Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Jónsson) Herra forseti. - Alþ. hefur nú af sinni hálfu - og eins og það verður gert á þessu stigi málanna - gengið frá þeim tveim stórmálum, sem eru ástæða þess, að þessi till. til þál. er fram borin, en það er ályktun Alþ. um sambandsslit við Danmörku og stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Mál þessi fara nú undir dóm þjóðarinnar, og munu þm. allir, sem sameinazt hafa fullkomlega um það að afgreiða málin frá Alþ., vona, að sá dómur verði eindreginn og tvímælalaus, - enda er till. þessi við það miðuð, að þau tvö mál, sem hér um ræðir, verði afgreidd til fullnustu og Íslendingar sjái nú í vor, eins og það er orðað í till., „aldagamla frelsishugsjón þjóðarinnar um stofnun íslenzks lýðveldis rætast“. Þetta er rétt orðað og felur í raun og veru í sér rökin fyrir þessari till. Það er hin aldagamla frelsishugsjón, sem rætist. Það er eðlilegur réttur vor, byggður á sérstöku þjóðerni, sérstakri tungu, sérstakri menningu, sérstakri sögu, sem hefur borið þetta mál fram til sigurs, og vil ég þar með ekki varpa nokkurri rýrð á lagalegan rétt vorn eða .... þetta mál blandast. En það er ekki kali til annarra, sem því veldur, að vér tökum nú fullt sjálfstæði vort, frekar en það er af kala til stórþjóðanna, að smáþjóðir yfirleitt, t. d. Norðurlandaþjóðirnar hinar, þrá sjálfstæði. Íslendingar eru sérstök þjóð, og hún þráir að lifa sem sjálfstæð þjóð. En slík mál sem þessi eru jafnan viðkvæm mál. Sérstaklega er þess að vænta, að þetta sé tilfinningamál fyrir þá þjóð, sem vér nú slítum samvistum við, og vil ég næstum því segja, að það væri leitt, ef svo væri ekki. En það er einnig tilfinningamál fyrir hinar Norðurlandaþjóðirnar. Á undanförnum árum fyrir ófriðinn jókst sífellt samvinna vor við Norðurlönd, og mér er óhætt að segja, að allir eða flestir muni hafa fundið, að þetta er eðlilegt. Þarf ekki annað en minna á þau atriði, sem ég nefndi áðan og valda því, að vér þráum nú sjálfstæði vort. Einmitt þessi sömu atriði skapa oss eðlilega samvinnu við Norðurlöndin. Þjóðerni, tunga, menning og saga Norðurlandaþjóðanna er allt oss miklu nær og skyldara en nokkurra annarra þjóða. Vér erum ættaðir af Norðurlöndum, tunga þeirra er oss auðlærðari en aðrar tungur, menning vor hefur ávallt verið í nánum tengslum, og sagan hefur myndazt í samvinnu við þessar þjóðir, misjafnlega ánægjulegri eins og gerist og gengur, - og hefur svo verið um allar Norðurlandaþjóðirnar, að þær hafa barizt, sameinazt, skilið, unnið saman og hver gegn annarri. En þær hafa átt sína sameiginlegu menningu engu að síður, upprunalega að nokkru og skapaða í samvinnu að öðru leytinu. Ég tel vel fallið, að Alþ. geri sitt til þess að eyða hverjum þeim misskilningi, er leitt gæti af sjálfstæðismáli voru, og lýsi ljóst og ótvírætt yfir ekki aðeins þeim vilja, heldur samkvæmt því, er ég hef nú sagt, þeirri nauðsyn, að Íslendingar haldi áfram að vera í norrænu fjölskyldunni, rækja sínar skyldur þar og njóta sinna réttinda. Vér lýsum því einungis yfir, að vér viljum fara í þessu máli öllu saman að eðlilegum háttum, taka eðlilegt sjálfstæði og einstaklingsrétt og halda okkar eðlilegu frændsemis- og vináttusamböndum. En vér getum ekki komizt hjá því að minnast þess, hvernig högum er háttað nú á þessum miklu tímamótum. Öll hin friðsömu Norðurlönd eru nú herstöðvar, þótt nokkuð sé með mismunandi hætti. Vér höfum sjálfir verið hernumdir og erum nú undir hervernd og mikil vígstöð. Danmörk er hersetin. Noregur er í ófriði og hernumið land. Finnland er hvort tveggja í senn, í ófriði og með her hins aðilans innan landamæranna. Svíþjóð er eina landið, sem ekki hefur átt skipti við erlendan her, svo að verulegu nemi. En engum dettur í hug að segja, að Svíþjóð viti ekki af ófriðnum. Það er því ekki óeðlilegt, þó að eitthvað sé vikið að þessu í till., og það verður að óska þess, að þessu ógurlega gerningaveðri megi slota og þjóðirnar öðlast frelsi sitt, sem nú er ýmist tapað um stund eða ógnað svo, að á hverri stund getur um skipt. Í óskinni felst það, að hver þessara þjóða megi að nýju fá að ráða sínum málum óskorað og án ótta, að af nýju megi upp renna sá friður, er þær nutu, áður en ófriðurinn skall á þeim. Af þessari einlægu og hugheilu ósk getur enginn móðgazt með réttu, meðan nokkur snefill er eftir í veröldinni af hugsanafrelsi og sjálfsákvörðunarrétti. Það mætti náttúrlega segja margt fleira um þetta mál, en ég held naumast, að ég þurfi að gera grein fyrir þessari till.n. með fleiri orðum. Vænti ég þess fastlega, að hv.þm. geti sameinazt um brtt. okkar og veitt þáltill. í heild samróma fylgi sitt.

Áki Jakobsson Herra forseti. - Ég vil byrja mál mitt á að lýsa ánægju minni yfir því, að þessi þáltill. skyldi koma fram nú, þegar við tökum endanlega ákvörðun um fullveldi Íslands. Ég álít, að með þessu séum við að lýsa yfir því, að við viljum vera gersamlega fullgildur aðili sem fullkomlega sjálfstæð þjóð í samstarfi okkar við Norðurlönd og aðrar nágrannaþjóðir. Við lýsum yfir því, að við getum ekki á nokkurn minnsta hátt sýnt þessum þjóðum samúð með því að slá af þeim kröfum, sem íslenzka þjóðin hefur sameinazt um í frelsisbaráttu sinni á síðustu öldum. Hv. frsm. skilnaðarn.: hefur fært almenn rök fyrir þessari till., en ég vil gera nokkra grein fyrir brtt., sem ég flyt á þskj. 162. Brtt. mín er á þá leið, að aftan við fyrri lið tillgr. á þskj. 197, sem hljóðar þannig: „að senda hinum Norðurlandaþjóðunum bróðurkveðjur og óska þeim farsældar og sigurs í frelsisbaráttu þeirra“, komi: „og Norðmönnum og Dönum sigurs í frelsisbaráttu þeirra og“. Ég álít, að ástandið sé þannig meðal hinna Norðurlandaþjóðanna, að við komumst ekki hjá því að votta sérstaklega samúð okkar Dönum og Norðmönnum á þann hátt, að við óskum þeim sigurs. Við erum þess ekki megnugir að gera nokkurn skapaðan hlut fyrir þessar þjóðir. Þó að við höfum safnað fé og stutt þær að öðru leyti, er það svo lítið, að það má heita sama og ekkert. En það er þó rétt fyrir okkur að lýsa ákveðið yfir samúð með þeim, og það er áreiðanlega andlegur styrkur fyrir Dani og Norðmenn, að við óskum þeim eindregið sigurs. Ég álít, að það sé sóma þjóðarinnar nauðsynlegt, að ekki verði gengið fram hjá því að taka fram nöfn þeirra þjóða, sem standa jafnframarlega í baráttunni gegn Hitler og okkur daglega berast fréttir um. - Ég veit ekki, hvað fyrir tillögumönnum hefur vakað, en þó býst ég við, að það hafi vakað hið sama fyrir þeim öllum og mér, þótt þeir vilji ekki lýsa því yfir skýrt og skorinort. Ég hef heyrt það koma fram, að það gæti verið hlutleysisbrot að lýsa samúð með Dönum og Norðmönnum. Ég álít, að íslenzka þjóðin eigi ekki að hika við að fremja slíkt hlutleysisbrot. Við vitum það vel, þótt ekki hafi skollið yfir okkur þær hörmungar, sem dunið hafa á þessum þjóðum, að við áttum ekki minna í húfi. Og við eigum líka að hafa þor til þess að sýna, að hverjum samúð okkar beinist fyrst og fremst. Ég veit, að það er í samræmi við vilja allrar þjóðarinnar, að slík yfirlýsing sé skýr og ákveðin. Fyrir því flyt ég þessa brtt. út af brtt. á þskj. 197. Er hin síðarnefnda brtt. alveg samhljóða minni að öðru leyti en því, að nöfn Norðmanna og Dana eru felld niður. Mér er nú spurn, fyrst þessi nöfn eru felld niður: Telja nm., að Svíar og Finnar standi í frelsisbaráttu? Vilja þeir, að Alþ. lýsi yfir því, að Finnar og Svíar standi í sömu frelsisbaráttu og Danir og Norðmenn? Ég tel óhjákvæmilegt, að tillögumenn svari þessari spurningu. Ég vil í þessu sambandi benda á, að þetta getur ómögulega farið saman. Verulegur hluti Noregs er kúgaður af Þjóðverjum, af því að Finnar eru í stríðinu. Það er vitað mál, að Noregur mundi losna, ef Finnar færu úr stríðinu. Finnar hafa gert Þjóðverjum kleift að nota landið eftir vild til hernaðarþarfa. Af þessu ætti að vera augljóst, að raunverulega eru Finnar í stríði við Norðmenn. Ég álasa ekki finnsku þjóðinni. Ég veit, að mikill hluti hennar er óánægður með hlutskipti sitt, og ég veit, að það eru aðeins fáir menn, sem hafa dregið hana út í það öngþveiti, sem hún er nú komin í. Þó hefur finnska þjóðin ekki viljað hagnýta sér þann möguleika, sem hún hefur til þess að komast úr þessari styrjöld. Það væri mjög illa af stað farið, ef við ætlum að velja þetta augnablik, þegar við lýsum yfir, að þjóðin verði sjálfstæð, til þess að skyrpa framan í Norðmenn í frelsisbaráttu þeirra og líkja henni við þá baráttu, sem Finnar standa í. Að tala um að Finnar séu í frelsisbaráttu er mjög langsótt. Raunar mætti e. t. v. segja, að Svíar ættu í frelsisbaráttu vegna hins mikla vígbúnaðar, en það væri þó ótæk lítilsvirðing, ef við færum að gera svo lítið úr þeim miklu fórnum, sem norska þjóðin hefur orðið að færa, að bera þetta saman. Með því að brtt. á þskj. 197 mun verða borin upp á undan brtt. minni, hef ég ákveðið að gefa hv.þm. kost á því með atkv. að sýna vilja sinn í þessum efnum. Ég flyt því brtt. við þessa brtt. á þskj. 197. Hún er á þá leið, að á eftir orðunum: „óski þeim farsældar“ komi: og Norðmönnum og Dönum sigurs í frelsisbaráttu þeirra.

(GSv): Hv. þm. hefur lagt fram brtt. skriflega við brtt. á þskj. 197. Eins og hv.þm. réttilega skildi, átti sú till., eftir því sem efni stóðu til, að berast upp á undan og mundi því, ef hún yrði samþ., útiloka brtt. á þskj. 162. Till. er of seint fram komin, og þarf því einnig að leita leyfis hæstv. ríkisstjórnar.

Sigurður Kristjánsson Herra forseti. - Ég ætla ekki að blanda mér í umr., sem byrjaðar eru um styrjaldarmál, en það, sem ég vildi segja, er bara greinargerð fyrir því, hvers vegna ég mun ekki greiða atkv. með aðaltill. Það eru víst allir, sem vilja taka undir það með hv.frsm., að við viljum búa í friði og vináttu við allar þjóðir og einkanlega þær, sem okkur eru næstar og skyldastar. En ég hef það við þessa till. að athuga, að hún byrjar á yfirlýsingu um, að þessar vinarkveðjur séu sendar í sambandi við þær breyt., sem við höfum ákvarðað að gera á stjórn landsins, í sambandi við það, að Ísland hefur tekið fullkomið frelsi og yfirráð yfir öllum sínum málum. Það er sitt hvað að vilja sýna vináttu nágrönnum sínum og vinum og hitt að fara að afsaka við þessa vini sína, þó að maður hafi tekið rétt sinn, en það verður varla misskilið, eins og ályktunin hefst, að þessar kveðjur til nágrannaþjóðanna séu beinlínis afsökun á því, að við höfum tekið sjálfstæði okkar. Þó að það sé nú svo, eins og ég sagði áður, að við höfum ástæðu til að halda vináttusambandi við hinar þjóðirnar og við höfum fyrr og síðar mætt vináttu frá einstökum mönnum og þessum þjóðum í heild, þá held ég, að ekki sé hægt að segja það með sanni, að við höfum frá neinni þeirra notið stuðnings í frelsisbaráttu okkar, svo að þessar vinarkveðjur hefðu átt betur við í öðru sambandi en þegar við höfum ákveðið að stofna íslenzkt lýðveldi. Vegna þess, að ég vil ekki láta í ljós andúð á þessum vinum okkar, get ég ekki greitt atkv. móti þessari till. En þar sem í henni felst afsökunarbeiðni um það, sem við erum að gera, get ég ekki heldur greitt henni atkv.

Ingólfur Jónsson Herra forseti. - Ég flyt smábrtt. skriflega við brtt. á þskj. 197. Mér virtist hv.þm. Siglf. gjarnan vilja undanskilja Finna, þegar talað væri um Norðurlönd. Það er nú svo, að Finnar eru í samvinnu við Þjóðverja í baráttu gegn Rússum, en ástandið er þannig innan lands hjá Finnum, að við óskum, að þeir losni úr þeim fjötrum, sem þeir eru í, og verði frjálsir á ný. Ég held, að Finnar berjist nú nauðugir og þeim sé frekar stjórnað af öðrum en þeir séu sjálfráðir gerða sinna. Það væri því mjög óviðeigandi að undanskilja Finna um leið og við sendum hinum Norðurlöndunum kveðju, en eins og till. er orðuð á þskj. 197, er Norðurlöndum óskað sigurs og farsældar. Það mætti segja, ef Finnum væri óskað sigurs í baráttunni við Rússa, sem berjast við Þjóðverja, að við værum um leið að óska Þjóðverjum sigurs. Því ber ég hér fram skriflega brtt. við þessa till. Er hún á þá leið, að á eftir orðum brtt. á þskj. 197 „og óska þeim“ komi: „að þau megi sem fyrst losna úr þeim fjötrum, sem þau eru í, og verða alfrjáls að nýju“. Við hljótum allir að óska þess. Það væri alveg óviðeigandi að undanskilja Finna. Og ég held, að það væri mannlegast af okkur Íslendingum að segja sem ákveðnast, hvers við óskum.

Forseti (GSv): Ég get ekki vitað, nema þm. taki, eins og horfir, upp á því að koma með brtt, og það skrifl. brtt. unnvörpum, og er álitamál, hvort ég eigi tafarlaust að leita afbrigða fyrir þær, eina og eina í senn, eða eins rétt er að draga það.

Þessi kom nú víst bara til að afstýra slysi

. En ef þm. ætla yfirleitt að láta sitja við það, sem komið er, mun ég þó leita afbrigða fyrir þessari.

Einar Olgeirsson Herra forseti. - Ekki get ég látið það ómótmælt standa, að við þurfum að bera fram þessa till. sem eins konar afsökun til Norðurlandaþjóðanna fyrir að vera að endurheimta sjálfstæði okkar sjálfir. Ég held, að ástæðan til þessarar yfirlýsingar sé sú, að einmitt nú um sama leyti og við öðlumst okkar frelsi, finnum við til þess, að aðrar Norðurlandaþjóðir skuli vera hnepptar í þá verstu kúgunarfjötra, sem í sögu þeirra þekkjast. Við óskum, að þær losni úr þeirri ánauð, vinni sigur í hinni fórnfreku baráttu gegn kúguninni. Við minnumst þess líka, að Norðurlandaþjóðir hafa ekki verið okkur fjandsamlegar, þótt þaðan kæmi sú yfirstétt, sem kúgaði bæði okkur og þær. Það er ekki nema rétt, að það komi fram, að beztu forvígismenn frelsis okkar bjuggu lengi og vel í Kaupmannahöfn. Sá eldur, sem með þeim brann, var glæddur við áhrif frelsisbaráttunnar í hinni dönsku höfuðborg. Þegar við minnumst 40 ára heimastjórnar, megum við muna, að hún var þeim sigri að þakka, sem lýðræðisöfl dönsku þjóðarinnar unnu þá fyrir sig og um leið fyrir okkur. Mér fannst hugsunarháttur hv. 7. þm. Reykv. bera vitni um ranga afstöðu, hugmyndir hans um baráttu þjóðar móti þjóð. Við höfum átt fyrr og síðar bandamenn meðal dönsku þjóðarinnar, og það er engin ástæða til að dylja það né gleyma því. Fyrir nýár hafði ég lagt fram till. um yfirlýsingu Alþingis í svipaða átt og þessi fer, en ákveðnari. Ég lagði till. fyrir skilnaðarn., en því miður fann sú till. ekki náð fyrir augum meiri hl. Loks fyrir skömmu tók skilnaðarn. þessi mál til athugunar. Ég bar þá fram till. í n. með alleindregnu orðalagi, þó ekki meir en svo, að öllum Norðurlandaþjóðum var óskað frelsis, þ. á m. t. d. Svíum og Finnum, og Norðmönnum og Dönum óskað sigurs í frelsisbaráttu þeirra, - því að mér er ekki kunnugt um aðra frelsisbaráttu nú á Norðurlöndum. - Því miður var þessi till. felld í n., en þessi samin, sem fyrir liggur. Ég sé ekki, hvernig nokkur maður ætlar að óska bæði Norðmönnum og Finnum sigurs í styrjöld, sem þeir heyja hvorir móti öðrum. Ég skil ekki, hvernig hægt er að tala um að gera ekki upp á milli t. d. norskra og finnskra sjónarmiða þessarar heimsstyrjaldar og óska báðum jafnt sigursins, nema bersýnileg hræsni sé á aðra hvora hlið og mjög tvíræð framkoma. En engri þjóð, sem í þessu stríði þjáist, óskum við ósigurs. Mér virðist brtt. frá hv.þm. Siglf. (ÁkJ) og hv. 2. landsk. (ÞG) við till., eða öllu heldur hin skrifl. brtt. þeirra við brtt. á þskj. 197 og brtt. 197, þannig breytt, vera til bóta og mun haga mér eftir því við atkvgr.

