Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um lagningu bundins slitlags á þjóðvegi. Till. er á þskj. 40, meðflm. minn er hv. þm. Jón Helgason. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa tillögur til vegáætlunar þannig, að lagt verði bundið slitlag á helstu þjóðvegi landsins, þ.e. hringveginn og helstu vegakafla út frá honum, og stefnt að því að ljúka þessu verkefni á næstu 10–15 árum. Slitlagið verði lagt á veginn eins og þeir nú eru, eftir því sem fært er, þ.e. án sérstakrar endurbyggingar þeirra. Þeir kaflar veganna, sem ekki þykir fært að leggja á slitlag með þessum hætti, skulu endurbyggðir fyrir fjármagn úr Vegasjóði samkv. vegáætlun. Unnið skal að framkvæmdum þessum í öllum landshlutum hvert ár eftir því sem áætlun segir. Kostnaður við lagningu slitlagsins greiðist úr Vegasjóði samkv. vegáætlun, og með innlendum eða erlendum lántökum, ef þörf krefur, og eftir nánari ákvörðun Alþingis síðar.“ Eins og fram kemur í grg. með till. er tilgangurinn með flutningi hennar tvíþættur: Í fyrsta lagi að fá fram vilja Alþ. um það, hvernig skuli að framkvæmdum við lagningu slitlags á þjóðvegi næstu árin. Í öðru lagi að Alþ. lýsi yfir þeim vilja sínum, að fjár verði aflað til þessara framkvæmda þannig að meginverkefninu verði lokið á næstu 10–15 árum. Ef Alþ. fellst á till. er skýr og ákveðin stefna mótuð, - stefna sem við flm. teljum nauðsynlegt að mörkuð verði nú þegar, til þess að hafist verði handa þegar á næsta ári um hina sjálfsögðu úrbætur á verkefninu. Tvö eru meginatriði málsins. Ef við ætlum okkur að gera hið nauðsynlega átak í lagningu bundins slitlags á þjóðvegina verður ákvörðun um það, með hvaða hætti það verði gert, að koma frá Alþ., og Alþ. verður að ákveða að til þess verkefnis verði varið meira fé en áður og fjárveitingar haldist út framkvæmdatímabilið. Hér yrði um vissa stefnubreytingu að ræða að því er tekur til undirbúnings að lagningu slitlagsins, þar sem till. gerir ráð fyrir að slitlagið verði lagt á vegina án sérstakrar endurbyggingar þeirra, þ.e. þá vegakafla sem taldir eru á annað borð það góðir að slíkt sé hægt. Til þessa hefur slitlag ekki verið lagt á þjóðvegi án vandaðrar endurbyggingar þeirra og að undangengnum ítarlegum burðarþolsmælingum. Segja má að hinn vandaði undirbúningur við vegalagninguna út frá Reykjavík, þ.e. Reykjanesbraut, Vesturlandsvegur í Kollafjörð og Suðurlandsveg að Þjórsá, hafi verið réttlætanlegur, þótt fjármagnsfrekur væri, vegna hinnar miklu umferðar sem um þessa vegi er. Þeir vegir, sem hafa innan við 1000 bifreiða umferð að meðaltali á sólarhring, þurfa ekki þá vandlegu undirbyggingu sem hinir er meiri umferðarþunga hafa. En ákvörðun um önnur vinnubrögð en þau, sem til þessa hafa verið viðhöfð, verður að koma frá Alþ. Þetta er pólitísk ákvörðun, en ekki verkfræðileg. Þetta er spurning um bestu nýtingu á því takmarkaða fjármagni sem er til umráða. En þótt ákvörðunin sé pólitísk er ekki þar með sagt að hún þurfi í sjálfu sér að stangast á við skoðanir verkfræðinga. Þeim er að sjálfsögðu ljóst að leggja má bundið slitlag, a.m.k. olíumöl. á vegi sem ekki eru undirbyggðir á hinn fullkomnasta hátt. Það er hins vegar eðlilegt að tæknimenn vilji fá fram yfirlýsingu Alþ. um það, að stefnt skuli að lagningu slitlags á þá kafla þjóðveganna, sem hafa t.d. innan við 1000–1500 bíla umferð á sólarhring, án þess að til sérstakrar undirbyggingar komi. Af viðtölum við forsvarsmenn Vegagerðar ríkisins tel ég mig vita að þeir eru þessari stefnu fylgjandi. Menn athugi í þessu sambandi að innan við 300 km af þjóðvegakerfinu hefur meira en 1000 bíla umferð á sólarhring. Þetta er sem sagt annar höfuðtilgangurinn með flutningi till., að fá fram þann vilja Alþ. að með þessum hætti verði staðið að verki. Í grg. með till. eru nefndar nokkrar ástæður sem renna stoðum undir þá skoðun okkar flm. að ekki verði lengur undan því vikist að hefja framkvæmdir í stórum stíl við lagningu slitlags á hina fjölförnustu kafla þjóðvegakerfisins, þ.e. hringveginn og helstu tengivegi út frá honum. Um þessi rök vil ég fara fáeinum orðum. Í fyrsta lagi verður að telja nær því ómögulegt að halda við malarvegum þannig að sæmandi geti talist þegar umferð er orðin svo þung sem raun ber vitni. Vegakerfið er svo ófullkomið að það þolir ekki hið aukna álag sem fylgir vaxandi bifreiðaeign landsmanna. Samræmi verður að vera í bifreiðainnflutningi og vegagerð. Svo einkennilega sem það kann að hljóma er jafnvel enn erfiðara að halda við hinum nýbyggðu malarvegum sem eru breiðari en hinir gömlu, en þó er enn ömurlegra að horfa á þá stórskemmast af umferðinni, sem þeir mundu hins vegar ekki gera ef bundið slitlag væri lagt á þá strax. Í öðru lagi má nefna þá staðreynd, að vegir, sem ekki eru með bundnu slitlagi, eru einhverjir mestu mengunarvaldar sem hugsast getur úti um sveitir landsins. Menn fundu ekki svo mjög fyrir þessu meðan umferð var minni. En rykmengunin í nágrenni hinna fjölfarnari þjóðvega er óþolandi með öllu, fyrst og fremst fyrir þá sem búa í nágrenni þeirra, en einnig og ekkert síður fyrir alla vegfarendur. Ég hef ekki tölur handbærar um hve mörg þúsund tonn af ofaníburði leggst á ári hverju yfir tún og akra bændanna, spilla gróðrinum og hinu tæra andrúmslofti til skaða fyrir heilsufar manna og dýra. Það eru fínustu kornin úr ofaníburðinum, hið raunverulega bindiefni sem rýkur í burtu. Hið grófasta verður eftir á veginum, þar til það sópast út fyrir kantana. Í dag tala menn mikið um mengun sjávar og mengun í ám og vötnum af völdum iðnaðarvera, og síðast, en ekki síst tala menn um mengun andrúmsloftsins af völdum ýmiss konar iðjuvera, svo sem álverksmiðja, járnblendiverksmiðja, áburðarverksmiðja, fiskmjölsverksmiðja o.fl. En á rykmengunina frá vegunum er varla minnst. Við flm. þessarar till. leggjum áherslu á þetta atriði og bendum á það sem veigamikla röksemd fyrir þeirri nauðsyn að leggja bundið slitlag á vegina. Í þriðja lagi er sú staðreynd, að vegaframkvæmdir sem þessar eru hinar arðbærustu. Þar vegur þyngst á metunum að ending bifreiðanna, sem um vegina fara, margfaldast og hefur í för með sér beinan peningalegan sparnað fyrir eigendur þeirra og þjóðfélagið í heild. Þungbærasti skatturinn á bifreiðaeigendur er notkun slæmra vega, og e.t.v. læðist að sá grunur að ríkissjóði sé beinlínis hagur að slæmum vegum vegna óhóflegrar skattheimtu á bifreiðar og rekstrarvörur þeirra. Sjáanleg arðsemi ríkissjóðs af varanlegri vegagerð er kannske ekki heldur mikil þar sem fé til vegaviðhalds hefur verið af skornum skammti. En hér verður að miða við að viðhald veganna sé fullnægjandi, sem það þó ekki er nú. Viðhaldskostnaður þeirra vega, sem lagt er á bundið slitlag, lækkar þrátt fyrir aukna umferð sem ætið fylgir í kjölfar bættra vega, en hin aukna umferð hefur aftur í för með sér auknar tekjur í Vegasjóð og raunar ríkissjóð líka. Samkv. upplýsingum, sem ég hef frá sænsku vegagerðinni, er það reynsla þeirra í Svíþjóð að viðhaldskostnaður malarvega með 1000 bíla umferð á dag sé nálægt helmingi meiri en þeirra sem lagðir hafa verið olíumöl. Bifreiðaeigendur eru einn fjölmennasti neytendahópurinn í landinu. Þeir eru yfir 70 þús. að tölu og geta þannig boðið öllum landsmönnum í ökuferð. 3.4 íbúar eru um hverja fólksbifreið. Það má því eins segja að þessi neytendahópur sé öll þjóðin, vegna þess að allir nota vegakerfið. Og einhvern tíma hefur verið hlaupið til fyrir fámennari þrýstihóp og orðið við kröfum um úrbætur. Í fjórða lagi má svo nefna að bættir vegir bjóða auðveldari samskipti milli landshluta til hagsbóta fyrir allt atvinnulíf í landinu og byggðaþróun yfirleitt. Með bættu samgöngukerfi er dregið úr aðstöðumuninum milli dreifbýlis og þéttbýlis. Leggja ber mikla áherslu á þessa félagslegu þætti sem tengdir eru bættu vegakerfi. Þessi eru helstu rökin sem við færum fram í grg. með till. Sjálfsagt vega þau misjafnlega mikið, en sé lítið á þau í heild ættu þau að sannfæra alla um hvílíkt nauðsynjamál er hér á ferðinni. Ástand vegakerfisins er vægast sagt bágborið. Viðhald er alls ófullnægjandi og raunar óverjandi að kasta svo miklu fé á glæ sem þyrfti, ef viðhald hinna fjölfarnari malarvega ætti að vera svo sem raunveruleg þörf er á. Lengd þjóðvega er nú 8485 km, auk þess teljast sýsluvegir vera 3208 km. Samtals eru því þessir vegir 11 693 km. Heildarlengd þeirra vega, sem falla mundu undir till., er um 2300 km. Þar af eru nú með bundnu slitlagi aðeins 160 km. Vegagerð ríkisins telur að vegakaflar, sem lítinn undirbúning þurfi til þess að lagt verði á þá bundið slitlag, séu um 830 km. Eftir standa þá um 1300 km sem þarfnast meiri eða minni endurbyggingar áður en lagt er á þá slitlag. Þetta er stærð verkefnisins. Ef við föllumst á, að 10–15 ára framkvæmdatími sé hæfilegur. þýðir það að leggja þarf slitlag á 150–200 km árlega. Ýmsum kann að vaxa það í augum þegar haft er í huga að við ætlum okkur að framkvæma á einu ári jafnmikið og við höfum gert til þessa í lagningu slitlags. Í því sambandi legg ég áherslu á að ekki er verið að tala um framkvæmdir í sama gæðaflokki. Við tölum um lagningu olíumalar, en ekki steinsteypu eða malbiks. Við tölum um að leggja slitlagið á vegina nánast eins og þeir eru, ekki hina vönduðu og dýru undirbyggingu sem við þekkjum til þessa. Á þessu er reginmunur að því er fjármagn varðar og nýtingu þess. Þeir vegir, sem hér um ræðir, eru hringvegurinn, sem er um 1420 km, og svo hinir fjölfarnari vegir út frá honum til hinna ýmsu þéttbýlisstaða á landinu. Á þeim framkvæmdatíma, sem hér er nefndur, 10–15 árum, mundi eflaust verða einhver breyting á umferð, þannig að vegir, sem ekki falla nú undir till., kæmu inn á tímabilinu, og endurbygging þeirra vega, sem eru krókóttir og lágir í dag, þannig að þeir teppast í fyrstu snjóum, heldur að sjálfsögðu áfram og mundi samþykkt þessarar till. þar engin áhrif hafa. Þeir vegir, sem þegar er hægt að leggja slitlag á eru að sjálfsögðu í öllum landshlutum, og við gerum ráð fyrir í till. að framkvæmdir verði einhverjar í hverjum landshluta hvert ár og eftir því sem hagkvæmt mundi teljast. Við leggjum áherslu á þennan þátt till. til þess að hver landshluti njóti að sínum hluta hins bætta vegakerfis strax. Ég kem þá að kostnaðarhliðinni. Mjög erfitt er að áætla hver kostnaður verður við allt þetta verk, þar sem svo mjög er misjafnt hve mikið þarf að lagfæra þá rúmlega 1300 km sem endurbyggingar þurfa við. hins vegar ber að hafa í huga að endurbygging þeirra vega hlýtur að eiga sér stað á næstu árum, burt séð frá því hvort þessi till. verður samþ. eða ekki, eins og ég sagði áðan. Því er ástæðulaust í sjálfu sér að vera að velta því svo mjög fyrir sér hver undirbúningskostnaðurinn er við þá vegakafla. Við komumst einfaldlega ekki hjá því að endurbyggja þá vegi, sem veikastir eru. Samkv. þeim tölum, sem við höfum handbærar, má ætla að það kosti um 5 millj. kr. að leggja olíumöl á hvern km í vegi sem aðeins þarf að jafna fyrir útlagningu. Samkv. því yrði kostnaður við lagningu olíumalar á þá kafla, sem þegar eru nægilega vel gerðir og eru, eins og áður segir, um 830 km - kostnaður við þá kafla yrði um 4 milljarðar og 150 millj. kr. Árlegt meðaltal fjárhæðar, sem til þessa yrði varið, er þá 750–1000 millj. ef lagt yrði slitlag á 150–200 km. Slitlag, efni og vinna á þá 2140 km, sem hér um ræðir, mundi þá kosta rúma 10 milljarða kr. Ég sagði áðan að mjög erfitt væri að gera sér grein fyrir endurbyggingarkostnaði þeirra vega, sem