Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svo hljóðandi bréf: ,,Þar sem Halldór Blöndal, 1. þm. Norðurl. e., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varaþm. á lista Sjálfstfl. í Norðurl. e., Soffía Gísladóttir, félagsmálastjóri á Húsavík, taki sæti hans á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Sigríður A. Þórðardóttir, formaður þingflokks sjálfstæðismanna. Soffía Gísladóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Forseti vill geta þess varðandi þinghaldið í dag að ráð er fyrir því gert að ljúka umræðum um dagskrármálin tvö þannig að koma megi þeim til nefnda nú síðdegis. Það er vitaskuld erfitt um það að spá hvenær sú atkvæðagreiðsla getur fram farið. Forseti ætlar að það geti orðið milli 6 og 7 og biður hv. þm. að vera viðbúnir af þeim ástæðum.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða störf þingsins vegna svars frá hæstv. landbrh. við fyrirspurn um sölu ríkisjarða á þskj. 65 sem mér barst fyrir helgina á þskj. 224. Það er algerlega óviðunandi að hæstv. ráðherra svari litlu eða engu af því sem spurt er um. Á þingskjalinu eru fjórar spurningar og í þeirri fyrstu er spurt hvaða ríkisjarðir hafi verið seldar sl. fimm ár. Í svarinu eru aðeins upplýsingar um sölu jarða undanfarin tvö ár. Ég bið um upplýsingar um hverjum hafi verið seldar þessar jarðir og á hvaða verði. Þar eru engin svör nema að ekki sé til samantekt um þessar upplýsingar í ráðuneytinu, að lengri tíma taki að vinna slíka samantekt miðað við tímamörk til að svara fyrirspurnum frá Alþingi og það sé mjög kostnaðarsamt. Hvað er hér á ferðinni, herra forseti? Er enn verið að vinna með hraða snigilsins í þessu ráðuneyti? Ég óskaði eftir þessum upplýsingum hjá Ríkiskaupum eftir að mér barst þetta svar frá hæstv. ráðherra. Ríkiskaup sjá um sölu ríkisjarða. Þar liggja þessar upplýsingar fyrir og ekki mikið mál að taka þær saman en þeir eru ekki tilbúnir að afhenda þær nema með heimild eða fyrir tilstuðlan ráðuneytisins og þar með er þetta algjör fyrirsláttur í svari hæstv. ráðherra. Upplýsingarnar liggja fyrir. Það er ekki rétt sem kemur fram í svarinu, að þær liggi ekki fyrir. Ég spyr: Hvað hefur hæstv. ráðherra að fela í þessum efnum? Þó að menn hafi ekki svarað því hverjir keyptu jarðirnar --- það kemur fram í svarinu að það hafi verið ábúendur --- þá hefði a.m.k. átt að svara því á hvaða verði er verið að selja jarðir í eigu ríkisins, jarðir í eigu almennings. Það er sjálfsagður réttur minn sem þingmanns að fá þær upplýsingar. Í svarinu er vísað í upplýsingalög um að óheimilt sé að veita upplýsingar um einka- eða fjárhagsmuni einstaklinga. Þetta eru ekki hagsmunir einstaklinga, þetta er ekkert einkamál þeirra. Það er verið að selja ríkisjarðir og þess vegna er þetta opinbert málefni. Hvers vegna er bara upplýst um síðustu tvö ár um sölu ríkisjarða? Hvað með þrjú árin þar á undan? Er eitthvað gruggugt þar? Hvers vegna má ekki upplýsa um þau? Ég hefði haldið að það hefði verið til hagsbóta fyrir hæstv. ráðherra að upplýsa um það þannig að það væri þá samanburður milli hans og fyrrv. ráðherra. Hinum spurningunum þremur er illa eða ekki svarað, og þegar svona er staðið að málum gerir það manni ókleift að sinna eftirlitsskyldu og aðhaldshlutverki sem þingmönnum ber að sinna. Herra forseti. Ég vil fá svör frá hæstv. ráðherra um það hvernig standi á því að hann svarar ekki spurningunum á þingskjalinu betur en svona.

Hæstv. forseti. Þegar stórt er spurt verður auðvitað að svara af vandvirkni. Hv. þm. sem ann mannréttindum og frelsi einstaklinganna og hefur staðið að lagasetningum til að vernda þann rétt hlýtur að skilja að hér verður að fara að þeim reglum, og það vil ég gera. Réttur einstaklinganna í þessu efni er stór. Árið 1998, löngu áður en ég kom í þetta ráðuneyti, var jarðadeild ráðuneytisins gagnrýnd harkalega af Ríkisendurskoðun. Í framhaldi af því og í maí 1999 voru settar mjög skýrar reglur í samráði við ríkisendurskoðanda um hvernig staðið skyldi að sölu ríkisjarða. Í fyrsta lagi á að auglýsa og selja í gegnum Ríkiskaup allar þær jarðir sem seldar verða á frjálsum markaði, og sá sem hæst býður fær jörðina keypta. Í öðru lagi lá líka fyrir að það er vilji þingsins, og lög um það samkvæmt 38. gr. jarðalaga, að bændur sem búið hafa á jörðum sínum í tíu ár eða lengur eiga ótvíræðan kauprétt á jörðum sínum. Í þriðja lagi eiga sveitarstjórnir einnig rétt á að kaupa jarðir án auglýsingar. Þetta er í þeim farvegi. Hvað söluverð einstakra ríkisjarða varðar, hv. þm., hefur úrskurðarnefnd um upplýsingamál komist að þeirri niðurstöðu að upplýsingar um söluverð ríkisjarða sem seldar eru einstaklingum og lögaðilum séu þess eðlis að sanngjarnt sé og eðlilegt að leynt fari í skilningi 5. gr. upplýsingalaga, nr. 50/1996, og séu þar af leiðandi undanþegnar aðgangi almennings. Það gildir þó ekki ef kaupsamningum eða afsölum sem innihalda upplýsingar um kaup- eða söluverð hefur verið þinglýst. Í öllum tilvikum þar sem ríkisjarðir eru seldar er það hlutverk kaupanda að þinglýsa kaupsamningi og greiða af því kostnað. Landbrn. hefur því ekki upplýsingar um hvort einstökum kaupsamningum hefur verið þinglýst eða ekki. Það er sem sé verkefni þess sem keypt hefur. Starfsmenn landbrn. eru bundnir þeirri þagnarskyldu sem hvílir á opinberum starfsmönnum. Þeir mega þannig ekki upplýsa hvert söluverð einstakra ríkisjarða hafi verið hafi kaupsamningum eða afsölum sem innihalda slíkar upplýsingar ekki verið þinglýst að viðlagðri þeirri ábyrgð sem því fylgir. Þetta er svona flókið. Síðan er auðvitað margt í fyrirspurn hv. þm. sem ekki er hægt að svara eins og hvert hafi verið markaðsverð jarða á einstökum svæðum. Markaðsverð getur orðið til af ýmsum ástæðum. Sumir bjóða hátt til að ná í kæra jörð sem þeir vilja eignast. Markaðsverðið er mjög misjafnt eftir landshlutum o.s.frv. Það er engin leið fyrir ráðuneytið að leggja mat á það. En þessari fyrirspurn hefur verið svarað með þeim hætti sem ráðuneytið taldi sig ráða við lögum samkvæmt og innan þeirra tímamarka sem þingið hefur sett slíkum fyrirspurnum.

Herra forseti. Meginrök hæstv. ráðherra fyrir því að svara ekki þessari fyrirspurn eru þau að það sé ákveðnum takmörkunum háð hver upplýsingaréttur almennings sé. Herra forseti. Ég tel þá lagatúlkun sem hæstv. ráðherra notar, og kemur fram í svari hæstv. ráðherra við þessari fyrirspurn, vera mjög vafasama og ég tel hana vægast sagt geta stefnt þingræðinu í hættu þegar það gerist hér æ ofan í æ að líkt er saman upplýsingarétti almennings samkvæmt upplýsingalögum annars vegar og upplýsingarétti þingmanna sem telja sig vera að rækja þingskyldu sína um eftirlitshlutverk með framkvæmdarvaldinu hins vegar. Upplýsingalögin sem snerta upplýsingarétt almennings ná ekki til þingsins og það er, eftir því sem mér sýnist best, af þeim ástæðum að stjórnarskrárvarinn réttur þingmanna til upplýsinga í krafti stöðu sinnar í þinginu er talinn vera fyrir hendi. Þess vegna tel ég mjög vafasamt að líkja þessu tvennu saman og tel það reyndar mjög varasamt þegar sú staða er komin upp trekk í trekk að hv. þm. njóta betri stöðu sem almennir borgarar gagnvart upplýsingalögunum vegna þess að þar hafa þeir þó ákveðið kæruferli, þar hafa þeir ákveðinn rétt og hann er skýr og klár, en upplýsingaréttur þingmanna sem er þó talinn vera stjórnarskrárvarinn réttur þeirra er alls ekki lengur skýr. Herra forseti. Hæstv. landbrh. vísar til verndar upplýsinga um einkamálefni og er þá væntanlega að tala um hluta af fyrirspurnunum --- en hafi ekki verið unnt að upplýsa um það hverjir keyptu, hvað er þá til fyrirstöðu, herra forseti, að því sé svarað á hvaða verði jarðirnar voru seldar? Ég get ómögulega séð að það sé eitthvað sem varði einkamálefni ef um er að ræða nafnlausar upplýsingar þannig að mér finnst ansi margt hæpið í þessu svari, herra forseti. Ég held, og hef reyndar nefnt það hér áður úr þessum ræðustóli og jafnframt komið þeirri ósk á framfæri með forseta þingsins að það sé kominn tími til að forsn. Alþingis taki upp þessar reglur um upplýsingarétt þingmanna og skoði hvert þær eiga að þróast.

Hæstv. forseti. Það fór ekki hjá því að það vekti sérstaka athygli þegar þessu blaði var dreift á borð sem svari við fyrirspurn hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur nú fyrir helgi hversu snautlega var staðið að verki varðandi þetta svar, og farið í alls konar útúrkróka til afsökunar á því að spurningunum er hreinlega ekki svarað, að mínum dómi. Það er t.d. sagt að í landbrn. sé ekki til samantekt um þær upplýsingar sem er beðið um, þ.e. hvaða jarðir hafa verið seldar á undanförnum fimm árum. Ég segi bara, guð hjálpi þessari þjóð ef landbrn. heldur ekki einu sinni skrá yfir þær ríkisjarðir sem verið er að selja í landinu. Hvernig í ósköpunum er hægt að gefa slíkt svar? Það er fleira sem vekur athygli. Eitt af því sem kemur í veg fyrir að hv. ráðuneyti geti svarað er að það kostar að svara. Þeir eru svo illa haldnir að þeir geta ekki keypt penna, eða hvað? Eru tölvurnar bilaðar? Hvað er í veginum? Það er mjög sérkennilegt hvernig þetta er borið á borð hér. Ég verð að segja það. Þeir geta að sjálfsögðu ekki gefið upp söluverðið. Hv. ráðuneyti getur ekki gefið upp söluverðið vegna þess að það varðar upplýsingalög. Það vill nú svo til að það er hv. alþingismaður sem spyr og ráðuneytin hafa upplýsingaskyldu gagnvart alþingismönnum. En menn snúa sig út úr því og vitna til upplýsingalaga sem varða upplýsingar til almennings. Þeir telja sig vera stikkfrí þess vegna. Ég verð að segja að ég mótmæli þessari túlkun.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki fyrsta málið sem kemur upp af þeim toga þar sem hæstv. ráðherrar snúa sig út úr því að svara spurningum sem til þeirra er beint, en ég held að í þessu tilviki megi ganga út frá því sem vísu að þetta sé einhvers konar hrekkjarbragð af hálfu hæstv. landbrh. þegar hann segir eitthvað á þá leið að hann hafi ekki tíma til að svara fyrirspurnum eins og þessum. Hér er það einfaldlega á ferðinni að verið er að selja ríkiseignir. Í rauninni er ekkert annað á ferðinni. Hæstv. ráðherra vill ekki gefa upp hverjum er selt og á hvaða verði. Ef þessi meginregla á að ganga í gegn þá þýðir það að þingheimur getur ekki spurt um nokkurn skapaðan hlut sem lýtur að því að stjórnvöld séu að selja einhverjar tilteknar eignir. Slík regla getur aldrei verið í lagi. Þess utan sem allir geta leitað eftir og fengið þá kaupsamninga þegar þeim hefur verið þinglýst og því verður að telja mjög eðlilegt, virðulegi forseti, að spurningum eins og þessum sé svarað. Það er náttúrlega hreinn og klár brandari þegar hæstv. ráðherra svarar eitthvað á þá leið að það hefði þurft að hafa lengri tíma og menn hafi ekki upplýsingar um hverjum er verið að selja og hvað er verið að selja. Ef þetta er rétt, virðulegi forseti, þá þarf náttúrlega að fara í gegnum allt í þessu blessaða ráðuneyti, þá verður að fara mjög vandlega í gegnum það hvers konar starfsemi fer þar fram. Það liggur alveg fyrir, virðulegi forseti, ef menn vita ekki hvað þeir eru að gera, hverjum þeir eru að selja eða á hvaða verði, þá er þetta miklu alvarlegra mál en menn gerðu sér grein fyrir. Því held ég, virðulegi forseti, að hér sé aðeins á ferðinni hrekkjarbragð af hálfu hæstv. landbrh. Hann muni koma hér síðar með miklu betri og nákvæmari upplýsingar, ef ég þekki hæstv. landbrh. rétt. Ég held að hann hafi bara verið að kanna það hversu langt hann kæmist í spauginu og muni síðar í vetur koma fram með upplýsingar sem skipta máli. Ég trúi því ekki að það sé þannig hjá landbrn. að þeir viti ekki hvað þeir selja og viti ekki hverjum þeir selja.

Herra forseti. Ekki er annað hægt en taka undir þá gagnrýni sem hér er borin fram við afar snautlegum svörum hæstv. landbrh. við þessari fyrirspurn. Beðið er um lista yfir sölu á jörðum sl. fimm ár en komið er með lista yfir tvö ár og röksemdin fyrir því að ekki er komið með ítarlegri svör er að það muni taka lengri tíma að vinna þetta en hér hafi verið gefinn. Hæstv. ráðherra getur sjálfur í megindráttum skammtað sér tíma, a.m.k. borið fram ósk um það, verkið sé svo mikið umfangs að óskað verði eftir fresti til að skila því. En auðvitað eiga slíkar upplýsingar að liggja fyrir. Það er fráleitt að bera því við að ekki megi gefa upp söluverð á eignum. Það þarf hvort eð er að leita heimilda í fjárlögum í langflestum tilvikum til að selja jarðir og þá er náttúrlega eðlilegt líka að verð geti legið fyrir og það gefið upp. Einnig er fáheyrt ef ríkið er að selja eignir sínar án þess að gengið sé frá sölumálum á eðlilegan og fullnægjandi hátt eins og að þinglýsa þeim. Mér finnst því, herra forseti, að upplýsingar hæstv. ráðherra bendi frekar til þess að slælega sé að unnið, ef satt er sem hæstv. ráðherra sagði hér að það væri hipsumhaps hvort gengið væri frá þinglýsingum á kaupsamningum. Herra forseti. Ég vil ítreka í lokin að þarna er verið að skjóta sér undan að svara því eðlilega sem spurt er um og miklu heiðarlegra er að svara strax heldur en að láta pína svör út úr sér í smáskömmtum. Það er miklu heiðarlegra að koma bara með þetta strax. En varðandi jarðasölur af hálfu ríkisins þá vil ég láta skoðun mína koma skýrt fram á því að ríkið á ekki að vera að selja jarðir skipulagslaust og án neinnar stefnu 

Forseti vill geta þess vegna þessarar umræðu að svör við fyrirspurnum þingmanna eru vitaskuld á ábyrgð viðkomandi ráðherra en ekki forsn. Að svo miklu leyti sem fyrirspurnum og álitamálum hefur verið vísað til forseta, þá munu þau auðvitað koma til skoðunar í forsn. hér eftir sem hingað til.

Hæstv. forseti. Síðasta ræða hv. þm. Jóns Bjarnasonar bendir til þess að hann þurfi að lesa lagasetninguna og lögin og virða mannréttindin því það er alveg skýrt að það er hlutverk þess sem kaupir að þinglýsa þeirri eign og fyrr er hún ekki komin á það stig en hann hefur gert það. Landbrn. hefur ekki það frumkvæði. Þetta var nú villan. Svo kom auðvitað upp í hv. þm. þessi gamli góði kommi sem ekkert vill selja, jafnvel ekki bændunum sem hafa búið í tíu ár  Síðan voru hér náttúrlega skemmtileg spaugsatriði úr Samfylkingunni sem glöddu hjarta mitt. Mér fannst að lögfræðingar Samfylkingarinnar sem tóku þátt í umræðunni töluðu með fjólubláum augum. Þeir vissu að þeir voru ekki að fara með rétt mál. Þeir vita meira um mannréttindi en þeir létu uppi. En þeir vita líka að lögfræðin er flókin grein og sitt sýnist hverjum. Út frá mannréttindum, og út frá upplýsingalögum hefur ráðuneyti mitt og ég talið skylt að menn héldu utan um mannréttindin í þeim efnum. Við höfum ekkert að fela hvað varðar þetta mál. Það hefur verið unnið eftir þeim reglum sem settar voru í samráði við ríkisendurskoðanda, Sigurð Þórðarson, og í ljósi umræðunnar sem varð hér á haustdögum hef ég beðið hann að fara sérstaklega yfir jarðadeildina og sölu á ríkisjörðum frá 1. maí 1999 með það í huga hvort við höfum ekki staðist allar þær reglur sem settar voru í samráði við hann og ég vona að þær upplýsingar liggi fyrir fljótlega. Því miður, hæstv. forseti, var ekki hægt af mörgum ástæðum sem ég hef rakið að svara þessu máli ítarlegar en hér var gert. Það er ekkert að fela. Það er allt hreint í þessu máli og hefur verið unnið samkvæmt þeim reglum sem settar voru.

Herra forseti. Ég verð að fara fram á það við hæstv. ráðherra að hann komi með afganginn af svörunum, a.m.k. yfir þær jarðir sem hafa verið seldar undanfarin fimm ár því að þær upplýsingar liggja fyrir og ætti ekki að vera neitt mál fyrir hæstv. ráðherra að bera sig eftir þeim hjá Ríkiskaupum. Ég fer því fram á að hér komi viðbótarsvör. Það var enginn að efast um rétt ábúenda í gildandi jarðalögum til að kaupa jarðir sínar, enginn var að efast um þann rétt. Ég hef ekki verið nokkurs staðar á móti því að selja ríkisjarðir, það er í góðu lagi. En upplýsingar um hvað verið er að selja eigur ríkisins á, eiga auðvitað að koma hér fram. Upplýsingalög gilda ekki um þingmenn. Þeir verða að fara þá leið sem ég er að fara sem þingmaður  Síðan vil ég, herra forseti, vísa til föðurhúsanna þeim ummælum sem hæstv. ráðherra hafði um félaga mína, löglærða, í Samfylkingunni. Það er náttúrlega fyrir neðan allar hellur fyrir ráðherra að koma með slík ummæli úr ræðustól Alþingis. Hér hafa ekki komið svör við þeim spurningum sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra varðandi söluverð. Það er þó lágmark að koma fram með hvað verið er að selja þessar jarðir á, þegar menn nefna ekki hverjum er verið að selja. Hvað er verið að selja jarðirnar á? Er verið að gefa þær? Í fjölmiðlum hafa verið ummæli um að verðið sé óeðlilega lágt. Er ekki langbest fyrir hæstv. ráðherra að upplýsa það, herra forseti, á hvað ráðherrann og hans menn eru að selja þessar jarðir sem eru í eigu almennings?

Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. sagði í ræðu sinni áðan að sá sem hér stendur og fleiri hafi vísvitandi farið með rangt mál og þeir hafi vitað af því. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að aumari afsökun hef ég vart heyrt þegar hæstv. ráðherrar komast í vandræði á hinu háa Alþingi að útskýra hvað valdi því að þeir svari ekki spurningum, að þeir skuli snúa sig út úr því með þessum hætti. Og þeir bera fyrir sig mannréttindaákvæði. Að bera fyrir sig mannréttindaákvæði þegar kemur að því að kaupa eða selja jarðir, ég hef sjaldan eða aldrei heyrt nokkurn teygja sig jafnlangt í að reyna að slá ryki í augu þingheims. Ég spyr hæstv. ráðherra og hlýt að spyrja hann sem svo: Hvar fór sá sem hér stendur með rangt mál í ræðu sinni áðan? Það er ekki hægt að kasta slíku fram án þess að rökstyðja það á einhvern hátt. Ég geri því skýra kröfu til þess, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra komi í ræðustól og útskýri og segi nákvæmlega til um það hvar sá sem hér stendur og fleiri fóru með rangt mál í umræðunni. Það er ekki hægt að kasta slíku fram með þessum hætti.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. gat þess áðan í svari sínu að ég hefði sagt að ég væri á móti því að ábúendur sem hefðu löglegan rétt til þess að leysa til sín jarðir mættu ekki gera það og það væri mín skoðun. Það er algerlega rangt að ég hafi sagt það. Ég sagði einmitt á hinn veginn að eðlilegt og sjálfsagt væri að ábúendur nýttu sér lagaheimild til þess að leysa til sín jarðir en jarðasala annars mætti ekki ganga stefnulaust fyrir sig. Ég vil óska eftir því, herra forseti, að þó að hæstv. ráðherra eigi í einhverjum vandræðum með að svara þeim orðum sem til hans er beint, þá haldi hann sig samt við þann heiðarleika að hafa rétt eftir sem sagt er í þingsölum.

Herra forseti. Það er dapurlegt að sjá hæstv. landbrh. grípa til ráðs hins rökþrota manns að halda því fram að andstæðingar hans í rökræðu tali gegn betri vitund. Ég vísa alfarið á bug þessum fullyrðingum hæstv. landbrh. og hvet hann til þess að gera þingheimi frekari grein fyrir því hvað hann eigi við með þessu. Ég tel einnig mjög dapurlegt þegar hæstv. landbrh. grípur til þess að segja að lögfræðiálit séu á marga vegu og gefur í skyn að alltaf sé hægt að fá lögfræðiálit fyrir þeirri niðurstöðu sem manni hentar. Það má vel vera, herra forseti, að svo sé. En ég tel það samt sem áður vera svo og get fullyrt það hér aftur og þarf ekki að nota til þess nein fjólublá gleraugu, eins og hæstv. ráðherra er að væna mig um að ég geri, að ég tel þá lagatúlkun sem ég rakti áðan og fram kemur í svari hæstv. landbrh. við umræddri fyrirspurn vera mjög vafasama og ég tel hana vera komna mjög nálægt því að ógna þingræðinu og þeirri hefð sem talin er ríkja í stjórnskipunarrétti og venju að þingið hafi eftirlitshlutverk með framkvæmdarvaldinu. Þetta get ég endurtekið hér og þarf ekki að nota til þess fjólublá gleraugu, herra forseti. Ég tel það reyndar vera svo að sé einhver hér sem talar með fjólubláum augum, þá sé það hæstv. landbrh. Það er skoðun mín.

