Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þær brtt., sem hér eru bornar fram af meiri hl. og minni hl., eru áþekkar. Okkur þótti ekki vert að kveða eins fast að og gert er í till. minni hl. En með okkar brtt. viljum við tryggja, að leitað sé til innlendra aðila eins og til útlendra, þegar leitað er tilboða fyrir hönd innkaupastofnunar ríkisins. Við erum sammála því, að betri tilboð eða jafngóð af hálfu innlendra aðila eigi að taka fram yfir útlend, en við viljum ekki binda hendur stofnunarinnar í hverju einstöku tilfelli.



Ég flyt ásamt hv. 7. (vara)þm. Reykv. brtt. við 2. gr., þar sem við viljum bæta aftan við 2. gr., eins og þskj. 911 ber með sér, að í reglugerð þeirri, sem ráðgert er að setja í sambandi við Innkaupastofnun ríkisins, sé greinilega fram tekið, að leita skuli til innlendra og erlendra aðila og taka því tilboði, sem sýnir hagkvæmast verð. Er ekki ástæðulaust, að um þetta er rætt og óskað, að þetta sé staðfest, því að það mun þekkjast, að ríkisstofnanir hafi sniðgengið innlenda aðila, enda þótt þeir hafi getað lagt fram hagstæðari tilboð, en þeir erlendu. Að vísu var hér gerð lagfæring af meiri hl., þar sem hann gerir ráð fyrir því að bæta aftan við gr., að í reglugerð skuli ákveða um útboð og skuli jafnan taka hagstæðasta tilboði. Þetta er vitanlega bót frá því, sem var í frv. upphaflega. En ég tel, að eins og þetta er orðað á þskj. 911, náist tilgangurinn betur og öruggara sé, að væntanlegur forstjóri þessarar ríkisstofnunar sniðgangi ekki innlenda aðila, ef þeir geta boðið eins hagstæð eða hagstæðari kjör, en þeir erlendu. En innlendir aðilar hafa oft verið sniðgengnir hjá ríkisstofnunum áður. Ég vil eindregið mæla með því, að till. frá minni hl. á þskj. 911 verði samþ.



Eins og sést af nál. frá meiri hl. og minni hl., hefur það einkennilega fyrirbrigði skeð, að n. hefur klofnað, og það um stjfrv., á þann einkennilega hátt, að Sjálfstfl. hefur skilað minni hl. áliti, en ég er hér í meiri hl. með Alþfl. og Framsfl.

Þetta er eins og það á að vera!

Þetta er eins og það á að vera. Og þó að ekki greini mikið á milli sjálfstæðismanna og hinna, felst nokkuð í þessari skyldukvöð á Innkaupastofnun að leita tilboða hjá innlendum aðilum. Og ég verð að segja, að svo ófullkomið sem mér finnst þetta frv. um innkaupastofnun vera, finnst mér fásinna að leggja þessari stofnun slíka skyldu á herðar. Sýnir þetta í rauninni mjög greinilega, að ekki er meiningin, að þessi innkaupastofnun verði mjög viðtæk. Ég vildi hugsa þessa stofnun miklu víðtækari. Hún á að hafa ákaflega margvísleg verkefni og þýðingarmikil með höndum, einkum að annast innkaup á þeim vörum, sem þarf að kaupa frá ríkisstjórnum annarra landa, þar sem utanríkisverzlun er skipulögð sem ríkisfyrirtæki. Þar eru Sovétríkin fremst í hópi og þá ýmis önnur ríki á meginlandinu. Og það hefur sýnt sig í viðskiptum við þessi lönd, að erfitt er að framkvæma innkaup með þeim aðferðum, sem við höfum viðhaft. Höfum við því víða ekki keypt nægilega mikið til þess að geta látið það magn af sjávarafurðum, sem við annars hefðum getað fengið markað fyrir, þar eð ekki var til stofnun, sem gat tekið að sér þessi innkaup, þegar innkaupafélög einstaklinga hafa ekki fengizt til þess að kaupa frá þessum löndum. Þetta hefur háð mjög mikið okkar utanríkisverzlun. Er enginn vafi, að fyrr eða síðar verður að ráða bót á þessu. Og sú bót verður ekki ráðin öðruvísi, en að ríkið taki í sínar hendur að verzla með þessar afurðir og kaupa inn frá þessum löndum. Til þess að freista þess að gera þetta frv. nokkru víðtækara, flyt ég brtt. á þskj. 909, sem ég bar fram í fjhn., en fékk þá frá hendi stjórnarflokkanna í n. upplýsingar um það, að þetta væri samkomulagsmál milli stjórnarflokkanna og nm. væru bundnir við að hagga þar engu í þessu máli nema eftir fyrirmælum ríkisstj. Brtt. mín er einkum í því fólgin. að Innkaupastofnun ríkisins hafi heimild til að annast innkaup á vörum fyrir þá aðila, sem óska þess. Hef ég þar sérstaklega í huga bæjar- og sveitarfélög, og svo ef til vill ýmsa einstaklinga, sem kynnu að vilja það. Virðist slík heimild ákaflega eðlileg og ætti að vera trygging fyrir því, að þrátt fyrir þennan þrönga stakk frv. gæti þessi stofnun orðið rekin með meiri árangri, ef hún fengi þá auknu umsetningu, sem af þessu mundi leiða. Ég þekki dálítið til um rekstur bæjarfélaga víða um land, og þau mundu telja mikið hagræði að mega snúa sér til opinberrar stofnunar um að annast innkaup fyrir sig. Mundu fjöldamörg bæjarfélög hagnýta sér þetta og það í allverulegum mæli. Í öðru lagi er í till. mínum, að ríkisstj. sé heimilt að sameina þessa innkaupastofnun við aðrar þær innkaupastofnanir, sem starfræktar eru. Á ég einkum við þessar þrjár: áfengisverzlunina, tóbakseinkasöluna og viðtækjaverzlunina. Enginn vafi er, að þetta væri mikið hagræði og sparaði starfsmannahald. Það mætti koma fyrir fullkomnari tækjum og húsnæðiskostur yrði ódýrari í heild. Hefur þessi sameiningarhugmynd oft komið fram. Þá er í þriðja lagi, að ég vil láta ákveða, að innkaupastofnun ríkisins skuli hafa forgang til gjaldeyrisleyfa til sinna vörukaupa, ef hún getur útvegað vörur við verði, sem er sambærilegt við aðra innflytjendur. Það er gersamlega ófært, að ríkisstofnun, sem búin er að fá góð tilboð, þurfi að biðja um gjaldeyrisleyfi á sama hátt og einkastofnanir og kannske að þola þar drátt og jafnvel neitun og hefta þar með starfsemi sína. Það væri í alla staði til bóta, að hún fengi þennan forgangsrétt fyrir þessi innkaup sín. Sérstaklega ætti að vera hættulaust að ganga inn á þetta, þegar fram er tekið, að þetta skuli því aðeins gilda, að verðið sé sambærilegt við lægsta verð annarra. Sams konar till. var flutt af hálfu Sósfl. í Ed., og ég taldi rétt að leita fyrir mér í þessari hv. d., hvort hún sæi nauðsyn á viðtækum starfsmöguleikum þessarar innkaupastofnunar, sem vafalaust skal vera vísir að öðru meira og verða stórt fyrirtæki.



Herra forseti. Ég hefði helzt kosið, að þetta frv. hefði fengið að fara nokkurn veginn óbreytt gegnum þessa d., svo að ekki þyrfti að senda það aftur til Ed. Ég sé að vísu, að fjhn. hefur borið fram brtt. við frv., sem ég get vel sætt mig við. En í 2. gr. frv. er sagt, að ríkisstj. skuli ákveða með reglugerð um starfsvið stofnunarinnar. Og ég fyrir mitt leyti væri alveg til með að lýsa yfir, að í þessa reglugerð skyldu tekin upp ákvæði svipuð og þau, sem felast í brtt. meiri hl. á þskj. 914. En ég tel þó ekki, að ég vildi leggja á þetta höfuðáherzlu, ef meiri hl. n. vildi við hana fast halda. Ég tel hins vegar, að í frv. sé fullkomin heimild til að gera þetta, og sé þess vegna ekki, ef þessi yfirlýsing lægi fyrir, að endilega þyrfti að samþykkja brtt. Mér þykir hugmynd þessi, sem kemur fram í báðum till., á þskj. 911 og 914, betur orðuð og á þann hátt, sem ég felldi mig betur við og mundi halda mig við, ef til kæmi, þó að ekki væri samþ. annað en það, sem í frv. stendur nú. En sem sagt, það veldur sjálfsagt ekki neinum úrslitum, þó að frv. fari aftur til hv. Ed., en heldur hefði ég kosið, að það þyrfti þess ekki. Um till. frá hv. þm. Siglf. skal ég segja það, að ég er efnislega samþykkur sumu af því, sem í þeim felst. En um þetta mál er samið milli stjórnarflokkanna fyrir stjórnarmyndun á þann hátt, sem í frv. felst og ég tel mikla bót að. Ég vil þess vegna ekki samþykkja það af till. hv. þm., sem ég að öðru leyti kynni að vera með, vegna þess að á þann hátt væri aðalefni frv. og kannske frv. öllu stofnað í hættu. Hins vegar skal ég ekkert segja um það, hvernig fara muni, ef þessi innkaupastofnun ríkisins reynist vel. Má vel vera, að hún geti tekið að sér eitthvað af þeim verkefnum, sem þar er farið inn á, og á þann hátt, sem brtt. gerir ráð fyrir. Ég tel ekki, að ég þurfi annað og meira um þetta að segja. En ég vildi mega óska, að frv. fengi að ganga fram í svipuðu formi og það liggur fyrir, og annaðhvort léti fjhn. nægja þessa yfirlýsingu mína um reglugerðarákvæði eða að samþ. yrði brtt. á þskj. 914, sem að efni til er ekki frábrugðin till. á þskj. 911, en ég tel með æskilegra orðalagi, ef eitthvað verður samþ. til breytinga.



Herra forseti. Ræða hv. þm. Siglf. gefur mér ekki tilefni til að segja mörg orð. En það er sérstaklega eitt, sem ég vildi vekja athygli á. Það, sem átt er við með brtt. á þskj. 911. er það, að ríkisstj. leiti tilboða almennt og taki hagkvæmasta tilboði, hvaðan sem það kemur, hvort sem það er frá innlendum aðila eða erlendum. Einu sinni var sú tíð, að það þótti mikils vert, að verzlunin var komin á hendur innlendra manna. Og það er ekki langt síðan innlendir voru taldir rétthærri í verzlun við landsmenn, en erlendir „agentar“. Nú skilst mér á hv. þm. Siglf., að hann vilji meta erlendu „agentana“ meir en innlenda menn og vilji heldur láta innkaupastofnunina eiga viðskipti við útlendan en innlenda kaupsýslumenn, sem fyrir dugnað og gömul sambönd gætu boðið betri kjör, en þeir erlendu. Ég er sannfærður um, að allir nm. í fjhn., nema þá hv. þm. Siglf., eru sammála um, að það beri að leita tilboða hjá innlendum aðilum líka og taka tilboðum þeirra að öðru jöfnu, jafnvel þótt þau væru ekki betri, en eins góð. Og ágreiningurinn í fjhn. er náttúrlega nauðalitill. Og ég efast um, að till. á þskj. 911 hefði verið borin fram, ef vitað hefði verið fyrir fram um þá brtt., sem er á þskj. 914, því að ég lít svo á, að í aðalatriðum nál sú brtt. þeirri meiningu, sem felst í till. á þskj. 911. En að minni hl. hélt fast við sína till., er af því, að í henni felst skýrara og tryggara orðalag. Til að þóknast hæstv. viðskmrh. vil ég fyrir hönd minni hl. taka till. á þskj. 911 aftur, ef hann gefur yfirlýsingu um það, að í reglugerð, sem ráðgert er að setja samkv. 2. gr., sé fram tekið eitthvað á þessa leið: Í reglugerð skal ákveða um útboð og jafnan taka hagstæðustu tilboðum, hvort sem þau koma frá innlendum eða erlendum aðilum.



Í tilefni af yfirlýsingu hæstv. ráðh. þá vil ég lýsa því yfir fyrir hönd meiri hl. n., að till. á þskj. 914 er tekin aftur. Við höfum einnig samþ. þær viðbætur við okkar till., sem hafa verið orðaðar í ræðu hv. 2. þm. Rang. Um till. hv. þm. Siglf. vil ég aðeins segja það fyrir hönd - ekki þess meiri hl., sem flytur till. á þskj. 914, heldur fyrir hönd þess venjulega meiri hl. í n., að við getum ekki fallizt á hans till. Fyrsta till. er um það, að innkaupastofnunin annist innkaup á vörum fyrir alla þá aðila, sem sjálfir óska þess. Hér er of langt gengið frá okkar sjónarmiði séð, og brýtur þetta einnig í bága við stjórnarsamninginn, sem hæstv. ráðh. hefur minnzt á. En þó að ekkert svona ákvæði væri tekið upp í frv., þá litum við svo á, að ríkisstj. geti falið þessari stofnun ýmis verkefni önnur en þau, sem tekið er fram í frv., ef ríkisstj. hefur heimild til þess eða utanríkissamningar gera það nauðsynlegt, en okkur finnst of langt gengið, að hver þegn gæti ónáðað stofnunina í sínum erindum. Um till. 2.a. er það að segja, að við teljum ekki heppilegt og því síður nauðsynlegt að setja slíkt ákvæði inn í þetta frv. Einnig má segja það um b-lið, að við teljum, að innkaupastofnun ríkisins standi svo vel að vígi um forkaupsrétt á gjaldeyri, að þessi till. ætti að vera óþörf þess vegna. Ég skal svo ekki segja fleira um þetta mál.



Ég held, að hv. 2. Rang. hafi misskilið mín orð. Ég hef ekki sagt, að það vært fásinna að leita tilboða hjá innflytjendum, en aðeins það, að skylda stofnunina til þess, það finnst mér binda hendur hennar um of. Mér finnst óeðlilegt. ef hæstv. samgmrh. hefur fallizt á það við n., að útboð skuli ákveðin í reglugerð. Það segir sig sjálft, að það getur orðið geysilegur trafali fyrir starfsemina. Ég er ekki á móti því, að tilboð séu keypt af innlendum aðilum, ef þeir geta boðið lágt verð, en mér finnst ótækt að skylda stofnunina til að leita tilboða innanlands. Ég vil taka það fram, að það er misskilningur hjá hv. 2. þm. Rang.. að till. 911 sé borin fram vegna þess, að ekki hafi verið vitað um till. 914. Hæstv. samgmrh. sagði, að hann væri sammála ýmsu, sem fælist í brtt. minni, þó væri hann ekki sammála í öllum atriðum. Þætti mér vænt um að heyra hjá hæstv. ráðh., hverju hann er sammála. Það, sem ég legg mesta áherzlu á, er, að stofnuninni sé heimilt að annast innkaup og hún eigi að annast innkaup fyrir alla aðila. Þetta hlyti t.d. að vera mjög hagkvæmt fyrir bæjar- og sveitarfélög, og þó þetta verði ekki samþ. nú, þá verður það samþ. Ég tel, að það þurfi að haga þessari innkaupastofnun þannig, að það verði sem bezt um hnútana búið og að þetta geti orðið vísir að stórfelldri innkaupastofnun, sem tæki á sig að kaupa það, sem reynslan sýndi, að er hagkvæmt að kaupa á einni hendi, og þess vegna tel ég þessa till., 909, til bóta.



