Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp vegna þess að hér var í ræðustól fyrir nokkru hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson sem ég mundi halda fram að væri sá eini, eða einn af fáum a.m.k., í meiri hlutanum núverandi sem gæti flokkast undir að vera pólitískur afreksmaður á þeim vikum og missirum sem nú ganga yfir. Hann náði stórkostlegu samkomulagi í umhverfisnefnd sem er það síðasta gleðilega sem gerðist í þinginu, mjög gott samkomulag og af hverju náðist það? Jú, vegna þess að menn voru fúsir til að tala saman og það er reynsla mín að hægt sé að leysa öll mál ef menn eru tilbúnir til þess að ræða saman. Í morgun var einmitt sett fram tilboð um það af hálfu okkar þingflokksformanna í minni hluta að menn mundu komast að samkomulagi og var ákveðið tilboð lagt fram í þeim efnum. Það sem ég skil ekki er hvers vegna við tölum ekki á þeim nótum. Af hverju náum við ekki samkomulagi um það hvernig við ljúkum þingstörfum í 

Virðulegi forseti. Það er einkum tvennt sem mig langar að ræða, annars vegar að hæstv. forseti svaraði því ekki áðan sem til hans var beint varðandi það hvort nýtt mál yrði tekið á dagskrá hér í nótt. Hvort sem við fundum til 2 eða 4, það er ekki heila málið, væri gott að vita það. Ég tek undir með formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að það er afar óheppilegt að ætla að fara að mæla fyrir nýju máli undir morgun. Það er mjög æskilegt að vita það ef umræða um skýrsluna klárast hvort forseti mun láta gott heita eða hvað. Varðandi það sem hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson sagði áðan þá man ég að þeir áttu samtal hér, hann og hv. þm. Pétur H. Blöndal, í Icesave-umræðunni. Þeir töluðu hvor við annan held ég til hálfsex eða álíka um morguninn. Það var kannski ekki mjög efnisleg umræða í sjálfu sér en það er annað mál. Það skiptir máli að vita hvort umræðan á að standa fram eftir, 

Hæstv. forseti. Ég kem hingað aftur til að ræða um fundarstjórn hæstv. forseta vegna þess að búið er að skipta um forseta í stólnum. Ég vakti athygli á því að ágætt væri að fá að vita - hann þekkir mína hagi - hvort ég á að fara að panta gistingu á höfuðborgarsvæðinu og vera hér fram til morguns. Í sjálfu sér er ekkert sem hindrar það, ég er alveg tilbúinn í það en ágætt væri að fá að vita það, svo ég viti þá að ég verð í vinnunni í nótt. En ég ætla um leið að biðja hæstv. forseta um leyfi fyrir mig í allsherjar- og menntamálanefnd í fyrramálið, svo ég þurfi ekki að vera þar kl. 8.30 í fyrramálið ef við eigum að vera í umræðu hér á sama tíma. Það er enginn að biðjast undan því að vinna en það er ágætt að fá að vita hvert prógrammið er. Ætla menn að fara af stað með þau 25 mál sem hér eru? Ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti hafi þennan lista, hann hefur verið lagður hér á borðið hjá hinum og þessum aðilum í ræðustólnum, ég get kannski skilið hann eftir þannig að menn viti það, en ég held að það sé afar mikilvægt að fá svör við þessu. Við skulum ekki vera í þessum leik hér fram eftir nóttu en það er ágætt að vita hvað stendur til. Ef forseti ætlar að klára mælendaskrána þá skulum við bara gera það, klára hana í lotu. En ef á að fara að tala fyrir nýjum málum í einhvern tíma, langt inn í nóttina, væri ágætt að fá að vita það.

Forseti vill að minnsta kosti sjá hvernig fram vindur þeirri efnislegu umræðu sem hér hefur verið með hléum, ágæt í dag, um dagskrármálið og síðan kemur það í ljós með hvaða hætti þingfundur heldur áfram þegar þau mál fara eitthvað að skýrast.

Virðulegur forseti. Þetta dugar ekki alveg. Að sjá hvernig umræðunni vindur fram, klukkan er að ganga eitt. Það dugar ekki að sjá hvernig umræðunni vindur fram. Við höfum verið að ræða þetta mál meira og minna í allan dag. Ég ætla bara að biðja virðulegan forseta að standa með þinginu og okkur þingmönnum í því að sýna okkur þá virðingu að gera okkur grein fyrir hvað er í bígerð, hvað til stendur. Hvernig sér forseti fyrir sér að þingfundur haldi áfram? Verður mælt fyrir nýjum málum í skjóli nætur? Er það virkilega það sem stendur til, af því að hæstv. utanríkisráðherra hefur sagt það í fjölmiðlum að hann sé tilbúinn að mæla fyrir máli í nótt? Er það virkilega svo að forseti telji það sæmandi að mælt verði fyrir þeirri miklu átakatillögu um miðja nótt? Ég bendi hæstv. forseta á að nefndarfundir eru í fyrramálið og menn þurfa að skipuleggja vinnu sína o.s.frv. Það er ekki boðlegt að tala eitthvað um það að sjá til hvernig umræðunni vindur fram. Henni hefur undið ærlega fram í allan dag.

Forseta finnst ekki tímabært að vera að ræða hugmyndir um að hefja hér umræðu um ný dagskrármál þegar allmargir hv. þingmenn eru enn á mælendaskrá í því máli sem er núna til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Það hafði samband við mig reyndur togaraskipstjóri hér í kvöld og hann átti ekki til orð yfir þessi vinnubrögð hér á Alþingi. Hann sagðist mundu vera búinn að reka þetta fólk allt saman ef það væri í vinnu hjá honum. 

Herra forseti. Að sjálfsögðu erum við tilbúin, við erum tilbúin að vinna hér í alla nótt, flest okkar. En það er ekki það sem er nauðsynlegt. Það er ekki nauðsynlegt fyrir framgang þeirra mála sem liggja fyrir í dag. Ákveðið mál er að brenna inni, það er þingsályktunartillaga Pírata, Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar um að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram samhliða sveitarstjórnarkosningum. Það er eina málið sem er á dagskrá þingsins núna sem er að brenna inni. En þingforseti ákveður að setja það ekki á dagskrá, það er staðreyndin í dag. Það er það sem ætti að vera á dagskrá núna. En í staðinn erum við að rífast um alls konar. Forseti getur núna - núna, Einar K. Guðfinnsson, forseti þingsins, situr fyrir aftan mig, þið sjáið hann, hann getur sett málið á dagskrá núna. Það er bara spurning um vilja.

Herra forseti. Nú er klukkan langt gengin í eitt og við þekkjum það á öllum vinnustöðum, hvort það er um borð í togara eða annars staðar, að þar er lögbundinn hvíldartími. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort það eigi ekki líka við um þennan vinnustað. Mörg okkar eru að fara að stýra fundi í fyrramálið og við þurfum að vakna mjög snemma til að komast þangað í tæka tíð. Það eru ekki margir tímar til að hvíla sig ef maður á að sinna vinnuskyldu sinni. Ég og hæstv. forseti þekkjum það vel frá fyrri tíð í sjávarplássi að þegar mikill afli barst að landi þurfti fólk að vinna fram eftir til að bjarga hráefni ef aflinn lá undir skemmdum. En liggur eitthvað undir skemmdum hér í kvöld, herra forseti?

Orðspor Sjálfstæðisflokksins.

Hvað liggur undir skemmdum þannig að við þurfum að vinna hér fram í nóttina og brjóta vinnuverndarlöggjöf og ganga á lögbundinn hvíldartíma til að bjarga því? Ég bið hæstv. forseta að íhuga það. Það er engin ástæða til að vinna hér fram í nóttina. Það ætti að skoða það samkomulag sem stjórnarandstaðan 

Hæstv. forseti. Ég vil nú á þessari stundu, þegar við erum í umræðu um skýrslu, fá úr því skorið hvort það sé í raun og veru svo að hæstv. forseti íhugi að hefja umræðu um næsta dagskrármál, ljúki umræðu um skýrsluna í nótt. Við erum að tala um stjórnartillögu. Það er tillaga til þingsályktunar um að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu og um eflingu samstarfs við Evrópusambandið og Evrópuríki. 
             Hér hefur verið afhjúpað með mjög niðurlægjandi hætti, og ekki síst er sýnt fram á alvarleika þess, að annar stjórnarflokkanna er að þverbrjóta loforð sín við kjósendur. Svo ýjar hæstv. forseti að því að það kunni að vera að það fari fram hér í skjóli nætur að sá verknaður verði nánast fullkomnaður. Ég trúi því ekki, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil hér í upphafi seinni ræðu minnar lýsa áhyggjum mínum af meðferð ríkisstjórnarinnar á því mikla hagsmunamáli sem er aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Það er sannkallað áhyggjuefni að ríkisstjórnin skuli hafa lagt áherslu á þessa skýrslu og gerð hennar í stjórnarsáttmála en ætli henni ekki neitt hlutverk í að leiða þjóðina að sameiginlegri niðurstöðu. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í upphafsræðu sinni hér að hann vonaðist eftir góðum skoðanaskiptum og að þessi skýrsla - er hæstv. utanríkisráðherra hér á staðnum, virðulegi forseti? Ég vildi gjarnan að hann hlýddi á mál mitt ef forseti …

Forseti skal ganga úr skugga um það.

… vildi stoppa klukkuna.

Forseti skal sjá til þess að klukkan verði ekki til trafala fyrir hv. þingmann.

Virðulegi forseti. Ég held áfram máli mínu fyrst hæstv. utanríkisráðherra er kominn hér í salinn. Ég sagði hér fyrst að ég hefði áhyggjur af meðferð þessa mikla hagsmunamáls í höndum ríkisstjórnarinnar því að hún gaf fyrirheit um að þessi skýrsla yrði til efnislegrar umfjöllunar. Hæstv. ráðherra sagði í upphafsræðu sinni, þegar hann mælti fyrir málinu, að hann vænti þess að skýrslan yrði grunnur skoðanaskipta og að hún yrði til að sameina þjóðina. Það skiptir auðvitað máli að sameina þjóðina um leiðina áfram. Hæstv. utanríkisráðherra getur reynt að fá sínum skoðunum farveg en hann gerir það ekki í friði við aðila - er hæstv. utanríkisráðherra farinn aftur úr salnum? Er hægt að festa tjaldhæla í hann?

Ég heyri í þér.

Ég fer fram á að utanríkisráðherra sitji í salnum, hann er flutningsmaður þessa máls. Ég er formaður stjórnmálaflokks og ég er að óska eftir því að hæstv. utanríkisráðherra fylgi sínu máli úr hlaði og sitji hér.

Eins og fram kom þá er utanríkisráðherra nærstaddur, hér í hliðarsal og heyrir til hv. þingmanns.

Hann á að sitja hér í þingsal og taka þátt í umræðum. Ég hef óskað eftir því. Ég get óskað eftir því að fleiri ráðherrar komi ef vilji er til þess. Ég er formaður stjórnmálaflokks, ég er að ræða við utanríkisráðherra um brýnt hagsmunamál þjóðarinnar og hann kemur ekkert hér inn í þingsal, stoppar í þrjár sekúndur og hleypur svo út. Það er algerlega óhugsandi. Virðulegi forseti. Ég held þá áfram ræðu minni. Það er auðvitað þannig að hæstv. ráðherra getur sett fram skýrslu og markað stefnu í samræmi við sín sjónarmið en það er mikilvægt fyrir þjóðina að við náum sátt. Um þá stefnu sem hæstv. ráðherra hefur markað hér verður ekki sátt við aðila vinnumarkaðarins. Það verður ekki sátt við fyrirtækin í landinu og það verður ekki sátt við verkalýðshreyfinguna. Það verður ekki sátt á Alþingi Íslendinga en það er hins vegar hægt að finna samstöðu um leiðina áfram. Ég hvet þess vegna hæstv. utanríkisráðherra til að tileinka sér önnur vinnubrögð í þessu máli. Við höfum verið tilbúin til samtals, samvinnu, um meðferð þessara mála, erum það enn þá. Ég lýsi því enn og aftur yfir, fyrir hönd Samfylkingarinnar, að við erum tilbúin til samtals og ég sakna þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn komi ekki með eina einustu tillögu til samstöðu eða sátta um þetta mál. Hvað skýrsluna varðar að öðru leyti þá er, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, ýmislegt gott í henni. En þegar við höfum verið hér í umræðunni hafa líka komið fram skallar í henni. Það er áberandi að í henni er hvergi vikið að þeim ávinningi sem væri fyrir íslenskan sjávarútveg af tollfrjálsum aðgangi fyrir uppsjávarafurðir á Evrópumarkaði. Í umfjöllun um sjávarútveg er bara talað um styrkjakerfið, er bara talað um fiskveiðistjórnarkerfið en það er ekki talað um þennan þátt. - Nú er hæstv. utanríkisráðherra kominn í símann þannig að ég ætla bara að bíða aftur hér.  Í þessari skýrslu er engin umfjöllun og það er þess vegna sem ég bendi á að það séu skallar í henni sem þurfi úrlausnar við í nefnd. Það er ekkert um ávinninginn sem við fengjum af aðild að Evrópusambandinu fyrir uppsjávarafurðir. Útflutningsverðmæti uppsjávartegunda var tæpir 80 milljarðar 2011, sem eru nýjustu tölurnar sem ég hef, og ég hef áætlanir um að 60% af síldaraflanum, 70% af makrílaflanum, 44% af kolmunnaaflanum og 12% af loðnuaflanum hafi verið flutt út sem fryst hráefni í blokk til frekari vinnslu í útlöndum. Miðað við að 24 milljarða útflutningur á makríl, sem var hlutdeildin af þessum tæpu 80 í heildarútflutningi uppsjávarafurða, hafi nýst í afurðir sem gætu vaxið í verði við frekari vinnslu í útlöndum er ljóst að þær gætu tífaldast í verði til neytenda. Ekki er óeðlilegt að ætla að hlutur framleiðenda hér gæti verið fimm- til sexföldun vegna þess að ekki kemur öll verðmætaaukningin í hendur framleiðandans eins. Ef við bara  Svipaða mynd má að öllum líkindum draga upp af síldarafurðunum 

Forseti hefur þegar bætt ríflega við tímann í hvert sinn sem þingmaðurinn hefur gert hlé á ræðu sinni.

Í hvert sinn sem hæstv. utanríkisráðherra hefur flögrað á burt. Virðulegi forseti. 

Forseti beinir því til hv. þingmanna að virða ræðutíma og að misnota sér ekki mildi forseta við þessar kringumstæður.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Það er dapurlegt að þurfa að gera margítrekað hlé á henni þar sem hæstv. utanríkisráðherra er áfjáður í að vera hér fram á nótt, eins og hann hefur látið hafa eftir sér, að það sé ekki málið. Þá væri ágætt að hann væri hérna og best væri auðvitað að hann tæki þátt í umræðunni. Eins og hv. þingmaður veit erum við kannski ekki alveg einhuga um ágæti Evrópusambandsins en það breytir því ekki að ég hef haft þá skoðun að skynsamlegt sé að klára viðræðurnar og leggja fyrir samning. Ef það er ekki boðið á þessum tímapunkti tel ég að tillaga okkar Vinstri grænna, sem við höfum lagt fram, sé sáttaleikur í stöðunni. Ég spyr um viðhorf hv. þingmanns til þeirrar tillögu. Mig langar líka að velta upp með þingmanninum, af því að hann þekkir mun betur Evrópumálin en ég, hvað það er sem hann telur helsta ávinninginn af því að sækja um aðild eða af því að ganga í Evrópusambandið. Hver er aðalávinningurinn af því fyrir þjóðina og hvað væri það helst sem kæmi okkur síst, þ.e. hvað er það sem þjóðin mundi eiga erfiðast með að sætta sig við ef viðunandi samningur næðist, sem við mundum leggja á borðið, það yrði aldrei öðruvísi? Hvað er það sem er áhugaverðast og best fyrir þjóðina að hans mati og er eitthvað sem hann sér fyrir sér að gæti orðið ásteytingarsteinn?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Fyrst varðandi tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, ég er tilbúinn að ræða hana. Ég hef sjálfur sagt að það sé vandalaust að halda áfram með þær aðstæður sem nú eru. Það er mjög mikilvægt að loka engum dyrum. Landið er í höftum, gríðarlegir gjalddagar á árinu 2016. Núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa enga hugmynd um hvernig þeir ætla að aflétta höftunum og það er full ástæða þess vegna að vera ekki að brenna brýr að baki sér að óþörfu. Hv. þingmaður spyr mjög skemmtilegra spurninga: Hvað sé best og hvað sé verst eða lakast við aðild að Evrópusambandinu út frá sjónarhóli mínum sem Evrópusinna. Þetta er góð spurning vegna þess að fyrir þjóðina er ekki til eitt svar. Það er hagsmunamat að baki. Við sjáum það á því að sum fyrirtæki eru á móti aðild að Evrópusambandinu vegna þess að þau sjá fyrir sér að með því muni launakostnaður aukast og aðstæður þeirra ekki batna. Svo eru önnur sem sjá hins vegar fyrir sér að þetta muni gefa þeim aukinn kraft og aukna vaxtarmöguleika og það er kannski vegna þess að fyrirtæki hafa ólíka hagsmuni. Ég nálgast þetta út frá tveimur sjónarhornum. Í fyrsta lagi hef ég rætur í verkalýðshreyfingunni og mér finnst íslenskt launafólk eiga skilið að fá gjaldgengan gjaldmiðil sem ekki er hægt að rýra einhliða, að fólk þurfi ekki að þola ofríki markaðarins eða ofríki stjórnmála og láta rýra launin sín einhliða með stjórnvaldsákvörðunum eða með sveiflum á markaði. Hin nálgunin er að ég er frjálslyndur maður og á Íslandi er það þannig að Ísland er haftasamfélag öfugt við önnur Evrópuríki sem í grunninn eru markaðssamfélög. Þar hafa reglur Evrópusambandsins í mörgum tilvikum verið til að hefta markaðsviðskipti. Hér hefur allt frelsi sem á Íslandi er komið utan frá. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessi svör. Ég skil það samt þannig að hann hafi mjög mikla trú á því að með upptöku annars gjaldmiðils og annars launaumhverfis verði flest launafólk betur komið. Eins og hann segir líka eru ákveðnar stéttir sem eru því ekki sammála eða eiga töluvert mikið í húfi og sagt hefur verið að ríkisstjórnin sé svolítið að hugsa fyrir þeirra hönd en ekki fyrir hönd sprotafyrirtækjanna og annarra sem kalla eftir því að látið verði reyna á þetta. Ég tek undir að það er margt í húfi varðandi efnahagsmálin okkar og mér finnst óábyrgt að taka þá afstöðu núna að vilja slíta viðræðunum. Mér finnst það ekki virðingarvert við umræðuna að tillaga skuli hafa verið lögð fram um að slíta viðræðunum. Ég hef spurt áður og ég spyr hv. þingmann líka: Hvað heldur þingmaðurinn að það sé sem veldur því að ríkisstjórnin virðist ekki þora að leggja málið í dóm þjóðarinnar, ef hún telur sig hafa þann stuðning á bakinu sem fleytti henni inn í meiri hluta í ríkisstjórn með 51%? Hvað er það sem þar býr að baki, sem veldur því að hún þorir ekki að setja það í dóm þjóðarinnar hvort halda eigi viðræðunum áfram eða ekki. Eins og við höfum rifjað hér upp tók síðasta ríkisstjórn við þjóðaratkvæðagreiðslu, við niðurstöðu sem hún var ekkert sérstaklega ánægð með en fékk til þess þar til bært fólk til að vinna úr því og ná fram betri niðurstöðu. Ríkisstjórnin hefur sagt hér að hún treysti sér ekki til þess 

Virðulegi forseti. Ég hef mínar kenningar um það hvers vegna ríkisstjórnin hefur kappkostað að koma í veg fyrir að við gætum haldið áfram með þetta ferli. Ég held að hún óttist það framar öðru að fá svörin. Það er mjög athyglisvert að áróður ríkisstjórnarflokkanna, sem nú er orðinn algerlega sá sami og málflutningur Heimssýnar, gengur mikið út á það að gefa sér staðreyndir um niðurstöður samninga. Ljóst er að þeir sem þannig tala mega ekki til þess hugsa að fá að vita hvað raunverulega kemur út úr samningunum því að það gæti reynst betra. Það er margt sem bendir til að niðurstöðurnar gætu verið betri en þær dómsdagsspár sem við höfum heyrt frá Heimssýnarliðum og ríkisstjórnarforkólfum. Til dæmis er ljóst af þeirri ágætu skýrslu sem við erum að ræða núna að það er ekkert sérstakt að óttast í landbúnaðinum. Stór hluti af málflutningi Heimssýnarmanna og andstæðinga aðildar innan ríkisstjórnarflokkanna á undanförnum missirum hefur akkúrat snúist um heimsendaspár vegna íslensks landbúnaðar. Mjög athyglisvert er að þeir flokkar fengu, eins og hv. þingmaður bendir á, 51% fylgi í síðustu kosningum. Það fengu þeir einungis vegna þess að þeir nefndu hvergi hugmyndina um að slíta aðildarviðræðum. Ég skora á einhverja úr ríkisstjórnarflokkunum að benda mér á dæmi um að talsmenn ríkisstjórnarflokkanna hafi sagt á einum einasta kosningafundi að til greina kæmi að slíta aðildarviðræðunum. Ég mana þá. Hæstv. forsætisráðherra sagði ítrekað: Það er hægt að gera eins og í tilviki Möltu. Hvað gerði Malta? Hún dró ekkert til baka, hún hafði bara hlutina í frosti eitt kjörtímabil. Allir vita nú um loforð sjálfstæðisráðherranna sem eru þeim til ævarandi háðungar og eru núna búnir að gera út af við stjórnmálaferil allrar forustusveitar Sjálfstæðisflokksins. Það er alveg ljóst að þeir flokkar töldu sér ekki fært að heyja kosningabaráttu með því að sýna sitt rétta andlit. 

