Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gils Guðmundsson Hæstv. forseti. Í fréttum Ríkisútvarpsins í gærkvöldi, fyrst kl. 14 og síðan kl. 11.30, var skýrt frá ummælum hæstv. utanrrh. sem vakið hafa nokkra furðu. Þar var sagt frá blaðamannafundi sem hæstv. utanrrh. hélt í Brüssel í gærdag eftir viðræðufund hans og utanrrh. breta. Sérstaklega var tekið fram í fréttinni að á fundinum hefðu verið milli 100 og 150 fréttamenn víðs vegar að úr Evrópu og raunar úr öllum heimi. Ég hef hjá fréttastofu Ríkisútvarpsins aflað mér þeirra ummæla sem hér skipta máli, eins og þau voru orðuð í fréttinni. Þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Hann (þ. e. hæstv. utanrrh. Einar Ágústsson) sagði að íslendingar væru ekki til viðræðu um meiri hámarksafla handa bretum en 65 þús. lestir.“ Í hádegisútvarpi núna áðan var flutt viðtal sem Jón Hákon Magnússon fréttamaður átti í gær í Brüssel við hæstv. utanrrh. Einar Ágústsson. Í þessu viðtali rifjar ráðh. það upp að bretum hafi áður verið boðinn 65 þús. tonna ársafli, en það boð hafi raunar verið afturkallað. Síðan í beinu framhaldi af talinu um 65 þús. tonna boðið segir hæstv. utanrrh.: „Ég er ákaflega svartsýnn á það að almenningsálitið heima telji að við séum aflögufærir um meiri þorsk.“ Í tilefni þessara ummæla vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh.: Hefur ríkisstj. Íslands nú þegar ákveðið að endurnýja tilboðið til breta um 65 þús. lesta veiði á ári? Hefur hæstv. utanrrh. umboð ríkisstj. til að gera slíkt tilboð eða til að gefa í skyn að samið kunni að verða á þessum grundvelli? Sé svarið nei, eins og ég vona, hvernig er þá hægt að skýra hin endurteknu ummæli hæstv. utanrrh.? Ég hygg að þau verði naumast skilin á aðra lund en þá, að hann sé í rauninni að endurnýja 05 þús. lesta tilboðið sem þó var búið að lýsa yfir af þeim hæstv. ráðh. og ég held fleiri ráðh. að gilti ekki lengur. Atburðir gærdagsins eru öllum í fersku minni. Íslendingar allir eiga varla nógu sterk orð til að fordæma framferði breta eins og það var í gær. Flestir hefðu, hygg ég, búist við því að a. m. k. þann dag yrði bretum svarað með öðrum hætti en þeim að gefa undir fótinn um að endurnýjað yrði samningstilboð um 65 þús. tonna veiðiheimildir í íslenskri lögsögu. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. sjái sér fært að skýra frá því ótvírætt, að ríkisstj. hafi hvorki endurnýjað né ætli að endurnýja þetta tilboð til breta um 65 þús. tonna veiðiheimildir innan íslenskrar fiskveiðilögsögu.



Virðulegi forseti. Ég vit taka það fram að ég skildi fréttafrásagnir útvarps með öðrum hætti en hv. fyrirspyrjandi. Ég skildi þær svo að það væri frásögn af því að hæstv. utanrrh. hefði rakið gang mála og þar á meðal þær samningaviðræður sem átt hefðu sér stað áður en upp úr slitnaði og bretar hófu herskipaíhlutun á Íslandsmiðum og hann hefði greint frá því að áður en til þess hefði komið og upp úr hefði slitnað í viðræðunum hefðu íslendingar sett fram hugmynd um 65 þús. tonna ársafla bretum til handa. Það er strax óhætt að svara fsp. hv. þm. neitandi og það geri ég bæði með tilvísun til yfirlýsinga minna og hæstv. utanrrh. hér í umræðum á þingi um landhelgismál, að tilboð um 65 þús. tonna ársafla væri niður fallið af tveim ástæðum: Í fyrsta lagi væri hér um tilboð að ræða sem hefði verið hafnað, og tilboð, sem er hafnað, er ekki í gildi. Í öðru lagi er ástæðan sú, að þegar bretar hófu herskipaíhlutun hér á Íslandsmiðum hlaut slíkt tilboð af sjálfu sér að vera niður fallið. Við höfum því báðir lýst því yfir og aðrir ráðh. fyrir hönd ríkisstj., að ef og þegar upp verða teknar viðræður við breta, sem þó verður ekki að óbreyttum skilyrðum og þarf mikið að breytast, þá verður að byrja að nýju. Ég vil líka vitna til þess, að hæstv. utanrrh. greindi frá gangi mála á fundi Atlantshafsráðsins í ræðu sinni þar í gær og tók það skýrum orðum fram að tilboðið um 65 þús. tonn væri niður fallið og stæði ekki lengur. Hið sama kom fram hjá honum á blaðamannafundi, þannig að það er ekki til umræðu nú. Þá kom það einnig fram hjá hæstv. utanrrh. að hann væri ekki kominn þangað til að semja um eitt eða neitt við breta. Við höfum lýst því yfir að við erum ekki til viðræðu meðan bresk herskip eru innan íslenskrar fiskveiðilögsögu.

