Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þessi fer fram á að heimila hæstv. ríkisstj. að halda áfram sömu greiðslum á uppbótum til opinberra starfsmanna og gert hefur verið síðan 1. júlí s. l. á grundvelli samþykktar Alþ. frá 18. maí s. l. Ég býst við, að till. þessi fari að þessari umr. lokinni til fjvn., þar sem ég á sæti, og get ég því sýnt hug minn til hennar þar. En ég vil þó fara nokkrum orðum um till., einkum vegna þess, að hv. flm. óskuðu eftir, að mál þetta yrði afgreitt hér fyrir lok þessa mánaðar, en nú er sá 28., svo að ég sé ekki, hvernig hægt sé að uppfylla þá ósk. Ég hygg, eins og hv. þm. Borgf. benti á, að afgreiðsla þessa máls á síðasta þingi hafi verið með einsdæmum, þegar það er knúið í gegnum þingið án samþykkis meiri hl. fjvn. og gegn meiri hl. þeirra þm., sem studdu hæstv. ríkisstj. Ég hygg því, að þetta mál verði að bíða eftir afgreiðslu fjárl. og þessar uppbætur verði að ákveða í fjárlfrv., en ekki í þáltill., og tel því óeðlilegt að samþ. þessa till. Síðan þessi till. kom fram, hefur verið útbýtt hér Félagstíðindum og koma þar fram augsýnilegar blekkingar, þar sem ræddur er samanburður á launum opinberra starfsmanna og annarra launastétta, og er þar alveg gleymt því þýðingarmikla atriði, að starfsmenn ríkisins hafa trygga stöðu, svo að segja allt sitt líf, ef þeim verða þá ekki á einhver embættisafglöp, og síðan er þeir hætta að gegna embætti, þá fá þeir greiðslur úr lífeyrissjóði og eftirlaun, svo að oft á tíðum búa þeir þá við betri kjör en meðan þeir gegndu enn þá embætti, en slík kjör hafa þeir ekki, sem starfa hjá einstaklingum eða félögum, en þessu er yfirleitt alveg gleymt í samanburðinum. Enn fremur hafa þessir menn þau hlunnindi, að ef þeir deyja, annast ríkið um konur þeirra og börn, en það mun ekki vera venja hjá öðrum en ríkinu. Er því hér um auðsjáanlegar blekkingar að ræða. - Þá er mismunurinn á vinnutímanum það mikill, að það mun fyllilega nema þeim mismun, sem er á launagreiðslum. Þá vil ég benda á í sambandi við samanburð á launagreiðslum hjá Verzlunarmannafélagi Rvíkur og ýmsum iðnfyrirtækjum, að sá launastigi er byggður upp á verðbólgutímum, og hafa skattalögin haft nokkur áhrif þar á, því að fyrirtækin hafa heldur viljað greiða of há vinnulaun, en of háa skatta. Þessi samanburður getur því ekki gilt, þegar rædd eru launakjör opinberra starfsmanna. Hitt vil ég einnig benda á, að ég tel, að rétt hefði verið og heppilegra að byrja Alþ. nú á öðru en því að hækka laun án þess að krefjast þá um leið meiri vinnu. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að margir starfsmenn ríkisins hafa svo stuttan vinnutíma hjá því, að þeir geta unnið annars staðar og með því móti haft tvöföld eða jafnvel þreföld laun. Það þarf því að komast að samkomulagi um lengri vinnutíma, ef þeir vilja fá hærra kaup og telja sig þurfa það nauðsynlega. Ég hef áður bent á það, að maður nokkur vann á einum stað fyrir 10–12 þús. kr. í grunnlaun og öðrum stað fyrir 13 þús. í grunnlaun auk sinna föstu starfslauna. og hagaði hann því þannig, að hann vann fyrir 13 þúsundunum frá kl. 10–12 og fyrir 10–12 þús. frá kl. 2–4, en fasta starfinu og fasta kaupinu hjá hinu opinbera vann hann fyrir á kvöldin, og er þetta aðeins eitt dæmi um, að starfsmenn hins opinbera vinni fyrir tvöföldu, þreföldu eða margföldu kaupi. Ég sé því ekki, að hægt sé að afgreiða þetta mál nema lög um skyldur embættismanna komi fyrst fram. Mér kom ræða hv. 8. þm. Reykv. (RÞ) allundarlega fyrir sjónir, þar sem mér var kunn afstaða flokks hennar s. l. vor, en nú virðist sem hv. þm. hafi breytt þeirri stefnu, en ekki kæmi mér á óvart, þótt erfiðlega gengi að viðhalda því við atkvgr. Ég sé nú ekki þörf á að ræða þetta öllu frekar nú og tel ekki mögulegt að ljúka afgreiðslu málsins fyrir mánaðamót, þar eð athuga þarf þetta mál mjög náið og afla allra þeirra upplýsinga, sem hægt er, til þess að málið liggi ljósar fyrir. - Þá er sú fullyrðing n. í grg., að kaup hlutarsjómanna hafi hækkað um 60%, engin sönnun þess, að laun opinberra starfsmanna þurfi að hækka sem því nemur, því að það er allt annað að vera öryggislaus sjómaður eða fastur starfsmaður, enda óvíst, hve trygging sú, sem hlutarsjómennirnir hafa haft, hefur verið há. En þetta þarf allt að athuga vel, áður en málið fer í nefnd.