Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls komu fram brtt. í fyrsta lagi frá meiri hl. landbn., í öðru lagi frá hv. þm. Pálma Jónssyni og Eggert Haukdal og í þriðja lagi frá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, sem var um ákvæði til bráðabirgða. Eins og hv. þm. er kunnugt endaði 2. umr. um þetta mál með því, að brtt. voru allar teknar til 3. umr. og skyldi gera tilraun á milli umr. hvort landbn. beggja deilda gætu ekki samræmt þær till. sem fyrir lágu. Enn fremur fór ég fram á það við hv. þm. Lúðvík Jósepsson, að hann tæki til baka till. sínar, þar sem upplýst var að unnið var af fullum krafti að lausn þeirra mála sem till. hv. þm. fjölluðu um. Hv. þm. vildi fá gleggri upplýsingar Frá hæstv. landbrh. en hann taldi sig hafa um það fyrst og fremst, hvernig stefnt væri að því að leysa þann vanda sem bændur standa nú frammi fyrir, þar sem vantar á yfirstandandi ári, að talið er, um 5 milljarða upp á að útflutningstryggingin dugi til að bændur fái grundvallarverðið eða um 200 kr. á hvert kg kindakjöts og um 16–17 kr. á hvern mjólkurlítra. Hæstv. landbrh. hefur nú skýrt landbn. frá því, hvernig hann leggi til að þetta mál verði leyst, og hefur málið nú verið til umfjöllunar í hæstv. ríkisstj. Og nú hefur hv. þm. Lúðvík Jósepsson ákveðið að taka till. sína til baka. Ég geri ráð fyrir að hæstv. landbrh. muni segja hv. þd. frá í hverju till. hans um lausn þessara mála felist. Þar sem ég talaði fyrir nál. ásamt brtt. meiri hl. landbn. við 2. umr. sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það sem ég sagði við þá umr. Ég mun því byrja á að skýra frá brtt. sem landbn. hafa komið sér saman um, en ég vil taka það fram, að hv. þm. Pálmi Jónsson og Eggert Haukdal eru með fyrirvara í sambandi við þessar till., og geri ég ráð fyrir að það sé aðallega út af bráðabirgðaákvæðinu í till. þeirra. Þessar till., sem landbn. hafa komið sér saman um, hljóða þannig, með leyfi forseta: „Við 1. gr. Greinin fallið niður. 2. Við 2. gr. Greinin, sem verði 1. gr., orðist svo: Á eftir 2. gr, laganna komi ný grein, sem orðist svo: Nú verður búvöruframleiðsla meiri en þörf er fyrir á innlendum markaði og ekki fást erlendir markaðir, sem viðunandi teljast, fyrir það sem umfram er að mati Framleiðsluráðs og landbrn., og eru þá Framleiðsluráði að fengnu samþykki fulltrúafundar Stéttarsambands bænda og staðfestingar landbrh. heimilaðar eftirfarandi tímabundnar ráðstafanir a) Að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda. Í því sambandi er m. a. heimilt að ákveða framleiðendum fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar, en útflutningsverð fyrir það sem umfram er. Að greiða með samþykki ríkisstj. hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn allt að ákveðnu marki, en síðan stiglækkandi eftir því sem framleiðsla vex þar fyrir ofan. Heimilt er að ákveða rétt frumbýlinga í samræmi við bústofn þeirra. Að innheimta framleiðslugjald til verðjöfnunar, sem má vera mishátt eftir bústærð ef ástæða þykir til. Réttur þeirra, sem hefja búskap, draga saman búvöruframleiðslu eða hætta búskap, skal tryggður með ákvæðum í reglugerð. Heimilt er að nota samtímis ofangreindar heimildir. Söluaðilum er skylt að halda eftir af greiðslum til framleiðenda þeirri fjárhæð af andvirði innlagðrar búvöru, sem Framleiðsluráð ákveður hverju sinni vegna framkvæmdar ofangreindrar heimildar, og standa skil á þeim fjárhæðum til Framleiðsluráðs. Framleiðsluráð ákveður gjalddaga vegna þessara heimilda. b) Að leggja sérstakt gjald á innflutt kjarnfóður. Gjaldið má vera allt að 100% á innkaupsverð vörunnar. Framleiðendur búvöru á lögbýlum og aðrir, sem hafa meiri hluta tekna sinna af búvöruframleiðslu, skulu án þess að greiða gjaldið fá tiltekið magn kjarnfóðurs miðað við framtalið magn afurða og bústofn á skattframtali, samkv. nánari ákvæðum í reglugerð. Skattstjórar skulu fyrir 1. júní ár hvert ókeypis og ótilkvaddir gefa Framleiðsluráði upp í því formi, sem það ákveður, afurðamagn og bústofn á hverju lögbýli og hjá öðrum framteljendum, sem hafa meiri hluta tekna sinna af landbúnaði. Einnig er þeim skylt að veita aðrar upplýsingar, sem nauðsynlegar eru í þessu sambandi, eftir sérstakri kröfu Framleiðsluráðs. Ákvarðanir, sem varða gjaldtöku af kjarnfóðri, skulu teknar af fulltrúafundi Stéttarsambands bænda og vera háðar samþykki landbrh. Sýslumenn, bæjarfógetar og í Reykjavík tollstjóri innheimta gjaldið við innflutning. Sé ákvörðun tekin um að fella niður kjarnfóðurgjald, sem lagt hefur verið á samkv. framangreindri heimild, skal endurgreiða það, sem innheimt kann að hafa verið af birgðum sem til eru þegar niðurfelling er ákveðin. Á sama hátt skal taka gjald af birgðum söluaðila í upphafi gjaldtímabils. Innlendir aðilar, sem framleiða fóðurmjöl, skulu senda Framleiðsluráði ársfjórðungslega skrá yfir alla sölu á þeirri framleiðslu innanlands. Skal tilgreina hverjir kaupendur eru, heildarmagn til hvers aðila og einingarverð. c) Gæsla og ráðstöfun þess fjár, sem innheimtast kann samkv. heimildum þessarar greinar, skal vera í höndum Framleiðsluráðs landbúnaðarins. M. a. er heimilt að verja því til þess að greiða verðbætur til þeirra, sem minnka búvöruframleiðslu sína í því skyni að draga úr óhagkvæmri framleiðslu, enda náist samkomulag um að ríkissjóður leggi fram a. m. k. jafnháa fjárhæð, svo og til að jafna halla, sem verða kann á útflutningi milli söluaðila. Gjöld þessi skulu ekki leiða til hækkunar á búvöruverð'i að svo miklu leyti sem fjármagninu er varið til að jafna söluverð búvara milli framleiðenda. Rísi ágreiningur um atriði, sem falla undir þessa grein, skal hann lagður fyrir nefnd 5 manna til úrskurðar. N. skipa tveir fulltrúar Stéttarsambands bænda, tveir fulltrúar Búnaðarfélags Íslands og formaður tilnefndur af landbrh. Landbrh. setur reglugerð um framkvæmd heimilda, er felast í þessari grein, að fengnum till. Framleiðsluráðs landbúnaðarins og fulltrúafundar Stéttarsambands bænda. 3. Við 3. gr. Greinin falli niður. 4. Aftan við frv. komi ný gr., sem verði 2. gr. og orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi. 5. Aftan við frv. komi svofellt ákvæði til bráðabirgða: Fram til þess tíma, er tekist hefur að afla nauðsynlegra gagna, er heimilt að gjald samkv. b-lið verði lagt á allt kjarnfóður, en endurgreiðist síðan eftir ákvæðum b-liðar.“ Það hefur nú sýnt sig, að það eru ákaflega skiptar skoðanir um þetta mál meðal bænda í landinu. En um eitt má þó segja að þeir séu sammála, og það er að það verði að gefa Stéttarsambandinu heimildir til þess að hafa stjórn á landbúnaðarframleiðslunni. Það kom fram líka í landbn., að menn höfðu ákaflega skiptar skoðanir um lausn þessara mála, enda hefur það tekið sinn tíma að fá samstöðu um þessar till., og þó geri ég ráð fyrir að flestir, sem eru í landbn., mundu hafa haft þær á annan veg ef þeir hefðu getað sjálfir ráðið því. En þannig er það oft, að til þess að reyna að komast að samkomulagi verða allir að slá af. Ég kemst ekki hjá því, vegna bæði fyrri umr. hér á Alþ. og enn fremur vegna blaðaskrifa, að minnast aðeins á umsagnir sem ég gerði ekki í framsöguræðu minni, hvað kom fram t. d. í umsögnum búnaðarsambandanna í hinum ýmsu héruðum. Það kom fram í umr., að það hefði komið umsögn frá Austur-Húnvetningum og Skagfirðingum, ákaflega ítarleg umsögn. En það er mikill misskilningur. Ef þeir hafa sent frá sér ítarlega umsögn hefur hún farið eitthvað annað en í hendur landbn. Alþ. Af þessu tilefni tel ég rétt að ég lesi þessa umsögn, því að hún hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Sameiginlegur fundur stjórnar búnaðarsambandanna í Austur-Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum, haldinn í félagsheimilinu, Blönduósi, 9. janúar 1979, mælir eindregið með því, að Framleiðsluráði landbúnaðarins verði veitt víðtækari heimild til stjórnunaraðgerða í framleiðslu- og verðlagsmálum en nú er lagaheimild fyrir. Því skorar fundurinn á Alþ. og landbn. þess að hraða afgreiðslu frv. ríkisstj. um breytingar á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins, 125. mál yfirstandandi Alþingis, og lögfesta þessar breytingar sem fyrst þegar Alþ. kemur saman að loknu jólaleyfi.