Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 4. þm. Norðvest., Einari K. Guðfinnssyni, dags. 20. mars: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi, Adolf H. Berndsen, Skagaströnd, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum en 1. varamaður á listanum er staddur erlendis.“ Eins og fram kom í síðustu viku í bréfi frá 1. varamanni Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi, Guðjóni Guðmundssyni, er hann staddur erlendis og getur því ekki tekið sæti á Alþingi að þessu sinni. Adolf Berndsen hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný á Alþingi.

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um breytingu á skipan nefnda: Jónína Bjartmarz hefur verið kjörin varaformaður efnahags- og viðskiptanefndar. Guðjón Ólafur Jónsson tekur sæti Sivjar Friðleifsdóttur ráðherra í sérnefnd um stjórnarskrármál.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um stöðu varnarmála og aðdraganda ákvörðunar Bandaríkjamanna. Þá ákvörðun bar mjög brátt að eins og við þekkjum. Hún kom á meðan íslensk stjórnvöld töldu að þau ættu í alvarlegum samningaviðræðum við Bandaríkjamenn. Þetta var auðvitað fáheyrð framkoma af hálfu Bandaríkjamanna, ekki síst í ljósi þess að við erum gömul vina- og samstarfsþjóð. Það má rifja upp að með svipuðum hætti kom líka tilkynningin árið 2003, þegar bandarísk stjórnvöld tilkynntu íslensku ríkisstjórninni að þau hygðust flytja varnarliðið á brott, en þá var aðdragandinn hins vegar öðruvísi gagnvart þjóðinni að því leyti til að hæstv. ríkisstjórn kaus að tilkynna ekki um ákvörðunina þegar í stað. Hún hélt málinu leyndu og það var ekki fyrr en nokkrum dögum síðar að hún treysti sér til að koma fram með þessa niðurstöðu. Það var haft eftir hæstv. forsætisráðherra í fjölmiðlum síðastliðinn miðvikudag að íslenskum stjórnvöldum hafi borist ákvörðun bandarísku ríkisstjórnarinnar með þeim hætti að aðstoðarutanríkisráðherra Bandaríkjanna hafi hringt í hæstv. utanríkisráðherra og síðan hafi sendiherra Bandaríkjanna gengið á fund hæstv. utanríkis- og forsætisráðherra. Mig langar, frú forseti, í ljósi atburðarásarinnar 2003 að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það hafi virkilega verið svo að íslensk stjórnvöld hafi ekki verið látin vita um ákvörðun Bandaríkjastjórnar fyrr en þennan dag.

Frú forseti. Svarið er mjög einfalt. Nei, við vorum ekki látin vita um þessa ákvörðun fyrr en þennan dag eins og hv. þingmaður rakti hér.

Frú forseti. Ég trúi auðvitað því sem hæstv. forsætisráðherra segir en hinu er ekki að leyna að mér finnst vera komin upp ákaflega einkennileg staða. Í þættinum Sjálfstætt fólk hjá Jóni Ársæli í gær var hæstv. utanríkisráðherra spurður að því hvort ekki hefði verið óþægilegt fyrir hann að fá þessar fregnir um ákvörðun Bandaríkjastjórnar rétt í þann mund sem hann var að koma frá Noregi. Hæstv. utanríkisráðherra svaraði á þá lund að það hefðu vissulega verið óskemmtilegar fréttir en þær hefðu þó ekki komið honum alveg á óvart því að hann hafi vitað að hann ætti von á þessu símtali á miðvikudaginn. Nú liggur það sem sagt fyrir að hæstv. utanríkisráðherra vissi að þetta lá fyrir, hann vissi af ákvörðuninni en hann sagði hæstv. forsætisráðherra ekki frá henni. Ég verð að segja að mér finnast þetta ekki eðlileg vinnubrögð og ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Finnst honum þetta ekki vera skrýtið?

Frú forseti. Nei, það er ekkert skrýtið vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra átti von á þessu símtali en hann vissi ekki hvers efnis símtalið var fyrr en að því loknu.

Frú forseti. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að horfa á þennan þátt í endursýningu vegna þess að þar segir hæstv. utanríkisráðherra að málið hafi ekki komið honum allsendis á óvart. Í því getur ekki falist annað en viðurkenning á því að hann vissi um þetta. Hins vegar er það einfaldlega svo að það virðist sem hér sé um hannaða atburðarás að ræða vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, treysti sér ekki til að koma heim með það sem niðurstöðu í samningum að herinn væri að fara. Það var þess vegna sem hann var með í ráðum um það með hvaða hætti þetta ætti að bera að íslensku þjóðinni. Frú forseti. Mér finnast þetta ekki eðlileg vinnubrögð. Ég fordæmi pukur af þessu tagi og ég vonaðist til að hæstv. utanríkisráðherra gerði það líka. Það sem skiptir máli í þessum efnum er að menn komi hreint fram en mér sýnist að það ekki hafi verið gert í þessu máli.

Frú forseti. Það er ekkert pukur í þessu máli. Þegar við segjum að það hafi ekki komið okkur algerlega á óvart þá er það vegna þess að það hefur lengi legið fyrir að það væri vilji hjá Bandaríkjamönnum að þetta yrði niðurstaðan. Hins vegar hafa menn líka lengi vonast eftir því að svo yrði ekki og það er í því ljósi sem bæði ég og hæstv. utanríkisráðherra höfum sagt að niðurstaðan hafi ekki komið okkur algerlega á óvart. En það er alger óþarfi að setja þetta upp með þeim hætti sem hv. þingmaður reynir að gera hér, að um eitthvert pukur og einhvern feluleik hafi verið að ræða. Svo er alls ekki og engin ástæða til þess. Hér hefur verið komið fram með þetta mál algerlega eins og það gerðist og sagt frá öllu í því sambandi.

Hæstv. forseti. Þegar greint var frá því síðastliðinn miðvikudag að Bandaríkjamenn hygðust draga herlið sitt frá Íslandi var boðað til fundar með fulltrúum allra stjórnmálaflokka, bæði formönnum flokkanna og einnig í utanríkismálanefnd Alþingis. Það var eðlilegt að gera þetta í ljósi alls þess sem í húfi er, öryggis- og björgunarmál, yfirtaka á verkefnum sem nú eru á hendi Bandaríkjamanna og atvinnuöryggi á Suðurnesjum, en fyrirsjáanlegt er að mörg hundruð manns missi atvinnu sína. Allt þetta krefst markvissra viðbragða. Fyrir Alþingi liggur tillaga frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um þverpólitíska aðkomu að undirbúningi undir brottför hersins. Hefur hún reyndar verið lögð fram og verið til umfjöllunar á undanförnum þingum án þess að hljóta nokkurn tíma afgreiðslu. Tvennt hefur vakað fyrir þingflokknum, annars vegar að búa í haginn fyrir það sem fyrirsjáanlegt hefur verið um alllangt skeið, að Bandaríkjamenn hyrfu af landi brott, og hins vegar að freista þess að skapa þverpólitíska samvinnu um stefnu Íslands með tilliti til öryggismála í breyttum heimi. Þessari hugmynd hreyfði formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, á fundi formanna stjórnmálaflokkanna síðastliðinn miðvikudag eins og hæstv. forsætisráðherra getur án efa staðfest. Nú vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvort hann vilji stuðla að sameiginlegri aðkomu allra stjórnmálaflokka að því starfi sem fram undan er.

Frú forseti. Slíkur sameiginlegur vettvangur er til sem er utanríkismálanefnd. Hér er um meiri háttar utanríkismál að ræða og það verður haft samráð á þeim vettvangi. Þar eiga allir stjórnmálaflokkar sína fulltrúa og ég tel það eðlilegan vettvang. Það sem nú þarf að gera er þrennt. Í fyrsta lagi þarf að ganga til samninga og viðræðna við Bandaríkjamenn. Það hefur verið undirbúið og er verið að undirbúa það. Í öðru lagi þurfa ráðuneyti að hafa samráð um mikilvægar ákvarðanir og það sem mestu máli skiptir í því samhengi eru björgunarmálin, þyrlumálin sem verður að taka ákvörðun um fljótlega. Í þriðja lagi eru atvinnumálin á Suðurnesjum. Þar hefur verið ákveðið að stofna samráðsvettvang með aðilum á Suðurnesjum, með sveitarfélögum á Suðurnesjum, og var gengið frá því í gær þó að ekki hafi verið skipað í þá nefnd. Við munum að sjálfsögðu rækta þann samráðsvettvang sem þingsköp gera ráð fyrir, sem eru utanríkismálanefnd Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessi svör og fagna þeim skrefum sem þegar hafa verið stigin, að efna til samráðs með sveitarstjórnarmönnum á Suðurnesjum. Hitt er síðan rétt að við höfum þann vettvang sem er utanríkismálanefnd Alþingis, en það sem fyrir okkur hefur vakað er breikka og efla þetta samstarf og gera það sem allra markvissast. Það lýtur, eins og fram hefur komið, að öryggismálum, að björgunarmálum, að öryggisstefnu þjóðarinnar í framtíðinni en einnig að skammtímaþáttum sem snúa að brottför hersins. Þá er ég ekki síst að hugsa um mengunarmál og hvernig bandaríski herinn á Miðnesheiði kemur til með að skilja við landið og þær kröfur sem reistar verða á hendur hernum hvað þetta snertir.

Frú forseti. Allt sem hv. þingmaður nefndi eru atriði sem þarf að ræða rækilega og það verður gert á næstu dögum og vikum. Það er líka ljóst að stjórnmálaflokkarnir þurfa að fara mjög rækilega yfir þessi mál á sínum vettvangi, fara yfir stefnu sína í öryggis- og varnarmálum og ég fagna því að stjórnmálaflokkar hafa þegar tekið skref í þá átt. Það liggur fyrir að nokkur ágreiningur hefur verið um þau mál á undanförnum árum og ekki síst við flokk hv. þingmanns en það er mjög mikilvægt að hver og einn flokkur endurmeti stöðu sína í þessu samhengi í ljósi þeirra atburða sem nú virðast ætla að verða að veruleika.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, það hefur verið ágreiningur um utanríkismálin, ekki síst á milli míns flokks, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hefur haldið fram kröfunni um herlaust Ísland og Ísland utan hernaðarblokka, og hins vegar annarra flokka sem hafa verið þessu fylgjandi. En einmitt þess vegna og í ljósi þess að nýjar aðstæður eru að skapast, að Ísland er núna í nýjum heimi, er nauðsynlegt að efna til þverpólitísks samstarfs. Það er ljóst að það verður talsvert um nefndastarf á næstunni, bæði innan flokka og milli flokka, og ýmsir kallaðir til þeirrar vinnu. Fyrir okkur vakir að á vettvangi Alþingis skapist þverpólitísk samstaða um vinnubrögðin í þessu efni.

Hæstv. forseti. Eins og öllum er kunnugt markaði helgin síðasta þau tímamót að þrjú ár eru liðin frá innrásinni í Írak. Það þarf vart að rifja það upp fyrir þingheimi eða landsmönnum hvernig það bar að að tveir hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, þáverandi forsætisráðherra og þáverandi utanríkisráðherra, léðu innrásinni stuðning sinn með samtölum við stjórnvöld í Washington. Það var gert án samráðs við þing og án samráðs við þjóð eins og allir vita. Mig langar af þessu tilefni að spyrja hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson hvort hann telji nú, þremur árum eftir þessa innrás, að hún hafi verið íröksku þjóðinni til heilla og Íslandi til vegsauka á alþjóðlegum vettvangi. Ég held að það væri ágætt að fá svar hæstv. forsætisráðherra við því nú, á þessum tímamótum. Eins og mönnum er kunnugt um var fyrrverandi forsætisráðherra í bráðabirgðastjórn Íraks, Jaafari að nafni, í fréttum nýverið, í gær minnir mig, og þar var haft eftir honum að að hans viti geisaði nú borgarastyrjöld í Írak. Á hverjum degi falla 40, 50, 60 manns. Það er stöðugur ófriður á ákveðnum svæðum í Írak og alveg ljóst að líf hins almenna borgara er ekki með eðlilegum hætti og Írakar búa við mikið óöryggi. Eins og ég segi, á þessum tímamótum vil ég inna forsætisráðherra eftir því sem ég hef hér áður sagt.

Frú forseti. Aðeins framtíðin getur leitt það í ljós hvort það sem hefur gerst í Írak verði þjóðinni til farsældar þegar fram líða stundir. Það er alveg ljóst að þar er um að ræða tvo vonda kosti. Ég held að öllum megi vera það ljóst að framtíð íröksku þjóðarinnar hefði ekki verið björt undir ógnarstjórn Saddams Husseins. Það er líka ljóst að það ástand sem núna er í Írak er mjög alvarlegt. Þar ríkir ástand sem er á margan hátt skelfilegt, þar eiga sér stað hryðjuverk og þær hryðjuverkaárásir sem þar eru stundaðar á hverjum degi hljóta að vera öllum mikið áhyggjuefni. Við skulum vona að lýðræði festi sig í sessi í Írak, að írakska þjóðin geti unnið fram úr þeim vandamálum sem þar blasa við og hún geti tekið sjálf á því sem fyrst þannig að þeir erlendu hermenn sem þar eru hverfi þaðan á brott sem allra fyrst. Við skulum vona að svo verði og við skulum líka minnast þess að þau verk sem nú er verið að vinna í Írak á vegum alþjóðasamfélagsins eru unnin á grundvelli ályktana Sameinuðu þjóðanna. Um það var full samstaða hjá Sameinuðu þjóðunum. Það er mjög mikilvægt og írakska þjóðin þarf á aðstoð alþjóðasamfélagsins að halda inn í framtíðina. Auðvitað má deila um það sem áður hefur gerst en framtíðin hlýtur að skipta meginmáli og aðeins sagan getur dæmt það þegar fram líða stundir.

Frú forseti. Það er til lítils að horfa til framtíðar ef menn vilja ekkert af fortíðinni læra. Allir muna að ástæða innrásarinnar í Írak var grunurinn, óstaðfestur grunur um gereyðingarvopn sem þar áttu að vera. Sú var ástæðan fyrir stríðinu í Írak. Ástæðan eftir á var að koma Saddam Hussein frá völdum, það er öllum kunnugt um líka. Það er víða um heim að finna menn sem má með fullum sanni kalla illmenni, menn sem ráða ráðum sínum, eru í ríkisstjórnum og fara illa með borgarana sína. Við getum nefnt Úsbekistan, við getum nefnt Súdan og Kongó. Hvað ætla þjóðir heims að gera í þeim málum? Hins vegar liggur það fyrir, frú forseti, að lýðræðisvæðingin sem Bush-stjórnin ætlaði sér að sýna fram á að mundi takast í tilraunastofunni Írak hefur ekki tekist. Þrem árum síðar eru menn enn að segja sömu hlutina 

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það eru illir menn sem víða ráða í heiminum. Það er ekki hægt að grípa inn í alla hluti en stundum hefur heppnast vel að gera það. Ég nefni Bosníu, ég nefni Kosovo og líka Afganistan. Það var mjög mikilvægt, sérstaklega í Bosníu og Kosovo, þó að það hafi verið umdeilt, m.a. hér á Alþingi, að alþjóðasamfélagið gripi þar inn í.

Svo er enn.

Ég held að það sé óumdeilt að það hafi réttar ákvarðanir verið teknar. Við eigum því ekki að tala með þeim hætti að alþjóðasamfélagið eigi aldrei að grípa inn í. Þegar fram líða stundir skulum við vona að meiri friður skapist í Miðausturlöndum. Það er vissulega rétt að mikil vandamál eru í Írak núna og það er líka rétt að engin gereyðingarvopn voru þar þó að það væri sagt 

Hæstv. forseti. Það er samdóma álit manna austan hafs og vestan, jafnvel manna er starfað hafa fyrir Bush-stjórnina í Washington, að þótt innrásin í Írak hafi heppnast eins og menn segja hafi það sem í kjölfarið fylgdi ekki heppnast, ekki uppbyggingin, ekki það starf sem þar þarf að vinna og ekki það að koma á öryggi og uppbyggingu í Írak. Ég veit ekki hvort fólk gerir sér grein fyrir því við hvaða aðstæður Írakar búa þessa dagana, en það er a.m.k. alveg ljóst að sú tilraunastarfsemi sem rekin hefur verið þar á vegum ríkisstjórnar Georges Bush hefur ekki borið mikinn árangur á undanförnum þremur árum og það eitt ætti að kenna okkur að það er betra að leita eftir og undirbyggja slíkar ráðstafanir með samþykki öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og með öðrum leiðum en þeirri sem farin var árið 2003.

Frú forseti. Fyrirspurn mín fjallar ekki um heimsmálin, heldur um byggðamálin sem ég tel að við ættum að sinna í enn meira mæli en gert er og ég er á því að þessi fyrirspurn leiði það einmitt í ljós. Allt frá árinu 1994 hafa stjórnvöld haft það markmið að flytja störf ríkisins út á land. Á árinu 1994 hljóðaði samþykkt stjórnvalda á þessa leið, með leyfi forseta: „Opinber þjónusta og starfsemi opinberra stofnana verði aukin á landsbyggðinni en dregin saman á höfuðborgarsvæðinu að sama skapi. Komið verði á samstarfi ríkisstofnana um svæðisskrifstofur þar sem það þykir hagkvæmt.“ Allar götur síðan hafa byggðaáætlanir innihaldið þetta markmið. Þess vegna fannst mér rétt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hver hefði orðið fjölgun opinberra starfsmanna, starfsmanna ríkisins, á þessu tímabili. Það svar gefur til kynna að ríkisstarfsmönnum hafi fjölgað um tæplega þrjú þúsund og öll fjölgunin hefur orðið í Reykjavík. Ég er sannfærður um að byggðamálaráðherra hefur kynnt sér þessa fyrirspurn vegna þess að ég hef ítrekað spurt hæstv. ráðherra byggðamála um mælanleg markmið. Nú í fyrirspurn á Alþingi fæ ég mælanleg markmið og ég er sannfærður um að hæstv. iðnaðarráðherra, byggðamálaráðherra, hafi kynnt sér þau vegna þess að niðurstöðurnar sýna að fjölgunin hefur einungis orðið í Reykjavík. Annaðhvort hefur störfum ríkisstarfsmanna fækkað eða þau staðið í stað á landsbyggðinni. Það væri ágætt ef hv. þingmenn landsbyggðarinnar færu yfir þessa fyrirspurn vegna þess að það kemur m.a. fram að á Norðurlandi vestra hefur fækkað um 55 störf og á Suðurlandi um 57 þannig að hér er um að ræða gríðarlega 

Hæstv. forseti. Ég efast ekkert um að þær tölur eru réttar sem hv. þingmaður fer hér með en ég skal viðurkenna að ég hafði ekki kynnt mér þær eða það svar sem hann vitnaði til. Það má líka velta því fyrir sér hvers vegna hann beinir fyrirspurninni til mín en ekki einhvers annars ráðherra, m.a. vegna þess að í byggðaáætlun fer ég ekki með þennan málaflokk, þ.e. hvað varðar opinber störf. Ég vil halda því fram að ýmislegt jákvætt hafi verið að gerast í þeim efnum nýlega í sambandi við fjölgun opinberra starfa á landsbyggðinni og ekki síst í því kjördæmi sem hv. þingmaður nefndi hér. Ég ætla ekki að fara í að telja það upp en það eru hlutir sem allir hv. þingmenn þekkja. Síðan er Byggðastofnun á Sauðárkróki og það kostaði nokkur átök að flytja hana þangað. Engu að síður var það gert og ég tel að hún hafi staðið sig ágætlega í störfum þar. Ég held að það sé líka mikilvægt að við hér á hv. Alþingi tölum stundum um jákvæða hluti sem eru að gerast á landsbyggðinni. Það er vissulega ýmislegt jákvætt að gerast og almennt séð svífur miklu betri andi þar yfir vötnunum en oft hefur verið. Það er mikill ábyrgðarhluti hér af hv. þingmönnum að tala allt niður. Mér finnst sá hv. þingmaður sem hér talaði og kom fram með fyrirspurn vera því miður einn af þeim sem gera dálítið mikið af því að tala niður. Það er ekki það sem fólkið á landsbyggðinni vill helst heyra frá hv. Alþingi, að hlusta á þingmennina sína tala niður það kjördæmi sem það býr í.

Frú forseti. Ég ætla að vona að við þingmenn landsbyggðarinnar megum tala um staðreyndir enn þá og vitna í opinberar tölur og svör hæstvirtra ráðherra, t.d. fjármálaráðherra. Ég vona að það sé leyfilegt, frú forseti. Ef það kemur fram að ríkisstarfsmönnum hafi fjölgað um 2.956 frá árinu 1997 til ársins 2005 og að sú fjölgun hafi nær öll orðið í Reykjavík hljóta það að vera tíðindi sem hæstv. byggðamálaráðherra ætti að skoða alvarlega í stað þess að telja verkefni hér og þar. Staðreyndirnar frá ríkisstjórninni sjálfri sýna að störfum ríkisins hefur fækkað í því kjördæmi sem hún vitnaði til, þ.e. í Norðvest., og hún ætti að horfa til þess í staðinn fyrir að telja upp einhver verkefni.  
            

Forseti beinir því til hv. þingmanns að virða tímamörk í umræðunni.

Hæstv. forseti. Það sem ég nefndi áðan var að þetta er ekki eitt af því sem ég fer með í byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar. Byggðaáætlun er plagg sem varðar nánast alla ráðherra því að byggðamálin eru ekki bara í iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti þó að formlega séð fari ég með utanumhald um byggðaáætlun. Ég er ekkert að gera lítið úr áhyggjum hv. þingmanns af þessu. Auðvitað vildum við sjá opinberum störfum fjölga á landsbyggðinni, meira en verið hefur en ég nefndi hér ákveðna þætti sem ég tel að horfi mjög til bóta. Ég vil líka minna á að það var ekki lítill slagur tekinn þegar Landmælingar voru fluttar upp á Akranes. Þó að okkur finnist í dag að Akranes sé nánast ekki á landsbyggðinni - ég segi fyrir mig sem kem norðan úr landi að mér finnst það vera orðið hluti af höfuðborgarsvæðinu í raun - var á þeim tíma mikill slagur tekinn af hálfu þess ráðherra sem þá fór með umhverfismál, Guðmundar Bjarnasonar, og 

Frú forseti. Ég get tekið undir það sem hæstv. byggðamálaráðherra nefnir hér, hún ber ekki ein ábyrgð á ástandinu. Það er stefna ríkisstjórnarinnar sem kemur fram í þessu svari sem sýnir svart á hvítu að öll fjölgun opinberra starfa, þ.e. starfa ríkisins, hefur orðið í Reykjavík. Störfum ríkisins hefur fækkað eða þau staðið í stað á landsbyggðinni. Þetta eru staðreyndir málsins sem liggja frammi í svörum ráðuneytisins og það segir náttúrlega sína sögu að hæstv. ráðherrar fara ætíð út á land og halda einhverjar opnunarhátíðir en þegar dæmið er gert upp af sjálfum ráðherranum, hæstv. fjármálaráðherra, kemur það heim og saman í bókhaldinu að störfin hafa einfaldlega staðið í stað eða dregist saman nema á Reykjavíkursvæðinu þar sem þeim hefur fjölgað um tæplega þrjú þúsund - og það ekki á 10 árum, frú forseti.

Hæstv. forseti. Mér heyrðist hv. þingmaður vera að finna að því að ráðherrar færu yfirleitt út á land. Er það ekki jákvætt ef um viðburði er að ræða úti á landi þar sem verið er að opna t.d. einhverja nýja starfsemi að ráðherrar mæti þar og taki þátt í þeim viðburðum? Ég veit ekki hvort það er út af einhverri öfund eða hvað það er en hv. þingmaður nefndi þetta sérstaklega. Svo vil ég líka segja að það getur fleira jákvætt gerst á landsbyggðinni en að fjölgað sé opinberum störfum. Það er svo margt annað sem þar kemur til og hefði verið hægt að telja upp ef um lengri tíma hefði verið að ræða.

Virðulegi forseti. Eins og alþjóð er kunnugt er allnokkur vandi uppi í málefnum aldraðra, sérstaklega hvað varðar hjúkrunarheimili. Það er talið að í dag séu um 350 einstaklingar í brýnni þörf fyrir hjúkrunarrými og um 950 einstaklingar deila herbergi með öðrum en maka sínum um þessar mundir. Þörfin fyrir ný hjúkrunarrými er um 1.300 í dag, og hið fyrsta vilja menn fá úrbætur á þessu sviði. Þetta kostað auðvitað allnokkra peninga. Talið er að kostnaðurinn við 350 ný rými miðað við daggjald í dag gæti verið um 1,8 milljarðar kr. á ári. Kostnaður við að einsetja stofur sem í dag eru með tveimur eða fleiri einstaklingum gæti verið um 1,2 milljarðar kr. á ári, samtals mundi kosta um 3 milljarða kr. á ári að leysa úr þessum vanda, um 1.300 ný hjúkrunarrými. Því til viðbótar er rétt að geta þess að samkvæmt mannfjöldaspám Hagstofu Íslands er gert ráð fyrir að landsmönnum fjölgi um 16% á næstu 20 árum en þeim sem eru áttræðir og eldri muni fjölga um 36%. Þörf fyrir hjúkrunarrými mun á næstu árum aukast frá því sem nú er. Til að mæta þessari þörf þarf peninga. Ég vil því beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir því að eitt prósentustig af þeim tekjuskatti sem á að fella niður um næstu áramót og gefur á milli 5 og 6 milljarða kr. á hverju ári verði notað sem fjármagn til að leysa úr vanda að þessu leyti, notað sem svarar einu prósentustigi til að 

Frú forseti. Eins og hv. þingmanni er væntanlega kunnugt er nú að störfum nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar og samtaka eldri borgara um að fara yfir aðstæður og kjör eldri borgara hér á landi. Eitt af þeim verkefnum sem þessari nefnd hefur verið falið er að fara yfir búsetu og búsetuskilyrði aldraðra. Ég á von á því að þessi nefnd skili af sér áliti innan tíðar þó að ég viti ekki nákvæmlega hvenær það verður. Ég held þess vegna að það væri rangt af mér að gefa út einhverjar yfirlýsingar um það fyrir hverju ég ætla að beita mér í þessum efnum á meðan þessi nefnd er að störfum af hálfu ríkisstjórnarinnar og samtaka eldri borgara. Að öðru leyti þakka ég hv. þingmanni fyrir þær upplýsingar sem hann kom með hér, ágætar tölulegar upplýsingar um stöðu mála sem út af fyrir sig undirstrika það vandamál sem þarna er við að glíma og þann vanda sem umrædd nefnd á að gera tillögur um hvernig haganlegast og best sé að leysa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég árétta að vandinn er mikill. Vilji stjórnmálamanna til að leysa hann er mikill en við vitum að vandinn verður ekki leystur nema með fjármagni. Vilji menn ekki leggja til þess fé stendur vandinn áfram óleystur. Ég bind vonir við að sú nefnd sem hæstv. ráðherra nefndi skili af sér tillögum sem að gagni mega koma hvað þetta varðar. Ég vek þó athygli á því, virðulegi forseti, að fyrir þinginu liggur fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra frá hv. þm. Ástu Möller þar sem ráðherra er spurður að því hvort hann hyggist taka upp viðræður við Sóltún um viðbyggingu fyrir þjónustu við aldraða sem þarfnast vistunar á hjúkrunarheimili. Eðlilega getur hæstv. heilbrigðisráðherra ekki svarað þessari fyrirspurn nema vissa sé fyrir því og stuðningur í ríkisstjórninni að fjármagn fáist til verkefnisins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þingskjali 891 sem er 607. mál þessa þings. Um er að ræða frumvarp til nýrra laga um lax- og silungsveiði en samhliða framlagningu þessa frumvarps eru lögð fram fjögur önnur frumvörp sem saman mynda eina heild á sviði lax- og silungsveiðimála. Gildandi lög um lax- og silungsveiði eru frá árinu 1970 en stofn þeirra má rekja allt aftur til ársins 1932. Þau eru 110 greinar, skiptast í 17 kafla og taka til margra ólíkra atriða sem sum hver hafa takmarkaða samstöðu enda hefur lögunum margoft verið breytt á þessum rúmu 70 árum án þess að nægjanlega væri hugað að lagasamræminu. Þá hafa nokkrar tilraunir verið gerðar til heildarendurskoðunar á löggjöfinni en þær ekki náð fram að ganga. Ljóst má vera að á þeim tíma sem liðinn er frá gildistöku laganna hefur margt breyst í umhverfi veiðimála hérlendis sem gerir heildarendurskoðun nauðsynlega. Þýðing og mikilvægi atvinnurekstrar er tengist lax- og silungsveiðum hefur og aukist verulega á undanförnum árum en lagaumhverfið hefur ekki í nægjanlegum mæli verið í stakk búið til að bregðast við þeim breyttu aðstæðum. Löngu var því tímabært að ráðast í heildarendurskoðun á lagaumhverfinu. Frumvarp þetta ásamt fylgifrumvörpum er afrakstur vinnu nefndar sem ég skipaði 1. júlí árið 2001 til að endurskoða gildandi lög um lax- og silungsveiði. Nefndin var í upphafi skipuð þeim dr. Gauki Jörundssyni, dómara við Mannréttindadómstól Evrópu, dr. Páli Hreinssyni, lagaprófessor við Háskóla Íslands, og Ingimar Jóhannssyni, skrifstofustjóra í landbúnaðarráðuneytinu. Við fráfall dr. Gauks Jörundssonar voru í hans stað skipaðir til starfans þeir Karl Axelsson, hæstaréttarlögmaður og lektor, og Þorgeir Örlygsson, dómari við EFTA-dómstólinn, sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Með nefndinni störfuðu Arnar Þór Stefánsson, héraðsdómslögmaður á Lex-Nestor lögmannsstofu, og Atli Már Ingólfsson, lögfræðingur og deildarstjóri í landbúnaðarráðuneytinu. Þá hefur dr. Sigurður Guðjónsson, forstöðumaður Veiðimálastofnunar, verið ráðgjafi við samningu frumvarpsins. Það var vissulega áfall í miðjum klíðum vinnu um þessa löggjöf að dr. Gaukur Jörundsson féll frá langt um aldur fram. Við minnumst hans hér á Alþingi sem fyrsta umboðsmanns og hins sterka lögmanns. Mikill fræðimaður var hann í lögfræði og á seinni tímum einn okkar færasti maður á því sviði. Hans er sárt saknað og minnumst við hans með þakklæti og virðingu. Í endurskoðunarstarfinu var ákveðið að kljúfa þau lög upp í fimm lagabálka þar sem sumum væri skipað með þeim atriðum sem efnislega samstöðu eiga. Ákvæði um veiðirétt er því að finna í frumvarpi þessu en ákvæðum um fiskrækt, fiskeldi og varnir gegn fisksjúkdómum er skipað í sérstök frumvörp. Þá er einnig lagt fram frumvarp til laga um Veiðimálastofnun en því frumvarpi er ætlað að leysa af hólmi gildandi lagaákvæði um Veiðimálastofnun. Saman mynda frumvörpin heildarumgjörð um málaflokk þennan ásamt nýsamþykktum lögum um Landbúnaðarstofnun, nr. 80/2005, en gert er ráð fyrir að stofnunin annist ákveðin stjórnsýsluverkefni í tengslum við lax- og silungsveiði. Nánari grein verður gerð fyrir fylgifrumvörpunum í framsöguræðum um hvert þeirra fyrir sig hér á eftir. Meginmarkmið frumvarps þessa er hið sama og gildandi laga eða að kveða á um eignarhald veiðiréttar í ferskvatni og þær takmarkanir sem sá réttur sætir. Er á því byggt sem meginreglu að eignarlandi hverju fylgi veiðiréttur í vatni, á eða fyrir því landi en í þjóðlöndum sé íslenska ríkið eigandi veiðiréttar með þeim takmörkunum sem leiðir af rétti afréttareiganda. Ákvæði frumvarpsins um veiðistjórn, veiðitæki og veiðiaðferðir takmarkar síðan þennan rétt með margvíslegum hætti, svo sem verið hefur. Þá er í 1. gr. frumvarpsins að finna þá stefnuyfirlýsingu að nýting þeirrar auðlindar sem í veiði felst skuli fara fram með skynsamlegum og hagkvæmum hætti þar sem sjálfbær nýting fiskstofnana verði höfð að leiðarljósi. Í þessu felst það viðhorf að þar sem ekki fara saman sjálfbær nýting fiskstofna annars vegar og hins vegar starfsemi sem í bága fer við hana þá skal sjálfbæra nýtingin ganga framar. Kemur þetta viðhorf og fram í ýmsum greinum frumvarpsins og fylgifrumvarpanna. Í frumvarpi þessu er að meginstefnu til fylgt sömu efnisreglum og fram koma í gildandi lögum en framsetningu og efnisskipun er breytt í verulegum atriðum, m.a. með tilliti til breyttrar stjórnsýslu á sviði landbúnaðarmála og í ljósi fenginnar reynslu af framkvæmd gildandi laga. Í þessu felst að ráðgert er að lögin verði mun styttri, skýrari og hnitmiðaðri en nú er og ýmsir efnisflokkar annað tveggja fluttir í sérlög ellegar reglugerðir og reglur. Þá er og við það miðað að eftirlit með framkvæmd nýrra laga verði að hluta til í höndum veiðifélaga á hverju svæði og vald og ábyrgð þannig færð heim í hérað. Í frumvarpinu er einnig að finna ýmis efnisleg nýmæli sem ég mun fjalla nánar um á eftir. Löggjöf um lax- og silungsveiðar er í eðli sínu löggjöf um náttúruauðlindir á því sviði. Efni frumvarpsins fylgir í öllum aðalatriðum sömu meginsjónarmiðum og fram koma í gildandi löggjöf um eignarhald og takmarkanir eignarráða annarra náttúruauðlinda, enda er þar um fyrirkomulag eignarhalds og takmarkanir þess byggt á viðhorfum sem ráðandi hafa verið í íslenskri löggjöf og lagaframkvæmd frá upphafi lagasetningar hér á landi um það efni. Verði frumvarp þetta og fylgifrumvörp þess að lögum má segja að gott samræmi verði í íslenskri löggjöf um eignarhald og nýtingu þýðingarmestu auðlinda landsins. Staða íslenskra laxfiskstofna er betri en víðast annars staðar. Íslendingum hefur tekist að nýta laxveiðiauðlindina betur en öðrum þjóðum. Bæði fæst meiri arður af auðlindinni og ekki hefur verið gengið á auðlindina eins og hjá mörgum öðrum þjóðum sem við þekkjum til. Íslenskir laxastofnar standa almennt betur en stofnar víða annars staðar en í heild hefur Atlantshafslaxi hnignað verulega á síðustu áratugum. Svipað má segja um silungastofna þó nýting þeirra sé ekki eins mikil og þróuð og laxveiðin. Gott ástand mála er þó ekki sjálfgefið. Vel þarf að halda á málum til að viðhalda þessu góða ástandi og er góður lagarammi afar mikilvægur. Stangveiðar eru mjög mikilvægar fyrir land og þjóð. Kannanir sýna að um þriðjungur Íslendinga eða um 60.000 manns á aldrinum 18–75 ára stunda stangveiði árlega. Stangveiði er því vinsæl og mikið stunduð. Þá hefur það verið metið að um 5.000 erlendir veiðimenn leggi leið sína hingað til lands til veiða í okkar laxveiðiám. Laxveiðiframboð er nú um 34.000 stangadagar á ári. Það framboð verður ekki aukið mikið án ræktunaraðgerða. Veiðidagar Íslendinga eru yfir 400.000 á ári svo ljóst er að margir stunda silungsveiði. Veiðidagar á mann eru færri á Íslandi en annars staðar á Norðurlöndum. Tekjur af veiðinytjum eru mikilvægar. Óbein og afleidd áhrif stangveiði má meta til 7,8–9,1 milljarðs kr. á ári. Þar af eru beinar tekjur veiðifélaga um 1–1,2 milljarðar kr. á ári. Milli 1.000 og 1.200 störf eru til vegna stangveiða. Sem dæmi má nefna að stangveiði stendur undir um það bil helmingi atvinnutekna í landbúnaði á Vesturlandi. Þessar upplýsingar koma fram í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands og Veiðimálastofnunar um efnahagsáhrif stangveiða og stöðu laxastofna á Íslandi. Að því var vikið hér að framan að við endurskoðun gildandi lax- og silungsveiðilaga væri óhjákvæmilegt að gera framsetningu nýrra laga sem einfaldasta og skýrasta og þau þannig aðgengilegri þeim sem með þau sýsla og hagsmuni sína eiga undir framkvæmd þeirra. Í þessu sambandi hafa þrír þættir verið nefndir. Í fyrsta lagi er lagt til að sett verði sérstök lög um fjóra málaflokka sem nú eru hluti af lögum um lax- og silungsveiði. Í öðru lagi er ráðgert að nánari útfærslu einstakra atriða verði fyrir komið í reglugerðum settum af landbúnaðarráðherra sem og reglum Landbúnaðarstofnunar. Í þriðja lagi hefur uppbyggingu laganna verið breytt til að gera þau einfaldari og skýrari. Má sem dæmi um það nefna að við framsetningu efnisreglna frumvarpsins er yfirleitt greint á milli þeirra reglna sem gilda um lax annars vegar og silung hins vegar, enda reglurnar oft ólíkar. Þeir fjórir málaflokkar sem betur þykir fara á að um gildi sérstök lög eru í fyrsta lagi ákvæði um Veiðimálastofnun og stjórnsýslu hennar, samanber sérstakt frumvarp þar að lútandi. Er þetta í takt við þær venjur sem tíðkast hafa í lagasetningu hin síðari ár. Þykir ekki heppilegt að hafa ákvæði um starfshætti slíkrar rannsóknastofnunar í lögum sem fyrst og fremst lúta að eignarhaldi og stjórnsýslunýtingu auðlindarinnar. Er það einnig til mikillar einföldunar fyrir alla þá sem starfa eiga eftir lögunum. Í öðru lagi er lagt til að ákvæði gildandi laga sem lúta að fiskrækt, þar með talin ákvæði um fiskræktaráætlun og Fiskræktarsjóð, verði í sérstökum lögum, samanber sérstakt frumvarp til laga um fiskrækt. Í 2. gr. þess frumvarps er um gildissvið tekið fram að lögin muni taka til allrar fiskræktar sem fram fer á íslensku forráðasvæði en að teknu tilliti til ákvæða lax- og silungsveiðilaga sem og annarra sérlaga sem lúta að friðun, viðgangi og veiðum ferskvatnsfisks. Er með þessu minnt rækilega á það órjúfanlega samhengi og samræmi sem er á milli nýtingar veiðiréttar og fiskræktar þó af lagatæknilegum ástæðum fari betur á því að skipa þessu efni í tvenn lög. Það breytir hins vegar engu um það að eftir sem áður verður framkvæmd beggja laganna með samræmdum hætti. Í þriðja lagi er lagt til að ákvæðum sem lúta að fiskeldi verði fyrir komið í sérlögum með sama hætti og á við um fiskrækt. Er þó ráðgert að lög þar að lútandi verði í öllum tilvikum skýrð til samræmis við og í samhengi við ákvæði þessa frumvarps verði það að lögum. Loks er í fjórða lagi ráðgert að í sérlög verði flutt öll þau ákvæði gildandi laga sem lúta að vörnum gegn fisksjúkdómum, innflutningi á lifandi fiski, hrognum og fleira. Eiga sambærileg rök við um þá tilhögun og tilflutning ákvæða um Veiðimálastofnun í sérlög, samanber hér að framan. Til þess að benda sem skýrast á nauðsynlegt samhengi umræddrar löggjafar eru, sem fyrr segir, frumvörp sem lúta að þessum fjórum málaflokkum lögð fram samhliða frumvarpi þessu og ráðgert að þau öll og málaflokkurinn í heild fái þannig samræmda þinglega meðferð og afgreiðslu. Í þessu samhengi er rétt að benda á að lög um lax- og silungsveiði verði eins konar þungamiðja þessarar lagasetningar en hin frumvörpin þrjú koma þar til fyllingar og stuðnings þótt þau séu samkvæmt efni sínu sérstök frumvörp. Aðstæður og staðhættir við nýtingu ferskvatnsfiskstofna eru mismunandi frá einum stað til annars og frá einum tíma til annars. Því þykir það horfa til mikils hagræðis og veita jafnframt nauðsynlegt svigrúm að samkvæmt frumvarpinu er ráðgert að nánari og sértæk útfærsla einstakra þátta fari fram á grundvelli reglugerða og svæðis- og tímabundinna reglna Landbúnaðarstofnunar. Í velflestum tilvikum er gert ráð fyrir aðkomu viðkomandi veiðifélags eða veiðiréttarhafa og Veiðimálastofnunar. Heimildir hér að lútandi taka fyrst og fremst til útfærslu þeirra þátta sem eru í III. og IV. kafla frumvarpsins og varða veiðistjórnun, veiðitæki og veiðiaðferð en ákvæði í þessa veru eru nú í III., IV., V. og VI. kafla gildandi laga. Lög um lax- og silungsveiði bera þess merki að þau eru að stofni til frá ýmsum tímum. Þykja mörg þau ákvæði sem í gildandi lögum er skipað saman, jafnvel innan einstakra greina, ekki eiga neitt sameiginlegt efnislega. Hefur köflum verið fækkað verulega frá gildandi lögum, einstök ákvæði færð til eftir efni þeirra og önnur felld niður. Til glöggvunar ber hver grein jafnframt sérstakt heiti sem ætlað er að vísa til megininntaks hennar og þýðingar. Hæstv. forseti. Helstu nýmæli frumvarpsins eru að öðru leyti þessi: Í lögin eru tekin upp ákvæði um markmið og gildissvið. Allri stjórnsýslu samkvæmt lögunum er breytt, m.a. með tilkomu Landbúnaðarstofnunar, samanber lög nr. 80/2005, um Landbúnaðarstofnun, sem leysir embætti veiðimálastjóra af hólmi. Greinarmunur verður nú gerður á veiði í eignarlöndum annars vegar og í þjóðlendum hins vegar, samanber lögtöku þjóðlendulaga, nr. 58/1998. Réttur til innlausnar verður bundinn þeim tímatakmörkunum að hafi innlausn ekki farið fram innan fimm ára frá gildistöku laganna fellur slíkur réttur efnislega niður í eitt skipti fyrir öll. Öll ákvæði um veiðistjórn eru nú sameinuð í III. kafla frumvarpsins, þeim skipað saman að nýju, fækkað og þau skýrð. Lagt er til að veiðitími á laxi verði styttur úr þremur og hálfum mánuði í 90 daga. Veiðifélögum, í samráði við Landbúnaðarstofnun og Veiðimálastofnun, er ætlað meira ákvörðunarvald um daglegan veiðitíma, en gætt skal meginreglu um 84 stunda vikufriðun. Sú breyting er gerð að ósaveiði á stöng verður almennt heimiluð þó Landbúnaðarstofnun geti, að ósk veiðifélags eða veiðiréttarhafa, bannað eða takmarkað frekar slíka veiði. Ósaveiði í net og aðrar fastar veiðivélar verður þó áfram bönnuð. Öll ákvæði um veiðitæki og veiðiaðferðir eru nú sameinuð í IV. kafla frumvarpsins, þeim skipað saman að nýju, fækkað og þau skýrð. Í meginatriðum er gert ráð fyrir að veiðar verði framvegis lítið stundaðar á önnur veiðitæki en færi, stöng, lagnet og króknet. Reglum um gerð fiskvega er breytt á þá lund að nú er gert ráð fyrir að fiskvegum verði lokað um lengri eða skemmri tíma, samþykki aukinn meiri hluti innan veiðifélags slíkt að fenginni heimild Landbúnaðarstofnunar. Reglur um mannvirkjagerð í veiðivötnum eru hertar og gert ráð fyrir því að öll mannvirkjagerð eða rask við veiðivatn, sem áhrif getur haft á fiskgengd, skuli háð umsögn starfandi veiðifélags. Þá er tekin upp sérstök bótaregla í frumvarpinu af þessu tilefni. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að ákvarðanir félagsfundar eða félagsstjórnar veiðifélags verði kærðar til Landbúnaðarstofnunar sem fellt getur þær úr gildi standi lög til slíks. Þeim atriðum sem veiðifélögum er gert skylt að taka upp í samþykktir sínar er fjölgað með það að markmiði að gera rekstur og ákvarðanatöku í veiðifélögum skýrari og skilvirkari og tryggja eftir föngum réttaröryggi einstakra félagsmanna sem sæta þurfa skylduaðild. Gert er ráð fyrir nokkuð breyttri tilhögun atkvæðisréttar á félagsfundum veiðifélags. Meginreglan verður sú að hverri jörð sem taldist lögbýli við gildistöku eldri jarðalaga, nr. 65/1976, fylgir eitt atkvæði. Sú undantekning er hins vegar gerð að ef lagt er fyrir fund í veiðifélagi að ráðast í framkvæmdir vegna starfsemi félagsins sem hafa fjárútlát í för með sér, sem nema a.m.k. 25% af tekjum félags af veiði á því starfsári, geti hver félagsmaður krafist þess að ákvörðunin ráðist með greiðslu atkvæða er hafi vægi í samræmi við arðskrá félagsins. Þá er heimilað að ákveða í samþykktum veiðifélags að regla þessi um atkvæðagreiðslur gildi í fleiri tilvikum sem varða ákvarðanatöku á vettvangi veiðifélags. Matsreglum og reglum um ákvörðun skaðabóta samkvæmt VII. kafla frumvarpsins er breytt og skiptir þá mestu máli að allt matsferli er mjög einfaldað og eingöngu gert ráð fyrir einu matsstigi. Matsnefndinni er ætlað að annast í öllum tilvikum það mat sem fram skal fara á grundvelli frumvarpsins verði það að lögum. Mati eða úrskurðum matsnefndar verður ekki skotið til yfirmats en þetta verður að sjálfsögðu borið undir dómstóla með hefðbundnum hætti. Loks er í bráðabirgðaákvæði gert ráð fyrir tímabundnu starfi samráðsnefndar um framkvæmd laga um lax- og silungsveiði, laga um Veiðimálastofnun, laga um fiskrækt, laga um eldi vatnafiska og laga um varnir gegn fisksjúkdómum, samanber frumvörp þar að lútandi sem lögð eru fram samhliða frumvarpi þessu eins og ég hafði áður getið um. Þegar gerðar eru jafnróttækar breytingar á lagaumhverfi og hér eru lagðar til, bæði hvað varðar form og efni, er nauðsynlegt að tryggja að lagaframkvæmdin geti gengið sem best fyrir sig, agnúar verði sniðnir af og samþætting tryggð. Því er lagt til í bráðabirgðaákvæði I í frumvarpi þessu að á næstu fimm árum frá gildistöku nýrra lax- og silungsveiðilaga starfi samráðsnefnd um framkvæmd þeirra og annarra þeirra laga er mynda þá umgjörð sem hér er lögð til. Er nefndinni ætlað að vera samstarfs- og samráðsvettvangur þeirra aðila sem lagaframkvæmdin varðar helst. Ber henni að fylgjast með og stuðla að greiðri lagaframkvæmd og virkum skoðanaskiptum. Fylgiskjöl með frumvarpi þessu eru í fyrsta lagi reifanir allra þeirra hæstaréttardóma sem gengið hafa á þessu réttarsviði og í öðru lagi skýrsla Hagfræðistofnunar og Veiðimálastofnunar. Frumvarp þetta ásamt fylgifrumvörpum var samið í góðu samstarfi við helstu hagsmunaaðila á sviði veiðimála, einkum Landssamband veiðifélaga og Landssamband fiskeldisstöðva. Frumvarpið var kynnt á vefslóð landbúnaðarráðuneytisins og almenningi þar gefinn kostur á að koma fram með athugasemdir, sem var og er nokkur nýjung við samningu á slíkum flóknum frumvörpum. Athugasemdir komu fram og margar þeirra voru teknar til greina þannig að almenningur fékk aðgang að þessum miklu frumvörpum á þeim tíma sem verið var að ganga frá þeim til ríkisstjórnar og Alþingis. Ég vil að öðru leyti, hæstv. forseti, vísa til mjög ítarlegrar greinargerðar með frumvarpinu og athugasemda með því. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Þetta mál er vissulega mikið að vöxtum en það veldur mér ákveðnum vonbrigðum að ekki eru lagðar til frekari hömlur á laxveiðar í net eða hreinlega bann. Ég hefði haldið að hæstv. ráðherra væri lengra kominn með það mál og ég lýsi yfir undrun minni á því að hér séu ekki lagðar til frekari hömlur. Það má t.d. segja að laxveiði á stöng meira og minna á Suðurlandsundirlendinu öllu sé haldið í heljargreipum netaveiða en það er hægt að færa ítarleg og mörg rök fyrir því að setja verulegar hömlur á netaveiðina. Tekjur af hverjum netveiddum laxi eru t.d. ekki nema um 7% af heildarverðmæti stangveiðanna. Það má segja að stangveiðin nái sér ekki á strik út af þessu. Ég spyr því hæstv. landbúnaðarráðherra: Af hverju var ekki gengið mun lengra í þessa átt í þeim frumvarpsdrögum sem hér liggja fyrir?

