Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls fór hv. þm. Barð. fram á það, að ég gæfi um það yfirlýsingu, að ekkert yrði ákveðið um staðsetningu þessarar verksmiðju öðruvísi, en að Alþ. fengi nýtt tækifæri til þess að fjalla um málið. - Ég hef ekki getað haft nægilegt samband við þá menn, sem ég vildi ræða um þetta við, áður en ég gæti gefið svona yfirlýsingu, og get ég þess vegna ekki gefið hana og sætti mig þá að sjálfsögðu við, að málinu verði vísað til n., ef fyrir því er deildarvilji. - Annað hef ég svo ekki um það að segja.



Herra forseti. Það er rétt, sem hæstv. atvmrh. sagði, að ég óskaði eftir því, að þessi yfirlýsing yrði gefin. Skal ég í stuttu máli gera grein fyrir, hvers vegna. Eins og ég minntist á hér áðan, háði ég harða baráttu fyrir því, þegar lögin um sementsverksmiðju voru til meðferðar á Alþ. sem frv. og það samþ., að út úr frv. yrði tekin staðsetning verksmiðjunnar, og færði ég þá fyrir því þau rök, að ekki hefði farið fram nægileg rannsókn á því máli. Það varð til þess, að þessu atriði var haldið alveg opnu. Þáverandi atvmrh. lét síðan fara fram rannsókn málsins mjög gaumgæfilega. Og við þá rannsókn kom í ljós, að sá staður, sem talað hafði verið um og stóð eitt sinn til að setja verksmiðjuna á, var með tilliti til hráefnis þannig, að ekki þótti rétt að setja verksmiðjuna þar, og þessi staður var Önundarfjörður. Það hefði verið ákaflega mikið glapræði, ef verksmiðja þessi, sem nú er talið, að muni kosta um 46 millj. kr., hefði verið sett niður á stað, sem ekki væri hentugasti staðurinn til þess. Ef sementsverksmiðjan hefði verið eða væri sett niður í Önundarfirði, þá hefði þurft að flytja hráefni til hennar frá Faxaflóa eða Patreksfirði til Önundarfjarðar. - Nú er mér einnig kunnugt um, um þá rannsókn, sem fram hefur farið í þessu efni í sambandi við Faxaflóa, að menn eru ekki sammála um hana eða þann stað, sem helzt hefur verið talað um að hafa sementsverksmiðjuna á. Mér er ákaflega vel kunnugt um örðugleika, sem hljóta að vera því samfara að sækja hráefni til verksmiðjunnar niður á þrítugt dýpi í hvaða veðri sem er og jafnvel í beztu veðrum, og þá borun, sem á að gera hér í Faxaflóa, er ekki hægt að framkvæma einu sinni í því góðviðri, sem nú er, sem sýnir örðugleikana á hráefnisnámi í botni Flóans. Sannleikurinn er sá, að ýmsir staðir á landinu, svo sem Rangársandur og Landeyjasandur, hafa alls ekki verið rannsakaðir með tilliti til hráefnisöflunar til sementsverksmiðju. Það er fjöldi staða á landinu, þar sem engin rannsókn hefur farið fram um það, hvort þeir séu hæfilegri eða hentugri í þessu efni en þessi, þar sem helzt er fyrirhugað að sækja hráefnið út á djúpið. Rannsókn hefur farið fram á Patreksfirði, sem sýnir, að betri aðstaða er þar að ýmsu leyti um hráefnisvinnslu í þessu sambandi en annars staðar, og hjá Brjánslæk er lýst yfir af viðkomandi aðilum að sé langbezta hráefnið til þessa, sem rannsakað hefur verið hér á landi. Það er sagt um hráefnið í Patreksfirði, að ekki sé hægt að nota það vegna þess, að innsiglingin þar sé ekki nógu góð, en það er mælt af vanþekkingu. En ég mæli með hvorugum þessara staða. Hitt er óráðlegt, ef á að staðsetja verksmiðju slíka sem þessa, sem gert er ráð fyrir, að muni kosta 46 millj. kr., og ef reynslan sýnir svo, að það verður að flytja til hennar efni, sem er tekið langt burtu frá þeim stað, þar sem verksmiðjan er byggð. Og viðkomandi Akranesi hefur ekkert verið sett fram pósitívt annað, sem mæli með þeim stað fyrir sementsverksmiðju, heldur en það, að þar sé til nóg rafmagn. Ég treysti hins vegar hæstv. atvmrh. til þess að sjá um, að staðsetning verksmiðjunnar verði ekki ákveðin á óheppilegum stað og ekki fyrr en rannsókn hefur farið fram, og í trausti þess skal ég falla frá því í kvöld, að málið fari til n. Ég veit, að það fylgir því svo mikil ábyrgð að staðsetja verksmiðjuna, að mér er óhætt að treysta hæstv. atvmrh. til þess, að hann láti ekkert annað sjónarmið ráða í því sambandi en það, sem verksmiðjurekstrinum verði fyrir beztu og árangrinum af byggingu verksmiðjunnar fyrir þjóðina.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Barð. fyrir hans ummæli og vildi vona, að hann yrði ekki fyrir vonbrigðum af því trausti, sem hann ber til mín í þessu máli. Ég treysti mér ekki nú til að gefa neinar skuldbindandi yfirlýsingar um málið, en það liggur í hlutarins eðli. að sá, sem á að bera ábyrgð á slíku máli, hlýtur að hafa ríka hvöt til þess að hafa fyrir sér gögn og skilríki, sem a.m.k. nægja honum sjálfum til þess að mynda sér skoðun um það, hvar slík verksmiðja skuli staðsett, ef til framkvæmda á að koma. Málið liggur að sönnu þannig fyrir, að hæstv. fyrrv. atvmrh. hafði ákveðið verksmiðjunni stað, en hér er um að ræða heimild til þessarar stóru lántöku, og ef mínar athuganir á málinu beindu til þeirrar niðurstöðu, að það staðarval, sem fram hefur farið, væri ekki rétt, þá mundi ég nú ekki nota mér heimildina til lántökunnar né hrinda verkinu í framkvæmd að svo komnu máli, því að ég tel ekki, að það væri verjanlegt í slíku stórmáli. Hitt veit ég, að mönnum mun ekki þykja nema eðlilegt, að ég mundi ekki að nauðsynjalausu vilja rifta því, sem hv. fyrirrennari minn hefur gert í málinu sem atvmrh. viðkomandi þessari staðsetningu, og ég treysti mér ekki til að gefa bindandi yfirlýsingar um það. Í öðru lagi er hér um heimildarlög að ræða. Í þriðja lagi er það, að ég teldi mér ekki fært að nota þá heimild, sem í l. er, og hrinda verkinu í framkvæmd, nema að hafa myndað sjálfum mér hugmynd eða skoðanir um það að staðsetning verksmiðjunnar væri rétt ákveðin, eins og annar undirbúningur málsins. Svo loks bæti ég því við að, að nauðsynjalausu vildi ég ekki þurfa að rifta því, sem fyrirrennari minn hefur gert í málinu. En nauðsyn brýtur lög, svo í þessu máli sem öðrum, og ef athugun, sem fyrir lægi, benti til annars staðarvals frekar en fram hefur komið enn, mundi ég fresta málinu, þannig að þingið gæti fjallað um það að nýju. Ég tel mig svo ekki þurfa að segja um það meira, en vildi gjarna vona, að málið næði fram að ganga.



