Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er nokkuð seint fram komið, að ýmsir munu segja, en ástæðan til þess er sú, að undirbúningi þessa máls hefur ekki verið lokið fyrr en alveg nýlega. Það kemur fram í grg. fyrir þessu frv., að tildrög þess eru þau, að ályktanir komu fram hér á Alþingi um það, að nauðsynlegt væri að setja löggjöf um jarðhita, og það er raunverulega samkvæmt þeim óskum, sem höfðu verið endurteknar, að 30. nóv. 1954 skipaði þáv. landbrh., Steingrímur Steinþórsson, nefnd til að undirbúa löggjöf um jarðhita og jarðhitarannsóknir. Í n. voru skipaðir þeir Jakob Gíslason raforkumálastjóri, og var hann form., Ólafur Jóhannesson prófessor og Gunnar Böðvarsson yfirverkfræðingur. Síðan kom Baldur Líndal efnafræðingur til starfa í n., en hann hefur, eins og kunnugt er, fengizt talsvert við jarðhitarannsóknir á undanförnum árum. Þegar ég óskaði eftir því, að þetta frv. yrði lagt hér fyrir Alþingi það, sem nú situr, þótt svo mjög sé áliðið, er það vegna þess, að ég álít, að það sé nauðsynlegt með mál, sem eru allyfirgripsmikil, eins og þetta mál, sem hér er lagt fyrir, að þau séu lögð fyrir þing og athuguð milli þinga. Ég geri naumast ráð fyrir því, að hv. Alþingi telji sig geta haft svo hraðan á um afgreiðslu þessa máls, að málinu verði lokið á þessu þingi. En ég álit það til mikillar gagnsemdar, að málið verði lagt fyrir þetta þing, til þess að það verði rætt milli þinga og athugað milli þinga. Eins og grg. ber með sér, hefur farið fram ýtarleg rannsókn á því, hver er eignar- og umráðaréttur manna yfir jarðhita, hérlendis og erlendis, og er allýtarleg grg. eftir Ólaf Jóhannesson prófessor um þetta atriði. Enn fremur er önnur ritgerð eftir Jakob Gíslason raforkumálastjóra og Baldur Líndal um jarðhitann á Íslandi. Það er enginn efi á því, að það er mikil nauðsyn að setja ákveðnar reglur um eignayfirráð yfir jarðhita, og það þarf ekki lengi að leita eftir því ákvæði þessa frv., sem er þýðingarmest af ákvæðum frv., en það er það, að enginn landeigandi skuli . eiga jarðhita fyrir neðan 100 m frá yfirborði jarðar. Þetta ákvæði er vitanlega veigamest, og utan um þetta ákvæði í sjálfu sér er frv. byggt. Það er gert ráð fyrir því, að ríkið sé eigandi að öllum jarðhita, sem er fyrir neðan 100 m frá yfirborði jarðar. Þetta er byggt á því, að það munu vera, eftir því, sem mig minnir, aðeins tveir einstaklingar, sem hafa ráðizt í það að bora niður fyrir 100 m. Kostnaðurinn við borunina er það mikill, að það er alltaf áhættusamt fyrir einstaklinga að leggja út í þann kostnað, og reynslan er að minnsta kosti sú fram að þessu, að það munu ekki vera nema tveir einstaklingar, sem hafa lagt í það. Út frá þessu sjónarmiði m.a. er lagt til, að þetta ákvæði. verði sett um jarðhita, og enn fremur út frá því sjónarmiði, að jarðfræðingar telja, að sá jarðhiti, sem liggur fyrir ofan 100 m frá yfirborði jarðar, sé venjulega staðbundinn, en sá hiti, sem er lengra niðri og miklu lengra niðri, er oft og einatt, að jarðfræðingar álykta, á stórum svæðum, nær oft langt út fyrir landareign einnar jarðar eða fleiri. Út frá þessu sjónarmiði eru jafnframt settar þær takmarkanir á eignarrétti manna yfir jarðhita, að það má enginn bora á landareigninni eftir jarðhita nær landamerkjum en 200 m, svo að þarna kemur önnur takmörkun. Til þess að framkvæma slíka borun nær landamerkjum þarf sérstakt leyfi, og er þetta ákvæði sett út frá því sjónarmiði, að oft hagar þannig til, að ein borun eftir heitu vatni eyðileggur nálægar hitauppsprettur, eins og endurtekin reynsla er af við borun nálægt Reykjavík og víðar. Það eru mörg ákvæði í þessu frv., sem sjálfsagt orka tvímælis. En samkv. eðlilegri reglu fer ég ekki inn á að ræða þau einstöku atriði. Það er t.d. ákvæði 55. gr., hvort raforkumálastjóri á að hafa sérstaka stjórn allra þessara mála. Undir hann á að heyra sérstök deild, sem fari með öll mál, er jarðhita snerta. Að vísu er það svo, að jarðhitinn hefur í hugum manna verið líklegur til þess, einkanlega gufa, þegar til hennar næst, að geta með henni framleitt ódýrt rafmagn, þó að ekki hafi komið til þess enn, og þess vegna hefur þetta í framkvæmdinni orðið þannig. En sjálfsagt er það til athugunar eins og margt annað í þessu frv. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Eins og ég sagði í upphafi, tel ég þarft, að þetta mál sé rannsakað nú þegar og rætt á milli þinga, og væri æskilegt, að sú nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, tæki þá til athugunar, á hvern hátt það yrði bezt gert, m.a. hvaða aðilum ætti að senda þetta frv. til umsagnar, ef það verður ofan á, að það verður ekki afgreitt á því þingi, sem nú situr. Ég geri ráð fyrir, að það sé eðlilegast, að málinu verði eftir þessa umræðu, um leið og því verður vísað til 2. umr., vísað til landbn. eða allshn. Það snertir ákaflega mikið eignarrétt bænda, í þessu tilfelli jarðhitann, en kannske þykir eðlilegra, að það fari til allshn., og er það með tilliti til þess, að þetta eru mál alþjóðar.

Á þessu stigi hefur mér ekki gefizt - og ég býst ekki við öðrum hv. þm. - tækifæri til þess að athuga þennan frv: bálk, sem er allmikill að vöxtum, svo sem gera mátti ráð fyrir, og því kann vel að vera, að í þessu frv. séu ýmis ákvæði, sem kunna að orka tvímælis og kynni að vera heppilegt að hafa á annan veg. Það er hins vegar ekki aðalatriði málsins. Það hlýtur að vera hægt að lokum að finna einhvern grundvöll til samkomulags um það atriði. Hitt er kjarni málsins, að þessum jarðhitamálum verði komið í sem fastast form, sem geti lagt grundvöll að enn víðtækari aðgerðum til hagnýtingar jarðhita en til þessa hafa verið gerðar. Er það þó svo, að jarðhiti hefur þegar verið hagnýttur á ýmsan máta og fyrst og fremst í sambandi við hitaveitur, og hefur sú hagnýting skilað þjóðfélaginu mjög miklum verðmætum í gjaldeyrissparnaði og auk þess veitt því fólki, sem þessara þæginda nýtur, mjög mikilsverð aukin lífsþægindi. Jarðhitinn er ein þeirra orkulinda, sem íslenzk náttúra hefur að bjóða. Við höfum hér hvorki olíu né kol, en í stað þess höfum við möguleika til þess annars vegar að hagnýta vatnsorku landsins til þess að framleiða rafmagn og í sambandi við það að fá bæði hita og orku, sem leggi grundvöll að margvíslegum iðnaði í landinu, og svo hins vegar jarðhitann, sem er orkugjafi, er ætla má að hagnýta megi til ýmiss konar þarfa og geti orðið fullkomlega jafngildi olíu og kola í allmörgum tilfellum. Það er engum efa bundið, að það er hið mikilvægasta nauðsynjamál fyrir þjóðina, að hægt sé sem allra bezt að hagnýta jarðhitann. Það er auðvitað með hann eins og aðrar orkulindir, sem hagnýta skal í stórum stíl, að það kostar mikið fé og getur oft verið erfitt um vík þess vegna að hagnýta þessi náttúruauðæfi svo sem þyrfti. Það er eitt af þeim vandamálum, sem við eigum við að stríða, hvernig við getum fengið fjármagn til þess að koma hér á stóriðnaði og stórrekstri í ýmsum greinum, bæði í sambandi við raforku og jarðhita. En það að setja löggjöf um þetta efni, skipuleggja enn betur en gert hefur verið rannsóknir á hagnýtingu jarðhita og leit að hitasvæðum og mælingu þeirra er mjög mikilvægt atriði og ekki síður að koma á föstu skipulagi með jarðborunum, sem í ýmsum tilfellum hafur leitt til vandræða að ekki hafa gilt nægilega fastar reglur um. Að þessu öllu samanlögðu og hversu hér er um mikilvægt þjóðhagslegt mál að ræða, þá er það gleðiefni, hversu miðað hefur með undirbúning þessarar löggjafar, og vil ég því taka undir það með hæstv. ráðh., að þess er að vænta, að löggjöf þessi fái hér meðferð, svo sem þurfa þykir, og verði íhuguð í einstökum atriðum, en hins vegar leitazt við að hraða afgreiðslu hennar, svo sem kostur er á. Það er auðvitað ekkert grundvallaratriði, að hún verði afgreidd á þessu þingi. Höfuðatriði málsins er það, að hún verði rækilega og vandlega íhuguð og þannig úr garði gerð, að hún þjóni til hlítar því hlutverki, sem henni er ætlað að þjóna. Það skiptir mestu máli, og er þess að vænta, að sú hv. n., sem fær málið til meðferðar, íhugi það sem vendilegast og það verði reynt að ganga þannig frá málinu, að það geti til hlítar fullnægt þeim kröfum, sem gera þarf til slíkrar löggjafar.



