Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri þegar þetta mál er komið á dagskrá til þess að víkja nokkrum orðum að umr. um það mál sem átti sér stað hér í Sþ. s.l. fimmtudag þegar á dagskrá var till. til þál. sem er 113. mál í Sþ., þskj. 117. Ég kveð mér hljóðs vegna ummæla sem 10. landsk. þm., hv. þm. Guðrún Helgadóttir, lét frá sér fara í því tilefni og ég hafði ekki tækifæri til þess að svara og leiðrétta við umr. hér á fimmtudaginn. Hv. þm. hélt því fram að till. til þál. á þskj. 467 sem ég hef flutt í Sþ. og hér er nú á dagskrá, um könnun á launum og lífskjörum á Íslandi og í nálægum löndum, en auk mín er þar flm. Pétur Sigurðsson, sé í raun nákvæmlega sama málið og till. til þál. á þskj. 117, samanburð á launakjörum og lífskjörum launafólks á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum. Vegna þessa taldi hv. þm. fulla ástæðu til að gera sérlegar athugasemdir og vanda um sérstaklega við flm. að síðari till., þ.e. mig og Pétur Sigurðsson, þó svo að það sé í sjálfu sér í hendi forseta og hans hlutverk að annast slíkar umvandanir og siðbætur í fari þm. hér í Sþ., og þá jafnt í deildum deildarforsetar. Það sem Guðrún Helgadóttir, hv. 10. landsk., sagði um þetta atriði sérstaklega er orðrétt svohljóðandi: „sú till., sem hér var talað fyrir,“ - þ.e. till. sú sem Tómas Árnason og fleiri fluttu - „heitir till. til þál. um samanburð á launakjörum og lífskjörum launafólks á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum. Munurinn á þessum tveimur tillögum eru orðin „í nálægum löndum“ og „annars staðar á Norðurlöndum“. Engin lönd veit ég nálægari en Norðurlönd. Ég verð því að lýsa undrun minni yfir því að þessar tvær tillögur skuli koma fram á sama þingi. Ég hélt að þm. hefðu nóg að gera við að fylgjast með þeim málum sem fram koma þó að slíkt gagnrýnisleysi sé ekki viðhaft hér, hvar sem það nú annars er sem tekin er ákvörðun um hvort ástæða sé til að flytja mál eða ekki.“ Það er út af fyrir sig ánægjulegt, eins og ég sagði áðan, þegar þm. taka sér það hlutverk að benda á það sem miður fer í þingstörfum og vanda um við kollega sína og ekki nema gott eitt um það að segja. En ég sé mig tilneyddan að mótmæla þessum ummælum hv. 10. landsk. þm. hér í Sþ. s.l. fimmtudag einfaldlega vegna þess að ég tel ekki að þau séu á rökum reist og skal ég nú rökstyðja það örlítið frekar. Hér er að mati okkar flm., Péturs Sigurðssonar og mín, ekki um sama málið að ræða heldur fjarri því að svo sé. Það mætti kannske segja að það væri skylt mál en fjarri því að það sé sama málið. Till. okkar fjallar um könnun á launum og lífskjörum á Íslandi og í nálægum löndum, eins og það heitir í fyrirsögn. Það má kannske segja að það sé rétt hjá 10. landsk. þm. að hér er farið fram á vissa könnun sem á að taka til nálægra landa - vitanlega eru Norðurlöndin nálæg, það er alveg hárrétt. Till. Tómasar Árnasonar fjallaði eingöngu um þau fjögur Norðurlönd sem hér um ræðir. Till. okkar Péturs Sigurðssonar, eins og fram kemur í grg., fjallar um öll OECD-löndin sem eru öll Evrópuríkin, Bandaríkin, Kanada og þar að auki Japan. En það er vitanlega ekki aðalmálið. Þetta er ekki annað en aukaatriði. Aðalatriðið í þessu efni er vitanlega það hvert er markmið með þessari till. okkar Péturs Sigurðssonar á þskj. 467. Það kemur raunar ekki fram fyrr en í lok till. Markmið till. okkar Péturs Sigurðssonar er nefnilega að kanna hverjar orsakir þess eru að laun og lífskjör eru talin - það er að vísu efni sem þarf að staðreyna skv. till. - eru talin lakari á Íslandi en í nálægum löndum - hverjar eru orsakir þess. Það er vitanlega kjarni málsins. Það er verið að leita að þeim ástæðum að þjóð, sem er með einna hæstar þjóðartekjur í veröldinni, er ekki betur í stakk búin í sínum efnahagsmálum, og hefur ekki verið áratugum saman, en svo að ástandið er slíkt í launamálum að við greiðum hér óeðlilega lág laun fyrir vinnuframlag manna. Þetta er vitanlega markmið, þungamiðja og kjarni till. okkar. Á þetta er hins vegar ekki minnst í till. Tómasar Árnasonar o.fl. á þskj. 117. Þar er aðeins farið fram á samanburð, hlutlægan samanburð, á launum og lífskjörum launafólks á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum, eins og það heitir orðrétt. Það er út af fyrir sig ágætt og fróðlegt að fá þann samanburð enda studdi ég þá till. og skrifaði upp á hana með Tómasi að hans beiðni. En hér fáum við aðeins samanburðinn, tölulegan samanburð. Við fáum ekkert að vita um það, sem er meginefni hinnar till., hverjar eru orsakir þeirra lágu launa sem við búum við á þessu landi. Ég held að það sé alveg ástæðulaust, herra forseti, að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég vona að ég hafi getað gert hv. 10. landsk. þm. það skiljanlegt hvert er efni till. okkar og jafnframt að ef till. hefði verið lesin í heild þá hefði það ekki átt að dyljast neinum manni. En það er nú því miður svo að hér hefur eitt atriði verið gripið úr till. en aðalatriðinu gjörsamlega sleppt í ummælum hv. þm. hér á fimmtudaginn var. Ég segi ekki að það hafi verið viljandi gert. Menn lesa oft þskj. í flaustri og menn eru að flýta sér. Ég tel ekki að það hafi legið neinar slæmar hvatir á bak við þessa athugasemd hv. þm. en vildi engu að síður láta það koma fram sem ég hef hér sagt.



