Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Sú efnahagsstefna sem fólst í fjárlagafrv. fyrir árið 2002 tók mið af nokkuð breyttri stöðu efnahagsmála. Í stað þeirrar miklu efnahagsuppsveiflu sem ríkt hafði hér á landi undanfarin ár stefndi um sinn í nokkurn samdrátt þjóðarútgjalda og minni hagvöxt en áður. Þessi þróun er að mörgu leyti jákvæð þar sem hún leiðir til aukins jafnvægis í efnahagslífinu sem birtist m.a. núna í ört minnkandi viðskiptahalla auk þess sem horfur eru á að verðbólga hjaðni hratt á næstunni. En á móti kemur að þetta leiðir óhjákvæmilega til minni tekjuauka hjá ríkissjóði. Við þær aðstæður er eðlilegt að afgangur á ríkissjóði verði minni en verið hefur á undanförnum árum. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að afgangur á ríkissjóði á árinu 2002 verði 18,6 milljarðar kr. að meðtöldum tekjum af sölu eigna en 3 milljarðar kr. að þessum tekjum frátöldum. Sú niðurstaða er í fullu samræmi við efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem miðar að því að viðhalda stöðugleika, styrkja undirstöður atvinnulífsins og stuðla að bættum lífskjörum. Frá þessum tíma hefur staða efnahagsmála heldur færst til verri vegar. Þar gætir í senn áhrifa lakari efnahagshorfa á alþjóðavettvangi, m.a. í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum, auk þess sem verðlagshorfur hafa heldur versnað í kjölfar gengislækkunar krónunnar að undanförnu. Forsendur fjárlaga hafa því breyst á þann veg að útgjöld hafa óhjákvæmilega hækkað og tekjur lækkað. Ríkisstjórnin hefur hins vegar talið afar mikilvægt að áfram verði fylgt aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum og að unnt verði að viðhalda þeim afgangi sem ákveðinn var í fjárlagafrv. Með því eru send afar skýr skilaboð til allra aðila um að leitað verði allra leiða til þess að meginmarkmið stjórnvalda um að viðhalda stöðugleika og treysta stöðu efnahagslífsins nái fram að ganga. Niðurstaða liggur fyrir. Gripið verður til margvíslegra aðgerða jafnt á gjalda- sem teknahlið til að tryggja að meginmarkmið fjárlaganna náist. Sumar þeirra aðgerða krefjast lagabreytinga og hefur þeim að venju verið safnað í eitt frv. svo að um það megi fjalla heildstætt og legg ég áherslu á þann samnefnara þeirra að stuðla að aðhaldi í ríkisfjármálum og halda jafnvægi í ríkisbúskapnum. Mun ég þá, herra forseti, víkja að einstökum greinum frv. en vísa að öðru leyti til athugasemda sem þeim fylgja. Þar er fyrst að nefna að í 1., 7. og 8. gr. frv. er lagt til að lögbundnum framlögum til Endurbótasjóðs menningarbygginga, þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga og kirkjugarða verði skorinn stakkur í samræmi við þá útgjaldastefnu sem mörkuð hefur verið í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár og raunverulega fjárþörf þeirra að öðru leyti. Þannig er í 7. og 8. gr. frv. lagt til að tekjur þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga af sóknargjöldum og kirkjugarðanna af kirkjugarðsgjöldum taki á næsta ári mið af raunverulegum rekstrarkostnaði þessarar starfsemi en þær hafa fram til þessa verið reiknaðar sem ákveðið hlutfall af tekjuskatti einstaklinga. Þannig hafa þær í raun hækkað um rúm 50% á síðustu tíu árum og á þessu ári einu um 60 millj. kr. umfram það sem fjárlög gerðu ráð fyrir. Ég hef stundum áður gagnrýnt þá tilhögun sem fest hafði rætur allt of víða í íslenskri löggjöf að lögbinda framlög til ýmissa viðfangsefna, ýmist með eða án sérstakra tekjustofna. Þegar skattfé er ráðstafað með þessu móti er sá þáttur í fjárstjórnarvaldi Alþingis í raun fyrir fram bundinn þannig að þegar að fjárlagagerðinni kemur er þetta allt saman í raun fyrir fram bundið og með þeim hætti er grafið undan þeim áhrifum sem þinginu er með fjárlögum ætlað að hafa á heildarhagstjórn þjóðarbúsins til að gæta aðhalds í ríkisrekstri og ná jafnvægi í ríkisbúskapnum. Af þessum sökum hef ég á liðnum árum beinlínis beitt mér fyrir því að sú tilhögun verði markvisst afnumin og framlög til slíkra viðfangsefna þess í stað metin í tengslum við gerð fjárlaga og ákvörðuð í samræmi við þau verkefni sem til úrlausnar eru hverju sinni. Sú verður og raunin með framlög til endurbóta á menningarbyggingum ef tillögur ríkisstjórnarinnar um skattbreytingar ganga eftir en þær gera m.a. ráð fyrir að sérstakur eignarskattur verði í síðasta skipti lagður á á næsta ári. Þá er, herra forseti, í 2.--5. gr. frv. lagt til að hámark innritunar- og efnisgjalda í framhaldsskólum og skrásetningargjalda í þrjá háskóla verði hækkað. Að frátaldri kennslunni sjálfri njóta nemendur við þær menntastofnanir margvíslegrar þjónustu af þeirra hálfu sem lög hafa um árabil leyft að gjöld væru tekin fyrir. Út af fyrir sig ber enga laganauðsyn til að ákveða fjárhag slíkra þjónustugjalda með lögum, enda er hún í eðli sínu tengd kostnaði af að veita þjónustuna. Ríkisstjórnin hefur á hinn bóginn beitt sér fyrir að hámark slíkra gjalda væri fest í lög þannig að nemendur þurfi ekki að greiða hærri gjöld en því nemur jafnvel þótt kostnaður af þjónustu við þá sé hærri og hafi reyndar farið vaxandi undanfarin ár, bæði vegna verðlagsþróunar og aukinnar fjölbreytni í þeirri þjónustu sem nemendum stendur til boða. Slíkum umframkostnaði hefði þá þurft að mæta á fjárlögum og er ekki lagt til að á því verði nein breyting. Á hinn bóginn þykir eðlilegt að kostnaðarþátttaka nemenda eða öllu heldur hámark þeirrar krónutölu sem heimilt er að krefja þá um verði færð til samræmis við verðlagsþróun undanfarinna ára. Þannig er lagt til að hámark innritunargjalda í framhaldsskóla hækki um 40% úr 6.000 kr. í 8.500 kr. á hvern nemanda en það er svipað hlutfall og hækkun vísitölu neysluverðs án húsnæðis frá því að álagningu innritunargjalda var fyrst komið í skipulegt horf árið 1991. Sama er að segja um skrásetningargjöld í háskóla. Þau hafa lítið breyst á sama tímabili en hér er lagt til að hámark þeirra verði hækkað um 30% eða úr 25 þús. kr. í 32.500 kr. Um hækkun annarra gjalda er það að segja að í 10. gr. frv. er lagt til að bifreiðagjald hækki um 10% sem er þó nokkru lægri hækkun en verðlagsbreytingar á síðustu ákvörðun gjaldsins gefa annars tilefni til. Þá er í 6. og 11. gr. frv. lagt til að gjöld sem renna til að standa undir veiðieftirliti annars vegar og vopnaeftirliti hins vegar verði færð til samræmis við þann kostnað sem af því stafar. Ekki þarf að hafa mörg orð um ástæður þess að vopnaeftirlit í farþegaflugi hafi hækkað og hefur aukist með tilheyrandi kostnaði. Tillagan um hækkun veiðieftirlitsgjalds sem er reyndar nýbúið að hækka með lögum nr. 125/2001 tekur hins vegar mið af auknum rekstrarkostnaði veiðieftirlits Fiskistofu sem ekki var fullt tillit tekið til við afgreiðslu nýsamþykktra laga. Loks er í 9. gr. frv. lagt til að svonefnt sjúkraheimili eða sjúkrahótel verði felld brott úr skilgreiningu laga um heilbrigðisþjónustu á sjúkrahúsi. Af því leiðir að dvöl á slíku heimili eða hóteli telst ekki til sjúkratryggðrar þjónustu samkvæmt lögum um almannatryggingar enda þótt ráðgert sé að ríkið standi að mestu leyti undir rekstrarkostnaði slíkra heimila eða hótela með sama hætti og verið hefur. Að þessu leyti skapast á hinn bóginn skilyrði til að mæta því sem á vantar með gjöldum. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég tel afar mikilvægt að þannig sé á málum haldið varðandi þetta mál sem hér er til umræðu, þ.e. frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum og reyndar á það við um fjárlögin einnig, að hér springi ekki allt í loft upp í tengslum við kjarasamningana í byrjun næsta árs. Það er skoðun mín, herra forseti, að þær tillögur sem hér eru lagðar fram í þessum bandormi séu ekki til þess fallnar þegar verið er að setja álögur á sjúklinga, skólafólk og bifreiðaeigendur, ferðamenn svo nemi tæpum 1.100 millj. kr. Ég held að þetta sé ekki góð kveðja inn á þann fund sem forusta verkalýðshreyfingarinnar er með nk. mánudag. Mér finnst, herra forseti, að það sé orðin lenska hjá ríkisstjórninni að leita helst matarholu hjá láglaunafólki, sjúklingum og þeim sem verst hafa það í þjóðfélaginu. Herra forseti. Ég held að það sé mikill vilji hjá verkalýðshreyfingunni að standa þannig að málum að ekki komi til uppsagnar á launalið kjarasamninganna í byrjun næsta árs. Við sjáum í DV í gær að þá eru aðilar vinnumarkaðarins að ræða um að fresta uppsögn launaliðar og, herra forseti, ég held eins og ég sagði áðan að þær aðgerðir sem hér á að grípa til séu ekki til þess fallnar að koma til móts við þau sjónarmið sem verkalýðshreyfingin hefur haft uppi og það sem þarf til þess að ekki komi til uppsagnar á launalið kjarasamninganna. Ég vil vísa þar til ummæla Grétars Þorsteinssonar, forseta ASÍ, nýverið eftir að fyrir lá hvaða leið ríkisstjórnin ætlaði að fara, en hann segir að niðurskurður ríkisstjórnarinnar sé í raun aðgerð til að lagfæra bókhald tímabundið og þarna sé verið að fresta framkvæmdum og hins vegar að auka gjaldtöku af venjulegu fólki. Hann segir að verkalýðsforustan telji fulla þörf á því að hagræða á ríkisheimilinu en hún geti ekki fallist á aukna gjaldtöku af venjulegu launafólki. Fram kemur hjá Grétari Þorsteinssyni að þrátt fyrir að hagræða þurfi hjá ríkinu eins og annars staðar geti verkalýðsforustan ekki fallist á að það sé gert með því að auka álögur á almenning þar á meðal á sjúklinga og skólafólk. Grétar Þorsteinsson segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Við föllumst ekki á þá aðferð að þessu vandamáli sé mætt með aukinni gjaldtöku af almenningi.`` Halldór Björnsson, formaður Starfsgreinasambandsins, segir, með leyfi forseta, að það sé lenska þegar ríkissjóður eða fyrirtæki skeri niður útgjöld að byrja á þeim sem minnst megi sín. Hann segir einnig að í síðustu kjarasamningum hafi tekist að hækka lægstu launin hlutfallslega meira en það sé þó spurning um afar lágar fjárhæðir sem brenni hratt upp þegar álögur aukist á launafólk. Ég held, herra forseti, að það sé ekkert ofsagt og styðst þar m.a. við það sem fram kom hjá hagfræðingi ASÍ að þær launahækkanir sem um var samið í síðustu kjarasamningum séu brunnar upp í verðbólgunni sem mælist 8% á 12 mánaða tímabili í miklum verðlagshækkunum á nauðsynjavörum sem hafa á stuttum tíma farið upp í 25% og á mikilli vaxtahækkun sem er að sliga heimilin svo dæmi sé nefnt. Segja má að það sé í nokkrum liðum sem á að fara í vasa sjúklinga, námsmanna og bifreiðaeigenda. Varðandi bifreiðaeigendur verður að segjast eins og er að maður hélt að þar væri mælirinn orðinn fullur. Varla er hægt að ganga lengra vegna þess að álögur á bifreiðaeigendur eru orðnar mjög miklar og hafa verið í gegnum tíðina. Bifreiðagjald er flatur skattur og vegur mjög þungt í framfærslu heimilanna. Að vísu mælist hún ekki í vísitölunni en engu að síður hafa verið verulegar hækkanir á lögboðnum bifreiðatryggingum eins og menn þekkja. Á sl. 2--3 árum hafa þær hækkað um sennilega nálægt 70% og bensínið hefur hækkað gífurlega. Á það var minnt nýlega í fréttum í útvarpi að fyrrverandi ráðherrar Sjálfstfl., annar fyrrverandi formaður flokksins og hinn varaformaður og fyrrv. fjmrh., hafi ekki verið hrifnir af því að setja miklar álögur á bifreiðaeigendur. Á það var minnt að þegar bifreiðagjald var hækkað --- ég man ekki hvað það var mikið --- fyrir einum áratug af þáv. fjmrh. Ólafi Ragnari Grímssyni, þá var því mjög harðlega mótmælt af Þorsteini Pálssyni, formanni Sjálfstfl., sem sagði að þessi skattur kæmi með mestum þunga niður á þeim sem kröppust hefðu kjörin og síst þyldu viðbótarálögur. Friðrik Sophusson sagði það augljóst að tilgangurinn með þessu væri að svíkjast um að láta fjármuni af bifreiðum ganga til vegamála. Það væri ekki bara tilgangurin láta fjármuni af bifreiðum ganga til vegamála heldur átti að láta aukna skatta af bifreiðaeigendum renna beint í ríkissjóð. Ég skil ekki annað en þau orð sem þarna voru sögð standi enn og þetta hafi ekki verið skattur sem sjálfstæðismenn hafi fagnað, a.m.k. þegar þeir voru í stjórnarandstöðu, þó þetta sé eitt af þeim úrræðum sem þeir beiti nú í þeirri stöðu og uppnámi sem kjarasamningarnir eru í. Ég held að þetta sé ekki skynsamleg leið, herra forseti, ekki síst í ljósi þeirra miklu álagna sem hafa dunið á bifreiðaeigendum á umliðnum 2--3 árum. Herra forseti. Ég vil líka spyrja hæstv. forsrh. hvort reiknað hafi verið með þeim verðlagsáhrifum sem eru af þessum tillögum sem hér eru lagðar fram og hvort þær hafi komið fram í endurskoðuðum tekjuáhrifum fjárlaga við 3. umr. Ég get ekki betur séð en að verðlagsáhrifin séu veruleg jafnvel þó að bifreiðagjöldin séu ekki inni í vísitölunni. Mér sýnist og hef rætt það við þá sem til þekkja að hér gæti verið um að ræða verðlagsáhrif í vísitölunni upp á 0,5--0,6% og það er ekki gott inn í kjarasamninga eins og ég hef nefnt. Þá er ógetið verðlagsáhrifa sem verða af áfengisgjaldinu sem hefur verið boðað upp á 450 millj. kr. og mér skilst að sérstakt frv. komi um. Ég spyr því hæstv. forsrh. um verðbólguáhrifin af þessu og hvort þau hafi verið tekin með í reikninginn inn í fjárlagagerðina. Ég vil aðeins fara inn á bílatryggingarnar aftur af því að mér finnst mjög slæmt að velja þá leið. Komið hefur fram að bílatryggingar hafa hækkað um 46% frá því að flest stóru verkalýðsfélaganna innan Alþýðusambandsins skrifuðu undir kjarasamninga við Samtök atvinnulífsins á árinu 2000. Og það hefur komið fram hjá Rannveigu Sigurðardóttur, hagfræðingi ASÍ, að hún telur að veruleg kaupmáttarrýrnun hafi gengið yfir frá þeim tíma. Hún segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Við getum þó séð að fyrir þá sem hafa fengið umsamdar launahækkanir á samningstímabilinu, það er að segja 3,9% í fyrra og 3% í upphafi ársins í ár, 7% samtals þá hefur kaupmáttarrýrnun á þessu tímabili verið um 5%.`` --- Sem sagt frá því fyrir gerð kjarasamninga. 7% launahækkun hefur því ekki dugað til þess að halda uppi einu sinni sama kaupmætti og fyrir kjarasamninga. Hagfræðingur ASÍ segir að um þriðjungur af starfsmönnum á almennum vinnumarkaði hafi á þessu tímabili fengið umsamdar launahækkanir. Orðrétt segir hún síðan þegar verið er að spyrja hvort hafi hallað undan fæti: ,,Það hefur náttúrlega gert það. Það segir sig sjálft að 8,1% verðbólga eins og við höfum hér síðustu 12 mánuðina hún étur mjög hratt upp, hún er löngu búin að éta upp umsamdar launahækkanir tveggja ára en hún étur jafnvel mjög hratt upp mikið launaskrið eins og hefur verið hér á vinnumarkaði.`` Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Er hann sammála hagfræðingi ASÍ um að staðan sé sú, nú þegar við erum að sigla inn í það að kjarasamningum verði hugsanlega sagt upp, að verðbólgan og verðlagsáhrifin séu slík að það sé búið að éta upp allar kjarabætur sem um var samið í síðustu kjarasamningum? En hún segir að 7% launahækkun sé löngu farin. Nefnd eru ýmis dæmi um verðhækkanir á síðustu 18 mánuðum í þessu viðtali við hagfræðinginn. Vitnað er til þess að samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands hafi símakostnaður heimilanna hækkað um tæp 11%, bensín um 4,4%, bílatryggingar um 46% og fiskur um nær 8,5%, grænmeti um 20%, mjólkurlítrinn um 3%. Gífurleg verðlagsalda hefur riðið hér yfir og mér sýnist að það geti alveg staðist hjá hagfræðingnum að það hafi étið upp allar launahækkanir. Hagfræðingurinn segir síðan orðrétt: ,,En það sem við höfum verulegar áhyggjur af er það að við sáum í síðustu verðbólgumælingum Hagstofunnar að það séu mjög margir liðir vísitölunnar að hækka sem benda til þess að allir eru farnir í rauninni að hækka undir þessari afsökun að gengið sé að lækka.`` Herra forseti. Ég vil aðeins fara inn á þær álögur sem á núna að bæta á skólafólk sem eru verulega miklar og stúdentaráð hefur mótmælt mjög harkalega. Ég held að við verðum að hugsa okkur mjög um þegar verið er að bæta við þessar álögur, innritunargjöldin og skólagjöldin. Ég held að flestir vilji sjá jafnrétti til náms og að unga fólkið geti stundað nám óháð efnahag. Ástæða er til þess að minna á það, og var það rætt ekki fyrir löngu síðan á þinginu, að töluvert er um það að ungmenni flosni upp úr skóla af ýmsum ástæðum, m.a. vegna barneigna, erfiðleika við að koma sér þaki yfir höfuðið o.s.frv. Þetta fólk vill gjarnan eiga möguleika á því síðar að sækja framhaldsskóla, en hér er verið að torvelda það með alls konar álögum og gjaldtökum sem eru afar miklar eins og hæstv. forsrh. nefndi. Ég vil vitna til frv. sem var flutt um breytingu á lögum um framhaldsskóla sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir og hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir fluttu á sínum tíma. Það snertir þennan illræmda fallskatt. Þá vitnuðu þær m.a. til Alþingis ungmenna sem var haldið hér fyrir ekki margt löngu og ályktaði að stuðlað skyldi að því að á nýrri öld hefðu allir landsmenn jafnan aðgang og jafnan rétt til náms óháð búsetu, námsgetu, fötlun, efnahag eða öðrum aðstæðum. Einn liður í ályktun þessara ungmenna, unga fólksins sem á að taka við í framtíðinni, var að endurinnritunargjöld í framhaldsskólum skuli afnumin með öllu og að skólagjöld verði ekki lögð á í skólum innan almenna skólakerfisins. Þetta er það sem unga fólkið sér fyrir sér að eigi að afnema í framtíðinni. Margir hafa orðið til þess að mótmæla þeim leiðum sem hér er verið að fara. Ég hef nefnt stúdentaráð og ég hef nefnt Félag framhaldsskólakennara, svo dæmi séu tekin. Hér liggja líka fyrir athyglisverðar upplýsingar, sem ég er með í höndunum, þ.e. svar menntmrh. við fyrirspurn Bryndísar Guðmundsdóttur um brottfall nemenda úr skyldunámi á fyrsta ári í framhaldsskólum. Þar kemur fram að um verulegt brottfall er að ræða og t.d. er nefnt að skráðir nemendur í framhaldsskóla séu og hafi verið í gegnum árin á bilinu 70--85%. Það er því um verulegt brottfall að ræða hjá ungu fólki úr námi. Herra forseti. Þó að það sé ekki í þessu frv. þá er það liður í því að setja gjald á ákveðna hópa. Eins og ég hef nefnt er verið að leggja verulegar álögur á sjúklinga með komugjöldum, með hækkun á gjöldum til sérfræðinga og með hækkun á lyfjakostnaði sem nemur samtals 500 millj. kr. Sýnt hefur verið fram á það og kemur það fram í svari heilbrrh. til mín á Alþingi að kostnaður heimilanna við sérfræðiþjónustu hefur hækkað verulega, en það er um þriðjungur sem heimilin sjálf greiða í sérfræðikostnaði. Mér fannst athyglisvert sem fram kom hjá Ástu R. Jóhannesdóttur í gær um þær leiðir sem á að fara til þess að auka álögur á sjúklinga. Hún nefndi að þegar verið er að taka þak af kostnaði sjúklinga vegna ferliverka, þá þýði það að hlutur sjúklinga gæti hækkað um 200--300% áður en komi til kasta afsláttarkorta. Hér var um að ræða kostnað sem var áður 5 þús. kr. en hún færir rök fyrir því að sá kostnaður geti farið upp í 18 þús. kr. Hér er um verulega hækkun að ræða, herra forseti, fyrir heimilin í landinu ef verið er að tvö- þrefalda kostnað vegna ferliverka. Því er varla hægt að mótmæla. Sýnt var fram á það hjá BSRB í gær að á umliðnum árum hefur kostnaður á heimilin í landinu hækkað verulega vegna lyfja- og lækniskostnaðar. Ég hef ekki farið ofan í þær tölur, en þær virtust nokkuð sannfærandi, um hvaða álögur verið er að setja á sjúklinga. Þessu til viðbótar hefur ekki samkvæmt fjárlögunum verið staðið við að endurgreiða í eðlilegu hlutfalli kostnað fólks vegna tannlækninga vegna deilna sem uppi hafa verið milli tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins sem bitnað hafa með fullum þunga á þeim sem síst skyldi. Er ég að tala þar um þroskahefta einstaklinga, langveik börn o.s.frv. Ég hélt að hæstv. heilbrrh. hefði alla möguleika á því að setja upp sérstaka gjaldskrá sem hefði þá tekið verðlagshækkunum, a.m.k. meðan verið væri að reyna að ná samningum við Tryggingstofnun ríkisins. Hér er verið að fara í að hækka greiðslur þeirra sem eru á sjúkrahótelum. Sagt er að hér sé um að ræða gjöld sem hafi verið áður, en hér er verið að festa þetta rækilega í sessi að mér sýnist og setja inn ákveðið merki um að hér eigi að fara í gjaldtökur á sjúkrahúsum. Herra forseti. Því hefur verið mótmælt hvernig eigi að fara með sóknargjöldin í þessum bandormi. Þingmenn hafa fengið bréf frá sóknarpresti í Stóra-Núpsprestakalli í Árnesprófastsdæmi þar sem hann mótmælir þessu harðlega og færir athyglisverð rök fyrir því að ríkissjóður eigi ekki að seilast í þennan vasa. Presturinn segir að sóknargjöldin séu ekki útgjöld ríkisins til þjóðkirkjunnar heldur hrein og klár félagsgjöld innheimt af ríki og renni þau til viðkomandi safnaðar sem greiðandi tilheyrir. Gildir þá einu hvert trúfélagið er. Sóknargjaldið er ekki nefskattur heldur breytilegt gjald sem nemur hlutdeild í tekjuskatti og álögum samkvæmt ákvæðum laga um tekju- og eignarskatt. Hann bendir þingmönnum á að fjmrn. sé rukkunaraðili rétt eins og gjaldkerar í klúbbum og félögum og rétt eins og þeir sem stunda virðisaukandi starfsemi beri almennt að standa skil á honum, annars lendi menn í vondum málum. Mér finnst rökin sem presturinn setur fram mjög athyglisverð því ekki er eðlilegt að seilast í það fjármagn sem kirkjan hefur til umráða til þess að bæta stöðu ríkissjóðs. Herra forseti. Ég held að ríkisstjórnin sé að fara vondar leiðir og þær eru slæmt innlegg inn í þá kjarasamninga sem losna núna innan nokkurra vikna. Ég bendi á þær leiðir sem við í Samfylkingunni höfum viljað fara til þess að rétta af stöðu ríkissjóðs sem komu fram við 3. umr. fjárlaga. Þar er um að ræða verulega fjármuni eða um 3 milljarða kr. sem við setjum fram raunhæfar tillögur um til þess að rétta af stöðu ríkissjóðs. Ef þær leiðir hefðu verið farnar hefði ekki þurft að fara þá vondu leið sem ríkisstjórnin er hér að leggja til með auknum álögum á þá sem síst skyldi, sjúklinga og skólafólk.

