Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. á þskj. 573 er komið frá hv. Ed. og var gerð þar ein breyt. á því, en frv. þetta er flutt til þess að staðfesta lántökuheimildir ríkissjóðs erlendis, vegna þess að breytt er nú frá þeirri gerð, sem áður hefur verið, að setja sérstök lög um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisins, og var það mál afgr. með fjárl. síðustu, þeim sem gilda fyrir árið 1974. Það, sem hér er á ferðinni, er heimild vegna erlendrar lántöku á þeim liðum, sem upp eru taldir í fjárl. þessa árs, en talið er, að það sé hæpið, að erlend lántaka styðjist eingöngu við fjárl., heldur þurfi að vera sérstök löggjöf þar að lútandi, bæði vegna þess að eðlilegt sé, að það sé í einni löggjöf, og í öðru lagi sé einnig um það að ræða, að það sé hæpið, að fjárlagaheimild ein nægi til þess að taka erlendu lánin. Því er nú lagt fram sérstakt frv. um þetta efni, eins og boðað var í aths. með fjárlagafrv., svo og annað frv. um skattalega meðferð, sem hefur verið afgr. frá hv. Alþingi. Sú breyt., sem gerð var í hv. Ed., var að taka inn virkjun Siglufjarðarkaupstaðar við Skeiðsfoss í Fljótum, en það er mál, sem nú er á dagskrá og er mikill áhugi fyrir að komist í framkvæmd á þessu ári. Ég treysti því, að þetta mál fái fljóta afgreiðslu hér í hv. d., m.a. vegna þess, að margar þær framkvæmdir við verkefni, eins og t.d. Mjólkárvirkjun o.fl., bíða eftir því, að þetta verði afgreitt. Málið var nokkuð lengi á ferðinni í hv. Ed., en ég vona, að það verði hægt að afgreiða það fljótlega eftir páskahlé hér í þessari hv. deild. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ætlun mín er ekki að ræða sérstaklega þá lántökuheimild ríkisstj., sem hér liggur fyrir, eða setja fót fyrir þær framkvæmdir, sem ætlunin er að nota fé þetta til, heldur í þessu sambandi almennt að ræða þá skuldasöfnunarstefnu, sem virðist vera ráðandi hjá núv. ríkisstj. Að vísu er hún ekki ein um það, en þó virðist mér hún ganga feti framar en fyrri ríkisstj., þegar miðað er sérstaklega við það góðæri og þau hagstæðu viðskiptakjör, sem við höfum átt við að búa að undanförnu. Miklar framkvæmdir og svokallaðar framfarir geta að sjálfsögðu verið góðra gjalda verðar. Þó er mér nær að halda, að það geti stundum verið farsælt að flýta sér hægt, eins og raunar Tryggvi Þórhallsson, einn af brautryðjendum Framsfl., orðaði það svo oftsinnis í þessum sölum. Íslendingar verða nefnilega að fara að læra smám saman, að ekki er hægt að gera allt í einu, ekki allt samtímis, og til framkvæmdanna þarf nokkurt eigið fé, en ekki eingöngu erlent lánsfé. Á þann hátt leggjum við þungar skuldabyrðar á okkur sjálf, sem nú lifum, og e.t.v. á komandi kynslóðir. Hér á Alþ. hefur verið reynt að sanna með tölum, að skuldir landsmanna hafi ekki vaxið hlutfallslega að sama skapi og þjóðartekjurnar. Hins vegar er þess ekki gætt í sömu útreikningum, að við höfum átt við einstakt góðæri að búa og tiltölulega hagstætt erlent gengi. Svo hefur vinnuaflið, sem betur fer, fremur leitað til framleiðslunnar en á vegu hins opinbera. Þrátt fyrir þetta einstaka góðæri hafa ríkisskuldirnar hlaðist upp. Sem dæmi þessa má nefna tölur, t.d. á árunum 1969–1971, svo að það sé tekið til samanburðar, en þá jukust ríkisskuldirnar um 719 millj. kr. og þótti sumum ærið nóg, en nú á árunum 1971–1973 hafa skuldirnar vaxið um 6100 millj. kr. Svo að annar samanburður sé hafður, má t.d. nefna, að árið 1966 námu erlendu skuldirnar alls um 41/2 milljarði, en árið 1973 eru þær komnar upp í a.m.k. 21 milljarð kr. Það er ekki aðeins, að skuldaþungi ríkisbúsins hafi þannig aukist geigvænlega á skömmum tíma, heldur eru þessu auðvitað samfara mjög auknar árlegar afborganir og vaxtagreiðslur. Samanlagt er áætlað, að þessar greiðslur, afborganir og vextir muni á ársgrundvelli nema um 11% af tekjum, sem fást af útfluttum vörum og þjónustu. Þessar tölur tala vissulega sínu máli og sanna að mínu viti, út á hve hála braut hefur verið stefnt. Áhrif þessarar stefnu hljóta óhjákvæmilega að verða aukinn óhagstæður verslunarjöfnuður og greiðslujöfnuður, því að einhvern tíma hlýtur þó að koma að skuldadögum og jafnvel erlent lánstraust að þrjóta. Í þessu felst auk efnahagslega málsins pólitísk hætta. Ég hygg, að margir, a.m.k. úr lýðræðisflokkunum, muni