Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 11. þm. Suðvest., Ólafi Þór Gunnarssyni, um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá varaformanni þingflokks Flokks fólksins um að 12. þm. Suðvest., Guðmundur Ingi Kristinsson, geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag, miðvikudaginn 6. febrúar, taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þá 1. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Suðvesturkjördæmi, Una Hildardóttir, og 1. varamaður á lista Flokks fólksins í Suðvesturkjördæmi, Jónína Björk Óskarsdóttir. Þær hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðnar velkomnar til starfa að nýju.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. 
             Við því er hreyft andmælum. Forseti spyr hvort menn óski eftir atkvæðagreiðslu um það mál.

Já, nema þingflokksformenn …

Forseti getur upplýst að á fundi starfandi forseta með formönnum þingflokka á mánudaginn var nefnt að eftir þessu yrði leitað og var þá ekki hreyft andmælum. 
            

Það er aftur á móti ekki hægt að samþykkja því að Píratar … skriflegt …

Forseti ætlar ekki að eiga samtöl um slíkt við þingmenn og spyr: Er óskað atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar? 

Herra forseti. Bara til að skýra málið, af því að þetta var ekki fullfrágengið á fundi þingflokksformanna, þá óska ég eftir því að fá upplýsingar frá forseta áður en gengið er til atkvæðagreiðslu hvort hann á við að fundurinn verði framlengdur, tillagan snúist um að framlengja fund til miðnættis eða lengur. Ég tel að það geti skipt máli varðandi niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar.

Upphaflega var gert samkomulag fyrir jól um að ljúka afgreiðslu þessa máls í kringum mánaðamótin janúar/febrúar. Fyrir liggur mjög löng mælendaskrá og hefur forseti hug á því að tryggja að allir þingmenn sem hafa áhuga á því að taka til máls geti gert það. En til þess þarf nokkur fundahöld. Forseta sýnist, í ljósi þess hversu seint umræða um dagskrármál hefst á degi eins og þessum, á miðvikudegi, að okkur verði lítið úr verki nema við fundum eitthvað fram á kvöldið. Forseti hafði hugsað sér að ræða við þingflokksformenn þegar líður á kvöldið og meta þá stöðuna, hversu margir eru eftir á mælendaskrá. Til að öllu sé til haga haldið hefur forseti mikinn hug á því að Alþingi ljúki umfjöllun sinni um þetta mál áður en kjördæmavika gengur í garð og telur að seinna megi það varla vera eigi innstæður að teljast fyrir samkomulagi um að ljúka því um mánaðamótin janúar/febrúar. Er þetta sæmilega skýrt? 

Herra forseti. Við óskum eftir atkvæðagreiðslu um það hvort þingfundur skuli lengdur. Á fundi forseta var tæpt á því að mögulega yrði beðið um lengri þingfund í dag. Því var ekki fylgt eftir. Við höfum ekki fengið upplýsingar um hversu lengi standi til að halda þennan þingfund fyrr en nú. Okkur finnst eðlilegt að borin sé upp sú spurning á einhverjum tímapunkti. Hvað samkomulagið varðar sem hæstv. forseti talar um þá töldum við að við myndum hafa viku í þinginu til að ræða þetta mál. Okkur finnst það eðlilegur tími til að ræða málið, þannig var lagt upp með það og við höfum engan áhuga á að svíkja það samkomulag frekar en önnur.

Herra forseti. Ég verð nú að koma hingað upp þar sem við þingmenn utan flokka höfðum ekki hugmynd um að þessi fundur hæfist á atkvæðagreiðslu. Ég kem inn á hlaupum til að ná atkvæðagreiðslunni. Þetta er ekki hægt. Þetta er ekki boðlegt.  
            

Herra forseti. Ég ætla bæði að verja hv. þingforseta en líka gagnrýna hann. Það stóð ekki til að það yrði atkvæðagreiðsla nema að því leyti til að ítrekað höfum við Píratar nefnt við þingforseta, og náð samningum við hann um það, að ekki verði um ætlað samþykki að ræða hjá Pírötum. Við verðum að fá þetta skriflegt. Við fengum það ekki í þetta skipti. Þetta verður áfram svona ef þingforseti stendur ekki við að tryggja skriflegt samþykki við þingflokk Pírata um svona mál. Þá er þetta ekkert vandamál, þá höfum við þetta skriflegt og ekki þarf að hlaupa í atkvæðagreiðslur eins og við lendum í núna. Ég segi þetta til að öllum þingmönnum sé ljóst hvar ábyrgðin liggur í þessu máli.

Varðandi það að til óvæntrar atkvæðagreiðslu komi í upphafi fundar er það alvanalegt að lesnar séu upp tilkynningar, þar á meðal tillögur frá forseta sem hann hefur ástæðu til að ætla að ekki sé hreyft andmælum við. Sé það hins vegar gert eða óskað eftir atkvæðagreiðslu fer hún fram þegar um hana er beðið. Öðruvísi er tæplega hægt að hafa þetta. Forseti vekur athygli hv. þingmanna á því að það er ákaflega heppilegt að menn séu mættir til fundar þegar hann hefst og er boðaður á tilteknum tíma. Hefur lengi legið fyrir að hér myndi hefjast fundur kl. 15 að afloknum þingflokksfundum. Verður þetta mál þá ekki rætt frekar.

Borist hefur bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 748, um vernd úthafsvistkerfa, frá Snæbirni Brynjarssyni.

Herra forseti. Líkt og ég hef nokkrum sinnum áður gert ætla ég að nota þennan vettvang til þess að ræða kjarnorkuafvopnunarmál. Fregnir hafa borist af riftingu Bandaríkjanna á samningi um meðaldrægar kjarnaflaugar, m.a. á þeim forsendum að Rússar brjóti nú þegar gegn samningnum. Þetta er einhver mikilvægasti afvopnunarsáttmáli sem gerður hefur verið en hann var einmitt gerður á milli þessara tveggja þjóða, Rússa og Bandaríkjamanna, og gekk út á það að heilli tegund af flokki kjarnorkuvopna yrði eytt. Á umliðnum 30 árum eða svo hafa Bandaríkjamenn, í skjóli þessa samnings, eytt u.þ.b. 850 flaugum og Rússar u.þ.b. 1.850 flaugum og hefur það að sjálfsögðu gert heiminn allmiklu öruggari. Þeir einu sem græða á því að svona samningi sé rift eru þessar stóru kjarnorkuþjóðir sem og framleiðendur kjarnavopna. Á sama tíma og þetta vígbúnaðarkapphlaup er í gangi hafa aðrar þjóðir heims tekið sig saman um að vilja útrýma kjarnorkuvopnum og hafa lagt til tillögu að ályktun á vettvangi Sameinuðu þjóðanna þess efnis að kjarnorkuvopn verði bönnuð. Ég lagði fram þingsályktunartillögu, sem var útbýtt hér 14. janúar sl., um að Ísland gerist aðili að þessu banni um kjarnorkuvopn. Ég vona svo sannarlega að nú fari þetta mál að komast á dagskrá. Ef ekki núna, hvenær er þá tíminn til að ræða um stöðu kjarnorkuvopna í heiminum? Þetta er því miður það sem er heitast í þessum málum í dag.

Virðulegur forseti. Í dag fagnar Vinstrihreyfingin – grænt framboð 20 ára afmæli sínu og ég vil nýta tækifærið til að tala um eina af grunnstoðum hreyfingarinnar, sem er kvenfrelsi. Það hefur kannski ekki farið fram hjá neinum manni að síðustu misseri hafa þolendur hvers kyns kynferðislegrar áreitni og ofbeldis loks fengið að láta rödd sína heyrast undir formerkjum #metoo. Ungar athafnakonur vöktu sömuleiðis nýlega athygli á kynferðislegri áreitni á vinnustöðum undir myllumerkinu vinnufriður. Þar komu fram enn fleiri sögur af þeirri áreitni sem hefur í áraraðir verið talin sjálfsagður hluti af vinnudegi fólks og þá sérstaklega ungra kvenna í þjónustustörfum. Sjálf þekki ég vel þær fjandsamlegu aðstæður sem þar er lýst. Virðulegur forseti. Það er engin ein rétt leið til að bregðast við áreitni eða ofbeldi. Við bregðumst öll við á ólíkan hátt, hvort sem við erum þolendur, gerendur, atvinnurekendur eða aðstandendur. Við verðum því að læra hvert af öðru, hlusta á þolendur og tryggja öruggt umhverfi þar sem þolendur geta stigið fram og skilað skömminni. Við lifum á tímum þar sem viðskiptavinurinn hefur alltaf rétt fyrir sér og þá er sérstaklega erfitt fyrir ungar konur í karllægum stéttum að kvarta undan slíkri hegðun. Þá er allt ósagt um stöðu hinna ýmsu minnihlutahópa við sömu aðstæður. Mikilvægt er að stjórnvöld taki þátt í að skýra betur hverjar afleiðingarnar verða af áreitni á vinnustað og vinni náið með verkalýðsfélögunum og Samtökum atvinnulífsins við að útrýma kynferðislegri áreitni á vinnustöðum. Virðulegur forseti. Undirliggjandi í öllum sögum sem hafa komið fram síðustu ár undir formerkjum #metoo og #vinnufriður er ein skýr krafa, krafan um að fá að sinna starfi sínu í friði án þess að þurfa að verða fyrir áreitni, fordómum eða ofbeldi, hvort sem það er í orði eða á borði, sama hvort um sé að ræða starfsfólk í fiskvinnslu eða í æðstu stofnunum landsins. 
            

Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að við ætlum að eyða deginum og líklega inn í nóttina í að ræða áfram um samgönguáætlun til næstu fimm ára. Mig langar að vísa hérna í pínulítinn greinarstúf sem birtist í Morgunblaðinu í morgun. Yfirskriftin á greininni er: Skattar og aftur skattar. Það breytir engu hvað það er kallað, veggjöld, vegtollar. Staðreyndin er sú að það er endalaust leitað logandi ljósi til að auka álögur á almenning sem í rauninni er skattlagður í sárri fátækt. Fólkið okkar sem er að greiða skatta sem er með tekjur langt undir 300 þús. kr. útborgaðar á mánuði. Á árinu 2019 verður ríkissjóður af 7 milljörðum kr. vegna 63% lækkunar á hinum svokallaða bankaskatti. Hér er ég að tala um forgangsröðun fjármuna, virðulegi forseti. Á árinu 2019 mun lækkun veiðigjalda rýra tekjur ríkissjóðs um 4,3 milljarða kr., lækkun sem sérstaklega mun nýtast stórútgerðinni. Bara þetta tvennt skerðir tekjur ríkissjóðs um 11,3 milljarða á árinu. Þetta fé mátti nota í þágu allra landsmanna, til uppbyggingar á hinu niðurnídda samgöngukerfi, í stað þess að taka erlent lán og senda síðan reikninginn á almenning. Flokkur fólksins segir nei við vegsköttum. Hættið að kúga þá sem eiga ekkert, sækið fjármagnið þangað sem er að finna. Það er hin eina rétta forgangsröðun. Flokkur fólksins mótmælir harðlega þeirri grímulausu hagsmunagæslu sem ríkisstjórnin rekur til verndar þeim sem allt eiga á kostnað þeirra sem eiga ekkert. Bankarnir hafa efni á að greiða bankaskattinn. Stórútgerðin hefur efni á að borga fullt verð fyrir aðgang að auðlindinni okkar. Fátækt fólk hefur ekki efni á að borga vegskatta, tolla eða fleiri gjöld eða nokkuð annað sem eykur greiðslubyrði þeirra sem er þeim óyfirstíganleg nú þegar.

Virðulegur forseti. Á dagskrá þingfundar 19. desember 2017 var sérstök umræða um #ískuggavaldsins, #metoo. Þingmenn úr öllum þingflokkum tóku þátt og ræðumenn fordæmdu einróma ríkjandi ástand og áréttuðu mikilvægi þess að karlmenn hefðu frumkvæði að því að stuðla að bættu hugarfari meðal karla og stuðla þannig að betra samfélagi. Var rík samstaða meðal ræðumanna um að hafna hvers konar ofríki og ofbeldi í garð kvenna. Í kjölfarið var gerð breyting á siðareglum þingmanna þar sem kemur m.a. fram í greinargerð, með leyfi forseta: „Það er því eðlilegt og réttmætt, í ljósi þeirra krafna sem fram hafa komið, að í siðareglum fyrir alþingismenn komi fram sú meginregla að þingmenn skuldbindi sig til þess að leggja sitt af mörkum til að skapa heilbrigt starfsumhverfi innan þings sem utan, sem sé laust við kynbundna og kynferðislega áreitni, einelti og aðra ótilhlýðilega framkomu. Jafnframt að það sé skylda hvers og eins þingmanns að hafna slíku hátterni …“ HeForShe-hreyfingunni var ýtt úr vör fyrir fjórum árum hjá Sameinuðu þjóðunum, af leikkonunni Emmu Watson sem hvatti karlmenn til að láta til sín taka. Þáverandi utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, tilkynnti 16. mars 2016 að íslenskir menn væru með frumkvæði og væru til eftirbreytni í HeForShe-átakinu. Þar er spurt: Hvað getur þú gert? Svarið er einfalt: Gríptu inn í aðstæður þegar þú verður vitni að kynbundnu ofbeldi og áreitni. Nýlega keypti ég húfu frá UN Women og á henni stendur: Vissir þú að þriðja hver kona í heiminum er beitt kynbundnu ofbeldi? UN Women á Íslandi kynnir nýja Fokk ofbeldi húfu. Með því að ganga með Fokk ofbeldi húfuna lofa ég að rísa upp gegn kynbundnu ofbeldi alltaf alls staðar. 
            

Herra forseti. Ég var á fundi áðan í Háskólanum í Reykjavík um 25 ára afmæli hins mikilvæga samnings, EES-samningsins. Þar setti hæstv. utanríkisráðherra fram mjög svo undarlega stjórnmálaskýringu um EES sem jafnvel Münchhausen barón hefði verið ansi stoltur af. Því meira sem ráðherrann talar því betur og betur kemur í ljós, og það er alvarlegt, að stefna hans í utanríkismálum er ekki mörkuð af íslenskum hagsmunum heldur er hún fyrst og fremst ætluð til heimabrúks í Sjálfstæðisflokknum. Það er grafalvarlegt eins og ástand alþjóðamála er nú um stundir um allan heim. Ef það er raunverulegur vilji ráðherra að gæta að mikilvægasta viðskipta- og alþjóðasamningi sem Ísland hefur gert ætti hann að sjá sóma sinn í því t.d. að koma hingað inn, vígreifur, til að fylgja eftir þriðja orkupakkanum. Hann ætti að þora það, til þess að fylgja eftir EES-samningnum. Nú, eða að hvetja t.d. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og aðra til að fylgja eftir niðurstöðum EFTA-dómstólsins, hvort sem það er um innflutning á ferskvöru eða á öðrum sviðum. Nei, það er auðvitað ekki gert því að þessa dagana hentar það einmitt ekki að hljóð og mynd fari saman. Það hentar ekki í grasrót hans eigin flokks. En það er líka alvarlegt þegar kemur að því að gæta íslenskra hagsmuna vegna Brexit. Þegar kemur að því virðast ráðherrar ríkisstjórnarinnar, eins og utanríkisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra, reyna að vera meiri „Brexit-erar“ en Brexit-sinnarnir sjálfir í Bretlandi. Brexit áttu að fylgja ótal tækifæri, að sögn utanríkisráðherra. Samt er engu svarað. Engum fyrirspurnum frá Viðreisnarþingmönnum eða öðrum, ekki í nefnd, hvað þá af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Það sem við blasir er að það er ekkert plan fyrir hendi hjá ríkisstjórninni og það eru bara 50 dagar til stefnu þar til að Bretar yfirgefa hugsanlega ESB. Hvað með íslenska hagsmuni á sviði sjávarútvegs og aukins flutnings í Evrópu? Hvað með það að menntamálaráðherra setur enga fyrirvara fyrir hönd íslenskra stúdenta í Bretlandi á meðan kollegar hennar í Danmörku og Noregi hvetja stúdentana áfram  Hvar er verið að gæta íslenskra hagsmuna í tengslum við Brexit? Ekki hjá ríkisstjórninni.

Herra forseti. Eftir #metoo-byltinguna. Eftir #ískuggavaldsins þar sem íslenskar stjórnmálakonur kölluðu eftir því að við karlmenn tækjum ábyrgð í stjórnmálum og brygðumst við kynbundnu og kynferðislegu áreiti sem þær hafa þurft að þola. Eftir sérstaka umræðu sem hv. þm. Albertína Friðbjörg Elíasdóttir startaði í desember fyrir rúmu ári síðan. Eftir rakarastofuráðstefnuna sem við héldum í þinginu þar sem við fengum til okkar sérfræðinga, dómara í lögum til að útskýra fyrir okkur hvað kynbundið áreiti er, hvað kynferðislegt áreiti er. Við vitum öll sem vorum á því námskeiði hvað það er. Svo höldum við í þingsal mikla ráðstefnu þar sem allir þingflokkar lofa bót og betrun og að lokum leggur forsætisnefnd fram þingsályktunartillögu um að breyta siðareglum og breyta andanum á þingi. Í tillögunni, sem allir þingmenn í salnum þá samþykktu, tillagan var samþykkt samhljóða með 58 atkvæðum í þingheimi, segir að, með leyfi forseta, „þingmenn skuldbindi sig til þess að leggja sitt af mörkum til að skapa heilbrigt starfsumhverfi innan þings sem utan, sem sé laust við kynbundna og kynferðislega áreitni […] Jafnframt að það sé skylda hvers og eins þingmanns að hafna slíku hátterni …“ Það er ekki nóg að segja þessa hluti, maður verður líka að stoppa þá sem segja þá. Það er ekki nóg að þegja. Þetta er það sem við lofuðum. Þetta skrifuðum við öll undir. Samt ætlar formaður umhverfis- og samgöngunefndar sem viðhafði slíkt hátterni á Klausturbar - og ég er viss um að ég gæti ekki haft það sem hann sagði eftir honum í ræðustól án þess að vera skammaður af forsetanum - ekki að stíga til hliðar. Ekki í trúnaðarstöðu fyrir þingflokkinn sinn.  Ég mun í störfum þingsins í kjölfarið 

Forseti biður hv. þingmenn að gæta að tímamörkum.

Virðulegi forseti. Það verður að segjast að íslenskur almenningur hefur mjög takmarkaðan aðgang að því starfi sem unnið er innan veggja Alþingis. Á meðan við bíðum enn í ofvæni eftir nýrri stjórnarskrá, byggðri á frumvarpi stjórnlagaráðs þar sem mjög mikilvægt ákvæði um málskotsrétt þjóðarinnar er að finna, væri mjög óskandi að við sem hér störfum myndum leggja aukna áherslu á það að nýta tæknina sem til er til að veita almenningi aðgang að störfum okkar innan þingsins og umhverfinu sem við störfum í. Víðast hvar í heiminum eru tækninýjungar að ryðja sér til rúms í þingum ólíkra landa. Innleiðing nýrrar tækni breytir bæði starfsháttum þingsins sem og menningunni innan þess. Þing sem nýta sér tæknilausnir geta tengst þeim sem þau starfa fyrir, almenningi í landinu, á hátt sem hefði verið óhugsandi fyrir jafnvel örfáum árum. Með tilkomu samfélagsmiðla aukast möguleikar þinga til að virkja almenning og sækja til hans dómgreind. Eins og áður segir bíðum við enn eftir nýrri stjórnarskrá sem inniheldur þennan málskotsrétt þjóðar, sem hefði ef til vill komið sér vel núna þegar verið er að ræða samgönguáætlun. Þegar farið er inn á vef breska þingsins er hægt að sækja ýmsar upplýsingar um störf þingsins, þingmanna og jafnvel hægt að fara í stafrænar heimsóknir. Alþingi ætti að setja fordæmi sjálft og gera svipað og breska þingið. Í desember sl. var miðstöð tækninýsköpunar á þingi hleypt af stokkunum á heimsþingi IPU um e-þing. Þar komu að borðinu Brasilía, Chile, Portúgal, Sambía, auk Evrópuþingsins sjálfs. Það ætti að vera hlutverk okkar að ganga fremst í stafræningu á verkum okkar og gera vinnustað okkar sýnilegri og aðgengilegri stað fyrir alla, hvort sem þeir búa á Eskifirði, Siglufirði, Reykjavík eða Delí. Við þurfum að leyfa fólki að fá innsýn í það sem við gerum hér og hvernig við vinnum. Þetta er hægt að gera með tilkomu tækninnar, eins og áður segir, og einfalda verkferla og gera þá skiljanlegri fyrir þá sem þeir skipta máli. Þetta er eitthvað sem við ættum öll að taka til okkar.

Virðulegi forseti. Í 5. gr. siðareglna Alþingis segir, með leyfi forseta: „Alþingismenn skulu sem þjóðkjörnir fulltrúar: d. leggja sig fram um að skapa í störfum sínum heilbrigt starfsumhverfi innan þings sem utan og hvarvetna þar sem þeir sinna störfum sínum þar sem hafnað er hvers konar kynferðislegri eða kynbundinni áreitni, einelti eða annarri vanvirðandi framkomu.“ Kynbundið ofbeldi kemur fram með ýmsum hætti. Hatursorðræðu er ekki hægt að smætta niður í slæma hegðun vegna þess að þá tökum við ábyrgðina og afleiðingarnar af gerendunum. Kynferðislegt og kynbundið ofbeldi má flokka í nokkur stig. Fyrsta stigið felst í afmennskun kvenna með kynferðislegu tali þar sem þær eru oftast smættaðar niður í annað tveggja; konur sem hægt er að sofa hjá eða konur sem er ekki hægt að sofa hjá. Þannig eru mennskan og aðrir andlegir eiginleikar rifnir af konum. Þær eru bara líkamar. Hatursorðræða normalíserar ofbeldi gegn minnihlutahópum. Það gerir næsta stig ofbeldisins, líkamlegt ofbeldi, mögulegt. Þögnin er besti vinur ofbeldismannsins. Þögnin hefur verið rofin. Hvort sem um er að ræða Alþingi eða aðra vinnustaði þurfum við öll að taka ábyrgð á orðum okkar og gjörðum. Hreyfingin, með leyfi forseta, „Time is up“ - Tíminn er útrunninn - sýndi okkur það svo um munaði. Hættum að sópa kynbundnu ofbeldi undir teppið. Ef við gerum það ekki eru orð okkar um mikilvægi jafnréttisbaráttunnar marklaus. Virðulegi forseti. Þögnin hefur verið rofin. Tími ofbeldismanna er útrunninn.

Hæstv. forseti. Nú standa yfir kjaraviðræður í landinu. Þær eru á viðkvæmu stigi og kallað er eftir aðkomu stjórnvalda til að hægt sé að leysa kjaraviðræðurnar með þeim hætti að launþegar geti við unað og að þjóðfélagið standi undir þeim hækkunum sem umsamdar verða. Það hefur verið kallað eftir því í þessari umræðu að ríkisvaldið, stjórnvöld, komi með innspil eða útspil í þessar umræður sem gætu orðið til þess að leysa málin. Seðlabanki Íslands lagði sitt til málanna í dag með því að halda óbreyttum stýrivöxtum inn í kólnandi hagkerfi og um leið lét seðlabankastjóri í það skína að Seðlabankinn hefði bæði meðul og markmið til að hækka vexti ef kjaraviðræður þróuðust ekki eins og Seðlabankanum væri hugleikið. Í Morgunblaðinu í morgun er vitnað í formann VR, með leyfi hæstv. forseta: „Það liggur alveg fyrir að þessar sífelldu hótanir um vaxtahækkanir, og í rauninni það að halda hér uppi þessu gríðarlega háa vaxtastigi, er ákveðinn þrýstingur á kaupgjaldið vegna þess að fólk þarf einhvern veginn að standa undir því að búa við þessi lífskjör, þessa fáránlegu vaxtastefnu …“ Herra forseti. Seðlabankinn tekur ekki þátt í því að laga þetta ástand. Ríkisstjórnin virðist ekki vera að gera neitt til þess að taka t.d. verðtryggingu af húsnæðislið þannig að ríkisstjórnin og Seðlabankinn eru ekki bara að skila auðu í þessari baráttu, heldur kasta sprekum á eldinn. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem litli seðlabankastjórinn með eldspýturnar kemur fram með bombur eða bensínsprengjur inn í kjaraviðræður. 

Herra forseti. Mig langar að vekja athygli á þeim kerfislæga vanda sem virðist vera til staðar varðandi aðstöðumun þeirra sem búa utan höfuðborgarsvæðisins þegar kemur að ýmsum styrkjum og úthlutunum í ólíkum greinum. Eins og kom fram í svörum við fyrirspurnum mínum á síðasta ári til ráðuneytanna hallar nokkuð á hlut landsbyggðarinnar. Þetta kemur m.a. fram í úthlutunum Tækniþróunarsjóðs og eins og kom fram í ritstjórnargrein Starafugls fyrr í vikunni kemur þetta meira að segja fram í úthlutun listamannalauna, eða með leyfi forseta: „Þetta þýðir, í sem stystu máli, að annaðhvort eru umsóknir sem berast af landsbyggðinni almennt ekki nógu góðar eða að ekki er mikið tekið tillit til búsetu og kyns þegar valið er. Að umsóknir af landsbyggðinni séu hlutfallslega færri en umsóknir í höfuðborginni, miðað við íbúafjölda, þýðir líka að annaðhvort eru aðstæður til listsköpunar á landsbyggðinni ekki nógu góðar, listamenn á landsbyggðinni telja af einhverjum orsökum ekki að þeir eigi neitt erindi við sjóðinn eða að þeir hrekjast allir suður áður en þeir sækja um. Sé lögheimili á höfuðborgarsvæðinu forsenda fyrir löngun til listsköpunar fellur líka kenningin um að það sé fyrst og fremst hin óhamda náttúra sem blæs Íslendingum listrænu hamsleysi í brjóst. Kannski er það þá bara svifrykið, eftir allt saman. Eða Listaháskólinn. Sömuleiðis skrifa þá konur annaðhvort betri myndlistarumsóknir og karlar betri ritlaunaumsóknir eða að meira tillit er tekið til fyrirfram gefinna hugmynda um hver kunni hvað. Annaðhvort eru fordómar okkar um kyn og búsetu einfaldlega réttir - eða þeir eru rangir.“ Herra forseti. Hver sem ástæðan er, hvort umsóknir sem berast utan höfuðborgarsvæðisins eru almennt ekki nógu góðar, hvort ekki berast umsóknir þaðan eða hvort það séu hreinlega kerfislægir fordómar gegn umsóknum utan höfuðborgarsvæðisins, þá er ljóst að við verðum að gera eitthvað til að breyta þessu.

Herra forseti. Fimmtudaginn síðasta ræddum við hér þingsályktunartillögu um heilbrigðisstefnu til ársins 2030. Þar kemur fram að Sjúkratryggingar Íslands skuli annast kaup á heilbrigðisþjónustu sem byggist á þarfagreiningu og miðist við þarfir íbúanna í landinu. Í þeirri þarfagreiningu er mikilvægt að einnig sé tekið tillit til utanaðkomandi þátta og aðstæðna sem eru mismunandi eftir landsvæðum, t.d. fjölda ferðamanna og ferðamannastaða, sumarhúsabyggð og fjarlægðar milli staða. Að greiningu lokinni þurfum við svo að gera Sjúkratryggingum Íslands kleift að greiða fyrir þjónustu samkvæmt þeim greiningum sem fyrir liggja. Ef við skoðum aðeins stöðu mála varðandi hjúkrunarheimilin tókst ekki að framlengja rammasamning við Samtök fyrirtækja í velferðarþjónustu og Samband íslenskra sveitarfélaga varðandi hjúkrunarheimilin fyrir áramót. Gerðar hafa verið greiningar á kröfulýsingum ríkisins til starfseminnar en samningsumboð Sjúkratrygginga Íslands nær ekki nógu langt til að samningar náist. Staðan er því þannig að Sjúkratryggingar Íslands birtu nýja gjaldskrá fyrir árið 2019 þann 21. desember sem fól í sér umfangsmiklar og róttækar breytingar án þess að upplýsa hjúkrunarheimilin fyrir fram. Frá árinu 2004 hafa greiðslur tekið mið af breytingum á hjúkrunarþyngd íbúa heimilanna samkvæmt ákveðnum RUG-stuðli. Í gjaldskrá Sjúkratrygginga Íslands fyrir árið 2019 er ekki gert ráð fyrir hækkun vegna aukinnar hjúkrunarþyngdar heldur er miðað við sama greiðslustuðul og var árið 2018. Þrátt fyrir aukna hjúkrunarþyngd vegna veikari íbúa en áður eru ekki hærri greiðslur. Einnig var breyting á fyrirkomulagi greiðslna á svokölluðu smæðarálagi en vinnuhópur er að störfum við mat á framtíðarfyrirkomulagi þess en hefur ekki lokið störfum og höfðu ekki verið ræddar þær breytingar sem gerðar voru með nýrri gjaldskrá. Ofangreindar breytingar hafa í för með sér lækkun rekstrarframlaga til ákveðinna hjúkrunarheimila um tugi milljóna króna árið 2019. Það er alveg ljóst að það er mjög erfitt fyrir heimilin að halda uppi sama þjónustustigi í hjúkrunar- og læknaþjónustu miðað við óbreyttar aðstæður. Við þessu þarf að bregðast.

Virðulegi forseti. Mig langar að nýta tækifærið hér til að fagna ákvörðun íslenskra stjórnvalda um að styðja tímabundið Guaidó, sem er lýðræðislega réttkjörinn forseti valdalauss þjóðþings Venesúela. Staðan í landinu hefur verið slæm í langan tíma, svo vægt sé til orða tekið, og við sjáum í enn eitt skiptið skipbrot sósíalismans í verki. Sósíalisminn hefur alltaf og mun alltaf koma niður á almenningi. Venesúela er engin undantekning. Um þrjár milljónir manna hafa flúið land. Lyf og matvæli fást ekki nema fyrir útvalda vini stjórnvalda. Skólar og heilsugæslur geta ekki starfað. Pólitískir andstæðingar stjórnvalda eru fangelsaðir og pyndaðir og þeir sem hafa það gott eru vinir og ættingjar þeirra sem fara með völdin. Í landinu ríkir alger upplausn. Og til að bæta gráu ofan á svart hafa stjórnvöld hunsað réttmætar kröfur almennings um lýðræðislegar kosningar og núverandi forseti hagar sér eins og einræðisherra, líkt og hann hefur gert á undanförnum árum. Þessi þróun á sér langan aðdraganda og þrátt fyrir miklar náttúruauðlindir, eins og olíu og frjósamt land fyrir matvælaframleiðslu, ríkir hungursneyð í landinu, hungur í boði hugmyndafræði sem hefur alltaf haft slæmar afleiðingar fyrir almenning. Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að íslensk stjórnvöld hafi skipað sér í raðir vestrænna ríkja og lýst yfir stuðningi við sitjandi forseta þingsins sem forseta til bráðabirgða. Í framhaldinu er síðan rétt að fram fari kosningar í landinu. Það er okkar von að þær kosningar fari fram með eðlilegum hætti og endurspegli loksins vilja fólksins í landinu.

Hæstv. forseti. Í gær fór fram umræða um samgönguáætlun, stærsta mál umhverfis- og samgöngunefndar þessa kjörtímabils. Tillaga um grundvallarbreytingar er lögð fram í áliti meiri hlutans. Það er ánægjulegt að sjá að jafn stórt mál og þetta hefur verið, undir stjórn Miðflokksins, leitt út úr þeim ógöngum sem það var í. Þegar ég tala um þær ógöngur sem málið, þ.e. samgönguáætlun, var í er ég auðvitað að tala um þá sýn sem birtist í framlagðri fjársveltri áætlun samgönguráðherra sem lögð var fram í haust, áætlun sem gerði ráð fyrir að lífsnauðsynleg verkefni eins og Reykjanesbrautin, Suðurlandsvegurinn að Selfossi og Vesturlandsvegur upp í Borgarnes hefðu ekki verið kláruð fyrr en eftir 15–20 ár. Framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu hefðu orðið sáralitlar á næstu 15 árum. Hluti grunnvegakerfis á Vestfjörðum hefði verið á malar- og moldarvegum næstu 20 árin. Norðaustursvæðið hefði síðan legið svo til alveg óbætt hjá garði. Það sem ég vil segja hér sérstaklega er að það er mikilvægt að halda því til haga að núna er ekki verið að útfæra veggjöldin. Það er vinna sem mun eiga sér stað í vor og mögulega haust. Þá þarf að leggja sérstaklega áherslu á að við endurskoðun almennu gjaldanna, þ.e. olíu-, bensín- og bifreiðaskatts, þarf að tryggja að sértæk gjaldtaka eins og veggjöld auki ekki álögur á bifreiðaeigendur. Krafan er lækkun almennra aksturstengdra gjalda. Einnig er mikilvægt að nefna er að fara þarf í heildarendurskoðun á almennum gjöldum sem núna falla á bifreiðaeigendur.

Herra forseti. Okkur er svolítið tamt að tala hér eins og það séu fyrst og fremst stóru úrlausnarmálin, sem eru svo flókin að erfitt er að ná sómasamlegri lendingu, sem eigi skilið athygli okkar, allan tíma okkar, umræður og orku. Almenningur, umbjóðendur okkar, er að kljást við alls konar mál alla daga og þegar þess þarf þá á það fólk líka stuðning okkar skilinn í þeim málum. Ég hef undanfarið fylgst með baráttu fatlaðs manns fyrir því að fá að njóta sjálfsagðrar akstursþjónustu. Viðkomandi hefur um nokkurt skeið búið á hjúkrunarheimili vegna fötlunar sinnar og notið akstursþjónustu fatlaðra. Síðan rennur 67. afmælisdagurinn upp. Þá, eins og fyrir töfra, á þessi einstaklingur ekki rétt á akstursþjónustu fatlaðra. Þar er vísað á hjúkrunarheimilið. Hjúkrunarheimilið segir: Nei, við borgum þetta ekki. Getið þið hvað? Það vísar á akstursþjónustu fatlaðra. Þannig að til viðbótar við skerta þjónustu, ómögulegar og óboðlegar aðstæður þarf viðkomandi maður að búa við það að fá misvísandi ónýt svör þegar hann leitar lausna. Vandamálið er þar með komið í fangið á þeim sem kerfið á að hjálpa. Nú er það svo að við getum aldrei búið til kerfi sem bregst við öllum aðstæðum og mannlegum fjölbreytileika alltaf og alls staðar, og það er skiljanlegt. En við getum gert betur og meðan við erum að laga þennan kerfislæga galla getum við búið til samfélag sem tekur málstað manneskjunnar fram fyrir það þegar kerfið segir nei. Þetta þarf einfaldlega að laga.

Virðulegi forseti. Frá þeim sem vilja koma í veg fyrir það með öllum ráðum að niðurstaða fáist í aðildarviðræður Íslendinga við Evrópusambandið og þjóðin verði þar með upplýst um það hvað fylgi hugsanlegri aðild heyrist gjarnan að Brexit-klúður Breta sýni að ekki sé hægt að ganga úr sambandinu hafi maður á annað borð stigið þar inn. Á þessu þrástagast menn, til að mynda hæstv. utanríkisráðherra landsins í þessum ræðustól. Á þá lærdómurinn af öllu saman að vera sá að aldrei megi ljá máls á fullri aðild. Skilnaður er alltaf erfiður en þar með er ekki sagt að við leggjumst gegn hjónaböndum. Það er erfitt að segja sig úr félögum en þar með er ekki sagt að aldrei megi ganga í neitt félag. Englendingar virðast ætlast til þess að þeir geti sagt sig úr ESB, haldið eftir þeim réttindum sem slík aðild veitir en losnað við skyldurnar sem því eru samfara. Það er með öðrum orðum ekkert mál að ganga úr Evrópusambandinu en þá verður maður líka að ganga úr því. Það táknar að maður stendur utan við það. Við þetta bætast svo sérstakir erfiðleikar Englendinga vegna nágranna sinna í Skotlandi og Írlandi sem sjá enga ástæðu til að ganga úr sambandinu og Evrópusambandið hefur gætt hagsmuna Íra gagnvart Englendingum sem hinum gömlu heimsvaldasinnum finnst náttúrlega alveg fráleitt. Lærdómurinn sem lítil þjóð á að draga af þessu öllu saman er sá að þótt Evrópusambandið sé svo sannarlega ekki paradís þar sem allar óskir rætast og smjör drýpur af hverju strái er það samráðs- og samvinnuvettvangur þeirra þjóða sem þar eru en ekki hinna sem þar eru ekki og þar með góður staður fyrir berskjaldaðar smáþjóðir gagnvart ofríki stærri þjóða. 
            