Herra forseti. Ég segi nú eins og hv. síðasti ræðumaður, að ég hef enga aðstöðu eða tíma haft til að kynna mér efni þessa frumvarpsbálks, sem hér er á ferðinni og nýlega fram lagður. En þetta mun hafa verið um alllangt árabil verulega alvarlegt íhugunarefni, hvað við Íslendingar höfum verið vanbúnir að löggjafarákvæðum um jarðhita og jarðhitaréttindi. Það er þess vegna orðið tímabært, enda liggja fyrir nokkuð gamlar samþykktir frá þinginu um það, að Alþ. freisti þess að koma á laggirnar löggjöf um þetta atriði. Ég vildi á þessu stigi málsins aðeins láta í ljós, að ég tel eiginlega með öllu alveg óhugsandi, að frv. eins og þetta geti náð samþykki þess þings, sem nú situr og á ekki eftir langan tíma. Þessu frv. fylgir ýtarleg grg., sem ákveðnir menn hafa verið til kvaddir af ríkisstj. til þess að semja í sambandi við frv. Og það getur vel verið, án þess að ég hafi fest augu á það enn, að samvinna hafi verið höfð eða leitað álits Reykjavíkurbæjar í þessu sambandi. En ég nefni það sérstaklega vegna þess, að langstórvægilegastar jarðboranir og jarðhitanotkun hefur átt sér stað einmitt hér í höfuðstað landsins. Ég tel þess vegna alveg nauðsynlegt, að hv. þn., sem fær málið til athugunar, gefi bæjarstjórn Reykjavíkur og þeim aðilum, sem um þessi mál fjalla hjá bæjarstjórninni, hitaveitustjórninni og hitaveitunefnd og sérfræðingum bæjarins í þessu efni, aðstöðu til þess að tjá sig um þetta mál. Ég hef sem bæjarfulltrúi í Reykjavík um nokkuð langt árabil oft verið í þeirri aðstöðu, að bæjarráð hefur fjallað um mikilvægi þessa máls, þó hins vegar að það sé rétt, að af hálfu bæjarstjórnar hafi ekki legið neinar ákveðnar tillögur fyrir í sambandi við löggjöf um þetta mikilvæga atriði. Á þessu stigi málsins vildi ég aðeins láta fram koma þessar athugasemdir. Það er langveigamest, að löggjöf, sem upp úr þessu frv. kann að spretta, verði vel úr garði gerð, þegar að því kemur, en miklu minna máli skiptir hitt, hvort það er einu þingi fyrr eða síðar, þó að ég taki undir með bæði hæstv. forsrh. og hv. 2. þm. Eyf., að málið sé að vissu leyti orðið aðkallandi að komast í höfn. Ég tel ekki, að að svo stöddu sé ástæða til fleiri athugana um þetta, því að efnislega treysti ég mér ekki á þessu stigi málsins til að ræða frv., en vildi láta þessi sjónarmið fram koma.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 381 og flutt er af mér og hv. 2. þm. Skagf. sem minni hluta landbn. þessarar hv. deildar, er, eins og kunnugt er og tekið er fram í grg., samið af þeirri mþn„ sem hæstv. fyrrv. landbrh. skipaði 5. júlí s.l. til þess að gera tillögur um bætta aðstoð frumbýlinga í landinu, bæði nýbýlamanna og annarra, og að öðru leyti gera tillögur um nýjar framkvæmdir eða nýja og bætta aðstöðu fyrir þá, sem skemmst eru komnir áleiðis í framförum sveitanna. Þetta mál á nokkuð langan aðdraganda og sína sögu. Það er nokkurn veginn kunnugt mál, að síðan verðhækkun og dýrtíðarskrúfa hélt innreið sína í þetta land í stríðinu síðasta, hafa verið sívaxandi örðugleikar fyrir þá, sem vilja stofna til búskapar í sveitum landsins, að gera það, vegna þess, hve það er orðið gífurlega dýrt og því dýrara sem lengra hefur liðið og meira hefur færzt í það horf, að menn hafa ekki getað treyst á mannaflið, heldur orðið að treysta á vélaaflið og þá um leið kaupa dýrar vélar. Á Alþingi 1951 flutti ég frv. um stofnlánadeild landbúnaðarins til þess að bæta nokkuð úr á þessu sviði. Það náði ekki fram að ganga og fékk sína mótstöðu. Það var af mér og hv. 2. þm. Skagf. endurflutt á þingi 1952, og fór á sömu leið. Með þessu frv. var tilgangurinn sá að bæta nokkuð aðstöðu þeirra manna, sem leggja í það að stofna til búskapar. Í þriðja lagi má svo geta þess, að hv. þm. Borgf. flutti á þingi 1952 frv. um framlag til veðdeildar Búnaðarbankans, er nema skyldi 5 millj. kr. á ári, og í fjórða lagi var flutt frv. á því sama þingi af hv. fyrrv. 