Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Alþingi, 1. maí 1974. Til forseta Nd. Þar sem ég undirritaður er á förum til útlanda í opinberum erindum og get ekki sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að æskja þess, að 1. varamaður Framsfl. í Norðurl. e., Ingi Tryggvason bóndi á Kárhóli, taki sæti á Alþingi í minn stað nú um sinn. Virðingarfyllst, Ingvar Gíslason, 1. þm. Norðurl. e.“ Ingi Tryggvason bóndi á Kárhóli hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili, og hefur rannsókn á kjörbréfi hans farið fram. Býð ég hann velkominn til starfa og vil jafnframt biðja hann að gegna fyrir mig skrifarastörfum um sinn í fjarveru skrifara, ef hann vildi gera svo vel.



Herra forseti. Á fundi utanrmn. í fyrradag bar ég fram þá ósk, að þau skjöl, þau bréfaskipti, sem farið hefðu á milli rn. og sendiráðs Þýska alþýðulýðveldisins á Íslandi, yrðu birt, - bréfaskipti, sem farið hefðu á milli um þau áhafnaskipti, sem ríkisstj. Íslands leyfði á sínum tíma, að fram færu á Austur-þýskum togurum, og mjög hafa verið til umr. undanfarið hér á hinu háa Alþ. og í fjölmiðlum og meðal þjóðarinnar. Ég endurtók þessa ósk á fundi í Sþ. í umr., sem urðu utan dagskrár í fyrradag. Hæstv. utanrrh. tók því vel að verða við þeirri ósk. Ég hefi nú í morgun fengið ljósrit af þessum bréfaskiptum. Þau varpa nýju ljósi á þetta mjög svo umrædda og mikilvæga mál og því miður mjög myrku ljósi, - ekki daufu ljósi, heldur mjög alvarlegu ljósi, sem sýnir, að öll viðhorf í þessu máli eru önnur en þing og þjóð hafa haldið og málið allt mun alvarlegra. Hinn 25. febr. sendir sendiráð Þýska alþýðulýðveldisins á Íslandi utanrrn. eftirfarandi bréf, með leyfi hæstv, forseta: „Sendiráð Þýska alþýðulýðveldisins á Íslandi vottar íslenska utanrrn. virðingu sína og leyfir sér að leita samþykkis þess fyrir því, að mega í mánuðunum apríl og maí 1974 skipta á 3–31 áhöfnum, 255 sjómönnum, á úthafsflota Þýska alþýðulýðveldisins. Ef íslenska utanrrn. veitir samþykki sitt, mun Interflug í Þýska alþýðuveldinu sjá um þrjár flugferðir, hinn 12.– 13. apríl, 23.–24. apríl og 3.–4. maí 1974. Sendiráð Þýska alþýðulýðveldisins væri mjög þakklátt utanrrn. Íslands fyrir upplýsingar um, hvort það samþykkir áhafnaskiptin í Reykjavík. Ef leyfið verður veitt, mun fulltrúi Interflug og VVB Hochseefischerei koma til Reykjavíkur til þess að skýra viðskiptahlið og tæknihlið málsins. Sendiráð Þýska alþýðulýðveldisins notar þetta tækifæri til þess að fullvissa íslenska utanrrn. enn á ný um fyllstu virðingu sína.“ Svo mörg voru þau orð. Þetta er fyrsta bréfið. Ég vek athygli á því, að þýska sendiráðið sækir um leyfi til þess að mega skipta á 3–4 áhöfnum á úthafsflota þýska alþýðulýðveldisins. Utanrrn. sendir þetta bréf til umsagnar samgrn. og sjútvrn. Samgrn. sendir bréfið til umsagnar flugmálastjórnar. Sú umsögn er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Með tilvísun til viðtals við hr. Ólaf Steinar Valdimarsson í dag varðandi umsókn frá Alþýðulýðveldinu Þýskalandi um leiguflug til Íslands, skal tekið fram, að frá hálfu flugmálastjórnarinnar er ekkert því til fyrirstöðu, að leyfið verði veitt. Þar sem í umsókninni er óskað lendingar á Reykjavíkurflugvelli, án þess að tilgreind sé tegund flugvélar, sem nota á, gæti verið um takmarkanir að ræða vegna brautarlengdar og burðarþols. Reglugerð nr. 107 1972 um komu, brottför og yfirflug flugfara í millilandaflugi yfir íslensku yfirráðasvæði, 9. gr., skýrir frá forsendum til leyfisveitinga fyrir loftför, sem skráð eru í ríkjum, sem ekki eru aðilar að Chicago-sáttmálanum.“ Á grundvelli þessarar umsagnar svarar samgrn. með þessu örstutta bréfi, enn með leyfi hæstv. forseta: „Með vísun til bréfs utanrrn., dags. 27. f.m., varðandi lendingarleyfi á Reykjavíkurflugvelli, sendir rn. hér með ljósrit af umsögn flugmálastjóra ásamt fylgiskjali. Rn. fellst fyrir sitt leyti á þá niðurstöðu flugmálastjóra, að ekkert sé því til fyrirstöðu að veita umrætt leyfi, en vekur athygli á, að þar sem upplýsingar vantar um flugvélategundina, liggur ekki ljóst fyrir, hvort mögulegt er að nota Reykjavíkurflugvöll. Ég vek athygli á, að þessi umsögn er tæknilegs eðlis varðandi hvar flugvélin geti lent.“ Sjútvrn. svarar utanrrn. með bréfi, dags. 21. mars 1974. Það bréf hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með tilvísun til fylgibréfs utanrrn., dags. 19. mars 1974, dagbók 65 A 42,“ - en þetta fylgibréf er umsókn sendiráðs Þýska alþýðulýðveldisins, sem ég las áðan, - hún er send sjútvrn. með bréfinu, sem biður um umsögn, og þess vegna segir sjútvrn.: „Með tilvísun til fylgibréfs utanrrn., dags. 19. mars 1974, varðandi lendingarleyfisumsókn Austur-Þjóðverja í því skyni að skipta um áhafnir á úthafstogurum, staðfestir rn. samþykki sitt við því, að umrætt leyfi verði veitt í þau þrjú skipti, sem tilgreind ern í bréfi sendiráðs Þýska alþýðulýðveldisins frá 25. febr. 1974.“ Ég vek athygli á því, að sjútvrn. mælir með því, að austur-þýskum stjórnvöldum verði veitt leyfi til að skipta um áhafnir á úthafstogurum almennt. Það fer ekki á milli mála. Að fengnum þessum tveimur umsögnum skrifar utanrrn. þýska sendiráðinu á þennan veg, með leyfi hæstv. forseta: „Utanrrn. vottar sendiráði Þýska alþýðulýðveldisins virðingu sína. Með tilliti til orðsendingar sendiráðsins frá 25. febr. 1978, þar sem beðið er um flug- og lendingarrétt í Reykjavík fyrir 3 flugvélar frá Interflug, flugfélagi Þýska alþýðulýðveldisins, til þess að skipta um áhafnir á vissum skipum, hefur rn. þann heiður að skýra sendiráðinu frá því, að leyfið hefur verið veitt í grundvallaratriðum. Hér með fylgja nauðsynlegar upplýsingar um Reykjavíkurflugvöll. Nákvæmar upplýsingar um fyrirhugað flug er nauðsynlegt að fá sem fyrst. Rn. notar þetta tækifæri til þess að votta enn á ný sendiráði þýska alþýðulýðveldisins fyllstu virðingu sína.“ Ég vek athygli á því, að leyfi utanrrn. er til þess að skipta um áhafnir á austur-þýskum úthafstogurum án nokkurrar takmörkunar. Þessu bréfi svarar sendifulltrúi Þýska alþýðulýðveldisins með bréfi 26. mars eða 6 dögum síðar: „Ég viðurkenni með þökkum móttöku orðsendingar yðar nr. 3. Um leið og ég vísa til símasamtals okkar í gær, þykir mér leitt að þurfa að tjá yður, að flugvélar af gerðinni IL-18, sem geta flutt um það bil 90 farþega, geta hvorki lent né hafið sig til flugs á Reykjavíkurflugvelli. Þess vegna fer ég vinsamlega þess á leit, að leyfinu verði breytt á þann veg, að það veiti rétt til lendingar á Keflavíkurflugvelli í stað Reykjavíkurflugvallar. Ég væri mjög þakklátur, ef þér veittuð mér svar sem fyrst, þannig að fulltrúi Interflug gæti hafið viðræður við flugvallarstjórann á Keflavíkurflugvelli. Ég vona, að ákvörðun yðar liggi fyrir á morgun.