Gils Guðmundsson Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör, sem hann gaf við fsp. minni, og fagna því að þau skuli vera ákveðin og eindregin. Ég mun hins vegar geyma mér að ræða þau tvenn ummæli sem höfð eru eftir hæstv. utanrrh. þangað til hann kemur heim og útskýrir þau sjálfur. Hins vegar féllu þau á þá leið, eins og ég rakti í þeim orðum sem ég sagði áðan, að það væri ekki á neinn hátt hægt að skilja hann öðruvísi en á þá lund að hann væri að gefa undir fótinn með að 65 þús. tonna tilboðið yrði endurnýjað. Því miður tel ég þetta afar óheppileg ummæli eins og á stóð, en ég mun geyma mér þær umræður, sem ástæða væri til að fram færu um þessi ummæli hæstv. utanrrh., þangað til hann kemur heim. Ég endurtek svo þakkir mínar til hæstv. forsrh.



Forseti. Það er enginn vafi á því, að eins og fréttin var flutt í útvarpi, þ. e. frásögnin um það hvað hæstv. utanrrh. hefði sagt í þessu máli, þá var ekki hægt að skilja fréttina á aðra leið en þá, að utanrrh. hefði tekið upp á ný tilboð um 65 þús. tonna ársafla. En ég vil sem sagt segja það, að ég vil ekki trúa því að þetta sé rétt eftir hæstv. utanrrh. haft, og ég fagna því að hér kemur alveg greinileg yfirlýsing frá hæstv. forsrh. um að þetta tilboð hafi ekki verið tekið upp. Ég vona þá að fréttamiðlar komi því áleiðis, ekki aðeins hér innanlands sem er auðvitað sjálfsagt, heldur einnig á framfæri erlendis, að þetta er rangur skilningur, þetta tilboð stendur ekki lengur. En það er aðeins eitt atriði sem mér finnst að skorti hér á og ég hefði viljað óska eftir að hæstv. forsrh. léti koma hér fram, og það er að hann segi alveg afdráttarlaust að þetta boð verði ekki endurtekið, það verði ekki samið um nein 65 þús. tonn, þetta verði ekki boðið aftur, - ekki aðeins að það hafi ekki verið gert, þetta hafi verið tekið til baka, heldur einnig að þetta verði ekki boðið hér eftir, svo að það geti ekki leikið neinn vafi á því að það liggur ekkert tilboð fyrir og 65 þús. tonn verða ekki boðin aftur. Ég vil mjög fara fram á við hann að hann bæti þessu við þá ágætu yfirlýsingu sem hann gaf áðan um að það mætti ekki skilja ummæli hæstv. utanrrh. svo að þetta gamla tilboð hefði verið tekið upp aftur.