“ Undir þetta skrifa 7 menn. Ég verð að segja það, að ég tel þetta ekki ítarlega umsögn, og því miður voru sumar umsagnirnar ekki ítarlegri en þessi. En svo voru umsagnir frá nokkrum aðilum, eins og ég gat um í ræðu minni við 2. umr., sem tóku málið fyrir mjög ítarlega Eins og ég gat um við fyrri umr. voru nokkuð margir aðilar sem lögðu áherslu á það, þrátt fyrir niðurstöðu sjömannanefndar, að tekið yrði upp svokallað kvótakerfi - magnkerfi - í sambandi við lausn þessara mála. Í öðrum umsögnum, eins og t. d. frá Búnaðarsambandi Kjalarness, kemur fram, að það hefur ekki trú á að það frv., sem lagt var fram fyrir jólin, muni óbreytt leysa þann vanda sem því er ætlað. Ég vil líka taka það fram vegna blaðaskrifa og ummæla hér á hv. Alþ., að það voru ekki Eyfirðingar einir sem lögðu til að þetta magnkvótakerfi yrði upp tekið. Það voru líka Suður-Þingeyingar, það voru Strandamenn, það voru Borgfirðingar. Það voru í raun og veru flest þau búnaðarsambönd sem fjölluðu ítarlega um málið. Það hefur líka komið fram í umr. á Alþ., að þetta kvótakerfi sé í raun og veru sama og verðjöfnunargjald. En þetta er auðvitað mikill misskilningur. Það er líka þess vegna sem þessi búnaðarsambönd leggja á það áherslu, að þetta magnkvótakerfi sé tekið upp. Það er heimild í lögum að taka upp verðjöfnunargjald, en munurinn á þessu tvennu er sá, að framleiðandinn veit fyrir fram, hvað mikið magn hann má framleiða, og hagar framleiðslu sinni eftir því. Sé um verðjöfnunargjald að ræða verður hann að borga verðjöfnunargjald af allri sinni framleiðslu. Það er allt annað að vita það t. d. fyrir fram, að maður fær fullt verð fyrir við skulum segja 50 þús. lítra af mjólk, heldur en þurfa eftir á að borga verðjöfnunargjald af allri sinni framleiðslu. Það getur auðvitað ekki verið neitt skynsamlegt markmið að leggja skatt á framleiðslu- eða rekstrarvörur bænda. Það er með þetta í huga sem margir bændur vilja fara aðra leið. Það kemur líka í ljós í þessum umsögnum, að þrátt fyrir till. sjömannanefndar kemur það ákveðið fram hjá fjórum búnaðarsamböndum, að þau vilja fara þessa leið. Það koma líka í flestum umsögnunum mótmæli gegn því að leggja flatan skatt á kjarnfóður. En þeir, sem hafa athugað þessi mál og hugsað þau til botns, hafa séð að það er auðvitað hægt að stjórna framleiðslunni með því að hafa kjarnfóðurkvótann nógu lítinn. En það var aldrei ætlunin. Ætlunin var að stjórna þessu fyrst og fremst með magnkvótanum, en það væri miðað við skynsamlega notkun fóðurbætis, því að í sjálfu sér er erfitt að fara þessa leið í sambandi við fóðurbætinn nema taka magnkvótafyrirkomulagið upp. Og það getur sýnt sig núna, þegar hafísinn fer að herja á, að aðstaða manna til búskapar í landinu getur orðið með misjöfnum hætti á þessu ári af þeim ástæðum. Ég vonast til að þessar till. verði nú samþykktar og hægt verði að ganga frá þessu máli fyrir páska, þannig að Stéttarsambandið og þeir aðilar, sem um þetta þurfa að fjalla, geti farið að huga að því. Hins vegar vil ég taka það fram, sem kom fram hjá mér í sambandi við 2. umr., að það er í sjálfu sér ákaflega erfitt að semja till. um þetta öðruvísi en það sé samtímis gerð reglugerð um framkvæmdina á þessum málum. Og landbn. voru einmitt að fjalla um það, hvernig reglugerðarákvæði þyrftu að vera í sambandi við ýmis atriði í framkvæmdinni, ef magnkvótinn yrði tekinn upp. Það var búið að setja nokkur atriði inn í brtt., en var fallið frá því að setja þau inn í lög, en ákveðið að gera till. að þau yrðu frekar tekin upp í reglugerð. Mér þykir rétt að lesa upp nokkur atriði sem var rætt um, bæði eftir ábendingu frá Stéttarsambandi bænda og enn fremur komu upp hjá einstökum mönnum í nefndinni. Það var t. d. að ákveða megi að skerðing sé engin eða hlutfallslega minni hjá bændum sem hafa ekki skilyrði til að ná meðalbrúttótekjum verðlagsgrundvallarbúsins, t. d. vegna bústærðar. Heimilt er að ákveða frumbýlingum kvóta með hliðsjón af því búvörumagni, sem framleitt hefur verið á viðkomandi jörð, og þörfum ábúenda til eðlilegrar afkomu í hlutfalli við aðra framleiðendur. Einnig er heimilt að hafa sérstakan kvóta fyrir hverja búgrein, ef það þykir hagkvæmara miðað við markaðsskilyrði fyrir framleiðsluvörur viðkomandi búgreinar eða til að auðvelda uppgjör á verði til bænda. Sé þessi heimild notuð og síðan kemur í ljós að hlutföll á milli framleiðslumagns einstakra búgreina hjá framleiðendum með blönduð bú hafa verulega breyst, þá er heimilt að taka tillit til þess við uppgjör þannig að það raski ekki heildarrétti hvers framleiðanda. Ef búvöruframleiðandi, sem býr á lögbýli, gerir um það samkomulag við Framleiðsluráð að draga saman framleiðslu sína umfram það sem kvóti hans mælir fyrir um, þá er heimilt að veita honum viðbótarkvóta það ár allt að því marki sem samdrættinum nemur. Nú hættir ábúandi á lögbýli búskap og á hann þá rétt á að kvóti hans breytist þannig að verðskerðing á heildarinnleggi hans verði hlutfallslega sama prósenttala og gildir í viðkomandi búgreinum þegar innleggið á sér stað. Fleiri atriði voru rædd í n., sem ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um hér, en þetta er sýnishorn af hugleiðingum og það sem var sett á blað í sambandi við framkvæmd á þessu máli.



Herra forseti. Eins og ég hef hvað eftir annað lagt áherslu á, ber að mínu mati að leysa málefni landbúnaðarins þannig, að saman fari ný stefnumörkun fyrir landbúnaðarframleiðsluna og ákveðin verði aðstoð til bændastéttarinnar vegna þeirra erfiðleika sem að steðja í ár vegna umframframleiðslu landbúnaðarafurða. Ég gerði grein fyrir þessu þegar í des. s. l. í framsöguerindi með því máli sem nú er til umr. Ég gerði jafnframt grein fyrir því, að ég teldi fjögur atriði mikilvæg sem ákveða þyrfti af Alþ. þannig að marka mætti nýja stefnu fyrir landbúnaðarframleiðslu: Í fyrsta lagi víðtækar heimildir til Framleiðsluráðs til að leggja á verðjöfnunargjald þannig að spornað verði um leið gegn þeirri þróun, sem verið hefur í landbúnaðarframleiðslunni undanfarin ár, og henni snúið við. Það er það frv., sem er nú til umr. Í öðru lagi taldi ég nauðsynlegt að jarðræktarlögum yrði breytt þannig að draga mætti nokkuð úr jarðræktarstyrkjum, sérstaklega þeim sem stuðla að aukinni búvöruframleiðslu, en jafnframt veittar heimildir til þess að ráðstafa því fjármagni, sem afgangs verður, til að auka fjölbreytni búvöruframleiðslunnar og á annan máta til þess að ná eðlilegum markmiðum fyrir landbúnaðarframleiðslu. Í þriðja lagi lagði ég áherslu á að breyta þyrfti framleiðsluráðslöggjöfinni þannig að beinir samningar hæfust á milli ríkisvalds og bænda um kjaramál bændastéttarinnar. Inn í þá samninga hljóta að sjálfsögðu að falla framleiðslu- og tekjumarkmið fyrir bændastéttina. Og í fjórða lagi hef ég talið nauðsynlegt að Alþ. ákveði þau meginmarkmið, sem leggja ber til grundvallar við gerð áætlunar um þróun landbúnaðarframleiðslu, og einnig ákveði þær ýmsu leiðir, sem ríkið telur rétt að fara til að ná þeim markmiðum. Ég hef skýrt frá því, að till. til þál. um stefnumótun í landbúnaði hefur verið undirbúin, og mun hún verða lögð fyrir Alþ. eftir örfáa daga. Í þeirri till. verður jafnframt gert ráð fyrir því, að Alþ. samþykki að slík áætlun fyrir landbúnaðarframleiðsluna verði gerð og hún lögð fyrir Alþ. í haust. Mér hefur litist svo á málið, að þetta þyrfti að vera ljóst, þ. e. a. s. að stefnubreyting verði í landbúnaðarframleiðslunni, áður en unnt væri að ákveða af hálfu ríkisvaldsins hvaða aðstoð það treysti sér til að veita bændum í þeirri tekjuskerðingu sem við þeim blasir nú í ár. Í þeim nmr., sem orðið hafa um landbúnaðarframleiðsluna, hafa jafnframt allir þeir hv. þm., sem um málið hafa talað, hygg ég, tekið mjög ákveðið undir það, að ekki komi til mála að bændastéttin beri ein og án aðstoðar um það bil 1.2 millj. kr. í tekjuskerðingu að meðaltali á hvert bú. Nú hefur svo farið, að nokkuð hefur dregist að afgreiða það frv. sem hér liggur fyrir, og því miður hafa því ekki komið til framkvæmda af hálfu Framleiðsluráðs þær verðjöfnunaraðgerðir sem stuðla að því að draga úr framleiðslunni. Það er mjög illt. Einkum á ég þar við takmörkun á fóðurbætisnotkun. Aftur á móti hafa bæði þm. og fulltrúar bænda eðlilega að því spurt, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hyggist gera vegna umframframleiðslunnar og tekjuskerðingarinnar í ár. Ég tel mér því skylt að skýra frá því hér, að ég hef lagt fram í ríkisstj. till. um lausn á þeim vanda. Ég hef hugsað mér að ríkisstj. lýsi því yfir, að hún muni beita sér fyrir ákveðnum aðgerðum í þessu sambandi. Ég legg til að Framleiðsluráði landbúnaðarins verði heimiluð lántaka allt að 3.5 milljörðum kr. til þess að greiða fyrir sölu á umframframleiðslu landbúnaðarafurða erlendis eða til innlends iðnaðar, að fengnu samþykki landbrh., til viðbótar þeim útflutningsbótum sem veittar eru úr ríkissjóði samkv. lögum, og ríkisábyrgð verði veitt fyrir lántöku þessari. Hér er um að ræða 2/3 af þeim vanda sem við blasir í ár, þeirri tekjuskerðingu sem við bændastéttinni blasir. Þá yrði tekjuskerðing, sem eftir stæði, að meðaltali 400 þús. kr. á hvert bú. Þá geri ég ráð fyrir að lán þetta verði endurgreitt ásamt kostnaði á 5 árum þannig: Í fyrsta lagi að hluta með því fjármagni, sem heimilt er samkv. lögum að veita til útflutningsbóta, en ekki kann að reynast nauðsynlegt að nýta að fullu einstök ár næsta 5 ára tímabil, enda veiti Alþ. heimild til slíkrar ráðstöfunar útflutningsbóta með nauðsynlegum breytingum á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. Í öðru lagi að hluta með nokkru af því fjármagni, sem veitt er samkv. jarðræktarlögum, en ekki kann að verða notað til slíkra framkvæmda næstu 5 árin, enda samþykki Alþ. breytingar sem nauðsynlegar eru á jarðræktarlögum í því sambandi. Og í þriðja lagi með fjárveitingum á fjárl. næstu 5 árin, að svo miklu leyti sem ekki reynist unnt að endurgreiða umrædd lán og kostnað að fullu eftir ofangreindum leiðum. Unnið hefur verið að því af sérfróðum mönnum að meta hve hratt megi ná landbúnaðarframleiðslunni niður. Sett hafa verið þar ákveðin markmið til viðmiðunar í sambandi við mjólkurframleiðsluna. Er talið hæfilegt að stefna að því, að mjólkurframleiðslan fullnægi þörfum landsmanna að viðbættum um það bil 5%, sem er nauðsynlegt til þess að gera ráð fyrir árstíðarsveiflum í framleiðslunni. Hins vegar er stórum erfiðara að áætla samdrátt í framleiðslu sauðfjárafurða. Því veldur ýmislegt. Bæði gengur slíkt hægar. Þar er ekki um fóðurbætistakmörkun að ræða sem haft getur nein veruleg áhrif. Í öðru lagi er framleiðsla sauðfjárafurða mikilvæg í íslenskum iðnaði og til þess þarf einnig að taka tillit. Því hafa verið skoðaðir kostir með samdrátt frá 10–20%. Í ljós kemur, að auðvelt á að vera að ná mjólkurframleiðslunni niður, og sýna bráðabirgðatölur að umframframleiðsla landbúnaðarafurða á ekki, ef ákveðið er tekið á fóðurbætismálinu, að