Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mig langaði til að bera hér fram við hæstv. fjmrh. - þetta mál mundi heyra undir hann - fsp. í sambandi við brtt., sem samþ. var í Ed. við þetta frv. Hann virðist ekki vera hér.  (Gripið fram á: Hann mun vera á leiðinni.)  Jæja, gott er það. Efni þessarar brtt. er það, að aukatekjur þær, er skattþegn hefur aflað sér með eftir-, nætur- eða helgidagavinnu við störf í þjónustu útflutningsframleiðslunnar, séu undanþegnar tekjuskatti. Þetta virðist vera miðað við ákveðnar stéttir að vísu. Svo er nánari útfærsla á því í gr., hvaða gögn beri að leggja fram fyrir þeim tekjum, sem falla eiga undan tekjuskatti, en síðar í gr. segir svo og þá er ég kominn að því efni, sem ég ætlaði að gera hér um fsp. til hæstv. fjmrh., að ráðherra ákveður í reglugerð, hver störf falli undir þetta ákvæði og skal þá við það miðað, að það verði einungis bein störf við framleiðsluvöruna sjálfa. Ég vil bera fram þessa fsp. með tilliti til þess, hvort sú stéttin í þessu landi, sem vinnur við sína framleiðslu langsamlega mest í eftir-, nætur- og helgidagavinnu, sem eru bændur þessa lands, hvort þetta ákvæði gr. taki ekki einnig til þeirra um þann hluta teknanna, sem eðlilegt væri að telja að þeir afli sér með eftirvinnu, næturvinnu og helgidagavinnu. - Ég held, að það hljóti að vera, að þeir komi þarna einnig til greina, því að réttur þeirra er auðsær samanborið við þann rétt, sem veittur er í upphafi gr. - Því miður er nú hæstv. fjmrh. ekki kominn enn. Það liggur engin brtt. hér fyrir við frv. En nauðsynlegt er að hraða afgreiðslu þess, því að það hefur í rauninni orðið allt of mikill dráttur á samþykkt þessa frv., því að skattanefndir um allt land bíða eftir því að geta gengið frá skattframtölunum, að þær samþykktir öðlist lagagildi hér um frádrátt fyrir fiskimenn, sem raunar var strax í byrjun þessa árs samið um að þeim skyldi falla í skaut. Ég mun greiða atkvæði með þessu frv., en ég geri það hvað þessa áminnztu gr. snertir, sem ég ræddi hér um, í fullri vissu um, að réttur bændanna sé skýlaus í þessu efni að, að í reglugerðinni, sem gefin verði út, verði þannig frá gengið, að bændur hafi rétt til þess að draga frá þær tekjur, sem þeim ber fyrir eftir-, nætur- og helgidagavinnu, eins og aðrar stéttir.



Herra forseti. Það er það ákvæði, sem ég sé að hv. Ed. hefur sett inn í þetta frv. um það, að atvinnutekjur, eins og það er orðað, sem skattþegn hefur aflað sér með eftir-, nætur- og helgidagavinnu o. s. frv., sem ég ætlaði með nokkrum orðum að gera hér að umtalsefni. Eins og ég tók fram, þegar ég sagði nokkur orð um þetta mál við 2. umr. málsins, þá viðurkenni ég fullkomlega, að það vandamál, sem þessari breyt. á skattal. er ætlað að ráða bót á, er fyrir hendi og þarf úrlausnar. Það er ekki vafi á því, að það er rétt. Vegna þess, hve stighækkun tekjuskattsins er orðin tilfinnanleg, er mjög sennilegt, að það geri menn ófúsari til þess að vinna slíka eftirvinnu og eins og ég benti þá á, er þetta m. a. afleiðing af verðbólgunni, en vegna hennar bitnar hækkun tekjuskattsins nú á tekjum eins og t. d, eftirvinnutekjum verkamanna, sem alls ekki hefur verið ætlazt til í upphafi að þessi stighækkun bitnaði á. En ég varpaði þá fram þeirri spurningu, hvaða skattatæknilegir möguleikar væru á því að framkvæma þetta og enn þá hefur ekki komið fram neitt svar við þessari spurningu. Þess vegna vil ég ítreka hana hér og fara um það nokkrum orðum. Hér er gert ráð fyrir því, eins og það er orðað, að það séu störf í þágu útflutningsframleiðslunnar, sem þessara skattfríðinda eigi að njóta. Það mun nú út af fyrir sig skapa ýmis vandamál að ákveða, hvaða störf séu í þágu útflutningsframleiðslunnar og hvaða störf ekki, því að nú er það þannig með margs konar starfsemi í þjóðfélaginu, að sumt af framleiðslunni er notað á innlendum markaði, en sumt er flutt út. Ég vil nefna hér sem dæmi yfirvinnu, sem unnin er í sláturhúsum landsins. Á sú yfirvinna að falla undir þetta eða ekki? Nú er hluti af þeirri framleiðslu fluttur út, þótt það sé meira, sem notað er á innlendum