Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég geri ekki ráð fyrir, að ágreiningur verði um það, að rétt sé að setja nú brúarlög, eða koma með nýtt plan yfir, hvað gera skuli á næstu árum í þessu efni. En um hitt getur frekar orðið ágreiningur, hvaða brýr eigi að taka fyrir að byggja og í hvaða röð. Ég hefi haldið mér við till. vegamálastjóra í þessu efni, enda hefir hann samið frv. og hina mjög svo rækilegu grg., sem því fylgir. Ég læt mér því nægja að vísa til hennar og sé ekki ástæðu til að fara að ræða málið nú, en leyfi mér að leggja til, að frv. verði vísað til hv. samgmn. að umr. lokinni.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það er nú hvorttveggja, að frv. þessu fylgja mjög greinilegar aths., bæði um einstakar gr. frv. og sögu málsins, og svo hefir það verið lengi á dagskrá með þjóðinni og sótt allfast, m. a. á Búnaðarþinginu í allmörg ár. Það gerist því engin þörf fyrir mig að hafa mörg orð um frv., enda býst ég við, að hv.þdm. vilji vera við í hv.Nd., þegar hæstv. fjmrh. nú gerir grein fyrir afkomu ársins sem leið. Eins og hið sögulega yfirlit, sem frv. fylgir, ber með sér, þá hafa landsstj. hver fram af annari óttast þá hættu, sem af slíkum innflutningi mundi leiða, og af þeim ástæðum aldrei orðið við óskum manna í þessu efni. Á meðan Magnúsar Einarssonar dýralæknis naut við, lagðist hann mjög fast á móti innflutningi sauðfjár, og þar sem hann var ráðunautur stj. um þessi mál, þá var ekki nema eðlilegt, að landsstj. tæki í sama streng. Ég fylgdi líka dæmi fyrrv. stj., og t. d. á Búnaðarþingi 1929 hindraði ég, að mál þetta yrði þá sent Alþingi. Þá var líka verið að setja lög um varnir gegn gin- og klaufaveiki, og fannst mér, eins og því máli horfði við, að það stinga í stúf við slíkar varnir að fara þá að leyfa innflutning sauðfjár. En þar sem nú er með frv. þessu, að dómi sérfræðinga, gerðar öflugar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja þá hættu, er menn óttuðust áður, að mundi leiða af slíkum innflutningi, þá hefi ég ekki treyst mér til að standa lengur á móti þessu máli og vil því fyrir mitt leyti opna hann möguleika, sem ætla má, að leiði af sér aukinn arð fyrir landbúnaðinn og horfir til mikilla hagsbóta fyrir bændur landsins. Ég vil gera að till. minni, að málinu verði að umr. lokinni vísað til hv. landbn. og vona ég, þótt málið sé all umfangsmikið, að nefndin athugi það gaumgæfilega.

Á 39. fundi í Nd., 1. apríl, var frv. enn tekið til 2. umr. (A. 38, n. 195 og 218). Enginn tók til máls.

Magnús Jónsson Það er aðeins athugasemd um þingsköp, sem mig langar til að gera. Af því að ég sá, að ræðu hæstv. fjmrh. var útvarpað, þá vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort áframhaldsumr. um þetta mál verður einnig varpað út. Ég hafði hugsað mér að nota tækifærið, ef útvarpað er, til þess að lýsa fjármálaástandinu lítið eitt, eins og það kemur mér fyrir sjónir.

Forseti (JörB): Forsetar hafa enga ákvörðun tekið um útvörpun þessarar ræðu, og ég fyrir mitt leyti get því ekkert svar gefið við fyrirspurn hv.þm.

Magnús Jónsson Ég vil minna á það, að í 4. gr. útvarpslaganna frá síðasta þingi eru ströng fyrirmæli um það, að „gætt verði fyllstu óhlutdrægni gagnvart öllum flokkum og stefnum í almennum málum“. - Það er augljóst, að stj. útvarpsins hefir ætlað að fylgja þessu ákvæði strangt fram, því hún hefir sent bréf til miðstjórna flokkanna, hvert eftir annað, til að brýna fyrir þeim ákvæði þessarar gr. Ég hefi hér bréf, sem sent var 12. febr., og annað, sem var sent 16. febr. Þar er sagt, að ákvæðum þessarar gr. muni verða framfylgt í strangasta lagi, en þó réttlátlega. - Ég er alveg sammála um, að þetta skuli gert. Og ég vona, að hæstv. forseti athugi þetta fyrir sitt leyti. En ég verð að segja það, að ræða hæstv. fjmrh. var engan veginn alveg hlutlaus. Sérstaklega voru það ummæli hans um blöð andstæðinganna. Hér er um fyrirfram samda og undirbúna ræðu að ræða, sem inniheldur margar tölur. Er því erfitt að svara henni samstundis. En ég teldi fulla ástæðu til, þegar ræðan hefir verið prentuð og menn hafa fengið tíma til að átta sig á henni, að hæstv. forseti gæfi þá þeim tækifæri til að láta í ljós álit sitt, sem öðruvísi kunna að líta á þessi mál.

