Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil byrja á því að víkja nokkrum orðum að hv. frsm. fjhn. Hann var undrandi á því, að ég hefði dregið velvilja hv. n. til málsins í efa. En velvilji hennar kom sem sé fram í því, að hún lagði til frávísun á málinu. Og ég bið afsökunar á því, ef það er ekki í samræmi við eðli málsins, að ég hef ekki fundið velvilja hv. n. í frávísunartill. hennar. - Þá gerði hv. frsm. grein fyrir, hvað hann hefði átt við með því, er hann taldi, að till. þessi væri of takmörkuð. Og það er, að hún næði ekki til allra staða á landinu, sem væru nú í nauðum staddir og þyrftu aðstoðar við í sambandi við vélbátaútgerð.

Já, eða hefðu sambærilega aðstöðu.

Hvar eru þeir staðir á landinu, sem eru sambærilega staddir og Vestfirðir nú? Eru það útgerðarstaðirnir við Faxaflóa, sem höfðu góða vertíð á síðasta ári og líka er þannig ástatt um, að það hefur hlaupið stórkostlega á snærið hjá þeim á síðustu síldarvertið? Er það Þorlákshöfn? Eru það Vestmannaeyjar? Er það Norðfjörður? Hvar eru þessir staðir? Hvar eru þeir staðir, þar sem nú lítur út fyrir að haustvertíð geti ekki hafizt og það ofan á það, að vertíð eftir vertíð hefur brugðizt? Er það kannske Siglufjörður, sem hefur verið nefndur hér í umr.? Byggir hann aðallega afkomu sína, eins og útgerðarstaðirnir á Vestfjörðum, á haustvertíð? Hann byggir afkomu sína á síldveiðiflota landsmanna og síldarverksmiðjunum, sem þar eru á staðnum, og Siglufjörður hefur auk þess að öðru leyti hagræði vegna síldveiðanna. Þó að engin síld komi á land á einni vertíð, hefur Siglufjörður samt hundruð þúsunda kr., kannske milljónir, sem eru ágóði af hverri síldarvertíð, af fastakaupi manna, sem ráðnir eru í síldarverksmiðjum ríkisins þar á hverju sumri, og sömuleiðis hagnað af stórfelldum viðskiptum við síldveiðiflotann og þann mikla fólksfjölda, sem er á Siglufirði um síldveiðitímann, og það jafnvel þótt ekkert veiðist. Þetta fellur ekki nokkurn tíma Vestfjörðum í skaut. Og þó að það ætti að gera samanburð á vertíð vestanlands og á Siglufirði, þá eru af náttúrunnar völdum byggðirnar á Vestfjörðum mun verr staddar nú en á Siglufirði er nú vegna þess að síldveiðin hefur brugðizt. - Nei, ég held, að hv. fjhn. ætti að vera þeim mönnum skipuð, sem geta dregið upp mynd af landinu og gert sér ljóst, hvaða staðir það eru á landinu meðfram ströndum þess, sem byggja á haustvertíð, því að það var í till. um það að ræða fyrir Vestfirði að geta komið atvinnutækjunum í gang nú á haustvertíðinni. Ég held því, að hv. fjhn. hafi sýnt lítinn vilja á að koma þarna til móts við þá þörf, sem ég þóttist hafa gert grein fyrir að væri mjög til staðar á Vestfjörðum samkv. till. okkar og till. okkar hv. 4. þm. Reykv. var ætlað að bæta úr. Og ég dreg enn þá velvilja hv. n. í efa. Þá var það hæstv. ráðh., sem hér talaði áðan og sýndi að nokkru leyti meiri velvilja en hv. frsm., og miklu meiri velvilja en einn hv. þm. af Vestfjörðum, hv. þm. Barð. Hæstv. ráðh. vildi láta í það skína, að ég hefði farið með ýkjur í lýsingu minni á ástandinu á Vestfjörðum. Ég held, að það sé rangt hjá hæstv. ráðh., heldur hafi ég stuðzt við staðreyndir og lýst ástandinu eins og það raunverulega var fram að þeim tíma, er við fluttum brtt. Ég hef líka fylgzt með því síðan, og ég veit, að það hefur tekizt að koma 2–3 bátum á öllu þessu svæði til róðra eftir það að við fluttum till. Og ég veit líka, að því er aflabrögð snertir, þá hefur nú í gær og fyrradag verið nokkru betri afli hjá þeim fáu fleytum, sem farið hafa úr vör, heldur en áður. Það var víst hv. þm. Barð. (GJ), sem talaði um, að e.t.v. væri um sofandahátt að ræða af hendi Vestfirðinga að hafa ekki borið fyrr fram kröfu um aðstoð, en ég vil segja, að Vestfirðingar gerðu það ekki með glöðu geði að biðja hið opinbera um hjálp. Þeir sáu ekki ástæðu til þess á miðju sumri, þegar ekki var útséð um, að síldarvertíðin brygðist; menn vildu láta síldarvertíðina sýna sig að fullu, en hún brást. Menn vildu þá sjá, hvort ekki opnuðust aðrar leiðir til þess að koma skipunum út til fiskveiða, en það brást. Það hefur verið knúið á dyr bankanna, en neitun fengizt og ekkert annað, og það hefur verið leitað aðstoðar út af síldveiðunum, og sú hjálp kemur kannske seinna, en ekki til þess að koma bátum Vestfirðinga út á fiskvertíðina, og þegar allar leiðir voru lokaðar, taldi ég rétt að koma þessu máli í samfylgd með máli, sem átti að afgreiða skjótlega og var þessu máli að vissu leyti skylt og bæði málin nauðsynleg. Hér hefur verið talað um, að heppilegra hefði verið að bera málið fram sem sérstakt mál. Þetta hefði þýtt, að þetta sérstaka mál hefði orðið að fara gegnum þrjár umr., og þegar svo búið hefði verið að samþ. það frv., hefði það þá náð samþykki, ætti að fara fram rannsókn og þá fyrst ætti svo að fara að leita eftir úrræðum. Ætli á því hefði ekki orðið einhver seinagangur, eins og það gengur með málin hér á þingi? Þetta er sú heppilegasta leið, sem okkur hefur verið bent á úr ýmsum áttum. Það er þess vegna um það eitt að ræða að koma þessu máli áfram jafnhliða þessum kindaráðstöfunum, af því að ekki er minna aðkallandi að bjarga fólki en kúm og kindum, en það hefur komið skýrt fram hjá frsm., að hann leggur meira upp úr því að bjarga sauðkindum og kúm en að bjarga fólki. Eitt vildi ég spyrja hæstv. ráðh. um: Var honum og ríkisstj. alveg ókunnugt um, hvernig ástandi$ var á Vestfjörðum? Er honum ekki kunnugt um, að ríkisstj. var sent erindi um þetta neyðarástand fyrir meira en mánuði síðan, og hefði hún þegar átt að hefja rannsókn á því, hvernig ástandið væri? Þetta erindi var sent ríkisstj., og það hefur ekkert svar borizt til alþýðusamtaka Vestfjarða. Og svo er talað um, að þetta hafi borið að alveg fyrirvaralaust, þegar borin