Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar fjhn. hafði þetta frv. til meðferðar, voru á fundi n. rædd aðallega þau atriði, sem endurskoðunin hafði skotið til aðgerða Alþ. Það eru tvö atriði, sem þarna er um að ræða: Annars vegar ákvarðanir stjórnar Bjargráðasjóðs og hins vegar launagreiðslur til starfsmanna húsameistara ríkisins. Skal ég nú fara fáum orðum um þessi atriði hvort um sig. Í 17. aths. ríkisendurskoðendanna er skotið til aðgerða Alþ. ákvörðunum stjórnar Bjargráðasjóðs um tvö atriði: 1) Ákvörðun um afslátt á húsaleigu fyrir leiguhúsnæði Bjargráðasjóðs til Sambands ísl. sveitarfélaga. 2) Ákvörðun um styrkveitingar úr sameignardeild sjóðsins. Varðandi fyrra atriðið hefur ríkisendurskoðunin í fyrsta lagi litið þannig á, að stjórninni væri óheimilt að veita þann afslátt á húsaleigunni, sem um er að ræða, og í öðru lagi telur ríkisendurskoðunin, að þetta hafi ekki verið bókfært rétt. Það er bókfært á viðhaldskostnað hússins, en ríkisendurskoðunin telur, að réttara hefði verið að færa þetta sem sérstakan gjaldalið. Hér er auðvitað um bókhaldsatriði eitt að ræða, sem mér sýnist litlu máli skipta efnislega. Um hitt atriðið, þ. e. eftirgjöf á húsaleigunni, hef ég fengið upplýsingar bæði frá framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga, Magnúsi Guðjónssyni, sem mætti á nefndarfundi, þegar mál þetta var til umr., og enn fremur hef ég átt kost á að bera þetta undir starfsmann ríkisendurskoðunarinnar, en ágreiningur var um það í bjargráðasjóðsstjórninni, hvort þessi 40 þús., sem þarna er um að ræða, skyldu gefin eftir. Nú er það upplýst, að í sjálfu sér var ekki ágreiningur um það, við hvað ætti að miða húsaleiguna. Eins og kemur fram í ríkisreikningnum, var miðað við 960 kr. ársleigu á m2, en upplýst hefur verið, að þessi tala er byggð á athugun, sem gerð var á því á vegum bjargráðasjóðsstjórnar, hvað mundi vera markaðsverð fyrir þetta húsnæði, en um það er, eins og ég sagði, ekki ágreiningur. Það, að Samband ísl. sveitarfélaga óskaði eftir að fá þessa eftirgjöf eða gerði kröfu um það, byggðist á því, að á þessari hæð, sem er eign Bjargráðasjóðs, var húsnæði, sem ónotað var, og var þeirri húsaleigu, sem skyldi greiða fyrir það, jafnað á þá þrjá aðila, sem sameiginlega leigja þetta húsnæði, en það eru auk Bjargráðasjóðs, Samband ísl. sveitarfélaga og Lánasjóður sveitarfélaga. Ágreiningurinn var um það, að sveitarstjórnasambandið taldi sér ekki skylt að greiða meira en næmi því húsnæði, sem það hafði notað, en taldi rétt, að Bjargráðasjóðurinn, sem var eigandi húsnæðisins, bæri sjálfur það tap, sem af því leiddi, að hluti af húsnæðinu var ónotaður. Það, sem meiri hluti bjargráðasjóðsstjórnarinnar hefur fallizt á, er þá þetta, að sú húsaleiga, sem sveitarstjórnasambandið greiddi, skyldi aðeins miðuð við notað húsnæði. Í fjhn. virtist mér nú, hvað sem öðru liði, að sú skoðun væri ríkjandi, að eðlilegt væri, að það væri stjórn Bjargráðasjóðsins, sem hlyti að ákveða þetta - þurfi líka að ákveða þetta atriði. Hitt atriðið, sem ágreiningur var um, var ákvörðun stjórnar Bjargráðasjóðsins um úthlutun til bænda vegna tjóns af grasbresti o. s. frv. úr sameignardeild sjóðsins. Hér er í rauninni um bókfærsluatriði eitt að ræða, en ég skal í örfáum orðum gera nánari grein fyrir því, sem kemur fram í ríkisreikningnum, um hvað þarna er að ræða. Með l. um Bjargráðasjóð frá 1967 var stofnuð sérstök deild við sjóðinn, sem nefnist afurðatjónadeild. Og samkv. lögunum virðist ekki vafi á því, að þeir styrkir, sem hér er um að ræða, heyra undir afurðatjónadeildina. Hins vegar var ákvæðum eldri laga um sameignardeildina, sem áður hafði veitt styrki í þessum tilgangi, ekki breytt, og á þeim grundvelli ákvað sjóðsstjórnin að veita umrædda styrki úr sameignardeildinni. Hér er í rauninni um lögfræðilegt spursmál að ræða, sem erfitt var fyrir fjhn. út af fyrir sig að úrskurða. Ástæðan fyrir því, að bjargráðasjóðsstjórnin ákvað að veita þessa styrki úr sameignardeild, var að hennar dómi sú, að afurðatjónadeildin hefði ekki næga peninga til þess að standa straum af þessu. En þar sem sameignardeildin hafði áður sinnt þessum verkefnum og ákvæðum um verksvið hennar hafði ekki verið breytt, taldi bjargráðasjóðsstjórnin sér þetta heimilt. Eðlilegt verður að telja í sjálfu sér, að úr því að þessi nýja deild var stofnuð, þá hafi hún ákveðnum verkefnum að gegna, sem séu þá sérstök, þannig að aðrar deildir séu ekki látnar veita slíka styrki, nema alveg sérstaklega standi á. Enn fremur má gjarnan upplýsa það, að ríkisendurskoðunin telur, að þetta fé hafi verið fyrir hendi í afurðatjónadeildinni. En jafnframt er rétt að geta þess, sem að mínu áliti gerir þetta að smámáli, að sá starfsmaður ríkisendurskoðunarinnar, sem ég hafði tal af, taldi, að ekkert væri því til fyrirstöðu, að á yfirstandandi ári yrði þessi fjárhæð, sem veitt var úr sameignardeildinni - en að áliti ríkisendurskoðunarinnar ætti réttilega að veita úr afurðatjónadeildinni - endurgreidd frá afurðatjónadeildinni, því að sú breyting hefur orðið á, að á s. l. ári, eins og ríkisreikningurinn fyrir 1969 mun bera með sér, þá hefur verið halli á sameignardeildinni, en töluverður tekjuafgangur, sem nemur allmiklu meira en þeirri fjárhæð, sem hér er um að ræða, hjá afurðatjónadeildinni, þannig að þetta er hægt að færa til baka. Og ég mundi telja það eðlilegt. Með því væri málinu kippt í lag. En eins og ég sagði, er hér um bókhaldsatriði eitt að ræða í rauninni. Þá kem ég að hinu atriðinu. Það mun vera 9. aths. hjá yfirendurskoðuninni, en það eru launagreiðslur til húsameistara ríkisins og tveggja starfsmanna hans, skrifstofustjóra og gjaldkera. Rétt er, að það sé hér upplýst, að það kom fram í samtali mínu við áðurnefndan starfsmann ríkisendurskoðunarinnar, en kemur e. t. v. ekki nægilega ljóst fram í ríkisreikningnum, að húsameistari sjálfur hefur endanlega greitt það, sem ríkisendurskoðunin gerði honum að endurgreiða. Hvað þetta snertir a. m. k., þá ætti hans mál að vera úr sögunni. Hins vegar hefur verið ágreiningur um hina starfsmennina tvo, sem ríkisendurskoðunin gerði að endurgreiða fjárhæðir, sem þeir höfðu fengið fyrir yfirvinnu. Þeim úrskurði var svo skotið til dómsmrn., sem embætti húsameistara ríkisins heyrir undir. Úrskurðurinn var á þann veg, að líta yrði þannig á, að þessir menn hefðu unnið eftirvinnu, sem mætti meta til jafns við það verk, sem þeim var gert að endurgreiða, og greiðslan því felld niður. Eins og kemur fram í ríkisreikningnum, er hér um ágreining að ræða milli ríkisendurskoðunarinnar og fjmrn. annars vegar og dómsmrn. hins vegar. Ég mundi líta þannig á, hvað sem öðru líður, að hvað snertir þá hliðina, sem að starfsmönnunum snýr, eigi þeir að geta treyst því, að úrskurðurinn, sem rn. þannig hefur fellt, sé endanlegur, þannig að óeðlilegt væri, hvað sem menn hyggja um réttmæti þessa máls, að hér eftir væri farið að krefjast greiðslu af þeim. Og um hitt geta auðvitað verið skiptar skoðanir, hvers eigi að meta þá yfirvinnu, sem þessir menn hafa innt af hendi. En ég tel, að fjhn. hafi ekki haft neina aðstöðu til þess, þegar hér er um að ræða vinnu, sem hefur verið unnin fyrir nokkrum árum, að meta slíkt. Til þess þyrfti hún að kynna sér störf þessara manna og hvað þeir hafa unnið á þessum tíma. Ég tel ókleift fyrir fjhn. eða aðrar n. hv. Alþ. að rannsaka það mál, þegar svo langt er um liðið, þannig að hjá nefndinni kemur að sjálfsögðu ekki fram nein afstaða til þess, hvor þessara aðila, sem ágreiningur er á milli, hafi rétt fyrir sér. Ég tel, að það sé ekki aðstaða til þess að meta það. En að öðru leyti tel ég, að ekki geti annað komið til greina en að Alþ. staðfesti ríkisreikninginn, eins og frá honum er gengið. Hvað snertir afgreiðslu málsins í n., þá mælir n. með því, að frv. verði samþ. eins og fram kemur í nál. á þskj. 108, en einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til aths. við einstaka liði ríkisreikningsins.