Herra forseti. Það hefur nú alltaf verið stórmál, lagasetningin um byggingu innlendrar sementsverksmiðju. En það er samt alltaf að stækka. Síðast var í lagasetningu gert ráð fyrir því, að mannvirki þetta mundi kosta um 15 millj. kr. Nú er talið, að það muni ekki kosta undir 46 millj. kr., og er sú breyt. ein af hinum blessunarríku áhrifum gengislækkunar krónunnar. Það byrjuðu fleiri frv., sem við fjölluðum um í dag, á svipuðum tölubreytingum. Við vorum áðan að tala um frv. um framkvæmdir í sambandi við raforkuvirkjun Laxár, og það hefst eitthvað á þessa leið: „Í stað allt að 22 millj. kr. komi: 38 millj. kr.“ Og skýringin á því er hin sama og á hækkuninni í sambandi við kostnað við að reisa sementsverksmiðju. Þetta er vegna áhrifa gengislækkunarlaganna. Ég tek undir það, sem hv. þm. Barð. sagði hér áðan um hringlið með staðarákvörðun fyrir verksmiðjuna. Þegar við fjölluðum um þetta frv. á sínum tíma og frv. lá hér fyrir, þar sem m.a. var ákveðinn tiltekinn staður fyrir verksmiðjuna, þ.e. við Önundarfjörð, þá lágu fyrir með frv. umsagnir allmargra sérfræðinga, sem um málið höfðu fjallað í undirbúningi þess, og töldu þeir, að niðurstöður athugananna bentu til þess, að Flateyri við Önundarfjörð væri bezti staðurinn fyrir verksmiðjuna. Þá hafði farið fram rannsókn á skeljasandi við Brjánslæk og í Patreksfirði, en sérfræðingarnir töldu Önundarfjörð öruggari stað fyrir verksmiðjuna af ýmsum ástæðum, m.a. af því, að hafnarskilyrði væru þar betri. Svo er sú staðarákvörðun tekin úr frv. einnig hér í hv. Ed. og rannsóknunum haldið áfram, og þá komast sérfræðingarnir að þeirri niðurstöðu, að það séu betri skilyrði fyrir þessa verksmiðju á Akranesi. Þá höfðu fundizt leirlög þar, og komið með það í viðbót, að skeljasandur sé hér í botni Faxaflóa, og síðan er vísindalega komizt að þeirri niðurstöðu, að þá sé bezt, að verksmiðjan sé staðsett á Akranesi. En löngu eftir að þessi staðarákvörðun er gerð, er upplýst, að ekki sé búið að rannsaka, hve mikið magn sé af leir þarna á Akranesi. Og fyrst löngu eftir, að ákveðinn hefur verið þar staðurinn fyrir verksmiðjuna, er farið að kynna sér, hve mikið sandmagn sé þarna við Faxaflóa, og kemur þá í ljós, að þrátt fyrir stillur og góðviðri eins og nú er ekki hægt að framkvæma rannsókn á skeljasandsmagninu í Faxaflóa, nema endrum og eins. - Mér virðist þess vegna ekki vera hægt að neita því, að trúnaðarmenn hæstv. ríkisstj., fyrr og síðar, virðast hafa verið nokkuð fljótir til með að taka ákvarðanir um að ráðleggja ríkisstjórnum, hverri á fætur annarri, hvar beri að setja sementsverksmiðjuna niður, að lítt rannsökuðu máli, því að það hlýtur að vera mikils virði fyrir málið, hvort hráefni, sem vinna á úr og framleiðsla verksmiðjunnar byggist á, sé fyrir hendi í það miklu magni, að það tryggi fyrirtækinu nokkra framtíð. En staðurinn fyrir verksmiðjuna er nú ákveðinn í annað sinn, án þess að neitt liggi fyrir um það, hve mikið af skeljasandi er fyrir hendi og hve mikið af leir, sem þarf til þess að tryggja kísil fyrir verksmiðjuna, en þær rannsóknir eiga að fara fram eftir á, og umr. um þetta mál, sem mun kosta ekki undir 46 millj. kr., á svo að hespa af á síðustu stundum þingsins, án þess að málið eigi að fá að vera athugað í n. - Nú má e.t.v. segja, að það megi treysta ábyrgðartilfinningu þess hæstv. ráðh., sem á að fara með þetta mál, og kannske er ástæðulaust að vantreysta honum í því efni, allra helzt þar sem þess mun freistað að flytja verksmiðjuna til Reykjavíkur.  Þegar þm. er bent á að byggja á ábyrgðartilfinningu hæstv. ráðh., þá kemur mér í hug sú ábyrgðartilfinning, sem þessi hæstv. atvmrh. sýndi, þegar hann upp á eigið eindæmi gaf útflutningsleyfi fyrir fjórum skipum, sem voru verulegur hluti af þeim atvinnutækjum, sem Ísfirðingar byggðu lífsafkomu sína á. Þar fannst mér honum fatast með ábyrgðartilfinninguna, og ég hygg, að varlega beri að treysta ábyrgðartilfinningu þessa hæstv. ráðh., þannig að málið eigi ekki aftur að koma til kasta Alþ. Ég mundi því heldur vilja styðja þá till. hv. þm. Barð., að málið fari til n.,  Ég skal ekki segja, hvort þær athugasemdir byggjast á rökum, sem margir sjómenn hafa hreyft, að það gæti orðið skaðlegt fyrir fiskaseiði og ungfiskinn á uppeldissvæðunum í Faxaflóa. ef farið væri með sandtöku að stofna til mikils umróts í sjávarbotninum þar. Slíkur sandur gæti setzt í tálkn fiskanna og drepið stofninn í stórum stíl og enn fremur gæti það rask, sem þarna yrði, eyðilagt hrygningarstöðvar; og ætti að leita um þetta atriði álits sérfræðinga ekki síður, en um önnur atriði þessa máls, því að illa borgar sig að eyðileggja hrygningarstöðvarnar í Faxaflóa. Staðsetningin verður svo að fara eftir því, hvort fyrir hendi er nægilegt magn af sandi og kísilríkum leir, en hvorugt þetta er fullrannsakað, og verður þeirri rannsókn sennilega ekki lokið fyrr en næsta Alþingi kemur saman, og ætti hæstv. ráðh. að geta fallizt á að gefa þá yfirlýsingu, sem hv. þm. Barð. fór fram á. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að málinu verði vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við fram komna till. leyfa mér að láta í ljós, að ég tel það sama og að drepa málið að vísa því til n. Ef það gengi til iðnn., þar sem ég er form., þá mundi verða leitað allra gagna og rannsókn þeirra tæki langan tíma. Ég hef kynnt mér öll gögn málsins, lesið hverja skýrslu og hvert plagg og meira að segja langa greinargerð á ensku, sem út kom s.l. sumar. Ég þykist því vera málinu allvel kunnugur, og ef vísa á málinu til n. með það fyrir augum, að hún afgreiði það í nótt, þá er sú afgreiðsla einskis virði, því að málið þarf mjög rækilega athugun. Þetta mál er nú í harðri deilu í Verkfræðingafélagi Íslands, og hefur þar verið ráðizt hart á dr. Vestdal og margar niðurstöður hans hraktar. Ég endurtek það, að ég ber ótakmarkað traust til hæstv. atvmrh., svo að mér dettur ekki í hug, að þegar hann hefur athugað málið og á að bera ábyrgð á því, geri hann annað, en hann telur að sé fyrir beztu, og get ég því fallizt á, að málið sé ekki stöðvað nú. En ef fyrir fram er búið að binda hendur hæstv. ráðh., t.d. með því að gera samning við Akranes um, að ríkið taki að sér stórfelldar hafnarframkvæmdir þar í sambandi við