Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Með tilliti til þess að ábúðarlögin ásamt öðrum lögum sem snúa að ábúð og landbúnaði eru í endurskoðun, þeirri endurskoðun verði hraðað og fullt tillit verði tekið til umsagna og athugasemda sem hafa komið fram varðandi þessa afgreiðslu, þá mun ég sitja hjá í atkvæðagreiðslu um frv. í heild sinni.

Herra forseti. Ljóst er að þó að þetta frv. komi til móts við álit samkeppnisráðs og tryggi betur stöðu sjálfstætt starfandi einstaklinga í vöruflutningum standa enn eftir meingölluð lög um þungaskatt. Minni hlutinn vísar allri ábyrgðinni á málinu á hendur ríkisstjórninni og meiri hluta nefndarinnar. Minni hlutinn hvetur til að þegar verði hafist handa við að taka upp olíugjaldskerfi en mælagjald þungaskatts lagt af og frv. um það verði lagt fram strax í upphafi næsta þings. Þingmenn Samfylkingarinnar munu því sitja hjá við afgreiðslu þessa frv.

Herra forseti. Með frv. þessu er enn verið að gera breytingar og lagfæringar á þungaskattskerfinu en málið hefur reglulega komið til kasta Alþingis á liðnum árum vegna mikillar óánægju með fyrirkomulag í þungaskatti og eins vegna úrskurðar samkeppnisráðs. Í minnihlutaáliti sem við stöndum að, ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, leggjum við áherslu á heildarendurskoðun laganna og að hafinn verði undirbúningur að upptöku olíugjalds sem hefur marga kosti í för með sér og er mjög jákvætt með tilliti til umhverfismála. Við höfum einnig vakið athygli á því að meiri hluti nefndarinnar tók ekki til greina eðlileg tilmæli fulltrúa almenningsvagna og Strætisvagna Reykjavíkur um að breytingar samkvæmt frv. auki ekki álögur á almenningssamgöngur. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu sitja hjá við afgreiðslu þessa frv. Við getum ekki stutt það.

Herra forseti. Ég mun ekki greiða atkvæði, hvorki við aðaltillögu né brtt. við þetta frv. Mér þykir sem þessi innheimta ríkisins undir lögum um aukatekjur ríkissjóðs hafi gengið úr hófi fram. Í fjölmörgum tilvikum er því þannig háttað að tekjur ríkissjóðs eru langt umfram kostnað við umræddar leyfisveitingar eða annað það sem við á. Ég er þeirrar skoðunar að löggjöfina þurfi að endurskoða í heild með það að markmiði að gjöld standist á við tekjur. Ég mun því ekki ljá atkvæði mínu því að færa enn út kvíarnar í þessum efnum.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að í nál. efh.- og viðskn. kemur fram að nefndin telji að ekki hafi verið mörkuð nægilega skýr heildarstefna hjá hinu opinbera varðandi skil milli þjónustugjalda og skattheimtu. Beinir nefndin því til fjmrh. að hann hlutist til um að fram fari endurskoðun á aukatekjum ríkissjóðs og ríkisstofnana með hliðsjón af þál. frá maí 1993 um aukatekjur ríkissjóðs og gjaldtökur ríkisstofnana. Leggur nefndin áherslu á að endurskoðun verði hraðað þannig að ráðherra geti í upphafi næsta þings lagt fram frv. sem feli í sér skýra heildarstefnu um skil milli skattheimtu og þjónustugjalda. Í trausti þess að það verði gert segi ég já.

Herra forseti. Frv. felur í sér að lækka vörugjald um 120 þús. kr. á bifreiðar sem nýta metangas eða rafmagn. Í umsögnum eins og frá Hollustuvernd ríkisins kemur fram að afslátturinn af vörugjaldinu þurfi að vera mun hærri til að einhver raunverulegur hvati sé til að kaupa þessar bifreiðar sem menga minna en bensín eða dísilbifreiðar. Þessi brtt. kemur til móts við þau sjónarmið og felur í sér að tvöfalda afsláttinn eða í 240 þús. kr. og þessi brtt. kostar ríkissjóð mjög lítið eða um 2--3 millj. kr.

Herra forseti. Samkvæmt tillögu okkar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er gert ráð fyrir að vörugjald af bifreiðum sem nýta metangas eða rafmagn verði lækkað helmingi meira en gert er ráð fyrir samkvæmt stjfrv. eða um 240 þús. kr. í stað 120 þús. kr. Þeir sem vilja stuðla að vistvænni umferð hljóta að styðja þessa brtt. Auk þess viljum við að heimild til lækkunar gildi til ársins 2005 í stað ársins 2003.

Herra forseti. Við erum komin að 3. umr. um frv. til laga um breytingu á lögum um Landsvirkjun. Eins og áður hefur komið fram í umræðu um þetta frv., er það ekki stórt að vöxtum, um það bil hálf lína, fimm orð eða svo. Þetta mál, sem varðar Landsvirkjun, var tekið fyrir í hv. iðnn. á þessum morgni. Það var beiðni fulltrúa Samfylkingarinnar í iðnn. að við fengjum fulltrúa frá iðnrn. og dómsmrn á fund iðnn. Ég vil rifja það upp, virðulegi forseti, að málið snýst um tvennt, annars vegar stofnun félags, 100% í eigu Landsvirkjunar um ljósleiðarann, eða dreifikerfið sem Landsvirkjun á og liggur um miðhálendið, og heimild Landsvirkjunar til að eiga aðild að fjarskiptafyrirtækjum, lesist jafnframt farsímafyrirtækjum. Frumvarpsgreinin er þannig: ,,Við 2. mgr. 2. gr. laganna bætist: svo og aðild að fjarskiptafyrirtækjum.`` Herra forseti. Ástæða þess að iðnn. tók þetta mál aftur fyrir í morgun var gagnrýni sem hefur komið fram bæði á málsmeðferð og jafnframt gagnrýni á að lagagreinin í frv. sé ekki afdráttarlaus, að hægt sé að setja spurningarmerki við hvort lagagreinin eigi við félag 100% í eigu Landsvirkjunar. Hin gagnrýnisröddin hefur verið sú að greinin sé of opin hvað varðar aðild að fjarskiptafyrirtækjum almennt. Skemmst er frá því að segja að fram kom í máli fulltrúa iðnrn. að víst væri lagagreinin mjög opin heimild, að það væri mat ráðuneytisins að greinin ætti við hvort tveggja, 100% eignarfélag Landsvirkjunar og aðild að fjarskiptafyrirtækjum. Fram kom hjá fulltrúa iðnrn. að Landsvirkjun sé sameignarfélag sem ákveði sjálft hvernig það vilji hafa hlutina og úr því að þessi lagagrein, svo orðuð, fullnægi áformum þeirra þá sé þessi lagagrein fullnægjandi. Það kom líka fram að ef til kæmi að Landsvirkjun kysi að selja ljósleiðara sinn, dreifikerfið, kæmi ákvörðun um slíkt ekki til eigandans, sem eigandi Landsvirkjunar að hálfu leyti, þ.e. til löggjafarþingsins, né heldur mundi það koma fyrir Alþingi ef félag yrði stofnað 100% í eigu Landsvirkjunar um ljósleiðarann og til kæmi að selja það síðar. Það er því alveg ljóst að ákvarðanir um þessa mikilvægu þætti, hvort þeir verða áfram í eigu þess fyrirtækis sem er að hálfu í eigu þjóðarinnar, eða að það yrði selt á markaði, koma ekki fyrir löggjafarþingið. Þess vegna er orðalagið í greininni fullnægjandi. Þess vegna þarf Alþingi greinilega ekki að hafa skoðun á því hvernig frv. skuli orðað. Það er umhugsunarvert hver staða Landsvirkjunar er í dag gagnvart löggjafanum. Segja má að staða Landsvirkjunar gagnvart löggjafanum sé hvorki né. Eins og fyrr segir fékk nefndin fulltrúa dómsmrn. á sinn fund og dómsmrn. kaus að það væri fulltrúi ríkislögreglustjóra sem mætti á fund nefndarinnar. Í máli hans kom fram, og er ástæða til að rifja það upp, að erlendis er einungis eitt kerfi sem fellur undir svokallaða skýringu á Public Safe, eitt Public Safe-kerfi, ekki tvö, ekki fleiri. Í nágrannalöndum okkar er það lögregla, slökkvilið, sjúkralið og her sem er þjónustað af þessu Public Safe-kerfi. Hjá okkur verður það lögreglan, slökkviliðið, sjúkralið, almannavarnir, og e.t.v. flugumferðarstjórn, vegagerð og björgunarsveitir og jafnvel heilbrigðiskerfið seinna. Þeir munu falla undir það sem var boðið út í fyrra af hálfu Ríkiskaupa og heitir neyðar- og öryggisband TETRA-kerfisins. Í máli fulltrúa ríkislögreglustjóra kom fram að dómsmrn. mun ráða því hvort öðrum aðila verður hleypt inn á neyðar- og öryggisband TETRA sem við ræddum svo ítarlega á föstudaginn var. Fram kom að ekki er hægt að tengja tvö slík öryggisnet saman, þau verða aðskilin, óháð hvort öðru og ef einhver aðili mundi ætla að hafa aðgang að þeim báðum þyrfti hann að hafa tvö tæki á borðinu. Við vissum það í nefndinni að dómsmrn. ræður því hvort öðrum aðila verður hleypt inn á neyðar- og öryggisband TETRA. En það er líka ljóst að TNet, sem er dótturfyrirtæki Landsvirkjunar, tapaði fyrir Irju, nú Línu.Neti, í útboði Ríkiskaupa á síðasta ári og hefur áformað að fara líka í neyðar- og öryggiskerfi og hefur sótt um það til Póst- og fjarskipastofnunar. Póst- og fjarskiptastofnum hefur óskað umsagnar dómsmrn. hvort æskilegt sé að tveir aðilar starfi á neyðar- og öryggisbandi TETRA og dómsmrn. hefur ekki svarað þeirri umsagnarbeiðni. Þetta var staðfest í morgun. Þess vegna hefur Póst- og fjarskiptastofnun ekki afgreitt umsókn undirfyrirtækis Landsvirkjunar, TNets. Þess vegna er Alþingi að gefa lagaheimild til Landsvirkjunar til að eiga í slíku félagi, félagi sem alveg frá því í fyrra hefur áformað að eiga hlut að þessum fjarskiptamarkaði og félagi sem hefur þegar keypt TETRA-kerfi hingað til lands. Þetta má sjá á heimasíðu Nokia, ef menn hafa fyrir því að fara þar inn, en þar kemur fram að TETRA-kerfi hafi verið selt til TNets og verið sé að setja það upp á Íslandi. Allt þetta kom fram við umræðu á föstudaginn um málið og það sem ég hef rakið var staðfest á fundi nefndarinnar í morgun. Þess vegna mun ég ekki lengja umræðuna, einungis greina frá því hvað fram kom í nefndinni. Ég vil þó að lokum, herra forseti, taka fram að málið er mun flóknara en það birtist okkur í þessu litla lagafrv. Það hefur líka komið fram í umræðunni að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir lagði fram spurningar í átta töluliðum á fundi stjórnar Landsvirkjunar 19. mars sl. og var með greinargerð með þeim spurningum og taldi hún að ekki væri komið að því fyrir Landsvirkjun að afgreiða aðild sína að TNeti fyrr en stjórn Landsvirkjunar væri búin að fara ítarlega yfir málið. En síðan hefur ekki verið haldinn fundur þar. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa niðurlagsorð greinargerðarinnar, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Eins og þarna kemur fram er það stjórnar Landsvirkjunar að taka ákvarðanir um hversu langt fyrirtækið skuli ganga í rekstri fjarskiptafyrirtækja þegar lagaheimildir í því efni liggja fyrir.`` --- Þarna er verið að vísa til umræðu á Alþingi. --- ,,Aðkoman að TNeti byggðist á forsendum um samstarf Landsvirkjunar og annarra aðila á sviði öryggismála, Public Safety, að fengnum nauðsynlegum heimildum í lögum. Í útboði Ríkiskaupa á öryggisþjónustu fyrir lögreglu og slökkvilið var tilboði annars aðila um TETRA-fjarskiptaþjónustu tekið. Forsendur eru því mjög breyttar frá því tekin var ákvörðun um þátttöku í TNeti á sínum tíma. Nýjar og breyttar forsendur krefjast vandaðrar og ítarlegrar umfjöllunar í stjórn Landsvirkjunar.`` Svo segir fulltrúi borgarinnar, hins stóra eignaraðila Landsvirkjunar. Málið allt er fremur vandræðalegt eins og það hefur verið rakið hér. Málið allt eins og það hefur verið rakið í umræðu er allt öðruvísi vaxið en það var kynnt við 1. umr. málsins. Það höfum við, fulltrúar Samfylkingarinnar hér á Alþingi, rakið og farið ítarlega yfir. Þetta mál reynist allt annað en lagt var upp með og allt annað en hvernig mælt var fyrir því við 1. umr. Við höfum varpað ljósi á hvernig málið er vaxið, við höfum kallað eftir upplýsingum í iðnn. sem hafa skýrt stöðu málsins og á þessum morgni hefur verið staðfest að enn er ýmislegt óafgreitt sem varðar aðild Landsvirkjunar að öryggis- og neyðarbandi TETRA-kerfisins. Um það munum við ekki fremur véla eins og hér hefur komið fram. Hins vegar hefur það komið skýrt fram að lagaheimild, sem hefði átt að vera til staðar áður en allt þetta mál fór af stað, er fyrst sótt núna og fyrst afgreidd núna í apríl og þetta eru ekki góð vinnubrögð. Ég harma að málið hafi verið þannig vaxið að það hafi þurft að toga fram hvert einasta atriði sem að því snýr. Miðað við það sem hér hefur komið fram og málflutning okkar munum við vera með óbreytta afstöðu við afgreiðslu málsins við 3. umr.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í ræðu hv. 4. þm. Reykn. hafa málefni Landsvirkjunar verið til umfjöllunar enn á ný, hvort Landsvirkjun eigi að fá heimild til þess að stofna fyrirtæki um ljósleiðara sinn eða flutningakerfi sitt. Ég vil aðeins koma því að enn einu sinni að við erum með gríðarlegt kerfi hér á ferðinni, um Sprengisand, um Þjórsár-/Tungnaársvæði, um Suðurland, vestur í Hvalfjörð, norður um til Blönduvirkjunar, norðaustur um til Akureyrar, Kröflu og Húsavíkur. Málið snýst einfaldlega um það hvort við viljum gera fyrirtækinu Landsvirkjun mögulegt að hleypa öðrum notendum inn á kerfið. Ég tek það skýrt fram að ég hefði í sjálfu sér þegar upp er staðið núna viljað hafa annað form á þessum málum. Mér er óskiljanlegt að t.d. skuli Pósti- og síma ekki hafa verið falin þessi þjónusta við Landsvirkjun eða símanum fyrir mörgum árum, að það skuli vera komið svo að við stöndum hér, þetta opinbera fyrirtæki með stórkostlega möguleika til flutninga á boðum um landið. En við stöndum frammi fyrir þessu núna, stórkostlegum möguleikum á flutningskerfi Landsvirkjunar, möguleikum á því að skila boðum milli landshluta. Málið snýst einfaldlega um það hvort það á að gera fyrirtækinu þetta mögulegt eða ekki. Við getum sagt nei við Landsvirkjun og þá stendur það ljóst fyrir að Landsvirkjun mun aðeins nota þetta flutningskerfi til þess að reka virkjanir sínar, þjóna fyrirtæki sínu víðs vegar um landið, hvort sem það er varðandi uppbyggingu á mannvirkjum eða varðandi rekstur virkjananna. Við getum líka sagt já við einhverjum möguleika til að aðrir komi að notkun á kerfinu. Ég hef sagt það áður í ræðu að mér er það mjög mikið í mun og ég hef nú styrkst í þeirri trú að við eigum að skapa fyrirtækinu þennan möguleika. Eins og kom fram í ræðu hv. 4. þm. Reykn., Rannveigar Guðmundsdóttur, eru TNet- kerfið og Irju-kerfið, hvort tveggja opinber kerfi, sem sagt kerfi sem eru búin til og rekin af opinberum aðilum eins og málin standa í dag. Hér er stuðst við veitukerfi Reykjavíkurborgar og er hér um opið kerfi að ræða. Hér er alls ekki um samkeppni frjálsra eða einkafyrirtækja að ræða. Það sem truflar mig og sannfærir mig um að Landsvirkjun eigi að hafa þennan möguleika er það, að eins og þetta Public Safe-kerfi er í dag svo maður sletti nú enskunni, eða almannahagsmunakerfi, og þá er átt við lögregluna, það er átt við slökkviliðið, það er átt við sjúkraflutninga og það er átt við almannavarnir, eins og þetta kerfi er í dag, og þá er gjarnan talað um TNet-kerfið og Irju-kerfið, þá er bara verið að tala um höfuðborgarsvæðið eins og það er núna. Ef við tökum bara t.d. almannavarnirnar, þá eru almannavarnirnar með sínum fimm starfsmönnum í Reykjavík inni á þessu kerfi eins og það er núna. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að átta okkur á því að við erum með 103.000 ferkílómetra land og við eigum að nota allar boðleiðir sem við mögulega höfum til þess að auka öryggi í landinu. Ég hef sannfærst um að það er nauðsynlegt fyrir okkur að gera innkomu Landsvirkjunar á þetta kerfi mögulega út frá þessum sjónarhóli, að þjóna öllu landinu. Það ræður afstöðu minni. Það er e.t.v. álitamál hvernig á að gera það og hvort á að gera það með miklum takmörkunum að leyfa Landsvirkjun að búa til þetta hliðarfyrirtæki eða dótturfyrirtæki. En eftir heimsóknir í nefndina þá er ég nú sannfærðari um að þeir möguleikar eru ekki í stöðunni. Þetta snýst um það hvort fyrirtækinu er gert kleift að búa til þetta fyrirtæki. Ég geri mér grein fyrir því að miðað við stöðuna í dag getur það síðan farið á markað. En við sem vorum á aðalfundi Landsvirkjunar á föstudaginn áttum okkur náttúrlega á því hver stefna fyrirtækisins er eins og hún er lögð upp þar. Stjórnarformaðurinn dró enga dul á að verið er að vinna að uppbyggingu skipulags og skipurits fyrirtækisins á þá lund að hægt er að selja eða taka inn nýja hluthafa á rekstrareiningar sem eru innan fyrirtækisins í dag. Í því sambandi var nefnd t.d. verkfræðideild og það var nefnd línudeild o.s.frv. Við gerum okkur grein fyrir því hvernig landið liggur. Fyrir mína parta dreg ég ekkert fjöður yfir það að ég aðhyllist opinberan rekstur og hefði kosið óbreytt fyrirkomulag t.d. á rekstri Landsvirkjunar, að það yrði opinbert fyrirtæki í eigu ríkis og borgar og bæjar. Ég hef líka sagt það í ræðustóli að ég aðhyllist það, og berst eindregið fyrir því, að síminn og pósturinn séu opinberar stofnanir sem þjóni landinu öllu. En að öllu skoðuðu í þessu máli tel ég mjög mikilvægt varðandi uppbyggingu á þessu fjarskiptasviði að ekki verði gengið þannig frá málum að þetta einskorðist við suðvesturhornið. Staðreyndin er sú að þetta nýja TETRA-kerfi um almannaþjónustuna er bara komið í notkun hér. Það kom fram á fundi iðnn. í morgun að t.d. stjórn almannavarna, með sína fimm starfsmenn hér, getur að vísu haft samband innan suðvesturhornsins, en síðan verður hún að nota aðra tækni til þess að hafa samband vestur á firði. Ég held ég hafi skilið það rétt. Að þessum orðum sögðum hef ég sem sagt skrifað undir nál. meiri hlutans með fyrirvara um það að ég er hlynntur því að þessar stofnanir okkar séu í opinberri eigu. Hins vegar geri mér grein fyrir því að ég og félagar mínir við höfum ekki afl til þess að ráða því nú um stundir. Þakka ykkur fyrir.

Virðulegi forseti. Hægt er að taka undir margar af þeim hugleiðingum sem komu fram hjá þingmanninum en fyrst og fremst að kjarninn í því hvernig hann sér málið er einfaldur, þ.e. að Landsvirkjun leigi aðgang að þessu dýrmæta kerfi. Ég ætla að minna á það að þegar mælt var fyrir þessu máli við 1. umr. var þetta ekki einu sinni nefnt. Þessi þáttur málsins kom fyrst fram við yfirferð á málinu í iðnn. Það var aðeins rætt um möguleika Landsvirkjunar að eiga í fjarskiptafyrirtækjum og við vitum vegna hvers, það er vegna þess að það mál var komið í gang. Ég vil líka taka undir að þetta er ekki beinlínis fyrirtæki á markaði, þegar stóru orkufyrirtækin eru bakhjarlarnir og bakhjarlar sameignarfyrirtækjanna, sem þarna eru búin til, eða hlutafélaganna, eru svo Nokia og Mobira og önnur slík stórfyrirtæki erlendis. Út af orðum þingmannsins vil ég endilega benda á að Landsvirkjun tók þátt í undirbúningi málsins í upphafi hvað varðar neyðar- og öryggisvörsluna sem þátttakandi með þeim öryggisaðilum sem undirbjuggu að Ríkiskaup byðu þennan þátt út, drógu sig ekki út úr því fyrr en eftir á og ákváðu að bjóða í líka. Þegar þeir töpuðu því útboði fyrir Irju, nú Línu.Neti, ákváðu þeir að halda áfram og koma sér inn á þetta neyðar- og öryggisband og hafa þess vegna keypt annað kerfi. Okkur er eiginlega sagt að Alþingi eigi ekki að vera að skipta sér af þessu, við höfum hins vegar dregið fram margar skrýtnar hliðar málsins. Þess vegna er málið ekki einfalt, en kjarninn, þ.e. að leigja aðgang að þessum línum og ljósleiðara á hálendinu, er einfalt mál og það býst ég við að margir styðji.

Virðulegi forseti. Ég tel að við hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir séum ekki ósammála um marga þá þætti sem hún dregur fram hér en fyrir mig er notkunin á þeim möguleikum sem þetta kerfi býður upp á meginmál. Ég endurtek það sem ég sagði í ræðu við 2. umr. um málið að það er ekkert nýtt fyrir okkur að slegist sé um og bitist um hituna þegar verið er að liða í sundur ríkisfyrirtæki og hálfopinber fyrirtæki eða gefa möguleika á því að einkaaðilar komi inn á eða jafnvel félagasamtök komi inn á það. Þessu höfum við staðið frammi fyrir, ekki bara varðandi þessa hluti, eðlilega verða átök um svo stór hagsmunamál, ég geri mér fulla grein fyrir því. Ég held að það sé mjög mikilvægt, og ég vil árétta það enn og aftur, og ég tel að þingmaðurinn sé ekkert mótfallinn þeirri hugsun, að það er mjög mikilvægt að þetta afkastamikla kerfi geti nýst fólki t.d. norður á Akureyri eða Húsavík. Fyrirtæki eins og Tal, sem eru með viðskiptavini á þessum svæðum, vilja hafa aðgang að þessu og þetta gjörbreytir stöðu þeirra. Þannig lít ég á málið. Ég vil að þetta sé notað og tel að þarna sé fundin formúla til þess, ekki yfir gagnrýni hafin, það er svo langt því frá, en skásti kosturinn sem ég sé í stöðunni.

Herra forseti. Hér er til lokaumræðu lítið mál sem fjallar um almenna heimild til Landsvirkjunar að fara inn á fjarskiptamarkaðinn. Ég er ekki alveg sammála því sem kom fram í umræðunni að málið hafi verið vandræðalegt. Málið hefur fengið umfjöllun og ýmislegt nýtt komið fram eins og er eðlilegt í umfjöllun Alþingis og í starfi nefnda þingsins. Eftir þá umræðu telja flestir, a.m.k. nefndarmanna, að málið sé orðið það upplýst að þeir treysti sér til að taka afstöðu til málsins. Síðan kann menn að greina á um einstaka þætti þess eins og gengur og er ekkert óeðlilegt við það. Það sem er kannski dregið fram á lokasprettinum eru tvö meginatriði, þ.e. annars vegar hvort verið sé að afgreiða opna heimild til Landsvirkjunar um að ráðstafa eigum sínum eða þá hversu langt það fyrirtæki eigi að ganga inn í fjarskiptaheiminn. Það hefur komið fram, herra forseti, að þetta litla frv. breytir í raun engu um það frá gildandi lögum. Rétt eins og Landsvirkjun án heimildar Alþingis tók stjórn fyrirtækisins þá ákvörðun að byggja upp dreifikerfi sitt með 150 km af ljósleiðurum, 32 örbylgjusendum og fleiru, til að tryggja fjarskipti á milli þeirra mannvirkja sem heyra undir Landsvirkjun. Samkvæmt gildandi lögum þurfti ekki að bera það undir hv. Alþingi og með sama hætti getur stjórn þessa samvinnufélags má segja, sem er ekki eingöngu í eigu ríkisins heldur einnig sveitarfélaga, tekið ákvörðun um það hvernig eigum þess er ráðstafað, og hefur svo sem verið gert í sögu Landsvirkjunar. Þetta frv. breytir í rauninni engu um það. Hvort sem þetta frv. verður að lögum eða ekki, gæti Landsvirkjun eigi að síður tekið, ef stjórn sýndist svo, þá ákvörðun að selja eigur sínar, hverjar sem þær eru. Hitt er svo annað mál að ef hv. Alþingi eða einstakir alþingismenn eru ósáttir við slíka ákvörðun er alltaf hægt að taka slíkt mál upp á Alþingi í umræðum og hefur nú annað eins gerst, m.a. að beina þá umræðum til hæstv. iðnrh. ef mönnum sýnist svo. Hinn þátturinn sem hefur verið dreginn fram er hvort heimila skuli eitt eða tvö tíðnisvið hvað varðar öryggisþáttinn. Nú hefur það komið fram að ekkert útilokar það í rauninni í framtíðinni að tvö ólík kerfi geti talað saman, ef svo má að orði kveða, þar er fyrst og fremst spurningin um að þróa hugbúnað og er því almennt spáð að það muni gerast áður en varir. En meginatriðið í þessu er að það er dómsmrn. sem hefur í rauninni ábyrgð og forsjá á þessum öryggisþáttum. Þess vegna er það eðlilegt að dómsmrn. fylgist með því og úrskurði hvað þennan þátt varðar en ekki hv. Alþingi eða stjórn einstakra fyrirtækja. Það er í vinnslu eins og fram hefur komið hjá dómsmrn. og ákvörðun dómsmrn. mun örugglega byggja á því hver staðan er tæknilega varðandi þessi tvö kerfi og með öryggissjónarmiðin að grundvelli. Að mínu mati er því ekki ástæða til að óttast þann þátt, það er dómsmrn. sem fylgist með því og mun, trúi ég, bregðast við samkvæmt því sem eðlilegt er, þar sem öryggissjónarmiðin eru lögð til grundvallar. Herra forseti. Hér er eingöngu verið að að fjalla um það almenna prinsipp, hvort Landsvirkjun eigi að geta haslað sér völl á fjarskiptamarkaði, ekki síst með hliðsjón af því hvort eigi að hleypa fyrirtækjum inn á það með dreifibúnað sem Landsvirkjun hefur byggt upp fyrir sig. Stjórn Landsvirkjunar virðist öll vera sammála um að fara þessa leið til þess að hleypa fjarskiptafyrirtækjum inn á dreifikerfið. Það er þá í rauninni stjórn Landsvirkjunar að ákveða hversu langt það fyrirtæki vill seilast inn á þetta. Það er líka rétt að draga það fram, herra forseti, að Samkeppnisstofnun gegnir því hlutverki að fylgjast m.a. með því að ef Landsvirkjun fer í samstarf við önnur fyrirtæki, sé ekki verið að blanda fjármunum úr þessum almenna orkurekstri yfir í fjarskiptareksturinn. Það er mjög mikilvægt og það kemur reyndar fram í nál. meiri hluta hv. iðnn. þar sem áhersla er lögð á að fjármunum sé ekki blandað saman af ólíkum sviðum. Það er bæði Samkeppnisstofnun sem á að fylgjast með slíku og ekki síður Póst- og fjarskiptastofnun. Einnig er rétt að draga það fram hér, herra forseti, að fulltrúi Póst- og fjarskiptastofnunar segist í rauninni fagna slíkri samkeppni sem um er að ræða, m.a. með því að fyrirtækið geti nýtt sér þennan búnað og keppt á því dreifikerfi sem Landsvirkjun hefur byggt sig upp. Rétt er að árétta það enn og einu sinni að það er dómsmrn. að fylgjast með því að öryggisþættinum á fjarskiptasviðinu sé ekki stefnt í hættu. Aðalatriðið í málinu snýr að því að nýta þann vandaða og góða búnað Landsvirkjunar þannig að önnur fyrirtæki komist þar inn, landsmönnum öllum til góða, en ekki einungis að binda það hér við höfuðborgarsvæðið eins og m.a. kom fram í ræðu hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar. Ég tel að með því, eins og flestir ugglaust eru sammála um, að opna aðganginn að þessum búnaði og hleypa öðrum fjarskiptafyrirtækjum inn á hann, muni það þjóna landsmönnum öllum og það sé til hagsbóta fyrir landsmenn en til þess að slíkt sé hægt verður að breyta lögunum og það er kjarninn í þessu frv.

Virðulegi forseti. Þetta frv. hefur sennilega fengið meiri umræðu en menn ætluðu að það fengi í byrjun. Ég tel að það sé aðeins af hinu góða því það er ýmislegt í þessu sem kannski mátti betur ræða en menn ætluðu í upphafi. En það sem mig langaði að spyrja hv. þm. Hjálmar Árnason um, sem er formaður iðnn. og hefur haldið utan um þetta mál, er fyrst og fremst að það fjarskiptakerfi sem á nú að taka undan Landsvirkjun og reka í sjálfstæðu hlutafélagi, hefur vitaskuld verið byggt upp í skjóli einokunar. Við erum að tala um fjarskiptakerfi sem hefur verið byggt upp í skjóli einokunar, sem getur hugsanlega orðið til þess að skapa auknar tekjur fyrir Landsvirkjun, og það er út af fyrir sig ekkert nema af hinu góða. En kjarni málsins er sá hvort með þessu sé verið að koma í veg fyrir að aðrir aðilar geti tekist á við fyrirtæki eins og Landsvirkjun og hugsanlega byggt upp fjarskiptakerfi því það er eitt af því stóra sem við horfum fram á í komandi upplýsingabyltingu, þ.e. að við getum jafnvel komið upp einhvers konar samkeppni milli fjarskiptakerfa. En það geta náttúrlega verið miklar hömlur á því að af því geti orðið ef við erum að byggja upp fjarskiptakerfi og selja inn á þau kerfi sem hafa byggst upp í skjóli einokunar. Því beini ég því til hv. þm. Hjálmars Árnasonar hvort hann óttist ekki að með þessari aðferð, þ.e. að nota fjarskiptakerfi sem hefur byggst upp í skjóli einokunar, geti það orðið mjög samkeppnishamlandi þegar fram líða sundir.

Herra forseti. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þm. að sá búnaður sem er til umræðu, dreifingarnet Landsvirkjunar, er byggður upp í skjóli einokunar. Það er ákvörðun stjórnar Landsvirkjunar að koma þessum búnaði upp, og rétt að árétta það, til þess að tryggja fjarskipti innan fyrirtækisins og þar með að tryggja í rauninni öryggi í orkumálum landsmanna. En það er rétt hjá hv. þm. að þetta er byggt upp í skjóli einokunar. En frv. gengur einmitt út á það að aflétta þessari einokun, að opna fyrir samkeppni. Til þess þarf að breyta lögunum því að óbreyttum lögum er Landsvirkjun einfaldlega ekki heimilt að selja eða leigja öðrum aðilum inn á þetta dreifingarkerfi. Með frv. er einmitt verið að leggja grunninn að því að aflétta einokuninni hvað þetta varðar og koma á samkeppni enda hefur það komið fram í umsögnum fjarskiptafyrirtækja sem ýmist heimsóttu iðnn. eða sendu skriflega umsögn, að þau mæla eindregið með því að lögunum verði breytt þannig að þau geti komist inn á þennan búnað, nýtt sér aðstöðuna og þar með hafið samkeppni. Þetta er því e.t.v dæmið um það hvernig einokun er að þróast yfir í samkeppni, að vísu á mjög þröngu sviði í starfsemi Landsvirkjunar, en frv. er forsenda þess að slík samkeppni geti átt sér stað á fjarskiptamarkaðnum.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki nema hv. þm. Hjálmar Árnason hafi misskilið eitthvað af því sem ég sagði. Spurning mín til hans var um það hvort verðmæti sem verða til í skjóli einokunar geri það að verkum að ekki verði mögulegt fyrir aðra sem vilja búa til --- við getum kallað fjarskiptakerfið þjóðvegi --- þjóðveg og selja inn á hann. Ég nefndi áðan í ræðu minni að ég óttast að það verði eitt af því sem verði haft á því að við getum nýtt okkur upplýsingabyltinguna sem skyldi að við munum ekki hafa nægilega marga þjóðvegi til þess að sinna upplýsingabyltingunni. Það er kannski sú spurning sem ég beindi til hv. þm., ekki það hvort önnur fjarskiptafyrirtæki vildu komast inn á þetta, sem er ofur eðlilegt, og spara sér ákveðinn kostnað við uppbyggingu á kerfinu, heldur ef við förum að nota verðmæti sem verða til í skjóli einokunar hvort þau séu ekki til þess fallin að útiloka að aðrir komist inn á það að selja inn á þjóðvegi sína.

Herra forseti. Nei, í rauninni misskildi ég ekki spurningu hv. þm. Ég skil hana og skil alveg hvaða hugsun er þar á bak við. Við þurfum þá að hafa í huga að Íslendingar eru afskaplega fámenn þjóð. Það hefur komið fram, m.a. hjá þeim gestum sem ég nefndi áðan, að þeir telja afskaplega óskynsamlegt að fara að búa til fleiri þjóðvegi á fjarskiptamarkaðnum þar sem þessi er til staðar og það er hægt að nýta hann. Í þessu sambandi er líka rétt að árétta að Landsvirkjun verður ekki heimilt að styrkja þessa þjóðbraut með nokkrum hætti úr öðrum rekstri sínum heldur verður þá að reka hana sem sjálfstæða einingu og hleypa öðrum inn. Það er mjög skynsamlegt að nýta mjög dýran búnað sem er til staðar og getur tekið við þeim fyrirtækjum sem eru að keppa á fjarskiptamarkaðnum frekar en að leggja í dýran búnað sem þá hugsanlega nýttist afskaplega illa. Það væri hugsanlega offjárfesting eins og markaðurinn er núna og kæmi niður á neytendum. Ég skil hugsun hv. þm. en ég óttast það ekki og tek í rauninni undir það sem stjórnendur fjarskiptafyrirtækja segja almennt um þetta að þeir sjá að þarna verði opnað fyrir samkeppni sem nýtist vonandi landsmönnum öllum.

Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega árétta að um þennan þátt frv. eða það sem felst í þessu frv., að Landsvirkjun geti stofnað félag um dreifikerfi sitt og leigt aðgang að því, hefur ekki verið mikill ágreiningur enda hefur ekki farið fram mikil umræða um þann þátt. Hv. alþm. Pétur Blöndal hefur þó vakið á því athygli að Landsvirkjun sé e.t.v. eini aðilinn sem gæti keypt Landssímann og þá sameinað dreifikerfin tvö á hálendinu og svo afganginn af landinu. Það er eitthvað sem við eigum kannski að staldra við og hugsa um, hvers lags risi það yrði ef hann yrði svo einkavæddur. Þess vegna er umræðan um þann þátt málsins ekki hvort heldur hvernig. Umræðan um hinn þátt frv. hefur verið um aðild að fjarskiptafyrirtækjum, hvernig ber það að, hver er forsagan og að Landsvirkjun sætti sig ekki við að bíða lægri hlut á markaði í opnu útboði Ríkiskaupa. Svo einfalt er það mál. Af því menn hafa talað svolítið í kross um þennan þátt að leigja aðgang að breiðbandinu og hinn þáttinn, TETRA-bandið, sem Landsvirkjun eða undirfyrirtæki þess er að sækja inn á, þá er það þannig, virðulegi forseti, að það er almenn rás á TETRA-bandinu og um þá rás sóttu tveir núna í þessari atrennu, það er samkeppnismál að mínu mati. Um hina rásina, bandið þar sem neyðar- og öryggislínan er, er einn aðili fyrir, samkvæmt úthlutun frá Ríkiskaupum eftir útboð í fyrra. Þangað er TNet, undirfyrirtæki Landsvirkjunar, að sækja inn og við höfum verið að benda á að það fellur ekki að því sem við höfum fengið upplýsingar um í iðnn. bæði nú og áður. Þetta eru meginþættir málsins. Þetta er ekki spurning um hvort heldur hvernig og hvernig orðalag væri á lagagreininni. Við vorum að hugsa um að flytja brtt. um það en munum ekki hafa afskipti af eftir það sem hér hefur komið fram.

Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. 1. minni hluta sem leggur til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Aðalröksemdin í því máli er einfaldlega sú að um er að ræða tímabundin lög sem eru núna á sínu síðasta ári, árinu 2000, og að það ber að taka málið allt til endurskoðunar og semja nýtt frv. eða ný lög um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum fyrir þau ár sem á eftir koma. Við sem skilum þessu minnihlutaáliti teljum ekki ástæðu að breyta þessum lögum að þessu sinni og leggjum til að lögin verði óbreytt út árið, þetta veiðitímabil úr norsk-íslenska síldarstofninum. Ég vil líka vekja athygli á því að í umsögnum, sem komu m.a. frá Farmanna- og fiskimannasambandinu og Sjómannasambandi Íslands, er lagst gegn því að vera að breyta þessum lögum og talið að ákvæði til framsals sé nægjanlega rýmilegt. Og að nýting veiða úr stofninum hafi tekist á undanförnum árum og hæstv. sjútvrh. lýsti því yfir þegar þetta mál var rætt að í raun og veru hefði ekki þurft að gera annað en að semja tvær nýjar úthlutanir til þess að tryggja að veiðar á síldinni á sl. sumri næðust. Það væri svo sem ekkert ofverk að standa að slíku. Að þessu samanlögðu og því að eingöngu er verið að auka þann möguleika að menn fari að braska með síldina og finnst nú mörgum nóg um varðandi það sem verið hefur í gangi á þeim vettvangi í íslenska fiskveiðikerfinu þó ekki verði betrumbætt í kvótaversluninni varðandi norsk-íslensku síldina. Þar er heimild fyrir að menn megi framselja sem hlutfall af þeim afla sem fiskiskip hafa veitt og finnst okkur það algjörlega nægilega rýmilegt. Við leggjum til að með tilliti til þess að um er að ræða tímabundin lög sem falla úr gildi í haust verði þau látin standa óbreytt.

Hæstv. forseti. Við, ég og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, skrifum undir þetta nál. Í því kemur fram eftirfarandi: Með frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1998 er ríkisstjórnin að leggja til að skip sem voru við síldveiðar á árunum 1995, 1996 og 1997 fái veiðiheimildir afhentar af hálfu hins opinbera án endurgjalds og þurfi síðan ekki að veiða neitt en megi umsvifalaust selja allar þær veiðiheimildir sem þau fá. Önnur skip sem fá veiðiheimildir en voru ekki við síldveiðar á árunum 1995, 1996 eða 1997 mega hins vegar ekki framselja neitt heldur verða þau að veiða allt sem þeim verður úthlutað. Í desember árið 1998 féll frægur dómur, nr. 145, í Hæstarétti. Meginniðurstaða hans var sú að það samræmdist ekki atvinnufrelsis- og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að þeir einir gætu fengið veiðileyfi sem hefðu haldið skipum sínum til veiða á tilteknum árum. Í janúar sl. féll í undirrétti svokallaður Vatneyrardómur þar sem niðurstaðan er sú að sama eigi við um veiðiheimildir og það sem Hæstiréttur komst að niðurstöðu um varðandi veiðileyfi, að það samræmdist ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. En þegar þetta nál. er lagt fram þá hefur Hæstiréttur ekki tekið afstöðu til Vatneyrardómsins. Fyrir utan það siðleysi sem felst í að afhenda réttinn til veiðanna án endurgjalds keyrir um þverbak að ríkisstjórnin skuli leggja það til að síðan gildi ekki sömu reglur fyrir alla. Reglur ríkisstjórnarinnar fara eftir því hvort skip var við síldveiðar árið 1995, 1996 eða 1997. Það ræður hvernig þau eru meðhöndluð. Þetta eru töfraárin að mati ríkisstjórnarinnar, þau ár sem gefa rétt til úthlutunar ókeypis gæða sem síðar má selja. Ef viðskiptin með veiðiréttinn eru talin svona mikilvæg, af hverju eru veiðiheimildirnar þá ekki boðnar út þannig að allir sitji við sama borð? Þegar lögin um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum voru sett vorið 1998, fyrir tæpum tveimur árum, og leystu af hólmi þá aðferð að nota úthafsveiðilöggjöfina sem grundvöll veiðanna, lögðu jafnaðarmenn til að síldarkvótarnir yrðu boðnir út. Það var og í samræmi við sérstakt þingmál í þá veru sem þá hafði tvisvar verið flutt af jafnaðarmönnum. Það gekk út á að úthafslögunum yrði breytt þannig að heimilt yrði að bjóða síldarkvótana út. Í því áliti sem fulltrúar jafnaðarmanna í sjávarútvegsnefnd lögðu á sínum tíma fram við 2. umr. um frv. ríkisstjórnarinnar sem varð að lögum nr. 38/1998, um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum, kemur m.a. fram að með þeirri skipan mála að veiðarnar yrðu boðnar út væri líklegast að þau markmið fiskveiðistjórnar um hagkvæmar veiðar og réttláta úthlutun veiðiréttarins næðust fram. Því áliti var jafnframt lýst að frv. væri bastarður, niðurstaða málamiðlunar stjórnarflokkanna sem gátu ekki komið sér saman um hvort veiðireynsla úr síldarstofninum ætti að mynda grunn að fastri aflahlutdeild eða ekki eins og meiri hluti nefndarinnar hafði áréttað sérstaklega við setningu úthafsveiðilaganna árinu áður. Nú virðist hins vegar samstaða um málið meðal stjórnarþingmanna. Veiðireynsla á ekki aðeins að mynda grunn að fastri aflahlutdeild og veiðirétti heldur fullkominn framsalsrétt, nánast eignarrétt sem er afhentur þeim ókeypis sem héldu skipum sínum til síldveiða á tilteknum árum. Gildandi lög segja að sjávarútvegsráðherra eigi fyrir 1. nóvember árið 2000 að leggja fram frv. um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum. Því er ljóst að með þeim breytingum er verið að tjalda til einnar nætur. En þar sem ríkisstjórnin kýs, þrátt fyrir það, að ganga til breytinga á lögunum í þá veru sem áður er lýst munu fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni leggja fram brtt. við frv. ríkisstjórnarinnar og fylgja þannig eftir þeirri skoðun að líklegast sé að markmið fiskveiðistjórnar um hagkvæmar veiðar og réttláta úthlutun veiðiheimilda fáist með því að bjóða veiðarnar út. Undir þetta skrifum við hv. þm., Svanfríður Jónasdóttir og sá sem hér stendur. Ég mæli fyrir þessari brtt. á þskj. 929. Þar er lagt til að 1. gr. frv. orðist svo: ,,B-, c- og d-liður 2. gr. laganna orðast svo: b. Bjóða skal allar veiðiheimildir er í hlut Íslands koma til leigu á opnum markaði sem öll fiskiskip sem leyfi hafa til síldveiða skv. a-lið þessarar greinar hafa jafnan aðgang að. Takmarkaðar aflaheimildir sem Íslendingum verður heimilt að veiða innan lögsögu annarra ríkja skulu aðgreindar eftir hafsvæðum og boðnar fram sérstaklega. Skulu hæstbjóðendur hljóta veiðiheimildirnar í samræmi við tilboð sín, þó skal hvert skip ekki fá úthlutað meira en 7.000 tonnum. c. Heimilt skal að framselja til annarra skipa sem leyfi hafa til síldveiða skv. a-lið þessarar greinar allt að 50% þess aflamarks sem skip hefur fengið úthlutað. d. Sjávarútvegsráðherra skal setja með reglugerð nánari reglur um framkvæmd þessarar greinar. Ráðherra skal fela til þess færum aðila að sjá um framkvæmd útboðsins og innheimtu leigugjaldsins en hefur eftirlitsskyldu varðandi framkvæmdina. Þeir fjármunir sem innheimtast vegna leigugjaldsins skulu renna í ríkissjóð.`` Þessar tillögur eru í samræmi við það frv. til laga um stjórn fiskveiða sem Samfylkingin hefur lagt fram á hv. Alþingi. Röksemdirnar á bak við það aflahámark sem þarna er lagt til, að ekkert skip geti veitt meira en 7.000 tonn, eru að þau skip sem mest veiddu á sl. ári fiskuðu um 7.000 tonn. Okkur finnst ástæða til þess, verði veiðarnar boðnar út, að gera það ekki þannig að einn aðili geti hrifsað til sín allar veiðiheimildir á meðan menn hafa ekki reynslu af því fyrirkomulagi sem þarna er lagt til. Síðan er lagt til að 50% aflamarks verði framseljanlegt. Það er einfaldlega í samræmi við þær reglur sem gilda almennt um framseljanleika aflamarks í kerfi því sem hér gildir um stjórn fiskveiða. Með þessu móti fengju allir sem hyggja á síldveiðar jafnan kost á að nálgast veiðiheimildir. Satt að segja hef ég ekki séð neinar hugmyndir sem uppfyllt geta svo eðlileg jafnræðisskilyrði í þessum atvinnuvegi. Ég hef ekki séð neinar aðrar tillögur sem betur geta komið á einhverju réttlæti og jafnræði hvað varðar aðganginn að þessum atvinnuvegi. Mér finnst það fyrir neðan allar hellur hvernig menn hafa frá upphafi, þegar kom til að við gætum aftur farið að veiða úr þessum stofni, gjörsamlega gengið fram í því að koma lagi á eignarhald útgerðanna á þessum fiskstofni sem menn vita í dag nákvæmlega ekkert um hve stór getur orðið. Þeir sem eignast hlutdeild í þessum stofni geta eignast gífurleg verðmæti upp á framtíðina. Hver segir að síldveiðar við Ísland geti ekki orðið miklar aftur? Þá hafa þeir sem núna eru að veiðum við Ísland og hafa sinnt því að veiða síld, eignast þann stofn. Þetta er náttúrlega þvílíkt hneyksli. Það nær ekki nokkurri átt hvernig menn fara hér með sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar og reyna purkunarlaust að koma þeim í hendurnar á einkaaðilum. Menn skammast sín ekkert fyrir þetta, finnst þetta bara allt í lagi og tala um þetta eins og það skipti litlu máli. Enginn getur spáð um það í dag hversu miklar þessar síldveiðar geta orðið. Þó svo væri þá eru þessar aðferðir fyrir neðan allar hellur og fyrir neðan virðingu hv. Alþingis, að koma þvílíkum verðmætum sem þarna geta hugsanlega verið á ferðinni í hendur einkaaðila. En það er svo sem í samræmi við hugsunarháttinn á bak við allt þetta eignarhaldsfyrirkomulag í sjávarútvegi sem búið er að vera að skrökva inn á þjóðina í gegnum tíðina. Ég tel að Alþingi ætti að skoða það alvarlega að koma þarna á jafnrétti og jafnræði. Það er auðveldast að gera með þessu fyrirkomulagi sem við leggjum hér til.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, gerði grein fyrir nál. 1. minni hluta sjútvn. en ég er samþykkur því nál. sem áheyrnarfulltrúi í sjútvn. fyrir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð. Við verðum að átta okkur á því að bullandi óánægja er með sjávarútvegsstjórnina í samfélaginu. Við því hefur verið brugðist með ýmsum hætti. Hæstv. ríkisstjórn hefur skipað nefnd til að endurskoða sjávarútvegsstefnuna. Og það er ótækt að á sama tíma og þessi nefnd er að störfum, meðan við upplifum bullandi ágreining í samfélaginu um hvernig fara skuli með stjórn auðlindarinnar og á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn hefur viðurkennt að nauðsynlegt sé að koma á svokallaðri sáttanefnd til að fara í þessi mál, þá skulum við setja fram frv. til að binda veiðar á norsk-íslenska síldarstofninum sem hafa hingað til verið utan við sviga. Undir þetta getum við ekki skrifað og segjum því í áliti 1. minni hluta, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af því að samkvæmt gildandi lögum skal sjávarútvegsráðherra fyrir 1. nóvember nk. leggja fyrir Alþingi frumvarp um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum eftir árið 2000 má vænta þess að breytingar verði á lögunum sem hafi áhrif á veiðistjórnunina þegar á næsta ári. Því telur 1. minni hluti ekki þörf á þessari lagabreytingu og leggur til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Ég vil bara árétta að við völdum þessa leið í sameiningu að setja frá okkur minnihlutaálit saman, ég sem áheyrnarfulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og fulltrúi Frjálslynda flokksins í sjútvn. Við gerum okkur fulla grein fyrir því að í endurskoðunarnefndinni eru skiptar skoðanir um hvernig eigi að nálgast þjóðarsátt í sambandi við stjórn fiskveiða. Þess vegna völdum við ekki þá leið að merkja okkur hver með sinni flokksstefnu varðandi þetta mál. Ég tel nauðsynlegt að þeir aðilar sem eiga fulltrúa hér á þingi geti farið inn í þessa endurskoðunarvinnu með eins hreint borð og kostur er á. Þess vegna er forkastanlegt, út frá mínum bæjardyrum séð, að koma með frv. af þessu tagi og binda norsk-íslenska síldarstofninn þegar fyrir liggur að við ætlum að hraða þessari vinnu og koma á borðið sáttatillögu sem þjóðin getur vonandi unað við. Það er mergurinn málsins í allri þessari vinnu. Við munum leggja okkar áherslur fram í endurskoðunarnefndinni, um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég vona svo sannarlega, eins og ég hef sagt áður í sambandi við umræðu um sjávarútvegsmál hér í þinginu, að þessi nefnd geti hraðað störfum því það er sannarlega þörf á því. Ég vildi bara koma þessum sjónarmiðum mínum á framfæri, virðulegi forseti, en tel ekki ástæðu til að lengja mál mitt frekar.

Herra forseti. Umræðan um þetta mál hér í gær var hálfendaslepp þar sem henni var frestað en nú skal tekinn upp þráðurinn þar sem frá var horfið. Formaður hv. félmn., Arnbjörg Sveinsdóttir, fylgdi úr hlaði nál. félmn. og sömuleiðis hafði hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir stigið hér í stól. Þær fluttu báðar, reyndar ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, ágætar ræður um málið. Frv. sem hér liggur fyrir varðar breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Það er satt að segja lítið að burðum, einungis ein málsgrein, þar sem ráðherrann hefur lagt til að settar verði reglur sem skilgreini nánar einstök störf sem falla undir undanþágu samkvæmt 1. mgr. 14. gr. Það er alls ekki ljóst, hvorki í grg. né í þessari tillögugrein, við hvað er átt eða hvert markmið lagagreinarinnar er. Það er vægast sagt loðið. Þó er ljóst, herra forseti, að málið varðar þá er koma inn í landið á undanþáguákvæði í lögunum um atvinnuréttindi útlendinga. Við vitum öll, sem hér erum í þessum sal og höfum tekið þátt í þessum umræðum, við hverja er átt. Þar er átt við nektardansara. Hæstv. ráðherra kýs að nefna þá ekki á nafn í grg. með frv. heldur talar í mörgum orðum um skilgreiningu starfsheitisins listamaður. Hv. félmn. veit hins vegar alveg við hvað hæstv. ráðherra á og kallar hlutina sínum réttu nöfnum. Í nál. hv. félmn. eru nektardansarar nefndir á nafn og málið tekur aðeins að skýrast. Það má þakka nefndinni fyrir að kalla hlutina sínum réttu nöfnum en þó finnst mér að í áliti nefndarinnar gæti enn einhvers konar hálfkáks. Brtt. nefndarinnar mætti að ósekju vera skýrari og í henni mætti kveða fastar að orði. Ég kem aðeins inn á það aftur síðar í máli mínu, herra forseti. En hvers konar mál er þetta sem hér um ræðir? Hvers vegna þorir hæstv. félmrh. ekki að tala beint út og kalla hlutina sínum réttu nöfnum? Herra forseti. Fyrr í vetur var utandagskrárumræða hér í þessum sal. Til hennar efndi hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir. Yfirskrift þeirrar utandagskrárumræðu var ,,verslun með manneskjur``. Hér stigu margir þingmenn í pontu og ég held ég muni það rétt að allir þeir sem tóku til máls við þá utandagskrárumræðu lýstu miklum áhyggjum yfir málefnum þeirra skemmtistaða sem kenna sig við erótískan dans. Hv. þm. voru sammála um að hér væri stórmál á ferðinni sem bæri að taka föstum tökum. Nú liggur eitt af þeim frv. sem nánast er afrakstur þeirrar utandagskrárumrræðu fyrir hér. Mér finnst satt að segja allt of mikil hula hvíla yfir því sem hér er verið að fjalla um. Ég tel að hér sé málið tekið allt of miklum vettlingatökum og af allt of mikilli mildi. Herra forseti. Við erum að tala um nútímaþrælahald. Það er hvorki meira né minna en það. Á ensku er þetta kallað ,,trafficking in human beings``. Það er alvarlegt vandamál sem tekur afskaplega mikið pláss í alþjóðlegri umræðu þessa dagana. Þess má geta að fyrir stuttu var haldin á Filippseyjum þriggja daga ráðstefna 23 þjóðlanda sem var að reyna að taka á þessu máli. Við setningu þeirrar ráðstefnu sagði Madeleine Albright, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, að mansal væri það vandamál í skipulagðri glæpastarfsemi sem væri í hvað örustum vexti í heiminum í dag. Hún fullyrti að sala barna og kvenna til kynlífsþrælkunar væri orðin þriðja stærsta tekjulind skipulagðra glæpahringja í heiminum næst á eftir vopna- og eiturlyfjasmygli. Talið er að á hverju ári sé ein milljón kvenna og barna seld mansali til kynlífsþrælkunar víðs vegar um heiminn. Þessa staðreynd kallar frú Madeleine Albright svívirðilega og skammarlega verslun sem brengli efnahagskerfi okkar og niðurlægi samfélag okkar. Herra forseti, ég er hjartanlega sammála henni og ég spyr: Gerir hæstv. félmrh. sér ekki grein fyrir því að hér er um anga af þessu stóra alheimsvandamáli að ræða? Sér ekki hæstv. félmrh. að hér er þörf á skýru tungumáli og skýrum aðgerðum? Mér sýnist ekki, herra forseti. Hann kýs að tala enn um nektardansara sem listamenn, í hæsta lagi svolítið öðruvísi listamenn sem þurfi kannski aðeins öðruvísi reglur en aðrir listamenn sem koma til starfa til landsins frá útlöndum. Hæstv. samgrh. gerir sig sekan um sömu glámskyggni og hæstv. félmrh. og sama máttleysið. Í frv. hans sem liggur nú fyrir þinginu til breytinga á lögum um veitinga- og gististaði bætir hæstv. samgrh. inn þremur flokkum í flokkun skemmtistaða án þess að í skilgreiningum sé gerð nánari grein fyrir því hvers vegna þurfi að gera það, nema að það hafi ekki verið flokkað hingað til. Því er lýst að orðið hafi svo mikil breyting á veitingahúsamarkaðnum að við séum farin að eignast krár, kaffihús og nektarstaði. Þess vegna býr hæstv. samgrh. til frv. sem flokkar skemmtistaðina á þennan hátt. Kaffihús, krár og næturklúbbar. Í greinargerð með frv. er þess getið að undir flokk næturklúbba skuli falla þessir nektardansstaðir. Frv. samgrh. virðist þannig ekki hugsað til að takmarka á nokkurn hátt fjölda nektarstaða og lýsir ekki heldur áhyggjum af ólöglegri starfsemi í tengslum við slíka staði. Hann gerir í raun það sem virðist einnig samþykkt í nál. hv. félmn. en þar kemur fram að sveitarfélögunum verði þar með fengin úrræði sem geri þeim kleift að hafa áhrif á hvar verði leyft að reka nektarstaði. Það er reyndar kallað erótískir veitingastaðir í frv. Rétt væri að óska eftir því að hæstv. ráðherra kalli hlutina sínum réttu nöfnum. Að mínu mati er eðlilegra, herra forseti, að hér sé bara talað um nektardansstaði en ekki erótíska veitingastaði. Hér eru sem sagt lagðar til lausnir á því hvar verði leyft að reka nektardansstaði en ekki hvort það sé vilji löggjafans að slíkir staðir séu heimilaðir yfir höfuð eða á hvern hátt þeir séu heimilaðir. Hæstv. samgrh. er að mínu mati hlynntur því að slíkir staðir séu starfræktir hér. Það virðist því miður líka eiga við um hæstv. félmrh. og ég lýsi því líka hér, herra forseti, að mér finnst eins og hv. félmn. taki enga afstöðu í því máli hvort hér eigi bara að hleypa hlutum í gegn og löggjafinn sé sáttur við að staðir af þessu tagi séu reknir hér, svo fremi að þeir heiti erótískir skemmtistaðir eða eitthvað á þá lund. Herra forseti. Ég hefði viljað sjá tekið á þessum málum á annan hátt. Ég hefði viljað heyra frá formanni hv. félmn. hvort ekki hafi verið rætt í nefndinni um möguleika á því að stytta tímann sem undanþága þessara dansara næði til. Nú er það alkunna að erlendir listamenn sem koma til að flytja list sína hér á Íslandi starfa hér kannski bara eina helgi og kannski ekki þörf á fjögurra vikna undanþáguheimild. Ég hefði gaman af að heyra frá nefndinni hvort það hafi ekki komið til umræðu, möguleikinn á styttra undanþáguákvæði. Einnig er rétt að vekja athygli þingheims á því að í brtt. hv. nefndar er einungis rætt um að einhver hluti nektardansara verði háður dvalarleyfum og þurfi að leggja fram heilbrigðisvottorð. Ég held að það sé rétt skilið hjá mér, herra forseti. Ég get ekki séð annað en að nektardansarar frá löndum innan Evrópska efnahagssvæðisins eigi að vera undanþegnir þeim takmörkunum. Ég vildi gjarnan fá viðbrögð frá þeim nefndarmönnum varðandi þessa athugasemd mína. Síðan virðist eiga að fela málið alfarið hæstv. ráðherra félagsmála sem greinilega er ekki í betra sambandi við raunveruleikann en svo að hann telur ekki þörf á að nefna nektardansara á nafn í máli sem fjallar fyrst og fremst um þá. Við höfum ótal vísbendingar um að hér séu brotin lög í þessu landi. Við höfum ótal vísbendingar um að stúlkurnar sem hingað koma til að dansa á nektardansstöðum komi oftar en einu sinni á ári. Við höfum frétt að þær komi allt upp í fjórum sinnum á ári, á fölsuðum vegabréfum, mögulega framleiddum og gefnum út af mafíunni. Um þetta höfum við sterkar vísbendingar. Við höfum sterkar vísbendingar um að þessar stúlkur líði hörmungar og á þeim séu framin mannréttindabrot. Við höfum undir höndum afrit af samningi sem nektardansari hefur gert við veitingastað þar sem nánast hver einasta klásúla í mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna virðist brotin á þeirri stúlku. Herra forseti. Ég vil meina að sá samningur hafi verið, ef rétt er að hann hafi verið skilinn eftir í Flugleiðavél, neyðaróp frá dansara sem hefur þurft að þola mannréttindabrot af hálfu Íslendings sem ræður hann í vinnu. Herra forseti. Ég tel hér um miklu alvarlegri mál að ræða en svo að við getum sætt okkur við þetta frv. frá hæstv. félmrh. Þess vegna auglýsi ég eftir frekari útskýringum frá hv. félmn. Ég hefði viljað sjá miklu fastar kveðið að orði í nál. því sem hér liggur fyrir. Okkur er nauðsynlegt að opna augun upp á gátt og gera allt sem við getum til að stemma stigu við alþjóðlegri glæpastarfsemi hér á Íslandi. Við eigum að leggja allt í sölurnar til að fólk geti komið hingað með reisn og haldið höfði en hér séu ekki framin mannréttindabrot á skemmtistöðum hinum megin við götuna.

