Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til breytinga á l. um ferðamál nr. 29 30. apríl 1964. Nú, þegar liðið er á 5. ár frá því að lög um ferðamál voru sett, er nokkur reynsla fengin fyrir því, hvernig þessi lög hafa reynzt, og ekki er að efa, að samkv. þessum l. hefur margt verið unnið nytsamt í ferðamálum þjóðarinnar. Ferðamálasjóður hefur veitt lán til lagfæringar á gisti- og veitingastöðum víðs vegar um land, þannig að það er allt annað nú heldur en var fyrir nokkrum árum að veita ferðamönnum viðtöku víðs vegar um landið. Hitt er svo annað mál, að Ferðamálasjóður hefur haft yfir of litlu fjármagni að ráða og enn er margt ógert í þessu efni til þess að uppfylla þær kröfur, sem eðlilegt er, að ferðamenn, bæði innlendir og erlendir, geri. En þetta stendur mikið til bóta. Ferðaskrifstofur hafa verið starfandi samkv. þessum l. hér í landi, og hafa þær vitanlega átt mikinn þátt í því að skipuleggja ferðalög útlendinga til landsins og um landið. Það hefur orðið mjög mikil aukning á ferðamannafjölda til landsins hin síðari ár. Þess má geta, að fyrir 10 árum komu hingað til lands 10.111 ferðamenn, en það er talið, að á þessu ári muni ferðamannafjöldinn verða 42–43 þús. Þessir menn skila vitanlega talsverðum gjaldeyri, en það fer vitanlega eftir því, hversu lengi þeir dvelja í landinu, og einnig eftir því, hvernig þeir ferðast. Sé gert ráð fyrir, að hver ferðamaður skili í erlendum gjaldeyri sem dvalarkostnaði hér í landi 5 þús. kr., eru það 210–215 millj. kr. Auk þess ber að geta þess, að þeir útlendu ferðamenn, sem koma til landsins, ferðast svo til eingöngu með íslenzkum flugvélum, og væri gert ráð fyrir, að fargjaldið kosti 10–12 þús. kr. fram og til baka að meðaltali, er þar um að ræða 45–50 millj. kr. gjaldeyristekjur, sem útlendingarnir gefa, vegna þess að þeir ferðast með íslenzkum farkostum. Það má því áætla, að útlendir ferðamenn hafi skilað í erlendum gjaldeyri á þessu ári um 260–270 millj. kr. Það mætti gjarnan vera meira, og þetta verður vitanlega meira í framtíðinni, ef aukningin getur orðið áfram svo sem hún hefur verið nú í seinni tíð. En þetta sýnir, að það er þess virði að gefa ferðamálunum gaum, og ferðamálin geta orðið hér í landi þýðingarmikil og tekjumikil atvinnugrein ekki síður en víða annars staðar. Það hefur að sjálfsögðu komið sér vel, að hér í Reykjavík hafa risið upp þrjú hótel á tiltölulega stuttum tíma, Hótel Saga, Hótel Loftleiðir og Hótel Holt, og menn spyrja nú, þegar þeir tala saman um ferðamál, hvernig var hægt að komast af áður en þessi hús voru tekin í notkun? Það eru þó ekki meira en 6–7 ár, 6 ár líklega, síðan Hótel Saga tók til starfa, enn skemmri tími síðan Loftleiðir komu til og enn styttra síðan Hótel Holt byrjaði. Og það mun ekki langur tími líða þangað til þetta hótelpláss hér í höfuðborginni verður of lítið. En það er ekki nóg, þótt hótelrými sé hér, það þarf einnig að verða víðs vegar úti um land. Það virðist vera mjög vinsælt og vinsælla með hverju ári sem líður hjá útlendum ferðamönnum að ferðast um landið, auk þess sem það væri hollt og jafnvel hollara fyrir Íslendinga að gera meira að því að ferðast um sitt eigið land en fara til Mallorca eða annarra landa. Frv. þetta samkv. 1. gr. kveður á um skilyrði til þess að geta öðlazt leyfi til rekstrar ferðaskrifstofa og sjá hv. þm. það, hvaða skilyrði það eru og tel ég, að það sé sjálfsagt að hafa þau nokkuð ströng, eins og hér er kveðið á um. Það er einnig samkv. 