðinn að einhverju leyti yfir á nýjar búgreinar. Till., sem ég flyt um þetta, er nákvæmlega eins og lögin ákváðu og heitið var árið 1979. Það eru, eins og ég hef áður sagt, fjölmörg önnur atriði, nánast við hvern einasta málaflokk sem snertir landbúnaðinn, þar sem um mjög tilfinnanlega skerðingu er að ræða og við mikilvæg loforð er ekki staðið. Nefni ég þar m. a. sem dæmi afleysingarþjónustuna sem menn væntanlega minnast að varð sérstakt samningsatriði og bændur féllust á að fella af búvöruverðinu ákveðinn hluta til þess að njóta þeirra réttinda. Ég hef sleppt því að flytja till. um þennan þátt og reyndar alla aðra í sambandi við landbúnaðinn, en hef einungis tekið þessa þrjá þætti þar sem misréttið er allra augljósast.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. um að framlag til Krabbameinsfélags Íslands hækki úr 1 millj. 700 þús. upp í 2 millj. 700 þús. Mér er ljóst að brtt., sem lá fyrir við 2. umr. og dregin var til baka til 3. umr., er upp á 2 millj. kr. hækkun. Ég legg hér aftur til að þetta framlag hækki um 1 millj., svo að það má segja að þessi till. sé að vissu leyti varatillaga við þá till., ef hún nær ekki fram að ganga. Í bréfi heilbr.- og trmrn. til Tryggingastofnunar ríkisins, sem skrifað var í haust, var talið nauðsynlegt að starfsemi Krabbameinsfélags Íslands héldi áfram varðandi krabbameinsleit og skoðanir. Mælir ráðuneytið með því við tryggingaráð, að Krabbameinsfélaginu verði greitt fyrir þessar rannsóknir sem næst því gjaldi sem taxti Læknafélags Íslands er á hverjum tíma. Í þessu bréfi ráðuneytisins segir að í lögum um heilbrigðisþjónustu sé gert ráð fyrir að ráðh. geti sett gjaldskrá um greiðslur sjúkrasamlaga fyrir rannsóknir og meðferð veitta á heilsugæslustöð, aðra en læknishjálp. Því er það skoðun þess ráðuneytis, að með því að Tryggingastofnun ríkisins greiði fyrir þjónustu Krabbameinsfélags Íslands sé ekki verið að fara út fyrir greiðsluskyldu sjúkratrygginga. Þess má líka geta, að Tryggingastofnunin hefur um nokkurt árabil greitt Krabbameinsfélaginu vegna frumurannsókna fjármagn sem ákveðið hefur verið af tryggingaráði eitt ár í einu. Það gjald er hvorki byggt á einum né öðrum taxta, eins og segir í bréfi frá Tryggingastofnuninni til Krabbameinsfélagsins sem skrifað var í nóvember s. l. Þar segir orðrétt: „Leggur tryggingaráð þunga áherslu á það, að þetta sé í allra síðasta sinn sem slík greiðsla verði af hendi innt af hálfu Tryggingastofnunarinnar.“ Hins vegar hefur það komið fram, að Tryggingastofnunin kveður sig fúsa til að greiða fyrir umræddar rannsóknir verði henni ætlað fjármagn á fjárlögum til að mæta þeim, en svo hefur ekki verið hingað til. Það má því segja að alltaf sé óvissa um það frá ári til árs, hvort Tryggingastofnunin greiðir Krabbameinsfélaginu fyrir þessar hóprannsóknir. Ég hefði því talið eðlilegt að verða við beiðni Krabbameinsfélagsins til þess að þessar hóprannsóknir geti haldið áfram. Það má segja að ekki síst fyrir atbeina þessa merka félagsskapar hefur Ísland vakið heimsathygli fyrir leghálskrabbameinsrannsóknir. Annars staðar er mikið vitnað til þeirra rannsókna, og það hefur verið trú þeirra, sem við rannsóknirnar starfa, að hægt sé að útrýma leghálskrabbameini í landinu. Margir aðrir möguleikar eru fyrir hendi varðandi krabbameinsleit sem ekki hefur verið hægt að hrinda í framkvæmd vegna þess að aðstöðu hefur víða vantað. Þar eru forgangsverkefni stóraukin leit að brjóstkrabbameini og leit að ristilkrabbameini. Ég held að það sé almennt viðurkennt, að fyrirbyggjandi aðgerðir, bæði gegn þessum voveiflega sjúkdómi og öðrum, eru einstaklingum dýrmætar, dýrmætari en flest annað og sömuleiðis hvað snertir kostnað samfélagsins, því að eftir því sem komið er í veg fyrir fleiri veikindatilfelli, bæði af þessum sjúkdómi og öðrum, verður sjúkrahúsareksturinn ódýrari og sjúkrakostnaðurinn í landinu minni. Ég held að fyrirbyggjandi aðgerðir á þessu sviði og ekki síður ýmsum öðrum - svo að dæmi séu nefnd eins og starfsemi Hjartaverndar og fleiri slíkra félaga og starfsemi fjölmargra göngudeilda sem hafa hafið starfsemi á síðasta áratug - hafi orðið til mikils sparnaðar fyrir samfélagið í rekstri sjúkrahúsa og kallað á enn minni aðgerðir en ella hefði orðið að ganga í. Mér er sagt það af fjárveitinganefndarmönnum, að vel hafi verið tekið undir þetta erindi í fjvn. og það hafi verið samhljóða álit nm., að nauðsynlegt væri að draga ekki úr þessari starfsemi. Hins vegar mun meiri hl. n. telja að það sé eðlilegt að ráðh. gefi Tryggingastofnuninni fyrirmæli eða sjái svo um að hún haldi þessum greiðslum áfram. En þá komum við aftur að því mikla vandamáli, hve oft er hægt að ávísa á sama fjármagnið. Talið er að sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins vanti hvorki meira né minna en 240 millj. kr. til þeirrar starfsemi sem hún á að standa undir. Þetta gefur að vísu nokkra hugmynd um það, að fjárlög eru ekki víða raunhæf. Ég efast ekkert um að bæði núv. ríkisstj. og hver önnur ríkisstj. sem væri við völd mundi gera flest annað en að draga úr þjónustu við sjúkrahúsin. Því er mönnum nauðugur einn kostur að hækka þessi framlög. Það liggur í augum uppi nú í lok þessa árs, að hér er um allt of lága upphæð að ræða í þessu skyni. Og eftir því sem upphæðin er lægri og svið sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar þrengra er meiri óvissa um hvort tryggingaráð fellst á að halda þessum greiðslum áfram nema til komi sérstök samþykkt eða heimild ríkisstjórnar. Ég tel að það sé miklu hyggilegra og eðlilegra að sjá fyrir þessum þörfum með fjárveitingu sem nemur kostnaði við þær rannsóknir sem Krabbameinsfélagið hefur áætlað að framkvæma á næsta ári. Þessi till. er því flutt sem varatillaga við till. hv. 10. landsk. þm. sem ég styð fyrir mitt leyti. En nái hún ekki fram að ganga kemur þessi till. til atkvæða. Ég held að það eigi að vera sameiginlegt áhugamál þm. að stuðla að því, að þessi starfsemi dragist ekki saman, og jafnframt almenn stefnumörkun í fyrirbyggjandi aðgerðum í leit að sjúkdómum á byrjunarstigi, sem valda mörgum einstaklingum langvarandi veikindum eða dauða, og um leið að létta á kostnaði samfélagsins við rekstur sjúkrahúsa almennt. Hina till. sem ég leyfi mér að flytja, flyt ég ásamt hv. þm. Sverri Hermannssyni, Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, Eyjólfi Konráð Jónssyni og Guðmundi Karlssyni. Hún er þess efnis, að til orkujöfnunar verði varið 70 millj. kr. Í fjárlagafrv. eru áætlaðar til húsahitunar eða í styrki til þeirra, sem kynda með olíu, 30 millj. kr. Brtt. sem flutt var við 2. umr. og er endurflutt hér - 1. flm. er Þorvaldur Garðar Kristjánsson, hv. 4. þm. Vestf. - gerir ráð fyrir að þessi styrkur hækki í 50 millj. kr. En till., sem ég flyt ásamt þeim þm. sem ég nefndi áðan, til orkujöfnunar, er upp á 70 millj. kr. Í fjárlagafrv. eru tekjur af orkujöfnunargjaldi áætlaðar 191.9 millj. kr., og það kom fram hér í gær í umr. um annað mál að af orkujöfnunargjaldinu er ætlað að gangi til ríkissjóðs um 103.6 millj. kr. Hér hefur verið flutt till. í þessu efni af hv. 6. landsk. þm. sem talaði fyrir henni áðan. En ég tel að það sé ekki alls kostar rétt röksemdafærsla sem þar kom fram, að af orkujöfnunargjaldinu sé aðeins tekið til annarra þarfa en til ríkissjóðs olíustyrkir, 30 millj. kr. Allt frá því að orku