Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Brtt. þessar eru fluttar vegna breyt., sem gerðar voru á þessu frv. í Nd. Hv. 1. þm. Árn. flutti við 3. umr. málsins brtt., sem náðu fram að ganga þrátt fyrir mótmæli bæjarráðs gegn tveimur þeirra af þremur, en frv. er upphaflega samið af bæjarráði og var sent því til umsagnar. Brtt. mínar miða að því að færa frv. til fyrra horfs að því er varðar tvær af þeim breyt., sem gerðar voru, en láta hina þriðju standa. Brtt. hljóða svo: „Við 7. gr. 1. Aftan við 1. málsl. 1. mgr. bætist: nema samkomulag verði við Reykjavíkurbæ um aðra tilhögun. 2. Aftan við 2. málsl. 1. mgr. bætist: og eigandi að helmingi, þegar vatnið er fullvirkjað.“ Eins og þetta er nú, verður ríkið eigandi að virkjuninni að hálfu, þegar virkjun Sogsins er lokið. En eins og frv. var upphaflega og eins og brtt. mínar miða að, skal þetta ekki verða nema samkomulag náist um þetta. Með þessu eru ekki lögð of mikil völd í hendur bæjarins, en hins vegar mun engin ríkisstj. fallast á það, sem hún telur sig ekki hafa þingvilja fyrir. Eins og þetta er nú í frv., þarf að ónáða Alþ. með löggjöf, þar sem annars nægir vilji ríkisstj. Er því einungis um einfaldari aðferð að ræða. Frv., eins og ég vil hafa það, er í samræmi við núgildandi lög um virkjun Sogsins. Þegar Ljósafoss var virkjaður, hefði orðið að leita til Alþ., ef hliðstæð ákvæði hefðu þá verið í lögum, en þá gaf ríkisstj. leyfi sitt og hefur ekki, svo að mér sé kunnugt, sætt neinni gagnrýni fyrir. Ef ríkisvaldið telur sig á sínum tíma fært til að taka þetta að sér, þá synjar það umsókn bæjarráðs, en fari svo, að ríkinu komi betur, að Reykjavíkurbær haldi áfram að annast þessar framkvæmdir, þá er ástæðulaust, að til þess að það megi verða, þurfi sérstök lög. Ég held, að þegar menn athuga þetta, þá sjái menn, að það er að öllu réttara, sem brtt. mínar miða að. Ég tel málinu spillt, ef þær ná ekki fram að ganga, þótt það hafi ekki neina úrslitaþýðingu.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Eins og ég drap á við 2. umr., þá voru ýmis atriði, sem n. þótti ástæða til að athuga betur. Ég veit ekki, hvort hæstv. forseti gæti frestað málinu þar til síðar á fundinum og ég gæti kvatt saman nm. til að bera mig saman við þá.

Forseti (StgrA) : Ég mundi gjarnan vilja verða við því, og er þá bezt að taka það hlé nú, en það er bara, hvort hægt er að ákveða nokkurn tíma.

15 mínútur er nóg

. Þá er fundi frestað í 15 mínútur, þar til 20 mínútur yfir 2, en ég óska, að hv. þm. mæti þá aftur, því að það liggja fyrir tvö mál hér til afgreiðslu. [ Fundi frestað um stund.]

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Nefndin hefur komið saman og athugað einstök atriði frv. og brtt., að vísu voru ekki nema 3 nefndarmenn mættir. Nefndin hefur ekki viljað mæla með brtt. frá 4. landsk. og ekki heldur með brtt. frá 9. landsk. En samkomulag náðist um eftirtaldar brtt. Í fyrsta lagi brtt. við 16. gr. frv., að í stað 80% komi 75%. Þessi brtt. er flutt eftir ósk hæstv. fjmrh., og hefur meiri hl. nefndarinnar fallizt á að bera hana fram. Önnur breyt., sem nefndin leggur til, að gerð verði, er við 31. gr. Það er í rauninni ekki efnisbreyting, heldur aðeins formsatriði. Ástæðan fyrir breytingunni er sú, að það þykir óviðeigandi, að sveitarstjórn leggi fram lán til að byggja hús, sem hún er í rauninni eigandi að. - Loks leggur nefndin til, að aftan við frv. komi, að stjórn verði skipuð til ársloka 1949, þótti hentugra að miða við áramót. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta.

Guðmundur 1. Guðmundsson: Tilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er, að ég sendi nefndinni brtt. við 4. gr. frv., en um hana gat ekki orðið samkomulag. Eins og sjá má í 4. gr. frv., þá er gert ráð fyrir, að greiddir verði 2% vextir af lánum, sem eru til 42, 60 eða 75 ára. Þetta er mjög mikil breyting frá því, sem nú er, því að vextir, munu nú vera 4% til 42 ára. Það er því sjáanlegt, að mikið ósamræmi skapast milli þeirra, sem hafa fengið lán, og þeirra, sem nú fá lán með þessum kjörum. Á árinu 1942 var kostnaðarverð íbúðar, 4 herbergja, um 40 þús. kr. 1943 voru reist 7 hús, alls 28 íbúðir, þá var kostnaðarverð íbúðar 60 þús. kr. Nú verða íbúðir dýrari, en afborganir lægri. Það er ósamræmi, sem ekki er sanngjarnt. Ég hef borið fram till. um að láta þessi ákvæði ná til 1. jan 1943. Og er ætlunin með því að jafna þann mismun, sem skapazt hefur, og vænti ég, að deildin geti fallizt á það.