Forseti beinir því enn til þingmanna að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ágæta ræðu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort upplifun hans af stöðu málsins sem við ræðum hér sé sambærileg minni, þ.e. við séum á svolitlum villigötum. Ég kveinka mér ekki undan því að ræða málið inn í nóttina en mér finnst mjög mikilvægt að það sé á grunni þess sem er að gerast í því hverju sinni. Nýjustu tíðindin sem hafa gerst í þessari umræðu allri snúast um þrjá hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins sem voru í fréttum í kvöld. Þar var rifjuð upp afstaða þeirra fyrir tæpu ári síðan í aðdraganda síðustu kosninga og rætt m.a. við hæstv. menntamálaráðherra Illuga Gunnarsson sem sagði að ef staðreyndir breyttust þá breyttust skoðanir hans. Þegar hann var spurður að því hvaða staðreyndir það væru sem hefðu breyst sagði hann að enginn hefði séð það fyrir að í ríkisstjórn færu tveir flokkar sem væru eindregið á móti því að ganga í Evrópusambandið. Samt er það svo að á sama tíma og myndband af þessari frétt fer eins og eldur í sinu um samfélagsmiðlana er þar líka að finna viðtalsbút og frétt þar sem þeir sitja hlið við hlið, hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra, og tala um atkvæðagreiðsluna sem á að fara fram á kjörtímabilinu. Þetta finnst mér mikilvægt að ræða. Þetta finnst mér mikilvægt að fara yfir. Mig langar til að spyrja hv. þm. Árna Pál Árnason um þetta ósamræmi og þau greinilega holu rök í málflutningi hæstv. menntamálaráðherra sem því miður er ekki hér í kvöld, enda kannski önnum kafinn við að reyna að hugsa sig út úr þeirri stöðu sem hann er kominn í.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, það er ærin ástæða fyrir hæstv. menntamálaráðherra að eyða nokkurri orku í að hugleiða hvernig hann ætlar að krafsa sig út úr þeim yfirlýsingum sem fréttamenn voru svo duglegir að grafa upp eftir honum í kvöldfréttum sjónvarpsins. Eftir þennan kvöldfréttatíma er það nú þannig að öll heila forustusveit Sjálfstæðisflokksins hefur verið þurrkuð út hvað trúverðugleika varðar og enginn getur treyst þessu fólki fyrir horn. Það merkilega er að það eru mýmörg dæmi um nákvæmlega sem hv. þingmaður spurði um, hvort forustumennirnir sæju þessa þróun fyrir ef þeir settust saman í ríkisstjórn. Hér er ég með útprentun úr frétt úr Fréttablaðinu 24. apríl með fyrirsögninni: „Gætu þurft að semja óviljugir um ESB“. Þar eru viðtöl við þá báða þar sem fréttamaðurinn innleiðir spurningar til þeirra beggja á þessari forsendu: Nú eru allar líkur á að þið náið meiri hluta saman. Ef þið næðuð meiri hluta saman og munduð starfa saman hvað munduð þið gera? Báðir staðfesta að þeir muni standa fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu, krafsa sig út úr því hvort það sé trúverðugt eða ekki. Skýrast talar formaður Sjálfstæðisflokksins þegar hann segir: „Við höfum haft það sem hluta af okkar stefnu að opna fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu til að útkljá þetta mál og við munum standa við það.“ 

Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt að ræða þetta. Ég skil það vel að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson hrópi fram í úr sal: Eigum við ekki að ræða skýrsluna? En staða málsins er einmitt sú að menn hafa ákveðið, með því að setja fram þingsályktunartillögu um að slíta viðræðunum, að beina umræðunni í allt aðra átt heldur en um skýrsluna. Auðvitað væri það ákjósanlegt. Auðvitað væri það sú staða sem menn vildu vera í að fylgt væri því ferli sem sett var upp af m.a. forráðamönnum ríkisstjórnarinnar, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, að gerð yrði skýrsla þar sem litið væri yfir stöðu málsins, könnuð væri rækilega staða efnahagsmála í Evrópusambandinu og málið síðan tekið til nefndar, krufið þar rækilega og gefið nefndarálit þar sem þingið setti niður leiðarvísa um næstu skref í málinu. En er það staðan sem við erum í? Nei, þvert á móti. Við erum í þeirri stöðu núna að inn í miðja umræðuna var keyrð þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra, beint inn í hliðina á umræðunni, sem hefur breytt henni úr því að vera umræða um það hvort við eigum að ganga í Evrópusambandið, hvaða kostir og gallar séu í því fólgnir, í það hverjir eiga að taka þá ákvörðun og hvernig, og hverjir sögðu hvað og hvenær í aðdraganda síðustu kosninga og hvernig í ósköpunum þeir geta útskýrt hvar þeir standa í þessu máli í dag. Það er kjarni málsins, hv. þingmaður, við erum að ræða nákvæmlega hvernig orð og efndir fara saman í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er fullkomlega á ábyrgð stjórnarflokkanna að eyðileggja þessa skýrslu. Þeir báðu um hana og það er vítaverð meðferð á almannafé að biðja um skýrslu þegar menn leggja síðan ekkert upp úr því að eitthvað sé gert með hana og ætla ekkert að gera með. En það eru þeir sem leggja fram tillöguna um að slíta viðræðum án efnislegs rökstuðnings úr skýrslunni, áður en umræðu um skýrsluna er lokið. Það eru þeir sem þar með koma algerlega í veg fyrir að skýrslan nái nokkru flugi sem gagn til að auka samstöðu eða skilning á Evrópumálunum meðal þjóðarinnar eða þingheims. Sú atburðarás sem síðan hefur farið af stað er þess vegna óhjákvæmileg því það þarf að inna menn eftir skýringum á þessum skyndilegu sinnaskiptum. Nóg er nú að forusta Sjálfstæðisflokksins hafi haft átta ólíkar afstöður í Evrópumálum á fimm árum. Það er bara dæmi um að menn eru duglegir að finna ný rök í lífinu og ekki endilega til vitnis um vingulshátt. Það er fjarri mér að bera það á menn. En hitt er mjög alvarlegt þegar menn brjóta skýr loforð. Og það eru ekki bara við sem segjum það. Það er alveg skýrt í fréttum sjónvarpsins hvaða loforð voru gefin af allri forustusveitinni. Hún er öll ber að ósannindum núna. Hún hefur öll gengið á bak orða sinna og ber að stærstu svikum í íslenskri stjórnmálasögu. Frammámenn í Sjálfstæðisflokknum um allt land, forustusveitin á Akureyri, forustusveitin á Ísafirði, skrifa greinar og lýsa vantrausti á forustu flokksins. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að Sjálfstæðisflokkurinn hefur glatað sínu lýðræðislega umboði. Hann hafði aldrei umboð til að draga aðildarumsóknina til baka. 

Virðulegi forseti. Ég er mjög óánægð með það hvernig hæstv. utanríkisráðherra hefur komið inn í þessa umræðu vegna þess að við höfum ítrekað óskað eftir að hann sé hér þegar við flytjum mál okkar. Ég óskaði eftir því, hann sá sér það ekki fært. Hv. þm. Árni Páll Árnason óskaði eftir því og hæstv. ráðherra kemur hingað í mýflugumynd, rekur inn nefið, en aldrei svarar hann þeim spurningum sem við biðjum hann um að svara. Þetta eru ekkert flóknar spurningar. Þetta eru bara spurningar um það hvers vegna menn eru að flýta sér, hvers vegna menn ganga lengra en stjórnarsáttmálinn segir til um. Ef menn hafa einhverja sannfæringu fyrir því sem þeir eru að gera þá getur ekki verið erfitt að svara þessum spurningum. Þess vegna skil ég ekki af hverju hæstv. ráðherra veigrar sér svona við því að taka þátt í þessari umræðu og svara þessum spurningum sem flýta án efa að einhverju leyti fyrir störfum þingsins, vegna þess að það er dálítið erfitt fyrir okkur hin að standa hér, reyna að ræða einhver mál þegar enginn vill svara spurningum okkar eða getur það ekki. Kannski á hæstv. ráðherra ekki svör við þeim.

Það gæti verið.

Það gæti verið. 
             Ég óska eftir því að hæstv. forseti fari þess á leit við hæstv. ráðherra 

Herra forseti. Merkilegasta augnablikið í þessari umræðu var líkast til þegar hæstv. utanríkisráðherra kom hingað og gerði tilraun til að skýra þann asa sem er á honum við að koma tillögu sinni fram. Þá sagði hæstv. utanríkisráðherra, eða endurtók það sem hann hafði sagt í sjónvarpinu, að það væri vegna þrýstings frá Evrópusambandinu. Þegar ég gekk eftir því hvar sá þrýstingur hefði komið fram kom í ljós að hæstv. utanríkisráðherra kunni það upp á sitt hár. Hann vísaði til tveggja samtala sem stækkunarstjóri Evrópusambandsins hafði gefið, bæði í EUobserver og síðan á einhverjum blaðamannafundi í Brussel. Ég tek þessar skýringar algerlega gildar. Ég sá annað viðtalið og ég gerði mér fyllilega grein fyrir því að hugsanlega væri þarna um að ræða misskilning hjá hæstv. utanríkisráðherra því að það var klárt að stækkunarstjórinn var að vísa til þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ekki málið. Maður spyr hins vegar sjálfan sig: Hvernig ferst þeim manni sem halda á utan um fullveldisrétt Íslendinga, vera varðgæslumaður Íslendinga gagnvart öðrum ríkjum og ríkjasamböndum eins og Evrópusambandinu, ef hann leyfir sér að nota þrýsting af hálfu Evrópusambandsins sem eina af helstu skýringunum fyrir því að honum liggi svona á? En það er eina skýringin sem hæstv. ráðherra hefur gefið, a.m.k. í þessum sal. Það kann að vera að hann hafi gefið aðrar skýringar utan salar. Hér kallaði einn hv. þingmaður fram í: Hvers vegna ekki að ræða skýrsluna? Ég spyr hv. þingmann sem svo gerði: Af hverju kemur hann ekki og ræðir þessa skýrslu? Nú er það þannig, og ég get upplýst bæði herra forseta og hv. þingmann um að sá sem hér stendur á sennilega Íslandsmet í að sitja undir ræðum um Evrópusambandið í þessum sal. Það sýnir þolgæði mitt og úthald að ég skuli enn vera svona pólitískt spengilegur þrátt fyrir það. En ég get hins vegar upplýst menn um að ég held að ég hafi aldrei á síðustu fimm árum tekið þátt í umræðu sem er jafn málefnaleg og góð og hér hefur farið fram. Ég gæti haft mörg orð um Sjálfstæðisflokkinn og forustu hans, það er ekki bara að hún hafi ekki staðið við loforð sín, hún hefur líka brotið stjórnarsáttmálann. Í stjórnarsáttmálanum er talað algerlega skýrt um að gera eigi hlé á viðræðunum, ekki að slíta þeim. Og hæstv. forsætisráðherra, leiðtogi lífs þessa brosandi þingmanns hér úti í sal, tók það algerlega skýrt fram að um væri að ræða hlé eins og önnur ríki hafa tekið. Hæstv. ráðherra vísaði til Möltu sem tók, eins og við vitum, sex ára hlé og það var alltaf hægt að taka viðræður upp aftur ef þeir vildu en menn ákváðu að slíta þeim. Hitt þykir mér líka verra, af því að mér finnst nokkuð til um þessa skýrslu og sennilega meira en hæstv. utanríkisráðherra, að menn virðast ekki ætla að nota hana til neins þegar búið er að kasta 25 millj. kr. af skattfé borgaranna í að búa til þessa skýrslu.  Ég tel að það sé margt nýtt sem fram kemur í þessari skýrslu og auðvitað eru á henni gallar hér og þar en þeir eru ekkert meiri háttar. Þeir eru bara eins og mannanna verk, en skýrslan er skrifuð af heilindum. Menn eru ekki að reyna að afbaka hlutina þar. Ég gæti kannski skammað hæstv. ráðherra fyrir það að ýmislegt nýtilegt, ýmislegt fróðlegt, ýmislegt jákvætt, ýmislegt nýtt er að finna í viðaukum sem hæstv. ráðherra hefði nú kannski, til að vera fullkomlega sanngjarn, getað sett í aðalskýrsluna, en það skiptir ekki máli. Það eru fjögur meginatriði í þessari skýrslu frá mínum bæjardyrum séð. Í fyrsta lagi sýnir hún það algerlega að það er rangt þegar menn tala um að Evrópusambandið sé sambandsríki. Stefán Már Stefánsson, prófessor emeritus, segir að það sé algerlega skýrt að það hefur ekki eðli sambandsríkis og það er samband fullvalda ríkja. Með öðrum orðum er fullveldisspurningunni og sambandsríkisspurningunni svarað. Í öðru lagi kemur skýrt fram að allar auðlindir Íslands munu áfram vera undir forræði og eignarhaldi þess. Það kemur líka fram og er slegið í gadda að sérlausnin er fær leið samkvæmt reglum Evrópusambandsins. Og í fjórða lagi kemur í ljós að það er bara einn kafli sem líklegt er að séu vandamál varðandi, það er sjávarútveginn. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er gott að hann minntist á sjávarútveginn því að ég ætla að fara djúpt í umræðu um skýrsluna, eins og óskað hefur verið eftir hér utan úr sal. Á bls. 138 er rætt um varanlegar undanþágur Íslendinga og ætla ég, með leyfi forseta, að vitna þar í samantekt skýrsluhöfunda: „Ólíklegt er að hægt sé að sækja um varanlega undanþágu frá takmörkunum varðandi fjárfestingar útlendinga í sjávarútvegsfyrirtækjum. Hugsanlega væri hægt að fá tímabundnar undanþágur til aðlögunar, t.d. með því að setja skilyrði um búsetu. Þá leið hafa t.d. Danir farið. Einnig má telja óvíst að hægt verði að setja skilyrði um hömlur á framsal aflaheimilda til annarra en Íslendinga eða íslenskra fyrirtækja. Þá er ljóst að samningsumboð við lönd utan Evrópusambandsins, t.d. vegna veiða úr deili- og flökkustofnum, verður á hendi Evrópusambandsins en ekki einstakra ríkja. Leitað er samráðs við aðildarlöndin í slíkum tilvikum.“ Svo segir: „Þá er ljóst að ekki væri hægt að fá undanþágu frá ákvæðinu um að heildarafli í helstu veiðum skuli ákvarðaður formlega á vettvangi Evrópusambandsins, þrátt fyrir að lögsaga Íslands yrði skilgreint sem sérstakt fiskveiðistjórnunarsvæði.“ Þetta er það sem brennur á þjóðinni, að minnsta kosti hluta hennar, að fá svör við slíku. Þó að við séum ekki búin að ljúka þessum kafla í viðræðum okkar við Evrópusambandið, hvað segir hv. þingmaður um þessar fullyrðingar sem koma fram í skýrslunni, og ég bið hann að vera algjörlega heiðarlegan eins og hann er nú alla jafna. Fáum við eitthvað meira en aðrir upp úr þessum hatti?

Herra forseti. Það gladdi mig þegar hv. þingmaður sagði að ég væri heiðarlegur að einungis einn þingmaður í salnum hló. Af þeim atriðum sem hv. þingmaður taldi hér upp þá hef ég áður sagt að tvö þeirra séu langerfiðust og muni verða mjög þung í samningum. Það er annars vegar fyrirsvarið gagnvart þriðju ríkjum, ég tel að töluvert erfitt verði að ná því fram en ekki ómögulegt og það verði að láta á það reyna. Hitt bendi ég á að við eigum einungis ósamið um einn stofn formlega, flökkustofn, erum þó búin að ná samkomulagi við Evrópusambandið um makrílinn. Það eru Norðmenn sem út af standa, en við erum ekki lengur í deilu við Evrópusambandið. Um alla aðra stofna er samið. Og við höfum líka skoðað það að það er ákaflega ólíklegt, og okkar fræðimenn koma ekki auga á það, að neinn annar stofn en makríllinn væri líklegur til að synda inn í lögsögu okkar. Það má líka setja dæmið upp með þeim hætti að þegar þessi staða er upp komin sé besta vörn okkar, til að halda okkar hlutdeild, hugsanlega sú að hafa afl og styrk Evrópusambandsins. Ég gæti farið lengra út í það. Það sem ég tel að verði svo erfiðast í þessum samningum, og hef alltaf sagt það, það er hinn gagnkvæmi réttur til fjárfestinga. Ég held að línan muni dragast þar. Ég hef sagt það áður í skýrslum mínum til Alþingis að ég sé nokkuð bjartsýnn á að við náum sérlausnum um ýmislegt það sem menn hafa mest verið að ræða hér, þeir hafa nú sjaldan rætt um þetta. En þetta hef ég alltaf sagt að væri það erfiðasta. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það væri auðvelt fyrir okkur að fá langvinnar tímabundnar undanþágur frá þessu eða frest, en þar mun slagurinn standa um hvernig lyktir þess máls verða. Þetta held ég að verði stóri slagurinn og ég hef sagt hér: Ef 

Herra forseti. Nú hefur Evrópusambandið verið að endurskoða fiskveiðilöggjöf sína og hefur litið til Íslands sem fyrirmyndar um framkvæmd hennar. Nú er sú sem hér stendur ekki par hrifin af mörgu í okkar fiskveiðistjórnarkerfi, sérstaklega ekki framsalinu og samþjöppuninni og eignarforræðinu innan gæsalappa. Hver telur hv. þingmaður að þróunin verði innan Evrópusambandsins? Eru menn að leita að fyrirmyndarmódelinu sem Íslendingar hafa í dag með tilheyrandi göllum, eða hvað telur hv. þingmaður um þau mál? Svo langar mig líka að heyra skoðun hans á möguleikum Íslendinga á því að gera viðskiptasamninga sjálfir við önnur ríki utan Evrópusambandsins. Sér hv. þingmaður fyrir sér að við höfum þá möguleika ef við gengjum í Evrópusambandið? Nú erum við nýbúin að gera viðskiptasamning við Kína, hefðum við getað gert þann viðskiptasamning hefðum við verið orðin aðildarríki innan ESB? Telur hv. þingmaður að lýðræði innan Evrópusambandsins sé að þróast í rétta átt? Er miðstýring að aukast eða er lýðræði að aukast og hvað um aðkomu allra ríkja, fátækari ríkja á jaðrinum og austantjaldsríkjanna - hvernig finnst hv. þingmanni lýðræðismálin vera að þróast innan Evrópusambandsins?

