Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hér á að taka fyrir mikið átakamál. Öryrkjabandalagið hefur fengið viðurkenndan stjórnarskrárvarinn rétt öryrkja fyrir Hæstarétti. Ríkisstjórnin hefur þann úrskurð Hæstaréttar að engu. Ekki er ætlunin að fara eftir niðurstöðu Hæstaréttar en hún byggir á mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar sem Alþingi sameinaðist um árið 1995. Hér er óskað flýtimeðferðar í dag. En svo ósvífin er þessi ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti að fulltrúum Samfylkingarinnar í heilbr.- og trn. var synjað um frv. og viðeigandi gögn fyrir helgina. Þetta kemur ekki á óvart. Ríkisstjórnin sýnir fádæma valdhroka gagnvart Hæstarétti og ekki síst öryrkjum sem neyddust til að sækja rétt sinn með dómi. Herra forseti. Lagaheimild er til að greiða öryrkjum sem hlut eiga að máli 51 þús. kr. mánaðargreiðslu en ríkisstjórnin hyggst flytja frv. til að lækka þá fjárhæð í 43 þús. kr. Lagaheimild er til að greiða öryrkjum sjö ár aftur í tímann, ríkisstjórnin ætlar að hafa árin fjögur. Herra forseti. Þetta eru fáheyrð og gagnrýniverð vinnubrögð sem við í Samfylkingunni og stjórnarandstöðunni allri mótmælum harðlega. Ríkisstjórnin á að draga þetta frv. til baka. Ekki þarf lög til að fara að dómi Hæstaréttar í þágu öryrkja nú. Það er heimilt að greiða öryrkjum það sem þeim ber. Til þess þarf ekki lög, það þarf vilja, herra forseti.

Herra forseti. Hér er sett á dagskrá stjfrv. sem er þannig vaxið að það stríðir gegn stjórnarskrá Íslands samkvæmt dómi sem kveðinn var upp í Hæstarétti. Allur framgangur þessa máls vekur spurningar sem Alþingi ber að taka til gaumgæfilegrar athugunar og ætti að verða þjóðinni allri til alvarlegrar umhugsunar. Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að mótmæla þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru við málsmeðferðina af hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart Alþingi. Ég lít svo á að þinginu sé sýnd vítaverð lítilsvirðing. Enginn deilir um að hér er um að ræða mál sem varðar þær grundvallarreglur sem lýðveldið er reist á. Í stað þess að lýsa því þegar í stað yfir að farið verði að stjórnarskrá og landslögum og efnt til samráðs við alla þingflokka um álitamál sem kunni að vera uppi hefur komið fram að þingmönnum hafi verið meinað að fá frv. í hendur þegar eftir því var leitað fyrir helgina. Stjórnarandstaðan varð sér engu að síður úti um frv. utan þingsins. Stjórnarmeirihlutinn í heilbr.- og trn. hugðist boða til undirbúnings á afgreiðslu málsins áður en það kæmi til umfjöllunar á Alþingi. Allt ber að sama brunni. Menn ganga út frá því að niðurstaða löggjafarsamkundunnar verði sú sem ríkisstjórnin hefur mælt fyrir um, sem ríkisstjórnin hefur skipað. Sú niðurstaða var birt af hálfu Tryggingastofnunar í auglýsingu nú um helgina en þar segir hvernig staðið verði að málum þegar lögin hafi verið samþykkt, þá verði greiddar bætur allt að fjórum árum aftur í tímann. Hins vegar er augljóst að það ber að lágmarki að greiða sjö ár afturvirkt. Nú er það eitt hvernig stjórnarmeirihlutinn lætur kúska sig hér á Alþingi. En af hálfu stjórnarandstöðunnar er þessum forkastanlegu vinnubrögðum harðlega mótmælt.

