Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um meðferð einkamála. Nefndin hefur fjallað um málið á fundum sínum og fengið til sín gesti þar sem um það hefur verið fjallað. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um meðferð einkamála í því skyni að fullgilda þrjá alþjóðasamninga á sviði einkamálaréttarfars. Frumvarpið er samið á vegum réttarfarsnefndar að tilhlutan dómsmálaráðherra og gert er ráð fyrir að breytingarnar sem í því felast stuðli að því að gera okkur kleift að fullgilda þrjá alþjóðasamninga á sviði réttarfars. Miða breytingarnar að því að tryggja að fullt verði samræmi milli þessara samninga og íslenskra réttarfarslaga. Þessir samningar eru kenndir við borgina Haag í Hollandi og eiga sér langa sögu sem rakin er í greinargerð með frumvarpinu. Þeir hafa ekki verið fullgiltir af Íslands hálfu og er nefndin sammála því mati að löngu sé tímabært að úr því verði bætt. Styður nefndin því þær breytingar sem frumvarpið felur í sér að þessu leyti. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum sem getið er um í nefndaráliti og felst í breytingu á 4. gr. þar sem segir: A-liður orðist svo: Í stað orðanna „eða aðildarríkis stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu“ í a-lið 1. mgr., sbr. 3. gr. laga nr. 72/2003, kemur: aðildarríkis stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða aðildarríkis Haag-samnings um einkamálaréttarfar frá 1. mars 1954. Í öðru lagi að á eftir orðinu „undanþeginn“ í efnismálsgrein b-liðar komi: „því“. Sigurður Kári Kristjánsson og Karl V. Matthíasson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín Ágúst Ólafur Ágústsson, Atli Gíslason, Ellert B. Schram, Siv Friðleifsdóttir, Ólöf Nordal og Jón Magnússon.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. formanns allsherjarnefndar Birgis Ármannssonar. Frumvarp þetta er samið af réttarfarsnefnd að tilhlutan dómsmálaráðherra eins og kemur fram í athugasemdum við frumvarpið og þar eru lagðar til breytingar á lögum um meðferð einkamála vegna aðildar Íslands að þremur alþjóðasamningum um réttarfar. Ég vil taka fram að hér er unnið samkvæmt handbók um gerð frumvarpa og er það til fyrirmyndar. Markmiðið að baki þessum samningum um Haag-ráðstefnunar um einkamálaréttarfar er að efla samvinnu milli ríkja og greiða fyrir rekstri dómsmála. Með því er stefnt að því að ryðja úr vegi hindrunum milli ríkja vegna ólíkra réttarkerfa og jafnframt að efla réttaröryggi þegar dómsmál varða aðila og hagsmuni í fleiri ríkjum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð styður þetta frumvarp.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á Norðurlandasamningi um alþjóðleg einkamálaréttarákvæði um hjúskap, ættleiðingu og lögráð. Nefndin hefur fjallað um málið á fundum sínum og fengið til sín gesti. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að fullgilda samkomulag sem gert var 26. janúar 2006 um breytingar á samningi milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um alþjóðleg einkamálaréttarákvæði um hjúskap, ættleiðingu og lögráð er undirritaður var í Stokkhólmi 6. febrúar 1931. Einnig er lagt til að samkomulagið öðlist lagagildi hér á landi á sama hátt og á við um samninginn sjálfan og fyrri breytingar á honum. Samkomulagið hefur að geyma reglur um val á lögum í málum er varða fjármál hjóna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ellert B. Schram og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins, en undir nefndarálitið rita auk mín Ágúst Ólafur Ágústsson, Atli Gíslason, Sigurður Kári Kristjánsson, Siv Friðleifsdóttir, Karl V. Matthíasson og Jón Magnússon.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um ættleiðingar, nr. 130/1999, með síðari breytingum. Allsherjarnefnd hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti. Samkvæmt 1. mgr. 31. gr. laga um ættleiðingar skal leita umsagnar barnaverndarnefndar um umsókn um forsamþykki til að ættleiða erlent barn. Með frumvarpinu er lagt til að ekki þurfi að leita umsagnar barnaverndarnefndar hafi umsækjendur fengið forsamþykki á síðustu fjórum árum og umsókn þeirra sé til umfjöllunar hjá erlendu ættleiðingaryfirvaldi nema sýslumaður telji að hagir umsækjenda hafi breyst verulega. Þá er lagt til að gildistími forsamþykkis til ættleiðingar barns, sbr. 3. mgr. 32. gr. laganna, verði lengdur úr tveimur árum í þrjú. Áfram verður unnt að framlengja gildistímann um allt að 12 mánuði þegar sérstaklega stendur á. Þessu frumvarpi er ætlað að bregðast við þeirri þróun að biðtími þeirra sem sækja um ættleiðingu á erlendu barni hefur lengst. Leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ellert B. Schram og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín Ágúst Ólafur Ágústsson, Atli Gíslason, Sigurður Kári Kristjánsson, Siv Friðleifsdóttir, Karl V. Matthíasson og Jón Magnússon.

Herra forseti. Ég tek undir rökstuðning hv. formanns allsherjarnefndar. Þetta er í sjálfu sér einfalt mál en mikilvæg réttarbót fyrir þá einstaklinga sem sækjast eftir að ættleiða börn. Það hefur orðið svo að biðtími þeirra sem sækja um verður stöðugt lengri, erfiðleikarnir eru miklir og þá rennur út þetta forsamþykki. Hér er verið að koma til móts við þessar brýnu þarfir.

Um klukkan hálffjögur í dag fer fram utandagskrárumræða um Sóltúnssamninginn og framkvæmd hans. Málshefjandi er hv. þm. Þuríður Backman. Heilbrigðisráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Forseti leggur til, með vísan til 4. mgr. 10. gr. þingskapa, að vikið sé frá ákvæðinu um lengd þingfunda á þessum starfsdegi þannig að fundur geti staðið þangað til umræðum um dagskrármál er lokið.

Hæstv. forseti. Ef svo ólíklega vildi til að okkur tækist ekki að ljúka 16 dagskrárliðum sem liggja á borðum alþingismanna, værum við þá ekki að brjóta gegn samþykktum Alþingis ef við samþykktum nú hér við atkvæðagreiðslu að ljúka dagskránni? Ég spyr: Hvers konar rugl er þetta eiginlega? Er ekki eðlilegt að við tökum þessa umræðu og atkvæðagreiðslu eftir atvikum eftir að formenn þingflokka hafa komið saman til fundar með forseta Alþingis? Til stendur að sá fundur verði haldinn núna um hádegisbilið. Ég legg til, hæstv. forseti, að þessari atkvæðagreiðslu verði skotið á frest þar til sá fundur hefur farið fram. Við gerum í sjálfu sér ekki athugasemd við að fram fari kvöldfundur en að hafa það með í ákvörðun eða tillögu að við ljúkum dagskránni, það er bara hreinn skopleikur.

Virðulegur forseti. Ég tel eðlilegt að við bíðum með þessa atkvæðagreiðslu og ræðum það í hópi þingflokksformanna hvernig dagskráin verður í dag. Til stóð að halda fund áður en þessi þingfundur hófst en þeim fundi var frestað. Ég hef enga athugasemd við það en það er alveg ljóst að stjórnarandstaðan hefur verið tilbúin til að vera hér til miðnættis síðustu daga. Við höfum þó gert mjög verulegar athugasemdir við það að fara fram yfir miðnætti og það er ekki í anda nýrra þingskapa sem við samþykktum fyrir stuttu síðan þannig að ég tel að við eigum að bíða með þessa atkvæðagreiðslu þangað til þingflokksformenn hafa hist til að fara yfir störf þingsins. Það er alveg ljóst að það er mjög mikilvægt að ná einhverju samkomulagi um hvernig þingstörfum verður háttað því að við ætlum að hætta á fimmtudaginn, þá á að fresta þessu þingi fram á haustið.

Vegna þeirrar umræðu sem farið hefur fram er rétt að geta þess að forseti Alþingis, sá sem hér stendur, var erlendis síðari hluta síðustu viku við skyldustörf. En út af þeim orðum sem hér féllu vill forseti geta þess að hann hefur kynnt sér þær umræður sem fram fóru í síðustu viku um fundarstjórn forseta og lutu að þessu atriði, frávikum frá ákvæðum 4. mgr. 10. gr. þingskapa um reglulega þingfundartíma. Sumt sem þar var sagt vakti undrun mína satt að segja. En málið er einfalt. Í greininni segir að reglulegir þingfundir standi ekki lengur en til kl. 8 síðdegis en þó getur forseti ákveðið að þingfundir standi til kl. 12 á miðnætti á þriðjudögum. Frá þessum tímamörkum má þó víkja, annaðhvort ef samkomulag er um það milli þingflokka eða ef þingið samþykkir það. Framkvæmdin hefur verið sú athugasemdalaust þar til í síðustu viku að forseti hefur borið upp tillögu um að vikið sé frá þessum ákvæðum og spurt hvort óskað sé atkvæðagreiðslu um tillöguna. Ýmist hefur það verið gert og atkvæðagreiðslan þá farið fram en ef engin ósk hefur borist um það hefur forseti þá litið svo á að tillaga hans væri samþykkt án atkvæðagreiðslu eins og oft er samanber 1. mgr. 66. gr. þingskapa. Forseti hefur jafnan orðað tillögu sína svo að þingfundir gætu staðið þangað til umræðu um dagskrármál væri lokið en lengur getur þingfundur ekki staðið; ég get glatt menn með því. Það þarf hins vegar ekki að þýða að öllum dagskrármálum ljúki, aðeins að forseti er ekki bundinn af áðurgreindum ákvæðum þingskapa um fundartíma. En vegna þeirra óska sem hér hafa komið fram er sjálfsagt að verða við því að greiða atkvæði síðar í dag um þetta. En það má ekki líða langur tími að það liggi fyrir vegna þess að hv. þingmenn verða að vita nokkuð um það hvernig þingfundi verður háttað í dag.

Hæstv. forseti. Ég get ekki látið þessum orðum hæstv. forseta ósvarað. Hér var reyndar talað eins og véfréttin í Delfí og það væri fróðlegt og eftirsóknarvert að hæstv. forseti léti okkur vita hvað það var sem honum var einkum undrunarefni í ummælum á Alþingi. Okkur í stjórnarandstöðunni var það hins vegar undrunarefni hvernig stjórn þingsins var hagað. Hér hefur verið vísað í þingskapalög af hálfu hæstv. forseta. Ég leyfi mér að vísa líka í nokkuð sem heitir heilbrigð skynsemi, að við skiljum nokkurn veginn hvað það er sem við erum að gera. Hér liggur dagskrá þingsins fyrir í 16 liðum og hæstv. forseti var að leggja það til við þingheim að hann samþykkti að við lykjum þessari dagskrá. Þannig skilur fólk þetta almennt sem hlustar á mælt mál og beitir skynsemi sinni. En ég fagna því að hæstv. forseti ætli 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði. Nefndin hefur fjallað mjög ítarlega um þetta mál síðan það kom inn til nefndarinnar fyrir tæplega þremur mánuðum síðan og hefur fengið til sín fjölmarga gesti og sömuleiðis fjölmargar umsagnir, 27 umsagnir auk umsagnar sem barst rétt fyrir helgi frá BSRB. Eins og áður sagði tók nefndin sér góðan tíma og fjallaði um málið á fjölda funda og bætti við fundum einu sinni í viku þegar því var við komið til þess að funda um málið utan reglulegs fundartíma. Ég ætla gera grein fyrir nefndaráliti meiri hlutans í stórum dráttum. Frumvarpið sem hér um ræðir varðar einkum reglur um meðferð á orkuauðlindum í opinberri eigu og rekstrartilhögun orkufyrirtækja eða eins og segir í greinargerð með frumvarpinu þá er tilgangur þess að setja reglur um eignarhald auðlinda í opinberri eigu og skýra mörk samkeppnis- og sérleyfisþátta í samstarfi orkufyrirtækja. Með þessu frumvarpi er verið að skýra löggjöf á þessu sviði sem og tryggja opinbert eignarhald á auðlindum okkar Íslendinga. Því er ekki nokkur spurning að hér er um gríðarlega mikilvægt frumvarp að ræða. Ég ætla eins og áður sagði að fara yfir helstu atriði í nefndaráliti meiri hlutans en því er aðallega skipt upp í þrjá kafla. Í fyrsta lagi fjöllum við þar um meðferð vatns- og jarðhitaréttinda í opinberri eigu en það frumvarp sem hér er til umfjöllunar ...

Forseti vill biðja hv. þingheim að gefa hljóð í salnum.


             Það er erfiðara að æpa yfir þingheim þó að maður sé svo sem ekki óvanur því. Frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar er ætlað að tryggja núverandi eignarhald ríkis og sveitarfélaga á vatns- og jarðhitaréttindum yfir tilteknum viðmiðum. Farin er sú leið að binda eignarhaldið í lög þannig að opinberum aðilum er óheimilt að framselja varanlega áðurnefndar auðlindir til annarra en ríkis, sveitarfélaga eða félaga sem alfarið eru í eigu þessara aðila og sérstaklega stofnuð til að fara með þessi réttindi. Verði frumvarp þetta að lögum munu opinberir aðilar geta veitt öðrum tímabundinn afnotarétt á auðlindum í þeirra eigu til 65 ára eða skemur. Í störfum nefndarinnar, sem tóku talsverðan tíma, voru boðaðar breytingar frumvarpsins ræddar með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár, einkum 72. og 78. gr. Fjallaði nefndin sérstaklega um réttarstöðu sveitarfélaga og orkufyrirtækja í þeirra eigu vegna takmarkana frumvarpsins á varanlegu framsali vatns- og jarðhitaréttinda. Hafa þeir sérfræðingar sem nefndin hefur ráðfært sig við almennt fallist á það álit Eiríks Tómassonar lagaprófessors, sem hann vann fyrir iðnaðarráðuneytið og vísað er til í frumvarpinu, að efni þess feli að meginstefnu í sér almenna takmörkun eignarréttar sem rúmast innan marka eignarréttarákvæðis stjórnarskrár. Í áliti Eiríks Tómassonar kemur fram og er vísað til á síðu 15 í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Eins og fram kemur í athugasemd með fyrirliggjandi frumvarpsdrögum er tilgangur þeirrar takmörkunar á eignarráðum sveitarfélaga sem þar er gert ráð fyrir sá að tryggja til frambúðar aðgang íbúa sveitarfélaga og landsmanna allra að auðlindum í formi heits og kalds vatns og raforku. Hér er um að ræða takmarkaðar auðlindir sem allir þurfa að hafa aðgang að í nútímaþjóðfélagi eigi frumþörfum borgaranna að vera sinnt. Svo sem rakið hefur verið að framan hefur löggjafinn af þessum sökum haft um langa hríð meiri eða minni afskipti af meðferð og ráðstöfun sveitarfélaganna á auðlindum af þessum toga. Þegar allt það er virt sem að framan greinir svo og að sú takmörkun sem gert er ráð fyrir mundi aðeins fela í sér bann við að ráðstafa beinum eignarrétti að tilteknum auðlindum í eigu sveitarfélaganna á varanlegan hátt án þess að þau séu svipt rétti til þess að leyfa afnot af auðlindunum til takmarkaðs tíma er það álit mitt að slík takmörkun brjóti ekki gegn 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrár þannig að það baki ríkinu bótaskyldu.“ Virðulegi forseti. Undir þetta álit tóku í megindráttum þeir sérfræðingar sem nefndin kallaði fyrir til viðtals, þeir Sigurður Líndal lagaprófessor og Karl Axelsson. Þess vegna telur meiri hlutinn að vafa um þetta álitamál hafi verið eytt eins og hægt er, þ.e. eins og framast er unnt miðað við það sem fram kom í viðræðum við þessa áðurnefndu lögmenn, Sigurð Líndal og Karl Axelsson. Meiri hlutinn bendir á að Samband ísl. sveitarfélaga tók ekki efnislega afstöðu til frumvarpsins og að ekkert hefur komið fram við umfjöllun nefndarinnar sem bendir til að það bitni óeðlilega hart á einstökum sveitarfélögum eða orkufyrirtækjum í eigu þeirra ef undan er skilin umsögn forstjóra Hitaveitu Suðurnesja frá 8. apríl sl.. Á fundi nefndarinnar 21. apríl afhentu hins vegar fulltrúar stærstu eigenda þess fyrirtækis, þ.e. Hitaveitu Suðurnesja, nefndinni viðbótarumsögn þar sem lýst er yfir vilja til að laga starfsemi þess að ákvæðum frumvarpsins. Í þeirri viðbótarumsögn kemur fram að stærstu eigendur í Hitaveitu Suðurnesja skilji að miklir þjóðhagslegir og samfélagslegir hagsmunir tengist eignarhaldi og nýtingu orkuauðlinda landsins og því sé ríkur vilji til að hafa þær áfram í samfélagslegri eigu. Þeir segja jafnframt að þó að þetta ákvæði eigi ekki við um Hitaveitu Suðurnesja hf. hafi núverandi eigendur, sem eru Reykjanesbær og Geysir Green Energy, sýnt þessu sjónarmiði fullan skilning. Svo segja þeir jafnframt að nú sé unnið að því að koma á samkomulagi um að a.m.k. Reykjanesbær eignist það land og jarðhitaréttindi sem nú er í eigu Hitaveitu Suðurnesja. Jafnframt segja þeir að æskilegt sé að leita til fleiri sveitarfélaga sem hagsmuna eiga að gæta um aðild að þessu verkefni og þannig fari land og jarðhitaréttindi Hitaveitu Suðurnesja í fulla eigu opinberra aðila. Samið verði síðan við Hitaveitu Suðurnesja um afnot. Þetta kemur fram í umsögn sem Árni Sigfússon, formaður stjórnar Hitaveitu Suðurnesja, og Ásgeir Margeirsson, varaformaður stjórnar Hitaveitu Suðurnesja, rita undir. Ef þetta gengur eftir er alveg ljóst að frumvarpið mun ná til allra helstu orkufyrirtækja í landinu. Við mat á því hvort frumvarpið skerði ráðstöfunarrétt sveitarfélaga yfir eigum sínum og rýri þar með verðmæti eigna þeirra umfram það sem framangreind stjórnarskrárákvæði heimila telur meiri hlutinn að ekki verði litið fram hjá þeirri staðreynd að öll stærri orkufyrirtæki landsins eru í eigu íslenska ríkisins eða sveitarfélaga, að Hitaveitu Suðurnesja frátalinni. Þá er viðurkennt að löggjafinn hafi meira svigrúm til inngrips í eignarréttinn þegar hann á tilurð sína að rekja til opinberrar leyfisveitingar. Frumvarpið gerir enn fremur ráð fyrir að opinberum aðilum muni áfram verða heimilt að framselja umræddar orkuauðlindir hver til annars og að þeim verði heimil ráðstöfun þeirra tímabundið til einkaaðila, eða eins og áður sagði í 65 ár eða skemur. Margar athugasemdir bárust til nefndarinnar við hina og þessa þætti þessa frumvarps. Ein af þeim var að viðmiðið um bann við varanlegu framsali vatnsréttinda væri miðað við 7 MW. Að fengnum athugasemdum leggur meiri hlutinn til að það viðmið verði hækkað í 10 MW. Er sú breyting gerð til samræmis við lög um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, þar sem kveðið er á um í viðauka að önnur orkuver en jarðvarmavirkjanir eða önnur vatnsorkuver með uppsett rafafl undir 10 MW séu ekki ávallt háð mati á umhverfisáhrifum. Það er alveg ljóst að almennt eru virkjanir sem eru undir 10 MW skilgreindar sem smávirkjanir. Til þess að gefa einhverja mynd af þessum mörkum og hvaða áhrif þau hafa, eru samkvæmt upplýsingum Orkustofnunar eingöngu tvær vatnsaflsvirkjanir í rekstri sem eru á bilinu 7–10 MW og er þar um að ræða Andakílsárvirkjun, sem er með 7,9 MW, og Mjólkárvirkjun sem er með 8,1. Næstu virkjanir þar fyrir ofan eru Sogsstöðvarnar, Ljósafossstöð, sem er 14,6 MW og Steingrímsstöð sem er 26,4 MW, sem teljast þá tvímælalaust yfir mörkum smávirkjana. Jafnframt fjallaði nefndin - og við gerum grein fyrir því í nefndaráliti - talsvert um þennan tímabundna afnotarétt. Frumvarpið gerir ráð fyrir að ríki, sveitarfélögum og sérstökum eignarhaldsfélögum sem alfarið eru í þeirra eigu sé heimilt að veita einkaaðilum tímabundin afnot af þeim vatns- og jarðhitaréttindum sem háð eru framsalstakmörkunum til allt að 65 ára með þeim skilyrðum að úthlutun sé án mismununar og stuðli að hagkvæmri nýtingu auðlinda og fjárfestingu í mannvirkjum. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði frumvarpsins er forsætisráðherra falið að koma á fót nefnd sem ætlað er að fjalla um fyrirkomulag leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu ríkis og gera tillögur í þeim efnum. Við umfjöllun nefndarinnar lögðu einstök orkufyrirtæki sem og samtök þeirra ríka áherslu á að þau tækju þátt í áðurnefndu nefndarstarfi sem fjallað er um í umræddu bráðabirgðaákvæði. Þau vilja auk þess að hámarkstími afnotaréttar verði lengdur og að nánar verði útlistað hvernig fara eigi með réttindi afnotahafa fyrir og við lok afnotatímans. Það voru fjölmargir sem vildu sjá þennan tíma lengdan. Meiri hlutinn leggur hins vegar áherslu á að nefnd forsætisráðherra sem falið verður að móta reglur um leigu vatns- og jarðhitaréttinda hafi víðtækt samráð og taki mið af þeim reglum sem nú þegar gilda um eignarráð ríkisins, t.d. í þjóðlendum og á ríkisjörðum, og einnig þeim opinberu hagsmunum sem liggja til grundvallar takmörkunum frumvarpsins á varanlegu framsali. Meiri hlutinn leggur ekki til að þessum 65 árum verði breytt heldur verði því haldið eins og segir í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur til að handhafi afnotaréttar skuli að liðnum helmingi afnotatímans eiga rétt á viðræðum við leigjanda um framlengingu. Einnig leggur meiri hlutinn til þá breytingu að nefnd forsætisráðherra fjalli sérstaklega um hvernig fara eigi með endurnýjun afnotasamninga og önnur atriði er lúta að réttindum og skyldum aðila. Meiri hlutinn vekur athygli á að störf nefndarinnar eru samkvæmt frumvarpinu einskorðuð við vatns- og jarðhitaréttindi í eigu ríkisins en af því verður ráðið að sveitarfélögunum verður eftir sem áður látið eftir að móta sínar eigin reglur um ráðstöfun þeirra réttinda sem eru í þeirra eigu. Eins og sagt er í ákvæðinu er þar kveðið á um allt að 65 ár og sveitarfélögin hafa þar með svigrúm innan þess tímaramma til þess að ráðstafa sínum eignum eins og þau kjósa. Meiri hlutinn leggur jafnframt til að nefnd forsætisráðherra fái frest til 1. júní 2009 til að skila tillögum sínum og gerir breytingartillögu þar að lútandi. Við teljum eðlilegt að hún fái eitt ár til þess að sinna þessu stóra verkefni og finnst okkur það í raun vera lágmark. Einn stór og veigamikill þáttur í frumvarpinu snýr að tilhögun á rekstri orkufyrirtækjanna, þ.e. að aðskilnaður verði gerður á milli sérleyfis- og samkeppnisþátta orkufyrirtækjanna. Þar er gerð krafa um að veitufyrirtækjum sem hafa einkaleyfi til starfsemi verði óheimilt að stunda samkeppnisrekstur á orkusviði. Í frumvarpinu er sömuleiðis gerð krafa um að fyrirtækjum sem hafa tekjur umfram tiltekið viðmið verði óheimilt að stunda samkeppnisrekstur á orkusviði, þ.e. framleiðslu og sölu á raforku, og verði þar af leiðandi að færa þann þátt yfir í sjálfstætt fyrirtæki. Þá er lagt til að dreifiveitur og hitaveitur skuli hafa stjórnir sem sjálfstæðar eru gagnvart samkeppnisfyrirtækjum og jafnframt að samkeppnisfyrirtækjum með árlegar tekjur umfram tiltekin viðmið verði óheimilt að stunda sérleyfisstarfsemi. Með hliðsjón af fram komnum athugasemdum telur meiri hluti nefndarinnar rétt að taka fram að ákvæði frumvarpsins sem varða fyrirtækjaaðskilnað gera ekki kröfu um eignarréttarlegan aðskilnað. Fyrirtækjum í samkeppnisrekstri verður því heimilt að eiga hlut í dótturfélögum í sérleyfisrekstri og öfugt. Í frumvarpinu er jafnframt tekið fram að til að hægt sé að koma á lögbundnu eignarhaldi hins opinbera á sérleyfisrekstri þurfi að skilja á milli samkeppnis- og sérleyfisþátta. Til stuðnings fyrirtækjaaðskilnaði hefur enn fremur verið bent á að hann sé til þess fallinn að bæta samkeppnisskilyrði og auðvelda opinbert eftirlit. Á fundi nefndarinnar með Samkeppniseftirlitinu kom fram að eftirlitið telur að verði þetta frumvarp að lögum sé það til þess fallið að auka samkeppni á raforkumarkaði. Á fundum nefndarinnar kom fram að sum orkufyrirtækjanna hefðu nú þegar álitið hagkvæmt að skipta starfsemi sinni upp eins og kveðið er á um í frumvarpinu og eins og krafist verður, verði þetta frumvarp að lögum. Um fyrirtækjaaðskilnað eru þó skiptar skoðanir og má þar m.a. vísa til umsagnar Samorku þar sem fram kemur að í einhverjum tilfellum geti slíkri uppskiptingu fylgt rekstrarlegt óhagræði og jafnvel aukinn kostnaður. Fjölmargar umsagnir frá orkufyrirtækjunum voru jákvæðar og má þar m.a. nefna umsögn frá Orkuveitu Reykjavíkur í þessu sambandi. Þó má benda á að forstjóri Hitaveitu Suðurnesja kom með mjög harðorða umsögn um þennan þátt frumvarpsins sem hann taldi að gæti fylgt verulegt óhagræði. Hins vegar segir í viðbótarumsögn frá stærstu eigendum Hitaveitu Suðurnesja að þrátt fyrir augljósan kostnaðarauka sem af þessu gæti hlotist og skýrður hefur verið í erindi forstjóra Hitaveitu Suðurnesja, er tekið undir þau sjónarmið af stærstu eigendum hennar að uppskiptingin hljóti að afstýra samkeppnishindrunum. Það tel ég mikilvægt að komi líka fram við þessa umfjöllun. Einnig hefur komið fram að hugsunin að baki þeirri tilhögun frumvarpsins að láta fyrirtækjaaðskilnað ekki taka til smærri orkufyrirtækja hafi verið sú að hlífa þeim við kostnaði og óhagræði sem því fylgdi. Af samkeppnisástæðum sé heldur ekki þörf á að hafa sömu áhyggjur af minnstu fyrirtækjunum og þeim stærri. Aðrir telja hins vegar að undanþága smærri orkufyrirtækja, byggð á tekjuviðmiðum, sé óskýr og ójafnræðisleg. Meiri hlutinn tekur undir að tekjuviðmið undanþágunnar sé óskýrt og því er lögð til breyting á þessari undanþágu. Nefndin ræddi einnig þau ákvæði frumvarpsins sem varða lögbundið eignarhald hins opinbera á orkufyrirtækjum í sérleyfisstarfsemi og eins um aðra efnisþætti frumvarpsins sem skiptar skoðanir voru um. Fram komu sjónarmið um að ástæðulaust væri að gera kröfu um aukinn eignarhlut hins opinbera þar sem hagsmunir þess væru nægilega vel tryggðir með einföldum meiri hluta. Einnig var á það bent að með aukinni meirihlutaeign hins opinbera skapaðist hætta á að dregið yrði um of úr áhuga fjárfesta, t.d. lífeyrissjóða, á starfseminni sem fram til þessa hefur þó alls ekki verið mikill vegna strangra arðsemisviðmiða raforkulaga. Arðsemisviðmiðin tryggja það auðvitað að þeir sem koma inn í svona starfsemi eru fjárfestar sem eru með langtímafjárfestingu og þolinmótt fjármagn í huga. Nefndinni bárust margar ábendingar um að kominn væri tími til að endurskoða lagaramma utan um starfsemi sérleyfishafa með það að leiðarljósi að tryggja hagkvæman rekstur og að fyrirtækin sjái sér hag í að byggja upp raforkukerfið. Fulltrúar iðnaðarráðuneytisins upplýstu nefndina um að verið væri að skipa nefnd til að endurskoða raforkulögin og að þessir þættir mundu þá koma til skoðunar. Eins og áður sagði tökum við undir það að tekjuviðmiðið sé óskýrt, þ.e. miðað við tveggja milljarða undanþáguna. Með hliðsjón af þessum athugasemdum leggjum við til að annað viðmið komi sem miðast við fjölda íbúa á dreifiveitusvæði. Þar er kveðið á um að þegar þeim skilyrðum er fullnægt að færri en tíu þúsund íbúar séu á dreifiveitusvæði sé þeim heimilt að hafa í sama fyrirtæki samkeppnisrekstur og aðra sérleyfisstarfsemi svo sem hitaveitur. Ef við skoðum orkufyrirtækin í landinu er um að ræða þrjú fyrirtæki sem falla undir þessa undanþágu en það eru Orkubú Vestfjarða þar sem eru 7.309 íbúar á dreifiveitusvæðum, Orkuveita Húsavíkur með 2.373 íbúa á dreifiveitusvæðum, og Rafveita Reyðarfjarðar sem er einungis með 600 íbúa á dreifiveitusvæðum. Þarna er því um að ræða gríðarlega litla aðila á markaði. Þegar Evrópusambandið var fjallaði um undanþágu frá aðskilnaðarkröfu - en þar er gerð krafa um bókhaldslegan aðskilnað - voru helstu rökin fyrir því að gera undanþágu frá því í tilvikum smærri orkufyrirtækja þau að umsvif smærri orkufyrirtækja á samkeppnismarkaði væru mjög óveruleg. Jafnframt að voru rökin þau að hlutfallslega lítill fjöldi viðskiptavina byggi á dreifiveitusvæðum þeirra, kostnaður vegna aðskilnaðar hefði hlutfallslega meiri áhrif á smærri orkufyrirtækin og að möguleikar fyrirtækjanna væru takmarkaðir vegna fárra starfsmanna. Það vitum við að á við, sérstaklega í tilviki Rafveitu Reyðarfjarðar. Jafnframt sé þörf á gagnsæi og hvatningu til fjárfestingar meiri á stærri kerfum. Einnig er fjallað um að tillit þurfi að taka til byggðarsjónarmiða. Það þarf ekki að taka fram að það sama á við hér og undir það tökum við í meiri hlutanum og þess vegna er þessi breyting gerð. Teljum við að þessi leið sé mun skýrari en leiðin um tveggja milljarða tekjuviðmið vegna þess að það getur falið í sér vandamál til lengri tíma. Við teljum að ákvæðum 2. og 6. gr. frumvarpsins sé ofaukið og leggjum því til að þau séu felld brott, að nægilegt sé að takmarka heimildir dreifiveitna og hitaveitna til að stunda aðra starfsemi eins og gert er í a-lið 5. gr. og jafnframt í 11. gr. Þá leggur meiri hlutinn til að eignarhlutdeild hins opinbera í sérleyfishafa fari úr aukinni meirihlutaeign í einfalda meirihlutaeign. Það er m.a. gert til samræmis við 4. gr. laga um vatnsveitur sveitarfélaga, nr. 32/2004. Telur nefndin að markmiðum frumvarpsins um opinbert eignarhald verði náð með einfaldri meirihlutaeign opinberra aðila í sérleyfisstarfsemi eins og ég greindi frá hér áðan. Að lokum vill meiri hlutinn taka fram að við umfjöllun nefndarinnar hafi svo sem kostur er verið gengið úr skugga um að ákvæði frumvarpsins um fyrirtækjaaðskilnað og lögbundna eignarhlutdeild hins opinbera í orkufyrirtækjum standist ákvæði stjórnarskrár og þá einkum þau sem varða réttarstöðu sveitarfélaga og einkaaðila. Vísar um það til sjónarmiða sem rakin voru í kaflanum hér á undan og rakin eru í kaflanum í nefndarálitinu um takmörkun á varanlegu framsali orkuauðlinda. Að lokum vil ég nefna að á fundum nefndarinnar var nokkuð rætt um rekstur blandaðra virkjana sem um er fjallað í 3. gr. frumvarpsins. Kom þar fram að fyrirtækjaleg uppskipting þeirra sé bundin erfiðleikum. Fulltrúi Orkustofnunar tók fram að stofnunin hefði hagað eftirliti með rekstri blandaðra virkjana á grundvelli viðmiða sem samin voru í samráði við hagsmunaaðila. Þá bárust nefndinni jafnframt umsagnir þar sem lögð var áhersla á að IV. kafli frumvarpsins yrði felldur brott og að eðlilegra væri að ákvæði hans yrðu hluti af heildstæðri löggjöf um hitaveitur. Nefndin tekur ekki undir þær röksemdir og bendir á að sömu efnisrök búi að baki kaflanum og ákvæðum frumvarpsins sem taka til dreifiveitna með þeim fyrirvara að í starfsemi hitaveitna er ekki skilið á milli framleiðslu, sölu og dreifingar með sama hætti og á raforkumarkaði. Þá er jafnframt í lokaþætti frumvarpsins fjallað um brottfall ýmissa eldri laga á orkusviði en við í meiri hluta iðnaðarnefndar hvetjum til þess að rösklega verði gengið til verks við endurskoðun sérlaga á orkusviði eins og ráð er fyrir gert í ákvæði til bráðabirgða nr. II. Þá leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar eru á sérstöku þingskjali og ég hef gert hér í grófum dráttum grein fyrir. Undir þetta nefndarálit rita sú sem hér stendur og er formaður nefndarinnar og framsögumaður meirihlutaálits, hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson, Herdís Þórðardóttir, Ragnheiður E. Árnadóttir, Björk Guðjónsdóttir og Karl V. Matthíasson. Hv. þm. Guðni Ágústsson skrifar jafnframt undir þetta álit með fyrirvara og varðar fyrirvarinn álitaefni tengd stjórnarskrá og sjónarmið sem fram koma í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið yfir nefndarálit og álit meiri hluta á þessu máli og breytingartillögum og hef því lokið máli mínu að sinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund þá aðila sem nefndir eru í áliti meiri hlutans. Í því áliti eru einnig tilgreindir þeir aðilar sem sent hafa nefndinni umsagnir. Athugasemdir 1. minni hluta varða eignarhald á Hitaveitu Suðurnesja og framsal tímabundins afnotaréttar. Við umfjöllun nefndarinnar hefur komið fram að helstu orkufyrirtæki landsins eru að fullu í eigu ríkis og/eða sveitarfélaga og falla þau þar af leiðandi undir framsalstakmörkun frumvarpsins á vatns- og jarðhitaréttindum að einu fyrirtæki undanskildu sem er Hitaveita Suðurnesja. Ástæður þessa má rekja til sölu ríkisins á hlut í fyrirtækinu fyrir um ári síðan og olli sá gerningur mikilli reiði meðal fólks á Suðurnesjum. Reiði fólksins var til komin af því að almenningur hefur byggt þetta glæsilega fyrirtæki upp og gert það að því sem það er í dag. Á nokkrum dögum tókst að safna undirskriftum um helmings Suðurnesjamanna sem ekki vildu einkavæða Hitaveitu Suðurnesja. 1. minni hluti leggur því til að í frumvarpið verði bætt bráðabirgðaákvæði sem á að tryggja að hlutur Geysis Green Energy í fyrirtækinu komist í hendur ríkis eða sveitarfélaga. Í frumvarpinu er ríki og sveitarfélögum heimilað að framselja öðrum tímabundinn afnotarétt til allt að 65 ára. 1. minni hluti bendir á að 65 ár eru langur tími og á þeim tíma geta aðstæður breyst mikið samfara breyttum atvinnutækifærum og hækkandi orkuverði. Að auki verður ekki annað ráðið miðað við þær umsagnir sem nefndinni hafa borist að ástæða sé til að óttast að handhafi afnotaréttar fari nær undantekningarlaust fram á að hafa réttinn í 65 ár. Þingflokkur Frjálslynda flokksins telur 35 ára hámarksafnotatíma vera hæfilegan og leggur 1. minni hluti því til samsvarandi breytingu. 1. minni hluti telur að við nánari útfærslu væri rétt að kveða á um að aðilum væri heimilt að semja um áframhaldandi afnot þegar 10 ár væru eftir af samningstíma. Fyrsti minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 1. gr. Í stað tölunnar „65“ í 3. efnismgr. komi: 35. 2. Við 8. gr. Í stað tölunnar „65“ í 3. efnismgr. komi: 35. 3. Við 13. gr. Í stað tölunnar „65“ í 3. efnismgr. komi: 35. 4. Við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða er orðist svo: Fjármálaráðherra skal að höfðu samráði við hlutaðeigandi sveitarfélög beita sér fyrir því að ríki og/eða sveitarfélög eignist hlut Geysis Green Energy í Hitaveitu Suðurnesja fyrir 1. júlí 2009.

Herra forseti. Við ræðum hvert stefna skal í eignarhaldi og nýtingu auðlinda okkar í vatnsafli og jarðvarma. Spurningin er hvort við eigum að stefna í átt til sjálfbærrar þróunar með hagsmuni almennings að leiðarljósi eða að hámarksnýtingu með skammtímagróðann að markmiði. Orku- og auðlindamálin hafa svo sannarlega verið fyrirferðarmikil hjá okkur í pólitískri umræðu undangenginna ára. Aðdragandinn að því að raforkutilskipun Evrópusambandsins var tekin í lög var til að mynda mjög umdeildur. Við vinstri græn töldum að Íslendingar ættu að sækja um undanþágu frá innleiðingunni vegna smæðar markaðarins og einangrunar, samkeppni ætti ekki heima við íslenskar aðstæður. Nú að liðnum þessum árum er ástæða til þess að spyrja hvernig til hefur tekist. Í svari iðnaðarráðherra við fyrirspurn minni fyrir einu eða tveimur þingum og í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra um raforkuskýrslu í vetur kom fram að 0,35% af raforkukaupendum höfðu skipt um raforkusala í árslok 2006, sem sagt það hefur algjörlega misheppnast að innleiða samkeppni á íslenska raforkumarkaðnum. Hins vegar telja menn að kerfisbreytingin ein hafi kostað 5–6 milljarða kr. Ég tel að vonbrigði markaðsaflanna út af þessari misheppnuðu samkeppni sé önnur ástæðan fyrir því að þetta frumvarp er flutt. Hin ástæðan er einkavæðingin á 15,2% hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja í apríl 2007. Henni fylgdi mikil ásókn einkafjármagns og fjárfesta í orkulindir þjóðarinnar og fyrirtækin sem hún hefur byggt upp á orkusviði í áratugi. Þessi ásókn náði hámarki í svokölluðu REI-máli sem tókst sem betur fer að stöðva sl. haust fyrir harðfylgi fulltrúa Vinstri grænna, Svandísar Svavarsdóttur, í stjórn Orkuveitunnar. Við þá atburði var fólki brugðið. Kallað var eftir því að slegið yrði skjaldborg um auðlindirnar og fyrirtækin, að fjármagnið fengi ekki að leggja á einu bretti undir sig orkulindir þjóðarinnar og þessi öflugu fyrirtæki sem eru í eigu almennings í landinu. En það kom líka kall úr annarri átt. Það kom kall úr ranni vonsvikinna frjálshyggjumanna sem kröfðust nýrra aðgerða til að koma á samkeppni á þessum örmarkaði hvað sem það kostar. Við þessu kalli frjálshyggjunnar brást hæstv. iðnaðarráðherra um leið og hann boðaði að hann hygðist tryggja eignarhald þjóðarinnar á orkuauðlindunum. Hér hafa því, herra forseti, tekist á tvö andstæð öfl við mótun þessa frumvarps, tvær ólíkar pólitískar stefnur, annars vegar um félagslega eign á auðlindum og fyrirtækjum á orkusviði og hins vegar sú sem fylgir blint kenningum Adams Smiths um að markaðurinn eigi að annast almannaþjónustuna eins og reyndar öll önnur verkefni í samfélagi manna. Niðurstaðan, frumvarpið, er í takt við þetta. Hún er tvíbent, hún vísar til tveggja átta og er það í samræmi við annað það sem frá ríkisstjórninni kemur, sem ég held að réttilega hafi verið kölluð tvíhöfði í umræðum einhvers staðar í fjölmiðlum í gær. Ég kaus, herra forseti, að draga aðeins fram þennan aðdraganda vegna þess að hann varpar í mínum huga ljósi á þá staðreynd að enda þótt yfirlýst markmið frumvarpsins sé að tryggja almannahagsmuni er þar ekki allt sem sýnist. Frumvarpið opnar gátt fyrir einkavæðingu raforkugeirans og getur að mínu viti kollvarpað eignarhaldi og rekstri á orkufyrirtækjum landsmanna með ófyrirsjáanlegum afleiðingum og miklum kostnaði fyrir almenning. Ég vek athygli á því að þó að orkuauðlindir, sem nú eru í opinberri eigu, verði áfram í opinberri eigu verði þetta frumvarp samþykkt, verður heimilt að selja öll fyrirtæki sem nú eru í sölu og vinnslu og fyrirtæki sem verða búin til til þess að annast það út úr stærstu orkufyrirtækjunum, sem sagt að selja 100% af því, það verður heimilað að selja 49% af öllum dreifiveitum og hitaveitum í landinu og það verður heimilað að selja 49% í Landsneti. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara ítarlega í nefndarálit mitt en vísa til þess þar sem við á. Ég kaus að láta fylgja því þrjú álit sem nefndinni bárust, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, frá Alþýðusambandi Íslands og frá BRSB. Þetta eru í mínum huga fulltrúar almannavaldsins í landinu sem gæta breiðra hagsmuna almennings gagnvart sérhagsmunum og það er athyglisvert hvað segir í þessum álitum um stærstu málin sem eru til umfjöllunar í þessu frumvarpi. Í greinargerð frumvarpsins er fjallað um þau álitamál sem snúa að stjórnarskrá lýðveldisins og vísað til álitsgerðar Eiríks Tómassonar þar um. Ég vík að því í nefndaráliti mínu að stjórnarskráin hafi ekki fengið að njóta vafans við umfjöllun nefndarinnar. Nokkrir umsagnaraðilar fjölluðu um það hvort álitið færi í bága við stjórnarskrána, og ég vísa til álits Landsvirkjunar og Verslunarráðsins, en veigamestu athugasemdirnar komu þó frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Í umsögn sambandsins segir m.a., með leyfi forseta: „Sambandið leggur áherslu á að ekki verði gengið lengra en brýn nauðsyn ber til í að skerða frelsi sveitarfélaga og fyrirtækja í þeirra eigu til að ráðstafa eignarréttindum á þann hátt sem þau telja hagfelldast fyrir viðkomandi fyrirtæki og íbúa viðkomandi sveitarfélags. Um þetta vísast m.a. til 72. og 78. gr. stjórnarskrárinnar og ákvæða Evrópusáttmála um sjálfstjórn sveitarfélaga.“ Síðan segir: „Í frumvarpinu felst mjög mikið inngrip í starfsemi orku- og veitufyrirtækja. Mjög erfitt er að sjá annað en að bótaskylda kunni að stofnast við þær skerðingar á eignarrétti sem boðaðar eru í frumvarpinu og leggst sambandið alfarið gegn því að frumvarpið verði samþykkt nema gengið hafi verið úr skugga um að frumvarpið sé í samræmi við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar.“ Vegna þessara athugasemda, herra forseti, óskaði ég eftir því að nefndin réði sérfræðing til að fara betur yfir tiltekna þætti frumvarpsins en sumum þeirra voru ekki gerð skil í annars ágætri álitsgerð Eiríks Tómassonar lagaprófessors. Álitsgerðina þarf þó að skoða í því ljósi að hún var lögð fram af hálfu iðnaðarráðherra og til stuðnings frumvarpinu. Með þessari ósk er ég ekki að varpa rýrð á þá tvo ágætu lögmenn sem komu sem gestir á fund nefndarinnar og skeggræddu þar þessi atriði, þá Sigurð Líndal og Karl Axelsson hæstaréttarlögmenn. Heimsóknir gesta á fund nefndarinnar er hins vegar ekki hægt að leggja að jöfnu við unna álitsgerð. Því miður var ekki orðið við þessari ósk og ég undrast það og ég átel það, herra forseti, að þegar fram koma áleitnar spurningar sem varða stjórnarskrá lýðveldisins um það hvort frumvörp frá framkvæmdarvaldinu standist hana, eigi þingnefnd ekki annan kost en þann að styðjast við eitt stakt lögfræðiálit sem framkvæmdarvaldið sjálft hefur keypt og látið vinna. Eftir þessa reynslu mína í nefndinni verð ég að segja að mér þótti frábært að heyra að í félags- og trygginganefnd væru önnur vinnubrögð uppi. Þar hefðu menn fengið lögmann til að aðstoða nefndina við endurvinnslu á lagafrumvarpi sem þar var til athugunar. Ég hlýt því, herra forseti, að álykta sem svo að það hafi verið hrein meinbægni sem réði afstöðu hv. iðnaðarnefndar varðandi það að kaupa nýtt álit en ekki skortur á heimildum eða skortur á fjármagni eins og borið var við. Ég vil að þessu búnu víkja að afstöðu okkar til frumvarpsins, breytingartillögum Vinstri grænna, og afstöðu okkar til breytingartillagna meiri hlutans og fulltrúa Frjálslynda flokksins. Í lok nefndarálits míns á bls. 8 er lýst stuðningi við það markmið frumvarpsins að treysta eignarhald ríkis og sveitarfélaga á orkuauðlindum sem þegar eru í almannaeign um leið og við teljum að unnt sé að ganga lengra. Jafnframt er lýst andstöðu við fyrirhugaða uppskiptingu fyrirtækja á orkusviði og andstöðu við sölu á hlutum úr Landsneti. Af þessu leiðir að við leggjum fram nokkrar breytingartillögur á þskj. 1099 og þar sem hér er um bandorm að ræða er þetta allflókið breytingartillöguplagg sem ég ætla ekki að reyna að lesa að þessu sinni. Breytingartillögurnar eru fólgnar í þessu, herra forseti: Í fyrsta lagi að frumvarpið taki ekki aðeins til auðlinda í hreinni opinberri eigu heldur líka til eina fyrirtækisins sem er í blandaðri eign sveitarfélaga og einkaaðila, þ.e. til Hitaveitu Suðurnesja. Það er hægt með því að fella niður orðið „alfarið“ þar sem við á. Í öðru lagi að fallið verði frá öllum kröfum um fyrirtækjalegan aðskilnað raforkufyrirtækja og hitaveitna. Í þriðja lagi að Landsnet verði áfram í opinberri eigu. Í fjórða lagi eru smærri tillögur, veigaminni tillögu vil ég segja, m.a. um að bráðabirgðaákvæði XII verði fellt niður, um endurskoðun og hlutafélagavæðingu orkufyrirtækjanna sem nú eru sérlög um, og enn fremur að í 1. gr. verði gætt hagsmuna bæði eiganda auðlindarinnar og leigjanda. Sú tillaga gengur reyndar lengra en tillaga meiri hlutans við þá grein. Ég vil víkja, herra forseti, að afstöðu okkar til breytingartillagna meiri hlutans. Við munum greiða atkvæði gegn tillögunni um að breyta ákvæði um eignarhald opinberra aðila í sérstökum sérleyfisfyrirtækjum þannig að það skuli vera 51% í stað 2/3 hluta, að það skuli vera einfaldur meiri hluti í stað aukins meiri hluta. Ef svo ólíklega vill til að tillaga okkar um að falla frá fyrirtækjalegum aðskilnaði verður felld, en ég vona auðvitað, herra forseti, að hún verði samþykkt vegna þess að þessi krafa er gríðarlega íþyngjandi fyrir fyrirtækin og kostnaðurinn mun lenda á almenningi í landinu. Þar er líka mun lengra gengið en kröfur Evrópusambandsins standa til og ég vísa til álitsgerða Alþýðusambands Íslands og Sambands íslenskra sveitarfélaga hvað þetta varðar. Í öðru lagi hvað varðar breytingu meiri hlutans um að undanskilja veitur frá uppskiptingu ef á dreifiveitusvæði þeirra búa 10 þúsund manns eða færri í stað þess að miða við 2 milljarða kr. tekjumark, þá verð ég að segja að sú tillaga verður auðvitað óþörf þegar búið er að samþykkja tillögu okkar um að hætta við þessa vitleysu að skipta upp þessum fyrirtækjum með ærnum kostnaði, en eins og fram kemur í nefndaráliti mínu tel ég mjög mikilvægt, ef farið verður út á þá óskynsamlegu braut, að veikustu og minnstu fyrirtækjunum verði þá a.m.k. hlíft við þeim kostnaði. Í þriðja lagi - ég er enn að fjalla um breytingartillögur meiri hlutans - er orðalagsbreyting meiri hlutans vegna endurnýjunar afnotasamnings einhliða í þágu leigjandans og gengur því ekki nógu langt að okkar mati. Hvað varðar tillögu fulltrúa frjálslyndra um að ríkið leysi eignarhluta einkaaðila í Hitaveitu Suðurnesja til sín þá er það tillaga svipuð þeirri sem við vinstri græn höfum flutt áður annaðhvort við fjárlagagerð eða fjáraukalög fyrr í vetur og við munum styðja hana. Fulltrúi frjálslyndra leggur einnig til að leigutími auðlindanna sem samkvæmt frumvarpinu verður að hámarki 65 ár verði styttur niður í 35 ár og finnst mér það líka skynsamleg tillaga, ekki síst eftir að búið er að setja inn í greinina ákvæði um gagnkvæma endurnýjun samnings. Ég vek athygli þingheims á athyglisverðri umsögn frá Hollvinum Hitaveitu Suðurnesja en það eru aðilar sem söfnuðu undirskriftum um að verja hitaveituna gegn ásókn fjárfesta í fyrra og hv. þm. Grétar Mar Jónsson rakti hér áðan. Meginniðurstaðan í áliti Hollvina Hitaveitu Suðurnesja er einmitt að kröfur frumvarpsins um fyrirtækjalegan aðskilnað muni leiða til þess að Hitaveita Suðurnesja kalli eftir gjaldskrárhækkun og þar af leiðandi muni frumvarpið valda kostnaðarauka fyrir íbúa á Suðurnesjum. Síðan segir í áliti Hollvina Hitaveitu Suðurnesja, með leyfi forseta: „Rétt væri að ríkið keypti aftur sinn hlut af einkaaðilum þannig að auðlindirnar færu beint í 100% eigu opinberra aðila eins og aðrar orkuauðlindir.“ Þetta er, herra forseti, einmitt markmiðið með tillögum okkar vinstri grænna um Hitaveitu Suðurnesja og ætla ég nú að víkja sérstaklega að því. Eins og fram hefur komið styðjum við markmið frumvarpsins um að auðlindir í almannaeigu verði í 100% eigu þeirra áfram en við teljum mögulegt að láta þetta ákvæði líka ná til Hitaveitu Suðurnesja. Þegar lögfræðiálit Eiríks Tómassonar vefengdi rétt löggjafans til þess að láta frumvarpið ná til Hitaveitu Suðurnesja hófst undanhald ráðherrans frá boðuðum markmiðum og frumvarpið eins og hér hefur komið fram, gerir einmitt ráð fyrir að Hitaveita Suðurnesja, sem að vissu marki er upplýst að hafi verið ein af ástæðunum fyrir því að frumvarpið var samið, sé undanþegin banni við varanlegu framsali auðlindanna. Það hefur hins vegar verið bent á það, herra forseti, að samhliða því að setja í lög almenn fyrirmæli hefði mátt semja við Hitaveitu Suðurnesja um að fyrirtækið félli undir lögin af því að þetta er eina fyrirtækið sem þannig háttar um að það er í sameign sveitarfélaga og einkaaðila. Stjórnarformaður og varaformaður stjórnar Hitaveitu Suðurnesja lýstu því reyndar yfir í bréfi til iðnaðarnefndar og komu á fund nefndarinnar að starfsemi fyrirtækisins yrði færð til samræmis við ákvæði laganna, þ.e. að auðlindirnar verði alfarið í eigu sveitarfélaga en einkaaðilar muni sinna og eiga aðra rekstrarþætti. Þar með gafst færi á að breyta þessu frumvarpi og láta takmarkanir á framsali auðlinda í vatnsafli og jarðvarma vera altækar eins og mér virtist ráðherra upphaflega gera ráð fyrir. Ég vil leyfa mér að vísa í álit meiri hluta iðnaðarnefndar þessari tillögu minni til stuðnings en þar segir, með leyfi forseta, þegar rakið er hvernig fulltrúar stærstu eigenda Hitaveitu Suðurnesja komu á fund nefndarinnar 21. apríl sl. og skiluðu viðbótarumsögn þar sem lýst var vilja til að laga starfsemi þess að ákvæðum frumvarpsins: „Ef það gengur eftir er ljóst að frumvarpið mun ná til helstu orkufyrirtækja landsins.“ Ég tel, herra forseti, rétt að taka af allan vafa um það í lagatextanum sjálfum, ekki bara að bíða og heldur ganga frá samningum við Hitaveitu Suðurnesja um þetta og láta lagatextann taka af allan vafa. Til þess er breytingartillaga okkar þar sem niður falli orðið „alfarið“ flutt. Ég vil víkja sérstaklega að Sambandi íslenskra sveitarfélaga og aðkomu þess að þessu máli. Í störfum nefndarinnar kom nefnilega fram að ekkert samráð var haft við vinnslu þessa máls við Samband íslenskra sveitarfélaga.  Á undanförnum árum hafa sveitarfélögin hagrætt verulega í rekstri sínum og náð miklum fjárhagslegum ávinningi, m.a. með því að reka alla veitustarfsemi sína í einu fyrirtæki. Nú, herra forseti, skal sveitarfélögum hins vegar gert að skipta a.m.k. stærstu fyrirtækjunum sínum upp aftur og það er ljóst að mikið fjárhagslegt óhagræði getur af þessu leitt og ekki síst fyrir smærri sveitarfélögin eins og hér er rakið. Meiri hlutinn er að reyna að setja undir þann leka og það verður að segjast að það er betra en ekki. En í áliti og breytingartillögum meiri hlutans er í litlu sem engu komið til móts við mótmæli fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga og ég ítreka að það var heldur ekki hlustað á varnaðarorð sambandsins um mögulega skerðingu á sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaga samkvæmt stjórnarskránni. Í áliti meiri hlutans er þvert á móti, herra forseti, gert lítið úr áliti Sambands íslenskra sveitarfélaga og þar segir, með leyfi forseta: „… Samband íslenskra sveitarfélaga tók ekki efnislega afstöðu til frumvarpsins …“ Og þar er vísað til álits sem fylgir með nefndaráliti mínu. Ég tel rétt, herra forseti, að upplýsa þá sem ekki vita - sem betur fer eru mjög margir í þingheimi sem vita nákvæmlega hvernig þessi mál eru venjulega unnin hjá stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga - að ekki er venja að leggja álit fyrir stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga áður en þau eru send til Alþingis. Venjan er sú að starfsmenn sambandsins taka saman álitið og senda það. Þetta mál sem hér um ræðir mun vera annað tveggja sem í vetur hefur verið fjallað um sérstaklega í stjórn sambandsins og það ræðst væntanlega af því hversu hápólitískt og stórt mál þetta er. Venjulega eru álitin unnin af starfsmönnum sambandsins og kynnt stjórn eftir að þau eru send út. Hvað varðar það álit sem hér liggur fyrir og er að finna í nefndaráliti mínu og meiri hlutinn telur ekki vera álit frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, þá vil ég taka það fram og hef til þess leyfi að álitið var tekið saman eftir umræður á stjórnarfundi og kynnt öllum stjórnarmönnum áður en það var sent hv. iðnaðarnefnd. Herra forseti. Það er dapurlegt en táknrænt því miður að meiri hlutinn skuli ekki treysta sér til að styðjast við og hlusta á, hvað þá að fara eftir áliti sveitarfélaganna í landinu. Þess í stað er vísað mjög til álita forstjóranna í orkufyrirtækjunum og við þekkjum það af REI-málinu sérstaklega í Reykjavík að það getur verið himinn og haf á milli álits kjörinna borgarfulltrúa í Reykjavík annars vegar og svo hinna sem eru forstjórar í viðkomandi fyrirtækjum, hvort sem þau heita Orkuveita Reykjavíkur eða REI, eða þá samtaka slíkra fyrirtækja eins og Samorku. Spurningin er: Á hvern vill Alþingi hlusta? Á fulltrúa eigendanna, þ.e. Samband íslenskra sveitarfélaga, eða fulltrúa þeirra sem eru ráðnir til að stjórna tilteknum fyrirtækjum fyrir sveitarfélögin og hafa um það samtök sín í milli, Samorku sem ég nefndi? Það er alveg dagljóst, herra forseti, að hagsmunir einstakra fyrirtækja eins og Orkuveitu Reykjavíkur þurfa alls ekki að fara saman við hagsmuni sveitarfélagsins eða sveitarfélaganna sem hana eiga sem slíka. Hagsmunir sveitarfélagsins eru í rauninni miklum mun víðtækari og þeir byggja á allt öðrum og félagslegum grunni. Hér er spurningin um það hvort eyrun eru lögð við markaðnum og debet og kredit á honum eða hvort hagsmunir almennings í landinu, íbúa og raunverulegra eigenda fyrirtækjanna eru lagðir til grundvallar og viðhaft breitt hagsmunamat. Herra forseti. Nú fær meiri hlutinn annað tækifæri því stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga ályktaði á fundi sínum sl. föstudag og sendi hv. iðnaðarnefnd bréf, dagsett 23. maí, þar sem kemur fram að stjórnin leggi til þá breytingu að 4. gr. frumvarpsins sem fjallar um breytingu á eignarhaldi á Landsneti hf. falli brott úr frumvarpinu. Síðan segir, með leyfi forseta: „Landsnetið er vegakerfi orkunnar. Stjórnin telur afar brýnt að fyrirtækið verði áfram alfarið í opinberri eigu.“ Það er athyglisvert, herra forseti, að þennan stjórnarfund Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem þetta var samþykkt einróma sátu fimm sjálfstæðismenn, þrír fulltrúar Samfylkingarinnar, tveir fulltrúar Vinstri grænna og  Þá er ég, herra forseti, komin að Landsneti þar sem fjallað er um í 4. gr. frumvarpsins. Ekki hafa önnur rök heyrst fyrir þeirri tillögu að selja fyrst einn þriðja og nú 49% úr Landsneti önnur en þau að eðlilegt sé að hið sama gildi um dreifiveitur og flutningsfyrirtæki. Þetta er rangt, herra forseti, þetta er alrangt.  Ég vísa einnig í greinargerðinni til bráðabirgðaákvæðis XII í raforkulögunum þar sem kveðið er á um endurskoðun á þessum lögum. Ég tel að óeðlilegt sé að ljúka með þessu frumvarpi endurskoðun á eignarhaldsákvæði laganna rétt áður en nefnd sem um endurskoðunina fjallar kemur saman. Ég tel mikilvægt að 4. gr. falli brott og Landsnet verði áfram í eigu opinberra aðila. Það er reyndar skoðun mín að ríkið eigi að leysa hlut raforkuframleiðendanna í fyrirtækinu til sín til að koma í veg fyrir óeðlileg hagsmunatengsl. Ég mun, herra forseti, óska eftir því í ljósi ályktunar sambandsins að málinu verði vísað aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. og á fund nefndarinnar komi þá fulltrúar frá Landsneti og eigendum fyrirtækisins. Herra forseti. Þegar opnað er á allt að 49% hlut einkaaðila á fyrirtækjum sem hingað til hafa verið í samfélagslegri eigu eru stigin afdrifarík skref í átt til einkavæðingar. Ég hef rakið að ekki eru haldbær rök málinu til stuðnings og engin knýjandi þörf er að baki þessum breytingum. Við höfum gengið mun lengra en Evrópukröfurnar gera. Tekist er á um grundvallaratriði, um sérhagsmuni fjármagnseigenda annars vegar og almannahagsmuni hins vegar. Framleiðsla og dreifing raforku, hitaveitu og neysluvatns til almennings er hluti af almannaþjónustunni í nútímasamfélagi og um hana viljum við vinstri græn standa vörð. Ég tel fráleitt að þvinga framleiðslu og nýtingu þessara gæða inn í samkeppnisumhverfi sem er sérsniðið fyrir meginland Evrópu með samtengdum mörkuðum sem þjóna milljónum manna. Vatn og rafmagn lýtur að mestu leyti náttúrufræðilegri einokun þannig að hugmyndafræði frjálshyggjunnar um samkeppni, framboð og eftirspurn á ekki við í þessum efnum. Raforkufyrirtækin og ekki síður hitaveiturnar okkar mala samfélaginu gull. Við búum við einna ódýrustu raforkuna í Evrópu, gerðum það í það minnsta þegar raforkutilskipunin var tekin upp en þá voru einungis Grikkir með lægra raforkuverð til almennings heldur en við í gervallri Evrópu. Það kann að hafa breyst eftir 5–6 milljarða reikninginn sem þjóðinni var sendur vegna kerfisbreytingarinnar 2003. Hitaveiturnar okkar - viðbragðið við síðustu olíukreppu, þetta metnaðarfulla átak sem sveitarfélögin í landinu stóðu fyrir og lenti vissulega á íbúum þeirra þar sem menn urðu að fresta framkvæmdum til að byggja upp hitaveiturnar, m.a. framkvæmdum við byggingu íþróttamannvirkja og skóla - spara þjóðarbúinu nú milljarða í innfluttu eldsneyti og til þess er vísað í greinargerð minni. Herra forseti. Þetta eru mjög mikilvæg gæði sem um er að ræða. Ég tel til hreinnar óþurftar að hefja með frumvarpinu einkavæðingu á þeim gæðum eins og hér er stefnt að með partasölu, herra forseti. Ég átta mig á því, og ég vona að fleiri geri það, að ríkisstjórnin þorði ekki og þorir ekki að koma fram með frumvarp um heildareinkavæðingu á þessum fyrirtækjum heldur er stefnt að því að skipta þeim í tvennt, opna fyrir sölu á 100% hlut í öllum sölu- og vinnslufyrirtækjum í stærstu fyrirtækjunum, þetta eru fyrirtæki eins og Fallorka og Orkusalan annars vegar og svo hins vegar 49% hlut, selja hann í dreifiveitunum sem eru í sérleyfissamkeppni, að ekki sé talað um þá ætlun að selja Landsnet. Þess vegna, herra forseti, tel ég að þó að markmið frumvarpsins séu góð og við styðjum að hafa auðlindir áfram í opinberri eigu þá verður að breyta frumvarpinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa yfirferð. Ég tel álitið sem hún lagði fram vandað og frá sjónarhóli hennar ákaflega gott. Ég er ósammála mörgum hlutum þar þó. En ég vil líka þakka henni fyrir þann stuðning sem kemur fram í máli hennar sem talsmanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við eitt af meginatriðum frumvarpsins. Hv. þingmaður talar um að stjórnarskráin hafi ekki verið látin njóta vafans. Eigi að síður kvartar hún undan því eftir að fyrir liggur að þrír lagaspekingar taka undir að ekki hefði verið hægt að láta þessi lög ná til Hitaveitu Suðurnesja nema brjóta stjórnarskrána. Hún kvartar undan því. Með öðrum orðum, þegar hentar henni að láta stjórnarskrána ekki njóta vafans þá fer hún þá leið. Hv. þingmaður velti því fyrir sér hvort ekki hefði verið hægt að gera samning við Hitaveitu Suðurnesja og segir í nefndaráliti að ráðherrann eða stjórnvöld hafi ekkert gert til þess. Nú ætla ég að rifja upp fyrir hv. þingmanni að það kom álit, eina álitið frá stóru orkufyrirtæki sem var neikvætt gagnvart frumvarpinu. Viku síðar kom annað álit. Af hverju heldur hv. þingmaður að það hafi komið? Hún má spyrja mig hvort ég hafi átt fundi með því fólki og ég skal svara henni ærlega um það.

