Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umræður mikið. Ég vil bara lýsa þeirri afstöðu minni, að ég mun ekki geta greitt þessu atkv. Það liggur alveg ljóst fyrir, að það er oft og einatt ekki hægt fyrir niðurjöfnunarnefnd, hver sem hún er eða hvar sem hún er, að gera grein fyrir því, eftir hvaða „skala“ - sem kallað er - hún leggi útsvarið á, og til þess að skýra það með dæmi, skal ég nefna það, að hér í Reykjavík eru starfandi eitthvað á milli 70 og 80 svokölluð húsfélög. Eigandi hússins, hinn raunverulegi húsbóndi, hefur með konu sinni og krökkum myndað hlutafélag um húsið, og félagið er sérstakur framteljandi. Þetta er ekki gert í neinum tilgangi öðrum en þeim að koma fjárhag sínum þannig fyrir, að eigin húsaleiga í húsinu og af því, sem leigt kann að vera út, bætíst ekki við tekjur hins raunverulega húseiganda, heldur komi þessu hlutafélagi til góða. Það er bara gert til þess að geta lækkað skatta og útsvör á húseigandanum. Mér vitanlega hefur ekki hér í Reykjavík neinum manni dottið í hug að leggja á þessi húsfélög eftir „skala“. Þau hafa alltaf verið höfð yfir „skala“, kannske aldrei nógu mikið yfir „skalann“, því að náttúrlega ætti að leggja tekjurnar við tekjur eiganda hússins, leggja saman tekjur félagsins og hins raunverulega eiganda og leggja svo eitt útsvar á og draga svo bara af því það, sem eigandanum bæri eftir „skala“, og láta svo hitt vera á húsfélaginu. En eins og verið hefur, hefur aðferðin á því verið sú að láta þau vera ofan við „skala“, og að gera grein fyrir því, hvers vegna það er gert, er ekki hægt. Sömuleiðis eru vissar stéttir manna, sem maður veit að hafa þá aðstöðu, að þeirra skattframtöl verða alltaf áætluð, hafa tekjur, sem ómögulegt er að vita, hverjar eru. Það er ævinlega bætt við tekjur þeirra, sjaldan kannske nóg, og niðurjöfnunarnefndir munu flestar ekki kinoka sér neitt við að vera þar líka fyrir ofan „skalann“. Þess vegna mun ég ekki geta greitt þessari brtt. á útsvarslögunum atkvæði.



Herra forseti. Þetta frv. hér á þskj. 633, sem er viðauki við raforkulögin frá 2. apríl 1946, er stjórnarfrv., sem ríkisstj. öll stendur að. Ég vil aðeins minna á það, að í þeim samningi, sem gerður var milli stjórnarflokkanna, þegar sú ríkisstj. var mynduð, sem nú situr, voru ákvæði um raforkumál, og hljóða þau á þann hátt, sem skýrt er frá hér í þeirri greinargerð, sem fylgir frv., en eru í meginatriðum á þá leið, að á næstu árum, eins og það er orðað þar, skuli að meðaltali vera varið sem svarar 25 millj. kr. á ári til þess að tryggja rafmagnsveitum ríkisins og raforkusjóði fé, sem svarar til 250 millj. kr. alls. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt til þess að leita staðfestingar Alþingis á þessu loforði ríkisstj. Ég gaf í hv. Nd., þegar frv. var lagt þar fram, nokkrar upplýsingar varðandi þetta mál, eftir því sem fært var, um það, hvernig nú væri ástatt í þessum málum, hve mörg sveitabýli hefðu raforku nú og hvernig ástatt væri um raforkuna hjá þorpum, kauptúnum og kaupstöðum úti um land, hve margir slíkir staðir væru, sem hefðu algerlega ófullnægjandi raforku, eins og nú er. Út frá því reyndi ég svo að gera áætlun um það, hvað hægt væri að framkvæma með þeim 250 millj. kr., sem hér er um að ræða. Ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka þetta hér, vegna þess að þetta yfirlit hefur verið birt í dagblöðunum, og hv. dm. hafa þá, eftir því sem þeir hafa óskað eftir, getað kynnt sér það, og vil ég því ekki þreyta þá á því að endurtaka það hér. En niðurstaðan af þessu varð þó sú í meginatriðum, að á næstu 10 árum mætti með þessum 250 millj. og auk þess því fé, sem kemur inn fyrir heimtaugagjöld og skiptír tugum milljóna og rennur í þennan sama sjóð, gera mikið átak í þessu efni, þannig að sennilega yrðu ekki nema 1200–1500 sveitabýli eftir 10 ár, sem vantaði raforku, og þá væri og búið að koma raforku frá samvirkjunum til langsamlega flestra kauptúna og þorpa í landinu. Þetta var nú í meginatriðum það, sem niðurstaðan varð af þessu. Það lítur því út fyrir, að með þessu fjármagni megi vinna mikið. Hitt skal viðurkennt, að það er vitanlega ekki nóg, því að ég býst við því, að einmitt á þessum næstu 10 árum verði ástandið þannig, að þeir, sem ekki hafa raforku, neiti algerlega að byggja þá staði, og þess vegna kunni svo að fara, að meiri flótti gerði úr þeim byggðum, sem ekki hafa fengið raforku, þegar þetta tímabil er liðið, heldur en nokkurn órar fyrir. Hins vegar skal ég geta þess, að samkvæmt áliti n., sem bændasamtökin hér í landi, bæði Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda, hafa haft starfandi til þess að athuga um þessi mál og gera kröfur fyrir hönd sinnar stéttar um dreifingu raforku, hafa þau gefið út yfirlýsingu, þar sem þau álykta svo, að á næstu 10–15 árum verði að vera komið rafmagn á öll býli landsins. Ég verð að segja, að mér finnst þessi krafa ekki meiri en það, að líkur séu til, að hægt sé að fullnægja henni að mestu eða öllu leyti. Og einmitt þær tölur, sem ég nefndi í sambandi við þetta, bentu til þess. Þegar þessi samningur var gerður milli þeirra flokka, sem standa að ríkisstj., í haust, þá var allt óvíst um það, á hvern hátt væri hægt að tryggja fé til þessara framkvæmda. Að vísu var tekin upp í núverandi fjárlög allmikil upphæð til þessara hluta, il millj. í fjárlögunum, og um leið var bundizt samtökum um það af hálfu þessara flokka, að framvegis yrði ekki lægri upphæð tekin inn í fjárlögin í þessu skyni. En miðað við 10 ár eru i1 millj. þó ekki nema 110 millj., og eru þá eftir 140 millj., ef miðað er við 250. Ríkisstj. hefur starfað að því í vetur, á hvern hátt hægt væri að tryggja þetta. Vildi hún í lengstu lög komast hjá því, að það þyrfti að setja löggjöf um fjáröflun til þess að þvinga t.d. innlenda banka til að leggja fram þetta fé, og hefur því lagt mikla áherzlu á að ná samkomulagi við bankana um þessar framkvæmdir. Hefur nú tekizt fyrir víðsýni og velvilja bankanna að ná slíku samkomulagi, svo að ríkisstj. lítur svo á, að það sé ástæðulaust eða óþarft að setja nokkra löggjöf um það atriði. En vegna þess, hve langan tíma þetta hefur tekið, hefur þetta frv. ekki verið lagt fram fyrr en séð var með vissu, að ekki þyrfti að setja löggjöf um fjáröflun. En með þeim samningum, sem nú er búið að gera við bankana um þetta, telur ríkisstj., að þetta sé tryggt til loka. Ég vil taka það fram um leið, að ríkisstj. hefur skuldbundið sig til þess gagnvart bönkunum að leita eftir erlendum lánum, eftir því sem hægt væri að fá þau, sérstaklega í sambandi við efniskaup, og eftir því sem hagkvæmt þætti að taka þau. Það er nú verið að vinna að slíku erlendis og útlit þannig, að eitthvað muni upp úr því hafast. Það dregst að sjálfsögðu frá þeim skuldbindingum, sem bankarnir hafa á sig tekið í þessu efni, og er sjálfsagt, að því sé lýst yfir þegar hér á Alþingi. Þetta eru nú aðalatriðin, sem ég tel ástæðu til að nefna hér í sambandi við það, að þetta frv. kemur til meðferðar hér í þessari hv. d. Ég vildi vona og vona það, að það sé enginn meiningarmunur um það, að þetta frv. eigi að fara í gegn í þeim búningi, sem það nú hefur, eða því sem næst. Alltaf getur eitthvað verið, sem hægt er kannske að færa til bóta. Ég vildi nú vona, að hæstv. forseti leyfði mér aðeins að nefna hérna, þó að það kannske sé ekki viðeigandi, annað frv. um leið. Það var lagt fram í Nd. frv. um viðbótarvirkjun Sogsins frá hálfu ríkisstj. í gær. Þessi frv. eiga að áliti ríkisstj. að fylgjast að í gegnum þingið, og ég mundi þá spara mér að þurfa að segja hér nokkuð um það, þegar það kemur væntanlega hér til hv. Ed. nú allra næstu daga. Þetta frv. er um að velta Sogsvirkjuninni ábyrgð fyrir allt að 100 millj. kr. láni til að geta fullvirkjað efsta hluta Sogsins. Telur ríkisstj. sjálfsagt að veita þessa heimild, svo að hægt sé smátt og smátt að fara að vinna að undirbúningi málsins. Ég skal svo láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Frv. það, er hér liggur fyrir á þskj. 606, um brúargerðir, er samið af vegamálastjóra og flutt af samgmn. hv. Nd. Áður en frv. þetta var lagt fyrir hv. Alþ., var það til athugunar í samvn. samgmn., þ. e. í samgöngumálanefndum beggja deilda. Hefur sá háttur verið hafður á, þegar um hefur verið að ræða verulegar breytingar á vega- eða brúalögum o. fl. Hefur þá verið reynt að samræma sjónarmið og vilja hv. þm., sem verið hafa með brtt. viðvíkjandi kjördæmum sínum, sem þeir hafa óskað að koma fram, og nefndirnar þá gert tillögurnar að sínum, eftir því sem möguleikar hafa verið á. Annars hefur í þessu tilfelli að mestu verið farið að tillögum vegamálastjóra um þetta frv. Brúalög voru fyrst sett árið 1919 og 1932. Gilda þau enn með nokkrum breytingum frá 1943 og 1947. Það eru því 7 ár síðan þeim var síðast breytt. Er því ekki óeðlilegt, að lögin séu nú endurskoðuð, felldar úr lögunum brýr, sem þegar hafa verið byggðar, en bætt inn í óbyggðum brúm á þjóðvegum og víðar. Óbyggðum brúm á þjóðvegum hefur fjölgað, m. a. vegna þess, að nýir vegir hafa verið teknir inn í þjóðvegatölu, nú síðast 1951, og við það bætzt allmargar óbrúaðar ár á þjóðvegina. Í frv., eins og það liggur nú fyrir, eftir að hafa fengið afgreiðslu í hv. Nd., eru í 2. gr. taldar upp allar óbrúaðar ár á þjóðvegum, þær sem þurfa 10 m langar brýr og lengri, og eru þær 115 að tölu; auk þess brýr, sem þarf að endurbyggja, 20 talsins. Eru þetta samtals 135 brýr. - Þá eru einnig taldar upp aðrar brýr í þessari gr., sem ríkissjóði ber að kosta ýmist að öllu leyti eða að nokkru leyti, þ. e. brýr á fjallvegum og sýsluvegum. Það má gera þessar brýr að öllu fyrir fé úr ríkissjóði, og brýr á öðrum vegum má kosta að helmingi af ríkissjóði gegn því, að það fé, sem á vantar, komi annars staðar frá. - Þá eru taldar upp í b-lið 2. gr. brýr, sem eru 4 m og allt að 10 m, og kostar ríkissjóður þessar brýr að öllu leyti á þjóðvegum og fjallvegum, og á öðrum vegum má greiða allt að helmingi kostnaðar úr ríkissjóði gegn framlagi frá hlutaðeigendum að öðru leyti. Samtals eru nú 467 brýr, sem eru 10 m og lengri. Þessar brýr hafa verið byggðar á árunum 1890–1953, og við þessa tölu bætast allmargar bráðabirgðabrýr, sem einnig hafa verið byggðar. Vegamálastjóri segir um þetta í grg. fyrir frv., að vegna mikilla breytinga, sem hafa orðið á þessum lögum, og vegna fram kominna brtt. við brúalögin á yfirstandandi þingi hafi þótt rétt að semja ný brúalög, þar sem þetta var sameinað, teknar upp í lögin nýjar brýr, sem breyttar aðstæður gerðu nauðsynlegt, og aðrar felldar af, sem búið var að byggja. Samkvæmt aths. vegamálastjóra, sem fylgja frv., eru nú óbyggðar 135 brýr á þjóðvegum, 50 brýr á sýsluvegum og 4, sem hann telur hér á fjallvegum. Þetta eru samtals 189 brýr. - Það er einnig farið nokkuð í grg. út í kostnaðinn við byggingu á þessum brúm, en ég ætla að sleppa því núna og álít ekki vera ástæðu til þess að fjölyrða um þá hlið málsins á þessu stigi. Eins og nál. á þskj. 698 ber sér, þá hefur samgmn. þessarar hv. d. haft frv. á ný til athugunar og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Einn nm., 4. þm. Reykv. (HG), var ekki á fundi, þegar málið var tekið fyrir, og hefur hann því ekki skrifað undir nál.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 669 ber með sér, hefur hv. iðnn. haft mál þetta til meðferðar og leggur til, að frv. þetta verði afgr. með mjög lítilli breyt., eins og fram kemur á þskj. Hv. 10. landsk. (GÍG) var ekki á fundinum og tók því ekki þátt í afgreiðslu málsins og kann því að gera grein fyrir afstöðu sinni hér á þessum fundi. Breyting sú, sem hv. n. leggur til að gerð verði, er sú, að á eftir 5. gr. komi ný grein, er orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimild sú, sem veitt er í lögum þessum, skal þó ekki tefja byggingu þeirra orkuvera á Vestfjörðum, sem þegar eru tekin upp í heimildarlög, ef þær virkjanir þættu hagkvæmari, enda verði teknar um það ákvarðanir á yfirstandandi ári.“ En síðan ber meiri hl. n. fram brtt. á þskj. 715 um, að í stað orðanna „á yfirstandandi ári“ í lok nýju málsgr. komi: svo fljótt sem verða má. Þegar nefndin hafði athugað þetta nánar og allar þær aðstæður, sem eru fyrir hendi, þá þótti ekki rétt að ákveða svo skamman tíma að takmarka þetta við yfirstandandi ár, þó að það sé ósk og von bæði hv. flutningsmanna og nefndarmanna, að það takist á þessu ári að ljúka athugun, og þótti því rétt að gefa hæstv. ríkisstjórn nokkru frjálsari hendur, en n. væntir þess, að þetta verði ákveðið svo fljótt sem mögulegt er. Mál þetta var fyrst borið fram á Alþingi 1944 af þáverandi hv. þm. V-Ísf. og öðrum þm. fyrir Vestfirði, síðan var það borið fram 1948 og 1950, en hafði ekki náð fram að ganga á þeim árum, en árið 1948 höfðu verið gerð sérlög um virkjun Hólsár. Síðan voru samþ. lög 1951 um tvö ný raforkuver og nýjar orkuveitur í Barðastrandarsýslu, vegna þess að það þótti ef til vill hagkvæmara að virkja þessar smáár í staðinn fyrir Dynjandaárnar. Brtt. miðar að því, að það sé gengið úr skugga um það svo fljótt sem verða má, hvort hentugra sé fyrir íbúa á Vestfjörðum, að horfið sé að því að láta koma til framkvæmda það orkuver, sem hér um ræðir í frv. á þskj. 582, eða að virkja fyrr hinar smærri virkjanir, sem þá gætu einnig orðið varastöðvar fyrir aðalvirkjunina í framtíðinni. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð lengri, en vænti þess f. h. nefndarinnar, að frv. verði samþ. með þeim tveim breyt., sem fyrir liggja og ég þegar hef lýst.