Herra forseti. Hér er lagt fram frv. sem er ætlað að breyta dómsniðurstöðu frá Hæstarétti. Orð Hæstaréttar eru skýr, þau eru þannig: ,,Í umræddum dómi Hæstaréttar var viðurkennt að Tryggingastofnun ríkisins hefði verið óheimilt frá 1. janúar 1994 á grundvelli 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 485/1995 að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap með því að telja helming samanlagðra tekna beggja hjóna til tekna lífeyrisþegans í því tilviki, er maki hans er ekki lífeyrisþegi. Einnig var viðurkennt að óheimilt hefði verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 skv. 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Þessi orð eru ákaflega skýr. En með þeirri málsmeðferð sem hér er lagt upp með er Alþingi ætlað að breyta þessari niðurstöðu, það er alveg ljóst. Hér á að fara að vilja ríkisstjórnarinnar og keyra yfir það sem dómstólar landsins hafa gert og byggt er á stjórnarskránni. Frjálslyndi flokkurinn mun ekki undir neinum kringumstæðum leggja þessu máli lið á nokkurn hátt.

Herra forseti. Hér stóð til að leita afbrigða til þess að tryggja að sem mestur tími fengist til umræðu um málið vegna þess að við erum bundin í hinn endann. Það er algjörlega ótvíræð niðurstaða þeirra lögfræðinga sem skoðað hafa málið að ekki sé fært að greiða úr því nema á þann hátt að lög séu sett. Ef það er svo að stjórnarandstaðan vill ekki veita afbrigði þá hefur hún það á valdi sínu og ekkert við því að segja. Þá þrengist bara um þann tíma sem við höfum til að tala um málið. Málið er reyndar mjög vel kunnugt. Það hefur ekkert vafist fyrir fólki hér í þinginu að tjá sig um það í bak og fyrir í fjölmiðlum, þannig að þeir þekkja málið nákvæmlega. En það er sem sagt verið að leita eftir afbrigðum til þess að tryggja að sem mestur og bestur tími til umræðu um þetta þýðingarmikla mál gefist. Ég vil gjarnan tala sem mest um þetta mál, ég tel að í því sé margt sem þurfi að skýra. Ég tel hins vegar að mjög margir hafi lagt sig fram um að setja fram skýringar sem ekki ganga upp í því máli. En fyrst og fremst er það algjörlega ótvírætt í mínum huga að þessu máli verður ekki fram haldið nema lagasetning komi til. Hún hefur verið undirbúin og hún þarf að afgreiðast til þess að hægt sé að greiða þeim hluta öryrkja, sem að vísu er ekki stór hópur miðað við heildarfjöldann, bætur sem má lesa úr dómi Hæstaréttar. En án þess að gera það með lögum er ekki nokkur leið að setja þann skilning í málið, ekki nokkur leið.

Herra forseti. Ég er afskaplega undrandi á þessum umræðum. Nú er það að sjálfsögðu í valdi stjórnarandstöðunnar hvort hún vill að umræður hefjist í dag. Ég hef ekki orðið var við það síðan þessi dómur féll að stjórnarandstaðan hafi verið í nokkrum vanda með að tjá sig um hann, jafnvel þó að þeir sem styðja ríkisstjórnina og þeir sem sitja í ríkisstjórn hafi verið í miklum vanda með það fyrst til að byrja með. Það var ekki fyrr en niðurstaða starfshóps lögfræðinga lá fyrir að við treystum okkur til að tjá okkur um þennan dóm. Það er leitt til þess að vita ef stjórnarandstaðan hefur ekki fengið aðgang að gögnum og verið synjað um það. Ég trúi því varla, en ef svo er þá er það mjög miður, ég tek undir það. En ég hef ekki tekið eftir öðru undanfarna daga en að stjórnarandstaðan hafi rætt þessi mál í þjóðfélaginu eins og hún væri með gögnin. En hún er hins vegar ekki reiðubúin til þess að ræða þau á Alþingi. Það er afskaplega sérkennilegt að stjórnarandstaðan skuli vera tilbúin að ræða þetta mál úti um allt þjóðfélagið en bara ekki á Alþingi. Nú hefði í sjálfu sér verið hægt að kalla Alþingi fyrr saman, fyrir helgi, til þess að leggja frv. fram ef menn hefðu vitað að stjórnarandstaðan vildi ekki veita venjuleg afbrigði til að þetta kæmi sem fyrst á dagskrá, það hefði verið hægt.

Til að brjóta stjórnarskrána?

Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði að það þyrfti engin lög, það þyrfti bara vilja. Og talað var um lítilsvirðingu við löggjafarsamkomuna. Er það ekki lítilsvirðing við löggjafarsamkomuna að láta það nánast í ljós að ekki þurfi að kalla hana saman út af þessu stærsta máli sem hefur komið fram að mínu mati um árabil? Að sjálfsögðu þurfti að kalla löggjafarsamkomuna saman, það liggur alveg ljóst fyrir.