jöfnunargjald var sett á hefur hluti af því, farið í raun og veru sem bein fjárveiting til Orkusjóðs. sömuleiðis hafa farið til félagslegra framkvæmda á vegum Rafmagnsveitna ríkisins og til ýmissa orkumála verulegar upphæðir, sem mun láta nærri að séu í áætlun um 56–57 millj. kr. fyrir utan olíustyrkinn. Ég tel því ekki ástæðu til að lengra sé gengið á hendur ríkissjóð en það, að hann á að skila til þessa verkefnis að mínum dómi orkujöfnunargjaldinu að mestu leyti, en ekki að nota þessa gjaldheimtu til framdráttar almennum ríkisútgjöldum. Þess vegna flytjum við þetta, enda getum við auðveldlega náð þar samkomulagi, stjórnarandstaða og stjórnarflokkar, því að í sáttmála núv. ríkisstj. segir að unnið verði að verðjöfnun á orku, ekki síst á sviði húshitunar. Hér hefur verið lýst yfir af ráðherrum í ríkisstj. að þeir séu fúsir að vinna að þessari verðjöfnun og telji hana vera eðlilega og sjálfsagða og sanngjarna. Þess vegna hafa þeir aðilar, sem standa að núv. ríkisstj., tekið þetta inn í sinn stjórnarsáttmála. Því eru ekki um það deilur. Stjórnarandstaðan, bæði Sjálfstfl. og sömuleiðis fulltrúi frá Alþfl., sem lauk hér máli sínu fyrir skömmu, telja eðlilegt að fara í auknum mæli inn á þessa braut. Og hvað er þá sjálfsagðara en að taka orkujöfnunargjaldið til þess að jafna hinn gífurlega mismun sem er á orkuverði til heimila og atvinnurekstrar á hinum ýmsu stöðum á landinu, sem hafa verið gerð svo góð skil hér á Alþingi nýlega að ég ætla ekki að eyða dýrmætum tíma til þess að fara frekar út í það? Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þessar brtt. En áður en ég lýk máli mínu vil ég láta í ljós ánægju mína með sérstaklega eina till. frá fjvn. nú við þessa umr., sem er veruleg hækkun á framlagi til byggingar húss fyrir krabbameinslækningar. Ég sé að nefndin hefur orðið ásátt um að hækka það framlag, sem var í fjárlagafrv. 1 millj., í 4 millj. Mér er ljóst að þetta er tiltölulega lág upphæð miðað við allan framkvæmdakostnað við þá byggingu, og ég er samþykkur þeirri stefnumótun fjvn. að taka krabbameinslækningarnar út úr, þá byggingu þar sem þeim er ætlað að vera. En þó er auðvitað ekki hægt að afmarka þær að öllu leyti því að sami grunnur hlýtur að vera fyrir þetta hús þó að þessi stefnumörkun sé sem ég tel rétta og sjálfsagða. Ég er sömuleiðis þakklátur hæstv. fjmrh. fyrir það, að ég veit að hann hefur staðið að þessari hækkun sem aðrir. Þessu hefur verið fylgt eftir af mönnum úr öllum flokkum, enda er þetta eitt af þeim málum sem við hljótum að vera sammála um að eru mest aðkallandi í heilbrigðismálum, að þessar lækningar komist í betra horf en þær eru núna. Ég ætla svo að síðustu að láta í ljós þakklæti mitt til allra þeirra manna sem í fjvn. starfa. Ég veit það og þekki af gamalli reynslu að það er mikið starf og síður en svo vinsælt. Þessi störf hvíla þungt á mönnum þann tíma, sem tekur að vinna að fjárlagafrv., og þá ekki síst á formanni nefndarinnar sem búinn er að sitja þar lengur en nokkur annar maður og hefur sýnt frábæra hæfileika til allrar vinnu þar og á skilið þakkir og hrós allra þm. fyrir sín óeigingjörnu störf við fjárlagafrv. bæði fyrr og nú.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlaga gerði ég grein fyrir brtt. sem ég endurflyt nú ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni, Magnúsi H. Magnússyni, Vilmundi Gylfasyni og Eiði Guðnasyni, varðandi 2 millj. kr. framlag til Tryggingastofnunar ríkisins til að standa undir hópskoðunum Krabbameinsfélagsins. Það er auðvitað mjög brýnt að Alþingi samþykki þetta framlag. Rökstuddi ég það allítarlega við 2. umr. fjárlaga og tel óþarft að endurtaka það nú, enda hefur hv. þm. Matthías Bjarnason nú rökstutt það enn frekar. Það er auðvitað borin von að ætla að Tryggingastofnunin geti að óbreyttu staðið undir þessu, enda vantar nú um 240 millj. miðað við fjárlög til þess að endar náist saman á næsta ári hjá Tryggingastofnuninni samkvæmt áætlun stofnunarinnar fyrir árið 1982. Ekki hefur verið gert ráð fyrir útgjöldum vegna hópskoðana Krabbameinsfélagsins, hvorki í frv. til fjárlaga né brtt. frá fjvn., hvorki milli 1. og 2. umr. né nú við 3. umr., og þýðir lítið að benda á að svo sé nema um leið sé gerð grein fyrir hvaða útgjaldaliði sjúkratrygginga eigi að skera niður. Ég tel einnig óþarft að ég endurtaki hér nauðsyn á aukningu fjármagns til framkvæmdar laga um aðstoð við þroskahefta því að það var ítarlega gert hér við 2. umr. Þó að nokkur breyting á framlagi hafi orðið til þessa verkefnis milli 2. og 3. umr., sem auðvitað ber að fagna, er augljóst að það hrekkur skammt. Satt að segja vakti furðu mína sú afgreiðsla sem lítill brtt., sem ég flutti, fékk við 2. umr. fjárlaga. Það er sérkennilegt og verður vart trúað að Alþingi hafni því að veita litla upphæð til að hægt sé að hefja undirbúning að könnun á raunverulegum launakjörum kvenna og karla. Ekki síst hlýtur sú afgreiðsla að vekja furðu margra þegar Alþingi hefur margoft lýst yfir vilja sínum á því og samþykkt að slík könnun færi fram. Í jafnréttislögunum frá 1973 og aftur 1976 er lagagrein sem kveður á um það, að Jafnréttisráði skuli gert kleift að standa fyrir könnunum til að lögin um launajöfnuð karla og kvenna séu virt og nái tilgangi sínum. Þrátt fyrir það segir Alþingi nei við 300 þús. kr. fjárframlagi til að standa við fyrirheit Alþingis sem fólst í umræddri þingsályktun. Fyrir liggur einnig rökstudd dagskrá, samþykkt á Alþingi s. l. vor, um að veitt skuli fjárlögin til að standa fyrir könnun á launakjörum kvenna og karla. Þrátt fyrir þetta ákvæði hafa ríkisstjórnir aldrei beitt sér fyrir fjárveitingu til að standa undir slíkum könnunum. Og þegar till. kemur fram á Alþingi um að veita lítið fjármagn til að ýta af stað slíkum könnunum segir hv. Alþingi nei. Fyrir liggur einnig þingsályktun, er samþykkt var fyrir nær tveimur árum, um að slík könnun á launakjörum kvenna og karla fari fram. Þrátt fyrir það segir Alþingi nei við 300 þús. kr. fjárframlagi til að standa við fyrirheit Alþingis sem fólst í umræddri þingsályktun. Fyrir liggur einnig rökstudd dagskrá, samþykkt á Alþingi s. l. vor, um að veitt skuli fjármagn til að standa fyrir könnunum á launakjörum kvenna og karla. Þrátt fyrir þá samþykkt segir Alþingi nei þegar á reynir að standa við slíka samþykkt. Þegar á reynir að standa við þann raunverulega vilja, sem bjó að baki slíkri samþykkt frumvarps og þingsályktunartillögu sem Alþingi hefur látið frá sér fara um nauðsyn á könnunum á launakjörum kvenna og karla, þá segja flestir alþm. nei eða taka ekki afstöðu. Þetta er aldeilis furðulegur tvískinnungsháttur. Hvers vegna er Alþingi yfirleitt að samþykkja svona ályktanir og frv. sem kveða á um slíka könnun ef aldrei var meiningin að standa við þau? Hvers vegna er verið að blekkja fólk með því að samþykkja frv. og ályktun um þetta efni ef ekki býr meira á bak við en raun ber vitni? Ég vil leyfa mér að átelja löggjafarvaldið fyrir þessi vinnubrögð. Ég vil leyfa mér að átelja harðlega þann tvískinnung sem lýsir sér í svona vinnubrögðum. Það er engin furða þó að virðingu Alþingis hraki þegar Alþingi verður uppvíst að þessum og viðlíka vinnubrögðum og stendur fyrir svona skrípaleik. Það vantar ekki að hv. alþm. séu fúsir hvað eftir annað að lýsa yfir vilja sínum til þess að uppræta launamisrétti með samþykkt laga, með samþykkt þál., með samþykkt rökstuddra dagskráa, með yfirlýsingum í nál. og yfirleitt í öllum þeim búningi sem þingsköp leyfa. En þegar á herðir, þegar til þess kemur að standa við öll loforðin í lögunum, þáltill., rökstuddu dagskránum og nál., þá leyfir Alþingi sér að segja nei. Þetta eru auðvitað forkastanleg vinnubrögð sem fleiri en ég hljóta að eiga eftir að átelja. Hvað bjó t. d. að baki því nál. sem nm. félmn. Nd. skrifuðu upp á s. l. vor? Það skrifa allir nm. undir nál., þar sem fram kemur að félmn. telji brýnt að kannanir fari fram þegar á launakjörum kvenna og karla, enda var það í samræmi við eindreginn vilja sem fram kom í umsögnum sem nefndinni bárust frá heildarsamtökum launafólks, bæði BSRB og ASÍ auk Sambands ísl. sveitarfélaga og fleiri aðila. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Alexander Stefánsson, sem er í stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, sagði já við þessari beiðni Sambands ísl. sveitarfélaga og fleiri aðila. Það kom fram í nál. sem hann sjálfur mælti fyrir og hann að sjálfsögðu greiddi atkv. Nál. þessi fylgdi rökstudd dagskrá, sem samþykkt var um þetta mál og kvað á um að veita fjárframlag í slíka könnun. En þegar á reynir að þm. standi við þetta loforð, þá segir hv. þm. Alexander Stefánsson nei. Sama var um nokkra aðra þm. sem skrifuðu undir þetta nál. og sögðu já þar við að veita fjárframlag til verkefnisins, en sögðu svo ýmist nei eða tóku ekki afstöðu þegar á reyndi raunverulegan vilja þeirra um framlag til að standa við gefin fyrirheit. Undanskilja ber þó hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson sem greiddi því atkv. að fjárframlög yrðu veitt til þessa verkefnis, enda hefði keyrt um þverbak ef jafnvel hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hefði ekki stutt þessa tillögu þegar meiri hluti þeirra samtaka launafólks, sem hann er í forsvari fyrir, er konur. Sama verður ekki sagt um félaga hans í Alþb. og stjórnarmann í BSRB, hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur. Og þá tók nú fyrst steininn úr. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur ekki einungis tekið þátt í atkvgr. þar sem samþykkt er að könnun fari fram á launakjörum kvenna og karla, heldur oft tekið þátt í umr. hér á hv. Alþingi og lýst yfir nauðsyn þess, að slík könnun fari fram. Þegar á reynir að veita fjárframlag til að standa við það sem sagt er og samþykkt hér á Alþingi í þessu sambandi, m. a. orð og yfirlýsingar hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur, þá segir þm. nei. Hvers lags skrípaleikur er þetta sem hv. þm. viðhefur hér á Alþingi? Og út yfir tekur þegar þm. flytur svo þáltill., sem nú er til umr. á hv. Alþingi og felur í sér að kannað verði sérstaklega hvort launamisrétti eigi sér stað milli kvenna og karla við sömu störf hjá félögum í BSRB og ríkisbönkunum. En svo segir þm. nei við að veita fjárframlag sem m. a. gæti staðið undir þeirri könnun. Mér satt að segja flökrar við tvískinnungnum sem fram hefur komið hjá hv. þm. í þessu máli. Ég spyr: Er mark takandi á slíkum tillöguflutningi hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur? Er yfirleitt mark takandi á því sem hv. þm. segir hér á Alþingi um þessi mál, þegar engin alvara býr á bak við þennan málflutning þm. um nauðsyn þess að kanna launamisrétti kvenna og karla, eins og berlega kom í ljós við afgreiðslu fjárlaga við 2. umr. Ég hafði lýst yfir stuðningi við þessa umræddu till. þm. við umr. um þetta mál hér í deildinni fyrir nokkru. Mér er það til efs, það segi ég satt, að ég styðji þessa till. þm. þegar uppvíst er að ekkert býr á bak við hana. Hv. þm. verður að gera sér grein fyrir því, að við höfum fyrir því margfalda reynslu, að launamisrétti kvenna og karla verður ekki upprætt með frumvörpum og þingsályktunum héðan frá Alþingi, sem - þegar á reynir - ekkert býr á bak við. Afstaða hæstv. jafnréttismálaráðherra, Svavars Gestssonar, kom mér svo sem ekkert sérstaklega á óvart við afgreiðslu þessarar till. við 2. umr. fjárlaga. Ég get ekki séð að gerðir hans í stól jafnréttismálaráðherra bendi til að hann hafi minnst áhuga á jafnréttismálum. Flokkur hans, sem á tyllidögum telur sig flokka fremstan sem málsvara jafnréttismála hér á landi, hefur lítið til að skýla sér á bak við eftir þá afstöðu þm. hans og hug sem fram kom við 2. umr. fjárlaganna, þegar þeir fylktu liði til að fella fjárframlag til að standa fyrir könnun til að reyna að uppræta launamisrétti kvenna og karla. Hræsni þeirra og blekking hefur svo sannarlega opinberað sig. Breyti þeir ekki afstöðu sinni nú, við 3. umr. fjárlaga, fær fólkið í þessu landi að kynnast hvað í raun býr á bak við fagurgala þeirra um að uppræta verði launamisrétti kvenna og karla. Sjálfsagt munu þeir reyna að skýla sér á bak við það, að á fjárlögum hafi Jafnréttisráði verið heimilað að ráða ritara til starfs. Það fíkjublað skýlir þeim lítið, það get ég sannfært þingheim um. Þó ritari fáist nú til starfa hjá Jafnréttisráði, mun það engu breyta um það nú, að Jafnréttisráð getur ekki staðið fyrir launakönnunum. Jafnréttisráð sótti um á fjárlögum að fá til starfa fulltrúa með viðskipta- eða hagfræðimenntun til að framkvæma kjararannsóknir og fylgjast með kjaramálum, auk þess fulltrúa með lögfræðimenntun, fræðslufulltrúa og stöðugildi ritara í 11/2 starf. Heildarframlög, sem ráðið sótti um, voru 800 þús. kr. sem ráðið taldi sig þurfa sem lágmarksfjárveitingu til að geta staðið fyrir því sem lögin um jafnrétti kvenna og karla kveða á um. Á fjárlögum eru nú áætlaðar til ráðsins um 370 þús. kr. Og þó að Jafnréttisráð geti ráðið í starf eins ritara, þá er það aðeins til að sinna daglegum skrifstofustörfum og engin von til þess, að ráðið geti staðið fyrir neinum kjararannsóknum. Ég vil freista þess nú aftur við 3. umr. og endanlega afgreiðslu fjárlaga að leggja fram brtt. um 200 þús. kr. framlag til að standa fyrir launakönnunum á raunverulegum kjörum kvenna og karla. Brtt. er um 100 þús. kr. lægra framlag en fellt var við 2. umr. Mér er skapi næst, eftir þá meðferð sem till. um 300 þús. kr. fjárveitingu fékk við 2. umr. fjárlaga, að halda hér langa ræðu og upplýsa þingheim enn einu sinni um nauðsyn þess, að þessi könnun fari fram. Ég hef undir höndum allmargar kannanir, sem þegar hafa verið gerðar á vegum einstakra stéttarfélaga og fleiri aðila sem renna stoðum undir að launamisrétti eigi sér stað, sem er óyggjandi sönnun þess, að heildarkönnun verði að eiga sér stað til að uppræta launamisrétti og leita leiða til úrbóta.  