Herra forseti. Hv. iðnn. hefur haft þetta mál til meðferðar, hún hefur rætt það við raforkumálastjóra og gerir till. um, að gerð sé ein breyt. á frv., eins og kemur fram á þskj. 668. Þetta mál var einnig rætt við flm. frv., sem voru sammála því, að þessi brtt. yrði samþykkt. Brtt. er um það að taka upp í frv. heimild til þess að virkja Múlaá í Geiradalshreppi í allt að 500 hestafla orkuveri til vinnslu raforku handa nálægum hreppum og að hækka um 3 millj. kr. a-liðinn, en b-liðinn um 1 millj. kr. Það. er upplýst í málinu, að jafnvel þó að horfið verði að því að virkja Dynjanda, þá komi austurhluti Barðastrandarsýslu ekki til þess að geta fengið þaðan raforku, heldur verður hann að fá hana að öðrum leiðum. Það hefur einnig verið rannsakað, hvort ekki væri ódýrara að leggja háspennulínu yfir Tröllatunguheiði og taka frá virkjunum í Steingrímsfirði, en niðurstöðutölur hafa sýnt, að það muni a. m. k. vera jafndýrt, ef ekki dýrara, að fara þá leið, og þykir þá eðlilegra, að virkjuð sé sú á, sem hér um ræðir, þar sem viðkomandi virkjun gæti þá framleitt nægilegt rafmagn fyrir þessa hreppa, og þyrfti þá ekki að kaupa rafmagnið frá öðrum, en stofnkostnaðurinn ekki meiri en að flytja það að frá öðrum stöðum. Auk þess eru líkindi til þess, að frá þessu orkuveri geti einnig orðið leitt rafmagn a. m. k. til vestustu bæjanna í Saurbænum í Dalasýslu, en einmitt í þessu frv. er heimild til þess að virkja Haukadalsá í Dalasýslu, sem þó gæti ekki veitt rafmagn til þess hrepps. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem ég þegar hef lýst á þskj. 668.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt í Nd. af tveimur héraðsdómurum og hefur hlotið samþykki d., að því er mér skilst óbreytt. Ég vil ekki mæla á móti því út af fyrir sig, að sú breyting, sem frv. gerir, sé til bóta, a. m. k. að nokkru leyti, vegna þess að aðstaðan varðandi vettvangsmál er nú mjög breytt frá því, sem áður var. Nú orðið er það mögulegt fyrir hæstarétt, ef verulega þýðingu hefur, að fara sjálfur á vettvang og skoða öll ummerki, en áður fyrr voru samgöngur slíkar, að slíkt var frágangssök. Þetta er orðið breytt og vitað mál, að hæstiréttur hefur í einstökum tilfellum farið og skoðað landslag og staðhætti, og eftir það má segja, að sú ástæða, sem áður var til þess að ómerkja dóminn, vísa málinu heim, sé niður fallin og hæstiréttur eigi að geta kveðið upp efnisdóm sjálfur. Þetta kann allt rétt að vera, en þó hygg ég, að þetta þurfi nokkru nánari skoðunar, og ég vil sérstaklega benda á, að ég hef fyrir nokkru kvatt hæfustu menn til þess að taka að sér endurskoðun á einkamálalögunum. Það er allmörg ár síðan þau lög voru sett og mikil reynsla er fengin um framkvæmd þeirra og þess vegna full ástæða til þess að endurskoða þau og gera sér grein fyrir, hvað betur megi fara, og ég tel, að eðlilegast væri, að þessi breyting á landamerkjalögunum, sem er óneitanlega veruleg breyting, væri látin bíða eftir þeirri endurskoðun. Þess vegna mundi ég ekki vera hvatamaður þess, að frv. yrði hraðað á þessu þingi, heldur látið bíða til frekari athugunar, án þess að ég geti þó sagt, að mér sé þetta verulegt kappsmál, ef aðrir menn hafa í því örugga sannfæringu. En ég tel, að það væri öruggari málsmeðferð að láta málið a. m. k. bíða til næsta þings og athuga þetta allt í samræmi við eða í samhengi við þá allsherjar endurskoðun á meðferð einkamála, sem nú fer fram, og vil ég þó geta þess, að mjög hæpið er, að henni verði lokið fyrir næsta haust, þótt ég hafi fulla von um, að henni ljúki einhvern tíma á næsta vetri. En ég tel sjálfsagt, að málið fari til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Hv. Nd. hefur sent þetta frv. hingað, og virðist tilgangurinn með því og efni þess vera sá, að það sé heimilað, að Húsmæðrakennaraskóli Íslands sé utan Reykjavíkur. Menntmn. tók þetta frv. til athugunar, og virtist henni þegar það koma í dálítið einkennilegum búningi, hvað sem um efnið mætti segja að öðru leyti. Það virðist sem sé dálítið einkennilegt að segja, að tiltekin stofnun skuli starfa á Íslandi, án þess að nánar sé tiltekið, hvar það skuli vera, því að þetta virðist nokkur óþarfi, þar sem íslenzkt löggjafarvald nær sennilega ekki út fyrir Ísland, og jafnvel þó að svo væri nú litið á, að Grænland tilheyrði íslenzka ríkinu, þá býst ég við, að það hafi ekki verið meiningin, að húsmæðrakennaraskólinn starfaði á Grænlandi. N. getur vel fallizt á það, að það sé rétt að heimila, að húsmæðrakennaraskólinn sé utan Reykjavíkur, og leggur því til, að frv. verði samþ., en henni finnst þó myndarlegra, að það sé tiltekið, hvar eigi að ákveða, hvar á Íslandi skólinn skuli starfa, og getur það þá vitanlega verið þannig, að það verði ekki endanleg ákvörðun. Ef húsnæði vantar hér í Reykjavík, gæti verið réttmætt að flytja skólann þangað, sem húsnæði er fyrir hendi, en það gætu komið þeir tímar aftur síðar, að rétt gæti verið að breyta þessu. N. leggur því til að vísu að halda þessu orðalagi, að húsmæðrakennaraskólinn skuli starfa á Íslandi, en bæta við: „á þeim stað, sem fræðslumálastjórnin ákveður.“ Auðvitað hefði mátt segja: „húsmæðrakennaraskóli skal starfa á þeim stað, sem fræðslumálastjórnin ákveður,“ en ekki taka það fram beinlínis, sem allir vita, að það hlýtur að vera á Íslandi. Hef ég ekki frekar um þetta mál að segja.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hafði nú kvatt sér hljóðs, en það varð að samkomulagi við hann, að ég mælti hér með minni till. fyrst, til þess að hann gæti þá um leið svarað því, sem fram kæmi, ef þess væri þörf, svo að hann þyrfti ekki að taka eins oft til máls í málinu. Ég er sammála hv. frsm. um það, að mér finnst vera allóviðeigandi, að inn sé sett í l., að húsmæðrakennaraskóli skuli starfa á Íslandi. Það er svo sjálfsagt mál, að Alþ. Íslendinga er ekki að fyrirskipa, að hvorki húsmæðrakennaraskóli né annar skuli starfa utan takmarka Íslands, að það á ekki að þurfa að taka það fram í löggjöfinni. Eins og löggjöfin er nú, þá stendur í 38. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Húsmæðrakennaraskóli skal starfa í Reykjavík eða nágrenni hennar. Hann skal hafa aðstöðu til þess búrekstrar, er nauðsynlegur er vegna námsins.“ Þessari gr. er fullnægt með því, að nokkur hluti húsmæðrakennaraskólans starfar að Laugarvatni að sumri til, og mér finnst, að það sé alveg brýn nauðsyn til að taka allmikið tillit til þess, að vegalengdin á milli þessara tveggja deilda skólans sé ekki gerð erfiðari eða óhagstæðari með nýrri ákvörðun, ef það á að ákveða annan stað en Reykjavík, eins og virðist vera ætlunin hér með þessu frv., og kæmi þá vel til greina, hvort ekki ætti að setja skólann allan niður á Laugarvatni, þar sem einn hluti skólans starfar nú, enda er talið óhjákvæmilegt, að hann haldi þeirri starfrækslu áfram, nema ríkið ætli sér að kosta allmiklu fé upp á að setja slíka starfrækslu niður annars staðar til þess að fullnægja 38. gr. eins og hún er í l. Ég hygg líka, að engum detti í hug að ætla að leggja þá deild húsmæðrakennaraskólans niður, svo mjög sem það nám er sterkur þáttur í húsmæðrakennarafræðslunni, sem þar er numið árlega. Ég hef því borið fram brtt. við frv. á þskj. 700, að gr. orðist svo: „Húsmæðrakennaraskóli skal starfa í Reykjavík eða á þeim stað öðrum, er fræðslumálastjórninni kann að þykja hentugri fyrir skólareksturinn.“ Er það beinlínis gert með það fyrir augum, að ef skólinn af einhverjum ástæðum þarf að flytjast frá Reykjavík, sem ég teldi nú miður, þá sé hugsað um það, hvort ekki sé eðlilegast að flytja skólann beint að Laugarvatni, þar sem ein deild skólans er þegar fyrir, enda væntanlega ekki lögð niður. Ég hef einnig borið fram brtt. við 2. gr. frv., þ. e., að 39. gr. l. falli niður, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ef hús verður reist yfir skólann, skal þar vera heimavist fyrir nemendur, er búa sig undir kennarastörf við húsmæðraskóla, svo og aðra nemendur, er heimili eiga utan Reykjavíkur.“ Ég álít, að þessi gr. eigi að falla niður úr l. Ég álít, að það beri enga brýna nauðsyn til þess að vera að koma upp heimavist við skóla hvorki í Reykjavík né í öðrum kaupstöðum landsins. Allt öðru máli er að gegna við skóla, sem er í sveit. Ég hef átt þess kost að sjá t. d. heimavistina við menntaskólann á Akureyri. Mig furðar ekkert á því, þó að það sé hægt að draga allmikið af fólki frá atvinnuvegunum, þegar nemendum er gefinn kostur á því að lesa í öðrum eins skóla og nú er á Akureyri og búa þar með öðrum eins glæsibrag og þeim er búinn þar og það svo að segja alveg þeim að kostnaðarlausu. Það er einn þátturinn í fræðslukerfinu, sem kostar þjóðina tugmilljónir, að draga svo og svo mikið af fólki frá atvinnuvegunum með því að bjóða slík fríðindi. Þeir menn, sem vilja yfirleitt mennta sig til þess að verða kennarar, eins og hér er gert ráð fyrir, eiga sannarlega að geta sjálfir fórnað því þann tíma, sem þeir þurfa að læra, að sjá sér fyrir húsnæði, og ætti ríkið ekki að þurfa að byggja yfir þá. En ef þessi gr. er felld niður, þá er miklu auðveldara að leysa þennan vanda, sem nú steðjar að skólanum í Reykjavík. Þá er þessi stóra fjárhæð, sem talað er um að þurfi að byggja fyrir hér yfir skólann í Reykjavík, orðin miklu minni. Ég t. d. tel, að það sé engin fjarstæða, ef skólinn getur ekki haft húsnæði í háskólanum, sem mér skilst að ekki sé hægt nema takmarkaðan tíma, að þá mætti búa honum sæmilegan stað í sambandi við húsmæðraskólann í Reykjavík, ef ekki ætti að hugsa fyrir heimavist, og þá sé ekki heldur ástæða til þess að hafa heimavist í