Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Frv. þetta er samið af landlækni í samráði við berklayfirlækni og tryggingaryfirlækni. Hefur frv. legið fyrir Nd., sem samþ. það óbreytt, eins og það var lagt fram þar. Heilbr.- og félmn. hefur athugað frv. á nokkrum fundum og þótti rétt að leita umsagnar þeirra aðila, sem frv. snertir mest og unnt var að ná til á skömmum tíma, en það voru bæjarráð Reykjavíkur og Sjúkrasamlag Reykjavíkur, sem gert er ráð fyrir, að beri að verulegu leyti kostnaðinn af þessum ráðstöfunum, og enn fremur heilsuverndarstöðin Líkn, sem haft hefur þessa starfsemi með höndum hér í bænum og gert er ráð fyrir, að hafi hana framvegis. Þessir þrír aðilar hafa eindregið mælt með því, að frv. verði að l., enda hygg ég, að það sé nokkurn veginn samhuga álit allra þeirra, sem kynni hafa haft af starfsemi heilsuverndarstöðva, þar sem þær hafa starfað, að - það sé fjarri öllu lagi að leggja slíka starfsemi niður. Segja má, að sú skoðun ryðji sér til rúms, að í heilbrigðismálum beri ekki sízt að leggja áherzlu á heilsuvernd og fylgjast með heilsufari barna strax frá fæðingu, til þess að hægt sé að gera nægilega snemma ráðstafanir til varna, sem nauðsynlegar þykja, en slíkt hefur einmitt verið aðalstarfsemi þessara heilsuverndarstöðva. Að vísu hefur starfsemin að mestu leyti verið í sambandi við berklavarnir, enda þörfin þar mest aðkallandi, þótt ýmsar þessara heilsuverndarstöðva hafi snúið sér að öðrum verkefnum í sambandi við sjúkrasamlög, og þá sérstaklega að heilsuvernd ungbarna. Í grg. telur landlæknir, að eitt af því, sem þurfi að gera í sambandi við að tryggja áframhaldandi starfsemi heilsuverndarstöðva, sé að setja fastar reglur um það, hverjum beri að inna af hendi greiðslur til starfseminnar. Yfirleitt hefur þessari starfsemi verið haldið uppi með fjárframlögum frá hlutaðeigandi bæjarfélögum og sjúkrasamlögum og með styrk úr ríkissjóði. Engin lagaskylda hefur hvílt á neinum þessara aðila til að leggja fram fé til starfseminnar, og vegna þess hefur því orðið nokkur ágreiningur um það, hverjum beri að leggja það fram. Nú er í frv. eins og það liggur fyrir kveðið svo á í 4. gr. þess, að ríkissjóður skuli greiða styrk til rekstrar heilsuverndarstöðva og megi hann nema allt að þriðjungi eðlilegs kostnaðar að mati ráðh. Kostnaður af rekstrinum að öðru leyti skal skiptast að jöfnu milli hlutaðeigandi bæjarsjóðs og hlutaðeigandi sjúkrasamlags. N. telur, að þar sem ein meginástæðan fyrir því, að frv. er borið fram að dómi landlæknis, sé sú, að nauðsynlegt sé að setja fastar reglur um skiptingu rekstrarkostnaðar, þá sé eðlilegt, að svo sé gert í l. Það verður það hins vegar ekki, ef aðeins er heimild fyrir hlutaðeigandi ráðh. á hverjum tíma til að greiða allt að þriðjungi kostnaðar, vegna þess að af því leiðir, að hann getur minnkað fjárframlög úr ríkissjóði og gert hinum aðilunum að greiða meiri hlutann. Heilbr.- og félmn. hefur því orðið sammála um það að leggja til, að þessu verði breytt á þann veg, eins og segir í 2. brtt. á nál., um að 4. gr. frv. orðist svo: „Kostnaður af rekstri heilsuverndarstöðva skiptist að jöfnu á milli hlutaðeigandi bæjarsjóðs, hlutaðeigandi sjúkrasamlags og ríkissjóðs.“ Mér þykir rétt að vekja athygli á því, að í grg. frv. hefur landlæknir varað við því, að þessi leið yrði farin, og telur, að af því leiði nokkra hættu fyrir ríkissjóð, sem er í því fólgin, að leitazt verði við, meira en góðu hófi gegnir, að flytja á rekstrarkostnað heilsuverndarstöðvanna ýmislegt, sem ætti að flytja annars staðar. Ég hygg, að það sé ástæðulaust að gera frekar ráð fyrir þessu í þessu tilfelli heldur en í öðrum, þar sem ákveðið er, að rekstrarkostnaði sé skipt hlutfallslega á milli ríkissjóðs og annarra aðila, enda er einn maður í stjórn heilsuverndarstöðvarinnar, sem skipaður er af stj. samkv. till. berklayfirlæknis, og hefur hann eftirlit með því, að á engan hátt sé reynt að koma óeðlilegum kostnaði á rekstrarkostnað heilsuverndarstöðvanna til þess að þar fáist þátttaka úr ríkissjóði. - Aðrar breytingar sé ég ekki ástæðu til að skýra frekar. 1. brtt. er við 3. gr. frv., og fjallar hún um það, að auk þess sem almennt viðurkenndu líknarfélagi megi fela rekstur heilsuverndarstöðva, skuli einnig mega fela hann sjúkrasamlagi á staðnum. Í smærri kaupstöðum hygg ég, að það geti oft verið hentugra að hafa það fyrirkomulag, en hins vegar er það á valdi stjórnar heilsuverndarstöðvarinnar að ákveða, hvort svo er eða ekki. - 3. brtt. er við 5. gr., og er hún afleiðing af brtt. þeirri, sem lagt er til, að gerð verði við 4. gr., sem ég drap hér á áðan. - Einn nm. (BrB) hefur ritað undir nál. með fyrirvara, og er mér ekki fullkunnugt um, í hverju sá fyrirvari er fólginn. Einn nm. (HermJ) mætti ekki á fundi n., þar sem hann var ekki staddur í bænum, er málið var afgr. Leggur n. því til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem ég hef greint frá hér að framan.