Virðulegi forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að bæta einu eða neinu við algerlega skýra yfirlýsingu mína hér áðan og vil taka það fram enn á ný, að þetta mál verður, ef og þegar skilyrði breytast varðandi viðræður við breta, tekið upp alveg að nýju. Og það tel ég algerlega fullnægjandi yfirlýsingu á þessu stigi málsins, miðað við það sem ég hef áður sagt. Ég vil um leið láta í ljós það álit mitt, að miður sé að karpa um einstök atriði varðandi þetta mikilvæga mál hér innbyrðis þegar við út á við stöndum í baráttu þar sem við verðum að sýna mikla samstöðu. Ég vil í því sambandi sérstaklega undirstrika hve áhrifamikið það var og er að ríkisstj. og utanrmn. Alþ. sýndu sameiginlega afstöðu í þessu máli varðandi viðbrögð við gerræðisfullum vinnubrögðum og atferli breta á Íslandsmiðum í gær með ályktun sinni og ákvörðun í gærkvöld. Það tel ég vera vinnubrögð sem séu okkur til sóma. Þeim vinnubrögðum eigum við að halda áfram, sýna samhug og samstöðu um meginefni málsins, svo að skýrt komi fram út á við.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) Hæstv. forseti. Á þskj. 76 er frv. til l. um breyt. á l. um launaskatt. Hér er um að ræða framlengingu á gildandi lögum alveg óbreyttum eins og þau eru nú og hafa verið frá því lög um skattkerfisbreytingu tóku gildi. Eins og rakið er í grg. frv. eru lögin að stofni til frá 1965, en þá var lagður á 1% launaskattur. Árið 1970 var lagður á sérstakur launaskattur, 1.5%, í tengslum við efnahagsráðstafanir sem þá voru gerðar. Launaskatturinn hækkaði enn á s. l. ári um 1%. Var sú hækkun tengd ráðstöfunum til lausnar vinnudeilu sem uppi var fyrri hluta þess árs. Gildistími launaskatts samkv. lögum nr. 95 1974 rennur út nú um n. k. áramót. Frv. á þskj. 76 gerir ráð fyrir að gildistíminn verði enn framlengdur um eitt ár og hefur verið við það miðað við gerð fjárlaga. Að mínu mati er óeðlilegt að binda gildistíma skatta í lögum, en þar sem hér hefur verið talið um bráðabirgðaskattheimtu að ræða að hluta til er að sjálfsögðu rétt að framlengja gildistíma laganna aðeins um eitt úr. Ég legg svo til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Frsm. (Tómas Árnason) : Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 5 28. febr. 1975, um ráðstafanir vegna snjóflóða í Norðfirði og fjáröflun til Viðlagasjóðs. Nefndin hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. 5. gr. laga um ráðstafanir vegna snjóflóðanna í Norðfirði og fjáröflun til Viðlagasjóðs fjallar um það, að á tímabilinu 1. mars 1975 til 31. des. 1975 skuli leggja 2% viðlagagjald á söluskattsstofn allra sömu aðila og lög nr. 10 frá 1960, um söluskatt, taka til. Þessar tekjur skyldu renna til Viðlagasjóðs og skiptast þannig á milli Vestmannaeyjadeildar hans og Norðfjarðardeildar að 32% skyldu renna til Norðfjarðardeildar, en 68% til að mæta skuldbindingum Viðlagasjóðs vegna eldgossins í Vestmannaeyjum. Efni þessa frv. er það, að aftan við 5. gr. þessara laga, sem ég las upp úr, verði 4. mgr. bætt við, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á árinu 1976 er Viðlagasjóði heimilt að verja allt að 200 millj. kr. af eigu sinni til að standa að fullu við skuldbindingar sínar vegna snjóflóða í Norðfirði 20. des. 1974.“ Samkv. greiðsluáætlun fyrir Viðlagasjóð, Vestmannaeyjadeild, sem fylgir frv. á þskj. 130 sem fskj. I, er ljóst að deildinni hefur með núgildandi lagaákvæðum verið aflað nægilegs fjár til að standa við skuldbindingar sínar. Er þá gert ráð fyrir greiðslum til bæjarsjóðs Vestmannaeyja sem nema 800 millj. kr., og hefur sú upphæð þegar verið greidd að verulegu leyti. Hins vegar er mjög mikið af fé Vestmannaeyjadeildar fast í skuldabréfum og fasteignum. Seðlabankinn hefur lánað út á þessar eignir og skuldar deildin þar verulegt fjármagn. Skuldin við Seðlabankann mun samkv. greiðsluáætluninni nema 1031 millj. kr. nú um næstkomandi áramót og 624 millj. kr. að ári liðnu eða 31. 12. 1976 samkv. áætlun Viðlagasjóðs. Við þau áramót nema eftirstöðvar deildarinnar 1609 millj. kr., þannig að raunveruleg eignarstaða verður því 31. 12. 1976 985 millj. kr., en þann 30. 6. 