Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[15:03] Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til samgrh. vegna þál. um endurskoðun slysabóta sjómanna samkvæmt siglingalögum sem samþykkt var á 117. löggjafarþingi 1993, en í þeirri þál. segir svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að skipa nefnd til þess að endurskoða ákvæði siglingalaga, nr. 34/1985, um bótarétt sjómanna á íslenskum skipum vegna líf- eða líkamstjóns. Í nefndinni skulu m.a. eiga sæti fulltrúar sjómanna og útgerðarmanna, rannsóknarnefndar sjóslysa, Sambands íslenskra tryggingafélaga og Siglingamálastofnunar.`` Tilefni þessa, virðulegi forseti, var m.a. það að siglingalögin eru ekki aðgengilegri en það að ef sjómenn slasast við það að bjarga félögum sínum sem hafa fallið fyrir borð, þ.e. kasta sér í sjóinn á eftir félaga sínum og slasast við það, þá er ekki gert ráð fyrir því í siglingalögum að þeir eigi rétt til bóta. Af þeim sökum og vegna þess að upphæðir tryggingabóta siglingalaganna eru orðnar það lágar að full ástæða er til þess að skoða þær beini ég þeirri fyrirspurn til samgrh. hvað líði endurskoðun þessara ákvæða siglingalaga og hvort ekki sé þegar hafin vinna hvað þetta varðar.

[15:05] Herra forseti. Ég veit ekki betur en sú nefnd sem hefur um þessi mál að segja og er að athuga þessi mál vinni vel að verkefninu. Í samgrn. er hafin vinna að því að athuga sérstaklega í samvinnu við Slysavarnafélag Íslands og aðra sem vinna að björgunarstörfum og slysavarnastörfum, hin frjálsu félög sem vinna að slíku, hvernig staðið skuli að leit á sjó og landi, reyna að samræma reglur. Jafnframt er verið að fara yfir þau ákvæði sem lúta að slysatryggingum og milliríkjasamningum sem lúta að því hvernig hægt sé að auka öryggi á hafinu. Þessi mál öll í heild sinni eru í endurskoðun nú og samvinna er hafin milli ráðuneytisins og aðila utan ráðuneytisins um það hvernig best sé að standa að málum. Mér er kært að nota þetta tilefni, fyrirspurn hv. þm., til þess að ýta á eftir þessu máli og reyna að tryggja það að niðurstaða geti legið fyrir strax í upphafi næsta árs, í janúar eða febrúarmánuði.

[15:07] Virðulegi forseti. Þann 29. nóv. sl. afhenti ríkisstjórnin aðilum vinnumarkaðarins yfirlýsingu vegna þeirra viðræðna sem þá höfðu farið fram undangengna daga um launamál í launanefnd. Í þeirri yfirlýsingu segir m.a. svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Aðilar vinnumarkaðarins hafa lýst áhyggjum sínum vegna mögulegra áhrifa búvöruverðs á almenna verðlagsþróun á næsta ári. Hafa þeir einkum nefnt breytingar á verðlagi grænmetis og afurðum svína og alifugla. Ríkisstjórnin mun í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og fulltrúa framleiðenda kanna ábendingar ASÍ og VSÍ og leita leiða til að koma í veg fyrir að verðlagsbreytingar á áðurnefndum afurðum raski verðlagsforsendum kjarasamninga.`` Það er ljóst að hér er verið að vísa m.a. til minnisblaðs sem aðilar vinnumarkaðarins hafa lagt fram um þessi mál sem m.a. kveður á um verulegar breytingar, í fyrsta lagi á magntollum vegna landbúnaðarafurða, þ.e. allt að helmingslækkun strax á magntollum. Enn fremur er gert ráð fyrir því í þessu minnisblaði að svína-, alifugla- og eggjaframleiðsla falli undir samkeppnislög. Þess vegna er ljóst að hér er verið að tala um býsna stóra hluti. Það liggur fyrir samkvæmt yfirlýsingum talsmanna m.a. Alþýðusambands Íslands, t.d. Gylfa Arnbjörnssonar, hagfræðings Alþýðusambandsins, í Morgunblaðinu að það er mjög byggt á því að verðlagsforsendur kjarasamningsins standist að þetta muni ganga eftir. Þess vegna hef ég áhuga á því að spyrja hæstv. landbrh. hvað þarna búi að baki, hvaða hugmyndir hæstv. ráðherra hafi um það að breyta þannig málum að það megi takast að halda verðlagsþróuninni innan þeirra marka sem að er stefnt, eða um 2,4% verðbólgu á næsta ári. Hér erum við að tala um einn af hornsteinum þess að hægt sé að tryggja frið á vinnumarkaði og lágt verðbólgustig og þess vegna er mjög mikilvægt að hæstv. landbrh. svari því nú með hvaða hætti hann muni vinna að því að tryggja þessa nauðsynlegu forsendu þess að friður megi haldast á vinnumarkaði.

