Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin í júnímánuði s.l. Það var kunnugt, að fjárhagur Rafmagnsveitna ríkisins fór mjög versnandi af ýmsum ástæðum. Rekstrarkostnaður hafði aukizt og svo hafa Rafmagnsveitur ríkisins talsvert af erlendum lánum og við gengisbreytinguna versnaði hagur Rafmagnsveitnanna mjög. Það var skipuð n. til þess að athuga, á hvern hátt hægast væri að bæta úr þessu og skilaði hún áliti í byrjun júnímánaðar og lagði þar til, að verðjöfnunargjaldið yrði tvöfaldað, en þannig mætti brúa það bil, sem hafði skapazt, án þess að hækka raforkuverð í dreifbýlinu og í ýmsum kauptúnum landsins, sem Rafmagnsveiturnar sjá fyrir rafmagni. Og til þess að rétta við fjárhag Rafmagnsveitnanna var horfið að því ráði, eins og getið er um hér í þessum lögum, að tvöfalda verðjöfnunargjaldið, sem áður hafði verið 35 millj. kr., í 70 millj. kr. Menn tala um það, að það eigi að vera eitt og sama raforkuverð um allt land og má vel vera, að það eigi sér nokkra stoð, að taka undir það. En það er sitt hvað, að hafa alveg sama orkuverð um allt land eða gera ráðstafanir til þess að jafna orkuverðið. Það er vitað mál, að orkuverðið er í dag mjög misjafnt eftir aðstæðum, en með þessu verðjöfnunargjaldi, sem nú hefur verið tvöfaldað, er stigið mikilvægt spor í þá átt að jafna þann mismun, sem á þessu er. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að lesa hverja gr. þessa frv., sem hv. þm. hafa fyrir framan sig. Frv. skýrir sig sjálft. Þetta er aðalatriðið. En auk þess er með þessum l. gert ráð fyrir því, að það sé skipuð sérstök stjórn, sem fari með málefni Rafmagnsveitna ríkisins, undir yfirstjórn ráðherra. Út af fyrir sig er það ekki óeðlilegt. Rafmagnsveitur ríkisins eru það mikið fyrirtæki og spanna það stórt svið, að ekki er óeðlilegt, að þar sé stjórn til stuðnings framkvæmdastjóra, sem fari með þessi mál undir yfirstjórn ráðh. Af því að við erum að ræða hér um orkumál og raforkuverð, þá þykir mér rétt í tilefni af því, sem kom fram í útvarpsumr. í gærkvöld og prentað er með feitu letri í Þjóðviljanum í morgun, að fara nokkrum orðum um staðreyndirnar í því máli. Ég er alveg viss um það, að hv. 6. þm. Reykv. hefur ekki viljað fara með vísvitandi ósannindi og af því að ég veit, að hann vill hafa það heldur, sem sannara reynist, þá veit ég, að ég geri bæði honum og öðrum hv. þm. og einnig landsmönnum öllum greiða með því að skýra frá staðreyndum. Það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði í gær, voru blekkingar og þær eru endurteknar í feitletursfyrirsögn í Þjóðviljanum í morgun, og veit ég, að hv. 6. þm. Reykv. tekur það vel upp, að þetta skuli nú vera leiðrétt. Hv. þm. talaði um, að stofnkostnaður virkjunar við Búrfell hefði farið 25% fram úr áætlun. En staðreyndin er, að upphafleg áætlun hljóðaði upp á 42.8 millj. dollara, miðað við það gengi, sem þá var. En nú áætlast stofnkostnaður virkjunarinnar, að vöxtum á byggingartíma meðtöldum, 3.760 millj. kr. eða 42.7 millj. dollara. Það er aðeins minna heldur en upphafleg áætlun. Þetta eru staðreyndirnar í málinu. Og hv. þm. þarf að vita um þær. Í þessum tölum er meðtalið það miðlunarrými í Þórisvatni, sem upprunalega var reiknað með og hugsað var fyrir núverandi Búrfellsvirkjun, en nú er fyrirhugað að ráðast í miklu meiri miðlun, með tilliti til örari uppbyggingar kerfisins, nýrra virkjana í Tungnaá og síðar stækkunar Búrfellsvirkjunar. Áætlað er, að 210 MW virkjun við Búrfell gefi 1.720 millj. kwst. á ári og sé miðað við, að rekstrarkostnaður sé 10% af stofnkostnaði, en það er talið mjög ríflegt að gera ráð fyrir því, verður einingarverðið tæpir 22 aurar á kwst. Það passar nú ekki við þær fullyrðingar, sem hv. þm. viðhafði hér í gær og allir þekkja, sem hafa hlustað á hann og lesið Þjóðviljann. Ég held, að það sé mjög þarft fyrir hv. þm. að vita um þessar staðreyndir. Þó að ekki sé búið að fullprófa vélarnar, eru líkur á, að þær muni skila allt að 15% meiri afköstum en 210 MW, eða 240 MW. Þegar hægt verður að fullnýta það afl, lækkar kwst. í 19 aura, og þá fjarlægist þetta enn fullyrðingar hv. þm. Rétt er að benda á, að sé reiknað með 7% vöxtum af þeim lánum, sem tekin hafa verið til þessarar virkjunar, og 40 ára „annuiteti“, – en 40 ár er sá afskriftatími virkjunarinnar, sem hæfilegt er að reikna með, – þá verður rekstrarkostnaður ekki nema 8.5%, í stað þess að hann var í hinu tilfellinu reiknaður 10%, sem er sennilega of hátt. Verð kwst. er þá 16–19 aurar í stað 19–22 aura. Og í rauninni gefur þessi útreikningur réttasta matið á kostnaðarverði orkunnar. En það hefur aldrei verið farið dult með það, að framleiðsluverð Búrfellsvirkjunar lægi mjög nærri söluverðinu til ÍSALS og í Búrfellsvirkjun var ráðizt annars vegar vegna þess, að á þann hátt fengum við sjálfir ódýrara rafmagn, en frá smávirkjunum og hins vegar vegna annars hagnaðar af álbræðslunni. En þetta virðist hv. 6. þm. Reykv. eiga ákaflega erfitt með að skilja. Kannske lætur hann sér detta það í hug, að það væri ódýrara að við hefðum bara reist fyrir innanlandsmarkaðinn einhverja smávirkjun. Málflutningur hans byggist á þeirri öfugu hugsun og er það alveg merkilegt. Hins vegar hefur aldrei verið farið dult með það, að afkoma Landsvirkjunar yrði erfið fyrstu árin, á meðan virkjunin yrði ekki nema hálfnýtt, en langmestur hluti kostnaðarins áfallinn. Þessir byrjunarörðugleikar hefðu að sjálfsögðu orðið miklu meiri, ef stækkun álbræðslunnar og virkjunarinnar hefði ekki verið flýtt, svo að ekki sé nú minnzt á útkomuna, ef virkjað væri smátt, eins og hv. 6. þm. Reykv. hefði viljað gera. Hv. 6. þm. Reykv. vildi ekki virkja nema fyrir innanlandsmarkaðinn og þá hefðu sennilega verið virkjuð 30 þús. kw í staðinn fyrir 210 þús. Það hefði líka verið dýrt að vera með stórvirkjun, sem engan kaupanda hafði að orkunni, og ekki hefðu það verið góð búvísindi. Ég tel rétt að láta þessar staðreyndir koma hér fram. Það eru staðreyndir, sem fyrir liggja og ekki er hægt að rengja. Og hv. alþm. og fólkið í landinu eiga rétt á því að fá upplýsingar um þetta mál, sem ekki verða vefengdar, úr því að hv. 6. þm. Reykv. kastaði þessu fram í gærkvöld og endurtekur það í blaði sínu án þess að hafa gert sér fulla grein fyrir því, hvað hann var að segja. Það eina, sem hann hefur sér til málsbóta, er, að hann hafi ekki verið búinn að gera sér fulla grein fyrir því eða að hann hafi fengið skakkar upplýsingar hjá einhverjum aðilum. Mér dettur ekki í hug að halda, að þessi hv. þm. hafi vísvitandi farið með rangt mál og því er það gott, að hann fær tækifæri til þess að leiðrétta það sjálfur, sem hann hefur farið rangt með. Herra forseti. Ég vil svo leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það var vissulega tími til kominn, að æðstu ráðamenn gæfu einhverjar skýrslur um það, hvernig mál standa í sambandi við kostnað við Búrfellsvirkjun og framleiðslukostnað á raforku þaðan.