Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Það eru liðnir tveir sólarhringar síðan byrjað var á þessu máli, og það er ýmislegt, sem jeg hafði skrifað niður hjá mjer, og þótt jeg ætti að vera betur að mjer fyrir biðina, þá er það þó alls ekki tilfellið. Annars skal jeg þegar geta þess, að jeg vil síst af öllu lengja umr. mikið, og þótt jeg vildi lýsa afstöðu nefndarinnar til þeirra brtt., er fram hafa komið, þá býst jeg við, að það hafi litla þýðingu hvað atkvgr. snertir. Jeg skal fyrst lítillega snúa mjer að hæstv. fjrh. (JÞ). Hann áleit, að fjvn. hefði gengið helsti langt í því að hækka gjaldaliði. Jeg endurtek þetta af því, að um þetta atriði er meiri hl. nefndarinnar algerlega sammála hæstv. fjrh. (JÞ), og vænti jeg þess, að þetta verði þungt á metunum hjá hv.þm. til þess að viðurkenna, að nógu langt sje farið. Þá eru einstök atriði, sem hæstv. fjrh. (JÞ) gat um, að nefndin hefði gengið of langt í að hækka, og nefndi þar á meðal verðtollinn, en í sambandi við það frv., sem nú liggur fyrir þinginu, vil jeg benda á, að ef breytt verður til, þannig, að lögin verði látin gilda til ársloka 1927, þá væri tilgangi nefndarinnar náð; hún er samdóma hæstv. fjrh. um þetta og vill styðja hann í því að fá frv. í þetta horf, en það er sök hv. 2. þm. Reykv. (JBald), að þessi glundroði er kominn á málið. Hæstv. fjrh. vildi helst, að lækkanir nefndarinnar yrðu feldar, en þetta eru ekki nema smáar upphæðir og tekur ekki að deila um það; jeg get látið mjer nægja að minnast aðeins á þetta, og vil ekki reyna að hafa nein áhrif á atkvæðagreiðsluna. Síðast mintist hæstv. fjrh. (JÞ) á aðstoðarlækninn á Ísafirði. Það hefir orðið til þess, að jeg hefi sett í nál., að ríkinu bæri ekki skylda til að launa aðstoðarlækni þar. Nú hefir hæstv. fjrh. (JÞ) rannsakað þetta til hlítar, og af því verður sjeð, að það verður ómögulegt fyrir þingið að samþykkja þessa brtt. nefndarinnar um niðurfærslu, enda er nefndin skift, en jeg vona, að þessar upplýsingar hafi þau áhrif á þá hv. nefndarmenn, sem voru með brtt., að þeir greiði atkv. með brtt.hv.þm. Dala. (BJ). Þá er háttv.þm. Dala. (BJ). Það er sjálfsagt þýðingarlaust að deila við hann um stefnu hæstv. fjrh. (JÞ) og meiri hl. nefndarinnar, því að það verður ekki nema til þess að lengja umr.Háttv. þm. (BJ) heldur því fram, að með því að taka lán til að greiða með skuldirnar, verði aðstaða ríkissjóðs betri til framkvæmda í landinu. Nefndin getur ekki fallist á þetta, því að hvort sem þessar skuldir eru samningsbundnar eða ríkið tekur lán til þess að greiða þær með, þá hækkar það afborganir ríkissjóðs vegna þessara nýju lána til langs tíma; það er því ekki betra fyrir ríkissjóð að leggja til framkvæmda á öðrum sviðum, nema síður sje. En aftur, þegar þessar skuldir eru greiddar, þá rýmist til, svo að ríkissjóður getur gert miklu meira en ella. Hv. þm. (BJ) mintist á ýms fleiri atriði, sem óþarft er að svara, t. d. verðmæli á launum embættismanna, ennfremur á það, hvað ætti að taka til greina af fjárbeiðnum, en það hafði jeg áður sagt, að væri mjög mikill vandi að kveða á um, og má altaf um það deila, hvort nefndin hefir komist að rjettri niðurstöðu eða ekki, og skal jeg ekki leggja neinn dóm á það sjerstaklega og skal fúslega játa það, að mikið af öðrum beiðnum á mikinn rjett á sjer, en af því að þær auka útgjöld ríkissjóðs fram yfir það, sem nefndin telur að þau eigi að vera, þá er hún á móti þeim. Þá hefir hv.þm. (BJ) gert brtt. við sína eigin brtt., afborgun lausaskulda. Mjer finst, að hv.þm. vilji sýna með þessu, að fjárlögin eigi að vera sem tekjuhallaminst, þegar út frá því er gengið, að hann lækkar þennan gjaldalið niður í 300000 kr., svo að eftir hans útreikningi yrði útkoman á fjárlögunun mjög lík. Nefndin getur ekki samþykt þessa lækkun á afborgunum, heldur vill hún láta greiða miklu meira. Yfirleitt er nefndin, eins og hv.þm. (BJ) er kunnugt, og Öllum má vera vitanlegt, á móti öllum þessum till. hans, sem komið hafa áður fram í nefndinni, og er óþarft að fara um þær mörgum orðum. Það eru háar upphæðir í þessum brtt.hv.þm. (BJ), sem nefndin hafði rætt með sjer, þar á meðal til Heilsuhælisfjelags Norðurlands, 50000 kr. í rauninni er þetta minsta brtt., sem farið er fram á til þessa fjelags, en þrátt fyrir það hefir nefndin ekki getað fallist á að vera með henni, nje heldur hinum. Þá er brtt. um styrki til Berklavarnafjelags Íslands og Rauða kross Íslands. Þessi fjelög eru alveg ný, og nefndinni finst það vera mjög hæpið, að ríkissjóður geti þegar í stað veitt fje til starfsemi þeirra. Henni virtist, að fyrst þyrfti að sjá, hvernig fjelögin byrja starfsemi sína, og ef það sýnir sig, að þau starfi heillavænlega, þá telur hún víst, að þingið muni fúst að veita eitthvert fje til þeirra. Þá er næst Vesturlandsvegurinn. Þetta hafði háttv.þm. (BJ) ekki farið fram á, svo að jeg muni, neitt verulega, en þegar jeg bar þetta saman við till. vegamálastjóra, þá er þessi vegur, sem hv.þm. (BJ) leggur til, ekki í fyrsta flokki. Það er svo fjarri því, að nefndin geti fallist á þetta, því að hún vill sem mest fara eftir áliti vegamálastjóra, því að jafnframt því að hann er langkunnugastur þessum málum, er það öllum háttv.þm. vitanlegt, að mjög margt af framkvæmdum á þessu sviði á fulla kröfu á að ganga á undan þessum vegi, og telur nefndin því rjett að fylgja till. hans í þessu efni. Sama er að segja um símalagningar. Þar hefir nefndin ekki tekið neitt upp, en eftir till. landssímastjóra, þá voru ýmsar aðrar línur, sem hefðu átt að ganga fyrir þessum, ef nefndin hefði gengið inn á að taka nokkuð upp, en það hefir hún ekki gert. Þá er 6. brtt., við 13. gr. C. 2., til fyrverandi eiganda Breiðafjarðarbátsins Svans, til skuldalúkningar 13000 krónur. Hæstv. atvrh. (MG) hefir minst á þessa till., og minst á hana heldur hlýlega, því að hann hafði verið staddur þar vestra, þegar fundur var haldinn um þetta mál. Það er náttúrlega rjett og satt, að þeir þar vestra hafa orðið illa úti að ýmsu leyti, en það má undir ýmsum kringum stæðum víða telja til þess, og það virðist ekki vera rjett, að ríkissjóður hlaupi tíð undir bagga með fjelögum, sem starfsem rækja, þótt illa fari, því að oft má segja að það hafi verið fjelögunum sjálfum að kenna, og þannig mun hafa verið ástatt hjer, en ekki af óviðráðanlegum ástæðum, Og nefndinni hafa líka borist ýmsar sagnir um það, að stjórnin á þessum bát hafi ekki verið góð. Það liggur því margt nær ríkissjóði en að hlaupa undir bagga þar, sem slíkt kemur fyrir, því að víða má finna dæmi, sem eiga líkar rætur. Eins er það heldur ekki satt, að ríkissjóður hafi haft þennan bát útundan með styrkveitingu, meðan hann var þar í förum, svo að það er ekki neins að krefjast frá hans hlið. Jeg ætla svo ekki frekar að minnast á brtt.háttv.þm. Dala. (BJ), en jeg verð seinna að koma frekar að því, sem hann sagði í seinni ræðu sinni. Jeg hefi víst hlaupið yfir eina brtt., 1000 kr. til Jóns Kristjánssonar læknis, fyrir kenslu við háskólann. Nefndin veit ekki til, að það sje í ráði, að hann taki að sjer kenslu við háskólann, svo að hún hefir ekki fallist á, að hann verði settur þarna á bekk með læknum háskólans að þessu sinni. Þá er næstur hv. 1. þm. G.-K. (ÁF), sessunautur minn. Hann var hálfgramur yfir því, að ekki var tekin upp beiðni hans um Kjalarnesveginn og lækni í Kjósina. Hv. þm. (ÁF) lýsti heldur illa ástandinu hjer í kringum Reykjavík. Þá vantaði þar í grendinni bæði lækni, prest og veg, og að Reykvíkingar hefðu ekki einusinni viljað þiggja mjólk af Kjalarnesinu fyrir þessar sakir. Að í kringum Reykjavík væri ekkert gert, heldur öllu fje ríkissjóðs í þessu augnamiði eytt uppi um fjöll og firnindi. Það er ekkert undarlegt, þótt eftirlætisbörnum þyki sárt, ef ekki er gert alt fyrir þau, en jeg verð að halda mjer við það, að mest sje gert hjer í kring, og miklu meira en nokkursstaðar annarsstaðar á landinu. En með tilliti til þessa vegar, þá hefir áður í fjárlögum verið veitt til hans, en ekki verið notað. Nú er í fjárlögunum ætlast til þess, að til hans verði varið 8000 kr. Ummæli vegamálastjóra eru þau, að á þessum Kjalarnesvegi sje aðeins einn km. ófær vagni, og með þessum 8000 kr. er ætlast til þess að gera veginn færan. Þá skildist nefndinni, að það mundi verða gert fært ofan af Kjalarnesinu til bæjarins. Þegar á það er litið, að áður er veitt til þessa vegar, og ekki gert meira til að ljúka við hann, þá er eins og þarna hafi ekki verið sú nauðsyn, sem látið er í veðri vaka. Hitt er líka víst, að þeir á Kjalarnesinu hafa altaf flutt mjólk sjóveg til bæjarins; það hafa vitanlega fallið úr dagar, sem ekki hefir verið fært, en hvort þetta hefir valdið miklu tjóni, liggur ekkert fyrir um, og mjer finst, að þessar 6000 kr., sem hv.þm. telur þetta hafa kostað, sje nokkuð mikil ágiskun. Hitt er líka víst, að það kostar altaf eitthvað að koma mjólkinni til Reykjavíkur, þótt á vögnum sje. Þegar jeg lít á þetta og aðrar upplýsingar, sem eru í till. vegamálastjóra um þjóðvegina, og ber það saman við ýmsa staði á Norðurlandi, þá er sá samanburður svo, að það verður varla bent á hann, því að það eru hrein og bein ámæli til vegamálastjóra og stjórnar, ef það er gert. Jeg get tekið eitt dæmi. í mínu kjördæmi var byrjað að leggja stutta flutningabraut fyrir fimm árum, frá Hvammstanga að brúarstæðinu á Miðfjarðará. Þessi braut er fullgerð nú eina bæjarleið. Einu sinni kom það fyrir, að sement, sem átti að byggja úr brýr yfir læki og eina smáá á þessari leið og komið var til Hvammstanga, var sent aftur, og nokkuð af því selt á staðnum. Í fyrra átti svo að ljúka við þennan veg fram yfir Króksá, sem er um miðja vega á þessari leið frá Hvammstanga, en það var heldur ekki gert. Vegurinn er enn alófær, og til þess að nota hann þessa einu bæjarleið, þá urðu stórskemdir á engjum manna, og varð því að fyrirbjóða umferðina. Í þessu kjördæmi eru þrjár ár á póstleiðinni óbrúaðar, og hefir ein þeirra fyrir skömmu orðið einum manni að bana. Þar er líka löng kaupstaðarleið framan úr dölum, gríðarlöng leið, og verður þar að flytja alt á klökkum; enginn vagnvegarspotti til. Þannig er ástandið, og verður þarna ekkert aðgert nema þessi stutta braut, sem á að fullgera á árinu 1926. Það er hvergi hægt að líta á þarna, svo að ekki sje alstaðar hægt að gera kröfur, en jeg hefi engar kröfur gert enn sem komið er, og geri naumast fyr en fjárhagurinn batnar; en þá er það alveg víst, að kröfurnar frá þessum hjeruðum verða mjög ákveðnar, og þá á ekki að vera hgt að neita þeim. Jeg skal benda á annað til samanburðar. í ummælum vegamálastjóra um það, hvað árlegt viðhald þjóðveganna kostar, sjest, að það kostar að öllu samanlögðu 143000 kr. Það er ómaksins vert að athuga, hvernig þetta skiftist niður á landshlutana. Á Suður- og Vesturlandi, eða aðallega á Suðurlandi, er viðhaldskostnaðurinn 132 þús. kr. árlega, en á öllu Norður- og Austurlandi einar 11 þús. kr. Þegar háttv.þm. líta á þetta, vænti jeg, að þeir sjái, að það eru mörg önnur hjeruð, sem fremur mætti kalla olnbogabörn fjvn., og játa jeg þó, að þörfin sje nokkur þarna. Fjvn. lítur svo á, að ef það eigi að fara að gera þennan veg vel akfæran, þá geti svo farið, eins og oft vill verða, er nýir vegir eru lagðir gegn einhverju framlagi frá hjeruðunum, að þá hefir oftast orðið að lána úr ríkissjóði tillag hjeraðsins, sem svo hefir gengið fulltreglega að fá endurgreitt, ef það þá hefir fengist greitt. Fjvn. álítur því, að þetta hjerað geti komist af með þetta fyrst um sinn. Þá er brtt. II. á þskj. 235, um læknisstyrk fyrir Kjósarbúa og aðra þar í grend. Nefndinni fanst þetta vera talsvert álitamál, en þar lá einnig annað mál fyrir sama eðlis, þ. e. um lækni til Ólafsfjarðar (brtt. 235,111), og ljet nefndin eitt og hið sama ganga út yfir báðar þessar brtt.Fjvn. leitaði álits um þessar till. báðar hjá landlækni, og áleit hann það t. d. ekki vera til neins, þótt fje fengist til þess að launa þennan lækni í Ólafsfirði, því að enginn læknir mundi fást til að fara þangað. Nú stæðu mörg betri - mjög sæmileg - læknishjeruð laus, sem enginn fengist til að sækja um. En hann játaði, að þörf væri þó að bæta eitthvað úr þessu, ef það væri hægt, og jeg vil því ekki beinlínis leggja á móti þessum brtt., ef hv. deild sýndist annað um þær, þrátt fyrir að fjvn. gæti eigi tekið þær upp. Það er svo ætíð um öll slík mál, að það verður erfitt að dæma þar í milli. Þeim, sem við þess háttar hjeruð eiga að búa, hættir jafnan við að lýsa þeim með alt of sterkum litum. Jeg neita því alls ekki, að það sje erfitt að ná í lækni í Ólafsfirði, en fjvn. hefir þó ekki orðið þess vör, að neitt stórtjón hafi hlotist af því ástandi, sem er á læknisskipun þar norður. Um lækninn í Hafnarfirði hefir nefndin heyrt það, að hann sje ófær til ferðalaga á hesti, og er það eina ástæðan fyrir þessari beiðni, en ókunnugt er nefndinni um, hvort þetta er með öllu rjett. Og ekki mun mjög mikið hafa verið gert að því að sækja lækni hingað til Reykjavíkur. Annars skal jeg fyrir mitt leyti ekki leggja sjerstaklega á móti þessu, og læt svo útrætt um það að sinni. Háttv. 1. þm.N.-M. (HStef) talaði um ferðastyrk Ólafs læknis Lárussonar. Það lágu margar slíkar beiðnir fyrir fjvn., en hún gerði þær allar jafnar og tók enga þeirra upp. Að vísu hefir að undanförnu oftast verið í fjárlögunum styrkur til utanfarar handa læknum, en þar sem hann er ekki í gildandi fjárlögum, sá nefndin ekki ástæðu til að taka hann nú upp, og engar frekari ástæður mæla með því að veita þennan styrk en aðra, nema síður sje. Því sje það gert að fordæmi að veita styrkinn eftir á, getur hver læknir sem er siglt í því skyni. Hv. 2. þm. Eyf. (BSt) talaði fyrir lækninum í Ólafsfirði, en jeg var búinn að lýsa áliti fjvn. á því, og get jeg því slept að tala um það frekar. En þá er og brtt. frá sama hv.þm. um fjárveitingu til sjúkrahúss á Siglufirði. Fjvn. var kunnugt um, að þessi fjárbeiðni lá fyrir þinginu 1923, og þegar fjvn. nú leitaði til landlæknis um álit hans á ýmsum fjárveitingum, sem við komu læknaskipun og heilbrigðismálum, var þessi styrkbeiðni frá Siglufirði ekki komin fram. Bar það því ekki vott um mikinn áhuga hjá Siglfirðingum að hafa ekki hreyft þessu máli aftur fyr en þetta. í öðru lagi munu áætlanir og teikningar til þessarar sjúkrahúsbyggingar hafa verið gerðar á árinu 1922, og eru þr því orðnar óábyggilegar og þarf að breyta þeim á ýmsa lund. Og yfirleitt mun undirbúningur þessa máls ekki vera svo vel á veg kominn eins og krefjast ber og krafist er til þess að málaleitun þessi yrði tekin til greina. Fjársöfnun til þessa sjúkrahúss á Siglufirði er heldur ekki næg, þótt eitthvað hafi þegar safnast. Er það ekki svipað því nægilegt gegn því, sem krafist er af ríkissjóði, eftir venju í þeim efnum. Og enn má geta þess, að áætlun sú, sem bygt er á, myndi nú verða talsvert lægri, þar sem byggingarefni hefir nokkuð fallið í verði á þessum árum, og jafnvel vinnan líka. Fjvn. gat því ekki tekið þessa styrkbeiðni til greina, en samkvæmt till. landlæknis, sem sjerstaklega hefir látið uppi álit sitt um þetta mál, telur hann sjálfsagt, að þessi sjúkrahúsbygging verði tekin upp í fjárlög fyrir árið 1927. Mjer þykir rjett að taka það fram, að það virðist undarlegt, að undirbúningur þessa máls skuli ekki hafa verið betri en hann er, eins mikil þörf og þarna mun vera á því að koma upp sjúkrahúsi. Hv. 2. þm. Rang. (KIJ) vjek að því í upphafi ræðu sinnar, að það hefði verið óþarfi af mjer að draga gerðir fyrv. stjórnar inn í framsöguræðu mína. En með þeim ummælum mínum hafði jeg alls ekki í hyggju að færa neitt að hv.þm. (KIJ). En jeg sá það, þegar jeg athugaði nefndarálit fjvn. frá síðasta þingi, að í yfirlitinu þar, sem gert var af hv.þm. Str. (TrÞ), voru sundurliðaðar hækkanir á lögbundnum liðum frá Öðrum hækkunum. Jeg hafði nú ekki gert þetta í yfirlitinu nú, og því taldi jeg rjett að taka það fram, og stendur það því algerlega fyrir minn reikning. í sjálfu sjer er það ekki það mikilsverðasta af breytingum í þeim efnum, þó núv. fjármálaráðherra hafi á þennan hátt gert fjárlagafrv. betur úr garði, því að meðferð nefndarinnar á því í fyrra hefði átt að geta kent þar hverjum ráðherra sem var. Enda veit hv.þm. það, að mjer er ekki gjarnt að æsa upp flokkaríg í ræðum, því að jeg tel málsatriðin eiga að vera þar einasta umtalsefni. Háttv. 2. þm. Rang. (KIJ) talaði um tekjuáætlanir fjvn. og taldi þar gæta fullmikils bjartsýnis, en jeg þykist ekki þurfa að verja gerðir fjvn. í þessu efni frekar en jeg hefi þegar gert. Hinu er jeg honum samdóma um, að þegar framkvæmdirnar eru ekki áætlaðar meiri en hjer er, sje óhæfilega mikið fje, sem fer til skólahalds. Og jeg er sömuleiðis hv.þm. þakklátur fyrir, hvernig hann lítur á ýmsar hækkunartillögur, enda hefir hann ávalt verið góður liðsmaður, þar sem um hefir verið að ræða að halda útgjöldunum í skefjum. Hvað snertir ræðu hæstv. atvrh. (MG), þá þarf jeg ekki neitt að athuga þar sjerstaklega, þar eð mjer virtist hann frekar vera samþykkur þeim brtt.fjvn., sem honum koma við. Hvað áhrærir afstöðu fjvn. til þeirra brtt., sem komið hafa við 13. gr. fjárl.- frv., mun jeg jafnframt lýsa afstöðu nefndarinnar til þeirra og jeg svara hv.flm. þeirra. Annars virðist mjer hæstv. ráðh. líta velvildaraugum á flestar þessar brtt. Hv. þm. Dala. (BJ) vjek nokkrum orðum til mín og fjvn. í annari ræðu sinni, um brtt. hans um Vesturlandsveginn, og get jeg vitnað til þess, sem jeg sagði í framsöguræðu minni um það efni. Þá vil jeg heldur ekki þrátta við hv.þm. Dala. um það, sem hann segir um skýrsluna um kostnað við vitana. Það er ekki rjett, að vitarnir sjeu ekki taldir meðal eigna ríkissjóðs, en samkvæmt ummælum vitamálastjóra er ekki eins mikil eign í þeim eins og háttv.þm. kunna að vænta. Vitamálastjóri segir þá suma mjög svo úrelta og lítils virði, og nefndi t. d. vitann á Siglunesi, sem notaðist við tæki, sem væru um 50 ára gömul eða meira. Það sjeu ekki svo fáir vitar, sem þurfi mikillar aðgerðar við. Hvað viðvíkur því, að of lítið fje sje ætlað til viðhalds vega, er því að svara, að fjvn. telur eftir tillögum vegamálastjóra þessa upphæð næga, og þó að hún hafi hækkað þennan lið um 5 þús. kr., svo að hann er nú orðinn 180 þús. kr., þá er það til sjerstakra viðgerða, sem ekki var búist við á þessu ári. Og samkvæmt upplýsingum vegamálastjóra má vænta þess, að þessi liður hækki á næstu árum upp í 200 þús. kr., en þá verða líka fleiri vegir komnir undir viðhald ríkissjóðs. En eins og nú stendur er þetta nægileg upphæð. Þá vík jeg að loftskeytastöðinni; hæstv. fjrh. (JÞ) talaði um að fá umboð þingsins til að auka við loftskeytastöðina, ef samningar næðust ekki við Stóra norræna. Hvaða leið, sem hæstv. stjórn kann að fara í því máli, hygg jeg, að þetta ætti að nægja, að fá þannig löguð ákvði inn í fjárlögin; en finnist hæstv. fjrh. ástæða til þess að fá frekara umboð frá þingsins hálfu, er það auðvitað ekki athugavert frá hálfu fjvn. Háttv. þm. Dala. ber fram brtt. um 45 þús. kr. til sendiherrahalds í Kaupmannahöfn, og þó að þetta eigi í sjálfu sjer talsverðan rjett á sjer, er þó á hitt að líta, að síðasta þing feldi burtu fjárveiting til þessa embættis, vegna þess að það áleit, að komast mætti af með að láta þann mann fara með umboðsstörf vor, sem nú hefir þau á hendi. Síðasta þing lýsti því yfir, að það hefði hið besta traust á þeim manni til að leysa þessi störf sómasamlega af hendi, og jeg hygg, að þetta hafi reynst rjett. Nú veit jeg ekki til, að neitt það hafi borið við, sem ósanni þetta álit síðasta þings á hr. Jóni Krabbe, og jeg hefi hvergi orðið var við umkvartanir yfir því fyrirkomulagi, sem nú er á þessum málum. Sje þetta svo, þá finst mjer hálfóviðkunnanlegt að fara að breyta strax aftur því, sem gert var fyrir ári síðan. Þá var það skoðun margra hv.þm., að það væri í raun og veru nauðsynlegt að fella niður þessa fjárveitingu vegna örðugleika á fjárhag ríkisins, og fjvn. getur ekki sjeð annað en að mjög svipaðar kringumstæður sjeu ennþá ríkjandi að því er fjárhaginn snertir. Og án þess að vilja sjerstaklega mæla á móti nauðsyn þess að hafa sendiherra erlendis, held jeg mjer þó við það, sem ákveðið var í fyrra um þetta, og legg til, að við svo búið verði látið sitja, að minsta kosti þetta árið. Um hitt er jeg ekki svo fróður, að jeg treysti mjer að rökræða, hvort sendiherrar sjeu svo nauðsynlegir, að ekki verði komist af án þess að hafa þá, enda kemur það þessu máli minna við, þegar rætt er um það eitt, hvort haldið skuli við stefnu síðasta þings eða ekki. Hv. þm. Dala. kvaðst vænta, að nú yrði kapphlaup milli flokkanna hjer á þinginu um það að hrinda þessu máli í það horf, sem hann leggur til, að verði gert. Jeg álít fremur, að kappið verði á hina hliðina, að fella þessa brtt.hv.þm. Dala., eða þá að flokkarnir keppist hvor við annan um að taka þetta mál upp eða fella það niður aftur, eftir því, hver þeirra hefir völdin í það sinnið, og alla slíka kepni um þetta mál tel jeg mjög óheppilega.

