Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur athugað það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 149, og mælir með því einróma, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir. Þetta frv. felur það í sér að lengja fresti fyrir vinninga í happdrættislánum ríkisins. Eins og lögin eru nú, þá geta þessir vinningar fyrnzt á 3 árum. En samkv. frv. er til þess ætlazt, að þeir fyrnist ekki fyrr en eftir 15 ár. Sem sagt er það ætlunin eingöngu með þessu frv. að tryggja það, að þeir, sem hljóta vinninga af þessum lánum, tapi þeim ekki vegna þess, að þeir séu ekki búnir að ganga eftir þeim á tilskildum tíma.



Herra forseli. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er fram borið til staðfestingar á brbl., sem hæstv. ríkisstj. gaf út þann 20. apríl s.l. Í þeim brbl. er gerð dálitil breyting á ákvæðum gengislaganna, nr. 22 frá 1950, um uppbætur á sparifé. Í þeim lögum var ákveðið, að 10 millj. kr. af stóreignaskatti skyldi varið til þess að bæta verðfall, sem orðið hefur á sparifé einstaklinga átímabilinu frá árslokum 1941 til júnímánaðarloka 1946, þ.e.a.s. á fé, sem staðið hefði inni í láns- eða viðskiptastofnunum yfir það tímabil. Samkv. 2. málsgr. laganna var það skilyrði sett, að innstæðan hefði staðið óslitið frá árslokum 1941 til júníloka 1946 til ávöxtunar í nefndum láns- eða viðskiptastofnunum. Samt var ákveðið, að réttur til bóta félli ekki niður, þótt sparifé hefði verið flutt úr einum sparifjárreikningi í annan í sömu stofnun eða á milli stofnana. Landsbanka Íslands var samkv. lögunum falin framkvæmd úthlutunar á þessum uppbótum. Nú er frá því sagt, að það hefur komið í ljós, þegar farið var að vinna að framkvæmd laganna, að það hafi verið miklum erfiðleikum bundið að fullnægja þessu skilyrði laganna, að innstæðan hefði staðið óhreyfð allan tímann, þ.e.a.s., það er talið mjög erfitt að rekja þannig feril þessa sparifjár og finna, hvort það hafi staðið inni allan tímann í einhverjum stofnunum, sem til greina koma. Því er það, að ríkisstj. hefur gefið út þessi brbl., en aðalbreyt., sem þar er gerð, er sú, að þetta skilyrði er fellt niður, að það sé sannað, að innstæðan hafi staðið óslitið allt tímabilið inni í einhverri slíkri stofnun, heldur segir í brbl., að bætur skuli miða við heildarinnstæðufjárhæð eins og hún var í árslok 1941 og í lok júnímánaðar 1946, og skal miðað við lægri innstæðufjárhæðina. Þetta er aðalbreytingin, sem gerð er. Auk þess er ákveðið í brbl., að bætur skuli ekki greiða á heildarinnstæðufjárhæðir manna, sem lægri eru en 200 kr. Hefur ekki þótt ástæða til þess að taka lægri upphæðir með, en það mundi að sjálfsögðu auka töluvert starfið við þetta, ef ætti að taka slíkar smáupphæðir með við úthlutunina, en skiptir sennilega ekki miklu máli fyrir innstæðueigendur. Þá er loks sú breyting gerð með brbl., að það skilyrði, að innstæðufjárhæðin hafi verið talin fram til skatts, er ekki látið ná til innstæðufjár ófjárráða sparifjáreigenda, sem voru yngri en 16 ára í lok júnímánaðar 1946, en að öðru leyti er skilyrðinu haldið um það, að fjárhæðin hafi verið talin fram til skatts, eins og er í l. upphaflega. Fjhn. hefur athugað þetta frv., borið það saman við eldri l. og mælir með því, að það verði samþ., getur að athuguðu máli á það fallizt, að rétt sé að gera þessar breyt. á lögunum.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað þetta frv., og eins og hv. þm. vita, þá felur frv. það í sér, að sauðfjáreigendum, sem að einhverju leyti hafa verið sviptir sínum beitilöndum með þeim girðingum, sem eiga að vera til vörzlu gegn sauðfjársjúkdómum, er heimilað samkvæmt þessu frv. að nota beitarlönd, sem þeir hafa ýmist notað eða ekki notað á undanförnum árum, svo framarlega sem það brýtur ekki í bága við sauðfjársjúkdómavarnir. Þetta getur átt við víðar en á einum stað hér á landi, og það er vitað t.d., að afréttarlönd Húnvetninga hafa bændur ekki getað notað vegna þess, að það hefur legið girðing þvert fyrir framan löndin, svo að þeir hafa ekki getað rekið fé sitt til fjalls. Þannig mun víðar vera hér á landi, að sauðfjáreigendur hafa ekki getað notað sín afréttarlönd til fullnustu. En sums staðar hagar þannig til, að hægt er að nota afréttarlönd, sem liggja í öðrum héruðum, en skortur er á nógu ákveðnum lagafyrirmælum um þetta. Frv. er því fram komið til þess að taka af öll tvimæli um þetta og leyfa sauðfjáreigendum að nota afréttarlönd, sem vafi hefur leikið á, að þeir mættu, ef það brýtur ekki í bága við sauðfjárveikivarnirnar. Landbn. hefur rætt þetta frv. einnig við framkvæmdastjóra sauðfjársjúkdómanefndar, og telur hann nauðsynlegt, að þetta frv. nái fram að ganga. Einnig eru nm. allir samþykkir því, að frv. nái fram að ganga, en hv. þm. N-Þ. hefur áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. eða fylgja brtt., ef fram kæmu. Ég vil mælast til þess, að hv. þd. sjái sér fært að samþ. frv. eins og það nú er, því að ekki má láta neitt ógert til þess að tryggja sauðfjárræktina og öryggi gegn þeirri hættu, sem frá sauðfjársjúkdómum stafar.