þetta mál, þá er ég á móti framgangi málsins, en ég trúi því ekki, að svo sé um hnútana búið. Ég vil í þessu sambandi benda hæstv. ríkisstj. og hv. d. á, að hér liggur fyrir skýrsla um kostnaðinn við dýpkunarskipið Gretti, og er hann nú um 3 millj. kr. á ári. Víst er, að Grettir er ekki nægilegur til að afla hráefnis í verksmiðjuna, en ef á nú að bæta þessum milljónum ofan á þann kostnað, sem yrði við það, að hráefnis væri aflað á föstu landi, þá er hér ekki um neinar smáfúlgur að ræða. Þar við bætist svo trygging á skipinu og prömmum þess, sem er um 60 þús. kr., og trygging á fólki 14 þús. kr. Drátturinn á skipinu er 135 þús. kr., svo að af þessu sést, hve gífurlegur kostnaðurinn verður, ef flytja á hráefnið frá sjó. Hann getur ekki orðið minni en 2–4 millj. kr. yfir árið. Þessi kostnaður er hjá dr. Vestdal áætlaður eftir dönskum tilboðum, sem eru byggð á því, að hægt sé að reka þetta sem áhald, en ekki sem far undir íslenzkum farmannalögum. Þess er t.d. krafizt, að á skipinu séu 14 menn, sem kosta á sjöunda hundrað þús. kr. á ári, og það verður engu skipi leyft að sækja sandinn út á fertugt dýpi, nema það sé undir sömu reglum. - Það má ekki bregðast, að bezti staðurinn sé valinn undir þessa verksmiðju, og ég treysti hæstv. atvmrh. til þess að láta frekari rannsókn fara fram um það atriði og binda ekki neitt strax. Því fell ég frá till. minni um n. og styð framgang málsins í trausti þess, að hæstv. atvmrh. geri það eitt í málinu, sem því, er fyrir beztu.



Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. Barð. (GJ) um það, að ef á að vísa frv. til n., þá er það sama og leggja það til hliðar á þessu þingi. Það sakar ef til vill ekki, en það var þó ætlun ríkisstj., að þessi lánsheimild fengist, en eins og ég sagði, sakar það kannske ekki, þótt frv. stöðvist, því að varla verður ráðizt í framkvæmdir á þessu sumri, en leiðinlegt er þó, ef frv. þarf að daga uppi. Það er tæpast hægt að vænta þess, að samkomulag yrði um það, þótt svo væri ákveðið, að Akranes yrði fellt út úr frv., og ég veit ekki, hvernig menn hugsa sér að koma því inn í frv., að tryggt sé, að Akranes verði ekki fyrir valinu. Mér er þetta mál ekki nægilega kunnugt nú, en ég þekkti það í upphafi og fylgdist nokkuð með því í tvö ár, því að ég lét gera þessa rannsókn fyrst, án þess að raddir um það kæmu frá þinginu. Rannsóknir voru gerðar með sandinn frá sunnanverðum Patreksfirði, og reyndist hann vel, en vissulega þarf að athuga þetta allt betur, en ég álít áhættulaust að samþykkja frv. nú, þar sem engar framkvæmdir verða í sumar og þar sem ríkisstj. mun ekki taka neinar ákvarðanir um stað handa verksmiðjunni fyrr en rannsökuð eru öll atriði, sem með þarf til þess að fá vissu um það, hvar verksmiðjunni er fundinn beztur staður. Margt kemur til greina í því sambandi annað en hráefnið, t.d. rafmagn og það, hversu auðvelt er að flytja framleiðsluna til þeirra staða, þar sem á að nota hana. Þegar talað var um það, að sandurinn væri eingöngu til þarna vestra, þá var það skoðun eins verkfræðings, að rétt væri að hafa verksmiðjuna á öðrum stað, því að flutningur á sandinum væri ekki dýrari en svo, að betri rafmagnsskilyrði og flutningur á sementi gerði meira, en jafna þetta upp. Að pumpa sandinum í skip og flytja hann hingað til Faxaflóa getur orðið ódýrara, en flytja sementið vestan að til notkunarstaða. En aðalatriðið er þetta, að ég held, að það sé rangt af hv. d. að tefja málið með því að taka upp umr. um staðarákvarðanir, því að vitað er, að það eru uppi umr. um þetta atriði og nokkur ný hreyfing í þá átt að hugsa sig vel um, áður en endanleg ákvörðun er tekin. Skal ég svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en ég óska, að málið verði afgreitt án þess að því sé vísað til n. Þess er ekki þörf, og tel ég, að hv. þd. sé nokkuð öryggi í þeim vilja ríkisstj. að staðsetja verksmiðjuna ekki nema þar, sem hún verður heppilegast sett allra hluta vegna.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. sagði, að hæstv. ríkisstj. mundi ekki fara út í það að ákveða verksmiðjunni stað, nema allt, sem máli skipti, væri fullrannsakað. Í gildandi l. er ekkert ákveðið um staðinn, en það var lagt í vald hæstv. fyrrv. atvmrh. að ákveða hann, þegar niðurstöður rannsókna væru fengnar. Hann notaði þessa heimild og það áður en rannsóknum var lokið um hluti, sem miklu máli skipta, m.a. magn sands og kísilríks leirs. En áður var búið að ákveða verksmiðjunni stað á Flateyri. Það er því tvívegis búið að ákveða staðinn, áður en rannsóknum er lokið, og því er von, að þm. séu tortryggnir á það, að ríkisstj. taki ekki ákvörðun áður en endanleg rannsókn hefur fram farið. Í fylgiskjali með nál. hv. iðnn. Nd. stendur: „Vegna tilmæla formanns iðnaðarnefndar neðri deildar Alþingis eru nefndinni hér með sendar áætlanir um stofn- og rekstrarkostnað fyrirhugaðrar sementsverksmiðju á Akranesi.“ Það er því búið að ákveða staðinn þar, og það stendur fast, nema hæstv. núv. atvmrh. rifti gerðum fyrirrennara síns, sem hann sagðist helzt vilja komast hjá. Það er mælzt til þess af hæstv. ríkisstj., að hv. þd. ræði ekki þetta mikla mál upp á 50–60 milljónir, mál, sem er kastað hér inn á allra síðustu dögum þingsins, og það má ekki vísa því til n. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Það á að afgreiða málið eingöngu upp á hið góða andlit hæstv. atvmrh. og treysta á ábyrgðartilfinningu hans, sem sýndi þá ábyrgðartilfinningu, sem ég vitnaði til áðan, að leyfa útflutning mikils hluta atvinnutækja frá einum íslenzkum kaupstað. Ég verð að segja það, að það má búast við, að ekki verði farið eftir endanlegum niðurstöðum rannsókna, eftir allri sögu málsins að dæma. Ég veit ekki, hvort gert er ráð fyrir því í áætlun sérfræðinganna, hvað af því mundi leiða, ef rekstrarstöðvun yrði í verksmiðjunni, ef ekki væri hægt að ná í hráefni úti í Faxaflóa vegna ótíðar. Slíkt getur alltaf komið fyrir, a.m.k. að vetrinum, en það mundi kosta geysimikið og gæti haft úrslitaþýðingu um það, hvort framleiðsla þessarar verksmiðju yrði samkeppnisfær við erlenda framleiðslu. Hér hefur einnig verið minnzt á kostnaðinn við Gretti, en sá kostnaður mundi nú verða enn meiri eftir gengislækkunina. Vafalaust þarf að borga skipshöfninni laun fyrir