Við 2. umr. tók ég aftur brtt. á þskj. 679, sem ég leyfi mér að taka nú upp aftur. Nefndin hefur ekki getað fallizt á brtt. mína við 4. gr., um að sett séu sérákvæði, að í Rvík megi tvö byggingarfélög verkamanna starfa. Ég rökstuddi þessa till. mína með því, að hér væri mun fjölmennara en annars staðar og sérdeilis að hér væru tvö byggingarfélög starfandi, og það félag, sem hér hefði rutt braut í byggingarmálum, mundi útilokað, ef till. yrði ekki samþ. Meðnm. mínir hafa ekki viljað samþ. þessa breyt., en ég mun samt leggja hana fram. Önnur brtt. mín er við 6. gr. frv., um skipun stjórnar byggingarfélagsins. Slíka breytingu tel ég mjög til bóta og get ekki skilið, að hún hafi neina hættu í för með sér fyrir ríkisvaldið, því að það eru sameiginlegir hagsmunir, að fyrirkomulagið sé svo hagkvæmt sem kostur er á. Ég tel þetta eðlilegra og flyt því þessa brtt. Loks hef ég flutt brtt. við 38. gr., þess efnis, að í stað viðskiptaráðs skuli nýbyggingarráð hafa ráðstöfunarvald um byggingarefni. Ég tel það eðlilegra, þar sem nýbyggingarráð hefur eftirlit með byggingum, að þetta vald sé í höndum þess, meðan slíkra ráðstafana er þörf. Þó að viðskiptaráð hafi með innflutninginn að gera, þá hefur það ekki eins góð skilyrði og nýbyggingarráð til að fylgjast með þörfum manna. Ef úthlutunin ætti að vera í höndum viðskiptaráðs, hefði það mjög aukna vinnu í för með sér, en það hefur nú nóg að starfa og er vart á bætandi. Ég mun svo eigi fjölyrða meir um þetta, en láta þessar tillögur ganga undir atkvæði.



Ég hef löngun til að vera með, að heimilað yrði, að fleiri en eitt byggingarfélag yrði á sama stað. En ég hef nú fallið frá því og treysti mér ekki til að vera með till. hv. 4. landsk. Heldur mundi ég leggja upp úr því, að frjáls samtök, sem spryttu upp, nytu þeirra hlunninda, sem lögin ákveða. Ég tel till. hv. þm. sneiða fram hjá meginkjarna málsins og gera sáralitla bót. Hún gerir þetta ekkert frjálsara en nú er. Hér í Rvík hefur reynslan orðið sú, að félagsskapur, sem unnið hefur að þessu, hefur lagt sig fram við að rækja skyldur sínar vel, og hefur hann verið vinsæll, og mega menn vel við una. Við þetta bætist nú, að með þessum lögum eru félaginu veitt ýmis aukin réttindi frá því, sem nú er. Ég tel það ekki illa farið, meðan verið er að sjá, hverja raun þetta gefur, að láta þau félög, sem reynslu hafa, njóta forréttinda. Verkamannasamvinnubyggingafélög voru stríðsfyrirbrigði til að lina áhrifin af verðbólgu og hjálpa þeim, sem verst voru settir. Ég tel óhjákvæmilegt, að fylgzt verði með, að vel sé á þessu máli haldið, og yfirlit væri mjög miklu erfiðara, ef félögin væru fleiri en eitt á sama stað: Ég held því eins og nú er ástatt, að rétt sé að hafa ekki nema eitt félag á hverjum stað. Ég mun áskilja mér rétt til að halda mér við þá skoðun, að félögin eigi að vera fleiri en eitt, en eins og nú er ástatt, að hafa þau eigi fleiri en eitt á hverjum stað, svo að betra sé um eftirlit. Ég tel rétt og óhjákvæmilegt, að formaður verði kosinn af ríkisstjórninni. Varðandi tillöguna um, að nýbyggingarráð skuli hafa með þetta að gera, en ekki viðskiptaráð, vil ég benda á það, að nýbyggingarráð ei nú hlaðið störfum, og held ég, að ekki sé leggjandi á það meira í bili. Breytingartillögum nefndarinnar er ég meðmæltur, tel ég þær vera til bóta. Sama get ég sagt um till. hv. 2. varaforseta, 9. landsk., og mun ég greiða henni atkv., ef hér er um heimild að ræða.



Ég treysti mér ekki til að greiða atkv. um skrifl. brtt., sem kemur á síðustu stundu.