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. mjög. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að hv. 8. þm. Reykv. mælti svo eindregið með till. þessari. Hitt þótti mér miður, að hún skyldi mæla á þann veg, að það gæti orðið málinu hættulegt, hvaða aðferð var höfð við flutning þessarar till. Ég fæ ekki séð, að þetta geti verið réttmæli, að hún telji, að málinu sé stefnt í voða, þótt nafn hennar væri ekki undir till. eða henni líkaði ekki aðferðin alls kostar, og eftir ræðu hennar sé ég, að svo er ekki, og virtist mér hún vera till. mjög sammála, og skildist mér, að hún talaði þar einnig fyrir sinn flokk eða a. m. k. mikinn hluta hans. Skil ég ekki, að hún láti málið gjalda þess, að hún var ekki meðflm. þess, og vænti ég þess, að hún hafi svo mikil áhrif í flokki sínum, að hann skipti um skoðun og fylgi till. Ég get ekki fallizt á, að þetta sé slæm lausn á málunum, heldur þvert á móti viðunandi, og því var till. flutt. Ég neita því ekki, að það dró nokkuð úr þeirri ánægju, sem ég hafði af ræðu hv. 8. þm. Reykv., þegar hv. þm. V-Húnv. (SkG) tók til máls, og ég varð ekki jafnsannfærður og áður um stefnubreytingu hjá Framsfl. Hv. þm. V-Húnv. taldi afgreiðslu þessa máls óviðunandi, meðan ekki lægju fyrir heildarskýrslur um launakjör sjómanna, bænda og annarra stétta til samanburðar. En slík rannsókn mundi taka æði langan tíma og ekki hægt að láta þetta mál bíða allan þann tíma. Ég er hv. þm. sammála, að rétt sé að hafa hliðsjón af launakjörum annarra stétta, en slíkan samanburð ber að láta fara fram í sambandi við endurskoðun launal. sjálfra, en ekki þessa till., sem er aðeins til bráðabirgða. Við teljum víst, að endurskoðun launal. standi nú fyrir dyrum, og er rétt að gera þennan samanburð þá, en ekki í sambandi við þessa till. Með þessu tel ég, að ég hafi einnig að nokkru svarað hv. þm. Barð. (GJ), og er það rétt hjá honum, að opinberir starfsmenn hafa ýmis hlunnindi fram yfir aðrar stéttir, svo sem fullkomnari tryggingar og styttri vinnutíma, og er eðlilegt, að slíkt sé tekið til athugunar við setningu launal. sjálfra, en ekki við þessa till. Þegar launalögin voru sett, var haft ákveðið hlutfall milli opinberra starfsmanna og annarra stétta, en nú hefur þetta raskazt stórlega, og nú liggja fyrir ótvíræðar skýrslur um það, að laun annarra stétta hafa hækkað stórlega, á meðan laun opinberra starfsmanna hafa staðið í stað. Að breyta þessu ekki nú, er því að raska stórlega því hlutfalli, sem Alþ. hefur viðurkennt, að sé rétt. Ég vænti þess því, að hv. þm. samþ. þessar uppbætur, þar til þær verða ákveðnar í fjárl. eða endurskoðun launal. hefur farið fram.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð út af því, sem hér hefur verið sagt. Mér láðist að taka fram í ræðu minni, hvort ég talaði fyrir flokk minn eða sem einstakur þm. En ég hélt, að hver þm. talaði fyrst og fremst sem persóna, en ekki sem heill flokkur. Og ef þetta mál er borið fram af Sjálfstfl. og Alþfl., þá ætti því að vera greiður gangur í gegnum þingið. En ég vll undirstrika, að ég gekk út frá því, að ég talaði fyrir eigin persónu, og vona, að hv. þm. geti dregið réttar ályktanir af því. Hv. þm. Barð. taldi rangan samanburð í blaði bandalagsins, að eingöngu þau fyrirtæki, sem greiddu í lífeyrissjóð, fengju 20% uppbætur. Ég sé ekki, að það taki því að tala um þau fáu fyrirtæki, sem mega greiða hærri laun, vegna þess að störfin eru talin ótryggari, en störf fastra embættismanna. Og það er blekking, er hv. þm. Barð. talar aðeins um þá, sem eru hæst launaðir, en minnist ekki á hina, sem eru lægst launaðir, eins og t. d. bílstjórar, sem hafa 1.850 kr. á mánuði, eða stúlkurnar, sem vinna við flöskuþvott og hafa 1.200–1.400 kr. á mánuði. Þegar verið er að mæla á móti till., eru þeir teknir sem dæmi, er skarað hafa eld að sinni köku, en gengið fram hjá hinum, sem hafa svo lág laun, að þeir hafa ekki möguleika til að lifa á þeim.