- Ég veitti því athygli, þegar stöðin tók til starfa, að þá voru ekki birtar þær tölur, sem venja er að birta við slík tækifæri. Og þegar ég fór að grennslast fyrir um málið, kom það í Ijós, að þetta var vegna þess, að það var litið á þessar tölur sem hreint feimnismál. Það var ekki ætlun stjórnarvaldanna að gefa þessar tölur upp, eins og sakir stóðu, vegna þess að útkoman úr þeim gekk gersamlega í berhögg við kenningar þessara sömu manna. Ég hef aflað mér fullrar vitneskju um þetta mál, og ég get sagt hæstv. ráðh. það, að þær tölur, sem ég fór með hér í gær, hef ég sannreynt að fullu. Í júnílok í sumar var gefið upp af verkfræðingum Búrfellsvirkjunar, að kostnaður væri þá áætlaður 32 millj. 572 þús. dollarar. Upphafleg áætlun um framkvæmdirnar á því stigi var hins vegar 25.8 millj. dollarar. Hér er um að ræða hækkun, sem nemur 25%. Í þessa upphæð, sem ég nefndi áðan, 32 millj. dollara, vantaði vexti á byggingartímanum. Þegar þeir eru meðtaldir, er kostnaður kominn upp í 3.160 millj. kr. Við þá tölu bætast tollar og skattar í ríkissjóð, sem ekki voru heldur með í þessari tölu. Enn fremur þarf að bæta við þessa tölu gengistapi á innlendum kostnaði, vegna þess að tekin hafa verið erlend lán til allra framkvæmdanna, einnig innlenda kostnaðarins, en gengistapið nemur yfir 200 millj. kr. Þarna þarf einnig að bæta við greiðslu fyrir vatnsréttindi, sem er að vísu ekki há upphæð, en þó 10 millj. kr., og síðast verður að hafa þarna með kostnað við gasaflsstöðina, sem er 280 millj. og var heldur ekki í þessari upphæð. Þessi kostnaður samtals er 3.770 millj. kr. Og eins og hæstv. ráðh. gat réttilega um, er rekstrarkostnaður reiknaður 10% af þeirri upphæð. Framleiðsla raforku nú er 840 millj. kwst. og af því leiðir, að framleiðslukostnaður á kwst. er nú, eins og sakir standa, 45 aurar. Hæstv. ráðh. nefndi ekki, hver framleiðslukostnaðurinn á kwst. væri núna samkv. sínum tölum. Það væri fróðlegt, ef hann vildi gera það og bera einnig þá tölu saman við þá 22 aura, sem útlendingarnir borga og færa síðan rök að því, að slík viðskipti séu hagkvæm. En þessi framleiðsla verður öll mun hagkvæmari, þegar Búrfellsvirkjun er tekin til starfa með fullum afköstum. Þá bætist við þann kostnað, sem ég ræddi um áðan, verð þeirra véla, sem bætt verður við og kosta munu um 250 millj. kr. og enn fremur kostnaður við miðlunarmannvirki í Þórisvatni, sem verður um 350 millj. Þar með er heildarkostnaðurinn kominn upp í 4370 millj. kr. Framleiðslan verður þá 1.680 millj. kwst. og kostnaður á kwst. 26 aurar. Nú er það að vísu tilgangslítið, að við stöndum hér til skiptis, hæstv. ráðh. og ég og birtum ólíkar tölur um þessi atriði. Ég held, að hér sé um það alvarlegt mál að ræða, að það sé ástæða til fyrir Alþ. að framkvæma á því sjálfstæða rannsókn, hvað rétt er og hvað rangt í þessu máli. Ég vil skora á hæstv. ráðh. að fallast á það með mér, að hv. Nd. skipi rannsóknarnefnd til þess að komast að raun um, hvaða staðreyndir eru þarna réttar og hún leggi síðan þær staðreyndir fyrir Alþ. Á annan hátt getum við ekki komizt að öruggri niðurstöðu um þetta atriði. Það er algerlega tilgangslaust, að hæstv. ráðh. ætlist til þess, að menn taki mark á staðhæfingum hans, vegna þess að þeir heyri til sama flokki eða styðji sömu ríkisstj. og hann; eða ég ætlist til þess, að menn trúi orðum mínum á einhverjum hliðstæðum forsendum. Þetta er mál, sem ekki á að þurfa að deila um hér í ræðustóli. Þetta er hægt að sannreyna. Og ég vil skora á hæstv: ráðh. að fallast á það, að Alþ. skipi slíka rannsóknarnefnd.



Herra forseti. Það er rétt, að það er til lítils, að við séum hér að fara til skiptis upp í ræðustólinn, ég og hv. 6. þm. Reykv., úr því að hann ekki vill taka staðreyndirnar gildar. En ég hafði nú vænzt þess, að til þess kæmi ekki og þær heimildir, sem ég hef fyrir því, sem ég fór hér með áðan, eru frá framkvæmdastjóra Landsvirkjunarinnar, Eiríki Briem. Hann tekur tölurnar upp úr bókhaldi fyrirtækisins. Hv. þm. talar um, að það sé þörf á að skipa rannsóknarnefnd. En hvernig er með Landsvirkjun? Eiga ekki allir þingflokkar fulltrúa í stjórn Landsvirkjunar? Framkvæmdastjóri Landsvirkjunar starfar í umboði stjórnarinnar og er nokkur hv. þm., sem vill halda því fram, að framkvæmdastjóri Landsvirkjunar hafi tekið skakkar tölur upp úr bókhaldinu til þess að villa fyrir þm.? Þær tölur, sem ég fór með hér áðan, eru eftir honum hafðar. Ég held nú, að hv. 6. þm. Reykv. hafi alls ekki meint þetta. Hann var aðeins að tala um það, að hann hefði fengið upplýsingar, en hjá hverjum? Ekki hefur hann fengið þær hjá fulltrúa Alþb. í stjórn Landsvirkjunar, því að þær upplýsingar, sem hann gefur, hljóta að vera alveg samhljóða upplýsingum framkvæmdastjórans. Þá hefur hann farið eitthvað út fyrir bæjarvegginn og talað við mann, sem vissi ekki það, sem rétt var. Það er vorkunnarmál. Það getur komið fyrir okkur alla að leita á skakkan stað eftir því, sem við viljum finna. En ég er sannfærður um það, að fulltrúi Alþb. í stjórn Landsvirkjunar hefur ekki villt um fyrir manninum, því að ef hann hefði farið til hans, hefði hann fengið alveg sömu upplýsingar og ég fékk hjá framkvæmdastjóra Landsvirkjunar. Hv. þm. var að tala um það, að þegar stöðin var tekin í notkun, hafi ekki verið nein hátíðahöld og það hafi verið vegna þess, að tölurnar um kostnaðinn hafi verið feimnismál. En það ber nú ákaflega lítið á milli hjá okkur um stofnkostnaðinn. Hv. 6. þm. Reykv. segir, að stofnkostnaðurinn sé 3.770 millj. Framkvæmdastjórinn segir hins vegar, að hann sé 3.760 millj. Þetta munar nú alveg ótrúlega litlu í samanburði við allt hitt, sem hv. þm. hefur sagt um þetta mál. Hv. þm. spyr: Hver er kostnaður á kwst. nú? Því get ég ekki svarað, vegna þess að ég veit ekki, hvort það eru notuð núna 60 þús. kw frá Búrfelli eða 100 eða 110. Ég get vel trúað því, ef það eru ekki seld núna nema 60 þús. kw frá stöðinni, að kwst. kosti 45 aura. En ég hygg, að framleiðslan sé komin upp í 100 eða jafnvel 110 kw. Hitt er svo það, sem við erum allir sammála um og höfum vitað, að á fyrstu mánuðunum og jafnvel fyrstu árunum verður framleiðslan dýrari, en hún kemur til með að verða. Og það vinnst upp á seinna stigi, sem er erfitt í byrjun. Útreikningar stjórnar Landsvirkjunar liggja fyrir um það, að þetta er mjög hagstætt og að þeir, sem eru á þessu orkuveitusvæði, fá mun ódýrari raforku til heimilisnota heldur en þeir annars hefðu fengið. Auk þess fær þjóðin hundruð millj. kr. í gjaldeyri út úr þessu fyrirtæki, þegar það er komið í fullan gang.