Herra forseti. Í grg. fyrir frv. þessu er tekið fram, að það sé flutt að beiðni hreppsnefndarinnar í Hrafnagilshreppi í Eyjafjarðarsýslu til þess að greiða úr aðsteðjandi vandræðum þar í hreppi vegna vöntunar á beiti- og afréttarlöndum fyrir sauðfé. Þá er tekið fram í grg., að viðar geti staðið eins á og þar er lýst, þó að frv. sé fram borið vegna ástæðna í einum hreppi sérstaklega. Ég sé ástæðu til þess að láta það koma fram við þessa umr., að fjáreigendur á Akureyri eiga nú í sömu vandræðum og bændurnir í Hrafnagilshreppi vegna afréttarleysis. Það má segja, að Glerárdalur, sem gengur upp af Akureyri, sé eina afréttarlandið, sem eigendur sauðfjár á Akureyri hafi fyrir sauðfé sitt, eftir að þeim hafa verið meinuð afnot af Bleiksmýrardal vestan Fnjóskár, en til margra ára hafa fjáreigendur á Akureyri rekið fé sitt á Bleiksmýrardal á það land, sem Hrafnagilskirkja og síðar Akureyrarkirkja á þar á dalnum. Það má segja, að þessi afnot dalsins hafi gert mörgum Akureyringum mögulegt að eiga sauðfé. Glerárdalur er nú eina afréttarlandið, sem þessir menn hafa fyrir bústofn sinn. Fyrir alllöngu var komið upp sauðfjárveikivörnum á Glerárdal ofarlega. Hefur þessi girðing mjög takmarkað afnotin af dalnum, þar sem tvisvar í viku er rekið frá girðingunni og fénu stuggað niður allan dal. Kemur þetta beitiland því ekki núna nema að hálfum notum miðað við það, sem áður var. Ég vildi nú aðeins láta það koma fram, að sauðfjáreigendur á Akureyri munu nota sér þann rétt, sem felst í frv. þessu, nái það fram að ganga. Þeir hafa til margra ára notað Bleiksmýrardal vestan Fnjóskár til sumarbeitar fyrir sauðfé sitt, og það hefur lengst af verið átölulaust af Þingeyingum, sem eru ekki í neinum vandræðum með mikil og góð afréttarlönd fyrir fé sitt. Vegna mæðiveikigirðingarinnar á Glerárdal kemur dalurinn ekki lengur að svipuðum notum og áður og ekki um neitt land annað að ræða í Eyjafjarðarsýslu, sem gæti komið í staðinn. Ég vildi því lýsa yfir stuðningi mínum við þetta frv., sem kemur til með að leysa mikil vandræði, nái það fram að ganga, sem allar líkur benda nú til.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. hafi áttað sig á því, að breyt. sú, sem hér er lagt til að gerð verði á víxillögunum, er bæði eðlileg og réttlát eins og fram kemur í umsögn Landsbankans um þetta mál. En það má segja, að samkv. orðanna hljóðan eða ákvæðum laganna, eins og þau eru í dag, þá gætu vextir af vanskilavíxlum verið lægri en venjulegir víxilvextir. Það er vitnað í grg. frv. í 48. og 49. gr. víxillaganna, sem kveða á um þetta og segja, að viðkomandi geti krafizt 6% vaxta af víxlunum, eftir að þeir eru komnir í vanskil, eins og þar um ræðir, og er þess vegna full þörf á að leiðrétta þetta. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það þurfi að hafa um það fleiri orð. Nákvæmlega sama máli gegnir um næsta mál á dagskránni, en fjhn. leggur til um bæði þessi mál, að þau verði samþ. óbreytt, og mun ég því ekki tala sérstaklega um hitt málið, þ.e.a.s. breyt. á tékkalögunum, þar sem það er alveg eins vaxið.



Herra forseti. Með stofnun Bernarsambandsins 1886 gengust flest ríki Evrópu undir þá skyldu að veita gagnkvæma vernd bókmenntum og listaverkum. Meginákvæði Bernarsáttmálans eru þau, að höfundar í öllum sambandslöndum njóti þeirrar réttarverndar innan hvers sambandsríkis, sem höfundum hvers ríkis um sig er veittur að lögum. Fyrst þegar Bernarsáttmálinn var gerður, var réttur höfundar til að þýða eða láta þýða ritverk sín á önnur tungumál bundinn við tíu ár. En síðan hefur verið hert á þessu ákvæði með tilliti til þess, að þýðingarréttur sé aðeins einn þáttur höfundaréttar. Nú er það meginregla samkv. Bernarsáttmálanum, að réttur höfundar á verki sínu helzt til æviloka og 50 ár eftir andlát hans. Allan þann tíma hefur höfundur einkarétt á því að þýða eða leyfa þýðingu á verki, sem hefur verið birt í fyrsta sinn í einhverju sambandslandanna eða er óbirt. Frá þessari meginreglu Bernarsáttmálans er þó leyfð undantekning um þýðingar. Í inngöngubeiðni sinni getur aðildarríki tekið það fram, að það áskilji sér rétt til þess, a. m. k. fyrst um sinn, að takmarka vernd gegn óheimilum þýðingum við tíu ár frá útkomu frumrits. Ísland gekk í Bernarsambandið samkv. lögum frá 1947, en notfærði sér þá heimild, sem veitt er til undanþágu frá aðalreglunni, og áskildi sér rétt til þess að veita aðeins vernd gegn þýðingum í tíu ár frá fyrstu birtingu ritverks, enda er það í samræmi við ákvæði gildandi laga um rithöfundarétt og prentrétt. Ýmis ríki, þ. á m. stórveldi, svo sem Bandaríkin og Rússland, hafa aldrei gengið í Bernarsambandið. Af því leiddi, að Menningar- og vísindastofnun Sameinuðu þjóðanna beitti sér fyrir því, að gerður yrði nýr milliríkjasamningur um vernd höfundaréttar með það fyrir augum að ná til þeirra ríkja um samtök á þessu sviði, sem ekki hafa gengið í Bernarsambandið. Þessi nýi milliríkjasamningur um höfundarétt var undirritaður í Genf 6. sept. 1952. Gildi hins nýja milliríkjasamnings liggur í því, að með honum er stofnað til gagnkvæmrar verndar höfundaréttar í fleiri löndum en Bernarsambandið nær til. Með ályktun, sem samþ. var í Sþ. fyrir nokkrum dögum, er ákveðið, að Ísland gerist aðili að hinum nýja allsherjarsamningi um höfundarétt. Þá er óhjákvæmilegt að gera jafnframt breytingu á gildandi lögum um höfundarétt, svo að þau samrýmist ákvæðum milliríkjasamningsins. Hið skemmsta, sem hægt væri að ganga í þessu efni, til þess að Ísland geti gerzt aðili að hinum nýja milliríkjasamningi, er að lengja tímann, er rit, sem ekki eru orðin almannaeign, njóta verndar gegn þýðingum, úr tíu árum í a. m. k. 25 ár frá fyrstu birtingu þess ritverks, sem verndarinnar nýtur. En í frv. því, sem hér liggur fyrir og flutt er af hæstv. ríkisstj., er lagt til að stíga skrefið að fullu og láta höfund njóta sömu verndar gagnvart þýðingum og hann nýtur með frumrit samkv. lögum um rithöfundarétt og prentrétt, þ. e., að eignaréttur að sömdu máli helzt alla ævi höfundar og 50 ár eftir hann látinn. Um leið og þessi breyting er gerð, samrýmast lögin um rithöfundarétt og prentrétt bæði hinum nýja milliríkjasamningi um höfundarétt og meginreglu Bernarsáttmálans um þetta efni. Þetta sjónarmið hæstv. ríkisstj., sem flutt hefur þetta frv., mun vera byggt á því, að hæpið sé, að Íslendingum muni haldast uppi til langframa að fylgja ekki meginreglu Bernarsáttmálans í þessu efni, því að gert er ráð fyrir, að heimildin til undantekningar verði ekki varanleg, - sú heimild, sem Ísland hefur notfært sér til þessa. Þýðingarrétturinn er og einn þáttur höfundaréttar og því eðlilegt, að hann sé látinn njóta fullrar verndar að íslenzkum lögum. Menntmn., sem hefur athugað þetta mál, fellst á þetta sjónarmið og mælir með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta frv. um firmu, skráningu þeirra og um prókúruumboð og hefur eina meginbreytingu á því að gera. N. er sammála um að gera þessa breytingu, en hún er ekki sammála um, hvernig því skuli fyrir komið, sem breyta á. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir, að stofnað sé sérstakt embætti, embætti skráningarstjóra, er skuli hafa þessi mál með höndum. N. telur ekki þörf á því, að stofnað sé sérstakt embætti í þessu skyni, og vill þess vegna gena breytingu á þessu atriði frv. Meiri hl. n. hefur lagt fram brtt. um þetta á þskj. 205 og leggur til, að þessi skráning fari fram í dómsmrn., en hún sé falin sérstökum fulltrúa í ráðuneytinu, er nefnist skráningarstjóri. Minni hl. n. vill hins vegar, að skráningin sé falin þeim embættismönnum, sem nú fara með þessi mál, þ. e. lögreglustjórum og bæjarfógetum, og skulu þeir hver í sínu umdæmi sjá um skráninguna. Meiri hl. n. taldi þó tilgang frv. svo mikilsverðan, að öll skráningin fari fram á einum stað, að ekki kæmi til mála að breyta þar um. Ég held, að menn séu yfirleitt sammála um, að það sé nauðsynlegt að hafa mjög nákvæmt eftirlit með skráningu þeirra félaga, sem í frv. greinir. Án þess að bera nokkrar sakir á þá embættismenn, sem með þessi mál fara nú, er það álit manna, að betur fari á því, að þetta sé á einum stað, einn embættismaður hafi með höndum athugun og eftirlit með þessum málum, því að mjög er undir því komið, að félögin séu rekin á þeim grundvelli, sem frv. gerir ráð fyrir, og sinni þeim skyldum, sem á þau eru lagðar. Nefndin er sammála um aðrar breytingar, enda eru þær flestar smávægilegar. Ég tel ekki ástæðu til að fara nánar út í þær. Þær skýra sig sjálfar. Ég vil þó taka fram um breyt. við 49. gr., að n. þótti eðlilegt, að gefin væri út skrá árlega um hin skráðu félög, þar sem greint væri stofnar hvers fyrirtækis, upphæð hlutafjár og nöfn stjórnenda, og að þessi skrá væri afhent þeim aðilum, sem skráðir eru, um leið og þeir greiða það árlega gjald, sem gert er ráð fyrir í frv.