Herra forseti. Það kom fram hjá hv. form. fjhn. hér áðan, að n. í heild leggur til, að ríkisreikningurinn verði staðfestur, en einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til að gera við hann nokkrar aths. Ég vil strax í upphafi taka fram, að ég mun ekki gera neinar till. um að breyta þessari niðurstöðu n. eða leggja til aðra málsmeðferð. En það eru nokkur atriði þessa reiknings, sem mig langar til að gera hér að umtalsefni í örstuttu máli. Það eru þá fyrst og fremst þau atriði, sem hv. 10. þm. Reykv. var að enda við að ræða hér, þ. e. þær tvær aths., sem yfirskoðunarmenn Alþ. hafa vísað til aðgerða þingsins. Ég tel, að það megi ekki minna við hafa, þegar slíkt kemur fyrir, en að við a. m. k. ræðum þær efnislega, eins og hv. form. fjhn. hefur raunar nýlokið við að gera. Fyrri aths., sem ég ætla að ræða um, er sú aths., sem yfirskoðunarmenn hafa gert og lýtur að því, að stjórn Bjargráðasjóðs Íslands hefur farið út fyrir valdsvið sitt í tveim tilgreindum atriðum. Eins og hv. 10. þm. Reykv. lýsti, var í fyrra tilfellinu um að ræða afslátt af húsaleigu, sem sjóðsstjórnin sjálf hafði ákveðið til náins samstarfsfélaga, Sambands ísl. sveitarfélaga, og það vegna húsnæðis, sem leigjandinn sannanlega notaði ekki. Ég minnist þess, held ég, ekki - og alls ekki raunar, að ég hafi þann tíma, sem ég hef starfað hér í fjhn. á hv. Alþ., séð annan eins sparðatíning og jafn fráleitan frá ríkisendurskoðuninni eins og þetta. Það er gerð aths. um það, að stjórn Bjargráðasjóðs breyti eigin ákvörðun um húsaleigu til Sambands ísl. sveitarfélaga, sem er nánast önnur grein á sama meiðnum, og það fyrir húsnæði, sem ekki er notað. Það er virðingarvert að vinna verk sín vel. Síðastur manna skal ég gagnrýna það. En hér finnst mér of langt gengið í tortryggni. Og svo skal ég bæta því við, að mér hefði fundizt alveg óhætt fyrir hv. yfirskoðunarmenn að taka þessa skýringu stjórnarinnar gilda og sleppa því að vísa þessu atriði til Alþ. Þeir taka ýmislegt gilt eins og t. d. það, að ekki hafi unnizt tími til þess hjá ríkisútvarpinu að athuga, hvaða einstaklingar hafa fengið greiddan hæstan ferðakostnað árið 1968. Það ætti þó varla að vera svo yfirgripsmikið verkefni, að ekki væri ástæða til þess að krefjast þess hreinlega, að ríkisútvarpið upplýsti þetta atriði, fyrst yfirskoðunarmenn hafa séð ástæðu til þess að spyrja um það. En það kemur fram í 12. aths. þeirra, að þeir segja þar um, að yfirskoðunarmenn ríkisreiknings sætti sig að þessu sinni við þær upplýsingar, sem í svarinu eru. Ég held, að þeir hefðu alveg eins átt að sætta sig við þá skýringu stjórnar Bjargráðasjóðs, sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Hitt atriðið, er varðar stjórn Bjargráðasjóðs, er að vísu meira matsatriði - það skal ég játa - og lögfræðilegt atriði, hvort heimilt sé að veita styrki og vaxtalaus lán úr sameignardeild vegna þeirra tjóna, sem samkv. lögum nr. 82/1967 heyra undir afurðatjónadeild landbúnaðarins. Við í fjhn. höfum fallizt á túlkun sjóðsstjórnar, sem hv. 10. þm. Reykv. var hér að gera grein fyrir, á þeim forsendum, að í lögum séu engin ákvæði, sem banni að veita samhliða fyrirgreiðslu úr tveimur deildum sjóðsins, ef lagaskilyrðunum er fullnægt, enda er um þetta fjallað í ríkisreikningi á bls. 371. Þar segir, með leyfi forseta: „Þvert á móti er beinlínis ráð fyrir því gert í frv. að l. nr. 82/1967, þar sem segir m. a.: „. . .afurðatjónadeild, sem hafi það verkefni að mæta þeim áföllum, sem að framan eru talin ásamt hinum deildunum“.“ Hv. 10. þm. Reykv. upplýsti það hér áðan, sem ekki kom fram á fundi n., að ég held, að vegna fjárhagsástæðna deildanna, eins og þær væru í ár, væri nú unnt að endurgreiða sameignardeild þessa f árhæð, sem hefði átt að heyra undir áhættudeild. Ég get ekkert gert með þennan rökstuðning. Annaðhvort er heimilt að veita til þessa verkefnis úr sameignardeild eða það er óheimilt. Mín skoðun er sú, að það sé heimilt, og þess vegna tel ég allar endurgreiðslur og allt fikt milli deilda hreinan óþarfa og raunar ekki viðeigandi. Mín skoðun er sú - og fjhn. á fundinum, sem við héldum um þetta mál, þar sem framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga mætti - að heimilt sé að veita til verkefnisins úr báðum deildum. Það er enn þá mín skoðun, að lögin séu þannig. Þess vegna geri ég ekkert með það, að nú verði farið að færa þessa peninga til einu sinni enn. Hitt getur vel verið matsatriði og verður þá vafalaust athugað, hvort ástæða sé til að breyta l., þannig að öll tvímæli séu tekin af um það, að þessi verkefni séu undir áhættudeild einni, sem óneitanlega virðist eðlilegast - það skal ég samþykkja með hv. 10. þm. Reykv. En l. eru bara ekki þannig, eins og sakir standa. Hin aths., sem yfirskoðunarmenn vísuðu til Alþ., er miklu alvarlegra eðlis. Hún lýtur að þrætu tveggja rn. út af afgreiðslu tiltekinna aths. yfirskoðunarmanna, sem gerðar voru við ríkisreikninginn 1967 og stöfuðu af úrskurðum ríkisendurskoðunar vegna misfærslu og greiðslu án heimildar til starfsmanna hjá tilteknu embætti eins og þar segir. Umræddum úrskurðum ríkisendurskoðunar breytti dómsmrn., að því er varðaði tvo af þeim þremur starfsmönnum, sem þar um ræddi, og vegna þessa spyrja yfirskoðunarmenn þriggja spurninga. Ég held, að það sé rétt, að ég leyfi mér að rifja það upp, með leyfi hæstv. forseta, ekki sizt vegna þess, sem fram kom hér áðan, að þm. munu almennt kannske ekki hafa ríkisreikninginn 1968 fyrir framan sig, þar sem svo langt er liðið, síðan honum var útbýtt hér. En spurningar yfirskoðunarmanna eru þá þessar: 1. Eru fordæmi fyrir því að greiða sama aðila fyrir aukavinnu í sínu eigin starfi jafnframt því, að hann bæti á sig störfum vegna annars manns og taki laun fyrir það við sömu stofnun? 2. Telur rn. ekki varhugavert að ákveða þóknun fyrir störf, sem unnin eru fyrir nokkrum árum? 3. Telur dómsmrn. sig geta ákveðið, án samráðs við launadeild fjmrn., eins miklar launaverðbætur og þarna voru ákveðnar? Að venju sendir fjmrn. svar viðkomandi rn. - í þessu tilfelli dómsmrn. - með, sem svar við aths. Í bréfi dómsmrn., sem prentað er á bls. 365 í ríkisreikningnum, er auðvitað reynt að réttlæta það, sem gert var. Það er ekkert óvenjulegt við það, og í mörgum tilfellum, ég hygg í flestum raunar, er svar viðkomandi rn. einnig svar fjmrn. En svo er ekki í þessu tilfelli. Það óvenjulega við þessa málsmeðferð er það, að jafnhliða skýringum dómsmrn. sendir fjmrn. bréf sitt til dómsmrn. Í bréfinu er bent á: 1) Að það sé dómsmrn. eitt, sem ber ábyrgð á umræddum launaúrskurðum. 2) Að ríkisendurskoðunin hafi ekki veitt samþykki fyrir þeirri málsmeðferð, sem þar er ráðgerð. 3) Að það sé næsta vafasamt og geti leitt til ósamræmis að úrskurða mjög háar aukalaunagreiðslur án samráðs við launadeild. 4) Að oftast sé eitthvað óeðlilegt við slíka kröfugerð eftir langan tíma. 5) Að tiltekið atriði í úrskurðinum sé áður óþekkt, síðan launadeild fór að fylgjast náið með launagreiðslum í ríkiskerfinu, eins og í þessu umrædda bréfi segir, sem dagsett er 6. okt. 1969. Hér eru mjög þungar sakir bornar á dómsmrn. að mínum dómi - mjög þungar, og mér finnst, að í tilefni af þeim sé full ástæða til að spyrja, hver réttarstaða hinnar svokölluðu launadeildar fjmrn. raunverulega er. Og ég hefði mjög óskað eftir því, að hæstv. fjmrh. hefði séð sér fært að vera viðstaddur, þegar Ed. Alþ. fjallar um ríkisreikninginn 1968 og staðfestingu á honum, en ég geri það svo sem ekki að neinu kappsmáli. Ég treysti því, að hv. 10. þm. Reykv., formaður fjhn., taki þá að sér það hlutverk að segja hæstv. fjmrh. það, hvað hér fer fram, og koma þeim spurningum á framfæri, sem mig langar til að bera fram við hann, fyrst hann er svona önnum kafinn, að hann má ekki vera að því að fylgja þessu máli sínu fram. Það er almennt um það talað og okkur sagt það, að engar launabreytingar nái fram að ganga, nema samþykki þessarar launadeildar komi til, og persónulega þekki ég dæmi um það, að mánuðum og jafnvel missirum saman hefur verið staðið gegn smávægilegum launabreytingum - ekki langt aftur í tímann, heldur frá þeim degi, sem á þær var minnzt - launabreytingum, sem bæði forstjóri viðkomandi stofnunar og viðkomandi ráðh. virðast vilja, að nái fram að ganga, en þeir telja ekki hægt að framkvæma vegna andstöðu þessarar alvöldu launadeildar. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja, - og það er kannske bæði rétt og sjálfsagt, að til sé einhver aðili, samnefnari, sem haldi þessum þráðum í hendi sinni. Stundum hafa menn jafnvel viljað hrósa sér af því fyrirkomulagi, og má vel vera, að það eigi nokkurn rétt á sér. Þetta fyrirkomulag getur komið ýmsu góðu til leiðar, ef rétt er á haldið. En því betra starf, sem menn álíta, að launadeild vinni, þeim mun meira bregður þeim við að sjá, að eitt rn. og það rn., sem lýtur forystu núv. hæstv. forsrh., gerir sér litið fyrir og hunzar launadeildina algerlega með því að kveða upp úrskurð, sem ekki er aðeins vafasamur og getur leitt til ósamræmis, heldur byggir líka á óeðlilegri kröfugerð auk þess, sem hluti hans er algert einsdæmi í allri sögu margnefndrar launadeildar, svo að ég noti aðeins þau orð, sem tekin eru úr fyrrnefndu bréfi fjmrn. sjálfs. Og spurning mín er þá þessi: Hvert er og á að vera hlutverk launadeildar í framtíðinni, þegar svona vinnubrögð eru látin viðgangast? Og ég ætlaði mér að biðja hæstv. fjmrh. að svara þessu, hvert að hans áliti ætti að vera hlutverk þessarar deildar. Á hún að halda áfram að geta staðið í vegi fyrir - ég vil segja - réttlátum launabreytingum, sem yfirmenn stofnana og jafnvel viðkomandi rn. eru sammála um? Á að halda áfram að nota hana til þess, en segja henni svo bara, að henni komi það mál ekki við, þegar það hentar betur? Ég held, að svar við þessari spurningu verði menn að gera upp við sig. Annaðhvort á þessi deild að hafa þetta hlutverk og þá algerlega eða þá, að það er langbezt að leggja hana niður og spara það, sem hún kostar. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli á því, að yfirskoðunarmenn báðu um það, að látin yrðu í té tvö yfirlit um ríkisreikninginn 1968. Annars vegar er það yfirlit, sem um er fjallað í 3. aths. og er svona: Hvað störfuðu margar n. - þar með talið vegna undirbúnings lagafrv. - og hverjar á vegum ríkisstj. og rn. á árinu 1968? Hvað störfuðu margir menn í hverri n.? Hver voru launakjör þeirra hvers um sig? Hversu margar af n. hafa lokið störfum? Og hins vegar er 7. aths.: Hvaða aðilar njóta þessarar greiðslu? Er þar átt við greiðslu vegna ómældrar yfirvinnu. Eftir hvaða reglu er farið, þegar um er að ræða, hverjir skuli njóta hennar og á hvaða heimild er hún byggð? Enn fremur: Hver ákveður fjárhæðir þær, er greiddar eru? Rn. telur í svari sínu öll tormerki á því, að það sé yfirleitt nokkur leið að telja saman þessar n. fyrr en einhvern tíma, eftir að yfirstandandi ár er liðið, og eins og segir í svarinu, eru þeir tilleiðanlegir til þess að framkvæma þessa upptalningu eftir 1970. Það sýnist þá eiga að verða verkefni næstu hæstv. ríkisstj. að glíma við það vandamál, því að þessi hæstv. ríkisstj. virðist ekki treysta sér til þess. En yfirskoðunarmenn hafa ekki viljað sætta sig við þetta, heldur leggja til, að svarið fylgi ríkisreikningi fyrir árið 1969 og sé að öllu leyti við það ár miðað. Jafnframt taka þeir svo af allan vafa um það, hvaða skilyrði skráin skuli miðast við. Nú er búið að leggja fram ríkisreikning fyrir árið 1969. Honum var útbýtt hér í byrjun þings. Ég hef að vísu ekki lesið alla þessa bók, en ég hef lesið efnisyfirlitið og flett þessu, og ég held, að mér sé alveg óhætt að fullyrða það, að engin skrá um n. fylgir því, þannig að það er a. m. k. ekki enn þá farið að uppfylla þessar kröfur yfirskoðunarmanna. Og ég ætlaði að spyrja hæstv. fjmrh. að því, ef hann hefði getað verið hér: Hvenær má Alþ. vænta þess, að skrá um n. eftir þar til gerðri forskrift yfirskoðunarmanna geti legið fyrir? Þetta barst í tal við 1. umr. fjárl. Það var líka gengið eftir þessari nefndaskrá þar, en ég tók ekki eftir því, að hæstv. fjmrh. gæfi í svari sínu neinar yfirlýsingar um það. Ég held þó, að það sé allra hagur að fá þessar upplýsingar og fylgjast með því, hvernig þessum störfum er fyrir komið. Og ég held, að Alþ. hljóti að gera þá kröfu til fjmrn. á hverjum tíma, að það, sem yfirskoðunarmenn biðja um af upplýsingum og skýrslum, sé veitt, því að ég sé ekki, til hvers þessi yfirskoðun er, ef það á að vera matsatriði í rn., hvað er gert með þessar aths. Alveg sama er að segja um hitt atriðið, þ. e. um greiðslu fyrir yfirvinnu. Yfirskoðunarmenn töldu svarið við því ekki heldur fullnægjandi og óskuðu nýrra upplýsinga fyrir árið 1969. Þessar upplýsingar hafa ekki heldur borizt. Þeir leggja til, að í ríkisreikningnum fyrir árið 1969 sé grg. um það, sem um er spurt í aths. Það má vel vera, að það sé enn þá hægt að koma þessu við, og ég vil koma þeim óskum á framfæri, að það verði gert, þannig að þessar upplýsingar geti raunverulega fylgt ríkisreikningnum 1969. Ég vil svo að endingu aðeins fagna því, að með ríkisreikningi 1968 skuli nú birt skrá eða yfirlit ríkisendurskoðunar um reikninga ríkisstofnana og embætta, sem ekki hefur verið lokið við endurskoðun á fyrir 1968 og nokkrir einnig frá fyrri árum. Þessi skýrsla fylgir að vísu samkv. ósk yfirskoðunarmanna, og það er sama, hvaðan gott kemur. Ég geri þetta að umtalsefni hér einungis vegna þess, að það er í svo mörg skipti, sem fjhnm. hafa orðið að biðja um þessa skýrslu. Nú er tekinn upp sá háttur, að hún fylgir ríkisreikningnum frá rn., og ég fagna því, því að vitanlega er tæpast hægt, a. m. k. fyrir alþm., að staðfesta ríkisreikninginn, nema þeir viti þó a. m. k., hvað búið er að endurskoða og hvað er eftir að endurskoða, þannig að þeir taki ekki ákveðið á því, sem ekki hefur einu sinni verið endurskoðað. Ég vildi láta þessar aths. og þessar fsp. koma hér fram, herra forseti, áður en ríkisreikningurinn verður endanlega afgreiddur hér í deildinni. Mér þykir lakara, að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera hér til þess að veita mér upplýsingar þær, sem mér leikur hugur á að fá. Við því er sjálfsagt ekkert að gera. Ég verð þá að treysta því, að síðar gefist tækifæri til þess að inna hann á ný eftir skilum þessara gagna. Að öðru leyti skal ég ekki ræða ríkisreikninginn frekar og er því samþykkur, eins og hv. 10. þm. Reykv. greindi frá, að hann verði staðfestur að lokum umr. hér.