Ég vildi aðeins gera þá fyrirspurn til hv. 3. landsk., hvort heilbr.- og félmn. vildi ekki taka til athugunar, þótt hún hafi nú skilað nál., að breyta 1. gr. þannig, að í staðinn fyrir „í kaupstað hverjum“ komi: í hverju læknishéraði. - Mér finnst þetta eðlileg breyt., sérstaklega með tilliti til þess, að í gr. stendur: „nema ráðherra veiti undanþágu frá þeirri skyldu“. Þá þyrfti einnig að breyta 5. gr. til samræmingar, en eins og málum nú er komið, finnst mér eðlilegt, að þessi skylda gangi jafnt yfir öll læknishéruð landsins.



Um þetta atriði hefur ekki verið rætt í heilbr.- og félmn., en ég minnist þess, að er frv. kom til meðferðar hjá tryggingarráði, þá var nokkuð um þetta rætt, og varð niðurstaðan sú, að að svo stöddu mundi tæplega gerlegt að ákveða að setja heilsuverndarstöð í hvert fyrirskipað læknishérað, þar sem á því væru ýmis tormerki, vegna þess hversu byggðin er dreifð og samgöngur erfiðar, en aftur á móti mundu þau héruð, sem næst liggja kaupstað, þar sem í er heilsuverndarstöð, snúa sér til hennar. Ég vildi benda á, að í 5. gr. er heimild fyrir ráðh. að staðfesta reglugerð um rekstur heilsuverndarstöðvar í hvaða sveitarfélagi sem er, ef skilyrði eru þar fyrir hendi, að slík starfsemi geti náð tilætluðum árangri. Ég held því, að ekki sé ástæða til að lögbinda heilsuverndarstöðvar í hverju læknishéraði á þessu stigi málsins, frekar heldur en gert er ráð fyrir í 5. gr. frv., en óski hv. þm. Barð. hins vegar eftir þessu, get ég grennslazt eftir því hjá nm., hvort þeir vilji koma með brtt. þetta varðandi.