vera mér sammála um, að það gæti fylgt því nokkur ábætta að skulda Rússum t.d. í dag 1 milljarð kr. Það hefur oftlega sýnt sig, að það er ekki einungis sérréttur hinna svokölluðu kapítalísku landa að beita fjármagninu sem vopni í valdabaráttunni, Rússar hafa vissulega ekki verið neinir eftirbátar á því sviði. En svo að aftur sé vikið að stórfelldum erlendum lántökum, þá hljóta þær að auka á verðbólguna í landinu, því að hið erlenda lánsfé fer auðvitað inn í íslenskt peningakerfi og þrýstir á verðlagið, sem flestum finnst víst þó í dag vera orðið nógu hátt. Raunar má segja, að ásælni ríkisins á innlendan peningamarkað sé einnig orðin mikil og sumpart óeðlileg. Auðvitað hljóta svokölluð happdrættislán, þótt þeim sé ætlað að koma í gagnið góðum verkum, að hafa veruleg áhrif á peningamarkaðinn og draga úr því, að venjulegt sparifé komi til bankanna, og minnka þannig möguleika viðskiptabankanna til þess að styðja við bakið á atvinnuvegunum og framleiðslunni í heild. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, er þessum orðum engan veginn beint gegn þessu frv., sem hér er til umr., og öðru nokkuð hliðstæðu, sem d. hefur fengið til meðferðar, heldur eru þetta aðeins nokkur varnaðarorð til ríkisstj. og stuðningsmanna hennar um, að hverfa verði frá gegndarlausri skuldasöfnun og stefna ekki visvítandi með henni að vaxandi verðbólgu í landinu, því að ef þjóðin getur ekki að mestu búið að sínu í góðæri, hvernig fer þá, þegar harðnar í ári?



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur verið samið í heilbr.- og trmrn. samkv. beiðni Stéttarfélags íslenskra félagsráðgjafa. Skömmu eftir að heilbr.- og trmrn. var stofnað og tekið til starfa haustið 1970, bárust því óskir frá félagsráðgjöfum um, að gerðar yrðu ráðstafanir til þess að vernda starfsheiti þeirra og starfsréttindi. Þá þótti ekki liggja alveg ljóst fyrir, að það væri í verkahring heilbr.- og trmrn. að hafa forgöngu um setningu laga, sem fjölluðu um félagsráðgjöf og félagsráðgjafa, réttindi þeirra og skyldur. Fór því fram athugun á þessu í því rn. ásamt félmrn. og menntmrn. Að könnun þessari lokinni þótti rétt, að heilbr.- og trmrn. hefði forgöngu um setningu slíkrar löggjafar, og því er þetta frv. nú lagt fyrir Alþingi. Stétt félagsráðgjafa er ung hér á landi, þótt félagsráðgjöf í einhverri mynd hafi að sjálfsögðu verið til miklu lengur. Það var ekki fyrr en 1964, að stofnað var Stéttarfélag íslenskra félagsráðgjafa, og í því eru nú um 20 félagar. Hins vegar er gert ráð fyrir verulegri fjölgun í stétt þessari nú á næstunni, þar eð vitað er, að kringum 20 nemendur eru að því komnir að ljúka prófum. Starfssvið félagsráðgjafa er í sjálfu sér mjög víðtækt og alls ekki einskorðað við heilbrigðismálaþátt þjóðfélagsins, heldur grípa margir aðrir þættir þar inn í. Félagsráðgjafar vinna að langmestu leyti á vegum opinberra aðila, svo sem félagsmálastofnana, sjúkrahúsa, heilsuhæla, heilsuverndarstöðva, geðverndarstöðva, endurhæfingarstöðva o.s.frv. Auk þess starfa félagsráðgjafar í skólum, við tryggingakerfið, við fangahjálp, við fjölskylduráðgjöf o.fl., o.fl. Starfið er í eðli sínu bæði fyrirbyggjandi og endurhæfandi og er talið ómíssandi liður í meðferð afbrigðilegra atvika í nútímaþjóðfélagi. 29, júní 1967 var gerð í Evrópuráðinu samþykkt félagsráðgjafa um hlutverk þeirra og menntun svo og stöðu í þjóðfélaginu. Að því er varðar stöðu félagsráðgjafa var í ályktun þessari skorað á aðildarríki Evrópuráðsins að gera ráðstafanir til þess að vernda starfsheiti og starfsréttindi þeirra, sem höfðu lokið tilskildu námi og prófum, sem eiga að kallast það, sem í ályktuninni er nefnt „social worker“. Nú er sá galli á gjöf Njarðar, að nám í félagsráðgjöf verður ekki stundað hér á landi enn sem komið er, heldur hefur aðallega verið nauðsynlegt að sækja til Norðurlanda til náms. Nú er hins vegar starfandi n. á vegum menntmrn., sem vinnur að undirbúningi sérstakrar námsbrautar í félagsráðgjöf við Háskóla Íslands, þjóðfélagsfræðideild. Erlendis er félagsráðgjöf aðallega kennd í tengslum við háskóla, en það þekkist líka, að sérstakar stofnanir, sérháskólar, veiti þessa kennslu. Inntökuskilyrði á Norðurlöndum til námsins er stúdentspróf eða a.m.k stúdentspróf í ákveðnum námsgreinum, og lágmarksaldur við inntöku í skólann er 19 ár. Námstilhögun er með líku sniði í skólunum á Norðurlöndum, og er námstíminn þar yfirleitt 31/2 ár, og er námið samfellt allt árið. Námið skiptist í verklegt og bóklegt nám, og nær bóklega námið yfir um það bil 2/3 hluta af námstímanum eða um 21/2 ár. Meðal námsgreina, sem kenndar eru, eru lögfræði, þar með talin stjórnlagafræði, stjórnmálasaga, þjóðhagfræði ásamt félagsmálafræði, félagsfræði og svo að sjálfsögðu sálarfræði. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, er það mat heilbr.- og trmrn., að þörf sé orðin fyrir lögvernd hér á landi, bæði á starfa og starfsheiti félagsráðgjafa, og því ber að setja löggjöf í þá veru, sem hér er lagt til. Um frv. í heild er það að segja, að það er að stofni til sniðið eftir hliðstæðum lögum, og má þar t.d. nefna nýsett hjúkrunarlög, læknalög, lög um sjúkraþjálfa svo og lög um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir og reglugerð um meinatækna, sem sett var á s.l. ári með stoð í þeim lögum. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla um einstakar greinar frv. á þessu stigi, en leyfi mér að vísa til aths., sem frv. fylgja, og legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að vekja athygli á mjög sérstæðu atriði í sambandi við það, með hverjum hætti þetta mál er fram lagt. Um efnisatriði þess mun ég ekki ræða, enda hafði ég ekki búið míg undir það. Mér virtist, að framlagning þessa máls væri e.t.v. af einhverjum misskilningi komin úr hendi hæstv. heilbrrh. Svo er um félagsráðgjöf, eins og raunar kom fram í umr. um þessa starfsgrein hér á Alþ. í vetur, að hún er hjálpargrein og tengiliður ýmissa annarra starfsgreina, svo sem læknisfræði, sálarfræði, lögfræði, félagsfræði og guðfræði, svo að nokkuð sé nefnt. Einnig er þessi starfsgrein mikið nýtt á sviði ýmiss konar skólastarfs og í margs konar framfærslumálum. Það er því ekki hægt að segja, að félagsráðgjöf heyri til heilbrigðismála sérstaklega, fremur en margt annað í þjóðfélaginu. En í víðtækasta skilningi má það auðvitað til sanns vegar færa, að flest, sem heiti hefur í þjóðfélaginu, geti með einhverjum hætti heyrt heilbrigðismálum til, ef maður teygir sig út í ítrustu rök. Vissulega getur ýmiss konar skólastarf verið því tengt, að nemendurnir njóti fyllstu félagslegrar heilsu og stefnt sé að því að þeir hljóti fyllsta andlega þroska o.s.frv. Út frá slíkum röksemdum gæti hæstv. heilbrrh. látið sér detta í hug að flytja frv. um hvaðeina á sviði þjóðmálanna. Félagsráðgjöf sem slík virðist fljótt á litið beinlínis hljóta að heyra undir félmrn. Menntun í félagsráðgjöf virðist eftir núv. starfaskiptingu í stjórnarráðinu hljóta að heyra undir menntmrn. eins og menntun í öðrum starfsgreinum. En hæstv. ráðh. Alþb. láta það sig ekki miklu skipta. Þess er skemmst að minnast, að hér á Alþ. í vetur flutti hæstv. sjútvrh. frv. um menntun í fiskvinnslufræðum og skyldi sú grein tilheyra sjútvrn. Á sama tíma var hæstv. menntmrh. með annað frv. svipaðs eðlis, þar sem sú grein skyldi heyra undir það rn. Það virðist því vera ákaflega óljóst, hvað hæstv. ráðh, þykir heyra til síns verkahrings hverjum og einum. Hæstv. heilbrrh. gat þess í framsöguræðu sinni, að það hefði verið athugað í því rn., hvort mál þetta rúmaðist ekki innan þess verkahrings, og það hefði einnig verið athugað í félmrn, og menntmrn. Mér er ekki kunnugt um, hverjir hafa athugað það í þeim rn., en ég þykist þess fullviss og reyndi að afla mér upplýsinga um það um það leyti, sem mál þetta var lagt hér fram, að hæstv. ráðh. sjálfum í þessum rn. var ekki kunnugt um framlagningu þessa máls eða undirbúning þess. Um það lá engin vitneskja fyrir og ekki var hægt að fá það upplýst, að svo væri. Mér sýnist því fyllsta ástæða til þess að beita um þetta mál því ákvæði 8. gr. l. um stjórnarráð Íslands, 2. málsgr., að hæstv. forsrh. skeri úr um, hvaða rn. eigi um þessi mál að fjalla. 2. málsgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú þykir vafi á leika, undir hvert rn. málefni heyri, og sker forsrh. þá úr.