1. þm. Árn., Jörundi Brynjólfssyni, og fleiri mönnum um að gera átak til endurbóta í þessum efnum. Ekkert af þessum frv. náði samþykki hér á Alþingi, þó að undarlegt megi telja. Síðan skeður það, og það fyrsta, sem gerist til nokkurra endurbóta á þessu sviði, er það, að hæstv. fyrrverandi ríkisstj. lagði til á þingi 1954 að leggja fram af tekjuafgangi 4 millj. kr. til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands og á sama hátt árið 1955 að bæta þar við 2 millj. kr. Sú upphæð er að kalla má það eina fé, sem síðustu árin hefur verið til ráðstöfunar í þessu skyni frá hálfu Búnaðarbankans, og svo að öðru leyti það, sem sparisjóðsdeild hans hefur lánað. Nú er það, eins og gefur að skilja, að þessir peningar eru fyrir löngu eyddir, og það má telja góðra gjalda vert það atriði úr frv. okkar í mþn., sem ég nefndi, að gefa eftir þessar skuldir við ríkissjóðinn. Hins vegar er það sjáanlegt öllum mönnum, að það skapar ekki neina fjármuni til þess að halda starfsemi þessarar stofnunar áfram. Skuld sú, sem hér er farið fram á að gefin verði eftir af hálfu sparisjóðsdeildar Búnaðarbankans, mun vera nú um 5 millj. kr., og sýnir það ástandið í þessari stofnun, auk þess sem það er kunnugt, að þar liggja fyrir svo að skiptir hundruðum af óafgreiddum umsóknum frá frumbýlingum og ungum bændum víðs vegar um land. Það er þess vegna mjög aðkallandi, að þessu máli sé sinnt á annan hátt en gert hefur verið og víðtækari, því að það er ekki álitleg stefna, sem virðist hafa vakað fyrir sumum mönnum, að það sé meira upp úr því leggjandi að byggja yfir fólkið, sem flýr úr sveitunum, byggja yfir það dýrar byggingar hér í Rvík, heldur en að gera viðeigandi og nokkurn veginn fullnægjandi ráðstafanir til þess, að það sé hægt að stofna til atvinnurekstrar í sveitum landsins, þar sem fólkið elzt upp og vill þá vera þar áfram. Þegar við í mþn. vorum fyrri hluta vetrar að athuga það, hvað mestu varðaði í þessum málum, komum við ekki auga á annað fremur af þeim till., sem við lögðum fram, en það, að veðdeild Búnaðarbankans yrði gert mögulegt að lána frumbýlingum til jarðakaupa, vélakaupa og bústofnskaupa, því að það eru þau atriði, sem ekkert lánsfé er nú fáanlegt til. Ég veit, að margir hv. þm. hafa það mikinn skilning á því, hvernig aðstaða sveitamannanna er, eins og nú er komið, að þeir sjá og skilja, að það verður einhverjar ráðstafanir að gera í þessu efni. En því undarlegra er það, að hvorki hæstv. ríkisstj. né þeir fulltrúar, sem hún hefur í þessum málum hér á Alþingi, eða stjórnarflokkarnir hafa, virðast hafa þann skilning á þessu þýðingarmikla atriði, sem æskilegt væri og nauðsynlegt, til þess að þessum málum sé að fullu sinnt. Því hefur að vísu verið slegið fram, að þetta mundi verða athugað og eitthvað í því gert, en þar sem ekki er enn þá komið í ljós, að úr því verði neitt á þessu þingi, töldum við flm. þessa frv. ekki fært að geyma það lengur að leggja það fram, enda þótt það sé hér lagt fram af okkur sem minni hluta í hv. landbn. Ég vil þess vegna mega vænta þess, þrátt fyrir það, sem á undan er gengið, að þessu frv. verði vel tekið. Og enda þótt það hafi komið í ljós, að landbn. sé klofin í málinu, þá tel ég þó eðlilegt, af því að það er minni hluti hennar, sem flytur málið, að því sé til hennar vísað, svo að hún öll í heild fái þá tækifæri til þess að taka það nánar til athugunar en verið hefur. Að öðru leyti skal ég svo ekki um málið fjölyrða, nema sérstakt tilefni gefist til.