Herra forseti. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þetta síðasta því að tillögur Samfylkingarinnar voru algjörlega óraunhæfar eins og menn vita. Varðandi verðlagsáhrifin þá eru þau tiltölulega óveruleg. Auðvitað eru þau nokkur, en þó óveruleg. Hv. þm. nefndi hins vegar hækkun á bifreiðagjaldinu. Mér fannst dálítið merkilegt að ungur fréttamaður skyldi muna eftir því sem gerst hafði fyrir 11 árum. Ég tók reyndar eftir því að hæstv. fyrrv. ráðherra, sem var í ríkisstjórn þegar þetta var hækkað, mundi þetta nú ekki nákvæmlega. Við erum að hækka um 10% en hæstv. fyrrv. ráðherra, Ólafur Ragnar Grímsson, hækkaði þetta um 50%. Ég lét athuga þetta í þingtíðindum. Ég taldi víst að ráðherrann Jóhanna Sigurðardóttir hefði verið þessu algerlega andvíg, en það finnst ekki í þingtíðindunum. Þetta var að vísu mjög lausleg leit og ég tel algjörlega víst að hv. þm. hafi mótmælt þessu harðlega því þetta var 50% hækkun á bifreiðagjaldi en ekki 10% eins og nú. Þessi mótmæli hljóta að finnast við nánari skoðun. Þetta er vegna þessara orða sem sérstaklega voru nefnd. Verðbólgan á sl. 12 mánuðum er rúm 8%. Hins vegar er spáð 3,5% verðbólgu af stofnunum frá upphafi næsta árs til loka þess. Þar verða því auðvitað mikil umskipti og gleðileg, ef það gengur fram. Auðvitað vitum við aldrei nákvæmlega um það. Það gæti gengið hægar. Það gæti líka gengið hraðar ef gengið styrkist með þeim hætti sem spástofnanir núna búast við. Varðandi gjaldtöku af því tagi sem hér er nefnd þá vek ég athygli á því að í þessu samhengi er oftast nær verið að færa gjöld í áttina að raunverðlagi, ekki einu sinni að raunverðlagi miðað við það sem verið hefur heldur í áttina að raunverðlagi, svo sem eins og þau hámarksgjöld varðandi skólana sem nefndir eru sérstaklega. Þá er verið að færa það í átt að raunverðlagi. Ef fólk kann einföldustu reikningsaðferðir þá getur það áttað sig á því og þarf ekki að flissa hér til merkis um að það kunni ekki einföldustu reikningsaðferðir.

Herra forseti. Ég skora á hæstv. forsrh. í samanburð með mér á álögum á bifreiðaeigendur á árinu 1991 og eins og þær eru í dag. Ég fullyrði, án þess að hafa farið í þann samanburð nákvæmlega, að álögur á bifreiðaeigendur eru núna margfalt meiri en þær voru á árinu 1991. Þar erum við bæði að tala um bensín og tryggingagjöld sem þessi ríkisstjórn lætur alveg óáreitt. Tryggingafélögin fá að valsa um eins og ríki í ríkinu og setja álögur á bifreiðaeigendur upp á 70--80% á 2--3 árum. Bensínhækkanir hafa aldrei verið meiri og ég þori alveg í samanburð með hæstv. ráðherra um bifreiðagjöldin. Varðandi það að við séum með óraunhæfar tillögur hjá Samfylkingunni vísa ég því á bug, blæs á það sem forsrh. segir og ég spyr hann: Af hverju eigum við --- þegar við erum að setja álögur á sjúklinga --- að hækka útgjöld á aðalskrifstofum ráðuneyta? Þá er ég að tala um raunhækkun upp á 170 millj. Skilaðu því, virðulegi forsrh., til að við getum þá minnkað álögur á sjúklingana. Og að ekki sé hægt að minnka sérfræðiaðstoð hjá ráðuneytum og stofnunum er alveg út í hött. Kostnaðurinn hefur blásið út um 2--3 milljarða á mjög stuttum tíma og auðvitað er hægt að skera fitulagið af því um svona 500 millj. kr. Það er líka hægt að skera niður útgjöld vegna ferðalaga og risnu sem hafa aukist um 500 millj. á tveimur árum. Það er meira að segja staðfest af Ríkisendurskoðun sjálfri þannig að það sem hæstv. ráðherra er að segja er auðvitað allt út í hött. Svo þurfum við að fara inn í þann samanburð sem ráðherrann er líka að tala um, að það séu lítil sem engin verðlagsáhrif af þessum leiðum sem hér er verið að fara. Auðvitað verða til þess bærir menn kallaðir til, m.a. frá Þjóðhagsstofnun sem hæstv. ráðherra vill leggja niður.

Þegar hv. þm. var í ríkisstjórn og var að hækka bifreiðagjaldið um 50%, á móti okkar 10%, var á sama tíma kaupmáttur almennings í landinu að lækka um 15%, í tíð þeirrar ríkisstjórnar. Á sama tíma og kaupmáttur almennings í landinu var að lækka um 15% og ráðherrann sat sem ánægðust í ríkisstjórninni hækkaði hún bifreiðagjaldið um 50%. Við hækkuðum bifreiðagjaldið um 10% sem ekki hefur hækkað síðan 1998, þ.e. það nær ekki einu sinni raunvirðishækkunum, og það gerist í ástandi þegar kaupmáttur fólksins í landinu hefur hækkað um yfir 25%. Allir sjá í hendi sér þann samanburð. Það þýðir auðvitað ekki --- og hv. þm. veit betur --- að kenna ríkisstjórninni um það að tryggingagjöld hækki í landinu. Það er alveg ljóst að ábyrgðarskuldbindingar tryggingafélaganna eru miklu meiri nú en áður var og það var algjörlega nauðsynlegt því að fólk sem laut þeim tryggingum og þurfti að hafa þær í lagi var ekki nægilega varið eða verndað með þeirri tryggingavernd sem þá var. Það þótti öllum ljóst og öllum þótti það brýnt --- ég hygg einnig hv. þm. --- að sú tryggingavernd yrði aukin. Hún var ekki nægilega sterk og öflug. Það var gert og auðvitað hefur það í för með sér að tryggingaiðgjöld hækka. Það gefur augaleið og þarf ekki neinn að undra. Í meginatriðum er ríkisstjórnin að gæta þess, m.a. með hliðsjón af kröfum Alþýðusambandsins og annarra aðila, að sá afgangur sem var ákveðinn af ríkissjóði þegar fjárlagafrv. var lagt fram í haust, haldist, hann gangi ekki til baka þrátt fyrir breyttar aðstæður. Það er hin ábyrga afstaða ríkisstjórnarinnar og því miður hefur Samfylkingin ekki séð ástæðu til að taka þátt í þeim ábyrgðarstörfum þó að Samfylkingin hafi til að mynda sl. vor lagt til að hækka ætti skatta á almenning eins og formaður flokksins, núverandi og þáverandi, sagði að væri skynsamlegt að gera, hækka skatta á almenning til að standa gegn þenslu. En nú er allt í einu öllum slíkum hugmyndum andmælt þó að þær séu í afskaplega smáum stíl gerðar og reynt að gæta mikillar varúðar.

Herra forseti. Ég mundi fara varlega í það í sporum hæstv. forsrh. að vera að tala um og bera saman kaupmátt nú og einhvern tímann áður, einfaldlega vegna þess, eins og ég var að vitna til, að sú launahækkun sem var samið um í síðustu kjarasamningum er löngu horfin, og það er vegna þess að ríkisstjórnin hefur glutrað niður allri stjórn á efnahagsmálum. Það sem við stöndum frammi fyrir nú er að verðlagshækkunin hefur verið svo mikil að kjarasamningar eru í uppnámi. Það er auðvitað bara barnaskapur að vera að bera saman stöðuna 1991 og þá sem hefur verið 2--3 síðustu árin með þeirri uppsveiflu sem hefur verið í efnahagslífinu. Auðvitað voru miklu meiri þrengingar í ríkisfjármálum árið 1991 heldur en núna. Mér finnst það í takt við það sem þessi flokkur stendur fyrir, Sjálfstfl., að forsrh. skuli hafa geð í sér að standa hér og verja tryggingafélögin sem hafa verið að níðast á bifreiðaeigendum með hækkunum á lögboðnum tryggingum langt umfram það sem skaðabótalögin gáfu tilefni til. Svo stendur hann hér og talar um skattamál og skattalækkanir --- allir vita hvernig skattalækkanirnar voru 1997. Fyrst og fremst þeir sem höfðu nokkuð betri tekjur fengu skattalækkanir, og á kostnað hverra, herra forseti? Á kostnað lægst launaða fólksins sem er með tekjur undir 90 þús. kr. þar sem skattleysismörkin höfðu verið fryst. Það er fólk sem er með tekjur undir 90 þús. kr., lífeyrisþegar og láglaunafólk, sem greiðir einn milljarð í ríkissjóð og til sveitarfélaganna í skatt á ári á sama tíma og verið er að lækka skatta á stóreignafólki og stórfyrirtækjum langt undir það sem eðlilegt er. Ég er ekki hissa á því, herra forseti, þó að forsrh. líði illa í ræðustólnum.

Herra forseti. Ég hygg að þessi bandormur sem hæstv. forsrh. hefur mælt fyrir sé langmerkilegastur fyrir þá sök að í honum er auðvitað fólgin yfirlýsing, miklu fremur en í innihaldinu sem slíku. Í flutningi þessa bandorms um ráðstafanir í ríkisfjármálum er fólgin yfirlýsing af hálfu hæstv. forsrh. og ríkisstjórnarinnar um að góðærinu sé lokið. Þetta er klassískur vandræðabandormur sem er fluttur vegna þess að menn fara í svona reddingaraðgerðir þegar ríkisfjármálin eru komin í ólag, þegar efnahagsforsendurnar eru versnandi og á síðustu stundu er verið að reyna að bjarga andlitinu og rumpa saman fjárlögunum þannig að þau líti sæmilega út á pappírunum. Þetta er nákvæmlega svoleiðis plagg. Þetta er hallærisefnahagsvandræðabandormur, og svoleiðis óféti hafa aldrei þótt skemmtileg. Langmerkast er auðvitað að með þessu eru ákveðin vatnaskil í allri umræðu um efnahagsmál og ríkisfjármál á síðustu mánuðum og missirum. Það er ekki hægt að lýsa því yfir með skýrari og afdráttarlausari hætti af hálfu eins forsrh. að hér séu skollnir á efnahagserfiðleikar en nákvæmlega með þessu enda var lítið gleðibros í ranni þegar hæstv. forsrh. lýsti yfir með þessum hætti að góðærinu væri lokið, það væri gufað upp, úti ævintýri. Það sem er svo lakara, herra forseti, er að ég held að afar fáir hafi trú á því að í þessum ráðstöfunum sem slíkum og öðru sem tengist lokafrágangi fjárlaga hér og skattamálum séu fólgin mjög trúverðug eða efnisleg viðbrögð við núverandi vanda í efnahagsmálum. Þetta er óskaplegt hálfkák og ráðleysi. Allur aðdragandi málsins ber það náttúrlega með sér, niðurskurðurinn er boðaður í beinni útsendingu og aðrir stjórnarliðar koma algjörlega af fjöllum, sitja við útvarpstækin sín eða sjónvörpin og trúa varla eigin eyrum því að forsrh. er að boða þeim niðurskurð á fjárlagafrv. sem menn eru að hamast við að hækka við 2. umr. Svo fer í gang hálfvandræðakennd atburðarás, eins og menn muna, við að reyna að koma þessu öllu í búning. Ég held, herra forseti, að þeir sem hafa fylgst með vinnubrögðunum og séð hvernig þetta hefur borið til átti sig á því að þetta er ekki mjög trúverðugt. Að lokum held ég að hæstv. forsrh. hafi orðið ljóst að eitthvað yrði að gera til að reyna að senda þau skilaboð út í þjóðfélagið að það væri þó einhver viðleitni, einhver vilji, til að reyna eitthvað. Þá fæddist þessi litla mús, þá fæddist þetta hér, eftir sjónvarpsþáttinn fræga sunnudaginn 25. nóvember á Skjá 1. Þá kemur að pólitíkinni og innihaldinu í þessu, herra forseti, að svo miklu leyti sem það er eitthvert. Það var eins og við mátti búast að breiðu bökin sem ríkisstjórnin fann voru sjúklingar og námsmenn. Ekki er hér í sjálfu sér um að ræða stórar fjárhæðir þegar þær eru settar í heildarsamhengi ríkisútgjaldanna en þær eru tilfinnanlegar fyrir þessa sérstöku hópa sem verða þarna fyrir barðinu á gæsku ríkisstjórnarinnar. Það er dálítið merkilegt út frá almennum pólitískum vangaveltum að ríkisstjórnin skuli leggja í þennan leiðangur og baka sér þær óvinsældir og þá andúð í samfélaginu sem svona aðgerðir eru dæmdar til að gera, þegar ráðist er sérstaklega á tiltekna hópa á sama tíma og verið er að hygla jafnvel öðrum betur stæðum eins og hátekjufólkinu, og hafa ekki meira upp úr krafsinu. Einhvern tíma hefði þetta verið kölluð, herra forseti, pólitísk heimska. Ef menn fara í svona leiðangur á annað borð og baka sér þá erfiðleika sem því eru samfara er eins gott að reyna að hafa eitthvað upp úr krafsinu. Mér finnst t.d. hæstv. heilbrrh. fara heldur snautlega ferð þegar hann fellst á þessa gjaldtöku á sjúkrahótelunum sem er tilfinnanleg fyrir lítinn tiltekinn hóp í samfélaginu, pólitískt ákaflega ógeðfelld aðgerð, og hafa 10 millj. upp úr krafsinu. Hvað er það í prósentum í öllum heildarútgjöldum heilbrigðisgeirans? Þannig getum við tekið dæmi. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta á engan hátt, herra forseti, hvort sem litið er til þess efnahagslega, pólitískt eða út frá sanngirnis- og réttlætissjónarmiðum vera verjandi lending. Þetta er hin mesta hörmungarsmíð sem hér hefur litið dagsins ljós. Tökum fyrst þjóðarbókhlöðuskattinn og röksemdafærsluna þar, herra forseti, sem er nokkuð kúnstug. Það er þessi venjulega tugga um að það sé svo vont að hafa markaða tekjustofna eða eitthvað þannig fyrir fram bundið í fjárlögum, þá sé fjárlagavaldið og hagstjórnarvaldið tekið af Alþingi. Nú muna þeir allt í einu eftir Alþingi. Hér kemur Alþingi í annarri hverri setningu. Nú er það ekki ríkisstjórnin eða forsrh. einn sem fer með valdið heldur Alþingi þegar það á við. Svo kemur að það sé sem sagt vont að takmarka svona fjárlagavald Alþingis, herra forseti. Ég er á bls. 1, 2 og 3 í greinargerð með frv., ég veit að ég fæ góðfúslegt leyfi forseta til að vitna í þetta, kannski óbeint, en þar segir m.a.: ,,Ákvæði um lögmælt framlög verða því að sæta þeim skerðingum sem markmið fjárlagafrumvarpsins setja. Af þeim sökum eru í fjárlagafrumvarpinu lagðar til tímabundnar skerðingar á ráðstöfun hins sérstaka eignarskatts sem kveðið er á um í lögum nr. 83/1989 ...`` Formfræðin er orðin að rökum. Það eru engin efnisrök færð fram í greinargerð með frv. heldur bara þessi fabúlering um að þetta eigi ekki að vera svona, það sé slæmt fyrir Alþingi að hafa markaða tekjustofna því að það takmarki svigrúm þess við fjárlagagerð hverju sinni. Af þeim sökum verður að skerða þjóðarbókhlöðuskattinn svo og svo mikið í ríkissjóð. Það er ekki vegna þess að það sé ekki þörf fyrir peningana, í endurbæturnar. Það er ekki sagt. Það eru ekki færð sérstök efnahagsleg rök fyrir því að svona verði þetta að vera heldur er þetta svona leitt út úr þessu. Komst hæstv. menntmrh. í þennan texta eða hver vélaði hér um? Herra forseti. Það er ákaflega skemmtilegt varðandi þennan sérstaka eignarskattsauka sem, ef ég man rétt, enginn flokkur hefur hatast eins mikið við og Sjálfstfl., en hann hefur fundið upp alls konar nafngiftir á slíka eignarskatta og eignarskattsálögur eins og að kalla þetta ekknaskatt og guð má vita hvað og talað sig alveg hása á fyrri þingum um að það yrði forgangsverkefni hjá Sjálfstfl. að henda þessu út í hafsauga þegar hann kæmist að --- nú er flokkurinn búinn að búa við þennan skatt í 10--12 ár og lætur nú svo lítið að skerða hann frá þeim menningarverkefnum sem menn töldu þó að réttlættu það að hafa hann þannig að þetta er orðið að hreinum skattstofni í ríkissjóð hjá Sjálfstfl. undir lokin. Til hamingju, hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde, að hafa þarna fundið sérstakan skattstofn. Það er síðan alveg ljóst, herra forseti, að sú skerðing á ákveðnum verkefnum sem þessi skattstofn hefði átt að fjármagna er mjög tilfinnanleg. Ég nefni þar t.d. sérstaklega húsafriðunarsafn Þjóðminjasafnsins. Það er auðvitað afar dapurlegt að sjá svo naumt skammtað til þess málaflokks þar sem menningarverðmæti liggja undir skemmdum úti um allt land. Þetta eru gríðarlega góð verkefni yfirleitt í þeim byggðarlögum þar sem verið er að vinna að endurgerð og varðveislu gamalla húsa. Þetta er mjög atvinnuskapandi. Fjárveitingar fara að langmestu leyti í vinnulaun handa handverksmönnum og þeim sem þarna annast framkvæmdir og þessi menningarverðmæti þjóðarinnar liggja undir skemmdum í stórum stíl tugum talið úti um allt land. En þá er nánasarskapurinn svona mikill að þessi hungurlús sem er í þetta verkefni er skert sérstaklega, 65 millj. eða hvað það nú var sem var í sjálfu frv. Herra forseti. Þá kem ég að framhaldsskólunum og þar koma skólagjöldin til sögunnar. Með hækkun innritunargjalda úr 6.000 kr. í 8.500 og síðan aftur þegar kemur að efnisgjöldunum úr 25 þús. í 50 þús. Svo koma menn örugglega hér og segja: Þetta eru ekki miklir peningar. Hvern munar um 6 þúsundkall? Er ekki verið að gera úlfalda úr mýflugu að vera að ræða eitthvað um þetta? Það er heilmikill kostnaður sem skólarnir hafa af þessu, ljósritun og pappírar og alls konar hlutir. Það sem er að gerast í sambandi við skólagjöld og innritunargjöld bæði í framhaldsskóla og háskóla er að fyrst búa menn til skilgreiningu um að verið sé að borga fyrir einhverja tiltekna hluti. Eftir nokkur ár er það orðið að óumdeildri forsendu gjaldtökunnar og menn hætta að horfa á það sem skiptir máli að það er farið að láta nemendurna borga að hluta til fyrir kostnaðinn við skólahaldið og síðan er tilhneigingin alltaf sú að ganga á lagið og menn finna sér auðveldlega aðferðir til að breyta forsendunum, skilgreina þetta upp á nýtt. Það sé kominn ýmiss konar viðbótarkostnaður og hvað er þá að gerast jafnt og þétt? Menn eru farnir að borga fyrir skólana og þá fer efnahagur aðstandendanna að skipta máli og aðstaða að öðru leyti. Það er auðvitað það sem gerist. 50 þúsundkall er 50 þúsundkall hvað sem hann heitir, fyrir fátækan námsmann t.d. af landsbyggðinni sem er að koma hingað suður með ærnum kostnaði að sækja sér verknám. Er það endilega þannig að við kaupum það að af því að það er einhver efniskostnaður í verknámi þá skuli þeir sem fara í það en ekki í bóknám borga 50 þúsund í viðbót fyrir menntun sína? Hvenær var skrifað upp á það? Það geri ég ekki. Ég tel að skólarnir eigi í grundvallaratriðum að vera ókeypis, borgaðir af sameiginlegu skattfé og ég blæs á þessa nálgun sem veður hér uppi í umræðunni að þetta sé allt í lagi bara ef menn geta hengt gjaldtökuna á einhvern tiltekinn pappír, að það kosti svona og svona mikið að ljósrita eða það kosti svona og svona mikið efnið í eitthvert verknám. Hvar enda menn þá? Menn geta haldið áfram að þróa þessa skilgreiningu sína þangað til ekkert er eftir nema kannski launin við kennsluna. Allt hitt er komið yfir á herðar nemendanna. Þessi vegferð getur endað þannig. Þess vegna verða menn að vera með grundvallaratriði í þessu algerlega á hreinu og ég mótmæli sérstaklega þessari grófu hækkun á efnisgjöldunum. Og hvað er svo sagt í þessari 2. gr.? Hún afhjúpar hugsunarháttinn. Hér er sagt, með leyfi forseta, og þá er ég að tala um hækkunina á efnisgjöldunum: ,,Með þeirri breytingu er komið á móts við þarfir þeirra skóla, sem bjóða upp á tiltölulega dýrt verknám, t.d. í matvæla- og málmiðngreinum, enda hefur reynslan sýnt að gildandi hámark er ekki í samræmi við raunverulegan efniskostnað í þeim greinum.`` Höfundur þessa texta er búinn að kaupa það sem óumdeilanlega forsendu að nemendurnir eigi að greiða þetta og er hættur að hafa af því áhyggjur að þar með er auðvitað farið að láta menn borga í talsverðum mæli fyrir kostnað sem tengist náminu. Og hvar endar sú vegferð? Ég hafna þeirri forsendu. Hún er ekki sjálfgefin og mun leiða til mikils ófarnaðar ef menn gefa eftir jafnt og þétt inn á þá braut og minnumst þess að ekki er svo óskaplega langt síðan þessi ósköp hófu göngu sína, nánar tiltekið í tíð ríkisstjórnar Alþfl. og Sjálfstfl. 1991--1995. Og ég segi: Það er tilfinnanlegt fyrir nemendur eða fjölskyldur þeirra sem t.d. eru að sækja verknám sem ekki eru í boði nema á fáeinum stöðum á landinu þannig að því fylgir oft mikill uppihaldskostnaður og ferðalög fyrir viðkomandi nemendur að bæta svo ofan á það 50 þúsund kr. í efnisgjöld umfram það sem bóknámsnemdur borga því að þessir nemendur eiga að borga innritun sína eins og aðrir. Í háskólanum eru þetta auðvitað líka peningar sem munar mikið um og skólagjaldtakan er, með því sem hér er verið að bæta við, samtals upp á rétt tæpar 100 millj. kr. þegar þetta er lagt saman. 38,4 millj. í framhaldsskólana vegna innritunargjaldanna, allt að 10 millj. vegna verknámsskólanna í efnisgjöld, 34,6 millj. í hækkun innritunargjalda hjá Háskóla Íslands, 4,9 millj. í Háskólanum á Akureyri og 8,9 millj. í Kennaraháskólanum, og þá erum við komin í rétt tæpar 100 millj. í ný skólagjöld. Hver ætlar að segja að það muni ekki um þetta? Berum þetta saman við aðra liði eins og t.d. fjárhæðir sem fara til jöfnunar námskostnaðar og þá sjáum við að ríkið er að taka til baka drjúgan hluta af slíku ef við setjum þetta t.d. í samhengi. Það er fjarri því að hægt sé að gera lítið úr þessu með því að segja að þetta séu lágar prósentur eða ekki háar upphæðir sem neinn muni um. Það munar víst um þetta. Þeir sem ekki vita að fátækan námsmann og fjölskyldu hans munar um 50 þús. kr. eru veruleikafirrtir. Þeir lifa í öðrum heimi en það fólk. Herra forseti. Um sjúkrahótelin hef ég aðeins fjallað og verð að segja að mér finnst það líka dapurlega að verki staðið að fara út í slíka breytingu sem við vitum að bitnar ekki síst á og er gjaldtaka til viðbótar á langveika sjúklinga t.d. á landsbyggðinni sem þurfa í ríkum mæli að vera hér langdvölum vegna veikinda sinna og nota þá þessi sjúkrahótel. Og ætli þeir og aðstandendur þeirra hafi ekki ærnar byrðar fyrir að bera vegna veikindanna og kostnaðar sem þeim tengjast. Má ég minna á nýja könnun sem BSRB stóð fyrir sem sýnir svart á hvítu að til viðbótar öllu öðru er lyfjakostnaður sjúklinga á landsbyggðinni mun hærri en á höfuðborgarsvæðinu. Það hallar því á þann hóp í öllu tilliti og reglur um endurgreiðslur ferðakostnaðar og annað því um líkt er þannig að fyrir utan það áfall sem það er fyrir fólk í fjarlægum dreifðum byggðum að veikjast, þá fylgir því óumflýjanlega gríðarlegur kostnaður umfram það sem aðrir bera. Ég tók fyrir einu eða tveimur árum, herra forseti, raunverulegt dæmi af manni á Bakkafirði sem lenti í tilteknum veikindum og þurfti 4--6 sinnum á ári að fara ýmist til Akureyrar eða hingað suður og sat uppi með kostnað á bilinu 150--200 þús. eftir að hafa fengið nýtt alla möguleika til endurgreiðslu kostnaðar sem honum stóð til boða og þetta voru blákaldar staðreyndatölur úr dæmi þessa tiltekna manns. Um skólagjöldin ætla ég að bæta aðeins við að það var einn farsinn enn í því máli að Framsfl. gerði uppsteyt. Nokkru eftir að fjárlagafrv. kom fram með þeim forsendum að hækka skólagjöldin, innritunargjöldin í háskólanum í 35 þús., þá gerði Framsókn uppsteyt eins og hún hefði ekki staðið að fjárlagafrv. Hvernig var fjárlagafrv. afgreitt í þingflokkum stjórnarflokkanna? Var Framsókn með fyrirvara á þessu? En hún gerði uppsteyt og gott og vel. Það glaðnaði yfir ýmsum að nú mundi Framsókn berja niður hækkun skólagjaldanna og ég er hér með viðtal sem Morgunblaðið tók við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson þar sem hann sagði: Framsóknarmenn telja ekki rök fyrir slíkri hækkun. Hún er of mikil, hún er umfram forsendur og lög. En þeir gætu fallist á 30 þús. Að 25 þús. yrðu 30 þús. en ekki 35. Hver var svo niðurstaðan? 32.500. Sjálfstfl. hefur greinilega gengist í það sem uppeldislegt verkefni að berja Framsókn niður. Hvað eru þeir með uppsteyt? Þeir skulu fá að kyngja þessu eins og öllu öðru og niðurstaðan er sú að 30 þúsundkall Framsóknar verður 32.500. Og þá er þetta þannig að fyrst er lagt fram stjfrv. með forsendum um að skólagjöld hækki úr 25 þús. í 35 þús. Það eru 10 þús. kr. þar á milli. Nokkrum vikum eftir að fjárlagafrv. er komið fram, sem ég vissi ekki annað en væri á ábyrgð beggja stjórnarflokkanna, þá gerir Framsókn uppsteyt undir forustu merkra manna eins og hv. þm. Hjálmars Árnasonar og Kristins H. Gunnarssonar. Getum ekki sætt okkur við meira en 30 þús. Það eru ekki rök fyrir slíkri hækkun, sögðu þessir sérfræðingar Framsfl. í menntamálum. Við erum búnir að fara ofan í þetta, efnisgjöldin og allt það, það eru ekki rök fyrir meiru en 30 þús. kr. Niðurstaðan 32.500. Það eru 7.500 frá 25 þúsundkallinum þannig að þetta var svona 3 / 4 sigur fyrir Sjálfstfl. og greinilegt að þeir hafa gengið í það sem uppeldislegt verkefni að kenna Framsókn að vera ekki með svona uppsteyt. Þeir skyldu kyngja þarna 2.500 kr. til viðbótar og halda sig á mottunni og það er niðurstaðan. Herra forseti. Að lokum verð ég að segja eins og er að mér finnst viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar við aðsteðjandi vanda í efnahags- og ríkisfjármálum því miður að langmestu leyti ótrúverðug. Það er að vísu þannig að alltaf er auðvelt að vera vitur eftir á. Það gildir um okkur öll og við sjáum nú betur en við gerðum á árunum 1998, 1999 og 2000, þau mistök sem menn þá gerðu, mest með aðgerðaleysi sínu gagnvart þeim skýru skilaboðum sem þá voru að koma, að taka ekki á málum fyrr. En þá verða menn að horfast í augu við stöðuna eins og hún er og reyna sitt besta til að glíma við hana. Ég hef ekki þá sannfæringu, því miður verð ég að segja, að menn séu með trúverðugum hætti að takast á við vandann þannig að vænta megi verulegs bata í þessum efnum, t.d. þegar á fyrri helmingi næsta árs eins og hæstv. ráðherrar sumir eru að spá. Ég held að fyrri helmingur næsta árs verði afar afdrifaríkur hvað varðar allar meginforsendur efnahagsmála hér í landinu. Þá mun að verulegu leyti ráðast hversu djúp og langvinn þessi efnahagsniðursveifla eða kreppa verður. Það hvernig tekst til í sambandi við verðlagsþróun, gengismál, kjarasamninga, vexti og fleiri þætti á næstu 6--9 mánuðum verður geysilega afdrifaríkt, herra forseti. Við verðum auðvitað að vona það besta en það er ekki hægt að segja að framganga hæstv. ríkisstjórnar auki manni sérstaklega bjartsýni í þeim efnum.

