Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það kom fram í máli hæstv. iðnrh. að hann mundi flytja fleiri frv. í þessum dúr á næstunni og ætla má að það sem verið sé að gera sé á margan hátt stefnumarkandi. Nú fagna ég því að þetta frv. liggur hér fyrir, þó að ég hafi tvær aths. við það að gera sem hér er lagt til. Sú fyrri er að ég tel fáránlegt að leggja til að ganga þurfi frá einhverjum sérstökum samrekstrarsamningi til þess að Hitaveita Suðurnesja megi hefja raforkuframleiðslu. Ég fæ ekki séð annað í fljótu bragði en að Landsvirkjun sé sæmilega tryggð sem eini aðilinn sem gæti selt þessu fyrirtæki raforku þó að hún þurfi ekki líka að hafa inni heimildir um að viðkomandi fyrirtæki megi ekki fara af stað með raforkuframleiðslu. Fæ ég ekki séð hvaða rök mæla með því að standa þannig að málinu. Annað atriði sem vekur undrun mína er það, hvers vegna menn telja sjálfgefið að Keflavíkurflugvöllur sé þarna inni í. Nú má gera ráð fyrir að ýmis orkubú verði stofnuð án þess að þau selji öllum aðilum á sínu svæði raforku. Og ég tel heldur léttvæg rök hv. 3. þm. Reykn. þegar hann heldur því fram að það sé til þess að fyrirbyggja að tveir vinnuflokkar, annar komi að sunnan og hinn úr Reykjavík, hittist og séu að gera við línur hvor hjá sínum aðilanum á sama tíma. Þeir gætu myndað samrekstur eða samning um viðgerð á línunum. Það er ekkert vafaatriði að hægt er að koma því skynsamlega fyrir. En spurningin er þessi: Ef t. d. álver er inni á svæði þar sem orkubú er stofnað af þessari tegund og talinn álitlegur kaupandi - það er ekki skrýtið þótt hæstv. iðnrh. strjúki sér um höfuðið því að spurningin getur verið nærtæk og komið fyrir á næstunni - er þá gert ráð fyrir að hinn álitlegi kaupandi verði hafður innan þessa notendahóps og má gera ráð fyrir að álverið í Straumsvík verði t. d. fært undir þessa raforkusölu, sem er þó eitt af því sem hvarflar að manni að muni vera á landamærunum þó ekki sé meira sagt? Ég er þeirrar skoðunar, að meðan sú starfsemi sem fer fram á vellinum heyrir undir utanrrh. sé það nokkuð mótað af íslenskum stjórnvöldum að það sé ekki sjálfgefið að sú byggð sem þar sé sé partur af sveitarfélögunum á Suðurnesjum. Ég fæ ekki séð á hvaða forsendum, þar sem tvær línur eru suður eftir, önnur til að þjóna vellinum og hin til að þjóna hinni almennu byggð, eigi nauðsynlega að taka ákvörðun um að selja þær báðar. Mér finnst að hér hafi verið um nokkuð mikið fljótræði að ræða og menn hafi ekki sest niður og hugleitt það til enda að í sjálfu sér er völlurinn hluti af þessari veitu. Seljendur raforkunnar hafa mjög góða aðstöðu til að skammta honum raforkuverð að staðaldri rétt undir því verði sem það kostar að framleiða raforku með olíu. Nú hefur það komið hér fram og því var ekki nógu trúlega mótmælt af hv. 4. þm. Reykv. að viðskiptin við völlinn hafa verið mjög ábatasöm fyrir Rafmagnsveitur ríkisins og það er ekki rétt að báðar þær háspennulínur sem liggja suður eftir séu gamlar. Önnur línan er mjög nýleg og var byggð beinlínis vegna orkusölunnar á vellinum. Raforkuverðið var sett af þeirri ástæðu að því var ætlað að greiða niður þá línu á skemmri tíma en líftími línunnar er. Þetta er ekkert nýtt í raforkukerfinu. 



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að gera nokkrar aths. við það sem hér kom fram í máli hæstv. iðnrh., hv. 4. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Reykn. áðan varðandi þetta mál. Það kom í fyrsta lagi fram hjá hæstv. iðnrh. að hann gerir næsta lítið úr umsögn þess aðila sem lögum skv. á að vera aðalráðgjafi ríkisstj. í orkumálum. Hann hafði hér uppi glósur um umsögn Orkustofnunar og orkumálastjóra sem barst iðnn. þessarar deildar á þremur og hálfri blaðsíðu og viðhafði niðrandi ummæli um þessa umsögn stofnunarinnar. Það er nokkuð sérstakt að ráðh. þessara mála skuli telja sig hafa efni á því að kasta úr þessum ræðustóli órökstuddum glósum um helsta lögboðinn ráðgjafa ríkisstj. í orkumálum. Og hann svarar ekki einu orði efnislega röksemdafærslu sem fram kemur í umsögn Orkustofnunar um svo þýðingarmikið atriði sem það hvort aðila sem veitt er einkaleyfi til orkusölu skuli heimilað að fara að hætta fjármagni sínu út í óskyldan rekstur, áhættufyrirtæki sem nýta orkuna, hvort sem það eru iðjuver, eldisfyrirtæki, fiskeldisfyrirtæki eða heilsuræktarstöðvar eða eitthvað annað. Hann hefur ekki fyrir því að koma með nokkur rök í því máli og ætlar bara að stikla yfir það sem Orkustofnun segir í umsögn sinni sem mál sem ekki sé athugunarvert. Hér er um að ræða grundvallaratriði sem löggjafinn þarf að hafa í fullum heiðri að dómi Orkustofnunar.