2. gr. frv. gert ráð fyrir því að hækka tryggingarféð upp í 11/2 millj., en samkv. gildandi l. er það aðeins 350 þús. En ferðaskrifstofur hafa umsvifamikinn rekstur. Þær taka við fjármunum manna, og veltan getur orðið upp á margar millj. og það er þess vegna eðlilegt, að þeir, sem með þessa starfsemi hafa að gera, leggi fram allháa tryggingu fyrir starfseminni, til þess að þeir, sem trúa ferðaskrifstofunum fyrir fjármunum sínum og fyrirgreiðslum, verði ekki fyrir tapi vegna vanhalda af þeirra hálfu. Þá verður gert ráð fyrir því samkv. 3. gr. þessa frv., að þeir, sem reka ferðaskrifstofur, hafi nákvæmt bókhald skv. bókhaldslögum og að rekstrarreikningar og efnahagsreikningar skuli árlega sendir samgmrn., til þess að það eigi hægara með að fylgjast með rekstrinum. En það er vitanlega nauðsynlegt, að bæði Ferðamálaráð og rn. eigi þess kost á hverjum tíma. 4. gr. kveður á um það, hvenær leyfi til rekstrar ferðaskrifstofu geti fallið niður og 5. gr. um, hvernig fara skuli með, ef leyfishafi andast, að ekkju hans; sem situr í óskiptu búi, er þá heimilt að halda rekstrinum áfram í eitt ár, enda sé þá fullnægt öllum almennum skilyrðum. Það er ekki ástæða til að fjölyrða öllu meira um þetta frv., sem hér liggur á borðum hv. þm. og skýrir sig sjálft, en ég ætla, að með því að lögfesta það verði nánar ákveðið um ýmislegt í framkvæmd l. um ferðamál og rekstur ferðaskrifstofa, og þetta frv. verði til þess að gera l. skýrari og öruggari en þau nú eru, enda er nú fengin nauðsynleg reynsla fyrir því, hvernig með þessi mál skuli fara, reynsla, sem vart var fyrir hendi, þegar lög um ferðamál voru sett 1964. Herra forseti. Ég legg svo til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Í stjórnaryfirlýsingu, sem forsrh. gerði grein fyrir í byrjun þings í fyrra, var m.a. gerð grein fyrir því, að ríkisstj. vildi beita sér fyrir því, að sett yrðu ný lög almennt og samræmt heilbrigðiseftirlit í öllu landinu, eins og það var orðað. En frv. það, sem hér liggur fyrir, var lagt fyrir þingið í framhaldi af þessu og er nú endurflutt á þessu þingi, þar sem það hlaut ekki afgreiðslu á s.l. Alþ. Eins og gerð var grein fyrir þá og segir í grg., hafði verið skipuð nefnd 10. marz 1967 af dómsmrh. til þess að endurskoða lög nr. 35/1940 um heilbrigðisnefndir og heilbrigðissamþykktir og gera till., eftir því sem þurfa þykir, til nýskipunar, sem stuðli að því að tryggja raunhæfa og samræmda framkvæmd heilbrigðiseftirlitsins á þessu sviði. Þessi nefnd, sem starfaði undir formennsku Benedikts Tómassonar læknis, vann ötullega að sínu verkefni, hélt marga fundi og kynnti sér málefnið mjög vandlega, eins og fram kemur í ýtarlegri grg. frv., og einnig gildandi reglur um hliðstæð málefni hjá nágrannaþjóðum okkar og skilaði svo tillögum sínum í formi frv. þess, sem hér liggur fyrir, 29. nóv. á s.l. ári. Frv. var lagt fyrir þingið 16. janúar 1968, þegar þing kom saman eftir jólafrí. Nú var mér það ljóst, að frv., jafnumfangsmikið eins og hér er um að ræða, þarf gaumgæfilega athugun og meðferð hjá þingnefnd og kannske ekki hægt að ætlast til, að þing ljúki afgreiðslu slíkra frv., sérstaklega þegar þau eru þá ekki lögð fram strax í byrjun þings, eins og hér var um að ræða. En þingnefndin hafði hins vegar rúman tíma til þess að átta sig á málinu, og vildi ég mega vonast til þess, að það greiði mjög fyrir meðferð málsins nú. Ég skal aðeins lítillega víkja að aðalefni þessa frv.. en það er fyrst og fremst megintilgangurinn að setja samræmdar reglur um allt land um heilbrigðiseftirlit og hollustuhætti. Það er gert ráð fyrir því. að í hverju sveitarfélagi landsins verði heilbrigðisnefndir. og þær eru nú í mörgum, en mikil brotalöm hins vegar á því, að þær séu alls staðar, þar sem vera skyldi, og síðan er gert ráð fyrir því að þyngja nokkuð frá því. sem nú er. kröfur