Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Halldór Steinsson) Á þinginu 1925 flutti jeg þáltill. um viðbótarbyggingu við geðveikrahælið á Kleppi og um landsspítalann. Jeg skal, með leyfi hæstv. forseta, lesa þann lið, sem snerti landsspítalann: „Árið 1926 veitist stjórninni heimild til að verja alt að 100 þús. kr. úr ríkissjóði til byggingar landsspítala, gegn jafnmiklu framlagi úr landsspítalasjóðnum, enda hafi á árinu 1925 verið varið til hennar að minsta kosti 100 þús. kr. úr þeim sjóði. Þingið gerir ráð fyrir, að þessu verki verði hagað samkvæmt síðari spítalateiknun húsameistara ríkisins, með þeirri breytingu, er síðar kynni að þykja nauðsynleg og framkvæmanleg án verulegs viðbótarkostnaðar. Ennfremur ætlast þingið til þess, að verkinu verði haldið áfram á næstu árum og byggingunni lokið í árslok 1929, ef ekki ófyrirsjáanleg fjárhagsvandræði ríkisins gera ókleift að halda henni áfram“. Þessi till. var samþ. í einu hljóði hjer í deildinni. Mig minnir, að margir tækju til máls og allir legðust á þá sveif að styrkja afgreiðslu till. Hún var afgr. 24. apríl og send til Nd. Hún mætti þar engri andstöðu og var samþ. í e. hlj. Það var því í fullu samræmi við vilja þingsins, að stjórnin gerði samning við stjórn landsspítalasjóðsins. Sá samningur er í samræmi við og byggist á þessari þáltill. Það er því ekki rjett, sem haldið hefir verið fram við umræðurnar um fjárlögin í Nd. síðustu daga, að stjórnin hafi heimildarlaust gert þennan samning, heldur var það gert samkvæmt vilja, eða öllu heldur skipun þingsins. Samkvæmt þessum samningi, sem var undirskrifaður sama dag og málið var afgr. í Ed., skyldi landsspítalasjóðurinn leggja fram 75 þús. kr. árið 1925 og 100 þús. kr. árið 1926. Aftur á móti átti ríkissjóður ekki að leggja neitt fram 1925, en 100 þús. kr. 1926 og síðan 100 þús. kr. á ári til móts við landsspítalasjóðinn, meðan hans fje hrykki til. En eftir að hans fje væri þrotið, skyldi byggingunni haldið áfram á kostnað ríkissjóðs, uns henni væri lokið. En það er skýrt tekið fram í samningnum, að verkinu skuli lokið fyrir árslok 1929. Nú horfir málið svo við, að því er framlög snertir, að fyrsta árið, 1925, lagði landsspítalasjóðurinn fram 50 þús. kr. Næsta ár, 1926, lagði hann fram 139 þús. kr., en ríkissjóður 155 þús. Báðir aðilar hafa því lagt meira fram það ár en samningurinn gerði ráð fyrir. Þótti það hagkvæmara vegna verksins að ljúka svo miklu það ár. Á árinu 1927 er búið að leggja fram 65 þús. kr. úr ríkissjóði, en úr landsspítalasjóði hefir ekkert verið lagt fram enn á þessu ári, en mun verða gert, ef verkinu verður haldið áfram. Alls er þá búið um miðjan vetur 1927 að leggja fram 409 þús. kr. Þegar við bætist það, sem landsspítalasjóðurinn leggur fram í ár, verður fyrir árslok að líkindum búið að verja til byggingarinnar hátt á fimta hundrað þús. kr., en gert er ráð fyrir, að verkið alt kosti 1200000 kr. Ef því á að verða lokið fyrir 1930, verður að leggja mikið fje fram þessi ár, sem eftir eru. Með tilliti til þess er þessi þáltill. flutt. Við lítum svo á, að fjárhagur ríkissjóðs sje ekki nú og muni ekki verða 2 næstu ár svo góður, að fært verði að leggja þetta fje fram að öllu leyti í fjárlögum. Því viljum við, að farin sje þessi leið, til þess að hægt sje að standa við gerða samninga, og ýta undir ríkisstjórnina að nota heimildina frá 1919. Það má að vísu segja, að stjórnin hafi þessa heimild án þess þáltill. komi til, en í henni felst þó hvatning til þess að nota þessi lög. Það er einkum með tilliti til hins örðuga fjárhags, sem þáltill. er borin fram. Með henni er ekki sagt, að stjórninni skuli skylt að taka lán, ef henni sýnist kleift að ljúka verkinu fyrir 1930 án lántöku. Við mundum vitanlega sætta okkur best við þá úrlausn. Í þessum heimildarlögum frá 28. nóv. 1919 eru taldar upp 5 byggingar, sem heimilað er að taka lán til. Þrjár þeirra hafa verið reistar án sjerstakrar lántöku, en tvær eru eftir, landsspítalinn og húsmæðraskóli á Norðurlandi. Landsspítalinn er nefndur fyrst, og var gert ráð fyrir, að sú bygging yrði látin sitja fyrir. Jeg vænti þess, að tillögunni verði vel tekið. Hún miðar að því, að við getum haldið samninga, sem þing og stjórn hefir gert við landsspítalastjórnina.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Af hendi stjórnarinnar vildi jeg segja það, að þó að hún álíti ekki tímabært að taka lán til þessarar byggingar að svo stöddu, af því hún vonar, að hægt verði að uppfylla gerða samninga án lántöku, þykir henni ekki nema gott, að bent sje með þáltill. á þessa heimild fyrir lántöku frá 1919, ef á þeirri heimild þyrfti að halda. Annars mætti kannske segja, að heimildin væri nokkuð gömul. En þegar hún er rifjuð upp á þennan hátt, hefir stjórnin betri aðstöðu til að vísa til þessarar heimildar, ef þörf gerist. Af hálfu stjórnarinnar er jeg því tillögunni samþykkur.