Er þetta nú ekki ofsagt?

Ég vil vekja athygli á því að það er nokkuð sérstakt, það er ekki bara einfalt mál, að veita tilteknum aðilum einokun til starfsemi. Ég hélt nú að hv. þm. Sjálfstfl. gæfu kannske aðeins gaum að því hvað verið er að gera með því að veita einokun til tiltekinnar starfsemi. Það hefur þó mátt heyra það stundum hjá þessum aðilum að þeir væru að finna að því að fyrirtæki fengju slík réttindi og misnotuðu slíkt. Hvers eiga þeir kaupendur orku á Suðurnesjum, hvort sem það er heitt vatn eða rafmagn, að gjalda að búa við að fyrirtæki sem á að selja þeim orkuna geti staðið í óskyldum áhætturekstri sem haft getur mikla þýðingu fyrir þróun orkuverðsins, ef illa tekst til, leitt til þess að þetta einokunarfyrirtæki fari að hækka orkuverðið vegna þess að það hafi tapað á öðrum óskyldum rekstri? Er virkilega stefna hæstv. iðnrh. að heimila einokunarfyrirtækjum í orkusölu í landinu, en iðnrh. veitir leyfi til slíkrar einokunarstarfsemi lögum skv., að fara út í óskyldan áhætturekstur, t. d. í loðnubræðslu á Suðurnesjum, það er komin ein slík þar, heilsuræktarstarfsemi, fiskeldisfyrirtæki eða í magnesíumvinnslu, þar sem þörf er á jarðvarma og raforku og hefur verið til umræðu að hugsanlega risi slíkt stórfyrirtæki upp á Suðurnesjum síðar? Er þetta skoðun ráðh. og vill hann þá ekki gera svo vel að koma hér og rökstyðja hana og skýra hvers vegna hann lætur sér nægja að kasta glósum úr þessum ræðustól, lítillækkandi glósum um helsta lögboðinn ráðgjafa ríkisstj. í orkumálum? Þetta er maðurinn sem stóð í gærkvöld í þessum stól og tilkynnti þjóðinni að hún mætti eiga von á því innan skamms að reist yrðu þrjú álver á Íslandi, þrjú álver. Það voru fregnirnar sem hæstv. ráðh. hafði helst að færa úr þessum stól. Hæstv. ráðh. tók alveg sérstaklega fram að að hann ætlaði sér þar með alls ekki að fara að kögra Íslandsstrendur með köldum málmblendiverksmiðjum þó að boðskapur hans þetta kvöldið væri að hér væri á döfinni að reisa á næstunni þrjú álver; við Eyjafjörð, Straumsvík og Þorlákshöfn, gerið þið svo vel. Það er von að hæstv. ráðh. finni að því þegar lögboðinn ráðgjafi ríkisstj. í orkumálum leyfir sér að senda iðnn., umbeðið, umsögn upp á röskar þrjár bls. um stofnun orkubús á Suðurnesjum, ég hlýt að vekja athygli á því, og hvernig þessi helsti hrossabrestur ríkisstj. gengur fram í sambandi við þessi efni. Hann gengur hér upp í stólinn og sveiflar sínum bresti, þrjú álver, en kemur svo daginn eftir og kastar glósum í helsta ráðgjafa ríkisstj. í orkumálum af því að sá leyfir sér að vara við hroðvirknislega sömdu frv. sem hæstv. ráðh. hefur lagt hér inn á Alþingi og ekki haft fyrir því að leita álits þessa ráðgjafa, þ. e. Orkustofnunar, áður en hann leggur það hér inn í þingið. Þá hefði það ekki komið í þessu formi. Það eru vinnubrögð og málsmeðferð af þessu tagi sem ekki er annað hægt en að mótmæla og ef hæstv. ráðh. hefur áhuga á að koma þessu máli í gegnum þingið ætti hann ekki að ganga fram með þessum hætti. Ég undirstrika að ég er meðmæltur því að það verði stofnað orkubú á Suðurnesjum til orkuvinnslu og orkudreifingar, en ekkert fram yfir það. Þetta einokunarfyrirtæki á ekki að fara út í óskyldan rekstur. Og það er léttvægur útúrsnúningur þegar hv. 4. þm. Reykv. kemur hér til stuðnings ráðh. og vísar á einhverja klakstöð frá gamalli tíð sem Rafmagnsveita ríkisins hafi komið sér upp við Elliðaárnar eða laxeldi austur í sveitum sem Landsvirkjun átti hlut í að koma á laggirnar sem bætur fyrir bændur. Á sama hátt gæti hv. þm. komið hér og sagt: Landsvirkjun er komin út í landbúnað, komin út í búskap því að hún var að kaupa Eiðsstaði norður í Húnaþingi sem lið í samningum um Blönduvirkjun, sem bætur skv. samningum við bændur. Hvað eruð þið að fárast yfir því þótt veitt sé lagaheimild til orkubús á Suðurnesjum til atvinnurekstrar? Landsvirkjun er komin út í landbúnað norður í Húnaþingi. - Þetta eru rökin sem þessir hv. þm. og hæstv. ráðh. koma með í þessu máli. Það er vert fyrir hv. þm. að staldra við þegar þannig er reynt að koma hér í gegn máli og þannig reynt að afgreiða réttmæta gagnrýni í sambandi við mikilsvert mál sem varðar neytendavernd í mikilvægum atriðum. Það er líka ástæða til þess, eins og hér var vakin athygli á af hv. 5. þm. Vestf., að gæta sín í þessu máli þegar hæstv. ráðh. kemur hér og boðar þá stefnu, sem