þarfnast verulegra lagfæringa. En til þess að nálgast eitthvað þann kostnað má e.t.v. segja að hver km kosti þar þrisvar til fjórum sinnum meira, eða 15–20 millj., og verkið þá allt 25–30 milljarða. Og þá nokkur orð um fjármögnunina. Í till. nefnum við þrjár leiðir til að fjármagna framkvæmdirnar, þ.e. árlegt fjármagn úr Vegasjóði samkv. vegáætlun, innlenda og/eða erlenda lántöku. Fyrst er þá rétt að gera sér grein fyrir hverjar tekjur Vegasjóðs eru og þá um leið hvernig umferðin er skattlögð, þ.e. skattheimta af bifreiðum og rekstrarvörum þeirra. Árið 1975 var þessi skattheimta samtals 7 milljarðar 489 millj, en af þeirri upphæð fékk Vegasjóður 3 milljarða 718 millj. Mismunurinn er 3 milljarðar 771 millj. Árið 1976 er reiknað með að skattheimtan verði 9 milljarðar 898 millj., en til Vegasjóðs verði varið 4 milljörðum 714 millj. Mismunurinn er 5 milljarðar 184 millj. Árið 1977 má sjálfsagt áætla skattheimtuna um 12 milljarða, en til Vegasjóðs eiga samkv. fjárlagafrv. að fara 5.4 milljarðar. Mismunur 6.6 milljarðar. Það skal tekið fram, að söluskattur er reiknaður með í þessum tölum, enda er hann í þessu tilfelli skattur á umferðina. Mismunur skattheimtunnar og þess sem fer í Vegasjóð á þessum þremur árum aðeins er því um 15.5 milljarðar, og mundi sú upphæð duga til að leggja slitlag á 3000 km vega sem engan sérstakan undirbúning þyrftu áður en lagt væri á þá slitlag. Hér hefur nú verið gerð grein fyrir þeim tekjum sem ríkissjóður hefur af umferðinni, þ.e. bifreiðum og rekstrarvörum þeirra. Oft hefur sú krafa heyrst, að þessar tekjur allar eigi að renna til framkvæmda. Sjálfsagt er þar til of mikils mælst, þar sem eðlilegt verður að teljast að bifreiðaeigendur sem aðrir greiði hluta af ýmsum útgjöldum sem til er stofnað vegna þeirra. Má þar nefna hluta af kostnaði við löggæslu, svo eitthvað sé nefnt. Mín skoðun er sú, að meðan vegakerfið er svo bágborið sem raun ber vitni eigi að verja til muna meiri hluta af tekjum af umferðinni til vegamála. Ef menn vilja halda óbreyttum framkvæmdum á öðrum sviðum verður að taka lán til þeirra framkvæmda ef skattheimta er ekki möguleg. Það má því segja með rökum að lántaka sé í sjálfu sér óþörf til þess að standa undir þeim framkvæmdum sem till. þessi gerir ráð fyrir, ef Alþ. viðurkenndi nauðsynina á því að verja meira fé til vegabóta af því fé sem ríkissjóður fær af umferðinni. Geri Alþ. það ekki er um tvennt að velja: hjakka í sama farinu og gera nánast ekki neitt eða taka lán til framkvæmdanna, innlent eða erlent. Innlent lán gæti verið í sama eða svipuðu formi og lög frá 16. maí 1975 kváðu á um happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg og Austurveg. Erlend lán til framkvæmdanna er sjálfsagt auðvelt að fá. En ég bendi sérstaklega á þá leið að kannaðir verði möguleikar hjá Norræna fjárfestingarbankanum. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða frekar fjármögnunina. Ég vænti þess að sú n., sem fær till. þessa til meðferðar, kanni þann þátt sérstaklega. Staða Íslands meðal annarra þjóða að því er varðar slitlag á vegi er fyrir neðan allt sem ég þekki til. Á þingi Félags ísl. bifreiðaeigenda fyrir skömmu voru lagðar fram upplýsingar um framkvæmdir færeyinga í vegagerð samanborið við okkar framkvæmdir. Sennilega eru færeyingar teknir til samanburðar vegna þess að þeir eru fámennari en við og mætti ætla að geta þeirra væri minni af þeim sökum. Í ljós kemur þó að heildarafköst okkar í lagningu varanlegs slitlags síðustu 15 árin er um 2/3 af ársgetu færeyinga og við ættum að leggja á 800 km á ári miðað við þessa frændur okkar. Auk þess hafa færeyingar fullkomnari ferjur, sem ganga milli staða, heldur en við. Og enn aðrar þjóðir hafa byggt upp samgöngukerfi sitt með járnbrautarlestum t.d. fyrir utan fullkomna vegi. Staða okkar er því aum, svo ekki sé fastar kveðið að orði, er við berum okkur saman við aðra og kominn tími til að snúa við blaðinu og hefja það átak í lagningu bundins slitlags sem við höfum svo lengi beðið eftir. Ég vona svo, herra forseti, að till þessi fái góðar undirtektir hjá hv. alþm. og þar með greiða leið í gegnum þingið. Ég legg til að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Að undanförnu hafa skattamál mjög verið til umr. og munu sennilega verða það áfram næstu mánuði. Ein krafan, sem kemur fram í slíkum umr., er krafan um lækkun skatta, og mun hún byggjast á þeirri hugsun að lágir skattar séu hagur skattgreiðenda. Grundvöllur allrar skattheimtu er sá, að við erum að leggja í sameiginlegan sjóð til að standa undir kostnaði við margvísleg verkefni sem við hvert og eitt ráðum alls ekki við og verðum því að vinna saman að. Það er óhætt að fullyrða að dæmið um hagkvæmni lágra skatta er a.m.k. ekki eins einfalt og sumir virðast álíta. Eitt þessara sameiginlegu verkefna, sem unnið er að, er vegagerð. Við heyrum oft býsnast yfir þeim mörgu og háu sköttum sem við bifreiðaeigendur verðum að greiða, og þarf ekki að telja þá upp. En þrátt fyrir það get ég fullyrt af minni reynslu að það eru holurnar í vondu vegunum sem innheimta langhæsta skatt inn af mér og þar er ég að greiða í óseðjandi hít. Það er m.a. út frá þessu sjónarmiði sem ég hef ásamt hv. 5. þm. Reykn., Ólafi G. Einarssyni, leyft mér að flytja hér till. þá til þál. um lagningu bundins slitlags á þjóðvegi sem hér er til umr. Það má segja að möguleikar til að fá fjármagn til þess séu þrír: Í fyrsta lagi að draga úr öðrum vegaframkvæmdum, í öðru lagi að fá meira lánsfé og í þriðja lagi hærri fjárveitingar. Það virðist bera nokkuð á þeirri skoðun að þessari till. sé stefnt gegn öðrum vegaframkvæmdum, þ.e. uppbyggingu veganna, sem sannarlega er víða þörf á. En ég vil fullyrða það og taka undir með síðasta ræðumanni, að það vakir ekki fyrir okkur flm. þessarar þáltill. að fara þá leið, heldur verður að leita hinna síðari. Nú hefur að vísu um sinn verið talið óhjákvæmilegt vegna erfiðleika í efnahagsmálum að stilla fjárveitingum til fjárfestingar nokkuð í hóf, og ef ekki eru önnur ráð til að draga úr skuldasöfnun og viðskiptahalla síðustu ára verður ekki hjá því komist. En slíkt má ekki verða framtíðarstefna okkar, heldur aðeins smáhvíld til að safna frekari kröftum til stærri átaka, því framundan bíða okkar svo mörg verkefni, sem þjóðin þarf í sameiningu að leysa, að með of miklum samdrætti á framkvæmd þeirra værum við sennilega í enn þá ríkari mæli að varpa byrðum yfir á framtíðina heldur en nokkurn tíma með lántökum til þess að framkvæma þær. Og áætlun sú, sem þessi þáltill. fjallar um, undirstrikar það, að við megum ekki til lengdar sætta okkur við slíkan samdrátt, heldur verður markvisst að stefna að örari framkvæmdum sem sívaxandi tækni gerir okkur auðveldara að inna af hendi. En betri vegir eru ekki aðeins fjárhagslegt atriði heldur einnig félags- og byggðamál. Langferðir okkar miðast mest við ferðalög til og frá Reykjavík, og ég býst við að öllum sé ljóst hversu mikil breyting varð á aðstöðu byggðarlaganna á Suðurnesjum og fyrir austan Hellisheiði þegar bundið slitlag kom á vegina þangað. Og þannig mun það einnig verða fyrir hvert það byggðarlag sem slíkra vega getur notið. Mér er að vísu ljóst að aðstaða þeirra, sem geta notað þægilegar og tiltölulegar öruggar flugsamgöngur, er nokkuð önnur en þeirra sem eingöngu verða að nota bifreiðar til ferðalaga. En allir ferðast þó mikið á þann hátt, og till. gerir ráð fyrir framkvæmdum um allt land. Og þar sem víða eru þegar fyrir hendi vegir sem lítilla lagfæringa þurfa áður en bundið slitlag er á þá sett, þá virðist sjálfsagt að þeir séu að mestu leyti látnir sitja fyrir, jafnframt því sem tekið verður tillit til umferðarþunga og viðhaldsþarfar svo að framkvæmdirnar verði einnig sem hagkvæmastar fyrir Vegagerðina. Ég tel að þau rök, sem mæla með þeirri stefnu sem sett er fram í þessari þáltill., séu svo sterk að allir ættu að geta fallist á hana. Ég vænti því þess að till. verði tekin til ítarlegrar athugunar og hún nái sem fyrst fram að ganga.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér er til umr., um lagningu bundins slitlags á þjóðvegi, er, eins og hv. 1. flm. orðaði það, með nokkrum hætti stefnumörkun Alþingis. Þetta er spurning um röðun á verkefnum. Þetta er í mínum huga spurning um forgang. Mér er alveg ljóst að það er ákaflega mikilvægt verkefni sem þarna er lagt til að tekist verði á við, og ég vil ekki gera lítið úr því, það væri gaman ef af þessu gæti orðið. En ég lít svo á að þetta sé framtíðarverkefni sem verði að þoka fyrir öðru sem er enn þá brýnna. Það var gaman að hlýða á þær ágætu ræður sem hv. flm. eru búnir að halda hér. Höfðu þeir mjög mikið til síns máls báðir tveir, og skal ég ekki gera lítið úr því. Annar þeirra er brautryðjandi í lagningu olíumalar og sjálfsagt okkar langfróðastur um það efni. Og ég vil ekki gera lítið úr því að það séu mikil þægindi og skemmtun að geta ekið á glöðum sumardegi um landið og í hálku á veturna á olíumöl. Ég er ekki því sammála að við eigum að stefna að því endilega, jafnvel í framtíðinni, að leggja bundið slitlag á allan hringveginn. Það eru fjallavegir á hringveginum sem ég tel að ekki sé skynsamlegt að setja nokkurn tíma á bundið slitlag vegna þess að þar verður í ísingu mjög aukin slysahætta ef um bundið slitlag er að ræða. Það, sem fyrir mér vakir, og það, sem ég vil láta hafa forgang fram yfir þessi mikilvægu og góðu verkefni, sem eru mjög fjárfrek, er að byggja vegina upp úr snjó og aur, bæði innan héraða og eins á milli byggða, mikilvægar samgönguæðar, eins og t.d. Holtavörðuheiði, Öxnadalsheiði, Vaðlaheiði og margar fleiri. Hér var flutt, var til umr. og afgreiðslu á þinginu fyrir þremur árum frv. til l. um happdrættislán til Norður- og Austurvegar. Það gekk í upphafi nokkuð mikið út á bundið slitlag, þetta frv. En í meðferð þingsins tók það breytingum, og breytingum til bóta þannig að aðaláherslan var nú lögð á að byggja vegina upp og þó með þeim hætti að á mætti setja slitlag í framtíðinni, og það hygg ég að sé einmitt sú rétta stefna. Fyrir þetta happdrættislán hefur verið unnið, að vísu ekki nærri nógu mikið og ekki gengið nógu greiðlega að ná þessum peningum til þeirra verka sem þeir voru ætlaðir, en hafa þó orðið að nokkru gagni nú þegar. Ég vil taka undir það með hv. þm. Jóni Helgasyni að holurnar eru slæmar og óþægilegt að hristast í þeim. En mér finnst snjórinn miklu verri. Og þó er foraðið verst því að þá er ekki einu sinni hægt að bjarga sér með mokstri þó að veðrið sé kannske gott. Þið hefðuð átt að fara um Vestur-Húnavatnssýslu í fyrravor þegar framleiðslan var gjörsamlega lömuð fyrir aur á vegum. Bændur komu ekki frá sér mjólkinni. Þeir náðu ekki heim fóðurbætinum. Þeir, sem voru næstir verslunarstöðum, náðu honum að vísu með harðræðum heim til sin að nokkru og losnuðu við afurðir, en þá varð verslunarstaðurinn fóðurbætislítill eða fóðurbætislaus. Menn urðu að breyta til um fóðurblöndur, og af þessu varð stórtjón hjá ýmsum bændum. Ég er sem sagt ekki sammála þeirri stefnumörkun sem farið er fram á í þessari till. Ég vil vekja athygli á annarri till. sem hér er á dagskránni og ég er meðflm. að, 1. flm. er Ingi Tryggvason, en hún er um það að flýta uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins. Það er einmitt það verkefni sem ég lít svo á að við eigum að beita okkur að fyrst. Án þess þó að ég vilji gera lítið úr mikilvægi hins, að leggja bundna slitlagið, þá held ég að það sé skynsamlegt að láta það bíða.