húsmæðraskólanum í Reykjavík, heldur taka það skólahús undir þessa tvo skóla. Reynslan hefur sýnt okkur nú, að hússtjórnarskólarnir úti á landi eru að verða tómir, og það er m. a. meginástæðan fyrir því, að þetta frv. er borið fram, að í hinum ágæta stað, Akureyri, hefur verið byggður af Akureyrarbúum sjálfum með aðstoð ríkisins skóli, sem hefur verið undanfarin ár svo illa sóttur, að þeir telja, að það sé ómögulegt að reka skólann. Og þetta er ekki eini staðurinn. Svona er að verða á Staðarfelli, og svona er það að verða víða, og það var þess vegna, sem l. um húsmæðraskólana var breytt, að í þeim skyldi aðeins halda 4 mánaða námskeið í staðinn fyrir 9 mánaða til þess að vita, hvort fólk vildi þá ekki heldur sækja skólana, ef það þyrfti ekki að eyða nema 4 mánuðum í skólavist í staðinn fyrir 9. Ég er líka alveg viss um, að ef ríkið þarf að taka að sér þennan skóla á Akureyri og flytja húsmæðrakennaraskólann þangað, þá er það ekkert lítið fjárhagslegt atriði. Skólinn er ekki eign ríkisins. Það á aðeins í þeim skóla ákveðna fjárhæð, sem það hefur lagt til hans. Skólinn er að fullu og öllu undir stjórn skólanefndar þar, og það er bærinn sjálfur, sem er eigandi skólans, eins og héruðin eiga þá aðra skóla, sem ríkissjóður hefur styrkt, og ríkissjóður getur sjálfsagt ekki tekið þá nema með samningum eða eignatöku, og ég efa, að það verði nokkurn hlut ódýrara en fara þá leið, sem ég þegar hef bent hér á. En ef það væri hugsað, að skólinn ætti t. d. að flytja ákveðið til Akureyrar, fyndist mér eðlilegast, að þeir menn, sem vilja stefna að því, bæru fram brtt., þar sem sagt væri, að skólinn skyldi flytjast þangað, og sæju, hvort hv. Ed. mundi þá fallast á það. Ég segi fyrir mig, að ég sakna þess, að slíkur skóli, sem hér er, sé fluttur úr höfuðborg landsins. og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að hæstv. menntmrh., sem er þm. Reykvíkinga, og hef heldur enga ástæðu til þess að halda það, að hann vilji leggja því lið, að slíkt megi verða. Ég skal ekki ræða mikið um það, að verði skólinn fluttur héðan úr Reykjavík, a. m. k. ef um mikla vegalengd væri að ræða, hlýtur það að verða til þess, að skólinn mundi bíða við það stórkostlegan hnekki, vegna þess að allir kennslukraftar mundu ekki fylgja honum og yrði að sjá fyrir nýjum kennslukröftum. Við skulum hugsa okkur, að ef skólastjórinn hefði hér, eins og er um marga skólastjóra, stóra fjölskyldu og ætti hér hús og heimili, þá ætlaðist víst enginn til þess, að hann yrði neyddur til á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, að verða annaðhvort að segja af sér stöðunni eða flytjast með skólanum til annars staðar. Slíkt mundi vera alveg einsdæmi í löggjöf landsins, - eða liggja hér fyrir nokkrir samningar við skólastjóra um það, að svo skuli að farið, eða er það með hennar ráði, að þessi breyting sé gerð? Ég hygg ekki. Og ef svo er ekki, minnist ég ekki þess, að hv. Alþ. hafi tekið jafnóþyrmilegum tökum á embættismönnum almennt eins og hér hlyti að verða gert ef skólinn yrði fluttur svo langt í burtu, að viðkomandi yrði einnig að flytja heimili sitt til þess að geta annazt skólastjórn, sem yrði auðvitað að gera, ef skólinn yrði nú staðsettur á Akureyri. Þó er þetta fyrir mér aukaatriði. Hitt vil ég fullyrða og legg á það áherzlu, að það er hægt að leysa málið ódýrar fyrir ríkissjóð með þeirri leið, sem ég hef bent á, að fella 39. gr. niður og byggja skólann þá upp í sambandi við þá deild, sem fyrir er á Laugarvatni, heldur en að flytja hann til Norðurlandsins eða einhverra annarra staða. sem liggja svo fjarri sumarskólanum, að skólinn mundi tvímælalaust líða allt of mikið við þá ráðstöfun, ef svo skyldi fara, að hv. Alþ. féllist á að samþ. frv. þannig.



Herra forseti. Ég fagna því út af fyrir sig, að umr. eru horfnar frá því, sem þær virtust í fyrstu ætla að snúast um, sem sagt, hvort ástæða væri til þess að taka berum orðum fram, að skólinn ætti að vera á Íslandi eða því mætti sleppa. Það, sem hér um ræðir, er, eins og menn vita, hvort eigi að flytja skólann til Akureyrar eða ekki, og Akureyri er jafnt á Íslandi eins og Reykjavík. Ég skal ekki blanda mér mikið í það, hvora leiðina Alþ. velur í þessu, en ég vil aðeins lýsa yfir því, að ef frv. verður samþ., annaðhvort óbreytt eða með breyt. n., þá mun ég líta á það sem yfirlýsingu þingsins um, að skólann beri að flytja til Akureyrar, ef ekki koma þar nýir alveg óvæntir örðugleikar eða atvik fram, - þá mun ég sem sagt líta á frv. sem þar stæði, að skólinn skuli að óbreyttum atvikum vera á Akureyri, en ekki annars staðar. Ég tel nauðsynlegt, að þetta liggi alveg ljóst fyrir. Hins vegar tel ég, að brtt. hv. þm. Barð., hvernig sem á það er litið að öðru leyti, sé með öllu óþörf, vegna þess að eins og sakir standa á skólinn að vera í Reykjavík eða nágrenni Reykjavíkur, eins og þm. réttilega tók fram. Það er þess vegna óþarfi að vera að ítreka aftur með löggjöf það, sem nú þegar er. Hann segir að vísu, að í till. sinni felist það, að hugsanlegt sé að flytja skólann til Laugarvatns. Ég geri hins vegar ráð fyrir, að það liggi alls ekki fyrir í náinni framtíð, vegna þess að skólanum verði ekki komið fyrir á Laugarvatni nema með stórauknum fjárveitingum til byggingar nýs skólahúss. Ég vil í því sambandi einnig benda á, að þau rök hv. þm. fyrir því, að ekki megi flytja skólann til Akureyrar, að Akureyri sé svo fjarri Laugarvatni, að þar væri ekki hægt að reka búrekstur eða hafa þau afnot af búrekstri, sem nú eiga sér stað, fá ekki staðizt að mínu viti. Það er síður en svo nokkuð því til fyrirstöðu, að kennarar og nemendur fari frá Akureyri að vorlagi suður til Laugarvatns. Lengri ferðalög hafa menn séð nú á dögum og ekki látið sér bregða við. Mér virðist þess vegna, að sú ástæða fái ekki stuðzt við rök. Eins er það, að skólastjórar og kennarar væru sérstaklega hart leiknir með því að samþ. þetta frv. Það fæ ég alls ekki séð. Það fólk á að halda sínum launum og kjörum eins og lög standa til, og það er berum orðið tekið fram í stjórnarskránni, að fólk má flytja milli embætta. ef það missir einskis í í launum. hvað þá heldur að það megi flytja embættismenn til með þessum hætti, ef kjör þeirra eiga að vera óbreytt. Þetta er því einmitt fyrirbrigði, sem er mjög eðlilegt að löggjafinn hafi frjálsar hendur um, og er sannast sagt ómögulegt að koma fram breytingum á ríkisrekstri til meira hagræðis, ef á þarf að halda, ef menn vilja binda sig svo við hagsmuni embættismannanna sem hv. þm. Barð. virðist vilja gera í þessu tilfelli. Það, sem mestu máli skiptir, er þetta, hvort menn telja, að sú aðstaða. sem nú er á Akureyri, að þar stendur skólahús autt, þar sem vitað er, að hér í Reykjavík verður innan tiltölulega skamms tíma að byggja fyrir a. m. k. 1–2 millj. yfir þennan skóla og leggja út fé til þess, - hvort sú aðstaða eigi að verða þess valdandi, að skólinn sé fluttur. Það er Alþingis að taka ákvörðun um þetta, og ég skal ekki frekar blanda mér í það, hvernig sú ákvörðun verður tekin. En ég vil láta það liggja alveg ótvírætt fyrir, að ef frv. verður samþ. í þeirri mynd, sem það er í frá Nd., eða í þeirri mynd, sem hv. n. leggur til, þá mun ég skoða það sem ákvörðun Alþ. um, að skólinn skuli fluttur til Akureyrar.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. dómsmrh. er bezt að segja það eins og það er, að ég geri ráð fyrir því, að það hafi vakað fyrir hv. flm. þessa frv., að við samþykkt þess mundi þessi skóli flytjast til Akureyrar, og það er síður en svo, að ég fyrir mitt leyti hafi nokkuð við hans yfirlýsingu að athuga. Eins og hann tók fram, er þar skólahús, sem er ekki notað að neinu ráði a. m. k., og sýnist að því leyti haganlegra að nota það í þessum tilgangi heldur en að láta það standa autt. Út af brtt. hv. þm. Barð. vil ég segja það, að mér virðist, að það sé nokkuð sama, hvort fyrri brtt. hans eða brtt. n. er samþ. - nokkuð sama, því þó að gr. eigi að byrja eftir hans till. þannig: „Húsmæðrakennaraskóli skal starfa í Reykjavík“ - þá er það ekki of fast bundið, vegna þess að bætt er við: „eða á þeim stað öðrum, er fræðslumálastjórninni kann að þykja hentugri fyrir skólareksturinn“. Og ég skildi hæstv. ráðh. svo, að hann mundi ákveða skólastaðinn á Akureyri, hvor till. sem samþ. yrði. Ef tilgangurinn með þessu frv. er sá á annað borð að flytja skólann, þá er a. m. k. ekkert réttara að vera að taka það fram, að hann skuli vera í Reykjavík eða á öðrum stað. Ég geri samt yfirleitt ekki mikinn ágreining út af þessari fyrri till. hv. þm. Barð. En um síðari till. hans er það að segja, að ég fyrir mitt leyti er alveg mótfallinn að fella niður 39. gr. l. Hv. þm. sagði, að það væri engin ástæða til að hafa heimavist í skólum í bæjum. Það kann nú að vera að því leyti, sem skólarnir eru fyrir bæjarbúa, að það megi segja þetta um almenna skóla. En ég tel, að það gegni töluvert öðru máli um þennan skóla heldur en aðra skóla, og þótt ákveðin sé heimavist við þennan skóla, þegar hann fær eigið húsnæði, þá sé það ekki gert í sama tilgangi og heimavist er við suma aðra skóla. Ég tel, að það sé þá gert vegna kennslunnar, að hún komi að betri notum. Ég skal að vísu játa, að ég hef lítið vit á húsmæðrakennslu - og kannske ekkert að segja má og þá kannske enn síður á því, hvernig að skuli fara að mennta húsmæðrakennaraefni. En það skilst mér þó, að alltaf hljóti að vera betra, þegar um menntun húsmæðraefna eða húsmæðrakennaraefna er að ræða, að þær venjist í skólanum heimilishaldi, komi ekki aðeins í tíma og læri þar sín fræði, heldur taki þátt í heimilishaldi, og það