hefur heyrst frá honum áður þó að ekki hafi það verið hér á þinginu svo að ég hafi tekið eftir, að hann ætli sér að stuðla að því að búta niður Rafmagnsveitur ríkisins sem mest, eftir því sem skilja mátti hæstv. ráðh. áðan. Hann nefndi Vesturland, hann nefndi Skagafjörð og Suðurland tók hann undir. Hvaða svæði eru það, hæstv. ráðh., sem hugmyndin er að Rafmagnsveitur ríkisins sinni og hvernig ætlar hæstv. ráðh. að fara með þann rekstur, erfiðasta reksturinn í sambandi við raforkuöflun og raforkudreifingu, þegar búið er að taka frá Rafmagnsveitum ríkisins þau svæði og þá bita sem helst er von til að geta staðið undir einhverjum sæmilegum rekstri? Ég tók eftir því að hæstv. ráðh. nefndi ekki Austurland í þessari upptalningu. En það gætu nú vaknað upp spurningar hjá viðskiptavinum Rafmagnsveitna ríkisins á Austurlandi út af þeirri stefnu sem hæstv. ráðh. er að boða. Vesturland á að taka út úr, Skagafjörð og Suðurland, en þið þarna á Austurlandi eigið að njóta Rafmagnsveitna ríkisins sem þá eru komnar með langerfiðasta rekstrardæmið í sambandi við raforkuöflun og raforkudreifingu. Það er hægt að ganga fram og bjóða álver hér og álver þar og orkubú hér og orkubú þar, en það á eftir að svara mörgum spurningum í sambandi við þau efni og hæstv. ráðh. kemst ekki hjá því að skýra þau efni nánar áður en lengra er haldið. Þá er það hv. 4. þm. Reykv. Hann virðist ekki hafa hlustað ýkja vel á mitt mál áðan. Hann ætlaði að fara að upplýsa þingheim um að sá hagnaður sem ég greindi frá, sá brúttóhagnaður sem Rafmagnsveitur ríkisins teldu sig hafa haft á síðasta ári af orkusölunni til Keflavíkurvallar, væri brúttóhagnaður og hann endurtók hér það, sem ég hafði greint frá í því efni, hvað væri inni í því dæmi. Hann var ekki að færa nein tíðindi. Hann þóttist vera að leiðrétta mig í þessu efni, en hafði ekki hlustað á mál mitt þar sem ég tók nákvæmlega fram þau atriði sem væru talin inni í þeim samningi sem þarna var um að ræða. Svo fer hv. þm. að kasta glósum, sem ætlaðar eru fyrir Morgunblaðið til að henda á lofti, að Alþb. sé farið að hampa og halda sérstaklega upp á hermangsgróða á Suðurnesjum, það séu tíðindin. Málið snýst ekki um það, hv. þm. og það segi ég líka við hv. 3. þm. Reykn., það snýst ekki um það. Reikningar Rafmagnsveitna ríkisins á liðnum árum eru staðreynd. Það er líka staðreynd að afkoma þess fyrirtækis hefur verið erfiðleikamál. Afkoma þess fyrirtækis hefur ekki verið þannig að hægt sé að hlaupa með léttvægum hætti fram hjá því. Hvernig ætla menn að standa að því að þetta fyrirtæki geti skilað orku til notenda sinna með eðlilegum hætti og án þess að íþyngja þeim kannske í vaxandi mæli frá því sem nú er, miðað við þann mun sem er á gjaldskrám? Alþb. er ekki að halda hér í neinn hermangsgróða, en þeir sem eru að mæla með því að afhenda raforkusöluna til Keflavíkurflugvallar til Hitaveitu Suðurnesja eru að egna fyrir Suðurnesjamenn enn frekar en orðið er með hermangsgróða. Það er staðreynd málsins. Hv. 3. þm. Reykn. stiklaði afar léttvægt á þessu máli, það hlýt ég að taka undir með hv. 5. þm. Vestf. Það var satt að segja léttvægur málflutningur. Hann talaði um að hér snerist umræðan um keisarans skegg, það væru alger aukaatriði sem væru hér á ferðinni. En hann fann sérstaklega að því, og það er það eina sem ég sé ástæðu til þess að víkja að úr málflutningi hv. þm., að það skyldi tekið inn af iðnn. að skylt væri að gera samrekstrarsamninga milli þessa orkubús og Landsvirkjunar áður en Hitaveita Suðurnesja, þetta nýja orkubú, færi út í virkjunarframkvæmdir. Það fannst honum ekki skynsamlegt ákvæði. Ég man ekki betur, hv. þm., en að í lögum um Landsvirkjun sé þetta atriði raunar þegar inni efnislega a. m. k. þó að ég hafi ekki flett upp á því sérstaklega. En telur nú hv. þm. skynsamlegt að gengið sé fram hjá þeim aðila sem nýlega hefur verið lögfest að annast skuli meginraforkuvinnslu og raforkuflutning í landinu og ætla þessu veitufyrirtæki að gerast þar keppinautur í sambandi við virkjanir og að menn leggi út í þá stórfelldu fjárfestingu sem þar er á ferðinni án þess að tryggt sé að um þjóðhagslega arðbæran rekstur sé að ræða, arðbærar framkvæmdir og skynsamlegar út frá orkumarkaðinum í heild? Hitaveita Suðurnesja er nú sameignarfyrirtæki ríkisins og sveitarfélaga á Suðurnesjum með eignarhlutdeildinni 60% sveitarfélög 