Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um viðauka við lög nr. 44 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands, á þskj. 134. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl. frá því 5. apríl 1983. Meginefni þessara laga er að veita sjálfskuldarábyrgð á allt að 120 millj. kr. vegna þeirra vandamála sem sjávarútvegurinn átti þá í. Sjútvn. Nd. var sammála um afgreiðslu málsins og leggur til að það verði samþykkt. Undir nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Garðar Sigurðsson, Halldór Blöndal, Ingvar Gíslason, Friðrik Sophusson og Gunnar G. Schram. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Guðmundur Einarsson.



Herra forseti. Þetta er að ýmsu leyti merkilegt frv. til l. Hér er um að ræða brbl. frá því á þriðja í páskum. Þau eru sett hinn 5. apríl 1983. Þau eru orðin nokkuð gömul þegar þau koma hingað til umfjöllunar. Maður veltir því fyrir sér hvað yrði nú ef Alþingi samþykkti ekki þessi brbl. Ábyrgðirnar hafa verið veittar samkv. þessum lögum og peningunum hefur verið úthlutað. Ég ber fram þessa spurningu vegna þess að ég minnist þess ekki að leitað hafi verið neitt til flokkanna á Alþingi um þetta leyti, flokkanna sem þá höfðu fulltrúa á Alþingi eða þeirra stjórnmálaflokka sem líklegt var að mundu fá þm. kjörna í komandi kosningum. Ég minnist þess heldur ekki að fram hafi farið nein verulega almenn umræða um þetta mál í þjóðfélaginu þegar sú ákvörðun er tekin í stjórnarráðinu að veitt skuli sjálfskuldarábyrgð af hálfu ríkisstj. upp á 120 millj. kr. Mér sýnist það vekja okkur til umhugsunar um hversu gallað það kerfi er sem við búum við þegar verið er að setja brbl. með þessum hætti. Ég man ekki eftir að það bæri neitt að ráði á þessu máli í kosningabaráttunni. Hins vegar hefur það komið fram í ýmsum tilsvörum ráðh. nú, eftir að Alþingi kom saman síðsumars, að þeir hafa jafnvel tekið svo til orða, hvort þeir hefðu átt að halda áfram að taka erlend lán til þess að reka atvinnulífið. Þetta frv. er einmitt um það að taka erlend lán til þess að reka atvinnulífið. Hér höfum við einmitt dæmi um það að verið er að taka erlend lán til þess að reka atvinnulífið. Þetta var eins konar kosningavíxill og Alþingi stendur náttúrlega í hörmulegum sporum nú að eiga að fara að taka afstöðu til þessara brbl., sem voru sett, að ég tel, án þess að nokkuð hafi verið leitað eftir því á sínum tíma að það væri meirihlutastuðningur eða væntanlegur meirihlutastuðningur við lög eins og þessi. Ég vil vekja athygli á þessu, herra forseti, og ég tel að ég a.m.k. fyrir mína parta geti ekki staðið að samþykkt þessa frv. til laga til staðfestingar á brbl. Í rauninni er búið að koma þm. öllum í þá aðstöðu að þeir geta tæpast greitt atkv. um það.



Herra forseti. Á síðasta fundi hv. Nd. bar ég fram svofellda fsp. til hæstv. viðskrh.: „Af hvaða reikningum ætlar Seðlabankinn að greiða þá fjármuni sem hér um ræðir?“ Hæstv. viðskrh. hefur afhent mér svar við þessari spurningu sem er á þessa leið: „Þegar kvótahækkun hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum kemur til framkvæmda, sem væntanlega verður fljótlega, á Seðlabankinn að greiða 1/4 kvótahækkunarinnar í sérstökum dráttarréttindum. Hér er um að ræða 4 millj. SDR sem jafngildir 4.23 millj. dollara. Gagnvart sjóðnum má inna greiðsluna af hendi í dollurum eða öðrum yfirfæranlegum gjaldmiðli. Seðlabankinn mun inna þessa greiðslu af hendi með þeim hætti að yfirfæra ofangreinda fjárhæð í dollurum af reikningi sínum hjá Federal Reserve Bank í New York yfir á reikning Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Eins og áður hefur komið fram er framlagsfé þetta til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til ráðstöfunar Seðlabankans hvenær sem nauðsynlegt er vegna gjaldeyrisþarfa landsins. Með tilliti til þess hvernig staðan er nú er því líklegt að Seðlabankinn muni þegar í stað taka þessa fjárhæð út af framlagsreikningi sínum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og flytja hana aftur á reikning sinn við Federal Reserve Bank í New York. Greiðsla framlagsins mun því engin áhrif hafa á greiðslugetu Seðlabankans erlendis.“ Niðurstaðan af þessu er sú, að þegar þessi greiðsla á sér stað lækkar gjaldeyrisforði landsmanna sem því nemur. Ef menn fletta upp í Hagtölum mánaðarins, töflu 4 í 6. kafla, þá sést þar að í frjálsum gjaldeyri svokölluðum er talið að Íslendingar hafi átt í sept. 3 832 millj. kr. Vegna þeirrar ákvörðunar sem nú er verið að taka hér lækkar þessi tala um u. þ. b. 120 millj. kr. Ég tel að hæstv. viðskrh. hafi nú svarað þessari spurningu þannig að viðunandi sé og sá ruglingur sem hæstv. fjmrh. olli í málinu hafi þannig verið skýrður og ástæðulaust sé að tefja málið frekar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á l. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, en hv. Ed. hefur afgreitt mál þetta. Það er flutt samkv. beiðni stjórnar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins vegna þeirra erfiðleika sem nú eru varðandi sölu á skreið í landinu. Gert er ráð fyrir því að það komi til verulegra greiðslna á verðbótum vegna óseldrar skreiðar og ógreiddrar. Inneign skreiðarinnar í Verðjöfnunarsjóðnum er nú um 220 millj. kr. Það þykir rétt að reyna að hraða þessum greiðslum, þ.e. greiðslum upp í væntanlegar verðbætur vegna þessara sérstöku erfiðleika. Til þess hefur stjórn sjóðsins ekki heimild nema hún verði veitt sérstaklega í lögum. Því er þetta frv. flutt. Ég vænti þess að hæstv. sjútvn. leiti frekari upplýsinga um mál þetta og hraði afgreiðslu eftir föngum, því að nokkuð er beðið eftir því af þeim aðilum sem hér eiga hlut að máli að hægt verði að greiða fyrir þessari framleiðslu. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hæstv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. til l. um ríkismat sjávarafurða, sem ég mæli hér fyrir, á sér alllangan aðdraganda eins og kemur skýrt fram í grg. með frv. Ég tel ekki ástæðu til á þessu stigi máls að fara ítarlega í öll þau atriði er grg. fjatlar um, heldur reyna að drepa á helstu nýjungar sem felast í frv. Fiskmatsráð, sem að miklu leyti stóð að samningu frv., taldi eðlilegt að nafn þeirrar stofnunar er færi með stjórn fiskmatsmála í landinu bæri þess augljós merki að hér væri um að ræða eftirlit og mat hins opinbera með sjávarafurðum, þar sem nokkrir útflutningsaðilar sjávarafurða hafa um lengri eða skemmri tíma komið sér upp sérstöku framleiðslueftirliti með framleiðslu sinna umbjóðenda. Af framangreindum ástæðum hefur nafnið ríkismat sjávarafurða orðið fyrir valinu. Frv. til l. um ríkismat sjávarafurða greinist í sjö kafla og verður nú gerð grein fyrir helstu breytingum í hverjum kafla fyrir sig. 1. kaflinn fjallar um almenn ákvæði og felur hann í sér litlar breytingar frá núgildandi lögum nr. 108/1974. Þó er þar að finna heimildarákvæði til að fela sérstökum aðilum með ákveðnum skilyrðum eftirlit með vinnslu og mati á afurðum. Með þessu er opnað fyrir þann möguleika að aðrir aðilar en opinberir geti annast bæði eftirlit og mat með sjávarafurðum. Í frv. er byggt á þeirri forsendu að allt yfirmat verði hins vegar á vegum ríkismats sjávarafurða. Í II. kafla eru skilgreind verkefni fiskmatsráðs. Hér er um nýmæli að ræða. Fiskmatsráði er fyrst og fremst ætlað það hlutverk að vera tengiliður milli hagsmunaaðila í sjávarútvegi og stjórnvalda varðandi fiskmat. Nokkuð hefur þótt bera á því að reglugerðir og matsreglur hins opinbera mats fylgdu ekki breytingum á markaðskröfum. T.d. eru gildandi reglugerðir um freðfisk og skreiðarmat 30 ára gamlar. Hagsmunaaðilar þekkja best óskir og þarfir erlendra viðskiptavina okkar. Það er því eðlilegt og nauðsynlegt að unnið sé að að koma nauðsynlegum breytingum varðandi fiskmat á framfæri án óeðlilegra tafa. Að öðru leyti leyfi ég mér að draga saman í sex atriðum helstu verkefni fiskmatsráðs eins og gert er ráð fyrir í frv. Í fyrsta lagi skal það vera til aðstoðar ráðh. varðandi starfsemi og verkefni ríkismats sjávarafurða, í öðru lagi tillöguaðill varðandi setningu reglna er varða starfsemi ríkismats sjávarafurða, í þriðja lagi umsagnaraðili um ágreiningsmál er upp kunna að koma um fiskmat, í fjórða lagi skal það leitast við að koma á aukinni samvinnu ríkismats sjávarafurða, vinnsluaðila og útflytjenda sjávarafurða um gæðamat og sjávarafla, í fimmta lagi skal það gera tillögur um rannsóknir og tilraunir er miða að bættri meðferð sjávarafla og nýjungum í vinnslu hans, í sjötta lagi að vera umsagnaraðili um veitingu starfa hjá ríkismati sjávarafurða. Í grg. með frv. segir svo um framkvæmdastjóra fiskmatsráðs, sem nefnist fiskmatsstjóri: „Gert er ráð fyrir því, að ráðinn verði fiskmatsstjóri til fjögurra ára. Fiskmatsstjóri er framkvæmdastjóri fiskmatsráðs og hefur á hendi yfirumsjón með allri starfsemi ríkismats sjávarafurða. Hann hefur sér við hlið fiskmatsráð, sem annast víðtæk fagleg verkefni. Með þessu fyrirkomulagi er gert ráð fyrir því, að fiskmatsstjóri annist fyrst og fremst stefnumótandi málefni og tengsl út á við, en forstöðumenn deilda daglegan rekstur.“ III. kaflinn fjallar um starfsmenn ríkismats sjávarafurða. Hér er um það nýmæli að ræða að forstöðumenn deilda eru skipaðir til fjögurra ára. Um þennan kafla er fjallað mjög ítarlega í grg. með frv. og vísast til hennar. En það sem hér mætti benda á sem breytingu frá gildandi lögum er að í stað fjögurra deildarstjóra, sem nú starfa við stofnunina, eru ráðnir tveir forstöðumenn deilda, sem hafa á að skipa sérhæfðum fulltrúum í helstu matsgreinar. Í grg. segir m.a. um þetta atriði: „Talið er óhjákvæmilegt að skipa fulltrúa, sem sérhæfðir eru í helstu matsgreinum. Þeim er fyrst og fremst ætlað að stjórna og hafa eftirlit með störfum yfirmatsmanna í samráði við forstöðumann viðkomandi deildar. Fulltrúarnir eiga að veita yfirmatsmönnum nauðsynlegar leiðbeiningar og samræma störf þeirra og starfsaðgerðir. Leiðbeiningar- og samræmingarstörf eru afar mikilvæg, en hafa orðið útundan í of ríkum mæli.“ IV. kafli fjallar um ferskfiskdeild, en þar eru skilgreind verkefni þeirrar deildar. Gert er ráð fyrir að verkefni núverandi hreinlætis- og búnaðardeildar framleiðslueftirlitsins varðandi fiskiskip og hráefnisgeymslur fiskvinnslustöðva verði samkv. frv. flutt undir ferskfiskdeildina. Helstu nýjungar eru þær að öðru leyti, að gert er ráð fyrir að eftirlitsmenn deildarinnar fylgist nánar en áður með ástandi landaðs afla og geymstu hans eða allt til þess að vinnsla hefst. Eftirlitsskyldan nær m.ö.o. inn í hráefnisgeymslur fiskvinnslustöðvanna, en ákvæði þess efnis munu vera í núgildandi reglugerð. Það er ennfremur nýmæli að lögbundið verði að starfsmenn ríkismats sjávarafurða stærðarmeti allan ferskan afla auk gæðamats. Að vísu annast matsmenn nú stærðarmat og oft gegn sérstökum greiðslum frá fiskkaupendum. Að öðru leyti verða verkefni ferskfiskdeildar samkv. frv. þau sömu og eru nú hjá ferskfiskdeild og hreinlætis- og búnaðardeild framleiðslueftirlitsins. V. kafli fjallar um afurðadeild og í grg. með frv., sem ég vil gjarnan vísa til, segir m.a. um 14. gr.: „Sú nýjung felst einkum í þessari grein, að aðalreglan verður sú, að afurðadeild annast aðeins yfirmat. Gert er ráð fyrir, að eftirlit með vinnslu og gæðaflokkum færist á hendur samtaka framleiðenda eða sölusamtaka, eins og reyndin hefur orðið í hraðfrystiiðnaðinum. Meðan slíku hefur ekki verið komið á annast ríkismatið nauðsynlega starfsemi á þessu sviði.“ Gert er ráð fyrir að settar verði reglur um útflutningsvottorð. Útgáfu þeirra annast afurðadeild. „Útgáfa vinnsluleyfa er í samræmi við núgildandi lög nr. 108/1974, en þau eru hugsuð hér til tryggingar því að hreinlætisbúnaður vinnslustöðva uppfylli sett skilyrði. Matsmenn og annað starfslið annast hreinlætiseftirlit.“ Hér er gert ráð fyrir að afurðadeild yfirtaki hluta af þeim störfum eða verkefnum er samkvæmt núgildandi lögum fatla undir hreinlætis- og búnaðardeild. VI. kafli fjallar um framleiðsluleyfi og skyldur útflytjenda. Það nýmæli er í þessum kafla, að fiskvinnsla til útflutnings verður háð leyfum sjútvrn. Leyfis er nú eingöngu krafist við skelfisk- og rækjuvinnslu, sbr. lög nr. 12/1975, en ýmsar veiðar hafa um árabil verið leyfisbundnar t.d. veiðar á rækju, síld, humri, þorski í net o.s.frv. Markmiðið með þessu er að auðvelda rn. að beita aðferðum til að stýra vinnslu og viðhalda gæðum á sama hátt og veiðileyfi hafa reynst árangursrík við fiskveiðistjórnun. Framleiðsluleyfið kemur ekki í stað vinnsluleyfis þess sem nú er gefið út af hreinlætis-og búnaðardeild framleiðslueftirlitsins. Í þessum kafla er ennfremur nýtt ákvæði í 18. gr. frv., en það er samkv. gildandi reglugerð skylt að hafa fiskmatsmann í hverju hraðfrystihúsi. Hér er gert ráð fyrir að matsmenn verði löggiltir og jafnframt að öllum framleiðendum sjávarafurða til útflutnings verði skylt að hafa löggilta matsmenn í þjónustu sinni, enda órökrétt að mismuna vinnslugreinum á þennan hátt. Með þessu ákvæði er stigið skref til aukinnar verkaskiptingar milli fiskverkenda og hins opinbera fiskmats og áhrif framleiðenda aukin. Önnur ný ákvæði eru í þessum kafla. Skal hér drepið á ákvæði 19. gr. frv., en þar segir í grg.: „Stærstu útflytjendur sjávarafurða hafa um árabil haft víðtækt gæðaeftirlit á sínum vegum. Eftirlitsmenn samtakanna hafa verið á stöðugum ferðalögum milli þeirra fiskvinnslustöðva sem framleiða undir merkjum þeirra. Veigamikið er fyrirkaupendur að geta treyst því að vara, sem seld er undir sama vörumerki og sama gæðaflokki, sé sambærileg að gæðum. Einnig er mikilvægt að framleiðendur geti treyst því að þeim sé ekki mismunað. Þar sem slíkt eftirlit er virkt ætti ekki að vera þörf á að ríkismatið sinni þessu sama hlutverki, og er gert ráð fyrir að ríkismatið feli útflytjendum þetta hlutverk, sbr. heimildir í 1. gr. Lagagreinin heldur þeim möguleika opnum að útflytjendur geti keypt þessa þjónustu af viðurkenndum aðilum.“ Til áréttingar því sem að framan hefur verið rakið vil ég aftur draga saman þau atriði sem kallast mega allverulegar og helstu breytingar frá núgildandi lögum um framleiðslueftirlit sjávarafurða, en þau eru þessi: 1. Stofnun fiskmatsráðs. 2. Stöðum deildarstjóra við stofnunina er fækkað úr fjórum í tvær. 3. Framleiðsla á sjávarafurðum til útflutnings verður leyfisbundin. 4. Gert er ráð fyrir aukinni ábyrgð framleiðenda sjávarafurða með því að þeir komi á fót eigin framleiðslueftirliti og þar með komið á nýrri verkaskiptingu milli framleiðenda og útflytjenda annars vegar og opinbers eftirlits hins vegar. Herra forseti. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hæstv. sjútvn.