sé hluti af þeirra námi að starfrækja heimili, sem mundi vera í heimavist í slíkum skóla. Þess vegna tel ég, að það, sem hv. þm. minntist á heimavistina í menntaskóla Akureyrar, komi ekki þessu máli við í raun og veru. Heimavistin í menntaskóla Akureyrar er auðvitað sett til þess að létta undir með þeim nemendum, sem eiga ekki heima á Akureyri, að sækja skólann, en það tel ég ekki höfuðtilganginn með 39. gr. þessara l., sem hér er rætt um að breyta, heldur þann, sem ég áður sagði. Annars, þótt það komi ekki þessu máli við, þá er það auðvitað ekki rétt, sem hv. þm. sagði, að veran í heimavist menntaskólans á Akureyri sé nemendunum kostnaðarlaus. Auðvitað þurfa þeir að borga fæði fullu verði þar, og ég hygg, að þeir borgi einhverja litla húsaleigu, a. m. k. var það svo í minni tíð fyrir mörgum árum, þegar ég var þar í heimavist, að þá var ofur lítil húsaleiga greidd. Það er nú kannske ekki til frægðar fyrir mig að vita það nú ekki, hvort þetta er svo enn, þar sem sá skóli er svo nálægt mér. Ég skal játa, að mér er þetta ekki vel kunnugt, en ég hygg, að það sé einhver lítil húsaleiga greidd, en að það sé ekki með öllu kostnaðarlaust. En svo kom í lokin mergurinn málsins hjá hv. þm. Hann sagðist sakna þess, að þessi skóli yrði fluttur úr höfuðstaðnum, en það getur verið skiljanleg ástæða Reykvíkings. En mér finnst það vera dálítið einkennilegt hér á landi, að allar stofnanir, sem eru fyrir landið í heild sinni, skuli endilega vera bundnar við höfuðstaðinn. Þetta, sem ég segi um það, kann nú að álítast Reykjavíkurhatur, en mér finnst það ekki vera, og ég held, að það væri atriði í því máli, sem nú er talað um, að halda við jafnvægi í byggð landsins, að binda ekki hverja einustu stofnun við Reykjavík, alla skóla, eða hér um bil alla skóla, sem hafa þýðingu fyrir landið í heild sinni, og ekki einasta það, heldur ýmsar aðrar stofnanir. Ég hef t. d. ekki skilið, hvers vegna allir bankar landsins eiga endilega að vera í Reykjavík. Ég veit til þess, að sjálfstæðir bankar annars staðar í löndum eru hér og þar um löndin, en alls ekki allir í höfuðstaðnum. En þetta virðist vera föst stefna hér á Íslandi, að allt skuli vera í Reykjavík, sem hefur almenna þýðingu fyrir þjóðina. Ég skal ekkert segja um það, hvort sú yfirlýsing, sem hæstv. ráðh. gaf hér, að hann mundi ákveða, að skólinn yrði staðsettur á Akureyri, ef frv. yrði samþ., hefur einhver áhrif á meðnm. mína, en ég er sízt af öllu ófúsari að samþ. frv. eftir að hafa heyrt þá yfirlýsingu. Ég hef heyrt útundan mér, að einhverjum þætti rétt vegna þessarar yfirlýsingar hæstv. ráðh., að umr. væri frestað og málið tekið út af dagskrá nú og menntmn. tæki það til nýrrar athugunar vegna þessarar yfirlýsingar. Hv. form. menntmn. getur sagt um það, hvort hann óskar þess, og auðvitað ræður hæstv. forseti því, hvort hann frestar málinu eða ekki, en ég fyrir mitt leyti sé enga ástæðu til að bera fram þá ósk. Ég er engu síður reiðubúinn að greiða atkv. um málið eftir að hafa heyrt yfirlýsingu hæstv. ráðh. heldur en ég var áður.



Þetta mál hefur eins og öll önnur margar hliðar, sem maður þarf að athuga og gera sér grein fyrir, þegar á að greiða um það atkvæði. Það er um það að ræða, hvort húsmæðrakennaraskólinn, sem hefur starfað hér í Reykjavík, eigi að flytjast norður á Akureyri eða ekki. Það fyrsta, sem þar kemur til greina og líklega ýtir undir þetta frv., er nú það, að það er búizt við því, að því húsplássi, sem hann hefur haft í háskólanum, geti hann ekki haldið nema skamman tíma enn. Hins vegar hefur vegna togstreitu milli héraða um að fá skóla hjá sér verið sett upp meira skólarúm í húsmæðraskólum landsins heldur en svarar til þess hluta af kvenfólkinu, sem er á sama árinu á hverjum tíma og vill fara í skóla, og það er aldrei hægt að ætlast til, að það fari svo margar stúlkur í skóla á sama árinu, að húsmæðraskólarnir allir geti orðið fullskipaðir. Það yrði að vera eitthvað sérstakt á ferðinni, óvenjuleg peningavelta eða sérstakir kennarar víð þá eða eitthvað, sem dregur að, ef það á að geta gengið. Þess vegna hefur húsmæðraskólinn á Akureyri, sem er, eins og þm. Barð. (GíslJ) tók fram, eign bæjarins, þó að ríkið hafi lagt í hann fé, verið tómur. Þá dettur mönnum í hug að nota þann skóla fyrir húsmæðrakennaraskólann, og í tilefni af því er frv. fram komið Ég geri ráð fyrir, að þeir, sem hefur dottið þetta í hug, hafi hugsað það svo, að það væri ódýrara að búa við þann skóla heimavistina og annað, sem þarf að auka við hann og að breyta honum, eins og líka þarf að gera, heldur en að útvega skólanum húsnæði hér. Um þetta atriði þori ég ekki að segja. Ég hef ekki séð áætlanir um það, hvað kostar að byggja yfir hann hér, ekki heldur áætlanir yfir, hvað kostar að breyta á Akureyri. Á hvorum staðnum stofnkostnaðurinn yrði meiri, þori ég ekki að leggja neinn dóm á, og ég held satt að segja, að það séu engir þm., sem hafa gert áætlanir yfir það og geti lagt dóm á það núna. Ég læt þess vegna það atriði liggja milli hluta, enda er það aukaatriði. Það er atriði, sem kemur bara einu sinni í stofnkostnaði skólans. Hitt er aðalatriðið, hvernig skólinn getur fullnægt því hlutverki í framtíðinni að búa til sem bezt hæfar kennslukonur fyrir þær verðandi húsmæður, sem sækja skólana í framtíðinni. Það er aðalatriðið, hvaða kostnaður er því samfara að kenna þeim árlega, ekki bara árið, sem skólinn er fluttur, heldur áratugina, sem skólinn á eftir að starfa og kemur til með að eiga eftir að starfa hér á landi, og það er það sjónarmið fyrst og fremst og hvar kennslan verður bezt, sem á að ráða því, hvort við viljum flytja skólann eða ekki. Og þá er ég ekki í nokkrum minnsta vafa um það, að skóli, sem er í Reykjavík og getur átt von á tímakennurum þaðan, þ. á m. frá háskólanum, mönnum, sem eru sérfræðingar í næringarefnafræði, mönnum, sem eru sérfræðingar í heilsufræði o. s. frv., hvort tveggja fög, sem þar þarf að kenna, stendur miklu betur að vígi til að hafa góða kennslukrafta og standa vel í sinni stöðu sem skóli í Reykjavík heldur en á Akureyri, og hann gerir það miklu ódýrar, því ef hann á að fá þessa menn á Akureyri, þá þyrfti að setja sérstaka menn í það og borga þeim fyrir tiltölulega litla kennslu fyrir fáa nemendur, því að margir nemendur verða aldrei í honum, en það er hægt að fá þá sem tímakennara í Reykjavík. Þetta sjónarmið gerir það að verkum, að ég tel alveg tvímælalaust, að skólinn eigi að vera áfram í Reykjavík, en ekki að flytjast til Akureyrar. Ég sé enga ástæðu til að samþ. till. þm. Barð. út af fyrir sig. Hún er náttúrlega að því leyti nýmæli, að hún tekur fram, að nemendur eigi að hafa með sér heimavist. Það er náttúrlega spurning, hvort það þarf að taka það fram í lögum, því ef fjárráð verða fyrir því, þá geri ég ráð fyrir, að skólanum verði skaffað það húsnæði, að hann geti komið á heimavistum, því að með því kemur hann til með að ná betur sínu hlutverki, en ég tel ekki þörf á því að samþ. það í lögum og tel þess vegna ekki þörf á öðru en að fella sjálft frv. Ég mun nú samt til vonar og vara greiða fyrri brtt. þm. Barð. atkv., móti þeirri seinni verð ég, en í heild á móti frv. Ef það kemur til atkv. eins og það er á þskj. 208, þá get ég ekki fylgt því, vegna þess að ég er sannfærður um, að þá áratugi, sem þessi skóli kemur til með að starfa, verður hann betur vaxinn sínu hlutverki í Reykjavík en á Akureyri. Það er það sjónarmið, sem hér á að ráða, en ekki hitt, hvað skiptir hugsaðan mismun á stofnkostnaði á Akureyri og í Reykjavík nú, sem enginn veit þó hve mikill er eða á hvorn veginn.



Herra forseti. Eftir ræðu hæstv. menntmrh. hefur málið tekið nýja stefnu eða nýtt viðhorf, og ég hef orðið var við það, að nm. í menntmn. óska eftir að athuga þetta betur, og vildi ég fara fram á, að málinu væri frestað.



Herra forseti. Mér er það að vísu alger ráðgáta, af hverju nefndin hefur lagt til, að frv. yrði samþ., ef ekki hefur vakað fyrir henni, að breyting skyldi eiga sér stað, og kemur mér það því nokkuð furðulega fyrir sjónir, að menn skuli telja, að mín yfirlýsing hér hafi verið þeim óvænt og málið hafi tekið nýja stefnu við það, vegna þess að sá einn skilningur, sem í minni yfirlýsingu fólst, gefur frv. nokkurt gildi, annars er það alveg út í bláinn og tíma eytt til einskis hér í þinginu að vera að burðast með þetta mál. En ef hv. n. vill endurskoða málið, þá hef ég sízt á móti því, og tel ég þó, að hér sé um svo mikilsvert mál að ræða, að það sé eðlilegt, að það fái einhverja afgreiðslu á þinginu, þannig að atkv. gangi um þetta, áður en þingi lýkur, og vil beina því til hv. n., að hún dragi ekki sína athugun svo lengi, að málið dagi uppi af þeim sökum, vegna þess að það er langbezt að fá úr því skorið með atkvgr., hvort menn vilja, að þessi breyting verði, eða ekki, ekki sízt vegna þess, að yfirvofandi er og óhjákvæmilegt, áður en langt um liður, að einhverjar ráðstafanir verði gerðar um frambúðarhúsnæði fyrir þennan skóla. Út af ummælum hv. þm. Eyf. (BSt), frsm., vil ég taka það fram, að ég hygg, að það sé nokkurn veginn algild regla, að lærisveinar í heimavist ríkisskóla borgi ekki húsaleigu, gagnstætt því, sem á sér stað við héraðsskóla. Ég efast mjög um, að þessi skilsmunur fái staðizt, og geri ráð fyrir, að það þurfi að taka þetta til endurskoðunar. Mér var þetta ekki ljóst, áður en ég varð menntmrh., en samkvæmt þeim skýrslum, sem ég hef fengið, er þetta svo. Ég sé, að jafngamalreyndur þm. og fjölfróður sem hv. 1. þm. Eyf. hefur verið óvitandi um þetta eins og ég, og þess vegna þótti mér rétt að láta þetta koma fram.