Hæstv. forseti. Sú umræða er mjög þekkt í kringum veiðiskapinn á síðustu árum að það beri með löggjöf að banna netaveiðar í straumvatni á Íslandi. Vissulega fór ég yfir það með færustu lögmönnum, þeim sem ég hef hér rætt um, og við þekkjum það að í sumum ám, t.d. Þjórsá sem er í sveit hv. þingmanns, og við getum nefnt fleiri vötn, að aldrei verður veitt öðruvísi en í net. Það mundi mörgum þykja það ankannalegt að banna netaveiðar. Samkvæmt öllum upplýsingum er hægt að semja um það við eigendur jarðanna að netin fari upp en ríkið yrði stórlega skaðabótaskylt, ekki bara í gegnum þau net sem á eftir að taka upp með samningum heldur öll þau net sem tekin hafa verið upp. Það mundi kalla á gríðarlegan bótarétt af hálfu ríkisins samkvæmt stjórnarskrá Íslands.

Virðulegur forseti. Ég held að umræðan um þetta ágæta frumvarp muni að einhverju leyti snúast um frekari hömlur á laxveiðar í net. Um það er ég ekki í neinum vafa. Auðvitað er þetta viðkvæmt og flókið mál þar sem komið er inn á skaðabótaskyldu hins opinbera, eignarrétt bænda o.s.frv. en það er mál sem er hægt að leysa. Það er mál sem verður að leysa af því að stangveiði á ákveðnum svæðum er haldið í heljargreipum og er haldið niðri vegna netaveiðanna sem sópa upp nánast verðlausum laxi ef miðað er við þau gífurlegu verðmæti sem felast í laxveiðum á stöng. Þarna er um að ræða feikilega hagsmuni fyrir byggðirnar allar og Ísland allt. Það verður að koma til ítarleg skoðun á þessum málum þannig að þegar þetta mál kemur aftur úr nefnd sé hægt að leggja það til að settar verði verulegar hömlur á laxveiði í net.

Hæstv. forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það sé samningsmál hvort menn veiða á stöng eða í net. Netaveiðin hefur látið undan síga og það er rétt, sem kemur fram í máli hv. þingmanns, að hún gefur ekki mikið af sér í dag, eins og var kannski fyrir nokkrum áratugum þegar netveiddur lax var mjög dýrmætur. Hann selst ekki dýru verði í dag. Flestir þeir sem eiga veiðirétt í net gera sér grein fyrir því að það er mikilvægt að hugsa um heildina og vatnasvæðið og efla þannig tekjur en þetta er sem sagt réttur jarðarinnar. Það þætti einkennilegt ef Íslendingar bönnuðu alla netaveiði í straumvatni og ég hef farið yfir það þess vegna að menn leggi ekki þann kostnað á ríkið að taka þau mannréttindi, þann eignarrétt, af mönnum með löggjöf.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að fagna þeirri endurskoðun sem hefur átt sér stað varðandi lög um lax- og silungsveiði í þeirri von að þau leiði af sér betra og skýrara lagaumhverfi fyrir þá sem þurfa að starfa innan þess. Í máli ráðherra kom ekki fram að við undirbúning þessa frumvarps hefði verið haft samráð við einn mikilvægasta hagsmunahópinn í dag, þ.e. stangveiðimenn, og í ljósi 1. gr. varðandi hagkvæmni hefði ég talið að það væri mjög eðlilegur hlutur. Hér stendur í ályktun frá stjórn Landssambands stangveiðifélaga, með leyfi forseta: „Stjórnin harmar hins vegar að ekki var talin ástæða í undirbúningi lagasetningar að leita eftir og hafa með sjónarmið hins stóra hóps stangveiðimanna hérlendis.“ Ég velti því fyrir mér, forseti, hvort það hafi ekki verið gert og þá hvers vegna.

Hæstv. forseti. Ég greindi frá því í upphafi hvernig ég skipaði þennan starfshóp þessum sterku einstaklingum sem hafa farið yfir löggjöfina en hins vegar var mikið sagnaferli í gangi þannig að stangveiðimenn komu bæði með sínar athugasemdir og tillögur inn til starfshópsins á samningstímabilinu og áttu fullan aðgang að netinu í lokaferli málsins þar sem það var kynnt þjóðinni. Stangveiðimenn hafa komið með margar athugasemdir og sumar þeirra hafa verið teknar til greina og kannski fleiri en ég veit um. En þeir hafa sem sé haft fullt málfrelsi í gegnum umfjöllun. Stangveiðifélög hafa komið með sínar athugasemdir o.s.frv. þannig að þetta mál hefur verið unnið mjög opið með mjög ólíkum hagsmunahópum. En allir áhugamenn um málið hafa komið að því með einum eða öðrum hætti.

Frú forseti. Eins og kom fram í andsvari áðan þá velta menn því fyrir sér hvort ekki hefði verið rétt við endurskoðun á þessum lögum að setja hreinlega inn lagagrein um að öll net í straumvatni séu tekin upp eða veiðirétturinn hreinlega þrengdur. Að sjálfsögðu, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, væri um skaðabótaskyldu og annað að ræða. Ég velti því samt fyrir mér, frú forseti, hvort hæstv. ráðherra hyggst beita sér fyrir því að farið verði af stað með samningsferli milli veiðifélaga og stangveiðimanna um upptöku á netum, að samningsleiðin verði farin í því sambandi að frumkvæði ráðherra.

Hæstv. forseti. Það er nú kannski ekkert eðlilegt að ráðherrar hafi frumkvæði í málinu. Ég get auðvitað sagt frá því hér að bæði stangveiðimenn og líka netaveiðimenn hafa komið á minn fund og farið yfir stöðuna. Ég hygg að allir þeir sem eru ábyrgir í þessu geri sér grein fyrir að þetta er samningamál. Ég hef aldrei skorast undan að fara yfir þessi mál með þeim og mitt ráðuneyti. Eina leiðin sem við höfum átt í því er kannski Fiskræktarsjóður sem hefur getað komið að málinu og gert í ákveðnum tilfellum tímabundið. En fyrst og fremst eru þetta samningar um auðlind vatnasvæðis og þeir samningar hafa í mörgum tilfellum tekist mjög vel á milli netaveiðibænda og stangveiðibænda og hagsmunir stangveiðinnar eru í dag miklu ríkari og sterkari en þeir voru fyrir 10 eða 15 árum. Þannig að ég hygg að þetta 

Hæstv. forseti. Það vakti athygli mína þegar ég fór að lesa þetta frumvarp að markmiðsgrein þess er með öðrum hætti en markmiðsgrein vatnalaganna sem samþykkt voru í vikunni sem leið. Í markmiðsgrein þeirri sem hér er um að ræða er talað um að kveða á um eignarhald á veiðirétti í ferskvatni en ef þetta væri með sama hætti og í vatnalögunum væri markmiðsgreinin eitthvað á þessa leið: Markmið laga þessara er skýrt eignarhald á fiski í ferskvatni. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Kom eitthvað slíkt til umræðu við undirbúning þessa frumvarps? Að það yrði kveðið skýrt á um eignarhald á fiski eða fiskstofnum í þessari fyrirhuguðu lagasetningu?

Hæstv. forseti. Prýðileg spurning. Það hefur aldrei komið til umræðu við gerð þessara frumvarpa að fara að ræða um eignarhald á fiski. Hann er frjáls eins og vatnið. Hann syndir í vatninu. Sporðaköstin eru oft mögnuð og hann fer úr einni á í aðra. Fyrst og fremst byggjast þessi lög á veiðirétti lögbýlanna, jarðanna, eins og hér hefur komið fram. Í meginatriðum er um að ræða, þó eigendur jarðanna eigi veiðiréttinn, dýrmæta auðlind í eigu þjóðar, auðlind sem skilar miklum tekjum, mikilli hamingju og ánægju, og það er mikilvægt að varðveita hana sem slíka.

Hæstv. forseti. Ég hef öngvu við það að bæta sem hæstv. ráðherra sagði. Það fór vel og hefði farið vel með vatninu. En mig langar að spyrja: Fiskræktarsjóður er getulaus og hann nefndi hæstv. ráðherra áðan. Hvers vegna er ekki frumvarp um Fiskræktarsjóð hér með öðrum frumvörpum? Og hvernig stendur á því að menn gera ekki ráð fyrir því að láta þá sem mest nýta af vatni á Íslandi koma til liðs við Fiskræktarsjóð og þá möguleika sem hann getur gefið til að taka á þeim málum sem hæstv. ráðherra nefndi? Ég taldi mig hafa fréttir af því að hér ætti að koma frumvarp um Fiskræktarsjóð. Hver er ástæðan fyrir því að það er hér ekki? Ég spyr hæstv. ráðherra og bið hann að svara skýrt og greinilega um það mál. Því það er full ástæða til að það verði upplýst. Ég hvet nefndarmenn, þegar þeir fá þessi mál í hendurnar, til að fara yfir það mál nákvæmlega og spyrja ráðherra þá betur eftir því þegar þar að kemur.

Hæstv. forseti. Við munum ræða hér á eftir frumvarp um fiskrækt. Það er ljóst að það þarf að fara betur yfir það. Það er ágreiningur um það mál og verður farið betur yfir það.

Við hvern?

Það er ágreiningur um hvernig málum þar skuli skipað til framtíðar. Ég er þeirrar skoðunar að í sjálfu sér séu gömlu lögin um Fiskræktarsjóð og sú gjaldtaka sem þar er í mjög góðum farvegi, að orkan og stóriðjan greiði til fiskræktarinnar gjald hér eins og í Svíþjóð og Noregi. Það er sanngirnismál því um þetta má segja að farvegum getur verið breytt vegna virkjana og breytinga á straumvatni. Það hefur því verið mjög eðlilegt að inn í Fiskræktarsjóð komi gjald sem 

Virðulegi forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur hér mælt fyrir nýju frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði. Í raun og veru er hér um að ræða fimm frumvörp og það verður mælt fyrir fjórum hinum síðari seinna í dag vænti ég. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að jafnt og þétt hafi verið unnið að þessu verki frá áramótum 2004–2005 og markmiðið hafi verið að leggja fram þessa lagabálka við upphaf haustþings 2005. Nú er 20. mars runninn upp þegar loksins er mælt fyrir þessu frumvarpi og þessum frumvörpum öllum. Þeim var ekki dreift hér í þinginu fyrr en í síðustu viku. Það er liðið hálft ár og gott betur frá upphaflegu markmiði, sem var að leggja fram þessi frumvörp hér á haustþinginu. Mig langaði því að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig í ósköpunum stendur á því að þetta hefur dregist svona lengi? Ber ráðherra virkilega þá von í brjósti að það takist að afgreiða öll þessi frumvörp sem lög frá hinu háa Alþingi fyrir vorið?

Hæstv. forseti. Vissulega bind ég vonir við að dugleg landbúnaðarnefnd taki málið til skarprar meðferðar á þeim tíma sem eftir er enda hefur málið farið í margfalda vinnslu, bæði með þjóðinni og hagsmunaaðilum, og er unnið af mjög öflugum mönnum sem ég rakti hér nöfn á áðan, lagaprófessorum og fræðimönnum. Þannig að ég held að málið sé mjög vel unnið. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það kemur nokkuð seint fram. En kannski var það umræðan um Fiskræktarsjóðinn, sem hér hefur verið minnst á, sem tafði málið nokkuð í meðferð ríkisstjórnar og þingflokka stjórnarinnar. En nú liggur það fyrir að Fiskræktarsjóðsmálið verður óbreytt sem lög og gjaldtakan óbreytt svo að okkur er ekkert að vanbúnaði að klára þessa miklu löggjöf ef tími vinnst til nú 

Virðulegi forseti. Ég veit það svo sem að landbúnaðarnefnd er rösk til verkanna enda hef ég átt sæti í henni undanfarin ár. Ég vil samt sem áður leyfa mér að efast um að tími vinnist til að afgreiða þessi frumvörp, jafnvel þó að góður hugur standi til. Það eru að sönnu mjög mikilvæg lög sem liggja hér fyrir, mjög mikilvæg lög. Ég tel mjög brýnt að við sem hljótum að bera ábyrgð á lagasetningunni þegar upp verður staðið, þ.e. þingmenn, vöndum okkur við þetta verk. Ég efast í sjálfu sér ekkert um að vandað hafi verið til verka þegar þessi frumvörp voru smíðuð. Ég hef sjálfur fylgst með þessu úr fjarlægð og veit ósköp vel að hér hefur alls ekki verið kastað til höndunum. En það þarf þó ekki að útiloka að hér liggi einhvers staðar mistök og við hljótum því að þurfa að fara vandlega yfir það. Það er mín tillaga að það verði beðið með að afgreiða þessi frumvörp nú í vor en þetta yrði svo aftur tekið fyrir á haustþingi.

Hæstv. forseti. Það er rétt. Vel skal vanda það sem lengi skal standa. Við verðum bara að sjá hvernig tíminn verður. Ég bið hv. landbúnaðarnefnd og þingheim að skoða þessi mál mjög gaumgæfilega. Undirbúningsvinnan að þessum flóknu málum hefur tekið gríðarlegan tíma eins og ég gat um, allt frá 2001. Þetta er eitt af þeim stærri málum sem ég hef fengist við í mínu ráðuneyti og hefur tekið allan þennan tíma, og er nú loksins komið þessa vegferð hér inn. Ég vildi að vísu að við hefðum getað klárað allt málið og niðurstaðan hefði verið skýrari um Fiskræktarsjóð þannig að það væri í heild sinni. En við skulum vona hið besta og ég treysti þingheimi vel til þess að sjá hvort í þessu eru einhverjar villur eða hvort eitthvað á að vera öðruvísi. En ég vona bara það besta, hv. þingmaður.

Frú forseti. Það er rétt, hér er á ferðinni mikið merkismál sem ástæða er til að líta á sem gott innlegg, gott upphaf til lagasetningar um lax- og silungsveiði. Ég held að málið sé töluvert frá því að nokkur kostur sé að ljúka því á þeim stutta tíma sem eftir er af þessu vorþingi, sem er fyrirhugað að ljúki þann 3. maí út af sveitarstjórnarkosningum. Það vantar inn í málið til að það sé mögulegt. Það á líklega eftir að taka þar mjög mikla pólitíska umræðu, sérstaklega um netaveiðarnar, sem ég mun koma hér að á eftir. Þá er ástæða til að harma, ef rétt er sem sagt er, að ágreiningur milli framsóknarráðherranna hafi komið í veg fyrir að málið um Fiskræktarsjóð kæmi fram. Það er vonandi að það skýrist líka á næstu vikum og það mál megi koma fram hér í þinginu og ræðast og afgreiðast samhliða þessu í hv. landbúnaðarnefnd þó að steytt hafi á einhverjum ágreiningi þegar þessi mál komu hér inn í þingið og út úr ráðuneytinu. En annars hefur hæstv. ráðherra og hans góða fólk unnið að mörgu leyti gott starf, það er ekki spurning. Það er líka ástæða til að hrósa þingskjalinu því að hér er gífurlega yfirgripsmikið safn fylgiskjala. Ég dundaði mér áðan við að fara í gegnum öll fylgiskjölin og við það má fá ágætt yfirlit yfir stöðu lax- og silungsveiða sem tómstundagamans og atvinnugreinar og það hve mikilvæg greinin er fyrir íslenska byggð. Það er hægt að fullyrða að stangveiðin sé eitt af okkar táknum, rétt eins og íslenski hesturinn og annað slíkt sem eru tákn Íslands langt út í lönd og laða að mikinn fjölda ferðamanna ár hvert. Hingað kemur fjöldi ferðamanna til þess eingöngu að stunda stangveiði í hinum ýmsu vötnum Íslands. Í því sambandi má sérstaklega nefna Vesturland, eins og þekkt er, en í fylgiskjölunum er fullyrt að allt að 50% af tekjum bænda í uppsveitum Borgarfjarðar komi beint eða óbeint af stangveiði. Til samanburðar má geta þess að hlutur bænda í uppsveitum Árnessýslu er ekki nema rétt um 5% af stangveiði. Þetta er þáttur í því, sem bent hefur verið á, að það sé mikilvægt að leggja til, samþykkja og lögfesta frekari hömlur á laxveiði í net. Í andsvörum við hæstv. landbúnaðarráðherra hér áðan lýsti ég undrun minni á því að ekki hefðu verið lagðar til frekari hömlur á laxveiði í net en gert er hér þar sem laxveiðar í net halda stangveiðinni á Suðurlandsundirlendinu að mörgu leyti í heljargreipum. Að mínu mati er verið að moka þar upp laxi og fiski, gríðarlegum verðmætum, nánast verðlausum en netalaxinn nær ekki að verða 1/36 af tekjum af laxi sem veiddur er á stöng. Einungis 7% heildarverðmætis árið 2003, fyrir þremur árum, af laxi voru af netalaxi. Hér er því um gífurlega hagsmuni að ræða. Lax á stöng má meta á 20.000 kr., jafnvel meira, en netveiddur lax er vel undir 1.000 kr., um 700–800 kr., það fer eftir útreikningum og spám. Það er alla vega gífurlegur verðmætamunur. Verðmæti stangveidds lax er margfalt á við þann netveidda og því er um gífurlegt hagsmunamál að ræða. Þetta frumvarp verður, held ég, aldrei að lögum fyrr en einhvers konar sátt næst um að setja frekari hömlur á netaveiðarnar til að ekki sé verið að moka upp verðmætunum nánast verðlausum og koma þannig í veg fyrir að mikil búgrein og stórmerk íþróttagrein nái fótfestu. Mikill fjöldi útlendinga sækist eftir því að koma hingað og stunda þessa íþrótt og talið er að heildartekjur af veiðileyfum og þjónustu séu vel á annan milljarð. Hér er um að ræða mikla fjármuni, sérstaklega í ljósi atvinnuhátta hinna dreifðu byggða, búsetunnar í landinu og tækifæra landsbyggðar til að efla þær búgreinar sem fyrir eru og byggja upp nýjar. Það urðu mér því vonbrigði að heyra svör hæstv. landbúnaðarráðherra sem virðist líta á það sem mannréttindi að bændur moki hömlulítið laxi upp í net, ekki sé ástæða til að setja því frekari skorður. Ég er því algjörlega ósammála. Það eru ekki mannréttindi að kasta verðmætum á glæ með þeim hætti. Þar er um að ræða veiðarfærastýringu og ýmsa aðra hluti sem snúast um að stýra sókn í auðlindir. Hvort sem það er fiskurinn í hafinu eða laxinn og silungurinn í vötnunum á að sjálfsögðu að setja því skynsamlegar skorður hvernig ganga beri um auðlindina og hvernig hámarka megi ábatann. Við köstum gífurlegum verðmætum á glæ. Verðmæti netveidds lax er innan við 1.000 kr. en lax veiddur á stöng er metinn á yfir 20.000 kr. Verðmætamunurinn er slíkur að það hlýtur að kalla á að miklu vasklegar sé gengið til verka og þess freistað að ná þeim árangri að settar verði verulegar hömlur á laxveiði í net. Það gengur ekki að slíkar veiðar haldi niðri ánum alls staðar annars staðar á vatnasvæðinu og komi í veg fyrir að þær nái sér nokkurn tímann á strik. Ekki er víst að grípa þurfi til fortakslauss banns en verulegar hömlur þurfa að koma til. Þetta mál snýst um allt í senn atvinnumál, tómstundamál og ferðamál og vegur þungt bæði hvað varðar uppbyggingu starfa og uppbyggingu þeirrar merkilegu og skemmtilegu atvinnugreinar sem er í kringum stangveiðina og alla þjónustu við hana. Hún er skemmtileg og ábatasöm atvinnugrein sem við þurfum að efla verulega. Leiðin til að efla hana er fyrst og fremst sú að fá einhvers konar skorður settar við laxveiði í net. Það efast enginn um það eitt augnablik að þetta er flókið mál og viðkvæmt og pólitískt erfitt. En landbúnaðarráðherra er nú vaskur maður og hefur lengi verið með þetta mál í vinnslu, eins og hann lýsti hér í ræðu sinni áðan. Ég efast ekki um að hægt væri að leiða málið til lykta væri gengið í það með þeim hætti. Vissulega snýst það um eignarrétt, bætur o.s.frv. Það er löng hefð fyrir netaveiðum og víða hafa staðið yfir miklar deilur um þessi mál í sveitunum. Það er ástæða til að gera gangskör í því að leysa þær deilur og ná sátt. Það er ótækt, frú forseti, að málum verði áfram fyrirkomið með þeim hætti sem nú er en frumvarpið tekur ekki frekar á því. Það er ekki hægt að lýsa yfir stuðningi við þetta mál nema hæstv. landbúnaðarnefnd nái einhverjum árangri í að setja frekari hömlur á laxveiði í net. Hæstv. ráðherra gjörþekkir þessa löngu og langvarandi deilu af sínu heimasvæði. Það er ekki bara hægt að slá málið út af borðinu með því að segja að það séu mannréttindi að veiða hömlulítið eða hömlulaust í net, moka fiskinum upp úr ánum og rústa þannig öðrum og miklu meiri verðmætum sem stangveiðin er. Það er ótækt og engin röksemd í málinu. Í ýmsum fylgiskjölum er rakið hve mikil atvinnugrein þetta er, hve mikil auðlind þetta er. Þessa auðlind verðum við að efla og skjóta frekari stoðum undir og þetta er einn stærsti liðurinn í því. Margt annað í frumvörpunum er að sjálfsögðu mjög gott eins og ákvæði um mannvirki í Veiðivötnum, stytting á veiðitímanum og fjöldamargt annað. Það er enginn efi í mínum huga að hér er margt sett fram sem á erindi inn í íslenska löggjöf. En málið steytir á þessu mikilvæga grundvallarmáli, stórpólitíska grundvallarmáli. Það er aldrei sársaukalaust að setja slíkar hömlur á en auðvelt að færa fyrir því yfirgripsmikil rök að það sé gert. Það er nauðsynlegt út af þeim hagsmunum sem eru fyrir borð bornir sé það ekki gert. Netaveiðin gerir að mörgu leyti út um stangveiðina á stóru svæði og það verður að koma skikki á þau mál. En svona til fróðleiks má nefna að á Íslandi eru 250 ár og af þeim gengur laxinn í 90 ár. Þetta er því verðmæt auðlind og það er okkar að vernda hana og efla og nýta af skynsemi og viti og varkárni, eins og er gert að mörgu leyti. Ég gat þess áðan að um 50% af tekjum bænda í uppsveitum Borgarfjarðar væru beint eða óbeint frá stangveiði. Það er gífurlega hátt hlutfall og miklu hærra en hægt er að ímynda sér. Helmingur tekna þeirra. En einungis 5% af tekjum bænda í uppsveitum Árnessýslu koma frá stangveiði sem er hverfandi. Allt of lágt hlutfall af þeirri miklu auðlind sem streymir um undirlendið kemur bændum til tekna út af gífurlegum laxveiðum í net annars staðar í fjórðungnum. Áður en ég lýk máli mínu ætla ég að vitna hér í ályktun frá Landssambandi stangveiðifélaga sem mér þykir draga þetta mál mjög vel saman. Að sjálfsögðu fylgjast þeir, bæði fagmenn og öflugir áhugamenn um stangveiðina, ákaflega vel með þessari lagasetningu og fagna mjög mörgu í henni og því hve mikil vinna er lögð í frumvarp til laga um lax- og silungsveiði. Þetta eru mennirnir sem gæta hagsmuna stangveiðiánna og annarra áa og við hljótum að taka mið og mark af þeirra ályktun og taka hana alvarlega inn í 1. umr. um málið. Ég ætla því að lesa þessa ályktun, með leyfi forseta, en hún barst frá Ingólfi Þorbjörnssyni, í dag 20. mars, til þingheims, að ég held: „Mánudaginn 20. mars verður tekið til 1. umræðu á Alþingi frumvarp landbúnaðarráðherra um lax- og silungsveiði. Stjórn Landssambands stangveiðifélaga fagnar endurskoðun laganna og að verið sé að færa þau í nútímalegra horf. Stjórnin harmar hins vegar að ekki var talin ástæða í undirbúningi lagasetningar til að leita eftir og hafa með sjónarmið hins stóra hóps stangveiðimanna hérlendis. Samtök stangveiðimanna hafa undanfarin ár bent á hagrænan ávinning þess að byggja upp lax- og silungsveiði með stöngina eina sem veiðarfæri, og eru mörg góð dæmi um ávinning bænda og landeigenda að slíku fyrirkomulagi. Talið er að allt að 50% tekna bænda í uppsveitum Borgarfjarðar séu komin beint og óbeint frá stangveiði, á meðan hlutur bænda í uppsveitum Árnessýslu er ekki nema um 5% frá stangveiði. Það er því stjórn LS, sem og öðrum stangveiðimönnum, til undrunar að ekki skuli vera tekið upp í lagafrumvarpi landbúnaðarráðherra að banna eða setja verulegar hömlur á laxveiði í net, en netaveiði er nú nær eingöngu stunduð á Suðurlandi, á vatnasvæði Hvítár og í Þjórsá. Netaveiði skilar um 750 kr. á lax í tekjur á meðan stangveiddur lax er metinn á um 20 þús. kr. samkvæmt skýrslu Atvinnuþróunarsjóðs Suðurlands sem kynnt var á aðalfundi Landssambands stangveiðifélaga 2005. Stjórn LS skorar á þingmenn að beita sér fyrir þeirri breytingartillögu í meðförum þingsins að laxveiði í net verði aflögð, eða henni að minnsta kosti settar þær hömlur að hún skerði ekki möguleika til uppbyggingar veiðisvæða í Hvítá og hliðarám hennar.“ Þetta er kjarni málsins, virðulegi forseti. Þetta er ákaflega föst en hófstillt ályktun sem undirstrikar mjög vel það sem skiptir mestu máli í umræðunni. Að sjálfsögðu verður fjallað ítarlega um það í hv. landbúnaðarnefnd. Allt það góða sem hér er lagt til verðskuldar að sjálfsögðu ítarlega umræðu einnig. Sjálfsagt mun 2. umr. verða löng og ítarleg komi málið úr nefndinni á þessu þingi. En því fer fjarri að málið sé komið það langt í vinnslu að það komi aftur til 2. umr. á þessu þingi. Hæstv. landbúnaðarráðherra hlýtur að líta til þess að nýta tímann núna frá marsmánuði og fram til haustins, fram til 1. október, að Alþingi kemur saman aftur til síðasta þingveturs þessa kjörtímabils. Hann hlýtur að koma þá með burðugra mál sem er nær því takmarki sem hér er getið um og sérstaklega því sem ég nefndi hér áðan er tekur til neta- og stangveiða. Það verður að vera sátt um þessi mál. Það er ástæða til að nota þetta tækifæri, þetta frumvarp til laga um lax- og silungsveiði, til að ná endalokum í þeim löngu deilum sem hafa staðið yfir vegna netaveiða á laxi í ám. Eins og ég sagði áðan, og segir hér í ályktuninni, með leyfi forseta: „Komi slíkar hömlur ekki til eru möguleikar til uppbyggingar veiðisvæða, t.d. í Hvítá og hliðarám hennar, einfaldlega ekki til staðar. Þá verður það veiðisvæði áfram meira og minna fiskilaust eða fiskilítið, verðmætalítið, og svo langt frá að skila landeigendum og bændum og ábúendum þar í sveitunum þeim ábata sem eðlilegur og sanngjarn hlýtur að teljast.“ Eins og ég sagði áðan: Netveiðin skilar svo litlum ábata, í kringum 1/30 hluti af verðmætum af stangveiddum laxi nást í netveiddum laxi.

Hæstv. forseti. Í málefnalegri umræðu um þetta mál vil ég biðja hv. þingmann að orða það ekki svo sem ég hef aldrei sagt í þessum ræðustól. Ég hef aldrei sagt að það væru mannréttindi að moka upp laxi í net. Ég sagði það aldrei í minni ræðu. Ég álít að fara eigi vel með allar auðlindir og hef ekki talað um það sem mannréttindi. Ég hef hins vegar sagt hér, hæstv. forseti, að hinir færustu menn telja að það yrði mikill útgjaldaliður fyrir ríkisvaldið að banna með lögum veiði í net í straumvatni, ekki bara í þeim fáu ám sem eru enn með net niðri, heldur mundu öll önnur straumvötn sem hafa með samningum tekið upp sína netaveiði. Einnig mundu þeir eigendur gera kröfur um bætur því þá er veiðiauðlindin farin úr þeirra höndum þar sem víða er ekki hægt að veiða öðruvísi en í net. Það þekkjum við. Nú vitum við, ég og hv. þm. Björgvin Sigurðsson, að það er talsverður friður með Árnesingum þrátt fyrir að enn sé deilt um þetta svæði. Við vitum það báðir að víða í Ölfusá og Hvítá er veitt á stöng og vaxandi. Við vitum það líka báðir að netin eru niðri á tiltölulega fáum stöðum. Við vitum báðir að það er skynsamlegt að menn semji um þessi mál og fái til þess frið. Stangveiðimenn hafa flestallar ár þessa lands og þjónusta veiðifélög og bændur um allt land og gera það mjög vel. Þeir verða því auðvitað að hugsa um þetta svæði eins og annars staðar, þeir verða að fást við laxinn, eiganda jarðarinnar, semja við hann, draga hann að landi 

Frú forseti. Nei, það er ekki minn vilji. Hvort það eru mannréttindi að moka upp laxi eða ekki, við getum verið sammála um það, ég og hæstv. landbúnaðarráðherra, að svo er ekki. En hvort um er að ræða fortakslaust bann, ég er ekki viss um að það sé lausnin, en hömlur sem verða til þess að veiðisvæðin skerðist ekki eru sú sátt sem ég held að væri hægt að ná í málinu. Ég tek svo sannarlega undir það með hæstv. ráðherra að það er skynsamlegt að hlutaðeigandi fái frið til að semja og ná sáttum og þess vegna kallaði ég eftir því að þetta mál, svo ágætt sem það er að mörgu öðru leyti, kæmi ekki aftur inn í þingið á þessu vori, heldur yrði unnið betur og kæmi ekki fram fyrr en búið væri að leiða þessi mál til lykta. Það er vissulega fleinn í holdi hæstv. landbúnaðarráðherra að koma með frumvarp sem þetta inn í þingið og berjast fyrir því að fá það samþykkt hafi deilan um netaveiði og stangveiði ekki verið leidd til lykta. Ég held að það sé mjög mikilvægt að um það mál náist varanlegur friður og að veiðiréttarhafar og aðrir hafi samið um það mál. Það þarf að gerast áður en ný lög um lax- og silungsveiði verða sett þar sem hægt er að leggja til ákvæði um þær hömlur sem duga til að skerða ekki veiðisvæði með þeim afleiðingum sem við þekkjum og eru nokkuð katastrófískar fyrir margar árnar, að margir telja. Laxinn gengur þar ekki upp í neinum mæli og árnar ná sér ekki á strik og skila landeigendum og bændum ekki þeim verðmætum sem um er að ræða. Ég held að við deilum ekki um það að lax veiddur á stöng er verðmætari og dýrmætari auðlind en lax veiddur í net. Við þurfum að ná friði um málið, það er ekki spurning. Ég óska eftir því að hæstv. landbúnaðarráðherra dragi málið 

Hæstv. forseti. Þá heyrðum við það. Hv. þingmaður vill að netin fái að vera áfram í Þjórsá. Hann segir það hér hiklaust að hann vilji ekki banna það með löggjöf, eða setja þau lög að net skuli upp úr ánum. Svo við erum að því leyti sammála. Eitt er ljóst, hæstv. forseti, að netaveiðibændur hafa búið við miklar hömlur. Ég hef bæði veitt í net og á stöng. Ég minnist þess þegar ég var netaveiðimaður hjá tengdaföður mínum á fallegum kvöldum við Hvítá, þá fengum við bara að veiða frá þriðjudagsmorgni fram á föstudagskvöld. Laugardag, sunnudag og mánudag var hlé í ánni til að hleypa fiskinum áfram upp og setja hömlur á netaveiðimenn. Þannig að þeir búa við hömlur. En ég hygg að við séum nokkuð sammála, eftir að ég hef rakið garnirnar úr hv. þingmanni, um að það beri að fara að í þessu efni í samningum. Þeir samningar standa yfir. Það eru að hluta til þau 

Virðulegi forseti. Það sem við erum sammála um, ef ég skil hæstv. ráðherra rétt, er að málið verði ekki lögfest fyrr en sú sátt hefur gengið fram  Við erum ekki sammála, við hæstv. landbúnaðarráðherra, telji hann að það frumvarp sem við ræðum hér í dag gangi nógu langt. Það verður að lögfesta það í íslenska löggjöf hvernig þessum málum eigi að vera fyrirkomið, burt séð frá þeirri samningaumleitan sem nú stendur yfir. Ég kallaði eftir því að hæstv. landbúnaðarráðherra kæmi ekki fram með málið aftur til 2. umr. fyrr en búið væri að leiða þetta til lykta og ná sáttum um hvaða hömlur við eigum að setja við netaveiðunum. Fortakslaust bann þarf ekki að koma til af því boð og bönn eru aldrei eftirsóknarverð þó svo 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir ræðu sína. Nú hafa þeir komið hér fram talsmenn Samfylkingarinnar og ég er þeim um margt sammála þegar kemur að þessu máli, þá sérstaklega er lýtur að 27. gr. frumvarpsins um veiðitæki og veiðiaðferðir. Ég vil spyrja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson út í annaðhvort veiðarfærastýringu eða eignarnám. Hver er afstaða Samfylkingarinnar til þess kafla? Nú þekkjum við það að útgerðarmenn og sjómenn í þessu landi þurfa að gangast við öflugri veiðarfærastýringu í sínum störfum daglega. Hólfum er lokað, ákveðin veiðarfæri eru bönnuð. Undir þessum reglum, sem falla undir lög um stjórn fiskveiða, þurfa útgerðarmenn og sjómenn að starfa alla daga ársins. Er það afstaða Samfylkingarinnar að um veiðarfærastýringu sé að ræða þegar hömlur eru settar á netaveiði eða eignarnám? Ég á von á því, frú forseti, að umræðan einmitt um þessa 27. gr. muni að miklu leyti til fjalla um nákvæmlega þetta, hvort hér sé um eignarnám að ræða eða veiðarfærastýringu, og vildi ég nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hver afstaða Samfylkingarinnar sé í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Nú hefur Samfylkingin ekki afgreitt hverja grein málsins formlega en mun að sjálfsögðu ræða það á næstu dögum. En mín skoðun er sú að hér sé um að ræða eðlilega veiðarfærastýringu frekar en eignarnám. Auðvitað hefur myndast einhvers konar hefðarréttur á netaveiðunum og þær eru partur af hlunnindum sem fylgt hafa jörðum lengi. Þess vegna finnst mér sjálfsagt að ganga þannig fram í málinu að við þá bændur sem í gegnum tíðina hafa haft af þeim hagnað og ábata sé samið með sæmd og gengið fram af sanngirni gagnvart þeim, jafnvel þó að raunverulega sé um veiðarfærastýringu að ræða. Það er verið að setja eðlilegar og sanngjarnar hömlur á auðlindanýtinguna rétt eins og á auðlindina í hafinu. Þó að okkur greini á um kvótakerfið og árangur af því o.s.frv. held ég að velflestir séu á því að það þurfi að stýra sókn í auðlind hafsins með einhverjum hætti. Margar leiðir koma til álita eins og 23 til 30 ára gömul deila Íslendinga um fiskveiðistjórnarkerfið ber með sér. Það er sjálfsagt, eins og hv. þm. Gunnar Örn Örlygsson kom að í sinni fyrirspurn, frekar og ekki síður um að ræða veiðarfærastýringu. Hann hefur skrifað mjög svo athyglisverðar og góðar greinar í Morgunblaðið og víðar um þetta mál og ég hlakkaði einmitt til að hlusta á hann fara yfir málið þar sem hann hefur sett sig vel inn í það. En auðvitað kemur þetta alltaf inn á hefðina sem hefur skapast af nýtingu landeiganda á jörð sinni og þau hlunnindi sem hljótast af netaveiðunum þannig. En göngum fram af sanngirni og hófstillingu gagnvart landeigendum þó svo hér 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni svörin. En ég vil um leið nota tækifærið og upplýsa hann um 15. gr. í lögum nr. 11 frá 1973, um framkvæmd eignarnáms. Gefum okkur að hér sé um eignarnám að ræða og bændum verði greiddar bætur. Þá vil ég lesa þessa grein fyrir hv. þingmann. En svo segir, með leyfi forseta: „Eignarnemi getur horfið frá fyrirhuguðu eignarnámi,“ - sem er þá ríkið í þessu tilfelli - „ef hann segir til þess innan mánaðar frá því að mat á eignarnámsbótum lá fyrir, en bæta skal hann allt tjón, sem rakið verður til aðgerða hans.“ Með öðrum orðum er verið að segja í þessari grein, frú forseti, að eignarnemi geti horfið frá fyrirhuguðu eignarnámi ef bæturnar verða það háar að hann telur sig ekki ráða við þær. Því vil ég spyrja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hvort hann sé sammála mér um að hér sé þá í raun ekki um neina áhættu fyrir ríkið að ræða, ef þessi leið verður farin á annað borð.