Herra forseti. Það er von á brtt. af hálfu okkar tveggja manna í n., sem ekki erum sammála um breytinguna á fyrstu greinum frv., þ. e. frá mér og hv. þm. Dal. (ÁB). Við vorum að vísu búnir að gera brtt. um þetta atriði, sem á milli ber, en sakir þess, hvernig orðaðar eru fyrstu brtt., sem hv. meiri hl. n. stendur að, leizt okkur sem það mundi vera ljósara fyrir hv. þm., en er aðallega vegna atkvgr. reyndar, að við orðuðum okkar brtt. við brtt. meiri hl. Það er undir 1. tölul., stafl. a og b, sem hér er um að ræða, að nokkuð ber á milli hjá okkur, sem erum í minni hl. Reyndar vantreysti ég alls ekki hæstv. forseta til þess að bera þessar till. upp þannig, að þær njóti sín fullkomlega, og efni þeirra stangast að engu leyti á.hvorki við brtt. meiri hl. né frv., - það er síður en svo, - og að því leyti kemur þetta ekki að sök. En það er máske auðveldara samt fyrir hv. þm., sem sérstaklega hafa ekki sett sig inn í þetta atriði, sem okkur greinir á um, að þessar till. okkar hefðu legið fyrir sem brtt. við brtt. meiri hl. Nú er þetta í prentun, og ég veit ekki almennilega, hvað þeim líður. Ég veit ekki, hvort hæstv. forseti vildi nú aðeins fresta umr. og sjá, hvort þessar till. kæmu ekki, fljótlega. Meining okkar var, ef þær væru komnar fram, að taka aftur brtt. okkar, sem eru á þskj. 199. En ég vil nú ekki gera það að svo komnu, meðan hitt þskj. er ekki komið fram, fyrr en ég heyri, hvað hæstv. forseti álítur um þetta, hvort hann telur sér fært áð fresta umr. eða ekki. Ég ætla ekki að gera að umtalsefni þær brtt., sem n. stendur öll að, þ. e. tölul. 2 og út. Hv. frsm. n. er búinn að gera grein fyrir þeim, og ég þarf þar ekkert um að bæta, en aðeins ætla ég að lýsa þessum brtt. okkar eða því, sem á milli ber innan nefndarinnar. N. er öll sammála um það, að ekki sé vert að stofna nýtt embætti til þess að annast skráningu á firmum og prókúrum, og ef það á að vera starfsmaður í Reykjavík, sem annist einn um þetta, þá nægi, að það sé fulltrúi í ráðuneytinu. Ég fyrir mitt leyti er ekki viss um, ef það verður stofnað sérstakt embætti, nema þá kunni um leið að koma sérstök skrifstofa með öllu því, sem því fylgir, og af því gæti leitt nokkra fjármunaeyðslu umfram það, sem nokkur þörf er á. En við í minni hl. sjáum enga nauðsyn á því, að þessi skráning sé dregin hér á einn stað. Hingað til hafa sýslumenn og bæjarfógetar úti um landið annazt þessa skráningu, og ég ætla yfirleitt, að það fari vel úr hendi. Og þó að breyt. verði nú nokkur samkvæmt þessu frv., sem fyrir liggur, og því frv., sem er nú um annað efni, þ. e. um hlutafélög, frá löggjöfinni, sem er, þá vantreysti ég ekki sýslumönnum og bæjarfógetum að setja sig inn í þá löggjöf það vel, að þeir geti annazt þessa skráningu og séð um, að ákvæði laganna verði uppfyllt, þeir gæti þess, að það reki sig ekki á við lögin um þetta efni. ag fyrst svo er, að maður er þess fullviss, að þeir bæði geta og mundu gera þetta, þá sé ég enga ástæðu til þess að fara að draga af öllu landinu þetta starf undir einn mann í ráðuneytinu. Hvað áhrærir samningu firmaskrár og annað þess konar, sem hér ræðir um, þá er vandalaust verk að uppfylla það, - og við í minni hl. erum fylgjandi því, - því að tilkynningar um birtingu eru sendar hingað, og er þá hægur hjá fyrir rn. að draga þær saman og annast slíka skráningu um landið allt. Þessar birtingar verða sendar Lögbirtingablaðinu og birtar þar, og það getur einhver starfsmaður í rn. passað upp á að taka þær allar, halda þeim til haga, svo að unnt. sé að senda þessum embættismönnum eða mönnum úti um landið, sem þetta mál snertir, slíkt yfirlit árlega, og þá er ákvæðum laganna að þessu leyti fullnægt. Það er annað og meira verk í þessu heldur en aðeins að birta. Það er gagnvart þeim mönnum, sem mynda þennan félagsskap, sem það er auðveldara, að yfirvald í hverju lögsagnarumdæmi, sýslumaður og bæjarfógeti, annist þetta, svo að þeir menn, sem standa að þessum félagsskap, geti leitað til þeirra og fengið hjá þeim ýmsar upplýsingar, sem þurfa að fylgja, þegar slíkur félagsskapur er stofnaður, svo að löglegt verði. Þá er það ólíkt handhægara fyrir menn úti um landið að geta leitað til yfirvalds, geta leitað til sýslumanns eða bæjarfógeta til þess að fá þessar upplýsingar og hvernig þetta skuli gert úr garði. Það munu þeir góðfúslega láta í té. En ef þeir nú eiga að gera það, og það mun enginn fría þá vafalaust undan því, þá verða þeir líka hvort sem er að setja sig svo inn í lögin, að þeir geti gefið þeim, sem til þeirra leita, fullnægjandi upplýsingar um, hvernig þetta skuli vera úr garði gert. Ef þeir, sem ætla sér að mynda svona félög, ætla sér upp á eigin hönd að ganga frá því, sem til þess þarf, og senda það hingað til Reykjavíkur, þá tel ég mjög hæpið, að þeim heppnist það, og þá verður þetta nokkuð þungt og erfitt í vöfum, ef þeir eiga svo að fá frá embættismanni hér til baka alls konar bendingar um, að það sé ekki fullnægt þessu og hinu, sem áskilið er í lögunum, og úr því verði þeir að bæta. Þetta mun verða nokkuð tímafrekt og alls ekki fyrirhafnarlítið. Af þessu gæti því leitt óþarfa tímatöf og fyrirhöfn hjá þeim mönnum, sem ætla að mynda hlutafélög og fá þá starfsemi gilta. Vel gæti þetta fyrirkomulag líka orðið til þess, að menn þættust þurfa að eiga í Reykjavík einhvern að annan en þennan embættismann til þess að annast þetta fyrir sig, sem þeir fengju til þess að líta á plöggin, mundu senda honum þau, hann síðan gefa bendingar um, ef eitthvað væri áfátt, og annast fyrir þá alla fyrirgreiðslu. Þetta mundi nú verða tímafrekt og jafnvel kosta nokkra peninga, enginn veit fyrir fram hvað mikla. Allt þetta tel ég óþarft og algerlega órétt að vera að stofna til þessara vafninga, sem þetta fyrirkomulag gæti leitt af sér. Ég held þess vegna, að það sé í alla staði æskilegast að hafa þann háttinn á, sem verið hefur, að sýslumennirnir úti um landið og bæjarfógetarnir annist þetta verk. Það mun verða liðlegast í framkvæmd, og ég hef það traust til sýslumanna og bæjarfógeta úti um land, að þeir sjái um það af sinni hálfu að ákvæðum laganna, hvernig sem þau kunna að verða, verði fullnægt og þeirra fullkomlega gætt. Ég vil því vona, að hv. d. fallist á brtt. okkar um þetta atriði. Um önnur atriði í þessu máli ber okkur ekkert á milli og þarf ekki að fjölyrða um það. Ég hef nú hér þessa brtt. okkar minni hl., en hún er vélrituð, og ég, mun afhenda hæstv. forseta hana. Hann mundi þá leita afbrigða fyrir henni, þó að ég hefði talið æskilegra, að hv. þm. hefðu getað haft það fyrir sér. En verði nú afbrigði veitt fyrir þessari brtt. okkar og hún komi hér til atkvæða, þá tökum við aftur brtt. okkar á þskj. 199. Efni þessa máls er ákaflega einfalt. Það er meira formið, sem grípur inn í. Efnið er einfalt, og því hef ég nú gert grein fyrir, hvað hér er um að ræða, svo að að því leyti til vita hv. dm. mjög greinilega, þó að þeir hafi ekki meira fyrir sér, hvað þeir eru að greiða atkv. um, það sem sé, hvort á að vera einn embættismaður, sem hafi þetta hér í Reykjavík, eða embættismennirnir annist þetta úti um landið eins og verið hefur.