Herra forseti. Vegna þessara orða hv. 2. þm. Reykv. vil ég segja þetta: Hvorug þessara till., sem hér eru á þskj. 467 og 117, eru svo langar að það sé mikið verk að lesa þær. Ég hef margt við tillöguflutning af þessu tagi að athuga. Þegar einn þm. skrifar upp á, eins og það er kallað, eða flytur mál með öðrum, þá varpar hann auðvitað ekkert af sér ábyrgð á því þskj., það er mikill misskilningur, enda veit ég að hv. þm. Gunnar Schram og lagaprófessor veit það. Það sem ég gerði athugasemd við er þetta: Hann hefur flutt mál hér í þinginu um að fela ríkisstj. og aðilum vinnumarkaðarins að gera samanburð á launakjörum og lífskjörum launafólks á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum. Þar hlýtur hann ásamt 1. flm., Tómasi Árnasyni, að bíða niðurstöðu úr þeirri rannsókn. Til þess hlýtur hún að vera gerð. Það sem gerist svo er að hv. þm. gerist 1. flm. að annarri till. hér á hinu sama þingi og hún er um það að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að skipa nefnd fulltrúa stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins - sem sagt þeim hinum sömu - til að kanna hvort og að hvaða leyti laun og lífskjör séu lakari á Íslandi en í nálægum löndum og hverjar séu orsakir þess. Mér þykir þetta kyndugt og mér þótti það þegar ég gerði þessa athugasemd. Og mér þykir það enn. Í annarri till. er beðið um rannsókn, óhlutdræga rannsókn á stöðu mála sem eru launakjör og lífskjör fólks á Íslandi í samanburði við annars staðar á Norðurlöndum, eins og segir í till. Á sama tíma þykir mér óþarfi að flytja till. um að sömu aðilar kanni jafnframt það sem búið er að fela þeim að kanna skv. hinni till. - og að hvaða leyti launin séu lakari,sem er fyrir fram gefin niðurstaða. Þarna finnst mér kynduglega að farið og eðlilegt hefði verið að sameina þessar tvær tillögur, flm. hefðu ræðst við, og þar sem hv. þm. Gunnar Schram er flm. á báðum till. þá þykir mér að hann hefði átt að gera annað tveggja, að fara þess á leit við Tómas Árnason að orðalagi væri lítillega breytt á fyrri till. og þar tekin inn nærliggjandi lönd önnur en Norðurlönd, eða hv. þm. hefði beðið um þennan tillöguflutning þangað til niðurstöður þessara sömu aðila lágu fyrir. Svo einfalt er það. Og þess vegna læt ég ekkert af því, herra forseti, ég tel að athugasemd mín hafi átt fullan rétt á sér og sé þess vegna enga ástæðu til þess að hér sé talað um slæmar hvatir. Nei, það er hárrétt sem hv. þm. sagði, ég varð ekki vör við neinar slæmar hvatir þegar ég gerði þessa athugasemd síður en svo. Ég vildi einungis benda á að mér þættu þetta annarleg vinnubrögð og mér þykir það enn.



Herra forseti. Það vakti athygli mína hve ágætum lagaprófessor, hv. 2. þm. Reykn., gekk illa að skýra muninn á till. tveimur. Og mér datt í hug: Illa skreið hér skrýtin gnoð skýring vakti aukinn grun. Langsótt var hans lagastoð. Loks í Japan fann hann mun.



Það hafa komið hér mismunandi sjónarmið um það mál sem hér hefur verið rætt. Forseti lét þess getið þegar þetta var áður rætt að hann mundi athuga málið. Hann hefur gert það. Ekki þykir ástæða af hans hálfu að gera neinar ráðstafanir út af þessu máli. Það er oft sem mál eru skyld eða lík. Það kann að vera að í upphafi hafi verið eðlilegt að sameina slíkar till. eins og hv. 10. landsk. sagði. En hafi það ekki verið gert í upphafi þá hendir það stundum að slíkar till. eru sameinaðar í meðförum nefndar sem báðar eða allar till. ganga til. Og ég vænti þess að það verði enginn vandi í þessu máli.



Herra forseti. Ég er samþykkur úrskurði hæstv. forseta um það að ekki sé ástæða til á þessu stigi eða úr því sem komið er að fara að gera vesen af hans hálfu vegna þessa tillöguflutnings. Auðvitað er þetta nálega sama till. og auðvitað hefði verið hægurinn hjá hv. flm. síðari till., Gunnari G. Schram, að koma að máli við flm. fyrri till., hv. þm. Tómas Árnason og hv. þm. Gunnar G. Schram, og fá endurbætur fram á þeirra till. ef síðari till., sem rétt er, er aðeins víðtækari. Ég tel að þeir hefðu átt að geta komið sér saman um það á sínum tíma ef hv. þm. Gunnari G. Schram sýndist betur fara á því að hafa till. víðtækari en Tómas Arnason hafði stílað, því að ég geri ráð fyrir því, þó þeir séu báðir flm., að þá hafi nú Tómas samið tillögugreinina. En svo vel þekki ég lipurð hv. fyrrv. þm. Tómasar Árnasonar að hann hefði tekið því góðmótlega að víkja við orðum og breyta orðunum „Norðurlönd“ í „nálæg lönd“. Mönnum geta alltaf orðið á mistök og það er alveg spurning hvort ekki er ástæða til þess að skrifstofa Alþingis hafi sérstaka gæslu á því að menn séu ekki að flytja sem þáltill. tillögur sem samþykktar voru í fyrra eða hitteðfyrra sem ályktanir Alþingis eins og einnig mun hafa komið fyrir. Á þessu þyrfti skrifstofan að hafa eitthvert kontról. Nú ég læt þess einnig getið, úr því að ég er kominn hér, að mér þykir það óviðfelldið ef stjórnarþingmenn taka frv. sem samin hafa verið á vegum ríkisstj. og væntanleg eru sem stjfrv. og flytja sem sín mál.



Þá er þessum umr. um þingsköp lokið. Það skal tekið fram að á síðasta fundi þegar mál þetta var rætt þá tók forseti fram að það þyrfti að hafa þau vinnubrögð að skrifstofa Alþingis fylgdist sem gleggst með því hvort einhver misbrestur yrði á eðlilegri málsmeðferð að því leyti sem hér hefur verið fundið að. Það er nákvæmlega það sama og hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði hér nú og það er tekið undir hans orð. Það liggur fyrir að afgreiða 2. dagskrármálið, könnun á launum og lífskjörum, þ.e. ákveða hvernig ræða skuli. Að tillögu forseta var ákveðin ein umr.



Atkvgr. verður frestað Það er hart að þurfa að segja að það er ekki til fyrirmyndar að þm., sem eru fyrir augnabliki hér á þessum fundi, hverfa af fundi þó þeir viti að það þurfi minnst að fara fram atkvgr. um sex mál til þess að koma þeim til nefndar. En það er nú eins og svo oft áður þegar maður finnur, að það á ekki við þá sem hegða sér vel og eru viðstaddir, heldur hina.