Herra forseti. Hér liggur frammi til umr. till. um lagningu bundins slitlags á þjóðvegi. Þessari till. hefur verið fylgt úr hlaði með mjög tölulegum málflutningi; enda er till. í sjálfu sér góð að því leyti, að þarna er talað um markmið sem við öll viljum að sjálfsögðu keppa að, að gera aðalvegakerfi landsins sæmilega úr garði, sem er meira en sagt verður um ástand þjóðvega almennt í dag. Ég vil taka fram strax, að ég er hjartanlega sammála 1. flm., hv. þm. Ólafi G. Einarssyni, um það atriði, að mikill vandi okkar vegamála hljóti að leysast með þeim hætti að auka tekjur Vegasjóðs, auka hlutdeild Vegasjóðs í bensínskatti sem nú er óeðlilega lítil eins og hann færði töluleg rök fyrir. Ég minnist þess líka að hæstv. samgrh. benti við afgreiðslu vegáætlunar í vor á allt of naum fjárráð Vegasjóðs, og hann benti sömuleiðis á að lánsfé til vegamála mundi aukast úr 1000 millj. kr. árið áður upp í 1600 millj. á þessu ári, sem er alldrjúgur skildingur. Og þar staðnæmist ég einmitt við eitt af þeim atriðum sem ég tel hæpið í tillöguflutningi þeirra hv. alþm., Ólafs G. Einarssonar og Jóns Helgasonar, að þar er gert ráð fyrir innlendum eða erlendum lántökum. Ég hef oft og ítrekað látið það í ljós á Alþ. upp á síðkastið að mér fellur illa þegar ég sé koma frá stjórnarþm. þingmál sem fela í sér auknar erlendar lántökur. Ég heyri ekki betur og ég fæ ekki betur skilið okkar efnahagsstöðu nú, en að erlendu skuldirnar séu það sem okkur stafar hvað mest hætta af og við þurfum að hafa meiri hemil á en við höfum haft á undanförnum árum. Þess vegna tel ég að þó að gott mál sé annars vegar þar sem bætt vegakerfi er, þá réttlæti það ekki till. um auknar erlendar lántökur. Um það, sem hv. þm. Páll Pétursson sagði um stefnumörkun þessarar till. og kom raunar greinilega fram í máli flm., þá vil ég segja það, að ég er hlynntari stefnu þeirri, sem kom fram hjá hv. þm. Páli Péturssyni, enda er ég flm. ásamt honum að annarri till. um vegamál sem gengur nokkuð í öfuga átt við þessa að því er stefnumörkun varðar. Þó vil ég segja það strax, að ef ég hefði samið þá till., sem ég vitnaði í, um byggingu vega upp úr snjó, þá hefði ég ekki vogað mér að minnast á erlendar lántökur, en þar er það gert einnig. Við höfum steypt okkur út í feiknalegar erlendar lántökur, fyrst og fremst vegna þess flokks sem við höfum yfirlýst sem forgangsmálaflokk, og það eru orkumálin. Og það er að mínu áliti fyllilega réttlætanlegt vegna þess að við erum að stefna til aukins sparnaðar í brennslu erlendra orkugjafa. Þess vegna getum við réttlætt fyrir okkur þær risavöxnu erlendu lántökur sem ganga til orkumála. Ég held að við hljótum að takmarka okkur við einn málaflokk í einu og sjá - að ég ekki segi fyrir endann á orkumálunum, heldur kannske fyrir erfiðasta hjalla orkumálanna, áður en við steypum okkur út í sérstakar stórframkvæmdir í vegamálum. Það var talað um það af hálfu flm., að að því er varðaði fjármögnun þessarar till. væri um þrjár leiðir að ræða: 1. að draga úr öðrum framkvæmdum, 2. meira lánsfé, 3. auknar fjárveitingar, - ef ég hef náð þessu rétt. Ég þykist nokkurn veginn víss um það, eins og hv. þm. Páll Pétursson, að raunin yrði sú að fyrsta leiðin yrði framkvæmd, þ.e.a.s. að það yrði dregið úr öðrum framkvæmdum. Ég lýsi áhyggjum mínum yfir, eftir að hafa heyrt álit manna, sem til þekkja úti um byggðir landsins, og einnig manna, sem vinna að okkar vegagerðarmálum hér hjá Vegagerð ríkisins, þá lýsi ég áhyggjum mínum yfir því ef á að dragast öllu lengur að bætt sé um þá vegi sem allra verst eru settir í byggðum landsins. Hv. þm. Páll Pétursson benti réttilega á það, að í fjölmörgum tilvíkum er svo ástatt nú að bændur koma ekki frá sér afurðum sínum né aðdrætti sínum heim til sin aftur nema með óhæfilegri fyrirhöfn. Ég held ég hafi áður vitnað í það, að ég veit að vestfirskir bændur þurfa að taka allt að því heilan dag í það að berjast í snjósköflum með mjólkina sína niður að næstu ferjubryggju þar sem flutningar fara fram á sjó. Ég hygg að það sé langtum ódýrara verkefni, þó ég viti að það muni kosta mikla fjármuni, að taka fyrir með skipulegum hætti þessa verstu farartálma í byggðum landsins þar sem ár eftir ár leggjast undir snjó sömu spottarnir sem þarf að byggja upp. Það er eina leiðin til þess að koma málum þessara sveitabyggðarlaga í víðunandi horf. Ég hef spurt vegagerðarmenn um þetta atriði. Þeir hafa að sjálfsögðu sagt að þarna væri fjárfrekt verkefni líka annars vegar, en það fer auðvitað allt eftir því hvað víðtækt við gerum verkefnið. Ég tel að áætlun næstu 4–5 árin um að afnema þessa verstu snjóþungu vegartálma, það sé verkefni sem hljóti að koma á undan bundnu slitlagi um hringveginn. Og ég er ekki komin til með að viðurkenna að umferðin sé meiri á hringveginum almennt, nema þá kannske 3–4 mánuði ársins, heldur en á þeim vegum þar sem sveitabyggðir þurfa að hafa samband við næstu þjónustumiðstöð, aðliggjandi sveitarhérað við næsta kaupstað og útgerðarpláss, sem hvort þarf á öðru að halda. Þar er umferðin býsna stöðug og að ég hygg eins mikil og um suma hverja þá kafla af hringveginum sem mundu koma inn í þessa áætlun tillögumanna. Ég er ekki á móti þessari till., ég vil taka það fram. Ég er ekki á móti þessu verkefni. Að sjálfsögðu viljum við öll fá hætt ástand á hringveginum og aðalþjóðvegum landsins. En ég vil aðeins benda á að þarna eru verkefni sem hafa verið vanrækt árum saman. Vegagerðarmönnum hvar sem er af landinu ber saman um að viðhaldsvegafé hafi verið stillt svo í hóf, að ekki sé meira sagt, það hafi verið skorið svo við nögl að til vandræða horfi um almennt viðhald veganna. Veit ég vel að bundið slitlag mundi létta viðhaldinu. Veit ég það vel. En það nær ekki til þeirra vega sem ég er að tala um, - þessi áætlun um hringveginn og helstu vegi út frá honum. Á sama tíma og við viðurkennum að viðhald veganna úti um sveitir landsins er óviðunandi, þá tölum við um, og gerum meira en að tala um: við verjum 1800 millj. kr. í eina brú yfir Borgarfjörð, sem ég viðurkenni að ég hef verið hlynnt af því að það er mikil framkvæmd og kemur mörgum að gagni. Og nú er talað um að byggð skuli brú yfir Ölfusá á milli Þorlákshafnar og sveitanna þar fyrir austan. Það mun kosta, að ég hygg, ekki undir 2–3 milljörðum. Ef við höfum næga peninga til að framkvæma þetta allt, þá segi ég: gott og vel, þá óska ég okkur til hamingju. En ég er hrædd um að það verði enn sem fyrr þessir niðurgröfnu troðningar sem ár eftir ár valda mönnum ólýsanlegum erfiðleikum, - ég er hrædd um að það verði þeir enn sem fyrr sem fá að bíða á meðan þetta verkefni, sem ég tel að yrði forgangsverkefni, nyti þeirra fjármuna sem við yfirleitt getum lagt til vegamála.



Herra forseti. Hér er vissulega flutt athyglisvert mál og ekki nema eðlilegt að margir taki til máls um það. En ekki hefði mér fundist óeðlilegt í sambandi við þessar umr. að hér hefði nú verið staddur í salnum samgrh., svo mjög sem þetta varðar þann málaflokk sem hann hefur með að gera, og ekki hefði heldur farið illa á því að mínum dómi að fjmrh. hefði verið einhvers staðar staddur hérna í námunda líka, því ekki sýnist mér þetta mál varða síður hann. Ég get sagt eins og fleiri sem hér hafa talað, að ekki er ég á móti því að leggja bundið slitlag á sem flesta vegi í landinu, það geta víst allir sagt, og ég tel mig enda hafa talsverðan áhuga á því að reyna að þoka því máli eitthvað áfram. Að sjálfsögðu segi ég það líka, að ég hef mikinn áhuga á því að endurbyggðir séu þeir vegir sem nú eru mestu þröskuldarnir víða í umferð á landinu og eru okkur í rauninni til vansæmdar. Í þetta vantar allt saman peninga. En það, sem gerði það að verkum að ég kvaddi mér hljóðs, er sérstaklega það, að flm. þessarar till. minntist í málflutningi sínum nokkuð á fjárhagshlið þessa máls. Þeir höfðu greinilega gert sér það ljóst að hér er um mjög fjárfrekar framkvæmdir að ræða, - framkvæmdir sem kosta milljarða - marga milljarða króna. Ég tók eftir því að hv. 1. flm. till. nefndi í þessu sambandi að ef lítið væri á þá skattlagningu sem ætti sér stað á umferðina í landinu nú um þriggja ára skeið, þ.e.a.s. á árinu 1975, á árinu 1976 og skv. áætlun á árinu 1977, þá mætti segja að skattar væru lagðir á umferðina í landinu umfram það sem gengi til vegagerðarmála, umfram það sem rynni til Vegasjóðs, sem næmi 15.5 milljörðum kr. Þarna er auðvitað um álitlega fjárhæð að ræða og gæti dugað til talsverðra verka. En þá er komið, að mér sýnist, að þætti fjmrh. í þessu dæmi því að það er hann sem hefur ætlað þessa upphæð til allt annarra mála. Spurningin stóra er auðvitað sú í þessum efnum, ef á að reyna að taka á því verkefni sem hér er verið að ræða um, hvernig er hægt að afla fjár til þessara framkvæmda? Eigum við að taka jafngildi þessarar upphæðar, þessara 15.5 millj., þessa umframskattlagningu sem rennur í ríkissjóð, - eigum við að taka hana alveg eða hluta eða finnum við einhverja aðra leið? Ég tók eftir því að báðir hv. flm. sögðu að þeir ætluðust ekki til þess að það yrði ráðist í þessa framkvæmd á kostnað annarra vegagerðarmála í landinu, og það hugsa ég að sé mjög almenn skoðun hér á Alþ. að þannig verði að standa að þessum málum. En hvernig er þá umhorfs þar? Þannig er ástatt, að það liggur fyrir okkur að fjárveitingar til almennrar vegagerðar hafa verið að dragast saman, hafa minnkað að verðgildi um 46%, eftir því sem við höfum verið upplýstir um hér á Alþ. Og svo er ástatt í þeim málum, að þegar átti að afgr. vegáætlun skv. lögum á síðast þingi, þá var bent á að hér væri slíkur fjárskortur til allra nauðsynlegustu framkvæmda í vegagerðarmálum að það væri útilokað að afgr. vegáætlun á þeim grundveili sem hæstv. ríkisstj. lagði þá fyrir Alþ. Og þó að lögin gerðu ráð fyrir að það ætti að afgr. vegáætlun til næstu fjögurra ára, þá var hæstv. samgrh. rekinn öfugur heim með till. sínar og fékk enga vegáætlun samþ. á þeim grundvelli sem hann hafði hér lagt fram. Það var blátt áfram alveg neitað að fallast á þennan grundvöll. Ég man eftir því að ég sagði þá í umr. um málið að ég sem einn af þeim sem væru í stjórnarandstöðu væri reiðubúinn til þess að setjast niður með hæstv. ríkisstj. og leita að nýjum tekjustofnum til að greiða úr þessum vanda, vegna þess að svo væri komið að það væri engin leið að halda áfram að afgr. vegáætlun á þann hátt sem gert hefur verið. Menn sem sagt hnigu að því ráði að draga þessa till. ríkisstj. um vegáætlun til baka, og síðan átti að taka til óspilltra málanna og samþ. vegáætlun þegar þing kæmi aftur saman nú á þessu hausti. En hvernig standa málin nú? Nú er komin 18. nóvember, rétt rúmlega einn mánuður til jólaleyfis, og á þeim eina mánuði, sem eftir er, á eftir að afgr. fjárl. með allri þeirri vinnu sem er í kringum það. Till. um nýja vegáætlun er ekki einu sinni komin á þingborðin enn þá, - engin. Það er allt útlit til þess að um næstu áramót verði engin vegáætlun til í landinu, þá verði sem sagt engin heimild til neinna fjárveitinga í sambandi við nein vegamál, - engin vegáætlun til þó að lög mæli fyrir um að það skuli gerð áætlun til fjögurra ára í einu. Frammi fyrir þessu stöndum víð. Við höfum verið að bíða eftir því og spyrja hver annan: Skyldi till. um vegáætlun ekki fara að koma fram? En hún kemur ekki og það bólar ekkert á henni. Öll vitum við sem sagt um þetta öngþveiti. Þá gerist það að tveir hv. þm. úr stjórnarliðinu koma hér fram með till. um milljarðaútgjöld í nýjan þátt vegamála sem virkilega þarf að sinna, um nýjan þátt vegamála, benda svona í framhjáhlaupi á að það væri nú kannske hægt að taka af ríkissjóði nokkra milljarða af tekjum hans og nota í þessu skyni. Mér er spurn: Hvert eru menn að fara? Ég vil segja við þá hv. þm. sem flytja þessa till., ef þeir virkilega meina það að þeir séu til viðtals um að taka þennan tekjulið af ríkissjóði sem hér hefur verið aðeins minnst á, þá er sjálfsagt að athuga um það. Ég er til viðtals um það fyrir mitt leyti. En það verður að vera einhver ábyrgð á bak við það sem menn gera. Er ætlunin e.t.v. eingöngu sú, sem maður þekkir svo mikið af, að á morgun birtist í Morgunblaðinu falleg mynd af Ólafi G. Einarssyni, sem leggur til að plötuleggja vegi víða um land, og önnur í Tímanum af hv. þm. Jóni Helgasyni, hann vill líka láta plötuleggja vegi, og síðan nái málið ekki lengra? Og almenningur í landinu slær því líklega föstu á eftir: Ja, þeir eru laglegir þessir alþm. Ekki vilja þeir taka undir svona gott mál. Svona er vitanlega ekki hægt að halda á jafnalvarlegum málum og hér er um að ræða. Við vitum að það vantar stórkostlega mikið fjármagn til þess að sinna forgangsverkefnum í sambandi við vegagerðarmál. Við vitum að það er ekki búið, menn hafa ekki komist yfir það að afgr. vegáætlun fyrir næsta ár. Raunverulega verður líklega að moka snjó af einhverjum vegum í janúarmánuði utan allra lagaheimilda af því að það er engin vegáætlun til.  Ég held því, að áður en þetta mál verði afgr. til n. væri mjög eðlilegt að því yrði frestað og beðið eftir því a.ð þessir hæstv. ráðh. yrðu með í umr. um málið, ef við ættum að eiga einhverja von á því, að eitthvað gerðist meira en tala almennt um það í léttum tón.