Stefán Jóh. Stefánsson Ég vil fyrst og fremst geta þess, að ég tel það mjög vel til fundið fyrir margra hluta sakir, að Alþingi Íslendinga gefi nú af sinni hálfu yfirlýsing um ákveðna samúð sína með hinum Norðurlandaþjóðunum og lýsi yfir vilja sínum um náið samstarf við þær eftir styrjöldina, þegar samgöngur takast af nýju. Þetta á að koma fram einmitt nú. Við höfum verið nokkur ár sviptir hinum sterku samböndum, sem milli voru, en sá tími hefði sízt átt að verða til þess, að þau gleymdust. Þegar rás viðburðanna hefur kastað okkur út úr einangruninni, finnst mér eðlilegt, að við myndum þeim mun betur eftir tengslum, sem við áttum áður við vinaþjóðir. og sýndum vilja til að endurnýja þau. Þar að auki er það mín skoðun sérstaklega, að það geti horft til mikils menningarauka og öryggis sjálfstæði okkar, ef við höfum sem mest og bezt samskipti við hinar Norðurlandaþjóðirnar. Og þegar við undirbúum algeran skilnað við eitt Norðurlandaríkið, finnst mér næsta nauðsynlegt, að sá atburður yrði síður en svo til að fjarlægja okkur öðrum Norðurlöndum. Af þessum ástæðum og þeim, sem fram voru bornar af flm., tel ég tímabært og sjálfsagt, að till. nái einróma samþykki á Alþingi Íslendinga. Um brtt., sem fyrir liggja, skal ég ekki vera margorður. Ég tel hvorki heppilegt né eðlilegt, að verið sé að magna upp mismunandi skoðanir, sem menn hafa á mismunandi athöfnum og mér liggur við að segja örlögum einstakra þjóða. Við eigum ekki að leggja okkar sérstaka mat á þá atburði, einmitt af því að kunnugt er þar um skoðanamun innan Alþingis. Þess vegna virðist mér yfirlýsingin eiga að ná til Norðurlandaþjóðanna allra, án þess að farið sé að ýfa upp nokkurn skoðanamun á framferði einstakra þjóða fyrr og síðar. Ég og margir þm., sem hafa ekki séð ástæðu til að nefna í yfirlýsingunni tvær tilteknar Norðurlandaþjóðir, við höfum e. t. v. engu minni samúð með þeim þjóðum en þeir, sem berjast nú fyrir að fá nöfn þeirra tekin sérstaklega í till. Ég er þeirrar skoðunar, að allar Norðurlandaþjóðirnar heyi nú frelsisbaráttu, sem geti orðið örlagarík. Ég á ekki við það, að Íslendingar heyi nú frelsisbaráttu við neina aðra Norðurlandaþjóð, svo að við þurfum til þess á miklum kröftum að halda. En ef lega smáþjóðar er sú, að stórveldi sjái ástæðu til, með réttu eða af ímyndun, að telja sér land hennar mikilvægt á margan hátt eða þau freistist þar til einhvers konar íhlutunar, er aðstaða smáþjóðarinnar mjög vandasöm, og getur varla hjá því farið, að mjög reyni á þrek hennar á ýmsum sviðum. Þrjár Norðurlandaþjóðanna standa nú í styrjaldarógnum, og geldur hver þeirra um sig mikið afhroð, að sumu leyti óbætanlegt. Þó að Svíþjóð standi utan við, leggur það ríki þungar byrðar á herðar þjóðinni til að vera viðbúið aðsteðjandi atburðum, sem geta stofnað því í háska, hvenær sem er. Eftir því sem ég þekki til norrænu þjóðanna, þar með talinna Íslendinga, hafa þær mjög sterka frelsisþrá, og allar hafa þær sýnt, að þær vilja mikið til frelsisins vinna og til varðveizlu þess. Það hefur verið mjög mismunandi verð, sem þær hafa þurft fyrir það að greiða, en hugurinn jafnan samur hjá þeim öllum. Ég held því, að till. þessi, sem við þrír höfum flutt, hv. 1. þm. Reykv., hv.þm. Str. og ég, og hefur verið samin af skilnaðarn., tákni vel þann hug, sem þorri Íslendinga ber til Norðurlandaþjóðanna í frelsisbaráttu þeirra. Þær eiga ekki allar í stríði við hið sama, enda ráða því ekki sjálfar, hvernig sú barátta er hafin, en það er í hverju landi um sig barátta, sem verður að heyjast. Við Íslendingar, sem kosið hefðum að hafa engin afskipti af styrjöldinni, þar sem við fáum engu um úrslit ráðið, ættum að hafa nokkuð næma tilfinning fyrir þeim fórnum, sem aðrar smáþjóðir leggja fram í stríði, sem þær hafa lent í nauðugar. Ég mun ekki ræða einstaka atburði, sem á Norðurlöndum hafa gerzt þessi ár, þótt til þess hafi gefizt nokkurt tilefni. Í raun og veru var samkomulag um þessa þáltill. í skilnaðarn., og sá flokkur, sem nú berst fyrir að breyta henni, átti kost á að starfa að samning hennar eins og aðrir, þótt það sé rétt hjá hv. 2. þm. Reykv., að hann vildi hafa á henni annað orðalag en varð. Ég tel, hvort sem brtt. á þskj. 197 verður samþ. eða ekki, að þáltill. feli það í sér, sem segja þarf: En brtt., sem úr samkomulagi geta dregið og hindrað, að þál. fái einróma fylgi, eru skaðlegar.

Frsm. (Magnús Jónsson) Ég álít, að lakar hafi tekizt en til var stofnað. Till. sem þessi eru sérstaklega vandmeðfarin mál. Allar umr. og brtt. gera ekki annað en draga úr.

Það eru horfur á, að úr henni verði skandali

. Ég vil segja við þm., sem fram í greip, að það voru hans flokksmenn, sem hófu þann leik og hafa mest að því stuðlað, að svo geti farið, og áttu þeir þó hlut að samningu þáltill. og hefðu átt að geta sætt sig við hana eins og hún var. Út af því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, þá vil ég aðeins leiðrétta, að í till. stendur ekki „vegna þess“, heldur „um leið“. Og eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, þá er það vegna þess, að þetta mál er tilfinningamál, sérstaklega þar sem sambandsslit okkar við Dani fara fram á sama tíma. Og þó stríðið hafi nú áhrif um stund til að stía okkur sundur, þá endurnýjum við óefað vináttu okkar og menningarsamband að því loknu. Við eigum einmitt nú að lýsa yfir því, að við séum í hinni norrænu fjölskyldu og ætlum að vera það. - Það stendur ekki „vegna þess“. Það er engin afsökun í till., og það á ekki heldur að vera í ræðum okkar. Við höfum ekkert að afsaka. Ég skýt því hér til hv. 2. þm. Rang., hvort hann vilji ekki taka brtt. sína aftur. Mér virtist hún ekki fela annað í sér en upphaflega till., eða svo hjó ég eftir, er hún var lesin hér upp. Yfirleitt vildi ég mæla það til allra hv.þm., er hafa flutt hér skriflegar brtt., að það er næstum óviðkunnanlegt að koma fram með þær, eins og hv. forseti sagði. Bæði hefur þetta mál verið athugað svo gaumgæfilega af n. og svo er alveg komið að þingfrestun, svo að hætta gæti verið á, að þessar skriflegu brtt. væru ekki sem þaulhugsaðastar. A. m. k. er víst, að aðrir hv.þm. hafa lítinn tíma til að átta sig á þeim, en málið aftur á móti mjög viðkvæmt og þarf allt að vera með ráði gert. Viðvíkjandi brtt.hv. 2. þm. Reykv., er hann átti að hafa viljað koma á framfæri í skilnaðarn., þá held ég, að ég fari með rétt mál, er ég segi, að till. hans þar hafi ráðið að mestu orðalaginu á fyrri lið þeirrar till., er hér er til umræðu. Að vísu er henni þar nokkuð vikið við, en ég held þó, að fyrri liðurinn gangi einmitt til samkomulags við till. þessa hv.þm. í skilnaðarn. Ég held því, að það komi úr hörðustu átt, er þessi hv.þm. vill breyta þessu. Ég vil segja, að ástæðan til þess, að við þrír þm. bárum fram till., voru tvær. Önnur var sú að óska Norðurlandaþjóðunum frelsis og farsældar. Hitt var, að okkur þótti ekki með öllu gerlegt að taka tvær þjóðirnar út úr og senda þeim sérkveðju. Það fær þann blæ, að gerður sé munur á þeim. En sannleikurinn er sá, að ekkert prúðmenni kærir sig um lof, sem jafnframt er selbiti til annarra, og ég efast um, að Dönum og Norðmönnum þyki betur, að hnýtt sé í hinar Norðurlandaþjóðirnar, um leið og þeim er send kveðja. Hv. þm. Siglf. talaði hér um, hvort ekki gæti verið um hlutleysisbrot að ræða í þessu sambandi. Þetta orð er nú varla nefnandi lengur. Ættum við e. t. v. að óttast að óska öðrum þjóðum heilla af hræðslu við stórþjóðirnar? Hv. þm. Siglf. beindi því til okkar tillögumanna, hvort við teldum þá, að Svíar og Finnar stæðu í frelsisbaráttu. Ég álít það eindregið. Svíar standa áreiðanlega í frelsisbaráttu, þótt þeir séu ekki enn komnir í stríðið. Þeir hafa með framkomu sinni sýnt, að þeir eru tilbúnir. Þeir gætu verið komnir í stríðið, áður en þessi till. verður samþ. Ég vil ekki neita þeim um, að þeir standi í frelsisbaráttu, þótt enn hafi ekki komið til vopnaviðskipta. - Finnum vildi ég sömuleiðis um leið óska heilla og senda þeim vinarkveðjur. Hv. þm. ætti að beina þeirri spurningu til Finna sjálfra, hvort þeim fyndist þeir eiga í frelsisbaráttu. Ef við ætlum að vega og meta í lófa okkar, hvort þær þjóðir eiga í frelsisbaráttu eða ekki, sem við sendum kveðjur, þá ættum við fremur að láta það ógert. Ef þjóðir leggja fram alla krafta sína og líf í stríði, þá ætti að spyrja þær sjálfar, hvort þeim fyndist þær eiga í frelsisbaráttu eða ekki.

Eiga Þjóðverjar þá í frelsisbaráttu?

Ég skal ekkert segja um það, og við erum hér að tala um aðrar þjóðir. Hv. þm. ætti að spyrja Þjóðverja sjálfa, hvað þeim fyndist um það, sem hann spurði um. Ef við nefnum ekki nema tvær þjóðirnar, þá löstum við einn, um leið og við lofum annan. Ég trúi því ekki að svo komnu máli, að Norðmenn og Finnar séu í því stríði, að Norðmenn gleðjist yfir beinum eða óbeinum ásökunum í garð Finna. Það mun koma betur í ljós eftir stríðið, með hverjum samúðin er, hún fer ekki eftir því, hvernig afstaðan þjóða í milli er nú túlkuð af einstökum stefnum. Ég skal viðurkenna, að það er ömurlegt, hvernig Norðurlöndin virðast nú tvístruð. En ég hygg, að það haggi ekki við þjóðarsálinni, haggi ekki gagnkvæmri samúð bræðraþjóðanna á Norðurlöndum. Ég hef áður beint því til þeirra, er borið hafa fram skriflegar till., að þeir taki þær aftur og láti atkv. ganga um þær prentuðu. Þetta vildi ég endurtaka, því að hæpið er að greiða atkv. fyrirvaralaust um brtt. við þetta viðkvæma mál, sem búið er líka að sæta ýtarlegri meðferð og undirbúningi, eins og það liggur fyrir.

Forseti (GSv): Vegna óviðráðanlegra orsaka verður fundi frestað um sinn. Verður hann boðaður aftur með tilkynningu, og eru hv.þm. beðnir að vera þar, sem hægt er að ná þeim í síma. - 

Jónas Jónsson Ég ætla aðeins að segja fáein orð út af þeim skriflegu brtt., er fram hafa komið hér á síðustu stundu. - Ég vildi hér undirstrika það, sem raunar áður hefur verið gert af hv. aðalflm. till., að í svona máli, sem er það vandamál, er snertir alla íslenzku þjóðina og sambúð hennar við aðrar þjóðir, er óhugsandi, að bráðabirgða brtt., sem kastað er inn í þingið á síðustu stundu, geti bætt þær till., sem gerðar hafa verið af fjölmennri n., er unnið hefur að þeim um langan tíma. Ef nokkurn tíma ætti að neita um afbrigði fyrir till., væri það undir þessum kringumstæðum, af því að slíkt hugsunarleysi má ekki eiga sér stað. Í þessu sambandi vil ég rifja það upp enn einu sinni, að ekkert hefur glatt íslenzku þjóðina meira í sambandi við meðferð sjálfstæðismálanna síðastliðna mánuði en sú sameining, sem orðið hefur hér á Alþ. um skilnaðarmálið og allt, sem því viðkemur, eftir að þjóðin óttaðist, að um það kynni að verða ósamlyndi. Það er áreiðanlegt, að virðing þjóðarinnar hefur ekki aðeins vaxið, heldur hefur Alþ.,ríkisstj. og einstakir menn réttilega vaxið í áliti fyrir þátttöku sína í þessum málum, og verður það ekki metið til fulls, hversu mikilsvert það er fyrir smáþjóð, að hún standi saman í frelsismáli sínu og nái samkomulagi um það. Enda þótt það hefði ekki verið nema einn maður á móti skilnaði hér á Alþ., hefði það þýtt mikinn frádrátt við kjörborðið í vor, þegar að því kemur, að þjóðaratkvgr. fer fram. Og eitt er víst, að ekkert styrkir okkur eins út á við og sú sameining, sem hér hefur komið fram um þetta mál. Þess vegna er það mikið óhapp, að tveir þm. úr Sósfl. skyldu sjá ástæðu til þess að koma fram með brtt. um þetta mál, hvað sem þeir annars kynnu um það að hugsa, eftir að flokksbræður þeirra í skilnaðarn. ásamt hinum flokkunum voru búnir að koma sér saman um meðferð málsins þar. Það er því mikið óhapp, eins og ég hef áður sagt, að tveir þm. fara að reyna að gera till., sem hefði verið vel frambærileg á venjulegum tímum og ef um venjulegt mál væri að ræða, en eins og nú er ástatt, getur aðeins leitt til sundrungar um þetta mál og er eingöngu til leiðinda. Það er því langt frá því, að þeir, sem að þessari brtt. standa, geti nokkuð grætt á henni, heldur skaðast þeir mest á henni sjálfir, einmitt þar, sem þeir sízt vilja, hjá almenningi. Út af síðustu brtt., sem komið hefur fram skrifleg, vil ég enn taka það fram, að æskilegt væri málsins vegna, að flm. tækju hana aftur, því að það hlýtur að vera talið óframbærilegt að ljúka þessu máli með skriflegum brtt., þar sem það er eins vel undirbúið og hægt er. Mér skildist á hv. 1. þm. Reykv., frsm. skilnaðarn., að till. þessar væru í raun og veru gerðar í samráði við skilnaðarn. til þess að fá sem sterkasta einingu í þessu máli, og álít ég því, að menn ættu að tala sem stytzt. Hins vegar verða þeir menn, er standa að brtt., að skilja það, að þeir ættu ekki að bera þær fram. En ef þær koma fram, er skylda okkar að fella þær, og er ekkert annað löglegt að gera þjóðarinnar vegna.

Forseti (GSv): Eftir að þeir hv.þm., sem nú eru eftir á mælendaskrá, hafa talað, verður ræðutími hvers þm. styttur og takmarkaður við 5 mínútur. Vildi ég mælast til þess, að hv.þm. tækju tillit til tíma og verði ekki allt of margorðir.

Jakob Möller Ég vil beina þeirri áskorun til allra þeirra, sem flutt hafa brtt. við till. til þál. á þskj. 147, að taka þær aftur, ekki aðeins skriflegar brtt., sem fram hafa komið, eða brtt. á þskj. 162, heldur einnig brtt. á þskj. 197, sem er frá nm. skilnaðarn. Allar þessar till. eru til þess eins að spilla samvinnu, en þáltill. felur í sér það, sem mér skilst, að allir þm. meini. Till. þessi kveður einmitt á um að óska Norðurlandaþjóðunum frelsis og farsældar. Hvað felst í því að óska þjóð frelsis eða Norðmönnum og Dönum frelsis? Það er sjálfsagt það sama og að óska þeim sigurs í frelsisbaráttu þeirra, en í brtt. á þskj. 162 er lagt til, að aftan við tillgr. komi: Norðmönnum og Dönum sigurs í frelsisbaráttu þeirra. Þetta er endurtekning og það sama og að segja: Við óskum Norðurlandaþjóðunum frelsis og þá þeim, sem eiga í frelsisbaráttu, sigurs í þeirra baráttu, og Norðmönnum og Dönum sigurs. - Hvað á þetta eiginlega að þýða? Mér er óskiljanlegt, að hægt sé að segja þetta á betri hátt heldur en: „óska Norðurlandaþjóðunum frelsis og farsældar“. Mér finnst allt þar með sagt. Hins vegar er brtt. á þskj. 197 frá hv. 1. þm. Reykv. og hinum tveim, sem með honum eru, en í henni er lagt til, að fyrri liður tillgr. orðist þannig: „að senda hinum Norðurlandaþjóðunum bróðurkveðjur og óska þeim farsældar og sigurs í frelsisbaráttu þeirra, og“. - Eiga allar Norðurlandaþjóðirnar í frelsisbaráttu? Ég veit ekki, hvort hægt er að segja, að Svíar eigi í frelsisbaráttu, og með því að orða gr. þannig finnst mér hún síður en svo til bóta. Ég skora því á alla hv.þm. að greiða atkv. móti öllum þessum brtt., ef flm.brtt. vilja ekki taka þær aftur.