Herra forseti. Það var helst varðandi þetta með fjólubláu augun í mér sem ég get borið af mér sakir því að ef ég hef séð rétt eru þau blá og svolítið grá. En hvað þessa umræðu varðar liggur það auðvitað fyrir að a.m.k. lögfræðingar Samfylkingarinnar kusu hér að þræða gráa svæðið, hafna því sem stendur í fyrirspurninni að samkvæmt ýmsum lögum eru mál trúnaðarmál af hálfu ríkisins við einstaklinga sem hafa keypt. Ég hef ekkert að fela. Ég hef leitað til löglærðra manna í þessum efnum og góðra lögfræðinga. Ég ætla ekki að gera lítið úr þessum hv. lögfræðingum. Þeir eru ábyggilega starfi sínu vaxnir. En ég verð að styðjast við og fylgja ýmsum mannréttindaákvæðum og upplýsingalögum sem sett hafa verið. Ég vil ekki brjóta á þeim einstaklingum. En ég sagði hér áðan, til þess að það sé alveg ljóst, að ég vil ekki liggja undir sök í þessu máli. Þetta er ekki mitt felumál. Ég hef ekkert að fela í því, ekki eitt einasta atriði.

Gott.

Þess vegna hef ég beðið Sigurð Þórðarson ríkisendurskoðanda að fara yfir störfin frá því að ég kom í ráðuneytið. Í fyrsta lagi til að kanna hvort við höfum farið að þeim reglum sem lögin segja og hvort ekki sé alveg skýrt að við fylgjum því að Ríkiskaup sjái um söluna og þeir sem hæst bjóða hafi fengið keypt á því verði. Í öðru lagi að ábúendurnir, sem eru langstærsti hópur þessa máls, hafi fengið að kaupa, að það mat hafi verið gert af hlutlausum aðila sem hafi tekið þær jarðir út og samningur gerður við þá og svo í hvaða tilfellum samið var við sveitarfélög. Allt er þetta gert eftir skýrum reglum sem ég þarf ekkert að fela. Ég er þannig gerður, hv. þm., að ég vil ekki brjóta á mannréttindum fólksins í landinu. Ég hefði trúað því að Samfylkingin, sem dreymir um að verða stór og öflugur flokkur, vildi líka virða mannréttindi og fara að lögum þessa lands. Ég efast í raun ekkert um það. En svona er málið vaxið, svona liggur þetta svar fyrir. Það gat því miður ekki orðið öðruvísi. 

Virðulegi forseti. Við höldum áfram umræðu sem tók svo til allan föstudaginn þar sem við fjölluðum um frv. hæstv. sjútvrh. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, þar sem sú umræða hafði skilað okkur því að hæstv. sjútvrh., sem reyndar getur ekki verið við þessa umræðu í dag eins og fram kom á föstudaginn, átti í miklum vandræðum með að útskýra þetta tiltekna mál. Ástæða þess, virðulegi forseti, að ég óskaði eftir að fá að taka til máls í þessari umræðu er fyrst og fremst yfirlýsingar hæstv. sjútvrh. þess efnis að það frv. sem hér er, og á að vera liður í einhvers konar sátt eða sáttargjörð að því er varðar stjórn fiskveiða, byggi að hluta til á niðurstöðu auðlindanefndar. Ég vil mótmæla því harðlega. Auðlindanefndin var á sínum tíma sett á stofn í kjölfar þál. sem hafði það að markmiði að reyna að koma upp og leggja til almennar reglur um hvernig náttúruauðlindum yrði ráðstafað og hvernig farið yrði með náttúruauðlindir í þjóðareign. Auðlindanefndin komst að þeirri meginniðurstöðu að haga ætti reglum þannig að allir hefðu jafnan aðgang að þessum auðlindum og þar sem um takmarkaðar auðlindir væri að ræða skyldi reglum þannig háttað að mönnum yrði gefinn kostur á að bjóða í þessi réttindi og öðlast þau réttindi. Meginreglan átti að vera sú að þegar eftirspurn væri meira en framboð af takmörkuðum réttindum þá yrði um að ræða einhvers konar uppboð á þessum réttindum. Það er meginniðurstaða auðlindanefndar og breytir engu um hvaða náttúruauðlind er að ræða. Hins vegar var það þannig í þessari nefnd að ákveðið var að taka eitt viðbótarskref að því er varðaði sjávarútveginn. Þar var opnað á, öfugt við það sem allt stefndi í allan vinnslutíma nefndarinnar til þess að hægt væri að skila einu sameiginlegu áliti, að auk þeirrar meginreglu sem fælist í því að þegar um takmarkaða náttúruauðlind væri að ræða þá skyldu þau réttindi boðin upp og öllum gefinn jafn aðgangur, svokölluð veiðigjaldsleið. Það voru tveir einstaklingar af níu sem lögðu áherslu á þessa leið þegar niðurstaðan kom fram. Þess vegna hefur verið dálítið aumkunarvert, og því miður er hæstv. sjútvrh. ekki við, að hlýða á að þær hugmyndir sem meiri hluti svokallaðrar endurskoðunarnefndar hefur skilað af sér byggi að einhverju leyti á niðurstöðu auðlindanefndarinnar. Þar hefur verið leitað í falskt skjól sem á sér enga stoð í raunveruleikanum. Ég held að það sé mikilvægt að þessu sé til haga haldið í umræðunni því að að miklu leyti hefur hæstv. sjútvrh. reynt að finna sér skjól í því að hér sé um að ræða hugmyndir sem byggi á niðurstöðu auðlindanefndar. Svo er ekki. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta liggi fyrir við þessa umræðu. Það er rétt líka, virðulegi forseti, að halda því til haga að auðlindanefndin svokallaða komst að þeirri meginniðurstöðu að því er varðaði fiskveiðistjórn að byggja ætti á kvótakerfinu, því kerfi sem við höfum á einn eða annan hátt reynt að koma á laggirnar í ein 16--17 ár, ef svo má að orði komast. Hins vegar er ekki hægt að neita því að stór hluti af þeim markmiðum sem reynt hefur verið að ná með fiskveiðistjórninni hefur ekki náðst. Það er umhugsunarefni, eftir 16--17 ár, hvernig á því stendur að á því fiskveiðiári sem nú er nýhafið sé ætlunin að veiða u.þ.b. 330 þús. tonn af bolfiski þegar flest árin áður en þetta kerfi var tekið upp skiluðu 550--600 þús. tonnum af bolfiski. Við hljótum að spyrja: Hvernig stendur á þessu? Það er ekkert sjálfgefið um svör í þeim efnum en þetta er bara hinn harði veruleiki. Þetta er veruleikinn, þ.e. að við erum að taka miklu minna af auðlindinni en við gerðum áður en þetta kerfi kom til sögunnar og við hljótum að spyrja: Er þetta kerfinu að kenna? Hefur þetta eitthvað með veiðarfærin að gera? Hefur þetta með hitastigið í sjónum að gera o.s.frv.? Þetta er staðreynd sem liggur fyrir og ekki verður horft fram hjá. Í öðru lagi er algerlega ljóst að þegar við takmörkum aðganginn að auðlindinni með þeim hætti sem við höfum gert þá hefur það vissulega vegið að minni sveitarfélögum úti á landi. Hvers vegna segi ég þetta? Jú, ef við horfum til þess að þessi byggðarlög hafi fyrst og fremst orðið til út af nálægðinni við auðlindina, út af möguleikanum að fá að nýta auðlindina, út af draumnum um geta vaxið af eigin störfum þá er alveg ljóst að það er búið að taka þennan draum frá þessum byggðarlögum. Þessi takmörkun, með þeim hætti sem við höfum nú gert, hefur gert það að verkum að möguleiki manna á því að byggja sig upp í sjávarútvegi í þessum byggðarlögum er miklu minni. Hann stafar ekki bara af því að það er ekki lengur frjáls aðgangur að auðlindinni heldur líka því að möguleiki á að komast yfir fjármagn í því skyni að kaupa sig inn í greinina er mjög takmarkaður. Það eru ekki hagsmunir fjármálastofnana að stuðla að því að fleiri aðilar komi inn í þessa grein. Við höfum líka séð afleiðingar þessa alls ef við horfum á skólakerfið þar sem það tengist sjávarútvegi. Þar hefur orðið veruleg fækkun. Það er ekki vegna þess að áhugi á greininni hafi minnkað til mikilla muna heldur eru möguleikarnir í greininni miklu minni en áður. Menn hverfa á önnur mið og ég er sannfærður um að eitt stærsta vandamál þessara byggða er að kraftmiklir einstaklingar, sem á árum fyrr hefðu vel getað hugsað sér að fara út í útgerð og fiskvinnslu, sjá ekki tækifæri í því lengur. Þeir leita á ný mið. Þeir leita á ný mið í öðrum greinum þar sem tækifærin liggja. Ég hef rætt þetta við afreksmenn á þessu sviði, hvort þeir sem ungir menn í dag hefðu farið þann veg sem þeir fóru á sínum tíma. Ég hef spurt þá að því hvort þeir mundu sjálfir fara í útgerð í dag. Þeir hafa ekki treyst sér til þess að svara því játandi vegna þess að tækifærin liggja ekki lengur þarna. Ég er sannfærður um að þetta er að verða eitthvert stærsta vandamál byggðanna vegna þess að þegar atorkufólk, öflugt fólk, færir sig úr þessum byggðarlögum þá veikir það þau til mikilla muna. Það er sannleikurinn í þessu öllu saman. Kannski væri hægt að spyrja, þegar menn hugleiða þessa hluti í ljósi hæstaréttardóms sem féll fyrir nokkru og menn hafa túlkað svo að ekki sé mögulegt að takmarka aðgang skipa að auðlindinni, hvort ekki sé þá um leið forsendan fyrir kvótakerfinu fallin. Forsendan fyrir því að menn geti skapað auðlindarentuna er sú að menn geti stjórnað afkastagetu fiskiskipaflotans. Hún verður ekki til með öðrum hætti en að menn aðlagi afkastagetu fiskveiðiflotans afrakstursgetu fiskstofnanna. Þegar menn geta ekki lengur farið þessa leið hljóta þeir að þurfa að spyrja sjálfa sig: Er þá grundvallarforsendan sem allir hagspekingar gefa sér, að til að menn nái því markmiði með kvótakerfinu að til verði tiltekin auðlinda\-renta, þ.e. að við náum á þennan hátt meiri arði af nýtingu á auðlindinni en með öðrum kerfum --- að þessari forsendu fallinni eru þá ekki forsendur kerfisins í raun fallnar, eru þær ekki í raun brostnar? Þetta eru atriði sem ég held að við þurfum að skoða mjög vandlega. Ég ætla ekki að svara þessari spurningu hér enda er ég ekki þess umkominn og hef kannski ekki nægilega yfirgripsmikla þekkingu til þess að svara því. En þetta er eitt af því sem við verðum að ræða. Komist Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að ekki sé hægt að stjórna sóknargetunni með þeim hætti sem gert var fyrr á árum þá stendur eftir sú stóra spurning: Er þá hægt að reikna með því að kvótakerfið, fiskveiðistjórnarkerfið, skili þeim árangri sem að er stefnt? Ég held að þetta sé ein af þeim grundvallarspurningum sem við þurfum að ræða. Frv. sem hér er til umræðu lýtur hins vegar að því að færa tilteknar aflaheimildir frá einum skipaflota til annars og endurspeglar í sjálfu sér ekkert annað en að hér er á ferðinni eitthvert mesta og stærsta skömmtunarkerfi allra tíma. Hvað er það annað en skömmtunarkerfi þegar hæstv. sjútvrh. kemur og leggur fyrir Alþingi frv. sem er í raun og veru ekkert nema afrakstur af kjaraviðræðum smábátamanna og tiltekinna þingmanna stjórnarliðsins, þar sem lagt er til að tilteknar aflaheimildir séu færðar frá einum hóp til annars? Hvað er það annað en niðurstaða stjórnvalda þegar verið er að fjalla um tiltekið skömmtunarkerfi? Það var dálítið fróðlegt á föstudaginn þegar í ræðustól komu nokkrir þingmenn Sjálfstfl. sem voru spurðir þeirrar spurningar hvort þeir gætu ímyndað sér, hvort þeir gætu hugsað sér meira miðstýringarkerfi en það að hæstv. sjútvrh. komi og leggi hér fram frv. sem felur í sér að tiltekinn bátafloti megi núna veiða aðeins meira, gangi hann inn í aflamarkskerfið, sem þýðir um leið að einhver annar floti megi þá veiða aðeins minna. Í því skyni að reyna að ná einhverri tiltekinni sátt er einum hópi skammtað meira á kostnað hins. Það var fróðlegt, eins og ég nefndi áðan, að beina þeirri fyrirspurn til ýmissa hv. þm. Sjálfstfl. sem reyndar eru ekki í salnum einmitt núna, þegar þeir voru beðnir að upplýsa um kerfi sem væri miðstýrðara en þetta, að þá treystu þeir sé ekki til þess að svara því. En síðan án þess að blikna sökuðu þeir þá sem vildu brjóta þetta kerfi upp, þá sem vildu skapa ný tækifæri í þessu kerfi, um að vera bara sósíalista af gamla skólanum, hina verstu. Það er dálítið merkilegt hvernig menn hafa ruglað saman öllum hugtökum í þessari umræðu og hvernig þeir hafa smám saman reynt að sýna fram á að svart sé hvítt og hvítt sé svart. Frv. sem hér um ræðir er í sjálfu sér, eins og ég nefndi áðan, óskaplega rýrt að efni til, fyrir utan hvað það er orðið flókið að lesa þessi blessuðu frv. og varla fyrir nokkurn mann að skilja. Það felur ekkert í sér annað en að það á að leyfa þeim sem voru á þorskaflahámarki að veiða aðeins meira gegn því að þeir komi inn í þetta kerfi í því skyni að reyna að fá fram einhverja sátt eða rólegheit yfir þann hóp. Á móti kemur að þá veiðir einhver annar aðeins minna. Það er bara einfaldlega þannig. Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég vildi taka þátt í þessari umræðu var fyrst og fremst sú að ég vildi fjalla aðeins um þetta og þá ekki síst til að bera af þeim sem hér stendur og fleirum úr auðlindanefnd þær sakir að hugmyndir meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar eigi að einhverju leyti rætur að rekja til niðurstöðu auðlindanefndar. Það er algerlega af og frá. Af því ég nefndi fyrr í ræðu minni afleiðingar fiskveiðistjórnarkerfisins fyrir hinar minni byggðir landsins þá held ég að líka sé mikilvægt að halda því til haga að það liggur alveg kristaltært fyrir að bæði auðlindanefnd og svokölluð endurskoðunarnefnd sem hæstv. sjútvrh. skipaði, báðar þessar nefndir leggja til að ef innheimt verði einhvers konar veiðileyfagjald eða einhvers konar gjald af úthlutuðum aflaheimildum þá skuli það renna til landsbyggðarinnar. Hví skyldi það vera? Hví skyldi það vera að báðar þessar nefndir leggja mikla áherslu á að þetta gjald eða það sem inn kemur renni til þeirra byggða sem að stórum hluta eða stærstum hluta lifa á sjávarútvegi? Það getur ekki verið af annarri ástæðu en þeirri að þau hafi orðið fyrir einhverju tjóni. Menn væru ekki að leggja til aukin framlög til þessara byggða nema þau hafi orðið fyrir einhverju tjóni. Og af hverju skyldu þau hafa orðið fyrir tjóni? Það er vegna þess að þessar byggðir urðu til vegna nálægðarinnar við auðlindina en núna geta þau ekki nýtt hana. Báðar þessar nefndir viðurkenna það í sínum niðurstöðum að þessar byggðir hafi orðið fyrir tjóni. Við skulum líka halda því til haga að það mun án efa verða verkefni okkar í framtíðinni að halda Íslandi í byggð. Það verður erfitt því við verðum í mikilli samkeppni við þau tækifæri sem bjóðast annars staðar. Um leið og þessar minnstu byggðir gefa eftir þá verða hinar næstminnstu byggðir þær minnstu. Girðingarnar færast. Við verðum að tryggja að tækifærin á Íslandi séu eins mörg og við getum skapað því Ísland mun alveg án efa í framtíðinni þurfa að berjast fyrir því að halda sínu fólki. Ég held að við þurfum að hafa þetta í huga þegar við ræðum þessi mál og ég held að við þurfum að ræða í miklu meiri alvöru hvaða árangur hafi orðið af þessu kerfi í stað þess sífellt að öskra, æpa og góla um að þetta hafi náð miklu betri árangri en hugsanlega einhver önnur niðurstaða því það er einfaldlega þannig að nánast allt hefur mistekist sem að var stefnt. Stofnarnir hafa aldrei verið minni. Byggðavandinn hefur aldrei verið meiri. Kannski er það líka svo að áhugi fyrir greininni er miklu mun minni en áður. Virðulegi forseti. Að þessum orðum sögðum og þeim skilaboðum komnum á framfæri að ég mótmæli því harðlega að hæstv. sjútvrh. standi í skjóli auðlindanefndar þegar hann ber fram tillögur embættis- og þingmannanefndar Sjálfstfl., læt ég máli mínu lokið.

Herra forseti. Maður hefur hlýtt á það um langa hríð að hæstv. sjútvrh. hefur hvatt menn til að ganga að tillögum auðlindanefndar, þeirri sáttatillögu sem auðlindanefnd hafi komið sér ásamt um. Fyrir því var það að ég sperrti mjög eyrun þegar ég heyrði hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur upplýsa það hér á föstudaginn er leið að svo hefði þetta ekki verið. Nú kemur upp annar nefndarmaður, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, og upplýsir að veiðigjaldsleiðin hafi verið tekin inn fyrir beiðni tveggja manna í nefndinni, fulltrúa vinnuveitenda, fulltrúa sægreifanna. Þetta eru mikilvægar upplýsingar að ég segi ekki meira. En mér er spurn og vil fá svar. Hvernig í ósköpunum mátti það vera að nefndarálitinu var skilað án þess að upplýsa þetta? Og ofan í kaupið gera þessir tveir fulltrúar LÍÚ í nefndinni ágreining um allt nefndarálitið. Það var ekkert sameiginlegt nefndarálit út úr auðlindanefnd. Þá er það bara að nafninu til vegna þess að þessir tveir menn sem fengu því framgengt að aðferðinni sem frá upphafi átti að beita er laumað þarna inn. Ég hef lesið þetta álit og mér kemur á óvart ef eitthvað finnst í því sem upplýsir þessa mögnuðu stöðu sem kemur upp í nefndinni og afleiðingar þessa. Og nú mæta menn hér eftir dúk og disk og bera af sér sakir, þær sakir sem sjálfur hæstv. sjútvrh. ber á þá, að bera ábyrgð á aðferð og tillögu sem aðeins tveir af níu í nefndinni gerðu að sinni, og var ritstýrt og saman sett niður í Landssambandi íslenskra útvegsmanna.

Virðulegi forseti. Þegar þessir hlutir eru ræddir verða menn að hafa í huga að auðlindanefndin hafði það verkefni að fjalla um allar auðlindir, allar auðlindir sem eru eða kynnu að vera í þjóðareign. Sjórinn var þar undir einnig. Meginregla, meginniðurstaða auðlindanefndar að því er varðar allar auðlindir er sú að þar sem um takmarkaða auðlind er að ræða skulu réttindin verða boðin upp. Það er meginregla að því er varðar allar auðlindir. Þegar kom að sjávarútvegi treysti ákveðinn hópur í nefndinni sér ekki til að standa að þessu.

Einkavinir Davíðs Oddssonar.

Þeir treystu sér ekki til þess að standa að þessari meginreglu þegar að sjávarútvegi kom. Í því skyni að nefndin gæti skilað af sér og skrifað undir sameiginlegt álit var opnað á þessa leið, eins og fram kemur í þeim athugasemdum og fyrirvörum sem þarna koma fram. Virðulegi forseti. Ég taldi sjálfur ekki ástæðu til að fjalla um svo augljósa hluti að meginregla nefndarinnar er skýr. Menn hljóta þá að vera með fyrirvara við meginregluna. Meginreglan er sú að þegar kemur að takmörkuðum auðlindum sem þarf að takmarka aðgang þá skuli þessi réttindi boðin upp, a.m.k. tryggt í alla staði að allir geti haft af þessu jafnan aðgang. Það er meginniðurstaða nefndarinnar. Þessi nefnd var sett á laggirnar til þess að reyna að skapa einhverja sátt og í ljósi þess og í ljósi tilrauna til þess, var opnað á þetta og þeim gefinn kostur á að vera með þennan fyrirvara til þess að við gætum skilað sameiginlegu nefndaráliti.

Herra forseti. Mér var ljóst hver var meginniðurstaðan og meginreglan í sambandi við nýtingu auðlinda Íslands. En hvernig í ósköpunum má það vera að ekki er gerður neinn fyrirvari eða upplýst um hvernig þessi undantekning sem gerð er er til orðin? Nú liggur þetta fyrir. Ég hef haldið því fram opinberlega allan tímann að þeir hefðu aldrei hugsað sér að hverfa í einu né neinu sem skipti máli frá þeirri fiskveiðistjórn sem þeir hafa komið upp. Og hvað skeður svo? Ég sé það og hef reyndar sagt frá því áður að það eru vinir hæstv. forsrh. í nefndinni sem gera honum þann greiða að taka inn þessa aðferð sem þeir allan tímann ætla að viðhafa, og þeim sem lesa skýrsluna er ekki gerð grein fyrir því hvernig þetta er tilkomið. Það er ekki einu sinni minnst á að þetta sé nein undantekning. Það er bara tekið upp sem önnur reglan varðandi sjávarútveginn, þessi ósköp sem við höfðum fyrir augum. En héðan í frá vitum við þetta og ég er þakklátur nefndarmönnunum og hv. þingmönnum sem það hafa upplýst. Hér verður ekkert lengur farið í grafgötur með hvernig þetta er í pottinn búið. Eins blasir alls staðar við í umræðunum að rökþrotin eru slík að það hefur ekkert farið fram hjá mér að hæstv. forseti vor, sem er því miður fjarstaddur, hefur helst viljað skera niður með öllum hætti málfrelsi manna. Við fengum með einhverjum eftirgangsmunum í fyrra að ræða um skýrslu auðlindanefndar og framsögumaðurinn, sá sem hér stendur, 12 mínútur. Þannig er allri þessari afgreiðslu háttað.

