Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bregða út af vana mínum og gera stutta athugasemd við þingsköp. Við 2. umr. fjárlaga sem fram á hér að fara á eftir, hefur hvorki fjvn. né aðrir alþm. fengið í hendur fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1983, sem skýr lagafyrirmæli eru um að lögð skuli fram með fjárlagafrv. hverju sinni. Í lögum nr. 13 frá 1979, um stjórn efnahagsmála, segir svo í upphafi 14. gr.: „Ríkisstjórnin skal leggja fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn og skulu þær fylgja fjárlagafrv.“ Þessi fyrirmæli um meðferð ríkisfjármála í umræðum á Alþingi voru sett fyrir forgöngu ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar, þ. á m. Alþb. og Framsfl. Eftir þessu, sem stundum hefur verið nefni frv. til lánsfjárlaga, hefur verið gengið utan dagskrár og af fjvn. að ósk minni hlutans, en óljós svör fengist, jafnvel óvíst talið að þetta mikilvæga þskj. eða hluti þess sjáist fyrir jól. Það er jafnan svo, og undir það hafa ýmsir forráðamenn ríkisstj. tekið, að lánsfjárlög eru ekki síður stefnumótandi um ríkisfjármál en almenn fjárlög. Það er útilokað að ræða þann þátt ríkisfjármálanna, sem fram kemur í frv. til fjárlaga, þannig að heildaryfirsýn fáist um ríkisbúskapinn, nema á grundvelli þeirra upplýsinga sem fram koma í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun eða frv. að lánsfjárlögum. Að þessu sinni er þingheimi ennþá meiri vandi á höndum en oft áður, þar sem fjárlagafrv. það sem hér á að taka til 2. umr. virðist svo óraunhæft miðað við stefnuyfirlýsingar ríkisstj. að milljarð skorti á að endar nái saman. Ríkisstj. segist t.d. stefna að óbreyttri samneyslu á árinu 1983, en hundruð milljóna skortir á að tillit sé tekið til þess í fjárlagafrv. Um þetta eru ítarlegir útreikningar í nál. okkar í minni hl. fjvn. Ríkisstj. áformar 8% niðurskurð framkvæmda í heild á árinu 1983. Á því er byggt í forsendum þessa fjárlagafrv. Ef þær forsendur bresta, sem fram kemur að sjálfsögðu í frv. til lánsfjárlaga fer þetta frv. úr böndum. Það eru því alveg sérstakar ástæður, herra forseti, sem liggja til þess að þessi umr. verður hrein sýndarumræða ef ekki liggja fyrir þær veigamiklu upplýsingar sem felast í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Ég vil fara þess á leit við hæstv. forseta að hann láti í ljós álit sitt á því, hvort það samrýmist góðum og þinglegum vinnubrögðum að 2. umr. fjárlaga fari fram án þess að fullnægt sé í einhverju fyrirmælum skýlausra laga um að fjárfestinga- og lánsfjáráætlun skuli liggja fyrir. Ég vil í því sambandi leggja sérstaka áherslu á þær aðstæður sem nú eru og ég hef hér tíundað. Ég hef gert hæstv. forseta viðvart um að ég mundi bera fram þessar óskir og vænti úrskurðar hans.



Vegna fyrirspurnar hv. 3. þm. Norðurl. e. vil ég benda á það, að í þingsköpum eru engin ákvæði sem veita forseta vald til að stöðva framgang fjárlagafrv. eða koma í veg fyrir að hv. alþingismönnum gefist kostur á að taka afstöðu til þess, þegar fjvn. hefur skilað nál. og brtt. til 2. umr.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til að fjölyrða um afgreiðslu lánsfjáráætlunar þar sem það mál var rætt utan dagskrár nú fyrir nokkrum dögum. Ég veitti þá þær upplýsingar að lánsfjáráætlun yrði ekki afgreidd fyrir jól og sennilegast ekki lögð fram fyrir jól. Ég hygg að óhætt sá að staðfesta það nú að lánsfjáráætlun verður ekki lögð fram fyrir jól. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að í lögum er sett sú verklagsregla að lánsfjáráætlun skuli fylgja fjárlagafrv. Það er líka alkunna að lánsfjáráætlun hefur mjög oft - og raunar oftast nær verið afgreidd á allt öðrum og miklu seinni tíma en fjárlagafrv. Það er höfuðnauðsyn að fjárlög liggi fyrir um áramót. Aftur á móti er ekki sama nauðsyn að lánsfjáráætlun liggi fyrir um áramót. Hefur því oft dregist nokkuð að frá henni væri gengið. Menn hafa viljað gefa sér tíma til að athuga allar aðstæður áður en ákvarðanir væru teknar um erlendar lántökur. Nú er óvenjulegt og sérstakt ástand bæði í íslensku stjórnmálalífi og íslensku efnahagslífi. Það er í fyrsta lagi allt í óvissu um framgang mikilvægra mála, sem þurfa að fara í gegnum Nd. Alþingis, og hafa verið viðræður í gangi milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu um þau mál. Ég lít ekki svo á að þeim viðræðum sé lokið. Einnig er mjög sérstakt ástand í efnahagslífi Íslendinga og brýn þörf á að draga úr erlendum lántökum eins og nokkur kostur er. Það kemur engum á óvart, ekki nokkrum einasta þm. á óvart að lánsfjáráætlun skuli ekki afgreidd fyrir jól. Og það breytir að sjálfsögðu engu um þá afgreiðslu fjárlaga sem nú á að fara fram. Ég tel það satt að segja nokkuð sérkennilega og óvenjulega málefnafátækt að menn skuli gera svo mikið veður út af þessu, að þeir taki til máls hér utan dagskrár aftur og aftur. Varðandi ummæli hv. þm. um að milljarð skorti á að fjárlög verði afgreidd með eðlilegum hætti, þá gefst tækifæri til að ræða þá fullyrðingu í umræðunum hér á eftir. En ef það er tillaga Sjálfstfl. að hækka fjárlögin og útgjöld þeirra um einn milljarð, þá býst ég við að einhver landsmanna þakki sínum sæla fyrir að Sjálfstfl. skuli ekki hafa forustu um ríkisfjármál um þessar mundir.



Herra forseti. Það voru orð hæstv. fjmrh. hér áðan, þar sem hann var að svara mjög réttmætri gagnrýni hv. 3. þm. Norðurl. e., sem urðu þess valdandi að ég kveð mér hér hljóðs um þingsköp. Hæstv. ráðh. lauk máli með því að tala um málefnafátækt hjá stjórnarandstöðu, þegar einn af fjárveitingarnefndarmönnum Alþingis kemur hér fram og gerir kröfur til þess að ríkisstj. fari að lögum landsins. Ég veit ekki hvernig hægt er að kalla það málefnafátækt þegar alþingismenn gera kröfu til þess að stjórnvöld, þ.e. ríkisstj. fari að lögum og leggi fyrir Alþingi þau gögn sem talið er að á þurfi að halda við ákvarðanatöku í ekki veigaminna máli en þegar afgreiðsla fjárlagafrv. fer fram. Hæstv. ráðh. sagði að mjög oft eða oftast nær hefðu lánsfjárlög verið afgreidd á öðrum tíma en fjárlög. Það er rétt að eftir að farið var að afgreiða lánsfjáráætlun í þeirri mynd sem hún er nú lögð fyrir Alþingi og lánsfjárlög henni tilheyrandi hefur það komið fyrir í fjögur skipti að lánsfjárlög hafa ekki verið afgreidd með fjárlögum. Í þrjú skipti hafa lánsfjárlög verið afgreidd á sama tíma og fjárlög. Og ég vil vekja athygli hæstv. fjmrh. á því, að það er eftir að hann og hans flokkur komast til áhrifa að lánsfjárlög eru ekki afgreidd með fjárlögum. Lánsfjárlög fyrir árin 1976, 1977 og 1978 voru afgreidd með fjárlögum, að vísu lögð fram nokkuð seint, það skal viðurkennt. Það voru gerðar athugasemdir við það af fulltrúum stjórnarandstöðunnar á þeim tíma og þess vegna að sjálfsögðu sett þau lög um stjórn efnahagsmála nr. 13 1979 sem samþykkt voru. En síðan hafa lánsfjárlög í hvert einasta skipti verið afgreidd á allt öðrum tíma og miklu seinna en fjárlög. Hæstv. ráðh. vék að því hér áðan, að draga þyrfti úr erlendum lántökum. Það er einmitt þess vegna sem lánsfjárlög þarf að afgreiða á sama tíma og fjárlög ríkisins. Það er einmitt þess vegna sem við þurfum að hafa yfirsýn á sama tíma yfir fjárlög ríkisins og lánsfjárlög, en ekki haga verkum eins og verið hefur, að draga afgreiðslu lánsfjárlaga fram eftir árinu til þess að hægt sé að koma þar að meiri erlendum lántökum en rétt er og skaplegt.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þetta. Ég þakka hæstv. forseta fyrir hans úrskurð. Ég vil aðeins vek ja athygli á því, að ég held að það sé íhugunarefni fyrir þingheim að hæstv. forseti hefur ekki vald til að framfylgja fyrirmælum Alþingis í lögum að hans mati. Ég tel þetta afar alvarlegt mál. Ég skal ekki hafa hér mörg orð um ræðu hæstv. fjmrh. Ég skil að mörgu leyti hans aðstöðu. Í ríkisstj. eru mikil átök og deilur um öll mál og sjálfsagt líka um lánsfjáráætlun. En það afsakar það ekki, það er einmitt vegna þess, hæstv. ráðh., að það er óvenjulegt ástand í stjórnmálum og efnahagsmálum þjóðarinnar, hættuástand, að Alþingi á kröfu á því að fá að fjalla a.m.k. um drög að lánsfjáráætlun samtímis fjárlagaafgreiðslu. Ég byggði minn málflutning sértaklega á því hve óvenjulegt ástandið væri. Að oft væri þörf, en nú væri nauðsyn. Út af þeim athugasemdum hæstv. ráðh. að það sé tillaga Sjálfstfl. að hækka útgjöld fjárlaga um milljarð vil ég aðeins segja það, að þetta er einfaldlega framreikningur á því sem hæstv. ríkisstj. hefur sagt sjálf. Hún hefur sagst ætla að halda samneyslu í sama horfi og í fyrra og samneysla jókst í ár um 2%. Þetta er einfaldur reikningur, jafnvel fyrir hæstv. ráðh., ef hann kærir sig um að gá að því að það eru tillögur ríkisstj. sem gera þetta að verkum.



Herra forseti. Það er aðeins ein stutt spurning til hæstv. ráðh. Nú virðist ljóst vera að ekki verður fyrir jólaleyfi lagt fram frv. til lánsfjárlaga. Þess vegna leikur mér hugur á að fá að vita hvort hæstv. fjmrh. hefur þá í hyggju að legg ja fram tillögu í sambandi við afgreiðslu fjárlaga um að honum verði heimilað að taka erlend lán á næsta ári. Um það var harkalega deilt á Alþingi í fyrra hvort slík afgreiðsla væri raunar samboðin þinginu. Menn voru almennt sammála um að svo væri ekki, þó svo að hæstv. fjmrh. hefði sitt mál fram þá. Af því gefna tilefni vil ég spyrja hvort hæstv. ráðh. hyggst leggja fram tillögu við afgreiðslu fjárlaga um að honum verði heimilt að taka erlend lán, þó svo að lánsfjárlög hafi ekki verið afgreidd.



Herra forseti. Hv. þm. spyr hvort ég hyggist flytja tillögu í tengslum við fjárlög sem varði töku erlendra lána á næsta ári. Ég vil minna á í þessu sambandi að slíkar heimildir eru yfirleitt veittar í tengslum við 6. gr. fjárlaga. Þessi mál koma þar af leiðandi til umfjöllunar við 3. umr. Það er ekki búið að fjalla um það enn hvaða tillögur verða lagðar fram nú að heimildum til ríkisstj. svo að ég tel eðlilegra að ræða það mál á síðara stigi. Ég þykist muna það rétt að í fjárlagafrv. eins og það liggur nú fyrir eru einhverjar lántökuheimildir eins og alltaf er. Og vissulega kann að vera að einhverjar lántökuheimildir verði í fjárlögum þegar þau verða afgreidd eins og alltaf hefur verið, ég gæti trúað að það væri leitun að fjárlagafrv. á seinustu 30 árum þar sem ekki hafa verið fleiri eða færri lántökuheimildir. Það uppistand, sem hv. þm. Matthías Á. Mathiesen gerði hér í fyrra út af þessu máli, mun vera nokkurt einsdæmi. En um þetta mál er miklu betra að ræða á síðara stigi, þegar ríkisstj. og fjvn. hefur fjallað um þessa hlið málsins. Það hefur enn ekki verið gert og ég er því ekki reiðubúinn til að ræða það mál nú, síst af öllu utan dagskrár.



Herra forseti. Ég vil aðeins ítrekað vekja athygli á því við hvaða aðstæður Alþingi er ætlað að starfa. Hæstv. ráðh. hefur upplýst að ekki náist samkomulag um svo mikið sem að leggja fram frv. til lánsfjárlaga hvað þá heldur að afgreiða það núna fyrir jólin. Það næst ekki einu sinni samkomulag um að leggja það fram. Og þegar 2. umr. fjárlaga á að hefjast og 3. umr. hefur verið boðuð innan örfárra daga þá fæst ekki einu sinni upplýst frá ráðh. hvort hann hugsar sér að gera tillögu um lánsfjáröflun við afgreiðslu fjárlaga eða ekki. Hann upplýsir að það mál sé enn órætt í ríkisstj. Hvernig í ósköpunum geta menn gengið til afgreiðslu fjármála ríkisins á þessum grundvelli? Það er ofvaxið mínum skilningi. Það nær ekki nokkurri átt að menn skuli nú vera að tilkynna þinginu að það sé ekki einu sinni búið að fjalla um mál eins og þetta í ríkisstj., hvað þá heldur að það sé komið á þann grundvöll að hægt sé að fara að ræða það í fjvn. eða á Alþingi. Málið hefur ekki einu sinni verið rætt, segir hæstv. ráðh., í ríkisstjórn landsins. Og það eru örfáir sólarhringar þangað til á að afgreiða héðan fjárlög.