1976 verður hins vegar staða Norðfjarðardeildar gagnvart Seðlabankanum samkv. greiðsluáætlun Viðlagasjóðs, sem fylgir frv. sem fskj. II. neikvæð um 100 millj. kr. Með tilliti til þessa virðist ljóst að eignir Viðlagasjóðs veita nægilegt svigrúm til þess að verja allt að 2.00 millj. kr. af eign hans til að standa við skuldbindingar vegna snjóflóðanna í Norðfirði. Fjh.- og viðskn. leggur áherslu á það að staðið verði að fullu við allar skuldbindingar stjórnvalda vegna eldgossins í Vestmannaeyjum og snjóflóðanna í Neskaupstað og vísar í nál. sínu til yfirlýsingar hæstv. forsrh. þar að lútandi. Varðandi fjárhag Vestmannaeyjadeildarinnar liggur annars vegar fyrir að lög Viðlagasjóðs heimila sjóðnum ekki að leysa fjárhagsvanda bæjarsjóðs Vestmannaeyja. Hins vegar eru aðilar sammála um að úttekt verði gerð á stöðu bæjarsjóðsins, og í grg. kemur þar fram svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hefur verið ákveðið, að félmrn., Seðlabanki Íslands og bæjarstjórn Vestmannaeyja skipi hver sinn fulltrúa til að gera úttekt á fjárhagsvanda bæjarsjóðs Vestmannaeyja. Með hliðsjón af þessari úttekt verður tekin ákvörðun um lausn á fjárhagsvanda bæjarsjóðs. Þá hlýtur m. a. að koma til athugunar hvernig unnt er að nýta eignir Viðlagasjóðs í því skyni.“ Varðandi Norðfjarðardeildina er uppgjör enn þá í meðferð og hvergi nærri lokið. Samkv. reglugerð er gert ráð fyrir því að náist ekki samkomulag við tjónþola skuli sjóðsstjórn úrskurða um bætur. Vilji tjónþoli ekki sætta sig við það getur hann krafist álits dómkvaddra manna um hæfilegar bætur. Ágreiningur getur því orðið og þess vegna erfitt að sjá fyrir nú hverjar endanlegar fjárþarfir Norðfjarðardeildarinnar kunna að verða. Ég vil taka það fram að þn., sem skipuð var til þess að hafa milligöngu á milli Viðlagasjóðs og heimamanna í Neskaupstað, hefur fundist að uppgjör gangi seint og hefur lagt á það áherslu um nokkurn tíma að því verði hraðað og það er raunar nauðsynlegt til þess að þessi mál liggi fyrir í heild sem ljósast og sem fyrst. Það kemur fram í nál. fjh.- og viðskn., að einn nm., Gylfi Þ. Gíslason, tekur fram að hann geri ráð fyrir því að sömu reglur gildi um bótagreiðslur í Neskaupstað og gilt hafa í Vestmannaeyjum. Stjórn Viðlagasjóðs reynir að gæta fyllsta samræmis við uppgjör tjóna í Vestmannaeyjum og Neskaupstað, svo fremi að atvik séu sambærileg. Eins og kunnugt er, stóð síldar- og loðnuverksmiðjan í Neskaupstað á því hættusvæði sem allir aðilar skipulagsmála eru nú sammála um að leyfa ekki byggð á. Þess vegna var ákveðið að flytja verksmiðjuna og byggja hana upp á athafnasvæði nýju hafnarinnar við Norðfjarðarbotn. Til þess að það væri mögulegt varð að byggja uppfyllingu undir verksmiðjuna og gera allmikið athafnapláss fyrir hana. Þetta raskaði stórlega öllum ráðagerðum um byggingu hafnarinnar í Neskaupstað og krafðist verulegra viðbótarframkvæmda til þess að flutningurinn væri hugsanlegur. Hæstv. samgrh. gekk í þetta mál og heimilaði byrjun framkvæmda, en það var afar þýðingarmikið með tilliti til þess að möguleikar væru á því að uppbygging verksmiðjunnar væri það langt á veg komin áður en loðnuvertíð hefst í byrjun næsta árs, að mögulegt væri að nýta hana. Síðan hefur í öllum atriðum verið staðið mjög drengilega að þessu máli af hæstv. samgrh. og sé ég ástæðu til þess að færa honum stakar þakkir fyrir framgöngu hans í málinu. Þessar hafnarframkvæmdir hafa nú þegar kostað um eða yfir 150 millj. kr., sennilega um 160 millj. kr., sem er auðvitað miklu, miklu meira fé en ráðgert var til hafnarframkvæmda í Neskaupstað á þessu ári. Stafar þetta fyrst og fremst af því að náttúruhamfarirnar ollu svo mikilli röskun á öllum sviðum athafnalífsins. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þessa framsögu frekar, en vil mælast til þess við hv. þd. að málinu verði hraðað svo að það geti fengið örugga afgreiðslu fyrir n. k. áramót.

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) : Hæstv. forseti. Fjh.- og viðskn. hefur athugað þetta frv., og álit nefndarinnar er á þskj. 149. Hér er um að ræða frv. um innheimtu ýmissa gjalda með viðauka og er samhljóða að efni til frumvörpum sem koma árlega fyrir hv. Alþ. Nefndin mælir einróma með að frv. verði samþ. óbreytt.