um heilbrigðiseftirlit. og þá sérstaklega á ég við, að þar sem kaupstaðir eru orðnir með 10 þús. íbúum eða fleirum segja I. að þar skuli ráða sérmenntaðan heilbrigðisfulltrúa í fullu starfi, einn eða fleiri eftir íbúafjölda, og í kauptúnum með 800 íbúum eða fleiri skal ráða heilbrigðisfulltrúa, en undirbúningsmenntun og starfstími er ótiltekinn. Sveitarfélögum er svo heimilað með vissum takmörkunum að sameinast um heilbrigðisfulltrúa. Það er svo meginreglan, að heilbrigðisnefndirnar annist undir umsjón héraðslæknis heilbrigðiseftirlit, þar sem ekki er heilbrigðisfulltrúi. Svo er það nýmæli í þessum l., að það er gert ráð fyrir að koma á fót nýrri stofnun, sem kölluð er Heilbrigðiseftirlit ríkisins, sem á að hafa undir stjórn landlæknis yfirumsjón með heilbrigðiseftirlitinu í landinu. Hún tekur einnig að sér yfireftirlit samkv. l. nr. 24/1936, um eftirlit með matvælum og öðrum neyzlu- og nauðsynjavörum, og í staðinn er svo felld niður heimild þeirra laga til þess að fela yfirumsjón sérstökum kunnáttumönnum, eins og þar stendur. Með þessu er í raun og veru vikið að meginatriðunum í frv., en eins og kunnugt er, hvílir núverandi skipan heilbrigðiseftirlitsins á 1. nr. 35 frá 1940, og í grg. er gerð grein fyrir þeim 1., meginefni þeirra, og svo einnig í 11. kafla í grg. er gerð grein fyrir annarri löggjöf, sem varðar heilbrigðiseftirlitið, og allt er þetta gert í þeim tilgangi að létta undir störfum þeirrar nefndar sem fær þetta mál til meðferðar, og að lokum fylgir svo einnig skrá um helztu löggjöf, sem snertir heilbrigðisnefndir og heilbrigðissamþykktir. Að öllu athuguðu held ég því, að segja megi, að málið sé vandlega undirbúið, og jafnframt er málið mjög veigamikið og þýðingarmikið, eins og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. geri sér fulla grein fyrir. Um 8. gr., sem kveður á um, að ríkið starfræki stofnun, sem nefnist Heilbrigðiseftirlit ríkisins, skal ég aðeins fara nokkrum orðum. Það er nýmæli, en þessu Heilbrigðiseftirliti ríkisins er ætlað að hafa yfirumsjón með öllum þeim þáttum, sem heilbrigðisnefndir eiga að fjalla um. Og fyrir þessari skipan mála eru færð þau rök, að með því að fela slíkt samræmt eftirlit yfir öllu landinu einni stofnun nýtast starfskraftar betur heldur en ella og eftirlitið að sjálfsögðu samræmdara og heilsteyptara en annars mundi vera. Og það er einnig ætlað, að það muni í slíkri framkvæmd geta orðið ódýrara heldur en ella. Og loks er einnig álitið, að slíkt heilbrigðiseftirlit hafi sterkari aðstöðu til áhrifa heldur en einstakir aðilar, einstakir eftirlitsmenn, sem starfa kannske hver á sínu sviði og óháðir hver öðrum. Það er auðvitað mikilvægt og meginatriði málsins, að þetta Heilbrigðiseftirlit ríkisins nái góðri samvinnu og efli góða samvinnu við heilbrigðisnefndirnar, gangi síður en svo fram hjá þeim og fái þeim í hendur framkvæmd ráðstafana, sem það telur nauðsynlegar, og þetta heilbrigðiseftirlit ætti m.a. að vekja ábyrgðartilfinningu nefndanna til sjálfstæðra athafna og í ríkari mæli kannske heldur en áður hefur verið, en varast, að fram komi sá skilningur og festist, að nefndirnar geti varpað áhyggjum sínum yfir á Heilbrigðiseftirlitið og setið auðum höndum. Ég hef nú ekki nokkra ástæðu til þess að ætla annað heldur en slík samvinna Heilbrigðiseftirlitsins og nefndanna, sem fyrir eru, og þeirra, sem kunna að verða stofnaðar, muni takast með góðu móti og er reyndar kunnugt um það, að vilji og óskir eru uppi um slíkt einmitt hjá þeim fyrirsvarsmönnum heilbrigðismála, sem að þessum málum hafa starfað í þessum einstöku heilbrigðisnefndum og víðar. Í grg. hefur nefndin reynt að sýna nokkuð eða