Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Geir H. Haarde) Þannig háttar til að óskað hefur verið eftir tíma til þingflokksfunda milli kl. 14 og 15. Forsetar beggja deilda hafa orðið ásáttir um að veita hlé til kl. 15 til þess að auðnast megi að halda þingflokksfundi. Þessum fundi verður því frestað nú og honum fram haldið kl. 15. Forseti vill geta þess að strax þegar fundur hefst að nýju kl. 15 má vænta hér atkvæðagreiðslna þannig að þingmenn eru beðnir að vera í salnum kl. 15. --- Fundarhlé. Fundi er fram haldið í neðri deild Alþingis. Áður en gengið er til dagskrár vill forseti segja nokkur orð varðandi þinghaldið í dag og á morgun að því er varðar fundi hér í hv. þingdeild. Það er ætlun forseta að halda áfram í dag fram undir kvöldmat og hefja síðan fund að nýju kl. 10 í fyrramálið. Það verður sem sé ekki kvöldfundur í dag, þriðja kvöldið í röð í þessum sal. Hins vegar er gert ráð fyrir því að fundurinn á morgun geti dregist fram eftir degi eftir því hverju fram vindur með afgreiðslu mála þeirra sem á dagskrá eru. Það er ætlunin að afgreiða eins mikið af málum og kostur er á þessum degi. Ef ástæða verður til er hugsanlegt að boðað verði til annars fundar hér síðar í dag til að koma málum áleiðis til nefnda eða milli umræðna.

Geir H. Haarde Herra forseti. Hér er til meðferðar tillaga um að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar sem hefur þegar sýnt að hún er ekki fær um að taka á málinu með þeim hætti sem rétt er. Hér er um að ræða mál sem snýst um það að afnema nefskatt sem á var komið illu heilli af núv. hæstv. ríkisstjórn. Frv. gengur út á það að afnema skattinn en tryggja Framkvæmdasjóði aldraðra fé með öðrum hætti í gegnum staðgreiðsluféð. Þess vegna er rangt að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar og rétt að samþykkja frv. Ég segi þess vegna nei við frávísunartillögunni.

Geir Gunnarsson Herra forseti. Ég er andvígur því frv. sem hér liggur fyrir til afgreiðslu og vildi helst nýta atkvæði mitt til þess að greiða atkvæði gegn því. Hér liggur hins vegar fyrir tillaga um að vísa frv. til hæstv. ríkisstjórnar og ég get fyrir mitt leyti fallist á þá afgreiðslu mála, þó ekki á sömu forsendum og koma fram í nál. þess nefndarhluta sem tillöguna flytur. Ég er samþykkur álagningu þess nefskatts sem í frv. er gert ráð fyrir að felldur verði niður og vil að sá skattur verði lagður á áfram með þeim hætti og í þeim tilgangi sem lögin gera ráð fyrir. Ég er sannfærður um að málefnum aldraðra er best borgið með þeim hætti. Forsendan fyrir því að vísa frv. til ríkisstjórnarinnar ætti að mínu mati að vera athugun á því hvort rétt sé að lækka tekjuskatt einstaklinga um jafngildi nefskattsins. Á þeim forsendum samþykki ég fyrirliggjandi tillögu um að vísa frv. til ríkisstjórnarinnar og segi já.

Pálmi Jónsson Herra forseti. Ég leyfi mér að biðja um orðið hér um þingsköp til þess að spyrjast fyrir um 249. mál Alþingis, frv. til laga um fjárgreiðslur úr ríkissjóði sem flutt er af fjárveitinganefndarmönnum í þessari hv. deild og allir nefndarmenn standa að. Frv. þetta var lagt fram hinn 21. des. sl. og vísað til hv. fjh.- og viðskn. þann 21. mars. Mig langar að spyrjast fyrir um það hverju það sæti að þetta mál, sem undirbúið er af fulltrúum allra flokka í fjvn. og er þar algert samkomulagsmál, skuli ekki vera tekið fyrir hér í hv. deild. Hversu oft þetta mál hefur verið tekið fyrir í hv. fjh.- og viðskn. er mér ókunnugt um og ég leyfi mér að spyrjast fyrir um það hvenær það var þar síðast fyrir tekið. Enn fremur leyfi ég mér að spyrjast fyrir um það hjá hv. formanni fjvn., 1. flm. málsins, hv. 5. þm. Vestf., hvort hann ætli að sætta sig við það að mál sem lögð hefur verið í jafnmikil vinna og þetta af hálfu fulltrúa allra flokka í fjvn. verði látið sofna hér á þessu þingi. Ég þarf ekki að ítreka það að mál þetta er flutt af ærinni þörf og ærnu tilefni. Ég skal ekki rekja það tilefni í þessari ræðu að öðru leyti en því að með frv. er ætlast til að komið verði á breyttri skipan á meðferð ríkisfjármála þannig að þau lög sem hér er stefnt að því að setja verði tæki til þess að taka framkvæmd ríkisfjármála styrkari tökum en verið hefur nú um skeið. Ég held að engum blandist hugur um að á því sé full þörf. Fyrir því eru ærin dæmi nú á síðustu árum og ný dæmi eru ætíð að bætast við sem sanna það að á því er full þörf. Þau ætla ég ekki að rekja í þessari ræðu minni fyrr en ég hef heyrt svör þeirra hv. þm. sem hér eiga hlut að máli. En ég hlýt að leggja á það afar sterka áherslu að mál af þessu tagi, sem hefur þá sérstöðu að vera undirbúið af fulltrúum allra flokka sem sæti eiga í fjvn. og flutt á vegum þeirra í heild, verði afgreitt hér á þessu hv. Alþingi.

Páll Pétursson Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. að þetta mál er ekki útrætt í fjh.- og viðskn. Það var tekið fyrir 26. mars og þá ákveðin nánari meðferð á málinu. Þá var ákveðið að útvega gögn varðandi það og starfsmanni okkar falið að gera það og hefur hann leyst af hendi. Síðan var ákveðið að kveðja til viðræðna ýmsa aðila. Því miður hefur okkur ekki enn þá unnist tími til að taka málið fyrir til frekari meðferðar. Það verður væntanlega gert á fundum í næstu viku því að ég vonast til að geta haldið fundi fljótlega eftir helgi þegar annir sjútvn. minnka og hin mikilvægu mál sem þar eru til meðferðar hafa hlotið afgreiðslu. Því miður hefur nefndinni ekki tekist að afgreiða alveg öll þau mál sem til hennar hefur verið vísað á þessu þingi. Þetta er ekki eina frv., því miður, sem við eigum eftir að vinna nokkuð við. Mér hefur borist bréf frá hv. þm. Ásgeiri Hannesi Eiríkssyni sem hefur flutt mál sem vísað er til nefndarinnar og er þar óafgreitt, og það ekki bara eitt mál heldur tvö. Hann óskar eftir því að þau hljóti afgreiðslu og við munum að sjálfsögðu vinna í þeim. Ég get ekki lofað því að það takist að afgreiða öll þessi mál en við komum til með að vinna í þeim þegar okkur gefst tækifæri til að ná saman nefndarmönnum til að starfa áfram að þessum málum. Það hefur verið afar gott samstarf í nefndinni og hún er skipuð ágætu fólki. Við höfum unnið mjög vel saman í vetur og afgreitt mikinn fjölda mála, bæði stjfrv. og þingmannafrv. Síðan hefur nefndin flutt a.m.k. tvö mál sjálf. Fyrir þetta góða samstarf vil ég þakka. Því miður er það þannig að sumir nefndarmenn, og reyndar flestir, eiga sæti í einhverjum öðrum nefndum og m.a. á varaformaður nefndarinnar, hv. 5. þm. Norðurl. v., sæti í sjútvn. og er að sjálfsögðu kallaður til þeirrar kirkju í og með og því hefur þetta nú dregist. En ég vonast eftir að okkur lánist að taka málið til meðferðar. Ég mun ekki sjálfur gera tillögu um það að þetta mál verði samþykkt hér á þinginu og ég hef lýst andstöðu minni við þetta tiltekna mál sem hv. 2. þm. Norðurl. v. var að minnast á. Ég ætla ekki að lofa fylgi við þetta mál en ég get lofað því að taka það fyrir til frekari meðferðar í nefndinni.

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Ég vil aðeins staðfesta það sem rétt er, að þetta mál var lagt fram hér á Alþingi í desember. Ég vil taka það fram að framsögu um málið var þráfaldlega frestað, m.a. að beiðni hæstv. fjmrh. Urðu þar af leiðandi miklar tafir á því að hægt væri að taka frv. til umræðu á eðlilegum tíma. Það var vegna þess að bæði hæstv. forseti og við flm. gerðum allt sem við vorum beðnir um í sambandi við frestun á málinu en þær óskir komu frá fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn. Það var því ekki fyrr en með seinni skipunum sem málið kom til umræðu hér á Alþingi og e.t.v. ætlar þetta að verða til þess að Alþingi gefst ekki kostur á að láta atkvæði ganga um þetta mál. Ég vil þó ekki sleppa þeirri von alveg að það takist. Ég verð að sjálfsögðu, eins og allir aðrir þingmenn og við flm. þessa máls, að una þeirri meðferð sem málið hlýtur á Alþingi. Við eigum ekki annars kost en að óska eftir því við formann hv. nefndar að hann sjái til þess, hvað sem líður afstöðu hans til málsins, að þetta mál komist úr nefnd og til atkvæða hér í deildinni. Síðan ráða forsetar áframhaldi málsins. Ég vil aðeins taka það fram að við flm. erum allir af vilja gerðir til þess að greiða fyrir afgreiðslu þessa máls. Í 1. umr. um frv. komu fram nokkrar ábendingar varðandi efnisatriði í 2. gr. sem væru ekki nægilega ljós miðað við tilganginn eins og honum var lýst í greinargerð. Þess vegna vil ég koma hér á framfæri við formann hugmyndum um, og raunar tillögu, hvernig orða mætti þá grein þannig að hún væri í meira samræmi við tilganginn eins og honum er lýst í greinargerð frv. Vona ég að það geti hjálpað hv. nefnd í þeim störfum sem hún er að vinna við skoðun á þessu frv. En ég ítreka það, virðulegi forseti, að ég mælist mjög eindregið til þess að sá frestur sem við svo rýmilega veittum að beiðni handhafa framkvæmdarvalds á málinu verði ekki til þess að það verði ekki lagt fyrir þessa hv. deild til afgreiðslu.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Það er ekkert skrýtið að hv. 2. þm. Norðurl. v. skuli kveðja sér hljóðs og ræða um það hvort hugmyndin sé að afgreiða þetta tiltekna mál, sem hér hefur verið spurst fyrir um, úr hv. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur haft þetta mál hjá sér um langan tíma. Því miður verður að segja það eins og er að málið hefur ekki verið rætt ítarlega efnislega í nefndinni. Það hefur verið tekið fyrir og því lýst að fram hafi komið athugasemdir frá hæstv. fjmrh. Síðan hefur því verið slegið föstu að síðar skuli málið rætt. Ég vil að það komi fram að í nefndinni hef ég lýst því yfir að ég sé fylgjandi því að málið fái afgreiðslu á þessu þingi, enda virðist vera mjög víðtæk samstaða um að það fái afgreiðslu, jafnvel þótt gerðar verði smávægilegar breytingar á frv. sem yrðu þá gerðar í samráði við flm. Það kann að koma á óvart þegar sagt er að þessi hv. nefnd, sem á undanförnum árum hefur þurft að hittast mjög ótt og títt á síðustu vikum þinga, hefur ekki komið saman eftir páska ef ég man rétt, ekki einn einasti fundur hefur verið haldinn frá páskum í nefndinni. Liggja þó hjá nefndinni ýmis mál. Ég ætla ekki að svo stöddu að gagnrýna það eða ráðast að formanni nefndarinnar fyrir að hafa ekki haldið fund. Ég trúi ekki öðru en að formaður fjh.- og viðskn., hv. 1. þm. Norðurl. v., verði við þessari beiðni og taki jafnframt fyrir önnur mál sem víðtæk samstaða gæti náðst um, nema það sé niðurstaðan hjá hv. þm. að halda ekki fleiri fundi í nefndinni og þar með að skjóta loku fyrir að hægt sé að afgreiða jafnvel þau stjfrv. sem til nefndarinnar er vísað. Eitt þeirra mála sem væntanlega koma til nefndarinnar er frv. sem kom nokkuð seint fram á þinginu. Það er frv. um Áburðarverksmiðjuna, þ.e. áburðarverðið, og væri vissulega fengur í því að fá upplýsingar um það frá hv. formanni hvort hann ætlar sér að halda fund í nefndinni eða ekki. Ég skildi orð hans á þá leið, þegar hann talaði hér fyrr í þessari þingskapaumræðu, að hann ætlaði sér að halda fund, taka fyrir þetta mál, ræða þá fram komnar athugasemdir, ræða þá niðurstöðu sem kæmi frá starfsmönnum nefndarinnar, fjalla efnislega um þau atriði sem komin eru frá hæstv. fjmrh. og eiga samráð við hv. flm., sem eru allir fjárveitinganefndarmenn sem sæti eiga í þessari hv. deild. Ég vil að það komi hér skýrt fram að fulltrúar Sjálfstfl. í nefndinni hafa lýst yfir eindregnum stuðningi við þetta frv. og ég hygg að svo sé um fleiri hv. nefndarmenn. Auðvitað er það ekkert sjálfgefið að menn vilji taka á málinu nákvæmlega eins og lagt er til. Það hafa komið fram athugasemdir, en það má þó ekki verða til þess að þetta mál tefjist. Að leggja þetta mál síðan að jöfnu við ýmis frv. sem liggja í nefndinni frá einstökum þingmönnum er nánast út í hött. Vissulega eru þar frv. sem flutt eru af ýmsum þingmönnum, sum hver jafnvel af stjórnarþingmönnum einum saman, sem ættu nú að hafa greiða leið að hæstv. ríkisstjórn til þess að biðja hana um að flytja slík mál í formi stjfrv. Það er kannski skiljanlegra að hv. stjórnarþingmenn hafi ekki áhuga á því að afgreiða slík mál og ýmis önnur mál, einfaldlega vegna þess að eðli málsins samkvæmt hlýtur það að vera sú leið sem fara á. Ef stjórnarþingmenn hafa verulegan áhuga á því að flytja mál sem komast í gegn, þá geta þeir snúið sér til hæstv. ríkisstjórnar. Það frv. sem hér er til umræðu var hins vegar mjög sérstaks eðlis. Það hafði farið fram mikil athugun á málinu í hv. fjvn. Ég held að flestum beri saman um það að gera þurfi breytingar á þessum málum og styrkja stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að skilja ræðu hv. formanns nefndarinnar á þann veg að hann ætli sér að boða fund í nefndinni við allra fyrsta tækifæri og þá verði þetta mál eitt það fyrsta sem tekið verði fyrir. Og ég leyfi mér að skilja það svo, ef ekki koma fram mótmæli af hálfu formanns nefndarinnar, að hann muni beita sér fyrir því að málið fái þinglega meðferð og afgreiðslu í nefndinni, jafnvel þótt hann sjálfur kjósi að greiða ekki götu frv. með stuðningi við það og þá með því að skrifa á nál. þeirra sem vildu standa að afgreiðslu málsins. Þetta finnst mér að þurfi að koma skýrt fram. Ég hef leyft mér að skilja ummæli hv. þm. á þennan veg en hann hefur að sjálfsögðu tækifæri til þess að staðfesta það hér enn frekar.

Forseti (Geir H. Haarde) Forseti vill láta þess getið að honum er umhugað um að þoka áfram þeim málum sem hér eru á dagskrá. Þau eru ærið mörg, eins og mönnum er kunnugt. Enn eru þrír á mælendaskrá og næstur talar hv. 2. þm. Vestf. um þingsköp.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. v. fyrir að hefja þessa umræðu. Jafnframt þakka ég hv. 1. þm. Norðurl. v. þá hina mildu ræðu sem hann flutti hér áðan þar sem hann ræddi um hin miklu störf þingsins sem tefðu það að þeir hefðu getað sinnt þessu sem skyldi. Þar var eitt mál upp talið sem mest hefði tafið fyrir, þ.e. sjávarútvegsstefnan, sem er nú í Ed. og stendur til að fari niður í þá neðri í næstu viku. En þá hyggst einmitt hv. formaður nefndarinnar taka þetta mál fyrir og versnar nú mjög ástandið. Hitt kom aftur á móti fram hjá formanni að hann hefur, eins og menn gerðu ráð fyrir, gefið sér tíma til að hugsa þetta mál í botn og hefur það alveg á hreinu að hann hyggst greiða atkvæði gegn því. Sá sleifaraháttur að afgreiða þetta ekki úr nefndinni byggist þá fyrst og fremst á því hvað hinir eru seinir að hugsa. Og hefur þó komið fram að frændi hans, hv. 1. þm. Reykv., hefur gert upp sinn hug í málinu --- það er Orrastaðakynið en ekki Guðlaugsstaðaættin sem tengir þá saman, svo að ekkert fari á milli mála --- og þess vegna þrengist nú mjög að öðrum sem eru í nefndinni og ekki hafa látið í sér heyra. Ég vil nú í allri mildi beina því til forseta að þegar svo stendur á er það ekki nema eðlilegt að forseti leiti eftir því að mál sé kallað úr nefnd. Það er raunverulega hans verksvið, því þó menn séu ekki með neina illgirni, þá hvarflar ögn að manni að það sé ekki tímaleysið til að vinna við málið heldur meira áhuginn á því að sitja á því sem ráði afstöðunni. En þetta eru auðvitað aðeins hugrenningar en ekki fullyrðingar af minni hálfu. Því mælist ég til þess að forseti leiti mjög eindregið eftir því við þá nefndarmenn sem ekki hafa tjáð sig um afstöðu hvort þeir gætu ekki gefið sér tíma til að kynna sér málið utan fundar þannig að þeir gætu á næsta fundi þegar þeir koma nú saman afgreitt þetta mál úr nefndinni.

Forseti (Geir H. Haarde) Forseti mun í allri mildi og án illgirni taka þessa beiðni til athugunar frá hv. 2. þm. Vestf.