er fram till. um að bæta úr, en þetta er sem sagt gersamlega rangt, þar sem ríkisstj. var sent erindi um þetta fyrir meira en mánuði. Hins vegar er stungið upp á að bera þetta fram á þann hátt, sem mundi gera framkvæmdina alveg óframkvæmanlega, því að með því móti gæti þetta sannarlega ekki orðið afgreitt fyrr en haustvertiðinni væri lokið. Hv. þm. Barð. sagði, að þetta ætti einmitt að leysa í sambandi við hlutatryggingasjóð bátaútvegsins, en hv. þm. veit, að slíkt yrði ekki til annars en að stuðla að því að eyðileggja stofnfé sjóðsins, eins og menn hafa dæmin fyrir sér í sambandi við ýmis önnur mál. Ég tel, því miður, að sú leið sé ekki fær og ekki æskilegt, að hún væri farin. Nóg er nú orðið að gert. Já, hv. þm. Barð. lagði þessu máli sitt lið á sinn hátt, þ.e. mælti gegn samþykkt till. og með því, að verkafólk á Vestfjörðum gerði tvennt, fyrir utan það, sem frsm. minntist á, að það segði sig til sveitar: að það byðist til að vinna fyrir lægra kaup og byðist til að lengja sinn vinnutíma. Segjum, að alþýðusamtök Vestfjarða sendu tilboð um að taka upp 12 tíma vinnudag. Verkafólk hefur nú gengið atvinnulaust þá 8 tíma, sem nú er talinn normal vinnudagur. 8 tíma vinnudagur hefur ekki verið notaður, því að fólk hefur ekki átt þess kost að nota hann. Hvað þýddi þá að biðja um dagvinnukaup í 12 tíma? Ég skil það ekki. - Á einum 20–30 framleiðslusvæðum hér syðra er grunnkaup kr. 9,24, á Vestfjörðum er það 9 kr., eða með öðrum orðum lægra en víða annars staðar. Samt er neyðarástand alþýðunnar hvergi eins og á Vestfjörðum. Þetta ætti heldur að benda til þess, að atvinnulífið sé svona bágborið á Vestfjörðum vegna þess, hvað kaupið er lágt. Nei, það er gefið, að það kæmi ekki að gagni, þó að kaupið yrði lækkað. Ég skil það ekki, að hæstv. ríkisstj. geti til lengdar stjórnað þessu landi upp á þau býti að láta sér fátt um finnast, hvort atvinnan stöðvast eða ekki. Ég hélt, að það væri verjandi til þess allt að 1/2 millj. kr. að koma sjávarútvegi Vestfjarða í gang, og ég held, að hæstv. ríkisstj. veitti ekkert af því gjaldeyrislega séð, að vélbátaflotinn væri í gangi um haustmánuðina. En það er svo að sjá, að ekki sé mikið upp úr því lagt. Ef það væri eitthvað í mínum málflutningi, sem væri ofsagt, þá biðst ég ekki undan því, að það komi í ljós, en við höfum fyrst og fremst beðið um, að ríkisstj. hlutaðist til um, að einhverjir trúnaðarmenn, sem hún til þess veldi, létu fara fram skjóta rannsókn á ástandinu í þessum landshluta. Það er annað atriðið, en hitt er fjárframlagið, sem um er beðið. Ég hefði mjög viljað fara fram á það, að fjhn. vildi taka þetta mál aftur til yfirvegunar og fengist til þess að athuga, hvort hún vildi ekki fallast á að bæta við þetta frv., sem hér liggur fyrir, ákvæði um allsherjar rannsókn á ástandinu, þó að hún vilji ekki jafnframt taka upp beina till. um fjárframlag. Það er fyrst og fremst athugun á atvinnuástandinu, sem ég tel vera brýna nauðsyn, og að því athuguðu trúi ég ekki að skellt yrði skolleyrum við till. til úrbótar, þegar sést, hvernig þetta blasir við. Það, sem ég get sagt um ástandið, er þetta: Atvinnuleysisskráning hefur farið fram á Ísafirði undir umsjón bæjarstjórnarmeirihlutans þar. Að tilhlutun atvinnumálanefndar, sem þar hefur verið kosin, fór fram rannsókn á meðaltekjum þeirra, sem skráðir voru atvinnulausir, og kom þá í ljós, að þær voru 8 þús. kr. á 10 mánuðum þessa árs. Af þeim tölum geta allir dregið þá ályktun, hvort fjölskylda geti aflað sér daglegs brauðs fyrir slíkar atvinnutekjur. Mér finnst augljóst mál, að slíkt sé ekki hægt, enda veit ég, að þau eru ekki fá þau alþýðuheimilin á Vestfjörðum, þar sem bókstaflega er sultur frá degi til dags.



Herra forseti. Eins og gert var ráð fyrir við 2. umr., tók fjhn. fram komnar brtt. til athugunar á fundi sínum fyrir þessa umr. Meiri hl. n. sér sér ekki fært að mæla með þessum brtt., en einn nm., hv. 1. landsk., hefur nokkra sérstöðu, og mun hann væntanlega gera grein fyrir afstöðu sinni. Eins og frv. er eftir 2. umr., þá er það nokkuð sérstaks efnis, heildarlegt og tæmandi, því að það nær yfir alla aðstoð, sem bændur eiga að verða aðnjótandi eftir þetta hrakfallasumar. En brtt. ná hins vegar aðeins til lítils svæðis, þar sem að vísu hefur gengið mjög erfiðlega, en þær eru ekki tæmandi að því er snertir þá menn, sem slíka atvinnu stunda og orðið hafa fyrir skakkaföllum. Það er því dálítið athugavert að samþ. aðstoð til þessara manna, þar sem annars staðar víða hefur orðið atvinnuþrenging hjá stéttarbræðrum þeirra, t.d. mun Siglufjörður jafnan vera talinn í fremstu röð, þegar rætt er um þrengingar fólks við sjávarsíðuna s.l. sumar. Við í meiri hl. teljum ekki viðeigandi að tengja við þetta frv., sem er tæmandi á því sviði, sem því er ætlað að ná til, till. um úrbætur á takmörkuðu svæði, miðað við það, sem maður veit, að erfiðlega hefur gengið með sumaratvinnu. Þá er þess og að gæta, að fyrir sameinuðu þingi liggur till. á þskj. 15 um rannsókn á atvinnuástandinu í kaupstöðum og kauptúnum með tilliti til þess, að þar verði gerðar nokkrar úrbætur, þar sem þeirra kynni að vera þörf. Það virðist eðlilegt, að sú till. verði lögð til grundvallar aðalafgreiðslu þingsins á því máli, og inn undir þá till. geta sem bezt fallið þær till., sem hér í Ed. hafa verið fluttar á þskj. 118. Málinu er því ekki vísað frá Alþingi, þótt till. á þskj. 118 verði ekki samþ. hér í hv. d. - Í fám orðum sagt: Meiri hl. fjhn. getur ekki lagt til að samþ. þær till., af því að þær eru takmarkaðar og engin rannsókn liggur fyrir, sem sýnir, að þessi landshluti sé verr staddur en sumir aðrir, og aðaltill. um málið, sem er víðtæk og tæmandi, biður afgreiðslu í sameinuðu þingi. Þar getur komið fram vilji þingsins á eðlilegan hátt.