Virðulegi forseti. Það hefur kannski ekki heldur komið fram nægilega skýrt í þessari umræðu að þær tvær leiðir sem þó var fallist á þegar rætt var hvernig ætti að innheimta þessi gjöld, þ.e. að gengið var lengra í sjávarútvegi heldur en annars staðar, gerðu báðar ráð fyrir uppboði á tilteknum hluta, líka veiðigjaldsleiðin eins og hún er nefnd í auðlindanefndinni.

En þeir sem gerðu fyrirvara?

Þeir gerðu aðeins fyrirvara um að þeir vildu fara veiðigjaldsleið. Eins og veiðigjaldsleiðin er skilgreind í niðurstöðu auðlindanefndarskýrslunnar kemur skýrt fram að menn geti keypt sig á uppboði inn í þennan tiltekna hundraðshluta þannig að sú veiðigjaldsleið sem embættismanna- og þingmannanefnd hæstv. sjútvrh. komst að er ekki heldur til í skýrslunni.  Virðulegi forseti. Ég ítreka að þær hugmyndir sem koma frá meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar eiga sér litla sem enga stoð í niðurstöðum auðlindanefndar nema ef vera kynni nafnið á veiðigjaldsleiðinni. Í auðlindanefnd er það kallað veiðigjaldsleið, en þar er líka tekið skýrt fram að tiltekinn hundraðshluti skuli vera á markaði á hverju ári. Ég ítreka þetta enn og aftur, virðulegi forseti, og mér þykir miður að hæstv. sjútvrh. er ekki hér í dag. Það vildi þannig til að ég var næstur á mælendaskrá þegar hann kom inn og gat því ekki haldið þá ræðu á föstudaginn að honum viðstöddum sem ég vildi hafa haldið og hélt hér. Hins vegar gerði hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir glögga grein fyrir þessu einnig í máli sínu, en hæstv. ráðherra kom lítið sem ekkert inn á það. Ég vil halda þessu til haga. Veiðigjaldsleið auðlindanefndarinnar er ekki veiðigjaldsleið meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Það lýtur að því hvernig veiðum smábáta skuli háttað í framtíðinni. Þessi mál hafa verið mjög ofarlega á baugi undanfarið, allt frá því í vor þegar ekki var hægt að taka til afgreiðslu frv. sem ég ásamt hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni lagði fram. Það fól í sér mikla bót frá því sem sýnt þótti að mundi verða eins og komið hefur á daginn. Menn hafa séð að þau lög sem gilda núna um smábátana eru óferjandi og óalandi. Þau munu hafa þær afleiðingar, fái þau að gilda áfram, að byggðir komist í stórhættu. Það hefur mikið verið rætt um allt sjávarútvegskerfið á Íslandi. Oft hefur verið talað um hversu mikla óvissu það hefur skapað, hvernig aflaheimildir flytjast frá einum stað til annars með tilheyrandi óöryggi og jafnvel atvinnuleysi og leiðindum. Það hefur verið mikil óánægja með þetta kerfi eins og ég sagði og menn úr öllum flokkum hafa lýst yfir mikilli vanþóknun á því. Samt á innan skamms að leggja fyrir þingið frv. um að festa þetta kvótakerfi algerlega í sessi eins og það er í dag. Ekki nóg með það heldur á frv. sem við erum að fjalla um núna að verða til þess að loka öllu kerfinu, hafa það allt undir þeim lögmálum að menn geti verslað með réttinn til veiða sín á milli án þess að þeir þurfi að svara einum eða neinum til um áhrifin sem það hefur á umhverfi þeirra. Þegar við skoðum útgerðarsögu á Íslandi, sérstaklega ef við hugsum til fyrri hluta síðustu aldar og nokkuð langt fram á seinni hlutann jafnvel, þá er athyglisvert að sjá hve margir menn lögðu mikið á sig til að fara út í útgerð og stunda sjóinn. Þeir voru ekkert að velta því fyrir sér sölu á aflaheimildum sem þeir kynnu að verða sér úti um. Það sem fyrir þeim vakti var að veiða fisk og skapa vinnu og vera hluti og lifandi partur af því samfélagi sem þeir bjuggu í. Því miður er útgerðarmaðurinn í dag í mörgum tilvikum orðinn allt öðruvísi. Hans útgerð fer mikið fram á þann hátt að hann veltir fyrir sér hvernig verðið á kvótanum verði, hvort betra sé að leigja einhverjum eða selja eða kaupa jafnvel. Hann veltir því fyrir sér hvort breyta eigi skipum, stækka þau eða minnka þau, breikka þau eða stytta. Hvað þetta varðar er allt á verri veginn. Það er grátlegt, herra forseti, að horfa upp á að það eigi að leysa vandann sem blasir við hjá mörgum byggðarlögum og mörgum smábátaútgerðarmönnum með því að loka kerfinu og setja þá inn í sama kerfið og allt hitt. Ég leyfi mér að halda því fram, herra forseti, að meiri hluti þjóðarinnar er afar ósáttur við kvótakerfið eins og það er í dag, þ.e. það sem kallað er fiskveiðistjórnarkerfi en menn eru farnir að kalla kvótakerfi. Það eru til dæmi um að menn hafa verið að veiða fisk fyrir nokkrar milljónir. Ég veit dæmi um menn sem veiddu fisk fyrir 60 millj. kr. og þeir þurftu að greiða 30 millj. kr. fyrir það. Hvert runnu þeir peningar? Runnu þeir í sjóði elliheimila, sjúkrahúsa eða skóla? Nei, þeir runnu bara í einhverja hulda vasa sem kannski þurftu síðan ekki að greiða neinn skatt af þeim allt eftir því hvers konar fyrirtæki átti í hlut sem tók við þessari greiðslu. Nú bíða margir smábátamenn og velta fyrir sér hvernig kerfið verði. Þeir velta líka fyrir sér við hvað muni verða miðað þegar ýsunni verður úthlutað. Við hvaða daga? Sumir vona að það verði frá mars á þessu ári til mars á næsta ári. Aðrir vona að það verði frá janúar til janúar og kannski enn aðrir frá október til október, allt eftir því hvaða reynslu þeir hafa af ýsuveiðum. Hið sama gildir um steinbítinn. Svo fara menn kannski jafnvel að hugsa með sér í laumi: Skyldi ekki vera best að selja þennan kvóta bara þegar ég fæ hann? Leggja bátnum og reyna að fá sem mest fyrir? Herra forseti. Það er oft sagt að sjávarútvegskerfið sem við búum við verði að vera stabílt, öruggt og gott. En það kerfi sem við búum við núna er það ekki, einkum vegna þess að aflaheimildirnar færast yfir á æ færri hendur eins og margoft hefur verið sýnt fram á í skýrslum, m.a. góðri skýrslu Byggðastofnunar Um sjávarbyggðir í sókn og vörn. 1. og 2. gr. í þessu frv. gera ráð fyrir því að það fari fram bullandi framsal í kerfinu. Í 3. gr. er síðan talað um byggðakvóta. Hins vegar skilst mér að Byggðastofnun muni ekki fá að úthluta þeim kvóta. Ráðherra mun sjálfur sjá um það. Eftir hvaða leiðum á að fara til þess að úthluta þeim kvóta? Það er talað um að honum eigi að úthluta til þeirra byggða sem illa fara út úr þessum lögum, þeirra byggða sem fara munu illa út úr kvótasetningu á smábátana. Nánast þetta má lesa úr frv. Í athugasemdum við einstakar greinar þessa frv. segir um 3. gr., varðandi heimildina til að útdeila þessum byggðakvóta, sem ég kalla svo, með leyfi forseta: ,,Með slíkri heimild yrði unnt að koma til móts við þau byggðarlög sem mest hafa misst í því efni.`` Þetta býður heim hættunni á illindum, deilum, vonbrigðum og reiði, þegar einn fær úthlutað og annar við hliðina ekki, kannski vegna þess að hann hafði róið á vitlausum dögum, vitlausum tíma. Það ber allt að sama brunni með þetta frv. til laga. Það er ekki gott. Þetta er ekki gott frv. og það mun leiða til mikillar óánægju. Í 4. gr. frv. er viðleitni til að taka á brottkastinu. Þar segir, með leyfi forseta, um heimild til að undanskilja 5% afla hverrar veiðiferðar frá aflamarki skipsins: ,,Sé ofangreind heimild nýtt skulu forráðamenn uppboðsmarkaðarins þar sem aflinn er boðinn upp standa skil á andvirði hins selda afla til Hafrannsóknastofnunarinnar að frádregnum hafnargjöldum og kostnaði við uppboðið. Þá skal útgerð skipsins fá 10 kr. fyrir hvert kíló selds afla, sem skiptist milli útgerðar og áhafnar samkvæmt samningum þar um.`` Eru þetta verðlaun til Hafrannsóknastofnunar? Mér dettur í hug að spyrja, herra forseti, á tímum einkavæðingar, hvort ekki sé rétt að nota þetta fjármagn til þess að láta óháða aðila, eins og það heitir oft, fá þessa peninga, menn sem eru að stunda rannsóknir á lífríki hafsins hér í kring. Ég leyfi mér að nefna t.d. mann eins og Jónas Kristjánsson.  Í 6. gr., herra forseti, er í raun og veru verið að opna á það að viðskipti á milli stóra kerfisins og trillukerfisins geti farið fram. Og það getur verið stórhættulegt að setja allt í þennan eina pott, í einn og sama stóra pottinn, eins og mér sýnist tilhneiging vera til. Ef menn ætla að fara þá leið hljóta líka að vakna spurningar um það hvort þeir bátar sem þessi lög eiga að gilda um eigi þá ekki að fá heimild til að nota sams konar veiðarfæri og hætta á krókum, krókaveiðum og línuveiðum, og fara jafnvel á netaveiðar eða hugsanlega aðrar veiðar sem eru ekki eins vistvænar og krókaveiðar. Það hefur verið mjög ánægjulegt að sjá hvernig lítil þorp voru farin að byggjast upp þegar glufan í kerfinu varð mönnum ljós, þegar fólk sem bjó í litlum byggðum, og býr enn, gat farið að gera út á þessa báta og skapað þannig atvinnu í byggðunum. Það var meira að segja svo, herra forseti, að hús sem stóðu auð fylltust aftur af fólki og það voru margir sem fylltust bjartsýni og gleði yfir því að byggðin þeirra var að lifna við aftur. Og svo þegar kominn er nokkuð góður skriður á lífið í byggðunum ríður höggið af. Stundum hvarflar að mér, herra forseti, að það sé stefna ríkisstjórnarinnar, Sjálfstfl. og Framsfl., að útrýma fámennum byggðarlögum, það sé ekki æskilegt að það sé eitthvað til sem heitir litlar byggðir, í þeirri trú að hið stóra og sterka sé alltaf það besta og hagkvæmasta eins og menn halda gjarnan um fyrirtæki, því stærra sem fyrirtækið er því hagkvæmara er það og betra. En við höfum séð á undanförnum dögum í þjóðlífi voru að það er ekki algild regla. Fiskurinn í hafinu í kringum Ísland er okkar auðlegð, og það er æskilegt og best að sem flestir hafi aðgang að henni og að sem flestir geti notið hennar. Ekki eins og í einhverju grimmu ríki þar sem t.d. olía er eina auðlind landsins og fámenn furstafjölskylda hirðir allan olíugróðann og lætur ekki fátæka þegna þess ríkis njóta neins af þeim olíuauði. Fiskurinn er okkar olía og við þurfum að ganga varlega um dyrnar og gæta þess að eignarhaldið, eins og það er kallað, á fiskimiðum íslensku þjóðarinnar endi ekki í höndum færri og færri manna sem eru ekki í tengslum eða sambandi við fólkið í landinu.

Herra forseti. Það er eiginlega svolítill vandi að ákveða hvar maður eigi að byrja og hvar enda eða hvernig maður eigi að takmarka sig í umræðum um þessi mál. Um þetta má í sjálfu sér hafa bæði langt mál og stutt. Ég ætla ekki að endurtaka margt sem þegar er komið fram í umræðunni, gagnrýni á þessa málsmeðferð, heldur vísa til þess sem sett var fram, bæði af hálfu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og fleiri hér í löngum umræðum sl. föstudag. Í fyrsta lagi er þó óhjákvæmilegt að staldra aðeins við hina almennu stöðu þessara mála, herra forseti. Ekki verður sagt að það blási sérstaklega byrlega hjá hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórn að koma á einhverjum þolanlegum friði um meðferð þessara sjávarútvegsmála almennt. Ég hygg að þær umræður sem orðið hafa hér á þingi og í þjóðfélaginu undanfarnar vikur, bæði í kjölfar niðurstöðu svokallaðrar endurskoðunarnefndar og í tengslum við málefni smábátanna, segi nú allt sem segja þarf um það hvar menn eru á vegi staddir í þeim efnum. Það er síst friðsamlegra en verið hefur lengst af í þessum efnum, og hvergi í sjónmáli breytingar á núverandi fyrirkomulagi sem einhver sátt virðist geta orðið um. Ég held, í öðru lagi, herra forseti, að saga kvótakerfisins sem verður 19 ára gömul núna innan skamms --- 18 ára verður kerfið sjálft núna um áramótin --- sé ágætt dæmi um vegferð þar sem markmiðið gleymist, og aðferðin til að ná markmiðunum fram verður að aðalatriði málsins. Stundum er sagt að menn lendi í styrjöldum eða rifrildi og gleymi svo upphaflega tilefninu, séu orðnir svo uppteknir af leiknum sjálfum, og óneitanlega jaðrar við að þetta hvarfli að manni í sambandi við hið svonefnda kvótakerfi. Það er sárasjaldan rætt um hin upphaflegu markmið kerfisins, sem var að byggja upp fiskstofnana, sem var að koma á réttlátri og sanngjarnri útdeilingu þessara réttinda í ljósi þess að það yrði að takmarka sókn manna í stofnana. Kvótakerfið sjálft, tækið, aðferðafræðin, er orðið aðalatriðið og umræðan snýst um það. Það er næstum orðið markmið í sjálfu sér að verja kvótakerfið sem aðferð, sem kerfi, sem tæki, og upphaflegu markmiðin eru gleymd og grafin. Þannig gerist það, herra forseti, og er svo sem ekki nýtt í mannkynssögunni, að fyrirbæri af þessu tagi fara að lifa af sjálfu sér, óháð þeim markmiðum sem þau voru upphaflega innleidd til þess að ná fram. Þannig er þetta í raun og veru orðið í mjög ríkum mæli með þetta blessaða kvótakerfi. Menn eru t.d. orðnir svo uppteknir af því eðli þess að úthluta hlutdeild í fiskstofnunum að heilir fundir og ráðstefnur og þing snúast um þennan þátt málsins, prósentuna, en ekki um það sem þetta á allt saman að snúast um, þ.e. að tryggja réttláta, hófsamlega og þjóðhagslega hagkvæma nýtingu þessarar náttúruauðlindar, og að eftir föngum sé þar við komið sanngjörnum og eðlilegum leikreglum. Ekki minnst, herra forseti, er þetta dapurlegt ef rifjað er aðeins upp hvernig til hefur tekist í sambandi við smábátana. Sú óskiljanlega saga --- það eru sennilega fáir sem kunna skil á henni til hlítar --- er auðvitað alveg ótrúleg og mun einhvern tímann, að mínu mati, eiga eftir að þykja merkilegt dæmi um hroðalega stjórnsýslu. Aragrúi eiginlega tilviljanakenndra ákvarðana og þvingunaraðgerða stjórnvalda telst til hennar, t.d. þegar mönnum er gert að velja um mismunandi leiðir út frá mjög óljósum forsendum sem síðan standast yfirleitt ekki stundinni lengur. Þvingað val er t.d. eitt sem saga þessarar fiskveiðistjórnar smábátakerfisins er alveg vörðuð af. Mönnum eru settir þeir kostir að fyrir þennan eða hinn daginn að nokkrum vikum liðnum skuli þeir hafa valið hvort þeir ætli að taka aflamark eða krókaleyfi, hvort þeir ætli að taka þorskaflahámark eða daga, og í raun og veru er a.m.k. annar kosturinn óljós, ef ekki báðir. Mönnum er engu að síður stillt upp við vegg og þeir látnir velja á óljósum forsendum og fyrr en varir, fyrr en við er litið, skilur þetta allt í einu á milli feigs og ófeigs. Þetta er auðvitað alveg voðaleg aðferðafræði, herra forseti, og ekki von á góðu. Við erum t.d. að ræða þá báta og afkomendur þeirra sem árið 1990 völdu að veiða á svokölluðu krókaleyfi en völdu ekki að fara yfir í aflamark á grundvelli aflareynslu sinnar árin þar á undan. Auðvitað hefur síðan margt gerst í millitíðinni en einu verður varla mótmælt --- það litla sem er eftir af þeim hópi manna sem valdi aflamarkið 1990, kannski par hundrað bátar af þúsund eða svo sem voru í upphafi, hefur auðvitað farið mjög illa út úr hlutunum. Oft hefur verið þar talað um hinn gleymda flota. Mismununin sem hefur komið upp milli aðila eftir því hvaða leiðir þeir völdu --- stundum er það sjálfsagt bara hrein heppni eða tilviljun sem réði --- er auðvitað alveg óheyrileg. Og í þessu stjórnkerfi úir og grúir af dæmum um alveg gríðarlega mismunun, innbyrðis mismunun, eins og t.d. þegar einhverjir gátu sótt um tilraunaveiðileyfi í rækju, innfjarðarrækju, sem breyttist svo í fasta aflahlutdeild í sama staðbundna rækjustofni, sem aftur eftir eitt, tvö, þrjú ár var orðin tugmilljóna króna virði. En þeir sem ekki fengu tilraunaleyfin fengu ekki varanlega úthlutun ári síðar og sátu eftir með sárt ennið. Útgerðaraðilar í sambærilegri stöðu í sama byggðarlagi, hlið við hlið, og ekkert annað en svona slembiaðferðafræði réði þarna úrslitum um mikla hagsmuni. Svo koma stuðningsmenn og verjendur þessa fyrirkomulags og ætla núna að sækja sinn rétt, verja sitt mál, á grundvelli þess að ekki megi mismuna, það sé svo óskapleg höfuðsynd í þessu kerfi, eins og það hafi aldrei komið fyrir áður. Nú veit ég að það er ekki góð aðferðafræði í röksemdafærslu yfirleitt að réttlæta eina vitleysu með því að benda á aðra. En ég held að menn ættu þá að horfa á hvað aftur og aftur hefur gerst í þessu fyrirkomulagi, og upp að vissu marki er dæmt til að gerast í þeim skilningi að ef menn ætla að stjórna þessu og hafa um það einhverjar reglur hafa þær sín áhrif og sínar afleiðingar. Það vitum við. Herra forseti. Það er mjög algengt í umræðum um smábátahópinn andspænis stærri fiskiskipunum að segja að þau hafi aukið hlut sinn og þar með tekið frá öðrum. Og hvaða hugarfari lýsir þetta? Jú, þetta lýsir inn í þennan hugarheim sem ég var að tala um, að kerfið er orðið að markmiði í sjálfu sér. Það er orðið svo fast í hugum manna að svona eigi þetta að vera og geti engan veginn öðruvísi verið en þannig að menn eigi prósentur í stofnunum, og þar með sé auðvitað verið að taka af þeim ef stjórnvöld, löggjafinn, ákveða að gera einhverjar breytingar á kerfinu sem þýða einhverjar tilfærslur eða einhverja þróun í greininni. Niðurstaða þessa, herra forseti, er þá sú að menn eru í reynd að segja: Við fundum upp hið fullkomna og endanlega kerfi með aflahlutdeildarkerfinu á sínum tíma og þeirri viðmiðun sem það studdist við. Það skal um aldur og ævi vera rétt, og ef eitthvað er fært til eða stjórnvöld grípa inn í það með einhverjum hætti þá er verið að taka af mönnum. Þetta er ákaflega hættuleg hugmyndafræði, herra forseti, vegna þess að hún horfir fram hjá mjög mikilvægum grundvallaratriðum þessa máls, sem eru auðvitað í fyrsta lagi sameign þjóðarinnar á auðlindinni, sem er ótvíræður réttur Alþingis til að setja um leikreglur, sem eru atriði eins og atvinnuréttar- og byggðasjónarmið og mörg önnur slík, fyrir utan að sjálfsögðu fiskverndunarsjónarmiðin, sem eiga nákvæmlega sama rétt á sér sem grunnforsendur ákvarðanatöku í þessum efnum eins og önnur. Það er mikill misskilningur ef menn halda að prósentukerfi til einstakra aðila í fiskstofnunum hafi áunnið sér einhvern þann rétt eða það séu einhver þau sanngirnis- og réttlætisrök á bak við það sem geri það að verkum að stjórnvöld séu með bundnar hendur gagnvart því að gera þar á breytingar. Það er ekki svo. Í nágrannalöndunum, þar sem þessu er stýrt með ýmsum mismunandi aðferðum, herra forseti, er þessi hugsun óþekkt af því að menn nálgast þetta ekkert svona. Í Noregi t.d. þegar þeir hafa orðið ítrekað að skera niður veiðiheimildir sínar hefur sá niðurskurður ekki verið látinn ganga jafnt yfir allan flotann. Það var aldeilis ekki þannig þegar kvótinn var tekinn sem mest niður í Noregi hér á árunum að þeirri skerðingu væri útdeilt jafnt, eins og prósentumenn hér mundu að sjálfsögðu heimta í anda þeirrar hugmyndafræði. Nei, það var ekki þannig í Noregi. Þar var smábátaflotanum og dagróðrabátaflotanum hlíft mun meira við samdrætti í bolfiskveiðiheimildum á heimamiðum heldur en stærri skipunum. Menn hefðu væntanlega getað jarmað eitthvað um jafnræðisreglu þar o.s.frv. En fyrir þessu voru efnisleg rök sem voru tekin gild, og hver voru þau? Jú, þau voru að stærri skipin hafa margfalt meiri möguleika, þeim standa opin ýmis önnur úrræði sem smábátum og dagróðrabátum sem nýta stofna og mið næst landinu hafa ekki. Þar með voru menn komnir með efnislegar forsendur til að gera þarna greinarmun á. Að sjálfsögðu þurfa allar aðgerðir stjórnvalda að uppfylla skilyrði skynsamlegrar og sanngjarnrar ákvarðanatöku stjórnvalda í málum af þessu tagi. Að sjálfsögðu þarf að gæta meðalhófs og sanngirni og menn eiga ekki að þurfa að taka á sig breytingar án eðlilegrar aðlögunar að þeim o.s.frv. En Alþingi Íslendinga má stýra þessu og það má taka ákvarðanir um breytingu á þessu kerfi. Það er ekki þannig að menn hafi fundið hinn endanlega sannleik í aflahlutdeildarkerfi á grundvelli veiðireynslu á viðmiðunarárum langt aftur á hinni öldinni og að við sitjum uppi með það um aldur og ævi, ,,ad infinitum``. Það er ekki svoleiðis. Það er ákaflega mikilvægt, herra forseti, að þetta sé undirstrikað vegna þess að mér finnst þetta vera farið að gleymast æ meira út úr umræðunni. Og þá er það auðvitað að gerast sem svo margir óttuðust að þetta kerfi helgi sér sjálft stöðu sem það ætli sér síðan að verja um aldur og ævi hvað sem tautar og raular, hvernig sem það reynist og hverjar sem afleiðingar þess verða. Eigum við þá ekki aðeins að koma að því, herra forseti, hvernig gengur að uppfylla upphaflegu markmiðin með fiskveiðistjórnarkerfinu á grundvelli magntakmarkana, kvótakerfi, á sýnum? Hvernig gengur að byggja upp fiskstofnana? Allir vita hvernig það er á vegi statt. Hvernig gengur að tryggja sanngjarna og réttláta útdeilingu þeirra réttinda, t.d. með tilliti til atvinnuhagsmuna, byggðahagsmuna, sanngjarnrar tekjudreifingar og annarra slíkra hluta sem þarna eiga auðvitað að vera með? Ég býst við að hægt sé að setja á nokkrar ræður um það hvernig útkoma hinna einstöku byggðarlaga er í því sambandi. Þess vegna, herra forseti, er ég að rifja þetta upp og draga inn í umræðuna að þegar menn ræða um hlutdeildir einstakra hluta flotans og hvort þar hafi tiltekinn hópur smábáta aukið sinn hlut eða ekki, þá á ekki að nálgast það mál út frá því að allt slíkt sé í grunninn óréttlátt og þar hafi verið eitthvað frá öðrum tekið, heldur spyrja að hinu: Eru efnisleg, sanngjörn og skynsamleg rök fyrir þeirri þróun sem er þarna að verða? Ég held að miklu nær væri að skoða þetta út frá þeim forsendum. Um smábátakerfið í heild sinni, herra forseti, vil ég segja að lokum, og þá á ég ekki bara við þorskaflahámarksbáta og aðra þá sem undir efni þessa frv. falla, að ég held að það sé algjörlega óumflýjanlegt framtíðarmarkmið, og það má ekki vera inni í einhverri rósrauðri framtíð langt inni í öldinni, heldur sem fyrst, að stokka þetta kerfi algjörlega upp. Það er alveg gjörsamlega glórulaust að ætla að keyra þetta svona áfram gagnvart mönnum hlið við hlið með allri þeirri mismunun og þessu margfalda stýrikerfi sem þarna er á ferðinni. Það verður að setja það í heildarendurskoðun og reyna að ná fram, þó að undangengnu aðlögunartímabili væri, einu samræmdu stjórnkerfi fyrir þessi minni fiskiskip. Allt annað er náttúrlega algjörlega fáránlegt, að það skuli þurfa þessi ósköp, fjórfalt, fimmfalt, sexfalt kerfi eða hvað við eigum að segja það það sé, til að stjórna veiðisókn þessara minnstu skelja, það er algjörlega absúrd. Það er náttúrlega þvílíkur áfellisdómur fyrir framgang þessara mála, bara sú staðareynd að þetta skuli vera svona, að engu tali tekur. Tökum aðrar atvinnugreinar og hugsum okkur t.d. vörubílaakstur eða iðnrekstur, þá væri þetta þannig að fyrir minnstu bílana, sendibílana kannski, væri sexfalt stjórnkerfi á því hvernig menn mættu selja þjónustu sína og starfrækja starfsemi sína á grundvelli leyfa. Ætli mönnum þætti það ekki alveg skínandi? Þá væru sex útgáfur af leigubílaleyfum í Reykjavík. Þetta er auðvitað alveg gjörsamlega fráleitt. Þess vegna sætti ég mig ákaflega illa við að það skuli endalaust verða niðurstaðan hér að reynt sé að setja nýja og nýja plástra á kerfið og það haldi áfram í öllum sínum fjölbreytileik, og oftast hefur tekist að bæta eins og einum til tveimur nýjum hópum við í hverri meðferð. Tökum 3. gr. í frv., herra forseti. Hvers konar plástraverk verður þetta í viðbót við allt hitt? Þúsund lestir af ýsu, þúsund lestir af steinbíti og þrjú hundruð lestir af ufsa. Hvar eru nákvæmnisvísindin á bak við þetta? Af hverju voru þetta ekki 320 lestir eða eitthvað þar um bil? Hvernig á síðan að fara með þetta? Jú, það á að úthluta þessu til eins árs í senn til krókaaflamarksbáta, ekki annarra smábáta, sem gerðir eru út frá sjávarbyggðum sem að verulegu leyti --- af hverju var ekki t.d. sagt þarna að talsverðu leyti eða að þó nokkru leyti? --- eru háðar veiðum krókaaflamarksbáta. Ráðherra setur síðan nánari reglur um þetta í reglugerð. Við vitum alveg hvernig þetta verður síðan á endanum. Enn eitt plástraverkið af þessu tagi, þó í litlu sé, og ég tek að sjálfsögðu fram að ég er ekki andvígur viðleitninni sem ég veit að er þarna á bak við, að mæta sárasta áfallinu sem þessi hópur yrði ella fyrir. En guð minn góður, hjálpi okkur allir heilagir, útfærslan á þessu endalaust. Herra forseti. Ég hlýt að endurtaka það að maður verður ekki beint upprifnari með árunum eftir því sem maður hefur fylgst lengur með þessu og enn á ný koma niðurstöður af þessu tagi upp á borðin hjá okkur. Þó er rétt að hugga sig við það sem jákvætt er, herra forseti, og það kemur fram í 4. gr. frv. Þar finnst mér loksins örla á því að augu manna geta aðeins opnast, það getur aðeins rifað í augasteinana. Það er þó þannig komið að meira að segja hið háa sjútvrn. og ráðherra þeirra mála leggur hér fram í frumvarpsformi efnisatriði sem auðvitað eru seinbúin viðurkenning á einu helsta vandamáli aflamarkskerfisins, sem er brottkastið. Og það er þessi litli vísir að tilraun með meðaflareglu, sem ég hef yfirleitt kallað svo, sem þar er á ferðinni og ég fagna að sjálfsögðu. Mér finnst, þó fyrr hefði verið og löngu fyrr hefði verið, að menn þori þó að reyna eitthvað, prófi, geri tilraun með einhverja reglu af þessu tagi og sjái hvernig það kemur út, og síðan mætti þá reyna að þróa það eitthvað í framhaldinu. Því að ef menn ætla áfram að styðjast við aflamarkskerfið --- sem mér virðist að flestir gefi sér orðið og fáar raddir í mikilli alvöru gera ráð fyrir því að við kæmumst yfir í annars konar takmarkanir, sóknartakmarkanir eða slíkar, nema þá að hluta til að einhverju leyti í blandaðri leið --- þá verða menn og eiga að horfast í augu við það að þessi hætta er samfara aðferðafræðinni umfram ýmsar aðrar, held ég að verði að viðurkennast og hljóti að viðurkennast, vegna þessa eðlis takmörkunarinnar að landaður sé afli sem mæli notkun manna á réttindum sínum, og reyna eitthvað af þessu tagi. Mér finnst að vísu farið hér mjög vægt í sakirnar og um lága hlutdeild að ræða en það er þó allt í áttina 