Páll Pétursson Herra forseti. Þessu máli var vísað til fjh.- og viðskn. 21. mars. Hinn 26. mars var málið tekið fyrir. Það var ekki tekið fyrir í fyrstu viku apríl. Í annarri viku apríl voru páskar og reyndar sumardagurinn fyrsti í vikunni eftir páska og þing starfaði ekki nema tvo daga í þeirri viku, eins og hv. þm. vita. Okkur hefur ekki unnist tími til að halda fund í þessari viku og það er út af fyrir sig afleitt, en fyrir því eru þau rök, og það hefði hv. 2. þm. Vestf. gjarnan mátt vita, að sjútvn. beggja deilda hafa unnið saman að frv. til laga um fiskveiðistjórnun og frv. sem einu sinni hét um Úreldingarsjóð, en nú er Úreldingarsjóður orðinn að Hagræðingarsjóði. Af því leiðir að varaformaður nefndarinnar hefur átt mjög annríkt, fyrir utan það að hann hefur haft til meðferðar eitt af veigamestu málum þingsins á undanförnum dögum, Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, og er nú að afgreiða það úr nefnd. Til þess að rifja það upp fyrir hv. þm. að nefndin hefur ekki verið atvinnulaus í vetur þá hefur samkvæmt því yfirliti sem ég er hér með í höndum þessi nefnd afgreitt 15 stjfrv., 6 þingmannafrv. og flutt eitt frv. sem slík. Þ.e. nefndin hefur reyndar fellt þingmannafrv. inn í stjfrv., en við erum hér komin með vel á þriðja tug mála sem við höfum afgreitt úr nefndinni í vetur og ég er ekki viss um að aðrar nefndir hafi gert mikið betur á þessu þingi. Ég læt það að sjálfsögðu ekki hafa áhrif á störf mín sem nefndarformanns hvort ég er mótfallinn einhverju máli eða ekki. Ég reyni að taka þetta fyrir með sæmilegu réttlæti og reyni að gæta þess að misfara ekki með það vald sem mér er falið sem nefndarformanni. Ég vil nú minna hv. 2. þm. Vestf. á það að hann lá undir töluverðu ámæli hér fyrir nokkrum þingum síðan um að hann vildi ekki afgreiða eitthvert bjórfrv. sem hann var ósáttur við. Og ég man eftir langri utandagskrárumræðu þar sem menn voru að tala um að hv. 2. þm. Vestf. hefði misbeitt miklum áhrifum sínum hér í þinginu að afgreiða ekki þetta mál úr nefnd. Ég trúi þessu auðvitað ekki því að ég veit að hann er náttúrlega allra manna réttlátastur og ég kemst ekki í hálfkvisti við hann hvað réttlæti snertir og snilli í nefndarstörfum. En ég mun ekki láta það hafa áhrif á það hvort ég er með málinu eða á móti því að taka það fyrir. Ég mun hins vegar sjálfsagt reyna að mæla gegn því í nefndinni og sannfæra aðra nefndarmenn, þar á meðal frænda minn af Orrastaðaætt, hv. 1. þm. Reykv., um það að þetta frv. sé ótímabært og ekki rétt að samþykkja það. Ég tek það heldur ekki að mér að fara að ákveða það hvort eitthvert þingmannafrv. sé öðru æðra. Ég tel að frv. hv. þm. Ásgeirs Hannesar Eiríkssonar eigi alveg nákvæmlega jafnan rétt á við þetta frv. Ég mun taka þau fyrir líka þegar ég held fund í nefndinni næst. Ég er ekki að lofa því að leggja til að þau verði samþykkt, það er síður en svo. Það eru nokkur mál óafgreidd í nefndinni og ég mun reyna að taka þau fyrir. Umsögnum um þau hefur verið safnað. Við munum fara yfir þær vandlega þegar annríki sjávarútvegsnefndarmanna minnkar og þau mál afgreiðast. Ég mun halda fundi og það meira að segja marga og langa til þess að létta á þessu og reyna að afgreiða sem mest af því sem til okkar hefur verið vísað.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Ég vil ögn víkja að bjórmáli, þó gamalt sé, að gefnu tilefni. Svo stóð á í þessu þingi að fyrir þinginu lá þáltill. um bjórmál og lagafrv. Ég taldi eðlilegra að afgreiða lagafrv. því það væri mun fljótvirkari afgreiðsla til ákvarðanatöku. Og það mun liggja bókað í þeirri fundagerðabók sem þá var notuð að ég var ofurliði borinn og menn neituðu að láta frv. fara út úr nefndinni en vildu fá þáltill.

Mætti ...

Þetta er til að bera af sér sakir.

Mætti forseti beina því til hv. þingdeildarmanna að þeir ræði þingsköp á líðandi þingi en ekki þeirra þinga sem liðin eru.

Þessi athugasemd hefði mjög gjarnan mátt koma fram hér ögn fyrr á fundinum og spara mér umræðu, en hún skal tekin til greina. Nú stendur svo á að í fjh.- og viðskn. er mál, mikilvægt að dómi fjvn. Og meira að segja er látið að því liggja í blöðum þessa lands að seðlabankastjóri, sá er mestu ræður, brjóti nú um það heilann hvort taka beri yfirdráttarheimild af ríkissjóði. Bendir það til að fleiri hugsi sitt þó þeir sitji ekki í fjvn. Ég tel þess vegna að það sé gjörsamlega vonlaust að neðri deild hafi efni á því að lána starfskrafta til að greiða fyrir málum í efri deild með sameiginlegu nefndarstarfi þegar menn komast ekki yfir að sinna því sem hér er á dagskrá. Og það er gjörsamlega vonlaust að búa við það, þegar þing er hér í tvískiptum deildum, að menn beri því við að það sé ekki hægt að afgreiða mál í efri deild nema varaformaður nefndarinnar sé að störfum þar uppi. Ég tel þetta nánast vantraust á formann sjútvn. í efri deild, að halda svona málflutningi uppi. Auðvitað er ekki hægt að líða það. Hitt er svo hæpið að það sé sanngjarnt að ætlast til þess að koma því alfarið yfir á varaformann nefndarinnar að hann standi þar eins og klettur í hafinu fyrir að þetta sé afgreitt. Og þarf ég nú ekki annað en horfa fram fyrir mig og sjá hverjir muni þá eigast við innan Alþfl. ef þau illindi halda áfram. Ég veit ekki hvort það er vel meint hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., að etja til þeirra illinda. En það verður forseti deildarinnar að gera sér ljóst að þetta mál var ekki flutt sem neitt ,,djók``. Það er af fullri þörf sem þetta mál er flutt og þess vegna er það ekki líðanlegt að nefndin telji það rökrétt vinnubrögð að afgreiða þetta mál ekki inn til þingsins. Auðvitað eru skiptar skoðanir en málið á að koma inn til þingsins.



Forseti vill enn beina þeim tilmælum til þingdeildarmanna að þeir virði áhuga forseta á að koma dagskrármálum áfram.

Ásgeir Hannes Eiríksson Virðulegi forseti. Það er einmitt kjarni málsins, þessi þingskapaumræða er til þess að þoka málum áleiðis. Ég vorkenni ekki þeim forsetum sem hafa setið hér í allan vetur og eru núna komnir í spreng með dagskrána. Ég hefði fyrir mína parta verið reiðubúinn að sitja hér lengur og oftar og halda stærri og lengri fundi til þess að þoka málum áfram svo við þyrftum ekki að lenda í spreng á síðustu dögum. Nú súpum við seyðið af því að hafa ekki tekið hvern dag fyrir og lokið hverjum vinnudegi áður en sá næsti hófst. Ég vil sérstaklega þakka hv. alþm. Páli Péturssyni. Ég hef oft á stundum þolað ýmsan samanburð, en að vera tekinn til jafns við alla ríkisstjórnina er eiginlega meira en ég hef hingað til fengið þó svo að eftir nánari íhugun þá hvarfli kannski að manni að þetta sé meint öðruvísi en ég skil það. Þrátt fyrir það er ég þingflokksformanninum þakklátur fyrir samanburðinn og mér þykir vænt um að heyra að hans sjónarmið er hið sama og mitt, þ.e. að ríkisstjórnarmál hafi ekki forgang fram yfir mál einstakra þingmanna. Við vorum að enda við það, með handauppréttingu, að samþykkja með afbrigðum 13. málið á dagskrá, nýtt mál sem kemur á sama tíma og fjöldinn allur af málum liggur fyrir. Málum sem hafa ekki verið rædd og munu ekki verða afgreidd á þessu þingi. Þau munu annaðhvort hvíla í nefndum eða hreinlega ekki komast til nefnda eða verða rædd í nefnd. Það er þetta sem er kjarni málsins. Því eigum við ekki að bæta nýjum málum á dagskrá á meðan við klárum ekki þau sem fyrir liggja. Það á engum að leyfast að koma með mál eftir að frestur er útrunninn til að skila inn þingmálum og treysta á það að sjálfkrafa verði rétt upp höndin til þess að hleypa málum inn á dagskrá. Það gengur ekki lengur. Í febrúarmánuði, ef ég man rétt, fengu þingflokkar boð um að skipa þingmenn í nefnd til að endurskoða þingsköp. Ég spurðist fyrir um afdrif þessarar nefndar áðan og var sagt að flokkar hefðu tilnefnt allir nema Sjálfstfl. Þess vegna eru það nú eindregin tilmæli mín héðan úr þessari pontu að Sjálfstfl. annaðhvort tilnefni mann hið bráðasta til að vinna að breyttum og bættum þingsköpum eða þá að forseti láti ekki þennan minnihlutahóp stjórna ferðinni öllu lengur heldur láti meiri hluta Alþingis koma saman til þess að endurskoða þingsköp og laga þau og bæta, þá væntanlega með það fyrir augum að þing gangi hraðar og forsetar þurfi ekki að hasta á þingmenn núna í þingskapaumræðu sem þó lýtur að því að þoka málum áfram.

Pálmi Jónsson Herra forseti. Ég hlýt að lýsa yfir vonbrigðum með að heyra það frá hv. 1. þm. Norðurl. v., formanni fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, að nefndin hefur ekki haldið fund í þrjár vikur. Hv. þm. Páll Pétursson sagði: Það var ekki haldinn fundur í dymbilviku og það var ekki haldinn fundur í páskaviku, þá var nú líka sumardagurinn fyrsti, og það hefur enginn fundur verið haldinn í nefndinni í þessari viku. Svo segir hann í hinni andránni að hv. fjh.- og viðskn. hafi ekki unnist tími til að taka þetta mál fyrir og kalla þá menn fyrir til viðræðna við nefndina sem fram höfðu komið hugmyndir um innan nefndarinnar að ræða við um málið á undanförnum vikum. Ég tek ekki gilt að nefndastörf í hv. efri deild, eða störf sem lúta að meðferð mála sem eru til meðferðar hv. efri deildar, komi í veg fyrir að nefndir í neðri deild geti sinnt því að vinna sín verk. Hv. þm. Páll Pétursson hefur lýst því að hann muni kalla nefndina saman og taka málið fyrir. Ég met það svo að hann muni beita sér fyrir því að málið verði afgreitt úr nefndinni hvað sem hans afstöðu líður. Við vissum að hann gerði sínar athugasemdir við þetta mál við 1. umr. En ég met það svo að hann muni nú bregða skjótt við til þess að afgreiða málið úr nefnd. Þetta er ekkert smámál. Ýmsir tóku svo til orða þegar það kom fram að þetta væri með stærri málum sem fram hefðu komið hér á hinu háa Alþingi nú á þessu þingi og e.t.v. fleiri þingum. Og að baki þessu máli liggur, eins og fram hefur komið, mikið starf. Ég tek undir það sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði, að ein þingnefnd, þótt virðuleg sé og ágætur og virðulegur formaður þeirrar nefndar, hefur naumast efni á því að setjast á þetta mál með þeim hætti sem gert hefur verið. Hefur naumast efni á því að koma í veg fyrir það að þetta mál geti hlotið þinglega meðferð og afgreiðslu hér á þessu Alþingi.

Það er ekki meiningin heldur.

Það er gott ef það er ekki meiningin. En hv. 1. þm. Norðurl. v. lýsti önnum sínum um leið með þeim orðum að þær væru svo miklar að honum hefði ekki unnist tími til að halda fund í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar í þrjár vikur. Veit ég til þess að fjh.- og viðskn. er sú af nefndum deilda þingsins sem venjulega þarf að sinna hvað mestu starfi. Þrátt fyrir það að sumir dagar í þessum þremur vikum væru helgidagar, svo sem páskar og sumardagurinn fyrsti, var augljóst, og kom hér fram í ræðu minni í gær, að hæstv. fjmrh. notar sinn tíma betur en þetta. Ég greindi frá því í ræðu minni hér við fjáraukalög fyrir árið 1989 í gær að á níu dögum, frá 23. des. til ársloka sl., greiddi hæstv. fjmrh. úr ríkissjóði á annað hundrað milljónir króna á dag, líka á helgum dögum, á þessum dögum til áramóta, eða samtals 1073 millj. kr. umfram það sem hann hafði heimildir til samkvæmt fjárlögum og samkvæmt fjáraukalögum. Hann notaði þessa daga, sem sumir hverjir voru helgidagar, til slíkra afkasta. Og þetta frv. er vitaskuld flutt vegna þess að við sem höfum starfað að þessum málum lengi teljum að ekki sé viðunandi fyrir Alþingi að það ráðslag gangi áfram sem viðgengist hefur síðustu árin, að greitt sé úr ríkissjóði umfram heimildir 8--10 milljarðar kr. á ári, á síðasta ári 9,6 millj. kr. umfram heimildir fjárlaga. Þetta teljum við ekki viðunandi. Þetta frv. er flutt vegna þess að slík ringulreið hefur ríkt í fjármálum ríkisins nú síðustu tvö árin að Alþingi getur ekki sætt sig við annað en að þar verði breytingar á. Ég lýsti hér í ræðu minni í gær hvernig til hefði tekist með markmið hæstv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálum, þeim leiðum sem hæstv. ríkisstjórn hefði kosið að fara til að ná þeim markmiðum og hvernig það hefði brugðist að ná þessum markmiðum og þau hefðu snúist upp í andhverfu sína, úr því að reka ríkissjóð með, eins og þar sagði: ,,umtalsverðum rekstrarafgangi`` yfir í um 6,1 milljarðs halla. Ég minni á það að sífellt eru að gerast dæmin í þessum málum sem knýja það fram að Alþingi bregðist við og láti ekki framkvæmdarvaldinu eftir að haga sínum málum með þeim hætti sem gert hefur verið. Í gær, undir umræðum um fjáraukalög fyrir árið 1989, hafði hæstv. fjmrh. ekki tíma til þess að vera við þá umræðu vegna ársfundar Seðlabankans. En hér sagði hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson að á þeim ársfundi hefði komið fram að seðlabankastjóri hefði kynnt hugmyndir um að taka yfirdráttarheimildina af fjmrh. Og hvers vegna skyldi þetta vera? Nema fyrir það að óstjórn hefur verið í fjármálum ríkisins og hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn hefur farið offari í útgjöldum ríkissjóðs.

Mætti ég beina því til ræðumanns að tala ekki efnislega hér um þingmál.

Ég er rétt að ljúka máli mínu. Ég er að skýra það hvers vegna nauðsynlegt er að afgreiða þetta mál. Það er líka haft eftir seðlabankastjóra að hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn hafi farið offari í því að fara fram úr heimildum sem Alþingi hefur veitt um útgjöld ríkissjóðs í svo stórkostlegum mæli sem ég hef hér sagt. Enda kom fram, sem mér kom ekki á óvart, á þessum fundi, samkvæmt blaðafregnum, að nettóskuldir ríkissjóðs hafi þrefaldast á fimm árum og að vaxtagreiðslur eru nú um 10% ríkisútgjalda eða nálægt 9--10 milljörðum kr. á ári. Í dagblöðunum síðast í dag er enn eitt tilefni til þess að nauðsynlegt er að afgreiða þetta frv., hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt að skýra það vel fyrir hv. Alþingi, ekki síst fyrir hv. formanni fjh.- og viðskn. Nd., hvílík nauðsyn það er að afgreiða þetta mál. Því að hér eru auglýsingar um það að nú sé fjmrn. að efna til áróðursfunda, pólitískra funda um landið með fjmrh. í broddi fylkingar á kostnað ríkissjóðs, þar sem á að ræða hagstjórn, atvinnulíf, lífskjör, ríkisfjármál, efnahagsbatann og ný viðhorf í íslenskum þjóðmálum. Nú á að nota fé ríkissjóðs af hálfu fjmrn. og hæstv. fjmrh. til að efna til slíkra áróðursfunda um landið allt. Það er tekið fram að fyrirspurnum verði svarað um nútíð og framtíð. Er furða þó hæstv. fjmrh. kjósi að svara ekki fyrirspurnum um fortíð? Sá hæstv. fjmrh. sem er með allt niður um sig í fjármálum ríkisins, eins og glöggt kom fram hér í umræðum í gær og marglýst hefur verið af minni hálfu, ráðherra með falleinkunn í meðferð fjármála ríkisins kýs vitaskuld ekki að svara fyrirspurnum um það sem gerst hefur. Hann vill spá eitthvað í framtíðina.

Forseti (Geir H. Haarde) Forseti vill enn beina því til þingdeildarmanna að nauðsyn rekur til þess að ganga til dagskrár sjálfs fundarins og þeirra mála sem þar liggja fyrir. Auk þess vill hann vinsamlega beina því til þeirra sem hér tala um þingsköp að þeir tali um þingsköpin eingöngu, en ekki efnislega um einstök mál. Það eru enn tveir hv. þingdeildarmenn á mælendaskrá. Forseti væntir þess að þegar þeir hafa lokið máli sínu verði unnt að ganga til dagskrár á nýjan leik.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. v. gerði hér mjög skýra athugasemd vegna frv. sem verið hefur til meðferðar og flutt er af fjárveitinganefndarmönnum. Hann hefur gert mjög skýra grein fyrir mikilvægi þessa máls. Ég skal taka tillit til þess, herra forseti, að fara ekki í efnislegar umræður þar að lútandi. En það verður ekki dregið úr mikilvægi þess að þetta frv. nái fram að ganga. Það vekur á hinn bóginn athygli að þm. stjórnarflokkanna hafa tekið þátt í þessari umræðu, að nokkru leyti með því að teygja lopann og víkja málum að störfum annarra þinga. Annar talsmanna Framsfl. í þessari umræðu hefur hafnað stuðningi við þetta frv. Hinn hefur lýst yfir stuðningi og tekið undir eðlilega gagnrýni sem hér hefur verið borin fram af hálfu 2. þm. Norðurl. v. Það var að vonum að hv. 2. þm. Vestf. styddi mál hv. 2. þm. Norðurl. v. í þessu efni. Eftir því sem lausatök þessarar hæstv. ríkisstjórnar á ríkisfjármálum hafa orðið meiri hafa menn tekið eftir því að einstakir stuðningsmenn hennar, svo sem hv. formaður fjvn. og hæstv. fjmrh., hafa staðið upp hér á Alþingi, á opinberum fundum og kvatt sér hljóðs í fjölmiðlum með sverum yfirlýsingum um það að nú ætti að taka í taumana og nú ætti að koma fram lagabreytingum og skipulagsbreytingum til þess að gera hér á bót og betrun. Í annan tíma hafa sjálfsagt ekki verið gefnar sverari yfirlýsingar í þeim tilgangi að þvo hendur sínar. Þegar samstaða náðist milli fjárveitinganefndarmanna um flutning þessa frv. trúðu menn því að eitthvað væri að marka þá hv. stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar sem kvatt hafa sér hljóðs um þessi efni og lýst því að þeir kysu að gera hér á breytingar. Nú kemur í ljós þegar gengið er eftir því að gefnu tilefni hvort ríkisstjórnarliðið ætlar að afgreiða þetta mál eða ekki, að formaður þingflokks forustuflokks ríkisstjórnarinnar lýsir yfir fullkominni andstöðu. Hv. formaður fjvn. kemur hér upp og talar í kringum það að ekki sé óeðlilegt að málið sé afgreitt úr nefnd, en gefur enga skýra yfirlýsingu um það af sinni hálfu að hér sé um forgangsverkefni að ræða sem eðlilegt sé að gera kröfu um að þetta þing samþykki. Ég hygg að flestum sé svo farið sem starfað hafa í fjvn. og setið í fjmrn. að þeir geri sér fulla grein fyrir því, burt séð frá því hvaða ríkisstjórnir hafa setið við völd eða í hvaða ríkisstjórnum menn hafa setið eða hverjar menn hafa stutt, að full þörf sé á því að styrkja meðferð þessara mála og m.a. styrkja fjmrh. í því að taka á þessum málum af festu vegna þess að núverandi skipan gerir það að verkum að staða hans er of veik til þess að taka á málum. Þess vegna hafi menn komist að þeirri niðurstöðu að flytja verði frv. til laga til þess að koma betri skipan á þessi mál. Þegar á herðir kemur í ljós að áhuginn er ekki fyrir hendi og hv. formaður fjvn., sem hafði hér stór orð um áhuga sinn og ég vil enn trúa að sé í raun og veru einlægur, getur ekki gefið hér skýrar yfirlýsingar og kveðið upp úr um það að það sé vilji stjórnarliðsins að knýja þetta mál fram og sýna þá þverpólitísku samstöðu sem myndaðist í fjvn. um málið. Nei, hann gefur undir fótinn með að það kunni að vera í lagi að láta málið niður falla. Þetta er ekki tilviljun. Þetta stafar einfaldlega af því að það er komið í ljós að hæstv. ríkisstjórn getur ekki setið miðað við hinar nýju starfsreglur. Allar úrlausnir hennar og vinnubrögð eru með þeim hætti að samrýmast ekki hinum nýju reglum sem setja á. Hæstv. ríkisstjórn og þeir sem að henni standa geta ekki komið sér saman um úrlausn mála, svo sem eitt þeirra mála sem eru á dagskrá hér í dag ber vitni um þar sem hæstv. ríkisstjórn hefur gefist upp við að leysa vanda Áburðarverksmiðju ríkisins. Það er einfaldlega þetta sem er ástæðan fyrir því að nú á að stinga þessu máli undir stól og gera stóru áformin að engu. Ríkisstjórnarflokkarnir eru ófærir um að sitja miðað við þá skipan mála sem verður ef þessi lög verða samþykkt. Vegna þess að þeir geta ekki unnið við þær aðstæður. Þeir geta ekki stjórnað fjármálum með þeim hætti. Ástandið er orðið á þann veg. Það er þetta sem þessar þingskapaumræður varpa ljósi á.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég vildi koma hér upp í umræðum um þingsköp til þess að ítreka það að þetta mál sem hér er til umræðu, frv. til laga um fjárgreiðslur úr ríkissjóði, verði afgreitt á þessu þingi. Ég tel þetta eitt af þeim almikilvægustu málum sem hafa komið til kasta Alþingis í mörg ár. Það er auðvitað fyrir neðan allar hellur þegar níu manna þingnefnd eins og fjvn., sem stendur öll að þessu frv. þó flytjendur séu einungis þeir sem sitja hér í hv. Nd., ef á að fara að troða slíku frv. undir stól. Mér kom það mjög á óvart að heyra í hv. formanni fjvn. hér áðan. Hann sagði eitthvað á þá leið að ekki væri víst að þm. gæfist kostur á að afgreiða þetta á yfirstandandi þingi. Þetta mál var lagt hér fram 21. des. sl., en ekki tekið fyrir fyrr en í mars, eftir þrjá mánuði, þó að væri jólahlé. Síðan er það búið að liggja niðri í skúffu í fjh.- og viðskn. Hvað eiga svona vinnubrögð að þýða með málefni sem níu manna þingnefnd flytur? Þetta mál er að mínu mati mjög nauðsynlegt til aðhalds í ríkisfjármálum. Ég mundi telja að ef eitthvað ætti að vera forgangsmál hér í þinginu þá væri það þetta mál ef mönnum er einhver alvara með það að stöðva verðbólguna hér í landinu og ef mönnum er einhver alvara með það að stíga þurfi á bremsurnar. Einhvers staðar hlýtur skýringin að vera á allri óráðsíunni undanfarin ár og sér í lagi hjá þessari hæstv. ríkisstjórn. Vegna þess að það tengist þessu máli mjög mikið vil ég vitna í frétt í Morgunblaðinu í gær um mál sem er einmitt náskylt efni þessa frv. Þó ekki sé verið að ræða það efnislega hér þá verð ég að fá að rökstyðja það að peningamagn hafi aukist um 42% í landinu sl. 12 mánuði á sama tíma og þjóðarframleiðslan hefur verið að dragast stórlega saman og við erum að draga saman fiskveiðar. Hvernig getur svona lagað gerst? Það gerist með því að það er bara prentað og prentað stjórnlaust fyrir allri eyðslunni.

