Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á tveimur síðustu þingum hefur verið lagt fram frv. til l. hér á hinu háa Alþ. um Fræðslustofnun alþýðu. 1. flm. þess, þegar það var fyrst lagt fram, var Sigurður E. Guðmundsson, sem hér átti sæti á Alþ. um tíma sem varaþm. Alþfl. Frv. var þá vísað til menntmn. Nd. til athugunar, og fékk það þá ekki afgreiðslu. Við Pétur Pétursson, hv. þm., tókum þetta mál upp á ný á síðasta þingi, en þá var því vísað til ríkisstj. til fyrirgreiðslu að tillögu menntmn. hv. Nd. Þetta frv. okkar miðaði að því, að hér yrði komið á fót stofnun, sem ynni að alhliða alþýðufræðslu og fullorðinsmenntun líkt og sams konar stofnanir, sem starfað hafa um árabil á hinum Norðurlöndunum. Starfsemi Fræðslustofnunar alþýðu skyldi vera grundvöllur að skipulegri eflingu almenningsmenntunar í landinu og fullorðinsmenntunar. Frsm. menntmn. Nd. lét svo um mælt, þegar hann talaði fyrir till. hennar hér í hv. Nd., að frv. yrði vísað til ríkisstj. til fyrirgreiðslu, að því hefði verið mjög vel tekið í n. og þeim grundvallarhugmyndum, sem það byggðist á. Hins vegar hefði verið upplýst, að athugun færi fram í menntmrn. á því, hvernig þessum málum yrði best fyrir komið. Væri sérstök n. á vegum rn. að störfum, sem fjallaði um fullorðinsmenntun á breiðum grundvelli. Þetta var í byrjun aprílmánaðar 1973. Því hef ég beint svofelldri fsp. til hæstv. menntmrh. á þskj. 343: „Hvað líður athugun menntmrn. á því, hvernig fullorðinsmenntun verði best fyrir komið?“



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 5. landsk, þm. er svo látandi: Hinn 26. okt. 1971 skipaði menntmrn. n. til þess, eins og segir í skipunarbréfi, að „gera till. um, hvernig skipuleggja skuli fræðslustarfsemi fyrir fullorðna, er hafi m.a. að markmiði að veita kost á endurmenntun og gera kleift að ljúka prófum ýmissa skólastiga.“ Var n. ætlað, eins og enn fremur segir í skipunarbréfinu, að „skila till. í frv: formi svo fljótt sem við verður komið.“ Formaður n. var skipaður séra Guðmundur Sveinsson skólastjóri, en aðrir nm. voru Stefán Ögmundsson prentari, tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, dr. Matthías Jónasson prófessor, tilnefndur af háskólaráði, frú Sigríður Thorlacius formaður Kvenfélagasambands Íslands, tilnefnd af Kvenfélagasambandinu, Andrés Björnsson útvarpsstjóri, tilnefndur af Ríkisútvarpinu, Gunnar Grímsson starfsmannastjóri, tilnefndur af Sambandi ísl. samvinnufélaga og Jónas B. Jónsson fræðslustjóri, tilnefndur af Reykjavíkurborg. N. hóf þegar störf og hefur starfað síðan og haldið fundi næstum reglulega. Sú breyting varð á skipan n. seint á árinu 1973, að Jónas B. Jónsson lét af störfum, en Reykjavíkurborg tilnefndi í hans stað Ragnar Georgsson skólafulltrúa. N. hóf störf sín með víðtækri gagnasöfnun og heimildakönnun. Hefur n. kannað ítarlega skipun fullorðinsfræðslu í nágrannalöndunum, alveg sérstaklega í Svíþjóð, þar sem fullorðinsfræðslan er margbreytilegust og viðamest, í Noregi, þar sem á þriðja ár hefur verið unnið að því að semja frv. um heildarskipun fullorðinsfræðslunnar, og í Danmörku, þar sem fullorðinsfræðslan er dreifð, bæði í framkvæmd og lagasetningu, loks í Finnlandi, þar sem á síðustu árum hafa verið samþykkt margs konar sérlög, sem snerta fullorðinsfræðslu meira og minna. Þá hefur n. einnig kannað gögn um fullorðinsfræðslu í Bretlandi og Þýskalandi. N. viðaði að sér gögnum frá Evrópuráðinu, bókum, ritum og greinargerðum, en Evrópuráðið hefur mjög látið fræðslu fullorðinna til sín taka, svo og nýtt menntakerfi, ævimenntun, sem ætlað er að fella saman í eina heild hið hefðbundna skólakerfi annars vegar og fræðslu fullorðinna hins vegar, en hún verður þannig annar þáttur ævimenntunarinnar. Þá voru og fengnar skýrslur um hinar þrjár ráðstefnur UNESCO, Menningar- og fræðslustofnunar Sameinuðu þjóðanna, um fullorðinsfræðslu í Helsingör 1949, í Montreal 1960 og í Tokyo 1972. Einkanlega var ítarlega fjallað um skýrslu hinnar síðustu ráðstefnu, svo og könnuð gögn, sem send höfðu verið frá hinum ýmsu þjóðum samtakanna til að vera grundvöllur og forsenda umræðna á ráðstefnunni. Þá var notið margvíslegrar fyrirgreiðslu frá Sekretariatet for nordisk kulturelt samarbejde í Khöfn. Í sept. 1972 var fyrir forgöngu embættismannanefndar SNK sett á stofn Styringsgrubbe for voksenundervisning í Norden, og var formaður íslensku fullorðinsfræðslunefndarinnar Guðmundur Sveinsson, tilnefndur í n. sem fulltrúi Íslands. N. hefur sérstaklega fengið til úrlausnar tvö verkefni. Annað lýtur að tilraun með nýja kennsluhætti í fullorðinsfræðslu, hitt er gagnasöfnun um fræðslu fullorðinna á Norðurlöndum. Hið síðara verkefni snertir sérstaklega störf fullorðinsfræðslunefndarinnar íslensku. Gagnasöfnunin hefur nú staðið yfir á annað ár, og er henni að mestu lokið. Er þar mikinn fróðleik að fá um alla skipan fullorðinsfræðslu á Norðurlöndum, svo og reglur, er gilda nú um framkvæmd fullorðinsfræðslunnar og fjárframlög til hennar. Í júnímánuði 1973 hafði fullorðinsfræðslunefndin lokið við að semja fyrstu drög að frv. til l. um fullorðinsfræðslu á Íslandi. Drög þessi voru síðan í byrjun júlímánaðar það ár send 28 aðilum til umsagnar og óskað eftir umsögnum og ábendingum varðandi drögin. Þessir 28 aðilar voru þannig valdir: 1. 10 aðilar hins hefðbundna skólakerfis. 2. 9 aðilar, er tengjast vinnumarkaðinum, atvinnuvegum landsmanna. 3. 9. aðilar frjálsra félagasamtaka, er hafa bæði menningar- og fræðslumál á stefnuskrá sinni. N. lét þá ósk í ljós, að svör hefðu borist í síðasta lagi um miðjan sept., enda ætlunin að halda síðar fundi með þeim aðilum, sem frv.