Eysteinn Jónsson Þegar skilnaðarn. fjallaði um þetta mál, hygg ég, að allir hafi litið svo á í n., að samkomulag væri orðið um það, að n. beitti sér fyrir þeirri afgreiðslu á málinu, sem orðuð er í upphaflegu till., og að nm. hafi ekki gert ráð fyrir, að tilraunir mundu verða gerðar til þess að blanda inn í till. svona meting milli Norðurlandaþjóðanna. Till. var einmitt gerð með samkomulagi í skilnaðarn., sem allir nm. tóku þátt í, og er orðuð þannig, að allir þm. ættu að geta orðið sammála um afgreiðslu hennar. En nú hafa þau óheilindi gerzt, að tveir hv.þm. hafa flutt brtt. um málið, sem hefur komið af stað óróleika, og það var öllum ljóst, að afleiðingin yrði sú, ef slík till. kæmi fram. En það vakti einmitt fyrir skilnaðarn. að synda fram hjá því, að slíkt gæti átt sér stað. Frsm. brtt., hv.þm. Siglf., sagði, að þeir hefðu fundið sig knúða til þess að flytja þessa brtt., til þess að Alþ. ætti þess kost að óska Norðmönnum og Dönum sigurs í frelsisbaráttu þeirra og í baráttu þeirra gegn nazistískri Evrópu, eins og hv.þm. Siglf. komst að orði síðar í framsöguræðu sinni. Nú er það augljóst mál, að í till., eins og hún liggur fyrir, er öllum Norðurlandaþjóðunum óskað frelsis, en þessar tvær þjóðir, sem teknar eru út úr á þeirri brtt., sem hér um ræðir, geta ekki fengið frelsi sitt, nema þeim verði sigurs auðið í frelsisbaráttu sinni. Það liggur því í augum uppi, að þessi till. getur ekki verið komin fram til þess út af fyrir sig, að Alþ. eigi þess kost að óska þessum þjóðum frelsis og sigurs í frelsisbaráttu þeirra, heldur er ætlazt til þess, að með þessari till. slái Alþingi Íslendinga því föstu, að það séu aðeins þessar tvær þjóðir, sem berjist fyrir frelsi sínu. Og um leið er því þá slegið föstu, að hinar Norðurlandaþjóðirnar, sem teknar eru undan, heyi ekki frelsisstríð. Þessi till. er því með öðrum orðum ekki hugsuð til þess, að við getum sent vingjarnlega kveðju til Norðmanna og Dana, heldur sem sneið til einnar Norðurlandaþjóðarinnar, Finna. Nú álít ég það ekki aðeins óviðeigandi, heldur fyrir neðan allar hellur, ef Alþingi Íslendinga ætlar sér þannig að gera upp á milli þessara þjóða og þykist þess umkomið að lýsa í raun og veru yfir því, að sumar af þessum smáþjóðum heyi frelsisstríð og aðrar ekki. En ef Finnar heyja ekki frelsisstríð, er því slegið föstu, að Finnar eigi í árásarstríði. Ég ætla hér ekki að fara langt út í að ræða forsögu þessara mála, og er slíkt tæplega viðeigandi í sambandi við þetta mál, enda þótt ræða hv.þm. Siglf. gæfi fullkomlega tilefni til þess. T. d. minntist hann á í ræðu sinni, að það mætti ekki minna vera en við létum í ljós sérstakan stuðning við Norðmenn og Dani, þar sem þeir berðust fyrir málstað Bandamanna, og hvað Íslendingar ættu mikið undir þeim málstað í þessari styrjöld. Það er óþarfi að rifja það upp, því að öllum er orðið ljóst, hversu afstaða hans og ýmissa annarra flokksbræðra hans hefur gerbreytzt á síðustu stríðsárum í þessum málum, og ætla ég ekki að ræða það nánar. En ég minntist á þetta aðeins af þessu tilefni í ræðu hans, og mér finnst vægast sagt óviðeigandi af hv.þm. Siglf. að draga þessi atriði inn í umr. Hv. þm. Siglf., sem talaði fyrir brtt., var spurður um það, hvort þeir vissu til þess, að á Norðurlöndum væri háð nokkur önnur frelsisbarátta en sú, sem Danir og Norðmenn háðu. Mér skildist á honum, að hann áliti, að því væri ekki til að dreifa. Nú geta styrjaldir af hálfu þjóða aðeins verið með tvenns konar hætti, annars vegar í því skyni að verjast árás og yfirgangi annarra, hins vegar að ráðast á aðrar þjóðir. Væri þá fullkomið tilefni til að spyrja um það út af því, sem hér hefur komið fram, hvort nokkur þm. vildi halda því fram, að Finnar heyi árásarstyrjöld.

Hér er einn.

Þá býst ég við, að þeir séu tíu. Hvernig er sá maður, sem getur látið sér detta í hug, að Finnar heyi nokkuð annað en varnarstríð eða frelsisstríð? Finnar hafa þá sérstöðu, að að þeim hefur sótt ekki aðeins eitt stórveldi, heldur tvö, svo að aðstaða þeirra er því önnur en hinna Norðurlandaþjóðanna, og auðvitað getur engum dottið í hug að halda því fram í alvöru, að Finnar muni nokkurn tíma hafa óskað annars en þess að fá að vera utan við þessa styrjöld eins og hinar Norðurlandaþjóðirnar. Finnar hafa dregizt inn í styrjöldina fyrir rás viðburðanna og hafa verið í þeim vanda staddir, að þeir hafa orðið að búa við ágang fleiri en eins stórveldis. Mér finnst því, að við hefðum allir átt að geta verið sammála um að draga ekki inn í þessar umr. meting um þá baráttu, sem nú er háð á Norðurlöndum. En það hefur verið gert af þeim, sem hafa flutt þessa brtt., og er því óhjákvæmilegt að minnast á þetta atriði. Annars finnst mér það mjög undarlegt, ef margir hv.þm. eru þeirrar skoðunar, að Finnar séu árásarþjóð, sem hafi ráðizt á stórveldi, og að það hafi í raun og veru verið vilji þeirra að eiga frumkvæðið að því að taka þátt í styrjöldinni. En aðstaða þeirra er vitaskuld öll önnur vegna legu landsins, og hafa þeir sjálfsagt óskað þess eindregið að geta staðið utan við styrjöldina. Út af brtt. þeirri, sem kom frá hv. 2. þm. Rang., og þeim orðum, sem hann lét falla í sambandi við hana, vil ég segja það, að mér skilst brtt. hans vera til að draga úr því, að Alþingi Íslendinga taki beinlínis þannig til orða að óska Norðurlöndum sigurs í frelsisbaráttu þeirra, og gætir misskilnings hjá honum um það, hvernig óskin er hugsuð. Hann ber kvíðboga fyrir því, að einhver kunni að skilja hana þannig, að við óskum ekki Noregi sigurs með því að undanskilja ekki Finna. Þessi misskilningur byggist á því, að ósk okkar nær ekki lengra en að Norðurlandaþjóðirnar fái fullt frelsi sitt, og þær geta ekki fengið fullt frelsi sitt, nema þær sigri. Við óskum þeim ekki sigurs til að ganga á rétt annarra, heldur til að fá að ráða sjálfum sér. Þess vegna vil ég benda á, að það er misskilningur að óttast, að þetta geti misskilizt á nokkurn hátt, eins og kemur fram hjá hv. 1. þm. Rang. Ég hefði talið það langæskilegast, að allar brtt., sem fram hafa komið, yrðu teknar aftur og þessi leiðinlegu ágreiningsmál, sem ekki eru nema til skaða og skammar, verði látin niður falla, svo að þingheimur geti sameinazt um till. eins og hún kom upphaflega frá skilnaðarn. og þá varð samkomulag um af hálfu fulltrúa allra flokkanna. En náist ekki samkomulag um það, finnst mér rétt, að gengið verði til atkv. um till. á þskj. 197, sem er flutt af þremur þm. Og þó að ekki náist samkomulag um að taka allar brtt. aftur, ætti að gera tilraun til að fá skrifl. brtt. teknar aftur, þó að ekki væri nema vegna þess, hve það er óviðeigandi að kasta fram skrifl. brtt. á síðustu stundu.

Brynjólfur Bjarnason Ég er nú einn af þeim, sem flytja till. á þskj. 147, einn af þeim, sem sæti áttu í skilnaðarn. Ég taldi það viðeigandi, að slík till. væri samþ., taldi það rétt og okkur til farsældar, hafandi þýðingu í utanríkispólitík okkar, um leið og við göngum frá sjálfstæðismálum okkar, enda þótt ég verði að segja, að ég taldi till. ófullnægjandi. Þegar rætt var um þessa till. í skilnaðarn., kom fram till. um, að í þessari ályktun Alþ. fælist samúðaryfirlýsing með frelsisbaráttu Norðmanna og Dana. Þetta var fellt af öllum, sem sæti áttu í n., nema sósíalistum. Nokkru síðar báru tveir hv.þm. sósíalista, hv.þm. Siglf. og hv. 2. landsk., fram till., sem er að vísu ekki eins að orðalagi, en hefur sama tilgang og er sama efnis. Eftir að sú till. kom fram, var haldinn fundur í skilnaðarn. og þess eindregið óskað, að við, sem eigum sæti í n. fyrir hönd Sósfl., beittum áhrifum okkar til þess, að sú till. yrði tekin aftur. Við svöruðum því, að við teldum það ómögulegt. Þegar slík till. væri komin fram á Alþ., væri ekki hægt sóma okkar vegna að taka hana aftur. Ég skal játa, að við hv. 2. þm. Reykv. gerðum enga tilraun í þá átt, vegna þess að við töldum það ósæmandi, á sama hátt og þær umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál, eru ósæmandi og um leið furðulegar. Það er furðulegt, að hér á Alþ. skuli vera fjöldi þm., sem ekki vill óska Dönum og Norðmönnum sigurs í þeirri frelsisbaráttu, sem þeir heyja nú. Þetta er það, sem fram hefur komið.

Þetta er ósatt

. Vegna þess, að þm. eru ekki sammála um brtt., verður útkoman sú, að þeir óska Norðmönnum og Dönum ekki sigurs í frelsisbaráttu þeirra. Röksemd hefur komið fram við þessar umr. og kom þó enn skýrar fram í skilnaðarn.: Það má ekki gera upp á milli Norðurlandaþjóðanna. - Við skulum rekja, hvað í þessu felst. Það hefur stundum verið sagt, að norræn samvinna væri í því fólgin að halda skálaræður um allt nema það, sem máli skipti. Og það er hið sama, sem hér kemur fram. Það má segja allt í till. nema það, sem máli skiptir. Þegar grannþjóðir okkar, Norðmenn og Danir, standa í blóðugu frelsisstríði, einhverju því fórnfrekasta stríði, sem háð hefur verið á Norðurlöndum, þá má ekki lýsa yfir samúð með þeim í því stríði, þó að örlög okkar séu undir því komin, hvernig því lyktar. Það má alls ekki segja það í till., sem máli skiptir. Ég vil segja ykkur, hv.þm.: Ef við hefðum samþ.till. eins og hún var upphaflega og engin önnur komið fram, hefði það áreiðanlega þótt kaldranalegt á Norðurlöndum. Við skulum reyna að setja okkur í spor þeirra manna, sem heyja þetta frelsisstríð. Því hefði verið veitt athygli um allan heim. En hér hefur gerzt það, sem er enn þá meira. Hér hefur komið fram till. um að óska Norðmönnum og Dönum sigurs, sem ekki eru horfur á, að nái samþykki. Það er alþjóðlegt hneyksli. Rökstuðningur þeirra hv.þm., sem ekki vilja samþykkja slíka ósk, er sá, að með því væri verið að gera upp á milli Norðurlandaþjóðanna. „Við viljum ekki aðeins óska Norðmönnum og Dönum sigurs,“ segja þeir, „heldur öllum Norðurlandaþjóðunum.“ Því er með öðrum orðum haldið fram, að aðrar Norðurlandaþjóðir eigi í frelsisstríði, sem sé sambærilegt við frelsisstríð Norðmanna og Dana. Það er víst enginn til, sem lætur sér detta í hug, að Svíar heyi frelsisbaráttu eins og Norðmenn og Danir. Það er beinlínis móðgun við Norðmenn að leggja frelsisstríð þeirra að líku við herbúnað Svía. Um Finna er það að segja, að við getum sannarlega óskað þeim alls góðs, en þeir heyja styrjöld gegn Ráðstjórnarríkjunum og um leið Noregi, sem við óskum eindregið sigurs. Hvernig er hægt að óska tveim þjóðum báðum sigurs, þegar þær eiga í styrjöld sín á milli? Það yrði eins og segir í hinu fornkveðna: - „Hér eigast þeir einir við, að ég hirði aldrei, þótt drepist“. Sannleikurinn er sá, að þátttaka Finna í stríðinu með Þýzkalandi þýðir hvorki meira né minna en það, að hún gerir Þjóðverjum mögulegt að halda Noregi herteknum, og ef Finnar semdu frið, gætu Þjóðverjar sennilega ekki haldið áfram hernaði í Noregi. Það er því ekki undarlegt, að í því sambandi hefur komið fram sú skoðun, sem lýsir sér í því, er talsmaður norsku stjórnarinnar, dr. Arne Ording, skrifar, en orð hans eru birt í blöðunum í dag. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Af hálfu norsku stjórnarinnar hefur það hvað eftir annað verið látið í ljós, að vér Norðmenn óskum eftir góðri sambúð í framtíðinni við finnskt lýðræðisríki, en það er að sjálfsögðu ómögulegt, ef Finnland heldur áfram þátttöku í styrjöldinni með því stórveldi, sem kúgar og arðrænir norsku þjóðina. Samband Finnlands við hin önnur Norðurlönd veltur á því, að Finnland komist að samkomulagi við hinn stóra nágranna sinn í austri. Finnland á nú tækifæri, sem kemur aldrei aftur.“ Ef það stríð, sem Finnar eiga nú í, er kallað frelsisstríð og menn óska þeim sigurs í því, þá þýðir það, að menn óska Noregi ósigurs. Þetta hljóta menn að sjá, ef þeir fást til að íhuga það, sem þeir eru að segja, en það er hverjum manni skylt að gera. Hér er auðvitað ekki um það að ræða að gera upp á milli vina. Hér er að ræða um tvær þjóðir, sem eru andstæðar, og sigur annarrar þýðir ósigur hinnar. Sigur Finna mundi þýða ósigur Noregs. Þó að Finnar séu okkur tengdir á annan hátt en aðrar Norðurlandaþjóðir, viljum vér Íslendingar, ég segi fyrir mig og mér er óhætt að segja fyrir minn flokk, eiga vinsamleg viðskipti við þá og óskum þeim friðar og farsældar og að þeim auðnist að semja frið við Ráðstjórnarríkin. En samkvæmt því, sem fram kom í grg.flm. fyrir till. þeirri, er hér hefur komið fram, er verið að skora á Finna að halda styrjöldinni áfram, þar sem hún er skoðuð sem frelsisbarátta. Þetta gerist á sama tíma og Finnar hafa friðarskilmála til athugunar og hinar Norðurlandaþjóðirnar hvetja þá til að ganga að þeim, auk þess sem það eru dálítið kaldranalegar móttökur við rússneska sendiherrann, sem nýkominn er hingað, að Alþingi Íslendinga óskar þess, að Ráðstjórnarríkin bíði ósigur fyrir Finnum. Því hefur verið haldið hér fram í umr., að ef smáþjóðir heyi stríð, hljóti það að vera frelsisstríð. Ég vil þá spyrja: Eru Rúmenía, Ungverjaland og önnur leppríki Þýzkalands í frelsisstríði? Röksemdin er þessi: Þessum smáríkjum dettur ekki í hug að leggja út í stríð, nema það sé frelsisstríð, vegna þess að þau hafa ekki bolmagn til að vinna fríðindi frá sér stærri löndum. Við skulum athuga þetta. Hvernig er með leppríki Þýzkalands? Hvers vegna eru þau í stríði með Þjóðverjum, og hvers vegna reyna þau að tryggja sér sneiðar af þeim löndum, sem þau eiga í styrjöld við ásamt Þýzkalandi? Þau gera það vegna þess, að þau skoða þýzka herveldið nægilega öflugt til að vinna styrjöldina. Því er það, sem stundum er verið að segja, að Finnum hafi ekki verið sjálfrátt, er þeir fóru í styrjöldina, hrein fjarstæða. Þeim var eins sjálfrátt og Norðmönnum. Þeir gátu farið að eins og Norðmenn, og Norðmenn gátu farið að eins og Finnar og tekið höndum saman við Þýzkaland. En Norðmenn kusu heldur að fara að eins og Grikkir, Júgóslavar, Hollendingar og aðrar þær smáþjóðir, sem hafa tekið upp frelsisbaráttu móti Þjóðverjum. Ef þessi brtt. verður samþ. eins og hún er borin fram af þessum þrem hv.þm., 1. þm. Reykv., 4. þm. Reykv. og þm. Str., þá er þáltill. orðin nokkuð mótsagnakennd og raunar hrein endileysa, sem er engin leið að samþ., auk þess sem þær umr., er hér hafa farið fram, hljóta að vekja hina mestu tortryggni gagnvart meiri hl. Alþingis Íslendinga. Ég vildi því fastlega skora á þessa þrjá hv.þm. að taka þessa till. aftur vegna sóma Alþ., áður en um hana verða greidd atkv. Ég vil jafnframt spyrja: Hvað meina þessir hv.þm. með frelsisbaráttu Norðurlanda allra? Ég vildi fá skýr og ákveðin svör við því. Meina þeir stríð Finna gegn Ráðstjórnarríkjunum og Noregi, eða meina þeir eitthvað annað? Þetta er nauðsynlegt að fá að vita, því að ekki er hægt að greiða atkv. um till. að öðrum kosti, svo óljóst sem orðalagið er. Um þetta er nauðsynlegt að fá skýra yfirlýsingu frá hv.flm.till.