Hví byrjar þá hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) fyrstur á þessu „óheppilega“ kapphlaupi ?

. Jeg er ekki að byrja neitt kapphlaup; jeg er að gera hið gagnstæða, - að vara við því, að hlaupið verði í kapp um þetta mál, en jeg er sömu skoðunar um það og jeg var í fyrra og álít þm. óhætt að fresta þessari fjárveitingu um eitt ár ennþá að minsta kosti. Háttv. þm. Dala. vjek að einhverjum orðum Knud Berlins um þetta mál. Jeg man ekki eftir, að háttv.þm. hafi til þessa tekið svo mikið mark á orðum K. Berlins eða tillögum, enda hygg jeg, að sá maður hafi ekki verið svo hollur í garð okkar Íslendinga, að ástæða sje til þess að hafa hann að miklu marki. Hitt má vel vera, að Berlin fái því til vegar komið, að Danir kalli sendiherra sinn á burt hjeðan, og verði þá ekki við því gert. En ekki sýndist fara neitt vel á því, að við sendum okkar út, er þeir tækju sinn heim. Eitt af því, sem háttv.þm. Dala. sagði um sendiherra, var í þá átt, að mjög væri vandfarið með slíka menn. Hann sagði meðal annars, að það gæti oltið á mörgum miljónum fyrir okkur, að sendiherrann færi sendiferðir fyrir stjórnina á rjettum tíma. Þetta er atriði, sem stjórnin verður að bera ábyrgð á. En sje þetta rjett, þá sýnist geta orðið stórskaði jöfnum höndum, hvort sem sendiherrann er til eða ekki, og verður þá vant að gera þar upp á milli. Jeg hygg þá betra að hafa engan sendiherra en að eiga þess háttar mistök á hættu. Háttv. þm. Ísaf. (SigurjJ) talaði um álit sjútvn. um vitabyggingar og nefndi vita, sem hann taldi meiri þörf vera á að byggja heldur en landtökuvitann. Jeg hefi áður getið um erindi þessu viðvíkjandi frá nokkrum þm., sem lá fyrir nefndinni; en jeg tek það aftur fram, að fjvn. lætur það laust og óbundið, hvað stjórnin gerir í þessu efni. Þó fjvn. hafi mælt með, að byrja ætti á landtökuvitanum á Dyrhólaey, getur stjórnin samt notað þetta fje á hvern háttinn, sem hún kýs heldur. Þá var og brtt. þessa sama hv.þm. um endurgreiðslu til sjúkrahússins á Ísafirði á verðtolli á ýmsu til sjúkrahússins. Þetta kom að vísu fyrir nefndina, en því fylgdu engar upplýsingar um málið. Það var aðeins farið fram á að fá þessa upphæð endurgreidda. Þar sem þetta lá þannig fyrir og stjórnin áleit þetta vera sjer óviðkomandi, sá nefndin ekki ástæðu til að sinna því, enda var þessi verðtollur innheimtur eftir gildandi lögum. Ekki vissi nefndin heldur nema hjer gæti verið að ræða um aðra en sjúkrahúsið sjálft, sem nytu eftirgjafarinnar. Háttv. 2. þm. Árn. (JörB) hefir mælt með brtt. sinni um hækkun á styrk til umbúðasmiðs. Nefndin hefir gengið inn á, að rjett sje að styrkja þetta fyrirtæki, en hvort hún hefir gengið nægilega langt, verður altaf deilt um; annars er hjer um svo lítið að ræða, að ekki tekur umþráttun. Þá er brtt.hv. sama þm. um Biskupstungnabrautina. Hún er frá mínu sjónarmiði hliðstæð Vaðlaheiðarveginum, sem nefndin tók upp. Vegamálastjóri taldi og báða þessa vegi hliðstæða; hann lagði ekki til, að þeir yrðu teknir upp í fjárlögin, en setti báða í 1. flokk vega, sem vinna ætti að á næstu árum og taka upp í fjárlög 1927. Hjer er líka um svo litla upphæð að ræða, sem ekki mundi hrökkva nema til stuttrar bæjarleiðar. Þegar þess er gætt, að 14 km. kosta 130 þús kr., sýnist lítill ávinningur fyrir hjeraðið, þó að það fái 10 þúsund í veginn nú, hjá því að fá þá stærri upphæð síðar. Annars er það stefna að minsta kosti meiri hluta fjvn., að fara sem mest eftir áliti og tillögum vegamálastjóra og taka ekkert nýtt upp, sem hann hefir ekki lagt til. Háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) mintist á tekjuáætlunina og þótti hún enn of lág. Um það skal jeg ekkert þrátta, og væri gott ef það rættist, að hún væri of lág. En spursmál er, hvort þær vonir eigi að leiða þingmenn til þess að taka upp fleiri fjárveitingar en fjvn. leggur til. Tillaga háttv. 3. þm. Reykv. um framlag til byggingar landsspítala er há, og getur ekki eftir eðli sínu verið öðruvísi en há. En hvað sem um það er, þá er síður en svo, að nefndin viðurkenni ekki, að hjer sje um nauðsynjamál að ræða, þó að hún hinsvegar sjái sjer ekki fært að leggja til, að þetta fje verði veitt í þetta sinn. Líka hafði nefndin heyrt, að fje það, sem safnast hefir til landsspítalans, ætti ekki að nota til að byggja hann með, heldur til annars, þegar hann væri kominn upp. En nú hefir háttv.þm. upplýst, að fje þetta eigi að nota til byggingarinnar með tilskildu framlagi frá ríkissjóði. Að nefndin treystir sjer ekki til að leggja með fjárveitingu þessari, er í og með fyrir þá sök, að nú um langt skeið hefir heilbrigðisstjórnin talið, að viðbótarbygging við geðveikrahælið á Kleppi ætti að sitja fyrir öllum framkvæmdum á því sviði, því að þar væri þörfin mest. Nauðsyn þessi byggist á því, að það er þegar orðið ókleift fyrir sum hjeruð að kosta sjúklinga, sem komast þurfa á Klepp. Þannig eru til dæmi, sem jeg þekki, að borga hefir þurft upp að 30 kr. á dag með einum sjúklingi, sem ekki var hægt að fá rúm fyrir á Kleppi. Með þessu móti þarf því ekki nema einn sjúkling til þess að gera heilt sveitarfjelag ósjálfbjarga, ef ekki verður úr þessu bætt. Af þessum ástæðum áleit nefndin því, að ekki gæti til mála komið að veita fje til nokkurra sjúkrahúsbygginga á undan Kleppsspítala. En nú lá ekki einu sinni fyrir nefndinni beiðni um fje til þess, og stjórnin hafði ekki treyst sjer til að taka það inn í fjárlagafrv. Eins vil jeg geta þess, að komin er fram í þinginu þáltill. í þessa átt, þar sem Kleppsspítali er tekinn jafnframt. Er þar bygt á því, sem heilbrigðisstjórnin hefir marglýst yfir, að viðbótarbyggingin við Kleppsspítala eigi að ganga fyrir öllum slíkum byggingum. Mætti því vel bíða og sjá, hvernig henni reiðir af. Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) þarf jeg litlu að svara. Till. hans lá ekki fyrir nefndinni, og því hefir hún engar ákvarðanir um hana getað tekið. Taki háttv.þm. hana því ekki aftur nú, greiðir hver nefndarmanna atkvæði um hana eftir því, sem hann lítur á. Þá kem jeg að háttv.þm. V.-Sk. (JK). Hann gerði fyrirspurn til nefndarinnar um það, hvor ekki mætti skoða upphæðina til læknisbústaðarins í Vík sem áætlunarupphæð. Þessu svara jeg fyrir hönd nefndarinnar neitandi, því að hún hefir sett upphæðina eftir því, sem telja mátti hæfilegt til þess að koma upp læknisbústað og sjúkraskýli fyrir. Hvað snertir kostnaðaráætlun um byggingu sjúkraskýlanna á Hjaltastað og Vík í Mýrdal, þá hefir landlæknir fallist á hana með þeirri athugasemd, að þar sje alt miðað við Reykjavíkurverð. Nefndinni þótti hún því of há, vegna þessa. Hefir hún því dregið frá upphæðinni, sem upphaflega var 27000 kr., 3000 kr., af því að henni er fullkunnugt um, að vinnulaun o. fl. er að miklum mun ódýrara upp til sveita heldur en hjer í Reykjavík. Og einnig hefir byggingarefni lækkað í verði síðan áætlunin var gerð. Telur hún því fyllilega trygt, að þessar upphæðir geti ekki reynst of lágar. Nefndin hefir því aldrei ætlast til, að þessar upphæðir væru áætlunarupphæðir. Síður en svo. Og vill nefndin með þessu stuðla að því, að allar áætlanir sjeu gerðar eins ábyggilegar eins og hægt er. Er hún því eindregið á móti öllum kröfum, sem koma eftir á um viðbótarstyrki, þegar búið er að byggja. Því að ef tekin væri upp sú stefna að greiða slíkar kröfur, mundu margar beiðnir koma, sem erfitt yrði að gera sjer grein fyrir, hvort fullan rjett ættu á sjer. Háttv. þm.N.-Ísf. (JAJ) mintist á till. sína um styrk til þess að halda uppi gistingu fyrir ferðamenn á Arngerðareyri. Nefndin leit öðruvísi á þessa beiðni en ýmsar aðrar, sem telja má hliðstæðar. Það hefir að vísu verið venja að veita sáralitla viðurkenningu þar, sem svo hefir hagað til, að nauðsyn hefir verið á að halda uppi gististað. En jeg skal ekkert um það segja, nema gengið hafi verið of langt í því. Það er vitanlega alveg satt, að á Arngerðareyri er endastöð Djúpbátsins, og þangað koma því margir. En þar sem þar er nú verslunarstaður, bæði kaupfjelag og önnur verslun, er mjög líklegt, að þar rísi upp fleiri hús, sem ferðamenn geti einnig fengið gistingu í. Einnig gæti komið til greina, ef mjög mikill ferðamannastraumur er þarna, að þá rísi þar upp hreint og beint gistihús. Nefndin getur því ekki fallist á að mæla með till. þessari. Hinsvegar leit hún svo á, að gististaðurinn þarna ætti að vera undir Þorskafjarðarheiði, því að það er fjölfarinn fjallvegur, og vilja því ferðamenn, sem ætla yfir hana, helst komast sem næst henni, heldur en gista á Arngerðareyri. Með því stytta þeir töluvert dagleiðina yfir heiðina. Af þessum ástæðum fanst nefndinni þessi beiðni ekki vera fullkomlega hliðstæð öðrum þesskonar beiðnum. Þá kem jeg að háttv.þm. Ak. (BL). Hann biður um styrk til þess að koma upp heilsuhæli fyrir berklaveikt fólk norðanlands. Það er svo með þessa till. eins og hinar aðrar stærri tillögur, að nefndin getur ekki mælt með henni, af þeim ástæðum, sem þegar hafa verið teknar fram gegn till.háttv. 3. þingm. Reykv. (JakM) um fje til byggingar landsspítala í Reykjavík. Nefndin viðurkennir eigi að síður, að hjer sje mikið nauðsynjamál á ferðinni, en vill fresta því þangað til betur árar, því að henni virðist, að á engan hátt sje erfiðara þarna í þessu efni en annarstaðar. Jeg get ekki stilt mig um að minnast á álit norðlenskra lækna um nauðsyn heilsuhælisins. Þeir játa vitanlega allir, að einum undanteknum, að nauðsyn sje á að fá hælið. En þessi eini þeirra telur, að sjúkrahúsin í hjeruðunum eigi að sitja fyrir. Þessi læknir er Jónas Kristjánsson á Sauðárkróki, sem hiklaust mun mega telja einn fremsta lækni norðanlands. Þetta gefur mjer tilefni til að minnast á það, sem lengi hefir fyrir mjer vakað, og er álit margra góðra lækna, að sjúkrahúsin í hjeruðunum eigi að ganga fyrir öllu. Þau eigi að stækka og fullkomna svo, að ekki gerist. þörf að leita út fyrir hjeruðin með sjúklingana. Vinst þar margt við, og sjerstaklega er það fjárhagslegur styrkur fyrir hjeruðin. Það er vitanlega rjett, að eins og sakir standa nú eru tæringarsjúklingar meira og minna í hverju sjúkrahúsi. Yrðu þeir því hinir fyrstu sjúklingar, er kæmu í þetta heilsuhæli. Það má sjálfsagt gera ráð fyrir, að þeir fengju að einhverju leyti betri aðbúnað en hægt er að veita þeim í sjúkrahúsunum nú. En hitt er ekki hægt að staðhæfa, að það, eftir þeirri reynslu sem fengin er, skifti svo miklu máli, að knýjandi nauðsyn sje að koma hælinu upp á næsta ári. Að öllu þessu athuguðu og ennfremur því, að undirbúningur er hjer ekki eins góður og æskilegt væri, treystir nefndin sjer ekki til að mæla með því, að þessi fjárhæð verði veitt. Þá talaði hv.flm.till. (BL) um, að tilvonandi læknir við hælið mundi geta þjónað næstliggjandi hreppum. Jeg er vitanlega ókunnugur þarna norður frá, en ólíklegt þykir mjer það, því að jeg býst við, að hann hafi nógu mikið starf við hælið, og geti því alls ekki þjónað öðrum hjeruðum. Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) vjek máli sínu til mín. Fyrst mintist hann á verðtollinn og vildi gefa mjer sök á því, hvernig hann væri. En það var einmitt hv.þm. sjálfur, sem kom glundroðanum á um það, hve lengi hann skyldi gilda. Hann setti og út á það, að jeg hefði sagt, að þjóðin væri samþykk þessari tollhækkun. Þetta getur hv.þm. ekki vefengt. Því hvarvetna þar, sem jeg þekki til, er þjóðin ánægð með stefnu síðasta þings í fjármálum. Óánægjan með verðtollinn er því ekki fólgin í því, að hann þyki ósanngjarn sem tollur, heldur hinu, að framkvæmd á innheimtu tollsins hafa margir felt sig illa við, sem liggur aðallega í því, að þær vörutegundir eru ekki taldar sjerstaklega upp, sem hann hvílir á, eða þá þær taldar upp, sem hann hvílir ekki á. Jeg býst því við, að jeg hafi farið þarna með meiri þjóðarsannleika en hann. Háttv. þm. Str. (TrÞ), meðnefndarmaður minn, á hjer eina brtt., um húsabótastyrk til ábúandans í Grænumýrartungu, sakir gestnauðar. Meiri hl. nefndarinnar gat ekki aðhylst þessa tillögu, af þeim ástæðum, sem hjer skal greina. Það er aldrei nema rjett, sem pósturinn tekur fram í meðmælum með umsókninni, að það sje gott að geta hvílt sig og hesta sína í Grænumýrartungu. En aftur á móti tekur hann ekki fram, að hann hafi gist þar nema einu sinni á 20 árum. Þetta sýnir ljóslega, að gistingarstaðar er þar ekki þörf, enda er stutt þaðan til ágætra bæja, t. d. Hrútatungu, Staðar, Mela og Óspaksstaða, sem pósturinn venjulega gistir á. Alt öðru máli er að gegna með gistingarstaðinn fyrir sunnan Holtavörðuheiði. Ef beiðni hefði því legið fyrir þaðan, myndi nefndin hafa orðið hikandi, því að þaðan er bæði löng og torfarin leið til næsta bæjar. Þarf því ekki að vera vont veður til þess, að ófært sje fyrir ferðamenn að komast lengra, enda gista flestir þar. Háttv. flm.till. (TrÞ) gat þess, að það myndi vera efnalítill maður, sem byggi þarna. Inn á það vil jeg ekkert fara. En jeg hefi heyrt, að það væri duglegur maður við sæmileg efni. Meiri hl. nefndarinnar getur því ekki fallist á, að þarna sje svo brýn nauðsyn að hafa gististað, að veita eigi fje úr ríkissjóði til þess. Þá á jeg aðeins eftir hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ). Honum þarf jeg litlu að svara. Nefndin hefir enga símalínu tekið upp. Og línan sem hann vill taka upp, frá Mýrum að Núpi, er einu sinni ekki í símalögunum. En þrátt fyrir þetta hefir nefndin óbundin atkvæði um tillöguna, og skal jeg ekki frá mínu sjónarmiði hafa frekar á móti henni. Þá vil jeg víkja nokkrum orðum að samgöngumálanefnd. Fjvn. vissi ekkert um starf hennar viðvíkjandi samgöngum á sjó, og bjóst því ekki við tillögum frá henni fyr en við 3. umr. Jeg hefi því ekki nægilega sett mig inn í þessar tillögur, enda var það venja, að fjvn. væru sendar þær til umsagnar um fjárhagsatriðin. Það hefir líka orðið venjan á síðustu þingum, að samgöngumálanefnd hefir öll verið klofin og ósammála, og er því meiri ástæða þar fyrir að athuga vel tillögur hennar. Jeg hefði því fyrir mitt leyti ekki óskað atkvgr. fyr en við 3. umr.