Hæstv. forseti. Mér fannst nokkuð langt gengið þegar hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir lýsti yfir að hæstv. félmrh. og hæstv. samgrh. væru hlynntir þeim rekstri sem hér er verið að bregðast við. Hún gaf jafnvel í skyn að félmn. sem er að afgreiða þetta mál frá sér núna sé hlynnt því reknir séu í miklum mæli nektardansstaðir. Hún vísaði jafnframt til óhugnaðar eins og mansals og kynlífsþrælkunar. Var það rétt skilið hjá mér að hv. þm. væri að gefa það í skyn að við værum hlynnt slíku? Mér gersamlega ofbauð þessi ræða hv. þm. Hún beindi tveimur spurningum til mín, m.a. hvort við hefðum rætt það í nefndinni hvort stytta ætti þann tíma sem undanþága væri gefin listamönnum og reyndar varðandi fleiri atvinnugreinar sem nefndar eru í lögunum. Það kom til tals en m.a. vegna þess að listamenn og félög listamanna eru ekki hlynnt því að þessi dvalarleyfistími verði styttur þá töldum við ekki ástæðu til þess. Varðandi þá sem koma af EES-svæðinu, fái þeir dvalarleyfi hér á landi þá hafa þeir samkvæmt EES-samningnum sjálfkrafa atvinnuleyfi. Þeir sem koma utan EES-svæðisins þurfa að sækja um dvalarleyfi og atvinnuleyfi og uppfylla þau skilyrði, sem ég fór yfir í ræðu minni í gær að þyrftu að vera fyrir hendi, til að fá atvinnuleyfi.

Herra forseti. Ég er svo sem ekki hissa á því þó hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur blöskri ræða mín hér áðan. Mér blöskrar líka það sem er að gerast hér í kringum okkur og mér blöskrar þær vísbendingar sem við höfum. Mér sýnist hv. þm. ekki taka nægilega eftir því eða gefa nægilegan gaum. Mér sýnist á þessu nál. að hér sé hv. félmn. að leggja því lið að nektardansarar komi til landsins með sama móti og hingað til því í nál. segir, með leyfi forseta: ,,Með því er unnt að gera erlendra nektardansara sem koma hingað til lands í atvinnuskyni háða reglum um atvinnuleyfi.`` Hér er einungis rætt um að hér geti fólk komið en það eigi að vera háð reglum um atvinnuleyfi og dvalarleyfi. Þess vegna segi ég, herra forseti, að mér finnst ekki tekið þannig á málum að Alþingi sé sómi að.

Hæstv. forseti. Hér er um slíka útúrsnúninga að ræða að ég tel ekki ástæðu til að elta ólar við það. Við fjöllum hér um frv. til breytinga á lögum um atvinnuréttindi útlendinga og nál. fjallar um það. Ef við teljum ástæðu til að þingið fjalli um lög sem taka eigi á þessu máli, þá eru það bara önnur lög. Það eru ekki þessi lög. Við erum að fjalla um atvinnuréttindi útlendinga og er þá ekki best að halda sig við það efni? Það er málið hér.

Herra forseti. Það er alveg óþarfi fyrir hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur að reiðast því að ég telji hv. nefnd taka með ákveðnum vettlingatökum á þessu máli. Obbinn af þessu frv. fjallar um nektardansara og inngangurinn að nál. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú fer fram heildarendurskoðun á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, en samkvæmt upplýsingum frá félagsmálaráðuneyti hefur orðið gífurleg fjölgun í hópi þeirra sem koma hingað til lands í allt að fjórar vikur árlega og stunda vinnu á nektarstöðum`` og svo kemur áframhaldandi kafli í nál. fram á aðra síðu sem fjallar einungis um nektardansara. Síðan segir í nál., herra forseti: ,,Nefndin lítur svo á að ákvæði frumvarpsins muni auðvelda yfirvöldum að hafa eftirlit með a.m.k. hluta þeirra kvenna sem hingað koma í stuttan tíma árlega í þeim tilgangi að stunda nektardans.`` Herra forseti. Hér er ekki verið að fjalla almennt um atvinnuréttindi útlendinga heldur fyrst og fremst verið að fjalla um vandamál sem við eigum við að stríða, þ.e. nektardansara sem koma hingað til lands án atvinnuleyfa, án dvalarleyfa, án þess að fara í nokkra læknisskoðun og án þess að réttinda þeirra sé gætt. Við höfum vísbendingar um að mannréttindi séu brotin á þessu fólki og Alþingi á að taka fastar á þessum málum en hér er gert.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hlusta á þessar umræður í ljósi þess að álíka mál liggur einnig fyrir samgn. Það segir kannski til um víðfeðmi vandans þegar þetta atriði snertir störf a.m.k. tveggja ráðuneyta ef ekki fleiri. Út af því sem hv. síðasti ræðumaður, Kolbrún Halldórsdóttir, sagði hér vildi ég aðeins benda á að fyrir samgn. liggur frv. til laga um breytingu á lögum um veitinga- og gististaði, með síðari breytingum. Þar segir í athugasemdum með frv., með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta var samið í samgrn. í kjölfar starfs viðræðunefndar sem sett var á fót vorið 1999 sem hafði það hlutverk að sporna gegn starfsemi svonefndra ,,erótískra`` veitingastaða. Nefnd þessi var skipuð fulltrúa Reykjavíkurborgar, dómsmrn., félmrn. og samgrn. Niðurstaða nefndarinnar var meðal annars sú að nauðsynlegt væri að breyta lögum um veitinga- og gististaði, nr. 67/1985, á þann veg að flokkum veitingastaða yrði fjölgað. Telur nefndin að með því móti væri sveitarstjórnum veitt úrræði til að geta haft áhrif á hvar slík starfsemi færi fram. Nefndin telur að í núgildandi lagaumhverfi skorti slík úrræði en með flokkun veitingastaða gætu sveitarfélög á grundvelli b-liðar 3. gr. laga nr. 36/1988, um lögreglusamþykktir, kveðið á um opnunar- og lokunartíma nektardansstaða. Jafnframt telur nefndin að sveitarfélög gætu kveðið á um það í skilmálum aðal- eða deiliskipulags hvar heimilt sé að reka slíka staði ...`` Ég geri mér fulla grein fyrir því að vandinn er kannski ekki þarna þó reynt sé að stemma stigu við honum heldur fremur hjá Útlendingaeftirlitinu. En mér þykja það mjög alvarleg orð sem hér féllu úr þessum ræðustól hjá hv. þm. áðan. Hún sagði að mikill möguleiki væri á því, og nærri fullyrti, að hér væru í gangi fölsuð vegabréf. Hvar er þá Útlendingaeftirlitið á vegi statt? Sami hópur og hér talar gegn þessu segir hins vegar að allt of hart eftirlit sé með útlendingum þegar aðrir en nektardansmeyjar koma til landsins. Nokkuð eru þingmenn orðnir sjálfum sér ósamkvæmir.

Herra forseti. Varðandi síðustu orð hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar þá hef ég ekki talað fyrir því að rýmkaðar verði heimildir útlendinga til að koma inn í landið. Ég hef ekki rætt um það. Ég er hins vegar að tala um að í þessu tilfelli þurfi að fylgjast betur með en gert er. Ég tek undir þau orð hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar sem vakti athygli á að í frv. hæstv. samgrh. er einungis talað um að flokkun skemmtistaðanna ljái sveitarfélögunum vopn í hendur til að hafa hönd í bagga með hvar nektardansstaðir séu reknir en ekki hvort. Löggjafinn hefur ekki verið spurður, herra forseti, hvort við viljum hafa nektardansstaði í bænum eða ekki en við eigum að fá að taka afstöðu til hvar þeir séu, til laga sem gefa sveitarstjórnum heimildir til að ákveða hvar þeir eru. Herra forseti. Ég spyr: Ef við viljum að nektarstaðir séu til staðar í Reykjavík, eigum við þá að vera að draga fólk í dilka og ákveða hvar þeir eru heimilaðir? Finnst okkur eðlilegra að þeir séu reknir í úthverfunum, t.d. í Grafarvogi, Breiðholti, suður í Kópavogi eða kannski í Hafnarfirði frekar en í miðbæ Reykjavíkur? Herra forseti. Mér finnst við ekki ræða um það sem málið snýst um þegar við tölum um hvar skemmtistaðirnir séu. Við ættum að tala um hvort okkur finnist eðlilegt að þeir séu yfir höfuð.

Herra forseti. Í þeirri nefnd sem m.a. Reykjavíkurborg tekur þátt í er talað um að nauðsynlegt sé að koma þessu t.d. í skilmála og deiliskipulag. Þetta er mjög sérstætt mál. Ýmis orð féllu í ágætri utandagskrárumræðu fyrir áramótin um vanda þessa fólks sem kemur hingað til landsins. Þar hafði einn ágætur þingmaður orð á því að nærri daglega kæmu grátandi stúlkur sem væru í þessari miður þokkuðu atvinnugrein og bæðu Flugleiðir um flugfarseðla eða annað því um líkt til að komast heim til sín. Aðrir hafa hins vegar sagt okkur að oftar sé það á hinn veginn að þær komi brosandi út undir eyru með fullar hendur fjár í Landsbankann til að skipta íslenskum krónum yfir í gjaldeyri. Málið er að þetta er ekkert grín. Ég geri mér alveg grein fyrir því og öfgarnar eru á báða bóga í þessu máli. Ég tel þó, án þess að ég hafi nokkuð á móti útlendingum, að ef það sem kom fram hjá hv. þm. áðan er satt þá sé eftirlit Útlendingaeftirlitsins ekki nægjanlegt. Ég spyr: Er það eitthvað öðruvísi gagnvart kvenfólki en karlmönnum? Það er ekki langt síðan þingmenn Samfylkingar komu í ræðustól og sögðu að Útlendingaeftirlitið færi offari gegn útlendingum. Nú er talað um að útlendingar komist til landsins með fölsuð vegabréf því ekkert sé fylgst með málinu. Hvar er þessi eftirlitsþáttur eiginlega á vegi staddur þegar svo breitt bil er á milli kvartana yfir því hve hart sé tekið á útlendingum og hins vegar þess að hingað komist dansmeyjar til landsins á fölsuðum vegabréfum?

Herra forseti. Ég get sannarlega sagt að ég deili áhyggjum hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar af eftirlitsþættinum og því hvernig okkur tekst að sinna því eftirliti sem við teljum okkur þó hafa hér þegar útlendingar koma til landsins. Þessar vísbendingar um fölsuðu vegabréfin, herra forseti, eru fleiri en ein og fleiri en tvær. Þær eru harla ágengar. Það eru líka dæmi, herra forseti, um að konur sem koma hingað til landsins til að stunda nektardans þurfi að leita ásjár í Kvennaathvarfinu og fleiri en ein og fleiri en tvær hafa gert það. Herra forseti. Ég fullyrti hér að konur sem koma til landsins að dansa nektardans fengju ekki þær móttökur hjá félagsmálayfirvöldum sem segja þeim hver þeirra réttur sé í þessu landi. Þeim er ekki gerð grein fyrir því að hér sé kvennaathvarf til staðar. Þeim er ekki gerð grein fyrir því hvernig velferðarkerfi okkar virkar og á að vera til staðar fyrir þær eins og aðra þegna þessa samfélags. Enginn gætir hagsmuna stúlknanna, herra forseti, og það er skylda okkar, ef við ætlum að setja lög sem ná yfir þær stúlkur sem hingað koma á þessum forsendum, að gæta að þessum þáttum líka því að hér eigum við að gæta mannréttinda. Við erum aðilar að ótal sáttmálum sem banna mansal, banna þrælasölu og vonda meðferð á fólki. Hér eru of margar vísbendingar, herra forseti, til að hægt sé horfa fram hjá þeim. Ég spyr að lokum, herra forseti: Hvers vegna er þetta atvinnugrein sem einungis erlendar stúlkur eru fengnar til? Hvers vegna er ekki uppi sú staða, þar sem nektardansstöðum hefur fjölgað svona mikið, að íslenskar stúlkur gangi í þessi störf? Svari nú hver hv. þm. með sjálfum sér þeim spurningum, herra forseti.

Virðulegur forseti. Hér hafa verið afar fjörugar umræður um nál. varðandi breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Málið er auðvitað að þessi breyting er til komin vegna þeirra erlendu dansara sem hér eru. Áður féllu þeir ekki undir neina skilgreiningu aðra en að vera listamenn, gátu komið hingað til lands, verið í fjórar vikur og farið svo út aftur. Ég lít á þetta sem hluta af því að fylgjast með þessum dönsurum og veita þeim stuðning. Þær hafa hingað til komið sem listamenn án þess að hafa leyfi og verið þessar fjórar vikur. Núna geta þær komið, þurfa að uppfylla ákveðnar skyldur og fá ákveðin réttindi. Það má þess vegna sjá fyrir sér að þær geti leitað til stéttarfélaga, fengið túlkaþjónustu og annað sem þær gátu ekki áður vegna þess að þær áttu þess hvergi kost. Ég sé ekki betur en þarna sé stuðlað að því að hægt verði að fylgjast með þeim þeim til góðs. Við skulum ekki gleyma því að við erum að tala um yfir 800 dansara á ári sem koma til landsins. Það hefur stundum verið talað um að þetta skiptist í þrjá hópa þ.e. frá Evrópu, af EES-svæðinu og síðan baltnesku löndin. Þróunin hefur orðið sú að þessi hópur er helst frá baltnesku ríkjunum og Rússlandi. Þess vegna er kannski enn mikilvægara að reyna að tryggja rétt þeirra hér vegna þess að í þessum hópi er líka stéttskipting eins og í mörgum öðrum hópum samfélagsins. Einnig er talað um að það sé orðið minna umleikis af fé, þær fái ekki eins mikið greitt núna og áður. Orsök alls þessa má rekja til tveggja hluta. Þessir dansstaðir í miðbænum voru opnaðir og sveitarfélagið Reykjavík hafði ekki nein tæki í höndunum til þess að reyna að stýra því. Þá var brugið á það ráð að stofna vinnuhóp til að skoða hvað hægt væri að gera. Ég kom inn í þingið með umræðu utan dagskrár um verslun með manneskjur eða mannsal, um hvað gerðist á þessum stöðum. Mér finnst réttarstaða þessara kvenna skipta meginmáli. Í nefndinni komu fram tillögur. Í fyrsta lagi að veita sveitarfélögum stýritæki til að stjórna því hvernig miðbæir þeirra líta út og hvernig leyfi þessi staðir eigi að hafa. Það frv. hefur verið til umfjöllunar í samgn. og líka í félmn. Í annan stað var sú breyting sem hér er gerð. Það má vel vera að það sé hægt að ganga lengra en mig langar að vita hvernig. Þetta er ein leiðin, að taka þá sem eru utan Evrópska efnahagssvæðisins og krefja þá um atvinnuleyfi og dvalarleyfi. Við getum líka fremur stutt þær þegar við vitum hverjir eru í landinu og getum fylgst betur með málunum. Það finnst mér skipta máli gagnvart þessum konum. Mér finnst að fólk megi ekki tapa sér í því að við göngum ekki nógu langt og gerum ekki nóg. Þetta eru þau tvö skref sem stíga á núna og ég er þeim afskaplega fylgjandi. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir spurði áðan af hverju íslenskar stúlkur dönsuðu ekki á þessum stöðum. Kannski er það vegna þess að þær gætu komist að einhverju sem hægt væri að grauta í. Það getur verið ein ástæðan. Mér finnst hins vegar spurning hvort við eigum að berjast fyrir því að þær fái þarna vinnu. Ég fæ ekki betur séð en símaklámið sé aðaliðngrein íslenskra kvenna. Það verður mjög fróðlegt að sjá þegar úttekt hefur verið gerð á því vændi sem til er. Þá höfum við kannski eitthvað meira til að sjá hvar þurfi að grípa inn í, hvar við getum verið með forvarnir þannig að það er mjög margt í pípunum. Þetta eru tvær tillögur, þ.e. breyting á atvinnuréttindum útlendinga og svo hins vegar þetta með næturklúbbana þannig að sveitarfélögin hvort sem það er Akureyri, Reykjavík, Hafnarfjörður eða Keflavík geti nýtt þetta sem stýritæki. Ég held að það sé mjög erfitt og við sjáum hvort sveitarfélögin finna einhverjar leiðir í því. Ákveðnir staðir eru komnir til að vera og þá er spurning hvernig við ætlum að hafa eftirlit með þeim. Aðalvandamálið, t.d. í Finnlandi, voru þessir beru barir svokölluðu þar sem þjónar, aðallega konur, voru alltaf berar að ofan. Þeir spruttu upp eins og gorkúlur. Ég held að þeir hafi verið 100 í Helsinki einni. Fólk gat ekki farið og drukkið einn bjór öðruvísi en að vera alltaf með brjóst ofan í glasinu. Þannig má sjá að þetta gengur í eins konar bylgjum. Það má kannski segja sem svo að staðan á Íslandi núna sé eins og staðan var í Danmörku fyrir 30 árum síðan. Þetta er nákvæmlega eins og þegar klámbylgjan reið þar yfir. Ég veit ekki hvort ég hafi gaukað þessari hugmynd að nýjum skemmtanahöldurum í Reykjavík, ég veit það ekki, en þetta var vandamál sem Helsinkiborg tók á sem sveitarfélag. Við eigum auðvitað líka að læra af þeim sem tekist hafa á við þetta. Ég lýsti mig samþykka þessu nál. Ég sá enga ástæðu til þess að hafa fyrirvara við að ekki kæmi fram í 1. gr. að beinlínis væri talað um dansara nektardansstaðanna. Það getur líka vel verið að eitthvað nýtt komi upp þar sem ekki eru bara einhverjir dansarar. Eins og ég sagði í fyrri umræðunni þegar málið var kynnt veit maður ekki hvort þetta endar sem einhverjir þjóðdansar á þessum stöðum. Við getum ekki heldur tryggt það. Ég og við fulltrúar Samfylkingarinnar lýstum okkur sammála þessu nál. Þetta er rétt skref og ég vona svo sannarlega að það gefist vel. Ég veit að við eigum eftir að skoða þessi mál mun nánar í tengslum við önnur frv. sem liggja fyrir í þinginu.

Hæstv. forseti. Það hefur heldur betur færst fjör í leikinn í umræðum um þetta litla frv. Eins og fram kemur í grg. með frv. er það einkum ætlað til að veita félmrh. skýra lagaheimild til að setja reglur sem skilgreini hverjir falli undir undanþágulið b í 14. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga og geti talist listamenn í skilningi laganna. Í mínum málflutningi varðandi þetta mál gagnrýndi ég einkum það að þessir nektardansarar væru látnir falla undir þetta ákvæði. Mér sýnist að þetta litla frv. taki þó á því. Mér finnst að ef það væri sérstaklega tekið fram, að það fjallaði bara um nektardansara, þá væri það þrenging á þessu ákvæði. Það er alla vega minn skilningur. Ég styð þetta eins og það liggur fyrir hér. En það var af öðru tilefni sem mig langaði að koma hér upp. Það var vegna þess að hér fylgir brtt. við 13. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga frá 1994. Samkvæmt tillögu félmrn. er þessari brtt. ætlað að undanþiggja maka íslenskra ríkisborgara skilyrðum laganna um atvinnuleyfi, enda hafi þeir fengið dvalarleyfi hér á landi eða afhent skráningaryfirvöldum norrænt flutningsvottorð. Ég fagna sérstaklega þessari tillögu. Hún hefði mátt koma fram fyrr. Ég hef skýrt frá því á undanförnum mánuðum hversu gríðarlegur vandræðagangur hefur verið í þessum málum. Ég kynntist persónulega fólki sem var að því komið að þurfa að flytja úr landi, það var gift Íslendingum en gat ekki fengið vinnu vegna þess að ferillinn fyrir umsókn um atvinnuleyfi var svo flókinn. Þetta virtist í algerri mótsögn við það sem var í öðrum EES-ríkjum. Hér hefur verið tekið á þessu máli í eitt skipti fyrir öll og ég þakka það sérstaklega. Vonandi siglir svo í kjölfarið alger endurskoðun á lögum um útlendinga frá 1965 sem ég tel mjög ríka þörf á og vona að henni verði hraðað sem mest má.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þær umræður orðið hafa um þetta ágæta nál. félmn. Eins og fram kom í framsögu minni var farið mjög nákvæmlega í þetta mál. Margir voru kallaðir til að ræða umfang málsins og við erum þeirrar skoðunar að með þessu séu stigin þau skref að hægt verði að hamla að einhverju leyti þeirri starfsemi sem menn hafa haft miklar áhyggjur af, þ.e. starfsemi nektardansstaðanna. Ég held að rétt sé að það komi fram einu sinni enn um hvað þessar brtt. fjalla. Þar segir skýrum orðum: ,,Þeir sem koma fram á næturklúbbum falla ekki undir þessa undanþágu.`` Þarna er vísað í undanþáguna sem núna er notuð fyrir nektardansarana til að koma inn í landið. Þetta þýðir að allir þeir sem starfa á stöðum sem flokkast undir næturklúbba þurfa að fá atvinnuleyfi. Einnig getur síðan ráðherra sett reglur sem skilgreina nánar einstök störf sem falla undir undanþágu 14. gr. Þó að einhverjir ætluðu að reyna að fela slíka starfsemi með því að sækja um á þessari undanþágu þá er það í höndum ráðherra að skilgreina hvaða störf falla þarna undir. Ég ætla enn og aftur að þakka hv. félmn. fyrir starfið sem gekk mjög vel og var mjög upplýsandi fyrir alla nefndarmenn. Við teljum að hér sé gengið eins langt og hægt er á þessu stigi en okkur er fullljóst að hér er ekki verið að banna eitt eða neitt. Við teljum það reyndar nokkrum erfiðleikum bundið að banna þessa starfsemi. Við þekkjum auðvitað samfélög þar sem t.d. nekt er bönnuð, við getum vísað til Íran. Við treystum okkur ekki til þess að ganga svo langt því að það er ekki hluti af okkar menningu að hafa slík höft á því hvernig fólk kemur fram. Þetta vildi ég segja hér að lokum, hæstv. forseti. Ég vil að það komi enn og aftur fram að auðvitað er mikill óhugnaður og vandamál sem tengjast mansali og kynlífsþrælkun. Okkur ber að vinna gegn slíku. Þetta frv. er liður í að hægt verði að hafa stjórn á þeim sem koma til landsins og eftirlit með þeim. Hæstv. félmrh. á þakkir skildar fyrir að hafa lagt frv. fram. Félmn. er einhuga um að þau skref sem þarna eru stigin skipti máli.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. sem ekki eigum sæti í nefndinni hljótum að lesa nál. til að reyna að glöggva okkur á því í hverju brtt. felast, á hverju er tekið og hvernig og hvort gengið er nógu langt eða of skammt að okkar mati og bera fram spurningar úr ræðustól. Ég verð að segja að ég get tekið undir það með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að nál. er ekki mjög skýrt. Í nál. hefði t.d. mátt koma fram hvaðan heilbrigðisvottorðið á að koma, hvort það er frá heimalandi viðkomandi sem sækir um atvinnuleyfi eða dvalarleyfi hér, hvort nóg er fyrir atvinnurekanda að sækja um dvalarleyfið, hvort einstaklingur sem kemur til að dansa á nektardansstað þarf að leggja fram heilbrigðisvottorð frá íslenskum heilbrigðisyfirvöldum þegar á staðinn er komið eða hvort nægjanlegt er að senda það á undan frá heimalandi. Ýmis svona vafaatriði koma upp í huga minn við lestur á nál. og þeim brtt. sem hér eru lagðar fram. Ég skildi hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur þannig að hún væri að velta fyrir sér hvort þarna væru stigin þau skref sem dygðu með þessari löggjöf, sem fjallar sannarlega um atvinnuréttindi útlendinga almennt en breytingin er þó eingöngu til að taka á starfsemi nektarstaða. Það sést á nál. Ég vildi heyra frá hv. þm., formanni félmn., um þessi tvö atriði, þ.e. dvalarleyfið og heilbrigðisvottorðið. Er nóg fyrir atvinnurekandann að sækja um dvalarleyfið? Kemur til greina heilbrigðisvottorð frá viðkomandi landi sem er t.d. utan EES-svæðisins? Einnig vildi ég spyrja: Hvaða tillit hefur verið tekið til þeirra reglna sem Evrópuráðið, bæði mannréttindadeildin og jafnréttisdeildin, hafa lagt til hvað þetta varðar?

Hæstv. forseti. Atvinnurekandi þarf að sækja um atvinnuleyfi. Þegar hann sækir um fyrir tímabundið atvinnu- og dvalarleyfi þá gengur það þannig fyrir sig að hann fær umsóknareyðublað, sækir um og sendir til umsagnar hlutaðeigandi stéttarfélags eða landssambands. Stéttarfélagið eða viðkomandi landssamband veitir jákvæða eða neikvæða umsögn um umsókn atvinnurekenda og það er síðan sent til útlendingaeftirlitsins.  Spurt var hvað þyrfti til að fá atvinnuleyfi. Ég fór yfir það í framsöguræðu minni í gær. Útlendingaeftirlitið þarf að veita útlendingi dvalarleyfi, skrifa þarf undir ráðningarsamning til tiltekins tíma eða verkefnis sem tryggi erlendum starfsmanni laun og önnur starfskjör til jafns við heimamenn, samanber starfskjör launafólks og skyldutrygging lífeyrisréttinda, og einnig þarf umsögn stéttarfélags á staðnum í hlutaðeigandi starfsgrein eða viðkomandi landssambandi. Varðandi læknisvottorð þá þarf atvinnurekandi að leggja fram íslenskt læknisvottorð samkvæmt fyrirmælum landlæknisembættisins þegar eftir komu útlendingsins til landsins. Atvinnuleyfishafa er óheimilt að láta útlending hefja störf fyrr en vottorðið hefur verið lagt fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessi svör sem gefa mér alla vega ákveðnar útskýringar umfram það sem er í nál. Við þurfum að ganga þannig frá málinu að ljóst sé hvað menn eru að fara og hvaða reglur gilda. Við höfum ekki alltaf viðkomandi lög við höndina. Ég efast ekki um að farið hafi verið yfir þetta í framsöguræðu hv. þm. en hins vegar komu ekki svör við spurningu minni um hvort tekið er tillit til þeirrar vinnu sem hefur átt sér stað í Evrópuráðinu. Þar er reynt að taka á þessu og samræma þær reglur sem gilda hjá Evrópuþjóðunum og öllum aðildarþjóðum Evrópuráðsins. Ég veit að drög að slíkum reglum voru send til ráðherraráðsins. Það hefur ekki verið gengið frá þeim en voru þær notaðar við mótun þessa frv. og í vinnu nefndarinnar? Mér finnst það skipta máli. Ég held að það sé afar erfitt að vísa til stéttarfélags varðandi þessa sérstöku starfsgrein, nektardans. Ég efast um að þau eigi aðild að því stéttarfélagi sem hv. þm. vísaði til. Það er kannski þörf á því að til verði stéttarfélag og menn setji sér starfslýsingar þannig að ekki eigi sér stað atburðir eins og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir lýsti hér áðan.

Hæstv. forseti. Félmn. fór ekki yfir verðandi samþykktir Evrópuráðsins eða þær reglur sem þar eru í undirbúningi. Hins vegar má vel vera að sú nefnd sem undirbjó frv., nefnd sem var skipuð fulltrúa Reykjavíkurborgar, dómsmrn., félmrn. og samgrn. hafi gert það. Ég reikna með að þessi ráðuneyti hafi haft einhverjar upplýsingar um það sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir nefndi og hafi haft þær til hliðsjónar þegar frv. var undirbúið. Um það hef ég því miður ekki upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá allshn. um frv. til laga um breytingu á lögum um eftirlit með útlendingum. Þetta frv. er eitt af fleiri frv. sem hafa verið til meðferðar hjá nefndinni vegna fyrirhugaðrar þátttöku Íslands í Schengen-samstarfinu. Við meðferð málsins hjá nefndinni kom berlega í ljós að mikil þörf er á heildstæðri löggjöf um málefni útlendinga hér á landi. Það kom m.a. skýrt fram í máli þeirra gesta sem nefndin fékk á sinn fund. Núgildandi lög eru að stofni til frá 1965 en þá voru þau sett til að laga íslenska löggjöf að nýgerðum samningi Norðurlandanna um afnám vegabréfaskyldu. Bent var á að frv. þetta breytti í raun litlu um það lagalega tómarúm sem hér væri til staðar um öll helstu grunnatriði sem varða lagalega stöðu útlendinga, meðferð á málum þeirra, komu og dvöl í landinu og brotthvarf héðan. Schengen-samstarfið gerir ráð fyrir að í hverju aðildarríki fyrir sig sé fyrir hendi heildstæð löggjöf um réttindi og stöðu útlendinga. Nefndin telur afar brýnt að löggjöf á þessu sviði verði endurskoðuð í heild nú þegar, bæði vegna stöðu mála innan lands og stöðu Íslands á alþjóðavettvangi. Því er það sérstakt fagnaðarefni að hæstv. dómsmrh. ætlar að leggja fram frv. á næsta þingi um málefni útlendinga eins og hann hefur þegar boðað hér á hinu háa Alþingi. Á fundi nefndarinnar kom ábending frá flugmálastjóra varðandi 7. gr. 1. mgr. frv. um að líklegt væri að í framtíðinni komi haldlagning lögreglu á farseðlum ekki til með að stöðva farþega. Byggist þessi ábending á þeim breyttu viðskiptaháttum í flugi sem öðrum þáttum viðskiptalífsins. Líklegt er að rafrænir farseðlar taki við af pappírsútgáfu þeirra í náinni framtíð. Má því telja að haldlagning lögreglu á farseðlum samkvæmt 1. mgr. 7. gr. frv. nái til farseðla eða ígildi þeirra. Að mati nefndarinnar er gildistökuákvæði frv. ekki nægilega skýrt. Með því að heimila dómsmrh. að ákveða hvenær lögin öðlist gildi er verið að framselja heimild löggjafans til að ákvarða um gildistöku laga. Um meðferð Schengen-upplýsingakerfisins var svipað gildistökuákvæði. Því var breytt í yfirferð nefndarinnar og hefur það frv. verið staðfest sem lög frá Alþingi. Hér gilda sömu röksemdir og um það gildistökuákvæði. Fram kom að hér er um sérstakt vandamál að ræða því ekki liggur fyrir hvenær Ísland muni hefja þátttöku í Schengen-samstarfinu. Í grg. með frv. var tekið fram að fyrirhugað sé að Norðurlöndin hefji þátttöku haustið 2000. Nú er verið að ræða um að það verði hugsanlega 25. mars árið 2001. Eftir því hvernig undirbúningi miðar gæti þó verið hugsanlegt að fresta þátttökunni. Af þeirri ástæðu er lagt til að ráðherra ákveði hvenær lögin öðlist gildi. Röksemdirnar með þessu eru því ósköp skýrar. Herra forseti. Í máli Páls Hreinssonar sem kom á fund nefndarinnar kom skýrt fram að ákvæðið eins og það er í frv. brýtur ekki í bága við stjórnarskrána ef bætt yrði við að lögin yrðu birt í A-deild stjórnartíðinda. Hins vegar kom einnig fram í máli hans að slíkt valdframsal löggjafans eigi að vera alger undantekning. Það var því mat nefndarinnar að þrátt fyrir að gildistökuákvæði frv. stæðist stjórnarskrá væri ákvæðið óheppilegt. Hér er um að ræða algera undantekningu frá því sem almennt tíðkast sem er ekki í samræmi við þá lagahefð sem skapast hefur hér á landi, að Alþingi ákveði hvenær lög sem það hefur samþykkt öðlist gildi. Vegna almenns réttaröryggis verður að vera skýrt hvenær og hvernig lög taka gildi. Ekki síst þarf að birta þau með lögformlegum hætti svo almenningur geti kynnt sér efni þeirra. Herra forseti. Í ljósi þessa er lagt til að skýrt verði kveðið á um hvenær lögin öðlist gildi. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem gerð er grein fyrir á sérstöku þingskjali.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá allshn. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á nokkrum ákvæðum almennra hegningarlaga. Helstu breytingar eru þær að lagt er til að tekið verði fram í lögunum að við ákvörðun refsingar hafi áhrif hvort sakborningur hefur upplýst um aðild annarra að brotinu. Einnig er lagt til að bætt verði við lögin sérstöku ákvæði um refsinæmi brota sem beinast að vitnum, lagt er til að sektarhámark í hegningarlögum verði afnumið og lagðar eru til breytingar sem veita börnum frekari vernd gegn barnaklámi. Samkvæmt 210. gr. almennra hegningarlaga varðar það refsingu, sektum eða fangelsi allt að sex mánuðum að framleiða, flytja inn í útbreiðsluskyni, selja, útbýta eða dreifa á annan hátt klámritum, klámmyndum eða öðrum slíkum hlutum, eða hafa þá til sýnis. Þá varðar það sömu refsingu að láta af hendi við unglinga, yngri en 18 ára, klámrit, klámmyndir eða aðra sambærilega hluti. Í 4. mgr. 210. gr. hegningarlaga er síðan lögð refsing við því að hafa í vörslu sinni ljósmyndir, kvikmyndir eða aðra sambærilega hluti sem sýna börn í kynferðisathöfnum með dýrum eða nota hluti á klámfenginn hátt. Það er hins vegar ekki lögð sérstök refsing við því í hegningarlögum að búa til, flytja inn, selja, útbýta eða dreifa klámritum, klámmyndum eða öðrum slíkum hlutum sem sýna börn á kynferðislegan hátt eða klámfenginn hátt. Refsingin er sú sama hvort sem börn eru notuð til framleiðslu efnisins eða fullorðnir. 4. mgr. 210. gr. hegningarlaga fjallar því einvörðungu um vörslu barnakláms, en framleiðsla, dreifing og vörslur á slíku efni varða sömu refsingu hvort sem um er að ræða börn eða fullorðna. Í þessu frv. er hins vegar verið að veita barninu enn frekari vernd við því ofbeldi sem framleiðsla og dreifing á barnklámi er. Við meðferð málsins hjá nefndinni kom fram tillaga frá ríkissaksóknara um að gera breytingar á 5. mgr. 57. gr. laganna. Samkvæmt ákvæðinu skal dómari kynna dómfellda rækilega skilyrði skilorðsdóms og afleiðingar skilorðsrofa. Í þeim tilvikum þegar dómfelldi hefur ekki verið viðstaddur uppsögu skilorðsbundins héraðsdóms hefur lögregla birt dóminn. Dómari hefur ekki heimild til að fela öðrum að kynna dómfellda skilyrði skilorðsdóms og afleiðingar skilorðsrofa. Að mati nefndarinnar er rétt að leggja fram breytingu sem heimili dómara að fela lögreglu að kynna dómfellda skilorð dóms og afleiðingar skilorðsrofa hafi hann ekki verið viðstaddur dómsuppsögu. Dómari ætti um leið að láta lögreglu í té leiðbeiningar um hvernig kynna beri skilorð og afleiðingar skilorðsrofa. Nefndin leggur einnig til lagfæringar á 5. gr. Lagt er til að vísun til 225. gr. laganna um nauðung falli brott. Fjallað er um nauðung í fleiri ákvæðum almennra hegningarlaga og telur nefndin ekki rétt að ákvæðið takmarkist við nauðung skv. 225. gr. Þá er í frumvarpinu lagt til að heimilt verði að beita sektum ef brot er smávægilegt eða sérstakar málsbætur eru fyrir hendi. Brot sem beinast að vitnum geta tæplega talist smávægileg og því er lagt til að sektarheimild verði bundin við málsbætur. Herra forseti. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta umhvn. um till. til þál. um notkun íslenskra veðurhugtaka hjá Veðurstofu Íslands. Nefndinni bárust umsagnir frá 21 aðila og 17 af þeim mæltu með rökstuðningi og jákvæðri afgreiðslu þessa máls. Einn var á móti, þrír voru hlutlausir þannig að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra umsagnaraðila sem tóku afstöðu voru meðfylgjandi því að þessi tillaga yrði samþykkt. Eins og segir í nál. er markmiðið með tillögunni að hvetja til þess að viðhalda íslensku veðurhugtökunum sem hafa unnið sér sess í málvitund þjóðarinnar samhliða því að alþjóðlegt einingakerfi sé notað til að lýsa veðurhæð. Þannig sé lögð áhersla á að viðhalda fjölbreytileika íslenskrar tungu samhliða notkun alþjóðlegra skilgreininga. Að mati meiri hluta nefndarinnar væri miður ef íslensk veðurheiti glötuðust úr málinu og telur hann mikilvægt að Veðurstofa Íslands viðhaldi þeim. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, voru 17 aðilar af 21 sem lögðu til að þessi tillaga yrði samþykkt í þinginu með þeim rökstuðningi sem flutningsmenn hennar höfðu áður lagt fram. Ég ætla að leyfa mér að lesa úr umsögnum nokkurra aðila sem sendu inn álit og vil vitna hér til að byrja með í álit frá Ríkisútvarpinu sem var nokkuð ítarlegt og vil ég grípa niður í það, með leyfi forseta. Þar segir: ,,Leitað var álits fréttamanna á nýja kerfinu. Eins og vænta mátti sakna þeir mjög gömlu veðurhugtakanna; þeim finnst textinn nú miklu einhæfari og bragðdaufari en áður. Einn fréttamaður tók sem dæmi að fyrir kemur að vindhraði og lofthiti sé sama eða mjög svipuð tala nokkra daga í röð, það sé leiðigjarnt til lengdar í lestri og geti jafnvel valdið misskilningi. Einnig benda fréttamenn á að ,,metrar á sekúndu`` er lengra í lestri en vindstig eða veðurhugtökin gömlu og beygingin er flóknari. Veðurspá er lesin í lok frétta, oft í tímahraki. Þá er gott að geta stytt textann í snatri, jafnvel um leið og lesið er. Miklu meiri hætta er á villum við þær aðstæður nú en áður. Þá er greinilegt að starfsmenn Veðurstofunnar þurfa flestir lengri tíma til að lesa veðurfréttir nú en í gamla kerfinu. Það getur verið bagalegt, einkum í morgunútvarpi. Nokkur dæmi eru þess að morgunbæn hafi fallið niður af þessum sökum. Niðurstaðan er því þessi: Rétt er að mælast til þess við forsvarsmenn Veðurstofu Íslands að gamla veðurhugtakakerfið verði notað samhliða nýja kerfinu með metrum á sekúndu. Rétt eins og landsmenn þurfa að venjast m/sek í stað vindstiga áður ættu veðurstofumenn að geta vanist því að nota veðurhugtökin og metra á sekúndu saman og sleppa metrunum stundum til hagræðis. Í grófum dráttum yrði þetta svona, veðurfræðingar gæti kveðið nánara á um þá tölu sem hæfir hverju hugtaki:`` --- og svo segir, herra forseti: ,,<5 m/sek = logn, andvari, kul og gola 5--10 m/sek = stinningsgola, kaldi 10--20 m/sek = stinningskaldi, allhvass vindur, hvassviðri 20--30 m/sek = stormur, rok >30 m/sek = ofsaveður fárviðri.`` Undir þetta ritar Helga Jónsdóttir, málfarsráðunautur Ríkisútvarpsins. Í áliti sem sent er frá Menntaskólanum á Akureyri, sem mig langar til að vitna í segir svo, með leyfi forseta: ,,Notkun gamalla, íslenskra orða um veðurfar í veðurfréttum Veðurstofu Íslands stuðlar tvímælalaust að því að varðveita sérkenni og blæbrigði íslenskrar tungu. Tel ég þessa þingsályktunartillögu því bæði gagnlega og virðingarverða, ekki síst í ljósi þess að breytingar á íslenskri málnotkun hafa orðið miklar undanfarin ár, en miklar breytingar á málnotkun geta leitt til breytinga á málkerfi tungumáls, eins og dæmin sanna ... Það er því mikils virði að löggjafinn lætur sig þetta mál varða.`` --- Segir í lok þessa álits. Herra forseti. Háskóli Íslands sendi frá sér umsögn sem Haraldur Ólafsson veðurfræðingur undirritar og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ég undirritaður hef kynnt mér þingsályktunartillögu um notkun íslenskra veðurhugtaka hjá Veðurstofu Íslands og tek henni fagnandi. Tel ég að tillagan eigi við góð rök að styðjast, sem og öll helstu atriði sem fram koma í greinargerðinni sem henni fylgir. Enginn vafi er á að hugmyndir þær sem fram koma í tillögunni eiga verulegan hljómgrunn meðal almennings. Vil ég í því sambandi upplýsa að fyrir nokkru fór fram skoðanakönnun á fundi í siglingaklúbbi í Reykjavík þar sem fram kom að yfirgnæfandi meiri hluti fundarmanna óskaði þess að veðurheiti yrðu notuð fyrir vind í veðurspám.`` Síðan er hér umsögn, herra forseti, sem barst frá háskólanum einnig og þar segir í lok umsagnarinnar, með leyfi forseta: ,,Undirritaður tekur heils hugar undir tillöguna. Þarflaust er að nota erlend hugtök einvörðungu þegar til eru góð og gild íslensk hugtök sem hafa áunnið sér hefð. Í málfarslegum efnum sem flestum öðrum er jafnan skynsamlegast að leita meðalhófsins vandrataða og því skal sérstaklega tekið undir 2. málsl. 3. mgr. í greinargerðinni: Lögð er áhersla á að viðhalda fjölbreytileika íslenskrar tungu jafnframt notkun alþjóðlegra skilgreininga.`` Að lokum, herra forseti, vildi ég aðeins vitna í umsögn sem kemur frá Íslenskri málefnd, formanni hennar, Kristjáni Árnasyni. Í henni segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það verður að teljast góðra gjalda vert að Alþingi mæli með því að notuð séu hefðbundin íslensk orð um vindhraða, og þá ekki síst í veðurfregnum sem birtast almenningi. Líklegt er að þau veðurorð sem þar eru notuð verði almenningi töm og að breytingar á málnotkun í veðurfregnum geti haft áhrif á almennt málfar.`` Í lok álits frá Íslenskri málnefnd segir svo: ,,Því ber að fagna þessari tillögu, enda verði það látið Veðurstofunni eftir að ákveða hvernig henni verður framfylgt í einstökum atriðum, t.d. um það hversu mörg íslensk heiti verða notuð í veðurlýsingum og veðurspám.`` Eins og komið hefur fram barst fjöldi annarra umsagna, mjög jákvæðra og taldi ég nauðsynlegt að hér kæmi einnig fram hvernig þær hljóða. Í nál. minni hlutans er nánast einvörðungu getið um álit Veðurstofu Íslands eða öðrum sem mælt hafa gegn þessari tillögu. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að kalla fram þau viðbrögð sem fram hafa komið hjá þeim sem jákvæðir eru í þessu máli. Það er ástæðan fyrir því að ég les upp úr þeim umsögnum sem komið hafa svo að hv. þingmenn og aðrir sem hlusta á þessa umræðu geti gert sér grein fyrir því hvernig umræðan úti í þjóðfélaginu hefur verið í þessu máli. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að taka til skoðunar álit sem kom frá Veðurstofunni. Þar er á margan hátt reynt að gera tortryggilega þessa tilraun alþingismanna til að vernda íslensk veðurhugtök. Það er gert með fullyrðingum sem mér finnst ekki eiga við rök að styðjast séu þær umsagnir bornar undir umbjóðendur þeirra. Ég geri ekki ráð fyri að hægt sé að efast neitt um það. Í nál. minni hluta umhvn. er vitnað í umsögn frá Veðurstofunni og veðurstofustjóra og í d-lið segir, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti þjóðarinnar þekkir ekki veðurfræðilega merkingu þessara vindstyrksheita. Í nýlegri könnun vissi um 80% aðspurðra ekki eða svaraði rangt spurningu um veðurfræðilega merkingu orðsins stinningskaldi.`` Það er náttúrlega merkilegt að það eigi að vera rök fyrir því að hætta notkun á gömlum íslenskum orðum um vindstyrk að 80% þjóðarinnar þekki ekki orðið stinningskaldi. Það hefði alveg eins verið hægt, herra forseti, að spyrja þjóðina að því hvað 10 m/sek. eða 10--15 m/sek. þýddu. Ég er nokkurn veginn viss um að yfir 90% þjóðarinnar hefðu ekki getað svarað þeirri spurningu. Mér finnst því mjög einkennilegt að Veðurstofan skuli gera slíka könnun sérstaklega. Hún er einungis til þess fallin að sá tortryggni í garð þeirra sem reyna með rökum að viðhalda íslensku máli eins og við höfum lagt til. Í umsögn veðurstofustjóra segir líka, herra forseti: ,,Sjómenn vilja nota töluleg heiti yfir vindstyrk fremur en vindheiti og var notkun vindheita hætt í sjóveðurspám fyrir fimm árum.`` Ég vil bara benda á, herra forseti, að í umsögnum frá sjómönnum kemur einmitt fram hið gagnstæða. Þeir vilja að gömlu hugtökin verði notuð áfram. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að lesa upp þá aðila sem sendu sérstaklega inn umsögn og tengjast sjónum. Þar eru LÍÚ, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Sjómannasamtök Íslands. Þessir þrír aðilar sem við getum sagt að tengist beint sjónum senda allir inn umsögn sem styður fremur að halda eigi gömlu orðunum um lýsingu á veðri. Þessi fullyrðing veðurstofustjóra stangast því algerlega á við það sem heildarsamtök sömu aðila biðja um. Ég furða mig því mjög á þessari fullyrðingu. Síðan segir hér, herra forseti, í g-lið þskj. 969 þar sem vitnað er til umsagnar Veðurstofu Íslands: ,,Vindheitin ná ekki yfir vindhviður sem geta haft mun meiri vindhraða en meðalvindur á tímaeiningu og nauðsynlegt er að geta notað mælanlega hraðaeiningu í lýsingu á þeim.`` Í tillögu okkar, herra forseti, er alls ekki verið að banna eitt eða neitt. Þar er alls ekki mælt gegn því að metrar á sekúndu séu notaðir. Þegar það er nauðsynlegt er náttúrlega bara eðlilegt að nota metra á sekúndu, enda ítreka ég að meining okkar flutningsmanna hefur aldrei verið að hamla gegn þróun eða öryggi að þessu leyti, ef talið er öruggara að nota þetta í einstaka tilvikum. Ég segi því, herra forseti, að þessi athugasemd er á misskilningi byggð eða óþörf. Svo segir hér, herra forseti, í i-lið nefndarálitsins þar sem vitnað er til Veðurstofu, með leyfi forseta: ,,Notkun m/sek. er nákvæmari en veðurhugtökin og samræmist mælikerfi nágrannaþjóðanna.`` Þetta er dálítið furðulegt því þegar maður lítur á k-liðinn. Þá er allt í einu orðið óhentugra að nota veðurhugtökin íslensku vegna þess að þau séu orðin svo mörg. Í k-lið segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Óhentugt getur verið að nota veðurhugtök jafnhliða m/sek. þegar spá um vind er á ákveðnu vindbili. Til dæmis ná fjögur veðurhugtök yfir vindstyrk á bilinu 5--10 m/sek., ...`` Þá er allt í einu orðið óhagstæðrara að nota gömlu heitin vegna þess að þau eru farin að lýsa þessu nákvæmar en 5--10 m/sek. Mér finnst þetta því rekast hvert á annars horn og töluvert mikill útúrsnúningur af hálfu veðurstofustjóra að fara út í svona málflutning. Þar fyrir utan er talað um að fjögur veðurhugtök nái yfir þetta á bilinu 5--10 m/sek. en fjórða veðurhugtakið nær frá 9,9--12,4 m/sek. sem mér finnst svona í meira lagi vafasamt rökfræðilega séð. Mér finnst, herra forseti, þessi málflutningur afskaplega mótsagnakenndur og í sjálfu sér er ekki við hæfi af hálfu embættismanns að viðhafa slíkt því að þessi tillaga hefur ekki beinst gegn þessari stofnun á neinn hátt. Það hefur einnig komið fram, herra forseti, að sumum finnst ekki eðlileg stjórnsýsla að Alþingi skipti sér af því hvernig stofnanir í eigu ríkisins hagi sínum málum. Íslenskt mál er náttúrlega eitt af því sérstaka sem við eigum og gerir okkur að þjóð. Það skiptir því afskaplega miklu máli, herra forseti, hvernig málvenja okkar þróast. Það kemur okkur öllum við, öllum Íslendingum, og þá að sjálfsögðu Alþingi Íslendinga. Þess vegna, og náttúrlega fyrst og fremst þess vegna, komum við með þetta mál hér inn vegna þess að fram að þessu hefur Alþingi Íslendinga verið í fararbroddi, þ.e. alþingismenn, við að fegra og viðhalda íslensku máli með ýmsum hætti eins og menn þekkja. Mér finnst reyndar merkilegt að sjá það í nefndaráliti minni hlutans að hv. þingmenn sem það undirrita agnúast út í tillögu okkar með þessum rökum, minnugur þess að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vildi að Alþingi skipti sér af því hvernig Ríkisútvarpið hagaði afsökunarbeiðni til fréttamanns sem fengið hafði ákúrur frá útvarpsstjóra, ef ég man rétt, fyrir nokkrum mánuðum síðan. Þá var slíkt, samkvæmt röksemdafærslu hv. þm., talið mjög eðlilegt. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara lengra út í þessa sálma. Mér sjálfum finnst þetta afskaplega eðlileg málsmeðferð og málefnaleg sem meiri hlutinn hefur lagt til. Ég ætla í lokin að leyfa mér að lesa upp alla þá sem sendu inn jákvæða umsögn um þetta mál. Þeir eru: Landssamband ísl. útvegsmanna; Bændasamtökin; Farmanna- og fiskimannasamband Íslands; Sjómannasamtök Íslands; Siglingastofnun; Skólastjórafélag Íslands; Háskóli Íslands; Landsvirkjun; Íslensk málnefnd; Ríkisútvarpið; Vegagerðin; Páll Bergþórsson, reyndar með þeim breytingum að hann vildi að vindstigin sjálf yrðu tekin inn í staðinn fyrir metra á sekúndu; Veðurklúbbur Dalbæjar, frægur klúbbur sem hefur mikið vit á veðurfræði; Gísli Jónsson, fyrrverandi menntaskólakennari við Menntaskólann á Akureyri; Menntaskólinn á Akureyri; Haraldur Ólafsson, veðurfræðingur Háskóla Íslands, og Landssamband smábátaeigenda. Þetta eru 17 aðilar. Veðurstofa Íslands var á móti og Háskólinn á Akureyri og Orðabók Háskólans voru svona frekar á móti en með. Íslenskir veðurfræðingar töldu sig ekki geta tekið sameiginlega afstöðu um þetta mál. Þannig skiptist þetta. Ég þarf ekki að segja meira um þetta mál annað en að meiri hluti nefndarinnar, þ.e. sem sá sem hér stendur ásamt hv. þm. Katrínu Fjeldsted, Þórunni Sveinbjarnardóttur, Katrínu Andrésdóttur, Vigdísi Hauksdóttur og Gunnari Birgissyni, leggur til að tillagan verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti umhvn. um till. til þál. um notkun íslenskra veðurhugtaka hjá Veðurstofu Íslands. Að minnihlutaálitinu standa auk mín hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og Ísólfur Gylfi Pálmason. Þáltill. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að beina því til umhverfisráðherra að fela Veðurstofu Íslands að nota íslensku hugtökin logn, hægur vindur, andvari, kul, gola, stinningsgola, kaldi, stinningskaldi, allhvass vindur, hvassviðri, stormur, rok, ofsaveður og fárviðri eins og við á í veðurlýsingum og veðurspám í ljósvaka- og prentmiðlum samhliða metrum á sekúndu þegar lýst er veðurhæð.`` Í sjálfu sér er ekki mikið um þessa þáltill. að segja. Þetta er í rauninni ekki mjög stórt mál og ekki ástæða til þess að hafa mörg orð um það. Hins vegar koma þarna fram ákveðin prinsippatriði sem kannski er vert að skoða. Flutningsmenn þessarar þáltill., sem margir eru félagar mínir í Sjálfstfl., fara fram með hana undir merkjum málverndar sem sannarlega er gott málefni og verðugt baráttumál. Við í minni hluta umhvn. teljum að leggja beri þunga áherslu á mikilvægi málverndar og málræktar. Hins vegar vill minni hlutinn árétta að vandséð sé hvernig flokka megi það sem hlutverk Veðurstofu Íslands að stunda þá málvernd sem þáltill. virðist leggja henni á herðar. Fjölmargir umsagnaraðilar hafa mælt með samþykkt þessarar þáltill. en þrír umsagnaraðilar skáru sig sérstaklega úr, þ.e. umsagnir Veðurstofu Íslands, Háskólans á Akureyri og Orðabókar Háskólans og er sérstaklega vísað til umsagna þeirra í nefndaráliti minni hlutans. Mig langar að rökstyðja skoðun minni hlutans í þessu máli. Í fyrsta lagi teljum við það ekki eðlilega stjórnsýsla að Alþingi beini því til umhvrh. að beina til faglegrar undirstofnunar umhvrn. að breyta ákvörðun sem byggir á faglegum rökum. Minni hluti nefndarinnar telur að Veðurstofa Íslands hafi fært fullgild fagleg rök fyrir ákvörðun sinni um að nota mælanlegan skala til að lýsa vindstyrk í stað veðurhugtaka. Ýmis rök eru á móti því að taka aftur upp íslensk veðurhugtök í lestri veðurfregna. Í fyrsta lagi vildi ég nefna skilning á merkingu hugtakanna. Í umsögn Veðurstofu Íslands segir að þeir hafi gert athugun í þessa veru þar sem fram komi að þekking almennings á tengingu veðurhugtakanna við tölulegan mælikvarða, þ.e. vindstig við metra á sekúndu, er takmarkaður. Í umsögninni segir að um 80% af tæplega 800 manna úrtaki í könnun Gallup nýlega vissi ekki eða svaraði rangt spurningunni um veðurfræðilega merkingu orðsins stinningskaldi. Jafnframt segir að Veðurstofan hafi fyrir fimm árum hætt að nota vindheitin í sjóveðurspám vegna óska frá sjómönnum sjálfum sem vildu fremur tölur en heiti. Einnig má nefna þau rök að þessi hugtök hafa mismunandi merkingu milli landshluta og jafnvel á milli tíma. Ég vil t.d. segja fyrir sjálfa mig, sem er Vestlendingur og Sunnlendingur, að í mínum huga er stormur meira en rok. En á skala Veðurstofunnar er þessu öfugt farið. Þar er rok meira en stormur. Ég veit ekki hvort þessi skilningur minn er sérstaklega vestlenskur eða sunnlenskur. Hann er alla vega annar en Veðurstofan gefur út á sínum skala. Einnig eru ýmis önnur veðurhugtök notuð í daglegu máli, jafnvel með mismunandi merkingu, án þess að vera notuð í formlegum veðurheitaskala Veðurstofunnar. Þar má nefna gjólu, strekking og blástur. Það hafa líka verið færð rök fyrir því að tungumálið þróist en það að Veðurstofan taki upp veðurhugtök í veðurlýsingum á ný eða veðurspám breyti engu þar um. Í öðru lagi hefur verið nefnt óhagræði við notkun veðurheita í veðurlýsingum. Nefna má að þegar Veðurstofan spáir vindi á bilinu 5--10 m/sek., sem er mjög oft, þá ná fjögur veðurhugtök yfir þetta vindbil. Það er gola sem er 3,40--5,2 m/sek.; kaldi, 5,3--7,4 m/sek.; stinningsgola, 7,5--9,8 m/sek. og stinningskaldi, 9,9--12,4 m/sek. sem, þrátt fyrir það sem hv. þm. Kristján Pálsson sagði hér áðan, er þó á bilinu 5--10 m/sek. Þetta er óþjált og óhentugt og það er ruglingslegt að nota m/sek. og hin íslensku veðurhugtök samhliða í veðurlýsingu. Auk þess hefur það litla merkingu fyrir þá sem eru að hlusta. Það má líka nefna það að notkun m/sek. er nákvæmara en veðurhugtökin. Það samræmist mælikerfi nágrannaþjóðanna þannig að þetta er tungumál sem skilst á milli landa. Önnur rök eru að veðurhugtakaskalinn nær upp í 29 m/sek. og yfir, þ.e. hugtakið fárviðri sem ég var ekki alveg viss um hvort væri fárviðri eða ofsaveður er misvísandi í plöggum Veðurstofunnar. Þetta hugtak, fárviðri, lýsir öllum vindi yfir 29 m/sek. en vindur og ekki síst vindhviður geta farið langt þar yfir. T.d. náði veðurhamur á Austurlandi fyrr í vetur milli 50--60 m/sek. sem er helmingi meira en minnsti vindur sem hugtakið fárviðri nær yfir. Það mundi þannig alls ekki ná því að vara fólk við þegar hugtakið fárviðri eða ofsaveður er notað yfir vind yfir 30 m/sek. Ég verð að segja að aðeins framan af vetri, eftir að þetta nýja kerfi hjá Veðurstofunni var innleitt, var ég sjálf svolítið rugluð í hvernig túlka ætti veðurspána. En þegar ég náði þessum 50--60 m/sek. á Austurlandi, þegar þökin flugu af, þá náði ég skalanum. Ég hugsa að ég sé ekki ein um að hafa tileinkað mér þennan skala, sem sagt metra á sekúndu í veðurfregnum. Auk þessa hefur verið talað um að það að tvítaka vindstyrk eða vindhraða lengi veðurfréttirnar og það þykir ekki eftirsóknarvert. Það kemur fram bæði í umsögn Veðurstofunnar og einnig Ríkisútvarpsins. Miðlunartillagan í þessu öllu saman, og ég tel að Veðurstofan hafi staðið fyrir henni, er að Veðurstofan notar yfirleitt ákveðin hugtök til áhersluauka í veðurfregnum, sérstaklega þegar verið er að spá miklum vindi, t.d. þegar hann fer yfir 30 m/sek. Þá eru til áhersluauka notuð orð eins og fárviðri eða ofsaveður. Ég átta mig á að þessi umræða, herra forseti, er kannski ekki það brýnasta í þinginu en það væri samt ágætt að fá smáþögn. Í þriðja lagi eru rökin á móti því að taka upp veðurhugtökin á ný þau sem snúa að málverndinni. Það er meginhlutverk Veðurstofunnar að spá fyrir um veður. Það er ekki sérstakt hlutverk hennar að standa fyrir málvernd. Veðurfarshugtökum eins og öðrum hugtökum sem lýsa veðurfari, t.d. hitastigi, er haldið á lofti með annarri notkun. Ég hef m.a. tekið fram í nefndinni að hægt er að nota þessi hugtök t.d. sem nöfn á hesta. Þeim er líka haldið á lofti með mannanöfnum. Þar get ég tekið sérstaklega fram mannanöfnin Svali og Blær og hestanöfnin Gola, Kaldi, Stormur, Gaddur, Nístingur og Þeyr en þetta eru hitaheiti sem upplögð eru sem nöfn á hesta til að viðhalda þessum hugtökum í daglegu tali. Sams konar breyting hefur átt sér stað þegar breytt var úr gömlu mælieiningunum, t.d. tommu, þumlungi og öðrum hugtökum í metra. Einnig hefur sams konar breyting átt sér stað í gömlu hitastigslýsingunum en þar er skalinn frá 25 gráðu frosti til yfir 25 gráðu hita eftirfarandi: Fimbulkuldi er undir 25 gráðum, gaddur, hörkufrost, nístingur, stinningskaldi, kuldi, svali, milt, hlýtt, mjög hlýtt, þeyr og svækja, sem er lýsing á yfir 25 gráðu hita. Þegar hiti fer yfir 25 gráður ætti Veðurstofan samkvæmt sömu formúlu að tala um að það sé svækja úti. Varla viljum við taka þessi heiti inn sem lýsingu á hitastigi í veðurlýsingum. Í umsögn Orðabókar Háskólans segir eftirfarandi varðandi málverndina, með leyfi forseta: ,,Orðabók Háskólans er annt um hvert orð tungunnar og reynir að gæta þess að ekkert þeirra lendi í glatkistunni. Við verðum þó að horfast í augu við að mörg orð, sem tengjast verkháttum, sem eru á undanhaldi í búskap og sjávarútvegi, munu hverfa úr daglegum orðaforða og aðeins lifa á bókum hvernig sem reynt verður að sporna á móti. Þannig hafa orð öldum saman fallið í gleymsku þegar viðmiðið breytist. Tungan hefur þó ekki orðið orðfærri og ný orð verða sífellt til í stað þeirra sem hverfa. Þau af umræddum veðurorðum, sem raunverulega eru hluti daglegs orðaforða, munu halda velli og lifa áfram í málinu. Hin verða að láta í minni pokann fyrir öðrum sömu merkingar. Þetta sýnir saga orðanna á liðnum öldum.`` Jafnframt vil ég vísa í umsögn Háskólans á Akureyri, en þar koma fram svipuð sjónarmið og vil ég vísa í það, með leyfi forseta: ,,Það er mitt álit að það sé tímaskekkja að fela Veðurstofunni það verkefni að gæta varðveislu íslenskra orða sem væntanlega eru dauðadæmd hvort eð er. Ef orðin lifa ekki með þjóðinni í lífsbaráttunni á nýjum og breyttum tímum þá verður þeim ekki haldið á lífi með því að skylda stofnanir til að þylja þau í fjölmiðlum í tíma og ótíma. Þá verða þau með tímanum stofnanamál sem enginn skilur hvort eð er. Nær væri fyrir flutningsmenn að hafa áhyggjur af talnalæsi Íslendinga og beita sér fyrir því að fólk fengi meiri og betri þekkingu í meðferð talna þar sem lífsmáti þjóðarinnar í framtíðinni byggist í æ ríkara mæli á því að geta metið upplýsingar á tölulegu formi, t.d. vindhraða í m/sek.`` Niðurstaða minni hluta umhvn. er því sú að við mælum með að þáltill. verði felld. Fleiri orð vil ég ekki hafa um þetta. Ég sagði áðan að mér fyndist þetta ekki neitt stórmál sem Alþingi ætti að velta mikið fyrir sér. Þetta er smekksatriði að vissu leyti og ég geri ráð fyrir að hv. þm. taki ákvarðanir í samræmi við eigin smekk.