vaktavinnu, og má því búast við mjög dýru mannahaldi. Svo eru tryggingar og fleira, sem lýst hefur verið, að auki. Ég hef ekki séð, að sérfræðingar hæstv. ríkisstj. hafi gert mikið úr þessu eða því, hve rekstraröryggi fyrirtækisins er minna vegna þess, að þarna er, ef svo mætti segja, byggt á sjávarafla. Ég verð að segja, að ég er undrandi yfir því, að hv. þm. Barð. skuli mæla gegn því, að frv. gangi til n., þar sem hann er form. Hv. þm. gerði grein fyrir því, að hann væri þessu máli manna kunnugastur, hefði lesið um það öll gögn og skýrslur, bæði á íslenzku og ensku. Og hvert á málið að fara, ef ekki þangað, sem þekkingin á því er mest, og þar ætti það einmitt af þeim sökum að geta haft stutta viðdvöl, en fengið þó þýðingarmikla afgreiðslu vegna staðgóðrar þekkingar hv. þm. Barð. Ég held, að þótt því verði vísað til hv. iðnn., þá geti það náð afgreiðslu á þessu þingi, því að fundum mun ekki ljúka fyrr en í fyrsta lagi aðra nótt. Vænti ég því, að hv. d. telji málið þess virði að vísa því til athugunar í n., þótt lausleg yrði, en full þörf er á því, að n. hefði getað athugað málið rækilega og helzt vísað því til umsagnar verkfræðingafélagsins, sem ætti helzt að geta sagt um það eitthvað af viti. Mér sýnist, að málið hafi ekki komið þar við, en sá félagsskapur ætti að fá tækifæri til þess að gera um það till., og ef hv. iðnn. verður sent málið til meðferðar, en hún telur sig ekki hafa aðstæður til að rannsaka það til hlítar, þá er betra, að því sé vísað frá með rökst. dagskrá en að það verði afgr. út í bláinn og kannske gerðar einhverjar þær vitleysur, sem gætu bitnað á því um alla framtíð.



Herra forseti. Ég hygg það réttmæli hjá hv. þm. Barð., að tilgangslaust sé að vísa málinu til n., því að það fær þar ekki á svo stuttum tíma þá rannsókn, sem kann að vanta. Ég er því sammála hv. þm. Barð. og hæstv. landbrh. um það, að það sé sama og láta málið daga uppi, ef því er vísað til n. Ég tel því æskilegt, að málið verði afgreitt án þess. Hitt stendur svo óhaggað, sem ég hef áður sagt, að náttúrlega tekur sá á sig mikla ábyrgð, sem endanlega ákveður verksmiðjunni stað, án þess að hafa kynnt sér öll gögn, sem kostur er á. Ég hef ekki ástæðu til þess að vænta mér trausts frá hv. 6. landsk.. úr því að ég batt ekki nokkra fúadalla við bryggju á Ísafirði, en útvegaði þjóðinni allt að tveimur milljónum króna í erlendum gjaldeyri. Hins vænti ég, að svo verði aldrei sagt, að teknar hafi verið fljótfærnislegar ákvarðanir um staðarval fyrir sementsverksmiðjuna, en enn sem komið er hef ég ekki aflað þeirrar þekkingar á málinu sem þarf eins og t.d. hv. þm. Barð. hefur aflað sér. Ég tók ekki við embætti atvmrh. fyrr en fyrir tveimur mánuðum, en síðan hef ég lesið ýmis gögn um málið, þar á meðal grg. n., sem um málið fjallaði, en því fer fjarri, að ég hafi þá þekkingu í dag, sem ég teldi mér nauðsynlega, áður en ég gæti tekið ákvarðanir í málinu. En án þess að segja of mikið vil ég taka það fram, að ég tel vafasamt, að málið sé það upplýst, að rétt sé að taka frekari ákvörðun um staðsetningu á þessu stigi málsins. Sömuleiðis vil ég upplýsa, að mér er ekki kunnugt um, að ákvörðun hafi verið tekin um staðinn eða um það, að lagt hafi verið í hafnarbætur á kostnað ríkisins í þessu skyni. Að lokum vil ég geta þess, að ég mun ekki binda hendur mínar í þessu máli, fyrr en öll gögn liggja fyrir. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að málið verði afgreitt án þess, að nefnd fjalli um það, til þess að það dagi ekki uppi á þessu þingi.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur ummæli frá hv. 6. landsk., sem eigi má láta ómótmælt. Hann sagði í sambandi við þetta mál, að sagan væri að endurtaka sig, Sjálfstfl. væri að nema brott öll verndarákvæði í löggjöfinni. Ég leyfi mér að lýsa þetta sem rakalaus og tilhæfulaus ósannindi. Hann segir, að þetta snerti flokk sinn. Ég vil í sambandi við samstarf flokks hans og Framsfl. á sínum tíma benda honum á, að Alþfl. hefur aldrei farið verr út úr kosningum, en eftir slíka samvinnu. Ég veit, að hv. þm. ætlar þetta ekki, en þó má eigi láta þessu ómótmælt. Það eru rakalaus ósannindi. Er ósanngjarnt að bera slíkt fram í umr. - Hann sagði, að rétt væri að taka inn heimild um skömmtun húsnæðis til að mæta vilja Framsfl. En hv. 6. landsk. veit, að ég hef gert grein fyrir því, að ég vildi heldur skömmtunina, en tekinn væri upp stóríbúðaskattur hv. 8. þm. Reykv. Hvort tveggja gat ekki samrýmzt í frv., og get ég eigi fylgt málinu, ef stóríbúðaskatturinn á að fylgjast með. Er því rétt að taka þetta fram. Ég vil þó gera grein fyrir því, hvers vegna ég greiði atkv. á móti hámarkstill. Ég var andvígur því að hafa hámark á húsaleigu, ekki af því, að spornað sé við hárri húsaleigu með því, heldur vegna þess, að rangt er, þegar sett er í frv., að húsaleigan skuli ákveðin af dómbærum mönnum, að takmarka þannig upphæðirnar. Hljóta ævinlega að vera tilhneigingar til að færa húsaleigufjárhæðina upp í þetta hámark. Þess vegna vildi ég að hámarkið yrði þurrkað út. Ég tel, að menn þeir, sem ákveða húsaleiguna, hafi næga dómgreind til að bera. Þarf ekki að setja hámarksákvæði um mjög gömul hús, heldur á vald dómkvaddra manna, og á ekki að kveðja aðra menn til þess. Þess vegna vil ég ekki heimila hámark. Treysti ég þessum mönnum. Ég get ekki látið vera að benda á, að hv. 6. landsk. hefur skýrt frá því, að húseigendur væru fjárglæframenn. En ég lít svo á, að húseigendur hafi tekið að sér merkilegt verkefni, sem hvorki ríkisvaldið né bæjaryfirvöld hafa treyst sér til að leysa. Ef þetta verkefni er í höndum stórgróðamanna eða glæpamanna, þá væri miklu nær að bera fram lagafrv. um að taka allar eignir af þessum mönnum og fá hinu opinbera. Ég er þeirrar skoðunar, að þessir menn leysi af hendi merkilegt starf, og er því ranglátt að halda uppi áróðri gegn þessari stétt. Auk þess veit ég, að margir húseigendur, sem hér er um að ræða, eru verr settir en þeir, sem hv. þm. vill verja. - Mér þótti rétt að láta þetta koma fram.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. taldi sig nú tilbúinn að kveðja sér hljóðs til að lýsa þau ummæli mín ósannindi, að um ákveðinn flokk hefði jafnan farið svo í samstarfi við Sjálfstfl., að um hin góðu mál. . .