Frsm. samgmn. (Sveinn Ólafsson) Nokkrir þm. hafa vikið að áliti samgmn. á þskj. 242, og einkum á þann veg, að setja út á tillögur hennar. Þessi ummæli komu einkum fram frá hv.þm. Borgf. og hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) og nú síðast frá tveim nefndarmönnum, sem eigi eru henni sammála og fyrirvara gerðu. Áður en jeg svara þessum aðfinslum, vildi jeg segja nokkur orð um samgöngur á sjó, eða strandferðirnar yfirleitt, að gefnu tilefni. Í nál. er ekki að þessu vikið, nema um flóabáta og fjárframlagið til Esju. Um Esjuferðirnar að öðru leyti ekkert talað. Það er öllum kunnugt, að afturför hefir orðið mikil í strandferðum síðustu árin. Frá því fyrir aldamót og fram til stríðsbyrjunar komu strandferðaskip við á sæmilegum höfnum umhverfis landið með hálfsmánaðar millibili. Nú í seinni tíð er slíks enginn kostur, þótt reynt hafi verið að bæta úr skák með fjárveitingum til flóabáta á erfiðustu stöðunum. Þegar á það er litið, að viðkomur skipa voru svona tíðar á því tímabili, sem jeg nefndi, þá er ekki furða, þótt þeim hafi brugðið illa við, sem nú eiga ekki kost á viðkomum eða póstflutningi nema á 5–6 vikna fresti. Afleiðingarnar eru líka augljósar. Fólkið streymir úr sveitunum til kaupstaðanna, vegna þess, að það unir eigi einangruninni og nýtur sín hvorki andlega eða efnalega hennar vegna. Jeg þekki ekkert mál, sem ber eins oft á góma í hjeruðunum einangruðu eins og samgöngumálin. Þar heyrast sífeldar kvartanir og sífeldar óskir um endurbættar samgöngur. Jeg hefi að vísu oft heyrt því fleygt hjer athugalítið af þeim, sem við góðar samgöngur búa, að fólk hefði annað þarfara að gera að sumrinu en að vera að ferðast landshornanna á milli með strandferðaskipum. Með þessu reyna margir að sannfæra sjálfa sig og aðra um það, að ekki sje þörf á bættum samgöngum. En sannfæringarkraftur þessara manna nær engum tökum á fólkinu. Það flýr sveitirnar alt að einu, vegna einangrunarinnar. Um fólksstrauminn úr sveitunum til sjávar er talað eins og böl, og það er hann í öllu tilliti, ef rjett er á litið. En jeg sje ekkert ráð líklegra til að aftra landauðn sumra sveitanna en að koma þeim með bættum samgöngum inn í straum viðskiftanna og samstarfsins. Mjer flaug þetta í hug í gær, þegar hv.þm. Mýra. og Borgf. (PÞ og PO) voru að finna að þeim till. samgmn., að skip það, sem undanfarið hefir annast ferðir í Borgarnes, ætti að taka einnig að sjer nokkrar ferðir á næsta flóa, t. d. Breiðafjörð, og tengja saman alt svæðið frá Látrabjargi að Reykjanesi. Borgfirðingar hafa undanfarið átt við vikulegar ferðir að búa, og þessi andstaða þessara tveggja hv.þm. bendir einmitt á það, hve nauðsynlegt og æskilegt sje að hafa svo tíðar ferðir. Þeir óttast, að ferðunum í Borgarnes fækki, ef Suðurland annast einnig ferðir í Breiðafjörð, og því finst þeim varhugavert að aðhyllast till. nefndarinnar. Út af þessu vil jeg benda á, að leiðin frá Reykjavík upp í Borgarnes er ekki nema ca. 28 sjómílur, eða vökusigling fyrir sæmilega hraðskreið skip. Það virðist því vera hægðarleikur að halda uppi vikulegum ferðum milli þessara staða, enda þótt skipið annist einnig ferðir á Breiðafjörð. Leiðin vestur til Búðardals mun vera 120 sjómílur og til Króksfjarðarness 140–150 sjómílur. Þessi leið er því ekki nema 4–5 vökusiglingar. Ef gert er ráð fyrir, að leiðin fram og aftur sje 300 sjómílur og að komið verði við á helstu höfnum, mundi ferðin taka 3–4 sólarhringa. Ferðir til Króksfjarðarness og Búðardals þyrftu sennilega ekki að vera mjög margar, og að öllu athuguðu finst mjer, að skipinu sje alls ekki ofætlun að fara þessar ferðir vestur, eins þótt það á hverri viku færi eina ferð til Borgarness. En auðvitað verður að hafa nýtilegt skip til þeirra ferða. Ef gott skip fæst, gætu þessar ferðir orðið ódýrar og hagkvæmar, ef áætlun er gerð með hvorntveggja flóann fyrir augum, svo að ekki reki sig hver áætlunin á aðra. Hv. þm. Borgf. (PO) taldi, að ekki myndi vera heppilegt, að sama skip annaðist ferðir á báðum flóum. Benti hann til þess, að Suðurland hefði ekki treyst sjer til að taka við ferðum á Breiðafirði nú nýlega, er reynt var að semja um þær. Jeg held, að það hafi hvergi komið fram, að Suðurland hafi ekki treyst sjer til að annast ferðirnar. Hitt kom fram, að áætlun, sem búið var að birta um Borgarnesferðir, hlaut að haggast við ferðir til Breiðafjarðar, af því, að hvorttveggja var ekki fyrir augum haft í upphafi. Jeg efa ekki, að úr þessu mætti bæta með því að semja áætlun í einu lagi. Hv. þm. Borgf. (PO) lýsti nú reyndar yfir því, að hann teldi þessa breytingu æskilega, ef hún reyndist hagkvæm. Jeg veit, að hún verður það. Fólk, sem býr við báða flóa, fær betri ferðir og betra tækifæri til að kynnast og eiga margháttuð viðskifti, og hagsmunirnir af því eru ómetanlegir. Auk þess mundi á þennan hátt ráðið heppilega fram úr Breiðafjarðarferðum, sem áður hefir eigi tekist. Hv. sami þm. fann að till. nefndarinnar um skiftingu á smábátastyrknum, einkum till. um veitingu til Hvalfjarðar-, Rauðasands- og Lagarfljótsbátanna. Jeg get ekki sjeð, að till. nefndarinnar í þessu efni sje ósanngjarnleg. Samanburður á milli Hvalfjarðarbáts og Lagarfljótsbátsins á tæplega við. Þótt færra fólk búi við Lagarfljót en Hvalfjörð, verður að gæta þess, að þetta fólk á við langtum meiri samgönguörðugleika að etja. Áður en hægt er að nota bátinn á Lagarfljóti, verður að flytja varning allan um 35 km. á landi.

Eru þá engir landflutningar frá Hvalfirði?

. Og auk þess eru fyrir mörgum langir landflutningar, er bátnum sleppir. Landflutningar eru auðvitað við Hvalfjörð líka, en miklu minni, og leiðin sjálf hjeðan inn í Hvalfjörð lítið lengri en sá spölur, sem flutt verður eftir Lagarfljóti. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Háttv. frsm.fjvn. (ÞórJ) mintist á till. samgmn. og taldi rjettast að fresta þeim til 3. umr. Að vísu skiftir það litlu máli, hvort þeim verður frestað, en þó er gott að sjá við væntanlega atkvgr., hvers má vænta um brtt., er kunna að koma fram síðar. Þá mintist og hv.frsm. (ÞórJ) á, að það heyrði í rauninni undir fjvn. að fara með þessi mál. Það geta þó orðið skiftar skoðanir um það, og mætti þá eins hugsa sjer, að hún tæki við öllum málum, sem fjárhaginn snerta. Venjan hefir verið sú, að láta sjerstaka nefnd fást við mál eins og þessi, til að ljetta störfum af fjvn. En hvað sem um það er, munu till. samgmn. koma undir atkv. að þessu sinni.