Herra forseti. Ég vænti þess að hv. þm. Sverrir Hermannsson sé einhvers staðar að hlýða á mál mitt vegna þess að mér var nokkuð í mun eftir að hann fór í andsvör við hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að rifja aðeins upp atriði sem hann kvaðst sakna. Málið er að ég er margbúin að fara með í rauninni það sama og ég sagði í ræðu minni sl. föstudag varðandi annars vegar aðskilnað auðlindanefndar og hins vegar túlkun hæstv. sjútvrh. Ég hef bæði skrifað um þetta pistla og blaðagreinar. Eftir að ég heyrði að hæstv. forsrh. var kominn með túlkun sjútvrh. fór ég hér upp í þinginu með yfirlýsingu um það hvernig málin hefðu staðið. Mér finnst það þess vegna miður að menn séu að uppgötva fyrst núna hvernig í þessu lá. Það sem mér þótti hins vegar merkilegra á föstudaginn var það að eftir að ég var búin að fara yfir málið í ræðustól að viðstöddum sjútvrh., eftir að ég var búin að rekja hvernig hann hafði leyft sér að túlka ýmsar niðurstöður og eftir að hann hafði gefið sér margoft, að mér viðstaddri og öðrum, hvernig mál hefðu verið, þá brást hann ekki við. Hann reyndi ekki að leiðrétta eitt einasta atriði, hann mótmælti engu sem ég sagði, hann sat einungis hér og hlýddi á. Ég veit ekki hvernig á að túlka það, herra forseti, hvort túlka beri það þannig að loksins hafi hæstv. sjútvrh. áttað sig á því að vænlegra er að fara með sannleikann og vera ekki að gefa sér of mikið, eða hvort hann mun eftir sem áður láta eins og hann hafi aldrei heyrt neinar skýringar og halda áfram að spila þá plötu sem hann hefur hingað til spilað. Ég óttast að svo sé vegna þess að það er auðvitað alveg augljóst að strax frá upphafi lá fyrir hvernig hann og ýmsir þeir sem hann vill vinna með ætluðu sér að nýta niðurstöður og mér sýnist því miður að hann sé enn í því farinu. En a.m.k. er búið að reyna að hafa vit fyrir ráðherranum, leiðrétta orð hans og það hefur eins og ég segi verið gert eftir ýmsum leiðum. Svo er að sjá hvort hann tekur tiltali eða leiðréttingum. Þegar ég lauk ræðu minni hér á föstudag átti ég eftir að ræða tvær af greinum frv., tvær þær greinar sem mér finnst hvað áhugaverðastar, sem eru með atriði sem ástæða er fyrir okkur að staldra ögn við, annaðhvort af því að okkur finnst ástæða til að fagna þeim og að þær geti verið vegvísir til framtíðar og til jákvæðari vinnubragða ellegar að við viljum gjalda varhug við einhverju af því sem fram kemur. Í fyrsta lagi, herra forseti, vil ég ræða aðeins um 4. gr. Sú grein snýr að því að nú hefur hæstv. ráðherra loks fallist á þá augljósu staðreynd að það er betra að fá menn til að koma að landi með meðafla eða undirmálsfisk ef þeim er umbunað fyrir það, fremur en að þeim sé refsað fyrir það. Þetta eru sannindi sem við, margir þingmanna, höfum lengi reynt að koma á framfæri eftir ýmsum leiðum. Ég flutti fyrst þingmál á þinginu 1989--1990 þessa efnis, að það væri rétt að sú leið yrði skoðuð að sjómenn fengju andvirði þess afla sem þeir kæmu með, þess undirmálsafla og útgerðin ekki. Þannig yrði tryggt að það yrði ekki beinlínis gert út á þetta. Það var vegna þess að þá þegar, jafnvel áður en lögin urðu algjör aflamarkslög og áður en núgildandi kvótakerfi komst á, þurfti að bregðast við því sem menn eru að bregðast við í dag, eða telja sig vera að bregðast við, þ.e. umræðu um brottkast. Þetta var einungis hugmynd á þeim tíma, eins og það hefur verið fram til þessa, og síðan hef ég tekið þátt í flutningi tillagna í þessa veru og svo er um fleiri þingmenn hér. Því var það að ég bauð hæstv. sjútrh. velkominn í okkar hóp hér á föstudaginn. Ég vænti þess að 4. gr. fái vandlega umfjöllun í nefndinni og okkur takist hugsanlega að opna hana enn frekar. Ég skil vel að menn vilji fara rólega af stað. Það höfum við líka viljað. Við höfum ekki viljað ana að neinu. En við þurfum jafnframt að velta því fyrir okkur hvort það skref sem hér er verið að stíga er nægjanlega stórt til að ná þá því fram sem okkur hefur fundist mikilvægt, þ.e. að tilraunin gengi líka út á að menn sæju með óyggjandi hætti hversu mikið fer aftur í sjóinn eða hefði farið í sjóinn að óbreyttum reglum. Þær skoðanakannanir sem gerðar hafa verið, m.a. sú sem nefnd á vegum sjútvrn. gerði meðal sjómanna og fékk býsna mikla þátttöku, gáfu ákveðnar niðurstöður sem menn leyfa sér samt að vefengja. Ég held hins vegar, herra forseti, að það sé rétt að í þessari umrræðu komi fram að a.m.k. þaðan sem ég kem, þ.e. að norðan, eru reyndir sjómenn að mestu --- ég þori ekki að fullyrða um alla en þeir sem ég tala við eru almennt á þeirri skoðun --- á því að umgengni um auðlindina sé betri nú en hún var áður, að umgengni um auðlindina hafi batnað. Fyrir því eru ýmsar ástæður og ein af ástæðunum er auðvitað sú umræða sem fram hefur farið og sú vitund um mikilvægi þess að við erum hér að nýta sameiginlega auðlind sem ég tel að sé orðin mun útbreiddari eða ríkari en var. Hin greinin, herra forseti, sem ég vil ræða um, sem ég hef svolitlar áhyggjur af, er 3. gr. Það er hinn nýi byggðakvóti sem ég vil fjalla aðeins um. Það sem fram kemur í 3. gr. er tiltölulega fátæklegt, einungis sagt að ráðherra setji nánari reglur um hvernig eigi að úthluta tilteknu magni af fiski en óljóst er í lagagreininni hverjir eigi að fá aflaheimildir. Allt bíður reglugerðarinnar. Við vitum ekki, herra forseti, hvernig þetta mundi verða gert. Það kemur fram að þetta er til þess að bæta aðeins aðstæður þeirra sem nú eru að fara yfir í nýtt kerfi. En getur það verið eina markmiðið með svona kvóta? Þá er hann auðvitað ekki byggðakvóti. Þá er þetta bara útgerðarkvóti. Við vitum að útgerðin í landinu, rétt eins og aflinn þegar hann er seldur, er afskaplega hreyfanleg. Þannig að hér er í sjálfu sér ekki verið að hugsa fyrst og fremst um atvinnuna í landi, a.m.k. ekki samkvæmt textanum í 3. gr., þar sem viðkomandi bátur er skráður. Við hljótum að spyrja í nefndinni: Hverju er verið að svara? Er ætlunin að mæta þörfum þeirrar útgerðar sem gerir viðkomandi bát út, algjörlega án tillits til þess hvar aflanum verður landað og hvar hann verður unninn? Það kom fram í umræðunni á föstudag að ráðherra hafði ekki af því stórar áhyggjur þó þessi afli yrði framseldur innan ársins. Ef hann yrði framseldur til útgerðar á sama stað skipti það ekki máli. Þá fer maður auðvitað að stækka spurningarmerkin: Snýst þetta þá um staðina en ekki bátinn? Eitthvað finnst mér markmiðið með þessu vera óljóst. Sömuleiðis finnst mér að við verðum að velta aðeins fyrir okkur slíkum úthlutunum á verðmætum, því að þarna er bara verið að úthluta verðmætum í raun og veru. Ef viðkomandi fær, vegna þess að hann er talinn eiga að njóta meiri samúðar en aðrir, viðbótaraflaheimildir þá er í raun verið að úthluta tilteknum verðmætum. Þá hljótum við að gera ráð fyrir að það þurfi að setja býsna strangar reglur um það hvernig það verði gert. Það er alveg ljóst, herra forseti, að þó menn hafi haft göfugar ástæður gagnvart byggðum landsins við úthlutun byggðakvóta þá hefur sá kvóti runnið til og frá, ef það má orða þannig, vegna þess að ekki var jafnframt bannað að selja útgerðir eða skip. Mönnum var ekki bannað að skiptast á hlutabréfum. Þess vegna er hluti byggðakvótans núna kominn á forræði Samherja t.d. Ég veit að það var ekki hugsunin upphaflega en svona getur þetta farið. Þannig er eins gott að menn horfi aðeins fram fyrir sig þegar þeir gera breytingar á þessu kerfi. Ég hef oft sagt það úr þessum ræðustól að mér finnst menn oft fara offari, fara mjög glannalega við að breyta löggjöfinni um stjórn fiskveiða vegna þess að mjög oft gerist það að menn þykjast vera með tiltölulega sakleysisleg ákvæði en niðurstaðan getur hins vegar verið sú að þeir flytji til milljónir, tugi milljóna, jafnvel milljarða. Menn neita einatt að horfast í augu við að aflaheimild er ekkert annað en verðmæti, verðmæti sem menn nýta til ýmissa hluta eins og þekkt er.