Herra forseti. Það er vissulega rétt að hér er ekki um stórmál að ræða en málvernd er einmitt eitt af þeim málum þar sem segja má að margt smátt geri eitt stórt. Ef menn gefa eftir þá geta verri hlutir gerst í kjölfarið. Það sem vakti athygli mína í málflutningi hv. síðasta ræðumanns var þegar hún fullyrti að það væri ekki hlutverk Veðurstofu að stunda málrækt. Þannig skynja ég ekki málræktarvandamál. Það er þvert á móti hlutverk allra að stunda málrækt, einstaklinga jafnt sem stofnana. Málrækt verður ekki stunduð nema allir finni til ábyrgðar sinnar í þessum efnum. Veðurstofa Íslands er þar síst af öllu undanskilin. Málrækt er ekki viðfangsefni sérstakrar nefndar eða stofnana sem til þess eru settar. Allir þurfa að stunda málrækt og með því einu er hægt að tryggja að tungumálið þróist eftir þeim leiðum sem við teljum æskilegar. Hér var sagt að almenningur skildi ekki gömlu heitin en það eru mörg hugtök í þessu samfélagi sem almenningur skilur ekki til fulls. Er almenningur t.d. meðvitaður um hvað ýmiss konar lögfræðihugtök merkja? Eigum við að segja sem svo að hægt sé að fórna þeim vegna þess að almenningur skilji þau ekki? Þetta er skrýtinn röksemdaflutningur og ég verð að segja eins og er, að ég er ekki viss um að almenningur skilji heldur hvað er á bak við metra sem slíkan. En þeir sem málið varðar setja sig inn í það og skilja það. Sjómennirnir skilja þetta, hafa alltaf skilið það og bændurnir skilja gamla veðurmálið líka. Það er ekki góður siður að fórna gömlum og gildum hugtökum þegar ekki er nauðsynlegt að fórna þeim. Þetta tilfelli er gott dæmi um að ekkert knýr á um að hugtökum sé fórnað. Þetta er þess vegna menningarlegt slys í litlum mæli en margt smátt gerir eitt stórt.

Herra forseti. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich kom að ýmsum þáttum í ræðu minni. Ég sagði að það væri ekki sérstakt hlutverk Veðurstofunnar fremur en annarra að stunda málrækt eða málvernd. Ef ég má orða það öðruvísi þá er það hlutverk okkar allra að stunda málvernd en í þessu tilviki er verið að taka upp orð sem lifa með okkur öllum og er haldið á lofti í daglegu máli en þó í mismunandi merkingum eins og ég sagði hér áðan. Merking orðanna er t.d. mismunandi á milli landshluta. Það er hins vegar hlutverk okkar allra að stunda málvernd en ég sé ekki rök fyrir því að Alþingi þurfi sérstaklega að skipta sér af því að Veðurstofa Íslands breyti ákvörðun sem byggð er á faglegum rökum í þessu máli. Hún mun hér eftir sem hingað til nota þessi orð á viðeigandi máta til áhersluauka og þannig halda þessum hugtökum á lofti fyrir almenning í landinu.

Herra forseti. Afskipti Alþingis af þessu litla máli eru táknræn. Þau eru táknræn um vilja til málverndar. Það ber að skilja þessi afskipti víðum skilningi. Það ber að skilja þau þannig að það sem hefur verið að gerast í sambandi við veðurmál og innan Veðurstofunnar í þessu tilliti sé óheppilegt. Það má skilja það þeim víða skilningi að aðrar stofnanir sem um slík mál fjalla eigi þá að taka sér slíka viljayfirlýsingu til fordæmis og gæta þess að slíkt hendi þær ekki heldur að ástæðulausu. Það er undirstaðan í málflutningi mínum og veldur því að ég mun styðja þetta mál. Ég tel að það hafi verið fullkomlega ástæðulaust og engin rök hafi verið fyrir að gera þessa breytingu.

Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. Ég held að við séum öll sammála því að málvernd sé af hinu góða og við stundum hana öll með því að flytja gott mál, bæði hér á þingi og annars staðar. En ég tel að það að Veðurstofan taki upp þessi heiti og þennan skala að nýju, skala sem kannski ekki margir hafa tileinkað sér og er jafnvel á skjön við málvitund margra, breyti ekki neinu þar um. Ég mun ekki hafa mörg fleiri orð um þetta mál ef ég kemst hjá því.

Herra forseti. Það er mjög dapurlegt að frsm. minni hluta nefndarinnar skuli ekki geta talað um þetta mál eins og það liggur fyrir. Málið liggur þannig fyrir að Veðurstofan tók ákvörðun um að fara að mæla vindstig í metrum í staðinn fyrir vindstigum. Það er sérstök ákvörðun og hér er ekki við henni amast. Það eina sem við segjum er að við skiljum ekki af hverju nauðsynlegt var að hætta að nota íslensk falleg orð í veðurlýsingum eins og áður, orð sem þjóðin þekkir. Það er auðvitað alveg út í hött þegar verið er að halda því fram að Íslendingar eigi erfiðara með að skilja orð eins og andvari, kul, stormur en fimm metrar á sekúndu eða 25 metrar á sekúndu. Þetta er bara bull, hreint bull. Mér finnst sorglegt að á Alþingi skuli koma upp deila um það hvort við eigum að reyna að halda litbrigðum tungunnar. Þegar embættismenn gefast upp á því að lýsa áfram veðurfari með þjóðlegum hætti, með sama hætti og maður hefur alist upp við, þá skuli vera talsmenn þess á Alþingi, við Orðabókina og víðar sem eru guðslifandi fegnir yfir því að ekki skuli heyrast lengur í útvarpinu logn eða kul, andvari. Og við erum taldir einhverjir þrætubókarmenn út af því að við viljum hafa svona orð áfram. Það er undarleg kennd, verð ég að segja. Ég get alls ekki skilið af hverju verið er að blanda inn í þetta vindstigunum gömlu. Það var enginn að tala um nein vindstig, ekki nokkur maður. Hér er ekki minnst einu einasta orði á þau. Að vísu þekkja margir betur til vindstiga en metra á sekúndu. Mér er sagt að praktískt sé að deila með tveim í vindstigin eða margfalda með tveim eftir því hvor viðmiðunin er. Það er svo allt annað mál. Ég held að ég biðji minni hlutann að reyna að flytja mál sitt í samræmi við það mál sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Mig rekur ekki minni til þess að ég hafi nefnt vindstig sérstaklega í þessu samhengi í málflutningi mínum áðan. En það sem skiptir máli í þessu sambandi er að íslenskt mál sé lifandi mál og endurspegli þann veruleika sem við stöndum frammi fyrir á hverjum tíma. Ég mundi t.d. ekki mæla með því að tekinn væri upp þumlungur aftur en þumlungur var mælieining hins eldri tíma og ég veit hvað þumlungur þýðir. Ég veit og ég held að þjóðin viti hvað gola þýðir og andvari. En margir hafa kosið að nota þessi fallegu hugtök og fallegu orð í öðru samhengi eins og ég sagði áðan. Þeir hlógu að mér félagar mínir í umhvn. þegar ég nefndi að ég átti hest sem hét Gola og Gola átti folald með Kalda og afkvæmið heitir Dropi. Svo eru fleiri hestar í kringum mig sem heita Nökkvi og svo eru fleiri nöfn sem tekin eru úr veðurlýsingum. 

Herra forseti. Mér er ekki alveg ljóst af hverju minni hlutinn fór að velta þumlungum fyrir sér. Mér finnst satt að segja að minni hlutinn þumlungist áfram í málflutningi sínum í þessu. Það mætti kannski vera svona meiri reisn yfir honum satt að segja. Málið snýst um þetta, herra forseti, að ég og ýmsir aðrir höldum því fram að á því fari vel að nota þau gömlu orð í veðurfregnum sem áður heyrðust, þ.e. logn, hægur vindur, andvari, kul, gola, kaldi, stinningskaldi, allhvass vindur, hvassviðri, stormur, rok, ofsaveður og fárviðri. En hér eru aðrir þingmenn sem eru guðslifandi fegnir yfir því að þetta skuli ekki lengur heyrast, óskaplega fegnir yfir því að ekki sé verið að þvinga Veðurstofuna til þess að bera annað eins fram og þetta sem ég var að lesa. Þeir þingmenn eru óskaplega fegnir yfir því að með því móti verði tungan fátækari og þetta verði svona stofnanalegra satt að segja hjá Veðurstofunni en áður var. Ég vil segja, ef þessi tillaga verður felld: Til hamingju.

Herra forseti. Það er gaman að eiga um þetta orðastað en ég held að það leiði ekki til neinnar niðurstöðu fyrr en við sjáum atkvæðagreiðsluna á morgun. Þar tekur fólk ákvörðun eftir sínum eigin vilja. Ef þetta gengur hins vegar eftir þá er spurningin hvort flutningsmenn vilji leggja fram þáltill. að taka upp hitastigslýsingarnar í veðurlýsingum líka eins og ég nefndi áðan. Ég mundi ekki mæla með því en kannski hnígur smekkur manna að því.

Herra forseti. Hér er um að ræða hið merkasta mál en ekki eitt af þýðingarmestu viðfangsefnum Alþingis. Nú er langt liðið á þriðja síðasta dag fyrir páskaleyfi alþingismanna og mörg stór mál bíða úrlausnar. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseta hvort ætlunin sé sú að ljúka umræðu um þetta mál áður en haldið er áfram með önnur dagskrármál eða ekki. Ég er alveg sannfærður um að ef það er ætlunin þá eiga margir eftir að koma á mælendaskrá í þessu máli. Ég legg því til við forseta --- það eru tveir forsetar á mælendaskrá --- að þeir leggi sig fram um það að greiða fyrir þingstörfum og bíði með frekari umræður um málið þar til síðar.

Herra forseti. Mér finnst í rauninni að ástæða sé til að halda þessari umræðu áfram sem lengst ef von er á því að hv. 2. þm. Vestf. geri grein fyrir smekk sínum og skoðunum á íslensku máli. Ég hlakka satt að segja til.

Virðulegi forseti. Sá sem kom hér upp og mælti þessi orð er forseti Alþingis, aðalforseti Alþingis. Ég spurði forseta hvort ætlunin væri að halda áfram. Og ber að skilja það svo að það sé ósk forseta að halda þessu máli áfram til loka án tillits til þess hvort fáir eða margir munu taka til máls? Ég beindi fyrirspurn minni til hæstv. forseta hvort hann væri ekki reiðbúinn til að greiða fyrir gangi mála á eðlilegan hátt í þingstörfum með því að taka til við önnur mál og fresta umræðu um þetta og ég vænti þess að fá svar. Ég trúi því ekki að meining forseta sé að halda því til streitu að ljúka umræðu um þessi mál áður en hægt er að taka fyrir önnur mál sem bíða umræðu á dagskránni og eru að mínu viti miklu mikilsverðari en þetta.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er dálítið hissa á að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson skuli eyða tíma í að gera athugasemdir við eðlilega umræðu um mál sem búið er að vera á dagskrá í nokkra daga reyndar og kemst nú loksins til umræðu. Það er einungis til að tefja tímann að vera að teygja lopann um þetta. Mér finnst bara sjálfsagt að þau mál sem eru hér á dagskrá fái þá umræðu sem þau eiga rétt á samkvæmt þingsköpum. Slíkar hártoganir eiga hvorki við, getum við sagt, í þessu máli né öðrum sem hafa teygst mjög lengi. Sumum liggur á en þeir verða þá bara að sitja uppi með það. Herra forseti. Ég hef ekki séð neitt athugavert við stjórn fundarins sem viðhöfð hefur verið í dag.

Herra forseti. Ég vil aðeins segja að það hefur yfirleitt ekki viðgengist hjá þingmönnum að biðja um orðið um fundarstjórn forseta meðan andsvör standa yfir.

Forseti vill tilkynna að margir eru á mælendaskrá í þessu máli. Að loknum andsvörum verður þessu dagskrármáli frestað, en einn hv. þm. á eftir að fara í andsvar.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér kemur nokkuð spánskt fyrir sjónir að sjá í þessu nefndaráliti vitnað til einnar merkustu menntastofnunar hér á landi, Háskólans á Akureyri, þar sem talað er um að það sé ekki Veðurstofunnar eða annarra að gæta varðveislu íslenskra orða sem væntanlega eru dauðadæmd hvort eð er. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Nær væri fyrir flutningsmenn að hafa áhyggjur af talnalæsi Íslendinga og beita sér fyrir því að fólk fengi meiri og betri þekkingu í meðferð talna þar sem lífsmáti þjóðarinnar í framtíðinni byggist í æ ríkari mæli á því að geta metið upplýsingar á tölulegu formi, t.d. vindhraða í m/sek.`` Hvaða skilaboð er þessi menntastofnun að senda Alþingi? Er hún að segja okkur að það skorti eitthvað á þeirra eigin kennslu? Kannski að það sé líkt ástatt með þessa skóla og segir hér í greinargerð frá Veðurstofunni, með leyfi forseta: ,,... Veðurstofan stefnir að því að gefa út viðvaranir um hættulegar vindhviður sem gjarnan koma af fjöllum ...`` Það er einmitt svo með þennan málflutning. Hann kemur gjörsamlega af fjöllum frá þessum merka Háskóla á Akureyri. En það er líka annað merkilegt þegar þessi ágæta Veðurstofa talar um að óeðlilegt sé að verið sé að rugla saman tölum. Þar segja menn, með leyfi forseta: ,,Vindstigin eða heiti þeirra hafa engin tengsl við slík vindfyrirbæri og vegna hins stutta tíma sem þessar hviður standa er eðlilegra að nota hraðaeininguna metra á sekúndu en kílómetra á klukkustund.`` Þeir eru sjálfum sér ósamkvæmir þarna hjá Veðurstofunni því þeir eru með tvær mælieiningar á sömu einingunni.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Frv. þetta var sent til umsagnar allmargra aðila og bárust fjölmargar umsagnir um málið. Málið var rætt á fjölmörgum fundum í nefndinni, margir komu á fund nefndarinnar og málið var þar mikið rætt. Efni frv. er afar einfalt og felst í því að við 14. gr. laganna bætist ný málsgrein sem skilgreinir það sem verkföll þegar starfsmenn leggi niður venjuleg störf að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu sameiginlegu markmiði. Sama gildir um aðrar sambærilegar aðgerðir af hálfu starfsmanna sem jafna má til verkfalla. Frv. þetta er lítið að sniðum. Í umfjöllun nefndarinnar var mikið rætt um hvort eðlilegra væri að ná þessu markmiði á annan hátt, hvort þetta markmið væri yfirleitt eðlilegt, hvort fjalla ætti um þetta mál í heildarendurskoðun á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna og sýndist að sjálfsögðu sitt hverjum í því efni. Ég hygg þó að flestir þeir sem hafi tjáð sig um efni málsins á annað borð hafi verið sammála um að þessi regla sé eðlileg í réttinum, þ.e. að sú regla eigi að vera í gildi að það teljist til verkfalla í skilningi laganna þegar starfsmenn leggi niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu sameiginlegu markmiði. Þetta er til samræmis við þær reglur sem gilda á hinum almenna vinnumarkaði og tilefni þess að frv. var flutt var einmitt að bregðast við dómi Félagsdóms þar sem því var hafnað að ákvæði laga um stéttarfélög og vinnudeilur varðandi fjöldauppsagnir tækju til opinberra starfsmanna. Dómurinn, Félagsdómur, hafnaði sérstaklega þeirri lögskýringu að almenn ákvæði laga um stéttarfélög og vinnudeilur ættu að taka til opinberra starfsmanna hvað þetta snertir. Í meðferð málsins varð ekki samstaða um að fresta málinu eða láta það liggja þangað til að heildarendurskoðun færi fram á löggjöf um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Það varð heldur ekki samstaða um að reyna að leita einhverra annarra leiða til að ná þessu sama markmiði sem hefði hugsanlega verið hægt. Það var t.d. inni í umræðunni í nefndinni að reyna að breyta frekar lögunum með því að kveða skýrt á um það að þau væru sérlög með tilliti til laga um stéttarfélög og vinnudeilur. Og enn fremur var því velt fyrir sér hvort eðlilegt væri að ákvæðin ættu frekar að snúa að vinnuveitendaþættinum, þ.e. vinnuveitendum opinberra starfsmanna væri óheimilt að ganga til samninga þegar svona stæði á. En eftir allar þessar vangaveltur og umræður í nefndinni hefur meiri hlutinn komist að þeirri niðurstöðu að rétt sé að leggja til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hlutans í málinu, en hann skipa ásamt mér hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson. Niðurstaða okkar er að leggja til að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar með þeim rökum sem fram koma í nál. á þskj. 793. Eins og frsm. meiri hlutans sagði er verið að bregðast við niðurstöðu Félagsdóms sem sýknaði Félag íslenskra leikskólakennara af kröfum stefnenda, þ.e. launanefndar sveitarfélaga f.h. Árborgar, um að uppsagnir nokkurra leikskólakennara yrðu dæmdar brot á friðarskyldu á gildistíma kjarasamninga og því ólögmæt vinnustöðvun. Í niðurstöðu sinni vitnar Félagsdómur til laga um stéttarfélög og vinnudeilur, en þar segir í 4. gr. ,,Vinnustöðvanir í skilningi laga þessara eru verkbönn atvinnurekenda og verkföll þegar launamenn leggja niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu sameiginlegu markmiði. Sama gildir um aðrar sambærilegar aðgerðir af hálfu atvinnurekenda eða launamanna sem jafna má til vinnustöðvunar.`` En um þetta ákvæði segir í niðurstöðu dómsins, sem er kjarnaatriði: ,,Engin sambærileg breyting hefur verið gerð á ákvæðum laga nr. 94/1986,um kjarasamninga opinberra starfsmanna.`` Niðurstaða Félagsdóms var því að hafna þeirri lögskýringu að almenn ákvæði laga um stéttarfélög og vinnudeilur tækju til opinberra starfsmanna. En ríkisvaldið hefur valið að breyta því með lögum, eins og hér er gert, sem tapaðist fyrir dómstólum. Einnig er gagnrýnisvert að stjórnvöld skuli kjósa, meðan kjarasamningar eru í gildi og friðarskylda ríkir, að breyta einhliða og án eðlilegs samráðs við opinbera starfsmenn, lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. En þetta atriði, herra forseti, er raunverulega lykilatriðið, þ.e. samráðsleysi við opinbera starfsmenn að því er þetta tiltekna mál varðar sem við fjöllum hér um. Og má segja að það gangi í gegnum allar þær umsagnir sem fram koma í málinu, að mjög er gagnrýnt að ekki skuli hafa verið farið í heildarendurskoðun á lögunum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, heldur eitt atriði tekið út. Í nál. okkar í minni hlutanum er minnt á að í árslok 1986 voru sett ný heildarlög um kjarasamninga opinberra starfsmanna að undangengnu samkomulagi milli aðila. Um þá lagasetningu tókst gott samkomulag milli aðila. Hér er snúið við blaðinu því að með þessu frv. er fjmrh. að leggja til að lögum verði breytt einhliða og án samráðs við opinbera starfsmenn. Forustumenn opinberra starfsmanna hafa haldið því fram að með þessu sé fjármálaráðherra að rifta því samkomulagi sem gilt hefur í 13 ár um samskipti ríkis og sveitarfélaga sem vinnuveitanda og stéttarfélaga opinberra starfsmanna sem fulltrúa launafólks. Þetta eru gagnrýnisverð vinnubrögð ekki síst í ljósi þess að samtök opinberra starfsmanna hafa nýverið ítrekað þá afstöðu sína að rétt væri að endurskoða lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna í heild. Þeir hafa út af fyrir sig ekki hafnað því ákvæði sem hér er til umræðu, heldur vilja eðlilega setja fram þá réttmætu ósk að farið verði í heildarendurskoðun á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Lögðu þeir m.a. fram í efnahags- og viðskiptanefnd samanburð verkfallsheimilda og skyldra atriða um samskipti aðila á vinnumarkaði samkvæmt lögum nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeildur, og samkvæmt lögum nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, að teknu tilliti til breytingar samkvæmt frumvarpinu. Þar kemur fram mikill munur á réttarstöðu opinberra starfsmanna og starfsmanna á almennum vinnumarkaði að því er varðar samskipti á vinnumarkaði, sem sýnir nauðsyn þess að samræma réttindi og skyldur á opinberum og almennum vinnumarkaði. En þessi atriði og sá samanburður sem ég nefndi fylgir hér með sem fskj. með nál. okkar vegna þess að þetta er mjög athyglisverður samanburður og sýnir að í samskiptum aðila á vinnumarkaði virðist halla mjög á opinbera starfsmenn að því er varðar ýmis atriði sem tengjast réttindum og skyldum með hliðsjón af kjarasamningum og verkföllum. Minni hlutinn telur að eðlilegra hefði verið af hálfu stjórnvalda að hefja heildarendurskoðun og samræmingu við almenna vinnumarkaðinn eins og samtök opinberra starfsmanna hafa lagt til í stað þess að leggja til einhliða að breyta einum þætti laga um opinbera starfsmenn til samræmis við ákvæði sem gilda um almenna vinnumarkaðinn. Þau vinnubrögð sem stjórnvöld hafa viðhaft í þessu máli eru mjög gagnrýnisverð. Með þeim eru samskipti samtaka opinberra starfsmanna og stjórnvalda sett í uppnám, enda virðist ljóst að stjórnvöld hafi lítið lagt upp úr samráði við opinbera starfsmenn í þessu máli, eins og margítrekað kom fram í efh.- og viðskn. hjá þeim aðilum sem mættu til viðtals hjá nefndinni fyrir hönd samtaka opinberra starfsmanna. Minni hlutinn telur rétt að fjármálaráðherra verði þegar í stað við beiðni samtaka opinberra starfsmanna um að ráðast í heildarendurskoðun á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Þar verði leitast við, í fullu samráði við alla aðila, að samræma sem mest réttarstöðu opinberra starfsmanna annars vegar og launafólks á almennum vinnumarkaði hins vegar. Með vísan til framangreinds leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég tel afar brýnt, herra forseti, að slík heildarskoðun fari fram og ég hefði talið mjög eðlilegt að slík heildarendurskoðun lægi fyrir áður en kjarasamningar opinberra starfsmanna verða lausir á haustmánuðum og tel að slík vinnubrögð hefðu verið eðlilegri og réttari í málinu og hefði það fyllilega komið til skoðunar að setja slíkt ákv. til brb. ef farið yrði í slíka heildarendurskoðun af fullum krafti í sumar og henni hefði þá lokið í haust áður en kjarasamningar verða lausir. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa mjög mörg orð um þetta mál, en vil þó nefna að í efh.- og viðskn. liggja fyrir tugir umsagna frá ýmsum aðilum um þetta mál, ekki síst frá ýmsum stéttarfélögum opinberra starfsmanna, þar sem þessu ákvæði í frv. er harðlega mótmælt, einkum á þeirri forsendu að þetta sé slitið úr samhengi við heildarendurskoðun á lögunum. BSRB hefur mótmælt þessu sem þeir kalla ,,samningsrof fjármálaráðherra`` og sendu þeir frá sér ályktun í því efni. Hjá Landssambandi slökkviliðs- og sjúkraflutningsmanna segir, með leyfi forseta: ,,Ef breyta á löggjöf um samningsrétt opinberra starfsmanna í átt að almennu vinnulöggjöfinni er grundvallaratriði að um það takist góð sátt við heildarsamtök opinberra starfsmanna. LSS hefur haft sig í frammi um breytingar á samningsrétti launamanna og hefur talið löngu tímabært að stærri skref verði stigin í þeim efnum. Eins og fram kemur í umsögn BSRB hefur verið fullur vilji til að ræða þær breytingar sem fram koma í frv. Jafnhliða hefur BSRB lagt fram tillögur um breytingar á lögum sem bandalagið telur brýnt að eigi sér stað samhliða þeirri breytingu sem fjmrh. vill gera með frv.`` Herra forseti. Þetta sem ég vitna hér til er mjög lýsandi fyrir afstöðu einstakra stéttarfélaga og heildarsamtaka, en t.d. í umsögn Bandalags háskólamanna kemur fram að stofnanir BHM hafi margsinnis ályktað að rétt sé að ein vinnulöggjöf gildi í landinu, þar sem vinnumarkaðurinn stefni í þá átt að verða æ einsleitari. Telur BHM að sérlöggjöf á borð við kjarasamning opinberra starfsmanna sé tímaskekkja og beri því að afnema eða taka til gagngerrar endurskoðunar hið fyrsta í samstarfi við aðila sem starfa eftir lögunum. Ég ætla ekki að tefja tíma þingsins með því að fara ítarlega yfir þær fjölmörgu athugasemdir sem fram hafa komið frá flestum ef ekki öllum stéttarfélögum innan heildarsamtakanna sem öll ganga í eina átt og telja að hér sé um brot á samkomulagi að ræða, eins og segir hjá Félagi íslenskra leikskólakennara, en uppsagnir nokkurra leikskólakennara voru einmitt tilefni þessarar dómsniðurstöðu Félagsdóms, en í umsögninni segir, með leyfi forseta: ,,Það sé óviðunandi fyrir stéttarfélög og félagsmenn þeirra að fjmrh. ætli að breyta lögunum einhliða án samráðs við samtök launafólks og rifta með því samkomulagi sem gilt hefur í samskiptum þessara aðila til margra ára. Slíkar þvinganir eru til þess eins að ala á ófriði og tortyggni á milli samningsaðila. Auk þess mál túlka riftun á samkomulagi um þær reglur sem gilda brot á friðarskyldu á gildistíma kjarasamnings.`` Ég ætla að láta þetta nægja, herra forseti, varðandi umsagnirnar og mun þá hugsanlega frekar koma inn á þær í ítarlegu máli við 3. umr. þessa máls. En ég vil í lokin minna á og halda til haga að fulltrúar stjórnarflokkanna sumra hafa borið því við þegar við höfum verið að ræða hugsanlega lagasetningu um fjármál stjórnmálaflokkanna, að það sé óeðlileg íhlutun þingsins í störf eða starfshætti stjórnmálaflokkanna að setja lög um fjárreiður þeirra. Einmitt með hliðsjón af þeirri hlið mála var það líka skoðað í efh.- og viðskn. hvort ekki væri óeðlilegt að löggjafinn væri sí og æ, ekki bara í þessu máli heldur ekki síst varðandi t.d. lögin um stéttarfélög og vinnudeilur þar sem er verið að fjalla m.a. um innri málefni stéttarfélaga, að vera með sífellda íhlutun í löggjöf stéttarfélaganna, bæði varðandi kjarasamninga opinberra starfsmanna og stéttarfélög og vinnudeilur, sérstaklega þegar breytingarnar eru gerðar í fullkominni andstöðu við viðkomandi aðila. Minnisblað barst nefndinni 29. febrúar undirritað af Gísla Tryggvasyni, framkvæmdastjóra Bandalags háskólamanna, um þetta efni. Þar vitnar hann í stjórnarskrárákvæðin, einmitt þau stjórnarskrárákvæði sem fulltrúar sumra stjórnmálaflokkanna bera fyrir sig þegar þeir eru að reyna að færa rök fyrir því að ekki skuli setja lög um fjármál stjórnmálaflokkanna. Orðrétt segir Gísli Tryggvason um þetta ákvæði, með leyfi forseta: ,,Framangreind stjórnarskrárákvæði, ákvæði þjóðréttarlegra réttarheimilda og áratuga löng hefð fyrir lögvernd stéttarfélaga leiðir til þess að stéttarfélög njóti ekki síðri verndar en stjórnmálafélög, sbr. skýrslu nefndar um fjárhagslegan stuðning við stjórnmálaflokka, dags. 18. desember 1998, þar sem segir á bls. 10:`` ,,Telja verður, að hið nýja félagafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar hafi inni að halda frekari löghelgun og vernd fyrir stofnun og starfsemi stjórnmálaflokka en áður var og fortakslausa vernd innri málefna þeirra, sem ekki verður hróflað við af Alþingi.```` Það er einmitt þetta ákvæði sem Gísli Tryggvason framkvæmdastjóri Bandalags háskólamanna nefnir þegar hann segir og heldur því fram að áratugalöng hefð sé fyrir lögvernd stéttarfélaga sem leiði til þess að stéttarfélögin njóti ekki síðri verndar en stjórnmálafélög. Mér fannst rétt, herra forseti, þar sem þetta kom til tals í nefndinni og framkvæmdastjóri Bandalags háskólamanna setti sína skoðun í þessu efni á blað, að halda því til haga hér í umræðunni þegar við erum að fjalla um einhliða íhlutun stjórnvalda í kjarasamninga opinberra starfsmanna sem öll heildarsamtök og einstök stéttarfélög og aðildarfélög innan heildarsamtakanna hafa harðlega mótmælt. Því er það niðurstaða okkar að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar og fara fram á að sú heildarendurskoðun fari fram sem öll þessi félög kalla eftir.

Herra forseti. Mér er kunnugt um að við meðferð þessa máls í hv. þingnefnd hefur ítrekað komið til umræðu nauðsyn þess að endurskoða í heild lög þau sem gilda um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Ég vil þess vegna fyrir mitt leyti ítreka það sem ég sagði við 1. umr., hef sagt við forustumenn samtaka opinberra starfsmanna og til að mynda á aðalfundi Bandalags háskólamanna, að af minni hálfu er fullur vilji til að fara í viðræður um heildarenduskoðun á þessari löggjöf. Ég tel að það sé tímabært og nauðsynlegt. Ég fagna því að ríkur vilji er af hálfu forustumanna samtaka opinberra starfsmanna til þess sama. Ég mun þess vegna beita mér fyrir því, herra forseti, að slíkar viðræður geti farið af stað jafnskjótt og hægt er og geri mér vonir um að þeim verði hægt að ljúka með einhvers konar samkomulagi um endurskoðaða löggjöf þegar á næsta ári. Það má spyrja sig af hverju ekki er raunhæft að reikna með því að slíkri endurskoðun geti lokið fyrr. En ég tel ekki raunhæft að reikna með því, þó það væri í sjálfu sér ágætt, vegna þess að þeir sem vinna við þessi mál, bæði hjá samtökunum og hjá fjmrn., eru nú í viðræðum um ýmis réttindamál, eins og fram hefur komið, réttindamál sem eru opinberum starfsmönnum mikilvæg. Einnig eru fram undan, eins og líka hefur komið fram, heildarkjarasamningar á hausti komanda. Þess vegna tel ég ekki raunhæft að reikna með því að hægt sé að ljúka einnig þessu máli fyrr en á árinu 2001. Það er einfaldlega vegna þess að þetta eru sömu einstaklingarnir sem að þessu máli koma beggja vegna borðs og ekki varlegt að reikna með því að þeir hreinlega afkasti þessari endurskoðun jafnhliða hinum málunum sem ég hef nefnt hér. Þetta vildi ég að kæmi hér fram, herra forseti, vegna þess að þetta er auðvitað mikið atriði í tengslum við frv. Ef tekst að ljúka heildarendurskoðun með viðunandi hætti og gera tilsvarandi breytingar á þessum lögum þá eru þær deilur sem hér hafa átt sér stað um þetta eina ákvæði laganna úreltar og munu heyra sögunni til, því þá verður væntanlega búið að ná samstöðu um þetta eins og vonandi önnur atriði í endurskoðaðri löggjöf. Þetta vildi ég að kæmi hér fram, herra forseti.

Herra forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu sem fram kemur hjá hæstv. ráðherra þó þetta sé út af fyrir sig ekki nýtt. Hann hefur látið þess áður getið opinberlega að hann telji að fara eigi í slíka heildarendurskoðun. Það er ágætt og út af fyrir sig gott að hér liggi fyrir orð hæstv. ráðherra sögð hér úr ræðustólnum. Þannig liggur fyrir að allir málsaðilar telja mikilvægt að farið verði í þessa heildarendurskoðun. En mér finnst það sem hæstv. ráðherra segir hér um hve brýnt sé að fara í hana, vera rökstuðningur fyrir málsmeðferðinni sem við í minni hlutanum leggjum til, þ.e. að fresta afgreiðslunni á þessu tiltekna ákvæði sem við nú fjöllum um en vísa því inn í heildarendurskoðunina, raunar eins og við í minnihlutanum leggjum til með því að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Hæstv. ráðherra talar um hvenær þessi heildarendurskoðun hefjist. Það skiptir auðvitað máli. Ráðherrann segir: ,,Jafnskjótt og hægt er.`` Ég skil ráðherrann svo að hann stefni að því að ljúka henni þegar á næsta ári, þ.e. ef ég skil málflutning hæstv. ráðherra rétt. Það er mikilvægt að fyrir liggi upphaf og endir þessa máls, hvenær menn hyggist hefja þessa vinnu og hvenær ljúka henni. En ég hefði nú haldið að það væri hægt að ráðast í hana þannig að henni yrði lokið þegar heildarkjarasamningar verða lausir á hausti komanda. Hæstv. ráðherra hefur útskýrt að hann telji að það gangi ekki upp tímans vegna að ljúka henni á þessum tímapunkti. En ég tel, herra forseti, að engin rök séu fyrir því að taka þetta sérstaka ákvæði út, sérstaklega þegar núna liggur fyrir að ráðist verður í þessa heildarendurskoðun. Ég lít svo á að farið verði í hana strax og henni verði lokið þegar á næsta ári. Mér finnst því að rökin fyrir frávísunartillögu okkar hafi verið bætt mjög með þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Ég er ekki sammála niðurstöðu þingmannsins. En það er nauðsynlegt að það komi fram að niðurstaða í viðræðum um endurskoðun þessara laga byggir á fleiru en bara því hvað fjmrh. eða ráðuneytið ætlar sér að leggja fram. Gert er ráð fyrir því að niðurstaðan verði sameiginleg og þess vegna skiptir líka máli að allir sem komi að því borði nálgist það í þeim anda að sameiginleg niðurstaða fáist. Það er þess vegna ekki einkamál mitt hvernig því máli lyktar. En ég vænti þess að sjálfsögðu að okkur megi auðnast að ná sameiginlegri niðurstöðu í málinu.

Herra forseti. Auðvitað er það alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að tveir samningsaðilar koma að þessu borði og þurfa að ná sameiginlegri niðurstöðu í þessu máli. En ég hygg, eftir að hafa hlustað á samtök opinberra starfsmanna og heildarsamtökin, að ekki standi á þeim að ljúka þessu máli fyrir haustið áður en kjarasamningar verða lausir og að þeir séu vel undirbúnir til þessara viðræðna. Mín skoðun er því sú að það standi ekki á heildarsamtökunum að ljúka þessu máli fyrir haustið eins og ég tel rétt og eðlilegt.

Herra forseti. Fyrst nokkur orð um hvers vegna þetta lagafrv. er komið fram. Það er flutt í framhaldi af niðurstöðu Félagsdóms sem sýknaði Félag íslenskra leikskólakennara af kröfum stefnanda, sem var launanefnd sveitarfélaga fyrir hönd Árborgar, um að uppsagnir nokkurra leikskólakennara yrðu dæmdar brot á friðarskyldu á gildistíma kjarasamnings og því ólögmæt vinnustöðvun. Þetta er ein ástæðan fyrir því að þetta frv. er komið fram. Önnur ástæðan er sú að menn kveðjast vilja samræma þær reglur sem gilda um vinnustöðvanir hjá opinberum starfsmönnum og eru skilgreindar og lögfestar í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, við það sem tíðkast á almennum vinnumarkaði og er lögfest í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Menn segja að nú sé nauðsynlegt að jafna þann mun sem er að finna á milli þessara tveggja kerfa. Staðreyndin er sú að talsverður munur er þarna á milli og hallar þar í flestu á opinbera starfsmenn sem búa við mun þrengri reglur í þessum efnum en tíðkast á almennum vinnumarkaði. Og sú lagabreyting sem hér er lögð til gengur í þrengingarátt gagnvart opinberum starfsmönnum. Ég hef áður harmað þann ásetning hæstv. fjmrh. að lögfesta þessar breytingar á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna og tel ástæðu til þess að nú hinkri menn ögn við og langar mig til að nefna þrjár ástæður til þess. Í fyrsta lagi vil ég minna á að lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna urðu til í kjölfar samninga um það efni. Þeir samningar höfðu staðið á árinu 1986 og í nóvembermánuði það ár var undirritað samkomulag á milli samtaka opinberra starfsmanna --- BSRB og BHM áttu þar hlut að máli --- og handan borðsins var fjmrn. og sveitarfélögin. Þau komust að sameiginlegri niðurstöðu og beindu því síðan til löggjafans að fá hana lögfesta. Þetta er fyrsta ástæðan fyrir því að ég tel mikilvægt að viðhafa önnur vinnubrögð en hér eru lögð til og byggja á einhliða breytingum á lögunum án þess að leitað hafi verið nægilega eftir samstarfi og samráði um þær breytingar og um það gert samkomulag. Önnur ástæða fyrir því að ég tel hyggilegt að endurskoða þann ásetning hæstv. fjmrh. að fara fram með þessa lagabreytingu á þessu stigi er sú að fram hefur komið mjög eindreginn vilji af hálfu allra hluteigandi aðila og þá ekki síður frá samtökum launafólks til að ráðast í heildarendurskoðun á lögunum. Þetta hefur komið fram hjá BSRB, BHM og Kennarasambandi Íslands. Í þriðja lagi tel ég ástæðu fyrir ríkisstjórnina og hæstv. fjmrh. að endurskoða og íhuga hvort ekki sé ráð að fara aðrar leiðir í þessum efnum þar sem fram hefur komið fjöldi greinargerða frá samtökum launafólks þar sem þessi vilji er ítrekaður, þ.e. að ráðast í slíka endurskoðun á lögunum. Ég held að verði lögfestingu þessa frv. skotið á frest þá muni það auðvelda þetta starf. Ég ætla þess vegna að leyfa mér að beina því til ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjmrh. að þetta verði tekið til skoðunar áður en málið kemur til 3. umr. og helst verði ákvörðuninni skotið á frest. Þetta er viðamikið mál og mörg skjöl sem fylgja því. Vilji minn og rökstuðningur hefur komið fram við fyrri umræðu málsins en á þessu stigi vildi ég leggja áherslu á þessi sjónarmið, þessa beiðni til ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjmrh., að endurskoða afstöðu sína til þessa lagafrv.

Virðulegi forseti. Hér er komið til 2. umr. mál sem rætt var nokkuð ítarlega þegar það var lagt fram, þ.e. frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Hv. efh.- og viðskn. hefur fengið til sín marga umsagnaraðila og mjög margar skriflegar umsagnir. Hjá þeim hv. þm. sem hér hafa talað, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hv. þm. Ögmundi Jónassyni hefur það komið skýrt fram að við í minni hluta efh.- og viðskn. leggjum til að máli þessu verði vísað aftur til frekari vinnslu hjá ríkisstjórninni. Ástæðurnar eru einfaldlega þær, sem er dálítið sérstakt, að hjá öllum þeim sem hafa komið á fund efh.- og viðskn. eða sent til hennar bréf hefur komið fram vilji til heildarendurskoðunar á þeim lögum sem hér um ræðir, þ.e. um kjarasamninga opinberra starfsmanna og almennu vinnulöggjöfina í átt til samræmingar. Þetta hefur komið fram hjá öllum félögum sem heyra undir BSRB, BHM og einnig Kennarasamtökin. Sá vilji hefur einnig komið fram hjá forsvarsmönnum ýmissa sveitarfélaga. Bent hefur verið á að mikil þörf sé á heildarendurskoðun sem hafi í för með sér samræmingu í þá veru sem hér var rætt um við 1. umr. eins og fram kom hjá þeim hv. þm. sem hér hafa talað. Hæstv. ráðherra hefur sjálfur lýst því yfir, og ég met þá viljayfirlýsingu hans mikils, að hann telji þörf á að fara í þessa endurskoðun og það verði gert um leið og tími gefst til. Í dag og á næstu vikum og mánuðum mun unnið að gerð nýrra kjarasamninga. Ég tel óhjákvæmilegt að þessi þáttur verði hluti af þeim kjarasamningum sem gerðir eru, einfaldlega vegna þess frv. sem hér er og þeirra atburða sem leiddu til þess að það var lagt fram. Við getum auðvitað ekki neitað því að í þó nokkuð mörgum tilvikum hafa starfsmenn sagt upp og fjöldauppsagnir átt sér stað til þess að knýja fram kjarabætur, þó ekki hafi verið um viðurkenndar, samræmdar aðgerðir að ræða. Það eru ekki góð vinnubrögð og engum til góðs, síst af öllu stéttarfélögunum, ef það er vinnutilhögun sem starfsmenn, hvort sem er sveitarfélaga eða hins opinbera almennt, ætla að taka upp. Forustumenn allra stéttarfélaga innan BSRB, forustumenn BSRB, Kennarasambandsins og BHM, hafa lýst því yfir að þeir telji ástæðu til að taka nákvæmlega þetta atriði sem hér er til umræðu til endurskoðunar. Við teljum að þar sem ekki var haft samráð við þessa aðila og ekki boðað til funda um heildarendurskoðun og hún skipulögð sem hefði verið kostur að gera strax sl. haust, þá sé eðlilegt að vísa frv. aftur til ríkisstjórnarinnar. Við hefðum jafnframt talið eðlilegt að fulltrúar þeirra sveitarfélaga sem gerðu athugasemdir við lögin eins og þau eru og töldu að þeim þyrfti að breyta hefðu byrjað á því að ræða við samningsaðila sína, þ.e. félög opinberra starfsmanna, um að taka þátt í þeirri heildarendurskoðun sem fram þarf að fara. Það hefur aðeins verið vitnað í þær umsagnir sem komu frá BSRB, frá BHM og Kennarasamtökunum. Ég vil, virðulegi forseti, einnig vitna til annarra umsagna sem hér hafa komið, til þess að halda þeim til haga. Samtök atvinnulífsins gáfu t.d. umsögn sína um málið en þar segir, með leyfi forseta: ,,Samtökum atvinnulífsins hefur borist til umsagnar frumvarp til laga um breytingar á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, 225. mál, fjöldauppsagnir. Þar er lagt er til að lögfest verði efnislega sama skilgreining á því hvaða aðgerðir ber að skoða sem verkfall í skilningi þeirra laga og er í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur þannig að friðarskylda kjarasamninga verði byggð á sömu forsendum. Tilgangur kjarasamninga er öðrum þræði að tryggja vinnufrið á samningstímanum. Friðarskyldan er óumdeilanlega ein meginforsenda kjarasamninga en í henni felst að aðilum er óheimilt að knýja á um breytingar með verkföllum eða verkbönnum á gildistíma kjarasamnings. Miðað við núverandi réttarstöðu, sbr. dóm Félagsdóms í máli nr. 7/1999, er verulegur munur á friðarskyldu opinberra starfsmanna og þeirra sem starfa á almennum vinnumarkaði. Þeir síðarnefndu eru bundnir af kjarasamningum sinna félaga. Hinir geta hvenær sem er gripið til sameiginlegra aðgerða til að knýja fram breytingar á samningsniðurstöðu. Þetta er óásættanlegt. Auk þess sem lítil von er til að sátt geti orðið á vinnumarkaði á meðan þannig háttar til. Samtök atvinnulífsins fagna því þeirri samræmingu reglna sem frumvarpið miðar að og mæla eindregið með samþykkt þess.`` Í öðru lagi komu fram sjónarmið sem eru öðruvísi en í umsögnum frá BSRB, BHM og Kennarasambandinu. Það er frá ASÍ sem hefur í skýrslu sinni fyrir árið 1999 tekið mjög harkalega á því hvernig ríkisvaldið hefur einhliða farið í að breyta löggjöf sem lýtur að launþegum eða launafólki almennt. Það eru ekkert ný vinnubrögð, við þekkjum það frá síðasta kjörtímabili og nú var þetta frv. lagt fram án þess samráðs sem eðlilegt hefði verið. Alþýðusamband Íslands segir í sinni umsögn, með leyfi forseta: ,,Alþýðusambandi Íslands hefur borist til umsagnar frumvarp til laga um kjarasamning opinberra starfsmanna, mál nr. 225. Afstaða sambandsins byggir á því viðhorfi að leggja beri höfuðáherslu á að tryggja réttareiningu á vinnumarkaði. Sambandið telur að það fái ekki staðist til lengdar og sé til þess fallið að skapa úlfúð að hafa margs konar kerfi leikreglna um samskipti vinnumarkaðsaðilanna. Slík skipan mála er ekki til þess fallin að auðvelda framgang skynsamlegrar launastefnu. Sú þróun sem orðið hefur á yfirstandandi samningstímabili er órækur vottur um það í hvers konar ógöngur hið margfalda kerfi hefur leitt þjóðina. Einfaldasta og skynsamlegasta leiðin til að ná því markmiði að skapa réttareiningu á vinnumarkaði er sú að afnema með öllu lögin nr. 94/1986, um kjarasamning opinberra starfsmanna. Það er sú leið sem ASÍ mælir með að verði farin. Dómur Félagsdóms frá 21. október sem er tilefni þess að verið er að leggja fram þá breytingartillögu sem hér er til umfjöllunar er að mati ASÍ lögfræðilega rangur. Þannig er ekki vafi á því að lögin nr. 80/1938, vinnulöggjöfin, er almenn lög í landinu. Lögin um kjarasamning opinberra starfsmanna er sérlöggjöf. Samkvæmt viðurkenndum og óumdeildum lögskýringaraðferðum ber að líta svo á að sérlög verði að skýra með hliðsjón af almennum lögum og að þar sem sérlög taka ekki til, gildi almennar reglur. Félagsdómur gerði að mati ASÍ mistök með þessum dómi sínum. Það verður að teljast einkennilegt að löggjafinn þurfi að bregðast við slíkum mistökum dómskerfisins með því að setja lög um sjálfsagða hluti. ASÍ hefur ekki farið fram á að slíkt verði gert og getur ekki mælt með þeirri aðferð. Ef á annað borð er talið rétt að gera breytingar á texta laganna um kjarasamning opinberra starfsmanna af þessu tiltekna tilefni væri þó sýnu nær að setja í lögin texta þar sem sú afstaða laganna gagnvart vinnulöggjöfinni sem lengi hefur verið staðreynd og sem lýst er hér að ofan væri tekin skýrt fram. Ef til vill sýnir dómur Félagsdóms að slík lögfesting einfaldra grunnreglna kunni að vera nauðsynleg.`` Undir þetta skrifar fyrir hönd Alþýðusambands Íslands, Grétar Þorsteinsson. Það kom skýrt fram í viðtölum sem við áttum við fulltrúa ASÍ sem mættu á fundi nefndarinnar að það er eindreginn vilji ASÍ að farið verði í þá samræmingarvinnu sem BSRB, BHM og Kennarasambandið hafa lagt til. Þar sem um 7.000 starfsmenn, starfsfólk hjá hjá hinu opinbera, heyrir til ASÍ er eðlilegt að ASÍ eða fulltrúar þeirra komi að þeirri samræmingarvinnu, enda sé þar verið að tala um samræmdar reglur sem gildi fyrir allan vinnumarkaðinn. Virðulegi forseti. Ég tel að við getum farið í ítarlegri umræðu við 3. umr. þessa máls en ég tel ekki ástæðu til þess að lengja þetta öllu meira. Ég vil þó enn og aftur segja að allir þeir sem þarna hafa komið að málum og nú síðast hæstv. ráðherra, hafa lýst yfir vilja til að fara í þá heildarendurskoðun sem talin er mikil nauðsyn á, ekki eingöngu varðandi þetta tiltekna atriði heldur ýmis önnur atriði sem lúta að réttindum fólks á vinnumarkaði. Sú yfirlýsing sem kom hér frá hæstv. ráðherra áðan skiptir miklu máli. Við í minni hluta efh.- og viðskn. hljótum að treysta því að strax á næstu dögum verði farið í þessa vinnu. Þetta frv. væri þá óþarft og ríkisstjórnin gæti tekið það aftur til sín til athugunar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um framkvæmd tiltekinna þátta í varnarsamstarfi Íslands og Bandaríkjanna. Nál. er frá meiri hluta utanrmn. Nefndin hefur fjallað um málið og kallað á fund sinn allmarga aðila eins og greint er frá í nál. en umsagnir og gögn bárust nefndinni frá Sjómannafélagi Reykjavíkur, Budweiser-umboðinu, Atlantsskipum ehf. og Eimskipafélagi Íslands. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að tekið verði með heildstæðum hætti á ýmsum málum sem tengjast varnarsamstarfi Íslands og Bandaríkjanna, einkum viðskiptum íslenskra aðila við varnarliðið. Miðað er að því að festa í sessi þá þróun sem orðið hefur á síðustu árum í verktöku fyrir varnarliðið og setja lagareglur um það umhverfi. Enn fremur er lagt til, í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru til nútímalegra stjórnarhátta, að treystur verði lagagrunnur fyrir stjórnsýsluna á varnarsvæðunum. Þá er í frumvarpinu að finna skýr og ótvíræð ákvæði um starfsemi kaupskrárnefndar varnarsvæða og ákvæði um heimildir utanríkisráðherra til að takmarka aðgang að varnarsvæðunum sem hingað til hafa einungis verið byggðar á ákvæðum loftferðalaga. Þá er og að finna ákvæði um undanþágu varnarliðsins frá skattskyldu sem ætlað er að skýra óvissu sem verið hefur í framkvæmd og sett er traustari lagastoð fyrir skattfrelsi Ratsjárstofnunar. Með því er ekki verið að víkka út eða breyta á annan hátt núverandi undanþágu stofnunarinnar frá greiðslu skatta og gjalda. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þskj. og eru skýringar í nál. Undir þetta nál. skrifa Tómas Ingi Olrich, Jón Kristjánsson, Jónína Bjartmarz, Lára Margrét Ragnarsdóttir og Einar K. Guðfinnsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hluta utanrmn. en í þeim minni hluta eru fyrir utan mig hv. þm. Jóhann Ársælsson sem sat fundi nefndarinnar. Meginefni frumvarpsins, sem hér er verið að ræða um, er að festa í lög reglur um framkvæmd tiltekinna þátta í varnarsamstarfi Íslands og Bandaríkjanna, m.a. þess sem lýtur að verktöku fyrir varnarliðið, starfssamningum, verksamningum og kaupum á vöru og þjónustu, svo og um umferð um varnarsvæðið, undanþágu varnarliðsins frá sköttum og gjöldum o.s.frv. 1. minni hluti nefndarinnar gerir ekki ágreining um þau atriði enda er verið að lögfesta viðteknar venjur og samstarfssamninga. Þó er vakin athygli á því að í k-lið 1. gr. frumvarpsins eru íslenskum fyrirtækjum sett mun strangari skilyrði fyrir leyfi til þess að teljast slík en almennar reglur segja fyrir um. Vafi er á hvort ástæða sé til þess að setja jafnströng skilyrði og þarna eru sett í almennu rekstrarumhverfi þar sem stöðugt meiri áhersla er lögð á frjálsa samkeppni og verkútboð, jafnt gagnvart varnarliðinu sem varðandi aðrar framkvæmdir. Ákvæði til bráðabirgða II orkar hins vegar tvímælis svo ekki sé meira sagt. Þar er gert ráð fyrir að forvalsnefnd sé heimilað að stöðva framlengingu þegar gerðra samninga við verktaka þótt báðir samningsaðilar óski eftir framlengingunni og gert sé ráð fyrir henni í verksamningum þeirra á milli að því tilskildu að forval hafi ekki farið fram áður en frá upphaflegum samningum var gengið. Ákveði forvalsnefnd að stöðva framlengingu samnings samkvæmt þessari heimild skal hún auglýsa forval og er þá skilyrði fyrir því að fyrri viðsemjandi komi til greina að hann uppfylli þær ströngu kröfur sem gerðar eru til þess að fyrirtæki geti talist vera íslenskt skv. k-lið 1. gr. Augljóslega er hér verið að grípa inn í samningsgerð um flutninga fyrir varnarliðið á vegum fyrirtækisins Atlantsskip sem er fyrirtæki skráð á Íslandi og hlaut þann samning sem lægsti íslenski tilboðshafinn. Samningurinn var gerður til tveggja ára en ákvæði eru um að heimilt sé að framlengja hann um eitt ár í senn í þrjú ár til viðbótar þannig að heildartími samningsins um flutninga fyrirtækisins fyrir varnarliðið gæti numið fimm árum frá gildistöku hans. Samningurinn kemur til fyrstu framlengingar 31. október nk. Verði bráðabirgðaákvæði II lögfest og taki það gildi þegar í stað eins og frumvarpið gerir ráð fyrir er auðsætt að tilgangurinn er sá að stöðva framlengingu samningsins og efna til forvals þar sem fyrirtækið Atlantsskip ætti litla möguleika á að ná að uppfylla hin ströngu skilyrði k-liðar 1. gr. og væri þá fyrir fram úrskurðað úr leik. Vissulega má deila um hvort fyrirtækið hafi í raun verið íslenskt fyrirtæki, þ.e. fyrirtæki í íslenskri eigu og undir íslenskri stjórn, þegar samningurinn við það var upphaflega gerður og hvort með þeim samningi hafi verið brotið það samkomulag sem gert hafði verið á milli íslenskra og bandarískra stjórnvalda um fyrirkomulag flutninga á sjó fyrir varnarliðið. Á það hefur verið látið reyna fyrir bandarískum dómstólum og er úrskurður áfrýjunarréttar þar sá að samningurinn skuli standa. Málaferlum er þó enn ekki lokið því að til stendur að fá málið tekið upp fyrir hæstarétti í Bandaríkjunum. Á hitt verður þó að líta í sambandi við þetta mál að nærfellt tvö ár eru liðin frá því að samningurinn var gerður og hefur málið verið í eilífu uppnámi síðan. Þá hafa þær breytingar verið gerðar á eignarhaldi flutningafyrirtækisins að ekki verður annað séð en að það sé nú ótvírætt í íslenskri eigu og íslenskt fyrirtæki. Einnig er á það að líta að hér er ekki um ríka fjárhagslega hagsmuni að ræða þar sem heildarflutningsgjöld þeirra farma sem hér um ræðir eru um 130 millj. kr. á ári en farmarnir eru fyrst og fremst búslóðir varnarliðsmanna, bifreiðar, matföng og vistir. Ekki er hér um að ræða stóran hluta í sjóflutningum til og frá Íslandi eins og marka má af þessari tilvitnun. Einhver samkeppni hefur þó orðið fyrir tilverknað félagsins í flutningum fyrir íslenska aðila milli Íslands og Bandaríkjanna, en þeir flutningar eru enn sem komið er óverulegir og geta vart talist ógna samkeppnisaðstöðu annarra íslenskra sjóflutningsfyrirtækja þó Íslendingum sé hins vegar gefinn kostur á mun lægri fargjöldum ef þeir flytja með þessu skipafélagi en tekið er hjá öðrum. Þegar til þess er litið hve umfang þessara flutninga er lítið og hve litlir fjárhagslegir hagsmunir eru í húfi fyrir íslenskt fyrirtæki og enn fremur að æskilegt er að a.m.k. einhver samkeppni geti orðið á þessari flutningaleið til hagsbóta fyrir íslenska neytendur verður ekki séð hvað kallar á svo harkaleg viðbrögð íslenskra stjórnvalda sem í bráðabirgðaákvæðinu felast. Sé talin svo brýn nauðsyn á að gera miklu strangari kröfur um íslenskt eignarhald, íslenskt stjórnunarforræði og innlent starfslið þeirra fyrirtækja, skráðra á Íslandi, sem vinna að verktöku fyrir varnarliðið en til annarra fyrirtækja íslenskra hlýtur a.m.k. að teljast eðlilegt að gefa fyrirtækjum, sem gert hafa gilda verksamninga við varnarliðið með ákvæðum um heimild til framlengingar, eðlilegan umþóttunartíma til þess að laga rekstur sinn og starfsemi að þeim kröfum. Ákjósanlegast væri að sjálfsögðu að leyfa þeim að ljúka heildarsamningaferlinu með umsömdum framlengingarmöguleikum áður en ákvæði k-liðar 1. gr. yrði beitt. Ef menn fallast ekki á það, sem menn féllust ekki á í utanrmn., þ.e. meiri hlutinn, ætti a.m.k. að gefa þeim tíma til þess að laga sig að nýjum kröfum þannig að ekkert standi í vegi fyrir því að af framlengingu geti orðið með eðlilegum hætti. Þetta er hins vegar ekki gert og ósk sem borin hefur verið fram af 1. minni hluta um að slíkur umþóttunartími verði gefinn hefur verið hafnað. Er málatilbúnaði meiri hlutans þannig bókstaflega stefnt gegn einu ákveðnu fyrirtæki, Atlantsskipum, og er það að áliti okkar í 1. minni hluta gróf mismunun. Við höfum því lagt fram á sérstöku þingskjali breytingartillögu þess efnis að ákvæði til bráðabirgða II öðlist ekki gildi fyrr en við upphaf ársins 2001. Er hér um sjálfsagða málamiðlunartillögu að ræða sem gefur viðsemjendum, Atlantsskipum og varnarliðinu, kost á að framlengja samning sinn 31. október nk. um eitt ár til viðbótar ef þeir óska þess og gæfist fyrirtækinu þar með ráðrúm til þess að laga sig að þeim kröfum sem frumvarpið gerir til fyrirtækja sem teljast mega kalla sig íslensk áður en samningurinn kæmi til annarrar framlengingar þann 31. okt. 2001. Verði þeirri málamiðlunartillögu hafnað er málið keyrt fram af kappi fremur en forsjá af hálfu stjórnarmeirihlutans og mun 1. minni hluti þá greiða atkvæði gegn bráðabirgðaákvæðinu. Herra forseti. Á næsta hausti munu auk þess hefjast umræður um framkvæmd bókunar sem fjallar um framkvæmd varnarsamningsins við Bandaríkin milli stjórnvalda Íslands og Bandaríkjanna. Það er ekki skynsamlegt að ganga svo hart fram í þessu máli eins og hér um ræðir því að það geta miklu stærri og meiri hagsmunir verið í húfi. Herra forseti. Þá er þess að geta að lögð hefur verið fram brtt. á þskj. 983 frá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni. Sú brtt. gerir ráð fyrir því að skip sem sigla á þessari siglingarleið milli Íslands og Bandaríkjanna með flutning fyrir varnarliðið, þ.e. skip íslenskra fyrirtækja, skuli alfarið vera mönnuð íslenskri áhöfn. Þetta er tillaga sem var ekki rædd á fundi utanrmn. Þar kom hún ekki fram fyrr en eftir að nefndarálitum hafði verið útbýtt hér. Ég skil vel efni þeirrar tillögu en vil þó aðeins benda á að yrði hún samþykkt mundu þessir skilmálar eingöngu gilda í áætlunarsiglingum á þessari einu leið og með þessa einu flutninga en á öllum öðrum áætlunarleiðum sem íslensk skipafélög sigla, hvort sem væri yfir Atlantshafið eða ekki, væri heimilt að nota skip með erlendum leiguáhöfnum eða skip sem væru ekki mönnuð Íslendingum. Það er vissulega umhugsunarefni hvort setja eigi ákvæði í lög um það sem taka þá fram að aðeins á þessari einu siglingarleið í þessum einu flutningum og fyrir þessu eina fyrirtæki skuli vera starfandi íslenskar áhafnir. Ég tel hins vegar sjálfsagt að skoða málið því málið er stórt og mikilsvert. Ég hef óskað eftir því við formann utanrmn. að hann haldi fund í nefndinni milli 2. og 3. umr. til að taka þessa tillögu til umfjöllunar og óska eftir því við hv. flm. tillögunnar, Guðmund Hallvarðsson alþingismann, að hann fallist á að draga tillöguna til baka til 3. umr. þó að hann mæli fyrir henni hér þannig að nefndinni gefist kostur á að fjalla um hana á fundi milli 2. og 3. umr. og hún komi ekki til atkvæða fyrr en að þeirri umfjöllun lokinni.