draga upp mynd af því, hvernig eftirlitinu yrði skipað, þegar það yrði komið í það horf, sem að er stefnt í frv., og fylgir nokkur álitsgerð nefndarmanna um það, sem einnig er fyrst og fremst hugsuð til ábendingar fyrir nefndina og þingnefnd til betri glöggvunar á því, hvað í þessu kunni raunverulega að felast. Þegar minnzt er á nýjar stofnanir, sem svo eru nefndar, verður mönnum æðioft á að segja sem svo: Er nú ekki verið að efna hér til einhvers aukakostnaðar, nýs kostnaðar í stjórnarframkvæmdinni eða stjórnsýslunni, sem hægt væri að komast hjá? Um kostnaðinn af þessu heilbrigðiseftirliti segir nefndin eftirfarandi sem ég vil mega vitna til, með leyfi hæstv. forseta: „Stofnun Heilbrigðiseftirlitsins er eina nýmæli frv., sem veldur ríkissjóði auknum útgjöldum. Nefndin telur ekki unnt á þessu stigi að áætla kostnaðinn nákvæmlega, en með hliðsjón af því, að rekstrarkostnaður mjólkureftirlitsins og veitingahúsaeftirlitsins er áætlaður samtals tæplega 930 þús. kr. í frv. til fjárl. fyrir árið 1968, ætti heildarkostnaður Heilbrigðiseftirlitsins varla að fara fram úr 11/2 millj. kr., eða 500–600 þús. kr. viðbót,“ en hér vil ég skjóta því inn, að það er gert ráð fyrir því, að mjólkureftirlitið og þetta veitingahúsaeftirlit falli undir hið almenna Heilbrigðiseftirlit ríkisins. Síðan segir áfram: „Mjólkureftirlitsmaðurinn og veitingahúsaeftirlitsmaðurinn hafa alls um 11/2 ritara, en ef Heilbrigðiseftirlitið hefði bækistöð á skrifstofu landlæknis, sem væri langheppilegast, kemur ekki til mála, að þar þyrfti að bæta við nema einum ritara vegna eftirlitsins, og e.t.v. mundi ritari í hálfu starfi nægja að landlæknisembættinu óbreyttu að öðru leyti. Húsakostur vegna Heilbrigðiseftirlitsins ætti varla að þurfa að verða meiri en núv. húsakostur þessara tveggja eftirlitsmanna. Hins vegar má gera ráð fyrir, að ferðakostnaður á hvern starfsmann hækkaði eitthvað, að starfsmenn Heilbrigðiseftirlitsins yrðu að ferðast meir en núv. mjólkureftirlitsmaður og veitingahúsaeftirlitsmaður. Um þetta verður þó ekki vitað fyrr en stofnunin er komin í gang og nokkur reynsla fengin af starfstilhögun hennar. Áður hefur verið vikið að því, að nefndin telur óhjákvæmilegt. að forstöðumaðurinn verði í 26. launaflokki og aðstoðarmennirnir í 21. Þessar ábendingar eru m.a. fram settar til þess að gera sér grein fyrir þeim kostnaði, sem af þessu kynni að leiða“. Það er þess vegna skoðun mín, að beinn aukinn kostnaður af því Heilbrigðiseftirliti, sem hér er um að ræða, verði sáralítill fyrir ríkissjóð, en auk þess vil ég vekja athygli á því, að aukinn kostnaður í krónutali við almennt heilbrigðiseftirlit með hollustuháttum í landinu, beinn kostnaður við það getur náttúrlega gefið þjóðinni í aðra hönd svo mörgum sinnum og margfalt meiri óbein verðmæti, eins og ég veit. að hv. þm. gera sér fyllilega grein fyrir. Ég vil nú mega vænta þess, að þetta frv., sem nú er endurflutt og strax í byrjun þings að hv. heilbr.- og félmn.. sem ég legg til, að fái það til meðferðar og er þegar kunnug frv., taki rösklega til athugunar frv. og stuðli að því, að það geti. nú með þeim undirbúningi, sem það hefur fengið og þeirri meðferð áður á þinginu, fengið fullnaðar- og lokaafgreiðslu á þessu þingi. Ég tel, að hér sé mikilvægt og þýðingarmikið málefni, sem um er að ræða, og þinginu væri ekki sæmandi að fá það til meðferðar í annað sinn heldur ljúka afgreiðslu þess með einum eða öðrum hætti. Að sjálfsögðu gildir um þetta mál sem önnur, að till. manna til breytinga, sem fram kunna að koma og verða til bóta, þurfa að hafa sinn tíma til meðferðar og er eðlilegt, að þær séu athugaðar og nái fram að ganga og ekki verði þær breytingar á meðferð málsins, að megintilganginum verði ekki þess vegna náð. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og eins og ég sagði hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Þetta mál er þáttur í þeirri fyrirætlan að setja ný lög um íslenzk söfn að Handritastofnuninni meðtalinni. Gildandi lög um þá stofnun eru tiltölulega ung, þ.e.a.s. frá árinu 1962, svo að ekki reynist þörf verulegra breytinga á þeirri lagasetningu. Þó var hún með sama marki brennd og lagasetningin um Landsbókasafn á sínum tíma, að í 1. um Handritastofnun er tala aðstoðarmanna forstöðumanns takmörkuð við 2. Þetta lagaákvæði hefur verið, ég vil ekki segja brotið, en það hefur verið sniðgengið í reynd, þ.e. að starfsmönnum Handritastofnunarinnar hefur verið fjölgað umfram þessa 3, en það hefur ekki verið hægt nema með lausráðningu þess starfsmanns, sem um er að ræða. Nú er gert ráð fyrir því, að tölutakmarkið verði numið úr gildi, og þá er hægt að ganga frá venjulegri skipun þess fræðimanns, sem hér er um að ræða, eins og annarra starfsmanna Handritastofnunarinnar. Auk þess stendur til innan skamms að fjölga starfsmönnum hennar enn meir, þ.e.a.s. í kjölfar heimflutnings handrita úr Árnasafni og Konungsbókhlöðu, og er þá ekkert í lögum þessarar stofnunar, eins og nú er, sem því væri til fyrirstöðu. Jafnframt er breytt ákvæðinu um skipun forstöðumanns á þann hátt, að gert er ráð fyrir, að hann verði skipaður með sama hætti og prófessorar, enda er hann nú samkv. gildandi l. prófessor við heimspekideild Háskólans. Fleiri orð held ég, að ég þurfi ekki að hafa um þetta frv. og leyfi mér því að óska þess, herra forseti, að að lokinni þessari 1. umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Á s.l. vori fól ég embættismönnum að endurskoða og samræma gildandi lög um íslenzk söfn, að Handritastofnuninni meðtalinni. Ástæðurnar voru nokkrar. Fyrst og fremst var ástæðan sú, að um eitt aðalsafn Íslendinga, Þjóðminjasafnið, eru í raun og veru engin lög til. Það eru aðeins til lög um verndun fornminja, en engin um Þjóðminjasafnið sjálft, hlutverk þess og starfsemi. Þjóðskjalasafnið starfar á grundvelli mjög einfaldra og fáorðra laga frá 1915. Reglugerð var sett 1916, og á grundvelli hennar hefur Þjóðskjalasafnið starfað allar götur síðan. Lagasetningin um hin söfnin er öll yngri og þá um leið miklu fullkomnari. Lagasetningin um Landsbókasafnið er frá 1949 og var mjög vel undirbúin á sínum tíma. Þau lög, sem nú eru í gildi um Landsbókasafn, voru samin af nefnd, sem í áttu sæti dr. Björn Sigfússon, dr. Finnur Sigmundsson, dr. Jakob Benediktsson, dr. Sigurður Nordal og dr. Þorkell Jóhannesson, og var í l. gert ráð fyrir því, að Landsbókasafnið sé þjóðbókasafn Íslands, þ.e.a.s. höfuðbókasafn þjóðarinnar. Á þessum l. var í raun og veru aðeins einn galli, og hann var sá, að í þeim var takmörkuð tala bókavarða við 6, en slík takmörkun er að sjálfsögðu fjötur á eðlilegum vexti safnsins. Hefur sá fjötur í raun og veru verið brotinn í reynd, þ.e. ekki starfa 6 bókaverðir við Landsbókasafn, heldur 7, þó að sá 7. hafi vegna þessara lagaákvæða ekki getað fengið formlega skipun í embætti sitt, eins og hinir 6 bókaverðirnir. Þess vegna er í þessu frv. gert ráð fyrir því, að tala bókavarða skuli fara eftir fjárlagaákvæðum. Með því móti væri hægt að ganga formlega frá skipun allra bókavarða Landsbókasafns, sem nú starfa, með sama hætti, og sá hemill, sem verið hefur í landsbókasafnslögunum sjálfum á vexti safnsins, er í burtu numinn. Síðan gildandi lög um bókasöfn landsins voru sett, 1949, eða 9 árum síðar, samþykkti Alþ. þál. um það, að sameina skyldi tvö