Herra forseti. Hér er æðimerkilegt mál á ferðinni. Fiskmatsmál í landinu eru auðvitað mjög mikilvæg og að rétt sé á þeim haldið og á þeim sé góð regla og gott skipulag. Hins vegar get ég ekki séð að þær breytingar sem hér eru lagðar til séu til mikilla bóta eða leysi yfirleitt nokkurn vanda. Það gefur auga leið á þessum tímum, þegar við leggjum vaxandi áherslu á að sífellt sé betur farið með fisk til sjós og lands, að gæðamálin komi til meðferðar á sem flestum sviðum í sjávarútvegi. Þetta frv. Framsfl. frá því í fyrra á að verða til þess að bæta meðferð afla og tryggja betur en nú er gert meðferð aflans og eftirlit. Ekki get ég séð hvar það birtist í þessu frv. Við 1. umr. er kannske ekki ástæða til að setja á langar tölur í þessum efnum, en ég treysti því að við meðferð málsins verði lögð mikil vinna í að kanna þessa hluti sem gaumgæfilegast. Höfuðbreytingin frá gildandi lögum er ekki mikil, eins og ég nefndi áðan, og eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðh. er þar um tiltölulega fá atriði að tefla. Það sem mestri breytingu veldur er hið nýja fiskmatsráð, sem þarna kemur sem yfirstjórnstofnun. Því miður sýnist mér að ýmislegt sé óljóst, a.m.k. ekki sagt berum orðum, í frv. Strax í 3. gr., þ.e. fyrsta greinin sem er undir kaflaheitinu Um fiskmatsráð í II. kafla, er talað um að í fiskmatsráði eigi að vera sjö menn. Ráðh. skipar þá alla. Hér er einnig sagt að ekki skuli vera færri en fjórir af þeim sjö komnir frá helstu hagsmunasamtökum sjávarútvegsins, en það er ekki sagt frá hverjum hagsmunasamtökum þeir eiga að koma. Þess vegna hefði mér fundist að hæstv. ráðh. hefði átt að gefa sér tíma til að nefna hver þau hagsmunasamtök eru með tilliti til verksviðs fiskmatsráðs, sem er m.a. fólgið í því að það á að vera umsagnaraðili um marga hluti og auk þess á það að verða úrskurðaraðili um mat og framkvæmd þess. Eins og segir í 23. gr.: Ef ágreiningur rís vegna fiskmats skal fiskmatsráð úrskurða. - Það er sem sagt um leið dómstóll. Hagsmunaaðilar eiga að verða dómarar um mat á sinni eigin framleiðslu. Sýnist mér að sú hugsun sem þar liggur á bak við sé síst til bóta. Mér finnst að þessu leytinu til allt of fast að orði kveðið og fiskmatsráði falið of mikið vald í tilfellum eins og áðurnefndri grein. Ráðh. virðist eiga að hafa þetta allt í hendi sinni, eins og margt annað í þessu frv., ef að lögum verður, og er þá gengið í þessum efnum eins og mörgum öðrum lengra til þeirrar áttar að fela ákveðnum ráðh. mikið vald í hendur. Það er nokkuð einkennilegt á þessum tímum, þegar við erum sífellt að gera meiri kröfur og þurfum að gera meiri kröfur um meðferð afla og vinnslu hans, að þá skuli verða gerðar minni menntunarkröfur til starfa en áður. Það er fróðlegt fyrir hv. alþm. að hafa við hendina þau lög sem nú eru í gildi um þessi málefni, þar sem kveðið er á um að yfirmaður þeirrar stofnunar sem nú er við lýði, Framleiðslueftirlits sjávarafurða, skuli hafa háskólamenntun í matvælafræðum eða skyldri fræðigrein, sem fjallar um meðferð mestu matvælaframleiðslu meðal þjóðarinnar, en nú eru hins vegar engar menntunarkröfur gerðar til þessa manns. Ég gæti trúað því að það þætti við hæfi að hann væri úr Samvinnuskólanum.  Í þessum efnum á auðvitað ekki að viðhafa slík vinnubrögð eða láta þann úrelta hugsanagang ráða, heldur ber okkur auðvitað skylda til þess að velja í öll störf af slíku tagi með tilliti til menntunar, reynslu og hæfni. Æðsti prestur hins nýja fiskmatsráðs þarf sem sagt ekki að hafa neina menntun í þeim málaflokki sem hann á að vera æðstur og valdamestur í og dómari. Það tel ég rangt. Auðvitað er það rangt og þarf ekki um að tala. Annað atriði finnst mér heldur vafasamt varðandi nefndan fiskmatsstjóra. Hann á aðeins að ráða til fjögurra ára í senn og stendur hvergi hér að það megi endurráða hann, þó skilja megi það á báða vegu. En ef maður er settur í slíkt embætti aðeins til fjögurra ára, sem er eins viðamikið og þarna kemur fram og fjallar um mörg afar sérgreind viðfangsefni, er varta hægt að ætlast til þess að menn komist inn í þessi málefni öll saman og hafi vald á þeim á mjög stuttum tíma. Jafnvel þó menn vilji ráða slíka starfsmenn til ákveðins tíma eru fjögur ár afar skammur tími. sama er að segja um deildarstjórana væntanlegu, sem eiga hins vegar að hafa menntun. Sem betur fer er þeirra menntunarkröfum ekki sleppt, heldur er ætlast til þess að undirmennirnir hafi lært nokkuð til sinna starfa. En þá á einnig að ráða til fjögurra ára. Það er lítill reynslutími. Þó að það sé í tísku núna og baráttumál ýmissa manna í pólitík að binda ráðningartíma við mjög fá ár tel ég það heldur óskynsamlegt í sérgreindum verkefnum. Með því að setja á laggirnar fiskmatsráð er verið að setja sérstaka stjórn yfir alla þessa stofnun. Ef hugsað er til þess hverjir koma til með að vera í þessu ráði benda allar líkur til þess að orðið „hagsmunasamtök“, eins og nefnd eru þarna, gæti átt við t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sjávarafurðadeild Sambandsins, Samband ísl. fiskframleiðenda eða SÍF, Skreiðarsamlagið eða eitthvað ámóta. Ég vona að það verði ekki svo einlitur hópur, en þarna er sem sagt um aðila að ræða sem hafa hagsmuna að gæta og eiga að stýra þessu apparati. Annað eins hefur nú gerst í þessu landi, að menn hafa á mörgum sviðum reynt að hafa áhrif á smávægilegri hluti en það, hvort dæma eigi hellan farm óhæfan o.s.frv. Það er ekki eyðandi tíma í að ræða það. Ég get ekki séð að þessar breytingar, setning þessa nýja ráðs, séu til nokkurra bóta, síður en svo, jafnvel þó að ráð þetta teljist eiga að vera ráðh. til aðstoðar og umsagnaraðili. Við skulum einnig athuga að þetta ráð á að vera umsagnaraðill um stöðuveitingar í stofnuninni, þannig að ef hæstv. ráðh. hverju sinni kemur til með að hafa viss tök á yfirstjórninni hefur hann um leið jafnmikil tök á því að ráða hverjir eru settir til hinna ýmsu starfa. Hæstv. sjútvrh. greindi einnig frá hinni væntanlegu deildaskipan í þessari stofnun. Það á að fækka deildum í stofnuninni. Ég tel að deildirnar sem nú eru í Framleiðslueftirliti sjávarútvegsins eigi varla að vera miklu færri. Þarna held ég að sé gengið til rangrar áttar. Þetta gæti auðvitað gengið, en á núverandi skipan er komin góð reynsla og ég get ekki séð að breyting sé til bóta. Í þeirri grein sem hæstv. ráðh. nefndi áðan, 19. gr., eiga að vinna saman að mati matsmenn framleiðenda og matsmenn ríkisvaldsins, en þó segir í grg. að það ætti ekki að vera þörf á því að ríkismatið sinnti þessu hlutverki. Ég tel að rangt sé að ríkismatið hafi ekki hendur á þessum hlutum alla leið því að þá væri farið í öfuga átt við það sem gerist hjá nágrannaþjóðum okkar og helstu samkeppnisaðilum, t.d. hjá Kanadamönnum því að þeir hafa verið að koma á laggirnar hjá sér ríkismati í allri framleiðslu, og ekki skynsamlegt hjá okkur að hafa ekki a.m.k. eins gott lag á matinu hér heima og þeir sem eru að keppa við okkur um markaðina. Herra forseti. Eins og ég nefndi fyrst sé ég ekki að lagabreyting, raunar engin lagabreyting, verði til þess að leysa þau vandamál sem steðja að okkur í þessum málaflokki. Raunar hafa margar stjórnvaldsákvarðanir, sem birtar hafa verið í reglugerðum, verið með þeim hætti að fram hjá þeim hefur verið farið að meira eða minna leyti. Þessi lög mundu engu breyta um það ef þau yrðu að veruleika! Ég fæ ekki séð að helstu vandamálin, sem eru hjá okkur í þessum efnum bæði til sjós og lands, verði neitt betur leyst þó við komum á þessu skipulagi. Þau bæta að mínum dómi ekki þann misbrest sem er á meðferð sjávarafla, hvort sem er á veiðiskipunum eða í vinnslustöðvunum. Hins vegar er alveg ljóst að við þurfum að taka á í þeim efnum og koma í veg fyrir að illa sé farið með sjávarafla. Þar kemur margt til, ég hirði ekki um að nefna það allt. Sjútvrn. hefur verið bent á margar leiðir til þess að farið sé betur með afla úr togurum. Ég minnist þess, að í maí fyrir tveimur og hálfu ári skilaði sérstök nefnd viðamiklu áliti til sjútvrn. um það, hvernig fara mætti betur með afla á togskipum. Við það var látið sitja. Sú nefnd var alveg sammála um til hverra ráða skyldi gripið, en mér er ekki kunnugt um að leiðbeiningum hennar eða ábendingum hafi verið sinnt að neinu leyti. Ábendingar hennar voru af mörgu tagi í einum 22 liðum. Það var talað um dagmerkingu fiskikassa, kælingu í lestum, kælingu á geymslurými í landi o.s.frv. Ég er að vísu með þetta plagg hér fyrir framan mig og ástæðulaust að rekja það allt saman, enda kannske ekki nema í óbeinu sambandi við það sem hér er verið að ræða. Ég leyfi mér þó að lesa ofurlítinn kafla úr lokaorðum þessarar skýrslu, með leyfi hæstv. forseta: „Grundvallarforsenda þess að nýjar reglur sem gamlar geti haft einhver áhrif er að mönnum séu ljósar þessar reglur, tilgangurinn með þeim og sú staðreynd, að ef þær geta orðið til þess að bæta gæði íslenskra fiskafurða, þá horfir það öllum til góðs og hagsbóta. Þess vegna telur nefndin það jafnvel enn brýnna en að semja reglur að hrundið verði af stað áróðri, bæði í veiðum og vinnslu, að meðferð fisks á öllum stigum verði bætt. Þessi áróður þarf að ná til allra sem meðhöndla fisk, í þeirri löngu rás frá því að hann er veiddur og þar til að hann hefur verið unninn. Áróður af þessu tagi getur verið í því fólginn að semja upplýsingarit eða gera spjöld til dreifingar um borð í fiskiskipum og á vinnslustöðum og ennfremur í því að ráðnir verði menn gagngert í því skyni að fara á milli skipa og vinnslustöðva til þess að benda mönnum á hluti sem betur mega fara o.s.frv. Nefndin telur ekki á þessu stigi rétt að gera nákvæmar tillögur um áróðursherferð fyrir bættum gæðum fisks, en hún er sammála um að slíka herferð þurfi að undirbúa og hleypa af stokkunum sem fyrst.“ Herra forseti. Þetta voru lokaatriði skýrslunnar sem fyrrv. hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson fékk á borðið til sín í maí 1981. „Sem fyrst“, sagði nefndin, en ekkert hefur verið gert enn. Ég vil leggja á það áherslu, að ekki aðeins verði tekið tillit til niðurstöðu þessarar nefndar, heldur verði einnig farið út í að taka til meðferðar fleiri veiðar en togveiðar, því þar er svo sannarlega þörf á að á sé tekið og það fast. Ekki síst gildir það um netaveiðar. Veiðar í þorskanet geta gefið og gefa mjög góðan fisk, ef rétt er að staðið. Hins vegar hefur ekki verið betur staðið að þeim veiðum nú til langs tíma en svo, að aðeins innan við tveir þriðju af aflanum, sem kemur upp úr sjó, eru fyrsta flokks, og þegar mikið berst að landi fellur það hlutfall mikið. Þar hafa verið settar og reglugerðir, en því miður hefur reyndin orðið sú, að þær hafa verið brotnar af allt of mörgum og allt of oft. Á þessum hlutum þarf að sjálfsögðu að taka öllum saman. Og það er auðvitað ekki vanþörf á því eins og reynslan sýnir að setja ákveðnar reglur og hafa eftirlit og reka áróður fyrir því að farið sé betur með síld, humar og fleiri fiskitegundir. Þau vandamál sem steðja að okkur og hafa steðjað að okkur í þessum málum verða ekki leyst með þessu frv. og ég efast um að það geri þar hið minnsta gagn. Ég tel að þessum málum sé þokkalega fyrir komið eins og er og allra síst ástæða til að setja upp fyrirbæri eins o það fiskmatsráð sem er helsta nýjungin í þessu stjfrv. Ég er ekki með því að segja að matsmálin í landinu séu í því ástandi að ekki megi um bæta, því fer víðs fjarri, þar á eru margir gallar sem við þekkjum sem höfum komið mikið nálægt sjávarútvegi. Þar er auðvitað við marga vankanta að eiga og ærin ástæða til að reyna að gera sér grein fyrir því hvernig unnt er að laga stærstu misfellurnar í sambandi við mat á fiski og meðferð hans. Í mörg undanfarin ár hafa samt þeir aðilar sem hafa haft með fiskmat og eftirlit að gera í landinu margsinnis bent á nauðsyn þess að auka þessa starfsemi og bæta hána, en talað fyrir daufum eyrum og ekki fengið nægilegt fjármagn til að sinna þessum verkefnum sem skyldi. En sannleikurinn er sá, að ég tel að þeim peningum sé vel varið sem fara til þessara hluta því líklega skila engir peningar sér eins vel og þeir sem fara til að bæta meðferð sjávarafla. Þar og kannske aðeins þar er um virkilega fjármuni að ræða. Kannske er þetta eini staðurinn þar sem við eigum von á að finna mjög mikið fé, kannske svo milljörðum skiptir. Ef hver fiskur og hvert sjávardýr sem dregið er úr hafinu kemur til lands í fyrsta flokks ástandi og fær fyrsta flokks meðferð verður útflutningsverðmæti aflans miklu meira en er og hefur verið hjá okkur undanfarin ár. Ég er ekki að saka neinn einstakan aðila um það, en ég harma að menn skyldu ekki taka við sér fyrr, ekki síst með tilliti til þess að á þetta hefur verið bent margsinnis og á margar leiðir til þess að nálgast þetta markmið, en því hefur ekki verið sinnt. Það hefur verið eytt fjármunum í þessu þjóðfélagi í alla skapaða hluti, en því miður hefur þeim ekki verið eytt í að bæta meðferð afla á öllum sviðum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð eftir ræðu síðasta hv. ræðumanns, Garðars Sigurðssonar. Ég vil sérstaklega draga fram þann ítarlega undirbúning sem þetta mál hefur fengið. Undirbúningur þess hófst með skipun nefndar sem þáv. sjútvrh. Kjartan Jóhannsson skipaði 1979. Sú nefnd skilaði ítarlegu áliti sem sent var út til hagsmunaaðila og ítarlegar umsagnir bárust frá þrettán aðilum. Í þeim álitum kom m.a. fram sú tillaga að skipað yrði fiskmatsráð, sem reyndar var í tillögum fyrri nefndarinnar, en var stutt af þeim hagsmunaaðilum sem skiluðu áliti. Ég ákvað því að skipa slíkt fiskmatsráð og gerði það í jan. 1982 og fól þessu fiskmatsráði að taka málið allt enn til nýrrar skoðunar með tilliti til þeirra umsagna sem höfðu borist og hafa þá samráð við hagsmunaaðila. Þetta var gert og mikil vinna í það lögð. M.a. voru haldnir tveir fundir í nóv. 1982 með hagsmunaaðilum og þeim enn gefinn kostur á að skila inn umsögnum. Þetta gerðu þeir og bárust að nýju 13 umsagnir um þessar tillögur. Ég vil þess vegna leyfa mér að halda því fram að málið hafi fengið mjög ítarlegan undirbúning og þess verið sérstaklega gætt að hafa samráð við sem flesta aðila sem að þessum málum vinna. Ég er mjög eindregið þeirrar skoðunar að ekki náist árangur í þessu mikilvæga máli nema samstaða sé um þær breytingar og þær aðgerðir sem til er gripið. Þess vegna var lögð svona rík áhersla á það bæði í tíð hv. þm. Kjartans Jóhannssonar sem sjútvrh. og í minni tíð að samráð væri haft við sem allra flesta menn á þessu sviði. Menn geta gert lítið úr þeim breytingum sem þarna eru lagðar til. Ég er því ósammála en skal ekki rekja það. Hæstv. sjútvrh. hefur fjallað um það. Hv. þm. gat þess að ég fékk tillögur frá sérstakri nefnd sem ég skipaði og bað að gera tillögur um betri meðferð á afla í togskipum. Það er misskilningur að samstaða hafi verið með öllum nefndarmönnum. Sérálit komu fram og m.a. kom í ljós að sumt, sem lagt var til, var ákaflega erfitt í framkvæmd, eins og t.d. hugmyndir um að takmarka togtíma. Enginn sem ég kvaddi til gat bent mér á hvernig það ætti í raun og veru að gerast, nema hafa þá mann um borð í hverju skipi. Fleira þess háttar gæti ég nefnt. En í þessum tillögum voru margar mjög góðar ábendingar og þeim var að sjálfsögðu komið á framfæri við Framleiðslueftirlit ríkisins, því að margt af því er þegar í reglugerð. Hins vegar taldi ég réttast að fiskmatsráð fengi þessar tillögur til meðferðar með öðrum ábendingum fjölmörgum sem inn bárust og þannig var farið með málið. Það má því segja að það sé liður í því sem hér er nú lagt fram í dag um ríkismat sjávarafurða. Ég vildi aðeins að þessar skýringar kæmu hér fram um leið og ég tek undir þau orð hv. þm. að fátt er mikilvægara fyrir okkur Íslendinga en að bæta meðferð sjávarafla. Því miður er þar mörgu ábótavant og því miður hafa gerst þar mjög alvarleg slys, jafnvel svo að orðið hefur að taka heim að nýju sendingar sem úr landi hafa verið farnar. Slíkt má vitanlega ekki henda. Í því skyni að hafa betri tök á þessu er ábyrgð framleiðenda og útflytjenda gerð meiri og þá unnt jafnvel fyrir ítrekuð brot að svipta menn leyfi ef út af er brugðið. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að það er ekki of lítil hegning, þegar slíkt er framkvæmt að því er virðist stundum nánast að yfirlögðu ráði eða trassaskap og verður vitanlega að koma í veg fyrir slíkt. Hins vegar vil ég taka það fram að mjög vaxandi skilningur hefur verið á þessu upp á síðkastið og ég tel að þegar gæti mjög í meðferð sjávarafla og vinnslu þess áróðurs, sem hv. þm. nefndi einnig hér áðan, sem hefur verið framkvæmdur á þessu sviði. Það er algjör misskilningur hjá hv. þm. að ekkert hafi verið gert í þeirri kynningu. M.a. var eftir samþykki fyrrverandi ríkisstj. varið milljónum króna einmitt til kynningar á þessu sviði. Kynningarrit og kynningarefni hefur verið útbúið og teknar upp viðræður við framleiðendur sem hafa jafnframt fylgt því eftir hver á sínu sviði. Ég vil því leyfa mér að fullyrða að mikið hafi verið unnið á þessu sviði. En meira þarf að vinna því að hér er um gífurlega stór hagsmunamál þjóðarinnar að ræða.