-drögin fengu til umsagnar. Illa gekk þó að heimta svör, og um miðjan sept. höfðu aðeins svör borist frá 10 aðilum af 28. Engu að síður var í okt. tekið til við að halda boðaða fundi með hinum 28 aðilum. Voru 3 slíkir fundir haldnir, einn með hverjum hópi: a) fulltrúum hins hefðbundna skólakerfis, b) fulltrúum vinnumarkaðarins, c) fulltrúum frjálsra félagasamtaka. Eftir umrædd fundahöld og að fengnum margvíslegum ábendingum tók fullorðinsfræðslunefndin til við að endursemja frv. að lögum um fullorðinsfræðslu. Urðu þannig til „drög 2“ að slíku frv. Þau rök voru síðan rædd ítarlega á fundum n. og kom í ljós nokkur skoðanaágreiningur í n. um ýmis ákvæði og atriði. Voru þó allir nm. sammála um, að þann skoðanaágreining yrði að jafna og finna frv. það form og framsetningu, er allir gætu sameinast um. Hefur þessu marki nú verið náð og hin þriðju drög n. fullgerð. Er þess því að vænta, að endanlegri samningu frv. verði lokið og n. skili því til rn. bráðlega. Og fyrir mitt leyti vona ég fastlega, að frv. þetta komi til álita þess þings, sem nú situr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Hann hefur gert hér grein fyrir skipun n., sem hefur starfað að undirbúningi frv. til l. um fullorðinsmenntun og fullorðinsfræðslu, og hann hefur greint frá því, hvernig starf þessarar n. hefur gengið. Gagnasöfnun sé lokið, sagði hann, og n. væri við það að ljúka sínu starfi endanlega. Ég fagna því, að þetta mál skuli vera komið á þann rekspöl, svo sem kom fram í ræðu hans, og vænti þess, að það frv. til l, um þetta mál sjái hér dagsins ljós á hinu háa Alþ. hið allra fyrsta.



Herra forseti. Í byrjun des. 1972 svaraði hæstv. menntmrh. í Sþ. fsp., sem ég bar fram þess efnis, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hefði í undirbúningi til að efla iðnfræðsluna. Í brtt. minni fyrir fsp, benti ég á, að reynsla annarra þjóða benti ótvírætt til þess, að blómlegur iðnaður byggðist framar öðru á þekkingu og verkkunnáttu, því þyrfti á næstu árum að gera meiri háttar ráðstafanir til að auka verkmenntunina á sviði margvíslegra iðngreina. Vel mætti vera, að til þess að ná þessu marki þyrfti að gera róttækar breytingar á skólakerfinu. T.d. væri það mjög mikilvægt, að iðnnámi yrði ekki skipaður óvirðulegri sess í skólakerfinu en menntaskólanámi. E.t.v. ætti að steypa menntaskólum og iðnskólum saman, eins og Norðmenn stefndu að með nýrri skólalöggjöf. Það kom fram í svari hæstv. menntmrh. við þessari fsp. minni, að hann hyggðist skipa tvær nefndir til að vinna að undirbúningi þessara mála, aðra undir forustu Guðmundar Einarssonar verkfræðings, sem fjallaði um endurskoðun iðnfræðslulöggjafarinnar, og hina undir forustu Sveinbjörns Björnssonar eðlisfræðings, sem fjallaði um stofnun tækniháskóla. Fsp. mín nú er borin fram til að fá upplýsingar um störf þessara n. og hvenær megi vænta till. þeirra.



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 4. þm. Reykv. er í tveim köflum, og fjallar hinn fyrri um iðnfræðsluna. Með bréfi, dags. 16. febr. 1973, skipaði menntmrn. n. til þess að endurskoða lög nr. 68 1966, um iðnfræðslu, og lög nr. 18 1971, um breyt. á þeim 1., og var ætlast til, að n. skilaði frv. til nýrra laga um iðnfræðslu. Í störfum sínum skyldi n. taka mið af meginstefnu álitsgerðar verk- og tæknimenntunarnefndar um nýskipan verk- og tæknimenntunar á Íslandi, en það álit er frá því í júlí 1971. Enn fremur var n. falið að semja framkvæmdaáætlun, er fæli í sér mat á helstu kostnaðaráhrifum, er leiða mundi af framkvæmd frv., ef að 1. yrði. Var tekið fram í bréfinu, að æskilegt væri, að n. hraðaði störfum eftir föngum og skilaði frv. fyrir árslok 1973. Formaður n. var skipaður Guðmundur Einarsson verkfræðingur, en aðrir nm. Haukur Eggertsson framkvstj., skipaður samkv. tilnefningu Félags ísl. iðnrekenda, Ólafur Pálsson húsasmiðameistari, skipaður samkv. tilnefningu Landssambands iðnaðarmanna, Óskar Hallgrímsson bankastjóri, formaður iðnfræðsluráðs, skipaður án tilnefningar, Rúnar Backmann iðnnemi skipaður samkv. tilnefningu Iðnnemasambands Íslands, Snorri Jónsson framkvæmdastjóri, tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, og Þór Sandholt skólastjóri, skipaður samkv. tilnefningu Sambands iðnskóla á Íslandi. Óskar Guðmundsson framkvstj. iðnfræðsluráðs hefur unnið fyrir n. Í áliti verk- og tæknimenntunarnefndar var miðað við, að allt verk- og tækninám færi fram í samfelldu skólakerfi, iðnnám yrði endurskipulagt og flutt í áföngum að öllu leyti inn í iðnskólana, þ.e.a.s. horfið frá þeirri stefnu, að verklegir hlutar iðnnámsins færu fram á vegum meistara, en fyrstu skrefin í þessa átt voru stigin með gildandi iðnfræðslulöggjöf. Gert var ráð fyrir í till. verk- og tæknimenntunarnefndar, að iðnskólar yrðu reknir einungis af ríkinu, en nú eru slíkir skólar, sem kunnugt er, reknir sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. Þessar till. eru úr áliti verk- og tæknimenntunarnefndar, en n., sem vinnur að endurskoðun iðnfræðslulaga, er að sjálfsögðu ekki bundin við það álit, þótt henni væri ætlað að hafa það til viðmiðunar. Það er því ekki vitað á þessu stigi, hvaða stefnu n. kann að marka endanlega í þessum málum. Verkefni hennar hefur að sjálfsögðu reynst tímafrekt og umfangsmikið. Aflað hefur verið margvíslegra gagna, sem gætu orðið n, til stuðnings í starfi, og formaður n. og fleiri nm. og starfsmaður n. hafa farið utan til þess að kynna sér nýjustu viðhorf í verkmenntunarmálum í Danmörku, Vestur- og Austur-Þýskalandi, og þess má geta sérstaklega, að Max Planck-stofnunin í Vestur-Berlín hefur látið n. í té fyrir atbeina prófessors Wolfgangs Edelsteins miklar upplýsingar, ekki einasta varðandi Þýskaland, heldur varðandi skipan verkmenntunarmála