Virðulegi forseti. Þetta var góð spurning og prýðileg nálgun hjá hv. þingmanni. Ég held að hér sé ekki um að ræða neina verulega áhættu fyrir íslenska ríkið í sjálfu sér og alls ekki þannig að það eigi að fæla hið opinbera frá því að ganga til þessara verka. Ég held að það sé miklu frekar viljinn til að reyna samningaleiðina til þrautar, til að þurfa ekki að fara harðari leiðir, sem ætti að hindra ríkið í að ganga þessa leið. En ég held að það sé ekki um að ræða neina sérstaka áhættu fyrir hið opinbera. Auðvitað er um að ræða verulega fjármuni o.s.frv. Það eitt og sér á ekki að koma í veg fyrir að þetta verði gert, heldur miklu frekar það að samningsleiðin, sé hún fær, er alltaf betri leið en eignarnám af einhverri sort.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar - ég vona að hann hafi ekki farið svo langt að hann heyri ekki í mér - með einni undantekningu þó, ég þurfti aðeins að hlaupa í símann. En mig langaði til að spyrja hann einnar spurningar. Það má vera að hann hafi komið inn á það í ræðu sinni. Hann talaði um að það ætti að hætta netaveiðum á laxi í straumvötnum. Þá langar mig að spyrja hann, því ég býst við að hann sé hér sem talsmaður þingflokks Samfylkingarinnar, hvernig hann sjái fyrir sér útfærsluna á því. Hverjir eiga þá að greiða kostnaðinn af því? Hvort hann sjái þá fyrir sér að sá kostnaður falli á ríkissjóð eða hvort einhverjir aðrir eigi að greiða þann kostnað og þá hugsanlega hverjir?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að sá kostnaður mundi falla á íslenska ríkið. Hér er um að ræða þess háttar mál að það er eðlilegt að íslenska ríkið taki á sig alla vega stóran hluta af þeim kostnaði. Það má vel vera að samningsleiðin gæti orðið til þess að veiðiréttarhafar annars staðar á svæðinu næðu samningum við þá veiðiréttarhafa sem stunda netaveiðarnar um að kaupa upp réttinn eða eitthvað slíkt. Þá þyrfti hið opinbera ekki að koma að. En verði gengið öðruvísi í þessi mál finnst mér engin spurning að hið opinbera beri af því kostnaðinn af því hér er um að ræða gamalt deilumál sem hefur aldrei verið leitt til lykta og mjög mikilvægt fyrir Íslendinga alla að málið verði klárað með þeim rétti. Nú eru til staðar sérstök lög um hefð og í 1. gr. þeirra segir, með leyfi forseta: „Hefð má vinna á hverjum hlut, jafnt fasteign sem lausafé, er getur verið eign einstakra manna, án tillits til þess, hvort hann var áður einstaks manns eign eða opinber eign.“ Þannig að það er engin spurning að netaveiðarnar hafa fyrir löngu skapað hefðarrétt svo það þurfa að koma til einhvers konar sanngjarnar bætur o.s.frv. En þetta mál verður að leysa og þessi löggjöf um lax- og silungsveiði verður aldrei það sem henni er ætlað að verða, verður aldrei sú grundvallarlöggjöf sem hún á að verða, þegar hún loksins fer kannski í gegnum þingið, nema þetta hafi verið leitt til lykta einnig. Það er mjög mikilvægt. Þess vegna hef ég fært það í tal sérstaklega og fært fyrir því rök hér við hæstv. ráðherra og þingheim að það verði að leita leiða til að setja verulegar hömlur á laxveiðinet, þó svo að ekki þurfi endilega að vera um 

Virðulegi forseti. Ríkið á að borga reikninginn, segir Samfylkingin. Þá er eðlilegt að spyrja næstu spurningar og hún hljóðar svo: Hefur Samfylkingin látið gera einhverja úttekt á hversu hár sá kostnaður yrði sem mundi falla á ríkið, ef þessi leið yrði farin? Nú er ég hvorki að mæla með henni né gegn henni. Mér leikur einungis forvitni á að vita, virðulegi forseti, hvaða fjárhæð við erum hér að tala um. Því það er eðlilega þannig að við, sem setjum lögin í þessu landi, hljótum að bera að nokkru leyti ábyrgð. Ef hér er um að ræða einhvern verulegan kostnað eða skuldbindingar fyrir ríkissjóð og ef Samfylkingin hefur gert sér grein fyrir því hversu há sú fjárhæð er þætti mér mikill akkur í að fá að heyra eitthvað um þær tölur áður en ég sest yfir áframhaldandi vinnslu þessa frumvarps í hv. landbúnaðarnefnd.

Virðulegi forseti. Samfylkingin er að láta fara sérstaklega yfir það hver kostnaðurinn gæti hugsanlega verið og ég held að fleiri hafi gert slíkt hið sama og séu að láta kanna það en það þarf að sjálfsögðu að leggjast sérstaklega yfir það við þessa vinnu því auðvitað skiptir upphæð bótanna einhverju máli þó svo í lengri tíma ljósi sé það eðlilegur fórnarkostnaður til að ná lendingu í þessu mikilvæga máli sem er að mörgu leyti grundvallarmál. Ég get ekki nefnt hver upphæð bótanna verður af því að verið er að skoða málið fyrir okkur og verður fróðlegt að heyra það ef það kemur fram síðar í umræðunni hjá einhverjum öðrum sem hefur látið reikna út hver sú upphæð gæti hugsanlega verið. En það má lengi um það deila og það verður örugglega tekist á um það þegar þar að kemur. En ég ætla ekki að nefna tölu á þessari stundu.

Frú forseti. Í fyrsta sinn frá árinu 1970 er nú stefnt að viðamiklum breytingum á lögum um lax- og silungsveiðar. Í fyrsta lagi er lagt til að sett verði sérstök lög um fjóra málaflokka sem samkvæmt núgildandi lögum eru inni í lagatexta um lax- og silungsveiðar. Þetta eru ákvæði um Veiðimálastofnun, ákvæði um varnir gegn fisksjúkdómum, ákvæði um fiskrækt og ákvæði um fiskeldi. Þá hefur uppbyggingu laganna verið breytt, bæði í því skyni að einfalda og skýra sem og að samræma fyrirkomulag og uppbyggingu laganna viðteknum viðhorfum við lagasmíð í upphafi 21. aldarinnar eins og segir í athugasemdum frumvarpsins. Ég er í sjálfu sér sáttur við þær formbreytingar sem stendur til að gera á lögunum enda kominn tími til. Ég vil hins vegar í þessari fyrstu ræðu minni gera alvarlegar athugasemdir við 27. gr. frumvarpsins sem fjallar um veiðitæki og veiðiaðferðir á laxi og silungi. Í greininni kemur fram að hæstv. landbúnaðarráðherra hyggst ekki breyta lögum eða reglum um netaveiðar í straumvatni. Áfram skal laxinn veiddur í net í íslenskum ám en eins og allir Íslendingar vita hafa íslenskar ár og villti Norður-Atlantshafslaxinn fært íslenska þjóðarbúinu miklar tekjur á síðustu árum. Er þar fyrir að þakka stóraukinni ferðaþjónustu þar sem markaðssetning á íslenskum ám til stangveiða hefur rutt brautina. Í 1. mgr. 27. gr. frumvarpsins segir orðrétt, með leyfi forseta: „Í straumvatni má við veiðar aðeins nota færi, stöng, lagnet og króknet.“ Ég hef ítrekað vakið athygli á nauðsyn þess að banna með lögum allar netaveiðar í íslensku straumvatni. Nú gefst Alþingi við meðferð þessa frumvarps tækifæri til að breyta lögunum í þá veru að netaveiðar verði með öllu óheimilar í straumvatni um ókomna tíð. Þekktar undantekningar, eins og til að mynda vegna klakveiði og vísindarannsókna, verða þó áfram að halda gildi sínu enda nauðsynlegar en í 1. gr. frumvarpsins segir að markmið laganna sé m.a. að kveða á um skynsamlega og hagkvæma og sjálfbæra nýtingu fiskstofna í ferskvatni og verndun þeirra. Samkvæmt upplýsingum frá hagfræðideild Háskóla Íslands stunda um það bil 60 þúsund manns á Íslandi stangveiði og um það bil 5 þúsund erlendir veiðimenn koma hingað til veiða á ári hverju. Bein og óbein áhrif stangveiða má meta á 7,8–9,1 milljarð kr. á ári. Þar af eru beinar tekjur til veiðifélaga 1.000–1.200 millj. kr. árlega. Milli 1.000 og 1.200 störf eru til vegna stangveiða og sem dæmi má nefna að önnur hver króna sem skilast til bænda af Vesturlandi kemur til vegna stangveiðinnar. Af þessu sést hversu mikið hagsmunamál það er fyrir bændur að netaveiðar verði í eitt skipti fyrir öll afnumdar þar sem ferðaþjónusta tengd stangveiði er hundruðum bænda í þessu landi lífsnauðsynleg. Með afnámi netaveiða myndast hvati til stórsóknar í stórri atvinnugrein á íslenskan mælikvarða, stórsóknar sem mun laða fram fjölda nýrra starfa og stórauknar tekjur til ríkissjóðs. Ekki skal gleyma að lagasetning sem leggur algert bann við netaveiðum er í þágu umhverfisverndar og mun án efa verða til frekari vaxtar og viðgangs okkar ómetanlega villta laxastofns. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum má tífalda verðmæti laxveiða á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár með upptöku netanna. Heimamenn með Atvinnuþróunarsjóð Suðurlands í fararbroddi gerðu vandaða skýrslu þar sem þessi fullyrðing kemur fram. Er því óneitanlega um mikið hagsmunamál að ræða fyrir nærliggjandi byggðir en í dag er allur hvati til ræktunarstarfs, gerð sleppitjarna og uppbyggingar í ferðaþjónustu tengdri stangveiði laminn niður með netaveiðinni á þessu tiltekna svæði. Það liggur því óneitanlega í augum uppi að netaveiðin á ekki við í dag þó svo markmið laganna hafi ekki breyst um langa hríð. Laxinn er ekki eins verðmætur sem matvara og áður var en einnig hefur stangveiði þróast á síðustu áratugum í þá átt að vera mikilvæg atvinnugrein sem skilar þjóðarbúinu miklum tekjum. Með banni á netaveiðum kemur til bótaréttur bænda sem enn í dag nýta veiðihlunnindi sín til netaveiða. Matsnefnd eignarnáms tekur við því ferli og metur að sjálfsögðu það tekjutap sem bændur verða fyrir og leggur í framhaldinu fram tilboð til bænda til bóta. Í dag njóta bændur á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár tekna upp á 4–6 millj. kr. á ári vegna netaveiðinnar. Hér er vert að staldra örlítið við, frú forseti, og upplýsa um svokallað Ásgarðsmál sem fór fyrir Hæstarétt árið 1984. Til að gera langa sögu stutta ómerkti Hæstiréttur niðurstöðu matsnefndar eignarnáms á þessu 780 hektara landi sem í dag eins og áður hýsir eitt besta laxveiðisvæðið við Sogið. Málið hófst árið 1979 eftir fráfall Helgu Jónsdóttur en hún og maður hennar sálugi, Sigurliði Kristjánsson, höfðu samkvæmt erfðaskrá sinni ákveðið að arfleiða Skógrækt ríkisins, Hjartavernd og Reykjavíkurborg að Ásgarðslandinu. Samkvæmt þágildandi jarðalögum átti Grímsneshreppur forkaupsrétt og hófst deilan um verðmæti jarðarinnar árið 1979 eða skömmu eftir fráfall Helgu. Ný gögn, eins og til að mynda samningur frá 1984 milli landeigenda og Stangveiðifélags Reykjavíkur, voru lögð fram til grundvallar í Hæstarétti. Sá samningur hljóðaði upp á 478.500 kr. og var fyrir allan rétt til stangveiða á Ásgarðssvæðinu frá vori til hausts það árið. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að greiða þyrfti 2 millj. kr. fyrir veiðihlunnindin eða rúmlega fjórum sinnum meira en samningurinn gaf af sér ár hvert. Þessi niðurstaða hlýtur að sjálfsögðu að vera fordæmisgefandi ef til þess kemur að netaveiði verði óheimil samkvæmt lögum. Því tel ég fullkomlega verjandi að ríkissjóður ásamt hagsmunaaðilum í ferðaþjónustu greiði bændum bætur og tryggi þar með í eitt skipti fyrir öll að netaveiði leggist af í íslenskum ám. Málið er ekki einskorðað við Ölfusársvæðið heldur hóta nú netabændur í Borgarfirði að leggja netin aftur í Hvítá vestri ef greiðslur til þeirra hækki ekki til muna. Þá er einnig vitað að netaveiði er stunduð á laxi, sjóbirtingi og silungi víðs vegar annars staðar á landinu. Frú forseti. Með lagasetningu um afnám netaveiða í straumvatni verður tryggt að netabændur fái bætur. Bændur munu áfram vera fullgildir eigendur sinna jarða og áfram munu bændur ráða yfir þeim veiðihlunnindum sem jarðir þeirra ná yfir í dag. Eina breytingin yrði sú að bændum yrði ekki lengur heimilt að veiða lax eða silung í net. Með öðrum orðum getur löggjafinn lagt fram veiðarfærastýringu á þeim náttúruauðlindum sem íslenskt straumvatn hefur að geyma og má líkja þessu við þá sjálfsögðu og mikilvægu veiðarfærastýringu sem lög nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, fela í sér. Þúsundir sjómanna og útgerðarmanna hringinn í kringum landið þurfa daglega í sínum störfum að gangast við veiðarfærastýringu og temja sér veiðiaðferðir sem löggjafinn setur fram á hverjum og einum tíma. Af hverju skyldi löggjafinn ekki tryggja hámarksnýtingu á auðlindum sem teljast til vatnafiska rétt eins og gert er með auðlindina sem íslenskt hafsvæði hefur að geyma? Þetta er einungis spurning um vilja löggjafans til að virða 1. gr. frumvarpsins, frú forseti, og tryggja hámarksnýtingu á okkar náttúruauðlindum þar sem sjálfbær umhverfisstjórnun er höfð að leiðarljósi. Rætt hefur verið um hnignun laxastofna annars staðar í Atlantshafinu og að gott ástand mála sé ekki sjálfgefið. Engu að síður geta netabændur í okkar landi sumarlangt girt af árnar með lagnetum í orðsins fyllstu merkingu og sópað til sín stærstu laxagöngunum ár hvert. Laxveiðiframboð á Íslandi er nú um 34 þúsund stangadagar á ári en samkvæmt skýrslu Atvinnuþróunarsjóðs Suðurlands myndast hvati með afnámi netaveiða til uppbyggingar á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár, hvati sem gæti mögulega skilað 10 þúsund stangadögum á sama svæði árlega. Umrætt vatnasvæði er það langstærsta og víðfeðmasta á Íslandi ef ekki í Evrópu allri. Það er því sorglegt og allt að því skondið að einungis örfáir netabændur skuli geta stöðvað þetta ferli. Hér verður löggjafinn að grípa inn í og tryggja frekari vöxt og viðgang íslenskrar ferðaþjónustu sem og okkar ómetanlega villta laxastofns. Í Bandaríkjunum er sama laxategund á lista yfir dýr í útrýmingarhættu. Það er með ólíkindum, frú forseti, að við Íslendingar skulum horfa upp á blóðuga magnveiði þar sem netatrossur eru dregnar inn sumarlangt fullar af villtum laxi sem lítið verð fæst fyrir nema hann sé veiddur á stöng. Á síðustu áratugum hafa hagsmunaaðilar með Stangveiðifélag Reykjavíkur, Orra Vigfússon og fleiri aðila í broddi fylkingar ítrekað reynt að ná samningum við netabændur um allt land þar sem boðið er upp á greiðslur til bænda við upptöku neta. Á stundum hefur það gefist afar vel og fyrir vikið hafa þau vatnasvæði náð að dafna og vaxa í takt við þróun og frábæran árangur sem fyrir liggur eftir breytingar á hverjum og einum stað fyrir sig. Sem dæmi má nefna frábæran árangur við Selá og Hofsá í Vopnafirði sem eru afar dýrmætar laxveiðiár á Norðausturlandi. Ekki nokkrum viti bornum manni mundi detta í hug að snúa við þeirri þróun sem átt hefur sér stað í þessum ám með því að hefja á nýjan leik netaveiðar. Sömu sögu má segja frá mörgum af okkar bestu laxveiðiám. Þrátt fyrir mikið frumkvæði og áratugabaráttu hefur hagsmunaaðilum fyrir upptöku neta á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár ekki enn tekist að ná samningum við netabændur. Fyrir vikið hafa bergvatnsbændur og þjónustuaðilar á nærliggjandi svæðum misst af þeim miklu tækifærum sem bændur víða annars staðar á landinu hafa nýtt sér með góðum árangri. Nú síðast lagði Stangveiðifélag Reykjavíkur fram tilboð til Veiðifélags Árnesinga með árlegri greiðslu upp á 9 millj. kr. fyrir upptöku netanna í jökulánum áðurnefndu. Upphæðin átti að renna óskert til örfárra netabænda sem enn stunda þann búskap að veiða lax í net. Á síðasta ári voru tekjur hinna sömu af netaveiðum helmingi lægri en hér um ræðir eða um það bil 4–5 millj. kr. Er þá ekki búið að reikna til og draga frá þann kostnað sem hlýst af netaútgerðinni. Þessu tilboði var ekki tekið af hálfu Veiðifélagsins þó svo fjölmargir bændur þar innan dyra og þá sérstaklega bergvatnsbændur vilji netin upp. Hvað segir þetta okkur, frú forseti? Þetta upplýsir okkur um það að tilboð í formi peningagreiðslna til bænda skipti ekki máli í þessu tilviki. Ákveðnir netabændur á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár láta sig engu varða þó svo þeim séu boðnar 2 kr. í stað einnar sem kemur til vegna sölu á netveiddum laxi. Með öðrum orðum er þetta áhugamál í þeirra huga, áhugamál sem þeir vilja ekki skipta út fyrir peninga. Hver er ábyrgð þessara manna og hver er ábyrgð okkar hér á löggjafarþinginu? Okkar ábyrgð er að láta ekki einn sitja yfir annars hlut. Málið er alvarlegt og ekki verður séð að vandamálið verði leyst nema til breytinga komi á þessum lögum. Netabændur á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár veiða þúsundir laxa í net árlega eða margfalt það magn sem stangveiðin skilar af sér árlega á sama svæði. Engu að síður eru tekjur bænda af stangveiðinni margfalt hærri en tekjur netabænda á sama vatnasvæði. Lax sem er veiddur á stöng er einfaldlega margfalt meira virði en netveiddur lax sem selst á lágu verði í verslanir. Það alvarlega er að tekjur af stangveiðinni geta enn margfaldast með upptöku netanna enda er efnahagslegur ávinningur af slíkri aðgerð ótvíræður. Þegar þessum lögum var síðast breytt á Alþingi eða árið 1970 voru netaveiðinni settar ákveðnar hömlur. Í stað þess að veiða mætti alla daga vikunnar var skorið niður sem því svaraði að netaveiðar má einungis stunda frá þriðjudegi til föstudags eða hálfa vikuna. Fordæmin sem gefin voru þá til breytinga hafa aukist til muna eins og gefur að skilja. Á þeim tíma var velta vegna stangveiða ekki 7,8–9,1 milljarður kr. á ári eins og er í dag. Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvort veltan og viðskiptin vegna stangveiðinnar á þeim tíma hafi náð að vera 10% af þeirri upphæð sem er uppi á teningnum í dag. Það hníga öll rök til aðgerða í þessu máli. Reynslan hefur sýnt okkur með óyggjandi hætti að stangveiðin skákar netaveiðinni. Það má vera að fyrir hálfri öld eða svo hafi bændur aflað meiri tekna með netaveiði en þá fékkst fyrir sölu á veiðileyfum vegna stangveiði. Öllum mönnum er ljóst að viðsnúningur hefur orðið á verðmætum stangveiðanna annars vegar og netaveiðanna hins vegar og mig grunar, frú forseti, að netabændur sem enn stunda sína útgerð í dag viti betur og líka hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson. Auðvitað ber okkur öllum að virða gamlar hefðir og gamla siði en að sama skapi breytist umhverfi okkar og fyrir vikið er það skylda okkar hér á löggjafarþinginu að tryggja atvinnulífinu það umhverfi sem tíminn kallar á hverju sinni. Netaveiðar í íslensku straumvatni eru tímaskekkja. Frú forseti. Á 4. áratug síðustu aldar hættu menn svokallaðri ádráttarveiði í íslenskum ám enda var hún talin ógna lífríkinu og þar með tekjuöflun bænda af laxfiskum til framtíðar. Ég óska að sjá breytingu á 1. áratug núlíðandi aldar þar sem netaveiði verði alfarið hætt og ímynd íslenskrar ferðaþjónustu njóti vel og ný tækifæri líti dagsins ljós. Ég tala fyrir breytingum sem kalla má byggðar- og atvinnumál, frú forseti, enda stangveiðiiðnaðurinn orðinn stór iðnaður á íslenskan mælikvarða. Við getum ekki, frú forseti, látið örfáa bændur veiða þúsundir laxa í net á ári hverju og þá um leið hamla allri uppbyggingu tengdri stangveiði á jafnstórum vatnasvæðum og ég hef áður lýst í ræðu minni. Ég mun styðja þetta frumvarp hæstv. landbúnaðarráðherra en þó með þeim fyrirvörum sem ég hef tíundað í ræðu minni í dag. Ég mun beita mér fyrir því að 27. gr. frumvarpsins taki breytingum í meðförum þingsins. Í seinni ræðu minni í dag, frú forseti, mun ég áfram færa rök fyrir þeim fyrirvara sem ég hef sett við frumvarpið.

Hæstv. forseti. Í ræðum þingmanna ber töluvert á því að menn haldi að veiðiréttur í net sé hefðarréttur. Ég vil leiðrétta þann mikla misskilning, hann byggist ekki á hefð. Hið rétta er að í íslenskri löggjöf hafa verið ákvæði um veiði allt frá stofnun Alþingis árið 1000. Í Grágás, lögum þjóðveldis, kom meginreglan um einkaveiðirétt landeigenda fram. Ef ég man rétt hljóðar meginreglan svo: „Hver maður á veiði alla, fugla og fiska í landi sínu.“ Ég hef aldrei heyrt hér í sölum Alþingis hv. þingmann skamma svo stíft örfáa menn, eins og henti nú hv. þm. Gunnar Örlygsson, sem stunda netaveiði í kjördæmi hans. Við höfum farið yfir það, ég og hv. þm. Björgvin Sigurðsson, að við álítum þetta samningamál. 

Ég bið hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að virða ræðutíma þar sem hann er eingöngu ein mínúta.

Frú forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, spurði mig ekki neinnar spurningar en hann minntist á að ég hefði skammast hér mikið yfir bændum. Ég sagði í ræðu minni að auðvitað bæri okkur að virða gamla siði og gamlar hefðir en var þó fyrst og fremst að benda á þann möguleika að með breytingu á 27. gr. frumvarpsins gætum við skapað umhverfi í atvinnulífinu sem er þessu vatnasvæði lífsnauðsyn. Ég er líka alveg viss um að þó að netaveiði yrði bönnuð fengju þeir góðu bændur sem enn stunda netaveiðibúskap á þessu tiltekna vatnasvæði önnur tækifæri. Ég hvet hæstv. landbúnaðarráðherra til að lesa grein eftir Harald Eiríksson sem er kunnur stangveiðimaður. Greinina er að finna á vefsíðu Stangveiðifélags Reykjavíkur en þar er tíundað hve mikið stangveiði í jökulánum sjálfum gefur af sér umfram netaveiðina. Það er jú líka hægt að byggja upp ferðaþjónustutengda stangveiði 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður þarf ekkert að kenna mér í þessum efnum og ekkert vera að skamma mig hvað þetta varðar. Ég er ekki hér í neinni vörn fyrir netaveiði. Ég álít hins vegar, og hef farið yfir það, að það væri mjög flókið mál lagalega, og er það að mati færustu prófessora þessa lands, að setja löggjöf sem bannar öll net. Það mundi ekki einu sinni henta öllum ám því að þá yrði ekki veitt þar lengur, þar sem eru notuð eingöngu net. Ég hef farið yfir að það gæti líka þýtt mikið fyrir þær ár sem búið er að taka netin upp úr og semja, þá væri komið þar skaðabótamál. Þess vegna finnst mér þessi umræða fara út um víðan völl og ekki vera marktæk. Ég minni hv. þingmann á að á því vatnasvæði sem hann er að tala um, Hvítá/Ölfusá, er mjög víða og í vaxandi mæli stangveiði á jörðum. Netin eru örfá eftir í ánum, þannig að þetta er fyrst og fremst samningamál á svæðinu en ekki löggjafarmál hér á Alþingi. Það er miklu betra að gera þetta í þeim friði.

Frú forseti. Mig grunar einfaldlega að hæstv. ráðherra fylgist ekkert með því sem er að gerast fyrir austan. Það veiddust rétt tæplega 3.000 laxar í net á vatnasvæði Hvítár og Ölfusár sumarið 2005. Hver þeirra er um það bil 750 kr. virði. Það hefur komið fram í ítarlegum rannsóknum og skýrslum að verðmæti stangveidds lax séu 20 þús. kr. Það sér það hver viti borinn maður að hér verður löggjafinn að grípa inn í með öflugri veiðarfærastýringu svo að við tryggjum hámarksnýtingu á þessum miklu auðlindum. Mér finnst einkennilegt af hæstv. landbúnaðarráðherra að styðja hér breytingar við lög nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, þar sem kemur að veiðarfærastýringu. Af hverju eiga bændur ekki að gangast við veiðarfærastýringu eins og sjómenn? Ég hef hvergi og aldrei heyrt rök fyrir því, aldrei. Það stendur einnig í lögum nr. 11, um eignarnám, frá árinu 1973 í 15. gr. 

Frú forseti. Hv. þm. Gunnar Örlygsson rakti hér skoðanir sínar í ágætlega rökstuddu máli og vitnaði m.a. í ágæta skýrslu eða greinargerð frá Atvinnuþróunarsjóði Suðurlands. Ég spyr: Skil ég hv. þingmann rétt að hann muni leggja fram skýra breytingartillögu við þetta lagafrumvarp í þeim tilgangi að banna algjörlega netaveiði í straumvatni? Ef svo er, mun hann þá jafnframt leggja fram breytingartillögu um að banna netaveiði eða banna silunganet í sjó í þeirri trú að þar taki landeigendur upp töluvert mikið magn af laxi þar sem þeir eru ekki með rétta möskvastærð?

Frú forseti. Eins og málið lítur út núna, svo að ég svari spurningu hv. þm. Valdimars Leós Friðrikssonar, þá er það mitt markmið í meðförum landbúnaðarnefndar að fá einhverju breytt í 27. gr. frumvarpsins. Ég á frekar von á því að ég muni leggja fram breytingartillögu í meðförum þingsins um algjört bann á netaveiðum, þó með þeim takmörkunum sem ég nefndi áðan. Ég hef ekki kynnt mér netaveiði á silungi í sjó nógu vel en mun að sjálfsögðu gera það í meðförum málsins.

Frú forseti. Þá er það komið skýrt fram frá talsmanni Sjálfstæðisflokksins í þessu máli að það mun koma fram breytingartillaga um bann við allri netaveiði laxfiska í straumvötnum. Hv. þingmaður minntist á að bændur og landeigendur í Borgarfirði hótuðu að setja aftur niður net. Þá velti ég því fyrir mér: Halda þeir samningar sem þar hafa verið gerðir? Nú hefur hæstv. landbúnaðarráðherra og jafnvel fleiri frekar mælt með því að menn leiti sátta og er það alls ekki óeðlilegt. Ég velti fyrir mér: Er sú leið hreinlega fær? Ef það er rétt að menn séu að hóta, og fyrir liggur að þeir geta staðið við þær hótanir, er þá hægt að semja við landeigendur og netabændur um upptöku neta?

Frú forseti. Eins og ég kom inn á í ræðu minni hér áðan hafa Stangveiðifélag Reykjavíkur, Orri Vigfússon og fleiri aðilar í áranna rás náð samningum við bændur með greiðslum fyrir upptöku neta. Á stundum hafa þeir samningar verið með þeim hætti að greitt er fyrir varanlega upptöku, samningar eru þannig að það er ekki hægt að leggja netin aftur niður, þeir eru þess eðlis. Aðrir samningar, eins og til að mynda í Borgarfirði, eru oft eingöngu til eins árs, stundum til fimm ára o.s.frv. Það hriktir því oft í stoðunum þegar kemur að endurskoðun samninga milli veiðifélaga og hagsmunaaðila í ferðaþjónustu. Þessi ógn vofir alltaf yfir á þeim stöðum þar sem samningarnir eru mjög stuttir, til eins eða fimm ára. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að við erum komin hér fram á 21. öldina og getum ekki sætt okkur lengur við blóðuga magnveiði. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Gunnari Erni Örlygssyni fyrir ræðu sína. Þetta var örugglega ein af bestu ræðunum sem hér hefur verið flutt um þetta mál. Ég vil líka segja að í prinsippinu er ég honum algjörlega sammála um að það eigi að stöðva netaveiði í ám. Ég tel hins vegar að besta leiðin til þess sé sú að reyna að sannfæra hæstv. landbúnaðarráðherra og toga hann til fylgis við málstaðinn. Ég held að það verði a.m.k. að reyna til þrautar að gera þetta með samningum en ef það tekst ekki þá á Alþingi einfaldlega ekki annars úrkosti en að setja um þetta lög. Ég tel að Íslendingar hafi náð miklum árangri með því að hafa frumkvæðið að því að banna netaveiðar í sjó. Ég sjálfur var einu sinni ráðherra og var í för með Orra Vigfússyni þegar hann talaði við kollega minn þáverandi í Bretlandi með góðum árangri. Þetta er barátta sem við eigum öll að styðja. Ég skil ekkert í hinum 

Ég verð að biðja hv. þingmenn um að virða þennan stutta ræðutíma.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hlý orð í minn garð. Honum til upplýsingar vil ég nefna að á síðustu missirum hefur Stangveiðifélag Reykjavíkur reynt til þrautar að semja við veiðifélag Árnesinga um upptöku netanna og ekki í fyrsta skipti, þetta hefur verið reynt áratugum saman eins og menn þekkja. En það hefur ekkert gengið. Mér skilst að nú muni menn reyna þar á bæ að semja við einstaka bændur. Samkvæmt reglum Veiðifélags Árnesinga er því þannig háttað til að hver bóndi, hver landeigandi, getur ákveðið hvort hann stundar netaveiði eða stangveiði á sínu svæði og hann getur ákveðið sjálfur hvort hann nýtir veiðiréttinn til útleigu til stangveiða, útleigu til netaveiða eða bara veiðir hreinlega á stöng eða net sjálfur. Það næsta sem gerist í þessum efnum er það að Stangveiðifélag Reykjavíkur mun reyna að semja við einstaka bændur en það er fullreynt með suma þeirra og m.a. er bær sem Jörundur Gauksson 

Enn vil ég áminna hv. þingmenn um að gæta að ræðutíma.

Frú forseti. Þegar búið er að reyna til þrautar með samningum við einstaka bændur og ef það tekst ekki tel ég að það sé fyllilega réttlætanlegt á grundvelli líffræðilegra verndarsjónarmiða að gengið verði í það að setja lög til þess að banna þetta. Sjálfur er ég uppalinn sem laxarektor að hálfu leyti á jörð á Mýrum þar sem ég gekk til laxa og þar var lögbundinn veiðiréttur m.a.s. í ósum stórveiðiár allt fram yfir 1960. Ég tel að bændur þar hafi sýnt mikla framsýni. Ég vildi óska að þeir bændur sem hér hafa verið til umræðu af hálfu hv. þm. Gunnars Arnar Örlygssonar feti í fótspor þeirra. Ég vil svo segja, til þess að það sé algjörlega skýrt hvar mín afstaða liggur í þessu, að ef fram kemur breytingartillaga sem miðar að því að draga úr netaveiði í ám mun ég fylgja henni.

Virðulegur forseti. Þetta var hörkuræða hjá hv. þingmanni sem var og er vel heima í málinu. Hann flutti hana af miklum þrótti og miklum sannfæringarkrafti. Það leiðir hugann að því, þar sem töluvert skilur á milli hans og hæstv. landbúnaðarráðherra í málinu, hvernig hann meti framgang málsins innan 22 manna þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Verður samstaða þar um breytingartillöguna sem hv. þingmaður boðaði, um lög sem banna netaveiðar með öllu? Er þokkaleg sátt eða algjör um það í þingflokki sjálfstæðismanna? Þá er náttúrlega útséð um það að málið, í þeirri mynd sem það liggur fyrir þinginu núna, er einfaldlega ekki það plagg sem mun ná fram að ganga. Ef það er meirihlutavilji í þingflokki sjálfstæðismanna að banna netaveiðarnar fortakslaust jafnvel, náist varanleg upptaka ekki, tekur málið á sig allt aðra mynd en leit út fyrir hér í morgun. 
            

Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni spurningarnar. Málið var afgreitt af þingflokki sjálfstæðismanna með fyrirvara nokkurra þingmanna. Ég get ekki nefnt þeirra nöfn að svo stöddu en það mun koma fram í meðförum þingsins hverjir munu greiða atkvæði með þeirri breytingartillögu sem ég hyggst leggja fram. Ég vil líka minna hv. þingmann á það að í Morgunblaðsviðtali á dögunum kom fram að hv. þm. Hjálmar Árnason, sem kemur úr Suðurkjördæmi og er þingflokksformaður framsóknarmanna, setur mikinn fyrirvara við 27. gr. frumvarpsins.

Frú forseti. Það er athyglisvert að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur hvorugan þingflokk stjórnarflokkanna á bak við sig í málinu. Einhvers konar ringulreið virðist ríkja í þeim báðum gagnvart þessu máli. Hv. þingflokksformaður hans, Hjálmar Árnason, hefur lýst því að hann geri fyrirvara við þessa megingrein, 27. gr., sem tekur til netaveiðanna, og stór hluti þingmanna Sjálfstæðisflokksins hefur afgreitt málið með fyrirvara um breytingartillögu sem gjörbreytir málinu og bannar fortakslaust eða takmarkar verulega netaveiði á laxi. Það er sem sagt ekki samstaða um málið í stjórnarflokkunum samkvæmt þessu og ég fagna því mjög og eindregið þar sem netaveiðar á laxi í straumvötnum eru tímaskekkja. Þær eru algjör tímaskekkja og við eigum að sjálfsögðu að beita, eins og ég hef lýst hér áður í dag, öllu okkar afli til að ná sátt við þá sem í hlut eiga þannig að varanleg upptaka neta eigi sér stað ella setji Alþingi lög þar sem 

Frú forseti. Ég vil taka undir margt sem kom fram í ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. En ég vil kannski líka nefna að það kemur nú stundum fyrir hér á Alþingi Íslendinga að upp koma mál sem skarast á allar flokkslínur. Ég held að þetta mál, sérstaklega sá fyrirvari sem ég set á 27. gr. og 27. gr. öll eins og hún leggur sig, geti orðið bitbein og muni skarast á allar flokkslínur. Í þinginu liggur fyrir frumvarp frá heilbrigðisráðherra um algert bann við reykingum á veitingastöðum, skemmtistöðum. Ólíkar raddir berast úr öllum áttum hvað það mál varðar, líka frá Samfylkingunni. Ég held einfaldlega að þetta sé eitt af þeim málum sem verður mjög spennandi í meðförum þingsins og sjálfur bíð ég spenntur, rétt eins og 60 þúsund stangveiðimenn í þessu landi, eftir því hver niðurstaðan verður við atkvæðagreiðslu á breytingartillögu minni 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um lax- og silungsveiði sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur mælt fyrir. Ég mun ekki að þessu sinni fara ítarlega í gegnum allt frumvarpið og forsendur þess þar sem málið kemur til hv. landbúnaðarnefndar og ég á sæti þar. Þar verður að sjálfsögðu farið nánar ofan í einstaka þætti. Það eru þó örfá atriði sem ég vildi koma á framfæri. Þetta frumvarp til laga er um margt vel unnið, finnst mér, bæði hvað varðar einstakar greinar þess og einnig hvað varðar fylgiskjöl og annað. Það er sjálfsagt að taka það fram þó að síðan séu einstök atriði í frumvarpinu sem ég geri athugasemdir við eða vildi hafa öðruvísi. Í 1. gr. frumvarpsins, sem lýtur að markmiði þess, segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að kveða á um eignarhald veiðiréttar í ferskvatni og skynsamlega, hagkvæma og sjálfbæra nýtingu fiskstofna í ferskvatni og verndun þeirra.“ Við eigum því ekki að venjast að í frumvörpum frá ríkisstjórninni sé minnst á verndun náttúruauðlinda, það er miklu síður að það orð heyrist. Þess vegna er hún þó virðingarverð viðleitnin í þessu frumvarpi, að taka fram í 1. mgr. verndun þessarar auðlindar, og væri betur ef fleiri hæstv. ráðherrar, sem leggja fram frumvörp sem lúta að svo veigamiklum þáttum í líf- og vistkerfi landsins, gerðu slíkt hið sama. Ég hefði þó kosið að í 1. gr. yrðu ákveðin atriði dregin fram. Ekki er eingöngu um nýtingu að ræða, heldur líka umgengni og, eins og hér er kveðið á um, verndun þeirrar auðlindar sem er fiskur í ám og vötnum. Við erum aðilar að samþykktum um sjálfbæra þróun og ef það hugtak á einhvers staðar við hvað varðar umgengni, meðferð, nýtingu og verndun auðlindar þá er það hér. Það mundi því styrkja grunn þessara laga ef í þeim kæmi fram yfirlýsing um að gengið yrði um þessa auðlind á þann veg að hún lyti lögmálum um sjálfbæra þróun. Ég legg til að það verði skoðað að það komi hér inn í upphafsgrein laganna. Vatnalíf er mjög fjölbreytilegt. Mismunandi erfðastofnar laxa eru í ám á landinu og jafnvel innan vatnasvæða geta verið mismunandi erfðastofnar vatnafiska, hvort sem það er lax eða silungur, urriði, bleikja eða hvað. Því er þarna á ferðinni gríðarleg erfðafræðileg og líffræðileg fjölbreytni sem okkur ber skylda til að standa vörð um. Við erum aðilar að alþjóðlegum samningi um líffræðilega fjölbreytni og sá samningur sem gerður var á sínum tíma, - ætli það séu ekki komin ein tíu ár síðan - samningur sem gerður var í Ríó um aðild okkar að verndun líffræðilegs fjölbreytileika, ætti einmitt að vera hér. Þessa auðlind, þetta lífríki eigum við að umgangast samkvæmt þeim samningi, þ.e. að vernda líffræðilegan fjölbreytileika vatnafiska. Það finnst mér að ætti að koma fram í upphafsgreinum þessara laga og í skilgreiningunum ætti að koma fram skilgreining á sjálfbærri þróun og skilgreining á líffræðilegum fjölbreytileika sem við höfum skuldbundið okkur til að standa vörð um. Ég tel að það fari vel á því, og mundi fylla enn betur anda þessa frumvarps um lax- og silungsveiði, að í þessum lagabálki yrði þetta í fyrsta sinn, að því er mér er kunnugt, tekið upp - ekki fær umhverfið, umhverfisrétturinn og náttúran svo oft að njóta sín í lagafrumvörpum ríkisstjórnarinnar. Það væri því mjög ánægjulegt ef við fengjum að sjá það hér og ég legg það alveg eindregið til. Það er líka mjög athyglisvert að lesa hér um veiðiréttinn og ég vil taka undir þá skilgreiningu sem mér sýnist vera þar, þ.e. að það sé í sjálfu sér ekki eignarhaldið á fiskauðlindinni sem slíkri sem verið er að fjalla um heldur skilgreindur nýtingarréttur, og lögin kveða nánar á um það hvernig hann er skilgreindur og með er farið. Hér er því fyrst og fremst verið að tala um veiðirétt, þveröfugt við það sem við ræddum þegar við vorum að tala um vatnalögin þar sem verið var að tala um eignarrétt, sem við vorum náttúrlega andvíg. Sömuleiðis er kveðið á um hvernig skuli fara með þann veiðirétt, bæði hvort og með hvaða hætti megi skilja hann frá fasteign. Um það gilda mjög ströng ákvæði og hin almenna regla er sú að veiðiréttur eigi að fylgja viðkomandi landareign. Það þarf því verulega sterkar heimildir til þess að taka veiðiréttinn undan ákveðinni landareign og þarf lögformlegan gjörning. Það er því staðinn vörður um að veiðirétturinn fylgi landinu og megi ekki skilja þar frá. Þetta tel ég líka vera rétt og vara við því að þessi réttindi verði skert. Það er líka ástæða til að staldra við ákvæði sem lúta að réttindum eða heimild til mannvirkjagerðar en í V. kafla er fjallað um fiskvegi og aðra mannvirkjagerð í og við veiðivötn. Þar er ítarlega farið yfir það hvernig þarf að vinna forvinnu áður en veitt er heimild til mannvirkjagerðar í veiðivötnum eða til að breyta eða hafa áhrif á fiskvegi, þ.e. ár og læki sem fiskur getur gengið um. Þetta tel ég líka afar mikilvægt og við erum seint nægilega á verði í þessum efnum. Þá er líka rétt að minnast á að um er að ræða gerólíka nálgun frá því sem er í nýafgreiddum vatnalögum. Í þeim lagabálki sem iðnaðarráðherra keyrði í gegnum þingið var litið á vatnið sem dautt, sem iðnaðarvöru, og fyrst og fremst átti að vita hvernig hægt væri að nýta það til iðnaðar eða virkjana. En auðvitað eru það sömu farvegirnir sem verið er að fjalla um í þessum lögum. Ég segi fyrir mitt leyti, frú forseti, að ég treysti hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðna Ágústssyni, betur en iðnaðarráðherra fyrir því að standa vörð um lífríkið í veiðivötnum og ám og lækjum og vera á varðbergi gagnvart mannvirkjagerð sem getur spillt því lífríki. Ég vil taka það fram hér að heldur vil ég sjá þau mál í höndum og umsjá landbúnaðarráðuneytisins og landbúnaðarráðherra. Að mörgu er að huga. Á undanförnum árum hefur t.d. tilhögun við ræsa- og brúargerð í vegaframkvæmdum verið breytt. Verið er að hverfa frá því að búa til þessar steyptu brýr sem hleyptu vatninu óhindrað í gegnum sig yfir í að setja þröng ræsi sem takmarka þá gjarnan bæði vatnsstreymi og einnig líka flutning lífs á milli vatnasvæða. Rannsóknir á þessu sviði hófust nú í fyrra í samstarfi Veiðimálastofnunar á Norðurlandi og Vegagerðarinnar. Þá kemur í ljós að í allt of mörgum tilvikum eru heilu lífríkin skorin í sundur við vegagerð. Það eitt að ræsi í gegnum veg stendur í halla og stendur út úr farveginum hindrar að nokkurt líf berist upp eftir árfarvegunum. Nú er verið að setja umfangsmiklar rannsóknir í gang til að kanna hvaða tjón hefur þegar verið unnið á lífríki vatnasvæða, stórra vatnasvæða, hvað þetta varðar og hvernig megi fyrirbyggja það. Í þeim rannsóknum er gott samstarf á milli Vegagerðarinnar og Veiðimálastofnunar. Ef við sæjum þessi mál undir iðnaðarráðuneytinu dreg ég í efa að mikið yrði hugað að því. Ég var að horfa á greinar sem lúta að V. kafla laganna, sem fjallar um fiskvegi og aðra mannvirkjagerð í og við veiðivötn. Ef eitthvað er þyrfti að skerpa á eftirliti og rannsóknum á áhrifum mannvirkjagerðar á þessi veiðivötn frekar en slaka þar á. Ég get svo sem nefnt dæmi, af því ég er kunnugur því: Við umhverfismat á virkjunum norður í Skagafirði, Villinganesvirkjun, sem vonandi verður aldrei gerð, var ekkert rannsakað, eða að minnsta kosti afar takmarkað, hvaða áhrif stíflan hefði á lífríki neðan virkjunarinnar að ég tali nú ekki um út til ósanna. Ég hygg að svo sé víðar. Ég legg áherslu á að þessir þættir séu mjög vel gaumgæfðir hér. Það hefur komið fram í umræðunum að kaflinn um Fiskræktarsjóð í núgildandi lögum um lax- og silungsveiði stendur óbreyttur, kemur ekki inn í þessa endurskoðun. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að um hann sé nokkur ágreiningur. Ég vil leggja þunga áherslu á að tekjustofnar Fiskræktarsjóðs verði ekki skertir. Það á alveg skilyrðislaust að skylda þá sem fá heimild til að breyta vatnsfarvegum og vatnsföllum, t.d. með virkjunum eða öðru slíku, til að greiða fjármagn til rannsókna og þróunarstarfs og eftirlits með vatnavistkerfi landsins. Þetta er gert með öðrum siðuðum þjóðum. Tökum sem dæmi Norðmenn, Svía, eins og hæstv. landbúnaðarráðherra minntist á, og gott ef ekki Skota. Hví skyldum við ekki fylgja þessum þjóðum eftir í þeim efnum að bera svo mikla virðingu og umhyggju fyrir náttúrunni og auðlindum hennar og hinu dínamíska lífkerfi að ef gripið er þar inn í sé sjálfsagt að sá aðili sem það fær að gera greiði þar til? Ég tel því að það eigi að standa á bak við Fiskræktarsjóð og kröfur um greiðslur í hann, af hálfu t.d. virkjunaraðila, svo að greitt verði í hann refjalaust og hann efldur og styrktur til að takast á við þau miklu rannsóknar- og þróunarverkefni sem okkur ber skylda til að standa að? Hér hefur verið rætt um netaveiði og aðra slíka þætti. Það er mjög eðlilegt að tekist sé á um hin ýmsu nýtingarform og þau séu rædd. Það er alveg sjálfsagt að meta öll þau rök sem þar koma fram varðandi takmörkun á netaveiðum og hvernig þeim málum verði fyrir komið. Best er að allt slíkt gangi fram með samningum hlutaðeigandi aðila. Að því má að einhverju leyti koma með opinberum hætti til að liðka fyrir að slíkir samningar náist en þegar um er að véla nýtingarrétt sem snertir marga aðila þarf það að ganga fyrir samningum og ég held að það eigi að vera megininntak okkar nálgunar hvað þetta varðar. Það er grundvallaratriði, eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, að við eigum að umgangast þessa auðlind samkvæmt lögmálum um sjálfbæra þróun. Við eigum að virða ákvarðanir um líffræðilegan fjölbreytileika á vatnasvæðum. Þetta er sá grunnur sem allir veiðimenn verða að fella sig undir, hvort sem þeir veiða í net eða á stöng. Skýrslan sem var unnin af Hagfræðistofnun háskólans, Um lax- og silungsveiði á Íslandi, efnahagsleg áhrif og líffræðileg staða auðlindarinnar, er mjög góð og lax- og silungsveiðimenn og þeir sem þá auðlind umgangast hafa í henni sterk rök á hendi. Þar eru nefndir gríðarlega fjölbreyttir möguleikar á tekjum til samfélagsins í gegnum veiði, nýtingu og meðferð þessarar auðlindar, að ógleymdum þeim verðmætum sem felast í því að að njóta ánna og vatnanna á margvíslegan hátt. Hæstv. ráðherra nefndi að 7, 8 eða 9 milljarðar kr. kæmu með beinum eða óbeinum hætti inn í kringum veiði, nýtingu og meðferð á vötnum og ám. Hver einasta króna er 100% þjóðhagslega hagkvæm, þ.e. við flytjum ekki mikið inn til að skapa þennan auð. Það má segja að þetta sé 100% sjálfbær tekjuöflun. Nákvæmlega. Ekki er hægt að segja það sama um álið, frú forseti, af því við horfumst í augu, ég og hv. formaður landbúnaðarnefndar, Drífa Hjartardóttir. Þegar álið er annars vegar eru menn að tala um að innan við 30% af brúttóútflutningsverðmætinu séu innlend verðmætasköpun, hitt sé allt erlent. Þannig að þetta er alveg gjörólíkt. Frú forseti. Í lok ræðu minnar vil ég enn á ný hæla þessu frumvarpi þó á því séu náttúrlega einhverjir annmarkar, eitthvað sem þarf að skoða betur. Ég legg áherslu á það sem ég sagði í byrjun: Mér finnst að í upphafskafla þessa frumvarps eigi að geta þess að auðlindin lúti lögmálum sjálfbærrar þróunar og samningum okkar um líffræðilega 