Herra forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni á föstudag, þegar tíma mínum lauk í þessum ræðustól, er ég hugðist víkja að nokkrum efnisatriðum í frv. þessu. Ég held nú áfram nokkurn veginn þaðan sem frá var horfið. Í fyrsta lagi er í 1. gr. kveðið á um það að veiðileyfi í íslenskri lögsögu verði þrenns konar, þ.e. veiðileyfi með aflamarki, svokallað krókaaflamark og handfæraveiði með dagatakmörkunum, en tvö síðari veiðileyfin eru ætluð smábátaflotanum sem skilgreindur hefur verið við 6 tonn. Í 2. gr. er síðan einfaldlega verið að festa niður svokallaða krókaaflahlutdeild og krókaaflamark. Mig langar því að ræða aðeins um 3. gr. Þar kemur inn það sem menn hafa kallað byggðapott eða uppbótarpott, þ.e. úthlutun til þeirra sjávarbyggða sem hafa verið mjög háðar veiðum krókaaflamarksbáta, eða svokallaðra þorskaflahámarksbáta, við þær reglur sem giltu fyrir 1. sept. sl. Ég verð að segja eins og er að mér finnst þessi ákvæði í 3. gr. ákaflega opin og í raun að Alþingi mundi með samþykkt þeirra framselja vald til ráðherrans. Ráðherrann skal setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis en ákvæðið sjálft er ákaflega opið eins og ég mun núna gera grein fyrir. Í fyrsta lagi stendur í ákvæðinu að ráðherra sé heimilt að úthluta til ,,árs í senn`` og ,,samtals allt að``. Þetta gengur allt út á að ráðherra meti hvort þörf er fyrir úthlutunina. Honum er þetta heimilt, að gera þetta til ,,árs í senn`` og heimilt að úthluta ,,allt að``. Hér er aðeins sagt til um hvað ráðherra er heimilt og honum síðan í sjálfsvald sett hvað hann gerir. Síðan koma pottarnir, 1.000 tonn af ýsu, 1.000 tonn af steinbít og 300 tonn af ufsa til krókaaflamarksbáta sem gerðir eru út frá sjávarbyggðum sem að verulegu leyti eru háðar veiðum krókaaflamarksbáta. Ráðherrann skal svo setja um þetta reglugerð, eins og áður segir. Mér finnst heimildirnar þarna vera ákaflega rúmar. Ég vonast alla vega til þess að í hv. sjútvn. verði þetta ákvæði vandlega rætt og reynt að betrumbæta það. Mér finnst það mikil spurning þegar svona frv. eru lögð fram, að gera þau að lögum án þess að festa þetta meira niður en hér er gert, þar sem ráðherra fær þetta vald til sín, eins og gerð er grein fyrir hér. Að vísu er svona ákvæði í lögunum um stjórn fiskveiða, í 9. gr. minnir mig, svokallaðar bætur þegar verður aflabrestur. Þær eru þó eingöngu til komnar þegar virkilegur aflabrestur verður í einhverri tegund og menn hafa svo sem mótað nokkrar reglur um það, m.a. þegar brestur verður á rækjuveiðum. Síðan kemur 4. gr. þar sem heimild er gefin til að tilkynna afla utan aflamarks. Ég get sagt fyrir mig að ég er hlynntur því að svona ákvæði komi í lög, alla vega meðan við erum með aflamarkskerfi. Það er auðvitað viðurkennt að aflamarkskerfið gerir það að verkum að menn sem gera út lenda iðulega í því að hafa ekki nægar aflaheimildir, fyrir utan það að síðan erum við með ákveðið leigukvótakerfi inni í þessu aflamarkskerfi okkar, þ.e. kvótakerfinu. Það eitt og sér veldur því auðvitað að menn eru í mjög misjafnri stöðu varðandi leigumarkaðinn. Ég get bara skýrt það út með örstuttu dæmi. Ef tveir aðilar leigja sér hvor um sig eitt tonn af þorski og annar býr á Bakkafirði en hinn í Grindavík þá leigja þeir báðir á sömu krónutölu, sennilega á um 130--140 kr. kílóið. Þegar þeir hins vegar fara til veiða þá hagar þannig til, vegna náttúrulegra skilyrða við landið, að fiskur fyrir Suðvesturlandi er jafnan mun stærri en fyrir Norðausturlandi. Hvað gerist þá? Jú, báturinn í Grindavík kemur með tonn að landi, af fiski sem er yfir fimm kíló eða jafnvel stærri, jafnvel þó að veitt sé á króka. Fyrir þann fisk fær hann kannski 250 kr. á kílóið. Þegar báturinn á Bakkafirði kemur að landi með fallþunga fisks á bilinu tvö kíló fær hann fyrir það 130--140 kr. fyrir kílóið, eða nokkuð svipað því og hann leigir kvótann á. Sé það eindreginn vilji stjórnarliða að festa kvótakerfið í sessi til frambúðar þá er náttúrlega augljóst að svona fyrirkomulag getur ekki staðist til framtíðar. Það hljóta allir að sjá. Nema þeir ætli þá að færa byggðina, alla sjávarbyggðina og alla útgerðina inn að því svæði þar sem stærsti fiskurinn er og veiða alltaf ofan af stofnunum. Þetta getur ekki leitt til neins annars. Auðvitað er hægt að mæta svona útfærslu, en þá verða menn að þora að gera það. Það væri best að gera það, ef menn ætla að halda svona á þessu, með því að kvótareikningurinn miðaðist við fallþunga og verðmæti fisks, þannig að þó að báðir leigðu á sama verði þá væri mismunandi frádrag inn í kvótaheimildirnar miðað við þá stærð á fiski sem menn lönduðu. Þannig væri hægt að koma að einhverju leyti til móts við þessa geysilegu mismunun sem er auðvitað bara innbyggð í kerfið vegna þess að náttúrulegar aðstæður við landið eru bara svona. Fiskurinn elst upp við Norður- og Norðausturland en þegar hann er orðinn kynþroska er hann við Suður- og Suðvesturland og að jafnaði miklum mun stærri. Það á að leiðrétta svona mismunun, ætli menn sér að lifa eingöngu við kvótakerfi við framtíðinni sem ég tel mjög misráðið. Ég tel í raun að það sé mjög misráðið sem hér er verið að gera, að setja kvótakerfi yfir smábátana, því að breytileikinn á grunnslóðinni er jafnvel enn meiri heldur á dýpri miðunum. Menn þekkja það að fiskigengd á grunnslóð allt í kringum landið ræðst mikið af hitafari sjávar sem er mjög breytilegt. Ákvæðið um að mega landa afla fram hjá vigt tel ég því til bóta. Fimm prósent finnst mér hins vegar allt of lítið. Ef menn væru raunverulega að gera svona tilraun og vildu sjá hvað kæmi raunverulega að landi þá hefðu menn þetta ákvæði bara opið og gerðu heiðarlega tilraun með það í eitt ár eða tvö ár, og gerðu það jafnt í aflamarkskerfinu, stóra kerfinu, eins og í smábátakerfinu. Ég hlýt að velta því fyrir mér hvort það standist að setja svona ákvæði aðeins inn í smábátakerfið. Hvar er þá jafnræðið milli þeirra sem eru að gera út? Ég er hlynntur því að svona ákvæði komi inn, ekki takmarkað við 5% heldur að það kæmi almennt í flotanum þannig að þau miklu verðmæti sem á undanförnum árum hefur verið hent í sjóinn komi að landi og nýtist íslenskri þjóð. Og síðast en ekki síst til að menn sjái hvað raunverulega er drepið. Ég ætla að þessu sinni ekki að hafa þessi orð fleiri. Í 7. gr. koma inn hinir fjölmörgu pottar, a.m.k. tveir, þ.e. 1.800, 1.500 og 300, og síðan 200 lestir og 600 lestir. Í lokamálsgrein 7. gr. er svo ákvæði um útgerðir þeirra 80--90 báta sem hafa verið á dagatakmörkunum með 30 lestir af þorski sem hámark, og að þeir fái að velja sér að fara yfir í dagakerfið. Ég styð að þeir fái það val. Mér finnst hins vegar þurfa að setja botn í þessa daga og jafnframt að gera dagakerfið mannlegra þannig að það sé ekki skylda 70 ára gamalla manna að róa samfleytt í sólarhring. Það held ég að sé grundvallaratriði. Þá gæti maður alla vega stutt þann þátt málsins þó að ég geti með engu móti fallist á að við séum að fara rétta leið með því að kvótasetja allar fleytur í öllum tegundum.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið afar fróðleg umræða á köflum og lengst af og margt borið á góma sem vert væri að tala um. Mig langar til þess að bæta dálitlu við það sem ég sagði fyrr í umræðunni. Mig langar til að ítreka svolítið það sem ég sagði í sambandi við 3. gr. Ég tel að til hennar sé þannig stofnað að menn þurfi að fara yfir það og endurskoða það. Það er ekki, að mér finnst, bjóðandi upp á það að menn komist að þeirri niðurstöðu að það eigi að úthluta til viðbótar til þessa hóps, til einstaklingsútgerða til þess að rétta hlut byggðarlaga. Rökstuðningurinn er sá að menn hafi verið að fjárfesta í þessu og að það eigi að koma til móts við þá vegna þess að þeir hafi verið að fjárfesta í skipum eða bátum. Þegar þessar tvær röksemdir eru farnar að vega saman myndast náttúrlega mikið óréttlæti milli manna eftir því hvort þeir búa á stað þar sem þeir eiga möguleika á að fá úthlutun af þessu tagi eða hvort þeir búa einhvers staðar annars staðar. Nóg er nú samt. Ég tel að ef þessi úthlutun eigi að hafa einhvern þokkalegan rökstuðning þá verði hún að fara fram á grundvelli byggðasjónarmiða eingöngu og að það eigi að úthluta til fleiri en bara krókaaflamarksbáta. Ég sé ekki hvers þeir eiga að gjalda sem eru í aflamarkinu og eru illa staddir vegna skerðingar ár eftir ár á veiðiheimildum þeirra, þ.e. að þeir sem eru á sambærilega stórum bátum t.d. eða bátum sem eru á sambærilegum veiðum og þarna er verið að tala um, komi ekki til greina við úthlutun á þessum viðbótaraflaheimildum sem þarna er verið að tala um að úthluta til einhverra byggðarlaga. Þessu vildi ég nú bæta við í sambandi við 3. gr. Menn hafa verið að ræða um eðli kerfisins. Ég segi það fyrir mig að aflahlutdeildarfyrirkomulagið er náttúrlega gjörsamlega óviðunandi þegar haft er í huga að mönnum hefur verið úthlutað hér langtímaveiðheimildum. Hvað ef menn fá t.d. úthlutað veiðiheimildum í fiskstofni meðan hann er lítill? Menn vonuðust til þess þegar þetta kerfi var tekið upp að hægt væri að byggja upp fiskstofnana. Ef það hefði nú tekist, hvar stæðu menn þá? Þá segði veiðireynsla þessara manna eða útgerða, þegar kerfið var tekið upp, ekki til um hve mikið þeir ættu að fá að veiða, heldur gæti það verið tvöfalt eða þrefalt ef tekist hefði að byggja upp fiskstofninn því þeir eiga hann allan sem voru við veiðar þegar ákvörðunin var tekin. Það er auðvitað gjörsamlega fráleitt eins og fleira í eignarhaldi veiðiheimildanna. Hins vegar getur aflahlutdeildarkerfi prýðilega gengið upp ef menn væru hér með skilgreindar veiðiheimildir til tiltekinna ára og leigðu þær út frá hinu opinbera til ekki mjög margra ára í einu. Þá getur aflahlutdeilarkerfið verið til mikils hagræðis. Það er í raun nauðsynlegt til þess að gera kleift að leigja veiðiheimildir út til einhvers tiltekins tíma því að annars hafa menn ekki í raun þann tonnafjölda við höndina þegar úthlutað er, þ.e. ef menn ætla að fara að úthluta veiðiheimildum til einhverra ára. Hann verður ekki til fyrr en aflamarkið er ákveðið fyrir komandi fiskveiðiár. Þess vegna mundi þetta nýtast mjög vel og væri eðlilegt í kerfi þar sem veiðiheimildir væru leigðar út. En þegar verið er að úthluta mönnum veiðirétti til án nokkurra endimarka, þá er þetta kerfi fráleitt. Tökum sem dæmi þá sem hafa veitt síld og eiga aflahlutdeild í síld, þessi örfáu skip sem hafa veitt þetta lítilræði sem hefur mátt veiða. Ef þannig væri að norsk-íslenska síldin kæmi á ný að Íslandsströndum og hægt yrði að veiða hana þá ættu örfáar útgerðir alla þá síld. Allir sjá að það er fráleitt. En svona hafa menn nú haft þetta. Einnig hefur borið á góma hér hvernig þetta hafi tekist og ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst alveg ömurlegt að við skulum standa frammi fyrir því að það skuli hafa gengið aftur á bak hjá okkur í öllum botnfiskstegundunum frá því að menn fóru af stað með þessa verndun. Það er búið að fara yfir þessar tölur hérna. En ég bara minni á 1994 vegna þess að þeir sem hafa stutt þetta kerfi sem harðast og borið af því blak á allan hátt hafa haldið því fram að ekkert hafi verið að marka útkomuna á kerfinu fyrr en eftir að farið var að fara eftir tillögum fiskifræðinga. Og mismunur á veiðum og því sem fiskifræðingar hafa lagt til hefur gjörsamlega verið innan allra skekkjumarka, ég mundi segja frá 1990. En ef við tökum bara tölurnar frá 1994 og til dagsins í dag þá lítur dæmið þannig út að nú er ekki hægt að veiða meira úr einum einasta botnfiskstofni en var veitt þá, og næstum allir eru í þannig ásigkomulagi að lagt er til að veiða mun minna en var lagt til og var veitt árið 1994. Þetta er árangurinn. Ég held að tími sé kominn til að menn horfist í augu við að það verður að fara mjög vandlega yfir þessi mál með framtíðina í huga. Ég var á afar fróðlegum fundi, fannst mér, uppi á Akranesi þar sem Hafrannsóknastofnun var að kynna starfsemi sína. Þar var m.a. farið yfir veiðiráðgjöfina og menn veltu hlutunum fyrir sér. Eitt vakti sérstaklega athygli mína. Þarna var einn fiskifræðingur sem var sérfræðingur í karfa. Hann gerði okkur grein fyrir því vandamáli að þeir væru ekki vissir um hvort til væru fleiri karfastofnar og þess vegna þyrftu þeir að hafa borð fyrir báru og leggja til varlegri veiðar en annars þyrfti úr þessum stofnum. Því ef þeir væru fleiri en einn þá væri hættulegt að leggja ekki til minni veiðar í því skyni að koma í veg fyrir að veiðar verði of miklar úr einhverjum stofninum þannig að hann yrði ofveiddur. Á sama fundi var farið yfir þorskveiðiráðgjöfina. Þar kom fram að talið er að hrygning þorsks hér fyrir sunnan land fari stundum allt niður í 30%, en á tímabili var talið að nánast allur þorskur hrygndi hér fyrir sunnan og suðvestan land. Þessi hrygning hefur farið niður í 30% sem hlutfall af allri hrygningunni eins og hún hefur verið mest fyrir Suðvesturlandinu stundum. Menn eru að velta því fyrir sér hvort þetta séu ekki margir stofnar og þá hljóta menn að velta fyrir sér hvernig standi á því að menn hafi ekki sömu áhyggjur af þessum stofnum og af karfanum. Þurfa menn þá ekki að finna leiðar til þess að stýra sókninni í hina einstöku stofna allt í kringum landið í flóum og fjörðum? Ég spyr: Hvernig ætla menn að fara að því ef menn halda áfram að láta útgerðarmenn í þessu landi eiga tiltekna prósentu úr fiskstofnunum? Hvernig ætla menn þá að stjórna veiðum úr einstökum stofnum þegar á þarf að halda að stýra veiðiálagi kannski á einstök svæði og einstaka stofna? Það er útilokað. Það er hins vegar hægt ef menn leigja út veiðiheimildir. Meira að segja er auðveldlega hægt að leigja út og bjóða út veiðiheimildir á tilteknum svæðum. Æðimargt styður það að menn endurskoði þessa hluti alla saman.

Virðulegi forseti. Ég vil bæta örfáum atriðum við umfjöllun mína um þetta frv. nú í seinni ræðu minni. Við erum að ræða frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Ég lýsti því yfir fyrri ræðu minni að ég væri þeirrar skoðunar að hér væri aðeins um plástraaðferð að ræða. Við vitum öll og þjóðin gerir sér grein fyrir því að hér er verið að skera niður úr snörunni þá menn sem byggðu allt sitt, allan sinn vöxt og viðgang, á að hafa fría möguleika í veiðum á utankvótategundum. Það er náttúrlega afleit staða að þurfa að standa frammi fyrir því að setja lög til þess að milda þau áhrif sem heildarkvótasetning hefur á þennan hluta flotans. Ég gat jafnframt um það í fyrri ræðu minni að við verðum öll hér að gera okkur grein fyrir því að staða smábáta er afleit annars staðar á landinu en þar sem möguleiki var á að bæta sér hana upp með því að veiða utankvótategundir. Í mörgum tilfellum er þar hrun í þessum veiðiflokki. Auðvitað hefði maður viljað sjá að hér væri verið að vinna með hugmyndir sem breyttu kerfinu þannig að það yrði skaplegra fyrir alla landsmenn, fyrir landið allt en ekki einvörðungu plástralausn fyrir þá sem eru í verstri stöðu vegna breytinganna núna. Það tel ég afleitt. En til þess að gæta sanngirni --- ég kom líka inn á það í fyrri ræðu minni --- er viðleitni til að gefa mönnum tækifæri á því að koma að landi með meðafla. Ég tel mjög mikilvægt að viðurkenna þá staðreynd að það er nauðsynlegt að menn geti komið með meðafla að landi og hér er talað um 5%. Ég vil þó lýsa því yfir hér og ég hef gert það áður að ég var hjartanlega sammála hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni þegar hann talaði um það áðan að við ættum að gera myndarlegri tilraun hvað varðar meðafla og skoða bara stöðuna á einu til tveimur árum --- það getur ekki riðið baggamun í þessu tilliti --- þannig að við sjáum svart á hvítu hvernig sú staða er. Ég tel að við hefðum átt að gera tilraun með það, alla vega gagnvart þessum hluta útgerðarinnar, smábátaútgerðinni, að skoða það hreinlega í því ljósi. Ég hef áhyggjur af stöðu mála í sambandi við úthlutun á pottum sem og hér eru lagðir til. Það skín í gegn, alla vega eftir mínum skilningi, að hér eru menn fyrst og fremst að hugsa um útgerðaraðilana sjálfa. Raunar er staðan sú að þar sem menn verða fyrir skakkaföllum þá eru náttúrlega í húfi ekkert síður afdrif fiskverkafólks í landi og fólksins sem vinnur í tengslum við útgerðina í landi. Allar tilraunir með byggðakvóta þurfa í raun að miðast við samfélagið í heild sinni þannig að tekin sé ákvörðun út frá heildarstöðu samfélagsins, ekki bara útgerðaraðilans á viðkomandi stað. Auðvitað höfum við reynslu af því, og við vitum hvernig kaupin gerast á eyrinni, að þó svo að útgerðaraðili fái úthlutað slíkum kvóta þá eru menn ekkert bundnir af því að landa og selja á viðkomandi stað þannig að það auki atvinnu eða sé atvinnuskapandi fyrir þá sem hafa lent í vondri stöðu eða byggðarlag sem hefur lent í vondri stöðu. Virðulegi forseti. Ég mun að sjálfsögðu taka þessi mál til umfjöllunar í nefndinni eins og aðrir nefndarmenn. Frv. fer núna til sjútvn. og verður þar til umfjöllunar. Ég vil bara segja að almennt séð eru það auðvitað stórkostleg vonbrigði að menn skuli ekki hafa getað náð farsælli lendingu við að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið í heild sinni með það að markmiði að ná heildarárangri, bæta stjórnina og ekki síst að reyna að brjóta í blað og finna nýjar leiðir til þess að ná þeim markmiðum sem kvótasetning átti að ná upphaflega, þ.e. að fara betur með auðlindina. En eins og margoft hefur komið fram í málflutningi manna hér þá gerum við okkur öll grein fyrir því að við stöndum mjög illa hvað varðar stöðu fiskstofna. Það er alveg ljóst að þetta kerfi okkar, kvótakerfið, hefur ekki náð tilætluðum árangri hvað varðar verndun fiskstofna og þeirrar sýnar að ná hámarksafrakstri. Því er ærið tilefni til þess að feta sig inn á nýjar leiðir í fiskveiðistjórnarkerfinu öllu. En þetta frv. sýnir bara að stjórnarmeirihlutinn ætlar að keyra áfram með óbreytt kerfi eins og raunar hefur margoft komið fram. Nú er byrjað að smíða lög á grundvelli í raun og veru meirihlutanefndarálits sem kom fram hjá nefndinni um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða og ríkisstjórnarmeirihlutinn og þeir embættismenn sem stóðu að þeirri tillögusmíð bera ábyrgð á þeirri línu. Ég held að það sé dapurlegt. Ég held að öll þau markmið sem við erum að reyna að ná og þau vandamál sem við erum að reyna að leysa í sambandi við fiskveiðistjórnarkerfið kalli hreinlega á að við vindum ofan af því kerfi sem hefur leitt okkur fyrir margra hluta sakir í algjörar ógöngur. Sú staðreynd að kerfið leiðir til þess að sjávarbyggðirnar munu enn og aftur komast í vandræði vegna kerfisins er náttúrlega viðurkennd með byggðatengdum kvóta eins og lagt er upp með hér, svokölluðu pottakerfi, vegna þess að sú lína sem er keyrð núna byggir á því að menn geti enn þá fækkað og stækkað fyrirtækin sem eru í greininni og í frv. eru menn einfaldlega að horfast í augu við það að sú mun þróunin verða og sjávarbyggðir geta átt von á því í framtíðinni að tekin verði frá þeim öll lífsbjörg í einu vetfangi eins og gerst hefur í mörgum tilvikum. Þess vegna er svo sorglegt að menn skuli ekki viðurkenna í raun afleiðingar þess sem þeir eru að ákveða með því að keyra vissa línu í sambandi við stjórn fiskveiða eins og reyndar svo margt annað í þessu samfélagi upp á síðkastið, því að afleiðingarnar eru svo augljósar ef leikreglurnar eru þannig að menn mega fara með þetta eins og þeir vilja, kaupa og selja og síðan að fara með fyrirtækin til og frá stöðum eins og þeir kjósa hverju sinni. Þetta eru ágallar. Ég og félagar mínir í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lagt fram stefnu um heildarsýn okkar til þess að vinda ofan af þessu óréttláta kerfi gagnvart sjávarbyggðum. Auðvitað hefði maður viljað að sú leið væri farin í einu og öllu sem við lögðum til, þ.e. svokölluð fyrningarleið með skilyrðum um ráðstöfunarrétt sjávarbyggða o.s.frv. Ég vildi bara að þetta kæmi fram, virðulegi forseti. En svo að maður gæti allrar sanngirni þá eru þarna hugmyndir sem ég tel góðra gjalda verðar, t.d. í 4. gr. Ég held að þar sé fetað inn á þá braut sem við verðum að fara, þ.e. að eitthvert svigrúm sé fyrir meðafla og meðaflalöndun án þess að það komi niður á útgerðaraðilum. Að svo mæltu mun ég vinna að þessu máli í hv. sjútvn., virðulegi forseti.