Herra forseti. Á þskj. 124 flyt ég ásamt þremur öðrum þm. till. til þál. um þrjú bréf fjmrh. Flm. till. auk mín eru hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, Guðmundur Einarsson og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Tillgr. er á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela fjmrh. að draga til baka eftirfarandi bréf fjmrn.: 1. Til allra rn. um „starfsskyldur forstöðumanna“, dags. 25. sept. 1984, undirritað af Höskuldi Jónssyni f.h. ráðh. 2. Til allra rn. um skráningu á athöfnum BSRB-manna, dags. 8. okt. 1984, undirritað af Höskuldi Jónssyni f.h. ráðh. 3. Til Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, dags. 22. okt. 1984, undirritað af Albert Guðmundssyni og Höskuldi Jónssyni.“ 23. október s.l. barst alþm. eftirfarandi bréf frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, með leyfi hæstv. forseta: „Herra alþingismaður. Eftirfarandi tillaga var samþykkt með öllum atkv. á fundi stjórnar BSRB í dag: „Stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja mótmælir harðlega þeirri einræðislegu framkvæmd fjmrh., sem er sjálfur annar aðilinn í kjaradeilu BSRB, sem fram kemur í þremur bréfum fjmrh. dags. 25. sept., 8. okt. og 22. okt. 1984, sem hér fylgja með í ljósriti. Bandalagsstjórnin vekur athygli á því að með bréfum þessum er stefnt að því að afnema þau mannréttindi og það lýðfrelsi sem íslenskt þjóðfélag byggir á. Í bréfunum felst: 1. Fyrirskipun til forstöðumanna ríkisstofnana að ganga í verk undirmanna sem eru í verkfalli og þar með fremja verkfallsbrot. 2. Ögrun við félagsmenn um skrásetningu á gjörðum þeirra og framkomu að viðlögðum brottrekstri síðar. 3. Hótun um beitingu hegningarlaga skv. lagagreinum er varðað geta margra ára fangelsi. Því er beint til alþm. hvort þeir telji að í löggjöf, sem Alþingi hefur samþykkt, felist þessi stefna og hvort það sé vilji Alþingis að réttarríkið sé afnumið með þessum hætti af framkvæmdavaldinu. Virðingarfyllst, f. h. stjórnar BSRB Kristján Thorlacius formaður, Albert J. Kristinsson 1. varaformaður, Haraldur Steinþórsson 2. varaformaður.“ Í þskj. því sem hér um ræðir eru bréfin birt í heild. Þau hafa áður komið hér til umr., m.a. í fyrirspurnatíma á hv. Alþingi og einnig hafa þau komið til meðferðar í umr. utan dagskrár um vinnubrögð fjmrh. og rn. í kjaradeilu opinberra starfsmanna. Ég tel að þessi bréf séu öll með þeim hætti að óhjákvæmilegt sé að Alþingi taki afstöðu til þeirra. Jafnvel þó að deilan sé um garð gengin er ljóst að bréfin höfðu mikil áhrif á kjaradeiluna. Ég tel að það sé hættulegt fordæmi sem fjmrh. setur með bréfaskriftum af þessu tagi. Sérstaklega tel ég hættulegt það bréf þar sem þess var krafist af yfirmönnum ríkisstofnana að þeir skráðu hegðun opinberra starfsmanna í verkfallinu. Einnig tel ég mjög alvarlegt í þessu sambandi að í bréfunum var hótað margra ára tukthúsvist ef menn ekki færu að vilja fjmrh. í þessum efnum. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. fjmrh. eigi meiri sök á verkfalli opinberra starfsmanna en nokkur annar maður. Hann efndi til illinda þegar hann átti að reyna að bera klæði á vopnin. Þessi bréf eru þrjú dæmi um vinnubrögð ráðh. í þessu máli og ég tel skylt og eðlilegt að Alþingi taki afstöðu til þeirra. Ég legg til, herra forseti, að það verði ekki tvær umr., heldur ein og málið fari til allshn. Ég vil svo vekja athygli á því, herra forseti, að á dagskrá þessa fundar eru 44 mál. Það er forsetanum auðvitað ljóst og þingheimi öllum. Ég lagði þessa till. t.d. fram í miðjum októbermánuði. Nú er miður febrúar. Á fyrstu dögum þingsins eftir jólahlé lagði ég fram þáltill. um rannsókn á starfsemi innflutningsverslunarinnar. Sú till. er mjög aftarlega á dagskránni. Ég vil beina því til hæstv. forseta að hann leiti samkomulags hið fyrsta við þingflokkana um að haldnir verði kvöldfundir eftir þörfum meðan gengið er á þessa dagskrá. Það er í rauninni óeðlilegt að mál liggi svo lengi sem hér hefur orðið. Þó er ekki við forseta að sakast. Það er samt óeðlilegt og óheppilegt vegna þess að þegar líður að þinglokum þurfa mál að hafa fengið einhverja meðferð í nefndum. Sanngjarnt er að ætlast til þess að mál sem flutt eru snemma á þinginu hafi fengið þinglega meðferð. Þegar kemur að þinglokum vill það oft verða svo að hæstv. ríkisstj. leggur fram frv. á frv. ofan og óskar eftir því að fá þau afgreidd í skyndingu. Það verður útilokað fyrir þm. að ætlast til neinnar sanngirni af hálfu ríkisstj. í þeim efnum. Á sama tíma hafa þeir átt fsp. eða þáltill. liggjandi mánuðum saman á dagskrá án þess að þau mál kæmust til meðferðar. Ég vil því heita á hæstv. forseta að leita samkomulags hið allra fyrsta um það að í næstu viku eða svo geti farið fram slík umr., þannig að nokkuð gangi á þessa dagskrá og vinnubrögð þingsins verði þar að öllu leyti sómasamleg. Ég vil, að svo miklu leyti sem ég get eitthvað í þessu gert, veita forseta þann stuðning sem ég get.



Með tilliti til síðustu orða hv. 3. þm. Reykv. skal það tekið fram að af hálfu forseta er litið svo á að hér sé um vandamál að ræða. Snemma á þessu þingi ræddi forseti þetta mál. Tók hann fram að það væru tvær meginástæður fyrir þeim vanda sem við stöndum í á þessu þingi, annars vegar að málin eru miklu fleiri en venja hefur verið og hins vegar að umr. um einstök mál eru jafnvel lengri en verið hefur. Það voru því tilmæli forseta að þm. hefðu þetta í huga og leituðust við að stilla máli sínu í hóf í umr. um hin einstöku mál. Og tekið skal fram að umr. þurfa ekki að vera lakari fyrir þær sakir eða málin verr skýrð. Það var tekið þá fram að ekki væri ætlunin þá að halda kvöldfundi, m.a. vegna þess að það yrði að líta svo á að hv. þm. vildu frekar komast hjá kvöldfundum. Sá vilji lýsti sér í verki m.a. í því að það væri hart á því að það tækist, og raunar tækist ekki alltaf, að halda fundum fram til kl. 7 og því mætti ætla að það mundi vera nokkrum vandkvæðum bundið að halda kvöldfundi. Það kom engin athugasemd fram við þetta mál á sínum tíma og það hefur enginn hreyft síðar athugasemdum við það. Ég tel það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði í raun og veru enga athugasemd við það. En hv. þm. er jafnljóst og forseta og öðrum hv. þm. að hér er um vandamál að ræða og athugað verður það sem hv. 3. þm. Reykv. gat um, hvort það væri núna ráð að hafa kvöldfundi. En um það verður rætt við formenn þingflokkanna.



Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að vísa á bug öllum ásökunum á mig persónulega frá hv. 3. þm. Reykv. um ábyrgð á verkfalli opinberra starfsmanna, en tek að sjálfsögðu á mig alla þá ábyrgð sem mér ber að bera sem ráðh. sem fer með fjármál ríkisins. Ég sé ekki ástæðu til þess, þó að ég sé með vel undirbúna ræðu hér til andsvara ræðu hv. 3. þm. Reykv., að fara með hana því að hann hélt sjálfur mjög stutta ræðu, en tek undir það með honum að þetta mál fái þinglega meðferð og komi aftur til frekari afgreiðslu Sþ. Þá getum við haft frekari umr. um málið.