Ég vil leyfa mér að vænta þess, að margir þm. muni breyta afstöðu sinni nú við endanlega afgreiðslu fjárlaga. Þessi litla fjárveiting gæti orðið til þess, að hafinn verði sá nauðsynlegi undirbúningur sem þarf að vera til þess að þessi könnun verði framkvæmd. Ég hef ekki tilgreint í þessari brtt. hverjum skuli veita þetta framlag til að standa fyrir þessari könnun. Eftir atvikum mætti hugsa sér að Kjararannsóknarnefnd væri heppilegur framkvæmdaaðili og nefndin hefði samráð við Jafnréttisráð um slíka könnun. Fyrir nokkrum mánuðum skipaði hæstv. félmrh. nefnd sem rannsaka skyldi kjör láglaunakvenna. Þessi nefnd hefur lítið starfað, enda ekki til hennar ætlað fjármagn til að hægt sé að rannsaka og leita úrbóta á kjörum láglaunakvenna. Enn einn tvískinnungurinn er þar á ferðinni. Þetta framlag gæti stuðlað að breytingu á því. Það er eindregin skoðun mín, að hafni Alþingi þessari tillögu sé ekki mikil von til þess, að konur geti vænst stuðnings Alþingis við að uppræta launamisrétti, og væri það harður biti að kyngja. Það er kominn tími til þess, að Alþingi geri sér grein fyrir því, að frv. og ályktanir, sem koma frá Alþingi um eindreginn vilja löggjafans til að stuðla að því að uppræta launamisrétti, eru konum einskis virði standi ekkert meira á bak við það en dauður bókstafur, eins og reynsla undanfarinna ára gefur glögglega til kynna, að ekki sé talað um að þegar á reyni að standa við loforðin og fyrirheitin skuli svo glögglega koma fram að ekki var meiningin að standa við þau, eins og afgreiðsla við 2. umr. fjárlaga gaf tilefni til að ætla. Herra forseti. Það mun fást staðfest nú við atkvgr. við 3. umr., hvort ásetningur Alþingis sé að standa við marggefin loforð um að stuðla að því að uppræta það launamisrétti sem konur búa við eða hvort það sé afstaða alþm. að svíkja gefin fyrirheit í þessu máli.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. á þskj. 232. Það er brtt. frá menntamálanefndum beggja deilda. Auk mín skrifa á brtt. Ólafur Ragnar Grímsson (með fyrirvara), Ólafur G. Einarsson (með fyrirvara), Salome Þorkelsdóttir (með fyrirvara), Davíð Aðalsteinsson, Gunnar Thoroddsen, Halldór Blöndal (með fyrirvara), Þorv. Garðar Kristjánsson, Jón Helgason, Friðjón Þórðarson, Vilmundur Gylfason (með fyrirvara), Karl Steinar Guðnason (með fyrirvara) og Guðrún Helgadóttir (með fyrirvara). Þessi brtt. er varðandi heiðurslaun listamanna samkvæmt ákvörðun Alþingis. Gerum við þá breytingu við fjárlagafrv., að í stað 301 þús. kr. komi 405 þús. kr. og sundurliðist heiðurslaunin þannig: Ásmundur Sveinsson 33 750, Finnur Jónsson sama upphæð, Guðmundur Daníelsson sama upphæð, Guðmundur G. Hagalín sama upphæð, Halldór Laxness sama upphæð, Indriði G. Þorsteinsson sama upphæð, Kristmann Guðmundsson sama upphæð, María Markan sama upphæð, Snorri Hjartarson sama upphæð, Tómas Guðmundsson sama upphæð, Valur Gíslason sama upphæð, Þorvaldur Skúlason sama upphæð. Ég vil geta þess, að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson var ekki aðili að þessari afgreiðslu. Það er árlegt verkefni menntamálanefnda beggja deilda að taka afstöðu til heiðurslauna listamanna. Nokkuð var rætt í nefndinni um fjölgun, en um það náðist ekki samkomulag, enda flytja 13 af 14 nm. þessa brtt. og þar af sjö með fyrirvörum sem ég hef greint. Það vill svo undarlega til, að á þskj. 229 er einnig brtt. við fjárlagafrv. og er hún sama efnis. Flm. að þeirri till. eru m. a. Guðrún Helgadóttir og Halldór Blöndal sem flytja einnig hina brtt., en með fyrirvara. Það má þá telja víst að þau fái góðar undirtektir undir sitt mál, hvor till. sem verður samþ. Fleira er í sjálfu sér ekki um þetta að segja, en fyrst ég er kominn í ræðustól og hæstv. fjmrh. hlýðir á umr. tel ég mér skylt, til þess að öllu réttlæti sé fullnægt, að geta fsp. sem ég fyrir nokkrum vikum bar fram til fjmrh., þar sem ég spurðist fyrir um hvenær vænta mætti afgreiðslu ríkisstj. á frv. til l. um breyt. á lögum nr. 10 frá 22. mars 1960, um söluskatt, en þar er gert ráð fyrir að sá hluti kostnaðarverðs vöru, sem stafar af aðkeyptum flutningi hennar milli staða innanlands, skuli ekki mynda stofn söluskatts, en frv. var vísað til ríkisstj. 20. maí s. l. eftir 2. umr. málsins í Ed. Þar sem álagning söluskatts á flutningsgjald hefur afgerandi áhrif á búsetu manna í þessu landi og fjöldi þm. telur eflaust að menn eigi ekki að gjalda þess í skatti til ríkisins hvar þeir óska sér búsetu á þessu landi, þá hefði mátt álíta að eftir allan þennan tíma frá því að till. var vísað til ríkisstj., þ. e. 20. maí s. l., hefði eitthvað heyrst um afgreiðslu þessa máls. Einhverra hluta vegna - sennilega eru dagarnir of fáir og klukkutímarnir of fáir í hverjum sólarhring - hefur ekki unnist tími til að fá þessari fsp. minni svarað. En þess vegna minnist ég á það hér, að ef viðunandi úrlausnir fást ekki frá ríkisstj. varðandi þetta mál mun ég flytja eða fylgja frv. þessa efnis þegar þing kemur saman eftir jólaleyfi. Ég vil láta hæstv. fjmrh. og ríkisstj. vita um þessa fyrirætlan mína, þannig að áður en fullnaðarafgreiðsla fjárlaga fer fram geti hún gert ráð fyrir að frv. þessa efnis fáist samþykkt. Ríkissjóður mundi þar af leiðandi tapa nokkrum tekjum, sem ég veit í sjálfu sér ekki hvað eru miklar. Ég tel mér skylt, til að koma ekki aftan að hæstv. ríkisstj., að geta þessa þar sem ég mun, eins og ég gat um, flytja eða fylgja tillögum þess efnis, að flutningsgjald vöru milli innflutningshafnar eða framleiðslustaðar og neytenda myndi ekki söluskatt. Á ég von á að margir muni taka undir þá till., og þykist ég með þessum fáu orðum hafa gert hreint fyrir mínum dyrum við hæstv. ríkisstj. þannig að ég verði ekki sakaður um að koma í bakið á henni á einn eða neinn hátt með flutningi slíks frv.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Albert Guðmundssyni, Guðrúnu Helgadóttur, Halldóri Blöndal og Ólafi Þ. Þórðarsyni um heiðurslaun listamanna samkv. ákvörðun Alþingis. Í þessari brtt. kemur fram að í heiðurslaunaflokki er fjölgað um þrjá listamenn; þá Ólaf Jóhann Sigurðsson, Stefán Íslandi og Svavar Guðnason. Samkvæmt tölulegum niðurstöðum hækkar framlagið til heiðurslaunaflokksins um liðlega 100 þús. kr., sem ekki er há fjárhæð miðað við þær upphæðir sem um hefur verið rætt hér á þingi undanfarna daga. Mér er fullljóst að það er alltaf viðkvæmnismál þegar meta skal hverjir skuli skipa heiðurslaunaflokk listamanna. Þeir eru margir sem ugglaust gætu borið fram tillögur um menn sem sæti gætu átt í þessum hópi. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að með fámennri þjóð séu þeir ekki ýkjamargir listamennirnir sem flokka má í þennan heiðurslaunaflokk. Ég hef t. d. þau þing sem ég hef setið fundið sárt til þess, að einn af okkar ágætustu listamönnum í söngvarastétt, Stefán Íslandi, skuli ekki hafa fyllt þennan flokk. Það finnst mér þinginu til háborinnar skammar. Hv. þm. Albert Guðmundsson hefur flutt ítrekað till. um að hann kæmi í þennan flokk. Hér hafa verið nefndir þrír menn og að öðrum listamönnum ólöstuðum tel ég að þeir séu þessum hópi til sóma. Ég sagði: að öðrum ólöstuðum. Það er þess vegna till. okkar flm., að við heiðurslaunahópinn bætist þrír menn. Ég get ekki trúað því, að það sé sáluhjálparatriði hins háa Alþingis hvort í þessum hópi eru 12 eða 15 menn. Hér er um svo lága fjárhæð að ræða að um hana munar sáralítið, þetta eru 10 millj. gkr., en þessir fjármunir geta og munu vafalítið koma öllum þessum mönnum að umtalsverðum notum, auk þess sem heiðurinn er þeirra. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess, að alþm. sjái nú sóma sinn í því að bæta þessum þremur mönnum í heiðurslaunaflokkinn. Mér er ómögulegt að sjá að það geti breytt nokkru hvort þessir menn eru 12 eða 15. Ég vil þess vegna leggja hart að hv. alþm., þegar að því kemur að greiða atkv. um brtt. við 3. umr. fjárlaga, að þeir styðji þetta mál. Þetta mál skiptir þingið sáralitlu og nánast engu peningalega, en þá skiptir það miklu og það skiptir líka þjóðina talsverðu að geta fjölgað í þessum flokki. Það er þinginu til sóma. Það væri hins vegar þinginu til vansæmdar að fella þessa brtt.