Bernharð Stefánsson Jeg gat þess við fyrri hluta þessarar umræðu, að þótt jeg væri meðflm. að brtt. á þskj. 235, sem fer fram á fjárveitingu til heilsuhælis á Norðurlandi, þá myndi jeg að líkindum ekki tala fyrir henni, þar sem fyrsti flm. hennar myndi gera það. Nú hefir hann og gert það, og vildi jeg aðeins undirstrika það, sem hann sagði. Hann sýndi fram á, hvílíkur áhugi væri vaknaður norðanlands fyrir máli þessu, eins og sæist á því, að menn legðu fram stórfje í þessu skyni, þrátt fyrir aðrar þarfir. Hann sýndi og fram á, að þörfin væri svo brýn, að ekki væri hægt að komast hjá að bæta úr henni. Jeg vildi aðeins bæta því við, að úr því að berklavarnalögin leggja berklasjúklingum þá skyldu á herðar að fara í heilsuhæli eða sjúkrahús, verður hið opinbera einnig að sjá sjúklingunum fyrir slíkum stað. Sjúkrahúsið á Akureyri er fult af berklasjúklingum, sem alls ekki ættu að vera þar, en hins vegar bíða sjúklingar eftir uppskurði og komast ekki að. Sjá allir, að við svo búið má ekki standa. Hæstv. fjrh. (JÞ) hefir nokkuð vikið að þessu máli í sambandi við landsspítalamálið. Hann gat þess, að frá sínu sjónarmiði væri lántaka í þessu augnamiði öldungis útilokuð, en benti á það, að ef mönnum sýndist, þá mætti taka til þess varasjóð landsverslunarinnar, ef þingið vildi leggja hana niður. Jeg skal nú ekki fullyrða neitt um það, hvort það sje rjett hjá hæstv. fjrh., að ómögulegt sje að veita fje til heilsuhælis Norðurlands án þess að taka til alveg sjerstakra ráða. En þó að svo væri, að til þess þyrfti að útvega fje á annan hátt en með hinum venjulegu tekjum, þá munu margir álíta, að ekki sje heppilegt að taka til þess varasjóð landsverslunar, með öðrum orðum: að taka eign stofnunar, sem gefur og gefið hefir miklar tekjur í ríkissjóð. Annars tek jeg það fram, að það er ekki ætlun mín með þessu að vekja neinar umræður um það mál. Jeg býst við því, að tekjuhlið fjárlaganna sje svo lágt og gætilega áætluð, að ástæða sje til þess að vona, að þó að þessum styrk til Heilsuhælisfjelags Norðurlands sje bætt við gjöldin, þá þurfi samt ekki neina sjerstaka tekjuhækkun á árinu 1926. En svo er líka annað: þó að jeg sje sammála hæstv. fjrh. (JÞ) um það, að æskilegt sje að borga sem fyrst lausaskuldir ríkissjóðs, og til þess eru nú ætlaðar 600 þús. kr. í frv., þá álít jeg, að þörfin á heilsuhælinu sje svo brýn, að ekki sje horfandi í það að veita þetta fje, og borga þá þeirri upphæð minna af lausaskuldunum. Enda má kalla sæmilegt að greiða afborgun og vexti af samningsbundnum skuldum og að auk miljón kr. af lausum skuldum. En það væri hægt, þó að þessi till. væri samþykt. Og þessa hlið fjárlaganna verður að sjálfsögðu tækifæri til að athuga frekar við síðari umræður hjer. En heilsu hæli Norðurlands má til að komast upp nú. Frá því er ekkert undanfæri lengur, og því vildi jeg enn undirstrika það, sem hv.þm. Ak. (BL) sagði um það mál. Jeg þarf ekki að svara hv.frsm. (ÞórJ) neinu að því er kemur til þeirra brtt., er jeg flyt hjer. Honum fórust yfirleitt vinsamlega orð um þær. Þó ljet hann svo ummlt um styrkinn til læknis í Ólafsfirði, að nefndin gæti ekki mælt með honum. Gat hann þess, að landlæknir hefði látið í ljós við nefndina, að enginn læknir mundi fást til þess að fara í Ólafsfjörð. Ef þetta reynist rjett, þá eru því minni útlát þó að till. sje samþykt, því að auðvitað þarf þá ekki til fjárins að taka. En jeg hygg nú, að landlæknir geti ekkert um þetta vitað. Og jeg held, að það sje einmitt þó nokkur von, að læknir fáist þangað, ef hægt er að láta hann hafa 5 þús. kr. laun. Háttv. frsm. gat þess hvað snerti erfiðleikana við að sækja lækni í Ólafsfjörð, að þeir mundu vera málaðir með fullsterkum litum. En jeg fullyrði það, að jeg skýrði blátt áfram frá ástðum, án þess að mála það með sterkari litum en rjett er. Það er sagt, að glögt sje gestsaugað. Jeg hefi ekki komið í Ólafsfjörð nema einusinni. Það var nú í haust. Og það, sem einna fyrst vakti athygli mína gagnvart þessari sveit, var það, hversu erfitt og oftlega ómögulegt það væri að ná í lækni þaðan. Hv. frsm. (ÞórJ) sagði, að nefndinni væri ekki kunnugt um dæmi til þess, að þessir erfiðleikar á læknisvitjun hefðu komið að mikilli sök. Það getur verið, að hv.fjvn. sje ekki kunnugt um það, en jeg veit, að svo er, enda er skýrt frá því í brjefi frá oddvita hreppsins, sem hjer liggur frammi. Það er alment álit þar í firðinum, og auk heldur fullkomin vissa fyrir því, að a. m. k. tveir menn haf þar beðið bana af því, að ekki náðist tíma til læknis. Viðvíkjandi styrknum til sjúkrahús byggingar á Siglufirði hefi jeg fátt að segja. Hv. frsm. (ÞórJ) sagði, að nefndinni hefði ekki þótt málið nógu undirbúið. Þá kann að vera, að þar sje í einhverju áfátt. En þó veit jeg, að til er bæði upp dráttur að húsinu og áætlun um kostnað við byggingu þess. Einhver skaut því fram, að áætlun þessi væri ekki ný. En jeg held ekki, að verðlag hafi breyst svo ákaflega mikið á þeim tveimur árum sem liðin eru síðan áætlunin var gerð, að það nemi nokkru. En það, sem mje skildist að hv.fjvn. hefði mest að athuga var það, að ekki væri til nægilegt fje til þess að leggja fram á móti ríkissjóðstillaginu. Jeg hygg, að það sje tekið fram í skjölum, sem hv. nefnd hefir haft undir höndum, að til er á Siglufirði allmikil sjóður, er safnast hefir í þessu augnamiði, 45 þús. kr. Og jeg skil ekki annað en að Siglufjarðarkaupstaður muni hafi nægileg ráð til að leggja fram 15 þús kr. í viðbót, svo að svari 2/3 móti ríkis sjóði. Þó þetta fje sje ekki nú á þessu augnabliki, í kassanum, þá er það harla veigalítil ástæða. En að einu leyti gæti jeg þó unað sæmilega vel við svör háttv fjvn. hvað snertir þetta mál, því að í ræðu hv.frsm. (ÞórJ) kom það fram, að þó nefndin sæi sjer ekki fært að mæls með þessari fjárveitingu í þessum fjárlögum, þá teldi hún þó, að sjúkrahús á Siglufirði ætti að ganga fyrir næst með styrkveitingu úr ríkissjóði. Þetta tek jeg svo, að fjárveiting þessi eigi þá að koma í næstu fjárlögum. Og jeg vil mega treysta því, ef till. verður feld nú, þá standi hún á næsta ári í frv. stjórnarinnar og verði samþykt mótmælalaust af þinginu. Jeg er þá ekki svo sjerlega óánægður, þó að þetta dragist eitt ár, ef vissa er fyrir fjárveitingu næsta ár. Í fyrri ræðu minni hafði jeg ekki tíma til að minnast á eitt atriði, sem jeg vildi þó drepa á, viðvíkjandi fjárveitingu til vegagerða. Það gladdi mig, að hæstv. stjórn hafði sjeð sjer fært að taka dálitla fjárveitingu til vega, og að háttv.fjvn. hafði ekki aðeins sjeð sjer fært að mæla með till. stjórnarinnar, heldur líka að hækka hana að miklum mun, þar á meðal sett inn fjárveitingu til Vaðlaheiðarvegar. Alt þetta gladdi mig, því að jeg álít, að bættar samgöngur á landi, er reiðvegum er breytt í akvegi, sje hin allra þýðingarmesta framför fyrir landbúnaðinn, sem unt er að gera. Það getur aldrei orðið neitt verulegt úr ræktun landsins nje húsabótum í sveitum, eða öðrum verulegum framkvæmdum í sveitum, nema þær eigi við sæmilega góðar samgöngur að búa. Og jeg hygg, að ef farið er um landið og þetta athugað, þá muni það koma í ljós, að þær sveitir, sem bestar hafa samgöngur, sjeu yfirleitt lengst komnar í framförum. Jeg hefi getað athugað þetta í mínu hjeraði, því að þótt jeg sje ekki gamall maður, þá man jeg þá tíð, að þar var enginn akvegur. Enn er eitt, sem jeg vildi tala um í sambandi við fjárveitingar til vega, en það er, hve lítið fje stjórnin hefir ætlað til Þelamerkurvegar í samanburði við fjárveitingar til annara vega. Þessi vegur hefir ekki átt upp á pallborðið að undanförnu. En þó að jeg sje ekki allskostar ánægður með það, að þessum vegi skuli ekki vera ætlað eins mikið fje eins og öðrum nýrri vegum, þá get jeg samt ekki annað en verið hæstv. samgöngumálaráðherra (MG) þakklátur fyrir það, að hafa munað eftir honum. Og eftir atvikum hefir mjer þótt rjett að koma ekki með brtt. til hækkunar þeim lið. En það er dálítið annað í þessu sambandi, sem jeg vil leggja áherslu á, og það er það, að undanfarið hefir verið veitt fje til þessa vegar, en oft ekki verið notað. Nú mun jeg gera mig ánægðan með þá fjárveitingu til vegarins, sem í frv. stendur, ef jeg fengi um leið skýlaust loforð frá hæstv. samgmrh. (MG) um það, að fje þetta verði notað til framhalds veginum. Ekki svo að skilja, að jeg efist um, að svo eigi að verða, en jeg vildi þó heyra það af munni hæstv. ráðherra sjálfs. Það þýðir að vísu ekki að fara út í þá sálma nú, en þó vildi jeg segja það hjer yfirleitt um vegamál, að jeg álít, að sá tími muni koma, og hljóti að koma, að hafist verði handa til þess að leggja akfæran veg eftir landinu. Því takmarkið í vegamálum virðist mjer hljóti að vera það, að akfær vegur verði lagður hjeðan úr Reykjavík norður og austur um land, og að sunnan þannig, að akfær hringbraut verði kringum landið. Fyrsta skilyrðið til þess, að þetta megi verða, er að halda áfram þeim vegum, sem með tíð og tíma verða hluti úr þessum landsvegi. En einn af þeim er Þelamerkurvegur. Auðvitað verður að byrja á þeim hlutum þessa landsvegar, sem liggja um sveitir, en láta fjallaleiðimar bíða í bráð. Sem sagt vil jeg vænta þess, að hstv. atvrh. (MG) taki þetta til athugunar fyrir næsta þing, og ætli þá ríflega fje til þessa vegar.

Björn Líndal Mjer þykir rjett að geta þess hjer, að jeg aðhyllist fyllilega stefnu hæstv. stjórnar í fjármálum, sem sje þá, að leggja alla áherslu á það að losa ríkið við lausaskuldir þess og að afgreiða fjárlögin tekjuhallalaus. En þó að jeg tjái mig fylgjandi þessu, þá er jeg þó ekki svo stefnufastur, að jeg víki ekki út af brautinni í lífsnauðsyn. Ef jeg sje hóp af ungu fólki berjast við dauðann og jeg veit, að unt er að bjarga því að meira eða minna leyti með fjárframlögum, þá vil jeg víkja frá stefnunni og rjetta hjálparhönd. Jeg get tekið undir það með hv. 2. þm. Eyf. (BSt), að ríkið muni litlu, hvort greitt er 75 þús. kr. meira eða minna af skuldum þess á einu tilteknu ári, þegar hinsvegar er um það að ræða að bjarga æskulýð landsins frá heilsutjóni og dauða fyrir örlög fram, með byggingu heilsuhælis á Norðurlandi. Mjer líkaði það miður, er hæstv. fjrh. (JÞ) vildi setja þetta lífsnauðsynjamál í samband við varasjóð landsverslunar. Með því er stofnað til þess, að þetta mál verði gert að pólitísku flokksmáli, en það má það ekki verða. Mál, sem snertir líf og heilsu fjölda ungra og uppvaxandi manna í landinu, má allra mála síst verða pólitískt flokksmál. Auk þess er varasjóður landsverslunar ekki í handraða, og getur orðið dráttur á því, að hann verði það. En þetta mál þolir enga bið. Það er ljóst á áhuganum og fórnfýsinni nyrðra, hverjum augum þeir líta á nauðsyn þessa máls, sem kunnugastir eru. Ástandið í sjúkrahúsi Akureyrar er í þessu tilliti orðið alveg ófært. Seinast þegar jeg vissi voru þar 42 berklaveikir sjúklingar af 58, sem í sjúkrahúsinu voru. Þetta er miklu meira en sæmilegt rúm er til fyrir. Stundum verður að láta sjúklinga liggja í hinu svokallaða sóttvarnarhúsi, sem er svo ljelegt, að þar hríðar inn og lekur, og á göngum sjúkrahússins og í forstofu þess verða sjúklingar að liggja. Svo eru þrengslin þarna mikil, sem stafa af aðsókn berklaveiks fólks. Hræðsla þeirra, sem sjúkir eru af öðru en berklum, fer dagvaxandi, og er það síst að undra. Menn vita það, að veikluðum mönnum stendur mest hætta af berklasmitun. En þarna verða menn með lungnabólgu, og menn, sem gerðir hafa verið miklir uppskurðir á, að liggja innan um berklaveika menn. Er hin mesta hætta á því, að svo kunni að fara, að enginn vilji láta leggja sig inn í slíkt sjúkrahús meðan hann fær nokkru um það ráðið, hvað við hann er gert. Háttv. fjvn. gat ekki mælt með þessari fjárveitingu af sömu ástæðu og hæstv. fjrh. (JÞ). En auk þess ber hún fyrir sig álit eins læknis, eina læknisins á Norðurlandi, er ekki hefir sjeð ástæðu til þess að mæla með þessari nauðsynlegu stofnun. Landlæknir var upphaflega áhugalítill fyrir þessu máli. En nú er hann orðinn mjög einbeittur með málinu, eftir að hafa kynt sjer það rækilega. Sjer hann nú manna best hina brýnu nauðsyn þess. Kenning þeirra manna, sem eru mótfallnir byggingu slíks hælis, sem hjer er um að ræða, er harla undarleg og athugunarverð. Eftir henni eiga hjeraðssjúkraskýlin að vera berklasjúklingahæli fyrst og fremst. En auk þess eiga skýlin að taka á móti öllum öðrum sjúklingum, að svo miklu leyti, sem rúm leyfir. Þar á þá að blanda saman öllum sjúklingum, hvort sem þeir hafa berkla, difteritis eða taugaveiki, eða aðra jafnsmitandi sjúkdóma. Þar sem sjúkrahúsin eru jafnlítil og ófullkomin og þau eru, þá virðist hjer vofa yfir sú stórhætta, að þessir sjúklingar smiti hver annan, svo að þeim geti riðið að fullu. Þessi kenning skýtur mjög skökku við það, sem mjer hefir verið kent um slík mál, og samrýmist illa við anda og undirstöðu berklavarnalaganna, sem fyrst og fremst er einangrun þeirra sjúklinga, er berkla hafa, svo að öðrum stafi ekki hætta af. Hjer stefnir öfuga leið. Í almennum sjúkraskýlum getur stafað stórhætta af berklasjúklingum, auk þess sem þeim sjálfum er jafnframt stofnað í þá hættu að smitast af öðrum hættulegum sjúkdómum. Berklahæli eiga að vera í hreinu sveitalofti. Sjúkraskýlin eru flest í smákaupstöðum, fullum af göturyki og óvistlegum til útiveru. Ennfremur stafar meiri sýkingarhætta af þeim þar. En berklaveikum mönnum mun sennilega ganga illa að skilja, hvers vegna þeir sjeu fluttir á þá staði, sem jafnvel mest sýkingarhætta stafar af þeim. í þessu sambandi vil jeg ennþá minnast á eitt atriði, sem ekki má gleyma. Jeg bið háttv.þm. að misskilja ekki orð mín, og allra síst á þann veg, að í þeim felist aðdróttun til þess góða læknis, sem lagt hefir á móti þessu máli. Eins og kunnugt er, taka læknar dagpeninga af sjúklingum í sjúkraskýlum. Almennast mun vera, að þeir taki 50 aura á dag af hverjum sjúklingi. Það getur því verið freisting fyrir lækna að reyna að draga sem flesta sjúklinga að sínu sjúkrahúsi, og jafnvel til þess að halda þeim þar lengur heldur en nauðsyn er á, þegar ríkissjóður borgar, því að hann á jafnan formælendur færri en þeir einstaklingar, sem gjöld eiga að lúka. Berklaveikir menn mega allra sjúklinga síst vera nokkrum manni eða stofnun gróðalind. Jeg endurtek það, að jeg er hjer ekki með aðdróttanir í garð nokkurs læknis, en þeir eru menn eins og við hinir, og sennilega ekki óeigingjarnari yfirleitt. Og svo mikið þykist jeg geta sagt, án þess að ofmælt sje, að ekki hafa læknar breyst til batnaðar hvað snertir fjárkröfur og greiðvikni við þá miklu launahækkun, sem þeir fengu fyrir nokkrum árum, sem var svo mikil, að þá má nú telja einna hæst launaða af öllum embættismönnum landsins. Mjer þykir leitt að geta hvorki þakkað hæstv. fjrh. (JÞ) nje hv.fjvn. afskifti þeirra af þessu máli, þótt það sje allrar virðingar vert, að hæstv. fjrh. hefir þó viðurkent nauðsynina á heilsuhæli norðanlands. Aftur á móti er mjer það sjerstök ánægja að votta ýmsum háttv.þdm. þakkir fyrir ágætan og einlægan stuðning við þetta lífsnauðsynjamál. Vil jeg þar til nefna sjerstaklega hv.þm. Dala. (BJ) fyrir hans till. í málinu, um 50 þús. kr. fjárveitingu til hælisins. Auðvitað er þessi upphæð miklu betri en engin. Það mætti byrja með henni, en sennilega mundi hún þó tefja fyrir því, að hælið yrði fullgert, hjá því ef hærri upphæð yrði veitt strax. Fyrsta fúlgan, sem eftir þeirri till. yrði veitt, kæmi þá seinna að notum. En þetta er mjög athugavert. Allur dráttur á byggingu hælisins kostar áreiðanlega fleiri eða færri mannslíf, líf manna á besta aldri. Hann getur kostað mannslíf svo tugum skiftir. Og hvert þeirra getur verið meira virði en 75 þús. kr. fyrir þjóðina, þótt aðeins sje litið á verðgildi mannsins í gulli. En sá verðmælir hefir aldrei verið löggiltur af vitrustu og bestu mönnum nokkurrar þjóðar. Þeir munu ætíð meta líf og heilsu manna og ýms önnur gæði meira en gull.