markaði. Ég vil einnig taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Borgf. (PO), varpaði hér fram, en það er spurningin um bændurna. Það er ekki fyllilega ljóst, hvort ætlazt er hér til þess, að eftirvinna bænda eigi að njóta þessara skattfríðinda. Hvað sem því líður, virðist það þó alveg ljóst, að bændur eigi á því sanngirniskröfu að njóta þeirra skattfríðinda, sem hér er um að ræða, því að ekki er vafi á því, að þeir vinna eftirvinnu og meira eða minna af landbúnaðarframleiðslunni er flutt út. En þá kemur einmitt vandamálið um það, hvernig á að meta þeirra eftirvinnu í þessu sambandi, - vandamál, sem ég hef enn þá ekki komið auga á, hvernig á að leysa frá skattatæknilegu sjónarmiði. Nú er það út af fyrir sig mjög umdeilanlegt, hvort sérstök ástæða sé til þess að undanþiggja þá eftirvinnu, sem unnin er í þágu útflutningsframleiðslunnar, sköttum, því þó að slík vinna sé vissulega nauðsynleg, þá eru auðvitað þau störf, sem unnin eru fyrir innlendan markað, einnig nytsamleg og í mörgum tilfellum alls ekki síður, svo að það að setja ákvæði um þetta skapar þannig ranglæti í skattaálagningunni. En svo er líka annað í sambandi við þetta, sem mundi gera málið erfitt í framkvæmd, og það er þetta, að það er alls ekki svo auðvelt að skilgreina það, hvað sé eftirvinna. Ég skal nefna nokkur dæmi um þetta. Nú er það þannig, að mismunandi stéttir í þjóðfélaginu vinna störf sín á mismunandi tímum sólarhringsins, svo að þá kemur þessi spurning upp í sambandi við þetta: Falla undir eftirvinnu störf, sem unnin eru t. d. á tímabilinu frá því kl. 5 á daginn til kl. 7 á morgnana eða á að draga markalínurnar einhvern veginn öðruvísi? Það er ekki svo einfalt, að í þessu efni sé hægt að miða við það, sem venjulega er talið til eftirvinnu verkamanna samkv. samningum, sem gerðir eru. Í öðru lagi má í þessu sambandi vekja athygli á því, að með sumar stéttir þjóðfélagsins er það þannig, að þær vinna á vöktum, sem kallað er. Það má nefna t. d. ýmsa opinbera starfsmenn og ýmis fleiri störf, t. d. áburðarverksmiðju ríkisins og ýmsar slíkar stofnanir, sem starfrækja þarf jafnvel allan sólarhringinn, svo að fólk verður að vinna þar á vöktum. Á að telja hluta af því kaupi, sem unnið er í vaktavinnu, yfirvinnu, og hvaða markalinur á, í því efni að draga? Enn fremur er það þannig með ýmsa aðila í þjóðfélaginu, að þeir hafa það að meira eða minna leyti í hendi sinni, á hvaða tímum sólarhringsins þeir vinna sín störf, og verða þannig miklir möguleikar á misnotkun. Ég tel satt að segja, að þó að ég sé í sjálfu sér, eins og ég hef sagt, hlynntur þeirri grundvallarhugmynd, sem liggur að baki þessari tillögu, þá finnst mér það varla samboðið sóma hins háa Alþ. að samþykkja till. í þessari mynd, nema einhver grein sé gerð fyrir því af einhverjum ábyrgum aðila, hvernig hugsanlegt mundi að framkvæma þetta fyrir skattayfirvöldin. Það segir að vísu svo í till. og því mun hafa verið bætt við síðan hún var til meðferðar hér í hv, d.: „Ráðherra ákveður í reglugerð, hver störf falli undir þetta ákvæði, og skal þá við það miðað, að það verði einungis bein störf við framleiðsluvöruna sjálfa.“ Það má nú fyrir það fyrsta sjálfsagt um það deila, hvaða störf séu bein störf við framleiðsluvöruna sjálfa, eins og það er orðað, en að öðru leyti kemur það auðvitað að ákaflega litlu gagni að samþ., að þetta sé ákveðið í reglugerð, nema menn hafi gert sér einhverja grein fyrir því, hvernig sú reglugerð eigi að vera eða hvernig eigi að leysa þau skattatæknilegu vandamál, sem hér er um að ræða. Ég fæ í rauninni ekki annað séð, en skattalöggjöfin yrði gerð að hreinum óskapnaði, ef frv. verður samþ. í þeirri mynd, sem það er nú, en mér þætti vænt um það, ef einhver þeirra, sem hyggjast standa að þessari till., gæti gert einhverja grein fyrir, hvernig það vandamál ætti að leysa, sem ég hef drepið á. Hvað snertir önnur ákvæði frv., þá tel ég það auðvitað sjálfsagt, að þau verði samþ. En það er mjög óheppilegt, þegar hnýtt er aftan í mál, sem allir eru sammála um, ákvæði eins og þessu, sem mikill ágreiningur hlýtur að verða um.