Herra forseti. Þetta eru margar spurningar og ég ætla að byrja á þeim í öfugri röð. Ég er þeirrar skoðunar að helsti ágallinn við Evrópusambandið sé skrifræðið sem í því er. Ef menn velta fyrir sér þróun lýðræðisins þá hefur það verið að aukast. Evrópuþingið, sem er þó kosið beinni kosningu, hefur miklu meiri völd en áður. Það er ekki gott fyrir okkur sem erum í EES en það er gott fyrir borgarana í Evrópusambandinu. Fram kemur í þessari skýrslu, og eru leidd rök að því, að Lissabonsáttmálinn, sem stundum er nú notaður sem svipa gegn okkur sem styðjum aðild og sagt að hann sé ígildi stjórnarskrár, er þvert á móti tæki sem færir þjóðþingunum aukin völd og hefur líka eflt og styrkt nálægðarregluna sem flytur valdið heim. Ég tel því að þróunin sé í rétta átt, en það þarf töluvert meira til viðbótar. Ég óttast samt ekki um afdrif Íslendinga. Sessunautur hv. þingmanns talar stundum um að við hefðum einungis örfá atkvæði á Evrópuþinginu og í ýmsum nefndum, eða ráðum skulum við kalla það, en það er þannig að smáríki læsa sig saman um eigin hagsmuni og verja þá vel. Varðandi möguleika okkar til að gera viðskiptasamninga við þriðju ríki þá eru þeir ekki fyrir hendi. En þá ber þess að geta að við höfum sárafáa tvíhliða samninga, einn sem við vonumst til að verði okkur virkilega notadrjúgur í framtíðinni, Kína. En það vill svo til að Evrópusambandið mun líklega hefja viðræður um fríverslun við Kína, miðað við forsætisráðherra Breta og fyrrverandi Evrópumálaráðherra Íra sem hér var í heimsókn. Um það eru nýlegar yfirlýsingar. Okkar fríverslunarsamningar eru marghliða gegnum EFTA en EFTA fylgir alltaf ESB. Um sjávarútvegsspurninguna er það að segja að við höfum stuðningsmenn innan Evrópusambandsins sem vilja ná fram því sem við teljum að sé 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu, eins og mér finnst ræður hans gjarnan vera, og upplýsandi. Rétt er það að hann er líklega einn af þeim sem þekkir einna best til þessa máls. Það sem ég hef verið að lesa um og hlusta á þá finnst manni Evrópusambandið vera svolítið merkilegt pólitískt fyrirbæri. Við vitum auðvitað eins og hér hefur komið fram að það hefur sína kosti og galla. Við höfum verið að reyna að ræða þessa stóru mynd og skipst á skoðunum um hvort skýrslan leysi það mál þannig að við getum tekið afstöðu að öllu leyti til málsins út frá henni eða hvort leiða þurfti fram fleiri skoðanir. Ég hef svo sem aðeins verið að velta fyrir mér þessu sem kemur fram í skýrslunni og langar að spyrja hv. þingmann út í. Fram kemur á bls. 34 um heimildir Svía og Finna, þ.e. að veita langtímainnanlandsstuðning til að tryggja að landbúnaður verði áfram stundaður, og er þá verið að tala um landbúnaðarsvæði norðan 62. breiddargráðu. Mér hefur stundum fundist gæta misskilnings um það að Evrópusambandið styrkti landbúnaðinn, þ.e. að styrkir kæmu þaðan en ekki að þetta væri heimild. Er það ekki rétt skilið hjá mér, af því að ég treysti því að hv. þingmaður viti það betur? Þetta er í rauninni einungis heimild til þess að þjóðir, þ.e. Finnar og Svíar, hafi heimildir til þess að veita stuðning umfram það sem öðrum ríkjum er heimilt 

Herra forseti. Svo er, og í samningsafstöðu sem liggur fyrir, að vísu í ágreiningi við bændur út af einu tilteknu atriði aðallega, þá er akkúrat farið fram á og krafist af Íslands hálfu að við höfum þessar sömu heimildir til að greiða sjálf umfram það sem mönnum er heimilt. Það er til þess að styðja við landbúnað á harðbýlum svæðum. Hv. þingmaður gerði það líka að umræðuefni að þarna væri um að ræða sérlausn, og þetta er nú eitt af því sem hefur verið tekist hvað mest á um hér, af því að hún er ótímasett. Menn hafa stundum velt fyrir sér: Hvers eðlis eru sérlausnir? Þær eru tímasettar eða ótímasettar. Í þessu tilviki held ég að formaður Samfylkingarinnar hafi átt snjallasta svarið þegar hann var spurður: Hversu lengi mun hún vara? Á meðan það er kalt í Finnlandi. Það er svarið. Á meðan það er einsleitur gróður, stuttur vaxtartími og lágt hitastig, á meðan landbúnaðurinn býr við jafn hrjóstugar aðstæður í Finnlandi og hann gerir í dag þá mun þetta vara. Og þegar ég hef snúið þessu upp á sjávarútveginn og sagt: Við munum gera kröfu um íslenskt fiskveiðistjórnarsvæði umhverfis Ísland, þ.e. norðan 62. breiddargráðu, í krafti þess að sjávarútvegur er svo mikilvægur og reyndar lífsnauðsynlegur fyrir okkur Íslendinga. Þá spyrja menn: Hversu lengi mun það vara? Svar mitt hefur verið: Við förum fram á að það vari jafn lengi og þetta ástand sem sérlausnin á að svara er við lýði. Ég hef stundum sagt þúsund ár, að það dugi mér, en ég hugsa að það verði miklu, miklu lengur. Ég er svo sammála hv. þingmanni um að það þyrfti að skoða meira. Ég er þeirrar skoðunar að bíða eigi með ályktun Alþingis þangað til við erum búin að sjá hina hliðina í gegnum skýrslu Alþjóðamálastofnunar vegna þess að 

Hæstv forseti. Ég tek undir það, þ.e. varðandi skýrsluna. Það er eitt af því sem ég hef velt upp í ræðu minni og svo í framhaldinu í andsvörum að mér hefur fundist - ég var nú lengi að finna reyndar samningsmarkmiðin og gagnrýni að samningurinn og markmiðin sem þar eru fram sett um vinnulag skýrslunnar og þær spurningar sem þar á að spyrja eru ekki undir málinu sem slíku, þ.e. öllum skýrslunum, þannig að það var mjög djúpt á því. Ég hef spurt hvort það sé þannig að það sé eitthvert pólitískt „agenda“ í skýrslunni. Án þess að ég sé að kasta rýrð á hana þá átti hún auðvitað að samrýmast stefnu ríkisstjórnarinnar, það kom fram. Þess vegna fannst mér það ekki rétt af hæstv. utanríkisráðherra að slá þá væntanlegu skýrslu, sem við vitum að er á leiðinni, út af borðinu með þeim rökum að það þyrfti ekki að ræða hana af því að hún væri pöntuð á ákveðnum forsendum. Þegar ég hugsa til þess hvernig Evrópusambandið hefur tekið á kreppu í þeim löndum sem tilheyra sambandinu þá finnst mér það svolítið merkilegt að þeir sem leiða hér fjárlagagerð, harðir 

Herra forseti. Já, ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni en vek samt eftirtekt hennar á einu, að Evrópusambandið er byrjað að skrúfa þessa stefnu niður hjá sér. Kaflaskilin urðu þegar sósíalistar og jafnaðarmenn, sem eru í flokki í Frakklandi sem spannar það vítt svið að þar mundum við, ég og hv. þingmaður, vera í sama flokki, komust til valda. Þá var dregið strik í sandinn og hinn sterki öxull Þýskalands og Frakklands, sem hefur í reynd ráðið för innan Evrópusambandsins, brast að þessu leyti til. Það má segja að Hollande forseti hafi staðið nægilega sterklega uppi í hárinu á Þjóðverjum til þess að breyta þessari stefnu. Það kemur t.d. fram í margvíslegri eftirgjöf gagnvart hinum sunnlægari ríkjum Evrópu sem höfðu fengið tiltekna aðstoð og sömuleiðis fengið ákveðin skilyrði sem þau urðu að uppfylla til þess að fá hana útgreidda. Það hafa verið töluverðar eftirgjafir á því og líka varðandi frændur okkar og frænkur á Írlandi. Það hefur orðið ákveðin breyting og viti menn, það er eins og við manninn mælt að það verður strax efnahagsbati í Evrópu þegar menn slaka á þessu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var góðu heilli fjórum árum á undan Evrópusambandinu í þessu. Og hvert var fyrsta landið þar sem þeir drápu niður fæti þar sem þessa sá stað? Ísland. Hvað sagði Stieglitz nóbelsverðlaunahafi þegar hann kom hingað og tók út stefnuna, andstæðingur og harður skeptíker Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Íslendingar hljóta að hafa ótrúlegan sannfæringarmátt. Þið eruð eina ríkið sem vinnur með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem hefur náð þessu fram. Þetta markaði stefnubreytingu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Að öðru leyti tek ég undir það sem hv. þingmaður sagði um Evrópusambandið eða það sem ég las úr ræðu hv. þingmanns, að Evrópusambandið er þrátt fyrir allt samband sem hefur beitt sér fyrir 

Virðulegi forseti. Nú er klukkan að ganga tvö um nótt og enn vita hv. þingmenn ekki hvenær vaktinni lýkur. Þetta er óásættanlegt. Ég sé reyndar að hæstv. utanríkisráðherra er kominn í salinn. Hvað þýðir það? Þýðir það að hann ætlar að hlýða á ræður hv. þingmanna fram á nótt eða er hann að gera sig tilbúinn til að mæla fyrir máli sínu hér um miðja nótt? Við verðum að fá svör við því hvernig þessu á að hátta til hér. Það er ekki nokkur bragur á þessu. Þetta er engum bjóðandi. Þetta þætti ekki góð verkstjórn á togara. 

Virðulegur forseti. Nú er klukkan tíu mínútur gengin í tvö og síðustu fréttir herma að forseti ætli að sjá hvernig umræðunni vindur fram sem hófst í dag. Það sýnir umburðarlyndi og sveigjanleika þeirra þingmanna sem hér taka þátt í umræðunni að láta það duga um sinn sem svar, það var gefið rétt um miðnæturbil. En mér finnst tímabært að spyrja aftur: Hvenær á að ljúka fundi og hvernig þykir hæstv. forseta umræðunni hafa undið fram síðustu fimm korterin eða svo? Er ekki tímabært að taka kúrsinn aftur núna og meta það hvort dallurinn sé á réttri leið?

Virðulegi forseti. Ég veit að það gleður hv. þm. Pál Jóhann Pálsson að sá sem hér stendur er fyrrverandi togarasjómaður og vanur að standa hundavaktina. Hann kveinkar sér ekki undan því. Það væri hins vegar mjög gott að fá svör vegna þess að í mínum þingflokki eru hv. þingmenn sem mundu gjarnan vilja blanda sér í þessa umræðu en eru foreldrar ungra barna og eyða þess vegna tímanum með þeim þegar færi gefst. Það væri mjög gott að fá það upplýst hvort til standi að þeir tali síðar í nótt eða hvort forseti hyggist fresta fundi og halda honum áfram kl. hálfellefu í fyrramálið, sem ég held að væri farsælla úr því sem komið er. Það er fullt tilefni til þess að fá frammistöðumat hæstv. forseta á framvindu umræðunnar.

Virðulegi forseti. Ég bý ekki svo vel að hafa verið á togara en þykist vita samt að eitt af því sem góðir togaraskipstjórar þurfa að hafa er hugmynd um það hvenær þeir ætla að leggja úr höfn. Ég sé ekki að við fáum að vita mikið um það hvenær menn ætla að leggja úr höfn með þingsályktunartillöguna sem er næst á dagskrá. Það má kannski segja líka að skipinu sem við erum nú á, sem er umræðan um þessa skýrslu, þarf að koma til hafnar. Við viljum fá að vita hvenær hæstv. forseti ætlar sér að ljúka fundi. Ég ítreka enn og aftur að við höfum verið mjúk, tilleiðanleg og samstarfsfús, lagt fram ítrekaðar tillögur um skynsamlega afgreiðslu tímaáætlunar en stjórnarmeirihlutinn hefur ekki haft áhuga á að ræða slíkt. Við hljótum að biðja um skýr svör.

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei farið til sjós en sóttist hins vegar einu sinni eftir því. Þá var mér sagt að það gengi ekki að hafa konur um borð vegna þess að þá kláraðist vatnið svo fljótt sem menn höfðu. Það var þannig þá en hefur vonandi eitthvað breyst síðan. Ég fékk hins vegar að þrífa skipin. Það var líka ánægjulegt og ágætlega greitt. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa spurt um hvenær fundi eigi að ljúka. Hér hafa verið alls konar heitstrengingar um það að við ætlum að reka fjölskylduvænna þing o.s.frv. Við sem hér erum í salnum eigum örugglega samanlagt vel á þriðja tug barna, hér er töluvert af fjölskyldufólki og ég hefði viljað að menn stæðu við eitthvað af þessu, þó ekki væri nema að gefa okkur einhverja hugmynd um hvernig þinghaldi skuli háttað í nótt og á morgun þannig að fólk geti að minnsta kosti gert ráðstafanir. Mér finnst það vera lágmark, virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hæstv. forseti 

Virðulegi forseti. Mér skilst að forseti velti vöngum yfir því hve lengi eigi að halda áfram og meti stöðuna. Ég vil leggja þær upplýsingar inn í það púkk, stöðuna eins og hún er, að það eru níu á mælendaskrá. Klukkan er korter yfir eitt 27. febrúar 2014. Ég á að mæta á nefndarfund kl. hálfníu í fyrramálið og hér er búið að brjóta vinnuréttarlöggjöf. Sumt af henni er reyndar ættað frá Evrópusambandinu og því kannski vel við hæfi að brjóta hana fyrst ekki á að hugsa meira um það. En ég bið hæstv. forseta um að segja okkur alla vega, hvenær mælt verði fyrir næsta máli á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég kom hingað upp fyrir einum og hálfum tíma og taldi þá víst að virðulegur forseti mundi upplýsa okkur um framhald þingfundar. Það er náttúrlega mjög furðulegt að við stöndum hér og vitum í raun og veru ekkert, ég er hér á mælendaskrá og ég hef ekki hugmynd um hvort forseti hyggist slíta fundi bráðlega eða hvort hann ætli að halda áfram lengra fram á nótt. Það er auðvitað tímaskekkja að við séum að halda hér næturfundi. Ég ætla ekki að fara í líkingamál varðandi togara og brimskafla. Ég fékk nóg af því veturinn 2008–2009. Ég legg til að hv. þingmenn spari sér það, reyni að finna nýjar líkingar. Það væri verðugt verkefni. En ég kalla eftir því að sá forseti sem nú situr á forsetastóli upplýsi okkur sem hér erum um það hversu lengi eigi að halda áfram fundi. Það er ekki nema eðlilegt að við fáum að vita það núna þegar klukkan er farin að ganga tvö.

Herra forseti. Eins og margoft hefur komið fram undir þessum lið þykir mér eðlilegt að vita í hvaða samhengi ég tek til máls hér sem þingmaður. Ég vil vita hvort það sé í raun og sann áætlun forseta að setja á dagskrá síðar í nótt þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar um að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu og um eflingu samstarfs við Evrópusambandið og Evrópuríki. Sú skýrsla sem hér er til umfjöllunar átti að vera grundvöllur undir frekari ákvarðanatöku um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Ég trúi því ekki áður en ég tek á því að forseti ætli að meðhöndla þingmenn eins og Sjálfstæðisflokkurinn hefur meðhöndlað kjósendur sína með því að narra okkur og láta okkur halda að við séum þátttakendur í einhverju allt öðru en lagt var upp með. 
            

Hæstv. forseti. Ég kem hér eins og aðrir til að grennslast fyrir um það hvað þessi þingfundur á að halda lengi áfram. Ég sé að það eru margir á mælendaskrá og ég sé að það gengur hægt. Þannig mun það verða áfram. Nú höfum við verið hér á fundum frá því snemma í morgun, á nefndarfundum. Það er allt í lagi, við þekkjum þessar tarnir en stundum þarf að taka tillit til þess að menn hafa verið hér lengi. Það er atvinnuveganefndarfundur boðaður kl. 9 í fyrramálið sem ég þarf að mæta á og þess vegna fýsir mig að fá að vita hvað á að halda áfram lengi vegna þess að ef þessi fundur á að vera lengur fram í nóttina mun ég skrifa starfandi formanni nefndarinnar og óska eftir því að fundur verði felldur niður í fyrramálið. Það er ekki hægt að bjóða þingmönnum upp á það, meðan flestallir stjórnarþingmenn sofa heima á sínu græna eyra, að hafa þetta svona. 

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja forseta hvort „enn um sinn“ eigi við núna [Söngur í þingsal.] eða hvort eitthvað annað sé fram undan. Eins og hér hefur komið fram hefur hæstv. utanríkisráðherra verið tilbúinn til að mæla fyrir nýju máli en hann virðist ekki vera tilbúinn til að taka þátt í þessari umræðu. Það er mjög sérkennilegt að vilja það ekki en finnast í lagi að mæla fyrir nýju máli um miðja nótt. Það er eðlilegt að við fáum svör við því hvort „enn um sinn“ sé langur tími eða stuttur tími eða teygjanlegt hugtak eða hvort forseti geti gefið skýr svör. Er vilji til þess hjá hæstv. forseta, ef þingmenn eru tilbúnir til að ljúka umræðu um skýrsluna fljótlega, að ljúka þingfundi?

Svarið við þessu er að það hefur vakað fyrir forseta að komast sem lengst í þessari umræðu um skýrsluna. Ef verið er að leggja til að hægt sé að ljúka umræðunni um hana tiltölulega fljótlega mun það ekki vera vandamál af hálfu forseta. Það er ekki áform forseta að taka nýtt mál á dagskrá síðar í nótt.

Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa síðustu yfirlýsingu. Hún hefði gjarnan mátt koma fyrr þannig að við hefðum getað haft tækifæri til að vera með afmælishald í nótt, og kannski ættum við bara að vera nóttina. Ég kemst hvort sem er ekki í gististað og mér sýnist á öllu að ég verði að fresta því að fara á Bíldudal og ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti verði að fresta því líka, og ætli við verðum ekki að sleppa búnaðarþingi líka ef við ætlum að halda svona áfram. Staðreyndin er sú og það hefur löngu legið fyrir að við gætum lokið þessari umræðu ef við fengjum skýr svör og fengjum hæstv. utanríkisráðherra til að koma hingað og taka þátt í umræðunni og reyna að svara örlitlu af spurningum þannig að við færum vel nestuð með þetta mál til hv. utanríkismálanefndar. Það hefur staðið á því í sambandi við umræðuna. Ég kveinka mér ekkert við að vera hérna í alla nótt ef það þarf að vera þannig, en ég þakka forseta þó fyrir að láta okkur vita að ekki eigi að taka annað mál fyrir núna í myrkrinu. Ég var samt að vona að þetta yrði þannig að við keyrðum þrjú málin saman og við tækjum fyrsta málið með utanríkisráðherra 

Herra forseti. Ég var að telja saman tímana frá því að ég hóf störf hér í gær. Það eru orðnir hátt í 17 tímar sem ég hef verið að störfum og ég tel það ekki vera eðlilegt. Ég veit að atvinnubílstjórar hafa skífu í bílum sínum sem stoppar það að vinna lengur en einhvern ákveðinn tíma. Ég sem gamall verkalýðsformaður tek ekki svona í mál, hæstv. forseti. Flugmönnum og fleirum úr slíkum stéttum er skylt að hafa lögbundinn hvíldartíma.  Sumir þingmenn eru búnir að vera hér svo lengi að þeir hafa elst um eitt ár eins og hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir sem á afmæli núna. 
            

Forseti vill nú minna á að þau tímamót hv. þingmanns sem forseti vill óska til hamingju með kölluðu fram gleðisöng hér í kvöld sem sannarlega var til að létta manni aðeins lundina.

Virðulegi forseti. Ég vil bara hvetja virðulegan forseta til að fara nú að binda enda á þetta. Ég held að það sé engin sérstök ástæða til að halda þessari umræðu áfram lengur. Það er fjöldi fólks á mælendaskrá. Það eru nefndarfundir í fyrramálið og margt sem bíður og einfalt að halda áfram og ljúka þessari umræðu snemma dags á morgun. Þá er hægt að halda áfram með þingstörfin og þá dagskrá sem liggur fyrir þessum fundi.