Herra forseti. Ég skal ekki ítreka það, sem ég sagði á síðasta þingi, er þetta mál var til umr., og ekki heldur lengja umr. Ég taldi þá og tel nú bezt, að málið sé fyrst athugað af n. Síðan, er n. hefur viðað að sér gögnum, geta hv. þm. rætt málið frekar. Hv. þm., sem kynnzt hafa áliti n., sem fjmrn. skipaði í sumar, kannast við, að hlutfallið hefur raskazt milli opinberra starfsmanna og annarra stétta síðan launal, voru sett. Af minni hálfu er ekki ástæða til að ræða þetta frekar nú, enda hafa meðflm. mínir rætt þetta. Mér láðist síðast að geta um skekkju í grg., sem ekki varð vart við, fyrr en till. hafði verið útbýtt. Í grg. stendur: „Útreikningar n. sýna einnig, að kaup það, er bændum er reiknað við ákvörðun verðs á landbúnaðarvörum, hafði hækkað um 43% frá setningu launalaganna, en sé nú miðað við verðhækkanir landbúnaðarvöru á þessu hausti, verður hækkunin nálægt 50%.“ Þetta síðara er skakkt og á að vera 45–50%. Ég hef gert ráðstafanir til þess, að þetta verði leiðrétt, og mun koma þeirri leiðréttingu til n. Út af þeim sársauka, sem kom fram í ræðu hv. 8. þm. Reykv. (RÞ), skal ég að vísu játa það, að ég lagði ekki kapp á það að leita til hennar sem meðflm., fyrst og fremst vegna afstöðu flokks hv. þm. til málsins í vor. Hins vegar er ástæðulaust að vera með sársauka út af þessu, hv. þm. getur léð málinu stoð, þó að hann sé ekki meðfim. Sannleikurinn er sá, að flokkur hans var allur á móti málinu, en sérstaklega þó form. flokksins, sem sagði, að hann mundi aldrei gleyma þeirri nóttu, er uppbótin var samþ. Það er því sameiginlega mín sök og fyrri afstöðu flokks hv. þm. til málsins, að til hennar var ekki leitað. Annars vil ég benda á það, að hv. 8. þm. Reykv. hefði getað borið sig meira eftir því að vera meðflm., en ég varð ekki var við, að hv. þm. væri á stúfunum í því skyni, meðal málið var hjá mér. Ég vil vísa því á bug, að málið sé flutt til þess að láta bera á sér. Ég var flm. að sams konar till. á síðasta þingi, og ég vil vísa því heim, að málið sé flutt til þess að láta á sér bera. Ég veit ekki, hvort minna hefði borið á flm., þó að hv. 8. þm. Reykv. hefði verið með og puntað upp á till. með sínu nafni. Ég vil að endingu leggja áherzlu á það, að málinu sé flýtt. Ég skil hv. form. fjvn., að erfitt sé að afgr. málið á svo skömmum tíma. Kannske gerir ekki mikið til, þó að það dragist eitthvað, en æskilegt væri, að málið væri afgr. sem fyrst, vegna launagreiðslna um áramótin. Ég vil því bera fram þá ósk, að málið fái fljóta afgreiðslu í n. Þó að eðli málsins sé þannig, að taka ætti ákvörðun um það í sambandi við ákvæði fjárlaga, er hér um neyðartilfelli að ræða. Það er byrjað að greiða uppbótina og verður að halda því áfram, ef opinberir starfsmenn eiga ekki að dragast óeðlilega og óréttlátlega aftur úr öðrum stéttum. Ég vil enda með því að óska, að málið fái skjóta meðferð og afgreiðslu.



Það er ekki til að hefja umr. um þetta víðtæka mál, að ég stend upp, heldur vegna ummæla, sem hér féllu, og þeirrar túlkunar, sem þar kom fram. Ég ætla ekki heldur að ræða flokksleg sjónarmið, en einkennilegt er það tal, sem hér hefur komið fram, ekki sízt ef það er haft í huga, að síðast var þetta mál afgreitt af hálfum Sjálfstfl. og hálfri ríkisstj. Svo er hv. þm. Barð. hneykslaður yfir því, að þm. tali fyrir máli og ekki sé upplýst, að hver einasti þm. flokks hans sé á bak við. Þetta er einkennilegur málflutningur, og þess vegna greip ég fram í, er hv. þm. sagði, að ekki væri hægt að afgreiða málið nema með miklu frekari skýringum - ég set ekki út á það - og jafnframt ákvæðum um skyldur opinberra starfsmanna, en það kemur ekki fram í því máli, er flokksmenn hans flytja. Hv. þm. var því kominn inn á hála braut, og þess vegna greip ég fram í og spurði um þetta, en út af ummælum hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), að ég hefði sagt, að ég mundi aldrei gleyma þeirri stundu, er uppbótin var samþ., vil ég segja það, að það var ekki vegna þess, að opinberir starfsmenn fengu launauppbót, að ég komst svo að orði. Þessi ummæli komu fram í ræðu minni með öðrum hætti en hv. þm. vill vera láta. Ég gleymi ekki þessari nóttu, vegna þess að þá kom fram hjá þessum hv. þm., að menn yrðu að gera sér ljóst, að allt hækkaði og annað yrði að hækka í samræmi við það. Allar gættir voru opnaðar á þessari nóttu, sem afleiðing af þessari hugsun. Því er ekki hægt að neita, að viðhorfið við málinu eins og það er nú er breytt, eftir að búið er að greiða launauppbót í fjóra mánuði, gættir allar hafa verið opnaðar og það haft sínar afleiðingar. Málið liggur nú allt öðruvísi fyrir. Það var þetta atriði, sem er eftirminnilegt, ekki að opinberir starfsmenn fengu uppbót á laun sín. Ég álít, að þeir hafi fengið hana í því formi, sem er verst fyrir þá og öll störf fyrir fjármál landsins. Það var eftirminnilegast þessa nótt, er uppbótin var samþ. - og fyrir fleiri en mig, hjá því gat ekki farið -, er hálfur Sjálfstfl. var á móti málinu og fjmrh. flokksins á móti því, og þó var málið samþ. af hans flokki.

Haraldur Guðmundsson Hv. 8. þm. Reykv. (RÞ) spurði, hvort við Alþýðuflokksmennirnir, sem erum meðflm. þessarar till., flyttum hana af hálfu Alþfl. og töluðum í hans nafni. Ég get svarað því strax, að till. er flutt af hálfu Alþfl., og Alþfl. er með því í heild, að till. verði samþ. Ég vildi bara, að afstaða flokks hv. 8. þm. Reykv. væri jafnglögg, en vil jafnframt taka það fram, eftir að hafa heyrt ræðu hv. þm. Str., að ég hef von um, að breyting hafi þar orðið til batnaðar. Það urðu mér hins vegar vonbrigði, að hv. 1. flm. hefur ekki eins eindreginn stuðning frá hv. þm. Borgf. og hv. þm. Barð. og ég hafði vænzt.



