Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bergur Jónsson) : Þessir þrír menn, sem lagt er til í frv., að veittur sé ríkisborgara réttur, fullnægja allir þeim skilyrðum, sem sett eru í 4. gr. l. nr. 64 frá 1935 fyrir því, að öðlast íslenzkan ríkisborgararétt, og leggur allshn. til, að þessum mönnum verði veittur sá réttur. N. hafa borizt fleiri umsóknir um ríkisborgararétt heldur en frá þessum mönnum, en flestir þeirra munu ekki að öllu leyti fullnægja þessum skilyrðum. En ef svo reyndist við nánari athugun, að einhver þeirra fullnægði þeim, þá mun n. endurskoða það og bera fram brtt. um að bæta þeim við.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Þetta er mjög fyrirferðarlítið frv. Viðvíkjandi 1. gr. skal ég geta þess, að samkv. tryggingarlögunum er skylt að slysatryggja menn, sem vinna við bjargsig. Nú er það nokkuð mismunandi, hvernig þessi atvinnugrein et svo má kalla, er stunduð á ýmsum stöðum hér á landi. En þar, sem ég þekki til, sem er sérstaklega við bjargsig við Hornbjarg og Hælavíkurbjarg fyrir N-Vesturlandi, er eggjatekjan svo að segja eingöngu stunduð í sambandi við bjargsig. Eru þar venjulega hafðir um 6 menn við hvern vað, og mun vera sjaldgæft, að slys hendi aðra en þá, sem í bjarginu eru, eða sigmennina. En upphaflega var skyldutrygging á öllu því fólki, sem þarna vann að, eða kannske 6 mönnum við hverja festi. Sumir gera sér það að atvinnu að síga í bjarg. En mjög er það algengt innan sveita, að bændur fari með heimilisfólk sitt í bjarg, til þess að afla eggja í búið. Miðað við, að hver maður sé skyldugur til að tryggja sig fyrir 25 kr. á viku, er hér um svo hátt gjald að ræða, samanborið við tekjurnar, að allar líkur eru til þess, að leggjast mundi niður, að menn reyndu að afla þessarar bjargar í búið. Nú segir mér forstöðumaður trygginganna, að búið sé að breyta þessu með reglugerð, þannig að full trygging sé aðeins tekin fyrir festarmenn, en aðrir séu tryggðir með smáupphæðum. Má vel vera, að við þetta megi sitja. Ætlast ég til þess, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, rannsaki þetta nánar. Það getur ekki talizt tilfinnanlegt gjald, þótt menn yrðu að greiða 2–3 kr. í vikutryggingu, því vitanlega getur það komið fyrir, að menn farist af bjargbrún, og hefir nýlega orðið slíkt slys í Vestmannaeyjum. Það er athugunarmál fyrir n., hvort ekki mætti láta gilda aðrar reglur á einum stað en öðrum, eftir staðháttum. Sumstaðar fara menn festarlausir í bjarg, til þess að afla eggja, og einnig til fuglatekju. Þar er vitanlega slysahættara en á öðrum stöðum, þar sem engir fara í bjargið nema festarmaðurinn einn. Annars sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta atriði, því n. mun taka það til nánari athugunar. Önnur gr. frv. er um það, að slaka nokkuð á tyggingarskyldunni á smábátum. Þessu hagar svo til, a. m. k. sumstaðar, að menn verða að vera bundnir við skipin svo mánuðum skiptir, þótt óhagstætt tíðarfar hamli sjóferðum heilar vikur - og vikum saman jafnvel. Tryggingarskyldan verður nokkuð þungbær fyrir þessa menn. Ég veit dæmi þess, að ekki hafi orðið sjóferð nema þrisvar í mánuði, og þá er engin sanngirni, að menn þurfi að tryggja eftir sama mælikvarða og þegar róið er daglega, eða eftir sama mælikvarða og þau skip, sem liggja úti til þess að stunda veiðar hvern dag. Nú hefi ég farið fram á í þessu frv., að telja skuli minnst 4 daga í tryggingarviku, eða 4 sjóferðir. Hefi ég átt tal um þetta bæði við þann mann, sem með slysatryggingarnar hefir sérstaklega að gera, og eins við yfirmann tryggingarstofnunarinnar, Harald Guðmundsson alþm., og þeir hafa báðir fallizt á, að þessi mælikvarði væri sanngjarn og hafa um nokkurt skeið látið þau boð út ganga til tryggingarstjóra, að þeir skyldu láta fram koma nokkra linun á þessum ákvæðum. En vitanlega er bezt að hafa þetta ótvírætt í l. sjálfum, svo að yfirmaður stofnunarinnar hafi að einhverju að halda sig. Haraldur Guðmundsson sagði mér, að hann væri þó heldur á móti því, að þetta næði til báta, sem væru 12 smál. eða stærri. Nú háttar svo til, að bátar af þessari stærð, 12–20 smál., ganga á haustvertíðinni á Vesturlandi. Og á þeim tíma árs, frá hausti og til áramóta og jafnvel fram í janúar og febrúar, er tíðarfar ákaflega stopult, svo að þessir bátar verða oft að hafa landlegur kannske 4 daga af hverjum 5. Ég vil ekki setja mig þvert á móti því, að bátar, sem eru 12 smál. og stærri, séu undanskildir ákvæðum þessa frv. Þó vildi ég mælast til þess, að n., sem fær þetta mál til meðferðar, rannsaki ýtarlega allar aðstæður, og sérstaklega, hvort ekki mætti hafa undantekningarákvæði þar, sem svo hagar til, að hætta er á, að haustróðrar leggist af vegna þungra gjalda, þar á meðal þessara tryggingargjalda. Ég vildi svo óska eftir því, að málinu verði vísað til 2. umr., og ég held það eigi heima hjá allshn.