Ég vil áminna hv. þm. um að fjalla um þingsköp eingöngu.

Ég tel mig vera að gera það, hæstv. forseti, að fjalla hér um þingsköp. Að því leyti sem maður verður að rökstyðja mál sitt verður maður að fá að vísa í efni til þess að geta rökstutt það sem maður er að segja. Og þessi 42%, eins og ég sagði hér áðan, eru yfir 4 milljarðar sem hefur verið dælt inn í bankakerfið af peningum sem engin verðmæti standa á bak við. Svo er bara að bíða og sjá hvort kviknar ekki í öllu saman og verðbólgan fari hér á fljúgandi ferð. Þetta frv. sem við erum að ræða, um fjárgreiðslur úr ríkissjóði, er einmitt tækifæri til þess að stíga á bremsuna og bjarga því sem bjargað verður hjá þessari ríkisstjórn.

Sighvatur Björgvinsson Virðulegi forseti. Það er eins og þess misskilnings sé farið að gæta að þetta frv. sem hér er til umræðu sé flutt fyrst og fremst til höfuðs einhverjum tilteknum fjmrh. eða einhverri tiltekinni ríkisstjórn. Ég vara mjög eindregið við því að menn hefji umræður um það á þeim nótunum. Ég hef sjálfur ávallt varast að gera slíkt, að ræða þetta frv. í einhverju samhengi við hvað núv. ríkisstjórn eða fyrrv. ríkisstjórnir sem hér hafa verið hafi gert í þessu sambandi. Ég held að ekki sé æskilegt, hvorki fyrir þetta mál né umræðuna um það í heild, að ræða það á þessum nótum. Meginatriðið er það að þingið, Alþingi Íslendinga, sem fer með fjárveitingavaldið er hér að fjalla um það vandamál að framkvæmdarvaldið og handhafar þess hafa í síauknum mæli tekið sér það hlutverk sem samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins er í höndum Alþingis og hafa gengið miklu lengra í því en viðgengst nokkurs staðar í nálægum löndum þangað sem við sækjum fyrirmyndir að lagasetningu Íslendinga. Og alveg án tillits til þess hvort einn fjmrh. hefur þar verið öðrum verri eða betri er niðurstaða fjárveitinganefndarmanna og vonandi allra alþm., án tillits til afstöðu þeirra til efnisatriða þessa frv., sú að það sé orðið tímabært að taka í taumana og færa löggjafarsamkundunni á ný það vald, fjárveitingavaldið, sem hún hefur samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins. Það er á þessum nótum sem reynt var að semja umrætt frv. og það er á þessum nótum sem óskað var eftir því að Alþingi sem stofnun tæki afstöðu til þess, ekki eftir því hvort alþm. eru stjórnarsinnar eða stjórnarandstæðingar heldur einvörðungu á þeim nótum að þeir eru 1 / 63 hluti af því valdi sem stjórnarskrá Íslands felur löggjafarstofnun þjóðarinnar. Það er óskað eftir því af okkur flm., og þannig ræddum við málið á sínum tíma, að leggja það með þessum hætti fyrir þingið, ekki sem hópur stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga heldur sem alþm. á Alþingi Íslendinga, án tillits til þess hvaða afstöðu við hefðum til núv. ríkisstjórnar eða fyrrv. ríkisstjórna. Ég tel ekki æskilegt og mun ekki taka þátt í því að blanda umræðum um þetta frv. saman við ágreining stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga til núv. ríkisstjórnar og vinnubragða hennar né heldur til fyrri ríkisstjórna og vinnubragða þeirra. Ég átti viðræður í morgun við fyrrv. þm. sem setið hefur í mörg ár á Alþingi Íslendinga, verið ráðherra, verið forseti.  Það lá ýmislegt rétt og satt í orðum þessa ágæta fyrrv. þm. Því miður er það svo að Alþingi er ansi burðarlítið til afgreiðslu á málum sem eru ekki lögð fyrir það af framkvæmdarvaldinu og jafnvel orðið ansi burðarlítið til þess að gæta sinnar eigin virðingar og sinnar eigin stöðu gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ef til vill er það orðið svo að Alþingi sem stofnun, án tillits til þess hvort einstakir alþm. fylgja eða fylgja ekki þeirri stjórn sem nú situr, er orðin svo lágreist stofnun að það getur ekki einu sinni afgreitt svona mál. Það kemur því ekki frá sér. Þá verður víst svo að vera. Menn verða að sæta þeim dómi sem reynslan fellir í þeim efnum. Frumvarpsflutningur okkar fjárveitinganefndarmanna var ekki byggður á því hvaða afstöðu við hefðum til ríkisstjórnar heldur á því hvaða afstöðu við vildum hafa til löggjafarsamkomunnar í landinu annars vegar og framkvæmdarvaldsins hins vegar og til samspils þessara aðila. A.m.k. er ég enn þá þeirrar skoðunar að það beri að reyna að fá Alþingi til þess að rísa undir því að afgreiða mál sem varðar þess eigin völd og virðingu, en e.t.v. tekst það ekki. Virðulegi forseti. Ég get ekki sett alþm. neina skilmála í þeim efnum. Hv. 1. þm. Suðurl. sagði að ég hefði ekki verið nógu einarður í kröfum mínum um afgreiðslu. Ég get ekki, herra forseti, gert neina kröfu í þeim efnum. Ég get ekki hótað formanni fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar eða nefndarmönnum öðrum einu eða neinu ef þeir ekki afgreiða svona mál. Ég get ekki tekið upp einhverja þá starfshætti og vil ekki taka þá upp, að ógna með því t.d. að ég muni þá ekki gegna þingskyldum mínum sem formaður fjvn. ef fjh.- og viðskn. afgreiðir ekki þau mál sem ég vil. Ég tel ekki rétt af þm. að vera með slíkar hótanir og mun ekki hafa þær uppi. Það eina sem ég get gert og hef gert er að mælast mjög eindregið til þess af tillitssemi okkar við framkvæmdarvaldið og handhafa þess, ráðherrana í hæstv. ríkisstjórn, sem birtist m.a. í því að við féllumst á aftur og aftur að fresta 1. umr. um málið að beiðni þeirra. Ég hef óskað eftir því að sú tillitssemi verði ekki til þess að málið komi ekki til afgreiðslu. Og ég hef óskað eftir því við hv. 1. þm. Norðurl. v., sem er formaður fjh.- og viðskn., að hann beiti sér fyrir því að málið fái farsæla úrlausn í nefndinni og komist hingað til atkvæða. Ég hef beðið um það af hálfu hæstv. forseta að þeir sem síðan taka við málinu reyni að koma því áfram. Annað get ég ekki gert, annað er ekki á mínu valdi. Ég ítreka það, hæstv. forseti, að það er áhugavert fyrir þá sem líta á Alþingi Íslendinga öðrum augum en bara samkomu stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga sem hafi það helsta hlutverk með höndum að afgreiða mál framkvæmdarvaldsins af hálfu meiri hlutans og gagnrýna mál framkvæmdarvaldsins af hálfu minni hlutans. Það er áhugaefni fyrir þá sem telja Alþingi Íslendinga hafa einhverju merkilegra hlutverki að gegna en bara þessu, að sjá hvort það er rétt sem hinn gamli forseti þessarar deildar sagði við mig í morgun að þetta væri eitt af þeim málum sem Alþingi Íslendinga hefði aldrei neina burði til að afgreiða.

Forseti (Geir H. Haarde) Nú hafa tólf ræður verið fluttar um þingsköp hér á þessum fundi. Hv. 1. þm. Suðurl. hefur kvatt sér hljóðs á nýjan leik og tekur nú til máls um þingsköp.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Vegna ræðu hv. 5. þm. Vestf. vil ég taka fram að það var einmitt fagnaðarefni í tengslum við þetta mál að um það tókst þverpólitísk samstaða. Um það tókst samstaða milli þm. í fjvn., í stjórn og stjórnarandstöðu. Það var það sem gaf okkur vonir um að hægt væri að lyfta Alþingi upp þannig að það gæti að eigin frumkvæði tekið ákvarðanir og sett löggjöf af þessu tagi. Það er trúa mín af þeirri reynslu sem ég hafði af setu í fjmrn. að slík löggjöf yrði fjmrh. mjög til styrktar. Og ég tek undir, það var ætlun allra sem að þessu stóðu að halda þannig á málum að hér þyrfti ekki að koma til hefðbundins ágreinings eða uppgjörs um einstakar ríkisstjórnir. En það voru einmitt þessar stóru vonir sem gera það að verkum nú að vonbrigðin verða meiri þegar flest virðist benda til þess að málið nái ekki fram að ganga. Menn gera sér auðvitað fulla grein fyrir því hvers vegna það nær ekki fram að ganga. Vegna þess að stjórnarmeirihlutinn er ekki tilbúinn til þess að veita því stuðning þrátt fyrir öll stóru orðin. Þrátt fyrir allar fallegu og háleitu hugsjónirnar, sem hv. 5. þm. Vestf. lýsti hér áðan, þá er stjórnarmeirihlutinn, eða virðist ekki vera reiðubúinn til þess að halda áfram þeirri breiðu samstöðu sem um þetta tókst. Það er þetta sem veldur vonbrigðum. Óneitanlega, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, sýnist það varpa ljósi á þá staðreynd að núv. hæstv. ríkisstjórn treystir sér ekki til þess að starfa undir nýjum reglum af þessu tagi. Það er erfitt fyrir stjórnarliða að skjóta sér undan því áliti á þeirri stöðu sem upp er komin.

Frsm. menntmn. (Ragnar Arnalds) Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um stjfrv. um grunnskóla, 428. mál. Í frv. felast býsna mörg efnisatriði, þar á meðal um lengingu grunnskólans í tíu ár þannig að 1. bekkur verði fyrir sex ára börn. Í öðru grunnskólafrv. sem lagt var fram hér í hv. deild, 27. máli, kemur einnig fram svipuð stefna og fólst í þessu stjfrv. Fleiri hafa vakið máls á nauðsyn þessa og tel ég skylt að geta þess að þingmenn Kvennalista lögðu fram frv. í Ed. á síðasta þingi sem gengur í sömu átt. Niðurstaða nefndarinnar var sú að ekki væri möguleiki á að afgreiða stjfrv. um grunnskóla á þessu þingi. Hins vegar töldu nefndarmenn eðlilegt að taka þann þátt út úr frv. er varðar lögbindingu skólaskyldu sex ára barna og afgreiða hana fyrir þingslitin. Í því skyni flytur nefndin frv. um þetta efni og það er frv. sem ég er hér að mæla fyrir. Það er skoðun nefndarinnar að með því að færa núverandi forskóla sex ára barna inn í grunnskólann sé verið að svara kröfum tímans um aukinn þátt skólanna í uppeldi og fræðslu á þessu aldursstigi. Forskólanefnd á vegum menntmrn. lagði til árið 1981 að lögfesta fræðsluskyldu sex ára barna og stefna að skólaskyldu þess aldurshóps. Sérstakur starfshópur ráðuneytisins lagði til bæði árin 1984 og 1986 að komið yrði á skólaskyldu sex ára barna og þau þannig viðurkennd sem fullgildir nemendur grunnskólans. Undir þetta tóku allir þáverandi fræðslustjórar landsins. Ég vil sérstaklega láta þess getið að í þessu frv., sem nefndin stendur öll að og alger einhugur er um, er ekkert efnisatriði sem ekki varðar þetta að skólaskylda hefjist við sex ára aldur og skólinn sé tíu ára skóli. Nefndarmenn fóru mjög rækilega yfir frv. með fulltrúum menntmrn. og gengu úr skugga um að ekkert annað atriði fylgdi þarna með. Ég vil sérstaklega láta þess getið að 13. gr. frv., um forskóla fyrir fimm ára börn, er í fullu samræmi við gildandi grunnskólalög þar sem talað er um forskóla fyrir fimm og sex ára börn. Það þótti eðlileg samræming miðað við þessa breytingu sem hér er verið að gera að breyta þessum orðum í forskóla fyrir fimm ára börn. Með þessari afgreiðslu er hins vegar ekki verið að taka neina endanlega afstöðu til þessa máls sem er umdeilt. Við í hv. menntmn. urðum varir við það að talsmenn fóstra höfðu nokkuð við þessa niðurstöðu að athuga. Auðvitað er það kjarni málsins að við erum hér eingöngu að fjalla um sex ára börnin og hér var því einungis verið að gera breytingu á 74. gr. grunnskólalaganna þessu til samræmis. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram við 1. umr. þessa máls. Ég ítreka það sem ég hef þegar sagt að nefndin stendur einhuga að frv. Það liggur því í hlutarins eðli að nefndin gerir ekki tillögu um að málið sé sent til nefndar.