Herra forseti. Ég skal ekki draga það í efa, að hlutfallið milli launa opinberra starfsmanna og tekna annarra stétta hafi breytzt opinberum starfsmönnum í óhag síðan 1945. Það kann vel að vera. En ég get ekki annað en notað tækifærið nú þegar til þess að láta í ljós nokkra undrun yfir því, hvernig málið hefur verið rekið, og þeirri stefnu, er tekin hefur verið. Síðastliðið vor rétt fyrir þinglok, var samþ. þáltill. í Sþ. um að heimila stj. að verja 4 millj. kr. í uppbætur á þessu ári. Ég ætla, að fjmrh. hafi þá lýst yfir því, að þessi heimild yrði því aðeins notuð, að fjárhagur ríkissjóðs væri þannig, að hann gæti staðið straum af henni. Ég man ekki nákvæmlega, hvernig hann orðaði þetta, en það var svo skilið af ýmsum, að uppbætur yrðu ekki greiddar, nema greiðsluafgangur yrði í ríkissjóði. Mun ýmsum ekki hafa þótt þetta óeðlilegt skilyrði af hálfu fjmrh. Nú hefur heimildin verið notuð, en ekki veit ég, hvort afgangur hefur orðið í ríkissjóði. Hitt er víst, að heimildin hefur verið framkvæmd með einkennilegum hætti. Í stað þess að greiða þetta í heilu lagi hefur það verið greitt mánaðarlega, svo að opinberir starfsmenn hafa farið að líta svo á, að hér væri um hækkuð mánaðarlaun að ræða. Svo þegar féð er þrotið, er Alþ. ekki saman komið, og er þá horfið að því ráði að halda mánaðargreiðslunum áfram í einn mánuð. Þessi aðferð virðist nokkuð gölluð, og ég vildi þegar á þessu stigi málsins vekja athygli á því. Í öðru lagi vildi ég, áður en málið fer til n., beina nokkrum orðum til n., er fær það til meðferðar. Ég hef vanizt því í sveit, er kærð voru útsvör og menn báru sig saman við aðra gjaldendur, að hreppsn. kallaði kæranda og samanburðarmann á sinn fund, til þess að athuga, hvort réttmætur samanburður hefði verið gerður. Nú virðast þeir, er sátu á rökstólum í sumar, hafa fengið í hendur ýmis gögn frá kæranda, opinberum starfsmönnum, er þeir telja að sanni það, að laun þeirra hafi lækkað miðað við aðrar launastéttir og einnig miðað við laun bænda og hlutarsjómanna. Í grg. eru teknar upp tölur, er byggðar eru á þessum gögnum. Ég efa ekki, að reynt hefur verið að gera allt sem réttast, en það kann að vera, að einhver gögn skorti svo að rétt sé. Ég vil skora á n., er fær málið til meðferðar, að kynna sér, hvort fulltrúar annarra stétta telja samanburðinn réttan. Ég hef fyrir mitt leyti ekki kynnt mér málið til hlítar, en hygg þó, að hann sé ekki réttur að öllu leyti, hvað sumar stéttir snertir. Það kom líka fram í ræðu hv. 1. flm., að villa er í tölu grg. um hækkun á kaupi bænda. Ég gæti trúað, að sú skekkja sé meiri, en hann heldur. Það má kannske segja, að kauptrygging hlutarsjómanna hafi hækkað um 50–60%, en hún er misjöfn í hinum ýmsu samningum og þess ber að gæta, að enn þá hafa þó hásetar á skipum ekki nema 1.800–1.900 kr. kauptryggingu á mánuði. Það þætti ekki úr hófi hátt hjá embættismanni. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er í fyrsta lagi sú, að mig furðar á því, hvernig framkvæmd þessa máls hefur verið, og í öðru lagi vildi ég beina því til n., sem fær málið til meðferðar, að hún athugi tölurnar í grg. og spyrji þær stéttir, sem borið er saman við, hvort þær viðurkenni, að samanburðurinn sé réttur.



