Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það kom mér mjög á óvart, að till. skyldi ekki koma á dagskrá í dag, ég hafði um það vilyrði forseta, að hún yrði ekki tafin, og vænti fastlega, að hún kæmi. Till. var borin fram í byrjun þings og tekin á dagskrá einu sinni. Ég fæ ekki skilið, hvaða heimildir það eru, sem heimta langa bið, þær ættu að vera fyrir hendi í bifreiðaeinkasölunni. Ég vona, að till. komi til umr. hið bráðasta, helzt á morgun.



Ég vil benda hv. 1. þm. Rang. á, að í fyrra flutti hann till. um þetta sama efni, og flokksmaður hans, form. allshn., Bergur Jónsson, þáv. þm. Barð., fékkst ekki til að afgreiða hana úr n. Þm. settist þá á málið, svo að hann þarf ekki að láta sér mjög óðslega núna.



Í Nd. bar ég fram till. á síðasta þingi í þessa átt, en þá varð sú breyt., sem kunnugt er, að þjóðstjórnin veik úr sæti, núv. stjórn tók við. Það varð til þess, að ég breytti till. minni, og fór þá svo, að hún komst ekki í gegn, varð óútrædd, og eins gæti farið nú, ef stjórnarliðar sjá sér hag í að freista að tefja hana.

Forseti (GSv) : Það er hreinn misskilningur hv. 1. þm. Rang., að till. sé tafin af vilja. Ég er einn af þeim, sem geta haft engu minni áhuga á að hraða henni en hann. Hæstv. ríkisstj., sem enn er af sérstökum ástæðum ókomin á fund, mun, er hún kemur, geta veitt upplýsingar um, hvað heimildir tefur, ef þær eru ekki þegar tilbúnar, og hvort eigi verði hægt að taka till. fyrir á næsta fundi. Annars mun eigi ástæða til að ræða þetta nú frekar.



Herra forseti. - Till. sú, sem fyrir liggur, er í rauninni um framkvæmdaratriði Skipaútgerðar ríkisins og hefði ekki átt að þurfa að koma fyrir þingið, nema tilætlunin sé að marka nýja stefnu í þessum málum. Það hefur verið venja, að skipaútgerðin hefur haft mjög lítið vald til að ráða fram úr því, sem til kostnaðar horfir, og er þess vegna leitað samþykkis Alþ. fyrir útgjöldum til strandferðanna, þótt ekki sé nema um sjálfsagðan og óhjákvæmilegan kostnað að ræða. Í þessari till. er gert ráð fyrir, að skip séu tekin leigunámi. Svo framarlega sem skipaútgerðin vill greiða jafnt fyrir skipin og aðrir leigjendur mundu greiða, á ekki að þurfa neitt leigunám, og þá sérstaklega nú, eftir að hin minni skip eru hætt Englandssiglingum. Það er því enginn vandi að útvega skip til þessa á þessu hausti, nema því aðeins, að skipaútgerðinni sé það skilyrði sett að greiða minna fyrir þau en greitt yrði á opnum markaði til annarrar notkunar. Ég fæ því ekki séð, hvers vegna Alþ. nú ætti að fara inn á þá braut og hvort það yfirleitt er æskilegt og rétt að skattleggja þannig sérstaklega þá, sem fyrir því yrðu, að skip þeirra væru tekin leigunámi, svipta þá ekki aðeins umráðarétti, heldur og tekjum um leið, meðan frjá1sa leiðin er fær, og það er hún enn sem komið er. Á strandferðum þeim, sem um ræðir í till., er mjög mikil nauðsyn, sérstaklega um ýmsa firði og flóa vestan lands, enda liggur fyrir þinginu þáltill. um þau mál í héruðunum kringum Breiðafjörð. En í sambandi við umr., sem hér hafa orðið inn vöntun hentugra skipa, vildi ég benda á tvö skip, sem hafa verið í slíkum ferðum og eru tilvalin til þeirra, og mundi vera auðvelt fyrir ríkisútgerðina að tryggja sér þau með samningum. Að hér sé um nauðsynjumál að ræða, leikur enginn vafi á, og er gleðilegt að sjá í grg. till., að hv. 1. þm. S.-M. (EystJ) hefur nú loksins séð það. Hins vegar skýtur það nokkuð skökku við framkomu hans í þeim málum, meðan hann var fjmrh. og síðan viðskmrh. á undanförnum árum. Allt frá því árið 1933 vorum við nokkrir áhugamenn stöðugt að sækja um innflutningsleyfi fyrir skipum, og enginn maður barðist eins harkalega gegn öllum tilraunum til að auka íslenzka flotann og hv. 1. þm. S.