“ Strax daginn eftir svarar utanrrn. með eftirfarandi bréfi: „Utanrrn. vottar sendiráði Þýska alþýðulýðveldisins virðingu sína og leyfir sér að vitna til orðsendingar sendiráðsins frá 26. mars 1974, þar sem leitað er lendingarleyfis í Keflavík fyrir IL-18 flugvélar í sambandi við áhafnaskipti á togurum úr fiskveiðiflota Þýska alþýðulýðveldisins. Þótt íslensk yfirvöld séu í grundvallaratriðum andvíg því að veita lendingarleyfi í áðurnefndu skyni, er leyfið veitt sem undantekning fyrir þrem löndunum í Reykjavík 12.– 13. apríl, 23.–24. apríl og 3.–4. maí 1974. Það er skoðun íslensku flugmálastjórnarinnar, að skilyrði séu á Reykjavíkurflugvelli til lendingar og flugtaks fyrir IL-18 flugvélar. Eins og tekið er fram í orðsendingu rn. 21. mars 1974, er farið fram á nákvæmar upplýsingar um flugvélarnar á flugi, sem beðið er um leyfi fyrir. Rn. notar þetta tækifæri til þess að fullvissa sendiráð Þýska alþýðulýðveldisins um fyllstu virðingu sína.“ 5 dögum seinna eða 2. apríl fer eftirfarandi bréf frá utanrrn. til sendifulltrúa þýska alþýðulýðveldisins: „Utanrrn. vottar sendiráði þýska alþýðulýðveldisins virðingu sína og vísar til orðsendingar rn. nr. 5, dags. 27. mars 1974, og til samtals 1. apríl milli ráðuneytisstjóra þessa rn. og sendifulltrúa þýska alþýðulýðveldisins varðandi lendingarrétt fyrir IL-18 flugvélar í Keflavík í sambandi við áhafnaskipti á togurum úr fiskveiðiflota Þýska alþýðulýðveldisins. Ákvörðun hefur nú verið tekin um að leyfa sem undantekningu 3 landanir IL-18 flugvéla í Keflavík 12.–13. apríl, 23.–24. apríl og 3.–4. maí með því skilyrði, að nákvæmar upplýsingar um flugvélarnar og flugið verði látnar í té á venjulegan hátt. Þessa leyfisveitingu ber ekki að skilja sem vilyrði fyrir frekari lendingarleyfum til þess að skipta um áhafnir á togurum. Rn. notar þetta tækifæri til þess að votta enn á ný sendiráði Þýska alþýðulýðveldisins fyllstu virðingu sína.“ Ég vek athygli á því, að þetta endanlega leyfi utanrrn., dags. 2. apríl, leyfir áhafnaskipti á togurum úr fiskveiðiflota Þýska alþýðulýðveldisins án nokkurrar takmörkunar. Hinn 29. apríl skrifar sjútvrn. utanrrn. að síðustu bréf, eftir að það er komið í ljós, að þeir togarar, sem veiða í móðurskipið, sem tvívegis hefur komið til þess að skipta um áhafnirnar, hafi verið að veiðum við Ísland, - eftir að það er upplýst af íslensku landhelgisgæslunni nú fyrir nokkrum dögum, eins og rætt hefur verið um hér á hinu háa Alþ. oftar en einu sinni, - skrifar sjútvrn. utanrrn. eftirfarandi bréf: „Þar sem orðrómur hefur verið um það, að fiskveiðifloti Þýska alþýðulýðveldisins, sem fengið hefur loforð um lendingarleyfi þriggja flugvéla hér á landi í sambandi við mannaskipti á úthafsveiðiflota, muni e.t.v. stunda veiðar á fiskimiðum við Grænland, þá óskar sjútvrn. eftir því, að leitað verði þegar í stað eftir yfirlýsingu fulltrúa Þýska alþýðulýðveldisins hér á landi um það, að þann tíma, sem umrædd mannaskipti fara fram hér, stundi floti þeirra fiskveiðar á Kanada- og Nýfundnalandsmiðum, en hvorki á Íslands- né Grænlandsmíðum. Fáist ekki slík yfirlýsing, leggur sjútvrn, til. að lendingarleyfi verði þegar í stað afturkölluð, enda var umsögn rn. um mannaskiptin byggð á upplýsingum um, að hér væri eingöngu um að ræða veiðar á Kanada- og Nýfundnalandsmiðum og upp í fastákveðinn kvóta af fiski.“ Ég vek athygli á því, að hér er talað um orðróm um, að fiskveiðiflotinn sé á fiskimiðum við Grænland. Þegar þetta bréf barst í utanrrn. kl. 5 í fyrradag, þá lá fyrir vitneskja frá Landhelgisgæslunni um, að togararnir væru við veiðar nær Íslandi en Grænlandi, þ.e.a.s. á Íslandsmiðum. Ég vek enn fremur athygli á því, að utanrrn. er beðið um að leita upplýsinga hjá þýska sendifulltrúanum um málið, en ekki hjá Landhelgisgæslunni. Í bréfinu segir enn fremur, - ég vek í þriðja og síðasta lagi athygli á því, - að umsögn rn. hafi verið „byggð á upplýsingum um, að hér væri eingöngu um að ræða veiðar á Kanada- og Nýfundnalandsmiðum og upp í fastákveðinn kvóta af fiski“. En eins og ég hef rakið í fyrri bréfaskiptum, var upphafleg beiðni austur-þýskra stjórnvalda um leyfi til að skipta um áhafnir á úthafstogurum almennt og leyfi utanrrn, að fengnum meðmælum í sjútvrh. til þess að skipta um áhafnir á þýskum úthafstogurum almennt, en ekki bundið við veiðar á neinum sérstökum hafsvæðum. Herra forseti. Að síðustu vil ég aðeins segja þetta. Ég tel þing og þjóð eiga rétt á þessum upplýsingum, því að þær eru aðrar en áður höfðu verið gefnar bæði þingi og þjóð. Staðreyndir málsins eru aðrar en þing og þjóð hefur að fengnum upplýsingum frá stjórnvöldum talið, að væri sannleikurinn í málinu. Þessi bréf varpa skýru ljósi á allar staðreyndir málsins. Það gerir það að verkum, að málið allt verður að líta mjög alvarlegum augum. Staðreyndir málsins eru þessar: 1) Austur-Þjóðverjar sóttu ekki um leyfi til að skipta um áhafnir á togurum, sem stunda veiðar á Kanada- og Nýfundnalandsmiðum, eins og þing og þjóð hefur verið sagt frá, heldur til að skipta um áhafnir á úthafstogurum í Þýska alþýðulýðveldisins almennt. 2) Í meðmælum sjútvrn. eru ekki sett nein skilyrði um, að leyfið skuli bundið við áhafnaskipti á skipum, sem stunda veiðar við Kanada eða Nýfundnaland. 3) Leyfi utanrrn. er ekki bundið við áhafnaskipti á slíkum skipum, heldur tekur almennt til togara í úthafsflota Austur-Þjóðverja, eins og sótt var um, þ.e.a.s. eiga jafnt við um togara, sem stunda veiðar við Kanada, Nýfundnaland, Noreg, Grænland og Ísland. 4) Nú er upplýst, að skipt hefur verið um áhafnir á Austur-þýskum togurum, sem stundað hafa og stunda nú veiðar á miðum við Ísland. 5) Það var auðvitað skylda sjútvrh, að vera á verði um íslenska hagsmuni í þessu efni. Þessari skyldu hefur sjútvrh, brugðist á hinn hörmulegasta hátt. Hér er um að ræða mjög alvarleg og óafsakanleg afglöp, Í nálægum löndum mundi ráðherra, sem orðið hefði slíkt á, segja af sér eða forsrh. biðja um lausn fyrir hann. Ég lýk þessum orðum mínum, herra forseti, með því að beina þeirri áskorun til sjútvrh., að hann taki afleiðingum mistaka sinna og segi af sér af þessu tilefni. Geri hann það ekki, tel ég, að forsrh. eigi að biðja um lausn fyrir hann.