Herra forseti. Á þeim tíma sem fjvn. hefur haft til að afgreiða fjárlagafrv. til 2. umr. hefur ríkt nokkur óvissa í stjórnmálum, órói og sviptingar á heildina litið og í einstökum flokkum. Fjárveitinganefndarmenn, sem jafnan hafa þurft að láta störf í nefndinni koma niður á almennum þingstörfum, hafa að þessu sinni verið undirorpnir þessu sérstæða pólitíska ástandi og því þurft að sinna ýmsu sem af því hefur leitt til hliðar við nefndarstörfin í ríkara mæli en almennt hefur áður verið, þegar lygnara hefur verið í stjórnmálum. Þeim mun meiri ástæðu hef ég til að þakka meðnefndarmönnum mínum öllum fyrir mikil og tímafrek störf í nefndinni og mjög ánægjulegt samstarf og þolinmæði í minn garð. Ég flyt ennfremur nýjum starfsmanni nefndarinnar, Þorsteini Steinssyni, þakkir fyrir vel unnin störf og hagsýslustjóra, Magnúsi Péturssyni, og starfsliði hans margháttaða aðstoð. Fjvn. hefur fjallað um frv. til fjárl. á 43 fundum, auk þess sem hún átti viðtöl við fulltrúa um 80 sveitarfélaga á tímabilinu 1.–11. okt., þ.e. áður en þinghald hófst. Þá hafa undirnefndir að venju starfað að undirbúningi að afgreiðslu einstakra málaflokka. Alls mun nefndin hafa átt viðtöl við um 200 aðila, auk þess að einstakir nefndarmenn hafa að sjálfsögðu verið umsetnir og sinnt utan funda viðræðum við fjölmarga sem á fund þeirra hafa leitað til að greina frá óskum sínum og þörfum á því að hlutur stofnana þeirra eða félagssamtaka verði bættur frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Þá hafa nefndinni borist mörg hundruð skrifleg erindi. Allt tekur þetta ærinn tíma og að venju naumast nægur tími fyrir nefndina að fjalla sameiginlega og í sínum hópum einstaka fjárlagaliði og erindi sem fyrir liggja. Er þó óhætt að fullyrða að veruleg bót hefur orðið á í þessu efni eftir að nefndin tók upp þann hátt að ljúka viðtölum við sveitarstjórnarmenn áður en þing kemur saman. Enda þótt ýmsum kunni að þykja árangur viðræðna við fjvn. ærið rýr þegar till. hennar liggja fyrir tel ég það nefndinni mikils virði að vera í beinu persónulegu sambandi við þá einstaklinga sem ef svo má segja standa á bak við þá tölustafi sem birtir eru í fjárlagafrv. sem mynd hinna einstöku stofnana og félagssamtaka. Á þeim skamma tíma sem nefndin hefur til afgreiðslu svo viðamikils máls sem afgreiðsla fjárl. er fær nefndin þó með þessum viðtölum milliliðalausar útlistanir viðkomandi aðila á því hversu raunhæfar eða óraunhæfar áætlanir fjárlagafrv. eru að þeirra dómi að því er varðar stofnanir þeirra eða félagssamtök samtímis því sem nefndinni og þessum viðmælendum hennar gefst færi á að kanna andsvör fulltrúa fjárlaga- og hagsýslustofnunar, sem undirbúið hefur ákvarðanatöku í þessum efnum við gerð fjárlagafrv. Það vantar vissulega mikið á að fjvn. geti í hverju og einu tilviki kannað einstök mál sem skyldi þegar er um að ræða svo óvenjumörg og ólík efnisatriði sem fjárlagafrv. spannar. Til þess að einhver úrbót fengist í þeim efnum og fjvn. gæti orðið virkari þátttakandi í ákvarðanatöku, yrði að taka upp þá starfshætti, sem tíðkast sums staðar með öðrum þjóðum, að nm. starfi að undirbúningi fjárlagafrv. allan þann tíma sem sá undirbúningur stendur. Þá skipta nm. með sér verkum á þann veg, að hver fyrir sig annast undirbúning að fjárlagagerð varðandi tiltekin rn. og stofnanir þeirra eða skipta með sér störfum með öðrum hætti og hver og einn nm. leggur síðar upplýsingar sínar og tillögur varðandi sitt verksvið fyrir alla n. til umræðu og afgreiðslu. Með þessum hætti væri að sjálfsögðu betur tryggt en nú getur verið um að ræða, að innan n. sjálfrar sé fyrir hendi sú vitneskja og þekking á rekstri og stöðu hverrar ríkisstofnunar og rekstrareiningar og upplýsingar um einstaka útgjaldaliði sem þörf er á ef ætla á n. raunverulega það eftirlit og aðhaldsstarf sem ákvarðanataka þarf að byggjast á. Með slíkum starfsháttum væri aðstaða nm. til að hafa grundaða skoðun á hverri einustu till., sem í fjárlagafrv. felst, allt önnur en nú. En til þess að af þessu yrði þarf hvort tveggja til: vilja Alþingis til slíkrar breytingar á starfssviði og starfsháttum fjvn. og vilja þeirra sem n. skipa á hverjum tíma til þess að sinna svo umfangsmiklum störfum, sem stæðu nánast allt árið, til viðbótar við önnur þingstörf. Jafnframt ætti þá fjvn. að taka að sér að vera fulltrúi Alþingis, sem hefur fjárveitingarvaldið, gagnvart ákvörðunum um aukafjárveitingar, eins og þekkist í störfum slíkra n. í öðrum löndum, þannig að samþykkt fjáraukalaga gæti gagnvart Alþingi orðið annað en formsatriði, skýrslugjöf eins og nú er, heldur hefðu fulltrúar þingflokkanna upplýsingar um aukafjárveitingar áður en þær væru veittar og gætu a.m.k. komið sínum athugasemdum að á ákvörðunarstigi. Ýmsar aukafjárveitingar eru í eðli sínu nánast sjálfkrafa ákvarðanir þar sem um er að ræða uppfærslu útgjaldaupphæðar í samræmi við mismun verðlagsþróunar og reikningsforsendna fjárlaga. Slík ný ákvörðun um útgjaldagreiðslu til stofnunar gefur þó að sjálfsögðu alltaf tilefni til og færi á að endurmeta þörfina hverju sinni og versnandi afkoma ríkissjóðs miðað við fjárlög kallar á nauðsyn þess að herða enn frekar að en gert var ráð fyrir við fjárlagaafgreiðslu. Leiðrétting gæti einnig verið á hinn veginn af þeim sökum að vanmetin hefði verið óhjákvæmileg útgjaldaþörf í fjárlögum. Varðandi aukafjárveitingar vegna framkvæmdaliða gegnir nokkuð öðru máli. óhjákvæmilegt getur að vísu stundum reynst af tæknilegum ástæðum að ljúka áfanga sem reyndist dýrari í framkvæmd en áætlað var, en ákvörðun um algerlega nýja framkvæmdaþætti, sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlögum, á ekki að vera í höndum ráðh. heldur Alþingis eða fulltrúa þingflokkanna. Sama gildir þegar um er að ræða hækkun félagastyrkja eða hliðstæðra greiðslna á fjárlagaárinu umfram fjárlagaupphæðir. Við afgreiðslu fjárlaga leitast Alþingi m.a. við að ná fram ákveðnu innbyrðis jafnvægi að því er það varðar hvernig sinnt er óskum um fjárveitingar til framkvæmda og alls kyns styrki til sveitarfélaga, samtaka, stofnana og einstaklinga. Það er afar óheppilegt og óeðlilegt þegar ráðh. ákveður upp á sitt eindæmi að lokinni fjárlagaafgreiðslu að raska slíkum ákvörðunum Alþingis. Ákvarðanir þingsins kunna að vera og eru án efa umdeilanlegar, en þær eru ákvarðanir Alþingis. Í þessum orðum mínum felst ekki ásökun á hendur núv. ráðh. sérstaklega. Á þennan hátt hefur jafnan verið staðið að aukafjárveitingum og þm. ekki fjallað um þær á annan veg en þann að afgreiða þær í heildarsummum sem formsatriði í fjáraukalögum. Mér finnst jafnvel þægilegra að finna að þessum starfsháttum nú þegar í hlut á fjmrh. úr þeim flokki sem ég skipa. Ef um annan fjmrh. væri að ræða er hættara við að orð mín yrðu skilin sem flokkspólitískt karp. Aukafjárveitingar komu til umræðu í fjvn. og ég bauðst til þess að útvega n. skrá um allar slíkar greiðslur á þessu ári, fram að þeim tíma sem þá var. Á því stóð ekki að fjvnm. fengju slíka skrá í hendur. Ég held að það sé í fyrsta sinn á a.m.k. síðustu tuttugu árum, en lengra aftur þekki ég ekki til í þessu efni. Sá samdráttur, sem orðið hefur í þjóðartekjum á þessu ári og fyrirsjáanlegur er á næsta ári, setur mark sitt á afgreiðslu fjárlaga að þessu sinni. Áhrifin á tekjur ríkissjóðs eru ljós þegar haft er í huga að óbeinir skattar nema um 80% af heildartekjum ríkissjóðs, en spáð er um 8% samdrætti í almennum vöruinnflutningi að raungildi á næsta ári. En pólitískar stjórnunaraðgerðir í þjóðfélaginu hljóta að stefna að því að draga úr viðskiptahallanum svo sem unnt er. Í forsendum fjárlagafrv. er í samræmi við þjóðhagsspár gert ráð fyrir meiri almennum verðlagshækkunum á næsta ári en hækkunum tekna ríkissjóðs. Miðað við reikniforsendur frv. er hlutfallið milli aukningar útgjalda miðað við aukningu ríkistekna á þann veg, að móti 42% almennum verðlagshækkunum gæti hækkun tekna ríkissjóðs numið 36%. Þetta bil er sá vandi sem m.a. er við að fást og er þá á það að líta að miðað við sömu forsendur verður að gera ráð fyrir að ákveðnir stórir útgjaldaliðir hækki verulega meir en almennum verðlagshækkunum nemur. Útgjöld til allra sjúkrahúsa í landinu og til tryggingabóta almannatrygginga, sem nema 33% af heildarútgjöldum ríkissjóðs, hækka þannig um 61.4%. miðað við sömu forsendur um 42% almennar verðlagshækkanir. Það þrengist því um aðra þætti í fjárlagafrv., einkum þegar sú stefna er grundvallaratriði í fjárlagagerðinni að félagsleg þjónusta sé hvergi skert, heldur þvert á móti aukin á ýmsum sviðum, á sama tíma og nágrannaþjóðir okkar mæta fjárhagserfiðleikunum með því að stórskerða þjónustu sem almenningur hefur notið af opinberri hálfu. Það hefur því við fjárlagagerðina orðið að þrengja að í ýmsum rekstrargjöldum og framkvæmdaliðum og ljóst er að ýmsir munu finna til þess. Hin síðari ár, þegar þjóðartekjur jukust, hafa félagsleg þjónusta og félagsleg réttindi verið aukin á margvíslegan hátt. Má þar til nefna greiðslur úr almannatryggingum á nýjum þjónustuþáttum, greiðslur fæðingarorlofs, hækkun raungildis tekjutryggingar, bætta heilsugæslu, aukna aðstoð við þroskahefta og ellihruma. Ég hafði áður minnt á að slík stórfelld árleg aukning þjónustu hlýtur að jafnaði að verða að byggjast á verðmætaaukningu í framleiðsluatvinnuvegunum ef slík þjónusta á ekki að draga úr ráðstöfunarfé þjóðfétagsþegnanna á öðrum sviðum. Slík tilfærsla á nýtingu fjármuna á fullan rétt á sér, en menn verða þá að gera sér grein fyrir að reikning aukinnar þjónustu og samfélagslegrar neyslu, jafnt á þessum sviðum sem á öðrum, hljóta þjóðfélagsþegnarnir að greiða og ættu því að láta sig miklu varða hvernig að henni er staðið, hvort aðhald er t.d. viðhaft varðandi húsnæðisnotkun og starfsmannahald þeirra stofnana sem þjónustuna veita. Það er oft býsna erfitt að koma við slíku aðhaldi. Ráðamenn stofnana telja sig færasta um að dæma um þessar þarfir og viðkomandi fagráðuneyti verða á stundum hluti þrýstihóps í þessu efni. Þegar ríkissjóður greiðir 85% byggingarkostnaðar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva og 100% byggingarkostnaðar heimavistarhúsnæðis í skólum er hætt við að þeir sem kalla eftir slíku húsnæði skeri stundum ekki við nögl þær kröfur sem þeir gera. Síðan taka rekstrargjöldin að íþyngja þeim sem við húsnæðinu tóku og þá í einhverjum eða verulegum mæli meiri rekstrargjöld en þurft hefðu að vera ef kröfurnar hefðu verið meira við hæfi. Þá er baráttan hafin fyrir aukinni þátttöku ríkissjóðs í rekstrarkostnaðinum. Þetta getur orðið útgjaldavítahringur. Þetta er sannarlega ekki heppileg tilhögun í stjórnsýslu, að þeir sem miklu, jafnvel mestu, geta með einum eða öðrum hætti ráðið um byggingarframkvæmdir, stærðir og tilhögun mannvirkja séu samtímis að miklu eða öllu leyti firrtir algerlega ábyrgð á rekstrarkostnaði sem oft ræðst í verulegum mæli af því hvort aðhalds hefur verið gætt um stærðir og hagkvæmni mannvirkja. Við höfum á sumum sviðum tekið hluta af tekjum ríkissjóðs og gert að sérstökum sjóðum sem standa fyrir byggingu þjónustustofnana, en rekstur er síðan að öllu leyti á kostnað ríkissjóðs og í stöku tilfeilum að nokkru leyti á kostnað sveitarfélaga sem engu ráða um byggingarframkvæmdir. Ég held að þetta geti til langframa naumast verið ákjósanlegt fyrirkomulag. Þeir sem efna til framkvæmdanna og ráða að mestu eða öllu um tilhögun þeirra hafa í rauninni engra hagsmuna að gæta í því efni að aðhald sé viðhaft um stærð húsa og mannahald í framhaldi af því. Betra væri að slíkir sjóðir væru þá stærri, en tækju að einhverju leyti þátt í rekstri í nógu ríkum mæli til að hafa beinna hagsmuna að gæta í því efni að ekki fari meira fé til reksturs en brýnasta nauðsyn krefur. En það atriði ræðst að verulegu leyti við ákvörðun um stærð og tilhögun byggingarinnar. Það kom fram í sjónvarpi fyrir skemmstu, sem rétt er, að gamlar stofnanir, eins og Kópavogshæli sem annast þjónustu við vangefna við erfiðar aðstæður og knappt mannahald svo ekki sé meira sagt, fá í raun ekki svo fljótt sem skyldi úrbætur í þessu efni, vegna þess m.a. að ríkissjóður þarf á hverju ári að sjá fyrir nýju starfsliði í nýjar stofnanir, þar sem allt aðrar og meiri kröfur eru gerðar um húsrými og fjölda starfsliðs. Fram undan hjá þeim sjóði, sem að þessum vissulega bráðnauðsynlegu framkvæmdum stendur, er að hrinda í framkvæmd fyrri fyrirætlan um að við þeirri starfsemi, sem nú fer fram í Kjarvalshúsinu og ekki er nægilega fyrir séð, taki nýbygging sem kosta mun 75 millj. kr. með 54 manna starfsliði. Hverjir verða möguleikar til að bæta úr þar sem starfsemi er nú rekin við illan aðbúnað þegar kemur að því að sinna þeim útgjöldum sem fylgja slíkum nýbyggingum? Ég held að ekki verði nægilega á það minnt að byggingarkostnaður er í sjálfu sér tiltölulega lítill hluti þeirra vandamála sem allir keppast við að leysa á hinum ýmsu sviðum í heilbrigðis-, mennta- og félagsmálum, og ég tel ekki heppilegt að alls engin tengsl séu milli þess eðlilega framtaks ýmissa aðila að knýja á um uppbyggingu stofnana og síðan ábyrgð á því hvernig verður fyrir rekstrarkostnaðinum séð. Menn mega kalla þetta íhaldssamar skoðanir. Ég kippi mér ekki upp við það. Sjóðir hafa ekki annað hlutverk en koma fjármunum ríkisins í byggingar nýrra stofnana hvernig sem árar. Rekstrarkostnaðurinn bætist einfaldlega við ríkisútgjöldin. Félagssamtök hefja byggingu þjónustustofnana og fara fram á nokkrar milljónir í byggingarstyrk. Það er í sjálfu sér minnsta málið að verða við því. En síðan eru ríkinu afhentir árlegir rekstrarreikningar til greiðslu og þeir geta verið nokkuð háir. Söfnun sem myndarlega var að staðið meðal allra landsmanna nú nýlega var talin bera mikinn árangur. Landsmenn afhentu líklega 13 millj. kr. til að koma í framkvæmd miklu nauðsynjamáli. Á sama tíma stóðu auð 20 rúm í nýrri sjúkrastofnun norður í landi. Árlegur rekstrarkostnaður við að nýta þessi fáu rúm verður ekki langt frá þeirri tölu sem hið mikla átak meðal allra landsmanna skilaði. Ég nefni þetta einungis til að menn átti sig á því um hvaða tölur er verið að fjalla. Á allri þessari þjónustu þurfum við að halda og víða er úrbóta þörf. En til þess að undir kostnaði verði staðið með sæmilegu móti og til þess að það verði gert án þess að skerða lífskjör okkar að öðru leyti að óþörfu verður að koma til meiri aðgæsla varðandi húsnæðisþörf og mannahald í hverri einstakri stofnun og hverjum þjónustuþætti og að mínum dómi einhver ábyrgð framkvæmdaaðila á rekstri þar sem því verður við komið. Það kann ekki góðri lukku að stýra að þeir sem gera kröfur varðandi húsnæði og mannaflaþörf hafi enga minnstu hagsmuni af því til hve mikils rekstrarkostnaðar er efnt. Eins og ég áður sagði hefur við fjárlagagerðina orðið að þrengja að í rekstrargjöldum og framkvæmdum og ýmsir munu finna til þess. Almenningur hefur orðið og mun verða að haga heimilisrekstri sínum í samræmi við þrengri kjör. Forstöðumenn stofnana ríkisins verða og að gera sér það ljóst og það verða stofnanirnar líka að gera að því er varðar almennar reglur og framkvæmdir. Oft hefur verið á það minnst að ríkissjóður hafi síðustu ár aukið tekjuöflun sína samanborið við t.d. árin 1974 og 1978, en framhjá því litið að á þeim árum voru útgjöld ríkissjóðs verulega hærri en tekjur. Það var ekki aflað tekna fyrir öllum útgjöldum þeirra ára, heldur var hallanum þá mætt með seðlaprentun hjá Seðlabankanum. Til viðbótar útgjöldum hinna síðustu ára hefur því einnig orðið að afla tekna til að greiða skuldahala ríkissjóðs frá hinum fyrri. Skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann námu í árslok 1978 á núgildandi verðlagi 1 406.3 millj. kr. eða 140 milljörðum gkr. og á þriggja ára tímabilinu 1979–1981 hefur ríkissjóður greitt í vexti og afborganir af þessari skuld upphæð sem nemur tæplega 1400 millj. kr. eða jafngildi allra framkvæmda eins og lagt er til að þær verði á næstu fjárlögum til grunnskóla, dagvistarstofnana, íþróttamannvirkja, sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva, hafnarframkvæmda og flugmála í 31/2 ár. Þetta hefur farið til að greiða skuldaslóða ríkissjóðs hjá Seðlabankanum. Nú þegar þrengir að er ekki ætlunin að leysa vandann með hliðstæðum hallarekstri. En það hefur í för með sér að herða verður að víða í ríkisrekstrinum. Æði oft hefur það verið svo, þegar komið er að afgreiðslu fjárlagafrv., að endurskoðun á tekjuhlið þess hefur gefið tilefni til að hækka tekjutölur svo að verulega hefur um munað. Svo er ekki að þessu sinni. Samkv. upplýsingum forstöðumanns Þjóðhagsstofnunar, en hann kom á fund fjvn. fyrir skemmstu, er almennt ekki unnt að gera ráð fyrir að tekjuhliðin geti verið hærri, enda þótt ávallt sé um nokkra óvissu að ræða í því efni í einstökum atriðum. Með tilliti til þessara aðstæðna hefur fjvn. í störfum sínum takmarkað brtt. sínar sem allra mest við að hækka framlög, einkum til félagssamtaka, að krónutölu í átt við þá verðlagsþróun sem orðið hefur á þessu ári, en þessi framlög eru mörg hver óbreytt í fjárlagafrv. frá núgildandi fjárlögum, svo og að leiðrétta nokkra útgjaldaliði þar sem ekki verður undan vikist. Um helmingur þeirrar útgjaldahækkunar, sem í tillögum n. felst, er á framkvæmdaliðum, sem eru hækkaðir nokkuð í átt við verðlagsbreytingar, en í frv. voru þeir að krónutölu hækkaðir að meðaltali aðeins um 30% frá raungildi framkvæmdafjár á þessu ári. Fjvn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu fjárlagafrv. og munu fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa skilað sérálitum, en nefndin flytur sameiginlegar brtt. á þskj. 149 og 157. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa fyrirvara um fylgi við einstakar brtt., sem n. flytur, og áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja till. sem fram kunna að koma. Nefndin hefur fyrir 2. umr. afgreitt alla framkvæmdaflokka nema fyrirhleðslur auk einstakra tillagna. Til 3. umr. bíða, auk tekjuhliðar, afgreiðsla B-hluta fyrirtækja, heimildargreinar, vegamál, málefni Háskóla Íslands og Lánasjóðs ísl. námsmanna, byggingarmál Landspítalans og nokkur einstök atriði. Brtt. n. við frv. eru þessar: Við tekjuhlið frv. er flutt ein till. við 2. umr. Lagt er til að skipaskoðunargjald hækki um 600 þús. kr. til samræmis við endurmat á útgjöldum Siglingamálastofnunar ríkisins. Við menntmrn. Rannsóknaráð ríkisins: Útgjöld hækka í heild um 515 þús. kr., þar af 100 þús. kr. vegna skipulags- og þróunarmála, 215 þús. kr. vegna upplýsingamála og 200 þús. kr. vegna liðarins Nýting náttúruauðæfa. Menntaskólinn á Akureyri: Stofnkostnaður hækkar um 100 þús. kr. í 200 þús. Menntaskólinn á Ísafirði: Stofnkostnaður hækkar um 300 þús. í 5.3 millj. Fjölbrautaskólar í Reykjavík: Stofnkostnaður hækkar um 800 þús. í 8 millj. 360 þús. Flensborgarskóli, fjölbrautaskóli: Stofnkostnaður hækkar um 700 þús. eða í 1 millj. 50 þús. Fjölbrautaskóli Suðurnesja: Stofnkostnaður hækkar um 500 þús. og verður 800 þús. Verkmenntaskólinn á Akureyri: Stofnkostnaður hækkar um 3 millj. kr. og verður 9.1 millj. Námsgagnastofnun: Önnur rekstrargjöld hækka um 1.5 millj. og verða 14 millj. 713 þús. kr. Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 1 millj. vegna myndbandavæðingar og verður 1 millj. 60 þús. Tækniskóli Íslands: Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 100 þús. kr. vegna bókasafns. Stýrimannaskólinn í Reykjavík: Viðhald hækkar um 100 þús. kr. og verður 185 þús. kr. Sjómannaskólahúsið: Stofnkostnaður hækkar um 500 þús. kr. vegna áframhaldandi lagfæringa á húsinu og verður upphæðin þá 2 millj. kr. Héraðsskólar, almennt: Stofnkostnaður hækkar um 19 millj. kr. í 5 millj. 850 þús. kr., en sundurliðun kemur fram í brtt. n. Grunnskólar í Reykjavík: Laun hækka um 80 þús. kr. vegna skólaathvarfs í Breiðholti. Bygging grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra, framlög: Stofnkostnaður hækkar um 15 millj. 615 þús. kr. í 97 millj. 35 þús. kr. Sundurliðun kemur fram í brtt. n., en í þeirri sundurliðun þarf að leiðrétta eitt atriði sem hefur misritast í prentun. Það er Akureyri, íþróttahús. Í stað 1000 kr. á að koma 1 millj. kr. Skólar fyrir þroskaheft börn: Framlag til þjálfunarskóla hækki um 965 þús. kr. í 14 millj. 448 þús. kr. og framlag til dagvistunar forskólabarna hækki um 357 þús. kr. í 5 millj. 90 þús. Dagvistarheimili, stofnkostnaður: Framlag til dagvistarheimila hækki um 5 millj. kr. í 27 millj., en þetta er sá framkvæmdaliður sem hækkar mest, eða um 91.5%, að krónutölu frá fjárlögum 1982. Sundurliðun kemur fram í brtt. n. Náms- og fræðimenn, framlög: Liðurinn Menntastofnun Bandaríkjanna á Íslandi hækkar um 15 þús. kr. og verður 45 þús. kr. Styrkur til útgáfustarfa hækkar um 90 þús. kr. og verður 420 þús. kr., sem fjvn. skiptir síðan milli viðtakenda. Liðurinn Starfsemi stúdenta hækkar um 9 þús. kr. og verður 27 þús. kr. Þjóðminjasafn Íslands: Laun hækka um 136 þús. Í þessari fjárveitingu felst heimild til að ráða húsvörð fyrir hús Þjóðminjasafns og Listasafns. Önnur rekstrargjöld hækka um 15 þús. kr., einnig vegna ráðningar húsvarðar. Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 200 þús. kr. til lagfæringar á skrifstofu. Liðurinn Til sveitarfélaga hækkar um 120 þús. kr., verður 2 millj. 520 þús. kr., en fjvn. skiptir þessum lið að fengnum tillögum þjóðminjavarðar. Liðurinn til einstaklinga og samtaka, þ.e. liðurinn til Sjóminjasafns Íslands, hækkar um 800 þús. kr. og verður 1.2 millj. kr. Kvikmyndasafn Íslands: Sértekjur falli niður, þar sem hér mun hafa verið um að ræða tímabundinn styrk. Liðurinn Blindrabókasafn Íslands, sem verður nú sérstök stofnun: Þar er lagt til að laun verði 1 millj. 411 þús. kr., sem eru laun sex starfsmanna. Önnur rekstrargjöld verði 300 þús. kr. og gjaldfærður stofnkostnaður 300 þús. kr. eða alls 2 millj. 11 þús. kr. Listir, framlög: Liðurinn hækki alls um 1 millj. 371 þús. kr., sem skiptist svo sem hér segir: Leikfélag Reykjavíkur hækki um 788 þús. og verði 2 millj. kr. Leikfélag Akureyrar hækki um 288 þús. kr. og verði 1.5 millj. kr. Liðurinn Leiklistarstarfsemi hækki um 150 þús. kr. og verði 1 millj. 800 þús. Liðurinn Ferðaleikhúsið orðist svo: a) rekstrarstyrkur 60 þús. kr. og b) stofnkostnaður 50 þús. Liðurinn hækki því alls um 65 þús. kr. Tekinn verði upp nýr liður: Íslenskir menningardagar í Berlín 80 þús. kr. Íþróttasjóður: Rekstrarstyrkir o.fl. hækki um 200 þús. kr. og bygging íþróttamannvirkja hækki um 2 millj. 970 þús. kr. og verði 15.6 millj. kr., sem skiptist eins og fram kemur í brtt. fjvn. Æskulýðsmál: Liðurinn hækki alls um 176 þús. kr. Æskulýðssamband Íslands hækki um 10 þús. Ungmennafélag Íslands um 104 þús. Bandalag ísl. skáta um 29 þús. Bandalag ísl. skáta vegna Úlfljótsvatns 7 þús. kr. Íslenskir ungtemplarar 10 þús. kr. Landssamband KFUM og KFUK 7 þús. kr. KFUM, starfsemi í Vatnaskógi 5 þús. kr. KFUK, starfsemi í Vindáshlíð 4 þús. kr. Með þessum breytingum hafa fjárveitingar á liðnum Æskulýðsmál almennt verið hækkaðar um 50% frá núgildandi fjárlögum, en þær voru óbreyttar í fjárlagafrv. Ýmis íþróttamál: Liðurinn forseti FIDE lækki um 640 þús. kr. og verði 160 þús. kr., og er þá gert ráð fyrir að þessari upphæð verði varið til skuldagreiðslna. Þá er það liðurinn Ýmislegt. Hann hækki um 583 þús. kr. Almennt er hér um að ræða að fjárveitingar til þeirra félagssamtaka sem hér um ræðir hækki að krónutölu um 50% frá núgildandi fjárlögum. Liðirnir Landakotsskóli og Hlíðardalsskóli hækka þó nokkru meir og liðurinn Endurbygging Búðakirkju fellur niður á þessum stað, en færist á safnlið hjá Þjóðminjasafni Íslands. Vert er að geta þess að fellt er niður framfag til Hljóðbókasafns, því að áætlað er fyrir því á nýjum lið, Blindrabókasafni Íslands. Er þá komið að utanrrn. Ýmis utanríkismál: Liðurinn Lögberg-Heimskringla hækki um 56 þús. kr. og Háskóli Sameinuðu þjóðanna hækki um 800 þús. kr., en Íslendingar hafa um þriggja ára skeið starfrækt jarðhitadeild Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Háskólinn hefur nú ákveðið að leggja ekki lengur fram hluta af rekstrarkostnaði og er lagt til að hlutur Íslands verði hækkaður sem því nemur til þess að starfsemi jarðhitadeildarinnar geti haldið áfram. Landbrn. Rannsóknastofnun landbúnaðarins: Nýr liður. Tilraunabú óskipt 1.5 millj. kr. Þessi liður nemur 1.2 millj. kr. á núgildandi fjárlögum, en féll niður í fjárlagafrv. Liðurinn Stóra-Ármót hækki um 200 þús. kr. og verði 300 þús. kr. vegna fjósbyggingar. Skógrækt ríkisins: Nýir liðir: Útivistarsvæði 150 þús. kr. og 100 þús. kr. vegna tilrauna við rótarskóga í Hjaltastaðahreppi. Veiðimálaskrifstofan: Önnur rekstrargjöld hækka um 100 þús. kr., en þessi upphæð er ætluð til þess að fylgjast með laxveiðum Færeyinga í sjó. Yfirdýralæknir: Framlag til héraðsdýralækna hækki um 171 þús. kr., þar af 146 þús. kr. vegna launa eins dýralæknis frá 1. júlí á næsta ári. Landbúnaðarmál, ýmis starfsemi: Liðurinn hækki alls um 386 þús. kr., sem skiptist þannig: Norræna búfræðifélagið hækki um 1000 kr. Liðurinn Landssamband ísl. hestamannafélaga falli niður, en Landssamband ísl. hestamanna, til leiðbeininga um hestamennsku hækki um 7 þús. kr. og verði 10 þús. kr. Landvernd hækki um 100 þús. kr. Búnaðarfélag Austur-Skaftafellssýslu hækki um 30 þús. kr. Og upp verði tekinn nýr liður: Til rannsókna á lifnaðarháttum æðarfugls 250 þús. kr. Hér er um að ræða framkvæmd á þáltill. sem Alþingi hefur samþykkt. Bændaskólinn á Hólum: Stofnkostnaðarframlag hækki um 250 þús. kr. vegna frágangs á sundlaug. Skrifstofa Rannsóknastofnana atvinnuveganna, viðhald: Liðurinn hækkar um 330 þús. kr. vegna samningsbundins viðhalds á tölvum. Sjútvrn. Ýmislegt á sviði sjávarútvegs: Liðurinn Veiðieftirlit hækki um 260 þús. kr. vegna launa eins veiðieftirlitsmanns, en í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir annarri nýrri stöðu veiðieftirlitsmanns. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Rannsóknarlögregla ríkisins: Laun hækki um 1.5 millj. kr., aðallega vegna yfirvinnu, og önnur rekstrargjöld hækki um 500 þús. kr. Sýslumaður og bæjarfógeti í Keflavík: Laun hækki um 81 þús. kr., en þar er um að ræða 4/10 úr stöðu fulltrúa í Grindavík til þess að unnt sé að hafa þar opna afgreiðslu á venjulegum skrifstofutíma. Landhelgisgæslan: Framlag hækki alls um 9 millj. 792 þús. kr., sem skiptist þannig: Ægir hækkar um 1 millj. 831 þús. kr. Óðinn 1 millj. 317 þús. kr. Þór 1 millj. 157 þús. kr. Týr 1 millj. 957 þús. kr. Fluggæsla 4 millj. 265 þús. kr. Landhelgissjóður lækki um 735 þús. kr. Hér er einungis um að ræða hækkun á útgjaldatölum til samræmis við verðhækkanir á olíu og tryggingum síðan frv. var samið. Þó er vert að geta þess, að hér er gert ráð fyrir 12 nýjum flugtímum á næsta ári í stað 1000, sem var gert ráð fyrir í fjárlagafrv. Almannavarnir: Önnur rekstrargjöld hækki um 50 þús. kr. og stofnkostnaður um 47 þús. kr. Þjóðkirkjan: Framlag hækki alls um 410 þús. kr. og skiptist þannig: Álag vegna afhendingar kirkna hækki um 100 þús. kr., framlag til Hallgrímskirkju í Reykjavík hækki um 250 þús. kr. og til Hjálparstofnunar kirkjunnar um 60 þús. kr. Félmrn. Framkvæmd laga um aðstoð við þroskahefta: Framlag hækki alls um 3 millj. 676 þús. kr. og verði 19 millj. 603 þús. kr., sem skiptist eins og hér segir: Svæðisstjórnir hækka um 360 þús. kr. í 2 millj. 719 þús. Sambýli hækki um 1 millj. 409 þús. í 5 millj. 287 þús., þar af 1 millj. 48 þús. kr. hækkun vegna nýrra sambýla að Drekavogi og Háteigsvegi í Reykjavík og er þar reiknað með launakostnaði 101/2 starfsmanns og öðrum kostnaði frá 1. apríl 1983. Verndaðir vinnustaðir hækki um 195 þús. kr. í 5 millj. 855 þús. kr. Leiktækjasöfn hækki um 262 þús. kr. í 651 þús. kr., þar af verði 148 þús. kr. vegna nýs leiktækjasafns á Siglufirði. Gert er ráð fyrir að þar starfi einn starfsmaður. Kostnaður samkv. 15. gr. hækki um 1 millj. 339 þús. kr. í 2 millj. 339 þús. kr. og liðurinn Heimili fyrir einhverf börn hækki um 111 þús. kr. í 2 millj. 91 þús. kr. Heimili fyrir þroskahefta: Skálatún hækki um 1 millj. og Sólborg hækki um 2.2 millj. kr., en fjvn. mun taka mál þessara stofnana til nánari skoðunar á milli 2. og 3. umr. Vinnumál: Nýr liður: Sjómannasamtök, lögskráning 200 þús. kr., en liður þessi féll niður í fjárlagafrv. Ýmis framlög: Liðurinn hækki alls um 1 millj. 668 þús. kr., og er vísað til brtt. n. um einstakar breytingar á viðfangsefni. Heilbrmrn. Tryggingastofnun ríkisins: Liðurinn lækki um 2 millj. 25 þús. kr. Sama fjárhæð færist á Krabbameinsfélag Íslands, en hér er um að ræða kostnað við skoðanir sem tryggingarnar sjá nú um að greiða. Landlæknir: Yfirstjórn hækki um 115 þús. kr. vegna skráningar og úrvinnslu upplýsinga. Heyrnar- og talmeinastöð: Laun hækki um 290 þús. kr. vegna hálfrar stöðu læknis og einnar stöðu talmeinafræðings, sem ráðinn yrði frá 1. júlí 1983. Önnur rekstrargjöld hækki um 100 þús. kr. og yfirfærslur til einstaklinga og samtaka hækki um 700 þús. kr. til kaupa á heyrnartækjum. Landspítalinn: Framlag til viðhalds hækki um 2 millj. Sjúkrahús og læknisbústaðir: Liðurinn Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða, annarra en ríkissjúkrahúsa, hækki um 21 millj. 615 þús. kr. Sundurliðun kemur fram í brtt. n. Sjúkrahús St. Franciscusarreglunnar í Stykkishólmi, byggingarstyrkur hækki um 1.5 millj. kr. og verði 3 millj. Landakotsspítali, röntgentæki, þessi liður fellur niður og færist á nýjan lið. Þá er liðurinn DAS, Hrafnista, Hafnarfirði, byggingarstyrkur, þriðja greiðsla af fimm. Lagt er til að liðurinn hækki um 328 þús. og í stað þess að greiðslurnar verði fimm er lagt til að þær verði sex og tekinn upp nýr liður: hjúkrunarheimilið Sunnuhlíð, Kópavogi, í millj. kr., sem er sama upphæð og á núgildandi fjárlögum. Landakotsspítali: Liðurinn orðist svo: St. Jósefsspítali, Landakoti. Nýr liður: Gjaldfærður stofnkostnaður 2 millj. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri: Laun hækki um 5 millj. 145 þús. kr. og önnur rekstrargjöld um 4 millj. 705 þús. kr. vegna nýrra starfsmanna við sjúkradeild sem tekur til starfa snemma á næsta ári. Skiptingin milli launa og annarra rekstrargjalda er röng á þskj. 149 og verður leiðrétt. Viðhald hækkar um 2.5 millj. kr. Með því fjárlagafrv. sem hér er til umr. verður sú breyting á samkv. heimild í lögum, að tvö sjúkrahús, St. Jósefsspítali, Landakoti, og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri verða fjármögnuð með föstum fjárlögum í stað daggjalda, en framlög til sjúkratrygginga breytast að sama skapi. Með brtt. fjvn. um hækkun frá fjárlagatillögum til þessara sjúkrahúsa er leitast við að bæta nokkuð þann reikningsgrunn sem lagður er til áframhaldandi fjárveitinga til þessara stofnana þegar þær eru nú teknar inn á beinar fjárlagagreiðslur. En án efa þarf að huga vel að stöðu þeirra að ári við næstu fjárlagagerð. Samkv. bráðabirgðauppgjöri sjúkrahúsanna tveggja verður um allnokkurn rekstrarhalla að ræða á þessu ári. Ekki liggur fyrir að svo stöddu hve stór hluti þessa halla verður bættur á árinu 1982. Eðlilegast væri að upp úr áramótum yrði hraðað bókhaldsuppgjöri sjúkrahúsanna vegna ársins 1982, þannig að bæta megi sjúkrahúsunum halla þessa árs á fyrri hluta næsta árs, enda er áætlað fyrir halladaggjöldum á sjúkratryggingalið Tryggingastofnunar ríkisins. Eðlilegt væri að halli ársins 1982 verði bættur með beinum greiðslum til sjúkrahúsanna fremur en með því að miða við legudaga. Hér er að öðru leyti að nokkru um tæknilegt mál að ræða, sem eðlilegast er að heilbr.- og trmrn., fjárlaga- og hagsýslustofnun og hlutaðeigandi aðilar leysi. Ýmis heilbrigðismál: Liðurinn Hjartavernd hækki um 650 þús. kr. Krabbameinsfélag Íslands hækki um 2 millj. 875 þús. kr. Þar af eru 2 millj. 25 þús. kr. fluttar af framlagi frá Tryggingastofnun ríkisins, þar sem skoðunargjöld verða nú greidd með beinu framlagi til félagsins, en Tryggingastofnunin hefur áður greitt þau. Sjúkraflug hækki um 75 þús. kr. Félag astmasjúklinga hækki um 2000 kr. Exem- og psoriasissjúklingar hækki um 3000 kr. og ýmis framlög um 50 þús. kr. Gæsluvistarsjóður, framlag: Bláa bandið hækki um 12 þús. kr. Vernd, félagssamtök hækki um 15 þús. kr. Samtök áhugamanna um áfengisvandamálið hækki um 70 þús. kr. Bindindisstarfsemi: Nýr liður: Til einstaklinga og samtaka 225 þús. kr. Aftan við liðinn komi tvö ný viðfangsefni: Áfengisvarnir 1 millj. 181 þús. kr. og Stórstúka Íslands 225 þús. kr., en sá liður féll niður í fjárlagafrv. Samgrn. Hafnarmannvirki og lendingarbætur hækki um 37 millj. 538 þús. kr. og verði 98.6 millj. kr. Sundurliðun kemur fram í brtt. n. Ferjubryggjur hækki um 375 þús. kr. Hafnabótasjóður, framlag hækki um 3 millj. 943 þús. kr. Sjóvarnargarðar hækki um 3 millj. 36 þús. kr. og verði 4 millj. 80 þús. kr., en sundurliðun kemur fram í brtt. fjvn. Liðurinn Hafnarframkvæmdir vegna skipaiðnaðar falli niður, en upphæðin er felld saman við liðinn Hafnarmannvirki og lendingarbætur. Siglingamálastofnun ríkisins: Önnur rekstrargjöld hækki um 600 þús. kr. Á móti komi jafnmikil hækkun á skipaskoðunargjaldi, sem fram kemur í 3. gr. fjárlaga. Sjóslysanefnd: Nýr liður: Til einstaklinga og samtaka verði 110 þús. kr. Flugmálastjórn: Framlag til Flugvalladeildar hækki um 5 millj. kr. og verði 19 millj. 583 þús. kr., en þar er um að ræða viðhald á flugvöllum. Framkvæmdir á flugvöllum hækki um 4 millj. 875 þús. kr. og verði 46 millj. 250 þús., sem skiptist eins og sýnt er í tillögum fjvn. Ýmis framlög: Liðurinn Flugbjörgunarsveitir hækki um 100 þús. kr. Slysavarnafélag Íslands vegna tilkynningarskyldu fiskiskipa hækki um 68 þús. kr. og verði 1 millj. 293 þús. kr. Nýr liður: Fræðsluefni um öryggismál sjómanna verði 300 þús. kr., en þetta fé er sérstaklega ætlað til að kaupa myndefni um öryggismál sjómanna og dreifa því til skipa. Iðnrn. Iðntæknistofnun Íslands: Liðurinn Iðntækniþjónusta hækkar um 640 þús. kr., verður 13 millj. 137 þús. kr. Þar af verði 270 þús. kr. vegna launa eins ráðgjafa í yfirborðsmeðhöndlun. Á móti hækki sértekjur um 200 þús. kr. Iðja og iðnaður, framlög: Liðurinn Iðnráðgjafar hækki um 420 þús. kr. vegna yfirvinnu iðnráðgjafa sem starfar á vegum landshlutasamtaka. Og þá er komið að síðustu till. Hún er hjá viðskrn. Aðalskrifstofa: Liðurinn Til einstaklinga og samtaka hækki um 20 þús. kr., en þar er um að ræða Neytendasamtökin.