-M. Við urðum að brjóta svo að segja öll landslög til þess að geta komið hér inn ágætu skipi, sem færir nú Íslendingum brauð og björg. Og enn í maí 1939, þegar viðurkennt var, m. a. með myndun þjóðstjórnar, að miklar líkur væru fyrir því, að styrjöld mundi skella yfir þá og þegar og aðflutningar torveldast, sækjum við um innflutningsleyfi á skipi, en því var neitað fyrir afskipti hv. 1. þm. S.-M., svo að Ísland er einu skipi fátækara fyrir það. Í des. 1940 er enn sótt um innflutning á tveimur skipum frá Ameríku 400 og 3200 smálesta, báðum með mjög glæsilegu verði, og því var einnig neitað fyrir afskipti sama manns. Gleðilegt, ef hugarfar hans hefur breytzt svo, að orð hans í grg. séu annað og meira en það, sem hann heldur, að hljómi Sunnmýlingakjósendum vel í eyrum. Við því hefði margur ekki búizt af mönnunum, sem réðu því, að Óðinn var sama sem gefinn úr landi og Esja seld fyrir lágt verð, eftir að miklu fé hafði verið eytt í að setja í hana nýja katla, en það var skipið, sem Íslendingum hafði reynzt hagkvæmast og þeim þótti vænst um, þeirra skipa, sem hér hafa verið í strandferðum. Ég held, að ekki sé hægt að meta í milljónum, heldur tugmilljónum það tjón, sem þessi hv. þm. hefur valdið landinu með stefnu sinni, miðað við það, ef fylgt hefði verið stefnu hinna framsýnu manna. Út af ummælum, sem fallið hafa hér í Sþ. um kaup á skipi, sem boðið var stjórninni og átti að vera líkt og Esja og ég var beðinn að líta á, vil ég taka fram, að það reyndist allt annað en Esja. Hún er 175 fet á l., 30 fet á br. og 18 á dýpt. Það var 125 fet á l., 24 fet á br. og 10 á dýpt eða raunverulega sams konar skip og Laxfoss, - nema það hafði ekkert til að bera, sem aðlaðandi mætti teljast annað en sjálfan skrokkinn. Með sinni veiku vél, sem aðeins var 300 ha., hefði það í vondum sjó og veðri ekki komizt fyrir annes nema með mestu herkjum. Ef menn sjá eftir því skipi, sýnast fallnar burtu ástæður, sem einu sinni þóttu vera, til að finna að kaupunum á Laxfossi fyrir opinbert og einstakra manna fé. Hvað viðvíkur því, hvort rétt hafi verið að hverfa aftur frá því að breyta Súðinni í mótorskip, þá er mér kunnugt um, að eftir að forstjóri skipaútgerðarinnar gerði áætlun um kostnaðinn, lét ráðuneytið athuga þetta mál mjög gaumgæfilega af tveimur öðrum aðilum, sem báðir höfðu sérþekkingu á þessu sviði. Liggur fyrir nákvæm kostnaðaráætlun þeirra um þetta, og samkvæmt henni mun nauðsynleg breyting ekki kosta 500 þús. kr., eins og forstjóri Skipaútgerðar ríkisins sagði stj., heldur 1717764 kr., miðað við verðlag í okt. 1941. Þá er einnig gert ráð fyrir því í álitinu, að það muni taka 18 mánuði að koma vélunum fyrir og 8 mánuði að gera breytinguna sjálfa. Það gat því ekki leyst flutningaþörfina, þó að þetta skip yrði tekið úr ferðum og látið liggja uppi í 8 mánuði eða öllu heldur 18, þar sem enn fremur var vitanlegt, að breytingin mundi í rauninni ekki kosta 1.7 millj. kr., heldur 2.5 millj. kr., svo sem allt hefur hækkað nú að undanförnu. Er augljóst, að ekkert vit hefði verið í því fyrir ríkissjóð að leggja of fjár í viðgerð á skipi, sem hefði svo aldrei getað orðið sæmilegt skip að viðgerðinni lokinni. En ég tel, að það gæti verið athugunarefni fyrir hæstv. ríkisstj., hvort ekki er hægt að komast að samningum við Eimskipafélagið um kaup eða leigu á öðru þeirra skipa (Selfossi eða Lagarfossi), sem bæði eru óhentug til millilandaferða, en eru a. m. k. hentugri til strandferða hér við land, ef hægt yrði að afla félaginu í staðinn skipakosts frá útlöndum.