Jeg vildi aðeins láta þess getið, að stjórn landsspítalasjóðsins er þess albúin að leggja fram fje, hvenær sem þess verður krafist. Að sjóðurinn hefir eigi lagt fram neitt fje það sem af er þessu ári, er aðeins af því, að þess hefir ekki verið farið á leit. Í þessu sambandi vil jeg þó geta þess, að í nóvembermánuði 1926 lagði landsspítalasjóðurinn, eftir tilmælum ríkisstjórnarinnar, fram kr. 14,000 af upphæð þeirri, kr. 100,000, sem honum ber, samkv. samningi, að leggja fram á árinu 1927. Jeg vil líka taka það fram, að við væntum þess fastlega, að verkið þurfi ekki að stöðvast í sumar, jafnvel þó að draga þurfi úr vinnukrafti að einhverju leyti. Við teljum betra, að haldið sje áfram, þó hægt fari, heldur en verkið sje látið niður falla í bili. Landsspítalasjóðurinn mun leggja fram sitt lofaða tillag, og ef til vill meira. Jeg hefi ekki neinu við að bæta það, sem hv. þm. Snæf. (HSteins) sagði. Jeg tek undir með hæstv. forsrh. (JÞ), að gott sje að fá heimildina frá 1919 endurnýjaða með þessari till. og að það komi greinilega í ljós, að menn sjeu enn á sama máli og þegar lögin frá 1919 voru afgreidd, að landsspítalinn eigi að ganga fyrir öðrum byggingum, sem gert er ráð fyrir í áðurnefndum heimildarlögum.

Jón Baldvinsson Jeg vildi aðeins víkja því til stjórnarinnar, hvort hún gæti ekki látið ljúka við bygginguna á Kleppi í sumar með lántöku, samkv. heimildinni frá 1919. Jeg var að hugsa um að koma með brtt. við þessa þáltill., er færi í þá átt, en taldi þess naumast þörf. Þá vil jeg spyrja hæstv.forsrh. (JÞ), hvort hann álíti, að lánsheimild í lögum fymist, þó að það bíði í nokkur ár að hún sje notuð? Mjer heyrðist hann telja þörf á að nýja upp þessi lög frá 1919 með þáltill., af því að þau væru farin að fyrnast. Jeg held, að þáltill. geti ekki lífgað þau upp, ef ekki er lífsgildi í þeim sjálfum.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg skal svara spurningu hv. 5. landsk. (JBald) viðvíkjandi Kleppi. Eftir því sem stjórninni er frá skýrt, mun láta nærri, að sú fjárhæð, sem veitt er í fjárl. 1928 til byggingarinnar á Kleppi, muni nægja til þess að fullgera húsið, auk þess, sem veitt er á yfirstandandi ári. Mjer finst því ekki geta legið fyrir að taka lán til að fullgera bygginguna. Það er þá aðeins um það að ræða, hvort stjórnin treysti sjer til að leggja fram nægilegt fje í sumar, gegn endurgreiðslu úr ríkissjóði á næsta ári. Um þetta get jeg ekki gefið ákveðið svar. Það hefir verið afráðið af stjórninni að sjá til fram á sumarið, áður en tekin væri ákvörðun um það, hvort hraða skyldi verkinu með því að taka nokkuð af fjárveitingu næsta árs fyrirfram. Um eiginlega lántöku skilst mjer að ekki geti verið að ræða. Þá spurði hv.þm., hvort jeg hjeldi, að lög fyrndust. Það var ekki það, sem jeg átti við. En ef til kæmi, að taka ætti lán í útlöndum, má gera ráð fyrir, að lánveitanda þætti tortryggilegt, ef ekki væri hægt að vísa í neina yngri heimild en frá 1919. Efnahagsbreytingar og sveiflur í fjármálum eru svo tíðar nú, að það væri dálítið óvanalegt, ef stjórnin þyrfti að nota svo gamla heimild, og því væri betra að geta vísað í eitthvað frá nýrri tíma. Það mundi eyða allri tortrygni, sem fram kynni að koma um það, að með lántökunni væri verið að ganga fram hjá vilja löggjafarvaldsins, sem nú er.