Ásgeir Ásgeirsson Útvarpsráðið tekur ákvarðanir um það, hverju það vill útvarpa. Eftir gildandi lögum þarf það engan um það að spyrja, hverju það varpar út. Ég hygg þó, að þrátt fyrir þennan rétt, þá muni útvarpsráðið varpa út frá Alþ. í samráði við forseta, en þeir aftur leita samkomulags um það við flokkana. Um útvörpun fjárlagaræðunnar er það að segja, að nefnt hafði verið við mig, hvort ég sæi nokkuð til fyrirstöðu því, að svo yrði gert. Ég fyrir mitt leyti sá það ekki. Ég tel, að sú venja eigi að myndast, að henni verði ávallt varpað út, hver sem við stjórn situr. Sú ræða verður ávallt sérstaks eðlis og ég tel fyllsta hlutleysis gætt, ef það er alltaf gert, hvaða flokkur sem fer með völd. Um að varpa út framhaldsumræðum um þetta mál hefir engin ákvörðun verið tekin og engar málaleitanir borizt um það enn. En æskilegt væri, að sem minnst væri um þetta talað nú. Þær umr. gætu valdið því, að erfiðara verði um að ná samkomulagi um það atriði síðar.

Er þessu útvarpað? - ÓTh: Hver veit, hverju er útvarpað! - Margir tala

. - Ég vil biðja hæstv. forseta að þagga niður í svona mönnum. Þetta er mál, sem ræðast þarf með stillingu og sanngirni. En það næst ekki, ef þrír eða fjórir tala í senn. - Það þarf að verða samkomulag um það á milli flokkanna, hvort útvarpa skuli öllu, sem sagt verður við framhaldsumr., eða ekki nema nokkru, og þá hvernig því skuli réttlátlega skipt á milli flokkanna. En til þess að fá heppilega lausn á því, verður að ræða þetta mál með stillingu og sanngirni.

Sigurður Eggerz Ég vil spyrja hæstv. forseta um, hvort leitað hafi verið hans samþykkis á því, að útvarpað yrði á þann hátt, sem gert hefir verið hér í dag. Ég tel sjálfsagt, að útvarpað verði frá Alþ., en þingið verður sjálft að raða fyrirkomulaginu. Ég held, að æskilegt væri, að umr. um öll stærstu málin verði útvarpað. Ef aðeins framsöguræðu er útvarpað, verður það hlutdrægt, en slíkt þarf algerlega að fyrirbyggja, að útvarpið verði notað í þarfir sérstakra flokka. Það liggur og í hlutarins eðli, að útvarpsráðið, menn úti í bæ, getur ekki tekið neinar ákvarðanir um, hverju útvarpað sé, nema samþykki Alþingis sé fengið til þess.

Magnús Jónsson mér þótti ákaflega leiðinlegt, hvernig hæstv. forseti Sþ. tók í þetta mal. Ég skil ekkert i, hvað hann gerir metnað forseta og þings lítinn, þegar hann segir, að við verðum að fara bónarveg að útvarpinu, til þess að fá einhverju ráðið um þetta. Mér rann dálítið í skap og greip því fram í. Því að það minnsta, sem útvarpsstjórnin gæti gert við þessa vesalings stofnun, Alþingi, væri það, að forsetar fengju að vita, hvenær ætti að útvarpa úr þinginu. Það er satt, að fjármálaræðan var sérstaks eðlis. Hún er óheppileg til þess að vera útvarpað, hún er eina ræðan, sem ekki er aðstaða til að svara í sama skipti. Þegar málið kemur aftur fyrir, á eldhúsdag, er langur tími liðinn og fjöldamargt fleira en fjármal, sem blandast þar inn í, og þá stendur því allt öðruvísi á með útvörpun. En til þess að gæta í strangasta lagi hlutleysis, ætti að gefa andstæðingum stj. tækifæri til að svara strax eftir að þeir hafa kynnt sér ræðu fjmrh. Hitt er alveg ófært og óverjandi, að hafa mann í blaðamannaherberginu, sem kippir í og úr sambandi, eftir því hvort heppilegra er fyrir stj. Svona fór við þingsetningu, þegar jafnaðarmenn hófu húrrahróp fyrir Ísl. þjóðinni. Þá er mér sagt, að þeir, sem í útvarpið hlustuðu, hafi heyrt, að kallað var: Ísl. þjóðin lengi lifi, og svo bara eitt „hú–“ - þá var þessum sama tappa kippt úr til þess að ekkert heyrðist. Þetta er gersamlega óþolandi. Ég held næstum, að ég geri bandalag við þá, sem vilja beita handaflinu, til þess að varna því, að svona sé útvarpað. Þetta er sú óhæfa, að það væri fullkomið réttlæti að grípa til óvenjulegra ráðstafana. Ég er sammála hæstv. forseta Sþ. um það, að við getum rætt það hitalaust, hverju skuli útvarpað. Og þrátt fyrir þessa leiðinlegu reynslu, mun ég ekki búast við, að stj. ætli sér að nota þetta nýja menningartæki í sína þjónustu.