Þetta eru útúrsnúningar.

Þessar bætur verða ekki greiddar nema Alþingi setji fram vilja sinn.

Útúrsnúningar.

Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur fengið sinn tíma hér og getur hvenær sem er talað um þetta mál. Hv. þm. neitar að tala um það í dag en vill tala um það í öllum fjölmiðlum þjóðfélagsins. Það er að mínu mati forkastanlegt að vanvirða Alþingi með því að neita að ræða það hér.

Herra forseti. Ef það verkefni sem biði Alþingis nú væri að afgreiða einfalda greiðsluheimild til að greiða þegar í stað óskerta tekjutryggingu og virða dóm Hæstaréttar að fullu og refjalaust, þá væri það einfalt og fljótafgreitt mál og af okkar hálfu væri um slíkt full samstaða, þó færa megi fyrir því gild rök að Tryggingastofnun hefði átt að gera þetta þegar um síðustu áramót og ríkisstjórnin hafi þar á ofan í sínu valdi að fullnægja formsatriðum sem varða greiðslur úr ríkissjóði þegar óvæntar aðstæður skapast. Þetta liggur fyrir. En viljann skorti. En það er annað sem á að fara að láta Alþingi gera hér, að okkar mati, það er að framlengja löggjöf sem felur í sér stjórnarskrárbrot og hefur verið dæmd sem slík. Það er vissulega fremur óvenjulegt að því sé hafnað að taka mál á dagskrá með afbrigðum. En það er þó þannig að síður en svo er sjálfgefið að afbrigði séu alltaf veitt. Það ræðst af aðstæðum sem fyrir liggja. Ákvæði 36. gr. þingskapa um að líða skuli minnst tvær nætur frá því að málum er útbýtt og þangað til þau eru rædd eru ekki sett að ástæðulausu. Þau eru í fyrsta lagi sett til þess að þingmenn hafi nokkurt tóm til að kynna sér mál eftir að þau koma fram. Þau eru í öðru lagi sett til þess að undirstrika að Alþingi er ekki færiband fyrir framkvæmdarvald þó að núverandi framkvæmdarvaldshafar vilji að það sé þannig og ætlist til þess að svo sé. En samkvæmt stjórnskipun landsins er það ekki þannig að Alþingi eigi að vera færiband sem lúti í einu og öllu valdi framkvæmdarvaldsins. Í þriðja lagi er það auðvitað þannig að ef þingmenn eða hópur þingmanna metur það svo að mál sé stórkostlega gallað, óhæft eða óþingtækt, feli t.d. í sér ætlað brot á stjórnarskránni, þá hafa menn þó þessi réttindi til að taka saman vopn sín áður en umræður um slíka hluti hefjast. Ekki er hægt að ætlast til þess að þingmenn sem eru þessarar skoðunar greiði götu þingmála m.a. með því að fallast á afbrigði frá þingsköpum. Í þessu máli háttar þannig til að ríkisstjórnin hefur í einu og öllu framfylgt valdhroka- og yfirgangsaðferðafræði sinni. Engar tilraunir voru gerðar til að ræða við stjórnarandstöðuna um meðferð málsins, engir fundir boðaðir. Henni var ekki kynnt það, henni var ekki sent það, ekki var rætt um hvort fallist yrði á afbrigði, hvort hægt væri að ná samkomulagi um málsmeðferðina o.s.frv. Þannig að í þessu tilviki, herra forseti, og vegna þess hvað málið er stórt og alvarlegt og vegna þess hvernig ríkisstjórnin hefur hegðað sér bæði gagnvart stjórnarandstöðunni og fjöldasamtökum í landinu eru engar forsendur til að fallast á afbrigði í þessu tilviki og ég greiði með góðri samvisku atkvæði gegn því að málið verði nú tekið á dagskrá en mun hins vegar ræða það ítarlega þegar þar að kemur.