Virðulegur forseti. Við ræðum samgönguáætlun ríkisstjórnar. Það er dálítið kostulegt að fylgjast með umræðunni eins og hún hefur verið hingað til. Búið er að þvæla mjög mikið um alls konar tæknilegar útfærslur, hvað þetta sé í raun og veru frábær samgönguáætlun, í henni sé forgangsraðað í fyrsta skipti og hún fullfjármögnuð í alla staði. Samt fylgja því þau skilaboð að ef eitthvað eigi að gera á suðvesturhorninu þurfi að borga aukalega fyrir það og ekki hafi verið útfært enn þá hvernig eða hversu mikið eigi að greiða. Ég velti aðeins fyrir mér pólitíkinni í málinu. Hér er talað um - við skulum tala skýrt - skattahækkanir. Þetta eru skattahækkanir. Ég nenni ekki þvælu um það hvenær er gjaldtaka og hvenær skattheimta. Það er alveg augljóst, og við erum reyndar öll sammála um það, að bæta þarf verulega í samgöngumálin og nýfjárfestingar. Það bíða gríðarlega mikilvæg og dýr verkefni á suðvesturhorninu og hér er mælt fyrir leið til að fjármagna þær framkvæmdir. Vandinn er sá að sú leið hefur ekkert verið rædd. Raunar voru tveir af þremur stjórnarflokkum henni algerlega andvígir í aðdraganda síðustu kosninga og sögðu skýrt að hún kæmi ekki til greina, en hafa án umræðu fallið á sverðið og kyngt þeim draumi samgönguráðherra Sjálfstæðisflokksins í málinu, ef svo mætti orða, hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því þegar talað er um fjárfestingar upp á 160 milljarða á fimm ára tímabili og að því til viðbótar eigi að fjárfesta fyrir um 60 milljarða með veggjöldum að það er umtalsverð gjaldtökuaukning á íbúa landsins og sér í lagi á íbúa suðvesturhornsins. Það er dálítið sérstakt þegar því er haldið fram án þess að blikna að á ferðinni sé fullfjármögnuð og forgangsröðuð samgönguáætlun að öll brýnustu verkefnin skuli vera skilin eftir. Öll verkefnin þar sem umferðarþunginn er mestur, þar sem öryggismálin eru í mestu uppnámi, þar sem slysatíðnin er hvað þyngst, þar sem ferðatíminn er hvað lengstur, eru skilin eftir og eiga að bíða niðurstöðu um veggjöld. Það er algerlega óboðlegt að fara í umræðu um jafn mikilvægt verkefni án þess að vera búin að útfæra til enda hvernig við ætlum að ljúka brýnustu framkvæmdunum. Það er ekki tækt að leggja upp með meingallað plagg, sem kom frá hæstv. samgönguráðherra, þar sem nær allir fjármunir sem til skiptanna voru í samgönguáætlun voru veittir annað en hingað á suðvesturhornið. Skilaboðin til þingsins eru: Þið verðið bara að finna út úr því hvernig þið ætlið að klára restina. Það gengur ekki að stjórnarmeirihlutinn ætli að bjóða upp á að klára þetta mál svona í þinginu án þess að hafa svarað þeirri einföldu spurningu hvernig við ætlum að fjármagna það. Hverjir borga? Hvernig lendir það með mismunandi hætti á íbúum á suðvesturhorninu, á íbúum eftir mismunandi búsetu á suðvesturhorninu, á íbúum eftir mismunandi tekjum? Og svo mætti áfram telja. Þetta hefur ekkert verið rætt. Það liggur engin útfærsla fyrir af hálfu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um hvernig eigi að vinna með þær lykilspurningar. Hverjir borga og hversu þung byrði verður það fyrir þessa hópa? Ég held til að mynda að þetta séu mjög köld skilaboð til íbúa í nágrannasveitarfélögum höfuðborgarsvæðisins, eins og á Reykjanesinu, Árborgarsvæðinu, Akranesi, í Borgarnesi og svo mætti áfram telja, sem sækja daglega vinnu til höfuðborgarsvæðisins. Talað er fjálglega um að ávinningur sé mikill, að fólk spari svo mikið. Ég spyr: Hvað sparar það mér í ferðatíma í akstri á milli Reykjavíkur og Selfoss þótt lokið sé við tvöföldun á milli Hveragerðis og Selfoss? Á ég þá að borga aftur fyrir þann vegkafla sem þegar hefur verið byggður með almannafé? Það sama mætti segja um íbúa í Reykjanesbæ. Hvað sparar það mér í ferðatíma að ljúka tvöfölduninni á lokakaflanum inn í borgina á móti því að mér sé ætlað að borga fyrir alla framkvæmdina að nýju í veggjöldum? Hver er sanngirnin í því? Hvernig kemur þetta niður á fólki sem hefur m.a. út af húsnæðisskorti og háu húsnæðisverði á höfuðborgarsvæðinu flutt út í fyrrnefnd sveitarfélög, sem hafa verið mjög vaxandi sveitarfélög á undanförnum árum, m.a. vegna slíkrar þróunar, en sækir áfram vinnu daglega til höfuðborgarinnar? Einstaklingur sem ekur milli Selfoss og Reykjavíkur á eyðslugrönnum bíl eyðir kannski um 1.200 kr. í bensín á dag á leiðinni fram og til baka. Miðað við hugmyndir um að veggjöld gætu verið u.þ.b. 300 kr., en enn og aftur við höfum við sáralítið séð um það í raun, myndu bætast 600 kr. í daglegan ferðakostnað þessa einstaklings til og frá Selfossi. Ég held að íbúar þessara sveitarfélaga eigi rétt á því að sjá útfærðar hugmyndir stjórnarmeirihlutans áður en þeim og þingmönnum í salnum verður gert að taka afstöðu til forgangsröðunar í samgöngumálum. Það er alveg augljóst að hér er ekki fullfjármögnuð samgönguáætlun á ferðinni. Það eru helber ósannindi að halda því fram, hvað þá að forgangsraðað hafi verið á sanngjarnan og réttan hátt þegar allar mikilvægustu framkvæmdirnar eru undanskildar og þau skilaboð færð að eftir þeim verði að bíða þar til veggjöld hafa verið útfærð. Það er forlagahyggja í þeirri röksemdafærslu meiri hlutans að engin önnur leið sé fær. Það er bara bull. Það er fullt af öðrum leiðum færum til að fjármagna þær mikilvægu framkvæmdir. Ríkið heldur á eignarhlut í tveimur af stærstu viðskiptabönkum landsins með bundið eigið fé í þeim upp á 300 milljarða kr. Við erum að tala um fjárfestingar upp á 50–60 milljarða. Það væri hæglega hægt að byrja að losa um eignarhald, eins og er stefna ríkisstjórnarinnar, og snúa þannig fjármagni sem bundið er í bönkum í fjármagn sem bundið er í mikilvægum innviðum. Sú leið er fullfær. Ef skattahækkanir þarf til, eins og hér er boðað, er líka hægt að ræða af alvöru hvort aðrar leiðir séu færar, hvort önnur skattheimta kunni að vera hentugri og kannski - guð forði okkur frá þeirri umræðu - væri hægt að tala um skynsamlega forgangsröðun fjármuna þegar ríkisstjórnin boðar útgjaldaaukningu á sínu fjögurra ára kjörtímabili upp á 190 milljarða kr. í árlegum útgjöldum ríkissjóðs. Við gætum kannski fundið pláss þar fyrir þá 5–10 milljarða á ári sem vantar til að geta fjármagnað þessar framkvæmdir með góðu móti. Það er ágætt að hafa í huga að vegagerð í landinu er ein af grunnskyldum ríkisins á sama hátt og það er grunnskylda ríkisins að reka gott og öflugt heilbrigðiskerfi, gott og öflugt menntakerfi. Erum við að færa íbúum landsins þau skilaboð að ekkert sé hægt að gera í uppbyggingu heilbrigðiskerfisins nema hækka notendagjöldin? Nei. Erum við að færa nemendum þau skilaboð að ekki sé hægt að fjárfesta í menntakerfinu nema til komi stórhækkuð skólagjöld? Nei. Við forgangsröðum fjármunum inn í þær mikilvægu stoðir samfélagsins og vegakerfið er þar ekki undanskilið. Það leiðir hugann að því hvenær veggjöld eiga við. Sá sem hér stendur er í grundvallaratriðum ekki andvígur veggjöldum. Þau geta átt við í fjölmörgum tilvikum. Við höfum góð og vel heppnuð dæmi um veggjöld. Hvalfjarðargöngin voru framkvæmd sem ekki stóð til að fara í en styttu verulega leið íbúa og spöruðu þeim mun meiri fjármuni en sem nam veggjöldunum sem rukkuð voru. Það var í alla staði mjög vel heppnuð framkvæmd. Göngin voru greidd upp á réttum tíma, skilað til ríkisins á réttum tíma, reyndar á undan áætlun. Þau voru gríðarlegt framfaraskref í samgöngumálum þjóðarinnar. Við erum með annað dæmi, Vaðlaheiði, sem uppfyllir að mörgu leyti sömu grunnskilyrði, styttir leið, sparar íbúum fjármagnaðan kostnað við akstur. Það er kannski ekki sérlega vel heppnuð framkvæmd en við sjáum hvernig til tekst þegar upp verður staðið og hvort takist að greiða framkvæmdina upp með þeim veggjöldum sem nú er verið að innheimta. En aftur uppfyllir framkvæmdin grundvallarkröfu: Framkvæmd sem ekki stóð til að ráðast í og ekki var verið að heita neinu fé til úr samgönguáætlun en var flýtt á þennan hátt, íbúar greiddu fyrir með veggjöldum en spöruðu sér umtalsverða fjármuni á móti. Sundabraut gæti verið dæmi um framkvæmd, horft fram á veginn, sem uppfyllti þau skilyrði að sama skapi. Framkvæmd sem er ekki og hefur ekki verið á áætlunum okkar hingað til. Reyndar liggur ekki ljóst fyrir hvort samstaða er um að ráðast í hana en ef sú ákvörðun verður tekin gæti hún passað mjög vel inn í þetta líkan um veggjöld. Ef við horfum á Reykjanesbrautina, Suðurlandsveginn að Selfossi og austur fyrir Selfoss, Ölfusárbrúna og að greiða fyrir samgöngum frá höfuðborgarsvæðinu á Vesturland eru það allt saman framkvæmdir sem hafa verið á áætlunum árum saman. Þetta eru allt saman framkvæmdir sem frambjóðendur til Alþingis hafa heitið kjósendum í þeim kjördæmum árum saman, og aldrei í samhengi við umræðu um veggjöld þar til nú. Hér er stjórnarmeirihlutinn einfaldlega að svíkja kosningaloforð sín. Þingmenn stjórnarmeirihlutans pakka inn í einhvern veggjaldapakka nauðsynlegum framkvæmdum, sem ættu að vera fremst í forgangsröðinni, og segja: Þessar umbætur í vegamálum getið þið ekki fengið nema greiða aukalega fyrir. Mér finnst full ástæða til, herra forseti, að við tökum okkur tíma til að ræða það. Við ættum ekki að vera að ræða þetta í þeirri tímapressu sem er sett um að ljúka verði samgönguáætlun á þann hátt sem lagt er upp með núna og bíða og vona að okkur takist að ljúka skynsamlegri niðurstöðu um fjármögnun þessarar mikilvægustu framkvæmdar sem samgönguáætlun ætti að vera að taka á og sem hæstv. samgönguráðherra hefði auðvitað átt að finna viðunandi lausn á áður en samgönguáætlun var lögð fram. Meiri hluti samgöngunefndar hefði í það minnsta átt að grípa þann bolta og ljúka vinnunni, en það tókst ekki. Það eru fleiri þættir sem vert er að huga að og snúa að því hversu vandvirk við erum þegar kemur að miklum breytingum í lagasetningu eða fyrirkomulagi mála á þingi. Ég óttast ekki breytingar. Ég tel alltaf felast tækifæri í breytingum. En það þarf að vanda til umræðunnar, vanda til verka þegar á að ráðast í grundvallarbreytingar í samfélaginu. Verið er að tala um nýja fjármögnunarleið á vegasamgöngum sem er full ástæða til að taka alvarlega umræðu um. Það er nefnilega, þegar öllu er á botninn hvolft, nauðsynlegt að stokka upp gjaldtökukerfi okkar á umferð. Það er augljóst eftir því sem okkur miðar betur í orkuskiptum og eftir því sem bensín- og dísilbílum fækkar í umferðinni að eldsneytisgjöld og kolefnisgjöld munu ekki standa undir nauðsynlegum framkvæmdum í vegakerfinu. Það gefur augaleið að við þurfum að ræða hvernig við ætlum að hafa framtíðarfjármögnun. Þá væri vel við hæfi að við hefðum framtíðarfjármögnun vegakerfisins einfalda, skilvirka og sanngjarna fyrir alla landsmenn, að við greiddum öll á sama hátt, að ekki væri sagt við íbúa suðvesturhornsins: Þar sem þorri umferðarinnar er hérna borgið þið þorra eldsneytisgjaldanna, þorra kolefnisgjaldanna en eigið líka að borga veggjöldin, þorra þeirra í það minnsta. Þetta mun bitna harðast á íbúum á því svæði. Tökum umræðuna, og vöndum til hennar, um framtíðarfyrirkomulag gjaldtöku af umferð. Það er meira en líklegt, við horfum til annarra landa með fordæmi um það, að slík gjaldtaka muni fela í sér einhvers konar kílómetragjöld, að notendur greiði í samræmi við notkun sína á vegakerfinu. Ofan á það bætast til að mynda kolefnisgjöld, til að vera með áframhaldandi hvata til orkuskipta í samgöngum. En það þarf að tala saman í áherslum hvað varðar orkuskipti, orkustefnu og áherslur okkar og metnað í loftslagsmálum. Þetta mikilvæga plagg sem samgönguáætlun og fjármögnun eða gjaldtaka á umferð er þarf að fara saman við markmið okkar þar og veggjöld gera það ekki. Þau leggjast með sama hætti á eyðslufrekan bíl og eyðslugrannan bíl eða rafmagnsbíl, leggjast með sama hætti á dýran fólksbíl og ódýran fólksbíl. Þau skila okkur engu til viðbótar í metnaði okkar varðandi orkuskipti, í metnaði okkar til að vera með jákvæða hvata í gjaldtöku á umferð til að fólk skipti yfir í umhverfisvænni orkugjafa. Ég held að við ættum að gefa okkur betri tíma til þeirrar umræðu. Það er líka mjög áhugavert í því samhengi öllu saman að almenningssamgöngur, þ.e. stærsta einstaka verkefnið þegar kemur að almenningssamgöngum, borgarlínan, er skilið eftir meira og minna óklárað. Varið er 800 milljónum til undirbúnings á því langmikilvægasta verkefni samgöngumála á höfuðborgarsvæðinu. Metnaðarleysi meiri hlutans, metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í þeim efnum er algert. Ef við horfum á heildarumfangið á þeim framkvæmdum sem þar þarf að ráðast í, ef við horfum á stofnvegina til og frá höfuðborgarsvæðinu og að auki þær nauðsynlegu vegabætur sem þurfa að eiga sér stað innan höfuðborgarsvæðisins og fjárfestingar í kringum borgarlínu, erum við sjálfsagt að tala um heildarfjárfestingu af stærðargráðunni 100–110 milljarða. Eigum við ekki að taka utan um það verkefni af einhverjum metnaði og ljúka því? Ljúka fjármögnun og fá skýrar línur í vilja ríkisstjórnarinnar til að taka þátt í langmikilvægustu samgöngubót á suðvesturhorninu, langmikilvægustu og stærstu skrefum okkar til að draga úr losun frá umferð á höfuðborgarsvæðinu? Í því fælist metnaður. Í því fælist einhver framsýni. Við gætum þá í leiðinni tekið utan um vandaða umræðu um framtíðargjaldtökufyrirkomulag á umferð á landinu öllu þannig að við greiðum öll á sanngjarnan og eðlilegan máta fyrir notkun okkar á vegakerfinu. Ég geri engar athugasemdir við að stærstum hluta þess fjármagns sem er í samgönguáætlun sé varið til vegauppbyggingar á landsbyggðinni. Það gefur augaleið að í stóru, víðfeðmu landi með fáa íbúa mun það alltaf vera svo, það mun alltaf fara hlutfallslega mjög hátt hlutfall af vegafé okkar til nauðsynlegrar uppbyggingar víða um landið. Ég geri hins vegar verulega athugasemd við það hvernig suðvesturhornið er látið liggja algerlega óbætt hjá garði í algjörri óvissu um hvort og þá hvernig hægt verði að ráðast í nauðsynlegar samgöngubætur á suðvesturhorni landsins. Ég geri verulegar athugasemdir við að við ráðumst í svona grundvallarbreytingar án þess að kanna með nokkrum hætti hvaða áhrif þær hafa, hvaða áhrif þær hafa á íbúa landsins, hvort þau séu misjöfn eftir búsetu, hvort þær skili árangri í öðrum markmiðum okkar, eins og þegar kemur að umhverfismálum, orkuskiptum. Þetta er ótrúleg óvandvirkni í opinberri stefnumótun. Við getum ekki tekið svona ákvarðanir með því að smella fingri, bara af því að okkur datt í hug í nóvember að leysa málið þannig. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð. Það eru ekki boðleg vinnubrögð að segja síðan: Hinkrið þið róleg, það kemur frumvarp í mars eða apríl eða maí þar sem þið fáið að ræða veggjöldin. Aðrar þjóðir taka sér nokkur ár í að undirbúa grundvallarbreytingar þannig að virkilega sé vandað til þeirra. Það má m.a. nefna að í Noregi er ekki óumdeilt hvernig staðið er að gjaldtöku á umferð og Norðmenn eru í óðaönn að endurskoða hvernig þeir hyggist standa að framtíðargjaldtöku. Gætum við ekki, eins og nefnt hefur verið t.d. í tengslum við fiskeldi, jafnvel lært eitthvað af reynslu Norðmanna í stað þess að taka bara upp gamla fyrirkomulagið þeirra? Eigum við ekki að prófa einu sinni að vera metnaðarfull, vandvirk, horfa til dálítið lengri framtíðar og búa þannig um hluti að þeir geti staðið nokkuð stabílir og óbreyttir um árabil, jafnvel áratuga skeið ef vel tækist til? Það væri nýbreytni í íslenskum stjórnmálum ef við þyrftum ekki alltaf að vera að stagbæta mistök fyrri ára. Það er full ástæða til að vanda til verks. Staðreyndin er sú að ekki þarf að gaumgæfa þetta mál mjög lengi til að átta sig á því að auðvitað eru til aðrar leiðir til að fjármagna nauðsynlegar framkvæmdir. Við höfum tímann fyrir okkur til að ljúka þeirri umræðu, t.d. með söluferli á bönkunum, en vandinn er að um það er ekki pólitísk samstaða í ríkisstjórninni. Þrátt fyrir fyrirheit um að hafist verði handa við að skoða og jafnvel setja það í nefnd að vinda ofan af fordæmalausu eignarhaldi ríkisins á bankakerfinu hér á landi vitum við að ekki stendur til að gera neitt í þeim efnum hjá ríkisstjórninni. Ef einhver skynsemi væri í ríkisstjórninni myndum við á einfaldan hátt taka bráðabirgðaákvörðun um samgönguáform áranna 2019 og 2020 og skila þessari áætlun aftur til ráðherra og biðja hann að klára hana. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargóða ræðu. Fjallað var um vegaframkvæmdirnar sem eru brýnasta nauðsyn varðandi öryggi og umferðarþunga og ýmislegt svoleiðis. Það hefur komið fram í greiningum, t.d. fyrir borgarlínuna, að þrátt fyrir að við förum í 100 milljarða kr. vegaframkvæmd á höfuðborgarsvæðinu munu umferðarþungi og meðalferðatími samt aukast. Það hefur líka komið fram hér í umræðunni að undirstaða veggjaldanna er sú að stytting verði á ferðatíma sem kemur þeim til góða sem eru að keyra og að það að borga veggjöldin muni ekki kosta eins mikið og það hefði kostað ef ekki hefði verið farið út í framkvæmdirnar. En eins og bent hefur verið á eru þessar framkvæmdir algerlega nauðsynlegar. Það er ekki hægt að tala um að gera ekki neitt. Þar af leiðandi er ekki hægt að miða við þá grunnsviðsmynd að ef við gerum ekki neitt yrði kostnaðurinn svo rosalega mikill og við græddum svo mikið á því að fara í veggjaldaframkvæmdir með 100 milljörðum. Við verðum a.m.k. að fara í þessa 50 sem talað var um í þeirri greiningu. Aðeins varðandi veggjöldin: Hv. þingmaður nefndi 600 kr. til og frá Selfossi. Ég býst þá við að hv. þingmaður sé að vísa í meðalgjaldið sem var notað í skýrslu sem var skilað til samgönguráðherra þar sem talað var um meðalgjald upp á 300–600 kr., meðalgjald fyrir hverja einstaka ferð. Þar sem umfang framkvæmdanna er svona 1/3 minna en í þeirri skýrslu eru það ekki 300–600 kr. heldur 200–400 kr. fyrir hverja ferð að meðaltali. Það er sagt að taka eigi gjaldið upp í lok tímans. Miðað við greininguna ættu það þá að vera 400 kr. Það gætu verið allt upp í 800 kr. til og frá Selfossi, báðar leiðir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er alveg rétt, og um það er ekki deilt hér, að þetta eru bráðnauðsynlegar framkvæmdir og vegabætur sem við þurfum að ráðast í. Fyrst og síðast út frá öryggismálum eins og rætt hefur verið um með Reykjanesbrautina og Suðurlandsveginn, mikilvægi þess að aðgreina akstursstefnur, ljúka gerð mislægra gatnamóta á lykilgatnamótum á þeirri leið o.s.frv. Þetta eru dýrar framkvæmdir en þær eru algerlega bráðnauðsynlegar. En þær stytta ekkert verulega ferðatíma okkar. Þær stytta ekki leið. Þetta er sama leiðin sem ekin er þannig að það dregur ekkert verulega úr eldsneytisnotkun, verður ekkert sá sparnaður fyrir íbúa þessara svæða sem t.d. íbúar á Akranesi og í Borgarnesi upplifðu við það að fá Hvalfjarðargöngin, að þurfa ekki að keyra fyrir Hvalfjörð. Það gefur alveg augaleið. Beinn fjárhagslegur ávinningur er ekkert í líkingu við það sem þar var. En auðvitað er framkvæmdin engu að síður algerlega lífsnauðsynleg, enda stórkostlegt öryggismál. Varðandi vangaveltur hv. þingmanns um kostnaðinn: Þetta veltur auðvitað á heildarkostnaði. Ég sló á það út frá þeim reikniforsendum sem ég hef fengið uppgefnar að veggjald á Suðurlandsvegi, til að borga þá leiðina milli Hveragerðis og Selfoss og ljúka við nýja Ölfusárbrú, 16 milljarða framkvæmd eða þar um bil, með rekstrarkostnaði veggjaldakerfis, myndi sennilega liggja nærri 500–600 kr. á ferð, fremur en 200–400 kr. Þetta eru auðvitað meðalútgjöld á umferð í heild og veltur á umferðarþunga. Hann er langmestur á Reykjanesbrautinni en þar væri auðveldast að kljúfa viðamiklar framkvæmdir út frá gjaldinu á þeirri braut einni og sér. En þetta eru enn þá mjög lítt mótaðar hugmyndir af hálfu meiri hlutans. Þess vegna tel ég brýnt að þetta sé rætt til enda 

Virðulegi forseti. Þetta er mjög mikilvægt atriði því að ef niðurstaða fæst ekki í þessa veggjaldaáætlun, sem ég veit ekkert hvort tekst - þetta er dálítið umdeilt mál og þetta er eini valmöguleikinn sem er í boði hérna - verða óhjákvæmilega tafir á öllum þeim áætlunum sem eru hér í gangi. Þá erum við einmitt föst með þessa samgönguáætlun sem við erum að skoða og afgreiða hér á þingi núna, með þessari augljóslega röngu forgangsröðun þar sem brýnustu verkefni með tilliti til öryggis og umferðarþunga eru bara varla á áætluninni. Það finnst mér rosalega alvarlegt og mér þætti áhugavert að heyra hvernig framhaldið verður.

Herra forseti. Þetta eru áhugaverðar vangaveltur hjá hv. þingmanni. Það er auðvitað svo að stjórnmálamenn eru snillingar í að láta slæma hluti hljóma vel. Hér er talað um þetta plagg sem eitthvert stórkostlegt tímamótaplagg, hér sé í fyrsta skipti komið fram með fullfjármagnaða og forgangsraðaða samgönguáætlun. Við slepptum bara öllum dýru framkvæmdunum, en við tölum ekki um það. En það hjálpar til við forgangsröðun og fjármögnun að sleppa bara öllu sem kostar mest og segja: Við ætlum bara að skoða þetta seinna. Það er auðvitað það sem er verið að gera í þessu. Allar stærstu, dýrustu framkvæmdirnar sem nauðsynlegast er að ráðast í, út frá þessari sömu forgangsröðun, ef við byggjum á öryggi, umferðarþunga, ferðatíma o.s.frv., eru skildar eftir. Það er sagt: Kíkjum á þetta við tækifæri þegar við erum búin að finna út úr því hvar við ætlum að fá meiri pening. Ég held að það sé augljóst í þessu að samgönguráðherra ætti 

Herra forseti. Það var áhugavert að heyra þessa ræðu. Það er nú svo að þessum 12.000 km af vegakerfi sem hér eru hefur ekki tekist að halda almennilega við eftir hefðbundnum leiðum og þá tek ég tillit til hrunsins og alls þess. Ef hér væru 1–2 milljónir bíla í landi af þessari stærð væri sennilega öðruvísi með skatta og bifreiðagjöld. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður talaði um daglegan ferðakostnað manns sem ekur frá Selfossi til Reykjavíkur og talaði um bensínkostnaðinn eingöngu. Ég flutti hér mjög innblásna gátu í gær þar sem ég reyndi að útskýra að rekstrarkostnaður bíls er á bilinu 60–120 kr. á kílómetrann. Það þýðir, á þessari 60 km leið, 3.600–7.200 kr. Eigum við ekki að skoða veggjöldin í ljósi þessa? Hætta að tala um bensíneyðsluna eina? 300–400 kr., ég ætla ekki að negla það niður en ég tel að ávinningurinn komi á móti. Það eru jú öryggismálin sem hv. þingmaður nefndi, tíminn sem sparast, slitið á bílnum sem sparast og við skulum segja einhver dreitill af bensíni sem sparast. Þetta er hugmyndafræði þessarar leiðar í hnotskurn, það er ávinningurinn miðað við það sem menn leggja til, í ljósi þess hvað það kostar í raun og veru að keyra. Menn keyra þessa leið og þessi háttvirti maður sem var að keyra þarna, hann keyrir þessa leið hvort sem eru veggjöld eða ekki veggjöld. Ég vil fá hv. þingmann til að útskýra af hverju hann tekur ekki með raunverulegan rekstrarkostnað bíls þegar hann er að spekúlera í þessu með okkur hér.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að vissulega er fleira en bara bensínið sem kemur inn í rekstrarkostnað bifreiðar. Það er afskrift á bílnum, tryggingar, bifreiðagjöld, hjólbarðar, viðhald og annað þess háttar. Sumt af því er fastur kostnaður, alveg óháð akstri, eins og tryggingarnar. Við getum sagt að stofnkostnaður bílsins sé að hluta til svolítið fastur þannig að kostnaður okkar á hvern ekinn kílómetra lækkar eftir því sem við ökum fleiri kílómetra. En ég held að flest mælum við nú líka þennan daglega rekstrarkostnað okkar af bifreiðinni, þ.e. bensínið sem við þurfum jú að borga fyrir vikulega, ekki bílinn sem við kaupum á einhverra ára fresti. Og þetta breytir því ekki að veggjöldin auka þennan kostnaðarlið alveg jafn mikið. Tökum þennan einstakling sem ekur milli Selfoss og Reykjavíkur daglega til og frá vinnu, segjum að það séu 220 dagar á ári eða þar um bil sem ekið er til höfuðborgarinnar fyrir utan einhver önnur tilfelli. Fljótt á litið sýnist mér gjöldin auka ferðakostnað hans um 150.000–200.000 kr. og ég er engu bættari hvort sem ég tel tryggingarnar með eða ekki í þeirri upptalningu. Það gefur augaleið að þetta eykur verulega kostnað við það að sækja vinnu. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að vafalítið mun þessi einstaklingur ekki segja upp vinnunni sinni í Reykjavík af því að það komi veggjöld. Hann mun sennilega keyra áfram til Reykjavíkur og til baka. Það verður bara dýrara, það verður minna til skiptanna fyrir viðkomandi einstakling eða fjölskyldu eftir ferðakostnaðinn. Við þurfum að horfa á þetta af fullri sanngirni. Það er ekkert sjálfgefið að fólk sem ekur um þetta langan veg daglega til og frá vinnu geti auðveldlega nýtt sér aðra samgöngukosti út frá þeim sveigjanleika sem það þarf mögulega á að halda. Við eigum að lágmarki að gefa okkur tíma til að skoða með heildstæðum hætti hver áhrifin á þennan hóp yrðu  
             Og svo því sé til haga haldið: Vegalengdin styttist ekkert við það að brautin sé tvöfölduð.

Forseti biður þingmenn að virða ræðutíma.

Herra forseti. Auðvitað styttist ekkert leiðin en það er eitt og annað sem breytist við tvöföldunina, kannski alla leið inn í Reykjavík, kannski Bæjarhálsinn líka o.s.frv. Hvers virði er öryggið? Við erum jú að tala um að það kostar þúsundir króna að keyra þessa leið og við erum að tala um veggjöld sem eru af stærðargráðunni hundruð króna og bera saman álögurnar í viðmiði við ábatann. Ég skil ekki þetta svar og þar við situr. Loftslagsávinningurinn, minni mengun, greiðari almenningssamgöngur af tvöfölduðum vegi. Hvatinn sem felst í því að bensínbílaeigendur borga jú tvöfalt gjald, ef við orðum þannig, með veggjöldum og bensíngjöldum. Það gera rafbílaeigendur ekki. Það er ákveðin hvatning þar. Kolefnisgjaldið heldur áfram að virka. Það að segja að hér verði engin sérstök loftslagsáhrif er bara rangt. Auðvitað verður framtíðin sú að það verður borgað á hvern kílómetra af akstri rafbíls eða vistvænni bíla þegar fram í sækir.

Herra forseti. Ég verð eiginlega að segja fyrir það fyrsta um allar þessar vegabætur sem hér er lögð áhersla á undir hatti veggjalda, þ.e. Reykjanesbrautin, Suðurlandsvegur, Vesturlandsvegur, að áhrif á ferðatíma eru auðvitað langmest í þeim stofnvegaumbótum sem eru innan höfuðborgarsvæðisins því þar er helsta umferðarteppan. Lausnin þar felst í samblandi af uppbyggingu borgarlínu, þessa gríðarlega mikilvæga verkefnis sem þar bíður, og nauðsynlegra samgöngubóta í vegakerfinu, ekki bara þeim sem tengdar eru borgarlínu heldur eru til að bæta flæði um götur borgarinnar í heild eða höfuðborgarsvæðisins í heild. Það er sáralítið að finna um það í þessari samgönguáætlun. Enn og aftur er höfuðborgarsvæðið undanskilið sem er búið að vera í fjárfestingarfrystingu í áratug. Enn og aftur er sagt: Ja, þið verðið að hinkra eða borga í það minnsta meira ef þið ætlið að fá eitthvað. 
             Þetta er algjört metnaðarleysi af hálfu meiri hlutans, sama 

Forseti lítur svo á að hv. þingmaður hafi ekki heyrt forseta biðja um að hv. þingmenn virtu ræðutíma og ánýjar því beiðni sína um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni ræðuna um samgönguáætlun. Mér fannst hann leggja talsvert á sig til þess að virðast ósammála veggjöldum. En hér erum við að ræða nefndarálit þar sem meginniðurstaðan er sú að gestir sem komu fyrir nefndina voru sammála þeim markmiðum sem sett eru um forgangsröðun en hins vegar var skýr krafa úr öllum landshlutum um allar tegundir vega að fara þyrfti í meiri framkvæmdir. Því er töluverðu púðri, getum við sagt, eytt í nefndarálitinu í nýjar leiðir við fjármögnun og stærstum hlutanum er varið í að fjalla um veggjöld, einmitt til þess að hvetja til umræðu þar um. Í breytingartillögu við samgönguáætlun stendur svo, með leyfi forseta: „Unnið verði að útfærslu nýrra fjármögnunarleiða og nauðsynlegri frumvarpsgerð með það að markmiði að flýta framkvæmdum á áætluninni og skapa fjárhagslegt rými fyrir nýjar framkvæmdir.“ Er hv. þingmaður ósammála þessu markmiði? Mig langar líka að spyrja: Hversu langan tíma þarf til umræðu um veggjöld í samfélaginu? Nú hefur umræðan staðið í töluverðan tíma. Við getum rakið hugmyndir nokkuð langt aftur ef út í það er farið, allt að áratug, en kannski hefur hún verið vaxandi síðustu tvö árin. Hversu langan tíma þarf síðan í að undirbúa útfærsluna? Og að lokum: Lagði þingmaðurinn fram tillögur um aukin útgjöld til samgöngumála í umræðu um fjármálaáætlun?

Herra forseti. Ég skal reyna að gæta betur að tímamörkum eftir ábendingar forseta. Ég þurfti ekkert að leggja á mig mikla vinnu til að vera andvígur þessari útfærslu af veggjöldum af því að hér er einfaldlega verið að fjármagna almennar vegaframkvæmdir sem hefur verið lofað hér árum, og jafnvel áratugum, saman í einhverjum tilvikum, án nokkurrar umræðu um veggjöld til að fjármagna þær. Þetta er bara partur af skyldu ríkisins til að sinna grunninnviðum. Við skulum þá bara tala heiðarlega um það ef við þurfum aukna fjármögnun til að geta sinnt þeirri skyldu. Það þarf líka að tala um viðhald á vegunum þar sem Vegagerðin sjálf metur það sem svo að uppsöfnuð viðhaldsþörf vega séu 60 milljarðar. Við verjum 10 milljörðum á ári, tæpum, í viðhald. Þá skulum við bara tala um það ef meira fjármagn vantar inn í þetta kerfi í heild og hvernig við ætlum að standa að framtíðargjaldtöku á umferð. Ég veigra mér ekkert við þá umræðu og ég færist heldur ekkert undan því að styðja veggjöld þar sem ég tel þau geta átt vel við, þar sem um er að ræða framkvæmdir sem ekki er á dagskrá að fara í að öðrum kosti og hafa í sér þennan beina ábata fyrir notendur að stytta verulega leið eða spara kostnað að öðru leyti. Það á bara ekkert við þær framkvæmdir sem hér er verið að leggja undir í þessu samhengi. Tölum bara um heildarfjármögnun kerfisins. Hversu langan tíma þarf? Ég held að við þurfum alla vega að sjá til botns - hvað kostar þetta nákvæmlega, hvernig verður það útfært, hvert verður endanlegt veggjald? - áður en þetta er lagt upp með þessum hætti. Ég myndi bara vilja taka utan um þennan samgöngupakka í heild sinni og segja: Hér er umfangið. Ég nefndi hér áðan að sennilega þyrfti um 110 milljarða ef taka ætti stofnæðarnar að og frá höfuðborgarsvæðinu með og nauðsynlegar borgarlínuframkvæmdir. Við finnum þá bara skynsamlega leið til að fjármagna það ásamt öðrum þeim nauðsynlegu vegabótum sem hér er rætt um. En það er líka allt í lagi að gefa kjósendum aðeins rýmri tíma til að átta sig á því að tveir flokkar af þremur í ríkisstjórn hafa hafnað þessari leið þar til skyndilega nú.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Auðvitað snýst þetta allt um þörfina fyrir viðbótarfjármagn. Þess vegna vil ég ítreka spurningu mína: Hefur hv. þingmaður lagt fram hugmyndir eða tillögur um viðbótarfjármagn til samgöngumála í fjármálaáætlun? Ég heyrði að hann ræddi um sölu ríkiseigna, enda er það eitt af því sem talið er upp í nefndarálitinu að sé mögulegt, ef til þess kemur og aðstæður eru til þess. En það er heldur ekki nóg, ef við förum út í það. Í andsvari sem hv. þingmaður veitti hér í gær gat ég ekki annað skilið en hann væri að túlka það svo að verkefnum í samgönguáætlun hefði verið endurraðað frá því að hún var lögð fyrir þingið í mars. Það var ekki alveg ljóst af ræðu hans í dag hvort hann væri að túlka áætlunina þannig. Mig langar bara að fá úr því skorið 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið síðara sinni. Stutta svarið við síðustu spurningunni er: Nei, ég hélt því ekki fram að neinu hefði verið endurraðað. Allar mikilvægustu framkvæmdirnar voru undanskildar, bæði hjá hæstv. samgönguráðherra og hjá meiri hluta nefndarinnar. Það er bara sama lélega forgangsröðunin í verkefnunum þar á milli. Varðandi hugmyndir um fjármögnun: Já, ég hef lagt fram hugmyndir um hvernig fjármagna mætti þetta með öðrum hætti og það væri býsna auðvelt. Ef við seldum þriðjunginn af því hlutafé sem ríkissjóður á bundið í þessum tveimur viðskiptabönkum, Íslandsbanka og Landsbanka, mætti ætla að það væru um 100 milljarðar, hið minnsta. Það myndi duga fyrir öllum þeim framkvæmdum sem hér eru nefndar og að ljúka borgarlínufjármögnun með viðunandi hætti. Það tekur ekki svo langan tíma að byrja að hreyfa sig í þessum bönkum af því að við erum að tala hér um framkvæmdir sem munu standa yfir næstu fimm árin, hið minnsta, ef ekki lengri tíma. Svo má auðvitað ræða þetta í tengslum við fjármálaáætlunina, auðvitað á að gera ráð fyrir þessum framkvæmdum í umræðum um fjármálaáætlun og það hefur ekki verið gert til þessa.

Virðulegi forseti. Það fer ekki fram hjá þeim sem aka um þjóðvegi landsins og eru fastir í umferðinni hér á suðvesturhorninu hversu brýn þörf er á stóru átaki í uppbyggingu samgöngukerfisins. Það er samt sem áður svolítið undarlegt að vera allt í einu núna að ræða þessar hugmyndir án þess að hafa ímyndað sér að til þeirra hugmynda sem nú liggja á borðinu kæmi. Jú, frábært að flýta framkvæmdum, allt í lagi að segja að áætlanir til 15 ára hafi verið fullfjármagnaðar, en þær eru það sannarlega ekki. Þegar að því kemur að við þörfnumst þess að flýta framkvæmdum, þegar það er í raun nauðsynlegt að flýta framkvæmdum, þá snýst það enn og aftur um peninga. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir hans ágætu ræðu hér áðan. Hann hafði margt fram að færa sem ég get tekið undir. Ítrekað er talað um hvernig fjármagna eigi framkvæmdina. Þessi nýja hugmynd um vegaskattana er eins og blaut tuska, finnst mér, í andlitið á almenningi í þessu landi. Hún er í raun klædd í kjól Sjálfstæðisflokksins algerlega frá toppi til táar. Það er furðulegt að horfa upp á það á 20 ára afmæli Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs að hún skuli, og með forustu í ríkisstjórn, taka það í mál að við séum á þeim stað núna að vera að ræða um auknar álögur á almenning í landinu. Skattar og aftur skattar. Það má kalla það veggjald, það má kalla það toll, það má kallað það hvað sem er. Staðreyndin er sú að endalaust er leitað logandi ljósi til þess að bæta álögum á almenning í landinu, almenning, sem þegar býr við fátækt, almenning sem hefur ekki efni á því að kaupa fína rafmagnsbílinn, almenning sem keyrir á gömlu bensíndollunni, sem mengar þó ekki brotabrot á við þau 66.000 tonn af kolum sem verið er að brenna á Bakka á hverju einasta ári, eða þau 45.000 tonn af viði sem þarf að flytja inn af skógum heimsins til að brenna í þessi gæluverkefni á Bakka. Það er allt í lagi að tala um kolefnisgjaldið sem gefur okkur ansi marga milljarða á hverju einasta ári. Það er búið að hækka það ansi ríflega, af því að það er alltaf verið að tala um að draga úr mengun. En í hvað fer allt þetta fjármagn, kolefnisgjaldið? Hvar eigum við að fá peningana? Bankaskatturinn upp á 7 milljarða, veiðigjöldin lækka um 4,3 milljarða, samtals eru það 11,3 milljarðar kr. Nú hefur forstjóri Landsvirkjunar, Hörður Arnarson, sá ágæti maður, gefið það út að hann geti ekki betur séð en á árunum 2020–2026 geti Landsvirkjun hæglega greitt arð í ríkissjóð upp á 110 milljarða kr. Ég spyr: Þegar við erum að hugsa um forgangsröðun fjármuna og að vera hagsýn í ríkisbúskapnum, hvers vegna er verið að tala um að taka lán til að flýta framkvæmdum? Af hverju nýtum við ekki þá fjármuni sem við eigum nú þegar og forgangsröðum þeim? Af hverju færum við ekki fjármagnið frá þeim sem eiga það yfir til þeirra sem ekkert eiga? En það besta við það núna, þegar verið er að tala um að taka erlend lán til að framkvæma þessar nauðsynlegu vegabætur okkar, að þá er ekki hægt að afnema krónu á móti krónu skerðingar á öryrkja. Það kostar of mikið, þrátt fyrir að það sé náttúrlega heimsmet. Það er enginn þjóðfélagshópur í öllum heiminum sem sætir slíkum skerðingum og mannréttindabrotum eins og íslenskir öryrkjar gera. En það er nú önnur saga. Það er líka talað um að öll slysin kosti okkur mikið, ógnin sem vofir yfir kostar okkur um 50 milljarða kr. á ári. Það ríður á að auka öryggi og efla samgöngur. Ég var að tala um Landsvirkjun, ég var að tala um 110 milljarðana sem verið er að tala um að hægt sé að greiða í arð frá árinu 2020–2026. Landsvirkjun hefur jú verið að greiða arð og hún hafði t.d. hagnað, 11,2 milljarða, fyrir rúmu ári. Ríkissjóður hefur notið arðgreiðslna frá Landsvirkjun sem og frá bönkunum sem við eigum saman. Ég tel að almenningur í þessu landi, þjóðin, vilji fá að nýta það sem við eigum sameiginlega nú þegar og er að skapa arð. Hún er ekki að hugsa um fyrsta stig í einkavæðingu samgangna í landinu. Hún er ekki að hugsa um einkavæðingu. Hverjir skyldu eiga að maka krókinn á öllu saman? Það er ástæða til þess að taka þetta traustum tökum. Við fengum þetta upp í nóvember síðastliðnum. Allt í einu poppar upp eitthvað sem hugsanlega verður vegaskattur og ég mun aldrei kalla þetta annað en vegaskatt. Ég er algjörlega sammála því sem hv. þm. Þorsteinn Víglundsson nefndi hér áðan, um hina ágætu framkvæmd, Hvalfjarðargöngin. Sú framkvæmd stóð svo sannarlega undir væntingum, enda framkvæmd sem var virkilega þörf og nauðsyn á að fara út í. Auðvitað var almenningur ekkert sáttur við að fara að borga í Hvalfjarðargöngin. Það var eins með hin ágætu Vaðlaheiðargöng. Það kostar ekki nema nokkur hundruð krónur að fara í gegnum göngin ef keyptar eru 100 ferðir í einu, eða 1.000 ferðir í einu, eða hvernig sem það er. En hverjir geta borgað það? Hverjir geta borgað fyrir ódýrari ferð í gegnum göngin? Þeir sem eiga peningana, ekki þeir sem þá skortir. Það er alveg ljóst. Það er alltaf dýrt að vera fátækur, sérstaklega dýrt á Íslandi að vera fátækur, í einu skattpíndasta landi á jörðinni. Það á að finna upp fleiri skatta nú þrátt fyrir að við eigum sameiginlegar eignir sem gera miklu betur en að standa undir því að byggja upp vegakerfi sem hefur legið í láginni í áraraðir í boði fyrri ríkisstjórna. Við skulum ekki gleyma því að við fáum hátt í 3 milljónir ferðamanna á ári sem koma hingað og aka þessa vegi. Við skulum ekki gleyma því heldur hvernig vegirnir hafa hrunið undan stórum flutningabifreiðum sem hefur fjölgað gríðarlega á vegunum, eðli málsins samkvæmt þar sem strandsiglingar hafa lagst af. En hvar eru komugjöldin, hæstv. forseti? Hvar eru komugjöldin, t.d. af 2 milljónum ferðamanna? Þó það væri ekki nema 2.000 kr. á hvern þá yrðu það 4 milljarðar. Ef það væru 2,5 milljónir ferðamanna og komugjaldið væri 2.000 kr. yrðu það 5 milljarðar, hvað þá ef það væru 3.000 kr. fyrir 2,5 milljónir ferðamanna, en þá yrðu það 7,5 milljarðar kr. Hvers vegna alltaf að leita í vasa almennings? Hvers vegna alltaf að hlaða frekari byrðum á þá sem síst skyldu þurfa að bera þær? Ég hef í raun litlu við að bæta. Þetta er bara skýrt. Við vitum að þörfin er brýn. Við vitum að við þurfum tvöföldun við Reykjanesbrautina, tvöföldun alls staðar. Göng út um allt. Við sjáum hvernig samgöngukerfið er á Vestfjörðum. Við vitum að það er ekki einu sinni búið að malbika alla vegi landsins, ekki enn þá árið 2019. Það þarf stórátak sem kostar mikla peninga, en það breytir ekki þeirri staðreynd að við eigum þetta fjármagn. Það eina sem við þurfum á að halda er skilvirk stjórn ríkisfjármála sem forgangsraðar fjármunum okkar í þágu fólksins í landinu, en ekki endalaust í þágu hagsmunaafla sem eiga allan auðinn fyrir. Áður en við í Flokki fólksins munum á nokkrum einasta tímapunkti samþykkja að ræða um auknar álögur og frekari skatta á landsmenn vildum við gjarnan senda boltann til ríkisstjórnarinnar og biðja þá vinsamlega að skoða málið aðeins betur og sækja fjármagnið þangað sem það er, draga til baka lækkun bankaskatts upp á 7 milljarða, gefa stórútgerðinni hreinlega tækifæri til að greiða fullt verð fyrir aðgang að okkar sameiginlegu auðlind, svo ekki væri meira sagt. Ég hugsa að þegar upp er staðið ættum við svo mikinn afgang að við gætum sennilega byggt glerþak yfir allan Elliðaárdalinn og plantað þar fullt af pálmatrjám og búið til Kanaríeyjar, eins og virðist vera draumur hv. borgarstjórnar, en svo mörg voru þau orð.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland kærlega fyrir þessa yfirferð og ræðuna um samgönguáætlun. Mig langaði aðeins að spyrja hv. þingmann, sem er mjög umhugað um kjör þeirra sem hafa það lakast í samfélaginu - það hefur heldur betur verið áberandi í störfum hennar hér á þingi: Í umræðunni um veggjöld hefur verið talað um að meðalkostnaður í Hvalfjarðargöngin hafi verið 600 kr. ferðin, sumir hafi borgað 1.000 og þeir sem voru með afsláttarkort borguðu minna, en meðalkostnaðurinn hafi verið 600 kr. Nú erum við að tala um áætlaðan meðalkostnað. Framkvæmdir eru ekki hafnar og við vitum að framkvæmdir á vegum hins opinbera hafa tilhneigingu til að verða mun dýrari en áætlað er í byrjun. En miðað við það reiknilíkan sem við erum með núna er áætlað að kostnaðurinn frá Reykjavík og austur á Selfoss/Hveragerði verði um 400 kr., þessi meðalkostnaður. Einhverjir borga aðeins minna og einhverjir borga þá meira. Telur hv. þm. Inga Sæland að þessi kostnaður, 400 kr. á ferðina, 800 kr. á dag fram og til baka, hafi skerðandi áhrif á lífsgæði einstaklinga úr þeim hópi sem hún talar um, þeirra sem þurfa daglega að sækja heilbrigðisþjónustu á höfuðborgarsvæðið, nám eða vinnu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir andsvarið. Já, ég tel það ekki nokkrum vafa undirorpið. Einstaklingur sem fær útborgað 218.000 kr., t.d. öryrki sem er að leigja eða að reyna að borga af einhverju sem á að heita þak yfir höfuðið, á ekki einu sinni mat á diskinn allan mánuðinn. Hver einasta aukakróna sem á hann leggst er einni krónu of mikið. Það sem þessi ríkisstjórn ætti að vera að gera er að koma í veg fyrir að fátækt fólk sé skattlagt, fólk sem er með minna en 300.000 kr. í framfærslu. Hver einasta króna er þungur baggi á þennan þjóðfélagshóp, sem er ótrúlega stór, en ríkisstjórnin lokar augunum fyrir því. Hv. þingmaður nefnir líka meðalverð í gegnum göngin. Meðalverð í gegnum Vaðlaheiðargöngin er um 700 kr. ef keyptar eru 70 ferðir, annars þarf að borga ansi mikið meira. Þessi sami einstaklingur sem býr við hvað bágustu kjörin þarf að snara fram 70.000 kr. á einu bretti til að geta keypt sér þessar 100 ferðir í gegnum göngin og greiða fyrir það 700 kr. Það er í raun alveg sama hvernig á það er litið. Sá einstaklingur sem nær ekki endum saman og er að berjast fyrir því að lifa út mánuðinn, helminginn af honum á núðlum og hinn helminginn á hafragraut, getur ekki bætt á sig einni einustu krónu, virðulegi forseti, í vegaskatta.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland kærlega fyrir þetta skýra og greinargóða svar. Mig langar að hvetja hv. þingmann, af því að nú er Flokkur fólksins ekki lengur með fulltrúa í umhverfis- og samgöngunefnd, til að skoða og kynna sér vel breytingartillögu minni hluta nefndarinnar, sem lýtur að því að þær framkvæmdir sem ætlunin er að flýta - sem eru nauðsynlegar framkvæmdir, við erum öll meðvituð um að það verður að fara í nauðsynlegar framkvæmdir til að tryggja öryggi okkar - verði greiddar úr okkar sameiginlegu sjóðum með skattpeningum, þannig að þeir sem geta greitt meira borgi meira, eins og við reynum a.m.k. að hafa tekjuskattskerfið okkar. Við erum líka með tillögur um að stórefla almenningssamgöngur, bæði á höfuðborgarsvæðinu og í nágrannasveitarfélögum, og að þeir sem þurfa að nota þær daglega fái þær verulega niðurgreiddar, þ.e. að þeir sem þurfa að sækja vinnu og nám og heilbrigðisþjónustu fái greiðan aðgang í gott kerfi, ekki þannig að þeir þurfi að bíða allan daginn eftir farinu heldur að við förum raunverulega í að búa til alvörualmenningssamgöngukerfi sem styður bæði við þá efnaminni en er líka raunverulegt val fyrir fjölskyldur, barnmargar fjölskyldur, og fyrir þá sem eru að hugsa um loftslagið. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér þessar tillögur og er tilbúin til þess að ræða við hana utan þingstóls hvenær sem er. En er þetta eitthvað sem hv. þingmaður gæti hugsað sér að styðja?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir síðara andsvar og þakka henni sérstaklega fyrir þetta góða boð. Ég er full af áhuga á, og við í Flokki fólksins, að fá að kynna okkur þessi mál til hlítar þannig að við tökum þessu góða boði fagnandi, það er ekki nokkur spurning. Við erum tilbúin að skoða hvaðeina sem er til bóta svo framarlega sem ekki á að draga síðustu tennurnar úr fátækasta fólkinu í landinu, vegna þess að það hefur ekki enn haft tækifæri til að fara til tannlæknis, svo að það sé sagt. En eins og ég segi: Já, kærar þakkir, hv. þingmaður, ég þigg það með þökkum og á eftir að spjalla heilmikið um það sem minni hlutinn hefur fram að færa í samgöngunefnd.