Frsm. minni hl. (Bjarni Jónsson) Jeg get tekið undir margt, sem síðasti hv. ræðum. (BL) sagði. En þess vil jeg geta, að mjer þótti hann sveigja nógu mikið að læknastjett þessa lands í ræðu sinni, þótt hann að vísu varaði menn við því, að misskilja orð sín. Enn var annað atriði í ræðu hv.þm. (BL), sem jeg verð að mótmla fyrir mitt leyti. Hann kvaðst fallast algerlega á stefnu þá í fjármálum, sem bæði hv. fjrh. og hv.fjvn. hafa borið hjer fram. Jeg verð að átelja þá stefnu, að ætla að láta allar framkvæmdir sitja á hakanum til þess að geta á næstu þremur árum greitt allar lausar skuldir ríkisins. Jeg tók svo eftir af ræðu hæstv. fjrh. í gær, að til mundi vera sjóður til þess arna, og þá skal jeg ekki hvetja til þess að taka lán til greiðslu á þessum lausu skuldum. Annars er það sjálfsögð leið í þessu máli að taka lán og binda skuldirnar samningi um 20–30 ára greiðslu. Hitt er ófra, að ætla að greiða þessar skuldir af árstekjum ríkissjóðs, ef hætta verður svo við allar framkvæmdir. Hv. þm. Ak. (BL) talaði um, að talsvert af ágóða þessa árs hlyti að fara til Flóaáveitunnar. Þetta getur vel verið. En jeg held, að ef dæma á eftir þeirri reynslu, sem fengin er af Skeiðaáveitunni, þá vri ekki miklu slept, þó að hún yrði að þoka í svipinn fyrir öðru nauðsynlegra. Hitt tel jeg viturlegt, að leggja varasjóðs landsverslunarinnar í þetta. Það er í samræmi við það, sem jeg hefi haldið fram, að ekki ætti að teppa fje frá nauðsynlegum framkvæmdum, eins og gert er með því að láta landið vera að burðast með landsverslunina, og taka þá líka atvinnu frá mönnum, sem þeir geta stundað eins vel eða betur. Með því að hætta að binda þannig fje sitt í óþarfafyrirtæki, getur ríkið sjeð landsmönnum fyrir líknarstofnunum og sjúkrahúsum, sem eru þjóðinni bein lífsnauðsyn. Þar sem jeg talaði um lántöku til að borga lausaskuldirnar, þá var mjer ljóst, að það var þrautalending. Vissi jeg ekki þá um neina sjóði, sem hægt væri að greiða þetta með. En þar sem svo er, þá er það auðvitað betra en að taka ný lán. En þá menn, sem vilja borga lausaskuldirnar af tekjuafgangi næstu þriggja ára og stöðva allar framkvmdir á meðan, vildi jeg mega spyrja einnar spurningar: Hvers vegna eru þeir að baksa við að koma upp lánsstofnun fyrir landbúnaðinn, ef slík óhamingja stafar af lántökum, sem þeir virðast halda? Eða gera þeir það í þeim tilgangi að skaða bændur? Það sama gildir um þá og um ríkið og þess framkvæmdir. Bóndinn tekur lán til að rækta jörð sína, og ef til vill til þess að auka bústofn sinn, og tlast til, að það gefi sjer arð. Ríkið byggir sjúkrahús á Norðurlandi og græðir margfalt það fje, er til þess fór. En nú man jeg það, að hæstv. fjrh. sagði, að sjúkrahúsbyggingar og önnur slík fyrirtæki væru ekki arðberandi. Það er ekki nýtt að heyra slíku haldið fram. En jeg vil segja, að ekki þarf mörg mannslíf til að borga þjóðinni 75–100 þús. kr. Kemur þar margt til greina, sem ekki verður raunar metið til peninga. Jeg á þar t. d. við sorgir aðstandenda, er þeir missa vini og ættingja, og allar þr vonir, sem við þá eru tengdar, og á jeg þar við allan ættlegg mannsins, sem er mörgum sinnum dýrmætari en allur ríkissjóður Íslands á hverjum tíma, þó að ekki sje nema um einn mann að ræða. Nei. Það er áreiðanlega miklu gróðavnlegra en nokkuð annað að leggja fje til þess að vernda heilsu og líf landsins barna. Líknarstofnanirnar eru miklu dýrmætari en svo, að með tölum verði talið. Sparnaðarstefnunni í þeim efnum get jeg ekki verið þektur fyrir að fylgja. Jeg tel ekki þörf að eyða fleirum orðum að þessu, þar sem jeg veit, að margir háttv.þm. eru sömu skoðunar og jeg í þessu máli, og hv.þm. Ak. (BL) lýsti ítarlega nauðsyn þess, og eins hv. 2. þm. Reykv. (JBald) í gær. En jeg hefi ekki viljað láta hjá líða að mótmæla þeirri stefnu í fjármálum, sem jeg áðan mintist á. Það er aðeins ein stefna í fjármálum, sem á að eiga sjer stað, og hún er sú, að verja fje landsins viturlega. Þar til heyrir líka að taka lán til fyrirtækja, er bera þjóðinni arð, ef ekki er hægt að koma þeim upp með öðru móti. Sem fulltrúi þjóðarinnar hefir enginn þm. leyfi til að fylgja annari stefnu. Og það er lítið vit í að fresta þeim fyrirtækjum, sem fyr eða siðar verður að framkvæma. Það er ekki sjeð, að betur ári fyrir ríkissjóð á komandi árum. Þá þarf jeg enn að munnhöggvast við hv.frsm. meiri hl. (ÞórJ) um nokkur atriði. Hann talaði um Vesturlandsveginn og bar vegamálastjórann fyrir því, að Dalasýsla gæti varla komið til greina á næstu 7 árum. Jeg hjelt nú sannast að segja, að við mættum vel hafa einhverjar skoðanir sjálfir og þyrftum ekki að endurtaka alt, sem vegamálastjórinn og aðrir undirmenn okkar segja. Jeg er líka þess fullviss, að miklu meira verður unnið á næstu 7 árum en hann og aðra grunar nú, jafnvel þó að þingið verði eins skipað og nú er það, að jeg ekki tali um, ef breytt yrði til batnaðar. Hv. frsm. (ÞórJ) virtist vilja leggja á móti þessari litlu fjárhæð til eigenda mb. Svans, sem lent hafa í stórum skuldum út af rekstri á alþjóðlegu fyrirtæki, og hljóta nú jafnvel ámæli fyrir. Skal það tekið fram, að ef um sök er að ræða, þá hvílir hún ekki á þeim, sem við skuldirnar eru bundnir. Það væri því að hengja bakarann í stað smiðsins, að láta þá gjalda slíks. Hinsvegar er jeg þakklátur hæstv. atvrh. (MG) fyrir það, sem hann sagði. Þá vil jeg vona, að þó þessi fjárveiting verði feld, þá spilli það ekki fyrir því, að einhver lægri upphæð geti komið til greina við 3. umr. Hefði jeg verið fús að hverfa frá þessari till. minni, ef nefndin hefði getað orðið mjer samferða um einhverja lægri upphæð. Tel jeg sanngjarnt, að Alþingi veiti 8000 kr. og sýslan hitt. Ýmislegt fleira væri ástæða til að minnast á. Hv. frsm. (ÞórJ) vildi gera lítið úr því gagni, sem væri að vitunum hjer við land. Því til sönnunar gat hann um gamlan danskan vita, sem oss hlotnaðist sú æra að flytja hingað, þegar hann var orðinn óhæfur til notkunar í Damnörku. Jeg veit ekki, hvað satt er í þessu, en hitt er mjer ljóst, að eigi slíkt sjer víðar stað, þá er það ómerkilegri stjórn vitamálanna að kenna, og kemur þá til kasta hæstv. stjórnar að bæta úr því ólagi og athuga, hvernig logar á þessum vitum. En líklegt þykir mjer, að eitthvað týri á þeim, því annars myndu varla verða tekin vitagjöld af erlendum skipum. Hv. frsm. (ÞórJ), og eins hv.þm. Str. (TrÞ) í gr, fóru inn á annað mál, allsendis að óþörfu, sem sje sendiherraembættið í Kaupmannahöfn. Hv. frsm. (ÞórJ) sagði, að ekki myndi vera mikil ástæða til að óttast, að það mál gengi fram, meðan jeg stæði einn um það. En hvernig getur nokkrum þm. dottið í hug slík fjarstæða, þar sem hjer eiga sæti á þingi 23 sjálfstæðisflokksmenn, og auk þess fleiri, er fylgja þeim að málum. Trúi jeg ekki öðru en þeir standi saman, allir sem einn maður, þegar svo stórt sjálfstæðismál sem þetta er öðrumegin. Enda væri sjerstök þjóðarhneysa, ef það væri felt. Hv. þm. Str. (TrÞ) stendur raunar betur að vígi í þessu máli en sumir aðrir, enda kvaðst hann standa við alt, sem hann hefði áður sagt í sambandi við það. Hann hefir talið embættið óþarft og vill ekkert með það hafa þess vegna, og er meira skoðanasamræmi í því en hjá þeim mönnum, er lögðu niður embættið í fyrra af eintómum sparnaðarástæðum, og höfðu um leið á orði að lagfæra það, er betur áraði. En hvers á að bíða? Það er algengt, að þegar eitt ríki sýnir öðru þá ókurteisi að kveðja heim þá sendimenn sína, sem skipa jafnhá embætti og sendimenn hins ríkisins í því ríki, þá gerir það ríkið, er fyrir þeirri ókurteisi verður, fyrirspurn um, hvernig slíka framkomu eigi að skilja. Eru menn hjer nú að bíða eftir því að fá slíkt framan í sig? Fjárhagnum kemur þetta ekki við, þar sem það er játað, að þetta væri hið mesta gróðafyrirtæki fyrir landið. Hinsvegar erum vjer ekki þeim efnum búnir, að vjer megum við því að fara á mis við miljónaágóða, sem af þessu embætti mætti hljótast. - Hv. frsm. (ÞórJ) kvað ekkert nýtt hafa komið fram í þessu máli síðan í fyrra, er raskaði skoðun þingsins á því, og er það satt. Það er frá upphafi vitað og sannað í hvívetna, hve embættið er nauðsynlegt, m. ö. o. alt, sem fram hefir komið, ósannar skoðun þingsins, því að hún er röng. Það er viðurkent um allan heim. Það er raunar ekki undarlegt, þó að menn, sem aldrei hafa um mál þessi hugsað, hafi komist að rangri niðurstöðu í þeim. En ámælisvert er það hjá þeim mönnum, sem þráfaldlega hafa í starfi sínu rekið sig á nauðsyn þessa máls, að þeir skuli ekki hafa skýrt fyrir flokksmönnum sínum þýðingu þess. Hæstvirtri stjórn og þeim öðrum, er hjer sitja og verið hafa í ráðherraembætti, hlýtur t. d. að vera það ljóst, hve þetta embætti er áríðandi. Annars efa jeg ekki, að málið gangi fram. Hv. þm. þurfa aðeins að fá staðbetri þekkingu í þessum efnum, og þá munu þeir strax fá áhuga fyrir því, svo sem vera ber. Og það er mjer ljóst, að í framtíðinni mun ljóma yfir þeim flokkum og þeim þm., er ljá þessu máli fylgi sitt, og mun það verða þeim stuðningur í framtíðinni, en hinum til falls, er setja sig upp á móti því. Og þó að þjóðin hafi löngum verið andvaralítil um sín sjálfstæðismál, þá má nú sjá ýms merki þess, að þjóðin sje nú í svefnrofunum. Þá vil jeg líka fela hinu háa Alþingi þetta mál og treysti því til að koma því í rjett og sjálfsagt horf.

Ágúst Flygenring Jeg get ekki látið hjá líða að minnast á þær brtt., sem jeg á á þskj. 235. Jeg fann það á ræðu háttv.frsm. (ÞórJ), að nefndin, sem fjallað hefir um málin, hefir ekki fengið nægilegar upplýsingar um þessi mál. Þetta er í raun og veru ekki brtt., heldur krafa um fullnæging skýlausra loforða. Og það er ekki hægt að komast hjá því að fullnægja þeim loforðum, enda þótt brtt. nái ekki fram að ganga. Það er þá fyrst Kjalarnesvegurinn. Um það þarf ekki að fjölyrða, að hans sje ekki full þörf. En hvorki hæstv. landsstjórn nje vegamálastjóri hafa sjeð sjer fært að taka þennan veg til greina, ekki látið nota fje það, sem til hans hefir áður verið veitt í fjárlögum. Þó er hans full þörf, því að veginn vantar tilfinnanlega, eins og jeg áður hjer í deildinni hefi fært full rök fyrir. Hv. frsm. mintist á, að engar skýrslur væru um, að þessa vegar væri þörf; þó liggur þetta mál fyrir í brjefi til stjórnarráðsins, dags. 15. febr., og er það svo ítarlegt, að jeg hjelt satt að segja, að ekki þyrfti framar vitnanna við. Brjef þetta hefir ekki verið tekið til greina, og þess vegna verð jeg að fara nokkrum orðum um málið. Kjalnesingar verða nú að flytja afurðir sínar 2 tíma leið í kláfum á hestbaki til þess að koma þeim á vegsendann sunnan Kollafjarðar í leið til markaðs í Reykjavík, og þessar afurðir þeirra er mjólk, er þeir selja hjer. Geti þeir framleitt 120 þús. lítra á ári og flutningskostnaður við þetta 8 aurar á hvern líter, þá geta allir reiknað, hverju þetta nemur. Vegna vegleysunnar hafa þeir neyðst til þess að fara sjóleiðina, en hún er bæði erfið og hættuleg. Lending upp frá er slæm, enda varð þar slys fyrir skemstu, og hefir oft orðið, enda sjóleiðin oft alófær. Er þetta ástæðan til þess, að búskapur í þessari sveit stendur og fellur með þessum vegi. Vegamálastjóri hefir og í brjefi talið veg þennan nauðsynlegan, og er það yfirsjón hjá hæstv. atvrh. (MG), að láta hann bíða vegna annara vega. Með leyfi hæstv. forseta vil jeg hjer lesa niðurlagsorðin úr brjefi vegamálastjóra: „Með tilliti til þess, að hlutaðeigendur bjóða fram þetta mikinn hluta vegagerðarkostnaðarins, og með því að jeg tel veg þennan, að tilskildu umræddu framlagi, í fyrsta flokki nýbygginga þeirra á þjóðvegum, er gerðar verða á næstu árum, get jeg mælt hið besta með því, að umsókn þeirra verði sint að svo miklu leyti, sem fjárveitingavaldið treystist til.“ Þetta eru hans óbreytt orð, og nærri má geta, hvort hann mælti með slíkri vegargerð, ef hennar væri ekki þörf. Þess vegna verður nú að koma því í framkvæmd, að þessi vegur sje lagður, og það er bæði synd og skömm að gefa bygðarlaginu von um þennan veg ár frá ári, en svíkjast svo um allar framkvæmdir, eins og gert hefir verið. Mjer fanst bregða fyrir hálfgerðu skopi í ræðu hv.frsm. (ÞórJ), en þegar jeg athugaði það betur, sá jeg, að það var ekki skop, heldur ókunnugleiki. Þó að hann sje í fjvn., er ekki von, að honum sje jafnkunnugt um hagi sveitanna og einstakra manna alstaðar eða um land alt, og ekki hefir hann getað kynt sjer öll smámál, sem vera skyldi, er berast fjvn. Hann var að tala um, að ilt mundi vera að gera öllum eftirlætisbörnum í kjördæmi mínu til hæfis. En þar eru engin eftirlætisbörn, heldur miklu fremur olnbogabörn. Þarf ekki annað en opinberar skýrslur til þess að sanna það, hvað þessu hjeraði hefir verið veitt í vegabótum. Og hvaða samgöngubætur hefir það svo fengið á sjó? Engar. Esja kemur þar aldrei við og flóabáturinn kemur aldrei í Kjósarsýslu, hvað þá í Gullbringusýslu. Þetta er eftirtektarvert, að þessar sveitir, sem þurfa allra sveita mest á góðum samgöngum að halda, eru látnar sitja á hakanum, eins og jeg hefi margsýnt fram á. Það kemur Gullbringu- og Kjósarsýslu ekkert við, þótt veitt hafi verið fje til ferða Suðurlands. Þau auknu viðskifti, sem af þeim ferðum leiða, eru einungis Reykjavík til hagsmuna, en á engan hátt Gullbringu- og Kjósarsýslu eða Hafnarfirði, því að þar kemur Faxaflóábáturinn aldrei. Í áliti sínu minnist vegamálastjóri á ýmsa vegi, þar á meðal þennan veg, og segir, að 18 þús. krónur muni nægja til vegarins, til þess að koma honum spölkorn yfir á Kjalarnesið. Það er nú alt og sumt. Á þessum kafla er enginn vegarspotti fær fyrir vagn, og verður því að leggja veginn allan. En þetta er svo lítið fjárhagsatriði og svo sjálfsagt, að jeg trúi ekki öðru en að flestir muni samþ. það. Um hitt atriðið, lækninn, er ekki margt að segja. Hefi jeg áður sýnt fram á, að hjeraðið á rjett á að fá lækni, og þar sem það er lögmælt, að hjeraðið á heimtingu á að fá lækni, má ekki skella við því skolleyrunum. Nú er það svo, að hjeraðslæknirinn í Hafnarfirði á að gegna læknisstörfum í þessu hjeraði, en eins og allir hljóta að sjá, þá er alt of langt ofan úr Kjós til Hafnarfjarðar til þess að sækja lækni þangað; það hefir fyrrum þótt nógu langt að vitja læknis þaðan til Reykjavíkur, þótt ekki sje bætt 10 km. við leiðina. Finst mjer, að öllum hljóti að skiljast, að það sje fáránleg ráðstöfun, að Hafnarfjörður skuli vera læknissetur fyrir Kjós. Þá væri miklu nær, að Kjósarbúar ættu sjer lækni á Akranesi. En hvorugt er gott. Úr Kjósinni er meira en 10 km. lengra að vitja læknis í Hafnarfjörð heldur en í Reykjavík. Þess vegna er farið fram á þennan styrk, til þess að menn úr þessum hjeruðum geti vitjað læknis hjer, og að sá læknir hafi um leið skyldu til þess að sinna sjúklingum þaðan. Áður hefir það oft verið svo, að illmögulegt hefir verið að ná í lækni hjer, enda ber læknum í Reykjavík engin skylda til þess að sinna sjúklingum í þessu hjeraði. Þetta er svo einfalt og ljóst mál, að jeg skal ekki fjölyrða frekar um það.