Herra forseti. Hér er á ferðinni mikilsvert mál út af fyrir sig, þar sem eru gæðamál sjávarafurða og hvernig haga skuli mati á þeim. Hv. 4. þm. Suðurl. Garðar Sigurðsson hefur lýst hér viðhorfum, sem ég get almennt tekið undir í sambandi við þessi efni, þá miklu þýðingu sem það hefur að við náum sem mestu út úr okkar sjávarfangi á öllum ferlinum frá veiðum til markaðar. Og auðvitað skiptir matið og eftirlit þar verulegu máli um hvernig til tekst. Spurningin er um það hversu gildur þáttur það er sem hér er til umræðu og þær breytingar sem hér er verið að leggja til. Ég vil taka það strax fram að ég er síður en svo á móti því að yfir þessi mál sé farið og menn leiti leiða til þess að bæta það sem menn telja að aflaga fari og gæti horft til heilla í sambandi við það markmið að fá sem mest út úr okkar sjávarafla. Það getur auðvitað enginn haft á móti því. En ég hygg að menn líti nokkuð misjöfnum augum á þær aðferðir sem beita beri og þá stefnu einnig sem dregin er upp að hluta til í þessu frv. í sambandi við Fiskmatsráðið alveg sérstaklega og aukna hlutdeild hagsmunasamtaka í matinu. Ein stærsta breytingin sem hér er á ferðinni varðar að auka hlutdeild og ábyrgð hagsmunaaðila í sjávarútvegi á þessum mátum eins og hv. 4. þm. Suðurl. vék að og fram kom einnig í máli hæstv. ráðh. Ég er þeirrar skoðunar að meginvandinn í okkar gæðamálum sé ekki í matinu sem slíku, heldur kannske enn írekar og áreiðanlega enn frekar í því hvaða tilhögun er varðandi veiðarnar og hvernig fiskurinn er færður að landi. Auðvitað kemur inn í þetta síðan vinnsluþátturinn, en afurð verður aldrei betri en það hráefni sem á land er fært. Og þá kemur spurningin: Er með breyttum matsreglum hægt að tryggja að við fáum betri afla til úrvinnslu en verið hefur? Ég vil ekki fullyrða neitt um það að ekki sé hægt að ná einhverjum árangri eftir þeirri leið sem hér er um fjallað og sem hefur verið í verksviði Framleiðslueftirlits sjávarafurða og hjá ferskfiskmatinu, en þeir sem þar hafa starfað hafa talið að þeir byggju ekki við þann aðbúnað sem þyrfti til þess að geta rækt sitt hlutverk sem skyldi. Um þetta hafa staðið nokkrar deilur. Ég held að menn þurfi að gefa verulegan gaum að tilhögun veiðanna og þeim þáttum sem snerta líkurnar á því að aflinn, sem menn færa að landi, sé í sæmilegu ástandi. Þar hefur skort verulega á á liðinni tíð og er nokkuð ríkur skilningur á því - og ég held vaxandi að þar þurfi að breyta til í ýmsum efnum. Þar nefni ég t.d. tilhögun netaveiðanna og þýðingu þess að virtar séu reglur um netafjölda og hversu lengi net eru í sjó, þannig að menn komi ekki með gallað hráefni að landi úr slíkum veiðiskap. Sama gildir um úthaldstíma togaranna. Hér hafa ekki verið settar sambærilegar reglur og í Noregi t.d. um úthaldstíma togara, sem veldur því að aflinn er í mörgum tilvikum miklu lakari en skyldi, sem komið er með í land, kannske eftir 9–10 daga úthald. Ég held að Norðmenn miði við svona 6 sólarhringa úthald togara eða ekki miklu meira og hafa sett um það ákveðnar reglur. Við þyrftum að líta til þess að þarna verði á breytingar hið fyrsta. Sama gildir í rauninni um hámarksafla sem færður er að landi. Við þurfum kannske ekki að hafa svo miklar áhyggjur af því nú, því miður, eins og horfir með þorskveiðarnar, en þar gildir auðvitað það sama, að eðlilegt er að þar séu ákveðnar reglur settar. Varðandi veiðibúnað gildir það einnig. Að því þurfa menn að gefa gaum. Nú er til umræðu að stöðva veiðar með flotvörpu og hafa verið gerðar um það tímabærar samþykktir, ég held á þingi LÍÚ, ekki vegna þess að flotvarpa þurfi endilega að skemma eða eyðileggja fisk, heldur vegna þess að hún hefur verið misnotuð og menn hafa tekið þar allt of stór köst og ekki nýtt það tæki sem skyldi. Það er út af fyrir sig ekki hægt að hafa á móti bættri tækni í sambandi við veiðar, en öllu skiptir þá að henni sé beitt þannig að ekki bitni á hráefninu. Það er í þessa átt sem þarf að beina athyglinni jafnframt og alveg sérstaklega í sambandi við gæðamál í þeim afla sem að landi er færður. Auðvitað getur verðlagning og flokkun á fiski í verðflokka hjálpað til, ef þar er eðlilega á haldið, en það þarf engan veginn að vera samræmi á milli flokkunar fisks í mismunandi verðflokka og þess sem síðar kemur út úr vinnslunni. Það er engin trygging fyrir því. Hins vegar held ég að það hafi verið mistök, sem gerð voru hér fyrir tveimur árum, að minnka verðbil milli flokka, það hafi horft til öfugrar áttar, og vissulega skiptir ferskfiskmatið og flokkunin þar einnig máli. En ferskfiskmatið hefur sérstaklega verið grundvöllur í sambandi við hlutaskipti, í sambandi við verðið til sjómanna, og meira þjónað þeim tilgangi en að vera bein trygging fyrir því að góð afurð fengist á lokavinnslustigi. Ég ætla hér, herra forseti, ef leyft verður, að vitna til ummæla manns sem hefur látið sig þessi efni mikið skipta um langt skeið og skrifað öðrum mönnum meira um gæðamál í íslenskum sjávarútvegi. Það er Jóhann Kúld, sem allir þekkja, a.m.k. þeir sem um þessi mál eitthvað hugsa og þeir sem lesa Þjóðviljann, því að hann hefur skrifað þar um langt skeið greinar um fiskimál. Þann 16. ágúst s.l. birtist þar grein eftir Jóhann Kúld um gæði íslenskra fiskafurða og markaði. Ég vil leyfa mér hér að vitna til orða hans og lesa hluta af þessari grein hans. Hann segir: „Þrátt fyrir margs konar mistök við fiskveiðar og vinnslu, þá hefur okkur Íslendingum ennþá tekist að vera yfirleitt með gæðavöru á freðfiskmörkuðum. Þetta ber tvímælalaust að þakka sameiginlega Framleiðslueftirliti sjávarafurða og eftirlitsmönnum sölusamtaka frystihúsanna og góðri samvinnu þarna á milli. Verði slakað á hinu opinbera eftirliti þarna, þá veikist um leið aðstaða eftirlits sölusamtakanna. Þetta er lögmál sem ekki verður komist fram hjá. Því segi ég þetta, að í grg. með frv. sem Steingrímur Hermannsson lét semja á meðan hann var sjútvrh.“ - ég skýt því inn að ég held að þetta sé í öllum meginatriðum sama frv. sem hér er á ferðinni og það sem kynnt var fyrir takmörkuðum hópi manna á s.l. vori - „og leggja á fyrir næsta Alþingi; þar er gert ráð fyrir því að útgjöld við útflutningsmat verði skorin niður um helming. Yrði þetta frv. samþykkt, þá tel ég að verið væri að stofna fiskmörkuðum okkar í mikla tvísýnu hvað freðfiskinn áhrærir. Þau mistök sem gerð hafa verið á síðustu árum í saltfisk- og skreiðarmati hef ég áður rakið til þeirrar reglugerðarbreytingar þegar fiskeigendur fengu að stórum hluta húsbóndavald yfir matsmönnum sem hjá þeim vinna,“ en um þetta fjallar hann fyrr í sömu grein og fyrri þáttum. „Umrætt frv. Steingríms Hermannssonar er ekki aðeins afturför frá núgildandi lögum, heldur líka hættulegt gagnvart okkar fiskmörkuðum að mínum dómi. En núverandi fiskmörkuðum er okkur ekki aðeins lífsnauðsynlegt að halda, heldur þurfum við að geta aukið söluna þar á allra næstu tímum. Aðalbreyting frá núgildandi lögum sem felst í frv. er sú að opinbert eftirlit á útflutningsmati sjávarafurða á að minnka frá því sem nú er, en í staðinn á að koma aukið eftirlit framleiðenda. Þeir eiga líka í raunveruleika að fá í sínar hendur yfirstjórn þessarar nýju stofnunar sem á að heita samkv. frv. „Ríkismat sjávarafurða“. En þrátt fyrir nafnið, þá yrði hér ekki lengur um raunverulegt ríkismat að ræða, heldur framleiðendamat ef frv. yrði samþykkt. Nú er það svo, að sumir framleiðendur eru mjög vandaðir gagnvart sinni framleiðslu, en aðrir eru það ekki í jafnríkum mæli og markaðsþörfin krefur. Það er fyrst og fremst gagnvart þessum hluta framleiðenda sem ríkismatið hefur oft orðið að standa sem óháður dómari og kveða upp sinn úrskurð til þess að koma í veg fyrir að óhæfar afurðir færu á markað. Þetta segja „spekingarnir“ sem sömdu frv. að hægt sé að gera með því að gera hvern framleiðanda ábyrgan fyrir sinni vöru. Þetta hljómar að vísu fallega, en reynslan af framleiðendamati þeirra þjóða, sem reynt hafa, er bara allt önnur en góð. Norðmenn bjuggu í fjölda ára við svipað útflutningsmat og frv. Steingríms vill innleiða hér. Þetta leiddi til lélegri framleiðslu en markaðirnir vildu fá, og þar með til þjóðhagslegs skaða. Það var eftir þessa reynslu sem Norðmenn tóku upp óháð mjög strangt ríkismat á öllum útfluttum sjávarafurðum. Eftir breytinguna hafa gæði norskrar fiskútflutningsframleiðslu stórbatnað og njóta þeir nú góðs álits á fiskmörkuðum. Sá maður sem vildi færa norskt útflutningsmat í fyrra horf mundi tæpast vera talinn með öllum mjalla þar í landi. Svipaða sögu er hægt að segja frá Kanada. Þar hafa framleiðendur haft of mikil áhrif á útflutningsmat fiskafurða. Þetta hefur leitt til þess, að þeirra freðfiskur er lægra metinn á Bandaríkjamarkaði heldur en okkar fiskur eða fiskur frá öðrum löndum við Norðvestur-Atlantshaf, enda greitt fyrir fisk Kanadamanna mun lægra markaðsverð. Það er sagt að stjórnvöld í Kanada hafi nú hug á því að breyta þessu og þá helst að hafa Norðmenn sér til fyrirmyndar. Það er því nauðsynlegt að bæði fiskframleiðendur og alþm.“, segir Jóhann Kúld, „kynni sér vel þetta mál, áður en þetta vanhugsaða frv. verður lagt fyrir Alþingi á komandi hausti, en það hefur verið boðað. Hvers vegna er óháð ríkismat nauðsynlegt? Það hefur tvennan tilgang. Það á að vera óháður fulltrúi jafnt kaupenda sem seljanda vörunnar og tryggja að gæði hennar standist. Þá á slíkt óháð ríkismat fiskafurða einnig að hafa það hlutverk að tryggja sjálft þjóðfélagið gegn fjárhagslegum skaða sem verður ef fiskafurðir sem ekki uppfylla gæðakröfur markaðanna eru framleiddar og fluttar út. Fiskafurðir eru í flestu formi vandmeðfarin og viðkvæm verslunarvara. Þess vegna beita jafnt hægrisinnaðar sem vinstrisinnaðar ríkisstjórnir óháðu ríkismati við fiskútflutning til að verja þjóðfélagið fyrir skakkaföllum“. Ég taldi ómaksins vert, herra forseti, að kynna viðhorf þessa reynda manns, sem hefur látið sig gæðamál íslensks sjávarafla og íslenskra sjávarafurða meira máli skipta en flestir aðrir. Ég vek alveg sérstaklega athygli á því sem hann segir varðandi reynslu nágrannaþjóða og tilhögun t.d. Norðmanna í sambandi við mat á sjávarafurðum. Ég inni eftir því, ég held að það væri rétt að fá það fram hjá hæstv. ráðh., hvort litið hafi verið á reynslu nágrannaþjóða í þessum efnum, mér finnst að vísu mjög ósennilegt annað en að það hafi verið gert við undirbúning jafnþýðingarmikils máls og þessa, og hvaða ástæður liggi fyrir því að ætla að taka hér upp annan hátt á en gildir í Noregi, eftir því sem fram kemur hjá Jóhanni Kúld í því sem ég vitnaði til í hans máli. Ég vil svo að endingu aðeins segja það, að mér finnst sjálfsagt að líta á mál af þessu tagi í nefnd og líta af velvilja á allt sem til betri vegar getur horft í svo þýðingarmiklu máli, og ekki vil ég útiloka að eitthvað leynist til bóta í því frv. sem hér er lagt fyrir, en ég dreg verulega í efa að það sé feitan gölt að flá í þeim breytingum sem þar er verið að leggja til í sambandi við að auka afrakstur okkar sjávarafurða, en á því er vissulega mikil þörf. Fjárveitingar í þessu skyni þurfa auðvitað að vera þannig sniðnar, að það eftirlit sem lög bjóða sé framkvæmt og framkvæmanlegt og farið sé ofan í þær reglugerðir og þau fyrirmæli sem matsmönnum eru gefin og er ætlað að vinna eftir. Það skiptir vissulega máli. Ég hygg að þar mætti margt bæta frá því sem nú er en ætla ekki að orðlengja þetta frekar hér og nú.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu erfitt að koma upp. í ræðustól eftir að hinn ókrýndi sjútvrh. þeirra Alþb.-manna hefur flutt hér alllanga ræðu. Ég á þó ekki við hv. síðasta ræðumann, heldur að sjálfsögðu hv. 4. þm. þeirra Sunnlendinga, sem almennt gengur undir nafninu „hinn ókrýndi sjútvrh. Alþb.manna“, og mátti heyra það á ýmsu í hans ræðu áðan, án þess að ég ætli að fara neitt að tíunda það. Ég ætla ekki heldur að fara mikið í efnislega umr. um þetta frv. Ég er þeirrar skoðunar að skoða beri alla þá hluti sem geta orðið til þess að bæta og það verulega, meðferð sjávarafla og þess útflutnings sem þjóðin fyrst og fremst byggir nú á. Ég vil þó segja það um einn þátt þessa, að ég er þeirrar skoðunar að gjalda beri varhug við því að láta hagsmunaaðila, t.d. útflytjandann, hafa of mikil áhrif í þessu máli. Ég get fallist á það, og tel það raunar rétt, að matið eigi að vera sem mest óháð þeim aðilum sem þarna hafa verulegra hagsmuna að gæta og þá treysti ég á að hægt sé að finna á Íslandi einstaklinga sem eru þannig sinnaðir að þeir láti ekki annað en það sem þeir telja sjálfir rétt hafa áhrif á sig. Ég ætlaði hins vegar að fara örfáum orðum almennt um þessi mál. Það er hér sagt, og hv. 4. þm. Suðurl. sagði það, að þetta frv. geri ekki ráð fyrir miklum breytingum frá gildandi lögum. Vera má að það sé rétt, um það skal ég ekki fullyrða, og að sjálfsögðu verður að skoða þetta mál vel, en að mínu viti og að því leyti sem ég hef farið yfir þetta er of lítið hert að frá því sem verið hefur eða er. Nú er þarna auðvitað alltaf spurning um framkvæmd. Það skiptir ekki alltaf mestu máli hvað á blaðinu stendur, heldur skiptir máli hvernig framkvæmdin á því er sem á að gera. Ég hygg að öllum hv. alþm. sé kunnugt að gífurlega mikil óánægja hefur verið meðal sjómanna a.m.k. með ríkjandi framkvæmd á ferskfiskmati. Menn hafa bent á það, og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að það sé rétt, að svo mikill mismunur á mati sé milli staða að menn telji borga sig að keyra jafnvel langar leiðir til að fá miklum mun betra og hagstæðara mat fyrir afurðirnar en þeir fá í sinni heimabyggð. Auðvitað er slíkt alveg ótækt. Það hlýtur að verða að gera ráð fyrir að sem samræmdastar reglur og samræmdust vinnubrögð séu við framkvæmd þessa þáttar. Ég tel að það verði skilyrðislaust að herða mjög kröfur til gæða að því er varðar þessa gullkistu þjóðarbúsins. Það er kunnara en frá þurfi að segja að það virðist vera æðimikill misbrestur þar á og er auðvitað engum til gagns, nema síður sé, að halda áfram á þeirri braut. Ég er því þeirrar skoðunar, að það verði, og það frekar fyrr en seinna, að taka þessi mál til gagngerðrar skoðunar og breytingar verði gerðar til að herða eftirlit og mat, ekki bara á þeim þættinum sem snýr að sjómanninum, sem dregur fiskinn og kemur með hann að landi, heldur ekki síður í vinnslustöðvunum eftir að aflinn er kominn á land. Þar hygg ég að sé ekki síður að finna æðimikinn misbrest á því hvernig með þessar vörur er farið. Það kæmi mér ekki á óvart þó að í mörgum tilvikum væri svo til alltaf verið að vinna gamlan fisk. Þetta þýðir auðvitað bæði hert eftirlit og svo líka bætta stjórnun veiðanna og meðferð þess afla sem að landi er komið með, þannig að það sé reynt að stilla strengi saman og það fáist sem allra mest verðmæti fyrir vöruna. Ég er ekki sammála hv. síðasta ræðumanni, Hjörleifi Guttormssyni, um að það yrði til bóta að ákveða t.d. sérstakan úthaldstíma togara. Ég sé ekki að gæði aflans mundu aukast. Ég held að aldur fiskjarins eigi miklu frekar að ráða í þessum efnum en úthaldsdagar viðkomandi skips. Það fer ekki alltaf saman. Þarna talar maður sem er að mínu viti ekki nógu kunnugur því sem um er að ræða. Það fer ekki aldeilis saman úthaldsdagar togara eða aflinn sem hann kemur að landi með. Það er víðs fjarri. Og það er einmitt að þessu leytinu sem oft er afskaplega erfitt að átta sig á skoðunum og afstöðu sumra einstaklinga þegar verið er að fjalla um mál. Ég er ekki að segja það mönnum til hnjóðs, en þeir þyrftu bara að starfa í þessari atvinnugrein einhvern tíma til að kunna á henni skil. Það á við hv. þm. Hjörleif Guttormsson. Hann þyrfti að vera á togara nokkrar vikur eða nokkra mánuði til þess að komast að raun um að það er víðs fjarri að þessir tveir þættir fari saman. Svo er auðvitað hægt að tína fleira til, en ég skal ekki gera það hér. 
            

Já, rétt hjá þér. Láta þá hafa það.

Já, ég heyri að hv. þm. Ólafur Ragnar er ánægður þegar hann fær hjálp utan þingsalar við túlkun mála á Alþingi.  Ég skal ekki, herra forseti, fara öllu fleiri orðum um þetta. Þetta mál hlýtur að verða skoðað gaumgæfilega í nefnd. Ég treysti því að um það verði fjallað í ljósi þess ófremdarástands sem ég tel að hafi verið að því er varðar fiskmatið í landinu og að menn reyni að skoða þau mál ofan í kjölinn og finna leiðréttingar á því sem miður hefur farið. Að mínu viti er það mjög margt og þar er um að kenna æðimörgum aðilum sem að því hafa staðið. Það er á engan hátt réttlátt að kenna sjómannastéttinni einvörðungu um það, nema síður sé. Það á ekki minni þátt í þeim áföllum, sem í þessu hafa orðið, hvernig farið er með hráefnið eftir að í land er komið. Það er ekki síður þáttur í þessu máli. En vonandi tekst mönnum að koma á bæði þeim lögum og reglugerðum sem til þurfa og ekki síst því hugarfari sem þarf til að breyta viðhorfum til þessa máls, sem ég tel að sé kannske stærsti þátturinn í því að við getum unnið bug á þeim áföllum sem orðið hafa og við megum vænta ef ekki verður hugarfarsbreyting í þessum efnum.



Herra forseti. Ég vil taka fram að þetta frv., sem hér hefur verið flutt, er niðurstaða af mjög löngu starfi sem hófst 1979, á meðan hv. þm. Kjartan Jóhannsson var sjútvrh. Það er með þetta frv. eins og margt annað, að jafnvel þótt skipt sé um ríkisstjórnir halda störfin áfram og áfram er haldið að vinna að málum. Þetta frv. er eitt dæmið um það. Það er niðurstaða af starfi þeirra manna sem best þekkja til á þessu sviði og hafa langa reynslu. Ég tel mikilvægt að mál séu skoðuð í ljósi reynslunnar og lögum og reglugerðum breytt og tekið mið af því sem gerst hefur áður. Það hefur komið mjög skýrt hér fram að menn óttast að hagsmunasamtökin fái hér óeðlileg áhrif. Ég tel enga ástæðu til að óttast það. Þau hagsmunasamtök sem hér er um að ræða eru vinnslan, útgerðin og sjómenn. Og það er að sjálfsögðu alveg ljóst að ekki verður skipað í fiskmatsráð með öðrum hætti en að fulltrúar þessara aðila komi þar inn. Hitt er svo annað mál, að hagsmunasamtökin í sjávarútveginum eru mjög mörg og það getur reynst erfitt að telja þau upp lið fyrir lið og binda það, hvaða hagsmunasamtök skuli á hverjum tíma sitja í fiskmatsráði. En það er eins og menn gleymi því oft að undirstaðan fyrir því að við fáum verðmæti úr okkar sjávarafla er ekki aðeins að fiskstofnarnir séu sterkir, heldur einnig að það séu góðir markaðir þar sem seld er gæðavara. Það er í reynd undirstaðan. Og það eru söluaðilarnir sem starfa á þessum markaði og þekkja kröfur neytendanna. Reynsla þeirra og þekking er hvað mikilvægust varðandi framleiðsluna. Síðan þarf að tryggja að allt annað starf, þ.e. veiðar og vinnslan, meðferðin í landinu, taki mið af þessum kröfum. Reynslan er sú, að ekki er mögulegt að reka hér matstofnun án þess að hafa verulegt samstarf við þessa aðila. Sú hefur líka orðið reyndin á, að þeir sem starfa í freðfiskframleiðslu, bæði Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og SÍS, hafa sína eigin eftirlitsmenn sem eiga að tryggja að kröfur markaðarins séu uppfylltar. Það var einnig svo, að gert var ráð fyrir að Framleiðslueftirlit sjávarafurða væri nægilega sterkt til að framfylgja gæðakröfum í saltfiskframleiðslu. Nú er reyndin orðin sú, að Samband ísi. fiskframleiðenda hefur komið sér upp eigin eftirlitsmönnum sem hafa eftirlit með framleiðslunni til að tryggja að kröfur markaðsins séu uppfylltar. Það verður ekki gengið fram hjá þessu. Það sem er aðalhlutverk opinberra aðila í þessu sambandi er að setja á vöruna gæðastimpil sem neytandinn getur treyst, þ.e. að neytandinn í viðkomandi landi geti treyst því að haft sé opinbert eftirlit í viðkomandi landi sem tryggi að um gæðavöru sé að ræða. Svo er í reynd um alla matvælaframleiðslu. En það er ekki þar með sagt að hið opinbera eftirlit þurfi að ná inn á hvert einasta stig og allt skuli vera undir opinberri forsjá. Það er ekki endanleg trygging þess að um bestu framleiðslu sé að tefla. Það er af og frá. Þess vegna er nauðsynlegt, og það er mjög ríkt í þessu frv., að efla ábyrgð framleiðenda, efla ábyrgð þeirra sem selja á markaði, þannig að þeir geti ekki beitt því fyrir sig að hið opinbera eftirlit hafi brugðist, eins og oft hefur viljað brenna við. Fiskmatsráð, sem hér hefur einkum verið gagnrýnt, er sett upp til að tryggja tengslin milli hagsmunaaðilanna og hins opinbera. Mér kemur mjög á óvart að heyra að menn telja að það sé óeðlilegt og hættulegt að slík tengsl séu fyrir hendi. Hvernig er hægt að koma á gæðaframleiðslu í landinu án þess að eiga um það samvinnu og tengsl við s ómenn, útgerðarmenn og þá sem selja á mörkuðum? Ég hefði einmitt haldið að það væri nauðsynlegt að menn vildu leggja ríka áherslu á það. Það hefur verið mjög þýðingarmikið upp á síðkastið að hafa starfandi fiskmatsráð, jafnvel þótt það ætti sér ekki ákveðna stoð í lögum. Þar eru fulltrúar frá vinnsluaðilum, frá útgerðarmönnum og frá sjómönnum. Starfsemi þessara manna hefur verið mjög mikilvæg og það eru mjög margir aðilar að vinna að endurskoðun á reglugerðum og betri framkvæmd mála. Ég tek undir það með hv. þm. Karvel Pálmasyni, að auðvitað skiptir framkvæmdin hér mestu máli. Við tryggjum þetta ekki eingöngu með lögum og reglugerðum. Það verður ekki framleidd hér hæsta gæðavara eingöngu með því að setja lög og reglugerðir. Hins vegar geta þessar reglur verið mjög mikilvægar til stuðnings og eftirlits, þannig að hér sé sem best aðhald. Ég ætla ekki hér að fara að gera gæðamálin í heild að umtalsefni. Hér er aðeins um þátt þeirra að ræða. Hér er ekkert fjallað um veiðarnar eða vinnsluna sem slíka. Hér er fyrst og fremst rætt um eftirlitið. Ég er þeirrar skoðunar, að sú breyting sem hér er lögð til sé mjög til bóta og gerð í ljósi reynslunnar. Ég held að ég megi fullyrða að það sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði áðan, og vitnaði hann þá í reynstu Norðmanna og Kanadamanna, sé ekki alls kostar rétt eða það sem kom fram í þeirri grein sem hann vitnaði í. En við höfum reynt að kynna okkur sem best framkvæmd mála hjá nágrannaþjóðunum og maður á vegum ríkisins hefur að undanförnu lagt sérstaka rækt við að kynnast þessum málum sem best. Hins vegar ber að geta þess, að t.d. í Noregi eru mun fleiri aðilar í útflutningsstarfsemi en hér á landi. Hér eru tiltölulega fáir aðilar t.d. í freðfiski. Þannig er skipulag hér nokkuð með öðrum hætti en hjá þeim. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að gera þetta mál að lengra umtalsefni nú. Ég vænti þess að hv. n. kynni sér mál þetta sem best. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að hún fái allar upplýsingar sem hún telur nauðsynlegar til að kynna sér mál þetta. Það liggur mjög mikil vinna hér að baki og mikið lesefni og margir hafa hér komið að verki. En ég vil vara við því, eins og hér hefur komið fram í máli manna, að þetta frv. leysi ekkert, það sé ekki til nokkurs gagns. Ég vil ekki á nokkurn hátt fullyrða að þetta frv. leysi öll okkar vandamál. Það er ekki ætlunin. Þetta er aðeins eitt af þeim skrefum sem við þurfum að stíga. En ef öllu er tekið þannig að engu megi breyta og ekkert megi gera er ekki von á góðu. Mér heyrðist helst á hv. þm. Garðari Sigurðssyni að þetta gerði ekkert gagn og væri til einskis. Ég vil biðja hv. þm. að skoða mál þetta betur, því að ég veit að hann vill gera það sem réttast er í þessum efnum. Það er þá náttúrlega nauðsynlegt fyrir hann og aðra nm. að ræða við þá aðila sem hafa unnið að undirbúningi þessa máls.