Birgir Ísl. Gunnarsson Virðulegi forseti. Hér er til 1. umr. frv. til laga um breytingu á lögum um grunnskóla sem felur í sér skóla- og fræðsluskyldu sex ára barna. Eins og fram kom hjá frsm. menntmn. deildarinnar, hv. 4. þm. Norðurl. v., var alger einhugur um þetta mál í nefndinni. Ég rifja upp að hæstv. menntmrh. flutti frv. til laga um grunnskóla fyrr á þessu þingi sem fékk ítarlega umræðu þegar það var til 1. umr. hér í deildinni. Nefndinni hefur ekki gefist tími til að fjalla um það frv. af þeirri alúð sem þarf að gera um svo veigamikið mál. Þess vegna varð niðurstaðan sú að taka út úr einn þátt þessa máls, þátt sem allir eru sammála um, þ.e. að lengja skóla- og fræðsluskylduna þannig að hún nær nú til sex ára barna en áður til sjö ára barna. Í þessu sambandi vil ég rifja upp að mjög snemma á þessu þingi fluttu þrír þm. Sjálfstfl. frv. til laga um breytingu á lögum um grunnskóla. Þetta er 27. mál þingsins og þskj. ber sama númer. Flm. voru hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir og Þorsteinn Pálsson auk mín. Þar eru gerðar tillögur um ýmsar breytingar á grunnskólalögunum. Þær breytingar eiga rætur að rekja til þess að í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar var ítarlega fjallað um fjölskyldu- og jafnréttismál. Þar var m.a. áréttað að unnið yrði að því að treysta stöðu fjölskyldunnar með markvissri fjölskyldustefnu fyrst og fremst með velferð barna fyrir augum. Í ágúst 1987 skipaði þáv. hæstv. forsrh., Þorsteinn Pálsson, sérstaka samstarfsnefnd ráðuneyta um fjölskyldumál. Fulltrúar fjmrn., menntmrn., félmrn. og heilbr.- og trmrn. áttu sæti í þessari nefnd og svo sérstaklega skipuð af forsrh. Inga Jóna Þórðardóttir sem var formaður nefndarinnar. Í ágúst 1988 skilaði þessi nefnd áfangaskýrslu um skóla- og dagvistarmál og þar voru settar fram ítarlegar tillögur um þessa málaflokka. Það frv. sem ég gat um, þ.e. 27. mál þessa þings, er byggt á tillögum nefndarinnar um skólamál. Eitt af því sem þessi nefnd lagði til var að breyta skólaskyldunni. Þess vegna er 1. gr. þessa frv. þm. Sjálfstfl. svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Skylt er ríki og sveitarfélögum að sjá um að haldinn sé skóli fyrir öll börn og unglinga á aldrinum 6--16 ára, eftir því sem nánar segir í lögum þessum. Skóli þessi nefnist grunnskóli og er öllum börnum og unglingum á nefndum aldri skylt að sækja skóla. Undanþágu má þó veita frá skólaskyldu, sbr. 5., 7. og 8. gr.`` Menntmn. hefur haft þetta mál til meðferðar ásamt því frv. sem hæstv. menntmrh. flutti hér í vetur og niðurstaða hennar, eftir athugun á báðum þessum frv., er sú að flytja núna sérstakt frv. um skólaskyldu sex ára barna. Það er nú reyndar svo að mjög mörg sveitarfélög hafa þegar tekið upp kennslu fyrir sex ára börn. Ég hygg að langflest þéttbýlissveitarfélögin hafi þegar gert það og mörg dreifbýlissveitarfélögin einnig. Hins vegar hefur verið mikið misrétti í því hversu langan tíma sex ára börnin hafa fengið og á þetta frv. mjög að bæta úr því og jafna stöðu sex ára barna. Nefndin fékk sérstaklega á sinn fund fulltrúa frá sveitarfélögunum til þess að ræða þennan þátt málsins og þá sérstaklega með tilliti til þess hvort verið væri að leggja einhverjar auknar byrðar á sveitarfélögin með frv. Það kom fram hjá fulltrúum sveitarfélaganna, þ.e. formanni Sambands ísl. sveitarfélaga, Sigurgeiri Sigurðssyni, sem þarna var mættur, og frá Birni Halldórssyni sem er forstöðumaður skólamálaskrifstofu Reykjavíkurborgar, að þessi þáttur málsins hefði ekki í för með sér aukin útgjöld fyrir sveitarfélögin. Hins vegar væru mörg önnur atriði í grunnskólafrv. hæstv. menntmrh. sem hefðu í för með sér mikla aukningu á útgjöldum. Ástæðan er sú að sveitarfélögin, eins og ég sagði, hafa þegar sjálf tekið upp þessa kennslu fyrir sex ára börnin og kostað hana að miklu leyti. Nú breytist það því að með skólaskyldunni fá sveitarfélögin hluta af þessum kostnaði uppi borinn, þ.e. ríkið greiðir núna, eftir að þessi lög taka gildi, kennaralaun og laun skyldra starfsmanna. Það var að vísu einhver vafi í huga sumra þeirra manna sem komu til viðtals við okkur um þetta atriði, hvort þarna væri um að ræða aukakostnað fyrir dreifbýlissveitarfélögin vegna skólaakstursins. Niðurstaða þeirra varð þó sú, eftir að hafa rætt þetta, að þar sem skólaakstur væri þegar stundaður í dreifbýlissveitarfélögunum fyrir yngri börnin, þ.e. sjö ára og upp úr, og væri oftast sérstaklega miðaður við yngri börn og þá tvær ferðir oft á dag um héraðið væri auðvelt að sameina þann akstur þeim sem þyrfti að taka upp vegna sex ára barna þannig að þarna yrði væntanlega ekki um verulega aukinn kostnað að ræða. Frv. þetta lítur kannski út fyrir að vera nokkuð flókið þegar haft er í huga að hér er einungis verið að breyta einu atriði í sambandi við grunnskólalögin, þ.e. skólaskyldu sex ára barna. Ástæðan fyrir því að það eru brtt. við svo margar greinar er sú að kennsla þessa aldursflokks, þ.e. yngsta aldursflokksins í grunnskólunum, og málefni hans koma fyrir í allmörgum greinum og þess vegna varð að breyta svo mörgum greinum sem raun ber vitni. Nefndin fór hins vegar mjög rækilega yfir það, eins og fram kom hjá hv. frsm., að það er ekki um neinar aðrar breytingar að ræða á grunnskólalögum, því er óhætt að treysta. Það er enginn vafi á því að það að lögfesta sex ára skólaskyldu er mjög þýðingarmikið mál fyrir fjölskyldurnar í landinu og fyrir börnin sem á þessum aldri eru. Þess vegna hefur nú náðst jafnvíðtæk pólitísk samstaða um þetta efni og raun ber vitni. Hitt er svo annað mál og þess lét ég getið við fyrstu umræðu þessa máls að ég hefði talið að þegar nú er verið að lengja grunnskólann í tíu ár, úr því að vera níu ára skóli í tíu ára skóla, hefði þurft að fylgja meira með af hálfu menntmrn. Það hefði þurft að fylgja með nákvæm úttekt á grunnskólanáminu og skipulagsbreyting þannig að hér væri ekki aðeins um lengingu skólaskyldunnar að ræða heldur þyrfti einnig að endurskipuleggja námið og þá með tilliti til þess að við erum með okkar börn og unglinga lengur í skóla en flestar aðrar þjóðir. Ég minntist á það við 1. umr. þessa máls að þegar ég var í menntmrn. skipaði ég sérstaka nefnd og í henni voru fulltrúar frá öllum skólastigum, þ.e. grunnskóla, framhaldsskóla og háskóla, til þess að fara einmitt rækilega ofan í þennan þátt, jafnvel að stokka eitthvað upp á milli grunnskólans og framhaldsskólans, en þá með það að markmiði hvort ekki væri möguleiki að við gætum fylgt fordæmi annarra þjóða og íslenskir unglingar gætu lokið framhaldsnámi, a.m.k. einu, hugsanlega tveimur árum yngri en nú er. Og þá vitna ég til þess sem aðrar þjóðir hafa gert í þessum efnum. Mér skildist þá á hæstv. menntmrh. að þessi nefnd væri enn að störfum og mundi ljúka störfum innan skamms þannig að endurskipulagning af þessu tagi gæti því væntanlega fylgt fljótlega í kjölfarið. Ég ítreka hins vegar að ég hefði talið æskilegt að þessi endurskipulagning kæmi við þessa breytingu, þ.e. þegar verið er að lengja grunnskólann í tíu ára skóla. Eins og fram kom hjá hv. frsm. er óþarfi að málið fari til nefndar þar sem um þetta er full samstaða í nefndinni og nefndin sjálf flytur málið. Hins vegar vildi ég láta þessar athugasemdir koma fram nú við 1. umr. þessa máls.

Frsm. meiri hl. menntmn. (Ragnar Arnalds) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. menntmn. um lög um Kvikmyndastofnun Íslands. Ég sé það á nál. 1. minni hl. nefndarinnar, undirrituðu af Birgi Ísl. Gunnarssyni, að honum þykir hafa verið óhæfilegur hraði á málsmeðferð. Það skal viðurkennt að málið hefur farið hraðferð í gegnum nefndina, fyrst og fremst vegna þess að það er seint fram komið. Það kom ekki til nefndarinnar fyrr en í byrjun þessarar viku og það er nokkuð ljóst að verði það ekki afgreitt frá Nd. núna öðru hvoru megin við helgi er óvíst að málið nái fram að ganga. Og þar sem málið er talið mikilvægt var ekki hægt annað en að hraða málsmeðferð. Hv. menntmn. hefur haldið fundi á hverjum degi eftir páska. Hún hefur haldið sjö fundi á sjö dögum og hún hefur á þessum tíma afgreitt frá sér sjö stjfrv. Ég held að þau hafi öll fengið hæfilega meðferð, en vissulega skal viðurkennt að betra væri ef meira tóm gæfist til meðferðar á þingmálum. Hv. menntmn. fékk nokkra aðila til sín á fund. Í fyrsta lagi Þráin Bertelsson, formann þeirrar nefndar er samdi upphaflegu frumvarpsdrögin, Þorstein Jónsson, formann Félags kvikmyndagerðarmanna, Ara Kristinsson, varaformann Félags kvikmyndagerðarmanna, Knút Hallsson, formann stjórnar Kvikmyndasjóðs, Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur úr úthlutunarnefnd Kvikmyndasjóðs, Guðbrand Gíslason, framkvæmdastjóra Kvikmyndasjóðs, og frá Kvikmyndasafninu þá Árna Björnsson þjóðháttafræðing og Helga Jónasson fræðslustjóra. Að lokinni skoðun á frv. mælir nefndin með samþykkt þess með nokkrum breytingum sem koma fram á þskj. 1068. Ég hygg að þessar breytingar séu almennt þess eðlis að þær þarfnist ekki skýringa. Ég tek það þó sérstaklega fram að 6. brtt. er nær orðrétt komin frá þeim sem síðast voru taldir af þeim sem heimsóttu nefndina, Guðbrandi Gíslasyni, Árna Björnssyni og Helga Jónassyni, sem töldu ástæðu til þess að fjalla örlítið ítarlegar um viðfangsefni og hlutverk Kvikmyndasafnsins og vildu að Kvikmyndasafnið lyti sérstakri stjórn. Nefndin taldi ekki unnt að verða við þessu þar sem erfitt væri að hafa tvær stjórnir í sömu stofnuninni, þessi stofnun hefur sérstaka þriggja manna stjórn, en komst að þeirri niðurstöðu að hæfilegt gæti verið að hafa þarna þriggja manna umsjónarnefnd sem að sjálfsögðu starfar þá undir forustu stjórnarinnar og hefur það sérstaka hlutverk að fjalla um rekstur Kvikmyndasafnsins en umsjónarnefndin mundi vera skipuð samkvæmt tilnefningum frá Þjóðminjasafni Íslands, Félagi ísl. safnamanna og Námsgagnastofnun. Stjórn Kvikmyndastofnunar yrði hins vegar yfirstjórn allrar stofnunarinnar að sjálfsögðu og framkvæmdastjóri yrði framkvæmdastjóri fyrir alla stofnunina, þar á meðal Kvikmyndasafnið. Ég hygg að allir nefndarmenn hafi verið á einu máli um það að grundvallaratriði í sambandi við uppbyggingu kvikmyndaframleiðslu á Íslandi sé að meira fé fáist til úthlutunar. Nefndin ræddi ítarlega þann möguleika að útleiga myndbanda yrði einn af tekjustofnum Kvikmyndastofnunar eins og mun hafa verið í frv. sem hæstv. menntmrh. lagði fyrir ríkisstjórn og þingflokka fyrir nokkrum vikum síðan. Þetta ákvæði var hins vegar tekið út úr frv. áður en það var lagt fyrir Alþingi og auðvitað er ljóst að það felst ekki mikil tekjuaukning í þessu frv. í þágu Kvikmyndastofnunar frá því sem er varðandi Kvikmyndasjóð. Ég er þeirrar skoðunar að brýna nauðsyn beri til að efla kvikmyndagerð á Íslandi verulega umfram það sem nú er. Ég tek heils hugar undir þau rök sem fram hafa verið borin að íslensk kvikmyndagerð kynnir land og þjóð betur en nokkuð annað getur gert og enginn vafi er á því að sú kynning skilar sér margfaldlega fjárhagslega bæði í þjóðarbúið og ríkiskassann. Með fjölgun íslenskra kvikmynda er þannig beinlínis verið að auka þjóðartekjur og ríkistekjur. Það eru því full rök fyrir því að stórauka framlög til Kvikmyndastofnunar og ég harma það, eins og margir aðrir, að sú aukning felst því miður ekki í þessu frv. og ekki tókst samstaða um það að þessu sinni að bæta tekjum af útleigu myndbanda við þannig að stofnunin fengi aukna tekjustofna. Hins vegar er það ofmælt sem heyrst hefur að enginn ávinningur sé af samþykkt frv. Ég vil nefna fjögur atriði sem ég tel vera mikilvæg í þessu sambandi. Í fyrsta lagi verður meira til úthlutunar til kvikmyndagerðar, einfaldlega vegna þess að reksturinn verður greiddur af sérstakri fjárveitingu og skerðir ekki það fé sem kemur til úthlutunar til kvikmyndagerðar. Þarna er ekki um að ræða stórfé. Við fengum það nú ekki alveg á hreint í nefndinni hvað þarna gæti verið um mikla fjármuni að ræða. Sumir nefndu í okkar eyru 3 milljónir og aðrir nefndu 10 milljónir. Það er sjálfsagt einhvers staðar á því bili. En þarna er vissulega um nokkra aukningu að ræða á fé til úthlutunar til kvikmyndagerðar. Í öðru lagi eru í frv. ákvæði sem heimila Kvikmyndastofnun að veita lán og veita ábyrgðir fyrir lánum. Þetta eru hvort tveggja mjög mikilvæg ákvæði, sérstaklega ákvæðið um ábyrgðir. Og ég álít að hin nýja Kvikmyndastofnun geti veitt aukinn stuðning til íslenskrar kvikmyndagerðar frá því sem nú er á grundvelli þessa ákvæðis og kannski talsvert aukinn. Í þriðja lagi er heimild til þess að stofnunin leggi fram eignarframlög til kvikmyndagerðar þannig að stofnunin sé beinlínis eignaraðili að kvikmyndum sem gerðar eru. Þetta er nýmæli, þekkt í öðrum löndum en vissulega óreynt hér, og skal ég ekkert um það fullyrða hversu mikið þetta verður nýtt, en þarna er samt verið að fjölga möguleikum og reyna nýjar leiðir þannig að um verður að ræða hugsanlegan stuðning af fernu tagi. Það getur verið um eignarframlag Kvikmyndastofnunar að ræða til kvikmyndaframleiðslu, það getur verið um að ræða beinan styrk, það getur verið um að ræða lán og það getur verið um að ræða ábyrgð á láni. Þetta eru framfaraspor sem ekki er ástæða til að vanmeta og síðan bætist í fjórða lagi við að kvikmyndagerð nýtur þess að gjafir og styrkir til hennar frá fyrirtækjum eru frádráttarbær í bókhaldi, eins og aðrar gjafir til menningarmála, og verður þessu fyrir komið með breytingu á reglugerð um tekjuskatt og eignarskatt. Og ég hygg að þetta geti tvímælalaust orðið kvikmyndalistinni og kvikmyndagerð á Íslandi til framdráttar. Ég ætla að vona að þingmenn og ríkisstjórnir beri gæfu til þess að skilja að það er brýn nauðsyn að efla kvikmyndagerð á Íslandi. Það er brýn nauðsyn að veita framlög til Kvikmyndastofnunar í næsta sinn óskert miðað við lög, en það hefur ekki verið gert á undanförnum árum. Jafnvel þótt í lögum hafi verið ákvæði um að svo og svo mikið fé skyldi renna til Kvikmyndasjóðs þá hefur það ekki verið framkvæmt. Það hefur ævinlega verið mjög verulega skorið niður og ég held að kannski sé það brýnna en nokkuð annað að þessi ósiður verði af tekinn og farið verði eftir lögunum í næsta sinn. Ég hefði vissulega kosið að lögin kvæðu á um aukinn stuðning við Kvikmyndasjóð í ríkara mæli en er í frv. en ég hygg nú samt að hitt sé ekki síður mikilvægt að menn einsetji sér að leggja fé í Kvikmyndasjóð í samræmi við lög án þess að um skerðingu sé að ræða í næsta skipti sem fjárlög verða afgreidd. Herra forseti. Með þessum brtt. leggur meiri hl. nefndarinnar til að frv. verði samþykkt.