Herra forseti. Ég geri mér alveg grein fyrir að það fer eitthvað fram sem venjulegum stjórnarandstöðuþingmönnum er hulið í störfum stjórnarmeirihlutans. Það var einfaldlega ekki upplýst í nefndinni að ráðherrann eða ráðuneytið stæðu í viðræðum við Hitaveitu Suðurnesja um þetta mál og komu þó á fund nefndarinnar fulltrúar stærstu eigendanna og forstjóri fyrirtækisins. Ég tel, og það kom skýrt fram hjá Karli Axelssyni á fundum nefndarinnar, að það væri leið til að láta þetta frumvarp ná til allra aðila, líka Hitaveitu Suðurnesja. Ég tel að eftir þessi orð ráðherrans - og nú vil ég spyrja hvort hann hafi um það rætt við Hitaveitu Suðurnesja og hvort hann er þá ekki tilbúinn til þess þegar málið verður tekið aftur inn í nefnd milli 2. og 3. umr. að það verði skoðað að breyta frumvarpinu með tilliti til þess.

Herra forseti. Eitt það allra merkilegasta sem gerst hefur í gangi þessa máls er sú staðreynd að fyrirtækið Hitaveita Suðurnesja sem áður féll utan við verksvið þessara laga hefur núna að eigin hvötum af sjálfsdáðum lýst því yfir við iðnaðarnefnd Alþingis að fyrirtækið hyggist laga sig að lögunum ef frumvarpið verður samþykkt. Þannig liggur það alveg fyrir, bæði munnlega og skriflega, að bæjarstjórinn og meiri hluti bæjarstjórnar í Reykjanesbyggð hyggst haga málum þannig að bærinn kaupi þær landareignir þar sem vatnsréttindin sem um ræðir eru í. Með öðrum orðum, búa svo um hnútana að auðlindirnar verði alfarið í eign sveitarfélagsins. Það er árangur af þessu frumvarpi. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég hafi átt viðræður við forustumenn í því sveitarfélagi. Svarið er já. Ég vek eftirtekt hennar á því eins og ég gerði áðan að neikvæð umsögn kom frá Hitaveitu Suðurnesja en ég átti viðræður við þessa ágætu forustumenn. Hv. þingmaður hefur fyrir framan sig niðurstöðuna af þeim samtölum.

Herra forseti. Ég virði það við hæstv. iðnaðarráðherra að hann hafi reynt að fá Hitaveitu Suðurnesja til að fella sig að ákvæðum frumvarpsins að því er varðar bann við framsali til varanlegs tíma. En ég hlýt að ítreka ósk mína um að það verði skrifað inn í frumvarpið að gengið verði frá þeim málum þannig að frumvarpið sjálft, að lögin sem slík taki af allan vafa í þessu efni.

Hæstv. forseti. Það kemur ekki á óvart að skoðanir séu skiptar um frumvarpið. Hér er náttúrlega um gríðarlega mikilvægt mál að ræða þar sem sjónarmiðin eru mörg. Ég býst við því að þetta sé eitt almikilvægasta mál sem við þingmenn munum takast á við á næstunni. Þó eru nokkur atriði í ræðu hv. þingmanns sem ég átta mig ekki á. Ég skil ekki hvað hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er að fara þegar hún segir að samkeppnin sé ekki fyrir hendi og að hún leggist gegn því að við stígum skref í þá átt að auka hana. Mig langar til að fá svar hv. þingmanns við því hvort hún sé þar með á móti því - hún viðurkennir að samkeppnin sé ekki næg á almenna markaðnum, er hún þá mótfallin því að við grípum til aðgerða til að auka hana? Ef hún reynist vera á móti því hvað leggur hún þá til í því? Hvað vill hún gera til þess að auka þessa samkeppni á almenna markaðnum? - það hlýtur þá að vera einhver tilgangur í að gera það. Ég skildi hana að vissu leyti á þann veg að hún væri bara hreinlega á 

Herra forseti. Vinstri græn eru ekki á móti rafmagni, hv. þingmaður, og telja að það sé til ýmissa hluta nytsamlegt, og þess vegna eru þingmenn Vinstri grænna ekki á móti raforkulögunum. Mig langar til að svara þessu atriði hvað varðar samkeppnina á þeim örstutta tíma sem ég hef. Ég vil leyfa mér að vísa til álits Alþýðusambands Íslands hvað þetta varðar. Það er staðreynd að væntingar þeirra sem héldu að samkeppnin mundi halda innreið sína og lækka raforkuverð til neytenda hafa einfaldlega ekki gengið eftir. 0,35% skipti á raforkusala er ekki mjög mikill árangur, hv. þingmaður, ekki í þeim efnum. Og það sem meira er: Verðið hefur ekki lækkað, verðið hefur hækkað. Ég hef ekki tök á því að lesa hér álit Alþýðusambands Íslands en ég geri það kannski 

Hæstv. forseti. Nei, ég bjóst nú ekki við því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir væri á móti rafmagni. Það væri nú þokkalegt ef svo væri. Ég átta mig hins vegar ekki á því hver sjónarmiðin eru í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hvað varðar þessi blessuð raforkulög. Ég get ekki betur heyrt en töluverður sjónarmunur sé milli formannsins og hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Það er náttúrlega allt í lagi þegar Vinstri græn eru annars vegar en það er alveg bannað í öðrum flokkum að menn hafi ólík sjónarmið. Ég vil spyrja hv. þingmann að því, af því mér finnst pínulítið verið að daðra við hlutina úr ólíkum áttum - hv. þingmaður lítur annars vegar svo á að frumvarpið sé sérstaklega að hygla orkufyrirtækjunum en er síðan á móti fyrirtækjaaðskilnaði sem er sérstaklega fyrir neytendur. Ég átta mig þess vegna ekki almennilega á því hvað þar er á ferðinni. Ég mundi gjarnan vilja fá skýringar á því hvort hún sé virkilega á þeirri skoðun að þau sjónarmið sem eru uppi í því frumvarpi séu ekki til þess fallin að auka samkeppnina, sem hún hlýtur að vera sammála mér um að þurfi að gera.

Herra forseti. Ég vil gera orð Alþýðusambands Íslands að mínum. Í áliti þess segir, með leyfi forseta: „Aðstæður hér á landi eru aftur á móti með þeim hætti að óljóst er hvort hægt sé að tryggja samkeppni á orkumarkaði. Markaðurinn er lítill, fáir framleiðendur og eitt fyrirtæki hefur markaðsráðandi stöðu og stýrir því markaðnum. Kaupendur eru aftur á móti margir, sundurleitur hópur, flestir litlir og hafa því óveruleg áhrif á markaðinn. Alþýðusambandið hefur því efasemdir um að hægt verði að tryggja samkeppni á orkumarkaði. Til þess að hún verði tryggð þarf að fara út í viðameiri aðgerðir en þær sem lýst er í frumvarpinu. Þær aðgerðir gætu reynst kostnaðarsamar og á endanum eru það heimilin og fyrirtækin í landinu sem borga þær.“ Í þessu er kjarni málsins fólginn. Nú höfum við ekki bara tillögurnar og hugmyndafræðina um það að samkeppnin eigi að lækka raforkuverð og gera allt betra í lífinu í þessum efnum, við höfum líka reynsluna. Hvað segir reynslan okkur? Ef einhver samkeppni hefur komist á á þessum markaði hefur hún ekki orðið til þess 

Virðulegi forseti. Ég verð að koma inn á einn þátt í ræðu hv. þingmanns og það eru fullyrðingar hennar um að með frumvarpinu sé verið að heimila sölu á 49% hlut í Landsneti. Það er einfaldlega rangt. Ekki er verið að opna fyrir neitt eignarhald á Landsneti í frumvarpinu. Samkvæmt gildandi lögum mega tiltekin fyrirtæki eiga hluti í Landsneti, þ.e. fyrirtæki sem áttu flutningsvirki þegar gildandi raforkulög komu til framkvæmda. Eftir að Hitaveita Suðurnesja seldi sín virki til Landsnets eru eigendur þess, Landsvirkjun, Rarik og Orkubú Vestfjarða, öll í 100% eigu ríkisins og Orkuveita Reykjavíkur er í 100% eigu sveitarfélaga. Því verður eignarhaldi Landsnets ekki breytt nema með lögum. Því til viðbótar gilda sérlög um öll framangreind fyrirtæki og því þarf alltaf atbeina Alþingis ef gera á einhverjar breytingar á eignarhaldi Landsnets. Það stendur hins vegar ekki til. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur lýst þeirri skoðun sinni hér á Alþingi 

Herra forseti. Í samantekt nefndarritara um athugasemdir sem bárust um þetta efni og um álit ráðuneytisins á því kemur fram að áskilnaðurinn í 4. gr. um eignarhaldið á flutningsfyrirtækinu, sem er Landsnet, sé víðtækari en bráðabirgðaákvæði XII í raforkulögunum. Hvað þýðir það, herra forseti? Það þýðir að á meðan að eigendurnir, sem nú eru Orkuveita Reykjavíkur, Landsvirkjun og Rarik, eru 100% í eigu opinberra aðila - sem sagt fram til 1. júní á næsta ári, ef þeir verða ekki búnir að skipta sér upp og selja hluti - er hægt að selja 49% af fyrirtækinu. Samkvæmt því sem nefndinni hefur verið kynnt er ljóst - og ef menn ætla að koma á síðustu stundu, herra forseti, og segja að bráðabirgðaákvæði í raforkulögunum gangi lengra en þetta eru menn að 

Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir veit það jafn vel og ég að þegar Landsnet var stofnað voru, eins og fram kom í máli mínu áðan, eigendur þess þau fyrirtæki sem áttu flutningsvirki þegar gildandi raforkulög komu til framkvæmda. Það eru þau fyrirtæki sem ég nefndi hér áðan. Um öll þau fyrirtæki gilda síðan sérlög þar sem sérstaklega er fjallað um þetta. Hv. þingmaður dregur fram þætti og málar upp sem eru einfaldlega rangir. Það stendur ekki til að opna, og þessi leið mun ekki gera það, neitt fyrir eignarhald á Landsneti. Að auki má nefna að kveðið er á um það í bráðabirgðaákvæðum með raforkulögunum að endurskoða eigi raforkulögin fyrir árið 2010. Að mínu viti bendir ekkert til þess að þessu verði heldur breytt í þeirri endurskoðun miðað við orð hæstv. iðnaðarráðherra og skoðun sem hann hefur lýst á eignarhaldinu í Landsneti. Ég bið hv. þingmann að halda þessu til haga og fara rétt með. Ég fullyrði það hér með að þetta er 

Herra forseti. 4. gr. frumvarpsins sem við ræðum hljóðar svo: „Við 1. mgr. 8. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Flutningsfyrirtækið skal ávallt vera að lágmarki að 2/3 hlutum í eigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem alfarið eru í eigu þessara aðila.“ Hvað þýðir það? Það þýðir að einn þriðji hlutinn getur verið í eigu annarra en ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem alfarið eru í eigu þeirra. Og hvað er það, herra forseti? Það eru einkaaðilar. Og það er ekki bara það heldur hefur meiri hluti iðnaðarnefndar nú lagt til að breyta þessum mörkum úr auknum meiri hluta í 51%. Og það er enginn misskilningur fólginn í þessu. Misskilningurinn sem fólginn hefur verið í þessu er, að ég held, að umsagnaraðilar hafi ekki áttað sig á því að með flutningsfyrirtækinu, eins og þarna segir, sé verið að fjalla um Landsnet. Ég rakti það, gerði það í greinargerðinni, í ræðu minni áðan að ég tel algjörlega óeðlilegt að vera að taka inn í þessi lög núna ákvæði um eignarhald á Landsneti meðan verið er að byrja á því að endurskoða lögin í heild.

Virðulegi forseti. Ég vil, eins og fleiri sem hér hafa tekið til máls, þakka hv. þingmanni sköruglega frammistöðu á þeim forsendum sem hún stendur fyrir og hennar flokkur. Lengra nær samþykkið ekki. Hún hefur gert það sérstaklega að umtalsefni hér að lítið sem ekkert samráð hafi verið haft við Samband íslenskra sveitarfélaga við vinnslu málsins og hefur rætt um ákvæði stjórnarskrárinnar í 72. og 78. gr. og vitnað til þess sérstaklega. Hún hefur gefið í skyn, og kallað það, að um meinbægni sé að ræða hjá nefndinni varðandi það að hafa ekki viljað fallast á að fá sérstakt lögfræðiálit. Sá sem hér stendur var einn af þeim sem höfðu fyrirvara á þessu og kallaði eftir því að við færum ítarlega yfir þetta. Í ljósi þeirrar umræðu sem er rakin í nefndaráliti meiri hlutans - og við fengum til viðræðna við nefndina virta lögfræðinga á þessu sviði - töldum við það einfaldlega nægja. Ég kalla hins vegar eftir afstöðu þingmannsins til þess hvort 

Herra forseti. Ég ræddi í máli mínu áðan að mjög ólíkir hagsmunir gætu legið til grundvallar mati annars vegar fyrirtækis, hvort sem það stundar orkuvinnslu eða eitthvað annað, sem starfar á opnum frjálsum markaði og hins vegar sveitarfélags sem ber að líta til fleiri átta og taka mjög mið af samfélagslegum þörfum og áhrifum lagabreytinga á óskylda þætti - óskylda þætti þegar fyrirtækinu sem slíku ber fyrst og fremst að hugsa um hag fyrirtækisins. Ég tel að það sé sitt hvað afstaða fyrirtækjanna sem slíkra annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar eins og REI-málið sýndi og sannaði, herra forseti.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að nokkur skil eru stjórnsýslulega séð á milli sveitarstjórnar og stjórnar orkufyrirtækja í eigu sveitarfélaga. Engu að síður er almenna reglan sú að fulltrúar í sveitarstjórnum skipa venjulega meiri hluta þeirra stjórna sem hér um ræðir og hafa í allan vetur lagt sitt inn í þá lagasetningu sem hér fyrirhuguð. Ég vil líka nefna það sérstaklega varðandi það sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni um afstöðu stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga, að hún hefði veitt álit sitt. „Álitið“ sem kom frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga var samantekt umræðna af stjórnarfundum þar sem þessi mál voru rædd og stjórnin kom sér ekki saman um eina umsögn. Einn stjórnarmaður, Svandís Svavarsdóttir, skilaði séráliti og það var birt. Ég vil líka nefna það sérstaklega hér að iðnaðarnefnd tók að mörgu leyti tillit til margra þeirra athugasemda sem fram komu í umsögnum orkufyrirtækja 

Það er eftirtektarvert, herra forseti, að fulltrúar sveitarfélaganna hafa lagt sitt inn við undirbúning þessa máls í gegnum stjórnir orkufyrirtækjanna sem sveitarfélögin eiga. Það segir mér aðeins eitt, og ítrekar í rauninni það sem ég sagði áðan, að ekki var haft samband eða samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga heldur við orkufyrirtækin í landinu, stjórnarmenn þeirra og forstjóra. Ég er ekkert undrandi á því. En ég gagnrýni þau vinnubrögð og tel ámælisvert að ekki hafi verið haft beint samráð við undirbúning málsins. Ég vil að öðru leyti segja að veigamikil atriði í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga liggja úti við afgreiðslu þessa máls og það varðar sérstaklega afstöðu til hitaveitnanna. Það er ekki einungis Samband íslenskra sveitarfélaga sem gerir athugasemdir við að evrópska raforkutilskipunin eigi að fara að gilda um hitaveitur uppi á Íslandi, það sér náttúrlega hver maður að þetta er alveg út í hött.

Hæstv. forseti. Hér er mikilvægt mál á ferðinni og álitamálin mörg eins og fram kom í ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart að skoðanir séu skiptar um þetta mál og ég held að umræða um auðlindamál og orkusviðið hafi auðvitað verið í landinu um langa hríð en hefur þó komið nokkuð snöggt inn á Alþingi á undanförnum missirum, kannski ekki síst vegna þeirra framkvæmda sem hafa verið hér og af ýmsum öðrum ástæðum og síðustu mánuði kannski ekki síður vegna þess að við erum að gera okkur grein fyrir því sem við vissum náttúrlega fyrir að auðlindir okkar eru afar dýrmætar þegar á allt litið, bæði fyrir okkur Íslendinga og eins vegna þess ástands sem er í heiminum þar sem auðlindir munu væntanlega verða af skornari skammti og dýrari eftir því. Þetta frumvarp sem, eins og ég hef sagt áður, lætur ekki mikið yfir sér, bandormurinn, en í því eru mikil tíðindi. Þetta mál hefur mikið verið rætt í iðnaðarnefnd og ég vil byrja á því að segja að mér hefur þótt samstarfið í nefndinni vera með ágætum. Þótt við séum að takast á um grundvallaratriði og kannski ekki síst þess vegna álít ég að umræðan í nefndinni hafi verið gagnleg fyrir alla nefndarmenn sem komu að málinu. Iðnaðarnefnd hefur lagt til nokkrar breytingar á málinu sem ég ætla að ræða nokkuð síðar en áður en ég fer í þær vil ég fara nokkrum orðum um þetta mál, auðlindir okkar Íslendinga. Rótin að þessu frumvarpi er ekki síst sú að menn eru stöðugt að gera sér betur grein fyrir því hversu mikilvægar orkuauðlindir okkar eru. Þetta frumvarp, eins og ég sagði áðan, fjallar fyrst og fremst um raforkuframleiðsluna og auðlindir þessar í tengslum við þá nýtingu eins og við þekkjum hana í dag. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að auðlindirnar verði stöðugt verðmætari fyrir þjóðina, undir það tek ég heils hugar. Á tímum gríðarlega hás olíuverðs er ekki nokkur spurning að auðlindir sem okkar skipta afar miklu máli. Hins vegar, herra forseti, og á þetta legg ég þunga áherslu, ef málum er svo háttað að stöðugt erfiðara er að virkja auðlindir okkar með skynsamlegum hætti eru þær auðvitað auðlindir í dvala, þær nýtast þá þjóðinni ekkert í þessum skilningi. Þekkingin tapast, tækifæri týnast. Við verðum að gera okkur grein fyrir þessu ekki síst í ljósi frétta um að Orkuveita Reykjavíkur hafi blásið Bitruvirkjun af borðinu - fullfljótt að mínu viti. Menn verða að gera sér grein fyrir því hvaða afleiðingar slík ákvörðun hefur og ef það er gert að ákveðnum sjónarmiðum uppfylltum er ekkert við því að segja í sjálfu sér, en að mínu viti er ekki viturlegt að hrapa að slíkum ákvörðunum. Það má auðvitað spyrja sig að því hvort hægt sé að hugsa sér fjölbreyttari orkunýtingu einhvern tíma í framtíðinni og ég held að það sé skynsamlegt fyrir okkur hér á hinu háa Alþingi að gera okkur grein fyrir því að tækniframfarir í þessari grein geta orðið hraðar og við verðum að fylgjast afar vel með því sem þar er að gerast og horfa eins langt fram í tímann og við getum og reyna að tryggja stöðu Íslands sem best. Það má segja að allt frá því að bygging stórvirkjana hófst hafi slíkar framkvæmdir verið nokkuð umdeildar í þjóðfélaginu og stundum afar umdeildar eins og við þekkjum t.d. um Búrfellsvirkjun og Kárahnjúkavirkjun. Vegna fyrri virkjunarinnar var fyrst og fremst um að ræða gagnrýni á að hleypa erlendum fjárfestingum inn í landið vegna álframleiðslu og í seinna tilvikinu var, eins og við munum mjög vel, mikil gagnrýni vegna þeirrar röskunar sem bygging virkjunarinnar hafði í för með sér. Auk þess var líka gagnrýnt að raforkan færi öll til orkufreks iðnaðar. Í því sambandi vil ég endilega minna á það sjónarmið að eina leiðin fyrir okkur Íslendinga til að flytja raforkuna úr landinu eins og er - af því að við hljótum öll að vona að við getum einhvern tíma byggt sæstreng - er í formi einhverrar vöru, hér hefur það verið í formi málms. Nú eru teikn á lofti um netþjónabú og aðra slíka starfsemi. Ég segi fyrir mig að ég er ánægð með að orkan okkar seljist á háu verði til starfsemi sem nýtir hana vel og við fáum sem mest fyrir hana. Reyndar vil ég samt geta þess að best er ef saman fer góð nýting og heppileg atvinnutækifæri fyrir landsmenn, uppbygging orkumannvirkja og iðnaðar eða þjónustu þeim tengdum verða auðvitað að skapa aukin atvinnutækifæri í landinu. Herra forseti. Nokkuð hefur borið á því í umræðunni að erfitt muni vera að byggja vatnsaflsvirkjanir í framtíðinni. Undir það vil ég ekki taka fyrirvaralaust, við hljótum alltaf að horfa á þá kosti þar sem saman geta farið hagsmunir þjóðarinnar og takmarkað inngrip í náttúruna, en margir þeir sem hafa verið á þessari skoðun hafa hins vegar litið til jarðvarmavirkjana sem framtíðarlausnar í þessu máli, í rammaáætlun 1 var t.d. nokkuð litið til jarðvarmavirkjana. Ég man ekki betur en að margir málsmetandi menn hafi látið afar jákvæð orð falla í garð slíkra framkvæmda en jafnframt hafnað vatnsaflsvirkjunum. Ég get ekki tekið undir slíkan málflutning, það verður að horfa á þessa hluti í samhengi, það verður að horfa á náttúruna og nýtingu í einhvers konar samhengi og það gengur ekki að einn daginn séu vatnsaflsvirkjanir í tísku, annan dag jarðvarmavirkjanir og svo kannski ekki neitt eða allt þess á milli. Bankar voru í tísku í fyrra, álver var í tísku í síðasta mánuði, netþjónabú er í tísku í dag, við Íslendingar höfum sérstakt lag á því að taka einn atvinnuveg og lyfta honum á stall og segja þá að hinir séu ómögulegir á meðan. Þetta tel ég vera afskaplega mikinn ljóð á okkar ráði. Það er hlutverk okkar nú sem stöndum að þessu frumvarpi um breytingu á lögum á auðlinda- og orkusviði að skoða það svið sem þessi verkefni vinna eftir bæði út frá hagsmunum nýtingar og náttúru. Við verðum að líta til hraða framkvæmda út frá t.d. hraða sveitarstjórna í skipulagsmálum. Það þarf að skoða alla þætti þannig að þessi mál geti einhvern veginn unnið saman og við sem þjóð haldið áfram að vaxa og dafna með skynsamlegri nýtingu þeirra auðlinda sem við eigum á landi og legi og í höfðinu á okkur sjálfum. Menn hafa haldið því fram að eðlilegt sé að nýta fyrst röskuð svæði, ég get fallist á það. Þess vegna vil ég að menn leiti leiða til að hefja nýtingu orkuauðlindanna á Norðausturlandi til að treysta byggðina þar. Ég styð Norðlendinga í því að gera það. Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór vandlega yfir nefndarálitið og ég ætla ekki að fara mjög ítarlega yfir það en það eru þó nokkur atriði sem mig langar til að víkja sérstaklega að. Í fyrsta lagi langar mig að ræða aðeins um tengslin við stjórnarskrána. Nefndin ræddi nokkuð ítarlega um það hvort réttarstaða sveitarfélaga og orkufyrirtækja í þeirra eigu veiktist vegna takmarkana frumvarpsins á varanlegu framsali vatns- og jarðhitaréttinda. Þegar lá fyrir álit Eiríks Tómassonar prófessors til málsins en hann taldi svo ekki vera. Á fundum nefndarinnar gerðu Sigurður Líndal og Karl Axelsson grein fyrir áliti sínu og töldu þeir að ákvæði þetta bryti ekki í bága við stjórnarskrá. Þá er viðurkennt og það kom berlega fram í vinnu nefndarinnar og er tekið fram í nefndaráliti að löggjafinn hafi meira svigrúm til inngrips í eignarréttinn þegar hann á tilurð sína að rekja til opinberrar leyfisveitingar. Meiri hluti nefndarinnar telur því, miðað við þær upplýsingar sem hún hafði, að ákvæði frumvarpsins eins og þau lágu fyrir séu í fullu samræmi við stjórnarskrá. Herra forseti. Nefndin lagði til að bann við varanlegu framsali vatnsréttinda verði hækkað úr 7 megavöttum í 10 megavött. Var það gert til samræmis við önnur lög. Til að setja þessar stærðir í samhengi er gaman að geta þess að Mjólka, mjólkurkýr Vestfirðinga, er rúm 8 megavött, Laxá er 28 megavött, Búrfellsvirkjun er 270 megavött, Hvesta, sem þykir afar stór bændavirkjun, er 1,5 megavött. Annað grundvallaratriði í frumvarpinu er tímabundinn afnotaréttur á orkuauðlindum en í frumvarpinu er boðuð grundvallarbreyting á meðferð eignarréttar á vatni sem hefur að geyma virkjanlegt afl að ákveðnu magni. Tekið er fyrir að ríki og sveitarfélögum sé heimilt að selja eignir sínar út á markað en gert er ráð fyrir að þessum aðilum og sérstökum eignarhaldsfélögum sem alfarið eru í eigu þeirra sé heimilt að veita einkaaðilum tímabundin afnot af þeim vatns- og jarðhitaréttindum sem háð eru framsalstakmörkunum til allt að 65 ára með þeim skilyrðum að úthlutað sé án mismununar og að þau stuðli að hagkvæmri nýtingu auðlinda og fjárfestingu í mannvirkjum. Það komu fram nokkuð skiptar skoðanir um þetta í vinnu nefndarinnar, sumir töldu að þetta væri of langur tími, eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson gerði grein fyrir í áliti sínu. Eins komu fram sjónarmið um að þessi tími mætti vera lengri og það kom glöggt fram hjá orkufyrirtækjunum að þau töldu svo vera þannig að um þetta mál var ítarlega fjallað í vinnu nefndarinnar. Þá lá fyrir álit tveggja hagfræðinga, vönduð greinargerð sem fylgdi frumvarpinu, þar sem þeir röktu þau efnahagslegu áhrif sem slík takmörkun hefði í för með sér og það var fjallað töluvert um það, en meiri hluti nefndarinnar var sammála um að afar mikilvægt væri hvernig staðið verði að fyrirkomulagi afnotaréttarins. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að nefnd á vegum forsætisráðherra verði sett á laggirnar og hún hafi það hlutverk m.a. að móta fyrirkomulag á leigu vatns og jarðhita og þeim réttindum sem eru í eigu ríkisins. Meiri hluti nefndarinnar leggur ákaflega mikla áherslu á að sú nefnd hafi víðtækt samráð og taki mið af þeim reglum sem þegar eru í gildi um eignarráð ríkisins. Í því sambandi má nefna þjóðlendur. Rétt er að taka fram að nefndin kallaði líka fyrir sig nokkra hagfræðinga til að ræða betur um þennan efnahagslega þátt og að það mátti finna samhljóm hjá þeim og því áliti sem þegar lá fyrir af hálfu iðnaðarráðuneytisins en nefndin taldi samt sem áður út frá þeim rökum sem fyrir lágu að þessi tími væri rétt skammtaður en taldi þó ástæðu til að setja inn breytingarákvæði í 1. gr. þannig að handhafi afnotaréttar skuli að liðnum helmingi afnotatímans eiga rétt á viðræðum við leigjendur um framlengingu. Nefndin taldi nauðsynlegt að nefnd forsætisráðherra fjallaði þá sérstaklega um það hvernig eigi að fara með endurnýjun afnotasamninga í því ljósi og leggur nefndin því til breytingar í samræmi við það. Ég vil ítreka mikilvægi þess að þessi nefnd nýti sér þá þekkingu sem býr í þjóðfélaginu á þessum málum, hafi víðtækt samráð og hafi að leiðarljósi að gætt sé að auðlindum okkar. Herra forseti. Við þurfum ekki að rifja upp átökin í Reykjavíkurborg vegna Orkuveitu Reykjavíkur sl. haust. Ein rótin að þeim deilum var sú að hætta væri á að Orkuveita Reykjavíkur nýtti fjármuni úr einkaleyfisrekstri í samkeppnisrekstur eða útrás. Þetta atriði hefur verið umdeilt frá setningu raforkulaga, þ.e. hvernig eigi að fara með aðskilnað ólíkrar starfsemi hjá fyrirtækjunum. Þetta frumvarp tekur á þessu álitamáli og ég er afar sátt við þá leið sem frumvarpið fer í þessu efni. Ég verð að segja að ég get ekki tekið undir orð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að með þessu sé einhver hætta á ferðinni, ég held miklu frekar að það hafi verið nauðsynlegt og hefði raunar átt að gera það strax við setningu raforkulaganna að leggja til að fara þessa leið. Það var til umræðu eins og hv. þingmaður veit í aðdraganda þeirrar lagasetningar en niðurstaðan á þeim tíma var sú að gera þetta ekki. Ég held að ef við teljum að það sé akkur í því að efla bæði starfsemi orkufyrirtækjanna, gera starfsemina gegnsærri og leita leiða til að auka samkeppni, þá hljóti þetta að vera eina skynsamlega leiðin til að fara, ég sé ekki hvernig það getur verið með öðrum hætti. Ég trúi ekki að menn vilji ekki að orkufyrirtækin þróist heldur séu áfram - hvað á ég að segja - jafnþung og mörgum hefur þótt þau vera í gegnum tíðina. Mér finnst þetta því vera skynsamleg leið og ég er sérstaklega ánægð með að hún er valin. Í frumvarpinu er gerð krafa um að veitufyrirtækjum sem hafa einkaleyfi til starfsemi og eru af ákveðinni stærð verði óheimilt að stunda samkeppnisrekstur á orkusviði, þ.e. framleiðslu og sölu raforku og verði sá þáttur því að fara í sjálfstætt fyrirtæki. Eins og ég segi tók nefndin undir það sjónarmið frumvarpsins að ekki sé ástæða til að láta slíkt ákvæði ná til smærri fyrirtækja enda ljóst að um nokkurn kostnað af slíku yrði að ræða fyrir þau. Það fyrirtæki sem kannski helst nálgast þetta að stærðarmörkum er Orkubú Vestfjarða, Orkuveita Húsavíkur er töluvert minna fyrirtæki, og síðan Rafveita Reyðarfjarðar sem er afar smátt fyrirtæki og ekki eðlilegt að leggja það á slík fyrirtæki að taka á sig þannig skyldur. Fyrirtækin hafa nú þegar stigið ákveðin skref til að mæta þessu og höfðu gert það áður vegna þess að menn hafa talið að það sé eðlilegt að færa samkeppnisreksturinn frá einkaleyfisrekstri. Ég get t.d. nefnt orkusöluna þar sem menn hafa gert þetta nú þegar og ég veit ekki betur en að mönnum hafi þótt það vera til bóta að hafa þetta skýrt. Ég vil líka taka fram, vegna þess að sagt er að samkeppni hafi ekki verið nóg, að auðvitað má alveg segja að við hefðum viljað sjá hana meiri og við skulum ekkert gleyma því að þessi lög eru einungis fimm ára gömul og í þeim felast gríðarlega miklar breytingar og menn verða að átta sig á því að svona tekur tíma. Samkeppnisstofnun er eindregið þeirrar skoðunar að þessi breyting muni og sé til þess fallin að ýta undir samkeppni. Það er skoðun mín að það sé til nokkurs að vinna að ná samkeppni á þessu sviði. Hins vegar er það álit meiri hluta nefndarinnar að ástæðulaust væri að eignarhald á dreifiveitum flutningsfyrirtækis yrði að vera að tveimur þriðju hlutum hjá opinberum aðilum, nóg væri að um einfaldan meiri hluta væri að ræða. Þannig væri t.d. hægt að ýta undir áhuga fjárfesta, t.d. lífeyrissjóða, sem að mínu áliti væru heppilegir fjárfestar t.d. hjá dreifiveitunum. Ég vil líka taka fram út af þessu að það er á engan hátt hægt að skilja þetta frumvarp þannig að það sé verið að einkavæða Landsnet,  Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir sjónarmiðum mínum vegna þessa frumvarps sem hér liggur fyrir. Ég vil endurtaka að starfið í nefndinni var árangursríkt, þetta er flókinn málaflokkur og það er afar mikilvægt að vandað sé til verka. Í mínum huga er ekkert óeðlilegt að löggjöf af þessu tagi sé nokkuð lengi í þróun. Nú liggur fyrir að til stendur að endurskoða raforkulögin í heild og þar mun án efa fara mikil vinna fram. Ég tel að frumvarpið í þeim búningi sem það nú liggur fyrir verði okkur gagnlegt og ég vona að það fái framgang hér á hinu háa Alþingi. Ég vil þó taka fram í samræmi við það sem ég sagði hér í upphafi að reglurnar verða að vera þannig að þær stuðli að heilbrigðri nýtingu og vernd í landinu. Á því byggist vöxturinn.

Herra forseti. Ég held að þingheimur hafi greint nokkra bitru í orðum hv. þingmanns um að auðlindir sem ekki eru virkjaðar hér og nú væru auðlindir í dvala og nýttust ekki landi og þjóð. Ég hlýt að vara eindregið við því að við horfum eingöngu til skammtímagróða í þessu sambandi. Við þurfum að horfa til lengri tíma og þess vegna hef ég hef lagt fram tillögu um að tekið verði sérstaklega á réttindum og skyldum varðandi leigusamninginn sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Það er nefnilega ekkert tekið á því í frumvarpinu og tillaga meiri hluta nefndarinnar fjallar eingöngu um það að skýra réttindi leigutakans og þá aðeins til framlengingar samningsins. Ég hef lagt fram tillögu um að þetta verði gagnkvæmur réttur og hann verði bæði til endurskoðunar og til uppsagnar vegna þess að aðstæður geta breyst mjög á 35 árum og ég tala nú ekki um á 65 árum. Við gætum staðið frammi fyrir þeim veruleika innan 65 ára að hér væri möguleiki á því að flytja til að mynda rafmagn um sæstreng til Evrópu. Leigutakinn hefði þá ráðstöfunarrétt á því hvað hann gerði við rafmagnið ef hann fengi hærra verð fyrir það þar og gæti þannig mögulega skrúfað fyrir einhverja aðra notkun á því. Það er mjög mikilvægt að þetta sé tekið skýrt inn í réttindi og skyldur beggja aðila. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Er hún ekki tilbúin til að styðja þessa tillögu mína sem, eins og ég sagði áðan, gengur lengra en tillaga meiri hluta nefndarinnar?

Herra forseti. Ég held að ég hafi vikið sérstaklega að því í ræðu minni að við þyrftum að horfa fram í tímann þegar orkuauðlindir eru annars vegar og ég held að ég hafi líka sagt að tækniframfarir séu nokkuð hraðar á þessu sviði og að þess skuli sjást merki sem við gerum hér. Ég veit ekki betur en að ég hafi sagt það. Ef það hefur ekki verið skýrt ítreka ég það að ég held að það sé skylda okkar að horfa á hlutina dálítið vítt. Þegar ég nefndi Bitruvirkjun, sem ég bjóst nú við að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir tæki eftir og hlustaði á, og þau sjónarmið mín að auðlindirnar væru þá í dvala, þá vildi ég draga það fram vegna þess að frumvarpið er til þess gert að setja ramma utan um hugsanlega nýtingu á þessum auðlindum. Í því felast ákveðin fyrirheit um að þetta séu verðmætar auðlindir sem við vitum að þær eru. En ef við komumst að þeirri niðurstöðu hér á Íslandi að við getum ekki nýtt þær á neinn hátt - ég er ekki að tala um í dag, ég er að horfa fram í tímann - þá skiptir þessi lagasetning ekki öllu máli. Það er það sem ég er að segja. Ég veit að margar aðrar þjóðir eru nú hugsi yfir því hvernig við högum okkur hér á ýmsan hátt. Sumir telja að við höfum gengið of langt, aðrir of skammt. En ég held að við getum verið alveg sammála um að þessar auðlindir okkar eru afar dýrmætar og einstakar fyrir margra hluta sakir. Þegar við setjum reglur, sem eru auðvitað fyrst og fremst til að setja ákveðin skilyrði um það hvernig við ætlum að gera hlutina, þá er það ekki til nokkurs ef við viljum ekki gera nokkurn skapaðan hlut. Þetta er mitt sjónarmið. En ég verð að segja út af því sem hv. þingmaður spurði um, hvort ég styddi tillögu hennar, þá geri ég það ekki. Ég er mjög sátt við þá leið sem valin er í frumvarpinu og ég stend við hana.