Herra forseti. Það mátti nærri því skilja á máli síðasta hv. ræðumanns að það stefndi í það óefni að ekki yrði hægt að moka snjó af vegum í janúar vegna þess að ekki yrði búið að afgr. vegáætlun. Ég hygg að það verði alla vega búið að afgr. fjárl., og á fjárl. er gert ráð fyrir fé til viðhalds vega, og ég hygg að mokstur á snjó í vetur mundi ekki stranda á því. En í sambandi við það að ekki er til vegáætlun fyrir næstu ár, þá er rétt að minna á það að nú undanfarið, nokkuð á annað ár ef ég man rétt, hafa verið í undirbúningi ný vegalög sem nú hefur verið lagt fram frv. um og gert er ráð fyrir að næsta vegáætlun verði í samræmi við þau nýju vegalög, sem væntanlega verða samþ. á Alþingi. Annars kom ég hingað fyrst og fremst til þess að leggja áherslu á það, sem raunar hefur komið hér áður fram, að verkefni Alþ. í málum sem þessum hlýtur fyrst og fremst að vera stefnumarkandi. Það hlýtur að vera vottur um mikinn áhuga á vegamálum að á dagskrá þessa fundar eru tvær þáltill. um vegamál sem raunar eru báðar á sinn hátt stefnumarkandi, en ganga nokkuð sin í hvora áttina. Ég er alveg ákveðið þeirrar skoðunar, að meðan jafnmargir menn búa við algjörlega ófullkomið vegasamband eins og nú ber raun vitni, þá verði að leggja aðaláherslu á undirstöðuatriðin í vegamálunum, aðaláherslu á að sinna frumþörfum fólksins í landinu til samgangna, og það verður ekki gert fyrr en gerðir hafa verið sómasamlegir malarvegir sem tiltölulega auðvelt er að halda opnum allan ársins hring, sem hvorki verða ófærir þó að það geri nokkra snjóa á vetrum eða í aurbleytum á vorin. Hinu dettur mér ekki í hug að neita, að það er mikils um vert að fá bundið slitlag á vegina. Ég hef nú ekki fyrir mér nákvæmar tölur, en ég hygg þó að rétt sé að um það bil eða rösklega helmingur landsmanna aki flesta daga aðeins á vegum með bundnu slitlagi, en hinn helmingurinn býr við misjafnlega góða malarvegi og marga þeirra slæma. Skv. lauslegum tölum, sem ég hef fengið hjá Vegagerð ríkisins, þá skiptir hún vegunum í fjóra flokka. Tveir lakari flokkarnir eru annars vegar það sem kallað er ófullnægjandi vegir, hins vegar það sem kallað er slæmir vegir, og hér tala ég aðeins um þjóðvegina, ekki sýsluvegina. Skv. þessum tölum, sem ekki eru hárnákvæmar - ég vil taka það fram, telur Vegagerðin að ófullnægjandi séu að þessu leyti vegir sem ná yfir tæpa 1000 km, eða 995 km rúmlega, en mjög slæmir vegir í þjóðvegatölu séu 1865.9 km. Það er sem sagt hátt í 3000 km í þjóðvegakerfi landsins sem er að dómi Vegagerðarinnar annaðhvort ófullnægjandi vegir eða slæmir vegir. Meðan svo er ástatt í hinum almennu samgöngumálum okkar á landi, í vegamálunum, þá finnst mér ekki aðeins eðlilegt, heldur sjálfsagt að höfuðáhersla sé lögð á að bæta ástandið þar sem það er lakast. Þetta þýðir ekki að við eigum að hætta að leggja bundið slitlag á vegi. Það þýðir vitanlega ekki það. Og ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt, að það er stórkostlegt framtíðarmál að svo sé gert. En mér finnst Alþ. eiga að vera stefnumarkandi um það hvernig þessum verkefnum sé raðað niður, þ.e.a.s. hvar höfuðþunginn sé á lagður hverju sinni. Þess vegna finnst mér eðlilegt að þessi mál séu rædd. Ég vil taka undir það, sem síðasti hv. ræðumaður sagði, að það er slæmt að samgrh. og fjmrh. skuli ekki vera hér viðstaddir. En þeir, sem í reynd þekkja hvernig þeir vegir eru sem eru ófærir víkum og mánuðum saman, annaðhvort vegna snjóa eða aurbleytu, þeir skilja mætavel að því fólki, sem við þetta býr, finnst að önnur vandamál í vegagerð séu harla smá miðað við þessi. Ég tel ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að fjölyrða miklu frekar um það. Það má aðeins geta þess til dæmis, af því ég gat um kílómetratölu áðan í sambandi við ófullnægjandi vegi og slæma vegi, að í þessum tveimur hópum vega, sem taldir eru ófullnægjandi, eru í snjóléttari héruðum landsins, en þar tel ég fyrst og fremst Suðurland og Reykjanes, aðeins rúmlega 200 km. Langmest af þeim vegum, sem koma í tvo lökustu flokkana, eru því annars staðar en hér um suðurhluta landsins. Tiltölulega gott ástand er hvað þetta snertir á Vesturlandi. En þegar kemur norður um, þar sem snjóþyngslin eru meiri, þá lækkar hlutfall þess sem Vegagerðin kallar góðan veg, - fullnægjandi eru aðeins þessir fáu km sem eru þegar með bundnu slitlagi. næst koma svo góðir, uppbyggðir malarvegir. En þegar kemur um norðanvert landið, í strjálbýlli héruð og snjóþyngri, þá hækkar stórlega hlutfall ófullnægjandi eða slæmra vega í vegakerfinu.



Þess hefur verið óskað að umr. þessum verði frestað þar til hlutaðeigandi ráðh., samgrh. og fjmrh., verða víðstaddir, en sem kunnugt er, þá eru þeir báðir erlendis. Ég get orðið við þeirri ósk að fresta umr. nú.



Herra forseti. Nú um nokkurt skeið hafa sést í íslenska sjónvarpinu myndir og útsendingar í lit. Að vísu er allur meginþorri þeirra tækja, sem landsmenn eiga, þannig úr garði gerður að hann er ekki móttækilegur fyrir litaútsendingar. En þar sem þau tæki eru fyrir hendi hefur komið í ljós að litmyndir hafa sést. Íslenska sjónvarpið hefur allan sinn starfstíma fengið mikið efni erlendis frá, og í vaxandi mæli á undanförnum árum hefur þetta efni verið útbúið í lit. Með tiltölulega einföldum tæknibreytingum reyndist kleift að senda þessar myndir og þetta efni þannig út að liturinn kæmi fram þar sem móttökuskilyrði væru fyrir hendi. Þegar þetta fréttist fyrr á þessu ári, að lítur sæist á ýmsum stöðum og í ýmsum tækjum, þá hljóp mikill kippur í sölu á litasjónvarpstækjum og innflutning á þeim, og það varð til þess að ríkisstj. tók þá ákvörðun að stöðva innflutning slíkra tækja, og síðan hefur þessi innflutningur verið mjög takmarkaður. Ástæðurnar fyrir þessari ákvörðun hæstv. ríkisstj. munu aðallega hafa verið þær, að talið var að ekki væri rétt að landsmenn eyddu gjaldeyri til þess að kaupa slík tæki. Eins heyrðust þær röksemdir að litaútsendingar sæjust aðeins í Reykjavík og nágrenni og ekki væri sanngjarnt að þessi byggðarlög nytu litaútsendingar í sjónvarpi meðan enn væri svo að sjónvarp væri ekki komið á alla byggða staði á Íslandi. Þetta leiddi til þess að menn reyndu aðrar aðferðir til þess að komast yfir litasjónvarpstæki, m.a. ýmsar ólöglegar aðferðir, svo sem smygl. Við höfum haft fregnir af því nú síðustu daga og vikur að uppvíst hefur orðið um mjög stórtækt smygl í þessum efnum. Bæði þessar uppljóstranir og mikill áhugi hjá almenningi hafa leitt í ljós að það er mikill áhugi á því almennt að fá möguleika á því að njóta sjónvarps í lit. Ég held að það sé alveg ljóst að við íslendingar getum ekki og viljum auðvitað ekki stöðva þessa þróun, að sjónvarp þróist í þá átt að myndir og efni séu send út í lit, og það auðvitað heldur áfram að þróast hvort sem okkur líkar betur eða verr. Sjónvarpsefni er nú í vaxandi mæli og aðallega framleitt í lít erlendis, og öll tæki og tækjabúnaður eru sniðin fyrir litasjónvarp. Þess má líka geta, að stöðugt reynist erfiðara fyrir íslenska sjónvarpið að selja myndefni sitt til útlanda þar sem hinar íslensku myndir eru framleiddar í svarthvítu, en áhugi er tiltölulega takmarkaður fyrir því vegna þess hversu almennt litasjónvarpið er orðið erlendis. Þetta er auðvitað skaðlegt fyrir okkur íslendinga vegna þess að margvíslegar myndir, fræðslumyndir og aðrar til upplýsinga um menn og málefni, íslensk, hafa haft sitt að segja þegar þessar myndir eru sýndar í erlendum stöðvum. Það kann að þykja hégómlegt og fánýtt að vera að leggja fram till. til þál. um litasjónvarp, og ég tek fram að það er mér persónulega ekki sérstakt kappsmál að litasjónvarp sem slíkt skuli koma þegar í stað. En þetta er lífsins gangur, tækniþróun og nýjungar, og við það verður ekki ráðið og við verðum auðvitað að fylgjast með í þessum efnum eins og í öðru. Hins vegar, hversu hégómlegt sem mönnum kann að finnast þetta, þá er margt sem mælir óneitanlega með því að litasjónvarp sé tekið upp á Íslandi. Í fyrsta lagi vil ég vekja athygli á því að íslenska sjónvarpið hefur notið góðs af innflutningi sjónvarpstækja. Ákveðinn hluti af innflutningsgjöldum hefur runnið beint til stofnunarinnar og þannig hefur verið hægt að standa undir vöxtum og afborgunum af fyrri skuldum og jafnframt fjármagna endurnýjun og viðbætur. Nú liggja fyrir margháttuð verkefni og mjög mikilvæg hjá íslenska sjónvarpinu um endurnýjun á tækjum, um fullkomnun á dreifikerfinu og að setja upp og endurbæta sendi- og móttökustöðvar víðs vegar um land. Mjög erfiðlega hefur gengið að framkvæma þessa endurnýjun og þessa viðbót vegna fjármagnsskorts vegna þess að innflutningur hefur dregist allverulega saman undanfarin 2–3 ár og gerir nú ekki meira en að standa undir vöxtum og afborgunum. Í öðru lagi er þess að geta, að efni í lit er nú orðið svo almennt og algengt að ekki þarf að greiða fyrir slíkt efni neitt aukagjald þó að það sé keypt hingað til lands. Mundi það eitt út af fyrir sig ekki leiða til sérstaks kostnaðar fyrir íslenska sjónvarpið þó að nú yrði leitað alfarið eftir litaefni til kaups eða leigu erlendis frá. Þess má líka geta í þessu sambandi, að óneitanlega mundi það auka mjög fjölbreytni í dagskrá okkar sjónvarps ef litur sæist þar. Í þriðja lagi er nú svo komið að langflest sjónvarpstæki í eigu landsmanna eru 7–8 ára og eldri og það er talinn mjög eðlilegur endingartími á einu og sama tækinu að það sé notað þennan tíma, í tæplega áratug. Ljóst er því að allur meginþorri íslendinga þarf nú á næstu mánuðum og allra næstu árum að endurnýja sín tæki. Og þá er auðvitað bagalegt framtíðarinnar vegna ef landsmenn þurfa að kaupa tæki fyrir svarthvítt efni, tæki sem endast næsta áratuginn og ekki eru hæf til þess að taka á móti litaútsendingum. Því væri æskilegt einmitt á þessum tíma, þegar endurnýjun þarf að eiga sér stað á almennum tækjakosti landsmanna, að þeim sé gert kleift að kaupa litasjónvarpstæki og vera viðbúnir þeirri breytingu sem auðvitað kemur frekar fyrr en síðar. Í fjórða lagi skapast væntanlega mikill markaður sem ætti að gefa drjúgan skilding bæði í ríkiskassann og beint til sjónvarpsins. Þarna ættu að skapast möguleikar á því að leggja fé sérstaklega í að endurbæta dreifikerfið um allt land. Það eru fjölmörg verkefni sem blasa við, ekki aðeins að bæta dreifikerfið, heldur þarf Ríkisútvarpið líka, ef ekki á því verr að fara, að leggja í margvíslegan annan stofnkostnað. Má þar nefna fyrst og fremst nýja húsbyggingu fyrir starfsemi hljóðvarps og sjónvarps svo og endurbætur á Vatnsendastöðinni sem nú er að syngja sítt síðasta og ætti raunverulega að vera fyrir löngu úr sér gengin og niður fallin, í bókstaflegum skilningi. Það er alveg sama hvaða forgangsröð verður ákveðin á þessum verkefnum, einhvern veginn þarf að fjármagna þessar framkvæmdir. Og meðan við erum ekki tilbúnir til þess að hækka beinlínis fjárframlög til Ríkisútvarpsins á fjárlögum og meðan tregða er mikil á því að hækka afnotagjöld, þá sýnist vera nokkuð ljóst og nokkuð sjálfsagt að reyna þessa leið, þ.e.a.s. að heimila litasjónvarp og innflutning sjónvarpstækja og afla þannig tekna til þeirra óumflýjanlegu og óhjákvæmilegu framkvæmda sem nú blasa við. Mér hefur verið tjáð og ég segi það að gefnu tilefni, vegna þess að nokkuð hafa verið bornar brigður á að litasjónvarp sæist nema hér í Reykjavík og þéttbýli, - þá hefur mér verið tjáð að litur sjáist vel um allt Vesturland og víðast hvar á Vestfjörðum, hann sjáist í Vestmannaeyjum og allvel á Suðurlandi og allt til Hornafjarðar og ágætlega á Norðurlandi, einkum í Eyjafirði og Skagafirði. Aftur á móti munu erfiðleikar vera á þessu á Norðausturlandi, og á Austfjörðum sést enginn litur enn sem komið er. En það stafar eingöngu af því að Gagnheiðarstöðin er illa á sig komin og þarf endurbóta við, hvort heldur við erum að tala um lit eða ekki. Ég hef leyft mér, herra forseti, að flytja hér till. til þál. um litasjónvarp, 48. mál, og í þeirri þáltill. er skorað á ríkisstj. að stuðla að því að íslenska sjónvarpið geti hafið reglulegar litaútsendingar og það skuli gert með því að samþykkja áætlun sjónvarpsins sem liggur fyrir og kveður á um hvernig að því skuli staðið í áföngum, í öðru lagi með því að gefa frjálsan innflutning á litasjónvarpstækjum og í þriðja lagi með því að ákveða að tolltekjur af innflutningi slíkra tækja skuli varið til endurbóta á tækjum og dreifikerfi sjónvarpsins. Áætlun sú. sem ég minnist hér á um að litaútsendingar geti hafist. hefur verið gerð af yfirmönnum sjónvarpsdeildar og send ráðuneyti. Hún hefur ekki verið birt enn þá, en ég hef haft aðstöðu til að kynna mér hana, og mér sýnist hún vera mjög skynsamleg og hagsýn. Þar er gert ráð fyrir því að þessu verði komið á í áföngum á nokkrum árum og kostnaði af því verði dreift á þau ár. Í þessari till. er gert ráð fyrir því að innflutningur sé gefinn frjáls á litasjónvarpstækjum. Ég hef nú þegar rökstutt ástæðurnar fyrir því að gerð er till. um þann innflutning. Í þriðja lagi er beinlínis tekið fram í till. minni að tekjum, sem af innflutningnum fást, skuli beinlínis varið til endurbóta á tækjum sjónvarpsins og dreifikerfi um allt land, þannig að tryggt sé að þeir sjónvarpsáhorfendur, sem enn búa við slök skilyrði, og það fólk, sem reyndar hefur enn ekki fengið sjónvarp til síns heima, fái notið þess í beinu framhaldi af þessum ákvörðunum. Hér var í gær í hv. Nd. hreyft frv. til l. sem fól í sér að sjónvarpssendingar sæjust á nálægum miðum í kringum landið, sérstaklega á Vestfjörðum. Þess var getið í framsögu með þessu frv. að reiknað væri með að kostnaður af því að lagfæra stöðvar vestur á fjörðum til þess að þetta tækist væri um 20 millj. kr. Nú skulum við láta það liggja á milli hluta hvort rétt sé að samþ. þetta frv. eða ekki. En hitt er vist, að ef menn hafa áhuga á slíkum útsendingum og að sjónvarpið sjáist af sjómönnum á heimamiðum, þá verður það ekki mögulegt nema til komi einhverjar tekjur. Og skoðun mín er sú, að með samþykkt þessarar till., sem hér er á dagskrá, mundi m.a. vera mögulegt að fjármagna slíkar framkvæmdir sem eru forsendur fyrir því frv. sem ég gat um. Herra forseti. Það er ekki ástæða fyrir mig til þess að fjölyrða frekar um þessa till. að sinni, ég hef gert grein fyrir forsendum hennar í öllum aðalatriðum. En ég vil aðeins að lokum minna á að á þessu ári átti íslenska sjónvarpið 70 ára afmæli og á þessum áratug hefur sjónvarpíð náð meiri áhrifum og meiri útbreiðslu á Íslandi heldur en nokkurn grunaði í upphafi. Það er orðið mjög mikilvægur þáttur í fjölskyldulífi allra landsmanna, ekki aðeins sem afþreyingartæki, heldur líka sem menningartæki. Því er mjög áríðandi fyrir alla þá, sem eru hugsandi um menningu og um tómstundaiðju íslendinga, að þeir hugleiði vandamál sjónvarpsins og framtíð þess, átti sig á því að ekki verður þróunin stöðvuð og að skynsamlegt sé bæði af tæknilegum ástæðum og dagskrárlegum og fjárhagslegum að styðja þessa till. og sjá svo um að efni hennar verði samþ. og hrundið í framkvæmd Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. þá verði þessari till. vísað til allshn.



