Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt samkvæmt beiðni hæstv. atvmrh. Tilgangur þess er í fyrsta lagi að heimila ríkisstj. að láta smíða eða kaupa fiskiskip erlendis með það fyrir augum, að þau verði seld einstaklingum, félagssamtökum eða bæjar- og sveitarfélögum í hendur til útgerðar, í öðru lagi að heimila ríkisstj. að taka allt að 15 millj. kr. lán, sem greiðist upp, er skipin hafa verið seld, og einnig að heimila ríkisstj. að taka allt að 2 millj. kr. lán til ráðstöfunar samkvæmt XXIV. lið 22. gr. fjárl. fyrir árið 1945. Eins og kunnugt er, hafa staðið samningar á milli ríkisstj. og sænskra skipasmíðastöðva um kaup á 45 fiskibátum. Samningarnir voru teknir upp af fyrrv. ríkisstj. og einnig af núv. ríkisstj., án þess að leitað væri þingheimildar fyrir þessu. Þykir nú því rétt að leita formlega álits þingsins um þetta. Ég hef svo eigi meira um þetta að segja fyrir hönd n., en vænti, að frv. nái fram að ganga, og óska ég, að því verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. - Þess er getið í grg. frv., að ríkisstj. hafi gert samninga um smíði á 45 bátum í Svíþjóð, sem seldir hafa verið einstaklingum, félögum og bæjar- og sveitarfélögum. Þetta mál hefur ekki verið flutt hér á þingi, en samningarnir voru gerðir af fyrrv. ríkisstj. með samþykki þriggja þingflokkanna. Ég tel rétt að leita þingheimildar fyrir þessu. En það, sem kom mér til að kveðja mér hljóðs, er það, að mér þykir 1. gr. frv. þannig orðuð, að skilja megi hana á tvo vegu. Ég vildi því beina þeirri fyrirspurn til ríkisstj., hvort hún lítur svo á, að í gr. felist heimild fyrir hana til þess að gera framvegis kaup á skipum án samþykkis Alþingis, eða hvort þetta gildir einungis um þá 45 báta, sem þegar hafa verið keyptir. Ég spyr að þessu vegna þess, að ég tel eðlilegast, að stj. leiti ætíð heimildar þingsins, áður en ráðizt er í slík kaup, ef fé til þeirra skal varið úr ríkissjóði upp á væntanlega sölu síðar. Ef hæstv. ríkisstj. leggur þann skilning í þetta, sem mér finnst felast í grg., að hér sé einungis um þau kaup að ræða, sem þegar hafa verið gerð, þá hef ég ekkert við þetta að athuga, en ef hún skoðar þetta sem almenna heimild til kaupa á nýjum atvinnutækjum, þá vil ég, að frv. sé breytt í þá átt, að heimildin nái einungis til þessa máls. Ég tel því rétt, að sjútvn. athugi þetta mál milli umr. Þá vil ég benda á, að ég tel, að orðalag 2. gr. geti varla staðizt, en þar stendur, að ríkisstj. sé heimilt að taka allt að 15 millj. kr. lán, er greiðist upp, er skipin hafa verið seld. Er þetta ekki hæpið? Er því ekki þannig farið, að yfirleitt sé búið að tryggja sölu á þessum skipum? Þá vil ég spyrja, við hvað þessar 15 millj. kr. eru miðaðar. Ég hefði hugsað, að þær lánsstofnanir, sem lána fé út á bátana, geti lagt fram fé, þótt bátarnir séu eigi að öllu leyti tilbúnir.



... [Upphaf ræðunnar vantar í hndr. þingskr.] ... og þá með það fyrir augum, að hægt væri að hagnýta þetta, ef skyndilega kæmu ný tilboð, sem sérstaklega er verið að vænta, að komi frá Svíþjóð. Það liggja fyrir fyrirspurnir þar og beiðnir um tilboð, sem nú hefur verið vænzt, að við fáum þá og þegar. Það liggja a.m.k. tilboð í yfir 50 báta, sem enn er ekki komið svar við. Þess vegna er ekki ástæða til þess að binda l. við neinn sérstakan stað. Hins vegar er ákveðin upphæðin, 15 millj. kr. Upphæðin er miðuð við kaup á 45 bátum. En 5 millj. kr. ar áætlað, að fari að mestu leyti til [eyða í hndr.] eftir ákvæðum n., sem Alþ. ákvað á s.l. ári, nema það verði tekið til ráðstafana, sem ekki eru endanlega ákveðnar. En það verður væntanlega að mestu leyti notað þannig, að fiskveiðasjóður ætlar að lána út á báta ákveðna upphæð, þannig að hann lánar ríkissjóði það beint, og svo verður því skipt niður, þegar búið er að ganga frá samningum um bátana. Það er ekki rétt, að það sé búið að selja neinn bát, en það er búið að gefa ákveðin loforð. Fyrst hafa ákveðnir menn fengið loforð um að fá bát, og til staðfestingar þessu loforði hafa menn verið látnir borga inn ákveðna upphæð og hafa þá bátinn fastsettan. Hins vegar er ekki hægt að koma því við öðruvísi en ríkisstj. sé milliliður og hún kaupi bátana, vegna þess að það var gert að skilyrði í Svíþjóð, að ríkið keypti þá. Það er því óhjákvæmilegt, að ríkisstj. sé raunverulegur kaupandi þeirra. Þess vegna þarf að leita þess samþykkis. Eins og kunnugt er, var orðið fyllsta samkomulag í þessu máli, að þessar ráðstafanir yrðu gerðar, með samstarfi fyrrv. ríkisstj. við þingfl., og þetta er ekki annað en staðfesting á því, sem verið er að framkvæma.



Það er talið, að frv. sé flutt af fjhn. d. Ég á sæti í þeirri n., en var þó ekki kunnugt um flutning þessa frv., fyrr en eftir að búið var að útbýta því prentuðu hér í hv. d. Ég geri ráð fyrir, að meiri hl. n. hafi tekið ákvörðun um það að flytja málið, áður en ég kom til þings eftir það þinghlé, sem var tekið nú um hátíðina. En einmitt vegna þess, að ég tók ekki þátt í meðferð málsins, þá hef ég ætlað mér að beina fyrirspurn til flm. eða hæstv. ríkisstj. um það, hvort kaupverð þeirra báta, sem nú er búið að gera samning um kaup á í Svíþjóð, sé í heild 15 millj. kr., eins og greinir í 2. gr. frv. Það stendur í grg. frv., að það sé flutt samkvæmt beiðni atvmrh., og hafa fylgt því þær aths., sem þar greinir. En í þessum aths. segir, að ríkisstj. hafi gert samning um kaup á 45 bátum í Svíþjóð, sem seldir hafi verið einstökum mönnum, félögum og bæjar- og sveitarfélögum. Nú gaf hæstv. atvmrh. þá yfirlýsingu í ræðu sinni, að það væri ekki búið að selja þessa báta, og virðist mér það alveg stangast á við það, sem segir í grg., sem þó lítur út fyrir, að komin sé frá þessum hæstv. ráðh. Mér þætti gott, ef flm. málsins eða ríkisstj. vildu gefa upplýsingar um, hvernig háttað er með kaup þessara Svíþjóðarbáta.