“ Að vísu hefur hæstv. heilbrrh. tekið þetta verkefni að sér, eins og hann lýsti hér áðan, að ákveða, undir hvern þetta heyrði. En ég beini því hér með til hans að snúa sér til hæstv. forsrh. og æskja þess, að hann skeri úr um þetta efni. Nú er það ekki mitt að svara fyrir hæstv. menntmrh. Ég geri ráð fyrir, að hann sé fyllilega maður til þess sjálfur og hans flokksmenn. En óneitanlega sýnist mér það ákaflega óviðurkvæmilega að farið, þegar það er vitað og raunar því lýst hér á Alþ. í vetur, að menntun í félagsráðgjöf er í vandlegri athugun á vegum menntmrn. og hefur raunar verið það í tvö ár, undirbúningur að námsbraut í Háskóla Íslands á þessu sviði stendur yfir, og það var raunar að því stefnt og þess getið í áliti háskólanefndar, sem hafði lokið störfum, áður en þessi hæstv. ríkisstj. tók við, og á þeim grundvelli starfaði svo og starfar enn þessi n. á vegum hæstv. menntmrn. En nú bregður svo við, að hér koma nýjar till. um menntun félagsráðgjafa frá hæstv. heilbrrh. og það þarf að upplýsa, hvort þær till. rekast á till. hæstv. menntmrh. Fyrir því spyr ég um þetta efnisatriði, að mér þykir það mjög miklu skipta, að menntun á þessu sviði færist inn í okkar land. Starf félagsráðgjafa byggist m.a, á þekkingu, sem verður að vera staðbundin og bundin við sérstök lög og reglur og aðstæður þess lands, þar sem starfið er stundað, ef það á að koma að hinum fyllstu notum. Við eigum sem betur fer nokkrum ágætlega menntuðum félagsráðgjöfum á að skipa, en þeir þyrftu að vera miklu fleiri, og á meðan þessi menntun er ekki flutt inn í landið verða þeir ekki nægilega margir. Ýmiss konar ný löggjöf, sem við munum setja sennilega á næstunni, gerir einmitt ráð fyrir talsverðum fjölda nýrra félagsráðgjafa, og forsenda til framkvæmdar ýmiss konar nýrrar löggjafar er einmitt, að við eigum nægilega mörgum vel menntuðum félagsráðgjöfum á að skipa. Ég vil því leyfa mér að beina því til hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, - ég man nú ekki, til hvaða n. hæstv. ráðh.  Hitt er svo annað mál, að ég er engan veginn með þessum aths. að mæla gegn því, að sett verði sérstök lög um starfsréttindi og skyldur félagsráðgjafa. Þvert á móti tel ég nauðsyn, að slík löggjöf verði sett. Ég vil aðeins vekja á því athygli, að það hlýtur að vera svo með þessa stétt eins og aðrar, að menn verði að halda sig við almennar reglur, sem gilda um starfaskiptingu í stjórnarráðinu. Þegar ég leyfði mér í vetur að bera fram fsp. um menntun félagsráðgjafa til þess að knýja á um það, að framkvæmd yrði fyrirætlun um að koma á íslenskri félagsráðgjafamenntun, sagði hæstv. menntmrh. svo í lok ræðu sinnar: „Aðgangur er víða þröngur að námsstofnunum á þessu sviði, og þar sem starfsvettvangur félagsráðgjafa virðist jafnframt fara vaxandi, eins og fyrr var drepið á, virðast flest rök hníga að því, að sem fyrst beri að stofna til menntunar í félagsráðgjöf hér á landi. Menntmrn. hefur fyrir sitt leyti fullan hug á að fylgja því máli fram.“ Á þessu vildi ég leyfa mér að vekja athygli og mun svo reyna að gera mitt til að athuga málið betur í nefnd.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Aðeins örfá orð til að leiðrétta misskilning. Ég gerði grein fyrir því í upphafi, að það er álitamál, eins og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir viðurkenndi, undir hvaða rn. málefni félagsráðgjafa, sem menntun hafa hlotið, eiga að heyra, og fer mjög fjarri því, að mér sé það eitthvert sérstakt kappsmál, að það heyri undir heilbrn. Þetta var kannað af þessum þremur rn. sameiginlega, sem ég ræddi um, og niðurstaðan var sú, að heilbr.- og trmrn. beitti sér fyrir þessu.

Það er verkefni forsrh. að skera úr slíku máli.

Ég hef ekkert á móti, að hæstv. forsrh. geri það, og ég hef ekkert á móti því, að n., sem um þetta fjallar, taki þetta atriði til athugunar. Hér er einvörðungu um það að ræða að verða við beiðni Stéttarfélags ísl. félagsráðgjafa um ráðstafanir til að vernda starfsheiti þeirra og starfsréttindi. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. að blanda þessu saman við menntun þessara starfsstétta. Menntunin heyrir að sjálfsögðu undir menntmrn., og það er ekki orð í þessu frv. um menntun félagsráðgjafa. Hér er aðeins um að ræða starfsréttindi, og þau starfsréttindi verður eitthvert rn. að veita að sjálfsögðu. Menntun lækna heyrir t.d. undir menntmrn., hins vegar eru starfsréttindi lækna á vettvangi heilbrrn. Hér er einvörðungu um að ræða ráðstafanir til þess að vernda starfsheiti og starfsréttindi þessara stétta.