Herra forseti. Ég leyfi mér hér að mæla fyrir till. til þál. um yfirtöku ríkissjóðs á Seðlabankabyggingu undir Stjórnarráð Íslands, en meðflm. minn að þessu máli er hv. þm. Jóhanna sigurðardóttir. Till. er í því fólgin að: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta ljúka nýbyggingu Seðlabanka Íslands við Ingólfsstræti eins fljótt og auðið er. Jafnframt skorar Alþingi á ríkisstj. að yfirtaka bygginguna undir Stjórnarráð Íslands. Þá skorar Alþingi á ríkisstj. að láta Seðlabankanum í té í makaskiptum byggingu Framkvæmdastofnunar ríkisins við Rauðarárstíg, með vísan til ákvæðis nr. 6.2 í „samkomulagi stjórnarflokkanna“ - þ.e. annarri tilraun til málefnasamnings núv. hæstv. ríkisstj. - „frá því í september s.l. þess efnis að gerðar verði tillögur um breytingar á lögum og verkefnum Framkvæmdastofnunar ríkisins.“ Eins og hv. þm. er kunnugt er Seðlabankinn ríkiseign undir þingkjörinni stjórn. Seðlabankabyggingin telst því kostuð af almannafé. Af umr. á Alþingi, í fjölmiðlum og á mannamótum má ráða að sú framtakssemi bankastjórnar Seðlabankans að verja verulegum fjármunum „af eigin fé bankans“, eins og það hefur verið orðað, til þess að byggja höll yfir starfsemi Seðlabankans, á sama tíma og stjórnvöld og atvinnurekendur telja sig ekki hafa efni á að greiða starfsfólki sínu mannsæmandi laun, njóti takmarkaðra vinsælda meðal skattgreiðenda. Margir hafa á orði að ótímabært sé að reisa sérstakt minnismerki yfir peningamálaóstjórn landsmanna á „áratug hinna glötuðu tækifæra“. Á 106. löggjafarþingi létu tveir hv. alþm. þetta mál til sín taka. Hv. 10. landsk. þm. Guðrún Helgadóttir flutti till. til þál. „um stöðvun framkvæmda við byggingu seðlabanka Íslands“ og hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason flutti frv. til l. um frestun byggingarframkvæmda Seðlabanka Íslands og bann við fjölgun útibúa ríkisbankanna. Hvorugt málið náði fram að ganga. Nýlega flutti hv. þm. Eiður Guðnason fsp. í sex liðum til viðskrh., þ.e. 90. mál Sþ., m.a. um kostnað við nýbyggingu Seðlabankans, starfsmannafjölda, bifreiðaeign, risnukostnað sem og hvaða ráðstafanir Seðlabankinn hefði gert til aðhalds og sparnaðar í rekstri svo sem öðrum ríkisstofnunum hefur verið gert að gera. Svör hæstv. viðskrh. og bankamálaráðh. við þeim fsp. vöktu nokkra athygli. Með þessari till. til þál. er tekinn annar póll í hæðina en þeir hv. þm. áðurnefndir, Guðrún Helgadóttir og Karvel Pálmason, gerðu. Úr því sem komið er þykir ekki raunsætt að stöðva byggingarframkvæmdir við Seðlabankahöll, enda ekki pólitískur vilji fyrir stöðvun framkvæmda. Þvert á móti gildir hér það sjónarmið að hagkvæmast sé að koma byggingunni sem fyrst í gagnið. Hins vegar gera flm. till. um að húsið verði nýtt með öðrum hætti en bankastjórn Seðlabankans mun upphaflega hafa ráðgert. Alkunna er að Stjórnarráð Íslands býr við þröngan húsakost. Uppi hafa verið ráðagerðir um að ríkið keypti skrifstofubyggingu Sambands ísl. samvinnufélaga við Sölvhólsgötu undir stjórnarráð. Nálægð Sambandshússins við Arnarhvol hefur þótt mæla með þeirri ráðstöfun. Af samningum mun ekki hafa orðið. Hin nýja höll Seðlabanka Íslands við Arnarhól liggur mjög vel við sem frambúðarsetur Stjórnarráðs Íslands, m.a. vegna nálægðar við Arnarhvol. Yfirtaka ríkissjóðs á byggingu Seðlabankans sýnist því vera skynsamleg og hagkvæm ráðstöfun. Miklar umræður hafa orðið á Alþingi á undanförnum árum um breytingar á starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins. Tillögur hafa verið uppi um að leggja þá stofnun niður með öllu, en fela öðrum aðilum, t.d. félmrn. eða bönkum, verkefni hennar. Flm. leyfa sér að minna á „samkomulag stjórnarflokkanna“, það sem ég minntist á í upphafi, frá því september s.l., en þar segir í tölulið 6.2 um nýsköpun í atvinnulífi og uppstokkun sjóðakerfis, með leyfi forseta: „Eignir ríkisins í þeim atvinnufyrirtækjum sem henta þykir verði sameinaðar í eignarhaldsfyrirtæki. Í samræmi við þetta verði gerðar tillögur um breytingar á lögum og verkefnum Framkvæmdastofnunar ríkisins.“ Með vísan til þessa leggja flm. þessarar till. til að ríkið bjóði bankastjórn Seðlabanka Íslands byggingu Framkvæmdastofnunar ríkisins við Rauðarárstíg í makaskiptum fyrir nýbyggingu Seðlabankans við Ingólfsstræti og Arnarhól. Skv. upplýsingum ráðuneytisstjóra fjmrn. lágu ekki fyrir á einum stað haldbærar upplýsingar um hversu háum upphæðum ríkissjóður ver á ári hverju vegna húsaleigu undir starfsemi sína og ríkisstofnana. Ástæða er til að minna á að þetta er nú upplýst þar sem hæstv. fjmrh. hefur svarað fsp. um það hér á hinu háa Alþingi. Ef ég man rétt upplýsti hæstv. ráðh. að ríkið verði á s.l. ári eða á tólf mánaða tímabili 111 millj. kr. í húsaleigu auk ýmislegs annars kostnaðar því viðvíkjandi. Ljóst er að Stjórnarráð Íslands býr við mjög þröngan húsakost. Starfsemi þess er dreifð víðs vegar um Reykjavíkurborg. Tillagan um að finna Stjórnarráði Íslands framtíðarsamastað í nýbyggingu Seðlabankans virðist því styðjast við ærin hagkvæmnisrök. Þar að auki færi vel á því út frá skipulags- og fegurðarsjónarmiðum að Stjórnarráði Íslands væri valinn staður til frambúðar í hjarta höfuðborgarinnar við Arnarhól. Sýnist fara betur á því en að bankastofnun hreyki sér svo hátignarlega á einum fegursta stað borgarinnar. Hæverska og leynd er sem kunnugt er aðalsmerki bankastarfsemi, svo sem verið hefur um aldir, og ekki bara í Sviss. Með þessari till. vilja flm. slá tvær flugur í einu höggi. starfsemi Seðlabankans er fundinn hagkvæmur samastaður og húsnæðisvandræði Stjórnarráðs Íslands eru leyst til frambúðar. Ekki sakar að með þessum ráðstöfunum þættu stjórnvöld sýna myndugleik gagnvart bruðli og óráðsíu ríkisstofnunar sem á erfiðum tímum hefur farið sínu fram án tillits til árferðis og afkomu þjóðarbúsins. Myndugleiki stjórnvalda af þessu tagi er til þess fallinn að auka trú manna og traust á síendurteknum yfirlýsingum ráðh. um nauðsyn „aðhalds og sparnaðar í opinberum rekstri“. Með samþykkt þessarar till. væri Alþingi að sýna eftirbreytnivert fordæmi. Það skal tekið fram, herra forseti, að flm. hafa ekki borið þessa till. undir ritstjóra Morgunblaðsins og því liggur ekki ljóst fyrir hvort það virðulega blað telur að svona leyfist þm. og flokksformönnum að tala, hvað þá heldur að flytja tillögur um á Alþingi. Ein rök hef ég heyrt sem væru andstæð þessari till., en þau eru að þegar sé búið að leggja svo mikið fé af eigin fé bankans og binda svo mikið járn fyrir það fé í peningageymslur bankans að óhæft sé að það járnbenta kjarnorkubyrgi komist ekki í gagnið utan um peningasjóði landsmanna. Þetta finnst mér dálítið tvíbent rök, í fyrsta lagi vegna þess að það er margupplýst, það birtist víst árlega á aðalfundum Seðlabankans, að það eru engir peningar til og svo hitt, að ef við mundum nú verða aðnjótandi búhnykks, þannig að við þyrftum mjög á að halda svo járnbentum peningageymslum, þá kæmi til álita þrátt fyrir allt að leigja Seðlabankanum afnot af þessum peningageymslum. Hins vegar kæmi einnig til álita, af því að þetta mun vera járnbentasta kjarnorkubyrgi landsins, að það yrði afhent almannavörnum sem stjórnstöð fyrir æðstu stjórn ríkisins, þ.e. ráðherra og seðlabankastjórn, ef til alvarlegra stríðsátaka kæmi.



Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla hér fyrir till. til þál. um stighækkandi eignarskattsauka til tveggja ára. Flm. að þessu máli ásamt mér eru þeir hv. alþm. Jóhanna Sigurðardóttir, Karvel Pálmason, Kjartan Jóhannsson, Magnús H. Magnússon og Eiður Guðnason. Till. er um það að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að skipa nefnd er hafi það verkefni að semja frv. til l. um stighækkandi eignarskatt. Nefndin hafi til hliðsjónar í starfi sínu eftirtalin atriði: 1. Eignarskattsútreikningur skv. 83. gr. laga um tekju- og eignarskatt nr. 75/1981 skuli óbreyttur, þannig að af fyrstu 780 þús. kr. af eignarskattsstofni skuldlausum greiðist enginn skattur. En af þeim hluta eignarskattsstofns, sem umfram er, skal greiða frá 0.95%, þó þannig að skatturinn fari stighækkandi eftir því sem eignarskattsstofn vex. - Við þetta er þó þá athugasemd að gera að þessi till. er samin í septembermánuði s.l. og þá í ljósi tiltækra gagna, þ.e. miðað við upplýsingar ríkisskattstjóraembættis um dreifingu eignarskatts miðað við álagningu ársins 1984 á tekjur ársins 1983. Þær tölur, sem hér eru lagðar til grundvallar, þurfa því endurskoðunar við. 2. Við það skal miða að skattbyrði eignarskattsfjölskyldu með meðaltekjur, eigin íbúð og bifreið hækki ekki frá því sem nú er að raungildi. 3. Við það skal miða að tekjur ríkissjóðs af eignarskatti einstaklinga og lögaðila skv. frv. til fjárlaga 1985 þrefaldist a.m.k. 4. Þessi nýi skattstofn geti komið í stað niðurfellingar tekjuskatts á launþega, sbr. þál. um það sem samþykkt var á síðasta þingi - en fyrsti áfangi á framkvæmd þeirrar þáltill. hefur nú komið til framkvæmda við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1985. - Tekjuauka ríkissjóðs af hækkuðum eignarskatti má að nokkru leyti miða við ákvarðanir Alþingis um tekjuskattslækkun við afgreiðslu fjárlaga. 5. Það er ætlun flm. að nýjum tekjum ríkissjóðs af þessum skattstofni verði, a.m.k. að hluta til, varið til að stórauka framlög ríkissjóðs til byggingarsjóða ríkisins - þ.e. Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna - til þess að styrkja fjárhag sjóðanna og létta greiðslubyrði húsbyggjenda og íbúðakaupenda. 6. Gildistími laganna verði tvö ár, en þá falli þau sjálfkrafa úr gildi nema því aðeins að Alþingi veiti nýjar lagaheimildir. M.ö.o. hér er um að ræða tillögu að „sólarlagsákvæði“. Lagt er til að nefndin skuli skipuð einum fulltrúa ríkisskattstjóra, einum fulltrúa Þjóðhagsstofnunar, einum fulltrúa viðskiptadeildar Háskóla Íslands og fulltrúa fjmrn. sem skal vera formaður nefndarinnar. Það segir kannske sína sögu um hversu hratt afgreiðsla mála gengur fyrir sig hér á hinu háa Alþingi að þegar þessi till. var lögð fram á liðnu hausti var bjartsýni flm. slík að hér er lagt til að nefndin hraði störfum þannig að núv. hæstv. ríkisstj. gæti lagt fram frv. til l. um stighækkandi eignarskatt fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir 1985. Í því sambandi er rétt að geta þess að flm. jókst bjartsýni um svo hraða afgreiðslu vegna þess að það heyrðist mjög hvíslað á hinu háa Alþingi að annar stjórnarflokkanna a.m.k. væri mjög jákvæður gagnvart þeirri hugmynd sem sett er fram á þessu þskj., þ.e. um stighækkandi eignarskatt. - Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði. - Af sjálfu leiðir, herra forseti, miðað við þann drátt sem orðið hefur á flutningi og afgreiðslu málsins, að setja þarf framkvæmd málsins í annað tímaperspektíf, ef ég má nota svo ljótt orð. Ástæða þess að flm. flytja ekki að svo stöddu frv. til l. um stighækkandi eignarskatt er þessi: Þótt fyrir liggi frá embætti ríkisskattstjóra upplýsingar um skiptingu eignarskattsstofns á eignabil við álagningu 1984 að því er varðar einhleypa og hjón, sbr. fskj. I í grg. þessarar þáltill., þá var slíkum upplýsingum ekki til að dreifa um lögaðila og fyrirtæki. Á þeim tíma þegar þetta mál var unnið og undirbúið stóð yfir verkfall opinberra starfsmanna í fjórar vikur. Það þýddi að ekki var unnt að útbúa forrit til tölvutækrar úrvinnslu fyrirliggjandi gagna. En í trausti þess að ríkisstj. hafi tök á að hraða gagnavinnslu, sem nauðsynleg er, umfram það sem þegar er aðgengilegt, hafa flm. kosið að flytja málið í formi þáltill. þar sem það er að mati flm. mjög brýnt. Skv. lögum um tekju- og eignarskatt nr. 75/1981 er eignarskattsstofn skilgreindur skv. 80. gr. sem „þær eignir sem eftir verða þegar frá verðmæti eigna, sem um ræðir í 73. gr., hafa verið dregnar fjárhæðir sem um ræðir í 76., 77. og 78. gr., eftir því sem við á.“ Um eignarskattsútreikning segir svo í 83. gr. umræddra laga, sbr. 6. gr. laga nr. 71/1984: „Eignarskattur manna reiknast þannig: Af fyrstu 780 þús. kr. af eignarskattsstofni greiðist enginn skattur. Af þeim hluta eignarskattsstofns sem umfram er, greiðist 0.95%.“ Um þetta á við sú athugasemd, sem ég kom á framfæri áðan, að þessum tölum þarf að breyta í ljósi verðþróunar og álagningar fyrir árið 1985. Meginhugmynd flm. er sú að í stað sömu prósentuálagningar eignarskatts, án tillits til eignarskattsstofns og eignarfjárhæðar, skuli álagning vera stighækkandi eftir því sem eignarskattsstofn og fjárhæð eignar fer hækkandi. Skv. frv. til fjárlaga fyrir árið 1985 eru tekjur ríkissjóðs af eignarskatti einstaklinga áætlaðar 305 millj. kr. og af fyrirtækjum 200 millj. kr. Það er ætlun flm. að tekjur ríkissjóðs af stighækkandi eignarskatti megi þrefalda án þess að launþegum með meðaltekjur og í eigin húsnæði verði íþyngt umfram það sem er. Ætlun flm. er að skattbyrði hins stighækkandi eignarskatts leggist fyrst og fremst á sannanlega stóreignamenn og stóreignafyrirtæki. Það er vilji flm. að undirbúningi nauðsynlegrar löggjafar um þetta efni verði hraðað svo sem kostur er. Það var upphaflega ætlan flm. að ríkisstj. gæti hraðað afgreiðslu málsins