Herra forseti. Það er nú svo með hv. 7. þm, Reykv., að ég má varla víkja mér hér úr d., svo að hann sé ekki kominn hér upp og farinn að tala á bakið á mér, í hvert og eitt einasta skipti. Ég var að tala í máli Ed., og þá var hann auðvitað kominn hér upp og byrjaður að lesa mér lesturinn. Honum dugar ekki að ræða við mig um tiltekið mál í sjónvarpi eða útvarpi, og þó að hann beri sig illa eftir slíkt samtal, sé ég ekki ástæðu til, að hann þurfi að vera hér í pontunni á hverjum degi og segja hér alltaf sömu fjarstæðuna. Það er rétt, að ég fái ástæðu til að rif ja upp enn einu sinni gang þessa máls, af því að það, sem hv. 7. þm. Reykv. segir, er í rauninni alrangt. Hér er ekki um það að ræða, að sjútvrn. hafi verið að veita einum eða neinum leyfi, heldur er um það að ræða, að utanrrn. leitar til sjútvrn, og biður um umsögn um, hvort það hafi við það að athuga, að 3 tilteknar flugvélar lendi með skipshafnir á Reykjavíkurflugvelli, eins og beiðnin kom upphaflega fram. Eftir að sjútvrn, hafði aflað sér upplýsinga um, að hér væri um það að ræða, að þessi austur-þýski floti væri að veiða á Nýfundnalandsmiðum upp í tiltekinn aflakvóta, skrifaði sjútvrn. það bréf, sem ég hef lesið upp áður og hv. þm. var að enda við að lesa nú, enn einu sinni, - þá skrifuðum við utanrrn. það bréf og sögðum, að við hefðum ekkert við þetta að athuga. Þá kemur spurningin: Eru þær upplýsingar, sem við höfum fengið um það, að þessi floti hugsaði sér að stunda veiðar við Nýfundnaland og Kanada, réttar eða rangar? Það kom hér allítarleg frétt, sem höfð var eftir sendifulltrúa Þýska alþýðulýðveldisins í útvarpi og sjónvarpi, og það kom einnig fram í umr. hér á Alþingi, að þær upplýsingar hefðu verið gefnar, að þessi skip stunduðu veiðar við Nýfundnaland og stundum veiddu þau einnig við Noreg. Það hafði ég reyndar ekki heyrt minnst á fyrr en við umr. hér á Alþingi. Umsögn okkar í sjútvrn, um þessa fsp, byggðist á þessum upplýsingum, sem við höfðum fengið, að hér væri um að ræða mannskipti á skipum, sem ættu að veiða upp í tiltekinn kvóta á Nýfundnalandsmiðum. Þetta voru því nákvæmlega sömu upplýsingar, sem við byggðum umsögn okkar á, og aðrir höfðu fengið, bæði útvarp og sjónvarp, og greindu frá þeim, þegar skipið kom hingað, og einnig komu fram á Alþingi í umr. um málið. Við veittum ekki leyfi og settum því hvorki eitt né neitt skilyrði fyrir leyfisveitingunni. En hitt var alveg ljóst, að okkar umsögn byggðist á þessu, eins og ég tók fram á Alþingi, um leið og hér var minnst á málið. Um leið og við heyrðum, að það væri uppi frétt um, að það skip, sem hafði komið hingað til þess að sækja þessar skipshafnir, væri með fiskiskipaflota vestur af Vestfjörðum, 90–100 mílur þar frá landi, en sagt var frá því í hádegisútvarpi, að þetta væri talið, en hins vegar hefði Landhelgisgæslan ekki haft aðstöðu til þess þá að kanna þetta vegna dimmviðris, - um leið og ég heyrði þetta í hádegisútvarpi, skrifaði ég heima hjá mér bréf það, sem hér hefur verið lesið upp, bæði af mér og nú aftur af hv. 7. þm. Reykv., og afhenti það sendli úr rn., sem kom hingað niður í Alþ. til þess að sækja þetta handrit mitt, rétt upp úr kl. 2, og ráðuneytisstjórinn skrifaði bréfið og sendi það til utanrrn., sem hv. 7. þm. Reykv, segir, að hafi fengið bréfið kl. 5 Ég stend að vísu ekki þannig yfir mínum starfsmönnum, að ég geti gætt þess nákvæmlega, á hvaða klukkustund þeir afhenda bréf, en það var a.m.k. löngu áður en þessi hv. þm. eða aðrir, gerðu vart við sig í þessu máli í sambandi við þessa nýju frétt. Við heyrðum hana og brugðumst fljótt við, vegna þess að við höfðum byggt okkar umsögn á ákveðnum upplýsingum sem lágu fyrir, og voru þær sömu og aðrir höfðu fengið. Nú er auðvitað rétt að athuga það einnig í þessu máli, sem reynt er hér að gera úr afar stórt mál, - ég hef bent á það áður, að hér er auðvitað um fádæma lítið mál að ræða og aðeins fyrir litlar sálir að þjóta upp út af, - að það lá opið fyrir og liggur opið enn fyrir Austur-Þjóðverja að hafa sama hátt á og Bretar hafa og Vestur-Þjóðverjar hafa, að senda þessa skipshöfn sína með farþegaflugvélum, sem fljúga hingað til Íslands, - við höfum engin lög til að banna þeim að senda þessa menn hingað, - eins og Bretar senda iðulega sjómenn til að fylla í skarðið á sínum skipum, þegar svo stendur á hjá þeim. Í staðinn fyrir það, að skipshöfnin er send með leiguflugi, gátu þessir sjómenn komið með áætlunarflugvélum hingað og geta það enn. Við höfum heldur engin lög til þess að banna þeim að stíga um borð í skip, sem hingað kemur. Vegna þessa er auðvitað alveg augljóst, að það er minni háttar stigsmunur á því, hvort þessir sjómenn koma með áætlunarflugvélum eða leiguflugvél í þessu tilfelli. En ekki nóg með það. Svo er verið að tala um veiðar þessara skipa, sem eiga sér stað langt fyrir utan okkar landhelgi, 90–100 mílur vestur af landinu, eins og gefið hefur verið upp, eða langt fyrir utan venjulegar fiskislóðir okkar. Þessi floti hefur verið þarna að veiðum; eins og reyndar oft áður, að erlendur floti hefur tekið þátt í veiðum á þessum slóðum, þar sem þeir eru að veiða grálúðu. Ekki getum við amast við því í sjálfu sér eða sagt eitt eða neitt við því, þó að þessi floti sé að veiða þarna. Við höfum ekki vald til þess. Þessi sami floti hefur hins vegar viðurkennt það - meira en það, sem aðrir hafa gert, - að hann fer í einu og öllu eftir okkar landhelgisreglum, hann veiðir ekki innan 50 mílnanna og hefur virt þær frá upphafi, á sama tíma og aðrir fiskveiðiflotar, eins og t.d. fiskveiðifloti Vestur-Þjóðverja, stunda hér ólöglegar veiðar innan 50 mílnanna víðs vegar í kringum landið. Það er ekkert stórmál hjá hv. 7, þm. Reykv. Hann þarf meira að segja að koma því inn í sína ræðu að það sé mikill munur á því, að þeirra skip séu af venjulegri gerð. En auðvitað er það stórmál að reyna að hnekkja því, að þeir brjóti okkar lög. Hitt er ekki jafnmikið stórmál, þó að þeir, sem virða okkar lög, veiði á hafinu þar fyrir utan. Eins og ég hef sagt, var það okkar skoðun, að það væri með öllu ástæðulaust að standa á nokkurn hátt í vegi fyrir því, að þeir gætu fengið hér lendingarleyfi fyrir 3 flugvélar í þessu tilfelli, fyrst upplýsingar lágu fyrir um það, að veiðarnar væru stundaðar á fjarlægan miðum og veiðar upp í kvóta, þar sem við gátum engin áhrif haft á.  Mér er vel kunnugt um það, og það hefur reyndar komið hér fram í umr, áður, að sú beiðni, sem lá fyrir í stuttu bréfi frá Austur-Þýskalandi, var almenns eðlis, að þeir óskuðu eftir að fá lendingarleyfi hér fyrir 3 flugvélar til þess að skipta um áhafnir á þessum úthafsflota sínum. Það hefur verið upplýst áður og ekkert nýtt, en ég hygg, að flestir viðurkenni, að það hefði verið talið mjög óeðlilegt, ef við hefðum mælt gegn því, að þessar flugvélar fengju hér lendingarleyfi, þegar við það var miðað, að þessi skip stunduðu veiðar mjög fjarri okkur. En eins og ég hef upplýst hér á Alþingi, var þetta sjónarmið okkar byggt á ákveðnum forsendum. Um leið og við heyrðum að þær forsendur voru ekki haldnar, þá vorum það við, sem lögðum til, að leyfið yrði afturkallað. Hitt er mér ljóst, að þeir geta haldið áfram þessum veiðum, án þess að við komum þar nokkru valdi við. Þeir geta sent sína sjómenn hingað, eins og Bretar og Vestur-Þjóðverjar hafa gert, við höfum þar ekkert vald á móti, og þeir geta stundað veiðar 90–100 mílur frá landi, án þess að við höfum nokkurt vald til að stöðva þær. Þetta er aðalatriði málsins. Ég hef ekki á móti því á neinn hátt, að öll gögn þessa máls séu athuguð. Það eru ekki mörg bréf, sem hafa farið á milli hjá okkur, það liggur alveg skýrt fyrir. Þessi eina umsögn okkar, sem gefin var 21, mars, þegar þetta hafði borist okkur, var afar stutt, hún hljóðaði þannig: „Með tilvísun til fylgibréfs utanrrn., dags. 19, mars 1974, varðandi lendingarleyfisumsókn Austur-Þjóðverja í því skyni að skipta um áhafnir á úthafstogurum; staðfestir ráðuneytið samþykki við því, að umrætt leyfi verði veitt í þau þrjú skipti, sem tilgreind eru í bréfi sendiráðs Þýska alþýðulýðveldisins frá 25. febr. 1974“ Þetta var allt og sumt, sem við gerðum. En eins og ég hef sagt, gerðum við þetta, eftir að okkur höfðu borist upplýsingar um það, að flotinn ætlaði sér að veiða á þennan hátt. Og vegna þess að hv. 7. þm. Reykv. er mjög gjarnt að vilja halda því fram sérstaklega, að ég sé að segja ósatt, þá vitna ég til þess, að það hefur komið fram, að aðrir höfðu fengið nákvæmlega sömu upplýsingar og við um þetta og hafa birt sínar skýrslur um það. En við höfðum ekkert beint samband við veitingar á þessum leyfum, heldur aðeins ræddum við fulltrúa, sem gaf þessar upplýsingar fyrir þeirra hönd, og það var á því, sem víð byggðum okkar umsögn.