Frsm. 1. minni hl. menntmn. (Birgir Ísl. Gunnarsson) Virðulegi forseti. Hér er til 2. umr. frv. til laga um Kvikmyndastofnun Íslands. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls og skiptist í þrjá hluta, þ.e. meiri hl. sem hv. 4. þm. Norðurl. v. Ragnar Arnalds hefur mælt hér fyrir. Að þeim meiri hl. standa fulltrúar ríkistjórnarflokkanna í menntmn. Við þm. Sjálfstfl. í nefndinni, ég og hv. 3. þm. Reykv. Sólveig Pétursdóttir skipum 1. minni hl. og skilum séráliti og flytjum auk þess brtt. og að lokum er 2. minni hl. sem hv. 18. þm. Reykv. Þórhildur Þorleifsdóttir, þingmaður Kvennalista, myndaði og skilar séráliti. Mér þykir rétt, áður en lengra er haldið, herra forseti, að lesa upp það nál. sem við höfum skilað en það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við athugun nefndarinnar á þessu frv. kom í ljós að það er ótrúleg hrákasmíð. Frv. er morandi í villum og ljóst er að gera þyrfti á því miklar breytingar til að koma viti í málið. Nefndin kallaði á sinn fund fulltrúa Félags kvikmyndagerðarmanna og Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda, þá Þorstein Jónsson, Þráin Bertelsson og Ara Kristinsson. Fram kom hjá þeim að frv. ráðherra væri ekki í samræmi við niðurstöður þeirrar nefndar sem um getur í grg. með frv. Gerðu þeir miklar athugasemdir við frv. og lögðu fram margar hugmyndir að breytingum. Þá kom á fund nefndarinnar úr úthlutunarnefnd Kvikmyndasjóðs Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Gerði hún einnig miklar athugasemdir við frv. og taldi verr af stað farið en heima setið með þetta mál. Taldi hún m.a. fráleita ráðstöfun að skipta úthlutunarnefnd í tvo aðskilda hópa enda væri það fjármagn, sem úthlutunarnefnd hefur til ráðstöfunar, ekki til skiptanna milli tveggja úthlutunarhópa og frv. gerði ekki ráð fyrir auknu fjármagni til kvikmyndagerðar. Knútur Hallsson, formaður stjórnar Kvikmyndasjóðs, kom einnig á fund nefndarinnar, gerði athugasemdir við frv. og lagði fram skriflega greinargerð um málið. Allir þessir aðilar voru andvígir meginatriðum í frv. ráðherra. Þá gerðist það, eftir að formaður nefndarinnar hafði tekið málið út úr nefndinni, að á fund hennar kom hópur manna sem hafði sjálfur frumkvæði að því að ræða við nefndina. Það voru þeir Helgi Jónasson og Árni Björnsson, fulltrúar í stjórn Kvikmyndasjóðs þegar sérstaklega er fjallað um málefni Kvikmyndasafns. Með þeim var Guðbrandur Gíslason, framkvæmdastjóri Kvikmyndasjóðs. Lögðu þeir fram brtt. um þann þátt frv. sem snertir stjórn Kvikmyndasafns. Öll meðferð þessa máls í nefndinni var hroðvirknisleg og lítill tími gafst til að ræða einstök atriði. Var stöðugt rekið á eftir meðferð málsins og gestir nefndarinnar fengu óspart að heyra að þeir fengju lítinn tíma. Átelja verður harðlega öll vinnubrögð í þessu máli. Gagnrýna verður ráðherra fyrir að leggja fram illa og hroðvirknislega unnið frv. Enn fremur verður að gagnrýna meiri hl. nefndarinnar fyrir að kasta höndum til afgreiðslu þessa máls. Kvikmyndalistin í landinu á betra skilið. Meiri hl. hefur vafalaust af góðum hug reynt að bæta frv. með því að flytja brtt. Þær eru þó hvergi nærri fullnægjandi og enn eru villur í frv. Alvarlegast af öllu er þó að frv. bætir í engu hag kvikmyndalistarinnar í landinu. Við undirrituð viljum sýna þessari ungu listgrein fullan sóma og teljum að Alþingi eigi að samþykkja vandað og vel gert frv. um kvikmyndagerð. Við teljum það óráð að samþykkja þetta óvandaða frv. nú og leggjum til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar til nánari athugunar. Ef sú tillaga okkar verður ekki samþykkt áskiljum við okkur rétt til að flytja og fylgja brtt.`` Undir þetta rita Sólveig Pétursdóttir og Birgir Ísl. Gunnarsson. Það eru vissulega stór orð sem fram koma í nál. og þess vegna tel ég rétt að eyða nokkrum tíma þessarar hv. deildar til að færa þeim orðum stað. Í nál. er vitnað í heimsóknir nokkurra aðila sem komu á fund nefndarinnar. Ég tel rétt að rekja stuttlega það sem fram kom hjá því fólki sem kom til fundar við nefndina. Það voru þó hvergi nærri fullnægjandi heimsóknir eins og við getum um í okkar nál. Það var óspart rekið á eftir þessu fólki sem við kölluðum til fundar og það fékk stuttan tíma til að tjá sig þannig að ég reikna með að ef farið hefði verið betur yfir þetta mál með þessu fólki hefði komið sitthvað fleira í ljós. Fulltrúar Félags kvikmyndagerðarmanna og Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda, Þorsteinn Jónsson, Ari Kristinsson og Þráinn Bertelsson, komu á fundinn. Þeir áttu þátt í því að semja frv. sem þeir afhentu menntmrh. á sínum tíma en könnuðust lítið við það frv. sem hæstv. ráðherra lagði fram. Það kom fram í þeirra máli að frv. sem þeir höfðu lagt fram og höfðu samið hafði gjörsamlega verið snúið við í menntmrn. Þeir lýstu yfir mikilli óánægju með frv. hæstv. menntmrh. Þeir höfðu sérstaklega horn í síðu 5. og 6. gr. frv. Ég minni á að þegar þetta mál var til 1. umr. hér í hv. deild lét ég þess getið að það væri ótrúlega flókið og illskiljanlegt kerfi sem sett er upp í 5. gr. frv. og undir það tóku þessir aðilar. Í frv. sem þeir lögðu fram voru enn fremur ýmis önnur atriði sem þeir lögðu áherslu á og ekki síst bentu þeir á að í frv. eins og það nú lítur út hjá hæstv. ráðherra væri alls ekki á neinn hátt stuðlað að því að kvikmyndagerð eða kvikmyndalist í landinu fengi aukið fjármagn. Þeir höfðu lagt það til í sínu frv. að framlag ríkissjóðs í Kvikmyndasjóð yrði miðað við virðisaukaskatt af kvikmyndasýningum eins og reyndar er gert ráð fyrir í frv. hæstv. ráðherra, en að auki höfðu þeir gert ráð fyrir að áætlaður virðisaukaskattur af útleigu myndbanda og sjónvarpsauglýsingum yrði þarna inni. Það kom fram hjá þessum fulltrúum að það vær ósk íslenskra kvikmyndagerðarmanna að reynt yrði að stefna að því að gerðar yrðu á Íslandi það sem þeir kölluðu fjórar meðaldýrar myndir. Kostnaður við hverja kvikmynd mun vera um 40 millj. kr. þannig að hér er um að ræða um 160 millj. kr. sem það mundi kosta að gera fjórar kvikmyndir. Þeir bentu á að á síðustu tíu árum hefðu verið framleiddar 27 myndir sem hefðu kostað um 1,1 milljarð. Af þessum peningum hefðu kvikmyndagerðarmenn sjálfir lagt fram eða útvegað 600 millj. kr. en ríkið um 500 millj. Það voru fleiri atriði sem þeir minntust á sem ég skal ekki rekja hér sérstaklega en við fengum einnig á okkar fund fulltrúa úr úthlutunarnefnd Kvikmyndasjóðs, en þannig hefur þessu verið háttað að undanförnu að stjórn Kvikmyndasjóðs hefur tilnefnt sérstaka nefnd, úthlutunarnefnd, til að úthluta úr Kvikmyndasjóði. Sá fulltrúi úr úthlutunarnefnd sem til okkar kom var Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, fyrrv. alþm., og gerði hún okkur grein fyrir sínum sjónarmiðum og þá væntanlega úthlutunarnefndarinnar. Hún taldi það fráleita ráðstöfun að skipta úthlutunarnefndinni í tvær nefndir, A og B. Hún benti á að í ár væru til úthlutunar aðeins 66 millj. kr. en meðalkostnaður á hverja mynd væri 40 millj., eins og fyrr getur, þannig að þessi fjárhæð væri ekki til skiptanna milli tveggja nefnda. Þetta samsvaraði sem sagt um það bil 1 1 / 2 mynd. Hún taldi að það væri betra að hafa stærri stjórn í Kvikmyndastofnuninni, eins og hún á að heita nú. Þannig kæmust að fleiri sjónarmið og minni hætta væri á hagsmunaárekstrum og við getum sagt klíkumyndun. Þetta er tiltölulega lítill heimur hér á Íslandi, kvikmyndalistaheimurinn, og þar ríkir auðvitað samkeppni á milli manna og þess vegna eðlilegt að hafa stjórnina stærri þannig að fleiri sjónarmið komist að. Hún taldi hins vegar ekki rétt að nokkur stjórnarmaður sæti í úthlutunarnefnd eins og lagt er til í frv. ráðherra. Það væri hins vegar eðlilegt að stjórn stofnunarinnar tilnefndi aðila til úthlutunar og hún gæti þá haft það í sinni hendi hversu fjölmennur sá hópur væri, og reyndar hafði það komið fram hjá kvikmyndagerðarmönnunum sem mættu á fundi nefndarinnar að jafnvel gæti komið til greina að aðeins einn aðili, eins konar einvaldur, úthlutaði úr sjóðnum. Þeir lögðu auðvitað áherslu á að það væri fyrst og fremst möguleiki en ætti ekki að vera nein regla. Sigríður Dúna benti líka á að ákvæðin í 8. og 9. gr. væru ruglingsleg. Niðurstaða hennar við athugun á frv. var sú að það væri verr af stað farið en heima setið með þetta mál. Það bætti ekki núverandi stöðu kvikmyndagerðar. Á fund nefndarinnar kom einnig Knútur Hallsson ráðuneytisstjóri en hann er formaður stjórnar Kvikmyndasjóðs. Hann lagði ýmis gögn fyrir nefndina sem ekki voru rædd sérstaklega í nefndinni vegna þess mikla hraða sem á þessu máli var. Hann lagði hins vegar fram skriflega greinargerð sem hann kallar bráðabirgðaumsögn fyrir hönd stjórnar Kvikmyndasjóðs Íslands um þetta frv. ráðherra. Ég tel nauðsynlegt að kynna hv. deild þetta álit stjórnar Kvikmyndasjóðs og ætla þess vegna að lesa það, með leyfi hæstv. forseta: ,,Meginatriðið í öllum frumvörpum og lögum um kvikmyndamál hefur jafnan verið hvernig ákvæðum um tekjur sjóðsins hefur verið háttað. Annað mikilvægt atriði varðar ákvæði um stjórn og úthlutun úr Kvikmyndasjóði. Mælikvarðinn á sérhvert frv. um þessi efni er sá hvort frv. er til bóta á gildandi lögum varðandi þessi tvö atriði og þó einkum hið fyrrnefnda. Í þessari umsögn er athyglinni fyrst og fremst beint að þessum tveim aðalatriðum. Tekjur og önnur fjármál Kvikmyndasjóðs. Aðalákvæðin um tekjur sjóðsins eru í 7. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að tekjur sjóðsins sem máli skipta séu fólgnar í árlegu framlagi úr ríkissjóði er nemi árlegum virðisaukaskatti af kvikmyndasýningum. Þessi breyting leiðir af sjálfu sér þar sem virðisaukaskattur er nú búinn að leysa söluskatt af hólmi en við þann síðarnefnda er miðað í núgildandi lögum. Sérfræðingar telja líklegt að virðisaukaskattur muni ekki gefa jafnmikið í sjóðinn eins og söluskattur gerir í dag. Þá er á það að líta að íslenskar kvikmyndir eru í dag undanþegnar söluskatti en athugun sérfræðings á vegum Kvikmyndasjóðs leiðir í ljós að íslenskar kvikmyndir muni aðeins að hluta njóta undanþágu eða ívilnunar af virðisaukaskatti, þ.e. einungis endurgreiðslu af skattinum vegna vinnuframlaga. Ákvæðið í 2. mgr. 4. gr. frv. um að rekstur Kvikmyndastofnunar skuli greiddur sérstaklega í fjárlögum, óháð hinu eiginlega framlagi til sjóðsins, er vissulega til bóta en hafa verður í huga að raunverulegur kostnaður við rekstur sjóðsins nemur aðeins um 3 millj. kr. Annar ,,rekstrarkostnaður`` hefur verið falinn í stærri styrkjum og annarri fyrirgreiðslu við kvikmyndagerðarmenn. Þá er í þessu frv. ekkert ákvæði um skattfrelsi eða skattívilnun vegna framlaga til kvikmyndagerðar eins og var í tillögum beggja þeirra nefnda sem samið hafa frv. um þetta efni og getið er í bréfi með þessari umsögn. Í staðinn kemur loforð um breytingu á reglugerð um tekjuskatt nr. 615/1987, að því er varðar gjafir til menningarmála. Fullyrðingu í athugasemd með frv. um að þessi reglugerðarbreyting muni hafa í för með sér ,,veruleg framlög`` til kvikmyndagerðar hlýtur að verða að taka með fyrirvara. Lítil sem engin reynsla mun komin á hvernig ákvæði reglugerðarinnar um skattfrádrátt vegna gjafa til menningarmála munu reynast í framkvæmd og víst er að þau ákvæði um hliðstæð efni sem verið hafa í lögum og reglugerðum hafa gefið næsta lítið í aðra hönd í þágu menningarmála. Loks er á það að líta að næsta ótryggt er að hafa slíkt ákvæði í reglugerð. Fjmrn. getur breytt eða fellt niður reglugerðarákvæði með einu pennastriki og hefur annað eins skeð. Ákvæðið í 8. gr. um að kvikmyndaframleiðandi þurfi að leggja fram að jafnaði 10% eigið fé til að teljast styrkhæfur virðist til nokkurra bóta en virðist gefa undir fótinn með að opinber stuðningur nemi þá 90% sem kallar á stóraukin framlög til sjóðsins. Til bóta er að takmarka ábyrgðir á bankalánum við 15% ,,af kostnaði`` þótt nákvæmara væri væntanlega að miða við áætlaðan kostnað. Annars virðist ekki til hagsbóta fyrir kvikmyndagerðina að breyta styrkjum að nokkru í lán og ábyrgðir ef heildarframlag til þessara mála er ekki aukið heldur jafnvel minnkað. Þá er ákvæði í 8. gr. um að verði hagnaður af sýningu myndar endurgreiði fyrirtækið lán, ella falli það á Kvikmyndasjóð. Mjög erfitt hefur reynst að fullreyna hvort hagnaður eða halli hafi orðið af kvikmyndum í ýmsum tilvikum. Hagnaði virðist unnt að breyta í halla með ýmsum meira eða minna löglegum bókhaldsvinnubrögðum. Þá er hætt við að ákvæði af þessu tagi geti verið til þess fallið að refsa þeim sem halda fjárhagslega vel á málum en verðlauna skussana. Í frv. þriggja manna nefndarinnar er gert ráð fyrir að framlag til sjóðsins miðist ekki einungis við söluskatt (virðisaukaskatt) af kvikmyndasýningum heldur einnig við skatt af myndbandaleigum. Þessi viðmiðun er ekki í því frv. sem hér er lagt fram og hlýtur það að teljast mjög neikvætt frá sjónarmiði kvikmyndagerðarmanna, sérstaklega þar sem vitað er að myndbandaleigur draga mjög úr aðsókn að kvikmyndahúsum. Hér hefur verið stiklað á stóru um þetta atriði en niðurstaðan er sú að þetta frv. virðist frekar munu stuðla að því að framlag til kvikmyndagerðar minnki frá því sem nú er.`` Næst er fjallað í þessari greinargerð stjórnar Kvikmyndasjóðs um stjórnunar- og úthlutunarmál. ,,Samkvæmt frv. er stjórnarmönnum fækkað úr fimm í þrjá. Þetta er til bóta að meginstefnu til. Því fámennari stjórn, því betra, er hin almenna reynsla í þessu efni. 2. gr. frv. gerir ráð fyrir tilnefningum í stjórnina frá tveim aðilum, Félagi kvikmyndagerðarmanna og Sambandi ísl. kvikmyndaframleiðenda. Rétt er að benda á að nýlega hefur verið stofnað þriðja fagfélagið, Samtök kvikmyndaleikstjóra, sem gerir valið á tilnefningaraðilum flóknara. Tilnefningaraðilar samkvæmt núgildandi lögum eru auk Félags kvikmyndagerðarmanna og Sambands ísl. kvikmyndaframleiðenda Bandalag ísl. listamanna og Félag kvikmyndahúsaeigenda. Aðild Bandalags ísl. listamanna mun byggjast á því að margir aðilar að kvikmyndagerð standa utan við fagfélög kvikmyndagerðarmanna, t.d. leikarar, leikmyndagerðarmenn, ýmsir handritshöfundar o.s.frv., en eru innan vébanda Bandalags ísl. listamanna. Þá sjá félagar í Samtökum kvikmyndahúsaeigenda um öll innkaup og dreifingu á (erlendum) kvikmyndum hér á landi og ráða yfir allri sýningaraðstöðu. Deila má um hvort hagsmunaaðilar eigi að sitja í sjóðsstjórnum, sem eiga m.a. að úthluta styrkjum til þeirra sjálfra, samstarfsmanna þeirra eða keppinauta, eða hvort þessir aðilar eigi að hafa úrslitavald um hverjir annist slíka úthlutun með því að hafa meirihlutavald um hverjir sitji í úthlutunarnefndum. Þetta fyrirlag getur`` --- hér stendur nú ,,per se``, við skulum segja getur ,,í sjálfu sér boðið upp á misnotkun og jafnvel spillingu. Hér er um vandasamt og viðkvæmt mál að ræða en íhuga þyrfti vandlega hvort unnt kunni að vera að finna betri lausnir á þessu vandamáli. Stjórn sjóðs þyrfti að vera hæf og bær til að sinna því meginverkefni hverrar sjóðsstjórnar að ráðstafa ráðstöfunarfé sjóðsins en þurfa ekki vegna vanhæfi að afsala sér þessu meginhlutverki og fela það mönnum utan stjórnar að meira eða minna leyti. Samkvæmt fyrstu lögum um sjóðinn var stjórnin skipuð þremur hlutlausum mönnum sem jafnframt önnuðust úthlutun.`` Þá er fjallað um úthlutunarnefndir í þessu áliti. ,,Skv. 5. gr. frv., sbr. bráðabirgðaákvæði, skipar stjórn Kvikmyndasjóðs tvær þriggja manna úthlutunarnefndir í stað einnar samkvæmt núgildandi lögum. Vandséð er að þetta sé til bóta. Þá er gert ráð fyrir allflóknum og nánast óskiljanlegum reglum um hvernig nefndirnar eiga að starfa. Hingað til hefur reynst mjög erfitt að fá þrjá hlutlausa menn með einhver tengsl við kvikmyndamál til að taka sæti í einni nefnd. Þá er það sjálfsagða ákvæði í frv. eins og í núgildandi lögum að nefndarmenn í úthlutunarnefndum megi eigi hafa hagsmuna að gæta við úthlutunina. Hins vegar skulu aðalstjórnarmenn skiptast á um að vera formenn nefndanna, en ekkert ákvæði er í 2. gr. um að aðalstjórnarmenn megi ekki hafa hagsmuna að gæta. Annaðhvort verður að taka ákvæði um slíkan áskilnað í 2. gr. eða sleppa áskilnaði um hlutleysi í 5. gr. Í athugasemdum við 5. gr. frv. er drepið á þann kost við tvær úthlutunarnefndir að þannig fáist ,,áfrýjunarmöguleiki``. Ekki er ljóst hvort með þessu orðalagi er átt við að unnt verði að áfrýja ákvörðun einnar nefndar til annarrar, sem yrði mjög óheppilegt, eða hvort átt er við eitthvað annað sem þyrfti þá að koma skýrt fram. Frá almennu skynsemissjónarmiði verður ekki séð að þessi flókna nýskipan sé til bóta frá núgildandi lögum. Niðurstaðan af þessum hugleiðingum er sú að þessu frv. sé svo mjög áfátt í veigamiklum atriðum að það þurfi miklu nánari athugunar við ef það eigi að vera spor fram á við fyrir íslenska kvikmyndagerð. Stjórn Kvikmyndasjóðs er reiðubúin til samstarfs um að þoka frv. í þá átt.`` Þetta var svokölluð bráðabirgðaumsögn stjórnar Kvikmyndasjóðs og eins og fram kemur í þessari umsögn gerir stjórn Kvikmyndasjóðs mjög miklar og alvarlegar athugasemdir við frv. eins og það var lagt fram af hæstv. ráðherra. Þá er rétt að geta þess að eftir að málið hafði verið tekið út úr nefndinni bönkuðu upp á hjá hv. menntmn. gestir, en það voru fulltrúar í stjórn Kvikmyndasjóðs þegar sérstaklega er fjallað um Kvikmyndasafnið. Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að þegar fjallað er um Kvikmyndasafn Íslands eigi tveir aðilar að bætast í Kvikmyndasjóðsstjórnina, þ.e. fulltrúi frá Námsgagnastofnun og fulltrúi frá Þjóðminjasafni. Þessir aðilar voru þeir Helgi Jónasson og Árni Björnsson. Þeir komu sem sagt að eigin frumkvæði. Það fékkst ekki að ræða við þá frekar en aðra nema á hlaupum og þeir lögðu fram að mínu mati mjög veigamikla brtt. við frv. Þetta er nú dæmi um vinnubrögðin sem sýnir að ef vinnubrögð meiri hl. nefndarinnar hefu ein ráðið hefði þetta mál ekki komist að. Það var fyrst og fremst frumkvæði þessara manna sem réði því að þeir fengu að koma að þessari brtt. sem er þess efnis að safnaþættinum verði meiri gaumur gefinn í frv. og þá sérstaklega að sett verði sérstök stjórn, eins og þeir lögðu nú til, yfir Kvikmyndasafnið, en niðurstaða meiri hl. nefndarinnar varð sú að leggja fram brtt. þar sem gert er ráð fyrir að það verði umsjónarnefnd, eins og það heitir í brtt. frá meiri hl. nefndarinnar. Þeir héldu því fram að það hefði komið mjög glögglega í ljós að stjórn Kvikmyndasjóðs hefði meiri áhuga á sjálfum sjóðnum, hefði meiri áhuga á kvikmyndagerðinni í landinu, kvikmyndalistinni og framgangi hennar, en því að geyma og varðveita myndir og þess vegna væri nauðsynlegt að styrkja þennan þátt því að það væri mjög líklegt miðað við reynsluna að stjórn Kvikmyndasjóðs mundi ekki breytast að þessu leyti. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið í allítarlegu máli þær miklu athugasemdir sem þeir aðilar sem fengu að tjá sig við nefndina gerðu við frv. Þetta geri ég að sjálfsögðu til að rökstyðja þau stóru orð sem fram koma í áliti 1. minni hl. menntmn. um að þetta frv. sé ótrúleg hrákasmíð, það sé morandi í villum og á því þurfi að gera miklar breytingar, og til þess að sýna fram á að sú gagnrýni sem við setjum fram á meðferð málsins í nefndinni, að hún hafi verið hroðvirknisleg og lítill tími hafi gefist til viðræðna um einstök atriði, eigi við rök að styðjast. Og ég hef líka viljað fara svona ítarlega yfir, rakið umsagnir þeirra sem til okkar komu, til þess að rökstyðja þá hörðu gagnrýni sem sett er fram í nál. á öll vinnubrögð í málinu, gagnrýni á hæstv. ráðherra fyrir að leggja fram illa og hroðvirknislega unnið frv. og gagnrýnina á meiri hl. menntmn. fyrir að kasta höndum til afgreiðslu þessa máls. Ég ætla þá aðeins, virðulegi forseti, að ræða efnislega einstakar greinar út frá þeim brtt. sem hér liggja fyrir en allir hlutar nefndarinnar, þ.e. meiri hl. nefndarinnar ásamt með báðum minni hlutunum, flytja sjálfstæðar brtt. við frv. Við 2. gr. flytjum við, ég og hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, brtt. þess efnis að fjölgað verði í stjórn stofnunarinnar frá því sem gert er ráð fyrir í frv. og tala stjórnarmanna verði sú sama og er í stjórninni í dag en hins vegar breytt nokkuð um tilnefningaraðila. Við leggjum til að stofnuninni verði skipuð fimm manna stjórn til þriggja ára í senn og tilnefningaraðilar skuli vera Félag ísl. kvikmyndagerðarmanna, Samband ísl. kvikmyndaframleiðenda, Félag kvikmyndaleikstjóra, Bandalag ísl. listamanna og einn sem ráðherra skipar án sérstakrar tilnefningar en jafnframt að stjórnin skipti sjálf með sér verkum. Rökin fyrir þessari fjölgun eru þau að veruleg hætta er á að hagsmunaárekstrar séu í þessari listgrein eins og ég gat um áðan. Þetta er mjög þröngur heimur, þessi heimur kvikmyndalistarinnar, og stjórnin á, þó hún eigi ekki að fara sjálf beint með úthlutun, að tilnefna úthlutunaraðila þannig að hún hefur gríðarlega mikið vald í þessum efnum og hefur auðvitað í gegnum það fullan möguleika á að láta sín áhrif koma fram í úthlutunarnefndinni. Þess vegna finnst mér eðlilegra að fleiri aðilar komi að því að tilnefna. Þó að ég geti út af fyrir sig fallist á það almenna sjónarmið að skynsamlegra sé að hafa tiltölulega fámennar stjórnir í stofnunum af þessu tagi finnst mér hér um að ræða svo sérstakt mál og sérstakar aðstæður að eðlilegt sé að gera þessa breytingu. Varðandi 5. gr. frv. hefur meiri hl. nefndarinnar lagt fram brtt. Þar er gert ráð fyrir að þessu flókna og einkennilega og óskiljanlega kerfi um úthlutunarnefnd A og úthlutunarnefnd B sem eiga að vera þriggja manna og meðstjórnendur í stjórn stofnunarinnar eiga að vera formenn hvor í sinni nefnd sé kastað í burtu. Ég er auðvitað alveg sammála því og tel þetta hið mesta óráð eins og það er lagt fram í frv. og ég satt að segja skil ekki hvernig þetta komst inn í frv. Ég tel því að sú breyting sé auðvitað til bóta. Við viljum hins vegar ganga lengra því að við flytjum einnig brtt. við 5. gr. þar sem segir að úthluta skuli tvisvar á ári og skulu sömu aðilar ekki annast úthlutun í bæði skiptin. Við föllumst á það sjónarmið sem fram hefur komið frá úthlutunarnefndinni sem nú er, að ekki sé rétt að lögbinda það a.m.k. að úthluta tvisvar á ári og að sömu aðilar eigi ekki að annast úthlutun í bæði skiptin. Okkar rök eru þau að fjármagn sem þarna er um að ræða sé svo lítið að það sé alls ekki til skiptanna, ein og hálf mynd á ári eins og nú er, og þess vegna sé eðlilegra að það sé hreinlega í valdi stjórnar stofnunarinnar og þá úthlutunaraðila hvernig hún hagar þessari úthlutun. Ég er ekki að segja að ekki sé hægt að úthluta tvisvar á ári, það er ekkert sem bannar það, en það er heldur ekkert sem fyrirskipar það í þessari brtt. okkar. Í því liggur meginmunurinn. Við viljum líka lengja, og það er álit úthlutunarnefndarinnar einnig, starfstíma hvers úthlutunaraðila úr tveimur árum í þrjú ár. Það byggist m.a. á hugmyndum sem úthlutunarnefndin er með, að venjulegur líftími gerðar hverrar kvikmyndar, ef má orða það þannig, sé um þrjú ár frá því að menn byrja og þar til myndin er tilbúin og æskilegt sé að þeir sem standa fyrir úthlutun til myndar geti fylgt henni eftir og haft samband og afskipti af myndinni. Það sé til stuðnings auðvitað fyrst og fremst þeim sem eru að framleiða myndina. Það er önnur brtt. varðandi 6. gr. frá meiri hl. nefndarinnar. Þar segir að með fjárframlagi sé átt við beina þátttöku Kvikmyndastofnunar í gerð kvikmynda, enda gerist þá stofnunin eignaraðili að myndunum. Með íslenskri kvikmyndagerð er átt við verkefni þar sem íslenskir aðilar hafa forræði. Mér hafa borist boð frá úthlutunarnefndinni þess efnis að hún telji þetta mjög vafasamt ákvæði. Ég tel að þetta þurfi að kanna betur áður en þetta er ákveðið á þennan hátt. Mér er ljóst að þetta ákvæði var inni í því frv. sem kvikmyndagerðarmenn lögðu upphaflega fram fyrir ráðherra. Úthlutunarnefndin telur sig hafa sérstök rök til þess að mæla gegn þessu. Ég hef ekki haft aðstöðu til að meta það. Ég tek það sérstaklega fram og auðvitað er þetta eitt af þeim efnum sem menn hefðu þurft að gefa sér betri tíma til að skoða, en ég vildi hins vegar að þetta kæmi hér fram vegna þess að einn aðili í úthlutunarnefndinni ræddi við mig sérstaklega rétt fyrir þessa umræðu. Þá höfðu þeir setið á fundi í dag einmitt til þess að fjalla um þetta atriði. Og af þessari breytingu leiðir svo aftur breytingin í 7. gr. að tekjur til Kvikmyndasjóðs séu þá m.a. tekjur af eignarhluta í íslenskum kvikmyndum. Við 7. gr. eru enn fremur tvær brtt., þ.e. brtt. frá okkur, fulltrúum Sjálfstfl. í nefndinni, og fulltrúum Kvennalista. Mér sýnist að þær séu samhljóða. Við gerum sem samt ráð fyrir að auk tekna af áætluðum virðisaukaskatti af kvikmyndasýningum komi áætlaðar tekjur af útleigu myndbanda og af sjónvarpsauglýsingum. Nú segja menn vafalaust: Það hefur ekki gengið burðuglega hingað til að Kvikmyndasjóður fengi tekjur þær sem hann átti að fá, þ.e. áætlaðan söluskatt af kvikmyndasýningum, og það er vissulega rétt þó að það hafi verið mjög mismunandi frá ári til árs. Hins vegar er því mjög haldið fram varðandi virðisaukaskatt af kvikmyndasýningum að það leiði af eðli virðisaukaskattsins að hann verði lægri eftir þessa breytingu auk þess sem aðsókn að kvikmyndum hafi farið minnkandi. Á þetta get ég ekki lagt neinn dóm en þetta er auðvitað eitt af þeim málum sem þurfti að athuga í nefndinni og ég bað sérstaklega um að fá einhverjar tölulegar upplýsingar um hvað væri líklegt að þessi skattur gæfi en það fékkst ekki. Það var ekki gefinn neinn tími til þess. Málið þurfti að knýja í gegn þannig að þeirri beiðni var hafnað. En auðvitað horfði þar til betri vinnubragða að nefndin hefði getað áttað sig á því hvað þetta gæfi líklega í tekjur. Það er þess vegna alveg ljóst að þetta frv. eins og það er gefur ekkert í auknar tekjur til kvikmyndagerðar. Við viljum marka þarna stefnu til framtíðar, að auka tekjur til kvikmyndasýninga og þess vegna bætist við áætlaður virðisaukaskattur af útleigu myndbanda og sjónvarpsauglýsingum. Ég vil geta þess í sambandi við rökin fyrir því, þar sem verður víst að samþykkja frv., að það rýmki fjárhag Kvikmyndsjóðs þar sem nú er gert ráð fyrir því að rekstrarkostnaður hans verði greiddur sérstaklega af ríkissjóði en ekki af þessum almennu framlögum sem Kvikmyndasjóður fær. Þetta er nú ekki nema 3 millj. kr. Það var upplýst í nefndinni að þetta væru 10 millj. kr. Við nánari athugun er það rangt. Það komst á kreik tala um 10 millj. kr. en við nánari athugun kom í ljós að inn í þeirri tölu voru ýmsir smærri styrkir og framlög til kvikmyndagerðarmanna, ferðastyrkir og annað þess háttar. Hinn raunverulegi rekstrarkostnaður sjóðsins er því ekki nema 3 millj. kr. Það er allt og sumt sem verið er að tala um að auka fjárráð sjóðsins um. 8. gr. er ásamt fleiri greinum gersamlega óskiljanleg, svo vitlaus og greinilega tómt rugl. Það var ekki nokkur leið að fá neinn botn í þá grein og mér sýnist að ekki sé enn þá búið að fá botn í hana þrátt fyrir brtt. sem meiri hl. nefndarinnar flytur. Við komumst að þeirri niðurstöðu eftir bollaleggingar þó að við fengjum enga leiðbeiningu um það frá ráðuneytinu að 8. gr. fjallaði fyrst og fremst um lán en ekki styrki. Brtt. meiri hl. miðar að því að þar sem talað er um styrki í þessari grein komi orðið ,,lán``. En þar stendur enn þá samt: ,,Nú ákveður stjórn Kvikmyndasjóðs að lána til verkefnis.`` Samkvæmt frv. er það ekki verkefni stjórnarinnar að lána eða úthluta neinu fé. Það er úthlutunarnefndin sem á að fá það vald. Til þess að reyna þó að bæta úr þessari vitleysunni, sem meiri hl. nefndarinnar virðist ekki hafa viljað gera eða ekki gert, höfum við lagt hér fram fjórðu brtt. okkar sem er þess efnis að alls staðar þar sem talað er um stjórn Kvikmyndasjóðs í 8. gr. verði talað um úthlutunaraðila. Ástæðan er auðvitað sú, eins og ég sagði, að það er hvergi gert ráð fyrir því í frv. að stjórn Kvikmyndasjóðsins hafi með neinar fjárhagslegar úthlutanir að gera, hvorki styrki né lán. Þetta er því dæmi um eina villuna enn sem stendur í frv. og hefði auðvitað þurft að kanna miklu betur eins og allt annað. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið allrækilega yfir þetta mál og verð að segja að það er Alþingi til skammar, það er hv. menntmn. til skammar og hv. Alþingi til skammar að ætla sér að afgreiða þetta mál á jafnflausturslegan hátt. Í frv. eru enn fjölmörg atriði sem eru óljós, þarfnast nánari athugunar, þarfnast nánari skýringa. Við fengum ekkert tækifæri til þess, eins og ég hef getið um, í menntmn. Nd. að kanna það. Ég vildi svo sannarlega óska að menntmn. Ed. fengi betri tækifæri til þess að skoða þetta mál, en fyrir því er auðvitað engin trygging. Þess vegna leggjum við eindregið til að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar til nánari athugunar. Kvikmyndalistin missir ekki af neinu þó að þetta frv. verði ekki samþykkt. Þetta frv. bætir hennar hag á engan hátt, færir henni ekkert meira fjármagn. Við erum þar að auki bundnir í fjárlögum fyrir árið 1990 um framlag á þessu ári og þess vegna enginn skaði þótt þetta frv. bíði til hausts og hægt verði þá að skoða það betur á milli þinga og samþykkja vel unnið almennilegt frv. sem sé þessari ungu listgrein til sóma.