Ég óska eftir því, að rætt sé um frv.

hefði orðið samkomulag, að þau næðu eigi fram að ganga. Hann taldi flokk minn hafa fengið reynslu af þessu. Verður því vart undanhalds hjá honum. Ég get minnt á rök hæstv. fjmrh. um niðurfelling 3. kafla l. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Dæmin liggja nær, en hv. þm. Barð. vill viðurkenna. Þótt hann lýsi ummæli mín ósönn, þá eru þau jafnnærri sannleikanum fyrir því, og mótmæli standast ekki, því að ummæli mín eru í samræmi við staðreyndir. Þá mótmælti hann till. minni um skömmtun á húsnæði og stóríbúðaskatt. Í fyrsta lagi taldi hann sig geta fremur verið fylgjandi skömmtuninni. En vitanlega verður skatturinn einnig settur inn í gr. í frv., ef þetta verður samþ. Hefur hv. þm. þó vitanlega óbundnar hendur. En framsóknarmenn hafa greitt atkv. með stóríbúðaskatti, þar eð 3 hv. þm. þeirra hafa flutt frv. þess efnis á þessu þingi. Verður því hægt að gefa hvorum tveggja aðila tækifæri til að standa við fyrri fullyrðingar sínar. Fullyrðing hv. þm., að ég hafi lýst húseigendur glæpamenn, eru hans eigin gífuryrði. Ég er sjálfur húseigandi og væri því í hópi þeirra glæpamanna, sem hann lýsir. Hitt hef ég sagt, að full ástæða væri til, eins og málunum er nú háttað, vegna hækkandi verðlags og versnandi efnahags almennings og hins, hverjir slagbrandar nú eru settir af fjárhagsráði fyrir það, að byggingarefni fáist í íbúðarhús, að hafa öll verndarákvæði í l. fyrir leigjendur. Mundi ég sætta mig við ákvæði, sem kæmu í veg fyrir okur. Ég er ekki steinblindur, eins og hv. þm. Barð., á þörf þeirra manna, sem þurfa að fá leigt húsnæði. Það er mikið djúp staðfest á milli þess að stimpla húseigendur sem glæpamenn og að koma í veg fyrir hækkaða leigu vegna nauðsynjar þeirra, er taka þurfa á leigu. Ég hef eigi túlkað annað í ræðu minni en það, sem hv. þm. Barð. bar á móti.



Þótt ég sé ekki ánægður með frv. eins og það er og telji það ekki nægilega róttækt, segi ég já í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. leggi fyrir Alþ. í haust frv. til l. um húsnæði á öllu landinu.



Í trausti þess, að tími vinnist til að fá nýja löggjöf í stað þessarar, sem felli niður 7. gr. frv., segi ég já.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur beðið mig að segja nokkur orð við 1. umr. þessa máls. Eins og málið ber með sér, þá þarf það ekki frekari skýringa við. Það hefur áður verið minnzt á í greinargerð, til hvers þessi lántaka er ætluð og með hvaða kjörum. - Ef ekkert sérstakt kemur fram, sé ég ekki ástæðu til að ræða málið frekar á þessu stigi, en vil leyfa mér að leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. óskaði eftir, að ég segði nokkur orð í sambandi við 1. umr. þessa máls. Hins vegar liggur málið greinilega fyrir, og frekari skýringar fylgja í grg. Eins og ljóst er, leggur ríkisstj. til, að varið verði 2 millj. dollara til þessa fyrirtækis, en auk þess verði veitt heimild fyrir 26 millj. kr. láni. Samkv. áætlun er gert ráð fyrir, að auk dollaragjaldeyris þurfi annan gjaldeyri, allt að 26 millj. kr., og ríkisstj. er ekki svo bjartsýn, að hún telji möguleika á að taka þann gjaldeyri af gjaldeyrisöflun næstu ára. Þess vegna fylgir þessi heimild með í frv. Frekari upplýsinga geta þm. aflað í grg. og sé ég því ekki ástæðu til að ræða málið frekar. Ég geri till. um, að málinu sé vísað til 2. umr., en hins vegar sé ég ekki ástæðu til, að það verði látið fara til nefndar.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af fjhn. samkvæmt beiðni hæstv. landbrh. Það er í samræmi við það, sem oft skeður, einkum á síðari hluta þings, að n. tekur að sér flutning mála fyrir ráðh., án þess að taka á sig ábyrgð á málinu á annan hátt, enda hafa einstakir nm. áskilið sér óbundnar hendur um einstök atriði frv. Aðalefni þessa frv. er það, að kveða svo á, að Laxárvirkjunin, eða Akureyrarbær fyrir hennar hönd, skuli hafa sömu kjör eins og Sogsvirkjunin hefur og Reykjavíkurbær fyrir hennar hönd, þ. e. a. s., að það verði sams konar félagsbú milli Akureyrarkaupstaðar og ríkisins um stækkun og eignarrétt á Laxárvirkjuninni eins og búið er að ákveða um Sogsvirkjunina. Þetta er aðalatriði frv., að ríkið verði ekki aðeins eigandi að því, sem hér eftir verður gera til viðbótar Laxárvirkjuninni, heldur fái sinn hluta af þeim mannvirkjum, sem nú eru til, með kostnaðarverði. Nú er ekki því að leyna, að mótstaða hefur verið gegn þessari breytingu í hlutaðeigandi kaupstað, Akureyri. En ég skal nú taka það fram, að ég, sem er Akureyringur og gjaldþegn á Akureyri, lít svo á, að það geti ekki komið til mála, að Akureyrarbær krefjist annarra réttinda fyrir sig, en Reykjavíkurbær hefur í þessu efni, og að hitt sé miklu meira virði fyrir bæinn, að úr frekari framkvæmdum geti orðið, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir og annað frv., sem lagt hefur verið fyrir Alþ., gerir einnig ráð fyrir, sem sé því, að greiða fyrir frekari framkvæmdum og það stórkostlegum framkvæmdum í þessu máli. Á annað vildi ég einnig leggja áherzlu, og það er, að sveitirnar umhverfis Laxárvirkjunina, - og þar á ég ekki aðeins við Þingeyjarsýslu, heldur a. m. k. einnig við Eyjafjarðarsýslu, - nytu fyrirgreiðslu um línur út frá virkjuninni, á svipaðan hátt og þegar er hafið hér á Suðurlandi í sambandi við Sogsvirkjunina. Nytu þær þá jafnréttis við nágrenni Sogsins, eins og ég ætlast ekki til annars en að Reykjavíkurbær njóti jafnréttis við Akureyri. Ég vil í því sambandi minna hæstv. landbrh., sem jafnframt fer með raforkumál, á það, að til eru l., sem eru orðin nokkurra ára gömul, - ég held þau hafi átt að koma til framkvæmda á árinu 1946 - um línuna frá Akureyri til Dalvíkur, sem er ekki nema að mjög litlu leyti búið að framkvæma enn. Á þetta legg ég miklu meiri áherzlu heldur en hitt, að Akureyri geti haft tiltölulega ódýrasta hluta raforkuversins sem séreign sína og notið þannig réttinda fram yfir aðra, sem líkt stendur á fyrir, og þá sérstaklega fram yfir Reykjavík. Að öðru leyti geri ég ráð fyrir, að sá hæstv. ráðh., sem þetta mál heyrir undir, geri grein fyrir frv., því að það er í sjálfu sér hans mál.