Herra forseti. Fjvn. hefur starfað á venjubundinn hátt á þessu hausti og haldið sínu starfsama striki þrátt fyrir þá óvissu sem forustuleysi ríkisstj. hefur haft í för með sér á störf Alþingis. Enn hefur nefndin ekki fengið í hendur fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1983, sem þó eru fyrirmæli um í lögum að skuli liggja fyrir samtímis fjárlagafrv., en ógerningur er að gera sér grein fyrir heildarumsvifum og áhrifum ríkisfjármálanna á þjóðarbúskapinn nema svo stefnumótandi upplýsingar liggi fyrir, eins og ég benti á hér í umr. um þingsköp áðan. Hér er síður en svo við meðnm. úr fjvn. að sakast. Þeir hafa gert sitt besta til að fá þessar upplýsingar. En ríkisstj. virðist ekki fær um að taka þær ákvarðanir sem þarf í þessu sambandi. Við minnihlutamenn þökkum formanni nefndarinnar og meðnm. okkar öllum fyrir ánægjulegt samstarf, lipurð og umburðarlyndi í okkar garð. Hagsýslustjóra og ritara n. þökkum við aðstoð og veittar upplýsingar. Fjvn. flytur öll að venju sameiginlegar tillögur til breytinga á frv., með fyrirvara af hálfu minni hl. sem áskilur sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Minni hl. er á hinn bóginn algerlega andvígur stefnu frv. og þeirri efnahagsstefnu ríkisstj. sem það endurspeglar. Á undanförnum þingum hef ég rætt almennt um efnahagsstefnu ríkisstj. við 2. umr. fjárl. auk ríkisfjármálanna. Að þessu sinni mun ég beina athyglinni sérstaklega að ríkisfjármálunum, bæði vegna þess að fjárlagafrv. er að þessu sinni í engu samræmi við raunveruleikann, ef marka má stefnu og yfirlýsingar ríkisstj. sjálfrar, og auk þess er búist við almennum umr. um efnahagsmál í sambandi við afgreiðslu brbl. ríkisstj. frá Ed. nú næstu daga, og þá mun e.t.v. gefast tækifæri til að gera almenna úttekt á þeirri haldlitlu og öfugsnúnu stefnu niðurtalningar og hafta sem ríkisstj. hefur fylgt í efnahagsmálum. Í tekjuáætlun fjárlagafrv. er gert ráð fyrir minni tekjum að raungildi en ríkissjóður hefur haft, af ástæðum sem ég kem að síðar. Á hinn bóginn er það yfirlýst stefna ríkisstj. í þjóðhagsáætlun að draga ekki úr samneyslu og auka rekstrarútgjöld að raungildi á sumum sviðum. Við minnihlutamenn höfum látið reikna hvað þessi stefna þýðir í ríkisútgjöldum og hvort tekjur nægi á árinu 1983 til þess að framfylgja henni. Byggt er einfaldlega á framreikningi ríkisreiknings fyrir árið 1981, sem er síðasta og besta vitneskja um raunverulegt umfang ríkiskerfisins. Þá kemur í ljós að nálægt 1 000 millj. kr. skortir á að endar náist saman. Svo óraunhæf er útgjaldaáætlun frv., ef taka á mark á stefnu ríkisstj., þeirri stefnu sem hún hefur verið sérstaklega trú, að auka sífellt eyðsluútgjöld ríkissjóðs. Þetta kemur fram í fskj. með nál. okkar, en þar er birt nýtt frv. til fjárlaga fyrir árið 1983, sem er byggt á stefnuyfirlýsingum ríkisstj. sjálfrar og raunhæfum verðlagsforsendum, byggðum á framreikningi Þjóðhagsstofnunar á líklegum verðbreytingum milli áranna 1982 og 1983. Ekki þarf að taka fram að hér er ekki um frv. að ræða, sem felur í sér stefnu sjálfstæðismanna í ríkisfjármálum, þvert á móti. Þetta er frv. sem sýnir svart á hvítu að það umfang, sem ríkisstj. hefur komið ríkisbúskapnum í, og þau áform hennar að halda óbreyttri samneyslu kosta einfaldlega miklu meira en frv. gerir ráð fyrir. Það er því óraunhæft pappírsplagg og ætlað að dylja raunverulegan halla á ríkisbúskapnum. Megineinkenni þessa frv. eru hin sömu og verið hafa í ríkisfjármálum í tíð núv. ríkisstj. og raunar einnig í tíð vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar. Ómenguð vinstri stefna hefur setið í fyrirrúmi á þessu mikilvæga sviði þjóðarbúskaparins eins og víðar. Raunar er það svo, að ekki hefur síður hallað á ógæfuhliðina nú síðustu árin, enda Alþb. og framsóknarmenn með forræði 10 ráðuneyta af 13 og Alþb. með ríkisfjármálin í sínum höndum. Í þessu sambandi má enn minna á orð formanns þingflokks Alþb. í Þjóðviljanum. Þar sagði hann orðrétt með leyfi hæstv. forseta: „Efnahagsstefna ríkisstj. ber mjög svip þeirrar afstöðu sem Alþb. hefur haft síðan 1978. Sú afstaða varð undir í ríkisstj. 1978–1979 (vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar). Nú hefur hins vegar verið tekið tillit til sjónarmiða Alþb. og árangurinn er að koma í ljós.“ Vinnubrögð við gerð fjárlaga og stjórn ríkisfjármála hafa verið losaraleg, ruglingsleg og ómarkviss, eins og vill verða undir stjórn vinstri flokka. Verðlagsforsendur fjárlagafrv. hafa verið vísvitandi rangar. Útgjöld fjárlagafrv. hafa verið áætluð á grundvelli gildandi fjárlaga, en ekki tekið mið af raunverulegu umfangi og útgjöldum. Síðan hefur verið gripið til þess ráðs að veita aukafjárveitingar þegar komið hefur í ljós að viðkomandi fjárlagaliður reynist markleysa - ýmist hreinlega vanáætlaður eða verðbólga hefur reynst meiri en gert er ráð fyrir við gerð fjárlaga. Það gefur auga leið að í 50–60% verðbólgu, sem ávallt hefur reynst miklu meiri en svonefndar reiknitölur fjárlagafrv. hafa gert ráð fyrir, bitnar þetta ráðslag þungt á raungildi framkvæmdaliða, enda hafa þeir liðir lækkað ár eftir ár að raungildi eins og fylgt hafi verið þaulhugsaðri niðurtalningarformúlu. Á því sviði hefur niðurtalningin tekist. Þegar þannig er staðið að fjárlagagerð er ríkisvaldið í raun og veru að svipta sjálft sig því mikilvæga stjórntæki sem raunsæ fjárlög eru hverju sinni. Sama gildir um lánsfjárlög. Þau fjalla þó að verulegu leyti um framkvæmdir. Í þeim er oftast gert ráð fyrir fastri krónutölu. Þess vegna eru rangar verðlagsforsendur þeim mun verri við gerð lánsfjárlaga en almennra fjárlaga. Og í samræmi við það er gildi þeirra sem stjórntækis rýrt þeim mun meir sem fáránlegar er haldið á verðlagsforsendum þeirra. Þessi vinnubrögð einkenna ekki síst frv. til fjárlaga fyrir árið 1983. Það er hreinlega gripið til þess ráðs að áætla vísvitandi of lágar upphæðir til rekstrar og viðhalds þess ríkisbákns sem ríkisstj. hefur þanið kerfisbundið út og gert er ráð fyrir að viðhalda eða auka samkv. forsendum í þjóðhagsáætlun og grg. fjárlagafrv. Þetta virðist gert, eins og ég sagði áðan, til þess að dylja að raunverulega vantar rúman milljarð kr. á að endar nái saman í frv., ef framangreind markmið ríkisstj. um umfang ríkisbúskaparins eiga að nást. Ástæðan fyrir þessari vöntun er einfaldlega sú, að í tekjuáætlun er ekki gert ráð fyrir því, að sú gífurlega eftirspurnarþensla haldist sem valdið hefur vaxandi innflutningi hátollavöru, aukinni veltu og viðskiptahalla, sem mætt hefur verið með gífurlegri eyðsluskuldasöfnun erlendis. Því miður er þó ekki horfið algerlega frá þessari óheillabraut. Á næsta ári er samkv. þjóðhagsspá ríkisstj. stefnt að því, að þjóðarútgjöld verði meiri en tekjur, viðskiptahalli verði verulegur og eyðsluskuldasöfnun haldi áfram. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður „hagnist“ enn á næsta ári á þessu háttalagi, þótt í minna mæli sé en verið hefur. Gengisstefna ríkisstj. hefur leitt til útsölu á gjaldeyri misserum saman, stóraukins viðskiptahalla og eyðsluskulda, er stefnt hafa fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar í fullkomna tvísýnu. Þessi ranga gengisstefna hefur vegna mikils innflutnings umfram útflutning valdið tekjuauka hjá ríkissjóði sem nemur miklum fjárhæðum undanfarin ár. Efnahagssjúkdómur þjóðarinnar verður þannig að tekjuuppsprettu ríkissjóðs. Um þetta segir svo í skýrslu Þjóðhagsstofnunar frá 15. mars s.l.: „Á síðasta ári var þróun ríkisfjármála með þeim hætti, að töluverður greiðsluafgangur var á ríkissjóði, hann bætti stöðu sína við Seðlabankann. Meginástæða þessarar útkomu var mikil tekjuaukning, einkum af aðflutningsgjöldum og söluskatti vegna mikils innflutnings.“ Sama þróun hefur átt sér stað fyrstu mánuði yfirstandandi árs. Í þjóðhagsáætlun, sem var lögð fyrir Alþingi í haust af hæstv. forsrh., segir svo um framvindu ríkisfjármála: „Tímabilið janúar-ágúst í ár voru innheimtar tekjur um 50% meiri en á sama tíma í fyrra og var það umfram hækkun verðlags á þessu tímabili, vegna mikillar veltu og innflutnings fyrstu mánuði ársins.“ Þar segir einnig: „Tímabilið janúar-ágúst í ár var innheimtur söluskattur 63% meiri en í fyrra og tolltekjur 73% meiri. Á sama tíma var útgjaldaaukningin 58%.“ Að mati sérfróðra manna má áætla að tekjuauki ríkissjóðs vegna umframeftirspurnar eftir innflutningi og óvenjumikillar veltu 1981 og það sem af er þessu ári hafi a.m.k. numið um 800 millj. kr. Á árinu 1981 og 1982 er talið að viðskiptahalli við útlönd verði hvorki meira né minna bæði árin en um það bil 5 000 millj. kr. á verðlagi ársins í ár. Það er upphæð sem nemur tæplega 17% af þjóðarframleiðslu í ár. Greiðslubyrði erlendra lána er að verða svo þung að Seðlabankinn áætlar að hún muni nema 25% af útflutningstekjum á næsta ári, m.a. vegna óreiðu- og eyðslulána sem taka þarf til þess að fleyta atvinnuvegunum og jafna viðskiptahalla. Þannig hafa upplausn og óstjórn í efnahagsmálum, þótt mótsagnakennt sé, valdið því, að ríkissjóður hefur verið í formlegu jafnvægi 1981 og sýnist ætta að verða það nokkurn veginn á þessu ári. Ef ríkissjóður hefði á hinn bóginn ekki fengið þessar tekjur væri bullandi greiðsluhalli á ríkissjóði. Skuldir hans hafa aukist um 700–800 millj. þrátt fyrir stórfelldar skattahækkanir ár eftir ár. Skal nú vikið að megineinkennum á stefnu frv. til fjárlaga fyrir árið 1983, en þau eru flest hin sömu og einkennt hafa stefnuna í ríkisfjármálum í tíð núv. ríkisstj. og raunar einnig í tíð ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar. Ég fjalla nánar um þessi atriði síðar, en megineinkennin í stuttu máli eru þessi: 1. Í frv. eru vísvitandi rangar verðlagsforsendur. Samkv. þjóðhagsáætlun er markmið ríkisstj. að verðbólgan verði 40–50% frá upphafi til loka árs 1983. Verðbólgan verður á árinu 1982 um 62% frá upphafi til loka árs. Þetta þýðir að meðalhækkun milli áranna 1982 og 1983 verður ekki undir 50%. Það er reikningslega útilokað. Reiknitala frv. er á hinn bóginn 42%. Hún er því ekki í neinu samræmi við bjartsýnar verðbólguspár ríkisstj. á árinu 1983, sem engin skýring hefur fengist á hvernig eigi að ná fram. Hér er um vísvitandi rangar verðlagsforsendur við fjárlagagerðina að ræða eins og undanfarin ár. 2. Óbreytt skattastefna leiðir enn til skattahækkunar. Þannig á að þrengja að heimilunum bæði með skattahækkun og annarri kjaraskerðingu sem felst í brbl. ríkisstj. Ekki er gert ráð fyrir að ríkissjóður sýni gott fordæmi og rifi seglin. Almenningur á einungis að herða sultarólina. Skattar í heild til ríkis og sveitarfélaga eru nú áætlaðir 38% af þjóðarframleiðslu. Þetta hlutfall var 31.6% árið 1977. Hækkunin er 6.4% á valdatíma vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar og núv. ríkisstj. Þetta svarar til 2 660 millj. kr. eða fjárhæðar sem nemur 57 800 kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Miðað er við verðlag fjárlagafrv. 1983. Á valdatíma núv. ríkisstj. hafa skattar til ríkisins eins hækkað um 3.1% af þjóðarframleiðslu. Þetta jafngildir 1 290 millj. kr. eða 28 000 kr. á hverja fimm manna fjölskyldu á verðlagi fjárlagafrv. fyrir árið 1983. Á sama tíma hækkuðu skattar til sveitarfélaga um 0.3–0.4% af þjóðarframleiðslu, þ.e. 166 millj. kr. Samtals er skattahækkunin á þessum þremur árum í tíð núv. ríkisstj. því 31 600 kr. á hverja fimm manna fjölskyldu. Þriðja megineinkennið er að eyðsluútgjöld ríkissjóðs aukast eitt árið enn langt umfram gefnar verðlagsforsendur og eru þau þó vanáætluð víða miðað við það umfang sem ríkisreksturinn er kominn í, svo sem áður segir. Ríkisumsvifin eru aukin ár frá ári. Þannig eru rekstrarútgjöld hækkuð um 65% eða langt fram úr þeirri reiknitölu sem frv. er miðað við, 42%. Fjórða megineinkennið er að niðurgreiðslur og millifærslur eru langt umfram það sem eðlilegt getur talist. Sú ákvörðun að auka niðurgreiðslur um 6 prósentustig í framfærsluvísitölu fyrri hluta ársins í ár var nánast eina úrræði ríkisstj. gegn verðbólgu á þeim tíma. Það kostar 800 millj. kr. að greiða eingöngu þessi 6% niður á næsta ári á verðlagi fjárlagafrv. Áður var greitt niður sem svaraði rúmlega 5% í verðbótum á laun. Það er því ljóst, að ríkisstj. hefur gefist upp á þessu bjargráði sínu, og verði krónutöluhækkun ekki á niðurgreiðslum á næsta ári en verðbólga svipuð og gert er ráð fyrir í spám, verða niðurgreiðslur ekki meiri en þær voru þegar þessar ákvarðanir voru teknar. Þessi saga hefur endurtekið sig með stuttu millibili frá því í des. 1978. Niðurgreiðslur hafa verið stórauknar af og til, en jafnharðan gefist upp á að afla fjár til þess að standa undir slíkum „efnahagsúrræðum“, ef efnahagsúrræði skyldi kalla. Fimmta meginatriðið er að ártegur niðurskurður á raungildi fjárveitinga til verklegra framkvæmda heldur áfram og nú enn frekar en áður. Sama gildir um framlög til sjóða og atvinnuvega. Sem dæmi má nefna að raungildi framlaga til hafna, grunnskólabygginga og íþróttamannvirkja, en það eru mannvirki sem minni sveitarfélög í landinu eru flest að glíma við, hefur verið skorið niður í 65 ef miðað er við 100 árið 1978. Fjárveitingar til verklegra framkvæmda hækka samkv. frv. um 31% frá gildandi fjárlögum, en rekstur, eins og áður segir, um 65%. Sjötta meginatriðið er að lántökur eru auknar og enn eru ný lán tekin til greiðslu óreiðuskulda. Augljóst er á grg. frv. að ríkisstj. hefur gefist upp á að sýna áformaðar lántökur til A- og B- hluta kerfisins. Í því efni er vísað til væntanlegrar lánsfjáráætlunar. Á þessu sviði eru því miður ekki öll kurl komin til grafar í frv. Í þessu sambandi er athyglisvert að samkv. upplýsingum frá Seðlabankanum hafa erlendar skuldir ríkissjóðs og ríkisstofnana hækkað úr 3 345 millj. kr. árið 1977 í 4 839 millj. 1981, reiknað á föstu gengi. Þetta er aukning erlendra skulda ríkisbúskaparins um 45% á föstu gengi. Þessi sex framangreind meginatriði um stefnu eða stefnuleysi í ríkisfjármálum undanfarin ár eru gamalkunn. Þessi saga hefur endurtekið sig ár eftir ár. Nú horfir á hinn bóginn þannig við, að þegar draga þarf saman seglin og ríkissjóður fær minni tekjur af umframeyðslu og þjóðarútgjöldum, sem fara fram úr þjóðartekjum, þá verður sú mynd skýrari hvernig ríkisfjármálin eru í raun byggð á sandi. Greinilega kemur þá í ljós eitt megineinkenni á stefnu og störfum ríkisstjórna sem fylgja vinstri stefnu. Þær bregða fyrir sig hverjum blekkingarhjúpnum eftir annan. Fjárlagafrv. fyrir árið 1983 er óbrotgjarn minnisvarði um þessi vinnubrögð. Ég vík þá aðeins nánar að verðlagsforsendum frv. Í fyrsta fjárlagafrv. núv. hæstv. ríkisstj., frv. fyrir árið 1980, segir svo orðrétt: „Í stjórnarsáttmálanum eru boðaðar eftirtaldar aðgerðir í verðlagsmálum í því skyni að draga úr verðbólgu: Verðlagshækkunum á þeim vörum og þjónustu, sem verðlagsráð fjallar um, verði sett eftirgreind efri mörk ársfjórðungslega á árinu 1980: Til 1. maí skulu mörkin vera 8%, til 1. ágúst 7% og loks til 1. nóv. 5%.“ Áfram er haldið í grg. frv. og nákvæmlega tíundað hvernig niðurtalningarformúlan hljóðaði í stjórnarsáttmálanum. Síðan segir í grg. frv.: „Í samræmi við þetta er frv. miðað við það að verðhækkun frá upphafi til loka árs 1980 verði um 31% og meðalhækkun verðlags 1979–1980 verði 45–46%.“ Hér er það alveg skýrt að stefna ríkisstj. í verðlagsmálum er lögð til grundvallar verðforsendum sem fjárlagafrv. hvíldi á. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1981 er komist ofurlítið óljósar að orði. Þar segir í 4. lið þegar verið er að ræða meginforsendur frv.: „Verðlagshækkanir frá miðju árinu 1980 til miðs árs 1981 verði um 42%, sem er nokkru minni verðbólga en verið hefur um skeið.“ Í þriðja fjárlagafrv. ríkisstj., fyrir árið 1982, hefur ríkisstj. fyrir alvöru „undanhald samkv. áætlun“ í þessum efnum. Þar er með öllu horfið frá því að stefna að ákveðnu verðbólgumarkmiði sem fjárlög síðan hvíli á. Þar segir orðrétt: „Reiknitala fjárlagafrv. varðandi hugsanlega hækkun verðlags og launa er miðuð við 33% milli áranna 1980 og 1982.“ Á þessu herrans ári er hin svokallaða reiknitala uppgötvuð. Í fjórða frv. ríkisstj. til fjárlaga, fyrir árið 1983, er ekki lengur talað um „hugsanlega hækkun verðlags og launa.“ Þar segir orðrétt: „Reiknitala fjárlagafrv. er miðuð við 42% hækkun verðlags milli áranna 1982 og 1983. Rétt er að minna á að reiknitala fjárlaganna hefur aldrei verið verðbólguspá fyrir komandi ár.“ Af því sem ég hef lesið hér úr greinargerðum fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. má sjá að það er ekki rétt sem segir í aths. fjárlagafrv. um verðlagsforsendur. Það gerðist nefnilega nokkurn veginn samtímis að ríkisstj. gafst upp við að hamla gegn verðbólgunni og að miða við ákveðið verðbólgumarkmið sem fjárlögin yrðu byggð á. Þegar verðbólga er svo mikil sem raun ber vitni verða bæði fjárlög og lánsfjárlög, sem byggjast á óraunhæfum verðlagsforsendum, hrein markleysa. Upp hafa verið teknar aðferðir sem byggjast á fjárlögum til þess að fylgjast með útgjöldum einstakra ráðuneyta og stofnana. Gerðar eru greiðsluáætlanir á grundvelli fjárlaga. Síðan er fylgst í tölvubókhaldi með framkvæmd þessara áætlana. Laun eru jafnan verðbætt að nokkru, en önnur rekstrarútgjöld, viðhald og gjaldfærður stofnkostnaður ekki. Ef laun hækka meira en verðlagsforsendur fjárlaga ganga þau út yfir aðra rekstrarliði og gjaldfærðan stofnkostnað. Augljóst er því að þeim mun betri sem verðlagsforsendur eru þeim mun betra stjórntæki eru fjárlög og sú greiðsluáætlun sem á þeim byggist. Það er því alveg út í hött að tala um að reiknitala eða verðlagsforsendur fjárlagafrv. skipti ekki verulegu máli. Fjárlagafrv. fyrir árið 1983 er byggt á þeirri forsendu að verðlag hækki um 42% að meðaltali milli áranna 1982 og 1983, eins og áður segir. Þessi verðlagsforsenda er allt of lág og ekki í samræmi við neinar spár um þróun verðlags milli áranna 1982 og 1983 né heldur í samræmi við yfirlýst verðbólgumarkmið ríkisstj. Nú liggur fyrir að framreiknuð framfærsluvísitala frá upphafi til loka þessa árs sýnir um það bil 62% hækkun og byggingarvísitala 64–65% hækkun. Ef taka ætti mark á markmiði ríkisstj. um 40–45% verðbólgu frá upphafi til loka næsta árs, þá getur meðalhækkun verðlags milli áranna 1982 og 1983 ekki verið undir 50%. Önnur niðurstaða er reikningslega útilokuð. Verðlagsforsenda fjárlagafrv. er því hreinlega úr lausu lofti gripin. Í þjóðhagsáætlun er spáð 58% verðlagshækkun framfærsluvísitölunnar milli áranna 1982 og 1983. Í nýjum framreikningi Þjóðhagsstofnunar, sem fram kemur í bréfi til fjh.- og viðskn. Ed., dags. 26. nóv. s.l., kemur fram að Þjóðhagsstofnun gerir nú ráð fyrir meiri verðbólgu en í þjóðhagsáætlun. Hún gerir nú ráð fyrir 60-63% meðalhækkun verðlags milli áranna 1982 og 1983. Þær spár, sem gefnar hafa verið út af einkaaðilum, gera yfirleitt ráð fyrir meðalhækkun um eða yfir 70%. Spá Vinnuveitendasambands Íslands gerir t.d. ráð fyrir 69.1% meðalhækkun framfærsluvísitölu milli ára og spá Sambands ísl. samvinnufélaga gerir ráð fyrir rúmlega 70% hækkun. Flest opinber fyrirtæki gera sömuleiðis ráð fyrir 60–70% verðbólgu á næsta ári og á Spástefnu Stjórnunarfélagsins, sem haldin var nýlega, talaði forstjóri Þjóðhagsstofnunar um 60–80% verðbólgu. Það liggur því ljóst fyrir að enginn aðili í þjóðfélaginu treystir sér til að taka mark á verðbólgumarkmiði ríkisstj. Í því frv. sem þessi sama ríkisstj. leggur fyrir Alþingi er ekki gert ráð fyrir 40–50% verðbólgu, eins og ríkisstj. hefur að markmiði, heldur aðeins 20% frá ársbyrjun til ársloka. Svo óraunhæfar og beinlínis hlægilegar eru verðlagsforsendur þessa frv. Ríkisstj. hefur gumað mjög af hallalausum ríkisrekstri og minnkandi skuldum ríkissjóðs í Seðlabankanum. Í raun er þessu öfugt farið. Sá þáttur ríkisfjármálanna sem nefndur er A-hluti hefur verið í formlegu jafnvægi á árunum 1980 og 1981 vegna mikilla umframtekna ríkissjóðs af innflutningi og veltu í þjóðfélaginu, vegna þess að þjóðarútgjöld hafa farið langt fram úr tekjum, þ.e. þjóðin hefur eytt um efni fram. Stefna ríkisstj. hefur ýtt undir þessa óheillaþróun, eins og ég hef áður rökstutt. Því má slá föstu, að raunverulegur halli ríkissjóðs þessi tvö ár og á yfirstandandi ári nema a.m.k. 1 000 millj. kr., þar af 800 millj. kr. í fyrra og í ár. Þessu til viðbótar hefur ríkisbúskapurinn í heild verið rekinn með auknum lántökum. Erlendar skuldir ríkissjóðs og ríkisstofnana hafa hækkað mjög ár frá ári, reiknað á föstu gengi, og ennþá meira ef ríkisfyrirtæki eru tekin inn í dæmið. Þannig voru löng erlend lán til hins opinbera 35% hærri í Bandaríkjadollurum í árslok 1981 en í árslok 1978 og 18% hærri en í árslok 1979. Fjárfesting hefur á hinn bóginn dregist saman að magni til og sem hlutfall af þjóðarframleiðslu á þessu tímabili. Á þessu ári er áætlað að fjárfesting nemi 25.1% af þjóðarframleiðslu og þetta hlutfall hefur ekki verið jafnlágt frá árinu 1969. Þetta gefur til kynna að eyðsla í ríkiskerfinu hefur aukist. Eftir hefur staðið síminnkandi hluti fjármagns til fjárfestingar, sem þó hefur verið haldið uppi með lántökum, þ. á m. erlendum lántökum. Skuldastaða ríkissjóðs við einn lánardrottna sinna, þ.e. Seðlabankann, sem fjmrh. hælir sér af að hafa bætt, segir því enga sögu. Raunar gefur það alranga mynd af raunveruleika ríkisbúskaparins að halda slíkri blekkingu að fólki. Þegar þetta „kreppufrv.“ til fjárlaga fyrir árið 1983, svo að notuð séu orð fjmrh., er skoðað kemur þessi beiski veruleiki ennþá betur í ljós. Tekjur frv. eru áætlaðar á þeim forsendum, að þjóðin eyði og fjárfesti minna (þjóðarútgjöld minnki) umfram þjóðartekjur og viðskiptahalli verði minni en í ár. Þetta dregur úr tekjum ríkissjóðs af umframeyðslu. Þess vegna er úr minni ríkistekjum að spila samkv. fjárlagafrv. en verið hefur undanfarin óstjórnarár. Þá er gripið til örþrifaráða. Margir mikilvægir útgjaldaliðir eru stórlega vanáætlaðir miðað við umfang ríkisbúskaparins eins og hann er orðinn undir stjórn núverandi valdhafa. Miðað við forsendur þjóðhagsáætlunar og aths. í fjárlagafrv. skortir til að mynda 10.2% á að raungildi samneyslu sé það sama og samkv. ríkisreikningi fyrir árið 1981. Í þjóðhagsáætlun er spáð óbreyttri samneyslu á næsta ári, en hún jókst um 2% í ár frá 1981. Séu tölur úr ríkisreikningi árið 1981, sem sýna samneyslu á því ári, framreiknaðar og leiðréttar vegna flutnings tveggja sjúkrahúsa og fjögurra heilbrigðisstofnana af daggjaldakerfi yfir í A-hluta kemur eftirfarandi í ljós: Á samneyslunni í heild munar hvorki meira né minna en 566 millj. kr. eða 10.2%, eins og ég sagði áðan. Laun eiga samkv. þessu að lækka að raungildi í frv. 1983 um 3.4% á sama tíma sem ríkisstarfsmönnum hefur fjölgað. Önnur rekstrargjöld eiga að lækka að raungildi um 30%, miðað við framreikning frá 1981, og viðhald um 24.2%. Gjaldfærður stofnkostnaður lækkar um 15% að raungildi í frv. miðað við ríkisreikning 1981. Þessi lækkun þýðir vitaskuld verulegan niðurskurð á framkvæmdum og fjárfestingu. Niðurgreiðslur eru óbreyttar frá 1981, en lækka um 30% að raungildi miðað við árið í ár. Þetta samrýmist illa fyrri yfirlýsingum ríkisstj. um lækkun verðbólgu með þessu uppáhaldsbjargráði, en það var eina lausnin sem á dagskrá var frá áramótum og fram yfir sveitarstjórnarkosningar í vor. Að formi til ætlar ríkisstj. að láta líta svo út að síðustu fjárlög hennar séu í jafnvægi, því að þetta eru fjárlög sem viðtakandi ríkisstj. þarf að framkvæma og bera ábyrgð á. Gripið er til framangreindra blekkingaraðferða og „niðurskurðar“, sem sýnist „ekta“ á pappírnum. Öðru máli gegnir um framkvæmdir og framlög til atvinnuvegasjóða. Í þeim efnum er skorið niður í fullu samræmi við fyrri stefnu og gerðir ríkisstj. Ég vík þá nánar að þróuninni í skattamálum undanfarin ár. Vinstri stjórnin hóf feril sinn með því að leggja á afturvirka tekju- og eignarskatta haustið 1978. Þessar hækkanir hafa haldist síðan og aukist. Vinstri stjórnin lagði á fjölda nýrra skatta: Gjald á ferðalög til útlanda, skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, aðlögunargjald, auk þess sem hún hækkaði söluskatt um 2%, úr 20 í 22%, haustið 1979 og vörugjald um 6% á sama tíma. Hún hóf þá skattahækkun á bensín umfram verðlagshækkanir, sem hefur aukist síðan án þess að sem nokkru nemi af þeirri skattahækkun hafi farið til vegamála. Núv. ríkisstj. hefur viðhaldið öllum vinstristjórnarsköttunum nema nýbyggingargjaldi, sem var hverfandi lítið, auk þess sem aðlögunargjald er ekki innheimt lengur, en það var fyrst og fremst markaður tekjustofn til iðnþróunar. Hún lagði á „orkujöfnunargjald“ sem í raun er 1.5% söluskattur. Þá hefur hún lagt á tollafgreiðslugjald og skatt á innlánsstofnanir auk þess sem hún hefur hækkað vörugjald nú nýverið með brbl. Ég vil rekja hér í stuttu máli samandreginn skattreikning Alþb., Framsfl. og raunar Alþfl. til þjóðarinnar, en Alþfl. ber auðvitað ábyrgð á hluta þess skattreiknings vegna skattaálaga vinstri stjórnarinnar. Þessi viðbótarskattreikningur liti einhvern veginn þannig út á verðlagi 1983: Hækkun eignarskatta og tekjuskatta að frádreginni lækkun sjúkratryggingagjalds 650 millj. kr. Hækkun söluskatts 516 millj. kr. Hækkun vörugjalds 470 millj. kr. Gjald á ferðalög 45 millj. kr. skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði 49 millj. kr. Verðjöfnunargjald á raforku 38 millj. kr. Skattahækkun á bensín umfram verðlagshækkanir 349 millj. kr. „Orkujöfnunargjald“, sem er 1.5% söluskattur, 288 millj. kr. Gjald í Framkvæmdasjóðs aldraðra 28 millj. kr. Markaðar tekjur teknar í ríkissjóð 150 millj. kr. Tollafgreiðslugjald 62 millj. kr. Skattur á innlánsstofnanir 50 millj. kr. Frá dregst: Niðurfelling söluskatts á matvörur, lækkun tolla og launaskatts um 480 millj. kr. Samtals er þessi aukaskattreikningur að upphæð 2 245 millj. kr. Í skýrslu Þjóðhagsstofnunar, Úr þjóðarbúskapnum, nr. 13, frá mars s.l., segir svo: „Álagning beinna skatta ríkisins á einstaklinga á árinu 1982 er samkv. fjárlögum talin hækka um 52% frá árinu 1981, og álagðir skattar til sveitarfélaga munu líklega hækka heldur meira. Á þeim forsendum um þróun tekna á árinu 1982, sem áður var getið, hefði þetta í för með sér aukna skattbyrði og ráðstöfunartekjur hækkuðu því minna en tekjur fyrir skatt.“ Þetta er í algeru ósamræmi við það sem fjmrh. og forráðamenn ríkisstj. héldu fram við umr. um fjárlög í fyrra og skattamál á síðasta þingi, en þá var sagt að ekki væri meiningin að auka skattbyrðina. Í aths. í fjárlagafrv., sem hér er til umr., kemur fram að innheimtur tekjuskattur verður líklega liðlega 70 millj. kr. hærri en fjárlög yfirstandandi árs gera ráð fyrir. Skattbyrði beinna skatta hefur farið jafnt og þétt hækkandi frá árinu 1977. Eignarskattar voru til að mynda 1977 einungis 0.29% af tekjum greiðsluárs, en verða í ár um 0.51%. Þetta er nærri tvöföldun á skattbyrði eignarskatta. Tekjuskattar voru árið 1977 einungis 3.9% af tekjum greiðsluárs, en verða í ár liðlega 6%. Þetta er rúmlega 50% aukning á skattbyrði tekjuskatts. Þá vil ég víkja nánar stuttlega að samdrætti raungildis fjárveitinga til framkvæmda og sjóða. Samkv. frv. er þeirri stefnu haldið áfram, eins og ég sagði áðan, að skera niður raungildi fjárveitinga til framkvæmda og framlög til fjárfestingarlánasjóða og sjóða með félagsleg markmið. Í sjálfu sér er ekki óeðlilegt að dregið sé úr framlögum til fjárfestingarlánasjóða sem lána fé sitt verðtryggt með eðlilegum vöxtum. Á hitt ber að líta, að þessi „sparnaður“ svonefndi er ekki nýttur til skattalækkunar, heldur til aukinnar eyðslu. Sé talið eðlilegt að lækka framlög til sjóða með félagsleg markmið, t.d. Erfðafjársjóðs, á að sjálfsögðu að gera það með breytingum á lögum. Sé það ekki gert er skatturinn innheimtur á fölskum forsendum. Í nál. okkar minnihlutamanna er gerð grein fyrir samdrætti fjárveitingar til framkvæmda. Flest sveitarfélög, stór og smá, glíma við að byggja skóla, hafnir og íþróttamannvirki. Þar eru birtar töflur yfir samdrátt þessara fjárveitinga að raungildi undanfarin ár og kemur þar fram mjög skemmtilegt niðurtalningarmynstur á öllum þessum sviðum. Nýlega mælti samgrh. fyrir till. að nýrri langtímaáætlun í vegagerð. Með henni átti að auka vegaframkvæmdir. Samkv. fjárlagafrv., sem hér er til umr., verður verulegur samdráttur í nýframkvæmdum vega frá því í ár. Samkv. útreikningi fjárlaga- og hagsýslustofnunar minnka nýframkvæmdir vega og brúa úr því að vera 100 1982 í 92 eða 83 á árinu 1983. Fyrri útkoman fæst með því að reikna með verðlagsforsendum frv. (þessari hlægilegu forsendu 20–22% verðbólgu frá ársbyrjun til ársloka á næsta ári) og hin síðari með venjulegum framreikningi Þjóðhagsstofnunar. Þannig lítur nú út um þennan þátt, sem svo margir hafa áhuga á og sem samstaða skapaðist um hér á Alþingi hver stefnan skyldi vera. Framlög til fjárfestingarsjóða eru skorin niður eins og jafnan áður en auk þess hafa framlög til ýmissa annarra sjóða, sem ekki beinlínis teljast fjárfestingarsjóðir í venjulegum skilningi, verið skorin niður. Þar er t.d. um að ræða Byggðasjóð, Orkusjóð, Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna svo að dæmi séu nefnd. Ef litið er á Byggðasjóð, þá er það svo að samkv. lögum um Byggðasjóð skal framlag ríkisins ekki vera minna en svo, að ráðstöfunarfé hans nemi 2% af útgjaldafjárhæð fjárlagafrv. Þetta hefur verið framkvæmt þannig, að beinar fjárveitingar eru nú samkv. frv. einungis rúmur þriðjungur þess sem þær voru að raungildi 1978. Fjárveiting til sjóðsins er samkv. frv. 69.8 millj. kr., en ætti að vera 178 millj. miðað við sama raungildi og 1978. Sama gildir um fjárveitingar til Orkusjóðs. Frá því að nýja „orkujöfnunargjaldið“ var lagt á árið 1980, sem nemur nú 288 millj. kr., hafa fjárveitingar til Orkusjóðs verið skertar verulega að raungildi. Framlagið hækkar að vísu nokkuð í frv. frá því í fyrra, en raungildi þess er miklum mun minna en 1980. Skerðingin nemur yfir 40%. Ef litið er á fjárveitingar til Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna kemur ýmislegt athyglisvert í ljós. Fjárveitingar til húsnæðismála í heild hafa verið skornar gífurlega niður á undangengnum árum. Samkv. fyrri lögum áttu 2% af launaskatti að renna í Byggingarsjóð ríkisins og auk þess svonefnt byggingarsjóðsgjald sem var 1% álag á tekju- og eignarskatt og aðflutningsgjöld. Árið 1979 voru þessir tekjustofnar fyrst skertir, að hluta til með samningum milli launþega og ríkisvaldsins. Skerðing launaskatts var 620 millj. gkr. 1978 og 3 660 millj. 1980. Árið 1981 var launaskattur felldur niður sem tekjustofn Byggingarsjóðs, en 1% af skattinum gert að sérstökum tekjustofni Byggingarsjóðs verkamanna. Þannig var helmingurinn af þeim launaskatti, sem áður var tekjustofn húsnæðiskerfisins, tekinn í ríkissjóð auk alls byggingarsjóðsgjaldsins. Eftir stendur þó í lögum um launaskatt að 2% hans, af 3.5% alls, skuli renna til húsnæðismála. Beinar fjárveitingar til beggja sjóðanna hafa verið skornar þannig niður, að fjárveiting er nú helmingur af raungildi þeirra fjárveitinga sem gengu í báða sjóðina 1978. Þótt sérstök fjárveiting, sem mikið er af gumað, 85 millj. kr., sé reiknuð með - en sú ákvörðun var tekin í sambandi við útgáfu brbl. - verður raungildi framlaga úr ríkissjóði til húsnæðismála þriðjungi minna á næsta ári en 1978. Allur sá mikli niðurskurður sem ég hef hér tíundað hefur ekki verið nýttur til skattalækkunar og lækkunar á ríkisútgjöldum, heldur varið jafnharðan til aukinna eyðsluútgjalda. Framkvæmdafé og framlög til uppbyggingar eru þannig minni og minni þáttur í ríkisútgjöldunum en eyðsluútgjöldin meiri. Herra forseti. Ein alvarlegasta afleiðingin af óraunsærri fjárlagagerð á undanförnum árum kemur fram í því, að einstakir ráðherrar og ríkisstj. í heild veita hundruð aukafjárveitinga án nokkurs samráðs við Alþingi eða fjárveitingavaldið. Á fskj. II. í nál. minni hl. er listi yfir slíkar aukafjárveitingar til októberloka í ár. Hér er sumpart um að ræða fjárveitingar vegna rangra verðlagsforsendna og óhjákvæmilegra ástæðna, sumpart vegna beinna ákvarðana sem ríkisstj. tekur án heimildar Alþingis. Samtals nemur þessi fjárhæð 541.8 millj. kr. eða þrefaldri þeirri upphæð sem fjvn. Alþingis fjallaði um við breytingar á fjárlagafrv. við 2. umr. Dæmi um þessar aukafjárveitingar skulu nefnd. Menntmrn. hefur fengið 80.2 millj., landbrn. 13.6, dóms- og kirkjumálaráðuneytið 21, heilbr.- og trmrn. 61, samgrn. 26.9, iðnrn. 16.9 og viðskrn. 272 millj. kr. Hér er gengið svo langt að segja má að verið sé að svipta Alþingi fjárveitingavaldinu. Erlendis, t.d. í Danmörku, fjallar fjvn. um slíkar aukafjárveitingar. Spurning er hvort ekki þarf að taka upp slík vinnubrögð, ef ekki er unnt að standa betur að fjárlagagerð hverju sinni en gert hefur verið. Herra forseti. Þetta frv. ber öll merki um að ríkisstj. sé að fara frá og ætli sér ekkí að bera ábyrgð á framkvæmd þessara laga. Þess vegna er með ýmsum hætti reynt að fela þá erfiðleika sem blasa við. Jafnframt er reynt að hylja þær tilfærslur á útgjöldum frá fjárfestingu til eyðslu sem er óumflýjanleg afleiðing þessara vinnubragða. Frv. til lánsfjárlaga og fjárfestingaráætlun hefur enn ekki séð dagsins ljós hér á Alþingi þrátt fyrir skýlaus lagaákvæði þar að lútandi. Þess vegna er ekki hægt að gera sér nægjanlega góða grein fyrir heildarumfangi ríkisfjármála á næsta ári. Ágreiningur er innan ríkisstj. um fjölmörg mikilvæg mál, sem snerta efnahagsþróunina á næstu misserum og geta haft veruleg áhrif á forsendur þessa frv. Því miður er sýnt að hér stefnir í ábyrgðarlausa og marklausa fjárlagaafgreiðslu ef allt fer fram sem horfir.



Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til þess að mæla fyrir till. á þskj. 169 sem við 10 sjálfstæðismenn flytjum varðandi fjáröflun til Húsnæðisstofnunar ríkisins. Ég vil aðeins, áður en ég vík að þessari till., taka fram, sem öllum má vera ljóst, hvers konar plagg það er sem við erum að ræða hér þar sem er frv. til fjárlaga fyrir árið 1983. Það er á margan hátt, eins og hér hefur komið fram áður í umr., með einstökum hætti og ber öll merki þess að ríkisstj. hefur misst öll tök á efnahagsmálum landsins. Þetta frv. er meira og minna óraunhæft. Það kemur fram í mörgum myndum. Ég býst við að það hafi komið fram hjá þm. allra kjördæma eitthvað svipað og komið hefur fram hjá þm. Vestfjarðakjördæmis, þegar við höfum undanfarna daga og vikur verið að velta fyrir okkur með hverjum hætti við ættum að skipta fjárveitingu, sem fallið hefur í hlut kjördæmisins til hinna einstöku málefna. Ég vil taka það fram að við höfum viðhaft nú sömu vinnubrögð og jafnan áður, að leita eftir fullri samstöðu allra þm. kjördæmisins. Það verður ekki í því efni deilt neitt á stjórnarþm. í þessum efnum. Við höfum allir verið undir sömu sökina seldir og allir orðið að mæta þeim erfiðleikum sem hér er við að glíma, þó að stjórnarliðið beri auðvitað fulla ábyrgð á því hvernig málum er komið. Ég get nefnt hér eitt atriði sem dæmi um hvers konar ástand þetta er og hvernig málin snúa í þessum efnum að einstökum þm. í mínu kjördæmi. Þá vík ég aðeins að einum málaflokki þar sem eru hafnamálin. Það vildi svo til að á síðasta þingi báru allir þm. Vestfjarða fram till. varðandi hafnarmál í Árneshreppi í Strandasýslu. Í þessari till. okkar var gert ráð fyrir að ríkisstj. léti þegar hefja framkvæmdir við undirbúning og hönnun að hafnarframkvæmdum í Árneshreppi í Strandasýslu. Það var gert ráð fyrir að gerðar yrðu kostnaðaráætlanir um þessar framkvæmdir og tillögur gerðar um fjáröflun til að standa undir þeim. Það var gert ráð fyrir að stefnt yrði að því að vinna við framkvæmdir gæti hafist vorið 1983. Þetta lögðu allir þm. Vestfjarðakjördæmis til, þ. á m. sá ráðh. sem þessi mál heyra undir, hæstv. samgrh. Þetta góða mál, þessi góða till. var samþykkt sem þál. frá Alþingi 3. maí s.l. En þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir vilja Alþingis, þrátt fyrir till. allra þm. Vestf., þar með talið þess ráðh. sem málið heyrir undir, þá er ekki gert ráð fyrir neinu fjármagni í þessar framkvæmdir. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál sérstaklega nema aðeins til að benda á hvernig málin liggja fyrir við afgreiðslu þessara fjárlaga. Þetta er aðeins eitt dæmi. Hér var af síðasta ræðumanni vikið að orkujöfnunargjaldi sem lagt er á samkv. lögum í þeim tilgangi að jafna hitunarkostnað í landinu. Og það var ekki að ófyrirsynju að vikið væri að þessu máli, vegna þess að fátt misrétti hefur verið meira í þessu landi á undanförnum árum en einmitt misréttið í hitunarkostnaði landsmanna. Og nú vill svo til, að síðan 1980 hafa verið lög í landinu sem hafa gert ráð fyrir sérstakri fjáröflun í því skyni að bæta úr í þessu efni. En nú kemur það í ljós, eins og hefur komið í ljós á undanförnum árum við afgreiðslu fjárlaga, að svikist er um af hálfu ríkisstj. að verja þessu fé í þeim tilgangi sem lögin gera ráð fyrir. M.ö.o., það hefur verið leikinn sá leikur að leggja á skatt undir fölsku yfirskini. Þetta er ljótur leikur og hann á ekki að viðgangast átölulaust. Síðasti ræðumaður spurði hvað væri varið miklu af því fjármagni sem kæmi inn, andvirði orkujöfnunargjaldsins, til þess að jafna hitunarkostnað í landinu. Það kemur fram í fjárlagafrv. að gert er ráð fyrir 29 millj. 200 þús. kr. í þessu skyni, og það er til þess að greiða niður olíu til húshitunar. Þetta er það sem ríkisstj. leggur til. Þó hefur ríkisstj. á þessu ári gefið hátíðlegar yfirlýsingar um gagngerðar ráðstafanir til að draga úr mismun upphitunarkostnaðar. Það er gert ráð fyrir að það kosti um 130 millj. á ári að framkvæma þessa yfirlýstu stefnu ríkisstj. En það eru tæpar 30 millj. sem eru ætlaðar í þessu skyni. Þó er það fjármagn, sem kemur inn vegna orkujöfnunargjaldsins, áætlað 308 millj. kr. á næsta ári. Það þyrfti ekki að taka nema 130 millj. af þessum 308 til þess að ríkisstj. stæði við þær yfirlýsingar sem hún hefur hátíðlega gefið. Þá gæti hún tekið afganginn í ríkishítina. En það er ekki nægilegt fyrir ríkisstj. því að hún leggur aðeins til að tæpar 30 millj. fari til að jafna hitunarkostnað í landinu. Þetta er gott dæmi upp á ástand mála í dag. Þetta er gott dæmi upp á ósvífni stjórnvalda, svo mikla ósvífni að ég held að slíks séu fá dæmi. En nú ætla ég að koma að öðru dæmi. Það varðar till. þá sem ég ætla að mæla fyrir á þskj. 169 frá okkur 10 sjálfstæðismönnum um fjármögnun til Húsnæðisstofnunar ríkisins. Það vill þannig til, og á ekki að þurfa að taka það fram, að það eru lög í landinu um skyldusparnað. Samkv. þeim lögum á að verja 2% af launaskatti til Byggingarsjóðs ríkisins. Það eru lög í landinu um þetta og á meðan þessi lög gilda á að framkvæma þetta. Það á að fara fjármagn í Byggingarsjóð sem svarar 2% launaskatts. Það er áætlað að á næsta ári gefi 2% launaskatts 340 millj. kr. Tillaga okkar sjálfstæðismanna á þskj. 169 er um það að þetta fjármagn, sem samkvæmt gildandi lögum á að fara í Byggingarsjóð ríkisins, fari þangað. En í frv. ríkisstj. er einungis gert ráð fyrir að 71.5 millj. kr. sé varið í þessu skyni. Mismuninum á að stela af Byggingarsjóði ríkisins og taka í ríkishítina, verja því fé á annan hátt en lög gera ráð fyrir. Það er augljóst mál að ekki er hægt að láta óátalið slíkt framferði sem þetta. Með tilliti til þess berum við sjálfstæðismenn fram tillögu um að þetta verði leiðrétt og lögum um launaskatt sé framfylgt. Það er ekki meira sem við förum fram á. En auk þessa er það augljóst og verður ekki mótmælt af neinum, að það er brýn þörf að efla Byggingarsjóð ríkisins á þennan hátt, til þess hann geti sinnt sínum verkefnum. Um það þarf ég ekki að fjölyrða hér og um það ætla ég ekki að fjölyrða hér. Ég verð að óreyndu að gera ráð fyrir því að hér sé um að ræða svo sjálfsagt mál, að ég þurfi ekki að eyða fleiri orðum til að mæla fyrir því. Ég hygg að það sé ekki stætt á öðru en að samþykkja þessa tillögu, ef menn vilja sýna einhvern snefil af velsæmi í afgreiðslu þessara mála.