Herra forseti. Með örfáum orðum vil ég mæla fyrir nokkrum brtt. sem ég flyt við 3. umr. fjárlaga ásamt ýmsum fleiri hv. þm. Sumar af þessum till. voru fluttar við 2. umr., en dregnar þá til baka og eru nú fluttar að nýju. Vil ég þá fyrst vekja athygli á till. sem er á þskj. 251 og er þar merkt með rómverskum l. Þessi till. er nú endurflutt við 3. umr. með nokkuð breyttu orðalagi og í hóp flm. hefur bæst hv. 3. þm. Reykv., Albert Guðmundsson. Breyttur texti till. er nú á þann veg, að sú fjárupphæð, sem þar er um að ræða, er sérstök afreksviðurkenning til sérsambanda og íþróttafélaga samkvæmt ákvörðun Alþingis. Á það var bent og sjálfsagt með réttu, að eins og þessi liður var orðaður, er till. var flutt við 2. umr., kynni það e. t. v. að rekast á við áhugamannareglur ef afreksviðurkenning af þessu tagi væri veitt einstökum íþróttamönnum. Hér er sem sé lagt til að 1 millj. kr. verði varið til að veita sérstakar afreksviðurkenningar sérsamböndum og íþróttafélögum samkvæmt ákvörðun Alþingis. Ég tíundaði við 2. umr. þau rök, sem ég tel renna stoðum undir flutning þessarar till., og ætla ekki að endurtaka þau, enda hygg ég að öllum hv. þm. sé ljóst hvað hér er um að tefla. Þá er brtt. á sama þskj., sem merkt er rómverskum III, varðandi utanrrn. Þar breytist texti liðar, sem merktur er 0107, og verði: Kvikmyndir og myndbönd fyrir sendiráðin og ræðismenn til landkynningar. Þessi liður hækki um 100 þús. kr. Íslensk sendiráð erlendis nota mjög og hafa notað kvikmyndafilmur til að lána ýmsum aðilum til landkynningar og fræðslu um land og þjóð. Allt hefur þetta þó verið af vanefnum gert. Þess vegna er ástæða til að hækka þetta framlag og mæta nýrri tækni þar sem er notkun myndbandanna sem áreiðanlega mun vaxa mjög á þessum vettvangi. Ég sé að fjvn. hefur í sínum till., lið nr. 24, sett fram nýjan lið sem orðast svo: Kvikmyndir og myndbönd fyrir sendiráð til landkynningar 100 þús. kr. - Þó að þarna sé að vísu ekki gengið eins langt og ég geri í minni till. mun ég draga till. mína til baka þar sem hv. fjvn. hefur komið til móts við þessa hugsun. Er ég henni þakklátur fyrir það og till. er því dregin til baka. Þá er á þskj. 251 till., sem ég hef leyft mér að flytja og er merkt rómverskum XVI. Hún er við 5. gr. fjárlaga, lið sem merktur er 31 321, Rafmagnsveitur ríkisins, fjárfestingar, á eftir liðnum Ólafsvík-Rif-Hellissandur, komi nýr liður sem merktur verði Vogaskeið-Stykkishólmur 2.2 millj. Þarna er um afar brýna framkvæmd að ræða í rafmagnsmálum að því er Stykkishólm varðar, að leggja nýja línu frá spennistöðinni þar og inn í byggðina. Raforka hefur verið mjög ótrygg þarna í vetur. Það er mat Rafmagnsveitna ríkisins að þessi framkvæmd sé svo brýn að hún megi ekki úr hömlu dragast. Hins vegar hefur ekki náðst um það samstaða í fjvn., að því er virðist, að taka upp þennan lið og því er um hann hér flutt till. sem ég treysti að mæti velvild og skilningi. Þá vil ég víkja að brtt. við 6. gr. fjárlaga, sem merkt er hér með rómverskum XVII, og flm. eru Eiður Guðnason, Árni Gunnarsson og Benedikt Gröndal. Þar er lagt til - og er það endurflutt till. - að inn komi nýr liður sem orðist á þessa leið, með leyfi forseta: „Að endurgreiða Ríkisútvarpinu söluskatt af auglýsingum.“ - Ég fór um það nokkrum orðum við 2. umr. fjárlaga, að Ríkisútvarpið væri eini fjölmiðillinn í landinu sem gert er að greiða söluskatt. Raunar fjallaði ég einnig um hina almennu afstöðu þessarar ríkisstj. gagnvart Ríkisútvarpinu - þá menningarfjandsamlegu afstöðu sem ríkisstj. hefur tekið að því er varðar fjárveitingar til Ríkisútvarpsins. Ég ætla ekki að endurtaka neitt af því hér, en legg áherslu á að þessi till. nái fram að ganga. Þetta er mikið sanngirnismál og mundi vera stórt skref í þá átt að þessi rúmlega fimmtuga ríkisstofnun gæti rétt úr kútnum fjárhagslega. Þetta er enn einn prófsteinninn á það, hvort hjá núv. ríkisstj. ríkir raunverulegur vilji til að bæta stöðu Ríkisútvarpsins eða hvort um innantómt orðagjálfur er að ræða á hátíðastundum hjá hæstv. ráðh. Það kemur í ljós þegar greidd verða atkvæði um þessa tillögu. Þá höfum við hinir sömu flutt till. um nýjan lið við 6. gr., um að fella niður aðflutningsgjöld af tækjum og búnaði til endurvarpsstöðva útvarps og sjónvarps. Það þarf ekki heldur að fara mörgum orðum um það, hversu brýnt þetta mál er. Það væri þá að hluta til leiðrétting á því ranglæti sem Ríkisútvarpið var beitt á sínum tíma þegar það var svipt tekjum af aðflutningsgjöldum af sjónvarpstækjum og búnaði til þeirra, - svipt þessum veigamikla tekjustofni sem aldrei hefur fengist bættur og núv. hæstv. ríkisstj. sýnir ekki heldur lit á að bæta. Hv. fjvn. hefur í sínum brtt. tekið upp till., sem er liður 24, sem hljóðar svo: „Að endurgreiða innflutningsgjöld af tækjum sem flutt eru inn til aukningar á dreifikerfi sjónvarps samkvæmt nánari ákvörðun fjmrn.“ - Það skal fúslega viðurkennt að hér er stigið skref í rétta átt þótt ekki sé það stórt. Það er sem sagt aðeins um það að ræða að endurgreiða innflutningsgjöld af tækjum sem flutt eru inn til að auka dreifikerfi sjónvarpsins, þ. e. að bæta við það frá því sem nú er, ekki til þess, því miður, að endurbæta þegar úrelt og í sumum tilvikum afar léleg tæki í núverandi dreifikerfi. Enn lakara er þó það, að hér skuli ekki talað um dreifikerfi Ríkisútvarpsins, heldur aðeins dreifikerfi sjónvarps. Að því er varðar dreifikerfi Ríkisútvarpsins er fram undan mikið verk að koma stereo-útvarpi um landið allt og sömuleiðis að fjölga FM-stöðvum. Hjá hæstv. ríkisstj. og aðstandendum hennar virðist ekki vera skilningur á því að koma stereo-væðingunni sem víðast um landið, því miður. Engu að síður, þótt lítið sé, er hér verið að fara í rétta átt og þess vegna höfum við flm. ákveðið að draga til baka þá till. sem við höfum flutt um að fella niður aðflutningsgjöld af tækjum og búnaði til endurvarpsstöðva útvarps og sjónvarps. Að lokum, herra forseti, minni ég á till. sem ég flutti við afgreiðslu fjárlaga í fyrra og þá var felld og endurflutti nú við 2. umr. Hún var í þá veru að heimila fjmrh. að breyta vanskilaskuldum Skallagríms hf. vegna Akraborgar við Ríkisábyrgðasjóð í föst lán. Þessa till. flutti ég við afgreiðslu fjárlaga í fyrra og endurflutti við 2. umr. fjárlaga núna. Ég sé í till. fjvn. að nefndin hefur gert þessa till. að sinni og bætt við, og fyrir það ber að þakka. Fjvn. gerir till. um að fjmrh. verði heimilt að semja við Herjólf hf. og Skallagrím hf. um vanskil fyrirtækjanna hjá Ríkisábyrgðasjóði, m. a. niðurfellingu vaxta og dráttavaxta að hluta, með þeim skilyrðum sem talin eru nauðsynleg. Ég fagna því, að þetta mál skuli hafa náð fram að ganga.



Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt., sem ég flyt á þskj. 263 við 4. gr. fjárlagafrv., um að liðurinn Bygging grunnskóla o. fl., Vestmannaeyjar, nýr skóli hækki úr 1 millj. 125 þús. í 2 millj. 125 þús. Það eru ákaflega augljósar ástæður fyrir flutningi þessarar till. Bygging þessa grunnskóla er þegar komin af stað. Það er rúmt ár síðan byggingarframkvæmdir hófust og bygging hefur gengið vel og fylgir verkið áætlun. Bæjarsjóður hefur þegar lagt í þessa byggingu 2.5 millj. kr. Það er nauðsynlegt að 1. áfangi þessa skóla verði tekinn í notkun á næsta hausti. Vegna þess að skólinn er staðsettur í nýju hverfi í bænum, sem er mjög barnmargt, mun þarna skapast hreint öngþveiti ef ekki fæst fjármagn til að ljúka þessum áfanga fyrir næsta haust. Sú er ástæðan fyrir flutningi þessarar tillögu.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlaga sýndi ég fram á tvennt varðandi húsnæðislánamál og mun ég ekki endurtaka það nema að sáralitlu leyti. Í fyrsta lagi sýndi ég fram á það, að staða hins almenna húsbyggjanda hefur verið herfilega fyrir borð borin. Í stað þess að auka stórlega lán Byggingarsjóðs ríkisins þegar verðtrygging inn- og útlána var tekin upp, eins og bráðnauðsynlegt var, hafa lánin staðið í stað eða jafnvel minnkað. Verkamannabústaðakerfið, þótt gott sé, bætir þetta ekki nema að litlu leyti og aðeins fyrir tiltölulega fáa, enda er nú svo komið að bygging íbúða í landinu öllu er ekki nema helmingur þess sem allar áætlanir og spár seinni ára hafa sýnt fram á að nauðsynlegt væri. Á þetta einkum við um yfirstandandi ár og áætlanir fyrir það næsta. Auðvitað leiðir þetta til öngþveitis í húsnæðismálum landsmanna ef ekkert frekar verður að gert. Í öðru lagi sýndi ég fram á það, að með óbreyttri stefnu siglum við hraðbyri í að íbúðalánakerfið í heild, þ. e. bæði Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna, komist í greiðsluþrot. Kerfið er nú að langmestum hluta fjármagnað með lántökum til styttri tíma og með mun hærri vöxtum en útlánin. Á næsta ári er áætlað að framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins verði talsvert lægra í krónum talið en það var árið 1979, en lántökur sjóðsins hafa fertugfaldast á sama tíma. Árið 1979 voru framlög til Byggingarsjóðs ríkisins álíka há og lántökur sjóðsins. Samkvæmt fjárlagafrv. og lánsfjáráætlun eiga lántökurnar að verða 46 sinnum hærri en framlög ríkissjóðs á næsta ári. Með þessu erum við að búa okkur til kerfi sem bindur öll framlög ríkissjóðs áratugi fram í tímann við það eitt að greiða vaxtamismun tekinna og veittra lána. Þó að við viljum breyta þessu eftir nokkur ár erum við bundin í báða skó áratugi fram í tímann. Kerfið verður því með öllu ófært um að veita húsbyggjendum og húskaupendum framtíðarinnar nokkra aðstoð. Til að freista þess að fá á þessu nokkra bót, bæði fyrir þá, sem nú og á næstu árum þurfa á lánum að halda, og fyrir byggingarsjóðina báða og þar með lántakendur framtíðarinnar, hef ég freistað þess að leggja fram brtt. á þskj. 251 um hækkun framlags ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins um 130 millj. kr. Fjárhæð tillögunnar er miðuð við að kerfið í heild, þ. e. báðir byggingarlánasjóðirnir, fái álíka mikil framlög og orðið hefðu að óskertum mörkuðum tekjustofnum og óskertum öðrum lögboðnum opinberum framlögum frá ríki og sveitarfélögum samkvæmt eldri lögum. Hér er vissulega um mikið fé að ræða, en þó ekki meira hlutfallslega en ríkissjóður lagði til skamms tíma fram. Ég minni einnig á að þm. Alþfl. hafa lagt fram sparnaðartill. við fjárlögin sem nema miklu hærri upphæðum en hér er um að ræða. Þar við bætist svo að hér er aðeins verið að leggja til að byggingarsjóðirnir fái sína mörkuðu tekjustofna óskerta eða ígildi þeirra, en um þá tekjustofna var á sínum tíma samið við verkalýðshreyfinguna og vafasamt hvernig hægt er að taka þá af án nýrra samninga. Ef miðað væri við þá stefnumótun í húsnæðislánamálum, sem ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar samþykkti árið 1979, þyrfti að hækka opinber framlög um næstum 200 millj. kr. frá því sem fjárlagafrv. fyrir næsta ár gerir ráð fyrir. Þá stefnumótun samþykktu sex af núv. hæstv. ráðh. Þessari brtt. er ætlað að freista þess að bæta tvennt: Í fyrsta lagi að hækka verulega lán húsbyggjenda og húskaupenda og þá einkum og sér í lagi þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn. Í öðru lagi er till. ætlað að bæta stöðu húsnæðislánakerfisins þannig að það geti áfram verið stuðningur við húsbyggjendur og húskaupendur. Það er algert ábyrgðarleysi að stefna vísvitandi og með opin augu að því að eyðileggja hið opinbera veðlánakerfi um langa framtíð án þess að nokkuð annað komi í staðinn. Ég skora á hv. þm. að spyrna við fótum. Því lengur sem það dregst, því erfiðara verður það.