[15:09] Virðulegur forseti. Út af þessari fyrirspurn er rétt að það komi fram að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er fyrst og fremst sagt að ríkisstjórnin sé reiðubúin ásamt aðilum vinnumarkaðarins og framleiðendum að kanna hvað búi á bak við, kanna þessar ábendingar aðila vinnumarkaðarins og leita leiða til þess að koma í veg fyrir að verðlag á búvörum hafi meiri áhrif á verðlagsþróun í landinu en eðlilegt getur talist og meira en í samræmi við það sem gerist við aðrar vörur og aðra verðlagsþróun. Ég hef marglýst því yfir að ég tel að það sé ekkert sem hafi bent til þess, en það var mikið í umræðunni sérstaklega í sumar og haust, að GATT-samkomulagið svokallaða hafi haft áhrif á verðlag á grænmeti svo eitt dæmi sé nefnt sem þá var í umræðu, enda er það ekki sérstaklega nefnt í þessari yfirlýsingu. Og hvað svo sem þetta ákvæði yfirlýsingarinnar kann að byggja á um það sem hv. fyrirspyrjandi nefndi, um álitsgerð frá Vinnuveitendasambandinu um verðlagsþróun, þá eru engin einstök efnisatriði tekin inn í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar heldur aðeins yfirlýsing um að setjast niður og ræða málið og leita leiða til þess að verðlag fari ekki úr böndunum. Þetta finnst mér eðlileg og sjálfsögð yfirlýsing. Ég er tilbúinn til að taka þátt í henni en ég á von á því að á næsta ríkisstjórnarfundi, sem væntanlega verður á morgun, verði rætt um áframhaldandi vinnubrögð, þ.e. hvernig staðið verður að málinu og hversu mikið það verður að frumkvæði landbrh. eða landbrn. eða hvort það verður almennt í samræmi við yfirlýsinguna á verksviði forsrn. Það skiptir reyndar ekki öllu máli, heldur mun landbrn. að sjálfsögðu vera tilbúið til að taka þátt í þeirri umræðu. Að lokum vil ég taka fram að verðlagsforsendur hafa í raun staðist þannig að það er ekki gerð athugasemd við það eins og allir vita í sambandi við kjarasamningaviðræðurnar í seinustu viku. Það var ekki forsenda til uppsagna samninga vegna þess að verðlagsforsendur hefðu ekki staðist. Þær eru innan þeirra marka sem áskilið var.