þurfa að verða ýkjamikil á næsta ári, þótt varla komist hún niður fyrir 10%, og síðan niður fyrir það, þannig á á 2., 3. og 4. og 5. ári þessa 5 ára tímabils telja sérfróðir menn að töluverðar útflutningsbætur innan 10% markanna verði til ráðstöfunar til endurgreiðslu á þessu láni. Ég hef því jafnframt gert ráð fyrir í þessari till. að af útflutningsbótum, samkv. því sem ég rakti áðan, skuli þó greiðast a. m. k. 3.5 milljarðar kr. af láninu og kostnaði við það. Ég vek hins vegar athygli á að þetta er að sjálfsögðu háð því, að Alþ. veiti umbeðnar heimildir, Alþ. samþykki breytingar á lögum, Alþ. samþykki í fyrsta lagi það frv., sem hér liggur fyrir, þannig að takmarka megi fóðurbætisgjöf svo að áhrifaríkt verði í mjólkurframleiðslunni, Alþ. samþykki beina samninga milli ríkisvalds og bænda, samþykki breytingar á jarðræktarlögum, sem liggja nú fyrir í Ed., og leggi grundvöll að áætlanagerð til næstu 5 ára fyrir landbúnaðarframleiðsluna. Ég geri ráð fyrir að þau af þessum málum, sem ekki liggja þegar fyrir Alþ., liggi fyrir á næstu dögum. Þegar liggur að sjálfsögðu fyrir það frv. sem hér er til afgreiðslu, frv. um breytingu á jarðræktarlögum liggur fyrir Ed., till. til þál. mun verða lögð fram innan örfárra daga og frv. til l. um breyt. á l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. er til ítarlegrar meðferðar nú í þeirri samráðsnefnd þingflokka sem starfað hefur. Ég geri mér vonir um að samstaða náist þar. Það mál þarf að ræða nokkru nánar við stjórn Stéttarsambands bænda vegna ýmiss konar breytinga, sem munu verða nauðsynlegar, ef samstaða á að nást, svo að öllum líkindum verður það mál ekki lagt fyrir Alþ. fyrir páska, en þá strax eftir páskahlé. Ég mun að sjálfsögðu hlusta á allar hugmyndir þm. um hvernig á að hlaupa undir bagga með bændastéttinni í þeim erfiðleikum sem nú eru. Ég hef engan þm., eins og ég sagði áðan, heyrt halda því fram, að bændur ættu einir að bera þessar byrðar. Ég hygg að það væri rangt að kenna bændastéttinni einni um það að umframframleiðsla er orðin svo mikil. Framleiðsluráðslöggjöfin leggur á það áherslu að bændur skuli hafa tekjur í samræmi við tekjur verkamanna og iðnaðarmanna. Þrátt fyrir ákvæði um útflutningsbætur hefur það ekki náðst. Bændur hafa sjálfir bent á nauðsynlegar breytingar á framleiðsluráðslögunum til að hamla gegn aukinni framleiðslu. En segja má að bændur hafi haft þann kostinn nánast því einan til þess að auka tekjur sínar að auka framleiðsluna. Þarna spila því saman margir þættir og er alrangt ef einhver vill kenna bændastéttinni einni um umframframleiðsluna. Þetta er sannarlega þjóðarvandamál og þjóðin í heild hlýtur að taka á því. Þá vil ég að lokum lýsa ánægju minni með þá samstöðu sem mér sýnist hafa náðst í landbn. um öll meginatriði þessa máls. Ég vil taka það fram, að ég met mikils þá ítarlegu vinnu sem landbn. hefur lagt í að athuga framkvæmd þeirra leiða sem er bent á í þeirri brtt. sem nú liggur fyrir, og að sjálfsögðu munu þau atriði höfð til hliðsjónar þegar reglugerð verður samin í samræmi við þessi lög. Ég vil svo að lokum leggja á það mjög ríka áherslu, að þetta mál þarf nauðsynlega að fá samþykki Alþ. sem fyrst, þannig að hamlandi aðgerðir geti hafist. Ég tel brýna nauðsyn bera til að það verði samþykki fyrir páskahlé, annars verður þar enn á langur dráttur. Ég vek athygli manna á því, að nauðsynlegt er að kalla saman fund Stéttarsambandsins til að fjalla um málið. Það þarf því að hafa nokkurn aðdraganda.



Herra forseti. Á þskj. 510 birtast brtt. frá landbn. þessarar hv. d. Eins og lýst hefur verið af frsm. og formanni n. stendur n. öll að þessum brtt., en við tveir fulltrúar Sjálfstfl. höfum þó óskað eftir því að hafa frjálsar hendur varðandi afgreiðslu þeirra, a. m. k. að hluta. Í sambandi við þetta mál vil ég rifja það upp, að við hv. 1. þm. Suðurl. fluttum við 2. umr. á þskj. 466 brtt. við frv. Þessar brtt. ásamt öðrum brtt. við frv. voru síðan dregnar til baka til 3. umr. og athugaðar á milli umr. í n. Voru það að mínum dómi eðlileg og hyggileg vinnubrögð til þess að freista þess að ná samstöðu í þessu máli, sem reynst hefur viðkvæmt og næsta erfitt í allri meðferð vegna þess hve sjónarmið hafa verið mörg og erfitt að samræma þau. Þetta hefur að verulegu leyti tekist hvað efnisatriði málsins sjálfs varðar. Í þeim brtt., sem nú liggja fyrir frá hv. landbn., má segja að í aðatefnisatriðum sé í raun og veru fylgt tveim brtt. sem við hv. þm. Eggert Haukdal lögðum fram við 2. umr. Að vísu er það með breyttu orðalagi á stundum og nokkuð breyttri efnisskipan, en aðalatriðið er það, að efnislega er hér um nálega sama málið að ræða. Þess vegna höfum við ákveðið að styðja málið að mestu leyti í því formi sem það er á þskj. 510. Ég vil aðeins segja það, að nokkrar breytingar hafa þó orðið á þessu í þeirri vinnu sem n. hefur lagt í það síðan, og er það sumpart til þess að mæta nýjum upplýsingum sem einstök atriði hafa verið tekin inn. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þessa niðurstöðu ítarlega. Ég vil aðeins geta þess, að ég lít svo á að þær leiðir, sem bent er á í a-lið, séu eins og gert var ráð fyrir í till. okkar Eggerts Haukdals, þannig upp settar, að þær séu jafnréttháar og að Framleiðsluráð og Stéttarsamband bænda með staðfestingu landbrh. hafi frjálsar hendur um að velja úr þessum leiðum, sem bent er á, eftir því sem hyggilegast sýnist. Hér eru þessar leiðir ekki settar upp í neina forgangsröð. Þetta tel ég hyggilegt og tel eðlilegt að Stéttarsambandið og Framleiðsluráð hafi þarna frjálsar hendur um val. Í sambandi við þá fyrirvara, sem við hv. þm. Eggert Haukdal höfum varðandi þessar till., höfum við kosið að láta koma til atkv. af till. okkar á þskj. 466 5. tölul., að því er varðar nefndarskipun til að úrskurða ágreiningsefni, og ákvæði til bráðabirgða. Að öðru leyti drögum við þær till., sem birtar eru á þskj. 466, til baka og óskum ekki eftir að þær komi hér til afgreiðslu. Ég skal ekki ræða það efnislega, sem fram kom í ræðu hv. frsm. og formanns n., Stefáns Valgeirssonar, um þetta mál, að öðru leyti en því, að ég vil aðeins geta þess sem hann sagði og mun hafa verið svar við orðum í ræðu hv. þm. Páls Péturssonar frá því við 2. umr., þar sem hv. þm. Páll Pétursson sagði að Austur-Húnvetningar og Skagfirðingar hafi látið frá sér fara ítarlega umsögn um þetta mál. Þetta var rétt hjá hv. þm., en þær umsagnir voru gerðar á almennum bændafundum, en ekki af stjórnum búnaðarsambandanna. Það voru aftur á móti umsagnir frá stjórnum búnaðarsambandanna sem sendar voru til hv. landbn. Það er hins vegar rétt, að þær tillögur, sem afgreiddar voru á almennum bændafundum bæði á Blönduósi og Sauðárkróki, voru mjög ítarlegar og vandaðar og hygg ég að það hafi a. m. k. að ýmsu leyti mátt sækja til þeirra góð ráð um framvindu þessa máls. Ég geri ekki neinn ágreining að því er varðar uppsetningu í brtt. á þskj. 510, þótt hún sé að mínum dómi sumpart óskýrari en er á þskj. 466, í till. okkar Eggerts Haukdals, og mun styðja meginefni þessa máls, en óska eftir því að 5. tölul. og ákvæði til bráðabirgða komi til atkv. nú við 3. umr. Ég tel ástæðu til að rifja upp ákvæði til bráðabirgða eins og þau hljóða í till. okkar, en þau hljóða svo, með leyfi næstv. forseta: „Á árinu 1979 er heimilt að leggja fram nauðsynlegt fé úr ríkissjóði til þess að greiða fyrir sölu á óverðtryggðri framleiðslu búvara á þessu verðlagsári og birgðum búsafurða sem til eru í landinu þegar lög þessi öðlast gildi.“ Hér er um heimildarákvæði að ræða sem er ætlað til þess að hæstv. ríkisstj. hafi í sínum höndum lagalegar forsendur fyrir því að aðstoða við sölu og afsetningu á búvörum, bæði þeim birgðum, sem nú eru til í landinu, og eins þeim hluta af framleiðslu þessa verðlagsárs sem verðtrygging nær ekki yfir. Hér er ekkert sagt um það, að sú aðstoð ríkisvaldsins eigi að vera svo mikil að hún dugi til þess að fullt verð náist, enda hygg ég að sé sanngirni sýnd í máli eins og þessu, þá sé það mat manna að eðlilegt sé að framleiðendur, þ. e. bændastéttin, taki á sig einhvern hluta þessa vanda, en þjóðarheildin komi til aðstoðar við að bera hluta hans. Hér skal ég ekki fara út í að greina þetta nákvæmlega sundur. En svo er þetta bráðabirgðaákvæði rýmilega orðað, að það ætti síst að vera ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. að leggjast gegn því að fá það samþykkt. Þess vegna kom mér nokkuð á óvart að þetta skyldi ekki vera tekið upp af hv. nefnd. Nú er það svo að hæstv. landbrh. hefur flutt hér mikla ræðu. Sú ræða var um landbúnaðarmálin á víð og dreif. Sú ræða var ekki flutt með tilliti til þess að greiða fyrir því að þetta mál fengi skjóta afgreiðslu eða þá að þessi umr. gengi hratt fyrir sig. Ef hæstv. ráðh. hefði óskað eftir að þessari umr. lyki sem fyrst, þá hefði hann átt að einskorða sig við það mál sem hér er á dagskrá, en láta bíða almenna umr. um landbúnaðarmálin í heild. Það er þó svo, að þegar hæstv. ráðh. hefur slíka umr., þá hlýtur það að kalla eftir því, að aðrir þm. sjái sér ekki fært annað en hefja að einhverju leyti umr. um þessi mál á víð og dreif. Hæstv. ráðh. minnti á það, að hann hefði talið að eðlilegt væri í sambandi við landbúnaðarmálin að saman færi ný stefna í landbúnaðarmálum og ákvæði um aðstoð ríkisins landbúnaðinum til handa. Þetta er allt gott og blessað. Hæstv. ráðh. taldi upp fjögur atriði sem hann hefði í hyggju að koma fram á þessu þingi er nú situr: Í fyrsta lagi heimildarákvæði til Framleiðsluráðs sem birtast með því frv. sem hér er á dagskrá. Í öðru