nægilega til þess að leggja hefði mátt fyrir Alþingi frv. til l. um málið fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1985. Flm. leggja til að haft verði „sólarlagsákvæði“ í lögunum er kveði á um að þau skuli falla úr gildi eftir tvö ár, nema því aðeins að Alþingi sjái ástæðu til, að fenginni reynslu, að framlengja þau. Herra forseti. Af því, sem hér hefur verið sagt, má ljóst vera að athugasemdir hv. 1. þm. Suðurl. við þetta þingmál, sem hann flutti í umr. um allt annað mál á miðvikudag í fyrri viku, byggjast á allsherjarmisskilningi. Er ljóst af því sem hann þá sagði og birtist reyndar í málgagni hans, Morgunblaðinu, í dag, að hv. 1. þm. Suðurl. hefur ekki lesið þskj. Það er rétt að svara þeim gagnrýnisatriðum strax, en þau voru þessi, með leyfi forseta: 1. þm. Suðurl. hélt því fram að skv. þessari till. um stighækkandi eignarskattsauka mundi hún ná til - eins og það var orðað - „flestra fjölskyldna í landinu sem á annað borð borga eignarskatt.“ Því er til að svara að þetta er alrangt og algerlega á misskilningi byggt, enda skilmerkilega tekið fram af flm. að við það skuli miðað að skattbyrði eignarskatts fjölskyldna með meðaltekjur, eigin íbúð og bifreið hækki ekki frá því sem nú er. Annað gagnrýnisatriði hv. þm. var að ef hækkunin kæmi jafnt niður á alla þá ályktaði hann og nefndi sem dæmi að fjölskylda, sem ætti skuldlausa eign skv. framtali upp á 3.5 millj. kr. og greiddi núna 15 þús. kr. eignarskatt, mundi skv. þessum till. greiða 45 þús. kr. eignarskatt. Forsendurnar eru rangar og ályktunin er röng. Það er alls ekki um það að ræða að þessi skattheimta leggist jafnt á alla. Hér er um að ræða till. um stighækkandi eignarskatt og kyrfilega tekið fram að þegar talinu víkur að slíkri fjölskyldu með ekki meiri skuldlausa eign en þarna um ræðir, þá er ekki skv. þessari till. gert ráð fyrir því að hún verði fyrir þyngri skattbyrði en þegar er. Um þetta mætti nefna t.d. eitt dæmi. Við erum hér að tala um stighækkandi eignarskatt, bæði á einstaklinga og lögaðila og höfum talað um sem dæmi að lágmark væri að þetta skilaði ríkissjóði nettó á fyrra árinu um 1 milljarði kr. Ef litið er á þær töflur, sem fylgja í grg. með frv., kemur í ljós að ef einungis væri um að ræða að ná til þeirra 5% einstaklinga, sem teljast skv. töflum yfir álagningu 1984 vera efnamestir, þ.e. eiga mestar skuldlausar eignir, og eignarskatturinn stighækkandi væri í efsta þrepi 3%, þá mundi það skila ríkissjóði 300 millj. kr. tekjuauka. Hér er eingöngu verið að taka dæmi af einhleypum. Miðað við það væri miðað við að stighækkandi eignarskattsauki á stóreignafyrirtæki og stóreignamenn þyrfti ekki að skila á þessu ári nema 700 millj. kr. Þetta dæmi eitt sér nægir til að sýna að hv. 1. þm. Suðurl. fer ósköp einfaldlega af ásettu ráði með útúrsnúninga þegar hann gefur sér rangar forsendur og ályktar síðan út frá þeim. Þetta sýnir að hér er um að ræða skattlagningu sem gæti skilað umræddum tekjum þótt hún næði til tiltölulega mjög fárra aðila í efsta skala skuldlausrar eignar. Fjórða gagnrýnisatriði hv. þm. var að skattlagning af þessu tagi væri óréttlát vegna þess að hún legðist með mestum þunga á þau fyrirtæki og þær atvinnugreinar þar sem fjárfesting væri hvað hæst hlutfall af veltu og nefndi sem dæmi að þetta mundi eiga sér stað í útgerð, fiskiðnaði, iðnaði og landbúnaði. Þetta byggist einnig á misskilningi vegna þess að eignarskattshugtakið er ekki sama og fjárfesting, það er um að ræða skattlagningu á skuldlausa eign og það liggja ekki fyrir neinar upplýsingar sem gefa hv. þm. heimild til að álykta út frá þeim það sem hann gerir. M.ö.o., fyrirtæki geta átt umtalsverðar skuldlausar eignir þótt ekki sé þau að finna í þessum atvinnugreinum. Mætti þar tilnefna t.d. mörg stór verslunarfyrirtæki, jafnvel fyrirtækjasamsteypur eins og Samband íslenskra samvinnufélaga, olíufélögin, tryggingafélög, stórverslanakeðjur og aðrar slíkar. Um stöðu fyrirtækja almennt verður ekkert ályktað fyrir fram. Auðvitað finnum við fyrirtæki, sem eiga verulegar skuldlausar eignir, í sjávarútvegi. Miðað við hins vegar allar almennar upplýsingar um afkomu í helstu framleiðslugreinum - og þá á ég einkum og sér í lagi við sjávarútveginn - er ekki líklegt að þessi skattlagning hvíli þyngst á þeim atvinnuvegi. Fimmta athugasemd hv. þm. var sú að hér væri Alþfl. að stefna að eignaupptöku sem þýddi að á 20 árum væru fyrirtæki gerð eignalaus. Þessa athugasemd er ekki hægt að taka alvarlega þegar af þeirri ástæðu einni að þessi þáltill. er um stighækkandi eignarskattsauka til tveggja ára. 20 ára spásagnir hafa því ekkert gildi að því er þessa till. varðar. Þá nefndi hv. þm. loks að þessi tillöguflutningur væri dæmi um það að Alþfl., en þeim flokki tilheyra flm., sé sérstakur ríkisforsjárflokkur og þetta væri enn dæmi um kapphlaup A-flokkanna svokölluðu um að tæma launaumslög landsmanna. Fyrri athugasemd er sett fram gegn betri vitund. Ef hv. þm. hefði haft fyrir því að kynna sér stefnuyfirlýsingu Alþfl. getur þar að líta skilmerkilega yfirlýsingu um það að Alþfl. er einmitt ekki gamaldags ríkisforsjár- og kerfisflokkur. Þvert á móti leggur hann áherslu á að draga úr ríkisforsjá í efnahagsmálum og hefur flutt og mun flytja fleiri tillögur um að ríkisrekstur eigi ekki rétt á sér í þeim tilvikum þegar hann styðst einungis við söguleg rök, en hægt er að færa hagkvæmnisrök fyrir því að hann væri betur kominn í höndum annarra, skilaði þar meiri hagkvæmni eða arði. Þessi fullyrðing hv. 1. þm. suðurl. er þess vegna, að því er ég best fæ séð, útúrsnúningur og öfugmæli sett fram gegn betri vitund. Og þegar hv. 1. þm. Suðurl., formaður Sjálfstfl., er að bera öðrum á brýn viðleitni til að tæma launaumslög annarra, þá er það athugasemd sem ég af gæsku minni ákveð að hlífa honum við að svara svo sem verðugt væri.