Herra forseti. Ég efast ekki um, að það er mjög mikil nauðsyn á aðstoð á þeim stöðum, sem nefndir eru í brtt. á þskj. 118, og kannske ekki minni en á þeim stöðum, sem frv. gerir ráð fyrir að verði hjálpar aðnjótandi. Hins vegar býst ég við, að það kunni að vera fleiri staðir, sem ekki þurfi síður á aðstoð að halda, og er það vafalaust rétt hjá hv. frsm. En þrátt fyrir það tel ég ekki rétt að vísa málinu frá, því að hér er um brýna nauðsyn að ræða, og mun ég því greiða atkv. með till. í trausti þess, að málið verði síðar athugað betur, svo að það komi fram, hvaða aðrir staðir komi til greina með sams konar aðstoð og gert er ráð fyrir í till. á þskj. 118.



Herra forseti. Mér þykir eiginlega furðu sæta, að hv. fjhn. skuli hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að vísa beri frá þessari till., þar sem fyrst og fremst er beðið um að láta sem skjótast fara fram rannsókn af ríkisvaldsins hálfu á því, hvort þarna sé um neyðarástand að ræða, og ekki eru gerðar frekari kröfur en að biðja um 1/9 hluta þeirrar upphæðar, sem veitt er til Austfjarðasvæðisins út af misserishallæri í aðalatvinnuveginum þar. En þessu hvoru tveggja er neitað af hv. n. Mér skilst þó á hv. frsm., að þessu sé neitað af því, að þessi tili. fjalli um úrbótaaðgerðir á svo litlu svæði. En þetta litla svæði er nú allur Vestfjarðakjálkinn, og er ekki allur munur á honum og því svæði, sem aðstoð á að fá skv. frv. Svæðið er áreiðanlega nógu stórt, mannfjöldinn nógu mikill og þörfin nógu brýn til þess, að hv. fjhn. ætti að geta lagt sig niður við að sinna málinu. Þá er það, að hjálpin sé ekki tæmandi, hv. frsm. notaði það orðalag. Það er út af fyrir sig rétt. En það var aðeins beðið um, að hið opinbera rétti hjálparhönd, svo að fólkið gæti hjálpað sér sjálft. Það var ekki beðið um, að því væru réttar fjárfúlgur, án þess að þyrfti að hreyfa legg eða lið, og hélt ég, að aðgengilegra væri að samþ. till., þar sem ekki er freklega í fjárbeiðnir farið, en aðeins gerðar þær hógværustu kröfur, sem hægt er, til að leysa úr hinni brýnustu þörf. En á hv. frsm. var helzt að skilja, að till. þyrfti að vera almennara eðlis og stærri og heimtufrekari, ef hv. n. ætti að sinna henni. En ég verð að segja,. að ég skil þetta ekki, en eftir orðum hv. frsm. virtist málið of smátt fyrir n. Þá er það tilvísunin til þess, að þetta eigi að afgreiða í sambandi við annað mál. Ég taldi málið svo aðkallandi, að bregða yrði við hart og títt og vildi því tengja það við mál, sem er raunverulega sama eðlis, þ.e. að ríkisstj. bæti úr neyðarástandi fólksins á Vestfjörðum engu síður en á Austfjörðum. Formlega séð er náttúrlega hægt að tengja till. okkar við frv. um aðstoð til handa þeim, er síldveiðar stunduðu s.l. sumar, en það frv. er raunar ekkert skyldara till. okkar en frv. það, sem hér er til umr. Og ef til vill má ég skilja hv. frsm. fjhn. svo, að það sé fyrirheit af hálfu n. um að sinna málinu á jákvæðan hátt, ef það verði tengt við það frv., en um það hafa ekki fallið orð frá hv. frsm., svo að á því megi byggja, en ef ekkert fyrirheit er um það gefið, þá er beinlínis verið að hunza þessa till., og vildi ég gjarnan fá að heyra frá hv. frsm., ef n. vill frekar sinna till. okkar í sambandi við eitthvert annað mál, og ef svo er ekki, þá er verið að fara hér undan í flæmingi, og er þá á ólíkan hátt snúizt við óskum þessa fólks og óskum austfirzkra bænda. Hér er þá verið að vísa frá þessu tvennu: Í fyrsta lagi að láta rannsaka ástandið í atvinnumálum Vestfjarða og í öðru lagi að verja allt að 500 þús. kr. til úrbótar þar, ef þess þætti þörf. Ég þarf ekki frekar en ég hef þegar gert að lýsa því ástandi, sem nú er á Vestfjörðum, sem eitt dagblaðið taldi mig hafa verið stórvíttan fyrir, en það er staðreynd, að margar fjölskyldur á Vestfjörðum hafa ekki til hnífs og skeiðar frá degi til dags. Sumir hv. þm. hafa fleiprað um það, að vísu ekki í þingræðum, að Ísfirðingum væri ekki vorkennandi, þar sem þeir létu togarann liggja við bryggju, þegar þá skorti björg, en það er ekki hið sveltandi fólk, sem sker úr því eða ræður því með atkvæði sínu, hvort togarinn Ísborg fer á veiðar eða önnur atvinnufyrirtæki starfi, svo að hér er verið að hengja bakara fyrir smið, og undirtektir margra hv. þm. undir till. til bjargar þessu fólki eru hvorki ljúflegar né höfðinglegar.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) Herra forseti. Áður en ríkisstj. gaf út þær tillögur, sem hér um ræðir, var af hennar hálfu efnt til rannsóknar á þeim svæðum, þar sem mestrar hjálpar var talin þörf. Um þessi héruð ferðuðust reyndir menn og gáfu henni síðan skýrslu um ástandið. Ríkisstj. tók málið upp, nokkru áður en brbl. voru sett, eftir ábendingu frá fulltrúum þessara héraða og frá búnaðarmálastjóra, og á þeirri málaleitun var sú rannsókn byggð, sem getið er um hér að framan, þannig að nákvæm rannsókn var aðdragandi að setningu laga um íhlutun ríkisstj., og það voru fulltrúar fólksins, sem fóru fram á aðgerðir ríkisstj., og þær aðgerðir voru ekki látnar fara fram, fyrr en rannsókn hafði farið fram, en um hitt má deila, hversu góð þessi rannsókn hafi verið eða hvort hún hefði verið betur framkvæmd í öðru formi. Og þó að deila megi um einstök atriði, þá hefur ekki verið neinn ágreiningur um það að þarna hafi verið raunhæfra aðgerða fullkomin þörf. Ég verð að játa það, að þegar ég heyrði ræðu hv. 6. landsk. þm. og lýsingu hans á ástandinu á Vestfjörðum, fannst mér hann benda á athyglisverðar staðreyndir í því sambandi, að athugunar væri þörf af þeim sökum. Hinu vil ég ekki neita, að mér finnst hann hafa ýkt lýsingu sína nokkuð, því að ég hef nýlega heyrt, - ég man ekki, hvort ég heyrði það í útvarpi eða las það í blaði, - að útgerð er frá ýmsum þeim stöðum, sem hann sagði að lægju í dái. Ég segi ekki með þessu, að hv. þm. hafi verið að villa um fyrir þm., og ástandið getur verið fullalvarlegt, þó að hann hafi málað það dekkra en það raunverulega er. Mér skildist á honum, að ekki þyrfti nema litla upphæð til að færa atvinnuvegina í lag á Vestfjörðum, og er vert að athuga það, áður en svo lítilli upphæð er neitað. En nú er það svo, að margt það, sem hv. þm. hefur sagt, getur ekki staðizt. Þegar hann segir, að ekki eigi að blanda saman vandræðunum á Vestfjörðum og togaraverkfallinu á Ísafirði, þá er það ekki rétt. Nú er það svo, að sáttatillagan var felld á Ísafirði með 27:22 atkv., svo að þar hafa milli 40 og 50 manns greitt atkv., en nú eru ekki nema um 30 manns á togaranum, svo að þar hafa nokkrir menn, sem voru ekki á skipinu, tekið sér vald til að kveða á