lagi breytingar á jarðræktarlögum sem fela hæstv. ráðh. stórfelldar heimildir til þess að skerða jarðræktarframlög. Í þriðja lagi heildarlöggjöf um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. Í fjórða lagi að Alþ. ákveði meginmarkmið í landbúnaðarmálum og leiðir til þess að ná þeim markmiðum. Ég vil segja út af þessum fjórum atriðum, að í raun og veru er það stefnan sem er nr. eitt. Og í raun og veru hefði hæstv. landbrh. átt að flytja sem fyrsta mál í landbúnaðarmálum till. sína um mótun nýrrar stefnu í landbúnaði. Hæstv. ráðh. hefur kynnt fyrir þjóðinni, að hann hafi slíka stefnumótun í undirbúningi, og hann hefur sagt frá þeim atriðum í margar vikur. Það er enda kunnugt að hann réð sérstakan starfsmann í rn. á öndverðri sinni ráðherratíð til þess að vinna að þessu máli, eða eins og það var orðað þá í fréttatilkynningu: „ til þess að vinna að langtímastefnu í landbúnaði fyrst um sinn“. Þrátt fyrir þetta hefur till. hæstv. ráðh. ekki enn séð dagsins ljós. Það mega vel vera skýringar á þessu, og mér er um það kunnugt, vegna þess að ég hef séð drög að þessari till., að það virðist mjög miklu efni vera safnað í grg. till. og e. t. v. liggur í því mikil vinna að safna saman gögnum og gera útreikninga sem eiga að vera fræðilegt yfirlit yfir þróun landbúnaðar og ýmsa þætti landbúnaðarmála á liðnum árum til þess að hafa sögulegt og hagnýtt gildi í sambandi við landbúnaðarmál. Þetta er auðvitað síst að lasta. En hitt sný ég ekki til baka með, að ef þessir fjórir þættir, sem hæstv. ráðh. minntist á, eru samandregnir, þá er það stefnan sem er nr. eitt. Lagasetningu og lagabreytingar á síðan að laga að þeirri stefnu sem mótuð er. Nú er það svo, að við 10 þm. Sjálfstfl. höfum flutt hér á Alþ. till. um stefnumörkun í landbúnaði og það eru orðnar allmargar vikur síðan því þskj. var útbýtt. Ég lít svo á að þar sé um skýrt markaða stefnu að ræða og þær breytingar í ýmsum greinum landbúnaðarstefnunnar sem feli það í sér að unnt verði að ná tökum á skynsamlegri þróun landbúnaðarframleiðslunnar á komandi árum. Þessi till. er ekki enn komin til umr., en gerir það væntanlega fljótlega, og ég tel að það væri mikils virði að sú till. fengist afgreidd á þessu Alþingi. Ég vil því síst lasta það, að að því sé stefnt af hæstv. ráðh. að móta nýja stefnu. Ég vil gjarnan sjá þá stefnu, hvernig hún verður í endanlegum búningi, áður en ég segi um hana eitt eða annað. En ef svo fer að hún fari saman við þá stefnumörkun, sem við sjálfstæðismenn höfum látið frá okkur fara, þá tel ég það vel. Fari hins vegar svo, að hún fari þar í bága við að ýmsu leyti, þá mundi ég fyrir fram a. m. k. og að lítt athuguðu máli ætla að þar væri rangt stefnt. Um þetta er ekkert að segja fyrr en þessu væntanlega þskj., sem hefur verið rætt um af hæstv. ráðh., ekki tvisvar, ekki þrisvar, ekki fjórum sinnum, heldur margsinnis, æ ofan í æ, loks verður útbýtt. Ég verð að segja það um þá liði sem hæstv. ráðh. ræddi hér, þ. e. um jarðræktarlögin annars vegar og framleiðsluráðslögin hins vegar, að ég tel í fyrsta lagi að það sé ekki tímabært að breyta jarðræktarlögunum fyrr en ný stefna hefur verið mörkuð. Eftir að stefnan hefur verið mörkuð kann að verða þörf á því að laga jarðræktarlögin að einhverju leyti að þeirri stefnu. Að hlaupa til og byrja á því að breyta jarðræktarlögunum með einhverri skyndiaðgerð, áður en Alþ. hefur markað stefnuna, held ég að sé öfugt að farið. Þetta er reyndar mál sem sýnt var á Búnaðarþingi og ekki náðist samstaða um, heldur klofnaði Búnaðarþing í afstöðu til þess. Um frv. að öðru leyti skal ég ekki ræða hér efnislega. Það hefur verið lagt fyrir hv. Ed. Það virðist þó færa í hendur hæstv. ráðh., hver sem hann er, með aðild stjórna annarra stofnana, einkanlega aðild stjórnar Framleiðnisjóðs, vald til þess að ráðstafa fé eftir mörgum leiðum, svo mörgum og óljósum að næsta óeðlilegt sýnist og er í rauninni nokkuð undarlegt að hæstv. ráðh., hvort sem um er að ræða hæstv. landbrh. eða fagráðh. í öðrum efnum, kjósi að fá í hendur svo rúmar heimildir til ráðstöfunar fjármagns sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég skal svo ekki ræða það meir efnislega. Varðandi framleiðsluráðslögin, þá hefur endurskoðun þeirra staðið yfir í langa tíð og ég tel fullkomlega eðlilegt að niðurstaða þeirrar endurskoðunar verði lögð fyrir Alþ., þó það hafi raunar þegar komið fram í mínu máli, að stefnuna eigi að marka fyrst og síðan eigi að laga framleiðsluráðslögin eftir þeirri stefnu sem tekin er. Um það skal ég ekki segja meir á þessu stigi. Hæstv. ráðh. gaf í framhaldi af þessum hugleiðingum sínum og yfirlýsingum það út, að hann hefði hugsað sér að ríkisstj. lýsi yfir að heimiluð verði 31/2 milljarðs kr. lántaka til þess að mæta vanda bændastéttarinnar, þ. e. birgðavanda og vanda umframframleiðslu þessa verðlagsárs. Þetta er út af fyrir sig ágætt, svo langt sem það nær. En þó að hæstv. landbrh. hugsi sér að ríkisstj. gefi einhverja yfirlýsingu, þá er það ekki sama og ríkisstj. hafi gefið yfirlýsingu. Meðan yfirlýsing birtist ekki frá hæstv. ríkisstj. um þetta efni, þá verður að segja að þessi orð hæstv. ráðh. feli ekki mikið í sér. Hæstv. ráðh. skýrði þessi mál nokkuð. Hluti af þessu láni átti að endurgreiðast af útflutningsbótafé á næstu 5 árum. Ég verð að segja það, að mér sýnist í fyrstu lotu a. m. k. að hér sé um næsta vafasamt atriði að ræða, því að á næstu 5 árum kunnum við að þurfa að nota okkar útflutningsbótarétt, við kunnum að þurfa að nota þá verðtryggingu sem landbúnaðurinn á rétt á lögum samkv. Það eru ekki mikil búhyggindi í því að taka þennan rétt af næstu 5 árum og eyða honum nú. Aðra þætti í þeim hugleiðingum, hvernig ætti að endurgreiða þetta fé, skal ég ekki ræða. Ég hef þegar gert aths. í sambandi við jarðræktarlögin. Hæstv. ráðh: ræddi, hve hratt mætti ná framleiðslunni niður, og taldi það ekki mikið vandamál að því er mjólkurframleiðsluna snertir, en taldi að sauðfjárframleiðsluna mætti á nokkrum árum draga saman um 10–20% á fjórða og fimmta ári héðan frá væri því ekki þörf fyrir allan þann rétt sem bændur eiga lögum samkvæmt til útflutningsuppbóta og þar kæmi fjármagn til þess að greiða það lánsfé sem hann hygðist verja vegna þessa árs. Þetta kemur e. t. v. að nokkru heim við það sem segir í grg. með frv. til breyt. á jarðræktarlögum, en þar segir svo í upphafi grg., með leyfi hæstv. forseta: „Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. er kveðið svo á, að stefnt skuli að því að framleiðsla landbúnaðarvara miðist fyrst og fremst við innanlandsmarkað.“ Í þessu frv. er ítrekuð sú stefna hæstv. ríkisstj. að draga saman búvöruframleiðsluna í landinu þannig að hún miðist fyrst og fremst við innanlandsmarkað. Það þýðir að e. t. v. á að draga saman sauðfjárframleiðsluna um 30–35%, mjólkurframleiðsluna um 20–25%. Ég efast um þessa stefnu. En þessi stefnuyfirlýsing og þau orð, sem hér hafa verið sögð af hæstv. landbrh., koma beint í framhaldi af því, að hann hefur lagt nokkurt kapp á það sem nýkjörinn formaður Framsfl. að koma því til skila til þjóðarinnar, að Framsfl. sé ekki bændaflokkur. Nú skal ég ekkert vera að útlista þau orð hæstv. landbrh., en allt ber þetta þann keim, að þeir hv. alþm. og aðrir í þessu landi, sem bera hag landbúnaðarins fyrir brjósti, skuli hafa allan vara á sér um framvindu mála. Ég skal ekki fara miklu fleiri orðum um þetta mál og ræðu hæstv. ráðh., enda þótt ærið tilefni sé til. Ég vil lýsa því yfir, eins og ég hef gert hér fyrr, að ég dreg í efa að rétt sé stefnt þar sem fram kemur í yfirlýsingum hæstv. ríkisstj. og ítrekað sýnist yfirlýst af hæstv. landbrh., að rétt sé að draga saman landbúnaðarframleiðsluna svo að hún miðist við innanlandsmarkað. Ég tel að það sé rétt að hverfa að því í megindráttum að því er mjólkurframleiðsluna snertir, en hvað sauðfjárframleiðsluna snertir tel ég það hinn mesta vafa og engin svör við því hægt að gefa fyrr en úttekt hefur verið gerð á þjóðhagslegu gildi þessarar atvinnugreinar og framleiðslu hennar. Þess vegna er bráð og brýn nauðsyn að þegar verði að því horfið að gera ítarlega úttekt á þjóðhagslegu gildi þessarar framleiðslugreinar í því að skyni að fá úr því skorið, hvort sú skoðun mín sé rétt að sauðfjárframleiðslan í landinu sé þjóðhagslega hagkvæm og það væri hið mesta glapræði að draga þá framleiðslugrein saman um allt að 20%, hvað þá 30–35%. Þessu vil ég fá svarað á þjóðhagslegum grunni og að sú úttekt sé gerð þannig að þjóðin trúi. Þangað til sú úttekt hefur verið gerð er það að mínum dómi í hæsta máta ótímabært og ekki réttlætanlegt að æðsti yfirmaður landbúnaðarmála láti frá sér fara yfirlýsingar ítrekað um það, að þessa framleiðslugrein eigi að draga svo saman sem hann hefur ótvírætt meira en gefið í skyn, hann hefur hér sagt og yfirlýsingar birtast um í grg. með frv. til jarðræktarlaga, í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. o. s. frv., o. s. frv. Að þessum orðum mæltum mun ég ekki hafa um ræðu hæstv. ráðh. fleiri orð. Ég tel meira en tímabært að Alþingi afgreiði það frv. sem hér er á dagskrá. Þar hefur margt verið gert til þess að samkomulag megi takast. Ég tel að við stjórnarandstæðingar, sem starfað höfum í landbn., höfum sýnt þar samstarfsvilja, og þrátt fyrir það að brtt., eins og ég þegar hef sagt, séu sumpart óskýrt orðaðar og efnisskipan nokkuð með öðrum hætti en í till. okkar hv. þm. Eggerts Haukdals á þskj. 466, munum við láta kyrrt liggja um meginefni frv., en óskum eftir að þær tvær brtt., sem ég hef þegar getið um, komi til atkv. hér við 3. umr.