Frú forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta frumvarp til laga um lax- og silungsveiði en sé mig þó knúinn til að koma hingað upp til að benda á nokkur atriði sem ég óska eftir að hv. landbúnaðarnefnd taki til skoðunar. Ég vil þó byrja á því áður en ég kem að þessum atriðum að hrósa þeim sem að þessu frumvarpi hafa unnið. Ég tel að það sé að efni til mjög vandað og að sama skapi verð ég að segja að þær upplýsingar sem fylgja eru efnismiklar og mjög fróðlegar. Eiga hæstv. landbúnaðarráðherra og þeir sem að þessari frumvarpssmíð hafa komið hrós skilið fyrir að leggja öll þessi gögn fram fyrir okkur sem sitjum hér á hinu háa Alþingi til upplýsingar. Fyrra atriðið sem ég vil gera hér að umræðuefni er 27. gr. frumvarpsins, sem hefur verið til töluverðrar umræðu ekki bara á hinu háa Alþingi heldur líka úti í þjóðfélaginu. Það er spurning um netaveiði í straumvatni. Í 1. mgr. 27. gr. segir að í straumvatni megi við veiðar aðeins nota færi, stöng, lagnet og króknet. Um þessa heimild til netaveiða í straumvatni hafa verið miklar deilur. Þær hafa líka komið upp í umræðum um frumvarpið hér í dag. En eins og við vitum hafa menn skipst á skoðunum varðandi þetta lengi og kannski skipst í tvær fylkingar. Þar hafa skipst á skoðunum annars vegar veiðiréttarhafar, sem stunda netaveiðina, og hins vegar stangveiðimenn. Það hefur verið upplýst í þessari umræðu, og það er í sjálfu sér mjög athyglisvert, að tekjur af hverjum veiddum fiski eru miklu, miklu hærri þegar fiskurinn er veiddur á stöng en þegar hann hefur verið veiddur í net. Ég er, svo það komi fram, þeirrar skoðunar að menn eigi að taka netin upp. Það hefur verið mín skoðun allt frá því að ég fór að fylgjast með þessum málum að menn ættu að taka netin upp úr ánum. Ég skil ekki hvers vegna landeigendur og veiðiréttarhafar hafa ekki ráðist í þá aðgerð að taka netin upp. Það er augljóslega miklum mun hagkvæmara að stunda stangveiði en netaveiði. Mér er þó kunnugt um að það eru ákveðnar ár sem eru þannig úr garði gerðar að þar verður ekki stunduð stangveiði. Það gildir kannski annað um þær ár en önnur vatnasvæði. Menn hafa nefnt það hér í umræðunni hvort ástæða sé til þess að banna netaveiði. Ég hef nú verið þeirrar skoðunar að langskynsamlegasta leiðin í þessu sambandi sé að þessi ágreiningur sé leiddur í jörð með því að menn nái samningum. Það hefur tekist á Vesturlandi en ekki að sama skapi á Suðurlandi. Auðvitað væri það ósk manns að samningar næðust um að taka upp netin og að veiðiréttarhöfum yrði þá greitt fyrir upptöku þeirra. Ég vona nú að staðan sé ekki þannig að veiðiréttarhafar séu að - ja, hvað eigum við að segja - nýta sér stöðu sína í samningum við þá sem vilja kaupa netin upp, þ.e. að reyna að hækka verðið á þessum hagsmunum umfram það sem eðlilegt má telja. Menn hafa fyrst og fremst nefnt, og það er nú kannski það atriði sem mig langar til þess að beina til hv. landbúnaðarnefndar, tvær leiðir varðandi það að ná netum upp úr ánum, sem ég tel að sé skynsamlegt að gert verði, þ.e. ef samningar nást ekki. Það er annars vegar að líta á slíkt sem eðlilega veiðarfærastýringu rétt eins og gerist og gengur í öðrum greinum eða við veiðar á öðrum stöðum, þ.e. úti í sjó. Ef lögspekingar mundu líta þannig á að eðli slíkrar veiðarfærastýringar í ám væri ekkert öðruvísi en í sjó þá er spurningin, og við þurfum að fá því svarað, hvort slíkt kynni að leiða til bóta fyrir landeigendur sem eiga veiðirétt. Ég er ekkert viss um að slíkt mundi leiða til skaðabóta ef litið yrði á slíkar aðgerðir sem venjulega veiðarfærastýringu. Slík reglusetning eða lagasetning yrði almenn og tæki til allra auk þess sem vandséð væri að slíkt mundi endilega hafa í för með sér tjón fyrir þá sem í hlut eiga. En ég mundi frekar telja að ef menn vildu fara þá leið að ná netunum upp með löggjöf þá vöknuðu upp spurningar um greiðslu skaðabóta til þeirra sem í hlut eiga. Ég held að það sé rétt hjá hæstv. landbúnaðarráðherra að veiðiréttur landeigenda hefur verið talinn til eignarréttinda þeirra sem ekki verða tekin af þeim bótalaust. Við höfum í 72. grein stjórnarskrárinnar ákvæði sem kveður á um friðhelgi eignarréttarins og hann verði ekki skertur nema að uppfylltum tilteknum skilyrðum og þá þannig að fullar bætur komi fyrir. Ef menn vilja fara þessa leið og telja hana mögulega þá tel ég að hv. landbúnaðarnefnd verði að fá upplýsingar um það við vinnslu málsins í nefndinni hversu háar fjárhæðir við værum að tala um í því sambandi. Ég hef rætt við einhverja aðila sem hafa látið sig þessi mál varða og eiga hagsmuna að gæta og það verður að segjast eins og er að sjónarmið þeirra eru eins og svart og hvítt. Þeir sem eiga þessi réttindi, réttinn til þess að veiða í net, telja að verði niðurstaðan sú að netaveiði verði bönnuð mundi slíkt leiða til mjög ríkrar skaðabótaskyldu fyrir þá sem það gera. Svo eru hinir sem hafa hagsmuni af því að netaveiðin verði bönnuð og telja að slíkar bætur þyrftu ekki að vera svo háar og hafa bent í því sambandi á að tekjur veiðiréttarhafa af netaveiðinni séu býsna lágar. Þetta eru auðvitað sjónarmið sem þarf að skoða og við þurfum að fá einhverja hlutlausa aðila til þess að vega það og meta hversu háar slíkar bætur yrðu ef gripið yrði til þessara aðgerða. Við mat á skaðabótum vegna eignarnáms hljóta menn að líta til þess tjóns sem viðkomandi, sem eignarnámið beinist að, yrði fyrir. Ef skoðaðar eru veiðitölur og verðmæti þess afla sem kemur á land á grundvelli netaveiði þá erum við ekki að tala þar um háar tölur. Ég held að það sé alveg ljóst og í sumum tilvikum er það þannig að þeir landeigendur sem veiða í net hafa líka þann kost að stunda stangveiði í ám sínum og geta þá a.m.k. takmarkað tjón sitt með því að taka upp stangveiðar í staðinn fyrir netaveiðar. Það er því ekkert víst, það er a.m.k. ekki gefið, að verði netin tekin upp muni þessir aðilar verða fyrir einhverju tjóni. Það er ekkert gefið í því að landeigandi sem verður skikkaður til þess að hætta netaveiðum lendi í þeirri stöðu að landareign hans lækki í verði ef frá eru skildar þær landareignir sem eiga bakka að ám þar sem ekki verður stunduð stangveiði. Ég legg mikla áherslu á að hv. landbúnaðarnefnd taki þessi atriði til hlutlausrar skoðunar vegna þess að í umræðunni hafa menn skipst mjög í tvö lið. Stangveiðimennirnir hafa bent á að þessar bætur yrðu ekki mjög háar en landeigendur hafa talað um gríðarlega háar bætur sem skiptu hundruðum milljóna og margir hverjir farið upp í milljarð. En ég hef tilhneigingu til þess að ætla og halda að slíkar bætur yrðu ekki mjög háar og ég bendi líka á það að ef menn vilja fara þessa leið þá eru heimildir í eignarnámslögunum frá 1973 fyrir þann sem það gerir til þess að hætta við ef matsnefnd eignarnámsbóta kæmist að því í þessum tilvikum að bætur yrðu það háar að þeir sem þyrftu að greiða þær gætu ekki staðið undir slíkum greiðslum. Ég vil hins vegar árétta það, eins og ég sagði hér áðan, að auðvitað vill maður sjá að þessi mál verði leyst í frjálsum samningum milli þeirra aðila sem í hlut eiga. Það hlýtur að vera eðlilegasta leiðin til þess að greiða úr þessum vanda. En maður hefur náttúrlega orðið fyrir verulegum vonbrigðum með það að slíkt skuli ekki hafa tekist. Það er engin spurning um það að veiðar á laxi í net eru ekki hagkvæmar, það er alveg ljóst. Tekjurnar af slíkum veiðum eru ekki nándar nærri eins háar og veiðar á stöng og ég hygg að hæstv. landbúnaðarráðherra sé mér sammála um það. Þess vegna stend ég við það sem ég sagði hér áðan að ég skil ekki hvers vegna menn hafa ekki náð samningum um þetta.  Ég er því þeirrar skoðunar, svo að ég dragi þetta saman, að taka eigi netin upp. Ég tel að það eigi fyrst og fremst að gera í samningum en ég skora á hv. landbúnaðarnefnd að taka þessi atriði sem ég nefndi til skoðunar. Ef gripið yrði til þessara aðgerða væri um veiðarfærastýringu að ræða eða þyrfti að grípa til greiðslu skaðabóta og hversu háar kynnu þær þá að verða? Í annan stað vil ég vekja athygli á tvennu sem kemur fram í VI. kafla þessa frumvarps en hann fjallar um veiðifélög. Í 1. mgr. 37. gr. segir, með leyfi forseta: „Í því skyni að markmiðum laga þessara skv. 1. gr. verði náð er mönnum skylt að hafa með sér félagsskap um skipulag veiði í hverju fiskihverfi.“ Síðar í greininni segir, með leyfi forseta: „Félagsmenn veiðifélags eru allir þeir sem skráðir eru veiðiréttarhafar á félagssvæðinu skv. 12. gr., en um atkvæðisrétt þeirra fer skv. 40. gr.“ Síðar í ákvæðinu er kveðið á um að ef nýr aðili tekur við veiðirétti fyrir afsal eða á grundvelli ábúðarsamnings sé þeim aðila skylt að gerast félagsmaður í veiðifélagi og taka á sig skuldbindingar fráfarandi félagsmanns. Með öðrum orðum er hér kveðið á um skylduaðild að veiðifélögum. Ég er nú ekki mjög hrifinn af því að skylda menn með lögum til þess að vera í félagi sem þeir óska ekki eftir að vera í en viðurkenni þó fúslega að á því kunna að vera erfiðleikar hvað þessi félög varðar. Það getur verið að eðli þessara félaga sé slíkt að það sé erfitt að koma því þannig fyrir að aðild að þeim geti verið frjáls. Ég skora hins vegar á hv. landbúnaðarnefnd að taka þetta atriði til skoðunar með það að markmiði að aflétta félagsskyldu í þessum veiðifélögum. Að lokum vil ég benda á atriði sem kemur fram í 1. mgr. 40. gr. sem kveður á um atkvæðisrétt í veiðifélagi. Þar segir, með leyfi forseta: „Á félagssvæði veiðifélags fylgir eitt atkvæði hverri jörð sem veiðirétt á í samræmi við ákvæði laga þessara.“ Ákvæðið er skýrt hvað þetta varðar. Hverri jörð fylgir eitt atkvæði. Ég verð nú að segja það fyrir mína parta að ég tel að það sé rétt að nefndin taki þetta atriði og þá greinina í heild sinni hvað varðar atkvæðisrétt í veiðifélögum til skoðunar vegna þess að ég tel að þessi regla geti leitt til ósanngjarnrar niðurstöðu. Getur það verið eðlilegt að landeigandi sem á meira og minna allt land að einni á njóti sama atkvæðisréttar og landeigandi sem á smáskika sem liggur að sömu á? Væri ekki réttara að miða við einhverja aðra mælikvarða en fjölda jarða hvað varðar atkvæðisréttinn, t.d. stærð árbakkans sem liggur að viðkomandi jörð? Ég er svo sem ekki með neinar patentlausnir á því hvernig eigi að leysa þetta en ég bendi nefndarmönnum í hv. landbúnaðarnefnd á að reglan eins og hún er núna í frumvarpinu getur leitt til ósanngjarnrar og óeðlilegrar niðurstöðu og ég skora á nefndina að taka þetta atriði um atkvæðisrétt í veiðifélögum til sérstakrar skoðunar. Ég hygg að það megi fara margar aðrar leiðir til þess að haga þessum málum á þann veg að ekki leiði til ósanngjarnrar niðurstöðu. Að svo búnu, frú forseti, ítreka ég það sem ég hef áður sagt. Ég tel að þetta frumvarp sé vel unnið og fagna því hversu miklar upplýsingar fylgja því og það er til mikillar fyrirmyndar. En ég legg á það mikla áherslu að þessi atriði, annars vegar hvað varðar VI. kaflann um félagsaðildina og atkvæðisréttinn og hins vegar varðandi netaveiði í straumvatni, verði tekin til sérstakrar skoðunar í nefndinni.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir góða og efnismikla ræðu þar sem sást í gegn hans góða þekking á frumvarpinu og efnisinnihaldinu. Hv. þingmaður er löglærður maður en sá sem hér stendur er það ekki og vil ég því spyrja hv. þingmann hvert hans mat sé á því hvort um veiðarfærastýringu væri að ræða eða hreinlega eignarnám ef lögum yrði breytt í þá veru að netaveiðar yrðu bannaðar. Í annan stað vil ég spyrja hv. þingmann út í hið svokallaða Ásgarðsmál frá 1984. Þá ómerkti Hæstiréttur niðurstöðu matsnefndar eignarnámsbóta og komst að þeirri niðurstöðu að greiða þyrfti 2 millj. kr. fyrir veiðihlunnindin í Ásgarðslandi, en aðalgögnin sem lágu til grundvallar í því máli voru samningur milli Stangveiðifélags Reykjavíkur og landeiganda sem hljóðaði upp á 478.500 kr. fyrir alla stangveiði frá vori til hausts á sama svæði. Landeigendur fengu með öðrum orðum fjórum sinnum hærri upphæð greidda samkvæmt niðurstöðu Hæstaréttar en tekjur af leigu á þessu sama svæði voru. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji hið svokallaða Ásgarðsmál vera fordæmisgefandi ef netaveiðar verða óheimilar samkvæmt lögum og til bótagreiðslna kemur. Til frekari upplýsingar má nefna að tekjur bænda á vatnasvæði Hvítár og Ölfusár eru um það bil 4,5 millj. kr. á ári þannig að ef sama leið yrði farin og Hæstiréttur komst að árið 1984 mætti ætla að matsnefnd eignarnámsbóta, ef þetta mál væri fordæmisgefandi á annað borð, legði til bætur upp á um það bil 18 millj. kr. til netabænda á umræddu svæði eða fjórum sinnum meira en tekjur þeirra eru í dag.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð. Hann varpar hér fram tveimur spurningum. Hann spyr hvort ég telji að um veiðarfærastýringu eða eignarnám, sem mundi þá leiða til skaðabótaréttar fyrir landeigendur, sé að ræða verði gripið til þeirra aðgerða að banna samkvæmt lögum netaveiði í straumvatni. Ég hallast að þeirri niðurstöðu að á slíkar aðgerðir yrði litið sem eignarnám frekar en að um veiðarfærastýringu sé að ræða. Ég segi þetta með öllum fyrirvörum. En ég tel að grípi menn til slíkra aðgerða mundi það leiða til skaðabóta fyrir þá landeigendur sem fyrir því yrðu. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan hafa veiðiréttindi verið talin ná til eignarréttar landeigenda allt frá því fyrstu reglur um þetta voru settar þegar Alþingi kom saman árið 930, hæstv. landbúnaðarráðherra. Og sjónarmið um eignarnám og útreikning skaðabóta mundu koma til skoðunar þar. Auðvitað yrði þetta tiltekna mál, Ásgarðsmálið, tekið þar til skoðunar og ég get ekki ímyndað mér annað en að þeir útreikningar sem þar voru lagðir til grundvallar ættu við í þessu máli. Ég mundi halda að það mál og þær forsendur sem rétturinn komst að þar yrðu fordæmisgefandi í slíkum málum. En við mat skaðabóta snýst allt um það að meta hvert tjón landeiganda yrði og umfang þess þarf að meta. Það hefur Hæstiréttur gert í þessu máli 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin en ég vil líka minnast á að árið 1970 voru þessi lög síðast til heildarendurskoðunar, það eru liðin 36 ár. Einmitt þá voru miklar takmarkanir settar á netaveiði. Þar áður voru engar takmarkanir. Menn gátu veitt í net 24 klukkutíma á dag sjö daga vikunnar. Við breytingarnar árið 1970 voru þær hömlur settar á að eingöngu mátti veiða í net frá þriðjudegi til föstudags. Mér skilst að á þeim tíma hafi ekki verið litið á þær breytingar sem eignarnám. Samkvæmt mínum upplýsingum kom aldrei til bótagreiðslna til bænda vegna þeirra takmarkana sem voru settar á netaveiðina á þeim tíma. Þetta er hv. þingmanni til upplýsingar. Í ljósi þessa vil ég spyrja hv. þingmann hvort breytingarnar sem urðu árið 1970 séu ekki einmitt fordæmisgefandi fyrir þær breytingar sem kynnu að verða í meðförum þingsins núna við þetta mál. Í annan stað vil ég spyrja hv. þingmann: Ef frjálsir samningar nást ekki á milli hagsmunaaðila og landeigenda, hvaða möguleikar eru þá í stöðunni? Þarf þá ekki að grípa til lagasetningar til að tryggja að netin fari upp? Það er eins og peningagreiðslur skipti ekki máli í samningaviðræðum, til að mynda á milli Stangveiðifélags Reykjavíkur og ákveðinna bænda á vatnasviði Ölfusár og Hvítár. Stangveiðifélag Reykjavíkur hefur boðið landeigendum tvær krónur fyrir hverja eina sem þeir afla með netaveiðinni í dag og verður að teljast fullreynt hjá hagsmunaaðilum að semja við ákveðna bændur á þessu svæði. Því vil ég leyfa mér að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki einfaldlega að málinu sé best komið í þeim farvegi að löggjafinn grípi inn í og tryggi hámarksnýtingu á þessum náttúruauðlindum, rétt eins og við reynum að gera þegar við fjöllum um lög um stjórn fiskveiða.

Frú forseti. Hv. þingmaður vísaði til lagasetningar sem átti sér stað árið 1970 og velti fyrir sér hvort sú lagasetning gæti verið fordæmisgefandi fyrir þetta mál hér - þ.e. ef menn færu þá leið að banna netaveiðar í straumvatni - en í því tilviki hefðu ekki verið greiddar bætur. Ég þekki svo sem ekki nákvæmlega hvað fór fram árið 1970 og get ekki metið hvort þar er um fordæmisgefandi löggjöf að ræða. Ég er almennt þeirrar skoðunar, eins og ég hef áður nefnt, að veiðiréttindi teljist til eignarréttar landeigenda og verði ekki tekin af mönnum nema bætur komi fyrir. Ef löggjafinn gripi til aðgerða eins og þessara tel ég að það myndi að öllum líkindum leiða til skaðabótaskyldu. Hv. þingmaður telur fullreynt að samningar náist og ég get að mörgu leyti tekið undir það. Ég spyr hvað gera skuli í þeirri stöðu. Hvað á þá að gera til að ná fram þessum markmiðum? Þetta er pólitísk spurning sem við þurfum að svara hér á hinu háa Alþingi á grundvelli þess hagsmunamats sem þarf að fara fram. Ég er að kalla eftir því í þessari ræðu minni að það hagsmunamat fari fram í hv. landbúnaðarnefnd, að menn vegi það og meti hvaða hagsmunir eru í húfi, annars vegar varðandi stangveiðina og ferðaþjónustuna og hins vegar varðandi þær tekjur sem menn hafa af netaveiðum. Á grundvelli þess mats tækju menn ákvörðun.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er mikill vinur einkaframtaksins og mikill gæslumaður eignarréttarins. Hann er mikill áhugamaður um að lækka ríkisútgjöld og mér finnst því eðlilegt, virðulegi forseti, að koma hér upp í ræðustól og spyrja hann einnar pólitískrar spurningar. Hann lagði á það áherslu í máli sínu að það væri í raun og veru pólitískt úrlausnarefni hvernig staðið skyldi að þessum málum. Mig langar að spyrja hann: Hver á að borga reikninginn? Hver á að borga reikninginn ef sú leið yrði farin að þessi nýtingarréttur yrði tekinn af bændum og greiða yrði skaðabætur? Ætti ríkissjóður að greiða reikninginn eða ættu stangveiðimenn og ferðaþjónustuaðilar, sem hugsanlega mundu hagnast á slíkum breytingum, að greiða reikninginn? Þetta er í raun og veru grundvallarspurning sem mér finnst að þurfi að hafa forgang fram yfir þá spurningu hver upphæðin síðan yrði. Ég tel að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hljóti að hafa svör við þessu á reiðum höndum. Hann hefur greinilega kynnt sér þessa hluti mjög vel og ætti því að geta svarað þessari litlu og einföldu spurningu minni skýrt og skorinort.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ef Alþingi, þ.e. ríkið, tekur þá ákvörðun að banna mönnum tilteknar veiðar og sýnt er að þeir hinir sömu verði fyrir tjóni vegna þess banns sé það ríkisins að greiða bætur. Ég segi þetta með fyrirvara. Það má vel vera að einhverjir séu ósammála mér og telji að aðrir eigi að greiða þann kostnað, eins og t.d. stangveiðimenn sem mundu hugsanlega hagnast mest á slíkri breytingu. En ég tel að bótagreiðslur vegna tjóns, sem sýna yrði fram á við slíkar breytingar, þyrftu að koma úr ríkissjóði.

Virðulegi forseti. Þetta var mjög merkilegt svar, mjög áhugavert svar. Þá höfum við það á hreinu að einn af fremstu lögspekingum í þingflokki Sjálfstæðisflokksins er þeirrar skoðunar að ríkið skuli borga herkostnaðinn af þessu. Nú veit ég að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er ágætur lögfræðingur. Hann svaraði hárrétt þeirri spurningu, sem var lögð fyrir hann áðan, hvort verið væri að tala um veiðarfærastýringu eða eignaupptöku. Ef netin yrðu bönnuð væri að sjálfsögðu um eignaupptöku að ræða. Ég skal fara yfir það í ræðu minni hér á eftir. Þessu svaraði hv. þingmaður alveg hárrétt. En þá langar mig að spyrja: Er það þá ekki upptaka á eigum almennings, þ.e. skattfé borgaranna, að eignarréttur sé hirtur af bændum og fólkið í landinu látið borga fyrir það úr sínum sameiginlegu sjóðum? Til hvers? Jú, til að einhverjir aðrir geti síðan tekið út aukinn hagnað af auðlindinni, þ.e. hugsanlega stangveiðimenn eða veiðiréttareigendur við árnar þar sem stangveiðin er leyfð. Fær hv. þingmaður þetta dæmi til að ganga upp í sínum huga ef hann hugsar það til enda, þ.e. að rétt sé að velta kostnaðinum yfir á skattborgarana? Væri ekki miklu eðlilegra og skynsamlegra að þessi mál yrðu einmitt leyst, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, með þeim hætti að einkaframtakið og frelsi einstaklinganna fengi frið til að ráða sínum ráðum og finna lausn á þessum hlutum? Þá greiða þeir reikningana sem ber að greiða þá og þeir fá bætur sem yrðu fyrir því að réttindi þeirra yrðu skert.

Frú forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson orðaði það á þann veg að þá hefðu menn það á hreinu hvert mitt mat á þessum hlutum væri. Ég vil taka það fram að ég setti alla fyrirvara við það hver niðurstaða mín væri. En ég stend við það að verði gripið til aðgerða eins og þessara af hálfu ríkisvaldsins verði ríkisvaldið sjálft að taka afleiðingum af því. Ég gerði hins vegar fyrirvara við þá niðurstöðu mína. Það getur vel verið að einhverjir séu ósammála mér um það og kynnu að telja að einhverjir aðrir ættu að koma að greiðslu þeirra bóta. Ég get hins vegar ekki fallist á það að um eignaupptöku á fé almennings væri að ræða ef gripið yrði til þessara aðgerða. Ég er ekki að mælast til eins eða neins, hv. þingmaður. Ég er bara að benda á hugsanlega kosti í stöðunni. Við vitum að hagkvæmni fiskveiða í net í straumvatni er afskaplega lítil og tekjur af þeim veiðum eru mjög rýrar með tilliti til þess hvaða tekjur menn fá út úr stangveiðinni. Í því ljósi hef ég mínar efasemdir um að verði gripið til aðgerða eins og þessara þá leiði slíkt til verulegrar bótaskyldu fyrir hið opinbera, fyrir ríkið. Við þurfum ekki annað en að líta til þeirra tekna sem landeigendur hafa af netaveiði í dag til að vega og meta hvert tjón þeirra yrði. Ég hef því tilhneigingu til að ætla að hér sé um minna mál að ræða en margir hv. þingmenn vilja vera láta, 

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram fróðleg umræða, sem aðallega hefur snúist um 27. gr., að því er varðar hugsanlegar bætur fyrir veiðirétt. Ég ætla að byrja á að lýsa minni skoðun í stuttu máli, afgreiða þennan þátt málsins að mínu leyti. Hvað varðar bótaréttinn í þessu máli má líta á 49. gr., en þar segir, með leyfi forseta: „Nú hafa lagaákvæði leitt til þess að veiði veiðieiganda skerðist verulega og að mun umfram aðra eigendur veiði í sama fiskihverfi, og á hann þá rétt til bóta úr ríkissjóði eftir mati.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Nú leiðir ákvörðun veiðifélags um veiði og friðun til þess að veiðieigandi verður að mun öðrum fremur fyrir tjóni og á hann þá rétt til bóta úr hendi annarra veiðieigenda á félagssvæðinu, á meðan sú ákvörðun gildir. Skulu bætur þessar vera árgjald sem ákveðið er með mati, ef ekki semur. Ákveða má þeim er tjón hefur beðið bætur með því að úthluta honum arði í arðskrá. Stjórn veiðifélags er skylt að annast innheimtu bóta á félagssvæðinu. Um ákvörðun bótafjárhæðar, greiðslu bóta og endurgjald, er greinir í lögum þessum, skal eftir því sem við á fara eftir lögum um framkvæmd eignarnáms.“ Ég held að maður verði að skilja þessa grein á þann veg, hæstv. forseti, að ef við setjum þessi lög þannig að þau banni netaveiðar á einhverju veiðisvæði, það verði sem sagt löggjafinn sem banni það, sé hugsanlegt, og talsverðar líkur leiddar að því í 49. gr. þessa frumvarps, að ríkissjóður verði bótaskyldur. Ég tel hins vegar að það sé ekki hlutverk okkar hér í Alþingi að setja lögin með þeim hætti að ríkissjóður verði bótaskyldur. Við eigum að setja lögin og ganga þannig frá þeim að einhver kvöð sé sett um það að veiðiréttareigendur nái samningum innan einhvers ákveðins tíma og ef samningar hafa þá ekki tekist fari einhvers konar ferli af stað, einhvers konar sáttanefnd skipuð sem reyndi að leysa þessi mál, og málið fært í þann búning að til verði samningur milli þeirra sem land eiga að viðkomandi vatnasvæði um það hvernig veiðinýtingu á viðkomandi vatnasvæði verði breytt. Þar með er búið að setja málið í þann farveg, að mínu mati, að það verða jú þeir sem veiðiréttinn eiga og hafa ákveðið sameiginlega að breyta nýtingu hans sem munu þá greiða þeim bætur sem breyta veiðinotkun sinni, þ.e. taka upp net eða fækka þeim eða stytta veiðitímann eða hvernig sem menn semja um það í áföngum. Með slíku vinnulagi fara menn þá leið að leysa þetta án bótaskyldu ríkissjóðs, enda finnst mér eðlilegt að þeir greiði til þessarar lausnar sem á henni munu hagnast. Ef eitthvað er að marka það að veiði sé svo mikil í net að hún hafi afgerandi áhrif á veiði í ánum þá hljóta þeir að hagnast sem við eiga að búa og til langrar framtíðar. Þar með setja menn auðvitað lögin í þann búning að stuðla megi að þessu án þess að ríkissjóður verði bótaskyldur. Við eigum ekki bara að reyna að koma á viðunandi réttlæti eða færa málin í þá átt sem við höldum að sé þjóðinni til gagns, við eigum líka að gæta þess að við lagasetningu séum við ekki að óþörfu að baka ríkissjóði fébótaábyrgð. Við þurfum að huga vel að því. Ég segi þetta til þess að landbúnaðarnefnd hafi það m.a. sem viðmið í þeirri yfirferð sem vissulega þarf á þessi lög. Það er talað um það í þessu lagafrumvarpi að þetta sé nýting á veiðirétti en ekki er beinlínis verið að tala um að þetta sé nýting á ákveðnum fjölda fiska eða eitthvað slíkt. Það er hins vegar svo, virðulegi forseti, og ég vil koma því hér að og benda hv. landbúnaðarnefnd á það og einnig hæstv. ráðherra, að 1. gr., um markmið og gildissvið, kann að vera nokkuð villandi eins og hún er sett upp. Þar segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að kveða á um eignarhald veiðiréttar í ferskvatni og skynsamlega, hagkvæma og sjálfbæra nýtingu fiskstofna í ferskvatni og verndun þeirra.“ Hér er markmiðum laganna lýst. Síðar í frumvarpinu er svo farið yfir ýmislegt sem snýr að veiði í sjó en það er alls ekki markmið þessara laga eins og því er lýst í 1. grein. Það er alls ekkert minnst á veiði í sjó í markmiðum laganna. Þess vegna held ég að markmiðsgreinin, eins og hún er upp sett, stangist að verulegu leyti á við efnisgreinar í lögunum að því er lýtur að veiðirétti í sjó. Það er m.a. eitt af því sem ég hef áhyggjur af varðandi þetta lagafrumvarp. Veiðiréttur almennings hefur löngum verið tryggður utan svokallaðra netlaga í vötnum þar sem almenningur mætti veiða. Stundum hefur það verið túlkað þannig, ef því hefur verið viðhaldið mjög stranglega, að eingöngu landeigendur við vatnið mættu veiða í þessum almenningi. Ég held að þeim rétti hafi ekki alltaf verið strangt fram haldið heldur hafi almenningur haft leyfi til þess að veiða í vötnum með sömu veiðitækjum og aðrir, þ.e. að undanskildu því að mega ekki draga á í almenningnum heldur t.d. nota stangir eða jafnvel netstúf með þá löglegum möskvum og öðru slíku og innan þess veiðitíma sem almenningi er heimilt að stunda silungsveiðar - ég er ekki að tala hér um laxveiðar - þ.e. frá þriðjudegi til föstudags, er það ekki rétt? 
             Þetta er eitt atriði sem ég hef áhyggjur af og mér finnst ekki að við þurfum að fara þá leið við þessa lagasetningu, sem ég held að sé að mörgu leyti ágæt og markmiðin í henni, að ganga frekar á rétt almennings til frjálsrar veiði eða útivistar en orðið er, ef ekki ber einhverja aðra nauðsyn til eins og t.d. það að menn séu að skemma eitthvað í lífríki vatnsins o.s.frv. Þá held ég að við eigum að láta almenning njóta þess réttar eins og frekast er kostur að fá að nýta sér þau takmörkuðu veiðiréttindi sem til hans geta heyrt. Ég tel að þetta eigi einnig að eiga við varðandi veiðirétt almennings í sjó, þ.e. að fólk megi leggja silunganet í sjó sem sé löglega gert með löglegum möskvum og eigendamerkt eins og er í dag og standist þær heimildir að vera löglega lagt, þ.e. í ákveðinni fjarlægð frá árós, 1.500 metrar held ég að það séu í dag. Hér er lagt til að það verði 2.000 metrar. Ég segi alveg eins og er að ég sé enga ástæðu til að vera að þoka þessari vegalengd upp hægt og rólega. Einu sinni voru þetta 700 metrar og núna erum við að fara í 2.000 metra markið. Ef fjórir kílómetrar eru á milli tveggja árósa er sem sagt ekki hægt að leggja þar net. Ég held að við eigum að gæta þess að ganga ekki endalaust á rétt almennings að því er varðar að fá að veiða sér fisk til matar í almenningum þó að almenningur verði auðvitað að hlíta þeim reglum að veiða ekki við árósa o.s.frv. eða nær ám en verið hefur. Ég tel að það sé varhugavert af okkur og algjörlega óþarft að vera að ganga á rétt almennings með því sífellt að teygja út þau bönn sem snúa að almenningi að þessu leyti. Ég hef reyndar ekki séð nein rök fyrir því í þessu frumvarpi að þetta skuli gert. Það er jú öllum ljóst að það er bannað að veiða lax í sjó. Reyndar er sá bannréttur svo víðtækur að mönnum er sagt að henda laxi í sjó ef hann kemur í net, hvort sem hann er dauður eða lifandi, eins og lögin eru og reyndar eins og þetta frumvarp er. Það er út af fyrir sig ákveðinn tvískinnungur í því, finnst mér, að skikka menn til að henda dauðum afla í sjóinn til þess að selurinn þrífist betur, sem er jú mesti óvinur silungsins og laxins og mjög stórtækur þar sem hann heldur sig við árósa inni á flóum og fjörðum. Annað í þessu lagafrumvarpi vil ég gera að umtalsefni, ég held að aðrir hafi nú ekki minnst mikið á það, en það er hin nýja Landbúnaðarstofnun og eftirlitsmannakerfið. Mér sýnist því miður - og vil ég beina orðum mínum sérstaklega til hv. formanns landbúnaðarnefndar, Drífu Hjartardóttur - að hér sé verið að fara af stað með nýja Fiskistofu. Þegar Fiskistofa var sett á fyrir áratugum síðan talaði þáv. ráðherra, Þorsteinn Pálsson, um það að Fiskistofa yrði aldrei meira en svona 10–11 manna vinnustaður, aldrei meira. Í þessu frumvarpi er víða um að ræða nokkurs konar sjálfdæmi hjá Landbúnaðarstofnun, hvernig hún stendur að verki. Það segir m.a. í 58. gr., með leyfi forseta: „Landbúnaðarstofnun er heimilt að skipa eftirlitsmenn með því að bann við laxveiðum í sjó sé virt. Kostnaður við störf þeirra greiðist úr ríkissjóði.“ Hvergi er minnst á það að þessi kostnaður komi neins staðar annars staðar frá, hann á bara að bætast á kostnað ríkisins. Ríkissjóður á að borga án þess að fá neinar tekjur sem beinlínis eru markaðar í þennan kostnað. Auðvitað fær ríkissjóður hellingstekjur af stangveiðinni og ferðamennskan nýtur góðs af því að stangveiðin skuli standa fólki til boða þannig að ég er ekki að gera lítið úr því. Ég er bara að benda á að við höfum áður sett á fót svona stofnanir og eftirlit og sjálfdæmi stofnana um það hvernig þær framkvæma eftirlitið og það hefur leitt til þess að stofnanirnar hafa stækkað. Auðvitað breytast aðstæður og lagaumhverfi sífellt þannig að það er eðlilegt að stofnanir svari því hvaða þörf þær telja fyrir eftirlitið, en mér sýnist að Landbúnaðarstofnun fái hér ansi frítt spil. Það segir síðan, með leyfi forseta: „Landbúnaðarstofnun gefur út skírteini handa eftirlitsmönnum. Eftirlitsmenn skulu eiga frjálsa för um veiðivatn“ o.s.frv., o.s.frv. Fremst í þessari grein, 58. gr., stendur: „Landbúnaðarstofnun skipar eftirlitsmenn með veiði samkvæmt lögum um lax- og silungsveiði þar sem þurfa þykir …“ Hér er stofnuninni fengið ansi mikið sjálfstæði um það hvernig hún muni þróa þetta eftirlit. Við megum heldur ekki gleyma því að í frumvarpinu er talað um að Landhelgisgæslan geti einnig komið að eftirlitinu. Það hefur hún vissulega gert á undanförnum árum. Ég vil vara við því, hæstv. forseti, að við setjum alls staðar af stað eftirlitsþætti í þessum málum og hugleiðum það vandlega við setningu þessara laga. Varðandi matsnefndina er einnig sett af stað apparat sem snýr að matsreglunum. Þar segir að ráðherra ákveði tímagjald matsmanna og starfsemi nefndarinnar. Laun og annar kostnaður af starfsemi matsnefndar greiðist af fjárveitingu á fjárlögum. Ég vil benda á þetta, hæstv. ráðherra, vegna þess að mér finnst að sumu leyti laus taumur gefinn í sjálftöku. Ég spyr því hvort sérstaklega hafi verið hugað að þessu, annars vegar hvað varðar eftirlitsmennina og hins vegar nefndi ég núna skipun matsnefndarinnar. Síðan á Landbúnaðarstofnun, ef ég hef tekið rétt eftir, að skrá öll veiðivötn á landinu, halda yfir þau sérstaka skrá. Í lögunum eins og þau eru nú segir í 14. gr., með leyfi forseta: „Veiði lax og göngusilungs í sjó skal hlíta sömu reglum sem veiði í ósöltu vatni eftir því sem unnt er. Ráðherra setur reglur um þessa veiði.“ Og nú spyr ég hvort þær hafi þá ekki verið settar. Í 13. gr. gildandi laga segir, með leyfi forseta: „Veiðimálastjóra er heimilt að fyrirskipa, að hver sá, sem kaupir lax eða silung, veiddan innan lands, til sölu innan lands eða utan, og svo gistihús, matsöluhús, sjúkrahús og þess háttar stofnanir, er kaupa þessa vöru, skuli á mánuði hverjum gefa skýrslu um þessi kaup. Veiðimálastjóri setur nánari reglur um slíka skýrslugerð.“ Þetta er í núgildandi lögum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur þetta virkilega verið unnið svona? Hefur þetta verið framkvæmt? Ef það hefur verið gert þá eru til mjög litlar upplýsingar um ýmislegt sem snýr að veiði og veiðiálagi. Það væri fróðlegt að heyra svör hæstv. ráðherra við þessum spurningum. Þetta vildi ég, hæstv. forseti, sérstaklega nefna í þessum málum. Það eru að vísu tvö smáatriði kannski, og þó, sem ég ætla að nefna hér að lokum varðandi frumvarpið. Í orðskýringunum er í 23. lið talað um háflæði. Þar segir, með leyfi forseta: „Mesta rennsli eða hækkun á vatnsborði sem verður að jafnaði oftar en annað hvert ár í ólögðu vatni og þegar auð er jörð.“ Ég hef alltaf skilið orðið háflæði þannig að það væri háflæði sjávar. Ég hef aldrei heyrt þessa orðskýringu á orðinu háflæði. Það er talað um háflæði og lágflæði, flóð eða fjöru. Ég bendi á þetta vegna þess að ég tel að við þurfum að skoða það vandlega þegar við gefum orðum, sem eru tiltæk í íslenskri tungu, nýja merkingu. Um orðið sjávarfiskur segir, með leyfi forseta: „Fiskur sem lifir allan sinn lífsferil í sjó.“ Miklar breytingar eru nú að verða á landi og í sjó, það er að hlýna. Nýlega sótti okkur heim fiskur sem virðist vera sestur að í vötnum hér á landi og heitir ósaflúra. Hún sækir upp í ár en lifir að öðru leyti og hrygnir úti í sjó. Ég er ekki viss um að áðurnefnd skilgreining standist alveg.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir ágæta ræðu. Ég er um margt sammála hv. þingmanni í því sem kom fram í ræðu hans. Hann sagði að ef netaveiðar yrðu bannaðar yrðu þeir sem hefðu ávinning af slíkri aðgerð að greiða þann kostnað sem bótagreiðslur til bænda hefðu í för með sér. Ég tek hjartanlega undir það með hv. þingmanni. Í þessu ljósi vil ég líka nefna að það er vert að skoða hver ávinningurinn er og hverra hann er. Ávinningurinn felst fyrst og fremst í því, eins og margítrekað hefur komið fram í ræðum þingmanna í dag, að verðmæti stangveidds lax er miklu meira en netveidds lax. Netveiddur lax er metinn á 750 kr. á meðan lax veiddur á stöng er metinn á 20.000 kr. Gefur það því augaleið að ef netaveiðar yrðu bannaðar með lögum mundu tekjur ríkissjóðs hreinlega aukast. Hingað koma þúsundir erlendra veiðimanna á hverju ári, kaupa sér veiðileyfi í ám og kaupa sér flugmiða, borða á veitingastöðum, borga fyrir leiðsögn o.s.frv. Það liggur því í augum uppi að ríkið hefði meðal annarra mikinn ávinning af því að netaveiðar yrðu stöðvaðar. Það er því kannski eðlilegt að ríkið taki einhvern þátt í greiðslum til bænda ef netaveiðar verða bannaðar. Í viðtali við Morgunblaðið á dögunum kom fram í máli formanns Stangveiðifélags Reykjavíkur, sem er greinilega hagsmunaaðili og talar fyrir samtökum sem eru að reyna að semja við bændur, að það félag er til að mynda beinlínis tilbúið að hafa hönd í bagga með ríkissjóði við greiðslu bóta ef til þess kemur. 