víðs vegar í Vestur-Evrópu. N. hóf störf sín 17. apríl 1973, og hefur til þessa haldið 16 fundi. Hins vegar hefur mikið starf einnig verið unnið utan funda og n. á eftir að vinna mikið úr þeim gögnum, sem fyrir hendi eru. Og í þeim tilgangi að leita eftir viðhorfi fulltrúa atvinnulífsins hér á landi gengust menntmrn. og iðnrn. að beiðni n. fyrir fundum um verkmenntunarmál dagana 16. og 23. jan. þ. á. Fundi þessa sátu um 40 manns. Fyrir Alþ. liggur nú, eins og kunnugt er, frv. til l. um grunnskóla og skólakerfi, þar sem kveða á um hina almennu grundvallarmenntun landsmanna, og í framhaldi af þeirri löggjöf, sem samþykkt kann að verða, þarf að endurskoða allt framhalds- og sérskólakerfið, þ. á m. verk- og tæknimenntunina, sem nú þegar er unnið að. Eitt af því, sem skiptir afar miklu máli í því sambandi, er, að verk- og tæknimenntun fari fram í samfelldu skólakerfi, þar sem menn geti stöðvast á ýmsum stigum með ýmiss konar starfsréttindi, en einnig haldið áfram til æðstu mennta á þessu sviði, ef hugurinn stefnir í þá átt. Á sviði verk- og tæknináms á ekki að vera nein lokuð leið fremur en á öðrum menntabrautum, og verknám þarf umfram allt að njóta sömu virðingar og bóknám. Á þessu stigi er ekki unnt að segja um, hvenær vænta megi nýs frv. um verkmenntun, þ.e.a.s. endurskoðun á núgildandi iðnfræðslulöggjöf, frá n. En höfuðatriðið er, að mál þetta verði vandlega undirbúið og afgreitt í sambandi við þá þróun, sem hjá okkur er og þarf að verða í atvinnumálum, og í samræmi við hliðstæða þróun í nágranna-, viðskipta- og samkeppnislöndum. Ég hef mikinn áhuga á, að endurskoðun þessarar löggjafar verði hraðað sem mest, og veit, að n., sem vinnur að þessum málum, hefur það einnig, og frv. um þetta efni verður lagt fyrir Alþ. svo fljótt sem kostur er á. Þá skal fjallað um tæknimenntunina. Hinn 16. febr. 1973 skipaði menntmrn. n. til þess að endurskoða I. n. 66 1972 um Tækniskóla Íslands, sbr. einnig lög nr. 84 1970, um Háskóla Íslands, að því er varðar verkfræðinám. Var n. falið að semja frv. að nýjum lögum um verk- og tæknimenntun á háskólastigi og taka m.a. til athugunar í því sambandi, hvort ráðlegt sé, að stofnaður verði innan vébanda Háskóla Íslands sérstakur tækniháskóli, er taki við öllu tæknifræðinámi, sem nú fer fram í Tækniskóla Íslands, og verkfræðinámi í Háskóla Íslands. Enn fremur er n. ætlað að semja lagafrv. um tækniskóla, er veiti tæknimenntun á framhaldsskólastigi Var n. falið að taka í störfum sínum mið af meginstefnu álitsgerðar verk- og tæknimenntunarnefndar um nýskipan verk- og tæknimenntunar á Íslandi, en nál. þetta er frá því í júní 1971. Enn fremur var þess beiðst, að n. semdi framkvæmdaáætlun, er fæli í sér mat á helstu kostnaðaráhrifum, er leiða mundu af framkvæmd frumvarpanna, ef að lögum yrðu. Loks var n. falið að rannsaka ítarlega, hvort tiltækilegt sé, að fyrrgreindar menntastofnanir, önnur hvor eða báðar, verði starfræktar á Akureyri, sbr. ákvæði til bráðabirgða í l. nr. 66 frá 1972, um Tækniskóla Íslands. Var n. beðin að hraða störfum eftir föngum og skila frv. fyrir árslok 1973. Í n. voru skipaðir Sveinbjörn Björnsson eðlisfræðingur, formaður, Bjarni Kristjánsson, rektor Tækniskóla Íslands, Magnús Magnússon, forseti verkfræði- og raunvísindadeildar Háskóla Íslands, allir skipaðir án tilnefningar, og Jóhannes Zoega hitaveitustjóri, tilnefndur af Verkfræðingafélagi Íslands, og Jónas Guðlaugsson rafveitustjóri, tilnefndur af Tæknifræðingafélagi Íslands. N. hóf þegar störf og hefur haldið 15 fundi. Stefna um menntun tækna er þegar mörkuð með nýrri reglugerð Tækniskólans, sem gefin var út í júní 1973, en þar er gert ráð fyrir, að nemendur með sveinspróf eða jafngilda þekkingu eigi kost á tveggja og hálfs árs tækninámi, þar sem fyrsta árið yrði almennt nám í undirbúningsdeild skólans, en síðari hluti námsins á kjörsviði nemenda í bygginga-, véla-, raf- og útgerðartækni. Nemendur, sem lokið hafa þessu námi eiga síðan kost á hálfs árs framhaldsnámi sem lýkur með raungreinadeildarprófi Tækniskólans og opnar leiðir til frekara náms í tæknifræði og verkfræði á háskólastigi. Framtíð tæknifræðináms og verkfræðináms er hins vegar óljósari, og hafa störf nefndarinnar því einkum beinst að könnun á tilhögun þessa náms hér og í skyldum löndum og leit að leiðum til að fella nám í þessum greinum saman í einn skóla og nýta betur kennslukrafta, tæki og húsnæði án þess að rýra kosti þessara námsbrauta, sem báðar eru taldar nauðsynlegar með skyldum þjóðum og einnig fyrir íslenskt atvinnulíf. Samkvæmt upplýsingum frá n. er hún nú að ganga frá till. sínum um framtíð tæknifræði- og verkfræðináms og mun leggja till. sínar um mörkun stefnu í þessum málum fyrir rn. Þegar þessar till. hafa borist og afstaða verið til þeirra tekin, mun n. ganga frá drögum að frv. á þeim grundvelli. N. telur ekki gerlegt að flytja kennslu í tæknifræði og verkfræði frá Reykjavík vegna nauðsynlegra tengsla við aðra kennslu í Háskóla Íslands. Hins vegar telur hún ekkert vera því til fyrirstöðu, að komið yrði á fót kennslu í tæknagreinum á þeim stöðum, sem fyrir er kennsla i undirbúnings- og raungreinadeildum Tækniskólans.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir glögg og ítarleg svör hans. Alveg sérstaklega vil ég þakka fyrir þann áhuga og skilning hans á þessum málum, sem mér virtist koma fram í ræðu hans. Ég tek undir þau ummæli hans, að það er mikilvægt, að viðkomandi nefndir ljúki störfum sem fyrst. Þó að mikið sé unnið með því að fá till. þeirra, er það ekki nema fyrsti áfangi. Eftir er að fjalla um málið hér á Alþ. og svo þar næst að koma fram þeim ákvörðunum, sem þar verða teknar, og það getur tekið sinn tíma.



