Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jónas Jónsson) Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv.Nd., og hefur hún bætt við nokkrum stöðum, sem heppilegir eru fyrir húsmæðraskóla. Þessu var vel tekið í n., og hefur hún orðið sammála um að mæla með frv. Það er sama reynslan alls staðar, að áhugi ungra kvenna er mikill á þessum skólum, og virðast íslenzkar konur kunna vel að meta þá. Það er því engin hætta frá því sjónarmiði, að allir þessir skólar munu verða nægilega sóttir. Því þarf hæstv. fjmrh. ekki að óttast, að þetta skapi honum erfiðleika, því að það er á valdi hans og ríkisstj., hve mikið fé verður veitt til þessa. Ég ætla svo að fara nokkrum orðum um hvern þessara staða. Fyrsti staðurinn, í Norður-Þingeyjarsýslu, er mjög skemmtilegur, rétt hjá Skinnastað, og er þar hið fegursta umhverfi og mjög hentugt fyrir skólabyggingar. .... .... .... .... .. .... .... .... .. .... .... Þessi unga stúlka, Ingibjörg Jóhannesdóttir, hefur verið á Staðarfelli í Dalasýslu og getið sér þar mjög gott orð. Bæði hún og Skagfirðingar munu gera sitt til, að þessi nýi skóli verði sem allra beztur. Það vill svo til, að jörðin, sem hún á, er mjög nærri Varmahlíð, og er auðvelt að leiða heita vatnið þaðan yfir ána á brú eða undir ána. Hins vegar þykir kostur að hafa húsmæðraskólann ekki á sama stað og héraðsskólann, heldur nærri honum. Ef þetta verður samþ., mun skólinn því ekki verða í Varmahlíð, heldur þar mjög nærri. Næst er Snæfellsnessýsla. Það er skemmst frá að segja, að fyrirhugað skólasetur þar er ein frægasta og fegursta jörðin, sem við eigum, og er það mál bæði Snæfellinga og þeirra, sem ekki eru Snæfellingar. Fer vel á að reisa skólann á slíkum stað, og hafa Snæfellingar komið sér saman um, að á Helgafelli skuli rísa húsmæðraskóli. Það er grunur minn, að merkur Snæfellingur, sem á jörðina, ætli að láta hana hverfa með einföldum og ódýrum hætti til skólastofnunarinnar, en ekki mun það vera fullráðið. Þá er komið að Suðurlandi. Þm. Rang. hafa farið fram á fé til skólastofnunar á mjög fallegri jörð, Skógum undir Eyjafjöllum, sem gefin hefur verið undir skólann. Þessi jörð er í þeirri sýslu, sem átti einu sinni skólann í Odda. Þessi sýsla hefur ekki fengið neinn framhaldsskóla og orðið fyrir því óhappi, að búnaðarskóla, sem átti að fara að setja þar, á að flytja burt. Þess ber að vænta, að þeir hv.þm., sem áttu þátt í að flytja búnaðarskólann burtu, sýni nú velvild sína til Rangárvallasýslu með því að styðja að stofnun húsmæðraskóla þar. Þá hafa þm. Skaftfellinga átt þátt í að vinna að því, að Skaftfellingar fengju skóla í sína sýslu, og liggja til þess sömu rök og hjá öðrum sýslum, sem engan húsmæðraskóla hafa fengið og ég hef talað um, bæði Rangárvallasýsla, Snæfellsnessýsla og Skagafjarðarsýsla. Í samræmi við áður gerða ályktun heima í héraðinu er bent á Kirkjubæjarklaustur sem skólasetur. Sú jörð hefur verið höfuðból um aldaraðir, og er sjálfsagt, að skólinn verði reistur þar. En það eru ekki líkur til, að þessi skóli verði reistur strax, því að líklegt er, að héraðsskólinn verði látinn ganga á undan. Þetta er eins konar fimm ára áætlun, ef svo mætti segja, en ég held, að ekki verði sagt um neinn þessara skóla, að honum sé ofaukið. Ég vil taka það fram, að þessir skólar, húsmæðraskólar í sveitum, hafa haft mjög mikil áhrif. Ég held, að sá skóli, sem haft hefur einna mest áhrif, hafi verið í mínu kjördæmi, Suður-Þingeyjarsýslu. Margir þeirra, sem um sýsluna hafa farið, hafa gist þar, og um alla sýsluna sjást ýmis merki skólans. Ég nefni þennan skóla ekki af neinni fordild né af því, að hann sé fremri öðrum, heldur vegna þess, að hann er elztur og hefur starfað lengst. Ég held því, að það sé bezt að gera þessa fimm ára áætlun og láta framkvæmdasemi héraðanna og fjárhag landsins ráða, hve fljótt tekst að koma henni í framkvæmd.

Þorsteinn Þorsteinsson Herra forseti. Ég vil benda á, að með þessu frv. er verið að lögfesta fimm húsmæðraskóla í landinu, og ef ég þekki sessunaut minn, hv.þm. Barð., rétt, mun hann fljótlega vilja bæta þeim sjötta við. Þótt nú séu mikil fjárráð á landi hér, er ríkinu með þessu bundinn stór baggi. Auk þess, sem ríkið leggur fram af stofnkostnaði, kemur það til með að þurfa að greiða 50 þús. kr. í rekstrarkostnað á ári hverju, og þegar skólarnir eru komnir upp, verður skuld ríkissjóðs um 3½ millj. kr. Svo er það annað mál, að þessum skólum fjölgar fullört. Fjórir skólar eru nú settir upp á Suðurlandi, þrír við Breiðafjörð og svo í hverjum kaupstað landsins. Ég er sannfærður um, að þegar jafnvægi kemst á, verða þeir ekki nema hálfsetnir. Vil ég því beina því til þeirra, sem líta hag ríkisins svo björtum augum, hvort þessi skólafjölgun sé rétt stefna. Hér er í raun og veru um að ræða skuld, sem ríkið á að greiða, og tel ég það lýsa ekki lítilli bjartsýni þeirra, sem bera það fram.

Gísli Jónsson Herra forseti. Það er rétt til getið hjá hv.þm. Dal., að ég muni ekki gera mig ánægðan með að fá ekki skóla í Barðastrandarsýslu. Ég sé mér ekki fært annað en bera fram brtt. þar að lútandi. - Ég sé, að tveir húsmæðraskólar eiga að vera í Þingeyjarsýslu, og vænti ég, að hv.þm. S.-Þ. skipti ekki svo misjafnt að láta Barðastrandarsýslu verða alveg út undan, þegar hún líka hefur upp á ágæt skilyrði að bjóða til skólabyggingar, þar sem jarðhiti er þar nægur til sundlaugar handa þeim fríðu konum, sem kynnu að stunda nám. Mér er kunnugt um, að ekki hafa allar þær stúlkur, sem sótt hafa um skólavist á Staðarfelli, fengið hana, og er því full þörf á, að skóli verði reistur á Reykhólum. Ég vænti þess, að hv.menntmn. greiði atkv. með þessari brtt. minni, og er það rétt, að Alþ. hafi allt í hendi sér um þessi mál. Það hefur þegar verið ákveðið að gera Reykhóla að menntasetri, og hefur Alþ. lýst yfir, að það mundi gera það, strax og fé væri fyrir hendi til þess á fjárl. Vil ég svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta svo hljóðandi brtt.: „Við 1. gr. Á eftir orðunum „Blönduósi í Húnavatnssýslu“ í 1. meginmálsgr. komi: Reykhólum í Austur-Barðastrandarsýslu.“

Frsm. (Jónas Jónsson) Herra forseti. Hv. þm. Dal. benti á það, sem rétt er, að það hefur á sínum tíma mikinn kostnað í för með sér að koma upp skóla. En honum er og kunnugt, hvers virði það er að hafa góðan skóla, því að hann hefur verið formaður skólanefndar hins vinsæla skóla á Staðarfelli, sem svo vel hefur tekizt með. Ég vona því, þar sem hann hefur svo góða reynslu úr héraði sínu, að hann verði fylgjandi þessu frv. Út af ræðu hv.þm. Barð. vil ég taka það fram, að ég get ekki sagt um afstöðu meðnm. minna, en ég hefði frekar óskað, að hann kæmi fram með brtt. sína við 3. umr. Mér virðist till. réttlát og eðlileg, og væri réttmætt, að reistur yrði skóli á Vestfjörðum. Mundi hann ekki gera betur en að vega upp á móti Hallormsstaðaskólanum. En það yrði engum til ávinnings, ef frv. dagaði uppi vegna brtt. Ef skóli verður ekki settur nú á Reykhólum, verður það gert síðar, því að öll rök mæla með því, að það sé í alla staði réttlátt. Það er með Reykhóla eins og Kirkjubæjarklaustur og Helgafell, að þetta er gamalt höfuðból og hefur einn mikinn kost fram yfir, þar sem jarðhitinn er. Við skulum vona, að þjóðin finni nauðsyn þess að halda við sögufrægum stöðum og láta þá vaxa inn í líf samtíðarinnar, en það er ekki hægt, nema hver sýsla hafi sinn skóla á sínum fornfrægu stöðum. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að nú er víða verið að koma upp byggðasöfnum, en erfitt er um geymslu fyrir þau, meðan ekki eru komnar upp stofnanir, sem gætu varðveitt þau. Þar mundu skólarnir geta komið að góðu liði, og væri þar í raun og veru um að ræða eðlilega framþróun.

Gísli Jónsson Ég skal með ánægju verða við tilmælum hv.þm. S.-Þ. um að taka brtt. mína aftur ti1 3. umr.