Flm. (Eysteinn Jónsson) : Mér er áhugamál, að þessi till. nái fram að ganga, og muni ég því ekki tefja afgreiðslu hennar með því að fara út í þær „eldhúsdagsumr.“, sem hér hafa verið teknar upp á hendur mér í sambandi við ýmislegt, sem áður hefur gerzt í siglinga- og strandferðamálum. Ég get því fremur sleppt því sem aðeins örlítill hluti þeirra athugasemda, er fram hafa verið bornar, á erindi til mín. Þær aths. eiga flestar erindi til annarra ráðh., sem standa þessum mönnum nær en ég. Hæstv. atvmrh. sagði, að það væri broslegt, að ég væri að spyrjast fyrir um það, hvað gengi samningunum við setuliðið um það, að það rýmdi Rvíkurhöfn, það eð ég hefði til skamms tíma átt sæti í ríkisstj. Ég skil ekki þetta. Ég sé ekkert athugavert við það, þó að ég sem þm. vilji fá að vita, hvað gert hefur í þessu máli síðusta þrjá mánuðina og hvaða úrlausnartill. hæstv. ríkisstj. hefur haft að leggja fyrir setuliðið. En hæstv. ráðh. færðist undan að svara þessu. Hann kvað það undarlegt, að ég væri að spyrja um þetta, þar sem ég hefði stjórnað því ráðuneyti, sem málið hefði komið mest við. En ég hef aldrei haft siglingamálin með höndum, heldur var það einmitt núv. forsrh., sem þeim hefur stýrt. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að athuga ræðu hans, sérstaklega þar sem hann er ekki viðstaddur. Hv. þm. Vestm. sagði, að mér væri þörf á að opna augun fyrir því, að ekki væri allt með ágætum í strandferðamálum hér. Talaði hann eins og ég hefði til þessa einn ráðið öllu í strandferðamálunum. En ég get skýrt hv. þm. frá því, ef hann veit það ekki áður, að strandferðamálin hafa heyrt undir mitt ráðuneyti eina þrjá mánuði, áður en fyrrv. stj. lét af störfum. Þau mál heyrðu undir núv. hæstv. forsrh., og getur hv. þm. Vestm. snúið sér til hans með áminningu sína. Hv. þm. gat þess, að Súðin hefði ekki verið endurbætt né sett í hana ný vél. En það var einmitt hæstv. forsrh., sem kom í veg fyrir, að skipið yrði endurbætt eins og forstjóri Skipaútgerðar ríkisins vildi. Hann fékk sér til aðstoðar hv. þm. Barð. til þess að koma í veg fyrir þetta, eins og kom fram í ræðu þess hv. þm. hér. Þeir fundu það út, að ekki borgaði sig að gera við skipið, en við hinir í stj. vildum láta gera þetta, strax og það bar á góma. Sama máli gegnir um dylgjur hv. þm. um það, að tækifæri til hentugra skipakaupa hafi verið látin ónotuð. Í því efni getur hann líka snúið sér til flokksformanns síns. Þá var hv. þm. Barð. með „gamla plötu“ hér áðan. Hann sagði, að það sæti ekki á mér að fárast um þessi vandkvæði, þar sem ég hefði komið í veg fyrir það, að hann og aðrir gætu flutt inn skip á árunum 1933–l940. Á þessum árum voru gjaldeyrisörðugleikar miklir, eins og kunnugt er, og voru þá sett ýmis höft til þess að minnka kaup á óþörfum varningi, svo að hægt væri að kaupa verðmætari vörur. Á þeim árum var