um þetta. Og ég hef heyrt, að um 160 manns hafi haft atkvæðisrétt um þetta mál, og þar á meðal verulegur hluti þeirra manna, sem svo illa var komið fyrir. Til samanburðar við Ísafjörð má taka Akranes, þar sem togarinn var líka í verkfalli, en þegar það leystist, varð svo mikil eftirspurn eftir vinnu, að gefa varð unglingum frí úr skólum til að geta leyst verkefnin við hagnýtingu aflans. Því verður ekki neitað, að togaraverkfallið á Ísafirði hefur veruleg áhrif á atvinnulífið þar og í nágrenninu. Og ég held, að það væri bezta lausnin á atvinnuvandræðunum á Ísafirði, ef hv. þm. vildi beita sér fyrir lausn togaradeilunnar þar. Ef til vill þarf aðdraganda að því, að hægt sé að hagnýta aflann þar eins og gert er á Akranesi, en fyrsta skilyrðið er að koma togaranum af stað, og því verður ekki neitað, að þarna er galli á málflutningi hv. þm., sem gefur tilefni til að ætla, að hann vilji ekki viðurkenna rétt samhengi málanna. Ég segi ekki með þessu, að málið sé leyst, þó að togarinn komist út. Atvinnuhorfur á Ísafirði eru án efa mjög slæmar. Menn eru ekki sammála um, hvort þar er um aflaleysi eitt að ræða eða önnur þau náttúruöfl, sem menn ekki ráða við. Hér hlýtur því að fara nokkuð á milli mála. Annars vegar er því haldið fram, að um aflaleysi eitt sé að ræða, og þá get ég ekki trúað, að hálf milljón geti mikið hjálpað svo stórum landshluta sem Vestfjörðum. En í umræðum á dögunum drap hv. þm. á tregðu bankanna til lána. Af þessu er ljóst, að málin liggja ekki svo ljóst fyrir sem skyldi, og engin lausn á þessum vanda að hnýta tillögum til úrbóta aftan í það frv., sem hér er til umræðu. Þessum málum má ekki blanda saman, ef það á annað borð vakir fyrir hv. þm. að finna lausn þessara mála, en ekki það að kasta þessu máli hér inn í þingið sem pólitískum bolta handa flokkunum að henda á milli sín. Rétta leiðin er að taka málið upp sjálfstætt og láta rannsókn fara fram, og þá á eftir að bera fram tillögur til úrbóta og taka þá málið upp í samráði við ríkisstj. eða Alþingi, en ekki að kasta því inn í þingið eins og hér er gert.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umræðurnar mikið úr því sem komið er, en ræða hv. 6. landsk. gaf mér tilefni til að segja nokkur orð. Hv. þm. deildi á afstöðu n. til brtt. á þskj. 148. Hv. þm. gerði það þó ónotalega og með þeirri ástæðu, að Vestfirðingar skyldu minnast þess, ef málið fengi þá afgreiðslu, sem meiri hl. fjhn. leggur til. Fyrst og fremst er þetta óréttmætt eftir þeirri afstöðu, sem var hjá fjhn. Og að öðru leyti er þetta óréttmætt af því, að hv. 6. landsk. þm. hefur ekki undirbúið þetta mál á þann hátt, að hann hafi nokkra aðstöðu til að undirstrika þetta með þvílíkri áherzlu. Hann gerði lítils háttar tilraun til að snúa út úr orðum, sem ég flutti sem grein fyrir afstöðu n., sem var það, að málið yrði ekki tæmandi í afgreiðslu, ef brtt. yrði samþ., en hins vegar væri hún tengd við mál, sem stofnað væri til að samþykkja, eftir að tæmandi athugun hefði faríð fram við undirbúning þess, sem sagt rannsókn á aðstöðu manna, sem gerð hefur verið ýtarleg á landssvæðum, þar sem bændur náðu ekki inn miklu af heyjum sínum vegna óþurrka. Að þessu leyti er þetta frv. til staðfestingar á bráðabirgðalögum tæmandi. Með því var ég ekki að segja, að sú hjálp, sem þar er veitt út af fyrir sig, væri mikil, eða að sú hjálp, sem hv. 6. landsk. þm. fer fram á, væri órífleg eða of laklega til tekin. En það liggur ljóst fyrir, að hv. 6. landsk. þm. hefur aðeins hugsað um Vestfirði, þó að hann viti, að örðugleikar við sjávarsíðuna voru á fleiri stöðum, og þó að augljóst sé, að ef við frv. um hjálp til bænda eru tengdar brtt. eins og hér er um að ræða, þá gæti margur komið með sín þorp og tengt sína pinkla við þetta. Og mál sjómanna og verkamanna í kaupstöðum yrðu þá afgreidd á miklu verri hátt en sæmilegt væri af þm. að gera og ekki með svo miklum undirbúningi og rökstuðningi sem hjálpin til bænda er veitt, því að hún var veitt eftir ýtarlega rannsókn með rækilegum vinnubrögðum. Og úr því að hv. 6. landsk. þm. fór að minnast á, að ef till. sínum væri vísað frá og þær felldar, þá væru það óskyld vinnubrögð, sem hefðu átt sér stað, þegar aðstoðin við bændur, sem hér er um að ræða, var ákveðin, - þá vil ég segja, að hann fer með flutningi brtt. fram á, að óskyld og verri vinnubrögð þeim, sem hafa verið viðhöfð í sambandi við hjálpina til bænda, verði höfð vegna þeirra, sem við sjóinn búa. En svo að maður liti á eðli þeirrar hjálpar, sem veitt var bændum og hér er um að ræða, og hins vegar eðli þeirrar hjálpar, sem hv. 6. landsk. þm. óskar eftir handa mönnum á Vestfjörðum, þá er þetta tvennt töluvert óskylt. Hjálpin til bænda er ekki hjálp til þeirra vegna þess, að þá vanti brauð. En á það hefur verið lögð áherzla, að fólkið á Vestfjörðum vanti brauð. Bændur vantar ekki brauð, en það, sem í hættu var, var, að þeir felldu bústofn sinn og yrðu ekki búfærir eftirleiðis, sem yrði svo aftur til þess, að þeir leystu margir upp bú sín og bættust í hóp þeirra, sem vantar brauð. Nú er það svo, að sjómenn á Vestfjörðum eyðileggja ekki atvinnutæki sín eins og bændur mundu hafa fellt bústofn sinn, ef ekki hefði komið til hjálp þeim til handa. En ef þá vantar brauð á Vestfjörðum, þá verður úr því að bæta. En þá er eðlilegt, að það komi fram betur rökstutt en hefur komið fram til þessa. Og þá hefði verið eðlilegast, að sveitarstjórnirnar hefðu tekið málið til meðferðar og kallið kæmi frá þeim, því að vitanlega eiga brauðlausir menn að snúa sér til sveitarstjórna heima fyrir, ef um það er að ræða, að þá vanti brauð á líðandi stund. Ég held því, að það sé enginn greiði og engin fyrirhyggja, sem kæmi fram í því, ef hv. þd. samþ. brtt. þá, sem hér liggur fyrir. Ég held, að málið, sem hún tekur til, verði að undirbúast og að það þurfi að vera ráðrúm til þess, að slíkur undirbúningur komi fram, ef hv. flm. brtt. vilja hann viðhafa. Og það er ekki verið að bera málið út á klakann, þó að brtt. sé felld, því að á bak við stendur till. til þál. á þskj. 15 í sameinuðu þingi, og hún hefur þann kost, að hún er víðtæk í þessu efni. Hún gerir öllum landshlutum jafnt undir höfði. Hún hugsar fyrir þeim, sem skortir aðstoð eftir þetta s.l. sumar. Og þó að ég sé ekki hér að lýsa fyrirheitum um afstöðu mína á þessu stigi til þeirrar till., þá finnst mér liggja ljóst fyrir, að það er allt annað að leggja henni lið annars vegar heldur en hitt að greiða því atkv., að þessi brtt. yrði samþ., sem miðar bara við nokkurn hluta af þeim, sem maður veit að komizt hafa í harðbakka á síðasta sumri.