höfuðbókasöfn þjóðarinnar, Landsbókasafn og Háskólabókasafn, en Háskólabókasafn var þegar komið til, þegar l. um Landsbókasafn voru sett 1949. Því máli hefur síðan miðað tiltölulega hægt áfram, því skilyrði til þess að hægt sé að framkvæma þann vilja Alþ. að sameina söfnin, er að sjálfsögðu, að nýtt bókasafnshús verði reist, sem geti rúmað bæði söfnin. En skriður komst á það mál í tengslum við afmæli Landsbókasafnsins nú á þessu ári. Síðasta Alþ. stofnsetti byggingarsjóð Landsbókasafns með framlagi og hafa tvær fjárveitingar verið veittar í þann sjóð. Þær duga að vísu ekki til þess að hefja framkvæmdir, en undirbúningsframkvæmdir er þó hægt að hefja á grundvelli þessara tveggja fjárveitinga Alþ. Með hliðsjón af þeim var einnig gengizt í það, að endanlega yrði gengið frá ákvörðun borgaryfirvalda um byggingarlóð fyrir safnið og hefur það nú nýlega verið gert, var gert í sambandi við það afmæli safnsins, sem ég nefndi áðan, þannig að nú má segja, að skilyrði séu fyrir hendi til þess, að hafizt sé af alvöru handa um undirbúning bókasafnsbyggingarinnar. Það er kunnugt, að hugmyndir hafa komið fram um það, að reist skuli bókasafnshús yfir aðalbókasöfn þjóðarinnar í tilefni af ellefu hundruð ára afmæli Íslandsbyggðar. Ég persónulega er þeirri hugmynd mjög hlynntur, tel, að Íslendingar geti varla minnzt ellefu hundruð ára byggðar í landi sínu á annan verðugri og veglegri hátt en þann að byggja allsherjarbókhlöðu yfir bækur Íslendinga. En að sjálfsögðu verður það Alþ., sem á sínum tíma tekur lokaákvörðun í því máli. En þess vildi ég líka geta í þessu sambandi, að undanfarið hafa farið fram umr. á milli menntmrn. og landsbókavarðar um ýmsar ráðstafanir til endurbóta á högum safnsins, þangað til sú fyrirætlun kemst í framkvæmd að sameina það Háskólabókasafni í nýrri Landsbókhlöðu. Sú nýskipun, sem nú er um rætt, er fyrst og fremst fólgin í því að bæta húsakost safnsins, bæði að rúmi og aðstöðu til, með því að flytja nokkurn hluta af bókum Landsbókasafns, þann hluta, sem mjög sjaldan er hreyfður, mjög sjaldan þarf að nota, í annað húsnæði utan Landsbókasafnsbyggingarinnar, til þess að bæta skilyrði, bæði til bókageymslu og til lestrar- og rannsóknarstarfa, í bókasafnshúsinu sjálfu. Í því sambandi má þess og geta, að á næsta hausti mun Árnagarður, þ.e.a.s. hús Handritastofnunar og Háskólans verða fullgert, þannig að Handritastofnunin, sem frá stofnun sinni hefur fengið inni í húsnæði Landsbókasafns og hefur þar mjög vandaða og góða aðstöðu á neðstu hæð hússins, mun flytja úr. Landsbókasafnshúsi í Árnagarð á hausti komanda. Við það mun Landsbókasafn fá aukið geymslurými og sérstaklega aukið vinnurými og mun hagur safnsins væntanlega vænkast mjög mikið við þá breytingu, auk þess sem Handritastofnunin fær mjög fullkomið geymslurými og vinnurými í hinni nýju byggingu, og mun óhætt að fullyrða, að húsnæði Handritastofnunar í Árnagarði sé eitt það bezta, sem nokkur hliðstæð stofnun hefur í nálægum löndum. Enda kannske ekki sérlega þakkarvert, þar sem þetta er nýjasta húsið, sem yfir slíka starfsemi hefur verið reist. Það er þó rétt að taka það fram til þess að fyrirbyggja allan hugsanlegan misskilning, að ekki er tilætlunin að flytja handrit Landsbókasafns í Árnagarð, þ.e.a.s. í Handritastofnunina. Þau eru eign Landsbókasafns og munu verða það áfram, munu áfram vera varðveitt og vera til rannsóknar í Landsbókasafni. Hins vegar er til þess ætlazt, að Handritastofnunin í Árnagarði taki við og fái til varðveizlu þau handrit úr Árnasafni og Konungsbókhlöðu í Kaupmannahöfn, sem verða flutt til Íslands, þegar handritamálið verður formlega og endanlega til lykta leitt. En