Hermann Jónasson Þær umr., sem fram hafa farið hér, eru að mörgu leyti ekki sem skemmtilegastar, og mætti segja, að þær væru ekki að öllu leyti ákjósanlegar. Það hefur verið orðað þannig af hv. síðasta ræðumanni, að afgreiðsla þessarar till. og umr. væru vel fallnar til þess að vekja tortryggni, að því er snertir afstöðu okkar til Bandamanna í styrjöldinni. Það hefði mátt svo fara, að umr. af þessu tagi hefðu verið að minnsta kosti ekki óskaðlegar og að einhverju leyti hættulegar, ef Íslendingar væru ekki sú þjóð og Alþ. sú samkoma, sem hafin eru yfir allar efasemdir í þessu máli fyrir löngu í vitund alls umheims. Við þurfum ekki að bera kinnroða fyrir utanríkispólitík okkar, og við erum ekki ein af þeim þjóðum, sem þurfa að stikla eins og á hálum ís, ekki ein af þeim, sem þurfa að snúa við smátt og smátt og breyta þeirri stefnu, sem stýrt er eftir. Við erum ein af þeim þjóðum, sem fyrst neituðu Þjóðverjum um ítök, þegar þeir óskuðu þeirra, og á tíma, er þeir voru okkar mesta viðskiptaþjóð, þegar aðrir markaðir voru okkur lokaðir og þetta gat því verið stærri fjárhagsfórn fyrir okkur en fyrir aðrar þjóðir hlutfallslega. Og við tókum Bandamönnum, þegar þeir komu hingað, að telja má með einsdæmum. Hér var ekki einu sinni skemmdur símaþráður, og hefur þetta verið fært í annála í erlendum blöðum. Og þegar verst stóð á fyrir Bandamönnum, voru gerðar einróma samþykktir um að ljá land okkar fyrir flugvelli og hafnir fyrir herflutninga. Þess vegna er það, að óhætt er fyrir okkur að tala eins og hér hefur verið gert, því að við erum hafnir yfir allar efasemdir, að því er snertir tilfinningar okkar gagnvart Norðurlöndum. Við höfum að minnsta kosti sýnt það gagnvart Norðurlandaþjóðunum hlutfallslega eins og nokkur önnur þjóð, og ég vona, að það sama verði upp á teningnum, eftir að Danir hafa tekið þá afstöðu, sem þeir að lokum hafa tekið. Ég segi þess vegna fyrir mig, að þegar ég bar fram þessa till., þá var það til þess að reyna að koma í veg fyrir, að ágreiningur yrði um þetta mál hér á Alþ., og í þeirri von, að hin brtt. yrði dregin til baka. Ég er einn þeirra þm., sem hafa lagt mikla áherzlu á, að þessi till. yrði samþ. Ég er einn af þeim, sem hafa ekki tekið mikinn þátt í Norðurlandasamvinnu, og hef ekki hrósað þeim neitt sérstaklega, en hitt verð ég að viðurkenna, að ég hef alltaf álitið Norðurlandasamvinnu miklu þýðingarmeiri en við Íslendingar og hin Norðurlöndin hafa almennt viljað viðurkenna og að samvinna Norðurlanda eigi miklu dýpri rætur en menn, bæði hér og annars staðar, vilja stundum láta í veðri vaka. Eða hver vill efast um, að hjálp Svía til handa Norðmönnum og Finnum sé ekki meiri og bróðurlegri en á sér stað milli flestra þjóða? Þótt ég sé einn af þeim mönnum, sem á þeim stundum, þegar málin eru heit, óska eftir, að Svíar taki upp baráttu Norðmanna, þá get ég ekki séð annað en sú barátta, sem Svíar heyja nú, sé einhver sú fremsta barátta, sem nokkur smáþjóð hefur háð í þessari veröld um margar aldir. Það eru líka allir sammála um, hvílíka dirfsku Svíar hafa sýnt með ummælum í blöðum um nágranna sína, sem búa yfir þeim eins og ránfugl. Þetta er okkar kynflokkur, sem við tilheyrum, og við eigum að vera stoltir af að tilheyra honum. Það er viðurkennt, að þetta eru einhverjar fremstu þjóðir veraldarinnar. Eitt dæmi hefur hér verið talað um, sem sannar þetta bezt af öllu, því að hvernig gæti það komið til, að Rússar eru núna að tala við Finna, nema fyrir þá virðingu, sem þessi smáþjóð hefur hjá fólksfleiri þjóðum? Það væri leitt, ef þessi till. gæti ekki orðið samþ. einróma, eins og við gerðum okkur vonir um í skilnaðarn. En það verður að fara eins og komið er, og einmitt vegna þeirrar afstöðu, sem þessi samkoma hefur og íslenzka þjóðin, þá höfum við, sem betur fer, svo breitt bak, að við getum vel þolað það. Ég get nú ekki séð í raun og veru, að miklu máli skipti, hvort till. verður samþ. eins og hún var upphaflega eða með þeirri breyt., sem ég ber fram ásamt tveim öðrum alþm. Það er undarlegt, þegar talað hefur verið um frelsisbaráttu í þessum umr., að þá hefur alltaf í öðru orðinu verið talað um frelsisstríð. En frelsisbarátta er ekki það sama og frelsisstríð, því að venjulega hefur orðið „stríð sömu merkingu og styrjöld, en barátta getur verið háð með mörgu móti. Það er enginn vafi á því, að Svíar heyja sína frelsisbaráttu með því að vígbúast meir en flestar aðrar þjóðir. Finnar heyja sína frelsisbaráttu, og hver veit, við hverja sú barátta er háð? Hver veit, nema sú barátta sé einmitt háð til þess að koma þýzka hernum út úr Finnlandi, frekar en til þess að sigra Rússa? Hver veit, nema einmitt í dag sé barátta háð um þetta? En hvað þá um Svía? Hafa þeir ekki hjálpað Norðmönnum og Finnum meira en nokkur önnur þjóð, sent þeim matvæli og fatnað og tekið af þeim börn og hjálpað þeim til þess að komast út úr þessari styrjöld? Þetta er kannske eins mikil frelsisbarátta og þeirra þjóða, er berjast með vopnum, og ef til vill gengur Svíþjóð núna gegnum erfiðasta hluta sinnar baráttu. Ég held þess vegna, í sambandi við það símskeyti, sem hér var lesið upp, og ummælin eftir norsku stjórninni, að ekki sé nokkur vafi á því, að vitanlega óskar norska stjórnin Finnum sigurs í frelsisbaráttu þeirra, ekki þannig, að þeir sigri Rússa í stríðinu, heldur að þeim takist að ná samningum, sem nú munu standa yfir, og vinna frelsi sitt. Það er ekki nokkur vafi á því, að þetta er einlægur vilji norsku stjórnarinnar. En að fara að gera upp á milli Norðurlandaþjóðanna í þessari till. og óska tveimur þeirra sigurs í frelsisbaráttu sinni skil ég þannig, að menn óski ekki eftir, að hin nái sigri í sinni frelsisbaráttu.

Það stendur „frelsi“ í till.

Ég skal taka það fram, að í brtt.hv.þm. Siglf. stendur: „sigurs í frelsisbaráttu þeirra“, en með því að óska tveimur Norðurlandanna sigurs í frelsisbaráttu sinni, en hin eru ekki nefnd, þá er ekki ástæðulaust að ætla, að þess sé óskað, að þau bíði ósigur. Ég veit, ef þetta yrði samþ., að varla væri hægt að álykta öðruvísi en svo, að tveimur þjóðunum væri óskað sigurs, en hinum ósigurs. Hvers vegna má það ekki standa í þáltill., að við óskum öllum þessum þjóðum sigurs og frelsis í baráttu þeirra? Ég legg það svo fyrir skoðanir hv.þm., hvað af þessum brtt. verður samþ. Það er leitt, að koma skyldi til þessara umr., því að vonir stóðu til þess, að menn yrðu sammála um þetta. En ég endurtek það, sem ég sagði, að það vill svo vel til, að við þolum vel þessar umr. Við flestir þm. erum hafnir yfir allar efasemdir í þessu máli og getum því vel rætt það fyrir opnum dyrum.

Frsm. (Steingrímur Aðalsteinsson) Herra forseti. - Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þá till., sem hér liggur fyrir, enda ekki rétt að tefja gang þeirra mála, sem eru á dagskrá. - Allshn. er sammála um, að þetta mál sé svo mikils virði, að rétt sé að gera þær ráðstafanir, er felast í þeirri till., sem upphaflega var flutt hér, um að rannsaka möguleika á framleiðslu magnesíum úr sjó hér við land. Hins vegar hefur n. talið heppilegra að breyta orðalagi till. í það horf, sem það er á þskj. 203. Í upphaflegu till. var það þannig, að Alþ. ályktaði að fela ríkisstj. að láta rannsaka þetta, en í brtt. er því bætt inn í, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að láta rannsóknaráð ríkisins annast þessar rannsóknir. Ég lít svo á, að í raun og veru felist ekki í þessu efnisbreyt. því að ég geri ráð fyrir, að ríkisstj. hefði hagað framkvæmdunum á þennan hátt. Þau verk, sem fyrir liggja, hygg ég, að séu í fyrsta lagi að afla tæknilegra upplýsinga um þá framleiðsluaðferð, sem hér er heppilegust, og í öðru lagi að athuga, hvort fyrir hendi eru hér í landinu þau jarðefni, sem þarf til þess að binda magnesíum, sem mun vera í sjónum hér við land eins og annars staðar. Það starf, sem rannsóknaráð ríkisins mun taka upp, mun einkum beinast að þessu tvennu fyrst í stað. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um málið almennt; það er á byrjunarstigi og kemur sjálfsagt fyrir Alþ. aftur, og kemur þá til kasta Alþ. að taka ákvörðun um það, þegar lagðar verða fyrir þær athuganir og rannsóknir, sem gert er ráð fyrir samkvæmt þessari till., ef samþ. verður. Ég vil mæla með því fyrir hönd allshn., að till. verði samþ. með því orðalagi, sem er á þskj. 203.

Sigurður Thoroddsen Ég vil geta þess, að ég og hv. meðflm. minn að þáltill. getum að öllu leyti fellt okkur við álit hv.allshn. og þá till.n., að rannsóknaráð ríkisins verði látið athuga möguleika á þessari framleiðslu.

Frsm. meiri hl. (Þóroddur Guðmundsson) Herra forseti. - Þessi þáltill. hefur verið rædd í fjvn., sem gat að vísu ekki orðið alveg sammála um að mæla með henni. Ég veit ekki, hvort þeir hv.fjvn. menn, sem ekki gátu orðið sammála meiri hl. n., hafa nokkrar till. að gera um breyt. En um afstöðu meiri hl. n. er aðeins því við að bæta, að það stendur svo á um þessa virkjun, að það er mjög þýðingarmikið, að hún geti komizt áfram, en mjög bagalegt, ef ábyrgðin fæst ekki og virkjunin stöðvast, því að það kynni kannske að fara svo, ef ábyrgðin ekki fengist, að ekki fengist lán til virkjunarinnar í viðbót, sem nauðsynlegt er. Siglufjarðarbær er stór bær, og nú á tímum er ekki hægt að komast af í stórum bæjum án þess að hafa rafmagn. Á Siglufirði er verksmiðjuiðnaður allmikill, og ríkið rekur þar stórt fyrirtæki, síldarverksmiðjur ríkisins, og það er ekki lítils virði fyrir þær að hafa mikið rafmagn, bæði fyrir þá aukningu, sem kann að verða gerð á verksmiðjunum, og einnig til öryggis. Enn fremur er á það að líta, að þegar svo langt er komið virkjuninni sem nú er, að það er þegar búið að leggja í hana 5 millj. kr., þá segir það sig sjálft, að bara af þeim ástæðum einum væri það mjög illt, ef hætta þyrfti við virkjunina að svo komnu, þegar svo mikið fé liggur í þessu fyrirtæki, en það á tiltölulega svo stutt í land að klárast, svo að hægt verði að taka virkjunina í notkun. Og sjá það allir, þó að sumir kynnu að líta svo á, að Siglufjarðarkaupstaður gæti fengið þetta lán án ábyrgðar ríkisins  Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, en vildi mega treysta því, að hv.þm. geti fallizt á það, sem meiri hl. fjvn. leggur til. Það kann að vera, að mörgum finnist, að nú verði ekki snúið við í þessu efni. En því verður þá varla neitað, að þessu máli var í byrjun hrint af stað meira af kappi en forsjá.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) Herra forseti. - Ef þessi þáltill. verður samþ., þá verður að sjálfsögðu veitt sú ábyrgð, sem hér er um að ræða. En ég vil láta það í ljós við þessa umr., að ég get því miður ekki litið svo á, að æskilegt sé eða áhættulaust að binda ríkissjóði þennan bagga. Þetta álit lét ég einnig í ljós við hv.fjvn. Ég tel hins vegar, að hér sé stefnt í hinn mesta vanda með því að ætla ríkissjóði að bera ábyrgð á 8 millj. kr. láni handa þorpi með 3000 íbúum, og hvað þá heldur sem engin trygging er fyrir því, að virkjunin fari ekki fram úr þeim 8 millj. kr., sem nú er talið, að hún muni kosta. En það gengur vafalaust enginn hv.þm. þess dulinn, að ríkissjóður verður héðan af - eða eftir að þessi till. verður samþ. - að ganga í ábyrgð fyrir allri virkjuninni, hversu dýr sem hún verður.

Helgi Jónasson Herra forseti. - Ég gat ekki né heldur hv.þm. S.-Þ. - orðið sammála hv. meiri hl. fjvn. í þessu máli. Þetta mál var sótt hér með miklu kappi, þegar ábyrgð vegna þessarar virkjunar var samþ. á Alþ. á næstsíðasta þingi, og þá var alveg neitað samvinnu við mþn. í raforkumálum, sem Alþ. hafði skipað um þau mál. Fyrir fjvn. lá ekkert um það, hve mikið er búið að vinna af þessu verki og hve mikið er óunnið, og ekki heldur um það, hve miklu fé er búið að eyða í virkjunina. Þetta var allt í lausu lofti. Bara var farið fram á 8 millj. kr. ábyrgð alls, þegar þessi viðbótarábyrgð er veitt, en engin trygging sett fyrir því á nokkurn hátt, að verkið kostaði ekki miklu meira. Forstjóri rafmagnseftirlits ríkisins var kallaður á fund n. Hann vissi ekki neitt um þessa hluti. Ég bjóst við því, að í svona máli mundi hæstv.ríkisstj. sjá um það, að eftirlit væri haft með því, að af viti væri unnið að þessari virkjun eða a. m. k. sæmilega forsvaranlega, til þess að verkið kostaði ekki allt of mikið. Ekki heldur er það til staðar. Þessi virkjun er framkvæmd af Højgaard og Schultz, og kunnugir menn hafa sagt, að þar væri svo miklu ábótavant um vinnuaðferðir og svo mikil vöntun á verkfærum, að fyrir það mundi verkið verða dýrara en annars mundi vera. Ég tel óforsvaranlegt af því opinbera að láta slíkt viðgangast, þegar svona mikið er í húfi. Ég veit, að það mun vera ætlunin að láta ríkisverksmiðjurnar á Siglufirði borga brúsann, þó að þessi virkjun verði dýr, og því er haldið fram, að þær þurfi að nota mikið rafmagn. En þrátt fyrir það stendur hitt óhaggað, og ég vil beina því til hv.þm., að það er að mínu áliti mjög varhugavert, eins og gert var á næstsíðasta þingi, að ákveða, að ríkið gangi í ábyrgðir fyrir lánum til stórframkvæmda, án þess að hið opinbera áskilji sér rétt til þess að hafa tryggingu fyrir því, að verkið verði haganlega unnið. - Ég get því ekki greitt atkv. með því, að þessi ábyrgð verði veitt nú.

Áki Jakobsson Herra forseti. - Ég játa, að það eru margar óþekktar stærðir, sem til greina koma í sambandi við framkvæmdir og ekki er gott að spá fyrir fram um, hvernig verða muni eftir stríðið. En það var ráðizt í þetta fyrirtæki, og hæstv. fjmrh. gaf mér tilefni til þess að fara út í þetta með nokkrum orðum, því að hann sagði, að í þetta fyrirtæki hefði á sínum tíma verið ráðizt meira af kappi en forsjá. Þarna er 3000 manna bær, sem er rafmagnslaus, því að þótt olíumótorstöðvar séu þar, þá eru þær svo gersamlega of litlar, að ómögulegt er við að una. Við vitum, hvað það þýðir fyrir Reykjavík, þegar rafmagnsskortur kemur fyrir. Og þegar vélarnar á Siglufirði verða að ganga með fullu álagi bæði dag og nótt og engin leið er til að stöðva þær til viðgerða nema með því móti að taka rafmagnið af öllum bænum, þá geta menn gert sér í hugarlund, hve glæsilegt er við það að búa. En svona er nú ástandið í 3000 manna bænum Siglufirði, þar sem að auki eru síldarverksmiðjur ríkisins, sem þurfa nú þegar mikið rafmagn, hvað þá heldur, ef þær væru stækkaðar. Verksmiðjurnar hafa reyndar sína eigin olíumótora, sem eru orkuver þeirra. En það er reiknað með því, að þær séu þarna með um að nota rafmagn frá Skeiðsfossvirkjuninni. Eins og nú stendur, eiga þær að taka helminginn af afli því, sem fæst með þessari virkjun. Eins liggur fyrir leyfi til handa Siglufjarðarkaupstað til þess að byggja sjálfur 5 þús. mála verksmiðju í Rauðkulóðinni, og þar kemur enn aukin þörf fyrir rafmagn, og þá verður notkun bæjarbúanna sjálfra kannske ekki orðin nema 1/3 eða 1/4 af öllu aflinu. - Það er rétt að gera sér grein fyrir þessu, þegar talað er um svo háa tölu sem 8 millj. kr. í sambandi við rafvirkjun handa bæ með ekki nema 3 þús. íbúum. Og hvað sem líður svartsýni eða bjartsýni, þá býst ég við, að allir verði sammála um, að úr því, sem komið er, sé ekki um annað að ræða en halda áfram þessari virkjun. Ef þetta fer illa, þá er ekki um að ræða annað en ríkið taki þetta að sér og reki það áfram. Og raddir hafa komið fram um, að ríkið reki þetta fyrirtæki. Ég fyrir mitt leyti segi það almennt, að ég er ekkert hræddur um, að til þess komi, að virkjunin muni ekki geta staðið undir sér sjálf, þannig að Siglufjarðarbær verði ekki fær um að standa undir þessu, og ég býst því ekki við, að þetta verði nein fjárhagsbyrði fyrir ríkissjóð.