Herra forseti. Vegna þessa máls og þeirra hugmynda, sem hæstv. landbrh. kynnti sem sínar hugmyndir hér, vil ég minna á hversu hrikalegan vanda er við að fást í þessu efni og að nú er einmitt þangað komið sem Alþfl. hefur varað við á undanförnum árum, þannig að ný stefna er meira en tímabær. Ég vil líka benda á það, að 10% markið, sem svo hefur verið nefnt, var hugsað sem hámark, en það hefur sífelldlega verið brotið og verið bætt við umfram það mark. Hér þarf því ekki aðeins nýja stefnu, heldur líka fastari tök sem tryggi, að ekki sé farið bakdyraleiðina inn í ríkissjóð til þess að fást við bráðan vanda á hverjum tíma, eins og það er gjarnan orðað. Ég er þeirrar skoðunar, að þau fjögur meginatriði, sem hæstv. landbrh. rakti hér, eigi fyllilega rétt á sér öll saman og þ. á m. að sjálfsögðu endurskoðun á jarðræktarstyrkjunum í því skyni að draga úr jarðrækt sem hefur orðið til enn frekari framleiðsluaukningar en æskilegt hefur verið, og er ég þar á öndverðum meiði við hv. síðasta ræðumann. En meginatriðin eru auðvitað þau meginmarkmið sem menn ætla að stefna að í þessum efnum, og þau mega ekki vera óljós. Þar þarf greinilega að vera um töluleg markmið að ræða sem sé tryggilega gengið frá að verði haldin og þannig að v andanum verði ekki síðar velt yfir á ríkissjóð. Ég nefni þetta alveg sérstaklega vegna þeirra hugmynda sem hér hafa komið upp um úrlausn hins bráða vanda, hver nauðsyn sé á að það verði tryggilega frá öllum endum gengið, töluleg markmið liggi fyrir og að á þessu máli verði föst tök. Það er svo að dómi okkar Alþfl.-manna, að það er nauðsynlegt að fyrir liggi heildstæð stefna sem með sannfærandi hætti tryggi að dregið verði markvisst úr offramleiðslu og þannig tryggt að innan fárra ára verði hætt óarðbærum útflutningi á landbúnaðarafurðum. Þegar ég segi að þetta þurfi að gerast með sannfærandi hætti, þá á ég við það, að menn sjái greinilega hvers konar framleiðslu- og greiðsluáætlun það sé sem menn ætli að fylgja fram, og ég tel að fyrr en slíkt liggur fyrir sé ótímabært að tala um sérstakar lántökur. Þar tölur, sem hafa verið nefndar í þessu sambandi, kunna líka að orka tvímælis. Ég vil sérstaklega taka þetta fram vegna þeirrar umr. sem hér hefur farið fram, að meginatriðið er tryggilegur frágangur stefnunnar og þeirra leiða sem eiga að tryggja að þau tölulegu markmið náist sem nauðsynleg eru til þess að hér hverfi ekki aftur til sama horfs, heldur verði um varanlega stefnubreytingu að ræða.



Herra forseti. Þing veit og þjóð veit einnig að sú stefna í landbúnaðarmálum, sem hér hefur að meira eða minna leyti verið rekin um áratugaskeið, hefur misheppnast. Hún hefur misheppnast vegna þess að hún hefur ekki verið til þess fallin að halda uppi góðum lífskjörum heildarinnar, sem þessa þjóð myndar, heldur hefur stefnan í landbúnaðarmálum beinlínis verið til þess fallin að draga niður lífskjör annarra en þeirra sem beina eða óbeina hagsmuni hafa haft af því að vinna við landbúnað. Og það segir sig alveg sjálft, að þegar einn af meginatvinnuvegum þjóðarheildarinnar er rekinn með þessum hætti, þá er veruleg skekkja í efnahagskerfinu. Landbúnaðarstefnan hefur verið slík skekkja í efnahagskerfinu. Við þekkjum það, að þegar í upphafi síðasta áratugs var byrjað að nefna þetta og gagnrýna voru viðbrögðin afar heiftúðug. En einkum nú á allra síðustu árum hafa þau gleðilegu tíðindi verið að gerast, að talsmenn landbúnaðarins hafa um margt viðurkennt hver vandi hér er þegar horft er af sjónarhóli þjóðarheildarinnar, - viðurkennt að heildardæmi landbúnaðarins hefur komið svo út að lífskjör þjóðarheildarinnar hafa verið dregin niður fyrir vikið. Þetta er auðvitað kjarni málsins og hefur verið um áratugaskeið. Heilbrigður landbúnaður í heilbrigðu samfélagi á að vera til þess fallinn að halda uppi góðum lífskjörum og batnandi lífskjörum, meiri hagvexti en landbúnaður okkar hefur gert. Það hefur beinlínis stefnt í öfuga átt. Það er ekki langt síðan talsmenn landbúnaðarins sjálfir fóru að gera sér grein fyrir þessum grundvallarstaðreyndum, og segja má að á allra síðustu árum hafi talsmenn landbúnaðarins beinlínis tekið annan pól í þessa hæð en þeir höfðu áður gert um árabil. Það styrkjakerfi, það hjálparkerfi, sem hér hefur verið rekið í landbúnaði og er orðið svo margþætt og flókið að það er sennilega ekki á færi nema fáeinna atvinnumanna að skilja það til hlítar, var auðvitað í upphafi sínu og einkum á fjórða áratugnum hið sjálfsagðasta réttlætismál, til þess hugsað og til þess fallið að hjálpa bændum sem þá voru bæði með smábýli og of fátækir til þess að brjótast út úr erfiðleikum. En það vill oft verða svo með mál sem í upphafi eru réttlætismál, að þegar fram líða tímar snúast þau í andhverfu sína, hið flókna réttlæti verður að argasta ranglæti og efnahagsleg markmið verða óljós, loðin og jafnvel týnast. Og það hygg ég að hafi einmitt gerst með stefnuna í landbúnaðarmálum. Landbúnaðarferillinn er í sjálfu sér einfaldur. Öðrum megin á þessum ferli eru framleiðendur vörunnar, en hinum megin á ferlinum eru neytendur og skattgreiðendur. Báðir þessir aðilar, bæði neytendur og skattgreiðendur, eiga auðvitað verulegra og mikilla hagsmuna að gæta að stefnan í landbúnaðarmálum sé ekki einvörðungu hugsuð frá bæjardyrum bænda, heldur einnig frá bæjardyrum þessara aðila. Landbúnaðarstefnan hefur verið of dýr, styrkjakerfið hefur verið of mikið, skattgreiðendur hafa þurft að borga miklar fúlgur beinlínis til styrktar þessari atvinnugrein. Og nú er verið að leggja til ekki litlar greiðslur til viðbótar. Neytendur hafa þurft að greiða þessar vörur of háu verði, miklu hærra verði en hægt hefði verið ef vandinn hefði verið viðurkenndur fyrr, ef hlustað hefði verið á þá réttmætu gagnrýni sem m. a. hljómaði í þessum sölum fyrir nærfellt tveimur áratugum. Kjarni vandans er auðvitað sá, að íslenskir bændur hafa með flóknu styrkja- og fyrirgreiðslukerfi verið gerðir ónæmir fyrir markaðslögmálinu. Á milli framleiðandans annars vegar og neytandans hins vegar er búið að koma fyrir kerfi sem svo vinnur að markaðslögmál komast þar ekki að. Framleiðandinn þarf ekki að því að huga, hverjir hagsmunir neytandans eru, með hvaða hætti hann vill kaupa vöruna og hvenær hún verði svo dýr í framleiðslu að hann vilji ekki kaupa hana, heldur kaupi eitthvað annað. Þetta eru svo kunnar staðreyndir að ég hygg að þær séu þekktar af nærfellt öllum. Hér liggur fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Ég efast ekki um góðan vilja hæstv. landbrh., og ég hygg jafnvel að óhætt sé að segja að í þessum efnum er núv. hæstv. landbrh. með nútímaleg sjónarmið, og þá á ég við að hann geri sér grein fyrir þeim grundvallarreglum sem lýst var í upphafi þessa máls. Ég hygg sem sagt að núv. hæstv. landbrh. hafi um margt nútímalegri sjónarmið og nútímalegri afstöðu til þessa vandamáls heldur en forverar hans um langt skeið, og það út af fyrir sig er allverulegur áfangi. Engu að síður er það galli við þetta frv., að orðalagið er svo almennt að það er nærfellt merkingarlaust