á því mun vonandi ekki verða löng bið úr þessu. Í sambandi við þessar breytingar, sem sumpart eru að verða og sumpart munu verða næsta haust, á högum Landsbókasafns, þykir mér rétt að nefna eitt atriði, sem ég tel nú um sinn í raun og veru vera eitt brýnasta hagsmunamál íslenzkra bókasafna og þeirra manna, sem nota íslenzk bókasöfn, en það er, að komið verði á fót skráningarmiðstöð fyrir íslenzku aðalbókasöfnin tvö; en ekki aðeins fyrir þau, heldur einnig þann mikla fjölda og vaxandi fjölda sérbókasafna, sem smám saman hafa komizt á fót á undanförnum árum í ýmsum opinberum stofnunum. Á ég þar t.d. við rannsóknastöð Háskólans á Keldum, sem á mjög vandað vísindabókasafn í sínum greinum, Raforkumálaskrifstofuna, sem sömuleiðis á mjög vandað vísindabókasafn á sínu sviði, Raunvísindastofnun Háskólans og fleiri stofnanir. Í raun og veru hefur lengi verið ráð fyrir því gert, að slíkri skráningarmiðstöð yrði komið á fót og var meira að segja ákveðið á sínum tíma, að Landsbókasafn skyldi hafa forgöngu um það að koma henni á fót og annast skráninguna. En aðstæður í Landsbókasafnshúsinu og starfsmannafæð hefur valdið því, að Landsbókasafnið hefur hingað til vikizt undan að takast þessa skyldu á herðar. Ég leyfi mér að vona, að í kjölfar þeirra breytinga, sem nú er verið að hugleiða á aðstöðu Landsbókasafns, þ.e.a.s. í kjölfar flutnings nokkurs hluta bóka þess í annað húsnæði og þá ekki síður í kjölfar flutnings Handritastofnunar úr Landsbókasafnshúsi í Árnagarð, muni skapast aðstaða til þess í Landsbókasafninu að koma slíkri skráningarmiðstöð á fót. Hún gerði að vísu aukinn starfsmannafjölda safnsins nauðsynlegan, en sá lagahemill, sem verið hefur á fjölgun starfsmanna Landsbókasafns fram að þessu, yrði úr gildi numinn með samþykkt þessarar lagasetningar, og væri það í raun og veru meginþýðing samþykktar þessa frv. En það mundi opna leið til þeirra endurbóta á högum Landsbókasafns, sem ég tel brýna nauðsyn á. Fleiri orð tel ég ekki nauðsynlegt að láta fylgja þessu frv. Það er sem sagt efnislega eins og núgildandi lög að því frátöldu, að fjárveitingavaldinu er fenginn sá réttur að ráða tölu bókavarða Landsbókasafns. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þegar ég las það í blöðum nokkru áður en þing kom saman, að eitt fyrsta mál, sem fyrir það yrði lagt, væri frv. til l. um Landsbókasafn Íslands, hélt ég, að í því frv. yrðu einhver ákvæði, sem stuðluðu að byggingu nýs bókasafnshúss. Það er á allra vitorði, að meginvandi hinna vísindalegu safna á Íslandi, bæði Landsbókasafnsins og Háskólabókasafnsins, er húsnæðisskorturinn, sem hefur verið ákaflega erfitt vandamál um langt skeið og úr verður að bæta, ef einhver lausn á að fást á vandamálum safnanna. Þetta frv. reyndist ekki hafa að geyma nein slík ákvæði. Hins vegar vék hæstv. menntmrh. að þessu vandamáli í ræðu sinni hér áðan og lét þar í ljós góðan vilja um framkvæmdir. En ég held, að það þurfi meira til eins og nú er komið. Þessu máli hefur miðað ákaflega hægt áfram hjá okkur. Það er meira en aldarfjórðungur, síðan sú hugmynd var borin fram, að vísindalegu söfnin skyldu sameinuð, og árið 1957 var einróma samþ. ályktun hér á þingi um að sameina söfnin. Þar var hæstv. ríkisstj. falið að gera nauðsynlegar ráðstafanir í því skyni. En þessi ályktun hafði því miður engin áhrif ár eftir ár. Hæstv. ríkisstjórnir, sem þá voru við völd, sinntu ekki þessu verkefni. Það var ekki fyrr en á þinginu í fyrra, að þetta mál var tekið hér til umr. og þá tókst um það samstaða milli hæstv. ríkisstj. og þm., að tekin væri upp í fjárlög í fyrsta skipti fjárveiting til byggingar bókasafnshúss. Sú upphæð var 1 