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir þær upplýsingar sem hann gefur hér og lætur okkur vita að ekki eigi að taka nýtt mál á dagskrá. Ég er afskaplega fegin því. Mér hefði ekki fundist það vera gott fyrir ásýnd, virðingu og ímynd þingsins að fara að mæla fyrir stóru deilumáli um miðja nótt sem er ekki bara deilumál hér í þingsal heldur úti um allt samfélagið. En það verður ekki gert. Það er vel. En það sem gerir okkur samt erfitt fyrir er að vita ekki nákvæmlega hvenær vaktinni lýkur hér. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir benti á að hún hefði staðið hér í 17 tíma í vinnu og það hef ég líka gert í dag og við flest hér inni. Búast má við dýpri og betri umræðu um þessa merku skýrslu, sem kostaði nokkuð margar milljónir í ofanálag, ef við fengjum 

Virðulegi forseti. Ég vil rétt eins og aðrir þakka hæstv. forseta fyrir það að fækka hér spurningarmerkjum sem hafa verið að hrannast upp hér ítrekað eins og - ég ætla ekki að segja brimskaflar. En um leið velti ég enn fyrir mér og gagnrýni að við höldum umræðunni áfram inn í nóttina þótt ekki standi til að mæla fyrir nýju máli, er þá vit í því þegar þingmenn eru hér í stórum stíl að fara á nefndarfund í fyrramálið að fara í mælendaskrá þar sem eru tíu þingmenn á lista? Er það umræðunni til framdráttar að fara þá leið? Getum við ekki bara slitið fundi hér með sóma og gengið svo til dagskrár aftur í fyrramálið? Ég vil bara spyrja forseta: Af hverju hefur hann áhyggjur af í þeim efnum? Hver er hættan við að fara þá leið?

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir það að upplýsa að ekki verði tekin fleiri mál á dagskrá í nótt. Þá liggur það fyrir að um tíu þingmenn eru á mælendaskrá. Það gæti tekið um þrjá til fjóra tíma að ljúka þeim umræðum ef maður miðar við andsvör og hinar hefðbundnu fyrirspurnir um lengd þingfundar. Það er þá líka ljóst að hæstv. utanríkisráðherra mun mæla fyrir tillögu sinni á morgun, einhvern tíma um miðjan dag eða svo. Er það ekki bara ágætt? Úr því að menn vilja ekki fá fleiri myndlíkingar úr sjómannamáli þá spyr ég: Er ekki kominn tími til að skvetta vatni á eldinn og kalla á hundana? Er þá ekki þessi veiðiferð búin? 
            

Virðulegi forseti. Þetta síðasta er aðeins of flókið fyrir mig, ég er ekki nógu góð í veiðimálinu. Ég spyr miklu frekar hvort hæstv. forseti ætli ekki fara að flauta til leiksloka í dag vegna þess að ég held að það sé komið nóg. Það er ekki hægt að tala út í hið óendanlega um skýrslur hér á Alþingi. Hver og einn hefur tvær ræður, eina 15 mínútna og eina 5 mínútna, þannig að menn geta reiknað út hvernig dagurinn á morgun mun byrja og hæstv. ráðherra muni mæla fyrir tillögunni á morgun. Ég skil þess vegna ekki hvers vegna hæstv. forseti ætlar að halda okkur hér fram á morgun, ég bara skil það ekki. Ég hef ekki heldur fengið svar frá hæstv. forseta við því af hverju, þegar tveir og hálfur mánuður eru eftir af þinginu, þetta eina mál kalli á það. Mér þætti vænt um að fá svör við því einu sinni. Ég er búin að spyrja um það um tíu sinnum í dag, ég fæ aldrei svör við því. Það væri ágætt að einhvern tíma væri spurningum manns í þessum stól svarað.

Forseti hefur freistað þess að reyna að svara hv. þingmanni en harmar ef svörin hafa ekki verið nægilega skýr.

Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta hrein svör sem hafa komið fram. Það er alveg hárrétt hjá þeim hv. þingmanni sem talaði á undan mér að það hafa í rauninni engin svör borist við því af hverju okkur er haldið hér á næturfundum þegar febrúarmánuði er ekki lokið og talsverður tími eftir af þinginu. Það vekur mér enn þá spurnir. Ég tek líka undir með hv. þm. Róberti Marshall sem talaði áður. Það er eðlilegast að fara að ljúka þingfundi. Það liggur nokkurn veginn fyrir hvernig dagskrá þingsins getur orðið á morgun. Vonandi verður hægt að hafa hana nokkuð skilvirka. Ég mundi telja það affarasælast að menn færu að slíta þingfundi og hvet virðulegan forseta til að íhuga það.

Herra forseti. Það sem er í gangi er náttúrlega það að fundarstjóri, sem stýrir þessum fundi fyrir Sjálfstæðisflokkinn, fyrir stjórnina, er að sjálfsögðu að teygja lopann, skapa svigrúm fyrir umræður sem geta gleypt allan þann tíma sem stjórnarandstaðan eða minni hlutinn hafa til að tefja mál. Hvers vegna er verið að tefja málið? Það er góð ástæða fyrir því, þeir eru að tefja þetta mál af því að stjórnin vill í dag slíta viðræðum, koma á dagskrá máli til um að slíta viðræðum við Evrópusambandið. Það er það sem er í gangi, það er allt og sumt. Við höldum áfram hérna og tölum um þessi mál o.s.frv. en við blekkjum þjóðina ekkert með því. Þetta er það sem er í gangi núna. Og við skulum ekki gengisfella orðið ofbeldi, það á sér ekki stað neitt ofbeldi hérna í dag, það er ekkert ofbeldi. Menn eru að nota þær heimildir sem þeir hafa fengið 

Hæstv. forseti. Hér í dag kom upp, undir liðnum um störf þingsins, hv. þm. Karl Garðarsson sem hefur nú ekki sést mikið hér við efnislegar umræður um þessa skýrslu. Hann fór rækilega yfir þann tíma sem farið hefði í fundarstjórn forseta og gekk svo langt að hóta hálfpartinn breytingu á þingsköpum vegna þess. Ég vil þess vegna að það komi skýrt fram að ég er vissulega ánægð með að forseti hafi upplýst að nýtt mál verði ekki sett á dagskrá en það er nákvæmlega hluti af þeim fjölmörgu spurningum sem við höfum borið hér upp varðandi dagskrána. Hefði það svar komið fyrr auk ýmissa annarra hefði það greitt mjög fyrir því að efnisleg umræða hefði getað farið fram. Ég ætla að endurtaka að það er erfitt að taka þátt í efnislegri umræðu þegar við þekkjum ekki í hvaða samhengi hún fer fram.

Forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn gleðjast yfir þeim upplýsingum að ekki verði fleiri mál á dagskrá í nótt. Það er nógur tími eftir, þó að svo sé ekki ef forseta þóknast ekki að fresta fundi til morguns þannig að hægt sé að taka þessa efnislegu umræðu við betri skilyrði en nú eru. Ég verð að vera sammála forseta í því að ef hann hefur reynt að útskýra það fyrir okkur af hverju liggur svona mikið á, af hverju verið er að keyra þetta mál hér að kvöldi til í febrúar, ef hann hefur reynt að útskýra það fyrir okkur þá hefur hann ekki gert það nægilega skýrt. Ég hef ekki enn skilið af hverju það er en óska eftir þeirri skýringu.

Hæstv. forseti. Ég spurði spurningar áðan um hvað við hygðumst hafa þetta lengi. Miðað við mælendaskrá og miðað við hvernig þetta hefur gengið telst mér til að eftir séu a.m.k. sex tímar plús það sem verður rætt um fundarstjórn forseta. Við skulum ekki vera að fela þetta neitt. Þetta er sá tími og menn eru tilbúnir í umræðuna. Ég segi fyrir mitt leyti að ef til stendur að halda þessum fundi lengi áfram þá mun ég skrifa starfandi formanni atvinnuveganefndar á eftir og óska eftir að fundur falli niður í fyrramálið, sem á að vera kl. níu. Ég á eina ræðu eftir, seinni ræðu mína, 5 mínútur. Í 15 mínútna ræðu minni var ekki hægt að verða við því að hæstv. fjármálaráðherra væri viðstaddur. Ég mun því óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra verði viðstaddur ræðu mína sama hvort hún verður kl. þrjú eða sjö af því að ég hyggst leggja fyrir hann mikilvægar spurningar og reyna að fá hann til að svara þeim.

Herra forseti. Við ræðum hér skýrslu sem átti að verða grundvöllur undir frekari ákvarðanatöku um aðildarviðræðuferlið við Evrópusambandið. Í þingsályktunartillögu, sem lögð hefur verið fram, um slit, er vitnað í skýrsluna og svo virðist vera sem helstu rökin fyrir slitum séu þau að ríkisstjórnin hafi áttað sig á því að aðildarviðræður við Evrópusambandið fælu ekki í sér að Ísland gengi í Evrópusambandið heldur virðast þær að þeirra mati eiga að snúast um að ESB gangi í Ísland og væntanlega helst efnahagssvæði Kaupfélags Skagfirðinga. En það er ekkert fjallað af neinni alvöru um þau mál sem helst hefur verið deilt um eða vafi þótt leika á um varðandi mögulega Evrópusambandsaðild Íslands. Ég vil taka dæmi af fjórum málaflokkum. Það eru sjávarútvegur, landbúnaður, myntbandalagið um evruna og spurningin um stöðu fullveldis Íslands. Í skýrslunni er fjallað um öll þessi mál, kannski ekki nógu ítarlega og alls ekki um sum þeirra. Varðandi landbúnaðinn, svo að við tökum hann sem dæmi, þá kemur til dæmis fram í skýrslunni að í opnunarviðmiði Evrópusambandsins hafi sérstaklega verið tekið fram að taka bæri tillit til sérstöðu íslensks landbúnaðar. Svo er vitnað í þær heimildir sem Svíar og Finnar hafa vegna legu landbúnaðarsvæða norðan 62. breiddargráðu en jafnframt talið að ekki sé um langtímaundanþágu að ræða. Það er mjög mikilvægt að þetta verði rætt í hv. utanríkismálanefnd enda er þetta undanþága sem verið hefur við lýði í 20 ár og eftir því sem ég best veit er ekkert útlit fyrir að þar sé að verða breyting á. Varðandi sjávarútveginn er verið að segja frá nýrri stefnu Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum. Þar er farið ítarlega yfir markmið stefnunnar og þar er ekkert að sjá sem ætti að vera í andstöðu við fiskveiðistjórnarstefnu Íslands en þess ber að geta í þessari umræðu að við yrðum með aðild stærsta fiskveiðiþjóð Evrópusambandsins, bæði í raunstærðum og eins með 40% af útflutningstekjum okkar vegna sjávarútvegs. Þar eru fjölmörg álitaefni sem þarf að ræða en þar er jafnframt bent á að stefnt sé að meiri áhrifum nærsamfélagsins og jafnvel leiddar að því líkur að við gætum túlkast sem sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði. Mér finnst það liggja í augum uppi að nokkuð auðvelt yrði að ná því markmiði. Um evruna þarf ég ekki mikinn tíma því að ekki er fjallað um hana í þessu riti, sem má teljast nokkuð merkilegt. Um fullveldið næ ég ekki að ræða en tekst vonandi að ræða aftur þegar nefndarálit um skýrsluna kemur hér inn í þingið. Mér finnst skýrslan ágæt um margt. Hún ber þess merki að flýtt hefur verið til á endasprettinum en ég vil nefna dæmi um hluti sem þarf líka að fá betri skýringar á í utanríkismálanefnd eins og þá fullyrðingu varðandi fiskveiðistjórnarkerfið að nefna megi að eignarréttarkerfi í ætt við það sem tíðkist almennt í fiskveiðistjórn hér á landi þekkist víða í sambandinu. Ég kannast ekki við að eignarréttarkerfi ríki um aflaheimildir á Íslandi. Ég held að almennt sé fólk ekki sammála þessari fullyrðingu og ég vona að þetta sé undantekningartilfelli um rangfærslur í skýrslunni. En það er mjög alvarlegt ef þegar er búið að draga ályktanir af skýrslu sem fer svo rangt með og í andstöðu við landslög á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og raunar líka ræðu hennar hina fyrri þar sem ég komst ekki til að fara í andsvör við hana þá. Af því að ég veit að hv. þingmaður hefur fylgst lengi með umræðunni um Evrópusambandið og hefur ríkar skoðanir á þeim málum þá langar mig að spyrja um afstöðu hennar gagnvart þessari skýrslu af því að ég er svolítið hugsi hvað hana varðar, bæði vegna þess hversu mikið vantar í hana, þ.e. vegna þessara skallabletta sem eru í henni, en kannski ekki síður varðandi þann veruleika sem verið hefur að dragast upp í umræðunni sem einkennist svolítið af því að allir geta sótt sér rök í hana nánast óháð því hver afstaða þeirra er. Það minnir mann nú bara á aðrar bækur í sögunni, að hægt er að finna rök fyrir nánast öllu í viðkomandi plaggi. Hv. þingmaður nefnir hérna sérstaklega að það sé veikleiki í skýrslunni varðandi gjaldmiðilinn, að ekkert sé fjallað um hann, en mér hefur líka fundist það veikleiki að lítið sé í raun fjallað um meginpólitíska strauma í Evrópusambandinu á undanförnum árum. Þá er ég að tala um viðbrögðin við efnahagserfiðleikum í einstökum löndum sambandsins og oft og einatt hægri sinnaðar áherslur í því sem eru mjög eindregnar niðurskurðaráherslur o.s.frv., svo furðulega sem það hljómar þá svipar því að sumu leyti til þess sem núverandi ríkisstjórn aðhefst hér á Íslandi. Ég vil spyrja hv. þingmann um þetta, þ.e. annars vegar hvernig hún sér veikleikana í skýrslunni og hvers hún saknar 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er rétt sem fram kemur í máli hv. þingmanns að fólk getur sótt sér allra handa rök í þessa skýrslu enda er það svo með jafnumdeilt mál og Evrópusambandsaðild að fólk lítur til mismunandi málaflokka, það leggur mismunandi áherslur á ólík málefnasvið. Hér vegast á ýmsir hagsmunir og það er ólíkt það hagsmunamat sem liggur til grundvallar afstöðu hvers og eins. Af því að minnst er á kaflann um evruna þá sakna ég hans auðvitað eða sérstaklega að aðeins er rætt um möguleika til að komast út úr gjaldmiðilshöftunum en eftir að samninganefndin var leyst upp var því samstarfi hætt til að koma Íslandi út úr fjármagnshöftunum en það er auðvitað til skemmri tíma hið stóra hagsmunamál Íslands. Ég fór yfir veikleika eins og t.d. varðandi fullyrðingu um eignarrétt á aflaheimildum við Íslandsstrendur eða innan íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins. Það eru augljóslega rangar fullyrðingar sem hægt hefði verið að lagfæra ef skýrslan hefði fengið betri vinnslutíma. Ég tel styrkleikana vera þá að skýrslan fer vítt yfir sviðið, gefur ágætisyfirlit, en að sjálfsögðu tel ég mikilvægt að fá líka þá skýrslu sem er í vinnslu hjá Alþjóðamálastofnun þar sem kannski koma fram fleiri sjónarhorn aðila vinnumarkaðarins.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil einnig staldra við annað atriði en það sem hv. þingmaður nefnir hér, þ.e. veikleika í skýrslunni að því er varðar umhverfismál. Það er sannarlega þannig að umhverfismálin eru í sífellt vaxandi mæli að verða stærstu utanríkismálin. Það er ekki endilega eitthvað sem við óskum okkur heldur miklu frekar það sem veruleikinn færir okkur í fangið. Það eru áhyggjuefni sem varða loftslagsvandann, hlýnun jarðar, fækkun tegundanna, súrnun sjávar o.s.frv. Það er tiltölulega veikt í þessum kafla og þessari skýrslu og mér finnst gríðarlega mikilvægt að dýpka það enn frekar vegna þess að samstarf okkar við nágrannaríki og við ríki heimsins á vettvangi Sameinuðu þjóðanna o.s.frv. hefur ekki síst verið á þessum vettvangi og í raun og veru hefur mikilvægi þess samstarfs farið vaxandi. Við höfum verið í samstarfi við Evrópusambandið um tiltekin mál eins og til að mynda loftslagsmálin. Við höfum auðvitað innleitt stóran hluta af löggjöf Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn en þessum tilteknu viðbótarsjónarmiðum sem varða miklu frekar heildstæð umhverfismál, heimsvísumálin, ef svo má segja, eins og loftslagsvandann, ekki þessi staðbundnu mál, eru ekki sérstaklega gerð skil í þessari skýrslu, þ.e. ekki með mjög greinandi hætti. Mér finnst það vera veikleiki í skýrslunni vegna þess að ef við ætlum að horfa til framtíðar varðandi það hvar Ísland ætlar að staðsetja sig 

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni. Það er nú bara einfaldlega þannig að ákveðinn hópur fólks á Íslandi er Evrópusinnar vegna þess að það er umhverfissinnar og lítur svo á, sem er algjörlega rétt, að ýmis þau framfaramál hér á sviði umhverfis- og náttúruverndarmála megi þakka aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og þeim tilskipunum sem við höfðum innleitt hér vegna veru okkar þar. Það er þekkt að hægri stjórnin, stjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, hefur nú ekki farið um íslenskt umhverfi mildum höndum og þarf ekki að koma á óvart að ekki hafi verið lögð sérstök áhersla á þessa þætti, enda hefur þeim ekki verið forgangsraðað af þessum flokkum í valdatíð þeirra. Hér var nú ósjaldan þráast við á síðasta kjörtímabili þegar ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna innleiddi hvert umbótamálið á fætur öðru á sviði náttúruverndar og umhverfis og efnt til langra ræðna gegn framfaramálum í þágu umhverfis og komandi kynslóða. Þetta er auðvitað eitt af þeim málum sem skiptir vaxandi fjölda Íslendinga máli. Um heimsbyggð alla er almenningur að vakna til vitundar um mikilvægi þessara mála og að þau séu hörðu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu. Mig langar til þess að spyrja út í eitt hugðarefni mitt varðandi Evrópusambandið sem hefur lítið verið fjallað um hér í þessari umræðu og kemur lítið við sögu í skýrslu Hagfræðistofnunar. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að mörg þau viðfangsefni sem heimsbyggðin glímir við sameiginlega, eins og t.d. hungursneyð, þó að ekki sé hún í Evrópu, hungursneyð í þróunarríkjum og ekki síst umhverfismál og mörg þau mál sem snerta þróunaraðstoð með ýmsum hætti, séu orðin það stór og erfið viðureignar að þau verði ekki leyst á vettvangi þjóðríkisins. Ég er þeirrar skoðunar að einungis með samstarfi frjálsra og sjálfstæðra þjóða í ríkjabandalagi á borð við Evrópusambandið sé hægt að grípa til nægilega umfangsmikilla og raunhæfra aðgerða til þess að takast á við þann vanda sem blasir víða við heimsbyggðinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í vöntun á því umfjöllunarefni í skýrslunni. Maður getur auðvitað haft margvíslegar skoðanir á því hvers vegna Íslendingar eiga erindi í Evrópusambandið. Ég get nefnt gjaldmiðilsmál, ég get nefnt þann lýðræðishalla sem er í því fólginn að vera hluti af Evrópska efnahagssvæðinu, ég get líka talað um að við erum evrópsk menningarþjóð og eigu þess vegna samleið með Evrópusambandinu og öðrum Evrópuþjóðum í þeim efnum. Mig langar að spyrja út í samstarf þjóða við að leysa sameiginleg vandamál heimsbyggðarinnar.