40% ríki. Svo virtist sem hv. þm. hefði það ekki fyllilega á hreinu. Ég vek athygli á að þetta frv. opnar fyrir breytingu á þessum eignarhlutföllum og ég nefndi það í iðnn. að mér finnst það áhorfsmál að hafa slíka heimild inni því að ég held að það veiti ekkert af því að ríkið sé með sem eignaraðili og hafi trygga aðild að stjórn þessa fyrirtækis, svo stórt sem það er í sniðum, hafandi hjálpað því á legg á sínum tíma. Ég er þó ekki með brtt. við þetta ákvæði. Ég tók eftir því að hv. 5. þm. Vestf. gerði sér ljósa grein fyrir því hvað hér er um að ræða með þessum heimildum varðandi söluna til Keflavíkurflugvallar og hann tók undir þann rökstuðning sem ég hafði uppi í sambandi við brtt. mína þar að lútandi. Ég vænti að sem flestir hv. þm. hafi gefið því gaum og ljái því sjónarmiði stuðning.



Herra forseti. Eins og ég gat um hafði ég augum litið álitsgerðir sem borist höfðu hv. iðnn. vegna máls þessa frá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkustofnun. Rafmagnsveitur ríkisins segja á einum stað svo, með leyfi hæstv. forseta: „Verði af þessari breytingu á lögum um Hitaveitu Suðurnesja láta Rafmagnsveitur ríkisins af hendi raforkukerfi sem þær eiga og reka á Suðurnesjum. Þrátt fyrir háværar raddir frá ýmsum aðilum á Suðurnesjum um það að Rafmagnsveiturnar hafi hagnast á rekstri þessara flutningskerfa á kostnað rafveitna sveitarfélaganna í gegnum árin er staðreyndin hins vegar sú að tekjur af raforkuheildsölu til sveitarfélaga rafveitnanna hafa vart dugað til að standa straum af fjármagns- og rekstrarkostnaði Reykjanesveitunnar.“ Þetta er um þennan hluta málsins að segja. Það er, eins og menn veita athygli, ekki um Keflavíkurflugvöll að tefla í þessu máli. Hvað segir svo ráðgjafarstofnunin sem á að vera vísindastofnun? Hvernig hljóða einstaka tilvitnanir þar? Hér segir aftur á móti Orkustofnun að Rafmagnsveitur ríkisins hafi um langan aldur sett þarna raforku, haft af því allverulegan ábata og verði þetta frv. að lögum sé verið að flytja ábatann af raforkusölu til Keflavíkurflugvallar frá því fyrirtæki sem annast raforkudreifingu í meginhluta dreifbýlis á Íslandi og býr við erfiða fjárhagsstöðu til þéttbýlisorkuveitu sem ekki þarf að fást við jafnerfið verkefni. Svo segir vísindafyrirtækið: „Hlutverk hitaveitunnar á þar sem annars staðar að takmarkast við að vinna orkuna og koma henni til notandans og selja honum hana. Hún á ekki að taka þátt í fyrirtæki sem notar orkuna.“ Hvar skyldi það standa í bréfum eða lögum og reglugerðum um þessa stofnun að hún eigi að kveða upp slíka dóma? Hér segir enn: „Hér er um að ræða grundvallaratriði sem löggjafinn þarf að hafa í fullum heiðri.“ Orkustofnun segir okkur góðfúslega frá því hvað beri að hafa í heiðri. Ég tek ekki við slíkum yfirlýsingum. Það er ekki við hæfi, segir þessi vísindastofnun við stjórnmálayfirvöld og Alþingi, að opinber þjónustufyrirtæki með einkaleyfisaðstöðu hætti fé sínu í slíka starfsemi. Þessi álitsgerð er engu lík og ég segi um hana það sem mér sýnist af því að hún er langt utan við það hlutverk sem þessi stofnun á að gegna. Hún er að segja Alþingi til um verkefni sem er á vegum Alþingis en ekki þessarar stofnunar. Þessu mun ég áreiðanlega koma á framfæri við þá sjálfa án milliliða á þingfréttasíðu Þjóðviljans. Ég svaraði því til að ég er ekki sömu skoðunar í þessu efni og hv. 5. þm. Austurl. Hann er í réttu hlutverki að ræða þessi mál hér, en ekki Orkustofnun í umsögnum sínum til hins háa Alþingis. Ég er ekki þeirrar skoðunar að við þurfum að veita alla þessa forsjá, að stjórn þessa fyrirtækis sé ekki treystandi til þess að taka um það ákvörðun hvern veg það ver fjármagni sínu. Það er þessi forsjá sem ég vil ekki hafa. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að þessi margumræddi c-liður, sem veitir fyrirtækinu heimild til annarrar starfsemi, eigi einneigin að standa. Hvað er á móti því að hitaveitan gengist til að mynda fyrir framkvæmdum í heilbrigðismálum, sem menn hafa mjög á orði að kunni að gefast hin bestu færi á við sérstökum sjúkdómi suður þar? Hvað er á móti þessu? Ég sé ekkert á móti því. Og allt er það heldur léttvægt sem hv. þm. þenur sig út af hér, hefur greinilega farið fyrir hjartað á honum útvarpsumr. hér í gær. Það er sjálfsagt, þótt síðar verði, að taka annan eldhúsdag ef þeir þykjast þurfa að rétta hlut sinn, Alþb.-menn, þó að ég sjái ekki hvaða erindi það eigi inn í umr. um Hitaveitu Suðurnesja. Hv. 5. þm. Vestf., sem hefur ekki tíma til að sitja undir umr. þótt hann hafi vit til þess að taka þátt í henni, varpar fram fsp. til mín um það hvað ég vilji segja ef álver verður staðsett á þessu svæði, hvað ég vilji segja um ef stofnuð verði Orkuveita Suðurlands, hvort þá sé hugmyndin að sú orkuveita yfirtaki Þjórsárvirkjanir. Hv. þm. veit vel hver grundvallarstefna í þessum málum er og raunar lögfest. Við höfum til þess Landsvirkjun, Íslandsvirkjun, að annast um aðalorkuöflun og höfuðdreifingu orkunnar. Þetta er skýrt markað. 