Herra forseti. Nú fer að komast óvæntur og snögglegur botn í þessa deilu okkar hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. lýsti yfir því hér áðan úr þessum ræðustóli, að kostnaður við Búrfellsvirkjun væri núna 3.760 millj. kr.  Það er tilgangslaust fyrir hæstv. ráðh. að standa hér og vitna til fulltrúa Alþb. í Landsvirkjunarstjórn. Þær staðhæfingar, sem hæstv. ráðh. fór með, voru ekki frá Landsvirkjunarstjórn. Þær voru einvörðungu frá framkvæmdastjóranum. Þetta hefur ekki verið borið undir Landsvirkjunarstjórn. En eins og ég sagði áðan, það er í sjálfu sér tilgangslaust að deila um þessa hluti. Þessar staðreyndir verða að liggja fyrir og þessar staðreyndir verða auðvitað ekki faldar til lengdar. Það verður ekki falið til lengdar, að fyrstu 3–4 árin verða þessi viðskipti svo óhagstæð, að hinn erlendi kaupandi greiðir aðeins helminginn af framleiðslukostnaði raforkunnar. Aðeins helminginn! Hinn helminginn verður að greiða með því að láta innlenda neytendur greiða miklu hærra verð fyrir raforkuna. Það verður að skattleggja Íslendinga, til þess að hægt sé að selja útlendingum raforkuna á þessu lága verði. Þessi met jafnast til muna, þegar stöðin fer að starfa með fullum afköstum. En þá eykst líka stórlega raforkumagnið, sem útlendingar kaupa. Hver eyrir, sem skakkar, þýðir stórfelldar upphæðir á ári. 4 aurar, aðeins 4 aurar undir kostnaðarverði, jafngilda 45 millj. kr. á ári. Þetta eru staðreyndir, sem menn þurfa að velta mjög gaumgæfilega fyrir sér einmitt núna, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur boðað það sem allsherjarbjargráð að semja við útlendinga um fleiri og fleiri slíkar verksmiðjur á Íslandi. Fram hafa komið hugmyndir um að koma upp 6-7 hliðstæðum verksmiðjum á næsta áratug eða svo. Og ekki linnir áróðri fyrir slíkum framkvæmdum í ræðum forystumanna og málgögnum þeirra. En ef viðskiptin eru ekki hagkvæmari en það, að þessir aðilar nýta ekki aðeins orkulindir okkar, heldur verðum við líka að greiða þeim fé fyrir að nota orkuna, þá er mér spurn: Hvernig á framtíð Íslendinga að geta verið fólgin í slíkum viðskiptum? Jafnvel þó að slík viðskipti stæðust og útlendingar greiddu raforkuna á kostnaðarverði, eins og hæstv. ráðh. vill gera sér vonir um, að muni verða eftir nokkur ár, þá felst í þessu það eitt, að erlendir aðilar nýta orkulindir okkar, taka verðmætisaukann og flytja hann mestmegnis úr landi. Orkulindir okkar nýtast þá ekki handa okkur sjálfum til þess að byggja upp sjálfstætt atvinnulíf á Íslandi. Þetta er sams konar iðja og menn þekkja úr nýlendum og hálfnýlendum, þar sem erlendir gróðaaðilar nýta yfirburði sína að fjármagni og tækniþekkingu til þess að hirða arð af auðlindum smærra eða fátækara ríkis. Það alvarlega í þessu er einmitt þessi meginstefna, að hæstv. ríkisstj. virðist ekki koma auga á neina framtíð aðra, en þá að fela útlendingum að koma upp fleiri og fleiri fyrirtækjum á Íslandi. Hana skortir allt þrek til þess að byggja upp íslenzka atvinnuvegi. Hún telur, að þjóðin geti lifað á því að virkja vatnsföllin og eftirláta útlendingum að hagnýta þau. Þetta eru, eins og þær tölur sýna, sem ég rakti hér í gær, ákaflega slæm viðskipti, léleg hagfræði. En þetta er miklu meira en það. Í þessu felst uppgjöf og vantrú á getu Íslendinga. Í þessu felst sú hætta, að við verðum ekki menn til þess að starfrækja hér sjálfstæða atvinnuvegi, eins og við verðum að gera. Ég held, að þessi áróður fyrir erlendri stóriðju á Íslandi sé einhver versti óleikur, sem valdamenn geta gert þjóðinni. Nú ríður á allt öðru en þessu. Og ég held, að það væri nærtækara verkefni fyrir hæstv. ráðh. að hugsa sitt mál alvarlega í einrúmi og íhuga, hvort sú stefna, sem hann hefur tekið þátt í að móta, að undanförnu, er ekki röng, hvort reynslan hefur ekki sannað, að hún stenzt ekki og hann hefur þá vonandi manndóm og djörfung til þess að koma fram og viðurkenna það, að reynslan hafi sannað, að þessi viðskipti séu óhagkvæm og að Íslendingar verði að leita annarra og sjálfstæðari leiða til þess að efla atvinnuvegi sína.