Herra forseti. Margur er hégóminn, sem ríður húsum hjá þessari bjóð. og mörg fordildin, sem íslendingar ana eftir öðrum þjóðum. Skelfileg er sú árátta þeirra að þurfa endilega að kalla yfir sig hverja þá plágu fordildarinnar sem þjakar aðrar þjóðir. Sjónvarp er mikil plága með ýmsum þjóðum. Til eru lönd þar sem vísindamenn rekja marga verstu sálarkvilla fólks til þessarar plágu. Í slíkum löndum hellist sjónvarpsefni frá mörgum stöðvum dag og nótt yfir unga sem gamla. Til eru þeir sem halda því fram að sjónvarp sé líka orðið plága hér á landi. Ég tek ekki undir það. Enda þótt sjónvarpið hafi ýmsa galla, þá hefur það marga kosti líka. Og það er a.m.k. mikil bót í máli að hér er aðeins sjónvarpað á kvöldin og ekki nema 6 kvöld í viku. Þjóðin er alveg laus við sjónvarp einn dag víkunnar og þar að auki einn mánuð á sumrin. Skynsamt fólk, sem kemur hingað frá þeim löndum þar sem sjónvarpið er orðið hvað verst plága, segir að þetta sé að sínum dómi einn helsti kosturinn við íslenskt þjóðfélag, þessi takmörkun á sjónvarpsútsendingum. Hitt er svo alveg vist, að kröfur um lengdan útsendingartíma sjónvarps munu að sjálfsögðu magnast, kröfur um fleiri stöðvar, frjálst sjónvarp, og sporgöngumenn slíkra hugsjóna mun ekki skorta skrautleg rök. Erum við íslendingar ekki vestræn lýðræðisþjóð? Hví skyldum við ekki fá að njóta sjónvarps til jafns við aðrar vestrænar lýðræðisþjóðir? Eða er nokkur þjóð raunverulega frjáls sem ekki á þess kost að glápa á sjónvarp frá morgni til kvölds? Og hégóminn mun magnast að sama skapi og fordildin sem er að verða eitt sterkasta aflið í þjóðfélagi okkar. Ég lýsi andstöðu minni við þessa þróun. Ég lýsi andstöðu minni við þá viðleitni að gera sjónvarp á Íslandi að sams konar plágu og sjónvarpið er orðið víða um heim. Tilefnið, sem ég nota til að gefa þessa yfirlýsingu, er sú þáltill. sem hér liggur fyrir. Þessi till. gerir að vísu ekki ráð fyrir lengingu á útsendingartíma sjónvarps hér á landi, en þetta er hégómatillaga, fordildartillaga. Ég hef átt þess kost að horfa á litasjónvarp erlendis. Venjulega hafa litirnir verið svo bjagaðir og svo afskræmdir og svo fjarri öllum eðlilegum litum að hefur verið til stórra leiðinda á að horfa - og reyndar átakanlegt stundum. Einu sinni sá ég sjálfan Bandaríkjaforseta með heiðgul eyru og grænt nef. Stundum kemst ólag á litaútsendinguna og þá kemur myndin allt í einu í svarthvítu upp á gamla móðinn og mikið verður maður þá feginn. En þetta breytir að sjálfsögðu engu um það að almenningur í þessum löndum, þar sem ég hef séð slíkt sjónvarp, sækist mjög eftir litasjónvarpi. Hinir ríku eru að sjálfsögðu ekki í neinum vandræðum með að útvega sér litasjónvarpstæki, og hinir fátæku spara við sig helstu lífsnauðsynjar til að geta eignast slík tæki, því fordildin þjakar einnig þá fátæku í þessum löndum þar sem allir eru meira og minna truflaðir af auglýsingabrambolti gróðaafla. Kapphlaupið um hégómann, stöðutáknin, - litasjónvarpið er eitt stöðutáknanna, - þetta kapphlaup er þreytt t öllum stéttum og allir eiga það sammerkt að sjá ekki eða vilja ekki sjá að margt af sjónvarpsefninu og kannske flest af því kæmi miklu betur út í svarthvítu upp á gamla móðinn. Nei, við höfum margt miklu, miklu þarfara að gera heldur en að fara að koma á hjá okkur litasjónvarpi. Hv. flm. lætur að því liggja að tolltekjur af litasjónvarpstækjum munu tryggja endurbætur á því sjónvarpskerfi sem fyrir er í landinu. Vissulega er mikil þörf á endurbótum þar, og að sjálfsögðu er hið argasta hneyksli að á sama tíma og blöð hér á höfuðborgarsvæðinu og ábyrgir stjórnmálamenn ganga fram í því að æra upp kröfur um litasjónvarp, þá verður fólk víða úti um landsbyggðina að búa við skilyrði sem ónýta fyrir því meira og minna hverja einustu sjónvarpsdagskrá. Ég get ekki séð að sá mikli kostnaður, sá gríðarlegi kostnaður sem að sjálfsögðu hlyti að fylgja því að fleyta efni litasjónvarps út yfir alla landsbyggðina, mundi auka horfur á því að bætt yrði þjónustan við landsbyggðina á þessu sviði. Ætli landsbyggðin verði þar ekki aftarlega á merinni eins og fyrri daginn? Hv. fim. talar um að nú sé orðið erfitt að útvega varahluti - eða varastykki, eins og við höfum jafnan sagt fyrir austan - í svarthvítu sjónvarpstækin, flest tæki landsmanna séu orðin 7–8 ára, það verði að teljast eðlilegur endingartími og eðlilegt sé að nauðsynleg endurnýjun verði samferða upphafi útsendingar í litum. Mitt sjónvarpstæki er 8 ára og er reyndar í ágætu lagi enn þá. Og ég veit ekki til þess að ég hafi undirgengist það við seljandann þegar ég keypti þetta tæki að næst þegar ég fengi mér sjónvarpstæki skyldi það endilega verða litasjónvarpstæki, hann bæri þess vegna ekki lengur neina ábyrgð á því að til væru varahlutir í gamla tækið. Ég skil ekki hvernig á því stendur að sjónvarpið stendur sjálft í því að smiða varahluti í sjónvarpstæki ef þeir eru ekki til. Það getur vel verið að það sé skylda sjónvarpsins reyndar. En ég held að það sé fyrst og fremst skylda innflytjendanna að sjá viðskiptavinunum fyrir varahlutum og mundi gilda einu þó að við íslendingar værum orðnir einir allra þjóða eftir með svarthvítt sjónvarp. Innflytjendurnir yrðu þá bara sjálfir að smíða varahluti í tækin eða sjá til þess að þeir verði smíðaðir ef þeir geta ekki keypt þá erlendis frá. Hitt gæti aftur á móti hugsast, að einhver innflytjandi sæi sér hag í því að torvelda útvegun varahluta í gömlu tækin til þess að þrýsta á fólk að kaupa ný tæki, þ.e.a.s. litasjónvarpstæki. Það væri reyndar ekkert nýtt í því þjóðfélagi frjálsrar samkeppni sem við búum í. Ég hef leyft mér að kalla þessa tillögu fordildartillögu, hégómatillögu. Það er þó ekki vegna þess að ég telji flm. hennar einhvern sérstakan hégómamann eða fordildar, þvert á móti, enda tók hann skýrt fram til þess að fyrirbyggja allan misskilning að honum væri siður en svo neitt persónulegt kappsmál að fá litasjónvarpstæki, enda veit ég af persónulegri viðkynningu við manninn að hann er tiltölulega laus við að vera þjakaður af fordild eða hégóma. En hann er þjakaður af öðru. Hann er þjakaður af kjósendum sínum eða vissum hluta þeirra. Hann er þjakaður af vissum hluta reykvísku borgarastéttarinnar - vissum hluta, því hér á ég sannarlega ekki við alla reykvísku borgarastéttina. Stór hluti hennar er áreiðanlega sammála mér í þessu efni. Þessi hv. þm. er þjakaður af vissum hluta hennar. Hann er þjakaður af þeim hluta reykvísku borgarastéttarinnar sem hefur gert fordildina og hégómann að megininntaki lífsins, og það er þess vegna fyrst og fremst sem hann hefur flutt þessa tillögu.



Herra forseti. Fordildartillaga var einkunnin sem þetta hv. þingmál fékk hjá hv. 5. þm. Vesturl. Ég hlýt að játa að ég er þessum hv. þm. sammála um mjög margt sem hann sagði, og við erum þó a.m.k. þrír yfirlýstir þm. í hv. Nd. Alþ. sem eigum bágt með að skilja ásókn fólks í litasjónvarp. Það litla sem ég hef séð af litasjónvarpi erlendis hefur mér fundist nákvæmlega eins og hv. þm. Jónas Árnason lýsti því: afskræmdir, ósannir gervilitir sem í mörgum tilfellum geta skemmt myndefnið sem um er að ræða. En hvað um það, ég ætla að hafa um þetta örfá orð og ég ætla að styðja þessa till. Ég ætla að styðja hana, og meginrök mín fyrir því, að ég styð hana, eru þau, að ég tel loksins hilla undir einhverja möguleika á því að sjónvarpinu verði gert fjárhagslega kleift að endurbæta svo dreifikerfi sitt, að því langþráða og sjálfsagða takmarki verði náð að þetta menningartæki - skulum við segja - nái til allra landsmanna. Hér á hv. Alþ. hafa verið gerðar ítrekaðar tilraunir með framlagningu þingmála í þá átt að gera sjónvarpinu fært fjárhagslega að bæta úr þessu slæma ástandi. En það hefur allt komið fyrir ekki, ekkert hefur komið út úr því. Og enn hnípa þessir 4–5 hundruð sveitabæir víðs vegar um landið án nokkurra sjónvarpsglætu, að ógleymdum íslenskum sjómönnum sem þó væru manna hvað best komnir að því að njóta þeirrar afþreyingar sem sjónvarpið óneitanlega er. Ég tel að þær 200 millj. gjaldeyris, sem til er vitnað sem hugsanlegs gjaldeyriskostnaðar vegna innflutnings á 2500 tækjum á ári, séu ekki það stór hluti af okkar 60 milljörðum að það sé vert að horfa í það. Ég tel líka afleitt að sú þróun, sem hefur komið upp með stórfelldu smygli litasjónvarpstækja, hefur orðið til þess að ríkið hefur misst stórfé í tolltekjum sem sjónvarpið hefði að öðrum kosti átt að fá. Ég vil leggja áherslu á það, að ég tel eðlilegt og sjálfsagt að leggja allþungan toll á þessi litasjónvarpstæki. Fólk, sem á annað borð hefur efni á því að fleygja 300 þús. kr. eða um það bil í eitt sjónvarpstæki, hefur þá örugglega efni á því að borga ríflegan toll af því til viðbótar til þess að stuðla að því að hinir, sem ekkert sjónvarp hafa, fái það nú innan skamms - eða það skulum við a.m.k. vona. Ég styð þessa till. vegna þess að mér fyndist óraunsætt að standa á móti henni eftir því hvernig mál hafa þróast. Og ég treysti því, að hv. 11. þm. Reykv. standi við þau orð sem hann lét falla í framsögu sinni og túlkuðu greinilega einlægan áhuga á því að þetta takmark okkar dreifbýlismanna náist, að sjónvarpið nái til helst allra á Íslandi sem á annað borð vilja hafa það á heimilum sínum.