Frsm. meiri hl. (Þóroddur Guðmundsson) Herra forseti. - Ég vil undirstrika betur, að ríkið á þarna á Siglufirði þó nokkuð mikið í húfi um það, að þessi virkjun komist upp. Og úr því að þessi virkjun er komin svona langt, þá yrði ekkert af því, að síldarverksmiðjur ríkisins keyptu varaaflvélar, þó að virkjunin stöðvaðist nú í bili. Ef aflvélar biluðu í síldarverksmiðjum ríkisins, sem gefa 10 þús. mála afköst, og ef það tæki 10 daga að útvega aðrar aflvélar, - og á stríðstímum gæti maður búizt við, að það gæti dregizt lengur að fá þær en á friðartímum, - þá mundi þetta 10 daga hlé þýða 100 þús. síldarmála minni afköst. Síldarverksmiðjurnar yrðu þó að greiða í vinnulaun og ýmsan kostnað annan um hálfa til heila millj. kr. af þessu 10 daga hléi. Og þó að menn segi, að það sé hægt að komast hjá þessu með því að kaupa varaaflvélar, þá vita menn, að engum stjórnanda verksmiðju mundi detta í hug að kaupa slíkar vélar, ef rafvirkjun væri í framkvæmd, sem innan skamms væri búizt við, að kæmi til nota fyrir verksmiðjuna. Ég ætla ekki að rökræða við hæstv. fjmrh. Það er ekki eins og Siglufjörður sé eignalaus bær. Og allar eignir bæjarins eru þarna að veði og þar með síldarverksmiðja bæjarins, sem ekki mundi verða seld nú fyrir minna en 2 millj. kr. og engar skuldir hvíla á.

Hvað eru eignirnar miklar?

Ég skal láta hæstv. fjmrh. hafa efnahagsreikning bæjarins fyrir s.l. ár. - Um það, að þessu máli hafi verið hrint í framkvæmd meira af kappi en forsjá, má segja, að mönnum lízt alltaf nokkuð mismunandi á hlutina. Hæstv. ráðh. finnst kannske, að Siglfirðingar hafi sótt þetta mál af nokkuð miklu kappi. Hins vegar kann að hafa verið nokkuð mikið kapp af hans hendi í afskiptum hans viðkomandi því, hvort ætti að framkvæma það, sem þingið var búið að gefa út sem sinn vilja.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) Herra forseti. - Ég skal ekki fara út í það, hversu miklar eignir Siglufjarðarkaupstaðar eru. Mér er vel kunnugt um það, frá því er þetta mál var til umr. á síðasta sumri. En ég stóð upp út af því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði um það, að stj. ætti að grípa í taumana, ef framkvæmd svona fyrirtækis gæti ekki svarað kostnaði eða væri framkvæmd á óskynsamlegan hátt. Mér er ekki kunnugt um, að ríkisstj. hafi neina heimild til þess að grípa í taumana hjá svona fyrirtæki sem þessu, þó að kostnaður við það fari fram úr áætlun. Og ríkisstj. getur það ekki, þó að kostnaðurinn fari langt fram úr því, sem nokkur telur heilbrigt. Hins vegar er það að sjálfsögðu hið opinbera eftirlit, sem á að sjá um það, að þessar rafvirkjanir fullnægi þeim skilyrðum og reglum, sem þar eru um settar.

Skúli Guðmundsson Herra forseti. - Þegar þetta mál var hér til umr. á þinginu í fyrra, þá var ég einn af þeim mönnum, sem héldu því fram, að heppilegra væri að sjá Siglufjarðarkaupstað fyrir rafmagni á annan hátt en þann að ráðast í þessa Fljótaárvirkjun nú. Eins og hv.þm. muna, þá voru hinir í meiri hluta, sem vildu, að nú strax yrði byrjað á því að virkja Fljótaá, og þeir fengu sitt fram. Þá voru samþ. 1. um ríkisábyrgð fyrir láni til framkvæmdarinnar. Ég tel, að það hafi nú birzt okkur allveigamiklar sannanir fyrir því, að minni hl. í þessu máli á næstsíðasta þingi hafði rétt fyrir sér og að þær eigi eftir að koma margar fleiri á næstu mánuðum. Hitt þykist ég líka vita, að sá meiri hluti, sem myndaðist í þessu máli á næstsíðasta þingi, muni halda sínu striki áfram út í vitleysuna, og við því verður eigi gert. Og það er að sjálfsögðu á þeirra ábyrgð, en ekki okkar hinna, sem vildum hafa aðra aðferð við það að veita Siglufirði rafmagn.

Páll Zóphóníasson Herra forseti. - Mig langar til að fá upplýsingar og vil gera eina fyrirspurn. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. talaði um það, að til boða stæði veð í öllum eignum Siglufjarðar til tryggingar fyrir þessu viðbótarláni. Ég held, að hv.frsm. hafi ekki lesið till. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að ábyrgjast fyrir Siglufjarðarkaupstað tveggja milljón króna viðbótarlán til þess að ljúka við virkjun Fljótaár gegn veði í virkjuninni og rafveitu kaupstaðarins.“ - Eru þá eignir kaupstaðarins ekki annað en virkjun Fljótaár og rafveita Siglufjarðarkaupstaðar? Eða fór hv.þm. með rangt mál? Annaðhvort er. Hv. þm. Siglufjarðar lýsti á næstsíðasta þingi, að það væri fjarlægt, að bærinn þyrfti á meira láni að halda, og að hér væri að ræða um „lítilfjörlegt vaxtaspursmál.“ Það voru hans óbreytt orð. Hvað hefur breytzt hjá bænum, þannig að það að fá þessa ríkisábyrgð, sem áður var aðeins lítilfjörlegt vaxtaspursmál, er nú orðið höfuðmál og nauðsynlegt til þess að koma virkjuninni áfram? Eða var okkur áður skýrt rangt frá?

Frsm. meiri hl. (Lúðvík Jósefsson) Herra forseti. - Ég þarf ekki að hafa nema örfá orð um þessa till.Fjvn. hefur haft hana til meðferðar, og meiri hl. n., sex nm., leggur til, að hún verði samþ. óbreytt, en hins vegar hafa þrír nm. ekki talið beina þörf á að samþ.þáltill. eða efni hennar nú þegar, þó að ég haldi, að þeir muni að öllu leyti geta fallizt á þá nauðsyn, sem þáltill. fjallar um. En meiri hl. fjvn. lítur svo á, að það sé svo mikilsvert atriði að hefja nú þegar á þessu ári þessar úrkomumælingar á hálendi Íslands - með sérstöku tilliti til hinna miklu raforkuframkvæmda, sem fyrirhugaðar eru, - að sjálfsagt sé að efna nú þegar til þeirra og vinna það, sem mundi vinnast á því, fremur en beðið væri með þær athuganir, til þess að ákveða þær í sambandi við næstu fjárl. Till. gerir ráð fyrir að heimila stj. að verja 10 þús. kr. í þessu skyni. Ég þarf ekki að fara orðum um málið sjálft. Þær þrjár stofnanir hér á landi, sem eru kunnugastar þessum málum, rafmagnseftirlitið, rafveitan og veðurstofan, hafa gefið umsögn sína um till., og fylgir hún með á þessu þskj. Leggja þær eins og meiri hl. fjvn. eindregið til, að till. verði samþ.

Pétur Ottesen Það er örstutt. - Eins og hv.frsm. meiri hl. tók fram, þá varð ekki samkomulag í n. um till. Í þessari till. er farið fram á sömu upphæð og borin var fram till. um við afgreiðslu fjárl. 1944 fyrir áramótin, en till. var felld. Okkur, sem erum í minni hl. í n., fannst einkennileg aðferð að fara nú að taka upp þessa fjárveitingu utan fjárl., þar sem henni hefur verið synjað við afgreiðslu fjárl. fyrir svo skömmum tíma. Og þar sem vitað er, að fyrir framkvæmd raforkumála skiptir það engu máli, hvort þessi rannsókn er hafin í sumar eða það dregst eitt ár, þá taldi minni hl. ekki ástæðu til að mæla með framgangi þessarar till. nú og álítur eðlilegt eftir málavöxtum, að slík till. væri tekin til meðferðar við afgreiðslu fjárl. síðar á þessu ári.

Sigurður Thoroddsen Ég skal vera stuttorður. Ég er hissa, að fjvn. skyldi ekki geta orðið samferða um þetta litla mál. Hv. formaður fjvn. setti það aðallega fyrir sig, að till. sama efnis hefði verið felld við afgreiðslu fjárl. í vetur. Þetta er rétt, en þá var farið fram á allmiklu hærri upphæð en hér um ræðir. Það þarf ekki að deila um nauðsyn þessa máls, því að umsögn þeirra sérfræðinga, sem hér eiga hlut að máli, sýnir, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða. Það hefur mjög mikið að segja, að hægt sé að áætla nærri réttu lagi, hvað mikil úrkoma er á hverjum stað, og með þessari byrjun væri t. d. hægt að setja upp mælingarstöðvar á þeim svæðum, þar sem virkjun fallvatna er fyrirhuguð á næstunni. Gætu með því fengizt veigamiklar upplýsingar. Úrkomumælingar eru nú til á láglendi, og með því að gera samanburð aftur í tímann mætti gera sér grein fyrir úrkomunni og rennsli í ám. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vænti, að till. verði samþ.

Páll Zóphóníasson Ég vil gera grein fyrir atkv. mínu. - Ég mun greiða atkv. með þessari till., en ég geri það í ákveðnu trausti þess, að fjvn. taki í haust þessa fjárhæð inn í fjárl., - það er með því ákveðna skilyrði.

Eiríkur Einarsson Ég skal hafa mál mitt stutt. Mér þykir ástæða til sem fyrsti flm. þessarar þáltill. að þakka hv.fjvn. fyrir undirtektirnar. Að vísu hefur n. breytt að sumu leyti orðalagi till. og stytt að nokkru, en efnislega fær hún að njóta sín. Þess vegna er fullnægt því, sem ég vildi vera láta. Till. eins og hún kemur frá fjvn. gengur út á hið sama, að valin sé hlutbundinni kosningu n. til þess að rannsaka og gera till. um þessar vegabætur og hverjar þær skuli vera. Að vísu liðar hún þær ekki í sundur, eins og ég gerði, en ég verð að halda, að hún miði til þess sama. Ef það væri ekki ætlun hennar, væri till. meiningarlaus. Að þessu athuguðu hef ég ástæðu til að vera n. þakklátur fyrir að fallast á tillöguefnið. Ég sé, að n. hefur fellt burtu tímatakmarkið 31. maí, - en það hefur hún líklega gert af því, að það fer nú að verða stutt þangað til. En hún hefur ekki sett neitt tímatakmark í staðinn, og tel ég þetta nokkurn ágalla. Hér liggur þó fyrir brtt. frá hv. 2. þm. Rang. um, að rannsókninni sé lokið „svo fljótt sem auðið er“, og tel ég þetta til umbóta og ábending til n. um að draga verkið ekki lengur en nauðsyn krefur. En brtt. er um annað fyrirkomulag en það, sem við lögðum til og hv.n. hefur fallizt á. Ég læt þessa brtt. hlutlausa. Ef meiri hl. þingsins getur fallizt á hana, þá hef ég ekkert við hana að athuga, svo framarlega sem hún verður ekki til tafar að öðru leyti. Þó að til sé í þessari starfsgrein starfandi deild - vegamálastjórn og vegamálastjóri -, þá er það á annan veg en hér er gert ráð fyrir, og þær till., sem komið hafa fram úr þeirri átt, hafa gengið á ýmsa vegu. Stundum hefur farið um þær á aðra leið en ætlazt var til. Það er hægt að gera að grýlu, hvað mþn. séu margar, ef allt er talið saman, en mér finnst engin ástæða til þess, því að það hefur verið venja, ef um mikilsvert mál hefur verið að ræða, að láta það í mþn. Mörg mál hafa lokizt farsællega upp úr slíkum nefndarstörfum. Það er annað mál, að það má nefna mþn., sem hafa orðið til að koma vandasömum málum af sér, vegna of mikils ágreinings og vafninga um fjármál, skattamál o. s. frv. Og annar ágalli, sem hefur verið á, er, að þær hafa verið kosnar - eins og sumir segja - til bitlingaframfærslu alþm. sjálfra, og tala ég þá frá sjónarmiði annarra. Ég held, að í þessa n. verði þm. duglegir að velja, með tilliti til þess að fá þá menn eina í n., sem hafa besta þekkingu og mesta víðsýni. Ef þess væri ætíð gætt, gætu mþn. komið að mestu gagni. En „batnandi manni er bezt að lifa“, og mætti heimfæra það upp á Alþ. sjálft, - og gæti menn nú skyldu sinnar. Ég vil segja, að ég kann fjvn. þakkir fyrir hennar till. og vænti þess, þó að ágreiningur einhver og tortryggni e. t. v. hafi vaknað, þá sé „mjór mikils vísir“. Ég sé, að af hálfu fjvn. eru einhverjir hv.nm. undirskrifaðir með fyrirvara og þess getið, að þeir hafi viljað láta n. starfa kauplaust. Ég vil segja, þó að nóg sé um fjárgreiðslur úr ríkissjóði, þá tel ég þetta fjarstæðu. Vil ég þá láta máli mínu lokið og leggja til, að till. verði samþ. eins og hún kemur frá fjvn.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) Það er nú orðið svo langt síðan ég kvaddi mér hljóðs, að ég er búinn að gleyma, hvað það var, sem ég vildi taka fram. Ég vil aðeins skýra þá aths. á till., sem kom fram hjá hv.þm.N.-Ísf., að fjvn. hafði ekki tekið tillit til till. hans og hv. 11. landsk., sem er á þskj. 113, og sagði hv.þm. í því sambandi, að hann væri mótfallinn þessum miklu umskiptum, og get ég tekið undir það. Mér þykir nóg um allar þessar n., en lagði þó til, að n. væri skipuð. Ég veit því ekki, hvers vegna hann er á móti n. Hann vill bara 3 menn í n., en ekki 5. Eins fann hv.þm. að því, að fjvn. vill ekki sérfróða menn í n. En það liggur ekkert fyrir frá nm. um það. Alþ. ákveður það, og ég hugsa, að Alþ. verði þeirrar skoðunar, að heppilegra sé, að þeir séu sérfræðingar. Ég hugsa, að það sé ekkert á móti því. Ég held því, að það sé byggt á misskilningi hjá hv.þm.N.-Ísf., þar sem langt er frá því, að fjvn. hafi lagt á móti því, að n. verði skipuð sérfróðum mönnum. Ég vænti þess, af því að samkomulag varð í fjvn. um þessa till., þá geti hún gengið fram án frekari umr.

Sigurður Bjarnason Ég fagna því, að hv.n. er ekki á móti því, að sérfróðir menn séu skipaðir í mþn. Ég tek það þannig, að það hafi þá ekki verið tekin nein afstaða gegn þeirri till., að n. sé skipuð 3 sérfróðum mönnum. Hitt er ekki rétt hjá hv. 7. þm. Reykv., að við viljum hafa sama hátt á og farið er fram á í till. Við álítum, að heppilegast sé að fela þetta 3 sérfróðum mönnum. Það má segja, að slíkt sé ekki samkvæmt áliti þeirra manna, sem helzt vilja engar nefndir, en úr því að til þessa þarf menn, þá er betra, að þeir séu sérfróðir en ófróðir.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) Ég flyt eftir ósk bænda í Suður-Þingeyjarsýslu þáltill. á þskj. 46, þar sem farið er fram á heimild handa stj. til að stuðla að því, að fjárskipti gætu orðið á svæðinu milli Jökulsár og Skjálfandafljóts nú á næsta hausti, ef lögleg atkvgr. heimilar það á þessu svæði. Þetta mál kom einnig fram á síðasta þingi, í öðru formi þá, en stöðvaðist í Ed., af því að sauðfjársjúkdóman. vildi ekki mæla með þessari framkvæmd þá. Síðan óskuðu bændur á þessu svæði eftir smávægilegum breyt. á atkvgr. þessu viðvíkjandi. Var hún borin fram á þessu þingi og hefur nú hlotið staðfestingu. Og af því að það hefur nokkra þýðingu í málinu, þessi litli munur, þá ætla ég að koma að því atriði strax. Í eldri löggjöf er gert ráð fyrir, að enginn maður á fjárskiptasvæði, sem á minna en 25 kindur, geti tekið þátt í atkvgr. um fjárskipti. En svo hraðfara hefur pestin verið þarna, að um 1/6 hluti bændanna hefur fallið úr því að vera atkvæðisbær um málið, - einn sjötti hlutinn á ekki 25 kindur. T. d. má geta þess, að í Aðaldalnum, þar sem bændur áttu áður 100 ær að meðaltali, þar er meðaltalið nú minna en 10 ær. Nú þótti sanngjarnt, þegar ákveða skyldi, hvort skipta skyldi um fé, að ekki væri um það spurt, hvort pestin væri búin að drepa svo mikið af sauðfé hvers bónda, að hann ætti ekki lengur 25 kindur, heldur hvort hann hefði átt 25 kindur, áður en pestin kom. Ég nefni þetta sem dæmi um, hvað pestin hefur gengið nærri þessu héraði, þar sem fólk lifir nærri því eingöngu á sauðfjárrækt. Þessi lagabreyting hefur nú gengið fram, og mun vera meiningin hjá Þingeyingum, ekki aðeins Suður-Þingeyingum, heldur einnig Keldhverfingum, að láta fara fram atkvgr. um það í vor, hvort þeir fyrir sitt leyti vilji leggja út í fjárskipti. En áður en ég kem að því, sem munar á minni till. og þeirri, sem meiri hl. fellst á að mæla með, vil ég skýra málið stuttlega. Þegar gerð voru 1. um fjárskipti árið 1941, var sauðfjársjúkdóman. aðallega að glíma við garnaveikina í Skagafirði austanverðum. Var unnið að að gera fjárskipti til að hindra útbreiðslu hennar. Var því lógað fé hjá mörgum, án þess að veikin væri þar. Það var óhugsandi að gera þessar ráðstafanir öðruvísi en bændur fengju fullt gjald fyrir samkv. fyrirmælum stjórnarskrárinnar. L. frá 1941 gerðu ráð fyrir tiltölulega miklum bótum handa þeim, sem skiptu um fé, og er höfuðástæðan þessi. Þegar Suður-Þingeyingar fóru fram á styrk í þessu efni í vetur fyrir jól, reiknaði n., hvað fjárskipti mundu kosta, ekki aðeins í Suður-Þingeyjarsýslu á þessu svæði, heldur líka allt vestur að Héraðsvötnum, og taldist henni svo til, að samkv. núgildandi verðlagi mundi kostnaðurinn verða um 10 millj. kr. Þetta hræddi auðvitað n. og þingið þannig, að á vetrarþinginu var ekki hægt að fá neina áheyrn um þetta mál, og verður það að teljast eðlilegt. En bændur héldu málinu áfram, og mér var falið að bera það fram nú, en þá var vitanlega ekki hægt að bera það fram á grundvelli gildandi 1., enda hafa bændur miðað afstöðu sína við það. Þegar málið kom til fjvn., talaði ég við forstöðumann sauðfjárveikivarnanna. Hann út af fyrir sig hafði ekkert vald til að gera neitt sérstakt í þessu, en nálega öll n. var mótfallin að samþ.till. á þskj. 46, af því að þetta var of dýrt og af því að ekki var heldur hægt að fullyrða neitt um endanlegt öryggi. Þegar sýnilegt var, að ómögulegt var að koma við fjárskiptum samkv. 1. frá 1941, af því að það hefði lagt þyngri byrðar á ríkissjóð en þm. vildu samþ., þá var það, að fjvn. vildi, þar sem þarna lá við hallæri, liðsinna þessu fólki þó eitthvað. Þá tók n. upp á sig að gera nýja tilraun um hugsanleg fjárskipti á þessu svæði með því að fara af grundvelli 1. frá 1941 og inn á annan, sem leggur miklu minni byrðar á herðar ríkissjóðs, ef til kemur. Till. fjvn. er á þskj. 143, og það, sem þar skiptir máli, er þetta: Stj. er heimilað að verja allt að 600 þús. kr. í þessu skyni, enda sé stj. og sauðfjársjúkdóman. sammála um málið og bændur, sem hlut eiga að máli, samþ. með ekki minna atkvæðamagni en tilskilið er í 2. kafla 1. frá 9. júlí 1941. Stj. er því ekki skyldug til að gera þetta, nema samþykki sauðfjársjúkdóman. komi til, og þar að auki getur svo farið, þó að n. vilji það, að bændur, sem gjarnan vilja skipta, telji sig hart leikna, þar sem hér á að nota allt annað kerfi en hefur verið notað áður, svo að ég hef enga bók upp á, að þetta verði gert, þótt þingið samþ.till. og stj. vilji gera það. En ástæðan til þess, að ég beiti mér fyrir þessu, er sú, að sú skoðun er mjög uppi á þessum stað og víðar um austurhluta landsins, að ekki sé um annað að gera en skipta. Ég álít, að upp úr þessu geti komið það, hvort sem það verður í Þingeyjarsýslu nú í ár eða ekki, að reynt verði með ódýrari hætti en áður að koma til hjálpar bændum, sem í hallæri eru staddir. Hér er gert ráð fyrir að leggja fram nokkra fjárhæð í eitt skipti fyrir öll til að hjálpa mönnum til að eignast heilbrigt sauðfé á þessu svæði. Á þessu stigi málsins er ekki talað um, hvaðan eigi að fá það fé. Öruggast mundi að fá það af Vesturlandi og hugsanlegt væri úr Norður-Þingeyjarsýslu, og mundi n. mestu um það ráða, ef til kæmi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég hef reynt að skýra málið eins og það liggur fyrir. Þetta er tilraun til að koma þessum þætti sauðfjárveikivarnanna af leið, sem er óframkvæmanleg, því að við vitum, að það verður aldrei skipt á grundvelli 1. frá 1941, því að sú leið er of dýr. Hér er leitað að nýjum grundvelli, sem getur ef til vill bjargað bændum úr hallæri án þess að leggja á ríkissjóð of þungar byrðar.