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er flutt, er í sjálfu sér mikið nauðsynjamál. En að leysa það á þennan hátt, sem hér er gert ráð fyrir, er vitanlega nákvæmlega það sama og láta málið óleyst með öllu. Það er ekki svona einfalt að leysa það mál að útvega peninga til veðdeildarinnar, og raunverulega sagði hv. þm. A-Húnv. þetta sjálfur. Hann sagði: Það var tvíflutt frv. af mér og hv. 2. þm. Skagf. um stofnlánadeild núna seinustu fimm árin, og þessi frv. náðu ekki fram að ganga. En af því mætti hann ráða það, hvað þýðingarlítið er því miður að flytja svona mál. Hann sagði að vísu, að það virtist ekki vera neinn skilningur á því hjá hv. núv. stjórnarflokkum að leysa þetta mál. Það er vitað mál, að það er miklu erfiðara með lánsfjárútvegun núna en var á seinustu fimm árum, og það þarf ekki að fara í neinar grafgötur til þess að fá þann fróðleik, þar sem hann liggur nú fyrir í greinilegri yfirlýsingu frá þjóðbankanum og sú skýrsla hans hefur verið birt í blöðum undanfarið. Það er því miklu erfiðara nú en hefur verið á seinustu fimm árum að útvega lánsfé, bæði til veðdeildarinnar og annarra þarfa, og stafar það af ýmsu, m.a., að við höfum sett mikið af okkar fjármunum fast í framkvæmdir. En af þessu mætti hv. þm. sjá, hvað það er tilgangslítið að flytja þetta mál á þennan hátt, því að sjálfsagt vill hann halda því fram, að það hafi verið hjá fyrrverandi stjórnarflokkum fullkominn velvilji fyrir því að leysa þetta mál með stofnlánadeildina, sem er í sjálfu sér alveg hliðstætt mál og um veðdeildina, og það hafi verið fullkominn vilji fyrir því að leysa málefni veðdeildarinnar undanfarin ár, þegar flutt var um það frv. af hv. þm. Borgf. Það þótti ekki fært. Málin voru svæfð í öll þessi skipti, og þó voru meiri möguleikar til lánsfjárútvegunar og sjálfsagt, eftir því sem hv. þm. vill halda fram, meiri vilji til þess að leysa málið. En svona fór um allar þessar sjóferðir, og svona fór jafnframt um frv., sem kom frá hv. 1. þm. Árn. um úrlausn í þessu efni. Fyrrv. stjórn setti dálítinn „píring“ í veðdeildina, ef ég man rétt, einu sinni frekar en tvisvar, eins og hv. þm. rakti. En það tókst aldrei á undanförnum árum að leysa þetta mál. Þess vegna eru náttúrlega miklir erfiðleikar á því núna. Í sjálfu sér vitum við, að það vantar í flesta sjóði, sem lána út fjármuni, vantar tilfinnanlega lánsfé, þó að það sé kannske hvergi eins tilfinnanlegt og þarna í veðdeildinni, því að það er ekki neinn vafi, eins og ég sagði í upphafi, að þarna þrengir skórinn mjög að. En engum okkar dettur í hug, þó að það vanti peninga í verkamannabústaði, vanti peninga til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum eða vanti peninga í húsbyggingamálin yfirleitt, að setja það fram á þann einfalda hátt að flytja frv. um, að þetta skuli lagt úr bæjarsjóði eða ríkissjóði, flytja það í bæjarstjórn Rvíkur eða hér á Alþingi. Það þarf vitanlega að afla fjár, til þess að frv. verði eitthvað meira en nafnið. Þar sem maður veit, að fjárlög eru núna afgreidd þannig, að ekki eru líkur fyrir tekjuafgangi, þá þarf vitanlega að afla fjár til þessa. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta, vegna þess að af þessum ástæðum, sem ég hef sýnt, og eins og saga þeirra frv., sem hafa verið flutt á undanförnum árum um þessi mál, sýnir og hv. þm. sjálfur rakti, verður málið vitanlega ekki leyst á þennan veg. En eins og ég hef lýst yfir áður og eins og hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir, er verið að vinna að því að reyna að leysa þetta mál og það á þann hátt, að það komi að einhverju gagni, m.ö.o. að útvega peninga, sem veðdeildin geti fengið til útlána, og það mál vona ég að leysist núna næstu vikur. Og það er raunverulega þessi hlið á málinu, sem er vandinn, það er að útvega fjármunina, því að við erum sjálfsagt, - ég efast ekkert um það, - bæði flm. þessa frv. og stjórnarflokkarnir, sammála um, að það þarf að leysa þetta mál og leysa það raunverulega, en ekki með frv., sem leysir því miður ekki neitt.