Herra forseti. Það er tvennt sem ég vildi mega nefna. Hv. þm. sagði að þetta mál, bandormurinn, væri sérstök yfirlýsing um það af minni hálfu og ríkisstjórnarinnar, skýr og ótvíræð, að efnahagslífið væri brostið. Því fer auðvitað fjarri. Ef efnahagslífið væri brostið, ef menn væru að horfa framan í kreppu eins og talað er um, þá væru menn ekki að slást fyrir því með heilmiklum erfiðleikum að sjá til þess að ríkissjóður væri rekinn með afgangi. Ef efnahagslífið væri brostið, ef menn sæju framan í mikla kreppu, þá væri líklegra að menn hefðu tekið þá ákvörðun að reka ríkissjóð með töluverðum halla til að mæta þeirri staðreynd ef hún lægi á borðinu. Sú staðreynd að menn eru að berjast um og vinna að því að tryggja að ríkissjóður sé rekinn með afgangi segir einmitt að við teljum okkur vera að komast í gegnum þá niðursveiflu sem orðin var og sem að sumu leyti var nauðsynleg, eins og kom fram í upphafsræðu minni. Það er annað atriði sem vakti athygli mína. Hv. þm. sagði að hann undraðist það að menn væru að baka sér óvinsældir og hafa svo svona lítið upp úr krafsinu. Þá skildi ég þetta með bifreiðagjaldið sem hv. þm. tók þátt í að hækka um 50%. Þeir hafa setið þarna og sagt: Það verður svo óvinsælt að hækka þetta um 10%, við verðum óvinsælir og höfum lítið upp úr krafsinu, við skulum fara upp í 50%, hafa verulega mikið upp úr krafsinu. Þá kom fram skýringin og ég er hv. þm. afskaplega þakklátur fyrir að koma með þá skýringu. Ég var að velta því fyrir mér af hverju þeir fóru svona rosalega harkalega að almenningi á sinni tíð þegar þeir hækkuðu þetta gjald um 50%.

Herra forseti. Þetta líkar mér. Ég hefði bara helst viljað að öll ríkisstjórnin færi hér í andsvör. Varðandi þetta með að hafa lítið upp úr krafsinu, þá hafði ég auðvitað gaman af því hvað hæstv. forsrh. var fljótur að finna þetta. Ég held að ég hafi alveg sett þetta í það samhengi sem því ber að vera. Þegar menn eru að beina spjótum sínum sérstaklega að einstökum hópum  Varðandi það að bandormurinn sé yfirlýsing um efnahagserfiðleika --- það kemur væntanlega engum sem er meira en tvævetur í pólitík á óvart að ég orði þetta svona. Varðandi bandorminn hef ég notað orðið efnahagserfiðleikar. Ég hef reynt að forðast --- og ég hef aldrei notað orðið sem forsrh. tók sér í mun, að efnahagslífið væri brostið, guð forði mér frá því. Ég hef heldur ekki talað um kreppu. Ég hef yfirleitt talað um þá efnahagserfiðleika sem blasa við okkur og við verðum að horfast í augu við. Það er held ég hófsamlegt orð yfir þær aðstæður sem við stöndum núna frammi fyrir. Ég hef sagt sem svo að maður voni að þetta þróist ekki yfir í alvarlega fjármálakreppu og eitthvert meiri háttar hrun í efnahagslífinu og það hljóta allir að gera. En auðvitað þekkjum við það því miður á Íslandi að oft má lítið út af bera og sveiflurnar í okkar litla hagkerfi geta verið mjög snöggar. Stundum er sagt að það sé ýmist í ökkla eða eyra hjá okkur Íslendingum. Ætli það eigi ekki dálítið við um efnahagslífið líka? Það er lítið og lokað og þar geta orðið mjög snögg veðrabrigði eins og dæmin sanna. Ég tel að því miður megi ósköp lítið út af bera til þess að þetta gæti leitt yfir í alvarlega fjármálakreppu og þá væntanlega aukið atvinnuleysi í framhaldinu. Afgangurinn á fjárlögunum, herra forseti, er ekki til þess að státa sig af eða sanna að þar með sé allt í lagi. Við vitum hvernig hann er fenginn eða á að fást, með sölu eigna og bókhaldsbrellum.

Herra forseti. Ég ítreka að þetta er ekki rétt sem hv. þm. sagði síðast vegna þess að við höldum fast við það að ná afgangi á fjárlögunum án sölu eigna. Ef salan er tekin inn í dæmið er alveg ljóst að afgangurinn er miklu meiri og lánsfjárafgangurinn mjög mikill. Nú liggja fyrir tvö ágætistilboð, eða a.m.k. athyglisverð, í Landssímann þannig að ljóst er að það útboð hefur heppnast eða flest bendir a.m.k. til þess. Það er athyglisvert og auðvitað kemur það til með, ef það gengur eftir, að styrkja bæði stöðu ríkisins og stöðu hinnar íslensku krónu og verður til þess fallið að hækka hana og þar með að lækka verðbólgu. Yfir þessu öllu saman hljótum við að gleðjast í sameiningu.

Herra forseti. Samkvæmt því fjáraukalagafrv. sem við vorum að enda við að afgreiða í vikunni er það þannig að ef áætlaðar tekjur af sölu eigna sem enn hefur að vísu ekki farið fram --- kannski er hún í vændum eins og hæstv. forsrh. upplýsir hér --- eru teknar til hliðar er kominn halli á fjárlögin. Fjármunamyndun út úr rekstri ríkissjóðs á árinu 2001 verður neikvæð upp á eina 2--3 milljarða þannig að allur afgangurinn verður fenginn með sölu eigna ef hún kemur til. Sala eigna er auðvitað allt annar hlutur en rekstur ríkissjóðs.

... árið 2002?

Nei, ég er að tala um árið 2001 og svo skal ég koma að næstu fjárlögum. Menn geta selt eignir á meðan þeir eiga þær eða losað þær við sig. En hvað ætla þeir svo að gera? Varðandi forsendur fjárlagafrv. fyrir árið 2002 vita allir að þær eru mjög veikar. Á tímum niðursveiflu í hagkerfinu hafa menn tilhneigingu til að ofmeta tekjurnar. Það sýnir m.a. reynslan frá yfirstandandi ári og það mun hún líka sýna á næsta ári þannig að þetta er allt á mjög veikum grunni byggt.

Herra forseti. Hv. þm. hélt mikla tölu eins og hans er von og vísa. Athyglisverðast þótti mér í ræðu hans að hann taldi heilbrrh. hafa farið sneypuför með því að taka ekki meira til sín af tekjum heldur en raun ber vitni. Það var einmitt það sem ég vildi hafa í heiðri, að fara varlega. Þess vegna fer ég í andsvar --- mér fannst að hv. ræðumaður væri að ýja að því að gjaldtaka á sjúkrahótelum væri ný gjaldtaka. Hún er ekki ný. Þessi gjaldtaka hefur verið um skeið og það er aðeins verið að renna ótvíræðum lagastoðum undir hana. Þetta er ekki ný gjaldtaka. Ég hef enga löngun til að fara í leiðangur til að taka meira varðandi sjúkrahótelin. Nú er hins vegar komin ótvíræð lagastoð undir þessa gjaldtöku.

Herra forseti. Ég vona að ég þurfi ekki að útskýra að ég var ekki að setja þessa hluti þannig upp að ég vildi að hæstv. heilbrrh. gengi lengra og tæki 20 millj. í staðinn fyrir 10 eða eitthvað því um líkt. Ég var að reyna að setja þessa hluti í samhengi og benda á að þarna er spjótum beint að einum tilteknum hópi, skjólstæðingum heilbrigðiskerfisins, þeim sem dvelja á sjúkrahótelum. Ég hef þá misskilið málið ef þarna er ekki á ferðinni aukin gjaldtaka upp á 10 millj. kr. og það er eins gott að það komi strax fram hér. Ég viðurkenni að vísu að frv. er mjög illa útbúið hvað þetta varðar því að í umsögn um þennan lið, 9. gr., kemur ekkert fram um fjárhagsáhrifin. Það er ekki fyrr en í umsögn fjárlagaskrifstofunnar sem ég fann þetta aftast í þingskjalinu á bls. 6. Þar stendur: ,,Gert er ráð fyrir að gjaldtakan skili 10 millj. kr. tekjum á árinu 2002.`` Þýðir þetta ekki eins og þarna stendur að þarna komi til nýjar 10 millj. kr.? Er þetta bara lagastoð fyrir algjörlega óbreyttri gjaldtöku eins og er í dag, þ.e. fæðisgjöldunum? Það þarf auðvitað að vera algjörlega skýrt hvað þarna er á ferðinni. Sé svo að kostnaður þeirra sem dvelja á sjúkrahótelum á næsta ári muni ekki hækka um eina einustu krónu heldur sé hér eingöngu verið að afla lagaheimildar fagna ég því en ef eitthvað annað er á ferðinni, eins og það sem ég hélt eftir að hafa lesið umsögn fjárlagaskrifstofunnar að þarna ætti að taka 10 millj. í viðbót, snýst málið við og ég mótmæli því.

Ég vil staðfesta að tekjur af fæðisgjöldum á sjúkrahótelum voru 10 millj. Það er aðeins verið að staðfesta með lögum þessa gjaldtöku. Ekki er um neina viðbótargjaldtöku að ræða. Þessi fæðisgjöld eru um 700 kr. á dag og þau gefa um það bil 10,7 millj. á ársgrundvelli. Þarna er aðeins verið að renna ótvíræðum lagastoðum undir þessa gjaldtöku og taka af allan vafa um að þetta sé löglegt. Ef sú lagastoð hefði ekki verið fyrir hendi hefði þurft að fella þessar tekjur niður.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þessi svör. Ég held að það hafi verið mjög mikilvægt að þetta kæmi fram því ég hef lúmskan grun um að fleiri hafi skilið þetta eins og ég, að þarna væri að koma til ný gjaldtaka. Ég gerði það á grundvelli þess hvernig þetta er sett fram í þingskjalinu. Fjárlagaskrifstofan talar þarna um þessar 10 millj. kr. og það kemur hvergi skýrt fram að þetta sé sú upphæð sem fyrir hafi verið. Ef við höfum orð hæstv. heilbrrh. fyrir því að þetta verði ekki hækkað um eina einustu krónu er það gott án þess að ég sé þar með að skrifa upp á eða segja endilega að þessi gjaldtaka af þeim sem þarna dvelja sé réttlætanleg í sjálfu sér. Ég áskil mér allan rétt til að hafa fyrirvara þar á.

Herra forseti. Ég vil aðeins árétta það sem ég hef að sjálfsögðu áður rætt og fjallað um í þessum þingsal um innritunargjöld og skrásetningargjöld. Hér erum við að fjalla um fjárhæðirnar og nauðsyn þess að færa þær til samræmis við þróun verðlags á undanförnum árum. Það kom fram í umræðum um þetta á sínum tíma --- hér var starfandi sem þingmaður einn af kennurum við Háskóla Íslands, sem var þingmaður Kvennalistans, og flutti þá ræðu um að það væri til mikilla hagsbóta fyrir Háskóla Íslands að skrásetningargjöldin væru vegna þess að það auðveldaði allt skipulag í skólastarfinu, og hún áréttaði nauðsyn þess fyrir nemendur að þeir gengju þannig til innritunar að það væri auðveldara að vinna allt verkið innan skólans. Þetta geta hv. þm. og aðrir séð í þingtíðindunum. Að sjálfsögðu má deila um upphæðina en um meginregluna og nauðsyn þess að hafa slíkar heimildir fyrir skólann eins og hér um ræðir finnst mér að eigi ekki að deila. Varðandi efnisgjaldið sem hv. þm. nefndi sérstaklega og staldraði við hámarkið, 50 þús. kr., gefur það náttúrlega ekki rétta mynd. Við erum að hækka þetta hámark og það eru nefndar þarna sérstakar námsgreinar --- það er verið að auka svigrúmið fyrir nemendurna í þessum greinum og hv. þm. verður að hafa það í huga líka að nemendunum er sá kostur fyrir hendi að semja í námssamningum sínum um að þeir standi ekki undir þessum kostnaði heldur þeir meistarar sem þeir stunda nám hjá. Þannig er alls ekki réttlætanlegt að leggja þetta út eins og hér sé verið að auka sjálfkrafa gjaldtöku á nemendur.

Herra forseti. Ég man ekki nema ég rifji þau betur upp, rök þessa kennara við Háskóla Íslands, en ég kaupi það ekki hrátt að skólarnir geti ekki skipulagt starfsemi sína og haft reiðu á hlutunum öðruvísi en að láta nemendurna borga svo og svo mikil gjöld. Ég sé ekki að innritun sem slík þar sem menn útfylla ákveðna pappíra, skrá sig til náms á ákveðnum brautum o.s.frv., sé í eðli sínu öðruvísi eftir því hvort menn borgi fyrir hana 0 kr., 5 þús. kr. eða 50 þús. kr. Ég held að hún hafi ekkert verið öðruvísi á sínum tíma þegar ég og jafnaldrar mínir vorum að innrita okkur og ég held að þetta hafi verið 5 þús. kr. eða svo og rann það fé þá aðallega til starfsemi námsmanna í skólanum og eiginlega að engu leyti til háskólans sjálfs. Það sem auðvitað skiptir öllu máli, herra forseti, er hvernig þetta kemur við þá sem í hlut eiga. Það breytir engu fyrir námsmennina sjálfa hvað gjaldið upp á 8.500 kr., 25 þús. kr., 32.500 kr. eða 50 þús. kr., og þetta sumpart hvað ofan á öðru, heitir. Þetta eru bara peningar. Þetta eru bara útgjöld sem bætast við hjá fólki þegar það er að stunda nám. Þetta getur komið út með býsna óréttlátum hætti á ýmsa vegu. Foreldrar hafa verið að hafa samband og benda á að margir sem færa sig á milli skóla lenda í því að flosna eitthvað upp úr námi, endurinnrita sig o.s.frv. og lenda í þessum gjöldum aftur og aftur. Þetta kemur oft harðast niður á þeim sem síst skyldi, þ.e. efnalitlum nemendum sem hafa áður orðið að taka á sig ýmsan kostnað eins og t.d. nemendur af landsbyggðinni lenda gjarnan í. Ég ósköp einfaldlega kaupi það ekki að við gefum okkur það t.d. sem óumdeilda forsendu að þessi efniskostnaður eigi að borgast af nemendunum í raun og veru án tillits til þess hversu hár hann kann að reynast.

Herra forseti. Ég held að það sé samdóma álit allra sem koma að skólastarfi og þurfa að skipuleggja það að þær heimildir sem falla undir þau lagaákvæði sem hér eru til umræðu eru mjög gagnlegar fyrir skólastarfið. Það var hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir sem var hér á sínum tíma og var þá kennari við Háskóla Íslands sem stóð sérstaklega upp. Ég man eftir þessu vegna þess að ég tók þátt í umræðunum og hv. þm. getur skoðað það í þingtíðindunum. Hún lýsti því yfir að hún sætti sig ekki við fjárhæðina en hún teldi að sú regla sem væri verið að lögfesta með þessum hætti, og við erum að árétta hér, væri mjög góð fyrir starfsemina innan Háskóla Íslands. Þetta getur hv. þm. kynnt sér. Þetta liggur fyrir í þingtíðindunum og ég þarf ekki að rökræða það frekar við hv. þm.

Herra forseti. Ég held því fram að það séu ekki orðin lög í landinu þó að einn kennari við Háskóla Íslands hafi lýst þeim sjónarmiðum úr ræðustóli á Alþingi að þetta væri skynsamlegt auk þess sem ég áskil mér allan rétt til að skoða í hvaða samhengi það var sett fram. Gjaldtaka af þessu tagi hefur þá hættu í för með sér --- það hefur sagan sýnt á þessu sviði og mörgum öðrum --- að menn freistist til þess að nota hana þegar hún er einu sinni komin til sögunnar, ýta henni heldur upp á við og ná sér þar með í aðeins meiri peninga. Allir hljóta að skilja t.d. stöðu opinberu háskólanna sem búa við mjög þröngan kost og gjalda meðal annars dekurs hæstv. menntmrh. við einkaskólana að freistast til þess að reyna að gera frekar mikið úr þeim kostnaði sem þarna fellur til, heimfæra undir þetta meira heldur en minna og fara svo fram á heimildir til að hækka gjaldið til að laga stöðu sína. Þetta er svona í þessu tilviki og þetta er svona alls staðar. Þegar menn byrja með komugjöld á heilsugæslustöðvar eða þátttöku manna í tannlæknakostnaði byrja menn lágt og segja: Það munar engan um 500-kall eða þúsund. En hvar endar það svo? Sagan sýnir okkur hvar þetta getur endað og sérstaklega ef á bak við eru menn sem vilja láta þetta hækka af því að þeir vilja einkavæða skólakerfið.