Héðinn Valdimarsson Þegar ég talaði þessi fáu orð aðan, stóð ég í þeirri trú, að þá væri enn útvarpað. En nú sé ég, að þeir menn, sem voru úti á götu að hlusta, eru farnir. Og þó að hv. 1. þm. Reykv. væri að tala, fannst mér það ekki næg ástæða til þess að þeir hyrfu allir. Mér er spurn: Hver ræður því, hverju er útvarpað? Hugsum okkur, ef einhver Jónas Þórbergsson væri yfir Alþt. og réði, hvað væri prentað. Hvaða fréttir myndi þjóðin fá af þessu þingi? - Ég vil taka undir með hv. 1. þm. Reykv., að þessu verður að kippa í lag. Ef útvarpa á úr þinginu, verður þingið sjálft að ráða því, hvenær útvarpað er. Og það á að ganga jafnt yfir flokkana, svo að þeir hafi allir jafnt tækifæri til að láta útvarpsnotendur til sín heyra.

Ásgeir Ásgeirsson Ég vil þakka hv. 2. þm. Reykv. fyrir þá sanngirni, sem hann sýndi í fyrri ræðu sinni, en mér kom á óvart, að þessi sami ótti hafði gripið hann í seinni ræðunni eins og hv. 1. þm. Reykv. þeim, sem í minni hl. eru, er nokkur vorkunn um slíkt. En eftir að ég hafði lyst yfir því, að engar fastar ákvarðanir hefðu verið teknar um framhald umr., heldur yrði það fyrst gert, þegar samkomulag hefði náðst við flokkana, þá hélt ég, að þessi ótti mundi sefast. Þessháttar umr., sem hér hafa farið fram, eru óþarfar, þegar búið er að tala um það úr stjórnarflokknum, að samkomulags verði leitað um, hverju skuli útvarpað. Ég vona, að það takist, en ef það verður ekki, mun ég skorast undan því að ákveða, hvernig útvörpun skuli framvegis háttað. Þá verður að setja um það lög eða þáltill. En ef menn vilja vinna að samkomulagi, verða allir að vera sanngjarnir. Útvarpið er að hefjast í okkar landi. Áður en fastar reglur hafa myndazt, hefir tvennu verið útvarpað úr þinginu, þingsetningu og fjármálaræðunni. Fleiru geri ég ekki ráð fyrir, að verði útvarpað, áður en samkomulag er fengið eða ákvarðanir settar. Út af fyrirspurn hv.þm. Dal. vil ég svara því, að útvarpsráðið taldi æskilegt, að fjármálaræðunni væri útvarpað, og ég hafði ekkert á móti því, þegar mér var tilkynnt það.

Forseti (JörB): Hv. þm. Dal. beindi til mín þeirri fyrirspurn, hvort forsetar hefðu tekið ákvarðanir um, hvernig bæri að haga því, sem útvarpað yrði frá Alþingi. ég hefi áður út af fyrirspurn hv. 1. þm. Reykv. sagt, að forsetar hafa ekki enn sem komið er tekið neinar slíkar ákvarðanir. Hinsvegar get ég út af ummælum, sem hafa fallið í þessari hv. d., lýst því yfir, að ég álít, að taka beri hið fyllsta tillit til óska hv.þm. um þetta efni við framhald umr. Og siðar meir verða þingflokkarnir að koma sér saman um, hverju skuli útvarpað og hvernig því skuli háttað. Ég hygg, að enginn skaði sé skeður, þótt ekki sé útvarpað meira að þessu sinni, ef hv.þm. fá tækifæri seinna til þess að gera þær aths., sem þeir vilja gera um þetta mal, og ég mun fyrir mitt leyti stuðla að því. Ég vil geta þess, að áður hefir verið útvarpað ræðu fjmrh. Hér í þinginu og engu öðru, og ekki vakti það neinar deilur. Ég vænti þess, að hv.þm. geti látið sér þetta lynda og lengi ekki umr. úr hófi fram um þetta atriði.