Landbrh. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli, því að frv. ber með sér þá breytingu, sem gera á, á þessu máli frá núverandi skipan þess. Það er kunnugt hv. þd., að samningar voru gerðir við Sogsvirkjunina, um að ríkið eignist Sogsvirkjunina að hálfu, og gengur þá Sogsvirkjunin inn á þá samninga með mjög hagkvæmu verði fyrir ríkið. Á þessu var nokkur tregða hjá Reykjavík, sem var þó fljótt yfirunnin, vegna þess að menn gerðu sér ljóst, að þýðingarmikið var að fá ríkið til að vera meðeiganda í þessari virkjun, vegna þess hve aðstaðan verður betri, sem sést á því, hvernig þessum málum hefur verið fylgt eftir nú upp á síðkastið. Hins vegar samdist ekki við Akureyri um þetta mál. Þeir hafa þar viljað halda ríkinu utan við þetta, þar til núverandi virkjun, sem stendur fyrir dyrum, verði lokið. Akureyri hefur ekki fengizt til að gera um þetta samninga síðustu 2 árin, vegna þess að meiri hl. bæjarstj. var á móti því. Sumir bæjarfulltrúarnir voru þó með því, að gerðir væru við ríkið samningar, eftir því sem við yrði komið hliðstæðir þeim, sem Reykjavík hafði gert við ríkið. Nú stendur fyrir dyrum stórvirkjun þessa fallvatns, og ríkisstj. er sammála um það, að óeðlilegt sé að hafa á því þann hátt, sem meiri hl. bæjarstj. Akureyrar hefur gert kröfu til, og hefur þess vegna einum rómi verið farið fram á það, að bæjarstj. Akureyrar samþ. það fyrirkomulag, að eignarhaldi á virkjuninni verði breytt til samræmis við það, sem gert er ráð fyrir hér í 2. gr. frv. Mótstaðan gegn þessu fyrirkomulagi mun vera að hverfa, a. m. k. er meiri hl. bæjarstj. Akureyrar nú reiðubúinn til að samþ. það. Þetta er það, sem felst í frv. - 3. gr. frv. er svo afleiðing af þeirri breytingu, sem af þessu leiðir, að því er snertir stj. fyrirtækisins. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta nánar, án þess að tilefni gefist. Ég geri ráð fyrir, að málið og forsaga þess sé hv. þdm. kunn, svo að engin þörf sé á að tefja tímann með því að rekja það mál. Ég læt svo útrætt um málið að svo stöddu.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég er dálítið undrandi yfir því, að inn á Alþ. skuli koma á síðustu stundu svona mál. Hér er um að ræða hækkun úr 22 millj. kr. og upp í 38 millj. kr. Og mér finnst, að svona mál eigi að fá fullkomlega þinglega meðferð, ganga gegnum n. og gefa út um það venjulegt nál. En nú er þetta borið fram af n., sem venjulega hefur ekki haft með þessi mál að gera, því að raforkumál hafa heyrt undir iðnn. Ég mun ekki gera það að till. minni, að málið verði látið ganga til iðnn., því að það væri sama og að drepa það, en það væri eðlilegast, að þeir aðilar, sem um slík mál hafa fjallað, fengju eitthvað um þau mál að segja hér í hv. d. Ef það er rétt, sem hæstv. ráðh. segir, að það sé orðið um þetta samkomulag, þá gerir ekkert til, þó að málið fari aths. lítið í gegnum þingið að öðru leyti. En mér finnst óviðkunnanlegt, að mál, sem skipta tugum milljóna, fái þá meðferð, sem ætlazt er til að þetta mál fái, og mér finnst það skylda gagnvart Alþ. að láta þau mál fá aðra og meiri athugun, en hægt er að gera á þessu máli síðustu nótt þingsins.



Ég hef ekkert annað að segja, en að þessar aths. eru efnislega réttar. En það stendur þannig á þessu, að eins og hv. þd. er kunnugt, þá hefur mikið verið rekið á eftir þessu máli, virkjun Sogsins og virkjun Laxár, því að báðar eru þessar virkjanir aðkallandi, en við höfum ekkert getað fullyrt um það, hvort hægt væri að ganga frá þessu máli frá þessu þingi, og ástæðan er sú, að það hefur staðið á samningum um það, hvort við fengjum að nota Marshalllánið í þessar virkjanir. Í fyrrakvöld klukkan 8 kom tilkynning um það, að það hefði verið fallizt á, að þetta lán yrði notað í þessum tilgangi. Samningar hafa staðið yfir um þetta, og skrifstofustjórinn í viðskiptamálarn., sem hefur með þessi mál að gera, hefur að því er snertir Marshallféð unnið að því að gefa skýrslu um þessa þörf og gera hana ljósa þeim, sem ráða um þetta atriði, og það var síðast í fyrrakvöld, sem gefin var út tilkynning um það. Þá var farið að ræða við Akureyri um þetta, og þeir tóku því mismunandi, sumir stjórnmálaflokkarnir í bæjarstj. voru þessu samþykkir og álitu hyggilegt, að ríkið eignaðist þá hluti, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., en fulltrúar annarra flokka voru þessu ekki mótstæðir, en sumir fordæmdu það. Seinast í dag töluðum við, við bæjarstjórann um þetta mál, og við gerum ráð fyrir, að það verði ekki mótstaða á móti þessu. Þetta eru ástæðurnar til þess, að við verðum að bera þetta mál fram nú á allra seinustu stundu. Það er rétt hjá hv. þm. Barð., að það er mjög leitt, að þetta kemur svona seint fram, en um annað var ekki að ræða, ef á að koma þessu máli fram, svo mjög sem liðið er á þingtímann, en að hafa hraðann á. Um hitt atriðið, að málið sé sent til iðnn., en ekki fjhn., er það að segja, að sú aths. mun líka vera efnislega á rökum reist, en hún er ekki sök míns ráðuneytis, heldur kemur það af því, að í þessu bréfi um málið stendur, til iðnn. Alþ. Þessar aths. eru efnislega réttar, en ástæðurnar fyrir því eru þær, sem ég hef skýrt frá.