Herra forseti. Á síðasta þingi flutti ég till. til þál. um kennslu í fjölmiðlun við Háskóla Íslands. Ég sýndi fram á, að á þessu starfssviði eru nú þegar nokkur hundruð störf í landinu og fer fjölgandi. Er þar ekki aðeins um að ræða starfsfólk við blöð, útvarp, sjónvarp og útgáfu, heldur einnig við hvers konar upplýsingastörf og auglýsingastörf, sem fer mjög fjölgandi, oft ýmsar aðrar greinar. Ég sýndi einnig fram á, að Háskóli Íslands mundi geta notað mikið af þeim kennslukröftum, sem hann þegar hefur, við slíka kennslu sem þessa og það mundi ekki verða kostnaðarsamt hvað snertir tæki eða annan búnað að koma slíkri kennslu á fót, miðað við það, sem er í ýmsum öðrum greinum. Ætti því háskólanum að vera tiltölulega auðvelt og ódýrt að koma þessari kennslu á, og mundi það koma að góðu gagni einmitt nú, þegar vöxtur háskólans er örari en nokkru sinni og stúdentahópurinn stækkar með hverju ári, - hið unga fólk leitar sér að lífsstarfi og námsefni í ríkari mæli en fyrr. Till. þessi fékk góðar undirtektir og var samþykkt sem ályktun Alþingis 30. mars s.l. ár í þeirri mynd, að ríkisstj. var falið að kanna, hvort unnt væri að taka upp slíka kennslu við háskólann. Ég hef því leyft mér að beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., hvað gerst hafi í málinu, síðan ályktunin var gerð.



Herra forseti. Fsp. hv. 8. landsk. þm. er því að svara, að meðferð þessa máls er því miður stutt á veg komin. Skammt er síðan menntmrh. sendi Háskóla Íslands þál. til athugunar og óskaði till. um, hvernig haga skuli könnun þeirri, sem um ræðir í ályktuninni. Ljóst er, að þörf fyrir skipulega kennslu til undirbúnings störfum á sviði fjölmiðlunar fer vasandi hér á landi, og er engan veginn fráleitt að hugsa sér, að slíkt nám verði með einhverjum hætti á vegum Háskóla Íslands. Ég tel hins vegar rétt að minna á, að margt kallar nú að í senn að því er varðar hugsanlegar nýjar námsbrautir í Háskóla Íslands. Þannig má nefna, að starfandi eru nefndir til að athuga nám fyrir starfsfólk í matvælaiðnaði, félagsráðgjafa og sjúkraþjálfa; fjallað er um frambúðarskipan námsbrautar í hjúkrunarfræðum, og Alþ. hefur nýlega veitt fé til kennslu í haffræði. Með þessu er engan veginn látið að því liggja, að kennsla í fjölmiðlun sé síður nauðsynleg en ýmis önnur starfsmenntun, sem vakið hefur verið máls á að undanförnu, að koma þurfi á laggirnar, heldur einungis á það bent, að margar þarfir eru ófylltar á þessu sviði og þess vart að vænta, að unnt verði að fullnægja þeim öllum í senn. Skilyrði til að stofna til kennslu í fjölmiðlum munu að sjálfsögðu verða könnuð rækilega, eins og að er stefnt með ályktun Alþingis.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh, svar hans, en læt um leið í ljós óánægju mína með það, að málið skuli vera svo stutt á veg komið sem hann skýrði frá. Mér er fullkomlega ljóst, að margt kallar að og áform eru um að taka upp kennslu í mörgum greinum við Háskóla Íslands. En ég lagði mis fram um að í fyrra og aftur í fáum orðum nú áðan að benda á, að þessi grein gæti verið tiltölulega auðveld í framkvæmd og kostaði tiltölulega lítið, en mundi jafnframt beina mörg hundruð stúdentsmenntuðum ungmennum inn á starfssvið, sem þegar er stórt og stækkandi. Ég efast ekki um að það sé rétt að taka þetta nám inn í háskólann. Það er ástæðulaust, að nám í fjölmiðlun gangi lengra en til BA-prófs, sem yrði þá líklega þriggja ára nám, þannig að þessi hópur þyrfti í raun og veru ekki að taka lengi rúm í háskólanum. Hins vegar þyrfti að sjálfsögðu að haga því námi svo, að vildu einhverjir halda áfram, þá gætu þeir flutt sig inn í aðrar greinar, t.d. á sviði íslenskrar sagnfræði eða öðrum, sem skyld eru. Eitt meginatriðið, sem vakti fyrir mér með flutningi þessa máls, var einmitt að benda á leið, sem á þessum erfiðu tímum fyrir háskólann ætti að vera tiltölulega greið og gagnleg. Ég vil að lokum þakka þann áhuga, sem ráðh. sjálfur sýndi málinu í orðum sínum, og vonast til þess, að hann ýti á eftir því, að þetta verði gaumgæfilega athugað.