Ég vil aðeins upplýsa það, að ég hefi fyrir hönd kjósenda minna í N.-Ísafjarðarsýslu, sem stunda bjargsig og ég ætla að séu hinir einu, sem kvartað hafa undan þeim ákvæðum, sem gilda um tryggingar við þá atvinnu, haft milligöngu við tryggingarstofnunina um, að ákvæðum reglugerðarinnar þar að lútandi yrði breytt. Og eins og hv. flm. upplýsti, hefir þeim þegar verið breytt. Ég hefi borið breyt. undir þá, sem hér eiga hlut að máli, og hefi gögn í höndunum um, að þeir uni vel þeim ákvæðum, sem um þetta gilda nú. Þar fyrir mæli ég ekkert á móti því, að frv. verði vísað til n. Hún getur þá kynnt sér, hvernig í málinu liggur, enda eru fleiri atriði í frv. en þetta eina. En svona er þessu varið um bjargsigamenn í N.-Ísafjarðarsýslu.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Það er ekki til þess að lengja umr., að ég stend upp, heldur er það einungis vegna þess, að tilefni gafst til þess af hv. þm. N.-Ísf. Mér heyrðist á hv. þm., að hann hefði haft tal af öllum, sem hagsmuna eiga að gæta í þessum efnum - ekki aðeins í N.-Ísafjarðarsýslu, heldur öllum hinum mörgu hlutaðeigendum kringum allt land. Mér þykir ekki líklegt, að hv. þm. hafi talað við alla þá, sem í bjarg fara í hans kjördæmi, og ég veit, að á Suðurlandi hefir hann ekki haft nein tök á því. Það er misskilningur hjá hv. þm. - sem að vísu skiptir litlu máli -, að hann hafi komið af stað nokkru róti um þetta atriði, sem hér em ræðir. Ef á að fara út í mannjöfnuð í sambandi við þetta, vil ég geta þess, að það er skjallega upplýst, að þetta er frá öðrum þm. komið, sem sé þm. V.-Sk. varð það að samkomulagi milli mín og deildarstjóra slysatrygginganna, að láta 25 kr. gjaldið á viku ekki koma til framkvæmda, þar sem vitanlegt er, að mönnum er gersamlega ókleift að greiða svo hátt tryggingargjald, og mundi af því leiða, að þessi atvinnugrein legðist niður. Í framkvæmdinni hefir þetta gjald því verið mildað niður í 6 kr. á viku. Og upp úr þessu, eftir 2–3 ára umkvartanir hér við Suðurland, hefir verið gengið inn á að breyta reglugerðinni þannig, að sigmenn greiði eftir sem áður 25 kr. á viku, en aðrir ekki nema 3 kr. En það má segja, að þetta fullnægi ekki því, sem hér er um að ræða, þar sem það er vitað, að slys verða einmitt ekki á sigmönnum. Það er reynsla fyrir því, að þeir eru allra manna öruggastir. Slys henda aðallega aðra menn hér á landi, sem sé þá, sem fara bandlausir í björg við eggja- og fuglatekju. Það hefir einnig komið fyrir, að menn, sem sitja undir, hafi steypzt ofan fyrir. Enn er því ekki fullnægt því réttlæti, sem á að vera, að ekki þurfi að greiða hærra gjald fyrir sigmenn heldur en þá menn, sem stunda hin áhættumestu störf, eins og líka l. og reglugerðin bera með sér. Þetta ákvæði um 25 kr. gjaldið er óskiljanlega komið inn. Það er t. d. tekið margfalt minna gjald fyrir kafara en sigmenn, og þó er kafarastarfið, að dómi vitnisbærra manna, hið hættumesta starf, sem þekkist, við lönd. Það er ekki tekið hærra gjald fyrir þá en undirsetumenn, sem aðstoða við bjargsig. En það er fullvíst, að sigmennirnir sjálfir eru tiltölulega öruggir, enda upplýst, að slys í björgum hafa ekki orðið á sigmönnunum. Er því full þörf á að taka þetta atriði til yfirvegunar, og er vel, að málið skuli vera komið fram, enda þótt breyt. til bóta hafi orðið á reglugerðinni, eins og ég gat um; en betur má, ef duga skal. Hitt atriðið, sem frv. fjallar um, er líka mjög athugunarvert, og er það til hagsbóta fyrir þá, sem í smáum stíl stunda sjóróðra hér við land. Eftir gömlu slysatryggingarl. var þessum mönnum frjálst að tryggja róðrarbáta sína fyrir viku og viku, og þau l. voru yfirleitt svo fullkomin, að þeim þurfti ekki að breyta, og voru þau skemmd með því að setja þau inn í núv. tryggingarl. Það er alkunnugt, að það er rétt með höppum og glöppum, að róðrarbátum gefur á sjó, og er því óhæfilegt að taka fullt gjald af slíkum bátum. - Finnst mér vel til fallið, að þetta mál verði athugað í n.