Herra forseti. Hér er lítið frv. á ferðinni, stjfrv., sem er komið frá hv. Ed., þar sem það hlaut einróma samþykki. Efnisatriði þessa frv. varða lánakjör úr svokölluðum landakaupasjóði, en þau hafa verið þannig allt frá því 1963, að l. tóku gildi, að lánstími hefur verið 25 ár og ársvextir 5%. Nú er lagt til með þessu frv., að lánskjörunum verði breytt þannig, að lánstíminn verði 15 ár, en heimilt verði að ákveða, að lán verði afborgunarlaust 3 fyrstu árin, en vextir skuli vera 3% lægri en almennir útlánsvextir lánastofnana. Þetta er efni frv., og er það þess vegna mjög einfalt og þarfnast ekki mikilla skýringa. Það er, held ég, alveg auðsætt öllum þeim, sem á þetta lita, að ákvæðin um lánakjörin eru orðin algjörlega úrelt eftir þær miklu vaxtahækkanir, sem urðu á s.l. vori, og einnig þegar litið er til þeirrar miklu verðbólguþróunar, sem orðið hefur í landinu undanfarin ár, þar sem hér er um algjörlega óverðtryggð lán að ræða. Tilgangurinn með frv. er vitanlega sá, að það takmarkaða fé og ég vil segja of litla fé, sem veitt er til aðstoðar sveitarfélögunum til landakaupa, verði svolítið drýgra í meðförum og eyðist ekki alveg eins skjótt upp og nú er, og einnig að hægt sé að gera fleirum, sem um þau sækja og eiga fullan rétt á þeirri aðstoð, sem hér um ræðir, frekar úrlausn heldur en ella. Ég vil svo geta þess, að það hefur verið haft samband við Samband ísl. sveitarfélaga, áður en þetta frv. var lagt fram, og síðan hefur það verið staðfest af stjórn sambandsins, að það er þessari breyt. algjörlega samþykkt, og ætti þá ekki að standa á öðrum að veita þessari breyt. athygli. Á fskj. eru svo skýringar, bæði um það, hvernig því fé hefur verið varið, sem á undanförnum árum hefur verið til ráðstöfunar til sveitarfélaganna vegna landakaupa, og eins skrá yfir óafgreiddar lánsumsóknir. Sést á því, að það fé, sem sjóðurinn hefur til umráða, hrekkur of skammt og ekki veitir af því að gera þá breyt., sem hér er um að ræða. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess, þar sem hér er um einfalt mál að ræða, að hafa um það fleiri orð. Ég legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir stjfrv. til l. um skipulag ferðamála, en frv. er komið frá hv. Ed., þar sem það hefur verið samþ. einróma með nokkrum minni háttar breyt. Frv. þetta var einnig lagt fram á síðasta þingi, en var þá ekki útrætt og hefur því verið endurflutt á þessu þingi. Þetta frv. er samið af n., sem samgrh. skipaði 2. febr. 1972 til að endurskoða gildandi lög um ferðamál frá 1969 með sérstöku tilliti til endurskipulagningar og uppbyggingar starfsemi ferðamálaráðs og Ferðaskrifstofu ríkisins. N, skipuðu þeir Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri, form., Heimir Hannesson lögfræðingur og Lúðvík Hjálmtýsson framkvstj., en starfsmaður n. var Ólafur Steinar Valdimarsson skrifstofustjóri. Eins og segir í 1. gr. frv., er tilgangur þess að stuðla að þróun ferðamála og skipulagningu ferðaþjónustu fyrir íslenskt og erlent ferðafólk, sem mikilvægs þáttar í íslensku atvinnulífi, bæði með hliðs,jón af þjóðhagslegri hagkvæmni og umhverfisvernd. Meginstefna þess er sú, að leitast við með hóflegri og hæfilegri forsjá hins opinbera að vinna að skipulegri þróun og aukningu ferðamannastraums til Íslands og Íslendinga um land sitt á þann veg, að ferðamannaþjónusta eigi að geta eflst eigi síður en aðrar atvinnugreinar, sem afkoma þjóðarinnar byggist á, og skipað meðal þeirra eðlilegan og æskilegan sess, en jafnframt sé haldið svo á málum, að ekki séu opnaðar allar gáttir fyrir óskipulögðum ferðamannastraumi til Íslands og með því boðið heim margvíslegum hættum, sem slíku gætu fylgt, bæði fyrir þjóðlíf okkar í heild og fyrir það náttúruumhverfi, sem er okkar þjóðarstolt og við viljum varðveita sem eina dýrmætustu eign þjóðarinnar. Hér þarf sýnilega að þræða hinn gullna meðalveg og kunna fótum sínum forráð. En slíkt verður ekki gert án skipulegrar samvinnu milli þeirra annars vegar, sem atvinnugreinina stunda, og hins vegar þeirra opinberu aðila, sem að verulegu marki bera ábyrgð á sviðum atvinnu- og efnahagsþróunar og verndun þeirra þjóðarverðmæta, sem fólgin er í náttúruundrum landsins. Á síðustu árum hefur bólað á þeirri skoðun, að aukning á ferðamannastraumi til landsins væri af hinu illa og að afleiðingar hans yrðu mengun og hvers konar menningarspjöll. Jafnvel hefur örlað á þeim kenningum, að hindra bæri frekari aukningu en orðin er af þeim sökum. Að baki þessum skoðunum stendur sú trú, sem við lítil rök á að styðjast, að einhver og gífurlegur fjöldi erlendra ferðamanna standi í eins konar óendanlegum biðröðum eftir því að troða landið fótum í bókstaflegum eða óeiginlegum skilningi. Að flestra dómi, sem skoðað hafa þessi mál svo vandlega sem kostur hefur verið á, er þessu á allt annan veg farið, þ.e.a.s. þann, að mjög mikið átak þurfi að koma til af