Herra forseti. Mér duga aðeins örfá orð. Þetta alvarlega mál er upplýst að fullu. Afglöp hæstv. sjútvrh, eru afhjúpuð. Ég endurtek, að þau eru svo alvarlegs eðlis, að hann á að segja af sér eða að öðrum kosti forsrh, að biðja um lausn fyrir hans hönd. Ræða hans áðan var aumlegur kattarþvottur. Hann byrjaði að kvarta yfir því, að hann hafi ekki verið við, þegar ég hóf mál mitt. Sannleikurinn var sá, að ég gerði honum ekki sérstaklega viðvart, vegna þess að í fyrradag gerði sjónvarpið tilraun til að tala við okkur báða um þetta mál, og þá neitaði hann að eiga viðtal í sjónvarp ásamt mér um málið. Ég hafði fulla ástæðu til að halda, að hann mundi neita að koma hingað, ef ég ;segði honum frá því, að ég ætlaði að vekja máls á þessu máli hér. Hæstv. ráðh. getur ekki borið á móti því, enda gerir hann það ekki, að auðvitað hafði hann lesið umsókn sendiráðs Þýska-alþýðulýðveldisins. Hann vissi, að hún var um almennt leyfi til áhafnaskipa á almennum úthafstogurum Austur-Þjóðverja. Hann reynir að verja sig með því, að hann hafi fengið upplýsingar einhvers staðar að um það, að togararnir væru að veiðum við Kanada og Nýfundnaland, og hann vitnaði í það, að austur-þýskir fulltrúar hefðu sagt frá því hér í fjölmiðlum, að skipin hafi þá verið að veiðum við Nýfundnaland og Kanada. En ég vil benda á það, að sendifulltrúi Austur-Þjóðverja sjálfur hefur líka sagt við fjölmiðla, að á þessum árstíma, á núv, árstíma séu skip venjulega á veiðum fyrir vestan Ísland. Ég hef fulla ástæðu til þess að halda, að hæstv. ráðh. hafi ekki fengið sínar upplýsingar frá sendifulltrúanum sjálfum, en skal þó ekki ræða frekar um það mál, nema alveg sérstakt tilefni gefist til. Hæstv, ráðh, er að gera það að kjarna málsins, að hann hafi ekki veitt leyfið, það sé utanrrh. sem hafi veitt leyfið. Þarna er hæstv, ráðh. líkur sjálfum sér. Þegar hann tekur ranga ákvörðun, þegar hann gerir rangt, þá reynir hann að koma ábyrgðinni af því yfir á aðra. Það er lítilmannlegt. Hann segir, hæstv. ráðh., að hér sé um lítið mál að ræða. Ég get fullyrt, að íslenskir sjómenn lita öðruvísi á málið. Þeir telja hér um stórmál að ræða, Íslenska þjóðin telur hér um stórmál að ræða. Athyglisverðast af öllu er þó það; sem ég lýk þessum fáu orðum mínum með, að það er augljóst, að ráðh. ver enn þessa ráðstöfun. Ég vek athygli á því, að ráðh. hefur ekki tekið sinnaskiptum, hann telur ráðstöfunina enn vera rétta. Þetta er hörmulegt. Það er enn meiri ástæða til þess fyrir hæstv. forsrh, að biðja um lausn fyrir þennan íslenska sjútvrh. Sannleikurinn er sá, að hegðun hans í þessum málum frá byrjun til þessarar stundar er engu líkari en að hann í næstu kosningum ætli ekki að bjóða sig fram á Austurlandi, heldur í Austur-Þýskalandi.



Herra forseti. Í lögum nr. 23 frá 17. apríl 1973 er svofellt ákvæði til bráðabirgða: „Réttarfarsnefnd skal falið að endurskoða réttarstöðu fulltrúa saksóknara ríkisins með hliðsjón af réttarstöðu og lögkjörum hliðstæðra ríkisstarfsmanna og ljúka endurskoðun það tímanlega, að unnt verði að leggja fram frv. um það efni í byrjun næsta þings.“ Í samræmi við þetta boð hefur réttarfarsnefnd samið þetta frv., og var það lagt fyrir hv. Ed. orðrétt, eins og það kom frá henni. Það hefur verið afgreitt í hv. Ed., að ég hygg samhljóða. Ég vísa að öðru leyti um skýringar á frv. til athugasemda, - leyfi mér að óska, að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn., og mælist um leið til þess, að hún hraði afgreiðslu málsins, þannig að unnt sé að ljúka því á þessu þingi.