Út af ósk hv. þm. N-Þ. skal ég lýsa yfir því, að n. mun gera sér far um að afla allra gagna, er til gagns mega verða, til þess að fá rétta ályktun. Hve langan tíma það tekur, get ég ekki sagt, en n. mun gera allt, sem unnt er til þess að málið fái fljóta afgreiðslu. Út af því, er komið hefur fram, vil ég benda á það, að meðferð þessa máls setur fjvn. og Alþ. í vanda. Ef till. verður samþ., er hér farið inn á nýja braut. Fyrst eru launin hækkuð með fyrri till. og svo lögfest áfram með annarri till. Ég felli mig ekki við slíka afgreiðslu. Rök hv. 1. flm. og hv. 8. þm. Reykv. um, að aðkallandi sé að hraða málinu á örfáum dögum, fá ekki staðizt. Það má vera, að svo hafi verið í vor, um það skal ég ekki deila nú, en nú er auðveldara að fresta því, þar sem fólkið hefur fengið uppbætur í sex mánuði og stendur því betur að vígi, en ef það hefði ekki fengið þessa uppbót á síðastliðnu vori. Og það er sannarlega ekki tekinn af þeim neinn réttur, þó að málið sé látið fá þinglega meðferð, þegar nægur tími er fyrir hendi til þess að afgreiða málið, sem ekki var fyrir hendi á síðasta vori. Ég vil vekja athygli á þeirri hálu braut, sem verið væri að fara inn á, ef það ætti að gera það að venju á Alþ. að samþykkja launahækkanir til mikils hóps manna með einfaldri þál. Það er ekki verkefni Alþ. að fara þannig að, og er misskilningur hjá þeim, sem það vilja gera, að svona eigi að fara að. Ég held, að það stríði á móti ákvæðum stjskr. Og önnur hætta liggur í því einnig, ef fara á að á þennan hátt, sú, að það verði stórkostlega dregið á langinn að endurskoða launal. og fá samkomulag um ný launalög, sem séu sanngjörn, bæði fyrir þann, sem á að greiða, og þann, sem tekur á móti launum. Því að undir eins og ákvæði eins og þessi þál. væri komið í gegn hér á Alþ., að greiða stórkostlegar launauppbætur til þessara manna, sem hér um ræðir, þá mundu þeir betur sætta sig við, að launal. yrðu ekki endurskoðuð, a. m. k. ekki á þessu þingi. Af þeirri ástæðu m. a. mun ég sem form. þeirrar n., sem málið fer væntanlega í, leita mjög mikilla og nákvæmra upplýsinga um málið, áður en það verður afgr. frá n. Út af því, sem hv. 8. þm. Reykv. (RÞ) sagði, að hún hefði talað fyrir sig sjálfa í þessu máli, en ekki fyrir Framsfl., þá þótti mér það reyndar líklegra, ekki aðeins vegna þess, sem fram hefur komið á þingi, heldur og utan þings við framboð til Alþ., því að þar var þetta eitt aðalmálið, sem þessi hv. þm. sem frambjóðandi gerði að kosningamáli hér í bænum. Henni var leyft að hafa það hér í bænum sem auglýsingamál fyrir kosningarnar, þegar flokkur hennar þarf ekki að nota það á annan veg sem áróðursmál úti um sveitir landsins. En ég vil beina því til hv. 8. þm. Reykv., hvort hún treystir sér til þess, af því að hún benti mér á það, að ég hefði ekki rætt um þá lægst launuðu, heldur þá, sem hefðu getað krækt sér í einhverja aukabita, - hvort hún treystir sér til, sem einn ráðandi aðili í starfsmannafélögunum, að fá samkomulag um það að minnka þennan mismun, sem er í laununum á milli fólksins, sem lægst er launað, og þeirra, sem ég minntist á, og fá samkomulag um það í félögum þessum að minnka þennan mismun. Þegar launalögin, eða frv. til þeirra, voru rædd á þingi 1944, þekkti ég, hversu það er erfitt að fá samkomulag um það, hvar þessi eða hinn ætti að standa í launastiganum. Það voru þá jafnan kröfur frá þessum og hinum félagsskap um, að þessir og hinir starfsmenn fengju meiri laun en aðrir, sem voru fyrir ofan þá í launastiganum. Ætli það verði ekki það erfiðasta í sambandi við endurskoðun launal., að kröfurnar verða svo háværar um, að þessi og þessi vill fá meira en hinn, sem hann bendir á. Og æskilegt væri, að hv. 8. þm. Reykv. gæti lagt fram fullt samkomulag um það, að launþegar sætti sig við eitthvað sanngjarnt um það, hvar í launastiganum launþegarnir séu, hver fyrir sig. - Nákvæmlega er sama að segja um vinnustundafjöldann. Það var rætt um það hér, þegar um það var að ræða að bæta launakjörin, að launþegar ynnu í stað 35 stunda á viku 48 vinnustundir. En það var ekki við það komandi. En sá, sem ekki vill vinna nema 35 klst. á viku fyrir sínum launum, á ekki skilið að fá launahækkun. Það er mín skoðun, hvort sem hann er lágt eða hátt launaður, því að það á að vera gagnvart launahækkun fyrsta skilyrðið í þessu þjóðfélagi, að launþegarnir vilji taka á sig þá skyldu að vinna fyrir laununum.