Herra forseti. Ég mun auðvitað reyna á milli umræðna að telja meiri hlutann á mitt band í þessu efni. Það eru tvö atriði sem mig langar til að gera athugasemdir við vegna orða hv. þingmanns í ræðu hennar áðan. Í fyrsta lagi það sem varðar REI-málið, að hættan þar hafi verið fólgin í því að verið væri að nota afrakstur af sérleyfisrekstri í útrás. Í mínum huga er hættan sem fólgin var í REI-málinu einfaldlega sú að það stóð til að stela eigum almennings í landinu, bæði hvað varðaði efnislegar eignir og ekki síður hvað varðaði þá þekkingu og þann grunn sem þetta fyrirtæki starfar á. Það var sú hætta sem ég sá í þessu máli og sem landsmenn sáu í því. En ég vil ekki fara frá þessu máli öðruvísi en að segja að það að auðlindir liggi í dvala séu þær ekki nýttar hér og nú, er svolítið hættulegur hugsanagangur. Við verðum að átta okkur á því að ef við ætlum að nýta hlutina, raforkuna okkar og hvað sem er með sjálfbærum hætti, þá verðum við að gera það þannig að við tryggjum að afkomendur okkar, að kynslóðirnar sem koma á eftir okkur hafi jafnan aðgang að slíkri nýtingu og við höfum í dag, a.m.k. ekki verri, helst betri. Við eigum ekki að göslast um eins og okkar kynslóð gerir og við sem hér stöndum hér og nú, að þetta sé allt okkar prívatmál og við getum klárað það ef okkur sýnist svo. Að lokum ein stutt athugasemd: Að selja orkuna háu verði, lýst var stuðningi við það. Er það svo víst að raforkan sé seld háu verði til álfyrirtækjanna í landinu? Ég held ekki, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil alveg endilega að raforkan á Íslandi sé seld eins dýrt og hægt er. Ég vil það og ég veit ekki betur en við höfum verið að vinna að því.  Enn og aftur er hv. þingmaður sérstaklega upptekin af þessum tveimur orðum, Bitra og dvali, í máli mínu áðan. Ég er að reyna að segja það, og ég ætla að segja það í þriðja sinn, að auðlindir geta verið dýrmætar út frá mörgum sjónarmiðum. Ég er alveg sammála því. Það getur vel verið að við munum finna aðrar leiðir í framtíðinni til að gera ýmislegt. Ég held að ég hafi líka tekið það fram í ræðu minni að við þurfum að passa upp á auðlindirnar. Ég held að ég hafi meira að segja tekið það fram nokkrum sinnum að við þurfum að gera það. Þarna erum við, ég og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, ósammála og ég hugsa að ég sé ósammála vinstri grænum í þessu. Ég ekki sammála því að með því að gera hlutina skynsamlega séum við búin að skemma allt, ég er ekki sammála því. Þarna skilja leiðir að þessu leyti. Varðandi REI-málið þá hefur skoðun mín eindregið verið sú að það sé óheppilegt að blanda saman þáttum sem lúta einkaleyfi þar sem íbúar Reykjavíkur geta ekki snúið sér til neins annars til að kaupa heitt vatn en Orkuveitu Reykjavíkur, þá finnst mér óheppilegt ef það væru einhverjar áhyggjur af því að þeir fjármunir væru nýttir í aðra hluti. Ég er ekki að segja að það hafi verið gert, það voru áhyggjur af því og í mínum huga var það nóg. Ég geri athugasemdir við það. Ég er hins vegar ekki svona hrædd við fjármagn úr öðrum áttum. Þar erum við líka ósammála, ég og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. formanni iðnaðarnefndar fyrir skilmerkilegt nefndarálit meiri hlutans og þá góðu vinnu sem formaðurinn hefur stýrt hjá iðnaðarnefndinni frá því að þetta mál var hér til 1. umr. Sömuleiðis vil ég þakka öðrum nefndarmönnum í iðnaðarnefnd sem hér hafa greint okkur frá þeirri mikilvægu vinnu sem þeir hafa verið vinna að í þessu máli undanfarnar vikur og mánuði. Hér er á ferðinni eitthvert mikilvægasta málið sem við höfum til umfjöllunar í þinginu á þessum vetri. Hér er á ferðinni söguleg sátt í orkumálum. Hér er sameiginleg lausn á einhverju harðasta deilumáli síðari ára sem er eignarhald á auðlindum þar sem almenningi er tryggt áframhaldandi eignarhald á þeim auðlindum sem eru í almannaeigu í orkunni. Ég held að þetta sé einhver mikilvægasti ávinningurinn sem við jafnaðarmenn sjáum í þessu stjórnarsamstarfi á þessu kjörtímabili. Ég held að þetta sé áfangi sem muni skipa hæstv. iðnaðarráðherra í sögubækurnar þar sem hann á svo sannarlega vel heima því að þetta er tímamótamál. Það er sérstaklega ánægjulegt við 2. umr. málsins að heyra hversu góður samhljómur er milli fulltrúa úr öllum stjórnmálaflokkum, vil ég leyfa mér að segja. Þó að sumir vilji ganga nokkuð lengra þá heyri ég ekki betur en að um öll aðalatriðin í málinu, þ.e. hvernig við afmörkum eignarhald almennings á auðlindunum, sé full sátt og það er auðvitað kjarni málsins og það mikilvæga þar. Við höfum því miður ekki haldið nægilega vel á málum t.d. hvað varðar auðlindir sjávar fyrr á tíð og glutrað niður tækifærum þar til þess að tryggja eign almennings á auðlindunum í hafinu og að við í sameiningu höfum eðlilegt endurgjald af þeim auðlindum. Okkur hefur mistekist að skapa frið um þá mikilvægu starfsemi sem er nýting auðlinda sjávar. Það var raunveruleg hætta á því að við hefðum hafið sömu vegferð í orkumálunum. Þegar þessi ríkisstjórn tók til starfa fyrir ári síðan verður að segja eins og er að löggjöf á þessu sviði var mjög vanbúin. Hæstv. iðnaðarráðherra tók við lagaumhverfi sem hafði breyst mikið þar sem inn voru komnar samþykktir frá Evrópu sem kváðu á um samkeppni og einkarekstur í þessari grein sem hefur verið í eigu og á forræði almennings og hins opinbera. Skyndilega sáu menn í því mikla deilumáli sem reis í kringum Geysi Green Energy og REI að löggjöfin var svo vanbúin að á örskotsstundu gátu einkaaðilar verið komnir á bólakaf í starfsemi sem við Íslendingar viljum að sé á forræði hins opinbera, sem er veitustarfsemin, og inn í auðlindir sem við viljum að séu í þjóðareigu. Það var þess vegna gríðarlega brýnt að grípa til aðgerða við þessar aðstæður til þess að koma í veg fyrir að það færi eins með orkuauðlindirnar og auðlindirnar í hafinu, að þær yrðu aðgerðaleysi okkar að bráð og við misstum réttindi og eignarhald almennings yfir þeim smátt og smátt. Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra eigi alveg skilið sérstakt hrós fyrir að hafa haft pólitíska forustu fyrir því að finna lausn í þessu máli sem tryggir eignarhald almennings á þessum auðlindum sem verða jú sífellt mikilvægari og verðmætari eftir því sem árin líða. En þegar sú lausn er fundin til þess að tryggja hagsmuni almennings þá er það líka að hluta til rétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að um leið er gert alveg skýrt hvar einkafyrirtækin geta spreytt sig, hvaða starfsemi þau geta farið í. Það gefur auðvitað visst tækifæri og svigrúm fyrir einkaframtakið til þess að auka umsvif sín í þessari grein. Ég held að það sé út af fyrir sig bara til bóta og verði til þess að efla þennan mikilvæga iðnað og þessa mikilvægu grein í samfélagi okkar vegna þess að við höfum fyrir nokkru náð ákveðnum mörkum í þróuninni í orkuiðnaðinum. Við erum löngu búin að rafvæða fyrir heimilin í landinu og fyrir allt almennt atvinnulíf í landinu. Við höfum þess vegna virkjað til almenningsþarfa og þær virkjanir sem kunna að vera reistar í framtíðinni á Íslandi verða reistar til þess að þjóna raforkuþörf stórfyrirtækja og í mörgum tilfellum alþjóðlegra fyrirtækja. Það er út af fyrir sig ekkert kappsmál að ríki eða sveitarfélög sinni slíkri áhættustarfsemi. Meðan hægt er að tryggja almannahagsmuni, með því að tryggja eignarhald almennings á auðlindunum og eðlilegu endurgjaldi fyrir þær og tryggja almenningssamkeppnissjónarmið þá er ekkert í veginum fyrir því að einkaaðilar sinni þeim verkefnum. Ég minni á, vegna þess að aðkoma einkaaðila hefur stundum verið til umræðu hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að þó að vinstri menn hafi oft haft þau sjónarmið að einkaaðilar megi hvergi koma nærri orkuiðnaði þá hafa grænir eða náttúruverndarsinnar iðulega gagnrýnt að hið opinbera sé framkvæmda- og eignaraðili að stórframkvæmdum fyrir stóriðju eins og var raunin í kringum Kárahnjúka. Sumir hafa gengið svo langt að segja að ef ríkið hefði ekki verið eignaraðilinn og framkvæmdaraðilinn að Kárahnjúkum og það hefði ekki verið ríkisfyrirtæki þá hefði sú virkjun aldrei verið reist vegna þess að þá hefðu engar viðskiptalegar forsendur verið fyrir henni. Ríkisábyrgðin og öll aðkoma ríkisins hefði verið forsendan fyrir því að það verkefni fór af stað. Það séu þess vegna beinlínis hagsmunir náttúruverndarinnar í landinu að ríkið sé ekki beinn hagsmunaaðili að stórframkvæmdum af því tagi. Það kann þess vegna að kalla á að menn þurfi að velja um það hvort þeir vilja í þeim málefnum vera vinstri eða vera grænir, taka afstöðu með ríkisrekstrinum eða vilja varna því að ríkið skarki með þessum hætti í náttúru Íslands eins og verið hefur um árabil. Ég vil síðan segja um aðskilnaðinn á milli starfsþáttanna í fyrirtækjunum að ég held að þar sér um að ræða skref sem sé einfaldlega tímabært að stíga. Þegar Evróputilskipanirnar voru innleiddar hér fyrir rétt um áratug síðan þá vildu menn freista þess - og ég held að það hafi verið svona almenn samstaða um að kanna hvort það mætti gera án þess að fara alla leið í aðskilnaðinum. Augljóslega mundi hann hafa í för með sér nokkurn kostnað en reynslan sé hins vegar sú að því miður megi sannarlega auka virka samkeppni á þessu sviði. Að taka skrefið og skilja að rekstrarþættina geti orðið til þess að auka fjölbreytni og fá ákveðna „dínamík“ í þessa grein og vera almennt til farsældar fyrir greinina til lengri tíma. Ég get tekið undir efasemdir um að það sé sérlega eftirsóknarvert að heimila 49% eignarhlut einkaaðila í tilteknum greinum í þessum iðnaði. Ég held þó að það séu algjörlega ástæðulausar áhyggjur að telja að þar með sé verið að ákveða að selja hlut í Landsneti. Ég held þvert á móti að þingheimur viti að það er ekki ætlunin með þessu frumvarpi að selja hlut í Landsneti og það væri alveg sérstakt mál ef það stæði til. Ég held líka að almennt séð sé þetta ákvæði ekki til að hafa miklar áhyggjur af því að það er ekki áhugavert fyrir einkaaðila að koma inn sem minnihlutaaðilar með opinberum aðilum í rekstri. Einkaaðilar vita að það geta ýmis sjónarmið önnur en hagnaðarsjónarmið ráðið ferðinni hjá þeim sem þá fer með meirihlutavald í félaginu. Alla jafna vilja einkaaðilar ekki leggja fjármagn sitt inn í slíka óvissu og inn í slíkan minni hluta. Ég hef því ekki mikla trú á það að á þetta reyni en þó hafa auðvitað verið ákveðnar hugmyndir um aðkomu lífeyrissjóða sem hafa skotið upp kollinum í gegnum tíðina og þarna gæti verið svona ákveðinn ávöxtunarkostur fyrir lífeyrissjóðina. Ég ætla ekki að taka neina afstöðu til þess þarna. Ég vil þó segja að ég tel að það sé eitthvað sem við eigum að læra af reynslunni og m.a. af reynslunni með REI og Geysi Green Energy og þær miklu deilur sem um það spunnust og önnur mál sem áður hafa komið upp svipaðs eðlis að það sé almennt til ófarsældar að blanda saman eignarhaldi opinberra aðila og einkaaðila. Almennt eigum við að leitast við að haga löggjöf með þeim hætti að það séu alveg skýr mörk um hvað hið opinbera á annars vegar og hvað einkaaðilar eiga og reka hins vegar. Það getur leitt til óvissu og ófarsældar og hefur gert það í ýmsum málum og vakið miklar deilur í samfélaginu þegar við reynum að blanda saman í félögum jafnóskyldum aðilum og opinberum aðilum sem eiga að gæta almannahagsmuna, jafnræðis, stjórnsýslulaga o.s.frv. og einkaaðilum. Eðli málsins samkvæmt eiga þeir að vera framsæknir, fljótir að taka ákvarðanir og hugsa um hagnaðarsjónarmið til þess að drífa áfram hagvöxt og framfarir hér í okkar ágæta atvinnulífi. Vegna orða hv. þm. Ólafar Nordal hér áðan þá held ég að það sé vel við hæfi að hún geri að umfjöllun merkilegar fréttir í orkumálunum á síðustu dögum. Það er úrskurðurinn um Bitruvirkjun og þau áhrif sem hann kann að hafa. Við höfðum jú fulltrúa Skipulagsstofnunar í umhverfisnefnd í liðinni viku til þess að kynna úrskurðinn. Það er auðvitað alveg rétt hjá hv. þingmanni að þar er um mjög veruleg tíðindi að ræða. Það er sömuleiðis rétt hjá hv. þingmanni að þegar fyrsti áfangi rammaáætlunar var kynntur var alveg ljóst að í þeim áfanga komu jarðvarmavirkjanir almennt vel út en vatnsaflsvirkjanir síður. Sá áfangi rammaáætlunar sætti hins vegar talsverðri gagnrýni fyrir að meta ekki nægilega mikið landslag og landslagsheildir og hann sætti einnig gagnrýni fyrir að líta ekki nægilega til útivistar og til ferðaþjónustunnar. Var dæmi tekið um það hversu gríðarlega góða einkunn virkjunarkostir á Skaftafellssvæðinu, sem er kannski mest notaða útivistar- og ferðaþjónustusvæði á landinu, fengu. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að sá úrskurður sem við nú höfum fengið um Bitru virðist undirstrika að sú gagnrýni hafi átt rétt á sér og að nú sé í auknum mæli tekið tillit til þessara sjónarmiða. Það mun auðvitað hafa áhrif á frekari vinnu við rammaáætlunina um vernd um náttúru Íslands og nýtingu hennar í orkuvinnslu sem hér á að leggja fram á næsta ári. Það er alveg auðsætt að sömu sjónarmið hljóta að gilda um aðrar jarðvarmavirkjanir í landinu og um Bitru. Ef þær eru á mjög mikilvægum útivistar- eða ferðaþjónustusvæðum eða þær tengjast mikilvægum heildum eins og Þingvöllum o.s.frv. þá kunna þær að fá umtalsvert lakari útkomu en margir hugðu þegar lagt var af stað í þá vinnu. Ég held hins vegar að það sem hér skiptir máli sé ekki að dásama jarðvarmavirkjanir annars vegar eða vatnsaflsvirkjanir hins vegar eða hafa einhverjar atvinnugreinar í tísku eða ekki í tísku. Það sem hér skiptir máli er að við Íslendingar þurfum að taka ákvörðun um hvaða hluta af náttúru Íslands við viljum vernda, hvaða svæði í landinu það eru sem eru okkur mikilvæg náttúrusvæði, hvað við viljum vernda og hvar við viljum enga orkuvinnslu hafa. Þegar við erum búin að taka ákvörðun um heildarmynd af því hvaða þætti í náttúru Íslands við viljum vernda til framtíðar - viljum yfir höfuð hvorki spilla með mannvirkjum, orkuvinnslu eða öðru slíku - þá geta menn farið að skoða hvar þar fyrir utan megi virkja og með hvaða hætti. Ég held að við hljótum að nálgast þetta verkefni með þeim hætti. Einmitt í því höfum við verið vanbúin, þ.e. til þess að ákveða hvar eigi að fara í virkjanir. Yfir höfuð hefur sá aðbúnaður sem orkuvinnslan hefur búið við í landinu verið ákaflega óskýr. Við hér á Alþingi Íslendinga höfum enn ekki sagt orkuiðnaðinum hvað við viljum vernda og hvar megi leita leiða til þess að virkja. Þess vegna er það hitt stóra málið hjá þessari ríkisstjórn í orkumálum að ljúka rammaáætluninni um vernd náttúru landsins og nýtingu hennar. Hún þarf að kynna hana hér á næsta ári þannig að við getum fengið skýrar línur bæði fyrir náttúruverndina og umhverfismálin í landinu en líka fyrir þessa mikilvægu atvinnugrein okkar sem orkuiðnaðurinn sannarlega er.

Frú forseti. Orð hv. þm. Helga Hjörvars um aðskilnaðarkröfu frumvarpsins renna stoðum undir þau orð mín að skortur á samkeppni á þessum markaði og ákall markaðsaflanna um að auka samkeppni sé öðrum þræði hvatinn að því að þetta frumvarp varð til. Athyglisvert var að heyra tvíhöfðann tala bæði fyrir Sjálfstæðisflokk og stefnu hans og Samfylkinguna og stefnu hennar. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagðist telja að nú væri tímabært að stíga það skref að aðskilja í rekstri sérleyfis- og samkeppnisþáttinn í þessum atriðum. Með raforkulögunum 2003 hefði verið stefnt að því að kanna hvort þetta mundi ganga, að samkeppnin kæmist á af sjálfu sér. Ég geri athugasemdir við að verið sé að lögleiða þessa uppskiptingu en ekki láta fyrirtækjunum og sveitarfélögunum það eftir hvernig þau koma eignum og rekstri sínum fyrir á sem hagkvæmastan hátt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvert hann telji að næsta skref muni verða á þeirri vegferð ef þessi aðskilnaðarkrafa núna verður ekki til þess að auka samkeppnina. Það skyldi þó ekki vera að það sé í samræmi við álit Viðskiptaráðsins og í samræmi við álit Samkeppniseftirlitsins að eignarhaldslegur aðskilnaður eigi að vera í þeim þáttum?

Virðulegur forseti. Ég skil athugasemdir hv. þingmanns og tek undir að sjónarmið voru um að samkeppni skorti í þessum geira og að auka þyrfti hana sem gerir það að verkum að þessi leið er farin og ég held að í því sé út af fyrir sig ekkert neikvætt heldur fyrst og fremst jákvætt. Það er svo vandasamt að spá og sérstaklega um framtíðina að ég vil ekki á þessu stigi spá neinu um það hvað gert verði ef þetta nægir ekki til þess að koma á samkeppni. En eins og við vitum er að mörgu leyti örðugt að koma upp virkri samkeppni á jafnlitlum markaði og Ísland er því að allt þetta regluverk er hugsað fyrir Evrópumarkaðinn, meginlandsmarkaðinn, þar sem eru jafnmargar milljónir og við erum þúsundir hér og allt aðrar aðstæður í sjálfu sér. Það má því efast um að okkur takist að koma mjög virkri samkeppni á á þessu sviði. Ég held að það sé þó ekki annað eðlilegt en að við leitumst við að tryggja hagsmuni neytenda og þar með almennings í landinu með því að örva þá samkeppni eins og kostur er. Ég vil hins vegar nota tækifærið og spyrja hv. þingmann, vegna þess að ég skil hinar ýmsu athugasemdir og að hún hefði í ýmsum atriðum viljað ganga lengra, hvort henni og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þyki þó ekki í öllum aðalatriðum að þetta mál horfi til framfara og sérstaklega það að tryggja eignarhald almennings á þeim auðlindum sem eru í opinberri eigu í dag.

Frú forseti. Það kom skýrt fram fyrr í ræðu minni og í nefndaráliti að Vinstri hreyfingin – grænt framboð styður að tökin séu hert, að bundið sé í lög að þær auðlindir sem nú þegar eru í opinberri eigu verði það áfram og jafnframt teljum við að unnt sé að ganga lengra og taka inn undir ákvæðið þær eignir, þær auðlindir sem nú eru í sameignlegri eigu sveitarfélaga og einkaaðila. Ég vil leyfa mér að spá inn í framtíðina, hv. þm. Helgi Hjörvar, þó að það kunni að vera vandasamt og menn ættu ekki að gera það og kannski ekki úr þessum stól þar sem hægt er að orðtaka hvert einasta atriði sem sagt er. En í ljósi þeirrar þróunar og þeirrar vegferðar sem hafin var á árinu 2003 með markaðsvæðinguna í raforkukerfinu og þess frumvarps sem við erum með spái ég því að þetta muni ekki heldur leiða til mjög aukinnar samkeppni á markaðnum, þetta muni þvert á móti leiða til kostnaðarauka og hækkunar á raforkuverði en muni litlu skila af því sem samkeppninni er ætlað að laga. Því spái ég að það muni enn og aftur og ekki innan mjög langs tíma koma ákall frá þeim sömu markaðsvæðingaröflum, frá Viðskiptaráðinu sem sendir frá sér álit um að frumvarpið sé þjóðhagslega óhagkvæmt og frá Samkeppniseftirlitinu um að það beri í næsta skrefi að skilja algerlega á milli eignarhalds í samkeppnisrekstri og sérleyfisrekstri. Það verður næsta skrefið, ég leyfi mér að spá því. Mér finnst dapurlegt að Samfylkingin skuli draga þennan vagn fyrir Sjálfstæðisflokkinn.

Virðulegur forseti. Nú verður hv. þingmaður að ráða því sjálf hvað vekur henni depurð og hvað ekki. Ég held þó að sjálfsagt sé að fara í aðskilnaðinn vegna þess að það blasir við hverjum þeim sem skoðar þennan markað að stærstu vandkvæðin við að reyna að hasla sér þar völl fyrir nýja aðila, og þar með að auka fjölbreytni og auka samkeppni í geiranum, er hversu gríðarlega stór fyrirtæki það eru sem eru allsráðandi á honum og eru eignar- og rekstraraðilar á öllum sviðum, hvort sem það eru flutningskerfin, dreifiveiturnar, framleiðslan eða smásalan, þar sem eitt fyrirtæki eins og Orkuveita Reykjavíkur er í raun með alla neytendurna hjá sér, þ.e. höfuðborgarsvæðið, þar er langstærsti hluti neytendanna, og annað fyrirtæki, Landsvirkjun, með sennilega hátt í 90% af framleiðslunni í landinu. Sömu aðilar eru síðan inni á mörgum öðrum sviðum í raforkugeiranum og það er ekki nema eðlilegt að reyna að leitast við að auka þarna aðskilnað og brjóta upp á milli þáttanna í starfseminni.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum á auðlinda- og orkusviði. Eins og fram hefur komið í máli þingmanna sem hafa þegar talað er þetta eitt af þeim málum sem ríkir grundvallarágreiningur um í röðum stjórnmálaflokkanna og sá ágreiningur er ekki nýr af nálinni. Í raun má segja að saga málsins sé kannski tólf ára löng sorgarsaga, vil ég meina, frá því að innleiðing Evróputilskipunar um samkeppni á raforkumarkaði kom fyrst til umræðu í þessum þingsal. Þá voru þau sjónarmið höfð uppi af örfáum þingmönnum að e.t.v. væri skynsamlegast og réttast að beiðast undanþágu frá þeirri tilskipun, enda ætti hún ekki á nokkurn hátt við þann raforkumarkað sem hægt væri að reka á Íslandi í ljósi landfræðilegrar staðsetningar landsins og þeirra orkuauðlinda sem hér eru til staðar. Því miður var ekki farið að ábendingum þeirra skynsömu þingmanna sem þá töluðu, en það voru hv. þingmenn Hjörleifur Guttormsson, Svavar Gestsson og Steingrímur J. Sigfússon. Eftir að ljóst var að lítill hljómgrunnur var fyrir því sjónarmiði og eftir að uppstokkun og breytingar á hinu pólitíska litrófi hafa orðið eru það þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hafa staðið í því að malda einatt í móinn þegar lög af því tagi eða breytingar á lögum koma til umfjöllunar á Alþingi sem varða samkeppnismál á raforkumarkaði. Þetta er eitt mál af því tagi. Þess vegna er það Vinstri hreyfingin – grænt framboð og þingmenn þess flokks sem standa í andófi við stjórnarmeirihlutann, andófi sem byggir á meginskoðunum okkar í orkumálum og auðlindanýtingarmálum. Inn í þau mál fléttast náttúruverndarmálin. Því er um viðamikið og yfirgripsmikið mál að ræða. Eins og bent er á í áliti 2. minni hluta nefndarinnar, í fylgiskjali III, sem er umsögn frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, koma saman í þessu eina máli grundvallaratriði um grundvallarmál sem eru af ólíkum toga, álitamál sem varða eignarhald á náttúruauðlindinni, sem varða þá nýtingu náttúruauðlindarinnar, hvernig nýtingunni sé háttað, í hverra höndum hún eigi að vera o.s.frv. Sú náttúruauðlind sem er í brennidepli er einmitt vatn í hinum ýmsu formum. Þær breytingar sem snerta vatn og vatnsauðlindina varða löggjöf af ýmsu tagi, vatnalögin frá 1923, vatnalögin frá 2006, sem enn eru ekki til lykta leidd, ágreiningur um vatnalögin frá 2006 er enn ekki til lykta leiddur því að enn starfar á grundvelli bráðabirgðaákvæðis í þeim lögum nefnd sem var fengið það hlutverk að skoða til hlítar ákveðna þætti innleiðingar þeirra laga. Ég sit í þeirri nefnd og fékk þann 15. janúar sl. skipunarbréf frá iðnaðarráðuneytinu um starfssvið þeirrar nefndar. Í skipunarbréfinu segir að nefndin sé sett á laggirnar með vísan til samkomulags allra þingflokka við afgreiðslu upphaflegs frumvarps til vatnalaga. Iðnaðarráðherra ákvað að skipa þá nefnd sem hefði það hlutverk að skoða samræmi nýrra vatnalaga við önnur þau lagaákvæði íslensks réttar sem vatn og vatnsréttindi varða, þar á meðal fyrirhugað frumvarp umhverfisráðherra til vatnsverndarlaga sem byggir á vatnsverndartilskipun Evrópusambandsins og sömuleiðis eigi nefndin að hafa til hliðsjónar tillögur nefndar iðnaðarráðherra sem skipuð var á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða við lög um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, nr. 57/1998. Ég var einmitt í þeirri nefnd líka sem skilaði af sér yfirgripsmikilli skýrslu með fjölda tillagna. Fólk verður að átta sig á því að um er að ræða stórt mál sem tengist ýmsu öðru í lagaflóru okkar og í þeim umræðum sem eiga sér stað um nýtingu orkuauðlindanna og náttúruvernd í framhaldi af því. Þetta segi ég til að varpa örlítið skýrara ljósi á hvaðan ágreiningurinn er kominn og um hvað þessi grundvallarágreiningur snýst. Það sem segja má að sé stærsta atriðið í áliti 2. minni hluta, hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur - nú sé ég að ég hef gleymt aðalblaðinu mínu, ég er með fullt af bókum og skýrslum en gleymdi gula blaðinu mínu með punktunum á borðinu mínu. Ég vona að einhver hjálpsamur þingmaður afhendi mér punktana á gula blaðinu. Það er samanbrotið blað sem liggur sennilega efst á borðinu mínu. Ef það finnst ekki hlýt ég að reyna að taka þetta eftir minni. Blaðið er á borði Karls V. Matthíassonar sem ég sé að hv. þingmenn leita með logandi ljósi að …  
             Nei, nei, þetta er allt í lagi, hæstv. forseti. Það sem mér finnst skipta mestu máli í þessum efnum er að verið er að leggja til í frumvarpinu breytingar á eignarhaldi þeirra fyrirtækja sem framleiða og dreifa orku. Eins og orðað er í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er markmiðið „að setja reglur um eignarhald auðlinda í opinberri eigu og skýra mörk samkeppnis- og sérleyfisþátta í starfsemi orkufyrirtækja.“ Það er gert samkvæmt orðanna hljóðan „til að tryggja að öll mikilverðustu vatns- og jarðhitaréttindi sem nú eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga, beint eða óbeint, haldist áfram í eigu þessara aðila.“ Þetta grundvallaratriði og grundvallarmarkmið frumvarpsins styðjum við Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Til þess að ná því markmiði eru hins vegar lagðar fram ýmsar tillögur. Þar skilur leiðir eins og oft áður því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að í þeim tilvikum þar sem starfsemi dreifi- og hitaveitna byggir á sérleyfum verði opinbert eignarhald einungis tryggt að hluta. Frumvarpið gerir því ráð fyrir að í dreifiveitunum verði hægt að selja allt að 49% eignarhlut og nú vitum við og höfum heyrt það hjá stjórnarliðum í umræðunni að engin áform eru um slíkt. Hins vegar hræða sporin í þessum efnum. Um leið og búið er að segja A í þessum efnum, þegar búið er að opna fyrir möguleikann er um leið kominn fótur í dyragættina. Um leið eru komnir einhverjir aðilar sem gera kröfu um að hið mögulega verði framkvæmt. Ekki nóg með það að opnað sé á þennan möguleika, þ.e. að 49% eignarhlutur í dreififyrirtækjunum verði seldur til einkaaðila, er líka gert ráð fyrir að 100% eignaraðild sölufyrirtækjanna, framleiðslufyrirtækjanna geti farið yfir til einkaaðila. Staðan í eignarhlutamálum núna er sú að það er einungis Hitaveita Suðurnesja sem er að litlu leyti komin í hendur einkaaðila en verið er að opna á þann möguleika að framleiðslufyrirtækin geti verið alfarið í eigu annarra en opinberra aðila. Þessir þættir frumvarpsins bjóða hættunni heim að mati Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég sagði áðan: Sporin hræða í þessum efnum. Við höfum oft orðið vitni að því að yfirlýsingar hafi komið frá stjórnvöldum um að einhverjir möguleikar sem opnist í lagasetningu þurfi ekki endilega að þýða að vaðið verði áfram og allt framkvæmt sem mögulegt er. En hættan er til staðar og það nægir því að hér er um að ræða stór álitamál sem ekki eru leyst að öðru leyti. Í vatnalaganefndinni, sem ég á sæti í, eru álitamálin varðandi eignarrétt að vatnsauðlindinni. Þau álitamál eru enn öll uppi á borði með sama hætti og þau voru þegar við vorum að vinna í aðdraganda þeirrar lagasetningar, vatnalaganna. Hinn óleysti hnútur, um eignarhald á vatni, er uppi á borði þeirrar nefndar. Meðan ekki hefur verið hægt að greiða úr þeim álitamálum sem átökin um eignarhald á vatni hafa skapað tel ég afar óráðlegt að setja ákvæði af því tagi sem hér um ræðir í lög. Þar til ágreiningurinn um eignarhald á vatni er endanlega leystur eigum við að sýna fulla varkárni hvað þetta varðar og tryggja með öllum ráðum að eignarhald á auðlindinni og þeim fyrirtækjum sem um hana sýsla sé að mestu leyti, eins og við mögulega getum, í eigu opinberra aðila, ríkis eða sveitarfélaga. Þar tel ég að skylda okkar liggi. Þetta skiptir líka máli til þess að stjórnvöld átti sig á heildarmyndinni. Það er verið að vinna áætlanir um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Sú vinna er í fullum gangi, hefur verið frá 1997. Það eru ein 11–12 ár síðan loksins voru sett af stað áform um að búa til heildstætt plan, nýtingarplan og þá um leið verndarplan, sem lyti að því að ákveða í eitt skipti fyrir öll á hvaða svæðum orkufyrirtækjum yrði gert kleift að vinna raforku á og á hvaða svæðum á landinu raforkuvinnsla væri ekki heimiluð. Enn hefur okkur ekki tekist að lenda því máli. Ef að líkum lætur lendum við ekki í því máli fyrr en á árinu 2010 því þó að á næsta ári verði mögulegt að megindrög nýtingaráætlunarinnar geti verið til á slík áætlun eftir að fá meðhöndlun á Alþingi og menn eiga eftir að takast á um hana. Það er í fyrsta lagi á árinu 2010 sem rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma getur fengið einhvers konar lagagildi þannig að hægt verði að fara að vinna eftir henni. Ég segi því: Það er fyrst þegar grundvallarágreiningurinn um eignarhald á vatni hefur verið leystur og nýtingaráætlun sem Alþingi Íslendinga samþykkir er komin í gegnum Alþingi sem við getum farið að klára þætti sem lúta að því sem frumvarpið varðar, þ.e. hvernig eignarhaldinu eigi að vera háttað á þessum fyrirtækjum, hvernig eignarhaldi eða utanumhaldi um auðlindina verður best komið í því umhverfi sem við ákveðum að hafa fyrir orkunýtingu og náttúruvernd í landinu. Ég tel, hæstv. forseti, að sýna hefði átt ýtrustu varkárni og ég tel meira að segja að slíkt sé í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda eins og hún birtist í skýrslunni Velferð til framtíðar sem gefin var út á árinu 2002. Reyndar erum við svo heppin að við erum með endurnýjaðar áherslur þeirrar ríkisstjórnar sem fór frá við síðustu kosningar. Það hefur ekki verið borið til baka að þær áherslur séu enn áherslur þeirrar ríkisstjórnar sem nú starfar. Þær áherslur voru gefnar út 2006 og eiga að gilda til ársins 2009. Um markmiðin með sjálfbærri nýtingu orkuauðlinda segir þar að við eigum að stefna að því með ráðum og dáð að endurnýjanlegar orkuauðlindir landsins verði nýttar með hagkvæmni og umhverfisverndarsjónarmið að leiðarljósi, að hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í orkunotkun þjóðarinnar verði aukið og að því stefnt að notkun jarðefnaeldsneytis verði óveruleg innan fárra áratuga, sömuleiðis að stefnt verði að því að farartæki nýti orku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum eins fljótt og kostur er og hagkvæmt þykir. Þá er talað um að skipulag raforku- og hitaveitumála verði með þeim hætti að skilvirkni, öryggi og heildarhagkvæmni þess verði sem best tryggð og stuðlað verði að aukinni orkunýtni. Þegar þessi áform stjórnvalda eru skoðuð, hæstv. forseti, áttum við okkur á því að heildarmyndin er það margslungin að óráðlegt er að taka jafnafdrifaríkar ákvarðanir og frumvarpið gerir ráð fyrir að gert verði á meðan aðrir þættir málsins hafa ekki verið leiddir til lykta. Hæstv. forseti. Fram kom í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, þegar hún flutti nefndarálit 2. minni hluta fyrr í morgun, að óásættanlegt væri hversu mikill kostnaður hefði verið í þeirri uppskiptingu sem við fórum í gegnum þegar tilskipunin um samkeppni á raforkumarkaði var innleidd. Samkeppni í framleiðslu og sölu hefur ekki skilað þeim árangri sem vænst var. Það er alvarlegt og athyglisvert og menn skulu átta sig á því að neytendur hafa ekki verið að skipta um raforkusöluaðila. Það skiptir með öðrum orðum þá sem nýta raforku á Íslandi litlu eða engu máli við hvert af þessum fyrirtækjum þeir skipta. Þegar dregið er fram í dagsljósið að kostnaðurinn við þá breytingu sem þá var farið í er 5–6 milljarðar kr. og hækkun orkuverðs frá því að breytingin var gerð er að mestum hluta komin til vegna þeirrar uppskiptingar þá er það undirstrikun og árétting á þeim orðum mínum að sporin í þessum efnum hræða. Uppskipting markaðarins í þetta samkeppnisumhverfi, eða hönnun og smíði þess umhverfis, hefur nú þegar kostað íslenska neytendur gríðarlega fjármuni. Það er í sjálfu sér ámælisvert að meiri hlutinn sem nú situr og þrýstir þessu máli í gegn, sem kveður á um þennan fyrirtækjaaðskilnað, þar sem við gerumst kaþólskari en páfinn, af því að tilskipunin gerir ekki ráð fyrir því að farið verði í hin ýtrustu mörk eins og meiri hlutinn leggur til - ég spyr: Af hverju sættir meiri hlutinn sig við að ekkert kostnaðarmat liggi til grundvallar? Er það nægilega ábyrgt af meiri hluta í ríkisstjórn að fara með lagafrumvarp af þessu tagi í gegn án þess að hægt sé að segja almenningi hver reikningurinn verður? Hversu mikla viðbót eigum við að fá, neytendur, við þá 5–6 milljarða sem við höfum þegar greitt af vitleysunni við innleiðingu samkeppni á raforkumarkaði? Hv. þingmenn stjórnarliða ræða um flutning á raforku gegnum sæstreng til útlanda með vonarglampa í augum en tekist hefur verið á um þá hugmyndafræði áður: Hvað þýðir það í virkjunum á Íslandi ef menn ætla í alvöru að fara að keppa að því að búa hér til raforku fyrir erlendan markað þannig að eitthvað verði til sem mögulega gæti heitið samkeppnisumhverfi? Þá þýðir það ekkert annað en full virkjun Íslands, fórn flestra eða allra náttúruperlna á Íslandi sem tengjast vatnsauðlindinni hvort sem það er jarðvarma eða vatnsafli. Þá eru menn farnir að tala um svo gríðarlega alvarleg mál að ég bið fólk að draga niður í ljóskastaranum þar sem vonarglætan lýsir hvað skærast. Þetta eru óraunhæf markmið, sérstaklega á meðan við getum ekki nýtt jarðvarmaauðlindina okkar meira en 10–12% þegar við erum að virkja í þessum töluðu orðum til að framleiða raforku og jarðvarma. Það er ekki ásættanlegt að fórna þeim háhitasvæðum sem við eigum í virkjun til raforku sem stórfyrirtækin nýta vegna þess að nýtingin í þeim tilfellum er svo léleg. Hún er ekki nema 10–12% í hæsta lagi. Varminn fer til spillis. Menn hafa ekki enn fundið ásættanlegar aðferðir til að dæla varmanum niður og engar sannanir liggja fyrir um það að menn geti viðhaldið jarðvarmanum í jarðvarmatankinum með þeim aðferðum sem menn hafa í dag. Allt mælir með því að menn hægi á, fari ekki alla leið út á þessa braut hvað frumvarpið áhrærir. Leitum enn leiða til að tryggja að auðlindirnar okkar verði áfram í almannaeigu en látum staðar numið hvað annað mál í frumvarpinu varðar þannig að ekki verði farið alla leið í þessum uppskiptingarmálum. Eins og hér hefur verið vikið að, og rök færð fyrir, býður það einungis hættunni heim. Við erum ekki tilbúin til að taka þá áhættu, Íslendingar. Með þessum orðum, hæstv. forseti, læt ég máli mínu lokið. Ég veit að þetta á eftir að halda áfram að vaka í máli næstu ræðumanna. Ég tel einboðið, og það hefur reyndar verið sagt fyrr í umræðunni, að málið verði tekið aftur til skoðunar milli 2. og 3. umr. Ég treysti því að þá verði gerðar bragarbætur og breytingar hvað þessi álitaefni áhrærir.

Virðulegi forseti. Í minnihlutaáliti 2. minni hluta iðnaðarnefndar segir hv. flokkssystir Kolbrúnar Halldórsdóttur, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, með leyfi forseta: „Í áliti og breytingartillögum meiri hlutans er í litlu sem engu komið til móts við harðorð mótmæli fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ekki var heldur hlustað á varnaðarorð sambandsins um að frumvarpið skerði stjórnarskrárvarinn sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga.“ Svo aðeins sé farið í umfjöllun og í þetta álit Sambands íslenskra sveitarfélaga og farið yfir það sem þar stendur og verið er að gagnrýna, að meiri hlutinn hafi ekki tekið tillit til, þá segir m.a. í því áliti, þ.e. þessari frásögn af fundum stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga, að þeir telji að ef ætlunin sé að frumvarpið verði að lögum sé eðlilegt að hámarksleigutími vatns- og jarðhitaréttinda verði lengdur og verði a.m.k. 99 ár svo að eitt atriði sé nefnt. Jafnframt er sagt í áliti þeirra að í framangreindum frumvarpsákvæðum felist augljós skerðing á eignarréttindum sveitarfélaga og fyrirtækja í þeirra eigu þar sem ekki verði unnt að ráðstafa eignarrétti sveitarfélaga á almennum markaði eða t.d. breyta fyrirtæki og sveitarfélagi í almenningshlutafélög. Þetta, virðulegi forseti, vildi ég draga fram og spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála þeirri gagnrýni sem fram kemur í áliti 2. minni hluta um að meiri hlutinn hafi ekki hlýtt nógu vel á álit Sambands íslenskra sveitarfélaga sem hér um ræðir. Það gerðum við svo sannarlega en vorum ósammála þessum atriðum. En við vorum hins vegar sammála þeim í því að tveggja milljarða markið væri óskýrt og þess vegna tókum við undir það með þeim og gerðum breytingar á því. Við vorum líka sammála þeim í því að eðlilegra væri að fjallað væri um meirihlutaeigu í stað aukins meiri hluta og þess vegna tók ég líka tillit til þess. Við vorum hins vegar ósammála áðurnefndum atriðum um að afnotarétturinn ætti að vera í 99 ár eða þessar auðlindir ættu hreinlega að vera á almennum markaði. Ég spyr hv. þingmann: Hvar standa Vinstri grænir í málinu fyrst þeir taka svona harkalega til orða hvað það varðar að ekki hafi verið hlustað nógu mikið á Samband íslenskra sveitarfélaga þegar þeir komu fyrir nefndina?

Hæstv. forseti. Eins og hv. formaður iðnaðarnefndar veit þá er ég ekki í iðnaðarnefnd. Ég þekki því ekki álit sveitarfélaganna í smáatriðum þó það sé fylgiskjal með áliti 2. minni hluta nefndarinnar. Ég hef lýst yfir fullum stuðningi við málflutning hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur í þessu máli. Álit sveitarfélaganna er flókið og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lýst yfir stuðningi við ákveðin sjónarmið í því, t.d. varðandi það sem sveitarfélögin segja um bókhaldslegan aðskilnað, að hann nægi. Það er eitt af þessum álitamálum sem við teljum að eigi að vera - og þess vegna talaði ég um að fresta ætti því að fara í fyrirtækjaaðskilnaðinn. Það er samdóma álit okkar og Sambands íslenskra sveitarfélaga hvað þetta varðar. Hvað önnur álitamál Sambands íslenskra sveitarfélaga varðar, eins og 99 ára afnotarétt, mundi ég segja að það væri eðlilegt að fara að slíkum hlutum með gát. Mér finnst skipta verulegu máli að við horfum á stöðuna eins og hún er í dag. Orkufyrirtækin horfa nú í gaupnir sér út af löngum samningum við álfyrirtækin þar sem verðið er bundið miðað við þær aðstæður sem voru þegar samningarnir voru gerðir. Menn sjá í æ ríkara mæli að verulegu máli skiptir að gera samninga sem varða orkuverð til skamms tíma, sérstaklega þegar orkuverðið er að rjúka upp úr öllu valdi. Þó að leynd hvíli yfir orkusölusamningum íslensku orkufyrirtækjanna þá vitum við að hér er kannski verið að selja álfyrirtækjunum raforkuna á einhverju Suður-Afríkuverði sem er langt frá öllum viðmiðunum sem við höfum í Evrópu eða í Norður-Ameríku. Við þekkjum þá umræðu. Hér er um mörg flókin álitamál að ræða. Við höfum lýst yfir stuðningi við ákveðnar yfirlýsingar Sambands íslenskra sveitarfélaga en aðrar ákvarðanir þeirra eða aðra þætti í áliti þeirra höfum við lítið eða ekkert tjáð okkur um.

Virðulegi forseti. Ég verð að spyrja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að því sjálfa hvað í þessum orðum hennar felst þar sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir flokkssystir hennar gat ekki svarað því, vegna þess að hér er það gagnrýnt mjög harðlega að í breytingartillögum meiri hlutans sé í litlu sem engu komið til móts við harðorð mótmæli Sambands íslenskra sveitarfélaga.  Ég verð líka að spyrja hv. þingmann vegna þess að mér fannst hún svolítið óskýr í máli sínu áðan varðandi vatnalögin. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, hvert beri að stefna í þeim efnum og það vitum við, en það sem við erum hins vegar að gera hér er að breyta ákveðnum greinum vatnalaga til að tryggja eignarhald á orkuauðlindum í opinberri eigu og þá þeim sem snúa að vatni eins fljótt og verða má. Það er markmiðið með þessu. Ég held að hv. þingmaður geti verið sammála okkur í því. Ég skildi hins vegar hv. þingmann þannig að hún vildi að við lykjum vinnu vatnalaganefndarinnar og biðum eftir að rammaáætlunarnefndin, sem á að skila í lok árs 2009, kláraði sína vinnu áður en við gerðum þá breytingu sem þetta felur í sér. Skildi ég hv. þingmann rétt? Ef ekki væri kannski ágætt að hún kæmi því hér á framfæri vegna þess að annars mundi ég ganga héðan út og telja að það væru tveir aðilar í landinu sem vildu að við frestuðum þessu máli og það væru Vinstri grænir og Viðskiptaráð. Það þótti mér of ótrúlegt til að geta gengið með þá 

Hæstv. forseti. Nei, nei, ég get glatt hv. þingmann með því að sjónarmið okkar eru algjörlega tvískipt hvað þetta varðar. Við lýsum fullum stuðningi við það meginmarkmið frumvarpsins að tryggja eigi að eignarhald auðlindarinnar sé í opinberri eigu. Þau ákvæði frumvarpsins viljum við að sjálfsögðu gera að lögum og teljum að það eitt sé hægt að gera án þess að gera breytingarnar hvað varðar fyrirtækin. Þetta er algjörlega skýrt í okkar huga. Annars vegar er þetta spurning um eignarhald á auðlindinni og við erum sammála þeim markmiðum sem eru til staðar um það í frumvarpinu en við teljum að hægt sé að bíða með annað og ég velti því líka fyrir mér hvort þarna sé ekki kominn meginágreiningur stjórnarflokkanna um málið.

Og bíða með …?

Það kann vel að vera að fyrirtækjaaðskilnaðurinn … Bíða með hvað? spyr hv. þingmaður. Það er fyrirtækjaaðskilnaðurinn sem hér er verið að leggja til að farið sé í sem við teljum að hægt sé að koma í veg fyrir.

… vatnalaganefnd?

Það kemur vatnalaganefndinni ekki nokkurn skapaðan hlut við, hæstv. forseti, en það kemur vatnalaganefndinni við að hér er verið að fjalla um eignarrétt á auðlindinni. Það skiptir máli að horfa á þetta heildstætt. Ef við ætlum bara að einbeita okkur að eignarréttinum í þessu frumvarpi þá skal ég bara kvaka og þakka og þá vona ég að hv. þingmaður og talsmaður Samfylkingarinnar í orkumálum geti orðið mér sammála um það þegar málið verður tekið aftur inn í nefndina á milli 2. og 3. umr. að hægt sé að fresta ákveðnum þáttum þessa máls. Við skulum tryggja það að eignarrétturinn sé í almannaeigu og bíða með aðskilnað fyrirtækjanna, bíða með að opna á möguleikana á einkavæðingu fyrirtækjanna. Það hlýtur að vera hægt að greina þetta mál að. Ef það er ekki hægt skulum við bara setja þetta allt í eina allsherjarskoðun sem vatnalaganefndin, sem við báðar eigum sæti í, vinnur að. Við vitum að það er ærið verkefni, okkur nægir kannski sumarið til að komast að einhverri niðurstöðu í þeim efnum 

Hæstv. forseti. Ég vil gera að umræðuefni það stóra atriði að þann 11. júní rennur út frestur íslenskra stjórnvalda til að bregðast við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði hér á þinginu í maíbyrjun: „Ég vona að svar ríkisstjórnarinnar liggi fyrir áður en þingið fer heim og ég geti gert grein fyrir niðurstöðu ríkisstjórnarinnar.“ Í Silfrinu í gær töluðu bæði hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra með þeim hætti að það þyrfti eiginlega ekki að svara þessu en það yrði þó kannski að gera það sisvona. Nú sé ég að deilurnar eru hafnar og þegar þingið fer heim verður staða útgerðarinnar á Íslandi í enn meiri óvissu en nokkru sinni fyrr því að ríkisstjórnin ætlar ekkert að gera í þessum málum. Hún ætlar að hafa tvær skoðanir. Karl V. Matthíasson, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar -  Mig langar að heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvort draumar hæstv. sjávarútvegsráðherra um að sýna á þessi spil rætist og að ríkisstjórnin nái samstöðu áður en þingið fer heim. Ég bið því hæstv. forsætisráðherra um að taka einu sinni ærlega ákvörðun og klára þetta mál. Þetta er mannréttindamál, það fer illa með Ísland á alþjóðavettvangi ef við svörum því ekki 

Herra forseti. Þann 11. júní rennur út sá frestur sem hv. þingmaður gat um. Tíminn hefur verið nýttur vel frá því að þetta álit kom á síðasta hausti en þar var okkur gefinn 180 daga frestur til að svara því. Það er rétt að rifja það upp að álit sem þetta er ekki bindandi að alþjóðarétti. Það bindur þar af leiðandi ekki hendur íslenskra stjórnvalda. Sjávarútvegsráðherra hefur fyrir hönd ríkisstjórnarinnar látið vinna mjög vandaða lögfræðivinnu í sambandi við þetta mál. Að henni hafa unnið a.m.k. þrír valinkunnir lögfræðingar. Það styttist í að svarið verði tilbúið og það verður sent til nefndarinnar eins og vera ber, og hv. þm. Guðni Ágústsson þarf ekki að efast um að ríkisstjórnin muni svara þessu erindi. En ekki er búið að ganga endanlega frá svarinu enda eru nokkrar vikur til stefnu. Þetta er nú svarið, hv. þingmaður, og málið er í þessari vinnslu. Það er langt komið í meðferð okkar eftir þá lögfræðiyfirferð sem átt hefur sér stað en þetta er sem sagt staða málsins. Hv. þingmaður nefndi Karl V. Matthíasson, varaformann sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Það er nú ekki af þeirri ástæðu en eins og kunnugt er fór hann til Síberíu í dag.

Nú þykir mér, hæstv. forseti, að Haarde-meinleysið sé orðið hart, að senda einn vænsta þingmann Samfylkingarinnar til Síberíu. Það er ekki að undra að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé dálítið sveittur í dag, ekki verður staðið við orð hans frá því 7. maí sl., þ.e. að niðurstaða ríkisstjórnarinnar liggi fyrir áður en þingið fer heim. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur verið niðurlægður á alþjóðavettvangi og hér heima. Ríkisstjórnin hafði tvær skoðanir og tvö álit í hvalveiðimálinu og niðurlægði hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hér liggur það fyrir, hæstv. forseti, að hæstv. forsætisráðherra sem hefur enn ekki náð samstöðu í ríkisstjórninni um þetta mál, segir að enn sé langur tími til stefnu. En hvers vegna á þingið ekki að sjá það álit sem niðurstaða og samkomulag næst um? Við í stjórnarandstöðunni teljum að okkur varði um þetta mál, að við þurfum að koma að því eins og stjórnarliðar. 

Að sjálfsögðu, herra forseti, mælir ekkert því í mót að þetta mál sé rætt á Alþingi þegar nauðsynleg gögn sem það varða liggja fyrir og öll skjöl í málinu eru fullgerð. 
            

Herra forseti. Nýlega gaf Hagfræðistofnun Háskóla Íslands út skýrslu fyrir Siglingastofnun Íslands um fjárhagslega stöðu hafna landsins. Þar kemur fram að fjárhagsleg staða hafnanna sé veik og fátt bendi til þess að hún muni styrkjast á næstu árum. Í nýjum gögnum, sem ég hef aflað mér, um skuldir hafnarsjóða landsins kemur fram að á verðlagi í maí 2008 eru heildarskuldir hafnanna um 12 milljarðar kr. og ef stærsta höfnin, Faxaflóahafnir, er undanskilin eru skuldirnar 9,5 milljarðar. Heildartekjur hafna á ári á verðlagi 2008 eru um 5,5 milljarðar og ef Faxaflóahafnir eru undanskildar eru heildartekjur um 2,8 milljarðar. Það kemur sem sagt í ljós að hafnirnar munu ekki geta staðið undir rekstrarkostnaði. Einnig er vert að minna á að þegar hafnalögum var breytt árið 2003 var ein forsendan fyrir þeim breytingum að gjaldskrá hafna yrði hækkuð til þess að þær gætu tekið á sig þær skuldbindingar sem nýju lögin kváðu á um. Ekki var pólitískur vilji til þess að gera það á þeim tíma þannig að forsendur fyrir hafnalögunum frá 2003 voru í raun og veru þá þegar brostnar. Það liggur fyrir að ákvæði nýju hafnalaganna eru ekki að fullu komin til framkvæmda og hefur verið frestað í tvígang en það er alveg ljóst að ef það á að gerast verður afkoma þeirra enn lakari en staðan er núna. Ég vil inna hæstv. samgönguráðherra eftir því hvernig hann hyggst bregðast við þessum niðurstöðum úr skýrslu Hagfræðistofnunar Háskólans um stöðu hafnanna og hvort hann hefur í hyggju að láta fara fram einhverja vinnu í því efni að gera þá hugsanlega nauðsynlegar breytingar á hafnalögum 

Herra forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fjallar hér um þá skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskólans hefur tekið saman um fjárhagsstöðu hafna á Íslandi og allt er það hárrétt sem hann setur þar fram. Ég átti þess kost að fá lauslega kynningu á þessari skýrslu á fundi í Siglingastofnun í síðustu viku þar sem farið var yfir þessi atriði. Þar er talað um skuldastöðuna og annað slíkt, þær þrjár hafnir sem reka sig vel og ganga rekstrarlega séð en aðrar sem aftur eru í erfiðleikum. Þetta var fyrsta kynningin sem ég hef fengið á þessu og hún var bæði fróðleg og góð. Þar ákváðum við að málið skyldi líka kynnt fyrir Hafnasambandi sveitarfélaga og tekið fyrir í hafnaráði og hugsuðum við út í það í framhaldinu hvernig farið yrði í þetta. Vandamálið, ef vandamál skal kalla, má rekja aftur til 2003 þegar hafnalögunum var breytt. Þær forsendur sem þar var lagt upp með hafa margar hverjar breyst, sem er þá vegna þess að í sumar hafnir er ekki mikið komið til að landa afla. Gjaldskráin virðist heldur ekki hafa hækkað í takt við það sem reiknað var með, sem var talið nauðsynlegt til þess að hafnirnar hefðu rekstrargrundvöll. Ég vil ekki segja til um það á þessari stundu hvernig bregðast skuli við þessu, virðulegi forseti. Á þessum fundi kom líka fram að ýmislegt hefur gerst, landanir afla hafa í töluverðum mæli færst frá höfnunum úti á landi í stóru hafnirnar hér á höfuðborgarsvæðinu og þær hafa þá auðvitað minni tekjur. Virðulegi forseti. Vegna spurningar hv. þingmanns 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svarið og fagna því að einhver vinna verði sett í gang. Ég mun sjálfur óska eftir því að skýrslan verði kynnt í samgöngunefnd Alþingis, mér finnst mjög mikilvægt að samgöngunefnd fái kynningu á þessu máli. Varðandi stöðu minni hafnarsjóða tel ég ljóst að endurskoða verði þær forsendur sem lágu til grundvallar þegar hafnalögin voru sett. Við verðum að horfast í augu við að litlu hafnirnar gegna mjög veigamiklu hlutverki, bæði sem samgöngumiðstöðvar, ef svo má segja, og sem lífæðar í atvinnulegu tilliti víða um land. Við verðum að horfast í augu við það. Eins og hæstv. ráðherra gat um eru það aðeins þrjár hafnir sem í raun geta staðið undir rekstrarkostnaði. Við eigum að horfast í augu við það að hvað aðrar hafnir varðar verðum við að líta á það sem samfélagslegt verkefni að treysta stoðir þeirra. Ég treysti því að sú vinna sem hæstv. ráðherra boðaði fari fljótt og vel í gang og að samgöngunefnd Alþingis fái að vera með í þeirri vinnu.

Herra forseti. Ég vil spyrja samgönguráðherra um réttindi á smábáta, skipstjórnarréttindi og vélstjóraréttindi. Svokallaðir skemmtibátar sem notaðir eru til sjóstangveiði eru orðin töluverð útgerð fyrir vestan. Þar taka menn bát á leigu og eru ekki með skipstjórnarréttindi eins og ætlast er til af íslenskum skipstjórnarmönnum. Það eru mest útlendingar sem leigja þessa báta til veiða og hafa hvorki til þess tilskilin réttindi, þ.e. skipstjórnarréttindi né vélstjórnarréttindi. Ég spyr hæstv. ráðherra Kristján Möller hvort það eigi að vera svona, að Íslendingar þurfi að vera með skipstjórnarréttindi og vélstjóraréttindi en útlendingar ekki. Það hefur áhrif á afkomuna í hinu svokallaða litla kerfi, litla fiskveiðistjórnarkerfinu, sem nær yfir trillur. Nú er engan kvóta hægt að fá leigðan á venjulega smábáta vegna þess að þessir tómstundabátar yfirbjóða leiguverð í þorski allt upp í 240 kr. í litla kerfinu. Það gefur augaleið að menn hljóta að stoppa við og spyrja sig að því hvort þetta sé eðlilegt munstur. Ofan á allt liggur svo fyrir frumvarp í þinginu þar sem negla á kvótakerfið á þessa báta.

Hæstv. forseti. Ég hef flutt frumvarp á Alþingi sem búið er að dreifa og er á dagskrá í dag þar sem tekið verður á þessu. En það er rétt sem hv. þingmaður fjallar um. Lög nr. 30/2007, sem tóku gildi 1. janúar sl., um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa, ná þegar betur er að gáð ekki yfir frístundaskipin. Með því frumvarpi sem ég hef flutt hér er meiningin að bregðast við því vandamáli sem þar er. Ég sat í samgöngunefnd allt síðasta kjörtímabil og þegar við vorum að vinna þetta frumvarp töldum við okkur vera að vinna það m.a. til að koma í veg fyrir að algerlega réttindalaust fólk geti verið á þessum frístundafiskibátum. Það er þó í sjálfu sér ánægjulegt að þessi atvinnugrein sé að ryðja sér til rúms. Þetta frumvarp tekur þannig á málinu að frístundafiskibátar verði ekki skilgreindir sem önnur skip heldur sem frístundaskip, það verður sett inn. Í frumvarpinu eru einnig settar inn kröfur um ákveðin námskeið ef menn hafa ekki tilskilin réttindi sem þeir geta þó ef til vill komið með að utan. Í því frumvarpi sem er á dagskrá þingsins í dag og sem vonandi verður tími til að ræða, er brugðist við þessu vandamáli. Þar kemur fram að við gerum ekki ýtrustu kröfur um skipstjórnarréttindi á smábáta heldur duga ákveðin námskeið og réttindi sem menn kunna að hafa með sér. Ef frumvarpið verður að lögum núna er hægt að bregðast við því sem nú er að gerast. En þetta eru líka skilaboð til þeirra fyrirtækja sem stunda slíkan rekstur og auglýsa sig á næsta ári 

Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir að flytja á frumvarp um réttindi á trillur eða litla báta en þetta snýr líka að sjávarútvegsráðherra hvað varðar kvótasetningu á þessa báta. Þessi lög sem verið er að setja - útlendingar hafa hingað til ekki þurft að hafa nein réttindi á meðan Íslendingar verða að sýna fram á að þeir hafi réttindi. Hér hefur fólki því verið mismunað. Við vitum að það eru erlendir ríkisborgarar sem ekki hafa tilskilin leyfi sem róa á þessum skipum. En frumvarpið sem snýr að kvótasetningu á sjóstangveiðibáta er náttúrlega meira mannréttindabrot en þau sem við höfum búið við síðustu 24 árin.

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við fyrra svar mitt að bæta öðru en því að minna á að í upphafi þessa árs skipaði ég nefnd m.a. með fulltrúum frá hagsmunaaðilum sem stunda þessa atvinnugrein, þ.e. sem eru með frístundaskip og allan þann rekstur. Þar er líka fulltrúi frá sjávarútvegsráðuneytinu og menn ræða nú þessi mál. Þessi nefnd hefur ekki lokið störfum. Við töldum bráðnauðsynlegt að leggja fram þetta frumvarp m.a. til að senda skilaboð um að við ætlum að setja ákveðin skilyrði um skemmtibátaskírteini og ákveðin námskeið sem þessi fyrirtæki hafa boðist til að þróa og setja upp. Þau ætla að kynna gerð og búnað báts og ýmislegt fleira fyrir þeim viðskiptavinum sem koma. 