opinberri hálfu og einnig þeirra, sem ferðamannaþjónustu stunda, til þess að við getum notið eðlilegs hluta þess alþjóðlega markaðar, sem hér er um að ræða, og fyrirsjáanleg sé mjög bráðlega algjör stöðnun í þróun túrisma hérlendis sem atvinnugreinar, ef ekkert er að gert. Kemur þetta m.a. mjög greinilega fram í fyrri hluta áliti bandaríska fyrirtækisins Checchi & Co., sem hefur að tilstuðlan Sameinuðu þjóðanna unnið að álitsgerð um þróun íslenskra ferðamála. Sé hinni efnahagslegu hlið málsins velt fyrir sér, blasa við margvísleg rök fyrir því að efla ferðamannaþjónustu. Þar er í fyrsta lagi um að ræða beina viðskiptalega hagsmuni, svo sem auknar gjaldeyristekjur, auknar tekjur flugfélaga, skipafélaga, gisti- og veitingastaða og auk þess þau örvunaráhrif, sem ferðamannaþjónusta hefur á fjölda framleiðslugreina, svo sem í matvælaframleiðslu, margs konar iðnvarningsgreina og þjónustustarfsemi. Enn kemur hér til, sem er mjög mikilvægt, að erlent ferðafólk, sem kemur til Íslands, með eða án dvalar, gerir Íslendingum kleift að halda uppi betra og fullkomnara samgöngukerfi við umheiminn heldur en nokkur kostur væri á, ef aðeins væri um íslenskan heimamarkað að ræða. Það er líka svo, að ferðamannaþjónusta er þegar orðin allsnar þáttur í íslensku atvinnulífi og efnahagslífi. Þannig námu beinar og óbeinar gjaldeyristekjur af ferðamannaþjónustu árið 1971 alls 1223 millj. kr. eða sem þá svaraði 9.3% af heildarútflutningsverðmæti. Það er því staðreynd, að þessi atvinnugrein er þegar orðin verulegur þáttur í okkar atvinnu- og efnahagslífi, sem ekki verður undan vikist að viðurkenna í reynd með því að skapa honum jafnræði hvað snertir fjármögnun og opinbera fyrirgreiðslu miðað við aðrar atvinnugreinar. Ákvæði frv. um Ferðamálasjóð og eflingu hans er ætlað að mæta þessari augljósu nauðsyn. Þar sem hér er um endurflutt frv. að ræða, sem hv. þm. hafa vafalaust kynnt sér rækilega, mun ég ekki að þessu sinni, nema sérstakt tilefni gefist til. ræða einstök atriði þess og ákvæði nákvæmlega. Frv. skiptist í 6 kafla, og er hinn 1. um tilgang laganna og yfirstjórn ferðamála. 2. kafli fjallar um Ferðamálastofnun Íslands, stjórn hennar og verkefni, en þau skulu vera: 1) Almenn skipulagning ferðamála. 2) Margvísleg þjónustustarfsemi. 3) Eftirlit og umhverfisvernd. 4) Sölustarfsemi og ýmisleg önnur verkefni. 3. kafli fjallar um ferðamálafélög, Ferðamálaþing og Ferðamálaráð. 4. kafli er um almennar ferðaskrifstofur. 5. kafli fjallar um Ferðamálasjóð. 6. kafli fjallar um ýmis ákvæði. Frv. fylgir síðan ítarleg grg. og fjöldi grg. um einstök atriði frv. í sérstökum fskj., þannig að allgott yfirlit og margvíslegar upplýsingar eru þar tiltækar. Ferðamálin hafa á þessu ári verið mjög til umr. hjá mörgum aðilum. M.a. hafa landshlutasamtökin flest eða öll haft þau til rækilegrar skoðunar og gert um þau ályktanir, sem allar eru hvetjandi til jákvæðra aðgerða. Það frv., sem hér liggur fyrir, hefur ekki sætt, svo að ég viti til, gagnrýni hvað heildarstefnu þess viðkemur. Einstök atriði hljóta hér sem viðast annars staðar að vera álitamál og koma til skoðunar í meðferð hæstv. Alþ. Hitt vil ég þó segja undir lok máls míns, að ég tel á því brýna nauðsyn, að þetta frv. nái fram að ganga á yfirstandandi þingi, og það yrðu þeim, sem að ferðamálum vinna, vonbrigði, ef svo yrði ekki, og að mínu viti til mikils tjóns fyrir æskilega þróun þessarar mikilvægu atvinnugreinar, en einnig fyrir íslenska umhverfisvernd, því að hvort tveggja verður að haldast í hendur, ef vel á að fara. Ég tel, að þetta frv. sé til þess fallið, að þeim þætti málsins sé miklu betur borgið en með þeirri löggjöf, sem um þessi mál hefur gilt. Herra forseti. Ég mun ekki tefja tíma hv. þd. með lengri framsöguræðu fyrir þessu máli nú, ég geri ráð fyrir, að mönnum sé það kunnugt, eins og ég hef áður sagt, en legg til, að því verði nú vísað til 2, umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Þetta frv. um kaupstaðarréttindi til handa Eskifjarðarhreppi er komið frá hv. Ed. og er sama eðlis og þau önnur frv. þrjú, sem hér hafa verið afgr. frá þessari d. til Ed. um kaupstaðarréttindi til handa öðrum stöðum. Félmn. fjallaði um þetta frv. á einum fundi og mælti með, að það yrði samþykkt með einni breyt., sem sé, að fyrir orðin „alþingiskjördæmi Austurlands“ komi: Austurlandskjördæmi. - Okkur þótti rétt að gera þessa leiðréttingu á frv., þó að það sé aðeins orðalagsbreyting, af því að í stjórnarskránni heitir kjördæmið Austurlandskjördæmi, en ekki alþingiskjördæmi Austurlands. Þá er frv. afgr. með sama hætti og hin önnur frv., sem ég áðan vék að. Þannig breytt leggur n. til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það stendur eins á með þetta mál og það frv., sem rétt í þessu var afgreitt. Það er komið frá Ed., og tók félmn. það til umr. og varð sammála um að mæla með samþykkt frv. óbreytts.