Herra forseti. Ég þakka hv. síðasta ræðumanni, Sigurlaugu Bjarnadóttur, fyrir undirtektir hennar við þessa till. Ég fellst að öllu leyti á sjónarmið hennar og staðfesti það sem ég sagði hér áðan, að ég held, að það vakir það eitt fyrir mér með þessari till., að um leið og sjónvarpið fylgist með þróuninni í þessum efnum, þá sé þarna tilgangurinn sá að afla fjár til að bæta dreifikerfið um allt land. Hvað varðar ræðu hv. þm. Jónasar Árnasonar, þá tek ég fram að nú sem áður var ræða hans vel samin af hans hálfu. En þessi rödd kemur aftan úr grárri forneskju og sannar enn einu sinni að hann er sennilega íhaldssamasti þm. sem situr innan þessara veggja, og í sjálfu sér er ekki nema gott eitt um það að segja, undir vissum kringumstæðum a.m.k. Hann talar um að sjónvarpið sé plága. Við getum deilt um það hvaða áhrif sjónvarpið hafi haft á þjóðlíf á Íslandi og annars staðar sem slíkt. Við getum rætt það lengi dags hvaða áhrif sjónvarpið hefur haft. Og ég get vel tekið undir það að vissu leyti að sjónvarpið hefur haft bæði slæm og góð áhrif og breytt lífsháttum fólks að mörgu leyti til hins verra. En við erum alls ekki að ræða um það hvort hér eigi að vera sjónvarp eða ekki. Við verðum að horfast í augu við þá staðreynd að þetta tæki, þessi fjölmiðill er fyrir hendi, og þá er um að gera að reyna að haga því svo að hann sé til jákvæðrar áttar og hafi jákvæð áhrif. Ég get ímyndað mér það, að áður en útvarp kom til sögunnar hafi bókaormar haft hinn mesta ímugust á útvarpinu og talað um að það væri plága, alveg á sama hátt og þessi rödd heyrist núna um að sjónvarpið sé plága. Þetta er þróunin, sem við verðum að sætta okkur við, og þeir tímar, sem við lifum á. Þessi tillaga er engin fordildartillaga. Hún er flutt af brýnni nauðsyn og á sér forsendur sem ég hef rakið hér og tel mjög mikilvægar og eigi fullan rétt á sér og það sé ekki sanngjarnt og ekki rétt að kalla tillöguna flutta af hvötum fordildar. Það er miklu frekar fordild af hálfu hv. þm. þegar hann neitar að horfast í augu við staðreyndir og forsendur og taka undir með mér þegar ég flyt till. Síðan getum við sameinast um það í mesta bróðerni, eins og okkar er beggja von og vísa, að haga útsendingum og efnisvali í sjónvarpinu þannig að það sé til réttrar uppbyggingar og til aukins þroska. Það er sjálfsagt að viðurkenna að þessi till. sé flutt af áhrifum frá kjósendum. Auðvitað flyt ég ekki frekar en aðrir þm. till. hingað inn í þingið nema hafa orðið fyrir áhrifum og fyrir skoðanamótun annars staðar frá, utan þings, og ég held, að það sé engin ástæða til að skammast sín fyrir það. Þetta gerum við allir. En við leggjum auðvitað sjálfir mat á hvort það sé rétt að flytja þessar skoðanir, þessar hugmyndir hér inn í þingsalina. Það erum við sjálfir sem tökum þar ákvarðanir. Ég hugsa að það séu miklu fleiri mál, sem við vísum frá okkur og flytjum ekki, heldur en þau, sem við gerum að okkar hér innan þings. En áhrif kjósenda stafa af því, að ég vil leyfa fólkinu sjálfu að ráða hvort það nýtur þessa fjölmiðils og þessarar tómstundaiðju eða ekki. Ég vil leyfa því að ráða hvort það notfærir sér sjónvarpið sem menningartæki, sem uppeldistæki, frekar en eitthvað annað, svo sem bækur, útvarp eða hvers konar aðra ástundun. Munurinn á okkur, mér og hv. þm. Jónasi Árnasyni, er sjálfsagt sá, að ég vil leyfa fólkinu sjálfu að hugsa fyrir sig, tiltölulega frjálst. Ég hef ekki hugsað mér að standa hér upp á þingi og segja fólki, hvað það á að gera í frístundum sínum, ákveða það fyrir fram. Ég horfist í augu við það að sjónvarpið er fyrir hendi og það verður ekki aftur tekið. Ég vil reyna að laga það og hafa það sem best. Ég vil afla fjár til þess að það geti haft dagskrána sæmilega. Síðan vil ég láta fólkið sjálft ráða hvort það horfir á þennan dagskrárlið eða hinn og hvort það horfir á sjónvarpið í svarthvítu eða í lit. Og ég skal fullvissa hv. þm. um það, að þó að þessi till. sé samþykkt, þá getur hann áfram keypt tæki í svarthvítu efni og haldið áfram að horfa á það í sinni fordild.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja hér örfá orð, sem stafar af algeru skilningsleysi mínu á þeim málflutningi sem hér hefur verið hafður uppi. Það er talað um það í fyrsta lagi, að til þess að dreifa sjónvarpi um landið þurfi að afla fjár með innflutningi litasjónvarpstækja. Það er í öðru lagi skýrt frá því að allur sjónvarpskostur landsmanna sé ónýtur og þess vegna þurfi að endurnýja hann hvort sem er. Er þá ekki nokkuð sama hvort tekjurnar koma af innflutningi á sjónvarpstækjum, sem sýna svarthvíta mynd, eða litasjónvarpstækjum. Þennan rökstuðning fæ ég ekki skilið. Ég held að þetta séu ekki haldgóð rök. Hitt má vera, að það sé meira gaman fyrir einhverja að horfa á sjónvarp í litum, og það getur vel verið að fólk telji ekki eftir þann gjaldeyri sem fari til þess að veita fólki þann munað. Ég skal ekki segja um það. En þó heyrist mér á sumum hv. þm. sem hér hafa talað í dag, að þeir telji gjaldeyrisstöðuna ekki svo vænlega að á skuldir okkar sé bætandi. En um sjónvarp almennt vil ég segja það, fyrst ég fór að taka hér til máls, að ég var á sínum tíma mjög fýsandi þess að hér yrði hafinn sjónvarpsrekstur. Það var fyrst og fremst vegna þess að í landinu var þá sjónvarp sem menn gátu horft á, á vissum stöðum a.m.k., og mér fannst óþolandi að hefði einkaaðstöðu til sjónvarpssendinga hér á landi. Á ég þar við sjónvarpið á Keflavíkurflugvelli. Þess vegna var ég áhugamaður um að íslenskt sjónvarp kæmi til þess að veita viðnám við þeim áhrifum sem Keflavíkursjónvarpið óneitanlega hafði hér, fyrst ekki náðist samstaða á þeim tíma um að loka því sjónvarpi fyrir íslendingum. Síðan hefur það verið gert, og eftir það er mér alveg sama um sjónvarpið.



Herra forseti. Ég stend upp til þess að leiðrétta og leiðrétta rækilega missagnir í ræðu hv. þm. Ellerts Schram áðan, að ég hafi sagt að allt sjónvarp væri plága. Ég undanskildi einmitt íslenska sjónvarpið. Ég talaði um sjónvarp í löndum þar sem þetta dynur á fólki frá morgni til kvölds og jafnvel allan sólarhringinn, þar er þetta orðið mjög alvarleg plága, það vitum við öll. Ég taldi það einmitt til kosta á íslenska sjónvarpinu hve útsendingartíminn væri stuttur og þess vegna væri það ekki plága. Ég var að vara við þeirri plágu sem íslenska sjónvarpið gæti orðið ef við færum að apa þetta eins og allt annað eftir útlendingum. Það er svo efni í heilan fyrirlestur, tilhneiging okkar íslendinga að apa alla skapaða hluti eftir útlendingum. Það er ekki nóg með að menn keppi hver við annan í alls konar hégóma og fordild, einn keppir við þennan hégómann hjá nágranna sínum o.s.frv., heldur er nú farið að keppa við aðrar þjóðir í hégóma. Af því að aðrar þjóðir hafa litasjónvarp, þá hlýtur það að koma yfir okkur. Hv. flm. þessarar till. segir ekki að það skuli koma yfir okkur, heldur að það hlýtur að koma yfir okkur. Það hlýtur að koma yfir okkur, ég skal taka undir það. Mér sýnist allt benda til þess. En ég skal a.m.k. gera allt það sem í mínu valdi stendur til þess að fresta þeim ósköpum, bæði að þetta hvimleiða litasjónvarp, sem ég tel vera eftir því sem ég hef kynnst því í útlöndum, komi yfir okkur, og einnig að sjónvarpsdagskrá verði lengd til samræmis við það sem tíðkast í öðrum löndum. Svo vil ég aðeins skjóta að mönnum hér þeirri athyglisverðu niðurstöðu í ræðu hv. þm. Sigurlaugar Bjarnadóttur áðan, að hún ætlar heldur en ekki að setja tolla á litasjónvarpstækin. Þessi tæki eiga engir að geta keypt nema þeir ríku. Þannig ætlar hún reyndar að bæta skilyrðin fyrir svarthvíta sjónvarpið úti um landsbyggðina. Það er ekki meiningin hjá henni að landsbyggðin fái að njóta litasjónvarps, hún skal sitja uppi með sitt gamla svarthvíta sjónvarp. Ég get að vissu leyti tekið undir þetta. En ég get ekki tekið undir það á þeirri forsendu að það lýsi meiri skilningi á raunverulegum verðmætum að sækjast eftir litasjónvarpi en svarthvítu sjónvarpi. Ég mundi taka undir þetta á þeim forsendum að margur verður af aurum api, og þess vegna þarf hann endilega, ef hann er orðinn ríkur, að kaupa sér litasjónvarp. Ég vona í lengstu lög að þess háttar verðmætamati verði forðað frá íslenskri alþýðu, vestfirðingum eins og öðru fólki.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni þessarar þáltill. Mér fannst að hv. 9. landsk. þm. væri a.m.k. kominn í hálfhring í þeim málflutningi sem hún hafði uppi annars vegar í sambandi við það mál sem var til umr. á undan þessu, þ.e.a.s. bundið slitlag á vegi, þar sem hún lýsti yfir að hún felldi sig illa við að stjórnarþm. væru að flytja hér þáltill. eða frv. sem fælu í sér að það væri verulega verið að auka á erlendar lántökur og þar með að stuðla að versnandi stöðu ríkisins í gjaldeyrismálum, en síðan talar hún um þetta mál og segist samþykkja það á þeim forsendum að það sé eytt það miklum gjaldeyri til kaupa á sjónvarpstækjum í lit að hún geti samþykkt það á þeim grundvelli.  Þáltill., sem hér er til umr., felur það í sér að hv. flm., þm. Ellert Schram, telur að það nauðsynlegasta, sem nú þurfi að gera í sambandi við sjónvarpsmál, sé að opna allar flóðgáttir til þess að hægt sé að flytja inn litasjónvarpstæki. Ekki mundi ég hafa á móti því undir eðlilegum kringumstæðum að slíkt væri gert, svo sannarlega ekki. En ég er þeirrar skoðunar að það sé ýmislegt sem knýr frekar á og nauðsynlegra sé í sambandi við sjónvarpsmálín heldur en að taka nú um það ákvörðun að opna þessa flóðgátt. Það segir í grg. með þessari þáltill., með leyfi forseta: „Íslenska sjónvarpið átti 10 ára afmæli í sept. s.l. Af því tilefni beindist athygli manna að aðbúnaði sjónvarpsins, starfsemi þess og þörfum. Í viðtölum við yfirmenn sjónvarpsdeildar kom hvað eftir annað fram, að þeir álitu næsta og brýnasta áfanga i starfi sjónvarpsins vera útsendingar í lit. Það var sú afmælisgjöf sem þeir óskuðu helst af hálfu stjórnvalda til þjóðarinnar.