Virðulegi forseti. Í áratugi hefur það verið áhugamál Suðurnesjamanna að fá veg um Ósabotna, þ.e. milli Hafna og Stafness. Lagningu vegstæðis er nú lokið og vegurinn er ökufær en það á enn eftir að fullklára veginn með bundnu slitlagi. Þess vegna beini ég þeirri spurningu til hæstv. samgönguráðherra: Hvenær mega Suðurnesjamenn gera ráð fyrir að vegurinn verði fullfrágenginn með bundnu slitlagi? Hér er um að ræða mikið hagsmunamál ferðaþjónustuaðila á Reykjanesi þar sem með þessum vegi opnast í fyrsta sinn sá möguleiki að aka hringveg um skagann. Það hefur verið áhugamál aðila í ferðaþjónustunni, bæði á Reykjanesi og annars staðar, að þessi leið opnist. Leiðin er bæði falleg og merkileg út frá sögu svæðisins og umhverfið er eftirsótt til útivistar. Sá vegarkafli sem þarfnast bundins slitlags er ekki langur, aðeins örfáir kílómetrar. Ósabotnavegurinn er að hluta til tengdur við gamlan varnarliðsveg og er sá kafli fullfrágenginn og lagður bundnu slitlagi. Þess vegna getur kostnaður við þessa yfirlögn ekki verið mjög mikill en breytir miklu fyrir þá menningartengdu ferðaþjónustu sem er nú að byggjast svo skemmtilega upp á Suðurnesjum. Varla er möguleiki á að kynna þessa nýju leið nema vegurinn sé þannig frágenginn að ekki stafi hætta af fyrir vegfarendur. Þess vegna legg ég þessa spurningu fyrir hæstv. samgönguráðherra.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig um Garðskagaveg, ef ég man nafn hans rétt, 

Virðulegi forseti. Ég þakka samgönguráðherra fyrir svarið. Eftir því sem ég best veit dugði þessi fjárveiting ekki til að klára þennan veg með bundnu slitlagi sem er auðvitað miður. En þrátt fyrir það hefur vegurinn eins og hann er núna mikið aðdráttarafl fyrir þá sem vita af honum. Ég er þess fullviss að fullkláraður mun hann hafa mikið aðdráttarafl fyrir ferðamenn. Suðurnesjamenn eru nú þegar farnir að nýta hann til helgaraksturs og umhverfið í kring til útivistar. Ég vil þess vegna hvetja hæstv. samgönguráðherra til að skoða þetta mál nánar, þetta geta ekki verið svo miklir fjármunir sem þarna vantar á til að klára þetta fyrir okkur.

Hæstv. forseti. Í Fréttablaðinu í dag er frétt þess efnis að Fjölsmiðjan sé að verða húsnæðislaus. Fjölsmiðjan var stofnuð árið 2001 og er úrræði fyrir ungt fólk sem er komið yfir grunnskólaaldur, vinnumarkaðsúrræði sem hefur reynst mörgum mjög vel. Í Fjölsmiðjunni eru í dag 70 ungmenni sem glímt hafa við einelti í skólum, verið félagslega einangruð, jafnvel tölvufíklar, hafa flosnað upp úr framhaldsskólum eða eru jafnvel að ná tökum á lífi sínu eftir eiturlyfjaneyslu. Það er mjög slæmt ef starfsemi Fjölsmiðjunnar er í einhverjum ólestri eða að framtíð hennar sé nokkuð óráðin eins og marka má af fréttaflutningi og viðtali við Þorbjörn Jensson sem er forstöðumaður Fjölsmiðjunnar. Þar sem félagsmálaráðuneytið er einn af stofnendum Fjölsmiðjunnar sem stofnuð var árið 2001 þá vil ég inna hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur eftir því hvað líði því að leysa vanda Fjölsmiðjunnar, þann húsnæðisvanda sem við blasir. Nú er það ljóst að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafa lýst yfir vilja til þess að koma að því að greiða fyrir nýtt húsnæði. En samkvæmt fréttum stendur það upp á hæstv. ríkisstjórn í þessu máli, sem og svo mörgum öðrum, að gefa svör um það hvenær Fjölsmiðjan megi vænta svara um fjárveitingu fyrir nýju húsnæði. Þess má geta að Fjölsmiðjan starfar núna á undanþágu vegna brunavarna. Þess vegna er það algerlega ólíðandi, hæstv. forseti, að ekki sé gripið til einhverra úrræða til að bæta húsnæðismál Fjölsmiðjunnar sem hýsir 70 ungmenni í dag sem eru að fóta sig á ný í lífinu. Hún hefur skilað gríðarlega góðu starfi á sl. sjö árum. 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki séð þá frétt sem hv. þingmaður vitnar í í Fréttablaðinu í dag en ég get tekið undir allt sem hann sagði um mikilvægi Fjölsmiðjunnar og að á því máli sé tekið. Það er vissulega rétt að þarna er um að ræða mjög mikilvægt vinnumarkaðsúrræði fyrir nokkra tugi einstaklinga sem eru félagslega einangraðir og það þarf að finna lausn á þessum vanda. Við höfum átt í viðræðum við sveitarfélögin og það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að sveitarfélögin eru tilbúin ásamt stjórnvöldum að leggja fram nauðsynlegt fjármagn til að finna viðunandi húsnæði fyrir Fjölsmiðjuna. Það er nokkuð síðan, ég man ekki hversu langt, að settur var af stað hópur með fulltrúum félagsmálaráðuneytisins, menntamálaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins ásamt sveitarfélögunum og þeim sem standa að Fjölsmiðjunni til að finna lausn á þessum húsnæðisvanda. Mér er því miður ekki kunnugt um hver staðan á því máli er nú nákvæmlega en mun að sjálfsögðu í framhaldi af þessari fyrirspurn ganga í það að kynna mér stöðuna vegna þess að ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta er óviðunandi ástand, húsnæðisaðstaðan sem þarna er til staðar fyrir Fjölsmiðjuna. Ég kannast við að þeir eru á undanþágu vegna brunavarna. Ef ekki næst samstaða um að finna boðlegt húsnæði fyrir Fjölsmiðjuna þá verður að fara í mjög víðtækar endurbætur á gamla húsnæðinu sem ég held að svari ekki kostnaði. Ég held að það sé miklu heppilegra fyrir alla aðila að finna þessari starfsemi húsnæði til framtíðar. Eins og ég segi þá veit ég ekki nákvæmlega hver staðan er á þessari vinnu hjá starfshópnum en hún var sett í gang til þess að finna lausn. Ég mun í framhaldi af þessari fyrirspurn taka stöðuna á því hvernig málin standa.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir góð svör og þann ríka vilja sem fram kom í máli hennar til þess að tryggja framtíð Fjölsmiðjunnar. En eins og fram hefur komið í viðtölum er framtíðin ótrygg ef menn leysa ekki húsnæðismál stofnunarinnar eins og hæstv. ráðherra tók undir. Ég þakka því hæstv. ráðherra fyrir að hafa tekið svo vel undir það að gera gangskör í því að tryggja að Fjölsmiðjan fái viðunandi húsnæði í framtíðinni. Eins og ég sagði hér áðan þá er hér um að ræða hagsmuni 70–80 ungra skjólstæðinga Fjölsmiðjunnar sem hafa ekki fótað sig í námi. Hér er um mikilvægt úrræði að ræða því að eins og Páll Ólafsson félagsráðgjafi í Garðabæ sagði í þessari frétt í dag, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta er eiginlega eina úrræðið fyrir börnin eftir tíunda bekk. Það má ekki gerast að Fjölsmiðjan verði lögð niður. Þetta er eina úrræðið sem við höfum sem virkar fyrir þennan hóp.“ 
             Með þessum orðum vil ég ljúka ræðu minni um leið og ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í þessu mikilvæga máli.

Ég vil bara árétta, virðulegi forseti, að það er dýrt að gera ekkert í þessu máli. Það er miklu dýrara fyrir samfélagið að gera ekkert í þessu máli en að leggja í þetta tilskilið fjármagn sem ég held að sé ekkert mjög mikið. Ef ég man rétt þá eru þetta einhverjir tugir milljarða sem er að vísu mikill peningur. En miðað við það verkefni sem á að setja þetta í þá finnst mér það ekki mikið vegna þess að við getum bjargað þarna unglingum til frambúðar með því að leggja fjármagn til þessa verkefnis að tryggja húsnæðisúrræði.  Það eru þrjú ráðuneyti sem koma að þessu máli og þrír ráðherrar fyrir utan sveitarstjórnirnar og þessir aðilar verða auðvitað að vera sammála um að á þessu máli sé tekið til þess að við finnum lausn á því. En ég skal gera það sem í mínu valdi stendur til þess að 

Hæstv. forseti. Sóltúnssamningurinn svokallaði var fyrsti samningurinn sem gerður var um rekstur heilbrigðisþjónustu sem beinlínis átti að skila arði til rekstraraðilans en það er fyrirtækið Öldungur hf. Miklar umræður urðu strax um samninginn og það fordæmi sem hann veitti inn í allt starfsumhverfi og varðandi kostnað við rekstur heilbrigðisþjónustunnar. Hér á hinu hv. Alþingi urðu miklar og heitar umræður og óskað var eftir skýrslu Ríkisendurskoðunar á útboði, hagkvæmni og kostnaði og fleira í tengslum við samning heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins við Öldung hf. sem gerður var í apríl árið 2000. Með samningnum tók Öldungur hf. að sér að leggja til og reka hjúkrunarheimilið Sóltún 2 í Reykjavík sem áætlað er að þjóni 92 einstaklingum gegn greiðslu í formi daggjalds fyrir hvern vistmann. Hæstv. forseti. Það er ekki að ósekju að við tökum upp umræðu um þennan téða samning því að ríkisendurskoðandi gerði þá úttekt og skilaði skýrslu sem óskað var eftir. Í þeirri skýrslu kom fram að samanburður á rekstri Sóltúns hf. og annarra samsvarandi hjúkrunaraðila í öldrunarþjónustu var Sóltúni í óhag að því leytinu til að reksturinn reyndist vera dýrari en reiknað var með og auk þess var það ákvæði í samningnum að hann ætti að skila eigendum sínum arði, eðlilega. Þar sem samningurinn byggist einnig á einstaklingsbundnum greiðslum var stuðst þar við svokallaða RAI-mælingu en á þeim tíma var þessi mælieining óburðug, og er hugsanlega enn. Í þessu tilfelli eins og svo mörgum öðrum þá skellum við okkur í framkvæmdina án þess að vera nógu vel undirbúin og alls ekki undir það búin að fylgja samningnum eftir eða að hafa það eftirlit sem með þurfti til þess að hann skilaði sínu. Þegar árið 2000 leiddi Sóltúnssamningurinn í ljós að daggjald til Sóltúns var 14% hærra en að undanskildum húsnæðiskostnaði var það 17% hærra. Nú hefur aldrei svo ég viti til komið fram ádeila eða nokkuð slíkt á það starfsfólk sem vinnur á Sóltúni eða þjónustuna sem þeir einstaklingar fá sem þar eru þannig að þetta á ekki við um það. En núna í maí fóru að berast fréttir, fyrst í dagblöðum og síðan hingað inn á þing, um að ríkisendurskoðanda hefði verið falið að fara yfir þann ágreining sem upp hafi komið allt frá upphafi rekstrar Sóltúns um ýmsa þætti og þá sérstaklega hvað varðar álagsgreiðslur fyrir starfsemina þegar hjúkrunarþyngd var umfram viðmiðunarmörk. Þessi deila er enn óleyst á milli heilbrigðisráðuneytisins og Sóltúns. Eftir yfirferð um málið í heilbrigðis- og trygginganefnd er ljóst að til stendur að beina þessari deilu til sérstakrar sáttanefndar. Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga: Hvernig mun ráðherra bregðast við þeim alvarlegu athugasemdum sem komið hafa fram um framkvæmd Sóltúnssamningsins og lúta að mati á hjúkrunartengdum álagsgreiðslum? Hvaða umboð hafði ráðherra til að fara fram úr 106 millj. kr. aukafjárveitingu til greiðslu vegna krafna Öldungs hf. um vangoldnar álagsgreiðslur fyrir árið 2003–2006? Telur hæstv. ráðherra að faglegir og fjárhagslegir eftirlitsaðilar hafi bolmagn til að sinna lögboðnu eftirliti með RAI-matstengdum framlögum úr ríkissjóði með óbreyttri starfsemi? Ef ekki, hvað telur ráðherra að umfang  Mun ráðherra í ljósi þessa taka upp 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þuríður Backman beindi til mín nokkrum spurningum vegna þessa máls og mun ég reyna að svara þeim. 1. Hvernig mun ráðherra bregðast við þeim alvarlegu athugasemdum sem komið hafa fram um framkvæmd Sóltúnssamningsins og lúta að mati á hjúkrunartengdum álagsgreiðslum? Því er til að svara, virðulegi forseti, að í heilbrigðisráðuneytinu hefur frá því ný ríkisstjórn tók við völdum farið fram vinna við útfærslu á skipulagi við gerð þjónustusamninga og eftirliti með framkvæmd þeirra. Skýrsla af þessu tilefni var lögð fram í desember 2007 og var kynnt fyrir ríkisstjórn í janúar 2008. Segja má að byrjað hafi verið að bregðast við athugasemdum áður en þær komu fram. Jafnframt er unnið að því að bregðast við athugasemdum Ríkisendurskoðunar með ýmsum hætti. Sendi ráðuneytið landlækni greinargerð Ríkisendurskoðunar 2. maí 2008 þar sem óskað er eftir tillögum um það hvernig efla mætti eftirlit með RAI-mælitækinu og umsýslu þess hér á landi. Lagt hefur verið fram frumvarp til laga um sjúkratryggingar þar sem nýrri sjúkratryggingastofnun er m.a. falið það hlutverk að kostnaðargreina þjónustuna og styrkja þar með hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu og gera það skilvirkara gagnvart þeim sem þjónustuna veita. Að því er Sóltún varðar þá eru aðilar enn að koma sér saman um skipan sáttanefndar. Takist það ekki gæti málið farið fyrir dómstóla og því ekki rétt að tjá sig frekar á þessu stigi málsins um efnislegan ágreining aðila. 2. Hvaða umboð hafði ráðherra til að fara fram úr 106 millj. kr. aukafjárveitingu til greiðslu vegna krafna Öldungs hf. um vangoldnar álagsgreiðslur fyrir árin 2003–2006? Því er til að svara að fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, innti greiðslur fyrir árin 2003, 2004 og 2005 af hendi á þeim tíma sem kveðið var á um í niðurstöðu sáttar sem sett var á grundvelli samnings ríkisins við Öldung hf. án þess að réttmæti kröfunnar væri viðurkennt. Ríkið er bundið af samningum sem það gerir. Viðbótarkröfu Öldungs hf. fyrir árið 2006 hefur verið hafnað og ekki verið greidd. Enn er ágreiningur um grundvöll þessara viðbótarkrafna. 3. Telur ráðherra að faglegir og fjárhagslegir eftirlitsaðilar hafi bolmagn til að sinna lögboðnu eftirliti með RAI-matstengdum framlögum úr ríkissjóði með óbreyttri starfsemi? Ef ekki, hvað telur ráðherra að umfang eftirlitsaðila muni kosta? Svarið er já. Þessir eftirlitsaðilar hafa bolmagn til að sinna lögboðnu eftirliti. Eftirlitið þarf þó að styrkja, efla og auka, eins og framar sagði. Sá ágreiningur sem nú er uppi vegna samningsins er tilkominn vegna eftirlits ráðuneytisins og sérúttektar Ríkisendurskoðunar. 4. Mun ráðherra í ljósi þessa taka upp Sóltúnssamninginn til grundvallarendurskoðunar? Svarið er að það er óhægt um vik að taka samninginn til endurskoðunar þar sem hann er til 27 ára en samkvæmt ákvæðum hans er hann fyrst uppsegjanlegur árið 2027 nema vanefndir komi til. Þá þarf að gæta hagsmuna vistmanna í þessu samhengi. 5. Mun ráðherra endurmeta áform um frekari einkarekstur í hjúkrunarþjónustu aldraðra í ljósi þess að rekstur Sóltúns hefur reynst dýrari fyrir ríkissjóð en sambærilegra hjúkrunarstofnana bæði vegna ákvæða í samningi um arðsemi til rekstraraðila og eins hærri álagsgreiðslna á sambærilegum hjúkrunardeildum? Ég hef sem ráðherra engin áform um að breyta þeirri grundvallarafstöðu minni að láta þá sinna heilbrigðisþjónustu sem skila mestu fyrir fjármunina. Rekstrarform í heilbrigðisþjónustunni eiga ekki að vera trúarbrögð eða kredda og þess ber að geta að öldrunarþjónusta er að mestu leyti rekin af einkaaðilum eða um 80%, svo sé til haga haldið. Í þessu sambandi verður að ráða för sá sjálfsagði réttur almennings að heilbrigðisyfirvöld sjái til þess að fá eins mikla og fullkomna heilbrigðisþjónustu og mögulegt er fyrir það fé sem lagt er til málaflokksins. Það er hugsanlegt að í stöku tilfelli geti menn fundið að því að ágreiningur komi upp t.d. um greiðslur til opinberra aðila eða einkaaðila sem sinna heilbrigðisþjónustu. En sú fjöður sem menn kunna að finna má ekki verða að heilu hænsnabúi því að þá láta menn stjórnast af kreddum. Um þessa nálgun orti Steingrímur Thorsteinsson: Lastaranum líkar ei neitt, lætur hann ganga róginn. Finni hann laufblað fölnað eitt þá fordæmir hann skóginn. 6. Mun ráðherra beita sér fyrir því að jafnræðissjónarmiða sé gætt við veitingu fjármagns til öldrunarstofnana? Með reiknilíkani því sem nú er notað til að ákvarða rekstrarfjárveitingu til daggjaldastofnana er jafnræðis gætt. Þessi aðferð sem notuð var vegna vals á rekstraraðila þegar samningur var gerður við Sóltún á sínum tíma er ekki yfir gagnrýni hafinn og sjálfsagt að fara yfir það í ljósi reynslunnar. Þótt deila megi um aðferðina má segja að brotið sé blað hvað varðar ýmsa staðla fyrir aðbúnað og húsnæði. Mín skoðun er sú að jafnræðissjónarmiða sé gætt þegar framlög til öldrunarmála eru ákveðin til þeirra fjölmörgu öldrunarstofnana sem reknar eru hér á landi. Um 80% öldrunarstofnana eru rekin af einkaaðilum og þau sinna verkefnum sínum með sóma. Við megum heldur ekki gleyma því í þessu sambandi að í sjálfum grunni RAI-matsins felst jafnræði. Menn fá greitt fyrir hjúkrunarþyngdina og út á það gengur sjálft greiðslukerfið. En virðulegi forseti. Þetta er nákvæmlega það sem verið er fara yfir núna. Sjúkratryggingastofnun er ætlað að styrkja þetta hlutverk enn frekar, kostnaðargreina enn frekar þannig að þessir þættir sem við ræðum núna liggi eins ljóst fyrir og hægt er og gegnsæið sé eins mikið og mögulegt er. Það er eitthvað sem þeir sem sinna heilbrigðisþjónustu hafa kallað eftir 

Hæstv. forseti. Hér er nokkuð sérstakt mál til umfjöllunar sem snýst í raun um samning sem gerður var fyrir átta árum. Sá samningur kveður á um þjónustu sem veita skal af hálfu Sóltúns og kveður einnig á um greiðslu fyrir þjónustuna af hálfu ríkisins. Ákveðið var að nota svokallað RAI-mælitæki til að ákveða greiðslurnar, síðan var ákveðið hver þyngdarstuðullinn, eða þörfin fyrir þjónustuna, skuli vera og niðurstaðan varð sú að hann skyldi vera á bilinu 1,08–1,20. Kveðið er á um það að ef farið sé yfir þann þyngdarstuðul, sem sagt yfir 1,20, komi magnleiðréttingar til. Landlækni er falið faglegt eftirlit með RAI-mælitækinu og Ríkisendurskoðun skal sinna fjárhagsendurskoðun. Heilbrigðisráðuneytinu sem verktaka ber svo að hafa eftirlit með framkvæmd samningsins. Þetta er málið eins og það er í hnotskurn. Ráðuneytið hefur gengið út frá því að meðaltalsþyngdarstuðull Sóltúns liggi að öllu jöfnu á bilinu 1,05–1,20 eins og mælt er fyrir um í samningnum. Raunin er sú að hann fer ítrekað yfir 1,20 og það alveg frá árinu 2003. Sóltún gerir kröfu um aukagreiðslu, ráðuneytið fellst á það með fyrirvara um að það samþykki í raun ekki þessa kröfu. Nú stöndum við frammi fyrir því að miklar og háværar deilur eru á milli aðila. Ríkisendurskoðun hefur miklu hlutverki að gegna fyrir hönd Alþingis og hún  Hæstv. forseti. Ég tel að þetta mál verði áfram til umfjöllunar en það er ágætt að hafa fengið að ræða það hér.

Virðulegi forseti. Hjúkrunarheimilið Sóltún sinnir góðri þjónustu við þá íbúa sem þar búa og full ástæða er til að taka það fram hér að mikill skilningur er á því að það hjúkrunarheimili sinnir vel því verki sem því hefur verið falið. Ánægja sjúklinga og aðstandenda ber vitni um það. Ágreiningurinn snýst um það hvort skráning tiltekinna verka hafi verið með fullnægjandi hætti og hvort farið hafi verið að réttum formreglum þar um. Ekki er hægt, eins og að sumu leyti hefur mátt ráða af umræðu í fjölmiðlum, að draga þær ályktanir að þjónustan hafi ekki verið innt af hendi heldur snýst ágreiningurinn fyrst og fremst um það hvaða reglum hafi átt að fylgja við skráningu verkanna. Það er alveg ljóst, þegar horft er yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar, og farið yfir afstöðu aðila samningsins, að margþætt vandamál eru við framkvæmd hans. Mikill ágreiningur er milli aðila um hlutverk samningsaðila, um hvernig aðilar eigi að skrá verk og hvernig þeir eigi að koma fram gagnvart öðrum í deilumálum. Lausnin á því er ekki sú sem mér fannst hv. upphafsmaður láta að liggja, að það væri þá rétt að hætta að gera samninga. Þvert á móti, það á að halda áfram að gera samninga en það á að bæta samningsumhverfið og það á að skýra hlutverk hvors aðila um sig, kaupanda þjónustunnar og þess sem veitir hana. Lausnin felst í því kerfi sem stefnt er að að koma á með hinni nýju sjúkratryggingastofnun þar sem skýrt er kveðið á um hlutverk kaupanda 

Hæstv. forseti. Sóltún er af mjög mörgum talin sú stofnun þar sem þjónusta er hvað best fyrir þá sjúklinga sem þurfa mikla hjúkrun og viðhald endurhæfingar. Samningur er í gildi á milli heilbrigðisráðuneytisins og Sóltúns en ríkið velur vistmennina og þeir koma jú flestir af Landspítalanum. Þeir þurfa mikla umönnun, um það er ekki deilt. Hjúkrunarþyngdin er þar af leiðandi meiri en víða annars staðar sem kallar á hátt þjónustustig. Greiðslur ríkisins hækka fari þjónusta upp fyrir viðmiðunarmörk samnings. Deilur hafa hins vegar verið um greiðsluþáttinn sem ríkið telur oftalinn og Ríkisendurskoðun telur að ekki skuli greitt samkvæmt reikningum Sóltúns. Samt deila aðilar ekki um það að þjónustan var veitt og heldur ekki um að rétt hafi verið staðið að henni heldur að ekki hafi verið rétt staðið að skráningu. Sú aðferð virðist byggð á mjög umdeildu bréfi heilbrigðisráðuneytisins frá árinu 2005 þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Því aðeins er raunhæft að halda endurhæfingu áfram að hún hafi sýnt framför og að raunhæft sé að áframhaldandi árangur náist. Að öðrum kosti skal virkri endurhæfingu hætt en við gæti tekið eðlilegt viðhald á færni sem flokkast ekki undir endurhæfingu.“ Um þetta mál er ágreiningur. Það liggur hins vegar ljóst fyrir að sá ágreiningur verður ekki leystur hér í þingsal. Sennilega mun hann enda fyrir dómstólum og verða úrskurðað um það á hvern veginn skuli greitt. Þennan ágreining þarf hins vegar að leysa til framtíðar 

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. heilbrigðisráðherra sagði hér áðan að það ættu ekki að vera trúarbrögð eða kredda hvernig þjónustu við aldraða væri fyrir komið, og ég ætla rétt að vona að svo verði. Hæstv. ráðherra nefndi líka nýja sjúkratryggingastofnun og ég verð að lýsa því yfir að eftir nokkra yfirferð en alls ekki tæmandi í hv. heilbrigðisnefnd er það mitt mat að þau ákvæði í því frumvarpi sem lúta að innihaldi og gerð samninga af þessu tagi séu mjög máttlaus og málið í rauninni vanreifað í frumvarpinu sem slíku. Það er eðlilegt, herra forseti, að nú þegar stefnan er tekin á að auka einkarekstur og einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu sé litið til þess samnings sem við ræðum hér, samningsins um Sóltún. Það er eðlilegt að spyrja hver reynslan sé. Reynslan er óumdeilanlega sú að Sóltún hefur reynst mjög dýrt. Samningurinn hefur líka reynst erfiður, hann er til 25 ára, 27 ára, segir ráðherra nú, hann er ósveigjanlegur, engin haldbær uppsagnarákvæði eru í honum. Upplýst er að þetta flaggskip einkareksturs í heilbrigðisþjónustu hefur í rauninni verið strand frá 2003 og í miklum deilum við ráðuneytið. Ég vil af þessu tilefni segja, herra forseti, að hæstv. ráðherra verður að hætta að setja undir einn hatt einkaaðila sem eru í hagnaðarrekstri, eins og Öldung ehf., sem er í eigu Securitas og Íslenskra aðalverktaka, og svo hina aðilana sem reka öldrunarþjónustu án þess að hagnast á því sem fjárfestar, það er upplýst að mismunurinn á kostnaðinum sem hér um ræðir er eingöngu þess vegna. Ekki er deilt um að þjónustan er betri eða hvort greiða eigi fyrir þjónustuna. Krafa er gerð um að aðrar öldrunarstofnanir fái tækifæri til þess að veita 

Virðulegi forseti. Hjúkrunarheimilið Sóltún hefur nú starfað í rúmlega sex ár og það var í tíð Ingibjargar Pálmadóttur sem heilbrigðisráðherra að samningur var gerður við einkaaðila um byggingu og rekstur hjúkrunarheimilisins í einkaframkvæmd til 27 ára. Samningurinn markaði tímamót í mörgum skilningi. Aldrei áður hafði verið gerður samningur við einkaaðila með þessum hætti. Hann fól í sér nákvæmar kröfur um þjónustu, aðbúnað og eftirlit og hvernig greitt skyldi fyrir þjónustuna en það byggist á mati á hjúkrunarþyngd eftir svokölluðu RAI-kerfi. Sett voru ný viðmið um þjónustu og aðbúnað aldraðra og hefur það leitt til hugarfarsbreytingar í samfélaginu varðandi þjónustu við aldraða á hjúkrunarheimilum. Í stað stofnanaþjónustu sem líkist sjúkrahúsum tekur þjónustan nú í auknum mæli mið af því að skapa heimilisbrag með sérbýli með baði fyrir hvern og einn og notaleg dagrými fyrir smærri hópa heimilisfólks. Það er óumdeilt að aðbúnaður og þjónusta á Sóltúni hefur verið fyrirmynd breytinga og uppbyggingar á öðrum hjúkrunarheimilum hér á landi frá því að það tók til starfa. Verður því ekki annað sagt en að skrefið sem Ingibjörg Pálmadóttir, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, steig á sínum tíma hafi verið til farsældar. Heilbrigðisnefnd fjallaði fyrir nokkru um þá athugun Ríkisendurskoðunar sem hér er til umræðu og fékk á fund sinn fulltrúa heilbrigðisráðuneytis, Ríkisendurskoðunar og forsvarsmanna Sóltúns. Sá lærdómur sem ég tel að draga megi af þessari athugun er eftirfarandi: 1. Það er nauðsynlegt að finna farveg til að leysa úr ágreiningi aðila um skilgreiningu á þáttum í RAI-mati sem er grundvöllur greiðslu fyrir þjónustuna og ekki síst hvað varðar sjúkra- og iðjuþjálfun sem mér virðist deilan fyrst og fremst snúast um. 2. Mikilvægt er að staðið sé að skráningu í sjúkraskrá samkvæmt stöðlum sem settir eru af heilbrigðisyfirvöldum, ekki síst þar sem slík skráning er grundvöllur greiðslu. 3. Að auka eftirlit landlæknis í öldrunarþjónustunni almennt. Að lokum tel ég að það hljóti að vera hagsmunir beggja aðila að taka samninginn til endurskoðunar með hliðsjón af reynslu síðustu ára og í ljósi þess að hann var nýlunda fyrir báða aðila. Sérstaklega þarf að skoða kröfu samningsins um ákveðna þætti þjónustu og aðbúnaðar 

Hæstv. forseti. Það mál sem við ræðum hér er vissulega á viðkvæmu stigi og því eðlilegt að hæstv. ráðherra geti ekki úttalað sig um það hér og nú, en við þingmenn tökum að sjálfsögðu ríkisendurskoðanda mjög alvarlega og menn þurfa að hafa það álit til hliðsjónar. Hér er um að ræða eftirlitsstofnun þingsins sem hefur gert úttekt á þessari starfsemi og þeim vinnubrögðum sem tengjast skráningu vegna þessara verka. Ég vonast til þess að menn leysi af hendi með farsælum hætti þá vinnu sem hæstv. ráðherra er að beita sér fyrir í samstarfi við og þá gagnvart þeim aðilum sem veita þessa þjónustu. Ég hrekk hins vegar ekkert af hjörunum, hæstv. forseti, þegar við ræðum um mismunandi rekstrarform í heilbrigðisþjónustu eða annarri þjónustu. Menn hafa vissulega vitnað til Sóltúnsheimilisins og heilsugæslustöðvar í Grafarvogi. Ég vil fagna því að við höfum mjög skýr viðmið um það hvað einkarekstur á þessu sviði kostar og hvað opinber rekstur kostar. Það er mjög gott fyrir okkur þingmenn og framkvæmdarvaldið að hafa einhver viðmið í þeim efnum en þeir samningar sem gerðir voru á sínum tíma voru að sjálfsögðu ekki ávísun á það að menn ætluðu að feta sig eingöngu í einkarekstursátt heldur finnst mér mjög gott að við skulum hafa viðmið ólíkra rekstrarforma þannig að aðhaldið komi úr ýmsum áttum í þessum málum. Mér finnst líka mikilvægt, hæstv. forseti, í þessari umræðu að menn kasti ekki rýrð á það góða starf sem fer fram innan veggja Sóltúnsheimilisins. Farið hefur verið fögrum orðum um það hér að aðbúnaður þar er góður, góður rómur er gerður að þeirri starfsemi sem þar fer fram og ég er sem framsóknarmaður stoltur af að hafa staðið að því að koma Sóltúnsheimilinu á laggirnar. Við höfum þar af leiðandi viðmið um það hvað annars vegar einkarekstur kostar og hins vegar opinber rekstur í heilbrigðisþjónustu. En að ætla að leggja það út að Framsóknarflokkurinn hafi ætlað að gera einkarekstur að 

Virðulegi forseti. Ég ætla að færa umræðuna örlítið inn á svið framkvæmda fjárlaga. Þetta mál tengist þeim þáttum eins og kemur fram í umræddri skýrslu Ríkisendurskoðunar. Í svarbréfi heilbrigðisráðuneytisins kemur skýrt fram að framkvæmd fjárlaga er varðar hjúkrunarheimili sé ekki í samræmi við samninginn á milli heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins við Öldung ehf. Einnig kemur fram að ráðuneytið telji ástæðu til að skoða árin 2003, 2004 og 2005. Hefur Ríkisendurskoðun ákveðið að verða við beiðni ráðuneytisins um athugun vegna þessara ára. Engum dylst að þjónustan á hjúkrunarheimilinu er góð, ekki er deilt um það. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur svarað ítarlega þeim spurningum sem hv. þm. Þuríður Backman bar fram - ég verð eiginlega að hrósa þeim báðum fyrir það, bæði fyrir efnislega umræðu í máli málshefjanda og líka fyrir svör hæstv. ráðherra. Ráðherra vék m.a. að því að hugsanlega væri uppi ágreiningur í samningi á milli aðila og vék að því að e.t.v. mundu málin fara fyrir dómstóla. Því er eðlilegt að ráðherra svari á þann hátt sem hér er gert. Það er vissulega kostur að til er samningur til að takast á um. Í umræðu um sjúkratryggingamálin er haldið úti mjög víðtæku eftirliti og er það í raun og veru nýtt í þessum málum er varðar eftirlitsskylduna. Við þekkjum það í mjög mörgum öðrum málum, ég þarf ekki annað en að nefna hér 02-919.690, sem er ýmis stofnkostnaður varðandi söfn hér og þar um landið, að við getum velt fyrir okkur, hv. þingmenn og virðulegur forseti, hvernig eftirliti með þeim þáttum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim sem tóku þátt í þeirri umræðu sem farið hefur fram. Sú staða sem málið er í núna er sannarlega viðkvæm, en ég tel mikilvægt að við lærum af þeim samningi sem gerður hefur verið. Þetta er sá fyrsti af sinni tegund og það er greinilegt, bæði af umsögn ríkisendurskoðanda og bréfum frá heilbrigðisráðuneytinu, að menn telja að Sóltún hafi fengið greiðslur umfram tilskilinn samning. Þegar við berum saman mismunandi rekstrarform tel ég að mjög mikilvægt sé - af því að hæstv. ráðherra talaði um trúarbrögð varðandi rekstrarform - að hæstv. ríkisstjórn fari þá ekki blint fram með einhvern ásetning um aukinn einkarekstur, ef það sýnir sig á þessu dæmi að þetta fyrsta óskabarn fyrrverandi og núverandi ríkisstjórnar og sem fyrirmynd þeirra sem koma skulu sé þá miklu dýrara en hjá öðrum samsvarandi stofnunum. Hæstv. forseti. Ég tel að það hefði aldrei átt að greiða þessa fram komnu kröfu þar sem forsendurnar voru mjög veikar. Ég tel að það alversta í stöðunni sé að skoða málið, gera ekkert og vísa því inn í framtíðina. Það verður að ljúka þessu máli, það verður að styrkja þá eftirlitsaðila sem eiga að sjá um málið. Ríkisendurskoðun hefur haft það til meðferðar og ríkisendurskoðandi á að hafa málið til skoðunar þar til það er til lykta leitt. Það á að hafa allt uppi á borðinu, skoða alla þætti þannig að þetta rekstrarform sé samanburðarhæft við annað eins og hjá sjálfseignarstofnunum sem krefjast ekki arðsemi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að taka þetta mál upp á þessum vettvangi og öðrum þeim sem hér tóku þátt í umræðunni. Eins og komið hefur fram get ég ekki tekið efnislega umræðu af ástæðum sem hafa verið tilgreindar um deilu málsins. Ég held hins vegar að það sé allt í lagi að fara yfir atriði sem komu fram í umræðunni. Mér þótti athyglisvert að heyra ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar og ég tek undir flest það sem hann sagði. Hann sagði að fjölbreytt rekstrarform væru mjög nauðsynleg til þess að við hefðum viðmið þegar við værum að kaupa þessa þjónustu. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og það er ekki svo að menn ætli að vera með kreddur í einhverjar áttir þegar menn tala um rekstrarform. Sá sem hér stendur hefur verið gagnrýndur fyrir ýmislegt, m.a. að einkavæða heilbrigðisþjónustuna. Þó að það sé ekki markmið í sjálfu sér fer því víðs fjarri að einhver sé að útiloka slíkan rekstur, það sér hver maður. Hins vegar er mikilvægt að menn átti sig á því að á Íslandi er heilbrigðisþjónusta að stórum hluta rekin af einkaaðilum og þegar kemur að einkaaðilum í heilbrigðisþjónustu og menntaþjónustu er mjög algengt að til séu sjálfseignarstofnanir og það er sama hvar er í heiminum. Við sjáum almennt ekki slík fyrirtæki eða stofnanir á hlutabréfamörkuðum eða slíku, þess vegna er algjörlega vonlaust að greina eitthvað þar á milli. Svo að menn hafi það á hreinu, og það skiptir máli að menn séu meðvitaðir um það, að þegar þessi samningur var valinn var það eftir útboð. Eftir á að hyggja hefði kannski verið betra að fleiri hefðu boðið í. Ekki var tekið þeim tilboðum sem komu af því að þau þóttu of há heldur var gengið til samninga við annan aðila. Það er forsaga málsins og það skiptir máli að menn fari rétt með það. Hins vegar er ég alveg hjartanlega sammála því sem ég held að við flest séum sammála um, að mikilvægt er að hafa skýra samninga og gott eftirlit. Við erum að vinna með það og erum þess vegna að leggja fram frumvarp um sjúkratryggingastofnun til að styrkja þann þátt enn frekar.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að taka sér sæti og gefa hljóð. Með vísan til þess sem fram fór fyrr á fundinum um tillögu forseta um fundardaginn leggur forseti til með vísan til 4. mgr. 10. gr. þingskapa að vikið sé frá ákvæðum um lengd þingfunda á þessum starfsdegi. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu?

Hæstv. forseti. Í ljósi þess að stefnt er að því að ljúka þinghaldinu á fimmtudag samkvæmt áætlun þingsins og yfirlýsingum hæstv. forseta viljum við að sjálfsögðu greiða fyrir þingstörfum, leggjumst ekki gegn því að efnt verði til kvöldfunda og óskum ekki eftir atkvæðagreiðslu um lengingu að því tilskildu að sjálfsögðu og samkvæmt þeim skilningi að þingfundur standi ekki fram á næsta dag, ekki fram yfir miðnætti.

Virðulegur forseti. Ég tel ekki eðlilegt að við vinnum hér fram yfir miðnætti. Við breyttum þingsköpum til þess að vera með fjölskylduvænan vinnustað sem stundar góð vinnubrögð og eðlileg. Ég tel ekki að við eigum að halda þingfundi lengur en til miðnættis. Við munum því hafna öllum tillögum um þingfund sem stendur lengur en til klukkan tólf.

Forseti lítur svo á að ekki sé óskað eftir að greidd verði atkvæði um þá tillögu að þingfundur standi lengur en fram til hins hefðbundna tíma, til klukkan átta að kvöldi, og væntir þess að eiga gott samstarf um að afgreiða mál á þessum degi og þessu kvöldi.

Hæstv. forseti. Hér koma til atkvæðagreiðslu fjögur stór frumvörp, viðamikil mál sem menntamálanefnd hefur verið að vinna síðan í desemberbyrjun. Það er með blendnum tilfinningum sem við göngum til þessarar atkvæðagreiðslu vegna þess að vel skal vanda það sem lengi á að standa. Þrátt fyrir talsverða vinnu í menntamálanefnd má segja að málin hafi verið að ákveðnu marki það ófullburða þegar þau komu inn í nefndina að ekki hafi verið hægt að gera á þeim allar þær lagfæringar sem að mati okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefði þurft. Til marks um það er allur sá fjöldi málefnalegra umsagna og breytingartillagna sem nefndinni bárust sem ekki reyndist unnt að taka afstöðu til. Við flytjum margháttaðar breytingartillögur við leikskóla-, grunnskóla- og menntunarfrumvarpið. Við munum eftir atvikum síðan styðja eða sitja hjá við breytingartillögur meiri hlutans og áskilja okkur rétt til að flytja frekari breytingartillögur við einstakar greinar við 3. umr.

Virðulegi forseti. Tekin eru til atkvæðagreiðslu fjögur mjög stór og viðamikil frumvörp sem virkilega góðar umræður fóru fram um hér í þingsal fyrir helgi. Við framsóknarmenn erum sammála því að þau verði afgreidd, leikskólafrumvarpið, grunnskólafrumvarpið og menntunarfrumvarpið, en við höfum óskað eftir því að frumvarpinu um framhaldsskólana verði vísað frá. Við báðum einnig um tvöfalda umræðu um það frumvarp og tel ég að veruleg þörf hafi verið á því. Við óskum eftir því að sjálfsögðu að þetta fari áfram til hv. nefndar og áskiljum okkur rétt til þess að koma með frekari breytingartillögur en þær sem við höfum þegar lagt fram.

Virðulegi forseti. Ég skil það svo að hér séum við að fjalla um atkvæðagreiðsluna um leikskólafrumvarpið þannig að ég ætla að halda mig við það í þessari umfjöllun. En hér kemur mjög merkilegt frumvarp til atkvæðagreiðslu sem eru heildarlög um leikskóla í landinu. Hér er verið að styrkja verulega stöðu leikskólanna í landinu með því að renna sterkum lagastoðum undir rétt barna til sérfræðiþjónustu og upplýsingaskyldu við foreldra, svo eitthvað sé nefnt. Sömuleiðis er í þessu frumvarpi gert hátt undir höfði þeirri sterku fræðilegu þekkingu á þörfum barna á leikskólastigi sem orðið er til í landinu og þeirri miklu sérstöðu sem skapast hefur á sviði leikskólamála. Hér er því lyft fræðilegri þekkingu sem endurspeglast í sterku leikskólastarfi, því er gefin sterk lagastoð. Við fögnum því líka hversu góð samstaða hefur náðst um þetta mál.

Herra forseti. Við göngum til atkvæða um frumvarp til laga um leikskóla sem menntamálanefnd hefur verið með í fanginu síðustu sex eða sjö mánuði og mikil umræða hefur verið um á þinginu. Það er óhætt að segja að gríðarlega mikil vinna liggur að baki þeim breytingartillögum sem nefndin leggur til. Þær eru í 23 liðum og sýna að nefndin hefur lagt sig alla fram um það að reyna að koma til móts við þau sjónarmið sem fram komu við vinnslu málsins í nefndinni. Það náðist allgóð sátt meðal nefndarmanna sem skila sameiginlegu nefndaráliti um frumvarpið þótt segja megi að sjónarmunur sé á áherslu einstakra þingmanna til einstakra álitaefna. Ég nota tækifærið og þakka nefndarmönnum fyrir samstarfið og vonast til þess að þær breytingartillögur sem nefndin leggur sameiginlega fram og fela í sér miklar réttarbætur á þessu sviði, verði samþykktar.

Virðulegi forseti. Hér er að lagt til að inn í þessa upptalningu sem við á komi málsliður eða hluti úr setningu sem orðist þannig: „virðingu fyrir mannréttindum.“ Ég á ákaflega bágt með að trúa því að til standi að fella það á Alþingi Íslendinga að inn í þá ágætu upptalningu um ýmis góð gildi sem beri að leggja til grundvallar í starfi þessara stofnana, leikskólanna, skuli ekki eiga að hafa mannréttindahugtakið undir. Komið hafa ábendingar frá ýmsum aðilum um að það sé eðlilegt að mannréttindahugtakið sem slíkt komi inn í viðkomandi upptalningar, bæði í leikskóla- og grunnskólalögunum, og mér finnst það ákaflega dapurlegt ef menn sjá sér ekki fært að samþykkja þetta. Ég trúi því illa að efnið sé látið gjalda þess hvaðan tillagan eða uppástungan er komin. Ég bið því hv. þingmenn að hugsa sinn gang hvort það þurfi endilega að leggjast á rauða hnappinn 

Virðulegi forseti. Varðandi breytingartillögur hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur þá er það mat okkar, að minnsta kosti mitt, að þær séu almennt ekki nógu vel ígrundaðar. Það er alveg ljóst að þær komu fram í dálitlu snatri, eins og hv. þingmaður sagði sjálf í umræðum þegar ég gagnrýndi t.d. 3. lið þessara tillagna. Hv. þingmaður sagði sjálf að hún hefði haft lítinn tíma til að vinna þær og nefndi að hún ætlaði að prenta þær upp og fara betur yfir þær. Virðulegi forseti. Það eru aðrir þættir líka sem ég vil nefna og það er góður hugur að baki mörgum þeirra - og ég heyri að hv. þingmaður fer nú að ókyrrast - en það er góður hugur að baki mörgum þeirra. Ég get verið sammála því sem býr að baki þeim en ég held að við verðum að skoða þær miklu betur. Það má líka nefna tillöguna um gjaldfrelsi í leikskólum en við í Samfylkingunni höfum verið fylgjandi því. Engu að síður getur maður ekki komið með lögboð með þessum hætti frá þinginu eins og hv. þm. leggur til heldur verður að gera það í samkomulagi við sveitarfélögin 

Bestu mannréttindi.

Hæstv. forseti. Takk fyrir að hleypa mér í ræðustólinn þó að ég hafi ekki beðið um atkvæðaskýringu strax og atkvæðagreiðsla við þessa grein var tilkynnt. En ég verð að segja það, hæstv. forseti, mér þykir það afar lítilmótlegt af hv. þingmanni sem hér talaði síðast að halda því fram að þær séu flausturslega unnar, breytingartillögur mínar. Ég viðurkenndi yfirsjón í umræðunni í einum staflið sem hv. þingmaður vísar til og yfirfærir á allar mínar breytingartillögur. Breytingartillögur mínar eru vel ígrundaðar. Þær eiga sér stoð í umsögnum sem við fengum frá fagfólki í skólamálum og mér þykir það þyngra en tárum taki en kannski lýsir það bara innræti einstaklinga í þessum sal þegar það er borið upp á okkur, aðra þingmenn, sem höfum lagt jafnmikið á okkur og meiri hlutinn að við séum með flausturslegar breytingartillögur. Mér þykir sorglegt að sjá að Samfylkingin skuli ekki geta stutt það að markmið skólastarfsins í leikskólunum skuli m.a. vera það að leggja ungum börnum það inn að 

Herra forseti. Með þessari breytingartillögu er eingöngu verið að leggja til að í upptalningunni á markmiðunum í leikskólastarfi verði bætt inn orðunum „virðingu fyrir mannréttindum,“ það skuli vera hluti af markmiðum í skólastarfi leikskólans. Það er dapurlegt að sjá það að þingheimur ætlar að fella þessa tillögu. Og sérstaklega hlýtur það að vekja athygli að Samfylkingin með hæstv. utanríkisráðherra í broddi fylkingar skuli greiða atkvæði gegn því að virðing fyrir mannréttindum skuli vera eitt af markmiðum og leiðarljósum í leikskólastarfi. Það er skömm að því.

Hæstv. forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um breytingartillögu sem lýtur að rétti þeirra foreldra sem ekki tala íslensku eða nota táknmál. Gert er ráð fyrir því í breytingartillögunni að það verði skýlaus réttur þessara einstaklinga að fá túlkun á upplýsingum sem nauðsynlegar eru vegna samskipta foreldra og skóla samkvæmt þessari grein. Rétturinn er hins vegar ekki skýlaus samkvæmt orðanna hljóðan í frumvarpinu. Það ber einungis að leitast við að uppfylla þau réttindi sem eðlileg geta talist. Ég hvet því hv. þingheim til að greiða þessari breytingartillögu minni atkvæði sem varðar aukinn rétt þeirra foreldra sem ekki tala íslensku eða hafa táknmál að móðurmáli. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Komið er að því að greiða atkvæði um þær greinar er varða gjaldtöku í leikskólanum. Tillaga mín sem hér eru greidd atkvæði um gerir ráð fyrir því að stofnun og rekstur leikskóla verði á kostnað og í umsjón sveitarstjórna. Þær sjái um framkvæmd þessara laga hver í sínu sveitarfélagi og ekki skuli innheimt gjald fyrir leikskólavist barna. Það er eitt af grundvallarstefnumiðum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að leikskólinn og reyndar grunnskólinn verði gjaldfrjáls. Leikskólinn er fyrsta skólastigið og það skiptir verulegu máli ef við eigum að tryggja jafnræði til náms og jafnræði allra barna til leikskólavistar að það sé tryggt gjaldfrelsi í þeim efnum. Við erum með viðleitni í þá átt í þessum breytingartillögum sem hér er verið að flytja þannig að ég hvet hv. þingheim til að skoða hug sinn vel hvað þetta varðar og styðja sjónarmið um gjaldfrjálsan leikskóla.

Virðulegi forseti. Það er skýr stefna okkar framsóknarmanna að við viljum hafa jafnan aðgang að menntun óháðan efnahag og búsetu. Við teljum að það sé afar mikilvægt að tryggja öllum börnum aðgang að gjaldfrjálsri kennslu. Við viljum því að unnið verði að því að leikskólar verði gjaldfrjálsir og að viðræður fari fram við sveitarstjórnarstigið um kostnaðarskiptinguna. Við framsóknarmenn munum því greiða atkvæði með þeim breytingartillögum sem miða að því að leikskólinn verði gjaldfrjáls.

Hæstv. forseti. Hér greiðum við áfram atkvæði um breytingartillögu sem varðar sjálfstætt rekna leikskóla. Ég hefði haldið að það væri útlátalaust fyrir þingheim að samþykkja þótt ekki væri nema það ákvæði þessarar breytingartillögu að það sé tryggt að þau félög sem heimilað verði rekstur á leikskólum séu ekki rekin í hagnaðarskyni. En ég sé að mér ætlar ekki að verða að óskum mínum í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um grein er varðar þróunarleikskóla. Í henni er gert ráð fyrir því að ráðherra geti veitt sveitarfélögum og sjálfstætt starfandi leikskólum heimild til að reka þróunarleikskóla eða gera tilraun með ákveðna þætti skólastarfs. Í greininni er um leið veitt undanþága frá ákvæðum þessara laga, frá reglugerðum sem settar eru á grundvelli þeirra og frá aðalnámskrá leikskóla. Ég álít að það sé óþarfi að gera þetta undanþáguákvæði svona vítt og þess vegna sit ég, og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hjá við þetta ákvæði.

Hæstv. forseti. Hér kemur til atkvæða frumvarp til laga um grunnskóla. Það sama er uppi á teningnum hér og með það mál sem við vorum að ljúka afgreiðslu á. Fjöldi rökstuddra og málefnalegra tillagna frá ýmsum aðilum kom til menntamálanefndar. Eins og ég hef áður sagt sinnti hún verki sínu af alúð en náði þó ekki að taka afstöðu til margra mikilvægra mála sem horfa til betri vegar hvað varðar nýjan grunnskóla. Ég vil þar nefna hugmyndir um hlutverk náms- og starfsráðgjafa í skólakerfinu og reyndar hlutverk ýmissa annarra sérfræðinga. Ég vil nefna aðgengi fatlaðra að skólunum og hugmyndir um breytta og bætta stöðu þeirra í skólakerfinu. Ég vil sérstaklega nefna heyrnarlausa nemendur og ég nefni stöðu listnáms í skólakerfinu og ég gæti talið áfram. Hæstv. forseti. Ég hélt að maður hefði tvær mínútur í ræðunum um atkvæðagreiðsluna en það er búið að stytta þær með þessum nýju þingsköpum þannig að ég læt staðar numið af tillitssemi við þingið.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um heildarlöggjöf um grunnskóla. Frumvarpið er unnið í sátt og samlyndi frá upphafi til enda og afar góð vinna fór fram í menntamálanefnd. Við hlustuðum á fjölmarga umsagnaraðila og tókum tillit til margra breytingartillagna. Við framsóknarmenn lítum svo á að óskir okkar hafi náð fram að ganga og fögnum því. Fyrirvari okkar lýtur einna helst að heimild til gjaldtöku sem ég mun gera betur grein fyrir á eftir sem og breytingartillögu við 25. gr. um kristinfræði, að hún verði inni í aðalnámskrá, en ég mun einnig gera betur grein fyrir þeirri breytingartillögu hér á eftir.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um grunnskóla, eitt af þeim fjórum frumvörpum sem hér eru lögð fram í þinginu til að styrkja íslenskt skólakerfi - við höfum svo sem haft fyrirmyndarkerfi en alltaf má bæta það. Meginhugmyndirnar á bak við þau eru aukinn sveigjanleiki og meiri fjölbreytileiki varðandi skil á milli skólastiga. Verið er að skerpa sýn á réttindi og skyldur nemenda og foreldra en það er líka, gagnstætt því sem hér hefur verið haldið fram, verið að skýra réttindi varðandi sérfræði- og stoðþjónustu og alla ráðgjöf, verið að styrkja stöðu náms- og starfsráðgjafa og festa í sessi skóla án aðgreiningar. Ég lýsi yfir miklum stuðningi við þá vinnu sem hér hefur farið fram og þær tillögur sem fluttar verða varðandi breytingartillögurnar. Ég lýsi undrun minni á að margar þær tillögur sem hafa komið fram frá stjórnarandstöðunni, bæði áðan við leikskólann og eins við grunnskólann, hafi ekki hlotið mikla umræðu í menntamálanefnd og ekki verið fluttar þar og ég mun fella þær þar.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um grunnskóla. Það sama gildir um það og frumvarpið um leikskólana, að gríðarlega mikil vinna hefur verið lögð í þetta frumvarp. Menntamálanefnd leggur til breytingartillögur í 29 liðum. Ég hygg að fjöldi tillagnanna og efni þeirra sýni að nefndin lagði sig alla fram um að reyna að koma til móts við sem flest sjónarmið sem fram komu við vinnslu málsins í nefndinni. Í það heila náðist góð sátt milli nefndarmanna sem skila sameiginlegu nefndaráliti þó að auðvitað sé ákveðinn áherslumunur varðandi einstök álitaefni. Ég vil eins og áðan þakka nefndarmönnum gott samstarf og vonast til að þær breytingartillögur sem nefndin leggur sameiginlega fram, og fela í sér miklar réttarbætur á þessu sviði, verði samþykktar.