[15:12] Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svörin. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði að gagnstætt því sem margir héldu fram, þá stóðust þessar verðlagsforsendur samninganna. Engu að síður er það svo að þegar maður skoðar þau viðbrögð sem hafa komið fram eftir að þessi yfirlýsing hæstv. ríkisstjórnar leit dagsins ljós, þá er það ljóst að viðsemjendurnir, a.m.k. fulltrúi Alþýðusambands Íslands, lítur þannig á að frá því sé gengið að það verði gripið til ákveðinna aðgerða til þess að breyta þessum hlutum. Ég minni á að í viðtali við hagfræðing Alþýðusambands Íslands, Gylfa Arnbjörnsson, í Morgunblaðinu sl. laugardag segir hann, með leyfi virðulegs forseta: ,,Miðað væri við að þær breytingar, sem gerðar yrðu á verði grænmetis og afurðum svína og alifugla, vægju upp þau verðlagsáhrif sem yrðu af hækkun desemberuppbótar og 0,5% hækkun á tryggingagjaldi.`` Og síðan segir hann: ,,Desemberuppbótin mundi þess vegna að öllu leyti fara í vasa launþega og leiða til raunhækkunar á kaupmætti.`` Það er því út af fyrir sig rétt sem hæstv. landbrh. sagði. Yfirlýsingin felur það fyrst og fremst í sér að menn taki upp þessar viðræður. Engu að síður er það svo að það er túlkun a.m.k. þessa talsmanns Alþýðusambands Íslands að þetta sé meira en viljayfirlýsing um einhverjar óljósar viðræður. Þetta er viljayfirlýsing um það að ganga til ákveðinna verka, til ákveðinna breytinga á mikilvægum hlutum.

[15:13] Hæstv. forseti. Ég sat að vísu ekki þá fundi sem fulltrúar ríkisstjórnarinnar sátu með aðilum vinnumarkaðarins og veit því ekki hvað þar hefur komið fram í viðræðum manna, en það er ekkert sem kemur fram í þessari yfirlýsingu sem bendir til þess að einhver einn þáttur skuli sérstaklega skoðaður umfram annan eins og t.d. spurningar um magntolla vegna GATT-samningsins. Það er út af fyrir sig ekkert talað um það. Ég býst við að það geti verið eitt af því sem gæti komið til umræðu án þess að gefa nokkrar yfirlýsingar um það eða fyrirheit um það á þessu stigi. Ég vil líka greina frá því að vegna einmitt þessarar yfirlýsingar og umræðu um verðlagsmál, þá bað ég verðlagsnefndir landbúnaðarins að hinkra við með verðákvarðanir sem gætu leitt til hugsanlegra hækkana um þessi nýliðnu mánaðamót. Ég beindi því til þeirra aðila fyrir mánaðamótin, þ.e. 30. nóv. Ég vona a.m.k. að það sé innlegg í umræðuna til að halda verðlagi niðri á þeim þáttum, t.d. á mjólk og kjöti. Ég minni síðan á að það eru engin verðákvörðunarákvæði til varðandi grænmeti. Það eru engin slík ákvæði eða neitt í lögum sem kveður á um verðákvörðun þar. Þar ræður þessi svokallaði frjálsi markaður sem fyrir sumum er heilagur og ætti líklega að fá að ráða ríkjum þar.

[15:15] Virðulegi forseti. Út af fyrir sig er tilefni til þess að fagna því inngripi hæstv. landbrh. að beina þeim tilmælum til þeirra sem með þau mál fara að hinkra við með verðbreytingar varðandi landbúnaðarafurðirnar, en ég minni enn og aftur á að það virðist vera til skilningur a.m.k. þessa tiltekna talsmanns Alþýðusambands Íslands að þetta hangi ansi mikið á þessari spýtu, að það verði tryggt að verðlagsforsendur kjarasamninga haldi. A.m.k. er það mjög mikilvægt að það komi fram að það sé ásetningurinn að svo verði og að með þessum ráðum eða einhverjum öðrum verði það tryggt að verðlagsforsendur kjarasamninga haldi til þess að hægt sé að hafa varanlegan frið á vinnumarkaðnum út samningstímabilið.