Mér þykir rétt að gera grein fyrir fyrirvara, sem ég hef gert í nál. heilbr.- og félmn. Hann er í því fólginn, að ég hefði talið það æskilegra, að heilsuverndarstöðvarnar væru eingöngu kostaðar af bæjum og ríkissjóði. Ég tel, að á því sé nokkur vafi, hvort skylda beri sjúkrasamlög til að veita fé til slíkrar starfsemi, þar sem tilhneigingin hefur verið sú að velta af sér slíkum fjárframlögum á hendur sjúkrasamlaganna. Hins vegar er enginn vafi á því, að þetta frv. er til mikilla bóta frá því, sem nú er, og er ég einnig sammála, að þær brtt., sem heilbr.- og félmn. leggur til, séu til bóta, þar sem samkv. þeim er ákveðið, að ríkið skuli leggja til þriðjung kostnaðar af rekstri heilsuverndarstöðva. Aftur á móti er gert ráð fyrir í frv., að styrkur ríkisins skuli nema allt að þriðjungi rekstrarkostnaðar, en vera á valdi Alþ. í hvert skipti, hve hár hann verður. Mér finnst þetta vera til bóta og get því mælt með samþykkt frv., þrátt fyrir það, að ég hef ritað undir nál. með fyrirvara.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Frv. þetta felur í sér nokkuð aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, en á fullan rétt á sér, þar sem það miðar að því að koma í veg fyrir sjúkdóma. Heilbr.- og félmn. gerði ráð fyrir, að frv. þessu yrði breytt að nokkuð verulegu leyti, hvað snertir 4. gr. þess. Eins og þegar hefur verið getið af frsm. n., var upphaflega gert ráð fyrir, að styrkurinn næmi allt að þriðjungi kostnaðar að mati ráðh., og einnig gert ráð fyrir, að stj. hefði ekki mikið að segja um rekstur heilsuverndarstöðvanna. Ég get falizt á það, að hreinlega sé frá því gengið, að ríkissjóður taki að sér þriðjung rekstrarkostnaðar heilsuverndarstöðvanna, en annað mál er það, að varla er á nokkurn hátt gengið á rétt sveitarfélaga og sjúkrasamlaga eða til hindrunar heilsuverndarstöðvunum, þótt ákvæði sé um það í l., að ráðh. úrskurði reikninga heilsuverndarstöðva. Það er að vísu sagt í frv., að ætlazt sé til, að gefin verði út reglugerð um starfsemi heilsuverndarstöðvanna, og verði ágreiningur milli bæjarstjórnar og stjórnar sjúkrasamlags, skuli ráðh. skera úr ágreiningnum, en hins vegar virðist þetta ekki ná til reikninga heilsuverndarstöðvanna að því leyti, sem ríkissjóð snertir. Ég held, að með dálítilli breytingu á þessari gr. sé hægt að ná þessu án þess að breyta nokkuð tilgangi landlæknis, og vildi ég leyfa mér að leggja fram skriflega brtt. við brtt. n. á þskj. 481, sem hljóðar þannig: „Ráðherra úrskurðar reikninga heilsuverndarstöðva að fengnu áliti berklayfirlæknis og tryggingaryfirlæknis.“ Hins vegar fellst ég á, að rétt sé að ákveða, að framlag ríkissjóðs sé þriðjungur rekstrarkostnaðar heilsuverndarstöðvanna.



Í sambandi við það, sem hæstv. kennslumrh. sagði, skal ég viðurkenna, að hann hafði mikið til síns máls, sem sé að rekstrarkostnaður heilsuverndarstöðva ætti frekar að vera greiddur af hinu opinbera heldur en sjúkrasamlögum. En þótt þessi starfsemi hafi aukin gjöld í för með sér fyrir meðlimi sjúkrasamlaga, hlýtur heilsuvernd að koma í veg fyrir ýmsan kostnað, og er mér kunnugt um, að meginþorri sjúkrasamlaga í kaupstöðum er fylgjandi stefnu frv. í þessum efnum. Ég sé ekkert á móti því, að hin skriflega brtt. hæstv. félags- og dómsmrh. sé samþ., þar sem hún gerir ekki neinn annan mun en þann, að hún gæti kannske komið í veg fyrir málaferli út af greiðslum, sem ágreiningur væri um, hvort ríkissjóði bæri að greiða eða ekki. Að sjálfsögðu á ég þess ekki kost að bera þetta undir nm. heilbr.og félmn., og verða þeir því að taka afstöðu um þetta, hver fyrir sitt leyti.



Hér er aðeins um að ræða framlengingu á l., sem fallin eru úr gildi. Þetta frv. veitir aðeins heimild til þess að innheimta skemmtanaskatt með viðauka, eins og gert hefur verið. Er ríkisstj. nauðsyn á þessum tekjum nú, engu síður en undanfarið, og legg ég til, að frv. verði samþ.



Sjútvn. hefur athugað þetta frv., sem er á þskj. 430, og hefur borið það saman við gildandi l. um lendingarbætur og komizt að raun um, að það er í fullu samræmi við þau l., og leggur n. því til, að það verði samþ. óbreytt.