Herra forseti. Ég verð nú að segja, að ég er enn meira undrandi yfir því, úr því að þetta var svo ljóst hv. flm. og hæstv. ráðh. frá upphafi, hvers vegna var þá ekki sett inn í frv. strax, að skólinn skyldi flytjast til Akureyrar, hvers vegna að vera að blekkja þingið með því að halda, að það eigi að flytja skólann á einhvern annan stað. Það er beint sagt hér í frv., að skólinn skuli vera starfræktur á Íslandi. Nú upplýsir hæstv. ráðh., að það hafi allbaf vakað fyrir hv. flm. að flytja skólann á Akureyri og ekkert annað en til Akureyrar. Mér finnst hér nokkuð farið aftan að þm., og það er alls ekki víst, að atkvgr. í hv. Nd. hefði farið á þann veg, sem hún fór, ef öllum þm. hefði verið kunnugt um það atriði. Ég vildi því gjarnan spyrja hæstv. ráðh.: Lýsti hann þessu einnig yfir í Nd.?  Það hefur verið yfirlýst af hæstv. ráðh., að skólinn yrði fluttur til Akureyrar. Ég vil því biðja hv. n. um að athuga og láta það liggja fyrir hér, áður en endanlega er gengið til atkv. í þessu máli, hver er kostnaðurinn við að flytja skólann til Akureyrar, því eins og ég tók fram hér áðan í minni ræðu, þá á ekki ríkissjóður skólann á Akureyri, hann verður að kaupa þann hluta, sem bærinn á í skólanum  Þá get ég náttúrlega engan veginn fallizt á þá skoðun hæstv. ráðh., að það sé ekkert atriði að hafa aðra deild skólans á Akureyri og hina suður á Laugarvatni. Það er náttúrlega engan veginn sambærilegt fyrir kennaralið að starfa á Laugarvatni að sumri til og eiga heima hér í Reykjavík eða starfa á Laugarvatni að sumri til og eiga heima norður á Akureyri, auk þess sem vel gæti veríð, að það þyrfti að flytja einhverja potta eða pönnur norðan af Akureyri, og þá er það a. m. k. erfiðari og verri flutningur en héðan úr Reykjavík. Mér finnst það vera ákaflega mikið atriði í þessu máli að gera ekki vegalengdina á milli deildanna lengri en hún er í dag, heldur miklu frekar stytta hana, og með það fyrir augum hef ég borið fram mína till. Það getur vel komið til mála, að skólinn verði einmitt reistur á Laugarvatni, ef á annað borð á að hrekja hann burt úr Reykjavík, sem ég tel vera óráð, alveg gagnstætt skoðun hæstv. ráðh.  Hæstv. ráðh. sagði, að það yrði að byggja hér fyrir skólann fyrir 1–2 millj. kr. Ég er nú alls ekki sammála um það, og ég vildi gjarnan, að hv. n. athugaði, hvort fyrir liggja hér teikningar og áætlanir um, að það sé nauðsynlegt að byggja fyrir 1–2 millj. kr. yfir þá fáu nemendur, sem búizt er við að séu hér í skólanum á hverju ári, ef mín till. um að fella niður heimildina eða skylduna til þess að byggja heimavist er numin úr lögunum, og bæri það einnig saman við hitt, hvað það kostar mikla peninga að uppfylla þessa sömu kröfu norður á Akureyri. Þetta eigum við heimtingu á að liggi fyrir hér, áður en gengið er til atkv. um þetta mál. Um það, hvort þessir nemendur eigi kröfu á heimavist, er ég alls ekki sammála hv. frsm. Hver verður næsta krafa? Hún yrði sýnilega sú, að heimavistar yrði krafizt fyrir alla kennara yfirleitt. Ég sé ekki, að aðrir nemendur eigi neitt minni kröfu á því, svo sem nemendur í kennaraskólanum, sem síðar eiga að kenna um allt land, heldur en þessir kennarar hér. Ef á að fara inn á þá braut að hafa heimavist fyrir kennara húsmæðraskólanna, þá eiga hinir sannarlega kröfu á því, þegar byggður verður nýr skóli fyrir kennarana hér, að fá einnig heimavist þar - og hvað kostar það margar milljónir? Ég vil ekki vera með að fara inn á þá braut, sem hér er raunverulega verið að marka. Síður en svo. Á eftir koma aðrir nemendur, svo sem nemendur á háskólanum, síðan nemendur við sjómannaskólana og alla aðra skóla hér, og endirinn verður sá, að ríkið verður að byggja hótel fyrir alla þessa nemendur, sem eru hér að læra á ríkisins kostnað, eins og ég tók fram áðan. Nú vil ég benda á m. a., að rekstur skólans á Akureyri, t. d. hitakostnaður, hlýtur að verða miklu meiri en hér í Reykjavík. Og alveg sérstaklega vil ég benda á, hversu það er hál braut að fara inn á, ef það á í hvert skipti, sem það sannast, að eitthvert hérað hefur byggt skóla hjá sér og er ekki fært um að reka hann, m. a. vegna þess, að engin skilyrði eru til þess að reka skóla á staðnum, þá skuli eiga á þennan hátt, eins og hér er gert, að koma skólanum algerlega á ríkissjóðinn. Vitanlega kemur þá Staðarfell á eftir, og svo kemur hver af öðrum, Hallormsstaður og fleiri og fleiri skólar, sem nú eru tómir, og svo héraðsskólarnir þar á eftir. Fyrst er slegizt um það hér í þinginu að skipta því fé, sem veitt er til skóla, einnig húsmæðraskólanna í landinu, - svo þegar búið er að slást um það og búið að borga út og búið er að byggja, þá kemur önnur barátta um það, að ríkið skuli taka að sér þessa skóla, sem engin þörf var fyrir að byggja, eftir því sem nú er komið á daginn. Ég vil svo aðeins að síðustu benda hæstv. ráðh. á, að ég er nú ekki alveg sammála honum um það, að ríkið hafi ekki einhverjar skyldur við kennara húsmæðrakennaraskólans. Ég hygg, að forstöðukonunni hafi verið veitt þetta embætti, eftir að búið var að samþ. 38. gr. laganna, og þá er að sjálfsögðu viðkomandi aðila veitt embætti við húsmæðrakennaraskóla í Reykjavík og hvergi annars staðar. Ég er alls ekki viss um einu sinni, að það sé fordæmi fyrir því að flytja skólastjóra frá Reykjavík til annars skóla, nema því aðeins að hann hafi lagt á það samþykki sitt, og ég er alveg viss um, að slíkt gæti orðið dómstólamál. Gæti það þá ef til vill bætzt við, að ríkið yrði að greiða full laun til skólastjórans, af því að honum fyndist, að það hafi verið brotinn á sér samningsréttur, og ég þekki nú, hve fast er sótt af embættismönnum ríkisins að halda sínum rétti á öllum sviðum. Þarf ekki annað en vísa til þess dóms, sem féll í sambandi við embætti flugmálastjóra á sínum tíma, sem þó meiri hluti Alþ. hélt að löglegt væri að leggja niður, og við vitum, hvernig það fór. Ég er því ekki sammála hæstv. dómsmrh. um, að það sé alveg óhætt að treysta því, að ríkissjóður fái ekki hér allverulegan skell, ef skólinn yrði fluttur, eins og hann hefur hugsað sér. Og það ber einnig hv. n. að athuga, áður en hún segir sitt síðasta orð um það, hvort skólann á að flytja til Akureyrar, úr því að það er upplýst, að það hefur vakað fyrir þessum hv. þm.



Herra forseti. Það er í raun og veru ástæðulaust að vera að endurtaka það, sem sagt hefur verið og er alveg skýrt, og það er, að ég skil samþykkt frv. óbreytts eða með breytingu nefndarinnar sem yfirlýsingu þingsins um, að það vilji, að skólinn verði fluttur til Akureyrar, og þeim þingvilja mun ég hlíta. Ég hef ekki haft afskipti af þessu máli í Nd., en ég held, að það hafi ekki dulizt fyrir neinum þingmanni, að þetta vakti a. m. k. fyrir aðalflm. frv. Og ég taldi rétt, vegna þess að þetta var ekki berum orðum tekið fram í sjálfu frv. og til þess að girða fyrir allan misskilning, að þetta lægi alveg ljóst fyrir af minni hálfu, hvernig ég skildi málið, svo að það er algerlega út í bláinn að segja, að ég hafi verið hér að fela eitthvað fyrir þm. eða hafi leitazt við að fá frv. samþ. á röngum forsendum. Það er þvert á móti. Ég hef skýrt tekið fram, hvernig ég teldi að ætti að skilja frv., svo að ekki yrði kennt um misskilningi og menn vissu gerla, hvað þeir væru að samþ., og það kemur í ljós, þótt merkilegt sé, að það er sízt að ástæðulausu, þar sem hv. n., sem er búin einhuga að mæla, með frv., eftir yfirlýsingu mína óskar eftir, að málið sé tekið út af dagskrá, til þess að henni gefist færi á að íhuga málið betur. Ég held, að það verði ekki um það deilt, að það hefur verið fullkomin þörf á því að gefa þessa yfirlýsingu. Með því hef ég hins vegar ekkert sagt sjálfur um það, hver mín afstaða er í málinu. Tal hv. þm. Barð. um það og deilur á mig af því tilefni eru þess vegna algerlega út í bláinn. Ég benti á nokkur efnisleg rök, sem eru í málinu, dró ekki af þeim neina ályktun. Hins vegar verð ég að segja það, að það kemur úr hörðustu átt, þegar hv. þm. Barð. telur það sérstaklega ámælisvert af héruðum, að þau vilji láta nota þau hús, sem þar er búið að koma upp, og vitnaði sérstaklega í það, að næst mundi komið með Staðarfell og heimtað, að ríkið tæki við þeim skóla. Ég veit ekki betur en einmitt hv. þm. sjálfur hafi viljað fá Staðarfell til vissra ríkisafnota og skólanefndin þar og héraðsmenn hafi staðið á móti því, að hv. þm. Barð. gæti fengið skólann til þeirra nota, sem hann ætlaði. Ég segi ekkert um, hvor hafði rétt fyrir sér í þeirri deilu, sem upp kom, en það kom alveg það sama fram hjá hv. þm. Barð. eins og hjá stuðningsmönnum þessa frv., að þeir telja, að það sé skynsamlegra að nota þau hús, sem búið er að koma upp fyrir ærið fé, þjóðfélaginu í heild til góðs heldur en að láta milljónabyggingar standa ónotaðar og byggja svo aftur fyrir nýjar stofnanir byggingar, sem kosta aðrar margar milljónir. Ég held, að við þm. þurfum engrar áætlunar við um það, að ef á að fara að byggja húsmæðrakennaraskóla hér í Reykjavík, þá fer sá kostnaður yfir milljón króna og verður áreiðanlega nær 2 millj. en 1 millj., svo að ég hef sízt ofmælt í því. Með þessu er ég ekki að segja, hver afstaða mín sé gagnvart þessu frv., en það er það minnsta, að efnislegar ástæður komi fram og ekki sé talað um málið tómri tæpitungu, eins og virtist ætla að vera gert við fyrri hluta umr. hér í kvöld, að menn segðu ekki hreinlega, hvað fyrir þeim vekti, og færu ekki inn á efnisumr. um málið. Hitt er svo allt annað mál, hvaða niðurstöður menn taka, og ég játa, að um leið og það eru sterk rök fyrir því að samþ. frv., eins og nefndin leggur til, þá eru önnur rök, sem hníga að því, að skólinn eigi að vera kyrr hér í Reykjavík. Það eru önnur rök, sem má líka svara, alveg eins og hv. 1. þm. Eyf. gerir, að það er mikill vafi á því, hvort þjóðfélaginu er það til góðs, - og það segi ég, þótt ég sé þm. Reykv., - að það er mikill vafi á því, að þjóðfélaginu sé það til góðs og hvort Reykjavík sé það til góðs, að öllum opinberum stofnunum sé hrúgað hér í Reykjavík. Það er líka sjónarmið fyrir sig. Út af því, að hv. þm. taldi, að ég hefði ofmælt um það, að ekki væri hallað á kennara og skólastjóra þessa skóla, þó að skólinn væri fluttur, þá þori ég að fullyrða, að með hliðsjón af því ákvæði stjórnarskrárinnar, að embættismenn verða að taka því bótalaust, ef þeir eru fluttir á milli embætta, ef þeir missa einskis í í launum, þá hlýtur því frekar að vera fært og leyfilegt að flytja til embætti þeirra, ef þeir halda sömu launum og áður.