Herra forseti. Ef við lítum yfir hið pólitíska svið þegar kemur að samgöngumálum er þess skemmst að minnast að í aðdraganda alþingiskosninganna í október 2017 bar samgöngumál mjög hátt. Lykilhugtakið eða a.m.k. eitt af lykilhugtökum í samræðum frambjóðenda og annarra í aðdraganda þessara kosninga var innviðir og stóð upp úr öllum nauðsyn þess að efla þyrfti innviði landsins. Orðið innviðir er eins konar dulmál og merkir vegir, hafnir og flugvellir í flestum tilfellum, kannski ljósleiðarar, en þegar kemur til stykkisins reynist átak ríkisstjórnarinnar í samgöngumálum í framkvæmd vera 5,5 milljarðar aukalega í samgöngumál á ári í þrjú ár. Síst skal gert lítið úr því á nokkurn hátt en allir sjá hve skammt þessi fjárhæð hrekkur. Í hinu gagnmerka áliti meiri hluta samgöngunefndar er rakið að gestir voru einróma í þeirri afstöðu að gera þyrfti átak í vegaframkvæmdum um allt land, viðhaldi og nýframkvæmdum. Þar er rakið að fjárfestingarþörfin í heild liggi á milli 350 og 400 milljarða kr. Menn geta þá borið þessar fjárhæðir saman, innviðaátak ríkisstjórnarinnar sem aftur skal ekki gert lítið úr á nokkurn hátt og þær fjárhæðir sem þarna eru tilgreindar af hálfu meiri hluta í samgöngunefnd. Öllum er ljóst að fjöldi ferðamanna sem fer um landið hefur margfaldast síðustu árin og sömuleiðis hefur þróun atvinnulífs í landinu stóraukið þungaflutninga um vegi landsins með auknu álagi og sliti á vegum. Kem ég að því síðar. Fjöldi ferðamanna árið 2017 var rúmar 2,2 milljónir og þeim fjölgaði nokkuð á síðasta ári, 2018. Vitaskuld hefur allur þessi mikli fjöldi gríðarleg áhrif á samgöngukerfið, eykur álagið á það, og er ekki skrýtið til þess að hugsa þegar rúmar 2,5 milljónir manna fara um vegi landsins á ári hverju. Atvinnusvæði hafa stækkað í landinu og ákveðnir þjóðfélagshættir taka breytingum, fólki sem býr í dreifbýli og vinnur í þéttbýli fer fjölgandi. Ég tek undir með meiri hlutanum í áliti hans að brýnt er að brugðist verði hratt við þeim vanda sem safnast hefur upp síðustu ár. Ég hef leyft mér að geta þess áður að þessi vandi er að sumu leyti eitthvað sem kalla mætti vanrækslusyndir en er að sumu leyti eðlilegur eða á sér eðlilegar skýringar vegna þess efnahagsáfalls sem þjóðin varð fyrir fyrir um áratug. Það þarf þess vegna að vinna markvisst að því að bæta vegakerfið og samgöngur almennt eins hratt og kostur er og þar ber að leggja til grundvallar hagkvæmni, markmið í loftslagsmálum, sem er orðið viðurkennt og viðtekið sjónarmið, jafnræði íbúa landsins og síðast en ekki síst öryggissjónarmið. Það er auðvitað mikilvægt að leita leiða til að flýta brýnustu samgöngubótum sem allra mest. Eins og háttar nú til í íslenskum þjóðarbúskap má gera ráð fyrir að nokkuð hægist um hjá aðilum sem koma að verklegum framkvæmdum, til að mynda eins og verkfræðistofum og verktökum, og þess vegna má líta þannig á að heppilegar aðstæður séu í landinu til þess að ráðast í uppbyggingu innviðanna. Eins og menn þekkja eru bættar samgöngur vel fallnar til þess að stuðla að framförum í íslensku samfélagi og íslensku atvinnulífi og þar með efnahagsmálunum í heild sinni. Ég vil leyfa mér að taka undir með meiri hlutanum sem leggur sérstaka áherslu á að leita með raunsæjum hætti eftir nýjum fjármögnunarleiðum til að greiða fyrir samgöngubótum, bæta öryggi og flýta fyrir orkuskiptum. Við endurskoðun hinna almennu gjalda sem falla á umferðina, þ.e. olíu- og bensíngjalds og svo bifreiðaskatts - þar undir eru náttúrlega fleiri undirskattar, þetta er mikill frumskógur eins og menn þekkja - þarf að tryggja að sértæk gjaldtaka eins og veggjöld auki ekki álögur á bifreiðaeigendur umfram þann ábata sem fæst af greiðara og öruggara flæði umferðarinnar og bættu umhverfi. Þannig er ýtt undir orkuskipti í bráð og lengd. Meiri hlutinn minnir einnig á að fyrirkomulag almennra gjalda af umferð þarfnast heildarendurskoðunar þegar fram í sækir og orkuskiptum hefur fleygt fram. Í náinni framtíð þarf að takast á við þetta verkefni. Herra forseti. Ég vek athygli á fyrirvara félaga míns utan flokka sem höfum með okkur samstarf, hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar, þar sem hann segir að grípa verði til raunhæfra aðgerða til að flýta brýnum úrbótum í samgöngumálum. Hann segir í fyrirvara sínum sem er hluti af áliti meiri hlutans að nauðsynlegt sé að kveða skýrt á um fjárhæð veggjalda og útfærslu afsláttarkjara og að leggja þurfi sérstaka áherslu á lækkun gjalda á bifreiðaeigendur samhliða upptöku veggjalda. Þá eigi að nota fjármagn sem fyrirhugað er að renni í væntanlegan þjóðarsjóð, a.m.k. að hluta til, til að kosta framkvæmdir í samgönguáætlun, m.a. nefnir hann Sundabraut. Loks segir hann: „Forðast beri margfeldisinnheimtu veggjalda af þeim sem þurfa að fara um mörg veggjaldahlið til að sækja þjónustu til höfuðborgarinnar.“ Herra forseti. Mig langar til að staldra aðeins við og nefna örlítið nánar tvö atriði sem þarna er getið um. Í fyrsta lagi víkur hv. þingmaður í sínum fyrirvara að þjóðarsjóði. Ég geri mér fulla grein fyrir því að maður er að hætta sér út á svolítið hættulega braut þegar maður talar um hann vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra hefur útskýrt að hugmyndin um þjóðarsjóð styðjist við ákveðna hugmyndafræði. Við sem viljum kannski frekar ræða málin á praktískum grundvelli, um framkvæmdir og samgöngubætur og aukið umferðaröryggi, viljum samt sem áður leggja það fram, a.m.k. ég hér, að að svo miklu leyti sem þessi hugmynd um þjóðarsjóð á hugmyndafræðilegum grundvelli eftir því sem sagt er hefur gildi þá kann að vera að gildi hennar myndi ef til vill aukast þegar fram líða stundir, í ljósi þess að við búum núna við vanfjármagnað samgöngukerfi sem er að sumu leyti að hruni komið, ef má orða það þannig. Þá er ég ekki síst að vísa til ástands vega víða um land sem hafa þurft að bera margfalda umferð miðað við það sem áður gerðist. Þess vegna er full ástæða til að ræða um tímasetninguna á þjóðarsjóði. Það liggur fyrir að á komandi árum munu falla til miklar arðgreiðslur vegna þess hluta orkumálanna sem snýr að vinnslu raforku. Það hefur komið fram að Landsvirkjun telur sig geta greitt mjög svo aukinn arð af starfsemi sinni. Þessar auknu tekjur eiga að verða uppistaðan í hinum væntanlega þjóðarsjóði. Þá liggur kannski beinast við að þessar tekjur fari til þess að byggja upp innviðina í landinu, vegina, hafnirnar, flugvellina, frekar en að safna þessu fé í einhvern sjóð, sem er reyndar erfitt að sjá í frumvarpinu við hvaða skilyrði yfir höfuð yrði nýttur. Ég tek af þessum ástæðum og fleiri undir með hv. þingmanni þegar hann nefnir sérstaklega í fyrirvara sínum þjóðarsjóð í tengslum við fjármögnun þessara framkvæmda sem rætt er um í samgönguáætlun ríkisstjórnarinnar og í áliti meiri hlutans. Í annan stað vil ég staldra aðeins við og segja það að hvað sem segja má um veggjöld er það auðvitað staðreynd að Hvalfjarðargöngin, sú mikla samgöngubót, hefðu aldrei orðið til nema fyrir það að þá var leitað eftir nýmælum í fjármögnun framkvæmda og göngin eru náttúrlega studd veggjöldum. Skemmst er frá því að segja að bandarískur lífeyrissjóður, lífeyrissjóður kennara í Bandaríkjunum, fjármagnaði þessi göng með skuldabréfi sem ég hygg að hafi verið gefið út til 23 ára. Reynslan varð sú, eins og oft gerist, að umferðin um göngin varð meiri en ráð hafði verið fyrir gert. Þau skiluðu þess vegna auknum tekjum og lánið var greitt upp áður en komið var að lokum lánstímans. Starfa minna vegna hafði ég tækifæri og tilefni til að fara oft um þessi göng og ég get borið um það eins og svo margir aðrir að það var auðvelt val, þegar maður stóð frammi fyrir því að í áskrift kostaði hver ferð um göngin kannski um eða innan við 300 kr. og bar það saman við kostnaðinn og tímann sem fer í það að fara fyrir Hvalfjörð. Herra forseti. Mikilvægi þess að unnið verði að umferðaröryggismálum verður aldrei nógsamlega undirstrikað. Huga þarf að umferðaröryggi ungmenna, sér í lagi á hættulegum vegum, fólksins sem er að taka sín fyrstu skref í umferðinni og þarf í mörgum tilfellum að aka um hættulega vegi til að sækja nám. Þá tel ég nauðsynlegt að taka undir að brýnt er að auka fræðslu til erlendra ferðamanna sem eru óvanir akstri við íslenskar aðstæður og jafnvel óvanir akstri yfir höfuð að tala. Sjálfsagt mál er að gerðar verði lágmarkskröfur til erlendra ferðamanna varðandi aksturskunnáttu þegar þeir taka hér bílaleigubíla. Almennt vil ég taka undir áherslur sem lagðar eru fram í samgönguáætlun ríkisstjórnarinnar um umferðaröryggi og að forgangsröðun verkefna taki mið af öryggissjónarmiðum. Herra forseti. Bregðast þarf við áhyggjum sem flugrekendur og aðrir hagsmunaaðilar hafa lýst af flugöryggi í millilandaflugi í ljósi ört vaxandi flugumferðar og stöðu millilandaflugvalla landsins. Síðastliðinn áratug hefur umferð um Keflavíkurflugvöll aukist mikið og farþegaflugvélum í millilandaflota Íslendinga fjölgað hratt á undanförnum árum. Flugstarfsemin hefur margfaldast á tiltölulega fáum árum og skipar þýðingarmikinn sess í íslenskum þjóðarbúskap eins og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson þreytist ekki á að minna okkur samþingsmenn sína á. Ástæða er til að lýsa áhyggjum yfir að á sama tíma og umferð farþegavéla um Keflavíkurflugvöll hefur margfaldast hafa innviðir varaflugvallanna á Akureyri og á Egilsstöðum ekki verið byggðir upp. Því hafa aðrir millilandaflugvellir ekki þróast í takt við aukna flugumferð til og frá landinu. Lokist Keflavíkurflugvöllur á annatíma eru aðrir millilandaflugvelli vanbúnir til að takast á við aðstæður sem geta komið upp þegar margar flugvélar þurfa á varaflugvelli að halda á sama tíma. Rakið er í áliti meiri hluta samgöngunefndar að við núverandi aðstæður verða flugstjórar því að tilkynna varaflugvöll í Evrópu til að uppfylla kröfur um flugöryggi á álagstíma Keflavíkurflugvallar. Því þurfa flugvélar á leið til landsins að bera mun meira eldsneyti en ella. Þetta leiðir til aukins kostnaðar fyrir flugrekendur, takmarkar burðargetu vélanna auk þess sem það leiðir til aukinna neikvæðra umhverfisáhrifa. Í umsögnum kemur fram að flugvellirnir á Akureyri og Egilsstöðum séu mikið notaðir sem varavellir í daglegu áætlunarflugi til og frá landinu og kallað er eftir verulegum úrbótum á aðstöðu í átt að bættu öryggi. Í nýlegri heimsókn hv. atvinnuveganefndar til hinnar glæsilegu stöðvar Icelandair í Hafnarfirði, þar sem rekin er þjálfun flugliða í flughermum og umfangsmikil vinna af hálfu verkfræðinga fyrirtækisins, kom skýrt fram nauðsyn þess að búa þannig að flugvöllunum á Akureyri og Egilsstöðum að þeir njóti viðurkenningar sem fullgildir varaflugvellir fyrir millilandaflugið. Ég tek undir með meiri hlutanum þegar hann beinir því til samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að tryggja við endurskoðun samgönguáætlunar að nýtt fyrirkomulag rekstrar Reykjavíkurflugvallar, Akureyrarflugvallar og Egilsstaðaflugvallar leiði til þess að þeir fjármunir sem ætlaðir voru til viðhalds og endurnýjunar á þeim á árunum 2020–2023 færist til eflingar á innanlandsflugvallakerfinu og annarra flugvalla í grunnneti þar sem viðhald og endurnýjun er orðið aðkallandi, m.a. með hliðsjón af öryggissjónarmiðum. Ef við lítum okkur nær vil ég sérstaklega geta um tvær samgönguframkvæmdir í Reykjavík og næsta nágrenni borgarinnar. Í fyrsta lagi er það vegurinn um Kjalarnes sem er stórhættulegur, mjór, einbreiður og óupplýstur og verður að telja hann afar viðsjárverðan, sérstaklega vegna djúpra hjólfara sem hafa mælst langt yfir útgefnum öryggismörkum. Slys og óhöpp eru því miður allt of algeng á Kjalarnesi. Þessi vegur er þriðji fjölfarnasti vegur landsins en samt eina stofnæðin út frá Reykjavík sem ekki hefur verið breikkuð. Hann hefur setið eftir svo áratugum skiptir hvað varðar eðlilegt viðhald og nauðsynlega endurnýjun í ljósi stóraukinnar umferðar. Ekki þarf að nefna veðrið sem er ákaflega vindasamt á Kjalarnesinu og þess vegna liggur fyrir, herra forseti, að framkvæmdir á Kjalarnesi þola enga bið. Í öðru lagi er það Sundabraut, en svo virðist sem hún hafi ekki fengið þá athygli sem hún þyrfti af hálfu yfirvalda í borginni og er það afar miður. Ýmsar aðgerðir af hennar hálfu, m.a. sala á lóðum og lendum í Vogahverfinu, sýnast geta valdið alvarlegum truflunum varðandi þetta verkefni og auknum kostnaði. Þess vegna er nauðsynlegt að unnið verði kappsamlega að því á vegum yfirvalda samgöngumála að finna leiðir til að ýta á eftir þessu mikilvæga verkefni sem hefur mikla þýðingu fyrir samgöngur og öryggismál á höfuðborgarsvæðinu. Herra forseti. Þegar við tölum um samgöngumál og ræðum þau í samhengi við mjög háar fjárhæðir verður mér hugsað til ábendingar sem kom fram á fundi sem ég sat í hv. fjárlaganefnd þar sem mættir voru fulltrúar Vegagerðarinnar og fjölluðu um þann mikla kostnað og slit sem verður á þjóðvegum landsins vegna þungra flutningabifreiða. Á fundinum kynntu þessir ágætu fulltrúar Vegagerðarinnar hugmyndir sem ég tel allrar athygli verðar og væru fallnar til þess að minnka slit á vegum vegna þessarar umferðar og koma fram umtalsverðum sparnaði þannig að það fé sem fer til þess að endurnýja vegi vegna þessa slits getur þá nýst í annað. Hér ræðir um öxulþunga flutningabifreiða, dekkjabreidd og loftþrýsting í hjólbörðum. Þessar ábendingar eru studdar verkfræðilegri reglu sem kennd er við fjórða veldið þegar kemur að öxulþunganum. Það má áætla fyrir fram að aðgerðir í þessa veru gætu leitt af sér svo umtalsverðan sparnað að það væri tilefni til að setja upp sérstaka hvata til þess að fá þá aðila sem standa að þungaflutningum til að gæta að þeim sjónarmiðum sem þarna eru. Ég vil leyfa mér að ljúka máli mínu með því að varpa því til hæstv. ráðherra og annarra sem að málinu koma að gaumur verði gefinn að þessum möguleika til að spara fé til vegamála og skilja þannig eftir fé sem getur þá nýst í hinar brýnu framkvæmdir sem bíða.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ræðuna. Í henni var margt fróðlegt og áhugavert og tek ég sérstaklega undir það með honum sem hann nefndi um slit á þjóðvegum landsins og aðgerðir til að draga úr því. Þetta skiptir verulegu máli vegna þess að viðhaldsþörf í samgöngukerfinu og vegakerfi landsins er ærin. Mig langar að fá hugmyndir frá hv. þingmanni varðandi fjármögnun í því mikla verkefni sem fram undan er við að byggja upp samgöngukerfið, vegakerfi landsins. Ég veit að hann hefur afar góða þekkingu á ákveðnu sviði, en hann er doktor í hagfræði. Hér hefur verið rætt um veggjöld og sitt sýnist hverjum um þá hugmynd og aðferðafræði og langar mig að fá álit hv. þingmanns á því hvernig hann sér það fyrir sér. Nú hefur komið fram að í ríkisbönkunum tveimur, Íslandsbanka og Landsbanka, liggi mikið eigið fé. Ég held að það séu um 180 milljarðar í Íslandsbanka og hátt í 220 milljarðar í Landsbankanum, sem gera tæplega 400 milljarðar kr. Það má orða þannig að þetta fé sé í raun og veru engum til gagns. Skynsamlegra væri að nýta það í innviðauppbyggingu með einhverjum hætti þegar kemur að sölu bankanna. Telur hv. þingmaður jafnvel skynsamlegra að fara þá leið að nota þetta fé til að fara í slíka uppbyggingu og falla þá frá áformum ríkisstjórnarinnar um gjaldtöku? Það væri ágætt að fá hugmyndir þingmannsins hvað það varðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni andsvarið. Ég vil leyfa mér að lýsa þeirri skoðun hér að við fjármögnun þeirra framkvæmda sem standa fyrir dyrum og eru óumflýjanlegar og verður að ráðast í hið snarasta, a.m.k. svo fljótt sem auðið verður, þarf að hugsa dálítið vítt og svolítið stórt varðandi fjármögnun og hugsanlega í því tilliti að blanda saman ólíkum kostum. Ég gat um það í ræðu að forsendan fyrir Hvalfjarðargöngunum hefði verið innheimta veggjalda um þau. Ég gat sömuleiðis um að þau voru fjármögnuð með láni frá einum bandarískum aðila, sem var náttúrlega ákveðið nýmæli á sínum tíma. Reynslan sýnir okkur að þetta var afar vel heppnuð framkvæmd, algjör lyftistöng fyrir Vesturland og hefur nokkra þýðingu langt út fyrir það. Ég leyfi mér að segja það að hér eru ágætis fulltrúar landsbyggðarinnar í salnum og þetta hefur líka þýðingu fyrir Akureyri og þess vegna Austfirðina, ef menn fara þá leiðina. Auðvitað er það kostur í stöðunni, eins og hv. þingmaður bendir á, að eitthvað af því fé sem er bundið í umfangsmikilli bankastarfsemi sem ríkið hefur með höndum geti nýst í því skyni, en þá erum við líka komin að mjög flóknu og vandasömu verkefni sem er að selja eignarhlut ríkisins í bönkunum. Það eru ekki nema tíu ár frá hruni. Þjóðin er að vísu að rétta úr kútnum að mjög mörgu leyti en tjónið sem varð vegna falls bankanna er meira 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni skynsamlegt svar, hann svaraði yfirvegað og af þekkingu. Ég tek heils hugar undir að að sjálfsögðu verði að fara mjög varlega þegar ákvarðanir verða teknar um að selja hlut ríkisins í ríkisbönkunum, eða a.m.k. hluta þess. Hv. þingmaður nefndi Hvalfjarðargöngin. Ég er alveg sammála því að það var afar vel heppnað verkefni. En gleymum því ekki að þegar það hófst voru menn mjög skeptískir og sumir hétu því að keyra aldrei göngin o.s.frv. Reyndin varð önnur og eins og hv. þingmaður nefndi réttilega eru göngin gott dæmi um vel heppnaða framkvæmd. Að vísu tel ég að Hvalfjarðargöngin séu ekki alveg sambærileg hugmyndinni um veggjöld á helstu stofnæðum út frá höfuðborgarsvæðinu. Ef við tökum Reykjanesbrautina sem dæmi er enginn annar valkostur fyrir íbúana en að fara þá leið þar sem þarf að greiða veggjald. Í Hvalfjarðargöngunum var valkostur þannig að þeir sem vildu ekki greiða gjaldið gátu farið aðra leið, gátu ekið fyrir Hvalfjörðinn. Það er svolítið atriði í þessu að menn hafi valkost en svo er nefnilega ekki í tilviki helstu stofnæðanna. Það var nefnt í ræðu að hægt væri að fara Suðurstrandarveginn en við vitum að enginn mun gera það, sú leið er mun lengri. Það er að mörgu að hyggja í málinu en ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargott svar og mjög góða ræðu

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það gefur mér tilefni til að víkja að tveimur þáttum sem hann gat um. Annar þátturinn er jafnræði. Þegar menn huga að og ræða um veggjöld hljóta þeir að hafa í huga jafnræðissjónarmið í þeim efnum. Það getur ekki komið til að veggjöld verði reist á því að þau eigi að leggjast sérstaklega sem viðbótarskattur ofan á íbúa höfuðborgarsvæðisins. Það hafa átt sér stað mjög vel heppnaðar framkvæmdir úti á landi, jarðgangaframkvæmdir, svo ég nefni dæmi, sem eru lofsverðar og bera fagurt vitni verkkunnáttu þeirra manna sem þau hafa hannað og gert af mikilli sérþekkingu. Ég ætla að leyfa mér að segja að almennt talað er ég fylgjandi öllum framkvæmdum af því tagi, vegna þess að þau skila árangri langt út fyrir það sem excel-skjölin mæla í tengingu byggða, auknum tækifærum til atvinnustarfsemi, tengja saman fólkið og byggðirnar og gera landið að einni heild. Hitt atriðið sem ég vil nefna, sem kom fram í máli hv. þingmanns, er að menn standi frammi fyrir því að eiga annarra kosta völ. Það er gott og gilt sjónarmið. Ég nefndi það sérstaklega þegar ég fjallaði um Hvalfjarðargöngin að þar væri sá kostur fyrir hendi að keyra fyrir Hvalfjörð. Á fögrum degi er það ákaflega skemmtilegt og ágætt en kostar bæði fé og tíma. Það er svo sannarlega sjónarmið sem ég tel 

Herra forseti. Ég kem hér upp til að bregðast við ræðu hv. þm. Ólafs Ísleifssonar, sem nú starfar utan flokka en var áður í Flokki fólksins. Mig langar að ræða þessa stefnu, að þeir greiði sem noti, vegna þess að ég held að við séum öll sammála um að ástand vega er mjög slæmt. Mig langar að vitna aðeins í ræðu þingmannsins, með leyfi forseta, sem hann flutti hér í umræðu um fjárlög. Þar segir: „Stefna ríkisstjórnarinnar eins og hún birtist í fjárlagafrumvarpinu er að látið er undir höfuð leggjast að gera gangskör að því að bæta sem vert væri kjör þeirra sem lakast standa í íslensku samfélagi. Greiðslur í almannatryggingakerfinu duga ekki fyrir viðunandi framfærslu, haldið er fast við að hinir tekjulægstu beri þyngstu skattbyrðarnar og öryrkjar hafa ekki enn verið leystir úr hinni manngerðu fátæktargildru sem þeim hefur verið búin, allt of lengi.“ Ég er sammála því sem kom fram í máli hv. þingmanns hér í lok nóvember sl. og velti því fyrir mér hvað hefur breyst. Áhrif sértækrar gjaldheimtu á hverja ferð og almennrar skattheimtu vegna orkuskipta leggjast ofan á bensíngjöldin á meðan fólk er enn að aka á gömlum bílum - og það eru kannski þeir tekju- og eignaminnstu sem geta lítið eða illa skipt yfir á nýjar drossíur sem eru þá rafmagnsknúnar. Hvernig fer það saman að öll þessi skattheimta muni ekki snerta mest þá efnaminnstu, eins og mátti skilja á orðum hv. þingmanns hér í ræðu?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þingmanninum fyrir að lesa úr þeirri tímamótaræðu sem hún valdi til flutnings. Ég stend við hvert einasta orð sem þar stendur. Ég vil segja, í tilefni af orðum hv. þingmanns, að hér er um tvö mál að ræða. Annars vegar það mál að fjalla með víðtækum yfirgripsmiklum og raunsæjum hætti um þá kosti sem eru í boði varðandi fjármögnun á þeim framkvæmdum sem rakið er í þeim gögnum sem liggja fyrir í umræðu um þetta mál að verður að ráðast í áður en langt um líður. Síðan er annað mál. Það er það að, svo að ég noti eigið orðalag, að leysa fólk úr þessari manngerðu fátæktargildru. Það er annað mál. Ég ætla að leyfa mér að nota þetta tækifæri og vísa hér í eigin málatilbúnað í því efni. Fyrir Alþingi liggur þingsályktunartillaga um að tekjur undir 300.000 kr. verði ekki skattlagðar. Sú þingsályktunartillaga er studd þeim rökum m.a. að slíkar tekjur dugi ekki til framfærslu samkvæmt þeim viðmiðum sem stjórnvöld hafa sjálf kynnt og lesa má á vefsíðu velferðarráðuneytisins. Ég leyfi mér að vonast eftir því að sú þingsályktunartillaga fái þann stuðning hér í þinginu sem hún verðskuldar. Ég get kannski komið aðeins nánar að því hér á eftir, því að tími minn er á þrotum.

Herra forseti. Við höfum ekki tíma til þess að ræða aðrar þingsályktunartillögur en þær sem við fjöllum um í dag og eru á dagskrá, sem er þingsályktunartillaga um samgöngumál til fimm og 15 ára. Þar er verið að leggja til sérstaka gjaldheimtu á allan almenning, óháð efnahag. Þetta ætti þingmaðurinn að vita, enda hagfræðimenntaður. Sú sem hér stendur er bara leikkona og lögmaður og er því ekki með jafn víðtækan bakgrunn og þingmaðurinn, þegar kemur að hagfræðilegum snúningum. Ég skil það þó að sá sem hefur ekkert aukreitis til ráðstöfunar mun trauðla getað borgað, segjum 1.000 kr. á dag fram og til baka, til að komast í vinnu eða í skóla ef viðkomandi býr utan þéttasta parts höfuðborgarsvæðisins. En það er þetta sem við erum að horfa á, að meðalgjaldið geti orðið um 400 kr., t.d. frá Reykjavík austur í Hveragerði, og sama þegar um Suðurnes er að ræða. Þingmaðurinn ætti að vita að þetta mun bitna harðast á þeim sem hafa engar krónur aukreitis. Það vekur því furðu mína að þingmaðurinn sem áður, á meðan hann var í Flokki fólksins, talaði gjarnan fyrir þá sem hafa það hvað verst, þá sem eiga ekkert aukreitis - talaði gjarnan fallega um þá sem við ættum að vera að efla og passa upp á - skuli í dag styðja álögur sem bitna harðast á þeim sem lökust hafa kjörin. Það er þetta sem ég fæ ekki alveg skilið. Áður var 