Herra forseti. Það er reyndar ekki mikið gustukaverk að lengja þessar umr. sem hér hafa átt sér stað um frv. um breyt. á lögum um Hitaveitu Suðurnesja. En vegna ummæla og andófs, jafnvel mætti hugsanlega kalla málþóf, 5. þm. Austurl., Hjörleifs Guttormssonar get ég ekki látið hjá liða að gera örfáar athugasemdir við hans málflutning. Hann ber fram brtt. á sérstöku þskj. við frv., en nál. var hins vegar afgreitt samhljóða þar sem hann skrifaði þó undir með fyrirvara. Hér er raunverulega ekki nema um tvö efnisatriði að ræða. Í fyrsta lagi hvort í frv. eigi að standa óbreytt það sem fram kemur í 2. gr., að Hitaveitu Suðurnesja skuli heimilt að virkja jarðhita, reisa orkuver og aðveitur og orkudreifikerfi og einnig, og það er c-liðurinn umdeildi, hvers konar önnur nýting jarðgufu og heits jarðvatns. Það hafa verið látin falla allmörg orð um að hér væri farið inn á hættulega braut og hér ætti einokunarfyrirtæki hlut að máli. Mér er spurn hvort það sé eitthvert einsdæmi að fyrirtæki sem Hitaveita Suðurnesja og orkubú séu „einokunarfyrirtæki“. Ég hélt að það þyrfti ekki að núa þessu fyrirtæki því sérstaklega um nasir að hér væri um einokunarfyrirtæki að ræða og skil raunar alls ekki slíkan málflutning. En meginatriðið er hér vitanlega það að hér er spurningin um hvort orkubúið eða Hitaveita Suðurnesja á að vera í stakk búin til að nýta þau náttúrugæði sem frv. til l., lagabreytingin, kemur til með að veita henni yfirráð yfir, að binda það ekki eingöngu við rafmagnsframleiðslu og hitaveituþjónustu. Ef þeim sveitarfélögum sem hlut eiga að máli, - það eru öll sveitarfélögin sem eru eigendur Hitaveitu Suðurnesja, - sýnist skynsamlegt að nýta orkuna á annan hátt en hér er tekið fram í fyrri tveimur tölul., jafnvel til fiskeldis, til heilsuræktarstöðvar, til ylræktar eða einhvers annars slíks, á það vitanlega að vera heimilt því fyrirtæki sem þarna á hlut að máli og er sameign sveitarfélaganna. Það er vegna þess að það getur enginn þm. hér sagt þessum sveitarfélögum fyrir um hvað er skynsamlegt að gera í þessu efni og hvað er ekki skynsamlegt að gera. Það eiga þau að vera sjálfráð um og það er eiginlega furðuleg framkoma að menn skuli ætla sér að taka þá stefnu í málinu. Því hefur verið haldið fram þessari afstöðu til skýringar og réttlætingar að hér væri um stórkostlegt áhættufyrirtæki að ræða, farið út á hálan ís að leyfa Orkubúi Suðurnesja að leggja sína orku til annarra nota. Það er í sjálfu sér ákaflega undarlegt að bera þá röksemd á borð vegna þess að hér er vitanlega, eins og ég sagði, um hagsmunamál þessara sveitarfélaga að ræða sem þau eiga að ráða sjálf. Ekki er nokkur ástæða til þess að ætla að þau fari að spila eitthvert fjárhættuspil með gufuorkuna sem þarna er um að ræða, heldur þvert á móti nýta hana til hagsbóta fyrir þá aðila sem þarna eiga hlut að máli til að koma upp nýjum atvinnugreinum, nýjum iðnaði, nýjum fyrirtækjum á Suðurnesjum einmitt á grundvelli þessarar miklu orku, en hluti hennar blæs nú ónýttur út í loftið og hefur gert alllengi eins og menn vita. Það er búið að vitna hér mikið í ummæli Orkustofnunar og raunar hefur iðnrh. hæstv. minnst á það og svarað því. Það er eins og það hafi af himnum ofan dottið einhver heilagur sannleikur þó að bréf berist frá Orkustofnun. Vitanlega er það alveg rétt að Orkustofnun er ráðgjafi ríkisstj. í orkumálum, en þar með punktur og basta. Það eru ekki Orkustofnun eða orkumálastjóri sem eiga að segja alþm. fyrir verkum um það hvernig eigi að haga lagafrv. um orkumál. Hann á að veita ráð en það eru alþm. og ríkisstj. vitanlega sem síðan eiga að taka ákvarðanir. Það má gjarnan hlusta á ráð sérfræðinga, en það á ekki að fara eftir þeim ef löggjafarsamkunda þjóðarinnar