Jón Pálmason Þegar umr. stóðu um þetta mál hér í fyrradag, komu fram ýmsar aths. í sambandi við till. mína og okkar fjögurra, sem ég finn ástæðu til að fara örfáum orðum um. Þær aths. komu frá tveim hv.þm., hv.þm. Barð. og hv.þm. Mýr., 2. flm. þessarar aðaltill., sem hér liggur fyrir. Enda þótt einn meðflm. minn, hv.þm. V.-Húnv., hafi að nokkru leyti svarað sumum af þessum atriðum, þykir mér ástæða til að víkja þar nokkru nánar að. Hv. þm. Barð. byrjaði ræðu sína á því að gefa yfirlýsingu um það, að enda þótt hann teldi hér skorið úr um þá stefnu, sem taka ætti í raforkumálum þjóðarinnar, gæti hann ekki fylgt brtt. okkar á þskj. 837. Mér kom þessi yfirlýsing mjög á óvart, því að ég gerði ráð fyrir, að þessi hv.þm. að vanda væri það víðsýnn maður að sjá, að hér þýðir ekki að taka út úr einstaka staði á landinu og skaffa þar rafmagn, en skilja hina eftir. Það, sem hann færði þessu til sönnunar, var aðallega tvennt. Í fyrsta lagi það, að ekkert fé væri áætlað á fjárl. varðandi þetta mál, og í öðru lagi hitt, að með þeim hætti mundi verða meiri dráttur á þessum framkvæmdum víðsvegar um landið en ella mundi. Viðvíkjandi því, að ekki sé veitt fé til þessarar virkjunar á fjárl., er það náttúrlega kunnugt og rétt og hefur í sjálfu sér aldrei verið til þess ætlazt, hvorki af okkur né neinum öðrum, að þessar framkvæmdir væru gerðar með fjárframlögum, heldur eins og hv.þm. V.-Húnv. vék að, með lántöku, og ef till. okkar verður samþykkt, er innan handar fyrir hæstv.ríkisstj. að afla sér, áður en þingi slítur, lánsheimildar til þessa verks. Ég fæ ekki með nokkru móti séð, að það breyti nokkru um, hvort hægt sé að framkvæma verkið eða ekki, hvort fé sé tekið á ábyrgð ríkisins eða af ríkisstj. fyrir hönd ríkissjóðs. Það er nákvæmlega sama upphæðin, sem þarf til framkvæmdanna, hvora leiðina sem farið er. Það leiðir því af sjálfu sér, að það sem hv.þm. Barð. talaði um í þessu sambandi og rétt var, að það væri ekki veitt fé á fjárl., kemur í sjálfu sér ekki þessu máli við. Það, sem hann nefndi í sambandi við ríkisreikninginn 1941, var rétt, og ég tók það ekki sem nein ásökun fælist í því til okkar yfirskoðunarmanna, því að það kom ekki þannig fram, en ég tel, að það komi ekki neitt þessu raforkumáli við. Hvað viðvíkur hinu, um dráttinn, þá er nokkur ástæða að víkja örfáum orðum að því. Ég býsi við, af því að ég þekki hv.þm. Barð. að því að vera glöggan mann og slyngan í fjármálum, að honum hljóti að vera ljóst, að aldrei hefði komið jafnmikið af vegum, símum og brúm hér á þessu landi og er, ef einstök héruð eða félög hefðu átt að koma þeim framkvæmdum á. Það er einmitt vegna þess að ríkisvaldið hefur staðið fyrir því með því fjármagni, sem það hefur átt yfir að ráða, að þessi mál eru þó komin það langt á leið sem þau eru, þótt mikið vanti á, að vel sé í þeim efnum. Það er nokkuð líkt ástatt með þessar raforkuframkvæmdir og símann, að til þess að nokkurt vit sé í framkvæmdunum, þarf að byggja á því að fullnægja þörfum talsvert fjölmennra héraða samtímis, svo að það komi að gagni. Þegar landssíminn var upphaflega lagður, var hann strax lagður á aðalleiðunum, og það mundi eins verða í þessu tilfelli. Ég get þess vegna ekki fallizt á þessa röksemd hv.þm. Barð., enda þótt henni sé mjög á lofti haldið, ekki eingöngu af þessum hv.þm., heldur mörgum öðrum, sem eru því andvígir að fara þá leið, sem við í meiri hl. raforkumálan. teljum rétt að farin sé í þessu sambandi. Þá var það einn misskilningur, sem hlýtur að vera, sem fram kom í ræðu hv.þm. Barð. Hann sló því fram, að það hefði verið á mér að skilja eins og ég vildi láta virkja fyrir þá staði fyrst, sem lakasta hefðu aðstöðuna. Þessi misskilningur er alveg tilefnislaus af minni hálfu, vegna þess að það, sem ég hef um það sagt og við um það skrifað, gefur ekki tilefni til neinna slíkra ályktana. Það, sem við leggjum áherzlu á, er að virkja samtímis fyrir hvert það svæði, sem á að nota hverja virkjun, eða skipuleggja það að minnsta kosti þannig, að hægt sé að fullnægja þörf þeirra nærliggjandi héraða, sem hlut eiga að máli. Því til sönnunar, að þetta er okkar skoðun, er það, að við viljum koma í veg fyrir, að það sé einungis virkjað fyrir fjölmenna kaupstaði, en sveitirnar í kring skildar eftir og útilokaðar þannig, því að við sjáum ekki að nokkrar líkur séu til, að tækifæri eða ástæður aðrar gefi tilefni til þess, að mögulegt verði að fá rafmagn í þær, eftir að sú aðferð hefur verið viðhöfð. Hér er því ekki um það að ræða, að við viljum eða látum okkur detta í hug að láta virkja fyrst fyrir þá staði, sem lakasta hafa aðstöðuna, heldur, að það sé gert samtímis á hverju því svæði, sem virkjunin nær til. Hitt er náttúrlega, eins og gefur að skilja, óákveðið mál, á hvaða virkjunarstöð verður byrjað, þegar þessum framkvæmdum er lokið, sem hér eru til umr. og ætlazt er til að nái fyrst og fremst til Mýra- og Borgarfjarðarsýslu og þeirra kauptúna, sem þar eru, en mundu þó að öllum líkindum ná til víðara svæðis. Það kemur í sjálfu sér ekki þessu máli við, sem hv.þm. Barð. talaði um, að við gætum alveg eins í sveitum landsins heimtað heitt vatn, eins og t. d. Reykjavík, eins og að heimta rafmagn. Það er ólíku saman að jafna, því að því miður eru mjög fáar sveitir, sem hafa tækifæri til að fá þau þægindi, svo að við getum ekki borið það saman. Þá er það síðasta, sem ég vildi víkja að í sambandi við ræðu hv.þm. Barð. og eru mjög athyglisverð ummæli, að hann sagði, að hann teldi, að ekki væri unnt eða að minnsta kosti væri mjög hæpið að taka virkjunarframkvæmdir af einstökum félögum eða einstökum kauptúnum, ef þau fyrirtæki bæru sig og stæðu að öllu leyti undir þeim skuldbindingum, sem þau hafa tekið á sig. Hérna er einmitt nákvæmlega gripið á kýlinu, gripið á því höfuðágreiningsefni, sem um er að ræða, og það er, að um leið og farið er inn á að virkja fyrir fleiri kaupstaði og fleiri kauptún og þeim tryggð raforkuframlög, eftir því eru minni líkur til, að strjálbýlið í kring fái nokkurn tíma að njóta þessara þæginda. Við höfum í því efni talsverða reynslu, eins og hv.þm. V.-Húnv. benti á í ræðu sinni í fyrradag, og það er augljóst mál, að ef haldið er áfram á þeirri braut, þá skapar hver ný virkjun, sem gerð er fyrir kauptún eða kaupstaði, meiri örðugleika á því, að hægt sé að fullnægja raforkuþörf úti í strjálbýlinu á nálægri tíð. Það, sem gerir það að verkum, að þessi ágreiningur liggur hér fyrir í þessu sambandi, er náttúrlega það, og það þýðir ekkert að leyna því, að ef raforkan er virkjuð eingöngu fyrir kaupstaðina, þá verður hún ódýrari þar en ef strjálbýlið er tekið með. Og það, sem þeir menn óttast, sem þar eiga hlut að máli, er, að þeir þurfi að borga raforkuna hærra verði, ef hún er tekin sameiginlega fyrir sveitirnar og kauptúnin, heldur en ella, ef kauptúnin eða kaupstaðirnir eru teknir eingöngu. Þetta er eiginlega sá grundvallarágreiningur, sem hér er um að ræða og veldur því, hversu það virðist erfitt uppdráttar að fá til vegar komið að skipuleggja þetta stórmál fyrir hagsmuni landsins í heild. Þá eru nokkur atriði í ræðu hv.þm. Mýr., sem er 2. flm. að þessari till., sem gefa tilefni til þess að segja nokkuð meira, enda þótt hann væri í flestum greinum inni á sömu línu og hv. 1. flm. og hv.þm. Barð. í þessu máli. Hann sló því föstu, sem mér þykir undarlegt, að nokkur greindur maður skuli gera, að þó að þessi till. yrði samþ., hefði hún engin áhrif á, hvaða stefna yrði tekin í þessum málum. Mér þykir þetta mjög undarlegt, vegna þess að þetta virðist liggja í augum uppi. Það fylgir þessari till. heil hrúga af ábyrgðarheimildum til handa ríkissjóði fyrir kauptún og kaupstaði víða kringum land, sem vafalaust verða samþ. á sama hátt og þessi till., ef hún nær fram að ganga í þeirri mynd, sem hún er í hér. Það virðist því skorið úr hér með því, hvort till. verður samþ. eða ekki, hvaða stefna á að verða ofan á hér á Alþ. í þessu stærsta máli, sem fyrir liggur. Hv. þm. Mýr. var að átelja það, að við í raforkumálanefnd hefðum ekki fyrr lagt hér inn okkar frv. til raforkulaga, og er ástæða til að svara því fáeinum orðum, vegna þess að þær átölur eru tilefnislausar. Við afhentum okkar nál. og frv. til hæstv.ríkisstj. í nóvembermánuði og óskuðum eftir, að hæstv. stjórn tæki þetta frv. til flutnings, helzt á þessu þingi. Um það fengum við, sem ekki var eðlilegt, ekki neitt ákveðið svar hjá hæstv.ríkisstj., en stuttu seinna, áður en þinghlé var gert fyrir jól, fengum við það svar í þessu sambandi, að ríkisstj. teldi sig ekki hafa aðstöðu til í þingönnum að athuga þetta flókna og stóra mál svo rækilega sem hún óskaði, til þess að hún gæti lagt það fyrir Alþ. áður en því væri nú slitið. Við sáum því, að þess var ekki von, að hæstv.ríkisstj. flytti frv. nú, og er það að vísu leitt, en þegar við sáum, að farið var að hrúga hér inn á Alþ. till. um ábyrgðarheimild upp á margar milljónir eða jafnvel tugi milljóna, því að það voru hvorki meira né minna en 10 slíkar till. á dagskrá hv.Sþ. í fyrradag, þá sáum við okkur ekki annað fært en sýna þetta frv., þótt við gerum engan veginn ráð fyrir, sem varla standa efni til, að það fái afgreiðslu áður en þessu þ. er slitið. Ýmsir vilja halda því fram, að okkar till. stefni í þá átt að tefja þetta mál, sem hér liggur fyrir, en ég fæ ekki séð annað en það sé misskilningur, því að það er einskis manns ætlun, að það sé tafið fyrir það, þó að ríkinu sé ætlað að annast þessar framkvæmdir, í stað þess að hv.flm. ætlast til þess, að félag geri það. Ég vil spyrja: Hvers vegna ætti það að vera til tafar fyrir Keflavík, að ríkisstj. er falið að annast kaup á efni til þeirrar rafveitu? Þar er að vísu ekki svo um búið sem skyldi, og það mundi sjálfsagt fylgja þeim l., sem samþ. verða í þessu sambandi, en það er þó á réttri línu. Þó að það sé sjálfsagt rétt, sem hv.þm. Mýr. sagði, að fyrrverandi stj. hefði ekki viljað fara inn á það að taka þessa virkjun að sér sem ríkisvirkjun, sem hún hafði þó heimild til samkvæmt till., sem samþ. var í fyrra, þá sannar það ekkert um það, að það mundi verða á neinn hátt til þess að tefja fyrir þessu máli, þó að samþ. yrði sú till., sem hér liggur fyrir frá okkar hálfu. Þá vildi hv.þm. Mýr. halda því fram, að það væri ekki neitt til tryggingar því, að rafmagn yrði selt sama verði í bæjum og sveitum, þótt okkar till. yrði samþ. En þar er einmitt um aðalágreiningsefnið að ræða, eins og ég hef tekið fram í sambandi við ummæli hv.þm. Barð. í því sambandi, og ef það eru réttar röksemdir hjá honum, að það sé ekki hægt að taka virkjunina af þeim kaupstöðum, sem hafa sett þær upp og þær bera sig vel og fullnægja að öðru leyti sínum skuldbindingum, þá er það víst, að það tefur mjög fyrir því, að rafmagnsframleiðslan komi að notum úti um hinar strjálu byggðir landsins. Þá var hv.þm. Mýr. að tala um það, að það væri mjög illa sagt af minni hálfu að tala um þann áhuga, sem fyrir liggur í þessum málum og kæmi fram í hinum mörgu till., sem lagðar hefðu verið fram um raforkumál á þessu þingi, þegar ég talaði um það sem nokkurs konar æði. Ég skal ofurlítið fara inn á, hvað það er, sem ég á við. Ég á ekki við, að það sé neitt æði í sambandi við Andakílsárvirkjunina, vegna þess að hún kemur alveg inn í það plan, sem okkur kemur saman um að eigi að verða ríkjandi, hvor leiðin sem þar verður farin. Það, að farið var að undirbúa þetta mál með efniskaupum o. s. frv., stafaði meðal annars af því, að það var á þinginu 1943 gert bandalag milli þeirra manna, sem standa að þessari virkjun, og hinna, sem stóðu fyrir Siglufjarðarvirkjuninni, sem við höfum þegar fengið nokkra reynslu af, hvernig horfir við. Hitt kalla ég æði, að það skuli vera svo, að margir hv.þm. skuli leggja á það höfuðkapp að koma fram með till. um ábyrgðarheimildir einmitt nú, áður en nokkuð er séð um það, hvort mögulegt muni verða að koma á heildarlöggjöf um þetta þýðingarmikla mál, sem við erum að reyna að koma í framkvæmd og búið er að skila áliti um. Ég held þess vegna, með þeirri aðstöðu, sem nú liggur fyrir í okkar landi, svo sem um verðlag og annað, þá hefði það verið skaðlaust, þótt ekki hefði verið gengið lengra í þessu máli á þessu ári fyrr en séð var, hvernig sú heildarlöggjöf yrði, sem ætlazt er til, að sett verði um þessi mál. Það gera allir ráð fyrir því, að það sé komið að stríðslokum, og það eru allar líkur, sem til þess benda, að það verði skammt þess að bíða, að efni til þessara framkvæmda verði ódýrara en nú er. Við höfum fengið upplýsingar um það, í sambandi við þá stórvirkjun, sem nú er verið að byggja og upphaflega var áætlað að mundi kosta 6 millj. kr. og nú er sagt að muni kosta 13 millj., hvað það gildir að flýta slíkum þýðingarmiklum framkvæmdum á þeim tíma, sem verðbólgan er sem allra mest. Ég held þess vegna, að það væri öllum fyrir beztu, að það væri ekki gengið lengra í þessum efnum en það að halda áfram þeim virkjunum, sem búið er þegar að panta efni til, og það verður að láta sitja fyrir að koma á þeirri heildarlöggjöf, hvernig svo sem hún verður, sem stendur til að setja um þessi mál á næsta þingi. Mér þykir það raunalegt, að það skuli vera lagt á það jafnmikið kapp af hv.þm. og nú er að gera ákvarðanir eins og þessi till. gerir ráð fyrir, og gera ákvarðanir, sem torvelda það á allan hátt að koma löggjöfinni í það horf, að málið sé skipulagt fyrir landið í heild sinni. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að sinni að fjölyrða meira um þetta mál, en vænti þess, að fyrir þeim hv.þm., sem hafa verið við þessar umr., liggi það ljóst fyrir, hvað það er, sem er hér deiluefni í sambandi við þessi stóru rafmagnsmál.