Magnús Jónsson Ég legg enga áherzlu á, að útvarpað sé frá þinginu, en ef það er gert, verður að ráða þar fullkomið hlutleysi, þannig að öllu sé útvarpað um hvert mál. Og hæstv. forseta Sþ. þekki ég ekki rétt, ef hann álítur, að maður eigi að vera við hendina, sem tekur úr sambandi, eftir því sem honum sýnist. 

Þær eru svo merkilegar þessar umr.

. Ó-já, þær eru harla merkileg mynd af því stjórnarfarssiðleysi, sem ríkir nú í þessu landi. Svar hæstv. forseta þessarar deildar gladdi mig. Hann tók vel í málið og virðist vilja vera skeleggur og ráðríkur í því, að þingið ákveði skýlaust um þetta mál.

Gunnar Sigurðsson Ég tel sjálfsagt, að öllum þingræðum verði útvarpað svo fljótt sem við verður komið. Það mundi verða til þess, að menn töluðu styttra og vönduðu betur ræðurnar. En hvað sem því líður, þarf enginn að búast við því, að útvarpið verði nokkurntíma alveg hlutlaust, hvaða stjórn, sem situr að völdum.

Ásgeir Ásgeirsson Af því að þeirri fyrirspurn var beint til mín frá hv. 1. þm. Reykv., hvort ég vildi heldur hlutdrægt útvarp eða óhlutdrægt, þá skal ég svara því, sem hann reyndar veit, að ég vil heldur óhlutdrægt útvarp. En ég vil benda hv.þm. á það, að þegar gerðar voru ráðstafanir til þess að útvarpa ræðu Jóns Þorlákssonar, þegar hann var fjmrh., var ekkert talað um það áður. Það eru því til fordæmi fyrir þessu. Og þeim, sem þá voru við stjórn og fengu ráðið þessu, ferst ekki að finna að því, að þegar annar þingflokkur situr að völdum, skuli nákvæmlega það sama koma fyrir.

Þá urðu engar umr., og þá var útvarpið einkafélag

. Það er alveg sama, hvort um einkafélag er að ræða eða ekki. Að öðru leyti vil ég benda á það, að hinu háa Alþingi hefir láðst í löggjöf sinni að askilja sér einu ótvíræðan rétt um útvörpun, en samkv. lögum hefir útvarpsráðið rétt til að ráða útvörpun, þótt því hafi ekki verið beitt. Ég vil vona, að þessar umr. hafi ekki gefið neitt tilefni til þess að óttast hlutdrægni í þessu efni í framtíðinni. Það er óþarfi að bera kvíðboga fyrir því, sem á næstunni verður borið undir þingið.

Sigurður Eggerz Ég skildi svar hæstv. forseta þannig, að forsetar hefðu ekki tekið neina ákvörðun um þetta, né hafi þar nokkuð um að segja. En það eru þeir og engir aðrir, sem eiga að ráða þessu. Hæstv. forseti bjóst við, að menn yndu við þessi málalok í þetta skipti. Ég tel gott engu að síður, að þessar umr. hafa orðið, svo að hinum ráðandi mönnum sé það ljóst, að því verður kröftuglega mótmælt, ef á að fara að misbeita útvarpinu á þennan hátt. Í útvarpinu hafa komið ýmsar fréttir, sem bera á sér blæ ákveðins stjórnmálaflokks. En ég vil taka það fram aftur, að meðal þjóðarinnar er lögð áherzla á, að hlutleysis sé gætt. Og sú eðlilegasta krafa, sem kjósendur landsins geta gert, er, að þeim gefist sem oftast tækifæri til að heyra, hvað þeirra fulltrúar segja í þinginu. Þær skýrslur, sem blöðin birta af ræðum manna, eru afarófullkomnar, og stundum svo, að menn roðna við að sjá þær. Þess vegna ættu þingmenn að vera því fylgjandi, að öllum ræðum væri útvarpað. Þá væru rangfærslur blaðanna kveðnar niður og skapaðar meiri líkur til þess, að kjósendur landsins geti myndað sér réttar skoðanir á þjóðmálunum og hætt að taka eftir því, sem hinir og þessir snatar, sem sendir eru út um landið með róg til kjósendanna, bera um það, sem hvorki er rétt né satt.