“ Hér er sett fram sú ósk starfsmanna sjónvarpsins sem þeir hafa fyrsta fram að færa á 10 ára afmælinu, en burt kastað óskum allra væntanlegra, segi ég, notenda sjónvarpsins ef ráðstafanir verða gerðar til þess að þeir fjöldamörgu einstaklingar í landinu geti notið sjónvarpsútsendinga á næstu árum eins og nokkuð stór hluti þjóðarinnar hefur gert nú á undanförnum 10 árum. Það er ekki tekið undir það sjónarmið þessa fólks að gera ráðstafanir til þess að auðvelda því að njóta þessa fjölmiðils. Ég er þeirrar skoðunar að það séu önnur verkefni brýnni í sambandi við sjónvarpið heldur en að opna nú fyrir innflutning á litasjónvarpstækjum. Ég held að afmælisgjöf - ekki til sjónvarpsins endilega á 10 ára afmælinu, heldur fyrst og fremst til þeirra sem hafa ekki notið sjónvarpsins í þessi 10 ár, ætti að vera sú, að gerðar verði ráðstafanir til þess að þetta fólk geti notið sjónvarps sem allra fyrst. Ég er alveg sammála hæstv. utanrrh. um rökstuðninginn, þegar menn eru að tala um að nota fjármagn, sem kæmi til vegna innflutnings á litasjónvarpstækjum, til að endurbæta dreifikerfið. Rökstuðningurinn í grg. með þessari þáltill. er allur í þá átt að það þurfi að endurnýja tækin til þess að halda við svarthvítu sjónvarpi, þannig að það verða litlar tekjur umfram það þó að breytt yrði í litasjónvarp. Auk þess er alveg augljóst mál að verði þetta gert, farið að senda út í einhverjum mæli í litum, þá þýðir það auðvitað stórkostlega aukinn rekstrarkostnað fyrir stofnunina sem slíka. Bendir því allt til þess að hér sé haft að yfirvarpi að það eigi að fá tekjur til þess að endurbæta dreifikerfið til þeirra sem ekki hafa notið sjónvarps hingað til, - það sé haft að yfirvarpi, reyndin verði sú, að kostnaður kemur til með að fylgja útsendingum í lit og tækjabúnaði í sambandi við það og fjármagnið verði fyrst og fremst notað til þess að endurbæta það á því svæði sem þessi hv. þm. ber fyrst og fremst fyrir brjósti, þ.e. hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Ég sé að hv. þm. Albert Guðmundsson brosir. Hann veit að þetta er rétt. Eins og ég sagði, ég er ekki andvígur því, ef allt í einu er orðin sú batnandi gjaldeyrisstaða hjá ríkinu að hægt sé að fara út í fyrirtæki af þessu tagi, þá hef ég ekki á móti því í sjálfu sér. En allt tal hæstv. ráðh. og stjórnarþm. margra - ekki allra að vísu - hefur beinst að því að hér væri um að ræða mjög svo slæma fjárhagsstöðu ríkissjóðs, gjaldeyrisstaðan væri slæm. Það er því ekki að ætla að það séu möguleikar í reynd á slíku sem þessu, auk þess sem aðalatriðið í mínum huga er það, að það á fremur að stuðla að því að þeir, sem ekki njóta sjónvarps nú, geti gert það sem allra fyrst. Ég hefði því vænst þess að þeir, sem bera fyrst og fremst fyrir brjósti þá einstaklinga sem ekki hafa notið sjónvarps, tækju saman höndum við mig um að styðja það frv., sem hér var mælt fyrir í gær og kostar þó ekki meira en 20 millj. kr., til þess að skapa 400–500 sjómönnum úti á miðunum aðstöðu til þess að horfa á svarthvítt sjónvarp, - þeir hefðu látið í sér heyra við þær umr. En þá var þagað. Og það er svo, þó að sagt hafi verið að þögn sé sama og samþykki, að mín reynsla hér á hv. Alþ. er meir í þá átt að það beri mjög að gjalda varhuga við því ef mikil þögn ræður ríkjum í sambandi við mál sem flutt eru hér á þinginu, það sé kannske líklegasta leiðin til þess að ætla að slík mál verði drepin. Ég vona að sú verði ekki raunin í sambandi við mál sem ég var hér um að tala, frv. frá því í gær. En ég ítreka það: Ég held að það sé ýmislegt annað brýnna nú í sambandi við sjónvarpsmál heldur en að taka nú upp stórkostlegan innflutning á litasjónvarpstækjum.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. í lokin. Ég vil aðeins segja það, að ég hef satt að segja ekki tíma til að fara að rökræða við hv. þm. Karvel Pálmason um þetta mál. Það er alveg augljóst að hann skilur alls ekki hvað hér er á ferðinni, og það er sjálfsagt ekki í fyrsta skipti sem það reynist honum erfitt. Ef við erum að tala um að afla fjár til þess að bæta dreifikerfið og koma sjónvarpi til þeirra sem ekki hafa það í dag, þá er þetta leið til þess: Það er meginforsendan fyrir þessari till., og ég er margbúinn að taka það fram, þannig að það fellur alveg heim og saman við það sem menn eru að tala um: að afla fjár til þessara mála, þessi till. er meginþáttur í þeirri viðleitni. En hitt er annað mál, að ég stóð hér einkum upp vegna þess að mér leiddist að hæstv. ráðh. skyldi tala eins og hann gerði áðan, og ég vil trúa því að það sé vegna þess að hann hafi ekki fullkomlega áttað sig á því hver kjarni málsins er. Hann sagði í fyrsta lagi að ég hefði sagt að tækin væru öll ónýt. Það sagði ég ekki. Ég sagði að það væri komið að því að það þyrfti að endurnýja þau eftir um áratugsnotkun. Og þegar að þessari endurnýjun kemur, þetta er bara tæknileg staðreynd, þá þurfa menn að kaupa ný tæki ef þeir ætla á annað borð að hafa sjónvarp. Vegna þess að að mínu mati og allra þeirra, sem til þekkja, er af tæknilegum ástæðum óumflýjanlegt að litasjónvarp ryðji sér til rúms á Íslandi, þá hefði ég haldið að það væri skynsamlegt að láta það haldast í hendur um leið og þessi þróun kemur hingað til okkar og verður staðreynd, að menn hafi þá aðstöðu til þess að njóta þessarar þróunar og þeim sé gert kleift að kaupa tæki til þess arna. Á þann hátt erum við bæði að mæta þörfum og óskum fólksins í landinu og líka að afla fjár til þessarar stofnunar og þeirra framkvæmda sem þar er um að ræða. Í öðru lagi dró ráðh. í efa að við hefðum efni á þessu af gjaldeyrisástæðum. Ég vek athygli á því í grg. að á þessu ári, í ágústlok, hafa íslendingar keypt gjaldeyri fyrir 60 milljarða, og það er áætlun sem ég geri í grg., að ef ca. 2000 tæki væru seld á ári, stjórnvöld gætu beinlínis kannske takmarkað innflutninginn við það, 2000–2500 tæki, þá væru það um 200 millj. kr. í gjaldeyriseyðslu. Og ég hefði haldið að það mundi ekki ráða úrslitum í gjaldeyrisviðskiptum íslendinga á meðan stjórnvöld leyfa ótakmarkaðan innflutning á bílum, kæliskápum,alls kyns rafmagnstækjum, hverju nafni sem þau nefnast. Meðan fer tiltölulega frjáls innflutningur á þessu, eftir því hvað fólkið biður um og telur sig hafa þörf fyrir, af hverju á þá að taka þetta eina tæki út úr og banna það eða takmarka innflutning á því, þegar staðreyndin er líka sú að það er ekki meiri gjaldeyriseyðsla heldur en ég nefni og raun ber vitni um, og þegar það fer saman við það, að með því að gefa þennan innflutning frjálsan erum við að fá í ríkiskassann 200–300 millj. til viðbótar - aðrar 200–300 millj. - beinlínis til þessarar stofnunar, þ.e.a.s. Ríkisútvarpsins? Og ég spyr líka: Þegar svona bann er eða takmörkun á innflutningi, hvað flyst þá mikið inn í landið eftir ólöglegum leiðum, hvað er mikið smygl á ferðinni, hvað tapar ríkissjóður miklu á því? Þetta dæmi hefur á sér ýmsar myndir, og ég bið hæstv. ráðh. eindregið að skoða þetta mál með hliðsjón af þeim rökum, sem búa að baki till., og standa með mér í því að samþykkja þessa tillögu.



Herra forseti. Hv. alþm. Hér hefur farið fram allmikil umr. um það hvort leyfa eigi innflutning á litasjónvarpi. Að sjálfsögðu hafa menn á því misjafnar skoðanir hversu nauðsynlegt sé að horfa á sjónvarpsefni í lit. En ég vil byrja á því að halda því fram að í dag horfum við á sjónvarpsefnið í lit, þ.e.a.s. við horfum á það annars vegar sem svart og hins vegar sem hvítt. Og ég fæ ekki séð að þessir tveir litir séu neitt fegurri en aðrir og þess vegna einhver sérstök nauðsyn að horfa aðeins á hlutina sem svarta eða hvíta. Mér virðist þess vegna allt tal um það að litasjónvarp sé ómerkilegra eða menningarsnauðara heldur en það svarthvíta, mér virðist sem það falli um sjálft sig. Hin spurningin, sem gjarnan hefur verið sett hér fram, er spurningin um gjaldeyrisstöðuna. Nú er það svo að við íslendingar eigum kost á því að eyða gjaldeyri okkar eftir helst til mörgum leiðum og afleiðing þess er sú að gjaldeyrisstaða þjóðarinnar er heldur bágborin. Samt er bað svo að um leið og við eyðum gjaldeyri er í mörgum tilfellum tekinn stór hluti sem viðkomandi aðila er ætlað að greiða til annarra þarfa. Þetta er gert í formi tolla söluskatts eða vörugjalds og eftir ýmsum leiðum. Ég tel að hver sú aðferð við eyðslu gjaldeyris í dag, sem stuðlar að því að menn þurfi að greiða mikið til þjóðarbúsins um leið, stuðli að gjaldeyrissparnaði hjá þessari þjóð. Þess vegna blasir það við að sú gjaldeyriseyðsla í dag sem er hvað alvarlegust, borgar hvað minnst til þjóðarhússins, er tvímælalaust ferðamannagjaldeyririnn. Hann er tvímælalaust í sérflokki hvað það snertir, að um leið og menn fá rétta vissa upphæð af ferðamannagjaldeyri eru þeir ekki að greiða íslenska ríkinu stórar upphefðir eins og þeir gera eftir öðrum leiðum. Sú ákvörðun að setja litasjónvarp og innflutning þess í bannflokk er ákvörðunin um að skipa litasjónvarpi á sama borð og hassi eða einhverjum eiturefnum. Ég vil fá að hlusta á þau rök alveg til botns, hvað sé svona ofboðslega hættulegt við litasjónvarpið sem beri að taka til greina þegar ákveðið er að flokka það með algerum eiturefnum. Þau rök hafa ekki komið fram hér í dag. Það hafa komið fram skiptar skoðanir á því hversu nauðsynlegt þetta er. En það hefur jafnframt legið fyrir að það er ekkert sem segir að það tryggi gjaldeyrisstöðu þjóðarinnar að banna þetta. Og ekkert hefur komið hér fram sem sannar að við eyðum ekki og höfum til þess frjálsræði að eyða fjármagni til hluta sem síst geta talist þarfari, svo sem áfengisneyslu og neyslu tóbaks. Ég vil í ljósi þess lýsa því yfir, að ég tel að það séu rök hjá flm. að með því að leyfa innflutning á litasjónvarpstækjum verði hægt að byggja upp dreifikerfi landsins þannig að sjónvarpið nái til fleiri staða. Það hefur jafnframt komið fram, að um mestallt svæðið væri hægt að ná fram litmyndum í sjónvarpinu og þess vegna ekki um að ræða að það væri nein sérstök mismunun á aðstöðu eftir búsetu þó að þetta næði fram. Ég aftur á móti hef ekki kynnt mér til hlítar áætlun sjónvarpsins um hvað þeir hyggist gera við það fjármagn sem þeir fá. Það getur varla talist nein nauðsyn að fara að eyða fjármagni í það að sjá fréttamennina í litum t.d. Ef einhverjar hugmyndir eru hjá sjónvarpinu um slíka hluti, þá tel ég það ekki eðlilegt. Aftur á móti fæ ég ekki séð að það sé neitt sem mæli gegn því, að það efni, sem þeir kaupa í litum, verði sýnt í litum, og jafnframt, að stuðlað verði að því að það efni, sem þeir framleiða og ætla sér að selja öðrum þjóðum til neyslu, það verði í þeim gæðaflokki að þær vilji kaupa það. Mér sýnist þess vegna að það sé eðlilegt að heimilað verði að flytja inn litasjónvarpstæki. Ég tel aftur á móti jafnnauðsynlegt að þess verði gætt, að því fjármagni, sem kemur inn fyrir þau tæki, verði varið til þess að dreifa sjónvarpinu sem mest um landið, þannig að allir íslendingar, hvort sem þeir ern á sjó eða landi, fái notið þess. Það hafa komið fram raddir sem segja: Þetta er hægt að gera án þess að við fáum tekjur af innflutningi litasjónvarpstækjanna. Vissulega er það rétt, að þetta er hægt að gera án þess. Samt sem áður er það staðreynd, að hið háa Alþingi hefur ekki lagt fram hugmyndir eða till. um, hvernig fjár yrði aflað í þessu skyni, og eftir 10 ára starfsemi íslenska sjónvarpsins hefur þetta ekki náð fram að ganga. Þegar ég segi að þetta hafi ekki verið gert, þá á ég við að Alþ. hefur ekki afgreitt lög þar að lútandi, en ekki hitt, að einstakir þm. hafi ekki sýnt þessu máli fullan skilning. - Svo þakka ég fyrir.