telur þau heimskuleg og óskynsamleg. Þess vegna gegnir það furðu að vera að gera þetta álit Orkustofnunar að einhverri biblíu í þessum málum sem ekki megi víkja stafkrók frá og er með mestu endemum. Í öðru lagi hefur það verið gagnrýnt að frv. geri ráð fyrir að orkubúið fái heimild til að selja raforku til Keflavíkurflugvallar. Mér þykir það hins vegar með endemum ef á að koma í veg fyrir að orkubú sem staðsett er í tilteknum landshluta fái ekki heimild til að selja orku til notenda sem staðsettir eru á því svæði. En það er einmitt það sem athugasemdir hv. þm. ganga út á. Hann vill koma í veg fyrir það. Það er rökræn skynsemi að baki því, og væri fjarstæða að koma í veg fyrir það, að orkubúið, Hitaveita Suðurnesja, fengi heimild til þess að selja orku til Keflavíkurflugvallar sem liggur á þessu svæði. Annað væri vitanlega fráleitt, ekki síst með það í huga að hér er um allarðvænlega starfsemi að ræða, en Suðurnesingar hafa búið við eitt hæsta raforkuverð á landinu og má gjarnan líta á málið einmitt í því ljósi. Hér væri um hið mesta óréttlæti að ræða ef ætti að taka undan sölu til Keflavíkurflugvallar og Keflavíkursvæðið þegar um er að ræða að gera hér þessar skipulagsbreytingar. Það væri með öllu óafsakanlegt og óréttlætanlegt gagnvart þeim sveitarfélögum sem að þessu fyrirtæki koma til með að standa í breyttri mynd.



Herra forseti. Ég vil mótmæla þeim orðum síðasta ræðumanns, hv. þm. Gunnars G. Schram, að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafi verið með málþóf í þetta skiptið í þessu máli því hv. þm. Gunnar G. Schram ætti að heyra þegar hv. þm. Hjörleifur Guttormsson er með málþóf, þá getur hann verið langorður, en hann hefur flutt tvær stuttar ræður í þessu máli sem ég hef hlýtt á og þær hafa báðar verið efnislegar og í knöppu formi. En vegna þess hvernig umr. hafa fallið tel ég mig tilneyddan að undirstrika að ég tel mikilvægt að breyting á raforkukerfunum, þ. e. sundurhlutun þeirra, verði ekki til þess að orkuverð til notenda annars staðar á landinu hækki. Ég held að hér sé verið að stofna gott og arðvænlegt fyrirtæki og ég er því sannarlega hlynntur að Suðurnesjamenn fái að nýta sína raforku og virkja sína orku úr iðrum jarðar sér og þjóðinni allri til hagsbóta. En ég vil ekki að það verði til þess að orkuverð annars staðar verði dýrara. Þess vegna þarf að hafa á þessu visst skipulag og þess vegna er t. d. samrekstrarsamningur milli Landsvirkjunar og Hitaveitu Suðurnesja sjálfsagður. Ef hann væri ekki og ef báðir virkjuðu án tillits hvor til annars gæti vel verið að farið væri óskynsamlega með fjármuni. Rafmagnsveitur ríkisins hafa haft nær 30 millj. kr. í brúttóhagnað af sölunni á Keflavíkurflugvöll. Það verður að staðnemast við þessa tölu hvort sem það líkar betur eða verr og líta á þessar tekjur missa Rafmagnsveitur ríkisins. E. t. v. missa þær líka óþægindi af verslun á Suðurnesjum sem í umsögn þeirra var gert nokkuð úr. Ég tek fram að þarna er um að tala brúttóhagnað, en allt um það gæti maður ímyndað sér að ef einhvers staðar borgar sig að selja raforku sé það til svo stórs notanda eins og þarna er um að ræða. Og þá þarf að sjá fyrirtækinu eða öðrum fyrirtækjum, sem dreifa raforku annars staðar um landið, fyrir tekjum þar á móti. Út af fyrir sig væri miklu eðlilegra að það væri Landsvirkjun þá sem seldi til einstakra stórnotenda, svo sem eins og álversins í Straumsvík og verksmiðjunnar á Grundartanga. Ef Hitaveita Suðurnesja selur ekki þetta rafmagn þangað væri eðlilegra að það væri Landsvirkjun en RARIK. En við viljum sem sagt ekki að orkureikningar annars staðar á landinu hækki með þeim gjörningi sem við erum hér að gera og þess vegna er nál. svo úr garði gert sem það er. Það er vel hægt að hugsa sé að báðar línurnar séu ekki seldar í einu og Hitaveita Suðurnesja kaupi fyrst litlu línuna og Rafmagnsveiturnar eða annar aðili haldi áfram að eiga um eitthvert skeið þá stærri. En hér er um heimildarlög að ræða og heimildin er bundin því að flutningslinur verði seldar en ekki gefnar og nál. tekur af tvímæli um vilja meiri hl. n. Ég vona svo að endingu að Hitaveita Suðurnesja verði blómlegt fyrirtæki. Ég óska því fyrirtæki alls hins besta. Það hefur farið vel af stað. Og ég vona að það verði heillaspor fyrir þá Suðurnesjamenn að það færi út kvíarnar hér og óska fyrirtækinu alls hins besta.