Herra forseti. Það stóð þannig á hjá mér fyrir helgi að ég átti þess ekki kost að vera viðstaddur umræðuna á föstudaginn var. Ég kem því nokkuð seint til umræðunnar eins og gefur að skilja við þessar aðstæður. Ég vildi engu að síður koma hér upp og reifa aðeins fáein atriði í þessu máli og láta viðhorf mín koma fram auk þess sem störf endurskoðunarnefndarinnar hafa verið töluvert til umræðu eins og heyra mátti í fréttum. Ég tel ástæðu til þess að víkja nokkrum orðum að því máli. Herra forseti. Ég vil fyrst segja að það sem sett hefur verið fram sem aðalatriði málsins er að mikill vafi léki á því að það fyrirkomulag sem gilti fyrir 1. september á veiðum smábáta stæðist ákvæði stjórnarskrár og því bæri nauðsyn til að breyta því fyrirkomulagi með þeim hætti að setja allar veiðar smábáta í kvóta. Ég er ekki sammála þessu sjónarmiði, herra forseti, og ég vil aðeins reifa nokkur atriði því til stuðnings þannig að því verði haldið til haga, a.m.k. upp á seinni tíma, að það er engin lögbundin nauðsyn á því að veiðum, hvort heldur smábáta eða annarra báta, verði stjórnað með hlutdeildarkerfi. Þegar dómur Hæstaréttar féll í desember 1998 fékk ríkisstjórnin nefnd fjögurra manna til þess að greina dóminn og koma fram með tillögur um hvernig ætti að bregðast við honum. Nefnd þessi komst að þeirri niðurstöðu að ákvæði 5. gr. sem þá voru í lögum um úthlutun veiðileyfa stangaðist á við jafnræðisreglu stjórnarskrár og því yrði að gera bragarbót á lögunum hvað það snerti. Það yrði að vera þannig fyrirkomulag að allir þeir sem vildu halda úti skipi til veiða gætu fengið veiðileyfi að uppfylltum almennum skilyrðum um öryggi og búnað og annað þess háttar. Þetta sjónarmið gilti bæði um aflamarksflotann og smábátaflotann þannig að ekki væri hægt annað í ljósi þessa dóms en að breyta lögum á þennan veg. Af því leiddi að ef menn brygðust við samkvæmt þessu áliti þá mundi sú staða vera uppi hvað varðar smábátakerfið að allir bátar sem uppfylltu almenn skilyrði þess kerfis gætu fengið veiðileyfi þannig að fjöldi bátanna í því kerfi gæti vaxið endalaust. Það leiddi til þess að þeir gætu aukið veiði sína í tegundum utan kvóta og gengið þannig á rétt annarra sem fyrir voru til veiða úr þessum tegundum. Það var því álit okkar sem stóðum að þessu máli þá að við yrðum að bregðast við með því að takmarka veiðar smábáta með aflamarki. En það var ekki á þeim forsendum að kerfið bryti í bága við stjórnarskrána heldur vegna þess sem mundi leiða af því að opna kerfið fyrir öðrum bátum, með öðrum orðum að sú ákvörðun að hætta að takmarka fjölda veiðileyfa mundi leiða hitt af sér og menn yrðu að bregðast við því. Það er því misskilningur sem hefur stundum verið haldið fram að dómurinn hafi kveðið beinlínis á um að ekki væri heimilt að stjórna veiðum öðruvísi en með aflamarki. Þvert á móti veit ég ekki til þess að í þeim dómi né öðrum sem gengið hafa síðar hafi Hæstiréttur tekið neina afstöðu sem feli þetta í sér. Dómar sem gengið hafa eftir þetta hafa að mörgu leyti breytt því sem við stóðum á þá og síðan vikið hlutum dálítið til baka þannig að töluverðar sviptingar hafa verið í því hvernig skilja beri dóma hvað þetta varðar. Í frv. því sem hér er til umræðu er einmitt vikið að þessu og látið að því liggja að það verði að kvótasetja allar veiðar vegna þess að gildandi fyrirkomulagi hætti til að stangast á við stjórnarskrá. Ég vil aðeins fara nánar ofan í það vegna þeirrar forsögu sem ég rakti áðan sem byggir á því að það var ekki forsenda sjútvn. þá eða stjfrv. að veiðar sem stýrt var með öðrum aðferðum en aflamarki stönguðust á við stjórnarskrána. Sú fullyrðing að þetta sé nauðsynlegt felur í sér tvennt sem ég geri athugasemdir við. Í fyrsta lagi þau viðbrögð sem urðu ofan á og margir töldu rétt. Ég taldi a.m.k. þá að það væri réttur skilningur á dómnum að það yrði að opna veiðileyfin fyrir öllum. Ég hef efasemdir um það nú vegna þess að ef það er réttur skilningur að ekki megi takmarka flotastærð þá er það alveg sérstakt í heiminum því mér er ekki kunnugt um það annars staðar í veröldinni að stjórnvöld hafi ekki þau tæki undir höndum til að stjórna veiðum á sínum miðum, að geta takmarkað flotastærð. Ég tel því að Hæstiréttur hafi ekki kveðið neitt upp úr um að stjórnvöldum sé óheimilt að hafa reglur sem takmarka flotastærð, hvort sem þar er um rúmmetra að ræða eða reglur af öðrum toga, um fjölda veiðileyfa eða slíkt. Það liggja ekki fyrir að mínu viti neinir dómar sem kveða á um að slíkt sé óheimilt. Ég tel í ljósi þess að erlendis er það, a.m.k. þar sem ég veit til, alls staðar heimilt að stjórna flotastærð þá væri það eitthvað sérstakt hér ef íslenskir dómstólar mundu hafna þessu úrræði. Í öðru lagi. Þegar menn segja að það verði að opna veiðileyfin fyrir öllum og það sé í lagi vegna þess að menn hafi aflamarkskerfi þá ganga þeir út frá því að það verði að stjórna með aflamarki, að það sé raunar enginn annar möguleiki. Ég tel að það hafi ekki verið kveðið upp úr með það heldur af dómstólum Íslands að stjórnvöld séu bundin af því að styðjast við aflamarkskerfið. Ég tel að það sé heimilt að stjórna veiðum með öðrum aðferðum sem menn kunna að beita. Þær aðferðir kunna t.d. að vera á þann veg að fjöldi veiðileyfa sé takmarkaður. Þegar menn ræða hlutina eins og gert hefur verið þá gefa þeir sér forsendur sem ég tel að séu umfram það sem hægt er að styðja rökum. Ég vil þó nefna eitt dæmi um hið gagnstæða. Samhliða frv. ríkisstjórnarinnar í desember 1998 sem varð síðar að þeim lögum sem nú eru í gildi varðandi smábátaveiðar var flutt annað frv. um grásleppuveiðar, af því að hið sama var talið gilda um grásleppuveiðar og aðrar veiðar. Grásleppuveiðum var þá eingöngu stjórnað með leyfisveitingum. En sjútvn. lagðist yfir málið og skilaði samhljóða nál. um það mál og lagði til að frv. yrði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari skoðunar. Í áliti nefndarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Eftir nánari skoðun á frumvarpi því sem liggur hér fyrir, meðal annars með hliðsjón af dómi Hæstaréttar frá 3. desember 1998 í máli nr. 145/1998, er það mat nefndarinnar að ekki þurfi að hrófla við ákvæðum laga um grásleppuveiðar. Leyfi til veiða á grásleppu eru annars eðlis en leyfi til veiða í atvinnuskyni eins og þau voru samkvæmt ákvæði 5. gr. laga nr. 38/1990 fyrir breytingarnar sem gerðar voru með lögum nr. 1/1999. Leyfi skv. 5. gr. snerist um takmörkun á rétti til veiða jafnt úr stofnum sem talið er nauðsynlegt að stjórna veiðum úr og stofnum sem talið er óhætt að stunda frjálsa sókn í. Leyfi til grásleppuveiða skv. 7. gr. laga nr. 79/1997 taka eingöngu til veiða á tilteknum fiskstofni og með þeim og tengdum aðgerðum hefur sóknin verið takmörkuð í verndarskyni.`` Nefndin komst því að þeirri niðurstöðu að það væri allt í lagi að hafa veiðileyfi sem væri útgefið eingöngu á tiltekinn stofn og stjórna veiðum með þeim aðgerðum og tengdum aðgerðum sem lúta að því að takmarka sókn. Ég veit ekki betur en þetta kerfi sé enn við lýði í dag hvað varðar grásleppuveiðar. Ég hef engan heyrt halda því fram að þetta fyrirkomulag stangist á við stjórnarskrána. Það er því ekki nauðsyn að menn styðjist við það fyrirkomulagið sem er í dag. Menn geta valið það og menn geta líka valið annað fyrirkomulag. Það er það sem ég legg áherslu á og tel að menn eigi að hafa í huga upp á síðari tíma. Ef þetta verður niðurstaðan þá er a.m.k. ljóst af minni hálfu að menn verða að hafa í huga að þessu má breyta. Í áliti lögfræðinga ráðuneytisins frá 17. maí, sem vitnað er til til að árétta að fara verði þessa leið, er reyndar ekki mjög fast að orði kveðið. Þar er ekki neitt sagt um að það að stjórna veiðum með bundinn kvóta í einni tegund og frjálsum veiðum í öðrum stangist á við stjórnarskrá. Því er heldur ekki haldið fram með afdráttarlausum hætti að það stangist á við stjórnarskrá að takmarka leyfisfjöldann heldur segir í þessu áliti, með leyfi forseta, þegar reifuð hafa verið sjónarmiðin: ,,Þegar þetta er skoðað má vera ljóst að erfitt er að gefa einhlítt svar við þeirri spurningu hvort Hæstiréttur hafi með dómum sínum frá 3. desember 1998 tekið afstöðu til þess hvort takmarkanir 5. gr. þágildandi laga um stjórn fiskveiða stæðust ákvæði 1. mgr. 65. gr. og 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar hvað varðar reglur um krókabáta, enda vafa undirorpið hvor sjónarmiðanna sem hér hafa verið rakin yrðu ofan á ef á reyndi.`` Þannig kveða lögfræðingar ráðuneytisins ekki afdráttarlaust úr um það álit og gefa það ekki sem sitt álit að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða heldur álitamál. Það verður að segjast eins og er að oft hafa menn haft sterkari rökstuðning lögmanna máli sínu til stuðnings en hér er til að dreifa. Ég vil því, herra forseti, koma þessu rækilega til skila þannig að enginn vafi leiki á því að þau sjónarmið sem hafa verið nefnd og hafa verið til staðar frá upphafi halda fullu gildi sínu hvort sem menn fara þá leið sem frv. kveður á um eða ekki. Þá hefur í umræðunni verið vikið aðeins að störfum endurskoðunarnefndar sem ég átti reyndar sæti í. Eins og menn hafa bæði séð og heyrt þá hefur talsvert verið um málið fjallað á opinberum vettvangi. Það sem hefur vakið mesta athygli mína eru ummæli hæstv. sjútvrh. um þá sem ekki styðja afstöðu meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar. Í ræðu hæstv. sjútvrh. sem olli deilum á þinginu í síðustu viku féllu ummæli sem ég tel ástæðu til að staldra við og fara aðeins yfir. Ráðherrann segir í ræðu sinni að hann hafi ekki gert ráð fyrir þeim möguleika að einstakir nefndarmenn hlypu frá samkomulagi sem í ætti að vera innsiglað í álitsgerð auðlindanefndar. Hann segir svo, með leyfi forseta: ,,Í mínum huga er það alveg skýrt að þeir sem aldrei ætluðu sér að ná saman um meiri hluta nefndarinnar og hafa haft það að markmiði að halda uppi ágreiningi eru þeir sem við er að sakast.`` Þetta finnast mér dálítið athyglisverð ummæli. Í fyrsta lagi má benda á að í þessu orðalagi felst að afstaða meiri hluta nefndarinnar hafi verið eitthvert viðmið sem aðrir nefndarmenn áttu að laga sig að. Ég get ekki fallist á að sjónarmið þeirra sem að lokum skipuðu meiri hluta nefndarinnar hafi verið einhver ballest í störfum nefndarinnar og að þeir sem ekki gátu fallist á þau sjónarmið hafi haft það að markmiði að halda uppi ágreiningi. Mér er ekki ljóst hvort hann meinar þessi ummæli til mín eða ekki. Ég vil a.m.k. ekki lesa það með óyggjandi hætti úr þessum ummælum. Ég kýs að bíða þar til ráðherra skýrir þau gagnvart mér eða að setur fram einhver viðbrögð við þessum ummælum. Ég vil hins vegar upplýsa það sem sumir eflaust vita, hvað varðar afstöðu fulltrúa Framsfl. í auðlindanefnd, að annar þeirra studdi fyrningarleið og styður enn og hinn þeirra studdi svonefnda veiðigjaldsleið. Ég veit eiginlega ekki hvernig hæstv. ráðherra getur komist svo að orði, eins og hann gerir, að innsiglað hafi verið samkomulag í auðlindanefnd. Það a.m.k. liggur ljóst fyrir að skiptar skoðanir voru meðal fulltrúa míns flokks. Ég vil segja það fyrir mitt leyti, af því að ég starfaði í þessari nefnd, endurskoðunarnefndinni, að ég er ekki sammála ummælum ráðherra um störf þeirra nefndarmanna sem ætla má að hann beini helst orðum sínum til. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar störfuðu í nefndinni af fullum heilindum, bæði Sighvatur Björgvinsson og Jóhann Ársælsson sem sátu í nefndinni fyrir hönd síns flokks, fyrst Sighvatur og síðan Jóhann, þegar Sighvatur sagði sig frá málinu þegar hann lét af setu á Alþingi. Sama vil ég segja um störf hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar. Ég tel að hann hafi starfað af fullum heilindum og ég tel ummæli í þeirra garð, eins og þau hafa fallið og heyra hefur mátt á opinberum vettvangi, vera ómakleg. Ég vil einnig segja um störf beggja fulltrúa Sjálfstfl., hv. þm. Vilhjálms Egilssonar og Tómasar Inga Olrichs, að ég tel að þeir hafi starfað af fullum heilindum. Ég sé enga ástæðu til að gera neinar athugasemdir við störf þeirra. Ég tel miður að menn fari að ræða um störf nefndarinnar á þessum forsendum sem hér hefur verið gert að umræðuefni, bæði hér í þingsölum og á öðrum vettvangi. Ég tel að það hjálpi ekki í málinu að menn fari að gefa einstökum nefndarmönnum niðrandi einkunnir. Ég hvet menn til að láta af slíku og einbeita sér að því að ræða málið efnislega því að það skiptir mestu máli. Við vitum að í þessu máli sem endurskoðunarnefndin fjallaði hvað mest um og þurfti að glíma við voru tvö mjög ólík sjónarmið. Annars vegar sjónarmið þeirra sem vilja hafa óbreytt úthlutunarkerfi og hins vegar sjónarmið þeirra sem vilja innkalla veiðiheimildir og hafa aðra úthlutun á nýjum forsendum. Samkomulag milli þessara sjónarmiða næst ekki með því að hafna öðru sjónarmiðinu og búa til niðurstöðu sem eingöngu grundvallast á hinu sjónarmiðinu. Samkomulag næst því aðeins að menn taki mið af báðum sjónarmiðum. Það var rætt í fullri alvöru innan nefndarinnar að ná samkomlagi sem tæki tillit til beggja sjónarmiða. Ég er alveg viss um það að ef hæstv. sjútvrh. hefði lagt þeim tilraunum lið þá hefðu menn náð sameiginlegri niðurstöðu í endurskoðunarnefndinni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Hv. þm. átti sæti í nefndinni sem falið var að endurskoða lög um stjórn fiskveiða og hann er því besta vitni um það sem þar gerðist innan dyra. Nú er það svo að hv. þm. sagði að í staðinn fyrir að fella dóma og gefa mönnum einkunnir fyrir frammstöðu sína, þá hefðu menn miklu frekar átt að einbeita sér að því að ræða málið efnislega. Mig langar þá til þess að spyrja hv. þm.: Telur hann að hæstv. sjútvrh. hafi vikið af þeirri leið, að ræða málið efnislega? Mig langar líka til að spyrja hv. þm. hvort hann sé þeirrar skoðunar að sá ófriður sem hæstv. sjútvrh. hefur æst til í kringum niðurstöðu nefndarinnar hafi dregið úr möguleikum til að skapa samstöðu og sátt um þetta mál hér innan dyra. Ég hjó eftir því, herra forseti, að hv. þm. sagði að bæði þingmenn stjórnarliðsins, eða a.m.k. þeir þingmenn stjórnarliðsins og þingmenn stjórnarandstöðunnar sem sæti áttu í nefndinni, hefðu starfað af fullum heilindum. Mér finnst ákaflega mikilvægt að þetta komi fram, herra forseti. Hv. þm. á sæti í nefndinni. Hæstv. sjútvrh. sat hins vegar aldrei í nefndinni en hann hefur komið fram með svigurmæli og digur ummæli um þann tilgang sem vakti fyrir mönnum, m.a. hefur hann aftur og aftur ráðist að hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Mér finnst það mikilvægt fyrir flokk minn og fyrir þann hv. þm. sem ég met mikils, að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson skuli með þessum hætti koma fram og staðfesta það sem við höfum haldið fram, að ummæli ráðherrans eigi ekki við rök að styðjast. Ég ítreka síðan fyrri spurningar mínar um það hvort framganga ráðherrans hafi orðið til að draga úr líkum á sátt í þessu máli.

Herra forseti. Í stjórnmálum skylmast menn stundum og taka tíma í það en slíkir stormar ganga niður. Þegar það gerist eiga menn alltaf þann möguleika að snúa sér að því sem er mikilvægast og það er að tala saman um sameiginlega niðurstöðu. Ég skal ekkert segja um hvort dregið hafi úr líkum á samkomulagi. Ég tel að afturkippur hafi orðið í málinu við það að endurskoðunarnefndin klofnaði. Ég tel líka að vel hafi verið hægt að komast hjá því að endurskoðunarnefndin skilaði fleiru en einu áliti en það þýðir ekki að menn eigi ekki þann möguleika síðar. Menn eiga alltaf möguleika á að ná samkomulagi þegar viljinn er orðinn nógu mikill.

Herra forseti. Hv. þm. lýsir því sem skoðun sinni að það hefði verið hægt að komast hjá því að endurskoðunarnefndin skilaði fleiru en einu áliti. Getur hv. þm. upplýst hvernig hann telur að það hefði verið hægt?

Herra forseti. Á lokastigi í störfum nefndarinnar var rædd ákveðin hugmynd í fullri alvöru sem fól í sér að tekið var tillit til sjónarmiða beggja aðila. Ég tel að góðar líkur hafi verið á því að menn næðu saman á grundvelli þeirra hugmynda. Ég a.m.k. hvatti bæði sjútvrh. til að beita sér fyrir því að ná samkomulagi á grundvelli þeirrar tilraunar og einnig formann Framsfl., hæstv. utanrrh., að menn beittu sér fyrir því að ná niðurstöðu á þessum grundvelli.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri í andsvari til að lýsa ánægju minni með þá lýsingu sem hv. þm. hefur gefið á störfum í endurskoðunarnefndinni. Ég held að hann hafi lýst því í einu og öllu alveg á réttan hátt og ég vil enn fremur lýsa því yfir að ég taldi alveg eins og hann að á síðustu metrunum væri að koma grundvöllur fyrir því að menn gætu nálgast varðandi þau sjónarmið sem uppi voru, en ég er jafnframt þeirrar skoðunar eftir á að hyggja að skilaboð hafi komið ofan frá um að hætta slíkum tilraunum. Ég vil spyrja hv. þm. Kristin H. Gunnarsson hvort hann sé ekki sammála mér í þeirri lýsingu að vinnunni á síðustu metrunum sem mönnum sýndist að væri að skila árangri hefði hreinlega verið ákveðið að hætta og fara yfir í gamla farið sem síðan hefur orðið niðurstaða meiri hlutans.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg augljóst mál hverjum þeim sem vill sjá að sú niðurstaða sem varð, niðurstaða meiri hluta nefndarinnar, er enginn grundvöllur sátta í málinu vegna þess að það er ekki tekið á aðalágreiningsefnunum. Og á meðan menn þæfast áfram á þeirri vegferð eru menn einfaldlega að efna til ófriðar við þau sjónarmið sem andstæð eru málinu. Menn mega svo sem velja sér það og hafa allan þann rétt að velja sér þá leið en sú leið mun ekki skila neinni niðurstöðu sem friður verður um. Ég vil svara hv. þm. þannig að ef hæstv. sjútvrh. hefði beitt sér í því máli undir lok starfsnefndarinnar, þegar við vorum að ræða tiltekna hugmynd í nefndinni, þá trúi ég því að náðst hefði sameiginleg niðurstaða á grundvelli hennar.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. var hann ekki viðstaddur umræðuna, var við önnur störf á föstudaginn. En mig langar að inna hann eftir því hvort hann sé sömu skoðunar og ég sem nefndarmaður í endurskoðunarnefndinni en ég lýsti því yfir þá að strax á fyrstu fundum nefndarinnar hefðu svifið yfir vötnunum tölur um gjaldtökuþol greinarinnar og það kom mjög fljótt upp talan 2,5 milljarðar sem greinin þyldi í gjaldtöku og síðar komu náttúrlega fram hugmyndir á seinni stigum um að aflétta álögum þannig að nettótalan er engan veginn þessir 2,5 milljarðar. En ég held að það sé mjög mikilvægt úr því að við erum að ræða störf nefndarinnar að vita hvort hv. þm. metur hlutina á sama hátt og ég, að í raun og veru hafi kannski einhver öfl þarna innan dyra þegar verið búin að gefa sér niðurstöðu á grundvelli þeirrar hugmyndar að gjaldtökuþolið væri 2,5 milljarðar plús aflétting á álögum á móti, 800 millj. til 1 milljarður.

Herra forseti. Ég vil svo sem ekkert fullyrða um það að menn hafi verið búnir að gefa sér það sem niðurstöðu. Hins vegar kom þessi tala mjög snemma fram í störfum nefndarinnar og ég held hún hafi bara verið lögð fram sem heiðarlegt framlag á þeim tíma til að skapa umræðugrundvöll í nefndinni, og ég held að ekki megi leggja aðra meiningu í hana en það. Ég mundi ekki vilja túlka það á þann hátt að þarna væri fólgin yfirlýsing um gjaldþol og annað slíkt. Þetta var tala eða hugmynd sem við höfðum til umhugsunar innan nefndarinnar og var lögð fram á sínum tíma í þeim tilgangi að skapa grundvöll til að ræða saman á. Ég held að ekki eigi að leggja annan skilning í það og ekki leggja mönnum það til verri vegar þó að þetta hafi verið lagt fram sem hugmynd.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Hér er verið að gera enn eina breytingu á þeim lögum. Ég ætla að sleppa því að ræða almennt um fiskveiðistjórnina, vísindalegar forsendur hennar, aflamark, sóknarmark o.s.frv. en vil geta þess að ég er farinn að setja mikil spurningarmerki við störf Hafrannsóknastofnunar sem eftir 17 ára rannsóknir og starf og skerðingar hefur ekki miðað þjóðinni neitt áfram í því að stækka fiskstofna okkar. Hins vegar er mér þannig farið að þegar gleraugun sem ég horfi á lífríkið með, þ.e. Hafró, eru léleg og ég hætti að treysta þeim, þá hægi ég ganginn en eyk hann ekki. Ég fer ekki að hlaupa, því ég sé ekki neitt. Og það finnst mér að menn eigi að gera. Þeir eiga ekki að koma með hugmyndir um að fara út í óheftar veiðar eins og sumir hafa verið með þegar við vitum ekki neitt. Við búum við afskaplega flókið lagaumhverfi fyrir sjávarútveg. Það er svo flókið að það liggur við að útgerðarmenn, sjómenn og skipstjórnarmenn þurfi frekar að læra lögfræði heldur en gera út og vita hvaða veiðarfæri eigi að nota. Þannig er staðan. Herra forseti. Í 1. gr. er tekið á því að eingöngu eigi að vera til þrjár tegundir veiðileyfa og það er til bóta. Það er hið almenna aflamark, veiðileyfi með krókaaflamarki og svo eru handfæraveiðar með dagatakmörkunum. Reyndar eru þarna undirtegundir því að frystitogarar njóta sérstöðu innan aflamarksins og eflaust eru til fleiri frávik en þetta er til bóta. Reyndar hef ég margoft sagt að ekki fer saman aflamark og sóknarmark samtímis vegna hættu á því að menn misnoti kerfin og landi á milli skipa úti á miðum. Herra forseti. Í 3. gr. er byggðakvóti enn einu sinni og nú á að veita sérstakan kvóta, 2,3 millj. kg á sjávarbyggðir sem eru að verulegu leyti háðar krókaaflamarksbátum. Þarna vakna ýmsar spurningar. Hvað er sjávarbyggð? Er Ísafjarðarbær ein sjávarbyggð eða er Flateyri sérstök sjávarbyggð? Hvað gerist ef maður sem á trillu kaupir aflóga bóndabæ við sjóinn og gerir trilluna þaðan út? Er sú sjávarbyggð ekki verulega háð þessum veiðum? Menn geta örugglega farið að finna fínar smugur í þessu kerfi. Svo kemur upp sá vandi ef veita á þennan byggðakvóta til sveitarfélaga eða hvernig sem menn fara að því, það er reyndar ekkert um það talað, og þá er spurningin: Ef menn landa aflanum á staðnum, er hann þá ekki keyrður burt? Ef menn landa aflanum, geta þeir ekki skipt á einhverjum öðrum afla sem þá er keyrður í burtu? Hefur það eitthvað upp á sig yfirleitt að skikka menn til að veiða á einum stað þegar allt landið er orðið einn fiskmarkaður? Ég hef miklar efasemdir um þennan byggðakvóta. Ég tel að við ættum fyrir löngu að vera búin að læra það að byggðakvóti er ekki góð regla. Herra forseti. Í 4. gr. er nýmæli um brottkast og ég er mjög ánægður með það þó að skrefin séu ekki stór. Þar er gert ráð fyrir að 5% afla í hverri veiðiferð megi teljast eign Hafró og menn fá 10 kr. fyrir kg. Ég hef tvisvar sinnum flutt þáltill. og einu sinni lagafrv. einmitt í þessa veru þar sem ég lagði til að það mætti koma með hvaða afla sem er að landi en menn fengju greitt fyrir það hlutfallslega 7--15%, sem ég held að sé miklu skynsamlegra en að borga mönnum fast verð fyrir kílóið því að þá er ekki lengur hvati fyrir áhöfnina til að fara vel með þennan fisk og selja hann háu verði. Ég legg því til að hv. nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar skoði það hvort ekki sé skynsamlegra að hafa prósentur í staðinn fyrir fast verð fyrir kíló. Herra forseti. Í 7. gr. eru tveir nýir pottar og maður þarf að lesa hana mjög vel til að skilja hvað þar er að gerast eins og alla þessa lagabálka sem fjalla um útgerð á Íslandi. Þar á að veita í fyrsta lagi 3.600 tonn sem á að skerða aflamark annarra skipa í landinu, þ.e. þarna er tekið frá venjulegum aflamarksskipum og sett yfir til krókaaflamarksbáta og þar er um að ræða ýsu, steinbít og ufsa. Þetta eru 3.600 tonn og það á að miða við veiðireynslu frá 1. júní 2000 til 31. maí 2001. Þarna er sem sagt enn verið að nema land. Þarna er enn verið að veita kvóta, þarna er enn verið að búa til sægreifa og hélt ég nú að menn væru komnir með nóg af því. Svo á að veita til viðbótar 200 tonn af ýsu og 600 tonn af steinbít og það skerðir engan. Það er sem sagt tekið frá guði almáttugum eins og oft og tíðum og virðist vera hægt að finna þennan fisk í sjónum og spurning hvort ekki sé hægt að finna hann nokkrum sinnum þannig að allir geti fengið sitt. En þetta er náttúrlega spurningin um hvort menn treysti því að það sé ótakmarkaður fiskur í sjónum og hvort ýsan sem veidd er þarna geti verið veidd af öðrum. Ég hef miklar efasemdir um þessa nýju úthlutun, þetta nýja landnám. Herra forseti. Þetta mikla flækjustig útgerðar á Íslandi er með ólíkindum. Ég held að engri atvinnugrein í heiminum sé eins mikið stýrt, ekki með reglum eða stjórnvaldsaðgerðum heldur með lögum sem er stýrt beint frá hinu háa Alþingi. Öll þessi stýring, öll þessi kerfi kosta sitt. Menn eru að breyta skipum, menn eru að aðlaga sig kerfinu, menn eru að vinna upp á nýtt, menn eru að henda fiski o.s.frv. Einn spurði mig hvað gerðist ef einhver kaupir fisk á 150 kr., veiðiheimildina á 150 kall kílóið, hvað þarf hann að selja hann á? Hann þarf að selja hann á 270 kall. Hvernig fer hann að því? Hann fer þannig að því að allur fiskurinn er ekki undir 5 kg. Og hvernig skyldi hann fara að því að veiða bara 5 kg þorsk úti á miðunum? Spyr sá sem ekki veit. En það merkilega gerist. Menn veiða bara 5 kg þorsk. Það er eins og litli fiskurinn sé horfinn. Auðvitað er honum hent. Herra forseti. Þessi mikla, þunga og flókna lagasetning kostar þjóðfélagið geysimikið en það dugar ekki til. Arðsemin er svo mikil af veiðunum, arðsemin er svo mikil af þessari auðlind okkar að útgerðin skilar samt hagnaði þrátt fyrir allt sem gert er til að reyna að ná hagnaðinum niður.