[15:16] Hæstv. forseti. Það þarf ekki miklu við að bæta. Aðeins undirstrika það að að sjálfsögðu eru stjórnvöld viljug til þess að leita allra leiða til þess að verðlagsforsendur haldist. Ég held að ég hafi, og það megi fletta því upp, í einhverjum fjölmiðli lýst því yfir fyrir nokkru síðan --- og það var fyrir yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar --- þegar í fjölmiðlum var mikið rætt um verð á eggjum og eitthvað fleira að að sjálfsögðu væri landbrh. tilbúinn til að taka þátt í umræðum um það að gera það sem í hans valdi stæði til þess að halda niðri verðlagi, en það yrði auðvitað að fara í lögum og að samningum og að þeir sem um það þyrftu að fjalla væru m.a. fulltrúar framleiðenda eða þeir hagsmunaaðilar. Það eru fleiri sem koma að málinu heldur en bara ASÍ eða VSÍ. Það eru ásamt stjórnvöldum þeir aðilar sem landbrn. er að vinna fyrir, þ.e. framleiðendurnir.

[15:17] Herra forseti. Í fréttum á Stöð 2 um helgina var skýrt frá starfskjörum í ótilteknu sendiráði Íslands erlendis. Meðal þeirra upplýsinga sem þar komu fram var að sendiherrann hefði um 660 þús. kr. á mánuði, ritari í sendiráðinu hefði um 275 þús. kr. á mánuði. Það væru greidd skólagjöld barna og ýmislegt fleira. Mestallar þessar upphæðir voru skattfrjálsar. 415 af 660 þús. sendiherrans og 138, eða heldur lægra, af 275 þús. kr. ritarans. Þetta gefur tilefni til að spyrja fjmrh. í fyrsta lagi: Eru þetta réttar upplýsingar? Í öðru lagi: Þykja fjmrh. þetta eðlileg launakjör? Í þriðja lagi: Eru fyrirhugaðar breytingar á þessu og hafa komið fram slíkar breytingartillögur innan ríkisstjórnarinnar á síðustu árum? Í fjórða lagi: Eru þessar launagreiðslur á vegum fjmrn.? Ég minnist þess ekki að hafa séð sendiráðsstarfsfólk á þeim lista sem hér var sem frægastur fyrir nokkrum vikum um 200 launahæstu menn í þjónustu ríkisins.

[15:18] Virðulegi forseti. Ég verð að gera þá játningu strax að ég er ekki viss um að ég geti svarað þessari fyrirspurn hér og nú. Ég er ekki heldur viss um að henni sé beint til rétts aðila. Ég sá ekki þessa umræddu frétt og get ekki svarað því hvort upplýsingarnar séu réttar. Ég get þaðan af síður dæmt um það hvort hér sé um eðlileg launakjör að ræða, enda hugsa sé að það sé nokkuð afstætt. Ég minnist þess þó, af því að það er spurt um breytingar, að fyrir einu eða tveimur árum síðan var gerð tilraun til þess af hálfu fjmrn. að gera breytingar á skattalögum þess efnis að nánast allar greiðslur til sendiherra og sendiráðsstarfsmanna yrðu skattskyldar, en frá því var horfið, að mig minnir fyrst og fremst vegna þess að talið er að að stórum hluta sé um að ræða kostnaðargreiðslur sem séu sambærilegar kostnaðargreiðslum sem falla á sendiráðsstarfsmenn sendiráða annarra landa. Loks hygg ég, og það byggir líka á minni frekar en öðru, að frá fjmrn. renni þessar greiðslur í einn sjóð sem heyri undir utanrrn. og úr honum sé deilt á þess vegum. Það eina sem ég vil segja að lokum er það að ég bið menn um að hafa fyrirvara á því hvað teljist laun og hvað kostnaður í þessum efnum. Að öðru leyti verð ég að óska eftir því við hv. fyrirspyrjanda að hann, til þess að fá fyllri upplýsingar, leggi fram formlega fyrirspurn í þinginu og þá er án efa hægt að greiða betur úr hans máli og hans fyrirspurn heldur en mér tekst að gera hér og nú.