Hæstv. forseti. Hér eru greidd atkvæði um tillögu sem gerir ráð fyrir því að starfshættir grunnskóla skuli m.a. mótast af virðingu fyrir manngildi og mannréttindum. Ég geri ráð fyrir því að hér verði bætt inn í greinina orðinu „mannréttindi“. Þó að tveir hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi séð ástæðu til að geta um það hér að breytingartillögur mínar hafi ekki fengið næga umræðu í nefndinni þá lýsi ég því yfir að full ástæða er til þess fyrir samfylkingarfólk og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins líka að taka afstöðu til þessarar tillögu hér og nú. Hún er ekki flókin og þarfnast ekki sérstakrar umræðu. Þetta er spurningin um að bæta orðinu „mannréttindi“ inn í þá þætti sem móta skólastarf í grunnskólum. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Sú breytingartillaga sem hér hefur verið borin fram er mjög einföld og ég hafna því, sem hefur komið fram í málflutningi stjórnarliða, nú síðast frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, að breytingartillögur minni hlutans hafi ekki fengið næga umfjöllun í nefnd. Þessi umræða um 2. gr. um breytingartillöguna, einnig um kristnu gildin, tengist öll þessari umræðu um mannréttindi sem og sú breytingartillaga sem við framsóknarmenn leggjum fram ásamt frjálslyndum um 25. gr. Ég vona að þessum ósanngjarna málflutningi verði ekki haldið áfram. Við framsóknarmenn munum að sjálfsögðu styðja það að orðið „mannréttindi“ komi inn í 2. gr. laganna.

Herra forseti. Okkur þingmönnum ber að virða stjórnarskrána. Við vinnum eið að henni og þar tróna mannréttindi fremst, í stjórnarskránni. Þar er mér hugleikin jafnræðisregla stjórnarskrárinnar sem kveður á um bann við mismunun m.a. vegna litarháttar, kynferðis o.fl. Því er þetta ekki haft með? Mér finnst þetta mjög dapurlegt. Það er engin efnisbreyting. Það er verið að gefa grunnskólanum inntak. Þetta á að vera kjölfesta í kennslunni, mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Ég segi já.

Herra forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér á sér stað, og átti sér einnig stað varðandi atkvæðagreiðslu um frumvarp til laga um leikskóla, vil ég benda hv. þingmönnum á að meiri hluti menntamálanefndar leggur til að 2. málsliður 1. mgr. hljóðist svo: „Starfshættir grunnskóla skulu mótast af umburðarlyndi og kærleika, kristinni arfleifð íslenskrar menningar, jafnrétti, lýðræðislegu samstarfi, ábyrgð, umhyggju, sáttfýsi og virðingu fyrir manngildi.“ Þeir sem lesa þetta ákvæði með opin augun sjá hvers konar virðingu við sem að þessu ákvæði stöndum berum fyrir mannréttindunum. Í því felst ekkert annað en mikil virðing fyrir mannréttindum og efnisatriði ákvæðisins bera það með sér. Ávirðingar á þá sem ekki styðja þá tillögu sem hér eru greidd atkvæði um eiga ekki rétt á sér og eru ósanngjarnar.

Herra forseti. Mannréttindahugtakið er skýrt afmarkað lagalegt hugtak og algilt. Manngildishugtakið er að sjálfsögðu mikilvægt einnig en felur í sér aðra skírskotun. Menn geta að sjálfsögðu haldið því fram að mikilvægir hlutar mannréttinda séu taldir upp að öðru leyti í greininni en það getur ekki verið til skaða að hafa það til fyllingar að mannréttindahugtakið sjálft sé þarna. Alþingi hefur fengið um það ábendingar frá virtum aðilum úti í samfélaginu að væri betra að hafa sjálft mannréttindahugtakið þarna skýrt tekið fram. Ég á því erfitt með að átta mig á því af hverju menn geta ekki fallist á það að þessi upptalning, þessi grein, verði eingöngu betri við það að taka mannréttindahugtakið fram, telja það þarna upp. Það er aðgerð í sjálfu sér að greiða atkvæði gegn því, það er sú afstaða sem þeir ætla að ýta núna á rauða hnappinn verða að bera pólitíska ábyrgð á hvað sem þeir reyna að segja hér.

Hæstv. forseti. Hér er gert ráð fyrir því að 2. mgr. greinarinnar falli brott, þ.e. sú grein sem segir frá því að nemendafélag skuli fá árlega starfsáætlun skóla til umsagnar og aðrar áætlanir er varði skólahaldið. Jafnframt að nemendafélag skuli fá til umsagnar áætlanir um fyrirhugaðar meiri háttar breytingar á skólahaldi og starfsemi skóla áður en endanleg ákvörðun er um það tekin. Nú höfum við gert þær breytingar að við höfum gefið nemendum fulltrúa inni í skólaráðinu þannig að auðvitað fá nemendafulltrúarnir málið til umfjöllunar og skoðunar þar. En ég tel engu að síður misráðið að fella þessa málsgrein út úr 10. gr. Ég teldi það þroska lýðræðisvitund nemenda að senda nemendafélögunum sérstaklega starfsáætlun skóla til umsagnar ásamt með þeim breytingum sem væru fyrirhugaðar á skólastarfinu til að það verði sjálfstæð gjörð nemendafélaganna að fjalla um þá þætti.

Hæstv. forseti. Þessi breytingartillaga og nokkrar aðrar breytingartillögur á breytingartillöguskjali mínu varða það að náms- og starfsráðgjafar verði sérstaklega skilgreindir í lögunum sem hluti af starfsfólki skóla en ekki sem hluti af sérfræðingum sem leita beri til. Ég tel breytingartillögu meiri hlutans ekki ganga nægilega langt. Ég vil miða við að náms- og starfsráðgjafar fái löggildingu eða lögverndun starfsheitis síns og þessi grein ásamt öðrum sem um þetta mál fjalla, breytingartillögur frá mér sem varða þennan þátt, lúta að því að náms- og starfsráðgjafar fái löggildingu og verði þess vegna taldir sem fullgilt starfsfólk skóla en ekki sem hluti af sérfræðingunum sem starfa þar.

Hæstv. forseti. Við fjöllum um rétt foreldra þeirra skólabarna sem hafa annað móðurmál en íslensku og rétt heyrnarlausra foreldra. Samkvæmt frumvarpinu á þeim foreldrum að vera greint frá möguleikum á túlkaþjónustu sem er allsendis ófullnægjandi. Breytingartillaga meiri hlutans gengur að mínu mati ekki nægilega langt en hún gerir ráð fyrir að greina eigi þessum foreldrum frá rétti þeirra til túlkaþjónustu. En tillagan sem við greiðum nú atkvæði um, sem er tillaga mín, er sú að þeim foreldrum verði tryggður viðeigandi réttur til túlkaþjónustu. Það er þyngra en tárum taki að fólk skuli ekki geta verið samtaka um það að leiðrétta svona atriði sem horfa til mannréttinda þeirra foreldra sem tala ekki íslensku eða hafa táknmál að móðurmáli. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna sérstaklega samþykkt þessarar greinar, bæði breytingartillögunni sem kom frá menntamálanefnd við hana og núna greininni í heild sinni, sem styrkir stöðu fatlaðra barna, barna sem hafa sérþarfir til að fá þörfum sínum sinnt innan veggja skólans eftir því sem mögulega kostur er. Það er mikið framfaraskref sem verið er að stíga með þessari lagagrein.

Hæstv. forseti. Þetta er síðasta tækifæri þingmanna til að leiðrétta rétt eða hlut foreldra sem ekki tala íslensku eða nota táknmál sem móðurmál. Verið er að greiða atkvæði um 18. gr. þar sem segir í frumvarpinu: „Eigi í hlut foreldrar sem ekki tala íslensku eða nota táknmál skal skóli leitast við að tryggja túlkun á upplýsingum sem nauðsynlegar eru vegna samskipta foreldra og skóla samkvæmt þessari grein.“ Það er allt of víða sem orðalagið í frumvörpunum er með þessum hætti. Skylda skólanna til að tryggja stöðu foreldra sem tala ekki íslensku eða hafa táknmál að móðurmáli er ekki nægilega tryggð. Ég segi að nú sé síðasta tækifærið í þessu frumvarpi að leiðrétta stöðu slíkra foreldra og tryggja það að túlkaþjónusta sé veitt. Þess vegna segi ég já við breytingartillögunni, hæstv. forseti.

Herra forseti. Í 2. gr. frumvarpsins stóð til að taka hið kristna siðgæði út. Sem betur fer að mínu mati var því breytt í meðförum nefndarinnar á þann hátt að nú skal grunnskólastarf miðast af kristinni arfleifð íslenskrar menningar. Þessi breytingartillaga miðast af því að kristin fræði verði þá nefnd um leið og trúarbragðafræði. Við framsóknarmenn teljum mjög mikilvægt að mismunandi trúarbrögð séu kennd til að koma í veg fyrir fordóma. Í ljósi breytingarinnar á 2. gr. teljum við mikilvægt að kristinfræðinni sé gert hærra undir höfði og hún tilgreind sérstaklega í þessari grein. Það er líka í samræmi við fjölmargar athugasemdir sem bárust einmitt um þetta atriði.

Herra forseti. Mikilvægt er að styrkja fjármálaumhverfi landsmanna. Það er enn þá mikilvægara að styrkja kristinfræðikennslu fyrir börn og unglinga í landinu. Því segi ég já.

Herra forseti. Gerð var ágætlega grein fyrir breytingartillögu meiri hluta menntamálanefndar um að leggja til að markmiðsákvæði frumvarpsins hljóðaði þannig að starfshættir grunnskóla skyldu mótast af kristinni arfleifð íslenskrar menningar. Með þeirri breytingartillögu lagði meiri hlutinn mikið á sig til að koma til móts við þau sjónarmið sem uppi voru varðandi þann þátt málsins. Nú er það lagt til að í 2. mgr. 25. gr. verði tiltekið í lögunum sérstaklega að í aðalnámskrá skuli getið um kristinfræðikennslu. Við í meiri hlutanum leggjum til að í jafnréttismálum og kennslu í trúarbragðafræði verði þar gert hátt undir höfði. Kristin fræði eru auðvitað þar undir en ég tel óvarlegt að samþykkja tillögu hv. þingmanna vegna þess að með því erum við á gráu svæði með hliðsjón af þeim dómum sem Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um og fellt dóma um hvað þessi atriði varðar. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Hér er aftur verið að greiða atkvæði um rétt nemendafélags til að fá skólanámskrá og starfsáætlanir til sérstakrar umfjöllunar og umsagnar. Ég ítreka það sjónarmið mitt að okkur ber skylda til að reyna að tryggja kunnáttu og þátttöku ungra nemenda í grunnskólum í lýðræðislegu ferli eins og því að taka afstöðu til gagna er varða námsumhverfi þeirra og nám í einu og öllu. Ég tel að þessi tillaga sé ekki til bóta heldur sé hún til baga. Ég get því ekki verið samþykk henni og greiði atkvæði gegn henni.

Hæstv. forseti. Hér erum við að fjalla um kostnaðinn í skyldunámi, 31. gr. ber þá yfirskrift, og lokamálsliður 1. mgr. kveður á um að opinberum aðilum skuli ekki skylt að leggja nemendum til gögn til persónulegra nota, svo sem ritföng og pappír. Ég tel fulla ástæðu til að skoða þetta aðeins nánar. Þegar við fjöllum um gjaldskyldu í grunnskólanum skulum við aðeins athuga hvað það er sem við heimilum að gjöld séu innheimt fyrir. Ég tel sjálfsagt mál að grunnskólarnir útvegi nemendum allan þann pappír sem grunnskólabörn þurfa á að halda. Þess vegna greiði ég atkvæði með þeirri breytingartillögu að þessi málsliður falli út úr greininni.

Hæstv. forseti. 43. gr. fjallar um viðurkenningu grunnskóla sem reknir eru af öðrum en sveitarfélögum. Ég tel mjög mikilvægt að það sé skoðað gaumgæfilega með hvaða hætti öðrum aðilum en sveitarfélögum er falið að reka grunnskóla. Ég flutti í ræðu minni talsvert gild rök að mínu mati fyrir því að þær breytingar sem ég legg til séu nauðsynlegar til að ábyrgð þeirra aðila sem reka grunnskóla, aðrir en sveitarfélög, sé nægilega vel skýrð og til að réttur nemenda sem stunda nám í slíkum skólum sé nægilega vel tryggður. Ég tel mjög mikilvægt að þau atriði sem hér eru lögð til nái fram að ganga. - Því miður sé ég á töflunni að svo verður ekki, en ég segi í öllu falli já, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Hér er að koma til atkvæða það mál af þessum fjórum sem skemmst er á veg komið. Ég tel mikinn skaða vofa yfir ef Alþingi Íslendinga fer að samþykkja ný lög um framhaldsskóla í miklum ágreiningi við skólana sjálfa. Áskoranir hafa streymt inn til okkar þingmanna um að hverfa frá því að afgreiða þetta mál, það sé vanreifað, það hafi slitnað upp úr samstarfi kennara og menntamálaráðuneytisins um þetta mál og það komi til með að valda stórslysi, ekki bara í framhaldsskólunum heldur líka í háskólunum sem eru allsendis óundirbúnir til að taka við því fólki sem kemur út úr þeim framhaldsskóla sem hér er fyrirskrifaður. Hér er verið að opna á aukna markaðsvæðingu framhaldsskólakerfisins. Hér er verið að draga úr vægi þeirrar hugmyndafræði sem skólafólk hefur talað fyrir og sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðjum. Þess vegna erum við með frávísunartillögu við þetta mál.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn óskuðum eftir því að um þetta mál færi fram tvöföld umræða og fengum því framgengt. Það fór fram ágætisumræða. Við hörmum aftur á móti mjög að það skuli eiga að keyra þetta mál í gegn og ég vísa til opins bréfs frá Félagi framhaldsskólakennara þar sem þeir leggja fast að þingmönnum að bíða með að samþykkja ný lög um framhaldsskóla. Það er ýmislegt athugavert við þetta frumvarp og það hefði þurft að ræða þessi mál betur. Það er miklu betra að afgreiða svona stórt mál frá þinginu í sátt og samlyndi við alla þá sem eiga og þurfa að vinna eftir þessum stóru og viðamiklu lögum. Við framsóknarmenn krefjumst þess að frumvarpinu verði vísað frá.

Herra forseti. Þegar heildarsamtök kennara og menntamálaráðherra gerðu með sér samkomulag, svokallað tíu punkta samkomulag, var lagt upp með að reyna að ná sem breiðastri og bestri samstöðu milli skólasamfélagsins og stjórnvalda um þróun skólastarfs í landinu. Það hefur gengið ágætlega að því er varðar önnur skólastig en framhaldsskólann sem hér kemur nú til atkvæðagreiðslu. Ég tel að það sé dapurlegt að ekki skuli vera reynt til þrautar að ná samstöðu við samtök kennara sem hafa eins og hér hefur þegar komið fram óskað eftir því að þetta mál verði látið bíða og unnið frekar í sumar til að sem mest sátt geti tekist um það. Það verður skólastarfi í framhaldsskólanum, þessu mikilvæga skólastigi, ekki til framdráttar að frumvarp til laga sé afgreitt í andstöðu og ósætti við þá sem eiga að inna starfið af hendi í framhaldsskólum landsins.

Herra forseti. Vegna umræðu fyrr í dag um að tillögur væru ekki unnar af mikilli vandvirkni hjá stjórnarandstöðu, eins kom fram í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, þá vil ég koma því á framfæri að það liggur alveg fyrir að vinna bak við þetta frumvarp er ekki með fullnægjandi hætti. Það eru margir góðir kaflar í þessum texta en það er líka margt varðandi samráð við hagsmunaaðila sem ekki hefur verið unnið til fulls. Það er það sem við heyrum alls staðar úti í samfélaginu frá kennarasamfélaginu. Þess vegna legg ég til að þetta mál verði lagt til hliðar til haustsins enda er ekkert sem kallar á að það sé afgreitt með þeim flýti sem hér er lagt upp af hinum stóra stjórnarmeirihluta. Hann hefur svo sem ekki sýnt það heldur að hann sé mjög sveigjanlegur gagnvart stjórnarandstöðu, jafnvel þegar fram koma tillögur sem hann er efnislega sammála eins og fram kom fyrr í dag hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur varðandi tillögu um mannréttindaákvæði. Samt sem áður var sú tillaga felld. 

Herra forseti. Þetta frumvarp til framhaldsskóla er illa unnið enda fjarri því að vera fullnægjandi. Það skortir þar á grundvallarjafnrétti, mannréttindi gagnvart nemendum, gagnvart fólki óháð búsetu og aðstöðu. Það ætti að standa hér grein sem kveður skýrt á um að það væri markmið að fólk gæti stundað nám í heimabyggð a.m.k. til 18 ára aldurs. Það er ekki. Það er ekkert sem kveður á um að hér skuli vera jafnrétti til náms hvað kostnað varðar. Fátt er meira íþyngjandi en ójafnrétti hvað það varðar og skiptir þjóðinni í hópa eftir kostnaði við að senda ungt fólk til framhaldsskólanáms. Það er hvergi tekið á þeim þáttum. Þættir eins og listnám, tónlistarnám, sem hefur verið í miklum þrengingum á undanförnum árum, ekki er heldur tekið á því. Það er ekki tekið á 

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um þriðja skólafrumvarpið á þessum degi, líklega það frumvarp sem boðar hvað mestar breytingar, það frumvarp sem skapar hvað mest tækifæri, það frumvarp sem er hvað mikilvægast. Framhaldsskólinn þarf sérstaklega á því að halda að dregið verði úr miðstýringu, að skólasamfélaginu verði gefið meira frelsi þannig að skólasamfélagið geti þróað framhaldsskólastigið svipað og gerðist á þeim tíma þegar framhaldsskólakerfið sem við búum við í dag varð til. Síðan hefur verið þrengt að. Nú er mikilvægt að aftur verði losað um þannig að framhaldsskólinn geti sem allra best tekið þátt í þeirri mikilvægu þróun sem fram undan er í menntakerfi þjóðarinnar. Þeim fullyrðingum sem síðan hafa komið fram um að verið sé að rýra stúdentsprófið með þessu frumvarpi er vísað alfarið til föðurhúsanna. Það er tekið á því mjög greinilega í nefndaráliti meiri hlutans þar sem margítrekað er að um slíkt er ekki að ræða. Hins vegar er það mikilvægast í þessu máli að framhaldsskólinn 

Virðulegur forseti. Ég er mjög hissa á stjórnarflokkunum í þessu máli. Ég er mjög hissa á Sjálfstæðisflokknum sem ber ábyrgð á menntamálum á Íslandi að vilja fara með þetta mál í gegn í svona miklu ósætti. Ég er mjög hissa á Sjálfstæðisflokknum. Ég er líka afar undrandi á Samfylkingunni. Samfylkingin hefur gefið sig út fyrir að vilja efla menntun í landinu. Samt ætlar hún að fara með þetta mál í gegn í algerri andstöðu við stóran hagsmunahóp sem er Félag framhaldsskólakennara. Það var nú síðast í morgun sem ályktun var samþykkt á kennarafundi í MH þar sem skorað er á þingmenn að fresta þessu máli m.a. af því að það er ekki ljóst hvert innihald stúdentsprófsins á að vera. Einnig var bent á að ECTS-einingar eru hvergi notaðar í evrópskum framhaldsskólum, hvergi. Virðulegur forseti. Ég er mjög hissa á stjórnarflokkunum sem ætla að hunsa algerlega þá ósk sem er svo sjálfsögð að ná meiri sátt um þetta mál. Vegna þessa ósættis er alveg ljóst að það er ekkert annað í stöðunni en vísa þessu máli frá og reyna að vinna það betur í sumar.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um framhaldsskóla. Ég vil taka fram að vinna við þetta frumvarp var ekkert öðruvísi en við frumvarp til laga um leikskóla og grunnskóla í nefndinni. 

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um tillögu frá minni hluta menntamálanefndar um rökstudda dagskrá, þ.e. að þessu máli verði vísað frá og tekið verði fyrir næsta mál á dagskrá. Því hefur verið haldið fram af formanni menntamálanefndar að það sé ómögulegt að skilja þetta eina frumvarp frá hinum frumvörpunum er varðar menntamálin. Það hafa hins vegar engin rök verið lögð fram í umræðunni um það hvers vegna ekki er hægt að skilja það mál sem allt framhaldsskólastigið meira eða minna er á móti, frá hinum þremur málunum sem er tiltölulega góð sátt um. Mér segir svo hugur að hér liggi meira að baki en hefur verið sagt. Ég treysti því að hv. þingmenn átti sig á því að ófriðurinn hér í salnum á eftir að yfirfærast, hann á eftir að færast út í samfélagið til þeirra sem vinna gott verk í framhaldsskólum landsins, 

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn leggjum ásamt vinstri grænum fram tillögu um að þessu máli verði vísað frá. Það er auðveldlega hægt að fresta samþykkt þessa frumvarps og það hafa engin rök komið fram sem sýna fram á að það sé ekki hægt, engin. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson sagði rétt áðan að hér væri um mikilsverða breytingu að ræða, einhverja þá mestu í öllum skólafrumvörpunum. Það væri algerlega verið að hverfa frá miðstýringu. Ég vil þá benda á að Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með þennan málaflokk í 16 ár. Um leið er verið að segja að stjórn þeirra hafi hingað til verið algerlega ómöguleg vegna þess að hér er algjörlega breytt um stefnu. Það er verið að útþynna stúdentsprófið, 

Herra forseti. Það er undarleg kokhreysti meiri hlutans hér að gera bókstaflega ekkert með þá staðreynd að það virðist eiga að fara að afgreiða þetta framhaldsskólafrumvarp í andstöðu við framhaldsskólakennara í landinu. Talsmenn meiri hlutans guma af því að þetta opni möguleika til þróunar í starfi framhaldsskólans en hvernig á að standa að þeirri þróun í andstöðu við þá sem eiga að vinna á grundvelli laganna? Er það mjög gæfulegt upplegg? Ég minni líka á að háskólarnir í landinu hafa mikla fyrirvara á því að hér sé gengið nægilega tryggilega frá því að gæði stúdentsprófs verði tilskilin og fullnægjandi til upptöku nemenda á háskólastig. Það er langt frá því og það þýða engar ræður gagnvart þeim staðreyndum sem við stöndum frammi fyrir að ekki virðist ætla að takast þannig til með afgreiðslu þessa máls eins og vera skyldi. Þess vegna væri það mikill greiði við meiri hlutann og gæfulegt fyrir hann að fallast á að fresta afgreiðslu málsins nú og vinna það betur í sumar og reyna að ná meiri sáttum um málaflokkinn.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir miklum vonbrigðum með að frávísunartillaga okkar stjórnarandstöðunnar, Framsóknarflokks og vinstri grænna, skyldi ekki hafa verið samþykkt. Ég lýsi því yfir að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum sitja hjá við allar breytingartillögur meiri hlutans jafnvel þó að einhverjar þeirra horfi til bóta og við munum jafnframt sitja hjá við allar greinar frumvarpsins. Við lýsum allri ábyrgð á þessari gjörð á hendur stjórnarmeirihlutanum og á hendur ríkisstjórninni en við teljum að verið sé að fórna framhaldsskólafrumvarpinu og skiljum ekki ástæðu þess enda hafa rökin ekki verið lögð fram.

Hæstv. forseti. Ég greiði að sjálfsögðu atkvæði með því að málið gangi til 3. umr. því að þá er þó enn von á því að hægt sé að stoppa frumvarpið í menntamálanefnd. Það verður verulegur skaði ef þetta mál verður gert að lögum í þessum flýti og því flaustri sem hér ríkir þessa síðustu daga þingsins. Þessi lagasetning mun ekki hafa í för með sér eflingu framhaldsskólastigsins eins og að er stefnt. Ekki liggur fyrir trúverðug greining á kostnaði við lagasetninguna. Og hvar eru fyrirheitin af hálfu stjórnvalda varðandi það að ætla að taka þátt í auknum kostnaði við rekstur á því framhaldsskólastigi sem hér er verið að innleiða? Þau eru hvergi, enda hefur framhaldsskólinn verið sveltur af því stjórnvaldi sem hefur farið með stjórn menntamála undanfarin 16 ár og það eru engar vísbendingar um að því eigi að breyta. Auk þess er verið að innleiða frumvarp sem gerir ráð fyrir því að framhaldsskólanemar þurfi að kaupa sér dýrt aðfararnám 

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn erum fylgjandi því að frumvarpið gangi enn á ný til nefndar. Við greiddum ekki atkvæði með þeim ákvæðum sem hér voru borin undir atkvæði. Við teljum okkur því miður ekki geta borið ábyrgð á frumvarpinu eins og það er úr garði gert. Það er alveg sama á hvaða stigum þetta mál hefur verið, um það hefur verið mikið ósætti og er enn eins og umsagnir gefa til kynna. Ég vil benda á að í frumvarpinu er ekki tekist á við stærstu ágreiningsmálin eins og um lengd stúdentsprófsins. Þar eru heldur ekki færð rök fyrir svokölluðum ECTS-einingum sem nú á að taka upp. Þá var heldur ekkert rætt hvort eigi ekki að auka ábyrgð stjórnenda á námsvist og skólagöngu ólögráða nemenda en þeir missa til muna réttindi sín þegar þeir koma úr grunnskóla.

Herra forseti. Þá greiðum við atkvæði um fjórða skólamálafrumvarpið í dag sem rammar í raun og veru inn öll hin þrjú frumvörpin. Hér kemur fram hinn mikli metnaður núverandi ríkisstjórnar í garð skólakerfisins. 

Herra forseti. Ég heyrði ekki forseta kalla á mig í stólinn fyrir frammíköllum hv. þingmanna. Eins og fram hefur komið greiðum við atkvæði um fjórða frumvarpið sem menntamálanefnd Alþingis hefur afgreitt frá sér, frumvarp til laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Og rétt eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson nefndi þá rammar þetta mál inn hin málin þrjú, þ.e. frumvarp til laga um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, og sýnir mikinn metnað ríkisstjórnarinnar þegar kemur að menntamálum. Enda mælir frumvarpið fyrir um að styrkja og efla menntun þeirra sem kenna við skólana. Þetta frumvarp helst í hendur við hin frumvörpin og má þar vísa m.a. til 11. gr. grunnskólalaganna, 8. og 13. gr. framhaldsskólalaganna og 9. gr. leikskólalaganna þannig að ef menn lesa þessi frumvörp í samhengi sjá þeir hversu samofin þau eru. 

Hæstv. forseti. Það hefur ekki staðið á okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að samþykkja þau meginprinsipp sem eru lögð fram í því frumvarpi sem hér um ræðir, þ.e. að kennaranámið sé aukið og eflt. Það hefur staðið til í mörg ár að fara þá leið og hún er auðvitað ekki óumdeild. Það kom fjöldi umsagna til menntamálanefndar sem farið var yfir en tekin var sameiginleg ákvörðun um það í menntamálanefndinni að fara þessa metnaðarfullu leið. Hins vegar þykir okkur það ómaklegt í stjórnarandstöðunni að það virðist eiga að kosta kennara framhaldsskólastigið í heild sinni að fá þetta metnaðarfulla mál fram.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn erum mjög ánægðir með að sjá að þetta frumvarp verða að veruleika. Það er afar vel unnið og staðið að þessu máli í menntamálanefnd og við fögnum því að hér sé kveðið á um ýmis réttindi kennara. Við teljum afar mikið gæfuspor að verið sé að styrkja og efla menntun þeirra sem kenna í leik-, grunn- og framhaldsskólum landsins. Mér þykir reyndar miður að umræða um þetta góða frumvarp skyldi hafa farið fram að næturlagi. Um leið var umræðan mun styttri og sundurleitari en umræður um til að mynda um leikskóla- og grunnskólafrumvarpið og einnig framhaldsskóla að sjálfsögðu en það hefði getað orðið. En við framsóknarmenn styðjum frumvarpið í heild sinni og þau meginprinsipp sem þar koma fram.

Hæstv. forseti. Það er tillaga mín í gegnum þetta breytingartillöguskjal 1069 að starfsheiti starfs- og námsráðgjafa verði löggilt og að þessi lög fjalli um náms- og starfsráðgjafa á sama hátt og þau fjalla um kennara og skólastjórnendur við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. 6. gr. er fyrsta greinin sem lýtur að þessari breytingu. Þær koma síðan nokkuð margar á eftir í þessu skjali en þær lúta í meginatriðum, eins og áður sagði, að því að náms- og starfsráðgjafar verði löggilt starfsgrein innan skólakerfisins okkar og þar af leiðandi eigi þetta frumvarp við um þá starfsstétt eins og aðrar sem það fjallar um.

Hæstv. forseti. Ég vil í nokkrum orðum fara yfir þetta stóra mál sem í meginatriðum fjallar um meðferð orkuauðlinda í opinberri eigu og rekstrartillögur orkufyrirtækja. Málið kom snemma til þings og hefur fengið mikla umfjöllun í hv. iðnaðarnefnd, bæði hafa verið haldnir þar margir fundir um málið og margir verið kallaðir til, margir gefið umsögn um málið o.s.frv. enda er þetta gríðarlega mikilvægt mál. Þegar hæstv. iðnaðarráðherra flutti málið fór ég yfir viðhorf okkar framsóknarmanna sem voru fremur jákvæð í garð málsins strax í upphafi, enda þekkjum við það úr störfum okkar í ríkisstjórn og í þinginu á síðustu árum. Við álítum að þetta sé mikilvægt mál. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara og hef auðvitað athugasemdir við ýmsa liði en eitt stærsta atriðið var kannski áhyggjur sveitarfélaganna. En það kom mér á óvart þegar við fórum að vinna málið í nefndinni og Samband íslenskra sveitarfélaga kom til fundar við okkur að þá hafði iðnaðarráðuneytið og hæstv. iðnaðarráðherra ekki sýnt á spilin og ekki haft neitt samráð við sveitarfélögin við undirbúning málsins. Kom sú óánægja og þær áhyggjur sem ríktu á þeim bæ talsvert á óvart þó að auðvitað skuli það tekið fram hæstv. iðnaðarráðherra til huggunar að umsagnir frá ýmsum sveitarfélögum eru eigi að síður alljákvæðar og mjög jákvæðar.  Samband íslenskra sveitarfélaga hafði sérstakar áhyggjur af því að þessi uppskipti mundu snerta stjórnarskrá og yrðu mjög erfið í framkvæmd og töldu í rauninni að hér gæti verið um að ræða mikið skaðabótamál fyrir ríkisvaldið. Ég hvatti auðvitað til þess í nefndinni og ræddi það við fulltrúa iðnaðarráðuneytisins, sem funduðu með nefndinni, hvort ekki væri hægt að reyna að nálgast sveitarfélögin á ný eða Samband íslenskra sveitarfélaga og fara yfir málið nánar á þeim vettvangi. Hygg ég að það hafi ekki verið gert þó að hér séu álit frá mætum prófessorum sem halda því fram að þetta snerti ekki stjórnarskrá og verði ekki skaðabótamál. Mér finnst þessi vinnubrögð ekki verjandi og ég hefði talið mjög mikilvægt að í öllum svona stórum málum þegar verið er að fara inn á verkefni sveitarfélaganna og setja löggjöf um stór verkefni sem snerta þessi miklu fyrirtæki sveitarfélaganna, væri miklu nánara samstarf af hálfu ráðuneytisins. Ég undra mig auðvitað á þeim vinnubrögðum, hæstv. forseti, í fyrsta lagi að þetta skyldi ekki gert í upphafi og í öðru lagi að einhvern tíma á vetrinum skyldi ekki á ný leitað eftir því að ná meiri samstöðu með Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem Alþingi virðir mjög. En það er önnur saga. Ráðuneytið varð ekki við því en ég viðurkenni að formaður nefndarinnar kallaði fyrir mjög marga aðila og þar á meðal Samband íslenskra sveitarfélaga og fleiri og fleiri og flestir sem höfðu skoðanir á þessu frumvarpi fengu að fjalla um þær í nefndinni og það er mikilvægt. Hæstv. forseti. Hér er auðvitað um aðskilnaðarfrumvarp að ræða á samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi í rekstri orkufyrirtækja. Í fyrsta lagi er í frumvarpinu lagt til að gerð verði krafa um að sérleyfis- og samkeppnishættir skuli reknir í aðskildum fyrirtækjum. Er þessi stefna mörkuð til að tryggja jafnan aðgang framleiðenda að flutnings- og dreifikerfum raforku og koma í veg fyrir samkeppnishindranir sem kunna að leiða af því að sérleyfis- og samkeppnisstarfsemi er rekin innan veggja sömu fyrirtækja. Er þó miðað við að ákvæði þessi verði ekki látin ná til minnstu orkufyrirtækjanna og eru mörkin sett við árlegar rekstrartekjur sem eru 2 milljarðar kr. eða minni en þar er litið til kostnaðar sem fylgir slíkum aðskilnaði og uppskiptingu fyrirtækjanna. Í meðförum iðnaðarnefndar við frumvarpið er lagt til að fellt verði á brott ákvæði í 2. gr. frumvarpsins um að handhafa virkjunarleyfis, með árlegar rekstrartekjur umfram 2 milljarða kr., sé óheimilt að stunda sérleyfisstarfsemi á orkusviði. Lagt er til að fellt verði á brott ákvæði í 6. gr. frumvarpsins um að handhafa raforkuviðskiptaleyfis, með árlegar rekstrartekjur umfram 2 milljarða kr., sé óheimilt að stunda sérleyfisstarfsemi á orkusviði. Lagt er til að orðalagi 5. gr. frumvarpsins um að dreifiveitu, með árlegar rekstrartekjur umfram 2 milljarða kr., sé óheimilt að stunda aðra starfsemi, verði breytt og þess í stað verði miðað við fjölda íbúa á dreifiveitusvæðum sem eru yfir 10 þúsund manns. Lagt er til í 11. gr. að fellt sé á brott ákvæði um að hitaveitu, með rekstrartekjur umfram 2 milljarða kr. á ári, sé óheimilt að stunda aðra starfsemi á orkusviði. Þess í stað er öllum hitaveitum sem stunda starfsemi á grundvelli einkaleyfis óheimilt að stunda aðra starfsemi á orkusviði. Ákvæðin sem voru í frumvarpinu sjálfu voru í samræmi við vilja okkar framsóknarmanna sem við sýndum í verki á Alþingi þegar Finnur Ingólfsson, þáverandi iðnaðarráðherra, lagði fram þingsályktunartillögu á 122. löggjafarþingi og síðan með frumvarpi raforkulaga sem Valgerður Sverrisdóttir, fyrrverandi iðnaðarráðherra, lagði fram á 126. löggjafarþingi. Hvorugt þessara mála náði fram að ganga, m.a. var andstaða við þessi atriði frá ýmsum aðilum úr orkugeiranum og víðar á þeim tíma. Í frumvarpinu, sem varð síðar að raforkulögum 2003, var hins vegar kveðið á um bókhaldslegan aðskilnað sérleyfis- og samkeppnisstarfsemi. Er það í samræmi við raforkutilskipun sem þá var við lýði hjá Evrópusambandinu. Í breytingartillögum meiri hluta iðnaðarnefndar er að mestu horfið frá aðskilnaði sérleyfis- og samkeppnisþátta orkufyrirtækja en bókhaldslegi aðskilnaðurinn áfram látinn duga nema varðandi dreifiveiturnar. Vona ég auðvitað að það gagnist vel í þessu og geri ekki miklar athugasemdir við það. Farið var yfir marga þætti í þessu máli. Í frumvarpinu var lagt til að í lögum verði kveðið á um að ríki, sveitarfélögum og fyrirtækjum, sem alfarið eru í eigu sveitarfélaga, verði óheimilt að framselja varanlega beint eða óbeint og með varanlegum hætti vatns- og jarðhitaréttindi. Hins vegar verði hægt að veita tímabundinn afnotarétt til allt að 65 ára í senn. Um þetta var mikið rætt í starfi nefndarinnar. Það segir að undanþága frá þessu sé framsal frá ríki og/eða sveitarfélögum til félaga í þeirra eigu sem sérstaklega eru stofnuð til að fara með eignarhald þessara réttinda. Í meðförum iðnaðarnefndar við frumvarpið er bætt við efnisgrein sem kveður á um að handhafi tímabundins afnotaréttar skuli eiga rétt á viðræðum um framlengingu réttarins þegar helmingur umsamins afnotatíma er liðinn. Þarna er um ágætt mál að ræða en það má deila á þetta með sama hætti og oft hefur verið deilt á 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna sem kveður á um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Í þessu samhengi er rétt er að benda á stjórnarskrárfrumvarpið sem við framsóknarmenn höfum lagt fram, sem er bæði í samræmi við stefnu framsóknarmanna og niðurstöðu auðlindanefndar sem skilaði niðurstöðum árið 2000. Þar er gert er ráð fyrir að náttúruauðlindir og landsréttindi, sem ekki eru háð einkaeignarrétti, séu þjóðareign eftir því sem nánar sé ákveðið í lögum og að ríkið fari með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar. Þær má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila en veita má heimild til afnota eða nýtingar tímabundið og gegn gjaldi. Slík heimild njóti verndar sem óbein eignarréttindi. Þetta frumvarp telja framsögumenn vera lykilforsendu þess að tryggja sameign þjóðarinnar á auðlindum hennar. Það er ljóst að við höfum ekki enn fengið tíma á þessu þingi til að tala fyrir okkar stóra máli en vonandi gerum við það strax á nýju haustþingi þegar það kemur saman. Ljóst er að skortur á ákvæði um þjóðareign á nytjastofnum á fiskimiðum á veigamikinn þátt í þeim deilum sem orðið hafa um stjórn fiskveiða og kvótakerfið enda er það ekki talið nægjanlega traust lagastoð að setja slíkar heimildir inn í almenn lög eftir á. Stjórnarskrárákvæði tekur af allan vafa um eignarhald þjóðarinnar á náttúruauðlindum og ætti slíkt ákvæði alltaf að liggja fyrir áður en menn setja það inn í almenn lög. Varðandi ákvæði um lágmarkseign annarra opinberra aðila, þ.e. sveitarfélaga, á auðlindum sem þegar eru í þeirra eign þá á ekki að vera erfitt að setja slík ákvæði í stjórnarskrá og er þar um réttari aðferð að ræða að mínu mati. Við eigum að opna á að gerðar verði breytingar í þessa veru í stjórnarskrárfrumvarpi okkar framsóknarmanna. Það er enda ekki mikið hald í slíku ákvæði í sérlögum af þessu tagi, því að frá þeim má víkja með sérstökum lögum hverju sinni ef Alþingi kýs svo, segja mér færustu prófessorar. Í frumvarpinu er heimild til að veita tímabundinn afnotarétt að auðlindanýtingu til allt að 65 ára eins og ég sagði. Varðandi ákvæðið um 65 ára regluna þá er þar um afar langan tíma að ræða að mínu mati og það kom fram í störfum nefndarinnar þó að ýmsir vildu kannski hafa það allt upp í 99 ár. Til að mynda er yfirleitt miðað við 30–50 ár í afskriftatíma virkjana. Það má því segja að þetta jafngildi nánast ótímabundnu leyfi. Það er langur tími og við sjáum að 65 ár er langur tími á ævinni. Hér er lagt til að forsætisráðherra verði falið að skipa nefnd til að fjalla um endurgjald fyrir afnotarétt í eigu ríkisins en forsætisráðherra fer þegar með það umboð varðandi nýtingu réttinda í þjóðlendum. Skal nefndin einnig huga að því með hvaða hætti verði valið á milli þeirra sem áhuga hafa á að nýta auðlindirnar. Nefndin skal skila tillögum sínum fyrir 1. mars 2009. Um þetta er það að segja að í frumvarpi Jóns Sigurðssonar, fyrrverandi iðnaðarráðherra, um breytingu á lögum nr. 55/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, með síðari breytingum, er kveðið á um með skýrum hætti hvernig valið verði á milli þeirra sem áhuga hafa á að nýta auðlindir. Þarna er því um tvíverknað að ræða, enda kom mér vitanlega ekki fram í umræðum um frumvarpið í fyrra nein gagnrýni á þessa útfærslu. Enda hafði náðst þverpólitísk sátt um þær tillögur í nefnd iðnaðarráðherra sem skipuð var í apríl 2006 og skilaði af sér viðamikilli skýrslu í október sama ár. Ég vil halda þessu til haga hér. Fyrirtæki sem stunda sérleyfisstarfsemi verða áfram í félagslegri meirihlutaeign. Þá er lagt til að kveðið verði á um að fyrirtæki sem reka starfsemi á orkusviði sem byggir á sérleyfum, þ.e. með raforkuflutning, raforkudreifingu og rekstur hitaveitu, skuli a.m.k. vera að tveim þriðju hlutum í eigu opinberra aðila. Í meðförum iðnaðarnefndar við frumvarpið er lagt til að þetta hlutfall verði lækkað og látið verði nægja að opinberir aðilar eigi meiri hluta í fyrirtækjum af þessu tagi eða 51%. Hlutfallið tveir þriðju var í samræmi við ákvörðun um sölu hlutar í Hitaveitu Suðurnesja og í ágætu samræmi við almenna reglu í hlutafélagalögunum. Eins og menn muna gagnrýndi stjórnarandstaðan á fyrra kjörtímabili þessa sölu og Samfylkingin notaði það grimmt gegn okkur framsóknarmönnum eftir að hún komst í ríkisstjórn að við hefðum með sölu þessari skaðað umhverfi orkumála. Hæstv. núverandi iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, talaði um að moka flórinn eftir Framsóknarflokkinn og hafði um þetta stór orð, ef ég man rétt. Þetta er sá sami ráðherra sem lagði fram frumvarpið með tveim þriðju eignarhlutfall opinberra aðila og sá sami ráðherra sem virðist nú hafa gengið lengra og tekur í höndina á Sjálfstæðisflokknum og lækkar nú þetta hlutfall niður í 51%. Öllu lengra er ekki hægt að ganga í að draga úr yfirráðum og áhrifum opinberra aðila yfir orkufyrirtækjum í sérleyfisstarfsemi nema selja þau að fullu. Þarna er heilmikill viðsnúningur og breyting. Með sölunni á eignarhlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja eignaðist einkaaðili að vísu fyrir rest tæpan þriðjung í hitaveitunni og þar með væntanlega í auðlindum sem Hitaveita Suðurnesja á. Það breytir því ekki að sala á rúmlega 15% eignarhlut til einkaaðila hnekkir alls ekki eða raskar á nokkurn hátt samfélagslegu forræði yfir þessari eign sem er að tæplega 85% hluta í eigu sveitarfélaga suður frá. Þar kom sala annarra aðila til. Stjórnvöld höfðu reiknað með því að sveitarstjórnin nýtti forkaupsrétt að 15% hlutum enda var ríkisstjórninni sá vandi á höndum að vegna samkeppnisástæðna var ekki talið heppilegt að selja eignarhlutinn öðrum ríkisstofnunum eða ríkisfyrirtækjum eða ráðandi fyrirtækjum á þessum markaði, svo sem Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta kom í kjölfarið á því að ríkið eignaðist Landsvirkjun að fullu eins og menn muna. Hæstv. forseti. Nú má spyrja hvað þessi lagaákvæði þýða fyrir heimild í fjárlögum um sölu á 20,7% hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar en þar á Orkuveita Reykjavíkur á móti um 79,3% hlut. Ef til sölu kæmi og ef Orkuveitan vildi líka nýta sér heimild til sölu á þessum tæpa helmingseignarhlut mættu þessir tveir aðilar þó bara selja hlutfallslega í samræmi við eignarhlutinn. Þýðir það þá í raun og veru að ríkið sæti uppi með það að eiga alltaf örlítinn óvirkan eignarhlut í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar? Það er auðvitað prýðileg eign og í sjálfu sér ekkert við það að athuga. Ég hef farið yfir nokkur atriði sem mér eru ofarlega í huga eftir hið mikla starf sem fram fór í nefndinni og ég vil þakka fyrir það starf. Það má segja að þetta frumvarp hafi nánast yfirtekið allan síðari hluta vetrarins hjá nefndinni og verið mikið starf og hér er það komið fram fullbúið með breytingartillögum. Eins og ég sagði í upphafi skrifa ég undir málið með fyrirvara en hugur okkar framsóknarmanna í garð þessa máls er fremur jákvæður, við munum fylgja málinu í meginatriðum við atkvæðagreiðsluna og gera grein fyrir afstöðu okkar til málsins og athugasemdum sem ég hef fram að færa eins og ég hef rakið í ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er ljóst að leiðir okkar liggja saman og svo hefur verið frá upphafi. Leiðir okkar liggja saman á þessu sviði í öllum megindráttum. Þó er eitt sem ég vil ræða við hv. þingmann. Hann hefur komið inn á samráðsleysi við sveitarfélögin. Fram kom í meðförum nefndarinnar að haft var samband við Samband íslenskra sveitarfélaga í byrjun janúar sem er þó nokkru áður en málið var lagt fyrir þingið. Fulltrúar sveitarfélaganna komu síðan á fund nefndarinnar með frásögn af því sem fram hafði farið í stjórninni og lögðu fram frásögn, kannski frekar en umsögn, fyrir nefndina. Þar eru gerðar þó nokkrar athugasemdir við frumvarpið. Mér þykir í því ljósi rétt að draga fram að við tókum mark á þó nokkrum af þeim athugasemdum. Í umsögninni kom fram að þeir vildu að það nægði að kveða á um meirihlutaeign opinberra aðila í stað aukins meiri hluta eins og hv. þingmaður var þó að gagnrýna áðan að væri gert í breytingartillögum okkar í meiri hlutanum. Við tókum tillit til þessara athugasemda og tókum undir þær með því að leggja fram breytingartillögu í anda þess sem Samband íslenskra sveitarfélaga hafði komið inn á. Einnig má benda á að þetta er líka gert til samræmis við 4. gr. laga um vatnsveitur sveitarfélaga frá árinu 2004 en þar er eingöngu látið nægja að kveða á um meirihlutaeign en ekki aukna meirihlutaeign. Ég vildi, virðulegi forseti, fá að draga þetta fram en við tókum tillit til fleiri atriða í umsögn eða frásögn Sambands íslenskra sveitarfélaga sem ég kem inn á í seinna andsvari mínu.

Hæstv. forseti. Skárra væri það nú þegar búið er að móðga Samband íslenskra sveitarfélaga og húsbændurna yfir þessum fyrirtækjum. Þegar ráðherrann og ráðuneytið hafa móðgað þetta stórveldi sem sveitarfélögin eru, sem ráða yfir orkufyrirtækjunum - ekkert samband haft við þau á grunnstiginu þegar verið er að semja frumvarpið. Við fundum það náttúrlega þegar aðilar þessa stórfyrirtækis, sveitarfélaganna, komu á okkar fund að þá lak af þeim fýlan. Þeir voru reiðir yfir hvernig með þá hefði verið farið, að þeir fengju ekki að koma að gerð svona viðamikils frumvarps. Það var auðvitað skylda formanns nefndarinnar að draga ráðherra sinn að landi og það gerði formaðurinn í nokkrum tilvikum. Hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur tókst að milda málið nokkuð og koma með atriði sem skipta máli í sátt við sveitarfélögin inn í þetta. Eftir sem áður stendur ýmislegt eftir sem Samband íslenskra sveitarfélaga er óánægt með og þeirra stóru athugasemdir um stjórnarskrána og skaðabótakröfuna - það drógu þeir aldrei til baka. Við í nefndinni fengum ekki það tækifæri sem við vildum til að skoða það mál nánar. Ég taldi það því skyldu ráðuneytismanna, sem hvað eftir annað komu á okkar fund, að þeir leituðu að niðurstöðum. Það hefði verið eðlilegt að Alþingi Íslendinga legði vinnu í svona stórar athugasemdir eins og þegar farið er að ræða um það af hálfu sveitarfélaganna að mál sé að verða að lögum sem muni snerta stjórnarskrá og verða mikið skaðabótamat.

Virðulegi forseti. Svo að ég haldi áfram þar sem frá var horfið þá tókum við einnig tillit til athugasemda Sambands íslenskra sveitarfélaga hvað varðar tekjuviðmið, að það verði notað til undanþágu fyrir minni aðila. Þeir eru þá undanþegnir því að þurfa að skipta fyrirtækinu upp í samkeppnis- og sérleyfisrekstur. Við hlýddum á þá athugasemd að það væri óskýrð leið og skýrðum hana með nýrri leið eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni. Þetta var jafnframt ein af athugasemdum sveitarfélaganna sem við tókum tillit til. Í greinargerð þeirra eru hins vegar atriði sem ég tel að hefðu gengið gegn markmiðum frumvarpsins. Í kafla sem heitir Skerðing á eignarréttarverðmætum segja þeir að í þeim frumvarpsákvæðum felist augljós skerðing á eignarréttindum sveitarfélaga og fyrirtækja í þeirra eigu þar sem ekki verði unnt að ráðstafa eignarhlut sveitarfélaga á almennum markaði eða t.d. breyta fyrirtækjum sveitarfélaga í almenningshlutafélög. Þessu vorum við hreinlega ekki sammála í athugasemdum sveitarfélaganna. Við vorum heldur ekki sammála þeirri tillögu sveitarfélaganna að í stað 65 ára afnotaréttar ætti að vera 99 ára afnotaréttur. Við tókum tillit til sumra þátta en töldum að aðrir gengju gegn markmiðum frumvarpsins og úr því varð ekkert. Ég tel því að við höfum gengið býsna langt í því að mæta sveitarfélögunum og athugasemdum þeirra. Varðandi stjórnarskrána og rannsókn á því máli kom fram í upphafi mjög ítarlegt álit frá Eiríki Tómassyni lagaprófessor. Við fengum fyrir nefndina virta lagaprófessora aðra, Sigurð Líndal og Karl Axelsson, sem blessuðu það álit eða tóku undir það í megindráttum og við töldum það nægja. Því telur meiri hlutinn að í öllum megindráttum hafi verið gengið úr skugga um að hvorki væri um bótaskyldu að ræða né brytu þessi ákvæði frumvarpsins í bága við stjórnarskrána.

Hæstv. forseti. Ég skal að vísu viðurkenna að þessir miklu prófessorar, Eiríkur Tómasson, Sigurður Líndal og Karl Axelsson lögmaður - þar voru mikil stórveldi á ferð og höfðu þessa sannfæringu. Það er auðvitað eðlilegt að það drægi úr áhyggjum nefndarinnar og hv. þingmanna. Við töldum samt sem áður að mikilvægt væri að ræða þetta betur og skapa meiri sátt um það. Eðlilega er það svo, sem ég tek undir, að þá tveir deila hefur ekki bara annar rétt fyrir sér og ýmislegt sem sveitarfélögin settu fram gat ég ekki fallist á. Mér fannst mjög eðlilegt að miða fremur við 65 ár en 99 ár og 65 ár eru jafnvel einnig fulllangur tími. Ég tek undir með hv. þingmanni og formanni nefndarinnar að þetta var á margan hátt ágætlega unnið mál og hlustað var á sjónarmið. Sumt er komið í breytingartillögum til baka og þakka ég fyrir það um leið og ég þakka samstarfið í þessu stóra máli.

Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að spyrja hv. þm. Guðna Ágústsson hvernig honum lítist á þá tillögugerð sem sett er fram í 4. gr. frumvarpsins en þar segir, með leyfi forseta: „Við 1. mgr. 8. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Flutningsfyrirtækið skal ávallt vera að lágmarki að 2/3 hlutum í eigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem alfarið eru í eigu þessara aðila.“ Nú hefur meiri hluti nefndarinnar og þar með hv. þingmaður lagt til að þessu verði breytt og að 51% eignarhald í Landsneti, sem hér um ræðir, skuli þá vera í eigu opinberra aðila en ekki 100% eins og segir í XII. bráðabirgðaákvæði raforkulaganna sem 19 manna nefndin samdi sem frægt var og tók langan tíma og ákveðið er að taka til endurskoðunar strax í sumar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverja fyrirvara varðandi þetta og þá sérstaklega með tilvísun til álits stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga frá því á föstudaginn var þar sem Elín Líndal, fulltrúi Framsóknarflokksins í Húnaþingi, leggst eindregið gegn því að 4. gr. verði samþykkt. Í því sambandi vil ég spyrja þingmanninn hvort hann sé tilbúinn til að taka áhættuna af því að setja flutningsfyrirtækið, þ.e. vegakerfið í orkuflutningnum, í hendur einkaaðila og þá sérstaklega með tilliti til þess hvernig það hefur reynst í öðrum löndum.

Hæstv. forseti. Ég fór yfir þetta atriði í ræðu minni og tel reyndar og gat þess að mér þætti Samfylkingin og hæstv. iðnaðarráðherra hafa gengið langt til móts við Sjálfstæðisflokkinn og of langt frá þeim markmiðum sem var stefna okkar framsóknarmanna. Ég hefði kosið að þarna væru áfram tveir þriðju hlutar eða 66%. Við Framsóknarmenn munum því leggjast gegn þessum gjörningi.

Herra forseti. Ég verð að biðjast forláts. Það hafði farið fram hjá mér að hv. þingmaður hafi fjallað um 4. gr. í ræðu sinni. Ég taldi hann vera að tala um dreifiveiturnar og hitaveiturnar. En ég skil hans orð svo að Framsóknarflokkurinn sé tilbúinn til þess að selja þriðjung af Landsneti til einkaaðila. Ég verð að segja, herra forseti, að það undrar mig stórlega að svo sé. Það undrar mig stórlega. Það er upplýst að 4. gr. er víðtækari að mati ráðuneytisins heldur en XII. bráðabirgðaákvæðið í raforkulögunum með því að hún tekur bæði til eigendanna að flutningsfyrirtækinu og með því að hún tekur einnig til þess hver eignarhlutinn má vera að lágmarki. Með tilliti til þess hvernig rekstur raforkuflutningsfyrirtækja þar sem markaðurinn er hvað frjálsastur með þetta, eins og í Kaliforníu og Bretlandi með tilliti til þess hvernig það hefur verið, þá verð ég að segja að ég tel að þetta sé eitt af verstu ákvæðum frumvarpsins. Ég tel í rauninni alveg fráleitt að við göngum til þess að skipta upp Landsneti og falbjóða 41% eða 33,3%. Ég geri ekki mikinn greinarmun á því.

Hæstv. forseti. Hvað Landsnet varðar var það niðurstaða mín, eins og í mörgu öðru í þessum efnum, að ef selja ætti þennan hlut í Landsneti þyrfti að taka það upp sérstaklega. 