Herra forseti. Eins og ég boðaði við 1. umr. málsins er stefna okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði allt önnur en sú sem boðuð er með þessu frv. og þessari lagasetningu. Fyrir Alþingi liggur till. til þál. um að gengið skuli til viðræðna við bandarísk stjórnvöld um brottför hersins frá landinu og fyrirkomulag þeirrar breytingar og hvernig Íslendingar sjálfir yfirtaki þann rekstur, þar með talið á Keflavíkurflugvelli, sem þar heyrir undir. Minnt er á það í þeirri tillögu að nú styttist í að úr gildi falli sú bókun sem í gildi er milli íslenskra og bandarískra stjórnvalda um umsvif eða umfang starfseminnar á vegum Bandaríkjahers hér á landi. Reyndar eru uppsagnarákvæði í þeirri bókun virk í þeim mánuði sem nú er hafinn, apríl, og bókunin gildir til jafnlengdar á næsta ári. Herra forseti. Við höfum ekki af þessum sökum hugsað okkur að blanda okkur mikið í það hvernig þessum framkvæmdum eða samskiptum við erlendan her í landinu er háttað í einstökum atriðum vegna þess að stefna okkar er í grundvallaratriðum sú að hann skuli hverfa héðan á brott. Á þetta er minnt í nál. okkar og vitnað til þáltill. á þskj. 133 sem er 120. mál þessa þings. Það er að vísu því miður svo með þessa tillögu eins og aðrar sem koma frá stjórnarandstöðunni, að lítið hefur verið hreyft við henni í hv. utanrmn. og ber þar annað við en í fyrra þegar þetta var eitt af forgangsmálum þingsins að koma til afgreiðslu. En við skulum ætla að nefndinni gefist tími til þess fyrir starfslok í vor að fara yfir málin og þar á meðal þetta því að ég tel ástæðu til þess að Alþingi fyrir sitt leyti taki af skarið um það hvernig það telur eðlilegt að íslensk stjórnvöld standi að þessum viðræðum. Það er að sjálfsögðu ekki einkamál utanrrh. hvernig farið er með slíka hluti og Alþingi getur mælt fyrir um hvernig það telur heppilegast að standa að slíku. Engu að síður er óhjákvæmilegt, herra forseti, þó að við hyggjumst ekki taka þátt í afgreiðslu þessa máls og sitja hjá við atkvæðagreiðslu um það eftir umræðuna, að vekja á því athygli að margt er nokkuð sérkennilegt í frv. og óvenjulega að verki staðið að ýmsu leyti. Það vekur auðvitað spurningar um hvort einhverjar alveg sérstakar ástæður valdi því að menn velja að fara nokkuð óvenjulega leið jafnt í lagasetningu sem og kannski má segja í samskiptum af því tagi sem hér eiga í hlut. Í fyrsta lagi vil ég nefna þetta margfræga ákv. til brb. II í frv. sem reyndar reyndist nú svo gallað þegar betur var að gáð, eða ónákvæmt orðað að það varð að semja það upp á nýtt og er það gert í brtt. frá meiri hluta nefndarinnar. En efni þess er þó í aðalatriðum það sama eða eins og það mun hafa verið hugsað, þótt illskiljanlegt væri, og pólitískur tilgangur með því sá sami. Og hann er satt best að segja nokkuð óvenjulegur, herra forseti, vegna þess að það er með nokkuð gildum rökum, tel ég vera, hægt að halda því fram að verði þessi lagasetning samþykkt á þennan hátt verði þar í tilteknum skilningi um afturvirkni þeirra laga að ræða. Ég ætla að rökstyðja aðeins betur hvers vegna ég kemst svo að orði. Það er vegna þess að ákvæðið --- segjum að það verði orðað eins og til er lagt á breytingartillöguskjali, þskj. 982 --- felur í sér heimild til handa yfirvöldum, að fengnum tillögum svonefndrar forvalsnefndar, að synja um framlengingu gildandi samninga og bera við þeirri ástæðu að ekki hafi verið fylgt forvalsreglum þegar þeir voru gerðir þó að það væri ekki skilyrði á sínum tíma, þó að það væri ekki hluti af þeim leikreglum sem þá giltu. Þetta er afar óvenjulegt ákvæði, herra forseti. Við getum hugsað okkur að við værum að setja hér lög og verið væri að leiða í lög tilteknar hæfniskröfur í sambandi við starf. Venjan hefur verið sú að þegar t.d. er með nýjum hætti í lögum mælt fyrir um skilyrði sem menn verða að uppfylla við embættaveitingar, þá hefur það ekki áhrif á þá sem fyrir eru í störfum. Þeir ljúka samningi sínum, ráðningu eða sinni skipan á grundvelli þeirra réttarreglna sem giltu þegar þeir voru skipaðir. Nú er hér um að ræða samning, tiltekinn gjörning á grundvelli sem uppfyllir lögformleg skilyrði sem slíkur geri ég ráð fyrir án þess að ég hafi legið yfir því, og ef um vanefndir eða annað er að ræða koma þar til bætur o.s.frv. Hér á ekki að láta menn njóta þess að hafa gert samninga eða fengið verkefni á grundvelli þeirra reglna sem þá giltu, heldur á í þessum skilningi að gera réttar\-áhrif breytinganna afturvirk hvað það varðar að það hindrar framlengingar\-ákvæði í gildandi samningum, og þetta, herra forseti, leyfi ég mér að segja að sé óvenjulegt og hæpið. Og það er þeim mun sérkennilegra, herra forseti, vegna þess að rökstuðningurinn fyrir þessu frv. er ekki fyrst og fremst sá að koma þurfi fram forvalsreglunum, að þær séu aðalatriði málsins, heldur er það hitt að skýra þurfi með reglum og setja í lög ákvæði svo að ljóst sé hvaða skilyrði aðilar þurfa að uppfylla til að geta talist íslenskir. Um það er síðan fjallað í 1. gr. frv. og þar sett upp heilmikil orðskýringatafla og talað er um að íslensk fyrirtæki þurfi að uppfylla þau skilyrði að vera skráð á Íslandi, vera landfræðilega staðsett á Íslandi og lúta íslenskri lögsögu, fyrirsvarsmenn og lykilstarfsmenn fyrirtækjanna búsettir á Íslandi, og enn fremur er heimilt í tilteknum tilvikum að skylda að meiri hluti stjórnarmanna fyrirtækjanna sé búsettur á Íslandi, allt að 50% af veltu fyrirtækjanna sé af starfsemi þeirra á Íslandi og allt að 80% starfsliðs fyrirtækjanna sé búsett á Íslandi. Gott og vel. Þetta átti að vera, og ég hygg ég fari rétt með framsöguræðu hæstv. ráðherra, eitt aðalatriði málsins, og af fleirum sem um málið hafa talað eða það rökstutt, átti þetta að vera eitt aðalatriðið, að fyrir utan þær reglur sem menn vildu lögfesta, þá hefði það valdið ágreiningi, og það liggur fyrir, og jafnvel málaferlum að skilningur íslenskra og amerískra stjórnvalda væri ekki sá sami á því hvaða skilyrði fyrirtæki þyrfti að uppfylla til þess að teljast íslenskt. En það merkilega er að ákv. til brb. er ekki þannig úr garði gert að setja það þá sem skilyrði fyrir því að samningar geti haldið áfram. Nei, það er ekki þannig að frá og með gildistöku laganna eða að undangengnum einhverjum aðlögunartíma þá skuli fyrirtækin fortakslaust uppfylla þá kröfu að geta talist íslensk í skilningi hinna nýju ákvæða. Nei, það er sagt: Samningarnir skulu hafa verið gerðir að undangengnu forvali. Ef svo er ekki má slá þá af. Hvers vegna er þetta gert svona? Þetta er í mótsögn við þann rökstuðning sem hér hefur verið færður fram fyrir málinu, að eitt meginatriðið sé að fá í lög þá skýru skilgreiningu á því hvaða ákvæði fyrirtæki þurfi að uppfylla til að geta talist íslensk. Þetta, herra forseti, tel ég líka mjög torkennilegt og ýmsar spurningar leita á mann um hvers vegna svona er frá málinu gengið. Í framhjáhlaupi tek ég undir það sem hefur orðið tilefni til breytingartillöguflutnings, að ekki eru af sömu nærfærni tryggðir hagsmunir íslenskra sjómanna eins og á að tryggja hagsmuni íslenskra fyrirtækja. Þeir hafa einhvern veginn gleymst. Ekki er talað um sjómenn heldur starfsfólk og það má spyrja: Er þar átt við fastráðna starfsmenn fyrirtækjanna sjálfra eða mundi það taka til áhafna skipa? Það óttast ég að væri ekki, t.d. í því tilviki að um leiguskip væri að ræða. Í öðru lagi, herra forseti, vekur auðvitað athygli að gildistökuákvæði þessa ákv. til brb. er samtímis lögunum og það er frá og með setningu þeirra. Það er engin aðlögun veitt að þessum breytingum. Ég spyr hvort það séu eðlileg vinnubrögð við lagasetningu að veita þarna ekki einhvern aðlögunartíma. Er þarna gætt meðalhófsreglu, sanngirnis- og réttlætissjónarmiða sem eðlilegt gæti talist að gera við slíkar aðstæður? Úr því að menn ætla inn í það á annað borð að hrófla við gildandi samningum væri þá ekki a.m.k. að lágmarki eðlilegt að lagaskilin væru dregin þannig að einhver aðlögunartími væri að breytingunum? Vegna þess að þegar menn hafa gert samninga um verk og í þeim eru framlengingarákvæði, sem mér skilst að sé nánast reglan að hafi verið nýtt, og ég bið þá um upplýsingar um annað, nema aðstæður hafi breyst eða um vanefndir eða óánægju hafi verið að ræða. Mér er tjáð að yfirleitt hafi það verið reglan. Þá má ljóst vera að menn hafa í góðri trú á fyrri hluta slíks samningstíma keypt sér tæki og tól, vinnuvélar eða skip eða eitthvað því um líkt, lagt í kostnað og fjárfestingar, og treyst á það og verið í góðri trú að þeir mundu njóta þess samnings sem þeir höfðu orðið með höndum og framlengingarákvæða hans. Ég verð nú að segja, herra forseti, að mér finnst höfundar frv. eða þeir sem settu saman grg. skjóta meira en einu hagli í fótinn á sjálfum sér þegar þeir setja það síðan inn í skýringar með ákvæðum frv. sjálfs að samningstíminn í skilningi laganna skuli vera að framlengingarákvæðum meðtöldum. Í umsögn um 4. gr. frv. á bls. 11 stendur þetta, með leyfi forseta: ,,Ef samið hefur verið án undanfarandi tilnefningar`` --- og þetta er þá tilnefning á íslenska aðilanum eða þess samningsaðila sem í hlut á --- ,,leiðir af framansögðu að slíkir samningar eru ógildir. Sama á við ef forsendur tilnefningar bresta á samningstíma, svo sem ef félag flytur starfsemi og höfuðstöðvar sínar úr landi eða uppfyllir ekki lengur fjárhagsleg skilyrði forvals.`` --- Og svo kemur: ,,Með samningstíma er átt við upphaflegan samningstíma sem og framlengingartíma samnings.`` Með þessu segja höfundar frv. að skilningur þeirra á því hvað sé samningstími sé allur tíminn, upphaflegur fasti tíminn plús framlengingarákvæðið. Og er þá ekki sú röksemdafærsla orðin pínulítið veik eða þunnur ísinn sem sömu menn standa á, að fullyrða að þessi ákvæði séu ekki í þessum skilningi afturvirk, að þarna sé í reynd um að ræða afturvirk áhrif lagareglna? Nú eru þetta mínir þankar um málið og ég hef svo sem ekki leitað til lögfræðinga eða lagst í djúptækar rannsóknir á þessu en ég verð að segja alveg eins og er að efasemdir mínar í þessum efnum hafa nú heldur styrkst en hitt eftir því sem ég hef skoðað þetta betur. Þetta er, herra forseti, allt saman harla sérkennilegur málatilbúnaður. Ég vil helst ræða þetta, herra forseti, út frá grundvallarviðmiðunum í sambandi við lagasetningu og vinnubrögð en ekki að draga inn í þetta sérstaklega einstök fyrirtæki því að það er náttúrlega heldur óviðurkvæmilegt og leiðinlegt að þurfa þess. Og maður vill í lengstu lög ekki ætla mönnum það að vera beinlínis að klæðskerasauma löggjöfina utan um einhver pólitísk markmið sem beinast að einstökum fyrirtækjum. En óneitanlega leita á mann áleitnar spurningar þegar maður stendur frammi fyrir svona sérkennilegum málatilbúnaði. Og geta höfundar frv., hæstv. utanrrh. sem hér er til hliðar eða þá formaður utanrmn., hv. þm. Tómas Ingi Olrich, farið aðeins betur yfir það fyrir okkur hvers vegna þessi óvenjulega aðferð er viðhöfð? Af hverju lagaskilin eru ekki ósköp einfaldlega höfð þannig að þetta gildi um þá samninga sem gerðir verða eftir gildistöku laganna en aðrir deyi út? Ég fullyrði að það væri almenna og venjulega reglan við lagasetningu af þessu tagi. Það er mjög óvenjulegt að fara með gildistökuna þannig að hún grípi inn í þegar gerða gjörninga milli manna. Í þriðja lagi, herra forseti, vil ég taka undir það að ef menn ætla að rökstyðja nauðsyn þessarar lagasetningar, ekki síst með því að nauðsynlegt sé að hafa það á hreinu hvaða ströngu skilyrði í þessu tilviki fyrirtæki og aðilar skuli uppfylla til þess að teljast íslensk, er þá ekki sjálfsagt mál að láta það líka taka til stöðu íslenskra sjómanna? Að við tryggjum a.m.k. með jafnvönduðum hætti að þeir séu, segjum 80% áhafna á þeim skipum sem annast flutninga sem hér falla undir? Það er heimilt að gera það að skilyrði að 80% starfsmanna fyrirtækjanna, sbr. k-lið 1. gr. frv., séu íslenskir, og eigum við þá að ætla íslenskum sjómönnum minni hlut eða hvað? Nú kemur það að vísu í ljós að þrátt fyrir allt talið um brýna öryggishagsmuni og mikilvægi þess að tryggja að þetta væri nú í íslenskum höndum, þessi athafnasemi utan um herinn, þá voru flutningarnir að stórum hluta til á erlendum leiguskipum og jafnvel undir erlendum fánum þegar þeir voru á hendi hinna svokölluðu íslensku skipafélaga, eins og reyndar stór hluti af öllum millilandasiglingum sem nú er orðið til landsins, vegna þess að Íslendingar hafa algjörlega glutrað því út úr höndum sínum að tryggja hagsmuni íslenskra sjómanna t.d. í því tilviki. Hér hafa menn daufheyrst við öllum hugmyndum um að taka upp b-skráningu eða alþjóðlega skráningu skipa eins og sá sem hér talar lagði til fyrir mörgum árum til að reyna að sporna eitthvað gegn því að íslenski kaupskipaflotinn héldi áfram að flagga út þangað til svo er komið að þau skip eru sjálfsagt að verða teljandi á fingrum annarrar handar sem eru í raunverulegri íslenskri útgerð.  Ég mundi styðja það, ef ég blandaði mér í afgreiðslu þessa máls á annað borð, að það yrði tekið inn að tryggja á sambærilegan hátt hagsmuni og stöðu íslenskra sjómanna. Ég verð að segja að það verður afar snautlegt að sjá stjórnarliða fella það eftir ræðuhöldin um mikilvægi þess að tryggja slíka hluti í innlendum höndum. Herra forseti. Í þessu sambandi er talað um öryggishagsmuni Íslendinga. Er það í alvöru svo að millilandasamgöngur á Íslandi séu þannig á vegi staddar í dag að það sé sérstakt öryggishagsmunamál sem tengist hinni agnarlitlu sneið af þessari köku, einhverri veltu í verðmætum upp á 120--150 millj. kr. á ári, eða hvað það nú er? Er líklegt að áætlunarsiglingar milli Íslands og Bandaríkjanna standi og falli með því hvaða aðili hefur þá sneið af kökunni? Mér finnst það nú svolítið upphafið tal, verð ég að segja, að vitna til sérstakra öryggishagsmuna þjóðarinnar í sambandi við svona mál eða þess vegna verktöku eða spenasogið almennt í kringum herinn. Ég held að það sé í öllu falli liðin tíð, hafi það einhvern tíma verið sérstaklega mikið öryggismál. Að lokum, herra forseti, hlýt ég að benda á að þetta frv. hlýtur nánast að teljast hafa fengið falleinkunn þegar það var tekið til skoðunar af hálfu hæstv. utanrmn. Auðvitað er ekkert óalgengt að mál þurfi lagfæringa við og til þess er yfir þau farið í þingnefndum að sjálfsögðu. En mér finnst það í þessu tilviki dálítið klént að menn skuli senda frá sér pappír sem eiginlega nær ekki máli. Það reyndust á köflum svo miklar vitleysur í þessu að það var ekki almennilega skiljanlegt sem þar var verið að reyna að segja, rangar tilvitnanir og fleira í þeim dúr. Maður hefði þó haldið, herra forseti, að menn mundu vanda sig við frumvarpssmíðina, m.a. vegna þess að í hlut á nokkuð óvenjuleg aðgerð, sem sagt sú að grípa inn í framkvæmd samninga milli tveggja aðila, sem nokkrar deilur hafa staðið um og hlotist af málaferli eða tengd málaferli vegna einkahagsmuna að vísu, með lagasetningu. Það vill svo til að í þessu tilviki er leiðin ákaflega stutt, Íslandsmegin borðsins greinilega, frá framkvæmdaraðila samningsins af Íslands hálfu og löggjafarsamkundunnar. Mér er til efs að það mundi gerast í mörgum öðrum löndum að sú gata væri jafnstutt og greið og auðrötuð eins og greinilega er hér, að utanrrn. lendir þarna í einhverju hnoði og deilum og þá er það bara rétt eins og að drekka úr tebolla að henda frv. inn í Alþingi Íslendinga og rúlla því þar í gegn. En í hlut á þó framkvæmd samnings, meira að segja milliríkjasamnings, og deilur sem einkaaðilar tengjast vegna framkvæmdar á þeim samningi. Það er óvenjulegt held ég verði að segja að tveir slíkir aðilar sem eiga í samskiptum og það gerist að annar aðilinn, ef honum líkar ekki ástandið og er ósáttur við framgang mála, setji bara lög. Enda liggur það fyrir að þetta hefur vakið nokkra athygli. Herra forseti. Ég vísa til þess sem áður hefur komið fram að að mínu mati ættu menn að vera hér á Alþingi Íslendinga að gera allt aðra hluti en þá að ganga frá ótímabundinni löggjöf sem á að lögfesta þetta fyrirkomulag sem menn hafa haft í kringum það að græða á veru hersins. Ég hef kallað þetta silkipappír utan um það kerfi sem menn byggðu hér upp fyrr á öldinni. Það er eiginlega sagnfræðilega afar merkilegt að lesa inngang grg. þar sem verið er að fjalla um þá hluti og reynt að setja í rökrænt samhengi við nauðsyn þess að afhenda tilteknum aðilum einkarétt á þeim viðskiptum sem hér voru á sínum tíma, en ég ætla ekki að fara út í það. Að mínu mati breytir þetta frv. tiltölulega litlu um það að áfram á að búa út slíkt fyrirkomulag þar sem útvaldir aðilar af Íslands hálfu sitja að þessum viðskiptum og hafa væntanlega af þeim góðan ábata. Allt er mér það heldur þvert um geð, herra forseti, og ég hefði viljað sjá aðra hluti hér á dagskrá, sem sagt þá að menn mönnuðu sig upp í að fara í viðræður við hinn erlenda aðila um það með hvaða móti hann gæti horfið úr landinu og sá draumur margra ræst, að hér yrði að lokum á nýjan leik herlaust land. En það er líka athyglisvert á sinn hátt, úr því að lög hafa ekki áður verið sett um þessi framkvæmdaratriði samskiptanna við herinn, að það skuli vera formaður þess flokks sem a.m.k. í eina tíð og ég held fyrir ekki lengri tíma þrátt fyrir allt en svona 12 til 15 árum, hafði það iðulega í samþykktum sínum að að sjálfsögðu ætti að stefna að því að erlendur her hyrfi úr landinu þegar friðartímar gengju í garð. Það virðist nú seint ætla að gerast samkvæmt skilgreiningum miðað við þá ótímabundnu lagasetningu sem hér er lögð til.

Herra forseti. Ég vil víkja að nokkrum atriðum sem fram hafa komið í máli þeirra tveggja frsm. nál. frá tveimur minni hlutum nefndarinnar en þeir hafa komið inn á nokkur atriði þessa máls. Í fyrsta lagi vil ég geta þess að ég held að ekki sé rétt að líta svo á að beinlínis rangar tilvitnanir séu í málinu heldur er verið að fella brott, það er rétt hjá síðasta ræðumanni, númer í lögunum en vitnað er í þau eftir nöfnum. Þetta er aðeins lagatæknilegt atriði sem ég held að hafi ekki aðra þýðingu. Síðan vil ég fjalla um það sérstaklega sem komið hefur fram í sambandi við brtt. sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur lagt fram og beiðni sem hér kom fram hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni um að nefndin fjallaði um þessar brtt. Nú ber að geta þess að efnisleg umfjöllun um þá þætti sem vikið er að í brtt. fór fram í nefndinni, fjallað var um þessa þætti í nefndinni þó að ekki væri fjallað um brtt., enda var hún ekki komin þar fram. Utanrmn. heldur reglulegan fund á morgun og ekkert því til fyrirstöðu að formaður skoði möguleika á því að hafa umfjöllun um brtt. þá. Hér var rætt um það að fallið hefðu dómar á tveimur dómstigum í Bandaríkjunum um þetta mál. Það er hárrétt að dómar hafa fallið í málinu en þar á hlut íslenskt fyrirtæki sem sótti mál sitt fyrir bandarískum dómstólum. Íslenska ríkið og löggjafinn eru ekki á nokkurn hátt bundin af þessum dómaniðurstöðum og það er eðlilegt að Alþingi Íslendinga setji reglur um hvernig staðið er að þeim málum er varða íslenska þáttinn í samningnum á sama hátt og Bandaríkjastjórn áskilur sér fullan rétt til þess að setja um það sínar reglur með lögum eða reglugerðarákvæðum hvernig þeir standa að sínum hluta samningsins. Það væri í rauninni í hæsta máta óeðlilegt að bandarískir aðilar færu að blanda sér í það hvernig Íslendingar setja reglur og lög um hvernig þeir vilja að staðið sé að þeim hluta samningsins sem að þeim snýr. Um það hefur verið rætt og kom fram í máli beggja frsm. minnihlutaálitanna að frv. væri að mati þeirra afturvirkt. Um það er ágreiningur milli meiri hluta utanrmn. og minni hlutanna tveggja. Meiri hlutinn lítur svo á að lagafrv. sé ekki afturvirkt. Bráðabirgðaákvæðið sem hér hefur verið rætt um nær ekki til þeirra samninga sem unnið er eftir. Það nær einungis til hugsanlegrar framlengingar þessara samninga fram yfir núverandi tíma, núverandi efndatíma eftir gildistöku laganna. Ákvæðið er skýrt afmarkað við þau tilvik þar sem forval fór ekki fram áður en samningurinn var gerður og miðar því að því að unnt sé í sérstökum tilvikum að tillögu forvalsnefndar að fella slíka samninga undir forvalsferlið áður en til framlengingar kemur. Í þessu sambandi, af því að hér hefur verið getið um sérstakt fyrirtæki, nær bráðabirgðaákvæðið ekki til samnings Atlantsskipa við varnarliðið en sá samningur rennur út 31. október nk. Verði frv. að lögum breytir það ekki þeim samningi. Það getur hins vegar náð til hugsanlegrar framlengingar samningsins. Samningur Atlantsskipa er til tveggja ára nema Bandaríkjaher nýti sér einhliða framlengingarheimild sína. Þetta þýðir með öðrum orðum að ef Bandaríkjaher aðhefst ekkert er einungis um tveggja ára samning að ræða sem rennur út 31. október nk. Nokkuð hefur verið rætt um athugasemd með frv. þar sem segir í athugasemd um 4. gr. að með samningstíma sé átt við upphaflegan samningstíma sem og framlengingartíma samningsins. Báðir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Sighvatur Björgvinsson lögðu út af þessu og töldu að í þessu orðalagi væri tekin afstaða til þess hvað teldist almennt vera samningur og samningstími og hvað ekki. Verið væri að taka almenna grundvallarafstöðu til þess hvort framlenging á samningi teldist til samningstímans eða ekki. Og höfundar frv. kæmust að þeirri niðurstöðu, þeirri grundvallarniðurstöðu að með samningstíma almennt væri átt við upphaflega samningstímann svo og framlengingar samninga. Í umfjöllun um 4. gr. held ég að rétt sé að benda á að orðið samningstími kemur fyrir í allt öðru samhengi, það kemur þar fram í ákveðnu samhengi 4. gr. þar sem segir að ef forsendur tilnefningar íslensks fyrirtækis bresta á samningstíma verði samningur ógildur. Það er í þeirri merkingu sem þessi athugasemd kemur fram. Eðli málsins samkvæmt verður þetta ákvæði að gilda jafnt um upphaflegan samningstíma og framlengingu samningsins. Mér finnst því að báðir hv. þm. séu að oftúlka athugasemd með 4. gr. ef þeir vilja lesa út úr henni grundvallarafstöðu höfunda frv. til þess hvað eigi almennt að kallast samningstími og hvenær eigi að líta svo á að honum sé lokið. Á það get ég ekki fallist að þarna sé verið að taka grundvallarafstöðu til þess máls. Ég held að þetta sé í stórum dráttum það sem ég vildi sagt hafa um þær upplýsingar og athugasemdir sem hér hafa komið fram.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. formanni utanrmn. að um er að ræða samning milli tveggja stjórnvalda, Bandaríkjanna og Íslands, og ég tel að það geti a.m.k. orkað tvímælis eða því megi halda fram að sá samningur hafi verið brotinn. En hvers vegna leystu þá ekki íslensk stjórnvöld málið í viðræðum við Bandaríkjamenn í stað þess að stefna þriðja aðila, Eimskipafélagi Íslands, í stórkostlegar málshöfðanir úti í Bandaríkjunum með ærnum tilkostnaði? Það er búið að vera eilíft klúður og búið að kosta þetta íslenska fyrirtæki stórfé, þetta mál sem varðar samninga milli tveggja ríkisstjórna. Ég verð að segja eins og er að það má ekki treysta mikið slíkum samningum ef íslensk stjórnvöld geta ekki leyst slíka deilu á þeim grunni í staðinn fyrir að láta íslenska aðila, þriðju aðila, borga stórfé í málskostnað til þess að reyna að fá samningnum framfylgt eins og íslensk stjórnvöld telja að hann sé. Í öðru lagi vil ég benda hv. þm. á að í umræddum samningi sem er til tveggja ára, samningi milli varnarliðsins og Atlantsskipa, veitir annar viðsemjandinn, þ.e. Atlantsskip, hinum viðsemjandanum einhliða ákvörðunarrétt á að framlengja samninginn í allt að þrjú ár þannig að hann undirritar fyrirframsamþykki við því að ef viðsemjandinn vill framlengja samninginn um eitt ár í senn þá neyðist flutningafyrirtækið til þess að standa við gerðan samning til allt að fimm ára. Það sem verið er að gera núna er að verið er að breyta því í miðjum klíðum. Það er verið að setja nýjar leikreglur í miðjum klíðum, allt aðrar leikreglur, herra forseti, en þær sem voru uppi þegar samningurinn var gerður. Það er ekki einu sinni gefinn eðlilegur aðlögunartími fyrir aðila til að bregðast við því.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður spurði mig hvers vegna íslensk stjórnvöld hefðu ekki leyst þetta deilumál með samningaviðræðum sem hefði kostað fyrirtæki stórfé. Ég held að eðlilegra sé að hv. þm. beini þessari spurningu til utanrrh. þar sem hann fer með slík mál frekar en að sá sem hér stendur sé að svara þessu. Ég tek það aðeins fram að það hvernig þetta fyrirtæki flæktist inn í þessi kostnaðarsömu deilumál fyrir bandarískum dómstólum gerist að sjálfsögðu stig af stigi. Það er erfitt að sjá þetta fyrir og kannski erfitt að blanda því saman. Ég vil geta þess að lokum að því miður þarf ég að bregða mér burtu úr Reykjavík á eftir. Ég hef því mjög takmarkaðan tíma til að svara fyrirspurnum. En ég skal taka þær niður og reyna að koma þeim svörum á framfæri síðar.

Virðulegi forseti. Mér er ljóst að hv. þm. er tímabundinn og þess vegna brá ég á það ráð að svara máli hans í stuttum andsvörum fremur en með ræðu á eftir. Ég geri engar athugasemdir við það þó að hann þurfi að fara til annarra starfa. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að það er ekki eðlilegt þegar íslensk stjórnvöld gera samning við stjórnvöld annarra ríkja, að þriðji aðili, íslenskt fyrirtæki, þurfi að reka mál fyrir dómstólum í útlöndum og borga stórfé. Sú skylda hvílir að sjálfsögðu á íslenskum stjórnvöldum að þau sjái til þess með þeim aðgerðum sem þau geta gripið til í samskiptum við vinsamleg ríki að samningur sem gerður hefur verið sé virtur. Það finnst mér eðlilegt. Það er klúður að málið skuli vera búið að standa svona óleyst í fleiri ár og síðan skuli vera gripið á því með þeim hætti sem hér er gert. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, herra forseti, að þarna er um það að ræða að í miðju ferli tveggja aðila sem gert hafa með sér samning, og er ekki vitað betur en báðir aðilar séu ásáttir við þann samning, er leikreglum breytt. Búnar eru til nýjar leikreglur, allt aðrar en þær sem voru fyrir hendi þegar samningurinn var gerður og ákveðið að þær taki bara gildi þegar í stað. Hvorugum samningsaðilanum sem eiga hagsmuna að gæta --- þó að þetta séu ekki miklir fjármunir þá kunna þeir að vera stórir fjármunir á grundvelli lítils skipafélags --- er gefinn neinn kostur á því að bregðast við. Ég spyr hv. formann utanrmn.: Finnst mönnum líklegt að þetta sé aðferðin til að greiða fyrir þeim samningum sem eru væntanlegir og skipta Íslendinga miklu um framhald á sérstakri bókun vegna varnarsamningsins?

Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess að auðvitað er það ákvörðun einkafyrirtækis hvort það fer í málsókn eða ekki. Einkafyrirtækið ber á því ábyrgð. Á því bera íslensk stjórnvöld ekki ábyrgð. Síðan er rétt að geta þess að Bandaríkjamenn geta ekki gert neinar athugasemdir við það þó að íslensk stjórnvöld kjósi að festa með lögum reglur um hvernig Íslendingar standa að þessum málum. Bandaríkjamenn geta ekki gert neina athugasemd við það, enda hafa íslenskir aðilar ekki gert neina athugasemd við það hvernig Bandaríkjamenn hafa staðið að þeim hluta samningsins sem að þeim veit, en eins og kunnugt er standa Bandaríkjamenn með mjög sérstökum hætti að því.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá tveim ræðumönnum áðan, bæði hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og Steingrími J. Sigfússyni, hef ég flutt brtt. við frv. til laga um framkvæmd tiltekinna þátta í varnarsamstarfi Íslands og Bandaríkjanna. Ég ætla aðeins að koma að því síðar. Ég vil hefja mál mitt á þá leið að það vekur athygli manns þegar frv. er lesið að það kemur mörgum sinnum fyrir, bæði í tilteknum greinum og greinargerð, að fyrst og fremst sé verið að fjalla um öryggishagsmuni íslenska ríkisins. Það vekur sérstaka athygli að verið er að fjalla um öryggishagsmuni íslenska ríkisins. Deilur hafa komið upp vegna þessa skipafélags sem er að flytja vörur fyrir Bandaríkjaher til og frá Íslandi. Tvö skip eru í þessum flutningum. Það sem sinnir bandaríska hlutanum er bandarískt, undir bandarískum fána. En það sem sinnir íslenska hluta flutninganna er hollenskt, mannað hollenskum yfirmönnum en með pólskum hásetum. Þegar litið er  Annars vegar er talað um bandarískt skip undir bandarískum fána en í hlutanum sem snýr að Íslandi á útgerðin bara að vera íslensk. Þegar íslenski kaupskipastóllinn er skoðaður kemur í ljós að hann er nokkuð merkileg samsetning. Eimskip er með 11 skip og aðeins eitt undir íslenskum fána. Alls eru sex skip mönnuð íslenskri áhöfn, tvö að hluta en þrjú alfarið með erlendum áhöfnum. Samskip eru mjög fjögur skip, öll undir erlendum fána. Þrjú eru með íslenskri áhöfn en eitt erlendri. Í frv. sem hér liggur fyrir kemur m.a. fram í greinargerð með málinu, með leyfi forseta, að: ,,Allt frá gerð varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna árið 1951 hafa íslenskir ríkisborgarar starfað fyrir varnarliðið og íslensk fyrirtæki tekið að sér verk fyrir varnarliðið á einn eða annan hátt. Við komu varnarliðsins til Íslands var samfélagsgerðin öll einfaldari en nú er og atvinnuhættir fábreyttari. Þá gætti einnig eðlilegs ótta við áhrif erlendrar herverndar á íslenskt athafnalíf og þjóðlíf, enda voru landsmenn mun færri en nú er og herliðið nokkuð fjölmennt. Íslensk stjórnvöld lögðu því áherslu á að draga úr neikvæðum áhrifum herverndarinnar og þar með úr áhrifum af veru varnarliðsins á íslenskt efnahagslíf. Eftir því sem á leið jókst á hinn bóginn áhersla stjórnvalda beggja ríkjanna á að Bandaríkjamenn nýttu sér íslenskt vinnuafl þar sem því yrði við komið, enda var það beggja hagur að Íslendingar tækju beinni þátt í vörnum lands síns en áður og að Bandaríkjamenn gætu fækkað liðsmönnum sínum í landinu.`` Hér koma öryggishagsmunir fram. Gott og vel. Íslenski hluti farmflutninga fyrir varnarliðið er fluttur með erlendu skipi og erlendri áhöfn. Síðan kemur hér, með leyfi forseta: ,,Framkvæmd varnarsamningsins og afleiddra samninga snertir öryggishagsmuni íslenskra ríkisins, þó í misríkum mæli sé. Hafa ber í huga að þær heimildir sem íslenskum fyrirtækjum eru veittar til viðskipta við varnarliðið eða Atlantshafsbandalagið samkvæmt fyrrgreindum samningum eiga rætur að rekja til öryggissjónarmiða og eru þær því eðlisólíkar heimildum til milliríkjaviðskipta samkvæmt öðrum samningum. Þessar heimildir fela í sér undantekningu frá þeirri meginreglu að bandarísk stjórnvöld semji einungis við bandarísk fyrirtæki, svo sem var áður en samningar milli ríkjanna um sjóflutninga voru gerðir árið 1986, eða hafi fullt sjálfdæmi um við hvern sé samið, svo sem var um verktöku fram til samkomulags ríkjanna um verkframkvæmd íslenskra aðila árið 1954 eða um kaup á búvörum fram að samkomulagi ríkjanna um kaup á íslenskum eggjum og kjöti frá 1987, svo fáein dæmi séu nefnd.`` Það er athyglisvert að íslenska ríkið hefur áhyggjur af búvörunum og ég er ekki hissa á því. En það kveður við annan tón þegar litið er á íslenska kaupskipastólinn og atvinnutækifærin sem þar hafa farið forgörðum. ,,Það er ósamrýmanlegt íslenskum öryggishagsmunum að íslensk stjórnvöld hafi ekkert um það að segja hvernig aðgangi íslenskra fyrirtækja að samningum við herlið erlends ríkis um sölu vöru og þjónustu eða verkframkvæmd hér á landi sé háttað. ... Að baki öllum fyrrgreindum samningum liggur sú grundvallarregla að íslensk stjórnvöld fari með mat eigin öryggishagsmuna og að þau meti sjálf íslensk fyrirtæki og íslenska ríkisborgara í þessu skyni.`` Ég má til með að halda áfram að vitna í þessa greinargerð, með leyfi forseta. Enn er fjallað um öryggi íslenska ríkisins ljóst og leynt, hagsmuni þess og öryggi: ,,Aukið frjálsræði við stofnsetningu fyrirtækja hér á landi í kjölfar aðildar Íslands að EES-samningnum og bann þess samnings við mismunun á grundvelli þjóðernis kallar einnig á að lagaramminn verði skýrður. Þess hefur þegar orðið vart að evrópsk fyrirtæki nýti sér frjálsan staðfesturétt til að sækjast eftir samningum við varnarliðið. Þá má minna á að í tengslum við almenna frjálsræðisþróun í atvinnulífinu voru ákvæði hlutafélagalaga endurskoðuð og rýmkaðar mjög heimildir erlendra ríkisborgara til eignarhalds á fyrirtækjum skráðum í íslenska hlutafélagaskrá. Viðskiptasamningar á sviði öryggis- og varnarmála eru hins vegar um margt sérstaks eðlis, enda liggja tiltekin öryggissjónarmið að baki gerð þeirra. ... Ef ekki verður spornað við fæti má gera því skóna að síaukinn hluti viðskipta við varnarliðið, sem af öryggisástæðum er mikilvægt að sé í íslenskum höndum, falli pappírsfyrirtækjum erlendra aðila í skaut. Því er í frumvarpinu leitast við að tryggja að íslensk fyrirtæki í skilningi laganna hafi raunveruleg tengsl við landið, séu virkir þátttakendur í íslensku efnahagslífi og lúti íslenskri lögsögu.`` Það er athyglisvert að Íslendingar á skipum undir erlendum fána lúta ekki íslenskri lögsögu vegna þess að þjóðfáni þess lands sem blaktir við hún á skipi ræður hvernig farið er með öryggismál, hvernig farið er með öll mál sem lúta að sjórétti og annarri lögsögu. Að vísu er þarna undantekning á frá því fyrir um líklega tveim árum, því að íslenskir sjómenn á erlendum skipum íslensku skipafélaganna njóta sama réttar hvað áhrærir Tryggingastofnun ríkisins. Af því að varaformaður utanrmn. situr hér vildi ég aðeins benda honum á nauðsyn þess vegna orðalags frv. að þar skuli menn koma að sem eiga að njóta og lúta íslenskri lögsögu, að það dugir ekki eitt að vera með skip undir erlendum fána með íslenskri áhöfn. Hún lýtur ekki íslenskri lögsögu. Þess vegna er sú brtt. til komin, virðulegi forseti, sem ég lagði fram, með leyfi forseta: ,,Á eftir 3. tölul. fyrri málsgreinar k-liðar 1. gr. komi nýr töluliður, svohljóðandi: Eiga eða leigja skip sem sigla undir íslenskum fána, mönnuð íslenskri áhöfn, ef fyrirtækið hefur sjóflutninga með höndum.`` Herra forseti. Ég benti áðan á plagg sem ég er með undir höndum. Það er greinargerð um forsögu ágreiningsmála um flutninga fyrir varnarliðið ásamt fylgiskjölum. Greinargerð Eimskipafélags Íslands hefst á þessum orðum: ,,Forsaga ágreiningsmáls um flutninga fyrir varnarliðið, milliríkjasamningurinn frá 1986.`` Ég vildi, með leyfi forseta, vitna aðeins til þessarar greinargerðar Eimskips: ,,Allt frá því á sjöunda áratugnum hafa íslensk skipafélög annast sjóflutninga fyrir bandaríska varnarliðið á Íslandi. Breyting varð þar á árið 1984 er bandaríska skipafélaginu Rainbow Navigation var úthlutað þessum flutningum óskiptum í krafti bandarískra laga frá 1904 sem kveða á um að bandarísk skip sem sigla undir bandarískum fána skuli hafa einokun á flutningum á vegum Bandaríkjastjórnar, þar á meðal fyrir Bandaríkjaher. Lög þessi eru jafnan réttlætt með skírskotun til öryggis- og varnarhagsmuna Bandaríkjanna.`` Nærri sama orðalag og gengur í gegn í því frv. sem við erum að fjalla um. Síðan ætla ég að biðja virðulegan þingheim að hlusta vel á það sem kemur nú frá Eimskipafélagi Íslands: ,,Íslensk stjórnvöld vildu ekki una þessari einokun bandarísks skipafélags á varnarliðsflutningum og kröfðust þess að íslensk skipafélög hefðu jafnan rétt á að keppa um flutningana. Íslensk stjórnvöld byggðu kröfu sína á efnahags- og öryggishagsmunum íslensku þjóðarinnar. Smæð íslensks markaðar gerði það að verkum að flutningar fyrir varnarliðið væru lykilatriði fyrir öfluga innlenda skipaútgerð sem gæti þjónað efnahags- og öryggishagsmunum þjóðarinnar á hættu- og neyðartímum.`` Ég vona að hæstv. utanrrh. hafi heyrt til mín,  ,,Smæð íslensks markaðar gerði það að verkum að flutningar fyrir varnarliðið væru lykilatriði fyrir öfluga innlenda skipaútgerð sem gæti þjónað efnahags- og öryggishagsmunum þjóðarinnar á hættu- og neyðartímum. Við slíkar aðstæður væri Íslendingum lífsnauðsyn að hafa til taks öflugan skipakost, en fá ríki eru jafnháð siglingum og Ísland.`` Síðan segja menn: ,,Nei, þetta ákvæði á ekki að fara inn í samninga.`` Ég man ekki hvort það var hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sem kom inn á að það væri kannski óeðlilegt við tillögu mína um viðbót við þetta frv. að ætla þar í lagakafla að tiltekið skip undir íslenskum fána ætti að sigla með þessa vöru.

Bara á þessari leið.

Bara á þessari leið. Ja, það er bara þannig í hinum bandaríska samningi að þar á að vera bandarískt skip undir bandarískum fána bara á þessari leið. En það á ekkert að gilda fyrir okkur sem erum svo háðir siglingum sem eyland. Það er allt í lagi að það gildi bara fyrir Bandaríkin. Hér eru menn tilbúnir til að leggja málið allt öðruvísi upp, með skip undir erlendum fána, með erlenda áhöfn. Hver eru meginrökin fyrir því að Eimskipafélag Íslands og þessi skipafélög vilja hafa erlendar áhafnir undir erlendum fána í þessum siglingum? Það er samkeppnin. Samkeppnin er svo rosaleg að við verðum að hafa erlenda áhöfn til þess að geta verið í beinni samkeppni við önnur skipafélög. Við hvaða skipafélög? Getur verið að bandarískt skipafélag mannað bandarískum sjómönnum sé miklu ódýrari en skip undir íslenskum fána með íslenskri áhöfn? Alls ekki. Ég þekki það vel og veit allt um kauptaxta þeirra og laun. Það er allt annað launakerfi, miklu betri laun, meira frí á bandarísku kaupskipi en því íslenska. Síðan segja íslensk skipafélög: ,,Nei, við erum í svo mikilli samkeppni. Við verðum að nota fólk þriðja heimsins og skip undir hentifána til þess að flytja bandarískar vörur í harðri samkeppni.`` Við hvern? Ekki Samskip. Það er engin samkeppni þar á milli vegna siglinga til Bandaríkjanna. Virðulegi forseti. Mér finnst að riðið sé við einteyming í þessu frv. Ég get vel skilið að það pirri menn þegar menn komast bakdyramegin inn í íslenska löggjöf. Það getur vel verið að það pirri utanrrn. og starfsmenn þess. En allt um það. Einnig held ég að ef menn setja upp lagagrunn sem á að byggjast á varnarsamstarfi við Bandaríkin sé eðlilegt að gagnkvæmni sé í þeim samningi, gagnkvæmni í því að þar sem krafa er gerð um bandarískt skip undir bandarískum fána, að þá sé eðlilegt að líka sé krafa um íslenskt skip undir íslenskum fána og með íslenskri áhöfn og því hef ég lagt þessa brtt. fram, virðulegi forseti. Hér hefur hv. þm. Sighvatur Björgvinsson óskað eftir því að ég dragi tillögu mína til baka til 3. umr. Ég mun verða við því og vona að hv. utanrmn. taki þetta mál til verulegrar íhugunar. Mér þykir hins vegar leitt að hér skuli ekki vera viðstaddur formaður utanrmn. Hann nefndi það ekki við mig en vissi þó að þetta mál væri fram undan. Hitt er verra, að hann kom til mín og bað mig um að hleypa sér að til að svara þeim tveimur þingmönnum sem voru á undan mér á mælendaskrá. Ég hleypti honum fram fyrir mig og síðan yfirgefur hann húsið. Þetta er náttúrlega með nokkrum ólíkindum, herra forseti. Að lokum þetta. Íslensk kaupskipaútgerð hefur haldið því fram nú um langan tíma að hún byggi við svo óviðunandi umhverfi að þess vegna gæti hún ekki sett skipin undir íslenskan fána. Meginrökin voru þau að stimpilgjöld á Ísland væru svo há. Þau þurfti að afnema. Þá mundi kaupskipastóllinn undir íslenskum fána vaxa. Nú eru liðin tvö ár síðan stimpilgjöldin voru afnumin og það er eitt íslenskt kaupskip undir íslenskum fána. Hvað þarf að gera til að efla íslenska kaupskipaútgerð? Ég held að fyrsta skrefið verði stigið í því með því að setja sömu ákvæði um íslensk kaupskip og Bandaríkjamenn gera varðandi bandarísk skip undir bandarískum fána með bandaríska áhöfn. Svo vona ég, herra forseti, að þetta mál fái góðan meðbyr í utanrmn. og verði þjóð og þingi til heilla í vel afgreiddu máli.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frv. um framkvæmd tiltekinna þátta í varnarsamstarfi Íslands og Bandaríkjanna, eins og frv. heitir þótt vissulega væri ástæða til að hafa langt mál um bandaríska herinn á Íslandi og framtíð hans. Í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar kom fram að við höfum lagt fram þáltill. á þinginu um að gengið verði til viðræðna við bandarísk stjórnvöld um brottför hersins og yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar þannig að við mundum vilja nálgast málin frá þeirri hliðinni. Hins vegar hefur umræðan varpað ljósi á vissa þætti sem eru einnig umræðunnar virði og vísa ég þá sérstaklega í ræðu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar. Það sem þetta frv. fjallar um er sem áður segir samskipti Íslendinga og Bandaríkjamanna og þá einkum og sér í lagi varðandi flutninga til landsins. Eins og komið hefur fram hafa þessir aðilar komið sér saman um að skipta flutningunum þannig að hluti þeirra, 65%, skuli hafna hjá öðrum hvorum aðilanum en 35% hjá hinum. Sá sem býður betur skuli fá stærri hlutann, sá sem býður verr skuli fá minni hlutann. Bandarísk skipafélög skuli annast hluta flutninganna, íslensk skipafélög skuli annast hinn hlutann. Þá vaknar sú spurning: Hvernig ber að skilgreina íslensk og bandarísk skipafélög? Þessir flutningar eru nú á hendi tveggja félaga, annars vegar Atlantic skipafélagsins og hins vegar Transatlantic skipafélagsins. Því hefur verið haldið fram í umræðu um málin að bæði félögin séu bandarísk að uppistöðu til. Því hefur verið haldið fram að bæði þessi félög séu í raun bandarísk. Talsmenn Atlantic skipafélagsins vísa þessu á bug og segja þetta vera rangt. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem komu fram í máli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að hér skipti miklu máli hvaða skilgreiningar eru lagðar til grundvallar þegar leitast er við að svara spurningunni: Hverri þjóð heyrir fyrirtækið? Hann hefur lagt fram brtt. við þetta frv. Í ljósi þess að í skilgreiningum stjórnarfrv. er hvergi vikið að sjómönnum þá hefur hann lagt fram svohljóðandi brtt., með leyfi forseta: ,,Eiga eða leigja skip sem sigla undir íslenskum fána, mönnuð íslenskri áhöfn, ef fyrirtækið hefur sjóflutninga með höndum.`` Þetta vill hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson að komi inn í skilgreiningu á íslenskum fyrirtækjum í 1. gr. frv. Ég leyfi mér að spyrja: Er einhver andvígur þessu? Er einhver andvígur því að þessi skilgreining á íslensku fyrirtæki komi inn í frv.? Ég auglýsi eftir rökum fyrir því að leggjast gegn þessari brtt. hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar. Það sem mér fannst vera nánast ógnvekjandi í þeim upplýsingum sem fram komu í hans máli var hvernig háttaði siglingum hjá Eimskipafélagi Íslands. Það kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að af 11 skipum sem eru í millilandasiglingum fyrir Eimskipafélag Íslands er aðeins eitt undir íslenskum fána. Það kom líka fram að aðeins sex þessara skipa eru með íslenskri áhöfn. Tvö þeirra skipa eru með íslenska áhöfn að hluta til og þrjú skip eru með erlenda áhöfn. Síðan eru menn að rífast um hvort eigi að fá bitann, Eimskipafélagið eða Atlantsskip. Hvort félagið er íslenskara? Ég leyfi mér að spyrja vegna þess að sami háttur mun verða hafður á hjá Atlantsskipum. Þar eru erlendar áhafnir á skipunum og ekki eru þar íslenskir fánar að húni. Þess vegna leyfi ég mér, herra forseti, að auglýsa eftir rökum með því að leggjast gegn þeim brtt. sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur lagt til því að hann er að koma fram með brtt. til styrktar íslenskum sjómönnum. Reyndar má spyrja hvort ekki sé eðlilegt að bæta í þessa brtt., og vísa þar til kjarasamninga, að því aðeins skuli litið á skipin sem íslensk að þau sigli undir íslenskum fána með íslenskri áhöfn og að virtir séu þar íslenskir kjarasamningar. E.t.v. er það atriðið sem skiptir mestu máli í þessu. Ég ítreka, herra forseti, að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hefðum viljað nálgast þessi mál frá öðrum enda. Við höfum lagt fram tillögu um að hefja viðræður við Bandaríkjamenn um brottför ameríska hersins af landi okkar. En að sjálfsögðu munum við taka þær tillögur sem fram hafa komið frá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni til velviljaðrar skoðunar því að ekki viljum við láta okkar eftir liggja að styðja íslenska sjómenn.