Herra forseti. Ég verð nú að biðja afsökunar á því, að ég gerði mér ekki grein fyrir því, að það væru svo miklar stórlygar í Þjóðviljanum eins og raun ber vitni. Þjóðviljinn segir, að kostnaðurinn sé þegar orðinn 3.770 millj. En ég hef ekki lesið þetta nógu nákvæmt. Ég taldi, að það, sem hv. þm. hefði meint, væri það, að kostnaðurinn yrði þetta. En hlutur hv. þm. batnar nú ekki við þetta. Hann verður nú anzi slæmur á eftir, þegar menn gera sér grein fyrir þessum staðreyndum. Hann fullyrðir, að stofnkostnaðurinn sé orðinn þetta. Og svo, til þess að smokka sér út úr þessari vitleysu, segir hann, að þetta hafi ekki verið borið undir stjórn Landsvirkjunar, stjórn Landsvirkjunar vissi ekkert um þetta, af því að ég hefði verið hér með allt aðrar tölur, sem væru hafðar eftir framkvæmdastjóranum. Framkvæmdastjórinn segir, að nú áætlist stofnkostnaður virkjunarinnar, með vöxtum á byggingartíma meðtöldum, 3.760 millj. kr. eða 42.7 millj. dollara, sem er 100 þús. dollurum lægra, en upphafleg áætlun. Og framkvæmdastjórinn segir, að í framangreindum tölum sé með talið það miðlunarrými í Þórisvatni, sem upprunalega var reiknað með og hugsað fyrir núv. Búrfellsvirkjun. En nú er til athugunar að ráðast í miklu meiri miðlun með tilliti til örari uppbyggingar kerfisins og nýrra virkjana í Tungnaá og síðari stækkunar á Búrfellsvirkjun. En hv. 6. þm. Reykv. segir, að þetta kosti allt saman miklu meira. Það eigi eftir að bæta þarna við alls konar kostnaði, sem framkvæmdastjórinn veit ekkert um og stjórn Landsvirkjunar veit ekkert um. Ég verð að segja það, að það er raunalegt, að hv. þm. skuli setja sig í þessa aðstöðu, að menn geti ekki tekið mark á því, sem hann er að segja hér í ræðustólnum. Eins og ég sagði hér í byrjun, getur það komið fyrir alla að fara með rangt mál, af því að þeir hafi fengið skakkar upplýsingar eða ekki gert sér grein fyrir því rétta. En þegar menn vilja ekki taka við leiðréttingu, þegar hún liggur alveg á borðinu, þá verður ákaflega erfitt að afsaka það. Og þetta tal um það, að við séum að gefa með orkuverðinu til álbræðslunnar, er ekki meira en það, sem alltaf hefur verið upplýst, að í byrjun yrði orkuframleiðslan dýrari en það, sem álverksmiðjan borgaði. En eins og kemur fram í þessu plaggi, sem ég er með fyrir framan mig og útreikningum framkvæmdastjórans, verður framleiðslukostnaðurinn talsvert lægri en álverksmiðjan borgar. Og það, sem skiptir náttúrlega verulegu máli er, að við fáum í heild á þessu orkuveitusvæði miklu ódýrari orku, en við annars hefðum átt kost á. Tal um það, að núv. ríkisstj. og stjórnarflokkar hafi ekki trú á innlendum atvinnuvegum, hafi ekki þrek til þess að byggja þá upp, það er nokkuð, sem ekki tekur að ræða um við þennan hv. þm., vegna þess að það stangast ekki síður á við staðreyndir en annað, sem hér hefur verið um rætt. Það er vitað mál, að það er stefnumál núv. ríkisstj. að byggja upp og styrkja hina gömlu atvinnuvegi, jafnframt því sem nýjum stoðum er rennt undir atvinnulífið til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Það er þetta markmið, sem núv. ríkisstj. stefnir að og hefur unnið betur að en nokkru sinni áður hefur verið gert. Þetta er það, sem flestir vita, og hv. 6. þm. Reykv. gerir sér ábyggilega grein fyrir þessu, enda þótt hann vilji ekki viðurkenna það á þessari stundu. Þegar hann talar um 45 aura á kwst. og svo 26 aura, þegar það er komið í lágmark, þá tekur hann ekki til greina útreikninga framkvæmdastjóra Landsvirkjunar í því tilliti frekar en öðru og þá verð ég nú að segja það, að það er tilgangslaust að vera að ræða við þennan hv. þm., úr því að hann ekki vill taka neinum rökum og staðreyndum, sem liggja fyrir.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að blanda mér í þá talnadeilu, sem hér hefur farið fram á milli hv. 6. þm. Reykv. og hæstv. raforkumrh. Til þess brestur mig aðstöðu. En ég vil aðeins taka undir það, sem hér hefur komið fram, að ég held, að það væri gott að fá þetta mál nákvæmlega upplýst og ég tel alveg víst, að ráðh. muni vilja stuðla að því, vegna þess að hann telur sig hafa pálmann í höndunum. Ef hlutlaus rannsókn er látin fara fram á þessu, mun það rétta koma í ljós. En vegna þess að hér hefur það borið á góma, hvernig hæstv. ríkisstj. hafi tekizt að semja við álbræðsluna á sínum tíma um raforkuverðið, þá langar mig til að vekja athygli á einu atriði, sem er alveg augljós staðreynd um það, hvernig henni hefur tekizt til í þeim efnum í samanburði við aðra. Um það leyti, sem við sömdum við álbræðsluna um raforkuverðið, voru Norðmenn að semja við hliðstæð fyrirtæki og þeir fengu þá fyrir raforku, sem þeir sömdu um sölu á til erlendrar álbræðslu, 3.2 mill, en við fengum ekki nema 2.5 mill fyrir okkar, þannig að hér var um slíkan verðmun að ræða, að Norðmenn fengu 28% meira fyrir raforkuna, heldur en við fengum með samningum við þessi álbræðslufyrirtæki. Samkv. upplýsingum, sem voru birtar í Morgunblaðinu 1. eða 2. þ.m., munum við, þegar álbræðslan nýtir til fulls það orkumagn, sem um er samið, að hún fái á árinu 1974 eða þar í kring, fá fyrir orkuna um 270 millj. kr. Ef við hefðum hins vegar samið með líkum hætti og Norðmenn og fengið það sama fyrir raforkuna og þeir, þá mundum við hafa fengið 70-80 millj. kr. meira á ári. Ég held, að hér sé um staðreynd að ræða, sem ekki er hægt að bera á móti og liggur alveg ljóst fyrir. Á 20 árum nemur þetta 1.400–1.500 millj. kr., og ef menn bæta svo við vöxtum og vaxtavöxtum, er þessi upphæð miklu hærri. Þess vegna má fullyrða það, að sá munur, sem er á raforkuverðinu hér hjá okkur og í Noregi, svarar til þess, að á 20 árum mundi vera hægt að byggja fyrir þennan mismun mjög stórt orkuver, næstum því eins stórt og Búrfellsvirkjun. Þetta er sá stóri munur, sem er á norska samningnum og íslenzka samningnum, sem gerðir voru um sölu á raforku til álbræðslu á sama tíma. Ég held, að þetta sýni það alveg óumdeilanlega, hve hörmulega illa ríkisstj. hefur tekizt í þessum samningum, þegar menn gera sér ljósan þennan mikla mun, sem er á samningnum, sem Norðmenn gerðu við álbræðslu, á sama tíma og við vorum að semja við Svisslendingana í Straumsvík. Þess ber svo að gæta, sem ekki er tekið með í reikninginn, að í Noregi verða álhringarnir að borga tolla og skatta alveg til samræmis við innlend fyrirtæki. Hér nýtur álbræðslan stórkostlegrar undanþágu í þeim efnum. Hún borgar enga tolla og miklu minna framleiðslugjald heldur en mundi nema þeim sköttum, sem hún yrði að borga, ef hún væri látin lúta íslenzkum lögum. Þessar staðreyndir, sem ég hef nú nefnt og liggja alveg Ijóst fyrir og ekki verður borið á móti, sýna það ákaflega glöggt, hve hörmulega illa ríkisstj. hefur tekizt í þessum samningum, og þess vegna voru þeir ekki afsakanlegir á sínum tíma. Ég er alveg sannfærður um það, að ef það hefðu verið traustari samningamenn Íslands megin við borðið, þegar verið var að vinna að þessum málum, þá hefði verið auðvelt að fá miklu hagstæðari samninga, alls ekki lakari en þá, sem Norðmenn fengu. En svona varð niðurstaðan.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í tilefni af því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði hér áðan. Það mun vera rétt, að raforkuverðið er nokkru hærra í Noregi heldur en hér. En skatturinn er mjög lítill, sem álverksmiðjurnar í Noregi greiða til Norðmanna og þess vegna vil ég ekki fullyrða um þetta, því að ég hef þetta nú ekki í höndunum. En þegar tekið er tillit til þess, hvað skatturinn er mikill, sem álverksmiðjan greiðir til Íslands, þá fæst mjög svipað út úr því og þeim skatti, sem álverksmiðjurnar greiða í Noregi. En ég vil ekki fullyrða neitt hérna, því maður getur flett þessu upp, en ég man ekki betur en álverksmiðjan greiði 3 mill núna fyrstu árin, en hv. 4. þm. Reykv. sagði 2.5. Svo lækkar orkuverðið um leið og skatturinn hækkar. Þannig mun það vera, að þetta jafnar sig nokkuð upp og norsku samningarnir eru, þegar á allt er litið, ekki hagstæðari fyrir Norðmenn heldur en álsamningurinn við Svisslendingana er fyrir Íslendinga. Bæði hv. 4. þm. Reykv. og ég getum rifjað þetta upp. Ég las þetta einu sinni og við höfum gert það báðir, en ég vil ekki fullyrða um þetta nema í aðaldráttum. En við getum ábyggilega, með því að fletta þessu upp á ný, sannfært okkur um það, hvað rétt er í þessu. Þó vil ég alveg fullyrða, að þær tölur, sem hv. 4. þm. Reykv. fór með hér áðan, eru ekki nærri lagi, þegar hann tekur tillit til þess, hvað miklu hærri skattar eru greiddir af framleiðslunni hér, - ákveðið af hverju tonni, - heldur en í Noregi.