Herra forseti. Áhugi minn og hrifning á Evrópusambandinu kemur einmitt til af því að ég tel mikilvægt að við sem lítil þjóð tengjum okkur stærri heild til þess að fjalla um þau mál sem brenna hvað heitast á mannkyninu. Eitt af þeim stórmálum eru umhverfismál. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni að sem ung kona sá ég það sem ákveðna leið út úr klíkusamfélagi helmingaskiptanna að tengja okkur stærri heild þar sem fleiri sem hefðu sömu skoðanir og við femínistar, umhverfisverndarsinnar, mannréttindasinnar væru að berjast fyrir umbótum á því sviði. Nú er það svo að það er ekki alltaf jólin innan Evrópusambandsins. Þar eru íhaldssöm öfl og þar eru „Berlusconiar“ og þar eru þjóðir sem leyfa sér að svindla með bókhaldið sitt árum saman. Ég ætla ekkert að draga dul á það og ég fagna ekki slíkri framkomu. En þar eru líka milljónir manns sem vilja til að mynda raunverulegar framfarir í umhverfismálum, sem hafa náð gríðarlegum árangri og Evrópusambandið er í fararbroddi þegar kemur að lagalegum stoðum til þess að tryggja velsæld mannkyns til framtíðar. Það hefur þó ekki dugað til og þarf að herða á í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Þetta er einmitt eitt af því sem lítið hefur verið fjallað um í þeirri umræðu sem hefur farið fram hér og er gríðarlega mikilvægt viðfangsefni. Það er auðvitað svolítið fátækleg umræða sem fer fram eingöngu á forsendum þess hvað Íslendingar geta fengið út úr því að vera þátttakendur í Evrópusambandinu. Að sjálfsögðu eigum við að vera að skoða hvaða þýðingu það getur haft fyrir Ísland og þjóðir heims að beita sér sameiginlega í þeim viðfangsefnum sem blasa við heimsbyggðinni. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er held ég oft vanmetið hversu mikilvæg rödd Íslands er sem lítils eyríkis í miðju Atlantshafi með sína miklu sérstöðu. Við erum að mörgu leyti frábrugðin restinni af Evrópu þó að menning okkar sé auðvitað upprunnin þar og við séum Evrópubúar. Framlag okkar og rödd getur verið gríðarlega mikilvæg í því samhengi sem er innan Evrópusambandsins. Mér finnst það vera hluti af umræðunni sem fer allt of lítið fyrir. Á sama hátt og það er mikilvægt hér á Alþingi að raddir úr hinum mismunandi byggðum landsins fái að hljóma er mikilvægt að rödd Íslands heyrist á vettvangi Evrópusambandsins, að hún hafi áhrif á löggjöfina. Ein rödd getur skipt alveg gríðarlega miklu máli. Það þekkjum við úr umræðunni á Alþingi.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka umræðuna inn á þessar brautir. Ég vil í því sambandi benda á, með leyfi forseta, að í greinargerð með þingsályktuninni illræmdu segir: „Það er einnig óásættanlegt að vera hluti af einhliða aðlögunarferli þar sem jafnframt má eiga von á því að það verði notað til að beita Ísland þvingunum í öðrum óskyldum málum. Slíkt þjónar ekki meginhagsmunum Íslands.“ Nú er ég auðvitað á því að við eigum sem þjóð að gæta hagsmuna okkar, að sjálfsögðu. En þetta er svo mikill grundvallarmisskilningur á því hvað það þýðir að tengjast öðrum þjóðum í ríkjasambandi. Það felur í sér samninga, viðræður, leit að sameiginlegri niðurstöðu. Það er sameiginleg niðurstaða sem fæst fram með samvinnu og gagnkvæmum skilningi sem skilar árangri. Það hræðir mig pínulítið að mér finnst þessi greinargerð svolítið ala á því að erlend ríki virðist einna helst vilja klekkja á okkur og það sé nánast ómögulegt að við gætum haft eitthvað fram að færa. Eins og ég fór yfir, herra forseti, í ræðu minni, verðum við stærsta fiskveiðiþjóð Evrópusambandsins ef við förum þangað inn. Við eigum að fara inn í viðræðurnar með það að leiðarljósi að við verðum forustuþjóð á sviði fiskveiða, enda hefur Evrópusambandið litið til íslenskra fiskveiðistjórnarkerfisins við endurskoðun á stefnu sinni.  
            

Virðulegur forseti. Mig langaði að nota tækifærið og koma hingað upp og spyrja út í fyrirætlan forseta varðandi fund. Það er komið að fyrstu ræðu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur sem er núna fyrst að taka þátt í efnislegri umræðu þessa máls og ég velti fyrir mér hvort hæstv. forseta þykir bragur að því að menn flytji sína fyrstu ræðu um málið klukkan að ganga þrjú að nóttu. Mér finnst það sjálfum ekki neitt sérstaklega eftirsóknarvert. Það eru fáir í salnum og án efa ekki mjög margir að fylgjast með, þó að auðvitað sé þetta sýnt á morgun á alþingisrásinni á einhverjum tímapunkti. Ég held að ég mundi vilja stinga þeirri hugmynd að forseta að fundi yrði frestað núna á þriðja tímanum og við mundum mæta hér fersk til fundar í fyrramálið.

Virðulegur forseti. Það afhjúpar kannski það hversu sérstök fundarstjórn forseta hefur verið í gegnum þessa umræðu alla að við höfum þráspurt um mál eins og hvað ætti að gera við skýrsluna, hversu löng umræðan eigi að vera o.s.frv., og ef við hefðum fengið greið svör jafnharðan og ef við hefðum verið virt viðlits af stjórnarforustunni og forustu þingsins hefði það væntanlega tekið skemmri tíma. En nú er svo komið að klukkan er að ganga þrjú, nefndarfundir hefjast kl. hálfníu í fyrramálið og það er komið að mér að flytja mína fyrstu ræðu í þessu máli. Ég spyr þingforseta hvort hann telji sóma að því að umræðan fari fram með þeim hætti að fyrsta ræða mín verði flutt á þriðja tímanum að nóttu í miðri viku.

Virðulegi forseti. Klukkan er að ganga þrjú og enn spyr ég forseta: Hver eru rökin fyrir því að halda okkur á næturfundi þegar margir dagar eru eftir af þinginu og engin tímatakmörk varðandi þessa umræðu? Það er ekkert sem krefst þess að við klárum umræðuna í nótt. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir er að fara í sína fyrstu ræðu um málið og henni er boðið upp á það, vegna skipulags í þinginu, að hefja hana þegar klukkan er að ganga þrjú um nótt. Þetta finnst mér alls ekki ganga og ég bið um að fundi verði slitið og við höldum áfram umræðunni á morgun.

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefði getað orðið með allt öðrum hætti ef stjórnarmeirihlutinn hefði virt okkur svars og ef menn hefðu tekið í útrétta sáttarhönd sem við höfum aftur og aftur rétt fram. Til þess hefur enginn vilji verið. Ég lýsi enn ábyrgð á hendur stjórnarmeirihlutanum á því hvernig haldið er á þessu brýna hagsmunamáli. Nú er hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að fara að halda sína fyrstu ræðu í málinu. Við höfum verið hér í nótt að ræða málið og ég gat hengt tjaldhæla á hæstv. utanríkisráðherra þannig að ég náði að hafa hann hér inni í nokkrar mínútur meðan ég hélt mína fimm mínútna ræðu, en full ástæða hefði verið til að kalla til ráðherra Sjálfstæðisflokksins sem urðu að athlægi í sjónvarpsfréttum í kvöld. 

Virðulegi forseti. Ég segi eins og er að ég hafði ekki áttað mig á því að fólk er sumt hvert að fara í sína fyrstu ræðu um miðja nótt. Ég held að orðin sem ég get notað yfir þetta núna sé: Þetta er gersamlega óboðlegt. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á þetta. Allir hlutir varðandi skýrsluna, sérstaklega frá því á föstudaginn, hafa verið með endemum. En það er óboðlegt að hér eigi fólk að fara í sína fyrstu ræðu í þessu mikla máli þegar klukkan er 10 mínútur yfir tvö. Það liggur ekkert á. Þetta er bara stjórnarmeirihlutinn að sýna vald sitt í þessu, svo sem eins og í framlagningu hinnar gerræðislegu tillögu hæstv. utanríkisráðherra.

Herra forseti. Ég vil taka undir óskir annarra þingmanna úr minni hlutanum að þessum fundi fari að ljúka. Klukkan er að ganga þrjú, en við svo sem veigrum okkur ekkert við að taka þátt í umræðum eins og í ljós hefur komið, enda liggur okkur margt á hjarta í þessu máli. En í ljósi þess hversu ósveigjanleg fundarstjórn hefur verið varðandi það að veita upplýsingar um dagskrá, varðandi það að veita upplýsingar um væntanlegt ferli þingmála og varðandi það að hleypa á dagskrá þingsályktunartillögu, sem kemur eins og þruma úr heiðskíru lofti inn í þinghaldið og hleypir öllu sem um hafði verið rætt í uppnám, þá er það bara eðlileg kurteisi að gefa fólki færi á að leggja sig áður en það mætir aftur til vinnu í fyrramálið.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg borðleggjandi að þessir fundir í fyrramálið hljóta að verða blásnir af vegna þess að það er náttúrlega ekki hægt að bjóða okkur upp á þetta. Ég geri ráð fyrir að það verði gert og óska eftir því hér með og óska eftir viðbrögðum forseta við þeirri ósk minni. Virðulegi forseti. Við erum búin að vera að dingla okkur í vetur í þessu þingi. Hér hafa verið þingdagar sem hafa verið um einn og hálfur tími, tveir tímar kannski á góðum degi. Það hefur verið óskaplega lítið að gera hér, óvenjulítið. Eftir föstudaginn síðasta breyttist allt, hvers vegna? Eitt þingmál er sett á dagskrá um að slíta aðildarviðræðum við Evrópusambandið og þá breytist allt vinnulag í þinginu. Allt í einu á að keyra hér næturfundi dag eftir dag. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvers vegna? Hvað býr þarna að baki? Það er ekki eins og korter sé í lokun á búðinni, það er ekki þannig. Þingið á tvo og hálfan mánuð eftir. 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað þannig að ekkert okkar sem tökum þátt í þessari umræðu erum að verða yngri, þvert á móti. 

Herra forseti. Hér áðan bar ég fram þá ósk við forseta að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra yrðu viðstaddir, ég held að ég hafi fyrst og fremst farið fram á að hæstv. fjármálaráðherra yrði viðstaddur þegar ég flytti ræðu mína á eftir. Nú hef ég fengið skilaboð og upplýsingar um að hæstv. fjármálaráðherra verður ekki viðlátinn í fyrramálið af ástæðum sem ég met fullgildar. Ég dreg þar með beiðni mína til baka um að hæstv. ráðherra verði viðstaddur ræðu mína. Ég vil jafnframt óska eftir því að ég verði færður neðar á mælendaskrána vegna þess að mér sýnist að þessi umræða klárist aldrei miðað við það sem ég sagði áðan og hvað mikið er eftir. Þess vegna verð ég tilbúinn í þá ræðu þegar að því kemur, hvort sem það verður einhvern tíma enn þá seinna í nótt eða þegar við hefjum þingfund á morgun og áframhaldandi þingstörf um þá skýrslu sem hér er til umræðu. Beiðni mín er sem sagt dregin til baka.

Virðulegi forseti. Ég hef í raun ekki enn þá fengið svar við þeirri spurningu hvort forseti telji sæmandi að þingmaður haldi fyrstu ræðu sína þegar klukkan er langt gengin þrjú að nóttu. Ef svo er vil ég velta fyrir mér, úr því að forseti telur sæmandi yfir höfuð að halda fund um svo mikilvægt mál svo seint, hvort forseti telji ekki rétt að ráðherrar séu viðstaddir. Ég tek þó undir það sem hv. þm. Kristján Möller segir að því er varðar fjármálaráðherra og fjarveru hans og ástæðu fyrir því, en að aðrir ráðherrar séu viðstaddir. Er það þannig að þingmenn eigi að taka þátt í þingstörfum sólarhringana á enda en ráðherrar ekki? Svo vil ég spyrja virðulegan forseta um skilning hans á því hvenær kvöldfundur breytist í morgunfund. Staðreyndin er sú að mælendaskrá eins og hún lítur út núna mun ekki tæmast fyrr en upp úr átta 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Það er svolítið dapurlegt að þurfa að koma hér endalaust að spyrja sömu spurningar en fá engin svör. Lengd fundar ræðst kannski af því hversu lengi það tefst að hæstv. forseti svari. Við erum hér nokkur búin að reikna það út að við klárum þetta aldrei fyrr en kl. átta eða níu í fyrramálið. Ég er þegar búinn að gera ráðstafanir til að afboða mig á fund í allsherjar- og menntamálanefnd. Það er sjálfsagt að skipta vöktum. Ég treysti því að forseti kalli út fleiri varaforseta og standi við það sem var reglan þegar ég var forseti, að menn noti stjórnarliða til að standa í ræðustól svo þeir geti kannski svarað fyrir það sem hér er að gerast. Við höfum ekki fengið svör þrátt fyrir að ítrekað hafi verið leitað eftir þeim. Hvers vegna er verið að hraða þessari umræðu? Þingið hefur verið aðgerðalaust meira og minna það sem af er þingi. Við höfum unnið hörkuvel í nefndum þar sem mál hafa komið fyrir þar, lagt mikla vinnu á okkur til að koma málum inn í þingið og hjálpa ríkisstjórninni að afgreiða einhver mál. Þau eru væntanleg á dagskrá fljótlega. Ef menn ætla að keyra þetta með þessum hætti er hætt við að mál sem eiga að koma inn dragist eitthvað fram eftir marsmánuði. Ég skora á hæstv. forseta að kalla saman þá aðila sem stýra þingi og þeir ákveði hvort þeir vilji að við stöndum vaktina í alla nótt og fram undir þingfund kl. hálfellefu í von um að hugsanlega verði hægt að ljúka þessu máli eða hvort menn ætla að ljúka fundi núna og gera þetta með einhverjum sóma á morgun.

Virðulegur forseti. Nú hefur forseti hlustað á mjög góð rök hv. þingmanna fyrir því að nú sé skynsamlegt að slíta fundi. Ég vona að virðulegur forseti hafi sannfærst um það eftir að hafa hlýtt á þessi skynsamlegu rök hv. þingmanna. Það er enginn bragur á því að hér fari þingflokksformaður Vinstri grænna, hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, í sína fyrstu ræðu. En setjum svo að virðulegur forseti ætli sér samt sem áður að halda umræðu áfram þá hlýtur að vera lágmarkskrafa að hæstv. utanríkisráðherra sitji í salnum undir ræðu hv. þingmanns. Fyrst formaður Sjálfstæðisflokksins er forfallaður krefst ég þess að staðgengill hans komi hingað. Annað er ekki boðlegt 

Virðulegi forseti. Ég endurtek, þetta er óboðlegt, þetta er ómögulegt, þetta er allt saman ómögulegt. Ríkisstjórnin er ómöguleg. Við höfum haldið uppi þinginu í vetur. Það hafa ekki komi fram mál, fundir hafa verið stuttir, þingmannamál hafa verið flutt, mál sem voru á síðasta kjörtímabili eru endurflutt og við vinnum í nefndum. Síðan er spurt hér af hverju svo fá mál séu á dagskrá, hvað það þýði. Þá segir hæstv. forseti: Jú, jú, það hlýtur náttúrlega að koma niður á því hvaða mál verður hægt að afgreiða ef mál berast ekki inn. Virðulegi forseti. Er það þá þannig núna að dagskrárstjórnin í þinginu sé líka orðin ómöguleg? Ríkisstjórnin er ómöguleg, dagskrárstjórnin hér er ómöguleg. Ef það á að afgreiða þau mál sem 

Forseti beinir því til þingmanna að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég spurði að því áðan af hverju við værum allt í einu farin að tala á næturnar þegar þetta mál kemur á dagskrá, af hverju takturinn í þinginu breyttist þegar þetta eina mál kom hingað inn. Svörin hljóta einfaldlega að liggja í því að myrkraverkin þoli ekki dagsins ljós, þau bara þoli það ekki. Það hlýtur að búa eitthvað annarlegt að baki þessum tillöguflutningi fyrst menn þurfa í fyrsta lagi að ræða málið á næturnar þegar nægur tími er til vors og þegar hæstv. ráðherra hefur í öðru lagi ekki komið hingað upp til að svara einföldustu spurningum um hvað búi þarna að baki. Hann leggur ekki í það, myrkraverkin eru slík að hann leggur ekki í það. Svörin við þessum spurningum þola heldur ekki dagsins ljós, svör við einföldum spurningum sem við höfum lagt fram - nema hrokinn fari þannig með hann að hann telji sig ekki þurfa að svara þinginu. Það er öllu verra. Virðulegi forseti. Við hljótum að fara fram á það, fyrst hæstv. utanríkisráðherra getur ekki 

Herra forseti. Eins og ítrekað hefur komið fram finnst mér skipta máli að vita í hvaða samhengi ég tala þegar ég stend hér og ræki það hlutverk sem kjósendur hafa falið mér. Það samhengi hef ég ekki fengið frá hæstv. forseta. Ég hef auðvitað gruflað þó nokkuð yfir þessu. Hér erum við í næturvinnu af því að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur eru í spreng að komast í það að svíkja loforð sín við kjósendur. Ég fór að hugsa: Er verið að dylja það? Ekki eigum við von á frumvarpi um afnám verðtryggingar. Það kosningaloforð á líka að svíkja.  
             Herra forseti. Fundarstjórn sem þessi býður bara upp á vangaveltur af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Þetta er orðið dálítið langdregið leikrit hérna, fullt endurtekninga og einkennist ávallt af því að við fáum engin svör við einföldum spurningum. Nú skil ég mjög vel að forseti skyldi koma hingað nokkru fyrir miðnætti og segjast vilja sjá hverju fram yndi áfram allnokkra stund. Svo kom hann aftur og sagði að hann hefði ekki í hyggju að taka ný mál fyrir hér í nótt. Nú hefur hæstv. forseti fengið að sjá hverju vindur fram allnokkra stund. Af því má að sjálfsögðu draga ályktanir. Það er ljóst að hér eru miklar umræður eftir og það er ekki boðlegt að ætla hv. þingflokksformanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að flytja fyrstu ræðu sína hér um miðja nótt. 

Herra forseti. Ég sé að hæstv. forseti er farinn að draga ýsur eins og mörg okkar hér í salnum og ég held að það sé nú ekki góðs viti þegar við erum komin á þann stað. Ýsukvótinn er nú eins og hann er og er mjög takmarkaður svo að við verðum að gæta hófs í þeim efnum. Ég bara undirstrika það að við eigum að funda úthvíld til að geta rætt þessi mál. Ég á að stýra fundi atvinnuveganefndar eftir rúmlega sex klukkutíma og á eftir að keyra heim í Kópavog fram og til baka, þetta er auðvitað ekki í lagi og ekki boðlegt.

Forseti telur sig ekki hafa dregið ýsur en kannski hefur hv. þingmann dreymt þetta.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir, eins og við sögðum, að við erum með mál sem á eftir að ræða í alla nótt. Ég ætla að gera það að tillögu minni við hæstv. forseta að við tökum nú út mál 2, 3 og 4 og hefjum umræður um gjaldskrárlækkanir. Það er þó eitthvað sem gerir gagn, það mun lækka um 1% á tveimur tekjuliðum, það er góð byrjun á því sem lofað var um að lækka gjaldskrár hjá ríkinu þótt það sé ekki nema lítið brot af loforðunum. Þá gerðum við eitthvert gagn í nótt. Það hlýtur að vera hægt að fá hingað staðgengil hæstv. fjármálaráðherra og þá getum við tekið þessi mál. Síðan getum við tekið fiskeldi, greiðsludrátt í verslunarviðskiptum - að vísu eru þetta EES-reglur sem færa okkur lengra inn í ESB - fríverslunarsamninga, loftslagsmál og verðbréfaviðskipti. Við gætum sjálfsagt klárað það á næstu sex tímum. Ég skora á hæstv. forseta að taka út í leiðinni mál nr. 2, 3 og 4, fresta þeim og kalla svo aðra þingmenn hingað inn svo að við getum notað nóttina almennilega 

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þingmönnum um að þetta sé að verða svolítið dapurleg ráðstefna hérna. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir spurði hvort erfiðlega gengi að standa við fyrirheit og loforð sem ríkisstjórnarflokkar fóru fram með hérna fyrir kosningarnar og á það við akkúrat í því sem við erum að ræða núna, að viðræðum við ESB verður ekki slitið án þess að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram. Þetta hérna er svar starfsmanns kosningaskrifstofu framsóknarmanna frá 25. febrúar þar sem hann svarar kjósanda sem segist ekki ætla að kjósa Framsóknarflokkinn nema hann fái skýr svör og óskar eftir skýrara svari en fyrra svar var. Þar segir: Sæll. Stefnan er einföld. Aðildarviðræðum við ESB verður ekki slitið án þess að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram. Mig langar að inna 

Forseti beinir því til þingmanna að virða tímamörk.