[15:20] Herra forseti. Nú er ég ekki að krefjast þess eða aðrir hér að ráðherra hafi upplýsingar á takteinum. Mér kemur hins vegar á óvart að hæstv. fjmrh. skuli svara þessu svo að hann vísar í raun og veru frá sér ábyrgð yfir á utanrrh. En ég tel vel koma til greina þó að mín viðvera verði stutt að sinni að koma þessu máli í skriflega fyrirspurn þannig að úr því verði greitt fyrir alþingismenn alla og þjóðina.

[15:21] Herra forseti. Hinn 31. okt. sl. féll dómur í héraðsdómi Reykjavíkur í máli Guðjóns Andréssonar gegn dómsmrh. og fjmrh. Dómsmrh. sagði Guðjóni upp störfum sem forstöðumanni Ökuprófa um stundarsakir í maí 1995 án undangenginnar áminningar. Guðjón höfðaði mál vegna þessa rúmum tveimur árum síðar og niðurstaða héraðsdóms varð sú að í þeim tveimur atvikum, sem ollu uppsögninni, tveimur ökuprófum af um 10 þúsund sem Guðjón stjórnaði á þessum ferli sínum, þætti stefnandi verða að njóta þess vafa að um gáleysi hafi verið að ræða. Atvikin þóttu ekki það stórvægileg að þau mundu ein og sér hafa réttarverkanir samkvæmt 68. gr. hegningarlaga og 3. mgr. 7. gr. laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, sem er um uppsögn án áminningar, ætti heldur ekki við hér. Möguleiki hefði hins vegar verið á að segja Guðjóni upp samkvæmt 2. mgr. þar sem segir að veita skuli áminningu og gefa manni kost á að bæta ráð sinn áður en honum er veitt lausn um stundasakir. Í dóminum segir líka að brotið hafi verið á Guðjóni með því að neita honum um rétt til að tala máli sínu og með því að afgreiðsla málsins hafi tekið allt of langan tíma. Guðjóni voru í héraðsdómi dæmdar 300 þús. kr. bætur fyrir vikið og liggur því fyrir að dómsmrh. hefur verið dæmdur vegna sinnar embættisfærslu. Það mál er þeim mun alvarlegra vegna þess að í umræðu í samfélaginu á sínum tíma þótti þessi uppsögn hafa skýra, pólitíska undirtóna. Guðjón var á sínum tíma settur af Óla Þ. Guðbjartssyni, fyrrv. ráðherra Borgaraflokks, og ráðherrar Sjálfstfl. sem við tóku þóttu fara nokkuð mikinn gegn þeim fyrrv. flokksbræðrum sínum. Spurningarnar til hæstv. forsrh. eru því þessar: Hvaða skoðun hefur hæstv. forsrh. á þessari embættisfærslu dómsmrh. síns? Hver er staða hæstv. dómsmrh. í ríkisstjórninni eftir slíkan dóm? Og hyggst forsrh. beita sér fyrir því að þessu máli verði áfrýjað til Hæstaréttar?

[15:23] Herra forseti. Það er ekki í mínum verkahring að fjalla um það hvort máli þessu verður áfrýjað til Hæstaréttar eða ekki. Staða dómsmrh. í ríkisstjórninni breytist ekki af ástæðum þessa dóms. Hitt er rétt að þegar málið kom upp í upphafi, þá kom sá maður sem nefndur var af hv. fyrirspyrjanda á minn fund og sýndi mér gögn um mál sitt og ég lét hæstv. dómsmrh. vita að mér þættu sakir litlar hjá viðkomandi manni. Þau afskipti eru kunn. Það var skýrt frá þeim í réttarhaldinu eftir því sem ég best veit. Það eru öll mín afskipti af málinu. En það hefur komið fyrir áður að deilt hafi verið milli einstaklinga og einstakra ráðherra um uppsagnir og komið bætur þar fyrir og það hefur aldrei varðað neinu um stöðu viðkomandi ráðherra í ríkisstjórninni.