Herra forseti. Ég þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir undirtektir hans við mitt mál. En ég vildi aðeins koma inn á og leiðrétta misskilning sem kom fram í máli hans vegna þess að sú brtt. sem ég hef lagt fram mundi koma í k-lið 1. gr. frv. á eftir svofelldum texta, með leyfi forseta: ,,k. Íslensk fyrirtæki: Fyrirtæki, óháð rekstrarfyrirkomulagi, sem uppfylla öll eftirfarandi skilyrði: 1. Eru skráð á Íslandi og starfrækja höfuðstöðvar sínar hér á landi. 2. Eru landfræðilega staðsett á Íslandi og lúta íslenskri lögsögu. 3. Fyrirsvarsmenn og lykilstarfsfólk fyrirtækjanna eru búsett á Íslandi.`` Síðan kæmi þá fjórði liðurinn, með leyfi forseta: ,,Eiga eða leigja skip sem sigla undir íslenskum fána, mönnuð íslenskri áhöfn, ef fyrirtækið hefur sjóflutninga með höndum.`` Það er því alveg ljóst að skip sem sigla undir íslenskum fána lúta líka íslenskum kjarasamningum og því þarf ekki að taka það neitt sérstaklega fram varðandi þetta mál þannig að íslenski fáninn mundi alfarið ráða því undir hvaða kjarasamninga íslensk skip mundi falla.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um kosningar til Alþingis sem hæstv. forsætisráðherra hefur lagt fyrir Alþingi í eigin nafni en ég hef framsögu fyrir í fjarveru hans. Um er að ræða frumvarp til nýrra heildarlaga um þetta mikilvæga málefni. Á síðasta þingi voru samþykkt á Alþingi, öðru og síðara sinni, stjórnskipunarlög um breytingar á því ákvæði stjórnarskrárinnar er leggur grundvöllinn að lýðræðislegum kosningum til þess vettvangs sem hér er saman kominn. Þegar forsætisráðherra mælti öðru og síðara sinni fyrir frumvarpi því er varð að þessum lögum minntist hann þess að Alþingi hafði á þinginu þar á undan, 123. löggjafarþingi, haft til meðferðar frumvarp til nýrra kosningalaga sem þá varð ekki útrætt. Frumvarp þetta var samið af nefnd, sem fyrrverandi dóms- og kirkjumálaráðherra hafði skipað samkvæmt tilnefningum allra þingflokka er þá áttu sæti á Alþingi til að endurskoða kosningalöggjöfina að öðru leyti en því er laut að kjördæmaskipan og úthlutun þingsæta, en það verkefni var þá í höndum sérstakrar nefndar er forsætisráðherra skipaði í því skyni haustið 1997. Svo sem fram kom í framsöguræðu þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra með þessu frumvarpi hafði nefndinni er hann hafði skipað ekki unnist tími til að ljúka nema hluta endurskoðunar sinnar og skilaði því auk tillagna sinna lista yfir fjölmörg atriði sem nefndin taldi eðlilegt að yrðu áfram til skoðunar eftir atvikum í tengslum við þá endurskoðun sem framkvæma þyrfti vegna þeirra breytinga á stjórnarskrá sem þá voru til umfjöllunar. Í stað þess að leita á síðasta þingi eingöngu eftir þeim breytingum á kosningalögum sem breytingar á stjórnarskrá útheimtu, féllst forsætisráðherra á þessi sjónarmið og bauð þingflokkunum til samstarfs um endurskoðun kosningalaganna í heild sinni þannig að unnt yrði að taka afstöðu til heildstæðrar kosningalöggjafar á því þingi sem nú situr. Í þessu skyni var síðastliðið haust skipuð nefnd sem mér var falið að leiða og sú nefnd hefur samið frumvarp það er nú liggur fyrir hinu háa Alþingi. Auk mín var í nefndina skipað samkvæmt tilnefningum þingflokka stjórnarflokkanna hv. alþingismenn Sigríður Anna Þórðardóttir og Kristinn H. Gunnarsson og samkvæmt tilnefningum þingflokka utan ríkisstjórnar hv. alþingismenn Guðmundur Árni Stefánsson og Steingrímur J. Sigfússon. Nefnd þessi skilaði forsætisráðherra tillögum sínum í frumvarpsformi í lok síðasta mánaðar og eru þær lagðar efnislega óbreyttar fyrir Alþingi í þessu frv. Hv. alþingismönnum eiga þó ekki að vera tillögur nefndarinnar alveg ókunnar þar eð nefndarmenn hafa hver á sínum vettvangi kynnt samverkamönnum sínum þær hugmyndir sem unnið hefur verið með eftir því sem störfum nefndarinnar miðaði áfram. Í samræmi við það sem ég hef nú rakið var hlutverk nefndarinnar samkvæmt skipunarbréfi tvíþætt. Annars vegar að fylgja eftir og útfæra í lögum þær breytingar sem gerðar voru á 31. gr. stjórnarskrárinnar með stjórnskipunarlögum, nr. 77/1999, um breytingar á kjördæmaskipan og úthlutun þingsæta. Hins vegar að endurskoða kosningalögin að öðru leyti og leggja til breytingar eftir því sem ástæða þætti til. Við fyrri þátt nefndarstarfsins lagði nefndin til grundvallar að stjórnarskrárbreytingin byggðist á tillögum nefndar er forsætisráðherra skipaði haustið 1997 samkvæmt tilnefningum allra stjórnmálaflokka er þá áttu sæti á Alþingi og forustumenn sömu flokka stóðu sameiginlega að við flutning málsins hér á hinu háa Alþingi. Nefndin hefur því í öllum meginatriðum útfært þær lagabreytingar sem stjórnarskrá gerir nú ráð fyrir, í samræmi við það þverpólitíska samkomulag er lá stjórnarskrárbreytingunni til grundvallar. Þó er í nokkrum tilvikum vikið frá þeim tillögum er forustumenn stjórnmálaflokkanna kynntu í stjórnskipunarlagafrumvarpi því er Alþingi fjallaði um á 123. löggjafarþingi, en þó hvergi svo að raski þeim markmiðum sem þeim voru sett. Að þessum atriðum vík ég nánar við umfjöllun um einstakar greinar frumvarpsins. Síðari þáttur nefndarstarfsins var einnig tvískiptur. Annars vegar lá fyrir nefndinni lagafrumvarp það er lagt var fyrir Alþingi á 123. löggjafarþingi en varð ekki útrætt, eins og ég hef þegar vikið að. Í því var að finna ýmsar breytingar á kosningalögum er samstaða hafði tekist um í nefnd þeirri er frumvarpið samdi og í áttu sæti fulltrúar allra þingflokka er starfandi voru við upphaf þess þings, meðal annarra. Hins vegar lá fyrir nefndinni listi atriða sem þessari fyrri nefnd hafði ekki tekist að ljúka umfjöllun um en taldi engu að síður rétt að yrðu áfram til skoðunar. Þar eð umfjöllun um aðrar og brýnni breytingar á kosningalögum í fyrri hluta nefndarstarfsins tók drjúgan tíma og brýnt var orðið að leggja þær fyrir Alþingi í frumvarpsformi, tók nefndin þann kostinn að fella breytingartillögur sem samstaða hafði tekist um í fyrri nefndinni inn í sínar tillögur ásamt nokkrum öðrum, en leggja lista yfir óútkljáð atriði til hliðar að svo stöddu. Á þessum lista eru þó atriði sem ástæða er til að fjallað verði um áfram og eftir atvikum tekin í lög fyrir næstu kosningar. Þau varða bæði umgjörð kosninga, svo sem kynningu þeirra, aðgang að kjörskrám og vinnslu upplýsinga úr þeim, skoðanakannanir í nánd kosninga og kjósendarannsóknir á kjörstað, svo og framkvæmd kosninga svo sem tilhögun atkvæðagreiðslu bæði á kjörfundi og utan kjörfundar og talningu atkvæða á fleiri stöðum í kjördæmi, svo eitthvað sé nefnt. Auk þess hljóta örar framfarir í tölvu- og hugbúnaðartækni að kalla á stöðuga endurskoðun á því hvernig þær geti best þjónað og auðveldað framkvæmd kosninga á hverjum tíma. Þessi atriði þarfnast hins vegar skoðunar á lengri tíma en þeim sem nefnd sú er þetta frumvarp samdi hafði til umráða. Því lagði hún áherslu á það í skilabréfi sínu til forsætisráðherra að umfjöllun um þau yrði fram haldið á vegum hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra eftir að þingið hefur lokið meðferð þess frumvarps sem hér er til 1. umr. Markmið þessa frumvarps stjórnast nokkuð af því tvískipta hlutverki sem nefndinni var falið og ég hef nú gert grein fyrir. Meginmarkmið breytinga á kjördæmaskipan og úthlutun þingsæta er eins og kunnugt er að draga úr því misvægi atkvæða milli landshluta sem búsetuþróun í landinu hefur því miður valdið og farið hefur vaxandi undanfarin ár. Þannig mældist mesta misvægi atkvæða á milli kjördæma 1:4 miðað við kjósendur á kjörskrá fyrir síðustu kosningar, þ.e. milli Reykjaness og Vestfjarða, í samanburði við 1:3,22 fyrir kosningarnar 1995 milli Reykjavíkur og Vestfjarða. Allir stjórnmálaflokkar sem lengst af síðasta kjörtímabils áttu fulltrúa hér á hinu háa Alþingi hafa með einum eða öðrum hætti ályktað um að þetta misvægi yrði að jafna og eftir að tillögur um þær stjórnarskrárbreytingar sem nú hafa verið gerðar komu fram, sýndu mælingar á viðhorfi kjósenda að meiri hluti þeirra er sömu skoðunar. Grundvöllur þeirra breytinga sem hér eru lagðar til í þessu skyni var lagður með stjórnarskrárbreytingu þeirri er fjallað hefur verið um á tveimur síðustu þingum. Ég tel því ekki ástæðu til að flytja það mál aftur hér eða gera ítarlega grein fyrir forsendum þeirra breytinga sem þær leggja grunninn að. Þó tel ég ástæðu til að minna á að áður en þær tillögur voru settar fram sem nú hafa verið teknar í stjórnarskrá, var fjöldi hugmynda um breytingar á kosningakerfinu til að jafna vægi atkvæða kannaður og ýmsar leiðir þrautreyndar í því skyni. Niðurstaða þeirrar könnunar var sú að því markmiði yrði ekki náð þannig að um það ríkti sæmileg sátt og að uppfylltum öðrum skilyrðum án þess að hreyfa með nokkuð afgerandi hætti við skipan landsins í kjördæmi og leita eftir gagngerum endurbótum á því kerfi sem kosið er samkvæmt til þess vettvangs sem hér er saman kominn. Aðrar forsendur þessara breytinga voru fólgnar í því að heildarfjöldi þingsæta yrði óbreyttur en skipt niður á kjördæmi þannig að þingsætafjöldi í hverju þeirra yrði sem jafnastur. Jafnframt var á því byggt að jöfnuður yrði á milli stjórnmálasamtaka á landsvísu þannig að fjöldi þingsæta hvers flokks yrði í sem fyllstu samræmi við kjörfylgi. Síðast en ekki síst hefur verið leitast við að gera kosningakerfið einfaldara og auðskiljanlegra en verið hefur, enda er fátt fremur til þess fallið að draga máttinn úr frjálsum kosningum og kosningaþátttöku almennings en flókið og illskiljanlegt kosningakerfi. Markmið annarra breytinga sem lagðar eru til í þessu frumvarpi má segja að eigi það sammerkt að auðvelda kjósendum að neyta kosningarréttar síns og bæta úr ýmsum ágöllum sem komið hafa fram við framkvæmd kosninga á undanförnum árum. Við gerð þeirra var hliðsjón höfð af nýlegum lögum um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998, og þá jafnframt byggt á þeirri reynslu sem fékkst af framkvæmd þeirra laga við framkvæmd síðustu sveitarstjórnarkosninga. Almennt miða þessar breytingar að því að skapa kosningum til Alþingis umgjörð sem gert getur framkvæmd þeirra einfaldari og greiðari án þess að draga um leið úr öryggi. Mun ég nú, herra forseti, víkja að helstu breytingum, sem frumvarpið gerir ráð fyrir, en um nánari greinargerð fyrir einstökum breytingum vísast að öðru leyti til athugasemda við einstakar greinar frumvarpsins. Framsetning og efnisskipan er reyndar nokkuð breytt frá núverandi lögum. Til hægðarauka er yfirlit um kafla- og greinaskipan frumvarpsins því birt í IV. kafla almennu greinargerðarinnar með því. Í I. kafla frumvarpsins eru tiltekin skilyrði kosningarréttar og kjörgengis. Þau ákvæði eru í öllum meginatriðum óbreytt en þó er því aukið við að umboðsmaður Alþingis skuli, eins og hæstaréttardómarar, ekki teljast kjörgengur til Alþingis. Er það og í samræmi við almenn starfsgengisskilyrði umboðsmanns. Í II. kafla frumvarpsins er komið að afmörkun landsins í kjördæmi og skiptingu þingsæta milli hvers þeirra. Samkvæmt 2. mgr. 31. gr. stjórnarskrárinnar skulu kjördæmin vera fæst sex en flest sjö að tölu. Í 6. gr. frumvarpsins er lagt til að kjördæmin verði sex, þrjú landfræðilega stærri kjördæmi á landsbyggðinni og þrjú landfræðilega minni kjördæmi á höfuðborgarsvæðinu. Með þessu móti verða kjördæmin hins vegar öll svipuð að stærð miðað við fjölda kjósenda í hverju þeirra. Það gerir að verkum að heildarfjöldi þingsæta í hverju kjördæmi getur verið áþekkur án mikils misvægis atkvæða á milli þeirra og hægt er að úthluta fleiri þingsætum í kjördæmi á grundvelli úrslita í kjördæminu sjálfu, sbr. 8. gr. frumvarpsins. Miðað við kjósendur á kjörskrá í síðustu alþingiskosningum ætti mesta misvægi atkvæða á milli kjördæma samkvæmt þeirri skiptingu sem hér er lögð til að nema 1:1,85. Um staðbundna skiptingu landsins í kjördæmi vísa ég að öðru leyti til frumvarpsins. Þar er nýmæli að mörk þeirra séu dregin með vísan til þeirra sveitarfélaga sem heyra til hverju þeirra, enda er skipting landsins í sýslur og flokkun í kaupstaði og hreppa, svo sem núverandi afmörkun tekur mið af, löngu afnumin. Í 2. mgr. 6. gr. er þó að finna ákvæði er kemur í veg fyrir að breytingar á mörkum sveitarfélaga hafi áhrif á mörk kjördæma, nema afstaða sé til þess tekin á þann hátt sem 2. mgr. 129. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir. Sú kjördæmaskipan sem hér er lögð til er í öllum meginatriðum í samræmi við þá afmörkun sem boðuð var þegar stjórnarskrárbreytingin var til meðferðar á fyrra þingi. Frá því eru þó tvö frávik. Annars vegar er lagt til að sveitarfélagið Hornafjörður teljist til Suðurkjördæmis í stað Norðausturkjördæmis, en sú tilhögun var tekin til endurskoðunar í kjölfar þess að bæjarstjórnin á Hornafirði kom á framfæri við nefndina er frumvarpið samdi, niðurstöðum skoðanakönnunar er bæjarstjórnin lét gera meðal kosningarbærra manna í sveitarfélaginu og lýsti vilja yfirgnæfandi meiri hluta þeirra sem afstöðu tóku til að heyra til Suðurkjördæminu. Þegar til þess var litið að það var og sú skipan sem upphafleg aðaltillaga svonefndrar kjördæmanefndar gerði ráð fyrir og að breyting í þessa veru raskar ekki meginmarkmiðum frumvarpsins um vægi atkvæða milli einstakra kjördæma og fjölda þingsæta í hverju þeirra, þótti ekki ástæða til að halda í fyrri skipan. Hins vegar er lagt til að mörk Reykjavíkurkjördæmanna tveggja verði dregin frá vestri til austurs, í suðurkjördæmi og norðurkjördæmi, en fyrri tillaga gerði ráð fyrir að borginni yrði skipt frá norðri til suðurs, í vesturkjördæmi og austurkjördæmi. Skipting Reykjavíkur í tvö kjördæmi er óhjákvæmileg til að fjöldi þingsæta í hverju kjördæmi geti verið sem jafnastur. Til að vægi atkvæða í hvoru Reykjavíkurkjördæmanna um sig verði enn fremur sem jafnast þurfa þau einnig að vera því sem næst jafnstór með tilliti til fjölda kjósenda að baki hverju þingsæti. Mörkin milli kjördæmanna þurfa því að vera hreyfanleg eftir því sem borgin vex og íbúum hennar fjölgar. Á þessum forsendum er landskjörstjórn falið að ákveða mörk suður- og norðurkjördæmis í Reykjavík, sbr. niðurlag 1. mgr. 6. gr., eftir búsetu kjósenda innan borgarinnar samkvæmt þeim viðmiðunum sem fram koma í 7. gr. frumvarpsins. Samkvæmt þeim skulu mörkin dregin fyrir hverjar kosningar þannig að kjósendur að baki hverju þingsæti, að jöfnunarsætum meðtöldum, verði nokkurn veginn jafnmargir í hvoru kjördæmi um sig. Þegar til þess var litið hvernig skipulag borgarinnar í götur og hverfi gæti nýst í því skyni þótti sú skipting sem hér er lögð til í suður- og norðurkjördæmi, til lengri tíma litið, bæði geta gefið betri þverskurð af borginni með tilliti til aldursdreifingar íbúa, framtíðarþróunar borgarinnar og uppbyggingar hennar í austurátt, svo og gera hvort kjördæmi um sig líkara hinu en annars mundi verða. Í 7. gr. er einnig áréttað að hvort kjördæmi um sig ætti eftir því sem kostur er að vera sem samfelldust heild. Í því skyni ættu meginumferðaræðar borgarinnar um Miklubraut og Vesturlandsveg að nýtast vel til að draga mörkin milli kjördæmanna enda þótt útlit sé fyrir að einhver frávik verði á hverjum tíma að gera þar á til að ekki muni of miklu á fjölda kjósenda að baki hverju þingsæti í hvoru kjördæmi um sig. Horfið var frá því að festa í lögin ákveðið hlutfall á því sem skeika má á fjölda kjósenda innan hvors þeirra um sig, en í fyrri útgáfu var það bundið við tvo af hundraði. Engu að síður er litið svo til að frávik á milli þeirra megi vart fara langt yfir það hlutfall, enda þótt ekki megi fylgja því svo strangt eftir að mörkin verði dregin gegnum einstök hús eða stigaganga. Hér skal því áréttað að mörkin ber í lengstu lög að miða við hverfaskiptingu og eftir atvikum götur í Reykjavík, rétt eins og tíðkast hefur við skiptingu borgarinnar í kjördeildir. Í 8. gr. frumvarpsins er þingsætum skipt á milli kjördæma innan þeirra heimilda sem stjórnarskrá veitir. Samkvæmt henni skulu kjördæmissætin að lágmarki vera sex í hverju kjördæmi og jöfnunarsæti bundin ákveðnum kjördæmum. Hér er lagt til að heildarfjöldi þingsæta í hverju þeirra verði nokkurn veginn sá sami, þ.e. tíu þingsæti í hverju landsbyggðarkjördæmanna, en ellefu sæti í hverju þéttbýliskjördæmanna. Innan hvers kjördæmis skiptast sætin síðan þannig að kjördæmissætin verða níu talsins, en jöfnunarsæti tvö í hverju þéttbýliskjördæmanna og eitt í hverju landsbyggðarkjördæmanna. Með þessu móti verða kjördæmissæti í hverju kjördæmi jafnmörg en það þýðir að stjórnmálasamtök þurfa að fá hlutfallslega jafnmörg atkvæði í hverju þeirra til að fá úthlutað slíku sæti. Þá benda útreikningar ekki til annars en að samtals níu jöfnunarsæti í sex álíka stórum kjördæmum ættu að duga til að tryggja sæmilega vel jöfnuð milli stjórnmálasamtaka miðað við fylgi þeirra á landsvísu. Loks er í 9. gr. frumvarpsins útfærð sú regla sem tekin var í 5. mgr. 31. gr. stjórnarskrárinnar og ætlað er að koma í veg fyrir að misvægi atkvæða fari yfir 1:2 milli einstakra kjördæma. Ef kjósendur að baki hverju þingsæti, að meðtöldum jöfnunarsætum, eru eftir alþingiskosningar orðnir helmingi færri í einu kjördæmi en einhverju öðru kjördæmi, er landskjörstjórn samkvæmt þessu ákvæði falið að breyta fjölda kjördæmissæta í kjördæmum til að draga úr þessum mun. Ég vek athygli á að hér er atkvæðamisvægið bundið við það hámark sem stjórnarskrá leyfir, enda þótt hún heimili að gengið sé lengra í jöfnunarátt. Um það er þó ekki gerð tillaga hér. Hitt er hins vegar sérstaklega áréttað, svo sem fram kom við 2. umr. um stjórnskipunarlagafrumvarpið á síðasta þingi, að heimild landskjörstjórnar til flytja kjördæmissæti undir þessum kringumstæðum er bundin við þau sæti sem eru umfram stjórnarskrárbundið lágmark í hverju kjördæmi. Herra forseti. Úr III. og IV. kafla um kjördeildir og kjörstjórnir nefni ég það sérstaklega að samræmdar eru reglur um þau mál í öllum sveitarfélögum og sveitarstjórnum falið að skipta sveitarfélagi í kjördeildir og skipa undirkjörstjórnir. Í sveitarfélagi þar sem kjördeildir eru fleiri en ein getur sveitarstjórn jafnframt kosið sérstaka kjörstjórn til að hafa umsjón með starfi undirkjörstjórna. Sama á við þar sem kjördeild er fleiri en ein á sama kjörstað og ef kjörstaðir eru fleiri en einn í sama sveitarfélagi. Þá er tengslum vegna skyldleika og mægðir bætt við vanhæfisástæður kjörstjórnarmanna, en ekki þykir ástæða og jafnvel ekki tækifæri til að láta jafnstrangar vanhæfisástæður gilda um kjörstjórnarmenn og í stjórnsýslunni að öðru leyti. Í V. kafla er það eitt nýtt að dóms- og kirkjumálaráðuneyti er gert að auglýsa hvenær reglulegar kosningar til Alþingis fara fram. Að öðrum kosti kemur það í hlut forsætisráðuneytis samhliða birtingu þingrofsúrskurðar. Ákvæði VI. kafla um kjörskrá eru í meginatriðum óbreytt um aðferðir við gerð kjörskránna enda hefur mikið átak verið gert á síðasta áratug til að færa gerð þeirra nær kjördeginum sjálfum og fækka þannig ágreinings- og kærumálum um hvar kjósendur geti neytt kosningarréttar síns. Ákvæði um úrlausn hinna síðastnefndu eru þó fyllt og gerð skýrari að fenginni reynslu. Með því að æskilegt þykir að afmörkun kjördæmanna í Reykjavík samkvæmt 7. gr. frumvarpsins geti byggst á sömu upplýsingum og kjörskrár í borginni er hins vegar lagt til að íbúaskrá þjóðskrár verði fryst, ef svo mætti segja, í þessu skyni aðeins fyrr en nú er eða fimm vikum fyrir kjördag í stað þriggja samkvæmt breytingu á kosningalögum frá 1995, enda getur kjörskrárgerð í Reykjavík ekki hafist fyrr en mörk kjördæmanna þar hafa verið dregin. Þykir þetta nauðsynleg ráðstöfun, svo sem til varúðar og fyrirhyggju, meðan reynsla er fengin af hinu nýja kerfi enda þótt hægt kunni að vera að færa þetta svigrúm nær kjördegi aftur síðar. Í 2. mgr. 23. gr. er jafnframt tekin upp regla er mælir fyrir um til hvors Reykjavíkurkjördæmanna beri að telja þá sem eiga þar kosningarrétt, en eru óstaðsettir í hús eða búsettir í útlöndum. Í VII. kafla frumvarpsins er fjallað um framboð í alþingiskosningum og í VIII. kafla um listabókstafi stjórnmálasamtaka. Nýmæli í þessum köflum eiga það flest sammerkt að stuðla að því enn frekar en nú er að full alvara sé að baki framboðum til Alþingis og að þau eigi sér raunverulegan hljómgrunn meðal kjósenda. Þannig er í 31. gr. gerð krafa til að á framboðslista séu ávallt nöfn tvöfalt fleiri frambjóðenda en nemur þingsætum í kjördæminu, en hingað til hefur verið látið við það sitja að frambjóðendur séu jafnmargir þingsætunum sem kjósa á til. Þá er ákvæðum um fjölda meðmælenda með framboði í 32. gr. breytt og mörkin hækkuð nokkuð. Lætur nærri að lágmarksfjöldi meðmælenda nemi eftir breytinguna um einum af hundraði af kjósendum í hlutaðeigandi kjördæmi. Með sama hætti er fjöldi kjósenda er undirrita þurfa tilkynningu um listabókstaf nýrra stjórnmálasamtaka hækkaður í 300, en það er sami fjöldi og minnst þarf til að mæla með framboðslista. Einnig er í þessum köflum að finna ákvæði um að meðmælandi geti ekki mælt með fleiri framboðslistum en einum við sömu kosningar, um afturköllun framboðs og meðmæla með því og um ný stjórnmálasamtök, þar á meðal um að heiti þeirra megi ekki vera þannig að villst verði á því og á heiti samtaka sem fyrir eru. Að því leyti sem á kann að skorta að framboðslisti fullnægi þeim formkröfum sem lýst er í þessum köflum frumvarpsins er loks ástæða til að vekja athygli á að í 41. gr. frumvarpsins í X. kafla er gert ráð fyrir að umboðsmönnum lista gefist yfirleitt kostur á að bæta þar um betur eftir því sem tími og atvik leyfa áður en slíkir annmarkar geta haft alvarlegri afleiðingar. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að víkja sérstaklega að ákvæðum IX. kafla um umboðsmenn framboðslista og X. kafla um úrskurð um framboð og auglýsingu þeirra. Þau eru um flest með svipuðum hætti og verið hefur. Í XI. til og með XIV. kafla er að finna ákvæði um framkvæmd kosninga, bæði utankjörfundaratkvæðagreiðslu og atkvæðagreiðslu á kjörfundi. Ýmis nýmæli eru tekin í þessa kafla til að greiða fyrir atkvæðagreiðslu og gera hana einfaldari. Þessi ákvæði eru þó meðal þeirra sem ástæða er til að verði áfram til skoðunar enda er það sameiginlegt hagsmunamál allra stjórnmálasamtaka að kosningar geti gengið sem greiðast fyrir sig. Meðal nýjunga í þessu frumvarpi má benda á ákvæði um framkvæmd utankjörfundaratkvæðagreiðslu, en hún hefur, a.m.k. hér innan lands, á stundum reynst fram úr hófi tafsöm. Í 58. gr. er nú mælt svo fyrir að framkvæmd og afgreiðslutíma utankjörfundaratkvæðagreiðslu skuli hagað þannig að kosning geti gengið sem greiðast fyrir sig. Í sömu grein er sýslumanni heimilað að ákveða að atkvæðagreiðsla geti farið fram á öðrum stað í umdæmi hans en á embættisskrifstofu eða útibúi, og sams konar heimild er tekin í 59. gr. að því er utanríkisráðuneytið varðar til að ákveða að atkvæðagreiðsla erlendis geti farið fram á öðrum stað en í sendiráði, skrifstofu fastanefndar eða ræðismanns. Þá er farþegum á íslensku skipi sem er á siglingum erlendis eða á fjarlægum miðum, heimilað að kjósa um borð í skipinu, auk áhafnarinnar eins og verið hefur. Í 58. gr. er einnig felld niður krafa um læknisvottorð til stuðnings ósk um atkvæðagreiðslu í heimahúsi og styttur er frestur til að koma slíkri ósk á framfæri úr einni viku í fjóra daga. Er með því móti komið á móts við tillögur er hv. alþingismaður Einar K. Guðfinnsson hefur ásamt öðrum hv. þingmönnum flutt hér a.m.k. í tvígang og miða að því að stytta þennan frest til hádegis á kjördag. Að svo stöddu þótti þó ekki fært að ganga svo nærri þessum fresti og því svigrúmi er ætla verður þeim er annast framkvæmd kosninga. Í XV. og XVI. kafla er komið að ákvæðum um talningu atkvæða, úrslit kosninga og úthlutun þingsæta. Ákvæði í XV. kafla um kosningaúrslit í kjördæmum eru í nokkrum tilvikum fyllt og skýrð nánar að fenginni reynslu, en eru þó í meginatriðum með sama móti og verið hefur. Verkaskipting milli yfirkjörstjórna í hverju kjördæmi og landskjörstjórnar er einnig óbreytt þannig að yfirkjörstjórnir annast talningu atkvæða en landskjörstjórn úthlutar þingsætum og gefur út kjörbréf. Í 107. gr. frumvarpsins er lagt til að kjördæmissætum verði úthlutað á grundvelli svonefndrar d`Hondt-reglu, en það er sama reikniregla og jöfnunarsætum hefur verið úthlutað samkvæmt og lengst hefð er fyrir hér á landi, bæði í alþingis- og sveitarstjórnarkosningum. Var hún reyndar notuð við úthlutun kjördæmissæta einnig allt frá því að hlutfallskosningar voru teknar hér upp og fram til 1987 þegar ,,regla stærstu leifa``, sem svo var kölluð, tók við. Þeirri reglu var ætlað að auka möguleika minni flokka í fámennari kjördæmum til að fá kosinn þingmann og ná þannig á auðveldari hátt jöfnuði milli flokka á landsvísu. Þessi regla hefur hins vegar þótt ýmsum annmörkum háð og með því að nýskipan kjördæma miðar að því að stækka þau og draga úr misvægi atkvæða milli þeirra, þykir ekki vera sama þörf og áður á þessari reglu til að tryggja jöfnuð milli flokka. Við útfærslu breytinga á kosningakerfinu var því lagt til grundvallar að útreikningur á úrslitum kosninga og úthlutun þingsæta, bæði kjördæmissæta skv. 107. gr. og jöfnunarsæta skv. 108. gr., byggðist á d`Hondt-reglunni. Í 108. gr. er áréttuð sú regla sem fest var í stjórnarskrá og mælir fyrir um að þau stjórnmálasamtök komi ein til álita við úthlutun jöfnunarsæta sem hlotið hafa að minnsta kosti fimm af hundraði af gildum atkvæðum á landinu öllu. Skiptir þá ekki máli hvort framboð hafi náð þingsæti í kjördæmi, eins og nú er, ef það hefur á annað borð náð þessu lágmarksfylgi á landsvísu. Þessum sætum verður einnig úthlutað á grundvelli d`Hondt-reglu, eins og áður segir, og í 109. gr. er ákvæði um hvernig þeir frambjóðendur verði fundnir sem í þau hljóta kosningu. Þar er lögð til sú breyting að jöfnunarsætum verði úthlutað til þeirra frambjóðenda hvers flokks sem hafa hæst hlutfall gildra atkvæða í sínu kjördæmi, en með því móti næst talsverð einföldun á því kerfi sem jöfnunarsætum er úthlutað eftir samkvæmt núverandi kerfi. Í 110. gr. er svo lagt til að möguleikar kjósenda til að sýna afstöðu sína til einstakra frambjóðenda á kjörseðli, þ.e. með útstrikun eða umröðun, verði auknir nokkuð frá því sem nú er. Samkvæmt gildandi lögum þarf meira en helmingur kjósenda að breyta röð frambjóðanda á lista eða strika út frambjóðanda til þess að hann falli úr sæti sínu. Hér er lagt til að þessi mörk verði færð talsvert neðar, en verði þó breytileg eftir því hve margir frambjóðendur eru kjörnir af hverjum lista. Í þessu skyni er lagt til að tekin verði upp sú regla sem gilti fram að breytingu á kosningalögunum 1959, og raunar nokkuð breytt fram til 1987, og kennd er við franska stærðfræðinginn Jean Borda sem uppi var á 18. öld. Til að mörkin verði þó ekki óeðlilega lág er lagt til að reglunni verði aðeins beitt um þá frambjóðendur á lista sem ná aðal- eða varamannssæti, þó aldrei færri en þrjá, en hafi ekki áhrif á röð annarra frambjóðenda. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla sérstaklega um ákvæði XVIII. til XXV. kafla, herra forseti, enda eru þau flest með sama sniði og verið hefur og rækilega gerð grein fyrir öllum breytingum í athugasemdum. Í XXVI. kafla frumvarpsins er sérstaklega áréttað að breytingar á ákvæðum laga þessara um kjördæmamörk og úthlutun þingsæta verði aðeins gerðar með atkvæðum aukins meiri hluta á Alþingi, svo sem bundið er í stjórnarskrá, enda var það forsenda þess að ákvæði um þessi efni voru flutt úr stjórnarskrá í kosningalög. Einfaldur meiri hluti dugir til annarra breytinga svo sem verið hefur og einfaldur meiri hluti nægir reyndar einnig til að samþykkja þetta frumvarp samkvæmt bráðabirgðaákvæði er bætt var í stjórnarskrána með 2. gr. stjórnskipunarlaga, nr. 77/1999, en það fellur síðan úr gildi við samþykkt þess. Samkvæmt 130. gr. er lagt til að frumvarpið, ef að lögum verður, öðlist gildi við birtingu, enda brýnt að til séu kosningalög er svari til þeirra breytinga sem þegar hafa verið gerðar á stjórnarskrá landsins. Í ákvæði til bráðabirgða er þó lagt til að núverandi kosningalög haldi gildi sínu að því er varðar það forsetakjör sem fram á að fara á sumri komanda, að svo miklu leyti sem lög um framboð og kjör forseta geyma ekki sérákvæði um kjörið. Undirbúningsferlið að kjöri forseta er lögum samkvæmt þegar hafið og þykir óvarlegt að breyta reglum um það meðan það stendur yfir. Yfirkjörstjórnir er kosnar voru á síðasta þingi halda þá einnig umboði sínu að því er það varðar, en jafnframt ber þó að kjósa nýjar yfirkjörstjórnir samkvæmt ákvæðum þessa frumvarps þegar er það er orðið að lögum. Herra forseti. Ég hef þá lokið greinargerð minni um helstu breytingar er frumvarp þetta felur í sér. Þegar forsætisráðherra mælti fyrir þeim stjórnarskrárbreytingum er lögðu grunninn að þessu frumvarpi, komst hann svo að orði að í þjóðfélaginu ríki ekki lengur sú sátt sem vera þarf um kosningakerfið til að við það megi una. Aflvaki þessara breytinga er því fyrst og síðast sá að draga úr því misvægi atkvæða milli landshluta sem búsetuþróun í landinu hefur því miður valdið. Jöfnun atkvæðavægis milli landshluta leiðir óhjákvæmilega til þess að þingsæti færast frá landsbyggðinni til þéttbýlisins á suðvesturhorni landsins. Eins og jafnan þegar slíkar breytingar eru í deiglunni er eðlilegt að umræða skapist um byggðamál og byggðastefnu í víðara samhengi. Í samræmi við tillögur nefndar um endurskoðun kjördæmaskipunar og tilhögun kosninga til Alþingis skipaði hæstv. forsætisráðherra nefnd undir forustu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar til að fjalla um þá hlið málsins sem og um starfsaðstöðu þingmanna í hinum landfræðilega stærri kjördæmum. Nefnd þessi hefur skilað tillögum þar sem ýmsum aðgerðum til að styðja og styrkja búsetu á landsbyggðinni og til að bæta starfsaðstöðu þingmanna þar, er forgangsraðað. Nefnd sú er ég var formaður fyrir og vann að gerð þessa frumvarps lagði í skilabréfi sínu til forsætisráðherra ríka áherslu á að tillögum þessum verði fylgt eftir og þeim hrint í framkvæmd á skipulegan hátt. Af hálfu ríkisstjórnarinnar vil ég í þessu sambandi benda á að þegar hefur verið hafist handa um að hrinda einstökum tillögum þessarar nefndar í framkvæmd. Þar á meðal hefur framkvæmdum við vegagerð samkvæmt langtímaáætlun verið flýtt samkvæmt sérstakri áætlun til fjögurra ára og heimildir til þátttöku í ferðakostnaði sjúklinga verið rýmkaðar og endurgreiðslur auknar. Þá eru ábendingar nefndarinnar um eðlileg tölvusamskipti íbúa á landsbyggðinni í fullu samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um upplýsingasamfélagið. Aðrar tillögur nefndarinnar hljóta að koma til skoðunar við undirbúning fjárlaga hverju sinni. Ekki er því ástæða til að víkja frekar að þeim hér og nú heldur skal það aðeins áréttað sem hæstv. forsætisráðherra hefur áður lýst yfir, að tryggt megi telja að þær hljóti að öðru jöfnu brautargengi innan þeirra tímamarka sem nefndin sjálf setti þeim. Herra forseti. Enda þótt breytingar á kjördæmaskipan og úthlutun þingsæta verði sjálfsagt talið eitt meginkennimark þessa frumvarps, vil ég að lokum leggja á það sérstaka áherslu að það miðar einnig að ýmsum umbótum á öðrum þáttum kosningakerfisins, eins og ég vænti reyndar að fram hafi komið í máli mínu. Ég hygg reyndar að þetta sé í fyrsta skipti í langan tíma sem tekið er á svo heildstæðan hátt á því vandasama verki sem undirbúningur breytinga á kosningakerfi er. Því vil ég nota þetta tækifæri til að færa þeim sem að verkinu hafa komið sérstakar þakkir og þá á ég ekki aðeins við samstarfsmenn mína í nefnd þeirri er ég leiddi, heldur einnig þær nefndir sem áður hafa að því unnið, annars vegar undir forustu Friðriks Sophussonar, fyrrverandi alþingismanns og ráðherra, og hins vegar undir forustu Ólafs W. Stefánssonar, skrifstofustjóra í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu. Frumvarp þetta byggist þannig á umfangsmiklu starfi sem unnið hefur verið að á breiðum pólitískum grundvelli. Áfangar í því starfi hafa verið kynntir á ýmsum stigum, bæði í þingflokkum og á almennum kynningarfundum víða um land. Enda þótt frumvarpið byggist í ýmsum atriðum á málamiðlun á milli ólíkra sjónarmiða úr ýmsum áttum, e.t.v. ekki síst stjórnmálaflokkanna sjálfra, er það einlæg skoðun mín að niðurstaðan þjóni vel þeim markmiðum sem lagt var upp með og allir hv. alþingismenn, hvar í flokki sem þeir standa, geti tekið undir. Í því ljósi vænti ég þess að breið samstaða geti tekist um framgang málsins hér á hinu háa Alþingi og að samþykkt þess megi verða landi og lýð til heilla. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Reykv., Geir H. Haarde, fyrir starf hans að þessu máli. Eins og kunnugt er stóðu allir stjórnmálaflokkar sem áttu setu á Alþingi að því. Segja má að í þeirri nefnd sem hv. fyrrv. þm. Friðrik Sophusson veitti forustu, hafi náðst samkomulag milli stjórnmálaflokkanna í öllum meginatriðum í málinu. Auðvitað er það svo að þessu fylgja kostir og gallar og það er óánægja með þetta mál hjá ýmsum í mínum flokki eins og ég hygg að sé í öllum öðrum stjórnmálaflokkum sem að þessu standa. En aðalatriðið er að náðst hefur samkomulag milli stjórnmálaflokkanna um það og Framsfl. mun að sjálfsögðu standa að því samkomulagi eins og ég hygg að allir aðrir stjórnmálaflokkar ætli sér að gera. Það er nauðsynlegt að ljúka málinu og leiða það til lykta. Ég vænti þess að við getum eins fljótt og kostur er styrkt starfsaðstöðu þingmanna því ég tel afar mikilvægt, samfara þessum breytingum, að aðstaða þingmanna, sérstaklega á landsbyggðinni, verði verulega styrkt. Kjördæmin koma til með að stækka mjög mikið og erfiðara verður fyrir þingmenn að vera í nánu sambandi við kjósendur sína. Því er nauðsynlegt að þeir fái betri aðstöðu til að sinna því nauðsynlega sambandi við umbjóðendur sína. Þegar lagt var af stað með þetta mál var aðalatriðið að jafna bæri atkvæðisrétt fólksins í landinu meir en þá var og það kom fljótt í ljós að ekki væri mögulegt að ná samkomulagi milli stjórnmálaflokkanna nema kjördæmin væru stækkuð, ekki síst í þeim tilgangi að allir flokkar ættu bærilega möguleika á því að fá þingmann kosinn í hverju kjördæmi. Auðvitað eru þessi kjördæmi afskaplega stór og mun stærri en áður var. En ég hygg þó að í reynd hafi kjördæmabreytingin 1958 og 1959 leitt til stærri kjördæma en við erum nú að stofna til, ef við berum saman samgöngur, upplýsingatækni og allar aðstæður í landinu. Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara yfir kosti og galla málsins. Ég tek undir með hv. 3. þm. Reykv., Geir H. Haarde, þegar hann mælti fyrir því, en vil aðeins ítreka það hér að Framsfl. stendur að málinu með kostum þess og göllum. Hins vegar hefur komið í ljós að einstakir þingmenn í mínum flokki eru ósáttir við það og munu láta í ljós skoðanir sínar hér eins og vera ber. En þingflokkur Framsfl. hefur ákveðið að standa að því á þann hátt sem upphaflega var stofnað til.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. segir að þetta mál byggi allt á víðtækri sátt sem allir flokkar hafi komið að og vísar þar til starfs á fyrra þingi. Staðreyndin er sú að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð kom ekki að þeirri sátt eða því samkomulagi. Þessar breytingar sem verið er að ráðast í byggja á breytingu á stjórnarskrá Íslands. Til þess að slík breyting nái fram að ganga þarf hún að vera samþykkt á tveimur þingum. Hvernig skyldi standa á því að tvö þing þurfi til að koma í gegn stjórnarskrárbreytingum? Það er vegna þess að menn vilja tryggja að ekki verði gert samkomulag á milli þinga, að um slíkar breytingar sé það mikil sátt að tvö óháð þing samþykki breytingarnar óháð slíku samkomulagi sem hæstv. utanrrh. vísar til. Ég verð að segja að um fá mál ríkir eins mikil óánægja í landinu og þær breytingar sem verið er að gera á kjördæmaskipan. Ég vísa því til föðurhúsanna að menn geti réttlætt þetta í ljósi einhverrar víðtækrar sáttar milli stjórnmálaflokkanna. Í þeirri nefnd sem hefur fjallað um málið nú og skiptingu landsins í kjördæmi er klofningur og það hefur margoft komið fram í umræðu um þessi mál að mikil óánægja er um þau á meðal þingmanna. Ég ítreka, herra forseti, að ég tel að þær breytingar sem verið er að ráðast í byggi ekki á víðtækri sátt, hvorki í landinu né innan Alþingis. Ég hafna því þessari söguskýringu hæstv. utanrrh.

Herra forseti. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að þingmenn nokkrir hverjir sem nú eru í flokki sem nefnir sig vinstri grænir voru í Alþb. áður. Og Alþb. stóð að þessu máli eins og aðrir stjórnmálaflokkar. Ég held að í því starfi hafi ekki síst verið tekið mjög mikið tillit til Alþb. og Alþfl. og jafnvel meira en til annarra flokka hér á Alþingi. Auðvitað hefðu Sjálfstfl. og Framsfl. sem meirihlutaflokkar á Alþingi getað staðið að þessu máli einir og okkur hefði trúlega tekist að lenda því á þann hátt að það hefði skapað meiri samstöðu í okkar flokkum. En við kusum ekki að gera það. Við kusum að starfa að þessu máli með Alþb. og Alþfl. Ég get því miður ekkert að því gert, hv. þm. Ögmundur Jónasson, þó að þeir aðilar sem voru í Alþb. á þeim tíma, í þeim flokki sem stóð að þessu og lagði mikið af mörkum í þetta starf, vilji hlaupa núna frá því, kannski vegna þess þeir finna óánægju í landinu. Ég geri mér alveg grein fyrir því að víða er heilmikil óánægja með umrætt mál. Þar með er ekki sagt að það sé nein afsökun fyrir þessa hv. þm. að hlaupa frá því. En það er þeirra mál.

Herra forseti. Svona hljómar rödd flokksagans. Að þeim breytingum sem verið er að gera á kosningalögum og kjördæmaskipan í landinu finnst mér mjög mikilvægt að hver og einn þingmaður komi sem sjálfstæður einstaklingur. Og þannig á að taka á breytingum á stjórnarskrá landsins líka. Þar eiga flokkarnir ekki að makka sín í milli. Þar eiga engin hrossakaup að eiga sér stað. Þar á samviska hvers og eins að ráða för. En hér heyrðum við rödd flokksagans. Ég vil leiðrétta hæstv. utanrrh. á tengingu við Alþb. Það er alveg rétt að margir af þeim sem styðja Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð eða eru þar innan borðs, koma úr Alþb.

Meðal annarra þú.

Nei, það er rangt hjá hæstv. utanrrh. Ég hef aldrei verið skráður félagi í Alþb. Ég var þar sem óháður, enda hét þingflokkurinn á sínum tíma Alþb. og óháðir og sá þingflokkur tók aldrei afstöðu 

Herra forseti. Ég er ekki að tala um neinn flokksaga. Ég er að tala um samkomulag. Ég er að tala um samning. Ef það var þannig í Alþb. að aldrei hafi neitt verið samþykkt þá hefur afar undarlega verið að þessu staðið af hálfu Alþb. og við hefðum þá betur vitað það. Þetta snýst ekki um neinn flokksaga.

Hvað er maðurinn að tala um?

Þetta snýst um það, hv. þm., að gera samkomulag. Það er nú þannig, bæði að því er varðar stjórn landsins og lýðræðið almennt, að stundum þarf að gera samkomulag 

Koma sér saman um að hlýða?

En ef vinstri grænir, eins og hv. þm. upplýsir hér, er þannig flokkur að enginn veit hvaða afstöðu hver og einn þingmaður mun taka þar, þá er hv. þm. að upplýsa það hér á Alþingi að ekki sé hægt að semja við þann flokk og það eru merkilegar upplýsingar. Það eru mjög merkilegar upplýsingar, hv. þm. Og það er náttúrlega út í hött að tala um lýðræðið eins og hv. þm. gerir. Hv. þm. segist hafa verið óháður innan Alþb. Það er hið undarlegasta fyrirkomulag sem ég hef nokkurn tímann heyrt um að hægt sé að vera í ákveðnum þingflokki og í ákveðnum flokki og vera óháður innan hans.

Kannski með svipaða skoðun.

Ef allir hv. þm. vinstri grænna eru svona óþolinmóðir og hafa þessa afstöðu þá skil ég náttúrlega vel hvernig á því stendur að þessi þingflokkur kemur sér ekki saman um neitt annað en að vera á móti öllum málum hér á Alþingi.