Herra forseti. Það hefur verið ánægjulegt að upplifa næturfund á Alþingi og heyra margar góðar og rökfastar ræður um mikilvægt málefni. Það er eitt af því sem eru forréttindi okkar sem erum kosin til þingstarfa, að fá að sjá í návígi góðar og rökfastar umræður og oft á tíðum stórskemmtilegar umræður, enda eru þingmenn hérna upp til hópa ræðusnillingar og meistarar miklir. En það hlýtur að vera mikilvægt fyrir okkur sem viljum auðvitað að umræður hér séu á háu plani, að þær séu gagnlegar og skemmtilegar, að þingmenn hafi tilfinningu fyrir umfangi fundarins, hversu lengi hann sé, þannig að menn geti undirbúið sig vel og verið rökfastir og skemmtilegir, því að þannig 

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Óttarr Proppé var að tala um. Það er vissulega gaman að vera hérna í nótt, það er mikið af skemmtilegu fólki og við drekkum mikið kaffi og borðum mikið konfekt og allir eru í sykursjokki og komnir með svefngalsa. Það væri þó skemmtilegt að hafa hugmynd um hvað fundurinn á að teygjast lengi. Meira að segja í malbikinu hafði maður einhverja hugmynd um það. Maður vissi þó alla vega að tonnin væru svona mörg sem átti að leggja út og hafði nokkurn veginn hugmynd um hvað vinnan mundi teygjast langt fram á kvöld, það er yfirleitt ekki unnið fram á nótt, ekki lengur, það var í gamla daga. Þá er það spurning: Eigum við ekki að fara að setja í þingsköp einhvers konar tímamörk um hvernig skuli haga umræðum? Það setur ákveðin mörk á svona leikfimi, þetta er náttúrlega leikfimi sem er í gangi hérna. Stjórnarmeirihlutinn vil láta klára þessi mál, stjórnarminnihlutinn vill 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið og um þróun mála innan sambandsins. Ég verð að segja að ég er eiginlega dálítið gáttuð yfir því að vera að hefja ræðu þegar klukkuna vantar 23 mínútur í þrjú að nóttu og hefði haldið að athugasemdir þær sem hér hafa verið bornar fram, og nokkuð vel rökstuddar, yrðu teknar til greina. En ég vænti þess þá að það verði sérstaklega rætt á vettvangi þingflokksformanna að forseta þyki það sæma að þingflokksformaður eins stjórnarandstöðuflokksins sé settur í þessa stöðu án þess að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna séu viðstaddir. Ég hlýt að gera athugasemdir við það. Mig langar til að ræða undir þessari umræðu nokkur atriði. Við ræddum aðeins saman hér í andsvörum, ég og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, um styrkleika og veikleika þessarar skýrslu. En eins og hér hefur margoft komið fram er umræðan ekki svo einföld eftir að hér var varpað inn sprengju á föstudaginn var þar sem skýrslan var eiginlega rofin algjörlega úr öllu eðlilegu samhengi og kastljós umræðunnar barst yfir á þingsályktunartillögu utanríkisráðherra sem var raunar svo dapurleg, illa unnin og flaustursleg á allan hátt að ekki varð við annað unað en að ráðherrann tæki greinargerðina til endurskoðunar. Af hverju var það? Það var vegna þess að hann taldi sér sæma að vega að heiðri þingmanna og ekki bara það heldur taldi hann sér sæmandi að dylgja um að þeir hefðu brotið gegn stjórnarskrá. Sá veruleiki hefur ekki enn verið til lykta leiddur. Ráðherra hefur jú gert breytingar á greinargerðinni en ég hef ekki enn þá heyrt neitt sem nálgast afsökunarbeiðni, hvorki í framsöguhætti, viðtengingarhætti, þáskildagatíð eða núskildagatíð, þáliðinni núframtíð, eða hvað það er, sem mark er á takandi. Það hefur engin atlaga verið gerð að slíku. Og ég tel að það liggi í loftinu að að það sé ógert í þessari umræðu. Í kjölfarið á framlagningu þingsályktunartillögu hæstv. ráðherra hefur undiraldan í samfélaginu nokkuð þyngst. Hún hefur þyngst í þá veru að almenningur gerir í sífellt ríkara mæli kröfu um að fá að koma að málinu. Undirskriftasafnanir hafa leitt í ljós gríðarlega mikinn vilja og ekki bara nokkurra hundruða heldur tugþúsunda Íslendinga á meiri hraða en við höfum áður séð þegar undirskriftasafnanir eru annars vegar og fjöldi fólks, í þúsundavís, safnast hér á Austurvöll dag eftir dag. Af hverju gerist þetta? Það gerist vegna þess að fólki er misboðið. Og er því misboðið af því að það sé endilega svo ægilega miklir aðildarsinnar? Jú, einhver hluti. En eins og fram hefur komið í skoðanakönnunum um nokkurt árabil er gríðarlegur fjöldi Íslendinga þeirrar skoðunar að ekki verði komist að niðurstöðu um þetta mál öðruvísi en með fullnægjandi upplýsingum um það hvað aðild að Evrópusambandinu feli í sér. Þessi veruleiki er veruleiki sem við sem stjórnmálafólk verðum að hlusta eftir. Við verðum að hlusta eftir þessu. Þess vegna er það verkefni sem við blasir núna, og ég skora á hæstv. ríkisstjórn og stjórnarþingmenn að hugsa það nú í einlægni - viðfangsefnið er ekki að koma sínum skoðunum í gegn, klára sína afstöðu með meirihlutaafli, af því að hér er ekki um að ræða slíkt verkefni. Hér er um að ræða verkefni sem er í mínum huga fyrst og fremst lýðræðisverkefni. Og hvað þýðir lýðræðisverkefni? Það þýðir að það er sett á okkar herðar að freista þess að ná utan um öll sjónarmið eða eins mörg sjónarmið og við getum og ná utan um ferlið þannig að málið verði til lykta leitt á forsendum þjóðarinnar sjálfrar. Þetta er ekkert einfalt. Einhverjir hafa kallað það ómöguleika að eiga á hættu að niðurstaðan verði önnur en þeirra pólitíska afstaða segir til um. En ég er svo innilega ósammála þeirri hugsun í stjórnmálum almennt að við kærum okkur ekki um rödd þjóðarinnar nema hún sé okkur að skapi hverju sinni. Það er áskorun fyrir okkur sem erum í stjórnmálum að taka við keflinu frá þjóðinni þegar hún hefur jafnvel sagt annað en það sem stendur hjarta okkar næst, en það er um leið það umboð sem okkur er falið. Fulltrúalýðræðið nefnilega snýst líka um að taka við umboðinu af auðmýkt og leiða mál til lykta í nafni þeirra sem atkvæðin greiða, og við megum ekki gleyma því. Við megum ekki gleyma því að það er ekki gott ef það er þannig að um leið og við förum hér inn í þingsalinn sleppum við hendinni af því hvaðan við sóttum okkar umboð, að þá sleppum við hendinni af því að hæstv. utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, er ekki bara utanríkisráðherra Framsóknarflokksins heldur líka utanríkisráðherra allra hinna. Hann er utanríkisráðherra ríkisstjórnar Íslands sem hefur það verkefni með höndum að halda um völdin af trúmennsku gagnvart þjóðinni allri. Það er auðvitað freistandi að fara í slagsmálagírinn og gera þetta með afli, en ég hef trú á því að hægt sé að nálgast þetta með öðrum hætti. Það eru kostir og gallar á þessari skýrslu eins og hér hefur komið fram. Það eru líka kostir og gallar við Evrópusambandið. Ýmsir gallar Evrópusambandsins verða ekki máðir út með góðum samningi og ýmsir kostir þess verða ekki betri heldur með góðum samningi. Þess vegna er hluti af viðfangsefninu þetta með samninginn, en annar hluti af því er afstaðan sem við höfum til ríkjasambandsins, þ.e. til að vinna saman á þeim grunni sem þar er gert. Skýrsla sem þessi getur því aldrei ein og sér verið grundvöllur ákvörðunartöku en hún hjálpar til við að varpa ljósi á einstaka þætti. Það eru gríðarlegir kostir við Evrópusambandið. Þeir hafa verið dregnir fram hér í umræðunni og Samfylkingin hefur verið drjúg við að halda þeim kostum fram. En það eru líka gríðarlegir gallar við það. Gallarnir eru að sumu leyti stærðin, að sumu leyti lýðræðishallinn, fjarlægðin frá valdinu. Það er líka umhugsunarefni sem við horfumst í augu við sem eru stóru viðfangsefni 21. aldarinnar, fátæktin í heiminum, stóru umhverfisvandamálin, loftslagsmálin, súrnun sjávar, mengun sjávar, fækkun tegundanna á hverjum einasta degi. Hvernig verja Íslendingar best þessa hagsmuni, gera þeir það innan eða utan Evrópusambandsins? Það eru kostir við EES-löggjöfina en það eru líka gallar, eins og við höfum oft rætt hér. Er þessum spurningum svarað? Ég sjálf hef komist að þeirri niðurstöðu fyrir mína parta og við flest í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði en þó alls ekki öll - það er mikil einföldun að halda því fram að Vinstri hreyfingin – grænt framboð sé einsleit í þessu efni frekar en nokkur annar flokkur - að Evrópusambandið sé ekki góður kostur fyrir Ísland. En ég hef líka komist að þeirri niðurstöðu fyrir mig að það sé nauðsynlegt að þjóðin fái sjálf aðkomu að þessari spurningu. Og það er enginn pólitískur ómöguleiki í því í mínum huga að hafa þessa afstöðu og tefla henni fram af heilindum í hverju skrefi, treysta því að hægt sé að vera pólitískur, hafa heitar spurningar og heit svör og heitt hjarta, en að vera um leið faglegur og trúr því að ferlið þurfi að vera gagnsætt, að það þurfi að vera heiðarlegt, að það þurfi að vera hreinskiptið. Ég tel að þessi sjónarmið séu vel samrýmanleg og þarna sé enginn pólitískur ómöguleiki á ferð. Ég hef áhyggjur af því þegar leiðtogar stjórnarflokkanna tala með þeim hætti, og sérstaklega hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, að þessi sjónarmið verði ekki leidd saman, vegna þess að ég held að það sé vont fyrir stjórnmálin að draga upp svo einfalda mynd að segja: Ég get ekki farið með umboðið öðruvísi en að þið séuð sammála mér. Í svona stóru máli finnst mér viðfangsefni okkar vera flóknara en þetta. Það eru stórar spurningar sem eru hér undir líka sem eru spurningarnar um fullveldið og sjálfstæði þjóðarinnar. Fullveldisumræðan hefur heilmikið verið uppi á borðinu í tengslum við EES-samninginn og hvernig hann er í sífellt ríkari mæli að takast á við stjórnarskrá Íslands og hvernig við ætlum að vinna úr því, hvað við ætlum að gera með það. Sú umræða verður ekki rofin úr samhengi við þá umræðu sem við erum með hér. Það leiðir okkur aftur til þeirrar spurningar - sem ég er sannfærð um að er afar mikilvæg fyrir okkur sem tökumst á við stjórnmál á hverjum tíma, af því að stjórnmál snúast um völd og áhrif og lýðræðislegt umboð - að hve miklu leyti almenningur hefur í raun aðgang að valdi í gegnum kosningar. Að hve miklu leyti er það svo? Það er gríðarlega mikið vald sem er dreift víða um samfélagið í gegnum allt aðrar stofnanir en hinar lýðræðislegu, til að mynda í gegnum fjármagn, eignir, auð, í gegnum Samtök atvinnulífsins, sem hafa gríðarlega mikil áhrif í samfélaginu og sterka stöðu; einstakir armar atvinnulífsins. Við sjáum að LÍÚ hefur gríðarlega sterka stöðu, sterka aðkomu að heilum fjölmiðli og sterka stöðu akkúrat í þessu efni sem hér er dregið fram, því að LÍÚ er eina aðildarfélag, sýnist mér, Samtaka atvinnulífsins sem beinlínis er sammála hæstv. utanríkisráðherra í þessari tillögu. Það liggur líka vald í alþjóðlegum samningum og það er heldur ekkert nýtt, við verðum að horfa á það líka. Það er ekki bara EES-samningurinn. Það er fjöldinn allur af samningum, stórum og smáum, sem í einhverjum skilningi afsalar okkur valdi og afsalar okkur ákvarðanatöku, þar sem við verðum að segja: Nei, ég er bundin þessum tiltekna samningi og ég get ekki tekið afstöðu sem stríðir gegn honum. Þetta myndar því allt saman net og samfellu valds og áhrifa í samfélaginu, og þetta verðum við að ræða saman. Ég vonast til þess að þegar við förum svo að ræða tillögurnar, með einhverjum þeim hætti sem sómi er að, verði þessir þættir undir. Ég hef alltaf svolitlar áhyggjur af því þegar við erum að ræða Evrópusambandsmál að mér finnst umræðan verða of þröng. Mér finnst hún stundum snúast bara um að það séu tveir kostir og það sé fullkomlega fullkomið eða fullkomlega hræðilegt. En það er ekkert fyrirbæri hér á jörð sem hægt er að afgreiða með svo einföldum hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni efnisríka ræðu og sá hvergi á ræðuflutningnum að hér væri mælt að ganga þrjú að nóttu. Ég vildi nefna einn þátt sérstaklega. Hv. þingmaður rakti ágætlega þá afstöðu sína og margra í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að hafa verið á sínum tíma tilbúin að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja niðurstöðuna í dóm þjóðarinnar, vera tilbúin að sækjast eftir hinum besta samningi sem í boði væri þó að ekki væri sannfæring fyrir því fyrir fram að Íslandi væri betur borgið innan Evrópusambandsins. Þessi afstaða hefur verið útmáluð með afskaplega ófögru orðavali af núverandi stjórnarmeirihluta. Þess sást stað í upphaflegri þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra. En mér hefur alltaf fundist þetta vera virðingarverð og eðlileg afstaða. Ég vil spyrja hv. þingmann: 

Virðulegur forseti. Í mínum huga var það ekki bara svo að við værum tilbúin til að sækja um. Ég fyrir mína parta taldi það mikilvægt, ég taldi að það væri komið að því að þjóðin fengi að taka afstöðu til þessarar spurningar, vegna þess að hún fer ekki neitt. Og þrátt fyrir tillöguna frá hæstv. utanríkisráðherra núna fer málið ekkert frá okkur. Það þýðir bara að það kemur til okkar aftur í einhverri óskilgreindri framtíð. Það er afar mikilvægt, finnst mér, að við áttum okkur á þessu. Þetta er bara veruleikinn. Ísland er í Evrópu og þessi spurning er aðkallandi. Það eru ákveðin vandkvæði í kringum efnahagsstjórnina og ákveðnar sterkar spurningar, það eru valkostir sem eru á borðinu o.s.frv. Spurningin er einfaldlega þannig að hún liggur í loftinu, og við verðum sem ábyrgt stjórnmálafólk að horfast í augu við það að enginn getur í raun og veru leitt málið til lykta annar en þjóðin sjálf. Það hefur oft verið horft á þetta mál þannig að þetta hafi verið einhverjum vandkvæðum bundið. 

Virðulegi forseti. Það eru margar goðsagnirnar sem þingmenn stjórnarmeirihlutans og talsmenn hans innan Heimssýnar og víðar hafa sett á flot um þetta ferli allt saman. Ein kenningin er sú, til viðbótar við hin meintu óheilindi þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að ekki sé hægt að kíkja í pakkann, það sé engin leið að sækja um og fá að vita hvað er í boði. Nú hef ég persónulega rakið fyrir fjöldamörgum ráðamönnum Evrópusambandsríkja og forustumönnum Evrópusambandsins stöðuna á Íslandi. Ég hef rakið fyrir þeim afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, ég hef rakið fyrir þeim flokkssamþykktir sem að baki liggja og aðferðafræðina sem ríkisstjórnin lagði upp með, og allir viðurkenna einum rómi að ekkert sé athugavert við þennan málatilbúnað. Ég hef útskýrt fyrir þeim að þingmenn úr öllum flokkum greiddu atkvæði með aðildarumsókninni og það nýtur almenns skilnings og virðingar meðal viðsemjenda okkar. Á fundi með sameiginlegri þingmannanefnd með Evrópuþinginu í júnímánuði sl., 

Virðulegur forseti. Umræðan um Evrópusambandið er full af klisjum, full af alls konar tali um bjölluat og pakka og svoleiðis dót. Það er ekki djúp umræða og það að tala sig rauðan í framan um muninn á aðlögun og viðræðum skiptir engu máli, það er umræða sem leiðir okkur ekki neitt. Það er annars vegar veruleikinn og hins vegar er hinn pólitíski veruleiki. Hinn pólitíski veruleiki segir okkur að þjóðin vill vita hvað er í samningnum, það er bara þannig. Svo geta einstakir þingmenn hrist sig og hryllt sig og sagt: Það þarf ekki, vegna þess að það liggur fyrir hvað er í pakkanum, þetta er bjölluat. Þeir geta sagt eitthvað svona og bara fínt fyrir þá að gera það. En pólitíski veruleikinn og samfélagsveruleikinn er sá að þjóðin telur sig eiga rétt á því að vita í hverju þetta felst. Og það er okkar skylda að tryggja að sá réttur sé uppfylltur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hélt hér góða ræðu og sagði svo fallega í ræðu sinni að þetta umsóknarferli væri lýðræðisverkefni. Það er að mörgu leyti erfitt á Íslandi að fara út í lýðræðisverkefni sem þetta, enda einkennist íslensk umræðuhefð ekki af því að skiptast á skoðunum heldur að eiga síðasta orðið. Hún lýsti líka þeirri afstöðu að hún væri ekki hlynnt aðild á meðan ég hef lýst þeirri afstöðu að vera hlynnt aðild. Auðvitað geri ég ráð fyrir að við báðar séum að einhverju leyti opnar fyrir því að endurskoða hug okkar og svo vitum við að fjöldi fólks hefur ekki myndað sér skoðun en vill fá tækifæri til þess. Það virðast vera staðföst áform núverandi ríkisstjórnar að gefa ekki tækifæri á slíku og ég velti fyrir mér hvort þingmaðurinn átti sig á af hverju ríkisstjórnin vill ekki taka þátt í þessu lýðræðisverkefni með kjósendum.