Herra forseti. Það er mikið rætt um bandorminn og ýmis gjöld sem verið er að setja á fólk og hækka. Ég ætla að láta vera að víkja mikið að því sem hefur verið talað um hér í dag en langar að minnast á 7. gr. frv. og þá 8. þar sem talað er um sóknargjöld og kirkjugarðsgjöldin. Mér sýnist gæta nokkurs misskilnings eða það megi lesa út úr þessu frv. að sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld séu hugsuð þannig að þau séu tekin úr ríkissjóði og þess vegna sé nú allt í lagi fyrir ríkisstjórnina að leggja frv. fyrir Alþingi um að klípa af þessu til þess að styrkja ríkissjóð og hafa öruggari rekstur í fjármálum ríkisins. Ég held að það sé rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússona talaði um, ef ég skildi orð hans rétt, að nokkrar blikur væru á lofti í efnahagsmálum. Í greinargerð með frv. um skattana er talað um að markmið laganna sé að örva atvinnulífið og þegar svona er tekið til orða má lesa út úr því ákveðinn kvíða og áhyggjur yfir því að atvinnulífið þarfnist örvunar, eins og það sé farið að kulna og því þurfi að örva það með breytingu á skattalögum. Árið 1987, ef ég man rétt, herra forseti, voru sett lög í landinu um innheimtu sóknargjalda. Þetta var þannig að allir sem voru í fríkirkjusöfnuðum og öðrum söfnuðum, í þjóðkirkjunni líka, voru rukkaðir um gjald af þeim sem voru í forsvari fyrir sóknirnar, gjaldkerum eða sóknarnefndarformönnum. Síðan var þessum lögum breytt og ríkið sýndi þá þessum trúfélögum velvild og tók að sér innheimtu þessara gjalda þannig að það sem í raun er verið að gera með innheimtu sóknargjalda er því ákveðin þjónusta við þessi trúfélög, þjóðkirkjuna og háskólann líka, þ.e. ríkið er að annast innheimtu á þessu. En þetta er ekki skattlagning eins og þegar hver maður greiðir tekjuskatt hérna. Þetta er allt annað. Það vildi ég að kæmi fram. Með réttu hefðu sóknargjöldin átt að verða 606 kr. sem eiga að renna til safnaðanna. Ef við hugsum okkur mann, Jón Jónsson, sem er t.d. í Fríkirkjunni í Reykjavík, ef ég skil þetta rétt --- ég held að það sé réttur skilningur, herra forseti --- þá ætti hann að greiða og mun greiða 606 kr. vegna sóknargjalds í Fríkirkjuna og það verður tekið af honum. Og þessi maður sem er kannski áhugamaður um trúarlíf í söfnuði sínum vill náttúrlega að þessir aurar renni til kirkjunnar sinnar, til fríkirkjunnar sinnar eða til þess safnaðar sem hann tilheyrir ef hann er í þjóðkirkjunni. Við getum hugsað okkur bara einhverja litla sveitarsókn úti á landi sem á fullt í fangi með að greiða organista sínum laun eða kynda kirkjuna þegar messað er eða halda henni við, ég tala nú ekki um ef þetta er kirkja sem reist er fyrir 1918 en þá eru sérstakar kvaðir á henni vegna húsafriðunarlaga. Þó að húsafriðunarsjóður sé fyrir hendi þá hefur hann ekki getað komið til móts við allt það viðhald sem þarf að sinna við kirkjur landsins. En það sem ríkisstjórnin ætlar sér með þessu er ekki í raun og veru að lækka sóknargjöldin til þeirra sem greiða þau heldur að taka af þeim, og hið sama gildir um kirkjugarðsgjaldið. Þar ætti hver maður að greiða 248,24 kr. en það var 232 kr. Innheimt verður þetta 248 kr. gjald en mismunurinn mun renna í ríkissjóð. Það er í raun verið að taka gjöld, félagsgjöld, af trúfélögunum og setja þau í ríkissjóð. Þegar ríkisvaldið þarf að klípa af svona gjöldum sem munu náttúrlega bitna hvað verst á minnstu söfnuðunum sem standa undir gífurlega mikilvægu starfi á margan hátt --- og þá er ég að tala um safnaðarstarfið sjálft, eins og margir hv. alþingismenn og jafnvel hæstv. ráðherrar verða nú varir við á þessum tíma einmitt þegar þeim er boðið að tala á aðventukvöldum víða um land í kirkjum landsins --- þá er gott fyrir þá að líta í kringum sig þegar þeir fara með hugvekjurnar í kirkjunum og velta fyrir sér hvaðan aurarnir í þetta allt saman koma, í orgelin, í að greiða organistunum laun, í að kynda kirkjuna, í að halda henni við, í rekstur barnastarfs, fermingarstarfs, mömmumorgna og kóræfinga og margs konar mikilvægs starfs sem er sinnt af trúfélögum og íslensku þjóðkirkjunni. Á það er ég að benda, herra forseti, þ.e. að ekki er verið að millifæra peninga í raun innan ríkissjóðs því að það er í sjálfu sér ekki þannig. Við gætum alveg hugsað okkur að fjmrn. mundi innheimta gjöld fyrir einhvern, við getum sagt Ungmennafélag Íslands af einhverjum hagræðingarástæðum og velvild í garð þess, og síðan færi ríkisstjórnin allt í einu að sjá plús í því að geta klipið af því. Ef verið er að tala um innheimtuþóknun þá á það bara að koma fram. En þá gæti nú farið að versna í málinu því að þá gætu þeir sem gera skil á staðgreiðslu skatta og öðru farið að heimta innheimtuþóknun fyrir að rukka fyrir ríkissjóð. Mér hefur borist bréf frá manni sem er áhugamaður um þessi mál og hefur áhyggjur af þessu. Hann skrifar, með leyfi forseta,: ,,Ég held áfram að hugsa um þetta mál. Innheimta ríkissjóðs og skil á sóknargjöldum til sókna og trúfélaga er ekki framkvæmd skattlagningar heldur meðferð á fjármunum sem sóknir og trúfélög eiga með réttu. Hins vegar má skilja þessa síðustu gerð sem skattalagningu á kirkjufólk eða sóknir. Sóknarnefndir fara með þá fjármuni og ráðstafa þeim, ekki stjórnvöld, og tel ég það vera andstætt lögum ef þessum fjármunum á að ráðstafa af öðrum en þeim sem innheimt er fyrir. Kirkja og trúfélög eru undanþegin skatti. Ekki leyfist heldur að leggja á nýja skatta nema með óvefengjanlegri lagaheimild.``

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ef frv. verður samþykkt er því ætlað að skaffa ríkissjóði liðlega 1 milljarð kr. í heild sinni í auknar tekjur eða spöruð útgjöld á næsta ári. Það sem sérstaklega vekur athygli er hvar og hvert þessar tekjur eru sóttar. Einnig vekja athygli, herra forseti, þau rök sem færð eru ítrekað í textanum sem fylgir lagagreinunum, þau rök sem eru talin fram til þess að réttlæta þessar hækkanir. Ég ætla, herra forseti, aðeins að byrja á að víkja að þessum rökum sem þarna eru tínd til og hvernig þau einmitt tengjast umræðunni og áherslunum í efnahagsmálum og fjármálum. Lögð var á það rík áhersla fyrir nokkrum árum að slíta í sundur fasta tengingu á milli verðbólgu, verðlags, launa og annars sem olli sjálfvirkum hækkunum, verðbólgu og verðhækkunum. Ekki var aðeins mikilvægt að gera þetta tæknilega séð og talnalega heldur líka afar mikilvægt að útrýma þessum hugsanagangi, þeirri hugsun í samfélaginu að sjálfgert væri að hlutir hækkuðu stöðugt milli ára og aðrir fylgdu svo á eftir. Þess vegna var mikilvægt að taka þetta hugtak út úr umfjöllun um efnahags- og fjármál, ég tala nú ekki um í fjármálum ríkisins. Lögð var þung áhersla á það. En hvað sjáum við hér í textanum sem fylgir þessu frv.? Þar er ítrekað eins og hér segir, með leyfi forseta, í 2. gr.: ,,Hér er þó aðeins lagt til að hámarki gjaldsins verði breytt í samræmi við þær verðlagsbreytingar, sem orðið hafa á tímabilinu ...`` Hér er vísað í hugtök sem lögð var þung áhersla á að tekin væru út úr þessu samhengi, þau yrðu ekki færð inn í efnahagsumræðuna á ný og notuð sem forsendur fyrir hækkunum á þjónustugjöldum. Ítrekað eru þessi hugtök notuð: ,,Ársmeðaltal vísitölu neysluverðs án byggingarkostnaðar var árið 1991 154,9 stig, en var í ágúst á þessu ári 214,1 stig.`` Þetta er sjálfsagt allt saman alveg hárrétt og öruggt. Hins vegar hefur verið lagt upp með það í stefnunni í efnahagsmálum að slíta eigi þennan hugsunargang burt og ekki að færa þennan hugsunargang aftur inn sem formleg rök. Auðvitað vitum við af þessu, að þetta er undirliggjandi. En við eigum ekki að draga þetta inn í lagatexta sem rök fyrir hækkunum á opinberri þjónustu eða þjónustugjöldum. Herra forseti. Ég gagnrýni harðlega að meira að segja af hálfu forsrn. og hæstv. forsrh. sé verið að draga þessi hugtök aftur svo sterkt inn í samhengið. Hvar endum við ef þetta á að vera sá hugsunarháttur sem ræður breytingum í allri verðlagsþróun hér? Vissulega eru áhrifin til staðar en það er verulegt áhyggjuefni ef draga á þetta svona sterkt inn aftur, að vegna þess að vísitala og verðlag hafi hækkað svo og svo mikið þá verði ríkið að hækka eitt og annað. Það er hugsanagangur sem átti að vera fyrir löngu búið að afskrifa í efnahagsumræðunni. Þó að við vitum að verðlag hækki þá á ekki að hafa við það beina tengingu, það á að rökstyðja hækkunina og breytingarnar með öðrum hætti en hafa verðlagsbreytingar sem meginrök. Þetta vil ég gagnrýna hér í upphafi. Þá vil ég næst, herra forseti, fara nokkrum orðum um skólagjöldin. Í 2. gr. er gert ráð fyrir því að innritunargjald í framhaldsskólum hækki úr 6 þús. kr. í 8.500 og í stað fjárhæðarinnar 25 þús. kr. komi 50 þús. sem eru efnisgjöld, og sérstök efnisgjöld 12.500 kr. í 25 þús. kr. Þetta er hópurinn sem á að hlaupa undir bagga í ríkisbúskapnum. Það var þá reisn yfir því. Í upphafi athugasemda við 2. gr. stendur, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 80/1996, um framhaldsskóla, er heimilað að gera nemendum að greiða innritunargjald við upphaf námsannar eða skólaárs.`` Bara þetta orðalag ,,námsannar eða skólaárs`` opnar möguleikann á að skapa óvissu um innheimtu gjaldsins. Sumir skólar eru heilsársskólar og ekki endilega með formlega skiptum önnum og aðrir ekki. Er það bara skilið eftir opið að gjaldið megi innheimta við upphaf námsannar eða skólaárs? Í öðru lagi er einnig vert að benda á, herra forseti, að það er talað um innritunargjald. Nú eru flestir nemendur jafnvel nokkur ár, nokkur missiri eða nokkrar annir í sama skóla. Maður gæti haldið að þá væru komnar nokkrar grunnupplýsingar inn í skólann um viðkomandi nemanda. En eins og þarna er gert ráð fyrir virðist þetta innritunargjald vera tekið í upphafi hvers árs eða hverrar annar, óháð því hvaða upplýsingar liggja þegar fyrir um nemandann. Rökin fyrir því að þetta sé sérstakt gjald til þess að skrá inn og búa til gagnagrunn um nemandann og viðhalda honum eru náttúrlega út í loftið. Þetta er skattheimta og það á bara að segja það hreint út en ekki vera með svona feluleik. Það er vilji ríkisstjórnarinnar að skattleggja nemendur. Hún á bara að segja það beint, hæstv. ríkisstjórn, frekar en að fela það í þessum texta. Herra forseti. Þetta eru skilaboð til ungs fólks í landinu, skilaboð til þessa unga fólks sem þarf að leggja hart að sér og sækja nám um langan veg. Þetta er það sem ríkisstjórnin ætlar að nota sem skattstofn. Nemendur utan af landi sem verða að koma hingað til Reykjavíkur til þess að stunda nám, framhaldsskólanám, sérnám eða háskólanám --- haldið þið að þeir hafi ekki orðið varir við hækkun á húsaleigu og hækkun á öllum dvalarkostnaði? Jú. Haldið þið að við höfum ekki líka orðið vör við að tekjur fólks víða um land hafa ekki hækkað í því samhengi og í samræmi við kostnaðaraukann sem lendir á þessu unga fólki sem þarf að sækja hingað nám? Jú, þar breikkar bilið á milli. En samt skal skattleggja þetta fólk. Það skal skattleggja það með innritunargjöldum. Hér er talað um hámarksgjald, að nauðsynlegt sé að setja hámarksgjald. Hvernig ætli skólarnir hafi nýtt sér þessa heimild sem áður var? Ætli þeir hafi ekki nýtt sér hámarkið sem verið hefur? Það væri fróðlegt að vita hvort þeir hafi ekki nýtt sér það almennt. Það væri líka fróðlegt að fá svar frá hæstv. menntmrh. um hvernig farið var með þetta innritunargjald og þessi kostnaðargjöld við ákvörðun á fjármagni samkvæmt reiknilíkani til skólanna. Hvaða upphæð var þar miðað við? Var ekki miðað við hámarksgjaldið? Mér er nær að halda að svo sé þannig að mér finnst tal um að skólar hafi eitthvert frjálst val til þess ómerkilegt. Ætli það sé ekki frekar í þá veruna að nýti þeir ekki hámarksgjaldið þá dragist saman til þeirra fjárveitningar frá ríkinu? Mér er nær að halda að svo sé. Hæstv. menntmrh. getur upplýst það ef svo er ekki. Neðar í þessari grein, í athugasemdum við 2. gr. stendur, með leyfi forseta: ,,Með þeirri breytingu er komið á móts við þarfir þeirra skóla, sem bjóða upp á tiltölulega dýrt verknám, t.d. í matvæla- og málmiðngreinum, enda hefur reynslan sýnt að gildandi hámark er ekki í samræmi við raunverulegan efniskostnað í þeim greinum.`` Herra forseti. Hvaða skólum er verið að senda þessi skilaboð? Er verið að senda Tækniskólanum þessi skilaboð? Tækniskólanum sem á í miklum fjárhagslegum vandræðum. Það hefur verið gagnrýnt af hálfu Ríkisendurskoðunar að menntmrn. hafi ekki tekið á skuldamálum hans og fleiri skóla. Hér er engu líkara en stjórnendum Tækniskólans og Menntaskólans í Kópavogi sé sagt: Við erum núna að hækka skólagjöldin sem þið megið taka upp í efnisgjöldin og bæta fjárhaginn. Eru þetta skilaboðin til Menntaskólans í Kópavogi, sem hefur verið með matvælabraut og hefur ekki fengið kostnaðinn við slíkt starfsnám eða verknám metið í hinu svokallaða reiknilíkani? Eru þetta skilaboðin til hans og til þjóðarinnar, um hug ríkisstjórnarinnar til starfs- og verknáms? Við hækkum bara heimildina hjá ykkur til að innheimta hærri skólagjöld, hærri efnisgjöld fyrir þá nemendur sem eru í verknámi og starfsnámi. Eru það skilaboðin til verknámsskóla og starfsnámsskóla, að þeir skuli bara gera þetta? Ég vek athygli, herra forseti, á að fátt hefur verið meira umrætt í haust varðandi menntun, menntakerfið og menntamál hér á landi en staða framhaldsskólanna og það hvernig reiknilíkanið sem notað er til að skipta fé milli þeirra er óréttlátt og mætir ekki þessum kröfum, sérkröfum skólanna, sérstökum skilyrðum starfsmenntaskóla, verkmenntaskóla og heimavistarskóla. Þessir skólar hafa safnað upp halla á undanförnum árum vegna þess að þeir hafa ekki fengið þetta metið. Þeir hafa ekki fengið metinn þann kostnað sem liggur í verknámi og starfsnámi. Nú á að gefa þeim þá möguleika að hækka skólagjöldin. Ég vil vitna í umsögn Ríkisendurskoðunar um hvernig farið er með framhaldsskólana. Þar stendur, með leyfi forseta, í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga árið 2001: ,,Mörg dæmi eru um stofnanir sem búa við skertar fjárveitingar sem nema tugum milljóna króna vegna halla fyrri ára og sem þær hafa velt frá einu ári til þess næsta. Til dæmis námu fjárveitingar til eins menntaskóla 333 millj. kr. í fjárlögum vegna 2001, en sú fjárheimild var skert um 122 millj. kr. vegna halla fyrri ára.`` --- Og áfram: ,,Á 30 fjárlagaliðum nemur skerðing fjárheimilda vegna halla fyrri ára 20% eða meiru af fjárheimild ársins. Í þeim hópi eru til að mynda fimm skólar ...`` Þessir fimm skólar bjóða einmitt upp á verknám og starfsnám. Frá þessum skólum hafa borist skýrslur og yfirlýsingar um að þeir geti ekki haldið áfram eðlilegu skólastarfi nema að fá nauðsynlega úrlausn. Úrlausnina, herra forseti, er að finna í þessu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þ.e. að leyfa þeim að hækka skólagjöldin til að koma til móts við þarfir þeirra skóla sem bjóða upp á tiltölulega dýrt verknám í matvæla- og málmiðngreinunum, enda hafi reynslan sýnt að þar sé um tiltölulega dýrt verknám að ræða. Herra forseti. Ég mótmæli svona vinnubrögðum. Ég mótmæli þessari pólitísku sýn sem birtist í menntamálunum gagnvart starfs- og tækninámi, að kostnaðurinn við það skuli færður á nemendurna, einmitt námið sem ástæða er til þess að styrkja og styðja við og veita fjármagn til. Því hvar stöndum við ef við ekki höfum þetta tæknimenntaða fólk? Í svari hæstv. menntmrh. fyrir tveimur þingum síðan, við fyrirspurn hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur um útskrift nemenda úr framhaldsskólum, kom fram að minna en helmingur nemenda lyki framhaldsskóla samkvæmt eðlilegu ferli, rétt um helmingur þeirra árganga sem þar voru teknir til, þ.e. þeirra sem fæddir voru 1975, 1976, 1977 og 1978. En þar er líka stór munur á milli landshluta. Á þeim svæðum á landinu sem ekki hafa framhaldsskóla í heimabyggð er hlutfallið hæst, bæði þeirra sem ekki fara í framhaldsskóla og líka þeirra sem falla eða ljúka ekki framhaldsskólaprófi. Þetta innritunargjald og þessi efnisgjöld eru innheimt og nemandi borgar hvort sem hann af einhverjum ástæðum verður að hætta námi eða lýkur ekki prófum. Þetta er gífurleg skattlagning á þá einstaklinga sem hér eiga í hlut og sýnir ótrúlega vanvirðu gagnvart starfsnámi og verknámi í landinu. Það ber að harma að ungt fólk sem menntar sig og sækir sér þekkingu og styrk til að takast á við verkefni framtíðarinnar, nemendur úr dreifbýli og þéttbýli --- þetta lendir harðast á nemendum úr dreifbýli því að kostnaðurinn af þeim er mestur --- skuli vera skattstofninn sem nýttur er hér til að létta undir eyðsluna hjá ríkissjóði sem ver háum upphæðum í aðra og fullkomlega ónauðsynlega hluti. Herra forseti. Að síðustu vil ég aðeins taka undir með hv. þm. Karli V. Matthíassyni um það hvernig seilst er eftir því fjármagni sem á að ganga til kirkjunnar og trúfélaga í formi sóknargjalda og kirkjugarðsgjalda. Í raun er þarna verið að skerða þessar væntanlega samningsbundnu hækkanir sem hefðu átt að eiga sér stað. Það er í raun verið að skerða framlögin um hækkun á verðlagsforsendum fjárlagafrv. á milli ára. Við erum að skerða þarna kannski um 6--8%. Þessi trúfélög, kirkjan og öll trúfélögin, gætu kannski skilið þetta ef verið væri að lækka skattgreiðslur þeirra sem eru að greiða þessi gjöld sem því nemur. En svo er ekki, heldur er ríkið hreinlega að taka peninga sem því er aðeins falin umsýsla með í innheimtu en hefur í rauninni engan rétt til að taka með þessum hætti. Þetta er afar óréttlát ráðstöfun. Herra forseti, að lokum: Það er dapurlegt að hæstv. ríkisstjórn, og sýnir pólitískan vilja hennar, að sótt skuli fjármagn til nemenda og fólks sem þarf að sækja læknisþjónustu til heilbrigðisstofnana.

Hæstv. forseti. Það tilheyrir, alla vega síðan ég kom til þings, jólaönnum hjá okkur þingmönnum að skera niður alls konar lögbundin framlög til þjóðþrifamála undir þessum lið, Ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það hafa verið örlög mín að vera þingmaður undir ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Á því tímabili höfum við ævinlega tekist á við það t.d. að skerða framlög til endurbóta menningarbygginga. Það er alltaf sérstök árleg jólagjöf Alþingis til landsmanna. Það mun víst breytast á næsta ári. En ekki mun látið af þessu núna og hér er gert ráð fyrir 335 millj. renni í ríkissjóð á árinu 2002 af þessu lögbundna framlagi sem á að fara til endurbóta menningarbygginga og Þjóðarbókhlöðu. Ég verð að segja að þetta kemur auðvitað niður á viðhaldi þessara bygginga. Við höfum horft upp á Þjóðminjasafnið núna í nokkur ár. Það átti að taka eitt ár að taka það í gegn, en það hefur dregist úr hömlu og nú er verið að tala um að hugsanlega verði hægt að flytja þar inn árið 2003. Þó er það vafamál því að alla vega síðast þegar ég vissi var ekki komið neitt fjármagn til að endurskipuleggja nýja sýningu í safninu á því ári. Jafnvel þó að við getum kannski haldið þar kokteilboð 2003 til að halda upp á að viðgerð sé loksins lokið þá er mjög ólíklegt að hægt verði að opna þar nýja sýningu. Mig langar sérstaklega að koma að innritunargjöldunum sem ríkisstjórnin hefur fundið sér sérstaklega til að næla í pening á þessum síðustu og verstu tímum. Hér er alveg furðulegur málflutningur þar sem alltaf er verið að vísa til að byrjað hafi verið á einhvers konar gjaldtöku árið 1991. Svo er sest við að reikna alls konar verðlagsbreytingar sem hafa orðið í landinu frá því 1991 til að réttlæta hækkun þessara gjalda. En það gleymist að lög sem settu fætur undir þessa gjaldtöku voru sett hér, að mig minnir, um framhaldsskóla árið 1997 og um Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands 1999. Þá voru í raun sett þau lög sem heimila þessa gjaldtöku sem alltaf er vísað til. Þá er talað um sérstök innritunargjöld og það var margfarið hérna yfir það, bæði í nefnd og í þingi, í aðdraganda samþykktar þessara laga að hér yrði einungis um að ræða gjöld vegna kostnaðar við innritun, sannanlegs kostnaðar við innritun. Það var alveg ljóst við umræðuna að hæstv. menntmrh., sem ég þakka fyrir að vera viðstaddur þessa umræðu og hlusta á með athygli, marglýsti því yfir að hann væri maður skólagjalda og tryði á uppeldisgildi skólagjalda, þ.e. að ef menn borguðu fyrir nám sitt þá stæðu þeir sig þeim mun betur. En hæstv. menntmrh. fékk nú ekki þessum sérstöku áhugamálum sínum framgengt að þessu sinni og samþykkt var að þessi innritunargjöld, bæði í framhaldsskóla og háskóla, mættu að hámarki nema hvað varðaði framhaldsskólann 6.000 kr. á önn en hvað varðaði háskólann voru það 25.000 kr. á ári. Ég veit að í framhaldsskólum sem ég þekki vel til í, fjölbrautaskólum, er þetta skráningargjald, þetta uppeldisgjald, innheimt tvisvar á ári. Því til viðbótar þurfa þessi börn svo að borga mörg hver fallskattinn fræga sem hefur líka mikið uppeldisgildi eftir því sem sumir hafa haldið fram. Það er alveg sérstaklega hægt að þakka það að ekki er gert ráð fyrir því hér við samþykkt þessara ráðstafana í ríkisfjármálum að sú tekjulind ríkissjóðs sé dýpkuð, þ.e. fallskatturinn. En hér er verið að gera ráð fyrir að hækka innritunargjöld og um ekkert smáræði, í 8.500 kr. eða um 41,7%, og það er réttlætt með því að reikna þetta aftur til 1991. Ég tel að það sé rangt. En þó er enn verra að hér er sagt að þessi breyting geti skilað framhaldsskólum og háskólum landsins einhverjum tekjum. Talað er um það hér að þessi breyting geti skilað framhaldsskólunum 38,4 millj. í auknar tekjur og að breytingin á efnisgjöldunum geti skilað 10 millj. í auknar tekjur. Þetta er rangt. Þetta er hreinlega rangt vegna þess að þessi gjöld dragast frá reiknilíkaninu þannig að því hærri sem þessi gjöld eru því lægri ríkisframlög fær skólinn. Þarna er því alls ekki um það að ræða að þessir skólar séu að fá sem þessu svarar auknar tekjur. Ég hef eina alveg sérstaka spurningu í þessu sambandi: Er samsvarandi hækkun eða samsvarandi gjald og þetta dregið frá þeim framlögum sem ætluð eru til einkaskóla landsins, einkaháskóla t.d. sem fá sömu framlög á hvern nemanda og ríkisháskólarnir? Er ætlast til að samsvarandi framlög og þetta séu dregin frá þeirra hlut? Ég hef ekki séð þess merki við lestur minn á fjárlögum landsins. Ég vona eftir þau gleðitíðindi sem forsrh. flutti landi og þjóð hér í morgun um að það væru komin, að því er hann taldi, afskaplega góð tilboð í Landssímann og mundi það nú gjörbreyta stöðu í ríkisfjármálum frá því sem nú væri, að unnt verði að slaka eitthvað á þessu, og ég vil segja, a.m.k ekki leyfa að innritunargjöld séu innheimt oftar en einu sinni á ári af sömu nemendunum í framhaldsskólum. Hæstv. menntmrh. kom nokkuð inn á það í máli sínu að til bóta væri að innheimta eitthvert slíkt skráningargjald við innritun til að koma í veg fyrir að fjöldamargir færu að innrita sig sem ekki ætluðu svo raunverulega að stunda nám og að eytt væri miklum peningum í að skipuleggja nám fyrir þá sem létu svo ekki sjá sig. Ég skal viðurkenna að það voru einu rökin í þessari umræðu sem ég féllst á, þ.e. að réttlætanlegt væri að innheimta eitthvert lágt innritunargjald --- þá er ég ekki að tala um neinar slíkar upphæðir eins og hér er verið að leggja til --- til að koma í veg fyrir mikinn fjölda falskra innritana, sem vissulega riðla skipulagningu á skólastarfi. Það er þó satt. Að lokum langar mig aðeins að koma inn 9. gr. um sjúkrahótel. Hér hefur komið fram að þessar 10 millj. séu gjald sem í raun hafi verið innheimt árum saman, en með þessari lagasetningu sé verið að skjóta stoðum undir innheimtuna.

Styrkari stoðum.

Já, styrkari stoðum, segir hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Ég verð að segja að sjúkrahótel eiga að vera skilgreind sem sjúkrahús. Hins vegar er þetta ein leið sem við hefðum kannski átt að nota miklu meira til að draga úr kostnaði við sjúkrahúskerfið í landinu, þ.e. að hafa meira af slíkum sjúkrahúsum. Þó þetta hafi verið kallað hótel þá finnst mér nú ekki tilefni til þess að hætta að skilgreina slíkar stofnanir sem sjúkrahús og fara í staðinn, eins og það er orðað í skýringum, að innheimta hóflegt gjald fyrir dvöl sjúklings á sjúkrahóteli, svo sem vegna fæðiskostnaðar. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég sé ekki betur en þó að hægt sé af stað farið sé verið að opna leið til að láta borga mikinn hluta af kostnaðinum sem til fellur við dvöl á slíku sjúkrahúsi. Ég mótmæli því að sú leið sé farin. Varðandi það sem ekki kemur fram í frv., um gjöld af sjúklingum, t.d. vegna komugjalda og sérfræðiþjónustu, fór það mjög fyrir brjóstið á mér að heyra í gær frásögn um unga 18 ára stúlku sem hefur veikst af krabbameini og er að fara í fyrstu meðferð sína núna í desember og þarf að borga 18 þús. kr. En hún þarf að fara í aðra meðferð í janúar og af því að þá er komið nýtt ár, reikningsár, þá þarf hún að borga aðrar 18 þús. kr. Væri ekki hægt að setjast yfir það í hv. heilbr.- og trn. að reyna að setja undir það að t.d. fólk sem fer í slíka meðferð, mjög alvarlega meðferð sem tekur á fólk á sál og líkama --- ekki bara þá sem í hlut eiga heldur alla fjölskylduna. Væri ekki hægt að komast hjá því að viðkomandi þurfi líka að setja út peninga í slíkum tilfellum? Mér finnst þetta ekki þjóðinni sæmandi.