Herra forseti. Ég beini hér með til ráðh., - að vísu iðnrh. fjarverandi, en sjútvrh. mun svara fyrir hann, -hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til þess, að íslenskar skipasmiðjur hagnýttu sér nýjungar færeyskra skipasmíða í fiskiskipasmíði. Ástæðan fyrir þessari fsp. er sú, að mér er kunnugt um, að haldið er áfram hérlendis raðsmíði á línu- og netabátum úr stáli samkv. gömlum og mjög svo úreltum teikningum þrátt fyrir byltingu, sem orðið hefur á smiði fiskiskipa hjá grönnum okkar í Færeyjum. Færeysku fiskiskipin af svo kallaðri LMTF-gerð hafa reynst afburðavel, skilað mjög góðum arði á línuveiðum og að því er virðist leyst vandkvæðin, sem hafa orðið á því í Færeyjum ekki síður en hér á landi að fá sjómenn á línuveiðara. Sjálfir segja Færeyingar með nokkru stolti, að þessum skipum geti nú að sjá fyrstu raunverulegu byltinguna í smíði fiskiskipa milli 100 og 204 rúmlesta í hálfa öld, og þeir mega vera stoltir af þessu, vegna þess að það voru ungir Færeyingar, sem teiknuðu þessi skip og smíðuðu þau skip af þessari gerð, sem eru komin í gagnið, en það eru skipin Stapin, Tomas, Nygaard og Sundaenni. Hér er um að ræða tvíþiljunga teiknaða sem línuveiðara, netaskip og skuttogara allt í senn. Vélareisnin með öllum sínum leiðslum hefur verið fjarlægð og leiðslunum komið fyrir úti við byrðing af mikilli hugvitssemi. Aftan stjórnpalls og mannaíbúða er yfir 100 fermetra vinnuþilfar undir þiljum, upphitað, þiljað með harðplasti .og vinnuaðstaða öll skipulögð til hins ítrasta. Skipstjórarnir á Tomas, Nygaard og Sundaenni fullyrða, að vinnuafköst sem tvöföld hjá áhöfnunum á við þau, sem gerast best á skipum með opnu þilfari, þar sem ekki er hægt að koma við skipulagi. Raunar er dekkið á Sundaenni, þar sem ungir menn eru í áhöfninni, stundum kallað „diskotekið“, og Tomas Nygaard, þar sem rosknari menn eru við störf, heitir dekkið „lagtingið“. Árið 1964 efndi Erlendur Pétursson, sem þá var fjmrh. í „landstýrinu“ til samkeppni um hugmynd að besta útróðrarbátnum, eins og Færeyingar kalla þessa báta, þ.e.a.s. 50–60 lesta fiskibáta. Jon Smith vélstjóri og tveir félagar hans, sem höfðu m.a. unnið einar 4 eða 5 vertíðir á íslenskum fiskiskipum hér á landi, gerðu þá teikningu af skipi, sem þeir kölluðu síðar LMTF, sem er skammstöfun á „loysningur og margslags trupuleikar fiskimannsins“, og þeir fengu verðlaunin, þó að teikning þeirra væri af miklu stærra skipi en því, sem samkeppnin hljóðaði upp á. Nú vildu þeir ekki láta verðlaunateikninguna sína rykfalla uppi á hillum, heldur tóku sig til og smíðuðu skip eftir henni. Það var Stapin, fyrsta skipið, og reyndist afbragðsvel. Þegar Stapin hafði verið á veiðum í eitt ár, fengu þeir skipstjóra og áhöfn bátsins á hálfsmánaðar fund í Vestmanna, þar sem skipið var smíðað, þar sem þeir yfirheyrðu skipstjóra og áhöfn, fengu þá til að gagnrýna Stapan, teiknuðu síðan skipið upp á nýtt, smíðuðu eftir nýju teikningunni Tomas Nygaard fyrir Pétur Reinart héraðslækni á Eiði og félaga hans. Þriðja skipið, sem smíðað var til lausnar á erfiðleikum fiskimanna, var svo Sundaenni. Öll hafa þessi færeysku fiskiskip reynst með fádæmum arðbær. Fyrir liggja hjá útgerðarmönnunum biðlistar ungra manna, sem vilja komast á þessi skip, þótt mjög erfiðlega gangi að manna opnu Iínuveiðarana. Síðan Tomas Nygaard komst í gagnið fyrir senn tveimur árum, hafa 15 færeyskir útgerðarmenn sótt um ríkisábyrgð til þess að láta smiða báta samkv. þessari teikningu. Afli Tomasar Nygaard fyrsta árið var 1050 tonn á 300 úthaldsdögum, og varð meðalaflinn 5 tonn á úthaldsdag, frá því að lagt var úr höfn og þangað til komið var inn aftur, og siglingar á Grænlandsmíð og Íslandsmið reiknaðar með.



Herra forseti. Í fjarveru hæstv. iðnrh. mun ég leitast við að svara þessari fsp., þó að svar mitt verði að sjálfsögðu ekki eins ítarlegt og svar hans hefði eflaust orðið. En ég hef einnig í sjútvrn. fylgst nokkuð með þessu máli og því, sem hefur verið að gerast varðandi það í iðnrn. Það, sem fyrir liggur, er, að farið hefur fram talsverð athugun á þessum færeysku teikningum af fiskiskipi og iðnrh. rætt sérstaklega við fulltrúa frá Færeyjum um málið. Þá hefur verið haft samband við skipasmiðastöð hér innanlands, og hún hefur verið fengin til þess að gera tilboð í smiði samkv. þessari teikningu af meðalstórum fiskibát. Þessi tilboð liggja nú fyrir og eru til athugunar í rn. Er enginn vafi á því, að það væri mjög æskilegt, að hægt væri að smíða 2–3 báta í einu, ef ráðist verður í að reyna hér þessa bátagerð, því að hér er um nokkuð afbrigðilega smíði að ræða frá því, sem við höfum vanist. Það er almennt álit eftir þá athugun, sem farið hefur fram, að hér sé um mjög athyglisverða breytingu á fiskiskipum að ræða, sérstaklega þó við tiltekið útgerðarform, þá sé hér um miklar framfarir að ræða frá því, sem verið hefur. Hins vegar er það þó álit ýmissa, að það muni þurfa að gera hér á einhverjar breytingar, miðað við íslenskar aðstæður og útgerðarform hér. Það verður unnið áfram að því að koma af stað smiði samkv. þessum teikningum og reynt að koma sér í samband við innlenda kaupendur, sem vildu eignast skip af þessari gerð, og ég get fullyrt, að í iðnrn. og eins í sjútvrn. er fullur áhugi á því, að reynt verði að gera tilraun með þessa skipagerð einnig hér á landi. Það er enginn vafi á því, að sérstaklega þar sem er um að ræða línuútgerð og einkum og sérstaklega ef um er að ræða útilegurekstur fiskibáta af þessari gerð, þá er hér um að ræða mikla framför frá þeirri gerð báta, sem við höfum einkum búið við. En eins og kunnugt er, þá er útgerð, sem er að mestu leyti byggð á slíku, þ.e.a.s. á útilegu, ekki orðin mikil hér hjá okkur, og er því rétt að taka fyllilega tillit til þess, að þessir bátar kunna að henta betur í Færeyjum við þær aðstæður, sem þar eru, en þeir mundu gera hér. En meginniðurstaðan af svari mínu er þessi: Það er unnið áfram að athugun þessa máls, og er stefnt að því, að hægt verði að ráðast í smíði helst 2–3 báta, ef samkomulag næst við kaupendur, sem áhuga hafa á þessari gerð báta, í sambandi við kaup á þessum skipum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svar hans. En ég vil vekja athygli á því, að það er haldið áfram að smiða línuveiðara hérlendis með gamla laginu. Ef við tökum líkingu af síðutogurunum, þá er tjáð hjá Fiskimálasjóði núna, að þótt ég legði fram það fé, sem kaupanda er ætlað, til að fá fiskiskip og sækti um lán út á síðutogara, þá yrði það ekki veitt, beinlínis vegna þess, að það er ekki hægt að fá menn til þess að vinna á þeim. Ég geri ráð fyrir, að það megi líkja þessum bátum við skuttogara hvað snertir yfirburði yfir opnu línuveiðarana. Samkv. upplýsingum Sverris Júlíussonar forstj. Fiskveiðasjóðs munu vera í smiðum 13 stálskip milli 100 og 200 lesta af þessum byggðaskipum, ef svo má kalla, og fyrir liggja umsóknir um 4 fiskiskip af þessari stærð til viðbótar, þótt ekki sé búið að ganga frá þeim málum. Mér er ekki ljóst, hversu langt er komið smíði fyrrnefndra 13 skipa, hvort unnt gæti verið að fá smíðinni breytt í nýtískulegra horf. En það eitt er víst, að þegar yfirbyggðu skipin af þessari færeysku gerð eru komin í not á miðunum hér heima, þá mun verða álíka erfitt að fá fólk til þess að vinna á skipunum, sem eru smiðuð samkv. gömlu teikningunum með opið vinnudekk, eins og nú er að fá fólk til starfa á síðutogurunum. Ég legg áherslu á, að æskilegt væri, að tekið yrði til athugunar nú þegar, hvort ekki væri hægt að koma í veg fyrir, að smíðuð yrðu um sinn fleiri skip samkv. þessum gömlu teikningum, á meðan verið er að atbuga, hvort þessi gerð, sem hér um ræðir, hentar okkur. Það skal tekið fram, að sú athugun, sem gerð hefur verið hjá þeirri skipasmíðastöð, sem ráðherra talaði um, bendir til þess, að þeir verði öllu ódýrari en bátar þeir, sem nú eru í smiðum eftir gömlu teikningunum hjá Slippstöðinni á Akureyri.