Það er 5. þm. Reykv. sem tekur úr launaumslögunum.

Var hæstv. fjmrh. eitthvað að tala um að taka úr launaumslögum? Það fer vel á því. Hann er sérfræðingur í þeirri grein svo sem vikið verður að síðar. Herra forseti. Ég hef með þessum athugasemdum svarað þeirri fyrstu gagnrýni sem fram hefur verið borin hér á hinu háa Alþingi á þessa till. Ég þykist hafa sýnt fram á að sú gagnrýni er byggð á svo hrapallegum misskilningi að hann verður helst ekki skýrður á annan veg en þann að hv. 1. þm. Suðurl. hafi ekki kynnt sér málið. Í grg. þeirri, sem fylgir þessari þáltill., er lagður fram ítarlegur rökstuðningur fyrir réttmæti þessa máls, auk þess sem vísað er um enn frekari rökstuðning til fjölda fskj. Þó er alveg sérstök ástæða til að vekja athygli á þessum meginatriðum: 1. Á síðasta Alþingi fékk hæstv. ríkisstj. samþykkta lækkun eignarskattsprósentu úr 1.2% í 0.95%, eða um 20.8% , og um leið hækkun frádráttar fyrir eignarskattsstofn um 57.3%. Skattalækkun skv. þessum lagabreytingum hæstv. ríkisstj. á hina efnamestu í þjóðfélaginu má áætla u.þ.b. 160 millj. kr. á s.l. ári. Flm. telja að þessi breyting hafi verið misráðin. 2. Alkunna er að á s.l. hálfum öðrum verðbólguáratug hefur átt sér stað veruleg eignatilfærsla í þjóðfélaginu í skjóli óðaverðbólgu, neikvæðra vaxta og ríflegs vaxtafrádráttar skuldara til skatts. Á þessum árum var látlaus eftirspurn eftir lánsfé þar sem vitað var að ekki þurfti að endurgreiða það nema að hluta. Vaxtafrádráttur stuðlaði að minni bókhaldslegum hagnaði fyrirtækja og lækkun tekjuskatts. Þetta er t.d. meginskýringin á hinum fræga lista hv. þm. og fyrrv. fjmrh. Ragnars Arnalds, sem hann sýndi oft hér í þingsölum á stjórnarandstöðuárum sínum 1974–1978, yfir hin svokölluðu skattlausu stórfyrirtæki Íslendinga. Þessu lánsfé var einkum varið til fjárfestingar í húsnæði, fasteignum, vélum og búnaði, því að eignir af því tagi tryggðu verðgildi peninganna. Þannig nutu skuldarar margvíslegra hlunninda: Lánin voru að stórum hluta styrkir, vaxtabyrðin lækkaði aðra skatta og skattar á eignum fylgdu ekki mats- og endursöluverði þeirra í verðbólgunni. Skattakerfi af þessu tagi stuðlaði beinlínis að offjárfestingu, ruglaði allt raunverulegt arðsemismat og hvatti ekki til hagkvæmrar nýtingar húsnæðis- og vélakosta. 3. Með þessum hætti var um að ræða verulega eigna- og tekjutilfærslu frá sparifjáreigendum, eða almenningi, til fyrirtækja og aðila í sjálfstæðum rekstri. Þeir fjármunir, sem stóðu undir þessari eignaaukningu, voru ekki endurgreiddir á raunvirði og eignirnar hafa ekki verið skattlagðar í takt við verðhækkanir. 4. Þessar skattareglur eiga sinn þátt í látlausum þrýstingi stjórnenda fyrirtækja á lánafyrirgreiðslu banka sem og í þrálátum skorti íslenskra fyrirtækja á eðlilegu rekstrarfé. 5. Eignum verður síður skotið undan skatti en tekjum. Þess vegna er eðlilegt að eignarskattur stóreignaaðila bæti ríkissjóði upp þær tekjur sem það glatar með afnámi tekjuskatts einstaklinga. 6. Fyrir því má færa rök að niðurgreiddir vextir af opinberum lánum til húsbygginga komi nú einkum til góða hinum efnameiri í þjóðfélaginu sem byggja stærst og fá mest lán. Þær upplýsingar eru athyglisverðar að frádráttur frá tekjuskattsstofni vegna fjárfestingar í húsnæði nemur 1.2 milljörðum kr., sbr. yfirlit frá ríkisskattstjóra 30. júlí s.l. um tekju- og frádráttarliði á skattframtali við álagningu ársins 1984. M.ö.o. þessi tala bendir til þess að lánakerfi, sem menn töldu vera tekjujafnandi, eins og húsnæðislánakerfið, sé í reynd tekjumismunandi, þ.e. það færi til fjármagn frá hinum efnaminni í þjóðfélaginu til hinna efnameiri, sbr. þá staðreynd að ef menn skoða talsvert miklar byggingarframkvæmdir í Reykjavíkurborg á síðasta hálfu öðru ári kemur á daginn að það er ekki verið að byggja litlar hóflegar íbúðir yfir ungt fólk eða láglaunafólk, það er fyrst og fremst verið að byggja villur yfir efnameiri fjölskyldur. 7. Eignarskattar stuðla að vandaðra arðsemismati áður en fjárfestingarákvarðanir eru teknar og væntanlega einnig að bættri nýtingu húsnæðis, véla og annarrar fjárfestingar einfaldlega vegna þess að ef menn vita af slíkum sköttum munu þeir væntanlega ganga úr skugga um það, áður en þeir taka lán til að leggja út í nýja fjárfestingu, að hin nýja fjárfesting skili a.m.k. lágmarksarði. 8. Það er ætlun flm. að tekjum ríkissjóðs verði, að hluta til a.m.k., varið til að auka framlög ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins og til félagslegra bygginga, verkamannabústaða og byggingarsamvinnufélaga, sbr. fskj. XXIII með þessu þingmáli. Þetta má orða á einfaldan máta á þann veg að hér sé uppi till. um að skattleggja að nokkru leyti skattsvikinn verðbólgugróða stóreignamanna, stóreignafyrirtækja, hinna fjársterku í þjóðfélaginu, og færa þar með til fjármagn frá þeim og bæta fyrir misgerðir þessa þjóðfélags gagnvart þeirri kynslóð sem nú hefur verið gerð að algerri vanskilakynslóð vegna þess sem við getum kallað húsnæðisfáránleika; vegna þeirra aðstæðna sem þessu fólki er boðið upp á á húsnæðismarkaðinum. Það er kannske ekki hvað síst með hliðsjón af þessu sem ég hef áður haft þau orð um þetta þskj. að það sé róttækasta þskj. sem lagt hefur verið fram á Alþingi Íslendinga á þessu þingi. 9. Ríkisstjórnir í öðrum löndum hafa skoðað möguleika á stighækkandi eignarskatti og þær röksemdir sem mæla með þeirri leið í skattlagningu. Þannig segir í stefnuyfirlýsingu norska Verkamannaflokksins um skattamál frá því í júní 1984: „Helsti kostur eignarskattsins er sá að hann má gera stighækkandi. Nefndin, sem fjallaði um fasteigna- og eignarskatta árið 1973, gerði það að till. sinni að upp yrði tekinn stighækkandi eignarskattur þannig að prósentuálagningin fari hækkandi í takt við hækkandi tryggingamat eigna.“ Þessi tilvitnun er tekin úr riti sem heitir „Skattepolitikken til Debatt: Et Studie- og debattopplægg“, útgefandi Arbejdernes forbund, Osló 1984, bls. 29. Herra forseti. Þær ályktanir, sem draga má af þeim töflum sem fylgja á fskj. I, II og III með þessu máli, leiða í ljós m.a. eftirfarandi niðurstöður eða ályktanir: 1. Eignum er verulega misskipt. 2. Mikill fjöldi einstaklinga greiðir engan eignarskatt. 3. Framteljendur með lágan eignarskattsstofn, skv. verðlagi ársins 1983 1–2 millj. kr., greiða u.þ.b. helming allra eignarskatta einstaklinga. 4. 28 einstaklingar og hjón eiga sameiginlega skuldlausar eignir metnar á 600 millj. kr. en greiða af slíkum stóreignum mjög óverulega eignarskatta. Slíkar eignir hafa vafalítið verið fjármagnaðar með lánsfé sem á tímabili neikvæðra vaxta, þ.e. fyrir verðtryggingu, var nánast fundið fé. 5. Hæstu 2% framteljenda eiga 13.4% framtalinna eigna einstaklinga. Samt nema skattgreiðslur einstaklinga í þessum hópi aðeins 27.8 þús. kr. að meðaltali miðað við álagningu 1984 á tekjur ársins 1983. Eins og fyrr segir liggja ekki fyrir tölvutækar upplýsingar um eignarskattsdreifingu fyrirtækja. Hins vegar tekur ekki langan tíma að vinna úr þeim gögnum þegar þau væru fáanleg. Þess vegna telja flm. engan veginn útilokað að unnt sé að undirbúa frv. til l. um stighækkandi eignarskatt þegar á þessu þingi. Það hefði verið hægt ef pólitískur vilji hefði verið fyrir hendi fyrir afgreiðslu fjárlaga og er enn hægt áður en þessu þingi lýkur. Svo að vitnað sé í hæstv. fyrrv. forsrh. lýðveldisins, Gunnar Thoroddsen: „Vilji er allt sem þarf.“ Herra forseti. Er það ætlan forseta að ég flytji þetta þýðingarmesta skattamál þingsins áfram í nótt yfir hausamótunum á hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni?  (Forseti HS: Ég vil svara hv. þm. þannig að mér er ekki kunnugt um hvaða áform aðalforseti hefur um framhald þessa fundar eða hversu hann hefur hugsað sér að haga honum og halda honum lengi fram. En ég vænti þess að þar sem svo fátt er orðið í þingsalnum, sem reyndar er oft á þessum tíma, muni vera hægt að fresta þessum fundi og umr. um þetta mál aðalforseta að meinalausu ef hv. flm. óskar eftir.) Já, herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að í greinum eftir virtan endurskoðanda um skattamál, sem birst hafa í Morgunblaðinu að undanförnu, er það dæmi tekið, aldeilis sérstaklega Alþingi og alþm. til háðungar, að í hvert sinn sem fyrir Alþingi liggi þýðingarmiklar tillögur um skattamál, sem snerta kannske afkomu fjölda fólks, hverfi þingheimur gjarnan allur í kaffi. Er þar með gefið í skyn að hér séu þingbekkir setnir slíkum þöngulhausum að það sé þýðingarlaust að ræða við hv. alþm. um mál af viti ef þau skipta einhverju máli. Herra forseti. Ég vék þeirri spurningu til virðulegs varaforseta hvort það væri ætlun forseta að ég flytti eitt þýðingarmesta mál þingsins um skattamál, sem snertir afkomu fjölda fólks og hefur verulega efnahagslega, pólitíska þýðingu, yfir hausamótunum á hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni einum saman.