Sigurður Thoroddsen Með því að mér hefur óbeint verið blandað inn í þessar umr. sem nm. í raforkumálan. og því hefur verið haldið fram oftar en einu sinni, að ég væri ósammála meiri hl. n. um heildarskipun í raforkumálunum, vil ég taka það fram, að þetta er fjarstæða, með því að þeim mönnum, sem þetta tala, er ekki kunnugt um afstöðu mína í þessu máli. En í það eina skipti, sem n. lét frá sér fara eins konar stefnuyfirlýsingu í sambandi við umr. um Reykjanesrafveituna, þá bar ekki mikið á milli mín og annarra nm. Ég skal hins vegar taka það fram, og vil geta þess, að það er skoðun mín, að í rafmagnsmálunum hljóti að verða miklar framkvæmdir í framtíðinni, og það er skoðun mín, að heppileg úrlausn þeirra mála fáist ekki nema heildarskipun verði á þeim málum höfð. Ég veit, að þessi verkefni verða það stórfelld, að þau munu taka langt út yfir sérhagsmuni einstakra héraða, svo að mér er ljóst, að hér er þörf á, að nýr aðili komi til. Þess vegna er ég samþykkur því, að ríkið annist orkuvinnsluna og orkuflutninginn. Hvað þetta snertir, er því enginn ágreiningur milli mín og nefndarmeirihlutans. Ágreiningurinn er á öðru sviði, en um það verður tækifæri til að ræða síðar. Ég skal svo taka það fram um það mál, sem hér er til umr., ábyrgðarheimild fyrir ríkisstj. varðandi Andakílsárvirkjunina, að ég mun greiða atkv. með því máli, því að ég er þess fullviss, að Andakílsárvirkjunin getur fallið inn í heildarskipun raforkumálanna, og í því trausti, þar sem hér er um heimild að ræða, að ríkisstj. geri það eitt í þessu máli, sem þjóðinni í heild er fyrir beztu, mun ég greiða þessu máli atkv.