sé það hugsað í þá veru að hamla gegn offramleiðslu og hamla gegn því að skattgreiðendur þurfi að láta milljarða á ári hverju af hendi rakna í þessa einu og tilteknu atvinnugrein. Þar að auki er fyrir minn smekk sú grundvallarvilla í þessu frv., að þar fer enn á ný fram mjög verulegt valdaafsal frá Alþ. og til þeirra aðila sem eiga hagsmuna að gæta, nefnilega bænda sjálfra. Þetta blasir eiginlega við í hverri till. og á hverri síðu þessara blaða. Dæmi um þetta er það, með leyfi hæstv. forseta, að ákvarðanir, sem varða gjaldtöku af kjarnfóðri, skulu teknar af fulltrúafundi Stéttarsambands bænda og vera háðar samþykki landbrh. Till. eins og þessar hygg ég að séu rangar í grundvallaratriðum. Þetta er hliðstætt við það að gera þingi Alþýðusambands Íslands að semja reglur um laun, og ég hygg að ekki dytti nokkrum manni í hug, hversu hliðhollur, hagstæður og velviljaður viðkomandi væri launþegasamtökunum í landinu, að selja þeim sjálfdæmi um hvað eigi að greiða í laun. Hvert barn sér að slíkt kerfi mundi springa fyrr en varir. Og það er nákvæmlega það sem gerst hefur í hinni almennu stefnumörkun landbúnaðarmála á undanförnum árum og áratugum, að kerfið er fyrir lifandi löngu sprungið. Að öðru leyti lýsti hæstv. landbrh. þeirri till. sinni, að útvega verði lán til viðbótar útflutningsbótum, þó að það kerfi sé komið langt út fyrir eigin mörkuð takmörk, og þetta lán á að nema á ári 3.5 milljörðum kr. Þetta er í stefnumörkun til 5 ára - og reikni menn. Það er verið að leggja til að til viðbótar þeim fjárhæðum, sem þegar er varið til að fjármagna ranga, óhagkvæma landbúnaðarstefnu, og þá á ég við: ranga frá sjónarhóli neytenda og skattgreiðenda séð, verði á þessu ári 3.5 milljörðum varið til viðbótargreiðslna til útflutningsbóta. Sé dæmið lagt saman og sé ekkert lán útvegað með ríkisábyrgð, sem vitaskuld þýðir í reynd að ríkissjóður greiði þetta lán, skattgreiðendur þar með, þá er hér verið að leggja til að viðbótarstærðin nemi andvirði Kröfluvirkjunar. Bændur eiga allt gott skilið vitaskuld. En kjarni málsins er sá að samfélagið er eins og lífræn heild og það eru fleiri á þessum ferli. Það eru skattgreiðendur, það eru neytendur, og ég hygg að það sé gersamlega ábyrgðarlaust að taka afstöðu til þessa dæmis nema hagsmunir allra þessara aðila séu skoðaðir. Með því að samþykkja slíka till. er verið að samþykkja milljarða fjármagnstilflutning enn á ný frá skattgreiðendum. Það er verið að leggja út í stórfelldar niðurfærslur, það er verið að færa niður lífskjörin í landinu sem þessu nemur og án þess að nokkurs staðar verði komið auga á í þessum tillögum alvarlega stefnumótun sem vegur að rótum þessa vanda. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar, að það megi ekki henda Alþ. að samþykkja till. af þessu tagi, samþykkja till. um niðurfærslu lífskjara í landinu svo milljörðum nemur, öðruvísi en að fyrir liggi stefnumótun, ekki með því almenna orðalagi sem hér er gert ráð fyrir og ekki með því að selja hagsmunaaðilanum sjálfdæmi um það, hvernig að skuli farið og hvað gert, heldur með því að löggjafinn sjálfur, sem er ekki aðeins fulltrúasamkoma bænda, heldur og skattgreiðenda og neytenda, að þessi stofnun taki af skarið og setji almennar leikreglur sem að því skulu miða að vandinn sé viðurkenndur og að því stefnt í þeim áföngum, sem heppilegt kann að teljast, að hann sé leystur. Við framleiðum of mikið miðað við innanlandsmarkað og það verð sem við getum fengið fyrir þessar afurðir erlendis. Það er kjarni málsins. Ef markaðirnir væru öðruvísi erlendis eða ef meira væri neytt innanlands, þá væri þetta ekki vandi. En meðan þetta eru þær staðreyndir sem blasa við, þá er fráleitt að ætla sér að færa niður lífskjörin í landinu, því að þessi skattheimta er auðvitað ekkert annað en það, með þeim till. sem hæstv. landbrh. reifaði hér í dag, enda væri slíkt vitaábyrgðarlaust af stofnun sem á að vera fulltrúi fyrir þjóðarheildina alla. Það hefur auðvitað um margra ára skeið verið siglt að erfiðum ósi í landbúnaðarmálum, en þegar svo er komið sem nú er ber Alþ. að taka í taumana. Og alveg á sama hátt og Alþ. á ekki að láta þrýstihópaforingjana eina, hvort sem þeir eru frá verkamannasambandi, vinnuveitendum eða af öðrum slíkum stöðum, setja sér stólinn fyrir dyrnar að því er varðar lög um efnahagsmál, því að slíkt á Alþ. ekki að gera í þingræðiskerfi, þá á Alþ. ekki heldur að selja hagsmunaaðilum sjálfdæmi um reglur eða lagasetningar eða útfærslu þeirra í viðkvæmum málaflokki sem þessum. Dytti nokkrum í þessum sal í hug að það væri viturleg regla að selja iðnrekendum sjálfdæmi um það, hvernig við högum innflutningstollum eða jöfnunargjaldi, eins og nú er talað um? Það dytti engum í hug að gera það. Það er að vísu vandi á ferðinni að því er tekur til valdmarka þrýstihópaforingjanna og Alþingis. En ég hygg að það sé einn af veikleikunum í okkar efnahagskerfi að hér hefur þróast með sögulegar rætur í kjördæmaskipun eins konar sérstaða hagsmunaaðila í landbúnaði. Þessi sérstaða hefur verið sú, að landbúnaðurinn hefur átt hlutfallslega marga fulltrúa í þessari hv. stofnun, og það hefur árum og áratugum saman farið fram slíkt valdaafsal sem hér hefur verið gert að umræðuefni frá Alþ. og til þessara hagsmunasamtaka. Alveg burt séð frá því hvað mönnum finnst um þessi tilteknu samtök, stefnu þeirra, skoðanir og lífsviðhorf að öðru leyti, þá er þetta röng stefna, röng regla. Í þingræðislandi á ekki að fara þessa leið. Enda er það kjarni málsins, að landbúnaðarmál eru ekki einkamál framleiðendanna. Þau eru líka og í sama skilningi einkamál neytendanna og skattgreiðendanna, sem auðvitað byggja að mjög verulegu leyti hinar þéttari byggðir þessa lands, og Alþ. ber að skoða þessi mál ekki eingöngu frá sjónarhóli framleiðandans, heldur einnig frá sjónarhóli hinum megin á ferlinum, frá sjónarhóli neytandans og skattgreiðandans. Þær till., sem hæstv. landbrh. kynnti hér í dag, stefna áfram út í þetta efnahagslega fen án þess að nokkur stefnumörkun, sem mark er á takandi, komi þar á móti. Þar er gert ráð fyrir niðurfærslu lífskjara til þess að færa verðmæti til landbúnaðar án þess að stefnumörkun í þá veru að leysa sjálfan vandann komi þar á móti. Af þeim ástæðum tel ég að þær till., sem hér voru kynntar, séu gersamlega óaðgengilegar. Ég vil enn lýsa því, að ég ber að þessu leyti traust til nútímalegra sjónarmiða hæstv. landbrh. Engu að síður er það Alþingi í þingræðislandi sem ber að setja leikreglur. Það verður að skoða hagsmuni fleiri en framleiðendanna og það verður að koma til stefnumörkun sem samrýmist hagsmunum allra þessara aðila. Sé hún til staðar, sé vandinn viðurkenndur og leitast við að leysa hann í áföngum, þá fyrst er hægt að huga að því að samþykkja svo stórfellt lán sem hér er farið fram á til þessa tiltekna hagsmunahóps. Fyrr teldi ég það fráleitt. Fyrr teldi ég það beinlínis ganga gegn hagsmunum launþega í þessu landi og það í langtum ríkari mæli en verið er að gera í öðru frv. sem er til umr. annars staðar og í annarri deild þessa ágæta húss.