byggður upp stórfelldari atvinnurekstur en dæmi eru til áður, og var þá flutt inn meira af tækjum og hráefnum en dæmi eru til áður í sögu landsins. Þetta var hægt að gera vegna gjaldeyrishaftanna. Hitt er annað mál, að meira hefði mátt flytja inn af ýmsum atvinnutækjum eins og skipum og bátum, ef meira hefði verið til af gjaldeyri, en það breytir engu um þá staðreynd, að gjaldeyrishöftin hafa orðið að miklu gagni. Annars er það nokkuð fjarlægt því, sem hér liggur fyrir, að fara að halda hrókaræður um stefnuna í gjaldeyrismálum undanfarin ár, og er það varla til þess fallið að beina athygli manna að aðalatriðunum, og mun ég því ekki ræða þau mál frekar. En óhætt er að segja það, að landsmenn eiga nóg af skipum til þess að annast flutninga með ströndum fram, en vandkvæðin stafa af því, að skip þau, sem til slíkra flutninga eru ætluð, eru nú notuð til annarra hluta. Og er þá ekki sjálfsagt, að ríkið taki í sínar hendur nægan skipakost til þess að bæta úr þessum vandkvæðum, eins og till. fer fram á? Ef slíkt er ekki hægt með frjálsum samningum, er ætlazt til, að ríkið afli frekari lagaheimildar, og er það aðalatriði till., sem ég vil óska, að menn haldi sér sem mest við í umr. Mun ég svo ekki taka oftar til máls, nema brýna nauðsyn beri til.

Flm. (Bjarni Bjarnason) : Herra forseti. Í þessari till. á 15. þskj. er farið fram á nokkra fjárveitingu til tveggja vega á Snæfellsnesi. Þeir eru báðir í vegal. frá 1933, en að því er mér virðist, hefur lítið verið gert að framkvæmdum þarna, einkum að því er snertir það að koma Skógarströndinni í vegarsamband við Stykkishólm. Skógarströndin er mjög blómleg sveit, en hún er útilokuð frá bílvegasambandi við önnur héruð. Væri um tvær leiðir að ræða til að bæta úr því, annaðhvort að koma henni í vegarsamband við Miðdalina eða flýta fyrir vegi þaðan til Stykkishólms fyrir Álftafjörð. Til Stykkishólms er nokkuð löng leið, en þarna er hins vegar gott vegarstæði. Ég get ekki sætt mig við það, að látið sé lengur sitja við þetta framkvæmdaleysi, og fer ég því fram á það við hv. Alþ., að það veiti nokkurt fé til þess, að hægt sé að byrja á þessum vegi, eins og gert er ráð fyrir í vegal., og um það er b-liður till. En a-liðurinn er um veg frá Hellissandi til Bervíkur. Var einnig gert ráð fyrir honum í vegal. frá 1933, en við hann hefur ekki verið unnið síðan nema frá öðrum endanum. Að vísu hefur verið lagður vegarspotti, sem er nokkur hundruð metra að lengd, frá Hellissandi til vesturs, en síðan var hætt við allt saman. Ég fer nú fram á nokkurt fé til þess að halda þessu verki áfram. Ég þykist vita, að margir þm. séu kunnugir því, hvernig aðstaða er þarna, að heilar sveitir eru algerlega útilokaðar frá því að draga að sér björg öðruvísi en á klökkum eða á bátum, þegar bezt lætur. Ég vona því, að hv. þm. muni verða fúsir til að bæta úr þessu.