Klemens Jónsson Í ræðu minni í fyrradag gekk jeg af ásettu ráði framhjá einum lið, er samgmn. vill hækka, XX. lið á þskj. 235. Nál. frá henni var þá ekki komið fram og þess vegna átti frsm. (SvÓ) eftir að tala fyrir brtt. Nú hefir hann lýst skoðun nefndarinnar í þessu efni, og vil jeg því víkja að þeirri brtt. og ýmsu fleiru í nál.hv. samgmn. Á öndverðu þingi, þá er samgmn. tók til athugunar hvernig ætti að úthluta styrk til flóabáta, var henni það strax ljóst, að upphæðin, sem til þessara ferða var ætluð í ár og næsta ár, var alt of lág, og að vitanlegt væri, að hana yrði að hækka vegna brýnnar þarfar víðsvegar um land. Og þegar farið var að athuga strandferðir Esju, þá var það augljóst, að ekki tjáði að senda hana fulla af farþegum og farmi inn á viðsjálar hafnir, t. d. inn í Hvammsfjörð, og varð því að leita um aðrar ferðir til hafnanna þar. Við það vanst líka það, að Esja gat þá komið við á fleiri höfnum og oftar en áður hafði verið. Tók nefndin þetta til ráðs í samráði við hæstv. stjórn, að taka Esju út úr þessum ferðum, en fá í staðinn eitthvert annað skip, og var þá helst talað um annaðhvort Suðurland eða Svan, og varð það ofan á í ár, og er umsamin borgun fyrir ferðirnar kr. 14900. Að sameina Suðurlandsferðir um Faxaflóa og Breiðafjörð sýnist ekki jafnfráleitt og margur hyggur. Þess vegna hefir það verið látið í ljós í nál., að æskilegt væri, að stjórnin gæti komið á slíkri sameiningu framvegis. Nú, sje það ekki hægt, er ekkert við því að segja. Annars skal jeg taka það fram, að ferðir Suðurlands eru einhverjar hinar dýrustu ferðir hjer, en það er ekki hægt að komast að betri kostum hjá fjelaginu. Er enginn efi á því, að Suðurlandi er best borgað af öllum þeim flóabátum, sem styrktir eru af ríkissjóði, en ferðir þess hljóta líka að koma að góðu gagni. Það hafa sjerstaklega tveir háttv.þm. kvartað yfir því, að tillag til báta í þeirra kjördæmum væri of lágt, til Hornafjarðarbátsins og Hvalfjarðarbátsins. Jeg skal fúslega viðurkenna, að þessir hv.þm. hafi rjett að mæla. Að því er snertir Hvalfjarðarbátinn, þá er ekki nema um 200–300 kr. að ræða, og jeg álít, að hæstv. samgöngumálaráðherra (MG) hafi fullkomlega á valdi sínu að bæta úr því. Jeg get lýst því yfir, að jeg álít stjórnina ekki svo rígbundna hvað snertir þessa bátastyrksupphæð, og hæstv. samgöngumálaráðherra skal vera alveg vítalaus af minni hendi, þó að hann fari eitthvað fram úr áætlun. Sama er að segja um Hornafjarðarbátinn, að jeg tel upphæðina til hans í allra besta lagi, eða jafnvel óhæfilega lága. Jeg þarf ekki að lýsa því, hvernig til hagar þar; það hefir hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) fullkomlega gert. En mjer var það ljóst í nefndinni, að hjer væri alt of lágt tiltekið. En eins og jeg hefi tekið fram, álít jeg, að hæstv. samgöngumálaráðherra hafi, ef á þarf að halda, heimild til að bæta úr þessu og fara fram úr áætlun, eftir því sem brýn nauðsyn ber til. Þetta var það, sem jeg ætlaði að minnast á út af ummælum háttv.þm. Hvað snertir útgjöld til Árnes-, Rangárvalla- og V.-Skaftafellssýslna, þá er tiltekið í nál., að ætlast sje til að verja 19–20 þús. kr. til þeirra. Þar stendur : „Virðist sem ekki megi gera ráð fyrir minni upphæð til þessara flutninga en 19–20 þús. krónum“. Jeg bið hæstv. samgöngumálaráðherra að taka vel eftir því, að þetta er ákveðið svona dálítið rúmt. Nefndin hefir þó nefnt 19200 kr. Mætti varla gera ráð fyrir minna en 19500 kr., sem skiftist þannig, að Skaftfellingar fengi 15 þús., en 1200 kr. til Rangárbáts. Þá eru 3 þús. kr. til Rangæinga og Vestur-Skaftfellinga, til þess að þeir geti fengið skip einu sinni á ári beina leið frá útlöndum til 5–6 staða á þessu svði, og skipið gefið öll hin sömu kjör og önnur skip, sem koma beint frá útlöndum. Það hafa komist á samningar við Eimskipafjelagið um að útvega skipið á næstkomandi vori, og væntanlega verður það eftirleiðis, og skipi upp vörum á þessum stöðum með því móti að fá 3 þús. kr. fyrir þá áhættu, sem kann að leiða af því, að það verði lengur að losa en gert er ráð fyrir í farmsamningnum við skipið. Allir vita, hvernig hagar til fyrir suðurströndinni, og það er mjög hæpið, að skipið geti staðið á áætlun, þvert á móti getur því legast lengi. Hver dagur kostar 500–600 kr., og sjá þá allir, hvað einar 3 þús. kr. hafa að segja fyrir áhættuna. Eimskipafjelagið hefir samt brugðist þarna vel við. Þar við bætist um samgöngur á þessu svæði, að vjelbátur hefir annast ferðir til Vestmannaeyja og upp á Sanda, að nokkru leiti í sambandi við Skaftfelling. Til þessa hygg jeg að veittar hafi verið á yfirstandandi ári 1500 kr. Og jeg geri alls ekki ráð fyrir, að þrátt fyrir það, þó að skip komi á þessa 6 staði eina ferð, verði hægt að tla þeim bát minna. Jeg vænti þess vegna, að hæstv. samgöngumálaráðherra taki þessar bendingar mínar til athugunar. Hv. þm. S.-Þ. (IngB) mintist á Eyjafjarðarbátinn og talaði sjerstaklega um það, að hann áliti, að sá bátur ætti að ganga helst norður á Húsavík og vestur á Haganesvík. En það er alls ekki tilætlunin, að báturinn gangi svo langt. eins og líka styrkupphæðin sýnir. Það er ekki unt, að báturinn haldi uppi ferðum til þessara staða jafnframt því að annast ferðir um Eyjafjörð og til Grímseyjar. Jeg er heldur ekkert viss um, eins og samgöngum er háttað þar nyrðra, að Esja kemur við á flestum höfnum í hverri einustu ferð, að það sje svo mikil þörf á þessu. En ekki þar fyrir, svo framarlega sem hægt væri að fá bátinn stöku sinnum til Húsavíkur og Haganesvíkur fyrir sanngjarna borgun, tel jeg hæstv. ráðherra heimilt að láta þá upphæð af hendi. Háttv. frsm. (ÞórJ) óskaði þess, að atkvgr. um þennan lið yrði frestað til 3. umr. Og það er rjett athugað hjá honum, að svo hefir verið undanfarið. En úr því nál. kom í tæka tíð og hv.þm. hafa kynt sjer það, þá sje jeg ekki ástæðu til að fresta atkvgr., og það því fremur sem búast má við, að fram komi einhverjar breytingar. Jeg vil benda á það, að samgöngumálanefnd er alveg sjerstæð nefnd, algerlega hliðstæð nefnd við fjvn. í þessum efnum. Hann gat þess, hv.frsm.fjvn., að í rauninni ætti þetta málefni, samgöngumálin, að heyra undir fjvn. Þetta er nú gamalt misklíðarefni milli fjvn. og samgmn. Það er alkunnugt, að fjárlaganefndin, sem svo var kölluð í gamla daga, hafði allar fjárveitingar á hendi. En nokkru fyrir aldamótin skeði það, að nokkrir ungir og framgjarnir þingmenn vildu komast í fjárlaganefnd, en komust ekki. Hvað tóku þeir til bragðs? Þeir koma með till. um að skipa sjerstaka samgöngumálanefnd. Og þeim tókst að hamra þetta gegnum þingið. Sú nefnd átti þá eftir þeirra meiningu hvorki meira nje minna en að semja allar till. um samgöngur landsins. Fjárlaganefndinni eða fjárveitinganefndinni var ekkert um þessa nefnd gefið og leit hana hornauga. Þó er nú svo komið, að samgmn. er orðin ein af fastanefndum þingsins. Annars get jeg verið hv.frsm. sammála um það, að eiginlega er þessi nefnd hvorki fugl nje fiskur; henni er hvergi skipað neitt fast verksvið í þingsköpum og eftir þeirri praksis, sem er komin á, þá hefir hún eiginlega eingöngu C-lið 13. gr. fjárlagafrv. til meðferðar. Í raun og veru ætti hún að hafa með hönd um öll vegamál, símamál og vitamál, Annars er þetta atriði, sem ástæða er til að athuga, sem sje, að rýmka skuli valdsvið samgmn. eða þá að afnema hana með öllu. Hitt er engin meining, að hún eigi að vera til þess eins að athuga og gera till. um samgöngur fram með strönd um landsins. Hv. 1. þm. G.-K. (ÁF), sem talaði svo vel fyrir sínum vegum, tók fram um leið, að suðurhluti Faxaflóa væri algerlega afskiftur að því er snertir bátastyrk og skipsferðir. Þetta er satt. Esja á aldrei að koma við í Keflavík eftir áætlun. Hinsvegar var það upplýst í samgmn., að Esja er reiðubúin að koma við í Keflavík hvert skifti og sjerstök ástæða er til; t. d. til þess að taka verkamenn, sem leita til Austurlandsins á vorin, og skila þeim aftur á haustin. Sje um einhvern farm að ræða, er hún reiðubúin að skreppa inn, því að eins og við vitum, er ekki um neinn verulegan krók að ræða. Að þessu athuguðu held jeg, að hv. 1. þm. G.-K. (ÁF) þurfi ekki svo mjög að kvarta, en annars fór hann ekki með neinar öfgar og skýrði rjett frá. Hv. þm. Dala. er að vísu ekki inni í hv. deild, en oft er í holti heyrandi nær, og mun hann að líkindum heyra orð mín. Hann gerði mjer þann sjerstaka heiður að skora á mig að vera með fjárveitingu til sendiherra. Hann hefir þá sjálfsagt ekki talið mig meðal þessara 23, sem hann segist vera alveg viss um að greiði till.atkv. Enda er það ekki von. Jeg skal játa, að jeg var upphaflega á móti því, að þetta embætti væri stofnað, og það var aðallega vegna þess geysimikla kostnaðar, sem það hefði í för með sjer. Hv. þm. Dala. lítur miklu smærri augum á peningana heldur en jeg geri; það skal jeg viðurkenna. Mjer þykir sú upphæð, sem hann fer fram á, mjög há, og jeg tel, að hún gæti gert mjög mikið gagn á annan hátt, t. d. ef henni væri varið til vegagerða, brúabygginga, síma o. s. frv. Það mætti talsvert mikið framkvæma á ári hverju fyrir þessa upphæð. Samt skal jeg játa það, að úr því einu sinni var leitt í lög að hafa sendiherra, þá er það satt að segja hálfleiðinlegt að geta ekki haldið áfram að hafa hann. Þó að þetta sje nú þannig, og jafnvel þó að hv.þm. Dala. (BJ) talaði eins vel og fallega og hann gerði fyrir þessu máli í gær, - því að jeg get ekki annað en gefið honum bestu „kompliment“ fyrir það, hvað vel honum sagðist, - þá hefi jeg samt sem áður ekki lofað honum að greiða atkv. með tillagi til sendiherrans. Jeg hefi heldur ekki orðið var við neina óánægju hjá okkar bræðraþjóð, Dönum, út af því, að sendiherralaust er þar nú. Ef þeim þætti mjög mikið fyrir því, að sendiherrann væri dreginn til baka, eins og hjer á landi er látið í veðri vaka, þá mundu þeir láta það í ljós á einhvern hátt. En jeg hefi aldrei orðið var við neitt slíkt. Auðvitað getur verið, að utanríkisráðherrann danski hafi sagt eitthvað við hæstv.forsrh. (JM) í þessa átt; en það veit jeg ekki. En það eina, sem mjer er kunnugt í málinu, er það, að jeg hefi ekki alls fyrir löngu lesið ritgerð, sem prófessor við háskólann í Kaupmannahöfn hefir skrifað, maður, sem kunnur er af afskiftum sínum af íslenskum málefnum. Hann ljet í ljós óánægju yfir því, hvað Danir kostuðu miklu til sendiherra hjer uppi, og sagði, að þeir ættu að taka Íslendinga til fyrirmyndar í þessu efni og komast af með minna fje til þessara mála. Þetta er það eina, sem jeg hefi heyrt úr því horni. Það virðist því óhætt að staðhæfa, að enn sem komið er hefir ekki komið fram nein veruleg óánægja hjá Dönum. Hinsvegar tek jeg það fram, að svo framarlega sem danska stjórnin ljeti í ljós óánægju yfir sendiherraleysi, þá mundi jeg ekki sjá mjer annað fært en að greiða atkv. með upphæð í þessu skyni, en sennilega binda mig við eitthvað lægri upphæð en þessa. Að endingu vil jeg taka undir með öllum þeim, sem hafa talað um sendiherrann hjer á þingi, að hann reyndist okkur besti maður. Og jeg ímynda mjer, að það eigi ekki alllítinn þátt í því, að ýmsir hallast að skoðun hv.þm. Dala. (BJ).

Halldór Stefánsson Það var aðeins út af ummælum hv.frsm.fjvn. (ÞórJ) um brtt. okkar þm.N.-M. á þskj. 235, að jeg vildi segja fáein orð, vegna þess að mjer virtist af þeim, að málið væri honum ekki nægilega kunnugt; enda mun hann ekki hafa verið á fundi, þegar jeg gerði grein fyrir þessari till.Hv. frsm. talaði í þá átt, að fjvn. hefði viljað gera öllum slíkum till. jafnhátt undir höfði, taka ekki eina fram yfir aðra. En hjer er till., sem er alveg sjerstök. Þær till. aðrar, sem fram hafa komið, munu hafa verið um styrk til utanfara, sem menn ætla sjer að fara. En till. okkar er um styrk vegna ferðar, sem þegar er búið að fara með loforði um styrk. En það loforð brást, af ástæðum, sem jeg hefi tekið hjer fram áður. Og til þess að lengja ekki mál mitt, þá læt jeg nægja að vísa til þeirrar greinargerðar. Hjer er sem sje ekki farið fram á annað heldur en að bæta úr mistökum, er urðu gagnvart þessum manni, sem hann a. m. k. átti enga sök á sjálfur. Og jeg efast ekki um, að þingið vilji firra hann misrjetti.