Frsm. (Pétur Ottesen) Mér virðist, að á málflutningi hv.þm. A.-Húnv. og að vissu leyti líka hjá hv.þm. V.-Húnv. kenni nokkurs tvíveðrungs, því að jafnframt því, sem þeir láta í ljós brennandi áhuga sinn fyrir því að stuðla að auknum rafvirkjunum í landinu og fara um það mörgum fögrum orðum, þá eru þeir, sérstaklega hv.þm. A.-Húnv., að reka hníflana í þær till., sem fluttar eru hér á hæstv.Alþ. og ganga í þá átt að greiða fyrir þessu máli. Það er ákaflega áberandi í málflutningi hv.þm. A.-Húnv., að hann amast yfirleitt við öllum þeim mörgu till., sem bornar hafa verið fram á þessu þingi og ganga í þá átt að greiða fyrir framgangi þessa máls. Að vísu segist hann gera það á þeim grundvelli, að þessi mál muni öll verða til tafar og erfiðleika, þegar sú löggjöf, sem hann hefur verið að vinna að í 3 ár og flutt hefur verið inn á þingið, verður samþ. og þegar á að fara að starfrækja þessi mál eftir henni. Ég held, að þetta sé byggt á því, að hv.þm. hafi alls ekki gert sér nægilega grein fyrir því, hvernig þessi mál liggja fyrir hér á Alþ., og ætti hann þó, sem hefur unnið svo lengi að þessum málum, að hafa sett sig nokkuð inn í afstöðu þessara mála hér, eins og þau liggja fyrir, með tilliti til þeirrar löggjafar, sem hann vill nú koma á um þetta atriði. Ég sé ekki af þeim málum, sem hér liggja fyrir á Alþ., að þau hafi fengið daufar undirtektir. Þau eru sum búin að fá endanlega afgreiðslu og önnur hafa fengið afgreiðslu í n., og þeim, sem síðast hafa komið fram, er nú verið að vísa til n. hér, og sé ég ekki, að eitt einasta af þessum málum þurfi að nokkru leyti að rekast á löggjöf þá, sem hv.þm. vill hér koma á um það mál, eða framkvæmd þeirra á nokkurn hátt að verða til tafar. Því hefur verið áður lýst hér af okkur báðum flm. þessarar till., sem hér er til umr., að þó að sú byrjun yrði hafin á þessu ári, sem stefnt er að, þá þurfi það engan veginn að koma neitt í bága við það, sem ofan á yrði í þessum efnum á næsta þingi og fullkomlega er gert ráð fyrir, að verði ofan á í þessum efnum. Hvernig er þetta svo um aðrar till., sem liggja hér fyrir? Ég man ekki að nefna þær allar, en get drepið á nokkrar. Það er búið að afgreiða hér till. viðvíkjandi rafveitu Keflavíkur, og er það ekki nema partur af því máli, sem afgr. hefur verið, og ekki kemur það mál í bága við þá löggjöf, sem hér um ræðir. Hér er næst á dagskrá till. um áframhald Reykjanesveitunnar, og ekki kemur hún neitt í bága við þessa löggjöf, sem hér um ræðir. Hér liggur fyrir þáltill. um ábyrgðarheimild fyrir Vestmannaeyjar, og ekki kemur hún í bága við þessa löggjöf, þar er um að ræða að koma upp öflugri mótorstöð fyrir Vestmannaeyjakaupstað. Samkvæmt áliti, sem legið hefur fyrir hjá fjvn. frá forstöðumanni Rafmagnseftirlits ríkisins, segir hann, að þó að rafmagnið verði leitt til Vestmannaeyja, sem framleitt væri með fossafli, þá væri þessi stöð nauðsynleg varastöð fyrir Vestmannaeyjar, svo að ekki kemur hún þess vegna neitt í bága við þessa löggjöf. Hér er á ferðinni ábyrgðarheimild fyrir Ólafsvík til þess að endurbæta rafkerfi Ólafsvíkur, endurbótin er miðuð við það, að innanbæjarkerfi Ólafsvíkur geti verið til taks þegar að því kemur, að þangað verði leitt rafmagn frá einhverju fallvatni landsins, og ekki rekst þessi þáltill. neitt á þessa löggjöf, sem hv.þm. talaði um. Hér liggur fyrir till. um ábyrgð fyrir Ísafjarðarkaupstað og Eyrarhrepp, þ. e. endurbætur á því kerfi, sem þar er komið upp, og ekki kemur það neitt í bága við ákvæði þessarar löggjafar, þó að nokkuð sé stækkað það kerfi, sem búið er að koma upp á Ísafirði. Það liggur hér fyrir till. um ábyrgð fyrir Neskaupstað, það er um endurbætur á bæjarkerfinu þar, og er miðað við það, að þangað verði síðar meir leitt rafmagn frá einhverju fallvatni austanlands. Ekki kemur það í bága við þessa löggjöf, sem hv.þm. var að tala um. Ég nenni ekki að vera að rekja upp allar þessar till., sem hér liggja fyrir um þetta efni, en vildi bara benda á þessi dæmi til þess að sýna, að hv.þm. er að berjast við skuggann sinn, þegar hann er að amast við og sporna á móti því, að þetta mál fái afgreiðslu hér á hæstv.Alþ. Það er ekkert undarlegt í sjálfu sér, þó að svona málflutningur verði ekki ákaflega áhrifaríkur, þegar ummælin stangast svona greinilega á eins og þau gera í þessu máli. Raforkumálanefnd hefur nú setið með þessi mál nokkuð mikið á þriðja ár. Þetta er náttúrlega stórmál, og er ekkert við því að segja út af fyrir sig, þó að mér sýnist satt að segja nokkurt bráðræði í því hjá hv. meiri hl. n. að unna ekki ríkisstj. nokkurra mánaða tíma til þess að setja sig inn í þetta mál, sem n. hefur þurft svona langan tíma til þess að undirbúa, og verð ég að segja það, að það sýnist ekki nærgætni gagnvart ríkisstj., þó að ég ætti ekki að vera að halda uppi svörum fyrir hana, að gera kröfu til hennar nú um það, að hún athugi þetta mál og leggi fyrir Alþ., áður en fram er komið nál. frá minni hl. n., sem að einhverju leyti er annarrar skoðunar en meiri hl. Mér finnst því satt að segja það út af fyrir sig ekki tiltökumál, þó að þeir menn, sem eru í andstöðu við ríkisstj., a. m. k. ekki stuðningsmenn hennar, hafi ekki þá tilfinningu fyrir henni að setja þetta mál ekki fram, en þar er allt öðru máli að gegna um hv.þm. A.-Húnv., sem er mjög ákveðinn stuðningsmaður hæstv. stj., það er nokkuð undarlegt, að hann skuli taka þátt í því að taka málið þannig út úr höndum hæstv. stj. og flytja það inn á Alþ., og því fremur sem hv.þm. A.-Húnv. hefur gengið fram fyrir skjöldu í málflutningi stj. vegna hér á hæstv.Alþ. Mér virðist því gæta nokkurs tvíveðrungs í málflutningi hv.þm. í þessu máli, og tvíveðrungs gætir líka að því er snertir afstöðu hans til hæstv.ríkisstj. hvað þetta mál snertir. Til þess svo að undirstrika afstöðu sína vegna afgreiðslu rafmagnsmálanna hér á hæstv.Alþ., fór hv.þm. A.-Húnv. að tala um það, að eiginlega væri það ógerlegt frá fjárhagslegu sjónarmiði að hreyfa slíkum málum nú. Þetta er náttúrlega rétt, það er hátt verð á öllu, sem á þarf að halda til þess að framkvæma eitt og annað, en það er einmitt það, sem bendir mjög áþreifanlega á framfarahug og framtakssemi íslenzku þjóðarinnar, að undir eins og raknaði úr um fjárhag manna til sjávar og sveita, þá horfa þeir ekkert í það, þó að nokkuð sé dýrt að framkvæma hlutina, heldur nota þeir þá bættu fjárhagsaðstöðu, sem þeim hefur fallið í skaut, til þess að hefja framkvæmdir, og það er ekkert undarlegt, þó að slíkur framfarahugur komi fram í slíku nauðsynjamáli sem rafmagnsmálin eru, og ætti það sízt að vekja furðu hv.þm. A.-Húnv., því að þetta er ekki nema eðlilegur hlutur í sjálfu sér. En svo fannst mér ekki fara vel saman hjá honum að vera að hreyfa andmælum gegn því, sem væri plan í þessum framkvæmdum, þar sem hann viðhafði þau orð um þá aðila í ræðu sinni í fyrradag, sem hafa sýnt mestan áhuga í þessu máli, sem er félagsskapur Borgfirðinga, er stendur að Andakílsárvirkjuninni, - að þeir væru gæfunnar börn. Hvers vegna voru þeir gæfunnar börn? Af því að þeir höfðu ráðizt í framkvæmdir og fest kaup á efni til rafvirkjunarinnar. Hins vegar er hv.þm. A.-Húnv. ekki neinn þátttakandi í þeirri gæfu, því að þegar við hv.þm. Mýr. fluttum frv. um sérleyfi, sem þarf til slíkrar virkjunar, 1943, átti hann hlut að því að beita til þess aðstöðu sinni í mþn. í raforkurmálum að koma í veg fyrir, að við fengjum þetta sérleyfi. Það var fyrir frumkvæði okkar hv.þm. Mýr., að flutt var þáltill., sem heimilaði ríkisstj. hvort eð væri að veita ábyrgð fyrir láni til virkjunarinnar eða hefja virkjun og efnið væri keypt fyrir hönd ríkissjóðs. Við áttum frumkvæði að því, og það getur verið, að hv.þm. hafi rétt upp höndina með þessari till., en þar átti hann ekkert frumkvæði og hann beitti afstöðu sinni þannig. En hvað gerði hann til þess að fá ríkisstj. til þess að framkvæma þetta á þeim grundvelli, að ríkið gerði það? Ég veit ekki til, að hann hafi gert neitt til þess. Það var líka fyrir frumkvæði okkar hv.þm. Mýr., að ríkisábyrgð fékkst og nokkuð var gert til þess að kaupa efni til þessarar virkjunar, þar lagði hv.þm. A.-Húnv. engan hlut að. Hann hefur kannske ekki gert neitt til að spilla fyrir því, en hann hefur heldur ekki gert nokkurn hlut til þess að hrinda þessu máli áfram. Ég held þess vegna, að það, að þetta framtak ætlar að verða til góðs fyrir Borgfirðinga og aðra þá, sem koma til með að njóta góðs af þessum framkvæmdum, sé ekki fyrir atbeina hv.þm. A.-Húnv., hann hefur þar ekkert lagt til þessa máls, sem orðið hafi til þess, að það er komið það áleiðis sem það nú er. Ég get þá vikið nokkrum orðum að hv.þm. V.-Húnv., - þar sem hv.þm. A.-Húnv. þurfti að víkja sér frá, - nágranna hans og mjög skoðanaskyldum að því er snertir afstöðuna til þessa máls, ef hann er ekki í svo nauðsynlegum samræðum, að hann mætti vera að því að hlusta á mig. Hv. þm. V.-Húnv. varpaði hér fram í sambandi við þetta mál, að Andakílsárvirkjunin væri eingöngu gerð fyrir kaupstaði og kauptún, en gengið væri fram hjá sveitum landsins. Hann varpaði og fram þeirri spurningu, hvort líklegt væri, að Reykjavík eða Akureyri mundu dreifa rafmagninu út um landið. Og á þessu átti svo að byggja það, að Borgarnes mundi ekki veita rafmagni í nærliggjandi sveitir. En ég vil þá upplýsa það, sem honum virðist hafa dulizt, að þrír aðilar, Borgarfjarðar- og Mýrasýsla og Akraneskaupstaður, standa að þessu verki, að 1/3 hver. Þeir lögðu ekki í stærri framkvæmdir til að byrja með. Fyrst verður rafmagnið lagt til Akraness, Borgarness og Hvanneyrar og á nálæga sveitabæi. En í milli þessara staða eru þéttbýlar sveitir, svo að þegar í stað fer rafmagnið inn í fjölmörg sveitaheimili, en síðar er áætlunin að leiða það um allan Borgarfjörð. Hér er alveg byrjað á réttan hátt, rafmagnið er fyrst lagt til þeirra staða, sem líklegastir eru til að bera kostnaðinn og veita fjárhagslega undirstöðu. Það er fullvíst, að það verður að nota þéttbýlið og aðstöðuna í kaupstöðunum til að bera uppi rafveitu í sveitirnar. Þetta ættu hv.þm. að gera sér ljóst. Þannig virðist mér liggja beint við, að hinar stærstu virkjanir hér á landi, svo sem Sogsvirkjunin og Laxárvirkjunin, verði liðir í dreifingu rafmagnsins um sveitirnar, ekki síður en þessi virkjun, sem hér um ræðir. Fyrir þessu virðist mér þó ekki gert ráð af hálfu n., enda munu handaverk hennar fremur ófullkomin. Ég get hér frómt úr flokki talað. Ég þykist hafa átt góðan hlut að lausn rafmagnsmála hér á Alþ., þótt ég hafi ekki átt sæti í þeirri raforkun., sem nú starfar. Ég hygg, að það muni álit flestra, að ekki sé æskilegt, að allir landsmenn flytji á mölina og sveitirnar leggist í auðn, og mér finnst það vera þegnskaparatriði, að allir landsmenn sameinist í því að gera öllum fært að búa við rafmagn. Það munu nú ekki vera fleiri atriði, sem ég þarf að fara inn á. Raunar væri vert að fara nokkrum orðum um málflutning hv.þm. A.-Húnv. Og það er fullvíst, að ef Borgfirðingar hefðu varpað áhyggjum sínum upp á þm. A.-Húnv., þá hefði ekkert verið gert og þessi mál ekkert verið komin áleiðis.