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér ásamt hv. 3. landsk. þm. frv. til l. um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. Eins og hv. dm. mun reka minni til, voru lög um þetta efni samþ. á síðasta Alþ. til staðfestingar á yfirlýsingu, sem hæstv. ríkisstjórn hafði gefið í sambandi við kjarasamninga vorið 1969. Það var ljóst, að þegar þessi yfirlýsing var gefin og það samkomulag gert, sem að baki þessum l. lá, þá væri verið að fara að ýmsu leyti út á nýja braut í tryggingamálum og rétt er einnig að hafa það í huga, að yfirlýsingin um þetta samkomulag var gerð í önnum dagsins, á meðan erfiðir samningar stóðu yfir og þess varla að vænta, að séðir yrðu fyrir allir þeir annmarkar, sem kynnu að koma fram við framkvæmd l. Einnig má segja, að menn hafi ekki getað gert sér fullkomna grein fyrir því, hve miklar þær bætur væru, sem ákveðnar voru samkvæmt þessum l. En tilgangur samkomulagsins og l. var sá að brúa það bil, sem skapaðist annars vegar milli þess fólks í verkalýðsfélögunum, sem var enn á góðum aldri og gat farið að vonast til, að hinir nýju lífeyrissjóðir, sem samkomulag var einnig um, mundu færa því bætur á eðlilegum tíma og hins vegar gamla fólksins, sem var þrotið að starfsorku og komið á þann aldur, að þess var ekki að vænta, að það gæti unnið sér neinn lífeyrisrétt í lífeyrissjóðum. Menn gerðu sér sem sagt ljóst, að við framkvæmd l. mundu geta komið fram ýmsir annmarkar, sem síðar þyrfti að laga og þess vegna var það ákvæði sett inn, að eftir nokkra byrjunarreynslu yrðu l. endurskoðuð, eins og þar segir og vissulega hefur sú orðið raunin á, að ýmislegt þarfnast bóta í þessum l. Það er kannske fyrsta og stærsta atriðið, að bætur samkvæmt þessum l. hafa í reynd orðið miklu lægri, en menn gerðu sér vonir um og reiknuðu með. Menn höfðu sýnilega ekki gert sér fulla grein fyrir því, að þegar það skilyrði er sett, að menn hefðu náð sjötugsaldri og verið í starfi til ársins 1967, þá leiðir það af sér, að menn hafa haft síðustu árin miklu lægri tekjur heldur en eðlilegt getur talizt, miklu lægri en meðaltekjur verkafólks eru. En þegar svo er ákveðið, að eftirlaunin skuli miðuð við meðaltal síðustu starfsáranna og ekkert annað, þá gefur það í raun og veru auga leið og hefur orðið augljóst í enn ríkara mæli, en þá var, að þessar bætur verða mjög lágar. Auk þess kemur það svo til, að ekki var ákveðið í l., að neinar verðlagsbætur yrðu greiddar á þessar upphæðir, þannig að það er fyrirsjáanlegt, að í því verðbólguflóði, sem nú hefur orðið og enn geysist yfir, verða þessar upphæðir stöðugt áverulegri. Það hefur líka komið í ljós, að allar áætlanir, sem gerðar voru af tryggingafræðingum, þegar þetta samkomulag var gert og l. sett, um hvað heildarbæturnar yrðu miklar, hafa verið mjög langt frá því að standast. Þær hafa orðið mörgum sinnum minni, en gert var ráð fyrir. Þó að bæturnar væru nú eitthvað hækkaðar, er síður en svo verið að gera ráð fyrir því, að útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs og ríkissjóðs í sambandi við bæturnar verði meiri, en upphaflega hafði verið gert ráð fyrir. Og þó að bæturnar yrðu hækkaðar, eins og hér er gert ráð fyrir í 3. gr. frv., hygg ég, að þær mundu vera langt frá því að ná þeim upphæðum, sem tryggingafræðingar gerðu ráð fyrir, að þessar bætur mundu kosta, er samkomulagið var gert. Til þess að menn fái ofurlitla hugmynd um það, hverjar þessar bætur eru og hvað þær eru óverulegar, ætla ég að leyfa mér að nefna tölur um bæturnar í mínu stéttarfélagi, verkalýðsfélaginu Einingu, en það er félag, sem telur nokkuð á þriðja þús. manns. Þar hafa fram til þessa verið ákveðnar bætur til tæplega 50 manna og bótaupphæðin er lægst 148 kr. á mánuði. Allmargir eru með 2-3 hundruð kr. greiðslu á mánuði, en hæstu bæturnar, sem unnt er að fá samkvæmt ákvæðum 1., hafa reynzt í þessu fé1agi 1.986 kr. á mán. En lang algengustu upphæðirnar hjá þessu félagi og ég hygg, að það sé ekkert sérstakt, eru þá 500-1.000 kr. á mán. Ég held, að af þessu sé það auðsætt, að það er svona nánast, að það sé verið að gera þetta að hégómamáli og sæmi það þó sízt gagnvart því fólki, sem hefur unnið langan og strangan starfsdag og þrotið er að kröftum í ellinni. Ég held því, að það sé ekki sæmandi annað en gera hér verulega bragarbót á og tel, að það sé farið vægilega í sakirnar með þeirri till., sem hér liggur frammi, að bæturnar verði hækkaðar í 2.000 kr. og síðan komi verðlagsuppbót á þá upphæð miðað við 1. jan. 1970. Þá eru tvær breyt. aðrar, sem ég og hv. 3. landsk. þm. leggjum til, að verði gerðar og sem við teljum all veigamiklar. Það er í fyrsta lagi, að það sé ekki ófrávíkjanlegt skilyrði, eins og gert er ráð fyrir í l., að menn hafi verið í starfi í árslok 1967, heldur sé það látið nægja, að menn hafi 10 ára lágmarks starfstíma á því tíma bili, sem l. annars gera ráð fyrir, að sé grundvallandi fyrir bætur, þ.e.a.s. tímabilið frá 1955 til þess tíma, að maður geti notið bótaréttinda. Þetta þýðir það í reyndinni, að það skiptir ekki máli, hvenær á þessu tímabili menn hafi unnið sér þennan rétt, þannig að það gæti hugsazt, að maður, sem vinnur frá 1955 til ársloka 1964, mundi fá bætur, samkvæmt þessari breyt. En nú er það ekki svo. Hins vegar er það svo, samkv. l. nú, að maður, sem ekki hefur unnið neitt lengur, heldur aðeins unnið seinni hlutann af tímabilinu - hann mundi fá bætur. Þetta teljum við vera misræmi. Ef menn hafa á þessu ákveðna tímabili, sem tekið er til viðmiðunar, unnið jafnlangan tíma, þá ætti það ekki að skipta máli, hvenær á tímabilinu vinnan var framkvæmd, en á því er ekki vafi, að þetta mundi fjölga bótaþegum nokkuð. Að athuguðu máli verður að telja það fullkomið sanngirnismál, að þessi breyting verði gerð. Þá er í öðru lagi lagt til, að sú breyting verði gerð á 1. málsgr. 4. gr. laganna, þar sem segir, að til réttindatíma félaga skuli einungis reikna þann tíma frá og með árinu 1955, sem hann hefur verið að störfum, sem verið hefðu tryggingaskyld sbr. 7. lið 2. gr., svo og þann tíma, sem hann hefur verið fullgildur félagi stéttarfélags, sbr. 1. gr. Þ.e.a.s. lögin gera ráð fyrir því, að menn geti aðeins notið bótaréttar þann tíma, sem viðkomandi hefur verið fullgildur félagi í stéttarfélagi. Það kann að vera, að þetta ákvæði sé almennt réttmætt, en það getur verið álitamál, vegna þess að hafi menn ekki verið í stéttarfélaginu, en átt þess þó kost, þá er það oft, að það er ekki einstaklingnum að kenna, það getur allt eins verið vanræksla af hálfu viðkomandi félags, að maðurinn er þar ekki félagsbundinn. En hér ber að líta á það, að í ýmsum tilvikum átti viðkomandi maður ekki kost á því að vera í neinu stéttarfélagi og þetta kemur þannig út í reyndinni, að mjög mikill hluti af iðnaðarmönnum, sem hafa þó bæði aldur og starf að baki til að fullnægja ákvæðum laganna, kemur ekki til greina í sambandi við úthlutun þessa viðbótar ellilífeyris, vegna þess að viðeigandi félög voru þá ekki starfandi, þar sem þeir áttu heima. Varðandi iðnaðarmennina er það svo, að þeirra samtök hafa verið að byggjast upp utan höfuðborgarsvæðisins og allra stærstu bæjanna aðeins nú á allra síðustu árum, þannig að miki1l hluti iðnaðarmannanna víða um land er útilokaður frá því að njóta þess réttar, sem þarna er um að ræða, vegna þess að ekkert verkalýðsfélag getur gefið þeim vottorð um, að þeir hafi verið þar félagar. Í sumum tilfellum er líka um það að ræða, að verkalýðsfélög hafa ekki verið starfandi, a.m.k. ekki nema að nafninu til og ekkert eftirlit haft með því og engar skýrslur um það gefnar, hverjir hafa verið meðlimir þar á vissu tímabili, sem starf þeirra hefur legið að mestu niðri, þó það hafi kannske verið til að nafninu til og ber hér allt að þeim brunni, að sú undantekning skuli gerð frá þessari almennu kröfu um, að menn hafi verið í verkalýðsfélagi, að viðkomandi hafi átt þess kost miðað við þá búsetu og aðstöðu, sem hann á hverjum tíma hafði. Vel má vera, að það ætti að ganga enn þá lengra í þessu efni og rýmka þetta enn frekar og mundi ég sízt hafa á móti því, en við höfum þó ekki talið rétt að ganga lengra í þessu efni, en hér er raunin á. Það eru sem sagt aðeins þessi þrjú atriði, sem við leggjum til, að nú þegar verði breytt í lögunum. Við lítum ekki svo á, að hér sé um neina heildarendurskoðun laganna að ræða og vel komi til greina, að fleira þurfi nauðsynlega að laga nú þegar og erum örugglega opnir fyrir breytingartillögum, sem kynnu að ganga í þá átt, en hér er um þau atriði að ræða, sem mestu misrétti hafa valdið við framkvæmd laganna og vænti ég þess, að hv. þd. og hv. Alþ. taki á því þannig, að sæmd sé að.