Herra forseti. Ég varð að hinkra aðeins við. Ég las það í einu dagblaðanna í dag, blaði sem oft gengur undir nafninu „Blað allra landsmanna“, - það var í fréttum héðan frá Alþingi - að hv. 3. þm. Vestf. ætti að mæla fyrir nál. fyrir hönd Alþfl. við þessa umr. Ég taldi því rétt að hinkra við, ef þetta kynni að reynast rétt. En það er kannske eins og oft kemur fyrir í því ágæta blaði ekki alltaf fullt mark á öllu takandi. Eins og hér hefur komið fram varð í þetta skiptið eins og oft áður raunin sú, að fjvn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. við 2. umr. Eigi að síður eru fluttar sameiginlegar brtt., en minni hl. áskilur sér rétt til að flytja eða fylgja hugsanlegum brtt. sem fram kynnu að koma. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram. Ég þakka formanni n. sérstaklega fyrir ágætt samstarf, eins og raunar í öll þau skipti sem ég hef starfað með honum að þessum málum, og einnig meðnm. mínum. Það er ekki heiglum hent að stýra þessu starfi undir því oki sem á formann og kannske meiri hl. fjvn. er lagt við þær kringumstæður sem nú ríkja, en eigi að síður hefur hv. þm. Geir Gunnarsson, eins og venjulega, stýrt því sem að honum snýr í starfinu vel. Ég tek einnig undir þakkir til ritara nefndarinnar og starfsmanns og hagsýslustjóra og starfsmanna hans. Það er augljóst öllum sem hér eru inni, og þarf í raun og veru ekki að fara mörgum orðum þar um, að við 2. umr. fjárl. fyrir árið 1983 ríkja mjög óvenjulegar kringumstæður á Alþingi - kringumstæður sem kannske eiga ekki sinn líka, þ.e. að ríkisstj. missti starfhæfan meiri hl. til að koma frumvörpum í gegnum aðra þd. á Alþingi. Þetta hefur þær afleiðingar, að um framgang þeirra tekjuöflunarfrv., sem fylgja fjárlagafrv., er allsendis óvíst. Það eitt setur auðvitað það strik í afgreiðslu fjárlaga, auk margs annars, að hér er meira og minna um að ræða pappírsgagn sem ekki hefur við neina raunverulega stoð að styðjast í veruleikanum. Það má segja að ríkisstj. getur að nafninu til fengið afgreitt fjárlagafrv. í Sþ., en þau tekjuöflunarfrv., sem því verða að fylgja og óafgreidd eru, er allsendis óljóst um, hvort þau ná fram að ganga í þinginu, þannig að þetta fjárlagafrv., sem er nú rætt við 2. umr. á Alþingi, stendur á brauðfótum. Það er auðvitað grundvallaratriði, og ég geri ráð fyrir að öllum sé það ljóst og allir séu sammála um það, að við afgreiðslu fjárlaga sé tryggður meiri hl. til afgreiðslu allra teknaþátta að því er fjárlögin varðar. Það liggur alls ekki fyrir nú. Hæstv. ráðh. hafa sumir hverjir gefið þessu fjárlagafrv. ákveðið heiti. Þetta er kreppufrv., segja þeir. Hæstv. fjmrh. hefur sagt þetta og hæstv. samgrh. - kreppufjárlög fyrir árið 1983. Það er út af fyrir sig rétt, að í ýmsum mikilvægum þáttum er hér um kreppufjárlög að ræða, verði þau afgreidd á þeim nótum sem hér er lagt til. Það er þó ekki um að ræða kreppu að því er varðar þann þátt fjárlagaafgreiðslunnar eða fjárveitinga sem snýr að ráðh. sjálfum, þ.e. ráðuneytunum. Þar ætla hæstv. ráðherrar að taka drjúgum meira sér til handa en öðrum er ættað í fjárveitingu til ýmissa framkvæmda, þjónustu og annars slíks í fjárlagafrv. Það hefur gerst undanfarið, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðar hafa beint umr. um efnahagsmálin og það öngþveiti, sem stjórnarstefnan er komin í, og hefur hún raunar beðið skipbrot, inn á þær brautir að allt sé utanaðkomandi aðstæðum að kenna, utanaðkomandi áhrifum sem ríkisstjórnin ráði ekki við. Auðvitað er þetta í meginatriðum rangt. Það skal hins vegar viðurkennt, að nokkur utanaðkomandi atriði hafa orðið þess valdandi að heldur hefur syrt í álinn. En í meginatriðum er það ástand sem hér ríkir í efnahagsmálum til orðið vegna rangrar og óskynsamlegrar stjórnarstefnu í efnahagsmálum. Og það skal hér skýrt tekið fram, að sá vandi, sem er vissulega fyrir hendi, verður ekki leystur með sífelldum bráðabirgðaráðstöfunum, eins og t.d. brbl. hæstv. ríkisstj., sem út voru gefin á s.l. hausti, sem eru raunar einvörðungu um að skerða laun hjá launafólki. Vandi efnahagsmálanna verður ekki leystur á þann veg einan að skerða laun hjá hinum almenna launamanni.