Herra forseti. Hér hafa fallið orð á þá leið, að menntmn. hafi óskað eftir því, að málinu væri frestað og það tekið út af dagskrá. Ég get ekki kannazt við, að það sé öll menntmn., sem þess hefur óskað. Ég tók það einmitt skýrt fram áðan, að ég teldi enga ástæðu til þess, en skaut því að öðru leyti til formanns nefndarinnar. Það kann að vera, að hinir nm. séu því sammála, sem hv. form. n. fór fram á, en þá er það aðeins meiri hl. n., en ekki n. öll. Annars verð ég að segja það, að mér þykir furðu sæta, hvað hv. þm. hér í deildinni virðist það hafa verið stór bomba, eins konar atómbomba, það sem hæstv. menntmrh. sagði. Ég verð alveg að staðfesta það, sem hann sagði nú áðan, að ég hygg, að öllum þm. í hv. Nd. hafi verið kunnugt, hvað fyrir aðalflm. þessa máls vakti, Jónasi Rafnar, þm. Ak. Ég hlustaði að vísu ekki á umr. í Nd., en ég býst við, að hann hafi beinlínis nefnt það í umr. í Nd., að þarna á Akureyri væri hús, sem ekki væri notað, og það mundi vera heppilegt að flytja skólann þess vegna til Akureyrar. Og meira að segja hygg ég, að þetta hafi engin opinberun verið hér í kvöld, sem hæstv. dómsmrh. sagði. Mig grunar fastlega, að þm. hér í hv. Ed. hafi vitað fullvel, að þetta var hugsun flm. Bollaleggingar hv. þm. Barð. um, hver ósköp þyrfti að gera fyrir alls konar skóla í landinu, ef greinin um húsmæðrakennaraskólann stæði, um það, að það ætti að koma þar upp heimavist á sínum tíma, sé ég ekki að fái staðizt hér eða komi málinu við. Eins og ég benti á áðan, þá er hér um algera sérstöðu að ræða um þennan skóla, a. m. k. frá sjónarmiði sumra manna, sem sé þá, að það sé nauðsynlegt vegna kennslunnar sjálfrar einmitt með þennan skóla, að kennslan fari fram í heimavist. Það dettur engum lifandi manni í hug um ýmsa skóla, að slíkt sé nauðsynlegt vegna kennslunnar, t. d. ýmsa skóla hér í Reykjavík, og það er náttúrlega allt annað t. d. húsmæðraskólar úti um land eða húsmæðrakennaraskólinn. Það er á sinn hátt eins og kennaraskólinn og svo aftur barnaskólar og héraðsskólar að hinu leytinu. Það gildir alls ekki það sama um þetta allt. Hvað snertir kennaralið húsmæðraskólans, sem nú er, þá vildi ég sízt af öllu verða til þess að brjóta nokkurn rétt á því. En hér er a. m. k. alls ekki um það að ræða, sem virtist vaka fyrir hv. þm. Barð., að leggja niður embætti og svipta það fólk embætti. Það er aðeins verið að flytja til starfssvið þess. Ég hygg, að það hafi oft verið gert, og ég gæti nú jafnvel án þess að glugga mikið í bækur bent á dæmi þess, að t. d. embættisbústaður hafi verið fluttur og gilt fyrir þann embættismann, sem hlut átti að máli, og það man ég, að heill biskup var einu sinni fluttur frá Skálholti og hingað til Reykjavíkur og ekki skoðað sem nein frávikning frá embætti, en sá biskup, sem fyrir þessu varð í fyrstu, fékk að vísu leyfi til að búa sem prívatmaður í Skálholti eftir sem áður, en biskupsstólinn var lagður þar niður og fluttur til Reykjavíkur, aðsetur biskupsins í raun og veru, svo að ég held, að þetta fái ekki staðizt. Það er ekkert við því að segja, ef hv. form. menntmn. hefur meiri hl. n. með sér í því að óska eftir, að málið sé tekið út af dagskrá og því frestað, en ef n. á að gera allt það, sem hæstv. forseti d. ætlar henni að gera í þessu máli, þá er það vitanlega það sama og að drepa málið á þessu þingi, og þá er í sjálfu sér hreinlegra að gera það. Ég er hræddur um, að það verði meira verk en svo, að nm. geti innt það af hendi nú í þingönnunum síðustu dagana, að taka öll þau atriði til rannsóknar, sem hæstv. forseti ætlast til.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) [frh.] : Herra forseti. Þegar umr. var frestað hér í gærkvöld, hafði ég gert grein fyrir 10 brtt. mínum á þskj. 640 og skal þá ræða hér um 11. brtt., þ. e. við 21. gr., um það, að aftan við gr. bætist: „Um viðhald íbúða fer eftir samkomulagi milli leigusala og leigutaka.“ Ég minntist ofur lítið á þetta í gær, að ég teldi heppilegast, að það væri samningsatriði á milli þessara aðila, og að það væri mjög óheppilegt að setja það inn í l., að viðhaldsskyldan skyldi ekki hvíla á leigusala, eins og gert er ráð fyrir í 21. gr., og skal því ekki ræða frekar um það atriði. 12. brtt. mín, við 28. gr., er, að gr. falli niður, en hún er um viðhaldsskyldu leigutaka. Ég benti nokkuð á það í gær í minni ræðu, hversu óheppilegt væri að setja slíka kvöð á leigutaka eins og gert er í VI. kafla l., 28. gr., enda hefur þessari gr. verið mjög harðlega mótmælt af fulltrúa Leigjendafélagsins, sem einnig hefur á þessu sama skilning og telur, að þetta ákvæði sé mjög illa þokkað meðal leigjenda í landinu. Að vísu er þetta nokkuð mildað með seinni málsgr., þar sem sagt er þó: „Ákveða má með samningi aðra tilhögun á viðhaldsskyldu en í þessari gr. og 21. gr. segir.“ Liggur þar í viðurkenning fyrir því, að stórkostleg veila sé í þessum fyrirmælum, sem fram eru komin hér í báðum þessum gr., og væri því eðlilegast að fella 28. gr. niður. 13. brtt. er við 32. gr., þ. e., að 32. gr. falli niður, en hún er um þá skyldu, sem lögð er á leigutaka að skila húsnæði aftur meindýralausu, eftir að hann hefur tekið við því. Ég tel, eins og ég tók fram í ræðu minni í gær, að hér sé um að ræða skyldu, sem hvíli á allt öðrum aðilum en leigutaka og leigusala, og þess vegna eigi ekki með nýjum lagaákvæðum að taka neinn hluta af þeirri skyldu af sveitar- og bæjarfélögunum. 14. brtt. mín er við 33. gr., þ. e., að í staðinn fyrir orðin „nákominn ættingja“ komi „nákomna vandamenn“. Ég tel, að það eigi alveg eins að vera heimilt um stundarsakir að taka í húsnæði nákomna vandamenn, svo sem unnustu sína t. d. eða einhverja slíka nákomna vandamenn. Ég sé nú, að hæstv. forseti brosir, og getur það verið siðferðislegt atriði, hvort það ætti að leyfa, en mér finnst nú, að það sé of þröngur stakkur skorinn hér, að það sé endilega átt við nákomna ættingja, heldur geti einnig átt við nákomna vandamenn. Er það að sjálfsögðu ekki neitt stórkostlegt atriði. 15. brtt. er við 34. gr., þ. e. að greinin falli niður. Ef felld verður niður viðhaldsskyldan, þá er það afleiðing, að þessi gr. verði einnig felld niður. Hér er um að ræða heilan hóp manna, sem þarf að starfa að úttekt, eins og gert er ráð fyrir hér í gr., og ég tel, að það sé mjög óheppilegt, að slíkt ákvæði sé bundið í lögum. 16. brtt. er við 35. gr. Það er einnig afleiðing af því, ef aðrar brtt. verða samþ. Hún ákveður einnig um úttektarmenn húsnæðis. Hér er sagt, að það skuli vera aukafasteignamatsmenn, sem hafi slíkt með höndum. Ég sé nú, að hv. meiri hl. hefur borið fram brtt. um þetta og telur, að þetta eigi að vera samningsatriði eða geti verið samningsatriði á milli leigutaka og leigusala, en ég tel, að bezt fari á því, að þessar gr. séu felldar niður að fullu og öllu. 17. brtt. er við 36. gr., í staðinn fyrir „tvær klukkustundir annan hvern virkan dag“ í 2. málsgr. komi „eina klukkustund á viku“. Ég tel, að það sé allt of mikil skylda lögð á leigutaka, að hann sé skuldbundinn til þess að sýna íbúð, sem verið er að leigja öðrum aðila og það kannske gegn hans vilja, - að hann skuli fara frá vinnu eða hafa einhvern mann á launum til þess að sýna íbúð tvær klukkustundir hvern virkan dag. Ég held það sé nægilegt að sýna slíka íbúð eina klukkustund á viku, ef ekki er um það samkomulag að öðru leyti. 18. brtt. mín er við 40. gr., þ. e., að orðin „nema af hendi leigusala séu fram færðar gildar ástæður, er mæla því í gegn“ falli niður. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þetta ákvæði þannig. Það veldur aðeins deilum í sambandi við þessi mál, og flest ákvæði í lögum, sem deilum valda, eiga að hverfa í burtu. 19. brtt. er við 41. gr., um það, að síðari málsl. fyrri málsgr. falli niður, eða sá liður, sem hér segir: „Það hjóna, sem hefur vegna atvinnu sinnar afnot af leiguhúsnæði, skal hafa forgangsrétt til áframhaldandi leigu á því, svo og nauðsynlegrar íbúðar, sem því kann að vera tengd.“ Ég tel, að þetta sé ákvæði, sem eigi að kveða á um með skilnaðarbréfi, og að það sé síður en svo, að löggjafinn eigi að fyrirbyggja það, að konan, sem e. t. v. þarf miklu meira á húsnæðinu að halda fyrir sig og sín börn, verði að víkja úr íbúðinni með barnahópinn. Ég tel, að það sé alveg óviðeigandi, að slíkt sé sett inn í l. Hins vegar er sjálfsagt, að um þetta sé ósamið. Kemur þá til úrskurðar fyrir dómi, þegar svo stendur á, ef ekki næst samkomulag milli viðkomandi aðila. Það er rangt að fyrirskipa með lagafyrirmælum, að konan skuli hér hafa minni rétt til íbúðar. Vitað er, að konan hefur rétt til þess að halda öllum börnunum og að ekki er hægt að dæma þann rétt af henni, nema sérstakar ástæður séu fyrir hendi. Ég tel óviðeigandi, að það skuli þó vera hægt að taka af henni húsnæðið á þennan hátt, og vænti því, að sú brtt. verði samþ. 20. brtt. er við 44. gr., þ. e., að orðið „stórra“ í síðustu málsgr. falli niður. Þar segir svo nú: „Nú er hegðun sú, sem leigutaka er gefin að sök, ekki stórra víta verð.“ Hér er ákvæði, sem hlýtur alltaf að valda töluverðri deilu og á því ekki að vera í löggjöfinni að mínu áliti. 21. brtt. er við X. kaflann, þ. e. 48.–69. gr., og ég hef lagt til, að sá kafli verði felldur alveg niður úr frv. Ég tel það afar óeðlilegt, að Alþ. sé að gefa sveitarstjórnum í landinu slíka heimild eins og hér er gert í þessu frv. Ég talaði nokkuð um það í gær og skal ekki endurtaka það. Það er alveg nýmæli og tvímælalaust óviðeigandi, að slíkt fyrirmæli sé sett í lög. Sveitarstjórnir fá að sjálfsögðu heimild til þess að gera hluti, sem nauðsynlegt er að gera á hverjum tíma, og verða þá að bæta það að fullu, ef skerða þarf eignarrétt annarra manna. En ég tel óviðeigandi að gefa svona víðtæk heimildarákvæði eins og hér er gert í þessum kafla og alls ekki sæmandi fyrir Alþ. að setja slíka löggjöf. Sama er með 22. brtt., sem er við XI. kafla, þ. e. 70. 73. gr. Er lagt til, að kaflinn falli niður. Þessir tveir kaflar verða raunverulega ekki aðskildir, enda báðir heimildarákvæði. Með ákvæðunum um húsaleigumiðstöð er verið að taka ráðstöfunarréttinn af húseigendum, eins og ég minntist einnig á í gær og skal ekki endurtaka hér. Tel ég, að það sé algerlega óviðeigandi af Alþingi að láta lögfesta slík ákvæði. Svo er síðasta brtt. við XII. kaflann, þ. e. 74.–75. gr. Hún er einnig afleiðing af hinum till., ef þær verða samþ., því að það snertir einnig þá kafla, sem ég þegar hef lýst. Ég skal ekki á þessu stigi málsins lengja þessar umr. Ég hef gert fulla grein fyrir afstöðu minni í málinu, og ég vænti þess, að frv. verði breytt í það horf, sem ég legg til á þskj. 640, og allar mínar brtt. þar verði samþ.