Herra forseti. Á síðasta Alþ. fluttum við framsóknarmenn í þessari hv. deild sams konar eða hliðstætt frv. því, sem hér er til umr. Málalok urðu þau þá, að því var vísað til ríkisstj. Síðan hefur ekkert heyrzt frá ríkisstj. um það mál. Það má að vísu segja, að aðstæður séu nokkuð breyttar, frá því að þetta frv. var flutt á síðasta Alþ., sem sé að því leyti til, að seint á síðasta Alþ. kom ríkisstj. fram með frv. um heimild sér til handa til þess að kaupa eða láta smíða togara til þess að endurselja þá. Þessi heimild náði, ef ég man rétt, til sex togara. Mun hafa verið unnið að því máli síðan, og eru sjálfsagt vonir til, að þeir togarar komi á sínum tíma til landsins eða verði smíðaðir hér innanlands. En sýnilegt er þó, að á því verður nokkur dráttur, að þeir togarar komi í gagnið og það sýnir, að það er betra að vera að í tíma með undirbúning þessara mála, enda liggur það í augum uppi, að það tekur ætíð verulegan tíma að undirbúa kaup eða smíði á togurum og verður að hafa fyrirhyggju um það. Enn fremur er á það að minnast, að í sambandi við meðferð togarafrv. hæstv. ríkisstj. á síðasta Alþ. fluttu stjórnarandstæðingar, bæði hér í þessari hv. d. og eins í Nd., brtt. við frv., sem voru efnislega á þá lund, að svo kallaðar minni gerðir togara væru látnar sitja við sama borð og þessir stærri togarar 6, sem ríkisstj. fékk heimild til að kaupa, og var, ef ég man rétt, talað um í því sambandi, að heimild ríkisstj. að því er minni togarana varðaði næði til allt að 12 togara. Ég fer ekki að rifja það upp, hver sú fyrirgreiðsla var, sem veitt var í sambandi við togarakaupin eða samkv. togarafrv. s. l. vetur. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. sé það í fersku minni. En þessar brtt. okkar voru felldar, þrátt fyrir það að um það var vitað, að það var mjög mikill áhugi á ýmsum stöðum víðs vegar um landið að eignast eða geta aflað sér þessara togara. En í sambandi við umr. um það mál þá lét hæstv. sjútvrh. þau orð falla, að það mundi verða litið með vinsemd á málaleitanir þessara staða. Nú er það að vísu svo, að sumir þessara staða hafa við mikla erfiðleika haldið áfram tilraunum sínum við það að eignast skip, og sumum hefur tekizt það, en mér er ekki kunnugt um, að komið hafi neitt ákveðið frá hæstv. ríkisstj. um það, hverja fyrirgreiðslu hún hygðist veita við kaup á þessum minni togurum. Og mér er ekki kunnugt um, að það hafi komið fram neinar ráðstafanir af ríkisstj. hálfu í því sambandi. Hygg ég þó, að nokkuð hafi verið eftir því leitað af fyrirsvarsmönnum þessara staða, sem hér er um að ræða. Ég rifja þetta aðeins upp til þess að sýna fram á, að hér ber allt að sama brunni, að það er full ástæða til þess að flytja þetta frv. nú, þrátt fyrir þá heimild, sem ríkisstj. fékk í fyrravetur, og þrátt fyrir þær aðgerðir, sem þegar hafa farið fram til þess að festa kaup eða semja um smíði á hinum stærri togurum. Að vísu má segja, að það sé ekki svo langur tími, sem þetta frv. hefur legið hjá hæstv. ríkisstj., en mér sýnist hann þó nægilega langur til þess að sýna það, að aðgerða er ekki að vænta af hennar hálfu í bráð í þessu máli. Þess vegna er frv. þetta endurflutt, að öllu verulegu leyti sama efnis og í fyrra, nema hvað fjárhæðum í því hefur verið nokkuð breytt til samræmis við eða í áttina til verðlagsbreytinga, sem hafa átt sér stað. Með þessu frv. og flutningi þess viljum við framsóknarmenn enn á ný ítreka stefnu okkar í þessu máli. Þegar frv. þetta var til meðferðar í þessari hv. d. í fyrra, hélt ég allýtarlega framsöguræðu um það, og og vil ekki vera að þreyta hv. þdm. á því að endurtaka það allt, sem ég sagði þá, og get að nokkru leyti látið mér nægja að vísa til þess, sem þá var sett fram. En þetta frv. fjallar, eins og nafnið segir til um, um Togaraútgerð ríkisins og stuðning við útgerð sveitarfélaga. Það þarf nú ekki að ræða um það, hver nauðsyn landinu er togaraútgerð, né heldur um það, hvern þátt togaraútgerðin hefur átt í framförum hér á landi og uppbyggingu íslenzks atvinnulífs á umliðnum árum. Það er öllum kunnugt, að togararnir eru langsamlega afkastamestu tækin til hráefnisöflunar og hafa haft ómetanlega þýðingu fyrir íslenzka atvinnuvegi. Út í það skal ég ekki frekar fara, en minni aðeins á þá staðreynd, að það hefur, á undanförnum áratug alveg sérstaklega, mjög dregið úr togaraútgerð hér. Ég skal ekkert fara út í að rekja það hér, hverjar orsakir hafa legið til þess, en staðreyndin er sú, að í árslok 1959 voru hér 43 togarar, en áratug síðar eða í árslok 1969 voru hér aðeins 23 togarar, að vísu nokkuð stærri togarar, nokkrir þeirra, en áður var. Það er þess vegna full nauðsyn á því að auka og efla togaraflotann. Sú aukning, sem kemur með þeim togurum, sem ríkisstj. hefur þegar fengið heimild til að festa kaup á, er hvergi nærri nægileg, - ekki einu sinni til að ná því marki, sem áður var. En auk þess verður að hafa það í huga, að ýmsir þeirra togara, sem enn eru taldir með, eru orðnir gamlir og það fer að styttast í því, að þeir verði gerðir út sumir hverjir, þannig að í þessum efnum þarf að verða mikil aukning. Ég vil líka benda á, að sú aukning er sérstaklega nauðsynleg vegna nýtingar fiskimiðanna. Við heyrum af því daglegar fréttir, mjög ískyggilegar fréttir, að hundruð togara liggja hér fyrir utan - útlendir togarar - og urga upp fiskimiðin hér fyrir utan. Það heyrist jafnvel talað um í framtíðinni eitthvert hugsanlegt kvótakerfi - að skipta veiðinni með tilliti til þess, hverjir hafa stundað hana. Ég er að sjálfsögðu algerlega andvígur slíku kvótakerfi, og ég geri ráð fyrir því, að við séum það allir og að við munum standa gegn því sem einn maður, en eigi að síður verður þó að horfast í augu við þennan hugsanlega möguleika, og þá ríður lífið á því, að við Íslendingar höfum tekið fullan þátt og mjög mikinn þátt í því að nýta þau fiskimið, sem eru í kringum okkur, og einmitt af þeirri ástæðu er sérstök þörf á því að auka og efla togaraútgerðina. Enn fremur er það svo, að uppistaða í atvinnulífi margra staða, ekki hvað sízt úti um landið, er fiskiðnaður og fiskvinnslustöðvar. Til þess að tryggja örugglega hráefni þessara stöðva árið um kring þarf á stórum skipum að halda, - stórum skipum, sem geta sótt sjó á hvaða árstíma sem er og sótt fiskinn lengra út, þegar hann gengur ekki á grunnmið. Að sjálfsögðu er það svo, að það hentar mismunandi skipastærð ýmsum stöðum, og verður auðvitað að taka tillit til þess og sjá um, að jafnframt sé aflað slíkra skipa. En ég held, að engum geti blandazt hugur um það, að togarar eru nauðsynlegir til þess að fylla upp í þær eyður, sem annars yrðu óhjákvæmilega í hráefnisöfluninni. En auk þess eru svo togarar nauðsynlegir til þess að sigla með afla og nýta þá markaðsmöguleika, sem þar eru fyrir hendi. Hagur togaraútgerðarinnar hefur hins vegar verið sá að undanförnu, að það er lítið útlit fyrir það, að einstakir menn eða einstök fyrirtæki, sem við þetta hafa fengizt, geti ráðizt í togarakaup upp á eigin spýtur. Enda er sú raun fyrir hendi, að því er varðar þessa togara, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir kaupum á, að það hefur þótt nauðsynlegt í því sambandi að veita mjög mikla fyrirgreiðslu, þannig að eigendurnir hafa í raun og veru ekki þurft að leggja fram nema 5%. Við, sem þetta frv. flytjum, teljum atvinnurekstur almennt og þar með togaraútgerð að vísu yfirleitt bezt komna í höndum einstaklinga eða félagsfyrirtækja, en við teljum, að ef þá aðila brestur bolmagn til þess að hefjast handa í þessu efni, þá verði ríkið að skerast í leikinn. Þess vegna er þetta frv. flutt, þess efnis sem það er, að það er gert ráð fyrir, að ríkið sjálft efni til fiskiskipaútgerðar, fyrst og fremst togaraútgerðar, en þó þannig, að það er ekki bundið við það endilega, að það séu togarar, heldur geta önnur fiskiskip einnig komið til greina, og er þá haft í huga þetta, sem ég nefndi hér áðan, að mismunandi skipastærð hentar á hinum ýmsu stöðum. Er gert ráð fyrir því, að sérstök stofnun, sem kölluð er Togaraútgerð ríkisins í þessu frv., geri þessa togara út, eins og segir í 4. gr. frv., í því skyni að hagnýta sem bezt fiskimiðin og stuðla með því að öflun hráefnis fyrir fiskiðnað