1/2 millj. Nokkrum vikum síðar lá við, að þessi upphæð hrykki út aftur, því að þá var borið fram sparnaðarfrv. frá hæstv. ríkisstj., þar sem þessi upphæð var gersamlega skorin niður. Sem betur fór tókst samt að bjarga því máli við á nýjan leik, þannig að 1/2 millj. kr. fékk að standa í fjárl. Og ég taldi það fyrir mitt leyti ákaflega mikilvægt, að sú upphæð var í fjárl., vegna þess að með því var þó verið að taka ákvörðun um fjárveitingu til þessa verkefnis í fyrsta skipti. Og þá gerði ég mér vonir um það, að hæstv. ríkisstj. mundi flytja till. um hærri upphæðir til þessara þarfa í fjárlagafrv. fyrir árið 1969. Hins vegar ber frv. það með sér nú, að þar er aðeins gert ráð fyrir því, að til þessa verkefnis verði varið 1/2 millj. í viðbót, og ef fjárveitingar okkar til þessa verkefnis verða ekki ríflegri en þetta, er augljóst mál, að það verður ekki unnt að ráðast í neinar framkvæmdir fyrr en eftir mjög langan tíma. Hæstv. ráðh. minntist á það, að menn hefðu tengt þetta mál að undanförnu við hugmyndir um, að Íslendingar minnist ellefu hundraða ára afmælis Íslandsbyggðar á myndarlegan hátt, og hann tók mjög undir þá hugmynd. Ég er mjög sammála því, að bygging bókasafnshúss væri alveg tilvalið verkefni til þess að minnast þessa afmælis. En ef ætlunin er að gera það, veitir ekki af að taka ákvarðanir án tafar. Það verður ekkert áhlaupaverk að koma upp nýju og fullkomnu bókasafni. Það þarf að undirbúa það verkefni mjög vandlega. Seinustu árin hafa orðið miklar breytingar á skipulagi bókasafna víða um lönd og við þurfum að kynna okkur þær sem bezt og tryggja það, að öll vinnuaðstaða verði sem fullkomnust. Það er ekkert vafamál, að það mun taka býsna langan tíma og verður mikil vinna að leggja á ráðin um bókasafnshús, áður en unnt er að ráðast í nokkrar framkvæmdir. Ég hygg, að ef af þessu á að verða, þá sé algerlega nauðsynlegt, að ákvörðun um þetta efni verði tekin mjög bráðlega og að sú upphæð, sem áætluð er til þessa verkefnis á fjárl. fyrir næsta ár, verði mun hærri en sú 1/2 millj., sem nú er gert ráð fyrir í frv. Eigi slík fjárveiting hins vegar að ná fram að ganga, hygg ég, að það sé alveg nauðsynlegt, að hæstv. ríkisstj. hafi forystu í þessu máli, og ég sé ekki ástæðu til annars en að ætla, að þm. yfirleitt mundu verða slíkri framkvæmd fylgjandi. Þess vegna langaði mig til að beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., hvort þetta mál hefði ekki verið rætt innan hæstv. ríkisstj. og hvort ekki megi vænta frá henni einhvers frumkvæðis í þessu máli, einhverrar till. um það, hvernig Íslendingar ætla sér að minnast ellefu hundruð ára afmælis Íslandsbyggðar, og einhverrar nýrrar hugmyndar um fjárveitingu umfram þessa 1/2 millj., sem nú stendur í fjárlagafrv.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið rætt innan ríkisstj. Svo sem hv. alþm. er kunnugt, var á sínum tíma skipuð nefnd til þess að gera till. um það, hvernig Íslendingar skyldu minnast ellefu hundruð ára afmælis byggðar í landi sínu. Sú nefnd hefur skilað till., sem hafa verið ræddar oftar en einu sinni í ríkisstj., en endanleg afstaða hefur ekki verið tekin til málsins enn. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að segja má, að sú skylda hvíli á ríkisstj. að hafa frumkvæði um tillögugerð til Alþingis í þessu máli, og ég vona, að til þess komi, að ríkisstj. geri ákveðnar till. í þessu máli, en að sjálfsögðu verður það að lokum Alþ. sjálft, sem tekur endanlegar ákvarðanir í málinu. Ég er hv. þm. sammála um, að það má ekki dragast úr hófi fram, að endanlegar ákvarðanir verði teknar, og ég er þess persónulega mjög fýsandi, að þær verði teknar sem fyrst.