Herra forseti. Þau fáu orð, sem ég segi hér um þetta frv. um húsaleigu, verða náttúrlega á þann veg, að þau hefðu kannske frekar átt að vera sögð við 1. eða 3. umr. hér í hv. þd., því að þau verða mjög almenns eðlis um frv. En þar sem hv. þm. Barð. (GíslJ), sem jafnframt er aðalforseti þessarar hv. þd., ræddi í gærkvöld um frv. þetta mjög almennt, í meginhluta af sinni ræðu, sem var geysilöng. þá vænti ég þess, að hæstv. forseti leyfi mér einnig nú við þessa umr. að fara nokkrum almennum orðum um frv. Hv. þm. Barð. talaði hér langt mál í gærkvöld um þetta frv. og lýsti því sem einhverju mesta endemisfrv., sem fram hefði komið hér á Alþ., eftir því sem orð hans féllu. Hv. þm. kom hér fram sem mjög ákveðinn og öflugur talsmaður og fulltrúi fyrir húseigendur. Að því er mér virtist, vildi hann nú miða frv. eingöngu við Reykjavík, því að eitt af því, sem hann taldi að mjög væri ámælisvert, var það, að tveir þm. utan Reykjavíkur hefðu flutt þetta frv. En ég hélt nú, að hv. þm. Barð. væri ekki orðinn svo innlifaður hér í Reykjavík, að hann vissi ekki, að landið væri nokkru stærra en Reykjavík ein, og hér er um frv. að ræða, sem, ef að lögum verður, á að gilda um land allt, þ. e. a. s. um þéttbýlið hér í þessu landi, hvort sem það snertir Reykjavík eða aðra staði, svo að þetta var nú eitt með öðru, sem lýsti því, hve smátt og auvirðilegt varð til að tína til þess að reyna að ófrægja og gera að litlu þetta frv. Hv. þm. Barð. lýsti því með mjög sterkum orðum, hve gengið væri á rétt húseigenda með þessu frv., sem hér er um að ræða. Eftir því sem hann komst að orði, þegar hann var á hátindi sinnar miklu ræðu, þá var það eiginlega niðurstaða hans, að mér virtist, að það væru miklar líkur til þess, að húseigendur sumir a. m. k. hér í Reykjavík mundu heldur vilja hafa hús sín full af rottum, músum, kakkalökkum, veggjalúsum og öðru slíku dóti og eftirláta þeim húsin heldur en að láta fólk búa í þeim. Það getur vel verið, að það sé það, sem eigi að koma, að húseigendur hafi leyfi til að eiga hús og láta þau verða full af slíku dóti eins og þessu og það þyki þá einhver ósvinna að setja löggjöf til þess að hindra það, að svo gálauslega og heimskulega sé farið með þau verðmæti, sem eru eign þjóðfélagsins og einhver mesta þörf er á að séu notuð hyggilega, því að það vita allir, að húsnæðisvandamálin eru einhver erfiðustu mál okkar þjóðfélags. Það er ekki heldur að undra, að svo sé, þegar við gætum að því, að við verðum að hafa dýrari, vandaðri byggingar heldur en flestar aðrar menningarþjóðir. Margar þjóðir geta lifað í ósköp einföldum, ódýrum húsakynnum og kannske átt þar sæmilega daga. En hér hjá okkur með okkar umhleypingasama, kalda, erfiða loftslag og með þær miklu kröfur, sem við gerum til húsnæðis, og ég segi þeim mun betur gerum um mannsæmandi húsnæði, þá er það alveg geysilega dýrt fyrir þjóðfélagið að koma upp íbúðum, sem sæmilegar geta talizt, yfir fólkið. Þegar allir hljóta að viðurkenna þessa staðreynd, þá er hitt vitanlega jafnsjálfsagt, að skynsamlega sé tekið á þessum málum og að þá sé með einhverjum skynsamlegum ráðum leitað eftir því, að það húsnæði, sem til er, hverjir sem það eiga, sé notað fyrir það fólk, sem mesta þörf hefur fyrir það. Mig langar til að skjóta hér inn í örstuttu um annað mál, sem þó snertir þetta mjög mikið. Ábúðarlöggjöf okkar Íslendinga er allgömul að stofni til, en þó er nú yfirleitt talið svo, að ábúðarlöggjöf hafi fyrst verið sett árið 1884, þó að ýmis ákvæði væru eldri áður. Þessi ábúðarlöggjöf var endurskoðuð á árunum 1931–33. Mér er það sérstaklega minnisstætt, af því að það voru fyrstu þingin, sem ég sat á. Ég átti þá sæti í landbn. og hafði töluvert með þessi mál að gera. Ég held, að það sé rétt, að ég hafi verið frsm. landbn. varðandi frv., þegar það var til meðferðar. Ábúðarlögin voru svo að lokum afgreidd á þinginu 1933. Það, sem kom mér til að minnast þessa nú, er það, að þau rök, sem hv. þm. Barð. bar fram gegn því, að nauðsyn væri að setja almenna húsaleigulöggjöf fyrir þá 3/4 þjóðarinnar, sem nú búa í þéttbýli hér á landi, voru mjög á sömu lund og íhaldssömustu mennirnir þá báru fram gegn því, að sett væru einhver ákvæði til þess að tryggja þann óskaplega lélega rétt, sem leiguliðar á jörðum einstakra landeigenda áttu þá við að búa. Það voru nákvæmlega sömu rökin. Því var mjög haldið þá á lofti, að allt. sem gert væri til þess að tryggja afkomu þessara manna með því, að þeir ættu rétt á lífstíðarábúð, ef ekki meiru, og annað slíkt yrði til þess að koma öllu á vonarvöl, það yrði til þess að koma upplausn á þetta skipulag, og sú skylda, sem þá var lögð á landeigendur til þess að húsa jarðir sínar, sem var þó ekki nema að nokkru leyti, um leið og þær væru leigðar út, gerði þeim ómögulegt að eiga jarðirnar og þær því fara í eyði. En hver hefur reynslan orðið í þessum efnum? Reynslan hefur, eins og vita mátti, orðið sú, að þær endurbætur, sem gerðar voru á ábúðarlöggjöfinni í þetta skipti, hafa verið til stórhappa fyrir landbúnaðinn, og meira en það: þær breytingar, sem gerðar hafa verið á ábúðarlöggjöfinni síðan, sem eru nokkrar, en þó ekki stórvægilegar, hafa allar gengið í þá átt að tryggja þennan rétt enn betur, tryggja það fyrir leiguliðana, að aðstaða þeirra væri betri en hún var með ábúðarlögunum sjálfum. Þetta er mjög glöggt dæmi um það, hve tregir menn eru að viðurkenna staðreyndir og gera hluti, sem sjálfsagt og nauðsynlegt er að gera. Mér datt þetta í hug og fann glöggt, hve skyldleikinn var mikill milli þeirra manna, sem þá beittu sér gegn þeim breyt., sem var verið að berjast fyrir, og hv. þm. Barð. í ræðu þeirri, sem hann hélt hér í gærkvöld. Ég er jafnsannfærður um það, að eftir nokkra áratugi, - það þarf sennilega ekki einu sinni að bíða svo lengi eftir því, - verður það frv., sem ég vænti að nú verði að l. á þessu þingi, talið mjög merkilegur áfangi í félagsmálalöggjöf okkar Íslendinga til þess að tryggja sem bezt rétt þeirra manna, sem mesta erfiðleika hafa varðandi húsnæði í þjóðfélaginu og minnsta möguleika til þess á eigin spýtur, án annarrar aðstoðar en þjóðfélagsins sjálfs, að geta fengið sæmilega aðstöðu á þann hátt. Það er út frá þessu meginsjónarmiði, sem ég álít að það sé sjálfsagt nú að samþykkja það frv. sem hér liggur fyrir. Ég segi það ekki af því, að mér detti í hug að halda því fram, að frv. muni vera gallalaust, og ég get meira að segja vel viðurkennt, að eitthvað af þeim brtt., sem hv. þm. Barð. hefur hér borið fram, geti vel átt rétt á sér; því dettur mér ekki í hug að neita. Frumlöggjöf verður aldrei gallalaus, og það verður að sjálfsögðu að breyta henni að einhverju leyti innan skamms tíma. En ef löggjafarþingið ætlar sér að velta málinu fyrir sér mörg ár, jafnvel áratugi, þangað til allir hv. þm. álíta, að ekki sé neitt athugavert við frv., þá verða aldrei sett l. um slíka hluti. Aðalatriðið er að koma sér niður á nokkur sjálfsögð meginatriði, sem menn hafa trú á að séu til stórbóta, og kæra sig þá minna, þótt eitthvað kunni að fljóta með, sem reynslan síðar sýnir að verður að breyta að einhverju leyti. Hv. þm. Barð. lýsti því mjög, - ja, ég veit ekki, hvað ég á að segja, en hann var hálfklökkur í rómnum þá, - hvernig þessir geysilega vondu framsóknarmenn hefðu eiginlega flekað þetta frv. inn á - ja, ég held nú Reykjavík fyrst og fremst - eða hér inn á Alþ., og hann sagði m. a., hv. þm., að oddamaður í n., sem hann orðaði svo, sem mun eiga að vera form. n., sem fjallaði um þetta mál nú fyrir tveim árum, hafi verið fjandmaður Reykjavíkur. Ég veit nú ekki almennilega, hvað hv. þm. Barð. á við með þessu, og ég efast um meira að segja, að hann viti, hvaða maður það er, sem hann á þennan hátt hefur titlað fjandmann Reykjavíkur, eða m. ö. o. fjandmann 2/5 hluta þjóðarinnar eða meira. En þar sem það fór ekki neitt dult, að hann meinti formann n., þá mun það eiga að hitta þáverandi skrifstofustjóra félmrn., Jónas Guðmundsson, sem var formaður þessarar n., sem hér er um að ræða. Þessi maður hefur nú verið embættismaður í ráðuneyti, sem ég stjórnaði í þrjú ár eða meira, og ég ætla að leyfa mér að mótmæla þessu. Ég hygg, að Jónas Guðmundsson sé einn með okkar þroskuðustu félagsmálamönnum og hafi einmitt sýnt það í sínu starfi og ekki síður varðandi Reykjavík en önnur héruð, að hann hafi einmitt lagt sig fram í þeirri stöðu, sem hann var í, eins og líka var skylt, til þess að benda á úrræði til bóta fyrir slíka staði, fyrir þéttbýlið í landinu, og þá ekki sízt fyrir höfuðborgina sjálfa. Ég nefni þetta aðeins til að sýna, á hverju óskaplegu hundavaði hv. þm. Barð. fór í þessari ræðu sinni, því að ég svo sem veit ósköp vel, að hann mun ekki hafa meint þennan mann, þegar hann talaði um þennan höfuðfjandmann Reykvíkinga, sem hefði hér verið að verki. Sjálfsagt hefur hann ætlað að hitta einhvern framsóknarmann með þessu fagra heiti. Ég verð nú að segja það, að mér virtust allverulegar söguskekkjur í því, sem hv. þm. Barð. sagði um undirbúning þessa frv., því að hann virtist álíta, að það væri Framsfl. einn, sem að þessu stæði, og hann hefði viljað ginna þetta fóstur sitt, sem hann nefndi svo, hér inn á Alþingi og fá alþingismenn til þess að samþykkja það og hér væri ekkert nema fláttskapur og illska ein að baki, eins og allt, sem framsóknarmenn hugsuðu, a. m. k. varðandi Reykjavík. Mér virðist því rétt, að ég segi hér örlítið - ég skal fara mjög fljótt yfir sögu - um það, hvernig þetta frv. hefur til orðið. Þetta frv. er orðið allgamalt, frá því að fyrst var farið að ræða um löggjöf í þessu efni. Ég skal geta þess, að á árunum 1946–48, sem var nú áður en ég kom inn í ráðuneytið, var hafinn undirbúningur að löggjöf um almenna húsaleigulöggjöf, og þeir menn, sem þá fjölluðu um þetta, höfðu sérstaklega kynnt sér málið á Norðurlöndum og í Bretlandi og víðar, og út frá því gerðu þeir uppkast að frv. um þetta efni. Þeir menn, sem um þetta fjölluðu þá, voru þáverandi skrifstofustjóri félmrn., Jónas Guðmundsson, og Gizur Bergsteinsson hæstaréttardómari. Þetta frv. lá svo fyrir, þegar ég kom í ráðuneytið í ársbyrjun 1950, og með fullu samkomulagi innan ríkisstj. varð það að ráði, af því að ríkisstj. leit þá svo öll á, eða ég vissi ekki betur en svo væri, að það væri mikil nauðsyn, að sett yrði húsaleigulöggjöf, að skipuð var sérstök n. í þetta mál. Sú n. var þannig skipuð, að Jónas Guðmundsson var formaður n. Aðrir nefndarmenn voru þeir Magnús Jónsson, sem þá var framkvæmdastjóri Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur, en er nú hv. 2. þm. Eyf., Ólafur Sveinbjörnsson skrifstofustjóri framfærslumála Reykjavíkurbæjar, Þórður Björnsson bæjarfulltrúi í Reykjavík og Hannes Pálsson frá Undirfelli, starfsmaður í fjmrn. Það voru þessir 5 menn, sem fengu það hlutverk að gera frv. um þetta efni, og þeir skiluðu síðan frv., sem er í raun og veru afskaplega líkt því frv., sem hér liggur fyrir, en þrír nm. höfðu ágreiningsatriði um vissa kafla frv., en það, sem ég vil taka fram, er það, að öll n. stóð einhuga að meginhluta frv., þ. e. a. s. öllum þeim köflum, er snerta almenna húsaleigu í