Ég vil þakka hv. fjhn., meiri hl. og minni hl., fyrir það, að hún hefur viljað fallast á þá till. mína að taka aftur brtt. 914 og 911, en vil lýsa því yfir, að það er í samræmi við þá heimild, sem felst í 2. gr. l.. að það skuli sett reglugerð um þetta efni, og ég mun sjá um, að það verði sett í reglugerð ákvæði um tilboð, eins og það er orðað á þskj. 914, þannig að jafnan skuli tekið hagkvæmustu tilboðum innlendra og erlendra aðila. Ég tel ekki, að í þessari yfirlýsingu felist, að í öllum tilfellum skuli leita tilboða, heldur að það skuli sett ákvæði um það, í hvaða tilfellum tilboða skuli leitað, og tel, að með þessu sé tryggt, að í öllum stærri atriðum verði tilboða leitað og þá tekin þau hagstæðustu, frá hvaða aðila sem þau koma, innlendum eða erlendum. Ég hef þegar tekið afstöðu til till. hv. þm. Siglf. á þskj. 909, og þarf ég ekki neinu við það að bæta öðru en því, að ég tel, ef samkomulag verður um það í ríkisstj., að þá geti hún falið innkaupastofnuninni nokkuð af því, sem í till. felst, án þess að um það séu sett lög. Ég tel þess vegna mögulegt eftir þetta samkomulag í n., að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það liggur fyrir.



Mér virðist þetta frv. vera meinlaust og held, að það geti aldrei orðið einum eða öðrum til ógagns. En ég hef litla trú á því, að þessi l. komi að nokkru haldi undir hendi núverandi ríkisstj. Það getur vel verið, að þetta álit mitt mótist nokkuð af þeim kunnugleika, sem ég hef af hliðstæðri stofnun. Þykir mér leitt, að 3 af samstarfsmönnum mínum í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem eiga sæti í þessari d., skuli ekki vera hér viðstaddir. Það var fyrir nokkrum árum um það fullt samkomulag í bæjarstj. Reykjavíkur, að stofnuð skyldi innkaupastofnun bæjarins. Þau rök, sem lágu að því, voru mjög hin sömu og þau, sem nú eru færð fyrir því að setja á fót innkaupastofnun ríkisins. Bæjarfélagið þarf á stórfelldum vörukaupum að halda vegna sinna margháttuðu framkvæmda við vatnsveitu, rafveitu, gatnagerð o.s.frv. Það þótti því hagkvæmt, að bærinn setti á stofn innkaupastofnun, sem keypti vörur til þessara margháttuðu framkvæmda. Þeir, sem að þessu stóðu, höfðu trú á því, að hér væri að rísa upp stofnun, sem virkilega leitaði hagstæðra innkaupa, ekki síður erlendis en innanlands, og skapaði þannig fyrirtækjum bæjarins hagstætt vöruverð. En skemmst af að segja hefur þetta algerlega brugðizt. Þetta hefur í framkvæmdinni orðið þannig, að þessi stofnun hefur haft það verk með höndum að útvega vörur hjá innlendum heildsölum og smásölum fyrir fyrirtæki bæjarins, og niðurstaðan varð sú, að stofnunin hefur komið upp nokkrum vörugeymslum fyrir vörur, sem keyptar hafa verið hjá heildsölum hér í bænum. Vinningurinn hefur orðíð sá einn, að vörurnar hafa legið í tveim geymsluhúsum í staðinn fyrir eitt og skattur því orðið meiri en ella mundi. Eftir þær umr., sem hér hafa fram farið, og till., sem hér eru fram bornar af stærsta stuðningsflokki stjórnarinnar, þá óttast ég mjög, að hér muni fara sömu leiðina. Því er haldið ákveðið fram af sjálfstæðismönnum, að stofnun þessi eigi fyrst og fremst að kaupa vörur sínar frá íslenzkum heildsölum, og tvær till. liggja fyrir, sem báðar ganga nokkuð í þessa átt, brtt. 914 og 911, og nú liggur fyrir yfirlýsing frá hæstv. viðskmrh. um það, að hann muni í reglugerð setja skýr og ljós ákvæði um útboð, sem mér skilst, að muni ganga í þá átt, að jafnan verði leitað tilboða frá innlendum heildsölum fyrir þessa innkaupastofnun. Nú kynni það fljótt á litið að virðast eðlilegt, að þessi leið væri farin. En ég vil benda á þá staðreynd, að eigi þessi innkaupastofnun að koma að tilætluðum notum fyrir íslenzka ríkið, þá verður hún að kaupa vörurnar í verulegum mæli frá útlöndum í samkeppni við alla innflytjendur. bæði heildsala og S.Í.S. Og satt að segja er það einkennileg hugmynd að ætla að gera þessari stofnun það skylt að spyrja keppinautana fyrst, hvort þeir gætu ekki útvegað vörur með sérstaklega hagkvæmu móti. Þessi hugmynd er greinilega lögð fram af fulltrúum Sjálfstfl. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að verði það gert að meginreglu, að stofnunin kaupi vörur sínar gegnum innlenda heildsala, þá eru miklar líkur á því, að þær vörur, sem hún kaupir til brúargerða, vegagerða, hafnargerða o.s.frv., verði dýrari komnar á sinn notastað, en þær mundu verða, ef þær væru frá öðrum stofnunum. Þetta álit mitt er byggt á þessu: Heildsalinn kaupir vöru sína, og tekur hana í sína geymslu og tekur fyrir það svo og svo mikla þóknun, sem honum ber, þaðan fer varan inn á „lager“ innkaupastofnunarinnar og þaðan út á notastaðina. Þetta sýnist mér, að verði mjög óhagkvæmt. - Það gæti að vísu komið fyrir, að stofnunin lenti í óhagkvæmari innkaupum, en heildsalar fengju á sama tíma, en þar með er ekki sagt, að varan væri dýrari komin á notastað en með því, að hún gengi gegnum heildsala fyrst og innkaupastofnunina svo. En ég get greitt atkv. með þessu frv., því að það verður varla til verulegs skaða. Ég hefði gaman af að heyra, hvernig hæstv. viðskmrh. hugsar sér þetta í framkvæmd, t.d. um vegamál og hafnarmál. Ég býst við því, að þegar innkaupastofnunin þarf að leita sér tilboða um sement, járn, timbur og annað, sem þarf til þessara framkvæmda., að þá verði hún að taka vöruna út af „lager“ heildsalanna og inn á sinn „lager“. Þetta er ekki hagkvæmt. Annað vil ég benda á í þessu sambandi. Nú nær innkaupastofnunin hagkvæmari samböndum erlendis um innkaup á sementi, timbri og járni, en heildsalarnir gera, en síðar kæmi hagkvæmara tilboð frá heildsölum, sem hún yrði að taka, er þá ekki augljóst, að fyrir slíka stofnun yrði erfitt að halda sínum samböndum erlendis? Þetta er hliðstætt því, að S.Í.S. væri skyldað til að kaupa t.d. matvörur af Ó. Johnson og Kaaber, ef það fyrirtæki næði í eitt skipti hagkvæmari innkaupum, en sambandið sjálft. Svona er ekki hægt að reka fyrirtæki. Þegar því fram er borin till. eins og brtt. á þskj. 911 af fulltrúum Sjálfstfl., þá er það gert með það fyrir augum að eyðileggja þessa stofnun, innkaupastofnunina. Ég get vel hugsað mér, að hæstv. viðskmrh. vilji gera þessa stofnun að raunhæfri innkaupastofnun, en ég hef enga trú á, að hann geti það í þessu stjórnarsamstarfi, og yfirlýsing hans ber vott um, að hann svigni fyrir þunga Sjálfstfl., sem vill koma í veg fyrir, að þessi stofnun kaupi raunverulega nokkrar vörur til landsins.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvort það er nokkur ástæða til að ræða þetta við hv. 6. þm. Reykv., því að ég held, að hann viti betur, en hann lætur. Hann sagði, að yfirlýsing mín sýndi, að ég svignaði fyrir þunga Sjálfstfl. En ég bendi á, að hún er í einu og öllu í samræmi við till. þá á þskj. 914. sem hv. þm. Siglf. stendur m.a. að, að viðbættum nokkrum orðum, sem engu breyta í því sambandi. Að öðru leyti sé ég ekki, hvernig það ætti að eyðileggja starf stofnunarinnar að taka á hverjum tíma hinum hagkvæmustu tilboðum, er henni berast. Ég fékkst sjálfur við innkaup eða var við þau riðinn, er ég var vitamálastjóri. og leitaði oft tilboða bæði innan lands og utan, og venjan var auðvitað sú að taka hagkvæmasta tilboðinu. Og ef innkaupastofnunin tekur tilboði innlendra heildsala, er því aðeins tekið með því móti, að varan, komin á „lager“ innkaupastofnunarinnar, sé ódýrari en annars staðar, en ekki miðað við, að hún sé ódýrari í vöruskemmu heildsalanna. Meira að segja geri ég ráð fyrir, að vörur til vita verði fluttar beint á viðkomandi staði úti á landi og innlendum tilboðum því aðeins tekið, að vörurnar verði ódýrari þangað komnar en erlend tilboð. Ég skil ekki, að hv. 6. þm. Reykv. þurfi að vera hræddur við það, að stofnunin hafi sambönd sem víðast og taki jafnan hinum beztu tilboðum. Ég sé enga ástæðu til að útiloka innlenda heildsala af því einu, að þeir eru innlendir, þetta er eini mátinn, sem hægt er að reka fyrirtæki á. Reynslu hv. 6. þm. Reykv. af innkaupasambandi Reykjavíkur fer ég ekki inn á. Ég þekki það ekki svo, en ég þekki vitamál og innkaup til vita, og þar er venjan að kaupa þar, sem ódýrast er að öðru jöfnu, og þeirri venju vil ég, að fylgt sé.



Herra forseti. Ég get nú sagt eins og hæstv. ráðh. sagði um mig, að ég held. að hann viti betur, en hann talar. Hann sagði, að þetta væri eini mátinn til að reka stofnunina á að kaupa jafnt eftir innlendum og erlendum tilboðum. Það er nú svo. því hefur S.Í.S. ekki tekið upp þetta fyrirkomulag að leita tilboða hjá öðrum innlendum verzlunarfyrirtækjum, í stað þess að halda sér í samkeppninni og reyna að fá hagkvæmari tilboð, en keppinautar þess? því skyldi það ekki hafa tekið upp þennan eina máta, sem hæstv. ráðh. talar um, að leita alltaf tilboða hjá innlendum heildsölum, og því skyldi t.d. Jón Þorláksson & Norðmann ekki leita tilboða í sement hjá H. Ben. & Co., ef það fyrirtæki skyldi geta gefið betri kjör? Nei, það hefur sýnt sig, að þetta er ekki mátinn. Ég veit ekki til, að nokkur innkaupastofnun sé rekin á þennan máta. Hitt er reglan, að hver innflytjandi kaupir sjálfur beint til landsins. Hæstv. viðskmrh. sagði, að ekki kæmi til greina að taka tilboðum innlendra heildsala, nema varan yrði ódýrari komin á notastaðinn. Þetta er ágæt yfirlýsing, og ég vona, að hann standi fast á því, en það vakir áreiðanlega ekki fyrir sjálfstæðismönnum, heldur að gerður verði samanburður á innkaupsverði heildsalanna og innkaupsverði stofnunarinnar, eða því verði, sem hún getur fengið í innkaupi. Ég viðurkenni, að það er góð regla að taka því tilboði. sem ódýrast er á notastaðnum, og ég vona fastlega, að hæstv. ráðh. haldi fast við það, en það mun sýna sig, að í öllum tilfellum verða tilboðin ódýrust, ef stofnunin kaupir inn sjálf. Varðandi till. á þskj. 914, sem hæstv. ráðh. minnti á, að hv. þm. Siglf. stæði m.a. að, er það að segja, að ég tel hana ákaflega hæpna, og hv. þm. Siglf. hefur einmitt sérstaklega gert mjög þýðingarmiklar till. á þskj. 909, t.d. um. að Innkaupastofnun ríkisins skuli hafa forgangsrétt um gjaldeyri til vörukaupa sinna. Og úr því að hæstv. ráðh. þykist taka svo mikið tillit til míns flokksbróður, þá vona ég, að hann sýni það við atkvgr. um þessar till. hans. Hér er vissulega skortur á mörgu, sem ríkið mundi kaupa inn í gegnum þessa stofnun, t.d. mörgu til sjúkrahúsa og þess háttar, og væri nauðsynlegt, að þessi stofnun hefði forgangsrétt um gjaldeyri til slíkra kaupa. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en vísa aftur til þessa sem ég sagði í upphafi ræðu minnar, að hæstv. ráðherra skilur málið miklum mun betur, en fram kom í síðustu ræðu hans.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður kannaðist ekki við neina stofnun, sem er innflytjandi, en kaupir þó af öðrum innflytjendum. En ég vil t.d. benda á innflytjendasamband matvörukaupmanna. Innflytjendurnir eru allir meðal heildsala. Þeir gera tilboð, og lægsta tilboðinu er síðan jafnan tekið, og einum þannig falið að kaupa inn fyrir alla hina. Þetta fyrirkomulag reyndist vel á stríðsárunun, og þetta er almennt. En hitt er jafnfráleitt, að ríkisstofnanir verði alltaf að skipta við einn innflytjanda eða megi aldrei skipta við hann.



