Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hef ásamt tveim hv. þm. öðrum, hv. samþm. mínum og þeim landsk. þm., sem hér á sæti úr okkar héraði, borið fram þessa brtt. á 44. þskj., sem hér var leitað afbrigða fyrir. Það skal að vísu játað, að þessi brtt. er um annað efni en frv. fjallar um og því óskylt. En okkur hefur þó þótt rétt að bera hana fram sem brtt. við frv., því að hún fer fram á breytingu á útsvarsl. eins og það. Okkur fannst eðlilegra, ef hv. þd. vildi fallast á þetta á annað borð, að hvort tveggja yrði þá tengt í einum lögum í stað þess að bera fram tvö frv. um breytingu á sömu l. á sama þingi. Till. fer fram á það, að rýmkaður sé að nokkru réttur atvinnusveita um útsvarsálagningu á rekstun, er ,þtr fer fram. A-liður fyrri brtt. er á þessa leið: „Á eftir b-lið- í 8. gr. laganna komi nýr liður, svo hljóðandi: Ef hann rekur atvinnu í fleiri sveitum en einni, ekki skemur en 8 vikur. Svo og ef rekin hefur verið verzlun, hvalveiði, síldarkaup, síldarsala, síldarverzlun eða annar síldaratvinnurekstur, verksmiðjuiðnaður, hvers konar sem hann er, enda þótt skepnur sé rekið.“ B-liðurinn er aðeins eðlileg afleiðing a.-liðs. En þessir stafliðir í 8. gr. l. fjalla um það, hvenær leggja megi útsvar á í atvinnusveit. Í till. er talinn ýmiss konar rekstur, se,m nefndur ei einnig í 9. gr. frv., en þar eru ákvæði um rétt atvinnusveitar til hluta af útsvari. Er því hér farið fram á, að atvinnusveit megi beinlínis leggja útsvar á þennan atvinnurekstur í stað þess að fá aðeins hluta útsvarsins. Ég átti sæti á Alþ. árið 1926, er útsvarsl. voru sett, og mér er kunnugt um, að ráðh. sá, er bar þau fram, og raunar þingið í heild, ætlaðist til þess, að það skyldi vera höfuðregla um utansveitarmenn, að atvinnurekstur skyldi útsvarsskyldur í þeirri sveit, þar sem hann fer fram, en útsvörum, sem lögð eru á laun og aðrar slíkar atvinnutekjur, skyldi skipt milli atvinnusveitar og heimilissveitar. En ákvæði um þetta urðu ekki nægilega skýr, og framkvæmd skilningur dómstólanna hefur verið þveröfugur við tilgang þingsins, er l. voru sett. Það hafa gengið dómar um þessi mál, sem ég sem leikmaður sé ekki betur en brjóti algerlega í bága við bókstaf l. Nú er ég ekki að bera það á dómarana, að þeir kveði visvitandi upp ranga dóma, en Alþ. hefur auðsjáanlega ekki tekizt að orða tilgang sinn nægilega skýrt. Í útsvarsl. er það yfirleitt skilyrði fyrir því, að útsvar megi leggja á utansveitarmann, að atvinnufyrirtæki hans sé heimilisfast í útsvarsveitinni. En þetta ákvæði hefur orðið til þess, að stór atvinnurekstur hefur sloppið alveg undan útsvari, því að allavega hefur verið hægt að skjóta sér undan því að kalla atvinnureksturinn heimilisfastan. Nú mælir þó allmikil sanngirni með því, að þar sem sveitarfélag eða bæjarfélag hefur lagt til ýmis skilyrði til atvinnureksturs utansveitarmanna, þá séu þeir útsvarsskyldir einmitt þar, sem þeim eru veitt slík skilyrði, oft með miklum fórnum hlutaðeigandi sveitarfélags. Því viljum við með till. okkar rýmka heimildina til að leggja útsvar á slíkan atvinnurekstur. Ég sé ekki ástæðu til að leyna því, að þessi till. er borin fram sérstaklega vegna eins bæjarfélags hér á landi, sem sé Siglufjarðar. Allir vita, að þar er mikill atvinnurekstur utanbæjarmanna um síldveiðitímann, og hafa margir atvinnurekendur miklar tekjur af, án þess að þeir séu útsvarsskyldir þar. Það er annað, að bæjarfélagið eigi heimtingu á hluta af útsvarinu, sem heimilissveitin leggur á, því að bæði er það, að misjafnlega gengur að heimta kröfurnar, og eins hitt, að þessir atvinnurekendur eiga oft heima í sveit, sem leggur yfirleitt á lægri útsvör en hlutaðeigandi bæjarfélag. Ég veit ekki, hvernig hv. þm. muni taka í þetta mál að þessu sinni. Hér hefur áður verið reynt að afla þessu bæjarfélagi sérstaklega tekna, og höfum við þm. Eyf. borið fram frv. um þetta. Á það ber að líta, að þetta bæjarfélag hefur verið í fjárþröng undanfarið vegna útsvarsl. frá árinu 1926, því að þegar þau voru sett, skipti algerlega um tekjuöflunarmöguleika þess. Ég sagði áðan, að þessi till. væri sérstaklega borin fram vegna þessa bæjarfélags, en þó að svo sé, gæti vel verið, að líkt stæði á um önnur bæjarfélög og ástæða væri til að samþ. hana einnig þeirra vegna. Ég verð að harma það, að ekki var hægt að útbýta till. fyrr en á þessum fundi. - Hv. allshn. hefur því ekki átt þess kost að athuga hana. En þetta mál er þó alkunnugt hér í þinginu, og er því ekki ólíklegt, að hv. þm. séu undir það búnir að taka afstöðu til þess og afgreiða till. Ég hef þó ekkert á móti því, að henni verði frestað, til þess, að frekari athugun hennar geti farið fram, þó að ég geri það. ekki að till. minni, því að ég vil, að málið tefjist sem minnst.