Herra forseti. Það er alveg óþarfi að leggja fólki orð í munn í þessu máli. Ég lagði í ræðu minni áherslu á þann fyrirvara sem minn góði félagi utan flokka, hv. þm. Karl Gauti Hjaltason, gerði um veggjöldin og ég hafði í ræðu minni fyrirvara um veggjöldin. Menn mega treysta því að ég hef ekki látið af baráttu í þágu þeirra Íslendinga sem lökust hafa kjörin. Það er ekki úr vegi, herra forseti, fyrst rætt er sérstaklega um þá sem lökust hafa kjörin, þegar verið er að tala um fjármögnunarkosti sem fyrir eru, að vísa til hinnar umfangsmiklu tillögu sem ég hef lagt fram í félagi við aðra hv. þingmenn. Ég ætla að leyfa mér að bæta því við sem ég sagði áður um þá tillögu, að hún er ekki bara studd þeim sjónarmiðum sem ég gat um, að tekjur af þessu tagi liggi undir framfærsluviðmiðum eins og þau eru kynnt af hálfu stjórnvalda sjálfra, heldur er í greinargerð borinn saman kostnaður af þessari tillögu og tillögu Sjálfstæðisflokksins, sem nú ber ábyrgð á ríkisfjármálunum, með sinn formann sem fjármálaráðherra. Niðurstaðan af þeim samanburði er sú að tillaga Sjálfstæðisflokksins í aðdraganda kosninganna 2017 er um það að lækka neðra þrep tekjuskattsins um 2 prósentustig, niður í 35%, en þessi tillaga sem ég er að fjalla um fjallar um tilflutning innan kerfisins til þess sérstaklega að rétta hlut þeirra sem lökust hafa kjörin. Samt kostar sú tillaga, sem ég er ábyrgur fyrir hér og hef lagt fram, 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir minnast aðeins á flugið áðan. Hann hefur verið dyggur stuðningsmaður þess að taka þá umræðu með mér í þinginu og hefur sýnt málinu áhuga. Ég ætla að fjalla um þann þátt fyrst og fremst. Það hafa ekki margir gert í löngu máli í umræðunni og þess vegna þakka ég hv. þingmanni sérstaklega fyrir. Hv. þingmenn Ólafur Ísleifsson og Karl Gauti Hjaltason töluðu í þinginu í gær um nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, sem hér liggur fyrir, sem tímamótaplagg. Ég er sammála því, þetta er tímamótaplagg. Það eru miklar kerfisbreytingar í því sem munu verða til þess að styrkja samgöngukerfið. Brugðist er við mjög slæmu ástandi sem hefur skapast á undanförnum árum þar sem samgöngukerfið hefur raunverulega verið svelt og fjármagn fyrst og fremst veitt í aðra góða hluti, eins og velferðarmál eða heilbrigðismál og menntamál. Samgöngur hafa orðið svolítið út undan. Fyrir mér erum við fyrst og fremst að fjalla um öryggismál í samgönguáætlun, bæði flugöryggismál og umferðaröryggi. Ég skoðaði gögn og tölfræði um umferðaröryggi síðustu 40 ára í landinu í skýrslu frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu um framkvæmd samgönguáætlunar 2016. Þar voru tölur frá 1977 og kom fram að miðað við milljarð ekna kílómetra á Íslandi urðu þá 41 banaslys. Ef við förum síðan í gegnum þetta til 2016 var sama hlutfall miðað við milljarð ekna kílómetra 4,5 banaslys. Það þýðir að banaslysum á ekna kílómetra á Íslandi hefur fækkað áttfalt, nífalt á 40 árum. Þetta hafa á sínum tíma verið hamfarir í umferðinni. Umferðaröryggi hefur aukist og breyst mikið til hins betra. Við erum að ná þeim markmiðum í umferðaröryggi að vera með öruggustu þjóðum í eknum kílómetrum. En við viljum gera enn betur. Það sem snýr að vegamálum í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar er fyrir mér stórt skref í þá átt. En þá að nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og því sem snýr að fluginu. Ég ætla að sjá hvað mér gefst færi á að fara í gegnum tengt því. Á fundum nefndarinnar lýstu flugrekendur og aðrir hagsmunaaðilar yfir áhyggjum af flugöryggi í millilandaflugi í ljósi ört vaxandi flugumferðar og stöðu millilandaflugvalla landsins. Síðastliðinn áratug hefur umferð um Keflavíkurflugvöll aukist mikið og farþegaflugvélum í millilandaflugflota Íslendinga fjölgað hratt á undanförnum árum. Árið 2010 samanstóð flugfloti Icelandair og Iceland Express af 16 vélum. Samanlagður flugfloti Icelandair og WOW air var árið 2018 55 farþegaflugvélar. Þar að auki hefur fjöldi erlendra flugfélaga sem fljúga til og frá Keflavíkurvelli farið mjög vaxandi. Allt að 30 flugfélög hafa flogið til Íslands yfir sumarið og 15 yfir veturinn. Þá hefur frakt- og ferjuflug ásamt komu minni farþegaflugvéla í millilandaflugi aukist. Flugstarfsemi hefur margfaldast á tiltölulega fáum árum. Fyrir nefndinni kom fram að mikil uppbygging hafi átt sér stað á Keflavíkurflugvelli en aftur á móti hefði eftir hrun fjármálakerfisins dregið verulega úr framlögum til uppbyggingar á flugvöllum innan lands sem reknir væru samkvæmt þjónustusamningi við Isavia. Viðhald og nýframkvæmdir hafa setið á hakanum og lendingarstöðum verið lokað. Á sama tíma og umferð farþegaflugvéla um Keflavíkurflugvöll hefur margfaldast hafa innviðir varaflugvallanna á Akureyri, í Reykjavík og á Egilsstöðum ekki verið byggðir upp. Því hafa aðrir millilandaflugvellir ekki þróast í takt við aukna flugumferð til og frá landinu. Lokist Keflavíkurflugvöllur á annatíma eru aðrir millilandaflugvellir vanbúnir til að takast á við aðstæður sem geta komið upp þegar margar flugvélar þurfa á varaflugvelli að halda á sama tíma. Við núverandi aðstæður verða flugstjórar því að tilkynna varaflugvelli í Evrópu til að uppfylla kröfur um flugöryggi á álagstíma Keflavíkurflugvallar. Því þurfa flugvélar á leið til landsins að bera mun meira eldsneyti en ella. Þetta leiðir til aukins kostnaðar fyrir flugrekendur, takmarkar burðargetu vélanna og eykur neikvæð umhverfisáhrif. Mig langar að lesa upp úr nokkrum umsögnum sem sendar voru inn um samgönguáætlun og teknar fyrir í umhverfis- og samgöngunefnd. Hér er umsögn frá Icelandair, með leyfi forseta. „Það er mat forráðamanna Icelandair að smæð flughlaða og skortur á flugstæðum á flugvöllunum á Akureyri og Egilsstöðum sé stærsta ógn við öryggi flugs til og frá Íslandi.“ Úr umsögn WOW air og öryggisnefndar Íslenska flugmannafélagsins um samgönguáætlun: „Það er skoðun forsvarsmanna WOW air og ÖÍFF að það vantar akstursbrautir samsíða flugbrautunum á Akureyri og Egilsstöðum sem gætu nýst sem flugstæði í neyðartilfellum. Einnig er þörf á að stækka hleðslusvæði beggja flugvalla. Verði þessi verkefni ekki sett í forgang er staðan alvarleg að okkar mati og í raun stærsta ógn við flugöryggi á Íslandi.“ Hér er rétt að bæta við umsögn frá öryggisnefnd Félags íslenskra atvinnuflugmanna en í henni segir: „Framkvæmdir við stækkun flughlaða Akureyrar- og Egilsstaðaflugvallar þola ekki 10–15 ára bið eins og lagt er upp með. Á hverjum degi koma um 60–80 flugvélar til Keflavíkurflugvallar og í mörgum tilfellum eru Akureyrar- og Egilsstaðaflugvellir notaðir sem varaflugvellir. Hins vegar er einungis pláss fyrir 4–5 farþegaþotur á hvorum flugvelli með góðu móti.“ Síðan kemur þessi áhugaverði hluti umsagnarinnar: „Þann 2. apríl sl. skapaðist nokkuð alvarlegt ástand þegar sjö flugvélar þurftu að hverfa frá Keflavíkurflugvelli, ein lenti í Glasgow, tvær á Akureyri og fjórar á Egilsstöðum. Af þeim sökum var vart pláss fyrir fleiri flugvélar á fyrrnefndum flugvöllum. Þar sem fyrrnefndir flugvellir eru takmarkaðir leiddu aðstæður þennan dag til þess að ein þeirra flugvéla sem þurfti að hverfa frá Keflavíkurflugvelli til Egilsstaða hafði gengið verulega á eldsneytisforða sinn og var 8 mínútur frá því að lýsa yfir neyðarástandi vegna eldsneytisskorts. Ástæður þessa eru óviðunandi aðbúnaður og þjónusta með tilliti til tíðni flugumferðar á Íslandi.“ Enn fremur segir öryggisnefnd Félags íslenskra atvinnuflugmanna: „Verkefnalisti vegna nauðsynlegrar endurnýjunar búnaðar á flugvöllum landsins er orðinn langur og fjölbreyttur vegna vanfjárfestingar síðustu ár. Þessi langvinna þróun veldur brestum í flugvallakerfinu sem almenningi eru huldar en eru engu að síður ógn við flugöryggi.“ Umsagnir þeirra sem tengjast fluginu, þ.e. flugfélaga og öryggisnefnda, um það hvernig staðan er í dag í þeim málum eru mjög alvarlegar. Aftur að nefndaráliti meiri hlutans. Rannsóknarnefnd samgönguslysa hefur í skýrslum sínum minnt á að millilandaflug minni flugvéla þyrfti að vera heimilt inni á fleiri flugvelli miðað við flugleiðir þeirra að landinu. Meiri hlutinn telur brýnt að unnið verði skipulega að því að bæta net millilandaflugvella á Íslandi til að tryggja að þeir hafi getu til að þjóna sem varaflugvellir fyrir vaxandi flugumferð til og frá landinu með fullnægjandi hætti. Í ágúst 2017 skipaði þáverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra starfshóp sem var falið að setja fram tillögur að breyttu rekstrarformi flugvalla innan lands með það að markmiði að ná fram hagkvæmari rekstri af innanlandsflugi og skilvirkari rekstri flugvalla sem skilaði sér til neytenda. Við stjórnarskipti í nóvember 2017 ákvað núverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að starfshópurinn héldi vinnu sinni áfram með áherslu á nýjan stjórnarsáttmála um að móta jafnframt tillögu um að gera innanlandsflugið að hagkvæmum kosti fyrir íbúa landsbyggðarinnar og að almenningssamgöngur yrðu áfram byggðar upp um land allt. Starfshópurinn skilaði tillögum sínum í byrjun desember 2018. Ein af tillögum starfshópsins er að frá og með 1. janúar 2020 verði millilandaflugvellirnir Keflavíkurflugvöllur, Reykjavíkurflugvöllur, Akureyrarflugvöllur og Egilsstaðaflugvöllur skilgreindir sem kerfi flugvalla með sameiginlegum kostnaðargrunni og Isavia falin fjárhagsleg ábyrgð á rekstri, viðhaldi og uppbyggingu þeirra. Með því geti Isavia lagt á og innheimt þjónustugjöld í samræmi við kostnað félagsins af rekstri kerfisins. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið skuli hefja viðræður við Isavia um breytingar á þjónustusamningi sem tekur tillit til hins nýja fyrirkomulags og þeirra ráðstafana sem nauðsynlegar eru, svo sem að auka tekjustreymi flugvallakerfisins um leið og nauðsynlegu þjónustustigi er viðhaldið. Kannski er rétt að koma inn á að í sömu skýrslu og ég vitnaði til áðan um umferðaröryggi er þess getið að varaflugvallaskattar hafi verið lagðir af 2011. Ef við myndum núvirða síðasta árið sem þeir voru lagðir á að fullu til dagsins í dag, bæði varaflugvallagjaldið og flugvallarskatta utanlands- og innanlandsflugs sem voru lagðir á þá, væri það 1 milljarður og 44 milljónir. Tekinn var 1 milljarður út úr kerfinu árið 2011, sem útskýrir að mörgu leyti þá slæmu stöðu sem kerfið er í í dag. Aftur í nefndarálitið. Samhliða verði hafnar viðræður á milli samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins um mótun eigendastefnu Isavia eins og stjórnarsáttmálinn kveður á um. Í viðræðunum verði sett upp áætlun um uppbyggingu flugvallanna sem er til þess fallin að styrkja millilandaflug og öryggi þess fyrir landið í heild. Í vinnunni verði einnig farið yfir hvort og hvaða lögum þarf að breyta til þess að koma nýju fyrirkomulagi til leiðar. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið og telur mikilvægt að innanlandsflugvellir verði efldir og leggur til að nýr töluliður bætist við í samgönguáætlun því til samræmis. Meiri hlutinn beinir til samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að tryggja við endurskoðun samgönguáætlunar að nýtt fyrirkomulag rekstrar Reykjavíkurflugvallar, Akureyrarflugvallar og Egilsstaðaflugvallar leiði til þess að þeir fjármunir sem ætlaðir voru til viðhalds og endurnýjunar á þeim á árunum 2020–2023 færist til eflingar á innanlandsflugvallakerfinu og annarra flugvalla í grunnneti þar sem viðhald og endurnýjun er orðið aðkallandi, m.a. með hliðsjón af öryggissjónarmiðum. Kerfið, grunnnetið í heild sinni, fyrir utan Keflavíkurflugvöll, hefur verið mjög vanfjármagnað eins og ég hef komið að. Þess vegna vil ég benda hv. þingmönnum á að skoða umsögn Isavia um samgönguáætlun frá 29. nóvember sem snýr að slæmri stöðu á grunnneti flugvalla landsins. Þar kemur fram að það styttist í að loka verði fjöldanum öllum af völlum vítt og breitt um landið, t.d. vegna yfirborðs flugbrautanna. Einnig kemur fram að meiri hlutinn vill að minni vélum í millilandaflugi verði veitt heimild til að lenda á Hornafirði, í Vestmannaeyjum og á Ísafirði. Þar er fyrst og fremst litið til öryggis. Rannsóknarnefnd flugslysa hefur í umfjöllun bent á nauðsyn þess. Reykjavíkurflugvöllur gegni mikilvægu hlutverki við mestallt sjúkraflug sem miðstöð innanlandsflugs og sem varaflugvöllur í millilandaflugi. Fram kom fyrir nefndinni að 15–20 ár tæki að byggja upp nýjan flugvöll öðrum stað, eins og lagt er til m.a. í skýrslum um málefnið. Meiri hlutinn leggur því áherslu á að Reykjavíkurflugvelli verði vel við haldið og hann byggður upp að því marki að hann sinni því hlutverki sem hann skipar á öruggan og viðunandi hátt, þar til sambærileg, fullbúin lausn finnst. Það verður tryggt með hinu breytta fyrirkomulagi þar sem rekstur hans, viðhald og endurnýjun verður á ábyrgð Isavia, enda gegnir hann mikilvægu hlutverki sem einn af varaflugvöllum landsins. Mér gefst ekki færi á að ræða málefni Reykjavíkurflugvallar mikið en varla hefur verið minnst á hann í umræðunni. Hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir minntist á hann, sem er gott, en slíkt gerist örsjaldan. Ég hefði viljað taka miklu ítarlegri umræðu um þann þátt. Á síðasta ári voru um 800 sjúkraflug í landinu. Sjálfsagt hafa 830–840 sjúklingar verið fluttir með sjúkraflugi, þar af rétt um helmingur í svokölluðum F1 eða F2 flutningi þar sem sjúklingarnir um borð eru í lífshættu eða í lífssókn. Við tölum allt of sjaldan um þetta í þingsal. En áfram með álitið. Þjónustugjöld eru gjöld sem ætlað er að standa undir fyrirframskilgreindum kostnaði og mega ekki vera umfram þann kostnað, í þessu tilfelli til að standa undir öflugu alþjóðaflugvallakerfi á Íslandi. Til að draga úr áhrifum á samkeppnishæfni Íslands í flugi og draga úr áhrifum á flugrekendur leggur meiri hlutinn áherslu á að allir möguleikar verði kannaðir við að skipta þjónustugjaldinu á alla notendur flugvallanna til að það megi verða sem lægst. Þar má nefna fraktflug, ferjuflug og einnig þá sem skrá flugvellina sem varaflugvelli í íslensku loftstjórnarrými. Í því efni verði jafnframt skoðað hvernig megi fá aukið fjármagn eða heimildir til ráðstöfunar á fjármagni til viðhalds og uppbyggingar millilandaflugvalla á Íslandi í ljósi alþjóðlegra skuldbindinga Íslands. Í þeirri vinnu skal lögð áhersla á legu Íslands og aðra þætti sem gera flugsamgöngur erfiðar en jafnframt nauðsynlegar borið saman við lönd á meginlandi Evrópu. Millilandaflugvellirnir skipa mikilvægt hlutverk, ekki síst með tilliti til flug- og almannaöryggis. Við endurskipulagningu og uppbyggingu flugvallakerfisins á Íslandi er mikilvægt að tekið sé mið af þörfum flugkennslu, sem er mikilvægur þáttur í uppbyggingu flugsins í íslensku efnahagslífi. Við höfum margoft rætt að flugið er undirstaða ferðaþjónustunnar. Hér vil ég koma með athugasemd en ég hefði viljað sjá fjallað betur um hluta almannaflugs í landinu eða grasrótina, sem er undirstaðan fyrir öflugri flugstarfsemi á Íslandi. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar beinir því til ráðherra að hefja viðræður við Isavia um að finna leiðir innan þjónustusamnings til að bregðast við þörf á yfirborðsviðhaldi sem fyrirhugað var á árinu 2018 á flugvöllunum í Vestmannaeyjum og á Ísafirði ásamt því að finna leiðir til að greiða fyrir móttöku aukins fjölda farþega í millilandaflugi til Akureyrar. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir m.a. að unnið verði að því að gera innanlandsflug að hagkvæmari kosti fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Meðalverð á fargjöldum hefur heldur hækkað og ljóst er að flest flugfargjöld eru of há til að flug sé raunhæfur valkostur í innanlandssamgöngum. Háu flugfargjöldin innan lands draga mjög úr getu almennings til að nýta sér flug sem ferðamáta og hefta um leið möguleika þeirra sem búa fjarri höfuðborgarsvæðinu til að nýta sér ýmiss konar þjónustu sem íbúar þurfa að sækja þangað, t.d. heilbrigðisþjónustu, grunnnám og símenntun. Þá virka þau hamlandi á hvers konar atvinnuuppbyggingu, þar með talið á ferðaþjónustuna. Til að flugið verði raunhæfur valkostur sem almenningssamgöngumáti þarf að koma til umtalsverð lækkun á fargjöldunum. Til þess þarf ríkið að grípa inn í með afgerandi hætti. Um tvær leiðir er að ræða, að ríkið ákvarði hámarksfargjald á flugleið eða ríkið niðurgreiði flugfargjöld á markaði. Eins og fram kemur í skýrslu um uppbyggingu flugvallakerfisins á Íslandi og eflingu innanlandsflugs hefur verið til skoðunar leið sem gengur út á að endurgreiða hluta flugfargjalda íbúa í afskekktari héruðum Skotlands í samræmi við reglur EES um ríkisstyrki. Þetta fyrirkomulag er einnig þekkt í öðrum EES-ríkjum. Ein af tillögum áðurnefnds starfshóps ráðherra um eflingu innanlandsflugs og rekstur flugvalla er að farmiðar íbúa með lögheimili á tilgreindum svæðum á landsbyggðinni verði niðurgreiddir. Skilgreind verði svæði landsins þar sem íbúar sem ferðast í einkaerindum njóta 50% niðurgreiðslu á flugfargjöldum til og frá svæðinu, þó að hámarki fjórar ferðir eða átta flugleggir á ári á hvern einstakling á meðan reynsla er að komast á kerfið. Meiri hluti samgöngunefndar leggur til að þetta kerfi verði tekið upp í ársbyrjun 2020. Með breyttu rekstrarfyrirkomulagi innanlandsflugvallanna og framangreindri endurskipulagningu má ætla að hægt verði að fjármagna nýtt fyrirkomulag á hagkvæmari hátt fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Meiri hlutinn bendir á að með því verði greitt fyrir aðgengi íbúa landsbyggðarinnar að þjónustu sem eingöngu er veitt á höfuðborgarsvæðinu. Þá leggur meiri hlutinn áherslu á að vanda þarf til verka við útfærslu tillögunnar, svo sem að taka tillit til umhverfisáhrifa og jafnvægis á milli samgöngumáta í almenningssamgöngum. Frú forseti. Þá er tíminn búinn. Eins og ég sagði áðan vil ég leggja áherslu á að í þessu tímamótaplaggi eru kerfisbreytingar sem snúa fyrst og fremst að öryggismálum í umferðinni og fluginu. Ég fagna því sem hér er lagt fram.

Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir afar fróðlega yfirferð yfir flugmálin eins og hans er von og vísa. Ég ætla ekki að hætta mér of langt út í þau samt en það voru ákveðnir kaflar í upphafi ræðu þingmanns sem vöktu athygli mína, sérstaklega orðin um svelta samgönguáætlun á undanförnum árum og í rauninni þá samgönguáætlun sem við fjöllum núna um. Eins og oftar en ekki hefur komið fram í þessari umræðu vantar fjármagn fyrir þessar brýnu framkvæmdir, nauðsynlegu framkvæmdir vegna umferðaröryggis og umferðarþunga og annars. Þær eru ekki fjármagnaðar og þarf að leita aukafjármagns fyrir þær. Það er einmitt þrátt fyrir þá stórsókn sem átti að vera í samgöngumálum sem er eftir sem áður, eftir stórsóknarviðbótina, þessa 5,5 milljarða, undir meðaltali framlaga til samgöngumála á þessari öld. Stórsóknin verður hins vegar greidd með tímabundinni skattahækkun. Það hefur oft komið fram líka og kom fram í sérstökum umræðum á fyrri þingum, t.d. 2011 í sérstakri umræðu sem Jón Gunnarsson var með um svipað mál. Þessa skattheimtu, veggjöld, sóru allir flokkar af sér fyrir kosningar. Ég legg til að fólk hlusti á ræðu hv. þm. Smára McCarthys á eftir til að fylgjast með því. Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann: Hvað er lögð til mikil aukaskattlagning á hverju ári til að fjármagna það sem vantar upp á í rauninni til þess að samgönguáætlun sé eins og fólkið á skilið?

Frú forseti. Það er nú svolítið farið vítt yfir. Hugarreikningurinn segir mér það, miðað við að ríkisreksturinn taki inn um 800 milljarða, þar af er 27–28% tekjuskattur, rétt fjórðungur, svo með virðisaukanum erum við komin í 50%, að til að fjármagna 6–8 milljarða eins og talað er um erum við að tala um 1% á ári, sem eru notendagjöld. Ég bendi á það í umræðunni sérstaklega um flugmálin, sem maður hefur kannski mest verið að sinna í vetur og farið hefur mikill tími í, leggjum við áherslu á að það verði notendagjöld fyrst og fremst þeirra sem nýta flugið, flugvellina, sem munu borga það að mjög stóru leyti. Leitum fyrst og fremst fjármögnunar þar. Þegar ég tala um að verið sé að svelta samgöngukerfið þá eru það bara pólitískar ákvarðanir í þessum sal undanfarinna ára eftir efnahagshrunið, fjármagnið hefur farið í aðra hluti. Það hefur ekki verið pólitískur vilji til að fara í nákvæmlega þessa hluti. Við höfum oft rætt, kannski í fjárlaganefnd og hér í pontu Alþingis, að það kostar líka að verja ekki fé í viðhaldið. En í þjónustugjöldum talið er þetta u.þ.b. 1% af því sem ríkið tekur inn, ef við tökum þann vinkil til að fá samanburðinn. Það eru þá væntanlega 0,2–0,3% af landsframleiðslu. Ef við lítum á efnahagslega þáttinn er því fjármagni gríðarlega vel varið fyrir landsframleiðsluna, hagvöxt og annað á næstu árum, eins og við þekkjum vítt og breitt um heiminn þar sem menn hafa lagt inn í samgöngukerfið. Það er það sem eflir þjóðirnar. Það er það sem skapar hagvöxt í ríkjunum, hvort sem við lítum til Bandaríkjanna, Þýskalands eða fleiri þjóða sem hafa byggt upp sín kerfi og lagt mikla áherslu á það. Þar kemur þetta fyrst fremst fram.

Virðulegi forseti. 1%, það er áhugavert. Það á einmitt að lækka tekjuskatt um 1% samkvæmt fjármálastefnu og fjármálaáætlun á kjörtímabilinu. Fyrsta skrefið að því var tekið í fjárlögum síðast þar sem persónuafslátturinn var hækkaður um 500 kr. Það dugar í eina ferð fram og til baka með veggjöldum. Það er áhugavert að heyra hvernig samhengið er í þessu Annað sem mig langar að spyrja um er niðurgreiðsla varðandi flugið sem er talað um að sé á bilinu 800 milljónir til 1,5 milljarðar á ári. Til prufu alla vega, til að byrja með. Hvað væri hægt að gera fyrir 800 milljónir til 1,5 milljarða á ári í atvinnu- og þjónustuuppbyggingu víðs vegar um landið, t.d. uppbyggingu heilbrigðiskerfisins úti á landi? 1,5 milljarðar á ári í nýsköpun og nýbyggingar myndi vega ansi mikið, myndi ég halda, upp á móti þessari þjónustu þar sem flogið er væntanlega yfir vegtollana. Við þurfum að fá vegtolla í kringum höfuðborgina. Þeir sem eru lengst úti á landi geta flogið yfir þá á niðurgreiddu verði til að ná í þjónustu sem annars væri kannski hægt að byggja upp fyrir nákvæmlega sama pening.

Frú forseti. Hér er mér alvöruverkefni á höndum, að reyna að svara svona spurningu á tveimur mínútum. 800–1.000 milljónir? Þú gerir ekki mikið fyrir það til að sinna öllu sem þarf vítt og breitt um landið. Það er nú hálfgerður brandari ef menn halda það raunverulega að þeir geti á nokkrum árum með 800 milljónum á ári komið til móts við allt sem þarf að gerast til að veita aðgengi að þjónustu eins og er á höfuðborgarsvæðinu og öllu þessu umhverfi. Það er oft talað eins og menn geti bara byggt upp sjúkrahús með alla þjónustu vítt og breitt um landið og haldið að þau geti tekið við öllu. Málið er það að í íslensku heilbrigðiskerfi og á Landspítalanum fer sirka 10% af rekstri Landspítalans sem sinnir öllu landinu, í að sinna erfiðustu tilfellunum, hvort sem það er vegna fyrirbura, hjartaaðgerða eða tauga- og heilaskurðlækninga. Alvarlegustu áverkarnir enda allir hér. Það er svo margt sem er hægt að ræða, en maður fær svo ótrúlega stuttan tíma. Ríkið borgar líklega milljarð í Hörpu á ári. Hefur hv. þingmaður hugleitt það í samhengi hlutanna?  Þetta er bara mjög eðlileg krafa þeirra 60.000 einstaklinga sem búa á landsbyggðinni í dag, ef við tökum svæðið frá Hvítá til Hvítár. Þetta er ekki meiri fjöldi en það. Að þeir hafi sem best aðgengi að þeirri þjónustu sem er sköpuð fyrir allt þetta land hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég las Skúla fógeta um jólin. Það væri áhugavert fyrir hv. þingmanni að skoða þá bók þar sem við sjáum að þar leggja menn grunninn að því og í framhaldi af því árin á eftir að taka allt til Reykjavíkur og Reykjavík verður raunverulega til. Það er bara ákvörðun sem var tekin fyrir 200 eða 250 árum um hvernig ætti að standa að málum. 

Frú forseti. Við höfum í gær og í dag verið að ræða samgönguáætlanir í þingsal, annars vegar til fimm ára og hins vegar samhliða til 15 ára. Í samgönguáætlun felast mikilvæg áform, áform sem að þessu sinni og í orði kveðnu eru fullfjármögnuð, a.m.k. skemmri áætlunin, en ýmislegt er þó eitthvað lausara í reipunum þegar fram í sækir og er jafnvel einhverju vísað inn í hina óræðu framtíð. Reyndar hefur ekki öllum stundum verið gott að henda reiður á staðreyndum í þessari umræðu; hvað eru væntingar, hvað eru óskir, hvað eru langanir, hvað eru hreinir draumórar og hvað er blákalt óraunsæi. Hugurinn hefur skoppað víða, eins og Þórbergur kvað forðum, en allt ber þó að einum og sama brunni. Þörfin fyrir stórfelldar úrbætur varðandi þá málaflokka sem heyra undir samgöngur er mikil og þörfin er bráð. Við erum þrátt fyrir allt sammála um að innviðir okkar hrópi á úrbætur og séu langsveltir í miklum mæli, svari þeir ekki kalli og kröfum tímanna, stóraukinni og breyttri notkun og að ekki sé valkostur að bíða og sjá til. Umræðan um málið í þinginu finnst mér því hafa verið dálítið ómarkviss á köflum, einhvern veginn út um allt og erfitt á stundum að halda einbeitingunni. Mér finnst þó að það sé býsna mikil efnisleg samstaða um innihald og forgangsröðun í þeim tillögum sem hér liggja fyrir og eru til umræðu þótt á einstaka stað séu átök um mikilvægi verkefna. Aðdragandi umræðunnar, uppleggið, er þannig að ýmislegt dreifir huganum. Eina stundina er rætt um stórátak í innviðauppbyggingu, þjóðarsátt, að efla þurfi öryggi vegfarenda með öllum ráðum, að slys séu allt of tíð - og það er sannarlega satt - að þetta eigi að gera sameiginlega og nota fé úr sjóðum okkar allra. Hina stundina er svo rætt af miklum tilfinningaþunga um að til þess að gera þetta allt hratt og vel þurfi að skattleggja vegfarendur sérstaklega. Veggjöld hér og veggjöld þar, annaðhvort alls staðar eða sums staðar, úti um landið allt og jafnvel innan bæja og borgar. Látum það liggja á milli hluta í bili. Við þurfum og munum ræða þetta innan fárra mánaða á ný, m.a. breyttar leiðir til að fjármagna umferðarmannvirki. Um þetta atriði og þessi atriði öll þurfum við að ná raunhæfri sátt en ekki með því að leggja ofurkapp á að þrýsta í gegn einhverjum illa upplýstum og að því er virðist íþyngjandi ákvæðum í átakafarvegi. Það er engin ástæða til að gefa sér harða andstöðu við breytingar á gjaldtöku í umferðinni, en er ekki rétt að gera það á skynsamlegan og yfirvegaðan hátt, velta fyrir sér margvíslegum valkostum og kalla eftir reynslu annarra þjóða sem hafa hana? Við fáum t.d. fréttir af því hjá frændþjóð okkar, Norðmönnum, að í Noregi gæti nú æ minna umburðarlyndis gagnvart veggjöldum, vegtollum og að stórir hópar rísi nú upp til að andæfa stöðugt vaxandi gjaldtöku á þessu sviði. Sömuleiðis að Svíar velti fyrir sér að annarri og samræmdri gjaldtöku. Tökum okkur sæmilegan tíma í þessa umræðu og yfirvegum og veljum skynsamlegar leiðir, bæði þá sem er efnahagslega hagkvæm, tæknilega viðráðanleg og sem sæmileg sátt ríkir um. Frú forseti. Sem landsbyggðarþingmann langar mig að drepa niður fæti í mínu víðfeðma Norðvesturkjördæmi, sem er vitaskuld langfallegasta kjördæmi landsins,  
             Okkur verður ósjálfrátt tíðrætt um einn þátt samgöngumála sem er vegakerfið, en samgönguáætlun fjallar auðvitað um fleiri þætti; flugið, hafnirnar, gangandi vegfarendur og hjólandi vegfarendur, svo dæmi séu tekin. Á það hafa þingmenn bent í ræðum sínum. Mig langar að fjalla örlítið um markmið samgönguáætlunar um jákvæða byggðaþróun. Það eru atriði sem skilgreind eru í fimm liðum. Í fyrsta lagi að við sóknaráætlanir landshluta verði við forgangsröðun framkvæmda tekið mið af þörfum einstakra svæða fyrir bættar samgöngur til að efla sveitarfélög, styrkja vinnusóknarsvæði og landið allt. Hér með er undirstrikað að samgönguáætlun, þótt á stökum og afmörkuðum svæðum sé, er ekki einkamál viðkomandi svæða heldur er þetta hagsmunaatriði fyrir alla landsmenn. Í öðru lagi að samgöngur styrki búsetugæði svo sem frekast er unnt í öllum landshlutum. Í þriðja lagi er rætt um markmiðið að leitast verði við að stytta ferðatíma með uppbyggingu vega með bundnu slitlagi og gerð jarðganga til að leysa af hólmi erfiða fjallvegi og styrkja og stækka þannig vinnusóknarsvæði. Í fjórða lagi er markmið um að sköpuð verði sameiginleg framtíðarsýn fyrir alla landshluta og landið allt með samþættingu samgönguáætlunar við aðra áætlanagerð og opinbera stefnumótun til að efla atvinnulíf og lífsgæði og hámarka hagkvæma nýtingu á samgöngumannvirkjum, þjónustu og fjárfestingum. Þessa hefur nú verið freistað í nýlegri byggðaáætlun. Í fimmta og síðasta lagi, að unnið verði að opnun fleiri gátta til og frá landinu. Þá er kannski átt við loftið fyrst og fremst og e.t.v. hafnirnar líka. Þetta eru fín markmið, frú forseti. Þeim getum við náð og enginn í þingsal efast um að fullur vilji er til þess. Okkur greinir í einhverjum atriðum á um leiðir, ekki vegaleiðir eða sjóleiðir, heldur leiðir um fjármögnun. Til að þetta gangi upp þarf sameinað átak þings og landsmanna og við þurfum að vera sammála í meginatriðum. Til þess þurfum við umræðuna, sem tekur sinn tíma, og við erum nú í henni miðri. Við getum ekki beðið framkvæmda, þær þurfa að hefjast án tafar og hefðu þurft að vera í gangi í ríkari mæli en nú er. Frú forseti. Þeim sem búa á Vesturlandi brá sannast sagna í brún þegar fregnir bárust af því á dögunum að fyrir dyrum stæði að fresta fyrirhuguðum framkvæmdum á Kjalarnesi, en þessi vegur er einn af fjölförnustu vegum á Íslandi. Um hann aka að meðaltali 7.000 bílar á dag og enn fleiri á sumrin, um 14.000 bílar á sólarhring. Vegurinn hefur setið eftir í vegabótum undanfarin ár og nú er svo komið að ástandið er orðið ískyggilegt. Það er stórhættulegt að aka um þetta svæði, það þekkja þeir sem keyra þetta daglega. Vegurinn er auk þess ein af stofnæðum frá Reykjavík sem ekki hefur verið breikkuð. Það hefði því verið með ólíkindum ef komið hefði til frestunar á þessari stóru og mikilvægu framkvæmd. Að þurfa stöðugt að verjast er algerlega óboðlegt fyrir Vestlendinga og ekki bara Vestlendinga heldur alla landsmenn af því að þetta er þjóðbraut. Vestlendingar hafa barist fyrir því um áraraðir að ráðist verði í úrbætur á á þessum vegi sem hefur kostað bæði mörg slys og því miður hörmulega mörg mannslíf. Hv. starfandi formaður umhverfis- og samgöngunefndar tilkynnti í gær að þessu hefði verið snúið við og að framkvæmdir færu í gang og að ekki yrðu tafir á framkvæmdum að nokkru marki. Frú forseti. Ég fikra mig áfram eftir þessu fallega kjördæmi og hvar nem ég staðar annars staðar en á Akranesi, einum allra fegursta bæ landsins. Þar hefur verið starfandi stór og mikil verksmiðja, Sementsverksmiðja ríkisins. Akranesbær hefur fengið þessa verksmiðju til umráða. Búið er að rífa verksmiðjuna og á þeirri lóð á að rísa blómleg byggð við sjávarströndina. Hins vegar náðust ekki samningar um kostnað vegna niðurrifs. Nú hefur tekist að semja við Vegagerðina og þetta er komið inn á samgönguáætlun sem er gleðiefni og á að fagna því. Það þarf að lyfta brautinni við Faxabraut því að menn gera ráð fyrir hækkandi sjávarborði og gengur sjór yfir landið eins og nú háttar til. Svo við höldum áfram vestur og norður um er líka sérstakt ánægjuefni að það hillir undir lok framkvæmda á Fróðárheiði á Snæfellsnesi. Það er framkvæmd sem staðið hefur yfir í á annan áratug. Samgönguáætlun Vesturlands hefur verið samin í nokkur ár og þessi tvö verkefni, Kjalarnes og Fróðárheiði, hafa verið forgangsverkefni sveitarstjórnarmanna. Það er ánægjulegt að það er slagkraftur í samgönguáætlunum landshlutasamtakanna. Það sem veldur hins vegar miklum vonbrigðum er að einungis er áætlað að verja 550 milljónum til almennra nýframkvæmda við vegi á Vesturlandi á næstu fimm árum, mun lægri upphæð en í nokkrum öðrum landshluta. Það er með öllu óskiljanlegt og erfitt að una við það. Á Vesturlandi eru um 14% af vegakerfi landsins og eru þar um 60% vega án slitlags. Þrjú sveitarfélög á Vesturlandi eru í hópi þeirra tíu sveitarfélaga á landsvísu þar sem fæstir vegir eru lagðir bundnu slitlagi. Þetta eru Skorradalshreppur, Dalabyggð og Borgarbyggð. Tæplega 10% af vegakerfi landsins eru í þessum þremur sveitarfélögum. Á Norðurlandi vestra eru um 13% stofn- og tengivegakerfisins í landinu. Fjármunir til nýbygginga þeirra hafa verið innan við 0,3% af heildarframlögum til málaflokksins. Samt er hlutfall vega með bundið slitlag hvergi lægra en í þessum landshlutum, um 29%. Umferð um svæðið er mikil, þarna er blómleg byggð og þarna er öflugur landbúnaður, eitt alöflugasta sauðfjárbúskaparsvæði landsins. Vegurinn um Skógarströnd, sem einhverjir hafa kannski farið um, hefur mikla þýðingu fyrir íbúa á Snæfellsnesi og í Dalabyggð sem um áratugaskeið hafa búið við laka malarvegi. Víða á svæðinu er stundaður landbúnaður og ferðaþjónusta sem vex hratt. Með bættum samgöngum skapast ýmis tækifæri varðandi samstarf þessara nágrannabyggðarlaga, auk þess sem Dalabyggð myndi eflaust njóta góðs af gríðarlegum fjölda ferðamanna sem leggur leið sína um Snæfellsnes. Eins og nú háttar til eru ferðamenn á ferðinni akandi sjálfir og jafnvel um Skógarstrandarveg sumar sem vetur og lenda oft í kröppum veðrum og í vandræðum. Þarna þarf að halda vel á spöðunum og hnika framkvæmdum framar en fyrirhugað er í áætlun. Það eru sömuleiðis mikil vonbrigði hversu fá verkefni eru samkvæmt báðum áætlunum á dagskrá á Norðurlandi vestra. Aðeins er eitt verkefni sem telst til nýframkvæmda. Það er Skagastrandarvegur, sem settur er á dagskrá síðari hluta áætlunarinnar áranna 2019–2023, en þar þarf auðvitað að hefjast handa sem allra fyrst. Skagastrandarvegur hefur lengi verið baráttumál landshlutans. Núverandi vegurinn er mjór og hlykkjóttur og á honum eru margar blindhæðir og hann er erfiður um vetur. Skagastrandarvegur tengir saman vinnusóknarsvæði sem nær frá Blönduósi og Skagaströnd að Sauðárkróki og hefur styrkt byggð í landshlutanum. Auk þess sækja mörg ungmenni frá öllu Norðurlandi vestra menntun til Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki og fara þau því þennan veg, sum daglega, önnur vikulega. Þar á ofan hefur samstarf aukist verulega innan þessa svæðis á mörgum sviðum frá því að vegurinn yfir Þverárfjall var endurbyggður. Á Norðurlandi vestra hafa vegabætur á Vatnsnesi ratað í umræðuna og ástandið á veginum um Vatnsnes. Þetta atriði hefur verið í hæstri forgangsröðun heimamanna og er gott að náðst hafa samningar um að hefja þar framkvæmdir á næstunni í tengslum við breytingar á vegstæði og nýja brú yfir Tjarnará. Víða í Sveitarfélaginu Skagafirði má finna vegi sem beinlínis eru hættulegir yfirferðar vegna þess að ekki hefur fengist fé til viðhalds. Í fimm ára samgönguáætlun er þó ekki gert ráð fyrir neinum beinum framlögum til uppbyggingar malarvega með bundnu slitlagi í sveitarfélaginu og engar vegaframkvæmdir eru heldur á svæðinu í kaflanum um undirbúning verka utan áætlunar. Það er ekki ásættanlegt. En heimamenn sofa þó ekki á verðinum, þeir eru stórhuga og framsýnir. Þeir hafa verið ólatir við að vekja athygli á hagsmunum svæðisins í samgöngumálum og hafa nú hreyft áformum um að hafin verði um rannsókn á hagkvæmni þess að grafa jarðgöng í gegnum Tröllaskaga og að gerð verði rannsókn á samfélags- og efnahagslegum áhrifum slíkrar gangagerðar. Sá þáttur byggðastefnu að efla Akureyri virðist eiga vaxandi fylgi bæði hjá stjórnvöldum og almenningi og tillaga um veggöng milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar er til þess fallin að styrkja þennan þátt og ber vott um vilja Skagfirðinga til að laga sig að ríkjandi byggðastefnu. Heimamenn telja reyndar að veggöng milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar séu ekkert sérstakt hagsmunamál Skagfirðinga heldur auðvitað hagsmunamál á landsvísu. Örlítið um flugvelli landsins sem eru hluti af samgönguneti okkar. Þeim er skipt upp eftir því hvort þeir tilheyra grunnneti flugvalla. Alexandersflugvöllur á Sauðárkróki er eini flugvöllurinn á Norðvesturlandi sem tilheyrir grunnnetinu. Það er mikilvægt að völlurinn geri það áfram og að honum verði tryggðir nægjanlegir rekstrarfjármunir til að unnt sé að koma á reglulegu áætlunarflugi. Einnig að völlurinn geti verið tiltækur til sjúkraflugs hvenær sem er, en það er engin vissa um það en meðan á óvissu stendur er rétt að benda á möguleika vallarins sem æfinga- og þjálfunarflugvallar fyrir flugnema því að aðstaðan er þar prýðisgóð. Hv. þm. Þórunn Egilsdóttir drap á það í ágætri ræðu sinni í gærkvöldi hversu mikilvægt væri að við tryggðum að við menntuðum góða flugmenn og þjálfuðum þá við allar mögulegar aðstæður. Það er þróttmikil byggð í Skagafirði og útgerð í blóma. Landaður afli á Sauðárkróki er um 25.000 tonn á ári og um hafnirnar fara um 50.000 tonn á ári í inn- og útflutningi. En það þarf að bæta höfnina á Sauðárkróki því að þeir ætla sér stóra hluti. Þeir vilja taka á móti fleiri skemmtiferðaskipum og strandferðaflutningar eru talsverðir. Það eru verkefni víðar við sjávarsíðuna. Endurgera þarf þann hluta norðurgarðs t.d. á Hofsósi. Hafnarbætur í Snæfellsbæ og á Arnarstapa eru sömuleiðis á döfinni, en Arnarstapi er mikilvæg smábátahöfn. Ísafjarðarhöfn er barn síns tíma og þar er gríðarleg umferð skemmtiferðaskipa, auk uppbyggingar athafnasvæðis við höfnina, sem kallar á stækkun. Við vitum að Hafnabótasjóður hefur verið sveltur um árabil og þar er mikil og uppsöfnuð viðhaldsþörf. Nýframkvæmdir hafa verið í lágmarki og því er erfitt að mæta þörfum nýrra og arðbærra atvinnutækifæra. Ég nefni fiskeldi og ég nefni skemmtiferðaskipin, kalkþörungavinnslu, að ógleymdum drögum eða hugmyndum um rafvæðingu hafnanna. Fyrir vestan bíða menn Dýrafjarðarganga með eftirvæntingu. Ef það verður raunin að vegagerð á Dynjandisheiði frestist og að sama skapi á Bíldudalsvegi í Arnarfirði er það fráleit tilhugsun. Það er algjörlega úr takti við opnun Dýrafjarðarganga og uppbyggingu nýrra atvinnugreina á svæðinu. Við trúum því ekki fyrr en við tökum á því að þetta mál verði ekki leyst í samfellu. Vonandi hillir undir framkvæmdir í Gufudalssveit á Vestfjarðavegi 60, en úrbætur munu hafa áhrif bæði á mannlíf og atvinnusköpun á stóru svæði. Það breytir miklu, ekki síst fyrir ferðaþjónustu. Frú forseti. Að fara um vegi á Vestfjörðum er ferðalag til fortíðar. Víða eru þröngir vegir, holóttir malarvegir og einbreiðir slitlagsvegir sem og einbreiðar brýr. Í samgönguáætlun eru engar sértækar aðgerðir fyrirhugaðar til að fækka þeim 60 einbreiðu brúm sem finna má á Vestfjörðum. Á Ísafirði má finna flugvöll sem er einhver sá sögulegasti og hættulegasti í veröldinni og fyrir liggur þingsályktunartillaga um að við förum að velja og huga að nýjum flugvelli. Aðeins um almenningssamgöngur í lokin. Brýnt er að unnið sé að því markmiði að efla almenningssamgöngur til að samgöngur verði umhverfislega sjálfbærar. Að sama skapi getur efling almenningssamgangna haft mjög jákvæð áhrif á byggðaþróun hvar sem er á landinu,  Virðulegur forseti. 

Forseti biður hv. þingmenn góðfúslega um að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðjóni Brjánssyni fyrir ljómandi góða ræðu og góða yfirferð yfir Vesturland og Norðvesturkjördæmi þar sem að sjálfsögðu er fallegt eins og svo víða á Íslandi. Það er nú það svæði sem nýtur hæstra framlaga í þessari samgönguáætlun að þessu sinni. Það hefur ekki alltaf verið svo. Það eru mörg brýn verkefni sem eru að koma til framkvæmda. Ég vil sérstaklega hrósa hv. þingmanni fyrir að ræða um samgöngukerfið sem eina heild. Það er auðvitað lykilatriði í allri okkar nálgun. Það er líka mikilvægt sem hv. þingmaður kom inn á, að sækja fyrirmyndir um gjaldtöku í vegakerfinu til nágrannalanda. Það hefur komið fram í hv. umhverfis- og samgöngunefnd að það er einmitt það sem vinnuhópur sveitarstjórnar- og samgönguráðherra er að gera þessa dagana. Það hafa komið gestir, m.a. frá Noregi, til þess að fara yfir reynsluna þaðan þannig að við getum nýtt okkur þá reynslu. Hv. þingmaður nefndi líka Svíþjóð. Mig langaði að vita hvort hann þekkti til víðar í Evrópu. Það hefur komið fram að það er mjög víða í Evrópu sem verið er að nota veggjöld og mig langar að spyrja hvort hann þekki til hvar reynslan hefur verið best. Auk þess langar mig að spyrja um hvaða vegir það eru sem þingmaðurinn telur að hafi áhrif á alla landsmenn frá degi til dags. Hvaða leiðir eru það sem alla daga fara um flutningar til og frá landsbyggðinni, ferðamenn sem koma eða fara út á land, auk þess sem íbúar landsins þurfa að fara þar um?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er ekki sérfróður um veggjöld og þekki raunar ekki mikið til þeirra mála í Evrópu nema sem neytandi stöku sinnum. Norðmenn eru í stórum hópum orðnir langþreyttir á þessari gjaldtöku. En þetta hefur haft áhrif á uppbyggingu almenningssamgangna, hef ég trú á, þótt ég hafi ekki staðfestingar um það. Ég held að það hafi ýtt undir að menn nýti sér almenningssamgöngur. Svíar, eins og komið hefur fram í ræðu hv. þm. Loga Einarssonar, eru farnir að gefa gaum að samræmdri innheimtu samkvæmt kílómetramælingum. Við köllum eftir því. Þjóðverjar eru líka mikið með þessar hugmyndir um svokallaða GPS-mælingu, þráðlausar mælingar. Það sé bara hreinlega mælt þegar maður hreyfir bílinn, skráð með GPS-boðum, en menn óttast auðvitað að það uppfylli ekki persónuverndarákvæði. Það þarf að ganga úr skugga um hvort sé ekki hægt að tryggja slíkt og binda vel um hnúta af þessu tagi og auðvitað myndi þetta styrkja GPS-netið um landið allt. Varðandi mikilvægi veganna þá er það þjóðvegur 1 sem við einblínum á. Vesturlandsvegur og Kjalarnesvegur eru auðvitað hluti af þessu kerfi. Það er satt að segja dálítið hráslagalegt að aka þarna um í öllum veðrum þar sem meiri hluti umferðarinnar eru stórir flutningabílar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta eru mjög mikilvæg mál sem hann kom inn á, mál sem eru rakin í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Það skiptir máli að horfa til persónuverndarsjónarmiða við útfærslu á gjaldtöku. Það eru ýmsar leiðir til. Það er mikilvægt að horfa til nágrannalandanna. Það þarf að gæta jafnræðis og í því sambandi hef ég einmitt verið að velta fyrir mér þessu með leiðirnar. Það er þjóðvegur 1. Allir flutningar út á land, eins og hv. þingmaður kom inn á, og mikið af flutningum út úr landinu þurfa að fara einmitt eftir þjóðvegi eitt, eftir þessum aðkomuleiðum til höfuðborgarinnar og ferðamenn fara hér um. Þeir einu sem þurfa kannski aldrei að fara þær leiðir eru ferðamenn sem koma með Norrænu til Seyðisfjarðar og hugsanlega einhverjir 

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanni andsvarið. Það hafa verið gerðar miklar umbætur í vegamálum mjög víða. Þó að ég sé nú ungur maður þá man ég eftir því að maður var að skrölta vestur á Ísafjörð á malarvegum stóran hluta Ísafjarðardjúps. Þetta er gjörbreytt. Það er alveg frábært. En það sem hefur gerst í seinni tíð er vaxandi þungi á vegunum. Nú eru allir fiskflutningar komnir á vegina og vöruflutningar í auknum mæli. Markaðurinn og viðskiptalífið krefst þess að fá vörur skjótt afhentar og menn vilja ekki liggja með miklar birgðir úti á landi. Þess vegna reiða menn sig á skjóta flutninga á landi og það hefur komið í ljós að vegirnir þola ekki þessa gríðarlegu umferð.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Brjánssyni fyrir ræðuna. Það er kafli í álitinu sem heitir Ýmsir vegir á vegáætlun og þar stendur, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn [leggur] til að svigrúm sem myndast í samgönguáætlun næstu ára með fjármögnun stórra framkvæmda með veggjöldum verði m.a. notað til að auka heildarframlög til tengivega og styrkvega.“ Síðan segir: „Þeirra á meðal má helst nefna Skógarstrandarveg, Laxárdalsveg, Vatnsnesveg, Jökuldalsveg, Gilsá–Arnórsstaðamúla, breytta legu vegar við Hrafnagil í Eyjafirði, Garðskagaveg, Garður–Sandgerði, Þingvallaveg, Skógarhóla, veg um Borgarnes og Innstrandaveg.“ - og svo er talað um Árneshrepp á Ströndum. Þarna eru margir vegir á Norðvesturlandi. - Ég vona að hv. þingmaður hafi heyrt það sem ég sagði. En hvað um það, þarna er verið að sýna fram á hvað gerist þegar veggjöld eru tekin upp og framkvæmdum flýtt á þessu 15 ára tímabili þannig að það losnar um fé í þessa vegi sem hv. þingmaður var einmitt að nefna, sem eru slæmir eða ófullkomnir, í misjöfnu ástandi. Ég vil enn fremur bæta við að einnig er verið að flýta veginum milli Reykjavíkur og Borgarness um fimm til tíu ár gegn hóflegu veggjaldi sem er metið af stærðargráðunni 200–300 kr. annan legginn. Ég vil gjarnan fá hreint út hvað þingmanninum finnst um þessa hugmynd yfir höfuð og hvernig hann sjái fyrir sér að hægt verði að fjármagna þessa vegi sem ég var að telja upp, sem voru 10 eða 12, með öðrum hætti en að gera þetta svona. Þetta er auðveld lausn. Þetta er sama lausnin og var notuð til að leggja Keflavíkurveginn upp á nýtt og ekki eru neinar deilur um það í samfélaginu nú.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að það sé farsælt að reyna að vera ekki mjög forstokkaður og mála ekki skrattann á vegginn fyrir fram, skoða allar hliðar mála vel. Eitt vitum við, við þurfum að setja meira fé í umferðarmannvirki. Tímarnir krefjast þess. Umferðin krefst þess. Það held ég að sé óumdeilt. Hvað varðar þessa vegi og það sem við erum að ræða um og óráðstafað fé, þetta svigrúm sem hv. þingmaður nefndi, t.d. til að koma til móts við erfiðleikana úti á landi þá er það væntanlega það fé sem á að innheimta með veggjöldum í Reykjavík fyrir viðskiptavini. Ég tel að við verðum að taka þessa umræðu vandlega. Það verður sennilega ekki sátt um málin ef á að fara að innheimta fé á einum stað og ráðstafa því á öðrum stað. Við höfum tekið þá umræðu áður; við ræddum það t.d. ítarlega í gær hvernig við gætum séð þetta fyrir okkur með öðrum hætti. En það er ástæðulaust að útiloka það að við förum að innheimta gjöld af umferðarmannvirkjum öðruvísi en við gerum í dag. Ég held að það segi sig sjálft, að við verðum knúin til þess innan örfárra ára að endurskoða það allt saman.