Herra forseti. Ég vil árétta til þess að komast hjá misskilningi, að rétt var mælt hjá hv. síðasta ræðumanni að Alþ. hefur ekki séð Ríkisútvarpinu farborða fjárhagslega, en till. þar að lútandi hafa oftsinnis komið hér fram. Þetta á ekki aðeins við dreifingu sjónvarpsefnis um landið, heldur er harmsaga gamla Gufuradíósins enn þá eldri, því svo sem talsverður hluti þjóðarinnar veit, þá heyrist útvarp ekki enn þá sæmilega á stórum landssvæðum þar sem sjónvarpssendingar ná þó núna, þannig að góð tónlist, sem útvarpað er um Útvarp Reykjavík, heyrist eins og hver önnur óglögg og frekar leið hljóðmerki utan úr geimnum, t.d. víða á Austurlandi og Norðausturlandi og ég hygg sums staðar fyrir vestan líka. Fjárhagur Ríkisútvarpsins versnaði í raun og veru um helming, hygg ég, eftir að deildir þess urðu tvær - eða fjárhagsáhyggjur Ríkisútvarpsins. Urðu býsna vond og skjót umskipti á fjárhag þessarar stofnunar upp úr 1950 þegar sjóðseign þess hrapaði niður úr því að nægja fyrir smiði útvarpshúss, - ég hygg að látið hafi nærri að Ríkisútvarpið hafi þá átt í sjóði fé til þess, ofan í það að verða öreigi. Og það er vafalaust að þeir, sem farið hafa með meirihlutavald á Alþ. og í ríkisstj. á þessu tímabili, eru a.m.k. sumir hverjir sekir um sinnuleysi um fjárhag þess og aðrir kannske beinlínis um skort á velvild. Hv. frsm., aðalflm. þessarar till., - er hann genginn úr salnum, er hann ekki viðstaddur? Þá hlýt ég að hafa ákveðið hóf, hófstillingu á aths. mínum við framsöguræðu hans, sem ég hefði e.t.v. ekki fundið mig svo mjög knúinn til ef hann hefði verið viðstaddur. Mér virtist honum mistakast að sannfæra okkur um það, að fjárhagur sjónvarpsins yrði best bættur með því að leyfa nú innflutning á sjónvarpstækjum. Enn fremur fannst mér honum mistakast að sannfæra okkur um það, að bann við innflutningi sjónvarpstækja ætti að verulegu leyti sök á smygli þessara tækja inn í landið. Þar sem ljóst er náttúrlega að ágóðavonin eða viðleitnin til að komast hjá því að greiða opinber gjöld mun hafa verið þarna ærinn hvati líka. Ég hef nú ekki heyrt ræðumenn, sem andmæla þessari þáltill., líkja litasjónvarpi við eiturlyf, hvað þá heldur eitur. Viðhorf manna til menningarlegra áhrifa sjónvarps í lit eða án lita hafa verið ákaflega skipt frá upphafi. Ég minnist þess þegar ég spurði mætan og gáfaðan bónda austan úr Suðursveit á sínum tíma hvort þeir væru búnir að fá sjónvarp austur í Suðursveit, og hann ansaði því til: „Það vona ég, að sá skítur komi aldrei austur hingað,“ sagði hann. Ég gekk á hann með hvað hann meinti með þessum gífuryrðum, og hann sagði: „Ég get hlustað á útvarp og skorið út spón og konan mín getur prjónað og sinnt ýmsum húsverkum sem við höfum vanið okkur á á langri ævi. En þegar þú sest við sjónvarpið, þá gerirðu ekki annað á meðan, og margt af því, sem í því er sýnt, á litið erindi til okkar.“ Þetta er dæmi um viðhorf gáfaðs, roskins og menningarlegs bónda austur í Suðursveit sem óskaði þess að sá skítur kæmi aldrei þangað. Vitaskuld er hægt að bæta fjárhag sjónvarpsins með notendaskatti sem næmi aðeins örlitlu broti af verði nýs sjónvarpstækis, það liggur í augum uppi. Þessi leið til þess að bæta hag sjónvarpsins er hundavaðsháttur. Okkur er í lófa lagið að stuðla að hækkun afnotagjalda að því marki að hægt sé að bæta dreifikerfi sjónvarpsins og umfram allt að bæta dagskrá þess til mikilla muna. Þótt ég sé ekki mjög vel inni í þeirri tækni sem lýtur að litasjónvarpi, þá get ég fullvissað hv. síðasta ræðumann um að aukakostnaður yrði enginn af því að sýna fréttamenn sjónvarpsins í lit. Af þeirri skemmtan að sjá þá í lit yrði enginn aukakostnaður. En ég er ekki beinlínis sannfærður um það að litprúð ásýnd þeirra yrði sjónvarpsnotendum til verulegs yndisauka. Ég hef séð litasjónvarpssendingar erlendis. Þetta er forvitnilegt eina kvöldstund, að sjá þessar myndir í lit á skerminum. En hér er um að ræða matsatriði eins og hjá Steinþóri á Hala í dómnum um sjónvarpið sem slíkt forðum. Það er hugsanlegt að einhver tiltekinn fjöldi manna sæti hugfanginn og bergnuminn yfir litadýrð á sjónvarpsskerminum bara út af fyrir sig o.s.frv., án tillits til þess efnis sem flutt væri í sjónvarpinu. Ég leyfi mér aðeins að efast um að þeir yrðu margir. Og eitt get ég haft eftir fróðum mönnum, þ. á m. aðstoðarframkvæmdastjóra danska sjónvarpsins sem hefur gert ítarlegasta könnun á gæðum sjónvarpsefnis á Norðurlöndum, að dagskrárnar hafa ekki þótt batna við tilkomu lita. Ég get, vegna þess að hv. frsm., hv. þm. Ellert Schram, varpaði fram þeirri spurningu, hvort fremur skyldi leggja höft við innflutningi á litasjónvarpstækjum heldur en t.d. frystiskápum og hrærivélum eða öðrum þess háttar tækjum í gjaldeyrissparnaðarskyni, þá get ég látið í ljós þá skoðun mína að þegar hefði mátt fyrir nokkru leggja höft á hóflitinn innflutning ýmiss konar verslunarvarnings, bæði af gjaldeyrissparandi ástæðum og hreint og klárt siðferðilegum í íslensku viðskiptalífi Ég hlýt vegna fjarveru hv. þm. Ellerts Schram að stytta nokkuð ræðu mína, en hygg að hann hafi talað í þessari dýrðlegu einlægni sem stundum einkennir mál hans þegar hann sagði: Persónulega er mér ekki áfram um að hér komi litasjónvarp strax, en þetta er lífsins gangur. - Þetta eru gamalkunnug, en dálitið óljós sannindi um það, með hvaða hætti þessi blessaða þjóð tekur við nýjungum erlendis frá og tileinkar sér þær án mats á gildi þeirra eða nytsemi, hún virðist vera svo viðkvæm fyrir ríkjandi sannindum umhverfissinnað hún verði að taka við svona löguðu án gagnrýni. Ég legg eindregið til að þessi þáltill. verði felld, þó með því hugarfari að hv. Alþ. taki á sig rögg og bæti bágan fjárhag Ríkisútvarpsins.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í þessum umr., einkanlega vegna þess að ég held að bað hljóti að vera augljóst mál að meiri hl. Alþ. hlýtur að taka það til alvarlegrar athugunar og án fordóma með hvaða hætti unnt sé að koma litasjónvarpi á hér á landi, gera það að eign alls almennings, og ekki síður og kannske fyrst og fremst hitt. að ákveða hvernig hægt sé að fullkomna dreifitæki sjónvarpsins og einnig Ríkisútvarpsins. Og ég tek undir það með hv. 5. hm. Vestf., að það er okkur íslendingum til vansæmdar í þessum efnum að við skulum ekki fyrir löngu hafa gert ráðstafanir til þess að sjónvarpssendingar næðu til fiskiskipaflotans. Þetta er mál sem hefur verið rætt áður í þessum þingsölum. Ég hef m.a. tekið þátt í þeim umr. og ég álít að sé eitt af þýðingarmeiri menningarmálum okkar að láta sjómenn okkar njóta þar jafnréttis við aðra. En það, sem olli því að ég kvaddi mér hljóðs, er þetta stærilæti - ég vil segja þetta menningarlega yfirlæti sem gjarnan lýsir sér í því þegar hv. 5. þm. Vesturl., Jónas Árnason, og hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, tala hér um menningarmál. Þá koma þeir upp í þennan stól og lýsa því fyrir alþjóð að eitt og annað sé þess eðlis að það sé ekki rétt að þjóðin fái að njóta þess. Þeir tala um það með yfirlæti að menn séu að sækjast eftir einhverjum nýjungum erlendis frá án mats eða gagnrýni og þar fram eftir götunum. Í þessu kemur fram tilhneiging þessara hv. þm. til þess að drottna yfir skoðunum annarra, til þess að skammta mönnum úr hnefa hvers þeir megi njóta. Í þessu speglast m.a. þau viðhorf sem þessir hv. þm. hafa haft til kollega sinna í sumum hlutum heims þar sem einmitt er bannað að tjá sig um margvísleg málefni og við höfum nú dæmi um rétt nýlega af góðkunnu skáldi í Austur-Þýskalandi. Ég sé að báðir þessir hv. þm. hafa barið í borðið, svo að ég sé að þetta hefur eitthvað komið við þá og þeir vita upp á sig skömmina. En þannig horfir þetta nú við augum hjá mér og ýmsum öðrum sem hafa hlustað á þeirra málflutning. Nú er það að sjálfsögðu alveg ljóst mál að þegar við njótum sjónvarps, - einkanlega á það við í sambandi við margvíslegar fræðslumyndir og einnig á það við um myndir úr náttúru landsins, - þá mundu litasjónvarpstæki að sjálfsögðu gefa mönnum miklu fyllri mynd af því sem þar er um að ræða. Ég viðurkenni það að litasjónvarp er ekki fullkomið. Það er ekki eins að horfa á myndir úr náttúrunni eins og að vera á staðnum sjálfum og skoða þetta með eigin augum. En eigi að síður gefur þetta nokkrar hugmyndir um það sem þarna er um að ræða. Við skulum átta okkur á því, að þessi tímaskekkja þessara tveggja hv. þm., að vera nú í dag að berjast á móti litasjónvarpi hér uppi á Íslandi, nær ekki til allrar þjóðarinnar. Ég hef líka orðið var við það meðal alls almennings hér á landi, að greiðslustaða íslendinga er þannig nú við útlönd að það er ekki almenn krafa á Íslandi nú að litasjónvarp verði almenningseign, vegna þess að menn skilja að við höfum naumast efni á því núna. Þessi till. felur ekki heldur í sér það, að þegar á morgun eða strax í dag skuli gefa þetta frjálst, heldur er þarna till. um að ríkisstj. geri sér grein fyrir því, hvernig unnt sé að stuðla að því að íslenska sjónvarpið hefji reglulegar litaútsendingar. Þetta er mál sem verður að íhuga. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. 2. þm. Vestf. hafi með ummælum sínum um ferðamannagjaldeyri áðan verið að gera því skóna að skattleggja ferðamannagjaldeyri umfram annan gjaldeyri. Ég skildi ummæli hans ekki þannig þó að vissulega hefði mátt gera það. En jafnsjálfsagður hlutur og það er að við gefum íslendingum, allri alþýðu manna, kost á því að verja peningum sínum á þann veg sem þessi alþýða sjálf kýs, þá er einnig sjálfsagt að við eigum að reyna að stuðla að því eftir mætti að alþýða þessa lands geti farið til annarra landa og skoðað sig þar um. Ég man eftir því þegar ég var rétt rúmlega tvítugur og var rétt að byrja á að kynna mér landsmál, þá sagði við mig gamall og vitur maður að sú tíð væri nú liðin að sú rödd heyrðist á Alþ. að það ætti að segja mönnum hvað þeir mættu gera, skammta þeim hvað þeir mættu kaupa og þar fram eftir götunum. Og menn trúðu því að þessi tíð mundi ekki koma aftur. En því miður heyrir maður það enn, nú hjá hv. 5. þm. Norðurl. e., að hann álítur, að það þurfi að segja fólkinu til hvers það megi verja sínum peningum, og telur að af siðferðisástæðum þurfi að banna innflutning - hóflítinn innflutning á ýmiss konar verslunarvarningi. Nú veit ég ekki hvað hann á við með þessu. En í þessum orðum kemur fram sú tilhneiging að hugsa fyrir aðra, ráða því sem aðrir eiga að gera, og sá hugsunarháttur er hættulegur. Ég vil svo að síðustu aðeins taka undir það sem hv. flm., 11. þm. Reykv., sagði, að af tæknilegum ástæðum liggur það fyrir að fjöldi manns þarf að endurnýja sjónvarpstæki sín innan mjög skamms tíma, nokkurra ára, og það er að sjálfsögðu æskilegt að þegar um þá endurnýjun verður að ræða, þegar fólk skyndilega stendur frammi fyrir því að það verður annaðhvort að vera sjónvarpslaust eða kaupa sér nýtt tæki, þá er auðvitað æskilegt að mönnum sé gefinn kostur á því að velja á milli hvort það kjósi heldur litasjónvarpstæki eða venjulegt tæki í svarthvítu. Að sjálfsögðu er rétt að fara þar með gát, og ég geri ekki lítið úr því. En við megum ekki banna þetta algerlega, því að ef við gerum það, þá ýtum við undir smygl og hvers konar óheiðarlega verslun í landinu. Það er rétt sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði, að þeir menn, sem smygla varningi til landsins til endursölu, hafa sjálfsagt ágóðavon. Ágóðavonin er það, sem ræður þeirra gerðum. En það, sem ræður því að menn versla við slíka menn er oft og tíðum það að þeir eiga þess ekki kost að fá vöruna með öðrum hætti. Einnig er það að mjög háir tollar hafa verkað mjög illa í þessu sambandi. Má minna á tollabreytingarnar 1961 í því sambandi og þann ótrúlega árangur sem náðist af þeirri löggjöf þótt illa hafi verið fyrir henni spáð fyrir fram, ekki síst af skoðanabræðrum hv. þm.



Herra forseti. Ég ásamt hv. alþm. Inga Tryggvasyni og Steingrími Hermannssyni flyt till. til þál. á þskj. 85 um fasteignamiðlun ríkisins, svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta semja og leggja fyrir næsta reglulegt Alþingi frv. til l. um fasteignamiðlun ríkisins, er stuðla skal að því, að verðlag fasteigna verði sem næst kostnaðarverði á hverjum tíma og á þann hátt komið í veg fyrir óeðlilegan gróða og fasteignabrask, sem er mjög verðbólguhvetjandi.“ Á Alþ. vorið 1975 fluttum við hv. alþm. Ingi Tryggvason þáltill. sama efnis og hér um ræðir og var henni vísað til allshn. Till. þessi hefur ekki verið tekin þar til meðferðar og er hún endurflutt nú í trausti þess að máli þessu verði meiri gaumur gefinn á yfirstandandi þingi. Flestir íslendingar setja sér snemma það markmið að eignast þak yfir höfuðið. Byrja menn þá gjarnan smátt, en stækka síðan við sig þegar efni og ástæður leyfa. Þannig skipta hjón gjarnan um íbúð á 5–10 ára fresti á fyrri hluta búskaparára sinna. Milliliðakostnaður sá, er fylgir fasteignasölu, nemur 2% af söluverði eignarinnar. Munu það vera 100-200 þús. kr. fyrir hverja eign, miðað við að söluverð sé 5–10 millj. kr. Þegar gera má ráð fyrir að ein til tvenn mánaðarlaun þurfi til þessarar þjónustu við hverja sölu ætti það að vera hvatning til að koma þessum málum fyrir á hagkvæmari hátt. Í Reykjavík og nágrenni eru skráðir í símaskrá a.m.k. 40–50 fasteignasölur og eftir fjöldanum að dæma virðist þessi atvinnuvegur þykja arðvænlegur. Í Reykjavík einni var árið 1973 þinglýst 2209 afsölum fyrir fasteignum, árið 1974 2303 og árið 1975 2608 afsölum. Á þessu sést að fasteignaviðskipti eru mikil. Ef gert er ráð fyrir að meðalverð á eign sé 8–10 millj. kr., þá nemur salan 21–26 milljörðum kr., þ.e.a.s. 21–26 þús. millj., miðað við núgildandi verðlag. Þóknun fasteignasala fyrir þessa þjónustu nemur þá um 417–520 millj. kr. Þjónustu þessari hefur verið mjög ábótavant, því að t.d. eins og fyrr segir eru fasteignaskrifstofur mjög margar og verður fólk, sem leitar sér að húsnæði, að þeytast milli fjölda staða til að fá yfirsýn yfir allar íbúðir sem á markaðnum eru. Þetta mál er ekki einungis hagsmunamál þeirra sem kaupa fasteignir, heldur og þeirra sem selja þær, því að þótt fasteignin, sem seld er, sé á lægra verði en það sem fasteignasalar sprengja verðið upp, þá er á það að líta að flestir eru að skipta um eign og fá sér stærri og dýrari húsakynni. Þeim kemur því til góða að lækka verð á íbúðum, auk þess sem umbun milliliðarins verður minni. Með því að starfrækja þessa fyrirhuguðu skrifstofn í tengslum við Húsnæðismálastofnun ríkisins væri auðvelt að hafa aðgang að mati fasteigna til að hafa til hliðsjónar við verðlagningu, en verið er að vinna að nýju fasteignamati byggðu á söluverði fasteigna nú síðustu ár. Einnig ætti að vera hægt að fá þar byggingartíma, teikningar og annað viðvíkjandi hverri eign. Með till. þessari er gert ráð fyrir að umrædd þjónusta á vegum ríkisins verði seld á kostnaðarverði. Ekki þarf getum að því að leiða hver þægindi og sparnaður á tíma og fyrirhöfn það væri fyrir almenning að eiga kost á allri þjónustu varðandi fasteignaviðskipti á einni og sömu skrifstofunni, að ekki sé minnst á þann gífurlega sparnað sem þessi stofnun kemur til með að veita. Það varðar því ekki einungis hag almennings, sem á í fasteignaviðskiptum, heldur einnig þjóðarhag varðandi verðbólguvandann. Að öðru leyti vísa ég til grg. og væri vel ef þessu máli yrði fylgt fast eftir á Alþ. nú. Ég legg svo til að till. þessari verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða nú strax, áður en þessi till. fer til n., að lýsa yfir stuðningi mínum við hana. Ég hygg að það megi treysta á stuðning annarra Alþb.-þm. í því máli, enda er þetta gamalt baráttumál okkar hér á Alþ. Við höfum margsinnis flutt till. sem ganga í þessa átt, að hamla gegn fasteignabraski og öðru slíku og þeim okurgróða sem á sér stað á þeim vettvangi. Þetta er líka okkar mál.