Herra forseti. Þetta var sérlega „sláandi“ samlíking hjá hv. þm. V-Ísf. Í fyrsta lagi vildi hann bera ástandið nú saman við ástandið á stríðsárunum, en guði sé lof, að það er ekki lengur stríð, og vonandi verður það ekki. En hvað var innkaupasambandið, sem hann nefndi? Beinlínis félagsskapur allra innflytjenda. Þeir komu sér saman um að kaupa inn í sameiningu, og það þýðir í munni hv. þm., að þeir hafi keypt hver af öðrum. Það hefur vitanlega komið fyrir S.Í.S., eins og ég hef áður sagt, að það hefur leitað til keppinauta sinna um smáræði, en meginreglan er að kaupa inn sjálfstætt. Og að innflytjendasambandið sé hliðstætt þessu, er sama og segja, að kaupfélögin kaupi hvert hjá öðru, af því að S.Í.S. er þeirra sameiginlegi innkaupandi. Ég segi það enn, að meginregla S.Í.S. og annarra innflytjenda er sú að keppa við aðra innflytjendur um að kaupa inn sem hagkvæmast. Fram hjá lagasetningu um Innkaupastofnun ríkisins varð ekki gengið samkvæmt núgildandi stjórnarsamningi, en skemmdaröflin í stjórninni vilja gera þessa stofnun að engu, og það er algerlega undir framkvæmdinni komið, hvort hún verður eitthvað eða ekkert, og ákvæðið um að leita til heildsalanna um innkaup er sett inn til að gera hana að engu.

Forseti (GÞ): Í sambandi við aths. hv. 6. þm. Reykv. vil ég taka það fram, að þm., sem ekki eru flm. máls. hafa ekki rétt til aths., nema þeir ræði um þingsköp eða séu að bera af sér sakir. Hitt er svo annað mál, að forsetar leyfa þetta venjulega, en það er ekki skilyrðislaus réttur þm.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. Fjhn. hefur lesið þetta frv. yfir. Og við höfum átt tal við formann þeirrar n., sem samdi frv. um eignakönnun, sem hér liggur nú fyrir. Meiri hl. n. í það minnsta hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að frv. sé mjög vel og vandlega samið. Á þessu stigi málsins gerir fjhn. engar breyt. við frv., en þó eru einstöku atriði, sem meiri hl. n. vill ræða um við hæstv. ráðh., og kann að vera, að meiri hl. komi með brtt. um þau atriði á síðara stigi málsins. Hvað snertir meginreglur þær, sem frv. er samið eftir, þá er frv. í samræmi við þann samning, sem gerður var milli núverandi stuðningsflokka stjórnarinnar, þegar hún var mynduð. Og um teknisk framkvæmdaratriði virðist vera mjög vel frá gengið og vandlega. En það eru kannske einstöku atriði, sem n. þykir ábótavant um, og þá einna helzt 46. gr., um birgðaskoðun. Meiri hl. n. treystir sér samt ekki til þess að gera breyt. á þessu ákvæði. Það mun vera erfitt að gera birgðakönnun hjá öllum í einu vegna skorts á mannafla. N. vill leggja áherzlu á það, að sú heimild, sem talað er um, verði þannig framkvæmd, að mönnum verði það ljóst í upphafi, að slíkri rannsókn er hægt að beita, ef menn telja ekki rétt fram, og verður það mesta tryggingin, sem hægt er að skapa fyrir réttum framtölum á birgðum og eignum. Sú n., sem á að framkvæma eignakönnunina, hefur og ýmis gögn í höndunum til aðstoðar til þess að meta, hvort rétt er fram talið, því að hún getur kynnt sér, hvað menn hafa flutt inn, og eins, hvað þeir hafa selt samkv. ársreikningum. Getur hún svo að því athuguðu metið, hvort rétt sé að gera birgðakönnun hjá einstökum fyrirtækjum eða verzlunum. Ég læt svo nægja að vísa til grg. n. og grg. hæstv. ráðh. við síðustu umr. og sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta frekar. Það mun ekki heldur vera þörf á því að fara út í umr. um skoðun minni hl. n., vegna þess að hann gerir engar pósitívar till. um málið.