Herra forseti. Það eru ummæli hæstv. dómsmrh., sem gáfu mér tilefni til að biðja um orðið áðan. Ég vil víkja nokkrum orðum að ræðu hans. Hæstv. ráðh. taldi, að mjög væri ólíkur undirbúningur á þessu máli, sem hér liggur fyrir frv. um, og því, sem kemur fram í brtt. á þskj. 118, og það er rétt. Það hefur farið fram rannsókn, kannske mjög nákvæm og ýtarleg, á hag manna á Norðausturlandi í sambandi við óþurrkana í sumar og afleiðingar þeirra. Hins vegar hefur ekki farið fram tilsvarandi rannsókn á því, sem brtt. okkur hv. 6. landsk. þm. fjallar um. Þetta er rétt. En ástæðan liggur. í augum uppi. Og eins og brtt. er samin, er beinlínis tekið tillit til þess, að þessi rannsókn hefur ekki farið fram. - Ég tók hér fram, að eins og mér hefði líkað vel, hvernig ríkisstj. brást við gagnvart ástandinu á Norðausturlandi, eins líkaði mér illa, hvernig hún snerist gagnvart Vestfjörðum og Siglufirði. Og mig furðar á því, að stjórn, sem er jafnglöggskyggn á erfiðleika og ástand atvinnuvegar bændastéttarinnar, skuli geta verið jafntómlát viðkomandi atvinnuástandi annarra í landinu og þeim, sem við aðra atvinnu fást en landbúnað. En mér finnst till. sjálf, eins og hún er orðuð, svo augljóslega bera með sér þann aðstöðumun eins og hægt er að setja slíkt fram í stuttu máli, og ummæli hæstv. ráðh. um undirbúningsskort eru því alveg út í hött. Í brtt. segir, að ríkisstj. sé heimilað að verja - ekki fyrirskipað - ekki 500 þús. kr., heldur allt að 500 þús. kr. í því skyni, sem í till. segir. Til hvers? Til þess, að aflokinni rannsókn, ef hún leiðir í ljós, að þörf er á því, að afstýra neyðarástandi á Vestfjörðum vegna langvarandi aflabrests þar á undanförnum árum og til aðstoðar við vélbátaútgerðina þar á yfirstandandi haustvertíð. Hér er svo augljóst ákveðið sem hægt er að ætlast til. Það fyrsta, sem á að gera, er að framkvæma skjóta rannsókn, af því að málið þolir ekki bið. Á grundvelli þeirrar rannsóknar yrði svo upphæðin og hjálpin, sem um yrði að ræða og heimiluð yrði, ákveðin. Við flm. brtt. höfum ekki tiltekið upphæðina hér, sem er af því, að rannsókn um málið er ekki fyrir hendi. En það er ríkisstj. sök, sem við viljum að bætt verði úr skjótlega. - Það er ekki til að tryggja hag útgerðarinnar á Vestfjörðum til frambúðar, sem þessi brtt. er flutt, heldur er ætlunin með flutningi hennar að tryggja haustvertíðina nú í haust og í öðru lagi að koma í veg fyrir skort, ef hætta á skorti á þessu svæði væri fyrir hendi. Fyrst viljum við láta rannsaka, síðan gera skýrslu og síðan veita fé í þessu tvennu skyni, ef rannsókn leiðir í ljós, að nauðsynlegt þyki. En hér er skorað á ríkisstj. að athuga þetta mál og ákveða síðan, hvað þarf að gera, og haga fjárveitingu eftir því. Mig furðar því mjög á því, að hæstv. ríkisstj. skuli segja, rétt eins og það væru rök móti brtt. að þetta sé illa undirbúið, þar sem hæstv. ríkisstj. hefur ekki viljað undirbúa þetta mál. Menn hafa líka talað um, að þessi upphæð, sem til er tekin hér í brtt., sé alveg ófullnægjandi og að það sé næstum broslegt að tala um slíka upphæð til viðreisnar bátaútveginum á Vestfjörðum. En að menn tala svo, er af því að menn hafa ekki lesið brtt. Það er aðeins vegna haustvertíðarinnar í haust, að því er til stuðnings við útgerðina beinlínis kemur, sem verið er í till. að tala um aðstoð. Mér virðist sú sorglega staðreynd liggja fyrir, að um næstu áramót, þegar vélbátaútgerð á að hefjast, verði að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir til þess að koma vélbátaflotanum af stað til fiskveiða. Mér virðist svo, eftir öllu, sem fyrir liggur um þetta mál. Og þessar aðgerðir hljóta að ná til bátanna á Vestfjörðum, ekki síður og alveg eins og til báta í öðrum landshlutum. Það er ekki um neinar allsherjarráðstafanir, sem hér er að ræða í brtt. vegna bátanna, heldur hitt, að brúa bilið og afstýra vandræðum og neyð, sem farið er að gera vart við sig á þessum stöðum, og tryggja; að útgerð bátanna á Vestfjörðum geti hafizt og haldið áfram í haust. Og við flm. till. gerum ráð fyrir, að sú upphæð, sem í till. er nefnd, ætti að nægja til þessa. Getur líka verið, að ef lýsingar okkar á ástandinu eru orðum auknar, þá mætti svo fara, að ekki þyrfti að nota þessa upphæð alla. Við höfum líka gert ráð fyrir því í till., að allt að þessari upphæð, sem nefnd er þar, yrði varið í þessu skyni. - Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, því að það er augljóst mál, að ef þessi brtt. verður samþ., þá þarf ríkisstj. ekki að ganga lengra í málinu af þeim ástæðum, sem í till. greinir, heldur en í ljós kemur, að bein og brýn þörf krefur á hverjum tíma, og aðeins á því sviði, sem þar fjallar um. Engum dettur í hug að neita því, að stöðvun togarans á Ísafirði hafi heldur aukið á erfiðleika Ísafjarðarkaupstaðar. En þó að það hefði ekki til hennar komið, þá er ekki vafi á því, að það, að vertíðin brást sjálf, þó að togarinn hefði haldið áfram, hlaut að skapa mjög alvarlegt ástand. Hæstv. ráðh. gat þess, að ýmsir ágallar hefðu verið á málflutningi hv. 1. flm. brtt. þessarar. Ég skal ekki deila við hæstv. ráðh. um það. Hv. 6. landsk. mun svara fyrir sig. En mér finnst mjög ómaklegt, ef hæstv. ráðh. telur, að það sé rétt að láta málefnið gjalda þess, þó að honum fyndist hv. 6. landsk. þm. hafa eitthvað öðruvísi og óheppilegri málflutning en hæstv. ráðh. hefði kosið um málið. Það, sem hér er um að ræða samkv. okkar brtt., er að veita ríkisstj. heimild til að nota allt að þeirri upphæð, sem hér er um að ræða, til þess að haustvertíð á Vestfjörðum geti átt sér stað og verið haldið áfram og til að afstýra neyðarástandi, sem virðist fyrir dyrum á Vestfjörðum og er þegar byrjað þar á vissum stöðum. Hv. frsm. fjhn. sagði, að mjög væri ólíkt ástatt hjá bændum, sem 1. gr. frv. er ætlað að taka til, annars . vegar og hins vegar því fólki, sem brtt. okkar hv. 6. landsk. þm. sérstaklega er ætlað að taka til. Bændur vantar ekki brauð, sagði hv. frsm., en ef menn vantaði brauð, þá gætu menn sagt sig til sveitar, og ef sveitin gæti ekki hjálpað, þá ætti að snúa sér til ríkisstj.