Flm. (Bjarni Bjarnason) : Herra forseti. Þessi till. mín er liður í sömu keðju og þær, sem Ég gat um áðan. Hún er um brú á Svelgsá í Helgafellssveit á veginum frá Stykkishólmi til Skógarstrandar. Er þegar búið að leggja veginn báðum megin við ána, en brúna vantar, og hefur svo verið í nokkur ár, að orðið hefur að afferma bíla, sem koma að ánni, og flytja svo farminn á öðrum vögnum það, sem eftir var leiðarinnar. Ég get ekki horft upp á slíkt, án þess að gera till. um, að úr því verði bætt. Ef brúin kemur, lengist mjög vegur sá, sem hægt er að fara á bifreiðum. Vona ég, að hv. þm. taki till. vel. Legg ég svo til, að henni sé vísað til fjvn.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) : Herra forseti. - Ég hef leyft mér að flytja þessa þáltill. um fjárveitingu til brúargerðar á Djúpá í Fljótshverfi á þessu ári. Málið þolir ekki, að beðið sé eftir afgreiðslu fjárl., því að nauðsynlegt er, að byrjað sé á verkinu á þessu hausti, ef ætlunin er að hafa við það skynsamleg vinnubrögð, því að nú er verið að brúa Geirlandsá fyrir austan Kirkjubæjarklaustur, og verður bílfært austur að Kálfafelli í Fljótshverfi, þegar sú brú er komin. Mundi það spara ríkissjóði mikið fé, ef brúin á Djúpá yrði gerð í haust, því að þannig mætti nota að miklu leyti sama efni og notað var við brúargerðina á Geirlandsá, mótatimbur og annað, og er það ekki lítill liður í kostnaðinum að flytja slíkt efni 400 km leið. En hér er um að ræða vatnsfall, sem er mjög illt yfirferðar, einkum í vatnavöxtum, og getur hún stundum orðið ófær með öllu, svo að þeir, sem búa austan árinnar, eru að miklu leyti einangraðir. Ég er sannfærður um það, að menn hafa skilning á því, hversu mikið nauðsynjamál hér er á ferðinni, og skal því ekki fjölyrða um þetta meira. Ég vil aðeins benda á það í sambandi við þetta mál, að hv. 8. landsk. þm. flytur till. svipaðs efnis, þar sem hann segir í grg.: „Samræmis vegna þykir rétt að taka Djúpá hér með, enda þótt hún hafi áður verið ákvörðuð að koma í kjölfar Geirlandsár samkv. till., sem fyrr hafa verið bornar fram á Alþ. um þau vatnsföll“. Ef hv. alþm. stæðu í þeirri trú, að þessu máli sé þegar borgið með samþykktum, sem Alþ. hefur áður gert, þá er ekki von til þess, að þessi till. verði samþ. En ég vænti þess, að hv. flm. þessarar till. skýri frá því, hvar þessar till., sem Alþ. hefur áður samþ., eru, - ég þekki ekki til þess, að þær hafi verið gerðar. Þess vegna vildi ég vænta þess, að þessi till. mín fengi fram að ganga. Ég tel rétt, að hv. fjvn. athugi það atriði, hvort nægileg trygging er fyrir því, að þessi brú komi, hvort sem þessi till. verður samþ. eða ekki, og hversu þau mál standa.