Frsm. minni hl. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. kom inn á, skildu leiðir hér í n. um málið. Meiri hl. n. vill samþykkja frv. óbreytt, en með kannske nokkrum breytingum þó. Og þess vegna gat ég um í nál. mínu, að meiri hl. n. vildi samþykkja frv. með nokkrum breytingum. - Ég legg til, að frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, og geri ég grein fyrir þeirri till. í nál. mínu. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar og lesið það yfir og kynnt sér málið og haft á fundum með sér Þórð Eyjólfsson, sem var einn af þeim mönnum, sem sömdu þetta frv., til þess að fá skýringar hjá honum á ýmsum atriðum frv., og svaraði hann spurningum um ýmis ákvæði frv., sem ekki er gott að átta sig á, hvað átt er við með, enda er frv. stórt og viðamikið og of orðmargt. Mér finnast ákvæði, sem í því felast, gætu komið fram miklu skýrar og í styttra máli. En það er oft einkenni á illa undirbúnum frv., að þau eru löng og erfitt að átta sig á þeim. Þetta frv. er geysimikið bákn, og ég hygg, að aldrei hafi verið á Íslandi byggt upp eins mikið bákn og gert er í sambandi við þessa eignakönnun. Það er hinn mesti aragrúi af hvers konar yfirlýsingum og skjölum, sem á að undirbúa í þessu sambandi. Og það er mjög erfitt að átta sig á þessu öllu saman, því er þannig fyrir komið. T. d. er gert ráð fyrir, að hver maður, sem á peninga í sparisjóði og banka, skuli fylla út sérstök eyðublöð, sem send eru til n. til athugunar, jafnvel þó að innstæðan sé á nafni hans í bankanum og n. geti því fengið þar þær upplýsingar. Þetta nefni ég sem lítið dæmi, því að þetta virðist gert í þeim tilgangi að hafa þessa skoðun sem allra mesta skriffinnsku og gera hlutina eins flókna og hægt er. Það hefði áreiðanlega verið hægt að gera þetta frv. miklu einfaldara og þó eins verið hægt að ná tilgangi þess. Í umr. í fjhn. lagði ég fyrirspurn fyrir dr. Þórð Eyjólfsson. hvernig stæði á því, að n. teldi það vera forsvaranlegt, að hægt væri að ganga þannig frá frv. um eignakönnun, að annars vegar væri meginþorri manna þannig settur, að hann væri eltur út í yztu æsar, hins vegar væri tiltölulega litlum hóp manna, sem mestan gróðann hafa og mest tilefni hafa gefið til þess, að þessi l. verði sett, leyft að skjóta eignum sínum undan skatti, sem eru stórgróðamennirnir, sem reka alls konar fyrirtæki. Þessir menn hafa samkv. frv. möguleika til þess að smeygja sér undan með sínar eigur, og eignakönnunin nær ekki til þess að rannsaka til fulls eigur þeirra. Ég benti á það við 1. umr. þessa máls, að þannig væri þessu fyrir komið í frv., að uppistaða þess og fyrirkomulag ákvæðanna er alveg röng. Og er í raun og veru ekki hægt að komast til botns í þeirri rannsókn, nema fram fari raunveruleg eignaskoðun. Dr. Þórður Eyjólfsson viðurkenndi, að þetta væri rétt. Og hann viðurkenndi, að eignaskoðun væri í flestum tilfellum tæmandi hjá þeim mönnum, sem ekki reka fyrirtæki, en aftur engan veginn hjá þeim, sem þau reka. Og hann gat þess, eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, að það hefði n. ekki farið inn á, fyrst og fremst af þeim ástæðum, að það var ekki lagt fyrir hana af ríkisstj. að gera það, og í öðru lagi af því, að það væri ekki í raun og veru framkvæmanlegt. En ég vil þá segja, að ef það er ekki framkvæmanlegt að rannsaka eignir þeirra, sem vitað er, að mest hafa grætt undanfarið og mestu skotið undan skattaframtali af tekjum sínum, og þar af leiðandi gefa mesta tilefnið til þess, að þessi löggjöf er sett, þá á ekki að setja svona löggjöf, af því að eignaskoðun lendir þá fyrst og fremst á þeim, sem sízt hafa möguleika til þess að draga undan af tekjum sínum. Það er sem sagt það sama endurtekið hér eins og oft hefur verið gert. Skattalöggjöf okkar fer fram hjá þeim, sem hún helzt ætti að koma nærri. Við vitum, að til eru mörg hlutafélög, sem eru í raun og veru sama fyrirtækið, og svo eru gerðir óhagstæðir samningar milli þessara félaga, og þannig er skipt gróðanum, til þess að hann sýnist sem allra minnstur. Og það er einmitt vegna þessara vandamála, að þetta umtal um eignaskoðun hefur komið fram. En þegar svo frv. um eignakönnun kemur fram, er hún ekki miðuð við þá menn, sem gáfu tilefni til hennar, heldur einmitt miðuð við hina, sem ekki hafa gefið það tilefni. Þetta er í raun og veru það sorglega við þetta frv. Þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum, lýsti hún því yfir í málefnasamningi sínum, að hún ætlaði að gera þær ráðstafanir, sem tryggðu, að framtöl manna væru rétt. Mér vitanlega hefur hún ekkert gert. Hún hefur ekki gefið út reglugerðir eða fyrirmæli til þess að tryggja þetta. Hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir, að hann muni nú í sumar skipa n. til þess að rannsaka skattamálin og gera till. um breyt. á þeim fyrir næsta þing. Það má segja, að það veiti ekki af, því að langt er síðan þau voru endurskoðuð síðast, en eðlilegt hefði verið, að stjórn, sem tekur sæti í febrúar, einmitt þegar verið er að skila framtölum, framkvæmdi þessa hátíðlegu yfirlýsingu sína um að auka eftirlitið með skattaframtölum. Þetta hefur hún ekki gert. Nú í þessu frv. um eignakönnun er gert ráð fyrir að byggja hana á framtölum fyrirtækja, sem mestu skjóta undan. Þessi ákvæði, sem frsm. meiri hl. lagði mesta áherzlu á, eru þannig, að þau má framkvæma samkvæmt skattal., og það þarf ekki að setja eignakönnunarl. til þess. Stjórnin hefur fullkomna heimild til þess að gera ráðstafanir vegna þessara manna um framkvæmd skattal., og þess vegna er þetta ekkert nýtt. Þetta er sett inn í frv. vegna þess, að þeim, sem bera það fram, hefur fundizt óeðlilegt, að um leið og slíkar ráðstafanir væru gerðar, væri ekkert sérstaklega tekið fram, sem á að gera gagnvart þeim, sem hafa alls kostar bezta möguleika og eignakönnunin á að fara fram hjá. Við skulum segja, að menn hafi gefið upp sínar eignir, sína peninga og sína bankainnstæðu, en menn, sem reka stór fyrirtæki, hafa mikla möguleika til þess að geyma eignir sínar í vörubirgðum, efnisbirgðum, vélum o. fl. Þetta veit hver maður, sem nokkuð er kunnugur bókhaldsteknik og framtali tekna. Þetta er opinbert leyndarmál. En þegar þessar ráðstafanir eru ekki fullkomnar, eru ekki tæmandi, þá koma þær ekki að neinu haldi. Það kann að vera, að einhver fyrirtæki eigi meira af peningum en þau geta forsvarað, en meiri hlutann geta þau forsvarað með bókhaldstilfærslum. Því hefur verið haldið fram, að ekki sé hægt að framkvæma þetta. Það er ekki af því, að stjórnin vilji ekki gera það. Þetta er hægt vegna þess. hve umfangsmikið það er, segir frsm. meiri hl. Þetta er orðum aukið. Það er miklum örðugleikum bundið, en það er líka örðugleikum bundið að gera þær ráðstafanir, sem frv. fyrirskipar. Eignakönnunin er ekki það erfið, að hún sé ekki framkvæmanleg. Þar kemur fyrst og fremst til greina, hvort vilji er fyrir hendi til þess að framkvæma hana, og það er frumskilyrðið. Slíka eignakönnun yrði að framkvæma á örskömmum tíma og haga framkvæmdunum svo, að útilokað sé, að menn geti skotið undan. Enda veit hver maður, að þessar ráðstafanir eru ekki svo þéttar, að þar séu ekki smugur, sem hægt er að smjúga í gegnum. Það veit hver maður, að það eru alltaf smugur, en það veit líka hver maður, að það er hægt að komast miklu nær hlutunum en með því að láta stórgróðamennina sjálfa um að telja fram, hvað þeir eiga. Þannig er þetta frv. í fullkominni mótsögn við yfirlýsingu stjórnarinnar, þegar hún tók við völdum. Hún undirstrikaði, að hún ætlaði að gera ráðstafanir til þess að tryggja betri framtöl, en hún gerði ekkert í því, heldur kemur fram með frv., þar sem eignakönnunin á að byggjast á framtölum. Þetta er því undarlegra, þar sem það var eitt af því, sem skapaði þessari stjórn tilverurétt, að hún leiðrétti þessi framtöl. Nei, það er ekki vafi á því, að það er hægt að framkvæma þessa eignakönnun þannig, að hægt sé að komast allnærri raunverulegum eignum þessara stórgróðamanna, og það, að Sósfl. er andvígur því að framkvæma eignakönnunina samkv. þessu frv., byggist á því, að ekki er gengið að stórgróðamönnunum, sem mest svíkja undan sköttum. Frv. er um eignakönnun á hina smærri, en tilkynning til hinna stærri um, að þeir muni ekki í framtíðinni verða ónáðaðir með eignakönnun. Þetta er innihald frv., og ég verð að segja, að mig furðar á því, að ekki skuli frá neinum alþýðuflokksmanni eða framsóknarflokksmanni, sem eru í meiri hl. í stjórn, hafa komið fram eitt orð um þetta mál. Þið heyrðuð, hvernig frsm. meiri hl. stiklaði á stóru í þessu máli og sýndi greinilega, að það eru ekki kjósendur frá Alþfl., sem ráða þessari eignakönnun, enda er hún í ósamræmi við hin stóru orð fyrir síðustu kosningar. Það verð ég að segja. En hvað Framsfl. viðvíkur, þá á víst enginn slíka sérfræðinga í skatta- og tollamálum sem sá flokkur, og sjálfur aðalfræðimaður flokksins á þessu sviði á sæti í stjórn. Ég verð að segja það, að það skýtur dálítið skökku við, ef ekki á að heyrast hljóð úr horni frá þeim flokki, eins og talað var um, að stórgróðinn yrði að lækka, og var það ein aðalástæðan til þess, að sá flokkur tók þátt í stjórninni, að nú þyrfti að kippa í liðinn. Það kemur fram hér, að þessir flokkar hafa beygt sig fyrir kröfum 3. flokksins, sem lætur sig engu skipta hagsmuni almennings og vill, að stórgróðamennirnir geti skotið sér undan skatti og þurfi ekki að hafa ónæði af því að gera grein fyrir eignum sínum og borga skatta. Það er tilgangur þessa frv. Það virtist koma fram hjá frsm., að hann vonaði, að frv. kæmi ekki illa við neinn. Ég gæti trúað, að sumir í þessari stjórn óskuðu þess, að frv. kæmi ekki mjög hart niður, til þess að það valdi ekki truflun fyrir stjórnina, en þeir finna, að þessar ráðstafanú. miða að því að dæma þá smáu, sem margir, þótt þeir hafi talið fram, halda, að þeir eigi eftir að borga af tekjunum. Það er sýnilegt, að með þessu frv. er meiningin að ljúka þessu máli. Það er víst, að við plön stjórnarinnar hafa peningar minnkað mjög í umferð. Það er áreiðanlegt, að margir hafa meiri peninga en þeir hafa þörf fyrir, og einmitt það, hvað stríðsgróðinn er dreifður, þrátt fyrir það að margir telja í hundruðum þúsunda og milljónum, hefur skapað mikla og aukna kaupgetu. Þetta minnkar vald þeirra ríku, og það er þyrnir í augum þeirra stórgróðamanna, að menn almennt hafi peningaráð og geti þannig haft rýrandi áhrif á stórgróðann. Þannig sjá þeir sér hag í því að innkalla peningana, ýmist með því að borga skatta eða festa þá í ríkisskuldabréfum, en þetta er á samræmi við stefnu stjórnarinnar, sem telur það þýðingarmest að minnka kaupgetu almennings til þess að auka með þeim hætti verðgildi peninga þeirra manna, sem hafa meginið af þeim. Þannig þjónar þetta frv. hinni almennu stefnu stjórnarinnar að lækka lífskjör fólksins. Það hefur mikið verið reynt að halda því fram, að þetta frv. tæki tillit til hinna smærri. Það er rétt, að í 17. gr. eru ákvæði, sem eiga að vera vernd fyrir hina eignaminni, sem af einhverjum ástæðum hafa ekki talið fram eignir sínar. Þar er gert ráð fyrir, að af fyrstu 15 þús. kr. skuli ekkert gjald greiða, af 15000–25000 kr. greiðist 5%, af 25000–35000 kr. greiðist 10% og af 35000–45000 kr. greiðist 15%. Þetta þýðir það, að maður sem hefur 45000 kr., sem hann hefur ekki fram talið, á að borga þarna 3000 kr. og má segja sem svo, að þetta sé út af fyrir sig ekkert hátt, þegar þarna er um peninga að ræða, sem svo lítur út með, að ekki hafi verið borgaður tekjuskattur af þeim, sem þó þarf ekki að vera, þó svo að fólk skjóti eignum undan skatti bara af fáfræði, af því að það veit ekki, hve lágur eignarskatturinn er, en sá stóri ljóður er á þessu, að enginn getur orðið aðnjótandi þessara vildarkjara, fyrr en hann hefur gerzt iðrandi syndari og komið til stjórnarinnar og beðið um náð og miskunn. Það er áreiðanlega ekkert unnið við það fyrir þjóðfélagið að ætla að fara að stimpla menn í hundraða- og þúsundatali sem skattsvikara, og það getur enginn notið þessa, fyrr en hann er búinn að gera grein fyrir því, hvernig þessi eign er til komin. Vissulega er þagnarskylda, en dæmi eru til, að hlutir leki, ef mikið liggur við, en þarna er ætlazt til, að menn lúti þessu og fái hjá stjórninni þá umbun, sem fyrir er mælt í 17. gr. Ég gæti trúað, að þessi 17. gr. ætti eftir að verða jafnumtöluð og önnur 17. gr., 17. gr. jarðræktari., sem í mörg ár var eitt aðalátakamálið milli stærstu flokkanna í landinu. Ég býst við, að margir segi, að þeir vilji frekar tapa eignum sínum eða binda þær í ríkisskuldabréfum en að fara og viðurkenna sig opinberlega sem skattsvikara, og ég býst víð, að það sé líka betra fyrir þjóðfélagið, að sem fæstir kæri sig um að láta stimpla sig, enda vitað, að ef stórir hópar manna létu þannig stimpla sig, mundi það hafa mjög slæm áhrif fyrir skattaframtöl í framtíðinni, og um stóra hópa af mönnum er það kannske svo, að þeir hafa ekki gefið neitt tilefni - eða kannske svo lítið, að það er ekki heppilegt af þjóðfélaginu að refsa þeim fyrir það, eins og oft á sér stað um afbrot. Það er viðurkennt, að mörg afbrot og yfirsjónir eru það lítilvæg, að það er meiri skaði fyrir þjóðfélagið að stimpla menn, sem hafa orðið fyrir að gera þetta, en að láta þá sleppa. Ég tel þetta svo geysilegan ókost á þessu frv., að mér finnst það alveg gegna furðu, að stjórnin skuli æskja eftir að gera svo stóran hóp manna að skattsvikurum eins og líkur eru til, að gert verði með þessu. Við l. umr. málsins benti ég fjmrh. á þetta, en hann gat ekki gefið eðlilega skýringu á því, hvað fyrir stjórninni vaki með svona ráðstöfunum til þess að gera menn opinberlega misindismenn fyrir lítil brot. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þetta mál mitt lengra. Með tilliti til þess, sem ég hef sagt hér og á þskj. 917, hef ég ákveðið að leggja til, að málið verði afgr. með rökstuttri dagskrá, sem ég með leyfi hæstv. forseta les hér upp: „Þar sem frv. það, sem hér liggur fyrir, er að mörgu leyti illa undirbúið og í því felst raunverulega engin eignakönnun á stórgróðann, en hins vegar koma ráðstafanir þær, sem frv. gerir ráð fyrir mjög hart niður á smærri skattþegnum, og í trausti þess, að ríkisstjórnin útbúi og leggi fyrir næsta þing frv. til laga um eignakönnun, sem miðað sé við það að ná til stóreignanna fyrst og fremst, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls var nokkuð vitnað í álit hinnar svokölluðu hagfræðingan. og gerður samanburður á þeim till., sem þar eru, og þessu frv. Af þessu þykir mér rétt, þar sem ég átti sæti í þessari n., að gera nokkurn samanburð á þeim till. og því frv., sem hér liggur fyrir. Þau rök, sem hagfræðingan. taldi hníga til nauðsynjar eignakönnunar, voru tvenns konar fyrst og fremst. Annars vegar var um að ræða mikla fjárhagslega nauðsyn að afla mikils fjár til framkvæmda, t. d. til áframhalds nýsköpunarinnar, hins vegar er lítið kunnugt um fjárhag borgaranna og enginn grundvöllur til þess að vita, á hvern hátt skyldi innheimta það fé, sem nauðsynlegt var að heimta inn, því að það er alkunnugt, að eignaskattsframtölin eru þannig úr lagi færð, að þau geta ekki kallazt grundvöllur. Einn meginþátturinn í því sem hagfræðingan. lagði til, var að kanna fjárhag borgaranna til þess að vita, hvar rétt væri að bera niður í fjáröflunarskyni, en megintilgangurinn var að vita, hvar skattsvikin ættu sér stað. Það er vitað, að í þessum efnum ríkir hið mesta misrétti vegna mismunandi aðstöðu til að skjóta undan skatti, og þetta misrétti hefur vaxið, eftir því sem lengur hefur liðið. Þótti því rétt að gera tilraun til þess að gera hreint borð og auk þess að ná þessu fé til framkvæmdanna. Við vildum láta eignakönnunina þjóna báðum þessum sjónarmiðum. Einmitt þess vegna var nauðsynlegt, að eignakönnunin væri framkvæmd þannig, að hún yrði endurmat á öllum eignum, enda nauðsynlegt að meta eignirnar til þess að vita um raunverulega þjóðareign og gjaldþol þjóðarinnar. Þótti þó rétt að taka tillit til þess, að ríkisvaldið er ekki algerlega sýknt saka í þeim skattsvikum, vegna þess hversu lélegt eftirlit þess var með lögunum. Þess vegna er það ekki óeðlilegt, að ekki sé beitt neinum refsingum. Hins vegar væri lagður stighækkandi skattur á skattsvikin. Þó þótti rétt að sleppa fyrstu 20 þús. kr. undan þessum skatti. Þá væri nauðsynlegt, að upplýst væri, hvort skattsvikin ættu rót sína að rekja til skattsvikinna tekna annars vegar og hins vegar skattsvikinna eigna. Okkur voru ljósir erfiðleikarnir á því að komast að raun um, hvernig skattsvikin áttu sér stað. En nm. voru allir sammála um, að það væri hægt. Ég sé ekki ástæðu til að rekja þær till. Þm. allir áttu kost á að kynna sér þær í hagfræðingaálitinu. Þar lögðum við áherzlu á, að eignakönnunin yrði framkvæmd fyrirvaralaust, svo að ekki gæfust tækifæri til undanbragða, eða þau sem minnst. Þá vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um samanburð á þessum tillögum hagfræðingan. og því frv., sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi áleit hagfræðingan. rétt að fá allar eignir taldar fram til skatts. En hér er ekki gert ráð fyrir raunverulegum eignum borgaranna. Hér er ekki heldur gert ráð fyrir skyldulánum og ekki heldur viðaukaskatti fasteigna. Þessi eignakönnun, sem hér um ræðir, hefur því aðeins annan tilganginn af þeim tveim, sem hagfræðingan. hefur gert ráð fyrir. Við í hagfræðingan. lögðum sérstaka áherzlu á að komast að raun um öll skattsvik, hvort sem skattsvikin eru fólgin í peningum, verðbréfum, skattsviknum vörubirgðum og hvers konar eignum, og voru till. nefndarinnar um framkvæmd og tilhögun eignakönnunarinnar einmitt miðaðar við það. Í þessu frv. er hins vegar gengið mjög rækilega og vandlega til verks gagnvart þeim skattsviknu eignum, sem fólgnar eru í peningum, bankainnistæðum og verðbréfum, en hins vegar eru ákvæðin um fasteignir og lausafjármuni yfirleitt því miður ekki eins ýtarleg og æskilegt hefði verið, og virðist fjhn. hafa verið þetta ljóst að verulegu leyti, þótt hún hafi ekki treyst sér til að gera þar verulega breytingu á, taldi það m. ö. o. lítt framkvæmanlegt. Hagfræðingan. hafði gert ráð fyrir sérstökum skatti af skattsviknu fé allt frá 20 þús. kr., og þó væri greinarmunur á eignarskattsvikum og tekjuskattsvikum. Þetta frv. gerir ráð fyrir 15 þús. kr. lágmarki og upp í 45 þús. kr. og að enn fremur sé hægt að kaupa ríkisskuldabréf til 25 ára fyrir þá eign, sem skotið hefur verið undan skatti og getur ekki samræmzt framtali. Það er þess vegna einkum og sér í lagi þrennt, sem mér finnst bera á milli tillagna hagfræðingan. og till. þeirra, sem felast í þessu frv. Í fyrsta lagi skyldi eftir till. hagfræðingzn. lagður grundvöllur að stóreignaskatti, en hér er ekki gert ráð fyrir honum. Í öðru lagi var framkvæmd eignakönnunarinnar, eins og hagfræðingan. vildi hafa hana, sérstaklega við það miðuð að gera tilraun til að koma meir upp um öll skattsvik, en hér er gengið nokkuð misjafnlega vandlega til verks eftir því, um hvaða eign er að ræða, og skal ég fúslega játa, að fyrir því eru ýmsar frambærilegar ástæður. Hins þriðja mun mér hafa láðst að geta áðan, að hagfræðingan. hafði gert ráð fyrir, að eignakönnuninni væri fyrirvaralítið komið á og mætti ekki dragast, en nú hefur hins vegar orðið á málinu mikill dráttur og getur orðið enn lengri. Og fyrir getur komið, að eignakönnunin verði ekki framkvæmd fyrr en um næstu áramót. Í samræmi við þetta, sem ég nú hef sagt, má telja, að höfuðgallar þessa frv. séu frá mínu sjónarmiði einkum þessir: Í fyrsta lagi er ekki grundvöllur að sérstökum stóreignaskatti. - Í öðru lagi finnst mér - óábyggilegt, að í umferð séu verðbréf, sem ekki séu framtalsskyld, og ég tel, að það mundi hafa áhrif í fjármálalífi þjóðarinnar, að til séu í umferð eignir, sem lagaákvæði séu til um, að ekki séu framtalsskyld og þar af leiðandi ekki skattskyld, og ég held, að óhætt sé að segja, að um slík lagaákvæði séu engin dæmi til, í nágrannalöndunum a. m. k. - Í þriðja lagi finnst mér óþarflega lítil byrði lögð á þá, sem skjóta undan skatti í mjög stórum stíl. Gengi 1% verðbréfa til 25 ára, miðað við 4%, er 72% og gengið þeim mun hærra, eftir því sem gert er ráð fyrir lægri vöxtum, svo að skattgreiðsla þeirra manna, sem kaupa þessi 1% bréf fyrir hinar skattsviknu eignir, nemur 28% af nafnverði bréfanna. sem þeir kaupa, og minna, ef þeir vilja treysta sér til að kaupa bréfin með lægri rentufæti en 4%. Það liggur í augum uppi, að það er ekki eingöngu, að allar sektir séu gefnar upp, sem ég get fúslega fallizt á, að eðlilegt sé, eins og á stendur, heldur sleppa þeir með mun minni skattgreiðslur en þeir ættu að borga samkvæmt venjulegum skattalögum. Og ég geri ráð fyrir, að um þá sé að ræða, sem skjóta verulega undan sköttum, en á þeim finnst mér óþarflega linlega tekið. Hins vegar er það bót í máli, að bréfin skuli framtalsskyld eftir 5 ár, og hefur það áhrif á þann útreikning, sem ég gat um áðan. Í fjórða lagi finnst mér ekki nægilega ýtarleg ákvæði í frv. varðandi það að tryggja, að upp komist um skattsvik atvinnurekenda, sem eiga margvíslegar eignir, þ. á m. vörubirgðir og fasteignir. Mér er óhætt að fullyrða þetta, enda um það kunnugt, að í ákvæðum eignarskattslaga nágrannalandanna er munurinn ýtarlegri en hér er gert ráð fyrir. Í frv. er að vísu heimild til rannsóknar á fasteignum og vörubirgðum. Það er ágætt, svo langt sem það nær. En þess verður að geta, að verði rannsókn ekki betur eða rækilegar innt af hendi en skattaeftirlitið undanfarið, er því miður stefnt í mikið óefni. Það má benda á, að skattayfirvöldin hafa víðtæka heimild til rannsókna á eignum og framtölum skattgreiðenda. En það hefur komið í sama stað. Það hefur verið bent á það, að óþarfi er að rannsaka skattsvik í sambandi við verðbréfaeignir og bankainnistæður, þar sem bankarnir ættu að geta gefið allt upp um innieigna- og verðbréfaviðskipti. Ef skattayfirvöldunum hefði tekizt að framfylgja skattalögunum, væri öll þessi löggjöf óþörf. Hún er þörf vegna þess, að gildandi skattalöggjafarákvæðum er ekki eins rækilega framfylgt og vera ætti. En hér er allt undir framkvæmdinni komið. Heimildin, sem gert er ráð fyrir í lögunum, er nægileg, ef það er fullkomlega öruggt, að vandlega og duglega verði gengið til verks. En venjulega þykir nú æskilegra fyrir löggjafann að búa svo um hnútana, að þeir, sem með framkvæmdirnar eiga að fara, eigi ekki allt of mikinn kost á að sýna linkind, og hef ég fyrir mitt leyti talið æskilegt, að þeir, sem um framkvæmd þessarar löggjafar eiga að fjalla, fengju nokkru meira aðhald en hér er gert ráð fyrir. - Í fimmta lagi held ég, að ekki sé gerður nægilega skýr greinarmunur á þeirri skattsviknu eign, sem á rót sína að rekja til skattsvikinna eigna, og þeirrar, sem á rót sína að rekja til skattsvikinna tekna. Ég hefði kosið, að ákvæðin um þetta yrðu skýr og því beinlínis slegið föstu, að fullkomlega er réttmæt ástæða til að gera eins gagngerða grein fyrir og unnt er um eignaskattsvik annars vegar og teknaskattsvik hins vegar. Í sjötta lagi álít ég ákvæðin um, að greiða megi 1% bréfin með verðbréfum, allvarhugaverð. Þeir, sem hafa keypt bréfin, geta unnið upp tapið með því að greiða með bréfum, sem þeir hafa keypt með afföllum. Það er þess vegna því miður mjög hætt við, að þeir, sem ætla að kaupa 1% bréfin, kaupi verðbréf, og þá líkindi til, að takist að fá þau undir nafnverði og greiða síðan með þeim, þannig að þeim takist að skjóta sér undan vaxtabyrðinni, af því að bréfin eru svo vaxtalág, og er þá mjög hætt við, að ríkið fái verðbréf fyrir 1% bréfin, en lítið fé. Er þá ekki að neinu leyti séð fyrir fjárþörf ríkissjóðs, sem ætlazt var til að bæta úr. Í síðasta lagi finnst mér nokkur ágalli að gera ráð fyrir, að það geti orðið nokkur dráttur á framkvæmd eignakönnunarinnar, og eins og ég sagði áðan, jafnvel allt til áramóta. Og það er vissulega nokkuð langur frestur til að hagræða fjárreiðum sínum í samræmi við það, sem fram mun koma við eignakönnunina. - Þetta eru helztu ágallar frv. frá mínu sjónarmiði. Hitt vil ég taka fram, að að því er ég fæ bezt séð og þekki til að dæma um, er frv. mjög vel samið frá teknisku sjónarmiði, svo vel samið, að ástæða er til að fara um það viðurkenningarorðum. Þá vildi ég fara nokkrum orðum um það, sem fram kom við 1. umr., að hagfræðinganefndarálitið hefði haft óheppileg áhrif á sínum tíma. Það er fyrst að geta þess, að hagfræðingan. átti alls ekki frumkvæðið að því, að hér færi fram allsherjar eignakönnun. Á Alþingi 1945 fluttu allir þm. Alþfl. svo hljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa 5 manna mþn. til þess að gera tillögur um sérstakan skatt á stórgróða, sem fallið hefur í hlut einstaklinga og fyrirtækja á stríðsárunum, og gagngerða eignakönnun í því sambandi“ o. s. frv. Þetta er fyrsta till., sem fram kem opinberlega um nauðsyn þessa máls. Hagfræðingan. á því síður en svo heiðurinn af því að hafa fyrst vakið athygli á því. Auk þess má svo geta þess í sambandi við stjórnarmyndunina á s. l. hausti, að þrír flokkanna gerðu að skilyrði, að eignakönnun færi fram, og voru þessi skilyrði kunn, áður en hagfræðingan. tók til starfa. Hagfræðingan. hélt lengi leyndu áliti sínu, en þm. fengu álitið fjölritað. Eitt dagblaðanna, Vísir, hafði fengið nál. hjá einhverjum, sem átti að fara með það sem algert trúnaðarmál, og skýrði frá ýmsum atriðum, að vísu á villandi hátt, m. a. frá eignakönnuninni. Var þetta gert, áður en stjórnarsamvinnan var til lykta leidd og afstaða tekin til þess, að hve miklu leyti byggt skyldi á till. hagfræðingan. við væntanlega stjórnarsamvinnu. - Ég sé ekki ástæðu til að taka fleira fram í sambandi við þetta, en geri það þá að gefnu tilefni síðar. Ég vil minnast á afstöðu Sósfl. til þessa frv. Og ég verð að segja almennt, að mér finnst öll stjórnarandstaða Sósfl. vera hvort tveggja í senn með fágætum klaufaleg og máttlaus. Það er svo í þessu frv. eins og öðrum, að gagnrýni þeirra er alls ekki málefnaleg, heldur er hún að mestu leyti flutt í áróðurs stíl, hefur á sér algeran áróðursblæ, en ber að mjög litlu leyti keim af málefnalegri gagnrýni. Það er ágætt, að stjórnarandstaða Sósfl. skuli vera með þessum hætti. Það er sérstaklega ánægjulegt, að vindur sá, sem einu sinni var í Sósfl., virðist úr honum rokinn, að andstaða hans er ekki einungis klaufaleg, heldur og mjög máttlaus. Sósfl. komst í algert undanhald í kosningunum í sumar og lenti í stjórnarandstöðu. Virðist hann nú hafa þá einu meginreglu að vera á móti öllum stjfrv. En svo undarlega vill til, að gagnrýni hans er stundum til vinstri og stundum til hægri. Það, sem sagt hefur verið frá hálfu Sósfl., hafa verið almennar upphrópanir og þó aðallega tilraunir til að leita uppi, hvað hljómar vel í eyrum ýmissa kjósenda. Og þess vegna er gagnrýnt fyrir að refsa skattsvikum og fyrir að refsa þeim ekki. En ekki veit ég, hvernig hægt er að samræma í lögum að ganga hart að skattsvikum og taka lint á þeim um leið. Mér virðist augljóst, að afstaða Sósfl. til frv. miðist eingöngu við það að vera á móti stjfrv. og svo ala á óánægju ýmissa millistéttarmanna. Og þannig ber að skilja ummæli hv. þm. Siglf., sem hann viðhafði við 1. umr. málsins, að eignakönnunin yrði þannig framkvæmd, að öllum almenningi yrði þar sleppt. Voru fyrri ummælin æluð til þess að kynda undir óánægju, sem þeir vita, að muni verða hjá nokkrum hóp kjósenda, en síðari ummælin til þess að friða þá í flokknum, sem heimta róttæka eignakönnun. En þvílíkur málflutningur og frestun eignakönnunarinnar er síður en svo Sósfl. til nokkurs sóma og hefur enn fremur mjög lítil líkindi til að bera nokkurn árangur eða verða flokknum til fylgisaukningar, eins og þó mun vera til ætlazt. Ég get ekki annað en vakið sérstaka athygli á þeim furðulegu ummælum hv. þm. Siglf., að eiginlega hefði alls ekki átt að gera almenna eignakönnun, heldur sleppa almenningi, og gera þá eingöngu sérstaka rannsókn hjá þeim, sem verulegar ástæður eru til að rannsaka hjá. En hver átti að meta það? Maður gæti látið sér detta í hug, hvernig sú eignakönnun yrði, sem hv. þm. Sósfl. hefur viljað skapa, ef hann hefði fengið að ráða. Maður fer að halda, að fyrst svona ummæli koma frá hv. þm. Siglf., að alvaran hafi ekki verið mjög mikil um eignakönnunina, sem sett var fram í sambandi við stjórnarmyndunina. Þeir hafa talað verulega um þann drátt, sem orðið hefur á málinu, og kvartað yfir honum. Þeir vita, að Alþfl. lagði fram þáltill. um þetta 1945. Mér er ekki kunnugt um, að Sósfl. hafi sýnt málinu neinn óhug, hvorki á þingi né heldur í ríkisstj. Og nú kórónar hv. þm. Sósfl. með því að leggja til, að eignakönnuninni verði frestað, undir því yfirskini, að hún sé ekki nægilega undirbúin. En flokknum er fullljóst, að verði hún ekki gerð nú, verður hún aldrei gerð, svo að það, sem dagskrártill. hv. þm. Siglf. þýðir, er, að aldrei fari fram nem eignakönnun. Að lokum vildi ég segja þetta, að þótt ég sé ekki ánægður með þetta frv., tel ég betra, að það nái fram að ganga, heldur en engar ráðstafanir séu gerðar. Ég tel eftir það umtal, sem orðið hefur um eignakönnunina, og þann mikla þátt, sem hún hafði átt í stjórnarmynduninni. að henni beri að hraða sem mest. Sem einn nm. í hagfræðinganefndinni hef ég gert grein fyrir, hvernig ég álít, að eignakönnun eigi að vera, en þetta frv. er ekki í samræmi við það, og er ekki um það að sakast. Þetta frv. er niðurstaða samninga milli þriggja flokka, og er enginn þeirra fullkomlega ánægður með það. Ég hef þegar gert grein fyrir minni skoðun á þessum málum, og er hún önnur en fram kemur í þessu frv., en þar sem það er flutt af mínum flokki ásamt öðrum, mun ég ekki greiða atkv. gegn því, og mun ég sitja hjá við atkvgr. um það.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. Hv. minni hl. hefur gert grein fyrir afstöðu sinni til þessa frv. og sagði, að hér væri um stærðar bákn að ræða. Ég get ekki fallizt á það, því að það er ekki stærra bákn en árlegt eftirlit með skattaframtölum. Hv. minni hl. heldur því samt fram, að kostnaður við framkvæmd þessara laga muni nema um 10 millj. kr., en kostnaður við Skattstofu Reykjavíkur og skattanefnd er um 530 þús. kr., og með þeirra hjálp ætti kostnaðurinn ekki að fara fram úr því. Hér er því um stórlegar ýkjur að ræða hjá hv. minni hl., en þó hikar hann ekki við að leggja til, að almenn birgðakönnun sé látin fram fara. En ef svo yrði gert, þá þyrfti að skipta þjóðinni í tvo hópa, sem leituðu þjófaleit hvor hjá öðrum. En meiri hl. leggur til, að það sé gert, sem framkvæmanlegt er. Hv. minni hl. lýsti mjög átakanlega hinum berhöfðaða skattsvikara, en ef hann hefur svikið undan skatti, þá á hann 45 þús. kr. Þetta er þá smælinginn. Hv. þm. lagði áherzlu á, að óforsvaranlegt væri að stimpla þessa menn sem skattsvikara. En í núv. löggjöf er mönnum sleppt við sektir. Árið 1926 voru framtöl leiðrétt stórlega, án þess að menn væru stimplaðir skattsvikarar. Öll þessi vorkunnsemi kemur því úr hægri áttinni, en ekki úr þeirri vinstri. Hv. minni hl. telur einnig höfuðljóð á þessu, að margir munu kaupa verðbréfin, en ég fæ ekki séð, að mönnum sé það nokkur vorkunn, og ég er ekki hræddur um, að þessi bréf valdi fjármálaspillingu, því að þau eru lægri en nafnverð. Ég skal svo ekki eyða mörgum orðum um þetta, en útásetningar hv. minni hl. eru skýr vottur þess, að frv. er vel samið, enda hefur hv. minni hl. ekki flutt brtt. við það, og efast ég ekki um, að það kemur að gagni, þó að hv. minni hl. leggi til í sínu nál., að því sé frestað. Einnig veldur þetta frv. því, að það fé, sem hefur verið skattsvikið, hefur ekki eins truflandi áhrif og það hefur haft, og svo, að framtöl verða að miklum mun réttari en áður, og enn fremur, að ríkissjóður mun fá nokkurt fé til framkvæmda sinna. Ég þarf svo ekki að hafa þessi orð fleiri. Hv. minni hl. hefur að ýmsu leyti stutt frv. með röksemdafærslu sinni.