Herra forseti. Mál þetta hefur komið til landbn. og hefur þar verið athugað. Tíminn hefur verið naumur til athugunar, og var mér falið að líta yfir það og breyta því í samráði við n., eftir því sem við töldum nauðsynlegt og rétt. Sérstaklega er það sú breyt., sem er undir a. (13. gr.) og er alveg nýmæli í frv., um það, að það sé skylt að skrásetja allar dráttarvélar í landinu. Það hafa margir litið svo á, að erfitt sé að vita um það, hverjir séu hinir réttu eigendur þessara heimilisvéla og hve margar þær séu í landinu, á þann hátt, að það liggi fyrir úthlutunarn. En ef allar heimilisdráttarvélar í landinu eru skrásettar, þá er það samkvæmt því, sem segir í frv., eftir skýrslu frá sýslumönnum og lögreglustjórum um hver áramót, svo að það ættu ekki að verða miklar breyt. frá þeim tíma og þangað til úthlutun fer fram. Dráttarvélar eru oft notaðar til að flytja vörur úr kaupstað og í ýmissa smásnúninga, þannig að þær eru stundum á þjóðvegum, og hefur komið fyrir, að það hafi orðið árekstrar milli þeirra og annarra farartækja, og þá er erfitt að átta sig á því, hverjum tilheyri þessar vélar, þegar ekki er númer á þeim. En þegar skráningarspjöld eru á þeim, þá verður hægt að ganga betur úr skugga um það, svo að bæði er þetta til öryggis um það og eins að sama manni sé ekki afhent fleiri en ein heimilisdráttarvél, og var n. sammála um, að þetta mundi vera til bóta. - Annars er það fyrirkomulag, sem talað er um í b. (14. gr.) þannig, að það tryggir fljóta afgreiðslu á þessum vélum til þeirra, er æskja þess. Úthlutunarnefnd sendir umsóknir til fjárhagsráðs og fjárhagsráð á að taka tillit til óska kaupenda um það, hvað þeim sé hagkvæmast og heppilegast af slíkum vélum. Þegar fjárhagsráð er búið að ákveða, hvað margar vélar af hverri tegund skuli flytja til landsins, þá verður það tilkynnt þeim, sem eiga að flytja inn vélarnar, og úthlutunarnefnd skiptir þá vélunum milli umsækjenda. Þetta á að gerast svo fljótt sem hægt er. Í frv., eins og það barst d., átti úthlutunarnefnd aftur á móti að skipta vélunum milli búnaðarfélaga. Þá er lögð áherzla á það í brtt. (17. gr.) að flytja inn varahluti til dráttarvéla, ekki eingöngu til þeirra véla, sem á hverjum tíma eru fluttar inn, heldur líka til þeirra véla, sem til eru í landinu. - 15.–16. gr. eru teknar upp eins og þær liggja fyrir í frv. Ég hef borið þessar breyt. undir þann mann, sem nú er form. úthlutunarn., og hefur hann ekkert við þær að athuga og telur þessar breyt. til bóta. Þessar till. miða að því að gera hægan í vöfum innflutning og afgreiðslu á þessum vélum, um leið og það er trygging fyrir því, að þetta sé ekki misbrúkað, eins og átt hefur sér stað um þessa hluti, að þeir, sem áður áttu landbúnaðarjeppa, hafa fengið slíkar vélar, en það kemur af því, að n. gat ekki aflað sér upplýsinga um þá hluti. Við nm. erum sammála um þessar brtt. og mælum með því, að frv. verði samþ. eins og við leggjum til í þessum brtt.



Ég hef rekið augun í, að talað er um dráttarvélar. Ég vil því spyrja hv. frsm. að því, hvort aðeins er átt við dráttarvélar, sem tilheyra landbúnaði. Það er til mikið af vélum í landinu, sem notaðar eru í kaupstöðum til að draga vöruvagna við uppskipun og útskipun. En mér skilst, að ef þetta væri samþ., þá væri slíkum fyrirtækjum fyrirmunað að geta fengið dráttarvélar. - Þá leggur landbn. til, að það skuli aðeins greiða 1/5 gjalds af þessum vélum í staðinn fyrir að greiða gjald af þessum vélum eins og öðrum vélum. Það er eins og landbn. hafi tekið það á heilann, að það megi aldrei neinn aðili við landbúnað greiða neitt eins og aðrir menn. Ég er undrandi yfir því, að þetta skuli ganga svo langt, að jafnvel í þessum smámunum sé verið að stimpla bændur sem vesalinga, sem ekki megi einu sinni greiða skoðunargjöld nema 1/5 á móts við aðra menn. Ég held, að þessir bændafulltrúar séu ekki að gera sínum umbjóðendum neinn greiða með svona smásálarskap. Hitt er töluvert atriði, hvort það á að skilja það svo, að ekki sé heimilt að úthluta neinum dráttarvélum til annarra en bænda, sem landbúnað stunda, þegar vitað er, að undir því er komið, hvort hægt er að halda nægilega mörgum dráttarvélum við útskipun og uppskipun og halda niðri kostnaði við þá starfsemi. Á að banna þessum aðilum að fá dráttarvélar til þess að geta flutt vörur og skipað þeim upp fyrir minna verð en það annars kostar?