Herra forseti. Ég heyrði að þingmaðurinn sagði að sumir vildu frjálsar veiðar. Ég hugsa nú að bæði ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal mundum í hjarta okkar vilja frjálsar veiðar. En ég hugsa hins vegar að við séum báðir nokkuð sannfærðir um að þeim yrði illa við komið í framtíðinni eins og málum hefur verið háttað að undanförnu og alla vega ekki nema menn taki upp verulega breytt skipulag. Reyndar hygg ég að frjálsar veiðar muni ekki verða í þeim skilningi í framtíðinni. Þeim muni verða stýrt hvað svo sem við viljum. Hann vék að 5% reglunni. Ég er honum ...

Hv. þm.

Hv. þm. Pétur H. Blöndal vék að 5% reglunni í 4. gr. og ég er honum sammála um að setja þar ákveðna krónutölu sem er þetta lág. Ég held að það sé kannski ekki nægur hvati til þess að koma með þetta að landi, alla vega ef menn mega ekki koma með nema 5%. Þó þeir lendi í því eina veiðiferð að veiða fisk sem þeir eiga ekki heimildir fyrir þá held ég að þetta sé ekki rétt uppsetning og ég tek undir að þetta þurfi að vera öðruvísi útfært. Ég mundi líka vilja spyrja hv. þm. hvort ekki væri hægt að hugsa sér að hluti af hvatanum fyrir því að koma með aflann að landi væri t.d. sá að hluta af verðmætinu yrði varið í Lífeyrissjóði sjómanna til þess að koma í veg fyrir að kjör eldri sjómanna verði enn frekar skert en verið hefur á undanförnum árum og stefnir í.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um að hvatinn eða afgjaldið fyrir þennan kvóta sem ekki á að heyra undir kvóta skipsins verður að fara til einhverra þeirra stofnana sem sjómönnum hugnast. Ég hugsaði á sínum tíma að það væri Hafró sem stundar rannsóknir í þágu útgerðar og sjómanna. Vel má hugsa sér að þetta renni til annarra þarfa, t.d. Lífeyrissjóðs sjómanna eins og hv. þm. nefndi. Ég held að ég hafi meira að segja getið um það í þeirri þáltill. sem ég flutti á sínum tíma að það yrði gert. En það er nauðsynlegt að þetta sé eitthvað sem sjómenn hafa hag af og þeir vilji gjarnan að peningarnir renni til þannig að þeir séu enn þá viljugri til að koma með fisk að landi. Nokkur atriði gera það að verkum að menn mundu koma með fisk að landi. Í fyrsta lagi held ég að öllu fólki leiðist að henda verðmætum og sjómenn eru ekkert undanskildir. Í öðru lagi held ég að allir vilji fara að lögum og sjómenn ekki síður, þ.e. að þeir vilji ekki henda fiski þegar það er bannað. Svo verður að vera ákveðinn fjárhagslegur hvati til að koma með fiskinn að landi og ef verðmæti þess afla sem komið er með að landi rennur að meginhluta til stofnana sem sjómenn eru sáttir við ætti það að vera enn frekari hvati til að koma með þann afla að landi. Mér finnst því að hv. nefnd eigi að skoða hvernig hægt sé að vinna þannig að þessum málum að sjómenn séu hvattir til þess að koma með þennan afla að landi því það er þjóðinni allri til heilla.

Herra forseti. Ég þakka svörin og ábendingar þingmannsins. Hv. þm. sagði að lögin um stjórn fiskveiða kostuðu þjóðfélagið ómælda fjármuni. Þarna víkur hann að afar stóru máli. Ég er honum algerlega sammála um þetta. Ég er alveg viss um að útfærslan á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi með því brottkasti og verðmyndunarkerfi sem tengist því, bæði varðandi leigukvótaverðið og ýmis önnur atriði sem koma fram þegar menn eru að versla eða leigja í þessu kerfi, kostar þjóðina stórfé, einhverja milljarða á ári hverju. Ég hef heyrt hv. þm. Einar Odd Kristjánsson nefna í þessum ræðustól 20 milljarða, ef ég man rétt, einhvern tíma þegar við vorum að ræða þetta, þ.e. í hugsanlegu útflutningsverðmæti þeirra afurða sem gætu komið að landi, m.a. varðandi brottkast. Ég tel að mörg fleiri atriði í núverandi útfærslu á stjórn fiskveiða og verðmætismyndun á fiskinum, þ.e. verðlagningu hans og sölu á markaði og leigusystemið, valdi þessari þjóð miklum skaða og að mikil verðmæti tapist. Ég vil spyrja þingmanninn hvort hann hafi svipuð sjónarmið að þessu leyti og hvort það sem hann sagði áðan um að lögin kostuðu þjóðina stórfé eigi við þessi atriði.

Herra forseti. Það er þekkt í öllu atvinnulífi að eftir því sem fleiri reglur eru, því meira flækjustigið er sem atvinnugreinin þarf að vinna undir, þeim mun minni er arðsemin. Varðandi t.d. framsal á aflaheimildum og annað slíkt, þ.e. ef eignarhald á kvótanum er ekki augljóst og menn þurfa að fara í alls konar tilfæringar og snúninga til að ná því fram sem hver og einn vill, þá kostar það allt. Ég get ekki slegið á hvað er dýrast í þessu. Ég reyndi einu sinni að lesa þessi lög, herra forseti, og taldi mig hafa skilið þau. Svo las ég reglugerðirnar og þær voru svolítið öðruvísi. Svo kynnti ég mér framkvæmdina og þá var það þriðja útfærslan. Maður skilur þessi lög meðan maður les þau. Þetta er þvílíkur frumskógur að ég efast um að okkur núlifandi Íslendingur hafi alveg á tæru bæði lagasetninguna, reglugerðirnar og framkvæmdina og það hlýtur að kosta mjög mikið fyrir útgerðarmenn og sjómenn að starfa í svona frumskógi.

Herra forseti. Sú umræða sem hér hefur staðið í tvo þingdaga er ákaflega athyglisverð. Hún hefur snúist að mínu viti aðallega um þrennt. Í fyrsta lagi um meint gagnsleysi kvótakerfisins. Í öðru lagi um tillögu auðlindanefndar og síðar endurskoðunarnefndar um stjórn fiskveiða. En í þriðja og minnsta lagi hefur hún snúist um frv. sem hér liggur fyrir í dag, herra forseti. Það sem er e.t.v. merkilegast er að hinn fjarstaddi sjútvrh. sneri ræðu sinni líka og að stærstum hluta upp í allt annað en frv. sem við erum að ræða hérna. Herra forseti. Mig langar aðeins að ræða þá þrjá þætti sem umræðan hefur drepið á. Ég ætla að byrja á því að ræða umræðu manna um meint gagnsleysi kvótakerfisins. Það er eftirtektarvert að langflestir sem hér hafa stigið í stólinn úr liði stjórnarinnar hafa fyllst efasemdum í ræðu sinni um það hversu vel kvótakerfið gagnast okkur. En tveir menn aðallega hafa á umliðnum vikum og mánuðum talað þannig og beitt sér með þeim hætti að ekki er hægt annað en draga þá ályktun af verkum þeirra og orðum að þeir hafi ekki mikla trú á aflamarkskerfinu. Þessir menn, herra forseti, eru annars vegar varaformaður þingflokks framsóknarmanna, hv. þm. Hjálmar Árnason, og hins vegar hæstv. sjútvrh. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur í útvarpi og reyndar líka aðspurður í ræðu sinni á föstudaginn síðasta lýst því yfir að hann telji verjanlegt að auka verulega frelsi smábáta án þess að hinn aukni afli sem mundi stafa af því leiddi til skerðingar á aflamarki annarra skipa. Hann hefur sagt sem skýringu á orðum sínum og réttlætingu að hann telji að skekkjan í fiskveiðiráðgjöfinni sé svo mikil að þetta sé heimilt. Ég get ekki dregið aðra ályktun af þessu, herra forseti, en að hv. þm. Hjálmar Árnason sé í reynd fylgjandi því að smábátar með tilteknum takmörkunum megi stunda frjálsa krókaveiði. Hæstv. sjútvrh. greip til þess ráðs fyrr á sumri að lýsa yfir veiðifrelsi varðandi steinbít. Hann var að vísu knúinn til þess að draga það til baka. Ég get hins vegar ekki dregið aðra ályktun af þeirri ákvörðun hæstv. sjútvrh. en hann hafi þarna verið reiðubúinn til þess að fara í ákveðna tilraun sem fólst í því að heimila frjálsar veiðar á tiltekinni fisktegund. Ástæðan hlýtur að vera sú, herra forseti, að hann er líka fullur efasemda um nytsemd aflamarkskerfisins. Ég skal ekki leiða getum að því hvort það er vegna þess skipbrots sem segja má að ráðgjöfin hafi beðið á síðustu árum eða hreinlega hvort hann telji að hægt sé að stýra veiðinni með öðrum aðferðum en kvótakerfinu. Ég held hins vegar að í framhaldi af orðum hv. þm. og hæstv. sjútvrh. sé okkur heimilt að velta vöngum yfir því hvað menn ættu að gera í þessari stöðu. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að það væri í lagi að feta þá braut sem hæstv. sjútvrh. markaði með yfirlýsingu sinni um frjálsar veiðar á steinbít. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að menn ættu að leyfa sér andspænis þeirri niðurstöðu sem fiskveiðiráðgjöfin hefur leitt til, að gera tilraun. Menn ættu að gera tilraun til að leyfa frjálsar ýsuveiðar á smábátum með tilteknum takmörkunum undir ákveðinni stærð og miðað við ákveðnar veiðiaðferðir. Við ættum að sjá hvað út úr því kemur. Eins og hér hefur verið rakið í umræðunni af fjölmörgum þingmönnum er það einfaldlega svo að það er ákaflega ólíklegt að niðurstaðan gæti orðið miklu verri en sú sem við stöndum andspænis núna. Líffræðileg rök mæla með því að slík tilraun yrði gerð á afmörkuðum stofni eins og ýsunni. Herra forseti. Hér hafa nánast allir þingmenn stjórnarliðsins talað í þá veru að þeir séu reiðubúnir til þess að samþykkja frv. sem hér liggur fyrir af því að það er illskásti kosturinn. Það er ekki af því að þeir séu hrifnir af þessu frv. Nei, herra forseti. Það vill svo til að þeim mönnum sem hafa hér talað af hálfu stjórnarinnar tókst ekki þrátt fyrir atbeina okkar í stjórnarandstöðunni að koma í veg fyrir að ákaflega umdeild slæm lög tækju gildi nú í haust sem takmarka mjög umsvif smábátaútgerðar í landinu. Um leið gerist það að verið er að kippa stoðum undan fjölmörgum strandbyggðum víðs vegar um landið. Herra forseti. Ég hlýt að spyrja: Hvað veldur því að hv. þm. eins og Kristinn H. Gunnarsson, Einar Oddur Kristjánsson, Einar K. Guðfinnsson, Hjálmar Árnason, Gunnar Birgisson og e.t.v. fleiri sem ég man ekki á þessari stundu, ætla sér að styðja það frv. sem hér liggur fyrir af því að það er illskásti kosturinn, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason lýsti yfir á föstudaginn? Þó er ljóst að verulegar líkur eru á því að með sameinaðri stjórnarandstöðu og atfylgi þeirra manna í stjórnarliðinu sem eru andsnúnir þeim lögum sem tóku gildi í haust um veiðar smábáta væri e.t.v. hægt að gera árangursríka tilraun til þess að hnika þessum lögum og breyta þessari stöðu. Hvað veldur því að þessir menn fylgja ekki sannfæringu sinni, fylgja ekki því ákvæði stjórnarskrárinnar að fara eftir því sem býr í brjósti þeirra en ekki flokksaganum? Hvað veldur því, herra forseti? Á hæstv. sjútvrh., sem situr í skjóli sægreifanna sem í þessum efnum hafa öll völd í Sjálfstfl., að takast að beygja menn eins og hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, Einar Odd Kristjánsson, Einar K. Guðfinnsson, Hjálmar Árnason og Gunnar Birgisson? Herra forseti. Ég verð ákaflega hryggur ef sú verður niðurstaðan. Það vill svo til að hér á eftir er á dagskrá frv. sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar, Guðjón Arnar Kristjánsson, Karl Valgarður Matthíasson og Árni Steinar Jóhannsson, flytja. Þar gæfist þessum þingmönnum stjórnarliðsins kostur á að láta reyna til þrautar á það hvort hægt sé að bæta aftur hag smábátaútgerðarinnar frá núverandi lausn. Allir þessir þingmenn hafa lýst miklu fylgi við það. Hvers vegna eru þeir ekki þegar á reynir reiðubúnir að gera þessa úrslitatilraun með hag umbjóðenda sinna í huga? Herra forseti. Lýðræðið er merkilegur hlutur. Lýðræðið segir að fólkið í landinu eigi að hafa fulltrúa sína á löggjafarsamkundunni og þeir eigi að þrýsta fram hag umbjóðenda sinna. Endurteknar skoðanakannanir hafa sýnt að í landinu er mikið fylgi við að skella þeim lögum sem tóku gildi í haust og rétta aftur hag smábátaútgerðarinnar. Lýðræðið er hins vegar svo kynleg skepna að þessi vilji nær ekki inn í raðir stjórnarliðsins. Við vitum að stór hluti þeirra landsmanna sem fylgja stjórnarflokkunum í landinu er þeirrar skoðunar að bæta eigi hag smábátaútgerðarinnar og reisa hana aftur til þess sem hún var fyrir gildistöku þessara laga. En forustumenn þessara flokka virðast þess megnugir að taka í bóndabeygju sannfæringu þeirra ágætu hv. þm. sem eru sömu skoðunar. Það þykir mér miður. Herra forseti. Það var hæstv. sjútvrh. sem fyrstur leiddi inn í umræðuna atburði og atburðarásina í auðlindanefnd og síðan svokallaðri kvótanefnd. Hæstv. sjútvrh. er illu heilli ekki staddur við þessa umræðu en mér er kunnugt um að hann hafði til þess gilda ástæðu. Þó ég vildi gjarnan eiga við hann orðastað um þessa hluti verð ég að sætta mig við að hann er ekki viðstaddur. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir reifaði hins vegar í ákaflega knöppu og hnitmiðuðu máli við umræðu málsins á föstudag afstöðu Samfylkingarinnar og þær ákvarðanir sem fulltrúar Samfylkingarinnar stóðu að í auðlindanefndinni og í kvótanefndinni. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur hér fyrir sitt leyti staðfest það sem menn hafa verið að segja um atburðarásina innan kvótanefndarinnar. Það hefur komið fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að það sem hæstv. sjútvrh. hefur verið að bera á torg er einfaldlega rangt. Merkilegust við þátttöku hæstv. sjútvrh. í þessari umræðu voru viðbrögð hans við ræðu hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur. Þegar hv. þm. hafði lýst því hvernig málflutningur hæstv. ráðherra styðst ekki við nein rök og hafði hrakið hverja einustu staðhæfingu hans varðandi Samfylkinguna lið fyrir lið þá þrumdi hæstv. sjútvrh. eins og hnípinn fugl í sæti sínu. Hann kom ekki upp til andsvara. Það sem stóð eftir hann á þeim degi var þögn hæstv. ráðherra gagnvart málflutningi hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur. Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur haldið því fram að fulltrúar Samfylkingarinnar hafi svikið samkomulag sem gert var í auðlindanefndinni og það hafi sérstaklega verið hv. þm. Jóhann Ársælsson sem hafi hlaupið frá því samkomulagi. Því var lýst vel í dag af hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni, sem átti sæti í auðlindanefndinni, hvernig það var á síðustu metrunum að veiðigjaldsleiðinni svokölluðu, LÍÚ-leiðinni eins og ég kalla hana, leiðinni sem hæstv. ráðherra hefur faðmað, var þrýst inn í skýrslu auðlindanefndarinnar af tveimur nefndarmönnum. Þessa leið hefur hæstv. ráðherra gert að sinni og ásakar síðan hann fulltrúa Samfylkingarinnar, hv. þm. Jóhann Ársælsson, fyrir að hafa hlaupið frá því samkomulagi. Herra forseti. Átti hv. þm. Jóhann Ársælsson að bera ábyrgð á hugmynd sem komið var inn vegna þrýstings tveggja manna í auðlindanefndinni, eftir að það lá alveg ljóst fyrir að meginniðurstaða auðlindanefndarinnar var á allt annan veg? Meginniðurstaða auðlindanefndarinnar var að sjálfsögðu sú, ekki aðeins varðandi fiskimiðin í hafinu heldur líka varðandi fallvötn á landi og fjarskiptarásir í loftinu, að þar sem samkeppnisforsendur væru fyrir hendi skyldi bjóða afnotarétt sameiginlegra auðlinda út. Þetta varð niðurstaðan, herra forseti. Jafnvel sú leið sem hæstv. ráðherra hefur gert að sinni, LÍÚ-leiðin, var eins og hún birtist í skýrslu auðlindanefndar líka byggð á þeim grunni að innkalla ætti tiltekið magn aflaheimilda og bjóða út. Ég hef grun um að hæstv. sjútvrh. hafi ekki hlaupið nema léttilega á skýrslu auðlindanefndar. Í henni kemur nefnilega skýrt fram að gert er ráð fyrir því að sjávarútvegurinn greiði í fyrsta lagi ákveðið kostnaðargjald. Það vill svo til, herra forseti, að ég átti orðastað við hæstv. sjútvrh. á þeim degi sem hann var tilnefndur til núverandi embættis síns. Það var í sjónvarpsþætti. Þá lýsti hæstv. sjútvrh. þeirri skoðun sinni að sjávarútvegurinn ætti að borga kostnaðargjöld. Hver er kostnaðurinn við sjávarútveginn í dag, herra forseti? Því hefur stundum verið lýst af vísum reiknimeisturum að líklega væri hann 3% af fjárlögum. Hvað er það mikið, herra forseti? Ætli það séu ekki 6--7 milljarðar í dag? Mannvitsbrekkur stjórnarliðsins í sérfræðiliði þess hafa reiknað það út sem kostnað greinarinnar og ein af niðurstöðum auðlindanefndarinnar var að sjávarútvegurinn ætti að fara langleiðina í því að greiða sinn kostnað. Herra forseti. Þar fyrir utan var það líka niðurstaða auðlindanefndarinnar að einnig ætti að borga sérstaklega fyrir réttinn til að nýta auðlindirnar. Þetta hefur hvergi komið fram í máli hæstv. sjútvrh. Það hefur heldur hvergi komið fram, herra forseti, að í reifun auðlindaskýrslunnar um veiðigjaldsleiðina er tekið fram sérstaklega að það eigi að auka aðgengi landsmanna að aflaheimildum og skapa sérstakt svigrúm til þess. Þar er líka sagt hvernig það eigi að gera, herra forseti. Það er sagt með beinum orðum í skýrslu auðlindanefndar að það eigi að gera með því að innkalla tiltekinn hluta aflaheimilda og setja á markað og fá m.a. þannig fyrir kostnaðargjöldunum. Þessu hefur hæstv. forsrh. ævinlega gleymt. Hann hefur aldrei sagt frá þessu. Ég get ekki dregið aðra ályktun en þá, herra forseti, að hann haldi vísvitandi fram blekkingum um hina raunverulegu niðurstöðu auðlindanefndar. Þegar hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir lýsti atburðarásinni og hrakti málflutning hans lið fyrir lið og hæstv. ráðherra þagði undir því, þá var það auðvitað staðfesting á því að hann hefur allan tímann farið með rangt mál. Hverjir eru það sem rufu sáttina sem grunnur var lagður að í auðlindaskýrslunni? Það var hæstv. sjútvrh. Það var hægt að ná þeirri sátt innan nefndarinnar um endurskoðun fiskveiðistefnunnar, kvótanefndarinnar svokölluðu. Það hefur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem þar átti sæti, sagt sjálfur. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun af máli hans en þá að það hafi verið málflutningur ráðherrans og íhlutun sem hafi leitt til þess að lausn sem lá á borðinu á síðustu dögum nefndarstarfsins náðist ekki. Herra forseti. Ég held því líka fram að málflutningur hæstv. sjútvrh. hafi leitt til þess að sáttin sem líka fólst í skýrslu auðlindanefndarinnar náðist ekki. Hver var sú sátt, herra forseti? Leiðirnar sem bent var á í skýrslu auðlindanefndar voru tvær. Að lokum var þeim gert jafnhátt undir höfði. Önnur var veiðigjaldsleiðin. Hin var sú að afnema gjafakvótann með fyrningarleiðinni. Liggur ekki í augum uppi, herra forseti, að þegar tvær leiðir eru settar fram og þær eru jafnstæðar í skýrslunni þá felst í því ósögð tillaga um að fara bil beggja, um að fara þær báðar? Ég leit svo á, þegar skýrslan lá fyrir, að það væri snilldin í þessari skýrslu. Ég leit svo á að ef hæstv. sjútvrh. hefði einhver tök á fulltrúum Samfylkingarinnar eftir það starf væri það nákvæmlega að fara meðalveginn sem í því fólst, ekki síst vegna þeirrar leiðbeiningar sem kom fram í reifun skýrslunnar um veiðigjaldsleiðina, að þar er beinlínis gert ráð fyrir því að svolítill hluti aflaheimilda er innkallaður og settur á markað. Það hefði verið erfitt á þeim tíma fyrir Samfylkinguna að skirrast við að taka þátt í slíkri sátt. Herra forseti. Það var hins vegar hæstv. sjútvrh. sem æsti til ófriðar með því að ráðast að einstökum stjórnmálaflokkum sem tóku þátt í skýrslugerðinni, ráðast að einstökum stjórnmálamönnum sem tjáðu sig um hana og tóku síðan þátt í starfi kvótanefndarinnar og með því að afflytja hina raunverulegu niðurstöðu auðlindasnefndarinnar. Það er hæstv. sjútvrh. sem ber ábyrgðina á tilraunum til þess að lemja fram leið LÍÚ. Það er hæstv. sjútvrh. sem ber ábyrgðina á því að sú sátt sem var í augsýn, sem sumum okkar fannst liggja á borðinu, bæði innan auðlindanefndarinnar og síðan innan kvótanefndarinnar, er ekki möguleg í dag. Hæstv. sjútvrh. sem ber ábyrgðina á því rjúfa þá sátt sem var í augsýn.