frv. Það voru aðeins heimildarkaflarnir, X. og XI. kafli, sem verulegur ágreiningur var um. Að vísu var nokkur ágreiningur um atriði í 1. gr. frv., eins og hún þá var orðuð, en eins og sú gr. er nú, þá féllust allir nm. nema Hannes Pálsson frá Undirfelli á að hafa hana eins og hún nú er í frv. Ég bendi á þetta til þess að sýna, að það voru ekki einhverjir vondir framsóknarmenn einir, sem af einhverri lævísi og hrekkvísi gerðu þetta frv., heldur var það gert af nefnd, sem öll ríkisstj. stóð að, og í þessari nefnd voru fulltrúar frá Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur og einn aðalfulltrúi borgarstjórans hér í Reykjavík. Það er því ofraun jafnvel jafnmiklum vitmanni og skörungi og hv. þm. Barð. að ætla að færa sönnur á, að þetta frv. sé eingöngu fundið upp af einhverri illgirni og vonzku af hálfu Framsfl. Frv. er samið og að mestu leyti líka fylgt af fulltrúum þeirra samtaka hér í Rvík, sem málið varðar mest, eins og Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur og skrifstofu borgarstjórans. Þessu finnst mér nauðsynlegt að ég geri hér grein fyrir nú í þessu sambandi. Hv. þm. Barð. var að gefa mér svona dálítið góð meðmæli í gær, og þakka ég honum fyrir það. Ég get náttúrlega kvittað fyrir það með sama móti, því að við höfum ýmislegt starfað saman og getað gert það á sæmilega góðan hátt. En það, sem hv. þm. var að tala um, að ég hefði ekki viljað flytja þetta frv., heldur hefði ég fengið einhverja undirmenn mína, eins og hann orðaði það, til þess að flytja frv., þá er þetta mesti misskilningur. Ég hef einu sinni flutt þetta frv. sem stjórnarfrv. hér á Alþingi. Þá var ríkisstj. svo mikið sammála um málið, að það var samþykkt innan ríkisstj., að ég mætti flytja það sem stjórnarfrv., þótt hins vegar væri tekið fram, að það væru viss atriði í frv., sem meiningarmunur væri um. Annað skipti fékk ég nefnd til að flytja frv., og í þriðja skiptið voru það svo einstakir þm. úr Framsfl., sem fluttu það. Ég veit ekki, af hvaða ástæðum það er, að það er útlit fyrir, að hv. Sjálfstfl. hafi því meir fjarlægzt þetta frv., því lengur sem liðið hefur. Ég tel það mikinn misskilning af honum og hann muni ekki uppskera neitt gott af því síðar, því að ég er alveg sannfærður um það, eins og ég sagði áðan, þegar ég dró ályktanir af meðferð ábúðarlagafrv. fyrir rúmum 20 árum hér á Alþingi og hvernig sá málatilbúnaður var allur, að það verður hið sama hér, að þessi löggjöf, þótt gölluð kunni að vera í einstökum atriðum, - og dettur mér ekki í hug að neita, að hún geti verið það að einhverju leyti, mun á sínum tíma verða talin mjög merkilegur hyrningarsteinn þess að setja löggjöf um það í okkar þjóðfélagi, sem alveg er nauðsynlegt að löggjöf sé sett um. Þar má ekki vera með neina tæpitungu eða hræðslu við það, að einhverjir einstakir menn eða jafnvel einstakar stéttir eins og fasteignaeigendur setji sig á móti frv. Vissulega voru óðalsbændurnir fyrir 25 árum, sem ýmsir áttu margar jarðir, ekkert glaðir yfir að fá á sig húsaskyldu og skyldu um að leigja jarðir til lífstíðarábúðar og annarra slíkra hluta, en þeir urðu að sætta sig við það, og þeir hafa gert það. Það, sem gerzt hefur síðan, er það, að fjöldi af þeim jörðum, sem þá voru í leiguábúð, hefur komizt í einstakra manna eigu og er nú í eigu þeirra. Og það er það sama, sem ég álit að eigi að þvinga í gegn með hæfilega sterku húsaleigufrv., þ. e. að stefna að því, eftir því sem mögulegt er, að sem flestir eigi sína íbúð. Þetta getur að einhverju leyti stuðlað að því, - ég er ekki í neinum vafa um það, - því að vissulega eru mikil vandkvæði á því og ekki neitt sólskin - það er mér vel ljóst - fyrir húseigendur að leigja út íbúðir. Ef þetta að einhverju leyti gæti stutt að því, að þeir vildu selja íbúðir sínar með hóflegu verði, og hugsanlegt væri að koma þeim þannig í hendur þeirra, sem sjálfir eiga að nota íbúðirnar, þá er það atriði, sem að mínum dómi er eingöngu til, bóta og er sjálfsagt að stuðla að, eftir því sem frekast er unnt. Ég ætlaði mér ekki að tala mjög langt í þessu máli og skal reyna að efna það. Ég held, að það sé tiltölulega lítið fleira, sem ég sé ástæðu til þess.að taka fram. Ég vil þó nefna það, að hv. þm. Barð. sagði í gær í sinni ræðu - ég hef skrifað það hér niður - hann sagði: Fyrstu 10 kaflar frv. gætu verið skynsamlegir, ef þeir væru sæmilega samdir - og eitthvað fleira svipað þessu nefndi hann. Ég skal þakka honum fyrir þessa viðurkenningu, því að þetta eru einmitt kaflarnir um hin almennu húsaleiguákvæði. Það getur vel verið, að hv. þm. Barð. gæti fært þetta til miklu betra máls, - ég skal ekkert um það segja, - en það hafa nú ekki meiri klaufar um þetta fjallað en menn eins og Gizur Bergsteinsson hæstaréttardómari og Jónas Guðmundsson skrifstofustjóri í félmrn., auk þeirra manna annarra, sem ég hef nefnt hér áður. Það má náttúrlega alltaf áfella alla löggjöf og finna ýmislegt að eins og þetta, en það er því miður oft gert einungis til þess að eyða góðum málum og ekkert annað. Það er alltaf hægt að bæta löggjöf síðar með bættu orðalagi og sníða af þá vankanta, sem áreiðanlega verða oftast nær, þegar ný löggjöf er sett um atriði, sem hafa ekki verið lögfest áður. Það er gerður mikill blástur að þessum heimildarköflum í frv. Það út af fyrir sig gæti ég skilið. Í Nd. voru ekki gerðar aðrar brtt. af hálfu hv. sjálfstæðismanna þar heldur en leggja til, að þeir kaflar yrðu felldir niður. Það virðist svo, að hv. Sjálfstfl. í þeirri d. væri í raun og veru með frv. að öðru leyti. En það kom nú í ljós, að það var þingvilji fyrir því í hv. Nd., að þessir kaflar einnig væru í frv. Og ég hef aldrei getað skilið, hvað ósköp menn geta verið óánægðir með þetta. Mér virðist miklu fremur, að sveitarfélögin megi þakka fyrir að fá heimildir í lögum, sem er algerlega í þeirra valdi að ákveða, hvort þau vilja nota eða ekki. Þarna er ekki um neitt annað að ræða. Það er ekki verið að þvinga neinu inn á sveitarfélögin með þessu; siður en svo. Þeim er bara heimilt að gera vissar ráðstafanir, ef þeim virðist ástandið þannig í húsnæðismálum á sinu umráðasvæði, að nauðsynlegt sé að gera þær. Ég skal taka það fram, eins og ég held ég hafi tekið fram í Nd., eða einhvern tíma a. m. k., þegar um þetta frv. var rætt, að ef þetta hefðu verið ákveðin lagafyrirmæli, sem er þarna í X. og XI. kafla frv., þá hefði ég alveg verið á móti þeim, - ég skal ekki segja öllum ákvæðunum, ég held það sé nú eitthvað í þeim, sem ég hefði viljað lögfesta, en alls ekki á þann hátt eins og það er þar sett fram. En þar sem hér er aðeins að ræða um heimildir til bæjar- og sveitarfélaganna, þá finnst mér, að hér sé bara verið að gera þeim gott, en ekki verið að brugga þeim nein Lokaráð, síður en svo. Ég er svo lýðræðissinnaður maður, og ég trúi svo á það fólk og þá menn, sem stjórna bæjar- og sveitarfélögum okkar, að það sé engin áhætta að leggja í þeirra hendur töluvert miklar heimildir. Þeir menn, sem þar stjórna, munu ekki nota þær, nema það sé ástæða til og þeir finni, að það þurfi að gera einhverjar töluvert, jafnvel „drastískar“ ráðstafanir í eitt skipti til þess að forða enn meiri voða, og það er aðeins þetta, sem hér liggur fyrir, og ekkert annað. Þess vegna hef ég aldrei getað skilið það, hve mikill bægslagangur hefur einmitt orðið út úr þessum köflum frv. Ég mun svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég fylgi að sjálfsögðu þeim brtt., sem hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. flytur hér á þskj. 619. Önnur breytingin er ekkert annað en leiðrétting. Það komst hér prentvilla í frv. eins og það var lagt fyrir. En svo einkennilega vildi nú til í hv. Nd., að d. felldi að leiðrétta þetta eins og það lá fyrir. Það liggur í hlutarins eðli, að eins og þetta er í frv. getur það alls ekki gengið, og engum manni með óbrjálaða skynsemi gat dottið í hug, að sveitarstjórnir gætu sett upp mannmargar nefndir og ákveðið launakjör og látið svo ríkissjóð borga. Þetta hefur engum manni dottið í hug. Hitt var aftur sjálfsagt og eðlilegt, að ef þær skipuðu slíkar nefndir, þá ættu sveitarsjóðirnir sjálfir að borga og þá auðvitað sveitarstjórnirnar að ákveð,a launin. Ég nefni þetta af því, að það er svo einkennilegt, að það skuli þurfa að vera að deila um atriði eins og þetta. Ég sé nú, að hér er komin brtt. frá tveim hv. þm. á þskj. 644 um að breyta þessu þannig, að ríkissjóður eigi að standa straum af þessu öllu. Það álít ég fjarri lagi, algerlega fjarri lagi. Þau bæjar- eða sveitarfélög, hvort sem eru stór eða smá, sem vilja nota sér þau ákvæði, sem eru í heimildarköflunum, og þá að einhverju leyti skipa þá nefnd eða þær nefndir, sem þar er gert ráð fyrir, eru ekkert of góð til þess að kosta þessar nefndir, og það er að mínum dómi sjálfsagt. Einnig er ég, eins og að líkum lætur, þó að ég hafi ekki talað hér um einstakar brtt. hv. þm. Barð., andvígur þeim og mæli með því, að þær verði felldar. Skal ég svo láta þessu lokið.

Forseti (GíslJ): Það eru nú 6 menn á mælendaskrá. Ég mun því fresta þessari umræðu. Mundi hæstv. ráðh. vilja doka við örlitla stund? Á fundi í gærkvöld hér í deildinni mælti hæstv. félmrh. eftirfarandi orð til mín sem forseta: „Ég vil gjarnan vera löghlýðinn maður, og þar sem hæstv. forseti þessarar d., sem virðist nú vera allmikill einræðisherra hér í Ed., mælti svo fyrir, að ekki skyldi fundur vera nema til kl. 12, þá vil ég að sjálfsögðu ekki brjóta þá reglu. En af því að ég er nú búinn að vera hér í 3 eða 4 klukkutíma í kvöld og hef hlustað á meira en klukkutíma ræðu hv. þm. Barð., þá finnst mér, að ég megi til að segja hér örfáar setningar, áður en þessum fundi er slitið í kvöld.“ Ég hef gert mér það að reglu hér sem forseti þessa stuttu stund, sem ég hef setið hér, að beita engri einræðisreglu hér í hv. Ed. og vísa um það til hv. dm. Ég hafði haldið hv. dm. hér á fundi frá kl. hálf tvö í gær til kl. 4, síðan frá kl. 5 til 7 og enn samkvæmt ósk hæstv. ríkisstj. frá kl. hálf níu til 12 og taldi þá, að vinnutími væri orðinn æði langur. Ef hæstv. ráðh. telur, að ég hafi beitt hér einhverjum einræðisaðferðum til þess að fresta fundi á því tímabili, þá vonast ég til þess, að þegar hann athugar það mál, þá sjái hann, að það hafi ekki verið rétt að láta slík orð falla sem hér segir, ef það hefði verið út af þeim atriðum. Hafi það hins vegar verið út af því, að ég hafi ekki viljað halda áfram þessu sérstaka máli, þá vil ég taka fram, að þessu máli er vísað til heilbr.- og félmn. þann 29/3, þ. e. a. s. í marz, og kemur úr n. 1/4, það er útbýtt þá áliti frá meiri hl. og þann 5/4 frá minni hl., þann 5/4 er málið tekið á dagskrá og 6/4 er málinu frestað. Á öllu þessu tímabili hafa verið tekin fyrir ýmis mál, eins og ég get látið hæstv. ráðh. í té lista yfir. Ég vil ekki tefja hæstv. d. á að fara yfir allan þann lista, en það eru flestallt mál hæstv. ríkisstj., sem urðu að ganga á undan þessu máli. Ég vil því vænta, að hæstv. ráðh. líti svo á, að hann hafi sagt þessi orð til hæstv. forseta af athugunarleysi, en ekki af því, að hann hafi viljað láta þetta koma fram sem ásökun á forseta.