Frsm. 2. minni hl. menntmn. (Þórhildur Þorleifsdóttir) Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið, bæði í máli frsm. meiri hl. menntmn., hv. þm. Ragnars Arnalds, og hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar, þá þríklofnaði nefndin í þessu máli. Þó liggja leiðir saman hér og þar. Sú sem hér stendur og skipar 2. minni hl. stendur að brtt. meiri hl. nefndarinnar en flytur auk þess eigin brtt. Hún er svo til samhljóða brtt. sem einnig er að finna hjá 1. minni hl. menntmn. Ég vil leyfa mér að byrja á því að lesa nál. 2. minni hl. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Íslensk kvikmyndagerð á sér orðið töluverða sögu, þó mest sé nú haldið á lofti því tímabili sem kennt hefur verið við ,,vor`` og hófst fyrir tíu árum. Í upphafi þessa tímabils ríkti bjartsýni og ekki að ástæðulausu. Hver kvikmyndin rak aðra, ungir leikstjórar komu fram á sjónarsviðið og allir lögðu fúslega hönd á plóginn, báðum megin kvikmyndatökuvélarinnar. En brátt dró úr bjartsýninni og hægðist á ferðinni. Æ færri kvikmyndir voru framleiddar ár hvert. Það dró úr aðsókn, m.a. vegna þess að nýjabrumið var farið af, fjárhagsbyrðar urðu framleiðendum íslenskra kvikmynda of þungar í skauti og opinber framlög af svo skornum skammti að fáir gátu lagt út í framleiðslu nýrra kvikmynda. Nú er málum svo komið að árið 1989 voru tvær íslenskar kvikmyndir frumsýndar, í ár verður það ein og von er á einni árið 1991. Það var því orðið tímabært að skapa íslenskri kvikmyndagerð nýjan og betri grundvöll með nýrri lagasetningu. Frv. til laga um Kvikmyndastofnun Íslands hefur verið nokkuð lengi í undirbúningi og miklar vonir við það bundnar. Því urðu vonbrigðin mikil þegar frv. leit dagsins ljós. Ekki einasta var það svo illa unnið að illmögulegt var að skilja sumar greinar þess, heldur voru líka í því prentvillur sem breyttu efni frv. verulega. En alvarlegast var þó að í frv. fólst engin sú nýbreytni sem skipti sköpum fyrir íslenska kvikmyndagerð. Fjárhagslega mun hún standa á jafnmiklum brauðfótum og nú. Í umfjöllun nefndarinnar hefur ýmislegt verið fært til betri vegar, þ.e. ef brtt., sem meiri hl. nefndarinnar a° fulltrúi Kvennalistans standa að og prentaðar eru á þskj. 1061, verða samþykktar en þar eru lagðar til breytingar á sex af þrettán greinum frv. og talar það sínu máli. Þar skipta mestu máli breytingar á fyrirkomulagi úthlutunar úr Kvikmyndasjóði. Annar minni hl. flytur auk þess brtt. á þskj. 1073. Þar er lagt til að virðisaukaskattur af útleigu myndbanda og sjónvarpsauglýsingum renni í Kvikmyndasjóð. Það væri rökrétt tilhögun. Í frv. er lagt til að framlag ríkissjóðs nemi áætluðum virðisaukaskatti af kvikmyndasýningum. Sú tillaga er í athugasemdum við einstakar greinar frv. skýrð með eftirfarandi hætti: ,,Ákvæðið byggist á því að sýning erlendra kvikmynda hér á landi sé til styrktar íslenskri kvikmyndagerð.`` Einungis hluti áhorfenda erlendra kvikmynda sækir sýningar þeirra í kvikmyndahúsum. Myndbandanotkun eykst með ári hverju og því er það einungis hluti tekna ríkissjóðs af erlendum kvikmyndum sem innheimtist af kvikmyndasýningum. Annað eins fæst af útleigu myndbanda, og fer sá hluti eflaust vaxandi. Þess vegna er fjarri lagi að halda því fram að ,,sýning erlendra kvikmynda hér á landi sé til styrktar íslenskri kvikmyndagerð``. Niðurstaðan er því að í frv. felist, auk breyttrar úthlutunaraðferðar, fyrst og fremst nafnbreyting. Það dugir ekki minna en ,,stofnun`` til að standa straum af einni til tveimur leiknum íslenskum kvikmyndum á ári. Þá er e.t.v. verr af stað farið en heima setið því að ekki mun það eitt nægja. Íslensk kvikmyndagerð mun ekki ná að slíta barnsskónum við óbreyttar aðstæður. Að brtt. 2. minni hl. á þskj. 1073 samþykktri munu kvennalistakonur styðja frv., en sitja hjá ella.`` Í upphafi máls míns vil ég geta þess að hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson fór nokkuð hörðum orðum um störf nefndarinnar. Nú get ég tekið undir þau sjónarmið að það hafi ekki verið vel að verki staðið en verð þó að láta í ljósi þá skoðun að verr hafi ekki verið staðið að verki en mjög venjulegt er. Ég verð að segja eins og er að umfjöllun mála í þessari umræddu nefnd er oft með þeim hætti að vont er við að una. Hún hittist sjaldan og lítil umræða verður þar oft um mál. Í þessu tilfelli náðist þó til þeirra sem að mínu viti mestu máli skipta í þessu sambandi, en það eru auðvitað fulltrúar þeirra tveggja heildarsamtaka kvikmyndagerðarfólks, þ.e. fulltrúar frá Sambandi ísl. kvikmyndaframleiðenda og Félagi kvikmyndagerðarmanna. Bæði þessi félög höfðu farið ítarlega yfir frv., áttu reyndar bæði fulltrúa í þeirri nefnd sem upphaflega var falið að semja frumvarpsdrög og skiluðu bæði þessi félög ítarlegum umsögnum og brtt. við frv. Þær brtt. hafa flestar ratað inn aftur með brtt. meiri hl. Sú brtt. sem ekki rataði þangað inn er sú sem mestu máli skiptir, þ.e. tillaga sem mundi stuðla að því að renna traustari stoðum undir íslenska kvikmyndagerð. Eins og ég nefndi í nál. og reyndar í ræðu minni við 1. umr. þá er tómt mál um að tala að halda uppi marktækri kvikmyndagerð á Íslandi með þeim opinberu fjárframlögum sem völ hefur verið á. Íslenskir kvikmyndaleikstjórar og kvikmyndaframleiðendur eru því dæmdir til sífelldrar bernsku í þessu fagi. Það gildir hér eins og annars staðar að reynslan er mikilvægur skóli og fáir eru líklegir til mikilla afreka á þessum sviðum með einungis örfár kvikmyndir að baki. Því er það í rauninni hörmulegt að þegar þetta frv. kemur fram skuli ekki annað blasa við íslenskum kvikmyndaframleiðendum og kvikmyndaleikstjórum en sama ástand. Það má spyrja að því hvort þessum peningum sem undanfarið og samkvæmt þessum lögum er varið til þessarar listgreinar sé ekki einfaldlega betur varið með einhverjum öðrum hætti. Ekki ætla ég að gera það að tillögu minni en e.t.v. væri heiðarlegast að segja bara: Búið í bili. Gerum eitthvað annað við peningana þangað til einhver ríkisstjórn ber gæfu til þess að standa þannig að málum að viðunandi sé. Ef bornar eru saman brtt. þær sem nú liggja frammi við frv. er brtt. frá 1. minni hl. við 2. gr. frv., þ.e. um skipan stjórnar Kvikmyndastofnunar Íslands. Í frv., eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir þriggja manna stjórn og er það fækkun um tvo frá því sem áður var. Eins og ég lýsti hér í ræðu minni við 1. umr. er mér ekkert kappsmál að fækka í þessari stjórn og tek ekki endilega undir þau sjónarmið að litlar stjórnir séu betri en stærri. Hinu lýsti ég líka að það vefðist fyrir mér að finna hverjir ættu þá að sitja í þeirri stjórn nema ef vera skyldi fleiri fulltrúar frá Félagi kvikmyndagerðarmanna eða Sambandi ísl. kvikmyndaframleiðenda. Nú á Bandalag ísl. listamanna aðild að stjórn Kvikmyndasjóðs og það tel ég í rauninni alveg eðlilegt fyrirkomulag, en sú tillaga sem lögð er fram í brtt. 1. minni hl. um að Félag kvikmyndaleikstjóra tilnefni einn stjórnarmann finnst mér aldeilis fráleit. Þess ber að geta í því sambandi og því til rökstuðnings að Félag kvikmyndaleikstjóra er nýtt félag. Allir meðlimir þess félags, held ég að ég geti fullyrt, eru meðlimir annaðhvort í Sambandi ísl. kvikmyndaframleiðenda eða í Félagi kvikmyndagerðarmanna og nokkrir þeirra munu reyndar vera félagar í báðum félögunum. Auk þess verður að nefna að í þessu nýstofnaða Félagi kvikmyndaleikstjóra eru ekki mikilvirkustu kvikmyndaleikstjórar landsins utan einn. Til að nöfn séu nefnd vil ég geta þess að í því félagi er ekki Ágúst Guðmundsson, en við hans fyrstu mynd er kvikmyndavorið oft kennt. Þar er ekki Þráinn Bertelsson, þar er ekki Lárus Ýmir Óskarsson, ekki Guðný Halldórsdóttir, ekki Kristín Pálsdóttir, svo að aðeins fáeinir séu nefndir. Það verður því að draga þá ályktun að þetta Félag kvikmyndaleikstjóra sé ekki enn marktækt félag. Það væri fullkomlega óeðlilegt ef sami aðilinn gæti haft áhrif á tilnefningu fulltrúa í stjórn Kvikmyndastofnunar eftir þremur mismunandi leiðum. Nóg er nú að sumir eigi það eftir tveimur þó þeim opnaðist ekki þriðja leiðin og vil ég nú spyrja hvaða valddreifing finnist í slíku fyrirkomulagi. Því undirstrika ég að það er algerlega fráleitt á þessu stigi málsins að Félag kvikmyndaleikstjóra tilnefni mann í stjórn. Það getur vel verið að því félagi vaxi fiskur um hrygg með árunum, en staða þess er ekki slík nú að það komi til greina.