Herra forseti. Það kom fram í ræðu hæstv. forsrh., að hann taldi það að leysa þetta vandamál, sem hér liggur fyrir, skv. því, sem lagt er fyrir í þessu frv., væri sama og að leysa það ekki. Ég skal játa, að það er ekki hátt stefnt með því að fara fram á að leggja fram 5 millj. kr. á ári í þessu skyni. Raunverulega hefur aldrei verið farið lengra á undanförnum árum af hálfu Búnaðarbankans en að veita veðdeildarlán að hámarki 35 þús. kr., og náttúrlega er það allsendis ófullnægjandi. Þegar við vorum að athuga þessi mál í mþn., reiknuðum við ekki með hærri upphæð en það, að það yrði þá farið í 50 þús. kr. á mann, og þær 5 millj., sem hér er farið fram á á ári, mundu þá nægja handa 100 mönnum. En eins og ég sagði áðan, er kunnugt, að það liggja fyrir óafgreiddar umsóknir hjá Búnaðarbankanum um lán úr veðdeild svo að skiptir hundruðum, svo að það er út af fyrir sig nokkuð til í því hjá hæstv. ráðh., að málið væri ekki fullnægjandi leyst, þó að þessi upphæð væri lögð fram. En að það sé þó ekki nokkur bót frá því aðgerðaleysi, sem verið hefur og er á þessu sviði, að fá þessa upphæð, það get ég ekki fallizt á, og þegar svo er komið, að hæstv. núverandi ríkisstj. hefur skv. áætlun hækkað útgjöld ríkisins að meðtöldum útflutningssjóði á einu ári um 400 millj. kr.. þá þykir mér það nokkuð kaldranalegt að fá þau svör, að það sé enginn eyrir til til þess að lána frumbýlingum til vélakaupa, bústofnskaupa og jarðakaupa. Að það hafi sýnt sig á undanförnum árum, að þetta mál hafi ekki verið leyst eftir þeim leiðum, sem farið hafi verið fram á, sýnir ekki það, að við, sem höfum flutt till. í þessa átt, höfum ekki haft á réttu að standa, heldur hefur það sýnt hitt, að hér á Alþ. vantar skilning hjá meiri hluta þingmanna til þess að leysa þetta mál á eðlilegan og réttmætan hátt. Það er út af fyrir sig ekki nema gott um það að segja, sem hæstv. forsrh. gat um í lok ræðu sinnar, að það væri verið að undirbúa það að útvega fjármuni til þess að leysa þetta mál, og að sjálfsögðu fögnum við flm. því, ef það verður gert. En fyrir fáum dögum átti ég tal við bankastjóra Búnaðarbankans, sem ætti allra manna helzt um þetta að vita, og hann hafði þá ekki neinar vonir um að fá neina fjármuni í veðdeild Búnaðarbankans á þessu ári. Hins vegar er það svo, að ef það er alvara hjá hæstv. ríkisstj. og hennar flokkum að leysa þetta mál á eitthvað fullkomnari hátt en hér er farið fram á, þá ber að fagna því. En ég vil þá mega vænta þess, að það komi eitthvað í ljós um það áður en þessu Alþ. verður slitið. - Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um málið, en vænti þess, að það gangi sína leið áfram.