Ingólfur Bjarnarson Það var aðeins örstutt skýring, sem jeg vildi koma fram með. Jeg skildi háttv.frsm.fjvn. (ÞórJ) svo, sem það hefði verið öll fjvn. á móti X. brtt. á þskj. 235, til byggingar heilsuhælis í Eyjafirði. Jeg hefi máske misskilið háttv.frsm., en til þess að taka af öll tvímæli um mína afstöðu til þessa máls, kvaddi jeg mjer hljóðs. Þegar þessi brtt. kom til umræðu í nefndinni, ljet jeg í ljós, að jeg gæti ekki greitt atkvæði á móti henni, og þannig skildi jeg afstöðu fleiri hv. nefndarmanna, og áleit því, að nefndin hefði óbundnar hendur um það mál. Þegar um jafnmikið hjálpráð er að ræða gegn einu okkar mesta þjóðarböli, sem bygging þessa heilsuhælis er í mínum augum, og samhliða kemur fram sá áhugi og fórnfýsi fyrir framgangi málsins frá einstaklingum og heilum hjeruðum, er hv.þm. Ak. (BL) hefir skýrt svo vel og ljóst, þá finst mjer, að ríkinu beri skylda til að styrkja slíkt þjóðarvelferðarmál með ríflegum fjárframlögum, enda þótt það sje viðurkent, að spara þurfi margt vegna fjárhags ríkisins. Jeg mun því greiða þessari brtt. mitt atkvæði og mæli hið besta fram með henni. Mál þetta hefir verið skýrt svo vel, bæði af háttv.þm. Ak. og öðrum, að jeg sje ekki ástæðu til að bæta þar við, og vona enda að þess þurfi ekki við. Þá vildi jeg aðeins segja örfá orð út af ummælum háttv. 2. þm. Kang. (KIJ), að það hefði ekki verið meining samgmn., að Eyjafjarðarbáturinn gengi til Haganesvíkur og Húsavíkur. Mín orð hnigu eingöngu að því að þakka nefndinni fyrir þá tillögu sína í nál., að Eyjafjarðarbáturinn sje látinn ganga til Flateyjar, því að það stendur berum orðum í nál. samgmn., að báturinn skuli fara ferðir milli Haganesvíkur og Flateyjar. Ljet jeg í ljós, að þetta fyrirkomulag bætti dálítið úr þeim samgönguvandræðum, sem Flateyingar eiga nú við að búa, sem nú eru ætlaðar einar 3 viðkomur Esju á þessu ári, en eins og jeg tók fram í gær, verður þá fyrst fult gagn að þessum ferðum Eyjafjarðarbátsins, ef hann verður látinn fara alla leið til Húsavíkur við og við, sem jeg vænti fastlega, að komið verði á.

Jörundur Brynjólfsson Jeg hafði ekki ætlað mjer að lengja mikið þessar umræður, en vegna þess að háttv. samgmn. hefir nú gert gleggri grein fyrir gerðum sínum og tillögum en orðið var, er jeg talaði síðast, þá verð jeg að segja hjer nokkur orð enn. Mjer hefði þótt vænt um, ef háttv. samgöngumálanefndarmenn hefðu sjeð sjer fært að ætla nokkurt fje til skipaferða til Stokkseyrar og Eyrarbakka, og þó heldur til Eyrarbakka, því að þótt hafnleysið sje þar máske nokkuð líkt og á Stokkseyri, er þó landtaka þar öllu skárri, þegar á alt er litið. Skip koma þarna alls ekki önnur en þau, sem verslanir þar einstaka sinnum hafa fengið til flutninga þangað að vorinu, og verða þau stundum að hverfa frá vegna þess, hve þarna er brimasamt. Flutningar allir verða því að gerast með smábátum eða þá landveg til og frá Reykjavík. En hjer er alveg eins ástatt og í eystri sýslunum, Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu. Munurinn er hverfandi, ef nokkur er. Skip koma hingað ekki oftar en þar eystra og afgreiðsla þeirra er hjer engu hægari, og þó er veitt fje til að koma vörum á land í eystri sýslunum, Rangárvalla- og Vestur- Skaftafellssýslum. En þar sem ekki verða eftir nema ca. 1200 kr. til samgangna á sjó á þessu svæði samkv. till. samgmn., vænti jeg þó, að hæstv. atvrh. (MG) taki fult tillit til þeirra ástæðna, sem jeg nú hefi gert grein fyrir, og veiti það, sem framast er unt til þess, að bátaferðum verði haldið uppi til Eyrarbakka, og þó að þær geti ekki komið að fullum notum, eru þær betri en ekki neitt, eins og nú á sjer stað. Háttv. samgmn. virðist hafa gleymt því, að á þessu svæði, Eyrarbakka til Stokkseyrar, er sama hafnleysið og austur frá, en þó landtaka sje þarna sæmileg, þegar gott er veður, gegnir þó alveg sama um þessa staði, ef nokkur ókyrð er í sjó, og vænti jeg því, að hæstv. atvrh. (MG) taki tillit til þessara óska minna, eftir því sem hann frekast sjer sjer fært. En úr því að jeg stóð upp á annað borð, ætla jeg að minnast nokkrum orðum á Biskupstungnabrautina. Háttv. frsm.fjvn. (ÞórJ) gat um ástæður vegamálastjóra fyrir því, að þessi braut var ekki tekin upp í fjárlögin að þessu sinni, og bætti við, af hvaða ástæðum fjvn. hefði ekki viljað veita fje til þessa vegar. En jeg get ekki fallist á þessar ástæður, svo framarlega, að hægt er að verja nokkru fje til vegabóta yfir höfuð. Jeg efast um, að nokkursstaðar annarstaðar á landinu sje meiri þörf fyrir flutningabraut en einmitt í efri hluta Árnessýslu, vegna þess hve þessi hjeruð eru í mikilli fjarlægð frá sjó og langt til allra aðdrátta, og svo bætir það ekki úr, er sækja þarf yfir vont vatnsfall, eins og til háttar í Tungunum. Vitaskuld skiftir það ekki miklu máli, þó að sagt sje, að vegurinn komist ekki langt fyrir þetta fje, en það litla, sem veginum þokar áfram á ári hverju, kemur allri sveitinni að gagni, og er það mikil bót í máli. Jeg efast um, að hægt sje að segja það sama um aðrar brautir, sem lagt er til, að veitt verði fje til, og skal jeg þó ekki telja það úr. Það er víst, að mikil samgönguþörf er einnig í öðrum hjeruðum, en minna má þó ekki vera en að satt sje sagt til um allar ástæður, og mega því þessi hjeruð í Árnessýslu njóta sanngirni á móts við önnur hjeruð. Jeg vænti því, að háttv. þingdeild fallist á þessa brtt. mína, þó ekki sje farið fram á meira fje en þetta. Jeg veit ekki, hvort hv. 1. þm. G.-K. (ÁF) er hjer inni í svipinn, en til hans vildi jeg beina nokkrum orðum. Þegar hann talaði fyrir brtt. sinni á þskj. 235 II, um styrk til læknis í Reykjavík til að gegna læknisstörfum í Kjós, sagði hann, að fjarlægðin ofan úr Kjós til Hafnarfjarðar væri svo mikil, að ekki væri tiltök að vitja læknis til Hafnarfjarðar. Vitanlega er þetta erfitt og langt að vetrarlagi, en er þó ekki samanberandi við ýmsa þá örðugleika, sem menn eiga við að búa í mörgum sveitum annarstaðar á landinu. Jeg er ekki að mæla því bót, að þetta þurfi að vera svona, en ef það er ókleift að vitja læknis til Hafnarfjarðar ofan úr Kjós, - hvað ætli mætti þá segja um það að sækja lækni ofan af Hólsfjöllum að Brekku í Fljótsdal eða úr Öræfum til Hornafjarðar ? Nei, það sem gerir mesta erfiðleikana þarna, er líklegast það, að læknirinn í Hafnarfirði er ófær til að ferðast á hestbaki. Það ber hann engin skepna, eftir því sem hv. 1. þm. G.-K. segir. Þess vegna er sanngjarnt, að þessi sami læknir sýni einhverja tilhliðrunarsemi í greiðslu á launum sínum, þannig, að eitthvað af þeim færi til að launa þann lækni, sem fenginn verður til þess að annast læknisstörf í þessari sveit. En þó verður að fara í þetta með allri sanngirni, þar eð þetta getur reynst fullhættuleg braut, sem þá skapaði fordæmi annarstaðar. Það er auðvitað hægara að leita læknis til Reykjavíkur ofan úr Kjós en til Hafnarfjarðar. Hitt nær vitanlega engri átt, að hægara sje að vitja læknisins til Akraness en til Hafnarfjarðar. Jeg vildi aðeins benda á, að þetta er allhæpin braut, sem hv. 1. þm. G-.K (ÁF) ætlast til, að verði farin, ef veita skal slíkan styrk. Það gæti skapað fordæmi, og svo vil jeg að síðustu spyrja háttv.þm., hvort Kjósarmenn eigi þá víst að fá nokkurn lækni í Reykjavík til að sinna þessum ferðum, þó að þessi brtt.háttv. 1. þm. G.-K. yrði samþykt.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það hefir yfirleitt fátt komið fram í þessum umræðum, sem ástæða er til fyrir mig að gera að umtalsefni. Okkur háttv.þm. Dala. (BJ) kemur ekki saman um stefnur í fjármálum, og kom mjer það ekki á óvart. Hann lítur mjög á augnabliksþarfirnar, og er það venja hans. Jeg segi þetta ekki til að ámæla háttv.þm., því að þetta er sanngjarnt og lýsir auk þess heiðarleik og hjartagæsku hv.þm. Hinsvegar er mjer gjarnara að líta lengra fram í tímann, og þegar litið er yfir hinn umliðna tíma, þá finst mjer satt að segja þess gæta lítið á efnahagnum yfirleitt, hvort þetta eða hitt hefir verið framkvæmt 2 árum fyr eða síðar. Hitt finst mjer miklu fremur vera lítandi á eftir á, hvort yfirleitt hafi verið gert nægilega mikið að nauðsynlegum framkvæmdum á umliðnum tíma. Ef maður lítur nú segjum 20 ár fram í tímann og vill athuga, hvernig þá væri umhorfs hjá okkur, ef fremur hefði verið farið eftir stefnu hv.þm. Dala. en minni, mundi maður sjá, að sýnt hefði verið áfram sí og æ í sömu skuldasúpunni, en þó jafnframt lagt út í ýmsar framkvæmdir og reynt að sinna sem allra flestum kröfum í því efni. Dæmið er auðvelt að reikna. Það mundi ekki hafa komist til framkvæmda helmingurim af till.hv.þm. Dala. á móts við það, sem mátt hefði gera, ef minni stefnu hefð verið fylgt. Þetta stafar alt af því, að samkvæmt stefnu hv.þm. Dala. verður stöðugt að greiða vexti og afborganir af eldri skuldum og nýrri lánum, og útgjöldin vegna þessara vaxtabyrða aukast þá ár frá ári, en það fje hefði annars getað gengið til framkvæmda á ýmsum sviðum ef menn hefðu losað sig við verstu skuldirnar á fáum árum, eins og jeg hefi lagt til. Jeg held því þess vegna fram, að mín stefna sje rjett, hvað sem augnabliksþörfunum líður. Það er aðeins ein brtt.hv.þm. Dala. sem jeg ætla að ræða að þessu sinni, þ. e um fjárveitingu til sendiherraembættisins. Þetta var felt niður í fyrra af fjárhagsástæðum. Jeg er fús að viðurkenna það, eins og jeg held, að allir aðrir geri, að fullkomnasta tilhögunin á þessum málum er að hafa sendiherra í Kaupmannahöfn. Jeg er og fús á að viðurkenna það, að það geta komið upp tilfelli, þar sem það hefði hagsmunalega þýðingu fyrir okkur að hafa þar sendiherra, og væri því betra að búa ekki lengi við núverandi ástand. En jeg tek það fram, að síðan í fyrra, er breytt var til í þessu efni, hefir ekkert það komið fyrir, sem hafi bakað okkur hnekki af núverandi ástandi. Þess vegna hafði jeg á móti því að taka þessa fjárveitingu upp í stjórnarfrv. til fjárlaga. Síðan stjfrv. var samið hefir ekki heldur neitt atvik komið fyrir, sem jeg fæ sjeð, að sje þess eðlis, að hagsmunum okkar væri betur borgið, þó að við hefðum sjerstakan sendiherra í Kaupmannahöfn. en með þeirri tilhögun sem nú er. Og þó að ofurlítið sje bjartara yfir fjárhagsástæðum ríkissjóðs eftir að niðurstaða ársins 1924 var kunn, þá fæ jeg ekki sjeð, að fjárhagsleg viðreisn landsins sje svo langt á veg komin, að rjettmætt sje að gera nú þegar breytingu á því fyrirkomulagi, sem að var horfið á síðasta þingi af sparnaðarástæðum. Þar sem þessi fjárveiting er í rauninni veitt stjórninni sjálfri til framkvæmdar stjórnarstörfunum, er ekki við því að búast, að hún geti í sjálfu sjer haft á móti því að taka við slíkri fjárnotkunarheimild, ef þingið vill veita hana. En þó að jeg sem ráðherra gæti því tekið við þessari fjárveitingu með þökkum, þá mun jeg samt ekki í þetta sinn veita þessari till. stuðning með þingmannsatkvæði mínu, af þeim ástæðum, sem jeg nú hefi lýst. Hinsvegar vona jeg, að viðreisn fjárhagsins gangi svo greiðlega, að ekki þurfi að dragast lengi, að eðlileg skipun verði upp tekin í þessu efni, sjerstaklega ef eitthvað kemur fyrir, sem sýndi nauðsyn þess að hafa sjerstakan sendiherra í Kaupmannahöfn vegna hagsmuna þjóðarheildarinnar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer er satt að segja farið að ofbjóða, hversu langar umr. eru orðnar, og skal því vera stuttorður. Út af Þelamerkurveginum beindi hv. 2. þm. Eyf. (BSt) þeirri spurningu til mín, hvort ekki væri tilætlunin að láta vinna að vegargerðinni fyrir þá upphæð, sem í frv. stendur. Jeg skal svara þessu skýrt á þann veg, að þetta er meiningin að því er snertir allar fjárveitingar til verklegra framkvæmda samkv. stjfrv. Fyrir þær verður unnið, svo framarlega sem engin atvik, sem nú eru ófyrirsjáanleg, aftra því. Þetta vona jeg, að sje nægilegt svar. Hv. þm. (BSt) talaði um, að æskilegt væri, að akfærir vegir næðu alt í kringum landið. Jeg er þessu alveg samþykkur. Þetta væri mjög æskilegt, en það eru vanefnin, sem valda því, hversu lengi þetta, eins og svo margt annað, verður að dragast. En smátt og smátt nálgast þetta takmark. Vegarkaflar, smáir og stórir, hafa nú þegar verið lagðir hingað og þangað um land alt, og er meiningin, að þeir verði með tímanum tengdir saman í eina heild, sem nái kringum alt land. Ástæðan til þess, að vegagerðin er bútuð svo niður, er sú, að reynt er að leggja þá kafla árs árlega, sem brýnust er þörf fyrir. Jeg get verið hv. samgmn. þakklátur fyrir það, að hún hefir ekki í nál. sínu um samgöngur á sjó viljað marka stjórninni sjerstaklega þröngan bás í þeim efnum, heldur leggur að mestu leyti á mitt vald að fara með og skifta því fje, sem kann að verða veitt til samgangna á sjó. Og þó að hv. nefnd hafi gert till. um skiftingu fjárins, þá lít jeg svo á, að þær sjeu ekki bindandi fyrir mig, en mun hinsvegar telja mjer skylt að fara eftir þeim að svo miklu leyti, sem unt verður. Vegna þess að deilt hefir verið um, hvort leigja bæri eitt skip til flutninga um Faxaflóa og Breiðafjörð, skal jeg taka það fram, að ekki er til neins að deila um slíkt, meðan ekki er til hentugra skip til þeirra ferða en nú er. Meðan á samningum stóð við Eimskipafjelag Suðurlands lýsti stjórn fjelagsins því yfir, að vel gæti svo farið, að fjelagið yrði að segja upp samningnum á miðju ári, ef það ætti einnig að taka að sjer Breiðafjarðarferðir. En að semja við fjelag, sem svo er ástatt fyrir, er sama og enginn samningur. Fjelagið er, sem sagt, svo illa statt, að ekkert má út af bera til þess að það verði að hætta starfsemi. Styrkurinn, sem þetta fjelag hefir fengið til Borgarnesflutninganna, er eftir staðháttum miklu hærri en nokkur annar slíkur styrkur, vegna þess að útgerð Suðurlands ætti í raun rjettri að borga sig. En fjelagið á við svo mikla örðugleika að búa, að það þolir engin skakkaföll. Það verður að fá fyrir öllum útgerðarkostnaði og meira, þar sem það verður þó a. m. k. að greiða vexti af skuldum, sem eru mjög miklar. Ef fjelagið væri sæmilega statt, mætti sennilega fá það til að taka að sjer þessa flutninga fyrir minni þóknun. Út af ummælum hv.þm. S.-Þ. (IngB) um Eyjafjarðarbátinn skal jeg geta þess, að jeg sje litla von til, að kleift verði að láta hann ganga til Húsavíkur, enda er þess engin nauðsyn vegna þessa kauptúns. Húsavík nýtur betri og stöðugri samgangna en flest önnur kauptún landsins. Þar kemur Esja við í hverri ferð og sömuleiðis Goðafoss og skip Bergenska fjelagsins, svo að þetta kauptún fer alls ekki varhluta af skipakomum, eftir því sem gerist hjer á landi. Hinsvegar þykist jeg vita, að nauðsyn beri til, að bátur þessi komi við í Hrísey öðru hvoru, og skal jeg hafa það í huga, þegar samið verður um þessar Eyjafjarðarferðir, en þori þó engu að lofa, þar sem jeg veit ekki nákvæmlega um, hversu mikið viðkoma í Hrísey muni kosta aukalega. Út af ummælum hv. 2. þm. Árn. (JörB) um Biskupstungnaveginn vil jeg benda á, að þegar hefir allmikið verið unnið að vegagerð fyrir Biskupstungurnar, þar sem lagður hefir verið vegur frá Soginu yfir Grímsnesið, og síðast en ekki síst gerð brú á Brúará. Jeg skal viðurkenna, að áður en þessa samgöngubætur voru gerðar, áttu Tungnamenn afarörðugt með alla flutninga, en sú mikla breyting hefir orðið á þessu, að nú geta þeir notað bifreiðar til flutningi alla leið austur fyrir Brúará, og er því ekki mjög ósanngjarnt, að þeir verði að bíða 1 eða 2 ár eftir framhaldi vegarins. Þeim var veruleg nauðsyn að fá Brúará brúaða, og man jeg eftir því, að jeg studdi þá beiðni þeirra eftir mætti á sínum tíma, því að jeg sá, hversu þeim var brúin afaráríðandi. En hinsvegar verða bæði þeir og aðrir að líta á það með sanngirni, að við verð um að skifta því litla fje, sem við getun varið til samgöngubóta á landi árs árlega hlutfallslega milli hinna ýmsu hjeraða landsins, eftir því hvar þörfin er brýnust. Og jeg fyrir mitt leyti get ekki rjettara gert en að fara sem mest eftir till. vegamálastjóra í þessum efnum. Bæði er það, að hann er maður, sem stendur utan við alla hreppapólitík, og þar að auki er hann þessum málum gagnkunnugastur þeirra manna, sem völ er á. Mjer skildist hv. 1. þm. G.-K. (ÁF) vera óánægður yfir því, að stjórnin hafi ekki sent hv.fjvn. til umsagnar erindi frá Kjalnesingum um vegagerð þar.