Herra forseti. Ég vil aðeins að það komi fram að ekki er verið að tala um að gjaldið í framhaldsskólunum sé 8.500 kr. á önn. Eins og fram kemur eru þetta 8.500 kr. á ári. Það er ekki verið að tala um að menn borgi 8.500 kr. á önn heldur er þetta skólaárið eða árið sem um er að ræða. Það hefur komið fram, og ég þakka hv. þm. fyrir að árétta það sem ég sagði, að við erum í raun að deila frekar um krónur en skipulag. Ég vil leyfa mér að vitna í hv. þm. sem ég nefndi hér til sögunnar fyrr í þessum umræðum, hv. þm. Guðnýju Guðbjörnsdóttur, sem sagði hér á þingi 13. des. 1995, með leyfi hæstv. forseta: ,,En við skulum halda okkur við skráningargjöld og þá vil ég sem starfsmaður háskólans vekja athygli á því að það hefur haft jákvæð áhrif innan háskólans að hafa skráningargjöld. Það skapast meiri festa. Nemar skrá sig ekki að óþörfu. Það er auðveldara fyrir kennara að panta bækur og annað slíkt. En mér er stórlega til efs að þessi upphæð sé hin rétta ...`` Þetta er kjarni málsins. Allir sem koma að skólastarfi eru sammála um nauðsyn þess að hafa slíka gjaldtöku. Við erum því að deila um fjárhæðir og það er matsatriði hverju sinni. Það sem við erum hér að leggja til er að þessar fjárhæðir haldist í hendur við þróun verðlagsins og verðlagsþróunin verði látin ráða, sé það ekki gert þá mun sá kostur sem menn sjá við þessi gjöld hverfa.

Hæstv. forseti. Mér er nær að halda og fullyrða að það hafi verið þannig að þetta gjald hafi í fjölbrautaskólunum verið innheimt við hverja önn. Ef meiningin er að hætta því og breyta því þá fagna ég því. Við skulum bara ítreka það mjög ákveðið hér að það sé ólöglegt, slíkt gjald megi aðeins innheimta einu sinni á ári. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki hvaða áhrif þessi hækkun á gjöldum sem nemendur eru látnir borga hefði á reikningslíkanið. Allir hljóta að gera sér grein fyrir því að þegar þessi tala er hækkuð þá dregst það frá reiknilíkaninu. Þarna er ekki um það að ræða að háskólarnir fái aukna peninga. Hvaða áhrif hefur þetta fyrir einkareknu háskólana? Er dregið samsvarandi af þeim á móti?

Herra forseti. Í umsögn um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum frá fjmrn. kemur fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Lagt er til að lögum nr. 80/1996, um framhaldsskóla, verði breytt þannig að hámarksgjald sem skólanefndum framhaldsskóla er heimilt að láta hvern nemanda greiða fyrir innritun hækki úr 6.000 kr. í 8.500 kr. á ári`` Þetta er sú regla sem stuðst er við og það er á þeim forsendum sem fjmrn. leggur mat á fjárhagsleg áhrif þeirrar ákvörðunar sem við erum hér að fjalla um. Varðandi áhrifin á stöðu einkarekinna háskóla þá verður að líta til þess að þeir skólar starfa á öðrum forsendum en ríkisreknu háskólarnir. Það er gert samkomulag við þá og þingmenn geta kynnt sér það á hverju það byggist. Þar eru skólagjöldin allt upp í 350 þús. kr. og skortir ekki nemendurna. Það er meiri aðsókn að þessu námi en skólarnir geta annað. Þannig að það er fróðlegt fyrir hv. þm., þegar þeir eru að ræða um þetta að velta því fyrir sér hvaða áhrif þetta hefur á skólastarfið, að velta því fyrir sér hinum nýju tækifærum sem gefast við að við höfum opnað leiðina fyrir nemendur inn í þessa einkaháskóla. Það er með öllu ástæðulaust að gera það sem þeir eru að gera tortryggilegt í ljósi þess sem við erum að ræða hér. Ég vil benda hv. þm. á að lesa t.d. það sem rektor Viðskiptaháskólans á Bifröst, Runólfur Ágústsson, hefur skrifað um þessi mál og hvernig hann lítur á þetta frá sínum sjónarhóli miðað við stöðu Háskóla Íslands.

Hæstv. forseti. Þá höfum við fengið það staðfest. Þetta þýðir það að einkareknir háskólar fá hærra framlag á nemanda úr ríkissjóði en ríkisreknu háskólarnir. Ég verð að segja að þessu vil ég sérstaklega mótmæla. Ég hef hingað til ekki lagst gegn einkareknum háskólum. Ég tel að þeir eigi í mörgu tilliti rétt á sér. En ég er algjörlega mótfallin því að einkarekinn háskóli fái hærra framlag á nemanda úr ríkissjóði en ríkisrekinn háskóli. Það er nokkuð sem við getum ekki liðið. Síðan vil ég benda á að í skýringum við fjárlagafrv. stendur að nemendum beri að greiða innritunargjald --- þarna er verið að tala um framhaldsskóla --- við upphaf námsannar eða skólaárs. Við þetta hefur verið stuðst. Nemendur hafa verið látnir borga tvisvar, bæði á haustönn og á önninni sem byrjar í janúar. Ef það er ekki meining ráðuneytisins þá verða þeir að beita sér fyrir ákveðnum aðgerðum til að þessu fari ekki fram eins og verið hefur.

Herra forseti. Í tengslum við afgreiðslu fjárlaga er gjarnan þörf á að breyta ýmsum lögum til þess að ná fram þeim markmiðum sem ríkisstjórnin hefur sett sér við afgreiðslu þeirra ár hvert. Það verður að segjast eins og er að þessi bandormur sem hér liggur fyrir er í styttra lagi og efnisrýrari miðað við það sem oft gerðist hér áður fyrr. Ég man eftir frumvörpum af þessu tagi sem voru miklu viðameiri, hreyfðu til miklu hærri fjárhæðum en þetta frv. gerir og komu inn á miklu fleiri frumvörp, þannig er varla svo að þetta frv. geti staðið undir því nafni að kallast bandormur. Það er kannski með góðum vilja hægt að kalla þetta ánamaðk, svona tiltölulega saklausan ánamaðk miðað við það sem gerðist hér áður fyrr, t.d. á árunum um 1990 þegar menn réðust í mjög viðamiklar breytingar í með bandormi við afgreiðslu fjárlaga á þeim árum. Það kemur fram í athugasemdum með frv. að áhrifin af því á hag ríkissjóðs eru talin verða um 1.000 millj. kr. þegar allt er reiknað saman. Ég vil vekja athygli á því að það þýðir ekki að verið sé að leggja á skattgreiðendur þessar fjárhæðir sem nýjar álögur. Því fer víðs fjarri eins og menn átta sig á þegar þeir lesa frv. Gjöld sem snerta Þjóðleikhúsbyggingu, menningarbyggingar og kirkjugarða og sóknir verða óbreytt. Þeir sem borga þau gjöld munu á næsta ári borga óbreytt gjöld miðað við þau lög sem eru í gildi. Það er því ekki verið að íþyngja gjaldendum með hærri gjöldum hvað það snertir. Áhrifin af frv. lúta að sóknum og kirkjugörðum, að þessir aðilar fá minna til sín af gjaldinu en vera mundi ef lögum væri ekki breytt, sem nemur um 512 millj. kr. Þá ber að hafa í huga, eins og fram hefur komið, að þau gjöld sem tengd eru tekjuskatti og launaþróun í landinu hafa vaxið verulega á síðustu árum vegna þess að launaþróun hefur verið gríðarlega hagstæð launþegum og kaupmáttur hefur aukist, eins og menn muna, á fáum árum um tæplega fjórðung eða um 25% á 4--5 árum. Það er auðvitað vegna þess hvað kaup hefur hækkað mikið umfram verðlag og að sama skapi hefur það skilað þessum aðilum, sóknum og kirkjugörðum, auknum tekjum miðað við það sem menn gátu séð fyrir á þeim tíma þegar lögin voru sett. Það er því ekki að öllu leyti hægt að halda því fram að þó að gripið sé til þessara aðgerða sé verið að skerða hlut þessara aðila sem því nemur. Þeir hafa fengið umfram það sem ætla hefði mátt að yrði við eðlilega launaþróun, þ.e. í samræmi við það sem áður gerðist. Ég vil meina að þeir sem verða fyrir tekjuskerðingu vegna breytinganna séu að mörgu leyti vel í stakk búnir til að bera þær breytingar. Eftir standa gjöld, um 496 millj. kr., sem segja má að séu ný gjöld. Þá þarf að draga frá 10 millj. kr. vegna sjúkrahótela sem, eins og fram hefur komið hjá hæstv. heilbrrh., er ekki nýmæli heldur er verið að festa betur í lög framkvæmd sem verið hefur. Raunveruleg hækkun gjalda í þessu frv. á skattgreiðendur, eða þá sem þurfa að borga gjöldin, er í fyrsta lagi á námsmenn, um 100 millj. kr.; í öðru lagi á útgerðir, um 50 milljónir; í þriðja lagi á bifreiðaeigendur, um 260 milljónir og í fjórða lagi á flugfarþega, um 70 milljónir; en þetta eru um 486 millj. kr. sem kalla má að séu ný gjöld. Til viðbótar því, eins og fram hefur komið, má minna á að áformað er að hækka áfengisgjald um 450 milljónir þannig að samanlagt eru tekjuaukningaráhrifin 1 milljarður kr. í þeim áformum ríkisstjórnarinnar, bæði í bandorminum og öðrum frumvörpum. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það eru ekki stórar tölur í fjárlögum ríkisins þar sem skatttekjur eru taldar verða um 220 milljarðar kr. Það er langt innan við að vera 1% breyting og reyndar innan við hálfs prósent breytingu á tekjum ríkissjóðs. Þá verður að hafa í huga að ýmislegt í fjárlagafrv. er nýmæli, bæði sem eru að koma inn ný eða hafa komið inn ný á síðustu árum sem er mikils um vert að hafi náðst fram. Ég vil benda á hækkun barnabóta um 500 millj. kr. í þessu fjárlagafrv. Það er annar áfangi af þremur í að hækka barnabætur um allt 2 milljarða kr. Þetta kemur auðvitað þeim hópum til góða sem þetta varðar. Í öðru lagi er að koma til framkvæmda nýr áfangi í lögunum um fæðingarorlof. Eins og allur þingheimur veit er mikil réttindabót í þeim lögum, enda var algjör samstaða um það mál hér á Alþingi. Í þriðja lagi vil ég minna á að í frv. eru hlutir sem hafa komið fram fyrr á kjörtímabilinu eins og um 1.200 millj. kr. greiðsla til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til þess að tryggja að fasteignaskattar á landsbyggðinni væru ekki hærri en á höfuðborgarsvæðinu og miðuðust við fasteignamat eigna en ekki uppreiknað fasteignamat og sá ávinningur kemur bæði til fasteignaeigenda, þ.e. einstaklinga og fyrirtækja. Í frv. er líka veruleg aukning á niðurgreiðslu til rafhitunar íbúðarhúsnæðis en eins og menn sjá í frv. eru um 850 millj. kr. til þessa verkefnis. Sú niðurgreiðsla hefur á þessu kjörtímabili aukist mjög verulega og þeir sem njóta hennar hafa séð það á reikningum sínum þar sem þeir hafa lækkað umtalsvert. Þetta hefur verið mikil kjarabót fyrir þá sem þessar greiðslur beinast að. Fleiri atriði má nefna í frv. sem eru réttindamál. Ég vil nefna auknar greiðslur til öryrkja og ellilífeyrisþega sem ákveðnar voru á Alþingi í framhaldi af dómi Hæstaréttar á sínum tíma og mig minnir að sé um 1 milljarður kr. á ári. Þarna er um að ræða mikla fjármuni til þess hóps sem fær þær greiðslur. Það er því margt í fjárlagafrv. sem í er aukning til ýmissa hópa sem telja verður eðlilegt og sjálfsagt að njóti framlaga úr ríkissjóði og það nemur miklu hærri fjárhæðum en þeim breytingum sem verið er að gera með frv. ríkisstjórnarinnar eða öðrum tekjuöflunaráformum. Þegar málið er metið í heild er alveg augljóst að verið er að bæta hag fólks í landinu, þeirra hópa sem menn hafa verið að bera hér fyrir brjósti í umræðunni. Ég vil nefna þar að auki það sem er í frv. líka og lýtur að því að bæta hag fólks með því að lækka skatta. Gert er ráð fyrir að eignarskattar lækki með því að hækka fríeignamörk og tekjuskattar einstaklinga hækki með því að hækka frítekjumörk þannig að þar eru samtals um 1.600 millj. kr. lægri skattar en áætlað hafði verið að óbreyttum lögum. Verið er að lækka tekjuskatt einstaklinga um 0,33% um næstu áramót og verið er að afnema skattlagningu á húsaleigubætur þannig að á næsta ári er áætlað að ríkissjóður láti frá sér tekjumöguleika upp á 3 milljarða kr. Þarna er um að ræða fjárhæð sem líka er langtum hærri en nemur þeim fjárhæðum sem auknar eru með breytingum á lögum í þessu frv. Á árinu 2003 kemur til viðbótar þessum 3 milljörðum lækkun á eignarsköttum einstaklinga sem má ætla að séu um 2,4 milljarðar kr. Á því ári verður lækkunin 5,4 milljarðar kr. frá því sem gilti á árinu 2001. Þegar menn skoða áhrifin í heild bæði á skatta, bætur og gjöld, þá verður ekki annað sagt en að verið sé með þessu fjárlagafrv. og tengdum frv. að bæta almennt hag fólks. Og þá er ónefnt áform um lækkun á stimpilgjöldum sem m.a. margir einstaklingar munu njóta góðs af þegar það kemur til framkvæmda. Menn í stjórnarandstöðunni hafa nefnilega dálítið fallið í þá gryfju að hafa uppi þann málflutning að þegar verið er að tala um að auka gjöld á ákveðnum sviðum þá eru menn á móti því, en þegar talað er um að auka útgjöld á ákveðnum sviðum til tiltekinna hópa þá eru menn líka á móti því af því að það sé ekki nógu mikið. Þannig að menn eru á móti tekjum af því að þeir vilja ekki hækka tekjur og menn eru á móti útgjaldaauka af því að það er ekki nógu mikill útgjaldaauki. Það verður auðvitað að gera þá kröfu til stjórnarandstöðunnar að hún hafi þá ákveðin úrræði fram að færa og skýri mál sitt hvernig hún ætlar að ná saman endum í ríkisfjármálum með slíkum málflutningi. Áður en ég vík að ákveðnu máli sem snertir stjórnarandstöðuna vil ég koma því hér að, að í gegnum fjárlög ríkisins á þessu kjörtímabili hafa sést ákveðnar pólitískar áherslur. Ég minni á að framlög til heilbrigðismála frá ríkisreikningi 1999 til frv. 2002 hefur aukist um 10 milljarða kr. eða um 20%. Þau framlög hafa aukist úr 48,8 milljörðum í 58,6 milljarða. Framlög til almannatrygginga og velferðarmála hafa aukist frá ríkisreikningi 1999 úr 38 milljörðum kr. í 52 milljarða kr. í fjárlagafrv. 2002 eða um tæplega 14 milljarða kr. sem nemur um 40% hækkun. Framlög til fræðslumála hafa aukist á þessu tímabili úr 16 milljörðum í 21 milljarð eða um 5 milljarða sem er um 30% aukning. Þannig að útgjaldaaukinn sem er í fjárlögunum frá 1999--2002 hefur að langmestu leyti farið í þrjá málaflokka, fræðslumál, heilbrigðismál, almannatryggingar og velferðarmál. Það er auðvitað til marks um pólitískar áherslur sem koma fram hjá ríkisstjórninni með því móti. Ég vildi minna á það og draga það fram þannig að það gleymdist ekki í umræðunni hvernig þær áherslur koma fram. Ef við tökum sérstaklega síðasta ár og heilbrrn. þá aukast útgjöld heilbrrn. frá fjárlögum 1991 til þess sem ætla má að verði fjárlög 2002, þ.e. frá fjárlögum 2001--2002, þá má ætla að útgjöld heilbrrn. aukist um tæpa 10 milljarða kr. Það er ekki niðurskurður, það er aukning. Það er ekki niðurskurður um 500 millj. kr., það er aukning um nærri 10 milljarða kr. í framlögum til heilbrrn. bara á milli ára. Þannig að því verður ekki haldið fram af neinni sanngirni að um sé að ræða einhvern niðurskurð í þeim málaflokki. Herra forseti. Mig langar aðeins að víkja að áherslum stjórnarandstöðunnar í þessu efni. Ég greip hér áðan eitt þingmál, till. til þál. um umbætur í velferðarmálum og þróun velferðarsamfélagsins sem þingflokkur Vinstri grænna flytur á þessu þingi, þar sem er að finna áherslur þess þingflokks í þeim málaflokki. Það er dálítið athyglisvert að skoða það þingmál. Í því eru taldar fram í fjölmörgum liðum breytingar sem þingmenn flokksins vilja gjarnan koma á í almannatryggingum, félagsmálum, heilbrigðismálum og menningarmálum svo eitthvað sé nefnt, þar sem lögð er áhersla á breytingar sem allar kosta peninga, allar kosta peninga og sumar kosta mikla peninga. Ég er ekki að segja neitt um þær tillögur, það er annað mál hvaða skoðun ég hef á þeim. Við skulum ræða það síðar ef tækifæri gefst. En ég er bara að skoða þetta út frá fjármálapólitík flokksins. Hér er um að ræða alveg í tugum liða taldar aðgerðir sem þeir vilja hrinda í framkvæmd og kostar gríðarlegar fjárhæðir að hrinda þeim í framkvæmd. Síðan fletti ég upp á tekjuöfluninni til að standa undir þessu og skoða þál. og les hvar á að afla tekna til að standa undir þessu. Þá eru taldir upp í fjórum liðum möguleikar á því sviði. Fyrst vil ég nefna einn lið sem er að skattleysismörk fylgi launaþróun. Það er ekki tekjuöflunarliður hygg ég á máli hv. flutningsmanna. Ég hygg að það sem þeir eigi við með þessum lið sé að hækka persónuafsláttinn frá því sem hann er og þar af leiðandi minnka tekjur ríkissjóðs. Eins og menn vita þá kostar það gríðarlegar fjárhæðir að hækka persónuafslátt sérstaklega ef menn ætla að hækka hann mikið eins og ég þykist greina í grg. og því sem fram hefur komið hjá flm. í þessu atriði þar sem þeir telja að skattleysismörk hafi ekki fylgt launaþróun og muni þar verulega miklu á. Tekjuöflunartillaga númer eitt er um að minnka tekjur ríkissjóðs til viðbótar öllum útgjöldunum sem þeir ætla að bæta við til að uppfylla markmið sín. Ég vil spyrja hv. þm. Vinstri grænna: Hvar ætla þingmennirnir að afla tekna fyrir þeim markmiðum? Hvernig mundi bandormur þeirra líta út? Hvað á að hækka skatta mikið til að standa undir þessum óskalista? Væri það 486 millj. eins og ég hef rakið að eru í nýjum tekjum í þessu frv.? Væru það 4.860 millj. sem þingflokkurinn mundi auka tekjur ríkissjóðs með nýjum bandormi? Eða væru það kannski 48.000 millj. sem mér sýnist kannski vera sú tala sem helst kæmist næst því að þurfa til að afla fyrir öllum þessum útgjöldum þingmannanna. Ég vil vekja athygli á því að hv. þm. tala á móti tekjuöflun af því að þeir telja að þeir sem hún beinist gegn geti ekki borið hana. Þeir tala með öllum útgjöldum og vilja helst ganga lengra en lagt er til hverju sinni. Síðan þegar þeir leggja fram sitt eigið þingmál þá hafa þeir engar tillögur um hvernig eigi að afla tekna aðrar en þær að minnka tekjur ríkissjóðs enn meira en gert er ráð fyrir. Það væri fróðlegt að fá fram áður en umræðunni lýkur frá hv. þm. Vinstri grænna hvernig ríkisfjármálapakki þeirra liti út. Hvernig mundi bandormur þeirra líta út? Ég er býsna hræddur um, herra forseti, að það yrði mjög langur bandormur sem hlykkjaðist hér um allt lagasafnið og sali Alþingis án nokkurs enda.

Herra forseti. Það er alveg augljóst að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mundi ekki byrja á því að leggjast á námsmenn til að ná sér í tekjur. Hún mundi ekki byrja á að leggjast á starfsnám eða verknám. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talar um pólitískar áherslur á kjörtímabilinu. Gerir hv. þm. sér grein fyrir að Framsfl. er ábyrgur fyrir þeirri pólitísku áherslu sem lögð hefur verið fram í menntamálum, sem lýsir sér í hækkun á skólagjöldum, skerðingu fjár til verknámsskóla, þannig að skólar sem stunda verk- og starfsnám sitja margir hverjir uppi með miklar skuldir og vita ekki hver framtíð þeirra er eða framtíð verknáms og starfsnáms. Gerir hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks Framsfl. sér grein fyrir því að í þessu frv. er verið að leggja til að skólagjöld í starfsnámi og verknámi verði aukin? Veit hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hvaða nemendur sækja mest í starfsnám og verknám, einmitt málmiðnaðarnám? Það eru nemendur af landsbyggðinni. Nemendur sem búa í sjávarþorpum og úti um sveitir landsins sem sækja þetta nám að langmestum hluta og verða auk þess að sækja það nám hingað á Stór-Reykjavíkursvæðið. Þessir nemendur eru skattstofn ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl.

Herra forseti. Áherslur ríkisstjórnarinnar í fræðslumálum sýna sig í væntanlegum fjárlögunum fyrir 2002 og þar kemur fram að framlög til málaflokksins hafa aukist um 30% frá 1999. Ég held að það verði að teljast nokkuð góður árangur að auka framlög til málaflokksins um tæplega þriðjung á aðeins þremur árum. En hver er skattstofn hv. þm. Vinstri grænna til að standa undir útgjöldum þeirra, tillögum sem þeir bera fyrir brjósti og kosta örugglega tugi milljarða á ári að hrinda í framkvæmd? Ég hef ekki nema gróft mat á því hvað þetta mundi kosta. Ég mundi halda að 20--30 milljarðar væri svona það sem af sanngirni mætti halda að það kostaði að framfylgja slíkum tillögum.  Síðan segir að fjölga eigi skattþrepum í tekjuskatti einstaklinga. Það þýðir væntanlega að það eigi að hækka tekjuskatt einstaklinga en ekki að lækka, eins og núv. ríkisstjórn er að gera.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að hv. þm. hafði hvorki kjark né kraft til þess að svara því sem hér var fyrst og fremst beint að honum. Það er um hina pólitísku sýn sem birst hefur í menntamálum og birtist hvað harðast núna. Skólar, verknámsskólar sitja uppi með skuldir og skerta framtíðarmöguleika en á þeim er ekki tekið í þessu fjárlagafrv. Nemendur af Vestfjörðum, Norðurlandi, Austurlandi, sem sækja mest í verklegar greinar, eru skattlagðir. Þeir skulu skattlagðir sérstaklega. Er þetta nú reisn? Hv. þingflokksformaður Framsfl., Kristinn H. Gunnarsson, gerði jú kannski litla tilraun innan þingflokksins til að mótmæla þessu en var keyrður niður. Það var nú allt og sumt, allur dugurinn. Stefna ríkisstjórnarinnar er að skattleggja þetta unga fólk, ungt fólk sem er að sækja í verknám og starfsnám og það fólk kemur sérstaklega frá hinum dreifðu byggðum úti um land. Er það nú reisn.

Herra forseti. Framlög úr ríkissjóði til nemenda sem stunda nám fjarri heimilum sínum hefur verið ríflega tvöfaldað á þessu kjörtímabili. Það eru auðvitað pólitískar áherslur sem hv. þm. Jón Bjarnason þegir yfir vegna þess að það hentar honum ekki að láta sannleikann koma fram í þeim efnum. Hitt er að verða nokkuð ljóst að skattastefna Vinstri grænna er að hækka skatta á almenning í landinu um 15--20% á einu bretti til að standa undir gífurlegum óskalista um ný útgjöld. Það er skattastefna hv. þingmanna Vinstri grænna og mundi vera í bandormi sem hér lægi á borðunum ef þeir sætu í ríkisstjórn.