Ég sé ekki, að þessi till. geti bætt úr húsnæðisvandræðunum. Ég tel það auk þess óverjandi að setja þetta inn í frv. á síðasta stigi málsins og segi því nei. Brtt. 679,3 felld með 10:3 atkv. - 764,1 samþ. með 11:2 atkv. - 764,2 samþ. með 9 shlj. atkv. - 731 felld með 9:4 atkv. - 764,3 samþ. með 12 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 9 shlj. atkv. og afgr. til Nd.



Í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. láti undirbúa frv. fyrir næsta þing um frí handa a. m. k. öllum kennurum og öllum embættismönnum ríkisins eftir ákveðnum reglum, þar sem samræmi verður á milli, segi ég nei.



Í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. láti fullgera undirbúning að þeim kafla launal., sem heyrir til skyldum og fríðindum embættismanna, og þar sem þetta mál heyrir til þeim l. og ekki sérstökum l., segi ég nei. Brtt. 691,4 felld með 9:6 atkv. - 743 samþ. með 10:2 atkv. - 690,1, svo breytt, samþ. með 13 shlj. atkv. - 690,2 felld með 8:4 atkv. - 691,5 felld með 8:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JJ, PHerm, ÞÞ, GJ, IngP. nei: ÁS, MJ, PM, BrB, EE, GÍG, HG, StgrA. BSt greiddi ekki atkv. 3 þm. (LJóh, BBen, HermJ) fjarstaddir. Brtt. 695,6 felld með 8:4 atkv. - 695,7.a felld með 9:5 atkv. - 695,7.b felld með 8:5 atkv. - 695,7.c felld með 10:1 atkv. - 695,8 felld með 9:4 atkv. - 695,9 felld með 8:2 atkv. - 718 felld með 7:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EE, GJ, GÍG, JJ, PHerm. nei: BrB, IngP, ÁS, MJ, ÞÞ, BSt, StgrA. HG greiddi ekki atkv. 4 þm. (BBen, HermJ, LJóh, PM) fjarstaddir. Brtt. 695,10.a felld með 8:1 atkv. - 695,10.b felld með 8:1 atkv. - 695.11 felld með 6:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GJ, IngP, JJ, PHerm, ÞÞ, BSt. nei: BrB, GÍG, HG, ÁS, MJ, StgrA. EE greiddi ekki atkv. 4 þm. (HermJ, LJóh, PM, BBen) fjarstaddir. Frv., svo breytt, samþ. með 10 shlj. atkv. og endursent Nd.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) : Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, var afgr. til 3. umr. að mestu leyti án ágreinings. Við 3. umr. málsins flutti hv. 1. þm. Eyf. brtt., sem n. þótti rétt að athuga og varð hún sammála um að leita álits Rafmagnseftirlits ríkisins. Álit þess hefur nú nýlega borizt, en þar er ekki tekin afstaða til ágreinings, sem var milli hv. 1. þm. Eyf. og annarra nm. Meiri hl. n. treystir sér ekki til að fullyrða, hvað er réttast í þessu máli, og viljum við ekki taka á okkur þá ábyrgð að leggja til, að málið verði afgr. á þessu þingi án þess að fullnaðarrannsókn fari fram. Við viljum því leyfa okkur að flytja svohljóðandi rökst. dagskrá: „Efri deild telur, að nauðsyn sé á, að sett verði lagafyrirmæli um eftirlit með jarðborunum og til tryggingar því, að virkjun jarðhita verði eigi skemmd að ófyrirsynju með síðari mannvirkjum, og skorar þess vegna á ríkisstjórnina að semja, í samráði við sérfræðinga, frv. til l. um notkun jarðhita, bar sem fullnægjandi ákvæði verði um þessi efni, og tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá í trausti þess, að ríkisstjórnin leggi frv. þetta fyrir næsta Alþingi.“ Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. En ég legg á það ríka áherzlu, að hæstv. ríkisstj. bregðist vel við þessu máli og sjái um, að verkfræðileg athugun fari fram. Vil ég biðja hæstv. forseta að vekja athygli hæstv. ríkisstj. á þessu, þar sem enginn ráðh. er viðstaddur.

Forseti (StgrA): Borizt hefur rökst. dagskrá frá meiri hl. allshn., sem hv. 6. þm. Reykv. hefur nú lesið. Liggur þessi dagskrártill, þá einnig fyrir til umr.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) : Í sambandi við þessa rökst. dagskrá vil ég spyrja hæstv. forseta, hverjir séu afgreiðsluhættir frá skrifstofu Alþ., hvort þær rökst. dagskrár, sem fela í sér áskoranir til stj. um sérstaka meðferð á málinu, séu ekki afgr. á sama hátt og þál. til ríkisstj., eða hvort þær séu látnar bíða og ekki birtar fyrr en í þingtíðindunum, því að þá er ekki að vita, að stj. verði kunnugt um þetta fyrr en eftir nokkur ár. Þetta hefur mikla þýðingu, og vil ég óska eftir upplýsingum um það.

Forseti (StgrA) : Í tilefni af þessu get ég upplýst, að slíkar till. eru afgr. frá skrifstofunni með bréfi til ríkisstj. og þskj. sent með.