Herra forseti. Lagafrv. þetta hefur hegningalaganefnd samið í samráði við dóms- og kirkjumrn. og heilbr.- og trmrn., og stendur það í nánum tengslum við og er raunar fylgifiskur frv. til l. um ávana- og fíkniefni, sem er flutt samhliða þessu frv. og er held ég 11. eða 12. mál á dagskránni. Með frv. þessu er stefnt að því, að lögfest verði í almennum hegningarlögum refsiákvæði, sem feli í sér, að meiri háttar brot á ákvæðum l. um ávana- og fíkniefni varði við almenn hegningarlög. Með því er það viðhorf áréttað, að a.m.k. sérstaklega saknæm brot af þessu tagi séu mjög alvarleg. Ég leyfi mér að öðru leyti að vísa til aths., sem fylgja frv., en þetta er mjög einfalt frv. í sniðum og að efni til. Það hefur gengið í gegnum 3 umr. í Ed. og samþ. þar shlj., og leyfi ég mér að leggja til. að því verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Það er sama um þetta frv. að segja og það, sem síðast var hér á dagskrá, að það er fylgifiskur með frv. til l. um fíkniefni og ávanalyf, sem hér stendur næst á dagskránni. Þetta frv. er flutt fyrst og fremst í því skyni að gera alveg ótvírætt, að brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni, svo og brot gegn 173. gr. almennra hegningarlaga, sem frv. það, sem siðast var talað um, fjallar um, falli einnig undir valdssvið dómara og rannsóknardeildar í ávana- og fíkniefnamálum, sbr. þau lög, sem þar um fjalla. Þetta frv. hefur líka gengið í gegnum 3 umr. í Ed., og verið samþ. shlj. Ég leyfi mér að leggja til, að það verði að lokinni þessari umr. látið ganga til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af heilbrmrh., af því að þetta mál heyrir undir hann, en þar sem þessi frv., sem ég hef mælt hér fyrir síðast, eru fylgifiskar með þessu frv. og þetta er aðalfrv., tel ég æskilegt, að það fari nú til 2. umr. og til þeirrar n., sem á að fjalla um þessi mál. Um þetta mál er það að segja, að það er samið á vegum heilbr.- og trmrn. í samráði við dóms- og kirkjumrn. og hegningalaganefnd og m.a. með væntanlega aðild að tilteknum alþjóðasamningi um þessi efni í huga. Fylgja ítarlegar skýringar við einstakar greinar með frv., og ég sé ekki ástæðu til að rekja þær, en leyfi mér í forföllum heilbrmrh. að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað þetta frv. á þskj. 659, en með frv. er lagt til, að Grímsneshreppi sé heimilað að selja jörðina Stóru-Borg, sem hreppurinn á sínum tíma keypti af ríkinu með þeirri kvöð, að hann mætti ekki selja hana aftur öðrum en ríkissjóði. Frv. var sent til umsagnar þeirra aðila, sem venja er að fjalli um slík mál, jarðeignadeildar ríkisins og Landnáms ríkisins. Jarðeignadeildin sendi jákvæða umsögn, en frá Landnámi ríkisins hafði ekki borist umsögn, þegar málið var afgreitt í nefndinni. Landbn, leggur til, að frv. verði samþ., en gerir þó till. um þá breyt. á því, að Sigurjóni Ólafssyni sé ekki heimilt, ef hann vill selja jörðina aftur, að selja hana öðrum en Grímsneshreppi eða ríkissjóði, ef annar hvor aðilinn vill þá kaupa, og þá fyrir fasteignamatsverð. Ég vænti þess fastlega, að mál þetta fái jákvæða afgreiðslu í gegnum þessa hv. d. Fjarstaddur við afgreiðslu þessa máls í landbn. var Benedikt Gröndal.



Herra forseti. Á Búnaðarþingi 1971 var samþ. ályktun um að fela Búnaðarfélagi Íslands að hlutast til um við landbrh., að hann skipaði n. til þess að endurskoða eftirtalin lög: Lög um kauprétt á jörðum, nr. 40 frá 6. apríl 1948, ábúðalög, nr. 36 frá 29. mars 1961, lög um ættaróðul, ættarjarðir, erfðaábúð og sölu þjóð- og kirkjujarða, nr. 102 frá 21. des. 1962, og lög um Jarðeignasjóð ríkisins, nr. 54 frá 27. apríl 1967. Hlutverk n., sem skipuð yrði, skyldi vera að semja frv. til nýrra laga um framangreind efni eða breyt. á gildandi l., þar sem þess yrði m.a. gætt, að aðstaða sveitarfélaga og einstaklinga búsettra innan þeirra við að ná og halda eignar- og umráðarétti í landi innan viðkomandi sveitarfélaga yrði tryggð sem best; einnig að ábúðar- og erfðaábúðarl. verði gerð einföld og réttlát í framkvæmd. Hinn 18. ágúst 1971 skipaði landbrh. n. til þess að starfa að þessu verkefni. N. skipuðu Ásgeir Bjarnason alþm., sem var form. n., Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri og Árni Jónsson fulltrúi. Aðstoðarmaður n. var Gaukur Jörundsson prófessor. N. samdi þetta frv., og síðan hafa bæði Stéttarsamband bænda og Búnaðarþing fjallað um frv. og voru sammála um að mæla með samþykkt þess. N. hafði samband við ýmsa menn og stofnanir, t.d. búnaðarmálastjóra og Stéttarsamband bænda og ýmsa aðra. N. aflaði sér einnig upplýsinga um það, hvernig þessum málum er fyrir komið í nágrannalöndunum, Noregi, Svíþjóð og Danmörku. Þá hefur n. farið yfir ábúðarlög, lög um ættaróðul, ættarjarðir, óðalsrétt og erfðaábúð. N. kynnti sér, hver væri fjöldi skráðra ættaróðala og ættarjarða við öll sýslumannsembættin. Niðurstaða þeirra athugana er sú, að mjög fáir bændur hafa gert jarðir sínar að ættaróðulum aðrir en þeir, sem keypt hafa jarðir af ríkinu, en þá er það skylda. Allmörg dæmi eru þess, að bændur, sem eiga eða átt hafa óðalsjarðir, hafa fengið jarðir sínar leystar undan ákvæðum óðalslaga, samkv. heimild í l. nr. 18 frá 1968. Ættarjarðir eru sárafáar skráðar, þó að vitað sé, að mikill fjöldi jarða hefur verið lengur í eigu eða ábúð sömu ættarinnra en í 75 ár. Og við athugun n. upplýstist, að andstaða er meðal eigenda fjölda jarða gegn því, að þær verði gerðar að ættarjörðum. Að fengnum upplýsingum og eftir athugun á gildandi lagaákvæðum um framanskráð efni var ákveðið að leitast við að stytta ábúðarlögin frá 1961, auk efnisbreytinga, sem á þeim yrðu gerðar. Ákvæði um ættaróðul, óðalsrétt og erfðaábúð haldast lítið breytt, en kaflinn um ættarjarðir er felldur úr gildi. Í jarðalög eru tekin ákvæði um byggðaráð, hvernig fara skuli með hvers konar aðildarskipti að umráðum yfir fasteignum og fasteignaréttindum, auk þess ákvæði um forkaupsrétt á jörðum, jarðir í opinberri eign, Jarðeignasjóð og óðalsjarðir. Það er athyglisvert, að í þeim upplýsingum, sem n. aflaði sér frá Norðurlöndunum, kemur í ljós, að Norðurlönd hafa farið inn á þá braut, sem ætlast er til, að við förum inn á, í því frv., sem hér liggur fyrir, og má segja, að n. hafi að verulegu leyti farið eftir þeim reglum og hugmyndum, sem eru um þetta á Norðurlöndum. Ég sé ekki ástæðu til þess að rifja það upp hér, nema tilefni gefist þá sérstaklega til, hvernig þessu er fyrir komið að öðru leyti á Norðurlöndum. Þetta frv. er búið að fara gegnum hv. Ed., og voru þar gerðar á því dálitlar breytingar. Hv. landbn. Nd. tók þá afstöðu í sambandi við þessi frv. um landbúnaðarmál, sem liggja fyrir og eru hér nú á dagskrá, að fella niður úr þeim að leggja niður Landnám ríkisins. Þær brtt., sem meiri hl. n. leyfir sér að bera fram, eru einmitt miðaðar við þessar niðurstöður. N. ræddi þetta mál á mjög mörgum fundum, og þeir, sem standa að þessu meirihlutaáliti, eru auk mín hv. þm. Hannibal Valdimarsson, Eðvarð Sigurðsson og Ágúst Þorvaldsson. Hv. þm. Pálmi Jónsson og Eyjólfur Konráð Jónsson skila minnihlutaáliti, en hv. þm. Benedikt Gröndal var fjarstaddur við afgreiðslu málsins. 