Herra forseti. Það er eðlilegt að þessi mál komi fyrir hér. Þau hafa verið svo mikið til umræðu í fjölmiðlum og í kringum okkur í þjóðfélaginu að allir sem bera hag sjávarútvegsins fyrir brjósti vilja hafa eitthvað um það að segja. Í harðnandi samkeppni á erlendum mörkuðum er auðvitað mikilvægt að gæði afurðanna séu sem best. Í grg. með þessu frv. er vikið að ýmsum umkvörtunum vegna núverandi kerfis og sumar þessar umkvartanir eru býsna alvarlegar, t.d. þær sem eru teknar úr áfangaskýrslu nefndar frá 1980. Þar er talað um ófagleg vinnubrögð, stífni, stirðleika, hlutdrægni, misræmi, ókunnugleika á erlendum mörkuðum, innanhússósætti og fleira og fleira. Þetta eru svo alvarlegar ásakanir að augljóst er að eitthvað þarf að athuga þessi mál. Þá vakna spurningar og ein spurningin er þessi: Hvaða tryggingu höfum við fyrir því að nýtt kerfi og ný stofnun sæti ekki sams konar gagnrýni innan fárra ára? Það getur að vísu oft verið til gagns að breyta um kerfi því að breytingin sjálf og sú uppstokkun sem hún veldur hefur áhrif til aukinnar árvekni um einhvern tíma, en þegar til lengdar lætur getur ekkert kerfi og engin stofnun, löggiltir lestunarstjórar eða eitthvað þess háttar orðið það sem ræður endanlega úrslitum um gæði. Það sem mestu máli skiptir er að verðlagning afurðanna á öllum stigum framleiðslunnar, allt frá öngli til dreifingar á mörkuðum, hvort sem er hérlendis eða erlendis, verði háð gæðum. Ef framleiðendurnir vita að verðmæti vörunnar verður stranglega háð gæðum hennar, að fiskverðið verður ekki ákveðið við skrifborðið í Reykjavík, heldur ræðst af gæðum og áhuga kaupendanna, þá kemur það virka eftirlit sem þörf er á. Það er eðlilegt og sjálfsagt að heilbrigðisyfirvöld setji reglur um umgengni við afurðirnar og meðferð til þess að tryggja lágmarksgæði og hafi með því einhverja umsjón, en slíkar reglur hafa verið til og stórkostleg slys hafa orðið, eins og hefur komið fram í þessari umr. Við skulum gera framleiðendurna raunverulega ábyrga fyrir gæðunum með því að gera þá ábyrga fyrir verðlagningunni. Og við skulum ekki leysa þá út með gjöfum þegar þeir verða uppvísir að mistökunum. Ég vil ekki gera lítið úr aukinni fræðslu allra sem koma þarna nærri, þar hefur mikið átak verið gert og þar hefur gagnlegur áróður og umræða farið fram, en aukin ábyrgð er það sem á endanum skiptir sköpum. Því þarf að auka frjálsræði um sölu og verðmyndun þessara afurða, hvort sem þær eru niðursoðnar eða frystar.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. spurði að því í ræðu áðan, hvers vegna ræðumenn í þessari umr. legðu áherslu á að þetta frv. leysti ekki neitt. Það er mjög einföld skýring á því, hæstv. sjútvrh. Þetta frv. leysir ekki neitt af þeim meginvandamálum sem hafa sett svip sinn á gæðamál íslenskra sjávarafurða. Ég fylgdist mjög nákvæmlega með því í framsöguræðu hæstv. ráðh. að hann gat ekki bent á að frv. mundi leysa eitt einasta atriði af þeim vandamálum sem sett hafa svip sinn á gæðaeftirlit í sjávarútvegi, enda kom það mjög skýrt fram hjá hæstv. ráðh. áðan að hann kom ábyrgðinni af þessu frv. á kurteislegan hátt af sér með því að benda rækilega á að málið ætti sér langan aðdraganda. Hér fyrr í umr. kom hinn raunverulegi faðir þessa frv., hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson, upp í ræðustólinn og með orðavali og öllum stíl ræðu sinnar gaf hann greinilega til kynna að hann ætti þennan króa. Það væri rétt, hæstv. forseti, að hæstv. forsrh. væri viðstaddur þessa umr., miðað við það tilkall sem hann gerði fyrr í umr. til að eigna sér þetta frv. og til þess að ræðumenn í þessum umr. geti átt orð við hæstv. forsrh. um gæðamál í sjávarútvegi á undanförnum árum, vegna þess að hann hefur farið með stjórn þeirra mála hér síðan 1980. Öll þörf á endurbótum á þessu sviði hlýtur þá að stafa af því að í hans ráðherratíð hafi ástandið ekki verið sem skyldi. - Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa gert ráðstafanir til þess að náð verði í hæstv. forsrh. Það hefur þegar komið fram í þessum umr., að með þessu frv. er gerð sú meginbreyting á gæðamati sjávarafurða á Íslandi að framleiðendur eiga í senn að annast matið að verulegu leyti og hafa meiri hluta í þeim úrskurðardómstóli sem kveður upp úr með ágreiningsefni á þessu sviði. sagt er að það sé niðurstaða langvinnrar umræðu að þetta sé talið æskilegt form og jafnvel gefið í skyn að þeir sem best þekkja til og mesta reynslu hafa í þessum málum telji að svo sé. Ég fullyrði að það er rangt. Það er til fjöldinn allur af fólki, og ég hef rætt við marga úr þeim röðum sem hafa mikla reynslu af gæðamálum í sjávarútvegi, sem telur það eitt hið versta sem gæti komið fyrir skipan þessara mála að framleiðendunum verði afhent það mikla vald sem hér er gert varðandi gæðamálin. En svo er reyndar annað í þessu frv. sem ég tel ekki síður vera grundvallaratriði.  Ég get rætt aðeins um seinna atriðið á meðan, vegna þess að það snýr aðallega að Sjálfstfl. Ég get skilið að Framsfl. standi að því ákvæði í frv., en mér finnst öllu merkilegra að gjörvallur Sjálfstfl. hér á Alþingi og ráðherrar hans í ríkisstj. skuli standa að frv. sem leggur þetta til. Þetta ákvæði er ósköp sakleysislegt í frv. Það er í raun og veru ekki nema ein lína í frv. og það fer ekki mikið fyrir útskýringum á því í grg. En afleiðingarnar af þessu ákvæði væru þær að færa meira pólitískt vald yfir hagkerfinu á Íslandi í hendur eins manns en nokkur önnur breyting sem hér hefur verið gerð hefur haft í för með sér. Og ég spyr: Er það stefna Sjálfstfl. að færa valdið yfir framleiðslunni í sjávarútveginum eins og hún leggur sig í hendur á pólitískum ráðh. úr Framsfl. eins og hann er núna?

Og vonandi verður.

Og vonandi verður, segir hv. þm. Stefán Guðmundsson. Hann veit nefnilega alveg hvað þetta ákvæði þýðir. Hann veit til hvers Framsfl. ætlað að nota það.

Það er í góðum höndum.

Hann veit til hvers forstjóravaldið í SÍS ætlar að beita þessu ákvæði. Hann segir að það sé í góðum höndum. Það ber að virða svona hreinskilna menn. Þeir eru ekkert að skafa utan af því, hvað þeir ætlast fyrir. Og hvernig er þetta ákvæði í 17. gr. frv.? Jú, þar segir: „Framleiðsla á sjávarafurðum til útflutnings er óheimil án sérstaks leyfis sjútvrh.“ Í grg. kemur skýrt fram að þetta á við alla framleiðslu í sjávarútvegi eins og hún leggur sig, stóra og smáa, í hvaða grein sem er, frystingu, saltfiski og á öðrum sviðum, hvort sem um er að ræða lítið fyrirtæki eða stórt, nýtísku frystihús eða skúrasöltun á saltfiski. Það þarf að sækja um leyfi til sjútvrh. til að fá að framleiða á þessu sviði. Ég bið hv. þm. að hlusta vel, sérstaklega þm. Sjálfstfl., og sérstaklega sérstakan talsmann minnkandi ríkisafskipta, hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson, vegna þess að þótt honum tækist nú að krukka í eitt og eitt ríkisfyrirtæki er þetta frv., sem hann hefur hér flutt, tillaga um meiri ríkisafskipti í íslensku hagkerfi en nokkru sinni hafa þekkst. Þetta ákvæði hefur í för með sér, að um leið og þessi lög taka gildi yrði sérhver af þeim hundruðum einstaklinga og fyrirtækja í sjávarútvegi á Íslandi, sem hann stunda í dag, að skrifa bréf til Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. sjútvrh., og Halldór Ásgrímsson, hæstv. sjútvrh., hefði þá í hendi sér að grisja þennan skóg. Ég er ekki að segja að hann ætti að gera það, en hann gæti t.d. samkv. þessum lögum lagt niður, svo ég noti orð hæstv. fjmrh., með einu pennastriki öll frystihús Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna eins og þau leggja sig. Með þessu frv. er ráðh. veitt vald til að leggja niður öll frystihús Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna með einu pennastriki. Og hann getur líka tekið úr umferð alla einstaklinga sem fást við fiskverkun með einu pennastriki svo að Sambandið standi eitt sér. Að þessu stendur Sjálfstfl. 

Fjármálaráðherrann.

Fjármálaráðherrann játar núna að hann stendur að þessu. Það er gott að eiga það í þingskjölunum að hæstv. fjmrh. hafi aldrei slíku vant vitað hvað hann var að gera þegar hann stóð að því að flytja þetta stjfrv., að hann þurfi ekki í þessu tilviki að skrifa bréf til sjútvrh. eins og hann þurfti að skrifa bréf til Seðlabankans til að fá að vita hvað væri í frv. Þannig liggur alveg skýrt fyrir að það er stefna Alberts Guðmundssonar, hæstv. fjmrh., eins og hann var að játa fyrir einni mínútu og kemur aftur til að endurtaka játninguna, að pólitískur ráðh. eigi að fá vald til að leggja niður Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eftir hádegi 2. jan., ef þessi lög taka gildi 1. jan., því varla verður hæstv. sjútvrh. svo bráðlátur að hann byrji á þessu 1. jan. E.t.v. kalla menn þetta ýkjur, en þetta eru engu að síður ákvæði þessa frv.  Ég verð að segja eins og er, að ég skil ekki hvaða tilgangi það á að þjóna í þessu frv. um ríkismat sjávarafurða að skjóta inn í það þessu ákvæði. Það hefur ekkert með þessi vandamál að gera, það hefur ekkert með gæðaumræðuna að gera og það geta ekki verið annað en einhverjar annarlegar pólitískar ástæður þarna að baki. Herra forseti. Í raun og veru má segja að það séu nokkur höfuðatriði sem setji svip sinn á þetta frv. Og ég hef aðeins vikið að fyrstu tveimur. Það er í fyrsta lagi varðandi hagsmunaaðilana í sjávarútvegi. Ég vek reyndar athygli á því að í frv. er hvergi að finna nákvæma skilgreiningu á því hverjir þessir hagsmunaaðilar eru, hún er ekki til í frv., heldur er líka lagt á vald ráðh. eins að skilgreina hverjir það eru. Hann á að velja fulltrúa hagsmunaaðilanna. Hagsmunaaðilarnir eiga ekki að gera það sjálfir, heldur á pólitískur fulltrúi flokks sem hefur fengið rn. til meðferðar í það og það sinn að velja úr hinum fjölmenna hópi hagsmunaaðila í sjávarútvegi þá sem hann telur góða og gilda og veita þennan mikla rétt. En þótt það sé mjög nákvæm skilgreining á því í 1. gr. frv. hvað sé fiskur, mjög nákvæm og skýr, er hvergi að finna skilgreiningu í frv. á því hvað sé hagsmunaaðili, þótt það sé samkv. frv. meginþáttur þess gæðaeftirlits sem þetta frv. á að lögleiða. - Ég sé að hv. þm. kann illa við sig í ráðherrastólnum og er raunar búinn að flytja sig aftarlega í salinn, og það er ágætt. Annað atriðið, sem ég hef þegar vikið að, er hið mikla pólitíska vald yfir því hverjir fá að framleiða í sjávarútvegi á Íslandi, sem er gert algjört með þessu frv. Þriðja atriðið er það, að hér er haldið í þveröfuga átt við það sem helstu keppinautar okkar eru að gera í sjávarútvegi. Kanadamenn og Norðmenn, sem eru helstu keppinautar okkar í sjávarútvegi, hafa yfirleitt unnið að því á undanförnum misserum að efla óháð mat opinberra aðila, þar sem framleiðsluaðilar fá ekki úrskurðarvald. Og þeir hafa, sérstaklega í Kanada, litið á Ísland, þar sem slíkt kerfi hefur verið ríkjandi, sem fyrirmynd í þessum efnum. Sú sterka staða sem Kanadamenn hafa smátt og smátt verið að fá á Bandaríkjamarkaðnum og ógnar nú mjög stöðu íslensks sjávarútvegs á þeim markaði, og það er nauðsynlegt að þingheimur geri sér grein fyrir því, er m.a. fengin með því að þeir hafa tekið að beita hliðstæðum aðferðum í mati á gæðum sjávarafurða og við höfum beitt hér. En þegar þeir eru að styrkja markaðsstöðu sína með því að fylgja okkar aðferðum ætlum við að fara að kollvarpa okkar kerfi og taka upp þær leiðir og aðferðir sem helstu keppinautar okkar hafa hafnað. Í fjórða lagi er í þessu frv. lagt til að taka upp hliðstætt innra skipulag á starfsemi þeirrar stofnunar sem um þessi mál á að fjalla og tíðkaðist fyrir einum og hálfum áratug, en menn voru þá sammála um að leggja niður.  Fundarhlé. Herra forseti. Þegar þingfundi var frestað fyrr í dag hafði ég vikið að nokkrum megingöllum á því frv. sem nefnt er frv. um ríkismat sjávarafurða en er í reynd rangnefni miðað við innihald frv. Væri nær að frv. bæri heitið: frv. til l. um framleiðendamat sjávarafurða, því innihald frv. felur í sér að afnema hið óháða ríkismat á afurðum sem hér hefur verið við lýði. Ég ætla í upphafi ræðu minnar hér í kvöld að endurtaka með fáeinum orðum þau meginatriði sem ég hafði vikið að til að samhengi fáist í umfjöllun málsins. Í fyrsta lagi hafði ég bent á að hvorki í grg. frv. né í framsöguræðu hæstv. sjútvrh. væri að finna greiningu á því hver væru meginvandamálin varðandi gæðaeftirlit sjávarafurða á Íslandi og þaðan af síður væri leitast við í grg. frv. né heldur í framsöguræðu hér að skýra á hvern hátt þetta frv. leysti þau meginvandamál sem þar væri við að glíma. Í öðru lagi hafði ég vakið athygli á því, að bæði núv. hæstv. sjútvrh. og fyrrv. hæstv. sjútvrh., núv. forsrh., gáfu greinilega til kynna í ræðum sínum að í reynd væri hér um að ræða frv. frá fyrrv. sjútvrh. og núv. hæstv. forsrh. - Og skil ég reyndar ósköp vel, eins og ég mun koma að síðar, hvers vegna jafngreindur, raunsær og athugull maður og núv. sjútvrh. vill greinilega koma því að í umfjöllun um málið að hann eigi takmarkaðan höfundarrétt að þessu frv. Því ég efast ekki um að ef hann hefði haft jafnlangan tíma og fyrrv. hæstv. sjútvrh., rúm þrjú ár, til þess að skila af sér frv., þá hefði það verið öðruvísi en það sem hér liggur fyrir. Í þriðja lagi hafði ég bent á að með þessu frv. er verið að veita hagsmunaaðilum í landinu verulegt vald yfir gæðamálum sjávarútvegsins með því að gera þá að meirihlutaaðila í stjórn og dómstól þessarar stofnunar - ég endurtek: í dómstól gæðamatsins sjálfs - og einnig með því að veita fulltrúum framleiðenda verulegan aðgang að matinu sjálfu hvað snertir störf yfirmatsmanna, ennfremur með því að gefa framleiðendum og hagsmunaaðilum verulegan íhlutunarrétt um ráðningu manna til að stjórna þessari stofnun. Í fjórða lagi hafði ég vakið athygli á því, að með þessu frv. er verið að veita ráðh., póltískum fulltrúa, meira vald en nokkru sinni fyrr í sögu íslenskra atvinnumála. Reyndar fullyrti ég, og bið hv. alþm. að reyna að afsanna það ef þeir geta, að það hefði ekki komið fram hér á þingi í áratugi tillaga eins og sú sem er að finna í einni setningu í 17. gr. frv., um að gera pólitískan aðila jafnallsráðandi í framleiðslu- og markaðskerfi landsins og hér er lagt til. Fingraleikfimi núv. hæstv. fjmrh. um breytingar á ríkisfyrirtækjum verður nánast eins og vasapóker í samanburði við  Í fimmta lagi benti ég á að í þessu frv. er hvergi að finna skilgreiningu á þeim hagsmunaaðilum sem þó eiga samkv. frv. að vera aðalhreyfiafl gæðamatsins sjálfs. Er það sérkennilegt ef tillit er tekið til þess, að í 1. gr. frv. er að finna mjög nákvæma skilgreiningu á því hvað sé fiskur. Ráðh. á samkv. frv. að fá ótakmarkað vald til að velja úr og skilgreina þá hagsmunaaðila sem eiga skulu aðild að gæðamatinu. Bæði á ráðh. að geta skilgreint hvað sé hagsmunaaðili, í öðru lagi á hann að geta valið þau samtök sem þar koma til greina og í þriðja og síðasta lagi á hann að velja einstaklingana sem eiga að vera fulltrúar þessara samtaka. Og ég spyr: Er til nokkurt annað svið í þessu þjóðfélagi þar sem ráðh. er falið annað eins vald yfir starfsemi hagsmunasamtaka á Ístandi? Ég fullyrði að svo er ekki. Hér er verið að gera hagsmunasamtökin í landinu að þrælasviði sjútvrh. á hverjum tíma. Mig undrar, og ég endurtek það, að þm. Sjálfstfl. og ráðh. Sjálfstfl. skuli standa að slíku frv. Og ég spyr, vegna þess að það er nauðsynlegt að það komi hér fram: Er þetta stefna Sjálfstfl.? Er þetta stefna Matthíasar Bjarnasonar?  En ég spyr þm. Sjálfstfl. hér: Er það virkilega stefna Sjálfstfl. að fela pólitískum ráðh. svo þríþætt afgerandi vald yfir hagkerfinu á Íslandi? Sá ráðh. sem fær sjávarútveginn í greip sína með þeim hætti sem þetta frv. gerir ráð fyrir er orðinn slíkur kommissar yfir hagkerfinu í landinu að litlu kommissararnir við Rauðarárstíg eru hreinir dvergar samanborið við það. Í sjötta lagi benti ég á að samkvæmt þessu frv. er gengið í þveröfuga átt við það sem helstu samkeppnisaðilar okkar hafa gert, Norðmenn og Kanadamenn. Þessar tvær þjóðir hafa á undanförnum árum kappkostað að skapa sér sterka markaðsstöðu og hafa nú náð slíkum árangri að markaðsstaða Íslendinga á dýrmætasta fiskmarkaði okkar er í verutegri hættu. Og hvernig hafa þeir gert það? Jú, þeir hafa gert það m.a. með því að taka til fyrirmyndar þær aðferðir og það kerfi við uppbyggingu gæðamats á sjávarafurðum sem við höfum beitt hér í landinu. Þegar samkeppnisaðilar okkar eru að ná slíkum árangri ætlum við allt í einu að umturna öllu. Með hvaða rökum? Með engum sjáanlegum rökum um það, á hvern hátt þetta kerfi kunni að leiða til bætts eftirlits. Ég vil svo bæta við hvað þetta efni snertir, að það væri æskilegt ef höfundur þessa frv., núv. hæstv. forsrh., gæti skýrt frá því hvort helstu kaupendur okkar í Bandaríkjunum og Evrópu muni viðurkenna það matskerfi sem hér er verið að leggja til. Liggur eitthvað fyrir um að sterkustu kaupendur íslenskra sjávarafurða muni sætta sig við kerfi sem verður eins háð framleiðendum eins og hér er lagt til? Og það mætti spyrja: Ef á að fara inn á þá braut að taka ríkið út úr matinu sjálfu með jafnafgerandi hætti og hér er gert og veita framleiðendunum réttinn, væri þá ekki rökréttast að veita kaupendunum hann líka til þess að þeir teldu sig þá hafa sæmilegt eftirlit með því að rétt væri unnið? Það er ekki lagt til og ég er ekki heldur að leggja það til. En það sýnir hina sérkennilegu þversögn þessa frv. að það er eingöngu lagt til að framleiðendurnir sitji við þetta borð. Í sjöunda lagi benti ég á að í innri stjórn þessarar stofnunar er nú lagt til að taka upp kerfi sem allir voru sammála að væri úrelt og úr sér gengið fyrir 15 árum. Í innri uppbyggingu og deildaskiptingu stofnunarinnar eru stigin spor 15 ár aftur í tímann án nokkurra sýnilegra raka, án nokkurrar greinargerðar um hvers vegna það kerfi eigi að gefast betur nú en það gerði fyrir 15 árum. Það er eins og hér séu litlir strákar að leika sér í kubbaleik og reyna jafnframt að blekkja þjóðina til að halda að þeir séu að gera eitthvað þegar þeir hafa ekki í 3–4 ár tekið á hinum raunverulegu vandamálum sem felast í gæðaeftirliti íslensks sjávarútvegs, eins og ég mun koma að á eftir. Þessi kubbaleikur núv. hæstv. forsrh. og fyrrv. sjútvrh. er stundaður í blekkingarskyni til að telja þjóðinni trú um að lagauppstokkun og valdsuppstokkun af því tagi sem hér er lögð til sé raunveruleg aðgerð til að bæta gæðamat í sjávarútvegi á Íslandi, til að fela það að núv. hæstv. forsrh. og fyrrv. sjútvrh. hrinti ekki í framkvæmd einni einustu af þeim þeim yfir 20 tillögum um úrbætur í gæðamálum sem hann fékk samhljóða frá þeirri nefnd sem hann skipaði sjálfur 1981. Það er algjörlega rangt, sem ráðh. sagði fyrr í dag, að nefndin hefði verið ósammála. Það liggur fyrir skjalfest að hún skilaði af sér samhljóða og af einingu 22 tillögum. Ég skal lesa þær fyrir ráðh. á eftir, ef hann er búinn að gleyma þeim, svo að hv. þm. geti séð hvað eru raunverulegar tillögur um, úrbætur í gæðamálum og hæstv. fyrrv. sjútvrh. en núv. forsrh. geti svarað þingheimi því hér lið fyrir lið hvers vegna hann framkvæmdi þetta ekki. Hér er mikið alvörumál á ferðinni, e.t.v. eitt stærsta alvörumál okkar Íslendinga, því ef við töpum gæðaforskotinu í sjávarútvegi töpum við sjálfum grunninum að efnahagslegu sjálfstæði okkar. Og þeir menn sem bera stjórnarfarslega ábyrgð á gæðamálum sjávarútvegsins og hafa vanrækt að hrinda í framkvæmd sameiginlegum tillögum þeirra sem best til þekkja bera mikla ábyrgð á því persónulega hvernig komið er fyrir efnahag Íslendinga og markaðsstöðu okkar erlendis. Í áttunda lagi má svo benda á að það er eitt af sérkennum þessa frv., samanborið við núgildandi lög, að afnumið er það bann, sem er í gildi í núverandi lögum, að rekstraraðili í sjávarútvegi geti einnig verið matsaðili. Í núverandi lögum er þeim einstaklingum sem fást við útgerð og fiskvinnslu bannað að vera sjálfir starfandi á sviði gæðamats. Og í núverandi lögum er það talin óhjákvæmileg trygging fyrir því að ekki sé blandað saman hagsmunum. Í þessu frv. er það bann afnumið og samkv. því geta nú sömu einstaklingarnir farið að hræra því saman hjá sjálfum sér að vera í senn rekstrar-, framleiðslu- og matsaðilar í byggðarlaginu. Það getur sérhver sagt sér að slíkt kann ekki góðri lukku að stýra í okkar litla þjóðfélagi. Í níunda lagi má færa að því sterk rök að með þessu frv. muni kostnaður ríkisins við gæðamatið stórlega aukast án þess að árangurinn eða gæðin aukist að sama skapi. Hæstv. núv. sjútvrh. var mikill áhugamaður um það meðan hann var formaður í fjh.- og viðskn. hv. Nd. á undanförnum árum að áður en stjfrv. væru lögð væri fylgt því ákvæði Ólafslaga að gera úttekt á því hvern aukinn tilkostnað frv. hefði í för með sér. Ég vænti þess að núv. hæstv. sjútvrh. hafi ekki skipt um skoðun í þessum efnum, þótt hann hafi skipt um stól í þingsalnum. Hann var mjög ötull talsmaður þess meðan hann var formaður fjh.- og viðskn. að fylgt væri þessu ákvæði, þó að illa gengi, og ég reyndi að leggja honum lið í þeirri baráttu frá deildinni hér efra. Þess vegna spyr ég nú: Getur hæstv. ráðh. lagt fram kostnaðaráætlun, sem samkv. lögum á að fylgja þessu frv., eða hefur það kannske gleymst í óðagotinu við að leggja fram þetta afkvæmi núv. forsrh.'og þess vegna geri hvorki rn. né þingheimur sér grein fyrir því á hvern hátt er verið að auka við báknið án þess að ná auknum árangri? Þetta eru aðeins nokkrir, herra forseti, af þeim megingöllum sem á þessu frv. eru. En til þess að hv. alþm. hafi grundvöll til að ræða þetta frv. og bera það saman við aðrar tillögur ætla ég að gera nokkra grein fyrir þeim tillögum sem fyrr var vikið að í umr. í dag og er að finna í skýrslu sem fyrrv. sjútvrh., Steingrími Hermannssyni, barst fyrir tveimur og hálfu ár. Hverjir skyldu hafa unnið þessa skýrslu? Voru það einhverjir viðvaningar í sjávarútvegi? Voru það einhverjir sem ekki þekkja til? Nei. Í þessari nefnd voru einstaklingar sem eru í allra fremstu röð forsvarsmanna í íslenskum sjávarútvegsmálum. Nefndina skipuðu: Árni Benediktsson, sem fyrrv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson hefur hvað eftir annað lýst yfir að hann treysti manna best í málefnum íslensks sjávarútvegs. Í nefndinni var einnig Hjalti Einarsson, einn traustasti og virtasti forstöðumaður Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. Í nefndinni var einnig Jóhann Guðmundsson, sem veitt hefur forstöðu Fiskmatsstofnun ríkisins um áraraðir. Í nefndinni voru einnig Guðjón Kristjánsson, tilnefndur af Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Guðmundur Vigfússon, tilnefndur af Sjómannasambandi Íslands, og Þórarinn Guðbergsson, tilnefndur af LÍÚ. Allir eru þeir valinkunnir menn á þessu sviði. Og hver var formaður nefndarinnar? Ráðuneytisstjórinn sjálfur, Þórður Ásgeirsson. 