Herra forseti. Ég ætla að fjalla aðeins um það atriði, sem kannske hefur mest verið talað um í þessari umr., sem er c-liður 2. gr. og hvers konar nýting jarðgufu og jarðvatns. Ég held að þetta sé talsvert mikilvægt mál og ég held að það megi ekki líta á það sem málþóf þó menn taki til máls um þetta, vegna þess að hér er ákveðið „prinsip“ á ferðinni. Mönnum getur sýnst sitt hvað um það hvort Orkustofnun hafi verið rétti aðilinn til að benda á þetta „prinsip“, en það ber a. m. k. að þakka að sú ábending hefur komið fram. Við getum sagt að það sé fræðilegur möguleiki á því að Hitaveita Suðurnesja með þetta heimildarákvæði eins og nú er gerðist þátttakandi í meiri háttar atvinnurekstri sem síðan yrði verulegt tap á. Þá yrðu það almennir orkunotendur á svæðinu sem mundu þurfa að greiða það tap í hækkuðu orkuverði. Það er náttúrlega ekki réttur „praxís“, eins og komið hefur fram, ef það er um að ræða fyrirtæki sem hefur einkaleyfi á sölu á svæðinu eða er a. m. k. eini aðilinn sem selur orku á viðkomandi svæði. Hins vegar er á það að líta að hjá fyrirtæki eins og Hitaveitu Suðurnesja er mikil þekking og reynsla í nýtingu á gufu og jarðhitaorku og þess vegna full ástæða til þess að sú þekking nýtist í rannsókna- og tilraunaskyni sem við ákveðnar aðstæður þyrfti kannske að koma fram í einhvers konar atvinnurekstri, annaðhvort tilraunaatvinnurekstri eða annars konar atvinnurekstri sem því tengist. Ég vil vekja athygli í því sambandi á hlutverki sem t. d. orkuver í Skotlandi hafa tekið sér. Þar eru stór kjarnorkuver til rafmagnsframleiðslu og mörg þeirra hafa verið í fararbroddi í sambandi við rannsóknir á nýtingu heits affallsvatns, t. d. í fiskeldi. Ég held ég fari rétt með að í tengslum við þær rannsóknir hafi verið stofnuð fyrirtæki sem þessi orkuver hafa verið þátttakendur í. Nú veit ég ekki nákvæmlega um orkusölufyrirkomulag þar að öðru leyti en því að þarna fer saman þekking, aðstaða og kannske byggðalegir hagsmunir sem er sjálfsagt að haldi sér. Það er spurning hvort ekki þurfi að fara einhvern milliveg frá því sem nú er í frv. og brtt., sem hefur komið fram, þess eðlis að í staðinn fyrir að opna algerlega fyrir þátttöku í hvers kyns atvinnurekstri sem tengdist jarðgufu og grunnvatni væri opnað fyrir og beinlínis tekið fram að tilgangur Hitaveitu Suðurnesja væri að stunda tilraunir og rannsóknir á alls konar hagnýtingu orku og af því væri leyfður rekstur smáfyrirtækja í því sambandi eða setja inn í frv. skilyrði um það að ef fyrirtækið Hitaveita Suðurnesja gerðist þátttakandi í meiri háttar atvinnurekstri verði að halda fjármálum þess atvinnurekstrar algerlega aðskildum rekstrarlega frá því sem við kemur orkudreifingu til hins almenna notanda á svæðinu. Ég held að menn ættu að líta á það. Ég kem nú að þessu máli fyrst nú. Við í BJ eigum ekki fulltrúa í iðnn. og þess vegna er það nú fyrst í dag sem ég hef fengið tækifæri til að velta þessu máli almennilega fyrir mér og hef reynt að fylgjast með þessum umr. Ég held að hérna séum við að tala um talsvert mikilvægt efni sem geti skipt máli, ekki bara fyrir þessa hitaveitu eða þetta orkubú, heldur það hvaða stefna verður mörkuð í sambandi við önnur orkubú, eða aðrar orkuveitur sem við eigum eftir að reisa í framtíðinni. Þær geta greinilega vegna aðstöðu sem þær hafa og vegna þeirrar þekkingar sem verður saman komin á meðal starfsmanna, hvar á landinu sem verður, haft mikilvægu hlutverki að gegna í sambandi við að koma hugmyndum um nýtingu orku í framkvæmd og gera á því rannsóknir og stuðla að atvinnurekstri í byggðarlögunum, en það er náttúrlega augljóst að á sama tíma þarf að hafa einhver ákvæði um að vernda hagsmuni hins almenna orkukaupanda á svæðinu. Mig langaði því að varpa þeirri hugmynd hér fram hvort ekki þyrfti brtt. sem næði þessu tvennu, þ. e. leyfði þátttöku í smáfyrirtækjarekstri og rannsóknum og tilraunum en ekki í stóriðju eða meiri háttar atvinnurekstri af neinu tagi.