Hæstv. forseti. Ég fór hér yfir 49. gr. þessa frumvarps og þar segir beinlínis, ef lesa á út úr henni eins og hún stendur hér, að bótaskylda muni lenda á ríkissjóði. Ég tel að við eigum að reyna að setja þessi lög þannig upp að bótaskyldan lendi ekki á ríkissjóði heldur á þeim sem munu hagnast við breytinguna. Ég held að það sé miklu æskilegra að koma þessu máli í þann farveg að veiðiréttareigendur nái samkomulagi um hvernig netaveiðin eigi að breytast, og væntanlega stöðvast einhvern tímann í framtíðinni, og semji um það. Þannig komi þá fébætur til þeirra sem hætta veiðunum eða breyta þeim. Ég geri ráð fyrir því að inn í slíkt mat sé allt metið, líka hagur þeirra sem jafnvel fara að hagnast meira á því að breyta sínum háttum. Þess vegna held ég að það sé mikið gæfuspor að leita þeirra leiða að ná því samkomulagi og vil þess vegna ekki fara lagaþvingunarleið ef önnur leið er í boði.

Frú forseti. Það liggur í augum uppi, samkvæmt skýrslu sem Atvinnuþróunarfélag Suðurlands sendi frá sér, um efnahagslegan ávinning af stangveiði og netaveiði, að ríkissjóður mun hagnast á breytingum af þessu tagi. Tekjur til ríkissjóðs munu aukast ef netaveiðin verður bönnuð með lögum. Ferðaþjónustan tekur kipp. Ný sóknarfæri skapast í uppbyggingu á öflugum og gullfallegum bergvatnsám sem renna þarna í jökulvatnið. Nægir að nefna Tungufljótið þar sem menn eru tilbúnir í mikið átak ef netaveiðin leggst af. En ávinningurinn er auðvitað enginn meðan netaveiðin er stunduð. Það fer enginn heilvita maður af stað í slíkar framkvæmdir nema netin fari upp. Menn fara ekki út í öflugt ræktunarátak, gerð sleppitjarna og frekari uppbyggingu ef laxarnir sem síðar eiga að ganga í ána lenda í netum bænda neðar í jökulvatninu. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann sammála mér um að ríkið eigi þá alla vega að greiða hluta af þessu þar sem ávinningurinn er augljós fyrir ríkið? Algjörlega augljós fyrir ríkið. Ég vil líka benda hv. þingmanni á það, sem kom reyndar fram í ræðu minni fyrr í dag, að teljast verður fullreynt að semja við ákveðna bændur á vatnasviði Ölfusár og Hvítár þar sem þetta er greinilega ekkert peningamál fyrir þá. Þeim hafa verið boðnar 9 millj. kr. fyrir að taka netin upp þó svo tekjur af netaveiðinni hafi einungis verið 4,5 millj. kr. á síðasta ári. En fyrir Suðurland og nærliggjandi byggðir við stærsta og víðfeðmasta vatnasvæði landsins er um stórt atvinnu- og byggðamál að ræða. Það kom fram hér í ræðu minni fyrr í dag að veltan í stangveiðiiðnaðinum er á bilinu 7,8–9,1 milljarður kr. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki mikilvægt að löggjafinn reyni að beita sér fyrir því að þetta mikilvæga mál, sem ég vil nefna atvinnu- og byggðamál, nái fram að ganga hér á löggjafarþinginu.

Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé að mörgu leyti mjög mikilvægt mál. Það yrði enn mikilvægara ef hægt væri að lenda því í sátt. Ég mundi ekki vilja standa að því fordæmi fyrir dómstólum að menn hefðu komið sérstakri bótaskyldu vegna veiðiréttar yfir á ríkið. Ég held að það gæti komið víða annars staðar niður en eingöngu í þeim lögum sem við ræðum nú og ef ég veit rétt það sem snýr að þessu eina vatnasvæði á Suðurlandi. En það fordæmi, ef af yrði, gæti hins vegar haft verulegar afleiðingar síðar meir ef menn þyrftu að grípa til og vildu breyta t.d. lögum um stjórn fiskveiða. Ég hallast ekki að því að við sem alþingismenn eigum að taka nokkra einustu áhættu um að búa til slíkt bótaréttarfordæmi á ríkisfé.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um lax- og silungsveiði. Er hér um að ræða heildarendurskoðun á lögum nr. 76 frá árinu 1970. Vil ég fagna því að það frumvarp sem hér um ræðir sé komið fyrir hv. Alþingi. Það var löngu tímabært að taka þessi lög til heildarendurskoðunar. Ég sé að mikil og vönduð vinna hefur farið fram af hálfu hæstv. landbúnaðarráðherra við endurskoðun á þessum lögum. Ég geri mér grein fyrir að hv. landbúnaðarnefndar bíður mikil vinna að fara yfir þetta mikla frumvarp, sem er 58 greinar að efnisinnihaldi, og er mjög mikilvægt að nefndin leggi sig fram við að fara mjög gaumgæfilega ofan í það. Málefnið er viðkvæmt og snertir byggðarlög og landeigendur hringinn í kringum landið, almenning og stangveiðimenn þannig að það er mikilvægt að horft sé til allra þeirra þátta sem ég nefndi hér áður. Umræðan um 27. gr. frumvarpsins hefur verið fyrirferðarmest. Er þar verið að vísa í veiðitæki og veiðiaðferðir í straumvatni. Að mínu mati bendir allt til þess, eins og umræðan hefur þróast hér, að ef við, hv. alþingismenn, vildum ganga þá leið að banna netaveiði í straumvatni með lögum yrði það ekki gert bótalaust. Það tel ég að sé nokkuð óumdeilt. Við finnum fyrir miklum þrýstingi utan úr samfélaginu, sérstaklega frá stangveiðimönnum, að Alþingi banni með lögum netaveiði í straumvatni. Þá er eðlilegt að við spyrjum okkur: Hver á að borga fyrir þá lagasetningu? Ef Alþingi Íslendinga, löggjafinn, bannar netaveiði í straumvatni með lögum hlýtur ríkið að greiða þann kostnað sem því fylgir. Ég tel að það væri vert að hv. landbúnaðarnefnd athugaði hvað slíkt mundi kosta. Ég tel að þar sé um verulega fjármuni að ræða fyrir íslenska ríkið, milljónir króna, og fyrir mitt leyti er ég ekki tilbúinn að samþykkja slíkar breytingar. Ég tek undir með þeim ræðumönnum sem hafa lagt áherslu á að hér sé fyrst og fremst um að ræða samkomulagsatriði á milli netaveiðibænda í Ölfusá og Hvítá og ég vil vera svo bjartsýnn að þeir samningar náist og menn mætist þar á miðri leið. En ég dreg ekkert úr því að hér er um réttindi landeigenda að ræða, netaveiðiréttindi, og það voru tilfinningaþrungin andsvör sem gengu fyrr í dag á milli hæstv. landbúnaðarráðherra og hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um þessi málefni sem snerta þeirra heimahérað. Ég tók eftir því að í þeim orðaskiptum kom sú skoðun fram hjá báðum hv. þingmönnum að ekki væri rétt að banna netaveiðar í þessum ám með lögum heldur ættu menn að ná fram samkomulagi. Ég tel því einsýnt að meiri hluti sé fyrir því á hinu háa Alþingi að menn reyni að ná samkomulagi líkt og ég hef rætt hér. 
             Það getur vel verið, eins og hv. þm. Gunnar Örlygsson bendir á, að mikill meiri hluti sé fyrir því á Alþingi að þetta verði bannað með lögum en ég bendi á að stjórnarflokkar ríkisstjórnarinnar hafa afgreitt þetta mál úr sínum þingflokkum. Ég veit til þess að fyrirvarar eru gerðir af ýmsum þingmönnum og þar á meðal þeim sem hér stendur. En það lýtur ekki að því atriði sem hv. þm. Gunnar Örlygsson hefur gert að umfjöllunarefni í ræðu sinni og snertir 27. gr., heldur lýtur það að 15. gr. frumvarpsins sem snýr að veiðum göngusilungs í sjó. Ég tek undir þá ábendingu hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar að í markmiðs- og gildissviði laganna sé ekki tekið á veiðum í sjó. Þar er einungis sagt að markmið þessara laga sé að kveða á um eignarhald veiðiréttar í ferskvatni og skynsamlega, hagkvæma og sjálfbæra nýtingu fiskstofna í ferskvatni og verndun þeirra. Ekki er minnst á veiðar í sjó sem þó eru gerðar að umtalsefni í mörgum greinum í frumvarpinu. Í 2. mgr. 15. gr. núgildandi laga er sagt, með leyfi forseta: „Á tímabilinu 1. apríl til 1. október má eigi leggja net né hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns en 1.500 metra ef meðalvatnsmagn ár er innan við 25 m 3 á sekúndu en 2.000 metra ef vatnsmagnið er meira og eigi nær en 1.500 metra frá hafbeitarstöð, enda gangi fiskur í það vatn eða þá hafbeitarstöð.“ Í því frumvarpi sem við ræðum hér segir, með leyfi forseta, í 3. mgr. 15. gr. laganna: „Á tímabilinu 1. apríl til 1. október ár hvert má ekki leggja net né hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns, sem fiskur gengur í, eða hafbeitarstöðvar en 2.000 metra.“ Hér er því verið að þrengja réttindi landeigenda sem hafa nýtt sér veiðiréttindi 1.500–2.000 metra frá ósi sem eru innan við 25 rúmmetrar á sekúndu í rennsli. Í 49. gr. í lagafrumvarpinu er fjallað um bótaskylduskerðingu á veiðirétti. Segir þar í 1. mgr.: „Nú hafa lagaákvæði leitt til þess að veiði veiðieiganda skerðist verulega og að mun umfram aðra eigendur veiði í sama fiskihverfi, og á hann þá rétt til bóta úr ríkissjóði eftir mati.“ Mér finnst eðlilegt að við veltum fyrir okkur eftirfarandi dæmi: Við skulum hugsa okkur landeiganda sem hefur nýtt sér þau réttindi að fá að veiða frá 1.500 upp í 2.000 metra frá ósi í áraraðir og áratugi, hefur nýtt sér það að vera með netalögn til að veiða göngusilung við sjó. Ef það frumvarp sem við ræðum hér verður að veruleika eru þau réttindi réttilega tekin af viðkomandi eiganda. En nú á hann nágranna sem er 2.000 metra frá ósi. Þessi lagasetning hefur engin áhrif á réttindi þess landeiganda. Nú endurtek ég það sem stendur í 49. gr.: „Nú hafa lagaákvæði leitt til þess að veiði veiðieiganda skerðist verulega og að mun umfram aðra eigendur“ - sem sagt nágrannann - „veiði í sama fiskihverfi, og á hann þá rétt til bóta úr ríkissjóði eftir mati.“ Ég fer þess á leit við hv. landbúnaðarnefnd og formann nefndarinnar að það verði skoðað sérstaklega hvort hér sé verið að ganga á eignar- eða nýtingarrétt viðkomandi landeiganda. Það er mikilvægt að nefndin fari vel ofan í það í störfum sínum. Hæstv. forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa mörg orð um þetta. Ég hef haft ákveðna fyrirvara hvað varðar þessa útvíkkun á netalögnum frá ósi og mér hefði fundist sjálfsagt að 2. mgr. 15. gr. núgildandi laga hefði haldið sér þannig að við værum sannanlega ekki að ganga á réttindi þeirra landeigenda sem um ræðir. Við þingmenn förum vítt og breitt um landið, margir hér í salnum eru af landsbyggðinni sýnist mér, að undanskildum hv. þm. Pétri Blöndal, sem fer þó oft út á land, og við verðum að geta gert skil þeim breytingum á lögum sem við gerum hér. Ef þetta frumvarp verður að lögum verðum við að geta gert þeim landeigendum sem málið varðar grein fyrir því hvað hv. Alþingi er að meina með þeirri breytingu sem við leggjum hér til. Sannfæringar minnar vegna treysti ég mér ekki til þess og ég bið hv. landbúnaðarnefnd að fara mjög ítarlega ofan í 15. gr. frumvarpsins. Fjármálaráðuneytið tekur ekki undir það að við séum að samþykkja hér löggjöf sem hugsanlega kveður á um bótaskyldu ríkisins. Með leyfi forseta er sagt: „Ekki verður séð að frumvarp þetta, verði það óbreytt að lögum, leiði beint til aukins kostnaðar fyrir ríkissjóð.“ Hér er afdráttarlaust skorið úr um það af hálfu fjármálaráðuneytisins að um engar verulegar bótafjárhæðir verði að ræða samhliða afgreiðslu þessa frumvarps en ég hef efasemdir um það. Ég bendi á, líkt og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson nefndi í ræðu sinni, það vald sem Landbúnaðarstofnun er fengið í þessum lögum. Í 58. gr. stendur, í 2. mgr., með leyfi forseta: „Landbúnaðarstofnun er heimilt að skipa eftirlitsmenn með því að bann við laxveiðum í sjó sé virt. Kostnaður við störf þeirra greiðist úr ríkissjóði.“ Nú veit ég ekki hvað forsvarsmenn Landbúnaðarstofnunar hafa hugsað sér í þessum efnum en við þekkjum þróun Fiskistofu, rétt eins og hv. þm. Guðjón Arnar hefur bent á, og ég tel mikilvægt að það komi skýrt fram í löggjöfinni að við ætlum okkur ekki að stofna einhvers konar rannsóknarlögreglu sem starfar vítt og breitt um landið. Við hljótum að treysta því fólki sem hefur umgengist þessa auðlind um áratugaskeið. Mér finnst þetta þó nokkuð opið hvað þetta varðar en ber að sjálfsögðu fullt traust til Landbúnaðarstofnunar í þessu verkefni sínu og tel að það sé mikilvægt að eitthvert eftirlit sé viðhaft. En það má ekki keyra um þverbak. Hæstv. forseti. Ég hef með þessu gert grein fyrir þeim fyrirvara sem lýtur að 15. gr. laganna. Ég er mjög ánægður með þá vinnu sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur lagt í það frumvarp sem hér er til umræðu. Það fylgir því heilmikill fróðleikur, t.d. eru mörg dómafordæmi tilgreind o.s.frv. Frumvarpssmíðin er til fyrirmyndar, ánægjuleg lesning. Ég tel mikilvægt að hv. landbúnaðarnefnd fari allítarlega ofan í þetta málefni og mér finnst engin ástæða til þess að þrengja réttindi landeigenda eins og 15. gr. í því frumvarpi sem hér er rætt hljóðar upp á. Ég sé enga ástæðu til þess. Hér er um að ræða fólk sem er upp til hópa með eina eða tvær netalagnir og veiðir nokkra göngusilunga á hverju sumri. Það er búið að takmarka aðgengi þessara landeigenda með því að stytta veiðitímann um helming. Það er bannað að veiða göngusilung við sjó frá kl. 8 á föstudagskvöldi til kl. 8 á þriðjudagsmorgnum en ef ganga á enn lengra í þeim efnum að takmarka réttindi bænda og annarra landeigenda hvað þetta snertir þá er ég því ekki samþykkur. Ég tel því að það væri rétt að gera breytingar á 15. gr. en er annars sammála í öllum meginatriðum því frumvarpi sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur lagt fyrir þingið. Ég er sammála því að Alþingi á ekki með því að breyta 27. gr. laganna að fara út á þá braut að banna netalagnir í straumvatni með lögum. Ég tel að slíkt fordæmi sé varhugavert. Það mundi kosta ríkissjóð mikla fjármuni og auk þess ber okkur að virða þau réttindi sem bændur og aðrir landeigendur hafa haft áratugum saman. Ég tel farsælast að menn leysi þau ágreiningsmál eins og 27. gr. hljóðar upp á með almennum samningum.

Virðulegi forseti. Það er eftirtektarvert að langflestir þeir ræðumenn sem hér hafa talað í dag hafa beint athygli sinni og meginmáli að einni tiltekinni grein, þ.e. þeirri grein sem fjallar um netaveiðar í straumvatni. Það er líka eftirtektarvert að flestir þeir sem hér hafa talað virðast mjög ákafir stangveiðimenn eða áhugamenn um stangveiði.  Það er reyndar svo að þau rök sem hafa verið færð fram í dag um algert bann við netaveiði í straumvötnum eru að mörgu leyti og jafnvel flestu mjög skiljanleg vegna þess að það er búið að sýna fram á að mjög ríkir fjárhagslegir hagsmunir eru af stangveiði í straumvötnum. Það er þó augljóst að þau rök eiga ekki við öll straumvötn og það hefur reyndar einnig komið fram að ekki er hægt að stunda stangveiði í öllum straumvötnum. Ég hygg að það sé hægt að nefna Þjórsá sem dæmi um slíkt. Gamalt máltæki segir, frú forseti, að fleira sé matur en feitt kjöt. Það er líka þannig að það eru fleiri gæði í lífinu en peningaleg gæði og ég ætla að leyfa mér að færa inn í umræðuna þau gæði sem netaveiðimenn í straumvötnum hafa af þeirri heimild sem þeir hafa í dag. Ég ætla jafnframt að benda á að ef bann verður lagt við netaveiði í straumvötnum er ekki einungis verið að leggja bann við nýtingu tiltekinna áa sem ekki er hægt að nýta til veiða á annan hátt, t.d. Þjórsár, sem ég minntist á áðan, heldur er verið að koma því á að þeir einir sem hafa nýtingarrétt á straumvatni, samkvæmt vatnalögum frá 1923, hafa ekki heimild til að veiða sér til matar nema að standa með stöng á bakkanum sem er ekki alls staðar gerlegt. Það eru til margar gerðir af straumvötnum á Íslandi, í mörgum þeirra er aðeins hægt að veiða í net og ekki er fræðilega mögulegt að koma upp neinni stangveiði að gagni. Það er sem sagt leyfilegt að veiða í net í vötnum á Íslandi, það er leyfilegt að veiða í net út frá sjávarjörðum á Íslandi en það á ekki að vera leyfilegt að veiða í net í straumvatni. Ég vil að þetta sjónarmið komi fram í umræðunni. Ég ætla líka að lýsa þeirri skoðun minni að það sé ástæða til að taka upp miklu meira eftirlit með laxveiðum í sjó en nú er gert. Ég vil því fagna ákvæðinu, sem er í 58. gr. þessa lagafrumvarps, um aukið eftirlit með veiðum í sjó. Það ganga um það miklar sögur, í það minnsta sums staðar á landinu, að laxveiðar í sjó séu umtalsverðar. Í mín eyru hefur verið vitnað í tiltekinn mann sem segir að langbestu laxveiðimiðin í Skagafirði séu út af Þórðarhöfða. Þetta segir mér að það þarf að hafa eftirlit með laxveiðum í sjó. Þær eru bannaðar og þær verða bannaðar, sem betur fer. En það er í sumum tilfellum ekki nóg að hafa lög sem banna hlutina, það þarf að hafa ríkt eftirlit með því að lögin séu ekki brotin og það þarf að beita viðurlögum ef það er gert. Ég tel að þess hafi ekki verið gætt nægilega vel hér við land. Ég vil einnig benda á að í 11. gr. lagafrumvarps þessa er eyðilegging á selalátrum leyfð. Það á að vísu að fá umsögn veiðifélags eða veiðiréttarhafa og umsögn Veiðimálastofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands en ég held að við séum á talsvert hættulegri braut þarna. Fyrir allnokkrum árum var skorin upp herör gegn sel hér við land fyrir tilstilli útgerðarmanna og fiskverkenda. Sett var á laggirnar svokölluð hringormanefnd sem gekkst í það að drepa sel í stórum stíl hér við land og ég hef heyrt ýmsar hryllingssögur um atganginn í því efni. Grænlendingar hafa áhuga á að kaupa selskinn af Íslendingum og ég kynnti mér hvort hægt væri að nálgast selskinn hér á landi. Við þá eftirgrennslan mína kom í ljós að mjög lítið er til af selskinnum á Íslandi, ekki vegna þess að bændur hafi ekki áhuga á að nytja selinn, eins og fyrrum var gert, heldur vegna þess að það er orðið svo lítið af honum. Ekki veit ég nákvæmlega hvað satt er í þessu efni en með þetta í huga tel ég að það sé varhugavert að samþykkja slíka grein sem 11. gr. er. Ég held að við vitum ekkert allt of mikið um það hversu mikið er til af sel við Ísland og ég er þá að tala um landselinn sem Grænlendingar hafa áhuga á að kaupa af okkur. En selurinn er líka hlunnindi sem bændur hafa nýtt í tímans rás og selurinn er dýrategund sem við þurfum að hafa gát á. Erindi mitt í þennan stól var fyrst og fremst að láta það koma fram að það er ekkert sjálfgefið að leggja algert bann við netaveiðum í straumvötnum við Ísland. Það er langfarsælast að reyna að fara samningaleiðina eins og fram hefur komið í ræðum fjölmargra í dag. Það kann að vera að ekki náist samkomulag við einhverja aðila hversu mikið sem boðið er og það er ef til vill vegna þess að í augum sumra eru fleira gæði en peningar, eins og ég gat um hér áðan.

Frú forseti. Við ræðum mikinn lagabálk sem er frumvarp til laga um lax- og silungsveiði. Það frumvarp, ásamt með nokkrum öðrum frumvörpum, tekur eiginlega yfir öll ákvæði núgildandi laga um lax- og silungsveiði. Hér hefur mikið verið rætt um veiðifélög og það er vissulega umræðuvert hvort hægt sé að skylda menn til að ganga í félög. Þetta er reyndar gert á nokkrum stöðum og má sem dæmi nefna húsfélög og lögmannafélagið o.fl., en það er andstætt stjórnarskránni og menn þurfa að fara varlega í það. En það er ákveðin skynsemi í því að skylda menn til að ganga í veiðifélag og má svo sem segja að skynsemin eigi að ráða því. Hér er lagt til að atkvæðisrétturinn sé einn á hvert býli óháð því hve mikla hagsmuni menn hafa. Það er mjög ankannalegt. Ég held að menn þurfi að skoða það í nefndinni hvort það fái virkilega staðist að einstaklingur sem á smábleðil af á geti stjórnað jafnmiklu og annar sem á meginhluta árinnar báðum megin. Síðan gerast dálítið skrýtnir hlutir. Maður sem á land báðum megin ár þarf t.d. að líða það að ókunnugt fólk labbi yfir landið hans og veiði. Jafnvel þó að hann sé dýraverndarsinni og þyki vænt um silunginn og laxinn, vilji ekki láta deyða þessar skepnur eða raska ró þeirra, verður hann að gera svo vel að hlíta því að menn gangi yfir hans land og geri það sem honum er þvert um geð - að ekki sé talað um það sem sumir telja ónáttúru að veiða fisk og sleppa honum því það er eðli veiða að ná í bráðina. Já, einmitt að drepa hana. Það er óeðli, að mati margra, að veiða fisk og sleppa honum, það minnir svolítið á minkinn sem veiðir tuttugu hænur og étur eina. Við ræðum það hér hvernig við getum dýpkað eignarréttinn þannig að hámarksskynsemi og -nýting náist fyrir þjóðfélagið í heild. Bent hefur verið á það að á Suðurlandi, við Ölfusársvæðið skilst mér, séu menn að veiða í net og vegna þess detti engum í hug að rækta silung ofar á vatnasvæðinu - netaveiðimaðurinn mundi veiða allan fiskinn sem hinir væru að rækta upp eða eitthvað slíkt. Við getum borið þetta saman við það að ekki væri eignarréttur á landi. Enginn myndi setja niður kartöflur ef einhver annar gæti komið og hirt uppskeruna. Þetta er ástæðan fyrir því að menn eru með einkaeignarrétt og þetta kom inn í frumvarpið sem við ræddum um daginn um vatnsréttindi. Það nýtir enginn vatnið ef hann á það á hættu að einhver annar taki það frá honum sem hann er búinn að leggja í það. Svo geta menn lent í þeim vanda að þeir sem eiga netaréttinn neiti að taka upp netin, alveg sama hvað er í boði. Hætt er við að öll skynsemi rjúki út í veður og vind og eftir standi einhver trúarbrögð um það að menn ætli ekki að taka upp netin alveg sama hvað í boði er og þá er öll skynsemi farin. Þá kemur upp sú krafa að banna þetta með lögum, sem ég er eindregið á móti. Í fyrsta lagi er ég á móti því vegna þess að ég tel óeðlilegt að skattgreiðendur borgi bætur þegar aðrir, einkaaðilar, fá hagnaðinn. Ég er líka á móti því að beita einstaklinga bolabrögðum fyrir utan það að margir aðrir, eins og bent hefur verið á, mundu lenda í því að mega ekki leggja niður net þar sem ekki er hægt að veiða silunginn hvort sem er með öðrum ráðum. Ég vil stinga upp á því að veiðifélögin, þessi skrýtnu veiðifélög, fái eignarnámsheimild og þá kannski með fulltingi einhvers opinbers aðila. Ég sting upp á því að hv. landbúnaðarnefnd, sem fær málið væntanlega til umsagnar, skoði það að veiðifélögin - þau eru hvort sem er svo skrýtin, þau eru þarna með félagaskyldu, þau eru með ráðstöfunarrétt á eignum manna - fái líka heimild til að taka eignarnámi en greiði þá bæturnar sem þurfa að koma fyrir. Þá erum við komin í þá stöðu sem menn óska eftir en einungis í mjög afmörkuðum tilfellum og það mætti gera það þannig að þau þurfi til þess fulltingi opinbers aðila - fari fram á að farið verði í eignarnám og fái svo til þess fulltingi opinbers aðila. Þá erum við búin að leysa þann vanda sem við höfum verið að tala um í dag. Og svo komi eðlilegar bætur fyrir. Ef maður skoðar öll þessi frumvörp sem við höfum verið að ræða í dag og athugar hvaða kaflar og hvaða greinar eru teknar upp úr lögum um lax- og silungsveiði, sem eiga víst að heita eftir allar breytingarnar eldri lög um lax- og silungsveiði, standa eftir í þeim lögum allir kaflar af því að greinarnar eru teknar út og allar skýringar við kafla en allir kaflarnir tómir. I. kafli um orðskýringar, II. kafli um veiðirétt o.s.frv. Þetta stæði eftir. Svo standa eftir 94., 98. og 99. gr. og svo 100. gr. sem er tóm. Þessar greinar fjalla um veiðimálanefndir og um Fiskræktarsjóð sem er sérstakt áhugamál mitt, frú forseti, og ég ætla að eyða örfáum orðum í það. Þar er nefnilega, eins og ég hef getið um oft áður, lagður skattur af hendi ríkisins á vatnsaflsstöðvar sem rennur til einstaklinga og félagasamtaka, ekki til opinberra aðila. Ég held að það fái hreinlega ekki staðist. Þess vegna er þetta skilið eftir í lögunum um lax- og silungsveiði og ekki hróflað við því vegna þess að menn vilja ekki rugga þeim bát, vilja ekki gera það að umræðuefni að verið sé að brjóta stjórnarskrána með því að leggja á skatt sem rennur til einstaklinga og félagasamtaka. Það er líka mjög undarlegt að leggja skatt á Kárahnjúkavirkjun. Mér er ekki kunnugt um að ein einasta padda sé þar í vatninu uppi á háfjöllum. Það getur varla verið mikill skaði fyrir fiskrækt í landinu eða lax- og silungsveiðina að verið sé að virkja við Kárahnjúka. Ég vildi benda á það, frú forseti, að þarna sitja eftir örlitlar greinar um Fiskræktarsjóð og heitir þá eldri lög um lax- og silungsveiði.