Herra forseti. Þetta er athyglisverð fsp., og ég veit ekki, hvort menn hafa gert sér grein fyrir því, hve erfitt er að fá í gegn hér á Íslandi breytingu á gerð skipa. Það er ótrúleg tregða í því efni við yfirvöldin, og vil ég ekki vera að rekja þá sögu nánar, því að ég er henni of persónulega tengdur. En ég veit, að bæði Norðmenn og Færeyingar hafa náð mjög góðum árangri í þessu efni, og það er næsta furðulegt, að þeir, sem ráða lánamálum, skuli ekki hafa fylgst betur með og hvatt Íslendinga til þess að gera eðlilega skipulagsbreytingu á línuveiðiskipum í þessa átt. Nú er þetta auðvitað miklu meira en línuveiðiskip. Þetta er líka ágætis netaskip og ef á þarf að halda einnig togskip. Þetta er því, eins og fyrirspyrjandi sagði, hliðstæð bylting og átti sér stað úr síðutogara í skuttogara. Ég vil beina þeim orðum til hæstv. sjútvrh., því að ég veit, að hann hefur áhuga á þessari breytingu og fleiri breytingum, - ég hef átt fund með honum ásamt öðrum útgerðarmanni, sem befur hug á að gera nokkra breytingu á skipi, - og hann sýnir þessu máli mikinn áhuga. Ég vænti þess, að þetta verði tekið til alvarlegrar athugunar og því hrundið í framkvæmd. Málið er það mikilvægt, vegna þess að við fáum ekki sjómenn núna út á hin litlu hefðbundnu línuveiðiskip eða línuveiðibáta eða hvað við viljum kalla þau skip. Þetta verði hinir klassísku vertíðarbátar og munu hafa gildi, hvar sem vera skal á landinu.



Herra forseti. Ástæða til þess, að þessar fsp. eru fram bornar, er sú, að sú úthlutun, sem var á viðbótarritlaunum fyrir árið 1972, hefur sætt mikilli gagnrýni og m.a. verið kölluð handahóf og flaustursverk í blaðagrein eins af forustumönnum Rithöfundasambandsins. Ég minni á það, að þegar á sinum tíma var tekin ákvörðun um það á Alþ. að leggja fram fé til styrktar rithöfundum og höfundum vísinda- og fræðirita, var á bak við það mikill áhugi hér á hinu háa Alþ., og þá var það ekki hugsað þannig, að með þessu væri verið að koma á fót nýjum listamannalaunum í því formi, sem þau hafa verið og veitt eru á öðrum lið fjárl., þar sem lagt er listrænt mat á verk höfundanna. Það hefur þess vegna komið allmikið á óvart nú við úthlutunina, að einn af nm. hefur talið sér skylt að leggja einhvers konar mat á þau verk, sem um er sótt, og hefur talað um alvarlega rithöfunda í því sambandi. Er mér raunar óljóst, hvort t.d. maður eins og Þórbergur Þórðarson geti fallið undir þá skilgreiningu að vera kallaður alvarlegur rithöfundur. Í einni blaðagrein, sem rituð hefur verið um þetta efni, er komist svo að orði, að n., sem úthlutaði, hafi tekið sér 5 daga til þess að vinna þetta verk, að lesa rit 121 höfundar og vinsa úr 54 verðuga, eins og þar segir. En það hefur nú verið leiðrétt af einum nm. og sagt, að dagarnir hafi ekki verið 5, heldur 20, og er það út af fyrir sig ánægjuefni. Ég vil benda á í þessu sambandi, að eftirtaldir höfundar gáfu ekki út bækur á árinu 1972, en hafa þó fengið viðbótarritlaun: Einar Bragi, Erlingur E. Halldórsson, Steinar Sigurjónsson, Nína Björk, Stefán Hörður Grímsson, Vilborg Dagbjartsdóttir. - Höfundar, sem ég hins vegar sakna, en gáfu út bækur á árinu 1972, eru: Guðmundur Böðvarsson, Kristján frá Djúpalæk, Ingólfur Kristjánsson, Hjörtur Pálsson, Gunnar Dal. Ég nefni einnig Helga Hálfdánarson, og ástæðan er sú, að einn þeirra fyrrnefndu, Erlingur E. Halldórsson, hlaut viðbótarritlaun fyrir verk, sem var flutt í Ríkisútvarpið, að ég ætla, eða á leiksviði. Ég álít, að ef einhver maður eigi skilið að fá viðbótarritlaun fyrir verk sín á því sviði, þá sé það Helgi Hálfdánarson, sem ekki var þarna á meðal. Og ég bendi sérstaklega á hann í því skyni, að það er borin von, að maður eins og hann fáist til þess að taka við slíkum launum, ef farið er að veita þau í einhvers konar virðingarskyni eða til þess að leggja eitthvert mat á hlutina. Ég vil enn fremur benda á, að það olli mér miklum vonbrigðum, að maður eins og Oscar Clausen, fræðaþulur í góðri merkingu þess orðs og snjall stíllisti, skyldi ekki vera meðal þeirra manna, sem fengu viðbótarritlaun. Hann er löngu þjóðkunnur fyrir mannúðarstörf, m.a. í Fangahjálpinni en þar hefur hann gerst málsvari mildara réttarfars og mannlegs viðhorfs, - mér liggur við að segja bróðurlegs, - gagnvart refsiföngum. Oscar er nú 87 ára að aldri. Ég kalla það sorgleg mistök, að þessi maður skyldi hafa gleymst á s.l. ári, og átti hann það sannarlega ekki skilið. Fsp. þær, sem ég ber fram eru svo hljóðandi: „1. Hvað er áætlað, að söluskattur af bókum hafi numið miklu árin 1970, 1971 og 1972? 2. Hvaða ástæður lágu til þess, að úthlutun fjár samkv. 102 999 61 í fjárl. fyrir árið 1973 var látin ná til þriggja ára, en ekki eins? 3. Verður miðað einvörðungu við árið 1973 við úthlutun fjárins í ár, eða verður höfundum gefinn kostur á að sækja um viðbótarritlaun vegna bóka útgefinna 1972?“