Við höfum heyrt þetta áður.

Já, hv. þm. Stefán Jónsson hefur ábyggilega heyrt þetta áður og líklega hefur hann heyrt þetta oftast í eigin þingflokki, ég þykist vita það. 

Það er víðar.

Það er víðar segir hv. þm. væntanlegs flokks, sem hér greip fram í.

Ég vil biðja menn að vera ekki með samtöl hér.

Af hverju ekki?

Það er mér að meinalausu, herra forseti. Ef mönnum er svona mikið niðri fyrir er það leyfilegt að því er mig varðar.

Hér er það ekki leyft.

Það er augljóst, að haldi fram sem horfir að því er varðar stöðu efnahagsmála verður það dökk mynd sem við blasir í þ jóðlífinu strax í byrjun næsta árs. Alþfl. hefur lengi hamrað á því að það þurfi gerbreytta stefnu í efnahagsmálum. Þar er um að ræða breytta stefnu til skemmri tíma til þeirra vandamála sem nú þegar blasa við, en einnig breytta stefnu varðandi efnahagsmálin og úrlausnir þar til lengri tíma. Þessi málflutningur Alþfl. hefur ekki fengið þann hljómgrunn sem skyldi, þó að hins vegar örli á því að í sumum tilvikum hafi aðrir stjórnmálaflokkar tekið upp að nokkru leyti baráttumál og tillögur Alþfl., sem hann hefur flutt hér á Alþingi til breytinga, um aðgerðir í efnahagsmálum, gerbreytta stefnu og gerbreytt vinnubrögð. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1982, þ.e. fyrir um ári, benti Alþfl. rækilega á þær óraunsæju forsendur sem þá voru lagðar til grundvallar fjárlagaafgreiðslunni fyrir árið 1982. Alþfl. benti rækilega á að vinnubrögð af því tagi sem þá voru viðhöfð væru óraunsæ og raunar óverjandi. Ef við víkjum aðeins að þessu að því er varðar afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1982 hefur það raunar komið í ljós og sannast að það sem bent var á af hálfu Alþfl. við þá fjárlagaafgreiðslu var hið rétta í málinu. Það var vikið að því aðeins hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni, að það hefur komið í ljós að fyrstu 10 mánuði ársins í ár hafa verið sett upp við hliðina á þeim fjárlögum sem Alþingi afgreiðir fjárlög sem kalla mætti ráðherrafjárlög með aukafjárveitingum upp á tæplega 550 millj. kr. á fyrstu 10 mánuðum ársins. Auðvitað verður þetta reynslan ef áfram verður haldið að hafa rangar forsendur undir fjárlagagerðinni. Það er nauðsynlegt að líta til baka að því er þetta varðar og gera sér grein fyrir því, að það hefur komið allt saman fram sem bent var á við afgreiðslu fjárl. á s.l. ári. T.d. er nú ljóst, að forsendur fyrir árið 1982, sem lagðar voru til grundvallar í fjárlagafrv. ríkisstj. þá um 33% hækkun verðlags milli ára, hafa víðs fjarri staðist. Nú er orðið ljóst að verðlagshækkanir milli ára eru um 50% og það er æðimikil skekkja, þegar verið er að grundvalla fjárlög ríkisins fyrir heilt ár, og allillt að slík skekkja skuli vera í forsendum sem gefnar eru. Það er því augljóst, að verði haldið áfram á þeirri braut sem nú hefur verið farin verða í gangi meira og minna tvenns konar fjárlög að því er varðar ríkisbúskapinn. Það er birtur með nál. 2. minni hl. sem fskj. listi yfir þessar aukafjárveitingar og ég hygg að ýmsum leiki forvitni á og hafi gaman af að líta yfir þann lista sem þar er birtur. Ég skal ekki fara út í að taka fyrir einstaka þætti hans, en það er fróðlegt, bæði fyrir þm. og fyrir almenning í landinu, að fylgjast með því hvernig framkvæmdin á sér stað í raun og veru. Þá er einnig ljóst, eins og bent var á af hálfu Alþfl. við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1982, að útgjöld ríkissjóðs verða í raun miklu meiri en fjárl. gera ráð fyrir í ár. Verðhækkun milli ára 1981 og 1982 er um 50%, en útgjaldaaukning ríkissjóðs er um 58%. Hér er um æðimikinn mun að ræða. Lítum aðeins á einn þáttinn enn varðandi forsendur þess frv. sem afgreitt var fyrir árið 1982, skattbyrðina. Því var haldið fram sem einni af forsendum fjárlagagerðarinnar fyrir árið 1982, að skattbyrði héldist óbreytt á yfirstandandi ári. Hins vegar hefur komið í ljós að hér var rangt metið, rangt lagt til grundvallar, því að skattbyrði hefur aukist. Það hefur komið í ljós og kemur fram í spá Þjóðhagsstofnunar, ef ég man rétt, að skattbyrði hefur aukist. Það er að vísu ekki tekið fram hversu mikil sú aukning er, en fróðlegt væri að fá um það að heyra hjá hæstv. fjmrh. hversu mikið skattbyrðin hefur í raun og veru aukist, því að fyrir liggur og er viðurkennt að hún er meiri en gert var ráð fyrir. Enn ein forsenda fyrir afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1982 var sú, að kaupmáttur almennings héldist óbreyttur. Einnig þessi forsenda hefur ekki staðist. Það hefur komið í ljós, að kaupmáttur ráðstöfunartekna á yfirstandandi ári mun minnka um 1–2%. Haldi fram sem horfir að því er varðar stjórn efnahagsmála og það sem við blasir er allt útlit fyrir að kaupmáttur minnki a.m.k. um 6% á næsta ári. Það sem hér hefur verið tekið til og auðvitað ótalmargt fleira er augljóst merki þess, að forsendur þess fjárlagafrv. sem afgreitt var haustið 1981 voru rangar, þær voru óraunhæfar. En ef litið er til þessarar reynslu er augljóst að þær forsendur sem lagðar eru til grundvallar því fjárlagafrv. sem nú er til 2. umr. eru enn þá óraunsærri en forsendurnar voru við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1982. Eins og hér hefur komið fram og margoft hefur verið lýst gefur hin margumtalaða reiknitala, sem menn kalla svo í fjárlagafrv., til kynna 42% verðlagshækkanir milli áranna 1982 og 1983. Ég held að það dyljist engum að það er gersamlega óraunhæft að gera ráð fyrir 42% verðlagshækkun milli áranna í því ástandi sem nú er, enda er það svo, að Þjóðhagsstofnun sjálf spáir að verðlagshækkun milli áranna 1982 og 1983 muni verða um 58% og þá er búið að taka inn í spána þá kauplækkun sem átti sér stað 1. des. s.l. og einnig er búið að taka inn í spá Þjóðhagstofnunar þær ráðstafanir sem hæstv. ríkisstj. segist ætla að gera í peninga- og fjárfestingarmálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Þær forsendur sem fjárlagafrv. byggir á eru því allt aðrar en þær sem Þjóðhagsstofnun gefur sér um þróun mála árið 1983. Að vísu er eitt atriði enn að því er varðar forsendur þessa fjárlagafrv. og spá þess um 42% verðbreytingar næsta ár sem þarf að taka inn í þessa mynd og þess er getið í þjóðhagsspánni líka, en þar er gert ráð fyrir breytingu á vísitöluviðmiðun kaupgjalds. Ef forsenda fjárlaga fyrir árið 1983 um 42% hækkun milli ára ætti að standast og breyttur vísitölugrundvöllur og verðbætur á laun ættu að skýra þann mun sem þarna er á, þá sjá menn að hér er í raun og veru verið að leggja til kjaraskerðingu hjá almenningi í landinu á komandi ári. Mundu þessar spár ganga fram með eðlilegum hætti ætti verðbólga frá upphafi árs 1983 til loka árs 1983 ekki að verða nema 20%. Ég hygg að engum detti í hug að slík spá komi til með að rætast og það sé víðs fjarri því, nema því aðeins, eins og skilja má á annars vegar forsendum fjárlagafrv. og hins vegar spá Þjóðhagsstofnunar, að hér sé verið að leggja til og sigla inn í einhverja stórfelldustu lífskjaraskerðingu sem um getur um langt árabil. Það er gert ráð fyrir því í frv. að því er varðar launaþróunina að vegin meðalhækkun á árinu 1983 verði um 14.5%, þ.e. 10.5% vegna hækkunar á verðbótum og 4% grunnkaupshækkun. Eigi þetta að standast þurfa víðtækari ráðstafanir í efnahagsmálum til að koma en þegar liggja fyrir, því að þær verðhækkanir, sem urðu í byrjun þessa mánaðar á t.d. landbúnaðarvörum og fleira og ríkisstj. hefur hleypt af stað, þýða 1. febr. n.k. a.m.k. þrefalda hækkun miðað við það sem hér er gert ráð fyrir. Strax 1. mars ætti hér að öllu óbreyttu að verða um þreföld sú hækkun sem forsendur fjárlagafrv. gera ráð fyrir að því er varðar launaþróunina í landinu. Það er full ástæða til að biðja hæstv. fjmrh. um skýringar að því er varðar þennan þátt málsins, hvaða forsendur það séu sem ríkisstj. ætlar sér að byggja á ef þetta á að ná fram að ganga. Ég sé ekki betur en með slíku sé verið að boða stórfellda kjaraskerðingu og sumum þykir nóg um það sem af er þó að ekki bætist við enn frekar og þá eins stórtækt og hér sýnist vera gert ráð fyrir. Hvað boðar núv. fjárlagafrv. að því er varðar skattamál? Aukning tekna ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga á árinu 1982 mun vera um 70%. 70% hækkun tekjuskatts einstaklinga verður á árinu 1982 á sama tíma og laun hækkuðu ekki nema um 52%. Þarna er um æðimikinn mun að ræða og þyngingu skatta að því er varðar tekjuskattinn. En hvað boðar fjárlagafrv. það sem nú er verið að ræða fyrir árið 1983 að því er varðar skattamál í þessu tilfelli? Það er gert ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga á árinu 1983 eigi að hækka um 55%. 55% hækkun verður á tekjuskatti einstaklinga á árinu 1983 á sama tíma og ríkisstj. virðist ætla að stöðva launahækkunina við 34%. Enn skal haldið lengra á þeirri braut að þyngja skattaálögur á almenning á sama tíma og stórkostlegar kjaraskerðingar eru framkvæmdar. Þetta er enn eitt dæmið um - ég sé ekki betur - að forsendur frv. geri ráð fyrir stórfelldri kjaraskerðingu, kjararýrnun, eigi þær forsendur sem það byggir á að standast. Ég vék að því áðan að hæstv. ráðherrar hafa sjálfir gefið þessu fjárlagafrv. heitið kreppufrv. Það er mín skoðun, að í slíku ástandi, þegar að kreppir, sé ekki síst skylda stjórnvalda að gæta réttlætis og jöfnunar í útdeilingu þeirra fjárframlaga sem ríkið veitir á ári hverju til framkvæmdaþátta hinna ýmsu. Nú er það kunnugt öllum, að orkuframkvæmdir munu hafa algeran forgang á næsta ári og kannske næstu árum. Í ljósi þess er það skylda stjórnvalda að sjá svo um að framkvæmdafjárveitingar til þeirra landssvæða sem ekki njóta forgangs í orkuframkvæmdum séu ekki skornar niður, en meðhöndlaðar á sama hátt og forgangsframkvæmdir. Mér sýnist að það sé víðs fjarri að til þessa hafi verið litið. Ég vil nota tækifærið hér til að koma á framfæri megnustu óánægju minni með að ekki skyldi tekið meira tillit til framkvæmdafjárveitinga af hálfu ríkisins á næsta ári í ljósi þessara staðreynda. Ég bendi t.d. á Vestfirði. Þar er um að ræða landshluta sem á engan hátt kemur til með að njóta neinna þeirra framkvæmda sem eiga að hafa forgang af hálfu ríkisins á næsta ári. Þess vegna hefði verið full ástæða til þess og raunar skylda ríkisvaldsins að sjá svo um, að framkvæmdafjárveitingar til þess kjördæmis m.a. væru með þeim hætti að séð væri sómasamlega fyrir atvinnuástandi þar á næsta ári, eins og meiningin er að gera í þeim kjördæmum sem njóta kunna orkufrekra framkvæmda og njóta forgangs. En víkjum aftur að nafngift hæstv. ráðherra á fjárlagafrv., kreppufjárlög. Eins og ég sagði áðan er ekki að sjá að hæstv. ráðherrar ætli sér að missa neinn spón úr aski að því er fjármagn varðar á árinu 1983. Þeir hafa séð svo um, og ætla sér að sjá svo um, að þeirra eigin stofnanir, reksturinn í rn., toppurinn í ríkiskerfinu, haldi miklu meira eftir af fjárveitingum og fái drýgri fjárveitingar en öðrum framkvæmdaþáttum er ætlað að búa við miðað við það ástand sem nú er í uppsiglingu. Það er t.d. nokkuð fróðlegt að skyggnast um og athuga hver hækkunin er á hinum ýmsu yfirstjórnum í hinum ýmsu rn. Ef menn skoða þetta kemur t.d. í ljós að til yfirstjórnarinnar í menntmrn. þarf að hækka framlag um 55,6% frá því sem er í ár á sama tíma og.hinum mikilvægustu málaflokkum og framkvæmdum, eins og hafnarmálum og öðrum slíkum, er ætlað að búa við 42% hámark. Framkvæmdafjárlög til hinna ýmsu framkvæmdaþátta hafa að vísu, að því að best verður séð, farið allt niður í 30% miðað við það sem er gert ráð fyrir í fjáragatill. fyrir árið 1983. Hjá yfirstjórninni í utanrrn. á hækkun að vera 57,5% á sama tíma og meðaltalshækkun á ekki að vera nema 42% hjá öðrum. Í sjútvrn. á yfirstjórnin að hækka um 57.4%. Í dóms- og kirkjumrn. á yfirstjórnin að hækka um 52.6%. Hjá félmrn. á yfirstjórnin að hækka um 53.6%. Heilbr.- og trmrh. ætlar ekkert að missa af sínu, því þar á yfirstjórnin að hækka um 67.6%. Og sjálft fjmrn., sem ætti nú að sýna gott fordæmi og þykjast geta lifað á sama skammti og það ætlar öðrum í þjóðfélaginu á næsta ári, ætlar sér 55.4% hækkun á sama tíma og það skammtar öðrum miklu naumar. Yfirstjórnin í samgrn. á að hækka um 54.5% og iðnrh. ætlar að taka sinn skerf. Þar þarf 63.4% hækkun frá því sem er í ár. Á sama tíma og hægt er að rekja svona hækkanir á yfirstjórn hjá ráðh. sjálfum í rn. ætla þeir til hinna ýmsu brýnustu og nauðsynlegustu framkvæmda víðs vegar um landið hækkun á bilinu frá 28 til 30%. Í nokkuð mörgum tilfellum hækka ráðh. framlög til yfirstjórnar í rn. nær tvöfalt meira 1982–1983 en þeir ætla öðrum í þjóðfélaginu að búa við á sama tímabili. Ekki verður þetta kölluð aðhaldsstefna í fjármálum ríkisins. Á sama hátt má segja að það er greinilegt miðað við frv. að sama óráðsía í rekstri ríkisins á að halda áfram og verið hefur. T.d. á að hækka liðinn Önnur rekstrargjöld um 73.5%. Á sama tíma og forsenda frv. um verðbreytingar milli ára er 42% eiga önnur rekstrargjöld að því er varðar ríkið sjálft að hækka um 73.5%. Ekki er ástæða til að gleyma t.d. þeim þætti í þessu máli öllu saman sem eru niðurgreiðslur, en sá liður á að hækka um hvorki meira né minna en 80%. Það vekur athygli mína líka að því er varðar frv. til fjárlaga, sem hér er til umr., að á sama tíma og svona naumt er skammtað til framkvæmdaþátta sem eru undirstöðuframkvæmdir, undirstaða undir allt athafnalíf og atvinnulíf í landinu, er t.d. gert ráð fyrir að framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna hækki um 82%. Nú erum við að tala um það sem er á þessari stundu. Trúlega á þetta eftir að hækka og kannske verulega. Á sama tíma eru líka auknar lántökuheimildir til þessa sama sjóðs um 80%. Allt er þetta gert af ríkisstj. Það er verið að tala um hennar verk. En svo skýtur nokkuð skökku við. Á sama tíma og 82% hækkun skal verða á framlagi til Lánasjóðs ísl. námsmanna á t.d. ekki að hækka framlag til Byggingarsjóðs ríkisins nema um 33% og til Byggingarsjóðs verkamanna um 41.5% - ekki einu sinni þá prósentutölu í hækkun sem forsendur frv. gera ráð fyrir að verði breytingin á milli ára. Ég minni á einnig að t.d. skal framlag til Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra hækka um 42%, en h já ráðh. sjálfum er allt upp í milli 70 og 80% hækkun. Á sama tíma og til Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra er ætluð 42% hækkun er liðurinn Landbúnaður, framlög, hækkaður um 78%. Sjá menn nú ekki hversu geigvænlegt ósamræmi og raunar óréttlæti er þarna á ferðinni af hálfu hæstv. ríkisstj. í tillögum til framkvæmda og fjárveitinga til hinna ýmsu þátta þjóðlífsins á árinu 1983? Liðurinn Landbúnaður, framlög, hækkar um 78.91%, en Félagsheimilasjóður fær framlag ríkissjóðs hækkað um 42%. Þarna er enn um helmings hækkun að ræða í landbúnaðarþættinum umfram t.d. Félagsheimilasjóð, sem skuldar mörg ár aftur í tímann einstaklingum sem hann á að standa skil. Það er svo langur skuldahalinn og háar upphæðirnar að það er alveg augljóst að haldi áfram þetta fjársvelti Félagsheimilasjóðs verður liðið á annan áratug áður en sjóðurinn getur staðið skil á því sem hann á að standa skil á lögum samkvæmt. En á sama tíma og hækkun ríkissjóðs á framlagi til Félagsheimilasjóðs er 42% og til Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra 42% er þó hækkunin til Háskólans, sem hvað mest hefur verið býsnast yfir að væri svo lítil, og væntanlega á eftir að koma þrýstihópur þaðan til að þrýsta á um verulega hærri fjárveitingu en þarna er um að ræða, um 53.1%. 53.1% hækkun verður á framlögum til Háskólans þó að þar hafi verið stunið undan óréttlætinu. Þannig mætti halda áfram að telja, fara í gegnum fjárlagafrv. og bera saman hina ýmsu liði og þætti sem þar er gert ráð fyrir að styðja við bakið á, en þó með eins geigvænlega miklum mun og hér hefur verið frá greint. Ég skal ekki, herra forseti, eyða öllu lengri tíma í að vitna til samanburðar af því er þetta snertir, en ég minni enn einu sinni á að mér virðist að það sé víðs fjarri að gætt sé samræmis að því er varðar tillögur til fjárveitinga til hinna ýmsu stofnana og þátta í því frv. sem hér er nú til 2. umr. Ég vil þó ekki skilja við þennan þátt án þess að minnast sérstaklega á einn lið úr fjárlögum yfirstandandi árs. Liðurinn heitir Orkujöfnunargjald og var upp á um 190 millj. í fjárlögum yfirstandandi árs, þ.e. skattlagning á þjóðfélagsþegna til að jafna orkuverð í landinu. Aðeins um 20 millj. af þessum 190 munu hafa verið notaðar til jöfnunarinnar á þessu ári. Mismunurinn hefur farið í ríkishítina, sem aldrei var ætlunin og engin lög heimila. Nú bregður svo við, að þessi liður er strikaður út úr fjárlagafrv. og sést hvergi, en er settur inn í tekjur af söluskatti. Eins og menn muna var um að ræða þegar þetta var á sett, muni ég rétt, um 1.5 söluskattsstig. Mér sýnist allt benda til þess að hæstv. ráðh. hafi verið farnir að finna til undir þeim þunga sem að þeim hefur beinst vegna þess óréttlætis sem þeir hafa beitt með því að taka ófrjálsri hendi meginhlutann af því fjármagni sem fékkst með þessari skattlagningu og nota það til annars og hafa viljað koma í veg fyrir a.m.k. að liðurinn Orkujöfnunargjald minnti fólk á óréttlætið áfram, hafa því blandað því inn í söluskattstekjurnar hjá ríkissjóði. Þessi skattlagning mun gefa á árinu 1983 hátt í 300 millj. kr., sem á að taka af almenningi í landinu til jöfnunar orkuverðs, þar sem er gífurlegur mismunur milli hinna ýmsu staða. 300 millj. á að taka og bæta í ríkishítina ráðh. sjálfum til handa til útdeilingar - eða hver er skýringin á því, hæstv. fjmrh., að þessi liður er strikaður út úr frv.? Hver skyldi vera skýringin á því að þessi liður, sem er í fjárlögum yfirstandandi árs og heitir orkujöfnunargjald, sem gaf rúmar 190 millj. í ár og mun gefa í kringum 300 millj. næsta ár, finnst nú hvergi sem sérstakur liður í frv.? 