Ég sagði, að bændur vantaði ekki brauð á líðandi stund.

En ef á öðrum staðnum er sultur, en á hinum staðnum alls nægtir, þá kallar meir að að hjálpa þeim, sem svelta, heldur en hinum, og þess vegna á að sinna þeirra málum fyrr, sem svelta, en hinum síðar. Sé það rétt, að hér sé um það að ræða beinlínis, að fólk vanti brauð og að sulturinn sé alveg við dyrnar á heimilum á Vestfjörðum, þá er því óskiljanlegra, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki hafa látið rannsaka ástandið þar og gert ráðstafanir til úrbóta. Það er náttúrlega ákaflega góð leið að segja: Fólkið getur farið á sveitina, og síðan kallað til ríkisstj. - Hví mega þá ekki bændur fara á sveitina? - Nei, það er sorglegur sannleikur, að hæstv. ríkisstj. hefur haft opnari augu fyrir nauðsyn og þörf manna, sem eru á vissum stöðum á landinu og stunda vissa atvinnu, heldur en óskum manna og þörf á öðrum stöðum á landinu, sem stunda aðra atvinnu. Hæstv. dómsmrh. talaði yfirleitt af skilningi um þetta mál og sagði, að enginn mætti taka orð sín svo, að hann væri því ekki fylgjandi, ef nauður ræki til, að bæta úr ástandinu á Vestfjörðum, sem brtt. fjallar um, en hann taldi heppilegra að taka málið upp sem sérstakt mál. Ég tel, að fljótlegast og heppilegast sé að taka málið upp eins og lagt hefur verið til í till. En ég spyr hæstv. dómsmrh., hvort - ef þessi brtt. verður felld - við megum vænta þess, að ríkisstj. taki málið upp á einn eða annan hátt. Það er augljóst mál, að eina leiðin til þess að málið gangi fljótt, er sú, að ríkisstj. og flokkar hennar taki málið upp í því formi, sem hún telur heppilegast. Og ég spyr hv. frsm. fjhn., hvort hv. fjhn. mundi taka till. okkar að efni til upp á sína arma og bera hana eða efni hennar fram til sigurs, ef brtt. þessi væri að formi til úr sögunni, því að það er augljóst mál, að hvorki bráðabirgðavandræðin á Vestfjörðum né vandræði vélbátaútgerðarinnar í bráð eða lengd verða leyst með þeim kínalífselixír, sem einn hv. þm. hampaði hér í umr., sem sé því, sem hann virtist telja eina ráðið til að bæta úr vandræðunum, bara að lækka kaupið og helzt lengja vinnutímann um leið. Ég vildi skjóta því til hv. þm., að ég hef séð einhvers staðar áætlun um afkomu vélbáts hér við Faxaflóa á næstu vetrarvertíð, miðað við gengislækkunina og verð á fiskinum. Og rekstrarkostnaður hans er áætlaður alls 90 þús. kr. Vinnutíminn er þar ótakmarkaður, svo að það þarf ekki lengingu á honum. Og ég held, að þessi 90 þús. séu 60-70%„ af áætluðum hlut skipsins. Heldur hv. þm., að viðreisnin fyrir sjávarútveginn liggi í þessu tilfelli í því að lækka bara aflahlutinn, sem er kaup sjómanna á bátunum? Það heyrðist mér helzt á hans ummælum. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að sú skipshöfn, sem ætlar sér að lifa með sínar fjölskyldur á 40% af brúttótekjunum, sem við Faxaflóa hafa verið hjá bátunum, kæmist að raun um, að þessar tekjur yrðu orðnar lítils virði eftir skamman tíma, því að það er fullvíst, að það er ómögulegt fyrir fólk að lifa á upphæðum, sem eru nokkuð nálægt því svo litlar, hvað þá ef þessi inntaka af kínalífselixír hv. þm. væri tekin inn. Og hv. þm. veit, að það er ekki nema í rétt einstaka tilfellum, sem hægt er að ráða bót á vandræðum bátaútgerðar með kauplækkun einni saman, ef fólkið á að lifa, sem atvinnuna stundar.