Herra forseti. Ég þarf ekki að lengja þessar umr. mikið, því að það var lítið, sem kom fram hjá hæstv. raforkumrh. Hann vildi helzt færa það til réttlætingar á raforkusamningnum við álbræðsluna í Straumsvík, þegar gerður er samanburður á honum og hliðstæðum samningum, sem Norðmenn hafa gert við hliðstæð fyrirtæki, að skattar mundu vera miklu lægri í Noregi. Samkvæmt þeim samningum, sem erlendar álbræðslur hafa gert við Norðmenn, verða þær að borga nákvæmlega sömu skatta og norsk fyrirtæki. Þær eru alveg undir norskum skattalögum. Ef það kann að koma fyrir, að það verði mikill halli á rekstri þeirra eða þær geri ekki betur en rétt að bera sig, þá verða skattarnir náttúrlega ekki mjög háir. En niðurstaðan er nú yfirleitt sú með þessi fyrirtæki og hefur sérstaklega verið svo nú síðari árin, að þau hafa verið rekin með mjög góðum hagnaði og þess vegna get ég ekki trúað því, að eins og málin standa nú, séu mjög lágir skattar á þessum fyrirtækjum í Noregi, því útþenslan hjá álbræðslunum bendir líka til þess, að þar sé ekki um nein tekjuhallafyrirtæki að ræða. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði um raforkuverðið, þá er það rétt, að allra fyrstu árin mun álbræðslan greiða 3 mill fyrir raforkuna, en gegn því fær hún lækkun á framleiðslugjaldinu, þannig að raunverulega borgar hún ekki nema 2,5 mill. Þessi breyting varð á sínum tíma vegna þess, að þegar Alþjóðabankinn fór að athuga þá rekstrarreikninga frá Landsvirkjun, sem hann fékk, taldi hann sig komast að raun um það, að það væri of lítið fyrir Búrfellsvirkjun að fá 2.5 mill fyrstu árin, hún yrði að fá a.m.k. 3 mill og því var það, sem þessi tilfærsla var gerð, að álbræðslan borgar 3 mill fyrstu árin, en fær um leið tilsvarandi lækkun á framleiðslugjaldinu. En svo, þegar samningarnir eru komnir til fullra framkvæmda, þá borgar hún ekki nema 2.5, en sams konar fyrirtæki, sem sömdu við Norðmenn á sama tíma, verða að borga 3.2. Þar er um 28% verðmun að ræða. Og ef það er rétt, sem stóð í Morgunblaðinu í byrjun þessa mánaðar, að þegar samningarnir eru komnir til fullra framkvæmda, borgi álbræðslan fyrir raforkuna 270 millj. kr., þá svarar það til þess, að hún mundi hafa þurft að borga um 75 millj. kr. meira, ef hér hefðu gilt sömu samningar um þetta efni og gerðir voru í Noregi á sínum tíma. Ég held, að sú tala nægi alveg til að sýna, hve óhagstæður þessi samningur var.



Herra forseti. Það eru aðeins tvær eða þrjár setningar. Ég vil nú ekki fullyrða það, sem ekki stenzt. En það liggur alveg fyrir, að álverksmiðjur í Noregi borga miklu minni skatt heldur en álverksmiðjan í Straumsvík gerir hér og þess vegna er það orðaleikur, þegar hv. 4. þm. Reykv. er að tala um það, að raforkuverðið sé lægra hér, heldur en í Noregi, því við vinnum það upp með því að taka meira framleiðslugjald af álverksmiðjunni hér heldur en Norðmenn fá frá þeim verksmiðjum, sem þar eru staðsettar. Og ég gæti bezt trúað því, að munurinn yrði miklu meiri en 70–80 millj., eins og hv. 4. þm. Reykv. var að nefna áðan, sem við fáum í skatta umfram það, sem Norðmenn fá, þótt ég hefði nú ekki haldið, að samningarnir væru hagstæðari hjá okkur en Norðmönnunum. En það skyldi nú ekki vera, þegar tekið er tillit til skattanna og orkuverðsins, sem álverksmiðjan greiðir hér og það svo borið saman við orkuverðið og skattana, sem álverksmiðjur greiða í Noregi, að niðurstaðan yrði sú, að okkar samningar væru hagstæðari, þegar þetta er allt tekið með í reikninginn. 



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að blanda mér inn í þá deilu eða þær umr., sem hér hafa orðið um Búrfellsvirkjun og sölu á rafmagni til álbræðslunnar, heldur vildi ég fara nokkrum orðum um efni þess frv., sem hér liggur fyrir. Ég tel, að það sé eðlilegt, að þm. staldri nokkuð við, þegar það liggur ljóst fyrir, að leggja þarf allháan skatt á neytendur í landinu til þess að standa undir auknum rekstrarhalla Rafmagnsveitna ríkisins. Eftir því sem ég get gert mér grein fyrir þessu máli, þá mun þetta fyrst og fremst stafa af því, að á sínum tíma, - ég þori nú ekki að fullyrða, hversu langt er síðan, ég hygg, að það séu milli 15-20 ár síðan, - hafi forsvarsmenn Rafmagnsveitna ríkisins, þáv. raforkumálastjóri, tekið upp ranga stefnu í þessum málum. Það var þá lögð á það mjög rík áherzla, að ná sem allra flestum og helzt öllum rafmagnsveitum á landinu undir Rafmagnsveitur ríkisins, taka þær úr höndum einkaaðila, sem þá voru í flestum tilfellum hin ýmsu sveitarfélög og leggja þær undir Rafmagnsveitur ríkisins. Þetta tókst að nokkru leyti. En ef málið er skoðað, kemur það í ljós, að þau sveitarfélög, sem sáu fram á erfiðleika í sambandi við rekstur sinna rafveitna, féllust á að láta Rafmagnsveitur ríkisins taka við veitunum. Þegar svo kom að hinum stærri veitum, sem sýnt höfðu, að þær voru reknar með hagnaði, þá strandaði málið. Ég hygg, að það hafi verið í tíð vinstri stjórnarinnar, sem var gerð mjög hörð hríð að mörgum hinna stærri rafveitna, bæði með alls konar fagurgala um mjög hagstæða samninga og jafnvel hótunum við einstakar rafveitur í sambandi við fyrirgreiðslu, sem þær þurftu að fá innta af hendi og reynt að ná þessum stærri rafmagnsveitum undir Rafmagnsveitur ríkisins. En málið strandaði og síðan hefur þetta alltaf verið rekið, sem eðlilegt er, með nokkrum halla. Ég minnist þess, að þegar ég átti sæti í fjvn., var forstjóri Rafmagnsveitna ríkisins kallaður þar á fund og hann beðinn að gera grein fyrir framtíðarrekstri Rafmagnsveitna ríkisins. Hann var þá með áætlun um framtíðarrekstur í nokkur ár, 4-5 ár fram í tímann, þar sem hann lagði það fyrir fjvn., að þessi halli mundi fara árminnkandi og hverfa að vissu árabili loknu. Auðvitað tók fjvn. þetta gott og gilt, en því miður hefur þetta ekki staðizt, heldur farið eins og sjá má af fjárl. og af því frv., sem hér liggur fyrir. Því miður sígur alltaf á verri hliðina, þannig að rekstrarhalli verður