Herra forseti. Það liggur við að ég þurfi ræðu til að fara yfir þessi mál eftir þessi undarlegu ræðuhöld hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Við erum ekki með tillögur um að stórauka skatta á almenning í landinu. Við viljum hins vegar gerbreyttar áherslur í skattamálum og í stað þess að skattleggja tekjulægsta fólkið og millitekjuhópa þá viljum við skattleggja þá sem eru aflögufærir, en stefna ríkisstjórnarinnar gengur í þveröfuga átt. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að tillögur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til að styrkja velferðarþjónustuna í landinu og skapa aukinn jöfnuð meðal landsmanna kosta að sjálfsögðu peninga. Þess vegna höfum við varað við skattatillögum ríkisstjórnarinnar sem að dómi allra þeirra sem hafa skoðað þau mál munu veikja stórlega stöðu ríkissjóðs og sveitarfélaganna í landinu. Staða ríkissjóðs mun veikjast um yfir 3 milljarða kr. vegna þeirra breytinga sem áformaðar eru. Við höfum líka verið með tillögur um niðurskurð. Við höfum lagt til að fallið verði frá NATO-fundi sem kemur til með að kosta á milli 300--400 millj. kr. Við höfum gagnrýnt fjáraustur í utanríkisþjónustuna, 900 millj. kr. í Japan í sendiráð. Nú kann vel að vera að hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni finnist ekki mikið til um slíka smámuni. Enn fremur mætti nefna 300 millj. kr. í einkavæðingarbraskið. En ég minni á að fyrir ýmsa hópa sem eru í erfiðri stöðu þá skipta upphæðir af þessari stærðargráðu miklu máli. Samkvæmt fyrirheitum sem ríkisstjórnin gaf árið 1999 átti á þessu ári að verja 139 millj. kr. til að útrýma biðlistum fatlaðra. Í fjárlagafrv. var þessi tala komin niður í 20 milljónir. Hún hefur núna verið hækkuð upp í 50 milljónir en er engan veginn það sem ríkisstjórnin hafði lofað. Þetta er dæmi um þær áherslur sem við viljum breyta.

Forseti minnir hv. þm. á að virða tímamörk.

Herra forseti. Ég vil árétta það sem er að finna í fjárlagafrv. og lýsir stefnu ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Vinstri grænna hafa algjörlega skautað fram hjá því og vilja þegja það í hel. Það er verið að hækka barnabætur um 500 millj. kr., það er verið að auka réttindi í fæðingarorlofi, það er verið að auka greiðslur til elli- og örorkulífeyrisþega. Framlög til almannatrygginga hækka um 3 milljarða kr. í þessum fjárlögum frá yfirstandandi ári. Ætla menn að segja að engar pólitískar áherslur séu fólgnar í því? Ég vil segja, herra forseti, að þetta er auðvitað pólitík og framlög til almannatrygginga og heilbrrn. hafa hækkað um tugi prósenta bara á þremur árum. Menn höfðu auðvitað það val að gera það ekki. En það eru pólitískar áherslur sem liggja hér að baki og ráða því að þessum mikla tekjuauka ríkissjóðs á síðustu árum hefur verið varið í þessa málaflokka. Nú kemur hv. þm. og fer að tala um sendiráðið í Japan. Þáltill. þess efnis var samþykkt á Alþingi á síðasta kjörtímabili og 1. flm. var varaþingmaður hv. þingmanns, Hjörleifur Guttormsson, þar sem hann lagði til að þetta yrði gert. Hann sagði í greinargerð sinni með málinu að vissulega mundi þetta kosta mikla peninga en það væri samt rétt að gera það. Þingheimur tók undir þau sjónarmið og taldi rétt að þetta yrði gert. Þegar menn hrinda málinu í framkvæmd, sem samþykkt er frá hv. varaþm. Hjörleifi Guttormssyni, þá kemur hv. þm. Ögmundur Jónasson og leggst á móti málinu. Hvernig stendur á því að þeir félagar, á sama lista í Reykjavík, geta ekki verið sammála í því máli? Að lokum, herra forseti. Nú kemur hv. þm. og segir: Ja, það er gagnrýnt að ríkisstjórnin er að lækka skatta of mikið. Hvað var hv. þm. og félagar hans að segja um þetta mál? Voruð þeir ekki að gagnrýna að verið væri að auka skattheimtu á ákveðnum sviðum? Nú koma þeir og segja að það sé allt of mikil lækkun.

Við skulum ekki, herra forseti, tala mikið um sendiráðið og útúrsnúninga varðandi það. En ef ég væri framsóknarmaður, þá mundi ég ekki tala mikið um öryrkja. Ég mundi ekki gera það. Ég mundi ekki tala mikið um það vegna þess að Framsfl. og Sjálfstfl. hafa einmitt haft af þeim hópi bætur sem þeim höfðu verið dæmdar af Hæstarétti Íslands. Ég mundi ekki ræða það mjög mikið. Gerir hv. þm. sér grein fyrir því að eftir að Framsfl. komst til valda voru öryrkjar, sem eru á lægstu bótunum, í fyrsta skipti skattlagðir og meira en lítið, um 70 þús. kr. á ári? En í skattapakka ríkisstjórnarinnar er ekki komið á nokkurn hátt til móts við þennan hóp en í stað þess eru ívilnanir til tekjuhæsta fólksins í landinu, að jafnaði 40 þús. kr. meðgjöf á ári til þeirra sem mestar hafa tekjurnar. Það eru þær áherslur sem við erum að gagnrýna. Við erum að gagnrýna það að nú sé verið að seilast ofan í vasa námsmanna, í vasa sjúklinga og í vasa þeirra sem standa höllum fæti í þjóðfélaginu. Framsfl. ætti að skammast sín fyrir þetta.

Herra forseti. Það er nú öðru nær. Það er verið að auka fjárframlög til almannatrygginga um 3.000 millj. kr. í þessum fjárlögum frá því sem var í síðustu fjárlögum. Og það er m.a. vegna þess að við erum að bregðast við dómi Hæstaréttar.

Aðeins að hluta til.

Við erum að bregðast við dómi Hæstaréttar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er ekki dómstóll og hann getur ekkert kveðið upp úr um hvað er rétt og rangt í þeim efnum. Það gera dómstólar. Stjórnarflokkarnir 

Ég var að tala um siðleysi ríkisstjórnarinnar.

Forseti vill biðja hv. þm. um að gefa hljóð í salnum.

Hv. stjórnarliðar sem standa að þessu máli geta verið stoltir af því að hrinda því í framkvæmd. Fyrrv. heilbrrh., Ingibjörg Pálmadóttir, verður ekki vænd um að hafa ætlað sér að hafa eitthvað af öryrkjum. Ég tel lítið leggjast fyrir hv. þm. Ögmund Jónasson að væna hana um slíkt.

Hæstv. forseti. Ég tel ástæðu til að spyrja hv. þm. um stefnu Framsfl. hvað varðar skólagjöld. Í frv. er gert ráð fyrir að hækka gjöld á nemendur. Ef ég hef skilið það rétt kom fram í andsvari hæstv. menntmrh. hér fyrr í dag við fsp. frá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur að skólagjöldin sem þarna væru að hækka mundu valda því að framlög ríkisins til einkaskóla yrðu hærri eftir þessa breytingu. Ef ég man rétt hélt Framsfl. því fram að hann ætlaði sér að verja skólana fyrir stefnu Sjálfstfl. Hvað veldur þessari stefnubreytingu og hvernig útskýrir hv. þm. og formaður þingflokks Framsfl. þá stefnubreytingu sem felst í frv.? Er það virkilega orðin stefna Framsfl. að taka eigi hærri skólagjöld í skólum almennings og ríkisins í landinu og að menn komi þar út með mínus og þurfi að reka þá skóla fyrir miklu lægri fjárhæðir á nemanda en einkaskólarnir eru reknir fyrir? Hefur Framsfl. tekið þá afstöðu, var gerð einhver samþykkt um þetta á síðasta flokksráðsfundi Framsfl.? Ég hef ekki orðið var við það. Mig langar að spyrja um þessa stefnubreytingu, hvort ég hafi skilið hana rétt og hvað það er sem hefur valdið henni.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að skólagjöldin eru erfið mál fyrir marga þingmenn, m.a. hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem engdist dálítið í því máli kjörtímabilið 1991--1995. Þá voru gerðar breytingar á lögum í þá átt sem við búum við í dag. Framsfl. hefur ekki verið tilbúinn til þess að auka við í þeim efnum. Við höfum ekki verið hvatamenn að því. Hins vegar er erfitt að standa gegn því að hækka umrædda skatta eða gjöld í samræmi við verðlag og á það hafa menn fallist. Menn þekkja svo sem alveg sjónarmið þingflokksins í þeim efnum þannig að það þarf ekkert að rekja þau frekar.

Hæstv. forseti. Þetta hefur samt aldrei gerst áður, að menn séu farnir að taka einkaskólana fram fyrir skóla ríkisins. Það er stefnubreyting sem áhugavert er að ræða og ástæða til að fá pólitísk svör manna um hvort þeir hafi skrifað upp á slíka stefnu. Ég verð að segja að þó að ég sé ekki sérstaklega hrifinn af Framsfl. þá hefði ég nú aldrei trúað því að hann léti Sjálfstfl. draga sig út í það fen sem hann er kominn út í hvað þetta varðar, að mismuna skólum ríkisins gagnvart einkaskólum í landinu með þessum hætti. Þetta er ömurlegur endir á stefnu Framsfl. í þessum málum. Það verð ég að segja.

Herra forseti. Ég heyrði þessa fullyrðingu hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur áðan á þessum þingfundi. En það var hennar fullyrðing en ekki menntmrh. Ég heyrði ekki að menntmrh. tæki undir það að hér væri um að ræða réttan skilning á málinu. Ég þekki ekki þetta mál þannig að ég get engu um það svarað. En það er auðvitað sjálfsagt að kynna sér það.

Herra forseti. Nú háttar þannig til að það mun hafa verið samið um að stefna að því að ljúka þessari umræðu eigi síðar en um eittleytið. Ég hygg að formenn þingflokka og forsetar hafi gengið frá því samkomulagi. Ég vek athygli á því að svo virðist sem hæstv. ráðherrar og aðrir hv. þm. séu algerlega fallnir frá þeim venjum sem hér hafa lengi gilt, að menn taka tillit til þess ef verið er að semja um lok umræðna ef þeir eru síðustu ræðumenn í umræðu og vekja þá ekki tilefni til andsvara eða deilna umfram það sem hjá verður komist. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem augljóslega var síðasti ræðumaður umræðunnar, innan þess tímaramma sem samið hafði verið um fyrir þennan fundi, notaði nánast allan ræðutíma sinn --- ekki til að ræða stjfrv. sem er á dagskrá því það er hv. þm. feimnismál --- heldur til að ráðast á stjórnarandstöðuflokkana og ræða efni annarra tillagna en þeirrar sem hér er á dagskrá. Ég vek athygli á þessu, herra forseti. Mér finnst þetta ekki stórmannlegt. Mér finnst þetta lélegir mannasiðir í samskiptum í þinginu og ég hef af því nokkrar áhyggjur að þetta, ásamt ýmsu fleiru, sé eitt af því sem ekki verði til að auka virðingu þessarar stofnunar og ekki til að gera þingstörfin skemmtilegri og uppbyggilegri. Þetta er heldur leiðinlegur plagsiður sem þarna er að verða. Hitt tek ég fram að ég er að sjálfsögðu tilbúinn til rökræðna við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson hvar og hvenær sem aðstæður eru til þess heppilegar og kvíði því í engu að ræða við hann annars vegar um framlag Framsfl., sem hýsir hv. þm. um þessar mundir, og hins vegar annarra flokka til íslenskra stjórnmála.

Herra forseti. Sú atkvæðagreiðsla sem hér fer fram er nokkuð viðamikil og flókin. Ég hef komið á framfæri við hæstv. forseta ósk minni um hvernig ég og minn flokkur viljum að atkvæðagreiðslan verði brotin upp, en við munum óska sératkvæða um margar greinar frv. sem og brtt. meiri hlutans og þær brtt. sem Samfylkingin hefur lagt fram, og ýmsar greinar þarf líka að kljúfa upp í atkvæðagreiðslunni. Þær brtt. sem við flytjum eru heilsteyptar og viðamiklar og valkostur við þær tillögur sem stjórnarflokkarnir leggja fram. Þær fela í sér þriggja milljarða króna minni útgjöld fyrir ríkið og sveitarfélög en skattatillögur stjórnarflokkanna þó fallið sé frá óréttlátri hækkun á tryggingagjaldi eins og Samfylkingin leggur til sem mismunar atvinnugreinum og heggur þungt í landsbyggðina. Brtt. Samfylkingarinnar tryggja líka betur hag einstaklinga og fyrirtækja með lækkun á stimpilgjaldi um þriðjung og meiri lækkun á tekjuskatti einstaklinga en ríkisstjórnin áformar. Um leið fela þær í sér að ná því markmiði að viðhalda alþjóðlegu skattaforskoti íslenskra fyrirtækja en jafnframt að minnka þann mun sem er á skattlagningu einstaklinga og fyrirtækja, á milli launa og fjármagns sem draga mun úr skattasniðgöngu. Með því að hækka fjármagnstekjuskatt í 16% og taka upp frítekjugólf með fjármagnstekjuskatti um 100 þús. fyrir einstaklinga og 200 þús. fyrir hjón fækkar greiðendum fjármagnstekjuskatts með hóflegan sparnað um 55 þús. eða úr 78 þús. í 22 þús. Á þessu vil ég vekja athygli nú í upphafi atkvæðagreiðslunnar því valkostirnar standa um tillögur stjórnarflokkanna, sem þjóna fyrst og fremst hagsmunum stórfyrirtækjanna, og tillögur Samfylkingarinnar sem tryggja jafnræði og sanngirni í skattlagningu, bæði fyrir einstaklinga og fyrirtæki sem er allt annað sjónarhorn í skattlagningu en hjá stjórnarflokkunum.

Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styður þá tillögu að tekjuskattar einstaklinga verði lækkaðir, enda hér um að ræða hluta af áður gerðu samkomulagi og áður ákveðnum ráðstöfunum. Við styðjum mjög eindregið að afnema skattlagningu á húsaleigubætur og við munum styðja þá tillögu Samfylkingarinnar að fjármagnstekjuskattur verði hækkaður. Við munum hins vegar ekki styðja aðrar tillögur Samfylkingarinnar heldur sitja hjá við þær eins og aðrar greinar frv. Við teljum t.d. óráðlegt við þessar aðstæður að lækka tekjuskatta fyrirtækja. Staðreyndin er sú að þær skattbreytingar sem hér verður gengið til atkvæða um munu veikja stöðu ríkissjóðs verulega. Frv. tekur til tveggja ára og mun rýra tekjur ríkissjóðs um yfir 7 milljarða kr., yfir 3 milljarða á komandi ári. Frumvarpið mun einnig veikja stöðu sveitarfélaganna í landinu um á annan milljarð kr. á ári hverju. Við þessar aðstæður og þær óvissuaðstæður sem við búum nú við hefur bæði Þjóðhagsstofnun og Seðlabanki haft uppi varnaðarorð um að fara þessa braut. Verkalýðshreyfingin, ASÍ og BSRB hafa mótmælt þessum tillögum, telja þær óskynsamlegar, óráðlegar og ranglátar. Það segir Öryrkjabandalagið, það segir Landssamband eldri borgara. Öll almannasamtök í landinu vara við þessu. Við teljum heppilegra að skjóta þessum skattkerfisbreytingum á frest og freista þess að ná samstöðu í þjóðfélaginu innan þings sem utan um skynsamlegar og réttlátar breytingar á skattkerfinu.

Herra forseti. Það er ástæða til að lýsa ánægju með þær miklu skattalækkanir sem verið er að samþykkja með þessu frv. Það er enginn vafi á því að mikil lækkun tekjuskatts, eignarskatts og stimpilgjalds mun styrkja samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja og skapa forsendur fyrir frekari uppbyggingu þeirra. Það sem snýr að einstaklingum er 50% lækkun eignarskatts, þjóðarbókhlöðuskattur aflagður, skattur á húsaleigubætur felldur niður, tekjuskattur lækkaður, frítekjumark hátekjuskattsins hækkað. Allt þetta bætist við margt annað sem gert hefur verið að undanförnu til að bæta hag fólksins í landinu og leitt hefur til þess að kaupmáttur hér hefur aukist meira en í nokkru öðru landi. Ég minni á að persónufrádráttur hjóna er að verða að fullu millifæranlegur, fæðingarorlof hefur verið stóraukið, barnabætur auknar um 2 milljarða á þremur árum, breyting á fasteignamati hefur stórlækkað fasteignaskatta á landsbyggðinni og tekjuskattur var lækkaður um 4 prósentustig. Hér sést glöggt sá skýri munur sem er á áherslum stjórnarflokkanna sem stórlækka álögur á almenning og stjórnarandstöðunnar sem lagði til milljarða skattahækkanir við síðustu fjárlagagerð.

Herra forseti. Þessi brtt. tengist möguleikum á því að færa eintaklingsrekstur í einkahlutafélög. Við í Samfylkingunni erum sammála um það að þetta sé mikilvægur möguleiki og hann á að vera fyrir hendi. En við teljum að ekki sé búið þannig um hnútana að tryggt sé að ekki sé verið að misnota þetta rekstrarform. Við teljum að tillögur okkar sem við flytjum um þetta mál tryggi það mun betur. Tillögur stjórnarflokkanna eru með þeim hætti að það verður mikið skattatap hjá sveitarfélögunum ef það er reiknað á bilinu 1--1,3 milljarðar hjá sveitarfélögunum. Við munum því styðja þær tillögur sem við teljum til bóta í þessu efni sem snertir þessa yfirfærslu en í atkvæðagreiðslu um aðrar tillögur, sem við teljum að ekki séu til bóta, munum við sitja hjá. Þetta er tillaga sem er til bóta og við greiðum atkvæði með henni.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um eitt ákvæði af mörgum í frv. sem snýr að afnámi á verðleiðréttum reikningsskilum. Því fylgja bæði kostir og gallar en ýmsir umsagnaraðilar telja þó varhugavert við þær aðstæður sem nú eru að fara þessa leið. Efasemdir komu fram hjá Þjóðhagsstofnun, Seðlabanka og ASÍ í þessu efni. Ég minni líka á að Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, hefur sagt að afnám verðbólgu- og reikningsskila sé ótímabært eins og nú horfir. Við erum sammála þeim efasemdum sem fram hafa komið og munum sitja hjá við þau ákvæði frv. sem snúa að afnámi verðbreytingafærslna.

Herra forseti. Við höfnum því að verið sé að skattleggja fátækasta fólkið í þjóðfélaginu, þ.e. þá sem fá fjárhagsaðstoð frá sveitarfélögum á sama tíma og verið er að lækka skatta á stóreignafólki. Þessi tillaga okkar gengur út á það að styrkur sem greiddur er í formi fjárhagsaðstoðar frá sveitarfélögunum verði undanþeginn skatti.

Herra forseti. Hér er verið að afnema skattlagningu á húsaleigubætur og er þá orðin að veruleika margra ára barátta Leigjendasamtakanna, verkalýðshreyfingarinnar og annarra almannasamtaka sem lagst hafa á eitt um að hnekkja því ranglæti að leigjendur búi við annan og mun verri kost en þeir sem eiga sínar íbúðir og hús. Ég fagna þessari skattbreytingu. Hún er í samræmi við stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs.

Herra forseti. Samfylkingin styður að sjálfsögðu afnám skatta á húsaleigubætur. Það var mikil réttarbót fyrir fólk á leigumarkaði þegar lög um húsaleigubætur voru sett að frumkvæði jafnaðarmanna. Okkur fannst eðlilegt að húsaleigubætur væru ekki skattlagðar fremur en vaxtabætur en um það náðist ekki samstaða á sínum tíma. Hins vegar voru bæturnar hækkaðar krónulega sem nam skattlagningunni þá sem gaf ákveðna viðurkenningu á stöðunni. Nú í árslok 2001, sjö árum síðar, hefur barátta jafnaðarmanna undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur skilað árangri. Afnám skatta á húsaleigubætur skiptir miklu máli fyrir kjör fólks á leigumarkaði og þessi langþráða lagabreyting, herra forseti, er áþreifanleg sönnun þess að dropinn holar steininn líka hér á Alþingi.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði gegn þessum orðum og viljum fella þau út vegna þess að við teljum að þau setji óeðlilega kvöð á skattstjóra vegna eftirlits með reiknuðu endurgjaldi sjálfstæðra atvinnurekenda. Við teljum að þetta veiki mjög eftirlitsmöguleika skattstjóra gagnvart þeim sem fá reiknað endurgjald því að skattstjórar hafa ekki nokkra aðstöðu til þess að leggja sjálfstætt mat á það hvert sé umfang í hverri starfsemi fyrir sig hjá þeim sem taka sér laun samkvæmt reiknuðu endurgjaldi. ASÍ hefur sterklega varað við þessari tillögu og telur að hún geti leitt til verulegrar skattasniðgöngu. Við segjum því nei við þessum orðum hér.

Virðulegi forseti. Það er afar mikilvægt að þetta ákvæði sé inni. Væri þetta ákvæði fellt út mundi það þýða að skattgreiðandinn væri fyrir fram talinn vera skattsvikari áður en annað kemur í ljós. Ég er á því að skattgreiðendur eigi að vera taldir heiðarlegir borgarar og það eigi að vera útgangspunkturinn í skattalögunum. Þess vegna er alveg bráðnauðsynlegt að þessi orð séu inni.

Herra forseti. Samfylkingin styður lækkun á tekjuskatti einstaklinga um 0,33% sem samið var um í tengslum við kjarasamninga og taka á gildi um næstu áramót. Jafnframt er lagt til í samræmi við stefnu Samfylkingarinnar að stiginn verði frekari áfangi í lækkun á almennum tekjusköttum sem fjármögnuð verði með hækkun kostnaðargjalda í sjávarútvegi. Þannig verði á árinu 2003 lækkaður almennur tekjuskattur einstaklinga um 0,25% til viðbótar 0,33% um næstu áramót. Ég segi já.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til að tekið verði upp sérstakt frítekjumark í fjármagnstekjuskatti um leið og fjármagnstekjuskattur verður hækkaður úr 10% í 16%. Þetta sérstaka frítekjumark mun leiða til þess að í stað 78 þúsund einstaklinga sem greiða nú fjármagnstekjuskatt miðað við álagningu í ár mun þeim fækka um 55 þúsund og verða 22 þúsund. Þessi leið mun líka minnka þann mikla mun sem er á skattlagningu á fjármagni og launum. Við teljum mikla eðlilegra að fara þessa leið og hún gefur líka auknar tekjur um 1.700 millj. í ríkissjóð. Þá þurfum við ekki að fara þá leið sem stjórnarflokkarnir velja sem er hækkun á tryggingagjaldi sem kemur sér verulega illa fyrir landsbyggðina og lítil og meðalstór fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Með þessu er verið að lækka tekjuskatt á móti þeirri heimild sem sveitarfélög hafa til þess að hækka útsvar. Ég tel að það sé óráðlegt að fara neðar með tekjuskattinn að þessu sinni. Ég minni á það að tillaga Samfylkingarinnar um að leggja á auðlindaskatt til þess að fjármagna tekjuskattslækkun þýðir að fyrir hvern milljarð sem auðlindaskatturinn er til þess að fjármagna tekjuskattslækkun er 500 millj. kr. tilfærsla frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Leggst þá lítið fyrir allt þetta tal um að það eigi að hygla landsbyggðinni í þessum málum.

Herra forseti. Markmið Samfylkingarinnar með skattatillögum sínum varðandi fyrirtæki er ekki síst að tryggja að íslensk fyrirtæki haldi samkeppnishæfni sinni og skattalegri stöðu gagnvart öðrum löndum. Í dag er það þannig eins og fram hefur komið í þeim upplýsingum sem Samfylkingin hefur lagt fyrir þingið í þessari umræðu að það eru einungis örfá ríki sem hafa lægri tekjuskatt á fyrirtæki en Ísland og skattar á arðgreiðslur eru hvergi lægri, að ég hygg, heldur en hér á landi. Víða erlendis eru þeir 25--40%. Það er því ljóst að samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja er nú þegar alveg prýðileg. Við teljum þess vegna að til þess að vera í takt við þróunina erlendis og til þess að viðhalda skattalegu forskoti og þar með samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja þurfi ekki að lækka skattprósentuna niður í 18% heldur nægi að leggja hana niður í 25% og þess vegna leggjum við það fyrir þingið með þessari tillögu. Ég segi því já við henni.

Hæstv. forseti. Með því að lækka skatta á atvinnurekstur svo mikið sem ríkisstjórnin leggur til án þess að lækka skatt á almennar launatekjur verður mismunur á sköttum launamanna og atvinnurekstrar úr öllu hófi. Þetta mun valda því að færri fara að vinna sjálfstætt að hluta til með annarri vinnu og meira af slíkri vinnu mun fara undir yfirborðið. Samfylkingin telur að skynsamlegur áfangi í þessu efni sé að lækka tekjuskatt fyrirtækjanna niður í 25% og það er hér lagt til. Meiri lækkun hljóti að verða að bíða þess að tekjuskattar einstaklinga verði lækkaðir verulega.