Frú forseti. Ég er síðasti maðurinn sem telur hv. þingmann forstokkaðan, ég þekki hann af allt öðru. En hvað um það. Ekki er verið að innheimta veggjöld í Reykjavík og skila fénu út á land. Það er verið að innheimta veggjöld á þremur stofnleiðum. Þeir sem aka Borgarnes/Reykjavík, hvort sem það eru Reykvíkingar eða Borgnesingar sem eru á þeirri leið, greiða veggjöld, ef af verður, og það eru þeir peningar sem eru að fara út á land. Félagslegt réttlæti felst nefnilega líka í því að menn fái eitthvað aðeins meira fyrir sinn snúð, sitt framlag í þjóðarbúið, skulum við segja, en það sem hausafjöldinn segir til um. Þetta er fullkomlega eðlilegt. Ég vil líka benda á annað: Samkvæmt þeirri kynningu sem við fengum á svokölluðum Óslóarpakka voru 2/3 í Akershus og Ósló sáttir við veggjöld á því stóra svæði í Noregi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið öðru sinni. Þetta eru áhugaverð málefni og þau fara ekki frá okkur. Við þurfum að taka afstöðu til þeirra og við þurfum að leitast við að ná raunhæfri sátt. Það verður sjálfsagt aldrei hundrað prósent. Ég veit ekki annað en að mikið hafi borið á gagnrýni á það hvernig höfuðborgarsvæðið hefur farið varhluta af fjárveitingum úr sameiginlegum sjóðum til vegaframkvæmda. Þess vegna er spurt: Mun sáttin aukast með þeim fjármögnunartillögum sem fyrir liggja? Það er álitamál.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Brjánssyni fyrir ræðuna. Mig langaði að spyrja út í hvernig hv. þingmanni lítist á hugmyndir um skosku leiðina. Nú er hann í landsbyggðarkjördæmi þar sem flogið er á nokkra staði í kjördæminu. Við erum með Bíldudalsflugvöll, Ísafjörð, Gjögur. Síðan er, eins og hv. þingmaður bendir á, Alexandersflugvöllur í grunnneti. Skoska leiðin gæti náttúrlega ýtt undir að þar yrði hægt að hefja flug á betri forsendum en hefur verið reynt, síðast fyrir ári. Það væri áhugavert að heyra hvaða hug hann hefur til skosku leiðarinnar og þeirra hugmynda. Síðan um fjármögnun flugvallanna og hvaða hugmyndir liggja fyrir í meirihlutaáliti umhverfis- samgöngunefndar um flugvallarstarfsemi landsins. Það voru teknar ákaflega slæmar ákvarðanir 2009, 2010, sem ég benti á í ræðu minni fyrr í dag, og duttu út endanlega varaflugvallagjöld sem fjármögnuðu flugvallarkerfi landsins að miklu leyti út 2011. Útreikningar mínir í dag, og ég fann gögn í gær, sýna að það var milljarður tekinn út úr kerfinu sem nýttur var í flugvelli og viðhald og nýframkvæmdir á flugvöllum. Þannig að ástandið hefur versnað. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmaður hafi kynnt sér umsögn Isavia við samgönguáætlunina, frá 29. nóvember, sem lýsir hvers konar ástand er á flugvöllum eins og Bíldudalsflugvelli og Ísafjarðarflugvelli sérstaklega. Það má benda á að um t.d. Bíldudalsflugvöll segir, svo ég vitni í umsögnina frá Isavia: „Slitlag flugbrautar og flughlaðs er mjög illa farið, eins og við var búist af fyrri skoðunum flugbrautarinnar og fyrra mati á að klæða hefði þurft flugbrautina á þessu ári (2018).“ Það er í raun verið að tala um það að vítt og breitt þarf að loka flugvöllum á þessu og næsta ári vegna þess hve viðhaldi þeirra hefur verið lítið sinnt. Mig langar að spyrja út í þessi atriði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Skoska leiðin er áhugaverð, finnst mér. Ég hefði kosið að menn gerðu tilraun á Íslandi varðandi það og mér detta í hug tvö byggðarlög sem eru mjög afskipt, annars vegar Grímsey, sem að vísu er studd að þessu leyti með einhverjum hætti, og Árneshreppur á Ströndum eða flugið til Gjögurs. Það kann að vera að það sé stutt að einhverju leyti líka en það væri áhugavert að vita hvernig það virkaði í þessu samhengi. Við áttum í Vestnorræna ráðinu fund nú í vor með skoska ráðherranum sem fer með ferðamál, menningu og erlend málefni. Það gafst nú mjög lítið svigrúm til að ræða um skosku leiðina. Það verður að segjast eins og er að hún stóð ekki alveg klár á þessu með skosku leiðina eða þennan stuðning þannig að ég hef svo sem ekki ítarlegar upplýsingar umfram það sem við höfum fengið frá þingi sem hér var haldið fyrir nokkrum misserum. En þetta er áhugavert efni og það er spurning hvort hægt væri að ramma þetta inn með nægilega sanngjörnum hætti. Það er auðvitað markmiðið.

Frú forseti. Ég þakka svarið. Landshlutasamtökin og atvinnuþróunarfélög vítt og breitt um landið héldu ráðstefnu fyrir að verða einu og hálfu ári síðan í Reykjavík um þessi mál og fengu m.a. þá manneskju sem fyrirlesara sem sér um þessi mál í Skotlandi. Það var ákaflega jákvætt hvernig þessu hefur verið tekið í Skotlandi og pólitíkin í skoska þinginu einróma á bak við hugmyndina, bara svo það sé sagt, það sem kom fram á þeim fundi. Síðan langar mig kannski að spyrja hv. þingmann, því ég er nú mikill áhugamaður um Sundabraut, eins og margir hér væntanlega, og hefði viljað sjá veg hennar meiri, hún kæmi hratt og vel inn í samgöngukerfi okkar: Eru það ekki vonbrigði núna varðandi Sundabrautina þegar búið er að setja upp lóðir og verið er að byggja á því vegstæði sem var hagstæðast fyrir þá framkvæmd, þar sem á að setja pálmatrén í vegstæðið í staðinn? Eru það ekki vonbrigði fyrir Vesturland og Norðurland hvernig Sundabrautin hefur verið höndluð hérna á höfuðborgarsvæðinu í skipulagsmálum?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið síðara sinni. Vonbrigði? Vegir liggja til allra átta. Það er ekki búið að byggja Sundabrautina og það má teikna eitthvað upp á nýtt og velja henni annað vegstæði, hugsanlega með einhverjum afbrigðum. Ég held að það sé ekki hundrað í hættunni og svo sem ekki orð um það meir. En ég gleymdi að nefna þetta með ástandið á flugbrautunum. Það er auðvitað áhyggjuefni. Við vitum að ástandið fyrir vestan eins og það er. Ísafjarðarflugvöllur hentar bara minni farþegaflugvélum og því verður ekki breytt. Það eru einhverjir peningar í samgönguáætlun til endurbóta á Bíldudalsflugvelli. En það er auðvitað þetta atriði sem við verðum að taka afstöðu til, held ég: Er grundvöllur fyrir því að byggja einn nýjan góðan flugvöll á svæðinu sem svarar kalli tímans?

Frú forseti. Samgöngumál eru í molum. Ástæðan er bara vanræksla, enda var einkunnarorðið fyrir síðustu kosningar: Innviðauppbygging, innviðauppbygging, innviðauppbygging. En þegar kemur að því að fjármagna þær vegaframkvæmdir sem þarf að fara í - um það snýst rifrildið í þessu máli. Það eru allir sammála um að það þurfi að fara í vegaframkvæmdir og þjóðin í skoðanakönnun sem Gallup gerir fyrir þingflokk Pírata árlega er klárlega með það mjög ofarlega í sínum forgangi. Munurinn á 2017 og 2018 um það hvernig landsmenn vilja forgangsraða í ríkisfjármálum, hvernig skattar eru teknir inn og gjöld sett út, er að samgöngumálin hafa hoppað upp í annað sæti á eftir heilbrigðiskerfinu; farið úr 29,6 í forgangseinkunn upp í tæplega 39. Fram yfir mennta- og fræðslumál, almannatryggingar og velferðarmál, löggæslu og öryggismál o.s.frv. Það er alveg ljóst að landsmenn krefjast þess að stjórnvöld forgangsraði í samgöngumál. Og það er það sem við lofuðum. Þá snýst þetta um hvernig eigi að borga fyrir þetta. Það er hægt að forgangsraða í ríkisfjármálunum til að gera þetta. Félag íslenskra bifreiðaeigenda hefur bent á að bifreiðaeigendur greiði meira en er síðan sett í að byggja upp vegakerfið. Það væri ein leið, að forgangsraða í ríkisfjármálum. Hefur það verið gert? Nei, það hefur ekki verið gert. Hverju hafa stjórnarflokkarnir lofað fyrir kosningar? Við vitum það alla vega að þeir flokkar sem samþykktu og afgreiddu þetta mál með veggjöldum, sérstökum veggjöldum á ákveðnar stofnleiðir, út úr nefndinni, sögðu fyrir kosningar, alla vega í Suðurkjördæmi, Sjálfstæðisflokkurinn, Miðflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, meira að segja formaður flokksins þar, að það ætti ekki að setja á veggjöld. Orðið sem þeir notuðu var veggjöld, en í nefndaráliti meiri hlutans stendur á bls. 5: „Vegaframkvæmdir fjármagnaðar með gjaldtöku“ á ákveðnum stofnleiðum. Það eru veggjöld. Loforðið á að svíkja af meiri hluta nefndarinnar, stjórnarþingmönnum. Hvað sögðu stjórnarflokkarnir eftir kosningarnar þegar þeir komu sér saman um stjórnarsáttmála? Hver átti þá að greiða fyrir þessa endurreisn innviðanna, vegaframkvæmdir sérstaklega? Það segir í stjórnarsáttmálanum á bls. 12, um samgöngur og fjarskipti, með leyfi forseta: „Brýn verkefni blasa við í innviðauppbyggingu um land allt. Þar má nefna verkefni í samgöngum, fjarskiptum, veitukerfum og annarri mannvirkjagerð.“ Samgöngur eru þarna fyrst nefndar. Og hvernig á að fjármagna þetta? „Svigrúm er á næstu árum til að nýta eignatekjur ríkisins í slík verkefni og tryggja þannig þá traustu innviði sem eru forsendan fyrir fjölbreyttu og kröftugu atvinnulífi um land allt. Ríkisstjórnin vill hraða uppbyggingu í vegamálum og öðrum samgönguinnviðum bæði með nýframkvæmdum og viðhaldi. Við forgangsröðun í vegamálum verður sérstaklega litið til ólíkrar stöðu svæða, ferðaþjónustu og öryggissjónarmiða.“ Þetta er það sem átti að gera í samgöngumálum. Fyrstu tvö atriðin sem eru nefnd. Það átti að fjármagna þetta með eignatekjum ríkisins. Það sem ríkið halar inn í eignatekjur, í arðgreiðslur, segir Björn Leví Gunnarsson mér að séu 33 milljarðar. Það væri hægt að forgangsraða þessu samkvæmt stjórnarsáttmálanum ofan á það sem var ákveðið og bæta við 33 milljörðum. Það er svigrúm fyrir það. Það væri hægt að minnka það sem fer í að greiða niður skuldir, en 30 milljarðar eru settir í að greiða niður skuldir. En hvað segja landsmenn um forgangsröðun í ríkisfjármálum? Hver er munurinn þar á samgöngumálum og niðurgreiðslu skulda? Niðurgreiðsla skulda er svo neðarlega að ég verð að fara eitthvert annað í skjalinu til að skoða það. 12% vilja setja meira í það, það hefur ekkert hreyfst á milli ára, meðan samgöngumál fá 39% tæp í forgang. Landsmenn vilja setja samgöngur í fjórum sinnum meiri forgang en að greiða niður skuldir. Ríkisstjórnin lofaði í stjórnarsáttmálanum að nota eignatekjur ríkisins í að byggja upp samgöngukerfið. Og hvernig fóru ríkisstjórnarflokkarnir með það loforð? Sjálfstæðisflokkurinn fór með sáttmálann fyrir flokksráð sitt þar sem eru um 200 manns. Þið í flokknum eruð ábyrg gagnvart því með þennan stjórnarsáttmála. Og flokkarnir ykkar, eins og kemur fram í skoðanakönnununum bæði Maskínu og MMR, eru ekki ánægðir. Þar kemur fram að í Sjálfstæðisflokknum eru 52% á móti vegtollum á Íslandi í það heila. Það eru 28% sem eru hlynnt vegtollum eða uppbyggingu þar sem val er um aðrar leiðir en 19% ef ekki er hægt að fara aðra leið. Þannig að nú þurfa þessir í flokksráðinu að svara öðrum kjósendum í Sjálfstæðisflokknum hvers vegna það gengur ekki á ykkur hér varðandi það að brjóta ekki enn frekar kosningaloforðin ykkar og loforð í stjórnarsáttmálanum um hvernig eigi að fjármagna vegauppbyggingu, samgöngur í landinu. Þegar kemur að Vinstri grænum er þar flokksráð. Þið lögðuð stjórnarsáttmálann fyrir flokksráð ykkar. Hvað segir það við þessu? 55% af ykkar fólki, samkvæmt könnun Maskínu um hvort landsmenn vilji vegtolla, eru á móti vegtollum. Það eru þó 36% hlynnt þeim ef hægt er að fara aðra leið, sem er ekki um að ræða í þessu tilfelli, í tillögunum í nefndarálitinu. Ef það er ekki hægt að fara aðra leið eru bara 8,6% hlynnt þeim. Þegar kemur að Framsóknarflokknum er það miðstjórnin þar sem eru um 200 manns sem stjórnarsáttmálinn var lagður fyrir og samþykktur, stjórnarsáttmálinn þar sem segir að nota eigi eignatekjur ríkisins í að fjármagna uppbygginguna í vegakerfinu, sá þáttur stjórnarsáttmálans sem er verið að svíkja með þessu nefndaráliti sem kemur út úr umhverfis- og samgöngunefnd. Ég botna bara ekkert í þeim sem þar sitja eins og Ara Trausta Guðbjartssyni sem er í Suðurkjördæmi, sem er það kjördæmi samkvæmt MMR-könnuninni sem er alveg brjálað yfir í að það eigi að fara að setja á vegtolla eins og kemur fram í þessu nefndaráliti sem Ari Trausti Guðbjartsson skrifaði upp á.  Þetta eru svæðisbundin gjöld sem er verið að setja á, gjöld sem eru sett sérstaklega á fólk sem býr á Reykjanesi, býr á Suðurlandi, nálægt Reykjavík og keyrir þar af leiðandi oft þar í gegn, í Hveragerði, á Selfossi og Akranesi. Þetta eru svæðisbundin gjöld á þetta fólk sérstaklega. Það eru ekki nema 4,5% hlynnt vegtollum á þessu svæði og það eru þrír þingmenn úr Suðurkjördæmi í nefndinni sem allir samþykktu þetta mál, hv. þingmenn Ari Trausti Guðmundsson, Vilhjálmur Árnason, Sjálfstæðisflokki, og svo Karl Gauti Hjaltason, hv. fyrrverandi þingmaður Flokks fólksins. Hvernig lítur þetta út varðandi jafnræði? Þetta er svæðisbundið gjald, sérstaklega á þetta fólk. Á að setja svæðisbundið gjald sérstaklega á einhverja aðra, í jarðgöngum og svoleiðis? Þá er farið að tala í nefndarálitinu um jafnræði. Á bls. 5 segir, með leyfi forseta: „Skoðað verði með jafnræði fyrir augum hvort ákveðnar leiðir á landsbyggðinni sem stytta vegalengdir verði fjármagnaðar með blandaðri fjármögnun; að hluta til með fjárframlögum af samgönguáætlun og að hluta til með lántöku sem verði greidd upp með gjaldtöku. Gjaldtöku verði hætt þegar lán verður greitt upp. Dæmi um framkvæmdir sem fallið gætu í þennan flokk eru hringvegur um Hornafjarðarfljót og Axarvegur.“ Þarna á að taka jafnræðisfókusinn en skella bara gjöldunum á þessar byggðir sem ég nefndi áðan, íbúana sem búa fyrir utan Stór-Reykjavíkursvæðið en vinna mikið til í Reykjavík. Þetta er ekki jafnræði. Þetta er ekki í anda stefnu Vinstri grænna. Í fyrsta lagi er þetta ekki greitt af almennu skattfé, sem bifreiðaeigendur eru þegar búnir að borga eða eitthvað svoleiðis. Nei, það á ekki að gera það. Þetta á ekki að vera prógressíf skattheimta þar sem þeir sem þéna meira og eiga meira borga meira. Það á ekki að gera það þannig, en þannig er einmitt skattstefna Vinstri grænna, alla vega eins og þau tala um hana fyrir kosningar. Það á ekki að gera það þannig. Jafnræðið á ekki að vera þannig að sagt er: Við ætlum að láta fólk borga fyrir að nota. Og það á ekki einu sinni að vera jafnræði þegar kemur að búsetu fólks. Þetta er algjörlega gagnstætt því sem maður les í stefnuskrá Vinstri grænna og þetta er andstætt því sem þau lofuðu. Hverjir eru mest á móti þessu ef við skoðum þjóðfélagshópa? Þá eru konur meira á móti þessu en karlar. Ég er ekki hissa. Þegar við skoðum tekjur fólks eru það einmitt tekjulægri sem eru meira á móti þessu. Það er eitthvað sem Vinstri grænir, en líka Framsóknarflokkurinn sem vill vera vinstri flokkur þegar kemur að kosningum, ættu að horfa sérstaklega til. Þetta er skattur sem kemur verr við konur, við tekjulága, við ungt fólk, sem er tekjulægra yfir það heila, þá sem eru með grunnskólapróf en ekki háskólapróf. Aftur er það líklega vegna tekna. Kemur verr við þá sem búa einir á heimili og eru margir hverjir einstætt foreldri, og þá sem eru einhleypir, sem eru líka líklegri til þess að vera einstætt foreldri. Þetta eru allir þessir hópar. Hvernig væri hægt að gera þetta? Það væri hægt að borga þetta með því að forgangsraða í fjárlögum. Það virðist ekki vera að hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson hafi leyft það en hann heldur um ríkisbudduna. En Vinstri grænir gætu sagt: Við þurfum að standa við þennan stjórnarsáttmála. Þar segir að svigrúm sé á næstu árum til að nýta eignatekjur ríkisins í slík verkefni, þ.e. innviðauppbyggingu og þar eru samgöngur nefndar fyrst, og, með leyfi forseta, „tryggja þannig þá traustu innviði sem eru forsendan fyrir fjölbreyttu og kröftugu atvinnulífi um land allt.“ Um þetta gætu Vinstri græn þrýst á og sagt: Það þarf að setja  En í hvað vilja Sjálfstæðismenn setja peningana? Bjarni Benediktsson með sitt frumvarp vill setja eignatekjur ríkisins, arðgreiðslur af eignum ríkisins, í þjóðarsjóð, þótt það standi í stjórnarsáttmálanum að það eigi að setja þær í innviðauppbyggingu. En hvernig á síðan að fá peningana til að borga fyrir innviðauppbygginguna? Jú, það á að taka lán fyrir því og borga það síðan upp. Það á að greiða niður skuldir ríkisins með eignatekjum ríkisins, arðgreiðslum til ríkisins, og setja peningana í þjóðarsjóð og taka svo annað lán til að borga fyrir framkvæmdir á sérstökum svæðum sem er algert ójafnræði gagnvart þeim sem búa þar. Þetta er hið versta mál og ég mun gera allt sem ég get gert til þess að stöðva það frumvarp sem kemur fram eftir þessa þingsályktunartillögu og það frumvarp sem á að koma fram núna í mars um útfærslu á þessum veggjöldum, ef sú útfærsla er í þessum anda eða ekki í anda sem landsmenn geta sætt sig við. Það gæti alveg verið að landsmenn sættu sig við einhvers konar veggjöld. Það getur líka verið að það sé hægt að fara í miklu skilvirkari og betri útfærslu. Eins og maður borgar fyrir heita vatnið og þarf að lesa á mælinn öðru hvoru. Maður borgar svo sem maður notar. Það væri hægt að gera það þannig að það sé lesið af mælinum þínum hvað þú ert búinn að keyra. Þú borgar fyrir það. Það væri fullkomið jafnræði, maður borgar fyrir það sem maður notar. Svo væri jafnvel hægt að setja finnsku leiðina inn, fólk borgi mismunandi háar upphæðir eftir tekjum, bæði atvinnutekjum og eignatekjum. Ef maður er sektaður fyrir stöðumælabrot eða umferðarlagabrot eða eitthvað svoleiðis þá borgar maður í samræmi við tekjur. Ef við viljum jafnræði í þessum málum á landsvísu lesum við af mælum bílanna. Sá sem notar, borgar. Ef við viljum jafnræði eða prógressífa innheimtu á þessum gjöldum þannig að sá sem er með meiri tekjur borgi meira, notum við finnsku leiðina. Þannig væri hægt að gera þetta, jafnvel mögulegt að sleppa finnsku leiðinni og gera bara hitt og vera þá með gjaldtöku á jafnræðisgrundvelli gagnvart landsmönnum, eitthvað sem landsmenn myndu kannski sætta sig við. Það væru samt sem áður svik við stjórnarsáttmálann. En ég mun gera mitt til þess að frumvarpið sem kemur fram í mars muni ekki klárast hér á þingi í ósátt við þjóðina.

Frú forseti. Það er hægt að halda langar ræður og koma að þessu máli á mjög mismunandi vegu, og það ætla ég að gera. Ég ætla að koma að þessu máli frá ólíkum sjónarhornum. Af nógu er að taka. Margt hefur verið sagt hér mjög gott. Þetta hefur verið ágætisumræða með ólíkum sjónarmiðum sem er ágætt að hafa til hliðsjónar. Ég kom hins vegar hingað upp til að halda á lofti einu ákveðnu sjónarhorni. Það varð hér ágætisumræða í gær um framtíðina, um þá sýn sem við höfum fyrir það samfélag sem við byggjum. Ég held að við séum flest sammála þar, vonandi - ekki alveg öll reyndar. Mér fannst það koma glögglega í ljós í sérstakri umræðu í síðustu viku, ef ég man rétt, um borgarlínu og almenningssamgöngur. Þegar kemur að samgöngumálum almennt þá nálgast ég þær fyrst og fremst út frá því að huga að almenningssamgöngum. Síðan er hægt að fara inn í vegarspotta hér eða þar eða hvað verið er að gera á þessu svæði og hinu o.s.frv. og það hefur verið mjög vel og ítarlega gert í þessari umræðu. Ég ætla að leyfa mér að sneiða hjá því. Það þýðir ekki að mér finnist það ekki mikilvægt eða merkilegt, en ég ætla að leyfa mér að hafa það sjónarhorn að leiðarljósi. Það þarf ekkert að lengja það með því að ítreka það enn einu sinni, en þó er gott að hafa í huga hvað við horfum á á þessu svæði - til ársins 2040 mun íbúum fjölga um 70.000. Það er alveg sama hvaða afstöðu við höfum til hins eða þessa. Ef við gerum ekki neitt heldur förum eftir þeim hefðbundnu skiptingum á samgöngum sem við búum við í dag - ef umferðin þróast áfram eins og hún er í dag - horfum við fram á að við verðum 40% lengur í umferðinni en nú er. Þó að við færum blandaða leið og færum í að byggja upp háhraðaalmenningssamgöngur mun tafatíminn samt aukast. Það eru bara staðreyndir og alveg sama hvað okkur finnst um það. Borgarlína er einfaldlega svarið. Ef svarið er annað er spurningin kannski bara vitlaus þegar kemur að umræðum um samgöngur hér á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum nefnilega stundum rætt um samgöngur eins og málið snúist eingöngu um það hvað verði um bílana. Hvernig kemur þetta niður á bíleigendum? Hvað verður um bíleigendur hér eða bíleigendur þar? Ég sé fyrir mér samfélag þar sem fólk getur verið án þess að eiga bíl. Þar sem æ færri eiga bíl. Ég tala þar af nokkurri reynslu. Á mínum árum, frá því að ég fékk bílpróf 18 ára gamall, hef ég átt bíl í um það bil fimm ár. Það er alveg hægt að eiga ekki bíl en það er erfitt þegar maður þarf að sinna mörgu og fara með börnin hingað og þangað o.s.frv. Það er erfitt þegar við erum að horfa á þann massa sem við erum að tala um að verði hér. Þess vegna þurfum við stórtækar aðgerðir. Við þurfum öll að stefna að sama markmiði sem er að auka hlutdeild almenningssamgangna, sem er að koma upp alvörualmenningssamgangnakerfi hér á höfuðborgarsvæðinu eins og við sjáum í öllum borgum í öllum löndum í kringum okkur. Það er alveg sama hvert við förum á ferðalagi. Mér hefur alltaf þótt það dálítið merkilegt þegar Íslendingar fara í ferðalag til útlanda. Þá stökkva þeir upp í lestir eða neðanjarðarlestir eða strætó eða hvað það er, ekkert mál - fljúga svo heim og þurfa að láta sækja sig á Keflavíkurflugvöll. Ekki af því að það sé ekki í boði að fara aðra leið. Það er bara eins og það gerist eitthvað í hugarfarinu. Hér förum við á einkabíl. Það þarf að breyta því hugarfari en það breytist ekki, held ég, nema við komum upp valkostinum almenningssamgangnakerfi. Hvernig gerum við það? Ég ætla að gerast svo djarfur, forseti, og segja: Mér er eiginlega nákvæmlega sama. Það er kannski fulldjúpt í árinni tekið en það er ekki lykilatriði fyrir mér. Ég vil bara finna leiðina til að gera það. Er það með veggjöldum? Kannski. Það er það sem við höfum verið að ræða við þau sem véla um skipulagsmál á þessu svæði. Er það í gegnum skattkerfið hreint og beint? Kannski. Ég óttast, ef það verður raunin, að dálítil töf verði á þessu því við erum að tala um umfangsmiklar upphæðir. Við erum að tala um tugi milljarða. Við höfum upplifað það hér í þessum sal að ef við erum að tala um að eyða peningum í eitthvað þá kemur einhver mjög fljótt og segir: Bíddu, hvað með þessa? Af hverju erum við ekki að eyða þessum fjármunum úr ríkissjóði í þennan hóp sem sannarlega þarf á þeim að halda? Erum við að tala um einhverja aðra leið? Erum við að tala um - ég bara veit það ekki. Eins og ég segi: Finnum leiðina. Hér tölum við um veggjöld og höfum skoðun á veggjöldum eins og það sé á hreinu hvaða veggjöld verið er að tala um í þessari samgönguáætlun. Það er alls ekki þannig. Það er alls ekki á hreinu hvernig þessi veggjöld líta út af því að starfshópur sem er að störfum er ekki búinn að skila af sér. Verður innheimtan svona eða hinsegin? Ég veit það ekki. Er einhver önnur leið betri en hin? Ég veit það ekki. Eigum við að horfa til Óslóar? Eigum við að horfa til einhverra annarra landa? Finnum bara lausnina. Fyrir mér snúast gjöld sem við innheimtum um að skapa almannagæði og borgarlína, sem er hágæða- og háhraðaalmenningssamgöngur, er í mínum huga almannagæði. Finnum leiðina til að koma þeim á. Þó að við gerðum ekkert annað, við sem stöndum hér inni, á okkar pólitíska ferli en að stuðla að því að borgarlínan verði að veruleika, gætum við hætt á þingi, hvenær sem það verður, stolt.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geri sér grein fyrir því á hvað meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu. Á bls. 58 í nefndarálitinu, og undir það rita tveir þingmenn í flokki hv. þingmanns, segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að gjaldtöku verði háttað með eftirfarandi hætti: 1. Á þremur meginstofnæðum, þ.e. Reykjanesbraut að Keflavíkurflugvelli, Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi, út frá höfuðborgarsvæðinu. Markmið gjaldtöku á þessum leiðum er að flýta framkvæmdum eins og skipulag og undirbúningur leyfa og gera stofnæðarnar enn betur úr garði en núverandi áætlanir gera ráð fyrir …“ Þetta eru tillögur sem meiri hlutinn leggur áherslu á og er síðan með breytingartillögur í tengslum við þær. Finnst þingmanninum hann ekki vera að samþykkja það sem meiri hlutinn leggur til ef hann samþykkir tillögur meiri hlutans?

Forseti. Það er leitt ef hv. þingmaður hefur ekki meiri trú á mér en svo að honum detti í hug að ég viti ekki hvað stendur í álitinu. Já, meiri hlutinn leggur til hvaða vegaframkvæmdir verði fjármagnaður með gjaldtöku. Ég var ekki að tala um að það og er það mín sök ef ég hef komið því óskýrt frá mér. Ég er að tala um hvernig nákvæmlega gjaldtökunni verði háttað, hvort það verði tollhlið eða GPS eða hvað það er, sem stór hluti umræðunnar hefur snúist um og töluvert á undan því sem eðlilegt er að mínu mati. Það er það sem ég á við. Tökum umræðu þegar komnar eru einhverjar tillögur um það hvernig við förum að því að fjármagna borgarlínuna, sem ég vona að hv. þingmaður sé sammála mér um að sé nauðsynleg fyrir höfuðborgarsvæði. Það er í mínum huga úrvinnsluatriði hvernig er innheimt. Verði það ekki gert með sérstakri gjaldtöku óttast ég að það verði töf og allnokkur bið á því að við sjáum borgarlínuna. Ég ítreka að fyrir mér er hún alfa og omega í samgöngum á höfuðborgarsvæðinu. Meiri hlutinn leggur áherslu á hvernig gjaldtöku verði háttað og hvaða vegaframkvæmdir verði fjármagnaðar. Það er svo önnur umræða sem við þurfum að fara í hvernig gjaldtaka til framtíðar af umferðinni verður. Það tökum við allt á réttum tíma. Það er alveg skýrt að í haust mun koma fram endurskoðun á samgönguáætlun. Í mínum huga er nauðsynlegt að þar verði gríðarlega mikil áhersla á almenningssamgöngur og hvernig hægt sé að byggja þær upp verði þessar tillögur að veruleika.

Frú forseti. Aftur spyr ég þingmanninn hvort hann líti ekki svo á ef hann samþykkir breytingartillögurnar að hann sé að samþykkja tillögur meiri hluta nefndarinnar. Tillögur meiri hlutans eru um meginstofnæðarnar þrjár, Reykjanesbraut að Keflavíkurflugvelli, Suðurlandsveg og Vesturlandsveg, á það leggur meiri hlutinn leggur áherslu. Ef tillögurnar verða samþykktar eru það tillögurnar sem atkvæði hv. þingmanns og meiri hlutans í þinginu sendir til umhverfis- og samgönguráðherra, tillögur um að ákveðin byggðarlög í landinu, Reykjanes, Suðurland, sér í lagi Hveragerði og Selfoss, þaðan sem keyrt er inn í borgina, og Akranes, verði sérstaklega skattlögð fyrir þetta. Menn hafa talað um skatta og gjöld og við skulum ekki endilega festa okkur í því en þetta eru alla vega veggjöld, aukin gjöld sem þeir greiða sem keyra þennan veg og þá helst þeir sem keyra met. Það er innbyggt í tillögunum. Þeir sem keyra hvað mest greiða. Það er það sem ég á við. Finnst þingmanninum hann ekki vera að samþykkja það sem meiri hlutinn leggur áherslu á varðandi hvernig gjaldtöku verði háttað? Þetta kemur svona frá meiri hlutanum og verður lagt fyrir þingið. Upplifir hv. þingmaður þetta ekki eins og ég? Ef ekki er það bara ágætt, en ég held að þetta sé þannig að það verði þá skilaboðin sem verða send til umhverfis- og samgönguráðherra. Þegar ráðherrann kemur með tillögu sína að frumvarpi um gjaldtöku mun hann taka mið af því, af því að Alþingi sagði honum að gera það. Þá er hann kominn í skjól og getur sagt: Þingið var búið að samþykkja þetta. Nú er þetta bara svona og þannig höfum við það. Þá verður miklu erfiðara hér í þinginu að snúa því til baka. Þetta er hættan sem ég sé. Sér þingmaðurinn hana ekki?

Frú forseti. Ég sé þá hættu að við þorum ekki - nei, fyrirgefðu, forseti, ég ætla að byrja aftur. Það fer í taugarnar á mér þegar stjórnmálamenn brigsla öðrum um að skorta kjark ef þeir vilja ekki fylgja þeim. Ég biðst forláts. Ef við erum ekki tilbúin í að endurskoða samgöngumál okkar frá grunni munum við lenda í gríðarlega miklum vandræðum. Ég sé glugga til að koma borgarlínunni á. Ég fór yfir það í máli mínu að fyrir mér er þetta tækifærið á pólitískum ferli. Að mínu viti skiptir borgarlínan svo miklu máli að það eru trauðla önnur mál sem komast nálægt því að geta bætt líf og hag fólks eins mikið og ef okkur tekst að koma borgarlínunni á.

Er það þess virði …

Ég bið hv. þingmann að virða það að ég er að reyna að tala. Hann er forseti Alþingis og á að vita að frammíkall er ekki sérstaklega  Svo erum við að ræða um gjaldtöku og gjöld og skatta og ég veit ekki hvað. Orðaleikur skiptir mig ekki máli í raun. Við höfum núna þannig kerfi að við borgum fyrir notkun, borgum fyrir notkun í gegnum bensín- eða olíugjald. Ég eyði 100 lítrum og þá borga ég meiri en sá sem eyðir 10 lítrum af því að ég nota meira. Þetta er ekki eðlismunur fyrir mér. Við þurfum að finna leiðina vegna þess að það á að vera markmið okkar allra að bensín- og olíugjöld hverfi sem gjaldstofn, af því að við hættum að nota bensín og olíu.