Þess gerist ekki þörf.

Vegna hvers ekki? Vegna hvers gerist þess ekki þörf?

Af því að þetta er ekki markaður tekjustofn.

Hefur minnkað þörfin á því að jafna þennan mun frá því sem er á yfirstandandi ári? Ber að skilja þetta frammíkall hæstv. fjmrh. svo, að það sé meining hans og hæstv. ríkisstj. að ráðstafa ekki eyri af þessum skattpeningum til jöfnunar orkuverðs?

Nei.

Hvað á mikið af því að fara til þess? Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar hér hversu miklu af þessum 300 millj. á að verja til hins upprunalega verksviðs þessarar skattheimtu, jöfnunar á orkuverði. Og ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvað á mikið af þessum 300 millj. að fara til þess verkefnis sem lögin gerðu ráð fyrir og gera ráð fyrir enn?

Það má lesa um það í fjárlögum.

Nei. Hæstv. fjmrh., hafi honum vafist þarna tunga um tönn, skýri frá því síðar. Mér finnst, eins og ég hef áður sagt, að með þessu háttalagi sé hæstv. ríkisstj. að koma aftan að almenningi í landinu, sem er skattlagður til að jafna þennan ákveðna þátt, en peningarnir svo notaðir til alls annars. Mér liggur við að segja að framkoma af þessu tagi sé ekki sæmandi hæstv. ráðh. og ríkisstj. - að skattleggja almenning á gersamlega fölskum forsendum eins og hér er gert. Herra forseti. Það er augljóst að verði fjárlög fyrir árið 1983 afgreidd á þeim forsendum, sem frv. gerir ráð fyrir, er visvítandi verið að blekkja fólk. Tilgangurinn er augljóslega sá og sá einn að fela þá staðreynd að stefna núv. ríkisstj. í efnahags- og fjármálum hefur beðið skipbrot. Stefna núv. ríkisstj. í efnahags- og fjármálum hefur þegar orðið þjóðinni dýrkeypt, en hún á eftir að verða ennþá dýrkeyptari ef að fram heldur sem horfir og eins og líkur benda til. Öllum er ljóst að allir helstu atvinnuvegir landsmanna eru að stöðvast eða þegar stöðvaðir og komnir í greiðsluþrot. Þjóðin lifir nú, og hefur lifað lengst af þann tíma sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið að völdum, á gegndarlausum erlendum lántökum. Auk þess finna launþegar allhastarlega fyrir þeirri efnahagsstefnu og fjármálastefnu sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt og er að beita og ætlar greinilega, eigi að marka forsendur þessa fjárlagafrv. og spá Þjóðhagsstofnunar, að framkvæma miklu stórfelldari kjaraskerðingu en um getur um langt árabil. Það er við þessar aðstæður sem Alþingi er ættað að afgreiða fjárlög fyrir 1983 og á gersamlega röngum forsendum sem ekki fá staðist. Við þetta bætist svo, og það kórónar í raun og veru alla málsmeðferð af hálfu hæstv. ríkisstj. og þá fyrst og fremst hæstv. fjmrh., að hvorki lánsfjárlög né lánsfjáráætlun hafa verið sýnd, a.m.k. veit ekki stjórnarandstaðan í Alþfl. hvað þar kann að hanga á spýtunni, en afgreiðsla þeirra mála er auðvitað hluti af ríkisfjármálum. Það er ekki sýnt. Að öllu þessu athuguðu er það hrein firra og raunar hneyksli að ætla Alþingi að afgreiða slíkt brauðfótafrv. til fjárlaga sem hér er á ferðinni. Alþfl. varar mjög alvarlega við eins óraunhæfri afgreiðslu og hér er lögð til og lýsir ábyrgð á hendur hæstv. ríkisstj. og vill ekki trúa því að ríkisstj. sé svo heillum horfin og misbjóði svo virðingu Alþingis að ætta því að afgreiða fjárlög á eins óábyrgan hátt og hér er lagt til. Alþfl. mun ekki, í ljósi þeirrar stöðu sem málið er nú í, flytja brtt. við þessa umr. Alþfl. minnir enn á að hann einn flokka á Alþingi hefur margítrekað bent á nauðsyn breyttrar stefnu í efnahagsmálum og vísar til margfluttra frv. hér á Alþingi af hálfu flokksins þeirri stefnumörkun til staðfestingar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. við fjárlagafrv. á þskj. 169. Þessi brtt. felur í sér að í 4. gr. 02 999 undir yfirskriftinni Ýmislegt komi inn þrír nýir liðir til þriggja kvenfélagasambanda, Sambands norðlenskra kvenna, Sambands austfirskra kvenna og sambands vestfirskra kvenna. Farið er fram á 3000 kr. til hvers þessara sambanda fyrir sig. Málavextir í þessu máli eru þeir, og ég hlýt að taka það fram hér í upphafi, að áratugum saman, að ég hygg, hafa þessir liðir verið inni á íslenskum fjárlögum. Þeir voru það á síðastliðnu ári þar til kom fram undir mitt árið 1982 að hinir slyngu sláttumenn í hagsýslustofnun og fjmrn. tóku til við að spara. Þá voru þessir liðir látnir hverfa af fjárlögum íslenska ríkisins. Ekki skal ég mæla því í mót að sparnaðar er þörf á ýmsum sviðum í okkar þjóðlífi, en mér fannst að þarna væri nú langt seilst, að kippa út einu þúsundi frá hverju þessara kvenfélagasambanda, sem verið hefur fastur fjárlagaliður í gegnum árin. Kvenfélagasambönd á Norðurlandi, Austurlandi og Vestfjörðum hafa notið þessa styrks frá ríkinu umfram önnur kvenfélagasambönd á landinu vegna þess að aðstæður í þessum landshlutum eru á ýmsan hátt erfiðari vegna mjög mikilla samgönguerfiðleika og dreifbýlis þannig að kostnaður allur við starf félaganna og samband félaganna á milli í hverjum landshluta verður þeim mun meiri sem erfiðara er að ná saman. Sú upphæð, sem þessi kvenfélagasambönd hafa fengið gegnum árin, hefur auðvitað hvergi nærri, og mjög langt í frá, fylgt almennri verðlagsþróun. Upphæðin var um tíma 25 þús., fór upp í 50 þús. og síðast upp í 100 þús. Þá er ég að sjálfsögðu að tala um gamlar krónur. Hér er gert ráð fyrir að 1 þús., sem á fjárl. var síðast, verði 3 þús. handa hverju sambandi. Ég skil ekki að þetta ráði ýkjamiklu um afkomu íslenska ríkisins og vissulega dugar það skammt til þeirra fjölmörgu verkefna sem kvenfélögin úti um land beita sér fyrir. Ég hygg að af hálfu Alþingis, eins og í mínum huga, hafi í gegnum tíðina verið litið á þessa upphæð sem viðurkenningu og hvatningu fremur en umbun og því síður laun fyrir hinar ótöldu vinnustundir íslenskra kvenna innan kvenfélagasamtakanna. Það er óhætt að segja að allt það starf hefur verið unnið í þágu menningar- og framfaramála. Óhætt er að fullyrða að kvenfélögin úti um allt land hafi með starfi sínu sparað bæði sveitarfélögum og ríkinu stórfé í beinhörðum peningum. Kvenfélögin ganga yfirleitt hávaðalaust til starfa, eru ekki dugleg að auglýsa eða básúna það sem þau eru að gera hverju sinni. Ég hygg þó að almenningur í landinu meti starf þeirra að verðleikum og sýnu fátæklegra yrði um að lítast á sviði menningar- og félagsmála ef þessa starfs þeirra nyti ekki við. Það á ekki síst við úti um hinar dreifðu byggðir landsins þar sem kvenfélögin halda í mörgum tilvikum uppi því eina félagsstarfi sem til er að dreifa. Ég geri mér grein fyrir að ég ætti sem ábyrgur þm. að gera tillögu til lækkunar annars staðar í fjárlagafrumvarpinu á móti því sem ég fer fram á til viðbótar, en mér fannst satt að segja, þessi upphæð, sem ég er að tala hér um, það lítil að það tæki því varla. Hins vegar festi ég auga á vissum lið í frv. sem hugsanlega mætti sniða eitthvað af. Það er liður sem heitir Önnur rekstrarútgjöld menntmrn. og nemur 5.3 milljónum kr. eða næstum helmingi af launagreiðslum rn. skrifstofunnar sem hér er um að ræða. Algerlega er þetta ósundurliðað og ég hef satt að segja ekki hugmynd um til hvers það á að fara. En maður spyr, þegar verið er að tala um þetta litlar upphæðir til að styðja við eitthvert gott mál: Hvað um allar aukagreiðslur hinna ýmsu rn. sem fara fram úr árlega svo og svo mikið í alls konar rekstrarútgjöldum? Hvar kemur það í dagsljósið? Væntanlega er hægt að finna það í ríkisreikningnum. Ég trúi ekki að með tilliti til allrar þeirrar eyðstu og að ég er hrædd um óhóflega miklu eyðslu í rekstri ríkisins almennt séu einar 9 þús. kr. stór hluti sem þurfi að velta mjög vöngum yfir. Ég hef átt tal um þetta við okkar ágæta formann fjvn., sem að sjálfsögðu gætir þeirrar skyldu sinnar að halda í hvað hann getur, en það er oft erfitt um vik. Mér hefur verið svarað til af honum og fleirum í fjvn.: Við hækkuðum drjúgum framlag til Kvenfélagasambands Íslands og Kvenfélagasamband Íslands á að geta miðlað kvenfélagasamböndunum úti um landið einhverju af þeim fjármunum sem til þess fellur á fjárlögum ríkisins. En á síðasta ári nam fjárveiting til Kvenfélagasambands Íslands 150 000 kr. Hún er hækkuð í ár úr 150 000 í 210 000. Staðreyndin er hins vegar sú, að í umsókn Kvenfélagasambands Íslands til fjvn. er farið, í mjög vel sundurliðaðri fjárhagsáætlun, fram á 358 000 til að geta staðið undir þeirri starfsemi sem Kvenfélagasamband Íslands innir af höndum, m.a. í rekstur leiðbeiningarstöðvar húsmæðra, sem ég hika ekki við að segja að gegnir mjög þörfu og mikilvægu hlutverki, enda er annríkið það mikið á þessari skrifstofu, sem ekki er hægt peningaleysis vegna að halda opinni nema hálfan daginn, að hún fær vart annað öllum þeim beiðnum um upplýsingar og leiðbeiningar sem bæði varða heimilisrekstur, innkaup til heimila og allt að því lútandi. Þarna er því virkilega enginn hégómi á ferð. Það er því tómt mál að tala um að Kvenfélagasambandið geti miðlað kvenfélagasamböndunum úti um land. Það er líka bent á kvenfélögin. Kvenfélögin geta borgað til sinna félaga - er sagt. Það er alveg rétt, enda gera þau það og gera það í vaxandi mæli. Meðal annars leggja þau hvert sinn skerf til Kvenfélagasambands Íslands til þess að það geti sinnt sínu hlutverki að sinna ýmiss konar fræðslustarfsemi og menningarstarfsemi. Það er ekki bara það sem varðar heimilisstörf innan veggja heimilisins. Þau hafa fjölmargt á sinni stefnuskrá; garðyrkju, skógrækt og þar fram eftir götunum. Að öllu sem lýtur að framförum og ég vil segja betra og fegurra mannlífi vinna kvenfélögin. Þau gera það hávaðalaust, eins og ég sagði, án þess að ætlast til þess að þeim sé hrósað eða hælt fyrir það. Ég hef verið brýnd á því sem sjálfstæðismaður, að ég vilji vera að sækja um styrk til ríkisins til að halda uppi frjálsu félagsstarfi. Þetta er að vissu leyti rétt athugasemd. En ég lít ekki á þetta sem fjárfúlgur til að halda uppi félagsstarfinu. Ég lít á þetta sem hvatningu og smástuðning við mikilvægt áhugamannastarf. Það er fjöldinn allur af félögum inni á fjárlögum sem nýtur smástuðnings frá ríkinu einmitt þess vegna. Það er ekki verið að standa undir þeirra starfi, heldur viðurkenna það og örva félagsmenn til frekari dáða. Það er þetta sem fyrir mér vakir með flutningi þessarar litlu breytingartillögu, að þessu merka starfi, sem íslenskar konur úti um allar byggðir landsins vinna í þágu góðra þjóðþrifamála, sé ekki gleymt. Ég vil líka minnast sérstaklega á í þessu sambandi að þetta eru félög sem standa utan við alla flokkspólitík. Þarna taka konur höndum saman alveg án tillits til þess hvaða pólitískum flokki þær tilheyra. Ég verð að segja að það færi betur ef við Íslendingar gætum víðar litið framhjá flokkspólitíkinni og unnið saman án tillits til hennar að þeim málum sem við þurfum að ná fram. Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar hér. Ég vona að þessi litla tillaga njóti skilnings hv. alþm. Ég held hún kollvarpi ekki fjárhag ríkisins og ég held hún sé sanngjörn og réttmæt. Ég ætla að brottfelling þessara liða af fjárlögum á árinu 1982 sé til komin fyrir hugsunarleysi eða jafnvel vangá fremur en vanmat á hinu gagnmerka og óeigingjarna starfi íslenskra kvenfélaga fram á þennan dag.



Herra forseti. Ég hygg að umræður við 2. umr. fjárlaga hafi oft staðið lengur en nú virðast horfur á, því ekki hafa fleiri kvatt sér hljóðs. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka fjvn. fyrir ágæt störf hennar að undirbúningi 2. umr. fjárlaga. Vissulega hefði verið ástæða til að fara nokkrum orðum um ýmislegt það sem fram hefur komið í máli stjórnarandstæðinga. Sérstaklega hefur komið til greina að fjalla nokkuð um þessi nýju fjárlög sem hv. þm. Lárus Jónsson hefur borið fram á sérstöku þingskjali og fela í sér að ríkisreikningur fyrir árið 1981 er framreiknaður. Af máli hv. þm. Lárusar Jónssonar má helst skilja, að ef menn einu sinni hafa fengið eina ákveðna fjárveitingu í fjárlögum til ákveðinnar starfsemi eigi að vera svo um aldur og ævi og ekki geti komið til greina að draga þar neitt úr, jafnvel þótt aðstæður breytist. A.m.k. bera þessar framreikningsaðferðir hans vott um að hann virðist ekki vera mjög hlynntur svokallaðri núllgrunnsaðferð, sem sumir flokksmenn hans eru hvað hrifnastir af.

Þetta er allt á grundvelli stefnu ríkisstjórnarinnar.

En hér er um að ræða, eins og hv. þm. veit, að verið er að framreikna ríkisreikning fyrir árið 1981, og verður þá ekki annað séð en hann geri ráð fyrir að nákvæmlega þau útgjöld sem urðu á því ári hljóti að verða á árinu 1983.

Það segir í þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar sjálfrar.

Ekki segir það nú í þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar sjálfrar.

Hæstv. ráðh. hefur ekki lesið þjóðhagsáætlunina.

Ekki segir það nú í þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar, að útgjöld sem urðu á árinu 1981 hljóti sjálfkrafa að koma fram á árinu 1983. Ekki hef ég orðið var við það, en fróðlegt væri ef hv. þm., sem er svo mjög mál að koma að sínum sjónarmiðum, gæti bent mér á hvar þetta stendur.

Það get ég gert.

Með hliðsjón að því, að 3. umr. er eftir og fáir þingmenn eftir hér í þingsölum sé ég ekki ástæðu til að lengja þessar umr. Ég áskil mér hins vegar rétt til að koma ýmsum sjónarmiðum á framfæri, sem ástæða væri til að fjalla sérstaklega um við 3. umr. Þó vil ég kannske nefna sérstaklega hér eitt atriði. Það hefur verið nokkuð spurt um vaxta- og geymslugjald af landbúnaðarvörum og hvernig greiðslu þess yrði háttað á næsta ári. Ég hygg að þm. hafi tekið eftir því, að ekki er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að mikið fjármagn verði veitt til aukningar á niðurgreiðslum og ekki er gert ráð fyrir kostaði vegna vaxta- og geymslukostnaðar. Hins vegar er þó dálítið fé til aukningar á niðurgreiðslum, en það er verulega takmarkað. Vegna fyrirspurnar um hvernig þessu verður hagað skal það tekið fram að það er gert ráð fyrir að þessu verði hagað óbreytt fyrst um sinn, en viðræður fari fram við forustumenn stéttarsamtaka bænda og við Framleiðsluráð um hvernig þessum málum verði best fyrir komið á næsta ári. Þessu vildi ég koma hér á framfæri vegna þess að ég var beðinn um að upplýsa um hvort veruleg breyting yrði í þessum efnum um næstkomandi áramót. Það verður ekki því að fyrirkomulag þessara mála verður óbreytt fyrst um sinn. Herra forseti. Ég hef ekki sérstaka ástæðu til að bæta neinu við þessa umræðu að sinni - ekki nema sérstakt tilefni gefist til - og læt því þessi orð nægja.

Frsm. 1. minni hl. (Lárus lónsson): Herra forseti. Ég átti ekki von á að hæstv. ráðh. færi að vefengja það sem stæði í þjóðhagsáætlun ríkisstj. um forsendur þessara fjárlaga, en þar er tafla á bls. 32 sem ég vil gjarnan benda hæstv. ráðh. á. Þar er gert ráð fyrir að samneysla, þ.e. ýmis útgjöld ríkissjóðs, aukist að magni til á þessu ári um 2%. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðh. viti hvað í þessu hugtaki felst. Það eru ýmsir útgjaldaliðir ríkissjóðs. Mér hefur skilist að það hafi stundum verið stefnumið hans flokks að gera veg þessa útgjaldaliðs sem mestan vegna þess að í þessum lið felst ýmislegt sem ríkissjóður gerir fyrir sína þegna, ýmis félagsleg þjónusta o. s. frv. Í sömu þjóðhagsáætlun er á sömu blaðsíðu gert ráð fyrir að á árinu 1983 verði magn samneyslu hið sama og í ár. Þetta þýðir á mæltu máli að samneysla hafi aukist að raungildi frá 1981. Það sem gert er í þeim útreikningum, sem við sem skipum minni hlutann höfum gert, er einfaldlega að taka þessar forsendur hæstv. ríkisstj. og framreikna samneyslu í samræmi við þær. Raunar gerum við það ekki alveg því við aukum ekki magn samneyslunnar, eins og gert er ráð fyrir að verði í ár, heldur tökum einfaldlega tölurnar eins og þær eru í ríkisreikningi 1981, þar sem samneyslan er sýnd, og framreiknum þær til frv. sem fyrir liggur. Þá vantar tæpar 600 millj. kr. á að útgjöld til samneyslu séu í samræmi við meginforsendur hæstv. ríkisstj. Það er þetta sem við eigum við, hæstv. forseti.



Herra forseti. Ég ítreka það, sem ég lét koma fram áðan, að ég tel að þessar reikningsaðferðir hv. þm. séu algerlega fráleit aðferð til að reikna út væntanleg útgjöld ríkisins á árinu 1983, þó að það komi fram í ákveðinni spá, í ákveðinni spátöflu á vegum Þjóðhagsstofnunar, að miðað er við í útreikningum að samneysla sé óbreytt, þ.e. það sé hvorki vöxtur eða samdráttur. Hún hefur ekki haft neina aðra tölu við að miða vegna þess að ekki var m.a. búið að afgreiða fjárlög og ekki búið að afgreiða áætlanir sveitarfélaga eða ýmislegt annað sem fellur undir þessa tölu, sem er auðvitað margt fleira en fjárlög ríkisins. Hér er verið að tala um samneyslu alls þjóðarbúsins. Það er alveg vafalaust að í þessari tölu er fleira en bara útgjöld ríkisins. Þó að Þjóðhagsstofnun hafi gert ráð fyrir að þessi tala sé óbreytt og þó að að því sé stefnt af hálfu ríkisstjórnarinnar að félagsleg þjónusta sé ekki skert í þeim þrengingum sem að steðja þýðir það alls ekki að stofnun, sem kannske hefur farið 20% fram úr áætlunum á árinu 1981 samkv. ríkisreikningi og eytt miklu meira fjármagni en henni var ætlað, fái þá alveg örugglega nákvæmlega sama fjármagn á árinu 1983 framreiknað samkvæmt vísitölu. Það væri aldeilis stjórnin á ríkisfármálunum ef menn leyfðu sér þess háttar vinnubrögð. Ég veit að hv. þm. Sjálfstfl. mundu aldrei leyfa sér slík vinnubrögð ef þeir væru við stjórn og hefðu ríkisfjármálin með höndum. Þeir mundu að sjálfsögðu verða að meta umsvif viðkomandi stofnunar í samræmi við vilja Alþingis um starfsemi hennar. Auðvitað segir það sig sjálft að á tveimur árum getur heilmikið breyst. Ýmsar þær stofnanir sem hafa t.d. farið talsvert fram úr á árinu 1981 hafa væntanlega fengið eitthvað minna í sinn hlut á árinu 1982. Þannig getur þetta gengið fram og aftur. Ég get ekki hugsað mér neinn hæpnari reiknigrundvöll til að reikna út fjárlög ársins 1983 út frá en ríkisreikning sem er orðinn tveggja ára gamall.

Hvaða verðlagsforsendur eru þetta?