Jón Pálmason Mér þykir ástæða til að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, ekki sízt af því, að ástæða gæti verið til að ætla, að í henni væri mótsögn við það, sem hefur verið skoðun mín. Ég hef verið ákaflega tregur til að fara þá leið að stofna til fjárskipta í stórum stíl vegna fjárpestar. Þó að mjög mikil vandræði séu í þessum málum, að því er snertir mitt hérað, þá yrði þó þar mjög að versna, til þess að ég yrði fús til að leggja út í fjárskipti á því svæði, enda þyrfti þá að taka fyrir mjög stórt svæði. En af því að ég hef hugsað mér að fylgja þessari till., þykist ég þurfa að gera grein fyrir, af hverju það er. Þegar l. um fjárskipti voru samþ. 1941, voru sett inn í þau mjög ströng ákvæði, til þess að til slíks yrði ekki gripið, nema fyrir því væri almennur vilji á viðkomandi svæði og sauðfjársjúkdóman. og ráðun. væru því einnig fylgjandi. Sannleikurinn er sá, að við, sem um þau l. fjölluðum, gerðum ráð fyrir, að ef þetta allt lægi fyrir, yrði farið út í að grípa til þessara ráða. Í þessu tilfelli, sem hér um ræðir, er að vísu ekki farið fram á nema um það bil 1/3 af þeim bótum, sem ætlazt er til samkv. þessum 1., en þrátt fyrir það væri ég ekki fáanlegur til að fylgja þessu máli, ef ég væri ekki með viðtölum og bréfum frá mönnum á þessu svæði búinn að fá upplýsingar um, hversu ástandið er hræðilegt og langtum verra en nokkurs staðar annars staðar á landinu. Í fyrra komu tveir bændur úr Þingeyjarsýslu sem sendimenn til að fá einhverjar úrbætur í þessu máli, og lýsingin, sem þeir gáfu og við höfðum enga ástæðu til að efa, sýndi ótvírætt, að fjárpestin hefur leikið þetta hérað svo illa, að hörmung er til að vita. Nýlega hef ég fengið bréf frá bónda í einum stærsta hreppnum í Þingeyjarsýslu, Aðaldal, og myndin, sem hann dregur upp af ástandinu þar, er svo svört, að mér þykir ástæða til að gefa hv.þm. ofurlitla hugmynd um, hvernig þar er ástatt. Þar eru um 60 bændur, og 72 ær voru áður að meðaltali í eigu hvers bónda, en nú eru þar eftir ekki nema 28 ær að meðaltali á bónda, og er þá í báðum tilfellunum tekið með það fé, sem unglingar og lausafólk á. Þegar svo er komið, er fram undan fullkominn voði fyrir þessa menn, og ástandið er þannig, að það er mjög litlu að tapa fyrir þessa menn, þó að tilraunin sé gerð. En þó að ég ætli að fylgja því, að þessi tilraun verði gerð í tiltölulega stórum stíl, þar sem á að drepa allt fé milli Jökulsár og Skjálfandafljóts, þá geri ég það með þeim fyrirvara, að látinn verði líða svo langur tími, þar til gerð er tilraun annars staðar, að reynsla sé fyrir, að hún hafi heppnazt á þessu svæði, því að bæði ég og aðrir erum tregir til að gera slíkar tilraunir og vantrúaðir á, að þær heppnist. Þetta vildi ég taka fram, áður en til atkv. er gengið um þessa till. Þótt hún verði samþ., þá er, eins og hv.frsm. tók fram, auðvitað engin fullkomin vissa fyrir, að úr þessu verði næsta haust, vegna þeirra takmarkana, sem eru heima í héraði um atkvgr. um þessa ráðstöfun. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja fleira um þetta, en ég býst við, að það sé talsverður ágreiningur um þessa atkvgr., hvort sem þessi till. verður samþ. eða ekki.

Jörundur Brynjólfsson Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram brtt., sem fjallar um eignarheimild á því svæði, sem hér um ræðir. Þetta mál mun fram komið af því að álitið er, að hér verði um mikinn árangur að ræða fyrir almenning. Ég sé af þál., að ótiltekið er, hve stórt svæði skuli rannsaka, enda ekki á færi ókunnugra manna að ákveða neitt þar um. Nú er það samt þýðingarmikið atriði, að jafnframt sem þetta er gert, sé athugað, hversu yfirráðum er háttað á þessu landi, og þá jafnframt að tryggja yfirráð hins opinbera. Þetta ætti á engan hátt að þurfa að tefja málið. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en vænti, að Alþ. fallist á brtt.

Eiríkur Einarsson Herra forseti. - Það er viðvíkjandi smábrtt., sem ég á við þessa till., sem ég tek til máls. Ég er ekki ánægður með þá takmörkun, sem felst í till. Ég vildi, að samhliða yrði tekið til athugunar allt það, sem komið gæti til greina á þessu svæði. Í rauninni er ekki nema einn hver í sjálfum Henglinum, en samfelld hverakerfi eru þar í nágrenni. Þess vegna finnst mér ástæða til að spyrja hv.alþm., hvort ekki sé rétt að fella inn í till. það, sem tekið er fram í brtt. minni. Ef svo reyndist, að annars staðar væru betri skilyrði en í Henglinum, þá er að nýta þau.

Bjarni Benediktsson Herra forseti. - Ég tel, að brtt.hv. 1. þm. Árn. sé óþörf samkvæmt því, sem fram hefur komið hér í umr., en hún kemur ekki að sök, og þess vegna get ég til samkomulags fallizt á að mæla með því, að till.hv. 2. þm. Árn. verði samþ. og einnig till.hv.þm. Hafnf.

Emil Jónsson Ég þarf ekki að mæla mörg orð um þessa litlu brtt., sem ég flyt á þskj. 141, og sérstaklega þar sem hv. 1. flm. þessarar till., sem hér liggur fyrir, hefur lýst sig samþykkan henni. En ég kann ekki við að segja ekkert um þessa till. við þessar tvær umr., sem fara fram um hana. Hverasvæðið í Krýsuvík er áreiðanlega eitt af þeim hverasvæðum, sem mjög koma til álita, þegar talað er um virkjun fyrir Reykjavík og þó alveg sérstaklega þegar talað er um virkjun fyrir Hafnarfjörð. Ég hef samt, til þess að eiga ekkert á hættu um aðstöðuna gagnvart þessari brtt., ekki lagt til, að þessi rannsókn fari fram öðruvísi en í samráði og samvinnu við bæjarstjórn Hafnarfjarðar, sérstaklega með hliðsjón af því, að ég ætla, að Hafnarfjörður mundi fyrst verða aðnjótandi þeirrar orku, sem þarna kynni að leiða af. Um orkulindina sjálfa í Krýsuvík er það að segja, að ég hef kynnt mér rökstutt álit eins hins bezta fræðimanns heimsins í þessum efnum, sem hefur rannsakað Krýsuvíkurhverina, og hann segir, að þeir séu meðal álitlegustu orkugjafa hér í grennd og jafnvel þótt miklu víðar væri leitað. Þess vegna tel ég sjálfsagt, þegar um er að ræða að leita að heppilegum orkugjafa, hvort sem er fyrir virkjun rafmagns eða t. d. til hitavirkjunar til upphitunar, að ekki sé fram hjá þessu gengið. Ég hef af öðru tilefni fyrir löngu bent á þetta, en það bar þá ekki árangur. Ég vil vænta þess, að um þetta takist góð samvinna við ríkisstj. og vænta megi mjög mikils og góðs árangurs af þeim rannsóknum, einmitt á þessum stað, og læt ég þá hina staðina alla óáreitta. Frá þeim kann að fást talsvert mikil orka. En ég veit, að þessi staður er fyrir margra hluta sakir enn þá fremri, og hef ég þar fyrir mér orð hinna erlendu fræðimanna, sem áður hafa rannsakað þennan stað með sérstöku tilliti til þessarar virkjunar.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Herra forseti. - Um afgreiðslu þessarar þáltill. varð samkomulag í fjvn., eins og segir á þskj. 204, og get ég strax um leið látið þess getið fyrir hönd okkar flm., að eftir atvikum og málavöxtum sættum við okkur einnig við þessa afgreiðslu. Að öðru leyti get ég vísað til þess, sem stendur í nál. á þskj. 204, og þeirrar till. til breyt. á sjálfri till., sem með því fylgir. Í stuttri umsögn, sem póst- og símamálastjóri lét n. í té, eru ýmsar mikilsverðar upplýsingar um þessi efni, og þykir mér líklegt, að hv.þm. þætti fróðlegt að heyra ýmislegt úr umsögn hans, sem þó er tæplega tími til að fara út í nú. En þó vil ég geta þess, að í þessari umsögn eru þær upplýsingar, að skipatalstöðvar séu nú orðnar 422 talsins, en skipa- og bátafjöldinn alls 652, þar af 164 bátar undir 9 tonnum. Af þessum 164 bátum eru aðeins 9 með talstöðvar. Svo koma 198 bátar 10–19 tonna, og af þeim eru 132 með talstöðvar eða 67%. Af stærðinni 20–39 tonna eru bátar alls 136, þar af 129 með talstöðvar eða 95%. Af stærðinni 40–99 tonna eru alls 79 bátar, þar af 77 með talstöðvar eða 98%. Bátar, sem eru 100 tonna og þar yfir, eru alls 75, þar af 75 með talstöðvar eða 100%. - Þetta yfirlit sýnir, hversu útbreiddar talstöðvar eru orðnar í skipaflotanum. En það kom sérstaklega í ljós við umr. þær, er fram fóru í fjvn., að mikil þörf er á því, að sjómennirnir sjálfir á bátunum hafi vakandi auga fyrir þýðingu talstöðva, ekki aðeins fyrir þá sjálfa, þegar svo ber undir, að þeir þurfa að nota þær, heldur einnig vegna annarra til að geta orðið þeim að liði, þegar eitthvað vill til og bátarnir eru í nauðum staddir. Um þessa sérstöku talsímaþjónustu, sem póst- og símamálastjóri í erindi sínu nefnir hlustvörzlu, segir hann og leiðir rök að því, að ef færa ætti út till., þannig að í hverri einustu verstöð væri hlustað, yrði mikill kostnaður því samfara. Það er sanni næst, að tilgangur flm. er ekki sá, heldur að hlustunarstöð gildi fyrir margar verstöðvar, og við það áttum við ekki sízt, þegar við lögðum áherzlu á hagkvæmt skipulag í þessum málum, að víða væri komið í veg fyrir mikinn tilkostnað. En þessi atriði öll þarf að taka til athugunar, og n. komst að þeirri niðurstöðu, að koma þyrfti á hlustvörzlu nú þegar í öllum helztu veiðistöðvunum og þá einkum í þeim, þar sem veiðar eru stundaðar að vetrinum. Þá er í umsögn póst- og símamálastjóra lögð áherzla á, að það þurfi sólarhringshlustvörzlu við suðurströnd landsins í Hornafirði. Hann gerir að vísu aths. við, að það þyrfti að vísu kannske ekki að vera sólarhringshlustvarzla þar, en n. getur ekki séð annað en eins sé þörf á henni þar eins og hvar annars staðar. Þá eru Vestmannaeyjar og svo hér við suðurströndina Reykjavík, sem þá hefði a. m. k. gæzlu fyrir Akranes og ef til vill, ef hægt væri að koma því við, fyrir Suðurnes. En það taldi póst- og símamálastjóri ekki vera að fullu rannsakað, hvort verstöðvarnar á Reykjanesi hefðu jafnmikið gagn af hlustvörzlu í Reykjavík og t. d. Akranes eða veiðistöðvar norðan Faxaflóa. En þessi svæði eru talin af honum, - og það tekur n. undir, - vera þau, sem hafa þörf fyrir sólarhringshlustvörzlu þegar í stað. Svo er það Ísafjörður og Siglufjörður. Við, sem höfum flutt þetta mál, teljum það nauðsyn, að staðir á Austurlandi, eins og t. d. Norðfjörður, sem hefur mesta útgerð þar, yrðu aðnjótandi þessarar hlustvörzlu þann tíma, sem sjór er þar mest stundaður, en það mun vera mest sumar- og haustmánuðina. Sem sagt, þessar stöðvar, sem ég hef nú talið upp, eru nauðsynlegar að dómi bæði póst- og símamálastjóra og n. Hann minnist að vísu ekki á Norðfjörð sérstaklega, en ég held, að það sé af gleymsku. Það eru þessar stöðvar, sem af póst- og símamálastjóra og n. eru taldar þurfa að framkvæma þessa sérstöku hlustvörzluþjónustu nú þegar, að hlustað sé allan sólarhringinn. Svo er þar fyrir utan lagt til, að ríkisstj. sjái svo um, að gætt sé fyllsta öryggis á varðskipum og gæzlubátum og þar þurfi hlustvarzlan að vera stöðugri en verið hefur. Það kom í ljós, þegar farið var að ræða málið í fjvn., að á sumum gæzlubátunum hafði það komið fyrir, að tæki til þessara hluta voru tímunum saman ónothæf, og má það furðu gegna. En þetta var upplýst, og þess vegna er skýrt frá því hér. Fjvn. lagði áherzlu á, að allt varðandi talstöðvaþjónustu á varð- og gæzluskipunum væri jafnan í góðu lagi og talstöðvaþjónustan þar rækt slindrulaust. Þá féllst n. einnig á það sjónarmið, sem fram kom hjá fagmönnum póst- og símamálastjórnarinnar, að samvinna sjómanna og báta væri mjög nauðsynleg, og má segja, að það starf, sem unnið er í landi bátunum til hjálpar, njóti sín ekki nema til hálfs, nema vel sé á móti tekið á sjónum. Sjómenn þurfa að gæta þess að hafa talstöðvar sínar í lagi og reyna eftir föngum að njóta þeirra, ekki einungis til þess að hlusta til lands fyrir sig sjálfa, heldur líka til að hlusta á aðra báta, og það er að því, sem 3. liður brtt.fjvn. snýr, að eftir slíku samstarfi við útgerðarmenn og talstöðvar sé leitað. Það kom fram í fjvn., að í rannsókn væri að undirbúa heildarkerfi fyrir radíóvita og miðunarstöðvar, og benti þá ríkisstj. á það, að hún feli þeim sömu aðilum, sem nú vinna að því að undirbúa heildarkerfi fyrir radíóvita og miðunarstöðvar, hliðstæða athugun á því, hvernig hlustvörzluþjónustunni að þessu leyti yrði bezt fyrir komið. En hins vegar var n. á þeirri skoðun, að fleiri aðilar kæmu þarna til greina en sérfræðingar, sem stj. hefði falið þessa rannsókn, og taldi þörf á því að leita álits Slysavarnafélags Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandsins og Alþýðusambands Íslands um þetta mál. Er gert ráð fyrir því, að þessar stofnanir vilji góðfúslega láta menn frá sér til þess að ræða við þá sérfræðinga, sem eiga að undirbúa heildarkerfi fyrir radíóvita og miðunarstöðvar. Það er gert ráð fyrir, að þessir menn ræði sérstaklega við þessa sérfræðinga um það, hversu koma megi á sem beztan og öruggastan hátt talstöðvaþjónustu og hlustvörzlu í sambandi við slysavarnir, þannig að þessi merkilegu áhöld, sem líklega eru meira notuð af íslenzkum fiskiskipum en skipum annarra þjóða, geti orðið að sem beztu gagni og komið í veg fyrir slys, að svo miklu leyti sem það er unnt, og að öðru leyti til þess að hjálpa sjávarútgerðinni sem bezt á ýmsan hátt. N. er það ljóst, að þetta þarf gagngerðrar athugunar við og að margt þarf að athuga og lagfæra í þessum málum, bæði að því er snertir meðferð tækja í bátum, hlustvörzlu í landi og hlustvörzlu á sjó. Þó að n. hafi til bráðabirgða gert þær till., sem ég ræddi áðan um, þá er henni ljóst, að það er aðeins hluti af því, sem vinna þarf. Hún álítur, að bezt verði þetta skipulagt með því fyrirkomulagi, sem farið er fram á í brtt. á þskj. 204.