Herra forseti. Ég er einn af þeim, sem þannig líta á, að þetta frv., sem nú liggur fyrir, sé algerlega ófullnægjandi til að leysa þann vanda, sem fyrir liggur og ég hafði gert mér í hugarlund, að væri ætlunin með l. um eignakönnun. En eftir því, sem fram hefur komið í umr. um þetta mál, þá virðist mér, að þeir, sem að frv. standa, hafi gert sér allt annað í hugarlund en ég hafði gert, og er tilgangur þeirra allur annar en ég hafði hugsað mér. Það vill svo til, að við Íslendingar erum ekki einir um að fara þessa leið, að láta fram fara eignakönnun. Í öllum tilfellum, um skilning á slíkum lögum, þá er höfuðtilgangurinn sá að ná miklu fé, sem safnazt hefur á fárra manna hendur á vafasaman hátt, og að ná stríðsgróðanum í þágu ríkisins. Ég hef hlustað hér á allar umræður, en ekki heyrt minnzt á þetta atriði. Hv. frsm. minntist þó lítils háttar á, að ríkið mundi fá nokkurt fé með þessu. Aftur sagði hæstv. fjmrh., að höfuðtilgangur með þessu frv. væri sá að gefa mönnum kost á að koma fé sínu fyrir á löglegan hátt, en við lestur frv. er sýnilegt, að tilgangurinn sé að leysa menn og fyrirtæki úr skattsvikaklípunni, en ekki að gera upptækan stríðsgróðann, heldur á að leysa órólega menn úr klípu og gefa þeim syndakvittun. Þetta kom líka fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. En þetta atriði vil ég undirstrika, að er höfuðtilgangurinn með eignakönnuninni. Ég hef aldrei heyrt, að tilætlunin með eignakönnun væri sú að leysa menn úr skattsvikaklípunni, heldur að ná vafasömum gróða fárra manna, til að þjóðin gæti notið hans. En hvaða líkur eru til þess, að ríkið fái fé með þessu? Það eru hverfandi líkur, að ríkissjóður hafi nokkurt fé upp úr þessari eignakönnun, en hins vegar er líklegt, að þeir, sem eru í skattsvikaklípunni, fái eftirgefnar syndir sínar, og held ég, að flestum þeirra takist það auðveldlega, ef þetta frv. verður að lögum. Ef ætti að kalla þetta frv. til l. um eignakönnun, þá ætti að kanna eignaframtöl manna. Það þýðir ekkert að taka aðeins tvo þætti: peninga og verðbréf - og rannsaka þá, því að engu síður þarf að rannsaka raunverulegar fasteignir og annað lausafé. En frs. er þannig útbúið, að öllum er augljóst, að þeir, sem vilja fela eignir í fasteignum, eiga auðvelt með það samkv. ákvæðum frv. Ég skal taka hér dæmi til að skýra þetta. Það er alkunna, að margir, sem hafa skotið fjármunum undan skatti, hafa komið þeim þannig fyrir, að þeir hafa ráðizt í húsbyggingar, og eru þær síðan færðar á skattaframtöl á lægra verði en þær hafa kostað. Ef hús kostar eina millj. kr. raunverulega, en eigandinn segir, að það kosti 800 þús. kr., þá getur hann falið 200 þús. kr. Þessum manni er því gefinn kostur á að fela þessar 200 þús. kr., og þarf hann ekki að greiða skatt af þeim í ríkissjóð, og ekki er hann heldur skyldaður til að kaupa verðbréfin. En annar maður, sem grætt hefur 200 þús. kr. og ekki falið þær í byggingum eða öðru, en hefur lánað þetta fé og keypt veðskuldabréf, hann verður nú að fara með þetta fé og kaupa ríkiskuldabréf til þess að fá kvittun fyrir skattsvikum. Þessir tveir aðilar sýna því, að ákvæðin bitna misjafnt á mönnum. Það sama er að segja um mann, sem hefur grætt á sama hátt, en hefur farið þá leiðina að kaupa lausamuni, svo sem vélar o. s. frv. Þá má hann reikna með að sleppa við eignakönnunina samkv. frv., vegna þess að hann fær að telja þessar eignir á lægra verði en þær raunverulega kosta. Þannig eru ákvæði frv. ósanngjörn og koma misjafnt niður á mönnum. En þegar þetta er borið saman við það sjónarmið að leysa menn úr skattsvikaklípunni, þá passar þetta. Margt annað má tilnefna um þetta frv. T. d. það, að þeir, sem hafa svikið undan réttu framtali, muni - og er enda auðvelt fyrir þá - sleppa undan mörgum ákvæðum frv. Í frv. er gert ráð fyrir því, að menn séu ekki neyddir til að kaupa ríkisskuldabréfin af fyrstu 15 þús. kr. En ef maður á 100 þús. kr., getur hann farið þá leið að dreifa þessu fé á fleiri aðila, t. d. börn sín, og með slíkri útþynningu á eignum er auðvelt að komast hjá ákvæðum frv., og mun enginn efast um, að margir munu sleppa á þann hátt. Svo skiptir hitt miklu máli, að það er mjög auðvelt að útþynna öll ákvæði frv. með framkvæmd l., því að það er allt á valdi fjmrh. og nefndar þeirrar, sem hann skipar, hvernig framkvæmdinni verður háttað, og því vitum við lítið um, hvaða ákvæði verða hörð í framkvæmdinni og hver ekki, enda sagði hv. frsm. meiri hl., að framkvæmdin yrði að vera góð, og ætti það að vera undirskilið í frv. Slík ákvæði eins og það, að ráðh. og n. skuli vera heimilt að láta fara fram eignatalningu, eru óskýr, og er þá öll framkvæmd á valdi ráðh., og hefði verið skýrara og einfaldara að segja, að skylt væri að láta fram fara eignatalningu. Ég verð að segja, að mér finnst, að með flutningi þessa frv. leggist harla lítið fyrir ýmsa, sem mest hafa skrifað og talað um nauðsyn eignauppgjörs og aðgerðir í því sambandi. Ég minnist þess, að meðan Framsfl. var í stjórnarandstöðu, gat að líta í blaði flokksins, Tímanum, allhávær orð um nauðsyn þess, að eignakönnun yrði látin fara fram, og nauðsyn þess, að ríkið tæki í sínar hendur verulegan hluta af stríðsgróða þeim, sem lausbeizlaður væri. Nú standa forsvarsmenn þessa flokks að því að leggja fram slíkt frv. eins og það, sem hér liggur fyrir, þar sem ekki er minnzt á, hvað ríkið muni fá í tekjur við framkvæmd laganna. Það er því gert að algerðu aukaatriði, en hitt að aðalatriði, að veita mönnum syndakvittun fyrir að hafa brotið skattal., sem einn af aðalmönnum Framsfl. hefur hælt sér af í tíma og ótíma, að hann hafi staðið að að fá samþ. hér á þingi, en nú stendur hann að frv. um eignakönnun, til að menn geti komizt undan ákvæðum gildandi skattalaga. Svipað má segja um afstöðu Alþfl. Hann stendur að flutningi þessa frv. á þann hátt að eyðileggja með öllu möguleikana til þess, að í framtíðinni sé hægt hér á landi að láta fram fara víðtæka allsherjar eignakönnun meðal landsmanna, þannig að hægt sé að segja með réttu, að fram hafi farið þannig mat á eignum manna, að ekki verði um það deilt, að hlutföllin milli eigna einstaklinga í þjóðfélaginu séu nokkurn veginn þau í skattaskýrslum, sem þau eru í reyndinni. Nú er sem sagt búið að eyðileggja þessa hugmynd með því að segja: Nú er búið að fara þessa leið. Það er búið að setja lög um eignakönnun, en það eru þá l., sem veita mönnum fyrirgefning fyrir sínar skattsyndir á undanförnum árum. Hv. 4. þm. Reykv. talaði hér fyrir skömmu, og eftir að hann hafði „kritíserað“ frv. í mörgum greinum og lýst yfir, að það væri ekki í samræmi við þær till., sem hann hefði staðið að að gera um eignakönnun í hagfræðingan., og lýst yfir, að þetta frv. væri þannig úr garði gert, að hann gæti ekki stutt það, þá þótti honum þó nauðsyn að kasta að Sósfl. nokkrum hnútum og tala um, að okkar afstaða til málsins væri alleinkennileg. En ég vil spyrja hv. þm. um það, þar sem um svo mikilvægt mál er að ræða, hvort honum finnist það ekki skipta miklu máli, að þessi möguleiki verði ekki eyðilagður á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, heldur verði fresturinn fram til hausts notaður til að undirbúa frv., sem betur uppfylli þá möguleika, sem ég vænti, að hann og fleiri, sem hafa hugsað um eignakönnun, hafi ætlazt til, að notaðir yrðu við setningu slíkra l., heldur en að eyðileggja þann möguleika með því að láta slíka lagasetningu ná fram að ganga, sem hér liggur fyrir. Þessi hv. þm. reyndi að gera tortryggilega okkar afstöðu til þessa máls með því að segja, að við værum sífellt á móti því, sem kæmi frá hæstv. ríkisstj., og nefndi sem dæmi, að við hefðum ráðizt á þetta frv. frá hægri, eins og hann komst að orði, sem sagt, að við hefðum bent á, að sum ákvæði frv. bitnuðu hart á smærri aðilum. Ég vil benda honum á, að sjálfsagt lítur hann einnig svo á, að öðrum tökum beri að taka þann skattsvikna pening eða eignabreyt., sem orðið hefur á undanförnum árum með því, að honum hafi verið skotið undan skatti, að það beri að taka hann vægari tökum í þeim tilfellum, þar sem eignabreyt. þessara manna stafa meir af vantöldum eignum undanfarinna ára en vantöldum tekjum. Þetta minntist hann á, og þetta er það sama og við höfum bent á, en til þessa er ekki tekið tillit í frv., og þetta kemur til með að bitna á hinum smærri, og ég hygg, að það sé ekki sá skoðanamunur milli okkar og hans, sem hann vill skrúfa upp, líklega til að fá kvittun hjá sínum samflokksmönnum fyrir því, að hann væri ekki á stefnu komma í þessu máli. Miklu frekar sýndist mér, að það væri hér um að ræða, að hann væri að reyna að skrúfa upp úr sér einhverja sérstöðu, heldur en að slík sérstaða væri til. Eins og ég hef fram tekið, þá lít ég svo á, að þeim höfuðtilgangi, sem eignakönnunarfrv. var ætlað að ná, verði á engan hátt náð með þessu frv. Ég hef líka sýnt fram á, að frv. leiðir til þess, að mjög misjafnlega verður tekið á ýmsum þegnum, sumir verði hart úti, en aðrir sleppi að mestu leyti. Og svo vil ég bæta því við að síðustu, að ég tel það harla lítinn ávinning að veita þá syndakvittun, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sérstaklega meðan ekki er svo um búið, að telja megi víst, að eftirleiðis verði útilokað, að menn skjóti tekjum sínum undan skatti, heldur séu nokkurn veginn sömu möguleikar og áður til að draga undan skatti, eftir að þessi syndakvittun hefur verið veitt, hjá vissum einstaklingum og fyrirtækjum, á sama tíma og aðrir verða að greiða fullan skatt af öllum sínum tekjum. Það hefði kannske komið til greina að veita mönnum einu sinni uppgjöf saka, ef um leið væri girt fyrir, að þeir gætu haldið áfram á sama hátt og undanfarið að brjóta skattalögin.