Herra forseti. Ég skal nú ekki ræða neitt hér efnishlið þessa máls, en get tekið undir það, sem tveir síðustu ræðumenn hafa sagt um þessa till., í flestum atriðum. En eins og menn vita, þá er þetta eitt af viðkvæmustu málum, sem hér eru til afgreiðslu og það hefur tekið töluvert miklum breytingum í hv. Ed. Ég vildi þess vegna leggja til, að málinu yrði vísað til hv. fjhn., og þó að hún hefði ekki nema svona hálftíma eða klukkutíma til umráða, þá er hún svo kunnug þessu máli, að ég held, að það sé eðlilegra, að því sé vísað til hennar, áður en gengið er til atkv. um það í heild sinni.

Forseti (EOl): Ég hef gert ráðstafanir til þess að reyna að ná í hæstv. fjmrh., en það virðist ekki bera árangur enn þá og ef ekki liggur sérstök ósk fyrir um það, þá mun ég nú ganga til þess fyrst að bera upp þá till., sem fram hefur komið um, að málinu yrði vísað til fjhn. og nokkurt hlé gert seinna á fundinum, svo að hún geti starfað. En ella, ef sú till. er felld, þá verður haldið áfram með afgreiðslu málsins. Það er enginn á mælendaskrá.



Herra forseti. Það hefur komið fram, að það eru nokkuð skiptar skoðanir um þetta mál. Er það raunar ekki nýtt, því að ég minnist þess frá fyrri árum, að þegar rætt var um dragnótaveiðar í landhelgi, þá var oft mikill ágreiningur um það mál. Sjútvn., sem hefur fjallað um þetta frv., hefur sent það til umsagnar nokkrum aðilum, og svörin, sem n. hefur fengið, eru mjög ósamhljóða. Afgreiðsla n. á málinu er þannig, að hér liggur fyrir nál. frá minni hl. sjútvn., tveimur nm., og annað álit frá 2. minni hl. n., einnig undirritað af tveimur nm., en hins vegar liggur ekki fyrir álit frá fimmta nm. Sá minni hl., sem fyrst skilaði áliti, mælir með frv., en 2. minni hl. ber fram till. til rökst. dagskrár. Þar fylgir með álit frá Fiskifélagi Íslands, sem telur, að frv. hafi ekki fengið nægilegan undirbúning og ætti að athuga málið betur, áður en ákvörðun verður um það tekin. Mér sýnist nú; að þess gæti verið full þörf, að málið fengi meiri athugun. En verði rökst. dagskráin felld, þannig að frv. sjálft komi til atkv. og einstakar. greinar þess, þá vildi ég fá á því nokkra breyt. og hef leyft mér að flytja um það till. á þskj. 518. Þessi brtt, mín er við 1. gr. frv. Í 3. mgr. þeirrar gr. segir, að sýslunefnd eða bæjarstjórn sé heimilt að gera samþykkt og birta í Lögbirtingablaði um að banna með öllu dragnótaveiðar innan afmarkaðra, löggiltra hafnarsvæða í viðkomandi héraði. Mér finnst þessi heimild, sem þarna er ætlað að veita sýslunefndum og bæjarstjórnum, of takmörkuð og till. mín er um það, að í stað þessara orða, sem ég nú hef lesið 1 3. mgr., komi, að sýslunefnd eða bæjarstjórn sé heimilt að banna dragnótaveiðar innan fiskveiðilandhelginnar fyrir landi hlutaðeigandi héraðs á miðum, sem fiskibátar skrásettir í hlutaðeigandi lögsagnarumdæmi sækja á að staðaldri, þó ekki á þeim svæðum, þar sem slíkar veiðar eru leyfðar skv. 1. gr. reglugerðar nr. 87 frá 29. ágúst 1958. En sú reglugerð, sem þarna er vitnað til, er um viðauka við reglugerð frá 30. júní 1958, um fiskveiðilandhelgi Íslands, og er þarna ákveðið, á hvaða svæðum botnvörpu-, flotvörpu- og dragnótaveiðar eru bannaðar. Eru í þessari reglugerð ákvæði um bannsvæðin á hinum ýmsu stöðum umhverfis landið. Mér finnst eðlilegt, að bæjarstjórnir eða sýslunefndir hafi slíka heimild til þess að banna dragnótaveiðar á veiðisvæðum fyrir landi hlutaðeigandi héraða, sem fiskibátar skrásettir í viðkomandi lögsagnarumdæmi sækja á að staðaldri, og ég vænti þess, að hv. þdm. geti á þessa breyt. fallizt.