Virðulegi forseti. Við ræðum langþráð frumvarp til laga um lax- og silungsveiði. Við höfum beðið þess í þó nokkuð marga mánuði að það kæmi til meðferðar hér í þinginu. Það var boðað þegar haustið 2003 í sölum þingsins þegar háð var hörð rimma um innflutning á norskættuðum laxi eða laxahrognum og hvort leyfa ætti eldi á slíkum fiski í sjókvíum hér við land. Þá var háð snörp deila um það hvort svo ætti að verða eða ekki og þá kom einmitt til umræðu að þetta frumvarp til laga um lax- og silungsveiði, sem við höfum nú fyrir framan okkur, væri í undirbúningi í landbúnaðarráðuneytinu. Loksins er það komið. Það er runninn upp mars 2006 og loksins er þetta frumvarp komið til meðferðar í þinginu. Ég sagði í andsvörum við upphaf umræðunnar í dag að ég teldi að nú væri best að fara sér hægt og af yfirvegun. Ég benti á það að frumvarpið kæmi seint inn í þingið, mjög seint á þingvetrinum. Það eru ekki margir dagar eftir. Þingið hættir störfum óvenjusnemma nú í vor, í byrjun maí, vegna sveitarstjórnarkosninganna 27. maí. Ég vil ítreka það, virðulegi forseti, að við vöndum vel til verka og tökum þessi frumvörp öll, þetta eru ein fimm frumvörp þegar allt er talið, til meðferðar í landbúnaðarnefnd, þar sem ég á sæti; fáum umsagnir nú á vordögum, skoðum málið í sumar og landbúnaðarnefnd taki síðan til starfa aftur á haustdögum og við stefnum að því að þessi frumvörp verði afgreidd héðan frá Alþingi sem lög fyrir lok þessa árs. Það hygg ég, virðulegi forseti, að væri skynsamlegast. Hér er um að ræða afskaplega mikilvæg lög þar sem tekið er á öllum okkar veiðimálum í ferskvatni, ekki bara lax- og silungsveiði heldur líka fiskrækt, fiskeldi, fisksjúkdómum og tilhögun Veiðimálastofnunar, sem ég tel hiklaust að sé ein merkasta rannsóknarstofnun landbúnaðarins og mikilvægt að hlúa vel að henni. Virðulegi forseti. Það vekur hjá mér ljúfsárar minningar að ræða þessi lög því að gömlu lax- og silungsveiðilögin frá 1970, sem nú eru að renna sitt skeið á enda, voru fyrsti lagatexti sem ég las á ævinni. Það var fyrir rúmum 20 árum þegar ég var skólapiltur við Bændaskólann á Hólum í Hjaltadal og lagatextinn var hluti af námsefni okkar. Lax- og silungsveiðilögin frá 1970 voru af mörgum ástæðum dregin fram sem dæmi um afskaplega merkilega og framsýna löggjöf. Þar hefðu menn til að mynda komist að þeirri niðurstöðu að banna netaveiðar á laxi í sjó. - Ég held að Íslendingar hafi verið fyrstir allra þjóða að banna veiði á laxi í sjó. - Þar væri líka að finna hið merkilega fyrirkomulag með veiðifélögin sem hefur skapað góða sátt um nýtinguna á þessum verðmætu auðlindum, þ.e. laxveiðiánum og vötnunum, um margra áratuga skeið. Þessi lög eiga upphaf sitt allt til 1932, ef ég man rétt, og jafnvel enn lengra aftur í tímann. Mig minnir að það komi allt saman fram í greinargerð með frumvarpinu sem ég las fyrr í morgun. En þessi lagasmíð er með öðrum orðum, og ég vil ítreka það, ákaflega merkileg og á margan hátt má kannski jafna henni við önnur lög, sem við töluðum um í síðustu viku, þ.e. vatnalögin frá 1923 sem líka voru sett af mikilli visku og framsýni enda hefur sá lagabálkur einnig dugað mjög vel. En það er alltaf þannig, virðulegi forseti, að það kemur að því að við þurfum að endurskoða lögin okkar, fara yfir þau og breyta þeim. Tímans hjól snýst og það var kominn tími til þess að endurskoða vatnalögin. Ég hef lýst mig alveg sammála því, þó að ég hafi ekki verið sammála niðurstöðunni sem varð eftir þá endurskoðun, og ég tel líka að það sé kominn tími til að endurskoða lögin um lax- og silungsveiði. Ég er mikill áhugamaður um lax- og silungsveiði þótt ég sé ekki veiðimaður. Ég hef aldrei stundað veiðar á laxi og silungi. Ég á engra hagsmuna að gæta í þessu á neinn hátt en mér finnst þetta engu að síður afskaplega áhugavert. Kannski er þetta líffræðilegur áhugi, ég veit það ekki. Sennilega er það líka áhugi á skemmtilegri náttúruauðlind sem við höfum nýtt af mikilli skynsemi í áranna rás. Ég hef iðulega í störfum mínum sem þingmaður flutt mál sem varða þessa auðlind, verið með þingsályktunartillögur og fyrirspurnir varðandi urriðann í Þingvallavatni svo dæmi sé tekið. Ég hef borið fram þingsályktunartillögu ásamt hv. þingmönnum Sigurjóni Þórðarsyni, Jóni Bjarnasyni og Össuri Skarphéðinssyni um það að fara skuli út í samstillt átak stjórnvalda og hagsmunaaðila á borð við veiðiréttareigendur, veiðimenn og aðila í ferðaþjónustu, gjarnan með fjárhagslegri þátttöku hagsmunaaðila, til að efla nýtingu á silungi hér á landi og þá sérstaklega ættum við að reyna að nýta okkur það sem ég tel vera vannýtt sóknarfæri í stangveiði hér á landi. Það er alveg rétt, sem komið hefur fram í fjölmörgum ræðum fyrr í dag, að stangveiðin og iðnaðurinn og þjónustan í kringum hana skilar mjög miklum verðmætum á hverju ári. Með frumvarpinu sem hér liggur fyrir er ágætissamantekt sem var gerð í fyrra. Hún er lögð fram sem fylgiskjal og ber titilinn Lax- og silungsveiði á Íslandi. Efnahagsleg áhrif og líffræðileg staða auðlindarinnar. Þessi samantekt er unnin af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og Veiðimálastofnun. Þar kemur einmitt fram að verðmætin eru mjög mikil af lax- og silungsveiðum. Á það hefur verið bent í umræðum fyrr í dag og það er í sjálfu sér óþarfi fyrir mig að fara aftur yfir alla þá umræðu og tíunda það sem þar hefur komið fram. Mikið hefur verið rætt um eina grein frumvarpsins sem hér liggur fyrir, þ.e. 27. gr., ef ég man rétt, sem fjallar um veiðitæki og veiðiaðferðir í straumvatni. Talað hefur verið fyrir því að það eigi hreinlega að nota tækifærið núna og setja lögbann á það að menn fái að nota net til veiða á laxi í straumvatni. Formaður minn, Guðjón Arnar Kristjánsson, flutti ræðu áðan og mér fannst hann orða afstöðu okkar í Frjálslynda flokknum með skýrum hætti. Ég reikna með að sú ræða verði tekin, prentuð út og jafnvel notuð til viðmiðunar í því starfi sem bíður okkar sem sitjum í landbúnaðarnefnd þegar við förum að skoða þessi lög. Guðjón Arnar hitti naglann á höfuðið, ef svo má segja, og ég lýsi því yfir að ég er alveg sammála hverju orði sem hann sagði þar varðandi það hvort banna ætti lagnetaveiðar á laxi í straumvatni. Ég hef sjálfur velt þessu svolítið fyrir mér í þó nokkurn tíma. Ég minni á að á sínum tíma kom út skýrsla á vegum Veiðimálastofnunar sem bar titilinn Fiskstofnar vatnasvæðis Ölfusár/Hvítár, seiðabúskapur, veiðinýting og fiskræktarmöguleikar. Þetta var vorið 2004, fyrir tveimur árum. Höfundar skýrslunnar voru fiskifræðingarnir Magnús Jóhannsson og Sigurður Guðjónsson. Þeir lögðu mat á það hver væri hugsanlegur ávinningur af því að stöðva netaveiðar á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár. Ég fór í framhaldi af þeirri skýrslu að velta þessu fyrir mér og bar þá m.a. fram fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra sem hann að sjálfsögðu svaraði. Ég var að velta því fyrir mér þá, á grundvelli niðurstaðna þessarar skýrslu, hvort ekki væri með einhverjum hætti hægt að hætta netaveiðum. Ég hef síðan hugsað það mál og komist að niðurstöðu. Ég get að hluta til tekið undir þau sjónarmið að hugsanlega sé rétt að hætta þessum veiðum en við verðum að hafa í huga að ávinningurinn af því er ekkert endilega svo mikill. Reynslan úr Borgarfirði hefur sýnt að þó að netaveiðum sé hætt er ekki sjálfgefið að þeir laxar sem ekki veiðast í netin veiðist þá alfarið á stöng í hliðarám við þær ár þar sem netaveiðarnar eru stundaðar. Það má færa rök fyrir því að ef netaveiðunum yrði hætt mundu hugsanlega aðeins um 700 laxar af þeim um það bil 3.000 löxum sem veiðast árlega í net veiðast á stöng á því svæði sem kallað er vatnasvæði Ölfusár og Hvítár. Það er því ekki alveg hægt að setja samasemmerki þarna á milli. En samt má kannski segja að þessir 700 laxar, ef við erum að tala um þá tölu, mundu kannski skila tekjum á bilinu 14–21 millj. kr. Þetta var a.m.k. það sem ég komst að á sínum tíma. Á það hefur verið bent, og það er röksemd sem verður að taka tillit til, að hér er verið að tala um eignarrétt bænda, nýtingarrétt bænda, rétt bænda til að nýta auðlind sem þeir hafa nýtt í mjög langan aldur og löngu áður en menn fara í einhverjum mæli að veiða lax á stöng á þessum svæðum. Það er ekki hlutverk löggjafans, það er ekki hlutverk ríkisins, að ganga í það verk að banna þá nýtingu. Það hlýtur að vera verkefni sem snýr að einkaaðilum, einkaframtakinu eins og ég vil kalla það, þ.e. þeim sem eiga nýtingarréttinn á annað borð. Þetta snýr að bændum og þeim sem hugsanlega hefðu hag af því að þessum veiðum yrði hætt. Það hljóta að vera þeir sem standa að veiðifélögunum, þ.e. stangveiðimenn. Það heyrir upp á þá að greiða þann kostnað sem hlýtur að verða af því ef það tekst að fá þessa bændur til að hætta að veiða laxinn í net. Þetta kemur ríkinu ekkert við, þetta á ekki að koma okkur við, þetta á ekki að koma löggjafarvaldinu við. Einkaframtakið á sjálft að leysa þessi mál. Það er mín skoðun eftir að hafa legið yfir þessu, eftir að hafa skoðað þetta, eftir að hafa lesið allar þessar skýrslur, velt þessu fyrir mér þá er það mín niðurstaða að þannig eigi það að vera. Ég fæ ekki betur séð en þetta hafi verið gert í Borgarfirði með ágætum árangri, a.m.k. höfum við ekki heyrt af miklum deilum um það. Við höfum ekki heyrt af því að það hafi farið illa. Ef ávinningurinn er svona mikill af því að hætta netaveiðum hljóta að finnast leiðir til þess að leysa það á milli þeirra aðila sem deila um þessar veiðar. Flóknara þarf þetta mál ekki að vera. Þetta er mín niðurstaða. Ég vil svo nota tækifærið til að mótmæla þeim málflutningi sem hér hefur komið fram í dag varðandi þessar netaveiðar. Hér hefur bændum á Suðurlandi nánast verið lýst sem hálfgerðum villimönnum, talað um að menn séu að draga á land heilu netatrossurnar fullar af laxi og þetta sé veiðiskapur sem sé gersamlega óverjandi hvernig sem á það er litið. Mér finnst mjög hallað á bændur, dugnaðarfólk sem ekki gerir annað en að nýta þær náttúruauðlindir sem þeim tilheyra. Mér finnst það alveg óþarfi að menn komi hér í ræðustól haldandi fram slíkum fullyrðingum því þetta er einfaldlega rangt. Það er líka rangt að setja hlutina þannig fram að ef netaveiðum yrði hætt á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár mundu allir þeir laxar sem ekki veiðast í netin sjálfkrafa veiðast á stöng. Það er ekki þannig. Reynslan sýnir það. En ég segi enn og aftur: Ef stangveiðimenn eða aðrir hafa áhuga á því að fá bændur til að hætta netaveiðum þá hljóta þeir að geta leyst það með því að greiða þeim fyrir. Sú hlýtur að verða niðurstaðan. Það á ekki að vera hlutverk ríkisins að greiða herkostnaðinn af slíku og það á alls ekki að vera hlutverk okkar sem erum á þinginu, okkar sem förum með löggjafarvaldið, að setja lög sem hugsanlega munu valda ríkinu stórkostlegri skaðabótaskyldu, algerlega ófyrirséðri skaðabótaskyldu, sem í ofanálag mundi skapa mjög hættulegt og varasamt fordæmi. Ég vil leggja áherslu á það, virðulegi forseti, að við í Frjálslynda flokknum leggjum mikinn þunga í það að verja það að bændur þessa lands haldi rétti sínum til nýtingar náttúruauðlinda. Við höfum barist fyrir málstað eigenda sjávarjarða. Veiðirétturinn hefur verið tekinn af þeim algerlega bótalaust. Það var gert þegar fiskveiðistjórnarlögin voru sett á sínum tíma. Við getum alveg tekið undir það að hér eigi að setja skýrar reglur um nýtingarrétt bænda á öðrum auðlindum, til að mynda vatni. Hér erum við að tala um nýtingarrétt en ekki eignarrétt og við tökum að sjálfsögðu undir það að bændur eigi að hafa nýtingarrétt á laxi og silungi sem er á þeirra landi. Heilt á litið viljum við verja þennan rétt bænda. Ef einhverjir aðilar vilja kaupa þann rétt upp eða leigja hann af bændum til einhvers tíma þá er það, og það er kjarni míns máls, einkaframtakið sem á að sjá um það. Frjálsir menn í frjálsu landi eiga að geta gert samninga sín á milli um þau viðskipti. Það er ekki hlutverk okkar alþingismanna að setja lög um slíka hluti.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka mínum guði og mínum sæla fyrir það að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hafði ekki nákvæmlega þessa skoðun á séreignarréttinum þegar við vorum hér saman fyrir viku að ræða vatnalögin.  Þó að bændur eigi sín lönd og eigi réttinn til veiða í því vatni sem fyrir landi þeirra er þá er það samt sem áður svo að fiskstofnarnir eru sameiginleg auðlind sem fer víða og það er með engu móti hægt að halda því fram að einhver einn geti slegið eignarrétti sínum á þá. Jafnvel hæstv. landbúnaðarráðherra gerir það ekki. Hann iðkar það sjálfur að takmarka þennan rétt með reglugerðum sem beinlínis eru settar til að vernda fiskinn gegn ofveiði og til að koma í veg fyrir að hið hóflausa einkaframtak, sem hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson lýsti hér áðan, gangi af stofninum dauðum. Ástæðan fyrir því að til eru reglur, sem hæstv. landbúnaðarráðherra setur í krafti þessara laga, er einmitt sú að veiðirétturinn er takmarkaður, hann er ekki alger. Bóndi eða landeigandi sem á vatn fyrir landi sínu getur ekki nytjað það með þeim hætti sem hann vill. Ef hann hefði fullt vald á því gæti sú staða komið upp að ósvífnir menn og gírugir sem ekki hefðu áhuga á því að viðhalda stofninum mundu ganga fram af honum. Það er þess vegna, eins og hæstv. landbúnaðarráðherra gat um í ræðu sinni fyrr í dag, að lög og hefðarreglur hafa verið í gildi allt frá landnámi, sem sumir segja að hafi jafnvel flust hingað til lands með landnámsmönnunum úr Noregi. Landnámsmennirnir drógu úr líkum á því að menn gengju of harkalega fram gagnvart stofnum. Þó að ég hafi fullan skilning á því að nauðsynlegt sé að ná sátt í þessu máli er ég ekki viss um að einkaframtakið villt og galið, liggur mér við að segja, sé best til þess fallið. Við þurfum alltaf lög og reglur til að takmarka sókn í takmarkaðar auðlindir. Sú auðlind sem við höfum verið að tala um hefur verið í hættu. Sem betur fer hefur vegur hennar vaxið nokkuð á síðustu árum. Það er ekki síst vegna forgöngu Íslendinga. Íslendingar, eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson rakti svo ágætlega í ræðu sinni, settu á sínum tíma nánast algert bann við laxveiðum í sjó. Laxveiðar í sjó voru að vísu leyfðar, ef ég man rétt, alveg fram á síðasta áratug með sérstökum lögum þó einungis hafi þá verið fimm jarðir á landinu sem máttu nytja þann rétt - það vill svo til að ég var að hálfu leyti alinn upp á einni þeirra fimm jarða þannig að svolítið þekki ég til þess. Áratugum saman dvínaði hins vegar laxastofninn í Norður-Atlantshafinu og menn voru ekki alveg vissir á því hvað um var að ræða. Hugsanlega var þar um að ræða einhvers konar mengun og menn leiddu getum að því að einhvers konar þrávirk lífræn efni hefðu safnast fyrir í Norðurhöfum af því að þau væru kuldasækin. Menn leiddu líka getum að því með nokkrum rökum að vaxandi veiðiþjófnaður, sérstaklega í löndum eins og Írlandi og Englandi, þar sem það var íþrótt þeirra sem fátækastir voru og lifibrauð öldum saman að „stela“ að hætti Hróa hattar frá hinum efnuðu, landeigendunum, og á síðustu öld keyrði nokkuð úr hófi. Ég hef rifjað það upp hér að sjálfur var ég eitt sinn staddur einmitt í erindum laxa á Írlandi og lenti þar óvart í kröfugöngu veiðiþjófa, manna sem þúsundum saman streymdu út á götu til að verja þann rétt, sem ríkisstjórn Írlands ætlaði að taka af þeim, að stela að næturlagi, þ.e. að ganga í vötn sem að fornu voru álitin eins konar almenningur. En sú barátta sem leiddi til lagasetningarinnar á Írlandi og reyndar í fleiri löndum var ekki síst vegna þrýstings sem var hafinn af Orra Vigfússyni og þeim mönnum sem svo ágætlega störfuðu með honum. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta, frú forseti. Það er hægt að leiða sterk rök að því að laxastofnar við Norður-Atlantshaf, og sérstaklega á nyrstu slóðunum, séu á sumum svæðum á uppleið í kjölfar þess að tekið var fyrir veiðar á laxi í sjó og ég skil því vel að þeir sem unna þessum forna konungi straumvatna skuli vilja beita sömu aðferðum til að stemma stigu við niðurgangi hans í fersku vatni á landi. Ég er þeirrar skoðunar í prinsippinu, eins og ég sagði fyrr í dag, að ekki eigi að viðhafa netaveiðar í straumvötnum. Nú er öldin allt önnur en þær fyrri að því leyti til að þessi fiskur er til í miklu minna mæli en áður. Þegar þau lög voru sett sem hæstv. landbúnaðarráðherra talaði um við upphaf þessa þings, 930, mátti leiða getum að því að vötn væru flest full af fiski. Það hafði aldrei verið gengið í þau með þeim ákafa sem síðar varð. En mjög hefur dregið úr viðgangi þessara stofna á síðustu öldum. Þess má geta að í kjördæmi þeirra tveggja þingmanna, hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar og hæstv. landbúnaðarráðherra, sem stundum er jafnað við biskup eða erkiklerk, voru það einmitt biskuparnir sem höfðu veiðirétt svo víða og nýttu hann af varkárni, nýttu hann alls staðar af varkárni vegna þess að þeir vissu að menn eiga að ganga vel um gjafir guðs. Ég tel sem sagt að það sé góð grundvallarregla að stefna að því að netaveiðar á laxi í straumvötnum verði lagðar af. Hugsanlega er það mjög erfitt. Ég held hins vegar að með breyttum viðhorfum sé það réttlætanlegra nú en áður að ráðast í einhvers konar lögboð ef þurfa þykir. Ástæðan er sú að Íslendingar hafa nú á síðustu árum gerst aðilar að alls konar sáttmálum sem leiða til þess að þeir þurfa að axla ákveðna ábyrgð. Þeir þurfa að standa ábyrgir gagnvart alþjóðasamfélaginu um vernd tegunda sem eru í hættu og líka vernd stofna sem eru í hættu, og vísast er hægt að færa rök fyrir því að sumir laxastofnar séu í hættu. Sá stofn sem hefur aðallega verið til umræðu hér, og hv. þingmaður reifaði ágæta skýrslu hér áðan, hefur kannski vegna eðlis árinnar sem hann gengur upp í og tímgast í verið í hvað mestri hættu. Það sem ég á við, frú forseti, er að náttúran sem umlykur hann er öðruvísi en víða annars staðar að því leyti til að vötnin þarna hlaupa stundum. Ef ég man rétt voru það ég og hæstv. landbúnaðarráðherra sem véluðum um það fyrir nokkrum árum í mjög merkilegri nefnd, sem við eigum báðir sæti í og kennd er við helgistað þjóðarinnar, Þingvelli, hvort sú nefnd ætti að beita sér fyrir því að gerðar yrðu ákveðnar ráðstafanir til að vatnið sem Hvítáin á upptök sín í hlypi ekki reglulega. En rannsóknir sýna að það vatn hefur hlaupið fram á 15–20 ára fresti og ekki nema örfá ár frá því að það hljóp síðast. Þegar það gerist leiðir það til þess að litlu er eirt í ánni, ungviðið tapast og glutrast niður og heilu kynslóðirnar hverfa úr því straumvatni. Hrygningarstaðir breytast og framburðurinn leiðir til þess að þar sem laxar, sem í hafi voru, gengu áður til að tímgast meðan á ósköpunum stóð fundu kannski ekki neina hrygningarstaði þegar þeir komu aftur. Ekki frekar en Skálabrekku-urriðinn þegar hann kom aftur á sínar gömlu hrygningarslóðir þar sem heita Urriðaálar fyrir utan grjóthólmann undan Skálabrekku þegar bændur höfðu fellt Öxará niður í Almannagjá eins og sagt er í fornum sögum og ég trúi álíka vel og Biblíunni og jafnvel töluvert betur af því að ég er kannski ekki bókstafstrúarmaður á hana. Ég nefni þetta vegna þess að laxastofninn í þessu árkerfi er einfaldlega miklu viðkvæmari en víðast annars staðar. Þetta var það sem ég vildi aðallega leggja til þessarar umræðu. Ég hef ekki mikla nennu til að standa í skæklatogi við hæstv. landbúnaðarráðherra um þá grein sem stallsystir mín, hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, reifað svo ágætlega hér áðan og varðar seli. Hér áður fyrr þegar ég gekk til sela ásamt því að stunda laxveiðar í sjó, í net, hugsaði ég töluvert öðruvísi en ég geri í dag. Þá var kapp veiðimannsins slíkt að því fleiri selir sem veiddir voru því betri daga áttu þeir sem veiðina stunduðu. Nú er það hins vegar svo að ég staldra við þegar ég sé grein eins og 11. gr. í þessu frumvarpi þar sem beinlínis er gefin opin heimild á það að eyða sellátrum í grennd við ósa. Ég veit vel að það er kannski ákveðin þverstæða að segja þetta eftir að hafa haldið ræðu um það hve viðkvæmir laxastofnar eru. En samt sem áður tel ég að það þurfi mjög að slá í gadda í lögum allar heimildir til þessa. Þá er ég aftur að horfa til þeirra alþjóðlegu skuldbindinga sem við höfum axlað. Nú er það þannig að selurinn á hvergi heima í íslensku stjórnkerfi. Það er meira að segja starfandi einhvers konar nefnd sem heitir hringormanefnd og gæti samkvæmt skilgreiningu eiginlega talist eins konar örráðuneyti því það er enginn yfir henni. Hún siglir frí í stjórnkerfinu. Ríkið greiðir peninga til að drepa sel en það er enginn sem rannsakar það hvernig nefndin vinnur, hversu marga seli hún drepur - og það sem verst er, enginn veltir því fyrir sér hvaða áhrif þetta hefur á selastofnana. Hér við land eru tvær tegundir sela, landselur og útselur. Ég hef áður tekið málefni þeirra smælingja upp í þessum sal. Nú er staðan þannig að báðar þessar tegundir eru við það að hrynja. Það finnst mér vera nokkuð alvarlegt mál. Ég ímynda mér að ef það væri einhver stofnun á Íslandi, eitthvert ráðuneyti, sem hefði vald yfir ákvörðunum um nýtingu þeirra yrðu báðar þessar tegundir þegar í stað settar á válista. En engum ber, lögum samkvæmt, að hafa eftirlit með þeim og engum ráðherra ber að taka í taumana. Ég vil því nota þetta tækifæri til að segja að ég staldra a.m.k. við greinar eins og þessar sem mér finnst eiginlega gefa óútfyllt leyfi til að eyða sellátrum, ekki bara við ár heldur á ósasvæðum og ég er ekki alveg viss um það hversu þröng og ítarleg skilgreiningin á ósasvæðum er. Aðeins að lokum, frú forseti, þá dáist ég alltaf að hugkvæmni hæstv. landbúnaðarráðherra, sem við vitum að hefur unun af íslensku máli og gerir sér far um að misþyrma því alls ekki, en ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hafi lesið sína eigin skilgreiningu á vatnsfalli. Samkvæmt greininni er það rennandi vatn í afmörkuðum farvegi sem rennur undan þyngdaraflinu niður á við. Má draga þá ályktun af því að í hinu háa landbúnaðarráðuneyti telji einhver embættismanna, hugsanlega ráðherrann sjálfur, að til sé straumvatn sem rennur undan þyngdaraflinu upp á við? Það eru svona hlutir sem ég sé stundum í frumvörpum sem fara dálítið í taugarnar á mér og mér finnst að menn seilist um hurð til lokunnar þegar þeir koma með skilgreiningar eins og þessa. Síst á það að vera hæstv. landbúnaðarráðherra sem alltaf leikur sér við íslenskt mál eins og konfekt sem hann ber svona á borð fyrir hið háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég vil bara fá að koma hér upp til að ítreka að í ræðu minni áðan var ég að tala um nýtingarréttinn, þ.e. rétt fólksins í landinu til að nýta sínar náttúruauðlindir. Það er mikill munur á nýtingarrétti og síðan eignarrétti. Við í Frjálslynda flokknum viljum berjast fyrir því að fólkið í landinu haldi nýtingarréttinum, það fái að nýta sínar náttúruauðlindir, til að mynda fiskstofnana í kringum landið. Hér erum við að tala um afnot, nýtingarrétt á ferskvatnsfiski, nýtingarrétt á laxi sem gengur upp ár í gegnum lendur bænda og bændur hafa um margra áratuga skeið nýtt sér þennan fisk til tekjuöflunar. Mér finnst að við eigum að virða þann rétt. Ef fólk vill halda í þennan rétt á það að fá að gera það, það á ekki að vera hlutverk ríkisvaldsins að taka hann af fólki. Ef það vill hins vegar leigja þennan rétt frá sér með einhverjum hætti þá á það líka að vera þeirra eigin ákvörðun að gera slíkt og þá í samningum við þá sem hafa áhuga á því að leigja hann. Flóknara er það nú ekki. Þetta er grundvallarafstaða sem ég tek í þessu máli og á þessu byggist viðhorf mitt til þessarar greinar í frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði. Á því byggist andstaða mín við það að við setjum lög sem banna alfarið netaveiðar á laxi í straumvatni. Mig langar að nota síðustu sekúnduna til að spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Ef sett yrðu lög sem banna veiðar af þessu tagi, hver ætti þá að greiða hugsanlegar skaðabætur til bænda vegna þess að þessi réttur yrði tekinn af þeim?

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það gæti farið vel á því að það yrði samvinnuverkefni veiðifélaga og hins opinbera. Ég tel að báðir hafi hag af, hið opinbera sem fulltrúi okkar, almennings í landinu, en það á að standa vörð um náttúrugæði, sérstaklega ef vá steðjar að þeim, og svo aftur veiðifélögin sem sannarlega hafa margvíslegra hagsmuna að gæta. Aðeins að því sem hv. þingmaður finnur að við málflutning minn um eignarréttinn. Það hafa komið fram mismunandi sjónarmið í dag um það með hvaða hætti eigi að fara í það að takmarka netaveiðar. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson frá Skarði, veiðiréttarhafi, orðaði það svo að hann vildi að menn þrengdu mjög verulega veiðiréttinn og aflegðu hann hugsanlega. Ég tel að að fornu hafi veiðirétturinn verið takmarkaður með það fyrir augum að koma í veg fyrir ofnýtingu. Það væri hægt að hugsa sér þá stöðu að allur sá veiðiréttur sem hugsanlega er fyrir hendi yrði fullnýttur. Hann er það alls ekki í dag. Því fer fjarri. Þá er hugsanlegt að við þær aðstæður þegar stofnar eru veikir kæmust menn, t.d. hæstv. landbúnaðarráðherra sem yfirvald í málinu, að þeirri niðurstöðu að of harkalega væri gengið að stofnunum. Þá hefur hann sitt vald samkvæmt lögum til að þrengja veiðiréttinn, þ.e. að fækka veiðidögum o.s.frv. alveg eins og þáv. landbúnaðarráðherra, kollegi og flokksbróðir hans gamall, Halldór E. Sigurðsson, gerði okkur Mýramönnum til mikillar armæðu a.m.k. tvisvar sinnum svo að ég muni til.

Virðulegi forseti. Enn og aftur að því hvort banna eigi þessar veiðar. Við hljótum að velta fyrir okkur í því sambandi hver ávinningurinn sé. Eru einhver fiskifræðileg rök fyrir því að banna eigi þessar veiðar? Er verið að ofveiða þessa laxastofna þar sem netaveiðar eru stundaðar? Sjáum við einhver merki um það? Nei, ég hef hvergi rekist á fullyrðingar um það að laxinn sem er á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár sé ofveiddur með einum eða neinum hætti, hvergi. Þannig að það eru engar fiskifræðilegar röksemdir fyrir því að gera þetta. Þá eru það efnahagslegu röksemdirnar. Höfum við efnahagslegar röksemdir? Kannski. En þá vil ég aftur benda á skýrsluna sem ég vitnaði í áðan en hún var skrifuð af tveimur sérfræðingum Veiðimálastofnunar. Þeir benda á að net hafi verið tekin upp í Hvítá í Borgarfirði og það hafi skilað 28–35% veiðiaukningu í þverám hennar, 39–52% af þeim fiski sem áður veiddist í netin veiddust eftir það á stöng. Síðan færa þessir líffræðingar rök fyrir því að sennilega yrði þetta hlutfall enn þá lægra á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár vegna þess að vatnið þar er gruggugra en á vatnasvæði Hvítár í Borgarfirði. Við erum þá sennilega ekki að tala um veiðiaukningu nema kannski í mesta lagi upp á 600–750 laxa á hverju ári ef við miðum við 3.000 netaveidda laxa árlega. Hinn efnahagslegi ávinningur er kannski ekki svo mikill. Öðrum þræði er hér um að ræða tilfinningamál sem síðan er að hluta til pískað upp af þingmönnum sem eru í einhvers konar herferð í lýðskrumi og vitleysisgangi og reyna að æsa fólk upp gegn bændum sem hafa stundað nýtingu á þessum náttúruauðlindum um margra áratuga skeið, og mér finnst þetta ekki sérstaklega fallegur leikur.

Frú forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hefur alls enga innstæðu til að ásaka mig um það að ráðast sérstaklega gegn netaveiðibændum.

Ég var ekki að tala um þig.

Ég hef sjálfur stundað netaveiði í sjó sem ungur drengur og margoft fór ég líka til netaveiða í Hvítá í Borgarfirði með frændum mínum í Ferjukoti sem rækt hafa það starf áratugum saman. Hv. þingmaður sagði sjálfur að efnahagslegu rökin kynnu að vera fyrir hendi. Ég þekki það ekki jafn vel og hann vegna þess að ég hef ekkert kafað ofan í þetta og ég hef ekki reynt að halda fram rökum á þeim grundvelli. Ég hef heldur vísað til ákveðinnar alþjóðlegrar þróunar um stærð stofnanna og líka til alþjóðlegra samninga. Hv. þingmaður sagði að það væru ekki fiskifræðileg rök fyrir því. Hann er sá þingmaður í þessum sal sem gerst ætti kannski að vita það fyrir utan náttúrlega hæstv. landbúnaðarráðherra. Þó er það þannig að sérstakt straumkerfi var áður á Íslandi fyrir stórlaxa. Stórlaxastofnarnir hafa verið á miklu örara undanhaldi en smávaxnari laxastofnar. Veiðimálastofnun hefur bent á það margsinnis að ástand stórlaxastofna hérlendis sé orðið uggvænlegt þannig að það er alveg ljóst að fiskifræðileg rök hljóta að vera fyrir því að grípa til allra ráða til að koma í veg fyrir að stórlaxinum okkar, sem sums staðar hefur verið einkenni heilla héraða, verði útrýmt. En það liggur við borð núna og er ekki langt síðan það var sérstakt umfjöllunarefni í fjölmiðlum. Að lokum, frú forseti: Ég er hugsjónamaður á þessu sviði. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að stefna að því að leggja netaveiðar af. Hvort það gerist hratt eða með einhvers konar samningaþófi - ég vil bara að það verði gert í fyllingu tímans.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um lax- og silungsveiði. Eins og komið hefur fram er því ætlað að leysa af hólmi lög um sama efni frá árinu 1970 og samhliða eru lögð fram frumvörp um eldi vatnafiska, fisksjúkdóma, Veiðimálastofnun og fiskrækt. Það hefði sennilega verið æskilegra að leggja líka fram frumvarp sérstaklega um Fiskræktarsjóð. Mest hefur verið rætt um 27. gr. lagafrumvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Í straumvatni má við veiðar aðeins nota færi, stöng, lagnet og króknet.“ Ég held að það hafi ekki komið neinum á óvart að þetta skyldi verða aðalumræðuefni í dag varðandi þetta lagafrumvarp, þ.e. hvort áfram eigi að leyfa netaveiði í straumvatni eða í ám. Samkvæmt lagafrumvarpinu verður það leyft áfram. Það kom fram í andsvörum fyrr í dag að breytingartillaga muni koma frá stjórnarþingmanni í landbúnaðarnefnd þess efnis að banna netaveiði í straumvatni. Það er nauðsynlegt, frú forseti, að skoða alla kosti og galla þeirra breytinga og í því sambandi brýnt að kalla til fulltrúa þeirra hagsmunaaðila sem þar koma að máli og þá sérstaklega forsvarsmenn Landssambands stangveiðifélaga. Það kom fram í máli hæstv. landbúnaðarráðherra að þau samtök hefðu haft greiðan aðgang að frumvarpsdrögunum á netinu en ég held því enn fram að eðlilegra hefði verið að kalla fulltrúa þeirra sérstaklega til, þ.e hafa þau með í ráðum við samningu frumvarpsins. Aðalatriðið er að þessi stóru hagsmunasamtök, sem ég nefndi áðan, fái greiðan aðgang að landbúnaðarnefnd til að rökræða sitt sjónarmið þó ekki væri nema til að tryggja að öll sjónarmið komi fram til að reyna að ná einhverri lendingu í þessu máli og skapa frið. Það hefur verið nefnt margoft að menn hafa hreinlega staðið í deilum varðandi netaveiði í straumvatni og svo sannarlega mælir margt með því að net verði tekin upp. Ég tel að þingmenn ættu að lesa vel og vandlega greinargerð sem Atvinnuþróunarsjóður Suðurlands gerði í mars 2004 og var komið nokkuð vel inn á í ræðu fyrr í dag en greinargerðin ber heitið Efnahagslegur ávinningur af aukinni fiskgengd á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár. Í 1. gr. frumvarpsins, um markmið laganna, er m.a. talað um hagkvæmni. Margir hafa bent á að meiri hagkvæmni væri fólgin í því að netaveiðar yrðu hreinlega bannaðar í straumvatni. Eðlilega eru þau stangveiðifélög sem koma að ám lítt spennt fyrir því að rækta sérstaklega upp t.d. efri hluta áa, þar sem möguleikar eru til slíks, ef net verða síðan lögð neðar og fiskurinn úr fiskræktinni veiddur þar. Það hefur komið fram í máli manna í dag og kemur fram í þessari greinargerð að mun hærra verð fæst fyrir laxinn ef hann er veiddur á stöng heldur en ef hann er veiddur í net. Stangveiðinni fylgir að auki atvinnuskapandi starfsemi, fleiri veiðihús, veiðimenn, leiðsögumenn og ýmislegt fleira. Það er alla vega á hreinu, frú forseti, að það þarf að skoða þetta mál gaumgæfilega. Eins og bent var á áðan er það röksemd fyrir því að þrengja að netaveiði eða banna hana jafnvel hvernig ástand stórlaxastofnanna er hérlendis sem að miklu leyti virðast enda líf sitt í netum. Minnst hefur verið á að hægt sé að fara þá leið, eins og gert var í Borgarfirði, að gera samninga við netabændur eða landeigendur og menn hafa líka velt fyrir sér í dag hvort þeir samningar haldi. Það hefur borist okkur til eyrna að þessir samningar eru til misjafnlega langs tíma og jafnvel allt niður í eitt ár. Menn vita þá að sjálfsögðu ekki hvað verður næst. Í því tilfelli er ekki vænlegt, eins og menn hafa velt fyrir sér, t.d. á Suðurlandi, að fara út í mikla fiskrækt til að auka laxagengd í ánum til að bæta í stangveiði. Það er ekki mikill hvati til að fara út í slíkar aðgerðir ef menn eru ekki öruggir með að hægt sé að endurnýja gerða samninga eftir eitt ár eða fimm ár. Ég ítreka að í umræðum um þetta frumvarp þarf að fara mjög vandlega yfir þessa hluti í sambandi við netaveiðina.

Frú forseti. Það er athyglisvert að röksemdir þeirra hv. þingmanna sem hafa talað hér sem mest gegn netaveiði í straumvötnum styðjast að mestu leyti við vatnasvæði einnar ár eða eitt vatnasvæði á Suðurlandi, þ.e. vatnasvæði Hvítár og Ölfusár. Það kemur fram í fylgiskjali við frumvarpið að árið 2003 veiddust rúmlega 3.000 laxar í net í þessum tveimur ám, Hvítá og Ölfusá, og það sama eða lítt meira, 3.600 laxar tæplega, í Þjórsá. En í öllum öðrum ám sem taldar eru upp á landinu er um minni háttar veiði að ræða, það sem næst kemur eru 400 laxar. Af þessum gögnum að dæma er aðeins um lítils háttar hagsmuni fyrir laxveiðimenn að ræða ef bannað verður að veiða í net á viðkomandi vatnasvæðum en hins vegar er, eins og ég kom að í fyrri ræðu minni, verið að taka réttinn af bændum til að veiða sér jafnvel í matinn nema þá á stöng sem oft er ógerlegt. Telur hv. þingmaður ekki að það beri að meta að einhverju þá heimild og þann rétt sem viðkomandi bændur hafa til að veiða sér til matar laxfiska úr straumvötnum sem renna í gegnum lönd þeirra, jafnframt því sem við höfum þann möguleika að semja um að netalagnir verði teknar upp þar sem stórir hagsmunir gætu verið í húfi fyrir laxveiðimenn?

Frú forseti. Ég var fyrst og fremst að tala um það í minni ræðu að ég vildi fá að sjá öll sjónarmið uppi á borðinu. Ég ræddi sérstaklega um vatnasvæði Ölfusár og Hvítár og nefndi Suðurlandið út af greinargerðinni um efnahagslegan ávinning sem er sérstaklega unnin um það svæði. En að veiða sér í matinn - það væri náttúrlega spurning út í hvers konar samninga yrði farið við bændur. Ég get ekki svarað þessari fyrirspurn öðruvísi. Það sem vakti sérstaka athygli mína á þessu svæði var, eins og ég segi, hin mjög svo ítarlega greinargerð sem hefur verið unnin til að skoða efnahagslegan ávinning af því að banna netaveiðar í straumvatni og þá yrði sem sagt meira úr sjálfri stangveiðinni.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í því að það er mjög nauðsynlegt að öll sjónarmið komi upp á borðið. Það er mjög nauðsynlegt en mér finnst varhugavert að túlka hagsmuni um land allt út frá þeim hugsanlegu hagsmunum sem kunna að vera fyrir hendi á Suðurlandi og mér finnst það hafa verið allt of áberandi í umræðunni. Það má segja að aðeins hafi verið nefnt eitt annað landsvæði, þ.e. á norðausturhorninu þar sem veiðiárnar í Vopnafirði eiga í hlut. Að öðru leyti hefur alltaf verið talað um Suðurlandið. Þær ár sem taldar eru upp á bls. 92 í fylgiskjali með lagafrumvarpinu eru með frá 3 löxum upp í 408 og ein er með 272 laxa en allar hinar árnar eru talsvert undir 100 löxum á þessu ári sem skila sér á land í net. Á þessum svæðum öllum er því ekki um tiltakanlega mikla hagsmuni að ræða, virðist vera, í það minnsta þarf örugglega að koma upp mikið ræktunarstarf. Mín skoðun er sú að það geti verið vel þess virði að leggja í ræktunarstarf og þá með samtökum veiðibænda við þessar tilteknu ár en jafnframt verður þá líka að gæta að því að afraksturinn sé ekki hirtur upp í sjó eins og ég hef grun um að sé í vissum tilfellum.

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúinn til að koma upp í ræðustól og notfæra mér rétt minn til að halda seinni ræðu mína vegna þess að mig langar hreinlega til að reifa nokkrar staðreyndir varðandi netaveiði sem mér finnst alls ekki hafa komið nægilega vel fram í dag, staðreyndir úr skýrslum um niðurstöður okkar færustu vísindamanna varðandi þessa hluti. Ég vil leyfa mér að benda á frumvarpið og greinargerð sem fylgir því á bls. 91 þar sem stendur, með leyfi forseta: „Eins og fram hefur komið hér á undan hefur netalögnum í ám og vötnum fækkað á síðustu árum og í kjölfarið hefur netaveiddum löxum fækkað. Árið 1978 veiddust til að mynda um 26.000 laxar í net, en árið 2003 aðeins um 7.500 laxar. Langstærstur hluti laxins veiðist í net sem lögð eru í Hvítá, Ölfusá og Þjórsá á Suðurlandi og samsvaraði netaveiðin í þessum ám um 88% heildarveiði ársins 2003“ - þ.e. heildarveiði netaveiddra laxa hér á Íslandi. Við erum ekki að tala um mjög svo marga laxa þannig lagað séð. Þetta er aðallega á þessu eina svæði á landinu. „Helstu ástæðu þess að netaveiði á laxi hefur svo mjög dregist saman, einkum þó á laxi, má rekja til þeirra auknu vinsælda sem stangveiði nýtur sem heilsusamleg og gefandi afþreying. Nú má tvímælalaust telja stangveiði meðal þeirra íþrótta sem hvað flestir landsmenn stunda. Þessi aukni áhugi hefur brotist fram á sama tíma og verð á laxi til manneldis hefur lækkað vegna aukinnar samkeppni frá eldisfiski. Fyrir vikið hefur netaveiði dregist saman en stangveiði aukist, enda hefur það almennt sýnt sig að arður af veiði eykst ef stangveiði er aukin á kostnað netaveiði. Frá árinu 1991 hafa t.d. eigendur stangveiðiréttinda á vatnasvæði Hvítár í Borgarfirði keypt upp rétt veiðimanna til að leggja net. Þetta hefur minnkað sókn og veiði á vatnasvæðinu og í kjölfarið hefur stangveiði í hliðarám aukist um 28–35%. Talið er að nú veiðist á stöng um 39–52% af þeim laxi sem áður var veiddur í net.“ Hér stendur sem sagt að reynslan frá Hvítá í Borgarfirði sýni að það er einungis hluti af þeim laxi sem veiddist áður í net sem mun veiðast á stöng ef netaveiðum verður hætt. Við getum því ekki komið hér og sagt: Það er verið að veiða í net um 4.000 laxa á ári í Þjórsá, Ölfusá og Hvítá, 4.000–5.000 laxa á ári kannski, og ef við hættum netaveiðum munu allir þessir laxar sjálfkrafa veiðast á stöng og verðmætaaukningin mun því verða alveg stórkostleg við það eitt að hætta netaveiðunum. Þetta er ekki svona einfalt og þetta kemur líka mjög vel fram í þeirri skýrslu sem Magnús Jóhannsson og Sigurður Guðjónsson, tveir fiskifræðingar Veiðimálastofnunar, unnu og sú skýrsla kom út, eins og ég sagði áðan, árið 2004. Þeir leiða líkur að því að sennilega verði þetta hlutfall á umræddu vatnasvæði, þ.e. Ölfusá og Hvítá, mun lægra en í Hvítá í Borgarfirði, m.a. vegna þess að hluti af laxinum í Ölfusá og Hvítá gengur aldrei í bergvatn en hrygnir í jökulvatninu. Mér finnst að menn hafi með málflutningi sínum í dag gert allt of mikið úr þessu, lagt allt of mikla áherslu á þetta og séu í raun og veru að píska upp einhvers konar stemmningu í þessu máli án þess að það sé svo mikil innstæða fyrir því sem þeir eru að halda fram. Þó ég sé sjálfur þeirrar skoðunar að það sé á margan hátt rétt að leggja af þessar netaveiðar þá get ég hreinlega ekki tekið undir það að við eigum að setja lög sem taka þennan rétt af bændum. Við getum ekki gert það og ég er á móti því. Komum síðan aðeins að fiskifræðilega þættinum. Ég er með fréttatilkynningu frá Veiðimálastofnun sem kom út 4. október sl. Þar stendur orðrétt: „Fyrstu bráðabirgðatölur benda til þess að stangveiðin hafi verið um 53.500 laxar sem er um 7.600 löxum meiri veiði en var á árunum 2004 og 52,4% meiri en meðalveiði áranna 1974–2004. Stangveiði á laxi sumarið 2005 er sú mesta sem skráð hefur verið á stangveiði í íslenskum ám en fyrra met var 1978 þegar 52.679 laxar veiddust.“ Virðulegi forseti. Laxveiðin í fyrrasumar var með öðrum orðum ein sú besta í sögunni. Mér hafa ekki borist fréttir af því að einhver sérstakur veiðibrestur hafi verið á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár. Ég hef ekki séð fréttir um það. Hins vegar er hér mjög eindregin fréttatilkynning frá Veiðimálastofnun um það að laxastofnanir á Íslandi séu hreinlega í stórsókn. Ég fæ ekki séð og get ekki tekið undir þau rök sem hafa verið notuð hér í dag að þessi tiltekna netaveiði á örfáum bæjum á Suðurlandi eigi að skipta einhverjum sköpum um vöxt og viðgang laxastofna hér á Íslandi. Ég get ómögulega komið auga á það. En það hljóta að vera einhverjir aðrir sem hafa séð það. Slík er ofuráherslan sem er lögð á að hér verði lögbann sett á netaveiði með ansi skrýtnum röksemdum og ansi óljósum hugmyndum um það hverjar afleiðingarnar yrðu. Ég hygg að slíkt mundi skapa ríkinu stórkostlega skaðabótaskyldu, ekki bara á þessu svæði, þ.e. á svæði Ölfusár og Hvítár, heldur allt í kringum landið. Á þeim jörðum þar sem netaveiði hefur einhvern tíma verið stunduð munu menn vísa til þess að um sé að ræða forn réttindi sem hafi tilheyrt þessum jörðum og fyrst búið sé að setja á lögbann sem eigi að vara í einhvern ótiltekinn tíma, jafnvel um aldur og ævi, hljóti að verða að koma bætur fyrir og ríkisvaldið eigi að greiða þær bætur. Menn munu vitna í ákvæði stjórnarskrárinnar og annað þar fram eftir götunum og þetta mun leiða til þess að skapast mun mjög víðtæk skaðabótaskylda en ávinningurinn er óljós. Ég veit ekki betur en þegar sé búið að leigja þennan rétt af bændum mjög víða, eins og til að mynda í Hvítá í Borgarfirði, til einhvers tíma. Ég hef svo sem ekki kynnt mér það í smáatriðum hvernig þeir samningar líta út en þar hafa menn a.m.k. hætt þessum veiðum. Þessar veiðar eru ekki mjög umfangsmiklar heldur á Suðurlandi, skila ekki það mörgum löxum, og þó að þessum veiðum yrði hætt er alls ekki sjálfgefið að þeir skili sér í stangveiðina. Vísindamenn hafa fært efnisleg rök fyrir því í sínum skýrslum að einungis hluti af þeim löxum sem áður veiddust í net mundu sjálfkrafa bíta á króka stangveiðimanna. Þannig er það. Þegar við veltum svona hlutum fyrir okkur og tökum ákvarðanir hljótum við að verða að skoða og meta ískalt þau gögn sem við höfum fyrir framan okkur, þær rannsóknarniðurstöður sem liggja fyrir. Ég hef sjálfur verið mjög upptekinn af því að efla stangveiði hér á landi en ég er ekki reiðubúinn að efla þessa vinsælu tómstundaiðju með því að ganga freklega á rétt bænda. Ég er ekki reiðubúinn að gera það þannig að það muni leiða til þess að ég, sem einn af 63 þingmönnum sem fara með löggjafarvald í þessu landi, baki þar með ríkinu og öllum skattborgurum mikla skaðabótaskyldu þar sem stórar miklar fjárhæðir eru í húfi, allt fyrir mjög svo óljósan ávinning. Við eigum að sjálfsögðu að nýta þessa fiskstofna og við getum eflt stangveiði á Íslandi en ég held að ef við ætlum að gera það sé miklu vænlegra að líta til annarra þátta en þess að ætla að setja hér í lög einhvern texta sem við vitum ekki hvert mun leiða okkur fyrir ávinning sem ég tel óljósan. Þegar öll kurl eru komin til grafar og við skoðum alla þætti málsins og þau efnislegu rök sem liggja fyrir frá vísindamönnum til að mynda, get ég ekki séð að við finnum næga réttlætingu fyrir því að gera þetta. Ég mun þar af leiðandi í starfi mínu í landbúnaðarnefnd mæla gegn því að hugmyndir um þennan tiltekna lagatexta varðandi altækt bann á netaveiðum á laxi í straumvatni nái fram að ganga og ég veit að svo er um aðra fulltrúa sem eiga sæti í landbúnaðarnefnd. Ég veit að fulltrúar stjórnarliðsins eru þar á meðal. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað fyrir því að setja þetta bann á, kemur úr hörðustu átt, en þegar upp er staðið hygg ég að þeir eigi sér ekki marga skoðanabræður, ekki einu sinni í sínum eigin þingflokki.