Forseti (HÁ): Það hefur verið lögð fram brtt. í málinu. Hún er skrifleg og of seint fram borin og þarf því tvöfaldra afbrigða við.



Herra forseti. Ég er ekki alveg sammála hv. 1. þm. Árn. í þessu máli, eins og líka kemur fram af nál., sem lagt hefur verið fram. Hann telur, að það sé ekki nauðsynlegt, að skráning allra félaga í landinu sé dregin saman á einn stað, heldur sé skráningin höfð í hverju umdæmi, eins og nú er. Eins og ég gat um í minni fyrri ræðu, þá er það meginstefna frv. að draga þessa skráningu saman í einn stað, til þess að hægt sé að beita meiri aðgæzlu um rekstur félaga en verið hefur með þeirri skipun, sem nú er á þessum málum. Ég vil benda hv. þingmönnum á, að frv. um hlutafélög, sem nú liggur fyrir þinginu, er miklu margþættara en þau lög, sem nú gilda, og ekki er nokkur vafi á því, að mjög mikla aðgæzlu þarf og þekkingu á sjálfu frv. til þess að vera vel að sér í öllum greinum þess. Það, sem hefur vakað fyrir þeim, sem frv. sömdu, er vafalaust það, að einn maður geti sett sig svo vel inn í þetta mál, að hann hafi í fullu tré við það, en ekki ráðlegt, að framkvæmd þess sé lögð undir fjölda embættismanna úti um allt land. Ég vil benda á, að stofnun hlutafélags er mjög vandasöm og það er mjög vandasamt að ákveða um, að hlutafélag sé rétt stofnað samkv. lögum. En að líta eftir þessu er að sjálfsögðu skylda þeirra manna eða þess manns, sem um skráninguna á að sjá. Í lögum er ákveðið visst eftirlit með rekstri félaga. Ég tel, að það eftirlit verði miklu betur rækt, ef sérstakur maður í dómsmrn. hefur þessi mál með höndum, heldur en ef það er sett undir fjölda embættismanna úti um land. Nú þarf líka að fylgjast með, að arðsráðstöfun hlutafélaganna sé ráðstafað samkvæmt því, sem væntanleg lög mæla, og í öðru lagi þarf að fylgjast með reikningsskilum félaganna. Ef það hefur vakað fyrir hv. minni hl. að spara útgjöld við að hafa skráninguna hjá sýslumönnum og bæjarfógetum, þá er ekki mikill sparnaður, sem þar kemur fram, því að embættismaður í dómsmrn., sem hefði þessi mál með höndum, mundi starfa að öðrum málum líka, auk þess sem hann starfar að þessum málum í rn., svo að kostnaðurinn við þetta út af fyrir sig yrði ekki ægilegur. Auk þess gerir frv. ráð fyrir því, að hvert félag, sem skráð er, borgi árlega gjald til ríkissjóðs, sem að sjálfsögðu er ætlað að standa undir kostnaðinum. Ég álít og við í meiri hl. n., að eftirlitið með félögunum yrði stórbætt með því að hafa þetta á einum stað, þar sem það er aðgengilegt fyrir alla. Nú er ákaflega erfitt að leita upplýsinga um félög með því að þurfa að fara í allar sýslur og kaupstaði landsins til þess að fá slíkar upplýsingar. Ef sú skipun kæmist á, sem meiri hl. leggur til, þá eiga menn aðgang að einni stofnun hér í Rvík eða einu embætti, þar sem allar slíkar upplýsingar liggja fyrir. Ég tel þetta út af fyrir sig mikils varðandi, en þó tel ég mestu varða hið bætta eftirlit með félögunum, sem á þann hátt yrði. Og ég vænti þess, að hv. d. fallist á þessa till. okkar og samþykki hana.