Vilmundur Jónsson Hv. þm. V.-Sk. hefir misskilið það, sem ég sagði, og ekki var annað en það, sem ég hefi skjöl fyrir, að ég hefði haft milligöngu milli kjósenda minna og tryggingarstofnunarinnar um að fá breytt reglugerðinni, sem hér um ræðir. Hann virðist aftur á móti hafa haft milligöngu milli kjósenda sinna og tryggingarstofnunarinnar um að brjóta reglugerðina, og á það allvel við fyrir mann í hans stöðu. Slíkt hefði mér ekki dottið í hug að fara fram á. Hið eina, sem ég kann að hafa ofmælt í ræðu minni - og þó raunar ekki ofmælt -, er það, að ég sagði, að aðrir myndu ekki hafa óskað eftir breyt. á þessari reglugerð en N.-Ísfirðingar. Ég geri tæplega ráð fyrir, að V.-Skaftfellingar hafi óskað breyt. á reglugerð, sem hefir aldrei verið framkvæmd á þeim. Þá mátti þeim a sama standa, hvernig hún var. En reglugerðina átti að framkvæma, og hún var framkvæmd á bjargsigamönum í N.-Ísafjarðarsýslu. Því vildu þeir ekki una og óskuðu eftir breyt. Sendu þeir undirskriftir tugum og jafnvel hundruðum saman. Maður kom að vestan og fór með mér til tryggingarstofnunarinnar. Fyrir þessa milligöngu var reglugerðinni breytt, eins og bréflega liggur fyrir. Upplýsingar hv. þm. um það, hvar slysahættan sé mest við þessa atvinnugrein, eru þveröfugar við reynsluna í N.-Ísafjarðarsýslu. Þar játa allir, að sigmaðurinn sé í mestri hættu, og er ekki kunnugt, að slys hafi þar nokkurn tíma orðið á öðrum. Reynsla tryggingarstofnunarinnar um þetta atriði mun og vera hin sama og hjá mönnum vestra, eða öfug við það, sem hv. þm. V.-Sk. upplýsti.

*Gísli Sveinsson: Það er misskilningur hjá hv. þm. N.-Ísf., að orð mín áðan hafi verið í andstöðu við reynsluna. Það, sem ég upplýsti, var einmitt í samræmi við reynsluna hér á Suðurlandi. Það er alkunnugt, og hefi ég þá vitneskju m. a. frá einum deildarstjóra tryggingarstofnunarinnar, að slys verða ekki á sigmönnunum sjálfum - slíkt er undantekning -, heldur á lausagöngumönnum, mönnum, sem gera sér leik að því að stikla í björg án þess að binda sig. Það er því algerlega að ófyrirsynju að halda þessu ofurgjaldi á sigmönnunum. Hv. þm. vildi upplýsa, að hann hefði átt mestan þátt í því að koma hreyfingu á þetta mál og breyta reglugerðinni. Það kann vel að vera, en ég stóð aðeins upp til þess að mótmæla því, sem hann vildi vera láta, að hann einn hefði fengizt við þetta. Áttu þetta kannske að vera sem andmæli gegn hv. 6. þm. Reykv., sem stundum tekur framhjá norður í Ísafirði? Þá hélt hv. þm. því fram, að nokkur hundruð manna ættu hér hlut að máli, en sagði þó, að hann hefði haft tal af öllum hlutaðeigendum. Tel ég það muni ofmælt vera.



Ég vil aðeins mótmæla því, að ég hafi sagt í ræðu minni áðan, að ég hefði talað við alla hlutaðeigendur. Viðvíkjandi slysahættunni fyrir sigmenn skal ég upplýsa, að í Hornbjargi og Hælavíkurbjargi hafa aldrei svo að kunnugt sé orðið slys á öðrum en sigmönnum. Er mér þetta sjálfum vel kunnugt síðastliðin 20 ár.