Herra forseti. Það er að gefnu tilefni frá hv. þm. N-Þ. (GG), sem ég vildi mæla nokkur orð, sérstaklega vegna þess, að mér fannst ræða hans hníga dálítið að því að gera tortryggilegar þær tölur og þá grg., sem fylgir þessari þáltill. Ég stóð hér upp áðan til þess að leiðrétta villu, sem var í einni tölu á þessu þskj., og finnst mér ekki þess vegna vera ástæða til að tortryggja tölur í grg. í heild, heldur er leiðréttingin fremur fallin til þess að sýna, að okkur flm. er umhugað um, að rétt sé með farið í þessu sambandi. Og það er óþarfi að láta í það skína, að úr því að þessi tala hafi reynzt vera þannig, að það þyrfti að leiðrétta hana, þá geti fleira verið rangt í tölunum. Hv. þm. N-Þ. hélt því fram, að þetta væru tölur, sem teknar væru frá opinberum starfsmönnum sjálfum. En flestar þessar tölur, sem í grg. eru, eru úr nál., sem n., sem skipuð var í sumar til þess að athuga þessi mál, samdi, n., sem fjallaði um það, hvaða breyt. hefðu orðið á launum opinberra starfsmanna, miðað við aðrar launastéttir í landinu. Og varðandi þá leiðréttingu, að talan 50% viðkomandi kauphækkun bænda væri nokkuð há, vil ég undirstrika það, að fyrri prósentutalan, 43%, er tekin úr áliti þessarar n. frá í sumar. Og ef miðað er við verðlag landbúnaðarafurða þegar launalögin gengu í gildi og verðlagið, sem er, þegar n. skilaði áliti, þá samsvarar launahækkunin 43%. En skekkjuna rákum við okkur á, þegar miðað var við verðhækkunina í haust, en í sambandi við hana er sagt, að launahækkunin hafi orðið 50%. Sú tala á að vera milli 45 og 50%. En til þess að taka af öll tvímæli, vil ég lesa úr þessu nál. launamálan. frá í sumar, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin hefur aflað sér hjá Hagstofu Íslands og verðlagsnefnd landbúnaðarafurða upplýsinga um útreikninga þá, sem lagðir eru til grundvallar við verðlagningu landbúnaðarafurða. Kemur þá í ljós við athugun á þeim útreikningum, að bóndanum er áætlað ákveðið kaup, sem á að vera ákveðið með hliðsjón af kjörum annarra „vinnandi stétta“ á hverjum tíma. Virðist því mega hafa allverulega hliðsjón af þeirri tölu við mat á kjarabótum bænda á umræddu tímabili. Þessi samanburður lítur þannig út: 1) Kaup bóndans haustið 1944 kr. 16031,00. 2) Kaup bóndans haustið 1948 kr. 22932,00. Kauphækkun kr. 6901,00, eða 43%. 1) Í verðútreikningi 1944 er kaup bóndans áætlað samkvæmt samanburði við skatttekjur annarra stétta. 2) Í verðútreikningi 1948 er kaup bóndans miðað við kaup Dagsbrúnarmanna, og er reiknað með 9,1 klst. vinnutíma á dag í 300 daga.“ En það er æskilegt að ræða þessar tölur ýtarlegar, þegar nál. fjvn. liggur fyrir. Vil ég svo að lokum, út af því, sem hv. þm. Str. sagði, koma hér með stutta aths., vegna þess að hann endurtók í ræðu sinni ákúrur í minn garð, sama eðlis eins og á næturfundinum hér í vor, þegar ég var ekki viðstaddur. Hann sagði, að sér væri ógleymanleg sú nótt í vor, þegar launauppbæturnar voru samþ., vegna þess að ég hefði sagt, að vegna þess að sumt hefði hækkað í landinu, þá yrði allt að hækka í samræmi við það. Þetta hefur hann upp svipað nú og í vor, er hann segir, að ég hafi sagt þetta. En að segja, að ég hafi sagt þetta, er algerlega rangur skilningur á minni ræðu. Það, sem ég hélt fram, var, að vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefði mistekizt í því höfuðverkefni að halda niðri dýrtíðinni í landinu, þá þyrfti að flytja slíka till. sem þessa. Ef hæstv. ríkisstj. hefði tekizt að halda þannig á málunum, að dýrtíðin hefði ekki aukizt, þá hefði þessi till. verið óþörf. En það er annað að segja, að allt þurfi að hækka, vegna þess að dýrtíðin hafi aukizt, heldur en að benda á, að laun opinberra starfsmanna þurfi að hækka í samræmi við hækkað verðlag í landinu. Og hv. þm. Str. á kannske meiri sök á slíkri hækkun en ég og aðrir hv. þm., sem reyndum að styðja hæstv. ríkisstj, í viðleitni sinni við að halda niðri dýrtíðinni. Ég held, að hv. þm. Str. hafi verið aumasti stuðningsmaður hæstv. ríkisstj. á þinginu, sem starfaði s. l. vetur, í þessu sem öðru, að halda niðri dýrtíðinni, og endaði með því að verða fullkominn andstæðingur hennar. Það var því ekki aðeins þessa vornótt, sem um hefur verið getið, sem hann var andstæðingur ríkisstj., heldur allar næturnar, sem hæstv. ríkisstj. reyndi að ráða fram úr vandamálum þjóðarinnar.



Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi, tók ég til máls vegna þess, að hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) lét falla að tilefnislausu orð í minn garð, sem ég taldi rétt að leiðrétta, svo að hann hefur hafið þessar umr. hér, að ég álít, að tilefnislausu. En ég hef ekkert á móti því, þó að hann hafi hafið þær. Hins vegar skal ég ekki fara inn á víðtækari umr. um málið en þessi ummæli hans gefa tilefni til, því að ef umr. væru hafnar út af því, sem hann sagði í seinni ræðunni, yrðu það nokkuð víðtækar umr. En ef ég hef verið lítill stuðningsmaður ríkisstj., sem ég skal ekki mótmæla, þá held ég, að það hafi verið vegna þess, að ég hafi álitið, að sumir í ríkisstj. hafi verið of linir í því að halda niðri dýrtíðinni, og andstaða mín hafi stafað af því, en ekki því, sem hv. þm. vildi vera láta. Viðkomandi þessum ummælum mínum í vor og aftur nú um hækkanir, þá skal ég ekki heldur vera orðmargur, en ég hygg, að það liggi nokkurn veginn í augum uppi, að ef eitthvað þarf að hækka, vegna þess að margt hefur hækkað í verði í landinu, þá þurfi allt að hækka til samræmis. Því