Frsm. minni hl. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Ég ætla sérstaklega að ræða þau atriði, sem fram hafa komið í umr., og sný mér fyrst að hv. 4. þm. Reykv. (GÞG). Vil ég taka það fram, að ég get verið hv. 4. þm. Reykv. algerlega sammála um þá lýsingu, sem hann gaf á frv., á göllum þess og hve ófullkomið það væri. Býst ég við, að við séum sammála um það, að þegar þetta frv. er borið saman við þá eignakönnun, sem hagfræðingarnir gerðu ráð fyrir í áliti sínu, þá sé mjög hæpið að kalla það eignakönnun, sem frv. gerir ráð fyrir. Satt að segja hefur hv. 4. þm. Reykv. lýst göllum frv. miklu nákvæmar en ég gerði í framsöguræðu minni. Þarf ég í raun og veru ekki annað en að vísa til ræðu hans hvað það atriði snertir, hvílíkur óskapnaður þetta eignakönnunarfrv. væri, sem hér liggur fyrir. Hann sannaði það svo rækilega, og flokksbróðir hans, hv. frsm. meiri hl., reyndi ekki að hrekja annað úr ræðu hans en það, að hann taldi það ekki rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., að bréf væru í umferð, sem væru óháð skattaeftirlitinu, en gætu haft siðspillandi áhrif, eins og hv. 4. þm. Reykv. hélt fram, að mundi vera. Hann benti á það sérstaklega, að hagfræðingarnir hefðu lagt á það áherzlu og talið það vera skilyrði fyrir því, að eignakönnunin yrði að gagni, að hún færi fram fyrirvaralaust eða með sem minnstum fyrirvara. Benti hann á; að búið væri að ræða um þessi mál, síðan hæstv. ríkisstj. ákvað að framkvæma eignakönnunina, og síðan eftir að þetta hefur verið lögfest, getur liðið allur tíminn til 31. des. þ. á., þar til hin raunverulega eignakönnun fer fram. Hef ég heyrt margar raddir um það, að sjálfsagt væri að láta þetta eignakönnunaruppgjör fara fram um leið og næsta skattaframtal eða miða við 31. des. Þetta sýnir manni, að eitt veigamikið atriði í undirbúningi og framkvæmd eignakönnunarinnar, sem hagfræðingarnir gengu út frá, á að þverbrjóta. Virðist hér beinlínis eiga að gera ráðstafanir til þess, að menn fái tækifæri til þess að lagfæra hjá sér, áður en til þess kemur, að menn þurfi að telja fram. Hv. frsm. meiri hl. vildi halda því fram, að það væri ofsagt hjá mér, að ýmis fyrirtæki gætu með ýmiss konar bókfærslutilfærslum og brellum gefið skýrslur um peningaeign, verðbréfaeign og bankainnstæður sínar. Það skal hins vegar viðurkennt, að eftir því sem fyrirtækin hafa skemmri tíma upp á að hlaupa, þeim mun erfiðara er þeim að koma slíku við, en eftir því sem þau hafa lengri tíma upp á að hlaupa, þeim mun auðveldara. Það er alkunnugt, að sum fyrirtæki hafa tvenns konar bókhald: annað fyrir skattaframtal til þess að sýna skattanefndinni, hitt, sem er raunverulega rétta bókhaldið. Kom það fyrir fyrir 2 árum, að fyrirtæki eitt í Reykjavík varð fyrir þeirri slysni að afhenda skattan. rétta bókhaldið. Ég tel, og það kom að ýmsu leyti fram hjá hv. 4. þm. Reykv., að það sé þessi frestur í frv., sem geri það gersamlega kraftlaust. Það er staðfest í frv., að það á ekki að framkvæma eignakönnun á hinum ríku, sem mest hafa grætt á undanförnum árum. Hv. 4. þm. Reykv., sagði, að í frv. væri gengið mjög rækilega til verks gagnvart peningaeign og verðbréfaeign, en hvað snertir rekstrarfé, þá væru því miður ekki eins ýtarleg ákvæði í frv. og æskilegt hefði verið. Þetta er það, sem ég hef verið að leggja áherzlu á, og þetta er ástæðan fyrir því, að ég tel það til vansæmdar fyrir hv. Alþ. að samþykkja frv. eins og það, sem hér liggur fyrir, og að skárra væri að framkvæma enga eignakönnun en eins og hér er verið að fyrirskipa. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það væri aðallega í 3 atriðum, sem þetta frv. um eignakönnun væri frábrugðið því, sem hagfræðingarnir í áliti sínu hefðu talið rétt vera. Í fyrsta lagi hefðu hagfræðingarnir gengið út frá því, að eignakönnun yrði framkvæmd í því skyni að skattleggja stórgróðann. Hins vegar er frv. einmitt byggt á þeirri forsendu að gera þeim mönnum kleift, sem stærstar hafa tekjurnar og telja ekki rétt fram til skatts, að koma þessum gróða sínum fyrir á þann hátt, að samræmzt geti lögunum. Það er sem sagt þveröfugt við það, sem hv. 4. þm. Reykv. taldi rétt að gera í þessum efnum. - Í öðru lagi ætti að gera tilraun til þess að koma upp um öll skattsvik. Í þessu frv. er hins vegar gengið mjög misjafnt að mönnum í þessum efnum, og hef ég áður lýst því. Loks ætti að gera eignakönnun fyrirvaralaust, en eins og ég lýsti áðan, er í frv. gert ráð fyrir mjög löngum fresti, áður en hún kemur til framkvæmdar. Í þessum þrem höfuðatriðum er frv. þannig í hrópandi andstöðu við það, sem hv. 4. þm. Reykv. telur undirstöðu undir eignakönnun, en þó lýsti hann því yfir, þegar hann var búinn að rekja þessi atriði, að hann mundi ekki greiða atkv. móti frv., heldur ætlaði hann sér að sitja hjá við afgreiðslu þess. Þessi síðasta yfirlýsing hans var í svo mikilli hrópandi mótsögn við alla hans ræðu, að mig stórfurðar á, að slíkt geti komið fram frá jafngreindum manni og hann er. Býst ég þó við, að þarna ráði mestu um, að hann vilji ekki falla í of mikla ónáð hjá máttarvöldum síns flokks og þess vegna vilji hann heldur draga sig í hlé en berjast fyrir réttum málstað með okkur sósíalistum. Að lokum taldi hann sér þó nauðsyn á að veitast að okkur sósíalistum - og þó sérstaklega að mér - fyrir þá afstöðu, sem við höfum tekið, og lagði mikla áherzlu á, að hann vildi eignakönnun, þótt frv. gerði að vísu ráð fyrir henni á annan veg en hann hefði hugsað sér. Þess vegna mundi hann ekki verða á móti frv., og skildist mér það vera aðallega fyrir þá sök, að í fyrirsögn frv. stæði eignakönnun. Ég vil hins vegar enga eignakönnun hafa, ef á að framkvæma hana eins og frv. gerir ráð fyrir, og er miklu minni spilling í því. Þá las hv. þm. upp þáltill., sem flokkur hans lagði fram á þingi 1945, en það stóð fram á 1946, og var þeirri till. útbýtt 13. apríl þ. á., en þinginu lauk 29. apríl. Ég held, að hv. þm. hefði ekki átt að minnast á þá till., því að hún er flokki hans sízt til sóma. Ætla ég hér að lesa upphaf hennar upp, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa 5 manna mþn. til þess að gera tillögur um sérstakan skatt á stórgróða, sem fallið hefur í hlut einstaklinga og fyrirtækja á stríðsárunum, og gagngerða eignakönnun í því sambandi. Jafnframt skal n. endurskoða ákvæði tekjuskattslaganna um skattfrelsi varasjóðstillaga hlutafélaga, sem ekki reka framleiðslustarfsemi.“ - Till. þessi kom einu sinni á dagskrá, og Alþfl. hafði ekki svo mikið við till., þótt hann væri stjórnarflokkur, að sjá um, að hún væri rædd. Till. fór aldrei í n. og var aldrei afgr. En til hvers var till. borin fram? Hún var borin fram til þess, að hægt væri að flagga með henni í kosningum þeim, sem áttu að verða nokkrum vikum síðar, og einn af þeim mönnum, sem sérstaklega hlaut það verkefni að reka áróður á grundvelli þessarar till., það var einmitt hv. 4. þm. Reykv. (GÞG), sem var efsti maður á lista Alþfl. hér í Reykjavík og lagði höfuðáherzlu á það í öllum sínum ræðum fyrir kosningarnar, að nauðsynlegt væri að leggja skatta á stórgróðann. Nú hefur hann verið kosinn á þing, ekki hvað sízt fyrir sína skeleggu baráttu fyrir því að vilja leggja skatta á stórgróðann. Hann er meðlimur í flokki, sem stendur að frv. því, sem hér liggur fyrir, sem ekki einasta gerir ráð fyrir að skattleggja stórgróðann, heldur opnar mjög rúman gang fyrir stórgróðann til þess að hverfa, þannig að hann getur óáreittur sloppið fram hjá þessari eignakönnun. Svo kemur þessi hv. þm. inn á þing og segir: „Ég ætla ekki að greiða atkv. um þetta mál. Ég ætla að sitja hjá.“ Þarna sér maður baráttu þessa manns fyrir framkvæmd þeirra stefnumála, sem hann var kosinn á þing fyrir. Ég hefði í sporum þessa hv. þm. ekki sagt eitt einasta orð. Ég hefði valið aðferð hæstv. menntmrh., er allra manna mest á öllum þingum, síðan hann kom á þing, hefur talað um skatta- og tollamál, en segir nú ekki orð og lætur ekki sjá sig í salnum. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að afstaða okkar sósíalista - og sérstaklega mín - byggist á því, að við vildum afla okkur fylgis meðal hinna óánægðu millistétta gegn eignakönnuninni. Þetta eru náttúrlega rök, sem alltaf má bera fram. Til hvers var hann að halda hrókaræður fyrir síðustu kosningar um að skattleggja stórgróðann? Til hvers var hans flokkur að bera fram þessa þáltill. á Alþ., sem hann lét ekki samþykkja, um það að undirbúa löggjöf um skattaálagningar á stórgróðann? Var ekki verið að reyna að afla fylgis? Og út af fyrir sig er ekkert við það að athuga, þótt menn reyni að afla góðu máli fylgis, en þegar menn eru búnir að lofa að fylgja fram góðu máli, þá er aðalatriðið að standa við það. Ég get sagt hv. 4. þm. Reykv. það, að við sósíalistar munum aldrei ganga inn á frv. um eignakönnun, sem gerir ráð fyrir, að eignakönnun fari fram gagnvart almenningi í landinu, en öllum stórgróðamönnum í landinu sleppt, og hann getur kallað það hvað sem honum sýnist. Það, sem mestu máli skiptir er, að þetta er stefna flokksins, og hann mun ekki víkja frá henni. - Þá sagði hv. 4. þm. Reykv. það, að ég hefði haldið því fram, að það ætti að sleppa almenningi við eignakönnun, en framkvæma hana aðeins hjá hinum ríku. Ég sagði, að það væri minnst ástæða til þess að framkvæma eignakönnun hjá hinum smærri, ástæða væri til að framkvæma eignakönnun gagnvart stórgróðanum. Þetta var tilgangurinn í byrjun, og það hefði verið í alla staða æskilegast, ef hægt hefði verið að framkvæma eignakönnunina á þann hátt að sleppa hinum smærri, sem vitað er, að hafa lítið af sér brotið, hvað þetta snertir. Aðalatriðið er, að eins og frv. er, þá er hinum ríku gert mögulegt að sleppa við eignakönnun, og þar með vil ég heldur láta sleppa hinum smærri og hætta við alla eignakönnun. Þá sagði hv. 4. þm. Reykv., að ég ætlaðist til þess, að samin væru lög, þar sem fram kæmi í senn mildi og strangleiki gagnvart skattsvikurum. Það sagði ég ekki beinlínis, en hann segir, að þetta sé óframkvæmanlegt. En ég vil bara benda á, að þetta hefur ríkisstj. tekizt. Henni hefur tekizt að búa til frv., sem er bæði milt og strangt, frv., sem er milt við stóreignamenn og braskara, en strangt við þá, sem eiga peninga eða verðbréf. Og þetta; segir hv. 4. þm. Reykv., að sé óframkvæmanlegt, þetta, sem ríkisstj. hefur tekizt svo dásamlega með því að snúa hlutunum algerlega við. En mér finnst það gremjulegt að láta stórgróðamennina komast svona út úr skattsvikafeninu með frv., sem heitir eignakönnun, en láta þá, sem engir svikarar eru, bíða hið mesta afhroð eða leita náðar hjá stjórninni og játa synd sína. En ég vil undirstrika það, að ég þakka hv. 4. þm. Reykv. fyrir hina ágætu gagnrýni hans á frv., og ég teldi mikils vert, að sú ræða yrði birt almenningi, og það sem flestum, og það er alveg augljóst, að hann hefur hugsað mikið um þessi mál og er vel að sér í þeim. En hitt var svo í algerðu ósamræmi við rök hans gegn þessu frv., að veitast að mér og Sósfl. fyrir okkar afstöðu til þessa frv.-skrípis, sem hann er búinn að rífa niður sjálfur. Þá eru það nokkur atriði út af því, sem hv. frsm. meiri hl. sagði. Það er greinilegt, eins og ég benti á áður, að hv. Alþfl. ætlar sér að komast „billega“ frá þessu máli. Nál. er einar 2 prentaðar línur, það er árangurinn af rannsókn n., og framsöguræðan stóð í nokkrar mínútur, og seinni ræðan ber þess líka greinileg merki, að hann vill sem minnst um þetta tala, en ég vil taka það fram, hv. þm. V-Ísf. til verðugs hróss, að hann var ekki meðflm. að þáltill. hv. Alþfl. fyrir kosningarn2.r í fyrra, en allir hinir 6 þm. flokksins voru flm. hennar. Þó að hv. þm. V-Ísf. mæli með þessu frv., er það ekki í ósamræmi við hans fyrri yfirlýsingar. Þessa vildi ég láta getið í þessu sambandi. Hv. frsm. gengur út frá því sem gefnu, að þetta frv. sé samkomulagsatriði og það sé ekki í sínum verkahring að gera brtt. við það, enda mun það réttast hjá honum að ræða þetta mál sem minnst. Hann furðaði sig á því, hv. frsm., að þrátt fyrir það, hve mikið skrifstofubákn þetta yrði, þá vildi ég láta ganga enn lengra. Rétt er það, að það mundi auka starfsemina stuttan tíma, ef til vill 1–2 daga. En úr því að farið er að byggja þetta bákn upp, er það óafsakanlegt að gera enga raun verulega eignakönnun, en elta ólar við smærri framteljendur, sem ekki geta smogið möskva þessa frv., en sleppa öllum þeim, sem eitthvað verulega hafa grætt, enda er lögð áherzla á það, bæði af hæstv. fjmrh. og frsm. meiri hl. n., að ekki sé að vænta neinna verulegra tekna í ríkissjóð af framkvæmd þessa frv. Rök fyrir þessu dýra bákni eru því minni, því minni tekjur sem líkur eru til, að það færi í ríkissjóð. Þá hélt hv. frsm. því fram, að ekki væri hægt að skjóta miklu undan með bókhaldsbrellum. Ég býst nú við, þó að ég á engan hátt vilji lasta hv. þm., að hann þekki þessar reglur, en maður með minni menntun getur ekki komizt hjá því að kynnast þeim, svo að ég þarf engar fullvissanir frá hv. þm. V-Ísf. um, að slíkar reglur séu ekki til. Það má sem dæmi nefna, að mörg fyrirtæki hafa tvöfalt bókhald, annað fyrir skattaframtölin og hitt rétt, og það hefur komið fyrir, að skattan. hefur verið afhent vitlaust bókhald, sem gaf miklu meira upp en skattskýrslan. Þetta veit hv. þm. V-Ísf., enda er það almennt vitað, að svona er farið að. Hv. frsm. sagði, að ég teldi það höfuðókost frv., að komið væri upp um skattsvik, er næmu nokkrum hundruðum eða þúsundum hjá mönnum, sem hefðu orðið það á að gefa of lítið upp til skatts, telja ekki fram smáupphæðir, en sleppa stórgróðamönnunum. Það er rétt, ég tel þetta óhæfu. Það vita allir, að hver sá maður, sem á allt að 100 þús. kr., á ekki meira en fyrir íbúð sinni, og sé þetta af þeim tekið, geta þeir ekki haldið sinni íbúð, enda kom það fram í n., að svo gæti farið, að gengið yrði að húseignum manna, húsum, sem þeir hafa varið öllum frístundum sínum til að koma upp, og eiga svo ekki annars kost, ef þeir vilja halda þessari eign sinni, en að knékrjúpa stjórninni og biðja um náð. Það er rangt hjá hv. frsm., að ég sé ánægður með frv., af því að ég flyt engar brtt. Ég tel frv. svo mikla fjarstæðu, að það sé gagnslaust að vera að flytja brtt. við það og sé bezt að kappkosta að krefja stjórnina um betra frv. og réttlátara, ef hún ætlar út í eignakönnun. En það er lítið vit í því að reyna að gera einhverja breyt. við frv., sem er tóm vitleysa og hrópandi ranglæti. En annars mun ég athuga fyrir 3. umr., hvort ég sé mér fært að flytja nokkrar brtt., en ég flutti dagskrártill. núna til þess að gera mitt til, að þessi smán yrði stöðvuð. Hv. frsm. var að tala um það, að ég hefði kvartað yfir því, hvað þetta mál hefði tafizt, en þó vildi ég tefja það enn meir. Ég vil benda hv. þm. á það, að það er alls ekki víst, að málið tefðist, þó að dagskrártill. mín yrði samþ. Það er ekki ákveðið, hvenær framtalsdagurinn verður, það getur dregizt til 31. des. Ef till. mín yrði samþ. og hagað sér eftir henni, þá tæki það einn dag að framkvæma þessa hluti. Ég vil einnig benda hv. þm. á það, að í Danmörku var eignakönnunin samþ. á einni nóttu í þinginu og framkvæmd daginn eftir, og svo var það búið. Það er því fullkomlega óvíst, að það yrði til að tefja málið, þó að till. mín yrði samþ., ef hagað væri sér eftir henni. Þá sagði hv. frsm., að þetta mundi skapa eðlilegt ástand í fjármálum. Kaupgeta mundi minnka, og þar með mundi verðgildi peninga hinna ríku verða meira. En þá er bara það að athuga, að þeir ríku sleppa, og ég hygg, að braskið hér í Reykjavík muni blómstra með enn meiri ofsa en áður. Þegar braskararnir hafa fengið svona gott tækifæri til að sleppa „billega“ frá skattsvikunum, þá kemst svo mikið fjör í braskið, að við höfum aldrei séð annað eins. því að þá verður hægt að spenna bogann hátt upp, þegar stórgróðamennirnir sleppa lausir frá þeim ótta að verða gerðir upp. Ég held þess vegna, að þetta verði ti1 að brjóta niður allan „móral“ : skattaframtölum, hann er núna slappur, en hann mun stórum versna við svona aðgerðir. Ég get vel trúað, að ýmsir stuðningsmenn hæstv. stjórnar telji þetta höfuðkost frv., menn, sem telja, að hverjum beri að svindla sem mest og græða sem mest og hljóta þá meiri ívilnanir frá löggjafanum. Þetta frv. mun því ekki auka skattasiðferðið. eins og hæstv. fjmrh. vildi halda fram. Þá hefur þessu frv. verið líkt við skattal. frá 1927. Nei, það eru gersamlega óskyldir hlutir. Ég tel, að það hafi komið greinilega fram í þeim ræðum, sem fluttar hafa verið, sérstaklega hjá hv. 4. þm. Reykv., að allt, sem ég sagði, var rétt. Þessi eignakönnun er á þá smærri, en sleppir þeim stóru, og er því engin eignakönnun, sem er fólgin í því að kanna og skattleggja stórgróðann.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) : Það eru aðeins örfáar aths. Það hefur komið fram, að þetta frv. skattleggi ekki nema litlar tekjur. Ég skal geta þess, að ég flutti ekki till. um að breyta þessu vegna þess, að ég tel, að með breyt. á skattal. 1943. þegar lagður var á stríðsgróðaskattur, hafi verið farið svo langt, að lengra sé ekki hægt að fara, og veit ég ekki, hvernig hægt er ofan á það að bæta, enda skattstigi okkar mjög hár. Varðandi eftirlitið skal ég geta þess, að einn flokksbróðir hv. þm. Siglf. bar fram 1944 frv. um eignaraukaskatt, þar sem svo er ákveðið, að við ákvörðun eignaraukningar skuli farið eftir framtölum skattþegna, eins og skattan. hefur frá þeim gengið við álagningu tekju- og eignarskatts. Þegar form. Sameiningarfl. ber fram frv. um skattlagningu stríðsgróðans, ætlar hann að byggja á framtölunum, svo að það er nú það sama sem stjórnin ætlar að gera nú. Og hún mun áreiðanlega ekki láta neitt eftir liggja, til að þessi framtöl verði sem réttust. Þá vildi ég benda á það, að það er alls ekki sambærilegt, ástæðurnar til eignakönnunar hér og í Danmörku. Þar voru það ólöglegar tekjur, sem ná þurfti í, en hér var öðru máli að gegna, hér voru tekjurnar ekki ólöglegar, þær voru fullkomlega löglegar, það sem ólöglegt var, var að telja þær ekki fram til skatts, en þær voru ekki fengnar með landráðastarfsemi. Þá er einnig á það að líta, að í Danmörku tapaði ríkið um 200 millj. á hernáminu, en við fengum allt borgað upp í topp, hvert einasta handarvik. Þessu má ekki rugla saman. Og þó að skapazt hafi allháar fúlgur hjá sumum, þá er það fé þó í atvinnulífinu, a. m. k. það, sem útgerðarmenn hafa fengið, og þó að þeir hétu braskarar fyrir stríð, eru þeir nú orðnir valinkunnir sómamenn, á hverjum ekki finnst blettur né hrukka. Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar.