Herra forseti. Ég mun lesa liðina í fsp. hv. 2. þm. Norðurl. e. og síðan svör mín við hverjum lið um sig: „1. Hvað er áætlað, að söluskattur af bókum hafi numið miklu árin 1970, 1971 og 1972?“ Svar: Samkv. upplýsingum hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins er talið, að söluskattur af bókum, frumsömdum á íslensku, árið 1972 hafi numið því sem næst 21.7 millj. kr. Séu þýddar bækur taldar með, er skatturinn talinn nema um 38.3 millj. kr. Eigi liggja fyrir upplýsingar um söluskatt af bókum árin 1970 og 1971. „2. Hvaða ástæður lágu til þess, að úthlutun fjár samkv. 102 999 61 í fjárl. fyrir árið 1973 var látin ná til þriggja ára, en ekki eins?“ Svar: Umrætt fjárlagaákvæði hljóðar þannig: „Til íslenskra rithöfunda og höfunda fræðirita vegna útgáfu frumsaminna verka, enda verði settar sérstakar reglur um úthlutun fjárins, 12 millj. kr.“ Eins og orðalag þetta ber með sér, eru engin ártöl tiltekin í fjárlagagr., heldur skuli úthlutun fjárins fara fram eftir sérstökum reglum. Fjárlagaákvæði þetta er í samræmi við ákvæði þál. frá 18. maí 1972, þar sem gert er ráð fyrir, að fjárhæðinni verði skipt eftir reglum, sem samdar verði í samráði við Rithöfundasamband Íslands og félög rithöfunda. „3. Verður miðað einvörðungu við árið 1973 við úthlutun fjárins í ár, eða verður höfundum gefinn kostur á að sækja um viðbótarritlaun vegna bóka útgefinna 1972?“ Svar: Reglur þær, sem úthlutað var eftir á s.l. ári, eru eingöngu bundnar við úthlutun fjárveifingar í fjárl. fyrir árið 1973, en n. vinnur að því að semja varanlegar reglur um úthlutun þessara fjárveitinga framvegis.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans, sem voru skýr og skilmerkilega fram flutt, eins og hans var von og vísa. Ég legg áherslu á það, að við úthlutun þessa fjár í ár verði reynt að koma við því sjónarmiði, sem ég hygg, að hafi vakað fyrir hinu háa Alþ., að ekki verði neitt verið að draga úr eða skipta rithöfundum í réttláta og rangláta. Ég lýsi jafnframt yfir óánægju minni yfir því, að þessir nm. skyldu ekki hafa lagt vinnu í það að kynna sér sjálfir, hvaða höfundar gáfu út bækur á árinu 1972, og vona, að þeir taki þau vinnubrögð upp á yfirstandandi ári. Við vitum, að margir rithöfundar eru þannig gerðir, að þeim er óljúft að sækja eftir beinum framlögum eða fjárstyrkjum af þessu tagi, og þess vegna hefur reynslan orðið sú, að vinir þeirra hafa orðið að sækja um styrkina fyrir þá, stundum án þess að þeir viti af, til þess að þeir banni ekki slíkt. Einnig getur það borið við, að menn hreinlega gleymi að sækja eða viti ekki um, þegar auglýst er með þessum hætti. Og eins og úthlutunin s.l. ár bar með sér, hafa mörg þjóðkunn og ég vil segja ástsæl skáld orðið útundan. Ég nefni þar sérstaklega, eins og ég sagði áðan, Kristján frá Djúpalæk, sem hefur oft lagt í mikinn kostnað við að gefa út bækur sínar og átti sannarlega skilið, að þetta næði til hans.



Herra forseti. Þessi fsp. er algerlega samkynja þeim fsp., sem voru samkv. síðasta dagskrárlið, og ég læt þau formálsorð, sem ég hafði um þær fsp., nægja og ber fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „Eftir hvaða reglum var farið við úthlutun viðbótarritlauna, og hvað áttu margir höfundar rétt á viðbótarritlaunum samkv. þeim: a) árið 1972, b) árin 1970 og 1971?“



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 2. þm. Norðurl. e. er svo látandi: Reglur þær, sem farið var eftir við úthlutun viðbótarritlauna á s.l. ári, eru útgefnar og staðfestar af menntmrn. 23. okt. s.l., en þær eru samdar af sérstakri n., er rn. skipaði 16. jan. 1973 í samræmi við áðurnefnt fjárlagaákvæði og þál. frá 18. maí 1972. í n. þessari eiga sæti: Svava Jakobsdóttir frá Rithöfundasambandi Íslands, Einar Bragi frá Rithöfundafélagi Íslands, og dr. Gunnar Thoroddsen, tilnefndur af Félagi Ísl. rithöfunda, auk svo fulltrúa frá menntmrn. og fjmrn. Reglurnar hljóða svo: „Reglur um viðbótarritlaun. 1. gr. Reglur þessar fjalla um úthlutun 12 millj: kr. fjárveitingar samkv. fjárl. fyrir árið 1973 til íslenskra rithöfunda og höfunda fræðirita. 2. gr. Úthlutun miðast við ritverk útgefið eða flutt opinberlega á árinu 1972, en ritverk frá árunum 1971 og 1970 kemur einnig til álita. Auglýst skal eftir upplýsingum frá höfundum um verk þeirra á þessu tímabili. 3. gr. Veiting til hvers höfundar nemi 250 þús. kr., en verði úthlutunarnefnd sammála um það, getur hún þó ákveðið fjárhæð þessa nokkru hærri eða lægri. 4. gr. Úthlutun annast þriggja manna nefnd skipuð af menntmrh., þannig: Einn maður tilnefndur af kennurum í íslenskum bókmenntum við Háskóla Íslands, og skal hann vera formaður n. Tveir menn utan Félags ísl. rithöfunda og Rithöfundafélags Íslands, tilnefndir af stjórnum félaganna. N. ljúki störfum fyrir 15. des. 1973. 5. gr. Reglur þessar eru settar samkv. heimild í þál. frá 18. maí 1972 og fjárl. fyrir árið 1973 og öðlast þegar gildi.“ Í tilefni af fsp. hv. þm. vil ég að öðru leyti leyfa mér að taka fram eftirfarandi: 1. Þess misskilnings virðist gæta hjá ýmsum, sem rætt hafa og ritað um þetta mál opinberlega, að þál. frá 18. maí 1972 fell í sér fyrirmæli um endurgreiðslu á söluskatti til rithöfunda og fræðimanna. Misskilningur þessi mun stafa af því, að hin upphaflega þáltill. um þetta efni gerði ráð fyrir slíkum endurgreiðslum. En eins og Alþ. samþykkti þál. í endanlegu formi, var horfið frá slíkri endurgreiðslu, og í stað þess er gert ráð fyrir að greiða rithöfundum og fræðimönnum, svo að vitnað sé í ályktunina, „fjárhæð, er nemi sem næst andvirði söluskatts af bókum“. Þessari fjárhæð verði síðan skipt, eins og ég hef áður gert grein fyrir, eftir reglum sömdum í samráði við Rithöfundasambandið og félög rithöfunda. Þál. víkur hvergi að endurgreiðslu á söluskatti og í fjárlagaákvæðinu er söluskattur hvergi nefndur. Af þessu leiðir, að rithöfundar og fræðimenn eiga ekki einstaklingsbundinn rétt til þess fjár, sem hér um ræðir, nema svo væri ákveðið í úthlutunarreglum. 