Flm. (Gísli Jónsson) : Það er einkanlega brú á Haukabergsá, sem ég vildi leggja aðaláherzluna á við hv. fjvn. Það er svo ástatt um þessa á, að hún rennur fyrir neðan túnið á Haukabergi. Þeir ferðamenn, sem leggja þarna leið sína, m. a. til þess að sækja lækni, hafa oft orðið að snúa aftur vegna þess, að áin hefur verið ófær, eða þá að bíða við ána í nokkra daga, þar til hún er aftur fær. Þetta er náttúrlega alveg óviðunandi, og ber brýna nauðsyn til þess, að þetta verk verði framkvæmt þegar á næsta hausti. Hins er einnig að gæta, að vegamálastjóri hefur nú ákveðið aðalbraut milli Patreksfjarðar annars vegar og Brjánslækjar hins vegar til þess að koma á sambandi við Stykkishólm. Í því sambandi eru þær brýr, sem hér eru nefndar í þáltill., nauðsynlegar. - Ég skal svo ekki hafa meiri umr. um málið, en legg til, að því verði að lokinni umr. vísað til hv. fjvn.

Flm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. - Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 50, fer fram á brúargerðir í Austur-Skaftafellssýslu. Brú á Kvíá í Öræfum hefur að vísu komizt inn í brúal. fyrir nokkru, en framkvæmdir hafa ekki farið fram enn. Ég vil vekja athygli á því, að allir þeir, sem farið hafa um Austur-Skaftafellssýslu, hafa þar orðið varir við fleiri ár en í nokkru öðru héraði. Samt sem áður eru aðeins tvær brýr í sýslunni. Af þessu má hv. þdm. vera það ljóst, að það er töluvert verk að vinna í þessum héruðum. Það er kunnugt, að Höfn í Hornafirði er eini verzlunarstaðurinn í sýslunni, en þar sem héraðið er mjög stórt, þurfa flutningar að fara fram langar leiðir. Sá háttur hefur verið á, að flutningar til Suðursveitar hafa farið fram á sjónum, en vegna þess, hve uppskipun er erfið og bátar óhentugir fyrir þá, sem flutninginn þurfa að fá, lögðust þessir flutningar niður, en vöruflutningar til Suðursveitar og póstflutningar hafa farið fram tandleiðis, eftir að vegasambandið batnaði með því, að hinn svo nefndi Melatangavegur varð akfær. Til þess að greiða fyrir samgöngum á þessari leið var Kolgríma brúuð fyrir nokkrum árum, en Heinabergsvötn torvelda mjög ferðir bifreiða á þessari leið. Þess vegna leyfi ég mér að bera fram þáltill. um það, að brýr verði settar hið fyrsta á þessa á. Um Kvíá í Öræfum er svipað að segja. Í brúal. frá 1936 er gert ráð fyrir, að hún verði brúuð, en ekkert hefur verið framkvæmt á þessum stað. Í Öræfum eru margar ár, en flestar ekki stærri en svo, að bifreiðar komast yfir þær með góðu lagi. En það er aðallega Kvíá, sem hamlar umferð bifreiða um sveitina. Ef brú kæmist á Kvíá, mundi það greiða mjög fyrir umferð bifreiða um sveitina, en nú er engin bifreið til í Öræfum. Menn hafa hins vegar fullan hug á því að fá eina bifreið, og á því er full þörf til þess að bæta úr samgönguerfiðleikunum. Ferðamannastraumurinn vex nú hröðum skrefum um þessa sveit, og það er að verða mjög erfitt að leggja til hesta handa öllu því fólki, sem ferðast vill um þessar slóðir. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að Öræfingur hafi fullan hug á því að veita ferðafólki góðan beina eftir því, sem tök eru á. En það er orðið mjög erfitt nú í seinni tíð að ljá hesta öllu því fólki, sem þangað vill ferðast. Þetta verk ætti að geta orðið miklu léttara í framkvæmd fyrir það, að vinnuafl er fáanlegt í sveitinni, og mér er kunnugt um það, að menn hafa fullan hug á því að hjálpa til með efni til verksins, þó að ekki sé hægt að gefa bein loforð um það að svo stöddu. Ég held, að það geti ekki talizt heimtufrekja af Öræfingum, þó að þeir vilji fá þessa einu smábrú inn í sveitina. Mælingar hafa farið fram á þessum stað, og er þar ágætt brúarstæði fyrir hendi, brúin yrði um 30 m. löng. Ég vænti þess, að málinu verði vel tekið og það verði látið sæta sömu meðferð og önnur skyld mál.