Frsm. (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Það lítur út fyrir, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, sé nokkuð flókið, því að margar hafa komið um það tillögurnar. Þegar málið var til meðferðar í allshn., var um það lítill ágreiningur, og var aðallega eitt, sem n. fannst nauðsynlegt að bæta við. Það var, að lagt yrði fram frv. til fánalaga í vor með það fyrir augum, að það yrði samþ. þá þegar, svo að til væru fánal., um leið og lýðveldið væri stofnað. Aðrar breyt. voru smávægilegar. Þó varð það að samkomulagi að orða till. um. T. d. þótti ekki eðlilegt, að í henni stæði: „að sem flestir Íslendingar eignist fána“, - og er í stað þess komið: „að sem flest heimili á Íslandi eignist fána og noti hann“. Opinberum byggingum og fyrirtækjum er sleppt, þar sem fáninn er þegar til á öllum slíkum stöðum. Það ákvæði var fellt úr till. að fela ríkisstj. að gera þær ráðstafanir, sem flm. fara fram á í upphafl. till., en í stað þess lagt til, að Alþ. skori á bæjarstjórnir og sýslunefndir o. s. frv. að vinna að því, að fáninn verði notaður meira en gert hefur verið. N. fannst ekki ástæða til að kveða sterkar að orði, því að henni var ljóst, að ef lagt yrði fram frv. til fánalaga, mundi það tekið fyrir, hvernig landsmenn skyldu haga sér gagnvart fánanum. Hv. flm. féllust þegar á, að rétt og nauðsynlegt væri að leggja fram frv. til fánal., þegar Alþ. kæmi saman næst, en óskuðu eftir, að till. yrðu samþ. eins og þær fóru frá þeim, að þessu einu breyttu. En í kvöld er útbýtt hér nýjum till., og tveir af flm. þeirra eru einmitt flm. upphaflegu till. Þessar síðustu till. sýnast mér vera soðnar saman úr upphafl. till. og till.allshn., svo að ég get gert flm. það til þægðar að samþ.till. á þskj. 224. Þar halda þeir sér við það ákvæði, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. þær ráðstafanir að hvetja til notkunar á fánanum, og ætlast þeir til, að ríkisstj. skipi bæjarstjórnum og sýslunefndum að framkvæma það verk. Það er engin ástæða til að hafa á móti því, að till. sé orðuð á þennan hátt, ef ríkisstj. vill verða við þeirri áskorun og talið er, að það sé heppilegra en með orðalagi allshn. Í till. á þskj. 224 virðast flm. ætlast til, að ríkisstj. með samningsumleitunum við verzlunarsamtök tryggi það, að fáanlegt verði nauðsynlegt efni og fánastengur. Ég verð að segja, að ég kann betur við orðalagið eins og það var áður, að Alþ. beini þeirri áskorun til verzlunarsamtaka, að svo verði. Ég get ekki búizt við, að ríkisstj. fari í samningsumleitanir við verzlunarfyrirtæki um að hafa þetta efni, og skil ekki heldur, að svo mikið þurfi að hvetja verzlunarstéttina til þess. En þetta eru smámunir, sem óþarfi er að deila um, og ég get sem sagt gert flm. það til geðs að samþ.till. á þskj. 224. Það er víst, að ekki er nema nauðsynlegt og eðlilegt að brýna fyrir landsmönnum að bera virðingu fyrir fána sínum og nota hann. Við vitum, að nágrannaþjóðir okkar sýna fánum sínum meiri virðingu en við gerum. Það er vart til bændabýli á Norðurlöndum, sem ekki hefur fánastöng. En hvað eru margir sveitabæir á Íslandi, sem eiga fána, og hve mörg íbúðarhúsin í kaupstöðunum? Þessu þarf að breyta. Fáninn er tákn frelsisins og hefur því áreiðanlega góð áhrif á alla Íslendinga og þroskar það, sem íslenzkt er og þjóðlegt.

Gunnar Thoroddsen Herra forseti. - Ég vil þakka hv. 2. þm. Rang. fyrir góðar undirtektir, bæði um málið í heild og um till. á þskj. 224. Allshn. hefur afgreitt málið fljótt, og er ég þakklátur fyrir það. Hins vegar höfum við flm. ekki að öllu leyti getað fallizt á breyt. hennar, sérstaklega ekki eina efnisbreyt. og nokkrar orðabreyt. Ég vil taka það fram, að í nál.allshn. var ein efnisbreyt., sem ég tel sjálfsagða, en það er, að frv. til fánalaga liggi fyrir á næsta þinghluta, og tókum við flm. undir það atriði. Hins vegar er sú efnisbreyt. gerð í till.allshn., að Alþ. beini áskorun til bæjarstjórna og sýslunefnda um, að reynt verði að útbreiða notkun fánans, í stað þess, að ríkisstj. geri það. Nú mætti í fljótu bragði líta á þetta sem orðabreyt., en svo er það þó ekki. Við álítum það miklu áhrifameira, að ríkisstj. leggi slíkt fyrir stjórnir bæja og sveita, en að ein ályktun sé samþ. hér á Alþ. Af þessum ástæðum tel ég hér um efnisbreyt. að ræða og tel málinu bezt fyrir komið eins og er á þskj. 224 í till. okkar hv.þm.N.-Ísf., hv. 8. þm. Reykv. og hv.þm. Mýr. Ég vona, að hv.þm. fallist á þetta, og vænti, að hæstv.ríkisstj. verði fúslega við áskoruninni. Í öðru lagi má telja það efnisbreyt., þó ekki mikla að vísu, að við ætlumst til, að ríkisstj. hlutist til um, að fáanlegar yrðu fánastengur og annað slíkt. Þótt við tökum það ekki sérstaklega fram, var tilgangurinn sá, að ríkisstj. hlutaðist til um, að verzlunarsamtök fengju innflutningsleyfi fyrir þessum hlutum. En það kann vel að vera, að þetta sé aðeins formsatriði, sem skipti ekki máli. Loks er í nál.allshn. sleppt nokkrum atriðum úr fyrstu till. Við tókum fram, að ráðstafanir væru gerðar til, að fánastengur og slíkt væri fáanlegt í verzlunum við sanngjörnu verði. Við áttum ekki við, að ríkisstj. legði fram fé til þeirra hluta, heldur að það yrði gert með hámarksverði. Þessu er sleppt í nál.allshn. Enn fremur var annað atriði. Það er, að tekið sé fram, að unnið sé að því, að fáninn verði í réttum litum og hlutföllum, en á því hefur oft orðið misbrestur. Þetta hefur fallið niður. Loks er í frumtill. ætlazt til, að ríkisstj. fái heimild til að greiða úr ríkissjóði þann kostnað, sem af þessu kynni að leiða. Kostnaður getur að vísu aldrei orðið verulegur, en þó má t. d. hugsa sér, að stj. vildi fela ákveðnum manni að undirbúa fánalög. Þetta ákvæði hefur allshn. fellt niður. Vegna þessara breyt. allshn. hafa till. á þskj. 224 verið fluttar. Þar höfum við tekið upp öll atriði í nál., sem máli skipta, og fært í betra form það, sem við gátum ekki fellt okkur við. Við væntum, að hv.þm. geti fallizt á till., sem eru eiginlega, - eins og hv. 2. þm. Rang. tók fram, - soðnar upp úr frumtill. og nál.allshn.

Páll Zóphóníasson Herra forseti. - Ég gerði engan ágreining um þetta mál í allshn. og skrifaði undir nál. hennar fyrirvaralaust. Ég taldi, að það, sem skipti mestu máli, væri að ákveða, að samið yrði frv. til fánal., sem lagt yrði fyrir næsta þinghluta og yrði þá samþ. Ég hef haft orð á, að þetta ætti að gera nú. Það hefur ekki verið gert, og liggur ekki fjarri að halda, að óeining sé um gerð fánans. Mér finnst, að eitt af því, sem koma ætti, sé einmitt, að við ákveðum sjálfir og myndum okkar fánal., en séum ekki bundnir við það, sem nú er. Vegna óvissu um það, hvernig fáninn verður, tel ég ekki rétt að ýta frekar á eftir því, að menn fái sér fána, en það vilja hv.flm. gera. Þeir sjá ekkert athugavert við það, að flutt sé svo mikið inn af fánaefni, að sérhver Íslendingur geti eignazt fána. Þess vegna tel ég, að nóg sé ýtt á eftir þessu, eins og sakir standa, þótt orðalag till. sé ekki haft eins og það var í upphaflegu till. Ég mun því fallast á till.n., en legg áherzlu á, að hæstv.ríkisstj. hafi fánal. tilbúin fyrir júnímánuð næstk.

Forsrh. (Björn Þórðarson) Herra forseti. Af því að þessu máli er beint til ríkisstj. og ætlazt til, að hún undirbúi l., sem verða tilbúin í vor, að mér skilst, að þegar talað er um, „að fáninn verði í réttum litum og hlutföllum“, sé gert ráð fyrir, að fáninn, sem nú er, verði látinn gilda. Fyrir nokkrum árum mun hafa komið fram till. um að breyta fánanum, en mér hefur fundizt sl. tvö ár, að því væri alls ekki haldið á loft. Ég vil taka það fram, að mér finnst ákvæðið á þskj. 224 um, að ríkisstj. sjái um að leggja þetta mál fyrir þá aðila, sem þar greinir, mjög eðlilegt, því að á þann hátt er hægt að komast nær hverjum einum en Alþ. gæti gert með einni ályktun, sem birt yrði í Stjórnartíðindum og e. t. v. í Lögbirtingablaðinu.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Hv. þm. Snæf. minntist á, að allshn. hefði afgreitt þetta mál fljótt. Það er rétt. Till. var útbýtt 3. marz, og þar sem þá tók að líða að þingfrestun, var annað tveggja fyrir n. að gera, að afgreiða málið strax eða láta það daga uppi. Vegna fánal. taldi n. rétt að flýta afgreiðslunni, og eins og hv.frsm. tók fram, lögðu nm. áherzlu á, að skorað yrði á hæstv.ríkisstj. að undirbúa fánal. fyrir næsta þinghluta. Ég er ekki viss um, að allshn. hefði undir venjulegum kringumstæðum gengið svona fljótt frá málinu. Annars sýnist mér, að víðar hafi verið hraðinn á en hjá allshn.Flm. sáu tvisvar sinnum ástæðu til að breyta sínum eigin gerðum, fyrst með till. á þskj. 183 og síðan á þskj. 224, og það eru sjálfsagt margir sammála um það, að fleira mætti breyta, ef enn væri setzt niður og hugsað. Það, sem umdeilt var í allshn., var þetta, hvort leggja ætti þá skyldu á ríkisstj. að setja upp landsverzlun með fánastengur. Þetta vildi n. ekki samþ. Þess vegna var farið inn á að leggja til, að Alþ. beindi þeirri áskorun til verzlunarsamtaka að hafa fyrirliggjandi nóg af nauðsynlegu efni. Vildi ég láta þetta koma skýrt fram, en þetta kom ekki fram hjá hv.flm. Ég get ekki fallizt á, að eðlilegt sé eða nauðsynlegt að skora á ríkisstj. að selja fánastengur og fána. Ég tel, að það liggi fyrir utan verksvið hennar að gerast þannig sérstakur verzlunaraðili með fánastengur og get þess vegna ekki fylgt brtt., - tel, að nægilegt sé að fela henni að greiða fyrir eðlilegum innflutningi á þeim vörum til landsins og láta síðan verzlunarstéttina um söluna. Hvað snertir bréfaskriftir þær, sem þál. fór fram á, skal það tekið fram, að sé það meiningin hjá hv.flm., eins og hann minntist á, að ríkisstj. ætti að senda bréf til allra bæjarstjórna, sýslunefnda og hreppsnefnda, þá munu það vera um 500 bréf, sem send yrðu til þeirra. Allshn. felldi úr þál. heimild til að verja fé úr ríkissjóði til þessara hluta. Hún leit svo á, að ríkisstj. hefði mannafla til þess að sjá um þetta og ætti ekki að binda fé í þessu skyni. Það, sem hv.flm. minntist á, að rétt væri að fella úr till. hin réttu hlutföll, þá vil ég benda á, að við teljum, að það atriði, hvaða hlutföll skuli vera, muni á sínum tíma koma inn í lögin, þegar þau verða samþ. Hins vegar teljum við, að það, er varðar hlutföll og liti, sé aukaatriði á þessu stigi málsins, og munum því ekki sjá ástæðu til að setja það inn. Að öllu saman athuguðu, mun ég að sjálfsögðu halda fast við það, að samþ. verði brtt. á þskj. 177, og greiði með því atkv. Að síðustu vildi ég aðeins minnast á, að það kom ekkert til greina raunverulega, sem hæstv. fjmrh. minntist á, að hér væri sérstaklega um þennan fána að ræða, sem nú er í gildi, því að ég lít svo á, að það sé ekkert aðalatriði, að þetta skuli vera fáni Íslands samkv. konungsúrskurði, og alltaf gert ráð fyrir því, að um sama fána væri að ræða.

Gunnar Thoroddsen Herra forseti. - Það eru aðeins fá orð, sem ég þarf að bæta við. - Hv. þm. Barð. talaði um það, að við hefðum breytt tvisvar gerðum okkar með því að flytja fyrst brtt. um eitt atriði og síðan allsherjarbrtt. um orðalagið. Nú, þetta má kannske orða svo. Ég tók það fram í ræðu minni, að ég hefði í huga, að frv. um fánal. væri lagt fyrir Alþ., þegar það kemur næst saman. Og ég tók fram í framsöguræðu minni, að trygging væri sjálfsögð fyrir því, að þetta væri gert. En þegar við athuguðum nál., komumst við að þeirri niðurstöðu, að ekki væri hægt að afgreiða það óbreytt. Eins og ég gat um áðan, er orðalagið þannig, að ekki er hægt að afgreiða málið á þann hátt. Hv. þm. minntist á eitt atriði, sem ég tel ekki ástæðu til að slá föstu. Hann minntist á, að ekki væri æskilegt, að ríkisstj. tæki að sér að setja landsverzlun með fánastengur og till. okkar gæfi ástæðu til að ætla slíkt. Till. okkar benti ekki hið minnsta í þá átt, og dytti tæplega nokkrum manni í hug að fara inn á þetta hugmyndaflug hv.þm. - Hann talaði um, að óeðlilegt væri, að ríkisstj. tæki upp samvinnu við verzlunarstéttina um þetta efni. Mér finnst sjálfsagt, að ríkisstj. geti snúið sér t. d. til SÍS og annarra verzlunarfélaga og farið fram á, að þau beittu sér fyrir því, að þau hefðu sem mest fyrirliggjandi efni í fána og fánastengur. - Hv. þm. telur óeðlilegt, að Alþ. snúi sér til hreppsnefnda, sýslufélaga og bæjarfélaga, og finnst mikið umstang að senda 500 bréf. Ef honum finnst það kostnaðaratriði að eyða frímerkjum í þessu sambandi á 500 bréf, þá mun hv.þm. sjá ofsjónir. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en vil fara fram á, að till.allshn. verði tekin til greina og nái fram að ganga.

Gísli Jónsson Ég vil taka það fram, að það er ekki ætlazt til þess, þó að brtt. verði samþ., að ríkisstj. hafi neina heimild t. d. til að gera samning um fánann, hvorki við SÍS né önnur samvinnufélög. Hins vegar er leitt að heyra, að það skuli vera meiri áhugi hjá hv.þm. Snæf. að vera með skæting en á málinu sjálfu. Mér þykir það leitt.

Ásgeir Ásgeirsson Hv. þm. Barð. spurði mig, hvort það væri venja mín að skrifa undir nál. fyrirvaralaust og vera svo meðflm. að öðrum till. Þetta er nú ekki sjaldgæft, ef ekki ber mjög mikið í milli. Ég er í n. þeirri, er fjallað hefur um þetta mál og gert brtt. við það. Ég skrifaði undir þá breyt. og spurði, hvort samkomulag væri við flm.þáltill., og skildist mér, að svo væri. En þegar ég fór að líta á þetta nánar og bera saman við hina nýju brtt.flm., þá kunni ég betur við orðalag hennar, og þá vildi ég frekar hlíta því og skrifaði því undir þá till., vegna þess að ég taldi þá till. heppilegri. Þó er ekki ástæða til að ræða þetta meir en nú er orðið.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) Herra forseti. - Það er oft minnzt á það, að hér á landi sé lítið gert fyrir sögustaði. Ég geri ráð fyrir því, að ef breyt. á að verða á þessu, þá muni helzt verða eitthvað gert fyrir sögustaði í sambandi við tímamót eða minningarhátíðir. Ef eitthvað ætti að gera í sambandi við stofnun hins síðara þjóðveldis hér á landi fyrir sögustaði, þá geri ég ráð fyrir, að flestir landsmenn verði sammála um það, að það beri að gera eitthvað fyrir fæðingarstað Jóns Sigurðssonar. Nú er það margvíslegt, sem má gera fyrir slíkan stað. Það má gera eitthvað til þess að bæta samgöngurnar og gera mönnum greiðari götu þangað. Það má gera eitthvað til minningar um þá atburði eða þá ævi, sem þar hefur verið lifað, með því að reisa minnismerki eða með einhverju öðru slíku. Og það má gera eitthvað, sem gerir hlýlegra fyrir gesti, sem koma á þessa staði, svo að þeir fái þar þær viðtökur, sem þeir þurfa, þegar þeir koma á fræga sögustaði sér til skemmtunar og hressingar. Nú skal ég engar tillögur gera um slíkt í þessu sambandi, hvað ætti að gera fyrir þennan stað, Rafnseyri, ef eitthvað verður gert, því að það er það, sem lagt er hér til í þessari till., að fengið sé mþn. eða n., sem sett verði til þess að undirbúa þjóðhátíð í tilefni af sjálfstæði Íslands með stofnun hins síðara íslenzka þjóðveldis. Rafnseyri liggur vel í sveit, og áður en langt líður, verður kominn þangað bílvegur. Liggur þá þessi staður mjög miðsveitis á Vesturlandi, og munu bæði sögulegar ástæður og afstaða staðarins sjálfs beina þangað mörgum mönnum. Ég vil vænta þess, að sú n., sem sett verður vegna þjóðhátíðarinnar, geti orðið sátt um þær till., sem Alþ. litist vel á að samþ. Að þessu sinni kostar það ekkert fé að samþ.till., en auðvitað gæti slíkt leitt af henni síðar. Ég held, að það sé vel forsvaranlegt að vísa þessari till. ekki til n., enda orðið of seint að fresta umr., og vil ég því, að hún verði borin undir atkv. til samþykktar eða synjunar.