Herra forseti. Við fjöllum um frv. það sem til umræðu er eftir þær stjórnarskrárbreytingar sem gerðar voru og samþykktar voru á tveimur þingum. Hér er að sönnu um stórmál að ræða og ekki á hverjum degi sem Alþingi Íslendinga gengur frá jafnviðamiklum breytingum á kjördæmaskipan og kosningafyrirkomulagi og hér um ræðir og því ástæða til að fara nokkrum orðum um það í upphafi til hvers leikurinn var gerður, til hvers af stað var farið. Legið hefur fyrir um alllangt skeið að ósætti og eðlilegt ósætti hefur verið um þá staðreynd að misvægi atkvæða hefur farið vaxandi með búsetubreytingum á umliðnum árum og áratugum. Svo var komið að eitt atkvæði á suðvesturhorninu, í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi, jafngilti fjórum í smæstu og mannfæstu kjördæmunum. Þetta var ástand sem ekki var hægt að búa við og stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar höfðu allir sem einn lýst yfir þeim vilja sínum að á þessu vandamáli þyrfti að taka og á síðasta áratug, árunum 1994--1996, var það markmið og yfirlýst stefna Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl., Alþb. og Kvennalista að á þessum vanda þyrfti að taka. Sannleikurinn er hins vegar sá, herra forseti, að stór orð og stór áform um að taka á þessum vanda hafa nú ekki reynst eins auðveld og einföld í framkvæmd þegar til kastanna kom og menn vildu vera láta. Það er engin tilviljun að breytingar á kjördæmaskipan hafa verið fáar og smáar á öldinni sem leið. 1959 var að sönnu gerð mjög stór breyting, önnur smærri og veigaminni 1987, en að öðru leyti hefur stjórnmálaflokkunum ekki tekist að ná víðtæku samkomulagi um nauðsynlegar endurbætur og lagfæringar á þessum mikilvæga grunnþætti lýðræðis í landinu. Það er þess vegna nauðsynlegt að undirstrika það, herra forseti, þegar menn ræða hér við umræðuna, eins og fram kom í orðaskiptum hæstv. utanrrh. og formanns Framsfl. annars vegar og talsmanns vinstri grænna hins vegar, um ákveðna sáttargjörð í þessu stóra máli þá er hún gerð með það í huga að þrátt fyrir góðan vilja allra flokka og allra stjórnmálamanna um að taka á þessum vanda hefur það ekki tekist árum og áratugum saman vegna þess að flokkarnir hafa ekki náð samkomulagi um það. Nú hefur það hins vegar tekist. Það á ekkert skylt við einhver meint hrossakaup eða önnur ónefni sem hér hafa verið nefnd til sögunnar. Hins vegar gera menn ekki samkomulag um raunverulegar framfarir á jafnviðamiklu máli og hér um ræðir nema orð standi, nema samkomulagið sé virt þegar til kastanna kemur. Það er nefnilega auðveldast allra hluta hjá stjórnmálamönnum og stjórnmálaflokkum að gera aukaatriði að aðalatriði á lokaspretti til þess að vinna meinta hylli kjósenda vegna einhverra algerra aukaatriða í stóru máli. Þess vegna verð ég að segja, herra forseti, að það veldur mér nokkrum vonbrigðum þó það ætti ekki að koma mér á óvart, að menn fái hreinlega nýtt líf í öllu tilliti við það eitt að ganga í nýja stjórnmálaflokka. Þess vegna vil ég halda því mjög ákveðið til haga að í þeirri nefnd, sem sat frá árunum 1997 til ársins 1999 og lagði grundvöll að þeim breytingum sem við erum að lögfesta hér væntanlega á næstu vikum og mánuðum og endurspeglast í þegar gerðum samþykktum á stjórnarskrá lýðveldisins, sátu þingflokksformaður Alþb., núv. ræðismaður í Kanada, Svavar Gestsson, og ég er ekki að ljóstra upp neinu leyndarmáli að í þeirri nefnd var það vinnulag viðhaft að allir fulltrúar í henni frá öllum flokkum sem þá sátu á Alþingi höfðu mjög náið samráð við þingflokkana og báru síðan tíðindi frá þeim inn á nefndarfundi þannig að öllum mátti ljóst vera í þinginu á þeim tíma hvað var á ferðinni. Að þessu sögðu vil ég segja að Samfylkingin stendur auðvitað að því samkomulagi sem gert var, því samkomulagi sem birtist í stjórnarskrárbreytingunni á vordögum 1999 og í sumarbyrjun eftir kosningar 1999 og hleypur ekki undan því samkomulagi sem þá var gert. Það er ábyrg og traust afstaða. Ég undirstrika, herra forseti, að það er líka ákaflega létt í vasa að gera aukaatriði að aðalatriði og segjast hafa getað betur nú á lokaspretti tínt út einhver einstök atriði sem einhverjir telja að kunni að hitta einhverja kjósendur fyrir einhvers staðar og gera það að aðalatriði málsins. Ég spyr hins vegar hina sömu hvort þeir hefðu ...  Herra forseti. Sú nefnd sem lagði upp með þetta verkefni fyrir rúmum tveimur árum var með nokkur meginmarkmið: Í fyrsta lagi að gera kosningakerfið einfalt og auðskiljanlegt. Það markmið hefur náðst. Í öðru lagi að draga úr misvægi atkvæða, eins og ég gat um áðan, þannig að hlutfall kjósenda að baki hverjum þingmanni þar sem munurinn er mestur milli kjördæma verði aldrei meiri en tveir, einn á móti tveimur. Í þriðja lagi að þingsætafjöldi í hverju kjördæmi verði sem jafnastur. Og, herra forseti, ég staldra aðeins við það atriði. Það er ekki síst til komið, og það er rétt að taka undir með formanni Framsfl. í því sambandi, að gera öllum stjórnmálaflokkum 10% og stærri kleift að eiga möguleika á kjörnum þingmanni í hverju einasta kjördæmi hringinn í kringum landið. Og það er ekkert launungarmál að Alþfl. og Alþb. lögðu ríka áherslu á það og það kemur mér mjög á óvart þrátt fyrir breytta stöðu í Alþingi Íslendinga, þá er það engu að síður svo að einstaka flokkar falla einmitt undir þá skilgreiningu, að þeir hinir sömu ganga hér harðast fram gegn þessum breytingum. Í fjórða lagi að áfram yrði jöfnuður milli stjórnmálasamtaka á landsvísu, sem þýðir í raun að kjósendur fái yfir sig þingmenn þeirra flokka sem þeir kjósa, ekki aðra. Og í fimmta lagi að þingmenn verði áfram 63 eins og nú er. Öll þessi meginmarkmið nást fram í stjórnarskrárbreytingunni og þeim lögum sem við erum að afgreiða í þessari lotu. Af hverju staldra menn við það að landið verði eingöngu sex eða sjö kjördæmi? Af hverju fóru menn ekki þá leið að hafa þau fleiri og þingmenn í hverju þeirra færri? Ástæðan er ósköp einföld og er í nokkrum liðum. Í fyrsta lagi verður kosningakerfið einfaldara en ella vegna þess að þá þarf ekki að beita jafnflóknum aðferðum við úthlutun þingsæta og við höfum búið við, þ.e. lottókerfi kosninganóttanna verður miklu fábreytilegra og minna spennandi en verið hefur. Í öðru lagi að ef fjöldi kjördæmasæta er nokkurn veginn sá sami í hverju kjördæmi þarf ekki nema níu jöfnunarsæti í heild til þess að tryggja nokkurn veginn algjöran jöfnuð milli stjórnmálasamtaka miðað við kjörfylgi þeirra á landinu öllu. Ef kjördæmin yrðu fleiri með færri þingsætum, eða eitt þeirra miklum mun fámennara en önnur, þyrfti að fjölga jöfnunarsætum eða jafnvel taka upp flóknari úthlutunarreglur en d'Hondt-regluna til að tryggja þann jöfnuð milli stjórnmálasamtaka. Þetta þekkja allir frá því fyrirkomulagi sem við höfum búið við um nokkurra ára skeið. Í þriðja lagi, sé miðað við hlutfall kjósenda verði nokkurn veginn jafnauðvelt eða jafnerfitt fyrir framboðslista að ná kjördæmasæti hvar sem er á landinu. Í fjórða lagi, sem er ekki veigaminnst, að síðast en ekki síst verða þingmannahópar kjördæmanna tiltölulega jafnir að stærð sem ætti að tryggja jafnræði milli þeirra á hinu háa Alþingi. Herra forseti. Ég hef eytt nokkrum tíma í að fara yfir ákveðna grundvallarþætti þessa máls sem hafa kannski að miklu leyti þegar verið afgreiddir við breytingu á stjórnarskrá, en ég held að nauðsynlegt sé að halda til haga þeim meginviðmiðum í málinu og missa sig ekki út í smáatriði, tæknileg útfærsluatriði sem litlu skipta í hinni stóru mynd. Í raun og sanni er verið að gera sáralitlar breytingar frá því uppleggi sem nefndin sem Friðrik Sophusson, þáv. hæstv. fjmrh. leiddi, og fyrsta valkost þeirrar nefndar. Þeir hafa að sönnu farið í gegnum þær tillögur sem fylgdu með frv. til stjórnarskrárbreytinga og skoðað alla þætti málsins upp á nýtt í þeirri nefnd sem skipuð var á haustdögum og skilaði af sér fyrir viku eða svo. Í raun hafa aðeins tvær breytingar verið gerðar á því uppkasti að kosningalögum sem fylgdu stjórnarskrárbreytingunni á vordögum. Í annan stað hafa menn lagt til að skipting Reykjavíkur verði ekki í austur/vestur, heldur í norður og suður. Hæstv. fjmrh., formaður nefndarinnar, hefur gert glögga grein fyrir því hvers vegna þetta er. Menn telja að með slíkri skiptingu sé sennilegra að vaxtarbroddar væru í báðum þeim kjördæmum, en að með austur og vestur skiptingunni stækkaði aðeins annar endinn með náttúrulegum hætti og þyrfti því sífellt að breyta kjördæmamörkum til að hafa þessi kjördæmi jafnstór. Ég vil nota ferðina og fara aðeins aftur orðum um það sem ég gerði raunar hér við umræðuna í sumar og vor hvers vegna menn leggja til skiptingu Reykjavíkur. Það á einmitt við í því samhengi sem ég gat um áðan að sumir einstakir stjórnmálamenn hafa farið mikinn í þessu, ekki síst eru það stjórnmálamenn utan af landi sem telja sig vera að slá einhverjar keilur í því sambandi. Það gefur auðvitað augaleið að með því að hafa Reykjavík í einu kjördæmi með 22 þingmenn mundi hinn náttúrulegi þröskuldur til að fá mann kjörinn í Reykjavíkurkjördæmi vera helmingi lægri en víðast hvar annars staðar. Þykir mönnum mikið réttlæti í þeim efnum? Nei, auðvitað ekki. Til þess að sú rammaskipan mála og sú tölfræði sem lagt var af stað með gangi í gegn þarf að skipta Reykjavík. Síðan má deila um það hvernig það verður best gert. Einnig má deila um það eins og hugmyndir hafa verið uppi um hvort skynsamlegra hefði verið að skipta höfuðborgarsvæðinu og suðvesturhorninu upp á annan hátt en hér er gert. Það hefði að sönnu verið hægt að láta Seltjarnarnes fylgja vesturhluta Reykjavíkur og Mosfellsbæ jafnvel Vesturlandskjördæmi eða Kópavogi o.s.frv. Það eru ýmis tilbrigði við það. En grundvallaratriðið til að ná því markmiði um jafnfjölmenna kjördæmahópa er að jafnerfitt eða -auðvelt verði að ná mönnum kjörnum í hvaða kjördæmi sem er á landinu, þá er það óhjákvæmilegur hluti í þessu frv. og þessum kosningalögum sem hér eru að skipting Reykjavíkur haldi. Og ég vek athygli á því, herra forseti, að sá maður sem sennilega hefur kveðið hvað fastast að orði í þessum efnum var þáv. þm. Reykv., Svavar Gestsson, þáv. formaður þingflokks Alþb. Hann var mjög áfram um það að sú heildarmynd sem ég hef lýst haldi, að menn séu ekki að brjóta úr henni eftir geðþótta hvers og eins af ástæðum sem ég kann ekki að rekja til hlítar. Herra forseti. Í annan stað voru gerðar breytingar á suðausturhluta landsins. Það er í raun eini þátturinn þar sem kastaðist í kekki hjá meginhluta nefndarinnar, þ.e. fulltrúa Samfylkingarinnar og Sjálfstfl. Samfylkingin hallaðist að því að varlegra væri að halda óbreyttri kjördæmaskipan í austurkjördæminu. Reglan hefur verið sú að gera sem minnstar breytingar, þ.e. annaðhvort sé kjördæmi skipt í sundur eða tengt öðrum en ekki hvort tveggja, og öðrum breytingum haldið í lágmarki. Um þetta get ég haft mörg orð. Hornfirðingar sjálfir virðast þverklofnir í málinu, sveitarstjórnarmenn þar sömuleiðis og rökin eru á ýmsa vegu. Ég ætla ekki að nota tímann í að útlista það. Við í Samfylkinguni munum ekki gera þetta atriði, að sumu leyti lítið atriði í hinni stóru mynd, að úrslitaatriði. Herra forseti. Til viðbótar eru hér gerðar endurbætur og lagfæringar á gildandi kosningalöggjöf sem eru í raun ótengdar þeim breytingum á stjórnarskrá sem gerðar voru á vordögum, afrakstur nefndar sem ég sat í og var skipuð af þáv. dómsmrh. Rétt er að vekja athygli á endurbótum á borð við þær að frestir eru styttir, gerðar eru ákveðnar verklagsbreytingar til bóta og rýmkanir á utankjörstaðaafgreiðslu sem hefur gengið með ýmsu móti. Ég leyni því ekki að í nefndinni sem sendi frá sér álitsgerð á síðasta ári, fyrripart síðasta árs, voru fleiri atriði nefnd til sögunnar. Ég hefði viljað sjá möguleika á póstkosningu, þ.e. að Íslendingum í útlöndum væri gefinn kostur á að fá atkvæðaseðla senda heim. Þeir gætu síðan kosið á sýsluskrifstofum í viðkomandi landi og fengið framkvæmdina nóteraða. Þessi atriði voru hins vegar skilin eftir ásamt öðrum álitamálum eins og hvort heimila ætti stjórnmálaflokkunum viðveru í kjördeildum. Fleiri atriði voru týnd til og er að finna í álitsgerð nefndarinnar sem ekki reyndist unnt að ljúka. Nefnd sem starfaði undir forustu Geirs H. Haardes vannst ekki heldur tími til að vinna sig fullkomlega í gegnum þau. Ég held þó að óhætt sé að fullyrða að það sem er að finna í þessu frv. miði í rétta átt. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Það er augljóst að í öllum stjórnmálaflokkum voru og eru uppi þær raddir og viðhorf sem hefðu viljað sjá aðrar niðurstöður en hér eru. Það er ekkert launungarmál að stefna Samfylkingarinnar er og hefur verið, þann stutta tíma sem hún hefur starfað, að gera landið að einu kjördæmi. Það er í samræmi við stefnu Alþfl., Alþb. og Kvennalistans sem standa að Samflylkinguni. Á sama hátt hafa áhersluatriði sjálfstæðismanna verið þau að minnka kjördæmin, jafnvel setja þau niður í einmenningskjördæmi, þannig að þar er langt bil á milli manna. Það lá því algjörlega ljóst fyrir að ef menn ætluðu að komast hænufet, ef menn ætluðu að vinna í að draga úr misvægi atkvæða, þá hlutu þeir að mætast einhvers staðar á miðri leið. Það hefur tekist þótt einstakir hv. þm. hrökkvi fyrir borð á síðustu stundu. Það verður svo að vera. Í því samhengi fagna ég því að formaður Framsfl. hafi í ræðu hér áðan tekið af öll tvímæli um að þingmenn Framsfl. ætli að standa við það samkomulag sem gert var, við þær tillögur sem hér liggja frammi og greiða þeim atkvæði. Það hefur ekkert með handjárn á stjórnmálaflokka að gera heldur snýst um það eitt hvort stjórnmálaflokkar séu trúverðugir og hægt sé að treysta þeim. Jafnvel yfir kosningar. Samfylkingin vill vera þannig flokkur, hún er þannig flokkur og mun því auðvitað styðja þetta merka frv. sem tryggir að við munum aldrei aftur, herra forseti, sjá það skekkta lýðræði sem m.a. hefur birst okkur í því að eitt atkvæði hér í Reykjavík sé sem fjórðungur eða jafnvel fimmtungur úr atkvæði gagnvart fámennari kjördæmum. Það er fyrirbyggt í breyttri stjórnarskrá. Hér erum við að ljúka við það farsæla verk sem hafið var, sem víðtækt samkomulag náðist um og allir ábyrgir stjórnmálaflokkar ætla að standa við.

Herra forseti. Hún vakti mikla athygli mína þessi skörulega ræða hv. þm., bráðum í bræðraflokki Tony Blairs, verkamannaflokksformanns í Bretlandi. Hann fjallaði um hinu hörmulegu örlög að hafa þetta mikla misvægi sem við höfum mátt búa við að undanförnu, að nú stæði til að laga það og betri tímar væru í vændum. Ég spyr hv. þm. hvaða skoðun hann hafi þá á kerfinu í Bretlandi, sem breski Verkamannaflokkurinn styður eindregið. Þar er landinu skipt í kjördæmi á þann veg að fjöldi kjósenda í kjördæmum er breytilegur frá hlutfallinu einn og upp í fjóra, fjórum sinnum fleiri kjósendur eru á bak við þingsæti í Lundúnakjördæmi en í Skotlandskjördæmi. Telur hann það mikið mannréttindabrot? Í öðru lagi: Hvaða álit hefur hann á þessu fína kerfi í Bretlandi Verkamannaflokksins, einmenningskjördæmafyrirkomulaginu sem breski Verkamannaflokkurinn hefur lýst yfir að hann ætli að viðhalda? Þar fær flokkur með rúmlega 40% atkvæða tæplega 60% þingsæta. Þetta er kerfi sem sterkur flokkur í alþjóðahreyfingu jafnaðarmanna styður og telur boðlegt í lýðræðislegu ríki. Ég spyr: Hvers vegna er það kerfi sem við höfum stuðst við, sem er ekki nærri því jafngallað og þetta, svo ómögulegt sem hv. þm. lýsir?

Herra forseti. Það var einmitt ræða á borð við þessa sem ég varaði hér við. Því við hefðum getað haldið áfram þessum skoðanaskiptum hér langt fram á næstu öld. Mér er kunnugt um þær skoðanir hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Hann hefur ítrekað lýst því úr þessum ræðustól að hann telji það lýðræðislegt og eðlilegt af hagkvæmnisástæðum að hafa misvægi atkvæða. Gott og vel. Það er hans skoðun en um þetta hafa stjórnmálamenn rifist árum og áratugum saman. Ég er hins vegar því ósammála. Ítrekað spyr hv. þm. mig --- hann gerði það líka sl. vor --- um Tony Blair og Breta. Ég er algerlega andvígur því kosningakerfi sem íhaldsmenn og Verkamannaflokkurinn í Bretlandi hafa bundist tryggðaböndum, þar sem misvægi í atkvæðum er jafnmikið og hv. þm. lýsti. Á hinn bóginn er hv. þm. illa upplýstur. Tony Blair hefur einmitt áformað að blanda þessum tveimur kerfum saman, þ.e. að bæta hlutfallskerfinu við einmenningskjördæmin. En að öðru leyti er ákaflega innihaldslaus umræða sem við höfum þegar afgreitt. Hins vegar er athyglisvert að formaður þingflokks Framsfl. skuli sjá sérstaka ástæðu, hér á lokaspretti málsins, til að setja umræðuna niður á þetta stig eins og hann gerði hér áðan. Ég var einmitt að fagna því hér áðan, herra forseti, að Framsfl. sem traustur og ábyrgur flokkur ætlaði að standa við gefnar yfirlýsingar. Það væri hægt að treysta því sem hann segði fyrir kosningar, því hann segði það líka eftir kosningar. Ég fer þó að efast eftir ræðu þingflokksformanns Framsfl.

Herra forseti. Bara til að ljúka umræðunni um Bretland þá lýsti Verkamannaflokkurinn því yfir fyrir kosningar að hann stefndi að því að taka upp hlutfallskerfi í þingkosningum. Hann hefur hins vegar bakkað frá þeirri yfirlýsingu þannig að fyrir liggur að hann muni ekki koma því kerfi á fyrir næstu þingkosningar. En við skulum hafa staðreyndirnar hreinar í þessu máli. Hv. þm. lýsti því yfir að hann væri andvígur því að hafa misvægi atkvæða. Með það var lagt af stað í þessa vegferð, að það væri mannréttindabrot að vera með misvægi atkvæða. Því var lýst yfir héðan úr þessum ræðustól af ekki ómerkari mönnum en þáv. formanni Alþfl., Jóni Baldvini Hannibalssyni. En hver er niðurstaðan? Hún er sú að það eigi að vera misvægi, enda er misvægi atkvæða meginreglan í vestrænum lýðræðisríkjum. Þau eru örfá og teljandi á fingrum annarrar handar þau vestrænu lýðræðisríki sem ekkert misvægi hafa. Meginreglan er hins vegar að hafa fulltrúalýðræði þar sem fulltrúarnir eru valdir úr kjördæmum. Það fyrirkomulag hefur óhjákvæmilega í för með sér misvægi. Þegar menn ákveða að búa við fulltrúalýðræði felur það í sér misvægi atkvæða, enda er ekkert að því. Það er meginreglan í vestrænum lýðræðisríkjum. Svo geta menn deilt um hve mikið misvægið eigi eða megi vera. Um það eru skiptar skoðanir. Hitt er meginreglan, sem hv. þm. sagðist vera ósammála, og einnig í þessu máli sem hann þó styður fullkomlega, að það sé misvægi atkvæða.

Herra forseti. Nú er mér ekki alveg ljóst hvort hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hafi verið í Alþb. árið 1997. Ég held þó að svo hafi verið. Ég held raunar að fleiri hv. þm. hér hafi verið í þessu sama Alþb. á landsfundi sem þá var haldinn. Þar sagði um kjördæmamálið að um leið og stefnt yrði að því að jafna atkvæðisrétt og gera úthlutunarreglu einfaldari þyrfti áfram að tryggja jöfnuð milli flokka. Það er nákvæmlega þetta sem verið er að gera hér. Var hv. þm. ekki á þessum fundi eða fór þetta framhjá honum? Auðvitað er kjarni málsins sá að við erum hér að taka mjög markvert skref, kannski ekki nógu stórt. Ég lýsti því hér áðan að einlæg skoðun mín væri sú að gera ætti landið að einu kjördæmi. Ég sætti mig hins vegar við einhvern ávinning frekar en engan. Orðaræður á borð við þær sem hv. þm. er hér að reyna að upphefja eru eingöngu til þess gerðar að drepa hér málum á dreif, að halda áfram þæfingi sem menn hafa staðið í árum og áratugum saman með þeirri afleiðingu að ekkert hefur gerst. Ég árétta þess vegna, herra forseti, að ég fagna því einlæglega okkur miði þó í rétta átt. Við sjáum aldrei samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins Íslands jafnmikið misvægi atkvæða og við höfum búið við á síðustu árum og raunar áratugum  Ég ætla ekki að elta ólar við hv. þm. um hversu óháður hann var í Alþb. eða hvort hann var á þessum landsfundi sem ég nefndi áðan.

Herra forseti. Ég átti sæti í þeirri nefnd sem hæstv. forsrh. skipaði í októbermánuði sl. til að semja drög að heildarfrv. í framhaldi af því starfi sem áður hafði verið unnið í þessu efni og í framhaldi af þeim stjórnarskrárbreytingum sem hér voru afgreiddar á tveimur þingum sl. vor. Í þeirri nefnd skilaði ég séráliti til hæstv. forsrh. Ég ætla hér á eftir að gera lítillega grein fyrir því séráliti. Það mun síðan væntanlega birtast með þskj. þegar málið verður tekið til 2. umr. og frekari afgreiðslu. Ég er þeirrar skoðunar, svo ég dragi saman heildarniðurstöðu mína í málinu, að þó þær breytingar sem hér er verið að leggja til hafi vissulega kosti og varðveiti að hluta þau markmið sem menn settu sér með þessu starfi, að draga úr misvægi atkvæða, varðveita jöfnuð milli flokka og hafi ýmsar reikningslega kosti ef svo má að orði komast, þá hefur þessi efnislega niðurstaða líka mikla galla. Mín niðurstaða er sú að gallarnir séu fleiri en kostirnir og að hægt væri að ganga mun betur frá þessari niðurstöðu en gert er í þessu frv., jafnvel innan þess stjórnarskrárramma sem staðfestur hefur verið. Ég verð að segja alveg eins og er að ég skil ekki belgingslegar umræður eins og af hálfu síðasta hv. ræðumanns, Guðmundar Árna Stefánssonar. Eða er hv. þm. á móti því að þingmenn reifi sjónarmið sín í málinu og það séu til fleiri skoðanir en hans? Lítur hv. þm. svo á að það sé til tjóns fyrir lýðræðið eða það sé óeðlilegt í máli af þessu tagi að einstakir þingmenn eða jafnvel þingflokkar fylgi sannfæringu sinni og hafi önnur sjónarmið en hv. þm. sjálfur? Ef þau eru málefnalega borin fram og rökstudd, er það þá óábyrgt? Ég held að hv. þm. ætti að gæta orða sinna og ég neyðist til þess að reka ofan í hv. þm. hreinar rangfærslur um t.d. aðkomu flokks míns að málinu, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, og mér þykir það miður. Ég tel að það sé í umræðum um stórmál af þessu tagi ekki málefnalegum skoðanaskiptum til framdráttar að vera með málflutning af því tagi sem hv. þm. var með hér áðan. Svo bið ég hv. þm. um eitt, og ekki síst af því hann er einn af forsetum þessa þings, ef hv. þm. á við tiltekna þingmenn eða flokka hér í salnum á hann að gjöra svo vel og nafngreina þá þannig að menn viti við hverja sé átt. Það er heldur heimóttarlegt orðalag að tala alltaf um þessa menn og hina og þessa þingmenn í staðinn fyrir að hafa kjark í sér til að nafngreina þá sem menn vilja vísa til. Ef ég mætti leyfa mér, herra forseti, að koma með þessa ábendingu til hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar. Óhjákvæmilegt er af þessum ástæðum að taka nokkrar mínútur í að fara yfir aðdraganda málsins svo aðild okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sérstaklega okkar tveggja, mína og hv. þm. Ögmundar Jónassonar, að þessu máli vegna forsögu þess. Sú nefnd sem vann undir forustu hv. þm. Friðriks Sophussonar, hæstv. fyrrv. ráðherra og núv. forstjóra Landsvirkjunar með meiru, hóf störf árið 1997. Ég hygg að ég fari rétt með að það starf hafi farið frekar rólega af stað. Ég hygg ég fari rétt með að tillögur mjög lausar í reipunum þar sem sýndar voru fjölmargar mögulegar niðurstöður, t.d. hvað varðaði kjördæmamörk, hafi fyrst verið sýndar mönnum þegar komið var fram um áramót eða komið var fram á útmánuði 1998. Ég hygg ég fari rétt með það að í þingflokki Alþb. og óháðra þar sem við sátum þá, ég og hv. þm., Ögmundur Jónasson, hafi síðast á vordögum 1998 verið kynntar lauslega margar mögulegar niðurstöður sem kæmu út úr þessu. Þar skildum við við málið á þeim vettvangi. Þegar nefnd Friðriks Sophussonar lauk störfum síðla haust 1998 vorum við ekki lengur í þeim þingflokki, ég og hv. þm. Ögmundur Jónassonar. Okkur voru aldrei á þeim vettvangi kynntar endanlegar niðurstöður nefndarinnar og þær voru ekki bornar undir okkur. Við áttum þar af leiðandi ekki á þeim vettvangi neina aðild að hinni endanlegu niðurstöðu og það er þar af leiðandi ómaklegt, mönnum fyrirgefst ef þeir vita ekki betur, en hér hef ég þá upplýst hvernig þetta bar að. Rétt er að það komi líka fram að gefnu tilefni og vegna ómaklegra ummæla hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar og hæstv. utanrrh. í okkar garð, sem ekki eru innstæður fyrir, að ég átti fund með hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni snemma hausts 1998. Á þeim fundi bar þá stöðu á góma sem var að koma upp í íslenskum stjórnmálum að aðild manna að þingflokkum var að riðlast og til var að verða nýr þingflokkur. Sá möguleiki var ræddur að við kæmum að þessu starfi á lokasprettinum en það varð sameiginleg niðurstaða okkar að það væri ekki hyggilegt, starfið væri of langt komið til þess. Það yrði þá bara að hafa sinn gang þó þessi nýi þingflokkur ætti ekki aðild að endanlegri niðurstöðu málsins. Þar með var alveg ljóst að við sem stofnun, sem þingflokkur, yrðum ekki aðilar að hinni efnislegu niðurstöðu né bundnir af henni. Þetta var forsrh. líka vel ljóst. Að þessu var því að mínu mati staðið fullkomlega í samræmi við aðstæður sem þarna voru komnar upp í íslenskum stjórnmálum. Ég bið menn að virða staðreyndir málsins og vera ekki að reyna að hengja menn ómaklega í einhverja niðurstöðu sem þeir áttu ekki aðild að að ganga frá. Það eru hinar sögulegu staðreyndir málsins. Er þá ekki hægt að ræða um það eins og það er? Fyrir utan það að í þessu máli er alveg ljóst að ýmsir þingmenn, hvar í flokki sem þeir standa, hafa persónulegar skoðanir á því máli. Það kom einfaldlega á daginn að við flest sem skipuðum þingflokk óháðra síðasta vetur sl. kjörtímabils vorum mjög gagnrýnin á niðurstöðurnar og gátum ekki stutt þær. Að vísu voru þingmenn í röðum okkar sem gerðu það, en við vorum þar a.m.k. þrír sem vorum ákaflega gagnrýnir á þetta og það kom fram. Ég lít ekki svo á að það sé neitt vandamál að ræða um þessi mál ósköp einfaldlega í ljósi þeirra pólitísku og sögulegu staðreynda sem við stöndum frammi fyrir, að á lokaspretti þessarar vinnu á síðasta kjörtímabili átti sér stað mikið umrót í íslenskum stjórnmálum, aðild manna að þingflokkum og stjórnmálaflokkum var að stokkast upp. Það hefur viss áhrif á það hvernig aðkoma flokka að þessum hlutum var. Ég vísa þar af leiðandi algjörlega til föðurhúsanna og tek því fremur þunglega, herra forseti, þegar menn saka okkur, eða ég tók það tíl mín og flokks míns, um að vera að hlaupast burt frá samkomulagi. Sé átt við mig og hv. þm. Ögmund Jónasson í því sambandi, þá er það rangt. Við áttum ekki aðild að frágangi neins samkomulags um þetta, það hefur allan tímann legið ljóst fyrir. Ég get tekið forsrh. til vitnis um það, honum var ljóst bæði haustið 1998 og eins þegar hann endurskipaði nefnd núna á sl. hausti nákvæmlega hvernig þessir hlutir væru. Hann taldi eftir sem áður rétt að þeir þingflokkar, eins margir og kæmust að, sem ættu nú sæti á Alþingi kæmu að þessu starfi, þó að ljóst væri að aðkoma þeirra væri mismunandi. Ég tel mig hafa unnið af heilindum í nefnd undir forustu hæstv. fjmrh. og þessi aðstaða mín eða aðkoma að málinu var algjörlega ljós frá upphafi í þeim efnum. Ég tel því gífuryrði hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar algjörlega innstæðulaus í þessum efnum og sömuleiðis hæstv. utanrrh. Ég er ekki að hlaupast frá samkomulagi, ég hef ekki lagt það í vana minn frekar en ganga á bak orða minna og ætli það verði ekki fyrr sem hæstv. utanrrh. hlaupist á brott úr kjördæmi sínu en að ég hlaupi yfirleitt frá samkomulagi sem ég hef gert. Herra forseti. Varðandi það að skrýtið sé að um þetta mál séu skiptar skoðanir verð ég að segja alveg eins og er að það væri sérkennilegt ef menn næðu því að lenda hér breytingu á kosningalögum og kjördæmaskipan án þess að uppi væru um það deildar meiningar enda kemur á daginn að einstakir þingmenn úr öllum flokkum nema þá þessari óskaplega ábyrgu Samfylkingu, sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson upplýsti sennilega svona tuttugu sinnum í ræðu sinni að væri alveg sérstaklega ábyrgur flokkur, vissi ég þó ekki að hún væri orðin til enn þá sem slík, munu fylgja sannfæringu sinni og ekki kjósa eins og kannski meiri hluti félaga þeirra í þingflokkum. Það á við um þingmenn bæði úr Sjálfstfl. og Framsfl. og voru þeir þó kannski höfuðaðilarnir að samkomulagi stjórnarflokkanna. Það er að sjálfsögðu ekki þannig að þó menn lendi pólitísku máli af þessu tagi séu allir þvingaðir til að fylgja þeirri niðurstöðu og það er ekki þannig að endurtekin umfjöllun um stjórnarskrárbreytingar á síðara þingi sé formsatriði. Það er heldur ekki þannig að þessi útfærsla á grundvelli stjórnarskrárrammans sé sú eina sem komi til greina. Ég hef einmitt reynt að undirstrika að þó að ég sé ósáttur við þann stjórnarskrárramma sem búið er að ganga frá, þá er samt innan hans hægt að ganga frá að mínu mati betri útfærslu á málinu en lögð er til í frv., í þessu gamla svokallaða samkomulagi. Ég hef lagt í það vinnu að útfæra það og hér eru þær tillögur í séráliti mínu. Ég held því að hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni væri nær að virða þá viðleitni sem þar var sýnd til þess að sýna möguleika, aðra möguleika sem þó virða þá niðurstöðu sem fengin er samkvæmt stjórnarskrárbreytingu, halda til haga þeim jöfnuði milli flokka sem þarf að nást þarna og eru vel innan marka þess misvægis atkvæða sem stjórnarskrárramminn setur, reyndar ívið betri þær tillögur sem ég hef flutt, en þær sem á að lögfesta með þessu frv. ef af verður. Herra forseti. Niðurstaða mín er sem sagt sú að þó að þessi niðurstaða, þessi tillaga hér, hafi að sjálfsögðu ákveðna kosti, og ég endurtek að hún hefur fyrst og fremst stærðfræðilega kosti, reikningslega kosti, þá hefur hún líka stóra galla. Ástæðan fyrir því að ég setti mig strax á móti þeim hugmyndum sem reifaðar voru í tillöguformi á lokaspretti vinnu nefndar Friðriks Sophussonar í síðasta skipti sem mér voru kynntar þær, og ef minni mitt svíkur ekki var það á vordögum 1998, var m.a. ákaflega óheppilega dregin kjördæmamörk á landsbyggðinni. Það hefur allan tímann verið niðurstaða mín að það væri of vond niðurstaða sem þar væri í sjónmáli, byggðapólitískt séð og af ýmsum fleiri ástæðum, til þess að hún væri ásættanleg, menn yrðu bara einfaldlega að vinna þessa vinnu. Það getur ekki verið þannig, herra forseti, að þó að mönnum sé mikið í mun að ná fram breytingum á kjördæmaskipan og draga úr misvægi atkvæða þá séu menn þvingaðir til þess að samþykkja stórgallaða niðurstöðu bara af því að einhverjir hafi komið sér saman um það. Ég spyr bara á hvaða brautum menn eru í röksemdafærslu sinni ef þeir ætla eins og þeir tveir hv. síðustu ræðumenn, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og hæstv. utanrrh., að bregðast í raun og veru ókvæða við að það skuli fyrirfinnast önnur sjónarmið en þau að þetta eigi bara að ganga í gegn umyrðalaust. Mér hugnast ekki mjög sú framsetning mála af þeirra hálfu. Rembingur hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar og tal um ábyrga annars vegar og ekki ábyrga flokka eða þingmenn hins vegar var í hæsta máta óviðeigandi og það skyldi nú ekki vera að það væru þunnir veggir og tiltölulega gagnsæir í því húsi sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson býr í í þessum efnum. Herra forseti. Rétt til að rifja örstutt upp megingagnrýni okkar í fyrsta lagi á stjórnarskrárrammann sem hefur nú verið lögfestur. Mér er að sjálfsögðu ljóst að hann er frágengið mál en ég held að sé rétt samt að halda því til haga samhengisins vegna að við gagnrýndum þar sérstaklega tiltekna þætti. Við gagnrýndum þar í fyrsta lagi að menn hefðu gefið sér of stífar forsendur í sambandi við að öll kjördæmi landsins þyrftu að vera jafnstór í skilningnum jafnmargir þingmenn. Þar hefði verið skynsamlegra að leyfa eitthvað meiri sveigjanleika þó það hafi vissulega kosti að mismunurinn sé ekki of mikill og það sé hárrétt að það kallar á meiri jöfnunarþörf eða fjölgun jöfnunarsæta ef þar er leyft meira svigrúm en ég held að niðurstaðan af því að skoða landakortið og skoða búsetuþróun eins og hún hefur orðið í landinu, illu heilli, sé sú að það sé ekki hægt að ná fram skynsamlega landfræðilega dregnum og afmörkuðum kjördæmum nema að kaupa það eitthvað á kostnað sveigjanleika í stærð kjördæma. Það er bara þannig. Nema gera landið allt að einu kjördæmi. Í öðru lagi gagnrýnum við þá furðulegu niðurstöðu að skipta einu sveitarfélagi landsins, Reykjavík, í tvennt. Það er ekki bara einhver meinbægni eða tilraun til að gera út á einhverja pólitíska óánægju af okkar hálfu. Er það virkilega svo að menn telji það engin efnisrök í málinu? Finnst engum það vandræðaleg niðurstaða að taka eitt sveitarfélag landsins og kljúfa það upp og hafa svo kjördæmamörkin í því sveitarfélagi á flakki eftir því hvernig íbúaþróun milli vesturbæjar og austurbæjar eða norðurvangans og suðurvangans í sveitarfélaginu þróast? Nei, auðvitað er þetta vandræðaniðurstaða. Menn geta sagt sem svo: Ekki var um annað að ræða, það varð að hafa þetta svoleiðis. Gott og vel, en menn eiga ekki að vera að gera lítið úr því eða telja það eitthvað ómálefnalegt innlegg að minna á þá vandræðalegu niðurstöðu. Ég minni að lokum á harða gagnrýni okkar á 5% þröskuldinn sem við teljum of háan og ólýðræðislegan. Hann getur leitt til þeirrar niðurstöðu að framboð sem fær rétt tæp 5% atkvæða í landinu, fær einn þingmann kjörinn, kjördæmakjörinn. Það framboð fær hins vegar ekki þau tvö jöfnunarsæti í viðbót sem það ætti rétt á og það finnst okkur ólýðræðislegt. Eins og úrslit síðustu kosninga ættu að hafa sýnt erum við ekki að þessu sérstaklega af umhyggju fyrir okkur sjálfum, ekki reyndist þörf á því eins og sumir reyndu nú að láta liggja að í umræðum um þetta í marsmánuði fyrir rúmu ári. Staðreyndin er sú að með því að taka þetta dæmi sjá menn í raun hversu ankannaleg niðurstaða þetta væri; að flokkur sem á rétt samkvæmt fylgi í landinu á þremur þingmönnum, nær kjördæmakosnum manni en er sviptur sínum tveimur jöfnunarmönnum út á þennan þröskuld af því hann er hafður svona hár. Hann er mun hærri en víðast hvar annars staðar í kringum okkur, að undanskildu Þýskalandi þar sem þessi þröskuldur er 5% en þar eru þó vissir möguleikar til að koma að mönnum með öðrum hætti. Varðandi kjördæmamörkin og gagnrýnina á þau, herra forseti, þá er þar kannski þrennt efst í mínum huga. Í fyrsta lagi verður til afar víðlent, landfræðilega og samskiptalega, tiltölulega ósamstætt Vesturkjördæmi. Það kjördæmi verður því miður frá byrjun veikt. Og það kjördæmi miðað við núverandi búsetuþróun mun væntanlega verða fyrsta kjördæmið til að tapa mönnum, jafnvel strax í öðrum kosningum gæti þetta kjördæmi, ef svo heldur sem horfir, tapað tveimur mönnum. Það er ekki góður frágangur á máli af þessu tagi að leggja upp með slíkt, að kjósa meiri fjölda þingmanna í fyrstu kosningunum í ljósi þess að þeir detta síðan niður strax í næstu. Við þekkjum það, m.a. af leiðinlegri reynslu í Norðurl. e. því svo illa tókst nú til við kjördæmabreytinguna 1983 að 7. þingsæti Norðurl. e. fluttist úr því kjördæmi strax í öðrum kosningum frá breytingunum eftir að þær tóku gildi. Þar með hallaði á það kjördæmi landsbyggðarinnar sem hafði langflest atkvæði á bak við hvern sinn þingmann. Í öðru lagi kemur út úr þessu sú stórmeingallaða niðurstaða, sérstaklega í byggðapólitísku tilliti að kjördæmamörk verða á miðju Norðurlandi, þar sem síst skyldi ef menn vildu búa til sterk kjördæmi á landsbyggðinni með öfluga þungamiðju, þ.e. Akureyri, sem einhverja viðspyrnu og eitthvert mótvægi í byggðapólitísku tilliti. Það er eins óskynsamlegt og nokkuð getur verið að hafa jaðar um miðja landsbyggðina á Tröllaskaga, þar sem átti að vera miðjan í stóru og öflugu landsbyggðakjördæmi, og þess vegna mun stærra en Norðlendingafjórðungur einn ef út í það er farið að stækka kjördæmið hressilega á annað borð, sem er svo allt annað mál og umdeilanlegt. Í þriðja lagi nefni ég það sem ég hef þegar gert með vandræðaganginn með skiptingu Reykjavíkur. Aðaltillaga mín, herra forseti, er því sú að reyna innan ramma stjórnarskrárbreytinganna sem þegar hafa verið gerðar, að útfæra kjördæmamörkin þannig að út úr því komi skynsamleg niðurstaða. Að til verði Vesturkjördæmi, Norðurkjördæmi, Suðausturkjördæmi, Suðurkjördæmi, Suðvesturkjördæmi og Reykjavík í einu kjördæmi. Þessi kjördæmi verði með sjö þingmönnum í tilviki Vesturkjördæmisins, níu í Norðausturkjördæminu, sjö í Suðausturkjördæmi og Suðurkjördæminu, ellefu í Suðvesturkjördæminu, þ.e. Reykjavík án Suðurnesja sem mundu fylgja Suðurkjördæminu og 22 í Reykjavík, í einu sameinuðu kjördæmi, 16 kjördæmakjörnir og þá að vísu yrðu að vera þar sex jöfnunarmenn til að ná fullum jöfnuði. Þetta gefur mesta misvægi upp á 1,86 og er vel innan þeirra marka sem þarna eru sett. Í séráliti mínu í kosningalaganefnd hæstv. fjmrh. er þetta nánar útfært og sýnt í töflum og kortum. Ég hef einnig, herra forseti, útfært tillögur sem sýna vegna vandræðagangsins með skiptingu Reykjavíkur aðra mögulega lausn í því tilviki, sem væru þrjú kjördæmi á höfuðborgarsvæðinu öllu, dregin þannig að horft sé fram hjá sveitarfélagamörkum og búin séu til þrjú nokkuð jafnstór og vel landfræðilega samstæð kjördæmi úr þessu borgarsvæði sem hér er. Ég tel það skárri niðurstöðu fyrir alla en þessa vandræðaskiptingu Reykjavíkur. Þar með yrði t.d. eyjan Seltjarnarnes hluti af vestanverðri Reykjavík o.s.frv. Mér finnst það miður að menn skuli hafa bitið sig svo fasta í svokallað samkomulag eða telja það slíkt drengskapar- og hetjuskaparmál að berja hið svokallaða gamla samkomulag í gegn óbreytt, eins og heyra mátti á hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni, að enginn hljómgrunnur skuli eiginlega hafa fengist fyrir skoðun tillagna af því tagi. Ég vona, herra forseti, að það fáist hins vegar hér í umfjöllun þingsins.

Herra forseti. Í tilefni orða hv. þm. um framgang mála á árunum 1988 þegar þær tillögur og hugmyndir sem hér eru til umræðu fæddust og urðu að veruleika, þá trúi ég því auðvitað að hv. þm. segi satt og rétt frá þegar hann lýsir samskiptum í þáv. þingflokki Alþb. og um þau viðskipti sem hann átti þar innan búðar og hv. þm. Ögmundur Jónasson. Ég lýsti því hins vegar eingöngu sem við mér blasti sem samstarfsmaður formanns þess þingflokks. Ég minnist þess ekki að hann hafi sérstaklega haft fyrirvara frá þessum þingmönnum varðandi einstakar útfærslur og hugmyndir sem voru í vinnslu nefndarinnar á sumri 1998, sem síðan birtust í sameiginlegri skýrslu sem afhent var forsrh. 6. okt. 1998, sex dögum eftir að þing var sett. Ég minnist þess ekki sérstaklega að slíkir fyrirvarar hafi komið frá þeim þingmönnum. Það er auðvitað athyglisvert að þeir þingmenn Alþb. sem síðan gengu í raðir Samfylkingarinnar kannast vel við að gangur mála hafi verið á þann veg sem ég lýsti áðan og fulltrúi Alþb. í þeirri nefnd fór fram með. Þetta kemur mér því dálítið á óvart, en auðvitað hlýt ég að trúa því og geri það, að hér sé satt og rétt frá greint. En ég vil segja, herra forseti, að það vekur athygli að vinstri grænir voru á móti stjórnarskrárbreytingum. Vinstri grænir ætla að vera á móti þessari breytingu á kosningalögum. Og það er auðvitað það sem skilur eftir í þessari umræðu, þeir vildu ekki vera með þegar kom að því að lagfæra stórkostlega gallaða kosningalöggjöf, þeir vildu ekki vera með þegar okkur miðaði í rétta átt í því að jafna vægi atkvæða, þeir voru þá á móti eða í besta falli sátu hjá.

Herra forseti. Mér þótti hyggilegt af hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að vera ívið hógværari í andsvari sínu en hann var að meginhluta til í ræðu sinni fyrr í kvöld. Aðeins einar upplýsingar til viðbótar fyrir hv. þm. úr starfi þingflokks Alþb. og óháðra á sumar- og haustdögum 1998. Það er ábyggilega ekkert vandamál að upplýsa það hér og nú að sá þingflokkur fundaði nú ekki mikið eftir júnílok 1998 af held ég augljósum ástæðum. Tíðindi sem urðu á og eftir aukalandsfund Alþb. á þeim dögum gerðu það að verkum að ég held að þáv. formanni þingflokksins hafi ekki þótt það skynsamlegt að halda mönnum mikið til funda í þeirri stofnun eins og þá var komið í stjórnmálunum. Þetta eru ósköp einfaldlega aðstæður og staðreyndir sem allir ættu að skilja og geta virt. Það er ekki svara vert að með því að hafa aðrar tillögur um útfærslu kosningalaga eða gagnrýni á ákveðna þætti í þeirri stjórnarskárbreytingu sem hér var gerð, þá jafngildi það viljaleysi til að draga úr misvægi atkvæða, eða reyna að leita að góðri niðurstöðu í sambandi við kosningalög, það er ekki svara vert. Það kemur skýrt fram í því séráliti sem ég skilaði forsrh. að við erum ekki að leggjast gegn því að þarna séu gerðar breytingar, það er því miður þannig að sá veruleiki blasir við mönnum að vegna hinnar óhóflegu byggðaröskunar verður væntanlega ekki undan því vikist að fara í einhverjar breytingar. Spurningin er þar af leiðandi ekki hvort. Ég hef engan mann heyrt halda því fram í íslenskum stjórnmálum, sennilega sl. 10 ár, að undan því yrði vikist að fara þarna í breytingar. Spurningin er bara hvernig, enda hefur slíkt starf verið meira og minna við lýði núna í 10 ár. Ég sat í stjórnarskrárnefnd eða kosningalaganefnd svo snemma sem á næstsíðasta kjörtímabili þar sem tekin var bráðabirgðaáfangi í þessum málum, m.a. með flutningi flakkarans hingað suður o.s.frv. Það eru því engar nýjar fréttir.

Herra forseti. Ég ætla ekkert að víkjast undan því að ræða málið efnislega og fagna því að tækifæri gefist til þess. Á hinn bóginn vænti ég þess að hv. þm. og þingflokkur hans komi fram með brtt. og þá spyr ég einfaldlega og leita eftir því að þeim felldum, hvort þingflokkurinn muni þá ekki velja næstskástu leiðina og velja þó þær betrumbætur sem hér eru til staðar. Eða ætlar hann ekki að vera pólitískt með í málinu? Það er kjarni málsins, það getur enginn bannað neinum þingmönnum eða þingflokkum að koma fram með ýtrustu tillögur sínar, brtt., en að þeim felldum, ætla þeir að vera stikkfrí eða ætla þeir að vera með í þeirri framsókn til aukins lýðræðis sem hér er lagt upp með? Ég vil líka vekja athygli á því, herra forseti, að hv. þm. talar um að halda Reykjavík í 22 mönnum, minnsta kjördæmið verður upp á sjö, það þýðir að hinn náttúrulegi þröskuldur í mannfæsta kjördæminu verður í kringum 13%, það þarf með öðrum orðum 13% til að fá mann kjörinn í mannfæsta kjördæminu. Í því fjölmennasta liggur prósentutalan sennilega í kringum 4%. Finnst mönnum þetta sérstaklega lýðræðislegt? Og er þetta sérstakt keppikefli smæsta þingflokksins á hinu háa Alþingi? Það er merkilegt.

Herra forseti. Ég hef nú þegar lýst tillögum mínum og hugmyndum um breytingar á þessu og við munum væntanlega tala fyrir þeim hér og reyna að vinna þeim brautargengi og mjög líklega flytja þær sem brtt. Ég get lofað hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að við munum taka afstöðu í málinu, hún mun birtast og vera tiltölulega hrein, öfugt við t.d. afstöðu Samfylkingarinnar til fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar. En mér finnst það útúrsnúningar að vera með orðbragð eins og: ætla menn að vera stikkfrí, sitja hjá og ekki taka þátt í pólitískri afgreiðslu málsins. Það er allt saman afstaða, eins og hv. þm. ætti að vera mætavel kunnugt, að vera með máli, vera móti því eða ákveða að taka ekki þátt í afgreiðslu þess, vegna þess að menn hafi önnur sjónarmið og þau hafi ekki fengið hljómgrunn. Við munum örugglega láta það birtast á sinn hátt og það getur ráðist af því m.a. hvort einhver hljómgrunnur verður fyrir því að gera lagfæringar á frv. hér í þinginu. Ef svo færi gæti það að sjálfsögðu haft áhrif á afstöðu okkar. Það er alveg hárrétt að vissulega er lakara ef menn þurfa að fara út í að leyfa meiri sveigjanleika í stærð kjördæma, menn kaupa það þá ákveðnu verði, mér er það mætavel ljóst. Spurningin er um það sem vinnst með slíkum sveigjanleika, t.d. í formi skynsamlegra dreginna kjördæma, heppilegri landfræðilegra og samskiptalegra eininga, betri viðspyrnu í byggðapólitísku tilliti, menn verða þá að vega það og meta.

Hvað hyggst ...

Mitt svar er já. Það er kaupandi því verði að hafa kjördæmin eitthvað mismunandi stór, að ná fram þarna betri einingum. Staðreyndin er sú, herra forseti, að Reykjavík fær 22 þingmenn og það er í reynd eins og hálfgerður brandari að segja: þeir eru ekki 22 heldur tvisvar sinnum 11. Hvenær eru menn búnir að ná valdi á þessu í grunnskólanum að þetta er einn og sami hluturinn? Þetta er eftir sem áður 22 þingmenn í Reykjavík, það er bara látið heita svo að þeir séu kjörnir í tveimur kjördæmum. Og það hefur þá helst þann galla sem hv. þm. bendir á að þá sé náttúrulegi þröskuldurinn lægri, 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að verið er að gera kosningakerfið einfaldara og skiljanlegra og auk þess er verið að taka á hinu mikla misvægi atkvæða sem einkennt hefur þingkosningar hér sérstaklega hin síðari ár. Mig langar að vekja athygli án nokkrum atriðum sem snerta II. kafla frv. og málefni Reykjavíkur. Breytingar á kjördæmamörkunum snerta alla og landsbyggðakjördæmin eiga það sameiginlegt að stækka mjög að flatarmáli. Ég er talsmaður þess að Reykjavík eigi að vera eitt kjördæmi. Einu haldbæru rökin sem mæla með því að skipta Reykjavík upp í tvö kjördæmi eru þau að þingmannafjöldi verði svipaður í öllum kjördæmum. Þarna er verið að fórna miklum hagsmunum fyrir litla. Ég lít svo á að mjög óæskilegt og óeðlilegt sé að kljúfa eitt sveitarfélag upp og er það ekki til þess fallið að skapa einingu milli borgarbúa. Enda varaði borgarstjórn Reykjavíkur við því í bréfi til nefndarinnar að kjúfa borgina í tvennt. Önnur rök sem ég hef heyrt eru þau að eitt stórt Reykjavíkurkjördæmi með 22 þingmönnum vegi allt of þungt á móti landsbyggðakjördæmunum með 11 þingmenn. Mér finnst þau rök ekki haldbær, enda koma Reykjavíkurkjördæmin trúlega alltaf til með að standa saman í öllum stærri málum. Samkvæmt frv. eru mörk kjördæmanna ákveðin í þessum lögum, en landskjörstjórn skal ákveða mörk kjördæma í Reykjavík fimm vikum fyrir kjördag. Þessi tímasetning er alveg ótrúleg og er það sannarlega einkennilegt að þeir sem búa nálægt ætluðum kjördæmamörkum vita ekki fyrr en fimm vikum fyrir kjördag hvaða kjördæmi þeir tilheyra. Einnig kemur þetta til með að skapa vandamál við prófkjör til alþingiskosninga, því samkvæmt þessu gætu sömu aðilar verið að taka þátt í að velja fólk á lista í allt öðru kjördæmi en það síðan hefur kosningarrétt í. Nær væri að landskjörstjórn ákvæði kjördæmamörkin 1. desember fyrir kjördag, eins og segir í 1. gr. frv. um kosningarrétt og kjörgengi aðila sem flutt hafa lögheimili af landinu, ef þetta frv. verður að lögum. Annað sem ég vil minnast á er að fyrst menn tóku skref í átt til róttækra landfræðilega breytinga þá ættu þeir að stíga það til fulls. Ég sé engin rök fyrir öðru en að sameina Seltjarnarnes, Mosfellsbæ og Kjósarhrepp Reykjavíkurkjördæmunum báðum. Þannig hefði líka verið létt á hinu svokallaða Suðvesturkjördæmi. Þar er langhraðasta uppbyggingin og mesta fólksfjölgunin um þessar mundir. Hæstv. forseti. Margt má betur fara í þessu frv. Ég vona að jákvæðar breytingar eigi eftir að koma fram í meðförum þingsins, landsmönnum til hagsbóta.

Herra forseti. Ég tel að margar athyglisverðar ábendingar hafi komið fram í máli hv. þm. En þessi atriði hafa flest ef ekki öll verið skoðuð í þeirri nefnd sem vann að frv. Með því að mörk í Reykjavík verða ekki dregin fyrr en fimm vikum fyrir kosningar er í og með verið að undirstrika að þessi mörk eru í raun bara kosningatæknileg lína á blaði og skipta ekki máli í hefðbundinni kjördæmavinnu þingmanna fyrir kjördæmin tvö. En út af því sem þingmaðurinn velti fyrir sér varðandi uppstillingar og prófkjör þá er það auðvitað mál hvers stjórnmálaflokks. Það er auðvitað verkefni flokkanna að finna út úr því á vettvangi hvers fyrir sig hvernig unnið verði úr þessu viðfangsefni. Ég geri fastlega ráð fyrir því að flokkarnir, flestir eða einhverjir alla vega, séu farnir að huga að því máli. Hver og einn verður að finna þá leið sem hentar honum best í því sambandi en hins vegar er það ekki atriði sem eðlilegt væri að taka á í löggjöf eins og þeirri sem við erum hér að fjalla um. Ég vildi bara að þetta kæmi fram vegna þess að þetta skiptir máli í þessari umfjöllun.

Herra forseti. Mér finnst einmitt mikilvægt að slík ákvörðun verði tekin. Við hljótum að gera þá kröfu í lýðræðisþjóðfélagi að menn geti valið sitt fólk á listana. Þetta er ekki flokkspólitískt mál. Það hefur verið hefð fyrir því að prófkjör séu haldin í flestum stjórnmálaflokkum. Fólk verður að fá að raða upp á listana í þeim kjördæmum sem það kýs. Mér finnst algjört prinsippatriði að þetta verði skoðað nákvæmlega. Annars kemur lýðræðið ekki að því að raða á listana.

Herra forseti. Nú er þetta mál komið til umræðu að nýju. Það var hér til umræðu á síðasta þingi fyrir alþingiskosningar og menn tókust á um það eins og það lá fyrir þá. Síðan hefur málið verið til meðferðar á nýkjörnu Alþingi í ljósi samþykktra stjórnarskrárbreytinga. Niðurstaðan af umfjölluninni nú er mjög svipaðar tillögur og afgreiddar voru á fyrra þingi. Smávægilegar breytingar hafa verið gerðar á fyrri tillögum, sem ég lagðist gegn, og breytingarnar eru ekki það miklar að það nægi til að snúa mér til fylgis við tillögurnar sem hér liggja fyrir. Því er nokkuð ofmælt sem hér kom fram hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni er hann gaf í skyn að þingmenn hefðu skipt um skoðun eða stæðu ekki við afstöðu sína frá fyrri umfjöllun málsins. Ég vil einfaldlega draga það fram svo það liggi ljóst fyrir að ummæli hans, að svo miklu leyti sem þeim var beint til mín, eiga ekki við rök að styðjast. Ég hef haldið skoðunum mínum í þessu máli skýrt fram og hef í umfjöllun málsins ekki snúið frá þeim. Það hélt ég að væri frekar til marks um að menn héldu sömu stefnu og þeir gáfu upp fyrir kosningar.

Að skipta um flokk?