Herra forseti. Ég þykist verða þess var, eftir því sem tímar líða fram, að sú hugmynd, sem í frv. felst, að leyfa beri, að landsmenn nýti flatfiskstofninn eftir skynsamlegum þar til settum reglum, eigi vaxandi fylgi að fagna hjá þjóðinni. Og þess verður t.d. vart í þeirri till., sem hv. þm. V-Húnv. hefur hér lagt fyrir, að menn leitast nú mjög við að gera frv. þannig úr garði, að þeir geti fylgt því, og er mér ekki grunlaust um, að þar séu að verki öfl, sem gjarnan hafa getað hugsað sér að láta hjá líða á þessu þingi fram undir þetta, að frv. yrði samþ. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um málið, eins og nú er komið, enda svo áliðið þingtímans, að ég vil ógjarnan tefja umr. um það. Þó get ég ekki alveg látið hjá líða að veita nokkru fyllri upplýsingar varðandi þær efasemdir, sem fram komu í ræðu hv. frsm. 2. minni hl. sjútvn. um málið, þm. N-Þ., þar sem hann virtist ekki alveg hafa glöggvað sig á því, hvað við væri átt í nál. þess minni hl., sem ég er aðili að, þar sem segir um þær umsagnir, sem Alþ. hafa borizt, og þau erindi, sem Alþ. hafa borizt um málið, að þeir aðilar, sem meðmæltir séu frv., séu í miklum meiri hl. meðal þeirra, sem sent hafa Alþ. erindi sín. Þetta hefur hv. frsm. 2. minni hl. viljað draga svolítið í efa, og skilst mér, að hann miði þá þar við þá eina, sem hv. sjútvn. hefur beðið um umsagnir um málið, og ekki við aðra. Það er einnig mjög hæpið, að hinir meðmæltu séu ekki einnig í meiri hl. meðal þess hóps manna eða þess hóps félagssamtaka, sem sent hefur n. umsagnir. Hann telur, að einungis þrír hafi beinlínis mælt með samþykkt frv., og það er rétt samkv. þeim bréfum, sem n. hefur fengið. Á hinn bóginn hefur n. nú fengið fleiri upplýsingar, en í bréfum. Ég get tekið sem dæmi, að fiskifélagsdeildin á Snæfellsnesi hefur í rauninni sent n. sín meðmæli, þótt ekki væri í bréfi, heldur var það í tilkynningu eða skilaboðum, sem þeir komu til þm. kjördæmisins, og hann hefur látið n. þær upplýsingar í té, að meiri hl. þeirra, sem um málið hafa fjallað í fiskifélögunum á Snæfellsnesi og í deild Fiskifélagsins þar, séu því meðmæltir, að málið nái fram að ganga. Ég tel þess vegna alveg ástæðulaust að telja ekki hiklaust, að úr þeirri átt hafi komið meðmæli með frv. En það eru raunar miklu fleiri aðilar, sem sent hafa Alþ. álit sitt, heldur en þeir, sem n. hefur beinlínis um það spurt, og ég veit, að hv. frsm. 2. minni hl. er ekki í vafa um það, að þar eru þeir, sem mæla með frv., í miklum minni hl. Það hafa raunar allir, sem sent hafa Alþ. umsagnir með þeim hætti, mælt með frv., að einum aðila undanskildum, hreppsnefndinni í Gerðahreppi. Ég þykist þá hafa útskýrt, hvað við er átt í nál., þar sem segir, að þeir séu í meiri hl. og í miklum meiri hl. meðal þeirra, sem sent hafa Alþ. erindi sín, sem mæla með samþykkt frv. Varðandi brtt., sem fyrir liggur á þskj. 518 frá hv. þm. V-Húnv., þar sem gert er ráð fyrir því, að einstök héruð geti ákveðið, að úti fyrir þeirra landi verði ekki leyfðar dragnótaveiðar, þá get ég tekið það fram, að ég tel alls ekkert óeðlilegt, að slík till. verði samþ. Ég tel, að á hverjum stað megi íbúarnir gjarnan ráða fram úr því við sina sýslunefnd eða bæjarstjórn, hvort þessar veiðar séu heppilegar á þeirra slóðum eða ekki, og get ég vel fallizt á það til samkomulags og til þess að greiða fyrir framgangi málsins að vera meðmæltur því, að efni þessara till. sé tekið inn í frv. - Læt ég svo útrætt um það að sinni.