Herra forseti. Hér eru greidd atkvæði um tillögu jafnaðarmanna í efh.- og viðskn. um hækkun fjármagnstekjuskatts úr 10% í 16% og um leið með nýju ákvæði um 100 þús. kr. frítekjumark á einstaklingi og 200 þús. kr. frítekjumark hjá hjónum. Fjármagnstekjustofn er talinn vera 24,5 milljarðar kr. 10% framteljenda eiga 16 milljarða af stofninum. Með þessari breytingu mun þeim sem greiða fjármagnstekjuskatt fækka um rúmlega 55 þús. manns. Verði þessi tillaga samþykkt munu t.d. smábörn hætta að greiða fjármagnstekjuskatt af tannfé sínu, börn hætta að greiða fjármagnstekjuskatt af útburðarpeningum og ellilífeyrisþegar hætta að greiða fjármagnstekjuskatt af lágmarkssparnaði. Herra forseti. Hér er á ferðinni að mínu mati ein merkilegasta brtt. í þessum skattapakka sem við erum að greiða atkvæði um. Þessar tillögur mundu leiða til þess að fjármagnstekjuskattur mundi fyrst og fremst aukast hjá þeim sem hafa miklar fjármagnstekjur og lækka eða hverfa hjá þeim sem lítið eiga. Herra forseti. Ég segi já við þessari tillögu.

Herra forseti. Það er fráleitt við þær aðstæður sem við búum við nú að lækka tekjuskatta fyrirtækja. Þess vegna vill Vinstri hreyfingin -- grænt framboð ekki styðja þessar tillögur ríkisstjórnarinnar og þess vegna gátum við ekki heldur stutt tillögur Samfylkingarinnar um lækkun tekjuskatta fyrirtækja. Staðreyndin er sú að um þriðjungur fyrirtækja í landinu skilar hagnaði. Það er þeim fyrirtækjum sem verið er að ívilna en á hin fyrirtækin sem búa við þröngan kost nú eru settar auknar klyfjar. Þetta er mjög óskynsamlegt við þessar aðstæður, herra forseti, og við getum ekki stutt þessar ráðstafanir.

Virðulegi forseti. Með þeirri breytingu sem hér er verið að gera á skattalögum er stigið mjög mikilvægt skref í þá átt að gera íslenskt atvinnulíf alþjóðlega samkeppnishæft. Ef við lítum á það hvernig staðan hefur verið og skoðum tekjuskattsprósentuna, eignarskattshlutfallið og fjármagnstekjuskattinn, þá þarf ekki að koma svo mikið út úr rekstri fyrirtækja í hagnað til þess að skattur á þann hagnað sé yfir 50%. Með þessari breytingu er verið að lækka tekjuskattsprósentuna niður í 18%. Síðan er eignarskatturinn líka að lækka og sameiginleg áhrif af þessu verða til þess að skattlagning á arð úr íslenskum atvinnurekstri gerir hann mjög samkeppnishæfan í öllum alþjóðlegum samanburði.

Herra forseti. Hér er verið að lækka eignarskatt á einstaklinga og við styðjum það. Í þessari grein er líka verið að hækka fríeignamarkið í eignarskatti til þess að koma í veg fyrir að hækkun á fasteignamati hækki eignarskatt á einstaklingum og við styðjum það. Það er í samræmi við það sem efh.- og viðskn. taldi að rétt væri í frv., er hún fjallaði um hækkun á fasteignamati. Þetta atriði og þetta mál verður þó tekið til umfjöllunar milli 2. og 3. umr. í efh.- og viðskn. vegna þess að við teljum að út af standi að gera ráð fyrir auknu fjármagni í vaxtabætur til þess að hækkun á fasteignamati skerði ekki vaxtabætur því ella mundu þær skerðast um 170 millj. kr. Þetta teljum við að standi út af í því loforði sem við töldum að hæstv. fjmrh. hefði gefið fólkinu í landinu í sumar.

Virðulegi forseti. Ég var hálfpartinn að vona að Samfylkingin mundi draga þessa tillögu til baka því að hún er svo arfavitlaus. Hún mundi þýða að það væru mismunandi eignarskattar á eigið fé fyrirtækja eftir því hvað nafnvirði hlutafjár er stór hluti af eigin fé. Það getur ekki verið nein glóra í slíkri tillögu og þess vegna vona ég að þingheimur felli þetta umsvifalaust.

Herra forseti. Það er ekkert sem mælir gegn því í skattkerfinu að hafður sé misjafn skattur á eignarsköttum lögaðila eða einstaklinga. Þess vegna vísa ég því til föðurhúsanna sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson kom hér fram með.

Herra forseti. Hér er lagt til að lækka eignarskatta úr 1,2% í 0,6%. Ég styð það mjög eindregið þar sem eignarskattur er ekkert annað en skattur á sparnað, ráðdeild og sparsemi.

Herra forseti. Þessi brtt. tengist þeim breytingum sem við viljum gera varðandi tillögur ríkisstjórnarinnar um hátekjuskatt, þ.e. að hækka frítekjumark í hátekjuskatti. Við viljum fresta því um tvö ár. Hér er ekki um eðlilega tillögu eða rétta að ræða í því umhverfi sem við erum. Þessi tillaga hefur það í för með sér að fólk sem er með 2 millj. í tekjuskattsstofn fær 6.600 kr. skattalækkun samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar en þeir sem eru með 8 millj. í tekjuskattsstofn fá 104 þús. í skattalækkun. Við teljum ekki tímabært núna að taka í það 600 millj. að lækka skatta á hátekjufólki á meðan verið er að skera niður í velferðarkerfinu. Þessu viljum við fresta í tvö ár þannig að breytingin taki gildi árið 2004.

Herra forseti. Samfylkingin leggur til að fjmrh. skipi þegar nefnd sem kanni hvaða leiðir eru færar til að afnema eða lækka verulega skatta á launafólk og lífeyrisþega sem hafa tekjur undir lágmarkslaunum. Nefndin verði skipuð fulltrúum stjórnmálaflokka, aðilum vinnumarkaðarins og fulltrúum samtaka aldraðra og öryrkja. Herra forseti. Það er óásættanlegt að ríki og sveitarfélög sæki 1 milljarð kr. í tekjur í vasa fólks sem hefur 90 þús. og þar undir í tekjur á mánuði. Sjóðir láglaunafólks eru magrir. Við skulum leita samstöðu um að rétta hag þessa hóps og ég treysti því --- ég trúi eiginlega ekki atkvæðatöflunum. Ég hefði óskað eftir samþykki Alþingis til að koma á því samráði sem nauðsynlegt er til að tryggja tekjuminnstu hópunum í samfélaginu afkomu.

Herra forseti. Breyting á hátekjuskatti rýrir tekjur ríkissjóðs um 600 millj. kr. á ári en að sama skapi bætir þessi breyting hag tekjuhæsta fólksins, þeirra sem búa við skást kjörin í landinu um þessar sömu 600 millj. kr. Þetta er lítill hluti þjóðarinnar sem fær að jafnaði meðgjöf upp á 40 þús. kr. á ári, sumir minna, aðrir meira. Hverjir niðurgreiða þessa meðgjöf? Það er lægst launaða fólkið. Það eru öryrkjarnir. Því að í fyrsta skipti í sögu lýðveldisins er þetta fólk nú skattlagt. Það greiðir í ríkissjóð 70 þús. kr. á ári til þess m.a. að fjármagna þessar siðlausu skattkerfisbreytingar ríkisstjórnarinnar. 

Herra forseti. Hér er lagt til að fella niður þjóðarbókhlöðuskattinn. Kominn tími til. Það er búið að reisa Þjóðarbókhlöðuna og þá er rétt að skatturinn falli niður.

Herra forseti. Hér er tillaga um hækkun á tryggingagjaldi sem við leggjumst gegn. Sú hækkun er í reynd skattlagning á vinnuafl og hún ýtir undir verðbólgu. Hún er algerlega í andstöðu við vilja verkalýðshreyfingarinnar sem ríkisstjórnin er nú loksins að drattast til að tala við og þó fyrr hefði verið. Það er líka athyglisvert miðað við það á hvaða höndum stjórn þessa máls hefur verið í þinginu að Verslunarráð lítur svo á í umsögn sinni til efh.- og viðskn. að skýringar stjórnvalda á þessu séu í andstöðu við gildandi lög. Þessi breyting, þessi hækkun leggst þyngst á lítil fyrirtæki sem ekkert eiga nema mannauðinn. Þess vegna kemur hún verst við sprotafyrirtæki sem eru frjóangarnir inn í framtíðina og eru nú þegar fleiðruð upp á herðablöð eftir meðferð ríkisstjórnarinnar. Greining Þjóðhagsstofnunar sýnir jafnframt að þessi hækkun mundi lenda langþyngst á landsbyggðinni og þess vegna er í reynd hægt að kalla þetta landsbyggðarskatt. Við erum á móti þessu í Samfylkingunni og þess vegna leggjum við til að þessi grein falli brott.

Herra forseti. Í viðtali við talsmann Samfylkingarinnar, Margréti Frímannsdóttur, viku fyrir síðustu kosningar sagðist hún leggja til að tryggingagjald hækkaði um 1%. Við göngum ekki svo langt.

Herra forseti. Hér eru greidd atkvæði um nýjasta afrek ríkisstjórnarflokkanna sem er hækkun tryggingagjalds. Hér er verið að búa til enn einn landsbyggðarskattinn. Þessi aðgerð staðfestir betur en allt annað að það er engin innstæða á bak við tal stjórnarsinna um að nauðsynlegt sé að rétta hlut landsbyggðarinnar. Fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu munu hagnast um 2,7 milljarða kr. á þessari breytingu. Fyrirtæki á landsbyggðinni munu hins vegar aðeins hagnast um 74 millj. kr. Með þessari skattahækkun eru rekstrar- og samkeppnisskilyrði fyrirtækja á landsbyggðinni stórlega skert. Er ekki komið nóg, herra forseti, í álögum og árásum á fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni? Jöfnun lífskjara, svo og jöfnun rekstrarskilyrða fyrirtækja án tillits til staðsetningar þeirra verður að vera meðal forgangsverkefna ef árangur á að nást í byggðamálum. Núverandi hæstv. ríkisstjórn er ekki að vinna að slíkum jöfnunaraðgerðum. Herra forseti. Ég segi þvert nei við þessari skattatillögu ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Samfylkingin varaði við því að tekjuskattur fyrirtækja kemur fyrst og fremst þeim sem best standa til góða, sé lækkaður eins og hér er lagt til og kostnaðinum velt yfir á lítil og meðalstór fyrirtæki með hækkun tryggingagjalds. Þessi breyting kemur illa niður á litlum fyrirtækjum á landsbyggðinni. Einkum kemur þetta illa við bændur sem margir reka mjög skuldsett bú. Samfylkingin mótmælir því stórfyrirtækjadekri sem fram kemur í skattatillögum ríkisstjórnarinnar og þeirri aðför að einyrkjum og bændum sem hækkun tryggingagjalds felur í sér.

Herra forseti. Hefði verið farið að skattastefnu Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar, þá væri öðruvísi umhorfs í þjóðfélaginu í dag en raun ber vitni. Skattapakki Samfylkingarinnar er alveg skýr í þessari atkvæðagreiðslu. Við viljum létta álögum á atvinnulífi og einstaklingum en samt halda þjónustu á velferðarkerfið. Þessi ríkisstjórn er í öðru orðinu að létta álögum af atvinnulífinu með lækkun tekjuskatta. Hún tekur það til baka einhendis í formi hækkaðrar álagningar á mannaflafrek fyrirtæki með hækkun tryggingagjalds sem hér er verið að greiða atkvæði um. Það styð ég ekki.

Virðulegi forseti. Þessi hækkun á tryggingagjaldinu er beiskur moli sem þarf að kyngja til þess að geta fengið þessa tvo sætu sem eru í pakkanum líka. Þess vegna styð ég þessa hækkun. Ég vísa hins vegar á bug öllu þessu landsbyggðartali hjá samfylkingarmönnum vegna þess að fyrir liggur tillaga þeirra um að nota auðlindaskatt til þess að fjármagna lækkun tekjuskatts. Milljarður í auðlindaskatt til þess að fjármagna lækkun tekjuskatts þýðir 500 millj. kr. tilflutning frá landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið.

Herra forseti. Tryggingagjald leggst á launagreiðslur fyrirtækja og langstærstur hluti launagreiðslna fyrirtækja fellur til á höfuðborgarsvæðinu. Allt tal um að hækkun á tryggingagjaldi sé einhver sérstakur landsbyggðarskattur er því algerlega út í hött.

Hæstv. forseti. Með því að hækka tryggingagjaldið til að fjármagna tekjuskattslækkun fyrirtækja er verið að hygla fáum stórum og öflugum fyrirtækjum, fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er á kostnað almenns atvinnurekstrar og sveitarfélaga alveg sérstaklega á þeim svæðum landsins sem hafa átt í vök að verjast. Þetta lýsir sér best í því að þrjú skattaumdæmi á suðvesturhorninu hirða meira en allan hagnaðinn af tekjuskattslækkuninni. Þetta eru yfirgengileg skilaboð frá stjórnvöldum sem á hátíðarstundum berja sér á brjóst og tala um það að þau vinni gegn byggðaröskun. Þetta eru skilaboð til landsbyggðafólks. Fyrirtæki í Reykjavík og nágrenni fá 2,8 milljarða í skattalækkun, landsbyggðarfólkið minna en ekki neitt. Hvert skyldu menn svo flytja út á þessa breytingu, hæstv. forseti?

Herra forseti. Við 1. umr. fjárlaga gaf hæstv. fjmrh. fyrirheit um það að stimpilgjöld yrðu lækkuð. Allt slíkt er þó óljóst í því frv. sem við nú greiðum atkvæði um. Þar eru engar beinar tillögur og engir fjármunir. Við erum hins vegar að greiða atkvæði um tillögu okkar í Samfylkingunni um það að stimpilgjald verði lækkað um þriðjung frá og með 1. janúar 2003 og í okkar tillögum okkar er einnig séð fyrir fjármögnun á þessari lækkun. Stimpilgjöld eru ranglátur skattur, herra forseti. Þau leggjst þyngra á fólk í fjárhagsþröng en aðra og mismuna fyrirtækjum. Stimpilgjöld eru enda á hröðu undanhaldi í aðildarríkjum OECD. Stimpilgjöld eru gamaldags skattur, herra forseti. Því segi ég já.

Herra forseti. Nú stefnir því miður í að við sitjum uppi með skattkerfisbreytingar sem eru í senn ósanngjarnar og óskynsamlegar. Mikil andstaða hefur komið fram gegn þessum breytingum í þjóðfélaginu og andstaðan fer vaxandi eftir því sem það rennur upp fyrir fólki hvað hér er að gerast. Tillögurnar eru gagnrýndar einnig vegna þess að þær þykja á margan hátt varasamar í tæknilegu tilliti og á fulltrúum Þjóðhagsstofnunar og Seðlabanka er að skilja að það sé mjög varasamt að ráðast í þessar breytingar við það óvissuástand sem við búum við nú. Við teljum að með tilliti til þessa, ósættisins og óvissunnar, sé hyggilegt að skjóta þessum skattkerfisbreyting á frest og freista þess að ná samstöðu innan þings og utan um breytingar á skattkerfinu sem eru í senn sanngjarnar og skynsamlegar og samstaða getur orðið um.

Hæstv. forseti. Fyrsti hluti tillagna Vinstri grænna snýst um að velja nýjan gildisdag á allan skattapakka ríkisstjórnarinnar. Ég tel að það sé mikil bjartsýni að halda að ríkisstjórnarflokkarnir geri eitthvert bandalag við stjórnarandstöðuna og aðra aðila í þjóðfélaginu um endurbætur á skattkerfinu á þessum tíma. Tillagan er þess vegna efnisleg og því leggst ég gegn henni og það gerir Samfylkingin öll.

Herra forseti. Hér ægir saman í gildistökuákvæðinu gildistaka á mörgum þeirra skattbreytinga sem í frv. felast og svona framsetning er ekki til fyrirmyndar. Ef birtast ætti afstaða okkar í Samfylkingunni til einstakra greina þyrfti að brjóta þessa atkvæðagreiöslu upp í fimm sérstakar atkvæðagreiðslur þar sem við yrðum ýmist með eða á móti í samræmi við þá afstöðu sem hefur birst í þessari atkvæðagreiðslu. Þar sem afstaða okkar hefur þegar komið fram í atkvæðagreiðslunni við einstakar greinar, þá teljum við rétt að spara tíma þingsins og fara ekki í allar þessar atkvæðagreiðslur sem ella væri nauðsynlegt og munum því sitja hjá við gildistökugreinina.

Herra forseti. Nú er verið að ganga til lokaafgreiðslu fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga við þessa lokaatkvæðagreiðslu að þrátt fyrir það að forsendur frv. hafi breyst í veigamiklum atriðum til hins verra frá því í haust, bæði að því er varðar tekjuáætlun ríkissjóðs en einnig að því er varðar ýmis óhjákvæmileg útgjöld, þá hefur eigi að síður tekist að búa svo um hnútana að tekjuafgangurinn fyrir næsta ár er hinn sami og gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. upphaflega og það þrátt fyrir að nú eins og áður hafi reynst óhjákvæmilegt í meðförum ríkisstjórnar og Alþingis að bæta við nokkrum útgjöldum. Afgangurinn verður 18,6 milljarðar, rúmlega 3 milljarðar að fráteknum söluhagnaði af eignum. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægur árangur sem hér hefur náðst í góðu samstarfi innan ríkisstjórnar og stjórnarflokka en einnig með ágætu vinnulagi í hv. fjárln. Alþingis. Ég vil nota þetta tækifæri, herra forseti, og þakka öllum sem átt hafa hlut að máli og lagt hönd á plóg.

Virðulegur forseti. Samfylkingin leggur til við þessi fjárlög aðhalds- og ráðdeildartillögur sem varða aðallega sparnað en einnig útgjöld sem eru hagstæð til lengri tíma litið. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliða til að styðja tillögur okkar. Við munum greiða einstökum tillögum atkvæði, sitja hjá eða greiða atkvæði gegn þeim tillögum sem við teljum óskynsamlegar. Ég vil láta þess getið að við höfum skýrt fyrir virðulegum forseta hvernig við leggjum til að fyrirkomulag atkvæðagreiðslunnar verði.

Herra forseti. Frv. til fjárlaga fyrir árið 2002 er að koma til lokaafgreiðslu í þinginu. Ég vil vekja athygli á því sérstaklega hversu tekjugrunnur fyrir þessu frv. er veikur og sömuleiðis þær efnahagsforsendur sem frv. í heild sinni byggir á. Þessar efnahagsforsendur hafa verið að breytast dag frá degi og meira að segja þegar fjárln. fékk efnahagsforsendur samtímis frá fjmrn. og frá Þjóðhagsstofnun, þá greindi þær á í veigamiklum atriðum. Þetta sýnir best hvað þetta er óvisst. Eitt er þó svo sem gott og slæmt í senn, að óvissan er að stórum hluta heimatilbúin. Hún er komin til vegna rangra áherslna í efnahagsmálum af hálfu ríkisstjórnarinnar og því er hægt að breyta. Ég vek enn fremur athygli á því að bæði efnahagsforsendur og tekjuhlið frv. komu ekki inn í fjárln. fyrr en eiginlega sama daginn og var talið nauðsynlegt að afgreiða þær aftur út úr nefndinni. Sama sagan var með margboðaðar niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar. Þær komu heldur ekki til fjárln. fyrr en um það leyti sem átti að fara að afgreiða þær út. Þetta eru ekki vinnubrögð sem ég tel að eigi að viðhafa á Alþingi, enda lagði ég til að gefnir yrðu nokkrir dagar enn til þess að fara betur yfir bæði forsendur fjárlagafrv. og einstaka liði þess. En, herra forseti, það kemur hér til lokaafgreiðslu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram örfáar brtt., annars vegar ákveðnar tekjutillögur þar sem gert er ráð fyrir því að lækkun á hátekjuskatti sé frestað og sömuleiðis hluta af eignarskattslækkuninni. Við leggjum til örfáar brtt. sem miða að því að styrkja stöðu þeirra sem veikast eru settir í þjóðfélaginu og enn fremur til þess að styrkja stöðu námsmanna, en ríkisstjórnin hefur séð sér sérstakan leik á borði að innheimta aukin gjöld af námsmönnum til þess að styrkja fjárhag ríkissjóðs. Herra forseti. Ég vona þó að við stöndum frammi fyrir betra ári og öruggari efnahagsforsendum heldur en forsendur eru hér fyrir og þrátt fyrir að við höfum þessa ríkisstjórn.

Herra forseti. Við lokaafgreiðslu fjárlaga munu þingmenn Frjálslynda flokksins taka afstöðu til einstakra tillagna. Afstaða okkar mun birtast í atkvæðagreiðslunni. Við munum hins vegar sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég tel mjög jákvætt að fjárlögin séu afgreidd með afgangi. Jafnvel fyrir sölu eigna. Það er mjög mikilvægt teikn til atvinnulífsins og til erlendra viðskiptavina þess og þjóðarinnar allrar. Ég hef gagnrýnt nokkuð í umræðum þann eiginleika þessa frv. að fjalla mikið um einstakar framkvæmdir. Ég tel að það sé verkefni framkvæmdarvaldsins og ég hef líka gagnrýnt það að Alþingi semji ekki lög og það séu óhrein skipti á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. En þetta er frv. ríkisstjórnarinnar og ég styð hana. Hún hefur gert mjög margt gott. Atvinnuleysið er nánast núll hér á landi, einsdæmi í heiminum. Laun hafa hækkað sem hvergi annars staðar og nú stendur til að lækka skatta þannig að ég get ekki annað en stutt fjárlagafrv. þessarar ríkisstjórnar. Við höfum auk þess lifað eitt lengasta hagvaxtartímabil og þó að núna dragi eitthvað úr hagvextinum, þá er sú lægð miklu minni en oft áður. Mér finnst mjög bjart fram undan og þetta frv. er gott og ríkisstjórnin hefur skilað góðum verkum. Ég segi já við þessu frv.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu frá 1. minni hluta fjárln. um það að auka skatttekjur með því að herða skatteftirlit. Á öðrum stað í frv. er lögð fram tillaga um það að leggja fram aukið fé til skatteftirlits þannig að tryggja megi betri skil á sköttum. Þetta er m.a. gert í samhengi við skýrslu sem Ríkisendurskoðun gaf út fyrr á þessu ári. Hér er því einnig um fyrirbyggjandi starf að ræða og er því miklum mun eðlilegri tillaga en ýmsar aðrar sem meiri hlutinn á þingi leggur til. Ég segi já, herra forseti.

Herra forseti. Hér gerum við í 1. minni hluta fjárln. tillögu um það að fresta framkvæmdum á stjórnarráðsreit á árinu 2002 og leggjum til að sú fjárhæð sem er inni í fjárlagafrv., 250 millj., sé dregin af og fari engir peningar til þessara framkvæmda. Það er m.a. hægt að benda á að á þessu ári var öllum áætlunum breytt miðað við það sem hér var lagt til við afgreiðslu fjárlaga þessa árs því að í fjárlögum þessa árs var m.a. verið að kaupa hús á þessum merka reit sem átti að breyta í skrifstofu fyrir Stjórnarráðið en nú hefur verið ákveðið að rífa húsið og byggja nýtt. Þess vegna, herra forseti, segi ég já við þessari tillögu.

Herra forseti. Mér er alveg lífsins ómögulegt annað en greiða atkvæði gegn þessari tillögu. Þetta framtak að safna vestnorrænu löndunum sama í eina miðstöð í Kaupmannahöfn er hið merkasta. Það var fyrrv. forseti okkar, frú Vigdís Finnbogadóttir, sem hrinti því af stað. Þarna er ætlunin að sendiráð Íslands, skrifstofur Grænlands og Færeyja og ýmis menningarstarfsemi verði í sögufrægri byggingu við Íslandsbryggju og þeir sem styðja þetta framtak eru yfirleitt mjög áhugasamir um að það nái fram að ganga. Ýmsir mætir Íslandsvinir og stuðningsmenn vestnorrænu landanna eru að leggja þessu mikið fé. Hér er um að ræða mótframlag frá ríkisstjórn Íslands og er hluti af áætlunum um kostnað vegna verkefnisins og samningum þar um og það væri hið mesta óráð að fella þennan lið alveg út af fjárlögunum. Ég trúi því ekki að það hafi vakað fyrir mönnum að bregða fæti fyrir þetta verkefni. Það kann að vera að eitthvað megi draga úr fjárveitingum til verkefnisins vegna þess að því hafi miðað hægar fram en gert hafði verið ráð fyrir, en ég held að það væri óráðlegt í öllu falli að fella fjárveitingarnar alveg út.