Herra forseti. Mér þykir ekki óeðlilegt, að ég geri nokkra grein fyrir afstöðu minni, þar sem ég er umboðsmaður nokkurs hluta þess fólks, sem hér er lagt til að veita aðstoð. Ég vil þá fyrst benda á það, að ég gerði brtt. við frv., en þær voru allar felldar, og báðir fjhn. till. á þskj. 118 voru á móti þeim, og geri ég ráð fyrir, að afstaða þeirra hafi markazt af því, að hér var um að ræða staðfestingu á brbl. Ég vildi færa málið á réttan vettvang, þannig að aðstoðin væri veitt samkv. l. um Bjargráðasjóð Íslands, en í 1. gr. þeirra l. segir, að bjargráðasjóður skuli vera allsherjarsjóður til hjálpar í hallæri, „en það er hallæri“, segir í gr., „ef sveitarfélög, eitt eða fleiri í sýslu, eða bæjarfélög verða af náttúruvöldum svo illa stödd, að þau megna ekki af eigin rammleik að forða mönnum og skepnum við harðrétti og felli“. Hér er því miðað við hallæri vegna náttúruafla, en það tel ég ekki vegna náttúruafla, þó að fiskigöngur bregðist, því að þær eru alltaf vafasamar. Það er því ekki hægt að færa þessa till. undir þessi l. Ég er því á móti þessari till., eins og ég er á móti frv. í heild, en ég er hér í minni hl. og verð að sætta mig við það, og mun láta afgreiðslu málsins afskiptalausa, og verður það hér að afgreiðast á ábyrgð þeirra manna, sem vilja afgreiða það þvert ofan í landslög. Þetta er sem sé ein af ástæðunum til þess, að ég er á móti till. á þskj. 118. Enn fremur er ég á móti þeim af því, að ég tel, að það mál eigi að leysa í sambandi við l. um aflatryggingasjóð, og má í því sambandi benda á, að í Bolungavík hefur í mörg ár starfað aflatryggingasjóður, og hefur verið veittur styrkur úr ríkissjóði til að hjálpa mönnum, sem þar hafa stundað útgerð. Tel ég heppilegra að taka slíkt mál upp sérstaklega en hnýta því aftan í frv. til bráðabirgðal. Og ég vil beina því til hv. þm., að hægt er að taka slíkt frv. upp sérstaklega. Þetta er ekki sagt af andúð gegn þessu frv., heldur meðfram af samúð með því. Þetta er önnur ástæðan til að ég gat ekki verið með brtt. - Hin er sú, að ríkisstj. tók lán að upphæð 2200000,00 kr. í sambandi við síldarútveginn á Siglufirði. Í sambandi við þessar ráðstafanir voru sett ákvæði um það, að ekki mætti hreyfa við þessu stofnfé. Nái þessi brtt. fram að ganga, er þetta þurrkað út. Nú er mér ekki kunnugt um, hvort komið hafa fram kröfur um aðstoð frá útgerðarmönnum á Vestfjörðum, en mér er ljóst, að ef þær kröfur koma fram, verður þeim sinnt ekki síður en kröfum Siglfirðinga, en ef þær hafa komið fram, væri æskilegt, að það yrði upplýst hér. Mér er ekki kunnugt um, hve mikið fé er til, það munu vera um 500 þús. kr. í síldveiðideild, en hve mikið er í þorskveiðideild, veit ég ekki. Um ástandið á Vestfjörðum skal ég ekki ræða að sinni. Afstaða manna er nokkuð skipt vegna þessa ástands, en ef það er úrbót, sem hv. þm. hélt fram, að hækka allt kaup, þá ætti að vera auðvelt fyrir Alþfl. að hækka kaupið úr 10 kr. í 110 kr., ef þetta er þá eina ráðið til bjargar á Vestfjörðum, og þá er óþarfi að eyða tíma Alþingis í umræður um þetta mál. Eftir að hv. þm. hafði gefið þessa yfirlýsingu, er síður ástæða til að taka orð hans alvarlega, þar sem hækkað kaup þýddi það, að útvegurinn gæti ekki borið það. Meðal annars á Arnarfirði var ekki hægt að borga sjómönnum kaup sitt, af því að það var svo hátt, að útgerðin bar það ekki, svo að að því kom í sumar, að grípa varð til annarra ráða, en nú hefur orðið að hætta, af því að fólkið vill hafa hærra kaup og minni vinnu, heldur en hafa lægra kaup og meiri vinnu. Ekkert samkomulag hefur orðið við fólkið um að lækka laun sín, og nú er að því komið, að atvinnan stöðvist, af því að fólkið vill hafa hærri laun á pappírnum en atvinnuvegirnir standa undir. Sama ástæðan er fyrir því, að togarinn á Ísafirði liggur bundinn. Ef hv. þm. vildi sýna vilja sinn í verkinu um að bæta lífskjör almennings á Vestfjörðum, ætti hann að stuðla að lausn togaradeilunnar. Hv. þm. sagðist taka frávísun nefndarinnar sem yfirlýsingu um, að hún vildi ekki láta rannsaka málið eða greiða það nokkuð. Ég verð að segja það, að þetta er einkennilegur málflutningur hjá hv. þm. Það er ekki farið fram á rannsókn, það er farið fram á styrk án rannsóknar, og þetta mál hefur ekki verið borið þannig fram, að það sé til þess að afla því vinsælda að viðhafa þennan málflutning, og ég vísa því frá, að n. sé á móti þessu máli. Þegar það verður borið rétt að, þá verður það tekið rétt fyrir í n. - Og að síðustu: Hv. þm. sagði, að það væri fjöldi manna, sem ekki hefði til daglegs brauðs. Ég vil benda honum á, að það er meðal annars í hans valdi að koma því til leiðar, að vinnutíminn sé lengdur, svo að menn fái meiri heildartekjur.



Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta mál. Það er eingöngu vegna þess, að hv. 4. þm. Reykv. (HG) bar fram til mín þá fsp., hvort ríkisstj. mundi efna til sjálfstæðrar rannsóknar út af þessu máli, ef till. væri felld eða henni vísað frá, að ég vil taka fram enn á ný, að ég álít, að þann hátt hefði átt að hafa á þessu máli, að þm., sem hlut eiga að máli, beittu sér fyrir því, að slík rannsókn væri hafin, sem öllum ber saman um að nauðsynleg sé. Ef málið er svo alvarlegt sem hér er haldið fram, þá hlýtur að vera vilji hjá öllum fulltrúum þessa landshluta, að málið verði tekið upp. Það er alger misskilningur hjá hv. 6. landsk., ef hann heldur, að fyrst þurfi að samþ. lagafrv. um, að slík rannsókn sé hafin. Það voru ekki nein brbl. gefin út um það, að rannsókn skyldi eiga sér stað út af harðindunum eða erfiðleikunum á Austurlandi. Þegar færð voru fyrir því nægileg rök við ríkisstj., að þar væri slíkt ástand, að rannsókn væri nauðsynleg, þá var efnt til þeirrar rannsóknar. Á sama veg skilst mér að ef fulltrúar þessa landshluta færa að því rök, að ástæða sé til rannsóknar, þá sé eðlilegt, að rannsókn verði látin fara fram. Um það get ég auðvitað ekki talað í nafni ríkisstj., heldur sjálfs mín. - Mér skilst, að það sé í raun og veru ósannað, að aflabrestur sé valdur að þeim örðugleikum, sem steðja nú að Vestfjörðum. Það getur verið, að þar sé of hátt kaup, að þar sé of lágt verð; það getur líka verið, eftir því sem hv. þm. sagði, að það sé tregða bankanna til þess að veita eðlileg lán, að þessi fyrirtæki, sem nú