Fjölhæfur maður.

Þær eru nokkuð forvitnilegar allar þessar hreingerningar sem Framsfl. er alltaf að stunda í embættunum í kringum sig, en gaman að heyra þm. Sjálfstfl. ljá því lið eins og gert var áðan. Þessi nefnd var skipuð mönnum sem hafa áratugareynslu af því að fjalla um vandamál íslensks sjávarútvegs. Þeir skiluðu ítarlegri skýrslu í allmörgum meginköflum. Ég vil mælast til þess við hæstv. núv. sjútvrh. að hann afhendi á morgun öllum alþm. þessa skýrslu, svo að þingheimur fái skýran og greiðan aðgang að þeim tillögum sem þáverandi starfshópur lagði til, en þáv. sjútvrh. fór ekki eftir. Í fyrsta lagi var í þessari skýrslu fjallað um togtíma og sett fram sú skoðun, að langur togtími og stór höl væru aðalorsök skemmda á töluverðu magni af fiski. Meiri hluti nefndarinnar var þeirrar skoðunar - og telur reyndar að sú skoðun sé nokkuð almenn - að aldrei ætti að draga botnvörpu lengur en í u.þ.b. þrjár klst. og auðvitað miklu skemur eftir aðstæðum. Nm. telja æskilegt, og eru það allir nm., að botnvarpa sé við venjulegar aðstæður ekki dregin lengur en í 200 mínútur og leggja til að ákvæði þar að lútandi verði sett í reglugerð. Gerði fyrrv. sjútvrh. það? Fór hann að þessari tillögu, skýrri, nákvæmri, afgerandi tillögu, í gæðamálum íslensks sjávarútvegs? Nm. lögðu til að til að auðvelda eftirlit með þessu verði gert skylt að skrá upphaf og lok togsins í þar til gerðri skrá ásamt áætluðu aflamagni. Auk þess er á það bent að væntanlega sé tæknilega kleift að hanna tiltölulega ódýran búnað til sjálfvirkrar skráningar á því hvenær trollið er tekið inn, og mælir nefndin með því að það verði athugað nánar með það fyrir augum að slíkur búnaður verði gerður að skyldu síðar. Hæstv. fyrrv. sjútvrh. var að láta liggja að því fyrr í dag að sér hefði ekki verið bent á aðferðir til að framkvæma þessa tillögu. Ég leyfi mér að fullyrða að þeir menn sem skipuðu þessa nefnd hafi meira vit á því hvað sé framkvæmanlegt um borð í íslenska flotanum en fyrrv. hæstv. sjútvrh. Í öðru lagi greinir frá því í áliti nefndarinnar að miklar umr. hafi orðið um blóðgun og slægingu afla um borð. Nefndin vitnar í skýrslu sem Kristján Kári Jakobsson samdi fyrir Fiskeri-háskólann í Tromsö í Noregi og byggðist á athugunum sem gerðar voru um borð í íslenskum togurum sumarið 1980. Í þeirri skýrslu var fyrst og fremst leitast við að svara spurningunni um hvort gæðamunur væri á fiski sem blóðgaður væri og slægður um leið og á fiski sem blóðgaður væri fyrst og síðan ekki slægður fyrr en honum hefði blætt út, eins og 45. og 46. gr. reglugerðar nr. 55/1970 gera ráð fyrir. Er vitnað í það, að niðurstaða þessarar skýrslu hafi verið sú, að á gæðum fisks væri ekki sjáanlegur marktækur munur af þessum sökum, en hins vegar væri allt að því helmingsmunur á því hve afköst við að ganga frá fiski um borð væru meiri ef blóðgað væri og slægt í sama handtaki. Í þessu sambandi er þess að geta, að nm. þótti ástæða til að vefengja þá aðferð sem notuð var við mat á gæðum fisks í þessari tilraun. Þá var einnig í nefndinni lögð fram lausleg könnun sem Framleiðslueftirlit sjávarafurða hafði látið gera á þessu sama og benti til þess að mismunandi aðferðir leiddu til mjög ólíkra gæða þótt það kæmi ekki endilega fram. Niðurstaða af ítarlegum umr. í nefndinni var sú, að ekki var mælt með því að svo stöddu að reglugerðinni væri breytt í þessu efni. En nefndin lagði hins vegar til að sjútvrn. hlutaðist þá þegar til um að Framleiðslueftirlit sjávarafurða ásamt einum fulltrúa frá kaupendum og einum frá seljendum léti gera nákvæma sjálfstæða könnun um borð í skuttogurum við ferskfiskmat, við vinnslu og við útflutningsmat á fiski, hvort og þá hvaða gæðamunur væri á þeim fiski sem blóðgaður er og slægður um leið og þeim sem látið er blæða út fyrir slægingu. Það sýnir nú árangurinn af vinnubrögðunum, að þegar loksins er gerð fræðslumynd um þetta efni á vegum sjútvrn. upphefjast samstundis deilur um hvaða aðferðir séu sýndar í myndinni. Í þriðja lagi var fjallað um hámark fisks í kassa. Var það álit nm. að almennt mundu það leiða til vandaðri meðferðar á fiski og betri gæða ef kaupendur fylgdu því allir fram að greiða ekki kassabætur í ákveðnum tilvikum. Lagði nefndin þess vegna til að bannað yrði með reglugerð að setja meira magn fisks í kassa en verðlagsráð gerði ráð fyrir, eða 60 kíló fisks í 90 lítra kassa og sama þungahlutfall miðað við rúmmál í kössum af öðrum stærðum. Ætti slíkt bann, segir nefndin, a.m.k. að leiða til þess að kaupendur hættu að greiða kassabætur ef út af þessu brygði og væntanlega verða til þess að sjómenn hættu alveg að setja of mikið í hvern kassa. Í fjórða lagi fjallar nefndin um lágmark íss í kassa og gerir nákvæmar tillögur um breytingar á reglugerðarákvæðum hvað það snertir, rökstyður þær breytingar ítarlega og mælir einnig með því að gerðar verði breytingar á þvotti á fiski um borð í skipum, á vinnslurásum og búnaði. Þau atriði sem ég hef hér vikið að sýna hvernig á raunsæjan, nákvæman og afdráttarlausan hátt eigi að taka á gæðavandamáti sjávarútvegs á Íslandi, ekki með því að vera að leika sér með skipurit í einhverjum nýjum stofnunum, stokka þær upp innbyrðis eftir deildum og velta því fyrir sér hver eigi að fá að ráða forstjórann, hvaða vald ráðh. eigi að hafa, hvaða vald hinn eigi að hafa og leika sér þannig með valdið fram og aftur í þessu kerfi. Kollegar mínir stjórnmálafræðingarnir hefðu örugglega gaman af slíkum leik, en hann hefur því miður ósköp lítið með gæðamálin á fiskinum að gera. Þær till. sem hér voru lagðar til voru hins vegar kjarnatill. um breytingar hvað snertir gæðamál í sjávarútvegi og engin þeirra var framkvæmd af fyrrv. sjútvrh. Steingrími Hermannssyni. Því er spurt hér: Hvers vegna ekki? Hvers vegna framkvæmdi fyrrv. sjútvrh. í tvö ár ekki þessar till? Hann sagði hér fyrr í dag: Það var ágreiningur í nefndinni. Nál. sýnir skýrt og greinilega að um þessi atriði var ekki neinn ágreiningur. Ráðh. skuldar þinginu og þjóðinni skýringar á því hvers vegna hann hafnaði þessum till. Hann skuldar sjómönnum skýringar á því. Hann skuldar ...  
            

Ég heyri til hans.

Það er gott að heyra að ráðh. er þarna í hliðarherbergi. En það var fleira sem þessi nefnd lagði til og það var fleira sem ráðh. framkvæmdi ekki. Fjallaði nefndin m.a. sérstaklega um dagmerkingar afla um borð í veiðiskipum. Vegna þess hvílíkt lykilatriði þetta er í gæðamálum sjávarútvegs ætla ég að lesa upp hvað nefndin sagði um þetta atriði og var öll sammála um, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og síðar verður gerð nánari grein fyrir í þessari skýrslu gerir nefndin ráð fyrir því að sett verði ný ákvæði í reglugerð um hámarkstíma sem líða má frá því að fiskur er veiddur og þar til að hann er unninn. Vegna þessa og raunar einnig annarra ákvæða þykir nefndinni nauðsynlegt að settar verði ákveðnar reglur um dagmerkingar. Nefndin hefur fengið upplýst að allur gangur sé á því hvort fiskur er dagmerktur t.d. um borð í skuttogurum. Hjá sumum útgerðarfélögum er mjög góð regla á dagmerkingum, og eru í þeim hópi bæði félög sem gera út eitt skip og stærstu útgerðarfélög landsins. Þeir sem dagmerkja ekki bera því við að merki þau sem á boðstólum eru séu óhentug og eigi það til að fjúka um alla lest og valda þannig ruglingi. Auk þess munu margir kaupendur ekki ætlast til þess að fá fiskinn dagmerktan. Víðast er föst regla á því hvernig fiski er raðað í skipin og síðan í móttökufrystihúsin, þannig að tryggt ætti að vera að elsti fiskurinn sé unninn fyrst og yngri fiskurinn síðast. Þetta segir þó auðvitað ekki til um aldur fisksins og leggur því nefndin til að eftirfarandi ákvæði verði sett í reglugerð.“ Síðan er tilgreint nákvæmlega hvernig eigi að breyta reglugerðinni. En gerði fyrrv. sjútvrh., núv. hæstv. forsrh., það? Framkvæmdi hann þær till. sem allir þessir menn voru sammála um að væru höfuðatriði ef það ætti að bæta gæðamálin í sjávarútveginum? Nei hann framkvæmdi þær ekki. Hvers vegna ekki? Það væri æskilegt að hæstv. ráðh. upplýsti það. Í staðinn hóf hann þennan skipulagsleik, þennan kubbaleik með vald og deildir og stofnanir í því skyni að telja einhverjum sem lítt þekkja til trú um að það væri lausnin á vanda sjávarútvegsins. Í nál. er einnig rætt mikið um geymslu og meðferð á fiski um borð í skipum og í vinnslustöðvum. Settar eru fram nákvæmar tillögur um kældar hráefnisgeymslur og breytingar í þessum efnum og gæðaskoðun afurðanna fyrir vinnslu. Þessar till. eru jafnítarlegar og jafnvel rökstuddar og þær sem ég hef áður vikið hér að, þó að ég ætli ekki að lengja tíma hv. deildar með því að lesa það nákvæmlega í trausti þess að núv. hæstv. sjútvrh. sjái til þess að öllum þm. verði afhent þessi skýrsla á morgun, og vænti ég þess að hæstv. fyrrv. sjútvrh. hafi engar athugasemdir við það að gera. Það var einnig í þessu áliti að finna till. um hámarkstíma.sem liða má frá því að fiskur er veiddur og þar til hann er unninn. Og ég veit að það þarf ekki að útskýra það með mörgum rökum fyrir hv. alþm. að þetta er höfuðatriði. En þessi tími er of langur. Það er alveg nákvæmlega sama hvaða stofnanaleikur er stundaður í Stjórnarráðinu, hvernig menn stokka upp deildir eða skipa valdinu, það hefur engin áhrif á gæði sjávarafurðanna. Í þessu efni lagði nefndin einnig til nákvæmar breytingar, skýrar og afdráttarlausar breytingar, sem ráðh. hefði getað framkvæmt með einu pennastriki svo notað sé þekkt orðalag, en hann gerði það ekki. Hvers vegna ekki? Það veit enginn. Þ6 hefði þessi breyting ein getað leitt af sér meiri umskipti í gæðamálum íslensks sjávarútvegs en nokkurt það ákvæði sem er að finna í því frv. sem hér er til umr. Í lok þessa nál. eru settar fram till. um breytingar á reglugerðum. Nákvæmar, skýrar og afdráttarlausar breytingar sem hefðu á svipstundu skapað gjörbreytingu í gæðamálum íslensks sjávarútvegs ef þær hefðu verið framkvæmdar. En það voru þær ekki. Hvað eru þessar till. margar? Ekki tvær, ekki þrjár, ekki fjórar, ekki tíu, ekki fimmtán, þær eru 22. Hér eru 22 nákvæmar og skýrar till. um úrbætur sem Árni Benediktsson, Hjalti Einarsson, Jóhann Guðmundsson, Guðjón Kristjánsson, Guðmundur Vigfússon, Þórarinn Guðbergsson og Þórður Ásgeirsson leggja til í sameiningu. Og hvað gerði sjútvrh.? Ekki neitt. Hvaðan kom ráðh. það vald og sú viska að hafna þessum till.? Ég spyr.  Það er náttúrlega það sem þetta frv. snýst um í raun og veru, þegar öllu er á botninn hvolft, að skapa SÍS-forstjórunum betri aðstöðu í kerfinu. 

Hann sér ekki um kirkjumál.

Um Kirkjumál?

Varstu ekki að tala um trú?

Ég skil vel að hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni detti helst í hug guð almáttugur þegar hann heyrir Erlendar í SÍS getið. En í augum okkar hinna er Erlendur í SÍS ekki ennþá kominn í guða tölu. Og sambandsveldið á Íslandi, forstjóraveldið í SÍS, heyrir ekki undir dóms- og kirkjumálarn., ekki ennþá a.m.k. Það gæti gert það samkv. nýju stjórnarráðstillögunum, ég hef ekki kynnt mér þær, en það má vel vera. - En ég endurtek: Ég trúi því ekki fyrr en Matthías Bjarnason kemur upp í ræðustólinn og lýsir því yfir að hann sé sammála öllum þeim ákvæðum sem í frv. eru.

Af hverju endilega Matthías?

Vegna þess að hann er sá maður í núv. ríkisstj., að öllum hinum ólöstuðum, sem mest vit hefur á sjávarútvegsmálum og það vitum við báðir, hv. þm. Karvel Pálmason.  Herra forseti. Ég hef vikið hér að ærið mörgum atriðum sem ættu að verða þeirri n. sem fær þetta frv. til umfjöllunar ríkulegt tilefni til að fara rækilega ofan í saumana á þessu frv. Og ég veit að núv. hæstv. sjútvrh. getur ekki, eftir því sem ég þekki til hans, ætlast til þess að þm. trúi því að hann haldi að þetta frv. bæti eitthvað ástandið í gæðamálum íslensks sjávarútvegs. Þess vegna þarf hv. sjútvn. þessarar deildar að sameinast um að finna aðrar leiðir, betri leiðir, raunhæfari leiðir, leiðir sem skila árangri strax, til að bæta gæðamál íslensks sjávarútvegs og hætta þeim skipulags- og valdsleik sem felst í þessu frv. Það væri gaman að vita hvaða valdapotarar það eru sem standa í raun og veru á bak við þetta frv. Vald hvers á það að styrkja? Hvers vegna er verið að setja ákvæði í frv. um að forstjórinn eigi ekki að hafa neina menntun? Hvers vegna? Hver eru rökin fyrir því að það þurfi enga menntun til að stjórna veigamestu stofnun í sjávarútvegi á Íslandi? Eru það kannske sömu rökin og Bjarni heitinn Benediktsson færði fyrir ráðherraembættinu.  Það mætti nefna fjölmörg önnur atriði í gæðavandamálum sjávarútvegs sem þetta frv. snertir ekki á. Það má spyrja t.d. um netaveiðarnar. Við vitum það allir hér, að sú staðreynd að aðeins 50 til 60% af netafiskinum fer í 1. flokk er eitt meginvandamálið í gæðastjórnun sjávarútvegsins. Er einhver till. í frv. til að ráða bót á því vandamáli? Nei. Hefur núv. sjútvrh. einhverja till. í þeim efnum? Það væri fróðlegt að heyra það. Fyrrv. hæstv. sjútvrh. voru gefnar ýmsar till. um það efni, en hann fór ekki eftir þeim. Það er eitt af stóru vandamálunum í gæðamálum íslensks sjávarútvegs hvernig eigi að ráða bót á hinni lélegu flokkun ferskfisks sem kemur úr netum. Og það má nefna togaraflotann. Þær till. sem nefndin lagði til hefðu þegar á árinu 1981, ef þáv. hæstv. sjútvrh. hefði framkvæmt þær, gert það að verkum að nú byggjum við við allt annað ástand. Og ég endurtek: Þeir menn og sá ráðh. sem hafnaði þeim till., og reynir nú að skjóta sér á bak við einhvern ágreining sem hvergi er skjalfestur og hvergi er til, nema e.t.v. einhvers staðar í hans eigin huga, bera mikla ábyrgð á því ástandi sem hér hefur orðið. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan að þetta frv. væri niðurstaða af löngu starfi. Það var eiginlega það eina sem hann sagði, þegar hann kom upp í ræðustólinn í annað sinn til að biðja menn að samþykkja þetta frv., að þetta væri niðurstaðan af löngu starfi. En þetta er ekki niðurstaðan af hans starfi. Ég hef þá trú og ég hef það traust þrátt fyrir allt, að núv. hæstv. sjútvrh. geti gert betur en þetta frv. sýnir. Og þess vegna held ég að þingið eigi að gefa honum tíma, gefa honum tóm í samvinnu við sjútvn. þessarar hv. deildar og sjútvn. Ed. til að finna leiðir og koma með raunhæfar aðgerðir vegna þess að hvorki stjórnin né þingið, hvað sem líður ágreiningi milli stjórnar og stjórnarandstöðu, getur fríað sig ábyrgð í þessum málaflokki. Hann er svo hátt yfir allan stjórnmálaágreining hafinn að menn verða í sameiningu að finna þær lausnir sem skynsamlegastar eru í þessum efnum. Herra forseti. Ég vænti þess að núv. hæstv. sjútvrh. verði við þeirri ósk minni að afhenda þm. á morgun þá skýrslu sem ég hef gert hér að umræðuefni. Ég vænti þess að fyrrv. hæstv. sjútvrh. og núv. forsrh. komi og svari lið fyrir lið fyrir þau 22 atriði sem lögð voru til með nákvæmu orðalagi, en hann framkvæmdi ekki. Ég sé að hæstv. ráðh. er búinn að fá skýrsluna í hendur, svo ég þarf ekki að lána honum hana en það er óhjákvæmilegt að hann komi í ræðustólinn og geri grein fyrir því lið fyrir lið hvers vegna hann hafnaði hverri till. sem þarna er að finna og þó sérstaklega þeim sem ég hef vikið að í ræðu minni og allar snerta höfuðþætti í gæðamálum íslensks sjávarútvegs. Svo að lokum, hæstv. forseti, ætla ég að vona að þm. Sjálfstfl. og ráðh. Sjálfstfl. fari að skoða þetta frv. og fari að átta sig á því hvað það er sem Framsfl. er að biðja þá að samþykkja.

Þú þyrftir að stjórna Sjálfstæðisflokknum.