1. brtt. er við 5. gr. Gr. orðist svo: „Í sveitum landsins skulu vera starfandi byggðaráð. Starfssvæði hvers byggðaráðs skal vera það sama og búnaðarsambands, í byggðaráði eiga sæti sömu menn og eru í stjórn viðkomandi búnaðarsambands. Byggðaráð er ákvörðunarhæft, séu 3 menn mættir af þeim, sem eiga sæti í því.“ Það má segja það, að í þessari brtt, felist mikil breyt. frá því, sem frv. gerði upphaflega ráð fyrir. Eins og hv. þm. vita, eru stjórnir búnaðarsambandanna kosnir af bændunum á viðkomandi svæði, og með þessu fyrirkomulagi eru það sem sagt bændurnir, sem kjósa byggðaráðin. Áður var það í frv., að landbrh. skipaði byggðaráðin, eftir tilnefningu búnaðarsambands og sýslunefndar, og skyldu þau vera þriggja manna. Miðað við frv. eins og það kom frá Ed., var gert ráð fyrir því, að svæði hvers byggðaráðs væri afmarkað af sýslunum, en í þessari till. er miðað við starfssvæði hvers búnaðarsambands, þannig að t.d. á Suðurlandi nær Búnaðarsamband Suðurlands yfir allt Suðurland og Búnaðarsamband Austurlands nær yfir þann landshluta allan. Það má líka benda á, að með þessari breytingu er ekki verið í sjálfu sér að setja upp neina nýja stofnun. Það hefur verið gagnrýnt af ýmsum, að með byggðaráðunum skipuðum eftir 5. gr. í frv., eins og hún var, sé verið að setja þarna á stofn nýja stofnun, sem mundi hafa mikinn kostnað í för með sér. 2. brtt. n. er við 21. gr., að tvær fyrstu málsgr. falli niður. Það er eingöngu í sambandi við það, sem ég áður sagði, að leiðir af 1. brtt. við 5, gr. 3. brtt. er um, að 22. gr. orðist svo: „Kostnaður við störf byggðaráðs greiðist að hálfu af búnaðarsambandi og að hálfu af ríkissjóði. Landbrh. ákveður þóknun byggðaráðsmanna“ Breyt. er ekki önnur í þessari gr. Áður voru það búnaðarsamband og sýslusjóður, sem áttu að borga á móti ríkinu, en þetta er eðlileg breyt. miðað við hinar breytingarnar. 4. brtt. er svo við 29. gr.: Síðari málsgr. falli niður. Í 29. gr., eins og hún var í frv., var gert ráð fyrir, að allar eigur ríkissjóðs á landi og lausafé, sem hafa verið í vörslu Landnáms ríkisins féllu undir forræði jarðeignardeildar landbrn. Þessi breyt. er því vegna þeirrar afstöðu, sem n. tók, að leggja til, að Landnámið starfaði áfram. 5. brtt. er við 31. gr., að 1. tölul. orðist svo: „Hafa búið á jörðinni minnst 8 ár. Þetta er til samræmingar við aðrar gr. annars staðar í frv., þar er miðað við 8 ár, og er verið að leiðrétta það með þessari brtt. Og 4. tölul. sömu gr. orðist svo: „Leggja fram meðmæli hlutaðeigandi byggðaráðs með kaupum.“ 6. brtt. er svo við 40. gr., að 1. málsgr. orðist svo: „Jarðasjóður ríkisins er undanþeginn öllum opinberum gjöldum og sköttum af ónytjuðum jörðum sjóðsins, öðrum en fasteignagjöldum og kostnaði við fjallskil. Öll skjöl, sem gefin eru út af sjóðnum og í hans nafni, skulu undanþegin stimpilgjaldi og þinglýsingargjöldum.“ Breyt., sem felst í þessari gr., er eingöngu sú, að Jarðeignasjóður eigi að standa undir kostnaði af í fallskilum. 7. brtt. er við 41. Kr. C-liður orðist svo: „Að á jörðinni hvíli ekki aðrar veðskuldir en þær, sem kann að hafa verið stofnað til í Stofnlánadeild landbúnaðarins, veðdeild Búnaðarbankans, Lífeyrissjóði bænda og Orkusjóði, vegna þeirra framkvæmda á jörðinni, sem þessar stofnanir lána til eða lánastofnanir, sem koma kunna í þeirra stað.“ C-liðurinn er svona, eins og frv. var: „.Að á jörðinni hvíli ekki aðrar veðskuldir en þær, sem kunna að hafa verið teknar í stofnlánadeild Búnaðarbankans“ Það heitir ná ekki stofnlánadeild Búnaðarbankans, heldur landhúnaðarins, og svo settum við þarna inn: „veðdeild Búnaðarbankans,“ en okkur þótti rétt, að maður sem byggi á óðalsjörð, gæti fengið lán í veðdeild Búnaðar bankans, t.d. þegar hann tæki við óðalsjörð, en eins og frv. var, þá var ekki leyfilegt að láta hann hafa lán úr veðdeild Búnaðarbankans. 8. brtt. er við 51. gr. Gr. orðist svo: „Heimilt er að taka lán með veði í óðali, þegar eigendaskipti verða á því, enn fremur til húsahóta eða annarra varanlegra umbóta á jörðinni, í veðdeild Búnaðarbanka Íslands, Stofnlánadeild landbúnaðarins, Orkusjóði og Lífeyrissjóði bænda, samkvæmt þeim reglum, sem um slík lán gilda á hverjum tíma.“ Það sama gildir um þessa breyt. og um breyt. við 41. gr. 9. brtt. er við 55. gr. Síðari málsgr. falli niður. En síðari málsgr. 55. gr. er þannig: „Nú treystist enginn, sem rétt hefur til óðalsins, að taka við því og skal þá sýslumaður ráðstafa jörðinni ásamt fylgifé hennar sem ættaróðali í samráði við fráfarandi óðalseiganda eða maka hans, ef á lífi eru, annars sýslunefnd. Söluverð jarðarinnar má ekki fara yfir fasteignamat hennar, en skal þó ekki vera lægra en áhvílandi veðskuldir, og greiðist með jöfnum afborgunum á 10 árum.“ Við leggjum líka til, að 56. gr. falli niður, en greinin er þannig: „Nú tekur maður af annarri ætt við ættaróðali, og falla þá minjagripir ættarinnar til erfingja fráfarandi óðalsbónda ásamt andvirði jarðarinnar að frádregnum veðskuldum og kostnaði.“ Við teljum þessar gr. alveg óþarfar, og í raun og veru fannst n. eða meiri hl. n. vera eðlilegt, þegar enginn af ættingjunum vill taka við óðali, að þá ætti að létta af kvöð um óðal, en það er hægt að gera samkv. 63. gr. Af þessum ástæðum leggur meiri hl. n. til, að þetta falli úr frv. Þróun í þessum málum á undanförnum árum hefur verið slík, að það væri mikill ábyrgðarhluti, ef hv. d. vísaði þessu frv. frá, eins og hv. minni hl. n. leggur til, að gert verði. Þróunin í þessum málum hefur verið þannig, að það má til, að okkar dómi, að gera tilraunir til þess, að sú þróun, sem hefur orðið á undanförnum árum, stöðvist. Það er auðvitað ekki hægt að fullyrða neitt um það að svo komnu, hvort við náum því marki, sem ætlast er til. þó að þetta frv. verði að lögum. Það verður reynslan ein að sýna. Hinu er enginn vafi á, að þarna er verið að setja töluvert miklar skorður á t.d. skiptingu og sölu jarða, og ef þetta frv. verður að lögum, þá hlýtur það að verka þannig, að það verði frekar hægt að nýta það land, sem er nú nýtt til landbúnaðar, það sé frekar hægt að koma í veg fyrir, að það fari til annarra nota. Okkur þykir eðlilegast, að það séu þeir aðilar, sem bændurnir kjósa sjálfir, þ.e. búnaðarsamböndin, sem fjalla um þessi mál á hverjum stað, enda ættu stjórnir búnaðarsambandanna að vera þessum málum kunnugastar, hver á sínum stað.