Það var líka fyrir kosningar. Niðurstaðan er að mörgu leyti einföld ef málið er tekið saman. Það sem menn ætluðu að gera var að draga úr misvægi atkvæða sem kallað var. Ég lýsi ekki yfir andstöðu við það markmið. Ég tel að það hafi skekkst að mörgu leyti, misvægið hafi aukist frá því sem menn ákváðu á 6. áratugnum. Það er ekki hægt og ekki eðlilegt að andæfa breytingum á þeirri stöðu sem upp var komin. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að meiri hluti þjóðarinnar kjósi meiri hluta þingmanna. Á höfuðborgarsvæðinu býr meiri hluti þjóðarinnar og ekki eðlilegt að sá meiri hluti kjósi minni hluta þingmanna eins og verið hefur. Ég hef ekki verið í andstöðu við þann megintilgang málsins, að draga úr misvæginu. Hins vegar hef ég skýrt haldið fram þeirri skoðun minni að það að misvægi sé fyrir hendi sé ekkert mannréttindabrot eða á neinn hátt sérstaklega slæmt mál. Það er auðvitað samkomulagsmál milli hinna pólitísku fylkinga hvert misvægið á að vera á hverjum tíma, hvað menn koma sér saman um í þeim efnum. En kerfi sem við styðjumst við, sem byggir á fulltrúalýðræðinu, eins og flest önnur lýðræðisríki í heiminum fylgir misvægi. Það er mjög mismunandi eftir ríkjum. Í sumum ríkjum er það mikið og öðrum ríkjum minna en ég hef hvergi rekist á að menn haldi því fram að slíkt kerfi sé ólýðræðislegt eða gangi á svig við eðlileg mannréttinda\-ákvæði. Mér finnst því og hef staðið vörð um það sjónarmið að það eigi að vera fulltrúalýðræði. Breytingin að þessu leyti er hins vegar mjög róttæk. Hún bitnar mjög misjafnlega á íbúum þessa lands. Nú þegar flytja menn sex þingsæti af landsbyggðinni inn á höfuðborgarsvæðið og innan fárra ára bætast tvö til viðbótar. Þannig verða á mjög stuttum tíma átta þingsæti flutt af landsbyggðinni inn á höfuðborgarsvæðið. Sjö af þessum átta þingsætum koma af einu svæði á landinu. Sjö af þessum átta þingsætum koma af veikasta svæði landsins, norðvesturhluta landsins, Vesturlandi, Vestfjörðum og Norðurlandi vestra. Það svæði hefur í dag 15 þingsæti og mun fara niður í átta þingsæti eftir kosningarnar 2007. Það mun missa um helming af þingstyrk sínum og vegna þess að við búum við fulltrúalýðræði þá skiptir þingstyrkur máli. Með þessari breytingu eru menn að veikja stöðu veikasta svæðis landsins mjög mikið án þess að gefa því svæði neina viðspyrnu með öðrum aðgerðum. Þess vegna er andstaðan við þetta mál mest á þessu svæði og hún gengur í gegnum flokkana. Andstaðan er ekki bundin við flokka heldur svæðið. Stuðningurinn er auðvitað mestur hjá þeim sem njóta góðs af breytingunni. Annars staðar á landsbyggðinni hafa menn unað breytingunni af því að þeir sleppa sæmilega með hana. Þannig eru staðreyndir málsins. Það verður að hafa þessa yfirsýn til að skilja afstöðu manna. Ég tel ekki eðlilegt að ég sem þingmaður úr veikasta kjördæmi landsins fagni breytingum sem gera íbúa þessa landsvæðis hálfu máttlausari á löggjafarsamkomunni en þeir eru í dag. Mér er lífsins ómögulegt að sjá ljósið í þeirri breytingu fyrir þá kjósendur sem ég er umbjóðandi fyrir. Þar fyrir utan hef ég ýmislegt við hinar endanlegu tillögur að athuga. Ég vildi rekja það í fáeinum orðum. Í fyrsta lagi vil ég benda á að tillögurnar eru ekkert fullgerðar. Menn hafa í raun ekki lokið þessu máli. Augljósasta dæmið um það er tillagan um skipan höfuðborgarsvæðisins í kjördæmi. Hún ber það með sér að málinu er ekki lokið. Menn ætla að búa til kjördæmi úr þessu samfellda svæði, þrjú kjördæmi sem eru ákaflega einkennilega saman sett. Eitt kjördæmið er í fjórum pörtum utan um hitt. Það þýðir einfaldlega að menn hafa ekki lokið málinu. Það eru auðvitað ekki meðmæli með tillögunum. Annað sem er slæmt við tillögurnar er að menn búa til þrjú kjördæmi á landsbyggðinni og ekkert þeirra hefur neina þá pólitísku vigt sem þarf til að vera í fremstu röð íslenskra stjórnmála. Það skiptir ekki bara máli hvaða þingsætafjöldi er í hverju kjördæmi, þar skiptir líka máli styrkurinn úr hverju kjördæmi og hann ræðst auðvitað af íbúafjölda. Miðað við tillögu þá sem fyrir liggur eru þrjú kjördæmi á höfuðborgarsvæðinu mjög fjölmenn. Þrjú kjördæmi á landsbyggðinni eru miklu fámennari. Það þýðir að pólitíska þyngdin færist inn á höfuðborgarsvæðið í miklu ríkari mæli en verið hefur. Ráðherrastöður og forustumenn flokkanna verða fyrst og fremst af þessu svæði. Þannig mun þróunin verða. Áhrif landsbyggðarinnar munu því minnka, jafnvel þó ekki sé alls staðar um að ræða fækkun á þingsætum. Þess vegna varpa ég fram hugmynd um að breyta tillögunum sem menn voru búnir að koma sér saman um fyrir síðustu alþingiskosningar til að búa til landsbyggðakjördæmi sem væru fjölmenn og hefðu jafnmarga þingmenn og kjördæmi höfuðborgarsvæðisins. Þau væru þannig að pólitískum styrk að úr því kjördæmi kæmu ævinlega forustumenn í flokkunum eða ráðherraefni. Þannig gætum við betur tryggt áhrif landsbyggðarinnar á framgang mála en þær tillögur gera sem hér liggja fyrir. Ég vil gera fáeinar athugasemdir. Í lýsingum á þessum tillögum segir að þær séu til þess fallnar að einfalda kosningakerfið vegna þess að ekki þurfi að beita jafnflóknum aðferðum og nú tíðkast við úthlutun þingsæta, þá einkum jöfnunarþingsæta. Það sem menn eru þarna að hnýta í er hin sérkennilega úthlutun jöfnunarsæta sem stuðst hefur verið við síðan 1987, sem þýðir að þegar breyting hefur orðið á jöfnunarsæti í einu kjördæmi þá hefur orðið breyting í öðrum kjördæmum, þremur til fjórum öðrum kjördæmum. Menn hafa sagt sem svo: Kjósendur í einu kjördæmi hafa ekki yfirlit yfir það hver verður á endanum þingmaður út á mitt atkvæði. Hann getur verið í allt öðru kjördæmi. Gott og vel. En tillögurnar sem hér liggja fyrir eru sama annmarka háðar, jöfnunarsætin eru samtengd á milli kjördæma. Það þýðir að ef breyting verður á jöfnunarþingsæti í einu kjördæmi þá kallar það á breytingar í hinum. Menn hafa með öðrum orðum ekki náð að einfalda kerfið eins og þeir stefndu að að þessu leyti. Í öðru lagi segja menn að það verði að vera sem jafnastur fjöldi þingmanna í hverju kjördæmi til að ná eftirtöldum markmiðum: Að tryggja jafnræði á milli þingmannahópanna. Að það verði nokkurn veginn jafnauðvelt að ná kjördæmakosningu, óháð kjördæmum. Í þriðja lagi til þess að tryggja jöfnuð á milli stjórnmálaflokka. Við skulum skoða hvernig niðurstaðan er þegar að er gáð. Verður þingsætafjöldi kjördæmanna sem jafnastur samkvæmt tillögunum? Svarið er nei. Eftir tvennar kosningar þá munu þingmannahóparnir líta þannig út: 8 þingmenn í einu kjördæmi, í öðru 10, þá 10, 11, 11 og svo 13. Fjórar mismunandi tölur birtast okkur í sex kjördæmum. Kjördæmin hafa minnst 8 þingmenn og mest 13 þingmenn. Þetta getur ekki heitið að sem jafnastur fjöldi þingsæta sé í hverju kjördæmi. Markmiðið sem menn setja sér næst ekki. Þá spyr ég: Leiðir það af sér, eins og sagt er í skýrslu kjördæmanefndarinnar fyrri, að fyrst ekki er jafn fjöldi þingmanna í kjördæmunum verði misvægi á milli flokka? Ég lagði þá spurningu fyrir reiknimeistara nefndarinnar og hvort það mundi þá ekki gerast úr því að þingsæti úr Norðvesturkjördæminu færu strax niður í átta en í Suðvesturkjördæminu upp í þrettán, að það leiddi af sér það sem varað er við í skýrslunni sem ég vitnaði til, að misvægi mundi verða á milli flokka. En á bls. 23 í skýrslunni segir, með leyfi forseta: ,,Eftir því sem fækkar í kjördæmunum þeim mun fleiri jöfnunarsæti þarf til að jafna milli flokka.`` Og á bls. 25: ,,Ekki verður fram hjá því horft að sé eitt af landsbyggðarkjördæmunum minnkað með afgerandi hætti er líklegt að fjölga þyrfti jöfnunarsætum til að tryggja jöfnuð á milli stjórnmálaflokka.`` Með öðrum orðum ef ekki er jafn fjöldi þingmanna í kjördæmunum leiðir það af sér að fjölga þarf jöfnunarsætunum til þess að missa ekki málið út í misvægi milli flokka. Svar reiknimeistara okkar við þessu er að jafnvel þó að þetta gerist, að þingsætum fækki svona mikið í einu kjördæminu og fjölgi svo mikið í öðru verði ekki misvægi milli flokka. Eða svo ég vitni orðrétt í svarið: ,,Ekki er meiri hætta á að ójöfnuður myndist milli flokka við þessa tilfærslu en þegar er fyrir í kerfinu.`` Með öðrum orðum er borin til baka röksemdafærslan í sjálfri skýrslunni sem er undirstaðan að tillögunni. Vegna þess að þingmenn verða mismargir í kjördæmunum verður misjafnlega auðvelt að ná kjördæmakosningu, hinn náttúrulegi þröskuldur verður misjafn. Þar með eru fokin út um gluggann öll þau markmið sem menn setja sér með tillögugerðinni. Hvers vegna eru menn þá að smíða tillögur út frá þessum forsendum þegar þær svo hrynja allar í höndunum á mönnum á skömmum tíma? Þá eru menn ekki að gera tillögur á réttum forsendum. Þannig mun verða eftir tvennar kosningar að í Norðvesturkjördæmi landsins, þar sem verður komið niður í átta þingsæti, mun þurfa 11,1% atkvæða til að fá örugglega kosinn kjördæmaþingmann. En í Suðvesturkjördæminu sem verður með 13 þingsæti mun ekki þurfa nema 7,1% atkvæða til að fá örugglega kosinn þingmann. Munurinn þarna á milli eru 4% og það er töluvert mikill munur, sérstaklega þegar menn segja að tillögurnar séu gerðar til þess að ekki eigi að vera munur, að annars vegar þurfi 7,1% atkvæða og hins vegar þurfi 11,1% atkvæða. Menn komast örugglega með kjördæmakosinn mann í Suðvesturkjördæminu á minna fylgi. En til þess að fá það fylgi sem dugir örugglega ekki til að fá kjördæmakosinn mann í Norvesturkjördæminu er 7,7%. Fái framboð 7,7% fylgi og minna fær það örugglega ekki kosinn mann. En fái það 7,1% í Suðvesturkjördæminu fær það örugglega kosinn mann á minna fylgi en menn fá örugglega ekki kosinn mann í Norðvesturkjördæminu. Hver eru þá örlög á þeim forsendum sem menn reisa tillögurnar á? Þetta segir mér, herra forseti, að menn eiga að hugsa tillögurnar út frá þeim veruleika sem menn eru í raun að draga upp. Það leiðir til annarrar skiptingar en þarna er gert ráð fyrir. Mér finnst það til að gera málið enn ógeðfelldara eða meira óaðlaðandi að ætla sér að tæta út úr Norðvesturkjördæminu, þessu aumasta kjördæmi landsins þar sem slegið er saman þremur fámennum kjördæmum, þar sem fólki mun fækka að öllu óbreyttu, hvergi neinn staður þar sem veruleg fjölgun er fyrirsjáanleg, þá ætla menn að taka út úr því einn kaupstað, Siglufjörð, og færa hann yfir í Norðausturkjördæmi og veikja það enn meira. Hver eru áhrifin af þeirri breytingu, að flytja Siglufjörð yfir í Norðausturkjördæmið? Áhrifin eru þau að flytja eitt þingsæti af landsbyggðinni til Reykjavíkur, vegna þess að Norðvesturkjördæmið fer strax niður fyrir þau mörk að misvægið verður meira en 1:2 miðað við Suðvesturkjördæmið og Reykjavík. Það tapast því þingsæti af landsbyggðinni inn á höfuðborgarsvæðið við þessa breytingu. Af hverju eru menn að gera svona tillögu til að veikja veikasta svæðið meira en nauðsynlegt er samkvæmt því sem menn ætla sér að gera? Ég átta mig bara ekki á því. Mér er sagt af spakvitrum mönnum að þetta sé gert til þess að tryggja jarðgöng til Siglufjarðar úr Eyjafirði. Er það rétt? Eru menn að gefa eitt þingsæti af norðvesturhluta landsins til Reykjavíkur til að tryggja jarðgöng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar? Mér finnst það ákaflega skrýtin tilhugsun en þetta er sú skýring sem ég hef þó helst fengið á tillögunni. Ef menn vilja færa Siglufjörð austur fyrir þá hefði ég talið eðlilegra að menn flyttu þetta þingsæti strax í Norðausturkjördæmið og hefðu þá 11 þingmenn í því og 9 þingmenn í Norðvesturkjördæminu. Þá héldu menn lengur einu þingsæti meira á landsbyggðinni en samkvæmt þeirri tillögu sem hér liggur fyrir og m.a. Samfylkingin hrópar húrra yfir eins og upplýst var hér áðan af hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni. Það er ekki allt skynsamlegt í þessu. Að lokum til að sýna að menn hafa nú húmor, ef menn leggja af stað til þess að draga úr misvægi og hafa það minna en 1:2, þá taka menn upp reglu sem heitir ,,Borda-reglan`` sem er þannig að menn búa til nýtt misvægi sem er 1:4. Sá kjósandi sem vill breyta lista hefur fjórfalt meira vægi en sá kjósandi sem vill kjósa listann óbreyttan. Það er dálítið merkileg niðurstaða.

Virðulegi forseti. Við erum komin að ákveðnum þáttaskilum í umræðunni um kjördæmamálið með því að við ræðum það kosningalagafrv. sem hér liggur fyrir og er afrakstur af margra mánaða vinnu sem á rætur sínar fyrst og fremst að rekja til þeirra breytinga sem gerðar voru á síðasta kjörtímabili á stjórnarskránni með því að horfið var í meginatriðum frá því fyrirkomulagi sem ríkt hefur á undanförnum 40 árum og hefur verið að festa sig í sessi og á flestan hátt að reynast betur eftir því sem árin hafa liðið. Við gerum okkur grein fyrir því að þegar við erum að gera stórar breytingar á kjördæmaskipaninni hverju sinni hefur það mikla röskun í för með sér. Okkur er það öllum ljóst þegar við lítum til baka til ársins 1959 að þetta var heilmikið átak og kostaði gríðarleg átök, ekki bara innan stjórnmálaflokka heldur innan þeirra eininga sem urðu til þegar þau kjördæmi voru sköpuð eftir að þær kjördæmabreytingar gengu fyrir sig fyrir rúmlega 40 árum. Við þekkjum það sem höfum búið úti í þessum kjördæmum að þetta gekk alls ekki átakalaust fyrir sig. Það tók mjög langan tíma að reyna að setja niður þá togstreitu sem myndaðist milli kjördæmanna, og ég hygg að ekki séu mjög mörg ár síðan að í flestum kjördæmunum hafi menn verið komnir að því að setja niður þær deilur sem settu oft mark sitt á kjördæmin í öndverðu. Það er það sem ég óttast mjög, virðulegi forseti, að þegar við göngum inn í þetta nýja umhverfi sem er greinilega að fæðast með þessari kjördæmaskipan þá eigum við eftir að upplifa þessa reynslu að nýju, þau miklu átök sem munu skapast á milli einstakra hluta innan þessara stóru kjördæma. Ég held hins vegar, virðulegi forseti, að þeirri nefnd sem starfað hefur að gerð kosningalöggjafarinnar núna hafi verið nokkur vorkunn vegna þess að hún fékk það veganesti og henni voru settar þær reglur sem voru í raun og veru ákveðnar með sjálfri stjórnarskrárbreytingunni. Ég hef stundum sagt það þannig að upphafið að ógæfunni var sú heimskulega markmiðssetning að reyna að negla það inn í kjördæmaskipanina að þetta svokallaða misvægi kjósenda yrði aldrei meira en 1:2 eða þar um bil. Þar með var búið að koma í veg fyrir það sem var æskilegasti kosturinn, að viðhalda í meginatriðum þeirri kjördæmaskipan sem hafði verið að festast í sessi á undanförnum áratugum og var að reynast æ betur. Ef við hefðum tekið þá ákvörðun á sínum tíma að segja sem svo: Við skulum fallast á þá pólitísku málamiðlun milli tveggja ólíkra sjónarmiða að misvægið verði ekki 1:1,8 eða 1:2 heldur 1:2,5 þá hefði verið unnt, eins og hér var sýnt fram á mjög rækilega á sínum tíma í umræðunni um kjördæmaskipanina, að varðveita í stórum dráttum þá kjördæmaskipan sem við höfum búið við á undanförnum 40 árum og ég hef verið að lýsa með nokkrum orðum. En með þeirri ákvörðun sem var illu heilli tekin á Alþingi að breyta þessu þá gerðist það að búið var í rauninni að eyðileggja þessi litlu kjördæmi. Þau voru orðin svo smá og rytjuleg að þau voru ekki lengur á vetur setjandi. Þá stóðu menn einfaldlega frammi fyrir því vali að þurfa að skella saman nokkrum kjördæmum og búa til eitt stærra í staðinn. Ég hélt því alltaf fram þegar þessi umræða átti sér stað á sínum tíma að í mínum huga væri það ekkert aðalatriði nákvæmlega hvar mörkin væru dregin. Úr því að menn færu í þann ólukkufarveg að breyta vægi atkvæða með þessum hætti, ganga svona langt í þessum efnum, þá væri það í mínum huga ekkert stóra málið hvort til að mynda kjördæmamörkin væru dregin við Tröllaskaga eða við botn Hrútafjarðar eða annars staðar. Mér fannst þetta aldrei vera stóra málið í þessari umræðu. Búið var að taka þá stóru ákvörðun að stækka kjördæmin, hverfa frá því sem hefur verið aðal þessarar kjördæmaskipunar, að treysta samband kjósenda og þingmanna og þá var í sjálfu sér í mínum huga fyrst og fremst einhvers konar púsluspil að raða saman og búa til einhverjar einingar sem menn teldu skástar við þessar aðstæður. Ég hygg að það hafi verið það sem í raun og veru var hið stóra verkefni þeirrar nefndar sem skilaði af sér þessum tillögum, þ.e. að ljúka púslinu þannig að sæmilega heilleg mynd yrði eftir á landakortinu. Nú liggur fyrir, eins og menn hafa komið að í umræðunni, að staða þessara kjördæma í byggðalegu tilliti er ákaflega misjöfn. Það fer ekkert á milli mála að hér er að fæðast kjördæmi sem á mjög alvarlega undir högg að sækja að flestu leyti hvað byggðaþróun áhrærir. Þar á ég við það kjördæmi sem virðist nú að muni ganga fljótlega undir nafninu Norðvesturkjördæmi og er í meginatriðum Vesturland, Vestfirðir og Norðurland vestra að undanskildum Siglufirði. Það liggur alveg fyrir að byggðaþróunin á þessu svæði hefur verið mjög alvarleg. Þar hefur verið að halla á, þar hefur verið mjög mikil búseturöskun, neikvæð búseturöskun. Það er ljóst mál að miðað við þær forsendur og það sem búið er að ákveða í stjórnarskránni mun ekkert líða á löngu þar til þetta kjördæmi verður enn þá fátækara af þingmönnum en þó gerist eftir næstu kosningar. Núna er það þannig að þessi þrjú kjördæmi hafa á að skipa 15 þingmönnum. Eftir næstu kosningar verða þessi kjördæmi með 10 þingmenn. Ég hygg að það sé eftir þarnæstu kosningar eða þar um bil sem þessum þingmönnum mun síðan fækka um einn ef ekki tvo miðað við þá þróun sem er að verða í byggðalegu tilliti. Rödd þessa kjördæmis, rödd þessa svæðis, verður auðvitað veikari á Alþingi sem þessu nemur. Auðvitað eru engin rök að segja sem svo, eins og menn segja stundum, að menn verði að hefja sig yfir kjördæmamörkin og tala fyrir hönd alls landsins. Við þekkjum það af reynslu á Alþingi að þó að við þingmenn séum fyrst og síðast talsmenn þjóðar okkar þá erum við líka á vissan hátt að reyna að gæta ákveðins jafnvægis í umræðunni vegna þess sem við erum að upplifa. Við erum að færa ákveðna reynslu inn í umræðuna og ákveðinn sjónarhól sem annars væri ekki til staðar í umræðunni. Fyrir vikið verður umræðan í þinginu ekki jafneinsleit og hún ella væri. Þess vegna skiptir svo miklu máli að raddir heyrist sem víðast að. Þess vegna er það mikið áhyggjuefni þegar við upplifum það og sjáum það fyrir okkur að þetta svæði muni veikjast. Virðulegi forseti. Ég ætlaði í sjálfu sér ekki að hafa mjög mörg orð um þetta mál. Ég tel að stóru ákvarðanirnar hafi þegar verið teknar og sú kjördæmaskipan sem við stöndum frammi fyrir í tillöguformi sé í sjálfu sér ekkert ólógískari niðurstaða af þeim forsendum en ýmislegt annað. Við verðum með allt annað samband kjósenda og þingmanna. Að vísu verður reynt að koma til móts við þetta vandamál með því að fjölga eða setja af stað kerfi aðstoðarmanna sem ég held að sé nauðsynlegt og forsenda fyrir því að reyna að rækta eitthvert lágmarkssamband kjósenda og þingmanna sem er mjög mikilvægt. Engu að síður erum við að fara inn í allt annan veruleika. Hv. 3. þm. Reykv., hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde, nefndi það réttilega að sá sem hér stendur hafi lagt fram á sínum tíma frv. og reyndar endurflutt á þessu þingi varðandi möguleika manna á að kjósa í heimahúsum þegar um veikindi er að ræða. Nú er það þannig að gildandi kosningalög gera ráð fyrir því að menn þurfi að vita um veikindi sín a.m.k. með viku fyrirvara fyrir kjördag. Nú vitum við að veikindi gera ekki alltaf boð á undan sér og fólk lendir í því að veikjast. Eins og staðan er í dag í kosningalöggjöfinni þýðir þetta bara það að menn missa sjálfkrafa kosningarréttinn nema menn geti örugglega séð til þess að veikindi gerist með viku fyrirvara. Ég met það mikils að nefndin sem hefur verið að störfum leggur til að draga úr þessu og opna þann möguleika að menn veikist nú bara með fjögurra daga fyrirvara og hafi þá dálítinn möguleika á því að kjósa umfram það sem núna er í dag. Ég held hins vegar, virðulegi forseti, að það ætti að skoða það að ganga enn þá lengra í þessum efnum. Það eru helg mannréttindi fólks að fá að kjósa og ég tel þess vegna að kjörstjórn á hverjum stað og kjörstjórar verði einfaldlega að búa sig betur út, fjölga starfsfólki sínu til að tryggja það að menn geti kosið alveg fram á kjördag. Það eru auðvitað þau tilvik sem geta komið upp að eðlilegt sé að gera þessar kröfur. Að lokum eitt, virðulegi forseti, hér hefur nokkuð verið fjallað um þessi mál í samhengi við byggðamálin. Ég var á sínum tíma formaður nefndar sem hæstv. forsrh. skipaði í tengslum við kjördæmabreytinguna og við lögðum fram mjög ítarlegar tillögur sem algjör pólitísk samstaða varð um. Það sem var einkenni þessara tillagna var tvennt. Annars vegar vorum við að reyna að freista þess að snúa við eða treysta stöðu landsbyggðarinnar áður en til þess kæmi að hér brysti á nýtt kjördæmafyrirkomulag þar sem staða landsbyggðarinnar væri orðinn breytt, og enn fremur hitt sem höfuðáhersla var lögð á og það var að við bentum á það að staða landsbyggðarinnar væri svo alvarleg að tímasetning aðgerðanna væri aðalatriði. Þess vegna væri ekki bara um það að ræða að við legðum til að auka fé til vegamála, lækka orkukostnað, lækka kostnað við skólagöngu barna og ungmenna úr dreifbýlinu og fjölga störfum á landsbyggðinni og breyta á vissan hátt tekjuskiptingu sveitarfélaganna heldur sögðum við að til að þetta hefði einhverja þýðingu yrði þetta að gerast strax. Ef ekki þá yrði þetta of seint. Virðulegi forseti. Enda þótt ýmislegt hafi verið gert í þessum efnum vantar heilmikið á enn þá. Við höfum séð það, sem betur fer, að fjármagn til vegamála hefur verið aukið um 500 millj. kr. Við höfum séð að í fjárlagagerðinni hefur verið varið verulega auknu fé til niðurgreiðslu á rafhitun á hinum köldu svæðum en því miður er ekki fimmeyringur farinn að skila sér enn þá í buddu neytenda. Enn þá eru þessir peningar til varðveislu í ríkissjóði vegna þess að ekki hefur verið tekin ákvörðun hvernig ætti að sjá til þess að peningarnir færu til lækkunar á húshitunarkostnaði. Við höfum sem betur fer séð að gríðarlega mikið fé hefur verið veitt til viðbótar til að jafna námskostnað. Við höfum líka séð að tekið hefur verið skref í þeim efnum að jafna ferðakostnað hjá fólki sem þarf að sækja sér læknishjálp suður yfir heiðar. En ekkert hefur verið gert í því að fjölga störfum á landsbyggðinni eins og settar voru fram mjög ákveðnar tillögur um og ákveðið verklag sem var mótað í þessu sambandi. Þess vegna, virðulegi forseti, hlýt ég að ganga eftir því sem formaður nefndarinnar að áður en málið verður afgreitt í vor verði frá því gengið, alveg eins og hæstv. forsrh. ætlaðist til, að málinu verði lokið þannig að við þurfum ekki að vera að berja á því fram eftir þessu kjörtímabili að efndar verði tillögur sem forsendan var að væru gerðar strax. Það er alveg ljóst að ef sú nefnd, sem þarna er verið að vitna til, hefði ætlast til að tillögurnar yrðu framkvæmdar á til að mynda heilu kjörtímabili hefðum við einfaldlega komið með allt öðruvísi tillögur. Við vorum hins vegar ekki að leggja fram slíkar tillögur. Þær tillögur sáum við í byggðaáætluninni sem Alþingi hefur þegar samþykkt. Við vorum hins vegar að búa til tillögur sem höfðu þann meginútgangspunkt að tafarlaust væri farið í þær til að þær gætu borið árangur. Við vorum þeirrar skoðunar að staðan í byggðamálum hafi verið slík og því miður er það enn þá þannig og hefur síst farið batnandi, að ef menn ætli að grípa til aðgerða sem hafi eitthvert bit þá verði menn, eins og menn sögðu, að setja járnkarlinn í tannhjólið strax og stoppa þróunina. Virðulegi forseti. Ég vil því hvetja til þess að sú nefnd sem fær málið til meðhöndlunar gangi þannig frá því. Ég geri mér grein fyrir því að það er gríðarlega mikill stuðningur við málið í þinginu almennt talað. Enda þótt menn séu ekkert sérstaklega ánægðir með þessar tillögur þá er búið að skapa um þær þá pólitísku samstöðu að þetta kosningafyrirkomulag verður í meginatriðum svona, hvort sem mér líkar það betur eða verr, en þá verða menn að gefa sér að það sem var hluti af því pólitíska samkomulagi sem náðist um málið þó að það hafi ekkert verið altækt þá var það býsna víðtækt, var að efna fyrirheit sem við gáfum öll, fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem sátu þá á Alþingi með tilstyrk hæstv. ríkisstjórnar, og ég veit að það var full meining á bak við að þetta yrði að veruleika. Virðulegi forseti. Þetta læt ég nægja um kosningalögin. Ég tel að þau spretti af þeirri slæmu ákvörðum sem við tókum með því að ganga svo langt í því að jafna vægi atkvæða. Ég tel að full rök séu með því að ganga miklu skemur í þessum efnum og tel að ofuráhersla á kröfuna um svokallað jafnt vægi atkvæða sé hálfgert tildur eins og menn hafa túlkað þetta og það sé ýmislegt annað sem eigi að hyggja að þegar verið er að móta kosningalöggjöfina eins og ég hef margoft farið yfir úr þessum ræðustóli.

Herra forseti. Með samþykkt þessa frv. er gjörbreytt þeirri kjördæmaskipan sem við höfum búið við í rúm 40 ár eða allt frá árinu 1959. Þetta frv. byggir á tillögum svokallaðar kjördæmanefndar sem var skipuð í september 1997 með fulltrúum allra þeirra þingflokka sem voru þá á Alþingi. Sú nefnd skilaði af sér ítarlegri skýrslu og tillögu í október 1998. Mér fundust niðurstöður þeirrar nefndar slæmar og lýsti andstöðu við þær þegar þær komu fram og hef gert það allar götur síðan, og þá sérstaklega hvað varðar stærð fyrirhugaðra kjördæma. Sú nefnd sem hæstv. forsrh. skipaði síðan í október 1999 til að semja það frv. til kosningalaga sem liggur hér fyrir hefur illu heilli, vil ég segja, stuðst við tillögur kjördæmanefndarinnar varðandi kjördæmaskipan og til að mynda ekki nýtt sér þá breytingu sem gerð var við meðferð málsins á Alþingi í aðdraganda stjórnarskrárbreytingarinnar, þ.e. að kjördæmi megi vera sjö en ekki sex eins og kjördæmanefndin lagði til. Það er skoðun mín að kjördæmin sem lögð eru til séu allt of stór. Það verða einfaldlega allt of stór kjördæmi sem verða til við að skipta landsbyggðinni í þrjú kjördæmi og það mun tvímælalaust koma niður á landsbyggðinni. Í fyrsta lagi tel ég að þetta muni koma mjög illa niður á ýmsu því sem er starfrækt á kjördæmavísu, t.d. samstarfi sveitarfélaga í einstökum kjördæmum sem er margþætt og mjög gott í mörgum kjördæmum. Það er samstarf milli sveitarfélaga á fjölmörgum sviðum í atvinnuþróunarstarfi, um skólamál, samstarf um málefni fatlaðra, um sorpmál o.fl. Ég heyri það á sveitarstjórnarmönnum að þeir óttast að þetta samstarf verði mun erfiðara og þyngra í vöfum þegar kjördæmin verða orðin svo gríðarlega stór eins og lagt er til. Ég hef orðið var við mjög miklar áhyggjur sveitarstjórnarmanna víða um land vegna þessa. Mér sýnist augljóst að þetta muni bitna mjög á sambandi þingmanna við kjördæmi sín. Ég tel mjög nauðsynlegt fyrir þingmenn á landsbyggðinni að vera í góðu sambandi við kjördæmi sitt, þekkja hjartsláttinn í kjördæminu ef svo má að orði komast. Þingmenn þurfa að þekkja til sveitarfélaga og sveitarstjórnarmanna, þekkja atvinnulífið og stöðu atvinnufyrirtækjanna og yfir höfuð að vera sæmilega kunnugt um hag fólksins í kjördæminu. Þingmenn á landsbyggðinni sinna þessu almennt mjög vel. Þeir ferðast mikið um kjördæmin og reyna að fylgjast með því hvernig vindarnir blása. Þetta verður tvímælalaust miklu erfiðara eftir þessa breytingu en áður. Ég tek sem dæmi kjördæmi mitt, Vesturland. Þar eru sjö þéttbýlisstaðir og margar víðfeðmar sveitir. Við þingmenn Vesturlands reynum að koma sem oftast á þessa staði og fylgjast með því sem þar er að gerast. Eftir að sú kjördæmabreyting sem lögð er til hefur tekið gildi verða þéttbýlisstaðir í nýja kjördæminu 24, 24 í stað sjö, auk gríðarlega mikilla og stórra sveitahéraða. Vegalengdir í kjördæminu verða margfaldar á við það sem er í hverju kjördæmi í dag, sama hvort miðað er við Vesturlandskjördæmi, Vestfjarðakjördæmi eða Norðurlandskjördæmi vestra. Það verður að mínu áliti nánast ómögulegt fyrir þingmenn nýja kjördæmisins að viðhalda því sambandi, sem ég nefndi áðan að væri nauðsynlegt, eftir þessa breytingu. Þegar þetta var gagnrýnt á síðasta kjörtímabili komst kjördæmanefndin sáluga að þeirri snilldarniðurstöðu að þetta megi leysa með því að þingmenn fái aðstoðarmenn. Um það sagði í skýrslu kjördæmanefndarinnar sálugu, með leyfi forseta: ,,Verði tillögur nefndarinnar að lögum er ljóst að aðstaða þingmanna til að sinna kjósendum í hinum landfræðilega stærri kjördæmum verður önnur en áður. Með hliðsjón af því hvetur nefndin til að aðstoð við þingmenn úr þessum kjördæmum verði aukin, t.d. þannig að þingmenn fái styrk til að njóta liðsinnis starfsmanns eða til annars konar aðstoðar.`` Þetta hefur svo sem aldrei verið útfært nákvæmlega en ég hef skilið það þannig að hver landsbyggðarþingmaður eigi að fá aðstoðarmann. Sé það meiningin sýnist mér að það muni leiða til kostnaðar fyrir ríkissjóð --- ég vona að hæstv. fjmrh. hlusti --- upp á u.þ.b. 200 millj. kr. ári, 200 milljónir í laun, ferðakostnað, síma, tölvur o.fl. fyrir yfir 30 aðstoðarmenn. Ég hefði haldið að ríkissjóður þyrfti á einhverju öðru að halda. Það væri fróðlegt að heyra túlkun hæstv. fjmrh. á þessu og hvernig þetta er hugsað, það hefur aldrei verið útfært nákvæmlega. Sumir segja að þetta sjónarmið mitt varðandi samband við kjördæmin sé gamaldags og þingmenn eigi að sinna löggjafarstörfum og vera ekki að stússa í því sem sumir kalla kjördæmapot. En ég held því hins vegar fram að slíkt samband þingmanna við kjördæmi sín sé mjög stór þáttur af starfi þingmannsins, þ.e. aðstoð við lífið og tilveruna í kjördæminu. Ég held að aðstoðarmenn komi ekki í staðinn fyrir þetta samband þingmanna við kjördæmi sín. Mér finnst þessi mikla stækkun kjördæmanna alveg afleit og finnst höfðatala þingmanna í hverju kjördæmi skipta minna máli. Þess vegna benti ég og reyndar margir fleiri á það í starfi fyrri kjördæmanefndar að halda kjördæmunum óbreyttum en fækka frekar um einn þingmann í hverju kjördæmi. Það hefði leitt til nokkurn veginn sömu niðurstöðu. Ef við lítum á stöðuna hvað varðar Vesturlandskjördæmi, Vestfjarðakjördæmi, Norðurlandskjördæmi vestra, Norðurlandskjördæmi eystra og Austurlandskjördæmi þá mundu þau fá 21 þingmann samkvæmt þessari tillögu, en í frv. er gert ráð fyrir að kjördæmin sem koma í staðinn, þ.e. Norðvesturkjördæmi og Norðausturkjördæmi fái 20 þingmenn. Mismunurinn er einn þingmaður. Einn þingmaður er mismunurinn á þessum aðferðum. Og ætlum við að mæta því með 20 aðstoðarmönnum? Spyr sá sem ekki veit. Ég leggst ekki gegn því að dregið sé úr mismun á vægi atkvæða, svo það komi nú skýrt fram. En ég tel að það hefði betur verið gert með þeim hætti sem ég nefndi áðan. Ég hef orðið var við mjög mikla andstöðu við þá niðurstöðu sem lögð er til í frv. og ég segi alveg eins og er að ég hef varla hitt nokkurn einasta mann sem líst vel á þetta. Landsbyggðarmönnum líst illa á risakjördæmin og Reykvíkingar bölva skiptingu höfuðstaðarins í tvö kjördæmi. Samt á að lemja þetta í gegn. Fróðlegt væri að vita hve margir þingmenn eru í raun sammála þessum tillögum í hjarta sínu og ég fullyrði að þeir eru afskaplega fáir, en samt láta menn þetta yfir sig ganga. Andstaðan við þessa breytingu er mjög afgerandi í mínu kjördæmi. Kannski byggist það eitthvað á svartsýni en ég held þó að menn séu þar raunsæir. Við höfum fengið ályktanir víða að þar sem landsbyggðarmenn álykta gegn þessu og líst illa á fyrirhugaðar breytingar. Ég gríp hér niður í ályktun héraðsnefndar Snæfellinga sem ályktaði á aðalfundi sínum í fyrra. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Aðalfundur héraðsnefndar Snæfellinga ... mótmælir framkomnum tillögum að breyttri kjördæmaskipan sem settar hafa verið fram af nefnd um endurskoðun kjördæmaskipunar og tilhögun kosninga til Alþingis. Aðalfundurinn telur að landsbyggðarkjördæmin verði of stórar einingar landfræðilega. Aðalfundur héraðsnefndar Snæfellinga telur að mannréttindi felist í fleiri þáttum en jöfnun atkvæðisréttar. Aðalfundurinn lýsir undrun á þeirri einhæfu áherslu sem nú er lögð á jöfnun atkvæðisréttar og telur að ekki megi líta fram hjá öðrum aðstöðumun sem landsmenn búa við. Aðalfundur telur að tillögur um jöfnun atkvæðisréttar og breytingu á kjördæmaskipan verði að skoða í ljósi annarra ráðstafana til að styðja og styrkja búsetu á landsbyggðinni. Aðalfundurinn skorar á stjórnvöld að jafna aðra þætti samhliða jöfnun atkvæðisréttar, svo sem aðgengi til náms, kostnað við framhaldsskóla- og háskólanám, samgöngur, húshitunarkostnað, aðgengi að opinberri og almennri þjónustu, flutningskostnað og fleira. Aðalfundur héraðsnefndar Snæfellinga telur jöfnun á aðstöðumun landsmanna í þessum efnum skilyrði fyrir jöfnun atkvæðisréttar.`` Samþykktir sem þessar höfum við heyrt úr ýmsum áttum. Landsbyggðarmenn óttast þessa breytingu, telja hana byggða á sandi og vilja ekkert hafa með hana að gera. Og eins og ég sagði áðan, þá hittir maður varla einn einasta mann sem líst vel á þetta. Lengi vel voru Reykvíkingar sæmilega sáttir en nú er það liðin tíð því að nú sjá menn fram á að skiptingin á Reykjavík er ein vitleysan til. 
             Höfundar kjördæmatillögunnar sögðu gjarnan sem svo að menn eigi ekki að setja samasemmerki á milli atkvæðisréttar og búsetuskilyrða. Út af fyrir sig má segja það en fólkið í þessum dreifðu byggðum lítur svo á, eins og fram kemur í þeirri ályktun sem ég las upp frá Snæfellingum og reyndar fleirum sem borist hafa, að réttindi landsmanna snúist ekki bara um kosningarétt. Á þessum fundi héraðsnefndar sem ég vitnaði í kom fram að fólkið í hinum dreifðu byggðum á Snæfellsnesi býr margt við það t.d. að þurfa að senda börn sín til framhaldsnáms 16 ára gömul með ærnum tilkostnaði sem þéttbýlisbúar þurfa ekki. Það býr við gríðarlega háan húshitunarkostnað, einhvern þann hæsta á landinu þó keypt sé af fyrirtækjum í eigu ríkisins, Rarik og með tilstilli Landsvirkjunar. Það býr við mjög háan flutningskostnað sem leiðir til þess að verðlag þar er hærra en á höfuðborgarsvæðinu og dýrara að flytja afurðir frá svæðinu en víðast annars staðar og það byggist m.a. á þungaskatti ríkisins sem að stórum hluta er landsbyggðarskattur. Það er því ekki óeðlilegt að menn setji fram þessi rök þó að auðvitað megi segja sem svo að menn eigi ekki að setja samasemmerki milli atkvæðisréttar og búsetuskilyrða. Herra forseti. Eitt er það sem hamrað hefur verið á í allri meðferð þessa máls, allt frá því að kosningalaganefndin hóf störf veturinn 1997--1998, en það er að þingmannahópar kjördæmanna skuli vera álíka stórir. Menn hafa lagt gríðarlega mikið upp úr því, bæði í umræðunni þá og núna líka. Ég hef satt að segja aldrei skilið hvers vegna svona mikil áhersla hefur verið lögð á þetta og engar röksemdir fengið fyrir því. Ég hef verið í rúm níu ár í þingmannahópi Vesturlands sem telur fimm þingmenn, en ég hef aldrei, ekki í eitt einasta skipti orðið var við að fjölmennari þingmannahópar hafi borið okkur ofurliði vegna þess hve við erum fáir, aldrei, síður en svo. Þingmenn Reykjavíkur eru 19 og þingmenn Reykjaness eru 12, Suðurlands og Norðurlands eystra sex. Við erum bara fimm. Ég hef aldrei fundið að það skipti nokkru einasta máli og allt samstarf okkar við þessa stóru kjördæmahópa hefur verið með miklum ágætum. Reyndar fellur forsendan fyrir þessum álíka stóru þingmannahópum um sjálfa sig þegar 9. gr. frv. fer að virka. Það liggur alveg fyrir, eins og fram kom í ræðu hv. þm. Kristins Gunnarssonar áðan, að strax í kosningunum árið 2007 mun þingmönnum Norðvesturkjördæmisins fækka úr tíu alla vega í níu ef ekki átta, ef ekki verður einhver stórkostleg breyting til batnaðar á búsetu manna frá því sem nú er. Það er alveg ljóst að þeim mun fækka a.m.k. í níu og í átta annaðhvort 2007 eða 2011. Og þá færast þau þingsæti strax frá Norðvesturkjördæminu til einhvers af kjördæmum höfuðborgarsvæðisins. Þá verður stærsti þingmannahópurinn orðinn 12 eða 13 þingmenn en sá minnsti kannski átta. Hvar eru þá þessir álíka stóru þingmanahópar? Sem skipta náttúrlega engu máli og eru hrein gervirök í þessu máli og eiginlega ekki bjóðandi. Í framsöguræðu hæstv. fjmrh. kom fram að skoðanakönnun sem Hornfirðingar hefðu gert hefði leitt til þess að eina breytingin sem gerð var á kjördæmamörkum frá tillögum kjördæmanefndarinnar sálugu er sú að Hornafjörður er færður í Suðurkjördæmið í staðinn fyrir að vera í Norðausturkjördæminu. En nú lá það fyrir víða um land, víðar en á Hornafirði, að mikil óánægja var með þetta. Af hverju voru Hornfirðingar þeir einu sem leyft var að ráða hvar þeir lentu? Af hverju voru Siglfirðingar ekki spurðir hvort þeir vildu vera í Norðvestur- eða Norðausturkjördæminu? Af hverju voru Skagfirðingar ekki spurðir hvort þeir vildu vera í Norðvestur- eða Norðausturkjördæminu? Af hverju voru Húnvetningar ekki spurðir að því sama? Af hverju voru ekki íbúar sveitanna og bæjanna sunnan Snæfellsjökuls spurðir hvort þeir vildu fara suður fyrir fjörð með þeim sem þar eru? Af hverju voru Kjósverjar og Mosfellingar ekki spurðir hvort þeir vildu vera með byggðunum norðan við Hvalfjörð? Af hverju bara Hornfirðingar? Þetta er allt á svo skelfilegum brauðfótum að það er ekki boðlegt í umræðum um jafnþýðingarmikið mál. En ég ætla ekki að teygja lopann lengur, það hefur ekkert upp á sig. Ég hef látið þessar skoðanir koma fram á öllum stigum málsins. Ég er ósammála þessum niðurstöðum, mér finnst þetta vond niðurstaða og óttast að hún muni veikja landsbyggðina. Vonandi verður það ekki svo því að landsbyggðin þarf á allt öðru að halda. Ég vil aðeins nefna að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði að það væri nú ekki gott að einstaka þingmenn væru að hrökkva fyrir borð á síðustu stundu og afstaða manna við atkvæðagreiðslu um þetta mál mundi sýna það eitt hvort stjórnmálamenn væru trúverðugir eða ekki. Ef það er túlkun manna að menn séu trúverðugir ef þeir greiða atkvæði þvert um hug sinn af því að flokkurinn segir þeim að gera það, þá ætla ég að hafa minn trúverðugleika þannig að halda mig við skoðun mína. Mér finnst þetta vitlaus niðurstaða og get ekki stutt hana. Jafnvel þó að einhver félaga minna á þingi telji mig ótrúverðugan, þá verður bara að hafa það. Hæstv. fjmrh. sagði eitthvað á þá leið að hann vonaði að um þetta tækist breið samstaða hér á þinginu og að allir hv. alþingismenn geti tekið undir þetta frv. en ég verð að hryggja hann með því að ég fylli ekki þann flokk sem getur tekið undir þetta frv.

Herra forseti. Ég hafði gert mér grein fyrir að mikil óánægja væri með þær tillögur sem liggja fyrir um nýja kjördæmaskipan á Íslandi. En sannast sagna hafði ég ekki gert mér grein fyrir að óánægjan væri eins mikil og afgerandi á þetta fyrirkomulag, sem verið er að leggja til, og fram hefur komið í umræðum hér í dag. Ég vissi að óánægja og gagnrýni kraumaði undir, ég vissi það, en að hún væri þetta mikil og afdráttarlaus hafði ég ekki gert mér grein fyrir. Að vísu þarf maður ekki að fara víða í þjóðfélaginu til að finna þá strauma. Ég tek undir með hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni að maður hittir varla nokkurn mann sem er fylgjandi þeim breytingum sem hér liggja fyrir Alþingi. Enda held ég að sú taugaveiklun sem einkennir málflutning margra þeirra sem tala fyrir þessum tillögum segi sína sögu. Það segir sína sögu hve uppstökkur jafnágætur og dagfarsprúður maður og hv. þm., núv. hæstv. forseti þingsins, verður þegar kosningalögin og stjórnarskrá ber á góma, og sama á við um hæstv. utanrrh. landsins, formann Framsfl., sem hafði allt á hornum sér í umræðunni fyrr í kvöld. Það er engu líkara en þessir ágætu menn, þessir ágætu hv. þm. vilji reyna að kæfa niður alla umræðu um þessi mál, loka hana inni í fámennum nefndum og færa síðan þinginu sem niðursuðu upp úr dós. Þetta eru þau vinnubrögð sem þeir virðast vilja viðhafa í málinu. Það gerðist í umræðu um stjórnarskrárbreytingarnar og það er að endurtaka sig nú í umræðu um kosningalögin. Ég tók þátt í umræðu um stjórnarskrárbreytingarnar á sínum tíma, á báðum þingunum sem fjölluðu um þær, og afstaða mín var mjög skýr. Ég var einn af þeim sem höfðu ekki þungar áhyggjur af misvægi atkvæða. Ég er ekki feiminn við að segja það þótt ég sé fulltrúi héðan af þéttbýlissvæðinu Reykjavík. Ég hafði meiri áhyggjur af aðstöðumun sem Íslendingar búa við í dag. Og ég var tilbúinn að búa við kerfi þar sem veikleiki fámennra byggðarlaga er veginn upp með hlutfallslega fleiri þingmönnum, ég var tilbúinn að búa við slíkt kerfi. Ég sá ákveðna kosti í þeirri kjördæmaskipan sem við búum við í dag, með ákveðnu misvægi atkvæða, að tiltekin sveit þingmanna hugsaði sérstaklega um tiltekin kjördæmi, mér fannst ákveðin rök fyrir því. Og það var aðal þingmanna Reykjavíkur að styðja þetta og virða. Það er ekki fyrr en á allra síðustu árum að farið er að innræta það með þingmönnum Reykjavíkur að þeir eigi að hugsa þröngt um hag borgarinnar. Þeir sem búa hér í grennd við stjórnsýsluna hafa á margan hátt sterkari stöðu en hinir sem búa fjarri henni, fjarri miðstöðvum stjórnsýslunnar. Þetta er staðreynd. En menn einblíndu á það að nú skyldi jafna atkvæðin og draga úr misvægi atkvæðanna. Þá lögðu sum okkar til róttækari breytingar en nú stendur til að gera. Ég var því fylgjandi að stíga skrefið til fulls og gera landið allt að einu kjördæmi jafnframt því sem ráðist yrði í breytingar á stjórnsýslunni til að styrkja einstök byggðarlög. Þetta vildum við mörg hver gera, stíga stærri skref og gera róttækari breytingar. Það er rangt sem fram kom í máli hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar að hér séu stigin einhver framfaraskref, að þetta sé einhver áfangasigur. Svo er ekki. Ég hef trú á því að þetta muni hægja á framförum og njörva okkur niður í fyrirkomulagi sem við komum til með að búa við í nokkuð langan tíma og torveldi okkur að gera þær breytingar sem nauðsynlegar hefðu verið. Þetta var afstaða mín til stjórnarskrárbreytinganna á sínum tíma. Ég vildi gera meiri breytingar og róttækari, gera landið að einu kjördæmi en ráðasta jafnframt í breytingar á stjórnsýslunni til styrktar einstökum byggðarlögum. Nú er þetta liðin tíð, þessi umræða er að baki. Það er búið að breyta stjórnarskránni og nú þurfum við að laga okkur að henni. Þá stöndum við frammi fyrir tillögum sem annars vegar meiri hluti nefndar sem vélað hefur um þessi mál hefur sett fram og hins vegar minni hlutinn. Ég hafna því að það fari eins með þessar tillögur og hinar fyrri um stjórnarskrárbreytingarnar, að umræðan verði kæfð hér í þinginu. Ég vara mjög við því. Reyndar var ég því mjög mótfallinn á sínum tíma er forsvarsmenn stjórnmálaflokkanna vildu múlbinda þingmenn innan sinna vébanda á þeirri forsendu að þeir hefðu gert eitthvert samkomulag um málin. Ástæðan fyrir því að aðeins er hægt að gera breytingar á stjórnarskrá Íslands þannig að tvö þing staðfesti þær er sú að menn vildu tryggja að þær væru svo viturlegar að tveimur þingum sýndist hið sama um þær, að meiri hluti þingmanna á tveimur þingum væri á því máli að þær væru hyggilegar. Þetta er ástæðan fyrir því að tvö þing eiga að koma til sögunnar til að samþykkja breytingar á stjórnskrá Íslands. Síðan vitna menn stöðugt í einhver hrossakaup sem þeir séu að gera sín í milli og gagnrýna alla þá sem leyfa sér að hafa á þessu skoðun. Hvers konar skilningur er þetta á lýðræðislegum vinnubrögðum? Ég hef orðið var við það í umræðu manna á meðal, bæði utan þings og innan, að mönnum þykja þær tillögur sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur sett fram um kjördæmaskipan á grundvelli stjórnarskrárbreytinganna sem við búum við og breytum ekki, miklu skynsamlegri og hyggilegri en þær sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt áherslu á. Þetta heyri ég innan þings sem utan. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson höfðaði til mín hér áðan sem þingmanns Reykjavíkur. Af því tilefni vil ég upplýsa hann um að allflestir þeir sem hafa komið að máli við mig um þessar breytingar eru mjög andvígir því að skipta Reykjavík í tvö kjördæmi, mjög andvígir því. Ef á annað borð á að ráðast í slíka skiptingu þá vildu menn fremur gera það á grundvelli þeirrar skiptingar sem fram kemur í minnihlutaáliti hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar en í þeim tillögum sem liggja fyrir af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Ég hvet til þess að menn skoði þessi mál fordómalaust og sem frjálsir menn. Að lokum, herra forseti, vil ég vekja athygli á því að fyrir þinginu liggur till. til þál. sem ég lagði fram fyrir nokkru síðan en hef ekki fengið tækifæri til að mæla fyrir, um endurskoðun kosningalaganna. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fram fari á vegum Alþingis endurskoðun á kosningalöggjöf með það fyrir augum að tryggja a. að sjúklingar, aldraðir og öryrkjar geti ávallt nýtt kosningarrétt sinn, b. að jafnan fjalli óháður aðili um kærumál sem upp kunna að koma í tengslum við framkvæmd kosningalaga.`` Hér segir í greinargerð, með leyfi forseta: ,,Brögð eru að því að sjúklingar, aldrað fólk og öryrkjar geti ekki neytt kosningarréttar síns. Víða hefur tíðkast að láta fara fram atkvæðagreiðslu á sjúkrastofnunum og dvalarheimilum aldraðra. Þó er það ekki algilt og hafa í þessu samhengi risið deilumál og dómsmál. Brýnt er að tryggja jafnræði með þegnunum til kosningarréttar og nauðsynlegt að fram fari athugun á framkvæmd kosningalaganna hvað þetta atriði snertir.`` Ég vildi aðeins vekja athygli á, herra forseti, að þessi þáltill. liggur fyrir. Það hefði verið heppilegt að hún hefði flotið með þessu frv. til laga um kosningar. Nú er tekið á þessum málum í 58. gr. frv. þar sem fjallað er um réttindi sjúklinga til að greiða atkvæði á heilbrigðisstofnunum. Ég hefði talið heppilegt að frv. og þessi þáltill. hefðu fengið að fylgjast að. Það getur vel verið að kostur gefist á því á næstu dögum eða fyrir vikulok að mæla fyrir þessari þáltill. Það væri mjög gott og heppilegt. Ég vil að lokum hvetja þingmenn til þess og ítreka hve mikilvægt er að við skoðum þessi mál opnum huga og látum ekki nefndarmenn eða nál. meiri hluta eða minni hluta villa okkur sýn, njörva okkur niður, svipta okkur dómgreindinni eða samviskunni.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um kosningar til Alþingis. Þau ákvæði þessara laga sem orka hvað mest tvímælis eru ákvæði sem binda á í lög samkvæmt breytingum á stjórnarskránni sem samþykktar voru á síðasta vorþingi, öðru þingi sem tók það mál til meðferðar. Í þeirri stjórnarskrárbreytingu var tekið á þeim atriðum sem lúta að jöfnun atkvæðisréttar samkvæmt pólitískt markaðri stefnu fyrir þá vinnu. Að vísu er alltaf deila um jöfnun, jöfnuð, jafnrétti og jafnt aðgengi allra þjóðfélagsþegna í landinu til réttar síns, sem þeim á að vera áskilinn samkvæmt stjórnarskránni. Það væri vel ef ekki væri aðeins hugað að jöfnun atkvæðisréttar heldur einnig mörgu öðru sem við eigum að hafa jafnan aðgang að óháð búsetu, óháð stétt, óháð því hvort við erum aldraðir eða öryrkjar, ungir eða gamlir, þeim rétti sem við eigum samkvæmt stjórnarskránni. Það væri betur ef Alþingi væri ætíð upptekið af því að tryggja þann rétt út í ystu æsar, að enginn misbrestur sé á þeirri jöfnun. En þessi ákvörðun var tekin á þingi sl. vor. Þó að stjórnarskrárbreytingar eigi að hljóta samþykki tveggja þinga þá er fjarri því að í sjálfu sér væri kosið um þessa stjórnarskrárbreytingu í síðustu alþingiskosningum. Þar voru önnur mál dregin mun ákveðnar fram en þær stjórnarskrárbreytingar sem samþykktar voru á vorþinginu. Ef raunverulegur þjóðarvilji hefði átt að koma í ljós hefði átt að kjósa um þetta mál eitt og þing hefði svo komið saman þar á eftir til að taka ákvörðun. Það hefði verið réttara. Varðandi afgreiðsluna á stjórnarskránni í vor vil ég ítreka þá afstöðu mína og annarra til 5% lágmarksins, að 5% atkvæða þyrfti til að eiga rétt á jöfnunarsætum. Þar var ekki verið að halda í heiðri jöfnunarsjónarmiði. Sú tilhögun byggist á misréttissjónarmiði. Flokkur eða framboð sem fengi rétt tæp 5% atkvæða, sem gætu verið upp undir 10 þúsund manns miðað við núverandi fjölda kosningabærra manna, ætti ekki fulltrúa á þingi. Það felur í sjálfu sér ekki jöfnuð. Enda réð því ekki umhyggjan fyrir einstaklingunum. Þarna voru einstakir flokkar að koma jöfnunarsjónarmiðum sínum á framfæri en ekki endilega jöfnuði á rétti einstaklingsins. En þessi stjórnarskrárbreyting er staðreynd að sinni og verður þá að aðlaga kosningalögin að henni. Ég vil aðeins víkja hér að því frv. til laga um kosningar til Alþingis sem hér er til umræðu, sérstaklega að þeim ákvæðum sem lúta að kjördæmamörkum. Norðvesturkjördæmið sem á að ná yfir meginhluta núv. Norðurlandskjördæmis vestra, Vestfjarða og Vesturlands, verður gríðarlega stórt og innan þess verða miklar andstæður bæði í búsetu, atvinnu og aðgengi fólks til að njóta þess sem okkur er boðið í stjórnarskránni, til allra þeirra réttinda sem menn eiga að hafa í íslensku samfélagi. Hvergi í neinu kjördæmi er misjafnara aðgengi til þess réttar. Því er hart að þurfa að horfa á að einmitt þetta kjördæmi verður harðast úti vegna þeirrar jöfnunarhugsjónar sem hér unnið eftir. Það er ímynduð jöfnunarhugsjón, að mörgu leyti skrumskæling á jöfnuði þeirra sem búa í þessum landshlutum. Ég tel, herra forseti, rangt að Siglufjörður fylgi ekki með í þessu kjördæmi. Siglufjörður hefur tilheyrt Norðurlandskjördæmi vestra um árabil og þar hefur myndast skipulegt samstarf á milli. Ég nefni rekstur á skólum og margvíslegt annað félagslegt samstarf á vegum sveitarfélaganna. Því er engin sérstök ástæða til að taka Siglufjörð sérstaklega úr þessu kjördæmi og færa í Norðausturkjördæmi. Ég tel alveg ástæðulaust að tengja þá umræðu vegasamgöngum, jarðgöngum eða slíku. Það á að vera óháð því í hvaða kjördæmi bæjar- eða sveitarfélag er. Sveitarfélög ættu að hafa sama rétt til samgangna og ætti ekki að blanda því tvennu saman. Herra forseti. Ég tel að þarna sé ranglega að unnið. Miklu betra hefði verið að treysta enn betur samgöngur Siglufjarðar inn í Skagafjörð, jafnt og að tengja samgöngur Siglufjörð inn í Eyjafjörð en láta það ekki hafa áhrif á kjördæmalega stöðu sveitarfélagsins. Þegar farið er að ræða stærð og mörkun á sveitarfélögum má líka velta fyrir sér hvers vegna þessi landshluti eða þetta sveitarfélag er spurt álits og annað ekki o.s.frv. Einnig má velta fyrir sér hvort ekki hefði mátt styrkja Norðvesturkjördæmið eins og það er nú fyrirhugað, t.d. með því að bæta Seltjarnarnesi við. Úr því að Seltjarnarnesið er ekki hluti af Reykjavíkurkjördæmi þá gat Seltjarnarnes einmitt verið ágætur styrktaraðili við Norðvesturkjördæmið. Auk þess held ég að allnokkrir þingmenn kjördæmisins búi einmitt á Seltjarnarnesi. Í sjálfu sér er ekkert sem rökstyður það frekar að einhver landshluti skuli tilheyra þessu kjördæmi en hinu þegar öll landfræðileg sjáanleg tengsl og samfélagsleg og félagsleg tengsl hafa verið rofin. Því hefði ég boðið Seltjarnarnes velkomið í stóra Norðvesturkjördæmið og styrkt þar með stöðu kjördæmisins og bætt við heilum þingmanni. Svona má velta vöngum yfir því hvernig má styrkja einingarnar. Ég get ekki annað en harmað að Norðurland, hið forna Hólastifti, verði klofið upp eins og tillögurnar gera ráð fyrir. Hið forna Hólastifti, Norðurland eystra og Norðurland vestra, hafa þó verið eining, bæði landfræðileg og félagsleg eining um aldaraðir og um 1100 þótti ástæða að skipta landinu upp í biskupsdæmi á landfræðilegan hátt. Síðan þá hefur Norðurland verið sameinað í mörgu tilliti í sameiginlegum verkefnum. Ég get ekki annað en harmað það að með þessum tillögum sé það klofið upp. Þau kjördæmi sem voru áður og eru nú landfræðilega mörkuð höfðu byggt með sér margs konar innra samstarf á bæði fyrirtækja- og félaga- og sveitarstjórnargrunni sem hafði tekið allmörg ár að byggja upp. Það er ekki til styrktar fyrir veikar byggðir, jafnvel að ráðast að þeim félagslegu einingum sem höfðu verið unnar upp á grundvelli þeirra kjördæma sem höfðu þó verið síðan 1959. Ég finn það strax á Alþingi að áður en búið er að samþykkja þetta kosningafrv. er farið að gera gælur við að líta á hin væntanlegu kjördæmi sem stjórnsýslueiningar, félagslegar einingar, og fela þeim verkefni á þeim grunni. Við getum ímyndað okkur hvernig þetta stóra Norðvesturkjördæmi frá Tröllaskaga, úr Fljótum, vestur um firði á Ísafjörð og suður í Hvalfjörð á að starfa sem einhver félagsleg eining. Ég held að reyndar að mjög hættulegt sé að líta á þetta sem félagslegar einingar enda var látið að því liggja í umræðum fyrr um málið að þetta væru tæknilegar útfærslur á kosningum til Alþingis en ekki verið að búa til félagslegar einingar. Herra forseti. Við erum nú þegar farin að heyra það í umræðum og frv. sem hafa verið lögð fram um að eigi að fara að líta á hin væntanlegu kjördæmi sem félagslegar einingar. Þá getum við alveg hugsað okkur hvernig fer fyrir þeim hlutum kjördæmisins sem fjærst eru á einhverri skilgreindri miðju. Einnig er vert að minna á að í aðdraganda þessarar vinnu við endurskoðun á kjördæmaskipan og tilhögun kosninga til Alþingis var líka skipuð nefnd um byggðamál því ljóst var að það yrðu pólitísk átök um þá vinnu sem mundi fara í hönd. Þá var lögð áhersla á að um hana tækist pólitísk sátt. Ég leyfi mér að vitna í skýrslu og tillögur sem nefnd sem forsrh. skipaði samkvæmt tilnefningu allra þingflokka til að fjalla um byggðamál í tengslum við breytingu á kjördæmaskipan og setja fram tillögur um starfsaðstöður þingmanna í breyttum og stærri kjördæmum. Í þeirri skýrslu voru lagðar fram pólitískar áherslur ofan á þær áherslur sem höfðu verið gefnar áður í þáltill. um stefnu í byggðamálum sem voru samþykktar fyrir um ári. Þar má nefna að lögð var áhersla á samgöngumál, vegamál, örari endurbætur á vegtengingu einstakra byggða, fjarskiptamál, húshitunarkostnað á svonefndum köldum svæðum og námskostnað vegna framhaldsnáms. Ég leyfi mér, herra forseti, að vitna til áherslna sem þessi nefnd skilaði sem átti að vera hluti af þessum pólitíska sáttmála sem átti að standa að baki breytingu á kjördæmaskipan og kosningalögum og tillögur um aðgerðir í byggðamálum. Húshitunarkostnaður verði lækkaður í öllum áföngum á næstu þremur árum þannig að hann verði hvergi meiri en hjá meðaldýrum hitaveitum. Að vísu var við afgreiðslu fjárlaga í vetur stigið nokkurt skref í þessa átt en þó fjarri því að vera fullnægjandi. Framlög til jöfnunar námskostnaðar verður tvöfaldaður, þ.e. aukinn um 230 millj. kr. á næstu þremur árum. Að vísu var nokkur hækkun á í vetur en fjarri því að vera nægileg miðað við þær þarfir sem þarna eru. Námskostnaður hækkar stöðugt og verður stöðugt meiri mismunun í búsetu eftir kostnaði til þess að sækja nám. Árlegur afsláttur verði veittur af afborgunum og vöxtum námslána eftir tveggja ára fasta og samfellda búsetu utan höfuðborgarsvæðisins samkvæmt skilgreiningu Lánasjóðs íslenskra námsmanna og verður það gert með þeim hætti að endurgreiðsluhlutfall af tekjutengdri afbogun verði allt að einu prósentustigi lægra en það er að jafnaði á lánum frá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Þarna er lögð áhersla á að koma þurfi til móts við að jafna búsetuaðstöðu fólks sem gegnir sérhæfðum störfum sem krefjast sérmenntunar. Engar tillögur hafa komið enn þá neitt í þessa veruna til móts við þessa ályktun. Allmargar fleiri brýnar tillögur eru lagðar fram í þessari samþykkt sem átti að vera hluti eða innlegg í þá pólitísku sátt sem átti að standa að baki kjördæmaskipaninni. Samþykktin átti að koma til þess að árétta að það væri virkilegur vilji Alþingis að stuðla að jöfnuði allra landsmanna til þeirra réttinda sem stjórnarskráin hefur ákveðið þeim. En það vantar mikið á að svo sé. Herra forseti. Ég tel að sú kjördæmaskipan sem verið er að leggja til sé meingölluð og þarna sé verið að velja nokkra þá verstu kosti sem hægt var að stilla upp og af minnstri virðingu fyrir íbúum hinna dreifðu byggða. Jafnframt er með þessari kjördæmaskipan sýnd ákveðin lítilsvirðing gagnvart t.d. íbúum Reykjavíkur þar sem gert er ráð fyrir að kljúfa Reykjavík upp í tvö kjördæmi. Ég tel að það skíni allt of berlega út úr þessum tillögum að verið er að vinna að einhverri tæknilegri útfærslu fyrir ákveðna flokka eða kannski bara ákveðin persónuleg sjónarmið en hagsmunir einstaklinganna séu ekki hafðir jafnt í fyrirrúmi. Allt annað andrúmsloft mun skapast og allt annað vinnuumhverfi úti í kjördæmunum, hinum dreifðu byggðum, eftir breytinguna. Mér finnst, herra forseti, að fjarlægð þingmanna sé nú þegar ærin frá viðfangsefnunum sem þeir eiga að vera fulltrúar fyrir og taka á hér út til hinna ystu stranda og innstu dala. Þeir séu býsna fjarri því oft og tíðum þegar verið er að fjalla um málin á Alþingi og ekki mun þessi breyting færa þá nær. Herra forseti. Verði þessi breyting að lögum eins og hún hér liggur fyrir þá verðum við sjálfsagt að taka því og gera það besta úr. Ég legg áherslu á þann hluta sáttmálans sem fylgdi tillögunum. Það var að tryggja og bæta vinnuaðstöðu og aðstöðu þingmanna til að starfa úti í kjördæmunum og tengsl sín við kjördæmin þar. Herra forseti. Ég tel að þær tillögur sem eru lagðar til um kjördæmaskipan séu óskynsamlegar, þar voru fleiri valkostir til eins og m.a. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur lagt til.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að lýsa því yfir að ég mun styðja málið. Mikið starf hefur verið unnið til að ná þessari niðurstöðu og það ber að þakka og ekki síst formanni kosningalaganefndarinnar, hæstv. fjmrh., Geir H. Haarde. Það hefur verðið erfitt verk að ná þessari niðurstöðu. En niðurstaðan náðist miðað við þær forsendur sem lagt var upp með, þ.e. að jafna vægi atkvæða á milli kjördæma. Hæstv. forseti. Ég mun sætta mig við þessar niðurstöður þó svo að ég hafi aldrei verið fullkomlega sátt við nákvæmlega þessar forsendur sem lagt var upp með en við vitum að öll stjórnmálasamtök í landinu hafa ályktað í þessa veru. Það var því augljóst mál að það þyrfti að vinna að því að finna lausn sem flestir gætu sætt sig við. En það er, hæstv. forseti, eitt sem ég er afskaplega ósátt í þeim rökum sem koma fram í þessu frv. og ég vil vitna í grg. með 6. gr. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Meðan frumvarp þetta var í smíðum kom bæjarstjórnin á Hornafirði hins vegar á framfæri einkar afgerandi niðurstöðum skoðanakönnunar, er hún lét gera meðal kosningarbærra manna í sveitarfélaginu, á því hvort þeir teldu að sveitarfélagið ætti frekar að tilheyra Suðurkjördæmi en Norðausturkjördæmi. Af þeim sem afstöðu tóku galt yfirgnæfandi meiri hluti jáyrði við þeirri spurningu eða rúmir 62 af hundraði.`` Við getum svo sem spurt okkur að því, hæstv. forseti, hvað við getum kallað yfirgnæfandi meiri hluta í þessu sambandi, 62%. En það er rétt að fara yfir hvernig sú niðurstaða var fengin að sveitarfélagið Hornafjörður skyldi tilheyra Suðurkjördæmi. Það var sem sagt gerð skoðanakönnun. Forsagan að því var sú að ályktun kom frá bæjarstjórn Hornafjarðar þar sem hún áskildi sér rétt til þess að hafa skoðun á kjördæmamörkum þegar niðurstaða kjördæmanefndarinnar svonefndrar lá fyrir, en þá var Austur-Skaftafellssýsla sett með Suðurkjördæmi. Menn voru ekki alveg sáttir við þetta og bæjarstjórnin ákvað að hún hefði eitthvað um þetta að segja, sem er ágætt mál. En síðan kemur fram það frv. sem fylgdi stjórnarskrárfrv. og þar var sú niðurstaða fengin að Hornafjörður skyldi vera með Norðausturkjördæmi. Bæjarstjórnin ákvað að hún þyrfti samt sem áður að hafa skoðun á þessu og var það í sjálfu sér ágætt mál. En bæjarstjórninni tókst ekki að komast að niðurstöðu og hún ákvað þá að láta gera skoðanakönnun. Sú skoðanakönnun var gerð. Það var Price Waterhouse Cooper sem gerði þá skoðanakönnun, Sveitarfélagið Hornafjörður, spurningavagn, í desember 1999. Niðurstaða var fengin. En, hæstv. forseti, bæjarstjórninni tókst heldur ekki þá að mynda sér skoðun á því hvort sveitarfélagið ætti að tilheyra Norðausturkjördæminu eða Suðurkjördæminu. Það varð til þess að hún ákvað að senda niðurstöðu skoðunakönnunarinnar, senda skoðanakönnunina, þessa bók, til kosningalaganefndarinnar. Þessi niðurstaða úr skoðanakönnuninni lá þá fyrir hjá nefndinni. Það voru 402 sem tóku afstöðu í þessari skoðanakönnun, 429 svöruðu en 402 tóku afstöðu. Það voru sem sagt 250 manns eða 62% sem komust að þeirri niðurstöðu að það væri sennilega best að tilheyra Suðurkjördæminu. En spurningin var svohljóðandi: ,,Telur þú að Austur-Skaftafellssýsla hefði frekar átt að tilheyra Suðurkjördæmi er næði frá Hvalnesskriðum í Lóni í austri til Reykjanestáar í vestri?`` Þetta var spurningin sem menn tóku afstöðu til og niðurstaðan varð þessi: 250 manns guldu því jáyrði en 123 sögðu nei. Hæstv. forseti. Við getum svo spurt okkur að því þar sem kosningalaganefndin komst að þessari niðurstöðu, hvort þetta séu nú almennt vinnubrögð sem menn eiga að viðhafa. Eigum við að keyra af stað skoðanakannanir til þess að komast að svona niðurstöðum? Hefðum við ekki átt að spyrja fleiri í þessu máli, hafa svona almenna skoðanakönnun um landið um það í hvaða kjördæmi menn vildu vera? Ég tel það ekki vera góða niðurstöðu að nota þetta plagg sem rök fyrir þessu, af því að þetta eru einu rökin sem eru hér upp talin fyrir því að sveitarfélagið Hornafjörður skuli tilheyra Suðurkjördæmi. Það er ekki minnst á samgöngumál og það er ekki minnst á nein önnur mál sem geta talist þessu að einhverju leyti til gildis. Hæstv. forseti. Við getum svo sem rætt um það hvernig menn hafa byggt upp samstarf sveitarfélaga í kjördæmum, hvernig menn hafa byggt upp starf félagasamtaka og hvernig menn hafa byggt upp starf innan kjördæmisráða stjórnmálaflokka. En ég ætla svo sem ekki að tíunda það. Það er þá augljóst að menn þurfa að tengjast nýjum böndum í aðrar áttir en verið hefur. Ég tel þetta óþarfa rask sem engin ástæða er til þess að hlaupa í. Ef við lítum næst á það, hæstv. forseti, hver tilgangurinn var með þessari kjördæmabreytingu. Jú, tilgangurinn var að jafna vægi atkvæða. Jöfnun á vægi atkvæða var einmitt ástæðan þess að menn fóru í þessar breytingar. En með þessari ráðstöfun mun þingmaður færast mun fyrr úr Norðausturkjördæminu, væntanlega í Suðvesturkjördæmi. Samkvæmt niðurstöðu kosninganna 1999 er augljóst að miðað við þá íbúaþróun sem við þekkjum núna mun Norðvesturkjördæmi missa einn þingmann, a.m.k. árið 2007, og sennilega mun Norðausturkjördæmi líka missa jöfnunarmann sinn árið 2007. Vorum við ekki að tala um að jafna vægi atkvæða? Er nú ákaflega skynsamlegt að þurfa að fara að raska þessu strax eftir fá ár? Erum við ekki með þessu að reyna að vinna aðeins til framtíðar? Þess vegna segi ég, hæstv. forseti, að mér finnst þetta ekki skynsamlegt og hefði talið mun heppilegra að sveitarfélagið Hornafjörður yrði í Norðausturkjördæminu. Ég tel nauðsynlegt að það komi hér fram. Ég tek það fram samt sem áður, enn og aftur, að ég styð málið. Ég geri mér það ljóst að búið er að vinna mikið í því að ná þessari niðurstöðu og styð þess vegna málið með fyrirvara um þessi kjördæmamörk. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum minna á tillögur nefndar Einars Kristins Guðfinnssonar, sem hér voru nefndar fyrr í kvöld, um byggðamálin. Ég tel nauðsynlegt að menn vinni af einurð að því að fylgja þessum tillögum eftir, vinna að byggðamálunum. Ég treysti því að ríkisstjórnin vinni af fullri einurð að því að leysa byggðamálin.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er sammála í einu og öllu því sem hv. þm. sagði hér um staðsetningu Austur-Skaftafellssýslu í kjördæmi. Ég held að það hafi verið afar fljótræðislegt að rjúka til og leggja til þá breytingu frá upphaflegum hugmyndum eins og þarna var gert, og eins og hv. þm. fór hér yfir, á ekki traustari forsendum þegar upp er staðið en þeim sem þarna voru lagðar til grundvallar, þ.e. vísbendingum úr einni skoðanakönnun. Ef menn hefðu viljað grandskoða vilja íbúanna hefði að mínu mati þurft að gera það á vandaðri hátt en þarna virðist hafa verið gert og það er einnig galli að sveitarstjórn hefur ekki tekið formlega afstöðu í málinu. Ég held þar af leiðandi að óhjákvæmilegt sé að farið verði betur yfir þetta mál og sérstaklega í ljósi þess að önnur byggðarlög fengu ekki sambærilega meðhöndlun hvað þetta varðar, þar sem vissulega gætu verið álitamál uppi um kjördæmamörk. Spurningin er út á hvaða braut menn gætu lent ef það yrði farið út í þá sálma víðar að kanna hug íbúanna með einhverjum óformlegum hætti og síðan yrði það notað sem röksemdir fyrir jafnafdrifaríkri ákvörðun og út af fyrir sig það er að færa þarna til fjölmenn byggðarlög. Gallinn er m.a. sá að ef þetta verður niðurstaðan þá verður í raun jafnvægisleysið í íbúafjölda hins væntanlega Norðausturkjördæmis enn tilfinnanlegra en ella. Það hefði í því kjördæmi gefið ákveðið jafnvægi að hafa sterka byggð eins og Hornafjörð í suðurjaðri þess kjördæmis, sem nú verður þá ekki. Menn gætu sagt að hið sama gildi þá á hinn bóginn um Suðurkjördæmið, en ég hygg þó að það sé ekki alveg sambærilegt. Ég get því ekki annað sagt en að ég tek undir flest það sem hér kom fram í máli hv. þm. hvað þetta varðar og sýnist óhjákvæmilegt að í umfjöllun þingsins um þetta mál verði farið yfir þetta og jafnvel flutt um það brtt. við 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég er í sjálfu sér ánægð með að heyra að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tekur undir þessi rök. En að því er ég best man átti hann sæti í þessari nefnd og hefur væntanlega skoðað þetta plagg eins og aðrir nefndarmenn og tekið afstöðu út frá því og á þá væntanlega m.a. þann frumvarpstexta sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Það er nú svo að ég skilaði séráliti í nefndinni og ég held að það verði að segja þá sögu eins og hún er. Þessi útfærsla málsins kom tiltölulega seint fram í tillöguformi í störfum nefndarinnar og ég þekki ekki alveg ættartölu hennar, þ.e. nákvæmlega hvernig hana bar að inn í nefndina eða hvar frá henni var gengið. Hér eru e.t.v. menn sem kunna þá sögu betur en ég. Ég hafði skilið það svo að um væri að ræða miklu betur kannaðan og afdráttarlausari vilja íbúa Hornafjarðar eða Austur-Skaftafellssýslu en nú er hér upplýst af hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur. Ég verð bara hreinlega að játa að mér voru bornar þessar fréttir þannig að þarna væri um mjög afgerandi og skýra niðurstöðu að ræða. En mér virtist hér koma fram að þetta sé á ótraustari grunni og þarna sé um að ræða hlutfallslega mun minni hluta kjósenda eða íbúa byggðarlagsins en ég hafði haldið. Ég upplýsi það að mér finnast hér vera nýjar upplýsingar á ferð, a.m.k. fyrir mig, sem gefa tilefni til að endurmeta þetta mál. Ef um hefði verið að ræða og fyrr hefði legið alveg afdráttarlaus og eindreginn vilji, kannaður á þann hátt að hann væri óyggjandi, þá hefði að sjálfsögðu þurft að svara því hvort menn ættu þá ekki að leita leiða til að virða þann vilja íbúanna þó að það gæti haft í för með sér ókosti í sambandi við það jafnvægi í niðurstöðunni sem menn voru að leita að. En ef það er ekki einu sinni óyggjandi þá finnst mér nú vera uppi sú staða í málinu að menn eigi að endurmeta það.