Það hefir sennilega gleymst

. Nei, það hefir alls ekki gleymst. Brjef þeirra Kjalnesinganna er dagsett 15. febr. síðastl., m. ö. o. eftir að þing kom saman, og kom það til stjórnarráðsins hinn 18. sama mán. Samdægurs var brjefið sent vegamálastjóra til umsagnar, eins og ætíð er gert við slík erindi. Hann svaraði síðan hinn 18. þ. m., og hinn 20. sendi ráðuneytið hv.fjvn. erindið síðan til umsagnar. Jeg veit ekki, hvernig hv.þm. (ÁF) getur heimtað greiðari afgreiðslu af hendi ráðuneytisins. Að öðru leyti get jeg vísað til álits vegamálastjóra að því er þennan veg snertir. Álit hans um, hvar sje brýnust þörf vegabóta á árinu 1926, hefir legið fyrir hv.fjvn., og man jeg ekki til þess, að þessa vegarspotta sje þar getið sjerstaklega. Það, sem gerst hefir nýtt í máli þessu, er ekki annað en að nú hafa Kjalnesingar boðist til að leggja fram fje til vegargerðarinnar að nokkrum hluta. Annars vildi jeg í þessu sambandi aðeins vekja athygli hv.þm. (ÁF) á því, að atvinnumálaráðuneytið hefir afgreitt þetta mál svo fljótt sem yfirleitt er unt.

Jakob Möller Hæstv. fjrh. (JÞ) sagði snemma við þessa umr., að hann væri þeirrar skoðunar, að ríkið ætti að geyma framkvæmdir sínar til mögru áranna, og í öðru lagi sagði hann, að nota bæri góðu árin til þess að búa sig undir þessar framkvæmdir. Þetta er nógu áferðarfalleg kenning, en þó er jeg sannfærður um, að ef ríkið ætlaði að framkvæma hana, þá yrði niðurstaðan sú, að framkvæmdirnar yrðu geymdar frá feitu árunum til mögru áranna og frá mögru árunum til feitu áranna, og þannig koll af kolli, svo að ekkert yrði aðhafst. Ef tekjum góðu áranna er ekki varið til nauðsynlegra framkvæmda, þá verður aldrei neitt framkvæmt. Ef öllum tekjum góðu áranna er varið til að borga með þeim skuldir frá mögru árunum, sem jeg að öðru leyti skal ekki lasta að greiddar sjeu, þá mun fara svo, að ef nokkuð á að framkvæma á vondu árunum, þá þarf að stofna til nýrra skulda í því skyni. Jeg efast um, að mönnum þyki fýsilegra að stofna nýjar skuldir til verklegra framkvæmda þegar illa árar en að verja til þeirra tekjum góðu áranna. Jeg get auðvitað ekki áfelt hæstv. fjrh. (JÞ), þó að hann vilji ekki láta eyða fje ríkissjóðs mjög að ófyrirsynju, enda þótt í góðæri sje. En samt finst mjer hann gera nokkuð mikið úr því, hversu fjárhagur ríkissjóðs sje nú örðugur. Það eru þessar svokölluðu lausaskuldir, sem hann veifar stöðugt framan í okkur og brýnir fyrir okkur að greiða þurfi. Hinsvegar gerir hann sjer minna far um að benda okkur á, hvernig fjárhagslegri afkomu ríkissjóðs er í raun og veru varið nú sem stendur. Hann segir, að tekjuhlið fjárlagafrv. leyfi ekki, að ráðist verði í byggingu landsspítala á næsta ári, eins og jeg hefi lagt til ásamt hv. 2. þm. Reykv. (JBald). En í þessu sambandi má einnig líta á, hvernig niðurstaða yfirstandandi ársmuni verða. Hv. fjvn. hefir nú að vísu hækkað ýmsa tekjuliði í fjárlagafrv. fyrir árið 1926 um 930 þús. kr. frá því, sem þeir voru áætlaðir í stjfrv. Það er engan veginn hægt að segja, að þessi hækkun hv.fjvn. sje óvarleg, eða að ekki sjeu líkur til, að þessir liðir gefi svo miklar tekjur árið 1926. En hitt er og athugandi, að það mun fullkomlega óhætt að hækka hlutfallslega sömu liði í fjárlögum yfirstandandi árs, og hefir mjer talist svo til, að samkvæmt þeirri hækkun gefi þessir liðir um 1235 þús. kr. umfram áætlun fjárlaganna. Og ef menn vilja leggja útkomu ársins 1924 til grundvallar, þá má enn bæta um 1 miljón við tekjurnar samkvæmt þessum sömu liðum árið 1925. Þannig er það, að ef bygt er á afkomu síðastl. árs, sem að vísu var óvenju gott, þá má á þessu ári gera ráð fyrir um 21/4 milj. kr. tekjum umfram áætlun á þeim liðum einum, sem hv.fjvn. leggur til, að hækkaðir verði í frv. fyrir árið 1926. Hjer við má þó enn bæta 2 liðum, sem hv.fjvn. leggur ekki til, að verði hækkaðir í fjárlagafrv. fyrir næsta ár, vegna þess að enn er allsendis vafasamt, hversu miklar tekjur þeir muni gefa á því ári, en sem vafalaust gefa mun meiri tekjur í ár en áætlað er. Þar má fyrst nefna tekju- og eignarskatt, sem í fjárlögum þessa árs er áætlaður 800 þús. kr., en sem vafalaust verður miklum mun hærri, vegna þess, hve síðasta ár reyndist fengsælt öllum þorra landsmanna, en af síðasta árs tekjum er skatturinn í ár reiknaður, eins og kunnugt er. Jeg held, að það sje alls ekki óvarlegt að gera ráð fyrir því, að þessi liður fjárlaganna fari í ár um 500 þús. kr. fram úr áætlun, jafnvel þó að samþykt verði breyting sú á tekjuskatti hlutafjelaga, sem fyrir þinginu liggur. Í öðru lagi má ekki ganga framhjá póst- og símatekjum. Þær fóru síðastl. ár um 460 þús. kr. fram úr áætlun, og er engin ástæða til að halda, að þær verði ekki jafnmiklar í ár. Þarna eru komnar um 1 milj. kr. tekjur umfram áætlun núgildandi fjárlaga í viðbót við áðurnefndar 24 milj. kr. Á þennan hátt reiknast mjer til, að tekjur yfirstandandi árs megi áætla nálega 34 milj. kr. umfram áætlun fjárlaganna, og þó að hjer frá sjeu dregin 15%, sem hæstv. fjrh. (JÞ) segir, að gjöldin fari að jafnaði fram úr áætlun, þá verður eftir um 2 milj. kr. tekjuafgangur á þessu ári. Þá er að athuga, hversu öruggar tekjulindir ríkissjóðs eru, því að þar á veltur, hvort þessar áætlanir mínar fái staðist og hvort treysta megi því, að tekjur ársins 1925 verði ekki minni en síðasta árs. Í þessu sambandi er fyrst athugandi, af hverju hinn mikli tekjuafgangur ársins 1924 stafar, eða m. ö. o. hvers vegna tekjur þess árs fóru svo mjög fram úr áætlun. Þetta stafar að töluverðu leyti af því, að á síðasta ári blómgaðist mjög alt viðskiftalíf landsins, en í öðru lagi og ekki hvað síst af hinu, að ýmsir tollar og gjöld voru hækkuð mikið á síðasta þingi, auk þess að nýr tollur var í lög leiddur, verðtollurinn. Hjer við bætist ennfremur, að verslunarfyrirtæki ríkisins gáfu ríflegri arð en áætlað var, sem sumpart stafar af bættum efnahag almennings, en sumpart vafalaust af gengiságóða. Þegar nú hver tekjuliður er athugaður út af fyrir sig, - en það hefi jeg gert eftir föngum, - þá verður ómögulegt að komast að annari niðurstöðu en þeirri, að engin ástæða er til að ætla, að þeir gefi neinum mun minni tekjur á þessu ári en þeir gáfu síðastl. ár. Það er aðeins einn liður, sem ef til vill verður eitthvað lægri, en það er útflutningsgjaldið, vegna þess að það lækkar jafnhliða verðhækkun ísl. krónunnar og afurðir landsins verða minna virði að nafnverði. Hjer við er þó athugandi, að enda þótt afurðasalan hafi yfirleitt gengið mætavel síðastl. ár, þá varð útflutningsgjaldið þó ekki svo mikið, sem því svarar fullkomlega. Það stafar af því, að þó að fiskverðið hafi verið gott, þá brást síldin, svo að óvenjulítið var útflutt af henni. En útflutningsgjald af síld er í rauninni sá hluti útflutningsgjaldsins, sem mest dregur um, þegar aflast í meðallagi eða meira. Þó að útflutningsgjaldið kunni því að lækka eitthvað vegna gengishækkunar ísl. krónunnar, þá sje jeg ekki ástæðu til að gera ráð fyrir, að það lækki nokkuð verulega í heild, ef síld aflast í meðallagi, þar sem útflutningsgjald af síld er miðað við þunga, en ekki verð. Þá er enn eftir að athuga eitt atriði, sem einnig hefir þýðingu í þessu sambandi. Eins og kunnugt er, hefir síðasta þingi verið hælt mikið fyrir að hafa áætlað útgjöld ríkissjóðs í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár enn varlegar en áður hefir tíðkast. Þess vegna má ef til vill draga eitthvað frá þeim 15%., sem hæstv. fjrh. (JÞ) vill láta bæta við útgjöldin eins og þau eru áætluð í fjárlögum, til þess að hin rjetta útkoma fáist. Hversu varlega útgjöldin hafa verið áætluð, má m. a. sjá á því, að enda þótt svo að segja allar verklegar framkvæmdir hafi verið skornar niður, er gjaldahliðin nærri því jafnhá og hún var í fjárlögum fyrir síðasta ár, en þar var þó gert ráð fyrir töluverðum verklegum framkvæmdum. Þó er rjett að reikna með því, að ýms útgjöld fari á þessu ári töluvert fram úr áætlun, eins og t. d. laun embættismanna ríkisins, vegna þess að dýrtíðaruppbótin hefir reynst hærri en ráð var fyrir gert. En þegar alls er gætt, er samt engin ástæða til að efast um, að útkoma ársins 1925 verði mjög hagstæð og ríkissjóði hlotnist allverulegur tekjuafgangur. Jeg vil því staðhæfa, að enda þótt greidd verði á þessu ári af lausaskuldunum fullkomlega jafnhá upphæð þeirri, sem áætlað er, að greidd verði árið 1926 samkvæmt till.hv.fjvn., og þar að auki lagðar 150 þús. kr. til landsspítalabyggingar og 75 þús. kr. til heilsuhælis á Norðurlandi, þá verður samt verulegur tekjuafgangur. Af þessum hugleiðingum mínum leiðir það ennfremur, að jeg verð að álíta, að útkoma ársins 1926 muni einnig verða að því er tekjurnar snertir töluvert betri en tekjuhlið þessa frv. sýnir, jafnvel eftir að till.hv.fjvn. hafa verið samþyktar. Jeg þykist vita, að mjer hafi misheyrst, að hæstv. fjrh. (JÞ) hafi sagt, að tekjur samkv. 2. gr. fjárlagafrv. eins og hv.fjvn. skilar því, sjeu áætlaðar 11/2 milj. króna hærri en í fjárlagafrv. 1923.  (Fjrh. JÞ: Það er rjett)  . Þetta kann svo að vera, en þá er aðgætandi, að nú eru í þeirri grein ýmsir liðir, sem þar voru ekki árið 1923.  (Fjrh. JÞ: Þeir eru reiknaðir frá í þessu sambandi)  . Þá skil jeg ekki niðurstöðu hæstv. fjrh. (JÞ). Í fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár var gert ráð fyrir 8 milj. 242 þús. kr. tekjum og hv.fjvn. hefir hækkað það um 930 þús. En þar frá dragast svo 800 þús. fyrir tolli og 60 þús. af steinolíueinkasölunni. Og þá skil jeg ekki, að eftir verði 11/2 milj. umfram áætlun fjárl. 1923. Og þá er þess hjer að gæta, að gengisviðaukinn gefur mjög miklar tekjur, sem koma þarna til greina. Þá sagði hæstv. fjrh., að hann áliti þó tiltækilegt að veita þessar upphæðir, ef tekinn væri varasjóður landsverslunarinnar, en algerlega ótiltækilegt að taka til þess lán. Jeg get ekki sjeð, hver munur er á því að taka eign ríkissjóðs og nota hana eða taka lán og eiga eignina. Ef eignin gefur arð, þá er það mikið álitamál, en ef eignin gefur engan arð, þá er það vafasamt, hvers virði hún er. Ef hæstv. stjórn vill fá heimild til þess að gera þetta, þá er betra að veita þá heimild, ef svo sýnist, án þess að blanda því máli inn í þessar umr. Jeg held, að það sje fullkomlega forsvaranlegt að setja þessi útgjöld í fjárlög fyrir 1926, með tilliti til þess, hve góð útkoman var árið 1924 og hve útlitið er gott. Tekjuafgangur var árið 1924 11/2 milj., og því má treysta, að afgangurinn verði ekki minni hin árin til jafnaðar. Hv. frsm. (ÞórJ) sagðist fyrir hönd nefndarinnar ekki sjá sjer fært að ljá till. minni um landsspítala fylgi sitt. Bygði hann það meðfram á því, að framlög til aukningar húsum á Kleppi ættu og yrðu að ganga á undan. Jeg held hann hafi gert fullmikið úr erfiðleikunum á því að sjá fyrir geðveikum sjúklingum, þar sem hann gerði ráð fyrir, að meðgjöfin með einum sjúklingi gæti orðið alt að 11 þús. kr. á ári. Það er óneitanlega býsna hátt. Mjer er að svo komnu ómögulegt að trúa því, að ekki sje hægt að fá mann til að taka sjúklinga fyrir lægri meðgjöf, þótt örðugir kunni að vera. Hins er ekki að synja, að það er þegar þörf á því, að Kleppur sje stækkaður. En jeg held því fram, að landsspítali sje hin langnauðsynlegasta undirstaða heilbrigðismála í landinu. Jeg gat þess í fyrri ræðu minni, að prófessorarnir í læknisfræði væru í vandræðum með að kenna aðra aðalgrein læknisfræðinnar, lyflæknisfræði, sakir skorts á sjúkrahúsi. Og það getur hver maður sagt sjer sjálfur, hvílík áhrif það hefir á mentun lækna. Jeg vil vekja athygli á því í sambandi við berklahælið, hvaða áhrif það hlýtur að hafa, ef háskólinn er ekki firtur þeim vandræðum. Það gæti sem sje leitt til þess, að læknar hættu að þekkja sjúkdóminn. En slík tækifæri, sem til þess þarf, fá læknanemar aldrei fyr en landsspítali er fenginn. Og meðan það er dregið, er stofnað til nýrrar hættu og líf manna og heilsa gert ótryggara en þarf að vera. Jeg vil því taka það fram ennþá: Landsspítalinn er nauðsynlegastur. Ef nokkurt fje á að veita, þá á að veita til hans.