Herra forseti. Hv. frsm. sagði, að meginstefnan í frv. væri að draga skráninguna á einn stað. Hann átti nú við aðeins um þetta atriði auðvitað. Það dylst náttúrlega ekki, því að það er berum orðum sagt, að það er meiningin. Þótt frv. sé auðvitað að aðalefni um allt annað, þá er þetta eins og annað atriði, sem því verður nú að fylgja, en það er einmitt þetta atriði, sem ég tel að ekki sé rétt, og þar ber okkur á milli. Hv. frsm. segir, að það sé mikill vandi eftir því frv., sem nú liggur fyrir Alþingi, að stofna hlutafélög og það þurfi margs að gæta, þess vegna sé auðveldara, að einn maður setji sig inn í efni málsins til þess að hafa fullkomna aðgæzlu með því, að allt fari löglega fram. Þetta viðurkenni ég að er rétt. Það kostar færri fyrirhöfn að setja sig inn í efni málsins, ef einn maður á að annast um það, þ. e. a. s. fyrir utan þá, sem ætla sér að mynda hlutafélag. Þeir verða að gera það. En ég bara geri ekki mikið úr þessu atriði eða við í minni hl. Við teljum, að sýslumenn og bæjarfógetar standi eins vel að vígi einmitt að setja sig inn í málið eins og þessi eini maður. Ég get reyndar sagt, að það er náttúrlega undir því komið, hvað vel það fer úr hendi hjá þessum eina manni, hvernig valið verður, en sleppum því nú. Við skulum segja, að það verði lögð áherzla á það og það val takist vel. En þá gildir það sama um það, að ég tel ekki, að sýslumönnum eða bæjarfógetum sé á nokkurn hátt ofvaxið að setja sig inn í málið og gæta þess, að það fari allt löglega fram, því að ég ber ákaflega gott traust til þeirra, - það veit hv. meðnm. minn, þm. Siglf., þó að hann reyndar sé ekki sammála mér um þetta atriði, sem mér þykir auðvitað mjög mikið fyrir. Ég ber fyllsta traust til þeirra, að þeir geri þetta vel, og það er líka sakir þess, að ég veit alveg, hvernig þetta verður framkvæmt. Menn leita til þeirra sem eðlilegt er sem embættismanna úti um landið og leiðbeinandi manna einmitt á því sviði, sem þetta efni fyrst og fremst er, hvað áhrærir reglur og hvað löglegt er og ekki löglegt, og þá verða þeir að setja sig inn í það til þess að geta greitt úr erindum manna í héruðunum. Þeir hafa þess vegna eftir sem áður alla fyrirhöfn. En fyrir þá menn, sem að félagsskapnum ætla að standa, þá, sem ætla að mynda hlutafélög eða þann félagsskap, sem kemur til með að falla undir þessi lög, verður miklu auðveldara, að þetta fyrirkomulag verði, eins og gilt hefur hjá okkur hingað til, að sýslumenn og bæjarfógetar annist það úti um landið. Þó að vandasamara sé og þurfi að hafa betri aðgæzlu um myndun félagsskaparins en hingað til hefur verið sakir þess, hvað þessi löggjöf, eins og frv. bendir til, sem nú liggur fyrir þinginu, er miklu fullkomnari. margbrotnari, þá er engin ástæða til þess að láta það hindra sig í því að fela þeim þetta starf. Það er fyrst og fremst af þeim ástæðum, sem ég hef nú drepið á, að þeir komast ekki hjá því, það er ég alveg sannfærður um, þannig verður það, og þá gildir þetta einu, þeir verða að vinna að því. Ef maður ætti að láta þetta atriði ráða, sem hv. frsm. er að tala um núna, að það er vandasamt, er þá ekki einfaldast til þess að vera alveg viss að láta lögin ákveða, að slíkur félagsskapur sem þessi skuli ekki vera úti um landið, menn skuli ekki mynda hlutafélög og annan félagsskap, sem þessari löggjöf er ætlað að fjalla um, úti um land, hafa það aðeins hér í Reykjavík, fyrst það er svona vandasamt og úr því að talið er hæpið, að nokkur geti gætt þess, að allt fari löglega fram, nema embættismaður hér í bænum? Ja, er þá ekki einfaldast, til þess að engin verði mistökin og allt gangi eftir beinni braut, að segja bara: Enginn má mynda hlutafélag eða hefja aðra starfsemi, sem löggjöfin á að ná til, nema í Rvík. - Þá er víst öllu fullnægt og séð vel fyrir því, að ekki verði nein mistök. Nú veit ég reyndar, þótt ég varpi þessu fram út af því, sem fram kom hjá hv. frsm. n., að þetta meinar hann ekki. En það er í framhaldi samt sem áður af hans röksemdafærslu, að þannig væri langsamlega bezt séð fyrir því, að allt væri í stakasta lagi, að þessi starfsemi yrði líka á einum stað. Það væri líka vafningaminnst og hægast fyrir þennan embættismann að ná til manna hér til þess að hafa það í reglu. Hvað áhrærir eftirlit og aðgæzlu með reikningsskilum og annað þess konar, þá felst það í frv. eftir sem áður, ákvæði verða um það ósnert. Skráningarstjóranum, hver sem hann er, á að senda reikningana, og hann á að gefa því gætur, að allt fari löglega fram, og einnig að vera trúnaðarmaður ríkisstj. um það, að þessi starfsemi sé löglega rekin, og gefa gætur, þegar honum berast reikningar fyrirtækjanna í hendur, bæði um meðferð á arði og annað, að það fari fram eftir því, sem lögin ákveða, þannig að það rýrir á engan hátt það eftirlit. sem þarf að vera með þessari starfsemi. Það grípur ekkert inn í það. Hv. frsm. sagði, að með þessu fyrirkomulagi, sem meiri hl. leggur nú til, að það verði sérstakur maður í rn., þá sé ekki stofnað nýtt embætti, svo að kostnaðinum verði stillt í hóf.  Og þá er eftir ótalið, sem ég vék að áðan, ef þetta fyrirkomulag verður tekið upp, hvað það kann að kosta þá menn, sem eru búsettir úti um landið, ef þeir eiga að sækja undir starfsmann hér í Rvík og aðeins hér allt það, sem þeir þurfa á að halda í sambandi við hlutafélagastarfsemi eða annað, sem lögin nú ræða um og þeir ætla að taka upp. Það er ekki lítils virði, álít ég, að taka fullt tillit til þegnanna og spara þeim líka útgjöld í þessum efnum, og það álítum við, sem að þessum till. stöndum, svo mikið atriði, að rétt sé, að það ráði, fyrir nú utan hvað þetta verður langtum einfaldara fyrir menn úti um landið og á allan hátt eðlilegra heldur en að draga þetta saman hingað allt á einn stað. Ég vil biðja hæstv. forseta, áður en gengið yrði til atkv., að gera mönnum grein fyrir forminu. Efnið í till. er það sama og er prentað á þskj., en það er aðeins formið, hvernig það kemur nú heim við brtt. 