2. Ég vil leggja sérstaka áherslu á, að rithöfundar og umboðsmenn þeirra hafa verið í meiri hl. í báðum þeim nefndum, sem um mál þetta hafa fjallað, og hef ég í einu og öllu farið eftir till. þeirra. Ég tel mjög mikilvægt, að rithöfundar sjálfir hafi þannig úrslitaáhrif á meðferð þessa máls, en geri mér þó fyllilega ljóst, að lausn þess getur aldrei orðið á þann veg, að ekki megi um deila. 3. Þá vil ég geta þess, að n. sú, er skipuð var til að semja úthlutunarreglur samkv. þál. frá 18. maí 1972, hefur samið frv. til l., er ég hyggst leggja fyrir Alþ. innan skamms. Með frv. eru tryggðar og lögfestar áframhaldandi greiðslur til rithöfunda í fjárl. með stofnun svonefnds Launasjóðs rithöfunda. Fjárveitingar þessar eru til frambúðar með öllu slitnar úr tengslum við söluskatt, þótt stofnfé sjóðsins sé miðað við áætlaðan söluskatt á bókum 1972. Um greiðslur úr sjóðnum fari eftir sérstökum reglum í reglugerð, en laganefndin vinnur jafnframt að því að semja slíkar reglur. Mér skilst, að það sé allflókið verk og vandasamt, ef litið er til þeirra mismunandi skoðana og viðhorfa, sem fram hafa komið um þetta efni. Þegar umrætt frv. kemur til umr., gefst hv. þm. tækifæri til að ræða þetta mál nánar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svar hans við fsp. minni, að svo miklu leyti sem það var gert. En það hefur þá farið fram hjá mér, ef síðari lið fsp. var svarað, um það, hversu margir höfundar ættu rétt á viðbótarritlaunum samkv. þessum reglum árið 1972 og árin 1970 og 1971, sem er náttúrlega kjarni þessa máls. Það er hins vegar rétt hjá hæstv. ráðh., að eins og orðalag er á þál., sem vitnað var til, og í gr. í fjárl., er ekki talað um, að þetta sé endurgreiðsla á söluskatti. Hins vegar vita allir hv. þm., að rökin fyrir því, að þetta framlag var tekið í fjárl., voru fyrst og fremst þau, að hugverk, bækur, ættu ekki að bera söluskatt frekar en t.d. málverk, eða því um líkt, önnur listræn verk, og það var ástæðan til þess, að þessi fjárhæð var tekin í fjárl. Það var fyrst og fremst af tæknilegum ástæðum, eða þannig hef ég skilið það, sem tekin var í fjárlagafrv. ákveðin fjárhæð, en ekki kveðið beinlínis á um það, að endurgreiðsla á söluskatti skyldi vera stofninn, sem veittur yrði. Ég vil enn fremur benda á það, að sú upphæð, sem veitt var, var miklu lægri en söluskatturinn, ef út í það er farið. Ég vil svo aðeins leggja áherslu á það, sem ég sagði áðan, um leið og ég viðurkenni þó, að auðvitað eru mál eins og þessi vandmeðfarin, að kjarni málsins er sá, að rithöfundar okkar njóti þessa fjár. Til þess var fjárveitingin veitt í upphafi og ekki ætlast til þess, að það væri verið að fara í reiptog um einstakar sálir. Ég beini því til hæstv. menntmrh., að hann beiti sér fyrir því, að undan því verði komist í því frv., sem fram kemur, og að menn þurfi ekki að sækja um þetta fé, heldur muni þeir menn, sem veita féð, hafa fyrir því að kynna sér hvaða bækur komu út á s.l. ári. Það eru ekki svo margar bækur, sem koma út á Íslandi, að það ætti að vera ofverk, enda skilst mér, að það þurfi að senda allar bækur Landsbókasafni, það sé skylda prentsmiðjanna að gera það, og þeir eigi þar að geta fylgst með því, hvaða hækur komi út. Mér finnst það alger lágmarkskrafa. Mig langar einnig til þess að beina því til hæstv. menntmrh., að hann beiti áhrifum sínum til þess, að þeim höfundum, þeim skáldum, sem voru svikin um þetta fjármagn í ár, verði að einhverju leyti bættur sá skaði, án þess að það bitni á þeim réttmætu framlögum, sem þau eiga skilið að fá, ef þau hafa gefið út bækur á árinu 1973. Sumir þessara manna gefa út bækur á hverju ári. Þeir hafa verið meiri rithöfundar, mikilvirkari, hvernig sem á er litið, bæði að blaðsíðufjölda og innihaldi, heldur en sumir, þeirra, sem fengu náð fyrir augum n., og þeir eiga bókstaflega kröfu á hendur ríkissjóði um það, a.m.k. sanngirniskröfu, að á þeirra mál sé litið af réttsýni og að um þetta fjalli menn, sem líta ekki á þetta frá sjónarmiði einhverra hagsmunahópa. Að sjálfsögðu eru til menn á Íslandi, sem gefa út bækur, sem betur fer, sem eru í hvorugu rithöfundafélaginu, heldur standa utan við og hafa ekki átt þarna fulltrúa. Ég vil benda í því sambandi á mann eins og eitt okkar ástsælasta og besta skáld fyrr og síðar, Hannes Pétursson, sem mér er ekki kunnugt um, að sé í rithöfundafélagi. Þannig er um fleiri, og um þetta fólk á líka að hugsa.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi kvartaði yfir, að ekki hafi verið svarað skýrum orðum síðasta lið fsp. hans. Ég taldi það felast í þeim reglum um viðbótarritlaunin, sem ég las. Þar er að finna þá skilgreiningu, sem yfirleitt er um að ræða á því, hverjir koma til greina við úthlutun viðbótarritlaunanna. Þar er tekið fram, að auglýst skuli eftir upplýsingum frá rithöfundum um verk þeirra á þessu tímabili. Það er auðvitað álitamál, hverjir hafi haft á þessum þrem árum rétt til ritlaunanna. Hins vegar er ekkert álitamál og þarf ekki að vera í vafa um það, að þeir, sem til greina komu, voru þeir, sem umsókn sendu.