Herra forseti. Ég er sammála því sem hv. 5. þm. Suðurl. sagði um ástand húsnæðismálanna og þarfir Byggingarsjóðs ríkisins. Í þinginu er frv. til lánsfjárlaga þar sem gert er ráð fyrir að Byggingarsjóður ríkisins sé sviptur tekjustofni sínum af launaskatti. Það raunhæfa í þessu máli nú er að freista þess að koma í veg fyrir að þær fyrirætlanir nái fram að ganga. Þess vegna höfum við sjálfstæðismenn lagt fram till. um að fella niður þessa skerðingu. Því miður verð ég að segja það, að þegar greidd voru atkv. um þá till. í Ed. í gær sáu flokksmenn hv. 5. þm. Suðurl. ekki ástæðu til að greiða atkv. gegn skerðingunni. Ég segi þetta að gefnu tilefni um leið og ég tek fram að ég væni hv. 5. þm. Suðurl. ekki um óheilindi í þessu máli. Ég stóð hér upp til að vekja athygli á brtt. sem ég ásamt fleiri ber fram á þskj. 241. Þetta eru tillögur sem voru bornar fram við 2. umr. fjárlaga og ég mælti þá fyrir. Ég mun ekki endurtaka það sem ég sagði þá, en ég vil aðeins undirstrika mikilvægi þeirra með örfáum orðum. Tillögur þessar eru tvær; annars vegar að því er varðar sveitarafvæðingu og hins vegar að því er varðar hækkun á olíustyrk vegna húshitunar. Till. um sveitarafvæðinguna felur í sér að framlag til sveitarafvæðingar verði hækkað úr 2.7 millj. kr. í 21 millj. eða til vara í 15.5 millj. Árið 1975 gerði orkuráð áætlun um sveitarafvæðingu landsins og þar var gert ráð fyrir að allir sveitabæir fengju rafmagn frá samveitu ef meðalvegalengd á milli þeirra færi ekki fram úr 6 km. Nú eru eftir um 30 sveitabæir til að ná þessu marki og ljúka sveitarafvæðingunni. Þetta fólk, sem hér á hlut að máli, hefur beðið mörg ár eftir því að fá þessi sjálfsögðu þægindi. Það hefur reiknað með því. Ég vil aðeins með þessum orðum vekja athygli á því, að ef þessi brtt. verður ekki samþykkt verður á næsta ári ekkert gert í sveitarafvæðingunni. Það má ekki koma fyrir og því vænti ég þess að hv. þm. greiði till. þessari atkv. og tryggi framgang hennar. Hin till. varðar upphæð olíustyrkja. Hún felur í sér að upphæð í þessu skyni sé hækkuð úr 30 millj., sem frv. gerir ráð fyrir, í 50 millj. 30 millj. kr. duga til að veita styrki á næsta ári sem ekki eru hærri en ákveðið var 1. jan. 1980. En á þessu ári, árinu 1981, eru veittar 50 millj. kr. í þessu skyni. Ég vænti þess, að olíustyrkurinn verði hækkaður á þessu ári þannig að þá þurfi um 50 millj. kr. til þessa á árinu. Ef Alþingi ætlar hins vegar aðeins að veita 30 millj. kr. í þessu skyni á næsta ári þýðir það að lækka yrði olíustyrkinn á næsta ári frá því sem hann yrði í ár. Það sjá allir hvílík óhæfa það er, sérstaklega ef menn eru minnugir þess, sem menn hafa alltaf á vörunum þegar rætt eru um þessi mál, hve óskapleg byrði það sé sem það fólk þarf að bera sem býr á olíukyndingarsvæðunum. Þess vegna vænti ég þess, að hv. alþm. sjái hvílík óhæfa það er að fella þessa brtt. og viðbrögð þeirra verði þess vegna á þann veg að greiða till. atkv. og tryggja henni framgang.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni að bera fram till. um hækkun á framlagi til Vinnueftirlits ríkisins sem er stofnun sem er til komin vegna samninga aðila vinnumarkaðarins um að gera gerbyltingu á sviði aðbúnaðarmála verkafólks. Hins vegar höfum við flm. fengið það staðfest, að það er skoðun þeirra, er að fjárlagafrv. standa, að gjaldskrá Vinnueftirlitsins muni sniðin að verðlagsbreytingu á árinu 1982 og þá miðað við desemberverðlag sem grunnviðmiðun og jafnframt að í grg. frv. er prentvilla, en þar segir í kaflanum um Vinnueftirlit ríkisins: „Í fjárlögum fyrir árið 1981 var ákveðið að grunnheimildir Vinnueftirlits ríkisins skyldu vera 18 talsins. Í þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir því að 2 stöðugildi eftirlitsmanna bætist við hjá stofnuninni og verði grunnheimildir þar með 20 talsins.“ Í stað tölunnar 18 á að vera 20, en nú starfa einmitt 20 starfsmenn við stofnunina. Starfsmönnum mun því samkv. frv. fjölga um tvo á árinu og verða 22. Í ljósi þessa höfum við ákveðið að draga till. okkar til baka og treystum því, að svo verði haldið á málum sem ég greindi frá.



Herra forseti. Ég vil taka það fram við þessa umr., að ég hef verið fullvissaður um það og eins Vigfús Jónsson, sem hér sat á þingi um hríð í vetur, að þrátt fyrir að frv. til nýrra dýralæknislaga hafi ekki verið lagt fram á Alþingi muni slíkt frv. verða lagt fram áður en þing fer í jólafrí. Ég hef jafnframt verið fullvissaður um það, að þótt á fjárlögum sé ekki að finna framlög til þess að tveir dýralæknar verði í Suður-Þingeyjarsýslu á næsta ári sé fyrir því séð og samkomulag um það innan ríkisstj., að annar dýralæknir verði ráðinn í dýralæknisumdæmið Suður-Þingeyjarsýslu á næsta ári. Ég hef tekið þessi orð trúanleg og það er skýringin á því, að ég hef hvorki hreyft þessu máli í frv.-formi né í formi fsp. á þessu þingi og ég hef ekki heldur flutt brtt. um þetta mál. Ég tel að um innanhéraðsmál og kjördæmismál sé sjálfsagt að hafa sem nánast samráð og samstarf milli þm. úr ólíkum flokkum og er þess vegna mjög þakklátur hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. fyrir þeirra undirtektir við þetta mál. En ég taldi nauðsynlegt, herra forseti, að þetta kæmi skýrt fram við 3. umr. málsins til að skýra líka hvers vegna þessu máli hefur ekki verið hreyft á þessu þingi, eins og boðað var á s. l. vori. Þetta mál hefur verið tekið upp í hópi okkar þm. Norðurl. e. Þar hefur komið fram að við stöndum allir í þeirri trú, að við þær yfirlýsingar, sem hafa verið gefnar í þessu máli hér á Alþingi, verði staðið, en eingöngu sé um það að ræða að þetta mál hafi nánast fyrir tilviljun ekki komið fram á þinginu, en um það sé full samstaða, og fyrir það er ég þakklátur.