Virðulegi forseti. Þetta er áhugaverð umræða og hefur verið forvitnilegt að fylgjast með þingmönnum úr ólíkum flokkum. Það er þó eitt sem er sameiginlegt og mér finnst mikilvægt að við drögum fram, sem er gott í stjórnmálum: Það er að allir flokkar hafa metnað til að standa vel að samgöngumálum. Allir flokkar hafa metnað, að mínu mati, til að sinna með einum eða öðrum hætti, svo maður noti frægt orðatiltæki, almenningssamgöngum. Það eru mismunandi áherslur, missterkar, misgóðar, en almenningssamgöngur hafa verið ræddar hér, mikilvægar. Ég þakka sérstaklega hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé fyrir að hafa nefnt borgarlínu og vera einn fárra stjórnarþingmanna sem þorir að tala um borgarlínu og mikilvægi þess að tryggja almenningssamgöngur, breyta um hugsunarhátt. Ég vissi upp á mig sökina þegar hv. þingmaður talaði um það, þegar við komum hingað heim eftir að hafa notað allar neðanjarðarlestir í öllum löndum og almenningssamgöngur og fara síðan í minn annars ágæta Prius. En það er eins og það er. Það hefur verið áhugavert og að ákveðnu leyti notalegt en líka umhugsunarefni að sitja hér í þingsalnum og fylgjast með ýmsum ræðum. Það sorglega sem mér finnst kannski í þessu er að við erum að fara inn í framtíð sem við viljum öll móta. Við viljum öll taka þátt í því. Kosningabaráttan fyrir kosningarnar 2017 og reyndar líka 2016, en áberandi 2017 - allir flokkar og ég held að allir flokkar hefðu getað sameinast um það í ríkisstjórn að efna til stórátaks í samgöngumálum. Síðan kemur að því að við komum mishreint fram gagnvart kjósendum þegar á hólminn var komið. Tveir stjórnarflokkanna, Framsókn og Vinstri græn, sögðu ekki nokkuð skýrt, þeir sögðu það bara mjög skýrt, forystumenn þessara flokka sitja nú í ríkisstjórn, annar er forsætisráðherra og hinn er samgönguráðherra: Við ætlum ekki að fara í veggjöld, bara alls ekki. Ég man að í síðustu ríkisstjórn, einu frjálslyndu ríkisstjórninni á síðari árum sem starfaði í nokkra mánuði, vorum við í Viðreisn m.a. talin sem fylgitungl Besta flokksins af því að við leyfðum okkur að hafa skoðun á því að hafa ekki veggjöld heldur líka að huga að framtíðarskipulagi varðandi gjaldtöku í samgöngumálum. Við vildum horfa til framtíðar og útilokuðum þar ekki neitt. Það minnir mig á þau orð sem forsætisráðherra lét falla, hvort það var í þingsal eða annars staðar, að við þyrftum upp á að skapa traust á stjórnmálum, að skoða svolítið hvað við segjum fyrir kosningar og hvað við gerum síðan eftir kosningar. Ég held að hægt sé að taka mýmörg dæmi af kosningaloforðum þeirra ríkisstjórnarflokka sem nú eru og heimfæra upp á hvernig þau hafa verið færð inn í stjórnarsáttmála. Það hefur verið gefinn afsláttur, eiginlega af öllu. Það eina sem þessi ríkisstjórn í rauninni hefur sameinast um og við í Viðreisn höfum margítrekað er sameining um ákveðna kyrrstöðu. Sameining um sérhagsmuni, sem kom náttúrlega berlega fram núna í afgreiðslu veiðigjalda. Og ýmislegt annað má telja. Það er rétt að við í Viðreisn sögðum bæði í ríkisstjórninni sem við sátum í og líka fyrir kosningar að við myndum ekki útiloka veggjöld. En við drógum alltaf fram að það þyrfti að skoða heildstætt. Við sögðum líka og lágum undir miklum ámælum, m.a. frá ríkisstjórnarflokkunum sem nú eru, að við vildum kolefnisgjöld. Við vorum gagnrýnd mjög fyrir það að horfa til framtíðar varðandi kolefnisgjöld af því að við vildum taka umhverfismálin alvarlega. Við vildum ekki bara gangast undir það umhverfisskipulag og -stefnu sem t.d. Sjálfstæðisflokkurinn hefur, undir forystu Sigríðar Andersen sem að mínu mati hefur sett fram ákveðna umhverfisstefnu sem birtist síðan mjög skýrlega í loftslagsáætlun ríkisstjórnarinnar. Ég hefði viljað sjá meiri metnað þar. Kannski er þetta bara allt saman málamiðlun. Enginn fær allt. Það er eins og gengur. En það sem ég vildi segja í þessu er að við eigum að sameinast um, svo ég reyni að halda mig við málefnið varðandi samgönguáætlun, að reyna að byggja upp það fyrirkomulag sem við getum treyst að gildi eitthvað til framtíðar. Þá meina ég að það geti tekið utan um umhverfismálin eins og við viljum, eins og við rýnum í loftslagsáætluninni sjálfri sem gildir til 2030. Hún er ákveðið plan sem ríkisstjórnin hefur og er um margt ágætt, best að draga það fram. Hæstv. umhverfisráðherra reynir að halda kúrs hvað það varðar, þó að það sé auðvitað ankannalegt að í sjálfri loftslagsáætluninni sé ekki minnst á orðið borgarlína, þá heitu kartöflu, eins og ég hef bent á. Að nefna orðið borgarlína er eins og að segja orðið Macbeth í leikhúsi. Borgarlína, sem gæti einmitt hjálpað okkur í þá veru að ná loftslagsmarkmiðum, bæði Sameinuðu þjóðanna og okkar eigin markmiðum. Á hana mátti ekki minnast. Þetta er auðvitað kaldhæðnislegt. Þetta heitir að ganga ekki hreint til verks, að þora ekki að segja ekki hlutina eins og þeir eru, því að við þurfum að efla almenningssamgöngur. Búið er að fara yfir það mjög vel hér. Stefna okkar í Viðreisn er að styðja vel við almenningssamgöngur. Það er hluti af því að efla borgarskipulag. Það er hluti af því að auka lífsgæði þeirra sem búa í þéttbýli, hvort sem það er hér eða annars staðar á landinu. Ég vil líka draga fram að samhliða því að efla almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu, sem er algjört lykilatriði í allri nálgun á uppbyggingu umferðarmannvirkja, uppbyggingu almenningssamgangna eins og borgarlínu, þarf að horfa líka til landsbyggðarinnar. Ég mun koma að því rétt á eftir. Yfir allt þetta hefur verið farið og við fylgjum þeirri stefnu sem hefur verið mörkuð m.a. af borgarstjórn. En ég vil líka draga fram að það er mikið fagnaðarefni að skynja þá víðsýni sem m.a. hefur verið í Mosfellsbæ, heimabæ hæstv. forseta, sem hefur verið ötull talsmaður þessa, einn af fáum innan Sjálfstæðisflokksins, vel að merkja, og má draga það fram sem vel er gert. Það hefur verið framsýnt fólk í þeim bæjum sem eru í kringum borgina líka. Lögð hafa verið drög að því að fara mjög einart í borgarlínu þó að ég hefði vissulega viljað sjá eindregnari afstöðu og samvinnuyfirlýsingar af hálfu minna eigin bæjaryfirvalda í Hafnarfirði. En það er önnur saga. Í heildina séð er alveg ljóst að suðvesturhornið einblínir á eflingu almenningssamgangna. Það er líka til þess að styðja við þá sem vilja nota bílinn. Við vitum það að með því að efla almenningssamgöngur erum við líka að greiða leið þeirra sem nota einkabílinn, fyrir utan umhverfisþáttinn. Síðan er það sem skiptir miklu í þessu, öðruvísi mér áður brá, þegar leiðir í gjaldtöku eru sagðar óútfærðar. Við höfum heyrt Sjálfstæðismenn segja hvern á fætur öðrum að þetta sé nú ekki allt alveg ljóst, sé óútfært. Það eina sem við vitum er að þetta eru skattahækkanir. Framlögin sem eiga að koma í gegnum veggjöldin eiga ekki að fara í uppbyggingu þeirra mannvirkja sem um ræðir heldur á að dreifa þessu bara einhvern veginn, því að þetta er óútfært. Það er verið að taka þær vegasamgöngubætur sem varða miklu er kemur að umferðaröryggi - við erum að tala um stofnæðar inn og út úr höfuðborgarsvæðinu - verið að taka þær og setja aftar nema sett verði á veggjöld. Verið er að þvinga höfuðborgarsvæðið, Stór–Hafnarfjarðarsvæðið, inn í veggjaldafyrirkomulag, óútfært veggjaldafyrirkomulag. Við skulum hafa það hugfast að það þýðir ekkert annað en skattahækkanir á fjölmennasta svæði landsins, skattahækkanir í boði Sjálfstæðisflokksins. Á því ber m.a. borgarstjórnarminnihluti Sjálfstæðismanna líka ábyrgð. Sá minni hluti hefur enga mótstöðu sýnt gagnvart þeim hugmyndum sem eru runnar undan rifjum Sjálfstæðismanna eins og þetta er sett á borð núna. Það er sorglegt að sjá að samstaðan innan ríkisstjórnarinnar er ekki meiri en sú að í upphafi er talað um að veggjöldin verði ekki sett inn í þetta og ekki sé verið að tala um veggjöld. En síðan er Sjálfstæðisflokkurinn í raun að þvinga samgönguráðherra inn í ákveðið umhverfi án þess að hann hafi í rauninni forystu. Mér finnst enginn bragur á þessu. Það versta finnst mér í öllu þessu máli - því að við höfum þann metnað sem ég gat um í byrjun til að byggja upp öflugar samgöngur, hvort sem það eru almenningssamgöngur eða annars konar samgöngur á landinu - er að við erum að missa af tækifæri. Ég held reyndar að við höfum tækifæri enn þá. Það er enn þá glufa, ef ríkisstjórnarmeirihlutinn áttar sig á því. En við erum að missa af tækifæri til að fá alla landsmenn með okkur í það að skilja út á hvað ný gjaldtaka gengur. Við erum að missa af því tækifæri að allir flokkar komi að því að byggja upp nýtt gjaldtökukerfi, nýtt kerfi sem byggir upp samgöngur um allt land. Við hefðum átt að taka bifreiðagjöldin, sem nú þegar eru lögð á og eru líka ekkert annað en skattur á bifreiðaeigendur, til endurskoðunar samhliða kolefnisgjaldinu, samhliða því hvernig við getum byggt upp umhverfisvænar samgöngur og aukið lífsgæði allra á landinu, samhliða því að reyna að hraða samgöngubótum. Það er enginn að draga dul á það að við þurfum að efla fjármagn og auka fjármagn í samgöngur. Við þurfum að gera það. Við í Viðreisn höfum bent á ýmsar leiðir til að mæta því. Það hefði auðvitað verið hægt með veiðigjöldum og alveg óþarfi að nefna það enn og aftur. En við þurfum líka að benda á aðrar leiðir. Við höfum sagt að hægt sé að taka hluta af þeim hlutabréfum sem íslenska ríkið á í bönkunum, t.d. í Íslandsbanka, og breyta þeim í innviðauppbyggingu, innviðauppbyggingarfjármagn, fjárfestingu í innviðum. Þá erum við komin langleiðina með þetta. En ríkisstjórnin sem hefur sinn ríkisstjórnarsáttmála á því að auka virðingu og samstöðu á þingi en er í þessu máli ekki að leita eftir samstöðu og mér finnst það miður. Ég segi enn og aftur: Eftir alla þá umræðu sem hér hefur verið og eftir að hafa hlustað á velflestar ræður greini ég ákveðinn samhljóm sem mér finnst sárt, enn og aftur, að sjá ekki ríkisstjórnina myndast við að nýta sér. Það er líka sorglegt að horfa upp á þessi átök á milli samgönguráðherra B og samgönguráðherra D, sem við vitum alveg hverjir eru. Það hefur bara verið til þess að torvelda málið allt, flækja málið. Það má kannski segja að það hefði verið óskandi í þessu máli eins og svo mörgum öðrum málum sem við erum að sjá núna á liðnum dögum og vikum, að forsætisráðherra hefði tekið þau mál, því að forsætisráðherra er að taka til sín mál ef ráðherrar standa sig ekki. Við sjáum að málaflokkar eins og jafnréttismál eru teknir inn í forsætisráðuneytið af því að forsætisráðherra telur sig geta kannski sinnt þeim betur. Sem er ágætt. Við erum að sjá húsnæðismálin tekin af húsnæðismálaráðherra, þeim ráðherra sem er í kjarasamningum og hefur m.a. með gerð kjarasamninga að gera. Þau eru tekin inn í forsætisráðuneytið. Við höfum nýlega séð umræðu um matvælastefnu þar sem forsætisráðherra hefur frumkvæði að því að eiga fund með þeim sem framleiða matvæli hér á landi. Og það eru mýmörg önnur dæmi sem hægt er að nefna sem forsætisráðherra er að taka til sín. Það má gagnrýna það. Ég hef gagnrýnt það að mér finnst enginn sérstakur bragur á því að við skipuleggjum Stjórnarráðið eftir því hvaða áhugamál forsætisráðherra hefur hverju sinni. Við fáum hugsanlega forsætisráðherra sem hefur áhuga á hafrannsóknum. Ætlar hann þá að taka til sín Hafrannsóknastofnun þegar þar að kemur? Mér finnst ekki bragur á þessu en ég skil hæstv. forsætisráðherra að vilja hafa puttana í þessu ef aðrir ráðherrar standa sig ekki í stykkinu. Þess vegna hefði ég gjarnan viljað sjá hana sýna meira frumkvæði í því að hafa skoðun á þeirri samgönguáætlun sem við erum að ræða og stíga svolítið inn á svið og segja: Gott og vel, elsku strákar mínir, nú skulum við bara anda rólega og við ætlum að virkja allan þingheim því að ég finn að við getum náð meiri samstöðu með því að virkja alla flokka í þessa veru. Förum í það sem m.a. stjórnarandstöðuflokkarnir hafa lagt til. Bíðum með helstu breytingar fram á haust af því að verið er að boða breytingar í haust. Verið er að boða nýja áætlun. Af hverju er þá ekki, hæstv. forseti, hægt að bíða með þessar breytingar fram á haustið, koma á þessu þingi fram með tillögu sem snertir það að við höldum 2019 öruggu, 2020 framkvæmdunum, og síðan reynum við að sameinast um nýtt og betra heildstæðara fyrirkomulag í haust sem felur ekki sjálfkrafa í sér skattahækkunarhugmyndir eins og Sjálfstæðisflokkurinn talar fyrir í þessu þingi í dag? Auðvitað hefur það aldrei verið þannig að Vinstri grænir hafi verið í einhverri andspyrnu þegar að skattahækkunum kemur. Það er flokkur sem í eðli sínu vill skattahækkanir. Það er ekkert óeðlilegt að engin mótstaða komi af hálfu Vinstri grænna þegar Sjálfstæðismenn rétta út þennan fína skattahækkunarpakka á suðvesturhorninu. En það er enn þá meira miður, að mínu mati, að sjá hvernig þær tillögur fela í sér enn eina tilraunina til að reka fleyg á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Af hverju í ósköpunum er verið að fara þá leið? Af hverju er ekki hægt að hugsa þetta heildstætt? Af hverju þarf að etja landsbyggðinni eða suðvesturhorninu upp á móti landsbyggðinni? Af hverju er það þannig? Af hverju gátum við ekki farið einfaldlega í forgangsröðun á þeim helstu framkvæmdum, sem eru umferðaröryggismál, sem eru brýnar framkvæmdir, líka fyrir landsbyggðina sem og suðvesturhornið, sem tengjast umferðaröryggismálum? Eða flugmálum. Það eru margir áhugamenn um flugmál hér á svæðinu. Ég hefði líka viljað sjá í samgönguáætlun miklu meiri áherslu á að skoða leiðir til að ná fram hagkvæmni í rekstri innanlandsflugvalla til að styrkja almenningssamgöngur við landsbyggðina en líka til að byggja upp flugvelli sem við erum með til að dreifa m.a. álaginu á ferðaþjónustuna og reyna þannig að ýta þeim stabba sem hingað kemur og dvelur skemur og hefur þar af leiðandi minni tíma til að fara um landið. Af hverju gátum við ekki farið af metnaði enn frekar fram með því að byggja upp t.d. flughlaðið á Akureyri, stækka flugstöðina á Akureyri með það fyrir augum að treysta enn betur innviði ferðaþjónustunnar? Það eru gríðarleg sóknarfæri, eins og við í Viðreisn sáum þegar við fórum í heimsókn á Norðausturland þar sem eru gríðarleg sóknarfæri. Þar er að mínu mati næsta stóra sóknarsvæðið fyrir okkur vegna mikillar uppbyggingar, sem er mjög ánægjulegt. Ég ítreka við fólk að fara þá leið, ekki síst þegar Dettifossvegurinn er alveg kominn. Þá myndast þar gríðarleg tækifæri. Það er nefnilega svo gaman þegar við þingmenn, hvort sem er suðvesturhornsins eða annars staðar frá, fáum tækifæri til að hafa skoðun og styðja og efla byggðir landsins, hvort sem er á suðvesturhorninu eða um allt land. Það er til hagsbóta fyrir alla að tala heildstætt um samgöngumál, vegamál og uppbyggingu í flugi. Það er til hagsbóta jafnt fyrir okkur sem búum á suðvesturhorninu og landsbyggðina alla að við reynum að sameinast í þessu öllu. Þess vegna finnst mér svo sorglegt að sjá þessa uppskiptingu á milli landsbyggðar og þéttbýlis, milli suðvesturhorns og landsbyggðar, sem er í boði ríkisstjórnarinnar. Ég harma það sérstaklega að þetta skuli vera gert með þessum hætti því að við hefðum getað náð miklu betra og almennilegra samkomulagi. Ég hefði líka viljað sjá hvað varðar flugið að við tækjumst á við flugsamgöngur við höfuðborgina. Það er náttúrlega alveg ljóst að ríkisstjórnin mun ekki ná samstöðu um hvert flugvöllurinn eigi að fara. En við þurfum að halda áfram með það mál. Við þurfum að halda áfram með það að komast að samkomulagi um hvert flugvöllurinn fer. Hann fer fyrr en síðar og það er betra að við höfum skoðun á því til að byggja þetta upp á farsælan hátt og gera það í tengslum við landsbyggðina. Því að ljóst er að það eru fleiri kostir fyrir landsbyggðina en gallar að færa flugvöllinn annað, hvort sem er til Keflavíkur eða annað, sem hægt er að ná samstöðu um, Hvassahraun eða eitthvað annað. Ég legg áherslu á flugmálin. Við eigum að sýna metnað til þess að tengja landið okkar allt. Við erum með þá stefnu, m.a. í Viðreisn og ég vil trúa því að flestir flokkar hafi þá stefnu að við viljum halda landinu í byggð. Við þurfum þá líka að forgangsraða. Við þurfum að þora að segja að við ætlum að byggja hér upp markvisst, m.a. flugsamgöngur við Ísafjörð, Egilsstaði og Akureyri. Það verður að fara í umræðu um veggjöld. Við fórum blessunarlega í Hvalfjarðargöngin sem ég held að allir sjái í dag að var farsæl leið. En það var líka boðið upp á aðra leið. Fólk gat valið aðra leið. Það þýðir ekki að segja við Skagamenn núna: Heyrðu, við ætlum að fara aftur í það að innheimta gjöld fyrir göngin sem þið og aðrir landsmenn eruð búnir að borga. Nú ætlum við að fara að rukka ykkur um aðrar vegaframkvæmdir í gegnum göngin. Það þýðir ekki að bjóða upp á það né heldur þýðir að bjóða Suðurnesjamönnum upp á að þeir verði að fara kannski með þyrlu til landsbyggðarinnar til að velja aðra leið en Reykjanesbrautina. Það gengur auðvitað ekki. Reykjanesbær er orðinn fjórða stærsta sveitarfélag landsins og það er í örri uppbyggingu. Það er svæði sem þarf miklu frekar stuðning af hálfu ríkisvaldsins, stuðning til þess að byggja upp heilbrigðisþjónustu, aðrar atvinnugreinar en nú eru á svæðinu. Það þarf að hlúa að innviðunum þar og það verður ekki gert með aukinni skattlagningu á Suðurnesjamenn né aðra landsmenn. 
             Við þurfum miklu meiri umræðu um þetta. Við þurfum að vinna þetta betur. Það er hægt að ná samstöðu um vegamálin, miklu meiri en nú hefur verið unnið að. Við í Viðreisn erum tilbúin í það samstarf hvenær sem er.

Frú forseti. Við ræðum samgönguáætlun og vegakerfið okkar sem engan veginn annar þeirri umferð sem við búum við í dag. Bæta þarf umferðaröryggi, tryggja betra umferðarflæði milli staða, stytta vegalengdir og huga að markmiðum sem við höfum sett okkur í loftslags- og byggðamálum. Hér á suðvesturhorninu eru stór verkefni sem þarf að leysa. Fólk sækir vinnu og nám í auknum mæli um lengri veg og þarfnast bætts umferðarflæðis, umferðaröryggis og ekki síst bættra almenningssamgangna. Auk íbúa landsins fer meginþorri þeirra ferðamanna sem koma til landsins frá Keflavíkurflugvelli um Reykjanesbraut til höfuðborgarsvæðisins og þaðan út á land. Stór hluti þeirra fer svo um Suðurlandið þar sem einnig er mikilla framkvæmda þörf. Umferðaröryggið á einbreiðum brúm og allt of mjóum vegum á Suður- og Suðausturlandi er stórhættulegt eins og dæmin sýna okkur. Átak hefur verið gert í merkingum við einbreiðar brýr sem hefur haft áhrif til betri vegar að einhverju leyti en enn er ekki komin reynsla á lækkun umferðarhraða við einbreiðar brýr sem mun vonandi reynast vel. Unnið er að útfærslum nýrra fjármögnunarleiða með auknum framkvæmdahraða að markmiði í starfshópum á vegum samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og einnig til að skapa fjárhagslegt rými til að fara í nýjar framkvæmdir. Fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans að meiri hluti gesta sem kom fyrir nefndina tók vel í hugmyndir um gjaldtöku, ef slíkt gæti hraðað framkvæmdum, gjöld væru hófleg og tilgangur skýr. Ég tek undir það sjónarmið sem þar kemur fram. Forgangsröðun í þágu umferðaröryggis er mjög skiljanleg en ég verð þó að lýsa vonbrigðum mínum með að í breytingartillögum meiri hlutans er fjárframlag til nýrrar vegalagningar um Hornafjarðarfljót fært aftar í áætluninni. Sú vegalagning bæði styttir hringveginn og eykur gífurlega umferðaröryggi á staðnum með fækkun um þrjár einbreiðar brýr, auk þess sem vegurinn er þá breikkaður í takt við ný viðmið og öryggisstaðla. Ég treysti því, eins og hefur margoft verið komið inn á í umræðunni, að sú áætlun sem lögð er fram verði tekin til endurskoðunar strax í haust þegar hugmyndir um nýjar fjármögnunarleiðir hafa verið lagðar fram og samþykktar. En að öðrum samgöngum. Hér er talað um hjólreiðar sem hafa ekki fengið mikið pláss í umræðunni. Ég vil taka undir að gott er að bæta aðstöðu til hjólreiða á suðvesturhorninu. Í tillögunum eru settir 1,5 milljarðar á árunum 2019–2023 en lækkar svo þegar líður á tímabilið í 15 ára áætluninni. Talið er að meginhluti af þeirri fjárveitingu fari til stofnvegakerfis á höfuðborgarsvæðinu en líka er bent á nauðsyn hjólreiðarstíga á landsbyggðinni. Vil ég minna á að meðfram hringveginum er nauðsynlegt að koma á betri aðstöðu því að á hverju sumri, eða um leið og fer að vora, skapast mikil hætta þar vegna ferðamanna sem sækja okkur heim og hjóla hringinn, ég tala nú ekki um þegar það eru flott átök eins og WOW cyclothon og annað í gangi. Þetta er stórhættulegt. Varðandi almenningssamgöngur tek ég undir það með meiri hlutanum að brýnt er að þær séu fyrir hendi í öllum landshlutum. Þá tel ég einnig brýnt að landshlutarnir séu tengdir saman með almenningssamgöngum allan hringinn svo að þær séu raunhæfur kostur fyrir ferðamenn, námsmenn og aðra íbúa sem vilja ferðast um landið og sinna erindum á þann hátt. Í umræðunni hefur verið talað hversu langan tíma taki að fara með strætó t.d. frá Reykjavík til Akureyrar eða Egilsstaða. Ég vil leggja áherslu á að það er fólk sem vill ferðast innan landshlutanna. Það er ekki þannig að allar ferðir með almenningssamgöngum á landi séu frá Reykjavík heldur fer fólk líka á milli innan landshlutanna. Þá að flugi og flugvöllum. Ég tek undir áréttingar meiri hluta nefndarinnar um málefni flugsins. Nauðsynlegt er að leggja áherslu á uppbyggingu varaflugvallanna á Akureyri, Egilsstöðum og í Reykjavík og jafnframt að minni vélum í millilandaflugi verði veitt heimild til að lenda á Hornafirði, í Vestmannaeyjum og á Ísafirði. Það dreifir ferðamönnum um landið, léttir álagi af Keflavíkurflugvelli og eykur enn meira öryggi í flugi. Niðurgreiðsla flugfargjalda innan lands er mikið byggða- og hagsmunamál fyrir íbúa landsbyggðarinnar sem búa lengst frá höfuðborgarsvæðinu. Flugfargjöld innan lands eru mjög dýr og greiða einstaklingar fullt fargjald frá 12 ára aldri. Verkalýðsfélögin hafa komið mikið til móts við félaga sína og niðurgreitt flugfargjöld en við skulum muna að 12 ára gömul börn greiða ekki í verkalýðsfélög. Einn leggur, almennt flugfargjald, til Hornafjarðar kostar 27.700 kr. fyrir 12 ára gamalt barn. Þar er engin niðurgreiðsla í boði. Það er því fagnaðarefni að unnið sé að því að innleiða niðurgreiðslukerfi flugfarþega af landsbyggðinni að skoskri fyrirmynd. Varðandi hafnarframkvæmdir er í áætluninni eitt atriði sem ég vil koma inn á og það er sandfangari við Einholtskletta fyrir utan Hornafjarðarós. Þar er gert ráð fyrir 60% fjármögnun af hendi ríkisins en ég sé mig knúna til að benda á að þarna er ekki um hafnarframkvæmd að ræða heldur mannvirki til að hafa áhrif á umferðaröryggi skipa um Hornafjarðarós, utan fjarðar, og ætti því að vera fullfjármagnað af ríkinu. Að lokum langar mig til að nota tækifærið og minna á brýna samgönguframkvæmd sem ekki er komin inn á áætlun en náttúruöflin minntu okkur hressilega á síðastliðinn mánudag. Það eru göng undir Lónsheiði sem kæmu í stað vegarins um Hvalnes- og Þvottárskriður. Þar voru um 80 manns á tveimur rútum, mjólkurbíl, flutningabíl og níu fólksbílum lokaðir inni á milli snjóflóða síðastliðinn mánudag en var bjargað úr aðstæðunum af snjóruðningstæki Vegagerðarinnar. Má þakka fyrir að ekki fór illa á þeim tíma.

Frú forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun og sér í lagi vegtolla. Skilgreining vegtolla er á þennan veg: „Vegtollur er gjald sem ökumenn greiða fyrir afnot af vegi, göngum eða brú. Aðrir vegir eru fjármagnaðir með almennum sköttum eða með sérstökum eldsneytisskatti, þungaskatti og/eða álögum á hjólbarða.“ Þó að við séum ekki að ræða hér um beina skatta per se er þessi leifturaðgerð meiri hlutans frekar undirförul leið til að svína peninga út úr almenningi landsins vegna þess að hvergi í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að íþyngja eigi þjóðinni með slíkum vegtollum heldur kemur þar fram að eignatekjur ríkisins verði hægt að nýta í þeim tilgangi. Eins og bent hefur verið ítrekað á í þessum ræðustól síðustu tvo sólarhringa mun þessi gjaldtaka bitna einna helst á þeim sem minnst eiga. Þessi aðgerð meiri hlutans vinnur því beint gegn auknum jöfnuði í samfélaginu og það í boði meiri hluta sem leiddur er af ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Vegtollar mismuna vegfarendum eftir búsetu og atvinnu og er þetta þvert á vilja þjóðarinnar eins og fram hefur komið í skoðanakönnunum sem og í ógrynni umsagna sem bárust umhverfis- og samgöngunefnd við umfjöllun málsins þar. Alls bárust um 1.500 umsagnir og lýstu 95% þeirra andstöðu við áform ríkisstjórnarinnar um að leggja á veggjöld. Eins hafa skoðanakannanir sýnt fram á að 54% landsmanna eru andvíg þeim og einungis 32% styðja aðgerðina. En hvers vegna? Hvers vegna hefur ríkisstjórnin ákveðið að fara þessa leið núna í skjóli myrkurs, fyrst fyrir áramót þar sem stjórnarandstaðan þurfti að leggja kapp á að fresta málinu til að hægt væri að vinna það betur innan þings? Þeirri sem hér stendur virðist að gæluverkefni ríkisstjórnarinnar á borð við þjóðarsjóð - sem ég get algerlega tekið undir að er mikilvægt mál að ráðast í - hafi verið sett í forgang og tekin fram yfir það að fjármagna uppbyggingu vegakerfisins sem nauðsynlega þarf að ráðast í fyrir líf og heilsu þessarar þjóðar. Þjóðarsjóður er að mínu mati ekki jafn „akút“ mál og það að byggja upp vegi landsins þannig að þeir séu öruggir þeim farþegum sem um þá þurfa að fara. Ég vil vísa hér til orða hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í þingsal fyrir örfáum dögum þar sem hann fullyrti að hann hefði engar teljandi áhyggjur af því að eitthvert yfirvofandi fjármálahrun væri í kortunum. Allt í lagi. En lítum nú á það sem stendur í greinargerð frumvarps um þjóðarsjóð: „Markmið laga þessara er að treysta fjárhagslegan styrk ríkissjóðs til að mæta afleiðingum af meiri háttar ófyrirséðum áföllum sem þjóðarbúið verður fyrir.“ Ég fæ illa séð hvers vegna ríkisstjórnin ákveður að forgangsraða ófyrirséðum áföllum fram yfir þau sem raunverulega eru fyrirséð. Það er fyrirséð að vegir landsins munu í núverandi ástandi valda fólkinu sem hér býr alvarlegum slysum og alvarlegum áföllum, landi og þjóð. Þó að ég hafi tekið það fram í upphafi míns máls að ekki sé um eiginlegan skatt að ræða er raunverulega í framkvæmd um skatta að ræða, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín komst að orði hér áðan. Það er ákveðinn orðhengilsháttur að bítast um það hvort um sé að ræða skatta eða ekki vegna þess að þessar greiðslur munu samt sem áður leggjast ofan á kostnað við daglegt líf fólks í landinu og leggjast þyngst á tekjulægstu hópa samfélagsins. Það hefur verið rætt um orkuskipti í ræðustól síðustu daga og eins kom það fram í orðum hæstv. samgönguráðherra. Með leyfi forseta, ætla ég að vitna til orða hæstv. samgönguráðherra hér á þingi í desember: „Af hverju þarf að grípa til veggjalda? Jú, það er m.a. vegna þess að í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum, í orkuskiptum, höfum við orðið þess fullviss að tekjur ríkisins af bensín- og dísilgjöldum munu fara hratt lækkandi næstu ár. Þær tekjur munu ekki duga fyrir þeim vegaframkvæmdum sem við almennt sættum okkur við.“ Hins vegar kom það fram hér í ræðustól í gærkvöldi hjá hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur að orkuskiptin gerast ekki nærri eins hratt og búist var við og vonast var til. Í ræðu þingmannsins kom fram að einungis 1% bílaflotans væri nú þegar rafbílar eða tengiltvinnbílar. Þegar skoðuð er saga rafbílavæðingar og orkuskipta hér á landi kemur í ljós að síðan árið 2014 höfum við aðeins náð að rafbílavæða flotann upp í þetta 1%. Það er því miður erfitt að sjá hvernig rök hæstv. samgönguráðherra halda. Hann komst svo að orði að þau væru orðin þess fullviss að tekjur ríkisins af bensín- og dísilgjöldum færu hratt lækkandi næstu ár. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að efast um þá fullyrðingu hæstv. ráðherra í ljósi þessarar lúshægu þróunar í orkuskiptum, því miður. Ég ætla að enda þetta á aðeins jákvæðari nótum en ég hóf mitt mál. Það var mjög ánægjulegt að heyra í gærkvöldi stjórnarliða tala fyrir aukinni hjólavæðingu hér innan lands. Þá talaði hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir um það hversu mikilvægt væri að horfa til þess fyrir okkur. Eflaust er það, eins og hv. þingmaður benti á, flóknara þegar komið er út fyrir borgarmörkin. En innan borgarmarka er þetta alveg rakið og eitthvað sem við þurfum að ráðast í og er stórt og mikilvægt skref hvað varðar loftslagsmál á Íslandi. Við þurfum ekkert að ferðast langt til þess að sjá snilldina, algera snilld, í þeirri þróun og slíku samgöngufyrirkomulagi. Við þurfum ekki annað en að fara til Kaupmannahafnar og þar er veðráttan oft ekkert mikið skárri en hér. Þar er heil menning í kringum hjólreiðar og hjólastíga. Þar notar fólk hjólreiðar í daglegu lífi og það er ekkert endilega notað þar sem afsökun að eiga börn, þar er fólk bara með hjólakerrur aftan á hjólinu svo hægt er að flytja börnin á milli staða. Ég sagðist ætla að enda þetta á jákvæðum nótum. Ég laug því. Ég ætla aftur að býsnast yfir þessum vegtollum og hversu hratt þessu hefur verið ýtt í gegnum þingið, eða reynt að ýta því í gegnum þingið. Það hefur skort þá nauðsynlegu greiningarvinnu sem hefði átt að eiga sér stað. Eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson benti á um daginn þá hefði það tekið önnur lönd mörg ár að ráðast í svona gríðarstóra breytingu. Það er mjög bagalegt að horfa upp á þessa stjórnarhætti. Þetta er óþægilegt fyrir þingið. Þetta er óþægilegt fyrir þjóðina. Minnir pínulítið á þegar styttingu framhaldsskólanámsins var þrýst í gegn án þess að nauðsynleg greiningarvinna væri gerð á því hvaða áhrif hún gæti haft á t.d. nemendur. Við sjáum nú að andlegri líðan þeirra er að hraka. Ég hefði viljað sjá almennilega greiningarvinnu, vandað til verka, að málið væri ekki jafn vanreifað og það er því miður enn, þrátt fyrir þessa tvo daga sem við höfum haft hér og samtöl innan umhverfis- og samgöngunefndar. Ég hefði viljað að menn vönduðu meira til verka, ég vil fyrst og fremst gagnrýna það.

Frú forseti. Við erum hér að fjalla um samgönguáætlun. Þegar það er gert í þinginu eru það um það bil 70–80% þingheims sem vilja tjá sig um það mál, sem segir okkur hversu mikilvægt þetta er okkur öllum - samgöngur og með hvaða hætti þær eru útbúnar okkur til handa. Ég ætla að fara hratt í gegnum þetta, við erum hér að reyna að ljúka umræðunni og stytta tímann. Líklega eru allflestar skoðanir komnar fram og margir farnir að segja það sama. En auðvitað viljum við hvert og eitt koma sjónarmiðum okkar á framfæri. Það er ljóst að í samgönguáætlun eru afmarkaðir fjármunir, í kringum 190 milljarðar. Af þeim fara í kringum 160 milljarðar í viðhald og vegaframkvæmdir á næstu fimm árum. Eðli máls samkvæmt taka verkframkvæmdir og framkvæmdahraði mið af því. Mikil orka og mikill tími hefur farið í að ræða aðrar fjármögnunarleiðir í þessu sambandi og ég ætla ekki að ræða það neitt sérstaklega mikið heldur láta þá umræðu liggja á milli hluta þangað til að við tökum hana fyrir hér. Ég hefði sjálf viljað að við tækjum þá umræðu í haust samhliða samgönguáætlun þannig að fólk sjái ávinninginn, það sem á af að leiða. Það er alltaf svolítið flóknara að taka mál í sundur þegar það á beinlínis að tengjast einhverju öðru. Ég ætlaði samt að minnast hér á vegaframkvæmdir sem gætu fallið undir aðrar fjármögnunarleiðir en þær hefðbundnu, sem eru Öxi og Fjarðarheiðargöng. Þaðan höfum við beinlínis fengið óskir um að slíkt verði gert. Ég held að það sé eitt af því sem við þurfum líka að hlusta á, þ.e. að það fólk sem býr í hinum dreifðari byggðum þarf hraðari uppbyggingu samgönguframkvæmda en við getum staðið fyrir með því fé sem við höfum. Nú er það svo, eins og kom fram í skýrslu í fyrrahaust, að þó að við legðum allt það sem kemur inn af mörkum myndi það samt ekki duga til til að fylla upp í gatið. Það má ekki gleyma því, þegar verið er að tala um að einungis hluti fjármagnsins fari í vegaframkvæmdir, að það er auðvitað líka annað sem nýtur þeirra fjármuna. Fjármunir fara í heilbrigðisþjónustu, þeir fara til Samgöngustofu, þeir fara til ýmissa eftirlitsaðila o.s.frv. - sem ekki er óeðlilegt. Það eru margir vegir á vegáætlun og forgangsröðunin sem hér hefur verið lögð fram byggist fyrst og síðast á öryggismálum. Verið er að tala um tengivegi og styrkvegi þar sem verið er að færa til fjármagn. Lagt er til við Vegagerðina að þeir fjármunir verði nýttir í leiðir þar sem íbúar, og þar með talin börn, eiga daglega leið um til vinnu og skóla og svo ferðamannaleiðir inn á hálendi. Einnig er talað um að leggja áherslu á talningu svo að við höfum nánari upplýsingar um fólk sem fer um hina ýmsu vegi sem ekki eru endilega daglega í umræðunni. Talað er um að bæta þurfi þessa talningu í ljósi breyttrar hegðunar ferðamanna. Við þekkjum að umferðarþunginn hefur aukist mjög mikið. Ég er ánægð með að meiri hlutinn leggi til að framkvæmdum í þágu tveggja jaðarsvæða verði flýtt, Árneshrepps á Ströndum og Langanesbyggðar á norðausturhorninu, með vegi um Veiðileysuháls og svo endurbætur á vegi um Langanesströnd ásamt uppbyggingu um Brekknaheiði. Það er eitt af því sem hefur verið kallað eftir mjög lengi og er gríðarleg þörf fyrir þegar við erum að færa til alls konar þjónustu og þjappa henni. Líka þegar við erum að reyna að gera íbúum kleift að búa þar sem þeir eru. Þetta tengist að hluta til því, eins og kemur fram í áliti meiri hlutans, að ríkisstjórnin samþykkti í nóvember sl. tillögu um eflingu byggðar við Bakkaflóa. Nefnd hafði fjallað um þessi mál og komið með tillögur þess eðlis. Þar kom m.a. fram að eindregið væri lagt til að ljúka lagningu bundins slitlags á Langanesströnd og að hafist yrði handa á þessu ári. Í framhaldinu verður svo farið í Brekknaheiði. Þetta getur skipt sköpum um að byggð haldist á þessu svæði. Ég ætla líka að tala um stofnstíga, eins og hér hefur lítillega verið talað um. Síðasti ræðumaður gerði það líka, um hjóla- og göngustíga. Við sjáum gríðarlega breytingu í því og fjöldi fólks er farinn að nýta sér hjólið í vinnu og til sports líka. Ég man ekki hvort það kom fram að mun fleiri hjóla til vinnu en nýta sér strætó, mér fannst það athyglisvert. Nú er verið að gera slíkan stíg frá Akureyri og inn í Eyjafjörð. Það er svæði þar sem banaslys hafa orðið og því mjög mikilvægt að koma hjólreiðafólkinu af veginum þarna fram eftir. Þetta er klárlega eitt af því sem ýtir undir heilbrigðari lífsstíl, ýtir undir vistvænni samgöngur og hjálpar okkur í loftslagsmálum. Svo er það varðandi almenningssamgöngurnar, þær hafa aðeins verið reifaðar hér. Ég hef miklar áhyggjur almennt af almenningssamgöngum. Ég var í Finnlandi á dögunum og af því að talað var um borgarlínu hugsaði ég með mér, þar sem þeirra borgarlína keyrði um í snjónum: Fyrst Finnar geta gert þetta getum við líklega gert þetta svo að vel sé. En almenningssamgöngur á milli landshluta, frá Akureyri til Reykjavíkur eða frá Ólafsfirði til Egilsstaða eða hvað það nú er - tíminn sem fer í það, tíðni ferða og annað slíkt, er ekki þess eðlis að við getum sagt að það séu alvörualmenningssamgöngur. Það er ekki eðlilegt að vera 10–12 tíma á leið sem á að taka sex eða sjö, að þú sért nánast helmingi lengur. Ég held að við séum flest sammála um það. Úr þessu þurfum við að leysa því að ég tel mjög mikilvægt að við höfum almenningssamgöngur. Ég held að fólk nýti þær þegar þær verða raunverulega þess eðlis að það verður hagkvæmara fyrir mann að fara með almenningssamgöngum en að fara á einkabílnum einn og þegar ferðatíminn er sambærilegur. Ég vil líka nefna það sem kemur fram um samskipti við sveitarfélög og landshlutafélög þeirra þegar kemur að framkvæmdum. Hér er áréttað að ástandið er ekki nógu gott. Því þarf að finna betri farveg. Vissulega koma fram sjónarmið hjá Vegagerðinni er varða öryggismál og harmónera kannski ekki alveg við það sem landshlutasamtökin vilja gera fyrst, en þetta hlýtur að vera hægt að vigta svolítið saman. Ég vil nefna umferðaröryggi ungmenna á þessum vegum og unga fólksins sem er að stíga sín fyrstu skref - en líka bara út um allar sveitir þar sem nemendur eru á ferðalagi í skólabílum um mismunandi góða vegi. Þetta er eitthvað sem við eigum að taka til skoðunar og setja í forgang. Það sama vil ég segja með vetrarþjónustuna. Þar sem ég bý á svæði þar sem slíkt er afar mikilvægt þá veit ég að það getur skipt máli. Þegar skera átti niður vetrarþjónustuna á norðaustursvæðinu í hittiðfyrra, minnir mig, reis fólk upp og gat ekki sætt sig við það. En auðvitað vitum við að Vegagerðin hefur ákveðnu fjármagni úr að moða en um þetta þurfum við líka að hugsa þegar við erum að leggja til fjármuni. Síðan er það flugið. Hér hefur félagi minn, hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson, farið afskaplega vel yfir flugmálin. Ég ætla bara rétt að segja að ég tel að við eigum að huga vel að þessum flugvöllum, byggja upp flugvellina og innanlandsflugið. Eigendastefna Isavia er eitt af því mikilvægasta sem við þurfum að taka á í því samhengi svo að við getum komið þessum málum í viðunandi farveg þannig að vel sé. Það var líka ágætt að minna á varaflugvellina, sjúkraflugið og allt það sem við þurfum að hafa í lagi. Þá þurfum við líka að hafa Reykjavíkurflugvöll í lagi á meðan ekki er annar kostur í boði. Ég er ánægð að sjá að meiri hlutinn leggur áherslu á að honum verði viðhaldið og hann byggður upp þangað til annað kemur í ljós. Ég verð að tala um niðurgreiðslu flugfargjalda innanlands og kolefnisspor í kringum hana, sem hefur aðeins verið rætt hér. Það hefur ekki verið hrakið, sem fram kemur hér og talað er um, að það þurfi ríflega 2,7 farþega í meðalfólksbíl. Auðvitað er ekki endilega skilgreint hvers konar bílar eða eitthvað slíkt. Hér var talað um að það væri bara 1% af metan- eða tvinn- eða rafmagnsbílum þannig að það er alveg ljóst að enn er verið að miða við bílaflotann eins og hann er í dag. Þetta er líka eitthvað sem er ekki endilega komið til með að vera um aldur og ævi heldur er þetta eitthvað sem við erum að gera tilraun með til að leiðrétta stöðu þeirra sem fjærst búa, og er gríðarlega mikilvægt. Ég hvet alla þá sem hafa efasemdir um það að kíkja inn á „Dýrt innanlandsflug“ á Facebook og sjá hvað fólk segir þar. Hér er bara verið að tala um fjórar ferðir á ári, það er nú allur obbinn. Þetta er ekki slíkur fjöldi að það setji allt á hliðina. Við eigum að gera þetta ásamt því að byggja upp betri innviði er varða allt annað, hvort sem það er í heilbrigðisþjónustunni eða einhverju slíku. Virðulegi forseti. Við vorum búin að semja um að tala ekki lengi og ég ætla ekki að fara lengra fram úr því sem mér var ætlað. Ég lýsi ánægju minni með að þessi samgönguáætlun er hér fram komin. Hún er fullfjármögnuð eins og hún var lögð fram í haust með þeim tilfæringum sem hér hafa verið gerðar. Það breytir því ekki að betur má ef duga skal og á því finnum við vonandi lausn þegar vorar eða haustar.