Ég tel þörf á að endurskoða útsvarslöggjöfina í heild sérstaklega í þeim tilgangi, að henni verið breytt þannig, að niðurjöfnunarn. gefist ekki kostur á að starfa hver með sínum hætti, eins og nú er, heldur fái ramma til að starfa eftir og starfa innan. Um þessa till. er það að segja, að ég held, að hún sé á misskilningi reist. Mér skildist á 11. flm., að hann teldi, að Siglufjörður hefði misst miklar tekjur vegna þess, að útsvarsálagning er oft lægri í heimilissveit manna en á Siglufirði, þar sem þeir reka atvinnu. En í 12. gr. útsvarsl. frá 1936 eru ákvæði, sem fyrirbyggja þetta. Sá hluti útsvars, sem fellur í hlut atvinnusveitar, er hækkaður upp í það, sem hann hefði orðið þar á lagður. Ef t.d. er lagt 3000 kr. útsvar á mann í heimilissveit og atvinnusveit á að fá 1/3, og útsvarsskali þar sé helmingi hærri en í heimilissveitinni, þá hækkar hluti atvinnusveitar í 2000 og heildarútsvarið í 4000. Atvinnusveit fær því ætíð sinn hluta réttan, miðað við útsvarsstiga hennar. En þegar Siglufjarðarbær kvartar um að missa af útsvörum manna, sem heima eiga annars staðar, en reka þar atvinnu, þá kemur það af tvennu. Annars vegar af því, að bærinn vanrækir að fara eftir 11. gr. útsvarsl. og tilkynna viðkomandi sveitar- og bæjarstjórn, á hverja þeir telja sig eiga kröfur, og hins vegar af því, að þeir krefjast ekki skiptingar, heldur berja höfðinu við steininn og leggja útsvör á menn, sem þeir hafa ekki rétt til að leggja á. Þá eru líka til þar, eins og hér í Reykjavík, menn, sem telja sig eiga heimili annars staðar, en eiga raunverulega heima á Siglufirði. Á slíka menn ber að leggja á Siglufirði, og þar ber þeim að greiða útsvar, og eru þegar komnir margir dómar, er sýna, að það er hægt. Annars hygg ég, að Siglufjarðarbær hafi í aðalatriðum vanrækt að krefjast skiptingar á útsvörum. Ísafjörður og Reykjavík hafa verið þar bezt á verði og flestar kröfur komið frá þeim um skiptingu á útsvörum til ríkisskattanefndar.

* Flm. (Jónas Jónsson): Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta frv. Grg. skýrir að fullu tildrögin til þess, en það er samið í samráði við íþróttafulltrúann og nokkra íþróttaleiðtoga aðra. Með því er gert ráð fyrir að stækka íþróttaskólann á Laugarvatni og gera hann þannig úr. garði, að a.m.k. 3 fastir kennarar kenni þar íþróttir. Gert er ráð fyrir, að skólinn starfi í tveim deildum. Aðra deildina sækja einkum kennarar landsins, er kenna íþróttir við ríkisskólana, og þeir kennarar við barnaskólana, er vilja bæta við sig einum vetri, m.a. vegna þess, að eins og sakir standa er ekki hægt að leggja neina verulega stund á íþróttir við kennaraskaðann. Hina deildina sækja þeir, er vilja stunda íþróttir einn vetur, til þess síðar að kenna þær í ýmsum félögum úti um land. Þetta er aðalkjarni frv. Óhætt er að fullyrða, að ekki er hægt að gera betur fyrir íþróttamenn landsins en koma á fót þessari íþróttamiðstöð. Það má að vísu búast við því, að hún verði ekki fullkominn fyrst í stað, en henni fer smám saman. fram, eftir því sem reynsla fæst í starfseminni. Það má svo benda á það, að ódýrara er ,að hafa skólann í sveit. Sérstaklega á það við um Laugarvatn, þar sem ýmis skilyrði eru fyrir hendi, t.d. sundlaug, leikfimihús o.fl. Á hinn bóginn er svo miklu ódýrara fyrir nemendurna að lifa í sveit en í hinum stærri bæjum. Þó að slík stofnun sem þessi yrði sett á fót hér í bæ, yrði hún á allan hátt miklu dýrari, enda eru hér ekki fyrir hendi ýmis skilyrði til .slíkrar starfsemi. Ég orðlengi þetta svo ekki frekar, en óska eftir, að frv. verði vísað til 2. umr. og menntmn., að þessari umr. lokinni.