Virðulegur forseti. Við teljum alveg eðlilegt að fresta þessum framkvæmdum við vestnorræna menningarhúsið í Kaupmannahöfn á þessu útgjaldaári. Það er ósætti um framkvæmdina við húsfriðunarfólk í Kaupmannahöfn og því er alveg eðlilegt að fresta þessari útgjaldatillögu og fella hana alveg niður að sinni. Það er það sem um er að ræða og þarna er hægt að spara og því gerum við þá tillögu og gefum þessa ábendingu.

Herra forseti. Víða koma handahófskennd vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans fram í þessu frv. Það er þó líklega hvergi eins áberandi og í þessum lið því að það var samþykkt við 2. umr. að bæta 250 millj. við liðinn Byggingarframkvæmdir og tækjakaup hjá Háskóla Íslands sem tengjast Náttúrufræðihúsinu svokallaða. Nú, herra forseti, er lagt til að teknar séu aftur 200 millj. af þessum 250 millj. sem samþykktar voru við 2. umr. Herra forseti. Svo handahófskennd eru þessi vinnubrögð að við þessu verður að segja nei.

Herra forseti. Hér er verið að skerða framlag til rannsókna við Háskóla Íslands og hér er einnig skert framlag til byggingarframkvæmda og þannig brugðið fæti fyrir háskólann sem hefur lagt kapp á að ljúka framkvæmdum fyrir Náttúrufræðihúsið í Vatnsmýrinni. Þar rísa nú hins vegar stórhýsi á vegum einkafyrirtækja og gerist sú spurning áleitin hvort þetta sé meðvituð tilraun af hálfu ríkisstjórnarinnar til að torvelda Háskóla Íslands og öðrum opinberum stofnunum einnig að byggja yfir sig og þröngva þeim til að gerast leiguliðar á húsamarkaði. Það eru mörg fyrirtæki farin að gera út á þessa stefnu ríkisstjórnarinnar með einkaframkvæmd af ýmsu tagi. Þetta er miklu dýrara fyrir viðkomandi stofnanir, miklu dýrara fyrir ríkið, miklu dýrara fyrir skattborgarann en þetta er stefna ríkisstjórnarinnar að því er virðist. Ég mótmæli því og greiði atkvæði gegn þessum niðurskurði.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til að varið verði 100 millj. kr. á næsta ári í sérstöku átaki til þess að efla menntun á landsbyggðinni og þarna er sérstaklega horft til þess að auka námsframboð og efla möguleika á framhaldsmenntun í þeim byggðarlögum sem ekki hafa framhaldsskóla. Það ætti að vera meginmarkmið okkar að sem flest ungt fólk geti sem lengst sótt nám í heimabyggð og hafa einmitt mörg sveitarfélög lagt fram erindi um stuðning til þess að byggja upp aukið nám í heimabyggð. Skýrsla Byggðastofnunar nýkomin staðfestir einmitt hversu mikilvægt það er fyrir styrk og fyrir sjálfsvitund og framtíðarmöguleika sveitarfélaganna og íbúana þar að efla menntun og efla menntun út um allt land. Þessi tillaga er liður í því að taka á þar þó að í litlu sé.

Herra forseti. Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði er það mikið í mun að vel sé staðið að málum er snúa að varðveislu menningararfs þjóðarinnar. Þess vegna hafa hv. þingmenn flokksins gagnrýnt það hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að standa að málum varðandi þá aðgerð að sundurgreina fornleifar og fornleifavernd hjá Þjóðminjasafni Íslands. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð minnir á það álit menntmn. frá liðnu vori þess efnis að við aðskilnaðinn verði þess gætt að veikja ekki Þjóðminjasafn Íslands. Nú stöndum við hv. þm. frammi fyrir því að hin nýja ríkisstofnun er sett á laggirnar á þann hátt að fjármunir til hennar eru skrapaðir innan úr Þjóðminjasafninu án þess að nýir fjármunir komi til. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefðu viljað standa með meiri metnaði að málum þó að við styðjum að Fornleifavernd ríkisins sé sett á laggirnar. Við sitjum því hjá við tillöguna.

Herra forseti. Samkvæmt frv. því sem við nú greiðum atkvæði um er gert ráð fyrir áframhaldandi vinnu við endurbætur á húsi Þjóðminjasafns Íslands við Suðurgötu og væri draumastaðan sú að hægt væri að opna safnið á afmælisári þess árið 2003. En til þess að húsið verði ekki opnað tómt, án nokkurra þjóðminja er nauðsynlegt að ætla einhverja fjármuni til nýrrar grunnsýningar á gripum safnsins. Ekki er gert ráð fyrir neinum fjármunum í nýja sýningu í frv. þessu. Þessi tillaga Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs á að bæta úr því. Ég segi já.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða skerðingartillaga frá meiri hluta fjárln. sem gerir ráð fyrir því að skert verði framlag til endurbyggingar Þjóðminjasafnsins um 15 millj. kr. og einnig að skert verði framlag til Þjóðminjasafnsins, húsasafns, þ.e. verndun gamalla húsa í umsjá Þjóðminjasafnsins. Í ljósi þess að húsasafnið hefur þurft að berjast í bökkum og það hefur verið mjög erfitt að geta haldið úti bráðnauðsynlegum verkefnum, þ.e. að viðhalda okkar verðmætustu húsum úti um allt land, þá geta hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ekki greitt svona skerðingu atkvæði. Við segjum nei.

Herra forseti. Það leikur stundum vafi á því hversu mikla athygli þjóðin veitir þeim störfum sem hér fara fram þegar komið er langt inn í jólamánuðinn en eitt er víst, og menn þurfa ekki lengi að fara út á meðal almennings til þess að átta sig á því, að þjóðin hefur rækilega tekið eftir því hver eru gæluverkefni hæstv. ríkisstjórnar um þessar mundir. Á sama tíma og þjarmað er að ýmsum hópum sem standa höllum fæti hefur ríkisstjórnin varið hér staffírug fjárveitingar sínar til ákveðinna gæluverkefna, svo sem eins og í leynisjóðina vegna einkavæðingar og til þess að halda þennan margrómaða NATO-fund á næsta ári. Það er svo athyglisvert að gjarnan eru settar um 300--350 millj. kr. í hvert gæluverkefni og hlaupa þessir sjóðir gjarnan á þannig stærðargráðum. Hér er um fullkomlega óþörf útgjöld að ræða sem stofnað er til án þess að haft sé samráð við kóng eða prest og menn standa síðan frammi fyrir gerðum hlut og eiga að samþykkja þetta eða niðurlægja utanrrh. og þjóðina ella. Þetta eru algerlega ótæk vinnubrögð, herra forseti, og því er ekki seinna vænna en nú við lokaafgreiðsluna að fella þennan lið út úr frv.

Herra forseti. Í þeim efnahagsþrengingum sem nú blasa við og fjárlagatillögurnar staðfesta er auðvitað freistandi að flytja tillögu um að halda ekki rándýran fund um alþjóðasamstarf hér á Íslandi. Ef verið væri að stofna til þessa fundar nú legðist Samfylkingin gegn því að hann væri haldinn á Íslandi. Við höfum skoðað þetta mál og afstaða okkar er að tillagan sem greidd eru atkvæði um nú sé óhjákvæmilega sýndartillaga. Það er löngu búið að bjóða til fundarins hvað sem mönnum finnst um það. Reyndar kom stjórnarandstaðan hvergi að því boði og ber enga ábyrgð á því. Mikill undirbúningur er hafinn hérlendis sem ekki verður aftur snúið með og augljóslega yrði það óásættanlegt fyrir þau lönd sem við erum í samstarfi við á alþjóðavettvangi ef við fleygðum til þeirra einu stykki stórfundi á síðustu stundu. Í stöðunni er sú leið niðurlægjandi, ekki bara fyrir Alþingi heldur þjóðina alla. Tillögur Samfylkingarinnar í dag eru allar þess eðlis að þeim er unnt að hrinda í framkvæmd. Þær eru ábyrgar og skila því sem þeim er ætlað. 

Tímanum er lokið. Hv. þm. hefur eina mínútu til þess að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Herra forseti. Sú tillaga sem við greiðum nú atkvæði um, að láta sjávarútveginn greiða mun meira af þeim kostnaði sem fylgir honum en skattgreiðendur standa undir núna, þ.e. kostnaðargreiðslur, sýnir líklega best þann mun sem er á ríkisstjórnarflokkunum annars vegar og Samfylkingunni hins vegar. Þeir leggja til aukin kostnaðargjöld á fólk, nemendur og sjúklinga, við leggjum til aukin kostnaðargjöld á atvinnulífið. Þeir verja velferðarkerfi fyrirtækjanna. Við verjum velferðarkerfi fólksins. Því segi ég já við þessari tillögu.

Herra forseti. Hér er á ferðinni tillaga frá okkur í Samfylkingunni um að efla löggæsluna í landinu og er ekki vanþörf á. Hér er tillaga um að hækka framlög til löggæslunnar, óskipt um 100 millj. kr. Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, að hér er um að ræða styrkingu hinnar almennu löggæslu þvert á það sem kemur í næsta lið á eftir þar sem lagt er til að efla löggæsluna einkum og sér í lagi í kringum tiltekinn fund sem einn og sér kostar einar 50 millj. kr. Það er full þörf á því að efla löggæslu. Við höfum rætt það hér á haustdögum að það eru brotalamir í þjónustu löggæslunnar við borgarana í landinu. Við finnum fyrir óöryggi hér á höfuðborgarsvæðinu, í miðborginni og ég treysti því og trúi, þrátt fyrir litbrigði hér á veggjum, að stjórnarliðar styðji þetta þarfa mál.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það hvort ríkissjóður eigi í björgunaraðgerðum sínum að taka sér fé af þeim gjöldum sem hver gjaldandi einstaklingur kýs að renni til háskólasjóðs ellegar í það trúfélag sem hann er í, hvort heldur það trúfélag er Krossinn, Vegurinn, Fríkirkjan, þjóðkirkjan, Siðmennt eða eitthvert annað. Þó að fjmrn. annist innheimtu þessara gjalda hefur ríkisvaldið engan rétt til þess að klípa af þessari fjárhæð. Slíkur gerningur hlýtur auk þess að vekja ugg um það að ríkisstjórnin ætli sér að seilast í vasa annarra samtaka sem efla gott mannlíf í landinu. Ég segi nei.

Herra forseti. Þau eru eftirtektarverð skilaboðin frá ríkisstjórninni til þessara grunnstofnana í okkar samfélagi, lögreglunnar annars vegar og kirkjunnar hins vegar. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er lögð til fjárveiting til málefna fatlaðra svo hægt sé að standa við loforð sem fötluðum, foreldrum þeirra og aðstandendum hafa verið gefin. Á þriðja hundrað fatlaðra bíða eftir búsetu. Enn fleiri bíða eftir þjónustu. Loforð um skammtímavistun hafa verið svikin af þessari ríkisstjórn sem brýtur mannréttindi á fötluðum. Með samþykkt þessarar tillögu er hægt að fara eftir lögum um málefni fatlaðra. Samfylkingin vill standa vörð um velferðarkerfið. Ég segi já.

Herra forseti. Í Reykjavík og á Reykjanesi eru yfir 200 einstaklingar á biðlista eftir húsnæði. Þetta er fatlað fólk og það hefur fjölgað á þessum biðlistum frá því í fyrra um 25. Árið 1999 var gerð áætlun um að útrýma þessum biðlistum fyrir árið 2006. Samkvæmt þeirri áætlun hefði þurft að verja 140 millj. á þessu ári. Ríkisstjórnin gerir hins vegar tillögur um 50 millj. Við viljum bæta um betur með tillögu okkar. Mér finnst það vera niðurlægjandi fyrir Íslendinga og álitshnekkir að búa að fötluðu fólki eins og við gerum. Mér finnst hins vegar ekki niðurlægjandi og ég tel Íslendinga ekki setja niður við að skjóta á frest eða aflýsa skrautsýningu fyrir NATO og veisluhöldum sem eiga að kosta íslensku þjóðina mörg hundruð millj. kr. Það er ekki niðurlægjandi fyrir Íslendinga að afþakka slíkt boð.

Herra forseti. Hér er lagt til að verja 50 millj. kr. til þess að draga úr þeim biðlistum sem eru hjá fötluðum, annars vegar 25 millj. kr. til skammtímavistunar og hins vegar um 25 millj. kr. til reksturs sambýla. Til viðbótar eru fyrir í fjárlagafrv. 22 millj. kr. þannig að með þessari tillögu verður fjárveitingin í heild ríflega 70 millj. kr. Það er langleiðina í það sem tillögur nefndar sem vitnað var til fyrr gerðu ráð fyrir og engin ástæða er til annars en ætla að á fimm ára tímabili takist að uppfylla þær tillögur sem þar voru lagðar fram.

Virðulegur forseti. Hér er um tillögu að ræða upp á 25 millj. fyrir Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Þessi fjárhæð er algjörlega nauðsynleg, og það vita þeir þingmenn sem hér eru inni, til þess að stofnunin geti sinnt sínum lagaskyldum og tekið inn þá hópa sem nauðsynlegt er að sinna, t.d. þeim sem eru með Asperger-heilkenni Það er nauðsynlegt að koma þessum málum í viðunandi horf áður en sett verða sérlög um þessa stofnun. Það eru mjög margir sem bíða eftir greiningu og sú greining er alltaf mjög erfið fyrir allar fjölskyldur. Þess vegna er þessi tillaga fram komin. Hún á að koma að einhverju leyti til móts við þessa biðlista. Ég segi því að sjálfsögðu já en það hryggir mig að sjá hvernig taflan lítur út í þinginu.

Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styður þetta aukna framlag til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins en við teljum þessa aukningu engan veginn nægja. Við höfum kynnt okkur málefni Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar, sem sinnir mjög mikilvægu þjónustuhlutverki fyrir fötluð börn og aðstandendur fatlaðra barna, og það sætir furðu hvers vegna þeirri stofnun hefur verið haldið í því fjársvelti sem raun ber vitni.

Hæstv. forseti. Íslendingar leggja ekki háar upphæðir af mörkum til móttöku flóttamanna svona í það heila tekið. Hér er lagt til að skera framlag næsta árs niður um 10 millj. kr. Í ljósi þess að talsverður hluti þeirra tæplega 40 millj. kr. sem eftir standa fer til þess að greiða uppsafnaðan halla vegna móttöku flóttamanna sem nú þegar hefur farið fram, þá er í raun verið að stefna móttöku flóttamanna árið 2002 í mikla óvissu, herra forseti. Þetta er með öllu óviðunandi og ættum við í raun að vera að auka framlag til þessa málaflokks í ljósi stöðu heimsmálanna og í ljósi þess gríðarlega flóttamannavanda sem heimsbyggðin á við að glíma. Herra forseti. Ég segi nei.

Herra forseti. Ég vil bera það til baka að með þessari tillögu sé verið að stefna í hættu einhverju af því sem stjórnvöld hafa skuldbundið sig til að gera á næsta ári varðandi móttöku flóttamanna. Með þeirri fjárveitingu sem hér er lagt til verður hægt að standa við allar yfirlýsingar stjórnvalda í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Hér gerum við tillögu um 300 millj. kr. framlag til þess að styrkja rekstrargrundvöll heilbrigðisstofnana og ætlumst til þess að þetta framlag fari um hendur hæstv. heilbrrh. til að velja þessu stað. Með þessari tillögu er verið að koma á móti þeirri fjárvöntun sem er stöðugt vaxandi í heilbrigðiskerfinu. Það stefnir, virðulegur forseti, í hallarekstur á næsta ári samtals yfir einn milljarð. Það er að síga í sama farið og var fyrir fjórum árum þegar loksins fékkst tekið á þessum málum. Þess vegna leggjum við þessa tillögu fram.

Herra forseti. Hér finnur ríkisstjórnin breiðu bökin. Hækka á gjöld á sjúklinga um 200--300%, þeirra sem þurfa á sérfræðiþjónustu að halda. Það er tekið af 6.000 kr. þak á greiðslum og síðan hækka ferliverk um allt að tugi þúsunda fyrir hvert verk á sjúklinga. Einnig er í þessum lið verið að auka þátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði og hér er verið að greiða 200 millj. til viðbótar fyrir lyfin. Við mótmælum þessum álögum á sjúklinga. Við viljum verja velferðarkerfið andstætt við ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sem veitist að velferðarþjónustunni. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er lagt til að 100 millj. kr. verði á næsta ári varið til að hefja átak í svonefndum félagslegum forvörnum og verði þar um upphaf langtímaverkefnis að ræða þar sem starfsemi aðila eins og félagsmiðstöðva, íþróttahreyfinga, æskulýðsfélaga, skátahreyfingar og fjölmargra annarra sambærilegra aðila, sem bjóða börnum og ungmennum upp á þroskandi og hollt tómstundastarf, skapar þeim tækifæri til að sinna sínum áhugamálum. Þetta verði liður í þessu átaki og er í samræmi við þáltill. sem liggur fyrir þinginu um að hafið verði slíkt átak til eflingar félagslegum forvörnum.

Herra forseti. Hér er nýr liður í fjárlögum. Sjúkraflutningar eru nauðsynlegur þáttur í heilbrigðisþjónustu landsmanna og til að halda uppi öryggi í heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni, þarf að tryggja sjúkraflug með skömmum fyrirvara. Verið er að byggja miðstöð sjúkraflugs við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Ef miðstöð sjúkraflugsins á að standa undir nafni verður að tryggja bakvaktir lækna við sjúkrahúsið, en það á í miklum rekstrarerfiðleikum og ber engan veginn kostnað af þeim bakvöktum sem hljótast af þjónustu við sjúkraflugið nema til komi sérstakt framlag til að styrkja rekstur sjúkraflugsins og stuðla að auknu öryggi fyrir sjúklinga. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill standa að uppbyggingu sjúkrahúsþjónustu úti um land og þetta er liður í því. Því segi ég já.

Virðulegur forseti. Sú aðgerð sem hér er á ferð er bókhaldsleikfimi eða svokallaðar ,,fiff``-tillögur, settar fram til að fylla út markmið um jákvæða greiðslustöðu ríkissjóðs, sem sagt að núllstilla fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. Þessi reiknibrella stenst engan veginn. Þess vegna segjum við nei.

Herra forseti. Hér er um að ræða brtt. frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs varðandi hafnarmannvirki þar sem á hafnaáætlun er gert ráð fyrir að verja fjármunum í að byggja stóriðjuhöfn á Reyðarfirði, hefja framkvæmdir þar strax á næsta ári. Við viljum vekja athygli á því að engar ákvarðanir hafa verið teknar, hvorki um virkjun, sem er forsenda fyrir þessari verksmiðju, né heldur um verksmiðjuna sjálfa. Því er fullkomlega ótímabært að ákveða fjármagn til þessara framkvæmda nú en ef til kemur þá verður nægur tími seinna til að ákveða fjármagn til þessarar hafnar.

Hæstv. forseti. Það er af mikilli sannfæringu sem ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu. Það að þarna skuli vera komnir inn fjármunir að tillögu ríkisstjórnarinnar í höfn í Reyðarfirði vegna stóriðju sýnir trú ríkisstjórnarinnar á verkefninu og ég er sannfærð um að af því verður og greiði atkvæði gegn þessari tillögu.

Herra forseti. Hér eru greidd atkvæði um 100 millj. kr. niðurskurð á liðnum Siglingamálastofnun Íslands sem er aðallega út af hafnarmannvirkjum, byggingu hafnarmannvirkja, jafnt á allar hafnir. Ég vek athygli hv. þingheims á því að hér er náttúrlega allur niðurskurður á landsbyggðinni að hætti hússins, ef svo má að orði komast, með öðrum orðum, breiðu bökin eru fundin. Ýmsar smáhafnir um allt land eru notaðar til að rétta af ríkissjóðshallann. Ég segi nei, herra forseti.

Herra forseti. Í mörgum tilvikum getur sú ráðstöfun jarðeigna og mannvirkja í eigu ríkisins sem hér er verið að afla heimildar til að selja átt fullan rétt á sér en í öðrum tilvikum síður. Því miður hafa hæstv. ríkisstjórn verið ákaflega mislagðar hendur hvað varðar vinnubrögð að verkefnum af þessu tagi og henni er lítt fyrir því treystandi. Þannig hafa komið upp gáleysislegar hugmyndir um að selja einstakar náttúruperlur úr eigu ríkisins til einkaaðila og í mörgum tilvikum er ráðstöfun á jarðnæði þegar um aðra er að ræða en þá ábúendur á lögbýlum algjörlega óverjanleg. Slíkt jarðnæði og land er miklu betur komið í höndum ríkis eða sveitarfélaga fyrir hönd almennings í landinu. Því höfum við alla fyrirvara á um það, herra forseti, hvernig hæstv. ríkisstjórn kann að ráðskast með þessar heimildir en margar þeirra eru eftir sem áður eðlilegar og þar af leiðandi sitjum við hjá við liðinn í heild.

Herra forseti. Efnislega get ég sætt mig við flestar þær heimildir sem hér er að finna. Reynsla undanfarinna daga þegar litið er til framkvæmdar ríkisstjórnarinnar á meðferð þessara heimilda og samskiptum framkvæmdarvaldsins í garð löggjafarþingsins og tregðu þess til þess að upplýsa um meðferð almannafjár og meðferð þeirra heimilda sem Alþingi hefur veitt þeim er með þeim hætti að ég get ekki treyst hæstv. ráðherrum til að fara með jafnopnar heimildir og hér um ræðir. Ég tel að til skamms tíma litið væri þeim best að koma hingað í hvert og eitt skipti og sækja heimildir til löggjafarþingsins. Að þessu sinni get ég því ekki veitt þær heimildir sem eru venju samkvæmt eðlilegar og sjálfsagðar. Þeir hafa misfarið með traust.

Virðulegi forseti. Fjárhagsvandi margra sveitarfélaga, sérstaklega úti á landi, er mjög mikill um þessar mundir. Nefnd á vegum félmrn. hefur komist að þeirri niðurstöðu að vandinn vegna félagslega íbúðakerfisins eins sé um 2,8 milljarðar. Við viljum hefja vinnu við að leysa þennan vanda og leggjum til að varið verði allt að einum milljarði kr. til þessa verkefnis. Því segi ég já.

Herra forseti. Hér leggur 1. minni hluti fjárln. til aðhaldstillögur þar sem gert er ráð fyrir að ráðuneyti fari yfir ýmsa þætti í rekstri sínum og stofnana sinna. Lögð er fram tillaga um að spara megi tæplega 2 milljarða kr. og er litið til ýmissa skýrslna sem Ríkisendurskoðun hefur tekið saman um þessa þætti og einnig endurskoðaða ríkisreikninga. Herra forseti. Hér er í raun og veru um tillögur að ræða sem við hefðum þurft að sjá frá meiri hluta ríkisstjórnarinnar á þingi en þar sem þær koma ekki þaðan leggur 1. minni hluti þær fram. Ég segi já, herra forseti.

Herra forseti. Það gæti verið miklu bjartara yfir efnahagsmálum Íslendinga en raun ber vitni og ástæðuna fyrir þeim blikum sem nú eru á lofti má fyrst og fremst rekja til mistaka ríkisstjórnarinnar. Af hennar völdum hefur gengið hríðfallið. Af hennar völdum er verðbólga þrefalt hærri hér en í viðskiptalöndum okkar. Af hennar völdum eru vextir margfalt hærri en sums staðar annars staðar.  Þetta frv. hjálpar hvorki til við að lækka vexti né verðbólgu. Það er dapurlegt tákn um ráðleysi ríkisstjórnar sem verður að grípa til bókhaldsfiffa til að loka fjárlögum og hún verður þess vegna ein að bera ábyrgð á þessu frv.

Herra forseti. Mér er skapi næst að falla frá orðinu í mótmælaskyni við það ótrúlega virðingarleysi að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar geta ekki tollað hér í salnum í eins og eina til tvær mínútur á meðan lokaafgreiðsla um þeirra eigin fjárlagafrv. fer fram. Ég lýsi mikilli hneykslun minni á því að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson er genginn á dyr, hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson er genginn á dyr, hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde er genginn á dyr 

Herra forseti. Nú kemur til lokaafgreiðslu þriðja fjárlagafrv. stjórnarflokkanna á þessu kjörtímabili. Ég vil vekja athygli á því að framlög til velferðar- og fræðslumála hafa aukist um 30 milljarða kr. á aðeins þremur árum. Framlög til heilbrigðismála hafa aukist um ríflega 20%. Framlög til fræðslumála hafa aukist um ríflega 30% og framlög til almannatrygginga og velferðarmála hafa aukist um 40%. Útgjöld til heilbr.- og trmrn. eins aukast á næsta ári um 9,3 milljarða frá gildandi fjárlögum. Meðal nýrra fjárveitinga nú eru 500 millj. kr. til að auka barnabætur, sem eru annar áfangi af þremur til að auka þær um 2 milljarða kr. alls, 800 millj. kr. til að auka rétt feðra til fæðingarorlofs og 1.600 millj. kr. til að aukinna greiðslna til öryrkja og aldraðra samkvæmt sérstakri lagasetningu fyrr á þessu ári. Þá vil ég geta þess að til skógræktarverkefna verður varið 280 millj. kr. á næsta ári og hafa framlög til þeirra verkefna þrefaldast frá árinu 1999.