Hæstv. forseti. Ég vil við lok umræðu um þetta frumvarp þakka þá miklu og löngu umræðu sem hér hefur orðið, hún hefur verið málefnaleg og skýr. Menn hafa tekist á um grundvallaratriði og komið víða við. Um síðustu ræðuna, sem hv. þm. Magnús Þór flutti, vil ég segja að það að taka net upp með löggjöf - niðurstöður þeirra manna sem hafa samið þetta frumvarp, sem margir hverjir eru mjög þekktir lögmenn, fræðimenn og prófessorar, eru þær að það yrði mjög stórt bótamál sem sneri að eignarrétti jarða. Þegar ég rökstuddi mitt mál sagði ég eitthvað á þá leið að ég vildi leiðrétta þann misskilning að veiðiréttur í net byggðist á hefð. Hið rétta er að í íslenskri löggjöf hafa verið ákvæði um veiði allt frá stofnun Alþingis. Í Grágásarlögum þjóðveldisins kom meginregla landeigenda fram og ég taldi að hún hljóðaði eitthvað á þessa leið: „Hver maður á veiði alla fugla og fiska í landi sínu.“ Í Jónsbók var og svipað ákvæði og er þetta því mjög sterkur veiðiréttur. Það kom líka vel fram í máli hv. þingmanns að ef þetta yrði sett í löggjöf þá er ekki eingöngu um að ræða bótaréttinn gagnvart þeim fáu jörðum sem enn hafa ekki tekið netin upp og ekki nást samningar við heldur er einnig um að ræða allar þær veiðijarðir sem hafa með samningum tekið upp net sín. Veiðiréttur jarðarinnar er þá farinn og þá skipta þeir eigendur jarða í sjálfu sér engu máli um vatnsauðlindina á sínu svæði og þess vegna munu þeir gera ríkulegan bótarétt gagnvart sínum veiðirétti. Þetta er því átakamál sem ég held að menn eigi ekki að tala um af gáleysi. Menn verða að líta þennan rétt öðrum augum og átta sig á því að þingið verður að fara að sinni stjórnarskrá og virða hana. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom víðar við í ræðu sinni. Það er rétt sem hann sagði að við þurfum alltaf lög og reglur til að vernda stofna og skipa málum með ákveðnum hætti. Hann minntist á margt gott, hann hafði það í flimtingum að landbúnaðarráðherra þyrfti að útskýra það að vatnið rynni niður á við. Sem betur fer rennur nú vatnið ekki alltaf niður á við. Ef allt vatn rynni alltaf niður á við væri það löngu farið norður og niður. Sem betur fer fer helmingurinn af vatninu upp á við, það gufar upp og kemur svo aftur í skýjabólstrum og rignir til jarðarinnar þannig að vatnið leitar nú margra leiða en það fer yfirleitt auðveldustu leiðina og er magnaðasta efni sem við mennirnir og jörðin lifum af. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði um hlaup úr Hagavatni á Ölfusár- og Hvítársvæðinu, að það raskaði mjög því svæði gagnvart seiðabúskap og öðru og svæðið hefur í rauninni ekki beðið þess bætur síðan. Ég minnist þess að ég var við Hvítá á þeim árum að veiða og það er skelfilegasta sjón sem maður hefur séð, kolmórautt vatnið sem rann til sjávar, fiskurinn fór með löndum, særður á nefi og illa farinn, laxinn, breytti um göngur í ánni þannig að það er enginn vafi að þetta vatnasvæði hefur enn ekki náð sér eftir það mikla áfall sem þar varð. Já, hæstv. forseti, eignarréttur bænda og nýtingarréttur er auðvitað það stærsta í þessu máli. Hv. þm. Pétur Blöndal hélt hér mikla ræðu. Ég var ekki sammála honum í öllu. Hann er mjög á móti því að vatnsaflsstöðvar verði að borga þau 3 prómill til Fiskræktarsjóðs sem verið hefur. Nú vill svo til t.d. að Fiskræktarsjóðurinn er þannig byggður að þar koma 3 prómill frá raforkunni. Af 13–14 milljarða veltu Landsvirkjunar borga þeir nú um 10 millj. kr. til þessa og bændurnir borga svo einnig í þennan sjóð af sinni veiði. Nú vilja menn deila um hvort þetta sé skattur. Auðvitað er þetta ekkert skattur. Þetta er gjald til náttúrunnar sem, eins og ég sagði hér í dag, Norðmenn og Svíar hafa tekið upp og margir fleiri. Hver er munurinn á gjaldi og skatti? Skattur er framlag til ríkisins, gjald er t.d. félagsgjald, greiðsla o.s.frv. Íslensk málstöð skilgreinir greiðslu Landsvirkjunar í Fiskræktarsjóð sem gjald og auðvitað er það gjald til náttúrunnar. Svo geta menn deilt um það t.d. að þeir greiða af Blönduvirkjun eða Kárahnjúkavirkjun og menn segja: Það var engu fórnað þar. En þá er þetta heildargjald sem ekki er hátt. Stundum er miklu fórnað, stundum er minna fórnað þannig að þetta er jafnaðargjald sem fellur á og er, eins og allir sjá, sanngjarnt gjald og lítið gjald og kemur til náttúrunnar. Mér finnst að þeir sem sannarlega hafa - eins og gerst hefur við okkar virkjanir, okkar breytingar á farvegum, við minntumst hér á urriðann í Þingvallavatni o.s.frv. - haft áhrif á þessar auðlindir, náttúruna, með gjörðum sínum greiði fyrir það gjald. Þess vegna held ég að við eigum ekki að deila um það heldur reyna að ná samkomulagi um þessi atriði. Ég verð að segja fyrir mig að mér hefur fundist þessi umræða hér í dag mjög góð og sérstaklega er hún skemmtileg þegar menn tala frá hjarta sínu, línur skarast innan flokka og milli flokka og það hefur komið glöggt fram að það eru ólík sjónarmið innan flokkanna og varúðarsjónarmið hjá öðrum, svolítið áberandi úr öllum flokkum að menn vilja einhverjir taka netin upp með löggjöf en aðrir andmæla því. Ég held að ég verði að taka undir það sem hér kom fram í máli hv. þm., og sagði það reyndar í minni ræðu, Önnu Kristínar Gunnarsdóttur að fleira væru gæði en peningar. Þar hittir hún naglann á höfuðið, það eru fleiri gæði til en peningar. Sannleikurinn er sá að það eru tilfinningar í kringum þetta sem ráða miklu, hefðir, fólk sem lítur á þennan rétt sem auðlind fyrir sig af því að það hefur verið stundað í aldir með þessum hætti. Sem betur fer eru ekki allir, og það hefur komið fram hjá mörgum fleirum, sem sjá þetta bara út frá beinum peningum og segja: Þetta er reiknanlegt dæmi, það er enginn gróði af þessu o.s.frv. Þessi sjónarmið eiga öll rétt á sér hér í þessari umræðu. Það hefur komið glöggt fram hjá hv. þingmönnum að stangveiðifélög þessa lands hafa flestar ár undir stangveiði. Þau hafa gert samninga við veiðifélög og jarðeigendur um allt land og hafa sem betur fer þessa auðlind, hafa staðið sig vel í því, stangveiðifélögin og einstaklingar sem hafa náð samningum um veiðiárnar, og þetta er dýrmæt eign jarðanna og landsbyggðarinnar sem líka skilar þjóðfélaginu mjög miklu. Ég held því að menn verði bara að una því að þar sem enn þá eru net þar verða menn að ná samningum, eins og ég gat um hér á þessu eina svæði sem ekki enn hefur verið samið um, Hvítár- og Ölfusársvæðinu, Þjórsársvæðinu, - þó er það svo að þegar ég horfi út um gluggann minn sé ég stangveiðimenn standa við ána og veiða á stöng. Svo sé ég handan árinnar netið í Kötlunni. Þess vegna er það svona alls staðar með ánni að mjög víða er stangveiði að taka við af netaveiðinni og það eru örfáar jarðir sem enn stunda þessa fornu netaveiði og menn líta á það sem sinn rétt og þeir verða að fá að semja um það eins og aðrir hafa gert. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki hér við lok umræðunnar að lengja hana frekar. Ég vil bara sérstaklega hér í lokin þakka fyrir mjög málefnalega umræðu sem hefur spannað mjög vítt svið hvað þessa auðlind varðar. Ég trúi því að þingið og hv. landbúnaðarnefnd muni vinna þetta mál mjög vel því að þetta er mikilvæg löggjöf. Ég hef lagt mörg ár í þessa vinnu með færustu mönnum og reynt að ná um hana samstöðu og að því hafa komið bæði hagsmunaaðilar og ekkert síður áhugamenn og áhugamannafélög sem hafa sent inn skriflegar athugasemdir við frumvarpið og á þeirra rök hefur verið hlustað. Ég hygg að þessi mál sem ég er hér að leggja fyrir þingið séu á margan hátt einstaklega vel unnin hvað það atriði varðar. Þess vegna vona ég að þau verði auðveldari í landbúnaðarnefndinni og að um þau muni nást fyrir rest mikil samstaða sem grundvallast á því að öll viljum við varðveita þá miklu auðlind sem laxveiðiárnar og veiðin á Íslandi er. Ég trúi því að sett verði mjög römm og góð heildarlöggjöf um lax- og silungsveiði á því þingi sem nú situr.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 879, sem er 595. mál þessa þings, en um er að ræða frumvarp til laga um eldi vatnafiska. Frumvarp þetta er eitt fjögurra fylgifrumvarpa með frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði. Ákvæði um fiskeldi, og að sínu leyti hafbeit, hafa verið í lögum um langa hríð. Ákvæði IX. kafla gildandi laga um lax- og silungsveiði eru að hluta grundvölluð á endurskoðun sem fram fór á árinu 1994, sbr. lög nr. 63/1994, en í meginatriðum er þó um endurskoðun að ræða sem fram fór á árinu 2001, sbr. lög nr. 83/2001. Með tilliti til þess hve skammur tími er liðinn frá þeirri endurskoðun þykja ekki efni til neinnar umbyltingar reglna IX. kafla gildandi laga. Að ósk stjórnar Landssambands fiskeldisstöðva voru ákvæði um hafbeit tekin út úr frumvarpi þessu og er hafbeit nú skipað í frumvarp til laga um fiskrækt. Þess skal getið að nánast engar hafbeitarstöðvar eru nú starfandi og ekki fyrirsjáanlegt að til starfrækslu fleiri stöðva verði stofnað á komandi árum. Í frumvarpinu eru í I. kafla ákvæði um markmið, gildissvið og skilgreiningar, í II. kafla er fjallað um stjórnsýslu samkvæmt lögum, í III. kafla eru ákvæði um skilyrði til útgáfu rekstrarleyfis til fiskeldis. Þá eru í IV. kafla ákvæði um starfrækslu fiskeldisstöðva, í V. kafla er fjallað um niðurfellingu rekstrarleyfis. Loks eru í VI.–VIII. kafla ýmis almenn ákvæði. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar með frumvarpinu og athugasemda með því. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 880, sem er 596. mál. Um er að ræða frumvarp til laga um varnir gegn fisksjúkdómum, en frumvarp þetta er eitt fjögurra fylgifrumvarpa með frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði. Ákvæði um varnir gegn fisksjúkdómum komu fyrst inn í lög um lax- og silungsveiði með lögum nr. 53/1957. Allmiklar breytingar voru á þeim reglum gerðar með lögum nr. 76/1970, sem að stærstum hluta eru í óbreyttri mynd í lögunum, sbr. X. kafla laganna. Ekki eru með frumvarpi þessu fyrirhugaðar neinar verulegar efnisbreytingar á gildandi reglum. Í I. kafla frumvarpsins er fjallað um markmið, gildissvið, skilgreiningar og stjórnsýslu, í II. kafla er fjallað um innflutning á lifandi fiski og hrognum, í III. og IV. kafla er að finna almenn ákvæði. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar með frumvarpinu og athugasemda með því. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Frú forseti. Það var svo sem ekki margt sem ég ætlaði að koma inn á, vildi aðeins hægja á hæstv. ráðherra því að þetta var farið að ganga svo greitt, hann var kominn á skeið. Við fáum nú þessi frumvörp inn í landbúnaðarnefnd og þar gefst tækifæri til að skoða þau nánar. Ég vildi aðeins minnast á samráðsnefndir sem verða settar, bæði samkvæmt þessu frumvarpi og einnig í því síðasta sem hæstv. ráðherra mælti fyrir. Tíndir eru til þeir sem eiga að koma þar að og vera til ráðgjafar. Ég hefði viljað sjá að sú menntastofnun sem hefur með fiskeldisnám og fiskeldisrannsóknir að gera ætti aðild að þessum nefndum, þ.e. Hólaskóli. Menn tala hér um Hafrannsóknastofnun og gott og vel með það, en Hafrannsóknastofnun kemur í rauninni ekkert að eldi á ferskvatnsfiski í sjálfu sér. Þetta heyrir í stjórnsýslu undir annað ráðuneyti, rannsóknir og ráðgjöf heyra undir allt aðrar stofnanir. Gott og vel, allt í lagi að leyfa Hafrannsóknastofnun að vera þarna með, ekki skal ég amast við því, en mér finnst eðlilegra að sú mennta- og rannsóknarstofnun sem hefur með þennan málaflokk að gera af hálfu landbúnaðarráðherra, sem er Hólaskóli, tilnefni fulltrúa í þessar nefndir, hvort heldur er varðandi fisksjúkdóma eða fiskeldi sem við töluðum um áðan.

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem lítið um þetta að segja á þessu stigi. Þetta er frumvarpið eins og það hefur verið sett fram og þar er þessi stofnun tilnefnd. Hólaskóli vinnur auðvitað gríðarlega mikið starf í kringum ræktun og hefur unnið mjög gagnmerkt starf í kringum fiskeldi o.s.frv. þannig að það verður farið yfir þessa hugmynd í mínu ráðuneyti og svo auðvitað í nefndinni hér í vinnslunni.

Frú forseti. Ég vil einungis bæta því við að ég tel að þetta sé líka stjórnsýslulega rétt. Það eru settar þarna inn í nefndir og ráð stofnanir sem ekkert koma í sjálfu sér að þessu. Mér finnst eðlilegast að Hólaskóli, sem er með fiskeldismálin, ferskvatnsfiskeldismálin og reyndar líka að stórum hluta sjávareldismálin, eigi fulltrúa í þessum nefndum og ráðum. Við tökum þetta bara upp í landbúnaðarnefnd, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég hef hlýtt á erkibiskups boðskap og met hann mikils og við erum samherjar í því að vilja veg Hólaskóla sem mestan 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um varnir gegn fisksjúkdómum, eitt af þeim fimm frumvörpum sem liggja nú undir í tengslum við þá löggjöf sem á að taka við af gömlu lax- og silungsveiðilagabálknum. Þegar ég skoða þetta frumvarp til laga um varnir gegn fisksjúkdómum rifjast upp fyrir mér sú mikla umræða sem við áttum hér í þessum sal fyrir réttum tveimur árum þar sem deilt var um hvort hér ætti að færa í lög tilskipun, ef ég man rétt Evróputilskipun, í tengslum við innflutning á norskættuðum laxi. Í frumvarpinu sem hæstv. ráðherra mælti fyrir hér á undan, frumvarpi til laga um eldi vatnafiska, rek ég augun í 19. grein. Þetta fær mig aðeins til að staldra við, þetta hangir jú allt saman. Þetta er skaðabótagrein þar sem segir, með leyfi forseta: „Ef sannað þykir að missir eldisfisks úr fiskeldisstöð valdi tjóni á hagsmunum veiðiréttarhafa, sem verndar njóta samkvæmt lax- og silungsveiðilögum, skal viðkomandi rekstrarleyfishafi bæta tjónið á grundvelli mats skv. VII. kafla laga um lax- og silungsveiði. Hið sama á við um tjón annarra þeirra sem hafbeit, fiskeldi eða fiskrækt stunda.“ Þetta skaðabótaákvæði fær mig til að koma hér upp, staldra við og spyrja þeirrar spurningar hvort þetta ákvæði sé í raun og veru ekki með þeim hætti að það muni nánast ganga að fiskeldi dauðu hér á landi. Ef svo fer að eldisfiskur sleppur út, eins og til að mynda gerðist á Norðfirði í ágúst árið 2003, þar sem eitthvað um 3.000 eldislaxar sluppu út - ef við gefum okkar að svona lax væri sýktur til að mynda af einhverjum skæðum sjúkdómi, annaðhvort af sníkjudýrum eða bakteríusjúkdómi eða veirusjúkdómi, og mundi ganga upp í laxveiðiá og hugsanlega valda þar miklu tjóni, þá sýnist mér samkvæmt þeim ákvæðum sem koma fram hér að eldisstöðin væri skaðabótaskyld. Við vitum að ef svona sjúkdómar fara að grassera í náttúrunni geta þeir orðið mjög skæðir. Við sjáum til að mynda dæmi um það frá reynslu Norðmanna þar sem bæði sníkjudýr en líka sjúkdómar hafa valdið miklum búsifjum í laxveiðiám, villtum laxastofnum, og það er talið öruggt að þetta hafi átt rætur að rekja til eldis, til fisks sem var í sjókvíaeldi. Við getum til að mynda talað um laxalús, sem hefur valdið Norðmönnum miklum skakkaföllum, en einnig um aðra sjúkdóma. Það hafa ítrekað borist fréttir af þessu í mörg ár, til að mynda frá Noregi, og þetta hefur farið mjög illa með villta stofna, eldislaxastofna í Noregi, valdið þar miklum hörmungum, erfiðleikum og miklu tjóni. Ég veit þó ekki til þess, virðulegi forseti, að norskar eldisstöðvar hafi verið skaðabótaskyldar vegna þessa. Mig rekur ekki minni til þess að hafa séð neins staðar fréttir um það að norskt fiskeldi hafi nokkurn tíma verið dæmt til að greiða skaðabætur vegna þess að það hafi blossað upp sjúkdómar sem allir vita þó að hafa átt rætur að rekja til laxeldis og jafnvel verið sannað nánast í smáatriðum hvar smitið eða sníkjudýrið átti upptök sín. Þessari hugsun sló niður hjá mér þegar ég var að lesa þessi frumvörp og mér þætti því vænt um að fá að heyra skýringar hjá hæstv. ráðherra varðandi þetta. Erum við ekki einmitt með þessum víðtæku bótaskilyrðum eða þessum lagatexta nánast að ganga að fiskeldi dauðu hér á landi? Ég hef nú verið einn af þeim sem hafa talað gegn sjókvíaeldi hér á Íslandi, ég tel að það sé á margan hátt mjög varasamt og skoðanir mínar hafa ekkert breyst í þeim efnum. Ég tel að villti laxinn sé miklu dýrmætari auðlind og við eigum að einbeita okkur að henni en láta þetta sjókvíaeldi í friði, það eru aðrar þjóðir sem geta gert það með miklu hagkvæmari hætti en við höfum gert. Látum Norðmenn og Færeyinga um sjókvíaeldið en hugum fyrst og fremst að okkar villtu laxastofnum, þeir eru miklu, miklu dýrmætari á allan hátt. En, eins og ég sagði áðan, þetta er mín spurning: Erum við ekki hér með að veita fiskeldinu rothögg?

Hæstv. forseti. Það hefur nú verið vitað hér í þinginu og um það verið sett löggjöf að fiskeldið býr hér við gríðarlega stranga löggjöf og strangar reglur, bæði út frá þeirri miklu auðlind sem minnst var á í máli hv. þingmanns, laxinum í laxveiðiánum, og ég minnist þess að sú löggjöf hefur vakið athygli víða um heim. Við lokuðum stórum svæðum landsins út frá þessum hagsmunum fyrir fiskeldi sem aldrei yrði leyft í nánd við þau vatnasvæði þar sem dýrmætasta auðlindin í laxinum er. En hitt er alveg ljóst að um skaðabótaskylduna gilda auðvitað meginreglur í skaðabótarétti og eftir þeim ber að fara, þannig að í þessum starfsreglum sem fiskeldið býr auðvitað við þá tryggir það sig oft og hefur tryggt sig fyrir tjóni sem það getur valdið þriðja aðila o.s.frv. Gáleysi væri náttúrlega mjög alvarlegt en ég hygg að þeir sem hér hafa stundað fiskeldi, sem reyndar er nú því miður að dragast verulega saman, og þær tilraunir sem hafa verið gerðar hafa ekki gefið góða raun og margar aðrar ástæður reyndar komið til. Ég verð að segja fyrir mig að ég kaus það sem landbúnaðarráðherra að ef fiskeldið færi ofan í firðina, og þingið var því samála, þá yrði það mjög ströng löggjöf, strangar reglur, sem því yrðu settar til þess að vernda laxinn í laxveiðiánum.

Virðulegi forseti. Sennilega er það rétt að hér hafi verið strangar reglur. Ég hygg að það megi kannski þakka að einhverju leyti miklu og góðu aðhaldi sem hæstv. landbúnaðarráðherra fékk á sínum tíma, ekki bara frá eigin samherjum í pólitík heldur líka stjórnarandstöðunni. Við skulum ekki gleyma því að það var mikill þrýstingur fyrir ekkert mörgum árum að fá að stunda sjókvíaeldi á laxi í fjörðum nánast allt umhverfis landið en sem betur fer tók ráðherra þá ákvörðun að banna eldi í sjókvíum mjög víða og fyrir það skal hann hafa fullan heiður í dag. Ég ætla ekki að draga neina  Á sama tíma höfum við séð að fiskeldið, þessi önnur bylgja laxeldis, sjókvíaeldis, hér við land virðist vera að fara forgörðum. Ef ég á að vera alveg hreinskilinn ætla ég ekkert að gráta neitt yfir því. Eins og ég segi, þó að ég sé sjálfur háskólamenntaður fiskeldisfræðingur er ég andvígur sjókvíaeldi á laxi við strendur landsins. Ég verð að segja fyrir mína parta að ég er alveg sammála því að nú skuli vera sett í lög 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður þarf ekkert að vera hissa á því þó að landbúnaðarráðherra hlusti á stjórnarandstöðuna. Hún gegnir veigamiklu hlutverki og er fundvís á alla þá veikleika sem maður býr yfir og varar mann oft við hættum  Ég tek undir með hv. þingmanni hvað það varðar að veiði á Íslandi er að aukast. Þessi auðlind okkar, laxveiðiárnar, er dýrmætari og dýrmætari með hverju árinu, bæði fyrir landsbyggðina, fyrir þjóðina og auðvitað eigendur jarðanna sem byggja þetta land. Það er mikilvægt að um það gildi góð löggjöf og réttlát þar sem þessi auðlind býr við þau góðu skilyrði að hún nýtist vel eigendum sínum. Hún nýtist líka vel sem þjóðarauður o.s.frv. Þetta vil ég allt saman að heppnist hér um leið og ég sé eftir fiskeldinu sem hv. þingmaður grætur ekki yfir. Það er ekki karlmannlegt að gráta að vísu en allar tilfinningar 

Herra forseti. Það er kannski rétt að taka fram í upphafi vegna síðustu orða að hér stendur einn úr hópi þeirra fiskeldisfræðinga sem gráta stöðu fiskeldis á Íslandi í dag. Ég hef trú á því að í framtíðinni muni stór hluti af matfiski verða framleiddur í fiskeldi. Sú vinna sem er í gangi í dag er nauðsynleg þróunarvinna fyrir fiskeldið í framtíðinni. Ég var að velta svolitlu fyrir mér hér, herra forseti, varðandi stjórnsýslu. Við höfum verið að lesa þessi frumvörp saman og í 4. gr. í frumvarpi um eldi vatnafiska er sérstök nefnd sem kallast fiskeldisnefnd. Í henni eru fimm aðilar og þar á meðal einn samkvæmt tilnefningu Landssambands fiskeldisstöðva. Er við förum yfir í frumvarp til laga um varnir gegn fisksjúkdómum segir m.a. í ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: „Frá gildistöku laga þessara og til loka ársins 2010 skal starfa samráðsnefnd um framkvæmd þeirra, laga um lax- og silungsveiði, laga um Veiðimálastofnun laga um fiskrækt og laga um eldi vatnafiska.“ Í þeirri nefnd eru 10 fulltrúar, þar á meðal fulltrúi frá Landssambandi fiskeldisstöðva. Í 4. gr. frumvarps um fisksjúkdóma, kafla um stjórnsýslu, er getið um fimm manna svokallaða fisksjúkdómanefnd en ég tek eftir að í henni á ekki aðild neinn frá Landssambandi fiskeldisstöðva. Ég er að velta fyrir mér hver ástæðan fyrir því sé og hvort ekki væri eðlilegra að í fisksjúkdómanefnd væri eðli máls samkvæmt jafnframt einn fulltrúi frá Landssambandi fiskeldisstöðva, auk þess að það sé einn frá rannsóknardeild fisksjúkdóma, einn samkvæmt tilnefningu Hafrannsóknastofnunar, einn samkvæmt tilnefningu frá Veiðimálastofnun og einn frá Fiskistofu og yfirdýralækni. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 897, sem er 612. mál á þessu þingi, en um er að ræða frumvarp til laga um Veiðimálastofnun. Frumvarp þetta er eitt fjögurra fylgifrumvarpa með frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði og hef ég komið að umræðu um það fyrr í dag. Með frumvarpi þessu er hlutverk stofnunarinnar betur skilgreint en áður var og það fært nær því sem það í raun og veru hefur verið síðustu árin. Í frumvarpinu er einnig gerð sú breyting að stjórn stofnunarinnar er lögð af en margsinnis hefur verið á það bent, m.a. af Ríkisendurskoðun, að stjórnsýslulega fari illa saman að hafa stjórn í ríkisstofnunum sem heyra undir beint boðvald ráðherra. Erfiðleikar geta skapast þegar slík stjórn og ráðherra vilja fara ólíkar leiðir. Í staðinn er lagt til að ráðgjafarnefnd verði stofnuð til að góð tengsl haldist við hagsmunaaðila þá sem stofnunin starfar með. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar með frumvarpinu og athugasemda með því. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Herra forseti. Þetta frumvarp til laga um Veiðimálastofnun kemur fyrir landbúnaðarnefnd og þar getum við farið ítarlega yfir einstaka þætti þess. Ég vil að svo komnu máli spyrja hæstv. ráðherra um hlutverk Veiðimálastofnunar sem ég tel mjög mikilvægt, þetta eftirlitshlutverk og rannsóknarhlutverk og að safna grunngögnum um ferskvatn. Það stendur í 1. lið 4. gr., með leyfi forseta, að hlutverk Veiðimálastofnunar sé m.a. „að afla með grunnrannsóknum alhliða þekkingar á nytjastofnum ferskvatns og lífríkis þeirra og miðla upplýsingum þar um“. Ég hef litið svo á að það þyrfti að safna upplýsingum um lífríki ferskvatna en ekki lífríki fiskanna eða nytjastofnanna þó að það sé mikilvægt líka. Ég hef litið svo á að hlutverk Veiðimálastofnunar væri einmitt að afla alhliða þekkingar, grunngagna um lífríki ferskvatns eða ferskvatna, hvort sem það eru ár eða vötn eða vatnasvæði. Ég árétta það. Einnig það mikla hlutverk sem ætti að koma þarna fram, rannsóknar- og eftirlitsskylda með líffræðilegum fjölbreytileika í lífríki ferskvatna. Við erum aðilar að samningi um varðveislu líffræðilegs fjölbreytileika og það er einmitt í ferskvatninu sem það skiptir svo miklu máli að við fylgjumst nákvæmlega með líffræðilegum fjölbreytileika, hvort við skerðum hann með einhverjum aðgerðum okkar eins og við þekkjum.

Hæstv. forseti. Ég held að ég geti á margan hátt tekið undir með hv. þingmanni og tel reyndar að í skilgreiningu með þessu frumvarpi séu öll þessi atriði inni. Í 4. grein segir, með leyfi forseta: „Hlutverk Veiðimálastofnunar er: 1. að afla með grunnrannsóknum alhliða þekkingar á nytjastofnum ferskvatns og lífríkis þeirra og miðla upplýsingum þar um, 2. að hvetja til sjálfbærrar nýtingar ferskvatnsvistkerfa, 3. að treysta grunn vísindalegrar ráðgjafar um nýtingu nytjastofna ferskvatna, 4. að treysta grunn vísindalegrar ráðgjafar í fiskrækt í ám og vötnum, 5. að rannsaka hvernig fiskeldi og fiskrækt megi best stunda í sátt við íslenska náttúru og villta stofna, 6. að veita ráðgjöf um lífríki áa og vatna í sambandi við framkvæmdir og mannvirkjagerð, 7. að stunda rannsóknir á eldi vatnalífvera, 8. að annast þróunarstarf og leiðbeiningar í veiðimálum og annarri nýtingu lífríkis ferskvatns, 9. að veita lögboðnar umsagnir, 10. að annast rannsóknir á einstökum ferskvatnsvistkerfum gegn gjaldi, 11. að stunda rannsóknir í sjó á nytjastofnum ferskvatns, 12. að annast aðrar rannsóknir og tengd verkefni sem ráðherra felur stofnuninni með reglugerð.“ Þessari stofnun er falið með þessu frumvarpi gríðarlega mikið verkefni sem spannar óskaplega stórt vísindalegt svið hvað framtíðina varðar.

Herra forseti. Ég tek afdráttarlaust undir orð hæstv. ráðherra um gríðarlega mikilvægt verksvið Veiðimálastofnunar hvað varðar rannsóknir og vöktun alls lífríkis sem lýtur að ferskvatni og að rannsóknir, vöktun og eftirlit fylgi líka lífverunum þó að þær dvelji um tíma í sjó. Ég tel þetta mjög gott en vildi bara árétta þessar grunnlífríkisrannsóknir og gagnasöfnun sem mér finnst að mætti kannski koma enn þá sterkar fram, sérstaklega í 1. lið 4. gr. Þetta er þó meira til áréttingar en að okkur greini nokkuð á, okkur hæstv. ráðherra, í þeim efnum. Þegar við lítum á þetta gríðarlega hlutverk Veiðimálastofnunar hvað varðar vöktun og rannsóknir á lífríkinu sem stöðugt auknar kröfur munu verða gerðar til, m.a. vegna aukinnar áherslu á umhverfismál sem verða enn meiri þegar næsta ríkisstjórn tekur við - þau hafa verið frekar slöpp í því í þessari ríkisstjórn nema helst hæstv. landbúnaðarráðherra sem hefur haldið þeim málum á lofti, aðrir síður - hef ég áhyggjur af fjárhag Veiðimálastofnunar. Ég minnist þess við fjárlagagerð í haust að við fengum mjög vel rökstuddar ábendingar og óskir frá forstöðumönnun Veiðimálastofnunar og frá landssamtökum veiðifélaga um að þar þyrfti verulega aukið fjármagn til að standa undir þessum kröfum og til að standa undir þessum mikilvægu verkefnum sem stofnunin hefur. Við því var ekki orðið 

Frú forseti. Við erum að ræða hér í dag fimm frumvörp sem tengjast veiðimálum í ferskvatni. Mér finnst aðferðafræðin við að búa þau til harla skrýtin. Að vísu hefur valinn hópur manna verið að störfum frá árinu 2001 og það hefur því tekið hálfan áratug að koma þessu í núverandi form. Ég man ekki eftir því í minni 15 ára sögu á þingi að áður hafi verið farið með þessum hætti í lagasmíð. Ráðgjafar hæstv. ráðherra og sérfræðingar hans hafa kosið þá leið að fara með flatningshnífinn inn í gömlu lögin um lax- og silungsveiði, fletja þau út og úrbeina nánast alla hryggsúluna, skilja þó eftir tvo hryggjarliði. Það eru ákvæði í einum kafla laganna um Fiskræktarsjóð en að öðru leyti er hryggurinn hlutaður í þá fimm búta sem hér koma fram. Ég hef í sjálfu sér ekki athugasemdir við þessi fimm frumvörp sem hér eru eða eðli þeirra og inntak. Ég geri hins vegar sterkar athugasemdir við þessa aðferð sem skilur eftir eitthvert hræ sem er kallað eldri lax- og silungslög. Af hverju er þetta gert, herra forseti? Jú, vegna þess að hæstv. landbúnaðaráðherra hefur ekki í fullu tré við hæstv. iðnaðarráðherra. Sú er ástæðan. Það er Valgerður Sverrisdóttir, hæstv. iðnaðarráðherra, sem tekur hæstv. ráðherra eins og lítinn lambhrút að hausti og snýr hann niður. Þetta út af fyrir sig gæti verið sniðugt, enda kumrar í hæstv. landbúnaðarráðherra þar sem hann situr mér til vinstri handar. Það er samt ekkert mjög sniðugt þegar maður fer að skoða þetta út frá sjónarhóli löggjafans að átök millum tveggja hæstv. ráðherra leiði til þess að ráðist sé með þessum hætti að lagabálki og hann snúinn svona í sundur eins og visin strá sem undin eru saman í hnút. Það finnst mér ekki jákvæð eða skemmtileg aðferð. Ég geri mér mætavel grein fyrir því að átök kunna að vera innan Framsóknarflokksins, í ráðherraliði hans, en ég spyr sjálfan mig og ætla ekki að óska eftir að forseti svari fyrir mig: Á það að koma niður á lagasetningunni? Á það að leiða til þess óskapnaðar sem við sjáum í þessu, fimm frumvörp sem eru tekin innan úr því gamla en það er látið liggja eftir í móunum eins og gamall og stór þorskur sem rekið hefur á fjöru og er viðfangsefni mýflugna og mávagers? Eftir liggja þessir tveir beinhraukar inni í roðinu sem eru Fiskræktarsjóðurinn, sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur ekki leyfi til að hrófla við af því að hæstv. viðskiptaráðherra setur honum stólinn fyrir dyrnar. Ég veit ekki hvort þetta er mjög til eftirbreytni fyrir unga þingmenn Framsóknarflokksins sem nú eru hugsanlega ekki að stíga sín alfyrstu skref en kannski sín fyrstu skref í áttina að því að reyna að reisa við Framsóknarflokkinn. Þetta finnst mér ekki gott fordæmi. Þetta, herra forseti, er þó ekki það efni sem ég ætlaði að tala hér um. Ég ætlaði lítillega að drepa á skafanka sem mér finnst vera á frumvarpi til laga um Veiðimálastofnun. Veiðimálastofnun er í senn sett upp í þessu frumvarpi sem rannsóknastofnun ríkisins en líka sem fyrirtæki á samkeppnismarkaði. Við verðum að hafa í huga að rannsóknarumhverfið hefur breyst mjög hratt á allra síðustu árum. Úr námi kemur ungt menntafólk sem hefur orðið sér úti um víðtæka menntun á margvíslegum sviðum, ekki síst raun- og lífvísinda. Þetta fólk er að reyna að hasla sér völl í atvinnulífinu. Eitt af því sem það tekur sér fyrir hendur er rannsóknir. Sem betur fer er rannsóknaflóran að verða miklu víðfeðmari og gróskumeiri en áður. Lífið og samfélagið er töluvert flóknara en það var fyrir 10–15 árum. Eins hafa öll þau rannsóknaverkefni sem verða til í tengslum við t.d. stóriðju og orkuvinnslu leitt til þess að skapast hefur þörf fyrir sérhæft menntafólk sem vinnur að slíkum rannsóknum utan stofnana. Jafnframt hafa verkefnin orðið auðvitað miklu meiri. Ég er þeirrar skoðunar að eiginlega ætti að skoða allar þessar rannsóknastofnanir ríkisins upp á nýtt. Ég hef ekki legið á þeirri skoðun minni þó að ég hafi kannski ekki hugsað hana alveg til þrautar að menn ættu að kanna mjög vel hvort ekki væri hægt að flytja mikið af verkefnum þessara rannsóknastofnana til ýmissa háskólastofnana sem við höfum víðs vegar um landið í dag. Sum þeirra sem beinlínis er hægt að segja að falli að hinu nýja samkeppnisumhverfi sem er í þessum geira atvinnulífsins á einfaldlega að láta vinna í gegnum útboð og skilgreind verkefni sem menn fá að taka að sér. Ég tel sem sagt alls ekki sjálfgefið að allt það hlutverk sem hér er verið að binda í lög um Veiðimálastofnun eigi að vera hjá þeirri stofnun. Þetta er það sem ég vil almennt segja um verkefni stofnunarinnar og ég hef áður sagt að töluvert af þeirri grunnvinnu sem stofnunin vinnur ætti vel heima hjá t.d. menntastofnun eins og Hólaskóla. Ég ætla ekki að fjölyrða um það hér en mér þótti nokkuð sterk rök að því að Hólaskóli og tengsl hans, bæði við rannsóknir á ferskvatni og lífríki ferskvatns annars vegar og hins vegar fiskeldisrannsóknir, leiddu mig til þeirrar niðurstöðu að töluvert af þeim verkefnum sem eru hjá Veiðimálastofnun mætti allt eins vinna undir hatti hans, verði til að styrkja hann, byggðarlagið þar og hugsanlega líka rannsóknirnar. Það sem ég vil þó sérstaklega finna að, eða lýsa efasemdum um, er 4. mgr. 5. gr. og 6. gr. sjálf. Í 6. gr. er sagt, með leyfi forseta: „Veiðimálastofnun er heimilt að taka að sér rannsóknir og önnur verkefni á starfssviði sínu fyrir einstaklinga, félög og stofnanir gegn endurgjaldi. Þann hluta starfsemi Veiðimálastofnunar, sem rekinn er á viðskiptagrundvelli á samkeppnismarkaði, þar sem stofnunin aflar sér tekna með sölu á rannsóknum, ráðgjöf og annarri þjónustu, skal skilja fjárhagslega frá öðrum þáttum rekstrarins.“ Ég hef í fyrsta lagi stórar efasemdir um að lögbinda eigi með þessum hætti að ríkisstofnun skuli reka töluvert mikla starfsemi sem beinlínis er í lögum skilgreind á samkeppnismarkaði. Ég hélt, herra forseti sem hefur öðrum fremur í þessum sal bæði reynslu og þekkingu á samkeppnismálum, að þetta væri í algjörri andstöðu við þá þróun sem hér hefur orðið í samfélagi okkar varðandi starfsemi hins opinbera á samkeppnismarkaði. Við getum einungis hugsað okkur lítil rannsóknafyrirtæki sem hafa sprottið upp í kringum eintök verkefni ungra vísindamanna sem hafa komið heim frá námi og skoðað þau í samkeppni við niðurgreidda ríkisstofnun um verkefni sem þessi litlu fyrirtæki gætu sinnt, en er með engu móti hægt að segja að þau standi jafnfætis í samkeppninni. Ástæðan er að sjálfsögðu sú að hér er um stofnun að ræða, herra forseti, sem samkvæmt öllum þeim frumvörpum sem hér hefur verið mælt fyrir í kvöld og á eftir að mæla fyrir, fimm talsins, er bundin til að gefa hæstv. landbúnaðarráðherra álit á ýmsu sem beinlínis getur varðað þessa samkeppni. Í fyrsta lagi er ekki hægt að segja við slíkar aðstæður að þessi litlu fyrirtæki búi við jafnræði á markaði. Í öðru lagi er með engu móti hægt að segja að hægt sé að reisa með þessum hætti einhvers konar brunaveggi milli þess hluta starfseminnar sem er rekin á viðskiptalegum grundvelli og hins vegar einhverju sem samkvæmt frumvarpinu er skilgreint að sé ekki á viðskiptalegum grundvelli. Í þriðja lagi er ég þeirrar skoðunar að í dag sé mjög erfitt að skilgreina grunnrannsóknir sem svo að þær tilheyri ekki lengur samkeppnisumhverfi. Ég held einfaldlega að hið vísindalega umhverfi sé að þróast með þeim hætti. Þess vegna er það niðurstaða mín að þessi grein sé algjörlega út í hött og standist ekki þær kröfur sem gerðar eru í öðrum lögum sem við höfum sett á síðustu árum til opinberra stofnana og jafnræðis á markaði. Ég tel að þetta sé algjörlega í andstöðu við það sem við höfum reynt að setja hér inn í lög um að sá rekstur sem einkamarkaðurinn getur sinnt eigi ekki að standa í samkeppni við niðurgreiddar ríkisstofnanir. Það er aldrei hægt að greina þessa tvo hluta stofnunar, á meðan þeir eru innan sömu stofnunar, þannig í sundur að ekki sé hægt að halda því fram, og jafnvel sýna fram á það með rökum, að sá hluti sem ekki tengist því sem hér er skilgreint sem samkeppnismarkaður hafi ekki með einhverjum hætti áhrif á hinn hlutann sem stendur í samkeppninni. Herra forseti. Hérna er í reynd um að ræða nákvæmlega sama dæmi, bara í örsmækkaðri mynd, og við nokkur gagnrýndum á sínum tíma varðandi Landssímann sem annars vegar stóð í samkeppnisrekstri og notaði fjármagn sitt til að kaupa upp fyrirtæki til að bjóða í verkefni og sinnti á hinn vænginn ýmiss konar þjónustu sem ekki var í samkeppnisumhverfi. Þetta er nákvæmlega sama dæmið. Ég man ekki betur en að úrskurður hafi gengið um það í máli fiskifræðings sem oft hefur hér komið til tals, Jóns Kristjánssonar, þar sem einfaldlega var sýnt fram og felldur úrskurður um það að hann sem rak sitt litla fyrirtæki hafði ekki sama aðgang að markaði og upplýsingum og stofnunin. Menn töldu að það væri ekki við hæfi. Ég gæti flutt frekari rök fyrir þessu, herra forseti. Ég held líka að síðasta málsgrein 5. gr. styrki ekki það sérkennilega fyrirkomulag sem hér er lagt til. Ég segi fyrir sjálfan mig, án þess að Samfylkingin hafi sem flokkur fyrir 1. umr. tekið einhverja afstöðu til þess, að ég hef verulega sterkar efasemdir um það. Ég er verulega efins um að þetta mál færi svona í gegn í nokkurri sátt, a.m.k. er ég ekki reiðubúinn til að greiða þessu máli atbeina minn á meðan þetta er svona. Ég veit að ábyggilega eru margir ósammála mér um þetta en ég er þeirrar skoðunar að í vaxandi mæli sé það bara heppilegt og betra að ýmsum tegundum af rannsóknum sem í dag eru skilgreindar sem grunnrannsóknir, ég tala nú ekki um þær sem beinlínis má kalla samkeppnisrannsóknir, sé komið fyrir með þessum hætti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, herra forseti, en ég hef hérna lagt fram rökstudda gagnrýni á þennan þátt frumvarpsins. Ég sætti mig einfaldlega ekki við að málum sé svona fyrir komið og að menn leggi fram frumvörp af þessu tagi. Mér þykja heldur litlar líkur á að þetta mál fari nokkru sinni í gegn á þessu vori nema þá að klifrað verði yfir þann þröskuld sem felst að minnsta kosti í mér.

Herra forseti. Það eru bara örfá atriði sem ég vildi koma hérna að frekar. Það er í fyrsta lagi í framhaldi af því sem ég kom að í andsvari við hæstv. ráðherra, ég tel mjög mikilvægt að saman séu komin undir eina stofnun þau verkefni sem upp eru talin í 4. gr. varðandi hlutverk Veiðimálastofnunar. Ég tel að í rauninni skorti svo mikið á varðandi gagnasöfnun, grunnrannsóknir á lífi og vistkerfi vatnafiska og ferskvatns, að það sé mjög brýnt að á því sé tekið heildstætt. Það er bara ekki sú staða sem við stöndum frammi fyrir heldur öll umræðan. Öll samfélagsumræða krefst þess að á þessum vistfræðilegu þáttum, þessum umhverfislegu, sé tekið af festu og ábyrgð, fyrst og fremst gagnvart almannaheill, gagnvart heill náttúrunnar og því að við umgöngumst þessi náttúruverðmæti og þessi gildi þannig að þau skili sér ekki síðri til framtíðarinnar. Þess vegna er ég m.a. ekki sammála þeim sjónarmiðum sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom hér inn á, um að það ætti að líta á þetta fyrst og fremst sem samkeppnisrekstur. Ég tel að þetta sé á engan hátt komið á það stig. Við erum engan veginn komin það langt í öflun grunngagna og vitneskju um þessa þætti að það sé rétt að setja það fram á þann hátt. Auk þess, við svona lítil verksvið eins og við búum við hér á landi, eða takmarkaða möguleika hjá stofnunum til umsvifa, er mjög mikilvægt að stofnun eins og Veiðimálastofnun fái þessi verkefni, bæði þessi ríkisdrifnu eftirlits- og rannsóknaverkefni en líka að starfsmenn og stofnanir eigi möguleika á að sækja um rannsóknastyrki til ýmissa sérverkefna.