Herra forseti. Ég fór að gá að brtt. sem ég er meðflm. að. Það er brtt. á þskj. 232 varðandi heiðurslaun listamanna. Ég ætla ekki að ræða efnislega þessa till., en ég finn mig knúinn til að vekja athygli hæstv. forseta á því sem ég ætla að sé ekki þinglegt við hana. Ýmsir af flm. þessarar till. flytja hana með fyrirvara. Ég kannast ekki við það, að brtt., frumvörp eða þáltill. séu fluttar með fyrirvara. Ég hef ekki heldur orðið var við að þingsköp geri ráð fyrir slíku. Annaðhvort eru menn með till. og flytja till. eða flytja ekki till. Hins vegar geta menn gefið álit í nefndum með fyrirvara. Ég vildi leyfa mér að vekja athygli hæstv. forseta á þessu, og það er hans að ákveða hvernig með skuli fara.



Herra forseti. Það má vera að á pappírnum séu á brtt. formgallar sem ekki falla í geð hv. 4. þm. Vestf. En ég vil einungis segja það, að það má mikið vera ef hann hefur aldrei staðið að brtt. í nefnd og skrifað með fyrirvara undir. Algilt er að menn standi að slíkum nál., mæli með samþykki frv., en áskilji sér allan rétt til að flytja eða fylgja brtt. Hitt má vel vera, að í þetta skipti sé um það að ræða að formsins vegna sé þetta ekki rétt. - En enginn maður, sem lagt er til á þessu þskj. að njóti heiðurslauna, er ekki verðugur að vera þar að mínu áliti. Ég hef lagt til að hver einasti maður sem þar er njóti heiðurslauna.



Herra forseti. Það eru aths. hv. 4. þm. Vestf. sem komu mér upp í stólinn, annars hafði ég ekki hugsað mér að taka hér til máls. En úr því að ég er kominn hingað vil ég lýsa ánægju minni með afgreiðslu hv. fjvn. á framlagi til Hins íslenska biblíufélags og dreg því til baka mína till. sem kemur fram á þskj. 241. Ef virðulegur forseti hefur tekið eftir því sem ég sagði sé ég ekki ástæðu til að hafa lengra mál um það. Þá vil ég einnig beina athygli manna að annarri brtt., sem ég flyt á sama þskj., 241, við 4. gr., þ. e. 3. brtt. I. liðar, og er styrkur til blaðanna. Ég er ekki í nokkrum vafa um, ef hv. þm. hafa haft tíma til að hugsa um það mál frá því að ég flutti slíka till. s. l. ár, að hún verður samþykkt. Ég tel það sjálfur hreint siðleysi að greiða slíkar upphæðir til blaðanna sem hér eru greiddar og hér um ræðir. Framlagið er nú komið upp í 2 millj. 150 þús. kr. samkv. till. fjvn. eins og fjárlögin eru nú fram sett. Það byrjaði sem saklaus smáupphæð og hefur líklega aldrei átt að verða annað. Þá vil ég einnig vona að þm. hafi skilning á tilgangi þess uppeldisstarfs sem unnið er að í íþróttahreyfingunni. Ég beini þeirri ósk til þm. almennt, að þeir kynni sér vel till. á þskj. 251, l. lið, brtt. frá Eiði Guðnasyni, sem hann hefur nú talað fyrir, ásamt fleiri flm. sem þar eru skráðir, og er um sérstaka viðurkenningu til sérsambanda og íþróttafélaga samkv. ákvörðun Alþingis að upphæð 1 millj. kr. Það hefði fyrir löngu átt að vera komið inn í fjárlög. Þá vil ég taka undir brtt. á þsk j. 263, það er líka I. liður þar, frá Guðmundi Karlssyni og varðar byggingu grunnskóla o. fl. í Vestmannaeyjum. Ég þekki nokkuð til þar. Þó að það sé kannske ekki almennt álitið hlutverk Reykjavíkurþm. að flytja tillögur eða mæla með tillögum til fjárveitinga fyrir aðra staði geri ég það samt hér með því að undirstrika með málflutningi mínum þörfina þar á staðnum. Þá kem ég að þeirri brtt. sem er á þskj. 229 við frv. til fjárl. fyrir árið 1982, frá Árna Gunnarssyni, Albert Guðmundssyni, Guðrúnu Helgadóttur, Halldóri Blöndal og Ólafi Þórðarsyni, við 4. gr. samkv. númeri sem þar er, heiðurslaun listamanna samkv. ákvörðun Alþingis, að a-liðurinn verði: fyrir 301 þús. komi 506 250 kr. Ég skildi ummæli hv. 4. þm. Vestf. þannig,-það getur vel verið að það hafi verið misskilningur hjá mér, - að í sinni stuttu ræðu og aths. við framsetningu á till. frá menntmn. væri hann að tala gegn þeirri till. vegna formgalla. Nú getur vel verið að þm. séu mismunandi vel upplýstir um formsatriðið þingsins. En þrátt fyrir formgalla á framsetningu er það sterk viljayfirlýsing, sem kemur fram hjá viðkomandi aðilum, sem undir þá till. skrifa með fyrirvara, og vilji þm. fer ekki milli mála. Það kom fram hjá hv. 1. flm. að þessari brtt. okkar, hv. 6. þm. Norðurl. e., að ég hefði nokkrum sinnum mælt fyrir till., bæði í þingflokki, í samtölum við þm. og síðan flutt hana einn á þingi einu sinni. Það var m. a. og jafnvel eingöngu til þess að Alþingi Íslendinga og íslenska þjóðin sýndi Stefáni Íslandi, Stefáni Guðmundssyni, þá virðingu sem honum ber og okkur ber skylda til að sýna honum og hefði átt að vera búið að sýna honum fyrir löngu, en formið leyfði það ekki. Við erum fastir í einhverjum farvegi hefðar sem sagði: Það skulu vera 12 menn sem hljóta heiðurslaun og þá viðurkenningu sem er miklu meira virði en peningarnir sem bak við stóðu. - Ég hef aldrei verið formfastur maður og ég get ekki ímyndað mér að nokkur Íslendingur vilji vera svo formfastur eða láta hv. Alþingi festa sig í því formi, að íslenska þjóðin geti ekki eða hafi ekki efni á eða vilji ekki vegna formsins sýna sínum afreksmönnum þá virðingu sem þeim ber, að við séum það aum þjóð að við höfum ekki efni á að viðurkenna meira en 12 afreksmenn í heiðurslaunaflokki hverju sinni. Stefán Íslandi bar hróður Íslands vítt um lönd um langan tíma og hefur veitt ónefndum Íslendingum margar ánægjustundir í langan tíma líka, mörg ár. Ég vil segja það vegna þess að ég hafði sjálfur tækifæri til að lifa nokkuð svipuðu lífi og Stefán Íslandi gerði, að vísu á öðru sviði, á sviði íþróttanna, og veit hvað ég er að tala um. Hann bar hróður landsins og fæðingarhéraðs síns vítt um heim. Menn spurðu: Hvaðan er hann af þessu litla landi? Ég vil segja að hann hafi gert íslensku þjóðina miklu stærri vegna þess að hann dró athygli að henni á löngum söngferli úti í hinum stóra heimi með sinni ljúfu rödd. Ég verð að segja að ef við viljum kalla okkur þá menningarþjóð sem við erum alla tíð að státa af að við séum, þá verðum við að geta veitt frægum sonum, sem snúa heim til ættjarðarinnar, þá virðingu á ævikvöldi sem við getum og höfum yfir að ráða. Ég leyfi mér að halda því fram, að íslenska þjóðin mundi fagna því ef till. okkar á þskj. 229 yrði samþykkt. Ég varð var við það, þegar mín till. var felld á sínum tíma, að slíkri tillögu var fagnað, og því legg ég til að við festum okkur ekki í einhverri ákveðinni tölu. Það er hið sama og að segja við íslensku þjóðina: Þú mátt ekki eiga nema 12 afreksmenn því að við höfum ekki efni á að sýna fleiri virðingu. Ég er ekkert fastur í þeim 15 sem við gerum tillögu um. Ég væri reiðubúinn að samþykkja fleiri en 15 af því að ég veit að við eigum fleiri sem eiga skilið þá viðurkenningu sem í því felst að viðkomandi listamenn fái heiðurslaun og viðurkenningu langt út fyrir þá upphæð sem um er að ræða. Ég treysti mér til að benda á liði á fjárlögum nú sem mættu hverfa að mínu mati og kannske fáir meðal íslensku þjóðarinnar söknuðu ef þetta gæti komið í staðinn.



Vegna ummæla hv. 4. þm. Vestf. vil ég taka undir það, að það er óeðlilegt að sjá svona á flutningi till. og þó að þarna standi „með fyrirvara“ hljóta flm. að bera ábyrgð á tillöguflutningnum.



Herra forseti. Ég er samþykkur því sem hæstv. forseti sagði varðandi form brtt. um heiðurslaun listamanna. Þó að sumir hafi skrifað undir með fyrirvara hafa ekki aðrir skrifað undir með fyrirvara og till. sem slík væri fullgild þó að það væri aðeins einn maður sem bæri hana fram. En út af því, sem síðasti ræðumaður sagði, var eitt atriði, sem hann vék að mér í ræðu sinni, og ég vil svara því. Hann sagðist hafa skilið mín orð áðan um till. um heiðurslaun listamanna svo, að ég væri andsnúinn henni. Mér finnst furðulegt að geta lagt þennan skilning í ummæli mín. Ég er flm. till. án fyrirvara og er auðvitað með tillögunni.  Svo vil ég einu orði víkja að því sem hv. 7. landsk. þm. sagði um þetta atriði. Að formi til virtust orð hans vera sem andsvar við því sem ég var að segja, en efnislega kom fram að hann er sammála því sem ég sagði.