Herra forseti. Mér er nú ekki grunlaust, að hið mikla kapp, sem hv. 1. þm. Árn. leggur á þetta mál, byggist á því, að honum finnist gengið á rétt dreifbýlisins í þessu máli og að honum finnist, að verið sé að draga öll bönd til Reykjavíkur frá landsbyggðinni. En ég get fullvissað hann um, að það vakir ekki fyrir meiri hl. n. að setja dreifbýlið nokkuð niður í þessu efni, heldur eingöngu hitt, sem ég tók fram, að meiri hl. n. telur, að það sé miklu betur og öruggar um hnútana búið með þessu móti heldur en á þann hátt, sem nú er og hv. þm. vill vera láta. Ef hins vegar hv. þm. þætti nokkru varða, að þessi mál færu í gegnum hendur sýslumanna og bæjarfógeta, þá skal ég fyrir mitt leyti með mestu ánægju fallast á, að ákveðið sé, að þeir taki við þessum plöggum, athugi þau og líti eftir, að þau séu rétt úr garði gerð, en svo sendi þeir plöggin til skráningarstjórans í Rvík, sem um leið verður eini skráningarstjórinn á landinu, þar sem allir þræðirnir koma saman. Ég geri ráð fyrir því, að þetta sé nokkuð líkt og tiðkast annars staðar, að skráning á félögum í landinu sé höfð á einum stað. þótt skráningin að vissu leyti fari fram úti í héruðunum. Ef sjónarmiði hv. þm. væri fullnægt með þessu, að plöggin væru látin til umræddra embættismanna og þeir svo afgreiddu þau frá sér til hins sameiginlega skráningarstaðar í Rvík, þá mun ég fyrir mitt leyti fylgja því, að sú breyting sé gerð. En ég legg mikla áherzlu á það, að hafður sé einn skráningarstjóri í landinu, sem hefur sérstakt eftirlit með því, að form og rekstur félaga sé eins og lög mæla.



Herra forseti. Eftir þessu var ég einmitt að bíða. Hv. frsm. meiri hl. er nú búinn að viðurkenna þörfina á því, að sýslumenn taki þessi plögg, fari í gegnum þau og annist þau, og trúir þeim bezt til, að þá verði vel greitt fyrir þeim, sem erindi eiga um þessar félagsstofnanir, ef þeir annast það, en þá vil ég, að þeir hafi þetta óskorað að öllu leyti í sínum höndum. Ég skil ekkert í þessu vantrausti, sem kemur fram hjá hv. frsm. til sýslumanna og bæjarfógeta um ekki margbrotnara framkvæmdaratriði heldur en þetta þó er, því að há-júridiskt er það þó ekki nema á smápörtum, að hann skuli ekki treysta þeim að annast þetta, svo að allt sé löglegt. Og nú fer mig að undra, ef hv. þm. Siglf., minn góði samnefndarmaður, þolir öllu lengur, að það sé hallað svona á hróður sinnar eigin stéttar. Ég þarf nú ekki að fjölyrða um þetta. Ég veit, að hv. þdm. gæta þess, að sýslumannastétt landsins og bæjarfógetum verði sýnd fyllsta tiltrú í þessu máli.



Mér finnst nú málið ekki stórt mál, þó að hv. frsm. séu búnir langt til að tala sig dauða um það. Ég vil aðeins láta í ljós þá skoðun mína, að heldur kann ég betur við, að skráning atvinnufyrirtækja fari fram í viðkomandi lögsagnarumdæmi og sé framkvæmd af sýslumanni þess umdæmis. En hitt þætti mér ekki óeðlilegt, að sýslumönnum væri gert að skyldu samkv. lögum að senda þegar í stað, er skráning hefði farið fram á nýju fyrirtæki, samrit af skráningunni í það ráðuneyti, sem málið heyrir undir, og fengist þá hvort tveggja, að skráning færi fram úti um byggðir landsins, þar sem til félagsskaparins væri stofnað, og hitt, að ráðuneytið fylgdist jafnan með því, hvað gerzt hefði í þessum efnum.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umræður mjög. Það er dálítið erfitt að ræða þetta mál eitt út af fyrir sig, þar sem það grípur mjög inn í annað frv., sem hefur verið lagt hér fram að þessu sinni og er um hlutafélög, því að það er gert ráð fyrir því, að skráningarstjóri hafi með höndum bæði skráningu á firmum og einnig félögum, eins og segir í 3. gr. þessa frv. Mér skilst, að í rauninni sé eina deilan í sambandi við þetta mál það, hvernig skráningunni skuli hagað, þ. e. a. s., hverjir eigi að annast skráningu firma og hlutafélaga og samvinnufélaga, enda er kannske ekki við því að búast, að miklar umr. séu um önnur atriði þessa frv., þar sem þetta er undirbúið af mjög sérfróðum mönnum og er að verulegu leyti lögfræðilegs eðlis. Það hefur verið minnzt á það hér af hv. 1. þm. Árn., að með þeirri tilhögun, sem hér er tekin upp, væri í senn verið að skapa erfiðleika fyrir eigendur firma og fyrir hlutafélög og samvinnufélög úti á landsbyggðinni, og einnig það, að því er mér skilst, að það sé verið að sýna sýslumönnum og bæjarfógetum vantraust með því að taka þessa tilhögun upp, sem hér segir í frv. Það kann mjög vel að vera, að þetta skapi á einhvern hátt erfiðleika fyrir aðila utan Reykjavíkur, sem þurfa að senda þessar tilkynningar allar hingað, og virðist mér það mjög athugandi, sem hv. frsm. allshn. benti hér á, að þeim yrði gefinn kostur á, sem þess óskuðu, að hafa milligöngu sýslumanna og bæjarfógeta um þetta efni. Hinu er ekki að neita, að skráningu firma og félaga er mjög ábótavant, og skal ég ekki í því efni kasta neinum steini að þeim aðilum, sem það eiga að annast. Þeim hefur verið ætlað það sem aukastarf algert, og það hefur leitt til þess, að því hefur ekki allajafna verið sinnt svo sem vera skyldi, og stafar það enn fremur af því, að lögin hafa ef til vill ekki verið svo ljós um þetta atriði sem nauðsynlegt hefði verið. En það er staðreynd, og á það ekki hvað sízt við eða öllu fremur um félögin, t. d. hlutafélög, að það eru mjög mikil vanhöld á því, að nauðsynlegar skráningar fari þar fram, og er það sérstaklega tilfinnanlegt oft og tíðum. að þess er mjög lítið gætt að skrá breytingar á félagsstjórnum, breytingar á félagssamþykktum og ýmis önnur atriði, sem máli skipta, og kemur þetta iðulega fyrir og veldur erfiðleikum í sambandi við ýmiss konar málarekstur á hendur hlutafélögum, sem allir þeir kannast við, sem einhverja slíka málfærslu stunda. Það er því alveg tvímælalaust, að það er mjög mikil nauðsyn að ganga betur frá þessum málum en verið hefur. Og eftir þeim frumvörpum, sem hér hafa verið lögð fram, bæði um firmu og um hlutafélög, er augljóst, að það mundi leggja mjög aukin störf á herðar sýslumanna og bæjarfógeta og auknar kvaðir, þar sem ætlazt er til, að fram fari mjög ýtarleg athugun á rekstri þessara fyrirtækja, það sé fylgzt með bókhaldi þeirra og öðru slíku, sem starfsemi þeirra varðar, sem er vitanlega mjög mikilvægt, ekki hvað sízt hvað félögin snertir, sem hafa takmarkaða ábyrgð, og er því mjög mikils um vert, að þess sé jafnan gætt, að félögin uppfylli þau skilyrði, sem þeim ber að uppfylla samkv. lögum. Þetta er mjög mikið atríði fyrir alla þá, sem einhver skipti eiga við félög. En það hefur því miður komið fyrir, og menn muna það kannske, að fallið hafa dómar um það atriði, að menn hafa lent í miklum erfiðleikum og vandræðum vegna þess, að þegar til kom, höfðu félögin alls ekki verið skráð, og höfðu því viðsemjendur þeirra alls ekki þá aðstöðu til þess að sækja sitt mál gegn viðkomandi félagi eins og ella hefði verið, ef nægilega vel hefði verið með þessum málum fylgzt. Ég get því ekki fallizt á það, að þó að ætlunin sé að gera breyt. á þessari tilhögun, þá feli það í sér neitt vantraust á sýslumenn eða bæjarfógeta. Hér er um að ræða að hafa heildareftirlit með þessari mikilvægu starfsemi í þjóðfélaginu, sem bæði snertir firmu og hlutafélög og samvinnufélög, og það er, eins og ég sagði, mjög mikils um vert fyrir ekki eingöngu þessa aðila, heldur miklu fremur alla þeirra viðsemjendur, að þess sé jafnan gætt, að öll þessi starfræksla sé í lagi og þessir aðilar uppfylli þau skilyrði á hverjum tíma, sem lögin gera til þeirra. Ég ætla ekki að öðru leyti að fara út í einstök atriði þessa máls eða um það, hvort rétt væri að fela það sérstökum fulltrúa eða hafa sérstakan embættismann í því efni. Um það skal ég ekkert segja, en vildi aðeins láta fram koma þessa skoðun mína á meginatriði málsins og nauðsyn þess, að það sé einhver viss aðili, sem hefur alla ábyrgð á þessu máli og fæst ekki við annað en að sjá um, að þessir hlutir séu í lagi.