Virðulegi forseti. Við höfum í dag verið að ræða mjög mikilvægt frumvarp til laga um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði. Í frumvarpinu er tekið á mörgum atriðum sem við koma orkumálum landsins. Má þar m.a. nefna hvernig eignarhald orkuauðlinda skuli vera í framtíðinni, fyrirkomulag dreifiveitna auk þess sem settar eru skýrar reglur um fjölmörg atriði sem varða rekstur orkufyrirtækja. Eins og fram kom í nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar hefur fyrir nefndina komið fjöldi aðila sem þekkingu hafa á orku- og auðlindamálum út frá hinum ýmsu sjónarhornum og nefndin lagði áherslu á að draga fram sem skýrasta mynd af málinu á milli 1. og 2. umr. frumvarpsins. Mörg og margvísleg sjónarmið hafa komið fram sem nefndin hefur tekið afstöðu til. Eftir svo miklar umræður um frumvarpið var tillit tekið til nokkurra sjónarmiða sem fram komu hjá umsagnar- og álitsgjöfum eins og sést á þeim breytingum sem lagðar eru til á frumvarpinu eftir meðferð nefndarinnar á milli umræðna. Ég mun ekki fjalla um allar þær breytingar sem orðið hafa á frumvarpinu en vil þó segja að ég tel að þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til að gerðar verði séu til bóta. Í frumvarpinu er gerð krafa um fullan aðskilnað einkaleyfis og samkeppnisþátta. Ekki er nægilegur bókhaldslegur aðskilnaður fyrirtækja heldur er gerð krafa um fyrirtækjaaðskilnað sem mun óhjákvæmilega leiða til aukins kostnaðar fyrir orkufyrirtæki að ganga í. Á fundum nefndarinnar kom fram að mjög mörg orkufyrirtæki hafa nú þegar gengið þessa leið í rekstri sínum. Þau fyrirtæki sem hafa nú þegar farið þá leið töldu það m.a. hagkvæmt af samkeppnisástæðum. Skoðanir voru þó skiptar meðal umsagnar- og álitsgjafa um þetta mál, m.a. eins og áður segir vegna þess augljósa kostnaðar sem skiptingunni fylgir. Hitaveita Suðurnesja hf. sem er það fyrirtæki sem einkaaðilar koma að rekstrinum hefur ekki skipt starfsemi sinni upp með þessum hætti. Í umsögn til iðnaðarnefndar komu þær athugasemdir að óhjákvæmilega mun skiptingin geta þýtt kostnaðarauka en jafnframt er tekið undir þau sjónarmið að uppskipting hljóti að koma í veg fyrir samkeppnishindranir. Mjög margir álitsgjafar sem fyrir nefndina komu töldu að aukinn meiri hluti hins opinbera í dreifiveitum væri óþarfur. Töldu þeir að hagsmunir hins opinbera væru vel tryggðir með einföldum meiri hluta. Meiri hluti nefndarinnar leggur til, og er það að mínu mati eðlilegt, að samræma þetta við ákvæði í lögum um vatnsveitur sveitarfélaga þar sem algengt er að vatnsveitur sveitarfélaga séu reknar í sama dreififyrirtæki. Með því móti er mögulegt að fá nýja eignaraðila inn í fyrirtækin með fjármagn eða sérþekkingu sem nauðsynleg er. Virðulegi forseti. Ég vil fjalla í nokkrum orðum um Hitaveitu Suðurnesja hf. sem hefur verið mikið í umræðunni á síðasta ári vegna aðkomu einkaaðila að rekstri fyrirtækisins og umbrota í tengslum við aðild Orkuveitu Reykjavíkur að fyrirtækinu. Ýmsir hafa haft af þeirri aðkomu einkaaðila þungar áhyggjur þótt mér sýnist þáttur Orkuveitunnar töluvert áhyggjuefni. Nú er hins vegar að koma á daginn að áhyggjur af aðild einkaaðila að rekstrinum, sérstaklega vegna sjónarmiða um auðlindir í almannaeigu, hafa verið ástæðulausar miðað við viðbrögð stærstu eigenda Hitaveitu Suðurnesja hvað varðar afstöðu fyrirtækisins til frumvarpsins sem hér um ræðir. Á fund iðnaðarnefndar kom formaður stjórnar Hitaveitu Suðurnesja, Árni Sigfússon, ásamt Júlíusi Jónssyni, forstjóra fyrirtækisins. Formaðurinn lagði fram fyrir nefndina umsögn formanns og varaformanns stjórnar Hitaveitunnar en þeir eru jafnframt fulltrúar stærstu eigenda í Hitaveitu Suðurnesja. Varaformaður stjórnar er Ásgeir Margeirsson, framkvæmdastjóri Geysis Green Energy. Á fundinum og í umsögnum kom m.a. fram að stærstu eigendur í Hitaveitu Suðurnesja hf. skilja að miklir þjóðhagslegir og samfélagslegir hagsmunir tengjast eignarhaldi og nýtingu orkuauðlinda landsins og því sé ríkur vilji til að þær verði áfram í samfélagslegri eigu. Þótt þetta ákvæði eigi ekki við um Hitaveitu Suðurnesja hafa núverandi eigendur sýnt þessu sjónarmiði fullan skilning. Nú er unnið að samkomulagi um að a.m.k. Reykjanesbær eignist það land og jarðhitaréttindi sem nú eru í eigu Hitaveitu Suðurnesja. Bæjarstjórinn í Reykjanesbæ, sem jafnframt er formaður stjórnar hitaveitunnar, hefur lýst því yfir að það sé vilji til að leitað verði til fleiri sveitarfélaga sem hagsmuna eiga að gæta um aðild að þessu verkefni. Með því móti fer land og jarðhitaréttindi Hitaveitu Suðurnesja í fulla eigu opinberra aðila. Með því móti er samstarf einkaaðila og opinberra aðila að leiða til niðurstöðu sem er svipuð niðurstöðu þessa lagafrumvarps þótt Hitaveita Suðurnesja sé í sjálfu sér undanskilin þeim ákvæðum en þau eru með þessu móti að eyða óvissu sem hefur ríkt um eignarhald á auðlindum í eigu Hitaveitu Suðurnesja. Ég tel þetta vera fagnaðarefni enda er þá komið til móts við rík sjónarmið í samfélaginu um að auðlindir þjóðarinnar skuli vera í opinberri eigu og þeirra sjónarmiða sem einnig endurspegluðust í áliti fjölmargra íbúa á Suðurnesjum sem lögðu áherslu á að tryggja eignarhald vatns- og jarðhitaréttinda með þessu móti. Hitaveita Suðurnesja er yfir 30 ára gamalt fyrirtæki sem hefur verið rekið á arðbæran hátt og hefur skilað miklum tekjum til samfélagsins. Hjá fyrirtækinu liggur jafnframt eftir svo langan tíma mikil þekking í þeim mannauði sem hefur starfað í fyrirtækinu í gegnum árin. Rétt er að benda á að hjá Hitaveitu Suðurnesja hf. hefur undir forustu aðstoðarforstjórans, Alberts Albertssonar, verið unnið gríðarmikið og mikilvægt frumkvöðlastarf á sviði jarðvarmavinnslu. Ljóst er að sú þekking hefur skilað miklu til samfélagsins og mun án efa einnig nýtast í þeirri orkuútrás sem Geysir Green Energy hefur hafið og víkka það svið sem Hitaveita Suðurnesja starfar nú við. Í orðum og gerðum þessara nýju meðeigenda hefur komið skýrt fram að fyrirtækið verði í fremstu röð bæði hvað varðar rekstur og þekkingu. Það er hagur allra þeirra sem að fyrirtækinu koma, eigenda og starfsfólks, að aðlaga fyrirtækið sem best að þeim kröfum sem ríkisvaldið gerir til orkufyrirtækja í landinu. Þá kom greinilega fram í umsögn formanns og varaformanns Hitaveitu Suðurnesja sú ósk að vinnu nefndarinnar við frumvarpið yrði flýtt sem kostur væri þannig að það gæti orðið að lögum í vor svo Hitaveita Suðurnesja hf. geti aðlagað sig að nýjum lögum. Kallað er eftir skýrum reglum í starfsumhverfi orkufyrirtækjanna. Óvissan er hættuleg rekstri þeirra. Með skýrari lagagrundvelli er vonandi hægt að leysa úr öðrum ágreiningsmálum sem varða eignarhald Orkuveitu Reykjavíkur og Hafnarfjarðarbæjar að Hitaveitu Suðurnesja. Þessi viðbrögð stærstu eigenda eru auðvitað mjög jákvæð og sérstakt er til þess að hugsa að ástæðuna fyrir frumvarpinu sem við fjöllum nú um má sennilega rekja til þess að einkaaðilar eignuðust hlut í Hitaveitu Suðurnesja sem mörgum þótti ógnvænleg þróun sem best væri að mundi ekki endurtaka sig. En það hlýtur að teljast eðlilegt að það sem vakir fyrir eigendum Hitaveitu Suðurnesja er að fyrirtækinu séu skapaðar þær aðstæður að geta áfram vaxið og dafnað og skilað arði til eigenda sinna og samfélagsins. Virðulegi forseti. Ég tel að samstarfið í nefndinni hafi verið gott og að nefndarmenn hafi lagt sig mjög fram til að fá sem flest sjónarmið upp á borðið. Með þeim breytingum sem lagðar eru til er það von mín að nokkuð góð sátt sé um þetta stóra mál á orku- og auðlindasviði.

Herra forseti. Ég tjáði mig um þetta mál við 1. umr. þess og lýsti þá miklum fyrirvörum við ýmsa þætti málsins þó að ég viðurkenndi um leið að að mörgu leyti væri sú hugsun sem svona í orði kveðnu er lögð til grundvallar því að reyna að setja tilteknar girðingar inn í löggjöf sem eiga að tryggja opinbert eignarhald á mikilvægum orkuauðlindum góðra gjalda verð. En um leið benti maður á þær hættur sem í því væru fólgnar að opna fyrir uppskiptingu fyrirtækja sem hafa starfað saman sem ein heild í eigu opinberra aðila, ríkis eða sveitarfélaga, og bjóða þeirri hættu heim sem ég vil orða svo, að einkaaðilar kæmu inn í fyrirtækin og eins og þá var ráð fyrir gert gætu átt allt að þriðjungshlut. En ég verð að segja alveg eins og er að ég hafði í rauninni ekki hugarflug til þess þá að sjá það fyrir eða gera ráð fyrir þeim möguleika að frumvarpið mundi þróast í algjörlega öfuga átt í meðförum hv. nefndar og það yrði dregið úr þó þeim varnöglum eða girðingum sem í orði kveðnu átti samkvæmt frumvarpinu að slá um hið opinbera eignarhald orkuauðlindanna og var hinn yfirlýsti tilgangur málsins. Það er því í raun harla dapurlegt að sjá þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar gerir á málinu og þær ganga til öfugrar áttar að mínu mati og okkar þingmanna vinstri grænna eins og hér hefur auðvitað þegar komið fram í máli talsmanna okkar og það vekur ekki góð hughrif um hvað sé í vændum og hvað liggi bak við. Ef frumvarpið hefði gengið í gagnstæða átt og gerðar hefðu verið frekari ráðstafanir til að styrkja hið opinbera eignarhald og tryggja t.d. að flutningsfyrirtæki eins og Landsnet yrðu alltaf í fullri opinberri eigu þá hefði að sjálfsögðu verið til bóta og aukið líkurnar á því að maður hefði getað stutt málið. En ekki að því sé breytt í öfuga átt og ég verð að segja alveg eins og er að mér finnast það vond tíðindi. Því miður eru þessi mál alls ekki í nógu góði fari hjá okkur Íslendingum. Ég tel að skipulagsmál orkugeirans séu í raun og veru meira og minna í ólestri og það hafi aldrei náðst almennilega utan um þau mál allt frá því að menn gerðu auðvitað veigamikil mistök, mjög veigamikil mistök þegar þeir fóru að blanda saman framleiðslu, flutningi og dreifingu fyrir hinn almenna notendamarkað og þjónustu við stórnotendur og blönduðu því saman í óskiptu eignarhaldi fyrirtækja. Ég held að margt mundi líta öðruvísi út í dag ef virkjunum og framleiðslu til stóriðju hefði verið haldið aðskildum frá byrjun og hinn almenni markaður á Íslandi hefði fengið að njóta góðs af afskriftum virkjana og stofnfjárfestinga og þá væntanlega möguleikum á stórlækkuðu raforkuverði í kjölfarið. Það hefur því miður ekki verið gert og niðurstaðan er sú að við, landsmenn, almennir notendur og iðnaður í landinu njótum alls ekki þess sem ætti að vera einn af höfuðkostum þess að búa í þessu landi, þ.e. að hér ætti að vera hægt að hafa mjög hagstætt orkuverð til almennra notenda og nýta það sem aflvaka í atvinnusköpun og þróun í samfélaginu. Það eru auðvitað ein af okkar stóru hlunnindum að hafa heita vatnið og ég er ekki viss um að landsmenn geri sér alltaf grein fyrir því hvílík lífsgæði eru í því fólgin að búa á svæðum þar sem eru ódýrar hitaveitur og þar sem hægt er að reka flottustu sundlaugar í heimi undir berum himni allt árið um kring o.s.frv. og með viðráðanlegum kostnaði af því við njótum þeirra miklu gæða sem jarðvarminn er. En á raforkusviðinu hefur þetta hins vegar ekki tekist með sama hætti og nú finnst mér að í raun og veru sé verið að stofna ávinningunum af því að hafa byggt upp myndarleg fyrirtæki til að virkja jarðvarma og dreifa heitu vatni, til að hita upp hús og dreifa í sundlaugar og annað í þeim dúr í hættu með þessu misráðna frumvarpi og þá á ég bæði við það sem lýtur að eignarhaldi og því sem lýtur að uppskiptingu fyrirtækjanna. Það er ástæða til að ganga hægt um gleðinnar dyr þegar kemur að einkavæðingu í orkumálum. Í raun og veru held ég að markaðsvæðingarhugsunin, nýfrjálshyggjueinkavæðingarhugsunin reki sig á fáum sviðum jafnharkalega á raunveruleikann eins og þegar að kemur að því brölti sem menn hafa staðið í seinustu 15–25 árin, þ.e. að reyna að innleiða lögmál markaðsvæðingarinnar og einkagróðasjónarmiðanna í viðkvæma þjónustu af því tagi sem það er að dreifa orku. Og það er vegna þess að þessi starfsemi nýtur eðli málsins samkvæmt í raun og veru lögmálum náttúrulegrar einokunar. Það er engin glóra í því að reka margfalt dreifikerfi fyrir raforku og tengja margar línur inn í hvert hús frekar en það er nokkur glóra í því að leggja margar vatnsleiðslur fyrir heitt og kalt vatn inn í hvert hús og mörg fráveitukerfi frá þeim til þess að hægt sé að keppa um það að selja rafmagnið inn í húsin eða vatnið inn í húsin eða frárennsli frá þeim. Það sjá það auðvitað allir í hendi sér að eina vitið getur verið að hafa þarna eitt samtengt og samrekið dreifikerfi. Þá koma upp lögmál svokallaðrar náttúrulegrar eða efnislegrar einokunar. Og hvað gera menn þá? Horfast menn í augu við það að þannig lögmál ríkja þá á þessu sviði og í þessari þjónustu? Nei, þá fara menn að brölta við það að smíða flókið regluverk sem á að opna fyrir möguleikana á svokallaðri samkeppni engu að síður og setja viðamikla lagabálka um eftirlit og útreikninga og varúðarráðstafanir til þess að menn misnoti ekki hina náttúrulegu einokunaraðstöðu sína sem liggur í eðli máls. En þó eiga menn að geta grætt á þessu og það er jú hugsunin. Það fylgir markaðsvæðingarhugsuninni og í raun er þessi starfsemi flutt af sviði þjónustu yfir á svið hefðbundins atvinnurekstrar þar sem athafnasemin er drifin áfram af einkagróðasjónarmiðum. Hvernig hefur þetta svo tekist? Það eru himinhrópandi dæmin út um allt í þeim efnum. Menn þekkja sögurnar frá austur- og vesturströnd Bandaríkjanna. Menn þekkja rafmagnsleysi á Kaupmannahafnarsvæðinu. Menn þekkja ófarir Nýsjálendinga. Menn þekkja vandamál Breta og menn þekkja linnulaus átök og vandamál innan Evrópusambandsins þar sem menn eru enn í grenjandi ágreiningi um það hvernig eigi að reyna að troða þessari markaðsvæðingarhugsun dýpra inn í kerfið. Og stórþjóðir eins og Bretar og Frakkar reyna að verja þó það sem eftir er af opinberu eignarhaldi og opinberri stýringu í þessum efnum af því að menn sjá einfaldlega ekki fyrir sér að slík markaðsvæðingar- og samkeppnishugsun gangi upp nema með óheyrilegum kostnaði, mun hærra verði, lakari þjónustu og skammtímahugsun í kerfinu sem gjarnan fylgir því þegar horft er meira á möguleikana á því að kreista gróða út úr rekstrinum á tilteknum tíma í stað þess að horfa til langs tíma, leggja í nauðsynlegar fjárfestingar og nauðsynlegt viðhald þannig að unnt sé að halda uppi nægjanlegu afhendingaröryggi og þar fram eftir götunum. Þessi hugsun gengur ósköp einfaldlega ekki upp og hún er vörðuð árekstrum og deilum alveg frá byrjun og er það enn þann dag í dag. Meira að segja í því landi háborgar kapítalismans, í Bandaríkjum Norður-Ameríku hafa menn orðið að játa sig svo sigraða í þessum efnum að opinberir aðilar, ríki og jafnvel alríkisstjórnin hafa leyst til sín og þjóðnýtt á nýjan leik fyrirtæki og dreifikerfi sem voru algjörlega að hruni komin og hætt að þjóna tilgangi sínum. En það er ekki gefist upp heldur er trúað á þetta áfram og illu heilli lenti Ísland inni í þessu. Annars vegar af pólitískum og hugmyndafræðilegum orsökum hér heima fyrir af því hér auðvitað menn sem trúa bara Biblíunni, trúa bara því að það hljóti að vera gott að einkagróðasjónarmiðin taki hér til hendinni og hins vegar er það vegna þess að því var ekki sinnt og um það var ekki hirt að reyna að leita eftir því að Ísland gæti viðhaldið sérskipan sinni í þessum málum og menn tóku hér við pökkum frá Evrópusambandinu og innleiddu þá á sínum tíma eins og kunnugt er og var ótrúlegur sofandaháttur ríkjandi gagnvart því á Alþingi sem í vændum var og ekki hlýtt á varnaðarorð í þeim efnum. Það var því ekki fyrr en þeir stóðu frammi fyrir markaðsvæðingu raforkukerfisins á árunum 2002–2003 sem ýmsir fóru að vakna upp við vondan draum. Þá stóð náttúrlega það upp úr öðrum hverjum manni þvert á hið pólitíska litróf að þetta væri sennilega hið mesta óráð. Grjótharðir sjálfstæðismenn í borgarstjórn Reykjavíkur fóru að kveina undan því þar að sennilega væri tóm vitleysa að við Íslendingar værum að lenda inni í þessu evrópska regluverki og að hugsa til þess að búa til samkeppnismarkað fyrir raforku á öllu meginlandi Evrópu, tengdri við Skandinavíu o.s.frv. En nú er staðan þannig að vandamálin innan Evrópusambandsins hafa leitt til þess að þar eru menn enn að smíða það sem kallað er þriðji pakkinn í orkutilskipunum og hann er sjálfsagt væntanlegur á okkar fjörur innan svona eins til þriggja ára ef að líkum lætur. Þess vegna held ég að þetta brölt okkar nú í orkumálum sé misráðið vegna þess að það vænlegasta væri að halda sjó og hrófla hvergi við opinberu eignarhaldi þar sem það er til staðar, slá skjaldborg um það, láta sér dæmið frá Hitaveitu Suðurnesja verða víti til varnaðar og reyna svo að ná Íslandi út úr hinu evrópsku regluverki í sambandi við innleiðingu þriðja pakkans um orkumál. Það hlýtur að vera þannig og því hefur að minnsta kosti ekki verið andmælt þar sem ég hef spurt að því hvort leiðin hljóti ekki að geta legið í báðar áttir við þær aðstæður að menn taka málin upp og þau eru til umfjöllunar eins og þau eru núna og verða innan Evrópusambandsins. Það hefur komið á daginn að það var auðvitað langt í frá réttum upplýsingum miðlað til Alþingis þegar menn komu með gömlu nauðhyggjuröksemdirnar um að við yrðum bara að taka við þessu eins og þetta kæmi af skepnunni frá Evrópu. Síðan smátínist það inn í umfjöllun Alþingis um þessi mál á árunum þar á eftir að fjölmargar þjóðir hafa fengið meiri og minni undanþágur frá þessu eða sérframkvæmd vegna sérstöðu sinnar, t.d. eyjar í Miðjarðarhafinu, ríki í Austur-Evrópu með vanþróaðan orkumarkað, jafnvel ríki eins og Lúxemborg. En um þetta var sem sagt ekki sinnt af hagsmunagæslumönnum okkar og það er mjög ámælisvert. Ég vil leggja sérstaka áherslu á þann þátt sem snýr að uppskiptingu fyrirtækjanna og stöðu fyrirtækisins Landsnets. Hér er verið að fara í algjörlega í öfuga átt með því að opna fyrir allt að 49% einkavæðingu á því fyrirtæki eins og í raun og veru er verið að gera þarna. Þótt það standi kannski ekki til og önnur lagaákvæði hljómi í aðra átt þá er það nú ósköp einfaldlega það sem boðið er upp á hér í frumvarpi og breytingartillögum sem því tengjast, þar sem hörfað er frá tveggja þriðju hluta opinberu eignarhaldi og niður í 51% eða meiri hluta. Að mínu mati er þetta þvert á allt sem efnislega blasir við í stöðunni. Þetta er þvert á hið miðlæga hlutverk Landsnets. Þetta er algjörlega þvert á verkefni þess fyrirtækis sem fram undan er og blasa við og kalla miklu frekar á sterkt opinbert eignarhald og fjárfestingar sem þarf að ráðast í á vegum þess fyrirtækis, t.d. að styrkja dreifikerfið og hringtengingu orkunetsins í landinu. Auðvitað er eðlilegast að ríkið eigi þetta fyrirtæki alfarið, hafi makaskipti eða leysi til sín eignarhlut orkufyrirtækjanna sem eiga þetta á móti ríkinu og hafi þetta í sjálfstæðu óháðu fyrirtæki sem á sem slíkt samskipti við framleiðendurna og smásöludreifingaraðilana. Ég er með í höndunum bréf frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem ég geri ráð fyrir að hafi þegar borið hér á góma en þar hefur stjórnin ósköp einfaldlega komið saman til fundar og lagt til að ákvæði um þetta falli út úr frumvarpinu, að Landsnet sé vegakerfi orkunnar um landið og stjórnin, þ.e. stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga telji afar brýnt að fyrirtækið verði áfram alfarið í opinberri eigu. Það væri því lágmark að mínu mati að það væri ekkert sett hérna inn í lagatexta sem hróflar við þó því opinbera eignarhaldi sem til staðar er í dag í formi þess sem ríkið á í gegnum eignarhlut sinn í Landsvirkjun og orkufyrirtæki stóru sveitarfélaganna á móti. En að stefna málinu í öfuga átt eins og gert er í þessum frumvarpstexta er út í hött. Hvað eru þau ákvæði að gera inn í frumvarpið ef þær túlkanir manna eru réttar sem mér heyrist að séu uppi, að þetta eigi engu að breyta? Hvers vegna er þetta þá sett inn? Hvers vegna í ósköpunum er þessu ekki hent út? Og það er auðvitað ekkert mark á því takandi þegar menn bera á borð fyrir þingmenn frumvarpstexta og breytingartillögur sem ganga í eina átt og koma svo hér og segja að það sé ekkert að marka þetta því það gildi eitthvað allt annað. Ég botna bara ekkert í slíkri framsetningu. Hún er ekki boðleg. Ef það er þannig að það standi ekki til að hrófla neitt við þessu þá bið ég menn vinsamlegast að hreinsa þetta út úr frumvarpinu og vera ekki að flytja um það breytingartillögur sem ganga algjörlega í aðra átt. Eins er þetta auðvitað með uppskiptingu fyrirtækjanna og það að menn skuli ætla að verða hér kaþólskari en páfinn og ganga mun lengra en þörf er á þó samkvæmt þessum vitlausu orkutilskipunum Evrópusambandsins, það bítur alveg höfuðið af skömminni. Hvers vegna láta menn ekki nægja þann bókhaldslega aðskilnað sem er ljóst að fullnægir öllum núgildandi reglum Evrópusambandsins og er alls ekkert ósýnt um að verði þannig til frambúðar? Því slagurinn um þetta mál er ekki búinn þar sem risarnir takast núna á úti í Evrópu um það hvort þeir nái að halda fyrirtækjum sínum saman eins og þau hafa verið rekin í dag. Hvers vegna ætlar Ísland að ganga miklu lengra í markaðsvæðingarátt hvað varðar flutningafyrirtæki sitt en hin Norðurlöndin hafa gert? Hver eru rökin fyrir því að þetta megi ekki vera í opinberu fyrirtæki eins og það er enn þá í t.d. Noregi, Danmörku og Svíþjóð? Nei, hér ætlar Ísland að ganga lengra í þjónkun við markaðshyggjuna og þau öfl og verða kaþólskari en páfinn í Evrópumálum. Ganga mun lengra í að skipta upp fyrirtækjum hér á okkar örsmáa litla einangraða orkumarkaði heldur en þörf er á að gera úti í hinni stóru Evrópu. Hvers vegna? Hvaða rugl er þetta? Með tilheyrandi óhagræði og kostnaði. Þetta er það sem kallað er á máli hagfræðinganna öfug samlegðaráhrif. Menn tala mjög mikið um samlegðaráhrif þegar verið er að sameina fyrirtæki, það sé svo hagkvæmt að þá sé bara ein yfirstjórn og það sparist í stjórnunarkostnaði og það séu færri millilög og færri einingar. En hér er þá hið gagnstæða á ferðinni, þ.e. öfug samlegðaráhrif, kostnaður sem er borðleggjandi að verður. Menn hafa að vísu séð að sér hvað það varðar að það á ekki að þvinga allra minnstu fyrirtækin eða veiturnar í þetta samkvæmt breytingartillögum sem nefndin á síðustu stundu eða meiri hlutinn mun hafa komið sér saman um. Um tíma virtist málið ætla að þróast þannig að það átti bara að skipta upp hverju einasta hæti, Rafveitu Reyðarfjarðar, hvað þá öðru. En Orkuveita Húsavíkur á víst að fá að vera sama í einu fyrirtæki og ég segi bara: Skárra væri það nú. Hvers konar steypa er það að sveitarfélag eins og Norðurþing megi ekki reka veitustarfsemi sína og orkudreifingarstarfsemi?  Nú er það þannig að við þyrftum ekki að skipta upp einu einasta fyrirtæki hér á Íslandi vegna þess að litlir og einangraðir orkumarkaðir og/eða fyrirtæki sem tengjast færri en 100.000 notendum mega vera saman. Hvað er þá verið að brölta þetta? Ég fæ bara engan botn í þetta. Ég tel að þetta mál sé algjörlega vanreifað og mjög vanhugsað, muni færa okkur úr öskunni í eldinn frá því sem varð eftir innleiðinguna 2003 og hefur það þó ekki heppnast sérstaklega vel, eða hvað? Er það ekki alveg viðurkennt að það hefur leitt til hærra raforkuverðs? Það hefur gert það. Samkeppni í þessum efnum er náttúrlega bara eins og hver annar brandari og ekkert annað með það að gera en að roknahlæja að því. Að reyna að bera það á borð fyrir okkur að þessi þrjú, fjögur fyrirtæki öll í opinberri eigu, landfræðilega sett eins þau eru og hvert öðru háð eins og þau eru geti stundað einhverja eðlilega samkeppni. Það er ekkert annað með það að gera en að hlæja að því þó að manni sé kannski ekki hlátur í hug. Ég held hreinlega að vænlegast væri að fresta afgreiðslu þessa máls. Því miður er það alls ekki að ná þeim yfirlýsta og fallega tilgangi sem reynt var að nota til að selja það að þetta eigi að slá einhverja skjaldborg um opinbert eignarhald auðlindanna. Enda eru aðrar og nærtækari ráðstafanir til þess ef hugur manna stendur raunverulega til þess 

Virðulegi forseti. Það var merkileg síðasta yfirlýsing hv. þingmanns þar sem hann leggur til að þessu máli verði slegið á frest. Þá eru tveir aðilar búnir að gera það í dag, annars vegar Viðskiptaráð og síðan formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hér er um að ræða gríðarlega mikilvægt mál til þess að ná utan um eignarhald á orkuauðlindunum. Það er ekkert, hvorki í breytingartillögum okkar né í þessu frumvarpi, sem gefur tilefni til yfirlýsinga af því tagi sem hv. þingmaður kom með hér áðan í ræðu sinni þar sem hann sagði að hér væri verið að slá af opinberu eignarhaldi orkuauðlinda. Það er bara einfaldlega rangt. Samkvæmt þessu frumvarpi og breytingartillögunum er tryggt að allar orkuauðlindir okkar sem eru nú þegar á hendi opinberra aðila - og síðan mun Hitaveita Suðurnesja bætast í þann hóp þegar hún hefur staðið við yfirlýsingar sínar um breytingar á eignarhaldi auðlinda sinna þannig að það falli að þessu frumvarpi - verða þessar auðlindir áfram 100% í eigu opinberra aðila og þeim verður óheimilt að framselja þær. Þetta er því beinlínis ekki rétt. Þegar hv. þingmaður og flokkur hans tala um að hér sé einhvers konar einkavæðing á ferð er það líka rangt vegna þess að þetta frumvarp er takmarkandi meira og minna að öllu leyti. Í dag er allt galopið hvað varðar eignarhald í orkufyrirtækjunum. Þetta vita hv. þingmenn og eiga ekki að bera svona vitleysu hér á borð. Það er einmitt markmið þessa frumvarps að tryggja meirihlutaeign hins opinbera, það er ekkert í núgildandi lögum sem tryggir það á sérleyfisstarfseminni. Virðulegi forseti. Ég kem betur inn á það í seinna svari mínu sem haldið hefur verið fram um Landsnet. En ég ítreka enn og aftur að mér þykir þetta merkileg yfirlýsing hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að menn telji að það megi fresta þessu. Ég taldi að vinstri grænir styddu að við næðum að halda orkuauðlindunum 100% 

Herra forseti. Ég vísaði hér í upphafi máls míns til þeirra fyrirvara sem ég hafði á um þetta mál við 1. umr. og hvernig það hefur síðan í meðförum nefndarinnar þróast í alveg öfuga átt sem ég tel ekki vita á gott. Því verður ekki á móti mælt að þeir þröskuldar sem menn færðu málinu til tekna frá þeim sjónarhóli sem hv. þingmaður talaði, hafa verið lækkaðir í meðförum nefndarinnar. Það er þróun málsins í öfuga átt út frá nákvæmlega þessum sömu sjónarmiðum sem hv. þingmaður telur sig vera að tala hér fyrir. Ég held að við eigum ekki að vera að deila hvert við annað og gera hvert öðru upp skoðanir. Það eru engin efni til þess að gera okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði upp önnur sjónarmið en þau að við viljum opinbert eignarhald á auðlindunum og þessari þjónustu. Munurinn er sá að við viljum ekki taka þá áhættu að einkavæðingu sé galopnuð leið svona langt inn í fyrirtækin og svona nálægt auðlindunum og að svo stórum hluta eins og þetta frumvarp gerir. Eignarhald stóru orkufyrirtækjanna í dag er bundið af öðrum ástæðum. Það er bundið af lögum um Landsvirkjun o.s.frv. og er pólitískt valdað. Hér er verið að búa út lagaramma sem opnar þessar dyr, það er veruleikinn, það er ekki hægt að neita því, hv. þingmaður, því miður. Menn geta sagst vera í góðri trú um að ekkert slíkt standi til en því miður er þetta innihald málsins og það þýðir ekkert að horfa fram hjá því, það er eins og það er.

Virðulegi forseti. Ég fer betur yfir þetta mál í ræðu á eftir vegna þess að hér verður að leiðrétta ákveðna hluti - ég veit ekki hvort það er útúrsnúningur eða misskilningur hjá hv. þingmanni. Ég ætla aðeins að koma inn á Landsnet vegna þess að því hefur verið haldið fram að þetta frumvarp boði sölu á 49% hlut í Landsneti. Það er einfaldlega rangt. Það er staðreynd að ekki er verið að opna fyrir eignarhald að Landsneti í þessu frumvarpi. Samkvæmt gildandi lögum í áðurnefndu bráðabirgðaákvæði XII, sem er sértækt bráðabirgðaákvæði um eignarhaldið í Landsneti - það er ekki verið að fella það brott. Hins vegar er verið að setja belti og axlabönd inn í almennt ákvæði 8. gr. - sem er galopið í dag - þannig að það verði tryggt til allrar framtíðar að þetta fyrirtæki, Landsnet, muni ekki fara í meirihlutaeigu einkaaðila. Það er það sem verið er að gera. Eignarhaldinu á Landsneti verður ekki breytt nema sem sérstöku máli hér í þinginu. Bæði er það tryggt í raforkulögunum, í þessu sértæka bráðabirgðaákvæði XII þar, og sömuleiðis í sérstökum lögum um fyrirtækin sem eiga í Landsneti. Eigendur Landsnets eru þar með bundnir af bráðabirgðaákvæði XII þar til endurskoðun raforkulaga er lokið og þeir geta því ekki selt öðrum en núverandi hluthöfum hluti sína í fyrirtækinu. Þessu til viðbótar, eins og ég sagði hér áðan, verða hlutir í Landsvirkjun, Rarik og Orkubúi Vestfjarða ekki seldir nema samkvæmt lagaheimild. Í tilviki Landsvirkjunar og Rariks þyrfti auk þess að breyta lögum um fyrirtækin sérstaklega. Þetta, virðulegi forseti, er mikilvægt að komi hér fram og sé haldið til haga. 

Herra forseti. Samkvæmt 4. gr. frumvarpsins stendur að flutningsfyrirtækið, sem er Landsnet, skuli ávallt vera að lágmarki að 2/3 í eigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem alfarið eru í eigu þessara aðila. Nú á að lækka þetta hlutfall niður í meiri hluta. Þetta eru víðtækari lög og yngri þeim sem áður voru sett auk þess sem það ákvæði á að koma til endurskoðunar. Ég er ekki viss um að þessi lögfræði sé á mjög sterku svelli hjá hv. þingmanni og hefði gaman af að sjá lögfræðiálit þar sem þetta er skoðað af bærum aðilum. Það er alveg ljóst að með þeim ákvæðum sem hér á að fara að lögtaka sem gera mögulega þessa uppskiptingu og leigu fyrirtækjanna, gæti þetta endað tiltölulega hratt þannig að ekkert nema virkjunarréttindin sjálf væru í hendi opinberra aðila en allur hinn reksturinn kominn yfir í hendur einkaaðila. Þetta er veruleikinn, þetta er það sem opnast með þessum lögum. Ég held því ekki fram hér að það sé líklegt til þess að gerast í einu vetfangi. Ég er ekki að gera mönnum upp neinn ásetning um það þó að við vitum vel að þau sjónarmið hafa verið uppi í landinu á ákveðnum stöðum, á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, að hefja eigi einkavæðingu í orkumálum. Leggjum það til hliðar um sinn. Horfumst bara í augu við að hinar lagalegu leiðir verða hér opnaðar og það er það sem við höfum engan áhuga á að sé gert. Við vildum frekar fara í gagnstæða átt og í orði kveðnu hafa menn talað þannig að það væri stemning fyrir því að taka t.d. ákvæði upp í stjórnarskrá um sameign á auðlindum af þessu tagi. En það er alveg greinilegt að hægri höndin veit ekki hvað sú vinstri gerir hér eða þá að menn segja eitt og gera annað.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér áðan að það er töluverður skoðanaágreiningur uppi um grundvallaratriðin í þessu máli, þ.e. hversu langt inn í þennan markað ríkisvaldið á að teygja sig og þar er himinn og haf á milli aðila. Ég er þeirrar skoðunar að þetta frumvarp nái að brúa að verulegu leyti og ágætlega þau ólíku sjónarmið sem uppi eru og lengra verði ekki gengið að sinni. Eins og fram kom í máli hv. formanns iðnaðarnefndar ályktaði Viðskiptaráð í dag gegn þessu frumvarpi og hvatti til frestunar m.a. vegna þess að menn telja og sjá ekki nauðsynina á því að takmarka eignarhald og framsal á orkuauðlindum og vatnsréttindum né heldur að setja takmörk á eignarhlut einkaaðila í dreifiveitum. Hér er verið að setja óumdeilanlega ákveðin bönd á eignarhald á auðlindinni og jafnframt er verið að slaka til varðandi þau fyrirtæki sem á þessum markaði starfa. Vissulega er verið að opna fyrir aðkomu einakaðila að því, þó með þeim takmörkunum sem hér um ræðir. Það hlýtur að vera hægt að ræða það líka hvort það geti ekki verið kostur fyrir þessi fyrirtæki að fá heimildir til þess að geta sótt sér fé og þekkingu frá einkaaðilum inn í starfsemi sína. Ég spyr hv. þingmann hvort hann geti ekki tekið undir að það megi koma frá öðrum aðilum en frá ríkissjóði eða sveitarsjóði. Ég vil undirstrika það hér að óumdeilt er - og spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því að hér sé verið að festa í sessi umfangsmikla aðkomu opinberra aðila að þeirri starfsemi sem 

Það varðar nú ekki mikið mína afstöðu og míns flokks í þessu máli þó að Viðskiptaráð álykti um málið frá algerlega öndverðum sjónarhóli og vilji fara alla leið í hina áttina, þeir hefðu auðvitað helst viljað einkavæða þetta allt í gær. Það á ekkert skylt við það sem við erum hér að reisa, að við viljum fara í hina áttina með málið, við viljum slá miklu sterkari skjaldborg um þjóðareignina eða sameignina á þessum mikilvægu auðlindum og þessari starfsemi. Við erum líka andvíg því að innleiða einkagróðasjónarmiðin í þessa einokunar- eða fákeppnisstarfsemi sem lýtur lögmálum náttúrulegrar einokunar og við viljum nálgast sem þjónustu miklu frekar en sem atvinnurekstur í hagnaðarskyni. Það að það sé kostur fyrir þessa starfsemi að laða að fé og þekkingu frá einkaaðilum - ég skrifa ekki endilega upp á að á því sé mikil þörf. Í fyrsta lagi hélt ég að þessi fyrirtæki væru ekki mjög blönk, þau eru almennt vel stödd og sterk vegna þess að þau hafa byggst upp og notendur hafa gegnum greiðslur sínar á umliðnum áratugum byggt upp sterkt fyrirtæki sem þeir eiga þar með að eiga áfram. Er það ekki öfugt, er það ekki það sem við höfum upplifað, ásókn einkaaðila inn í þessi fyrirtæki og í þekkinguna sem þar er en ekki þannig að þeir standi einhvers staðar álengdar með bæði þekkingu og peninga til að koma þarna inn? Mér er nær að halda að þetta snúi einmitt öfugt, hv. þingmaður, að einkagróðaöflin mæni vonaraugum á þessi sterku fyrirtæki, aðstöðuna sem þau eru í, virkjunarréttindin sem þau hafa í sínum höndum og þekkingu starfsmannanna. Að þetta snúist einmitt sérstaklega um það, eins og dæmið frá Hitaveitu Suðurnesja sýnir, að lenda ekki í þeim ósköpum sem þar gerðust. Eins hélt ég að menn hefðu kannski farið að hugsa sinn gang hér í borginni Reykjavík eftir þau ósköp sem gengið hafa á í þessum málum þar í vetur.

Virðulegi forseti. Það var ekki ætlun mín að fara fram á að menn sættust á þau sjónarmið sem Viðskiptaráð stæði fyrir, langur vegur frá. Ég var einungis að taka undir með hv. formanni iðnaðarnefndar varðandi þau ólíku sjónarmið sem uppi eru í samfélaginu um þennan þátt. Ég bið forláts ef orð mín hafa skilist á þann veg að ég væri að mælast til þess að hv. þingmaður tæki undir þau sjónarmið sem Viðskiptaráð stæði fyrir. Ég get ekki á neinn hátt tekið undir hvað varðar þennan gríðarlega gróða og græðgi einkaaðila sem eru að sækja inn á þennan vettvang. Þvert á móti hefur komið fram, m.a. í umsögnum orkufyrirtækja, sveitarfélaga út um land, í heimsóknum þeirra að þau kvarta undan því að regluverkið sem m.a. hefur verið dregið um raforkuhlutann í fyrirtækjum þeirra sé þannig úr garði gert af hálfu hins opinbera að þau hafi ekki nokkra einustu afkomu. Gróðinn hjá þeim er ekki ein einasta króna. Sumir ganga svo langt að fullyrða að þetta sé rekið með tapi. Það umhverfi sem þarna hefur verið hefur ekki boðið mönnum upp á það, langur vegur frá. Eitt af stóru atriðunum sem tiltölulega mikill samhljómur er í í þeim umsögnum sem nefndin hefur fengið er m.a. það að hvetja til meiri samkeppni á þessum markaði. Það hefur komið upp frá fyrirtækjunum sjálfum, það er undirstrikað í umsögn Samkeppniseftirlitsins. Undir þetta er tekið og inn í frumvarpið er þetta sjónarmið leitt í þeirri viðleitni að bæta hag neytenda og vonandi til þess að geta lækkað orkuverð þar sem aðstæður eru til þess. Það kerfi sem verið hefur hefur ekki á neinn hátt skilað okkur þeirri samkeppni sem unnt er að leiða inn á þennan markað, um það eru allir sammála sem til þessara mála þekkja.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt, kerfið hefur ekki skilað einhverri samkeppni enda var það aldrei raunhæft, það var aldrei í boði að mínu mati. Úr því að það gengur ekki betur en raun ber vitni að innleiða einhverja raunverulega samkeppni á hinum stóru samtengdu orkumörkuðum meginlandanna hvernig í ósköpunum ætti það þá að ganga hér? Í sambandi við samkeppnina á hún þó alla vega ekki við t.d. í tilviki fyrirtækisins Landsnets. Það hefði verið fróðlegt að heyra hvað fyrrverandi stjórnarmaður í Sambandi íslenskra sveitarfélaga segir um það mál. Er hann sammála núverandi stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga, að það sé mjög mikilvægt, afar brýnt, að fyrirtækið verði áfram alfarið í opinberri eigu? Eigum við þá ekki bara að athuga hvort það er kannski vilji Alþingis, meirihlutavilji hér, og ganga þá þannig frá málinu í lögum en ekki vera með einhvern hringlandahátt af þessu tagi að setja samt inn í lög, þó að einhvers staðar annars staðar standi eitthvað annað, að það megi einkavæða það að 49% eða allt að helmingi? Ég held að það sé borin von að leiðin til betri þjónustu og lægra verðs, meira afhendingaröryggis o.s.frv. liggi í gegnum þessa svokölluðu markaðsvæðingu eða samkeppnisvæðingu orkugeirans. Það mun ekki skila sér, því munu bara fylgja kostnaður og vandræði. 

Herra forseti. Það fer kannski að síga á seinni hlutann í þessari umræðu okkar hér. Mig langaði til að drepa á nokkur atriði sem fram hafa komið í ræðum annarra hv. þingmanna og varða bæði málið sem slíkt og síðan fyrri ræðu mína hér í dag og nefndarálitið. Það vakti athygli mína að hv. formaður umhverfisnefndar, Helgi Hjörvar, sagði í dag um þetta frumvarp að það væri söguleg sátt á milli þeirra tveggja pólitísku stefna sem ég útlistaði í fyrri ræðu minni í dag, stefnu þeirra sem annars vegar horfa til félagslegrar eignar á þessum framleiðslufyrirtækjum í raforku og hitaveitu sem og á auðlindinni sjálfri og svo hinna sem vilja láta markaðinn og samkeppnina leysa öll mál, þar á meðal þjónustuverkefni sveitarfélaganna. Ég verð að segja eins og er að það liggur við að Samfylkingin kalli allt sögulega sátt þegar menn ná að beygja sig í hnjáliðunum en falla ekki alveg á knén fyrir kröfum Sjálfstæðisflokksins í markaðsvæðingunni og einkavæðingunni. Ég nefndi það að frumvarpið er mjög tvíátta, það stefnir til tveggja átta. Það er vissulega verið að setja ákveðnar girðingar umhverfis þær orkuauðlindir sem þegar eru í opinberri eigu. Punktur og basta, lengra nær það ekki, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir. Það er góðra gjalda vert og það er nauðsynlegt. Á sama tíma er hins vegar verið að bjóða upp á það að brytja þessi stóru öflugu fyrirtæki niður með kröfu um fyrirtækjalegan aðskilnað sem ekki hefur nein rök og alls ekki er krafist í Evrópuréttinum. Ég nefndi það líka í nefndaráliti mínu að umfjöllun og vinnan við málið hefur verið eitt stórfellt undanhald allt frá upphafi. Það var nákvæmlega þannig í störfum nefndarinnar. Tekist var á um það áðan hvort girðingar hefðu verið færðar um eignarhaldið á auðlindunum eða ekki í störfum nefndarinnar. Ég vil benda á það að bara það atriði að hækka mörkin í 1. gr. frumvarpsins, úr 7 MW upp í 10, tekur tvær mjög öflugar virkjanir út fyrir þann verndarhring sem á að slá um eignir og auðlindir í opinberri eigu. Þessi breyting meiri hluta nefndarinnar, frá 7 MW upp í 10, í viðmiðuninni þýðir að við gildistöku laganna má selja Mjólkárvirkjun og það má selja Andakílsvirkjun. Það er með þessum rökum, herra forseti, sem við fullyrðum að í störfum nefndarinnar hefur virkilega verið slakað á þeim kröfum sem þó voru upphaflega settar í frumvarpinu. Herra forseti. Á fyrstu síðu í nefndaráliti mínu kemur fram að þegar meiri hlutinn skilaði drögum sínum að nefndaráliti fyrir síðustu helgi var gerð krafa um uppskiptingu á öllum þessum fyrirtækjum, stórum sem smáum, bæði hitaveitum og rafveitum - það átti að skipta þessu öllu upp, smæstu fyrirtækjunum, Rafveitu Reyðarfjarðar sem þjónar um 600 íbúum, Orkuveitu Húsavíkur og Orkubúi Vestfjarða en þetta eru minnstu raforkufyrirtækin plús auðvitað hitaveiturnar sem eru út um allt land, 22, mala gull, skiluðu á síðasta ári 67 milljörðum kr. í þjóðarbúið í sparnaði miðað við það að kynda húseignir landsmanna með olíu. Það átti að skipta þessu öllu saman upp. Meiri hlutinn sá að sér og eins og kemur fram í áliti mínu bakkaði hann á síðustu stundu með þessa kröfu sína og gerir nú ráð fyrir undanþágu frá uppskiptingu þar sem fjöldi íbúa á dreifiveitusvæði er innan við 10 þús. manns. Með því móti er minnstu hitaveitum og rafveitum í landinu hlíft við því óhagræði og þeim kostnaði sem af uppskiptingunni hlýst því að kostnaðurinn verður auðvitað umtalsverður. Það kom greinilega fram í máli hv. þm. Helga Hjörvars í dag að við erum á tiltekinni vegferð sem hófst á árinu 2003 þegar markaðsvæðingin var lögleidd í raforkugeiranum. Við erum að taka skref númer tvö, þ.e. að gera kröfu um fyrirtækjalegan og stjórnunarlegan aðskilnað í öflugustu fyrirtækjunum. Næsta skref, ef ekki tekst með því móti að koma samkeppni á, með góðu eða illu, er hreinn eignarhaldslegur aðskilnaður sem Samkeppniseftirlitið hefur reyndar gert kröfu um og Verslunarráðið sem hér var nefnt áðan. Þetta er bara ákveðin vegferð sem við sjáum auðvitað alveg, vinstri græn, og það er dapurlegt að þurfa æ ofan í æ að hlusta á það hér að við séum að misskilja eitthvað, við þekkjum ekki hlutina og við séum svona frekar vitlaus í þessu öllu saman. Vegna þeirra orða vil ég aðeins rifja upp hvernig vinna þessa máls hefur farið fram. Ég vil minna menn á að það lá vikum ef ekki mánuðum saman í þingflokki Sjálfstæðisflokksins - menn vissu af þessu frumvarpi, af þessari álitsgerð Eiríks Tómassonar, hún var komin á flot. Ég óskaði eftir henni ítrekað bæði hér úr ræðustól á Alþingi, við iðnaðarráðherra sjálfan og við fleiri aðila hér í þinginu en við fengum hana ekki. Ég óskaði líka ítrekað eftir því að frumvarpið yrði kynnt sérstaklega í þingflokki Vinstri grænna meðan það lá hjá Sjálfstæðisflokknum en það var ekki vogandi, vegna þess að átökin milli flokkanna voru svo mikil og þau hafa verið það alla tíð síðan og eru það alveg hreint til enda í þessu nefndarstarfi. Það er gott að það fer vel á með hv. þingmönnum, 1. þm. Sjálfstæðisflokksins í Norðaust. og hv. þingmanni Samfylkingarinnar, Katrínu Júlíusdóttur, hér í kvöld enda telja þau sig hafa náð ásættanlegri lendingu fyrir báða. Þetta er þessi sögulega sátt sem Helgi Hjörvar ræddi um. Ég verð að segja eins og er að ég eins og hver annar dæmi hvor hefur haft betur, hvor þátturinn skyldi nú hafa haft betur, hinn félagslegi þáttur sem Samfylkingin segist standa fyrir eða markaðsþátturinn sem Sjálfstæðisflokkurinn segist standa fyrir? Það verður hver að dæma fyrir sig en fyrir mér er það alveg skýrt að þetta frumvarp ber í sér mikla hættu, getur eyðilagt og stokkað upp eignarhald og rekstur allra þessara fyrirtækja á örskömmum tíma. Ég sé ekki betur en að með kröfunni um aðskilnaðinn sé verið að búta þessi stóru fyrirtæki upp í neytendapakkningar fyrir markaðinn. Ég vísa enn og aftur til orða hv. þm. Samfylkingarinnar, Helga Hjörvars, hér í dag þegar hann sagði að það sem hefði komið í veg fyrir að einkaaðilar hefðu komist inn í þennan markað, hvað skyldi það hafa verið? Jú, það var einmitt það að fyrirtækin eru svo stór, þau eru svo öflug að einkaaðilarnir hafa ekki getað innbyrt þau. Þá er hér komin leiðin að búta þetta niður þannig að það falli vel að markaðnum til þess að einkaaðilar geti keypt þetta í bitum. Því lýsi ég vel í nefndaráliti mínu. Kostnaðurinn af þessu mun verða umtalsverður. Það kemur fram í öllum þeim álitum sem nefndin fékk að kostnaðurinn við uppskiptinguna mun alla vega verða það mikill að meiri hluti hv. nefndar taldi ástæðu til að hlífa minnstu fyrirtækjunum við honum. En meiri hluti nefndarinnar sá enga ástæðu til að hlífa íbúum sem skipta við Orkuveitu Reykjavíkur og þeim sem skipta við Hitaveitu Suðurnesja við þessari kröfu um uppskiptingu á kostnaði. Frumvarpið mun leiða til þess að þessum tveimur stóru og öflugu fyrirtækjum, þar sem mikil samlegðaráhrif hafa komið fram á undanförnum árum, verður að skipta hvoru fyrir sig í í það minnsta þrjú aðskilin fyrirtæki með þremur aðskildum stjórnum og með þremur aðskildum framkvæmdastjórum. Menn vita alveg að forstjórarnir og framkvæmdastjórarnir eru ekkert voðalega ódýrir í þessum rekstri og umtalsverður kostnaður mun verða við þessa tvöföldu ef ekki þreföldu yfirbyggingu. Mig langar að nefna eitt atriði til viðbótar enn og aftur sem er Landsnet. Ég vek athygli á því að í nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar er ekki minnst á Landsnet, þar kemur orðið Landsnet ekki fyrir. Ég hef óskað eftir því, og mun óska eftir því við forseta, að málið verði tekið upp milli 2. og 3. umr. til þess einkanlega að ræða tvennt, Landsnet annars vegar og aðkomu Hitaveitu Suðurnesja hins vegar en enn fremur önnur smærri atriði. Hv. formaður nefndarinnar nefndi hér áðan að 4. gr. væri merkingarlaus, hefði enga merkingu aðra en þá að tiltaka að þau fyrirtæki sem eiga Landsnet skuli alfarið vera í eigu ríkis, sveitarfélaga eða fyrirtækja að 51% í eignarhlutanum. Þingmaðurinn túlkar sem sagt þessa lagagrein þannig að hún sé að fjalla um eignarhald í þeim fyrirtækjum sem eiga Landsnet. Það er alveg rétt en það er bara helmingurinn af sögunni vegna þess að bæði í skýringum með þessari grein og í orðanna hljóðan er alveg skýrt að verið er að opna fyrir eignarhald einkaaðila þarna inni. Ég vil vekja athygli á því að ég legg til að bráðabirgðaákvæði II í frumvarpinu verði fellt út, en þar segir, með leyfi forseta: „Iðnaðarráðherra skal beita sér fyrir endurskoðun á sérlögum um orkufyrirtæki, þar sem m.a. verði tekið til skoðunar hvort hægt sé að fella þau brott að hluta eða öllu leyti. Við þá vinnu skal m.a. haft samráð við fjármálaráðherra og eigendur þeirra orkufyrirtækja sem fjallað er um í sérlögum.“ Það gilda sérlög, m.a. um Landsvirkjun, m.a. um Rarik, m.a. um Hitaveitu Suðurnesja og m.a. um Orkuveitu Reykjavíkur í þessu landi. Þarna er ríkisstjórnin að hvetja til þess að iðnaðarráðherra beiti sér fyrir því hvort ekki sé hægt að fella eitthvað af þessum lögum brott og koma þeim undir önnur almenn lög, þ.e. hlutafélagalögin. Ég legg eindregið til að þetta ákvæði verði fellt niður úr lögunum, ég tel það ástæðulaust. Ef eigendur þessara fyrirtækja vilja breyta þessum lögum þá gera þeir það með því að óska eftir því sjálfir. Mig langar að nefna hér eitt sveitarfélag sem ekki hefur borið mikið á góma, það er Akranes sem sendi nefndinni álit. Í því áliti kemur m.a. fram að Akraneskaupstaður hefur efasemdir um að heimild sé til að takmarka ráðstöfunarrétt á eignarhlutum í fyrirtækjum sveitarfélaga án þess að fullar bætur fáist fyrir slíkar skerðingar. Þetta er ítrekun á því sem fram kemur í áliti Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ég verð að segja eins og er að það er ámælisvert að hv. iðnaðarnefnd fékk ekki aðstöðu til að leita eftir mati á þessum ábendingum Sambands íslenskra sveitarfélaga og Akraneskaupstaðar.