Virðulegi forseti. Forsenda fyrir sjálfbærum samfélögum er að samgöngur séu greiðar. Samgöngukerfi þarf að taka mið af þörfum samfélagsins og íbúa, bæði til að nálgast atvinnu, þjónustu og menningu, þannig að hreyfanleiki fólks verði bættur. Allt eru þetta kröfur sem nútímasamfélag gerir til grunnþjónustu á hverju svæði. Nú er til umræðu samgönguáætlun fyrir árin 2019–2033. Fyrir liggur nefndarálit umhverfis- og samgöngunefndar sem hefur lagt mikla vinnu í verkið og má þakka fyrir það. Markmið samgönguáætlunar er skýrt: Að samgöngukerfi landsins myndi samþætta heild og þjóni íbúum og atvinnulífi sem best. Margar leiðir eru að því og sýnist sitt hverjum. Greiðar samgöngur allt árið eru forsenda vaxtar atvinnu og nýsköpunar um landið allt. Á Vestfjörðum er ný atvinnugrein að nema land og það er fiskeldið. Talað er um að fiskeldi gæti orðið með stærstu útflutningsgreinum þjóðarinnar. Nú þegar hefur landinu verður skipt upp eftir því hvar eigi að byggja upp fiskeldi í sjó. Það er á Vestfjörðum, Austfjörðum og við Eyjafjörð. Ljóst er að stærri hlutinn er áætlaður við Vestfirði. Það er því ljóst að þar er fram undan mikil uppbygging þeirrar atvinnugreinar sem á eftir að skila þjóðarbúinu miklum ávinningi og eru greiðar samgöngur forsenda þess að til takist. Í framlagðri samgönguáætlun er gert ráð fyrir að nú skuli koma Vestfjarðavegi til annarra kynslóða og koma þar með suðurfjörðum Vestfjarða til nútímasamgönguhátta. Sú leið er fjármögnuð á fjárlögum og í samgönguáætlun. Hún hefst með Dýrafjarðargöngum, uppbyggingu vegar um Dynjandisheiði og nýrri vegalagningu um Gufudalssveit. Þarna styður samgönguáætlun við þann efnahagslega vöxt sem á sér stað á Vestfjörðum og tryggir örugga grunnþjónustu til að svo megi verða. Með uppbyggingu stofnvega eru búsetugæði aukin og bæta skal samgöngur milli skilgreinda vinnusóknarsvæða og stækka þau þar sem hægt er. Það stuðlar að eflingu atvinnulífs innan og á milli landshluta. Ég tek undir orð hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur þegar hún nefnir að í nefndarálitinu leggi meiri hlutinn til að flýtt verði sérstaklega framkvæmdum í þágu tveggja jaðarsvæða, þ.e. Árneshrepps á Ströndum og Langanesbyggðar á norðausturhorninu, með vegi um Veiðileysuháls og endurbætum á vegi um Langanesströnd. Þetta skiptir líka máli fyrir nýsköpun og atvinnuuppbyggingu á svæðum þar sem fólk býr í veikri byggð. Samgöngur skipta alla máli. Við horfum fram á miklar breytingar. Álagið á samgöngukerfi landsins hefur margfaldast. Vöruflutningar hafa færst á land. Fjöldi ferðamanna á vegum landsins hefur stóraukist og samþjöppun í þjónustu og breytingar í atvinnumálum eru staðreyndir sem breyta flæði umferðar töluvert. Þá skiptir öryggi meginmáli. Gert er ráð fyrir að hraða framkvæmdum á stofnbrautum sem þola ekki bið, m.a. vegna óásættanlegs umferðaröryggis. Umferð hefur breyst hraðar en gert hefur verið ráð fyrir í fyrri samgönguáætlunum. Þess vegna er samgönguáætlunin með þeim flýtiaðgerðum sem hún boðar. Það er ánægjulegt að sjá að þær meginstoðir sem samgönguáætlun byggir á er að leggja áherslu á stofnbrautir út úr höfuðborginni og nú skal líka klára grunnnet vegakerfisins á Vestfjörðum. Í heild má segja að meginþráður áætlunarinnar sé að tryggja öryggi vegfarenda jafnframt því að byggja og tryggja bætt samgöngukerfi. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur sett sér metnaðarfull markmið í loftslagsmálum og stefnir að því að allar stærri áætlanir ríkisins verði metnar út frá loftslagsmarkmiðum. Með framlagðri áætlun má sjá að gert er ráð fyrir að hún taki þátt í því markmiði, með leyfi forseta: „Stefnt skal að því að samgöngur verði umhverfislega sjálfbærar og að því að draga úr hnattrænum svæðisbundnum umhverfislegu áhrifum samgangna.“ Horft verður til orkuskipta í samgöngumálum. Það þýðir að skilgreina þarf nýja tekjustofna sem renna eiga til vegagerðar og aðrar breytingar þurfa að taka mið af breyttum heimi. Nokkuð hefur verið talað um gjaldtöku vegna samgöngumannvirkja þegar horft er til einkaframkvæmda og flýtimeðferðar. Til að hraða samgönguframkvæmdum er unnið að útfærslu gjaldtökuleiða sem nýtist ákveðnum mannvirkjum. Slík gjaldtaka á einstaka mannvirkjum býr til svigrúm í samgönguáætlun og hægt er að ráðast fyrr í önnur verkefni en gert er ráð fyrir. Þá erum við að tala um að hraða uppbyggingu tengivega um allt land sem eru komnir á tíma og þola enga bið. Til að ná fram markmiðum samgönguáætlunar um að tryggja greiða og örugga stofnvegi um allt land þarf að þora að taka ákvörðun um breytta tekjustofna án þess að skerða aðra grunnþjónustu eins og heilbrigðis- eða menntakerfi. Í nefndaráliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar er talað um að skyndilegar hugmyndir meiri hlutans um veggjöld hafi breytt þeirri vinnu sem nefndin var í og komið í veg fyrir faglega vinnu nefndarinnar við samgönguáætlun. Það vekur undrun að það teljist ekki hluti af faglegri vinnu nefndarinnar að skoða nýja fjármögnunarleið sem vegtollar eru og vissulega hefur það verið hugmynd í nokkurn tíma. Þeirri sem hér stendur hefur ekki tekist að renna yfir allar þær umsagnir sem bárust við samgönguáætlun, enda hlaupa þær á þúsundum. Ljóst er að umræðan er mikil og því meira en undarlegt ef veggjöldin hefðu ekki verið tekið til skoðunar. Það eru margar umsagnir sem fjalla um veggjöld og maður heyrir, þar sem ég hef farið eftir að þau voru kynnt, að þau vekja nokkra ánægju vegna þess að fólk vill aukið öryggi, bætta vegi og flýtimeðferðir. Nokkrir hv. þingmenn minni hlutans hafa komið upp og bent á skattpíningu og bent á matarholur sem hægt er að seilast í til að byggja upp vegakerfið okkar. Þar hafa verið nefnd veiðigjöld og bankaskattur. Eins og segir í 1. gr. laga um veiðigjöld eiga þau að mæta kostnaði ríkisins við rannsóknir, stjórn og eftirlit með fiskveiðum og nú er lagt til að þau renni til uppbyggingar samgöngumannvirkja. Óhætt er að hækka þau til þess arna. Hvernig minni hlutinn ætlar að ná almennri sátt um þá fjármögnunarleið veit ég ekki. Virðulegi forseti. Meginmarkmiðið við gerð samgönguáætlunar er að samgöngur séu hagkvæmar. Liðir í því að gera samgöngukerfi landsins hagkvæmara til lengri tíma er aukið öryggi vegfarenda, stytting vegkafla, greiðari meginleiðir, minni töf vegfarenda og fjölgun jarðganga. Ég fagna metnaðarfullri samgönguáætlun og vona að hægt verði að hrinda henni í framkvæmd sem fyrst.

Frú forseti. Á þessum tímapunkti er búið að ræða samgönguáætlun í þaula og því ætla ég að nota tækifærið til að tala aðeins um það fyrirbæri að skipta um skoðun. Það er bæði jákvætt og til eftirbreytni að skipta um skoðun en þó er gagnlegt að viss skilyrði séu uppfyllt, til að mynda að fram hafi komið nýjar upplýsingar sem sýna fram á að fyrri afstaða hafi reynst röng. Það er líka ágætt að fólk hafi ekki verið svo afgerandi í máli sínu fyrir fram að fólk geti reitt sig á að loforð standi. Þetta á sérstaklega við í stjórnmálum þar sem er lykilatriði að kjósendur geti treyst því að það sem sagt er fyrir kosningar verði ekki algerlega á skjön við það sem er gert eftir kosningar. Það er auðvitað alltaf eitthvert svigrúm til að hliðra til og það er nauðsynlegt, en þegar menn segjast afdráttarlaust á móti einhverju er að sjálfsögðu hætt við því að einhver kalli það lygar eða hræsni þegar þeir segjast svo afdráttarlaust fylgjandi því án þess að komið hafi fram nokkuð sem réttlætir slíka kúvendingu. Frú forseti. Svo að ég tali ekki undir rós er rétt að ég geri grein fyrir því til hvers ég vísa. Þann 24. október 2017 var samtal frambjóðenda til Alþingis í Suðurkjördæmi á Rás 1. Spurt var: Á að leggja á veggjöld til að hrinda þessum framkvæmdum af stað? Fulltrúi VG sagði VG ekki hlynnt veggjöldum en að það þyrfti að byggja upp samgöngukerfið. Þá var sagt að til væri áætlun um hvar ætti að ná í peningana. Þáttastjórnandi spurði þá: Ef einhver er með veggjöldum, rétti hann upp hönd. Ekki nóg með það að enginn rétti upp hönd af þeim fulltrúum tíu flokka sem voru þarna samankomnir heldur benti ég á að undarlegt væri að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins réttu ekki upp hönd í ljósi þess sem hafði verið rætt, m.a. af hv. þm. Jóni Gunnarssyni, fram að því. Þá greip hv. þm. Páll Magnússon orðið og sagði að Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekki talað fyrir veggjöldum. Hann sagði, með leyfi forseta: „Það er ekki stefna Sjálfstæðisflokksins að leggja á veggjöld. Allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins í þessu kjördæmi eru á móti því að lögð verði á veggjöld. Samgönguráðherra sjálfur hefur ekki talað fyrir veggjöldum.“ Hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson sagði, með leyfi forseta: „Við erum á móti veggjöldum. Við ætlum að nota ríkulegan afgang af ríkisfjármálunum, við ætlum að setja 10 milljarða í samgöngumálin.“ Hann talaði um að til væru nægir peningar í þær framkvæmdir, sem er reyndar rétt. Almennt talaði fólk gegn veggjöldum þá og sumir tala með þeim nú. Því er ástæða til að kjósendur í Suðurkjördæmi spyrji hv. þingmenn sína í meiri hlutanum, Pál Magnússon, Sigurð Inga Jóhannsson, Ásmund Friðriksson, Ara Trausta Guðmundsson, Ásgerði K. Gylfadóttur og Vilhjálm Árnason, hvort þetta sé í samræmi við þau loforð sem voru gefin fyrir kosningar, m.a. í áðurnefndum þætti. Það má líka spyrja sig hvort eitthvað hafi gerst í millitíðinni sem varð til þess að þau skiptu um skoðun, vegna þess að það er mjög gott að skipta um skoðun ef nýjar upplýsingar berast sem sýna að maður hafði kannski rangt fyrir sér. Ég hef leitað að einhverjum nýjum upplýsingum sem gætu réttlætt slíka kúvendingu í afstöðu. Ég hef leitað, ég hef hlustað á ræður og ég hef ekki enn þá fundið neinar nýjar upplýsingar sem voru ekki til staðar árið 2017 - og jafnvel mikið lengur - sem geta réttlætt þá kúvendingu. Það er rétt að fjármagna þarf margar framkvæmdir sem hafa setið á hakanum, þar með talið að klára tvöföldun Reykjanesbrautar sem og breikkun Grindavíkurvegar, klára tvöföldun á Hellisheiðarleiðinni til Selfoss og uppræta einbreiðar brýr alla leið til Hornafjarðar, svo að ég haldi mig við Suðurkjördæmið. Það er náttúrlega líka nóg að gera í öðrum kjördæmum og mjög góð verkefni sem bíða, hvort sem það er borgarlína í Reykjavík eða jarðgöng á Vestfjörðum eða fyrir austan, svo að ekki sé talað um mikilvægi þess að byggja upp aðstöðu fyrir flugið í þágu almannaöryggis fyrst og síðast en líka til að þjónusta betur landsbyggðina. En almenn veggjöld munu ekki leysa nein vandamál sem eru til staðar á Íslandi. Það er nefnilega rétt sem hæstv. samgönguráðherra sagði 24. október 2017, að afgangur af rekstri ríkissjóðs væri alveg nægur til þess að fara í þær framkvæmdir sem þörf væri á. Jafnvel þótt afgangurinn væri ekki nægur er það staðreynd að sjóðstaða ríkissjóðs og staða hagkerfisins í augnablikinu gefur tilefni til töluverðra fjárfestinga í innviðauppbyggingu. Það er loksins kominn smá slaki í framleiðsluspennuna og eðlilegast væri að ríkið myndi fjárfesta í vegagerð og öðrum framkvæmdum til að nýta þann slaka, frekar en að láta slakann bitna á almenningi í formi lægra atvinnustigs og verri kjara. Það væri eðlilegt. Það væri eðlileg nálgun, að byggja upp hraðar þegar slaki er til staðar, þótt hann sé lítill, jafnvel þótt það kosti örlitla skuldsetningu, vegna þess að það mun borga sig til baka þegar hagkerfið nær sér á fullt flug. Ég er ekki að segja að hagkerfið sé ekki á fullu flugi en örlítill slaki hefur myndast og við eigum að nýta hann. Athugum að skuldsetning ríkissjóðs er í fyrsta lagi mjög lítil. Hún er minni en skuldir norska ríkisins meira að segja, sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu. Þó gæti ríkissjóður tæknilega séð greitt upp alla skuldina ef það þætti skynsamlegt, en það er ekki skynsamlegt. Hitt er að í reyndinni er það að eyða peningum af hálfu ríkisins leið til að koma möguleika út í hagkerfið á því að byggja upp. Það er tilgangurinn með útgjöldum ríkissjóðs. Tilgangur skatta er nota bene ekki að fjármagna verkefni ríkissjóðs heldur að dempa verðbólgu. En við erum alla vega komin í þá stöðu að það er markmið ríkisstjórnarinnar að koma á því sem ég vil kalla innri landamærum á Íslandi í formi veggjalda, sem takmarka ferðafrelsi fólks við efnahag þess. Sumt fólk mun hreinlega ekki lengur hafa efni á því að búa í Þorlákshöfn eða í Hveragerði eða í Vogum og keyra til Reykjavíkur á morgnana ef af þeim verður. Auðvitað er ekki komið fram frumvarp um að gera slíkt en það stendur víst til. Það er ekki komið í umsagnarferli, ekki komið inn í samráðsgátt, þannig að við vitum ekki nákvæmlega hvernig það verður en alla vega virðist meiri hlutinn á Alþingi halda að veggjöld séu lausnin sem þjóðin hefur leitað. Ég segi nei. Réttlætingin sem er gefin er að þau eigi að verða til þess að hraða uppbyggingu innviða sem hver ríkisstjórnin á fætur annarri frá hruni hefur sleppt því að vinna að uppbyggingu á. Því á fólk að trúa, en fólk gerir það ekki. Fólk veit alveg hvernig þetta virkar, sérstaklega þeir sem keyra Reykjanesbrautina á hverjum morgni og kannski allir sem keyra ekki Sundabrautina á hverjum morgni. Það að taka upp almenn veggjöld virðist fyrst og fremst snúast um að opna á skref í átt að einkavæðingu vegakerfisins, sem gengur gegn þeirri grundvallarreglu að innviðir landsins séu almennt aðgengilegir almenningi til afnota, óháð efnahagsstöðu. Jú, vissulega þarf fólk enn þá að eiga bíl eða það getur tekið strætó, en veggjöldin sjálf eru atlaga að búsetufrelsi fólks, að það geti búið þar sem það kýs án þess að þurfa að stilla upp ráðahag sínum á óeðlilega vegu. Um leið og veggjöld komast á mun Sjálfstæðisflokkurinn nota tilvist þeirra sem tylliástæðu til þess að lækka framlög til samgöngumála. Við vitum að það er tilfellið vegna þess að þannig hefur það verið með svo margar gjaldskrárbreytingar í gegnum tíðina. Þetta er modus operandi, frú forseti. Þetta er aðferðafræðin. Grunninnviði á ekki að fjármagna með sértækum gjöldum. Hugmyndin með samfélagslegum innviðum er að allir geti nýtt sér þá til gagns fyrir sig og fyrir samfélagið. Almenn veggjöld á þjóðvegum landsins eru ígildi innri landamæra. Þau letja fólk til ferða, setja efnahagsleg takmörk á ferðafrelsi fólks og grafa undan samfélögum. Þetta eru landfræðileg vistarbönd og ég mótmæli þeim.

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um fimm ára samgönguáætlun, 2019–2023. Ég vil byrja á því að þakka formanni nefndarinnar og varaformanni fyrir þeirra ágæta starf. Það hafa fjölmargir komið á fund nefndarinnar eins og kemur fram í nefndarálitinu og það liggur mikil vinna að baki þessu sem er vel unnin að mínum dómi og ítarleg. Það er ánægjulegt að lesa í gegnum þetta nefndarálit, það er ítarlegt og gott að mínu mati. Það kemur fram, eins og við þekkjum, að uppsafnaður vandi er mikill. Ég vil einnig þakka nefndinni fyrir að hafa þó náð sátt um að ráðast í þær miklu endurbætur sem er svo sannarlega þörf á. Ég vil þakka formanni nefndarinnar fyrir að taka af skarið varðandi upphaflegar áætlanir ríkisstjórnarinnar sem gengu út á að fara mun hægar í sakirnar eins og t.d. hvað Reykjanesbrautina og Suðurlandsveginn varðar. Það stóð ekki til að ljúka þeim framkvæmdum fyrr en eftir 20 ár. Það er búið að breyta því. Það sama á við um brýnar vegaframkvæmdir á Vestfjörðum sem stóð til að yrðu gerðar á mun lengri tíma. Ég fagna frumkvæði formannsins í því að taka af skarið og breyta þessum áætlunum. Það er vel að mínu mati. Við þekkjum það að álagið á þjóðvegum landsins er ekki síst mikið vegna hins mikla og aukna ferðamannastraums sem við höfum búið við undanfarin ár. Það þýðir náttúrlega að álag á þessum vegum og slit á þeim hefur margfaldast. Í lok 2017 hafa 2,2 milljónir ferðamanna komið til landsins og mjög stór hluti af þeim hópi ferðast um á bílaleigubílum. Svo eru það náttúrlega langferðabifreiðarnar og allt sem fylgir ferðamannastraumnum um landið. Það hefur að sjálfsögðu mikil áhrif á samgöngukerfið. Á bls. 3 er rætt um tekjur ríkisins af olíu- og bensíngjaldi sem komi til með að minnka í framtíðinni vegna þess að þeim fækkar jú bifreiðunum sem nýta jarðefnaeldsneyti. Ég er sammála því að það er brýnt að taka þá umræðu hvernig við sjáum fyrir okkur tekjustofna sem hafa minnkað að sama skapi með því að rafmagnsbílarnir bera nú engin gjöld. Þetta hefur aðeins komið inn á borð fjárlaganefndar og ég tek undir þá áherslu sem meiri hlutinn leggur á að almennu gjöldin verði endurskoðuð. Það er mikilvægt. Síðan kemur fram að það þurfi að tryggja að sértæk gjaldtaka eins og veggjöld auki ekki álögur á bifreiðaeigendur. Það skal ég taka heils hugar undir. En svo segir hér á bls. 3 að tryggja þurfi að veggjöld auki ekki álögur á bifreiðaeigendur umfram ábata af greiðara og öruggara umferðarflæði og bættu umhverfi. Þetta finnst mér dálítið loðið. Miðflokkurinn leggur ríka áherslu á það í þessari umræðu - og það er fyrirvari sem flokkurinn gerir við þessa þingsályktunartillögu - að álögur verði lækkaðar á móti ef af þessari veggjaldahugmynd verður, álögur eins og bifreiðagjöld og önnur gjöld sem eru mjög há eins og við þekkjum á bifreiðaeigendur og notkun bifreiða. Ef við förum aðeins yfir í gjaldtökuna, þ.e. vegtollana, kemur fram að meiri hlutinn leggur jafnframt áherslu á að gjaldtöku verði hagað á þann veg að jafnræðis verði gætt milli landsmanna og að þeir gestir sem koma til landsins taki þátt í uppbyggingu samgöngukerfisins. Það er að sjálfsögðu jákvætt og eðlilegt að þeir taki þátt í þessu. Vikið er að því þegar rætt er um gjaldtökuna að það sé góð reynsla af Hvalfjarðargöngunum í því sambandi. Ég held að við verðum aðeins að taka því með smáfyrirvara. Þetta er ekki alveg réttur samanburður að mínu viti. Við þekkjum það svo sem að gjaldtakan af Hvalfjarðargöngunum, sem var mjög umdeild í upphafi, hefur skilað því að þetta ágæta og góða samgöngumannvirki hefur skipt verulegu máli eins og t.d. fyrir Vesturlandið og alla þá sem ferðast norður í land. En engu að síður er þetta ekki alveg sambærilegt að mínu mati vegna þess að þar hafa menn val um að fara Hvalfjörðinn, í samanburði við þessa fyrirhuguðu gjaldtöku á helstu stofnbrautum út frá höfuðborgarsvæðinu, t.d. Reykjanesbrautina, þar sem er ekkert val. Að því leytinu til er þetta ekki alveg sambærilegt að mínu mati. Á bls. 5 er rætt um helstu gjaldtökur á þremur meginstofnæðum, Reykjanesbraut að Keflavíkurflugvelli, Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi, út frá höfuðborgarsvæðinu. Mig langar að fara aðeins nánar í þessa vegtolla. Við sjáum það náttúrlega og vitum að þetta er stórmál, þetta er skattheimta sem kemur til með að skipta alla landsmenn máli. Og eins og ég nefndi eru skattar á bifreiðar nú þegar miklir. Hér er um verulega aukna skattheimtu að ræða verði það frumvarp sem hæstv. samgönguráðherra hefur boðað á vormánuðum að lögum. Það er svolítið athyglisvert hvernig þetta mál kemur upp án þess að við fáum nánari sýn á kostnaðinn við uppsetningu og rekstur á myndavélarbúnaði og innheimtukostnað. Gleymum því ekki að veggjöld voru ekki á dagskrá fyrir síðustu kosningar og eru ekki í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Þetta kemur svolítið óvænt inn. Það má geta þess t.d. varðandi myndavélaeftirlit, sem væntanlega verður þá til staðar, að því getur fylgt verulegur kostnaður. Ég veit til þess að í Svíþjóð var innheimtur svokallaður þrengslaskattur af þeim sem aka inn í miðborg Stokkhólms. Tæknivinnan og kostnaðurinn við það innheimtukerfi kostaði hvorki meira né minna en 40 milljarða kr. Það þarf að fara mjög vel ofan í það hvar allur þróunar- og umsýslukostnaður tengdur mögulegum vegtollum hér á landi kemur til með að koma þyngst niður á almennum notendum. Það er lágmarkskrafa að vandað sé betur til allrar stjórnsýslu hvað varðar þessar hugmyndir um vegtolla. Núverandi tillögur eru ómótaðar og það er mikilvægt að almenningur eigi aðkomu að þessum tillögum ef á að nást sátt um þetta. Þetta er umdeilt í samfélaginu. Í þessum efnum skipta líka jafnræðissjónarmið og umhverfismarkmið miklu máli. Vegtollar eru nýr skattur á bifreiðaeigendur, ofan á þá ofurskatta, vil ég segja, sem eru lagðir á eign og rekstur heimilisbílsins. Sagan segir okkur það nú að skattar sem eru lagðir á eru sjaldnast dregnir til baka. Vil ég nefna í því sambandi bifreiðagjaldið sem var lagt á fyrir 30 árum að frumkvæði jafnaðarmanna. Það átti að vera til bráðabirgða í eitt ár til að uppfylla fjárlagahalla á þeim tíma en er enn við lýði 30 árum síðar og skilar tæpum 8 milljörðum kr. úr vasa bifreiðaeigenda í ríkissjóð árlega. Einnig má minnast á kolefnisgjaldið sem var fyrst lagt á bifreiðaeigendur 2010. Það ár gaf það 1 milljarð kr. í ríkissjóð en í fjárlögum núna fyrir þetta ár skilar það ríkissjóði 3,7 milljörðum kr. rúmlega og ekki er allt féð nýtt til umhverfismála í þeim efnum. Sporin hræða hvað það varðar að vegtollar verði ekki bara nýttir til vegaframkvæmda. Ég vona svo sannarlega að það verði en dæmi eru til sem sanna annað. Það sem er líka athyglisvert við þetta eru sinnaskipti Framsóknarflokksins hvað varðar veggjöld. Flokkurinn gekk fyrir síðustu kosningar hvað harðast fram gegn veggjöldum og hafði sig mjög í frammi með að flokkurinn væri ekki hlynntur vegtollum. Það er svolítið athyglisvert að sjá þessa kúvendingu hjá hæstv. samgönguráðherra í þessu máli. Félag íslenskra bifreiðaeigenda hefur gagnrýnt þessar hugmyndir, ekki síst í ljósi þess að það vanti kostnaðargreiningu á því hvað kosti að setja upp, innleiða og reka þetta innheimtukerfi. Þar þurfum við að líta til þátta eins og virðisaukaskatts, innheimtuþóknunar og annars rekstrarkostnaðar. Það er alls kostar óvíst hvað veggjöld muni gefa af sér í tekjur og hversu mikið innheimtan muni kosta neytendur. Þetta þarf allt að ræða og fara vandlega yfir. FÍB hefur áhyggjur af því að þarna sé verið að fara yfir í nýja skatta á fjölskyldurnar í landinu og hefur fyrir sér í þeim efnum þær forsendur að nú þegar eru innheimtir af bíleigendum 80 milljarðar í skatta og gjöld. Hér eru greinilega auknar álögur á heimilin og ég ítreka það enn og aftur að Miðflokkurinn leggur ríka áherslu á að ef þetta verður að veruleika verði að lækka önnur gjöld á móti. Þetta var um veggjöldin. Ég ætla kannski aðeins að bæta við þetta og nefna mismunun eftir búsetu sem er áhyggjuefni að mínu mati, að þessi gjaldtaka komi ekki til með að endurspegla notkun á þeim leiðum sem falla undir fyrirhuguð framkvæmdasvæði. Þar koma veggjöldin náttúrlega hart niður á þeim sem búa í nágrenni við höfuðborgarsvæðið og þurfa að aka daglega fram hjá gjaldstöðvum eða myndavélum. Margir munu líka eflaust aka stuttan kafla af þeim leiðum sem ætlað er að vinna við framkvæmdir á. Þá koma jafnræðissjónarmið inn í það. Menn eru kannski að greiða tiltölulega háa upphæð fyrir litla notkun á sama tíma og stór hluti þjóðarinnar sleppur ef til vill að mestu leyti við að greiða þessi gjöld þó að viðkomandi noti aðra þjóðvegi landsins til jafns við þá sem þurfa að greiða. Síðan er það stofnkostnaður eins og áður segir. Hann getur verið mikill og flókinn tækjabúnaður nauðsynlegur. Það er því að mörgu að hyggja hvað þetta varðar og viðbúið að margir eigi erfitt með að standa undir háum fjárútgjöldum vegna þessa, einkum tekjulágir. Og svo er það gjaldtakan á erlenda ferðamenn sem er tekið sérstaklega fram að eigi að taka þátt í þessu. Eitthvað af ferðamönnum kemur á eigin bifreiðum hingað til lands þannig að það er úrlausnarefni hvernig eigi að innheimta það og síðan getur innheimta álagsgjalda, sekta vegna vanskila o.s.frv. verið bæði flókin og dýr. Þetta er það sem ég vildi segja um fyrirhugaða gjaldtöku, vegtolla. Næst ætla ég að koma inn á kaflann á bls. 10, um almenningssamgöngur utan höfuðborgarsvæðisins. Þar kemur fram að miklir hnökrar hafi verið á framkvæmd almenningssamgangna milli og innan landshluta. Þá er getið þess að Vegagerðin vann að framlengingu samninga út árið 2019 og er því lokið, segir hér. En svo er jafnframt sagt að Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum hafi staðið utan við þetta samkomulag. Ágreiningur milli ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga sé kominn fyrir dómstóla. Það sem sagt er um þetta er ekki alls kostar rétt að mínu mati. Það kom fram sáttatillaga frá Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum um hvernig væri best að greiða upp hallann á þessari þjónustu, sem er töluverður, og hvernig bæta mætti þjónustuna. Vegagerðin var tilbúin til þess en ráðuneytið ekki. Það er umhugsunarefni, stífni ráðuneytisins í þessu. Það er brýnt að málið verði leyst því að þetta fyrirkomulag hefur reynst vel. En það hafa vissulega verið hnökrar, einkum og sér í lagi vegna halla sem er brýnt að leysa úr. Ég vil aðeins víkja næst að málefnum flugsins. Það kemur fram í ágætum kafla að það þoli enga bið að hefja vinnu við aukið flugöryggi með eflingu varaflugvallanna. Ég vil taka heils hugar undir þetta. Það er t.d. mjög mikilvægt að ljúka vinnu við flughlaðið á Akureyri. Það eru líka öryggissjónarmið ef Keflavíkurflugvöllur lokast og auk þess bíða minni flugfélög eftir aðstöðu sem er tengd flughlaðinu. Ég tek undir þetta. Það sama á við um Egilsstaði og akstursbraut þar, brýnt er að fara í þær framkvæmdir. Síðan er einnig rætt um að meiri hlutinn vilji að minni vélum í millilandaflugi verði veitt heimild til að lenda á Hornafirði og í Vestmannaeyjum og á Ísafirði og ég tek heils hugar undir það. Þetta er mjög mikilvægt og getur að sjálfsögðu létt álagi af vegum landsins. Einnig er rætt um mikilvægi þess að tekið sé mið af þörfum flugkennslu sem er mikilvægur þáttur í uppbyggingu flugsins og ég tek heils hugar undir það. Nú er t.d. nánast öll flugkennsla að flytjast yfir til Keilis á gamla varnarsvæðinu og þar eru erfiðleikar við að nýta flugvöllinn vegna þess að þar gengur millilandaflugið náttúrlega fyrir. Það er brýnt að fara að finna aðstöðu fyrir kennsluflug. Einnig vil ég fagna þeim hugmyndum sem koma hér fram um að niðurgreiða flugfargjöld innan lands. Þetta er ákaflega mikilvægt landsbyggðarmál og gott að nefndin leggur áherslu á það. Síðan er rætt á bls. 16, í kaflanum um sjóvarnir og hafnir, að auknu fjármagni verði varið til gerðar sandfangara við Einholtskletta á Hornafirði. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við og ráðuneytið séum meðvituð um nauðsyn þess að siglingaleiðin utan við Hornafjarðarós sé greiðfær allan ársins hring. Verði það ekki gert er framtíð sjávarútvegs á Höfn í hættu. Greið leið inn í höfnina er forsenda þess að áfram verði unnið að uppbyggingu sjávarútvegs á Höfn. Annars er viðbúið að þau ágætu fyrirtæki sem þar eru leiti annað. Frú forseti. Ég sé að tíma mínum er að ljúka. Ég hef náð að fara yfir það helsta 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun í síðari umræðu, annars vegar fimm ára samgönguáætlun og svo þingsályktunartillögu um 15 ára samgönguáætlun 2019–2033. Mikil umræða hefur skapast í þjóðfélaginu um samgöngur og aðallega um hugmyndir um gjaldtöku og hvernig við sjáum fyrir okkur breyttar forsendur í fjármögnun samgangna í framtíðinni. Oft og tíðum finnst mér umræðan komin ansi langt frá því sem hér er rætt um, þ.e. frá þeirri samgönguáætlun sem við tökum hér fyrir. Í áliti meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar eru gjaldtökuhugmyndir vissulega nefndar í tengslum við mikilvæg verkefni sem ákall er um að flýta, en gjaldtökuhugmyndir eru í raun bara á hugmyndastigi. Hér er um að ræða breytingartillögur sem snúa að framvindu verkefna næstu tvö árin, hliðrun verkefna og fjár á milli tímabila, sem auðvitað hnika til framkvæmdaferli en eru í sjálfu sér veigaminni breytingar þegar að er gáð. Það er sama hvar borið er niður í umræðu um samgöngumál, og birtist í umsögnum um þetta viðamikla mál og í máli gesta fyrir nefndinni, að átaks er þörf í vegaframkvæmdum um gjörvallt land, bæði sem snýr að viðhaldi og nýframkvæmdum á öllum flokkum vega, eins og það er orðað, og jafnframt er talið afar brýnt að auka framkvæmdahraðann í þeim verkefnum sem við sjáum fram í tímann í þeim áætlunum sem við erum að ræða. Uppsafnaður vandi er mikill og hefur komið fram á undanförnum misserum. Í kjölfar hrunsins var dregið saman í fjárframlögum til málaflokksins og fjárveitingar alls ekki í samræmi við þörf. Uppsöfnuð viðhaldsþörf á vegum landsins er því mikil, sem og þörf fyrir nýframkvæmdir og aukna þjónustu, til að mynda vetrarþjónustu og vegmerkingar. Á sama tímabili hefur umferð aukist mikið, m.a. vegna fjölgunar ferðamanna, en umferð á síðasta ári jókst um 11%. Þess vegna hefur krafan um greiðar og öruggar samgöngur allt árið aukist verulega og er þunginn í því ákalli alltaf að verða meiri. Um þessa stöðu voru allir stjórnmálaflokkar meðvitaðir fyrir rúmu ári í kosningabaráttu sinni og hæstv. ríkisstjórn og hæstv. samgönguráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, hafa svo sannarlega sett á dagskrá að bæta verulega í málaflokkinn og fara af stað í þá uppbyggingu sem þörf er á, nauðsynlegar nýframkvæmdir, eins og að tvöfalda stofnleiðir til og frá höfuðborgarsvæðinu, um Vesturlandsveg, um Kjalarnes, um Suðurlandsveg, um Reykjanesbraut, en kostnaður við þær framkvæmdir einar og sér er metinn á um 60 milljarða kr. Til samanburðar eru framlög úr ríkissjóði til samgangna 2019 tæpir 42 milljarðar. Með þá fjárhæð tekur 10 ár að mæta heildarfjárfestingarþörfinni sem áætluð er, og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans, 350–400 milljarðar kr. Það er einfaldur deilireikningur sem ég fer yfir til samanburðar, því að auðvitað er þetta ekki svo einfalt, vegna þess að allar framkvæmdir kalla fram fjárfrekt viðhald. Þetta eru háar fjárhæðir, virðulegur forseti, og ég held að við verðum að jarðtengja umræðuna. Eins og fram kemur er það staðreynd að Ísland er strjálbýlt land og vegakerfið því umfangsmikið miðað við fólksfjöldann og við ekki í færum til samanburðar við nágrannalöndin. Til að átta sig á umfanginu er athyglisvert að skoða ríkisreikning 2017. Þar er vegakerfið í fyrsta sinn fært til eignar auk hluta af hafnarmannvirkjum í því innleiðingarferlið sem alþjóðareikningsskilastaðlar kveða á um, þ.e. að færa til eignar fjárfestingar í samgöngumannvirkjum. Vegakerfið er þannig fært í bókum Vegagerðarinnar og færist síðan sem hluti af eignum ríkissjóðs og er matið brotið niður á flokka sem hafa mislangan endingartíma, en meginflokkar eru metnir til eignar, eins og t.d. land og fyllingar, styrktarlag, burðarlag og slitlag. Auk þess eru ræsi, skilti og ristahlið ásamt göngum og brúm, þannig að það er nokkuð vel greint niður í hverju eignin er fólgin. Þar kemur fram að endurmetið stofnverð vegakerfisins er um 800 milljarðar kr. og óafskrifaður hluti þess 565 milljarðar kr. Afskriftir vegna ársins 2017 voru 9,4 milljarðar. Slíkt bókhald er mikil framför og gefur til framtíðar gleggri mynd af samsetningunni og því umfangi sem við er að eiga og ekki síst þeirri viðhaldsþörf sem myndast af slíku eignaumfangi. Álagið á kerfið hefur aukist og þungavöruflutningar hafa færst í vöxt - því þyngri sem bílarnir eru því meira slit verður á vegum - og ferðamönnum á ferð um vegi hefur sannarlega fjölgað. Jóhannes Þór Skúlason, framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar, hefur bent á, og það réttilega að mínu viti, að ferðaþjónustan og aukningin þar á síðustu árum geri að verkum að umræða um flýtingu framkvæmda geti yfir höfuð gengið upp og að framkvæmdir verði fjármagnaðar hraðar og fyrr. Hann bendir eins og margir hafa gert á Hvalfjarðargöng því til stuðnings en þau voru greidd upp fyrr en áætlanir gerðu ráð fyrir, en tæplega 3 milljónir vegfarenda fara um veginn en ekki 340.000. Okkur hættir til að tala um þessa fjölgun í neikvæðum tón, gagnvart þessum vexti, en ég held þvert á móti að það sé ekki raunin. Við fögnum því auðvitað hve greinin hefur vaxið og dafnað og er mikilvægt að við náum samstöðu um að hraða framkvæmdum, með sértækri gjaldtöku ef þess þarf. Það er mikilvægt að ná samstöðu um slíkt. Það er stórmál að við framfylgjum þeim hugmyndum að þessu leyti til að greiða fyrir umferð og auka öryggi í umferðinni og hraða þannig framkvæmdum. Af því að ég minnist hér á ferðaþjónustuna verður að undirbúa það vel í samvinnu við atvinnugreinina, en einn af kjarnaþáttum í ferðaþjónustu eru samgöngur. Ég fagna því frumkvæði Samtaka ferðaþjónustunnar að vinna að lausnum með stjórnvöldum. Samtök ferðaþjónustunnar hafa þegar haft frumkvæði að samvinnu við samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið vegna þessara þátta og ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Það er kannski mikilvægast, áður en af stað er farið, ef hugmyndir um flýtingu framkvæmda verða að veruleika, að gefa öllum tækifæri til að átta sig á hlutunum og vinna saman að slíkum lausnum þannig að sátt ríki um slíkar ákvarðanir og að þær virki. Mér finnst reyndar eins og umræðan um veggjöld, aukna gjaldheimtu og aukaskattlagningu á bifreiðaeigendur hafi farið langt fram úr þeim tillögum sem við ræðum í þessari samgönguáætlun, en um leið er í nefndaráliti meiri hlutans þannig tekið á málum að það geti grundvallað þessar hugmyndir áður en nákvæm útfærsla í sérstöku frumvarpi frá hæstv. samgönguráðherra kemur hér fyrir þingið. Varðandi fjármögnun á samgöngum þarf að líta til orkuskipta og þróunar í framtíðinni og taka tillit til þeirra þátta. Það verður að gerast svo að við verðum ekki eftir á með slík umskipti þegar tekjur af bensíni og olíugjaldi dragast óhjákvæmilega saman og tekjusamdrátturinn verður kominn niður að því átaki sem þarf að eiga sér stað, því að þá gerist það sem við höfum horft fram á undanfarinn áratug að vandinn eykst til framtíðar og við munum seint ná í skottið á okkur með uppsafnaða viðhaldsþörf, hvað þá að komast í þarfar og brýnar nýframkvæmdir innan þess tímaramma sem kallað er eftir. Það hlýtur því að vera hægt að taka undir áréttingu sem fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur brýnt að brugðist verði hratt við þeim vanda sem safnast hefur upp síðustu ár og unnið verði markvisst að því að bæta vegakerfið og samgöngur eins hratt og kostur er með tilliti til hagkvæmni, markmiða í loftslagsmálum, jafnræðis og öryggissjónarmiða. Mikilvægt er að leita leiða til að flýta brýnustu samgöngubótum sem mest.“ Lengra er ekki gengið hér en að árétta það sem allir eru sammála um að þurfi að gerast, þá samgönguáætlun sem liggur fyrir þinginu. Þá er einnig á það bent að út frá hagvaxtarþróun sé slaki að myndast í hagkerfinu sem skapi aðstæður til þess að fara í framkvæmdir án þess að stöðugleika og kröfu um jafnan hagvöxt verði raskað og þannig byggt undir hagvöxt og framfarir í samfélags- og efnahagsmálum í landinu. Undir það er hægt að taka, virðulegi forseti. Meiri hlutinn færir síðan í nefndaráliti sínu mikilvæg og sannfærandi rök fyrir því að skynsamlegt geti verið að flýta ferlinu sem boðað er í samgönguáætlun og bendir m.a. á tengslin við skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum, mikilvægi orkuskipta sem sé til þess fallið að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, eins og þar stendur. Þannig geti sértæk gjaldtaka, hófleg veggjöld, flýtt fyrir því að auka ávinning okkar af slíkum framkvæmdum í betri og greiðfærari vegum og þar af leiðandi umferð og akstri með minni eyðslu og tilkostnaði. Kannski er mikilvægast í því tilliti að skoða heildarsamhengi gjaldtökunnar, almennu gjöldin eins og olíu og bensín og bifreiðagjöld, þ.e. að álögin aukist ekki umfram ábatann sem fæst af slíkum framkvæmdum. Slík heildarendurskoðun er óhjákvæmileg fyrr en seinna enda sú vinna þegar hafin á vegum stjórnvalda. Samgönguáætlun er nú, ólíkt því sem oft hefur verið, í samræmi við fjárlög, áætlun og stefnu og er þess vegna fullfjármögnuð eins og hún er lögð upp og ekki eru breytingar á því hér á milli umræðna. Er það vel og jákvætt að lögin um opinber fjármál eru farin að virka á þann veg að áætlanir tali saman, að samræmi sé á milli stefnuáætlunar, framkvæmda og fjármögnunar eins og lagt var upp með þegar þau lög voru samþykkt hér á Alþingi, þ.e. um langtímahugsun, stöðugleika og aga við framkvæmd fjárlaga og eins að treysta aðkomu Alþingis að því að setja markmið í ríkisfjármálum og opinberum fjármálum sem liggi til grundvallar við gerð fjárlaga. Þessi áætlun, eins og hún liggur fyrir hér, er í fullu samræmi við samþykkta fjármálaáætlun hæstv. ríkisstjórnar. Og ef vilji er fyrir því að fara hraðar og samstaða næst um slíkar hugmyndir þá kostar það og þá þarf að hugsa aðrar leiðir til þess. Það er ekkert að því að ræða það, eins og umræðan hefur verið, að setja grundvöll að slíkri umræðu fram eins og gert er hér af hálfu meiri hlutans og er í fullu samræmi við þá vinnu sem hæstv. ráðherra hefur sett í gang með starfshópum til að koma með tillögur að lausnum og fjalla um þær áskoranir sem blasa við öllum í samgöngumálum. Það er reyndar til fyrirmyndar, vil ég meina, að horfa til framtíðar og hugsa í lausnum út frá þeim áskorunum sem eru til staðar og jafnframt að ræða það við þingið, í gegnum hv. umhverfis- og samgöngunefnd, í tengslum við samgönguáætlun eins og gert hefur verið, þannig að aðkoma þingsins sé tryggð eins og vera ber. Það er vel undirbyggt og á þeim forsendum leggur meiri hlutinn til breytingu á markmiðum í fimm ára samgönguáætlun þannig að það liggi skýrt fyrir að vinna eigi áfram að útfærslu nýrra fjármögnunarleiða. Það verður þá gert með sérstöku frumvarpi sem kemur fyrir þingið og þarf auðvitað að lúta þeim lögum sem við höfum sett okkur um stefnu og áætlanir í opinberum fjármálum. Virðulegi forseti. Allir eru sammála um mikilvægi þess að flýta framkvæmdum til að auka öryggi í umferðinni. Og hér þarf að meta ávinninginn fyrir bifreiðaeigendur eða vegfarendur af framkvæmdinni umfram þau útgjöld sem þau útheimta, meta álögurnar í samræmi við ábatann fyrir einstaklinginn og fyrir þjóðfélagið. Ég fagna þeirri áherslu sem meiri hlutinn hefur sett fram og verð að tjá mig um það sem þingmaður í Suðvesturkjördæmi að brýnt er að reyna eftir öllum leiðum og með öllum ráðum að ljúka fyrr framkvæmdum við lokaáfanga Álftanesvegar, legginn á milli Rjúpnavegar og Breiðholtsbrautar, en þeim áfanga hefur ítrekað verið frestað og verður að klára fyrr en boðað er í upphaflegri áætlun. Skipulagi og hönnun er lokið, eins og sagt er í nefndaráliti, og það eru fyrst og fremst öryggisástæður þar og vaxandi umferð sem vega þungt. Það liggur fyrir að viðbragðstími vegna sjúkraflutninga og slökkviliðs stenst ekki þær kröfur sem þeim aðilum er gert að starfa eftir og því er um mjög brýnar úrbætur að ræða og þeim verður með öllum tiltækum ráðum að hraða. Eystri byggð í Kópavogi byggist hratt og sveitarfélagið hefur staðið sig vel í almennri þjónustu sem hefur fylgt. Þarna er orðin mjög fjölmenn og blómleg byggð og blandað atvinnusvæði á Vatnsendasvæðinu. Umferðaræðar í gegnum Vatnsendahverfið eins og það er í dag eru sprungnar og finnum við vel fyrir því á álagstímum  Meiri hlutinn leggur áherslu á að efla almenningssamgöngur á landi, í lofti og á sjó um allt land og fer ágætlega yfir stöðuna og þróunina seinni ár og vitnar m.a. til vinnu sem unnin var á árinu 2018 í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu um mótun heildstæðrar stefnu í almenningssamgöngum. Ég fagna þeirri vinnu sem hæstv. ráðherra hefur lagt í varðandi borgarlínu sem hluta af almenningssamgöngum. Það er mikilvægur áfangi í skipulagi samgangna innan höfuðborgarsvæðisins, kerfi sem greint er frá annarri umferð. Það er mikilvægt að útfæra það, fá framtíðaruppbyggingu og viljayfirlýsingu og samráð sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu og ríkisins til að auka valkosti, draga úr fyrirsjáanlegri umferðaraukningu og tilheyrandi umhverfisáhrifum. Ágæt skýrsla liggur að baki þessum áformum um þróun umferðar. Ef ekkert verður að gert mun ástandið versna til muna. Ég fagna jafnframt þeirri vinnu sem hæstv. ráðherra hefur með skipan starfshóps látið vinna varðandi flugsamgöngur. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson hefur farið fyrir þeirri vinnu og fór hann vel yfir flugþáttinn í ræðu sinni fyrr í dag og sérstaklega það að gera innanlandsflugið að hagkvæmum valkosti fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Skoska leiðin var nefnd en fyrir henni höfum við Framsóknarmenn talað og vonandi að hún verði að veruleika eins og boðað er. En það gengur hratt á tímann. Ég ætlaði reyndar ekkert að tala svona lengi, virðulegi forseti, en þetta er stórt mál og um margt að ræða. Ég vil hér í lokin benda á hið augljósa að baki umfjöllun um þetta mikilvæga mál og áætlanir: Í allri umfjöllun og vinnu hefur hv. umhverfis- og samgöngunefnd unnið mjög gott starf. Ég þakka fyrir þá vönduðu vinnu og grunninn að þeirri umræðu sem við höfum farið í gegnum hér. Ég tek undir með hv. samflokksmanni mínum, Líneik Önnu Sævarsdóttur, sem á sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og hefur unnið vel og dyggilega að þessu nefndaráliti meiri hlutans. Hún talar gjarnan um að samgöngur snúist um margt og snerti allt okkar samfélag. Þær eru stærsta byggðamálið, snúast um heilbrigðismál, menntamál, íþróttamál, velferðarmál; eru umhverfismál, eru menningarmál og eru risastórt, eðlilega, atvinnumál. Áhersla á greiðar og öruggar samgöngur um allt land er forsenda þess að nýta auðlindir um allt land, stuðla að fjölbreyttum atvinnuvegum og byggja þannig undir velferð og lífskjör sem okkur hefur blessunarlega tekist að bæta tiltölulega hratt. Þrátt fyrir allt búum við vel, í það minnsta í alþjóðlegum samanburði, og er ég þá að tala um lífskjör. Þá hlýtur okkur að hafa tekist að einhverju leyti vel upp varðandi samgöngur, en við viljum gera betur. Við þurfum að mæta auknu álagi. Við höfum skuldbundið okkur alþjóðlega til að takast á við loftslagsbreytingar. Allt þetta skiptir máli. Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að við samþykkjum þessa samgönguáætlun eins og lagt er til og tökum svo umræðuna um breytt gjaldtökuáform og breytingar í framtíðinni þar sem tekið verði mið af þessum þáttum og kröfu um flýtingu verkefna. Tökum þessa umræðu áfram og reynum að ná sem mestri sátt um hana.

