Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur fjallað um frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast lán fyrir Flugfélag Íslands til flugvélakaupa á þskj. 397. Frv. þetta er flutt í Ed. og hefur þar verið afgreitt samhljóða, og fjhn. hefur á fundi sínum í gær samþykkt að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Fyrir rúmu ári var veitt heimild til þess að ábyrgjast lán fyrir Flugfélag Íslands til kaupa í nýrri vél til innanlandsflugs. Í fréttum útvarpsins í dag var skýrt frá því, að þessi vél hefði farið sína fyrstu reynsluferð, og má því vænta, að hún komi nú til landsins innan skamms til mikilla hagsbóta fyrir flugsamgöngur hér innanlands. Það er hugsað að kaupa aðra slíka vél, sem mun vera til afgreiðslu innan árs, og til þess að það megi verða, hefur Flugfélagið óskað eftir því, að ríkisábyrgð yrði veitt fyrir láni allt að 80% af kaupverði vélarinnar, þó ekki yfir 32 millj. kr. Hér er um að ræða mjög mikilsvert samgöngubótamál. Flugflotinn, sem notaður hefur verið innanlands undanfarin ár, er orðinn nokkuð gamall og þarfnast mjög endurnýjunar við. Það eru komnar nýjar og mjög miklu afkastameiri flugvélar, sem ætlunin er að kaupa fyrir þessar samgöngur, og það hlýtur að vera gleðiefni öllum þeim, sem nota vilja flugvélar til innanlandsflugs, og þeir eru orðnir margir á Íslandi, að eiga nú von á því að fá nýjar og fullkomnar og í öllu tilliti nýtízkulegar flugvélar til þessara samgangna. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um frv. um menntaskóla og er einróma sammála um að mæla með samþykkt þess. Telur n., að með þessu frv. sé stigið mikilvægt skref í menntaskólamálunum og með því marki Alþ. stefnuna um það, hvar reisa skuli menntaskóla á næstu árum. Hitt er svo annað mál, sem unnið er að á öðrum vettvangi, hvernig námshögun verði í skólunum. Menntmn. telur, að gera þurfi nokkrar breyt. á frv. í fyrsta lagi þykir rétt að ákveða staðsetningu Vestfjarðaskólans á Ísafirði og er það samkvæmt eindregnum óskum Vestfjarðaþingmanna hér í deildinni. Í öðru lagi þykir rétt að taka skýrt fram, að hugsanlegur skóli í nágrenni Reykjavíkur, sem mundi verða þriðji skólinn á þessu svæði, þurfi ekki að verða heimavistarskóli, enda mun það ekki hafa vakað fyrir þeim, sem frv. sömdu. Loks þykir ekki ástæða til að taka sérstaklega fram um 3 menntaskólana, að þeir skuli reistir, þegar fé er til þeirra veitt á fjárlögum, þar sem menntmrh. hefur þegar skýrt þinginu frá, að ríkisstj. hyggist gera till. um fjárveitingar til þessara skóla á fjárlagafrv. næsta ár. Menntmn. hefur haft til umræðu þrjú önnur frv. um menntaskóla og telur n. þau vera efnislega afgreidd með samþykkt þessa frv. N. mælir einróma með samþykkt frv. með þeirri breyt., sem er á þskj. 501.

forseti (BGr): Borizt hefur svo hljóðandi bréf: „Þar sem ég vegna aðkallandi anna heima í héraði mun ekki geta sinnt þingstörfum næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi, og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþ. óska ég þess, að 1. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Vilhjálmur Hjálmarsson bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Halldór Ásgrímsson, 2. þm. Austf.“ Vilhjálmur Hjálmarsson hefur áður undirritað eiðstaf og kjörbréf hans verið samþ. og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Sveitarfélögin hafa löngum fundið til þess, að skortur væri á framkvæmdafé til ýmiss konar fjárfestingar og rekstrarfé þeim til handa, en bæði samkv. landslögum og venjum og eðli máls eru margvísleg verkefni, sem á sveitarfélögunum hvíla, - verkefni, sem krefjast bæði stofnfjár og rekstrarfjár. Þau verða að hafa með höndum margháttaðar byggingarframkvæmdir og annað, sem þeim er óhjákvæmilegt að fá lánsfé til, vegna þess að ekki er jafnan unnt að fá nægilegt fé úr sveitarsjóðum og ríkissjóði til þeirra framkvæmda. Eins er það með rekstur sveitarfélaganna, að rekstrarútgjöld þeirra falla að verulegu leyti jafnt á alla mánuði ársins, eins og það hvað snertir launagreiðslur, framfærslu og ýmislegt fleira, en tekjur sveitarfélaganna koma seint inn. Meginhluti þeirra tekna, sem sveitarstjórnir hafa, innheimtast á síðari hluta ársins. Þannig sést á yfirliti, sem Samband íslenzkra sveitarfélaga