Herra forseti. Það hafa orðið allmiklar deilur, eins og vænta mátti, um skipun þessa nýja embættis og hvert hlutverk þess ætti að vera eða hvort það ætti á annað borð að vera til. Ég átti þess kost undir þeim umr., sem fram fóru í allshn. um þetta mál og afstöðu n. til þess, að leita álits, þeirra manna, sem um þetta hafa fjallað áður, þ. e. a. s. þeirra, sem ég náði til, sýslumanna og bæjarfógeta, og bar þeim öllum saman um, að reynslan hefði glögglega sýnt, að þess væri enginn kostur að framfylgja þessum gömlu lögum svo, að eins væri um allt land, hvað þá þessum nýja, mikla lagabálki, sem nú er kominn fram um þetta mál og er reyndar kominn fram vonum seinna. Það var þess vegna álit meiri hl. n., eins og hér hefur verið bent á áður, - og einn í þeim meiri hl. er einn af starfandi bæjarfógetum í landinu, - og telur hann þess mikla nauðsyn, að um þetta verði einn ábyrgur aðili, sem sé fulltrúi í dómsmrn. Höfuðsmiðir þessa frv. og reyndar hlutafélagalaganna, sem seinna munu koma hér til umr., hæstaréttardómararnir Árni Tryggvason og Þórður Eyjólfsson, segja svo um þetta mál, með leyfi hæstv. forseta: „Hér eru ákvæði um skráningarstjóra ríkisins, skrár þær, sem halda ber um atvinnufyrirtæki, um birtingu þess, sem skrásett er, og um þýðingu hennar. Eru ákvæði þessi að verulegu leyti í samræmi við núgildandi lög, að því undanskildu, að ætlazt er til, að skráning fari fram á einum stað, en ekki í hverju lögsagnarumdæmi, eins og nú er. Á þetta að tryggja samræmi í framkvæmd og gera þeim, er þarfnast vitneskju um þessi efni, auðveldara um að afla hennar. Eins og samgöngum er háttað nú á dögum, á breyting þessi ekki að valda neinum örðugleikum.“ Það verður að ætlast til, að þessir menn hafi vel vitað, hvað þeir voru að segja um þetta atriði, enda er hlutafélagastarfsemin í landinu orðin það mikilvægt atriði, að það verður að tryggja með opinberri umsjón, að þarna sé nokkurt samræmi á. Hafi verið einhverjar vafasemdir á því, að samræmi hafi verið í gömlu lögunum, þá er þess vissulega þörf, að hafðar séu nánari gætur á þeim mikla lagabálki, sem hér hefur verið lagður fram og er að sjálfsögðu miklu umfangsmeiri heldur en hin gömlu lög, þó að hann sé að ýmsu leyti í sumum greinum nokkru gleggri. Ég er því á því, að það beri að hafa um þetta einn ábyrgan aðila, þótt að sjálfsögðu verði ekki flúin sú staðreynd, að menn í viðkomandi héraði munu sækja að meira og minna leyti undir sýslumenn síns héraðs til leiðbeiningar um útfyllingu þessara skjala, sem tilheyra stofnun hlutafélaga. Ég held því, að það sé jafnvel tilgangslítið að setja hér upp mikinn og góðan lagabálk, að því er verður að ætla, um stofnun hlutafélaga og umsjón með þeim, ef enginn sérstakur ábyrgur aðili er til, en sýslumenn viðkomandi héraðs eigi að gera þetta hver á þann hátt, sem þeir líta sjálfir á lögin.