Herra forseti. Þetta mál er hér til 2. umr., og lagt hefur verið fram nál. frá hv. allshn., þar sem kemur fram, að n. mælir með því, að frv. sé samþykkt eins og það liggur fyrir eftir afgreiðslu frá Ed. Hér er um að ræða frv. til l. um breyt. á umferðarlögum, sem lagt er fram af hæstv. ríkisstj. En svo brá við í hv. Ed., að við meðferð þeirrar hv. d. á frv. var fellt niður ákvæði í 2, gr. frv., sem lýtur að ákveðnu gjaldi, sem renna skal til Umferðarráðs og starfsemi þess. Ég vildi við þessa umr. vekja athygli á því, hvað hér er um að ræða, því að ég álít, að ekki sé heppilegt að fella þetta ákvæði niður, og mér þykir líklegt, að hv. þm. hafi ekki gert sér grein fyrir því, í hverju þessi breyt. er raunverulega fólgin, þar sem frv. hefur ekki verið hér til meðferðar öðruvísi en það liggur fyrir eftir afgreiðslu í Ed. Í 2. gr. frv., eins og það var lagt fyrir af hæstv. ríkisstj., segir með leyfi forseta: „Vátryggingarfélög þau, sem fengið hafa viðurkenningu samkv. 70. gr., skulu greiða 11/2% af iðgjaldatekjum þeirra vegna lögboðinna ábyrgðartrygginga ökutækja til umferðarslysavarna, er renni til Umferðarráðs. Skulu framlög þessi greidd ársfjórðungslega og miðast við iðgjaldatekjur ársins á undan. Endanlegt uppgjör fer fram, þegar ársreikningar hvers félags liggja fyrir. Það, sem á kann að vanta, til þess að þessar tekjur nægi til að standa undir rekstri Umferðarráðs, greiðist úr ríkissjóði.“ Það hefur komist nokkur reynsla á starfssemi Umferðarráðs, og ég held, að það sé samdóma álit þeirra, sem með því hafa fylgst, að sú reynsla sé góð. Umferðarráð hefur beitt sér fyrir umferðarfræðslu í skólum og hjá börnum og haldið uppi almennri umferðarfræðslu í landinu. Enn fremur hefur þetta ráð séð um slysaskráningar, og þess hlutverk er að einhverju leyti jafnframt að gera rannsóknir á tildrögum slysa í umferðinni og átta sig á, hvernig úr megi bæta. Til þess að gera sér grein fyrir umfangi þessa máls má geta þess, að nú bera tölur það með sér, að um 100 manns verði fyrir meiri eða minni slysum í umferðinni á hverjum mánuði, og það munu vera um 700 umferðarslys á hverjum mánuði, sem eiga sér stað í landinu og að meðaltali látast tveir einstaklingar á mánuði af völdum slysa í umferðinni. Samkv. skýrslum frá Umferðarráði 1972 mun slysatjón það ár hafa numið tæplega 180 millj. kr. Af þessu má sjá, að hér er um að ræða mál, sem auðvitað varðar miklu fyrir alla landsmenn og er full þörf á því að reyna að koma í veg fyrir slík slys, reyna að halda uppi fræðslu um umferðina og varna því, að slys og tjón hljótist af völdum vaxandi umferðar í landinu. Umferðarráð hefur sótt árlega, eins og eðlilegt er, um fjárveitingar til Alþ. og fengið umbeðið fé. Til marks um það má minna á, að fyrir síðustu fjárlagaafgreiðslu sótti Umferðarráð um 10 millj. kr. fjárveitingu, en sú fjárveiting er samkvæmt fjárl. nú rétt rúmlega 4 millj. Beinn rekstur skrifstofu Umferðarráðs mun kosta rúmlega 2 millj., eða 2.4 millj., og ef ekki fæst meira fé til þessarar starfsemi í ár, hefur Umferðarráð aðeins rétt um 2 millj. til almenns starfs og til þess að halda uppi fræðslu og gegna sínu hlutverki. Það er að sjálfsögðu ankannalegt, þegar löggjafarvaldið og stjórnvöld eru búin að viðurkenna einhverja ákveðna starfsemi eins og starfsemi Umferðarráðs og setja slíkt ráð og slíka skrifstofu á stofn, að þá er það ankannalegt, ef ekki er síðan gert ráð fyrir því, að þessi stofnun, þessi skrifstofa fái neitt fé til að annast sitt hlutverk. Eftir því sem ég hef getað fengið upplýst, hefur starfsemi Umferðarráðs miðast fyrst og fremst við almenna umferðarfræðslu meðal