Félagið er opið eins og ...

Já, en einhver ástæða er til þess að obbinn af íslenskum kvikmyndaleikstjórum hefur ekki séð ástæðu til að ganga í það félag og því verður það að bíða betri tíma að það skipi fulltrúa í svo áríðandi stjórnir sem stjórn Kvikmyndastofnunar. Ég ég vil aftur undirstrika að það væri fullkomlega óeðlilegt að eiga þrjár leiðir til áhrifa um tilnefningu fulltrúa. Vill hv. þm. gera aðra athugasemd?

Hv. þm. tekur til máls á eftir í umræðunni.

Gott. Við 6. gr. frv. sem fjallar um úthlutun gerir meiri hl. ásamt 1. minni hl. og 2. minni hl. brtt. Sú tilhögun sem meiri hl. nefndarinnar leggur til er fullkomlega í samræmi við þær tillögur sem þau tvö félög sem hér um ræðir, Samband ísl. kvikmyndaframleiðenda og Félag kvikmyndagerðarmanna, lögðu til, þ.e. að stjórn Kvikmyndastofnunar tilnefni aðila til að annast úthlutun úr sjóðnum og að úthlutað skuli tvisvar á ári og sömu aðilar annist ekki úthlutun í bæði skiptin. Í báðum brtt. er síðan ákvæði um hve lengi eða hve oft sami aðili megi annast úthlutun og kveðið á um að úthlutunaraðilar megi ekki eiga hagsmuna að gæta sem er auðvitað fullkomlega haldlaus málsliður, en látum það vera. Í brtt. 1. minni hl. er reyndar ekki útilokað að úthlutun gæti farið fram tvisvar á ári en það er ekki lagt til. Þeir vilja veita hverjum úthlutunaraðila lengri tíma, þ.e. hann hafi möguleika á setu í úthlutunarnefnd eða til úthlutunar þrjú ár í röð. Meiri hl. nefndarinnar vill takmarka þann tíma við tvö ár í röð. Tel ég það tvímælalaust betri tilhögun vegna þess sem ég sagði hér áðan að þessi málsl. um að úthlutunaraðilar mættu ekki eiga hagsmuna að gæta væri fullkomlega marklaus. Það verður ekki hjá því komist í litlu þjóðfélagi, hvað þá í svo litlum geira þess sem kvikmyndaframleiðsla er, að einhverjir hagsmunir séu í húfi, einhverra hagsmuna sé gætt. Hjá því verður ekki komist en þeim mun meira áríðandi er að það sé ekki gætt sömu hagsmuna ár eftir ár. Sjálf hefði ég því sætt mig við að hver úthlutunaraðili ynni aðeins að einni úthlutun. Mér finnst það skinhelgi í raun og veru að tala um að þarna séu ekki hagsmunaárekstrar. Miklu heiðarlegra er að viðurkenna þá og reyna að hafa þá breytilega frá ári til árs. Auk þess tel ég mjög mikilvægt að úthlutun fari fram tvisvar á ári. Jafnvel þó ekki verði úr miklum peningum að spila samkvæmt þessu frv. eins og það liggur hér fyrir, þá er það þó svo að það er ekki alltaf verið að veita fjárframlög til leikinna kvikmynda, það kemur margt fleira til, t.d. að veita til handritsgerðar eða annars undirbúnings. Ég held að það hljóti að vera ákaflega mikilvægt, þó ekki sé mikið til skiptanna, að þeir sem um sækja hafi áfrýjunarrétt, þ.e. geti beint sinni hugmynd til annars aðila og fengið aðra skoðun á hugmyndinni og hugsanlega fyrirgreiðslu þar. Smekkur manna er vissulega misjafn og um smekk verður ekki deilt, en þarna er vís leið til þess að mismunandi smekkur ráði líka, ekki bara á tveggja ára fresti heldur tvisvar sinnum á ári. Ég vona líka að þess verði ekki langt að bíða að tekjur Kvikmyndastofnunar verði meiri. Því það hlýtur að blasa við annaðhvort að íslensk kvikmyndagerð lognist út af innan skamms eða að gerð verði á bragarbót. Í báðum brtt. er síðan sagt: ,,Einnig er heimilt að veita lán og ábyrgðir fyrir láni, sbr. 8. gr.`` Í brtt. meiri hl. er brtt. við 7. gr. frv., þar sem kemur nýr tölul. sem orðast svo: ,,Tekjur af eignarhluta í íslenskum kvikmyndum.`` Þetta er líka samkvæmt eindreginni ósk tveggja margnefndra félaga og virðast þeir álíta að þetta geti komið bæði kvikmyndaframleiðendum og Kvikmyndasjóði til góðs, þ.e. ef svo ólíklega vildi til að kvikmynd skilaði ágóða. Því miður er ekki líklegt að svo verði í bráð og því ekki líklegt að þetta ákvæði komi í raun til framkvæmda. En ekki sakar að hafa það þarna ef svo skyldi vilja til. Hver eignarhlutinn yrði eða hvernig því yrði hagað yrði nánar skilgreint í samningum milli þess sem úthlutun hlýtur og Kvikmyndastofnunar hverju sinni. Kvikmyndagerðarmenn hafa nefnt möguleika eins og þann að eftir að framleiðandi hefur tvöfaldað áhættufé sitt skiptist innkoma hlutfallslega eftir eignarhluta. Þá komum við að margfrægri 8. gr. Hún var e.t.v. versta dæmið um hroðvirknisleg vinnubrögð við þetta frv. Vil ég rifja það upp að við 1. umr. lýsti ég því yfir að ég skildi ekki þessa grein, þarna væri talað í belg og biðu um lán, styrki og ábyrgðir og bað um nánari skýringar. Hæstv. menntmrh. varð við þeirri ósk og skýrði þessa grein sjálfsagt eftir bestu getu. Annaðhvort tókst honum ekki betur eða mín skilningarvit voru ekki betur á sig komin en svo að ég fór í stól aftur og lýsti því enn að þrátt fyrir útskýringar skildi ég ekki greinina, en ég skyldi gera mitt besta til að reyna að skilja hana í nefnd. Þar hóf ég svo máls á þessu aftur og var af einhverjum aðilum hálfsnupruð fyrir að skilja ekki, en viti menn, í ljós kom að það var prentvilla sem gjörbreytti inntaki greinarinnar. Líklega hefur hún verið óskiljanleg öllum frá upphafi en samt var nú verið að reyna að verja hana og kenna mínu granna viti um skilningsleysi. En sem betur fer hafa nú allir séð að sér. Ég er sammála því að þessi grein sé betur orðuð í brtt. 1. minni hl. og það hefði átt að standa betur að verki hjá meiri hl. en einungis þannig að breyta orðinu ,,lán`` í styrki. Einmitt í því sambandi vil ég geta þess að ég gerði það líka að umræðuefni við 1. umr. málsins að hugnanlegra væri að tala ekki sífellt um styrki heldur fjárframlög. En það er nú kannski ekki stórmál miðað við ýmislegt annað sem upp á vantar. Aftur á móti, svo ég víki aftur að brtt. 1. minni hl., er ég ekki viss um að orðið ,,úthlutunaraðili`` komi í stað Kvikmyndasjóðs og reyndar hvort ekki ætti að standa: stjórn Kvikmyndastofnunar í 8. gr. Þarna er um það að ræða að veita lán eða ábyrgð fyrir bankalánum með vissum skilyrðum. Mér finnst harla ólíklegt að einn aðili geti veitt lán og veitt ábyrgð fyrir bankalánum sem, ef illa tekst til, eiga svo að falla á annan. Ég held því að það sé fyllsta ástæða til að líta á greinarnar, bæði eins og þær eru í framlögðu frv. og í brtt. 1. minni hl., og athuga hvort þetta stenst. En ég ítreka að að öðru leyti finnst mér greinin miklu betur orðuð hjá 1. minni hl. Síðan er hér tæknileg breyting en eflaust var hún af fljótfærni gerð eða misgá, eins og ýmislegt annað í þessu frv., þ.e. að í stað orðsins ,,Ríkisbókhald`` komi Ríkisendurskoðun. Þess utan vil ég minna á brtt. 2. minni hl. þar sem kveðið er á um að tekjur sjóðsins verði, auk virðisaukaskatts af kvikmyndasýningum, af útleigu myndbanda og sjónvarpsauglýsingum og tel mig þegar hafa fært rök fyrir því að það sé fullkomlega rökrétt tilhögun og í raun sú eina breyting í þessu frv. sem skiptir raunverulegu máli. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson gerði mjög að umræðuefni hér hugmyndir úthlutunarnefndar um frv. en þeim mun minna gerði hann úr hugmyndum þessara tveggja stóru félaga þessa sama fólks. Með fullri virðingu fyrir úthlutunarnefnd þá hefur hún eins árs reynslu af úthlutun og vinnu við Kvikmyndastofnun en félagar í þessum tveimur félögum, Sambandi ísl. kvikmyndaframleiðenda og Félagi kvikmyndagerðarmanna, hafa tíu ára reynslu af því kerfi sem hefur verið við lýði og hafa búið við þá tilhögun í tíu ár. Þess vegna finnst mér sérkennilegt að þeirra skoðanir skuli ekki vega þungt í þessu máli. Þetta er einróma niðurstaða beggja þessara félaga, sem ég ítreka að Félag kvikmyndaleikstjóra á líka aðild að, sem birtist í þeim tillögum sem nefndinni voru afhentar. Hv. þm. Ragnar Arnalds lauk máli sínu hér áðan með því að láta í ljósi þá ósk að Alþingi og ríkisstjórn mættu bera gæfu til þess að standa við lög um fjárframlög til Kvikmyndastofnunar, en sú hefur ekki verið raunin undanfarin ár. Ég vil nú að hálfu gera þessi orð að mínum en taka þó sterkar til orða og lýsa því yfir að ég vona að íslenskir stjórnmálamenn beri gæfu til að gera bragarbót á þessum lögum fyrr en seinna, þ.e. að koma inn í þau ákvæðum um meiri fjárframlög, svo miklu máli sem þau nú skipta. Varðandi það hvort verr sé af stað farið en heima setið, og þau orð hef ég sjálf tekið mér í munn varðandi þetta frv., þá er ég þrátt fyrir allt ekki sammála þeirri niðurstöðu að vísa frv. aftur til ríkisstjórnarinnar. Ég held að það gæti einungis gert að verkum að málið tefðist enn frekar. Menn gætu þá skýlt sér bak við það þegar kvikmyndagerðarmenn sæktu á um aukin fjárframlög að lögin væru í endurskoðun, allt mundi lagast með nýju frv. Ég held að staða þeirra versni ekki við það að fá ný lög með aðeins ákveðnari lagaramma og með þau að bakhjarli að berjast fyrir meiri fjárframlögum og þurfi ekki að eyða meiri tíma í umfjöllun um úthlutunaraðferðir, stjórn stofnunarinnar, o.s.frv., heldur geti einbeitt sér að þessu eina atriði. Ég óska þeim sigurs í því efni sem fyrst.

Frsm. menntmn. (Guðmundur G. Þórarinsson) Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir áliti menntmn. Nd. um frv. til laga um Skákskóla Íslands. Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk um það umsögn frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem flutt er tillaga um á sérstöku þingskjali. Á þskj. 1046 liggja brtt. fyrir. Þær eru tvenns konar. Í fyrsta lagi er gerð breyting á orðalagi í 6. gr. þannig að þar standi: ,,Kennslu í framhaldsdeild annast skákmeistarar sem laun þiggja samkvæmt lögum um launasjóð stórmeistara í skák.`` Hér kemur orðið ,,skákmeistarar`` í stað stórmeistarar en það er tengt þeim breytingum sem gerðar eru á frv., sem væntanlega verður hér til umræðu næst á eftir þessu í deildinni, um launasjóð stórmeistara þar sem gert er ráð fyrir að kona hljóti að jafnaði laun. Með þessari breytingu er gert ráð fyrir að kona sem laun hljóti frá launasjóði stórmeistara geti jafnframt kennt og skuli hafa kennsluskyldu við Skákskólann. Seinni breytingin er við gildistökugreinina og orðast þá svo: ,,Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1991.`` Þessi breyting er tengd því að ráðgert er að fjárveiting til skólans komi á næstu fjárlögum. Virðulegi forseti. Menntmn. er sammála um afgreiðslu á þessu frv. og ritar öll undir nál. til afgreiðslu málsins.

Frsm. heilbr.- og trn. (Jón Sæmundur Sigurjónsson): Virðulegi forseti. Ég flyt hér nál. frá heilbr.- og trn. um breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Frv. um breytingu á 19. gr. þeirra laga er upphaflega flutt af Salome Þorkelsdóttur í Ed. Þar er lagt til að orðinu ,,slysaforvarnir`` sé bætt inn í textann. Ed. gerði breytingu á frv. sem var á þá leið að í stað orðsins ,,slysaforvarnir`` kæmi orðið ,,slysavarnir``. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um frv. Hún er samþykk frv. eins og því var breytt í meðförum Ed. en þótti nauðsynlegt að gildistökuákvæði þess yrði breytt. Í upphaflega frv. var gert ráð fyrir að frv. tæki gildi 1. jan. 1990 en nefndin öll var þeirrar skoðunar að það skyldi taka gildi strax. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þessari breytingu. Tillaga um hana er gerð á sérstöku þingskjali. Undir þetta nál. skrifar nefndin öll; Anna Ólafsdóttir Björnsson, Geir H. Haarde, Sólveig Pétursdóttir, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Guðmundur G. Þórarinsson, Geir Gunnarsson og Jón Sæmundur Sigurjónsson.

Frsm. menntmn. (Guðmundur G. Þórarinsson) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti menntmn. Nd. um frv. til laga um launasjóð stórmeistara í skák. Menntmn. hefur fjallað um frv. og fengið um það umsagnir frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun, Jafnréttisráði og Tryggingastofnun ríkisins. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem gerð er tillaga um á þskj. 1048. Meginbreytingarnar sem nefndin gerir á frv. eru þrjár. Í fyrsta lagi er sett inn ákvæði sem tryggja á að ef kona er ekki í hópi stórmeistara skuli veita laun hverju sinni a.m.k. einni konu er náð hefur afburðaárangri í skák ef slík umsókn liggur fyrir. Ég tel rétt, virðulegi forseti, að grípa lítillega niður í umsögn Jafnréttisráðs varðandi þetta atriði. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Mikil vakning hefur verið meðal kvenna í skáklistinni þó enn hafi þær ekki náð stórmeistaratitli. Jafnréttisráð telur því mikilvægt að komið verði meira til móts við stöðu kvenna en gert er ráð fyrir í frv. Jafnframt þykir rétt að benda á að skv. 3. gr. laga nr. 65/1985, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, eru sérstakar tímabundnar aðgerðir sem ætlað er að bæta stöðu kvenna til að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kynjanna.`` Það er rétt að fram komi hér að menntmn. hefur ekki gert ráð fyrir að þetta ákvæði sé tímabundið heldur sé skylt að veita einni konu slíkan styrk, ef umsókn liggur fyrir, eða slík laun. Meðal nefndarmanna var almennt álit að það væri gríðarlega mikilvægt, til að efla áhuga kvenna á skák og veita þeim aðstöðu til að iðka skák, að þetta ákvæði kæmi þarna inn. Jafnframt, eins og fram kom í nál. varðandi Skákskólann, eru gerðar þar breytingar en gert er ráð fyrir að sú kona sem laun þiggi samkvæmt þessum lögum hafi kennslu- og fræðsluskyldu við Skákskólann. Í öðru lagi eru gerðar breytingar sem miða að því að tryggja aðild þeirra er hljóta laun úr sjóðnum að lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Það er rétt að vekja athygli á því að í umsögn Tryggingastofnunar ríkisins segir: ,,Til þess að opinberir starfsmenn hafi heimild til að greiða í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins þurfa þeir að vera skipaðir, settir eða ráðnir í þjónustu ríkisins, ríkisstofnana eða atvinnufyrirtækja ríkisins með föstum launum til ekki skemmri tíma en eins árs eða með minnst þriggja mánaða uppsagnarfresti, enda sé það starf þeirra aðalstarf og hlutaðeigandi taki ekki minna en hálf þau lán er slíku starfi fylgja fyrir fullan vinnutíma, sbr. 3. gr. laga nr. 29 frá 1963.`` Það er samdóma álit og einróma vilji nefndarmanna að þeir skákmeistarar sem laun þiggja úr launasjóði stórmeistara njóti slíkra réttinda og hafi aðildarrétt að lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Því er það áréttað hér og hefur nefndin gert þær breytingar á frv. að hún telur að tryggt eigi að vera í alla staði að skákmeistararnir njóti þessara réttinda. Þriðja meginbreytingin sem gerð er af hálfu nefndarinnar er sú að sett eru inn ákvæði um stjórn fyrir sjóðinn. Þar segir að á eftir 5. gr. komi ný gr. sem orðist svo: ,,Stjórn launasjóðsins skal skipuð þremur mönnum sem tilnefndir eru til þriggja ára í senn. Menntamálaráðherra skipar tvo, og er annar þeirra formaður, en Skáksamband Íslands einn.`` Þetta þótti nauðsynlegt í fyrsta lagi vegna þess að afgreiða þarf umsóknir og velja til að mynda konu úr hópi umsækjenda sem launin á að hljóta. Með þeim breytingum sem hér eru gerðar þarf að sækja sérstaklega um fjárveitingu til sjóðsins árlega þar sem heildarfjárveiting til sjóðsins fer eftir tölu þeirra stórmeistara sem launa njóta hverju sinni auk einnar konu a.m.k. Það er rétt að árétta það að menntmn. var sammála um afgreiðslu þessa frv. og ritar öll undir nál. og stendur öll að þeim brtt. sem hér liggja fyrir.