Það er alveg rétt. Það hefur verið visst ófremdarástand í stjórn Sjálfstfl. á undanförnum árum. En ég hef nú þá trú á Friðrik Sophussyni, varaformanni flokksins, sem starfaði fyrir Stjórnunarfélagið í mörg ár, og Þorsteini Pálssyni núv. formanni, sem gekk á mörg námskeið hjá sama félagi í stjórnun, að þeir geti í sameiningu a.m.k. ráðið við þann einfalda vanda að þm. og ráðh. Sjálfstfl. átti sig á því hvað er verið að leggja til hér í frv. og þeir taki þannig ákvörðun um að koma í veg fyrir að yfir höfuðatvinnuvegi þj6ðarinnar verið skapað stærra og afdrifaríkara pólitískt vald en nokkru sinni hefur verið rætt um fyrr í þessu landi. Þetta frv., þótt saklaust sé að ytra borði, felur einum ráðh. slíkt vald yfir höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, framleiðslukerfi hans og allri vinnslu, að kommissararnir við Rauðarárstíginn eru eins og pínulitlir dvergar hjá þeim risavaxna kommissar og yfirdrottnara efnahagslífsins á Íslandi sem sæti í sjútvrn. þegar búið væri að samþykkja þetta frv.



Herra forseti. Mikið hljótum við venjulegir þm. að öfunda Alþb. af þessum liðsauka sem það hefur fengið hér í þingsali, þessum hv. þm. sem veit meira en allir aðrir um alla hluti og talar í hverju máli.. Ég þekki að vísu hv. þm. því að hann leitaði sér um árabil frama innan Framsfl. og fékk hann ekki og fór sem betur fer. En ég vil ráðleggja hv. þm. að láta hv. þm. Garðar Sigurðsson fjalla um þetta mál. Hann talar af miklu viti og þekkingu um málið, en ég heyrði hvergi brydda á því í langri ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar.  Ég get skýrt frá því að þessar tillögur sem hann hefur gert hér sérstaklega að umræðuefni og nefndar eru „Skýrsla nefndar um bætt gæði afla togskipa“ eru vandlega og ítarlega yfirfarnar og ræddar við menn sem hafa mikla þekkingu á þessum málum. Það er ekki rétt að samstaða hafi verið um allar tillögurnar. Um mikilvægustu tillöguna e.t.v. eða hina róttækustu var ekki samstaða, fyrstu tillöguna. Á bls. 2 segir: „Meiri hluti nefndarmanna er þeirrar skoðunar“ o.s.frv. Og þar segir einnig: „Nefndarmenn gera sér grein fyrir því að erfitt er að setja ákveðnar reglur um togtíma og sérstaklega að hafa eftirlit með því að eftir þeim sé farið.“ Staðreyndin er sú að við nána og ítarlega athugun með þeim mönnum sem gerst þekkja framkvæmd á hinum ýmsu reglugerðum, sem gilda fyrir Framleiðslueftirlit ríkisins, varð niðurstaðan sú að nauðsynlegt væri að taka reglugerðirnar allar til meðferðar og endurskoða þær í heild sinni. Það væru miklu fleiri atriði en þau sem hér er bent á sem þyrfti að breyta. Að því starfa nú hinir færustu menn í nefnd undir forsæti Sigurðar Haraldssonar, skólastjóra Fiskvinnsluskólans, og ég er sannfærður um að þeir gera þetta af mikilli þekkingu og samviskusemi. Það var einnig niðurstaða fiskmatsráðs, sem fékk þessa skýrslu strax til meðferðar, að þótt margt væri í henni mjög athyglisvert þá væri eðlilegt og æskilegt að skýrslan fengi meðferð með þeirri lagabreytingu sem hér er lögð til og þetta yrði tekið fyrir í heilu lagi en ekki smám saman og í kubbum, eins og hv. þm. orðaði það hér áðan. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þessi mál. Ég held að hv. þm. hafi nú nánast talað sig dauðan hér áðan. Óþarfi er að fara um það mörgum orðum. En ég bið menn að hugleiða það: Hvers vegna heldur hv. þm. af slíku ofstæki verndarhendi yfir núverandi Framleiðslueftirliti ríkisins?



Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls, sérstaklega, í þessu efni, en ég sé mig tilneyddan til að gera hér nokkrar aths. Ég lofa því þó að vera ekki neitt nálægt því eins langorður og hv. 7. þm. Reykv. Það er rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði að þetta frv. hefur átt sér langan aðdraganda. Ráðh. gat um nefndina sem skipuð var árið 1979, skilaði af sér 1980 og var leyst frá störfum. Hún samdi ekki þetta frv. og hún á ekki annan þátt í því en getið er í grg. sem ráðh. gat réttilega um. Nefndin var skipuð af þáv. sjútvrh., hv. 3. þm. Reykn., vegna harðrar gagnrýni, m.a. frá fjvn. Alþingis undir forsæti 4. þm. Reykn., Geirs Gunnarssonar, vegna fjármála stofnunarinnar og auk þess gagnrýni, endurtekinnar gagnrýni, frá öllum hagsmunaaðilum, frá starfsmönnum, frá mönnum sem gerst þekktu og vísuðu til og skrifuðu bréf í rn. næstum daglega út af stjórn þessarar stofnunar. stofnun eins og Framleiðslueftirlit sjávarafurða, Ríkismat eða Fiskmat, eða hvað það á að kallast, þarf að vera í tíðri endurskoðun og taka breytingum. Reglur og aðhaldsaðgerðir verða máttlausar og þær mega ekki dofna svo að þær virki svæfandi á þá menn sem þær eiga að veita aðhald. Það þarf að hræra ærlega upp í þessum málum annað slagið og það hefur verið gert á 6–7 ára fresti allt frá stríðslokum að lögum um fiskmat og eftirlit með fiski hefur verið breytt. Það voru nú 9 ár síðan þetta var gert síðast og var sannarlega tími til kominn. Ég þarf ekki að minna hv. þm. á það að þessi mál hafa verið mjög í fjölmiðlum undanfarið - og ekki að ástæðulausu því miður - vegna eftirlitsleysis með gæðum fiskafurða. Ég vík þá að nokkrum atriðum í frv. en ég vil þó fyrst undirstrika það, að í heild er frv. að mínu mati mjög til bóta og fyllilega tímabært. Flest af því er að mínu mati mjög til bóta. Að sjálfsögðu taka svona stór frv. breytingum í meðferð þings og nefnda og svo verður eflaust í þessu tilfelli. Það vantar mikið kjöt á þessi bein sem hér eru, þar sem eru reglugerðir og önnur ákvæði sem ráðh. setur samkv. þessum lögum. Mér er kunnugt um, eins og hæstv. forsrh. vék að hér áðan, að reglugerðinni um ferskfiskmat er verið að breyta. Og mér er kunnugt um að þar er mikið starf þegar unnið og á eftir að verða meira. Ég játa það hins vegar, og þykir það þó fremur leitt eftir allt sem á undan er gengið hér, að ég hef vissar efasemdir um 17. gr. frv. Og hún var ekki í okkar tillögum. En það hvarflaði þó ekki að mér að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna ætti þvílíkan bakhjarl hér á Alþingi sem hv. 7. þm. Reykv. er. Þeim veitir víst ekki af þessum samfrosnu að eiga góða talsmenn nú á dögum. Hinu verða menn svo að gera sér grein fyrir, að 17. gr. er hugsuð sem eftirlit, sem aðhald, sem refsivöndur fyrir þá framleiðendur sem ekki standa í stykkinu. Og þeir hinir sömu sem vilja fella hana út verða að hugsa sér hvað eigi að taka við í stað þessa ákvæðis, að svipta megi menn framleiðsluleyfi. Orðalagið eins og það er er mér ekki að skapi og þyrfti að taka breytingum. En ég vildi þó að hægt væri að stöðva útflutningsframleiðslu sumra aðila sem þá atvinnu stunda í dag. Ég tel að það séu alls ekki allir, hvorki andlega né veraldlega, færir um að stunda útflutningsframleiðslu sem þeir þó gera í dag. Annað atriði, sem e.t.v. þarf að lagfæra í frv., eru menntunarkröfur til starfsmanna. Þetta er smávægilegt atriði en ég hefði getað svarið fyrir það að háskólamenn ættu þvílíkan talsmann eins og 4. þm. Suðurl. Garðar Sigurðsson er. Það getur vel verið að það sé fleira sem þarf að athuga, ýmis minni háttar atriði sem ég hefði kosið að sjá breytt eða sjá ekki eða ég sakna. En ég sakna þess þó töluvert mikið að sjá ekki lagðar til þær höfuðbreytingar sem við í fyrri nefndinni vildum gera, þ.e. að láta ferskfiskmatið vera að mestu á ábyrgð sjómanna og fiskkaupenda, láta þá aðila sem sitja í verðlagsráði ljúka verðlagningunni með því að verðleggja fiskinn eftir gæðum. Ríkismatið ætti ekki að þurfa að vera nema eins konar áfrýjunardómstóll í deilumálum um gæði landaðs afla. Þeir hv. þm. sem einungis lesa Þjóðviljann sér til trausts og halds í þessum efnum ættu að taka eftir því að þessu er einmitt þannig farið í Noregi. Þar er allur fiskur fyrsta flokks þegar hann kemur upp úr sjónum, eins og reyndar hér víðast hvar. Allur fiskur er fyrsta flokks þar til kaupandinn hefur fundið að honum. Þá er hann dæmdur niður. Kaupendur meta fiskinn þegar þeir kaupa hann - áður en þeir kaupa hann. Mat á ferskum fiski er eingöngu á ábyrgð kaupenda og seljenda með áfrýjunarrétti til ríkismats ef þarf. En það kostar peninga og það er ekkert mjög mikið um það. Og einmitt sama ferskfiskmatskerfi eru Kanadamenn að taka upp. Þeir láta kaupendur og seljendur um það að meta fiskinn. Þeir geta svo áfrýjað ef þeir vilja. En ég veit og viðurkenni það, að í atvinnugreininni hér eru ekki slíkar forsendur, menn eru ekki tilbúnir til að taka upp þessa starfshætti nú. Það bíður síns tíma og ég er sannfærður um að það verður endurskoðað síðar. Ég verð að víkja nokkrum orðum að gagnrýni þeirra Alþb.-manna, sem einhverra hluta vegna, eins og hér var vikið að áður, virðast mjög verja óbreytt ástand á framleiðslueftirliti sjávarafurða. Ýmislegt af þeirra málflutningi hefur verið að mínu viti eingöngu til þess að tefja tímann, drepa málinu á dreif. Sumt af því hefur hins vegar verið með þeim hætti að það er ekki hægt að komast hjá því að gera við það nokkrar athugasemdir. Fiskmatsráð var þeim þyrnir í augum. Hvers vegna? spyr ég. Er ekki sjálfsagt að þessi ríkisstofnun, eins og reyndar flestar eða allar aðrar, hafi stjórn til ráðuneytis framkvæmdastjóra? Ég get getið þess að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, sem fer með þó nokkuð af eftirlitskerfi sjávarafurða, t.d. eftirlit með útfluttu fiskmjöli, eftirlit með meðalalýsi, eftirlit með niðursoðnum og niðurlögðum fiskafurðum, hefur sína stjórn og enginn finnur neitt athugavert við það. Sú stjórn er líka skipuð hagsmunaaðilum. Hvers vegna ekki að láta hagsmunaaðila tengjast þessum stofnunum? Ég sé ekkert athugavert við þetta atriði. Ég held þvert á móti að það verði til góðs og skapi vissa ábyrgð hjá einmitt þessum sömu hagsmunaaðilum að hafa þarna tögl og hagldir í stjórn þessarar stofnunar og bera á henni vissa ábyrgð. Hv. 3. þm. Vestf. talaði um þá hættu, að eftirlit sölusamtaka frystiiðnaðarins veiktist ef ekki væri sterkt óháð ríkismat, eins og hann kallaði það. Hvers konar virðingu heldur hann að útlendir kaupendur beri fyrir ríkismati eða ríkisstofnun, framleiðslueftirliti sem aldrei hefur í sögunni viðurkennt mistök af sinni hálfu og aldrei borið neina ábyrgð á þeim mistökum sem sannanlega hafa þó verið til og valdið tjóni? Þau hafa valdið tjóni útflutningsaðilunum sem borið hafa skaðann. Það þarf meira en litla blindu til þess að halda að útlendir kaupendur hafi einhverja tiltrú á þess háttar stofnun. Það er einmitt lykilatriði í þessu frv. að framleiðendur og samtök þeirra eigi að bera meiri ábyrgð á gæðum. Þeir borga brúsann hvort sem er og þeim ber að standa að gæðaeftirliti og þeir eiga framvegis ekki að geta skotið sér á bak við eitthvert ríkistryggt gæðamat, afurðamat, sem hefur oft og tíðum verið platað, viljandi eða óviljandi. Ég bið hv. þm. að hugsa um það, sérstaklega þá sem hafa lýst ótta sínum við það að hagsmunaaðilar muni ekki valda þessu hlutverki, að okkar langþýðingarmesti útflutningur, frysti fiskurinn, er einmitt háður þessu eftirliti, nákvæmlega þessu eftirliti. Þetta eftirlit með hraðfrystum fiski, það er það sem hefur aflað okkar fiski viðurkenningar um allan heim. Árið 1980 hafði Framleiðslueftirlit sjávarafurða fjóra og hálfan mann til að líta eftir útflutningi með frystum fiski. Sölusamtökin höfðu 30–40 manns við sömu störf. Framleiðslueftirlitið hafði þá samtals um 100 starfsmenn á sínum snærum, en í þessum langþýðingarmesta lið var eftirlitið fjórir og hálfur maður. Og samt hafa skaðar og tjón af völdum útflutnings á frystum fiski verið sáralitlir og vart teljandi - þeir hafa verið svo litlir að bankastjóri Landsbankans, Jónas Haralz, fann einu sinni ástæðu til þess að geta sérstaklega um það í ræðustóli hvað við hefðum sloppið vel við áföll af tjóni á útflutningi á frystum fiski.  Þá kem ég að þeirri staðlausu, hættulegu staðhæfingu, sem hér hefur komið fram hvað eftir annað í kvöld og dag, að Kanadamenn og Norðmenn, okkar helstu keppinautar, eins og orðað var, séu að breyta sínu eftirliti í átt að meira ríkismati. Þetta er rangt, þetta er bókstaflega rangt, staðlausir stafir og hættulegir og það er hreint furðulegt að menn skuli leyfa sér að lesa þetta hér upp úr Þjóðviljanum. Ég hef hér skýrslu frá ríkisstjórninni í Kanada, sjávarútvegsráðuneytinu, sem hefur verið kölluð Kirby Report eftir höfundinum og fjallar um nýskipan sjávarútvegsmála þar í landi. Þar á bls. 99 og 100 stendur í lauslegri þýðingu, með leyfi forseta: „Til að framkvæma afurðamat er lagt til að útflytjendur fái útflutningsleyfi, ef þeir geta sýnt fram á möguleika á að sjá um afurðamatið“, og það er lagt til að það leyfi verði tekið af þeim ef þeir geti ekki sýnt fram á að þetta eftirlit sé í lagi. Í norsku lögunum segir í paragraffi 2 á þá leið að starfsmenn framleiðenda fari með sjálft matið, en eingöngu yfirmat sé á vegum ríkisins alveg eins og hér er lagt til. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum ítreka það, að það er ábyrgðarhluti að fara með svona staðlausa stafi hér í þessum ræðustóli. Mér finnst það sem nýkomnum þm. ábyrgðarhluti. Ég hef lokið máli mínu.



Virðulegi forseti. Í mínum huga er það frv. sem hér er til umr. eitt veigamesta og þýðingarmesta mál sem þetta þing hefur fjallað um til þessa í frv.-formi. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að ræða við 1. umr. um málið jafnmálefnalega eins og gert hefur verið af sumum hv. þm. - og þá í nokkrum tilfellum farið alllangt út yfir það sem hér er til umr., heldur að benda á vissa vankanta eða taka undir ákveðin atriði í viðkomandi frv., ef mönnum sýnist svo, og að koma ábendingum til þeirrar hv. nefndar sem fær málið til meðferðar og leitast við að ná fram breytingum, ef breytinga er óskað. Vegna spurningar, sem kom hér fram fyrr í dag frá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, þá get ég upplýst hann þegar um það að margir okkar þm. Sjálfstfl. eru ekki bundnir þessu frv. óbreyttu. Við höfum áskilið okkur rétt til að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma við frv. Og að sjálfsögðu hlýtur það að vera bæði honum og öðrum þm. ljóst, að eins og frv. kemur fram og er hér til l. umr. málsins getur a.m.k. Pétur Sigurðsson ekki fylgt því óbreyttu. Ég vil aðeins benda hér á tvö atriði sem ég tel valda því m.a. Annað þessara atriða hefur verið hér til ítarlegrar umr., þ.e. 17. gr., sem ég tel að þurfi að taka breytingum. Satt að segja fæ ég ekki séð að 1. mgr. þeirrar greinar eigi heima í frv. og ég hef ekki trú á því, þegar hæstv. sjútvrh. fer að skoða málið nánar, að hann kæri sig sjálfur um að hafa þetta gífurlega vald á sinni hendi. Ég tel að hitt eigi að vera nóg, sem kemur fram í 2. mgr. og reyndar 3. líka, að rn. og ráðh. hafi heimild til að svipta framleiðanda framleiðsluleyfi, sýni hann vítaverða meðferð hráefnis o. s. frv. eins og þar segir. Hitt atriðið er að sjálfsögðu, hafandi það í huga sem kannske var meginástæða þess að þetta mál er hér komið fram eða a.m.k. í mínum huga, sú mikla gagnrýni sem hefur komið fram á liðnum árum bæði frá sjómönnum og útgerðarmönnum í sambandi við niðurstöður matsins víðs vegar um land. Við skulum ekki gleyma því að fyrir þessa aðila hefur niðurstaða úr mati hráefnisins úr skipi úrslitaþýðingu fyrir afkomu þeirra. Það er verið að fjalla t.d. um laun sjómannanna fyrir gífurlega mikið erfiði og áhættu í starfi áður en þeir koma með afla sinn að landi til mats og sölu. Hér er verið að fjalla um tekjur og afkomu þessara manna. Það er því algerlega út í hött að ætla fiskmatsráði að fjatla um slík atriði og hafa úrslitaáhrif á gang slíkra mála, án þess að það sé skýrt tekið fram í þessari grein að ákveðnir aðilar þar eigi skilyrðislausa fulltrúa í fiskmatsráði. Ég tel að hv. sjútvn. megi ekki láta þetta mál fara frá sér án þess að fundin sé lausn á þessu atriði og það komi fram í tillögum nefndarinnar, vonandi samhljóða, að fengnum umsögnum og ábendingum frá aðilum sem málið varðar. Í 1. gr. frv. er getið um hvað mikið vald er fært undir ríkismat sjávarafurða. Það er eftirlit með meðferð, flutningi, geymslu og vinnslu. Það er eftirlit með búnaði og hreinlæti í fiskiskipum, flutningatækjum, geymslum o.s.frv., o.s.frv. Þetta þýðir m.a. ákvæði um gífurlega aukna vinnu mögulega, sem ég er ekkert að draga úr að eigi að hvetja menn og skylda þá til þess að framkvæma. En það getur bara þýtt, þegar nýir herrar og nýir sópar koma, að það verði stóraukið álag þeirra manna sem við þetta vinna. Og að sjálfsögðu verða þeir að hafa einhverja vörn uppi einhvers staðar í málsmeðferðinni til þess að koma að sínum sjónarmiðum áður en þessi hæstiréttur sjútvrh. kveður upp sinn dóm. Ég vildi sérstaklega nú við þessa umr. láta þetta koma fram. Ég vil líka undirstrika það sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, hv. þm. Birni Dagbjartssyni, að í raun er með þessu frv. verið að leggja til að öll okkar útflutningsframleiðsla sjávarafurða falli undir það sem nú er við lýði í ferskfiskútflutningnum og hefur gefið jafngóða raun og raun ber vitni um. Við megum gera ráð fyrir því að að meðaltali séu um 50% af okkar útflutningsafurðum freðfiskur, frosin vara. Og eins og hér kom fram áðan höfum við ekki orðið fyrir stóráföllum vegna þess að sú vara hafi ekki alltaf þótt fyrsta flokks. Við viljum bara fá hinar afurðirnar undir þetta kerfi líka til þess að við náum fram sömu gæðum þar. Það hafa verið látin falla hér orð um þá sem að þessu hafa starfað sem ég ætla ekki að blanda mér í. Ég tók það fram í upphafi míns máls að það var mikil gagnrýni á niðurstöður mats frá stað til staðar og reyndar mátti þekkja þar handbrögð á, sem voru eðlilega gagnrýnd. En mér finnst samt sem áður að það megi láta liggja milli hluta og sé óþarft að vera með aðfinnslur við einstaka menn sem að þessu hafa unnið áður. Það megi liggja milli hluta. Við eigum að sjálfsögðu að leitast við að finna bestu leið í þessum málum. En það er eftirtektarvert í sambandi við ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar að það hefur komið hér fram að þetta frv. er að meginefni til samið af þeirri vinnunefnd sem fyrrv. ríkisstj., sem hann studdi manna best og drengilegast, kom á laggirnar. Enn eftirtektarverðara finnst mér, eins og hér var bent á að hafa í huga okkar og geyma í minningu þennan dag, þegar einkaframtakinu og frjálshyggjunni hefur bæst þessi góði liðsmaður, sem er hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Hann hefur lýst hér yfir margoft og margítrekað í sinni löngu og ítarlegu ræðu, að hann segi stríð á hendur öllu miðstýringar- og ráðherravaldi. Mér sýnist á öllu að það sem hv. þm. hefur ekki þorað að láta koma fram á landsfundi Alþb. fyrir nokkrum dögum þori hann þó að láta koma fram nú. Ég fæ ekki séð eða skilið annað af orðum hans en að hann sé svona að byggja sér nýjan veg, flóttamannaveg úr fyrti herbúðum kannske til nýrra. Ég get vel skilið það þegar ég heyri þetta ítrekaða hrós hv. þm. um viðurkennda sjálfstæðismenn eins og forstjóra Olíuverslunar Íslands og einn forstjóra Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og fleiri og fleiri sjálfstæðismenn, sem hv. þm margítrekað lýsir yfir að séu valinkunnir sæmdarmenn.

Að þm. sjálfum ógleymdum.