Hæstv. forseti. Ég treysti því þá, miðað við þessar umræður hér, að staða sveitarfélagsins Hornafjarðar verði skoðuð þegar menn fara yfir málið í nefnd.

Virðulegi forseti. Við umfjöllun um frv. til laga um kosningar til Alþingis kemur mér mjög spánskt fyrir sjónir sem nýjum þingmanni, kjörnum við síðustu kosningar til þings, það sem komið hefur fram í ræðu hv. þm. sem styðja þetta mál að búið hafi verið að ganga frá samkomulagi um málið fyrir þingkosningar og að menn ætli að standa við það. Ég hélt í einfeldni minni, og er sannfærður um að það er andi stjórnarskrárinnar og laganna, að menn væru að setja ákveðinn varnagla með því að tvö þing kæmu að málinu. Þess vegna er ég algjörlega andvígur þeirri framsetningu hv. þm. sem telja að einhverjir séu bundnir af samkomulagi sem hafi verið gert fyrir kosningar um þessi mál sem hér er fjallað um. Það er andstætt anda stjórnarskrárinnar og það á ekki að standa þannig að málum. Ég vil við umræðuna gagnrýna harðlega aðkomuna að málinu. Sú hugsun sem svífur yfir vötnunum er hugsunin um jöfnun á vægi atkvæða og ekkert annað. Ég tel að hugsunin um jöfnun á vægi atkvæða hafi yfirskyggt allt annað í þessari vinnu. En frá mínum bæjardyrum séð er málið alls ekki svona einfalt. Ég tel að þingið hefði átt að fjalla um formúlu, hugsanir varðandi þessa vinnu og það hefði verið miklu eðlilegra út frá öllum sjónarhólum séð að kosin hefði verið nefnd leikmanna, lærðra manna, til að gera tillögur á grunni hugmynda frá þinginu á sínum tíma, ekki þingflokka. Ég held að þingflokkarnir hafi verið uppteknir af allt öðrum hugsunum en þeirri heildarmynd sem nauðsynleg er og hugsuninni um stöðu sína en ekki því hvernig viðkomandi breytingar nýttust landinu. Þannig heyrðist frá forsvarsmönnum stjórnmálaflokka að þetta væri allt í lagi því þeir ætluðu að styrkja stöðu sína á höfuðborgarsvæðinu. Þannig var framsetning margra. Ég tel að eins og málið hefur verið lagt upp byggi það á algjöru skilningsleysi á sérstöðu Íslands. Ég vil taka sérstaklega fram þrjú atriði. Sérstaða landsins er afgerandi vegna þess hversu stórt landið er, 103 þús. km 2 . Það er viðurkennt alls staðar í heiminum að landstærð skiptir máli varðandi vægi atkvæða og völd í stjórnsýslu. Það skiptir gríðarlegu máli að hér er fátt fólk í stóru landi. Það þarf að hafa að leiðarljósi líka að það er fátt fólk sem byggir landið en það sem er ekki síst mikilvægt í þessu samhengi er að við erum líklega með miðstýrðasta samfélag þeirra samfélaga sem við berum okkur saman við. Það er staða sem verður að skoða í því ljósi þegar verið er að tala um og setja á oddinn drauminn um jöfnun á vægi atkvæða. Ég er ansi hræddur um að annað hljóð kæmi í strokkinn hjá þeim sem tala ákafast fyrir nauðsyn þess að jafna vægi atkvæða. Sumir hverjir sem tala þessum tungum eru t.d. mjög ákafir í að fara inn í Evrópusamstarf. Þar er t.d. ekki jafnt vægi atkvæða í pólitískum stofnunum. Mjög lítil og fámenn lönd eins og Lúxemborg hafa mjög mikið vægi og lítil lönd eins og Danmörk hafa tiltölulega mjög mikið vægi. Allur þessi málatilbúnaður er að mínu mati stórhættulegur fyrir innanríkismál Íslands. Það er ekkert land í Evrópu sem við berum okkur saman við sem hefur þá stöðu sem ríkir hér með langstærstan hluta fólksins á höfuðborgarsvæði og nærliggjandi svæði. Þetta er mjög afgerandi fyrir það hvernig við hugsum málin. Því er það að gera tillögur sem slíta í sundur landfræðilega samskiptamöguleika manna á pólitísku sviði á hæsta plani í hæsta máta óeðlilegt. Ég tek innilega undir málflutning þeirra hv. þingmanna sem hafa gengið lengst í kvöld eins og 1. þm. Vestf., Einars K. Guðfinnssonar, Guðjóns Guðmundssonar og Kristins H. Gunnarssonar, að staða landsbyggðarinnar sé algjörlega vanhugsuð í þessu sambandi. Það er ekki ásættanlegt til lengri tíma litið að nánast eigi að skera á öll tengsl, tengsl við það fólk og þau samfélög sem búa vítt og breitt um landið. Ég hef ekki búið lengi í höfuðborginni en ég skynja mjög vel hversu langt menn eru frá Akureyri og hversu lítinn skilning og raunar vit menn hafa á því samfélagi sem ég hef þar lifað og hrærst í, bara sem dæmi. Þetta er stórhættulegt upplegg þess vegna að mínu mati. Út frá því sem ég hef skynjað heima í kjördæminu og út frá því sem ég hef skynjað á hinu háa Alþingi, skil ég ekki ákafa manna í að keyra málið í gegn eins og það er lagt upp núna. Tillögur um breytingar hafa komið fram miðað við stöðuna eins og hún er í dag og hv. þm. formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon, hefur lagt fram minnihlutaálit um málamiðlun sem er að mínu mati miklu skaplegri en það sem lagt er upp með núna. Ég skora á þingheim að taka þessi mál og skoða þau í nýju ljósi vegna þess að það upplegg sem er lagt af stað með er þegar orðið liðónýtt að einum eða tveimur kosningum liðnum eins og margir hv. þm. hafa bent á, sérstaklega stöðu Norðvesturkjördæmisins sem verður kannski strax eftir einar, a.m.k. tvennar kosningar, komið niður í átta þingmenn. Það er mjög vond staða í málinu. Ég ætlast til þess og legg upp með það að þetta verði skoðað í því ljósi. Ef menn ætla að leggja upp með málið eins og það er sett fram núna vil ég taka undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að út frá mínum bæjardyrum séð væri skárri lausn að hafa það form að landið væri allt eitt kjördæmi. Það væri skárri lausn en sú ófreskja sem er í burðarliðnum, það er ekkert vafamál. Úti í kjördæmunum er mjög mikil óánægja með það hvernig hlutum er stillt upp. Heimabær minn, Akureyri, lendir í útjaðri kjördæmis. Sem nýr þingmaður hefur mér fundist ærið verk að dekka Norðurland eystra eins og það er þar sem þarf að keyra lengst 380 km til þess að fara á fundi. Allir vita að við Norðausturkjördæmið bætast 600--700 km til þess að komast yfir kjördæmið. Miðað við það að við stöndum kannski frammi fyrir því eftir einar til tvennar kosningar að þar er líka komin fram fækkun þá tel ég að allur sá málatilbúnaður sem hér hefur verið hafður í frammi sé raunar hruninn og einskis nýtur. Þess vegna legg ég til, virðulegi forseti, að málið verði tekið upp og þær tillögur verði skoðaðar til breytinga og bóta sem hafa verið lagðar fram. Ég nefni sérstaklega þá tillögu sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, 3. þm. Norðl. e., lagði fram sem umræðugrundvöll. Ég vil að síðustu, virðulegi forseti, taka undir með þeim sem hafa gagnrýnt harðlega hvernig staðið er að þessum málum. Ég tel að mergurinn málsins og það sem standi upp úr varðandi þau mistök sem verið er að gera sé það að menn hafa verið að horfa á hlutina út frá þröngum flokkshagsmunum. Ég ætla ekki að gerast forsvarsmaður eða talsmaður t.d. Frjálslynda flokksins, en menn verða bara að horfa á það sem blákalda staðreynd að hér eru nýir flokkar inni á þingi, bæði Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn sem hafa ekki átt nokkra aðkomu að málinu. Hér er um stóralvarlega brotalöm að ræða og full ástæða til að taka málið upp í nýju ljósi.

Herra forseti. Mér finnst gæta örlítils misskilnings þegar menn ræða lýðræði og þann veruleika sem birtist sannarlega í því að þegar breyta skal stjórnarskrá þá skuli líða kosningar á milli. Mér finnst eins og menn nálgist það viðfangsefni þannig að þar með sé verið að gefa væntanlega nýjum þingmönnum sem kjörnir eru í þeim kosningum og hafa ekkert aðkomu að stjórnarskrárbreytingunni fyrir þær, frjálsar hendur eftir þær. Það er hins vegar ekkert aðalatriði málsins. Aðalatriði málsins er að þjóðinni gefist kostur í almennum kosningum á því að kjósa um þetta mál ef hún vill svo við hafa, að henni gefist kostur á því að hegna þeim flokkum sem bera uppi tilteknar tillögur um breytingar á stjórnarskrá sem þjóðinni hugnast ekki. Hver var niðurstaða þeirra mála í þessum kosningum? Ég var afskaplega óánægð\-ur með niðurstöður kosninganna en engu að síður held ég að það sé á engan hátt hægt að lesa það úr niðurstöðum kosninganna að þjóðin hafi hafnað stjórnlagabreytingunni í apríl 1999, það er algjörlega með ólíkindum. Þvert á móti hlaut ég að álykta sem svo, því að sá flokkur sem ég bauð mig fram fyrir var alveg skýr á því hvaða stefnu hann hafði í þessu máli. Svipað var um flesta aðra flokka, ég kann ekki nákvæmlega að segja frá því hvort flokkur hv. þm. hafi haft þetta efst á kosningastefnuskrá sinni eða neðst, ég bara man það ekki, en það er kjarni málsins, ekki það að einstakir þingmenn hafi frelsi í þessu eða hinu, það er líka skrifað í stjórnarskrá og þarf ekki að deila um það.

Eins og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson veit talaði Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mjög skýru máli í kosningabaráttunni enda fengum við glæsilega útkomu. Ég er ekkert feiminn við að segja að ég hef aldrei verið hlynntur þeim breytingum sem hér hafa verið lagðar fram og færði þann málflutning út í samfélagið í kosningabaráttunni. En ég vil vara við þeirri hugsun um að það sé lýðræði númer eitt, tvö og þrjú og það var það sem ég var að segja í málflutningi mínum, að jafna vægi atkvæða. Mjög margt annað kemur til og ég var að reyna að benda á þá stöðu sem við erum í, íslenskt samfélag, sem ég tel að sé stærsta vandamál landsbyggðarinnar í dag. Við búum við miðstýrt samfélag, sem ofan á allt annað ætlar að fara að taka öll völd í formi þess að fá alla kjörna þingmenn inn á svæðið hægt og rólega eftir því sem landsbyggðinni blæðir út vegna svona kerfisbreytinga. Margar aðrar þjóðir, eins og Evrópuþjóðirnar sem hv. þm. er nú svo hrifinn af og vill helst binda trúss sitt við, viðurkenna að vægi atkvæða skiptir ekki öllu. Það er hluti af lýðræðinu en það skiptir ekki öllu.

Herra forseti. Ég vil halda mig við efnið. Við vorum að ræða um hvað var kosið og hvaða ályktanir skuli draga af kosningaúrslitum í ljósi þeirra breytinga sem gerðar voru á stjórnarskránni af kjördæmaskipan o.fl. fyrir kosningar og síðan eftir þær. Er hægt að álykta sem svo að í ljósi þess að vinstri grænir sem flokkur barðist einn flokka gegn þeim stjórnskipunarlögum sem samþykkt voru fyrir kosningar að 10% þjóðarinnar séu á móti þessum tillögum en 90% með þeim í ljósi þess að vinstri grænir fengu 10% í kosningunum? Er hægt að álykta sem svo? Það mætti gera það, það er kannski dálítil einföldun, en það mætti gera það. Á hinn bóginn vil ég kasta því hér fram hvort menn telja að möguleikar flokks með 10% á representasjón hringinn í kringum landið sé betri eða verri í gamla kosningakerfinu en hinu nýja. Ég skal svara því sjálfur, hún er auðvitað miklu betri í hinu nýja. Hin nýja tryggir einmitt að smærri flokkar en þó svona sæmilega settir, 10--12% flokkar, eiga möguleika í öllum kjördæmum á því að fá mann kjörinn. Það skiptir mjög miklu máli, það þekkja þeir auðvitað sem í hafa lent í gegnum tíðina. 
             Herra forseti. Þetta leiðir auðvitað allt að því að menn geta snúið þessari lýðræðislegu spurningu á ýmsa kanta. En ég undirstrika einfaldlega það sem mestu máli skiptir að meginástæða þess að kosningar fara fram milli þess menn afgreiða kjördæmamálið er sú að þjóðin fái tækifæri til þess að kjósa um það mál í kosningum, ekki það að þingmenn séu frjálsari fyrir þær eða eftir.

Virðulegi forseti. Ég held að of langsótt sé hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að halda því fram eða halda það að stjórnarskrárbreytingin hafi verið eina málið við síðustu kosningar. Ég man ekki til þess að Samfylkingin frekar en aðrir flokkar hafi sett þetta mál sérstaklega á oddinn. En ég vil árétta að við höfum alltaf allir sem einn, öll öfl í flokknum, talað á móti því að þetta yrði gert á þennan hátt. Það eru komnar fram tillögur frá formanni flokksins, eins og menn hafa hlustað á í kvöld, sem eru brtt. við það sem sett er fram hér. Einnig hafa þær tillögur verið settar fram af formanni þingflokksins að ef samþykkja ætti það sem hér er lagt fram væri skömminni skárra að landið yrði gert að einu kjördæmi. Við tölum því alveg skýru máli. Formaður flokksins hefur sett fram málamiðlun sem við höfum skoðað mjög gaumgæfilega og þingmenn flokksins hafa talað fyrir henni og óskað eftir því að þær tillögur væru sérstaklega skoðaðar. Í því ljósi viljum við fara í þá vinnu vegna þess að það hefur komið fram hjá mörgum hv. þm. hér nauðsyn þess að skoða málið sem greinilega er mistök.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sagði úr þessum ræðustól fyrr í kvöld að allir stjórnmálaflokkar hefðu komið að þessu máli. Það er náttúrlega rangt. Frjálslyndi flokkurinn hefur ekki komið að þessu máli. 

Jafnvel báðir.

Það er rangt, hv. þm.

Hafa ekki báðir komið ... Sjálfstfl.?

Á fyrri tímum hafa menn gert það. Eins og málum er komið hefur Frjálslyndi flokkurinn ekki komið að umræddu frv. og virkar nánast eins og hrein mey að því leyti til. Við höfum ekki átt þess kost að koma að því. Ég tók hins vegar eftir því í máli hv. fjmrh. að hann lagði til, ef ég tók rétt eftir, að málið færi til allshn. Þar með mun sennilega koma að því að Frjálslyndi flokkurinn eða fulltrúi hans komi að málinu með einhverjum hætti og fái um það fjallað. Við í Frjálslynda flokknum erum algjörlega með óbundnar hendur varðandi það mál sem hér er til umræðu. Skoðun mín á því er hins vegar sú að það sem menn hafa verið að leggja upp með, þ.e. að allt skuli lagt upp úr að jafna vægi atkvæða, sé í rauninni aðeins brot af því máli sem við erum að tala um, vegna þess að ég hygg t.d. að Vestfirðingum finnist sér ekkert sérstaklega vel borgið með því atkvæðavægi sem þeir hafa í dag, miðað við ýmis þau kjör og hremmingar sem yfir þá hafa dunið af ýmsum öðrum orsökum á undanförnum missirum og hafa haft þar mikil áhrif í atvinnu- og byggðamálum. Atkvæðavægið er því ekki allt í þessu máli. Ég get í sjálfu sér tekið undir það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vék að, að ef verið er að gera slíkar breytingu á annað borð væri jafnvel eðlilegra að ganga skrefið til fulls og gera landið að einu kjördæmi, heldur en að stíga þau skref sem hér eru boðuð. Ég er sem sagt að lýsa þeirri skoðun að mér hugnast það ekkert mjög vel sem hér er lagt upp með, án þess að við höfum beinlínis tekið beina afstöðu til þess. Ég tók hins vegar eftir því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kynnti úr þessum ræðustól í kvöld hugmyndir sem mér finnst allrar athygli verðar. Ég vil þess vegna ítreka að Frjálslyndi flokkurinn er alveg óbundinn í þessu máli og mun mynda sér skoðun á því eftir því hvað við teljum skynsamlegast og jafnframt skoða þær hugmyndir sem koma fram. En við höfum hingað til ekki komið að málinu en fáum vonandi tækifæri til þess í allshn.

Herra forseti. Ég vil fá að segja nokkur orð í lokin eftir þá ítarlegu umræðu sem hér hefur átt sér stað í allt kvöld. Ég held að ekki fari fram hjá neinum sem hefur tekið þátt í umræðunni að hér er í rauninni um að ræða lokahnykk á máli sem í grundvallaratriðum var ákveðið á síðasta ári með breytingum á stjórnarskránni. Þegar niðurstaðan fékkst var í rauninni búið að loka stærstu þáttunum í málinu. Og að því komu þeir stjórnmálaflokkar sem þá áttu sæti á Alþingi á síðasta kjörtímabili, annaðhvort eins og þeir gengu til leiks í upphafi kjörtímabils eða litu út við lok þess. Hins vegar er ekki hægt að gera þá kröfu til manna sem voru andvígir málinu á sínum tíma að þeir skipti um skoðun eða lýsi nú skyndilega yfir stuðningi við málið, það dettur engum í hug. Það er alveg ljóst að ágreiningur var um þetta mál innan flokkanna en samkomulag náðist milli flokka um meginatriði málsins sem hafði meirihlutastuðning í þeim flokkum. Og þannig fór þetta mál hér í gegn þó svo að andstaða væri við það t.d. í mínum flokki og í Framsfl. Ég vil benda á að auðvitað hefði verið hægt að nálgast þetta öðruvísi, eins og hæstv. utanrrh. sagði í kvöld. Flokkarnir sem höfðu meiri hluta á Alþingi á síðasta kjörtímabili hefðu getað ráðið þessu máli til lykta eins og öðrum. En það var ákveðið að fara ekki þá leið heldur að taka tillit til minni flokkanna og reyna að ná niðurstöðu sem væri sameiginleg með þeim. Það þýddi að gera varð ráð fyrir þeim möguleika í útfærslunni að tiltölulega litlir flokkar ættu kost á því að ná mönnum kjörnum úti á landi. Ef farin hefði verið sú leið að fækka þingmönnum í öllum kjördæmum, sem vissulega kom til greina, þýddi það líka að minni flokkarnir sem voru á Alþingi á síðasta kjörtímabili hefðu átt miklu minni möguleika á að ná þingmönnum kjörnum í þeim kjördæmum. Og segja má að þetta hafi verið tillitssemi við þá flokka. En það var auðvitað partur í þeirri lýðræðislegu viðleitni að ná breiðri samstöðu um þessi grundvallarlög í landinu, kosningalögin, kjördæmaskipanina og þau stjórnarskrárákvæði sem um það fjalla. Þetta mál, eins og hér hefur komið fram, hefur margar hliðar. Ein hliðin er náttúrlega sú að landið okkar er óvenjulegt í laginu og það er misjafnlega þéttbýlt eftir svæðum og þess vegna er erfitt að draga skýrar beinar línur og búa til kjördæmi sem líta út eins og kassar. Og svo er landfræðileg, stærðfræðileg og pólitísk hlið á þessu máli og ýmis sjónarmið eins og byggðasjónarmiðin sem hér hafa komið mjög til umræðu. Þess vegna er engin ein lausn til sem er afgerandi best. Allar lausnir, og þær eru margar mögulegar, hafa sína kosti og sína galla. Farið var rækilega yfir þetta í nefndinni sem Friðrik Sophusson stýrði á árunum 1997--1999 og litið á alla mögulega kosti, allt frá því að vera með einmenningskjördæmi, eins og margir í mínum flokki hefðu helst kosið, yfir í það að vera með landið sem eitt kjördæmi sem margir í þáverandi Alþfl. hefðu helst kosið. Sú lausn hefði að mínum dómi hins vegar kallað yfir okkur allsherjarflokksræði í flokkunum, sennilega flestum ef ekki öllum og höggvið á þann naflastreng sem menn hafa hér verið að tala um að verði að vera milli þingmannanna og kjósendanna í kjördæmunum. Þeirri leið var því hafnað af okkur sjálfstæðismönnum. Eftir stóðu þá mismunandi útgáfur af kjördæmum þar sem útfærslan væri þarna mitt á milli, mörg kjördæmi eða eftir atvikum fá en tiltölulega jafnstór, sem sagt eitthvert afbrigði af því fyrirkomulagi sem skiptir landinu í sex eða átta kjördæmi eða eitthvað slíkt. Farið var rækilega í gegnum þetta allt saman, það þekkja menn frá fyrri umræðu, og þessi niðurstaða fannst. Hún hefur ýmsa galla, það hefur ekkert verið farið neitt í launkofa með það. En hún hefur fleiri kosti en aðrar leiðir sem komu til greina að dómi okkar sem bárum ábyrgð á þessari niðurstöðu og þess vegna varð hún fyrir valinu. Sú leið að fækka um einn mann í hverju kjördæmi hefði auðvitað þjónað hagsmunum Sjálfstfl. betur ef farið hefði verið í þetta mál út frá þeim sjónarhóli og þá hefðum við sjálfstæðismenn ekki staðið hér með svona mismunandi afstöðu til málsins eins og hér hefur komið fram í umræðunum, það er ekki minnsti vafi. Á móti hefði komið upp ágreiningur á milli flokkanna í miklu ríkari mæli en raun ber vitni. Það er því margs að gæta í þessu. En nú er aðalatriðið að klára málið vegna þess að það gengur auðvitað ekki að ekki sé samræmi á milli stjórnarskrár og kosningalaga. Það þarf auðvitað að tryggja að þar sé samræmi. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara mikið út í einstök atriði í þessum umræðum. Það ber að sjálfsögðu að virða sjónarmið manna í þessu efni. Málið fer til meðferðar í allshn. vegna þess að kosningalög heyra að öllum jafnaði undir allshn. vegna þess að þau eru á forræði dómsmrh. þótt hæstv. forsrh. leggi fram þetta frv. Ég vil aðeins segja út af Hornafirði og því sem hér hefur komið fram varðandi það mál, þá var Hornafjörður með Suðurkjördæminu í upphaflegu tillögunni. Það voru líka aðrar breytingar mögulegar, Norðurlandskjördæmi vestra var skipt þannig að Skagafjarðarsýsla var austan megin. Þetta var til í ýmsum útgáfum. Í sjálfu sér raskar það ekki markmiðum frv. um jöfnuð á milli flokka eða meira jafnvægi milli kjósenda að hafa Hornafjörð sunnan megin, það breytir í rauninni engu út frá því sjónarmiði. Það sem gerðist var að bæjarstjórnin á Hornafirði beitti sér fyrir skoðanakönnun. Ég hef ekki skoðun á því hvort það var vísindaleg skoðanakönnun eða ekki, manni sýnist fljótt á litið að hún sé alveg fullboðleg sem slík, en hún sendi síðan þessa skoðanakönnun til nefndarinnar. Og það má vissulega draga þá ályktun að í því felist ákveðin skilaboð frá bæjarstjórninni um að farið verði eftir þeim vísbendingum sem komu fram í könnuninni. Það má líka spyrja, eins og gert var í umræðunni: Af hverju voru þá ekki fleiri sem gerðu það? Ja, af hverju gerðu ekki fleiri það? Það voru ekki fleiri sem sendu slík erindi til nefndarinnar. Bæjarstjórnin á Siglufirði mun á sínum tíma hafa ályktað um að eðlilegt væri að norðurlandskjördæmin tvö væru saman en að öðrum kosti væri Siglufjörður austan megin og það er sem sagt niðurstaðan. Ég hef ekki heyrt neinn ágreining um það atriði í sjálfu sér. Ég býst við að ef aðrir hefðu sent slík erindi eða óskir hefði verið reynt að skoða það sérstaklega í hverju tilfelli fyrir sig. En úr því að þetta barst með þessu móti frá bæjarstjórninni á Hornafirði og úr því að það hafði ekki áhrif á heildarmarkmiðin og hin stóru markmið í málinu, töldu menn eðlilegt að verða við þeirri ósk. Líka vegna þess að það eru ýmis önnur rök sem upphaflega voru tínd til sem mæla með þessu eins og það óhagræði að vera með eitt kjördæmi sem næði frá Siglufirði í norðri allt suður í Skaftafell í suðri og samgöngulegir þættir og annað þess háttar sem þarna skipta máli. Herra forseti. Aðalatriðið nú er að ljúka þessu máli í þokkalegri sátt, og þó að mótatkvæði verði við ákvæðum í frv. eða við frv. öllu verður ekki hjá því komist að klára málið núna á þeim forsendum sem allir þekkja og hér hafa verið svo rækilega kynntar.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vísar í söguna og aðdragandann að þessu máli, nokkuð sem hefur verið til umfjöllunar hér og settar fram vafasamar söguskýringar í þeim efnum. Látum þær liggja milli hluta enda kom fram í máli hæstv. ráðherra að eðlilegt sé að virða sjónarmið einstaklinga í þessu máli. Hann segir að nú sé komið að lokahnykknum. Ég spyr: Er ekki ástæða til að virða þau sjónarmið sem fram hafa komið við þessa umræðu? Þau sjónarmið hafa verið mjög á einn veg með fáeinum undantekningum. Hér hefur komið fram gagnrýni á þær tillögur sem fyrir liggja og stuðningur við tillögur minni hlutans í nefndinni sem fjallaði um kjördæmabreytingarnar. Ég vil inna hæstv. fjmrh. eftir áliti hans á umræðunni og þeim sjónarmiðum sem hér hafa komið fram. Í annan stað vil ég beina því til þingsins að skipuð verði sérnefnd líkt og gert er með stjórnarskrárbreytingar til að taka á þessu máli. Í allshn. eiga ekki allir þingflokkar fulltrúa, ekki fastafulltrúa. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð á t.d. ekki fulltrúa í allshn., á þar áheyrnarfulltrúa en ekki fastan fulltrúa. Mér þætti eðlilegt að skipuð yrði sérnefnd sem fjallaði um þetta mál.

Herra forseti. Ég hef gert tillögu um að málinu verði vísað til allshn. Ég tel það í samræmi við þingsköp að gera það. Það er aftur á móti í samræmi við þingsköp að senda stjórnarskrármál til sérnefnda, um það er ákvæði í þingsköpunum. Það á hins vegar ekki við um kosningalagamál. Þar er um að ræða hefðbundin frv. sem heyra undir ákvæðin um eðlilega verkaskiptingu þingnefnda og samræmi við verkaskiptingu í Stjórnarráðinu. Umræðan hér hefur ekki komið mér á óvart. Þeir hafa talað sem eru á móti þessu máli, sem vilja láta sjónarmið sín koma fram. Það er fínt og kemur mér ekki á óvart. Ég geri ráð fyrir því að langflestir þeirra sem ekki hafa tekið hér til máls og eru ekki viðstaddir umræðuna séu samþykkir meginsjónarmiðum þessa frv. Ég er sannfærður um að þetta frv. hefur í þingflokkum, öðrum en þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og kannski Frjálslynda flokksins, yfirgnæfandi stuðning. Málið hefur verið kynnt þannig í undirbúningsstarfinu að þingflokkar hafa fengið að fylgjast með vinnslu málsins í vetur og er vart að vænta neinna óvæntra tíðinda í því efni. Það var alltaf vitað að einstakir hv. þm. í Sjálfstfl. og Framsfl. væru á móti þessu. Það kemur engum á óvart að vinstri grænir séu á móti frv. Hverjum kemur það á óvart? Í þessari umræðu er fátt nýtt þó auðvitað sé ánægjulegt að hlusta á þessi sjónarmið og þingmenn vinstri grænna taka undir hver með öðrum eins og þeir hafa gert hér í allt kvöld.

Herra forseti. Það er ágæt tilfinning að tilheyra samheldnum þingflokki. Ég tók eftir því í umfjöllun hér á þinginu að einn hv. þm. sagði eitthvað á þá leið að hann hefði varla hitt nokkurn mann sem væri ánægður með þessar breytingar. Sá var hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Hann mun vera í Sjálfstfl. Ég hef trú á því að hann umgangist talsvert sjálfstæðismenn og umgangist talsvert þingmenn. Hann hefur varla hitt nokkurn mann sem er ánægður með þessar breytingar. Þetta held ég að sé staðreynd málsins. Menn eru mjög óánægðir með þessar tillögur um breytingar sem fyrir liggja. Ég held að þau sjónarmið sem hafa verið viðruð hér við umræðuna í kvöld séu dæmigerð fyrir afstöðu manna í þinginu og einnig utan þings. En að lokum, herra forseti. Það er alveg rétt að samkvæmt þingsköpum mun þetta frv. eiga að ganga til allshn. En ég hefði haldið að þinginu væri í sjálfsvald sett að skipa sérstaka nefnd til að fara yfir málið. Tillaga mín er að svo verði gert.

Herra forseti. Auðvitað geta þeir sem menn hitta á förnum vegi, sem hafa ekki sett sig inn í málið og þekkja það ekki, verið í vafa um þessar breytingar. Þannig er nú með allar breytingar sem gerðar eru. Þess er kannski ekki að vænta að almenningur hafi sett sig inn í smáatriði þessa máls. Ég held hins vegar að þetta muni ekki raska, t.d. í Reykjavík, neinum grundvallaratriðum. Ég er alveg sannfærður um að 22 þingmenn Reykjavíkur muni starfa saman sem einn hópur fyrir þessi tvö Reykjavíkurkjördæmi eins og menn gera í dag, 19 manna hópur. Sama verður úti á landi. Ég held reyndar að það verði öflugri sveitir, tíu manna samhentir hópar, en þeir fimm eða sex manna hópar sem starfa í dag í þingmannahópum í kjördæmunum úti á landi. Ég er ekki frá því að það geti verið vaskari sveit og einbeittari þegar þarf að beita sér að einhverju ákveðnu máli, að hafa tíu manna sveit í stað fimm manna. Menn mega ekki gera allt of mikið úr þessum breytingum að því leyti. Reykvíkingar munu ekki finna miklar breytingar í þessu. Ég geri ráð fyrir að flokkarnir muni reka kosningabaráttuna eins og um eitt kjördæmi væri að ræða, jafnvel í öllum þremur kjördæmunum, Reykjavíkurkjördæmunum tveimur og Suðvesturkjördæminu. Í kosningabaráttu á þessu svæði er erfitt að sjá hvar fólk býr eða hvar það kýs þegar farið er á vinnustaði eða haldnir fundir o.s.frv. Ég held að þegar upp verður staðið þá muni sú óánægja sem hv. þm. vitna til leysast upp, þegar menn sjá þetta í framkvæmd. Hitt er svo annað mál að ekkert er óumbreytanlegt undir sólinni og eflaust kemur einhvern tímann að því að endurskoða þurfi þessa kjördæmaskipan í framtíðinni.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um rannsókn sjóslysa, á þskj. 869 og frv. til laga um breytingar á siglingalögum, nr. 34/1985, á þskj. 870. Í mars 1998 voru lögð fram á Alþingi frv. til laga um rannsóknir sjóslysa og frv. til laga um breytingar á siglingalögum, nr. 34/1985. Frv. voru ekki útrædd en eru nú lögð fram að nýju með nokkrum breytingum. Í því efni hefur verið tekið tillit til þeirra umsagna sem komu fram við meðferð frv. hér á Alþingi árið 1998. Segja má að mikil vinna liggi að baki samningu þess frv. sem hér liggur fyrir um rannsókn sjóslysa. Eins og segir í athugasemdum við lagafrv. má rekja það til þess að árið 1963 samþykkti Alþingi þáltill. um að fela ríkisstjórninni að láta fara fram opinbera rannsókn á orsökum hinna fjölmörgu skipstapa sem orðið höfðu tvö til þrjú árin á undan. Samkvæmt tillögunni átti að leggja fram tillögur að nýjum reglum um sjóhæfni íslenskra fiskiskipa, um breytingar á eldri skipum, staðsetningu veiðarfæra og hjálpartækja og búnað skips í sambandi við þau og annað það, er aukið getur öryggi sjófarenda frá því sem nú er. Til að gera langa sögu stutta var unnið rækilega að undirbúningi löggjafar um þessi efni. Núgildandi lög eru nr. 34/1985, sbr. lög nr. 21/1986. Í sambandi við framkvæmd þeirra laga hefur nokkurrar tortryggni gætt vegna þess að rannsóknarnefnd sjóslysa hefur smátt og smátt þróast upp í að verða hluti af dómskerfinu eða hinu opinbera rannsóknarkerfi. Sjóslys hafa hingað til verið rannsökuð af lögreglu og fyrir dómi í sjóprófum. Rannsóknarnefnd sjóslysa hefur haft heimild til að mæta við lögregluyfirheyrslur og í sjóprófum og spyrja spurninga. Þetta hefur óhjákvæmilega leitt til þess að menn hafa farið að líta á rannsóknarnefnd sjóslysa sem aukalögreglu og hafa sjóslysarannsóknir goldið fyrir það. Rétt er að undirstrika að þetta er ekki aðeins vandamál hér á landi heldur hefur það einnig komið upp í öðrum löndum. Hjá Alþjóðasiglingamálastofnuninni hefur undanfarin ár verið unnið að því að setja alþjóðlegar reglur um rannsóknir sjóslysa og var ályktun um þær samþykkt á 20. fundi nefndarinnar í nóvember 1997. Kjarninn í þeim tillögum er að rannsóknir sjóslysa verði aðskildar frá öðrum rannsóknum og gerðar hliðstæðar rannsóknum flugslysa. Hér er lagt til að tillögur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar verði alfarið lagðar til grundvallar við rannsóknir sjóslysa hér á landi. Meginbreytingin verður sú að sjóslysarannsóknir verða algjörlega sjálfstæðar og að því leyti hliðstæðar rannsóknum flugslysa eins og fyrr var getið. Mjög brýnt er að sem bestur lagarammi verði myndaður um rannsóknir sjóslysa hér á landi. Það er ekki síst nauðsynlegt til að tryggja annars vegar réttaröryggi þeirra sem rannsóknin beinist að og hins vegar og ekki síður til að markmiðum rannsóknar verði náð, þ.e. að auka öryggi og fækka sjóslysum. Í frv. er höfð hliðsjón af lögum um flugslysanefnd en þau lög hafa reynst vel. Lögin ná til allra slysa og tjóna, stórra og smárra er verða í sambandi við rekstur skips og varða öryggi skipsáhafnar og annarra manna, þar með talið þegar liggur við slysi. Í 1. gr. er tekið fram að lögin taki einnig til alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að. Enn fremur taka lögin til rannsókna á köfunarslysum, sbr. 7. gr. laga um köfun, nr. 31 frá 2. apríl 1996. Lögsaga nefndarinnar er nánar skýrð í 5. gr. frv. Hún tekur til allra íslenskra skipa svo og allra erlendra skipa í siglingum að og frá landinu þegar slys varðar íslenska hagsmuni. Rannsóknarnefndinni er heimilt að rannsaka önnur slys eða atvik sem verða á erlendum skipum sem koma til landsins eða eru í íslenskri efnahagslögsögu telji nefndin ástæðu til þess eða sé þess óskað af fánaríki. Nefndin skal m.a. rannsaka: Sjóslys þar sem skráð skip eiga hlut að máli og sem verða á íslensku yfirráðasvæði. Sjóslys þar sem skip skráð á Íslandi eiga hlut að máli, hvar sem þau eru stödd í heiminum. Sjóslys og önnur atvik til sjós og á vötnum sem verða á óskráðum skipum, þar með töldum skipum undir sex metrum að lengd. Í 4. gr. er tekið fram að nefndin starfi sjálfstætt og óháð stjórnvöldum, lögregluyfirvöldum og dómstólum. Í 6. gr. eru ákvæði um skyldu skipstjóra til að annast skráningu og tilkynningu allra slysa á mönnum eftir nánari reglum sem samgrn. setur í samráði við Tryggingastofnun ríkisins. Því miður verður að segja að mikill misbrestur mun hafa verið á því að þessari tilkynningarskyldu hafi verið nægjanlega vel sinnt undanfarin ár en fullnægjandi tilkynningar um slys eru forsenda þess að hægt sé að rannsaka þau að gagni. Það er til lítils að rannsaka aðdraganda slysa mörgum mánuðum eftir að þau verða. Í 17. gr. frv. er lagt til að vanræksla á tilkynningu geti varðað sektum. Í 7.--11. gr. frv. eru ákvæði um skyldur manna til að aðstoða nefndina við rannsókn, hvernig fara eigi með slysavettvang og um rétt nefndarinnar til að krefjast gagna frá útgerðum og öðrum aðilum og taka skýrslur af mönnum. Í 12. gr. er eitt þýðingarmesta ákvæðið, en þar segir að skýrslum rannsóknarnefndar sjóslysa skuli ekki beitt sem sönnunargögnum í opinberum málum. Það er sérstaklega tekið fram að ekki skuli afhenda gögn er geyma framburð skýrslugjafa fyrir nefndinni. Í þessu sambandi er rétt að taka fram að eftir sem áður geta sjóslys orðið tilefni opinberrar rannsóknar en það verður utan verksviðs rannsóknarnefndar sjóslysa. Mikilvægt nýmæli er í 14. gr. frv. er fjallar um úrbætur í öryggismálum eftir því sem rannsókn á sjóslysum gefur tilefni til. Ef rannsóknir sjóslysa eiga að ná tilgangi sínum er mjög mikilvægt að álit nefndarinnar verði notað til þess að efla forvarnir og auka öryggi skipa og sjómanna. Í 14. gr. er þessi meginregla staðfest. Jafnframt er í 14. gr. ákvæði um að nefndin eigi að semja skýrslu um sjóslys svo fljótt sem verða má. Þá er í þessari grein ákvæði um að árlega skuli gefin út heildarskýrsla um störf nefndarinnar. Jafnframt þessu frv. er mælt fyrir frv. um breytingar á siglingalögum, þ.e. ákvæði 220. gr. um sjópróf. Um það er þetta að segja: Með breytingum þeim á rannsóknum sjóslysa sem lagðar eru til í frv. kemur fram að ekki er lagt til að leggja sjópróf af enda geta þau verið nauðsynleg vegna annarra ástæðna en sjóslysarannsókna sem fara eiga fram sjálfstætt. Af þessum sökum þarf að gera nokkrar breytingar á kaflanum um sjópróf í siglingalögum. Hafa ákvæðin um sjópróf þess vegna verið endurskoðuð með hliðsjón af þeim breytingum sem gerðar hafa verið á réttarfari landsins. Meginbreytingin er þó sú að ekki verður lengur skylt að halda sjópróf. Þar sem sjóslysarannsóknir fjalla einungis um öryggi sjófarenda er undanskilið það hlutverk sjóprófa að leiða í ljós refsi- eða skaðabótaábyrgð. Sjópróf eru í eðli sínu hliðstæð þinghöldum sem haldin eru skv. 77. gr. einkamálalaga, og má færa rök fyrir því að þau ákvæði ein séu nægjanlegar heimildir til þess að taka sjóferðarskýrslu fyrir dómi. Ríkissaksóknari og hagsmunaaðilar telja hins vegar nauðsynlegt með hliðsjón af sérstöðu siglinga og útgerðar að hægt sé að halda sjópróf eins og verið hefur þótt þau verði ekki skylda. Í frv. er lagt til að sjópróf verði ekki skylda, en hins vegar geti þeir sem getið er í 2. gr. frv. óskað eftir sjóprófum. Gera má ráð fyrir að sjóprófum fækki verulega, enda eru flest tilvikin rannsökuð af öðrum aðilum. Sú breyting hefur orðið á frv. frá því það var síðast lagt fram er að nú er gert ráð fyrir að kæra til Hæstaréttar þá ákvörðun héraðsdómara að synja um að sjópróf fari fram. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri. Enginn vafi er á því að hér er hreyft mjög merkilegu og viðkvæmu máli sem nauðsynlegt er fyrir okkur að skipa eins vel og kostur er vegna þess sem í húfi er. Sjóslys eru allt of tíð hér á landi og hin nýja löggjöf um rannsóknir sjóslysa ásamt ýmsum öðrum ráðstöfunum sem gerðar hafa verið beinast að því að komast að raun um orsakir slysa og reyna að koma í veg fyrir sjóslys í framtíðinni. Tilgangurinn með lagasetningunni er jafnframt að eyða þeirri tortryggni sem verið hefur innan sjómannastéttarinnar í garð sjóprófa eins og þau hafa verið rekin, sem hefur bitnað á starfsemi rannsóknarnefndar sjóslysa. Ég vil því vænta þess að með hinni nýju skipan muni sem fyrst, vonandi strax, eyðast sú tortryggni sem uppi er þannig að gott samstarf megi takast með sjómönnum, útgerðarmönnum og rannsóknarnefnd sjóslysa eins og tekist hefur hjá rannsóknarnefnd flugslysa, en lögin eru sambærileg eins og hér hefur komið fram. Herra forseti. Ég legg til að frumvörpunum verði vísað til 2. umr. og samgn. að lokinni þessari umræðu.