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl. n., er frv. þetta komið frá hv. Ed. og tók þar nokkrum breyt. Þær breyt. voru þó ekki veigamiklar, og verður þeirra ekki getið hér sérstaklega. Frv. þetta á sér orðið alllanga sögu. Það er samið af n., sem skipuð var af landbrh. hinn 18. ágúst 1971 til þess að fjalla um það verkefni að semja frv., er tæki til meðferðar nokkra lagabálka, þ.e. lög um kauprétt á jörðum, ábúðarlög, nr. 36 29. mars 1961, lög um ættaróðul, ættarjarðir, erfðaábúð og sölu þjóð- og kirkjujarða frá 1962, lög um Jarðeignarsjóð ríkisins. Til viðbótar má geta þess, að inn í þetta frv. hefur veríð felldur verulega veigamikill þáttur af verkefnum Landnáms ríkisins eða úr l. nr. 46 frá 1971, þar sem fjallað er um hlutverk Landnáms ríkisins. N. skilaði frv. þessu til jarðalaga, þar sem fjallað er um þá þætti málsins, sem snerta jarðeignir og meðferð á þeim, Jarðeignasjóð, sem í frv. er nefndur Jarðasjóður, og um kauprétt á jörðum og enn fremur um óðalsjarðir. N. skilaði öðru frv.: frv. til laga um ábúð á jörðum og verður það rætt síðar, en það er einnig á dagskrá þessa fundar. Ég skal ekki um það dæma, hvort það sé hyggileg skipan að fella saman í ein lög fleiri þætti af þeim málum, sem þetta frv. fjallar um. En það kemur þó að mínu mati mjög til álita. Frv. eins og það liggur fyrir er hins vegar með margháttuðum annmörkum, sem hér verður lýst nánar, en þeirra er einnig getið í áliti minni hl. landbn. á þskj. 811, sem er undirritað af Eyjólfi K. Jónssyni auk mín. Frv. þetta er enn fremur lykillinn að því að samþykkja sum önnur þau frv., sem hér eru á dagskrá, í þeirri mynd, sem meiri hl. landbn. vill samþykkja þau og hv. stjórnarmeirihl. hér á Alþingi hefur ætlast til. Ég skal nú víkja fyrst að því, að frv. þetta var af hv. landbn. Ed. sent til umsagnar allmörgum aðilum. Þessir aðilar voru í fyrsta lagi Landnám ríkisins, í öðru lagi skipulagsstjórn ríkisins, í þriðja lagi Samband ísl. sveitarfélaga, í fjórða lagi samtök sveitarfélaga í landinu og í fimmta lagi búnaðarsamböndin öll. Mjög margir af þessum aðilum skiluðu umsögnum um frv., þ.e. landnámsstjóri, skipulagsstjórn ríkisins, Samband ísl. sveitarfélaga, sum landshlutasamtökin, þ.e. Fjórðungssamband Norðlendinga, Samtök sveitarfélaga í Suðurlandskjördæmi, Samtök sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi, og af búnaðarsamböndunum Búnaðarsamband Snæfellinga, Búnaðarsamband Vestur-Húnvetninga, Búnaðarsamband Skagfirðinga, Búnaðarsamband Eyjafjarðar, Búnaðarsamband Suður-Þingeyinga og Búnaðarsamband Suðurlands. Enn fremur bárust umsagnir um frv. frá stjórn Landeigendafélags Austur-Húnavatnssýslu og frá Landeigendafélagi Mosfellssveitar. Hér verður ekki horfið að því að rekja þessar umsagnir að neinu marki. Það hefur verið gert allitarlega í umr. og í þskj. í hv. Ed., og enn fremur birtast þessar umsagnir allar með nál. minni hl. n. á þskj. 811. Hjá því verður þó vart komist, að reyna að draga út úr þessum umsögnum þá megindrætti sem þar koma fram. Í fyrsta lagi verður að segja það, að umsagnir þessar fela í sér margháttaða gagnrýni. Þær leiða enda sumar til þeirrar niðurstöðu að leggja til, að frv. þessu verði vísað frá og það ekki afgreitt á þessu Alþingi. Þær umsagnir, sem hafa jákvæða niðurstöðu, eru þó með því marki brenndar, að í þeim er að finna sterkar ábendingar um fjölmörg efnisatriði, sem umsagnaraðilar telja, að betur megi fara, og þar er að finna það sterkar ábendingar, sem ætla mætti að verði til þess að færa frv. þetta til betra horfs, að ég undrast það nokkuð, að hv. meiri hl. n. skuli ekki hafa séð ástæðu til þess að taka ýmsar þeirra til greina. Í umsögnum landeigendafélaganna er um mjög sterka gagnrýni og ákveðna andstöðu að ræða gegn frv. þessu, og þar er eindregið lagt til, að því verði vísað frá. Þetta eru þær meginskoðanir, sem fram koma í þeim umsögnum, sem prentaðar eru sem fskj. með nál. minni hl. á þskj. 811. Það er og athyglisvert við þessar umsagnir, að í sumum þeirra er að finna mjög sterkar athugasemdir við nokkur efnisatriði frv., og enn fremur, að lagt er til, að frv. verði vísað frá á þessu Alþingi og það endurskoðað til næsta Alþingis, og slíkar umsagnir undirritaðar af mönnum, sem áður hafa lýst fylgi við frv. á þingum bændasamtakanna. Eins og kom fram við 1. umr. þessa máls hér í hv. d., er þar meira að segja að finna undirskrift stjórnarmanns í tilteknu búnaðarsambandi, sem áður hafði skipað þingnefnd á Búnaðarþingi, er sérstaklega hafði um málið fjallað þar og mælt með samþykkt þess, en nú eftir að hafa kynnt sér málið til hlítar leggur hann til ásamt öðrum stjórnarmönnum í því búnaðarsambandi, að frv. verði vísað frá á þessu Alþingi, svo að meira tóm gefist til að athuga nokkur efnisatriði þess, sem gagnrýni valda. Þetta sannar það, að jafnvel þeir ágætu forustumenn bændasamtakanna, sem hafa látið þá skoðun í ljós á aðalfundi Stéttarsambands bænda og Búnaðarþingi, að rétt sé að afgreiða þetta frv. í því formi, sem það er nú, eða svipuðu, telja við nánari athugun ýmsir hverjir, að rétt sé að taka málið enn til nýrrar endurskoðunar og hrapa ekki að afgreiðslu þess á yfirstandandi Alþingi. Þetta þarf vitaskuld engum að koma á óvart. Frv. þetta er viðamikið og flókið. Það þarf meira en fáa daga til þess að kynna sér þetta mál með þeim hætti, að komist verði til botns í því, svo að menn geti verið tilbúnir til að taka afstöðu til þess, sem stenst endanlega gagnrýni. Ég vil láta það koma hér fram, að ég tel, að þeim mönnum, sem þannig hafa breytt um afstöðu við nánari athugun, beri hrós og heiður fyrir að láta ekki fyrri afstöðu, sem hefur verið tekin eftir ónóga íhugun, ráða til loka, heldur hafa það, er sannara reynist, við nánari athugun. Það vekur enga furðu, að frv. þetta hefur valdið deilum hér á hv. Alþ. bæði í hv. Ed. og í þessari hv. d., þegar landbn. hafa fjallað um afgreiðslu þess. Þau atriði, sem valda mestu um, að landbn, hv. Nd. hefur klofnað um þetta frv., eru fyrst og fremst, að okkur sýnist, að þeim tilgangi, sem ætlað er að ná með þessu frv., verði alls ekki náð, og í annan stað, að þær leiðir, sem fara á í því að ná þeim tilgangi, sem talað er um, að tryggja hagkvæma meðferð lands utan þéttbýlissvæða, séu alls ekki með þeim hætti, að viðunandi sé fyrir þá, sem þar eiga við að búa. Ég skal nú fara örfáum orðum um þessi höfuðatriði í andstöðu minni hl. n. við frv. Í 1. gr. frv. er greint frá þeim tilgangi þessara laga að tryggja, að nýting lands utan skipulagðra þéttbýlissvæða sé eðlileg og hagkvæm frá þjóðhagslegu sjónarmiði og eignarráð á landi og búseta á jörðum sé í samræmi víð hagsmuni sveitarfélaga og þeirra, sem landbúnað stunda. Þetta er tilgangur, sem allir geta tekið undir, að sé góðra gjalda verður og væri í sjálfu sér æskilegt að styðja. Ef það er athugað nánar, hvernig félaginu, þ.e. hinna svokölluðu byggðaráða, sem þessum tilgangi á að ná, þá er ætlunin í fyrsta lagi að setja upp nýtt kerfi stofnana í þjóðum er fjallað í II. kafla frv., og fela þeim allmikil völd. Í brtt, meiri hl. n. kemur fram, að þar er lagt til, að breytt verði um uppbyggingu byggðaráðanna frá því, sem frv. hefur gert ráð fyrir. Í brtt. n. er gert ráð fyrir því, að byggðaráðin skipi stjórnir búnaðarsambanda og séu starfssvæði þeirra hin sömu og starfssvæði búnaðarsambands. Ákvörðun byggðaráðs sé gild, ef 8 byggðaráðsmenn séu sammála um tiltekin atriði. Ég vil taka fram, að ég tel, að