Að þm. sjálfum, 12. þm. Reykv., ógleymdum, sem ég þakka kærlega fyrir. Ég veit m.a. þess vegna að maðurinn er að mæla þetta af hjartans einlægni og þekkir vel til manna og málefna á mínum bæ. Veri hann velkominn ef hann breytir nokkuð um skoðanir, annars er best að hann verði þar sem hann er.  Ég skal nú ekki, hæstv. forseti, hafa þessi orð miklu fleiri. Ég taldi rétt strax við 1. umr. þessa máls að láta þessar skoðanir mínar koma hér fram. Og reyndar má ég segja það að ég er ekki einn um þær skoðanir í mínum flokki. En það er ekki þar með sagt að við séum ekki sammála því að þessi leið sé farin að meginefni til sem frv. leggur til. En eins og með önnur stór og veigamikil mál, þá verða þau að fá nákvæma og ítarlega skoðun í nefnd og ég treysti núv. hæstv. sjútvn. þessarar deildar til að gera það.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að gera eina aths. við þetta frv., sem ég er annars hlynnt en áskil mér þó allan rétt til að gera við það aths. ef mér svo sýnist seinna. En það er eitt atriði sem ég vil benda á. Ef hér er um að ræða, sem ég geri ráð fyrir, frv. til einhverrar framtíðar, rammalöggjöf um bætt eftirlit með sjávarafurðum, þá held ég að vanti hugsanlega í það aðeins meiri breidd þar sem frv. virðist gera eingöngu ráð fyrir að um matvæli sé að ræða. Ég vil leyfa mér að benda hv. deild á að á 104. löggjafarþingi var flutt till. til þál. um innlendan lífefnaiðnað-till. sem hlaut samþykki hér á hv. Alþingi. Mér er ekki kunnugt hvað um frekari framkvæmd hennar hefur orðið og vildi leyfa mér að spyrja um það. Flm. till. voru hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, Stefán Guðmundsson, Páll Pétursson, Guðmundur Bjarnason, Þórarinn Sigurjónsson og Alexander Stefánsson. Hún var samþykkt svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna hvort hagkvæmt sé að koma á fót innlendum lífefnaiðnaði. Í því sambandi beiti ríkisstj. sér fyrir eftirfarandi atriðum: 1. Með markvissri rannsóknaáætlun verði leitað svara við því, hvaða lyf, lyfjahráefni, hormóna og lífhvata geti verið hagkvæmt að vinna úr innyflum fiska, hvala og sláturdýra, sem til falla hérlendis. 2. Framleiðsla þeirra lyfja, lyfjahráefna, hormóna og lífhvata, sem rannsóknir sýna að hagkvæm sé, verði hafin jafnóðum og niðurstöður liggja fyrir.“ Ég vænti þess að hið háa Alþingi hafi meint eitthvað með því að samþykkja slíka þáltill. og vildi því í fyrsta lagi spyrja hæstv. sjútvrh. hvort eitthvað hafi verið gert til að kanna hvort slíkur iðnaður gæti hugsanlega verið hagkvæmur. Sé hinu háa Alþingi alvara með að leita einhverra slíkra leiða til nýtingar sjávarafla - og raunar gerir till. ráð fyrir vinnslu úr innyflum annarra dýra - þá held ég að þyrfti að opna þeim einhverja leið í þessu frv. til þess að ekki þurfi að koma til lagabreyting að stuttum tíma liðnum, og þessi rammalöggjöf geti rúmað aðra framleiðslu úr sjávardýrum en matvælaframleiðslu. Ég vildi leyfa mér að koma þessari aths. á framfæri. Ég tel mig ekki hafa miklu við að bæta það sem gáfuðustu menn hafa sagt hér í dag, en taldi rétt að benda á þetta.



Virðulegi forseti. Það er liðið nokkuð langt á kvöld og menn farnir að þreytast, enda er hér um mjög stórt mál að ræða. Ég tek undir það og ég skal gjarnan viðurkenna það að eftir að ég hafði lesið allar þær Skýrslur og öll þau gögn sem liggja fyrir um þessi mál þá varð ég á margan hátt býsna undrandi á því hve víða voru andstæð sjónarmið og hve hér væri í reynd um flókin mál að etja. Það er atveg rétt að hér er ekki tekið á öllum gæðamálum sjávarútvegs. Menn mega ekki líta svo á að þetta frv. fjalli í einu og öllu um gæðamál í sjávarútvegi. Þar er svo margt annað sem kemur til. Hér er ekki fjallað um veiðar. Um það gilda allt önnur lög o.s.frv. Ég vil nú taka fram strax í upphafi að ég tel af og frá að það þurfi að vera eitthvert pólitískt ósamkomulag um þetta mál. Þetta mál er að sjálfsögðu ekki hugsað þannig, eins og mátti heyra á hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að hér sé verið að sækjast eftir einhverjum sérstökum völdum. Ég vil gjarnan að það komi alveg skýrt fram. Ég taldi hins vegar heppilegt að þetta frv. væri flutt á þann hátt sem það kom frá viðkomandi nefnd. Af minni hálfu er það alveg sjálfsagt að taka frv. til einhverrar endurskoðunar í nefnd ef menn telja það betri leiðir til þess að ná bættum árangri. T.d. að því er varðar 17. gr. um að öll vinnsla skuli háð leyfum rn. Ég tek alveg undir það að ýmsir gallar eru við slíka leið. Ég spurði einnig hvort það væri nauðsynlegt að fara slíka leið. En þá er því svarað til að það sé nauðsynlegt að hafa eftirlit með aðilum, að það sé hægt að svipta þá leyfi ef þeir fari ekki eftir settum lögum og settum reglum. Og það er í sjálfu sér alveg það sama með allar aðrar reglur. Hér var mikið talað um togtíma og útivistartíma. Að sjálfsögðu skiptir það verulega máli hversu togtími er langur og hversu útivistartími er langur. En það er ekki nóg að hafa reglur um það. Það verður að vera heimilt að svipta menn veiðileyfum ef menn brjóta þessar reglur og togveiðar eru ekki bundnar veiðileyfum í dag. En allir sem ég hef talað við vilja gjarnan binda þessar veiðar leyfum og allir sem hafa hvað gleggst yfirlit í sjávarútvegi vilja setja sem mest vald varðandi stjórn veiðanna í hendur sjútvrn. Það eru einnig mjög margir gallar við það. Það setur mjög mikinn þrýsting á viðkomandi rn. og þar verður að sjálfsögðu að koma sér upp ákveðnum reglum til að starfa eftir því að hér er ekki hægt að stjórna af einhverju handahófi. Og ég held í reynd að enginn ráðh. eða rn. vilji liggja undir slíkum þrýstingi. En hitt er svo annað mál að það verður að taka á þessum málum, það verður að stjórna veiðunum þannig að þær nýtist sem best landinu og það verður að stjórna vinnslunni og hafa eftirlit með henni þannig að það séu sköpuð sem mest verðmæti. En hér hefur engum dottið í hug að verið væri að setja upp eitthvert vald til handa ráðh. til þess að svipta menn vinnsluleyfum eftir því, - að mér skildist á hv. þm., hvort menn væru í þessum samtökum eða öðrum. Ég verð nú að segja að ég er mjög undrandi á því að þm. skuli detta slíkt í hug. En það er athugasemdalaust af minni hálfu að þessi ákvæði verði tekin til endurskoðunar vegna þess að ég viðurkenni að það eru ákveðnir gallar þessu samfara. En hins vegar hafa menn e.t.v. ekki sömu möguleika á að ná árangri ef þessi atriði eru felld niður. Hér hefur einnig verið allmikið fjallað um 3. gr., um hvernig fiskmatsráð skuli skipað. Og um það má vissulega deila eins og allt annað. Í grg. með frv. segir, með leyfi forseta: „Varðandi val manna í fiskmatsráð er æskilegt að ráðh. hafi svigrúm til að velja samstæðan hóp sem getur starfað saman að fagmálum. Ekki er talið ráðlegt að binda í lögum nöfn þeirra samtaka í sjávarútvegi sem tilnefna skulu fulltrúa í fiskmatsráð.“ Ég vil nú upplýsa hv. þm. um það að ég hef skipað tvo menn í Fiskmatsráð sem starfar nú vegna þess að tveir af þeim mönnum sem þar voru áður komu til starfa við Framleiðslueftirlit sjávarafurða. Í fiskmatsráði var enginn maður úr sjútvrn. og enginn maður frá útvegsmönnum. Í stað þessara manna var skipaður einn maður úr rn. því ég taldi eðlilegt að þaðan væri einn maður í ráðinu. Og í öðru lagi bað ég um ábendingu frá LÍÚ um mann í fiskmatsráð og hann var skipaður í það samkv. ábendingu þeirra.  Ef nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að æskilegt sé að tilgreina nákvæmlega hvað aðilar þarna skuli vera þá kemur það að sjálfsögðu vel til greina. En e.t.v. væri betra að taka það skýrt fram að hér skyldu vera menn frá samtökum sjómanna, útgerðar og vinnslu. Að mínu mati ætti það að vera fullnægjandi því að það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að það séu aðilar frá öllum þessum hagsmunahópum. Og þegar talað er um það hér að með þessu muni hagsmunaaðilarnir öðlast meirihluta og algjöra stjórnun á þessari stofnun þá er það að sjálfsögðu alrangt því að hagsmunir þessara aðila eru oft mismunandi. Hér eru mismunandi sjónarmið en aðalatriðið er að virkja reynslu þessara aðila og þekkingu, bæði að því er varðar veiðar, útgerð og markaði. Og ég er mjög undrandi á því að menn skuli hafa á móti því hér í d. að leiða aðila til samstarfs í sjávarútvegi. Það má segja að allt það starf sem hefur verið unnið á undanförnum árum og nú í dag miðar einmitt að því að reyna að leiða sem flesta til samstarfs. Hér hefur verið minnst á þá vinnu að reglugerðum, breytingar á reglugerðum sem nú eiga sér stað, en þar er starfandi ellefu manna hópur sérfræðinga úr sjávarútveginum. Það er engin leið að vinna þessi mál án þess að laða alla aðila til samstarfs. Það tekur að vísu lengri tíma, það er rétt, en það er eina vænlega leiðin til árangurs. Það hefur verið talið að þetta frv. sé mjög mikilvægt til að varða þá leið að bættri starfsemi í þessu sambandi. Ég tel að það sé rétt. Og ég tel að það sé mikill ábyrgðarhluti að standa í vegi fyrir að frv. sem þetta geti orðið að lögum vegna þess að ég er sannfærður um að það muni verða mikilvægt í framtíðarstarfi. Ég vil taka það fram hér að eftirlit Sölusamtakanna er mjög mikilvægt. Það eru nákvæmlega 34 menn sem starfa við eftirlitsstörf við frystan fisk á vegum SH og SÍS, menn sem ekkert gera annað en að sinna eftirliti með frystum fiski. Þetta eru aðilar sem eru í mjög nánu sambandi við aðila á markaðnum og þeirra störf eru mjög mikilvæg. Hjá Framleiðslueftirlitinu starfa alls 35 yfirfiskmatsmenn og deildarstjórar í öllum greinum og gefur það nokkra vísbendingu í þessu sambandi. Einnig hefur Samband ísl. fiskframleiðenda ráðið allmarga eftirlitsmenn til starfa hjá samtökunum og ætlar sér að auka þessa starfsemi og sama er að segja um skreiðarframleiðendur. En áfram er hið opinbera mat, þ.e. yfirmat, og það er alls ekki hugmyndin að leggja það niður. Það er ekkert annað en útúrsnúningur þegar hér er verið að halda fram að slíkt sé ætlunin. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða hér um einstök atriði sem hafa komið fram. Að vísu vil ég taka undir það með hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni vegna þess að hann kom hér að því, að það er að sjálfsögðu mikilvægt að liggi fyrir mat Fjárlaga- og hagsýslustofnunar um þetta frv. Ég man það nú ekki nákvæmlega en komið er eitthvað á annan mánuð síðan ég ritaði Fjárlaga- og hagsýslustofnun bréf og bað um úttekt á þessu máli, bæði á þessu frv. og öðru frv. er ég flutti í Ed. Sú úttekt er komin á hinu frv., mér hefur ekki borist enn þá úttekt á þessu. Því hefur verið haldið fram af aðilum sem best þekkja til að þetta frv. leiði til sparnaðar fyrir hið opinbera og ég hef staðið í þeirri trú. Ég vænti þess að úttekt Fjárlaga- og hagsýslustofnunar leiði í ljós að svo sé. Og að sjálfsögðu þarf sú greinargerð að berast hið fyrsta til n. Ég er því mjög sammála og ég get fullvissað hv. þm. um að mín skoðun hefur ekki breyst í þeim elnum, að nauðsynlegt er að þetta sé gert varðandi öll frv. En því miður sáum við þetta nánast aldrei hjá ráðh. í fyrrv. ríkisstj. Og nú eru því miður að koma fram upplýsingar, sérstaklega frá ráðh. Alþb., um kostnað vegna frumvarpa sem við í reynd gerðum okkur enga grein fyrir. Og ég ætla ekki að fara að nefna það allt hér, en það er að sjálfsögðu alvarlegt mál að þessu ákvæði laga skyldi ekki hafa verið fylgt. Ég mun eftir því sem ég get reyna að stuðla að því að slíkt sé gert því ég er sammála því að það er nauðsynlegt og er í reynd miður að það skuli ekki hafa legið fyrir nú þegar mælt er fyrir frv. En ég vænti þess að hv. þm. geti verið mér sammála um að það muni nú e.t.v. vera í lagi ef það liggur fyrir þegar n. tekur til starfa. Varðandi fsp. hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur finnst mér sjálfsagt að taka það til athugunar sem hún nefndi hér. Ég hygg þó að þessi mál heyri mun fremur undir Rannsóknastofnun fiskiðna3arins eins og hér kom fram áður, þ.e. eftirlit með ýmsum atriðum heyrir undir þá stofnun og er e.t.v. fremur nauðsynlegt að athuga þau mál sem hún nefndi sem eru mikilvæg í því sambandi, en sjálfsagt er að taka það til athugunar í n. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að ég hafi svarað nokkrum þeim atriðum er hér hafa komið fram. Ég ætla mér ekki - eins og ég tók fram áður - að fara að ræða gæðamálin almennt í sjávarútveginum. Það er allt of yfirgripsmikið til að hægt sé að gera það nú. Ég hef reynt að halda mig við efni þessa frv. þó að full ástæða sé til að ræða önnur atriði, en ég vonast eftir að sem best samstarf geti orðið meðal þm. varðandi afgreiðslu á þessu máli því að það er af og frá að hér eigi að vera um mál að ræða sem eigi að þurfa að vera ágreiningsmál milli pólitískra flokka í landinu. Það ætti að vera ónauðsynlegt og ætti því að geta orðið um það full samstaða hér á Alþingi.



Virðulegi forseti. Það er varla ástæða til að orðlengja þetta frekar, en skaðar kannske ekki að segja um þetta örfá orð. Ég vil leyfa mér að taka undir það sem einn hv. þm. lagði áherslu á núna fyrir stuttu að mjög nauðsynlegt væri að hefja framleiðslu á hollum hormónalyfjum til handa þeim sem á þeim þurfa að halda, og á það ekki síst við mig sjálfan sem er nú kominn á mjög háan aldur eins og kunnugt er. Þetta er auðvitað ekkert gamanmál. hv. þm. var að hyggja að lífefnaiðnaði og úrvinnslu úr fiskafurðum til þeirra hluta. Það er mjög merkilegt mál flutt um þetta hér á síðasta þingi og full ástæða til að vekja athygli á því og leggja áherslu á það, þó ég hafi nú hafið mína ræðu í dálítið gamansömum tón sem ekki hefur farið vel í alla. Ég er eins og fyrri daginn alltaf dálítið veikur fyrir því sem hæstv. sjútvrh. núv. segir og er það dálítið öðruvísi en var á síðasta kjörtímabili, því að hæstv. ráðh. talar skynsamlega og skynsamlegar en við erum vanir í þessum efnum. Og ég tek undir það að við þurfum að eiga gott samstarf í þessu máli eins og öllum öðrum sem skipta þjóðina svo miklu máli. Ég legg áherslu á að við þurfum að vinna faglega að þessum hlutum eins og öllum öðrum varðandi þann atvinnuveg sem stendur undir öllum þjóðarbúskap Íslendinga. Ég spurði fyrr í umr. um það hver þau hagsmunasamtök væru sem ættu að eiga hlut að fiskmatsráði. Nú hefur hæstv. ráðh. upplýst hvernig það er skipað nú. Það er einn maður frá rn. og einn frá Sjómannasambandi, annar frá LÍÚ, einn frá Sambandinu og annar frá SH og tveir frá þessu apparati sem hæstv. ráðh. hefur full tök á að ráða. Og það þýðir ef maður leggur saman að af þessum sjö getur ráðh. Framsfl. ráðið fjórum. Og ég segi þetta ekki vegna þess að ég sé að dylgja um að hæstv. ráðh. sé að sækjast eftir völdum, en greinilegt er að hæstv. ráðh. vill nú hafa sæmileg tök í þessu efni. Hitt er annað mál að það er rétt sem hæstv. ráðh. sagði að hér er ekki um öll gæðamátin að ræða að þessu sinni. Það er auðvitað mjög margt sem ekki hefur verið á tekið og ég hef lagt á það áherslu að um það verði bætt sem allra fyrst. Og í þeim efnum er um marga málaflokka að ræða í raun og veru og satt að segja mjög erfitt að eiga við þá marga hverja vegna þess að ekki duga einfaldar reglugerðarsetningar í þessum efnum eins og reynslan sýnir. Ég var nú eiginlega dálítið undrandi á að hæstv. ráðh. kaus að flytja þetta mál eins og það kom fyrir frá síðustu ríkisstj., eins og það var undirbúið þaðan. En ég hefði í hans sporum lagt í það ofurlítið meiri vinnu til að komast hjá þeim ágreiningi sem sýnilega var fyrir hendi og lagt málið þannig fyrir að ekki yrði um eins miklar deilur að ræða og verða um þetta mál óbreytt. Og full ástæða er til að hæstv. ráðh. hugi að þessu máli eins og tvær, þrjár vikur í viðbót í samráði við þm. og þá aðallega sem hafa gert um alllangt skeið talsverðar aths. við mörg efnisatriði í þessu frv. Ég sé enga ástæðu til að hæstv. ráðh. láti hafa sig í að hundsa öll þau mótmæli sem fram hafa komið, þau hafa legið fyrir og þau hafa legið fyrir skriflega og þessar skriflegu aths. hafa verið sendar rn. og kynntar fyrrv. hæstv. sjútvrh. a.m.k. Ég er ekki að segja að þar sé að öllu leyti um að ræða hluti sem ástæða er að taka tillit til, en nægilega mörg samt til að við hefðum getað búist við að aðeins ofurlítið meiri tími hefði gefist til að fjalla um málið áður en stjfrv. var lagt fram. Ég held að það bæti engan að sækjast eftir málsmeðferð sem kallar á allharðan ágreining í hlutum sem ættu að vera þess eðlis að hv. þm. allir gætu tekið faglega afstöðu til þeirra. Sannleikurinn er sá að um marga hluti í þessum efnum, eins og t.d. með togtíma eins og hæstv. ráðh. var að nefna áðan, er erfitt að setja um reglur vegna þess að engin leið er að fylgjast með því jafnvel þó að menn hafi aflað sér mikillar tækni í þessum efnum. Það er augljóst að í mörgum þessara atriða dugar ekkert annað en hugarfarsbreyting, bæði hjá sjómönnum, útvegsmönnum og fiskvinnslufólki og raunar fiskverkendum og eigendum fiskverkunarstöðva, því að það er vitað mál að jafnvel þeir sem eru að framleiða til útflutnings og sjá um að þarna sé um sæmilegt hráefni að ræða hafa gert sig seka um - það er opinbert leyndarmál og alveg óhætt að segja það hér - að hafa reynt að tína lélegan fisk í gegnum vinnsluna. Þetta þekkjum við sem stöndum nálægt þessu og er auðvitað alveg ljóst og um það þarf ekki að deila. Hv. þm. og vísindamaður Björn Dagbjartsson flutti ræðu áðan og út af fyrir sig ekkert við það að athuga þó að hann láti ljós sitt skína í þessum efnum þar sem hann er nú kunnugur þessu máli, að vísu frá dálítið annarri hlið og ekki eins praktískri eins og við margir aðrir hér. Hann hefur auðvitað ágæta menntun sem gerlateljari og ekkert við því að segja þó að hann láti í sér heyra í þessari umr. Ég var dálítið undrandi á því að málsvari Sjálfstfl. skyldi hrósa því fyrirkomulagi í útlöndum þar sem kaupendur meta fiskinn. Ég er ekki viss um að fulltrúar sjómanna á Íslandi vildu sætta sig við það hér á landi og ég vona að það stefni ekki í það hérna. Og ég veit að hv. þm. Pétur Sigurðsson mundi ekki vera vel ánægður með það skipulag, jafnvel þó flokksbræður séu. Hitt er svo annað mál að ég neita því algjörlega að ég a.m.k. og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, skv. því sem ég heyrði af ræðu hans, séum að drepa málinu á dreif, því fer víðs fjarri. Við höfum tekið efnislega á þessum hlutum og ég vona að við báðir höfum gert það af sæmilegri alvöru. Og það er einnig rangt að við höfum nokkuð lýst því yfir að við séum fullánægðir með núverandi ástand í þessum málum. Ég gerði það einmitt að umtalsefni í minni ræðu fyrr í umr. hvaða gallar væru á núverandi fyrirkomulagi. Það fer ekkert á milli mála að ástandið í þessum efnum er auðvitað ekki nálægt því nægilega gott og það þarf að bæta. Hins vegar nefndi ég í minni ræðu að þetta frv. til l. virðist ekki bæta neitt úr við breytingu á lögum. Málið er einfaldlega þannig vaxið að lagabreytingar og reglugerðarsetningar virðast ekki hafa nein áhrif til þess að bæta úr þeim göllum sem nú eru mest áberandi í okkar matskerfi. Ég held að það sé ólíku saman að jafna sem hv. þm. Björn Dagbjartsson var að tala hér um þegar hann deildi á okkur Alþb.-menn vegna gagnrýni okkar á fiskmatsráð. Það er allt annars eðlis, stjórn stofnunar eins og Ríkismats sjávarafurða eða Framleiðslueftirlit sjávarafurða eða Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Þetta eru gjörólíkar stofnanir eins og hann veit sjálfur. Önnur stofnunin er rannsóknarstofnun sem vinnur mismunandi verkefni, bæði grunnrannsóknir og ýmsa þjónustustarfsemi fyrir sjávarútveginn af ýmsu tagi sem óþarfi er að telja upp og ég geri síður en svo lítið úr, því fer fjarri. En þessar stofnanir eru auðvitað gjörólíkar og þarf ekkert um það að tala, svo augljóst er það, og einkennilegt að hv. þm. skyldi eyða tíma í að ræða þá hluti. Hitt er svo annað mál að þegar hann víkur að mistökum í framleiðslu okkar, það hafi verið seld út vara sem hafi þurft að flytja heim aftur o.s.frv., er auðvitað víðs fjarri að það sé Framleiðslueftirliti sjávarafurða að kenna í þessum tilfellum sem líklega er vísað til vegna þess að matsmenn framleiðenda lögðu blessun sína yfir það sem gert var. Gallinn á saltfiskinum sem lenti til Portúgals var aðallega sá að fiskurinn var ekki nægilega staðinn. Menn voru að vísu ákaflega nálægt mörkunum í þeim efnum, oft hefði það auðvitað sloppið, en Portúgalar hafa hert á sínum reglum af ýmsum ástæðum sem ástæðulaust er að rekja hér. 
             Útflutningsvottorð er gefið út af Framleiðslueftirlitinu og það er gert í trausti þess að það yrði í lagi þar sem allir aðilar og einnig eftirlitsmenn framleiðenda voru sammála í þessum efnum. Það dugar ekki eftir á að kenna einum aðilanum um. Það er alltaf gott að vera vitur eftir á. Nú auðvitað var þetta skyssa, en það á ekki að kenna einum aðila þegar aðrir hafa einnig fjallað um málið, það er engin ástæða til þess. Skreiðin sem fór til Ítalíu, við vitum hvað varð af henni. Það hafði verið sandur eða mold eða eitthvað slíkt á skreiðinni eins og svo oft hefur komið fyrir áður. En slíkt á auðvitað ekki að eiga sér stað, ég er ekki að mæla því bót, því fer fjarri. En það er mjög billegt að kenna einum aðila um, það sem fleiri hafa um fjallað. Ég held að þær staðhæfingar okkar um hvert stefnir varðandi mat í nálægum löndum og hjá samkeppnisaðilum okkar hafi ekki verið neitt hættulegar vegna þess að mér er kunnugt um að í Kanada stefna þeir í ríkismat. Og þó að hv. þm. Björn Dagbjartsson hafi lesið eina og hálfa línu upp úr einhverri norskri skýrslu þá trúi ég ekki að þar sé um allan sannleikann að ræða. Þeir eru þá knappari í texta en þeir vísindamenn okkar sem gefa hvað ríflegastar skýrslur í þessum efnum. Þar er um hundruð blaðsíðna að tefla en ekki um nokkra bókstafi. Herra forseti. Það er ástæðulaust fyrir mig að halda um þetta langa ræðu. Ég vil hins vegar ekki vera með stóryrði í þessum efnum og ég mun að sjálfsögðu vinna að þessu máli í n. með venjulegum hætti. Ég vona að það verði ekki með því lagi að ég leggist gegn skynsamlegum leiðum. En hins vegar held ég að við hljótum að mega koma með okkar aths. og menn þurfa ekki að vera mjög typpilsinna út af þeim. En auðvitað hefur komið í ljós í kvöld og í dag að ekki er um pólitíska samstöðu að ræða í þessu máli. Það kom svo greinilega fram í ræðu hv. þm. Péturs Sigurðssonar sem er auðvitað merkur maður og þekkir vel til í sjávarútvegsmálum, enda setið þar lengi í nefnd mörg undanfarin ár. Hann gerði auðvitað alvarlegar aths. við 17. gr. eins og fleiri hafa gert og lagði áherslu á að það væri, eins og hann orðaði það sjálfur, algjörlega út í hött að fela fiskmatsráði slík völd um kaup og kjör sjómanna sem vinna við erfið og hættuleg störf eins og hv. þm. orðaði það. Það sem kannske er alvarlegast í því efni, er að fiskmatsráð sem er skipað hagsmunaaðilum eigi að vera dómari ef ágreiningur rís um mat og meðferð afla. Það er athugandi fyrir lögfræðinga á hinu háa Alþingi og eru víst allmargir skilst mér, a.m.k. úr sumum flokkum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál, en ég vil samt vekja athygli á að í sambandi við þetta mál sem fjallar að hluta til um meðferð sjávarafla og hvernig bæta megi úr í þeim efnum skyldu menn minnast þess að í menntun sjómanna eða yfirmanna á íslenskum fiskiskipum er afar lítill tími ætlaður til að fjalla um meðferð á fiski og meðferð á matvælum. Miklu meiri tíma er eytt í að kenna ungum piltum að sigla eftir stjörnunum eða eftir gamaldags tækjum. Auðvitað þurfa menn að kunna að bjarga sér í strandsiglingum eins og hér við land og til Evrópulanda. Þeir hlutir eru nú ekki flóknari en það að þá má læra á tveimur, þremur dögum eða svo, það gerði ég a.m.k. á sínum tíma, að vísu klukkutímum, en ekki eru nú allir eins skarpir og ég eins og mönnum er kunnugt.