Herra forseti. Ég vildi fyrst og fremst staðfesta það með orðum mínum hér, að hv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, sem nú dvelst erlendis í opinberum erindagerðum, hefur veitt mér umboð til að lýsa því hér yfir fyrir sína hönd, að brtt. sínar við frv. um Framleiðsluráð landbúnaðarins, sem ræddar voru við 2. umr., taki hann til baka. Það vil ég staðfesta úr þessum ræðustól. Þessar brtt., sem hv. 1. þm. Austurl. hafði lagt fram, miðuðu fyrst og fremst að því að tryggja að ríkisvaldið tæki hið fyrsta upp samningaviðræður við stéttarsamtök bænda um að marka stefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins og um fjárhagsvandamá? landbúnaðarins í heild. Ástæðan fyrir því, að þessar till. eru teknar til baka nú við 3. umr., eru í fyrsta lagi yfirlýsing hæstv. landbrh., sem gefin var hér við 2. umr., um að eftir þessum brautum yrði unnið af hálfu rn., og í öðru lagi traust á því að svo verði gert, þannig að sérstök viðbótarsamþykkt í þeim efnum reynist ekki jafnnauðsynleg og menn höfðu álitið í upphafi: Ég vil ekki fara út í það nú að endurtaka neitt af því sem ég sagði við 2. umr. málsins. Ég setti þá fram ýmsar ábendingar varðandi efni frv. Ég vil aðeins taka það fram, að ég tel að það hafi að sumu leyti verið komið til móts við ábendingar mínar í endanlegri tillögugerð hv. landbn., en þó engan veginn að öllu leyti. Ég geri mér hins vegar ljóst að mál standa svo, að það er mikill ábyrgðarhluti að valda frekari töfum á afgreiðslu þessa máls en orðið er, og ég er því tilbúinn að sætta mig við þá niðurstöðu sem hér liggur fyrir, enda þótt ég sé engan veginn fyllilega ánægður með hana. Ég minni aðeins á það, að það vald, sem Stéttarsamband bænda og Framleiðsluráð landbúnaðarins fá í hendur samkv. till. hv. landbn., er ákaflega víðtækt og ég ber nokkurn ugg í brjósti fyrir því, að þessu valdi kynni að verða beitt á annan veg en ég tel viðunandi. En ég sætti mig við þetta samt, vegna þess að fari svo að einhverjum þeim, sem hér sitja á hinu háa Alþ., mislíki alvarlega gerðir Framleiðsluráðsins og Stéttarsambandsins, þá er að sjálfsögðu alltaf hægt að taka málin upp á nýjan leik hér á Alþ. og breyta þeim ákvörðunum sem við tökum nú. Ég vil aðeins vekja athygli á ummælum hv. 7. þm. Reykv., þar sem hann segir sem svo, að fyrst menn vilji fela stéttarsamtökum bænda og framleiðsluráði þeirra þetta vald, þá mætti kannske alveg eins hugsa sér að selja öðrum hópum í þjóðfélaginu: iðnrekendum, verkamönnum eða einhverjum enn öðrum, sjálfdæmi í eigin málum. Mér fannst túlkun hans í þessum efnum dálítið undarleg. Við vitum nefnilega að það, sem hér er um að ræða, er ekki að með frv. sé verið að bæta kjör þess þjóðfélagshóps sem það snertir mest, bænda, heldur er verið að leggja á þá ákveðnar byrðar. Málið er einfaldlega það, að stéttarsamtök þeirra taka að sér að deila þessum byrðum niður á sína félagsmenn, og mér finnst það út af fyrir sig mjög virðingarvert. Enda þótt ég sé ekki viss um að þeir muni beita þessu mikla valdi nákvæmlega að mínum óskum, þá finnst mér út af fyrir sig virðingarvert að stéttarsamtök þeirra skuli bjóðast til þess að deila þessum byrðum niður sjálf á sína menn. Ég er reyndar ekki í nokkrum vafa um að þeir væru ákaflega margir hér í þjóðfélaginu sem mundu fagna því mjög, ef um það væri að ræða að við skulum segja meiri hl. hér á Alþ. teldi óhjákvæmilegt að skerða kjör félagsmanna Alþýðusambands Íslands svo og svo mikið, kannske ekki allra jafnt, en Alþýðusamband Íslands lýsti yfir að það væri reiðubúið að deila niður skerðingunni á sína félagsmenn. Ég hygg að ákaflega margir í þessu þjóðfélagi og þ. á m. margir, sem sitja hér á hinu háa Alþ., mundu fagna því og telja sig þar með leysta undan stórum vanda. Hitt er ég viss um, að því fer fjarri að Alþýðusambandið væri reiðubúið til slíks, og ég er reyndar sjálfur þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að taka að sér slík verkefni. En ég bendi á þetta vegna þess að ég held að það sé hollt að menn hugleiði þennan samanburð, þar sem er annars vegar Alþýðusambandið og hins vegar Stéttarsamband bænda, því að það er í raun og veru alveg hliðstætt, sem Stéttarsambandið er þarna að bjóðast til að gera, eins og ef Alþýðusamband Íslands segði: Gott og vel, hér er ákveðin kjaraskerðing óhjákvæmileg, við tökum að okkur að deila henni niður. Ég vil síðan koma örlítið inn á það sem minnst hefur verið á í umr. og liggur þó utan þessa frv. sem slíks, þ. e. þann mikla vanda sem við blasir í landbúnaðarmálunum þegar við vitum að hvorki meira né minna en 5 milljarða kr. vantar nú í ár umfram lögboðnar útflutningsbætur til þess að tryggja bændum grundvallarverð og þar með þau launakjör, vil ég kalla, sem þeir eru taldir eiga rétt á miðað við aðrar viðmiðunarstéttir. Það hefur komið hér fram, að fyrirhuguð sé allveruleg lántaka í því skyni að leysa verulegan hluta af þessum stóra vanda, en ekki vandann allan. Ég vil nota tækifærið við þessa umr., fyrst þetta hefur borið á góma í ræðum annarra hér, að láta það koma ótvírætt fram, að þingflokkur Alþb. hefur nú þegar veitt ráðherrum Alþb. heimild til að standa að ákvörðun um slíka lántöku innan ríkisstj. Það var að heyra á hv. 7. þm. Reykv., að skoðun hans væri sú, að þarna væri um að ræða nokkuð sem alls ekki mætti verða. Hann minntist í því sambandi á að hann treysti hæstv. landbrh. til svo nútímalegra vinnubragða að ekki yrði af fjáröflun með þessum hætti. En ef menn hafna slíkri fjáröflun, hvaða kostir eru þá fyrir hendi? Það eru tveir kostir aðrir fyrir hendi. Annar er sá að ganga beint til verks með almennri skattheimtu strax á þessu ári til að greiða kannske 3, kannske 4 milljarða upp í þessa 5 sem vantar. Auðvitað munu bændur sjálfir verða að bera hluta af þessu. Sá kostur er fyrir hendi. Ég hygg að hv. 7. þm. Reykv. munu ekki telja það nútímalegan kost, og ég hygg að slík fjáröflun muni tæpast samrýmast skattastefnu Alþfl. En þá er það hinn kosturinn, og það er líklega hann sem hv. þm. Vilmundur Gylfason telur sérstaklega nútímalegan, þ. e. a. s. að segja við bændurna sjálfa, þessa 4–5 þús. bændur sem hér þrauka við bú í landinu, að þeir eigi að bera þetta sjálfir, nokkuð á aðra millj. kr. í tekjuskerðingu á hvert einasta sveitaheimili í landinu. Það væri fróðlegt að fá það skýrt fram, hvort það er stefna hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, og það sem skiptir meira máli, hvort það er stefna þingflokks Alþfl. Ef svo er, þá er þar um stefnu að ræða sem ég verð að segja að ég er algerlega andvígur. En ef það er ekki stefna Alþfl., þá væri æskilegt að fá það fram, hvaða aðrar till. hann hefur til lausnar vandans nú á þessu ári, 1979. Það legg ég áherslu á, vegna þess að enda þótt allt verði gert sem í mannlegu valdi stendur til að hefjast handa um skipulagslegar aðgerðir til minnkunar landbúnaðarframleiðslu á næstu árum, þá mun það ekki koma að gagni í ár. Ég vil aðeins segja í viðbót, að ég er þeirrar skoðunar, og það er reyndar mjög í samræmi við þær brtt. sem hv. 1. þm. Austurl. lagði hér fram, en hefur að vísu dregið til baka af ástæðum sem ég gat um áðan, að í fyrsta lagi sé skylt að hefjast handa með viðræðum af hálfu ríkisvaldsins við stéttarsamtök bænda sem allra fyrst um skipulegar aðgerðir til að draga sem allra mest úr umframframleiðslu á næstu árum, með þeim hætti þó að það leiði ekki til stórkostlega skertra lífskjara hjá bændum sérstaklega og ekki heldur til umtalsverðrar byggðaeyðingar umfram það sem orðið er, en innan þessa ramma skipulegar ráðstafanir til þess að ráðast gegn offramleiðsluvandanum. Þetta ber að gera. En hversu vel sem unnið verður í þessum efnum af hálfu ríkisstj. og annarra aðila, þá dugir það ekki til á árinu 1979. Það mál verðum við að gera upp. Hver á að taka þennan 5 milljarða poka á sig? Eiga það að vera sveitaheimilin ein, eða á það að vera þjóðarheildin? Ég segi hiklaust: Það á að vera þjóðarheildin.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. gat um voru allar till., sem lágu fyrir við 2. umr., dregnar til baka til 3. umr. að ósk ráðh. og með það í huga að yfirfarast af landbn, milli umr. En hálfur mánuður er nú liðinn síðan sú umr. fór fram. Umræða í nefndunum varð minni en til stóð, sem sagt í n. í heild. Hins vegar munu stjórnarsinnar hafa haldið marga fundi um málið. Í þessu sambandi vil ég leggja áherslu á að Sjálfstfl. hefur ekki tafið málið þennan tíma. Hér hefur hæstv. landbrh. talað í þessu máli, og kem ég að því síðar, en það var athyglisvert, að rétt að hans orðum slepptum kom sjútvrh. upp og talaði algerlega á móti því sem landbrh. hélt fram. Það er furðulegt hve lengi á að ganga hjá þessari blessaðri ríkisstj. að ráðh. sitji eins og hundar og kettir hver framan í öðrum. En sjútvrh. gerði í þessu máli till. hæstv. landbrh. strax marklausar. Það var sagt t gær að á fundi ríkisstj. í dag ætti að afgreiða bæði það ástand sem er í flugmálunum og einnig í landbúnaðarmálunum. Það heyrðist fyrr í dag hvernig gekk að afgreiða flugmálin, og nú liggur þetta fyrir. Ekki var óeðlilegt að það tæki meiri hl, nokkurn tíma að laga brtt. sínar, þar sem það hafði fengið þann dóm hjá stéttarsambandsmönnum að þær væru óframkvæmanlegar. Nýjustu fréttir eru að búnaðarmálastjóri hafi á flokksþingi Framsfl. lesið yfir mönnum fyrir að vera með óframkvæmanlegar till. Ekki er þetta nú allt efnilegt, þegar bæði Stéttarsamband og Búnaðarfélag hafa þennan hug til tillagnanna. Það plagg, sem hér liggur fyrir og ég hef óbundnar hendur um, eins og komið hefur fram í umr., hefur verið mjög lagað frá gömlu meirihlutatillögunum og komið til móts við þær till. er við hv. 2. þm. Norðurl. v. höfum lagi fram. Einnig hafa verið teknar til greina nýjar ábendingar. En engin svör hafa enn fengist hjá ríkisstj. varðandi það meginatriði þessa máls, hvort ríkisvaldið ætlaði að koma til móts við bændur vegna birgðavandans. Svar um þetta efni hefur þó verið krafist af fulltrúum Sjálfstfl. og tekið undir af Alþb.