[15:25] Herra forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. samgrh. Það hefur komið fram ítrekað að ástand Reykjavíkurflugvallar er mjög slæmt og að mati ýmissa sérfræðinga á hættumörkum. Flugmenn sem þurfa að lenda á vellinum veigra sér margir hverjir við að lenda þar. Viðhald á flugbrautum og flugvellinum í Reykjavík hefur ekki verið sinnt sem skyldi. Í framkvæmdaáætlun flugmálanefndar frá 1986 var gert ráð fyrir að endurnýja slitlag á flugbrautum auk þess að reisa þar nýja flugstöð. Það varð ekkert úr þeim framkvæmdum. Í skýrslu frá árinu í ár frá Flugmálastjórn kemur fram að um 70 þúsund fermetra vantar á að flugvöllurinn uppfylli skilyrði um breidd brauta, axlir og endaöryggissvæði, halli sé ófullnægjandi fyrir afvötnun, sléttleiki alls ófullnægjandi, merkingum áfátt og ljósabúnaður sé rangt staðsettur, malbik í slæmu ástandi og steypa á vellinum víða mikið brotin. Samkvæmt flugmálaáætlun 1994--1999 er áætlað að gera endurbætur á Reykjavíkurflugvelli 1997. Ég spyr því hæstv. samgrh.: Hvað ætlar hann að gera varðandi ástand Reykjavíkurflugvallar og telur hann stætt á að bíða með framkvæmdir til 1997 eins og gert er ráð fyrir í flugmálaáætlun?

[15:27] Herra forseti. Ég hygg að það hafi tekið töluverðan tíma fyrir hv. þm. að koma öllum þessum lýsingarorðum saman sem voru í hennar stuttu fyrirspurn og er aðdáunarvert raunar hvað hv. þm. er leikin í þeim efnum. Um Reykjavíkurflugvöll er það annars að segja að hann dugir fyrir innanlandsflugið. Það er alveg laukrétt hjá hv. þm., og ég man ekki betur en þetta mál hafi komið upp á þinginu fyrr á þessum vetri, að það fer að verða brýnt að endurbæta flugvöllinn. Á hinn bóginn hefur komið upp sú skoðun, m.a. hjá forseta borgarstjórnar, að það sé rétt að leggja Reykjavíkurflugvöll niður og hafa borgaryfirvöld verið með óljósar ræður í því sambandi þannig að ég hef haft samband við borgarstjóra um það. Við munum hittast og ræða sérstaklega um samgöngumálin hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég hygg að það mætti vel una því ef tækist að ráðast strax í endurbætur á Reykjavíkurflugvelli eftir tvö ár. Ég er ekki viss um að það takist, en ég hygg að hitt sé rétt hjá hv. þm. að við verðum að fara að huga að því hvernig og hvenær við getum hafist handa um endurbætur á flugvellinum. Ég hygg að það sé enginn háski á ferðum. Ég hef ekki heyrt um það frá þeim mönnum sem öryggis gæta en áminning í þessum efnum er holl.

[15:28] Herra forseti. Mér finnst ástæðulaust af hæstv. ráðherra að víkja sér undan þeirri ábyrgð sem hann ber varðandi ástand Reykjavíkurflugvallar með því að vera að vísa í vangaveltur borgarfulltrúa. Ég tel að þetta sé mjög alvarlegt ástand, og það gera fleiri, hvernig málum Reykjavíkurflugvallar er komið og tel mjög mikilvægt að gripið verði til aðgerða fljótt, enda var talið 1986 að það væri mjög brýnt. Þannig að ég tek undir að það þarf að taka á þessum málum. Ég tel að ástandið sé þannig á vellinum að það sé á hættumörkum og full ástæða til fyrir hæstv. samgrh. að taka fljótt á málum.

[15:29] Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er nauðsynlegt að lýsa því yfir, en ef það kemur í ljós að flugvöllurinn er á hættumörkum, þá verða að sjálfsögðu gerðar ráðstafanir til þess að loka honum.