landsmanna, og er þá jafnframt tekið fram, að við ákvörðun um það, hvar afla verði landað, skuli höfð hliðsjón af atvinnuástandi einstakra byggðarlaga, sem til greina koma. Í þessu frv. er líka heimild fyrir þessa fiskiskipaútgerð að taka skip á leigu. En með það höfuðsjónarmið okkar í huga, sem áður er nefnt, að við teljum æskilegast, að togaraútgerð eins og annar atvinnurekstur sé á höndum félagssamtaka eða einstaklingsfyrirtækja, er svo fyrir mælt í þessu frv., sbr. 9. gr. þess, að ef stjórn togaraútgerðarinnar telur ekki lengur þörf á því, að hún geri út togara til hráefnisöflunar og atvinnumiðlunar, sé henni heimilt, að fengnu samþykki sjútvrh., að selja fiskverkunarstöðvum og félagssamtökum, sem stofnuð eru fyrir forgöngu sveitarfélaga, togara sína, enda skuldbindi kaupandi sig til að leggja upp afla hjá tilteknum fiskvinnslustöðvum. Þó er hér sá varnagli sleginn, að togaraútgerðin skuli jafnan eiga og gera út fjóra togara hið minnsta. Í þessu frv. eru ákvæði um fjármagn til þessarar stofnunar. Er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi henni til sem óafturkræft framlag 150 millj. kr. Enn fremur er ríkisstj. veitt heimild til þess að ábyrgjast lán allt að 400 millj, kr., sem Togaraútgerð ríkisins kynni að taka til þess að standa straum af kostnaði við byggingu skipaútgerðarinnar. En þá er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því, að togaraútgerðin eigi sama rétt og aðrir til lána úr opinberum sjóðum til skipasmíða. Um stjórn þessarar stofnunar eru fyrirmæli í 6. gr. Samkv. því ákvæði skal stjórnin skipuð 7 mönnum: Fjórum mönnum, sem Alþ. kýs, og einum manni, sem sjútvrh. skipar sérstaklega án tilnefningar, og er hann formaður, og svo tveimur mönnum, sem skipshafnir á skipum þessarar útgerðar nefna til. Þetta voru fáein orð um fyrri kaflann í þessu frv., sem fjallar um Togaraútgerð ríkisins. En þá er eftir II. kaflinn, sem fjallar um stuðning við útgerð sveitarfélaga. Og ég verð að segja það eins og er, að mér finnst þessi kafli og þau ákvæði, sem hann hefur að geyma, hafa fallið dálitið í skuggann af hinum fyrri kafla. Menn hafa ekki gert sér næga grein fyrir þeim ákvæðum, sem eru í II. kafla, en þau ákvæði, sem hann geymir, eru að minni hyggju mjög mikilvæg. En þar er í sem skemmstu máli gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé heimilt að verja 75 millj. kr. til kaupa á hlutafé í útgerðarfélögum, sem stofnuð eru fyrir forgöngu sveitarstjórna og með þátttöku sveitarfélaga í byggðarlögum, þar sem atvinna er ótrygg og fiskvinnslustöðvar skortir verkefni. Og samkv. 11. gr. er ríkissjóði heimilað að ábyrgjast eða taka nauðsynleg lán og endurlána útgerðarfélögum til þess að tryggja þeim það fé, sem þarf umfram lán, sem fást úr opinberum sjóðum, til þess að lánsfjármagn nái 85% stofnkostnaðar. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég hef þegar sagt, að það er staðreynd, að atvinnulíf ýmissa kauptúna og sjávarþorpa úti um landið byggist fyrst og fremst á því, að fiskvinnslustöðvar, sem þar eru fyrir hendi, geti verið í fullum gangi, en á því er mjög mikill misbrestur víða. Sá misbrestur stafar að langmestu leyti af því, að hráefni skortir. Hráefni skortir mjög af þeim sökum, að það vantar skipakost til að sækja hráefnið, og þetta hefur staðarmönnum yfirleitt verið ljóst. Þess vegna hafa þeir lagt á það höfuðáherzlu margir hverjir og reynt að klífa þrítugan hamarinn til þess að geta eignazt skip, og eru margir að brjótast í því, en það er gert af alltof miklum vanefnum. Með þessu frv. er gert ráð fyrir því, að hið opinbera, ríkisvaldið, komi á móti þessum áhugaaðilum og rétti þeim örvandi hönd með þeim hætti, að leggja fram nokkurt stofnframlag og áhættufé sem hlutafé í þessum útgerðarfélögum. Og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að ef þessi leið yrði farin, þá gæti hún orðið veruleg lyftistöng á ýmsum stöðum og örvað mjög til athafna. Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi, þá flutti ég allýtarlega framsöguræðu um þetta s. l. vetur, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. að sinni, en leyfi mér að óska þess, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Flm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þetta frv., sem felur í sér nokkrar breytingar á gildandi lögum um sauðfjárbaðanir. 1. gr. þessa frv. er í samræmi við frv., sem flutt er af hæstv. ríkisstj. og er nú til meðferðar í Nd. og felur í sér ákvæði um það, að sauðfjárbaðanir skuli næst fara fram veturinn 1971–1972 á tímabilinu 1. nóv–1. apríl, en eftir það er heimilt að baða aðeins annað hvert ár, en á sama tíma vetrar. Um þetta atriði og þá meginreglu, sem fylgt hefur verið, ber því ekkert á milli þessara till., sem ég geri hér, og frv. hæstv. ríkisstj. Að öðru leyti felur ákvæði 1. gr. í mínu frv. í sér nokkra orðalagsbreytingu frá gildandi lögum, en þar er ekki um verulegar efnisbreytingar að ræða. 2. gr. frv. er flutt eftir sérstakri ábendingu, sem fram kom á Búnaðarþingi. Í henni felst lítil efnisbreyting frá gildandi lögum, en þó nokkru skýrara tekið til orða um skyldu héraðsdýralækna til þess að vera eftirlitsmenn með sauðfjárböðun. Í gildandi lögum segir, að héraðsdýralæknir eigi að hafa eftirlit með böðun í því héraði, sem hann er búsettur, en hér er ákveðið, að þessi skylda verði lögð dýralæknum á herðar í því umdæmi, sem þeir hafa til umsjónar og eftirlits, en hérað í landfræðilegri merkingu og venjulegri merkingu þess orðs fer ekki alls staðar saman við umdæmi dýralæknis. Ég get skýrt þetta með staðbundnu dæmi. Við teljum okkar sýslu, Austur-Skaftafellssýslu, eða Hornafjarðarhérað ná að Lónsheiði, - þar sé héraðaskiptingin. Hins vegar nær umdæmi Hornafjarðardýralæknis austur fyrir Berufjörð, og eftir orðalagi gildandi laga liggur því næst að álykta sem svo, að héraðsdýralækni á Hornafirði beri ekki skylda til að hafa eftirlit með böðun sauðfjár á Berufjarðarsvæðinu,þeim hluta dýralæknisumdæmisins. Með þeirri breytingu, sem hér er lögð til, er stefnt að því að taka af öll tvímæli í þessu efni. En aðalbreytingin, sem þetta frv. felur í sér frá gildandi lögum, felst í 3. gr. frv., og sú grein er þannig: „Þrátt fyrir ákvæði 1. gr., 2. málsgr., er sýslunefnd heimilt að veita undanþágu frá böðun sauðfjár í héraði eða í tilteknum byggðarlögum, þar sem fylgt hefur verið settum reglum um böðun og óþrifa í sauðfé hefur ekki orðið vart í mörg ár, enda mæli yfirdýralæknir og hlutaðeigandi héraðsdýralæknir með því, að slík undanþága sé veitt. Eigi skal þó veita undanþágu frá böðun nema í eitt skipti í senn, þannig að ekki líði lengri tími en 4 ár milli þess, að böðun sauðfjár fer fram hjá sérhverjum sauðfjáreiganda.“ Það er tvímælalaust rétt og nauðsynlegt, að fullkomið eftirlit sé haft með því, að útrýma óþrifum í ull eða húð sauðfjár með böðun og að böðun fari fram svo oft sem eftirlitsmenn telja nauðsynlegt til þess að ná þeim árangri, og ég held, að bæði dýralæknar og sauðfjáreigendur hafi að undanförnu lagzt á eitt í þessu efni. Ég held, að það sé almennur skilningur á því hjá sauðfjáreigendum, að þetta þurfi að vera í fullu lagi, og þeir eiga í þessu efni nokkurs að gæta, þar sem góð þrif sauðfjárins hafa áhrif á arðsemi þess. Það er einnig vitað, að dýralæknar undir forystu yfirdýralæknis hafa svo sem þeim ber, haft gott eftirlit með þessu á undanförnum árum og veitt í þessu efni aðhald. Böðun sauðfjár hefur því verið framkvæmd reglulega, það má segja í marga áratugi, og það mun hafa verið í upphafi þessarar aldar, að þessi regla um böðun sauðfjár var tekin upp. Um langt árabil var það lagaskylda að baða sauðfé á hverjum vetri, og nægir í því efni að vitna til ákvæðis laga frá 1938, og meðan það lagafyrirmæli var í gildi mun því að sjálfsögðu hafa verið fylgt í framkvæmd. En með lögum frá 1959 var gerð sú breyting og sú tilslökun á þessu, að frá þeim tíma hefur verið heimilt að baða aðeins annað hvert ár á þeim svæðum landsins, þar sem fjárkláða hefur ekki orðið vart eða sérstakra óþrifa í sauðfé, en ef fjárkláða verður vart, þá hafa lögin að geyma heimild til þess, að þegar í stað sé fyrirskipuð sérstök böðun á þeim svæðum. Nú er svo komið, að