Virðulegur forseti. Ég vildi að ég ætti falleg svör við þessu svona um miðja nótt. Ég vil auðvitað enn trúa því að fleiri en einn og fleiri en tveir leynist í þingflokkum stjórnarflokkanna sem vilja líta á þetta sem lýðræðisverkefni. Ég hef raunar orðið vör við það í samfélaginu, og þá er ég að tala um í kringum atvinnulífið og á hægri væng íslenskra stjórnmála, að margir eru mjög hugsi yfir þeirri leið að kasta þessari vinnu fyrir róða og loka dyrum, ekki síst vegna þess að við erum nú að stíga skref, mjög viðkvæm skref, út úr efnahagshruni, sögulegu efnahagshruni, og margir eru þeirrar skoðunar að þetta sé ekki rétti tíminn til að taka svona afdrifaríkar ákvarðanir. Þingsályktunartillaga okkar Vinstri grænna snýst um að horfa á þetta fyrst og fremst sem lýðræðisverkefni og reyna að ná utan um þetta allt saman og að sýna fram á að hinn pólitíski ómöguleiki er ekki eina leiðin til að nálgast þetta. Eins og kom fram í andsvörum við hv. þm. Árna Pál Árnason eru fleiri þjóðir sem hafa komist 

Herra forseti. Hvað varðar efnahagsörðugleika og rök sem notuð eru að þetta sé ekki rétti tíminn þegar efnahagsörðugleikar eru, þá er það nú einmitt þannig að margar þjóðir hafa í kjölfar efnahagsörðugleika eða samfélagsumróts og breytinga valið þá leið til framtíðar og uppbyggingar að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég ætla ekki að meta hvort það sé endilega rétt, en það er mjög eðlilegt að þörfin fyrir að kanna hvaða möguleikar eru færir til uppbyggingar komi fram. Ég velti fyrir mér, af því að mér finnst skipta máli þegar gengið er til kosninga að fólki viti um hvað það er að kjósa: Er heppilegt að kjósa um 

Virðulegur forseti. Það var nú eitt af því sem var hluti af kosningaloforðum beggja stjórnarflokkanna, þ.e. að gefa þjóðinni tækifæri til að koma að málinu. Raunar voru spor þessara loforða líka í stjórnarsáttmálanum, þar sem talað er um margumrædda skýrslu og ekki bara sagt að hún yrði rædd á Alþingi heldur var líka sagt að hún yrði kynnt þjóðinni. Ég hef ekki enn orðið vör við það með hvaða hætti þessi kynning á að fara fram. Það er kannski ástæða til að velta því upp hvort námskeið sé í pípunum eða kannski sjónvarpsþættir, útvarpsþættir, glærukynning, vefsetur eða eitthvað. Ég veit ekki hvernig á að kynna þjóðinni þessa niðurstöðu, ég hef a.m.k. ekki orðið vör við það, þannig að þarna togast á ákveðinn sýndarveruleiki sem snýst um þetta samtal við þjóðina. Svo sjáum við hins vegar í hverju málinu á fætur öðru að menn eru orðnir býsna forhertir í afstöðu sinni. Ég vona auðvitað að menn geti losað að einhverju leyti um þá hnúta en óttast um leið að hér séu á ferðinni mjög djúpar rætur hagsmunagæslu þessara tveggja flokka.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú er það svo að skýrslan sem við höfum verið að fjalla um í fimm daga, held ég, og núna eina nótt á ekki aðeins að undirbyggja ákvörðun stjórnvalda heldur á hún einnig að verða til þess að undirbyggja umræðuna í samfélaginu um þessi mál. Í sjálfu sér er skýrslan ágæt en hún er takmörkuð og eins og hv. þingmaður kom að í ræðu sinni vantar umfjöllun um hlýnun jarðar, önnur umhverfismál, um fátækt, kvenfrelsi, alþjóðlega glæpastarfsemi og svo mætti áfram telja um félagsleg mál. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki að þetta þurfi allt að vera með í umræðunni þegar við veltum fyrir okkur hvort aðild sé æskileg eða ekki.

Virðulegur forseti. Jú, þetta afhjúpar náttúrlega það raunalega í þessu öllu saman sem eru innri mótsagnir. Það eru annars vegar fyrirheitin um opna og lýðræðislega umræðu og hins vegar hefðbundin valdafautatillaga, eins og kom fram frá hæstv. utanríkisráðherra á föstudaginn var. Þessar tímalínur verða ekki keyrðar saman, sjáið þið. Við erum að tala um skýrslu sem á að liggja til grundvallar umræðu og hún á að fá umræðu í samfélaginu og það á að kynna hana fyrir þjóðinni inn í framtíðina og bæta þar við einhverjum umhverfismálum, sem ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þurfi að gera. En á sama tíma á að fara á methraða með þessa þingsályktunartillögu í gegn. Það einfaldlega samrýmist ekki á nokkurn hátt. Við sem höfum verið hér í þingsal höfum ekki fengið nein svör um það hvernig í ósköpunum þau tvö tímaplön leggjast saman, það er eiginlega algjörlega óskiljanlegt hvernig það á að vera. Því miður er líka táknrænt 

Virðulegur forseti. Það eru líka aðrir annmarkar á þessari skýrslu. Hún svarar til dæmis ekki á fullnægjandi hátt hver framtíð evrunnar sé og ef við tökum upp evru hvaða áhrif það hafi á íslenskt efnahagslíf og kjör fólksins í landinu. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar, og spyr hvort hv. þingmaður sé ekki sammála því, að til þess að fylla upp í þetta sé nauðsynlegt að bíða eftir skýrslu Alþjóðamálastofnunar sem mun væntanlega fjalla um þessi mál út frá öllum hliðum er varða kjör fólksins í landinu. Síðan vil ég líka spyrja hv. þingmann af því að það er talað svo mikið um ómöguleika og að ríkisstjórnin geti ekki farið að vilja þjóðarinnar, það sé ómögulegt: Getur ekki verið að ríkisstjórn sem ekki getur farið að vilja þjóðarinnar sé ómöguleg og það sé kannski hættan sem 

Virðulegur forseti. Ég hef sannast sagna velt þessu svolítið fyrir mér af því að hæstvirtir forustumenn ríkisstjórnarinnar, Bjarni Benediktsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hafa báðir talað dálítið gauralega um að þeir hafi talað við menn í Evrópu og útskýrt fyrir þeim hvernig staðan væri á Íslandi og þá hafi menn farið að hlæja og fundist þetta voða asnalegt á Íslandi. Ég er að reyna að sjá þessi samtöl fyrir mér. Ég er að reyna að átta mig á þeim. Hvernig eru þessi samtöl? Eru þetta formlegir fundir eða er þetta bara spjall einhvers staðar á veitingahúsi eða annars staðar? Svo sé ég fyrir mér annars vegar Bjarna Benediktsson, eins og hann hefur komið mér fyrir sjónir, t.d. í Kastljósviðtali um daginn, og hins vegar Sigmund Davíð Gunnlaugsson eins og hann var í Sunnudagsmorgni Gísla Marteins Baldurssonar, þá tvo tala við einhverja menn í Evrópu. Þá sé ég fyrir mér að það er auðvitað allt ómögulegt.  
            

Virðulegur forseti. Ein af fallegri sögum frá Ólympíuleikunum er af John Stephen Akhwari sem var hlaupari fyrir Tansaníu 1968. Hann hljóp maraþon - ég ætla að reyna að koma þessari sögu fyrir á þessum stutta tíma - en féll við, slasaði sig á hné og öxl og kláraði hlaupið langt á eftir öllum. Hann var spurður þegar hann kom í mark og fáir voru eftir í áhorfendastúkunni: Af hverju hættirðu ekki að hlaupa? Svar hans er goðsagnakennt í huga þeirra sem hafa fylgst með Ólympíuleikunum: Landið mitt sendi mig ekki til þess að hefja þetta hlaup, það sendi mig til þess að ljúka því. Ég sé fyrir mér nákvæmlega sömu senu og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir lýsti hér áðan með hæstv. ráðherra Bjarna Benediktsson þegar hann verður sendur út til Brussel til að semja fyrir hönd þjóðar sinnar, að hann muni þá segja við viðsemjendur sína: Þjóðin mín sendi mig hingað til þess að semja fyrir sig, ég er bara ekki sammála henni. - Er það ekki einhvern veginn svona, hv. þingmaður?

Virðulegur forseti. Ég hef svo sem engu við þetta að bæta. Ég held að því miður sé forusta ríkisstjórnarinnar ekki í réttum takti í þessu efni frekar en öðrum. Það hjálpar okkur sem aðhyllumst ljóðrænu í pólitískri umræðu að líkja þeim við íþróttamenn eða eitthvað. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra líkir gjarnan ýmsu sem hann er að gera eða ekki að gera við að mála vegg sem er ekkert sérstaklega ljóðrænt. En það breytir því ekki hvað þetta er vandræðalegt fyrir Ísland og orðsporið sem við erum smám saman að byggja upp gagnvart umheiminum. Það er mikið umhugsunarefni og þetta er partur af því. Ef forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, er farinn að teikna upp einhverjar rómantískar senur gagnvart Rússum akkúrat núna þegar þetta stendur yfir hef ég áhyggjur af því hvað sé að teiknast upp í samskiptum Íslands 

Virðulegur forseti. Ég tek undir þetta með hv. þingmanni. Ég hef ekki náð utan um þá hugsun hæstvirtra ráðherra í ríkisstjórninni að þeir geti ekki farið að vilja þjóðarinnar í þessu máli. Mér finnst líka að sú ákvörðun sem liggur fyrir í þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra feli í sér einhvers konar beiðni um „kollektífa“ afneitun, með leyfi forseta, sameiginlega afneitun þjóðarinnar á einhverjum veruleika sem við höfum ekki fengið almennilega upp á borðið þar sem farið er fram á að allir sameinist um að stinga höfðinu í sandinn og skoði ekki málið frá upphafi til enda. Það getur vel verið að hæstv. utanríkisráðherra finnist að hann hafi fengið nægar upplýsingar til þess að móta sína skoðun, og ég er viss um að svo er, en lykilatriðið í þessu er að hann getur ekki tekið þá ákvörðun og hefur ekki einu sinni umboð til þess að taka þá ákvörðun fyrir hönd þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég hef líka velt fyrir mér þeirri hlið málsins sem afhjúpaðist þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sagði á einhverjum fundi að það væri óeðlilegt að vera ekki í ríkisstjórn, að Sjálfstæðisflokkurinn ætti bara að vera í ríkisstjórn því að annað væri óeðlilegt ástand. Mér fannst þetta allt í einu tengjast umræðunni um ómöguleika, að það væri bara: Ef við ráðum ekki og stjórnum ekki þá er óeðlilegt ástand ríkjandi á Íslandi. Stundum finnst mér eins og núverandi ríkisstjórn sé ekki ríkisstjórn heldur stjórnarandstaða síðustu ríkisstjórnar, hvernig menn tala og hvernig þeir nálgast hluti og hvernig þeir taka slaginn, eru heiftúðugir og óbilgjarnir, snúist um það að þeir séu enn þá í stjórnarandstöðu gagnvart þeirri ríkisstjórn sem var hér við völd á síðasta kjörtímabili og þess vegna skorti að þeir hefji sig upp yfir hefðbundna skotgrafapólitík og taki utan um málið 

Virðulegi forseti. Í síðustu viku bar ég upp undir þessum dagskrárlið kvörtun mína vegna svars innanríkisráðuneytisins við fyrirspurn frá okkur hv. þm. Merði Árnasyni um gögn um hælisleitendur. Svar frá innanríkisráðuneytinu var að þar sem málið væri til opinberrar rannsóknar teldi ráðuneytið að það þyrfti ekki að svara þessu bréfi. Ég var ósammála því og nefndi sérstaklega 3. og 4. lið sem varða óháða rannsókn ráðuneytisins sjálfs og rekstrarfélagsins. Forseti á fundarstóli tók því vel að málið yrði skoðað í forsætisnefnd. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort það hafi verið gert og hvort forsætisnefnd finnist það virðing við þingið að svara svona, að vísa þessu í rauninni frá.

Þetta mál var tekið fyrir á fundi forsætisnefndar. Alþingi hafði sömuleiðis samband við innanríkisráðuneytið vegna umkvörtunar hv. þingmanns. Ráðuneytið hafnar því ekki að svara spurningunum, heldur óskar eftir lengri fresti til að svar geti borist af ástæðum sem tilgreind eru í svari ráðuneytisins. Ef svarið hefði borist um þessi tilteknu tölusettu atriði sem hv. þingmaður spurði um hefði það mátt skiljast sem lokasvar ráðuneytisins. Það er mjög algengt, a.m.k. er hægt að tína til mörg tilvik um að ráðuneyti biðji um lengri fresti til að svara einstökum fyrirspurnum hv. þingmanna og svo er í þessu tilviki.

Virðulegi forseti. Það er oft beðið um frest til að svara fyrirspurnum frá þingmönnum af hálfu ráðuneytanna vegna þess að sækja þarf upplýsingar o.s.frv., en ég mundi gjarnan vilja að forseti gæfi okkur fleiri dæmi um að ráðuneyti neiti að gefa upplýsingar eða bæðu um frest til að veita upplýsingar í einhvern ótilgreindan tíma sökum þess að þau séu að svara öðrum sambærilegum spurningum, þ.e. öðrum aðilum. Ég spyr þá hvar í goggunarröðinni Alþingi stendur og hvort það sé rétt forgangsröðun hjá innanríkisráðuneytinu. Ég veit að ráðuneytið sætir rannsókn af hálfu opinberra aðila en það breytir því ekki að þarna eru ákveðnir liðir sem innanríkisráðuneytið ætti að geta svarað þinginu um nú þegar, upplýsingarnar liggja fyrir og við vitum það. Þá er það spurning hvaða vinnulag við setjum okkur í svona aðstæðum. Ég bið hæstv. forseta að gefa okkur dæmi um hvernig farið hefur verið með 

Forseti. Ég tel mjög brýnt að þeim liðum fyrirspurnarinnar sem hægt er að svara sé svarað. Það kom fram á fundi forsætisnefndar að í fyrirspurninni eru ákveðnir liðir sem mjög auðvelt er að svara og það mun ekkert skarast við þessa rannsókn. Ég tel eðlilegt að hv. þingmanni sé svarað. Nú veit ég að það átti að vera fundur í þingskapanefnd í hádeginu og ég mundi gjarnan vilja fá að vita hvort eftirlitshlutverk þingsins sé ekki örugglega þar til umræðu. Það er liður í eftirlitshlutverki Alþingis að koma með fyrirspurnir til ráðuneytanna. Hvernig ætlum við að bregðast við ef við fáum ekki svör sem við teljum að við eigum rétt á að fá?

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur og geri athugasemdir við þetta. Fjöldamargar spurningar í þessari fyrirspurn eru þess eðlis að einfalt er að svara þeim, jafnvel þótt lögreglurannsókn standi yfir. Ég tek sem dæmi 3. lið: „Hvað var til skoðunar í rannsókn ráðuneytisins á meintum leka á umræddu minnisblaði? Hver hafði forstöðu í þeirri rannsókn? Hverjar voru niðurstöðurnar?“ Mér er stórlega til efs að ráðuneyti í Danmörku gæti neitað því að veita þinginu efnislegar upplýsingar af þessum toga bara vegna þess að lögreglurannsókn stendur yfir. Til viðbótar er hér spurt: „Er til í ráðuneytinu minnisblað“ varðandi ákveðinn mann, „og ef svo er, hverjir fengu það?“ Það á að vera hægt að svara þessu með einföldum hætti, alveg óháð því hvort lögreglurannsókn er í gangi eða ekki. Ég vitna til þess að við höfum aftur og aftur talað um eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmdarvaldinu. Þetta mundi að mínu viti ekki geta gengið í Danmörku, að ráðuneyti 

Virðulegi forseti. Ég hlýt að lýsa vonbrigðum mínum með það að forsætisnefnd telji þetta eðlilegt. Ég er eiginlega í hálfgerðum vandræðum. Mig langar til að leita ráða hjá forseta Alþingis, náttúrlega fyrst og fremst vegna þess að hann er höfuð okkar í þessu húsi og í annan stað vegna þess að nú vill svo til að hæstv. forseti er mjög þingreyndur maður. Getur hann sagt mér, sem er ekki jafn lífsreynd hér í þinginu, hvað ég á að gera? Getur forseti leiðbeint mér um það hvernig ég get fengið svör við þeim spurningum sem varða ekki lögreglurannsóknina? Ég er bara hálfklökk, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af spurningu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur þar sem hún óskar leiðsagnar hæstv. forseta í þessu máli, hvernig þingið geti rækt sitt eftirlitshlutverk og fengið þessar upplýsingar, langar mig að spyrja: Höfum við fordæmi fyrir því að lögregla hafi rannsakað embættisfærslur innan ráðuneyta? Hvernig hefur þá verið farið með upplýsingaveitu á slíkum tímum? Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að vita það þannig að menn setji sér eitthvert vinnulag ef þetta fer að verða regla eða uppákomur af þessu tagi eigi sér stað aftur, að lögregla sé að rannsaka embættisfærslur innan ráðuneyta. Þá skiptir máli að þingið viti hvernig það ætlar að bregðast við og rækja sitt eftirlitshlutverk undir slíkum kringumstæðum. Það getur ekki verið að það hlutverk leggist bara niður á meðan lögreglurannsókn stendur yfir. Það mætti stundum halda að þá væri hægt að nýta slíkt sem tæki til þöggunar og ekki viljum við það, hæstv. forseti.

Forseta barst í gærkvöldi eftirfarandi dagskrártillaga: Ég undirritaður geri það að tillögu minni í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga að fyrstu mál á dagskrá næsta fundar verði eftirfarandi þingmál: 1. Störf þingsins. 2. Ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið, 344. mál, þingsályktunartillaga frá Jóni Þór Ólafssyni. Fyrri umræða. Ég óska eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefndar grein þingskapa. Jón Þór Ólafsson, þingmaður Pírata.

Herra forseti. Þessi dagskrártillaga er um að breyta dagskránni þannig að dagskrárliður nr. 4, ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið, þingsályktunartillaga, komi strax á dagskrá eftir störf þingsins. Þetta er það sem þjóðin kallar eftir, meira að segja tveir þriðju hlutar fylgjenda stjórnarflokkanna kalla eftir þessu og meira hjá öðrum flokkum. Þingsályktunartillagan er lögð fram af Pírötum, Bjartri framtíð og Samfylkingunni. Þjóðin kallar eftir að fá að taka ákvörðun um þetta. Það er tímapressa á þessu. Ef tillagan verður ekki samþykkt núna fyrir föstudaginn uppfyllir þetta ekki lög um framgang þjóðaratkvæðagreiðslna, þ.e. þriggja mánaða frest frá því að þingið samþykkir þjóðaratkvæðagreiðsluna þangað til að hún fer fram. Þetta er það sem pressar á. Það má bíða með önnur mál fram yfir helgi og þangað til þingfundur verður í þarnæstu viku, en á þessu máli er pressa. Þess vegna kalla ég eftir því að þingforseti og þingheimur samþykki þessa dagskrárbreytingu.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að þessi tillaga komist á dagskrá því að ef það á að vera raunhæfur möguleiki að greiða atkvæði samhliða sveitarstjórnarkosningum verður að ákveða það í þessari viku. Hugtakið „ómöguleiki“ er vinsælt og mikið keypt þessa dagana í almennri umræðu. Þegar formenn stjórnarflokkanna voru að því spurðir í Fréttablaðinu 24. apríl sl., hvernig þeim litist á að þurfa að stjórna aðildarferli, vitandi það að allar líkur væru á að þeir fengju meiri hluta á þingi, sögðu þeir báðir að þar væru engir vankantar á. Engir. Hæstv. fjármálaráðherra sagði aðspurður þá: „Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að við eigum ekki að ganga í Evrópusambandið og greiddi atkvæði gegn umsókn. En við höfum haft það sem hluta af okkar stefnu að opna fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu til að útkljá þetta mál og við munum standa við það.“ Aðspurður um hvernig honum litist á að stjórna landinu með Framsóknarflokknum sem líka væri á móti aðild sagði hann: Við stefnum að þjóðaratkvæðagreiðslu og við munum standa við það. Það var enginn 

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér lagt til að verði tekin fyrst á dagskrá er undir tímapressu, hún er bundin tímafresti. Þess vegna er sú krafa að hún verði tekin fyrst á dagskrá fullkomlega eðlileg. Það hlýtur eiginlega ekki að vera annað hægt fyrir þingið, til að geta tekið tillöguna til efnislegrar meðferðar, en að við föllumst á að taka hana til umræðu þannig að við getum í raun og veru rætt hana. Annars er hættan sú hreinlega að tillagan renni út á tíma. Að sjálfsögðu styðjum við þessa dagskrártillögu, að umrædd tillaga fari fremst á dagskrá, það eru augljós rök fyrir því.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þessi sjónarmið, í þeirri ESB-umræðu allri er bara eitt mál sem er einhver tímapressa á og það er hvort við eigum að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðnanna í tengslum við sveitarstjórnarkosningarnar. Þetta er ekki einhver hugmynd sem er að kvikna hérna á undanförnum dögum. Þetta er hugmynd sem margir hafa látið í ljós í þjóðfélaginu á undanförnum mánuðum, allt frá alþingiskosningum. Ef við ætlum að ræða þessa hugmynd í þingsal, þótt ekki væri nema að ræða hana, er það nú eða aldrei. Allt annað í þessu ESB-máli má alveg bíða þannig að það eru augljós rök fyrir þessari dagskrártillögu. Við þingmenn Bjartrar framtíðar styðjum hana því að sjálfsögðu heils hugar.

Forseti. Eins og hefur komið fram höfum við ekki mikinn tíma til stefnu til að bregðast við tillögu hæstv. utanríkisráðherra um að slíta aðildarviðræðum án aðkomu þjóðarinnar. Við höfum bara fram á föstudag og því er mjög brýnt að tillagan um þjóðaratkvæðagreiðslu fari í umræðu og við fáum að vita vilja Alþingis til þess að heimila þjóðinni að taka ákvörðun um áframhald aðildarviðræðna eða ekki. Það er vert að hafa það í huga að nú á aðeins þremur dögum hafa um 13% kosningarbærra manna undirritað áskorun um að fá að gera þetta. Ég skora því á þingmenn, hvort sem þeir eru hlynntir því að slíta viðræðum eða ekki, hlynntir ESB eða ekki, að styðja þessa tillögu því að það er kallað eftir þessu. Þetta var kosningaloforð beggja ríkisstjórnarflokkanna. 