Einkavæða …

Ekki aldeilis. Ég er bara mjög svekktur yfir þessu frammíkalli hv. formanns landbúnaðarnefndar. Ég trúi því ekki að hún ætli að gera þetta, að einkavæða Veiðimálastofnun. Ég held einmitt að ekki eigi að einkavæða hana. Við eigum að standa vörð um þessi verkefni, við eigum að standa vörð um hlutverk Veiðimálastofnunar eins og þau eru þarna lögð upp. Mér finnst það skynsamlegt og að stofnunin, starfsmennirnir, deildirnar úti um land sem skipta miklu máli, Norðurlandsdeild Veiðimálastofnunar í Skagafirði, á Hólum, í Borgarnesi og á Suðurlandi, skipti miklu máli, bæði í þeirri nærþjónustu og rannsóknum á sínu næsta umhverfi en líka sem öflugur rannsókna- og menntakjarni heima í héruðum sínum. Og það að geta bæði veitt ráðgjöf og stundað rannsóknir, þótt í samkeppni sé, er afar mikilvægt fyrir bæði þá einstaklinga sem starfa og stofnunina í heild. Ég vil ítreka samt áhyggjur mínar af fjármagni af hálfu hins opinbera til þessara miklu verkefna. Ég ítreka jafnframt að við fjárlagagerð síðasta haust komu fulltrúar Veiðimálastofnunar og Landssambands veiðifélaga til landbúnaðarnefndar og fjárlaganefndar og gerðu grein fyrir því að það vantaði verulega fjármagn til að standa undir og reka afar brýn rannsókna- og eftirlitsverkefni og einnig almenna starfsemi stofnunarinnar. Við afgreiðslu fjárlaga í haust ákvað meiri hlutinn að láta þessi mál ganga fyrir sig þannig að stofnunin fengi ekki nauðsynlega úrlausn á fjárþörf sinni miðað við þau skyldu- og lögboðnu verkefni sem henni bar, og ber, að sinna vegna þess að þessi mál væru í frekari skoðun. Nú fer að styttast í mitt næsta ár og ekki hafa komið neinar úrlausnir eða tillögur um það hvernig stofnunin eigi að axla þessi verkefni sín fjárhagslega. Það er mjög miður og ég spyr því hæstv. landbúnaðarráðherra: Hvað líður því að koma til móts við fjárþörf Veiðimálastofnunar sem lá mjög ljós fyrir í haust? Okkur var kynnt hún bæði í landbúnaðarnefnd og fjárlaganefnd og er afar brýnt að tekið sé á henni. Það er mjög brýnt að þessi stofnun geti sinnt rannsókna-, eftirlits- og þjónustuverkefnum á þessu gríðarlega mikilvæga sviði á fullnægjandi hátt. Við vorum hér í umræðu fyrr í dag að tala um miklar tekjur og tekjumöguleika af lax- og silungsveiði, upp á milljarða króna og gátum vænst þess að þær gætu aukist enn. En það gerist ekki nema því sé fylgt eftir með öflugum rannsókna-, þróunar- og eftirlitsstörfum og þá er það Veiðimálastofnun sem hefur það verkefni. Ég ítreka stöðu þessara mála. Það var ljóst í haust að þarna vantaði verulega fjármagn og ég spyr hæstv. ráðherra hvenær sé að vænta úrlausna fyrir Veiðimálastofnun þannig að hún geti í raun axlað þá gríðarlega miklu og mikilvægu ábyrgð sem þessi lög leggja henni á herðar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason spyr um fjárhag Veiðimálastofnunar. Sú umræða er auðvitað ekki hér í gangi því að hún fór fram undir fjárlagaumræðu í haust. Ég get samt upplýst hv. þingmann um að Veiðimálastofnun á vissulega í erfiðleikum, verkefni hafa því miður minnkað og þar hefur hlaðist upp talsverður fjárhagsvandi. Það er verið að fara yfir hann í landbúnaðarráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu með Veiðimálastofnun og ég vona að það skýrist innan tíðar. Ég get ekki meira um þetta sagt á þessari stundu, hv. þingmaður, en tek undir ræðu hv. þingmanns um mikilvægi stofnunarinnar og hið stóra hlutverk sem hún gegnir hér til að fylgjast með náttúru þessa lands og þeirri dýrmætu auðlind sem lax- og silungsveiði er.

Herra forseti. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um að verkefni stofnunarinnar hafi dregist saman. Það sem hefur gerst er að ýmsum sérgreindum verkefnum sem hefur verið greitt sérstaklega fyrir hefur kannski tímabundið fækkað. Þetta sýnir hversu hættulegt það er að svona mikilvægar rannsókna- og eftirlitsstofnanir séu háðar fjármögnun einstakra tímabundinna verkefna. Ég er þeirrar skoðunar að ef eitthvað er hafi hlutverk, verkefni og þörf fyrir krafta Veiðimálastofnunar aukist, og muni aukast frekar. Það er þess vegna ekki rétt að verkefni hennar sem slíkrar hafi minnkað, eða þörfin, þó svo að einstökum verkefnum sem hún hafi fengið greitt fyrir hafi fækkað einmitt nú, sem betur fer út af því að verið er að draga saman þessar stórvatnsaflsvirkjanir. Þá komum við líka aftur að því sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á og við höfum rætt fyrr í dag, að það voru greiðslur í Fiskræktarsjóð sem þessar vatnsaflsvirkjanir og aðrar sem höfðu nýtingu af vatninu áttu að greiða í hann til að standa undir og byggja upp grunnrannsóknir og þekkingu á þessu sviði varðandi lífríki vatnanna. Þar skortir töluvert á að því sé fylgt eftir eins og var kannski upprunalega gert ráð fyrir og hefur verið gert ráð fyrir lengst af í tekjugrunni Veiðimálastofnunar. Þó að ráðherra geti ekki fylgt þeim lögum eftir um greiðslur í Fiskræktarsjóð eins og til var stofnað má það ekki bitna á stofnuninni eins og það gerir núna þannig að hún fái ekki það fjármagn sem hún þarf vegna þess að þarna sé 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 898 sem er 613. mál. Um er að ræða frumvarp til laga um fiskrækt. Frumvarp þetta er eitt fjögurra fylgifrumvarpa með frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði. Ákvæði um fiskrækt eru nú að meginstefnu til á tveimur stöðum í gildandi lögum. Í fyrsta lagi eru ítarleg ákvæði um fiskræktaráætlun í 23. gr. lax- og silungsveiðilaga og í öðru lagi eru ákvæði um Fiskræktarsjóð í XIV. kafla laganna. Í frumvarpinu er fyrrgreindum reglum komið fyrir í II. og III. kafla, en reglum um Fiskræktarsjóð í VI. kafla frumvarpsins. Í frumvarpinu er í I. kafla fjallað um markmið og gildissvið, í II. kafla er grein gerð fyrir fiskræktaráætlun, í III. kafla eru almenn ákvæði um fiskrækt. Þá eru í IV. kafla ákvæði um hafbeit, í V. kafla ákvæði um gildistöku, nafnabreytingu eldri lax- og silungsveiðilaga sem og ákvæði til bráðabirgða. Hæstv. forseti. Það hefur verið ljóst hér, bæði á þessu þingi og því síðasta, að skiptar skoðanir eru um það hvernig staðið skuli að greiðslu gjalds í Fiskræktarsjóð. Í frumvarpi þessu birtist sú málamiðlun að gert er ráð fyrir því að ákvæði eldri laga um lax- og silungsveiði standi óhögguð að sinni. Ég get auðvitað sagt hér, hæstv. forseti, að ég er tiltölulega sáttur við þá niðurstöðu. Hún mun skila Fiskræktarsjóði á næstu árum verulega auknum tekjum til rannsókna. Ég hef farið yfir það hér í dag að ég álít mjög sanngjarnt að virkjanir, orkuöflun, breytingar á árfarvegum, raskanir í náttúrunni - að þeir sem það fara með í þjóðfélaginu skili gjaldi sem nemur þessum þremur prómillum inn í Fiskræktarsjóð. Mér finnst sanngjarnt að það gjald falli náttúrunni til til vísindalegra starfa og til þess að styrkja þá auðlind sem lax- og silungsveiðin er. Nú er gert ráð fyrir því að forsætisráðuneytið stýri starfi fulltrúa landbúnaðarráðuneytisins, fjármálaráðuneytisins og iðnaðarráðuneytisins þar sem fjallað skal um það hvernig gjaldtökunni verði háttað í framtíðinni. Þar til slíku starfi er lokið verða ákvæði núverandi lax- og silungsveiðilaga um greiðslur til Fiskræktarsjóðs óbreytt. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar með frumvarpinu og athugasemda með því. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég hnýt um ákvæði til bráðabirgða sem er greint frá á bls. 5 í frumvarpinu þar sem talað er um að frá gildistöku laganna til ársins 2010 skuli starfa samráðsnefnd um framkvæmd þessara laga og síðan stóra lagabálksins um lax- og silungsveiði sem við töluðum um fyrr í dag, laganna um Veiðimálastofnun sem hæstv. ráðherra mælti fyrir áðan, laga um eldi vatnafiska og laga um varnir gegn fisksjúkdómum. Mér sýnist að þessi samráðsnefnd eigi einhvern veginn að sjá um, ef ég skil þetta rétt, að samkeyra öll þessi lög, tilkeyra vélina ef svo má segja og fá þetta dæmi allt saman til að ganga upp. Að þessari nefnd eiga að koma ótal aðilar, hvorki fleiri né færri en 10 fulltrúar úr hinum ýmsu áttum, veiðifélögin, stangveiðifélögin, fiskeldisstöðvarnar, fisksjúkdómanefnd, Veiðimálastofnun, Landbúnaðarstofnun, Fiskistofa, umhverfisráðuneyti og sjávarútvegsráðuneyti. Allir þessir aðilar eiga að koma að þessu og síðan einn nefndarmaður sem er þá tilnefndur af hæstv. ráðherra sem um leið er formaður nefndarinnar. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hafi einhvern lúmskan grun um að þessi lög séu kannski ekki nógu góð þegar upp er staðið, að hann þurfi að hafa á ákveðinn varnagla og búa til eins konar björgunarsveit til að sjá til þess að ekki fari illa, að þetta fari ekki allt saman í hönk þegar kemur að framkvæmd allra þessara laga. Ég veit það ekki, ég spyr bara og mér þætti vænt um að fá svar við því hjá hæstv. ráðherra. Gætum við jafnvel átt von á því, og væri hugsanlega skynsamlegt, að sett yrði inn einhvers konar endurskoðunarákvæði í öll þessi lög þannig að þau yrðu tekin til endurskoðunar eftir, segjum, tvö ár og þannig lagfærð ef með þyrfti?

Hæstv. forseti. Eins og ég hef sagt hér fyrr í dag held ég að þessi löggjöf sé á margan hátt mjög vel undirbúin og mjög vel unnin. Í sjálfu sér er ég ekki hræddur við það en mönnum hefur samt þótt mikilvægt að þegar svona stór og mikilvæg löggjöf sem heldur utan um svo dýrmæta auðlind er í burðarliðnum sé skynsamlegt að hafa starfandi ákveðna samráðsnefnd, eins og ég fór yfir í dag, þar sem allir þeir aðilar sem hagsmuna eiga að gæta og að þessu koma komi saman og fylgist með hvernig löggjöfin virkar. Þetta er bara til upplýsinga og varðveislu á reynslunni og svo auðvitað til þess að grípa þá til þess að skoða ef ágallar koma í ljós, sem ég sé auðvitað enga fyrir. Þetta er kannski á margan hátt nýnæmi í lagasetningu en málaflokkurinn er stór og vandmeðfarinn og margt í kringum hann er umdeilt þannig að ég held að það sé bara skynsamleg niðurstaða að hafa slíka samráðsnefnd starfandi núna um hríð.

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Ég tek undir það, ég held að það sé á margan hátt mjög skynsamlegt og til fyrirmyndar að málum sé hagað með þessum hætti, að það sé þá einmitt einhvers konar nefnd eða ráð þar sem saman koma hagsmunaaðilar úr hinum ýmsu áttum, sérfræðingar og aðrir sem gætu haldið utan um einmitt framkvæmd þessara laga og fylgst með því hvort þar á séu einhverjir annmarkar, hvort eitthvað megi hugsanlega betur fara og þá hvort það yrði hugsanleg ástæða til þess að lögunum yrði breytt að einhverju leyti og þau lagfærð. Þetta er til fyrirmyndar, og þetta er nýmæli segir hæstv. ráðherra. Mér finnst að aðrir ráðherrar mættu fylgja þessu fordæmi í sínum störfum.

Herra forseti. Hér er verið að leggja fram frumvarp til laga um fiskrækt. Við vitum að það er starfandi Fiskræktarsjóður í landinu, hann hefur gegnt mikilvægu hlutverki. Við vitum líka um fullan hug hæstv. landbúnaðarráðherra til þess að breyta lögum um hann. Hér er lagt fram frumvarp þar sem ekki er minnst orði á Fiskræktarsjóð. Hæstv. ráðherra upplýsir að það sé vegna þess að skiptar skoðanir séu um hann. Mig langar að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra: Millum hverra eru skiptar skoðanir? Fólst svarið e.t.v. í því að hann laumaði því út úr sér undir lok ræðu sinnar að búið væri að setja niður sérstaka sáttanefnd undir forsæti hæstv. forsætisráðherra til að miðla málum á millum hans og hæstv. iðnaðarráðherra? Eru deilurnar í ráðherraliði Framsóknarflokksins farnar að há eðlilegu löggjafarstarfi af þeirra hálfu og okkar sem hér sitjum? Ég fæ ekki dregið aðra ályktun en þá að þeir úfar sem risið hafa millum ráðherra Framsóknarflokksins séu að komast á svo alvarlegt stig að hér þurfi að fara mjög óhefðbundnar leiðir við lagasetningu. Hér leggur hæstv. ráðherra fram mörg lagafrumvörp sem hann býr til upp úr gömlu frumvarpi. Hann lætur það samt liggja lifandi enn þá þó að það geti varla lífsanda dregið. Eftir standa tvö ákvæði og þau eru um Fiskræktarsjóð. Ég hef aldrei séð svona undarlega vinnuaðferð við lagasetningu og frumvarpsgerð. Það er hins vegar skiljanlegt í því ljósi að það er greinilegt að það er, a.m.k. í þessu máli, ekki talsamband á millum hæstv. viðskiptaráðherra og landbúnaðarráðherra. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Er hæstv. viðskiptaráðherra með þessu móti að verja stóriðjuna og Landsvirkjun gegn því að greiða lögmæt 

Hæstv. forseti. Já, það liggur fyrir að hvað þessa gjaldtöku varðar eru um hana skiptar skoðanir eins og hér hefur reyndar komið fram fyrr. Ég hygg að Landsvirkjun hafi mjög barist gegn því að þurfa að borga þetta gjald til náttúrunnar og vilji að gjaldið færi af stóriðjunni sem mun koma til framkvæmda á árunum 2015–2020 og Landsvirkjun vilji heldur ekki að borgað sé af orkuöfluninni. Landsvirkjun er auðvitað ekki með löggjafarvald. Hins vegar hefur ekki orðið niðurstaða þar sem samkomulag hefur náðst. Ég hef lýst því yfir að ég er auðvitað mjög sáttur við lögin eins og þau standa, að það séu þrjú prómill. Ég fer kannski á eftir betur yfir hvað það þýðir. En þetta snýr ekki bara að iðnaðarráðuneytinu, fjármálaráðuneytið kemur einnig þarna að, og eins og hv. þingmaður þekkir oft í slíkum deilum á milli ráðuneyta þar sem ekki næst niðurstaða er það forsætisráðuneytið sem stýrir vinnu til þess að ná saman um stefnumörkun sem þá verður lögð fyrir þingflokka og þingið á eftir. Sú leið er farin, eins og venja er til, að forsætisráðherra stýrir samstarfshópi þessara ráðuneyta þar sem ég auðvitað vonast til að sem allra fyrst náist niðurstaða í þessu deilumáli.

Herra forseti. Það hefði kannski verið eðlilegra að Framsóknarflokkurinn reyndi að greiða úr þessum vanda sínum og ágreiningi innan sinna eigin raða. Ég læt mér nú fátt finnast um það. Hins vegar finnst mér ákaflega athyglisvert að hæstv. landbúnaðarráðherra lýsti því yfir rétt í þessu að hæstv. iðnaðarráðherra leggst gegn vilja hans í fiskræktarmálum vegna þess að hún gengur erinda stóriðjunnar í landinu. Hún ver stóriðjuna gegn því að greiða það til náttúrunnar í landinu sem henni ber. Mér er eiginlega orða vant, ég er svo undrandi að heyra þetta, og heyra þetta upplýst frá fyrstu hendi af ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Ég gerði mér enga grein fyrir því að svo langt væri hæstv. iðnaðarráðherra leidd að hún væri farin að taka upp baráttu gegn sínum eigin félögum í ríkisstjórninni til að verja stóriðjuna í landinu. Mér hefur ekki sýnst … 
            

Hæstv. forseti. Ég hef í engu getið um í hverju deilurnar í sjálfu sér liggja. Þar verður hver að svara fyrir sig, en sitt sýnist hverjum í þessu efni. Einum finnst kannski þetta of hátt gjald, annar vill kannski taka gjaldið annars staðar og síðan koma kannski deilur um það hvers vegna vatnsaflsvirkjanir greiða þetta gjald en ekki virkjanir sem nota háhitann. Því er auðvitað til að svara að þeir komust að raun um það, vísindamennirnir, á 18. öld að fiskur lifir ekki í háhitavatni þannig að þetta snýr auðvitað ekkert að því. Ég lýsi því yfir að ég vona að niðurstaða náist í þetta mikla hagsmunamál sem fyrst og það liggi fyrir. Ég er þeirrar skoðunar að stóriðjan og orkuöflunin eigi að borga gjald til náttúrunnar. Það er ekki hátt gjald, í dag eru það 10 millj. á ári af 

Herra forseti. Ég hef staðið í þeirri trú að fiskeldi sem fer fram á landi heyri undir landbúnaðarráðherra. Þegar ég las þetta frumvarp las ég það með þeim gleraugum og sé líka í skilgreiningunum að hér er fjallað um dýr sem ekki lifa eðlilega í fersku vatni, þ.e. krabbadýr eða lindýr frá eldisstöð. Þegar ég les svo frumvarpið yfir sé ég að það er í rauninni aðeins talað um laxfiska og ég hef líka komist að því að í rauninni er verið að tala um að rækta upp ár og vötn með laxfiskum, ef ég hef skilið það rétt. Mig langar að beina því til hæstv. ráðherra að ekki séu settar skilgreiningar inn í frumvörp þegar aldrei er minnst á það sem skilgreint er í frumvarpinu, en það er nákvæmlega það sem gert er hér, þ.e. það er bæði talað um eldisdýr og þar höfð með krabbadýr eða lindýr, eins og ég sagði áðan, og síðan er talað um lagardýr sem lifa og geta afkvæmi í sjó eða fersku vatni. Við erum bara að tala um eldi laxfiska hér í þessu frumvarpi. Hins vegar langar mig að spyrja ráðherrann hvað ráði því hvaða fisktegundir falli undir landbúnaðarráðuneyti og af hverju t.d. barri og lúða, sem hvort tveggja eru sjófiskar, falla ekki undir landbúnaðarráðuneytið heldur sjávarútvegsráðuneytið samkvæmt þessu frumvarpi og því frumvarpi sem við vorum að fjalla um áðan.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé nokkuð skýrt að barrinn og lúðan heyra undir nytjastofna sjávar og eru undir þeirri löggjöf.  En undir landbúnaðarráðherra heyra sem sé fiskar og þau dýr sem lifa í ferskvatni.

Herra forseti. Í þessu frumvarpi, frumvarpinu sjálfu, efnisgreinunum, er aðeins talað um laxfiska, þ.e. silung, lax, urriða, bleikju og annað sem þar undir fellur. Er ekkert nema gott um það að segja. Mér finnst þetta í rauninni ágætisfrumvarp að undanskildu því sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti á áðan, að hér er ekki talað um Fiskræktarsjóð og þar með ekki bent á leiðir til að styðja við fiskræktina. Ég lýsi líka sérstakri ánægju með þann kafla sem fjallar um fiskræktaráætlanir. Hins vegar vil ég líka lýsa þeirri skoðun minni að ég teldi eðlilegt að það fiskeldi sem fer fram á landi heyrði undir landbúnaðarráðherra, en skilgreindist ekki af því hvers konar vatni alið er í, hvort það er ferskvatn 

Virðulegi forseti. Hér hafa verið áhugaverðar umræður um þetta frumvarp til laga um fiskrækt og m.a. komið þar fram að í það vantar ákvæði um Fiskræktarsjóð sem eru þó til staðar í gömlu lögunum sem nú eiga svo að heita, um lax- og silungsveiði. Þar er heill kafli, XIV. kafli, um Fiskræktarsjóð og styrkveitingar til fiskræktar. Eins og komið hefur fram virðast vera uppi einhverjar deilur um það hvernig tekjuöflun þessa sjóðs skuli háttað. Þetta leiddi til þess að það rifjaðist upp fyrir mér að hæstv. landbúnaðarráðherra mælti fyrir frumvarpi, að ég hygg veturinn 2003–2004, um tekjuöflun til Fiskræktarsjóðs. Mig rekur minni til þess að það frumvarp hafi farið í gegnum 1. umr., síðan inn í landbúnaðarnefnd og svo ekki söguna meir. Ég man eftir því að fram komu mjög harkaleg viðbrögð frá Landsvirkjun varðandi það frumvarp. Landsvirkjun var ekki sátt við að greiða í þennan sjóð. Ég man ekki alveg hvernig þetta var en ég hygg að þetta gefi allt saman tilefni til þess að landbúnaðarnefnd rifji það mál upp og skoði á nýjan leik um hvað það mál snerist á sínum tíma, þótt ekki væri nema til að fríska upp á minnið og skoða hvað hér er á ferðinni. Það er á vissan hátt mjög athyglisvert að heyra að deilur virðast vera uppi innan ríkisstjórnarinnar um hvernig málefnum Fiskræktarsjóðs skuli háttað til framtíðar. Ég vil sjálfur lýsa því yfir að ég tel fyllilega eðlilegt að vatnsaflsvirkjanir í landinu greiði ákveðið hlutfall af tekjum sínum til fiskræktar og tek þar undir orð hæstv. landbúnaðarráðherra. Það er eðlilegt sanngirnismál að þessar virkjanir leggi í sjóð til að efla fiskrækt í landinu. Það er oft þannig, virðulegi forseti, að einmitt virkjanaframkvæmdir hafa að einhverju leyti bitnað á möguleikum villtra fiskstofna til að halda sínu í ferskvatnsvistkerfum sem hafa verið virkjuð. Má tína til margar röksemdir til að styðja það, kannski skýrasta og þá sem mér finnst alltaf sárust örlög Þingvallaurriðans sem ég hef oft rætt um hér áður. Steingrímsstöð í Sogi sem gerð var á sínum tíma eyðilagði að mjög stórum hluta möguleika þessa stórkostlega fiskstofns, urriðans í Þingvallavatni, til að tímgast. Ég hef sjálfur viðrað hugmyndir, og jafnvel verið með mál inni á þingi, um að þetta yrði lagfært, að Steingrímsstöð yrði breytt, stíflan fjarlægð þannig að urriðinn endurheimti riðstöðvar sínar til hrygninga og næði þannig vopnum sínum á nýjan leik. Ég hygg að einmitt þessi urriðastofn sé ákaflega merkilegur og mjög dýrmætur og ef Sogið yrði aftur fært til fyrri vegar mundi þar skapast stórkostleg náttúruauðlind sem gæfi af sér miklar tekjur. Þar endurynnum við á nýjan leik stærsta útfall af fersku vatni sem finnst á Íslandi. Þetta var stórkostleg náttúruperla áður en þessi virkjun var sett niður. Það er vel hægt að endurheimta þetta á nýjan leik og ef stíflan yrði fjarlægð yrði það dæmi um hvernig hægt er að fara út í það sem getum kallað afturkræfar virkjunarframkvæmdir. Stöðvarhúsið mætti síðan nota í eitthvað annað, til að mynda sem eins konar sýningarglugga fyrir lífríkið í Þingvallavatni og umhverfis vatnið, eins konar safn eða miðstöð fyrir ferðamenn til að kynna sér það stórkostlega náttúruundur sem vistkerfið Þingvallavatn er og Sogið þar með. Þetta var smáútúrdúr, en þó ekki, við frumvarpið sem hér liggur fyrir. Um frumvarpið sjálft er kannski ekki nema gott eitt að segja. Þetta er síðasta frumvarpið í þessari miklu seríu af lagafrumvörpum sem hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir hér í dag. Við erum komin að lokum umræðunnar og ástæða til að fara að setja punktinn yfir i-ið. Ég held að við gerum okkur öll grein fyrir að einmitt ferskvatnsfiskstofnar hér við land, lax- og silungsstofnar, bleikja og urriði, eru mjög mikilvæg og dýrmæt auðlind. Þetta skapar miklar tekjur, veltir miklum fjármunum og skapar einnig umtalsverða starfsemi. Tölur segja okkur að 55–65 þús. manns njóti árlega sportveiða sem er mjög vinsæl afþreying til upplyftingar og heilsubótar, bæði hjá innlendum og erlendum veiðimönnum. Þetta skapar vinnu og tekjur, ekki síst í tengslum við landbúnað og ferðaþjónustu. Ég tel að við Íslendingar höfum verið ákaflega gæfusöm varðandi nýtingu þessarar auðlindar. Við tókum mjög snemma upp, eins og ég sagði í ræðu minni fyrr í kvöld, löggjöf sem var mjög framsýn og góð og hefur dugað vel, þ.e. gömlu lögin um lax- og silungsveiði, komum á fót þessu formi með veiðifélögum og tryggðum þannig að eigendur nýtingarréttarins fengju tekjur sem var þá réttlátlega skipt. Þannig hafa tekjurnar orðið eftir í hinum dreifðu byggðum landsins, öllum til hagsbóta. Ég vil þó segja það, virðulegi forseti, af því að við erum hér að ræða frumvarp til laga um fiskrækt og hvernig staðið skuli að henni í framtíðinni, kannski einkum og sér í lagi varðandi það hvernig við ræktum veiðivötnin okkar með sleppingu seiða og öðru sem miðar að því að efla þessa fiskstofna til hagsbóta fyrir fólkið og hinar dreifðu byggðir í landinu, tel ég að þarna séu einmitt mörg vannýtt sóknarfæri. Ég tel að hægt sé að auka mjög tekjurnar, til að mynda í tengslum við veiði á silung. Veiðimálastofnun hefur nánast árlega komið á fund til okkar í landbúnaðarnefnd og líka til fjárlaganefndar, að því er ég best veit, og bent á að færa megi góð rök fyrir að hægt sé að tvöfalda tekjurnar af silungsveiðum á næstu fimm árum og fjórfalda á næstu 10 árum með því að nýta bæði árnar og vötnin betur en við gerum núna. Þetta segir manni margt um það hvers konar ónýtt sóknarfæri liggja í þessari auðlind á Íslandi. Ég hygg að vel heppnaðar ræktunaraðgerðir gætu skilað okkur þó nokkrum ávinningi umfram það sem við höfum náð nú þegar. Þarna vil ég um leið nota tækifærið til að benda á að hér hljóta rannsóknir að vera ákaflega mikilvægar. Mér fannst hálfleitt að heyra hjá hæstv. landbúnaðarráðherra áðan þegar hann sagði frá því að Veiðimálastofnun ætti við erfiðleika að etja nú um stundir vegna þess að fjárhagurinn væri ekki nógu góður. Ég vona að hægt verði að kippa því í lag. Ég vona líka að við munum í framtíðinni sjá auknar fjárveitingar til Veiðimálastofnunar og að farið verði í að vinna markvissar en gert hefur verið fram til þessa að rannsóknum varðandi fiskrækt. Þess vegna hlýt ég að fagna því að hér er talað um að gerð verði fiskræktaráætlun sem nái til fimm ára í senn. Ég hygg að þarna geti verið þó nokkuð mikið að sækja til að auka verðmætin og tekjurnar af þessari mikilvægu auðlind. Ég hygg að margir hæfir menn og konur hafi þegar í dag mótaðar hugmyndir um hvað hægt sé að gera til að auka tekjurnar og þar af leiðandi verði ekki mjög vandasamt að koma svona fiskræktaráætlun saman og síðan vinna að henni. En að sjálfsögðu kostar þetta allt saman peninga og við hljótum að verða að tryggja að fjármagnið sé fyrir hendi. Við getum séð fyrir okkur að hérna verði þá samstillt átak stjórnvalda og hagsmunaaðila, veiðiréttareigendur geti lagt eitthvað af mörkum. Veiðimenn, aðilar í ferðaþjónustu, aðrir hagsmunaaðilar, geta þá tekið fjárhagslegan þátt í að byggja frekar upp þessa mikilvægu auðlind, auka rannsóknir, hefja ræktunaraðgerðir, bæta aðgengi að veiðistöðum, bæta aðstöðuna fyrir veiðimenn, kynna veiðivötnin okkar betur, ekki síst fyrir erlendum ferðamönnum, bæta skráninguna á silungsveiðinni sem er náttúrlega mjög mikilvæg fyrir rannsóknir. Þar vil ég einmitt benda á að veiðidagbækurnar sem við höfum haldið í laxveiðiánum okkar um langan aldur eru á margan hátt alveg stórmerkileg heimild, m.a. mjög mikilvægur og merkur gagnagrunnur fyrir rannsóknir. Þessar bækur hafa verið haldnar í marga áratugi og þar er að finna mikinn fróðleik um veiðarnar, um fiskinn sem veiðist á hverjum tíma. Þarna geta líffræðingar dregið út mikla þekkingu. Þetta er einstakt að ég hygg í heiminum, að til sé jafnnákvæm skráning á afla og fiski þar sem fiskurinn hefur verið mældur og veginn, skráður til kyns og annað þess háttar, hvar hann hefur veiðst og fleiri þættir eru skráðir. Ég held að það sé alveg einstakt í heiminum að til sé jafngóð skráning hvað þessa þætti varðar í svo langan tíma og hér á Íslandi. Þetta er enn eitt atriðið sem segir manni hversu góð og framsýn gömlu lögin um lax- og silungsveiði voru á sínum tíma. Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa mál mitt lengra. Þetta hefur á margan hátt verið góð og skemmtileg umræða hér í dag. Menn hafa komið víða við og bent hefur verið á margt áhugavert og hreyft við mörgu þótt ýmislegt hafi líka verið látið liggja, ef svo má segja, enda erum við hér að ræða mjög umfangsmikinn og stóran lagabálk. Ég vil svo segja að nú fara þessi frumvörp inn í landbúnaðarnefnd og þaðan út til umsagnar. Ég vil ljúka máli mínu á sama hátt og ég hóf það fyrr í dag og mælast til þess, og hér liggur ekkert annað en góður hugur að baki, að við förum okkur ekki of hratt í þeirri vinnu sem fram undan er, að við vöndum til verka. Ég hefði helst viljað sjá það þannig, virðulegi forseti, að við settum okkur það markmið að þessi fimm frumvörp sem við höfum talað um hér í dag yrðu ekki afgreidd héðan sem lög fyrr en við lok þessa árs þannig að landbúnaðarnefnd gæfist tími til að vinna að þessari lagasetningu í sumar og síðan í haust. Ég óttast að ef við förum í þetta verk núna, ef við flýtum okkur um of á þessum örfáu vikum sem eftir eru af þinginu, munum við kasta til hendinni og gera mistök, samþykkja lög sem kannski eru ekki nógu góð, gera mistök vegna tímaskorts. Nú fer í hönd mjög annasamur tími hjá þingmönnum. Margar nefndir halda marga fundi. Það eru mörg frumvörp sem liggja fyrir og þurfa að fá afgreiðslu fyrir vorið. Ég hygg að þessi frumvörp hefðu mjög gott af því að bíða haustsins og fá þá vandaða og yfirvegaða umfjöllun í landbúnaðarnefnd og að við settum okkur það markmið, eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, að þessi frumvörp yrðu síðan að lögum fyrir næstu áramót. Þá getum við með góðri samvisku afgreitt nýja lagabálka um lax- og silungsveiði sem munu endast okkur næstu þrjá áratugina og gott betur, eins og gömlu lögin um lax- og silungsveiði frá sumrinu 1970.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram mikil og góð umræða um þessi frumvörp öll, nú síðast um fiskræktina. Vakið hefur athygli að menn hafa sest niður til að reyna að ná samstöðu um gjaldið til Fiskræktarsjóðs. Ég vil um það segja hér að gjaldið sem raforkuframleiðendum, Landsvirkjun, Rarik, Orkubúi Vestfjarða og Orkuveitu Reykjavíkur, ber að greiða í Fiskræktarsjóð er þrjú prómill af raforkusölu þeirrar raforku sem framleidd er af vatnsaflsvirkjunum. Á árinu 2005 greiddu raforkuframleiðendur 10,6 millj. kr. en hefðu í rauninni átt að greiða meira því að fyrir einum 17–18 árum gerðu Fiskræktarsjóður og Landsvirkjun samkomulag þar sem þessi upphæð var lækkuð og er nú í Fiskræktarsjóði verið að fara yfir þau mál. Áætlaðar heildargreiðslur í sjóðinn frá raforkuframleiðendum eru um 34 millj. kr. á árinu 2008 þegar greiðslur fara að berast vegna raforkusölu frá Kárahnjúkavirkjun. Þá má gera ráð fyrir að greiðslur vegna eldri stórnotenda, Alcans, Járnblendifélagsins og Norðuráls, geti numið 16 millj. kr. á ári en núgildandi samningar renna út á árunum 2015–2020. Einnig greiða veiðiréttareigendur 2% af tekjum sínum í sjóðinn. Heildartekjur sjóðsins voru um 25 millj. kr. á árinu 2004. Þess vegna er ljóst að ef við náum samstöðu um óbreyttar greiðslur - ég er talsmaður þess, þrjú prómill áfram - verður þetta gríðarlega sterkur sjóður sem getur staðið vörð um náttúruna og lax- og silungsveiði, auðlindina okkar, sem ég tel mjög mikilvægt. Ég get nefnt sem dæmi að veiðigjaldið í sjávarútvegi er gjald sem lagt er á auðlind og er nú kr. 1,99 á hvert þorskígildiskíló og skilar ríkissjóði um 700 millj. kr. á ári. Gjaldið rennur síðan m.a. til rannsókna í greininni. Fjármunir sem varið er til Fiskræktarsjóðs nýtast til rannsókna á náttúru og vatnafari, um 90% af ráðstöfunarfé sjóðsins er varið til rannsókna. Landsvirkjun hefur vissulega haldið því fram að ójafnræði sé á milli raforkuframleiðenda þar sem gufuaflsvirkjanir greiði ekki samsvarandi gjald. Gufuaflsvirkjanir valda ekki sambærilegri röskun á vatnafari og fiskgengd og vatnsaflsvirkjanir. Gjaldið sem raforkuframleiðendur greiða í Fiskræktarsjóð er mjög lágt og hefur ekki áhrif á rekstur viðkomandi fyrirtækja. Tekjur Landsvirkjunar voru um 13–14 milljarðar árið 2003. Í því samhengi virðist ekki sem 10 milljónir séu há greiðsla. Í þessu samhengi geta menn velt fyrir sér mögulegum tekjum af veiðileyfasölu, t.d. í Þingvallavatni, ef stóri urriðinn gengi í vatnið með sama hætti og gerðist fyrir virkjun. Í þessu sambandi má einnig vekja athygli á að ekki væri óeðlilegt að gufuaflsvirkjanir greiddu samsvarandi gjald til rannsókna á háhitasvæðum landsins sem vissulega raskast með tilkomu virkjananna. Greiðsla vatnsaflsvirkjana til náttúrufræðirannsókna í Noregi og Svíþjóð er margfalt hærri á framleidda orkueiningu en gerist hér á landi. Hver er munurinn á gjaldi og skatti? Skattur er framlag til ríkisins, gjald er t.d. félagsgjald, greiðsla. Íslensk málstöð skilgreinir greiðslu Landsvirkjunar í Fiskræktarsjóð sem gjald, enda er þetta ekkert annað en gjald til náttúrunnar fyrir þá áhættu sem tekin er þegar vatnafarvegum er breytt er menn fara í virkjanir sem hafa áhrif. Mér finnst þetta sanngjarnt gjald. Það hefur auðvitað verið farið yfir þessi mál og hvaða þýðingu þau hafa. Við erum öll sammála um það hér í dag, og það hefur komið fram í mörgum ágætum ræðum, hvað við stöndum í rauninni vel með auðlind okkar. Veiðin hefur vaxið og auðlindin er dýrmætari en fyrr, þessi lax- og silungsveiðiauðlind. Víða um heim hafa búsvæði lífvera í ferskvatni minnkað og skaðast vegna framkvæmda og athafna mannsins. Laxfiskar eru viðkvæmir fyrir umhverfisbreytingum og hafa stofnar margra þeirra minnkað verulega eða horfið. Virkjanir í ám og vötnum skýra hluta af þessari röskun búsvæða. Víða um lönd hafa augu manna beinst að leiðum til að lágmarka neikvæð áhrif virkjana, bæði nýrra virkjana en einnig hafa verið gerðar endurbætur á eldri mannvirkjum til að minnka þann skaða sem þær ollu. Jafnvel hafa skaðlegar eldri virkjanir verið fjarlægðar. Atlantshafslaxinn á í vök að verjast og mjög hefur gengið á stofna hans sem er auðvitað stórhættulegt fyrir heimsbyggðina alla. Útbreiðslusvæði hans hefur einnig minnkað. Staða stofna hér á landi er betri en víðast hvar erlendis, en ekki er sjálfgefið að svo verði áfram. Það hefur einnig gengið verulega á silungsstofna víða um heim. Þessu skulum við Íslendingar átta okkur á. Víða um lönd eru sett ströng skilyrði í starfs- og rekstrarleyfi virkjana. Skilyrðin felast í aðgerðum til að lágmarka neikvæð áhrif, ýmiss konar mótvægisaðgerðum á áhrifasvæðum, vöktun á lífríki í fiskstofnum sem og greiðslum í fiskræktar- og rannsóknasjóði. Það er munur á milli landa hvernig þessu er háttað en víða í löndum í kringum okkur þurfa orkufyrirtækin að standa undir kostnaði vegna rannsókna og mótvægisaðgerða vegna orkuvinnslu í fallvötnum. Við vitum að hér á landi hafa eigendur auðlinda, eigendur jarða, náð samningum við Landsvirkjun um mikilvæg og góð atriði sem skipta auðlindina máli. Þetta er mjög stórt mál sem við höfum farið hér yfir í dag og auðvitað væri áhugavert fyrir hv. landbúnaðarnefnd að fara enn betur yfir þennan samanburð, hvernig nágrannaþjóðir og laxveiðiþjóðir hafa staðið að fiskræktarmálum sínum og hvaða kröfur eru gerðar til orkufyrirtækja með vatnsaflsstöðvar o.s.frv. Ég held að það sé mikilvægt verkefni landbúnaðarnefndar að fara yfir alla þá þætti. Ég vonast til að stjórnarflokkarnir nái sem fyrst saman um það verkefni sem nú hefur verið sett í gang og forsætisráðuneytið stýrir til þess að ná samkomulagi landbúnaðarráðuneytisins, iðnaðarráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins um hvernig gjaldtakan til Fiskræktarsjóðs verður áfram. Það hefur mikla þýðingu að sú stefna verði sem fyrst mótuð. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram, ég trúi því að við séum að setja vandaða löggjöf sem þess vegna muni vara næstu 30 árin. Við erum hér í þýðingarmiklu verki um dýrmæta auðlind íslensku þjóðarinnar í dag. Ég vil svo bara að lokum þakka þá prýðilegu og málefnalegu umræðu sem hér hefur farið fram um öll þessi frumvörp.

Herra forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra hélt svo ágæta ræðu núna í lokin að maður fór að velta fyrir sér hvort hann væri nokkuð lengur í Framsóknarflokknum. Hann talaði um umhverfismál og um mikilvægi þess að rannsaka lífríkið og viðhalda því og talaði af miklum næmleika og innileika sem gladdi hjarta mitt. Ég hélt að þessar raddir væru algjörlega horfnar úr þessum flokki. Þetta speglast að vísu í þeim ummælum sem hæstv. ráðherra hafði hér um að við stæðum frammi fyrir því að iðnaðarráðherra gengi erinda stóriðjunnar og stóru vatnsaflsvirkjananna til að verja þær fyrir eðlilegri þátttöku í að leggja til rannsókna- og þróunarstarfs varðandi lífríki vatna. Ég kom til að spyrja hæstv. ráðherra um þessa nefnd sem sett er undir hæstv. forsætisráðherra: Eru henni sett einhver tímamörk eða er þess að vænta að ekkert gerist fyrr en við erum laus við hina framsóknarráðherrana úr ríkisstjórninni og ríkisstjórnin er frá? Ég upplifi þessa umræðu, og hef upplifað hana þannig á undanförnum árum, að ekki sé að vænta í sjálfu sér mikillar stefnubreytingar í þessum málum, hvorki frá hæstv. iðnaðarráðherra né forsætisráðherra. Það er í rauninni landbúnaðarráðherra hér sem ber fána umhverfisins að því marki sem gert er af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Ég ítreka líka að í gegnum fjármagnið til þessa málaflokks ráðast málin 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð. Já, það er mikið til af umhverfissjónarmiðum í Framsóknarflokknum og við elskum þetta land og náttúru þess. Það eru rík sjónarmið og Framsóknarflokkurinn var kannski fyrstur allra stjórnmálaflokka til þess að vekja athygli á náttúru þessa lands, meðferð hennar. Ég hygg að Eysteinn Jónsson hafi verið einna fyrstur og mikill forustumaður í náttúruverndarmálum á síðari hluta stjórnmálaferils síns. Rödd hans var sterk í Framsóknarflokknum og sem betur fer er hún enn sterk. Framsóknarflokknum hefur verið núið því um nasir að hann hugsi einungis um ál og stóriðju. Það er bara alls ekki rétt. Það er lítill hluti af atvinnusköpun sem vissulega hefur sínar takmarkanir, og byggðarlögin gera kröfu um slík verkefni. Þar þurfum við að fara varlega. Viðhorfin hafa breyst í þjóðfélaginu, bæði innan Framsóknarflokksins og annars staðar. Nú dettur engum það í hug sem gert var fyrir 10 árum þegar menn ætluðu með línur frá Eyjabökkum allt suður á Keilisnes til að leiða rafmagnið í álver þar. Nú dettur engum þetta í hug þannig að sem betur fer eru náttúruverndar- og náttúrusjónarmiðin ríkari. Þessar spurningar um að ná niðurstöðu í þetta mál snúa ekki bara að einhverri deilu á milli mín og hæstv. iðnaðarráðherra. Þarna að kemur auðvitað samstarfsflokkurinn, og sitt sýnist hverjum. Landsvirkjun hefur hér, eins og rakið hefur verið í dag, haft uppi viðhorf í þessu máli og viljað ná breytingum fram þannig að ég held að það sé mjög mikilvægt að við í stjórnarflokkunum - og þess vegna er gott að eiga samstöðu stjórnarandstöðunnar um málið -