árangur af þessari starfsemi hefur orðið sá, að í sumum héruðum a. m. k. hefur algerlega tekizt að útrýma óþrifum í ull og húð sauðfjár. Í sum héruð landsins hefur fjárkláði aldrei borizt, og þar er þetta viðfangsefni vissulega auðveldara en þar sem fjárkláða hefur orðið vart. Og enn styður það að þessum árangri, að á síðari árum hefur verið völ á miklu áhrifaríkara baðlyfi en menn höfðu aðgang að fyrr á árum. Ég held, að þessi staðreynd, að það hefur tekizt að útrýma óþrifum í sauðfé með böðun, a. m. k. í sumum héruðum landsins, sé alveg óvefengjanleg. Um þetta vitnar reynsla bænda á mörgum stöðum, og þetta hefur verið rætt á Búnaðarþingi og fulltrúar þar, sem eru úr öllum héruðum landsins, hafa borið saman ráð sín um þetta efni, og þar hefur komið fram sú skoðun, að þannig sé ástatt, sem ég hef lýst. Og nú hefur verið lögð upp í hendur þingmanna ný sönnun í þessu efni. Það er grg. með frv. hæstv. ríkisstj., sem nú er fjallað um í hv. Nd., en í þeirri grg. segir, að yfirdýralæknir hafi fjallað um frv. og tjáð sig samþykkan því, sem þar segir, þannig að grg. þessa frv. er þá jafnframt dómur yfirdýralæknis í þessu efni, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Færilús og fellilús hefur verið útrýmt í heilum héruðum, og hafa þær í sumum landshlutum ekki sézt síðustu tvo áratugi. Þó munu færilýs ekki með öllu horfnar úr landinu . . . Þegar ljóst varð, að kláða og óþrifum hafði að mestu verið útrýmt, fór að gæta tregðu hjá fjáreigendum um framkvæmd á lögskipuðum, árlegum böðunum sauðfjár. Töldu margir það vera óþarfa fjárútlát og áníðslu á fénu. Fyrir tilmæli Búnaðarþings og meðmæli margra sýslunefnda, sem til var leitað, var löggjöf um sauðfjárbaðanir breytt, sbr. lög um sauðfjárbaðanir nr. 23 frá 27 apríl 1959. Samkvæmt þessum lögum skal allt fé þrifabaðað á tímabilinu 15. okt. til 1. marz. Heimilt er þó að baða aðeins annan hvern vetur, og hefur þeirri reglu verið fylgt síðan lögin tóku gildi, í stað þess að áður var skylda að baða á hverjum vetri. Margir töldu þessa breytingu varhugaverða, óttuðust að færilýs og kláði mundu magnast að nýju, enda þótt ákvæði séu í lögum þess efnis að taka má mál þessi fastari tökum, ef fjárkláða eða óþrifa verður vart (sbr. 2. gr.). Þau 10 ár, sem liðin eru, síðan áðurnefnd lög komu til framkvæmda, sýna, að ekki hefur borið á því, að færilús eða kláði hafi færzt í vöxt.“ Þetta er tekið upp úr grg. stjfrv. um þetta efni, og má segja, að þetta sé dómur yfirdýralæknis um þá staðreynd, sem ég gat um, að óþrifa yrði nú ekki lengur vart í sauðfé í sumum héruðum. En þar sem svo er, þá hefur það verið nokkuð til umræðu, a. m. k. í mínu héraði, að það sé áhættulaust að veita nokkru rýmri undanþágu frá lögskipuðum böðunum heldur en gert er í gildandi lögum, og þessi 3. gr. frv., sem felur í sér aðalbreytinguna frá gildandi lögum, miðar að því. Ef horfið yrði að því ráði að heimila slíkt, eins og hér er lagt til, þá kemur það til álita, hver á að hafa valdið til þess að veita slíka undanþágu. Á það að vera yfirdýralæknir, héraðsdýralæknir, ráðh. eða sýslunefnd, héraðsstjórnin heima fyrir? Mér virðast þessi mál ekki vera það stórfelld, að ástæða sé til þess að fara að leggja það fyrir ráðh., hvort í einhverju byggðarlagi eða héraði er veitt undanþága í þessu efni eða ekki. Yfirdýralæknir á vitanlega að hafa heildaryfirlit yfir þetta mál um landið allt, en héraðsdýralæknar hafa hver á sínu svæði langbezta aðstöðu til þess að hafa fullnægjandi eftirlit í þessu efni. Þeir eru jafnan á ferðalagi að athuga búfé manna. Þeir hafa starfi að gegna í sláturhúsum yfirleitt og hafa auðveldan aðgang að því að líta á gærur af sláturfé, og þeir hljóta hver á sínu svæði að vera heimildarmenn yfirdýralæknis í þessu efni. Ég tel því sjálfsagt, og miðað er við það í frv., að til þessara manna sé leitað, bæði hlutaðeigandi héraðsdýralæknis og yfirdýralæknis, um möguleika á að fá undanþágu frá böðun, en ég hef talið rétt, að úrskurður um þetta efni, að fengnu áliti embættismanna, yrði í höndum sýslunefndar, þ. e. a. s. héraðsstjórnarinnar. Það getur víða hagað svo til, að það sé eðlilegt og áhættulaust að veita slíka undanþágu í tilteknum byggðarlögum, þó að það sé ekki rétt eða gerlegt, að slík undanþága sé veitt í heilli sýslu. Víða eru sýslur þannig skiptar, að samgangur fjár á sér ekki stað úr einu byggðarlagi í annað, og þá tel ég eðlilegt, að um þessa skiptingu sé fjallað af héraðsstjórninni heima fyrir og sýslunefnd beri ábyrgð á því, ef einu héraði er veitt undanþága, en öðru ekki. Framkvæmdin samkv. þessum tillögum, sem hér eru fram bornar, yrði því sú, ef að lögum verða, að frumkvæðið kæmi heiman að, sýslunefnd yrði að taka málið til umræðu og athugunar, leita álits héraðsdýralæknis og yfirdýralæknis, og ef álit þeirra væri jákvætt eða benti til þess, að þeir álitu hættulaust að veita þá undanþágu, sem ég ræði hér um, þá félli það að lokum í hlut sýslunefndar að kveða á um þetta, en embættismennirnir hefðu eftir frvgr. eiginlega hvor um sig neitunarvald í málinu, en sýslunefndin bæri þó ábyrgðina um skiptingu innan héraðsins í þessu efni og hefði að lokum úrslitavaldið. Ég gat þess, að um þessi mál hefur að undanförnu verið nokkuð fjallað á Búnaðarþingi, þar sem fulltrúar bændasamtakanna hafa borið ráð sín saman um þetta efni, og ég hef birt í grg. frv. nokkrar ályktanir, sem um þetta hafa verið gerðar á Búnaðarþingi, og þær eru mjög í samræmi við þá tillögugerð, sem borin er fram í þessu frv. T. d. segir í ályktun Búnaðarþings frá 1967 þannig, með leyfi forseta: „Þá telur Búnaðarþing það áhættulaust og mælir með því við yfirdýralækni, að hann veiti undanþágu frá böðun í vissum sveitum eða héruðum, þar sem baðanir hafa farið fram undanfarin ár eftir settum reglum og lúsar eða kláða hefur ekki orðið vart um árabil. Aldrei sé þó sú undanþága veitt nema til eins böðunarárs í senn, þannig að 4 ár mætti líða milli baðana hjá þeim, sem hafa farið eftir settum reglum um árabil. Verði vart óþrifa á undanþágutímabilinu, falli undanþágan niður.“ Og á Búnaðarþingi 1969 er enn fjallað um þetta mál, og í ályktun, sem þá var gerð, segir svo: „Enn fremur getur landbrh. veitt undanþágu frá sauðfjárböðunum á afmörkuðum svæðum, ef yfirdýralæknir mælir með því, enda hafi rannsókn eftirlitsmanns á viðkomandi svæði leitt í ljós, að óþrifa í sauðfé hafi ekki orðið vart við síðustu böðun eða síðar.“ Í tíðindum Búnaðarþings er þessi afstaða rökstudd nokkuð í grg., og þar segir svo: „Eftir að gamatox-baðlyfið var tekið í notkun, gjörbreyttist aðstaðan til útrýmingar á óþrifum í sauðfé. Búnaðarþing telur, að kostnaður við sauðfjárbaðanir, bæði beinn og óbeinn, skipti að minnsta kosti milljónatug að meðaltali á ári og því sé fyllsta ástæða til þess að auka eftirlit með sauðfjárböðunum og bæta framkvæmd þeirra, jafnframt því að gefin sé lagaleg heimild til þess að veita þeim héruðum, sem náð hafa fullnægjandi árangri í útrýmingu óþrifa í sauðfé, undanþágu frá sauðfjárböðunum um lengri eða skemmri tíma.“ Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál, en legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég mun hér í nokkrum orðum fylgja úr hlaði frv. mínu, 104. máli, um Fiskvinnslustofnun ríkisins. Raunar eru tvö hliðstæð mál komin fram í hv. Nd., þó að ekki sé alveg með sama hætti varðandi fyrirkomulag, en kjarni málsins er sá sami, þ. e. að settur sé á stofn fiskiðnskóli eða stofnun, er þjálfi menn í að verða fiskvinnslufræðingar, og fólk, sem vinnur við fiskvinnslu, fái aukna þjálfun og betri nýting verði á hráefninu. l. gr. frv. segir, að sett skuli á stofn og starfrækt undir nafninu Fiskvinnslustofnun ríkisins margháttuð fiskvinnsla og hagnýting sjávarafla. Með minnkandi afla á undanförnum árum hafa menn komið auga á það, hversu nauðsynlegt er að leita að nýjum fisktegundum og jafnframt nýjum vinnslugreinum, og hefur árangur orðið verulegur. Má nefna stóraukna nýtingu á loðnu og skelfiski sem dæmi. Áður fyrr var aðeins veitt mikið af þorski, ýsu og karfa og síld. Þessar tegundir fisks báru uppi afla okkar og starfsemi, en sveiflur hafa átt sér stað, og þá fóru menn að huga að öðrum tegundum með ágætum árangri, og er nú svo komið, að útflutningsverðmæti þessara tegunda nemur mörg hundruð milljónum, og undrast sumir, af hverju við höfum ekki fyrr gefið þessum tegundum gaum. Hlutverk fiskvinnslustofnunarinnar skal vera að annast margvíslegar tilraunir með vinnslu sjávarafurða og hagnýtingu þeirra ásamt því að þjálfa menn til verkstjórnar við alla fiskvinnslu og við mat á öllum sjávarafurðum og auka verklega kunnáttu fólks, er stundar vinnslu sjávarafla. Það má segja, að hér sé um þríþætt aðalverkefni að ræða: Það er að þjálfa menn til að annast verkstjórn og vera forstjórar í fiskvinnslu. Margir hverjir hafa lært þetta í skóla lífsins, og hann er ágætur út af fyrir sig. En aukin samkeppni og margt annað hvetur til þess, að menn séu þjálfaðir á sérstakan hátt til að stjórna fiskvinnslustofnunum, ekki síður en við verzlun eða iðnaðarfyrirtæki. Því er eðlilegt, að skipuleg þjálfun forsvarsmanna fiskvinnslustöðva sé tekin upp. Ekki er síður þörf á bættri þjálfun matsmanna á öllum sjávarafurðum. Það er því miður þannig ástand í dag, að það er skortur á vel þjálfuðum matsmönnum. Hér er um mikið vandamál að ræða. Þessir menn hafa yfirleitt fengið lélegt kaup og ótrygga vinnu, og verður hér úr að bæta. Margir matsmenn eru í dag jafnvel fyrrverandi skipstjórar eða yfirmenn á skipum eða verkstjórar í landi, ágætismenn, en vantar skipulega þjálfun, sérstaklega samræmingu í störfum, þannig að mat þeirra og störf séu sem jöfnust, hvar sem vera skal á landinu. Langflestar afurða okkar eru seldar með þeim skilyrðum, að íslenzkt matsgildi ræður, og verð er miðað við gæðaflokka. Þó er síldin t. d. seld án þess að vera metin sérstaklega, heldur er hún tekin út og metin hæf eða ekki hæf. Sama gildir um hrogn, - þó að þau séu flokkuð í 1., 2. eða 3. flokk, þá gilda ekki um það ákveðnir gæðastuðlar. Persónulega tel ég þetta ástand óþolandi, og við vitum um það, að þegar mikið framboð er á vöru, hafa kaupendur eða fulltrúar kaupenda gengið á það lagið að pressa niður verðið, þótt um góða vöru sé að ræða. En væri hér fastur gæðastuðull fyrir hendi, eins og í freðfiski, saltfiski og skreið, ættu þeir þess ekki kost að pressa niður vöruverð í trausti þess, að nóg framboð sé, og við gætum jafnvel orðið í erfiðleikum með að afsetja framleiðslu okkar. Stofnun, sem hér yrði sett á stofn, hefði mikið hlutverk, þar sem væri að tryggja hæfa menn til að meta afla okkar, og þegar hann er að verða kringum 10 milljarðar, þá er ekki litið í húfi, að vel takist til og matinu sé treyst og okkar afurðir hafi sem beztan orðstír á erlendum markaði, því að við vaxandi samkeppni er þar að etja. Í 3. gr. er fjallað um það, að fiskvinnslustofnunin skuli í samráði við sölusamtökin eða sjálf leitast við að finna markað fyrir nýjungar í framleiðslu sinni. Það leiðir af sjálfu sér, að ekki er æskilegt að fara í margvíslegar nýjungar, nema markaður fyrir þær sé kannaður. Auðvitað þarf mismunandi mikið að leggja í slíkan kostnað, en til þess að hefja stórframleiðslu þarf að tryggja markað. Enginn framleiðir lengi án þess að eiga trygga sölu fyrir hendi. Sum sölusamtökin eru stofnuð beinlínis um ákveðna afurðategund og því varla við því að búast, að þau leggi í mikinn kostnað varðandi nýjungar, sem óvíst er að seljist. Því er lagt til, að hér sé um góða samvinnu að ræða milli fiskvinnslustofnunarinnar og þeirra sölusamtaka, sem eðlilegt væri, að hefðu með slíka sölu að gera. Í 4. gr. er fjallað um stjórn stofnunarinnar. Það er með ósköp venjulegum hætti varðandi ríkisstofnanir, og þarf ekki að fjalla í löngu máli um það. Þó vil ég undirstrika, að ég tel rétt, að launþegasamtökin á því svæði, sem ég ætla stofnuninni að vera á, hafi rétt til að tilnefna 2 menn í stjórnina, vegna þess að hún mun starfa mjög í þágu launþegasamtakanna, og ekki er óeðlilegt, að þau fái að tilnefna 2 menn af 5 í stjórn undir þessum kringumstæðum. Aðrir tveir eru svo tilnefndir frá sjávarútveginum, annar frá öflunaraðilanum, en hinn frá sölusamtökunum og formaður yrði skipaður af ráðh. 5.gr. fjallar um, að Fiskvinnslustofnun ríkisins skuli annast fræðslustarf með margvíslegu móti, bókaútgáfu, námskeiðum, fyrirlestrum eða á annan árangursríkan hátt. Því miður er það staðreynd, að okkur hefur skort mjög bókmenntir um meðferð fisks og fiskvinnslu, og erum við þar eftirbátar annarra þjóða. Meira að segja Færeyingar hafa skákað okkur í þessu efni, að hafa góðar bókmenntir um meðferð á fiski og fiskvinnslu, og megum við þar gera mikið átak til bóta. Þó væri rétt að geta þess, að á s. l. vetri eða hausti kom út bók, bókin um fiskinn, sem var virðingarvert átak til þess að benda mönnum á góða meðferð á þessari vöru, og einnig hefur Fiskmat ríkisins gefið út smábæklinga í þessu efni, en samræmt átak og áróður vantar. Þarf að gera hér skipulegt átak, til þess að frá upphafi til enda sé farið eins vel með vöruna og unnt er. Það verður eitt af grundvallaratriðum svona stofnunar að hefja áróður í ýmsu formi í þessu efni, með útgáfu, námskeiðum og ferðalögum og með því að nota sjónvarp og nýjustu tækni til þess að hvetja menn til að vanda vöruna eins og verða má. Einnig er eðlilegt, að stofnunin veiti hagsmunaaðilum sjávarútvegsins upplýsingar og Verðlagsráði sjávarútvegsins, eins og það fer fram á. Í 6. gr. er lagt til, að fiskvinnslustofnunin sé sjálfstæð stofnun með sér fjárhag, og þar legg ég til, að sérstakt útflutningsgjald verði innheimt af öllum sjávarafla, 0,25%. Þetta er ekki mikið gjald, þegar við höfum það í huga, að tilgangur þessarar stofnunar er gífurlega mikilvægur fyrir sjávarútveginn, og ef maður hugsar sér aðeins 1% nýtingarauka út úr hráefninu, þá skapar það marga tugi milljóna í auknu verðmæti, en þetta gjald mundi aðeins nema 2–3 millj. kr. á ári, og ég tel það eðlilegt, að sjávarútvegurinn leggi stofnuninni slíkt lið. En jafnframt geri ég ráð fyrir, að ríkissjóður komi á móti með rekstrartekjur, svo og að önnur gjöld fyrir stofnunina, svo sem skólagjöld o. fl., verði ákveðin nánar í reglugerð. Það er von mín, þótt þetta sé með ákveðnum hætti sett fram af mér í þessu frv., að það fái hljómgrunn víðar, þar sem það er staðreynd, að menn úr öðrum flokkum hér á hv. Alþ. hafa lagt fram frv. hliðstæðs efnis, þó að það sé í annarri d., og við getum með þessu móti sameinazt um þessi grundvallaratriði, sem mikill áhugi ríkir um. Nauðsyn er að gera hér stórátak til betri meðferðar á fiski, aukinnar hagnýtingar og betri vinnslu, til þess að tryggja sjómönnum og þjóðarbúinu öllu hærra verð fyrir fiskinn og öruggari markaði. Ég held, að það beri ekki svo mikið á milli, að ekki væri hægt að sameina þetta og komast að æskilegri niðurstöðu og koma frv. í gegn á yfirstandandi þingi. Þá væri miklum áfanga náð. Það eru aðeins skiptar skoðanir, og það hefur staðið í vegi fyrir endanlegri mótun þessa máls, um það, með hvaða hætti fiskvinnslufræðslan á að fara fram. Ég held, að kjarni málsins sé sá, sem allir ættu að geta sameinazt um að leggja nógu mikið fjármagn í þetta og koma skólanum á stofn sem fyrst, og svo mun tíminn leiða það í ljós, hversu víðtæk starfsemin þarf að vera. Aðalatriðið er, að námskeiðin, sem haldin hafa verið á vegum Fiskmats ríkisins og Rannsóknastofnunar sjávarútvegsins, hafa ekki leyst vandann, og úr því þarf að bæta. Hvar slík stofnun ætti að vera, má eðlilega um deila. Ég legg til, að hún verði í ákveðnu bæjarfélagi, vegna þess að það bæjarfélag á kost allan ársins hring á hinu ágætasta hráefni og liggur mjög vel við að öllu leyti. Einn flm. í hv. Nd. hefur bent á Vestmannaeyjar. Ekki skal ég draga úr gildi þess staðar, en samkomulag þarf að vera um að staðsetja stofnunina á því svæði, sem hefur möguleika á nægilegu hráefni allan ársins hring, góðu hráefni, annars er tilganginum ekki náð. Grundvallaratriðið er að sanna, að með góðri meðferð á fiski frá upphafi til enda næst hinn bezti árangur. Mikill áhugi er um allt land, að málið nái fram að ganga, og við þurfum að tryggja því framgang á yfirstandandi þingi. Ég tel þetta brýna nauðsyn og ég vænti þess, að hv. d. muni taka málið fljótlega til meðferðar. Að loknum þessum fáu framsöguorðum, herra forseti, legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.