Virðulegi forseti. Til að koma því á hreint í umræðunni vegna þess að hv. þingmaður eyddi drjúgum tíma í að lýsa því hvernig það hefði verið ásetningur okkar að litlu fyrirtækin mundu þurfa að skipta sér upp, þar með talin Rafveita Reyðarfjarðar þar sem mjög lítil starfsemi er, það hefði ekki verið hægt, bara fræðilega ekki hægt, þá stóð það ekki til. Hins vegar lögðum við til að þetta 2 milljarða mark, það viðmið væri ónothæft. Það var niðurstaða okkar sem undanþágumark og undanþáguviðmið. Því var það tekið út en engu að síður var alltaf ætlunin að finna góða leið. Það var eingöngu verið að finna þá allra bestu á þeim tíma, á þeim örfáu dögum sem liðu á milli afgreiðslna á málinu. Það skal vera hér alveg á hreinu að það stóð alls ekki til nema síður sé. Örstutt varðandi 8. gr. í raforkulögunum sem við erum að leggja til breytingu á í frumvarpi þessu, þ.e. í 4. gr., og hv. þingmaður hefur svo mjög gert að umtalsefni. Þar erum við að leggja til að sett verði inn takmörkun við mjög opna grein, takmörkun sem feli í sér að flutningsfyrirtækin skuli ávallt vera að lágmarki að tveimur þriðju hlutum í eigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem alfarið eru í eigu þessara aðila. Þarna erum við að bæta inn þeirri sömu takmörkun og við gerum á sérleyfisstarfsemi inn í þessa galopnu lagagrein eins og hún er í dag, en þar stendur eingöngu, með leyfi forseta: „Eitt fyrirtæki skal annast flutning raforku og kerfisstjórnun samkvæmt ákvæðum þessa kafla. Fyrirtækið skal vera hlutafélag. Ráðherra veitir flutningsfyrirtækinu rekstrarleyfi þar sem kveðið skal á um réttindi og skyldur þess. Heimilt er að kveða á um að leyfið skuli endurskoðað að tilteknum tíma liðnum, enda hafi forsendur fyrir skilyrðum þess breyst verulega.“ Það er því alveg klárt að þarna er verið að bæta inn takmörkun og það breytir í engu því sértæka ákvæði sem er 

Herra forseti. Það er nú gott að ekki ætlaði meiri hlutinn að skipta Rafveitu Reyðarfjarðar upp með handafli. Ég verð að segja að það gleður mig að það hafi aldrei staðið til en ég hef þegar fagnað því að horfið var frá þeirri tillögu um það sem meiri hlutinn sannarlega kom með. Það er alveg rétt að það var algjörlega ónothæft þetta 2 milljarða mark sem var í frumvarpinu. Hv. formaður iðnaðarnefndar hefur ítrekað nefnt það sem dæmi að nefndin, meiri hluti nefndarinnar, hafi komið til móts við Samband íslenskra sveitarfélaga sem benti á þetta. En það var ekki einn einasti umsagnaraðili sem um þetta fjallaði sem ekki benti á að þetta væri ónothæft. Þarna ætti hv. formaður nefndarinnar frekar að segja að það hefði verið komið til móts við alla sem tjáðu sig yfir höfuð um þetta, sem sögðu að þetta væri ónothæft. En aðeins um Landsnet. Ég vil vekja athygli á að í XII. bráðabirgðaákvæðinu í raforkulögunum segir undir fyrirsögninni: „Takmörkun á heimild til framsals hlutafjár í flutningsfyrirtækinu. Eigendum hlutafjár í flutningsfyrirtækinu er einungis heimilt að framselja hlutafé sitt til annarra hlutafjáreigenda í fyrirtækinu en ekki til aðila utan þess.“ Við vitum hverjir eru eigendur hlutafjár í fyrirtækinu núna. Við vitum að það eru allt saman opinber fyrirtæki. Þeim er ekki heimilt að framselja hlut sinn nema sín í milli samkvæmt þessu. En samkvæmt 4. gr. þurfa þau ekki að eiga nema 51% sameiginlega, þau sem eiga það núna eða aðrir opinberir aðilar, og það verður að vera í hreinni eign. Því stendur það klárlega það sem við höfum sagt, að þessi heimild opnar á sölu 49% hluta af Landsneti.

Virðulegi forseti. Þar sem hér hefur verið sagt að ekki eigi að fella út bráðabirgðaákvæði XII í raforkulögunum og það er hvergi lagt til, vil ég spyrja hv. þingmann hvað það er í 8. gr. í dag sem við erum að leggja til breytingu á í 4. gr. í frumvarpinu sem komi í veg fyrir að Landsnet verði í framtíðinni í 100% eign einkaaðila þess vegna. Vegna þess að það er ekki neitt. Þess vegna erum við í samræmi við aðrar greinar, þar sem við erum að setja axlabönd við beltið til að tryggja þetta til framtíðar í meirihlutaeigu hins opinbera, að setja þessa grein inn til samræmis við aðra þætti í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Mér þykir mikilvægt að þetta komi fram en ég veit og hv. þingmaður hefur boðað það að hún telji að við þurfum að ræða þetta mál á milli 2. og 3. umr. og hefur farið fram á það og þykir mér það alveg sjálfsagt. Þar getum við farið enn betur yfir þetta atriði. En ég spyr enn og aftur hv. þingmann að fari svona - eins og hún er að lýsa vegna þess að bæði hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon sögðu áðan að kannski ætti ekki að gera ráð fyrir að þetta væri gert í einu vetfangi - að fari á versta veg miðað við óbreytta grein, eins og hv. þingmaður er að lýsa að geti gerst varðandi breytta grein, hvaða takmarkanir eru þá í 8. gr. fyrir því að þetta verði bara einhvern tímann í framtíðinni þegar verður komin ný stjórn sem hugsar öðruvísi, að þetta verði þá bara jafnvel í meirihlutaeigu einkaaðila? Er eitthvað í 8. gr. sem takmarkar það, virðulegi forseti? Ég verð að spyrja hv. þingmann að því.

Herra forseti. Í raforkulögunum er fjallað um flutningsfyrirtæki og ekki einungis í 8. gr. sem hv. þingmaður hefur gert að umtalsefni heldur einnig í þeirri 9., 10. og 11. Síðast en ekki síst er fjallað um eignarhaldið á flutningsfyrirtækinu í bráðabirgðaákvæði XII sem ég las áðan og þarf ekki að endurtaka. Þar eru takmörkin sett á eignarhaldið. Það er þar sem eignarhaldið er lokað inni í þeim fyrirtækjum sem upphaflega stofnuðu Landsnet eða keyptu það reyndar af ríkinu í framhaldi af 19 manna nefndinni. Ég verð að segja að ef þingmaðurinn telur að verið sé að setja axlabönd við belti með því að falla frá kröfunni um að þetta sé alfarið í eigu þessara þriggja stóru opinberu fyrirtækja yfir í að setja það í 51% eigu opinberra aðila, þá er sylgjan á beltinu ónýt og klemman á axlaböndunum brotin.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum um hérna, breytingar á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði, er í heildina tekið mjög þarft. Þrátt fyrir að ég hefði viljað sjá ýmsa þætti þessa máls betur unna tel ég samt meiri hagsmuni vera með því að þetta verði samþykkt á þessu vorþingi vegna þess að aðstæður sem við urðum mjög vör við núna á liðnum vetri kalla á það. Það er full ástæða til að setja upp þær girðingar sem þetta frumvarp setur vegna eignarhalds á orkuauðlindum sem er í rauninni aðalatriði þessa máls. Mig langar í stuttri ræðu að gera samt aðeins grein fyrir athugasemdum sem ég hef við þetta mál og er ekki alls kostar sannfærður um að menn hafi hugsað til enda en tel að væri þá hægt að bæta úr núna milli 2. og 3. umr. Í fyrsta lagi þegar kemur að stöðu lítilla hitaveitna og lítilla rafveitna þá er lagagrunnurinn bak við þá þætti afar brotinn og hefur raunar verið það. Staða þessara aðila gagnvart lögunum er ekki nógu trygg og sumt af því sem við nú setjum í ákvæði varðandi opinbera eigu getur orðið þessum aðilum mjög þungbært. Sömuleiðis eru hér með þessum lögum að nokkru leyti settar þrengri almennar rekstrarskorður sem eiga alls ekki við þegar um lítil fyrirtæki er að ræða. Ég hef ekki sannfæringu fyrir því - þrátt fyrir breytingartillögur meiri hlutans hér í 9. lið á þskj. 1063, þar er einmitt talað um hitaveitur sem starfi á grundvelli einkaleyfis. Þar er að nokkru leyti komið til móts við þá gagnrýni sem kom frá Framsóknarflokknum við 1. umr., þ.e. að það gæti verið mjög óheppilegt að leggja þær skyldur á litlar bændaveitur að þær væru að meiri hluta í opinberri eigu. Það á í rauninni alls ekki við vegna þess að litlar veitur eru oft settar upp á stöðum þar sem engar forsendur eru fyrir hið opinbera að koma inn með starfsemi sína. Við erum jafnvel að tala um aðstæður þar sem hagkvæmni eða rekstrargrunnur eru ekki það trygg að líkur séu til þess að sveitarfélög sem ná yfir mun stærra svæði séu tilbúin til að fara út í slíkan rekstur. Þetta getur samt verið eitthvað sem einstakir landeigendur, einstakir bændur, telja rétt að gera eða vilja hætta sínu fé til en þá er mikilvægt að skapa þeim ekki erfiðari skilyrði en ástæða er til. Ég veit að meiri hluti nefndarinnar reyndi að koma til móts við þessi sjónarmið í 9. lið breytingartillagnanna en ég held í raun og veru að með því að 5. gr. var jafnframt breytt við meðferð frumvarpsins, þar sem kveður á um tveggja milljarða árlegar rekstrartekjur, hafi botninn dottið undan því að bændum sé vörn að þessu. Það er svolítið flókið að útskýra þetta en hvergi er sú skilgreining á einkaleyfi hitaveitna sem takmarkar þá skilgreiningu þannig að hún eigi ekki við um litlar veitur. Það er ekkert sem segir að það megi ekki beita þeirri skilgreiningu á veitu sem t.d. er ætlað að ná yfir eitt sumarbústaðaland eða lítið byggðahverfi þar sem búa þrjár, fjórar fjölskyldur. Einn af þessum fjórum væri eigandi en hinir kaupendur. Í raun og veru er ekki að sjá að það sé neitt sem tryggir að ekki sé hægt að beita ýtrustu lagareglum þessara laga gagnvart þess konar veitum. Ég held reyndar að í eldri lögum hafi þessi staða líka verið ótrygg. Það má kannski segja að menn hafi ekki gengið eftir öllum þeim atriðum sem væri hægt að gera þar en það segir ekki að það verði ekki gert í framtíðinni. Ég held því að það væri mikilvægt að setja inn sérákvæði varðandi litlar veitur og þetta eigi líka við um raforkuveiturnar vegna þess að í raforkulögum frá 2003 er engin skilgreining á dreifiveitu raforku sem þrengir það. Það á bara við um fyrirtæki sem sér um dreifingu raforku á afmörkuðu svæði eins og segir í 3. gr. raforkulaga. Þar kemur því aftur upp sama staða og einn af vaxtarbroddum í sveitum á Íslandi í dag er rekstur smávirkjana. Þó að smávirkjanirnar hafi að mestu leyti miðaðist við að selja beint inn á dreifiveitur Rariks er vel hægt að ímynda sér að það gæti komið upp önnur staða í þessum efnum þannig að menn vildu fara út að selja inn á t.d. sumarbústaðalönd sem þeir byggja upp sjálfir eða sumarbústaðalönd sem þeir þess vegna hafa selt einstökum aðilum rétt til bygginga á. Ég held því að staða þessara litlu fyrirtækja sé þrengd um of með þessum lagabálki. Ég bið nefndina að taka þessa hluti sérstaklega til skoðunar milli umræðna. Það er annað atriði sem er umhugsunarefni við þessa lagasetningu. Ég hef ekki á móti því að við skiptum þessum rekstrarþáttum upp. Ég held að það sé nauðsynlegt þó að ég hafi svo sem mjög takmarkaða trú á því að okkur takist alveg í nánustu framtíð að koma á samkeppni í þessum geira þá er sjálfsagt að reyna að búa til lagaumhverfið þannig að það geti orðið og það tekst kannski í fyllingu tímans. En við skulum hafa það á hreinu að um leið og við gerum þetta opnum við á vissan hátt fyrir möguleikana á því að selja ákveðna þætti eins og svo sem fleiri hv. þingmenn hafa komið hér inn á. Það eru ekkert endilega lítil fyrirtæki. Það má alveg ímynda sér að það séu á vissan hátt sköpuð skilyrði fyrir einkavæðingu Landsvirkjunar. Það er nokkuð sem maður hlýtur að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra að hvort að búi að baki þessari lagasetningu. Það væri mjög gott að fá afdráttarlausar yfirlýsingar frá iðnaðarráðherra og fulltrúum meiri hluta í iðnaðarnefnd um þetta atriði. Það væri að mínu viti afar óheppilegt ef menn færu þá leið. Það er þess vegna mikilvægt að þeir af fulltrúum meiri hlutans sem hafa sömu skoðun láti það koma fram hér í umræðum við þetta lagafrumvarp að ekki standi til að skapa jarðveg fyrir slíka einkavæðingu.

Herra forseti. Það er tvennt sem ég ætla að inna hv. þm. Bjarna Harðarson eftir. Hann ræddi hér sérstaklega um hitaveiturnar. Nú liggur fyrir að raforkutilskipun Evrópusambandsins, sem er í raun og veru grundvöllur að þessu máli öllu, nær ekki til hitaveitna. Það er í raun og veru heimatilbúið mál á síðari stigum hér að innleiða líka þau grundvallarsjónarmið sem eru í raforkutilskipun Evrópusambandsins í hitaveitur. Ég vil því inna hann eftir því hver afstaða Framsóknarflokksins er til þess, hvort Framsóknarflokkurinn hafi strax í upphafi verið þeirrar skoðunar að þessi ákvæði ættu að taka til hitaveitnanna sömuleiðis. Hitt sem ég vil spyrja hv. þingmann um er að nú verður gert skylt að skipta upp starfsemi, t.d. eins og Orkuveitu Reykjavíkur. Það mun t.d. þýða að þættir í rekstri Orkuveitunnar eins og fráveitan, holræsin, lenda í félagi sem má þá selja 49% í samkvæmt frumvarpi þessu og breytingartillögum meiri hlutans. Ég vil gjarnan heyra viðhorf hans til þess hvort honum finnist það heppilegt að verkefni eins og holræsin, sem eru auðvitað enginn samkeppnisrekstur og verða það aldrei, geti verið allt að 49% - eða þó að það væri að 1/3 - í eigu einkaaðila. Þetta eru viðhorf sem mér finnst mjög mikilvægt að fá fram í þessari umræðu.

Fyrst varðandi hitaveiturnar. Mér finnst eðlilegt að inn í tilskipanir Evrópusambandsins vanti að setja eitthvað um hitaveitur vegna þess að þeir þekkja lítið til slíkra „apparata“ suður þar. Ég tel í grunninn að það sé algjörlega nauðsynlegt að innleiða þær reglur varðandi hitaveiturnar að sérleyfisþátturinn sé áfram í opinberri eigu og jafnframt að það sé mikilvægt að tryggja hér opinbert eignarhald á auðlindunum. Að því leyti finnst mér algjörlega eðlilegt að þessi lög nái yfir þann þátt líka. Það er jafnvel brýnna vegna þess að það væri ekki heppileg þróun ef við töpuðum okkar miklu orkuauðlindum, hveraauðlindum, í hendur einkaaðila þar sem allar líkur eru á því að þetta séu auðlindir sem muni vaxa mjög mikið í verði á næstu árum og áratugum. Það er miklu nær að einstakir aðilar hafi þarna rekstrarleyfi eins og kveðið er á um í lögum þessum. Varðandi það hvort heppilegt sé að einkaaðilar geti eignast 49% í holræsakerfi Reykjavíkurborgar, svo dæmi sé tekið, þá sé ég í sjálfu sér ekki héraðsbrest í því. Þó að ég telji að nóg hafi verið gert í einkavæðingu um sinn mundi ég ekki útiloka það um alla framtíð að það gæti verið allt í lagi undir einhverjum kringumstæðum. Ég sé þó ekki alveg að einkaaðilar muni stökkva svo glatt á það meðan meirihlutaeigan væri í ríkiseigu. Þó svo að ég hefði viljað hafa þetta hlutfall hærra, 

Herra forseti. Mér fannst á formanni Framsóknarflokksins þegar hann talaði hér fyrr í kvöld að hann hefði heldur kosið að þessi hlutur sem mætti selja eignaraðilunum færi ekki í meira en 1/3 eins og upphaflega frumvarpið gerði ráð fyrir. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort hann sé sama sinnis. Varðandi málið að öðru leyti, hitaveiturnar og þar með talið fráveituna, holræsin, kemur mér afstaða hans aðeins á óvart. Það hefur til að mynda verið samdóma viðhorf - ég held ég megi segja allra flokka, t.d. á vettvangi borgarstjórnar Reykjavíkur, þar með talið Framsóknarflokksins - að þessi starfsemi eigi að vera að fullu á hendi sveitarfélagsins, þ.e. opinbers aðila. Það kemur mér aðeins spánskt fyrir sjónir að heyra þau viðhorf hjá þingmanni Framsóknarflokksins að honum finnist í lagi að svona stór og afdrifaríkur hlutur fyrirtækjanna á þessu sviði fari hugsanlega í eigu einkaaðila ef ákvörðun yrði tekin um að selja þennan hlut sem frumvarpið heimilar ef það verður að lögum. Það kemur mér á óvart og ég hefði gjarnan viljað heyra betur frá þingmanninum hvernig hann rökstyður það.

Því er nú til að svara í þessum efnum að Framsóknarflokkurinn hefur lengi aðhyllst blandað hagkerfi. Ég sé ekki að það sé einhver stórpólitísk markalína hvort einkaaðilar geti eignast hlut í fyrirtækjum í sérleyfisbundnum rekstri eins og holræsum þó að ég telji eðlilegra, alla vega við núverandi aðstæður, að þetta sé í eigu sveitarfélaganna og opinberra aðila. Þetta er ekki alls staðar í eigu þeirra sveitarfélaga sem þjónustunnar njóta. Það má því segja að þar sem þetta eru fyrirtæki á stærri grunni, og jafnvel sem þjónusta sveitarfélög sem ekki eiga í fyrirtækinu, að bilið milli þess og ef það væri í einkaeigu er orðið mjótt. Ég tel aðalatriðið í þessu vera að slá vörn um auðlindirnar. Það tel ég vera rökin fyrir því að Alþingi beri að samþykkja þessi lög jafnvel þó að það séu á þeim einhverjir gallar og eitthvað sem við þurfum síðan að bæta enn betur úr. Ég hefði viljað sjá ákvæðið um auðlindirnar áfram í 2/3, í 67% en niðurstaða meiri hlutans er sú að ekki náðist þar sátt um meira en 51%. Ég tel það miður en það er þó betra en að ekkert sé að gert til að slá vörn um þetta samfélagslega eignarhald á orkuauðlindum landsmanna.

Herra forseti. Hér er rætt frumvarp til laga um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði, bandormur sem tekur til nokkurra lagabálka, annars vegar breytinga á vatnalögum og hins vegar á raforkulögum og lögum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Allt eru þetta kunningjar frá liðnum árum, frá því að einkavæðingin í raforkukerfinu hófst fyrir alvöru þegar farið var að hlutafélagavæða orkufyrirtækin. Frá 2002 er þetta búin að vera ein samfelld ganga í einkavæðingu orkufyrirtækjanna, orkuauðlindanna og þjónustustofnana sem tengjast þeim. Ég minnist þess að ég var í sérstakri nefnd, svokallaðri 19 manna nefnd sem sett var á stofn í framhaldi af samþykkt raforkulaganna frá árinu 2003 þar sem samþykkt var að færa inn tilskipun Evrópusambandsins um að innleiða samkeppni á raforkumarkaði. Þar má segja að byrjað hafi sorgarsagan, þrautagangan á þeim misskilningi á aðgerðinni sem þá var sett, því að þá eins og í dag var sagt í þingsölum Alþingis að ekki væri hægt að fá undanþágu frá þessari samkeppnistilskipun. Og þótt leitað væri eftir skriflegum yfirlýsingum eða gögnum þar að lútandi, að ekki væri hægt að sækja um undanþágu, þá lá það ekki á lausu. Nei, það var eins og það væri hreint trúaratriði fyrir því markaðshyggjufólki sem þá réði för í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar að fara að öllum tilskipunum, kröfum og tilmælum Evrópusambandsins um innleiðingu markaðslögmálsins, um samkeppni á öllum sviðum og þar á meðal þessum. Meiri hlutinn samþykkti þetta þó að síðar hafi komið í ljós og ítrekað í umræðunni að við hefðum alveg getað fengið undanþágu frá þessum samkeppnismarkaði vegna þess að staðan á Íslandi er með svo allt öðrum hætti en í Evrópu. Ísland er eyland, hér eru ekki miklir möguleikar til að versla með rafmagn á milli landa. Það er sitt hvað aðstæður hér eða í Hollandi, Lúxemborg eða Belgíu þar sem eru aðliggjandi landamæri að mörgum öðrum löndum og þó að menn geti velt því fyrir sér þar að einhver slíkur sé markaður mögulegur þá er hann ekki fyrir hendi hér. Þessi aðgerð af hálfu þáverandi ríkisstjórnar, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, var því afar sorgleg og síðan hafa menn verið að elta skottið á sér í þessum efnum. Við sitjum áfram uppi með markaðshyggjuríkisstjórn, því að þótt Framsókn sé farin kemur nýr samstarfsaðili í bólið sem er síst betri en sá fyrri hvað varðar markaðshyggju á sviði almannaþjónustu. Við munum heyra þetta aftur, nákvæmlega sömu setningar og sagðar voru þá, að við verðum að leiða þetta inn því að þetta sé tilskipun frá Evrópusambandinu. Hvað höfum við ekki heyrt í umræðunni í dag um innleiðingu á tilskipun Evrópusambandsins um svokallaða matvælalöggjöf? Að við verðum að leyfa innflutning á hráu kjöti og hrámeti frá Evrópusambandinu, að við verðum að gera það. Þetta heyrum við meira að segja ráðherra segja alveg eins og þáverandi iðnaðarráðherra sagði á þeim tíma, að við yrðum að innleiða samkeppni í orkulögin. Nákvæmlega sama heyrum við í dag. Hún er svo ótrúleg þessi hnjáliðamýkt ráðherranna og ríkisstjórnarinnar, þessara markaðshyggjuafla, þegar eitthvað er til umræðu á þá lund. Nú heyrum við aftur á móti í sambandi við Evróputilskipun um innflutning á hráu kjöti að það sé eiginlega engin leið að afla skriflegra gagna um að ekki hafi verið leitað eftir undanþágum heldur hafi menn bara bognað. Svona er þetta á hverju sviðinu á fætur öðru hvað varðar tilskipun frá Evrópusambandinu. Ráðherrar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins, hvort heldur hún er með Framsókn eða Samfylkingu, eru með hnén bogin þegar um það er að ræða og því eru yfirlýsingar á því sviði í rauninni marklausar. Síðan var skipuð nefnd, eins og ég kom að áðan, 19 manna nefnd sem átti að fara ofan í þennan aðskilnað á raforkuflutningi og raforkuframleiðslu. Það væri afar mikilvægt að gera það hér á landi. Drottinn minn dýri, það var lagt þannig upp. Ég minnist vel umræðunnar og ég ætla að koma aðeins inn á hana. Þá kom einmitt fram umræðan um stofnun Landsnets eða sérstaks flutningakerfis sem síðan fékk nafnið Landsnet. Ég óskaði ítrekað eftir því þá að fram færi formleg úttekt á kostum og göllum hinna mismunandi eignar- og rekstrarforma flutningsfyrirtækisins miðað við skilgreint hlutverk þess og markmið í rekstri, því að þá voru einnig uppi mjög sterkar hugmyndir um að gera þetta að hlutafélagi í eigu ríkisins. Fyrst átti þetta reyndar að vera hlutafélag sem síðan átti að selja á almennum markaði eftir nokkur ár. Gegn því var mikil andstaða. Ég óskaði eftir því að fram færi úttekt á því hvaða eignar- og rekstrarform væri best miðað við hlutverkið. Það fékkst ekki og hefur enn ekki fengist. Ég sé á því frumvarpi sem nú er til umræðu að áfram er tönnlast á því að það verði að halda þessum aðskilnaði, það verði að hafa þetta í hlutafélagaformi, það verði að vera hægt að selja hlutina til einkaaðila o.s.frv. Þegar spurt er hvers vegna þá verður fátt um svör. Stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessum efnum er alveg á hreinu. Við teljum að sameiginlegar auðlindir landsmanna eigi að vera á forræði almannavaldsins. Þannig verði best tryggð sjálfbær nýting þeirra. Raforkukerfið á Íslandi var t.d. dæmi um afrakstur þess að almannafé var nýtt til uppbyggingar og nýtingar á sameiginlegri auðlind landsmanna. Við höfum frá upphafi varað við afleiðingum þess að tilskipun Evrópusambandsins um innri skipan raforkumála yrði tekin upp hér á landi. Ýmsar aðstæður valda því að Íslendingar hefðu átt þá strax að fara fram á undanþágu af augljósum ástæðum, m.a. landfræðilegrar stöðu landsins. Mér segja fróðir menn að það sé enn hægt að fara fram á undanþágu frá þessari tilskipun Evrópusambandsins og ég spyr: Hvers vegna er það ekki gert? Markmiðið með flutningskerfinu er að annast ákveðna skilgreinda almannaþjónustu, miðlun rafmagns á sem hagkvæmastan og öruggastan hátt og jafnframt að annast verðjöfnun á raforku til neytenda þannig að hún sé í boði og á sama verði og sömu gæðum hvar sem er á landinu. Raforkukerfið á Íslandi hefur verið byggt upp á löngum tíma og á grundvelli einkaleyfis og samræmdrar yfirstjórnar. Með því hefur náðst góður árangur í að eiga við álagstoppa og tryggja stærðarhagkvæmni sem eru veigamiklir þættir í rekstri raforkukerfa. Ekki verður séð hvernig öryggi, skilvirkni og hagkvæmni verður betur tryggð með því að innleiða samkeppni og skipta þessum fyrirtækjum upp á milli framleiðslu og dreifingarþjónustunnar. Þá er einmitt hætta á að við fáum offjárfestingar sem geta leitt til sóunar og lélegrar nýtingar eignanna. Einnig er vert að benda á mikilvægar forsendur þess að raforkuframleiðsla valdi sem minnstu raski á umhverfi sem eru að henni sé vel stýrt og sem minnst sóun verði á raforku vegna hluta eins og offramleiðslu og óþarfa taps í dreifikerfinu. Reynsla undanfarinna missira af kerfisbilunum í Bandaríkjunum og Kanada og meginlandi Evrópu hefur staðfest að markaðsvæðingin felur í sér margvíslegar hættur. Mér er minnisstætt dæmi frá Kaliforníu árið 2003 eða 2004 þar sem nánast allt raforkukerfið í Kaliforníu hafði verið einkavætt og allt í einu fór það á hausinn og hrundi og ríkið varð að kaupa aftur til baka bæði dreifikerfið og flutningskerfið. Það er líka athyglisvert að horfa til þess að alveg eins og nú lögðu fulltrúar almannasamtakanna, þeir sem bera almannaheill fyrir brjósti, bæði Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, fram álit þegar málin voru hér á dagskrá í febrúar árið 2004 um þessa uppskiptingu á milli framleiðslu og dreifingar, þar sem þessari aðferð var hafnað. Ég vil leyfa mér að vitna í álit þeirra þá, herra forseti, því að segja má að það gildi alveg eins í dag og er reyndar að mörgu leyti samhljóða því sem er í dag. En í áliti fulltrúa ASÍ og BSRB árið 2004 þegar var verið að keyra þennan aðskilnað hér í gegn lagalega stendur, með leyfi forseta: „Afstaða ASÍ og BSRB til þessa máls byggist á þeirri grundvallarsýn að vatns- og gufuorka sem nýtist til raforkuframleiðslu sé auðlind sem allir landsmenn eigi rétt á að njóta sameiginlega og með sem jöfnustum hætti. Lög sem snerta nýtingu þessarar auðlindar verða því að taka mið af þessu grundvallarsjónarmiði. Orkan er ein af mikilvægustu forsendum lífskjara hér á landi og ljóst að framtíðaruppbygging í atvinnumálum byggist að miklu leyti á hagkvæmri orku.“  Hvernig hefur þetta svo reynst, herra forseti? Það er verið að gera kröfu á Rarik um að skipta sér upp. Rarik var hlutafélagavætt. Og hvaða áhrif hafði það? Starfsemin lokaðist af. Rarik var ríkisfyrirtæki og í gegnum þá beinu eignaraðild var lagt fjármagn á fjárlögum ár hvert til uppbyggingar á dreifikerfum landsmanna, m.a. til þrífösunar rafmagns. Menn höfðu uppi svardaga þá, áður en Rarik var hlutafélagavætt, að það væri einmitt hægt að beita ríkiseigninni á Rarik með þeim hætti að efla dreifiveiturnar, efla og byggja upp dreifikerfið. Nú er það svo að þetta dreifikerfi, þrífösun á rafmagni, hefur nánast stöðvast sem sértæk aðgerð síðan Rarik var hlutafélagavætt. Ég lagði fram fyrirspurn fyrr í vetur, herra forseti, varðandi þrífösun rafmagns og spurði hve mörg býli og þorp ættu ekki kost á tengingu við þriggja fasa rafmagn og hvernig þau skiptust eftir landshlutum. Það voru samtals 2.489 býli sem ekki hafa aðgengi að þriggja fasa rafmagni. Þrífösun rafmagns er forsenda fyrir samkeppnishæfu atvinnulífi í hinum dreifðu byggðum landsins. Í þeirri hægu þróun sem var þó áður en markaðsvæðingin kom inn með þessum hætti settu menn sér mark og ákveðnu fjármagni var varið til þess á hverju ári að ráðast í þessar aðgerðir. Núna er engin svör að fá. Ég er með erindi frá ýmsum bændum og fyrirtækjum út um land sem reyna að ganga eftir því að vita hvenær þeir geta fengið þrífösun rafmagns og það er engin svör að fá. Í svari sem ég fékk við fyrirspurn minni, þingskjal 245, 98. mál, segir eins og ég sagði áðan að 2.489 býli hafi ekki aðgengi að þriggja fasa rafmagni. Þegar spurt er hve miklu fé sé varið á þessu ári til þrífösunar rafmagns í dreifbýli þá er svarið að ekki sé um sérstakar aðgerðir að ræða sem eingöngu snúa að því að tengja þriggja fasa rafmagn. Og þar er vitnað til þess að árið 2006 varð Rarik að hlutafélagi og þá var gert ráð fyrir því að ekki væri hægt að leggja í svona sértækar aðgerðir umfram það sem gert væri með almennri endurnýjun á lagnakerfinu. Sömu sögu er að segja um Orkubú Vestfjarða. Ég spurði einnig hvort fyrir lægi einhver kostnaðargreind framkvæmdaáætlun og pólitísk stefnumörkun um lagningu þriggja fasa rafmagns til þeirra staða sem ekki hafa aðgang að því nú. Um það hafði verið gerð áætlun. Árið 2002 var búið að leggja upp tímasetta áætlun um átak í uppbyggingu þriggja fasa rafmagns og var gerð sérstök skýrsla þar að lútandi. Eins og ég sagði áðan, eftir að Rarik var hlutafélagavætt var í sjálfu sér ekki talið að hið opinbera gæti komið með beinum hætti að því að hvetja til þess að leggja þriggja fasa rafmagn, eins og stendur í lok svarsins, með leyfi forseta, en þá er aftur búið að skipa nefnd: „Á haustmánuðum skipaði ráðherra vinnuhóp sem m.a. er falið að endurmeta þörf atvinnulífs á landsbyggðinni fyrir þriggja fasa rafmagn ásamt því að gera nýtt mat á kostnaði við að tryggja öllum landsmönnum aðgang að því.“ Svo segir síðar: „Það eru ekki fyrirætlanir um að ríkið leggi fram sérstaka fjármuni til að hraða endurnýjun og uppbyggingu raforkudreifikerfisins.“ Hins vegar eru orkufyrirtækin hvött til að gera það eins hratt og hægt er. Herra forseti. Ég sé að tíma mínum er að verða lokið. En þetta hefur verið ein sorgarsaga, hækkun á rafmagni til ferðaþjónustunnar er eitt dæmi. Hækkun á rafmagni til landsbyggðarinnar er ein alvarlegasta brotalömin sem fylgt hefur markaðsvæðingunni. Ég verð því að segja, herra forseti, 

Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram er hér verið að ræða talsvert afdrifaríkt og þýðingarmikið mál sem er frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra um breytingar á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði. Ég held að flestir geti tekið undir að þetta sé þýðingarmikið mál sem varðar margar grundvallarspurningar. Ég vil fyrst aðeins víkja að undirbúningi málsins og þá með hvaða hætti frumvarpið er samið, hvernig það lítur eða snýr að ýmsum hagsmunaaðilum sem frumvarpið snertir á afdrifaríkan hátt og hefur óneitanlega talsvert mikið um að segja. Við höfum stundum áður í umræðum um frumvörp í vetur veifað hér grárri bók sem heitir Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa og gefin er út af forsætisráðuneyti, dóms- og kirkjumálaráðuneyti og skrifstofu Alþingis og á að vera leiðsögn til þeirra sem vinna að gerð lagafrumvarpa í Stjórnarráðinu, um það hvernig vandaður undirbúningur að lagasetningu, hvernig frumvarpssmíð á að fara fram. Þar er m.a. fjallað um samráð við hagsmunaaðila í undirbúningi frumvarpa og þar segir m.a., með leyfi forseta: „Samráð stuðlar að því að forsendur mála liggi fyrir áður en ákvörðun er tekin. Einnig styðst samráð við þau lýðræðisrök að þeir sem ákvarðanir varða eigi þess kost að hafa áhrif á efni þeirra. Æskilegt er að efna til samráðs við hagsmunaaðila og almenning við gerð allra þýðingarmeiri frumvarpa eftir því sem tími og aðstæður leyfa. Við mat á því hvort frumvörp eru þýðingarmikil mætti líta til þess hvort um nýja stefnumörkun er að ræða sem horfir til breytinga á viðkomandi málefnasviði, nýjar skyldur eru lagðar á einstaklinga, atvinnulíf, sveitarfélög o.s.frv., réttindi framangreindra aðila eru aukin eða þau skert og fyrirhugaðar breytingar snerta marga.“ Síðan segir enn fremur í þessari ágætu bók, með leyfi forseta: „Kosturinn við að efna til samráðs um frumvörp áður en þau eru lögð fram á Alþingi er sá að á því stigi er gjarnan auðveldara að taka tillit til athugasemda. Enn fremur er tími þingnefnda til að fara yfir athugasemdir oft knappur eftir að mál hafa verið lögð fram.“ Þetta eru auðvitað orð að sönnu og ekki ástæðulaust að í þessari handbók er kveðið á um svona vönduð vinnubrögð og hvernig samráði er best háttað. Nú vill svo til varðandi það frumvarp sem hér er til umræðu á breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði að það virðist sem mjög hafi skort á að samráð væri haft við aðila sem ríkra hagsmuna eiga að gæta. Í því sambandi vil ég nefna sveitarfélögin í landinu sem eru að sjálfsögðu stór hagsmunaaðili þegar litið er til þess að flest orkufyrirtæki landsins eru í eigu, flest alfarið í eigu opinberra aðila og í mjög mörgum tilvikum sveitarfélaganna. Þar af leiðandi hefði verið eðlilegt að leita eftir samráði og samstarfi við þau strax á undirbúningsstigi þessa máls. Hið sama má auðvitað segja um orkufyrirtækin þar sem er auðvitað sérfræðiþekking á þessu sviði. Hér erum við því enn eina ferðina með dæmi um lagafrumvarp sem ekki uppfyllir þær kröfur um vandaða frumvarpssmíð sem gefin hefur verið út í handbók af hálfu ráðuneytanna tveggja sem ég nefndi, forsætisráðuneytis og dóms- og kirkjumálaráðuneytis annars vegar og síðan skrifstofu Alþingis. Maður hlýtur að velta því fyrir sér, herra forseti, hver tilgangurinn sé með útgáfu af þessu tagi, en þessi ágæta handbók er gefin út í nóvember 2007, og hvort ekki sé tilefni til þess þegar þessu þingi lýkur að farið verði yfir það af hálfu skrifstofu Alþingis, af hálfu skrifstofu forseta í hve ríkum mæli þau lagafrumvörp sem hafa komið inn í vetur hafa fylgt þeirri forskrift sem handbókin segir til um. Mér segir svo hugur að það verði í afskaplega fáum tilvikum hægt að segja að svo sé og ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að læra af reynslunni í þessu efni, að það verði farið yfir það af skrifstofu forseta hvaða frumvörp hafa uppfyllt þær kröfur sem þarna eru settar fram og hver ekki og við gætum þá dregið af því lærdóm fyrir framhaldið. Það held ég að sé þýðingarmikið. En, virðulegi forseti, nóg um þetta atriði. Það hefur talsvert verið rætt um það sem helst ber á milli sjónarmiða í nefndarálitum út úr hv. iðnaðarnefnd og þar er eignarhaldið auðvitað mikið til umræðu. Ég vil þó geta þess strax í upphafi að það kemur fram í upphafi greinargerðar hver tilgangurinn með þessu frumvarpi er. Það hefur komið fram í máli þingmanna sem hafa talað fyrir nefndaráliti, raunar bæði meiri hluta og minni hluta, að tilgangurinn eigi að tryggja eignarhald þjóðarinnar á orkuauðlindum, vatnsafli og jarðvarma. Ég vil ekki láta hjá líða, herra forseti, að geta þess að um markmið af þessum toga er örugglega býsna víðtæk pólitísk samstaða þannig að sá ágreiningur sem er uppi og birtist í mismunandi nefndarálitum og mismunandi breytingartillögum snýst í sjálfu sér ekki um þetta markmið. Hins vegar er það sjónarmið einnig uppi, m.a. af hálfu 2. minni hluta í nefndinni, að frumvarpið sjálft tryggi í raun ekki nægilega það sem því er ætlað að gera og að þær breytingartillögur sem meiri hlutinn í iðnaðarnefnd hefur lagt fram gangi frekar í öndverða átt við það sem lagt var upp með í upphafi í frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra. Um þetta eru bersýnilega skiptar skoðanir, ég hef fylgst með umræðunni og heyrt talsmenn meiri hlutans, m.a. hv. þm. formann iðnaðarnefndar halda öðru fram. Henni er að sjálfsögðu frjálst að hafa þá skoðun en við reynum að rökstyðja það viðhorf okkar að þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir gangi frekar í öndverða átt við það sem tilgangur frumvarpsins er sagður og það markmið sem kemur fram í frumvarpinu eins og það er lagt fram og var mælt fyrir af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra. Mismunandi sjónarmið um að hve miklu leyti við erum skuldbundin til að taka upp raforkutilskipun og ákvæði raforkutilskipunar Evrópusambandsins, sú umræða er auðvitað ekki ný af nálinni í sölum Alþingis, hún hefur farið fram áður og það hafa verið uppi alls kyns viðhorf og sjónarmið til þess. Nú hef ég oft heyrt bæði talsmenn núverandi ríkisstjórnar og einnig fyrrverandi ríkisstjórnar tala um að við séum skuldbundin til að taka upp þessa raforkutilskipun og stundum finnst mér satt að segja eins og þeir sem eru hallir undir aðild að Evrópusambandinu tali bara alltaf á þeim nótum að við séum skuldbundin til að taka upp þetta og hitt og það fari ekki fram neitt sjálfstætt mat á því gagnvart íslenskum hagsmunum og gagnvart EES-samningnum hvort tilteknar tilskipanir séu undir hann settar eða ekki eða hvort undanþáguákvæði eigi hugsanlega við eða ekki, heldur sé það nánast „tilgangurinn helgar meðalið“-viðhorf, af því að eitthvað kemur frá Brussel og Evrópusambandinu þá skuli það bara innleitt hér eiginlega alveg burt séð frá öllum efnisatriðum máls. Þetta viðhorf finnst mér vera ríkjandi í hugum þeirra sem tala mjög eindregið fyrir aðild að Evrópusambandinu og mér finnst það bagalegt. Mér finnst að menn verði að nálgast þetta mál alveg burt séð frá því hvaða afstöðu menn hafa til Evrópusambandsins einfaldlega út frá þeim hagsmunum sem hér eru í húfi. Í mínum flokki höfum við oft talað um það að við hefðum betur sett fram fyrirvara gagnvart raforkutilskipuninni, það hefði áreiðanlega verið hægt að fá einhverja undanþágu eða aðlögun að henni en að það hafi ef til vill ekki verið reynt. Reyndar hefur maður svo líka heyrt það frá þeim sem þarna voru á vettvangi að það hafi út af fyrir sig verið rætt en ekki fengist og hugsanlega vegna þess að það hafi vantað pólitískt bakland hér heima til þess að láta á slíka undanþágu reyna. Um það get ég auðvitað ekki fullyrt nákvæmlega þar sem ég var svo sem ekki á staðnum við það borð. Síðan er auðvitað mikilvægt að hafa það líka í huga að í umræddri tilskipun er, eins og ég hef lesið mér til, undanþága fyrir þeim mikla aðskilnaði sem raforkutilskipunin gerir ráð fyrir á milli fyrirtækja gagnvart raforkufyrirtækjum sem þjóna færri en 100 þúsund tengdum viðskiptavinum eða þjóna litlum einangruðum kerfum. Ég fæ ekki betur séð en að þetta eigi við á Íslandi almennt, að það sé enginn aðili hér sem þjónar fleiri en 100 þúsund tengdum viðskiptavinum og þar af leiðandi ætti þetta undanþáguákvæði raforkutilskipunarinnar almennt við á Íslandi og af þeim sökum hefðum við ekki þurft að ganga þá leið sem hér er verið að leggja til. Þar fyrir utan hefur á það verið bent að þessi tilskipun nær að sjálfsögðu ekki til hitaveitna og hér er því, að mínu viti, verið að ganga lengra en tilskipunin gerir ráð fyrir eða gerir kröfu til og það finnst mér vera óþarfi. Mér finnst að þeir sem gera tillögu um það verði að rökstyðja það alveg sérstaklega af hverju það er nauðsynlegt. Síðan höfum við hér ákvæði um aðskilnað milli sérleyfisstarfseminnar og samkeppnisstarfseminnar og ég veit að það virðist oft flókið í umræðu hvað er sérleyfisstarfsemi, hvað er samkeppnisstarfsemi og hvernig þetta virkar hreint praktískt þegar á hólminn er komið. Mig langar í því sambandi einfaldlega að taka dæmi af Orkuveitu Reykjavíkur sem er í dag eitt fyrirtæki sem þjónustar íbúa höfuðborgarsvæðisins á starfssvæði sínu bæði með rafmagn, með heitt vatn, kalt vatn og það rekur líka fráveitu, þ.e. holræsakerfin og er með gagnaveitu. Hvað þýðir þessi löggjöf fyrir fyrirtæki eins og þetta? Jú, hún þýðir að það verður væntanlega að skipta Orkuveitu Reykjavíkur upp í þrjú fyrirtæki og má þá rifja það upp að á sínum tíma voru hér þrjú veitufyrirtæki í Reykjavík, Rafmagnsveita Reykjavíkur, Hitaveita Reykjavíkur og Vatnsveita Reykjavíkur sem voru á 10. áratugnum sameinuð í tveimur skrefum í eitt fyrirtæki, m.a. til þess að ná fram hagræðingu í starfsemi og rekstri. Það er óumdeilt og á því fór fram sérstök athugun nokkrum árum eftir sameininguna að sú ákvörðun sem meiri hlutinn í borgarstjórn Reykjavíkur tók á sínum tíma, Reykjavíkurlistinn, að sameina orkufyrirtækin í eitt, skilaði verulegum rekstrarlegum fjárhagslegum ávinningi. Um það er ekki deilt og ég held að það hafi komið íbúum höfuðborgarsvæðisins til góða með afdráttarlausum hætti. Nú mun þurfa að skipta þessu fyrirtæki aftur upp eftir því sem mér sýnist best í a.m.k. þrjú fyrirtæki, þ.e. eitt fyrirtæki sem verður eins konar móðurfélag og verður þá eigandi að auðlindunum sjálfum og eigandi að hlut hins opinbera, sveitarfélaganna, þ.e. orkuveitunnar, í dótturfyrirtækjum. Þetta fyrirtæki verður þá alfarið í eigu sveitarfélaganna eða í opinberri eigu. Síðan verður að stofna tvö önnur fyrirtæki, dótturfyrirtæki sem sér um sérleyfisstarfsemina, sem er þá dreifiveiturnar, þ.e. fyrirtæki sem sér um að dreifa rafmagni eða heitu vatni eða þess vegna köldu vatni til notenda af því að það er sérleyfisskyld starfsemi, og hins vegar fyrirtæki sem á að sjá um samkeppnishlutann, þ.e. söluna á rafmagninu og heita vatninu og þess vegna vinnsluna. Þessi fyrirtæki þurfa ekki að vera í 100% opinberri eigu vegna þess að hér er gert ráð fyrir því - upphaflega var í frumvarpinu gert ráð fyrir því að fyrirtæki sem væri með dreifikerfið og hitaveiturnar gæti verið í eða ætti að vera alla vega að tveimur þriðju hlutum í eigu hins opinbera og það mætti að einum þriðja hluti vera í eigu einkaaðila, en núna gera breytingartillögur meiri hlutans ráð fyrir því að það sé nægilegt að 51% sé í eigu hins opinbera en 49% megi selja til einkaaðila. Við höfum verið að færa rök fyrir því að þarna sé í raun verið að ganga í öfuga átt, þarna sé verið að koma lengra til móts við þau pólitísku sjónarmið sem vilja markaðsvæða þessa orkustarfsemi. Er þá ekki skiljanlegt að menn bendi á það hverjir það eru sem kalla eftir því? Jú, það er t.d. annar stjórnarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn, sem í landsfundarsamþykktum sínum hefur ályktað um mikilvægi þess að markaðsvæða orkufyrirtækin og ég fæ því ekki betur séð en að í meðförum þingsins hafi Sjálfstæðisflokknum í raun orðið betur ágengt gagnvart Samfylkingunni en við ríkisstjórnarborðið þó, því að í upphaflegu frumvarpi iðnaðarráðherra var gert ráð fyrir að einungis mætti selja 33% af opinberri eigu í þessum fyrirtækjum en nú er það hækkað í 49%. Þessa stefnubreytingu gagnrýnum við og teljum, eins og svo sem hefur komið fram hjá fleiri ræðumönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að hér sé verið að stefna hagsmunum almennings í nokkra tvísýnu vegna þess að reynslan hvarvetna um heim hefur sýnt það að þar sem leið markaðsvæðingar og einkavæðingar orkufyrirtækja hefur verið farin hefur það iðulega skilað sér í hærra orkuverði og lakara afhendingaröryggi á raforku. Við heyrum fréttir um það alltaf af og til í fjölmiðlum um heilu borgirnar, heilu héruðin og svæðin, fylkin, jafnvel löndin sem verða fyrir rafmagnstruflunum, rafmagnsskorti vegna þess að það hentar ekki einkavæddu orkufyrirtæki að selja orkuna á því verði sem er í boði á tilteknum tímum, eðlilega þegar lögmálin um framboð og eftirspurn eiga að ráða ferðinni þá vitum við hvernig það fer og þegar arðsemissjónarmiðið eru komin inn, vegna þess að auðvitað mun verða gerð önnur og meiri arðsemiskrafa þegar einkaaðilar eru komnir inn í þennan rekstur. Það er ekkert óeðlilegt, það bara liggur í hlutarins eðli að einkaaðilar gera meiri kröfur um arðsemi af sínu eigin fé en opinberir aðilar sem eru að fjárfesta með samfélagsleg viðhorf og samfélagslega hagsmuni að leiðarljósi. Þegar meiri arðsemiskrafa kemur inn þá hlýtur hún að endurspeglast í orkuverðinu til neytenda. Ég held því að burt séð frá því að hér geti verið góð samstaða um mikilvægi þess að auðlindirnar séu tryggar í eigu opinberra aðila sé bersýnilegt að við höfum mismunandi afstöðu til þess að hve miklu leyti fyrirtækin sem veita þessa þjónustu, sem vinna orkuna, dreifa henni til almennings og selja hana, að hve miklu leyti þessi þáttur eigi að vera á hendi einkaaðila eða opinberra aðila. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt ríka áherslu á það að sá þáttur væri á hendi opinberra aðila og þess vegna mótmælt þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn gerir hér hvað þetta atriði snertir og erum ósammála því. Virðulegur forseti. Tími minn í þessari umferð er nú á enda og ég hef ekki enn þá komið inn á þau atriði sem ég ætlaði að ræða um sérstaklega og varða athugasemdir sveitarfélaganna 