að vitanlega gera ekki launamenn einir kröfu til þess að komast með laun sín í samræmi við aðrar hækkanir, heldur gera það allir, og þá hækkar allt, sem ekki hefur hækkað, í samræmi við það, sem hefur hækkað á undan. Sú er líka reynslan annars staðar, þar sem slíkar hækkanir hafa átt sér stað. Svo að það verður ekki ýkja mikill munur á þessum orðum. Ég álít, að það merkilegasta við þetta skref, sem stigið var í vor í sambandi við launauppbæturnar, hafi verið það, að þá var viðurkennt, eins og kom fram í orðum hv. þm., þó að hann segði, að þau hefðu verið öðruvísi en ég hafði þau eftir, að ríkisstj. hefði mistekizt að halda niðrí dýrtíðinni. Sem sagt, þá kom fram viðurkenning á því, að dýrtíðarskriðan hefði verið látin falla, en ekki tekizt að stöðva hana. Þetta er aðalatriðið, en ekki, hvernig orðin féllu orðrétt. Þetta er það, sem skiptir máli, og þetta er viðurkennt. Og viðkomandi ummælum mínum nú um málið, að ég álíti, að þetta mál lægi öðruvísi fyrir nú, en það lá fyrir í vor - án þess að taka neina afstöðu til málsins, eins og ég orðaði það þetta hefur verið túlkað á ýmsa vegu, án þess að ég fari inn á það. En málið liggur nokkuð öðruvísi fyrir, eftir að búið er að greiða launauppbætur til starfsmannanna í fjóra mánuði og þar með kaupið hækkað, heldur en þegar málið var tekið fyrir í vor. Mega menn leggja þetta út eins og þeim þóknast. En annað hef ég ekki sagt í sambandi við málið en þetta. Svo vil ég segja við hv. þm. Barð., þar sem hann spyr, hvort þeir, sem mæla með þessu máli, eins og hv. 8. þm. Reykv., hafi fengið leyfi til þess hjá sínum flokki, og það leyfi álítur hv. þm. Barð., að hún þurfi að fá vegna þess, að hún sé ekki í samræmi við sinn flokk í málinu. En hefur hv. þm. Barð. alltaf fengið leyfi, þegar hann hefur ekki verið í samræmi við sinn flokk hér á Alþ.? Ég bara spyr. Manni virðist það hafa komið fyrir, að hann hafi ekki verið alveg alltaf á sama máli og ráðherrar flokks hans og aðrir hv. þm. í hans flokki, þegar maður hefur hlustað á mál hans í hv. Ed. Og ég hef aldrei farið inn á það að spyrja hann, þrátt fyrir þetta, um það, hvort hann hafi fengið leyfi til þess. Eða fékk helmingur af hans flokki leyfi til þess að flytja þetta sem auglýsingamál hér á Alþingi í vor? Fékk þá helmingur þess flokks leyfi til þess að flytja þetta mál fyrir embættismennina, og fékk hinn helmingurinn leyfi til þess að vera á móti málinu, til þess að geta flutt það á gagnstæðan hátt sem auglýsingamál úti í sveitunum? Það er leiðinlegt að þurfa að eiga við svona skrýtinn málflutning. Og ég held, að hv. þm. sjái, að það er ekki neitt hald í slíkum málflutningi, því að sjálfsagt hefur enginn maður verið meir í ósamræmi við sinn flokk á þingi en einmitt hv. þm. Barð., og ég lái honum það ekki, því að það bendir á sjálfstæðar skoðanir. Þess vegna skulum við leggja svona málskraf alveg niður.



Herra forseti. Það var út af fyrirspurn, sem hv. þm. Barð. beindi til mín, sem ég ætla að svara honum því, að félög opinberra starfsmanna vinna nú að því að safna ýmiss konar skýrslum, sem ættu að geta orðið til þess, að auðveldara væri að jafna það, sem hann kallar meting um það, hvar hver launtaki eigi að standa í launastiganum. En eins og hv. þm. er kunnugt, þá er svo mikið ósamræmi viðkomandi kaupgjaldi og svo lítið skipulag í því efni viðkomandi þeim stéttum, sem koma t. d. undir launalög, og hins vegar þeim, sem taka kaup utan launalaga nú, að það er mjög erfitt verk að samræma þetta. En það er einmitt nauðsynlegt, að tekið sé upp starf í því skyni að fá í þessum efnum meiri samræmingu, þannig að það liggi ljósar fyrir hverjum einum, hvar hann muni eiga heima í launastiganum. Þegar þau launalög, sem nú gilda, voru sett, þá voru fyrri launal. um það bil 25 ára gömul, svo að þessi löggjöf var sett að nýju og því þá enn erfiðara en nú væri að fá eitthvert samræmi í þetta. Ég svaraði hv. þm. Barð. því áðan, að mér þætti hann ekki flytja málið neitt gæfulega í garð þeirra manna, sem vinna störf fyrir mjög lítil laun og berjast í bökkum með að komast af. Mér þótti hann ekki flytja málið gagnvart þeim sanngjarnlega, þegar hann tók til dæmis einhvern mann, sem hann þekkti, sem hefur þrefalt starf. En það er ekki aðeins frá sjónarmiðum starfsmanna, sem skapast erfiðleikar við þetta, heldur líka vegna þess, að bæði einstaklingsfyrirtæki og fyrirtæki félaga, sem fólk starfar vitanlega hjá utan launal., kaupa blátt áfram menn frá þeim fyrirtækjum, þar sem starfsmenn koma undir launalögin, þannig að þetta orsakar ásamt fleiru þann glundroða, sem ríkir í þessum málum. En þegar hv. fjvn. fer fram á það við opinbera starfsmenn, að þeir auki sinn vinnustundafjölda, þá er það allt annað mál og náttúrlega spor aftur á bak í málum þessara manna. Og sé nauðsyn á að koma skipun á starfsmannahaldið yfirleitt, þá mun líka vera nauðsynlegt að koma því skipulagi á, að tíminn, þegar unnið er, sé notaður til þess ýtrasta, en ekki stígið það spor aftur á bak að hækka vinnustundafjöldann. Frá kl. átta á morgnana og til kl. tólf á kvöldin var t. d. áður vinnutíminn í búðum. Ég álít ekki, að það gangi verr vinnan í búðunum, þó að vinnutíminn þar hafi verið styttur. Aðalatriðið er, að þeir, sem eiga að sjá um vinnu, stjórni þannig, að vinnutíminn sé vel notaður og að ekki fari tími til ónýtis. Hitt tel ég öfugt spor, ef á að gera það að skilyrði fyrir þeim launum, sem menn hafa til að lifa af, að það sé aukinn vinnustundafjöldinn.