Herra forseti. Hv. þm. var dálítið að brýna okkur stjórnarliða til að fylgja sannfæringu okkar. Ég vil svara því þannig að ég hef ekki legið á liði mínu í því að standa á minni sannfæringu. Ég minni á að á sl. vori urðu allnokkur átök um þetta mál. Þá átti að ljúka málinu með tilteknum hætti sem ég gat ekki samþykkt. Ég lýsti yfir andstöðu við það og hélt þeirri andstöðu þrátt fyrir að aðrir féllust á málamiðlun í þeim efnum. Niðurstaðan varð sú, eins og menn þekkja, að málið var ekki lagt fram og mér var legið á hálsi opinberlega fyrir að ég hefði stöðvað málið með því að fylgja sannfæringu minni. Nú höfum við annað mál í þingsölum sem er allnokkuð frábrugðið hinu fyrra og ég vil segja illskárra. Ég vil ekki segja málið gott og ég hef ekki lýst yfir stuðningi við það. Ég hef hins vegar sagt opinberlega að ég ætlaði ekki að ganga svo langt að styðja frumvarp stjórnarandstöðumanna í sambærilegu máli af því að ég starfa innan stjórnarliðsins og ætla að beita mér innan raða þess til að ná fram þeim breytingum sem unnt er á málum sem eru til umfjöllunar. Ég tel að á þessu máli þurfi að gera breytingar. Það liggur alveg ljóst fyrir. Ég geri mér vonir um að það takist að mjaka því til betri vegar frá því sem nú er þó að það hafi heldur skánað frá því sem var á sl. vori.

Herra forseti. Þetta er e.t.v. afstaða sem er hægt að skilja en erfitt er að vera sáttur við, sérstaklega við þær aðstæður sem núna eru uppi. Hverjar eru þær? Gervöll stjórnarandstaðan er reiðubúin til að fara leið sem hv. þm. studdi á síðasta vori. Það blasir líka við að hv. þm. er ekki eini stjórnarliðinn sem er reiðubúinn að kanna þá leið. Það eru fjölmargir aðrir sem hafa gefið sig út fyrir það og e.t.v. nokkur vonarlömb önnur, eins og hv. þm. veit. Við þessar aðstæður ber hv. þm., ef hann vill verða sáttur við kjósendur sína eða sáttur við sannfæringu sína og sjálfan sig, að láta reyna á málið, reyna til þrautar. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. að það er kannski síst við hann að sakast. Það hefur komið fram áður að hann hefur með margvíslegum hætti reynt að breyta þeirri niðurstöðu sem nú liggur fyrir í frv. sem hér er til umræðu. Hann upplýsti líka áðan að varðandi þá vinnu sem fram fór í tengslum við endurskoðunina sjálfa innan kvótanefndarinnar ræddi hann við hæstv. sjútvrh. og reyndi að beita sér fyrir tiltekinni lausn sem líklegast hefði verið hægt að ná sátt um þá. En hann ræddi líka við hæstv. utanrrh., formann Framsfl., um slíkt hið sama. Þeir daufheyrðust við þessum bónum. Það var því ekki við hv. þm. að sakast heldur forustu ríkisstjórnarinnar. Það var bersýnilega ákveðið að ná ekki sátt í málinu. Það finnst mér hið mikilvægasta sem komið hefur fram í dag, að hv. þm., formaður þingflokks Framsfl., hefur upplýst að það var meðvituð ákvörðun formanns Framsfl. og hæstv. sjútvrh. að ná ekki þeirri sátt sem lá á borðinu í þessu erfiða deilumáli.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um stjórn fiskveiða á þskj. 202, 191. máli. Hér hefur átt sér stað löng umræða um mál sem snýr að nákvæmlega sama efni. Ég mun því reyna að stytta mál mitt um efni þessa frv. en verð þó auðvitað að víkja að nokkrum atriðum sem rætt hefur verið um fyrr í dag, sérstaklega þeim sem eru verulega frábrugðin frv. sem sjútvrh. mælti fyrir og við höfum hér rætt bæði á föstudag og í dag. Af því sem er öðruvísi í frv. okkar hv. þingmanna, Karls V. Matthíassonar og Árna Steinars Jóhannssonar, sem eru meðflutningsmenn að þessu frv. ásamt mér, ber fyrst að nefna að við leggjum til að horfið verði frá lagasetningunni sem tók gildi 1. september og að aftur verði tekið upp þorskaflahámark sem varanleg stýringaraðferð á veiðar svokallaðra krókabáta. Þar af leiðandi leggjum við til að krókaaflahlutdeildin verði felld niður og í stað þess að í frv. ráðherrans er gert ráð fyrir þremur veiðileyfum gerum við ráð fyrir fjórum. Við gerum sem sagt ráð fyrir veiðileyfi með aflamarki, kvótakerfinu svokallaða, sem við erum ekki beint að ræða hér heldur eingöngu veiðar smábátanna. Við leggjum hins vegar einnig til að veiðileyfin verði: veiðileyfi krókabáta á sóknardögum; veiðileyfi krókabáta á sóknardögum með þorskaflahámarki, þ.e. 40 dagar og 30 tonna þorskaflahámark; og hins vegar veiðileyfi krókabáta á þorskaflahámarki eins og verið hefur. Það er alveg rétt sem komið hefur fram í máli margra manna um frv. sjútvrh., að sá kafli laganna sem varðar smábátana sérstaklega er orðinn mjög flókinn í núgildandi lögum um stjórn fiskveiða. Það er búið að margbreyta þessum ákvæðum um stjórn fiskveiða og margsetja inn ýmis bráðabirgðaákvæði í gegnum tíðina út og suður varðandi það sem snýr að veiðum þessa flota. Frv. sem ég mæli hér fyrir er hins vegar þannig byggt upp að því er skipt í þrjár greinar, sem yrðu þá 6. gr., þ.e. 6. gr. a og 6. gr. b. Í a-lið frv., sem við leggjum hérna til, er gert ráð fyrir þorskaflahámarksbátunum og gerð grein fyrir því við hvaða aðferðir þeir ættu að búa. Ég vek sérstaka athygli á því að við leggjum til að það verði ekki kvótasetning á þorskaflahámarksbátana í öðrum tegundum en þegar hefur verið gert, sem var þorskurinn fyrir 1. september. Þær tegundir sem við bættust, ýsa, ufsi og steinbítur, verði aftur teknar út úr kvótakerfi þorskaflahámarksbátanna. Í staðinn leggjum við til að inn í þorskaflahámarkskerfið komi takmörkun á línulengd á hverjum sólarhring, þ.e. 24 balar með 500 krókum, sem hver bátur megi róa með. Við setjum inn sóknartakmörkun í þorskaflahámarkskerfið í þeim tilgangi auðvitað að það virki sóknarhamlandi og takmarki afla þeirra. Við teljum að m.a. með þessari útfærslu megi hafa áhrif á það að ýsuaflinn haldi ekki áfram að aukast ár frá ári. Við erum alveg sammála um að það sé mun eðlilegra, sjálfsagðara og miklu einfaldara að útfæra sóknartakmarkanir í veiðikerfi aflahámarksbátanna og hafa þannig áhrif á afkastagetu en menn hafi áfram það frelsi sem þeir höfðu í þorskaflahámarkskerfinu. Við teljum að með þeirri aðferð muni tryggt að áfram verði þróun í þessu kerfi. Það mun þjóna hagsmunum byggðanna eins og reyndar hefur verið á undanförnum árum. Það sést best á því að t.d. á Vestfjörðum, þar sem þorskafli hefur minnkað nánast um helming í stóra kerfinu hafa sjómenn náð fótfestu með því að eignast smærri báta í þorskaflahámarkskerfinu og í sóknardagakerfum smábátaflotans. Það hefur í raun bjargað atvinnuástandi í byggðunum og veitt fólki að nýju dálitla öryggiskennd og trú á að byggðirnar geti haldið velli. Ég tel að frv. ráðherrans, eins og það hefur verið kynnt hér og við höfum rætt í tvo daga, nái ekki þessum tilgangi. Þess vegna leggjum við í stjórnarandstöðunni þetta fram. Við gerum jafnframt ráð fyrir að í 6. gr. verði ýmis ákvæði um úreldingu og annað sem var inni í lögunum fyrir 1. september. Við höldum því inni og við höldum inni því hlutfalli sem dregið var frá í afla þorskaflahámarksbátanna, þ.e. 3.000 tonn af ýsu, 3.000 tonn af steinbít og 1.000 tonn af ufsa, sem yrðu dregin frá áður en til úthlutunar kæmi og áður en til veiðileyfa kæmi í aflakerfi smábáta undir sex tonnum. Annar afli yrði ekki dreginn frá í aflamarkskerfinu og mundi þar af leiðandi ekki minnka afla í aflamarkskerfi aflamarksbátanna heldur aðeins þau tonn sem við hér höfum talið upp, öfugt við það sem er í frv. ráðherrans þar sem viðbótin er tekin úr aflamarkskerfinu að hluta. Síðan er það b-liður 6. gr. sem tekur á öllum atriðum sem taka þarf á varðandi 23 daga bátana. Þar er sagt til um hvaða hlutdeild eigi að vera í þessu kerfi miðað við lágmarkið, 21.000 tonn, eins og það var sett í lög nr. 83/1995, og gerir ráð fyrir veiðileyfi sem heitir veiðileyfi krókabáta, með 23 dögum. Það er líka nýmæli sem við setjum inn í þessa grein, varðandi dagabátana, að mæla skuli sóknardag eða hluta úr sóknardegi frá því að skip heldur úr höfn og þangað til það kemur aftur í höfn. Við teljum það réttlætismál að slíkt fyrirkomulag verði í dagakerfinu og að sóknin mælist í klukkustundum. Þetta getur auðvitað þýtt að þessir 23 dagar sem menn eiga til að veiða verði til þess að þeir fari ekki 23 róðra, eins og lengstum hefur verið í þessu kerfi. Róðrarnir gætu allt eins orðið lengri, menn kysu kannski að teygja úr þessum tíma upp í 30 tíma eða eitthvað slíkt eða einn og hálfan sólarhring. Það gæti líka verið að menn kysu að vera aðeins 12 eða 14 tíma á sjó og gætu jafnvel farið fleiri róðra en 23. Við vekjum hins vegar athygli á því að eftir því sem ferðunum fjölgar fer meiri tími hjá þessum bátum í siglingu að og frá landi. Mér finnst því oft ofgert þegar rætt er um að ef tekin væri upp tímamæling þá þýddi það aukna sóknargetu. Ég er alls ekki sammála þeirri túlkun vegna þess að ég held að mikill hluti tímans færi þá í að sigla að og frá landi og það telst þá sjósókn sem ekki er varið til veiða. Þar fyrir utan vita allir að í þessu 23 daga kerfi hafa menn notað allar aðferðir sem þeim hafa hugkvæmst til að halda sig innan sólarhringsins í stað þess að með svona útfærslu skipti ekki máli hvort róðurinn yrði 24 tímar, 25 eða 26. Þar mundi mælingin gilda og þar af leiðandi gæti vinnulag í þessu kerfi batnað. Að öðru leyti eru ákvæðin óbreytt frá því sem þau voru áður sett inn í lög. Í c-lið frv. er fjallað um veiðileyfi þeirra báta sem hafa róið í 40 daga og verið með 30 tonna þorskaflahámark. Þar setjum við líka inn takmörkun á bala við 24 bala, og höfum það til samræmis við það sem lagt er til sóknartakmörkunar varðandi aflahámarksbátana, að ef tveir menn eru þar á bát megi þeir róa með 24 bala en ef einn maður er á bát þá rói hann með 12 bala. Þarna eru síðan sömu margföldunarstuðlar og áður, þ.e. dögunum getur fækkað niður í 32 ef bæði er róið með línu og handfæri. Þarna eru jafnframt ýmis ákvæði um að fella niður orðið ,,krókaaflamark`` í hinum ýmsu greinum, í 6. gr., 7. gr., í 11. gr. og í 12. gr. laganna. Eins er gert ráð fyrir því að niður falli bráðabirgðaákvæði í 7. gr. laganna. Þar með hef ég í fljótheitum farið yfir efni greinanna og ætla aðeins að víkja að greinargerðinni sem fylgir með. Frumvarpið er byggt á þeirri framkvæmd sem gilt hefur um veiðar krókabáta undanfarin þrjú ár og þar af leiðandi fellur krókaaflahlutdeild eða krókaaflamark niður samkvæmt frumvarpinu. Nokkrar breytingar eru þó lagðar til sem ég hef áður farið yfir og ætla ekki að orðlengja um þær frekar. Miklar deilur hafa staðið um veiðar krókabáta hér á landi í nokkur ár enda er þeim settur mun þrengri rammi hér á landi en víða annars staðar. Ófriður hefur ríkt um veiðikerfi smábátanna en undanfarin ár hafa stjórnvöld gengið erinda stórútgerðarmanna gegn hagsmunum smábátasjómanna og fólks í hinum dreifðu sjávarbyggðum landsins. Eitt helsta viðfangsefni fiskveiðistjórnar er að setja reglur sem takmarkað geta stærð fiskiskipaflotans. Flest ef ekki öll ríki þar sem fiskveiðar eru stundaðar hafa reglur sem takmarka stærð fiskiskipaflotans og skipta flotanum í aðgreinda útgerðarflokka án þess að það hafi verið talið brot á stjórnarskrá þeirra. Enda er takmörkun á stærð fiskiskipa ein helsta aðferðin við að takmarka fiskveiðar, auk reglna um veiðisvæði og gerð og stærð veiðarfæris sem fiskveiðiríkin heimila að beita innan lögsögu sinnar. Í grannríkjum okkar Færeyjum og Noregi er fiskveiðiflotanum skipt eftir stærð skipa í útgerðarflokka og einnig eftir því hvaða veiðiaðferð er notuð við fiskveiðarnar, þ.e. togveiðar, netaveiðar, línuveiðar eða handfæraveiðar o.s.frv. Yfirleitt er það svo að veiðar með kyrrstæðum veiðarfærum, sem notuð eru af hinum minni skipum fiskveiðiflotans, njóta mest frjálsræðis í veiðum. Þetta á einkum við á grunnslóð þar sem veiðum smærri skipa er oft markaður forgangur, t.d. innan 6--12 sjómílna frá strönd. Í íslenskum lögum hafa veiðar með kyrrstæðum veiðarfærum einnig haft forgang en stærð fiskiskipa sem veiða næst ströndinni er ekki takmörkuð, nema þegar um togveiðar er að ræða en þeim er skipað með lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, nr. 79/1997. Í greinargerðinni er því lýst hvernig sú takmörkun er, í stuttu máli. Færeyingar hafa tekið mjög harða afstöðu til veiðarfærastýringar við fiskveiðar í lögsögu sinni og bönnuðu veiðar á þorski, ýsu og ufsa í net þegar árið 1975, auk svo til allra veiða með dragnót. Hérlendis hefur dragnótin hins vegar verið notuð mjög víða, allt upp að fjöruborði af öllum stærðum skipa, en frá 1997 eru aðeins skipum undir 42 m heimilaðar slíkar veiðar. Dragnótaveiðar hafa hin síðari ár breyst mjög, þ.e. stærð og gerð veiðarfæra, sem vafalítið mun leiða til þess að yfirferð um botninn verður líkari því sem fiskitrollið gefur möguleika á. Eins og áður sagði er veiðum upp við ströndina og á grunnslóð ekki stýrt hér eftir stærð skipa, þótt erlendis hafi smábátar víða forgang á veiðisvæðum með línu og handfærum eftir stærðarflokkum. Síðan er vikið svolítið að veiðum með dragnót, hvaða heimildir hafa staðið til þess í íslenskri löggjöf og hvaða stærðartakmarkanir hafa verið settar þar inn. Flutningsmenn telja óeðlilegt að kvótasetja smábátaflotann, enda hníga ekki rök til að það þjóni hagsmunum þjóðarinnar að hefta veiðar hans. Miklu heldur ykjust verðmæti af auðlindinni ef smábáta- og strandveiðiflotinn fengi að veiða meira af ýsu, ufsa og steinbít. Sumar þessar fisktegundir ekki verið fullnýttar af stórútgerðinni á undanförnum árum, samanber tegundartilfærslu liðinna ára. Þar hefur smábátaflotinn bjargað á land milljörðum króna í afla- og útflutningsverðmætum sem ella hefði ekki verið aflað. Það sanna tölur um veiðar á steinbít, ýsu og fleiri tegundum. Ég tel mig hafa farið nokkuð yfir efni þessa máls og sé ekki ástæðu til þess að rekja það meira. Hér hafa farið fram langar umræður um hvaða áhrif veiðikerfi smábátanna hefur á byggðirnar. Aðeins í lokin ætla ég svo að víkja að því sem oft hefur verið nefnt í umræðunni, en það er hin raunverulega veiði okkar á hinum almennu botnfiskstegundum. Ég held að rétt sé að vitna til þess hvernig það hefur verið. Ég hef tekið það upp úr skýrslum Hafrannsóknastofnunar. Sannleikurinn er sá að í 50 ár vorum við að veiða að meðaltali 371 þús. tonn af þorski, þ.e. frá 1950 og fram undir 2000, að meðaltali í 50 ár. En á þessu ári erum við að veiða 190 þús. tonn eða megum veiða 190 þús. tonn. Í ýsu á sl. 50 árum höfum við veitt að meðaltali 60 þús. tonn en erum á þessu ári að veiða 30 þús. tonn. Í ufsa höfum við í hálfa öld, frá 1950, veitt um 70 þús. tonn á ári, en erum á þessu ári að veiða 30 þús. tonn, eða höfum heimild til þess. Í karfa höfum við verið að veiða 92 þús. tonn að meðaltali í 50 ár á hverju ári, en erum í dag að veiða 65 þús. tonn. Í steinbít höfum við að meðaltali veitt 15 þús. tonn í hálfa öld en erum núna að veiða 13 þús. tonn. Í grálúðu höfum við veitt 29 þús. tonn í 30 ár --- við hófum þær veiðar eins og menn vita á áttunda áratugnum --- en erum núna að veiða 20 þús. tonn. Á skarkolaaflann vantar 7 þús. tonn. Ef þetta er tekið saman kemur í ljós að heildarafli Íslendinga á 50 ára tímabili á síðustu öld var 644 þús. tonn að meðaltali af þessum almennu botnfiskstegundum. Ef við hins vegar skoðum hvað við höfum heimild til að gera á þessu fiskveiðiári þá megum við veiða af þessum sömu botnfiskstegundum 348 þús. tonn. Mismunurinn er hvorki meira né minna en 296 þús. tonn sem vantar inn í heildaraflann. Ég gerði Hafrannsóknastofnun sérstaka grein fyrir þessu á árinu 1998 þegar ég var starfandi í Farmanna- og fiskimannasambandinu og sendi þeim sérstaka greinargerð um þessar fisktegundir og benti þeim á hvað við værum stödd í aflanýtingu á Íslandsmiðum. Við höfum auðvitað engum sýnilegum árangri náð í uppbyggingu fiskstofna í okkar kvótakerfi, því miður, og þess vegna ber okkur að vinna að því að endurskoða núverandi framkvæmd fiskveiðilöggjafar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson gerði það mjög vel og það kom fram í máli hans að markmið frv. er að stuðla að eðlilegri og heilbrigðri sjósókn í smábátakerfinu á Íslandi. Það er nauðsynlegt að hafa þann háttinn á og forðast í lengstu lög það slys sem vofir yfir með því frv. sem sjútvrh. hefur lagt fram um sömu báta. Þetta er líka gert til að stuðla að því að ekki verði stórslys í byggðamálum landsins, til að byggðirnar lendi ekki í enn meira uppnámi en nú er. Það er frekar til þess að reyna að koma í veg fyrir það hrun sem blasti við á sínum tíma þegar stóru skipin sigldu í burtu frá mörgum plássunum. Ég vona, herra forseti, að frv., sem ég vænti að verði vísað til sjútvn., fái vænni og einlægari umfjöllun en frv. sem ég og hv. þm. lögðum fram í vor um veiðar smábáta. Ég vona að þetta frv. komi aftur fyrir þingið í þessum sal til umræðu og afgreiðslu og að það fái jákvæða afgreiðslu vegna þess að ég veit, herra forseti, að fjöldinn allur af þingmönnum, jafnvel stjórnarliðum, er hlynntur þessu frv. Og ef þeir eru það hljóta þeir að fylgja samvisku sinni í þessu máli.

Virðulegi forseti. Þar sem ég er meðflutningsmaður að frv. vildi ég segja nokkur orð. Ég er meðflutningsmaður ásamt 1. flm., Guðjóni A. Kristjánssyni, og Karli V. Matthíassyni. Það er okkur ákaflega mikilvægt að þetta frv. komist í hendur sjútvn. með því frv. sem við ræddum áðan frá hæstv. sjútvrh. Þess vegna hefur orðið að samkomulagi að lengja ekki umræðuna heldur koma því þannig fyrir að frv. komist til atkvæðagreiðslu. Þess vegna ætla ég ekki að teygja lopann, enda hefur hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson gert mjög vel grein fyrir innihaldi frv. Að þessu mæltu, virðulegi forseti, vil ég vonast til þess að frv. njóti góðrar umfjöllunar í hæstv. sjútvn.