Frsm. minni hl. (Áki Jakobsson) : Hv. frsm. minntist á frv., sem flutt var í Ed. 1944, um eignaraukaskatt, og að þar hafi verið gert ráð fyrir að miða við skattaframtölin og þar hafi ekki verið till. um eignakönnun, þó að ljóst sé, að þörf hafi verið á því, sérstaklega með stórgróðann. En ég er ekki fyrst og fremst að ásaka stjórnina fyrir að miða við skattaframtölin, heldur hitt, að nákvæm og róttæk rannsókn er látin fara fram hjá þeim smærri, þeim, sem ekki reka fyrirtæki, en eiga eignir sínar í seðlum, bankainnistæðum eða verðbréfum, en framtöl stofnana eru látin nægja. Annaðhvort átti að miða við öll framtöl eða hafa almenna eignakönnun, og hv. frsm. viðurkenndi. að stjórnin miðaði við framtöl stóreignamanna, en ekki hinna smærri. Þær aðgerðir, sem frv. gerir ráð fyrir, eru alveg tæmandi gagnvart þeim smærri, en litlar sem engar gagnvart hinum. Þetta er svo mikið ósamræmi, að ekki er sæmandi fyrir hv. Alþ að samþykkja það, enda er þetta engin eignakönnun, því að eignakönnun er það að kanna, hvort framtölin séu rétt, en sé við þau miðað, er ekki um neina könnun að ræða. Það mun vera rétt hjá hv. þm. V-Ísf., hver var ástæðan til þess, að hann var ekki meðflm. að þáltill., sem allir aðrir þm. Alþfl. fluttu fyrir síðustu kosningar. En hv. þm. V-Ísf. veit þó, og þeir töldu það þá, flokksmenn hans, þessir 6, að það væri einhvern stórgróða að skattleggja. Og í Alþýðublaðinu og ræðum alþýðuflokksmanna fyrir kosningarnar, sérstaklega hv. 4. þm. Reykv., var mjög eindregið bent á það, að ef menn vildu, að stórgróðinn yrði skattlagður, þá skyldu þeir kjósa Alþfl., og er áreiðanlegt, að margir hafa kosið Alþfl. einmitt vegna þessarar afstöðu, en nú er það fram komið, hverjar efndirnar urðu, en það er rétt, að hv. þm. V-Ísf. tók ekki þátt í þessum skrípaleik. Það er rétt, að það er ekki hægt að bera saman eignakönnun hér á Íslandi og í Danmörku og Noregi, þar sem hún var miðuð við að ná til manna, sem störfuðu á glæpsamlegan hátt með innrásarherjunum og þurfti því að taka öðrum tökum en hér, því neita ég engan veginn. En það verður að vera svo, að ef framkvæma á eignaskoðun, að gera það með sanngirni. Það má ekki láta menn sitja við svo misjafnar aðgerðir eins og hér virðist eiga að gera með þessu frumvarpi.