Alveg rétt

. Já, alveg rétt, segir hann. En ég get fullvissað þennan hv.þm. um, að hann fær ekki nokkurn Borgfirðing til að trúa því, að hann hafi unnið þessu máli gagn. Og ég verð að segja, að það hefur illa til tekizt að velja slíka dragbíta í raforkun. sem þessa menn. Það var vikið að því hér áðan, að þessi þál. fellur vel inn í það plan, sem fyrirhugað er, og er það óneitanlega mikill styrkur fyrir þetta mál. Ég gaf yfirlit um það í upphafi ræðu minnar, hversu rafmagnsmálin horfa nú. En ekkert af þeim lögum, sem legið hafa fyrir Alþ. hér að lútandi, hafa að öllu fallið betur undir hið væntanlega skipulag. Það er þess vegna alveg vonlaust að hefja andróður á þeim grundvelli. Og ef þessir hv.þm. ætla að standa á móti þessu máli, þá taka þeir um leið fram fyrir hendur þeirrar stjórnar, sem þeir þó styðja. Vitna ég í því sambandi til ummæla hæstv. ráðh. um þetta mál. Það er fullkomlega rangt hjá hv.þm. A.-Húnv. og hv.þm. V.-Húnv., að á þessu brotni sú löggjöf, sem fyrirhuguð er. Hún mun ekki ná fram að ganga á þessu þingi, en eru hins vegar ekki unnin nein spjöll, þótt þessi þáltill. sé samþ. Við eigum lengi að búa að þeirri löggjöf, og er þess vegna full þörf á, að hún sé vandlega athuguð og undirbúin. En sá ráðherra, sem með þessi mál fer, hefur verkfræðingsþekkingu og hefur því góða aðstöðu, en honum þarf eðlilega að vinnast tími til að vinna að þessu. Hv. þm. A.-Húnv. vill ekki gefa honum tækifæri til þessa, líklega telur hann sitt verk svo fullkomið. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um þetta. Það er algerlega út í loftið sagt, að nokkuð brotni á samþ. þessarar þáltill.Alþ. hefur alveg frjálsar hendur til að gera sínar ákvarðanir síðar. Það, sem það þarf nú að gera, er einungis að leyfa, að byrjað verði á stíflugerð, vélarhúsi og íbúðarhúsi. Aðrar framkvæmdir eru ekki fyrirhugaðar á næsta ári. Ég skal taka það fram viðvíkjandi till.þm. Barð., að ég tel rökfærslu hans gilda og fellst fyrir mitt leyti á till. og vænti, að aðrir nm. í fjvn. geri það einnig.

Gísli Jónsson Ég held, að hollt sé, að hv.þm. geri sér það ljóst, að hér er um stórmál að ræða, og ég hefði vonað, að útiloka mætti úr umr. þessum allt persónulegt. Ég hef hlustað á ræður hv.þm. Borgf. og hv.þm. A.-Húnv., og mér fannst ekki koma fram svo mikill skoðanamunur. Ég vil nú bera fram till., sem ég vænti, að verði til þess að flm.till. á þskj. 837 taki sína till. til baka. Þm. Borgf. hefur getið þess, að það sé ekki ætlun sín að tefja heildarlausn þessara mála, svo að ótti við það er ástæðulaus. Till. mín hljóðar svo: „Við tillgr. bætist nýr málsliður, er hljóði svo: Ábyrgð ríkissjóðs er bundin því skilyrði, að yfirumsjón með verkinu og reikningshald sé falið manni, sem ráðuneytið samþykkir.“ Mér hefur skilizt á hv.þm. Borgf., að virkjunin verði látin af hendi þegar þar að kemur, svo að óþarft virðist að breyta fyrirsögn þál. Ég vil svo sannarlega framgang þessa máls, að ég vil ekkert leggja í götu þess, sem verða mætti til að tefja það. Ég vil svo leyfa mér að leggja fram þessa till. og vænti, að báðir aðilar megi sættast á hana. Hér hefur nú verið lagt fram frv. til raforkul., en þar er ekki tryggt, að dreifbýlið fái raforku. Ríkinu einu er samkvæmt því heimilt að byggja rafstöðvar yfir 100 hestöfl, en ríkinu er ekki bundin nein skylda í þessu efni. Þá er og ákveðið, að þau héruð skuli ganga fyrir, sem mest geta lagt fram. Ég veit ekki, hvernig menn hafa hugsað sér þetta, því að ef við hugsum okkur t. d., að ekki sé hægt að framkvæma nema tvö orkuver á einhverju tímabili, en 6 eða 8 héruð, sem geta lagt fram svo mikið fé, eigi að fara í kapphlaup um það, hvað þau geta lagt mikið fram, og ef ekki yrði tekið upp í lagabálk á sínum tíma ákvæði um það, að hver bær og hvert hérað geti hafizt handa, þegar þeim sýnist, um raforkuframkvæmdir fyrir þá sjálfa, gegn því, að þeir leggi fram ákveðinn hluta, sem ákveðinn er fyrir fram í l. sem lán eða á annan hátt, - þá er ekki hægt fyrir nokkurn mann, sem vill tryggja raforkumálin út um sveitirnar, að fylgja því, því að þá er farið inn á sama og með vegina og brýrnar, að þetta er aðeins gert fyrir þá, sem bezta hafa aðstöðu á þingi á hverjum tíma til að koma sínum málum fram, og það vil ég ekki. Ég get þó vel fallizt á, að þessi takmörkun, hvort sem hún er 18% eða 20%, væri mismunandi, t. d. hærri þar, sem er þéttbýli og möguleikar fyrir kaupstaðina á að útvega meira fé, og miklu lægri fyrir dreifbýlið og hina fátækari hreppa. En það verður að setja í löggjöfina ákveðna takmörkun. Þá skulum við sjá hverjir verða með dreifbýlinu og hverjir á móti. Orð hv.þm. A.-Húnv., sem hann lét falla um það, að ég vilji ekki, að bæirnir borgi dýrt rafmagn, til þess að sveitirnar fái raforku fyrir sig eru alveg út í bláinn. Ég hef ekkert um það sagt. Ég álít einmitt, að það sé mjög frambærilegt m. a., að allur raforkusjóður sé notaður til styrktar sveitunum í raforkumálum. En ég vil ekki, að þannig sé frá þessum málum gengið, að ef einhverjir staðir á landinu, þótt afskekktir kunni að vera, en hafa góð skilyrði til raforku, vilja raflýsa hjá sér, þá komi ríkið og segi: Nei, við ráðum, hvenær þið fáið rafmagn, og þið verðið að bíða eftir því, þangað til okkur sýnist. En þannig vill einmitt hv.þm. A.-Húnv. marka stefnuna. Ég vil þá snúa mér að því, sem hv.þm. V.-Húnv. sagði um þetta mál. Hann talaði mikið um það, að Reykjavíkurbær hefði fengið allt sitt rafmagn frá Árnessýslu, þar sem ekki væri búið að raflýsa einn einasta bæ enn þá. En mér er spurn, væri búið að raflýsa marga bæi í Árnessýslu, þótt Reykjavík hefði ekki fengið þaðan rafmagn, og væri landið nokkuð betur sett, þó að Reykjavík væri ekki raflýst? Hefur ekki ríkissjóður grætt mest á því, að Reykjavík hefur verið raflýst? Og hve mikið ætli hafa sparazt af olíu, í ljósum, upphitun o. s. frv.? Menn, sem horfa svona skakkt, ættu ekki að ræða um þessi stóru mál. Ég er viss um, að ef reiknað væri út, hve mikið ríkissjóður hefur grætt á raflýsingu Reykjavíkurbæjar, yrði það ekki lítið fé. Og ég man, að það er ekki langt síðan þessi hv.þm. áleit, að landið hefði skaðazt á því að byggja stöð við Sogsfossana. Það er ekki til þess að lyfta undir þessi mál að ætla að setja fótinn fyrir þá menn, sem hafa verið ríkinu fremri í að beita sér fyrir því að leiða raforkuna um landið. Hv. þm. minntist á, að ég hefði m. a. beitt mér fyrir því, að ríkið tæki að sér að leggja rafveitu um Reykjanes. Ég held, að ekki verði um það deilt, að ríkið vilji gjarnan veita Suðurnesjamönnum þessi hlunnindi og þeir séu sammála um að taka á móti þeim. En hið sama gildir um Andakílsárfossana. Aðilar þar vilja fá þessa aðstoð, og ef hæstv.Alþ. vill samþ. hana, þá sé ég ekki annað en að það sé sama stefnan og haldið hefur verið uppi áður. En þetta verður aldrei leyst, án þess að allir aðilar hjálpi til að koma því í framkvæmd, og sízt, ef á að útiloka einstaka menn, fyrirtæki eða hreppa frá því að koma þessu í framkvæmd.