Virðulegur forseti. Mér fannst nauðsynlegt að grípa formann fjárlaganefndar aðeins til að tala um viss atriði sem varða lög um opinber fjármál, sem tengjast samgönguáætlun. Vissulega er samgönguáætlun fullfjármögnuð en það hefur líka komið fram að hún sé það ekki, enda á að fara út í vegtolla o.s.frv. til að auka fé til að endurskoða samgönguáætlunina. Fyrst hv. þingmaður nefndi lög um opinber fjármál þá datt mér í hug það sem fjármálaráð hefur sagt í álitum sínum um fjármálaáætlun og fjármálastefnu, en það er svokölluð kostnaðar- og ábatagreining. Nú er sú kostnaðar- og ábatagreining sem fylgir þessum framkvæmdum engin, en við höfum þó fengið vísi eða þef af þeim ábata sem yrði af þeim framkvæmdum sem farið yrði í á höfuðborgarsvæðinu, sem ganga nokkurn veginn svona, þetta eru grófar áætlanir: Kostnaður af slysum og því um líku, því sem er umferðartengt, er um 50 milljarðar á ári. Framkvæmdirnar eru sagðar allt að helminga þann kostnað, 25 milljarðar þar. Þetta er í samfélagslegu samhengi, þ.e. allri landsframleiðslunni. Ríkið tekur kannski 40% af því þannig að það ættu að sjást um 10 milljarðar eða svo í mismun á fjárlögum vegna framkvæmdanna, í minni heilbrigðisþjónustu og almannatryggingum og ýmsu sem því fylgir. Þetta eru 10 milljarðar. Segjum að það væru bara 5 milljarðar, til að áætla varlega. Miðað við skýrslu hóps um samgöngur dygði það til að fjármagna allt þetta og í rauninni meira til á hverju ári. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir andsvarið. Ég skil hvað hv. þingmaður er að fara þegar hann ræðir samfélagslegan ábata. Ég náði þó ekki alveg utan um dæmið eins og hann lagði það upp, skal ég viðurkenna. Ég vil hins vegar taka fram að mikilvægt er ef sátt næst um einhverja þessara hugmynda - vegna þess að við viljum flýta framkvæmdum og auka öryggi, sem er samfélagslegi ábatinn til að mynda í því dæmi sem hv. þingmaður fór yfir - að þær séu í samræmi við þann lagaramma sem opinber fjármál eru. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Þess vegna verður útfærslan að vera í samræmi við þetta og það höfum við ekki séð enn þá. Við höfum ekki séð endanlega útfærslu. Þetta er á hugmyndastigi. Við erum í raun og veru bara að samþykkja samgönguáætlun eins og lagt var upp með hana. Þess vegna sagði ég að hún væri fullfjármögnuð og í samræmi við það sem lagt var upp með. Vissulega eru hér settar fram hugmyndir og færð rök fyrir því að mæta þeim kröfum sem hafa verið uppi um að öryggisins vegna þurfi að fara í framkvæmdir fyrr en er á áætluninni á Reykjanesbraut, á Vesturlandsvegi og á æðum út á og um Kjalarnesið og Suðurlandsveginn, á æðum kringum höfuðborgarsvæðið. Ég náði ekki að svara nákvæmlega tölunum í dæminu sem hv. þingmaður lagði upp með en það er einmitt slík greining sem við verðum að fá nákvæmt dæmi um þegar við sjáum nánari útfærslu og boðað frumvarp hæstv. samgönguráðherra.

Virðulegi forseti. Við höfum séð greiningu sem fjallaði um 90 milljarða framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og var Sundabrautin inni í því dæmi. Þar var gert ráð fyrir u.þ.b. 5 milljörðum á ári í veggjöld. Þetta er 1/3 minna, eða 60 milljarðar, þannig þá erum við komin með 4–5 milljarða á ári til að fjármagna þessar framkvæmdir miðað við 20 ára afborganir. Samfélagslegur kostnaður er 50 milljarðar. Minnkuð slysatíðni á að helminga þann kostnað sem verður þá 25 milljarðar, sem er ábatinn af því að fara í framkvæmdirnar. Varlega áætlað tekur ríkið 40% af því og þá erum við komin í 10 milljarða, varlega áætlað eru það 5 milljarðar, sem er þá beinn hagnaður ríkisins af því að fara í framkvæmdirnar. Það er nákvæmlega sama tala og þarf til þess að innheimta veggjöld. Maður veltir fyrir sér af hverju er ekki einfaldlega horft í ábatann sem verður til við að fara í framkvæmdirnar og hann notaður til að borga fyrir þær, í rauninni á mun styttri tíma af því þetta er varlega áætlað. Samgönguáætlun eins og hún lítur út núna, ekki með þeim framtíðarsamgöngubótum sem allir eru sammála um, það kemur fram í áliti minni hlutans, er þannig að allar framkvæmdir eru skildar eftir sem eru öryggisins vegna mikilvægar eða umferðarþungalega séð. Það er nokkurn veginn ekki tikkað í neitt þeirra boxa sem ætti að haka í, ekki einu sinni þegar kemur að byggðasjónarmiðum, vegna ýmissa vandamála sem tengjast því. Þær framkvæmdir eru ekki teknar með inn í samgönguáætlun. Maður hefur heyrt í umræðunni að þær séu mjög seint í áætluninni af því þær eru veggjaldatækar. Þær eru skildar eftir einfaldlega af því að hægt er að taka veggjöld af þeim. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir andsvarið. Stundum er það þannig að maður þarf að heyra hlutina tvisvar og þrisvar og stundum oftar. Ég er sammála hv. þingmanni um ábatagreininguna, hún er mikilvæg. Eins og hv. þingmaður leggur dæmið upp á sá samfélagslegi ábati sem kemur til af framkvæmdunum að duga og ekki er hægt að rengja það. Þegar ég horfi framan í það að fara í sértæka gjaldheimtu hef ég hins vegar meiri áhyggjur af hugtaki sem hv. þingmaður hefur oft notað og ég er hrifinn af, sem er innviðaskuld. Ef maður horfir á athyglisverðar tölur í ríkisreikningi þar sem við erum farin að eignfæra vegakerfið og miðað við sveltið síðastliðinn áratug og þá aukningu sem er fram undan í umferð hef ég áhyggjur af því að ef við hugsum það ekki í einhverjum öðrum lausnum haldi sú innviðaskuld áfram að hlaða utan á sig. Það er í raun og veru mun verra dæmi en ágætisdæmið um ábatann, sem er vissulega rétt, vegna þess að bara afskriftirnar af 800 milljarða vegakerfi í eignfærslu 2017 eru 9,4 milljarðar. Við sjáum það að við settum lengi vel einhverja 3 en það eru þá á hverju ári 7. Ef við tökum tíu ár er það nokkurn veginn talan sem við erum í skuld, sem hefur verið áætluð um 70 milljarðar ef ég vitna til skýrslu t.d. Samtaka iðnaðarins. Ef við höldum áfram á þeirri braut verðum við í alvarlegum málum. Þess vegna held ég að við verðum að hugsa þetta í lausnum. Ég lít svo á að við séum að horfa á fullfjármagnaða samgönguáætlun og samþykkja hana og séum opin fyrir því að skoða þessar hugmyndir áfram.

Hæstv. forseti. Sú samgönguáætlun sem hér er til umfjöllunar er kannski á nokkuð undarlegum stað, ef hægt er að orða það þannig. Ráðherra leggur á sínum tíma fram áætlun sem hefur tekið töluvert miklum breytingum, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. En auðvitað var ráðherra vorkunn, það plagg sem hann lagði fram var í stíl við það sem fram hafði komið í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, þ.e. þar var frekar rýr kafli sem sneri að samgöngum. Það er því mjög ánægjulegt að sjá að nefndin hefur tekið til hendinni við áætlunina og vil ég þakka nefndarmönnum og sérstaklega formanni nefndarinnar fyrir að hafa tekið málið föstum tökum, breytt og komið með tillögur sem eru mjög til bóta, að sjálfsögðu. Það sem er líka ánægjulegt er að það virðist vera einhugur meðal þingmanna um nauðsyn þess að stórauka framkvæmdir, ekki síst í viðhald samgöngukerfisins. Ég held að við verðum að fagna þessum einhug. Hér hefur líka verið komið inn á það og einhver sagt að samgöngumál séu ekki alltaf það áhugaverðasta sem talað er um. Það er að mörgu leyti skiljanlegt en þegar við lendum hins vegar sjálf í því að komast ekki leiðar okkar eða vera föst einhvers staðar í umferð eða að missa af flugi breytist nú tónninn svolítið. Ætli það sé ekki svipað á höfuðborgarsvæðinu þegar við erum föst í umferðarteppu og þegar fólk kemst ekki leiðar sinnar á Vestfjörðum að sumri til vegna drullu eða á Vatnsnesinu vegna drullu. Öll erum við að hugsa um það sama, að reyna að komast leiðar okkar. Ég held að flestir séu sammála um að við þurfum einhvern veginn að hraða samgöngubótum en eðlilega sýnist sitt sýnist hverjum þegar kemur að því að forgangsraða, ákveða eða leggja fram tillögur um hvernig hægt sé að fjármagna þessar framkvæmdir. Við vitum að um leið og okkur tekst að hraða framkvæmdum, bæta umferð, bæta flutningskerfið á bílum eða öðru slíku, erum við að fækka slysum. - Ég hvet hv. þingmenn til að slökkva á símum sínum hér í salnum. Ég hugsa að flestir geti verið sammála um það sem fram kemur á bls. 2 í nefndaráliti meiri hlutans og í rauninni er þar vitnað í samgönguáætlun sjálfa og tekið undir markmið hennar um, með leyfi forseta, „að samgöngur séu greiðar, öruggar, hagkvæmar og umhverfislega sjálfbærar og markmið skýr um jákvæða byggðaþróun“. Þetta er mjög gott. Ég held að allir geti verið sammála um að skynsamlegt sé að vinna að þessu. Í áliti meiri hluta nefndarinnar kemur fram að gestir hafi lagt áherslu á að það þyrfti að hefja átak til að bæta samgöngur og hraða framkvæmdum eins og unnt er. Þá kemur líka fram að fjárfestingarþörfin sé í heild 300–400 milljarðar kr. Þar kemur ýmislegt inn í, fjölgun ferðamanna, breytt búsetumynstur og fleira. Að flýta framkvæmdum er allra hagur. Það bætir öryggi og dregur þannig úr kostnaði í heilbrigðiskerfinu. Það að stytta ferðatíma er mikilvægt loftslagsmál og það er mikilvægt fyrir okkur öll að þurfa að eyða minni tíma í bíl eða einhverju öðru farartæki sem við getum nýtt þá með fjölskyldum okkar eða í vinnu eða með öðrum hætti. Það er ósköp eðlilegt að það sé rætt um almenningssamgöngur, enda eru þær afar mikilvægar og mikilvægt að þróa þær og gera þær þannig að þær séu raunverulegur valkostur, sem er forsenda þess að fólk sé reiðubúið að hvíla einkabílinn. En í þeim gögnum sem nefndin hefur haft til umfjöllunar, og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans og reyndar líka í nefndaráliti minni hlutans að nokkru leyti, í skýrslu um uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu til 2033, sem kom út í nóvember sl., sjáum við að takist ekki að breyta ferðavenjum fólks, þ.e. að það noti almenningssamgöngur meira, hjóli eða gangi muni umferð bíla aukast um 40% til ársins 2033. Takist að breyta ferðavenjum, þ.e. að fá fólk til að nota almenningssamgöngur, hjóla eða ganga, erum við samt sem áður að tala um 24% aukningu. Um leið og við tölum fyrir því og leggjum áherslu á það að við þurfum að bæta almenningssamgöngurnar og sjá til þess að þær verði raunverulegur valkostur, þá getum við ekki horft fram hjá því að við þurfum á sama tíma að greiða leið einkabílsins. Út á það ganga þær tillögur sem hér eru lagðar fram. Eðlilega hafa umræður svolítið snúist um hvernig eigi að gera þetta. Í áliti meiri hlutans er lagt til að framkvæmdum sé hraðað til muna með því að fara leið notendagjalda. Við getum haft alls konar nöfn eða heiti á þessum gjöldum og hvað þau eru, notendagjöld, veggjöld, flýtigjöld eða eitthvað slíkt. Það er alla vega lagt til að farin sé blönduð leið, að rukka fyrir notkun, nota sölu á einhverjum eignum inn í þetta og svo má að einhverju leyti reikna hagnað - kannski er hagnaður ekki rétta orðið, en reikna okkur í plús ef við náum að spara annars staðar, t.d. í heilbrigðiskerfinu eða á svipuðum stöðum. Ég held hins vegar að það sé draumsýn að halda að ef við náum að spara 30–40 milljarða í heilbrigðiskerfinu og bættum samgöngum fari þeir peningar þá bara úr heilbrigðiskerfinu og eitthvert annað. Við sem höfum verið hér í svolítinn tíma vitum það að heilbrigðiskerfið er ekkert að fara að minnka, það mun stækka og stækka, því miður, í rauninni. Þar af leiðandi held ég að annað sé bara draumsýn. Eðlilega hafa þessar hugmyndir komið mörgum á óvart en það er hins vegar mjög mikilvægt að hafa það í huga að afstaða Miðflokksins, eins og kemur skýrt ágætlega skýrt fram í nefndarálitinu og hefur verið haldið mjög á lofti af formanni nefndarinnar og okkur, er að ef við eigum að fara þessa leið, setja á sérstök gjöld, þá verða aðrir skattar sem lagðir eru á ökutæki og notkun þeirra að lækka á móti. Það er ekki hægt að leggja þessar álögur aukalega ofan á annað. Það er í rauninni forsenda þess að geta farið þessa leið að álögur lækki annars staðar á móti. Ég ætla að leyfa mér að vitna í þau orð, þó að það sé ekki bein tilvitnun, sem ágætur bæjarstjóri Hafnarfjarðar lét falla held ég í útvarpsþætti að sveitarstjórnarmenn væru almennt frekar hlynntir gjaldtöku ef peningarnir rötuðu í vegakerfið. Ef peningarnir kæmu í þessar framkvæmdir í þeirra sveitarfélögum eða til að stytta ferðatíma og bæta öryggi þar sem þess er þörf leggist þeir ekki gegn því að gjöld séu tekin upp. En við í Miðflokknum segjum hins vegar: Allt í góðu, við skulum skoða þetta vandlega og það verður gert á næstunni. Við förum í gegnum umræðu um hvernig sé hægt að útfæra þessa gjaldtöku þannig að hún leggist ekki bara ofan á annan kostnað sem við erum að greiða í dag. Það er vitanlega þannig að gjaldtakan í dag á bílum og notkun þeirra skilar sér ekki í vegakerfið. Það vantar heilmikið upp á þar. Þess vegna verðum við að finna þarna jafnvægi sem getur talist eðlilegt og sanngjarnt. Það er hins vegar mjög jákvætt ef niðurstaðan verður að við getum farið einhvers konar blandaða leið, þ.e. að ríkið muni alltaf hafa yfirumsjón með þessum framkvæmdum, ef ég hef skilið þetta allt saman rétt, haldi á þeim í gegnum Vegagerðina eða einhvern félagsskap, hvernig sem það er gert. Við getum farið einhverja blandaða leið og flýtt þar af leiðandi bráðnauðsynlegum verkefnum eins og á Reykjanesbrautinni, sem er meiri háttar tappi í umferð þegar við keyrum í gegnum borgina og á Suðurnesin, svo við tölum nú ekki um alla leið til Keflavíkur, fyrir allar þær 2,5 milljónir farþega eða svo sem koma til landsins með flugi. Ég hef fyrirvara á þessum tölum ef ég er eitthvað að rugla. Það hefur nú komið fyrir. Það er mjög mikilvægt að þessari vegbót verði flýtt mjög mikið. Sjálfur var ég um 40 mínútur frá Vallahverfinu fyrir nokkrum mánuðum inn í Hlíðahverfi í bænum, 40 mínútur meira og minna bara í kyrrstöðu vegna þess að vegurinn réði ekkert við þetta. Það þarf líka að nefna að Sundabrautin er virkilega mikilvæg. Það að ekki sé tekið á henni sérstaklega í þessari samgönguáætlun eða í áliti meiri hlutans er í samhengi við það að skipulagsmálin varðandi hana eru í ólestri eins og fram kemur í nefndarálitinu. Það þarf að vinna þau fyrst og síðan þarf vitanlega að ná nýjum samningi við borgaryfirvöld og sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu sem gáfu þetta frá sér í rauninni, gegn tíu ára samningi um að það yrði farið í stórkostlegar samgöngubætur, gegn einhverri innspýtingu inn í almenningssamgöngur. Á sínum tíma gagnrýndi sá er hér stendur það samkomulag, fannst þetta vitlaust. Mér finnst það nú enn þá vitlaust, en ég held að það sé hins vegar mikilvægt að Sundabrautin verði að veruleika. Það er ekki boðlegt að hafa umferðarmálin eins og þau eru í dag, alla þessa þungu umferð í gegnum borgina og Mosfellsbæ og upp á Kjalarnes. Og talandi um Kjalarnes og Vesturlandsveg, það er líka hægt að flýta þeim framkvæmdum ef við förum þessa leið. Ég ætla að leyfa mér líka að nefna að það hefur verið mikill áhugi hjá Garðbæingum að fá ákveðinn hluta af veginum þar í gegn í stokk og held ég að það sé eitthvað sem þurfi að ræða alvarlega. Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum komin með ákveðna tillögu, ákveðna lausn. Það er margt sem þarf að ræða betur. Það þarf að fara yfir flugið t.d., en ég fagna því að það sé áhersla á Reykjavíkurflugvöll og minni á þá afstöðu sem fram kemur í álitinu hvað varðar flugvöllinn. Mikilvægi hans er óumdeilt. Eins þarf að skoða varaflugvellina sérstaklega. En við eigum eftir að ræða hér síðar, þegar að því kemur, hvernig útfærsla á gjaldtöku verður. Ég ítreka það sem Miðflokkurinn hefur sagt að þetta getur ekki verið hrein viðbót við aðrar álögur.

Virðulegur forseti. Mig langar að byrja á því að líta aðeins yfir farinn veg. Árið 1907 mælti Hannes Hafstein ráðherra fyrir tveimur frumvörpum í þessum sal, annars vegar frumvarpi til vegalaga, sem eru þau fyrstu sem sett voru í þessum sal af hálfu Íslendinga en ekki Danakonungs, og hins vegar fjárlögum fyrir árin 1908–1909. Það segir sína sögu að vegalög hafi verið með fyrstu verkum Hannesar í stól ráðherra og það segir líka sína sögu að af 2,7 millj. kr. ríkisútgjöldum á þessum tveimur árum, 1908–1909, hafi næstum helmingur, þ.e. 1,2 millj. kr., runnið til samgöngumála. Það skipti nefnilega mjög miklu máli á þessum árum, ekki síður en núna, að tengja landið allt saman með öruggum samgöngum. Ísland verður ekki Ísland nema náist að binda það saman með vegum, símum og hverju sem er til að við getum tengst hvert öðru. Svona hafa samgöngumál mótað samfélagið og þau bregðast líka við því hvernig samfélagið þróast. Ég held að það fari að koma að því að við þurfum að velta fyrir okkur hvort það verklag sem við notum við gerð samgönguáætlunar sé ekki farið að kalla á uppfærslu til að geta tekist á við 21. öldina. Við erum með ýmislegt sem snýr að breyttum samgöngumátum. Þetta verkfæri hefur þróast en ég held að við þurfum bráðum að ganga lengra til að samgöngukerfið þjóni ekki bara þeim markmiðum að tryggja greiðar og öruggar samgöngur heldur verði meginmarkmiðið að tryggja lífvænleika jarðar og lands til framtíðar. Samgöngur og loftslagsmál eru bundin órofaböndum og metnaðarfull markmið í loftslagsmálum mega sín lítils ef þau sjást ekki í samgönguáætlun. Hér hefur ýmsum orðið tíðrætt um það hversu strjálbýlt Ísland sé. Það er rétt, en Ísland er svo skemmtilega margslungið að það er líka þéttbýlt. Staðreyndin er sú að við erum eitt þéttbýlasta land í heimi ef litið er til þess hluta þjóðarinnar sem býr á höfuðborgarsvæðinu og þéttbýlissvæðunum hér í kring. Innan klukkutímabílferðar frá Alþingishúsinu búa um 70% landsmanna og vinnusóknarsvæði höfuðborgarinnar nær suður með sjó til Reykjanesbæjar, austur til Selfoss og vestur í Borgarnes. Við höfum sóknarfæri þarna. Það að ná almennilega utan um samgöngur á því litla svæði sem suðvesturhornið er getur skilað gríðarlegum árangri í baráttunni gegn loftslagsvánni. Vegna þess að Ísland er bæði strjálbýlt og þéttbýlt þurfum við að velta aðeins fyrir okkur hvort ein og sömu markmið samgönguáætlunar eigi við í báðum aðstæðum. Greiðar, hagkvæmar, öruggar og umhverfislega sjálfbærar samgöngur eru markmið laga um samgönguáætlun, en eru greiðar samgöngur endilega það sem þarf í þéttbýlinu í Reykjavík? Eru það hagsmunir sveitarfélaga sem oftast einblína á öruggar samgöngur og örugga umferð gangandi og hjólandi um borgarlandið, svo dæmi sé tekið? Hvernig ríma þau markmið við stefnu Vegagerðarinnar um þjóðvegi í þéttbýli? Við getum litið rétt vestur í bæ, á Hringbrautina þar sem nýlega varð slys á vegi þar sem hraðinn er sennilega bara of mikill fyrir aðstæðurnar. Greiðar samgöngur í Vesturbæ Reykjavíkur eru farnar að hafa neikvæð áhrif á öryggið. Við þurfum kannski að fara að hugsa það á næstu árum hvort ólíka nálgun þurfi við ólíkar aðstæður í meira mæli. Sú áætlun sem við ræðum hér í dag mun strax á þessu ári geta sett af stað margar mikilvægar framkvæmdir, umbætur í samgöngumálum sem ýmsir kalla eftir og ekki er vanþörf á, eins og mörgum hefur orðið tíðrætt um í þessum sal. Uppsöfnuð þörf á uppbyggingu og viðhaldi í landinu er gríðarleg en við erum á sama tíma í mjög óvenjulegri stöðu af því að þegar hefur verið boðað að ný áætlun komi strax á haustdögum. Þetta ár er komið nokkurn veginn á hreint en lengra sjáum við ekki með fullri vissu. Ýmis mikilvæg mál eru í þessari áætlun sem eru aðeins handan við eins árs sjóndeildarhringinn og vonandi náum við að lenda þeim í sátt í haust. Mig langar að nefna sérstaklega þrjú þeirra. Í fyrsta lagi náðist að koma inn í þessa áætlun nokkuð skýrum texta um uppbyggingu borgarlínu sem er metnaðarfullt verkefni og mikilvægt fyrir framtíðina, væntanlega ein stærsta samgönguframkvæmd um nokkurra áratuga skeið. Hins vegar náðist ekki áður en meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar afgreiddi málið út að ljúka viðræðum við sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu þannig að fjármögnun borgarlínu er enn eftir. Ég hvet ráðherrann sem tekur við því verkefni að leggja næstu tillögu fyrir þingið í haust til að setjast niður með sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu og klára málið fyrir haustið þannig að við stöndum ekki aftur að ári liðnu með hálfkláraða borgarlínu í samgönguáætlun. Þá vil ég nefna hjólreiðar. Það er tímanna tákn að í samgönguáætlun sé sérstakur kafli um hjólreiðar sem samgöngumáta, nokkuð sem við hljótum að fagna, og að lagt sé til að leggja háar upphæðir í gerð stofnbrautanets á höfuðborgarsvæðinu, um 1,5 milljarða á árunum 2019–2023. Ég staldra hins vegar við þá framsetningu meiri hluta nefndarinnar að sú fjárveiting muni lækka á seinni tveimur tímabilum 15 ára samgönguáætlunarinnar, kannski sérstaklega vegna þess að við þurfum að líta aðeins víðar en bara á höfuðborgarsvæðið þegar kemur að þessari uppbyggingu. Hér nefndi hv. þm. Ásgerður K. Gylfadóttir hjólastíga við þrönga þjóðvegi á suðausturhorninu sem væru mjög mikið öryggisatriði. Ég held að við ættum bara bráðum að setja okkur það markmið að loka hringnum þannig að það verði hægt að hjóla hringinn í kringum landið á öruggum hjólastígum. Við ættum að setja okkur þau markmið að binda saman með hjólastígum alla helstu byggðakjarna landsins og skoða hvaða byggðakjarnar kalli á uppbyggingu sérstakra hjólastíga innan sinna sveitarfélagamarka. Hér má gera betur. Svo langar mig að nefna almenningssamgöngur utan höfuðborgarsvæðisins. Borgarlínan er það sem mögulega skiptir mestu máli innan þess svæðis en það verður að koma heildstæð stefna með metnaðarfullri fjármögnun til þess að binda saman landshluta, byggðakjarna og landið allt með almenningssamgöngum sem virka. Hér nefndi hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson hversu langan tíma tæki að taka strætó frá Reykjavík til Akureyrar. Hann ofmat reyndar þann tíma um þrjú korter en það tekur engu að síður 6,5 klukkutíma samkvæmt áætlun Strætós að fara úr Mjódd og upp að Hofi - og það kostar 10.000 kr. hvora leið. Þegar maður ber það saman við bílferð sem tekur á fimmtu klukkustund og bensínið kostar á fjórða þúsund krónur er eitthvað skakkt. Þetta er ekki kerfi sem dregur til sín fólk sem fer á milli Akureyrar og Reykjavíkur. Hérna þarf stórátak og það þarf líka stórátak til að binda saman svæðið í kringum Reykjavík sem teygir sig, eins og ég nefndi áðan, til Reykjanesbæjar, Borgarness og Selfoss. Það að strætó gangi á milli Reykjavíkur og þessara kjarna á kannski eins eða tveggja tíma fresti og sé of dýr til að fólk noti hann sem grundvallarsamgöngumáta þegar það kemur til Reykjavíkur að sækja vinnu eða nám, eins og svo margir á þessum svæðum gera, er nokkuð sem er mjög brýnt að laga. Þetta er væntanlega útgjaldamikið en nokkuð sem við þurfum að skoða með opnum huga næst þegar samgönguáætlun kemur til afgreiðslu þingsins. Þá langar mig að nefna tvennt í tillögum meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem ég set frekar spurningarmerki við. Í fyrsta lagi er niðurgreiðsla flugfargjalda innan lands. Ég held að það þurfi að skoða betur. Þetta er tillaga sem er sett fram af góðum hug, stór og mikilsverð tillaga til að jafna aðstöðu landshlutanna og gera fólki kleift að sækja þjónustu á höfuðborgarsvæðið, hvar sem það býr á landinu. En þetta er 800 millj. kr. tillaga um niðurgreiðslu á flugfargjöldum sem ég fæ ekki séð að hafi verið metin út frá loftslagssjónarmiðum nema með gömlum tölum og einhverju slumpi. Það er ekki góður grunnur til að byggja svona kerfi á og vegna þess að þetta er ein af þeim ókláruðu tillögum sem eru settar í áætlunina legg ég til við hæstv. ráðherra að fyrir haustið láti hann loftslagsmeta þennan póst og skoða ólíkar sviðsmyndir. Ég ræddi þennan þátt reyndar við fyrri umr. áætlunarinnar almennt vegna þess að þrátt fyrir orð í stjórnarsáttmála um að allar meiri háttar áætlanir yrðu metnar út frá áhrifum þeirra á loftslagsmál virðist svo ekki hafa verið gert með samgönguáætlun sem er þó stærsta áætlun hins opinbera. Það þarf að gera fyrir haustið. Á því leikur enginn vafi. Þá langar mig að nefna atriði sem margir hafa komið inn á í sínum ræðum hér síðustu daga, veggjöldin. Líkt og með niðurgreiðslu á flugi þykir mér þetta vera ókláruð tillaga og varla hægt að negla hana niður á þessum tímapunkti. Þetta er gríðarlega umfangsmikil breyting sem er vissulega ætlað að takast á við uppsafnaða þörf og þá neyð sem ríkir víða í samgöngukerfinu en ég hef áhyggjur af því að ráðherra fái óskýra leiðsögn frá þinginu um hvernig eigi að þróa þessa tillögu áfram. Ég sé ekki hvort þetta er tengt orkuskiptum í samgöngum, eins og stundum er talað um í áliti meiri hlutans, eða einfaldlega flýtingu framkvæmda. Það eru tvö mjög ólík markmið. Flýting framkvæmda með því að taka gjald á ákveðnum leiðum vekur ekki bara spurningar um aðstöðumun og dulda skattlagningu, eins og sumir hafa nefnt, heldur fær mann til að spyrja sig um stöðu samgönguáætlunar sem stjórntækis. Ef búin verður til flýtileið fyrir ákveðnar framkvæmdir, erum við þá hætt að raða framkvæmdum eftir þörf, öryggi, hagkvæmni og greiðum samgöngum og farin að raða þeim eftir því hver greiðsluvilji vegfarenda á því svæði er? Þetta fæ ég því miður ekki til að ganga upp. Hins vegar skil ég betur hugmyndir um framtíðargjaldtöku þegar orkuskipti eru langt komin vegna þess að það er hreinlega bara opinber stefna okkar sem hér störfum að útrýma bensín- og dísilbílum innan nokkurra ára. Þá verður lítið hægt að kreista út úr gjaldtöku á jarðefnaeldsneyti en meðan rafbílar eru 2.700 á götum landsins, rétt um 1% af bílaflotanum, þykja mér þetta ótímabærar áhyggjur. Framtíðargjaldtakan þarf líka að byggja á réttum grunnprinsippum. Vegna þess að lengi býr að fyrstu gerð hef ég áhyggjur af því, ef við setjum á þessum tímapunkti upp eitthvert gjaldtökukerfi sem snýst um flýtiframkvæmdir, að á þeim grunni verði síðan byggð framtíðargjaldtaka sem verður að þjóna þeim markmiðum að draga t.d. úr akstri til að vel takist til. Það er ekkert svoleiðis í hugmyndum um flýtigjaldakerfi þegar fólk talar fyrir því að stórnotendur fái stórafslátt. Við ættum frekar að tala fyrir því að stórnotendur og sérstaklega þeir sem eru á þungum bílum borgi talsvert meira. Það er væntanlega framtíðargjaldtakan. Framtíðargjaldtaka, græn gjaldtaka af samgöngum, snýst um að greiðslur séu í takti við þá mengun sem af notkuninni hlýst. Ég velti jafnframt fyrir mér hvort tíminn fram á haust nægi hreinlega til að ramma inn hugmynd um framtíðargjaldtöku þegar orkuskipti eru um garð gengin. Það er allt í lagi, það liggur ekkert á. Við höfum hæglega tvö, þrjú ár til að móta hana í samtali við alla sem hlut eiga að máli, kannski sérstaklega sveitarfélögin í kringum Reykjavík sem líta á þessar hugmyndir um viðbótarskattlagningu þeirra íbúa og eru hreint ekki ánægð. Herra forseti. Ég sé að tíminn er að renna frá mér en ég má til með að nefna eitt af mínum uppáhaldsmálum rétt í lokin, Reykjavíkurflugvöll. Í nefndarálitinu þykir mér fulllangt gengið, herra forseti, að tala eins og þingið geti slegið því föstu að flugvöllurinn verði í Vatnsmýri í 15–20 ár í viðbót. Ég fæ t.d. ekki séð að rætt hafi verið við Reykjavíkurborg um þetta. Svona breyting verður ekki gerð nema í samtali milli borgar og ríkis og ég hef áhyggjur af því að þær hugmyndir sem birtast í meirihlutaálitinu, um að flugvellinum verði vel við haldið og hann byggður upp þannig að hann sinni hlutverki sínu, verði til þess að það verði of mikil uppbygging á  Það er staðreynd, herra forseti, að þessi völlur er á leiðinni burt. Það er staðreynd sem skiptir miklu máli, ekki bara til að tryggja greiðar og öruggar samgöngur innan höfuðborgarsvæðisins, heldur líka til að tryggja sigur í baráttunni 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir fína ræðu, yfirgripsmikla. Hann náði að súmmera upp mörg helstu atriðin sem hér hafa verið rædd síðustu tvo daga. Ég stóðst ekki mátið að tala hér aðeins í lokin vegna þess að við virðumst eiga sameiginlegt áhugamál umfram ýmis önnur, sem er Reykjavíkurflugvöllur og framtíð hans. Hv. þingmaður talar um tengsl staðsetningarinnar í hjarta borgarinnar við hin ýmsu mál sem eru til umræðu til viðbótar við samgöngurnar, þ.e. ferðaþjónustuna, húsnæðismálin og loftslagsmálin. Úr því að við erum að tala hér um samgönguáætlun langar mig að fá áréttingu á því hvernig þetta getur spilað saman. Eins og hv. þingmaður velti ég vöngum yfir því hvernig við getum verið að ræða um samgöngumál til 15 ára, þar með talið almenningssamgöngur í Reykjavík, þó að þær hafi ekki hlotið mikið pláss í álitinu eða í áætluninni, og stýringu farþega inn til Reykjavíkur, og allt þetta um leið. Ég get svo sem lesið það út úr orðum hv. þingmanns en hvaða leiðir hefðu verið færar til að nálgast þetta úrlausnarefni í þessari viðamiklu samgönguáætlun sem þó er, hvort rétt hefði verið að draga þarna betur inn í stöðu mála o.s.frv. Eða hvað sér hv. þingmaður fyrir sér? Ég ætla líka að leyfa mér að spyrja hv. þingmann Vinstri grænna hvort hann viti hver stefnan er með þessi mál og þá nefni ég t.d. samþættingu innanlands- og millilandaflugs í Hvassahrauni.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum spurningarnar. Ég veit ekki alveg hvernig hefði verið best að nálgast þetta, en ég held að alla vega hefði mátt ræða við Reykjavíkurborg um það hvernig málin standa þar, vegna þess að ágætlega er komið inn á flugvallarmálið í sáttmála meirihlutaflokkanna í Reykjavík. Þar segir að rekstraröryggi flugvallarins verði tryggt, sem rímar dálítið við það sem stendur í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. En bætt er við: meðan unnið er að undirbúningi nýs flugvallar í nágrenni borgarinnar. Það hefði mátt taka stöðuna á þeirri vinnu og setja inn í nefndarálitið. Sú vinna, sá undirbúningur, skiptir, eins og þingmaðurinn nefnir, öllu máli til þess að við getum haldið áfram, til þess að við getum farið að vinna markvisst að málum. Miðað við alla tímaramma þyrftum við væntanlega að gera það á fyrsta eða öðru tímabili þessarar samgönguáætlunar, vinna markvisst að því að finna nýtt flugvallarstæði, eða finna niðurstöðu í það hvert flugumferð á að fara ef hún fer úr Vatnsmýrinni. Hv. þingmaður spurði hvort ég vissi hvað annað væri í gangi innan Stjórnarráðsins í þessum málum, en ég verð að viðurkenna að ég hef ekki spurt eftir því, ég veit það ekki. Ég vona að þar séu menn með á nótunum, vegna þess að þetta er svakalegt hagsmunamál og snýst um, eins og þingmaðurinn nefndi, svo ótalmargt.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er ljóst að við deilum þeirri sýn að þetta sé ekki skilið í sundur, þ.e. að klára þessi mál með framtíðarstaðsetningu flugvallarins og leysa úr þeim fjölda úrlausnarefna sem stjórnvöld standa frammi fyrir á næstu árum og áratugum. Það er alveg í lagi að velta fyrir sér þeirri sátt sem gerð var í góðri trú af öllum aðilum, óháð því hvaða skoðun þeir hefðu á staðsetningu flugvallar í hjarta Reykjavíkurborgar. Þar létu menn ráða för sameiginlega sýn á það að innanlandsflugið þyrfti að vera tryggt, tenging við Reykjavík, af mörgum ástæðum. En ég spyr hvort það orðalag að hann yrði þar þar til sátt næðist hafi mögulega gert illt verra og gert það að verkum að menn setjast niður og segja: Við finnum ekki sáttina, flugvöllurinn er bara hér. Ég nefni dæmi sem hræða og nærtækt er hið eilífa ágreiningsefni um staðsetningu á nýrri Landspítalabyggingu. Mig langar aðeins að velta öðru upp og það tengist þessu: Við getum ekki rætt samgöngumál án þess að ræða loftslagsmál og umhverfismál. Þetta er samofið. Algerlega. Við munum ekki gera annað vel og hitt illa. Það er bara þannig. Og af því að hv. þingmaður sjálfur tilheyrir flokki sem hefur látið mikið til sín taka í þessum málum og stýrir ferðinni í ríkisstjórn, með metnaðarfulla loftslagsáætlun, spyr ég: Stingur sú sýn að vera borg með flugvöll þar sem miðjan er þéttust ekkert í stúf við metnaðarfull markmið í loftslagsmálum? Er þetta ekkert sem menn staldra við og segja: Við ættum kannski líka aðeins að huga að þessu? Þetta fer ekki alveg saman. Er þetta ekkert rætt í því samhengi?

Virðulegur forseti. Ég þakka spurningarnar. Já, þetta er góð hugleiðing um það hvort áralangt argaþras um það hvert flugvöllurinn eigi að fara endi síðan með því að hann fer aldrei. Þetta mál hefur verið í biðstöðu allt of lengi. Ég held að við þurfum að ýta á það að fyrir haustið verði komið í tillöguna sem hæstv. samgönguráðherra kemur með til þingsins einhver hugmynd, einhver tillaga að leið áfram. Við þurfum ekkert að vera með endanlega niðurstöðu strax í haust, en við þurfum alla vega að hafa þá sameiginlegu sýn að við ætlum að komast að þeirri niðurstöðu. Samspilið við markmið í loftslagsmálum og hönnun samgöngukerfisins í heild sinni, hvort sem um er að ræða flugvöll, almenningssamgöngur milli landshluta eða hvað það nú heitir, skiptir gríðarlegu máli. Þess vegna var svo leiðinlegt að upphafleg tillaga ráðherra skyldi ekki hafa verið metin með tilliti til áhrifa á loftslagsmál, vegna þess að það mat er grunnurinn undir því að við getum sagt hvaða áhrif niðurgreiðsla á almenningssamgöngum milli landshluta hefur, hvaða áhrif niðurgreiðsla á flugsamgöngum hefur, hvaða áhrif uppbygging betri vega, sem mögulega leiða til hærri hraða, hefur. Við þurfum að hafa þetta allt fyrir framan okkur til að þessar grundvallaráætlanir tali saman.