þessi brtt. sé fremur til bóta frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Hún er til bóta að því leyti, að hún tryggir, að byggðaráðin séu í höndum heimamanna, en ekki skipuð af ráðh., eins og frv. gerði ráð fyrir, og hún tryggir, að stjórnir búnaðarsambandanna fjalla um þessi mál og með því sé tryggt, að saman fari skrifstofukostnaður búnaðarsambands og byggðaráðs. Að öðru leyti er það kannske fremur til hins verra við þessa skipan, að starfssvæði sumra búnaðarsambanda eru svo stór, að það mundi valda bændum nokkrum erfiðleikum, t.d. á Austurlandi norðan Smjörvatnsheiðar eða suður í Álftafirði, að þurfa að leita til búnaðarsambands eða byggðaráðs, sem væri sama og búnaðarsambandsstjórn á Egilsstöðum, og t.d. bændum í Vestur-Skaftafellssýslu að leita til byggðaráðs á Selfossi, en þar hygg ég, að aðsetur Búnaðarsambands Suðurlands sé. Þrátt fyrir þessa annmarka tel ég, að þessi breyting sé fremur til bóta frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Byggðaráðunum er ætlað að hafa afskipti af hvers konar meðferð lands og jarðefna, enn fremur allri mannvirkjagerð og eigendaskiptum á fasteignum í strjálbýli. Þessi verkefni byggðaráðs eru því viðamikil. Svo er að sjá sem bóndi megi eigi reisa hliðstólpa eða girðingarspotta án samþykkis byggðaráðs, og er ekki annað sýnna af því, hvað verkefni byggðaráðs eru viðurhlutamikil og nákvæm, að hvorki megi koma á nokkrum framkvæmdum né taka nokkur jarðefni eða skipta um eigendur á tilteknu landssvæði, án þess að afskipti byggðaráðs komi til. Nú er það svo, að sum af þessum verkefnum, sem fela á byggðaráði, eru þegar í höndum annarra aðila. Má þar fyrst og fremst nefna sveitarstjórnirnar í landinu, enda er það svo, að ef ætti að fella í strangar skorður öll þau atriði sem byggðaráð ættu að fjalla um, þá væri eðlilegt, að það væru fyrst og fremst sveitarstjórnirnar, sem hefðu þar úrslitaáhrif. Enn fremur er í sumum greinum, sem byggðaráð eiga að fjalla um, gert ráð fyrir í gildandi lögum, að Landnám ríkisins hafi þar afskipti af. Byggðaráðin eru að mínum dómi óþarfar stofnanir. Ef ætti að styrkja tök sveitarstjórna og opinberra aðila á þeim málefnum, sem byggðaráði er ætlað að fjalla um, væri einfalt að gera það með því í fyrsta lagi, að sveitarstjórnirnar hefðu í sínum höndum fleiri skipulagsatriði en nú er, svo sem mundi gerast, ef landið yrði allt gert skipulagsskylt, og í öðru lagi að gera landnámsnefndirnar virkari, en þær starfa sem kunnugt er sem ráðgefandi n. fyrir Landnám ríkisins. Ég vil minna á það enn, hvernig landnámsnefndirnar eru byggðar upp. Þær eru skipaðar 3 mönnum í hverri sýslu, og eru tveir kosnir af hlutaðeigandi búnaðarsambandi, en einn skipaður af landnámsstjórn, og skal hann vera jarðræktarráðunautur í hlutaðeigandi héraði. Þar er því um að ræða menn, sem ekki síður en búnaðarsambandsstjórn þekkja nákvæmlega þau viðfangsefni, sem um á að fjalla í hverju héraði. Á því verður vart fundinn munur, hvort landnámsnefnd eða byggðaráð, miðað við það, að um búnaðarsambandsstjórn sé að ræða, fjall um málefni, því að hlutaðeigandi búnaðarsamband hefur öll tök á því og þar með bændurnir í því héraði, hverjir skipa þessar n. Ef t.d. búnaðarsambandi þætti jarðræktarráðunautur sinn vera lélegur og ekki hafa kunnugleika eins og vera þyrfti, væri einfalt að víkja honum úr starfi og ráða annan hæfari í hans stað. En til þess hygg ég, að sjaldan mundi koma, vegna þess, að jarðræktarráðunautar eru yfirleitt þeir menn, sem hafa yfirgripsmesta þekkingu á högum bænda á sínu starfssviði. Það væri því miklu einfaldara, ef ætti að fella þau ákvæði, sem fjallað er um í II. kafla þessa frv., þar sem segir um verkefni byggðaráðs, að efla landnámsnefndirnar og fela þeim og sveitarstjórnum að fjalla um þessi viðfangsefni, og þyrfti þá ekki að setja upp svokölluð byggðaráð. En m.a. nafnið og orðið byggðaráð er gagnrýnt af a.m.k. einum þeim aðila, sem sendir umsögn um þetta frv., talið óþarft og jafnvel óíslenskulegt. Það er gert ráð fyrir því í þessu frv. að takmarka mjög réttindi bændastéttarinnar umfram aðrar stéttir þjóðfélagsins, hvað snertir ráðstöfunarrétt yfir eignum sínum og söluverði fasteigna. Þess er áður getið, að ekki er að sjá, að bóndi t.d. mætti reisa hliðstólpa eða girða girðingarspotta án samþykkis byggðaráðs. Það kemur einnig fram, að bændur verða að sæta því, að leyfi fáist fyrir sölu á jörð, að hann fái leyfi fyrir sölu á jörð sinni, og hann kann að þurfa að sæta mati á verði hennar. Þetta ern ákvæði, sem ekki gilda um aðra þegna þjóðfélagsins. Það er að okkar dómi, sem skipum minni hl. n., óviðurkvæmilegt að setja lög, sem skipta þegnum þjóðfélagsins í mismunandi flokka, - flokka, sem eru með því marki brenndir, að einn flokkurinn hefur frjálsræði til ákveðinna athafna og viðskipta, sem svo aftur þeir, sem skipa annan flokk eða þriðja flokk, eins og bændum er ætlað í þessu frv., hafa ekki rétt til. Ég tel, að það þurfi að finna leið að því markmiði, sem tilætlunin var, að fundin yrði með þessu frv., - leið, sem veitir öllum þegnum þjóðfélagsins sambærilegan rétt og takmarkar réttindi þeirra með sama hætti, hvort sem þeir búa í sveit eða við sjó. Ég tel ekki rétt að samþykkja frv., sem kveður á um það, að bændur einir allra þjóðfélagsstétta skuli búa við leyfakerfi og matsverð í sambandi við söluverð fasteigna, meðan aðrir búa við frjálsræði. Þetta eru höfuðatriði þess, að minni hl. n. getur ekki fallist á að samþykkja þetta frv. í því formi, sem það er. Það setur upp óþarft kerfi byggðaráða, færir í hendur þeirra vald, sem með eðlilegum hætti ætti að vera í höndum annarra aðila, og það kveður á um, að hinar ýmsu stéttir þjóðfélagsins skuli búa við mismunandi réttindi. Frv. þetta er samið með það takmark fyrir augum, eins og önnur þau frv. um landbúnaðarmálefni, sem lögð hafa verið fram sem fylgifrv. þessa frv., að leggja niður Landnám ríkisins. Nú er hins vegar svo komið, að meiri hl. hv. landbn. hefur flutt brtt., sem kveða á um það, að Landnám ríkisins skuli starfa áfram. Þessar brtt. eru þó með því marki brenndar, að ekki er annað sýnna en að Landnám ríkisins eigi einungis að starfa áfram að nafninu til, en verkefnum þess skuli ráðstafað til annarra aðila. Í þessu frv., sem hér er til umr., eru tekin upp ýmis af þeim ákvæðum, sem nú eru nálega eins eða samhljóða í lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum, nr. 45 frá 1971, þ.e.a.s. þeim kafla þeirra laga, sem fjallar um Landnám ríkisins og verkefni þess. Ef Landnám ríkisins á að starfa áfram, og því er ég mjög meðmæltur, þá er það þó skilyrði fyrir slíkri starfsemi þess, að það haldi sínum verkefnum, sem vel hefur gefist, að það hafi í sínum höndum.

Ég vil spyrja hv. ræðumann, hvort hann eigi ekki töluvert eftir af ræðu sinni. Ég hef hug á því að slíta senn fundi, því að ég hef gert ráð fyrir, að fundur verði ekki mikið fram yfir fjögur.

Þá er ágætt tækifæri að fresta nú, því að ég á mikið eftir af ræðunni.