Skúli Guðmundsson Herra forseti. - Ég ætla fyrst að minnast á það atriði í ræðu hv.þm. Barð., er snertir rafveituna við Sogið. Ég hef aldrei, hvorki fyrr né síðar, látið nein orð um það falla, að það hefði verið landinu til tjóns, að Reykjavíkurbær byggði stöð við Sogið, og eru því þessi ummæli hv.þm. alveg tilefnislaus. En hitt tel ég að hefði verið heppilegra á þeim tíma, sem l. voru sett um Sogsvirkjunina, að tryggt hefði verið í þeirri löggjöf, að Reykjavíkurbær hefði um leið bætt eitthvað úr raforkuþörf þeirra byggða, sem næst liggja þessari orkustöð. Það var ekki gert, og því fór sem fór, eins og ég gat um í fyrradag í umr. um þetta mál, að það er aðeins einn sveitabær í nánd við þetta stóra orkuver, sem fær þaðan rafmagn, enn sem komið er. Annars stóð ég aðallega upp til þess að gera aths. við ræðu hv.þm. Borgf. Það var nú töluvert um að vera hjá þeim hv.þm., og vildi hann leggja á það mesta áherzlu, að þm. heyrðu allt, sem fram gengi af hans munni. Nú sé ég hann því miður ekki hér í d., en mun ekki láta það hafa nein áhrif á mig og geri mínar aths. eftir sem áður. Ég held, að það sé öllum ljóst, sem kynnt hafa sér þessa till., sem hann flytur ásamt hv.þm. Mýr., að ætlun þeirra er fyrst og fremst sú að bæta úr raforkuþörf íbúa Akraness og Borgarness. Og það mun sýna sig, að þegar þessi virkjun er komin upp, þá verða það þeir, sem nota þetta rafmagn, en mjög fáir aðrir, a. m. k. fyrst um sinn, og er ekki gott að segja, hve lengi sú skipun verður þar á. Hér í grg. með till. þeirra stendur m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Rafmagn frá virkjun þessari verður leitt til Akraness, Borgarness, Hvanneyrar og allmargra sveitabæja, sem eru á leið þeirri, sem línurnar liggja um, og auk þess einhverjar leiðslur um nágrenni Akraneskaupstaðar og e. t. v. víðar“. Það er sem sé gefið í skyn, að það muni verða leitt víðar. Það eru raunar nokkrir bæir á þessari leið, en þeir eru ekki margir að tiltölu við þann bæjafjölda, sem er í þessum sýslum. Þá sagði hv.þm. Borgf., að Akraneskaupstaður taki þátt í þessu aðeins að ?, en Mýra- og Borgarfjarðarsýsla eigi hina ? þessa fyrirtækis. Hann vill í sambandi við þetta halda því fram, að í raun og veru séu það því sveitahéruðin, sem ráði að mestu yfir þessu fyrirtæki, og þess vegna muni sveitirnar njóta þess ekki síður en íbúar kauptúnanna. Ég hefði gjarnan viljað beina til hv.þm. Borgf. nokkrum spurningum viðvíkjandi þessu atriði, en fyrst hann hefur ekki tíma til að vera hér, vildi ég, að hv. meðflm. hans, hv.þm. Mýr., tæki þetta til athugunar og gæfi svör, áður en lýkur. Ég vildi vita, hvernig samningum er háttað milli þessara sýslna og kaupstaðar innbyrðis, sem hér eiga hlut að máli. Í grg. segir, að Akranes eigi ?, Borgarnes ? og Mýrasýsla ?, en eftir er þá að vita, hvernig þeim samningum er háttað. Þegar t. d. að því kemur að leiða rafmagn út um byggðirnar, hefur þá verið samið um að selja það með sama verði á öllu svæðinu? Eða getur t. d. Akranes, sem á ?, heimtað að fá ? af rafmagninu, sem þarna er framleitt, fyrir það, sem það kostar komið niður á Akranes, en verða sýslurnar að sjá um dreifingu á rafmagninu að öðru leyti og bera allan aukakostnað, sem er því samfara að leiða rafmagnið um hin strjálli héruð? Mér þætti mjög vænt um að fá upplýsingar um það, hvernig þessir samningar eru. Þá sagði hv.þm. Borgf., að hann hefði ekkert á móti því, að Andakílsfossavirkjunin yrði liður í hinu væntanlega landskerfi, og enginn árekstur þyrfti að verða. Ég vil þá beina þeirri spurningu til hans, hvort hann sé með því, að ríkið taki þessa virkjun til eignar fyrir kostnaðarverð hvenær sem henta þykir. Hv. þm. Barð. hefur nú boðað, að hann muni flytja skrifl. brtt. við till., sem, að því er mér skilst, gengur í þá átt, að ríkið hafi heimild til að taka virkjunina með kostnaðarverði hvenær sem er. En hafi ég tekið rétt eftir, þegar hann las þessa till., er miðað við það, að þetta verði gert áður en verkinu er að fullu lokið. Ég vil þó benda á, að þetta yrði e. t. v. ekki framkvæmt meðan á verkinu stendur, og þess vegna hefði ég talið heppilegra, að hann hefði fellt aftan af sinni till. einmitt þetta, því að ef það er talið heppilegra, að ríkið taki síðar þessa virkjun, þá getur það eins vel orðið eftir að búið er að fullgera hana eins og meðan hún er í smíðum. Ég vil skjóta því til hv.þm., hvort hann vill ekki taka þetta til athugunar. Þá þætti mér einnig vænt um að heyra, hvort hv.þm. Borgf. mundi vilja, að ríkið taki þessa virkjun fyrir kostnaðarverð. Skilst mér, að þetta ætti að geta gengið, án þess að leita þyrfti nokkurrar heimildar frá hæstv.Alþ., heldur væri samið um slíkt um leið og þessi stuðningur er veittur, sem nú er farið fram á. En ef menn geta fallizt á, að það sé eðlilegt, að ríkið geti hvenær sem er tekið að sér þessa virkjun, fæ ég ekki séð, að neitt sé því til fyrirstöðu, að ríkið geri það nú þegar, eins og við förum fram á í okkar brtt., því að eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, er engin ástæða til að ætla, að það mundi tefja fyrir þessum framkvæmdum. Hv. þm. Borgf. sagði, að hann hefði áður haft afskipti af raforkumálum hér á hæstv.Alþ. og hefði því kunnugleika á þeim. Þetta er rétt hjá honum, því að ef ég man rétt, hefur hann verið nokkuð við riðinn og stutt að einhverjum hinum varhugaverðustu framkvæmdum á þessu sviði. Hvort nokkurt samband er hér á milli, skal ég ekkert um segja. Hv. þm. Borgf. var, að því er mér skildist, að áfella mþn. í raforkumálum fyrir það, hve langur dráttur hafi orðið á nefndarstörfum. En í ræðu sinni áðan var hann að ásaka sömu nm. fyrir það, að því er mér skildist, að þeir kæmu of snemma með sitt frv. Finnst mér ekki gott samræmi í þessu. Skal ég svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en vænti þess, að fyrrgreindum fyrirspurnum verði svarað.

Jón Pálmason Herra forseti. - Hv. þm. V.-Húnv. hefur nú að nokkru leyti rakið þær mótsagnir, sem fram komu í ræðu hv.þm. Borgf. hér áðan. Mér þykir þó ástæða til að bæta þar ofurlitlu við og minnast á nokkur atriði, sem fram komu í ræðu hans. Hann byrjaði á því að tala um, að mótsagnir væru í afstöðu okkar í mþn. til þessa máls, þar sem við annars vegar lýstum yfir áhuga okkar á þessu raforkumáli og nauðsyn þess að koma raforku út um sveitirnar, en hins vegar fylgdum við ekki þeim till., sem hér liggja fyrir. Í þessu er engin mótsögn. Till. okkar miðar þvert á móti að því að tryggja það, að hægt sé að koma heildarskipun á þessi mál með tilliti til hagsmuna allrar þjóðarinnar, eins og hv.þm. V.-Húnv. hefur nú lýst. Þá endurtók þessi hv.þm. það, að þessi till. kæmi ekki að neinu leyti í bága við það skipulag, sem áformað er með brtt. á þskj. 837. Er búið að svara þessu að nokkru, og þarf ekki að endurtaka þær röksemdir. Það er augljóst mál öllum, að fáar virkjanir fyrir kauptúnin, sem ekki fylgja jafnframt skyldur til að láta þær ná til hinna strjálli byggða, skapa verri aðstöðu til að koma fram heildarlöggjöf, sem tryggir, að sveitirnar fái raforku í náinni framtíð. Það er því fjarri lagi, að um nokkrar mótsagnir sé að ræða af okkar hálfu, eins og hv.þm. vill láta í veðri vaka. Hv. þm. sagði, að mþn. hefði setið á rökstólum að þessum málum í 2½ ár. Þetta er ofmælt, því að það eru ekki nema liðug tvö ár. Ég efast um, að það sé á nokkurn hátt áfellisvert, en eins og hv. síðasti ræðumaður vitnaði í, kemur fram mikil mótsögn hjá honum, þegar hann jafnframt átelur okkur fyrir að leggja þetta frv. fram nú. Í því sambandi skal ég fara lítillega út í það, sem hv.þm. Borgf. talaði um afstöðu mína til hæstv. ríkisstjórnar, að komið hefðu fram hjá mér mótsagnir, sem bentu til, að ég hefði breytt um afstöðu til hennar og viðurkenndi það með því að gerast meðflm. að þessari brtt. Ég hélt nú satt að segja, að það væri ekkert nýtt að leggja inn frv., sem hæstv.ríkisstj. hefur ekki tekið afstöðu til, eða þó að breyta þurfi frv., sem lögð eru fyrir Alþ., og það ætti þessi hv.þm. að þekkja bezt. Annars mætti það vera okkur stuðningsmönnum hæstv.ríkisstj. ánægjuefni, ef þessum hv.þm. hefur eitthvað snúizt hugur frá því að hann skrifaði bréfin, sem getið hefur verið um sums staðar í landinu. - Skal ég svo ekki lengur ræða þetta atriði, með því að tækifæri mun gefast til þess síðar, þegar frv. okkar um raforkumál verður til meðferðar. Þá vildi hv.þm. Borgf. mjög átelja það, sem ég sagði hér í ræðu minni áðan í sambandi við þetta mál, að mjög væri óheppilegt að fá þetta í hendur einstökum fyrirtækjum eða kaupstöðum nú, án þess að tryggja um leið, að ríkisvaldið hafi þar tök á. Kvaðst hv.þm. í því sambandi telja það mjög mikla framför, ef brtt.hv.þm. Barð. yrði samþ., þó að okkar till. yrði felld. En um þetta er það að segja, að í Sogsvirkjunarlögunum er heimild til að taka þessar virkjanir, ef samþ. er fyrir því á Alþ. Hv. þm. Borgf. og aðrir eru að átelja okkur fyrir það, að við höfum ekki hug til þess að leggja þetta til. En við höfum ekki gert það, af því að við töldum meiri líkur til þess, að hægt væri að koma þessum l. í gegn með sæmilegu samkomulagi. Ég hef ekki mikla trú á því, sem hv.þm. Borgf. lýsti yfir, að hann vildi laga það fyrirkomulag, sem á þessu er, með því að skattleggja þær rafveitur, sem nú eru fyrir, og borga með því kostnað við rafveitur úti um sveitir landsins. Ég held, að það sé engin fullnægjandi lausn á þessu máli. Hins vegar er það svo, að samkvæmt okkar frv. er gert ráð fyrir því, að að svo miklu leyti sem þarf að auka virkjunarframkvæmdir fyrir stærri bæi, sem brátt þarf að gera, þá geri það rafveitur ríkisins. Þá er það, sem hv.þm. Borgf. var að endurtaka af því, sem hv. meðflm. hans sagði hér í gær, að þátttakan um þessa virkjun í héraðinu væri að þriðjungi frá hverjum aðila, Akranesi, Borgarnesi og Mýrasýslu. Og hann hélt því fram, að það væru sveitamennirnir, sem væru þar í meiri hluta og gætu ráðið yfir því, hvað gert væri. En þetta kemur í mótsetningu við manntalsskýrslurnar. Ég þori að fullyrða, að það er fleira fólk á Akranesi og í Borgarnesi samtals en í sveitum í þessum héruðum. Þá er það eitt af því, sem hv.þm. Borgf. taldi vera mjög mikla mótsögn af minni hálfu, að ég hefði verið að tala um það í gær, að þeir væru gæfunnar börn, sem að þessari virkjun standa, ef hún kæmist á, en ég vildi þó koma í veg fyrir, að þetta félag starfrækti fyrirtækið áfram.