Herra forseti. Það hefur komið fram í umr. um þetta frv., að tilgangurinn með því sé m. a. sá að rannsaka, hvort skattaframtölin væru rétt, og nú ætti að komast fyrir það, hverjar eignir þjóðarinnar væru og hvað væri hulið í sambandi við skattaframtöl. Þá hefur verið bent á það, að vegna þessara framkvæmda og með þeim yrði stefnt að því, að skattaframtölin yrðu miklu réttari hér eftir en hingað til hefði verið. Þetta tvennt er ákaflega lofsvert og ekkert nema gott um það að segja. En í sambandi við það langar mig til að bera fram tvær spurningar. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að nafnskrá verðbréf á þeim degi, sem eignakönnun fer fram. Mig langar til að spyrja að því, hvort slík leiðrétting yrði til frambúðar, þannig að verðbréf, banka- og sparisjóðsinnstæður yrðu nafnskráðar áfram. Ef svo skyldi vera, að hæstv. ríkisstj. hefði tekið þá ákvörðun að leiða þetta í lög, þá væri hér stigið stórt spor í þá átt að koma hér á réttum framtölum. En í þessu frv. er þetta ekki fyrirhugað, og sé ásetningurinn að hafa það ekki svo framvegis, þá sýnist mér augljóst mál, að mjög fljótlega muni allt falla í sama horfið aftur í þessum sökum um framtöl manna. Þá vildi ég aðeins vekja athygli á ákvæðum 4. gr. þessa frv., en þar segir, að skuldabréf þau, sem þar um ræðir, skuli vera til sölu frá 15. júní til 1. ágúst 1947 og Landsbanki Íslands annist söluna. Og skulu bréfin fást keypt á þeim stöðum og hjá þeim aðilum, sem bankinn ákveður í samráði við fjmrh. Það er kunnari staðreynd en frá þurfi að segja, að bankarnir þrír eru í raun og veru allir ríkiseign, þó að Landsbankinn sé nefndur þjóðbanki, þá eru hinir bankarnir í eign ríkisins ekki síður. Nú virðist mér það augljóst mál, að verði um einhverja verulega sölu að ræða á þessum skuldabréfum, þá muni hún að verulegu leyti ná út yfir sparisjóðsinnstæður í bönkunum. Og geri ég ráð fyrir, að allmikið af þeim sé geymt á sparisjóðsdeildum bæði Útvegsbankans og Búnaðarbankans. Mér sýnist þá, eftir því sem hér er gert ráð fyrir, að fara mundi talsvert af sparifé Útvegsbankans og Búnaðarbankans yfir til Landsbankans. Mér virðist þetta vera töluverð röskun á milli bankanna. Og ég vildi því vekja athygli á því, hvort ekki væri hægt að breyta frv. þannig, að bætt væri úr þessu á þann veg, að bankarnir allir önnuðust þessa sölu. Þá mun 17. gr. vekja nokkra furðu manna. Þar er svo fyrir mælt, að eignir, sem draga má undan skatti, mega nema 25 þús., kr. Þær eiga að vera skattfrjálsar, ef sannanlega hafa orðið til fyrir 1. jan. 1940. En hafi slíkt átt sér stað eftir þann tíma, þá koma ekki þarna nema 15 þús. til greina, sem verða skattfrjálsar. Ég sé ekki nein ljós rök, sem liggja að þessu. Reyndar verður að gera ráð fyrir, að þetta hafi verið hugsað á þá leið, að þar sem syndirnar væru orðnar svo gamlar, svo sem 7 ára, þá væru þær taldar fyrndar. En það er geysilegt ósamræmi á milli þessara upphæða, því að 25 þús. kr. fyrir stríð og 15 þús. kr. á stríðsárunum eru ákaflega ósambærilegar upphæðir, þegar tekið er tillit til verðgildis þeirra. En að svíkja undan skatti 15 þús. kr. á stríðsárunum eru hreinir smámunir í samanburði við hina upphæðina. Ég óska svo eftir upplýsingum um það, hvort meiningin sé að taka upp sem almenna reglu að nafnskrá innistæður í bönkum og sparisjóðum.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. Um það atriði, sem hv. síðasti ræðumaður spurði um, hvort nokkrar framtíðaráætlanir væru uppi um það, að sparisjóðsinnistæður og bankainnistæður verði skráðar á nafn, þá get ég ekki svarað fljótlega um það. Hæstv. fjmrh. hefur lýst þv5 yfir, að hann muni leggja fyrir næsta þing frv. til l. um fullkomna endurskoðun á núverandi tollalöggjöf, og má vera, að þessi atriði komi þá til meðferðar. Hitt væri þá ekki nema eðlilegt eða eðli málsins samkvæmt, að gera slíka almenna breytingu á almennum skattal. í því frv., því að þetta frv. á einungis við eignakönnun og fyrirskipar ekki nafnskráningu nema í sambandi við eignakönnunina sjálfa. Um hitt atriðið, hvort ekki sé hætta á því, að raskist eitthvað með starfsemi bankanna af þeirri ástæðu, að Landsbankinn fari með sölu bréfa, þá vil ég taka það fram, að ég hef rætt við viðkomandi ráðh. og reyndar fleiri í stjórninni um það, hvernig þeirri framkvæmd muni verða hagað, og mér hefur skilizt, að Landsbankinn eigi að vísu að hafa einn með höndum sölu bréfanna, en að sjálfsögðu selji hinir bankarnir og sparisjóðirnir einnig bréf, en þeir gera svo upp við Landsbankann, sem er umboðsmaður ríkisvaldsins í þessu efni. Ég hef einnig rætt við ráðh. um það, hvort t. d. sparifé yrði fært milli stofnana, og ég hef fengið þau svör, að það yrði reynt að stuðla að því, að þar sem féð er úttekið til verðbréfakaupa, þar verði það geymt áfram á reikningi ríkisins. Það er ekki skylda ríkisvaldsins að geyma allar sínar innieignir á sama stað, og þar sem eignirnar eru til orðnar á þennan hátt, þá er sjálfsagt að raska ekki neinu jafnvægi á milli bankanna þannig, heldur fái hver banki endurgoldið það fé, sem hann hefur geymt áður, þó að það sé fært yfir á reikning ríkisins. Ég sé, að hæstv. fjmrh. er viðstaddur, og vil ég taka hans þögn sem samþykki um. að svo verði, og sömuleiðis, að við höfum átt þetta samtal saman. Ég skal svo aðeins geta þess í sambandi við það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði um ákvæði 17. gr., að 25 þús. kr. fyrir stríð væru miklu meiri peningur en 15 þús. kr. nú, og það er alveg rétt, en það, sem gerir úrslitin í þessu máli, er, að ef þessar 25 þús. kr. eru til nú, þá eru þær orðnar svipaðar hverjum öðrum 25 þús. kr. Út af síðustu ræðu hv. frsm. minni hl. vil ég taka það fram, að meiri hl. n. vill leggja áherzlu á það, að eignakönnuninni verði beitt að svo miklu leyti sem hægt er að framkvæma hana, og ef ekki er hægt að byggja á framtölum manna, þá verði þessum ákvæðum l. beitt skilyrðislaust.



Herra forseti. Ég þakka hv. frsm. meiri hl. n. fyrir þau svör, sem hann gaf, þau voru greinagóð, það sem þau náðu. Og ég efast ekki um, að rétt er skýrt frá samtali hans við hæstv. ráðh. En mér skilst, að það gæti verið athugandi fyrir fjhn., hvort ekki væri rétt að gera þau ákvæði skýrari eða setja skýrari ákvæði í frv. um þetta, að ekki skyldu raskast hlutföllin á milli sparisjóðsinnistæðna bankanna af þessum ástæðum, sem sé að inn á ríkisreikning bankanna væri lögð sú upphæð, sem ætla mætti, að væri sem næst því, sem færi út vegna skuldabréfakaupa. Varðandi svör hv. frsm. hvað snertir 17. gr. frv., þá voru þau alls ekki tæmandi eða fullnægjandi. Það er rétt, að ef maður hefur átt 25 þús. kr. í peningum eða verðbréfum fyrir stríð, þá eru þær jafnmikils virði og hverjar aðrar 25 þús. kr. nú, ef maður hefur átt þær sem peninga fyrir stríð. en hafi hann átt þær kr. í fasteign, þá hafa þær að sjálfsögðu margfaldazt í verði. Og virðist mér þess vegna, að þessi munur á þeim, sem stolið hafa undan skatti fyrir 1940, og hinum, sem gert hafa það síðan, sé ekki fyllilega rökstuddur, og sýnist mér, að eðlilegra hefði verið að miða við einu og sömu upphæðina, hvort sem skattsvikin voru framin fyrr eða síðar. Mér hafði aldrei dottið í hug, að tekin væru upp í þessi l. ákvæði um nafnskráningu verðbréfa og bankainnistæðna í framtíðinni. Ég veit mjög vel, að þessi l., ef frv. verður samþ., eru fyrst og fremst miðuð við einn dag og ákveðið ár, enda var mín fyrirspurn miðuð við það, hvort nokkrar framtíðaráætlanir væru hjá ríkisstj. um það að innleiða hið nýja kerfi um nafnskráningu verðbréfa og bankainnistæðna lengra fram í tímann en þessi l. mæla fyrir um. Og vildi ég gjarnan fá frá hæstv. ríkisstj. svar um það, hvort nokkrar ákvarðanir hefðu verið teknar í því efni.



Ég er á móti þessu frv. og mun gera grein fyrir minni afstöðu, áður en frv. fer út úr hv. d., og tel ég því ekki ástæðu til þess að greiða atkv. um einstakar gr. þess nú. 21.–30. gr. samþ. með 19 shlj. atkv. 31.–35. gr. samþ. með 19:1 atkv. 30.–44. gr. samþ. með 19:1 atkv. 45.–50. gr. samþ. með 18:1 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 20:5 atkv.