Herra forseti. Ég hef lagt eið að því að virða stjórnarskrána og ég hef lagt eið að því að fara eftir sannfæringu minni. Ég væri að rjúfa þann eið minn ef ég færi að styðja að þetta mál væri tekið á dagskrá með afbrigðum vegna þess að ég tel, það er sannfæring mín, að þetta mál fari gegn stjórnarskránni. Þegar hæstv. utanrrh. leyfir sér að koma hingað og halda því fram að við séum að vanvirða Alþingi vegna þess að við förum eftir sannfæringu okkar þá er það hæstv. utanrrh. sem er að vanvirða Alþingi. Þetta mál snýst ekkert um það hvort stjórnarandstaðan hefur fengið að sjá einhver gögn eða ekki. Þetta mál snýst um grundvallaratriði. Hvaða grundvallaratriði er verið að ræða, herra forseti? Það er eftirfarandi: Framkvæmdarvaldið situr í skjóli löggjafans, það situr í skjóli Alþingis og því ber að fara eftir úrskurði Hæstaréttar og Hæstiréttur hefur talað og talað skýrt. Hann hefur sagt að það brjóti gegn mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar að skerða tekjutryggingu öryrkja vegna tekna maka. Eigi að síður vogar hæstv. ríkisstjórn sér að leggja fram frv. sem heldur áfram slíkri skerðingu. Þetta er nýtt skerðingarfrumvarp. Herra forseti. Þetta tel ég að brjóti gegn stjórnarskránni og það kemur ekki til mála að ég fari að rjúfa þann eið sem ég gaf sem þingmaður með því að taka þátt í að hraða slíkum brotum. Það er aldeilis út í hött og forkastanlegt af hæstv. ríkisstjórn að halda slíku fram. Herra forseti. Hæstv. utanrrh. sagði að ekki væri hægt að greiða út bætur nema breyta lögum. Ég vísa þá til þess að prófessor við Háskóla Íslands, Eiríkur Tómasson, sem er hæstv. utanrrh. að nokkuð góðu kunnur, hefur sagt í útvarpi að það sé ein þeirra leiða sem er fær og hægt sé að gera það. Með öðrum orðum, það sem hæstv. ráðherrar halda hérna fram stenst ekki miðað við það sem prófessorar við lagadeild Háskóla Íslands segja. Herra forseti. Þetta snýst um grundvallaratriði, þetta snýst um stjórnarskrána, ekki um það hvort menn hafi fengið að kíkja á gögnin fyrr eða seinna.

Herra forseti. Augljóst er að stjórnarandstaðan treystir sér ekki til að fara í þessa umræðu núna. Það kemur mér mjög á óvart að hún skuli láta þjóðina bíða eftir því í tvo daga að hér megi fara fram umræður um þetta mikilvæga mál. Ríkisstjórnin var svo sannarlega tilbúin til að fara í umræðu um þetta mál og ekki vanþörf á að leiðrétta alls konar misskilning og rangfærslur sem í gangi hafa verið. En þar sem þetta er komið fram af hálfu forustumanna stjórnarandstöðunnar að þeir treysta sér ekki til að ræða málið opinskátt hér í þingsalnum, þeir treysta sér ekki til þess, er sjálfsagt að bíða með málið og þá föllum við frá beiðni um að afbrigða verði leitað og ræðum þetta mál á miðvikudaginn kemur.

Herra forseti. Það var fyrir réttum hálftíma að ég fékk augum litið það frumvarpsóbermi sem skósveinar ríkisstjórnarinnar hafa sett saman og á að gera að lögum á Alþingi. Herra forseti. Vill ekki hæstv. forseti gá að því hjá sér hvort hann er ekki að fremja þingsafglöp með því að leyfa framlagningu þessa frv.? Þetta er óþinglegt í hæsta máta. Framkvæmdarvaldið sem starfar í umboði Alþingis hefur sett saman eða látið vinna þetta frv. sem hrindir dómi æðsta dómstóls þjóðarinnar ef að lögum verður. Þetta frv. er þingmönnum sem hafa unnið drengskaparheit að stjórnarskránni ætlað að samþykkja. Sá sem hér stendur hlýtur að segja þvert nei við afbrigðum um að svo fráleitt mál megi koma fyrir til umræðu og afgreiðslu.

Mér er ljúft að kannast við það fyrir hv. 18. þm. Reykv. að ég lærði þingsköp af honum þegar ég var skrifari hans í neðri deild.