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða mörgum orðum hér að þessu máli. Það er í rauninni óþarft fyrir mig, því að ég hef markað mína afstöðu til frv. í nál. á þskj. 488, sem ég hef skrifað undir með fyrirvara. En minn fyrirvari felst í því, að ég er því mótfallinn, að leyfð sé veiði með dragnót innan fiskveiðilandhelginnar. Einnig hef ég markað þessa sömu afstöðu til málsins í áliti, sem Fiskifélag Íslands hefur sent um þetta atriði. En Fiskifélag Íslands, sem bendir á verulega galla á þessu frv., leggur í sínum till. í heild á móti samþykkt frv., þó að það hins vegar bendi á, að þetta mál væri nánar athugað og þyrfti þá frekari undirbúnings, en enn liggur fyrir: Fiskveiðar okkar voru komnar í mjög óvænt efni, eins og kunnugt er, sökum þess, hve mjög hafði gengið hér á fiskistofninn allar götur frá því að síðustu styrjöld lauk. Og það var vitað, að dragnótaveiðarnar í landhelgi, eins og þær voru reknar hér um nokkurt skeið, áttu mjög verulegan og viðtækan þátt í, að svona illa var komið fyrir okkur, því að flestum mun hafa ofboðið, sem komust eitthvað í kynni við þessar veiðar, hver ósköpin öll voru dregin upp þar af ungviði fisks, sem varð að fleygja í sjóinn aftur jafnóðum og það var dregið upp, af því að það var skammt komið á þroskaskeiðinu. Ég held, að ef horfið yrði að því ráði að taka upp slíkar veiðar hér aftur, þá þyrfti það mál miklu betri undirbúning, en felst um takmarkanir í þessu frv., sem fyrir liggur. Ég veit, að það verður miklum erfiðleikum háð að halda þessum veiðum í skefjum, ef þær eru leyfðar. Og þess vegna er áreiðanlegt, eins og Fiskifélag Íslands bendir á, að það þyrfti miklu betri undirbúning, en enn er hafinn og í ákvæðum þessa frv. felst til varnar því, að veiðunum sé beitt á háskalegan hátt. Ég vildi aðeins taka þetta fram, og mín afstaða er sú, að það sé allsendis ótímabært enn, að fara að opna landhelgina fyrir dragnótaveiðum. Auk þess er vitað, og vér fáum að kenna á því daglega, að vér stöndum hér í stríði við erlenda þjóð út af þeim varnarráðstöfunum, sem vér höfum gert til þess að vernda fiskistofninn og fiskveiðar til nota fyrir landsmenn, og langsamlega sterkustu rökin, sem vér höfum getað fært fyrir því að færa svo út landhelgi vora sem vér höfum gert, er það, að hér hafi gengið verulega á fiskistofninn og til auðnar horfi um þennan atvinnuveg, ef ekki verði reist þar rönd við. Þessi deila okkar er ekki að fullu leyst enn, og vel skyldum vér gæta þess að veikja ekki aðstöðu vora í því stranga atriði, er vér nú stöndum í við Englendinga um verndun lífsvarðandi framtíðarhagsmuna þjóðar vorrar af fiskveiðum, og gaumgæfilega athuga það að slá ekki úr hendi með óhyggilegum samþykktum því vopninu, sem áreiðanlega er sterkast fyrir oss í þessari baráttu vori, að hér þurfi verulegra takmarkana og ráðstafana við til þess að öryggja vöxt og viðgang fiskistofnsins við strendur þessa lands.