Herra forseti. Ég skal ekki fara að leggja hér í langa þrætubókarlist við hæstv. fjmrh. Hann talar um að miðað sé við spá Þjóðhagsstofnunar, þ.e. óbreytta samneyslu á milli ársins í ár og næsta árs. Þetta er ekki rétt. Í því plaggi sem heitir þjóðhagsáætlun og er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, lagt fram af forsrh., eru helstu stefnumarkmið ríkisstjórnarinnar hverju sinni. Það kemur úr hörðustu átt ef hæstv. ráðh. vill ekki viðurkenna sitt eigið plagg og sína eigin stefnu. Það er satt að segja mjög undarlegt að heyra hæstv. ráðh. ræða hér um samneyslu eins og það sé eitthvað annað en ákveðin ríkisútgjöld. Samneysla hefur ævinlega verið skilgreind sem opinber samneysla, þ.e. það sem ríkið leggur til ákveðinna félagslegra þarfa í þ jóðfélaginu. Það er einfaldlega átt við það, hæstv. ráðh., og það eru einvörðungu ríkisútgjöld sem átt er við  Ég skal alveg taka undir það með hæstv. ráðh. að auðvitað þarf að meta umsvif einstakra stofnana. Það er ekki okkar hugmynd að það sé bara litið á umsvif ríkisins eins og þau eru. En þegar gert er ráð fyrir að laun lækki að raungildi milli áranna 1981 og 1983, hvað er þá á ferðinni? Við vitum að það hefur stórfjölgað starfsliði í ríkiskerfinu, en þó er áætlað að t.d. önnur rekstrargjöld hjá ríkisstjórn verði 79.4% minni að raungildi í frv. en var 1981 Hvað er þá á ferðinni? Þegar laun hjá embætti forseta Íslands eru 25% lægri að raungildi en á árinu 1981, hvað er þá á ferðinni? Þegar viðhald hjá Háskóla Íslands er 100% minna að raungildi en 1981, hvað er þá á ferðinni? Hvaða sögu segir þetta okkur? Ég gæti rakið hér hundrað eða tvö hundruð fáránleg dæmi um hvernig einstakir liðir lita út, ef menn bera saman þann raunveruleika um umfang ríkisbúskaparins sem var árið 1981 og þetta frv. Við erum einmitt með þessum dæmum að sýna fram á að ekki er hægt að skera niður bara með því að setja óraunhæfa tölu í fjárlög. Menn verða að taka ríkisbúskapinn og stokka hann upp og gefa sér einhverjar aðrar forsendur en að halda ríkisbúskapnum í sama umfangi og áður ef menn ætla að ná árangri í því að lækka ríkisútgjöld.



Herra forseti. Ég vil gera örfáar athugasemdir við málflutning hv. þm. Lárusar Jónssonar. Hann og aðrir stjórnarandstæðingar hafa við afgreiðslu fjárlaga undanfarin þrjú ár í hvert einasta sinn haldið því fram að fjárlögin væru óraunhæf, það væri svo og svo mikið af götum í fjárlögunum, það væri svo og svo mikið af fjárvöntun sem ekki væri séð fyrir að fylla þyrfti. En hver hefur reynslan orðið? Ríkisreikningur fyrir árið 1980 segir hver hafði rétt fyrir sér þegar fjárlög þess árs voru afgreidd. Samkvæmt ríkisreikningi fyrir árið 1980 var um 3.4% rekstrarafgangur af ríkissjóði það ár. Þær miklu sögusagnir sem gengu um að göt væru á þeim fjárlögum sem afgreidd voru vorið 1980 voru rangar. Sama sagan gerðist 1981. Þá var talað um það hér, þegar fjárlagafrumvarpið kemur fram, feiknalega mikið í útvarpi og sjónvarpi og hér á Alþingi, að fjárlögin væru einskisvert plagg og ekkert að marka þau og ótal göt, að fjárlögin væru gatasigti o.s.frv. Hver var svo reynslan? Jú, reynslan er sú, að samkvæmt ríkisreikningi var 3% afgangur á fjárlögum ársins 1981. Og í þriðja sinn er sagan að endurtaka sig á þessu ári, því að það var ekki svo lítið talað um þetta sama þegar fjárlög ársins 1982 voru afgreidd. Staðreyndin er sú, að þegar ellefu mánuðir ársins eru liðnir eru fjárlög enn í jafnvægi - þessu formlega jafnvægi sem hv. þingmaður Lárus Jónsson nefndi hér áðan, og var þá erfitt að útskýra hver munurinn væri á þessu formlega jafnvægi fjárlaganna og svo aftur fjármálalegu jafnvægi, sem auðvitað var þarna um að ræða. Ég get upplýst það hér og nú, að samkvæmt seinustu upplýsingum er þó heldur afgangur eftir fyrstu ellefu mánuði ársins, þó að skeiki ekki miklu. Það er því allt útlit fyrir að fjárhagsafkoma ársins geti orðið nokkurn veginn í jafnvægi þó að auðvitað verði ekkert um það fullyrt meðan einn mánuður er eftir af árinu. Þannig hefur þetta gengið þrjú ár í röð. Alltaf hefur verið þessi söngur og suð hjá stjórnarandstæðingum um að fjárlögin væru óraunhæf og ekkert að marka þau og það vantaði svo og svo háar fjárhæðir inn í þau, en þegar til hefur átt að taka hefur það reynst rangt og fjárlögin hafa verið í jafnvægi, m.a.s. verið lítilsháttar afgangur hverju sinni. Ég held því að þessu tali hv. þm. Lárusar Jónssonar verði helst svarað með því að vísa á reynslu liðinna ára og bæta við þeirri eindregnu sannfæringu minni að þessi fjárlög þurfi ekki að vera neitt verr úr garði gerð en verið hefur á undanförnum árum.



Herra forseti. Þessar umræður, sem hér hafa orðið í lok 2. umr. vegna fjárlaga, hafa svo sem ekki komið á óvart og kannske eðlilegt að menn deili um atriði eins og hér er verið að deila um. En mér þykir ráðh. nokkuð djarfur að halda því fram sem hann hefur gert í sínum málflutningi, þegar hann reynir að verjast þeirri gagnrýni sem komið hefur fram h já hv. þm. Lárusi Jónssyni, sem sýnt hefur fram á að þetta fjárlagafrumvarp, sem hér er til umr. stenst engan veginn þær kröfur sem gera verður til fjárlagafrumvarps. Það er ætlunin samkv. lögum að fjárlagafrumvarp á hverjum tíma áætli og lýsi tekjum og gjöldum ríkissjóðs og umfangi ríkisbúskaparins á því ári sem fjárlögin varða. Við höfum sýnt fram á að þetta fjárlagafrumvarp gerir það alls ekki. Hæstv. ráðh. heldur því fram í sínum málflutningi, að það afsanni okkar kenningar að mælst hafi afgangur á ríkisreikningi undanfarinna ára. Þetta sannar ekkert. Þetta sannar ekkert um að tekjuáætlun og gjaldaáætlun fjárlaga fyrir þau ár hafi staðist. Þetta segir aðeins að munurinn hafi verið ríkissjóði hagstæður. Það er það eina sem má lesa út úr orðum hæstv. ráðh. - Og þá má spyrja: Hvernig getur staðið á því að útkoma sé hagstæð fyrir ríkissjóð? Því er til að svara að ríkissjóður er einn fárra aðila hér á landi sem hefur sínar tekjur á þurru að langmestu leyti í mikilli verðbólgu. Það gildir ekki um sveitarfélögin. Sveitarfélög hafa nefnilega að langmestu leyfi tekjur sem eru miðaðar við stofn frá fyrra ári, en ríkið að langmestum hluta vegna innflutnings og framleiðslu, sem þýðir að tekjur ríkissjóðs eru verðbættar á hverjum tíma. Síðan bregður svo við, að ef innflutningur verður langt umfram útflutning, eins og verið hefur í óstjórn undanfarinna ára, fær ríkissjóður aukið fjármagn út á þennan sjúkdóm þjóðfélagsins, Á meðan atvinnuvegirnir berjast í bökkum græðir ríkið á sjúklingnum. Mikill viðskiptahalli þýðir nefnilega auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Það eru einmitt þær tekjur, sem þannig myndast, sem verða til hjá sjúklingnum, sem hæstv. fjmrh. hefur notað til að deila út aukafjárveitingum og þannig haldið stofnunum ríkisins og ríkisrekstri gangandi. Það er jafnframt þetta nýja fjármagn, sem fæst vegna þess hve sjúkdómurinn er mikill, sem verður til þess að nokkur tekjuafgangur er hjá ríkissjóði. Þetta er meginskýringin, en eftir sem áður stendur sú staðreynd óhögguð, og það má lesa úr ríkisreikningi, að það hafa orðið breytingar ef ríkisreikningur er borinn saman við fjárlögin. Þegar reiknitalan sem nú er notuð, 42%, er notuð í fjárlögum skekkist þessi mynd enn meira. Það verður sem kallað er gífurleg „strúktúrbreyting“ á ríkisútgjöldum. Hún gerist þannig, að laun eru látin ganga fyrir. Það er ávallt reynt að greiða út laun og þau eru verðbætt. Sé ekki til fjármagn fyrir launum og fáist ekki aukafjárveiting frá ríkissjóði ganga stofnanir, opinber fyrirtæki og þau fyrirtæki sem haldið er úti af ríkissjóði á aðra liði, fyrst og fremst önnur rekstrargjöld og jafnvel á gjaldfærðan stofnkostnað. Það er þetta sem hefur verið að gerast allan tímann. Smám saman hefur það verið að gerast hér í ríkisfjármálunum að tekjur ríkissjóðs standa ekki undir nema nánast rekstri ríkisins, en ekki gjaldfærðum stofnkostnaði. Þessi þróun er ekki bundin við Ísland. Þessi þróun hefur átt sér stað í nálægum löndum jafnframt. En hæstv. ráðh. neitar að viðurkenna þessa staðreynd. Hann lemur höfðinu við steininn og segir: Þetta er bara einhver vitleysa hjá stjórnarandstöðunni. Svo segir hann: Það er allt í lagi að nota þessar reiknitölur. - Ég býst við að hæstv. ráðh. telji að það sé allt í lagi að nota reiknitöluna 42% vegna þess að hún sé aðhaldssöm í sjálfu sér. Margir liðir á fjárlögum eru óverðbættir, aðrir liðir en laun, og þar með dregur úr notkunargildi þeirra fjárupphæða. Með því að hafa reiknitöluna 42% í fjárlagafrumvarpinu gerir hæstv. ráðh. ráð fyrir að verðbólgan frá upphafi næsta árs til loka næsta árs sé á bilinu 20–25%. Með því að nota reiknitöluna 42%, sem má með öðrum orðum segja að sé meðalhækkun verðbólgu milli ára, má auðveldlega finna það út að ráð sé gert fyrir því að verðbólgan frá upphafi til loka næsta árs sé 20–25%. Skyldi þetta nú vera nálægt raunveruleikanum? Við skulum spyrja forstjóra Þjóðhagsstofnunar að þessu. Hann hefur reyndar gefið svar því að á ráðstefnu Stjórnunarfélagsins, þar sem þessi ágæti maður, Ólafur Davíðsson, var mættur til að gera grein fyrir því hver væri verðbólguspá á næsta ári, sagði hann ekki að verðbólgan yrði 20–25% . Veit hæstv. ráðh. hvaða tölu hann talaði um þar? Hefur hæstv. ráðh. fylgst með því hvað forstjóri Þjóðhagsstofnunar sagði um þetta mál? Hefur hæstv. fjmrh. lesið blöðin? Hlustar hann á útvarp, fylgist hann almennt með efnahagsmálunum? Ef svo er hlýtur hæstv. ráðh. að hafa tekið eftir því að Ólafur Davíðsson taldi að miðað við sömu stefnu ríkisstjórnarinnar mætti búast við að verðbólgan yrði ekki 20–25% á næsta ári, heldur 60–80%. Ef við notuðum þá tölu yrði reiknitalan að vera miklu hærri en hún er í frv. En við í stjórnarandstöðunni erum miklu hóflegri en Ólafur Davíðsson þjóðhagsstofustjóri. Við tökum nefnilega mark á þjóðhagsáætlun sjálfrar ríkisstjórnarinnar. Það gerir Ólafur Davíðsson ekki. Hann segir að hún sé ómerkt plagg. Og það gerir ríkisstjórnin ekki heldur. Hún ómerkir eigin ummæli í þjóðhagsáætlun með því að vera með rangar reiknitölur í fjárlögunum. Um þetta snýst þetta mál. Við höfum sýnt fram á að ef marka má þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar, þar sem segir að umfangið skuli vera með svipuðu sniði í ríkisbúskapnum næsta ár og undanfarin ár, og ef notuð er sú reiknitala sem þar kemur fram, sem er 58%, vantar 1 milljarð til þess að endar nái saman. Nú veit ég auðvitað að þetta verður leyst með öðrum hætti. Þetta verður leyst með því að skera enn meira niður gjaldfærðan stofnkostnað og önnur rekstrargjöld vegna þess að á næsta ári skapast ekki þær umf.amtekjur sem hafa orðið til á þessu ári og síðasta ári með hinum mikla innflutningi umfram útflutning. Þetta verður hæstv. ráðh. að viðurkenna, jafnvel þó hann ætli sér ekki að bera ábyrgð á framkvæmd þessara fjárlaga einfaldlega vegna þess að hæstv. ráðh. er á förum úr fjmrh.-embættinu. Hann hefur ásamt sínum kollegum í ríkisstjórninni nefnilega ákveðið að fara úr ríkisstjórninni, láta efna til kosninga áður en kjörtímabilinu lýkur. Það er vissulega ánægjuefni og kannske er það stærsta efnahagsákvörðun þessarar hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég vil upplýsa þm. Friðrik Sophusson um að ég les blöð. Ég vaki og ég er sem sagt lifandi, ef hann er í einhverjum vafa um það. En það breytir ekki því, að það sem ég hef sagt um reiknitölur fjárlaga stendur eftir sem áður. Það stendur hér í athugasemdum við fjárlagafrumvarpið: „Reiknitala fjárlagafrumvarps er miðuð við 42% hækkun verðlags milli áranna 1982 og 1983. Rétt er að minna á, að reiknitala fjárlaga hefur aldrei verið verðbólguspá fyrir komandi ár“ - og er það ekki enn. Það breytir því engu hvað forstjóri Þjóðhagsstofnunar telur að verði verðbólga á komandi ári. Það var ekki meiningin þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram og verður ekki meiningin þegar það verður afgreitt að haga reiknitölum fjárlaga í fullu samræmi við það sem menn telja hugsanlega að kunni að verða verðbólga á því ári. Það hefur aldrei verið gert. Við skulum hafa í huga að á þeim tímum þegar engin verðbólga er er auðvitað verulegur vandi á ferðum og dæmið ganga upp í samræmi við fjárlögin, en þegar mikil verðbólga er auðvitað verulegur vandi á ferðum og veruleg hætta á ferðum. Hættan er fólgin í því, að menn noti reiknitölu í fjárlögum sem sé hærri en verðbólguþróunin verður á komandi ári. Það er hættan. Það væri það versta sem gæti gerst. Ef menn leyfðu sér að nota reiknitölu sem væri langtum hærri en verðbólguþróunin verður mundi fjárhagur ríkisins lenda í miklum þrengingum. Ég þarf ekki að rökstyðja það frekar fyrir hv. þm. Aftur á móti er hitt miklu hægara. Ef reiknitalan er örugglega lægri en verðbólguþróunin verður er sem sagt hægt að bæta þar við með aukafjárveitingum og svo verða að sjálfsögðu tekjurnar meiri vegna aukinnar veltu í þjóðfélaginu. Þannig verður að halda á þessum málum. Fjmrh. sem leyfði sér að reyna að giska nákvæmlega á verðbólgu á komandi ári og setja svo slíka tölu inn í fjárlagafrumvarpið ætti á hættu að framkvæmd fjárlaga færi algerlega úr böndunum ef betur tækist til í baráttunni við verðbólguna en reiknað var með. Auðvitað hljótum við að vonast til þess að vel gangi í baráttunni við verðbólguna og við megum aldrei setja okkur í það haft að við verðum að halda uppi svo og svo mikilli verðbólgu til þess einungis að fjárlögin gangi upp. Af þessu leiðir að reiknitala fjárlaga verður að vera töluvert undir raunverulegri væntanlegri verðbólgu. Þetta hefur alltaf verið. Ég er undrandi á því að hv. þm. skuli leyfa sér að mótmæla þessu. Ég get hæglega sýnt fram á að munurinn á fjárlögum annars vegar og framkvæmd fjárlaga hins vegar, þ.e. tölunum eins og þær birtast í ríkisreikningi, hefur aldrei verið minni en 10% á seinustu 12 árum. Raunar hygg ég að þegar hv. þm. Matthías Mathiesen var fjmrh. hafi þessi munur oftast verið í kringum 20%. Ég vek á því athygli, að á árinu 1980 var munurinn rétt um 10% og má teljast gott. Það er sennilega eitt það besta sem hefur verið, eitt það næsta sem við höfum komið fjárlögunum við framkvæmd fjárlaga, þ.e. í ríkisreikningi. Ég er undrandi á því hvað hv. stjórnarandstæðingar leyfa sér að halda uppi miklu málæði og málþófi um þessar svokölluðu reiknitölu fjárlaga, þó að staðreyndin sé sú, að það sé ekki hægt að halda á þessu máli með öðrum hætti en gert er. Þetta vita þeir sjálfir. Þeir vita hvernig þetta var framkvæmt í fjmrh.-tíð Matthíasar Á. Mathiesen. Þeir vita það sjálfir, að ef þeir færu með þessi mál nú yrðu þeir að haga málunum með svipuðum hætti. Allt þetta þóf og þras hér árum saman - búið að standa nú í þrjú ár - um það að reiknitala fjárlaga sé önnur en væntanleg verðbólga vita þeir að er innantómt kjaftæði og ekkert annað, sem hefur enga merkingu. Ég verð að segja alveg eins og er, að þegar menn halda uppi í svona löngu máli ítrekuðum umræðum um gjörsamlega innantómt atriði eins og þetta, sem allir skilja að hlýtur að vera svo og getur ekki öðruvísi verið, ber það vott um átakanlega málefnafátækt. Þá er eitthvað að. Þá virðast stjórnarandstæðingar ekki hafa nægilega sterk og stór mál til að berjast fyrir við fjárlagaafgreiðsluna eða ekki nægilega hvassa gagnrýni á það sem þeir telja að illa fari við gerð fjárlaganna. Þetta atriði vita þeir sjálfir að er ekkert annað en hjómið og að þeir eru þarna að ræða um algerlega fánýtt atriði.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég held að það hljóti allir að vera sammála um að verðbólga á yfirstandandi ári er talin verða 62% mæld í framfærslukostnaði. Ég held að við getum öll verið sammála um það jafnframt, að sé reiknitala sett 42%, eins og er gert í þessu frv., þýðir það að ætlunin sé að verðbólgan verði á milli 20 og 25% á næsta ári. Við höfum hingað til verið að vekja athygli á að þetta er þrefalt lægri tala en nýjustu verðbólguspár segja til um. Hæstv. ráðh. hefði þess vegna getað sett hvaða tölu sem var inn í frv. aðra en 42%, t.d. 10%, sem hefði gefið bestan árangur, 20%, 30% eða 50%. Það sem hann hefur verið að segja í þessum umræðum er ekkert annað en að reiknitalan skipti engu máli, aðalatriðið sé að hún sé vel fyrir neðan verðbólgustigið. Þetta er afar skiljanlegt. Síðan segir hann: Það hefur aldrei verið ætlunin að með þessari reiknitölu væri um að ræða verðbólguspá. Í aths. við það fjárlagafrumvarp sem átti að gilda 1980 –það var flutt af ríkisstjórn sem hæstv. ráðh. átti aðild að, - sagði svo, með leyfi forseta: „Í samræmi við þetta er frv. miðað við það að verðhækkun frá upphafi til loka árs 1980 verði 3% og meðalhækkun verðlags 1979–1980 verði 45–46%.“ Það er bókstaflega tekið fram að miðað sé við þessar verðhækkanir.

Reiknitalan.

Reiknitalan sé miðuð við alveg ákveðnar verðhækkanir, sem þá voru byggðar á verðbólguspá. Árið 1980 kom fram fjárlagafrumvarp fyrir 1981 og þá sagði um sama efni, með leyfi forseta: „Verðlagshækkanir frá miðju árinu 1980 til miðs árs 1981 verði um 42%, sem er nokkru minni verðbólga en verið hefur um skeið“. Enn á ný er reiknitalan miðuð við að spáð sé ferli verðbólgunnar. Þá komum við að fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar fyrir yfirstandandi ár. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Reiknitala fjárlagafrumvarpsins varðandi“ - og nú kemur nýtt orð „hugsanlega hækkun verðlags og launa er miðuð við 33% milli áranna 1981 og 1982“. Ég vek athygli á því, að nú er komið orðið „hugsanlega“, sem vissulega er afsláttarorð. Hæstv. ráðh. dregur í land við undirbúning fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Svo vitna ég til athugasemda þess frv. sem hér er til umr., með leyfi forseta, en það segir. „Reiknitala fjárlagafrumvarps er miðuð við 42% hækkun verðlags milli áranna 1982 og 1983. Rétt er að minna á, að reiknitala fjárlaganna hefur aldrei verið verðbólguspá fyrir komandi ár“. Þetta er í fyrsta skipti um margra ára skeið sem þetta er tekið sérstaklega fram, einfaldlega vegna þess að reiknitölur undanfarinna ára hafa verið rangar, verðbólgan hefur verið miklu meiri. Það er einmitt þetta sem hefur gert það að verkum að mikil tilfærsla hefur verið á milli útgjaldaliða ríkisins. Og þetta er auðvitað gert viljandi. Þetta er ákveðin aðhaldsaðgerð sem er gerð til þess að villa mönnum sýn. Þetta er meginkjarninn í okkar gagnrýni og hún stendur. Það getur vel verið að hæstv. ráðh. telji það vera málefnafátækt að segja að sjálfur grundvöllurinn undir fjárlögunum sé rangur. Ég veit ekki hvað er málefnafátækt ef það er málefnafátækt.