Herra forseti. Það er ekki nýtt að heyra hljóð úr því horni og aths., og er það náttúrlega þakkarvert, þegar grundvöllur er fyrir þeim. En hér liggur fyrir frv. um heimilisdráttarvélar, eins og hv. þm. getur séð, ef hann lítur á 15. gr. Hvað hitt snertir, að allir eigi að greiða skrásetningargjald af öllum dráttarvélum, þá finnst mér ekki neitt ranglæti í því, því að það er rétt að hafa eftirlit með þessum vélum, jafnvel þó að þær séu notaðar til uppskipunar, og sjá, hvaða vélar eru í notkun, og þær mega gjarnan hafa sinn einkennisbókstaf. En hér er ekki talað um skoðunargjald, heldur skrásetningargjald. Þessar vélar eru aðeins færðar inn í þar til gerða bók, og skrásetningargjaldið er 15 kr., eins og nú standa sakir, og það er í rauninni ekki neitt óhóflegt verð fyrir að færa þær inn. En jafnvel þó að þetta næði til uppskipunarvéla, þá hygg ég, að sumar vélar séu bæði notaðar í þarfir landbúnaðarins og einnig til uppskipunar. Það er þægilegt, að ríkisstj. og fjárhagsráð geti jafnan haft fyrir sér skýrslur um það, hvað margar vélar eru í landinu, og það fæst fljótast og bezt á þennan hátt. En hv. þm. má ekki rugla þessu saman, skrásetningargjaldi og skoðunargjaldi, því að hér er ekki ætlazt til, að verði neitt skoðunargjald. Mér virðist ekki fráleitt að hafa þetta gjald svona lágt, þar sem þarna er miklu minna um að vera, en með aðrar vélar, og eins og ég sagði áðan, þá er hér aðeins talað um heimilisdráttarvélar, og það kemur ekki til mála, að þær séu til annarra en þeirra, sem eru við búskap eða ræktunarstörf. Vel má vera, að það megi einnig úthluta til manna, þó að þeir stundi ekki búskap, farandmanna, sem fara um með stærri heimilisdráttarvélar til að herfa flög, og þess vegna er vafasamt, hvort eigi að breyta nokkuð frá því, sem komið er í þessu máli. Ég sé ekki ástæðu til þess, hvað mig snertir, að koma með neina brtt. um þetta, ég álít skrásetningargjaldið hæfilegt. En náttúrlega hefur hv. þm. leyfi til að koma með hvaða brtt. sem er.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að tala mikið um þetta frv., því að hv. frsm. hefur gert það. Ég hygg, að það sé á misskilningi byggt, þar sem þetta gildir aðeins um heimilisvélar til landbúnaðarþarfa, að það þurfi að taka fram, að þetta eigi ekki að ná til dráttarvéla, sem notaðar eru við uppskipun, enda er þar vissulega um að ræða aðrar tegundir dráttarvéla en þær, sem notaðar eru til landbúnaðarþarfa.  Nú vildi ég gjarnan, þar sem véltæknin hér á landi er orðin svona mikil og aðstaða hér þannig, að menn aka dráttarvélum mjög mikið í veg fyrir áætlunarbíla og margir draga alveg að sér úr kaupstað á þeim vörur - ég vildi gjarnan mega heyra frá hæstv. landbrh., hvort ekki megi vænta þess, að hæstv. ríkisstj. athugi þessa hlið málsins fyrir næsta þing. Ég get búizt við því, að ákvæðum laga um skrásetningu þessara véla og skrásetningargjaldinu þyrfti að breyta hér hjá okkur eins og hjá Dönum, í samræmi við það, hve mikið þær eru notaðar hér á vegum úti. Mér er kappsmál, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, verði samþ. nú á þessu þingi, til þess að reynt verði með því að koma í veg fyrir, að það endurtaki sig, sem gerzt hefur tvö síðustu árin, að fjárhagsráð hefur veitt leyfi fyrir vélum, sem fluttar hafa verið inn og svo enginn viljað kaupa. Í fyrra kom ný tegund af þessum vélum, sem ekki hafði komið áður. Allir, sem komu til greina í fyrstu umferð, vildu ekki fá þær. Þeir vildu aðra tegund. Í annarri eða þriðju umferð var hægt að fá menn til að taka við þeim. Ef þetta frv. væri samþ., þá gæti það legið fyrir, hvaða vélar menn vildu fá, áður en þær eru pantaðar, til þess t. d., að ef menn vilja fá helmingi meira af einni vélategund en annarri, þá sé hægt að panta helmingi meira af þeirri tegundinni þannig að leyfum verði hagað í samræmi við það. Og væri það betra en að neytt sé inn á menn vélum, sem þeir ekki kæra sig um. Það eru nú til 26 tegundir dráttarvéla í landinu. Af þeirri tegundinni, sem fæst er ti1 af, er aðeins ein til. Af nokkrum tegundum eru til þrjár til fjórar og upp í átta vélar, og ekki eru nema tvær tegundir, sem nokkuð margt er af í landinu. Og ef varahluti vantar í þær vélar, sem fátt er til af, hygg ég, að nokkuð erfitt muni reynast að fá þá. - Af þessum ástæðum taldi ég sjálfsagt að reyna að koma þessu frv. í gegn á þessu þingi, ef þetta mætti lagast nú, enda þótt ég viti um hitt atriðið, notkun dráttarvélanna úti á vegunum og í sambandi við það breytilega skrásetningu á vélunum, eftir því, hve mikil ábyrgð er lögð á menn, sem eiga að aka þeim, gagnvart umferðinni á vegum úti. Ég vildi óska þess, að hæstv. landbrh. athugaði það fyrir næsta þing, hvort ekki væri rétt að setja í lög ákvæði um skrásetningu þessara véla og um réttindi til að mega aka þeim á vegum úti. - Vænti ég svo, að þetta frv. verði nú samþ., því að það ræður bót á ólagi, sem hefur endurtekið sig hvað eftir annað á tveimur síðustu árum.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú farið inn á allt annað svið en orð mín gáfu tilefni til. Hins vegar tek ég ekki nærri mér, þó ég fái hnútur frá landbn., því að það eru ævinlega þakkirnar, ef ég bendi á atriði, sem ég tel, að betur megi fara. Þó sé ég nú, að landbn. hefur fallizt á mitt sjónarmið í þessu tilfelli. Annars vil ég benda frsm. landbn. á, að gefnu tilefni, að umr. eiga að vera til þess að upplýsa málin, og það er alveg óþarft fyrir hans hátign, yfirvaldið í Dalasýslu, að vera með hnútukast í minn garð út af þessu máli. Ég veit alveg eins vel um þörf bænda í þessu efni eins og hann. Hitt kann ég ekki við hjá landbn., að hún liti á bændur eins og einhverja betlara, en í það virðist oft skína. Bændur óska áreiðanlega ekki eftir slíku, og vænti ég, að frsm. landbn. venji sig af þeim ósið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. frekar um þetta mál og sé ekki heldur ástæðu til að svara narti hv. þm. Barð. Um þá brtt., sem fram hefur komið, vil ég segja það, að ég taldi ekki ástæðu til nánari skýringa á 15. gr., enda er hún tekin orðrétt eins og hún kom frá Nd. og auðvelt að skilja, hvað við er átt. Hins vegar hef ég ekkert á móti því, að tekinn sé af allur vafi, ef talið er, að hún kunni að verða misskilin. - Um skrásetningarskylduna má segja, að hún geti verið reglugerðaratriði, en þó held ég nú, að engu sé spillt með því, að hún sé lögfest, og sömuleiðis sé ég ekki, að sú skylda geti ekki náð til allra dráttarvéla. Það getur vel verið um fleiri dráttarvélar að ræða en landbúnaðarvélar, og má í því sambandi minna á ýmsar vélar, sem hér er verið með á götunum. Að lokum vil ég segja það til þm. Barð., að ég hef ekki bitið neinn. Hins vegar getur vel verið, að hann hafi glefsað, en ég er ekki hælsár. Ég vænti svo, að þessar umr. séu úr sögunni og að nú megi greiða atkv. um málið.