Það var ætlunin að halda áfram með málið þannig að við enduðum þennan fund á eðlilegum tíma fyrir kvöldmat, en ekki gert ráð fyrir kvöldfundi. Það er ekki hægt annað en hagnýta tímann svo vel sem kostur er. Ég skil sjónarmið það sem fram hefur komið hjá hv. 5. þm. Reykv. Það er ekki ætlunin að ljúka þessari umr. nú. En það hygg ég mundi greiða fyrir afgreiðslu málsins ef við gætum freistað þess t.d. að ljúka framsöguræðunni núna. Þá eru þeim, sem eru svo óheppnir að vera hér ekki til staðar til þess að hlýða á mál hv. þm., ekki allar bjargir bannaðar því að þeir mundu geta lesið ræðuna yfir og verið viðbúnir að taka þátt í framhaldsumr. um málið. Þetta var ætlunin. Ég vænti þess að við getum haldið eitthvað áfram.



Herra forseti. Ég hlýddi með nokkurri aðdáun á virðulegan forseta í dag vanda um við þá þm. sem jafnvel stóð til að ættu að flytja hér mál eða taka þátt í atkvgr. en voru fjarverandi. En þá komst forseti svo vel að orði að þær umvandanir ættu ekki við þá fáu sem í þingsalnum voru. Ég hef ekkert á móti því, herra forseti, að minn tími sé hagnýttur og tími hv. þm. Steingríms Sigfússonar og hv. þm. Helga Seljans. En í nafni virðingar Alþingis verð ég að játa að ég tel að þegar um slíkt stórmál er að ræða sé virðingu Alþingis stórlega misboðið, mér sjálfum sem formanni míns stjórnmálaflokks og málinu sem ég er að flytja, ef herra forseti ætlast til þess að ég flytji slíkt alvörumál yfir auðum sal. Ég vil eindregið mælast til þess að forseti verði við þeim óskum mínum að þessari ræðu verði frestað, í og með líka vegna þess að hún er fyrirsjáanlega miklum mun lengri en svo að henni verði lokið á þeim tíma sem ætlaður var fyrir kvöldhlé.



Ég skil þann alvöruþunga sem er að finna í orðum hv. 5. þm. Reykv. Með tilliti til þess svo og þeirrar yfirlýsingar að þess er ekki að vænta að bráðum ljúki þessari ræðu þannig að það yrði að rjúfa hana og fresta framhaldi á ræðunni, þá þykir rétt og eðlilegt undir þessum kringumstæðum að fresta umr. nú þegar.