-mönnum á sameiginlegum landbn. fundi beggja d., bæði fyrr í vetur og voru ítrekuð á fundi n. morguninn eftir að 2. umr. lauk, þ. e. fyrir réttum hálfum mánuði. Í till. okkar hv. 2, þm. Norðurl. v. er ákvæði til bráðabirgða sem við föllum ekki frá, en þar er sett fram till. um að ríkið komi til móts við bændastéttina í þessum vanda, og þetta tengist óumdeilanlega þeim heimildum sem verið er að veita Framleiðsluráði með þessu frv. Hvað ríkisstj. ætlar að gera í þessum málum hefði fyrir löngu getað legið fyrir, ef hér væri stjórn sem tæki á þessum málum. En það virðist hafa verið skoðun stjórnarliðanna í n., að undanskildum fulltrúum Alþb., eins og áður kom fram, að þetta ætti að mestu að lenda á bændunum. Óskir sjálfstæðismannanna í n. um svör frá ríkisstj. og undirtektir Alþb.-manna og síðan flutningur á till. okkar um ákvæði til bráðabirgða hafa vakið stjórnina af værum blundi og er það vel. En þetta átti að geta legið fyrir strax í haust þegar málið var lagt fram. Þá hefði málið getað siglt hraðbyri. Það bæri að fagna orðum hæstv. landbrh. áðan ef hann hefði haft fyrir þeim samþykkt ríkisstj. og stuðning, sem ég gat um áðan að kom fram að ekki væri fyrir hendi, og slík orð án stuðnings ríkisstj. algerlega marklaus. En það var meira sem ráðh. sagði. Það var skilyrt, að þetta frv. og m. a. jarðræktarfrv. það, sem hann er búinn að leggja fram, yrðu samþ. Það frv. er með þeim endemum að ég vona að það gangi ekki í gegn, þar sem ráðh. er falið allt vald til að ráðskast með jarðarbótastyrkina. Hins vegar væri ekkert óeðlilegt að hluti af þessum styrkjum gengi beint til að létta birgðavandann. Ég legg áherslu á að það væri e. t. v. ekkert óeðlilegt, en alls ekki með þeim hætti sem þarna er ráð fyrir gert. Hæstv. ráðh. þakkaði samstöðu í n., og má segja að hún sé nokkur. En meiri hl. n. vildi ekki koma til móts við okkur um þá till., sem við vorum með í okkar minnihlutaáliti, að koma til móts við birgðavandann af ríkisins hálfu. Ef það hefði verið, þá hefði verið hægt að tala um að samstaðan hefði verið meiri. Hv. þm. Vilmundur Gylfason talaði hér mikið, en hann virtist tæplega skilja þetta frv. Þetta frv. gengur fyrst og fremst út á það, að bændum sjálfum eða bændasamtökunum eru veittar heimildir til að jafna á sig halla sem þegar er orðinn. Þeir eiga að deila þessu á sig eftir þessu frv. Ef frv. verður samþ. óbreytt og ekki tekin með till. okkar um ákvæði til bráðabirgða, þá er hér eingöngu um að ræða frv. þar sem bændurnir einir eiga að jafna á sig kjaraskerðingunni. Þá kemur ríkið ekkert þar til móts. Það er því ósambærilegt við það frv. sem er í Ed., þar sem jafnað er kjaraskerðingu á alla landsmenn. En þar þykist ríkisstj. koma til móts með einum eða öðrum hætti til að draga úr henni, þótt það sé raunar meiri og minni sjónhverfing. En vonandi styður ríkisstj.-meirihlutinn ákvæði okkar til bráðabirgða vegna birgðavandans. Að lokum vil ég leggja áherslu á að þetta mál er búið að velkjast hér í þinginu í allan vetur. Hvað það hefur tafist er fyrst og fremst stjórnarliðinu að kenna, en ekki Sjálfstfl. Þó að hann hafi fengið rúmlega viku frest um daginn, þá er það aðeins brot af þessum tíma. Nú liður að vori og tíðarfar þessa dagana er erfitt fyrir bændur landsins og gæti boðað enn meiri erfiðleika með hafís, vorharðindum og e. t. v. kali. Vonandi er þó að „landsins forni fjandi“ hverfi sem fyrst frá landinu og sunnanþeyr haldi innreið sína. En eins og nú blasir við þarf stóraukinn fóðurbæti til þess að fleyta fénaði fram. Með það í huga og að áburður á að hækka í vor um eða yfir 50% tel ég útilokað að skella nú á fóðurbætisskatti, eins og gert yrði ef ákvæði til bráðabirgða í meirihlutatill., sem hér liggur fyrir, yrði samþykkt. Ég lýsi því eindreginni andstöðu við það ákvæði.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en verð að leiðrétta misskilning sem komið hefur fram hjá nokkrum hv. ræðumönnum. Ég sé reyndar að hv. 2. þm. Norðurl. v. er ekki í salnum og skal þá bíða með þær aths. Ég get raunar tekið undir ýmislegt sem kom fram hjá hv. 7. þm. Reykv. Ég tek t. d. undir það, að sannarlega eru landbúnaðarmálin mál þjóðarinnar allrar. En þau hvíla náttúrlega þyngst, sérstaklega tekjuhlið þessara mála, á bændastéttinni - langsamlega þyngst. Ég tek undir það sem hann sagði, að að sjálfsögðu hlýtur Alþ. að setja leikreglur, - ég hygg að hann hafi orðað það svo. En mér sýnist hins vegar að hann hafi ekki hlustað nægilega vel á mitt mál. Það er nefnilega rétt sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, 1. þm. Suðurl., að sú aðstoð, sem ég hef lagt til í ríkisstj. að ríkisstj. beiti sér fyrir, - ég legg áherslu á það, því að að sjálfsögðu þarf það að koma til ákvörðunar Alþingis, - er skilyrt. Hún er háð þeim skilyrðum, eins og ég rakti áðan, að stefnubreyting verði í framleiðslumálum landbúnaðarins. Til að undirstrika þetta enn betur vil ég lesa orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, úr þessari till. Þar segir: „Ofangreindar ráðstafanir“ - þ. e. a. s. útvegun þessa fjármagns - „eru háðar því, að þegar verði hafist handa um að snúa við þeirri þróun vaxandi framleiðslu landbúnaðarafurða, sem verið hefur undanfarin ár, og áætlun gerð til 5 ára um þróun landbúnaðarframleiðslunnar, þar sem að því verði stefnt, að framleiðsla búvöru verði sem næst þörfum þjóðarinnar og íslensks iðnaðar, enda veiti það Alþ., sem nú situr, nauðsynlegar heimildir.“ Ég vona að þetta sé skýrt. Ætlunin er m. ö. o. að Alþ. setji leikreglurnar, eins og hv. þm. orðaði þetta ágætlega áðan. Ég hef gert grein fyrir því, hvernig ég tel að Alþ. eigi að setja leikreglur: með því að ákveða meginmarkmið og leiðir og með því að samþykkja áætlun fyrir landbúnaðarframleiðsluna til 5 ára. Ég skal hins vegar fúslega viðurkenna að ekki hefur unnist tími til að vinna slíka áætlun. Þetta er ákaflega mikið verk og þótt vinna sé hafin á það töluvert í land. Ég geri mér vonir um að slík áætlun geti legið fyrir þegar Alþ. kemur saman í haust. Einnig í því sambandi er mikilvægt að Alþ. ákveði í meginatriðum leikreglur sem leggja má til grundvallar við slíka áætlunargerð, og að því stefnir sú þáltill. sem ég hef boðað. Ég vil segja um það sem hv. þm. sagði áðan, að þessi lántaka þýddi - ég held að hann hafi orðað það svo - að verið væri að færa niður lífskjör allrar þjóðarinnar, að rétt er að þarna er gert ráð fyrir að öll þjóðin taki á sig hluta af þessu vandamáli bændastéttarinnar. En ég vona að hann geti viðurkennt það, að lífskjör bænda eru færð meira niður en annarra þjóðfélagsþegna. Gert er ráð fyrir að bændur taki á sig beint sjálfir og án aðstoðar 1/3 af þessari byrði. Einnig var dæmið sett þannig upp, að bændur eru nánast knúðir til þess að draga saman framleiðsluna inn fyrir þessi 10% mörk sem útflutningsbætur leyfa nú, þannig að þetta hvort tveggja er tengt. Ég vona að þessar skýringar verði til þess, að hv. þm. treysti sér til þess að fylgja mér í þessari viðleitni - og stjórnarflokkunum, vil ég segja. Till. eru í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstj. Þær eru allar unnar á þeim grundvelli. Ég vil svo segja örfá orð um það sem hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði áðan. Mér þykir leitt ef hann tók mál mitt svo, að með því væri ég ekki að greiða fyrir skjótri meðferð málsins, eins og hann sagði orðrétt. Mál mitt var einkum um þær aðgerðir sem ég hef lagt til í ríkisstj. í tengslum við þennan bráða vanda landbúnaðarins eða bændastéttarinnar. En ég skildi svo ræðu hv. þm. við 2. umr., að hann nánast krefðist þess, að ég gerði grein fyrir því hvað ríkisstj. ætlaði að gera. Og svo gerðu fleiri þm., eins og t. d. hv. 1. þm. Austf. Ég taldi mér því nánast skylt að gera grein fyrir þessu og ég væri með því að greiða fyrir meðferð þessa máls. Ég ætla ekki að fara að ræða hér um ýmsar ádeilur hv. 2, þm. Norðurl. v. og hv. síðasta ræðumanns á jarðræktarlög og fleira. Það kemur síðar til umr. og fáum við þá tækifæri til þess. Ég vil leiðrétta það hjá hv. þm., að ég hafi sagt að Framsfl. væri enginn bændaflokkur.  Ég vil einnig leiðrétta það, að ég hafi nokkurn tíma nefnt að stefnt væri að því að draga saman framleiðslu sauðfjárafurða um 30–35%. Ég er sannfærður um að það finnst hvergi eftir mér haft. Ég hef sagt að í athugun væri samdráttur sem næmi 10–20%, og ég hef margsinnis undirstrikað að í því sambandi þarf að skoða betur en unnt hefur verið tengsl sauðfjárræktar við ullar- og skinnaiðnað. Þetta er í athugun, en viðurkenna verður að þarna eru ýmis ljón á vegi sem ég ætla ekki að fara að lengja umr. hér með því að ræða. Það kom fram hjá hæstv. sjútvrh., að mörkin um útflutningsbætur hafa ítrekað verið brotin. Rétt er það, síðustu árin. En framleiðsluráðslöggjöfin setur önnur mörk. Hún setur t. d. það markmið, að bændur skuli hafa tekjur sem samræmast tekjum verkamanna og iðnaðarmanna. Hvað halda hv. þm. að það markmið hafi oft verið brotið? Ég hygg að það hafi verið brotið svo að segja öll ár, og kannske er það ástæða fyrir því að bændur hafa neyðst til að auka framleiðslu sína, eins og ég nefndi áðan, og skapa sér þannig auknar tekjur. Ég er sannfærður um að ef þess hefði verið gætt, að bóndi með grundvallarbú hefði þær tekjur sem lög hafa ætlað honum, þá væri það vandamál, sem við eigum við að stríða nú, stórum minna og kannske ekkert. Því er ekki unnt að afgreiða þetta mál svo að eitt markmið hafi verið brotið. Við þurfum að líta á framkvæmd laganna í heild sinni. Að lokum út af ákvæði til bráðabirgða sem hv. sjálfstæðismenn flytja hér till. um. Ég hef sagt það áður, að viðleitnin er góðra gjalda verð, en hún er lítils virði án þess að veita heimild til tekjuöflunar. Ríkissjóður hefur ekkert fjármagn aflögu til að leggja í þetta nú. Því fer víðs fjarri. Þess yrði þá að afla með skattheimtu. Ef hv. þm. vilja veita þá heimild, þá mun sú leið að sjálfsögðu verða skoðuð.