hefur látið gera fyrir árið 1963 varðandi innheimtu útsvara, aðstöðugjalda og fasteignagjalda í kaupstöðum, að á 1. ársfjórðungi innheimtust aðeins 101/2%, 2. ársfjórðungi 16%, 3. ársfjórðungi 25%, 4. ársfjórðungi rúm 48%. Ef maður tekur hina tvo helminga ársins, þá höfðu innheimzt fyrri helming ársins aðeins tæp 27%, en á síðari helming rúm 73%. Af þessu má ljóst vera, hversu brýn þörf er á rekstrarlánum þeim til handa, a.m.k. mikinn hluta ársins. Samband íslenzkra sveitarfélaga hefur frá stofnun sinni rætt þetta mál, ég held á hverjum fundi, fulltrúafundi og þingi, sem hefur verið haldinn og gert álitsgerð um það og aðalósk og till. sambandsins hefur verið, að stofnaður yrði sérstakur sveitarfélagabanki til að annast þessi verkefni. Vegna þess að hér er um að ræða mjög mikilvægt verkefni, sem óhjákvæmilegt er að finna lausn á, var skipuð n. manna í ágústmánuði 1963 til að rannsaka og gera till. um, á hvern hátt rekstrar- og stofnlánaþörf sveitarfélaganna verði bezt leyst. En hingað til hefur ekki verið nein sératök lánastofnun, sem hefur haft það hlutverk að veita sveitarfélögunum lán. Í þessa n. voru skipaðir þeir Jónas Guðmundsson formaður Sambands íslenzkra sveitarfélaga, formaður, ráðneytisstjórarnir í fjármála- og félmrn., Hjálmar Vilhjálmsson og Sigtryggur Klemenzson, Jón Maríasson bankastjóri Seðlabanka Íslands, Ásgrímur Hartmannsson bæjarstjóri á Ólafsfirði, Gunnlaugur Pétursson borgarritari í Reykjavík. Þessi n. ræddi ýmsar leiðir til úrlausnar þessu máli og að lokum varð alger samstaða í n. um þær till., sem þetta frv. felur í sér. En aðalefni þess er að stofna lánasjóð sveitarfélaga, sem verður sjálfstæð stofnun, sameign ríkisins og sveitarfélaganna. Þessi sjóður hefur fyrst og fremst það hlutverk að veita sveitarfélögunum stofnlán til nauðsynlegra framkvæmda og aðstoða þau við öflun stofnlána og hafa milligöngu um töku þeirra. Í öðru lagi hefur sjóðurinn það verkefni, að annast samninga við lánastofnanir um bætt lánakjör sveitarfélaga, sem búa við óhagstæð lánakjör eða veita þeim lán til greiðslu óhagstæðra lána. Í þriðja lagi að aðstoða sveitarfélögin við útvegun nauðsynlegra rekstrarlána hjá bönkum og sparisjóðum og ábyrgjast slík lán, ef þörf krefur. Það er ekki gert ráð fyrir, að lánasjóðurinn veiti sjálfur rekstrarlán, enda er ekki gert ráð fyrir á hinn bóginn, að hann taki við innláns- eða sparifé, en hins vegar er gert ráð fyrir, að hann hafi milligöngu um það við aðrar lánastofnanir, banka og sparisjóði, að greiða fyrir rekstrarfjármálum sveitarfélaganna og þá, ef á þarf að halda, með því, að sjóðurinn gangi í ábyrgð fyrir slíkum lánum. Í fjórða lagi er það orðað svo í álíti n., að hlutverk lánasjóðsins sé að stuðla að því, að sveitarfélögin verði traustir og skilvísir lántakendur, sem ekki þurfi að setja tryggingar fyrir lánum, sem þeim eru veitt, nema sérstaklega standi á. Það er gert ráð fyrir að afla sjóðnum tekna með þeim hætti, að ríkissjóður leggi honum til 15 millj. kr. á ári og að jöfnunarsjóður sveitarfélaga leggi fram sömu upphæð, 15 millj. á ári, þetta verði aðaltekjustofnar sjóðsins, en auk þess er gert ráð fyrir, að hann taki lántökugjald, sem sé 1% af lánsfjárhæð þeirra lána, sem sjóðurinn veitir og taki gjald vegna ábyrgða, sem hann kann að takast á hendur og á það að vera 1/2% af hverri ábyrgðarfjárhæð. Þá er gert ráð fyrir, að sjóðurinn geti gefið út skuldabréf til sölu á innlendum lánamarkaði til að afla sér fjár. Lán úr sjóðnum til sveitarfélaganna mega vera allt að 20 árum og er gert ráð fyrir, að fjárhæð stofnlána megi vera allt að 75% af áætluðu kostnaðarverði hlutaðeigandi framkvæmda. Það er gert ráð fyrir, að sérstök stjórn verði yfir þessum sjóði og sé hún skipuð 7 mönnum. Þeir skulu valdir þannig, að sameinað Alþingi kjósi með hlutfallskosningu 3 menn í stjórnina, fulltrúaráð Sambands íslenzkra sveitarfélaga kjósi aðra 3, ráðherra skipi einn mann, sem jafnframt sé formaður sjóðsstjórnar. Þessi eru aðalatriðin í frv. og skal ég ekki rekja það öllu lengra, en vísa til þeirrar ýtarlegu greinargerðar, sem frv. fylgir. Ég vænti þess, að þetta mikla hagsmuna- og nauðsynjamál sveitarfélaganna fái góðar undirtektir hjá hv. alþm., og legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.