barna og unglinga. En það er nauðsynlegt jafnframt að reyna að leiða þessa fræðslu meira inn í skóla og veita miklu almennari upplýsingar um umferð og varnir gegn slysum og tjónum í umferðinni. Enn fremur hefur ekki verið unnt fyrir Umferðarráð vegna fjárskorts að gegna því hlutverki til hlítar, sem lýtur að slysaskráningu og rannsóknum á slysum. Samkv. till., sem fólst í frv. eins og það lá fyrir upphaflega, var gert ráð fyrir því, að vátryggingarfélög greiði 11/2% af iðgjaldatekjum sínum til umferðarslysavarna eða til Umferðarráðs, en eins og frv. liggur fyrir í dag, er gert ráð fyrir því, að þetta gjald falli niður. Hér er um að ræða aðferð, sem er hliðstæð því, sem þekkist á öðrum sviðum slysavarna á Íslandi og í öðrum löndum. Það má geta þess, að undir rekstri Brunamálastofnunar er staðið með sama hætti, þ.e.a.s. ákveðinn hluti af iðgjaldatekjum tryggingafélaga rennur til Brunamálastofnunar, og þannig fær hún fé til starfsemi sinnar. Í öðrum löndum er það líka viðtekin venja, að hluti af iðgjaldatekjum sé látið renna til umferðarslysavarna. Hér er því um eðlileg vinnubrögð og eðlilega till. að ræða. Það hefur komið fram hér á þingi, eins og glöggt má sjá á frv., eins og það liggur fyrir núna, að alþm. virðast vera á móti mörkuðum tekjustofnum, eins og frv. gerði ráð fyrir upphaflega, og mér skilst, að það sé meginforsendan fyrir því, að ákvæðið er fellt niður úr lögunum. í stað þess hafa menn lagt til, að fjár til umferðarslysavarna sé aflað með því að taka fé af almennum fjárl. En þessu er til að svara, að auðvitað þýðir það, ef á að taka fé af fjárl., að fólk verður að borga hærri skatta, það verður að hækka skatta til að standa undir fjárl., og eftir því sem fjárveitingar hækka til umferðar slysavarna á fjárl., þá verður auðvitað að afla meiri tekna fyrir ríkissjóð. Hér er því um að ræða engan eðlismun, heldur spurningu um aðferð við það, hvernig þessa fjár er aflað. Að mínu viti er miklu hyggilegra að taka þennan skatt með þeim hætti, sem frv. gerði ráð fyrir upphaflega, þ.e.a.s. með óbeinum skatti, þar sem lagt er á þá, sem í umferðinni eru, að greiða ákveðinn hluta til þessarar starfsemi. Út af fyrir sig er það mjög eðlilegt að fjárins sé aflað með því, að það fólk, sem nýtur þjónustu, nýtur vegagerðar, trygginga og almennrar umferðarfræðslu, greiði hlut í þessari starfsemi. Þess vegna get ég ekki séð nein rök fyrir því að fella þetta ákvæði niður úr frv. Þvert á móti held ég, að það eigi að vera stefna okkar hér í þinginu að reyna að lækka fjárl. eða draga úr þeirri tilhneigingu að setja allt inn á fjárl., en einmitt að marka fleiri tekjustofna með þessum hætti. Það má líka taka til athugunar, að undanfarin ár hefur Umferðarráð þurft að leita til fjárveitingavaldsins um fjárveitingar, en því miður hafa undirtektir ekki verið góðar og í ljós hefur komið, að fjárveitingavaldið eða Alþ. hefur ekki haft skilning á þessari starfsemi og skorið fjárveitingar mjög við nögl. Þess vegna hefur ná verið leitað þessa ráðs, að marka þennan tekjustofn í umferðarlögum og ég er því mjög hlynntur, að það ákvæði nái fram að ganga. Af þessum sökum hef ég leyft mér að bera hér fram brtt. við frv., eins og það liggur fyrir nú. Brtt. er orðrétt 2. gr. frv., eins og það var upphaflega borið fram af hæstv. forsrh. eða dómsmrh. Hæstv, ráðh. fylgdi þessu máli úr hlaði með nokkrum orðum í hv. Ed. og færði sterk rök fyrir því, að þetta ákvæði væri í frv., og ég vitna til þeirra orða. Ég treysti því, að hv. þd. hafi á þessu máli skilning, að hún greiði atkv. þessari till., sem er orðrétt till. hæstv. dómsmrh. í upphafi þessa máls.