meiri og meiri og ég tel, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, hljóti að athuga, hvort ekki er hægt að finna leiðir til þess að bæta úr þessu. Ég hef orðið þess var, að það er að skapast tilhneiging aftur hjá ýmsum aðilum til að breyta í hið fyrra form, þ.e. að einstaka sveitarfélög fái aðstöðu til þess að yfirtaka rafveitur aftur, kannske eitt sveitarfélag út af fyrir sig, en þó mun það vera frekar í því formi, að einstök landssvæði taki að sér rekstur tiltekinna rafveitna. Ég tel, að ef á þennan hátt væri hægt að komast út úr þessari sjálfheldu, sem ég tel að Rafmagnsveitur ríkisins og auðvitað Alþ. séu að komast í með rekstur hinna ýmsu rafveitna, sem heyra undir Rafmagnsveiturnar, sé sjálfsagt að athuga það og skoða mjög vel, hvort ekki er hægt að bæta úr þessu. Ég tel, að þetta sé það stórt mál, að þetta hljóti að verða að athuga og jafnframt tel ég, að það sé orðið tímabært að athuga alla uppbyggingu á þeirri stofnun, sem með þessi mál fer. Ég hef aflað mér nokkurra upplýsinga í þessu sambandi, en er ekki tilbúinn að ræða þær á þessu stigi, en ég tel að það sé sjálfsagt að athuga, hvort ekki er hægt að koma rafmagnsmálunum í heild fyrir á hagkvæmari hátt en þetta frv. gefur tilefni til að ætla í sambandi við rekstur á Rafmagnsveitum ríkisins.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. í tilefni af orðaskiptum hæstv. raforkumrh. og hv. 4. þm. Reykv. um samninga þá, sem gerðir voru hér á landi, í samanburði við samninga annars staðar. Það vill svo vel til, að ég get greint frá vitnisburði manns, sem ætti að vera býsna vel dómbær um þá hluti. Þessi maður er Emanuel R. Meyer, aðalframkvæmdastjóri Swiss Aluminium. Ég hitti hann fyrir 2 árum, þegar hann kom til landsins og gat lagt fyrir hann nokkrar spurningar. Ég spurði hann m.a. að því, hvort auðhringurinn hefði nokkurs staðar annars staðar í Evrópu náð samningum um jafnlágt raforkuverð og á Íslandi. Hann svaraði því til, að verðið á Íslandi væri langlægsta verð, sem hringurinn greiddi í Evrópu. Ég spurði hann að því, hvort ákvæðin um skatta, þ.e. sérsamningurinn um skattgreiðslur fyrirtækisins, væru hliðstæð samningum í öðrum löndum. Hann kvað það ekki vera og hann sagði, að þetta væri algert einsdæmi. Ég spurði forstjórann raunar einnig að því, hvort þess væru dæmi í öðrum löndum, að þessi auðhringur væri óháður dómstólum landsins sem hann starfaði í, - en það atriði var sem kunnugt er í samningunum hér, að það verði ekki íslenzkir dómstólar, sem fjalla um ágreiningsefni, sem koma upp við auðfélagið. Hann svaraði mér því, að þetta ákvæði væri algert einsdæmi. Ég hefði getað spurt framkvæmdastjórann um fleira, ef ég hefði haft hugkvæmni til þess, en ég hafði satt að segja ekki forspá til þess að spyrja hann um það, hvernig kaupi við verksmiðjuna væri háttað í samanburði við kaup annars staðar, enda var málið ekki komið á þann grundvöll þá, að hægt væri að sjá það fyrir. En nú hygg ég, að kaupgjaldið, sem greitt er hér á Íslandi til starfsmanna verksmiðjunnar, sé lægra en í öllum öðrum Evrópulöndum. Okkur var sagt að það væri einn ávinningurinn af því að semja við þetta erlenda auðfélag, að þarna fengi hópur manna vinnu. En nú er búið að ganga þannig frá launum, sem þeir fá greidd fyrir vinnuna, að þau eru lægri en í nokkru öðru landi í Evrópu. Ég veit raunar ekki til þess heldur, að það atriði, sem tekið var upp í samningum við verkalýðsfélögin og gerir lítt framkvæmanlegt eða óframkvæmanlegt fyrir verkalýðsfélög að gera verkföll í þessu fyrirtæki, jafnvel þótt þau telji sér það nauðsynlegt, sé í samningum við álbræðslur í öðrum löndum, a.m.k. sá ég það í nýjustu skýrslu framkvæmdastjórans, að hann talaði um erfiða afkomu fyrirtækja sinna á Ítalíu, vegna þess að rekstur þeirra hefði truflazt af vinnudeilum. Þar virðast því ekki vera slík ákvæði. Ég hygg, að það sé alveg sama, hvar borið er niður í sambandi við þessa samninga, sem íslenzk stjórnarvöld hafa gert við Swiss Aluminium. Ég held að öll ákvæði samninganna, hvert eitt og einasta, séu lakari en hliðstæðir samningar, sem dæmi eru um í öðrum löndum.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. vitnar í samtal, sem hann átti við framkvæmdastjóra Swiss Aluminium, Meyer að nafni, fyrir 2–3 árum. Ég efast ekkert um að þetta samtal hafi átt sér stað og það væri nokkuð langt gengið að segja, að hv. 6. þm. Reykv. færi þarna alveg rangt með. En mér virðist þetta geta nokkuð passað, þegar Meyer talar um, að þetta sé lægra raforkuverð, sem samið er um hér, heldur en annars staðar og hann segir einnig, að það sé alveg einsdæmi, hvernig samið hafi verið um skattana hér á landi. Það er alveg rétt, því um leið og þeir fá lægra orkuverð hér heldur en gerist, þá borga þeir hærri skatta. Þeir borga hér ákveðið framleiðslugjald af hverju tonni og það fer ekkert á milli mála, hvað þeir framleiða mikið, en annars staðar borga þeir af nettóhagnaði, sem alltaf verður óverulegur, eftir þeim afskriftareglum, sem þeir hafa. Þetta gæti þess vegna farið nokkuð saman. Hv. þm. sagðist halda, að þetta væru lögfestir samningar, sem gerðir hefðu verið við erlend stóriðjufyrirtæki, en tók ekki dýpra í árinni, en eigum við ekki bara að bera þessa samninga alveg nákvæmlega saman og hætta að deila um þetta svona hvað eftir annað, án þess að hafa samningana fyrir framan okkur? Við höfum allir einu sinni lesið þessa samninga og kannske tvisvar. Við höfum einnig kíkt í norsku samningana. En þetta þarf að rifja upp til þess að geta rökrætt um þetta. Ég hef þá hugmynd, að okkar samningur sé a.m.k. eins hagstæður og sá norski. En við skulum, af því að það er skynsamlegast fyrir okkur, bíða með fullyrðingar í þessu efni, þangað til við höfum rifjað þessa samninga upp. Við eigum það sameiginlegt, að við höfum ekki lesið þessa samninga síðustu mánuðina a.m.k. og við þurfum að rifja þá upp til þess að geta komið hér með alls kyns fullyrðingar.