eiga bátana, séu orðin svo skuldug, að þau geti ekki haldið áfram sínum rekstri. Allt þetta getur komið til greina, ásamt ef til vill aflabresti nú fyrir Vestfjörðum. Hér er því um að ræða mál, sem er ákaflega margþætt og miklu flóknara en hv. 6. landsk. vill vera láta. Það er allt annars eðlis en votviðrin á Austurlandi og í nokkrum öðrum landshlutum í sumar, og það er auðséð, að hér þarf aðra meðferð, og ég hef bent á, hvaða meðferð á þessu máli sé eðlilegust, þ.e. að þm. þessa landshluta taki sig saman og snúi sér annaðhvort til ríkisstj. beint eða til Alþingis um það, að slík rannsókn sé hafin. Fyrr en rannsakað hefur verið, hverjar orsakirnar eru, þá er ljóst, að það er þýðingarlaust að vera að samþykkja fjárveitingu, vegna þess að enginn veit, til hvers fénu á að verja né heldur til hvers á að snúa sér, vegna þess að ef málið er svo einfalt, að það nægi einföld milliganga við banka eða lánsstofnanir, kann að vera, að það sé alveg óþarft að veita nokkurt fé. Ég vil ítreka það, að málið er a.m.k. ekki eins alvarlegt og hv. 6. landsk. lét í veðri vaka hérna um daginn, því að þá fullyrti hann, að það væri útilokað, að útgerð gæti átt sér stað að svo stöddu á Vestfjörðum, en nú játaði hann sjálfur, að útgerðin væri komin á stað frá nokkrum stöðum, án nokkurra sérstakra aðgerða, og mundu þessir bátar hafa aflað skaplega. Er þá ekki hugsanlegt, að úr þessu kunni að greiðast, ef togarinn fer á stað og lánsstofnanir sjá, að hér sé um sæmilegan afla að ræða, án þess að til sérstakra aðgerða þurfi að koma? Ég fullyrði hér ekki neitt, en tel það vera hugsanlegt. Hv. 6. landsk. varpaði þeirri spurningu til mín, hvort ríkisstj. hefði ekki verið kunnugt um þetta allt fyrir mánuði síðan vegna bréfs, sem henni hefði borizt. Nú er það vitað, að um aflabrest á haustvertíðinni fyrir Vestfjörðum gat ekki neitt bréf skrifað í september sagt neitt. Þá var óreynt á allt þetta, enda var bréfið um allt annað, þess efnis, að ef ekki yrðu gerðar sérstakar ráðstafanir í dýrtíðarmálunum, þá mundu verkalýðsfélögin þar vestra beita sér fyrir kauphækkunum. Þetta var aðalefni bréfsins. Og ég tek nú undir það með hv. þm. Barð. og tel, að hann hafi rétt fyrir sér í því, að ef vandinn er ekki annar en sá að leysa þetta með því, að verkalýðsfélögin hækki kaupið, þá geta þau gert það. Hv. þm. veit sannarlega, að það væri það heimskulegasta, sem þau gætu gert, því að sé erfitt fyrir, þá mundi slíkt magnast að mun, enda er það álit sérfræðinga Alþýðusambands Íslands, að einhliða kauphækkun sé engin lausn á málunum, því miður. Ég undirstrika því, að bréfið var fyrst og fremst um þetta efni, sem verkalýðsfélögin hafa algerlega í sinni hendi samkvæmt landslögum, en þau gera ekki slíkt, því að það yrði þeim sjálfum til skaða, en ekki til gagns.



Herra forseti. Það hefur verið sagt, að misskilningur væri versti skilningurinn. Allir gera sig seka um slíkt að einhverju leyti, en ég hafði haldið, að hv. 4. þm. Reykv. væri venjulegast saklaus af því, en hann hefur nú gert sig sekan í því og það svo mjög, að óafsakanlegt má telja, en það má vera, að lífsskoðanamunur valdi þessum misskilningi. Ég lít svo á, að það, sem nú bagi þjóðina mest, sé, að hún komst á að lifa á annarlegu fé, en ekki af kostum landsins sjálfs. Slíkt hefur skapað ranga verkaskiptingu og hinn óeðlilega fólksflutning, sem hér hefur átt sér stað. Of margt fólk vill lifa af launum, en of fáir við framleiðsluna, og þó er það spursmál, hvort of fáir eru við útgerðina, því að sjávarútvegurinn er of ótryggur til að skapa farsælt og stöðugt fjárhagslíf. En það eru allt of fáir við landbúnaðinn, og þjóðin þarf að leggja allt kapp á að nema landið, og aðalatriðið er, að fólkið flýi ekki frá landbúnaðinum. Og þeir, sem fjármálunum stjórna, verða að gera sér ljóst, að í því er fjárhagslegt öryggi þjóðarinnar fólgið. Ég sagði hér áður, að till. um hjálp til bænda væri ekki borin fram vegna þess, að bændur vantaði nú á líðandi stund brauð, en hún er samt sem áður réttmæt, því að það má ekki koma fyrir, að landbúnaðinn skorti brauð. Ef bændur þurfa að skera niður bústofn sinn og fara frá jörðum sínum, ef þá skortir brauð, þá hefur gerzt það hættulegasta, sem fyrir atvinnulíf okkar getur komið. Þarna þyrfti forsjón ríkisstj. að koma til, og hún gerði það. Mér skildist á hv. 6. landsk., að á Vestfjörðum skorti brauð, og hann sagði, að skjótra aðgerða væri þörf, ef ekki ætti illa að fara. En nú eru menn tryggðir gegn því að skorta brauð með því að snúa sér til framfærsluhéraðs síns, og ef það þrýtur; þá til ríkisstj. Í þessu fólst ekkert kuldalegt eða ljótt, þó að hv. þm. reyndi að túlka það svo. Það er ekki lengur litið á það sem neina hneisu, sem valdi álitsmissi, þó að menn þurfi að leita til sveitar. Hv. 6. landsk. sagði, að ég hugsaði meira um að bjarga sauðfé og kúm heldur en fólki, en þetta sýnir, að hv. þm. skyggnist ekki nógu djúpt í málið, þar eð hann sér ekki, hvar atvinnulíf okkar er öruggast. Auðvitað verður að bjarga fólki fyrst, en það verður að gera allt, sem hægt er, til að bjarga einnig sauðfé og kúm og þar með öruggasta atvinnuveginum. Slíkt er ekkert annað en sjálfsögð ráðdeild. Hv. 6. landsk. sagði að lokum, að aðalatriði till. sinnar væri, að rannsókn á atvinnuástandinu á Vestfjörðum færi fram, en það mætti fella niður fjárhæðina; aðalatriðið væri, að rannsókn færi fram, og þá væri sér fullnægt. En er honum þá ekki fullnægt með till. á þskj. 15 í Sþ.? Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa 5 manna nefnd til þess að kynna sér atvinnuástand og atvinnuhorfur í kaupstöðum og kauptúnum og gera svo fljótt sem unnt er rökstuddar tillögur um ráðstafanir til atvinnuaukningar, þar sem þess er talin þörf.“ Gera svo fljótt sem unnt er. Hv. flm. er sem sé búinn að ganga inn á þá leið, sem meiri hluti n. benti á, því að hann taldi, að aðalatriðið væri, að rannsókn færi fram, og það er einmitt slíkt, sem felst í till. á þskj. 15. Hv. 4. þm. Reykv. spurði, hvort fjhn. hefði hugsað sér að taka upp till. um rannsókn á atvinnuástandi. En ég vil spyrja: Telur hann ekki till. sína fullnægjandi í þeim efnum? Og því er verið að hnýta aftan við þetta frv. efni úr annarri till., sem annar flutningsmannanna stendur að og hinn væntanlega fylgir?