Það þarf nú skarpleika til að sigla strandsiglingu til Evrópu.

En í alvöru talað, þá er allt of miklum tíma eytt í hluti sem eru úr sér gengnir og ekki allir nauðsynlegir miðað við þau tæki og tækni sem við höfum ráð á nú til dags. Það væri miklu fremur að eyða lengri tíma í að kenna mönnum varfærni og aðgæslu og fyrirhyggju og forsjálni í þessum efnum. Því meira að segja hafa menn siglt skipum í strand sem hafa verið búin fullkomnustu siglingatækjum nútímans. En betra væri að eyða tímanum í þess stað í að kenna sjómönnum að fara sem best með fisk, hvernig eigi að fara að því og af hverju eigi að fara svona að því. Kennsla íslenskra sjómanna hefur auðvitað verið alltof lítil. Þó að þeir læri þetta að sjálfsögðu með tímanum er auðvitað nauðsynlegt að yfirmenn á skipum sem eiga að sjá um að rétt og skynsamlega sé farið með afla fái hæfilegan tíma til að læra það af til þess hæfum mönnum. Þetta hefur ver.ð vanrækt og áhersla lögð á atriði, sem miklu minna máli skipta. Og ég vil nefna það hér og óska eftir að hæstv. ráðh. sem skilur þetta vel auðvitað hafi það í huga í sínu starfi því að ég veit að að því kemur að úr þessum hlutum þurfi að bæta og hann er auðvitað einn af líklegustu mönnum til að taka skynsamlega á þeim hlutum eins og öðru sem hann hefur þurft að takast á hendur.



Virðulegi forseti. Þetta er nú búin að vera verulega fróðleg umræða og um ýmislegt eru menn sammála. Menn eru sammála um að málið er snúið og málið er flókið og í mörg horn er að líta og við erum að tala hérna um allskyns veiðar og allskyns vinnslu. En ég held að ég geti ekki orða bundist um þá skoðun mína að það er gjörsamlega ómögulegt að setja um þetta allt saman reglur. Menn eru að tala um að setja reglur um togtíma, það eru reglur um möskvastærð og kassastærð og kassadýpt væntanlega og svo fara menn að setja reglur um stærð ísmola, hitastig ísmola og lögun ísmola, ég held að þetta geti aldrei náð tilgangi sínum. Það var í sjónvarpsfréttum í kvöld skýrt frá því að núna væru innan 200 mílna lögsögu hátt á þriðja hundrað tegundir fiska og þá eru ótaldir allir hryggleysingjarnir. Ég held að við kæmumst aldrei fyrir þetta. Þetta yrði að koma upp eins og hálfgerðu gjörgæslueftirliti þar sem hverri síld eða hverjum fiski væri fylgt frá vöggu til grafar. Ég held að menn ættu að taka eftir orðum þess sem mesta reynsluna hefur í þessum málum í þessum sal, hv. þm. Björns Dagbjartssonar. Fyrr en seinna kemur að því að sölukerfi og verðlagning þessara afurða færist til frjálslegri hátta. Þá ræðst verðlagning af gæðum og slysin hitta veikasta punktinn sem er pyngjan. Og þannig lítur kerfið eftir sér sjálft, kaupendur og seljendur á öllum framleiðslustigum munu gera sjálfir út um hlutina. Ríkisvaldið getur látið sér nægja að setja almennar reglur um hreinlæti og vöruvöndun og þá gæti ríkismatið sem verið er að fjalla um núna verið nokkurs konar áfrýjunardómstóll. Þetta hlýtur að vera það sem við stefnum að og þetta ríkismat sem verið er að fjalla um hér í dag er stofnun sem ekki verður til margra ára.



Herra forseti. Þegar hæstv. sjútvrh. mælti fyrir þessu frv. fyrr í dag og þegar hæstv. forsrh., hinn raunverulegi höfundur þessa frv., flutti aukaframsöguræðu snemma í þeim umr., túlkuðu báðir þetta frv. á þann veg að þetta væri nú einfalt og augljóst mál og hefði vandlega verið undirbúið og ætti þess vegna að geta átt greiðan aðgang í gegnum þingið. Það er nú komið í ljós, herra forseti, í þessum umr., sérstaklega hér í kvöld, að svo er víðs fjarri. Þetta frv. er meingallað og jafnvel stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafa komið hér upp og efnislega gagnrýnt frv. á mjög ítarlegan hátt. Það fór eins og mig grunaði hér fyrr í kvöld að innan Sjálfstfl. er ekki að finna heilskiptan stuðning við þetta frv. og væri satt að segja fróðlegt að vita hvort nokkur þm. Sjálfstfl. styður þetta frv. óbreytt. Mér er það til efs. Þessi umr. hér í kvöld hefur verið afar gagnleg vegna þess að hún hefur leitt í ljós stóra og mikla galla á þessu frv. og það sýnir á ánægjulegan hátt vit og vilja núverandi hæstv. sjútvrh. að hann skuli vera reiðubúinn til að frv. í nefnd fái að taka þeim breytingum sem þessi gagnrýna umr. hefur gefið til kynna og sé reyndar einnig reiðubúinn til að málið allt sé tekið til heillegrar skoðunar. Og mikill var nú munurinn á þeirri efnislegu ræðu sem núverandi hæstv. sjútvrh. flutti og þessu ómerkilega blaðri sem hæstv. núverandi forsrh. og fyrrverandi sjútvrh. lét sér sæma að flytja hér úr ræðustól. Þegar á ítarlegan hátt hafði verið flutt hér inn í þingsalina lýsing á þeim efnislegu till. sem honum bárust og honum gefinn kostur á að gera þingheimi grein fyrir því hvað hann gerði í gæðamálum sjávarútvegs þegar hann var sjútvrh. og hvers vegna hann hafnaði þeim yfir 20 till. sem að honum voru réttar frá hinum vísustu mönnum fór hæstv. núverandi forsrh. að tala um það þegar ég var í Framsfl. Í gegnum tíðina hef ég lært að þegar forusta Framsfl. er komin í rökþrot í einhverju máli fer hún að tala um það þegar ég var í Framsfl. Og því stærra sem rökþrotið er, því meiri ánægju lýsa þeir yfir því að ég skuli hafa farið úr Framsfl. Ræða hæstv. núverandi forsrh. sló mjög hátt högg á þennan mælikvarða, hvað rökþrot snertir. Um hana þarf ekki í sjálfu sér að hafa fleiri orð. Hún var einstæð og afgerandi uppgjafaryfirlýsing ráðh. sjálfs á sínum ráðherraferli í sjávarútvegsmálum. Hann hafði engin rök fram að færa, hann hafði enga skynsamlega þætti inn í umr. fram að færa. Hann gat ekki lagt þingheimi neitt efnislegt í té varðandi þessar umr. Og var mikill munur á þeirri ræðu og málflutningi núverandi hæstv. sjútvrh. Ég fer nú að skilja hvers vegna innan Framsfl. eru komnar í gang umr. um að núverandi varaformaður flokksins tæki hið fyrsta við af formanninum í forustunni. Hæstv. forsrh. sagði það að hann hefði gripið til þess ráðs að vísa þessum yfir 20 till. frá og í stað þess hefði hann í tvö ár látið menn vinna að reglugerðum. Tvö ár, - vinna að reglugerðum. Hvar eru þær reglugerðir? Þær eru hvergi. Og hæstv. ráðh. sagði að þetta frv. sem hér væri lagt fram væri lagt fram á grundvelli þeirrar skýrslu sem ég gerði hér að umræðuefni, en hann vék ekki einu orði að þessari skýrslu fyrr í dag, né hafði forgöngu um það á sínum tíma að hv. alþm. væri afhent sú skýrsla. Og vona ég að núverandi hæstv. sjútvrh., þó að hann hafi ekki vikið að því í sinni ræðu, verði við þeirri ósk minni að gefa þm. kost á því að fá þessa skýrslu í hendur. Það er alrangt, eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson hefur reyndar rækilega bent á hjá hv. þm. Birni Dagbjartssyni, að við Alþýðubandalagsmenn viljum óbreytt ástand í þessum efnum, og ég verð nú satt að segja að spyrja hv. þm. á hvaða fjöllum hefur hann eiginlega dvalið?

Hólsfjöllum.

Á Hólsfjöllum, segir hv. þm. Pétur Sigurðsson. Alþb. hefur hvað eftir annað á undanförnum árum knúið á um að gerðar væru úrbætur í gæðamálum. Það kom rækilega fram á árinu 1982, bæði í okkar blöðum og eins hér á Alþingi, að við gerðum það að meginþætti í því samkomulagi sem þá varð um efnahagsaðgerðir að rækilega yrði tekið til hendinni í gæðamálum sjávarútvegsins. Og það var að okkar kröfum sem ákveðnum fjármunum af Gengismunarsjóði var varið til að bæta gæðamálin í sjávarútvegi. Það var Alþb. sem gerði þá till. innan þeirrar ríkisstjórnar. Og ég gæti nefnt fjölmörg önnur dæmi þess efnis. Mig undrar það að maður sem ég hélt að hefði allgóða þekkingu á því hvað hefði verið að gerast í þessum málum á undanförnum árum skuli koma hér í ræðustól og segja annað eins. Ég vék hér í minni ræðu að yfir 20 brtt. sem ég benti á að væru allar mjög skynsamlegar og hefðu allar valdið þáttaskilum ef þær hefðu verið samþykktar, en fyrrv. hæstv. sjútvrh. sá ekki ástæðu til að framkvæma. En ég vona að hv. þm. Björn Dagbjartsson hafi nú rækilega áttað sig á að það er algerlega út í hött að telja að við séum hér einhverjir talsmenn óbreytts ástands. Ég held í raun og veru ef einhver ber stjórnarfarslega og pólitíska ábyrgð á óbreyttu ástandi þá er það núverandi hæstv. forsrh. og þeir menn sem hafa gefið honum ráð um að fara ekki að þeim till. Hann nefndi ekki þá menn hér, en hann gaf það rækilega í skyn að það væru ýmsir sem hefðu gefið honum þau ráð. Það væri fróðlegt að fá ráðh. til að nefna þá menn svo að menn fengju alveg fram í dagsljósið hverjir það eru sem hafa borið meginábyrgð á óbreyttu ástandi í þessum málum á undanförnum tveimur og hálfu ári. Það er ánægjulegt að þingmenn Sjálfstfl., bæði hv. þm. Pétur Sigurðsson og hv. þm. Björn Dagbjartsson, hafa nú þegar lýst því yfir að þeir geti ekki stutt frv. óbreytt. Á því verði að gera bæði breytingar varðandi 17. gr. og eins aðra efnisþætti. Og hv. þm. Björn Dagbjartsson tók það skýrt fram að 17. gr. og kannske fleira í þeim kafla væri ekki frá þeim komið sem undirbjuggu frv. 

Frá okkur komið.

Var það Sjálfstfl., hverjir voru þessir við? Ég er alveg reiðubúinn að gefa þm. tækifæri á að upplýsa það með einni setningu, sem innskot í ræðu mína.  Hv. þm. Björn Dagbjartsson vék að því áðan að í Kanada og Noregi væri kerfi sem væri í áttina að því sem hér væri verið að leggja til. Ég dreg það mjög í efa og tel að sú skýrsla sem hann las hér örfáar setningar úr gefi ekki þá mynd. En það er ástæðulaust að deila um það hér í ræðustól. Það getur sú nefnd sem þetta fær til meðferðar skoðað allrækilega., Og það er reyndar óhjákvæmilegt í ljósi þeirra umræðna sem hér hafa farið fram að nefndin fái ítarleg gögn og greinargerðir um það kerfi sem ríkir í Noregi og Kanada í þessum efnum. Og enn fremur játaði þm. því sem ég benti á hér áðan og fyrr í kvöld að þar væri kerfi þar sem kaupendur og seljendur saman mætu gæðin. Það er ekki lagt til hér. Það var að vísu sagt að við værum ekki orðnir það þroskaðir að geta tekið upp slíkt kerfi nú, þess vegna væri bara lagt til að framleiðendur ættu að annast þetta einir. Og þar með játaði þm. þann megingalla sem á þessu kerfi er ef menn á annað borð fara yfir í slíkt kerfi markaðsmats sem hér er stigið hálft skref í áttina að. Þá eiga menn að stíga það að fullu að mínum dómi því annars verður þetta aldrei annað en hálfkák með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að í 19. og 23. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að sérstakir eftirlitsmenn frá framleiðendunum skuli vinna að samræmingu mats og eftirlits ásamt yfirfiskmatsmönnum og taka þátt í yfirmati á afurðum áður en útskipun fer fram, eins og segir í 19. gr. Í frv. er ekki á nokkurn hátt útskýrt hvernig þessir tveir aðilar, annar frá framleiðendum og hinn frá því sem enn þá er haldið fram að eigi að vera óháð ríkismat, eigi að hafa jafna ábyrgð samtímis varðandi mat á söluafurðum. Annars vegar eftirlitsmaður frá framleiðendum og hins vegar yfirfiskmatsmaður og þeir eiga báðir að samræma og hafa eftirlit og taka þátt í matinu. Og ef þá greinir á á fiskmatsráðið að úrskurða sem dómstóll, skipað þeim fulltrúum og kontóristum sem hér voru raktir áðan. Og mér er til efs að þeir hafi til að bera nægilega þekkingu eða yfirsýn að þeim mönnum ólöstuðum vegna þess að engin trygging er fyrir því í frv. að þeir hafi slíkt til að bera til að geta framkvæmt réttan úrskurð. Þannig má með mörgum rökum sýna fram á það að hér er ekki verið að innleiða það kerfi sem ríkir í freðfiskframleiðslu Íslendinga, það er mikil rangtúlkun stuðningsmanna þessa frv. Rétt er að nefndin ræði þetta kerfi mjög ítarlega og ræði við forsvarsmenn þessara fyrirtækja í trúnaði. Þá veit ég að nefndin fær upplýsingar um það sem þeir vita sem þetta hafa kynnt sér, það er því miður fjölmörg dæmi um gallaðar vörur hjá helstu sölusamtökum okkar í freðfiskafurðum. En þau dæmi hafa ekki verið auglýst, þau dæmi hafa ekki farið á síður dagblaðanna eða á öldur ljósvakans. Þeim hefur einfaldlega verið haldið til hliðar og afurðirnar afskrifaðar og beint fjárhagslegt tap fyrirtækisins þannig bókfært án þess að neitt væri verið að blása það sérstaklega út og þess vegna vita menn opinberlega miklu minna um það sem þar hefur gerst. En það er mikill misskilningur ef menn halda að það kerfi sé eins pottþétt eins og ýmsir talsmenn þessa frv. vildu vera láta hér áðan. Og má í því sambandi þó benda á að slíkt merkingarkerfi gildir við freðfiskframleiðsluna að hver einasti launamaður í hverju einasta frystihúsi í landinu hefur sína einstöku merkingu persónulega. En það er mjög erfitt að koma slíkum persónulegum merkingum við í öðrum greinum. Herra forseti. Ég get tekið undir alla þá gagnrýni sem hv. þm Pétur Sigurðsson flutti á þetta frv. Og það má vel vera að það komi honum á óvart að þm. Alþb. skuli ekki vera talsmenn þess mikla ríkisdrottnunarvalds í atvinnumátum Íslendinga sem þetta frv. felur í sér. Það er einfaldlega vegna þess að hv. þm. hefur ekki nægilega unnið með okkur að þessum málum og hefur ekki kynnst því nægilega a1 eigin raun, heldur hefur sífellt sótt í að sækja sér samstarfsmenn þar sem hin raunverulega ríkisforsjá og forstjórastyrkur Sambandsins hefur hvílt. En hv. þm. þarf þess vegna ekki, ef hv. þm. kynnir sér málið nánar þarf hann ekki að verða neitt undrandi á að ég eða aðrir talsmenn Alþb. munum berjast hatrammlega gegn því og fyrir þeirri frjálshyggju í þessu þjóðfélagi sem tryggir raunverulegt sjálfstæði einstaklinga og launafólks við framleiðslustörfin. Því það er sú frjálshyggja sem þeir heimspekingar báðir Karl Marx og John Stuart Mills voru sammála um.  Ég vil að lokum, herra forseti, þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þær viðtökur sem sú efnislega gagnrýni hefur fengið hér á frv. Ég segi það af fullri hreinskilni að hann brást ekki því trausti sem ég hef borið til hans hér á undanförnum árum og allra síst þegar hann upplýsti að hann hafi sjálfur haft frumkvæðið að því að Fjárlaga- og hagsýslustofnun muni skila fjárhagslegu mati á þessu frv. Og ég treysti því að hann verði reiðubúinn til að skoða þá efnislegu gagnrýni sem hér hefur þegar komið fram og mun koma fram í r.efndu máli. En hitt er svo eftir öðru og er nú því miður ekki einsdæmi að þau frv. sem hæstv. núverandi forsrh. og fyrrverandi sjútvrh. hefur aðallega undirbúið skuli koma jafn laus í reipum og jafn gölluð og illa undirbúin hér í þingsali eins og þetta frv. ber vitni um.