Herra forseti. Ég á hér till. til þál. á þskj. 32 um, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um vinnuhjálp húsmæðra með svipuðu sniði og nú tíðkast annars staðar á Norðurlöndum og leggja frv. um þetta efni fyrir Alþ. á árinu 1950. Þetta mál er nýjung hér á landi, og er nú þess vegna farið hægt í sakir og langar mig bara með örfáum orðum að skýra þetta mál í aðalatriðum. Eins og öllum er kunnugt, er mjög erfitt að fá hjálp til heimila. Það, sem hér er gert ráð fyrir, er ekki varanleg hjálp, heldur aðeins hjálp, þegar eitthvað sérstakt ber að höndum, svo sem veikindi. Það eru mjög mikil brögð að því, bæði í Reykjavík og annars staðar, að það hafi orðið vandræði af þeim sökum, að hvað sem við liggur í forföllum húsmóður, er ekki nokkur leið að fá heimilishjálp. Og hefur komið til þess, að af þeim sökum hefur orðið að leysa upp heimilin, og skapast vandræði við það. Úti á landi hafa verið gerðar smátilraunir um að fá svona hjálp tryggða heimilum, einkum í veikindatilfellum, en hefur strandað á því, að ekki hefur verið hægt að búa að konum, sem taka þetta að sér, svo, að viðunandi væri. Hér í Reykjavík hefur sama reynsla orðið. Hjúkrunarfélagið Líkn hefur gert nokkuð að því að reyna að hafa stúlkur á sínum vegum, sem færu inn á þau heimili til hjálpar, þar sem bágar ástæður væru. En það hefur aldrei tekizt til lengdar að halda stúlkum í því starfi. Það hefur ekki verið hægt að búa svo að þeim, að þær gætu haldið áfram. Hér er um að ræða örðugt starf, en það horfir til stórvandræða, ef ekki fæst aðstoð til heimilanna, hvað mikið sem þar er í húfi. Nokkur reynsla er komin á þessi mál á Norðurlöndum, einkum í Svíþjóð og Danmörku, og hef ég nokkuð kynnt mér, hvernig þeim er háttað í Svíþjóð. Þar hófu einstök félög ásamt Rauða krossinum þessa starfsemi, en verulegur árangur náðist þar ekki fyrr en ríkið tók hana upp á arma sína. Til þessara starfa hafa konur fengið ákveðna menntun, og hefur námi verið hagað nokkuð mismunandi eftir aldri þeirra og hæfni, þannig að námstími eldri og starfsreyndari kvenna hefur verið einir þrír mánuðir, en þær hafa með því fengið yfirlit um það, til hvers ætlazt var af þeim. Þessar konur eru í Svíþjóð opinberir starfsmenn og hafa föst og ákveðin laun og ýmiss konar tryggingar og hlunnindi, svo sem í húsnæði, og allt er gert til að veita þeim öryggi í starfi þeirra. Þær eru ekki þjónar heimilanna, þar sem þær starfa, heldur hins opinbera. Heimilin sækja til opinberra aðila, og hjálpinni er ráðstafað þaðan og sé um kvartanir að ræða, er við nefnd eða bæjarstjórn að tala, en ekki heimilið. sem stúlkan vinnur á. Hvað menntun þessara kvenna snertir vil ég benda á það, að hér á landi hefur orðið sú reynsla í barnagæzlumálum t. d., að síðan hér var stofnaður skóli í barnagæzlu, þá hefur hún tekið miklum framförum og framboð á hæfum stúlkum aukizt svo til þessara starfa, að það fullnægir nú eftirspurn; en áður skorti tilfinnanlega stúlkur til þessara starfa. Um fjárhagshliðina á þessu er það að segja, að annars vegar er um að ræða hjálp handa þeim, sem geta greitt hana sjálfir, en hins vegar eru sveitar- og bæjarfélög, sem þurfa að fá hjálp handa fólki, sem ekki getur greitt hana sjálft. En þar virðist mér, að í mörgum tilfellum hljóti að verða um fjárhagslegan hagnað að ræða fyrir hjálparveitanda á móts við það, sem annars er oft eina ráðið, að leysa heimilin upp. Ætti því beinlínis að geta orðið af starfi hjálparstúlknanna fjárhagslegur hagnaður. Um samvinnu ríkis- og bæjarfélaga yrði við samningu frv. að styðjast við staðhætti hér á landi, en hafa má þó hliðsjón af fenginni reynslu erlendis. Í Svíþjóð er það svo, að ríkið styður þetta að nokkrum hluta, og mér mundi þykja eðlilegt, að ríkið kostaði að minnsta kosti menntun stúlknanna, hvað sem annars yrði að ráði um þetta. Ég mun ekki hafa um þetta fleiri orð. Málið mun koma til athugunar í nefnd, sem mér þætti eðlilegt, að yrði allshn., og mun ég fúslega gefa henni um þetta allar þær upplýsingar, sem í mínu valdi stendur að veita.