Herra forseti. Ég ætla að halda áfram í ræðu minni hér þar sem ég hætti í fyrri ræðu minni. Auðvitað er hér tekist á. Hér er tekist á um almannaþjónustuna, hvort hún á að vera í forsjá og eigu almennings eða hvort hún á að vera í höndum einkaaðila að hluta til eða að öllu leyti og lúta kröfunni um arðsemi fjármagnsins. Auðvitað er fátt arðvænlegra en að fá að eiga hlut í raforkufyrirtæki eða fyrirtæki sem dreifir raforku, það er svo pottþétt. Það er miklu betra en að eiga hlut í fataverslun. Sama er með aðra almannaþjónustu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram tillögu til þingsályktunar vegna þessarar einkavæðingar sem hefur verið drifin áfram á undanförnum árum, m.a. í orkugeiranum, og á að keyra hér áfram með. Það er nefnilega verið að fara skref fyrir skref. Þess vegna vitnaði ég til þess í ræðu minni áðan þegar ég starfaði í svokallaðri 19 manna nefnd þegar var verið að ræða þessi fyrstu skipti. Þá voru menn með mikla svardaga um að þetta mundi ekki hafa nein áhrif. Þetta mundi alls ekki leiða til hækkana á rafmagni, nei, uppskiptingin mundi frekar lækka kostnaðinn til hins almenna notanda því að samkeppnin sæi til þess. Við fluttum hér tillögu til þingsályktunar fyrr í haust, á þskj. 3, eitt fyrsta mál þingsins þar sem við óskuðum eftir því að þetta væri þá bara tekið út og kannað yrði hver árangurinn hefði orðið í einkavæðingu almannaþjónustunnar á undanförnum árum. Við höfum dæmin. Það er búið að einkavæða raforkuna, það er búið að hlutafélagavæða fyrirtækin, það er búið að krefjast markaðsvæðingar í raforkunni, uppskiptingar á milli framleiðslu og dreifingar. Það er búið að einkavæða og selja Landssímann, fjarskiptin sem voru jú einn af grunnvegum til eflingar atvinnulífi og jöfnuði í samkeppni um allt land. Hver hefur árangurinn orðið? Hefur þjónustan orðið betri? Hefur hún orðið ódýrari? Hefur hún orðið hagkvæmari? Við viljum fá úr þessu skorið. Einkavæðing á bönkunum öllum í einu - við drógum það í efa og lögðumst gegn því að það væri gert. Við viljum fá úttekt og sjá hvort þetta hefur leitt til góðs. Er þjónustan betri? Er hún ódýrari? Er hún hagkvæmari fyrir almenning? Er hún betri fyrir starfsfólkið? Þessu viljum við fá nákvæma úttekt á áður en haldið er áfram á þessari braut. Svona mætti lengi áfram telja. Þess vegna lögðum við til, herra forseti, að gerð yrði ítarleg rannsókn á áhrifum og afleiðingum markaðsvæðingar samfélagsþjónustunnar. Í tillögugrein okkar á þskj. 3, sem lýtur einmitt að því sem við fjöllum um hér, segir, með leyfi forseta: „Könnuð verði reynslan af markaðs- og einkavæðingu viðfangsefna ríkis og sveitarfélaga hér á landi og einnig verði dregnar saman og hafðar til hliðsjónar helstu niðurstöður rannsókna á slíkum breytingum erlendis. Sérstök verkefnisstjórn hafi yfirumsjón með rannsókninni, skipuð einum fulltrúa frá hverjum þingflokki sem og einum fulltrúa frá hverjum um sig, Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins og BSRB, en formann hópsins skipi forsætisráðherra án tilnefningar.“ Við lögðum til að gengið yrði mjög hratt til verks, verklok skyldu vera fyrir 1. október 2008 og fallið yrði frá öllum áformum um frekari einkavæðingu og einkarekstur þar til niðurstöður skýrslunnar lægju fyrir. Það tel ég eðlilegt í þeim gríðarlegu samfélagsbreytingum sem hafa átt sér stað nú í kjölfar þessarar einkavæðingar að numið verði staðar og gerð úttekt á hvernig farið hafi. Þetta hefur því miður ekki enn fengist fram og enn er hér keyrt áfram í að einkavæða orkugeirann með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Ég er með lítið dæmi hér í höndunum, herra forseti, frétt um bréf frá hótelstjóranum á Hellnum á Snæfellsnesi sem lýsir því hvernig raforkuverð til fyrirtækja á köldum svæðum hafi stórhækkað skyndilega eftir breytinguna á raforkulögunum. Guðrún Bergmann, hótelstjóri á Hellnum, segir, með leyfi forseta: Ný orkulög og verðhækkanir skekkja samkeppnisstöðu fyrirtækjanna. Þetta er frá því 27. nóvember 2006 þar sem segir að Guðrún Bergmann, hótelstjóri á Hótel Hellnum, hafi skrifað iðnaðarráðherra og óskað eftir því fyrir hönd fyrirtækis síns, og annars sem er fyrirtæki í ferðaþjónustu, að raforkuverði til fyrirtækja á svokölluðum köldum svæðum verði breytt. Síðan er rakið hvernig níðst er á verðlagningu raforkunnar til þessara aðila í dreifbýli. Ég minnist líka bréfs frá formanni Félags ferðaþjónustubænda á aðalfundi þeirra þar sem kvartað er yfir þessu sama. Ég minnist ályktana frá búnaðarþingi þar sem bent er á að eftir að svokölluð markaðsvæðing var innleidd í raforkukerfið hér á landi hafi raforka snarhækkað til þessara aðila. Var það ætlunin? Það var ekki það sem lofað var en það er nú svo að það er ekki hægt að draga ráðherra til ábyrgðar fyrir svikin loforð. En flest af því sem lofað var og átti að leiða til betri tíma við markaðsvæðingu raforkukerfisins, hin nýju raforkulög, hefur verið svikið. Þess vegna finnst mér alveg magnað ef nú á að halda áfram á sömu braut markaðsvæðingar og einkavæðingar orkugeirans eins og hér er verið að gera án þess að staldrað sé við og farið að tillögum okkar vinstri grænna um að gerð verði úttekt á því hvernig það hafi gengið til. Í 13. gr. er fjallað um breytingu á vatnalögum þar sem sagt er að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. sé heimilt að framselja réttindi til ríkis, sveitarfélags eða félags sem er alfarið í eigu ríkis og sveitarfélaga til að fara með eignarhald þessara réttinda. En síðan er sagt að heimilt sé að veita tímabundinn afnotarétt á réttindum til allt að 65 ára í senn og þar er líka minnst á þjóðlendur. Ég minnist þess máls sem kom inn á Alþingi fyrir líklega þremur árum síðan þegar þáverandi formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, flutti hér frumvarp um að afhenda til eignar vatnasvæði Búrfellsvirkjunar til Landsvirkjunar sem þá þegar var inni og úrskurðað sem þjóðlenda. Það hleypti málinu náttúrlega öllu í uppnám að ríkið gerði kröfur um að fá úrskurðað land sem þjóðlendu - gott og vel með það í sumum tilfellum en í öðrum tilfellum er það vafasamara. Þá er kannski verið að deila við landeigendur sem eru náttúruunnendur í sjálfu sér og vilja ógjarnan missa auðlindir sínar undir þessa stefnu ríkisstjórnarinnar að leigja náttúruperlur undir virkjunarframkvæmdir til allt að 65 ára í senn. Ég spyr: Er það ætlunin að heimilt sé að það gerist innan þjóðlendna? Ég dreg það stórlega í efa að lögin um þjóðlendur heimili að ríkið geti veitt eða selt þessi réttindi til 65 ára í þjóðlendum. Það er þá eins gott að hafa það þá á hreinu í þeim umræðum um þjóðlendurnar sem standa á milli ríkisins annars vegar og landeigenda hins vegar. Við höfum lagt áherslu á það í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að sett yrðu mjög skýr lagafyrirmæli um meðferð þjóðlendna, um meðferð þeirra auðlinda sem falla innan marka þjóðlendna. Það eigi að vera hluti af því ferli sem þar er. Því held ég að það yrði líka miklu meiri sátt um þjóðlendumálið ef það lægi skýrt fyrir að það væri ekki heimild fyrir ríkið til að ráðstafa auðlindum eins og 

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu mjög mikilvægt lagafrumvarp. Ég hef fylgst nokkuð með umræðunni um þetta mál hér í dag og það er umhugsunarvert hve ólíkar áherslur manna eru og hve mismunandi sýn þingmenn hafa á þessa hluti. Hér kom áðan fulltrúi Sjálfstæðisflokksins og sagði að með frumvarpinu væri verið að tryggja og styrkja aðkomu opinberra aðila að orkugeiranum, festa hana í sessi. Síðan koma aðrir þingmenn og telja að þessu sé gagnstætt farið. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. iðnaðarráðherra hefði sett þetta frumvarp fram ef Samfylkingin hefði verið í samstarfi við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Ég held ekki. Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra hefði verið mjög sáttur við að setja fram allt annars konar frumvarp. Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra sé að heyja varnarbaráttu gagnvart einkavæðingarsinnum, hugsanlega einhverjum í eigin flokki en náttúrlega fyrst og fremst í Sjálfstæðisflokknum. Í upphafi þings í haust beindi ég spurningu til hæstv. forsætisráðherra um orkugeirann, hvort til stæði að markaðsvæða hann, einkavæða hann. Hæstv. forsætisráðherra svaraði - ég man að mér misheyrðist svarið - að orkugeirinn væri ekki endilega andlag einkavæðingar, í þýðingu yfir á mælt mál: Það stæði ekki endilega til. Hvað gerir þá hæstv. iðnaðarráðherra? Hann býst til varnar því að þótt ekki standi endilega til að einkavæða orkugeirann gæti það hugsast, og það er byrjað að reisa varnarmúra á grundvelli þess sem er og þar hefur mikið þokast til á undanförnum árum. Gagnstætt því sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði hér áðan, að verið væri að styrkja í sessi aðkomu opinberra aðila að orkugeiranum, hefur einkafjármagnið verið að þrengja sér leið inn í þennan geira. Hann var allur á vegum hins opinbera, allar orkuveiturnar í landinu voru það, það er núna sem einkageirinn hefur verið að ryðjast inn á þennan vettvang. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur horft til þess sem hefur gerst þegar landamærin hafa verið flutt til, t.d. varðandi eignarhald á vatnsveitum. Þar var háð mikil orrusta hér í þingsal fyrir fáeinum árum þegar kveðið var á um það í lögum að eignarhald á vatnsveitum skyldi vera að 2/3 í opinberri eigu. Þarna ætlaði hæstv. iðnaðarráðherra líka að draga varnarlínuna. Hvað gerir Sjálfstæðisflokkurinn? Hann krefst þess að varnarmúrarnir séu lækkaðir, farið verði úr 2/3 eignarhalds niður í 51%, er ekki svo? Var það ekki krafa frá Sjálfstæðisflokknum? Eða man ég það ekki rétt að Viðskiptaráð sé andvígt frumvarpinu á grundvelli þess að það takmarki um of aðkomu viðskiptaaðila að þessum geira? Ég held það, vildi fara enn neðar. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að skilja frumvarpið í ljósi átaka á milli afla sem eru á ólíkri skoðun og vilja ekki fara sömu leið. Það er alrangt að ímynda sér að með frumvarpinu sé verið að stíga einhver skref til að slá varðborg um orkugeirann á Íslandi, það er verið að opna hér allar gáttir og það er margt sem fær mig til að staldra við. Í 1. gr. frumvarpsins segir, og þar er fyrsta stóra varnarlínan, að óheimilt sé að framselja beint eða óbeint og með varanlegum hætti eignarrétt á vatni sem hefur að geyma virkjanlegt afl umfram 7 MW, óheimilt er að framselja eignarrétt á slíku vatni. En hvað með vatn sem er ekki alfarið í almannaeign eða er undir þessum stærðarmörkum, hvað má gera við það? Það er hægt að gagnálykta og ætla að hægt sé að framselja slíkan eignarrétt. Hvað vorum við annars að deila um þegar vatnafrumvarpið var hér uppi? Var það ekki einmitt þetta, eignarréttur á vatni? Og var það ekki skírskotun í vatnalögin frá 1923 þar sem vísað er til afnotaréttar á vatni sem var okkar helsta haldreipi sem gagnrýndum vatnalagafrumvarp ríkisstjórnarinnar? Hverjir voru það? Jú, það voru þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þingmenn Samfylkingarinnar með hæstv. núverandi iðnaðarráðherra í fararbroddi. Þetta er það fyrsta sem ég staldra við í frumvarpinu. Annað verður mér umhugsunarefni og hlýtur líka að verða Samfylkingunni umhugsunarefni, að helstu ráðgjafar, samkvæmt því sem fram kemur í frumvarpinu, virðast vera aðilar sem hrærast í samkeppnisumhverfinu og það er þá ekki síst Samkeppnisstofnun. Vísað er í hana nánast sem heilaga ritningu í greinargerð með frumvarpinu, að samkvæmt hennar áliti sé mikilvægt að halda inn á svið markaðarins. Bíðum nú við, hvað skyldi þessi Samkeppnisstofnun annars vera að véla og ráðleggja þessa dagana? Hún varð fræg að endemum fyrir fáeinum vikum þegar hún braust inn í tölvur og skrifstofur - með löglegum hætti að vísu, nauðsynlegum lagaheimildum - Bændasamtakanna, heimtaði þar öll gögn og umræður af bændaþingi vegna þess að grunur lék á að Bændasamtökin ynnu í þágu íslenskra bænda. Það er náttúrlega algerlega bannað að gera það. Hún lét líka frá sér heyra þegar til stóð að Orkuveita Reykjavíkur keypti hlut Hafnarfjarðar í Hitaveitu Suðurnesja. En það er allt í lagi að fjárfestarnir í Geysi Green eigi þar 32% eignarhlut, það er allt í góðu lagi. Nei, aðalvandinn virtist vera sá að Orkuveita Reykjavíkur ætti þar 16,6% hlut og vildi kaupa hlut Hafnarfjarðar sem nemur 15,4%. Samkeppnisstofnun sagði: Það á ekki að vera heimilt fyrir Orkuveitu Reykjavíkur að eiga meira en 3% í þessu fyrirtæki. Hvers vegna er ég að nefna allt þetta núna, hvert er samhengi hlutanna? Jú, það er sú ofurtrú sem þarna kemur fram á markaðslögmálum, að markaðslögmálin muni færa okkur gull og græna skóga á þessu sviði. Um það höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði miklar efasemdir, mjög miklar efasemdir. Þar horfum við einfaldlega til reynslunnar, við horfum til reynslunnar í Evrópu þar sem hver rannsóknin á fætur annarri hefur leitt í ljós að í stað þess að færa raforkuverð niður hefur markaðsvæðingin orðið til þess að verð hefur hækkað, í stað þess að auka samkeppni eða skapa samkeppni höfum við fákeppni. Fyrir þá sem lesa Financial Times var rækileg úttekt á þessu síðasta sumar og kærumálum sem ganga. Það er fákeppnin sem er einkennandi, ekki samkeppni. Þrátt fyrir allt þetta, þrátt fyrir þessa slæmu reynslu að utan, skal haldið inn á þennan vettvang. Nú á að taka þessar grunneiningar í samfélagi okkar, orkugeirann, heita vatnið, frárennsliskerfin, þessa grunnþjónustu, og færa hana inn á markað. Er þetta nú viturlegt? Er viturlegt að þvinga Orkuveitu Reykjavíkur með lögum - þetta er eins og í Sovétríkjunum forðum, í reglugerðarveldinu þar sem menn höfðu ofurtrú á hinni réttu reglu - að þvinga öll orkufyrirtæki í landinu til að skipuleggja sig á einhvern ákveðinn veg? Þetta er svo ævintýralega vitlaust og hættulegt og varasamt að ég held að við gerðum best með því að láta þetta mál bíða. Þetta hefur lengi verið til umfjöllunar innan ríkisstjórnarinnar, kom seint fram, en þegar við ráðumst í grundvallarbreytingar af þessu tagi eigum við að gefa okkur góðan tíma og þetta er ekki vel grundað. Þetta er mál sem menn hafa ekki hugsað til enda, svo er ekki. Hvers vegna segi ég að það sé hættulegt og varasamt að fara inn á þessar brautir? Jú, vegna þess að fjárfestar á markaði eru ekki áreiðanlegir eigendur. Menn geta leitað í eigendaskipti í breskum orkufyrirtækjum sem hafa verið einkavædd, hve tíð þau hafa verið - ég hef skoðað skýrslur um þetta - mjög tíð, því að fjárfestarnir fara þangað sem gróðinn er mestur hverju sinni. Grunnþjónustan þarf einmitt á því að halda að þar sé traustur bakhjarl sem hleypst ekki undan merkjum einmitt þegar á móti blæs. Við sáum hverjir voru að reyna að brjótast inn í eignarhald Hitaveitu Suðurnesja og inn í Orkuveituna, niður í Hellisheiðina og allt með samþykki Sjálfstæðisflokksins, sem ákvað með lögum hér á Alþingi að hlutur ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja skyldi boðinn út - með því fororði að aðeins einkaaðilar mættu festa kaup á hlutnum. Hverju eru menn að sækjast eftir hjá þessum brilljant fjárfestum, hjá öllum þessum FL-grúppumönnum og hvað það nú heitir? Hvað er það sem þeir hafa upp á að bjóða?  Ég man eftir viðtali í Fréttablaðinu, ég er nú ekki með það við höndina þessa stundina, þar sem þessir aðilar - og ég ætla ekki að vera að nafngreina þá sérstaklega - höfðu orð á því hve mikilvægt það væri að koma með erlenda fjárfesta og sýna þeim Hellisheiðina, koma við á Bessastöðum jafnvel, taka í höndina á einum eða tveimur ráðherrum og borgarstjórum. Þetta er umgjörðin, það er þetta sem þessir aðilar eru að ásælast. Þessir menn hafa ekki mikið vit á orkumálum eða borunum eða lagningu hitaveitu, þeir hafa lítið vit á slíkum málum. Ég velti því fyrir mér hvað það er sem rekur Samfylkinguna til að ráðast í þessar lagabreytingar. Ég skal ekki fullyrða um það en ég held ég hafi heyrt hv. þm. Gunnar Svavarsson tjá sig um þessi mál og ofbjóða hve menn settu lýðræðinu stólinn fyrir dyrnar.  Nú kemur hæstv. iðnaðarráðherra í salinn og ég var með þá kenningu í upphafi míns máls að hæstv. iðnaðarráðherra hefði aldrei lagt þetta frumvarp fram í samvinnu við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Hann gerir það í samvinnu við Sjálfstæðisflokkinn í varnarskyni. Hann er að reyna að koma í veg fyrir að samstarfsflokkurinn einkavæði orkugeirann. Ég rifjaði upp hina frægu setningu hæstv. forsætisráðherra þegar hann talaði um að orkugeirinn yrði ekki endilega andlag einkavæðingar  Það sem ég vildi segja: Við eigum ekki að breyta lagaumgjörð til framtíðar vegna slíkra skammtímahagsmuna. Ég held að við eigum þá frekar, sem erum á því máli að orkugeirinn og auðlindirnar eigi að vera alfarið í almannaeign, að taka höndum saman eins og við gerðum í slagnum um vatnafrumvarpið og fleiri mál. Þetta er eitt af þessum grundvallarmálum sem við eigum að taka saman. Ég hvet til þess í fullri alvöru að þetta mál verði látið bíða, að þetta verði ekki samþykkt núna heldur verði látið bíða til haustsins og við tökum samsvarandi umræðu okkar í milli, Samfylkingin og Vinstri hreyfingin – grænt framboð og hugsanlega Framsókn, og sjáum hvort ekki er annars konar meiri hluti hér í þinginu en sá sem ætlar að opna fjármagninu leið inn í þennan geira. Ég er að segja þetta í mikilli alvöru, eftir því sem ég hugsa meira um frumvarpið því varasamara finnst mér það. Hæstv. iðnaðarráðherra og félagar hans í Samfylkingunni telja sig vera að reisa varnarmúra og ég skil það vel þegar heimurinn er bara Sjálfstæðisflokkur og Samfylking. En það eru til fleiri lönd. Ég spyr hvort hæstv. iðnaðarráðherra - ég er ekki endilega að krefja hann svara núna, það er ljóst að 2. umr. um málið mun ljúka nú í kvöld - væri  Ég er að tala um þetta í mjög mikilli alvöru. Mér finnst það vera eitt mesta hagsmunamál þjóðarinnar að varðveita almannaeign á vatni og á orkulindunum. Við sem erum félagslega sinnuð teljum þetta vera mikilvægt baráttumál og að það gæti orðið örlagaríkt að láta undan síga í því eins og ég tel að gert verði með frumvarpinu. Það er breyting til allrar framtíðar. Við deilum hér um ýmis efni sem hægt er að laga og breyta í tímans rás en það er illgerlegt í þessu efni. Þegar eignarrétturinn er færður til getur verið erfitt að fara til baka - það er líka annað sem hefur breyst í seinni tíð, einkaeignarrétturinn er orðinn mun heilagari en hann var áður. Almannahagsmunir voru miklu ríkari og hærra metnir og vegnir fyrir aðeins örfáum árum eða áratugum en nú er. Á síðustu árum hafa menn jafnt og þétt verið að greiða götu einkaeignarréttar á landi og á auðlindum. Það er kominn tími til að snúa af þeirri braut. Ég heiti á hæstv. iðnaðarráðherra að taka höndum saman með félagslega þenkjandi fólki og stoppa þetta mál, láta það á ís og efna til umræðu með stjórnarandstöðunni. Við erum reiðubúin að setjast að slíku borði 

Virðulegi forseti. Hér er búið að ræða í allan dag eða frá því klukkan tíu í morgun um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði sem eiga sér  „Stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga tekur ekki afstöðu til frumvarpsins en ólík sjónarmið komu fram við umræðu á fundinum. Sérálit Svandísar Svavarsdóttur kemur fram í niðurlagi þessarar umsagnar.“ Það er nefnilega þannig að það eru uppi í þessu eins og í fjölmörgum öðrum smáum og stórum málum ólík sjónarmið og við verðum að reyna að tala okkur í gegnum þá umræðu og væntanlega að segja hinum sem hafa önnur sjónarmið uppi en við sjálf hvernig betur megi fara. Ég hef skynjað það að vinstri grænir vilji fresta þessu máli og í raun og veru ekki klára það á þessu þingi. Þar af leiðandi hafa þeir komið ansi öflugir inn í umræðuna og flestir þingmennirnir í þeim flokki tjáð sig og er það vel að menn geti sett sig jafn vel inn í málin og hér hefur verið gert í dag. Ég var nú að rifja upp með formanni iðnaðarnefndar, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, H-daginn fyrir 40 árum og komst þá að því að hv. þingmaður formaður iðnaðarnefndar var ekki fæddur þá. Það var nefnilega þannig að á svipuðum tíma sá ég bíómynd í Gamla bíói, virðulegi forseti og það var svona framtíðarmynd. Góðir og vondir karlar voru að kljást og vondu karlarnir voru búnir að búa til kex sem allir borðuðu og góðu karlarnir voru að reyna að finna út hvernig kexverksmiðjan starfaði. Það kom í ljós í lok myndar en faðir minn fór með mig á þessa mynd og ég kunni honum nú ekkert góðar þakkir fyrir því ég fékk martröð margar nætur á eftir, því það var þannig að kexverksmiðjan var líka líkbrennsla. Fyrir vikið hætti ég að horfa á framtíðarmyndir og fór að horfa á fortíðarmyndir, aftur til fortíðar. Í þeim lék alltaf amerískur leikari, mjög myndarlegur, og þær snerust um það að hann hoppaði nokkur ár aftur í tímann og tók þátt í ýmsu og yfirleitt var hann með einhverjar breytingartillögur og náði þeim í gegn með hreinum meiri hluta og þá breyttist ýmislegt sem gerðist í nútíðinni. Hér erum við vissulega ekki að fjalla um fortíð og þó, við erum svolítið að endurspegla okkur í þeirri fortíð sem hefur verið til staðar. Og ef við horfum á veitumálin þá hafa þau þróast bæði út frá samfélagslegum sjónarmiðum og líka út frá einkahagsmunum. Við þekkjum það sérstaklega í bændasamfélaginu, virðulegi forseti, hvort sem er á Suðurlandi eða Norðurlandi eða annars staðar að bændur upp til sveita, fyrir yfir 100 árum, og kannski líka menn í smáum samfélögum tóku sig til í krafti einkaframtaksins  Síðan þróaðist þetta þannig í kringum þorpin og kauptúnin og kaupstaðina að samfélagið sjálft fór og setti niður veitur, yfirleitt í kringum bæjarfélögin, í næsta þrepi þróaðist þetta út í félagaformið og jafnvel komu fleiri en eitt sveitarfélag eða ríkið að málum. Við höfum haft það svona í þeirri skýrustu mynd síðustu 40 ár eða síðan við breyttum umferðinni úr vinstri í hægri og það hafa líklegast verið hægri menn sem gerðu það, a.m.k. hefur hv. þm. Jón Bjarnason sagt mér að það hafi verið þeir sem hafi stuðlað að því að breyta þessu úr vinstri í hægri umferð. Ég var í London nýlega og hitti hv. þm. Árna Þór Sigurðsson á flugvellinum rétt áður en ég fór til London og ætlaði að keyra upp til Stoke og hann sagði mér að sannir vinstri menn þyrftu ekki nema tíu sekúndur til þess að skynja umferðina í Bretlandi og ég get nú sagt það að ég þurfti tvær mínútur. En Árni Þór sagðist bara þurfa tíu sekúndur. En ég náði hins vegar að keyra upp til Stoke og sjá þar frábæran knattspyrnuleik í því samfélagi sem þar er og þar er vissulega líka tekist á um orkumál. En það sem ég var hins vegar kominn að í sögunni var í raun og veru ekki það sem er að gerast í Stoke heldur fyrst og fremst það sem hefur verið að þróast í veitumálum. En það sem mér hefur fundist vanta á í umræðuna í dag er í raun og veru sú þróun sem við höfum séð í fráveitumálum sem er vissulega orðin gríðarleg. Við þekkjum það í fráveitumálum að fráveitukerfin voru mjög bágborin og eru það víða um land. Þess vegna finnst mér það mikilvægt að við stöndum saman að því hér þingheimur, virðulegi forseti, að styðja það að til að mynda sveitarfélög geti farið í jafnöflugar fráveituframkvæmdir og þau hafa verið að gera á umliðnum árum. Fráveitumannvirki eru mjög víða bágborin og enn þá er verið að veita þessu út í skurði og jafnvel út í flóa. Hins vegar er það þannig að með nýrri hreinsunartækni og nýrri lagnatækni eru menn komnir með tvöfalt fráveitukerfi víða í sveitarfélögum, bæði dren og síðan holræsi. Þar sem ég þekki best til í hinu öfluga sveitarfélagi Hafnarfirði er allt vatn hreinsað og því er síðan dælt hreinsuðu langt út í sjó en um leið er jarðvatn og dren nýtt til þess að að veita því aftur út í hinar náttúrulegu lindir þar sem það á að nýtast. Eins og við þekkjum með tjarnir víða, ég get nefnt sem dæmi Ástjörn í Hafnarfirði eða Urriðakotstjörn í Garðabæ, að þegar farið er að byggja í kring og samfélagið stækkar þá eru þessar tjarnir vissulega á ákveðnu undanhaldi. En um þetta þurfum við að hugsa og þá erum við komin að grundvallarspurningu í þessu máli, virðulegi forseti: Það er ekki bara það hverjar eru lindirnar heldur hver er viðtakandinn. Í þessu tilfelli er það kannski erfitt, og þá vísa ég aftur til bíómyndarinnar í Gamla bíói um kexið, að það er kannski sérstakt til þess að hugsa í dag að við förum að hafa áhyggjur af viðtakandanum, svelgnum sjálfum því svelgurinn speglast í lindinni. Svelgurinn tekur við kalda vatninu og heita vatninu sem annars vegar er veitt upp úr borholum eða tekið beint úr fallvötnum og yfirleitt leitt inn í hús og síðan aftur út úr þeim. Ef verið er að hugsa um rekstur og sérstaklega í ljósi þess að mikið hefur verið talað um einkarekstur og hagnaðarsjónarmið, og ef ég ætti að velja í þeim málum þá mundi ég velja það að vera í fráveiturekstri því þar eru mestu sóknarfærin til framtíðar og sérstaklega í ljósi þess að þeir sem sjá um fráveituna taka í raun og veru við kalda vatninu og heita vatninu og koma því í burtu.  Upphaf þessa máls má hugsanlega rekja til þess sem gerðist hér á vetrarmánuðum 2006–2007 þegar tekin er ákvörðun um að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja og sveitarfélögin sem áttu í hitaveitunni með ríkinu fóru þess á leit við ríkið að fá að kaupa hlutinn út af því að það var forkaupsréttur. En niðurstaða ríkisins á sínum tíma - þetta var nú áður en hæstv. iðnaðarráðherra settist hér í ríkisstjórn, það má vera að niðurstaðan hefði orðið önnur í dag - var sú bjóða hlutinn út á opnum markaði og í gegnum einkavæðingarferli. Það voru settar inn girðingar í útboðið og síðan þegar leið að útboði þá var ekki búið að ná samstöðu í hluthafahópi Hitaveitu Suðurnesja um samkomulag um það sem má kalla útþynningu á hlutum og litlir hluthafar stóðu frammi fyrir því að miðað við þau tilboð sem lágu fyrir að menn gætu hugsanlega verið þynntir út eins og það heitir á eignamyndunarmáli í hlutafélögum. Þess vegna fór af stað nýtt kapphlaup um kaup á hlutnum og Orkuveita Reykjavíkur blandaði sér inn í það sem framvirkur kaupandi og það var gert með einróma samstöðu í stjórn Orkuveitunnar. Það var Sjálfstæðisflokkur og Vinstri grænir og Samfylking og Framsóknarflokkur sem studdu það. Þetta var nú gamla borgarstjórnin eða sumarið 2007. Þetta endaði með því að Reykjanesbær, Grindavík og Hafnarfjörður keyptu hlut ríkisins. Það ætti eiginlega að leiðrétta það sem oft hefur komið fram í umræðunni að ríkið hafi selt einkaaðila, því ríkið gerði það ekki í raun og veru heldur voru það önnur sveitarfélög sem síðan seldu einkaaðila. Það voru sveitarfélögin Árborg og Kópavogur, Sandgerði og Vestmannaeyjar, Garður og Reykjanesbær sem seldu Geysi Green. Orkuveitan keypti síðan þessa framvirku hluti af Grindavík og Hafnarfirði og hlut Grindavíkur. Þá seldi Reykjanesbær líka Orkuveitunni og í kjölfarið lagði, eins og menn vita, Orkuveitan inn kauptilboð í allt að 100% hlut Hafnarfjarðar í hitaveitunni og það var tekin afstaða til þess í desember sl. og það mál hefur síðan dansað á milli Orkuveitunnar og Hafnarfjarðarbæjar með viðkomu í Samkeppniseftirlitinu og núna í Samkeppnisráði. En vegna þessara skipta á hlutum þá ákvað Orkuveita Reykjavíkur í októbermánuði að leggja hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja inn í sameiginlegt félag, REI, með Geysi Green og hlut Geysis Green í hitaveitunni sem þeir höfðu keypt af sveitarfélögum sem ég nefndi hér áðan og síðan hugsanlega hlut Hafnarfjarðarbæjar. Í öllu þessu ferli hef ég komið að því. Ég að vísu hef gert mig vanhæfan í stjórn Hitaveitu Suðurnesja við að taka þátt í áliti um lögin og frumvarpið, virðulegi forseti, og vil ítreka það að ég hef vikið af fundum þegar þau mál hafa komið upp til þess einmitt að geta tekið þátt í því hér í þingsal. En í ljósi þess sem kom fram í októbermánuði þá skýrði hæstv. iðnaðarráðherra frá því að hann mundi vinna að gerð frumvarps til þess að skoða umrætt lagaumhverfi og styrkja þau lög sem snúa að umræddum auðlinda- og orkumálum. Á sama tíma tóku sveitarfélögin Hafnarfjörður, Vogar og Grindavík upp á því að stofna enn eitt hlutafélagið um orkumál, Suðurlindir ohf. og það er opinbert hlutafélag og opinbert hlutafélag þýðir það að hlutafélagið er alfarið í eigu eins eða fleiri opinberra aðila. Ég vil meina það, virðulegi forseti, að það frumvarp sem hér er til umræðu styrkir það umhverfi sem snýr að orkufyrirtækjunum. Það styrkir ekki síður það umhverfi sem snýr að sveitarfélögunum og samneyslunni. Því umrædd löggjöf í dag er mjög bágborin eins og við höfum orðið vör við. Það má vel vera að við getum deilt síðan um það hvort hlutirnir eigi að vera að lágmarki 50% eða meiri hluti eða tveir þriðju hlutar. Ég held að hugmyndir um tvo þriðju hluta hafi komið inn á sínum tíma í tengslum við lög um hlutafélög varðandi það sem lýtur að breytingu á samþykktum og einnig því að tveir þriðju séu varðandi það að menn afskrái félög og taki þau af hlutafélagaskrá. Hér hafa hlutirnir hins vegar komið fram í breytingartillögunni í meiri hluta. Það skiptir verulegu máli, virðulegi forseti, að hlutirnir séu í meiri hluta. Ég hef talað fyrir því, og segi það af þeirri reynslu sem ég hef, að hvort tveggja, auðlindirnar og dreifikerfið séu í meiri hluta en hins vegar gagnvart dælufyrirtækjunum eins ég kalla þau, hvort sem þau dæla heitu vatni upp úr jörðu, hreinsa vatn og dæla því út í sjó eða hreinsa vatn og dæla því í rotþró, þá hef ég sagt það að ég geri ekki þá kröfu að þau séu alfarið í eigu opinberra aðila eða jafnvel í 50% eigu opinberra aðila. Það mega að mínu viti vera einkaaðilar sem koma að slíku enda er þarna um fjölmörg verkefni að ræða og ég veit að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sem hefur tekið þátt í sveitarstjórnarmálum um langt skeið þekkir þetta jafn vel og ég að það eru ýmis verkefni sem sveitarfélögin hafa falið einkaaðilum og ég álít að það megi fela einkaaðilum afmörkuð verkefni, t.d. að keppa um það hver eigi að dæla vatni upp úr holum eða dæla því í gegnum rör. En þá komum við einmitt að rörunum og það er stóra málið. Ég ætla ekki að endurtaka sjónarmið mín varðandi gagnaflutningsnetið á sínum tíma. Ég er nýsestur í stjórn Fjarskiptasjóðs og þar er enn verið að ræða um gagnaflutningsnetið og núna um svokallaða NATO-strengi og þar af leiðandi hef ég lýst því yfir og hef alla tíð haft þá skoðun að salan á Símanum á sínum tíma hefði átt að vera tvískipt. Annars vegar átti Síminn að selja samkeppnisreksturinn frá sér en hins vegar að halda í netið sjálft. Það er það sem verið að reyna að gera í þessum lögum og um þetta má deila og skoðanir manna hafa verið ólíkar, hugsanlega eins og í bíómyndinni í gamla daga eða jafnvel þegar við breyttum úr vinstri umferð í hægri umferð, þ.e. hvort viðmiðunarmörkin eigi að vera 50%, tveir þriðju eða jafnvel 100%. Virðulegi forseti. Ég vil ljúka máli mínu á því að fagna því að umrætt frumvarp sé komið til umræðu og ég veit að í því umhverfi sem orkufyrirtækin starfa og þar af leiðandi sveitarfélögin einnig er auðvitað beðið eftir því hver niðurstaðan verður í þessum málum. Það má vel vera eins og hér hefur verið bent á að eitthvað hefði mátt betur fara en þegar á heildina er litið veit ég að með því frumvarpi sem hér um ræðir og hugsanlegri löggjöf þá verður lagaumhverfið mun betra en það er í dag því mér hefur fundist það vera mjög vængbrotið.

Herra forseti. Þetta var skemmtilegt þegar maður nálgast miðnættið, að koma aðeins við bæði í bíó og fótbolta með hv. þm. Gunnari Svavarssyni. Þegar hann talaði um bíómyndina og hvernig við spegluðum okkur í fortíðinni varð mér hugsað til þess að í þeirri framtíð sem við sjáum nú fyrir okkur, ef þetta frumvarp verður að veruleika, er ég ansi hrædd um að hv. þm. Gunnar Svavarsson gæti fengið martröð aftur. Vegna þess að mér óar við þeirri stefnu að hér eigi að fara að búta niður þessi öflugu fyrirtæki eins og Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur, búta þau niður í smælki til að hafa sérstaka stjórn og sérstakan framkvæmdastjóra yfir hverri og einni starfseiningu og útbúa þetta í neytendapakkningum með slaufu til þess að henda út á markaðinn. Mig langar til að spyrja hv. þingmann aðeins um afstöðu hans til álits Hollvina Hitaveitu Suðurnesja. Nú er ég ekki viss um hvort hann hefur kynnt sér það en í því kemur fram að þar óttast menn að með þessari uppskiptingu verði kallað eftir því að gjaldskrárheimildir verði rýmkaðar þannig að þjónusta í Hitaveitu Suðurnesja vegna uppskiptingarinnar og frumvarpsins muni hækka og það muni þýða aukin útgjöld á þá íbúa á þjónustusvæðinu. Ég tók grannt eftir því að hv. þingmaður taldi þetta styrkja lagaumhverfið, fyrirtækin og sveitarfélögin. En styrkir þetta fjárhag íbúanna eða veikir?

Virðulegur forseti. Martraðir mínar snúast ekki um að endurlifa fortíðina, þær snúast kannski yfirleitt meira um nútíðina og það sem er að gerast dagsdaglega. Hvað varðar hins vegar það sem vikið er að get ég að vissu leyti tekið undir þetta álit og skoðun hollvinanna. Ég hef verið talsmaður þess, m.a. í stjórn Hitaveitu Suðurnesja, að orkufyrirtækið, Hitaveita Suðurnesja, eigi að snúa sér að því að lækka gjaldskrá. Um leið get ég upplýst það að ég studdi ekki orkusölusamninginn við Norðurál sem var borinn upp fyrir rúmu ári í stjórn Hitaveitu Suðurnesja því ég taldi að hann væri ekki nógu góður fyrir það félag. Ég hef haldið þeirri skoðun á lofti og veit að ég á ýmsa skoðanabræður og -systur í þessum málum. Ég vil hins vegar minna á að við sem höfum tekið þátt í stjórn orkufyrirtækja, og það eru nokkrir þingmenn hér í salnum sem hafa tekið þátt í stjórn orkufyrirtækjanna, höfum horft upp á það að orkufyrirtækin hafa verið að reyna að miða við 7% arðsemi af eigin fé í gegnum rekstur sinn en oft og tíðum hefur niðurstaðan verið mun hærri. Það er nú einu sinni þannig, óháð í hvaða flokkum við erum, að við erum ekki voðalega mikið að koma fram með tillögur í stjórnum orkufyrirtækjanna um lækkun á orkuverði. Þetta á líka við t.d. um fráveitumálin og vatnsveitumálin hjá sveitarfélögunum. Þess vegna vil ég einfaldlega segja að það er í sjálfu sér alveg sama hvaða stjórnmálaflokkur er að starfa í þessu umhverfi, við höfum horft á það að vilja vera mjög varfærin í þessum málum. En ég held að það sé hugsanlega kominn tími til þess, virðulegur forseti, að orkufyrirtækin 

Herra forseti. Ég þakka fyrir svarið. Annað atriði sem vakti athygli í ræðu hv. þingmanns var þegar hann kom að sölu Símans og þeim mistökum sem voru gerð þegar það fyrirtæki var einkavætt, sett á markað. Ég held ég hafi tekið rétt eftir að hv. þm. Gunnar Svavarsson hafi sagt að hann hefði talið að þá hefðu menn átt að halda í netið sjálft, halda í grunnnetið. Það er nákvæmlega það sem við höfum verið að tala fyrir í dag, talsmenn og þingmenn Vinstri grænna, að haldið verði í netið sjálft, að haldið verði fast í Landsnet, í flutningsnetið þar sem kerfisstjórnin og öryggið í raforkuflutningunum er tryggt. Einu rökin sem hafa komið fram fyrir því að selja eigi það og skipta upp á sama hátt, veita möguleikum á að hleypa einkaaðilum inn í það upp að einhverju ákveðnu marki, eru tilvísun í dreifiveiturnar, að þar eigi sama regla að gilda. Ég tel þetta ekki aðeins rangt, ég tel þetta mjög hæpið og hættulegt. Það var ekki fortíðin þar sem ég var að tala um martröðina, það var ekki nútíðin, hv. þingmaður, það var miklu frekar framtíðin vegna þess að einmitt þar sem flutningsfyrirtækin hafa verið einkavædd hafa menn vaknað upp við vondan draum í bullandi rafmagnsleysi vegna þess að öryggisþáttunum, viðhaldinu og uppbyggingunni hefur ekki verið sinnt nægilega vel, arðsemiskrafan hefur verið mikilvægari og kallað á öðrum sviðum.

Virðulegi forseti. Þessi ameríski leikari hét víst Michael J. Fox og lék í myndinni Aftur til fortíðar. En auðvitað geta menn haft martraðir gagnvart framtíðinni en það á ekki við um mig. Ég vék hins vegar að gagnaflutningsnetinu og taldi að ríkið hefði átt að eiga hið minnsta meiri hluta í því á sínum tíma. Þar sem ríkið átti nú allt netið, eða eigum við ekki að segja allar leiðslurnar, ljósleiðarana í þessu tilliti, hefði átt að halda í þá eign. Ég segi það sama, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, varðandi Landsvirkjun og Landsnet að ég mun ekki greiða þeirri tillögu, svo fremi sem hún kæmi fram á þinginu, atkvæði ef ætti að fara að selja þau fyrirtæki. Það er bara mitt leiðarljós í því máli og ég hef komið því á framfæri. Einnig má segja að það er ekki til umræðu í þessu lagafrumvarpi í sjálfu sér. Mér finnst umræðan í dag svolítið hafa farið að snúast um að verið sé að gefa heimild á að selja í Landsneti,  Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka bæði meiri hluta og minni hluta iðnaðarnefndar fyrir góð störf undanfarnar vikur og mánuði. Ég veit að þetta hefur verið mjög erfitt og allir hafa lagt sig fram. Ég hef fylgst með umræðunni í dag bæði frá meiri hluta og minni hluta. Mér hefur fundist hún vera efnisrík og víðfeðm og greinilegt að hv. þingmenn eru búnir að setja sig vel inn í málin og geta þar af leiðandi sagt umbjóðendum sínum frá því þegar þeir eru spurðir.

Herra forseti. Ég vil nú byrja á því að þakka hv. þm. Gunnari Svavarssyni fyrir þá tímamótayfirlýsingu sem hann gaf hér áðan í ræðustól um að hann talaði ekki fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. Það er kemur út af fyrir sig ekki mjög á óvart en það er mikilvægt að fá það staðfest og skjalfest hér í þingtíðindum að hann ætli ekki að taka að sér það hlutverk. Ég vil segja að það er út af fyrir sig rétt sem hv. þm. Gunnar Svavarsson sagði að um margt sem við höfum verið að ræða er ágætur pólitískur samhljómur þó að hér sé deilt um tiltekna hluti. Það kom reyndar líka fram í fyrri ræðu minni um þetta mál að mér finnst það, eins og ég skil markmiðin með frumvarpinu, í sjálfu sér jákvætt þó að ágreiningur sé um útfærslu í nokkrum einstökum en samt viðamiklum þáttum. Ég fór hér yfir allmarga þætti í fyrri ræðu minni en tímans vegna komst ég ekki yfir allt sem ég hefði viljað koma að. Mig langar til þess að bæta aðeins úr því í þessari stuttu ræðu hér í lokin, m.a. varðandi umræðuna um flutningskerfið sjálft sem ég fór ekki í áðan en hv. þm. Gunnar Svavarsson vék aðeins að. Því hefur stundum verið lýst þannig að flutningskerfið sjálft sé eins konar vegakerfi í orkumálunum, eins konar grunnnet sem við viljum að sé í sameiginlegri eigu. Má rifja það upp að þegar Síminn var seldur á sínum tíma þá fór auðvitað heilmikil umræða fram um það fram hvort ætti að selja grunnnetið með Símanum. Það var á þeim tíma talið óhjákvæmilegt að selja það með því það væri ekki hægt að skilja það frá.  Þegar búið er að selja Símann, einkavæða hann, þá allt í einu áður en langt um líður kemur þetta sama einkafyrirtæki og ætlar að selja grunnnetið. Þá var það ekki lengur orðið neitt tiltökumál að skilja það frá en það þótti ómögulegt þegar fyrirtækið var selt. Það afhjúpar auðvitað að að sjálfsögðu var hægt að halda grunnnetinu í opinberri eigu þó að fyrirtækið sem maður gat sagt að væri komið í samkeppnisrekstur væri selt. Hið sama á við um flutningskerfið sem við erum að tala um, þ.e. það er Landsnet í þessu tilfelli. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum þeirrar skoðunar að það sé afar þýðingarmikið að það sé á höndum hins opinbera. Ég get ekki heyrt betur en að í máli hv. þm. Gunnars Svavarssonar komi fram það sama viðhorf að það sé mikilvægt að grunnnetið sé í opinberri eigu. Hann segir það hér að það standi ekki til að selja hluta í þessu flutningsfyrirtæki enda mundi heimildin til þess koma í gegnum fjárlög og þar sem hann er nú formaður fjárlaganefndar þá standi ekki til að veita slíka heimild. Ég skildi hann þannig að það væri það sem hann í rauninni var að segja. Sannleikurinn er sá að það kæmi aldrei til kasta fjárlaganefndar að veita slíka heimild nema af því að í þessu frumvarpi hér, ef að lögum verður, er búið með því ákvæði að opna á þann möguleika. Og nú segja þau fulltrúar Samfylkingarinnar, ja það stendur ekki til. Gott og vel. Það er fín yfirlýsing svo langt sem hún nær og ég held að við í grunninn séum alveg sammála um hana. En þá hlýtur að vakna aftur spurningin: Ef það stendur ekki til af hverju í ósköpunum þarf þá að setja um það heimild í lögin að það megi? Er það til þess að einhverjir aðrir geti komið á síðari stigum og átt auðveldari leið í þessu efni? Það vekur upp spurningu um þetta. Síðan hefur farið fram nokkur umræða um það hvaða lög séu rétthæst. Því er haldið fram að það verði ekki hægt selja þennan hlut af því að það sé bundið í öðrum lögum, eins og ég skildi t.d. hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur í andsvari hér fyrr í kvöld.  Ég ætla ekki að hafa frekari orð um þennan þátt. En ég ætla að nefna hér aðeins hlut sveitarfélaganna sem ég náði ekki að fjalla um í fyrri ræðu minni, og umræðuna sem orðið hefur um viðhorf Sambands ísl. sveitarfélaga og einstakra sveitarfélaga, sveitarstjórnarmanna og stjórnarmanna í sambandinu. Ég ætla fyrst hnykkja á því sem ég kom örlítið inn á í fyrstu ræðu minni að ég tel að við samningu frumvarpsins hefði átt að hafa nánara og betra samstarf við sveitarfélögin af því að þau eru mjög ríkir hagsmunaaðilar í þessu. Það hefði verið í anda þeirrar góðu stjórnsýslu sem ásetningur er um í gráu bókinni um frágang lagafrumvarpa og á það hefur skort. Það breytir því auðvitað ekki að það geta verið mismunandi pólitískar skoðanir og afstaða til þeirra álitamála sem rakin eru í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga frá því í apríl. Hér hafa farið fram nokkrar umræður og skoðanaskipti um það milli framsögumannanna hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur og Álfheiðar Ingadóttur. Ég tel að það sé margt í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga sem hefði mátt gaumgæfa betur og fara yfir í nefndarvinnunni. Ég hef tekið eftir því að hv. formaður iðnaðarnefndar telur að nefndin hafi farið yfir þau atriði, tekið sum til greina og önnur ekki eftir atvikum og helgast þá væntanlega af því að meiri hluti nefndarinnar er einfaldlega ósammála þeim atriðum sem koma fram í umsögn og er ekkert við því að segja. Það er ekkert óeðlilegt við það. En með vísan til þess að orkufyrirtækin eru almennt í eigu sveitarfélaganna þá hefði þurft að undirbúa það mál meira í samstarfi við þau. Ég vil láta það koma fram varðandi það sjónarmið sem kemur fram í umsögn sambandsins að ekki ætti að setja frekari skorður við rétti sveitarfélaganna til þess að selja hlut sinn í þessum orkufyrirtækjum að ég er ósammála því. Þetta viðhorf kemur hér fram og er áreiðanlega sjónarmið einhverra sveitarstjórnarmanna úr sumum flokkum frekar en öðrum. Ég tel að eðlilegt sé að löggjafinn setji ramma um þessa mikilvægu starfsemi, orkumálin og auðlindamálin, og þess vegna sé eðlilegt að eignarhald sé sett í lög ef menn vilja opinbert eignarhald á auðlindunum sjálfum, að ég tali nú ekki um á rekstrinum á þjónustunni sem verið er að veita. Um það eru bersýnilega skiptar skoðanir. Mér finnst eðlilegt að löggjafinn setji um það ákveðinn ramma. Ég skil alveg hvað Samband ísl. sveitarfélaga er að fara í þessu efni. Ég hef sjálfur oft tekið þátt í umræðu um nákvæmlega þessi mál og haldið því fram að ekki megi skerða sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna. En það breytir ekki því að það er löggjöf - ekki bara á sviði orkumála heldur líka um grunnskóla jafnvel þótt sveitarfélögin sjái um að reka grunnskólana og leikskólana o.s.frv. Það er löggjöf sem er rammi um þá starfsemi sem um er að ræða þó að reksturinn og framkvæmdin séu falin sveitarfélögunum. En það er mikilvægt að þetta mál sé leyst í góðu samstarfi við þá aðila sem málið varðar sérstaklega og ég tel að á það hafi að einhverju leyti skort í þessu samhengi. Virðulegi forseti. Tími minn er á þrotum og ég vil nota þetta tækifæri og þakka fyrir ágæta umræðu um þetta þýðingarmikla mál. Ég harma að enn þá sé uppi ágreiningur á milli nefndarmanna og hér í þingsalnum um það hvernig leiða á það til lykta. 

Herra forseti. Mat mitt er að þetta frumvarp sé af hinu góða. Það er gott að fá fram frumvarp um réttindi varðandi auðlindir í jörðu. Ég er ekki í vafa um það sé af hinu góða að ríki og sveitarfélög eigi orkuauðlindirnar í jörðu. Að einkavæða orkufyrirtæki er auðvitað annað mál og eftir sem áður, þrátt fyrir þetta frumvarp, er hægt að selja orkuverin sjálf svo framarlega sem sveitarfélögin eða ríkið eiga orkuauðlindirnar. Mér er tamt að tala meira um Hitaveitu Suðurnesja en önnur orkufyrirtæki og fyrirtæki í þessum bransa sem selja heitt og kalt vatn og framleiða rafmagn. Eins og Orkuveita Reykjavíkur þá er Hitaveita Suðurnesja líka með fráveitur. Þetta er þess konar iðnaður að það er óveruleg samkeppni milli fyrirtækja í þessum geira. Svo stöndum við frammi fyrir því nú að væntanlega verður fyrirtækjum eins og Hitaveitu Suðurnesja skipt upp í þrjár einingar. Orkuauðlindir í jörðu verða einn hlutinn, orkuverin annar hluti og svo rörin, dreifikerfið, þriðji hlutinn. Viljayfirlýsing hefur komið frá stjórnarformanni Hitaveitu Suðurnesja og forstjóra hennar um að breyta eignarhaldinu á fyrirtækinu. Þá veltir maður því fyrir sér hver muni hafa hag af þessu. Hver mun græða mest á því þegar búið er að skipta fyrirtækinu upp? Ef við gefum okkur að yfirlýsing frá stjórnarformanni Hitaveitu Suðurnesja standist og gangi eftir þá verður Reykjanesbær væntanlega eigandi að orkuauðlindunum, landinu og borholum. En væntanlega mun Geysir Green Energy eignast orkuverið sem verður sjálfsagt sá hluti af þessu sem gefur mest í aðra hönd, eða eins og maður segir, þar sem peningarnir verða til. Ekki er mikill áhugi fyrir því að eignast hlut í rörunum eða dreifikerfinu. Þá spyr maður: Hvernig verður með verðlagningu á þessu? Hvaða afleiðingar mun það hafa? Fólkið á Suðurnesjum byggði upp Hitaveitu Suðurnesja, svo ég haldi mig nú við hana, eins og Orkuveitu Reykjavíkur. Það voru Reykvíkingar sem byggðu Orkuveitu Reykjavíkur. Orkuveita Reykjavíkur hefur verið í ýmiss konar þróunarverkefnum og tilraunaverkefnum. Hið sama á við um Hitaveitu Suðurnesja. Þessi fyrirtæki hafa þróast áfram með miklum tilkostnaði og þess vegna hefði maður viljað að almenningur nyti góðs af þessum fyrirtækjum til frambúðar. Annað atriði í þessu frumvarpi sem ég benti á í minnihlutaáliti mínu er reglan um nýtingarrétt til 65 ára. Það má selja allt að 65 árum sem er gríðarlega langur tími og okkur er öllum hollt að líta til baka síðustu 65 ár og sjá hvernig þróun mála hefur verið, eða allt frá seinna stríði. Það má segja að það sé svo mikil þróun í tækni og ýmsu öðru, þróun á olíuverði og eldsneytisverði og orkuverð er alltaf að hækka og verða meira virði. Er þá skynsamlegt fyrir okkur að binda samninga um nýtingarrétt, hvort sem það varðar heitt vatn eða fallvötn, til svona langs tíma? Það er nokkuð sem ég held að við ættum að hugsa um í framtíðinni. Ég segi hiklaust að Hitaveita Suðurnesja á að fara úr einkaeign og ég hefði helst viljað að orkuverin yrðu ekki í einkaeign í framtíðinni heldur yrðu þau sameign fólksins sem byggði upp þessi fyrirtæki. Ég teldi það vera best. Í fyrrahaust þegar til stóð að REI keypti aukinn hlut í Hitaveitu Suðurnesja og eignaðist hann, hefði einkageirinn verið búinn að eignast 68% hlut í Hitaveitu Suðurnesja. Þá blasti við að þeir eigendur og hluthafar treystu sér ekki til þess að fjárfesta í vatnsleiðslu til Vestmannaeyja sem átti að kosta 1100 millj. kr. Þeir óskuðu eftir því þá að þingmenn Suðurkjördæmis beittu sér fyrir því að fá 600 millj. kr. úr ríkissjóði fyrir vatnslögn til Vestmannaeyja af því að vatnssala í Vestmannaeyjum gaf ekki nema 50 millj. á ári. Við erum að tala um kalt vatn til Vestmannaeyja sem Vestmannaeyingar þurfa og verða að fá. En einkageirinn, einkakapítalið, vildi ekki leggja í óarðbærar fjárfestingar eins og vatnslögn út í Vestmannaeyjar og ætlaðist til þess að ríkið eða sveitarfélögin kæmu að því. Meira að segja var sagt við okkur að ef ríkið gerði það ekki þá yrði að hækka verð á heitu og köldu vatni og rafmagni. Og hver borgar þá brúsann? Jú, það eru auðvitað viðskiptamenn, viðskiptafólk hitaveitunnar á öllu svæðinu, Suðurnesjamenn og Hafnfirðingar og fleiri. Þetta er auðvitað eitthvað sem gat komið upp en sem betur fer breyttist það nú og ekki varð úr samningnum við REI. En við sitjum samt eftir með það að Geysir Green Energy á 32%. Þeir hafa eðlilega aðrar hugmyndir varðandi svona fyrirtæki en sveitarstjórnarmenn og þeir sem vilja hafa sem lægst orkuverð fyrir þá sem ætla að nota heitt og kalt vatn og rafmagn. Það er ósköp eðlilegt að þeir sem setja peninga í svona fyrirtæki vilji hafa arð af fjárfestingum sínum. Ég er ekki að gera lítið úr því og það er oft krafturinn sem fylgir peningunum. En hitaveitan þurfti ekkert á peningum að halda inn í þetta. Þetta eru þrælsterk fyrirtæki hvort sem við tölum um Orkuveitu Reykjavíkur eða Hitaveitu Suðurnesja. Þeir sem vildu komast þarna inn vildu ná í þekkingu innan frá. Þeir vildu nýta sér þá reynslu og þekkingu sem starfsmenn þessara fyrirtækja hafa verið að þróa og læra í gegnum tíðina á kostnað eigenda fyrirtækjanna, þ.e. fólksins. Mér fannst ekki hægt annað en að minnast á þetta með Vatnsveitu Vestmannaeyja þegar við blasti að eignarhluturinn hjá Hitaveitu Suðurnesja væri kominn í 68% hjá einkakapítalinu. Þá var ekki hægt að leggja kaldavatnslögn til Vestmannaeyja. Þetta er hlutur sem sjálfsagt er að minnast á af því að það er samfélagslegt verkefni að sjá fólkinu fyrir hita í húsin, rafmagni og köldu vatni. Það fer ekki saman nema í mjög fáum tilfellum að gera það með þeim hætti sem ég lýsti. Ég legg enn og aftur áherslu á það og hvet þau sveitarfélög sem gera samninga í framtíðinni að gæta þess að gera nógu stutta samninga. Þótt í lögunum standi 65 ár, sem ég legg til að verði 35 ár, þá þurfa sveitarfélög ekki að gera lengri samninga en þess vegna 25 eða 30 ár. Eins og allt útlit er fyrir um þróun á orkuverði er mjög líklegt að þörf fyrir þessa orku í annað en hún er notuð til nú, verði meiri. Því verður hægt að fá hærra verð og jafnvel skynsamlegri nýtingu á raforkunni.