Bjarni Benediktsson Herra forseti. - Ég held, að það hafi ekki mikil áhrif á atkvgr. um þessa till., þó að hafðar verði um hana umr. hér, þar sem fáir þm. eru viðstaddir. En þó að ég sé því á engan hátt ósamþykkur, að þessum stað verði sýndur sómi, þá finnst mér nú satt að segja till. of óákveðin, bæði að orðalagi og hugsun, til þess að það sé sæmilegt að samþ. hana beinlínis af svo miklu tilefni, sem hér er, þar sem ráðgert er að setja þetta í samband við lýðveldisstofnun á Íslandi, og eins hitt, að meðan Alþ. hefur ekki enn þá með berum orðum samþ. að tengja lýðveldisstofnunina sjálfa við afmælisdag Jóns Sigurðssonar, sem ég þó efast ekki um, að verði gert í framkvæmdinni, þá finnst mér það þó vera harla lítil uppbót fyrir það, sem upphaflega var ráðgert, og verður í rauninni sára lítil uppbót út af fyrir sig að bera fram till. um það að tengja lýðveldisstofnun á þennan hátt við nafn Jóns Sigurðssonar. Mér finnst, að sé um of mikið hégómamál að ræða til þess að bera það fram undir því yfirskini, sem gert er. Það getur verið ástæða til að hlúa að þeim stað, sem hér er um að ræða, en mér finnst ekki viðeigandi nú að gera um það svo hátíðlega samþykkt, þar sem ekki felast raunverulegar framkvæmdir í till. Mér þætti því heppilegast, að þessari till. yrði vísað til hæstv.ríkisstj., sem gæti þá e. t. v. látið hátíðarnefnd athuga þetta mál eða þá einhverja aðra menn. Hér er sennilega um það að ræða, hvort koma eigi upp skóla fyrir Vestfirði. Mér þætti nær, að til þess væri fenginn einhver Vestfirðingur, en að þjóðhátíðarnefnd fengi þetta til ákvörðunar, og þætti þá bezt viðeigandi, að hæstv.ríkisstj. léti þjóðhátíðarnefndarmenn líta á þetta, ef till. væri vísað til hennar. Mér þætti það eðlileg málsmeðferð, einkum þar sem till. um sjálfa þjóðhátíðina var vísað til ríkisstj., að þá væri jafnsmávægilegri till. og hér er um að ræða einnig vísað til hennar.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) Það getur sagt hversem vill, að hér sé um hégómamál að ræða. Saga Íslands verður ekki skrifuð upp eða breytt af mér eða hv. 6. þm. Reykv. Þó að ekki sé búið að binda það með alþingissamþykkt, að stofnun lýðveldisins verði kennd við Jón Sigurðsson, verður samþykkt Alþ. alltaf tengd við nafn hans, hvað sem þessi hv.þm. segir. Í þessari till. er ekki annað fólgið en það, að það sé sæmilegt að gera eitthvað fyrir einhvern sögustað á landinu í sambandi við lýðveldisstofnunina, og þá auðvitað lagt til, að það sé fæðingarstaður Jóns Sigurðssonar. Till. er af ásettu ráði óákveðin, því að allar frekari ákvarðanir eru geymdar þeirri nefnd, sem um þetta mál á að fjalla, og ef þjóðhátíðarnefndin á að hafa þetta mál með höndum, getur þingið eins framkvæmt það sjálft eins og að fara einhverjar krókaleiðir, og slíka till. vil ég kalla yfirskin, og það fyrir fæðingarstað Jóns Sigurðssonar.

Bjarni Benediktsson Ég get mjög vel fallizt á það, að Íslandssaga verði ekki skrifuð upp eða breytt af mér eða hv.þm. V.-Ísf., og var það sú aths., sem menn eiga að venjast úr þeirri átt, en ekki sérlega efnismikil. En eins og það er víst, að hlutur Jóns Sigurðssonar í sjálfstæðisbaráttunni hvorki minnkar né vex við það, að lýðveldi verður stofnað á Íslandi, mun hlutur hans ekki minnka við það, að efnislaus till. sé hér samþ. og borin upp sem uppbót fyrir það, að Alþ. samþ. ekki sjálft að halda þjóðhátíðina 17. júní, sem þá var gert með þeim yfirlýsingum, sem fyrir liggja. Og ég er viss um, að ef hæstv.ríkisstj. fær þetta mál til meðferðar, mun hún reka það af fullkominni samvizkusemi. En ég vil ekki, að málinu sé vísað til ríkisstj., því að það er of lítils virði til þess, að gerð sé um það samþykkt. Ég álít, að það sé ekki tímabært, að Alþ. geri um það hátíðlega samþykkt og að sú n., sem á að gangast fyrir hátíðahöldunum tiltekinn dag, sé til þess kvödd að segja til um það, hvort koma eigi upp gistihúsi, sem líka gæti orðið skóli fyrir Vestfirði. Þetta eru svo ólík atriði, að ég skil ekki í öðru en að hv.flm. geti á þetta fallizt.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) Herra forseti. - Það eru líka einkennilegar till., sem komið hafa fram í svipuðum efnum og hér er um að ræða, og má segja, að þær séu efnislausar. Það er t. d. tekin ákvörðun um það að hafa hátíðahöld, án þess að taka fram, hvernig þeim skuli hagað. Ég sé ekki, að hv.þm. þurfi að setja þetta í samband við það, að engin till. hefur verið afgreidd um 17. júní, því að það að minnast Jóns Sigurðssonar í sambandi við lýðveldisstofnunina er alveg óháð því, hvort á að minnast lýðveldisstofnunarinnar 17. júní eða ekki.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Herra forseti. - Læknaskipunin hefur verið svo mikið rædd undanfarið, að óþarfi er að bæta þar miklu við. Öllum eru kunnir þeir erfiðleikar, sem á því hafa verið hin síðari ár að sjá fyrir nægri læknisþjónustu, einkum í hinum fámennari héruðum. Nokkrar breyt. hafa verið gerðar á skipun læknishéraða með 1., sem Alþ. hefur samþ., en bæði er, að breyt. á þeirri löggjöf þykja orka tvímælis, og hitt, að miklu meiri þörf er á því nú en nokkru sinni fyrr, að bætt verði úr læknaskorti þar, sem hann er tilfinnanlegastur. Álit flm. er það, að til þess að fá ráðið bót á þessu ástandi þurfi að taka skipun læknishéraðanna í landinu í heild til athugunar og þá líka annað, sem að þessum málum lýtur, og þá fyrst og fremst það, á hvern hátt megi gera starfsskilyrði lækna betri úti um land og starfið þar með eftirsóknarverðara en það hefur verið. Viðvíkjandi brtt.hv.þm. Barð. á þskj. 209 vil ég segja það eitt, að ég tel hana alveg óþarfa. Það er ekkert sérstakt í till., sem ég er mótfallinn. Eina breyt. er sú, að bætt er inn í: „og þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við byggingu og rekstur læknabústaða og sjúkraskýla“, en þó er við það átt að tryggja með því, hvaða ráðstafanir þyrfti að gera til þess að gera starfsskilyrðin betri og þessar stöður eftirsóknarverðari í augum dugandi lækna. Af því að þetta er skipun n., þarf ekki að taka það fram. Þar segir, að ríkisstj. skuli skipa nefnd. Þá þarf ekki að taka fram, að hún þurfi að skipa þriðja manninn. Ég sé ekkert á móti því, að þetta sé tekið fram. Ég hef sem sagt ekkert á móti brtt.hv.þm., en tel hana alveg óþarfa og hef ekki meira um hana að segja. Óska þess svo, með leyfi hæstv. forseta og Alþ., að till. sé ekki vísað til n.

Forseti (GSv): Ég skal láta þess getið í sambandi við síðustu orð hv.flm., að þessi till. gengur sína leið gegnum fyrri umr., en verður tekin til síðari umr. á morgun.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Ég hef, eins og hv.flm. gat um, borið fram brtt. á þskj. 209. Ég tel, að það sé mjög nauðsynlegt að setja þetta í till., því að þá er skýrt kveðið á um, að þessi n. skuli einnig taka til athugunar þessi atriði. Þetta er e. t. v. eins veigamikið atriði í málinu og læknisskipunin sjálf, en í aðaltill. er ekki sagt til um þetta. Ég held, að þegar sú stefna er tekin í læknamálunum að búta læknishéruðin í smáparta, verði að taka til athugunar, hvaða þátt ríkissjóður eigi að taka í rekstri og byggingu læknisbústaða og sjúkraskýla í hinum smærri héruðum. Ég held, að í afskekktum héruðum sé alveg nauðsynlegt að breyta löggjöfinni þannig, að ríkissjóður byggi læknisbústaðina á sinn kostnað og sjái þeim fyrir öllu, sem tilheyrir læknisstarfinu. Ég legg því til, að þetta mál verði tekið til mjög rækilegrar athugunar, og legg ég á það áherzlu, að þetta verði ekki fellt úr till. Mæli ég því fastlega með, að till. verði samþ. eins og hún er á þskj. 209.

Einar Olgeirsson Herra forseti. - Ég flyt hér litla brtt. um svolítið annað orðalag. Mér þykir rétt, að þessi n. hafi þarna stærra verksvið og að í stað orðanna „skipun læknishéraða“ komi: „skipun heilbrigðismála og sérstaklega læknishéraða“. Ég er hræddur um, ef n. verður látin taka þetta til athugunar, að menn kunni að komast að þeirri niðurstöðu, að það verði meira en læknishéruðin, sem hún verður að taka til athugunar. Ég býst ekki við, að þetta verði sérlega mikið deiluatriði, en ég vil leggja þetta til, þó að ég sé þessari till. samþykkur. Ég vildi skjóta því til hv.þm., hvort ekki vanti hjá þeim að íhuga kostnaðinn við þessa n.

Helgi Jónasson Herra forseti. - Þegar ég athuga þessa till., finnst mér ekki þurfa að taka nema einn lið hennar til athugunar, og það er skipun læknishéraðanna. Í till. er þetta gert á þann hátt, að ekki er tryggt, að læknar fáist fyrir það út um sveitir landsins. Reynslan er sú, að í sumum þeim héruðum, sem nú standa auð, hefur verið mjög sæmilega búið að læknum. Það er ekki það, sem þarf að athuga, heldur vildi ég koma með brtt. um það, að starf n. verði miklu víðtækara en það er og sérstaklega verði athugað það vandamál okkar, að læknar vilja helzt hvergi vera nema í þéttbýlinu. Einnig þarf að sjá til þess, að þeir geti átt þess kost að fara utan með sæmilegum kjörum o. s. frv. Vænti ég þess, að sú breyt. verði samþ., og tel ég þá, að verksvið n. verði eins og það á að vera.

Eysteinn Jónsson Ég tek undir orð hv. 1. þm. Rang. Að öðru leyti vil ég segja, að ég tel engan veginn nóg, að mþn. hafi með höndum rannsókn á skipun læknishéraða, heldur þarf hún að rannsaka, hvað hægt er að gera til þess að tryggja dreifbýlinu lækna. Ég hafði ætlað að gera skrifl. brtt. um það efni, en hvarf frá því, eftir að till. kom fram frá hv. 2. þm. Reykv. Þótt það sé galli, að till. er ætlað að ná yfir öll heilbrigðismál og það sé of mikið verkefni, nær hún yfir það, sem þörf er á, og getur það nægt þrátt fyrir hið víðtæka orðalag. Auk þess að athuga læknaskipunina verður að athuga læknaskort dreifbýlisins.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég vildi heldur ráða hv.þm. frá því að samþ.till.hv. 2. þm. Reykv., ekki af því, að eigi geti verið ástæða til þess að endurskoða skipun heilbrigðismála í landinu, heldur af því, að slík endurskoðun hlyti að taka mjög langan tíma og verða ákaflega umfangsmikil og engar líkur til þess, að niðurstöður hennar gætu legið fyrir í haust. Á hinn bóginn er bráðlætið svo mikið að breyta skipun læknishéraða, að ætla má, að breyt. kunni að verða gerðar síðar á árinu, án þess að heildarathugun hafi farið fram. N., sem athugaði heilbrigðismál yfirleitt, yrði að rannsaka allt aðra hluti fyrst og fremst. Hún mundi t. d. athuga sjúkrahús og hæli, farsóttir jafnt og varanlega heilsubilun, íhuga, hvern hlut ríkið eigi að bera af sjúkrakostnaði og hvernig afstaða þess og samlaganna verði í framtíð. Endurskoðun á þessu og mörgu því líku kemur lítið við því máli, sem hér liggur fyrir. Þess vegna á ekki að heimta það allt af n.Hv. flm.brtt. má ekki skilja orð mín svo, sem ég sé að mæla móti því, að ýtarleg rannsókn verði framkvæmd, þegar tök verða á.

Pétur Ottesen Það var allmikið um það rætt í gær í sambandi við breyt. á læknaskipuninni, að ekki væri einhlítt, þótt stofnuð væru ný læknishéruð, ef lækna vantaði í mörg héruð landsins, þess vegna þyrfti að gera ráðstafanir til að tryggja fólki í sveitum læknisþjónustu, og styðst það við reynslu margra undanfarinna ára. Ég vil þess vegna leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. á þann veg, að á eftir orðunum „viðunandi læknishjálp“ í fyrri málsl. till. komi: „Skal n. einnig taka til athugunar, hverjar aðrar ráðstafanir virðast tækilegar til þess að tryggja sveitahéruðum læknisþjónustu.“ - Þar á ég aðallega við, að athugað verði, hvort eigi sé fært að leggja þá skyldu á lækna, áður en þeir fá rétt til að starfa sem fullgildir læknar hvar sem er, að þeir gegni um hríð læknisþjónustu í hinum dreifðu byggðum landsins.

Forseti (GSv): Þá hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið. Verður nú gengið til atkv., og kemur fyrst til atkvgr. fyrri brtt. á þskj. 209.

Eysteinn Jónsson Ég vildi spyrja, hvort till.hv.þm. Borgf. kemur til atkv., ef þessi verður samþ. áður.

Forseti (GSv): Þar sem hvorki orðalag né efni tillagnanna rekst á, virðist rétt að hliðra svo til, að það megi verða, ef ekki koma fram mótmæli frá hv.þdm.

Einar Olgeirsson Getur ekki brtt. mín komið til greina á sama hátt, þótt brtt. á þskj. 209 sé samþ. áður?

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég vil benda hæstv. forseta á, að brtt. eru ekki stílaðar sem breytingar við brtt. 209,1, svo að þessi aðferð gæti orðið vafasöm sem fordæmi.

Forseti (GSv): Aths. hv.þm. er rétt, en svo framarlega sem ekki koma fram ákveðin mótmæli, virðist málið þess eðlis, að báðar umræddar brtt. megi efnis og orðalags vegna koma til atkv. á eftir brtt. 209,1.

Hermann Jónasson Þótt ég sé flm. aðaltill., tel ég, að þessi brtt. grípi yfir efni, sem þurfi að athuga og sé ekki n. ofvaxið að ljúka fyrir haustið, og segi því já. Brtt. 240 felld með 19:14 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JJós, KA, LJós, SigfS, SG, SEH, SK, STh, StgrA, ÞG, ÁkJ, BrB, EOl, EE. nei: HG, HelgJ, HermJ, IngJ, JPálm, JS, JörB, LJóh, PZ, PÞ, PO, SÞ, SkG, SvbH, BÁ, EystJ, FJ, SÞ, GJ. GTh, PHerm, SB, ÁÁ, BBen, GSv greiddu ekki atkv. 14 þm. (GÍG, IngP, JakM, JJ, MJ, ÓTh, PM, StJSt, ÞÞ, BG, BSt, EmJ, GG) fjarstaddir. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv. sínu:

Skúli Guðmundsson Ég tel brtt.þm. Borgf. betri og segi því nei.

Einar Olgeirsson Allar þessar till. eru takmarkaðar af því, sem segir í tillgr., sem nýbúið er að samþ., að athugunin skuli gerð „með tilliti til þeirra erfiðleika, sem á því eru að tryggja dreifbýlinu nauðsynlega læknishjálp.“ Þess vegna tel ég bæði hættulaust og að öðru leyti alveg nauðsynlegt að gera starf n. dálítið víðtækara en fyrirhugað er og segi því já.

Eysteinn Jónsson Ég óttast, að með þessari brtt. verði verksvið n. gert óþarflega víðtækt og seint hægt að búast við fullnaðaráliti hennar, en brtt. sú, sem eftir er, mun verða til góðs, ef hún er samþ., og segi því nei. Brtt. 241 samþ. með 34 shlj.atkv. Tillgr., svo breytt, þar með ákveðin. Brtt. 209,2 (ný fyrirsögn) samþ. án atkvgr. Till. vísað til síðari umr. með 33 shlj.atkv., með fyrirsögninni: Till. til þál. um skipun nefndar til að athuga breytingar á skipun læknishéraða og þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við byggingu og rekstur læknabústaða og sjúkraskýla.

Bjarni Benediktsson Orðalag upprunalegu till. er nú orðið nokkuð breytt, og vildi ég leggja til, að það væri athugað nokkuð af þeirri n., sem fjallað hefur um málið, ef hv.nm. telja það hægt fyrir morgundaginn. Hins vegar legg ég þetta ekki til, ef það ætti að verða til að setja málið í hina minnstu hættu.

Forseti (GSv): Ég skoða þá, að lagt sé til, að málinu sé vísað til allshn. með þessu fororði.

Jörundur Brynjólfsson Nægir ekki að æskja þess, að n. taki málið til athugunar, ef henni vinnst tími til, en litið sé svo á, að málið geti eins komið fyrir á morgun, þótt ekki liggi fyrir neitt nál.?

Gísli Jónsson Sem formaður allshn. skal ég lýsa yfir, að ég skal reyna að fá n. til að athuga þetta fyrir fund á morgun.