Ég sagði þetta í sambandi við andstöðu hv.þm. A.-Húnv. á móti öðrum till.

. Ég tel þessa menn því aðeins gæfunnar börn í þessu héraði á þessu sviði, að samþ. verði okkar till. um að tryggja, að ekki aðeins kaupstaðurinn og kauptúnið á þessu svæði, heldur einnig sveitirnar mættu njóta þessara framkvæmda. Og ég tel það mikils virði. Og það má virðast undarlegt, að þessir menn taki því ekki fegins hendi, að þetta verði fyrstu héruðin, sem tryggð verði á þessu sviði með ríkisvirkjun, ef okkar till. verða samþ. - Og t. d. rafveitan á Sauðárkróki kemur eins og nú er ekkert inn í það plan, sem við viljum leggja með till. okkar. Hún miðar að því að skera sveitirnar frá Sauðárkróki og gera sveitunum í hinni blómlegu byggð Skagafjarðar örðugra fyrir en ef þær framkvæmdir væru gerðar sameiginlega í sveitum og kaupstöðum og kauptúnum. Og svona er þetta hvarvetna annars staðar. Og þó að þessar rafvirkjanir, sem hinar mörgu till. eru um hér á þingi, séu sniðnar með heildarhag fyrir augum, þá tel ég það miður farið, að þær séu ákveðnar áður en heildarlöggjöf er sett um þessi mál. Hv. þm. Borgf. var allharðorður út af því, að ég og við í raforkumálanefnd hefðum ekkert í því gert að tryggja, að Andakílsfossar væru virkjaðir. Það var ekki í okkar verkahring að gera till. um það, hvort þetta eða hitt vatnsfall yrði virkjað fyrr eða seinna. Það er á verksviði þeirra manna, sem ætlazt er til, að stjórni þessum framkvæmdum. Og ég býst við, að þó að þetta félag, sem hér er stofnað, hefði ekkert gert, þá hefði þessi virkjun verið mjög framarlega á línunni um framkvæmdir eftir áætlunum raforkumálanefndar. Og reynslan sker úr um það, hvort það verður til happa, að vélarnar eru keyptar, sem búið er að kaupa, og að stofnað er til framkvæmdanna nú þegar. Ég spái hvorki illu né góðu um það. En þessir menn eru því aðeins gæfunnar börn á þessu sviði, ef þeir ganga inn á það að fá að vera fyrstir í þeirri ríkisvirkjun, sem fyrirhuguð er eftir okkar frv. Þá var hv.þm. Borgf. að tala um það, að ég og hv.þm. V.-Húnv. værum dragbítar í þessu máli, en alls ekki neinir framfaramenn, að mér skildist. En þar kemur bara fram sá stóri ágreiningur, hvort heppilegra sé að fara inn á þessar leiðir, sem hv.þm. Borgf. og aðrir, sem eru á sömu línu, vilja, að taka fyrir til framkvæmda smávirkjanir, heldur en að hafa stórar virkjanir og samband á milli, eins og okkar stefna er. Það er nokkurn veginn orðinn skýrt afmarkaður sá ágreiningur, og því er ástæðulaust að vera með brigzl um, að hér sé um dragbítshátt að ræða. Það er alveg þvert á móti. Þá skal ég víkja örfáum orðum að því, sem hv.þm. Barð. minntist á, og kemur það þá frekar til umr. í sambandi við okkar frv., þegar það liggur fyrir til umr.Hv. þm. segir, eins og rétt er, að ríkinu séu veitt réttindi samkv. frv., en ekki að sama skapi skyldur um það, hve fljótt það eigi að ráðast í raforkuframkvæmdir. Þetta er rétt. Hve fljótt framkvæmdir mundu verða, veltur á því að sjálfsögðu, hvernig Alþ. er skipað á hverjum tíma. Það er ekki hægt fram hjá því að komast, og um leið hinu, hvernig fjárhagur þjóðarinnar er á hverjum tíma. En það ákvæði, að ætlazt er til þess, að þeir sitji fyrir um framkvæmdir á þessu sviði, sem mest geta lagt fram, á að vera til þess að tryggja, að áhugi manna á þessu sviði fái að njóta sín, þó að um ríkisvirkjanir sé að ræða. Og þó að 4 til 8 héruð gætu samtímis lagt fram jafnmikið fé, þyrfti það ekki að rekast á, ef unnt væri að útvega efni, sem til þyrfti. En svo kom hv.þm. Barð. inn á það sama og hv.þm. Borgf. áðan, að það megi ekki hefta neitt einstaklingsfyrirtæki á þessu sviði, heldur verði að lofa öllum, sem vilja virkja, að gera það og veita þeim ríkisábyrgð fyrir stofnkostnaði, og það vegna þess, að það yrði til stuðnings fyrir framtíðina í þessum málum. En hér er ágreiningur. Við í raforkumálanefnd teljum, að með því að koma þessum málum í heildarkerfi, þá sé það mest trygging fyrir landið allt, og þá séu mestar líkur til þess, að þessar framkvæmdir verði öllu landinu að fullu gagni. Einstaklingsfyrirtækin geta náttúrlega gert mikið á þessu sviði, þar sem bezt er aðstaðan, ef þeim er leyft að tryggja sig og sína aðstöðu án þess að hugsa um hina, sem verri skilyrði hafa, og ef þessum fyrirtækjum er veitt ríkisábyrgð fyrir lánum, sem til þarf. Í þessum efnum höfum við dæmin fyrir okkur, og þau dæmi eru þannig, að mér virðist þau benda fullkomlega í þá átt, sem stefnan hefur verið á mörgum sviðum, að hinir stærri bæir og þéttari byggð sitji fyrir um að fá lífsþægindin, en ekki hirt um það, að strjálbýlið og sveitirnar fari smátt og smátt af þeim sökum í auðn, að þar fær fólk ekki að njóta þeirra þæginda, sem raforkan veitir. Þar sem nú er fyrir hendi þessi stóri ágreiningur á þessu sviði, gerist þess ekki frekari þörf að svo komnu að ræða þessa hlið málsins.