Herra forseti. Ég get alveg verið sammála hæstv. raforkumrh. um það, að það muni vera gett fyrir hann að lesa aftur raforkusamninginn og það, sem í honum felst og kom fram í sambandi við umr., sem fóru fram hér á Alþ., þegar um hann var rætt, því að nú í þessum umr. hefur komið fram grundvallar misskilningur hjá hæstv. ráðh. í sambandi við þessi mál. Hann virðist álíta og heldur því fram, að framleiðslugjaldið svokallaða sé þannig til komið, að með því sé verið að bæta Íslendingum það upp, að samið var um of lágt rafmagnsverð. Það er ekki minnsta samband á milli Framleiðslugjaldsins og raforkuverðsins. Framleiðslugjaldið er þannig til komið, að í staðinn fyrir það, að álbræðslan greiði tekju– og eignarskatt samkvæmt íslenzkum l., þá greiðir hún þetta framleiðslugjald. Og það var reynt að finna það út eftir einhverju mati, að framleiðslugjaldið væri nokkuð svipað því, sem álbræðslan mundi hafa þurft að greiða í tekjuskatt og eignarskatt samkvæmt þeim 1., sem þá voru í gildi. Það var náttúrlega ákaflega erfitt að meta þetta, vegna þess að hér var fyrst og fremst miðað við rekstraráætlun, sem fyrirtækið sjálft hafði gert og þess vegna var ákaflega erfitt að segja til um það, hvað það mundi raunverulega hafa greitt í tekju– og eignarskatt, ef það hefði verið háð venjulegri íslenzkri löggjöf um þetta efni. Í Noregi er þetta þannig, að álbræðslur verða að greiða þar skatta eins og önnur fyrirtæki. Þær hafa ekki neinar undanþágur í þessu efni. Ráðh. hefur verið að tala um, að það væru mjög lágir skattar á álbræðslum í Noregi. Það er nákvæmlega sama skattákvæðið, sem gildir um álbræðslur þar og um önnur fyrirtæki og ef þær græða, sem þær hafa yfirleitt gert á síðari árum, þá geta skattarnir orðið mjög háir. Auk þess er það, að álbræðsla í Noregi býr ekki við neitt öryggi í þessum efnum, eins og t.d. þetta fasta framleiðslugjald. Þingið og ríkið getur hvenær sem er hækkað skattana, ef það telur það rétta aðferð, og þá verður álbræðslan þar að lúta því eins og önnur fyrirtæki. Með þessu framleiðslugjaldi hér býr álbræðslan við algjört öryggi í þessum efnum, því hún veit alveg, hvað hún þarf að greiða og á ekki neina hættu yfir sér vegna breytinga, sem kunna að verða á skattalögum. Það er ekki hægt fyrir okkur að fullyrða neitt um það, hvaða skattar það eru, sem álbræðslur greiða nú í Noregi, hvort það er hærra eða lægra en framleiðslugjaldið. Það mætti segja mér, að það væri miklu hærra. Hitt er það, að á vissum tíma í Noregi, þegar gekk yfirleitt hálfilla með álbræðslurekstur í heiminum og fyrirtækin þar voru nýlega tekin til starfa með þessar miklu afskriftir, þá greiddu þau ekki tiltölulega háa skatta. En það segir ekkert um þáð, hverjar skattgreiðslurnar eru í ár eða hverjar þær koma til með að verða, vegna þess að það er alveg háð afkomu fyrirtækisins. Það gæti kannske í sumum tilfellum orðið eitthvað lægra heldur en sem svarar framleiðslugjaldinu hér, ef reksturinn gengi illa. En það getur líka orðið margfalt framleiðslugjald, ef reksturinn gengur vel, eins og yfirleitt gengur hjá álbræðslunum í dag. Hitt er reginmisskilningur, sem ráðh. var að halda hér fram áðan, að það hafi verið samið um framleiðslugjaldið sem einhverja uppbót á raforkuverðið. Það eru ekki nokkur tengsl þar á milli. Framleiðslugjaldið kemur í staðinn fyrir tekju– og eignarskatt, sem og útsvar, sem fyrirtækið hefði annars orðið að greiða. Það er eingöngu látið vega á móti því, en ekki hinu. Þess vegna er það herfilegur misskilningur hjá ráðh., að framleiðslugjaldið sé til þess að bæta upp raforkuverðið. Það sýnir það, að hann þarf að lesa um þessi mál betur, áður en hann getur tekið þátt í þeim umr., sem eru hér á Alþ.



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fyrir hv. Nd. á síðasta þingi og hlaut þá afgreiðslu d., var samþ. einróma í þessari hv. d., eins og það er nú lagt fyrir d. öðru sinni. Þegar við 1. umr. frv. á síðasta þingi urðu nokkrar umr. um einstök atriði frv., einkum og sér í lagi 1. gr. þess. Algert samkomulag varð um það að breyta henni í það horf, sem hún er nú í þessu frv. Hv. menntmn. þessarar d. starfaði mjög rösklega að málinu og varð sammála um till. sínar, sem einnig hlutu einróma samþykki í hv. d., þannig að hv. Nd. afgreiddi málið frá sér að undangenginni ýtarlegri athugun í n. Hins vegar tók hv. Ed. málið ekki til meðferðar, enda var nokkuð áliðið þings, þegar hún fékk það sent. Þar eð málið hefur hlotið ýtarlega meðferð í hv. Nd., - ég fylgdi því úr hlaði með framsöguræðu, þar sem ég rakti allan aðdraganda málsins og kjarna þeirrar nýskipunar, sem hér er um að ræða, og frsm. menntmn. og menntmn.- menn fluttu auk þess ýtarlegar ræður um málið, - geri ég ráð fyrir því eða veit raunar, að málið er fullkunnugt hv. þdm., svo að ég sé ekki ástæðu til þess að kynna málið hér öðru sinni. Vildi ég mega óska þess, þar eð hv. menntmn. þrautþekkir málið einmitt í því formi, sem það er nú lagt fyrir, að hún geti unnið skjótt og rösklega, eins og hún gerði í fyrra, þannig að hv. Ed. fái málið sem fyrst til meðferðar. Ég læt í ljós þá ósk, að hv. Alþ. afgreiði þetta mál sem fyrst, vegna þess að talsvert verk bíður varðandi samningu reglugerðar samkv. þessu frv. Verði það samþ., mælir það fyrir um talsvert róttækar breytingar á kennsluskipulagi menntaskólanna, og þeir þurfa nokkurn tíma til þess að undirbúa þær breytingar. Þeim mun fyrr sem menntaskólarnir í landinu vita, eftir hvaða reglum þeir eiga að hefja störf á næsta hausti, þeim mun betra fyrir starfsemi skólanna, þeim mun betur undirbúið má gera ráð fyrir, að skólastarfið í menntaskólunum verði á næsta hausti. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska þess, að þessu frv. verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Menntmrh: (Gylfi Þ. Gíslason): Herra forseti. Þetta frv. er til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 27. ágúst s.l. Efni I. er það, að með þeim er heimilað með leyfi menntmrn. að stofna til allt að tveggja ára framhaldsdeilda við gagnfræðaskóla, er taki við nemendum að loknu gagnfræðaprófi eða landsprófi miðskóla samkv. nánari ákvæðum, sem sett verði í reglugerð. Jafnframt er kveðið svo á, að kostnaður við þessar deildir skuli greiddur af ríki og sveitarfélögum í samræmi við lög nr. 49 1967 um skólakostnað. Skólarannsóknir menntmrn. hafa undanfarin ár athugað möguleika á fjölgun námsbrauta fyrir gagnfræðinga og landsprófsmenn. Á undanförnum árum hefur komið í ljós vaxandi áhugi gagnfræðinga á framhaldsnámi. Þar til nýju kennaraskólal. voru sett fyrir nokkrum árum, áttu gagnfræðingar ekki völ á neins konar framhaldsnámi að loknu gagnfræðaprófi. En í hinum nýju lögum um Kennaraskólann voru sett ákvæði um það, að auk landsprófsmanna skyldu gagnfræðingar með vissum skilyrðum eiga aðgang að Kennaraskólanum. Reynslan varð sú, að í Kennaraskólann sóttu fleiri nemendur, bæði landsprófsmenn og þó einkum gagnfræðingar, en forráðamenn Kennaraskólans og kennarasamtök töldu nauðsynlegt vegna kennaraþarfar. Landsprófsmenn hafa fram að þessu fyrst og fremst átt um tvær aðalnámsbrautir að ræða til framhaldsnáms, þ.e.a.s. menntaskóla og Kennaraskóla auk hins tiltölulega nýja Tækniskóla Íslands með vissum skilyrðum. Það hefur því verið ljóst um nokkurt skeið, að nauðsyn væri á því að fjölga mögulegum námsbrautum fyrir gagnfræðinga og landsprófsmenn. Þær athuganir hafa skólarannsóknir menntmrn. haft með höndum. S.l. sumar var athugun skólarannsóknanna svo langt komin, að rétt þótti að láta kanna hugmyndir skólarannsóknanna í n., þar sem fulltrúar helztu skólastiga og embættismenn, sem málið snerti, ættu sæti. Hinn 4. júlí s.l. skipaði menntmrn. þess vegna n. til þess, eins og sagði í erindisbréfinu, að gera till. um, með hvaða hætti sé nú þegar í haust hægt að opna þeim, sem staðizt hafa landspróf og gagnfræðapróf, fleiri námsleiðir en þeir eiga nú kost á. Var forstöðumaður skólarannsókna, Andri Ísaksson, skipaður formaður n., en aðrir nm. voru fræðslumálastjóri, Helgi Elíasson, skólastjóri Kennaraskólans, dr. Broddi Jóhannesson, skólastjóri Tækniskóla Íslands, Bjarni Kristjánsson, skólastjóri Iðnskólans, Þór Sandholt, og formaður Skólastjórafélags gagnfræðaskólanna, Ólafur Þ. Kristjánsson skólastjóri. N. skilaði einróma áliti hinn 15. ágúst. Var álitið þá þegar kynnt sveitarstjórnum og kannað, hvort þær og þá hvaða sveitarstjórnir hefðu áhuga á því þegar í haust að stofna til framhaldsdeilda samkv. þeim grundvallarhugmyndum, sem fram komu í áliti þessarar n., sem venjulega hefur verið kölluð námsbrautanefnd. Urðu undirtektir mjög jákvæðar mjög víða um landið, auk þess sem þær hugmyndir, sem fram voru settar um þetta nýja framhaldsnám, hlutu mjög eindreginn stuðning allra þeirra kennarasamtaka, sem létu til sín heyra um málið. Reynslan hefur orðið sú, að nú í haust hafa framhaldsdeildir farið af stað í Reykjavík, á Akranesi, á Akureyri og í Neskaupstað. Ráðagerðir voru uppi um framhaldsdeildir í Hafnarfirði, Kópavogi og Selfossi eða Hveragerði, en af því varð ekki að þessu sinni. Má hins vegar fullvíst telja, að samhliða aukningu framhaldsdeildanna á þeim stöðum, þar sem þær nú starfa, muni þessir staðir a.m.k. efna til þessa framhaldsnáms á næsta hausti og án efa fleiri staðir, þegar meiri tími hefur fengizt til undirbúnings. Þetta framhaldsnám er þannig skipulagt eða ráðgert, að um er að ræða kjarna í náminu, þ.e.a.s. sameiginlega kennslu fyrir alla nemendur og í öðru lagi kjörsvið, fjögur talsins, þ.e.a.s. uppeldiskjörsvið, hjúkrunarkjörsvið, tæknikjörsvið og viðskiptakjörsvið, og síðan kennslu á sjálfsvaldi skólans. Með þessari tilhögun á námsefni hinna nýju framhaldsdeilda er reynt að haga málum út frá þeim sjónarmiðum, sem nú eru efst á baugi í skipulagi framhaldsskóla í þeim löndum, sem lengst eru komin í þessum efnum. Grundvallarhugsunin er sú að hafa annars vegar fastan kjarna, sem sé sameiginlegur öllu náminu, og hins vegar sem frjálsast val á námsgreinum fyrir nemendurna, þannig að hæfileikar þeirra fái að njóta sín sem bezt. Í þriðja lagi er um að ræða nokkurt nám, sem sé á sjálfsvaldi skólanna, en ekki skipulagt af hálfu fræðsluyfirvalda. Er nánari grein gerð fyrir þessum hugmyndum öllum og till. þeirrar n., sem ég nefndi, í ítarlegu nál., sem ég gerði í morgun ráðstafanir til, að menntmnm. beggja hv. þd. fengju til athugunar í sambandi við meðferð málsins í þinginu. Ef aðrir hv. þm. hafa áhuga á nál., er það til reiðu í menntmrn. Í þeim fjórum framhaldsdeildum, sem fóru af stað þegar á þessu hausti, eru nemendur sem hér segir: í Reykjavík eru alls 120 nemendur í hinum nýju framhaldsdeildum, þar af 40 í tæknideild, 40 í viðskiptadeild, 20 í uppeldisdeild og 20 í hjúkrunardeild. Á Akranesi eru 15 nemendur í deildinni og allir í tæknideild. Á Akureyri eru 8 nemendur í tæknideild og 9 í viðskiptadeild eða samtals 17. Í Neskaupstað eru 14 nemendur, þar af 5 í viðskiptadeild, en 29 í uppeldisdeild. Það er því augljóst af þessu, að flestir nemendur hafa lýst áhuga á tækninámi, þ.e.a.s. sótt tæknideildina, 77 af 166. Næst flestir hafa reynzt hafa áhuga á viðskiptanáminu eða viðskiptadeildinni eða 54 af 166 en 20 í uppeldisdeild og hjúkrunardeild hvorri um sig. Í Reykjavík eru starfræktir 5 bekkir, er fá sameiginlega kennslu í námskjarna, en skipt er í 6 deildir á kjörsviði, þar sem tvískipta þarf í tæknideild og viðskiptadeild. Á landinu öllu eru því alls 9 bekkir, en 12 deildir á kjörsviði. Skylt þessu, má segja, að sé það, að áfram verður rekinn 1. bekkur menntaskóla á Ísafirði, eins og verið hefur um allmörg undanfarin ár, og verða þar nú í vetur 14 nemendur. En eins og hv. alþm. er án efa kunnugt, hefur þegar verið ákveðið, að menntaskóli taki til starfa á Ísafirði þegar á næsta ári, þannig að þá verður ekki aðeins um 1. bekk að ræða eins og í vetur, heldur um tvo bekki og síðan áframhaldandi bekkjafjölda, þar til fullskipun menntaskóla á Ísafirði er náð. Ég vona, að þessi inngangsorð mín dugi til þess að skýra kjarna þess máls, sem hér er um að ræða. Ég er þeirrar skoðunar og held, að það sé sammæli þeirra skólamanna, sem þetta hafa kynnt sér, að hér hafi verið um bráðnauðsynlega viðbót og endurbót á íslenzku skólakerfi að ræða. Ég legg áherzlu á, að hér er um byrjunarspor að ræða. Starfsemin í vetur verður að mörgu leyti tilraunastarfsemi, sem af verður að læra við nýja viðbótarbekki á næsta ári og við framhald þess bekks, sem nú hóf þetta nýja starf á þessu ári. Engar endanlegar ákvarðanir hafa verið teknar um það, í hvaða formi þetta viðbótarnám skuli vera, og þar á ýmislegt eflaust eftir að standa til bóta, en mikilsvert er, að fyrstu sporin hafa verið stigin og jafnmikilsvert að kunna að læra af þessum fyrstu sporum. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.