Herra forseti. Ég tel mig hafa ágæta lausn á þeim vanda sem er kominn upp vegna þess formgalla sem fram hefur komið á till. beggja menntmn., og sú lausn er að þingheimur samþykki brtt. þá sem ég hef flutt á þskj. 229.



Herra forseti. Áður en ég vík að því sem ég vildi sagt hafa hér fyrst og fremst, þá get ég ekki látið hjá líða að taka undir það með hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, að vissulega er frágangur þskj. 232 ekki aðeins óvenjulegur, heldur í raun rökleysa. Það segir sig sjálft, að menn flytja ekki till. með fyrirvara. En það breytir auðvitað ekki því, að till. er vafalaust alveg gild og hlýtur að vera borin hér upp með venjulegum hætti. En ég hef aldrei séð svona till. hér í þinginu og ég er viss um að þetta stenst ekki, en hefur fyrst og fremst enga merkingu. Það er það sem skiptir máli. En ég vildi nota tækifærið til þess að þakka hv. fjvn. fyrir snögg og góð vinnubrögð og fagna því, að frv. er nú komið til 3. umr. Ég vil einnig þakka hv. þm. fyrir tiltölulega stuttar umr. hér við 3. umr. Menn hafa sagt það sem þeir þurftu að segja, en ekki verið með neinar málalengingar og það er þakkarvert. Ég vildi aðeins mega nefna hérna tvær tillögur sem ég flyt. Önnur er á þskj. 263. Það er heimild til að ábyrgjast lán eða taka lán og endurlána virkjunaraðila, sbr. ákvæði 6. mgr. 2. gr. laga nr. 60/1981, allt að 50 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Og í öðru lagi að taka lán vegna endurskoðaðrar lánsfjáráætlunar fyrir árið 1981 er nemi allt að 45 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Að sjálfsögðu skýrist flutningur þessarar till. af því, að lánsfjáráætlun verður ekki afgreidd nú fyrir jól, en aftur á móti óhjákvæmilegt að hægt sé að ganga frá þessum lánum sem tilheyra árinu 1981. Menn undrast nú kannske að þörf sé á því að leggja fram till. um fyrri liðinn sem lýtur að lánum vegna virkjunarframkvæmda á liðnu ári í samræmi við virkjunarlög sem hér voru samþykkt, en þetta er algert formsatriði. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir, að þessi fjárhæð yrði tekin að láni erlendis, en það láðist að taka það fram í virkjunarlögunum í fyrra að heimildin næði til erlends láns. Og menn eru svo formfastir, að þeir telja ekki hægt að ganga frá láninu öðruvísi en það sé beinlínis tekið fram. Þess vegna er nú endurtekinn þessi heimildarbeiðni og sérstaklega tekið fram að fjárhæðin geti verið í erlendri mynt. Þetta er sem sagt hreint formsatriði. Síðari till. snýr bara að endurskoðaðri lánsfjáráætlun fyrir árið 1981. Ég hef haft samráð um það við stjórnarandstöðuna og ég held að allir séu sammála um að eðlilegt sé, úr því að lánsfjáráætlun er ekki afgreidd fyrir áramót að afla þessarar heimildar, hvort sem einstakir þm. reynast þá samþykkir því að heimildin sé veitt eða ekki. En í öllu falli er eðlilegt að freista þess hér við afgreiðslu fjárlaga að afla þessarar heimildar. Ég vil í öðru lagi benda á brtt. sem ég flyt á þskj. 254, sem er brtt. við fjárlagafrv. og snýst um sjálfskuldarábyrgð vegna Flugleiðamálsins. Hér er um að ræða nákvæmlega sams konar heimild og veitt var í lögum um málefni Flugleiða sem samþ. voru á s. l. hausti, að því breyttu, að í staðinn fyrir 3 millj. bandaríkjadala, eins og var í frv. fyrir árið 1981, er nú um að ræða 1.6 millj. bandaríkjadala og tímasetningar eru að sjálfsögðu breyttar, færðar til um eitt ár. Ég vil svo að lokum svara fsp. sem beint var til mín af hv. þm. 5. þm. Norðurl. v., Ingólfi Guðnasyni, en hann spurðist fyrir um frv., sem vísað hefði verið til ríkisstj. á s. l. vori, um söluskatt af flutningskostnaði. Þetta frv. var á þá leið, að sá hluti kostnaðarverðs vöru, sem stafi af aðkeyptum flutningi hennar milli staða innanlands, skuli ekki mynda stofn til söluskatts, og skuli söluskattsskyldum aðilum heimilt að draga aðkeyptan flutningskostnað innanlands vegna söluskattsskyldra söluvara sinna frá heildarveltu áður en söluskattsskil eru gerð. Það er rétt að minna á það hér, að hugmynd af þessu tagi og frv. af þessu tagi hafa verið hér á ferðinni oftar en einu sinni, frv. var flutt líka á þinginu 1979–1980, en þau hafa aldrei náð afgreiðslu. Þessu frv. var svo vísað til ríkisstj. á s. l. vori, væntanlega vegna þess að menn voru ekki reiðubúnir til að samþykkja frv. Um þetta mál fjallaði nefnd sem var að störfum á árunum 1973 og 1974 og átti að hafa það verkefni að kanna hvort hægt væri að lækka vöruverð og draga úr eða jafna flutningskostnað á vöru milli landshluta. Sú nefnd treysti sér ekki til að mæla með breytingu af þessu tagi og kenndi því um, að of miklir framkvæmdaörðugleikar væru í þessu sambandi. Ég vil taka það fram, að ég hef ráðgast við menn í mínu rn. um hugsanlega framkvæmd á ákvæði af þessu tagi, og ég verð að láta það koma hér fram, að þessi hugmynd hefur fengið ákaflega neikvæðar viðtökur í hópi embættismanna sem telja að það séu miklir vankantar og erfiðleikar á að framkvæma þessa söluskattslækkun og mikil hætta á undanskotum á söluskatti ef tilraun er gerð til þess að fella niður söluskatt af þessum afmarkaða hluta vöruverðs. Ég verð hins vegar að viðurkenna það, að ég hef ekki getað myndað mér neina endanlega skoðun um það, hvort þetta sé réttur dómur hjá embættismönnum. Ég býst við að þetta séu svipuð viðbrögð og verið hafa uppi hjá mörgum sem um þetta hafa fjallað mörg undanfarin ár, og ég vil heita fyrirspyrjanda Ingólfi Guðnasyni því, að ég vil gjarnan, að þetta mál sé kannað rækilega, og mun gera það á næstu vikum, svo að það komi í ljós hvort ekki sé hægt að finna einhverja þá hlið á þessu máli, einhverja leið í þessu máli sem geri kleift að ná því markmiði sem fólst í þessu frv., því að málið er gott og ég held að við séum sammála um að það þyrfti að ná fram að ganga í einu eða öðru formi. En vissulega verður að taka til greina gagnrýni af því tagi sem ég nefndi, að það séu annmarkar á framkvæmd og hætta á söluskattsundanskoti ef þetta sé leyft, og menn verða þá að velta því fyrir sér, hvort einhverjar aðrar leiðir væru hugsanlegar eða einhverjar breytingar á framkvæmd sem gerðu vankantana minni. Ég vil sem sagt ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en ítreka það, að málið er alls ekki afgreitt af minni hálfu og ég mun kanna það rækilega á næstu vikum. Herra forseti. Ég held að ég þurfi ekki að fjölyrða frekar um fjárlagafrv. og afgreiðslu þess. Ég þakka þm. fyrir góð vinnubrögð nú við 3. umr. og ágætar umr.



Herra forseti. Hér hafa farið fram allsérstæðar umr. um brtt. sem fluttar hafa verið varðandi listamannalaun. Það hefur komið fram, að hv. 4. þm. Vestf. dregur mjög í efa að brtt. 232 standist þinglegar kröfur, þar sem menn hafa skrifað hér undir með fyrirvara. Við athugun kemur í ljós að meira en helmingur flm. í menntmn. Nd. hefur skrifað undir með fyrirvara. Undir þetta mál hv. þm. tók hæstv. fjmrh., og ég held að þegar þessir tveir aðilar hafa lagt jafnmikinn þunga í þessar athugasemdir sínar og þeir hafa gert, þá hljóti að vera eðlilegt að beina því til flm., hvort þeir séu ekki reiðubúnir að draga þessa brtt. til baka þar sem hún er alls óþörf og allir þeir aðilar, sem þar eru nefndir, mundu að fullu halda sóma sínum þó að till. yrði dregin til baka. En það mundi leysa hæstv. forseta undan því að úrskurða hér á annan veg en forseti Ed. Alþingis hefur talað fyrir. Jafnframt mundi það losa þingið undan þeirri erfiðu kvöð að greiða atkv. eins viðkvæmu máli og hér er um að tefla og helst ætti aldrei að þurfa að koma til atkvgr. í sölum þingsins. Þess vegna þykir mér að það hafi verið ákaflega jákvætt, að hv. 4. þm. Vestf. skyldi gera þessa athugasemd, og vænti þess, að hann beiti sér fyrir því í hópi flm., að till. verði dregin til baka.