Herra forseti. Mér finnst það nokkuð hart að fá hér orð í eyra fyrir að vera að vinna hér gegn þessu máli þegar fyrir liggur að ég hef lagt mig fram um að skapa samstöðu um að það næði fram að ganga. Það er megintilgangurinn að stofna umrætt orkubú á Suðurnesjum, og ég hef skrifað undir það meginstefnumið, en leyft mér, eins og tekið er fram í nál. af öllum nm., að áskilja mér rétt til að flytja og fylgja brtt. svo sem tíðkanlegt er. Þegar kemur frá hv. 2. þm. Reykn. staðhæfing af þessu tagi finnst mér það nú vera að kasta steinum úr glerhúsi því hv. þm. sást tæpast á fundum iðnn. þegar þetta mál var til meðferðar, sem voru fleiri en einn og fleiri en tveir til þess að ræða um þetta mikilvæga atriði, og ég veit ekki hvort hv. þm. hefur komið að þessari frv.-smíð. Hún er ekki neinum til vegs sem að henni hefur staðið að mínu mati, eins og frv. upphaflega var úr garði gert. Ummæli hæstv. ráðh. hér eru gífuryrði í garð Orkustofnunar. Þau eru fest inn í þingtíðindi og þau eru einkar athyglisverð og ekki síður undirtektir hv. 2. þm. Reykn. varðandi umsögn orkumálastjóra um þetta mál. Ég hefði getað skilið að athugasemdir, þó ekki væru stóryrði, féllu um þessa gerð Orkustofnunar ef iðnrh. hæstv. hefði haft fyrir því á undirbúningsstigi málsins að spyrja þennan ráðgjafa sinn álits, þann sem á að vera aðalráðgjafi ríkisstj. í orkumálum, en það liggur alveg ljóst fyrir að það hefur ekki verið gert. Síðan er það merkilegur rembingur, sem kemur fram í því hjá báðum þessum hv. ræðumönnum, hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Reykn., að ætla Orkustofnun það með sinni ákveðnu umsögn og engan veginn ókurteisri að ætla að grípa fram fyrir hendur Alþingis. Hvar kemur það fram í umræddu áliti að Orkustofnun ætli að fara að segja Alþingi fyrir verkum? Þetta er aldeilis furðulegur málflutningur, aldeilis stórfurðulegur. Ég ætla ekki, herra forseti, að lengja þessa umr., en ég bið menn um að staldra við áður en atkv. eru greidd hér um þetta mál og hugsa sinn gang. Það liggur alveg fyrir, t. d. í málflutningi hv. 2. þm. Reykn., að það er enginn smárekstur sem hann er að hugsa til að hitaveitan gæti orðið aðili að. Hann nefndi hér áðan nýjar atvinnugreinar og iðnað í sambandi við þetta. Það er meginatriðið í sambandi við brtt. mína við c-liðinn að menn átti sig á því að hér er annars vegar fyrirtæki sem fær einkaleyfi til almennrar orkusölu á svæðinu, en jafnframt er verið að opna fyrir möguleika til þess að það verji fjármunum sínum í óskyldan rekstur og það er spurningin um neytendaverndina í þessu máli sem hér er um að ræða. Enginn tekur fram fyrir hendur sveitarfélaga í hvaða atvinnurekstur þau fara, en þessi sveitarfélög eru aðilar að fyrirtæki sem framkvæmdavaldið veitir einkaleyfi og það er það sem mínar athugasemdir og ábendingar lúta að. Ábendingar hv. 4. landsk. þm. voru út af fyrir sig athyglisverðar og ég tel skylt að það verði íhugað við framhaldsmeðferð málsins hvort ekki væri skynsamlegt að finna leið til að takmarka þær hugmyndir sem fyrir liggja í till. meiri hl. nm. um c-lið 2. gr. að takmarka það við tilraunastarfsemi eina og smárekstur henni tengdan. Það er atriði sem ég gæti vel verið reiðubúinn að athuga. Herra forseti. Ég ítreka að ég er meðmæltur stofnun þessa fyrirtækis að gerðum þeim breytingum sem ég hef lagt til hér og ég vek athygli hv. þm., sem eiga öðrum fremur að gæta hagsmuna dreifbýtisins í sambandi við orkuviðskipti, á því sem felst í þeirri heimild að taka raforkusölu til Keflavíkurflugvallar frá Rafmagnsveitum ríkisins og afhenda þessu fyrirtæki, eins og skilja má að sé vilji meiri hl. n.