Herra forseti. Ég hef hér leyft mér að leggja fram brtt. við frv. á þskj. 202. Fyrri brtt. er við 2. gr. Í þeirri grein segir, að þær jarðir, sem frv. fjallar um, skuli byggðar samkv. ábúðarlögum. Ábúðarlögin kveða svo á, að jarðir skuli byggja ævilangt. Ég legg til, að ákveðið verði, að jarðirnar skuli byggðar samkvæmt ábúðarlögum eða á erfðaleigu samkv. lögunum um ættaróðal og erfðaábúð. Óhaggað stendur í frv., þó að brtt. mín verði samþ., að jarðirnar skuli byggðar með hliðsjón af gömlu lagi, svo að tekjur af þeim rýrni ekki. Síðari brtt. er við 3. gr. frv. Í þeirri gr. segir, að forráðamaður eða forráðamenn jarðar skuli senda félmrn. tillögu um sölu á jörð, er þannig sé komið, að jörðin gefi svo litlar tekjur, að höfuðtilgangur gefandans með ráðstöfun tekna af jörðinni sé að litlu eða engu orðinn. Brtt. mín er um það, að því aðeins skuli gera tillögu um sölu, að ekki hafi tekizt að byggja jörðina samkv. ákvæðum 2. gr., annaðhvort samkvæmt ábúðarlögum eða á erfðaleigu. Þegar gjafabréf um jarðir mæla svo fyrir, að jarðirnar megi ekki selja, tel ég, að ekki eigi að víkja frá þeim eða öðrum fyrirmælum slíkra bréfa, nema nauðsyn krefji. Ég tel því skylt að leigja jarðirnar eins og gefendur hafa til ætlazt, sé þess kostur. Hitt skal viðurkennt, að sé það ekki mögulegt, má segja, að nauðsyn brjóti lög og þá eigi að leyfa sölu á jörðunum fremur en að láta þær vera í eyði. En sé um byggilegar jarðir að ræða, tel ég víst, að auðvelt sé að byggja þær, a. m. k. ef ábúendur eiga þess kost að fá þær á erfðaleigu. Ábúendur ættu þá að fá heimild til að veðsetja jarðirnar fyrir lánum til húsagerðar og annarra umbóta eftir þeim reglum, sem gilda um slíkar lánveitingar almennt, á sama hátt og bændur á ríkisjörðum, sem hafa þær á erfðafestu. Slík heimild til veðsetningar er nú í 2. gr. frv. Um leið væru að sjálfsögðu þeir sjóðir, sem eiga þessar jarðir, leystir undan þeirri kvöð, sem hvílir á jarðeigendum samkvæmt ábúðarlögum, að leggja fram fé til bygginga á jörðum. Víða um land er nú allmikil eftirspurn jarðnæðis. Það er auðveldara fyrir frumbýlinga að byrja búskap, ef þeir geta fengið jörð á erfðaleigu með sanngjörnum kjörum, heldur en ef þeir þurfa að kaupa jörðina auk bústofns og annars, sem til búrekstrar þarf. Með því að ráðstafa þessum jörðum á þann hátt er hægt að gera hvort tveggja, að fylgja fyrirmælum gefendanna um að byggja jarðirnar, en ekki selja, og tryggja það, að jarðirnar verði nytjaðar. Og engin ástæða er til að ætla, að erfðaleigujarðir verði verr setnar en þær, sem eru í sjálfsábúð. Á síðasta þingi voru samþ. lög um viðauka við lög frá 1941, um eftirlit með opinberum sjóðum. Þau viðaukalög snertu sjóði, sem stofnaðir höfðu verið með jarðagjöfum. Í þeim segir, að heimilt sé að selja jörð þrátt fyrir bann við því í gjafabréfi eða skipulagsskrá, en því aðeins sé þó heimilt að auglýsa jörð til sölu eða selja, að hún hafi áður verið auglýst laus til leiguábúðar og þeim, sem vill taka jörðina á leigu, sé gefinn kostur á erfðaábúð. Brtt. þær, sem ég flyt hér, eru því í samræmi við þau ákvæði, sem sett voru í lög á síðasta þingi og ég hef hér nefnt. Ég vænti þess, að hv. landbn. sem og aðrir hv. þdm. geti fallizt á þessar brtt. mínar.



Herra forseti. Það er út af þessari síðari brtt., sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) flytur. Nefndin hefur ekki athugað það nægilega, og okkur skilst jafnvel, að hún geti í ýmsum tilfellum raskað alveg tilgangi gefandans með gjöfinni, og vildum þess vegna mælast til, að málið verði tekið út, svo að nefndin hafi tóm til að athuga þetta nánar.



Herra forseti. Fyrir meira en mánuði var vísað til hv. heilbr.- og félmn. frv., sem ég hef flutt hér í deildinni á þskj. 26, frv. til l. um rétt manna til byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum og opinbera aðstoð í því skyni. Það hefur enn þá ekkert heyrzt frá þessari hv. n. um þetta frv., og svo er raunar um fleiri nefndir og fleiri frv. En ég vildi nú alveg sérstaklega, ekki sízt sökum þess, hve brýn þörf er á, að það komi í ljós hér á Alþ. hvað þingið vill gera í þessum málum, og vegna þess að þetta frv. er mjög veigamikið, mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sæi til þess, að hv. heilbr.- og félmn. skilaði áliti um þetta frv., en svo framarlega sem hún hefur ekki gert það, við skulum segja í þessari viku þá verði frv. tekið á dagskrá til 2. umr., án þess að nefndin hafi afgreitt það. Ég veit að vísu, að það hefur nokkuð lengi tíðkazt að n. hafi unnið slælega í sambandi við þau mál, sem til þeirra hefur verið vísað. En þó að orðhagur maður hafi sagt, að þegar guð gaf mönnum hugsjónirnar, þá hafi djöfullinn fundið upp nefndirnar til þess að eyðileggja þær, þá býst ég ekki við, að það sé sérstaklega hugsað um nefndir á Alþ., og a. m. k. ekki tilgangur hæstv. forseta, sem hér stjórnar vinnubrögðum, að þær hagi sér þannig. Ég vildi þess vegna bera fram þau tilmæli til hæstv. forseta, að hann ýtti við hv. heilbr.- og félmn. um að afgreiða þetta frv., en ella, ef það drægist, að taka þetta frv. á dagskrá til 2. umr.

Forseti (HÁ): Ég mun verða við beiðni hv. þm. og koma þessum tilmælum áleiðis til hv. félmn.

forseti (GíslJ): Hv. þm. Str. hefur ekki séð sér fært að mæta hér í deildinni í dag eða á mörgum undanfarandi fundum, og með því að ég hef óskað mjög eftir því sem forseti, að þm. mættu hér, nema þeir hefðu gildar ástæður, þá mun ég óska eftir því, að skrifstofan tilkynni hv. þm. Str., að það sé hans þingskylda eins og annarra þingmanna að mæta hér á fundum, og vænti, að hann þá bregði venju sinni og sæki betur fundi en hann hefur gert. Ég vil einnig nota tækifærið til þess að þakka þeim hv. þingmönnum, sem hafa tekið til greina athugasemdir mínar um þessi mál áður og sótt miklu betur fundi en áður var, þar sem það tefur að sjálfsögðu fyrir fundarstörfum, ef menn mæta ekki hér á réttum tíma. Er 31. fundur í Nd., 30. nóv., var settur, mælti forseti (HÁ): Það eru komnar fimm mínútur fram yfir þann tíma, er fundur átti að hefjast, og þessi töf stafar af því, hvað hv. þdm. mæta illa. Mér finnst það vera lágmarkskrafa, að þdm. mæti stundvíslega og séu til staðar við atkvgr. Ég mun ekki hafa nafnakall að þessu sinni til þess að rannsaka, hverja vantar, en það verður gert fljótlega, ef tilefni gefst til.