Frsm. (Pétur Ottesen) Herra forseti. - Ég vil segja hér nokkur orð út af þeirri brtt., sem hv.þm. Barð. hefur borið hér fram. Ég get efnislega að ýmsu leyti verið henni samþykkur, en teldi réttara að orða þá hugsun, sem þar kemur fram, dálítið öðruvísi, og það með sérstöku tilliti til þess, að ég álít niðurlag þeirrar till. ekki heppilega orðað, því að það mætti segja, að samþ. þess fæli í sér yfirlýsingu Alþ. um, að einhverjir sérstakir erfiðleikar væru á að taka þær stöðvar eignarnámi, sem nú þegar er búið að ljúka byggingu á. En ég vil ekki leggja stein í götu þess, að sá möguleiki standi opinn. Þess vegna ætlum við flm. að bera hér fram brtt., sem ég hef borið undir hv.þm. Barð. og hann getur fallizt á, og mun hann þá taka sína brtt. aftur. Og má segja, að á þessu stigi stöndum við þrír að brtt. En brtt. er um, að bætt verði aftan við tillgr., eins og hún er hér á þskj. 830: „Enda sé virkjunin háð þeim ákvæðum, sem síðar kunna að verða sett um eignarhald og rekstur á raforkuveitum í landinu.“ Þetta er nákvæmlega í samræmi við þá skoðun, sem ég hef haldið fram, og má þá líta á þessa viðbót, ef samþ. verður, sem skilyrði af hálfu Alþ. fyrir því, að ábyrgðin verði veitt. Er þá rutt úr vegi þeim ótta, sem ég álít, að hafi verið ástæðulaus, um að þetta fyrirtæki yrði ekki að lúta þeim ákvæðum, sem sett yrðu í löggjöf um þetta efni, alveg eins og ég líka lít svo á, að þau fyrirtæki slík sem þetta, sem nú þegar er búið að byggja, verði að sjálfsögðu að lúta löggjöf um þetta. Þessa brtt. vil ég svo afhenda hæstv. forseta. En áður en ég geri það, ætla ég aðeins að segja nokkur orð að gefnu tilefni frá tveim hv. síðustu ræðumönnum. Hv. þm. V.-Húnv. varpaði hér fram þeim spurningum, sem ekki aðeins snerta mig, heldur líka hv.þm. Mýr., og getur þá það svar, sem ég gef hér með við þessum spurningum, gilt fyrir okkur báða, því að við höfum borið okkur saman um það. Viðvíkjandi þeirri spurningu, hvaða samningar eru á milli þeirra aðila, sem að Andakílsárvirkjuninni standa, er fljótlegt að gefa upplýsingar. Þessir aðilar eru allir jafnréttháir, af því að þeir eiga allir jafnan hlut í virkjuninni. Þess vegna er það meirihlutaákvörðun hverju sinni, sem gildir, bæði að því er snertir stofnkostnað þessarar virkjunar og einnig hvað snertir rekstur hennar, og þar á meðal um verðið á raforkunni. Og það er samkomulag um það, að rafmagnið verði selt allt á sama verði til sömu nota frá þessu orkuveri, og er það staðfest, með því að gengið er út frá því, að þeir sveitabæir, sem eru margir, sem fá rafmagn frá þessari virkjun, fái rafmagnið á sama verði og íbúar Akraness og Borgarness. Og að því er snertir sveitirnar í þessu sambandi og það, sem hv.þm. A.-Húnv. skaut inn í í þessu sambandi um það, að samkvæmt manntalsskýrslum séu Akranes og Borgarnes samanlagt mannfleiri en sveitirnar, sem þarna standa að, þá rengi ég það ekki út af fyrir sig. En það hefur ekkert að segja viðkomandi stjórn þessa fyrirtækis, því að þar eru þrír aðilar jafnréttháir og hlutföllin innan stjórnar fyrirtækisins eru í samræmi við það. Það eru 8 hreppar í Mýrasýslu, og Borgarnes er ekki nema einn af þeim 8. Svo að þarna kemur manntal ekki til greina, heldur hlutföllin frá þessu sjónarmiði séð, sem tryggja hlut sveitanna. Viðvíkjandi hinu atriðinu, hver afstaða okkar flm. þessarar þáltill. er gagnvart raforkulagafrv., er það að segja, að það kemur ekki til úrslita fyrr en á næsta þingi, svo að hv.þm. A.-Húnv. á enga kröfu á því að fá að vita afstöðu okkar flm. þessarar till. til máls, sem kemur til úrslita á næsta þingi. En hann getur að vísu ráðið nokkuð í hana eftir þessum umr., sem hér hafa farið fram. En frekari svör fær hann ekki frá okkur að þessu sinni. Enda er það frv. ekki komið til umr. enn á hæstv.Alþ. Og mér virðist ræða hv.þm. A.-Húnv. litlu eða engu hagga af því, sem ég sagði um hans afstöðu eða þeirra félaga, sem nú hafa staðið í nokkurri andstöðu við okkur um þetta mál. Ég skal aðeins geta þess, að því leyti sem hv.þm. A.-Húnv. minntist á till., sem liggja fyrir þessu þingi, að ég hafði gleymt að minnast á rafveituna fyrir Sauðárkrók. Hv. þm. sagði, að sú till. félli ekki inn í þetta kerfi, sem hann vill mynda um raforkumálin. Það má nú kannske segja, að svo sé. En það lágu fyrir í fjvn. yfirlýsingar um það frá forstöðumanni rafmagnseftirlits ríkisins, að virkjunarskilyrði væru svo hagstæð þarna, að ekki væri hægt að gera ráð fyrir því, þótt Sauðárkrókur kæmist inn í þetta kerfi, að það skapaði honum hagstæðari aðstöðu en þessi virkjun nær. Og það, hvort virkjunarskilyrðin eru hagstæð eða ekki hagstæð, skapar grundvöllinn fyrir því, hvert rafmagnsverðið er, en ekki hitt, hvar rafmagnið er tekið. Og eftir upplýsingum um það, við hvaða verði hægt er að selja rafmagnið þar, þá er það með því hagstæðara, sem við höfum hér hjá okkur. Þetta rafmagn nægir Sauðárkróki kannske nokkuð lengi, en ekki þar fram yfir. Og þá gæti þessi stöð fallið inn í kerfið, eins og stöðin við Elliðaárnar inn í Sogsveitukerfið. Svo að það er ákaflega langsótt að draga Sauðárkrók fram sem dæmi til þess að sýna, að ekki eigi að verða við slíkum ábyrgðarbeiðnum, að segja, að þetta falli ekki inn í kerfið. En það má fullkomlega gera ráð fyrir því, að verðið verði ekki lægra á rafmagni frá þessari virkjun en þegar til þess kemur að selja rafmagn frá því væntanlega kerfi. Þetta tek ég fram, af því að hv.þm. Skagf. hafa ekki gert það til forsvars þeirra till. Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að við mættum eiginlega vera þakklátir fyrir það, að samkvæmt þeirra till. ættum við að verða fyrstir til að komast að um raforkuframkvæmdir eftir hinu nýja kerfi. Ég veit nú ekki, hvað þetta þakklæti á að ná langt. En það, sem gert hefur það að verkum, að við mundum geta komið þar fyrstir til greina, er sá áhugi og það starf fyrir málið, sem komið hefur fram og átt sér stað heima í héraðinu um að koma þessu máli í framkvæmd og fá ríkisábyrgð til þess. Hitt stendur óhaggað, að hv.þm. A.-Húnv. hefur ekkert gert til þess að hrinda þessu máli í framkvæmd. Hins vegar vildi hann veita þessu máli viðnám árið 1943. Vitanlega kom fram afbrýðisemi hjá hv.þm. A.-Húnv. þegar hann sagði, að ég hefði tekið svari ríkisstjórnarinnar. Það mátti kannske til sanns vegar færa, að ég gerði það. Því að ég hafði nokkurn fyrirvara um það, að eiginlega væri það einkennilegt, að ég skyldi hljóta að sjá mig tilneyddan að taka svari hæstv. ríkisstjórnar. Og máske, sagði hann, væri ég vinveittari stjórninni en ég hefði verið. Ég hafði lesið í blaði, að á fundum, þegar hv.þm. A.-Húnv. talaði við kjósendur sína, þá hefði hann haldið því fram, að við fimm-menningarnir værum farnir að dauðsjá eftir því öllu saman, sem við gerðum, þegar við studdum ekki núverandi hæstv. ríkisstjórn, og líklega vildum við svo skríða yfir til þeirra, sem með henni stæðu.

Er þetta ekki satt?

Okkar afstaða, fimm-menninganna, er gersamlega óbreytt. Og það, sem skeð hefur, síðan stjórnin var mynduð, hefur engin áhrif haft á okkur til þess, að við álítum ekki, að okkar afstaða hafi verið rétt.

Forseti (GSv): Mér hefur borizt skrifl. brtt., sem hv.þdm. hafa heyrt. Fyrir henni þarf tvöföld afbrigði, sem ég leita hér með.

Skúli Guðmundsson Herra forseti. - Ræða hv.þm. Borgf. gefur mér tilefni til þess að gera nokkrar aths., og einnig sú brtt., sem hann hefur hér borið fram skrifl., sem er frá honum og hv.þm. Mýr. - Hv. þm. Borgf. telur sig víst hafa svarað þeim spurningum, sem ég beindi til hans og hins flm. að aðaltill. En mér finnst svörin ekki svo glögg sem æskilegt hefði verið né taka af tvímæli um það, sem ég var í vafa um. Viðvíkjandi spurningu minni um það, hvernig þessir samningar væru á milli þessara aðila, sem standa að Andakílsárvirkjuninni, um framkvæmd og rekstur fyrirtækisins, þegar það er komið upp, endurtók hann aðeins það, sem áður hefur verið tekið fram, að Akranes eigi þriðjunginn og Mýra- og Borgarfjarðarsýsla hina ? hluta, og þess vegna hefðu sýslurnar þarna meirihlutavald um stjórn fyrirtækisins. Eitthvað gat hv.þm. Borgf. um það, að það væri til þess ætlazt, að þeir, sem fengju rafmagn frá þessari virkjun, Akurnesingar, Borgnesingar og nokkrir menn aðrir, ættu að greiða allir jafnmikið fyrir raforkuna. Hins vegar gekk sá hv.þm. alveg fram hjá því, sem var aðalatriðið í minni fyrirspurn, hvernig samningar væru um frekari stækkun þessa mannvirkis eða leiðslur frá raforkuveitunni út yfir stærra svæði, hvort fyrirhugað væri, að allir kostuðu það að jafnmiklu leyti, sem að þessari virkjun standa og reka hana, þegar til kemur, og hvort allir fengju þá rafmagnið með sama verði, sem notuðu rafmagn frá raforkuveitunni, og hvernig þessir samningar væru yfirleitt þessu viðkomandi, ef nauðsynlegt væri að hækka rafmagnsverðið, ef orkan væri leidd um stærra svæði. Hefur það verið tryggt, að þeir, sem hér eiga að fá rafmagn, séu reiðubúnir til að borga hærra verð síðar, ef það, að virkjunin verður teygð yfir stærra svæði, verður til þess, að rafmagnið verður dýrara en áður? Við þessu hef ég ekkert svar fengið. Þá tók ekki betra við, þegar kom að hinni spurningunni, hvort þeir væru með því, að þetta yrði liður í landskerfinu, þannig að ríkið tæki þessa virkjun til eignar og umráða, þegar henta þætti. Hann segir, að það sé ekki hægt fyrir mig að fara að krefjast af þeim neinnar skuldbindingar nú, en það fór ég ekki fram á. Þessi spurning er ekki um, hvort þeir vilji samþ. frv. til raforkul., heldur hvort þeir vilji lýsa yfir, að þeir hafi ekkert á móti því, að þetta verði liður í landskerfi, hvort þeir vilji lýsa yfir, að þeir vilji, að ríkið taki þessa virkjun fyrir kostnaðarverð, hvenær sem henta þykir. Við þessu fékk ég ekkert svar. Þeir hafa komið fram með skrifl. brtt. og fengið hv.þm. Barð. til að taka sína brtt. aftur. En ég skil ekki, að hv.þm. Barð. skuli láta þá hafa slík áhrif á sig, vegna þess að með þessari till., sem á að koma í staðinn, er ekkert sagt. Till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við brtt. bætist: Enda sé virkjunin háð þeim ákvæðum, sem síðar kunna að verða sett um eignarhald og rekstur á raforkuveitum í landinu.“ Með þessu er ekkert sagt! Það er svo um allar virkjanir, að þær eru háðar slíkum ákvæðum. Þetta er allt annað en það, sem hv.þm. Barð. var með, því að hann vildi tryggja, að ríkið gæti tekið þessa virkjun. Ég mun því bera fram skrifl. brtt., ef till. okkar fjórmenninganna kynni að verða felld. Er hún að efni til svipuð þeirri till., sem hv.þm. Barð. flutti, en hefur nú tekið aftur. Sennilega verður till. okkar borin fyrst upp, þar sem hún fer fram á mesta breyt. á till. eins og hún liggur fyrir.

Forseti (GSv): Mér hefur borizt brtt. frá hv.þm. V.-Húnv., sem hann hefur nú lýst. Hún er of seint fram komin og þar að auki skrifleg. Þarf tvöföld afbrigði til þess, að hún megi komast að.