Frsm. menntmn. (Guðmundur G. Þórarinsson) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti menntmn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 63/1974, um grunnskóla, með síðari breytingum. Menntmn., sem öll og óskipt stendur að þessu nál., leggur til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar með sérstakri grg. sem menntmn. sendir frá sér og með ákveðnum tilmælum til ríkisstjórnarinnar. Ég vil, með leyfi forseta, gera grein fyrir nál. ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og sent það til umsagnar. Allar umsagnir sem bárust voru mjög jákvæðar og tekið undir efni frv. sem er að efla tengsl grunnskólans við menningarstofnanir landsins með gagnkvæmum heimsóknum og að skólastjórum og kennurum sé skylt að gangast fyrir því að lista- og fræðimenn heimsæki skóla til að kynna nemendum íslenska menningu, sögu og arfleifð. Áhugi manna og skilningur á því að efla vitund barna og unglinga um íslenska menningu og sérstöðu hennar fer vaxandi. Sífellt meiri tengsl og samgöngur við erlendar þjóðir, síaukið magn fjölmiðlaefnis af ýmsu tagi á erlendum tungumálum og breyttir þjóðfélagshættir kunna að veikja stöðu íslenskrar menningar og þar með sjálfstæðis þjóðarinnar. Í grg. með frv. segir m.a.: ,,Ísland skal vera sjálfstætt ríki. Um það er ekki ágreiningur. Við eigum sameiginlega tungu, arfleifð og sögu, þ.e. sameiginlega menningu. Meðan svo er eigum við okkur tilverurétt sem sjálfstæð eining í samfélagi þjóða. En komi of djúpir brestir í þessar stoðir sjálfstæðis okkar glötum við þeim rétti því að þá mun okkur skorta rök fyrir nauðsyn þess að halda uppi, með ærnum tilkostnaði og fyrirhöfn, svo litlu og á margan hátt óhagkvæmu þjóðfélagi hér á hjara veraldar. Því ber okkur að styrkja þessar stoðir sjálfstæðis okkar eftir mætti, jafnframt því sem við opnum gáttir til allra átta, kynnumst og tileinkum okkur það besta úr reynslu og menningu annarra þjóða. Þessu markmiði má ná eftir tveim leiðum og þær höfum við báðar farið. Það er annars vegar skóla- og menntakerfi, hins vegar stofnanir og starfsemi af ýmsu tagi tengd listum og varðveislu íslenskrar menningar þar sem jafnframt eru ástunduð vísindi, rannsóknir og nýsköpun. Ýmislegt má betur fara í skólum og menningarstarfsemi í landinu, en það er ekki viðfangsefni þessa frv., heldur hvernig tengja megi betur þessar tvær leiðir, þ.e. reyna að tryggja að leiðir liggi saman að einu marki.`` Í grg. með frv. er að finna nokkrar hugmyndir um hvernig mætti standa að framkvæmd frv., engan veginn tæmandi listi, einungis til ábendingar. Ljóst er að markmiðum frv. verður ekki náð í einu vetfangi og fjölmörg atriði í framkvæmd þess þarfnast talsverðs undirbúnings, en brýnt er að framkvæmdin tengist áformum um lengingu skóladags grunnskólabarna í áföngum og verði fellt inn í frv. til laga um grunnskóla. Nefndin skorar á ríkisstjórnina að skipa sem fyrst nefnd sem annist áðurgreindan undirbúning og leggi drög að áætlun um framkvæmd. Nefndin leiti m.a. samstarfs við helstu menningarstofnanir landsins og vinni drög að starfssamningum er miði að því að þessar stofnanir taki á verkefnaskrá sína kennslu, fræðslu og sýningar í skólum og heimsóknir skóla til þeirra. Jafnframt leiti nefndin samstarfs og samráðs við stéttar- og fagfélög listamanna og þeirra fræðimanna sem frv. tekur til í því skyni að tryggja árangursríkar en um leið hagkvæmustu leiðir í framkvæmd þess. Nefndin ljúki störfum fyrir árslok 1990 og skili skýrslu til Alþingis svo að unnt verði að hefjast handa um framkvæmd haustið 1991. Í trausti þess að ríkisstjórnin verði við þessari áskorun leggur nefndin til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir þetta nál. og þessa tillögu um nefndarskipan og vísun frv. til ríkisstjórnar ritar menntmn. Nd. öll.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Frv. til laga um Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum hefur þegar sætt meðferð í hv. Ed. og þar var full samstaða um málið. Á því voru gerðar lítils háttar breytingar frá því sem það var upphaflega er það kom frá ríkisstjórninni og snertir það ákvæði frv. um ráðningu forstöðumanns stofnunarinnar. Í frv. er gert ráð fyrir því að forstöðumaður verði ráðinn til sex ára í senn og megi háskólaráð endurráða hann að fengnu áliti stjórnar Tilraunastöðvarinnar. Hann er jafnframt prófessor við læknadeild Háskóla Íslands með takmarkaðri kennsluskyldu samkvæmt nánari ákvörðun háskólaráðs. Við meðferð málsins í hv. Ed. varð sú breyting á frv. að bætt var inn nýju ákvæði til bráðabirgða þar sem gert er ráð fyrir því að sá forstöðumaður Tilraunastöðvarinnar á Keldum sem starfar þegar lög þessi taka gildi geti haldið forstöðumannsstöðunni áfram í allt að sex ár frá gildistöku laganna. Um ráðningu forstöðumanns í embætti prófessors við læknadeild Háskóla Íslands fari að öðru leyti eftir háskólalögum. Síðan fari um starfsemi forstöðumanns og ráðningu, og endurráðningu hugsanlega, samkvæmt því sem segir í 5. gr. frv. Frv. er samið af nefnd sem skipuð var í mars 1989 og í áttu sæti Guðrún Agnarsdóttir, Haraldur Ólafsson og Jón Höskuldsson. Frv. byggði á nál. svokallaðrar Keldnanefndar sem var skipuð í maí 1987 af þáv. menntmrh. og starfaði undir forystu Guðmundar Eggertssonar prófessors sem var tilnefndur af raunvísindadeild Háskóla Íslands. Hér er um að ræða algjörlega nýjan lagaramma fyrir Tilraunastöð Háskólans í meinafræði að Keldum. Það má glöggt sjá það af gildandi lögum sem fylgja með frumvarpsskjalinu, sem fskj. I, að það var orðin brýn þörf á því að endurskoða lögin því þau lög sem í gildi eru frá 28. febr. 1947 eru um flest úrelt orðin. Með hliðsjón af því hversu gott samstarf tókst um afgreiðslu málsins í hv. Ed. tel ég ástæðulaust að orðlengja frekar um málið hér á þessu stigi, herra forseti, og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til stjórnskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Flm. nú var Jóhann A. Jónsson sem var hér fyrir mig en þetta frv. var lagt fram af mér á síðasta þingi. 1. gr. er þannig: ,,79. gr. stjórnarskrárinnar orðast þannig: Tillögur, hvort sem eru til breytinga eða viðauka á stjórnarskránni, má bera upp á Alþingi. Nái tillagan samþykki beggja deilda með sama hætti og almenn lög skal leggja hana undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar og skal atkvæðagreiðslan vera leynileg. Hún skal fara fram eigi síðar en samhliða næstu alþingiskosningum eftir samþykkt hennar á Alþingi. Verði tillagan samþykkt af meiri hluta í þjóðaratkvæðagreiðslunni skal hún lögð fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar.`` Allt frá stofnun lýðveldisins árið 1944 hefur það verið verkefni Alþingis að láta vinna að endurskoðun eða endurgerð stjórnarskrárinnar. Þrátt fyrir víðtæka samstöðu á Alþingi og utan þess um nauðsyn endurskoðunarinnar, og stundum mjög ákveðnar aðgerðir í þá átt, hefur það ekki tekist. Ákvæði um kosningar til Alþingis eru þó undanskilin. Þeim hefur verið breytt. Til upplýsinga um nauðsyn breytinga á stjórnarskránni má vísa til fyrri tillagna um breytingar á stjórnarskránni og jafnframt til bréfs umboðsmanns Alþingis til forseta Alþingis, dags. 29. des. 1988. Í því eru rakin fjölmörg atriði sem brýnt er að kveða betur á um í stjórnarskránni en nú er gert. Nú, á tímum víðtækrar kreppu sem tekur til margra þátta þjóðlífsins, er sérstök ástæða til að huga að framkvæmd laga og réttar í landinu. Löggjöf um þær stofnanir, sem móta framkvæmd laga og réttar og hafa síðustu orðin þar um, dómstólana, þarf að vera góð. Sérstaklega á þetta við um lagaákvæði um Hæstarétt Íslands, en til hans má jafnan skjóta úrlausnum annarra dómstóla. Er brýnt að ákvæði um skipan og starfshætti Hæstaréttar séu ítarleg og skýr og þau tryggi borgurunum aðgang að dómstólum, óski þeir þess, og vandaðri málsmeðferð. Ákvæði um þetta þurfa að vera í stjórnarskrá því um er að ræða kjarnaatriði í löggjöf réttarríkis. Þessir mikilvægu kostir fylgja því að breyta ákvæðum 79. gr. stjórnarskrárinnar eins og hér er lagt til: 1. Samkvæmt ákvæðum 79. gr. þarf til samþykki tveggja þinga með kosningum á milli til að ná fram breytingum á stjórnarskránni. Það hefur þann ókost í för með sér að þingmenn á Alþingi sem leggja til stjórnarskrárbreytingar verða að eiga það undir öðru Alþingi, væntanlega með öðrum þingmönnum, að ljúka því verki. 2. Ekki verður lengur skylt að rjúfa Alþingi strax að lokinni fyrri samþykkt Alþingis á stjórnarskrárbreytingu. Þetta atriði er mjög viðamikið þegar fyrir liggur gerð flestra þátta stjórnarskrárinnar. Verður miklu auðveldara að ná fram stjórnarskrárbreytingum í áföngum samkvæmt ákvæðum tillögunnar en samkvæmt ákvæðum gildandi stjórnarskrár. 3. Tillagan gerir ráð fyrir að ný stjórnarskrárákvæði hljóti samþykki meiri hluta kosningarbærra manna í landinu með sama hætti og nú er kveðið á um breytingar á kirkjuskipuninni í landinu. Verði hún samþykkt verða ný stjórnarskrárákvæði þjóðarlög í þeim skilningi að þjóðin sjálf hefur staðfest þau. Það er mikilsvert til að auka gildi stjórnarskrárákvæða gagnvart öðrum reglum og tengir jafnframt þjóðina sjálfa við mikilvægustu samfélagslegu gildin og mikilvægustu lögin. Mér þykir hlýða að lesa hluta af bréfi umboðsmanns Alþingis til forseta Alþingis til að rökstyðja frekar þá þörf um breytingu á 79. gr. stjórnarskrárinnar sem hér er lagt til að gerð verði, með leyfi forseta: ,,Á grundvelli 11. gr. laga nr. 13/1987, um umboðsmann Alþingis, tel ég ástæðu til að vekja athygli á ófullkomnum ákvæðum til verndar mannréttindum í íslenskum lögum. Ég bendi á að í íslensku stjórnarskrána vantar almenn ákvæði um veigamikil mannréttindi. Sem dæmi má nefna skoðanafrelsi, jafnrétti, bann við afturvirkum refsilögum, vernd fjölskyldulífs og rétt til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi. Ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar um félagsleg mannréttindi eru og fábrotin. Mörg mannréttindaákvæði íslensku stjórnarskrárinnar eru ófullkomin af ýmsum ástæðum. Ákvæði 63. og 64. gr. um trúfrelsi, 66. gr. um friðhelgi heimilis, 72. gr. um prentfrelsi og 73. gr. um félagafrelsi hefta ýmist í engu eða að takmörkuðu leyti vald löggjafans. Sum mannréttindaákvæði ganga skammt efni sínu samkvæmt. Ákvæði 72. gr. nær þannig aðeins til prentfrelsis en eigi til tjáningarfrelsis almennt. 65. gr. fjallar fyrst og fremst um handtöku sem er liður í rannsókn refsimála, en frelsi og réttaröryggi almennt nýtur þar ekki verndar. 66. gr. verndar ekki einkalíf manna yfirleitt, heldur takmarkast við ákveðna þætti þess. Ég vísa einnig til þess að Ísland er aðili þýðingarmikilla alþjóðasamninga um mannréttindi. Ég nefni hér Evrópuráðssamninginn um verndun mannréttinda og mannfrelsis (Mannréttindasáttmála Evrópu) frá 4. nóvember 1950, ásamt síðari viðaukum, alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi (Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna) frá 16. desember 1966, Félagsmálasáttmála Evrópu frá 18. október 1961 og alþjóðasamning (Sameinuðu þjóðanna) um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi frá 16. desember 1966. Aðstaðan er hér sú að íslensk lög ganga a.m.k. að ýmsu leyti skemmra í vernd mannréttinda en þessir sáttmálar. Getur þetta valdið vanda í lagaframkvæmd hér á landi og jafnframt orðið til þess að íslenska ríkið verði dregið til ábyrgðar fyrir þeim alþjóðastofnunum sem ætlað er að framfylgja nefndum mannréttindasamningum. Úrbætur í ofangreindu efni virðast mér einkum geta orðið með tvennum hætti. Fyrst er að nefna endurskoðun mannréttindaákvæða íslensku stjórnarskrárinnar. Legg ég áherslu á að endurskoðun stjórnarskrárinnar er brýn einnig af öðrum ástæðum sem ég rek ekki frekar að þessu sinni. Skoðun mín er sú að setning nýrrar stjórnarskrár hafi dregist úr hófi, að frátöldum breytingum er varða kosningar til Alþingis. Ég tel einnig að mjög kæmi til greina að umræddir mannréttindasáttmálar eða hlutar þeirra verði teknir í íslensk lög. Þar rísa að vísu ýmis álitamál er að sumu leyti tengjast annarri víðtækari spurningu um það, hvernig háttað sé tengslum íslensks réttar og alþjóðasamninga, sem Ísland er aðili að, og hvaða stefnu beri að móta á því sviði. Vísa ég um það nánar til meðfylgjandi greinargerðar Stefáns Más Stefánssonar prófessors sem hann hefur samið á vegum embættis míns.`` Ég hef hér lesið meginefni þess bréfs sem Gaukur Jörundsson, umboðsmaður Alþingis, skrifaði forsetum Alþingis. Þetta bréf er dags. 29. des. 1988 og ég hef ekki orðið var við það að hæstv. forsetar Alþingis hafi gert neitt í þessu máli eða að það sé í gangi nokkur endurskoðun á stjórnarskránni. Þess vegna er þetta borið hér fram. Ég vonast til þess að forsetar lesi þetta bréf aftur og hugsi um það hvernig staða þessara mála er hér hjá okkar þjóð. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og allshn.

Flm. (Guðmundur G. Þórarinsson) Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Frv. er á þskj. 938, 541. mál þingsins. Frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. gr. 3. mgr. 34. gr. laganna orðist svo: Við innheimtu virðisaukaskatts skv. 1. mgr. skal veittur greiðslufrestur og gilda um hann sambærileg ákvæði og í 109. gr. tollalaga, nr. 55/1987, um greiðslufrest aðflutningsgjalda af innfluttum vörum. Eigi skal þó krefjast bankaábyrgðar fyrir greiðslum en tollyfirvöldum er heimilt að stofna sérstakan ábyrgðasjóð til tryggingar greiðslum með ábyrgðargjaldi allt að 0,10% af heildarupphæð. Gjalddagi virðisaukaskatts af innflutningi skal eigi vera fyrr en í lok næsta mánaðar eftir innflutningsmánuð. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í greinargerð sem með frv. fylgir hef ég leyft mér að segja svo, virðulegur forseti: ,,Í 34. gr. laganna er kveðið á um heimild fjmrh. til þess að veita greiðslufrest á virðisaukaskatti í tolli. Hvergi í helstu viðskiptalöndum okkar tíðkast að krefja innflytjendur um staðgreiðslu á virðisaukaskatti í tolli. Greiðslufrestur er almennt veittur og í frv. þessu er lagt til að ákvæði um greiðslufrest verði hliðstæð því sem tíðkast í Danmörku. Í 3. umr. um frv. til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt í neðri deild nú fyrir áramótin sagði fjmrh.: ,,Í öðru lagi vil ég ítreka það sem ég lét koma fram hér áður að ég hef undanfarið átt í viðræðum við hagsmunaaðila um upptöku virðisaukaskatts. Og eins og fram kom í máli mínu hér áðan hafa m.a. aðilar vinnumarkaðarins í þeim viðræðum lagt mikla áherslu á að ríkisstjórnin beiti áhrifum sínum til að stemma stigu við verðhækkunum við upptöku virðisaukaskatts. Í kjölfar þessara viðræðna tel ég nauðsynlegt að undirbúa ákvörðun eins og ég gat um áðan að greiðslufrestur verði veittur við innflutning á vörum þannig að hindrað verði að upptaka virðisaukaskatts verði tilefni til almennra verðhækkana nú um áramótin.`` Í kjölfar þessarar yfirlýsingar fjmrh. var síðan 29. des. 1989 gefin út reglugerð um greiðslufrest á virðisaukaskatti í tolli. Í lok reglugerðarinnar segir: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1. málsl. 1. gr. skal veita greiðslufrest á virðisaukaskatti af öllum innfluttum vörum til 31. ágúst 1990. Uppgjörstímabil og gjalddagar til 30. apríl 1990 skulu vera hinir sömu og um ræðir í 4. gr. Uppgjörstímabil frá 1. maí til 31. ágúst 1990 vegna virðisaukaskatts af öðrum vörum en þeim, sem um ræðir í viðauka við reglugerð þessa og um skulu gilda ákvæði 4. gr., skal vera einn mánuður og gjalddagi 15. dagur næsta mánaðar eftir lok uppgjörstímabils. Að öðru leyti gilda um framkvæmd greiðslufrests á virðisaukaskatti samkvæmt þessari málsgrein ákvæði reglugerðar þessarar eftir því sem við geta átt.`` Ljóst er því að yfirlýsing fjmrh. gildir aðeins til 31. ágúst 1990 og 30. apríl 1990. Ljóst er að staðgreiðsla virðisaukaskatts í tolli veldur hækkun vöruverðs enda kallar hún á mikla fjárbindingu í atvinnulífinu. Staðgreiðsla virðisaukaskatts í innflutningi mun valda hækkun allra lagerbirgða í landinu. Hér er um að ræða nokkurs konar fyrirframgreiðslu á neysluskatti því að innflytjandinn fær yfirleitt ekki endurgreiddan útlagðan kostnað fyrr en að einhverjum mánuðum liðnum. Útreikningar Verslunarráðs Íslands og Félags íslenskra stórkaupmanna benda til að kostnaðaraukning innflytjenda yrði á bilinu 1--2%, en því til viðbótar yrði óbein kostnaðaraukning vegna óhagkvæmra og fyrirhafnarmeiri viðskipta. Sendingar verða minni, þar af leiðandi flutningsgjöld hærri og vinna við að snúast við vörurnar hlutfallslega meiri. Þau rök hafa komið fram að í lagi sé að krefjast staðgreiðslu á virðisaukaskatti í tolli vegna þess að greiðslustaða innflytjenda batni með lengra uppgjörstímabili miðað við söluskattskerfið. Athugun á þessu leiðir í ljós að lengra uppgjörstímabil, tveir mánuðir í virðisaukaskatti samanborið við einn mánuð í söluskatti, losar fjármagn sem nemur um 1,4% af veltu. Staðgreiðsla á virðisaukaskatti í tolli bindur hins vegar fjármagn sem nemur frá 2,2% af veltu miðað við 45 daga meðalgjaldfrest upp í 5,5% af veltu miðað við 90 daga gjaldfrest sem er talsvert algengur í viðskiptum heildsala og smásala. Óhagræðið er því augljóst. Fjármagnskostnaðurinn af þessari auknu fjárbindingu veldur kostnaðaraukningu sem nemur allt að 0,8% af veltu eða rúmlega 1% ofan á álagningarstofn innflytjenda. Kostnaðarauki af óhagkvæmari viðskiptum getur numið um 1% að auki þannig að verðhækkanir vegna staðgreiðslu virðisaukaskatts í tolli geta nálgast 2%. Sérstök könnun hefur verið gerð á því hversu mikið álagningarprósenta tveggja stórra innflytjenda þyrfti að hækka við staðgreiðslu virðisaukaskatts í tolli. Í öðru tilvikinu þyrfti álagning að hækka um eitt prósentustig, í hinu eitt og hálft. Afar mikilvægt er að stofna ekki til slíkra verðhækkana nú þegar allt kapp er lagt á að ná verðbólgu niður í eins stafs tölu. Í frv. er gert ráð fyrir að tollyfirvöld geti haldið eigin ábyrgðasjóð til þess að grípa til við vanskil á skatti. Enn fremur er miðað við að almennt verði greiðslufrestur til loka næsta mánaðar eftir innflutningsmánuð. Upptaka virðisaukaskatts er að hluta aðlögun að aðstæðum innan Evrópubandalagsins. Mikilvægt er með tilliti til þróunar verðbólgu, áhrifa á lánsfjármarkað og samkeppnisaðstöðu íslenskra fyrirtækja í harðnandi samkeppni að veita greiðslufrest á virðisaukaskatti í tolli. Þannig yrði svipað fyrirkomulag hér og í öllum helstu viðskiptalöndum okkar.`` Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. þessu verði að lokinni umræðu vísað til hv. fjh.- og viðskn.