Herra forseti. Það kann að koma þingheimi á óvart en mér er umhugað um farsæld og velferð formanns Sjálfstæðisflokksins. Ég tel að það sé ákveðinn ómöguleiki að formaður stjórnmálaflokks standi ekki við orð sín og þess vegna vil ég hjálpa honum til þess. Það hefur komið fram að hæstv. fjármálaráðherra lofaði þjóðinni því að það yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna. Frammi fyrir hundruðum flokksmanna sinna á fundi á Hótel Nordica lofaði hann því að það yrði á fyrri hluta kjörtímabilsins. Hann endurtók það loforð í Hörpu á fundunum sem hæstv. forsætisráðherra þorði ekki á. Ég tel að okkur, þingheimi, sé sú skylda á herðum að koma í veg fyrir það að formaður Sjálfstæðisflokksins verði uppvís að því sem einn fyrirrennari hans kallaði sögulegustu svik lýðveldissögunnar. Þess vegna tel ég að þessi tillaga um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu eigi að koma sem fyrst á dagskrá. 
            

Virðulegi forseti. Það liggur á að taka fyrir þessa þingsályktunartillögu. Það liggur ekki á að slíta viðræðum við Evrópusambandið. Það veitir ekkert af því að þjóðin hafi, þótt það séu bara örfáir mánuðir, tíma til að ræða um þessa skýrslu og taka upplýsta ákvörðun. Það munar ekkert um það og er í raun sjálfsagt að hið háa Alþingi taki afstöðu til þingsályktunartillögunnar sem fyrst. Ég held að það sé heppilegast fyrir alla, það er vissulega heppilegast fyrir lýðræðið og ég sé enga ástæðu til að draga það eitthvað frekar. Þar að auki vil ég nefna að þegar kemur að þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar er fullkomlega við hæfi að hún sé tekin fyrir á eftir þeirri sem fjallar um hvort skjóta eigi málinu í dóm þjóðarinnar. 
            

Virðulegur forseti. Mér finnst afar mikilvægt að þessi tillaga komist á dagskrá og hún verði einmitt sett fremst á dagskrá þessa þingfundar út af tímapressunni. Ef það gerist ekki er frá okkur hv. þingmönnum tekinn sá möguleiki að ræða kosti og galla þess fyrirkomulags að fara með þjóðaratkvæðagreiðsluna sem hér um ræðir samfara sveitarstjórnarkosningunum. Það eru ákveðnir kostir við það ef meiri hluti er fyrir því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um málið að það sé einmitt gert með sveitarstjórnarkosningunum, þó ekki sé nema bara út frá fjárhagslegum hagsmunum ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Þetta loforð um þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu var ekki bara einhver hugarburður formanns Sjálfstæðisflokksins heldur segir á bls. 5 í stefnuskrá flokksins fyrir síðustu alþingiskosningar, með leyfi forseta: „… þjóðin tekur ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu.“ Það var bæði í ræðu og riti. Það var hamrað á þessu í kosningabaráttunni og hefur verið farið yfir það aftur og aftur. Við erum hér að henda líflínu til Sjálfstæðisflokksins þannig að hann geti þó a.m.k. borið höfuðið hátt gagnvart kjósendum sínum og líka gagnvart því … 

Virðulegi forseti. Samkvæmt skoðanakönnunum ber ákaflega lítill hluti þjóðarinnar traust til Alþingis. Ég held að síðast þegar það var mælt hafi það verið um 10%. Þeir sem ætla að fella þessa tillögu hérna eru í raun að svara þjóðinni með því að segja: Sömuleiðis, við treystum ykkur ekki heldur. Ég held að það sé sjálfsagt mál að setja þessa tillögu frá okkur í Bjartri framtíð, Samfylkingunni og Pírötum fremst á dagskrá. Það er þá hægt að afgreiða þetta og vísa málinu til þjóðarinnar. Þetta er síðasti séns til að gera það. Það eru engar dagsetningar í þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra, ekkert sem liggur á. Þetta er hins vegar mál sem skiptir máli að sé afgreitt í flýti og ég trúi ekki öðru en að meiri hluti Alþingis beri traust til þess að þjóðin geti leyst þetta mál. 
            

Hæstv. forseti. Ég er einn af þeim þingmönnum sem hér töluðu fyrir því á síðasta kjörtímabili að við ættum að ljúka viðræðum og fara síðan með þann samning í atkvæðagreiðslu. Þá var barið mjög hart á því að það væri eðlilegt að þjóðin fengi að ákveða hvort við værum í viðræðum eða ekki. Við höfum tekið saman höndum um það núna að gefa þjóðinni færi á að tjá sig um framhaldið og þar með reynt að leita málamiðlunar í því hvernig við komumst út úr þeim vanda sem endurspeglast meðal annars í þeim mótmælum sem hafa verið hér undanfarna daga og eru að magnast í samfélaginu, ekki hvað síst vegna þess að núverandi stjórnarflokkar hafa gefið skýr fyrirheit, við skulum orða það bara þannig, um að þjóðin fái að greiða atkvæði um framhaldið. Hér er verið að bjóða fram þá tillögu að við notum sveitarstjórnarkosningarnar, spörum okkur þar 200–300 milljónir, og látum afgreiða þetta mál þar. Þá fær þjóðin tækifæri til að tala og við getum í framhaldi höndlað með þann styrka þjóðarvilja 

Forseti. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að allir stjórnmálaflokkar hafi lofað þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Við í Samfylkingunni lofuðum því að þegar samningnum yrði lokið yrði sá samningur borinn undir þjóðina. Aðrir sem studdu þá aðildarumsókn tóku undir það. Það er alveg sama hvað formenn og hæstv. ráðherrar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins segja, það er alveg ljóst að kjósendur skildu það svo að það ætti að greiða atkvæði um framhald viðræðna. Þess vegna er tillagan sem hér liggur fyrir alveg eðlileg og ég styð hana heils hugar. Eins og komið hefur fram liggur líka á að hún komi fyrir þingið.

Virðulegur forseti. Fyrir þinginu liggur dagskrártillaga um að taka til umræðu þá þingsályktunartillögu sem Píratar, Björt framtíð og Samfylkingin hafa lagt fram um þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða sveitarstjórnarkosningum. Atkvæðagreiðslan hér og nú snýst um það hvort menn vilja láta þessa tillögu koma nú til umræðu þannig að hún geti fengið afgreiðslu af því að hún er bundin tímamörkum af kunnuglegum ástæðum. Mér finnst sjálfsagt að það sé gert alveg burt séð frá því hvaða afstöðu menn hafa til efnis tillögunnar sjálfrar. Þingheimur getur þá greitt atkvæði um hana. En það virðist sem meiri hluti þingsins, stjórnarflokkarnir, vilji ekki bara synja þjóðinni um að taka afstöðu og greiða atkvæði um framhald viðræðna við Evrópusambandið heldur eigi líka að koma í veg fyrir að þingheimur greiði atkvæði um þá tillögu sem hér liggur fyrir. Það er útilokað að greiða atkvæði um hana eftir að fresturinn rennur út í vikulokin samkvæmt lögunum um þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hvet þingmenn til að heimila það að málið komi hér til umræðu núna 

Herra forseti. Ég segi það og mér skildist það nú á ræðum manna í gær að það væri ekki unnt að taka önnur mál á dagskrá fyrr en við værum búin að ljúka umræðum um hina frægu skýrslu. Ég vil enn fremur segja það að ef menn hefðu ekki tafið þingstörfin með endalausum umræðum um fundarstjórn forseta væri þessi tillaga eflaust komin á dagskrá. Mér hefði fundist það eðlilegasti framgangur hér á þingi að þessar tillögur allar kæmust á dagskrá og væru ræddar með eðlilegum hætti og sendar síðan allar til nefndar og ræddar þar í næstu viku.

Virðulegi forseti. Hér er verið að takast á um það hvernig dagskrá þingsins eigi að líta út. Fram er komin tillaga sem menn hafa haft tímann allt frá síðustu kosningum til að koma fram með en gerðu ekki fyrr en fyrir örfáum sólarhringum.  Þetta kann að vera viðkvæmt atriði en staðreyndin er sú að það var ekkert sem kom í veg fyrir að tillagan kæmi fram strax eftir kosningar en hún kemur fram nú. Þegar hún er fram komin er þess krafist af stjórnarandstöðunni að hún sé tekin nú þegar á dagskrá. Því miður er það þannig að minni hluti þingsins ræður ekki með ofbeldi dagskrá þingsins, það er ekki þannig. Þannig var það ekki síðasta kjörtímabil og þannig verður það heldur ekki núna. 
             Ég fæ hér hróp úr sal um að ég eigi að skammast mín. Má ég biðja menn um að reyna að vera aðeins málefnalegri en þetta? 
            

Forseti vill biðja um hljóð í þingsalnum og gefa ræðumanni orðið. Hann hefur orðið.

Ég vil benda á að við greiðum atkvæði um það hvernig dagskráin er hér ef menn óska eftir því. Tillagan sem er nýframkomin á ekkert erindi fram fyrir tillögu stjórnarinnar á dagskrá þingsins.

Virðulegi forseti. Tillagan sem hér er til umræðu og er efni þessarar dagskrártillögu á erindi vegna þess að ef hún verður ekki samþykkt fyrir vikulok glatast tækifærið til að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða sveitarstjórnarkosningum í vor. Það var ekki viljaleysi okkar í stjórnarandstöðunni um að kenna að hún kom ekki fram fyrr. Við bara trúðum því að hæstv. fjármálaráðherra ætlaði efna kosningaloforðin sín. Við vorum svo bláeyg að halda að hann meinti eitthvað með þeim orðum sem hann lét falla og ég las hér áðan: „Við höfum haft það sem hluta af okkar stefnu að opna fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu til að útkljá þetta mál og við munum standa við það.“ Þetta sagði hann aðspurður um hvernig honum litist á að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu, jafnvel þó hann myndaði stjórn með Framsóknarflokknum. Það er ósköp einfaldlega þannig að stjórnarflokkarnir virðast núna ætla að læsa sig saman um leið til að koma í veg fyrir að þjóðin fái nokkra aðkomu að þessu máli, þvert á ítrekuð fyrirheit. 

Virðulegi forseti. Árið 2009 fyrir kosningar sagði Sjálfstæðisflokkurinn í kosningaefni sínu: Ábyrg leið að upptöku evru. Árið 2013 segir Sjálfstæðisflokkurinn í sínu kosningaefni, kynningarefni sem segir fyrir um það hvað hann ætli að gera á næsta kjörtímabili, að hann ætli að vera með þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að Evrópusambandinu á kjörtímabilinu. Hláturinn sem varð hér áðan þegar ég rifjaði þetta upp af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins staðfestir að kosningaútgáfa Sjálfstæðisflokksins er ekki meira virði en skeinipappír. Það hefur verið staðfest hér. 
             Í öðru lagi vil ég líka nefna að hláturinn hér áðan segir mér líka að hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins er alveg sama þótt það opinberist hér að orð formanns þeirra séu algerlega ómarktæk þar sem hann hamraði á þessu sama í aðdraganda kosninga. Þá vitum við að 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta hófs í orðavali.

…tala við hæstv. utanríkisráðherra …


             Ég bið hv. þingmann að grípa ekki fram í fyrir orðum forseta.

Virðulegur forseti. Í mínum huga hafa ESB-málin alltaf verið tiltölulega einföld. Þetta er mikið deilumál, við sækjum um, fáum samning, þjóðin les samninginn, þjóðin ræður hvort við gerumst aðilar að ESB eða ekki. Ekki mjög flókið, en því miður hefur þetta reynst þessu opna lýðræðissamfélagi svolítið mikið flókið og erfitt verkefni. Úr því sem komið er er risin mikil deila um það hvort við eigum að halda viðræðum áfram eða ekki, hvort við eigum að slíta þeim. Ég segi: Spyrjum þjóðina, spyrjum þjóðina að því. Þjóðin vill vera spurð. Er það flókið? Er það okkur um megn? Nú segir mitt pólitíska nef að þessi dagskrártillaga verði felld. Það segir mér líka að þetta er líklega eini glugginn sem við höfum í þinginu til að ræða þetta mál efnislega. Þess vegna kem ég hingað upp aftur til að lýsa sjónarmiðum mínum. Núna vil ég skora á stjórnarliða að nýta þennan glugga til að lýsa sínum sjónarmiðum. Af hverju eru þingmenn stjórnarinnar á móti því að spyrja þjóðina í sveitarstjórnarkosningum? 

Hæstv forseti. Ég kem upp til að lýsa yfir stuðningi við dagskrártillögu um að flytja framar tillögu til þingsályktunar enda er ég einn af flutningsmönnum þeirrar tillögu. Við vitum hvers vegna þarf að greiða atkvæði um hana nú. Þannig er háttað í lögum um þjóðaratkvæði að tillagan þarf að fá afgreiðslu. Jafnframt vil ég segja það að þessi tillaga er kærkomið tækifæri fyrir formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks til að efla þau gildishlöðnu loforð sem þeir gáfu rétt fyrir kosningar og oft þar á undan. Við getum farið lengra aftur en það. „Bjarni og Illugi vilja aðildarviðræður við ESB“, sagði á Vísi ekki alls fyrir löngu. „Trúir á leið að upptöku evru“, heilsíðuauglýsing með formanni Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármálaráðherra.

Án inngöngu í ESB.


             „Trúir á leið að upptöku evru.“

Án inngöngu í ESB.

Síðan er það loforð sem hæstv. fjármálaráðherra gaf rétt fyrir kosningar og forsætisráðherra 

Forseti vill biðja þingmenn um að virða tímamörk.

Forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, formanni Sjálfstæðisflokksins, að minni hlutinn ræður ekki dagskránni. En hérna er komin dagskrártillaga og þá er tækifæri fyrir alla þingmenn sem eru hér í dag, ég held við séum ekki 63 en ef við værum öll hér væri þetta kærkomið tækifæri fyrir 63 þingmenn til að sýna hug sinn til þess að efna þau loforð sem allir stjórnmálaflokkar hafa lofað um að viðræður, samningur eða viðræður um aðild að Evrópusambandinu færu í þjóðaratkvæði. Hvert okkar hefur eitt atkvæði. Nú er að sjá hverjir treysta þjóðinni, hverjir vilja efna þau loforð sem við öll - allir stjórnmálaflokkar - höfum gefið um að einhvern tímann í ferlinu yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mikla mál. Ég 

Virðulegur forseti. Ég sagði í ræðu minni í gær og ég segi það enn að ég vil að þessu máli verði vísað til þjóðarinnar. Ég sagði jafnframt að ég er ósátt við að í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga sé jafn mikið og stórt deilumál sett inn í þær kosningar. Þess vegna styð ég ekki að aðildarviðræðuspurningin verði lögð fram samhliða sveitarstjórnarkosningum, þess vegna styð ég ekki heldur að þessi tillaga fái forgang. Virðulegi forseti. Það á ekkert skylt við traust mitt á þjóðinni. Það er nokkuð gott og hefur alltaf verið.

Virðulegi forseti. Mig langaði að taka fyrir orð hv. þm. Sigrúnar Magnúsdóttur um að hér hafi mikið verið talað um málið í gær og þar áður. Umræðan hefur aðallega átt sér stað um dagskrána. Ástæðan er sú að ósætti er um dagskrána og hvernig henni er háttað í þessu máli öllu saman, það að skýrslan sé lögð fram og strax eftir á, án þess að þjóðin fái að ræða málið neitt eins og var talað um á einhverjum tíma, á að fara í að slíta viðræðunum, ekki að gera hlé á þeim heldur að slíta þeim. Þess vegna er alveg fullkomlega eðlilegt að við vindum okkur beinustu leið í það mál hvort við ætlum að treysta þjóðinni fyrir þessu eða ekki, útkljáum það og síðan má fara að ræða það sem er talað um hér í einhverju öðru samhengi en því. En ágreiningurinn snýst um dagskrána. Það er alveg sjálfsagt að gefa smá eftir þegar kemur að dagskránni og leyfa okkur að greiða atkvæði um hvort það eigi að treysta þjóðinni. Þetta er dagskráratriði, það er ekki einu sinni hægt að gefa 

Herra forseti. Það er ekki að undra þótt hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins flissi vandræðalega og hæstv. ráðherrar sitji á bekkjunum rjóðir í kinnum. Framsóknarflokkurinn er búinn að tuska þá þannig til að það stórsér á þeim. Það er ástæða til að óska hæstv. forsætisráðherra sérstaklega til hamingju með daginn. Hann er búinn að svínbeygja Sjálfstæðisflokkinn meira en ég man að hafi nokkru sinni verið gert. Hæstv. forsætisráðherra hefur svínbeygt formann Sjálfstæðisflokksins með þeim hætti að sá góði drengur treysti sér ekki til að standa við þau orð sem hann gaf flokksmönnum og þjóðinni fyrir kosningar, sem hann endurtók á kjördag og síðan aftur eftir kosningarnar. Það er ótrúlegt. Þessum tökum hefur Sjálfstæðisflokkurinn náð á forustu Sjálfstæðisflokksins. 

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að draga það fram vegna orða hæstv. fjármálaráðherra að þegar við komum til þings var lofað að hér mundi fara fram umræða um skýrslu frá Hagfræðistofnun, leggja átti skýrsluna fyrir þingið og síðan átti að ræða málið og taka ákvarðanir. Þessi skýrsla átti að vera tilbúin um áramót eða í janúar. Hún kemur allt of seint fram. Því hefur líka verið lofað að ekki verði tekin ákvörðun um framhaldið nema með atkvæðagreiðslu. Við erum allt í einu komin í tímaþröng miðað við regluna að efna verði til þjóðaratkvæðagreiðslu með þriggja mánaða fyrirvara. Verið að óska eftir því að við fáum þessa dagskrártillögu hér upp þannig að við getum afgreitt málið fljótt og vel á næstu dögum. Á meðan atkvæðagreiðsla er undirbúin er hægt að fara yfir skýrslu Hagfræðistofnunar, í millitíðinni mun skýrsla Alþjóðamálastofnunar koma. Við fáum nægan tíma til þess að ræða málið og upplýsa þjóðina, eins og talað var um í ræðu 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson var að velta því fyrir sér áðan hvers vegna þessi þingsályktunartillaga um að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu samfara sveitarstjórnarkosningum komi fram svona seint út af þessari tímapressu, fresturinn rennur út á föstudaginn. Ástæðan er sú að þetta eru náttúrlega bara viðbrögð við þingsályktunartillögu utanríkisráðherra sem var lögð fram á föstudaginn um að slíta viðræðum. Ef viðræðum er slitið er ekki hægt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður, þá mundi það heita að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um að taka upp aðildarviðræður aftur. En það er bara allt annar handleggur. Þetta er tillaga um að áður en viðræðum er slitið fái þjóðin fái að segja sitt, vill hún halda aðildarviðræðunum áfram. Það er ástæðan fyrir því að þingsályktunartillagan kemur fram svona seint. Við erum að biðja um að dagskránni verði breytt þannig að tillaga okkar geti komið strax á dagskrá út af því að hún getur brunnið inni, ekki hin málin.

Hæstv. forseti. Stjórnarliðar eru hissa á flýtinum varðandi það mál sem hér er verið að greiða atkvæði um dagskrártillögu að. Þessi flýtir kemur auðvitað til af því að orð hæstv. ráðherra í aðdraganda skýrslu Hagfræðistofnunar voru á þá leið að á grundvelli skýrslunnar yrði tekin ákvörðun um áframhaldandi ferli aðildarviðræðnanna. Það hefur nú verið svikið. Ég styð þar af leiðandi að sjálfsögðu þessa dagskrártillögu og ekki síst vegna þeirrar vanvirðingar sem lýðræðislegu hlutverki þingmanna hefur verið sýnd og kom m.a. fram í máli formanns þingflokks Framsóknarflokksins um að við þingmenn værum með þingstörfum okkar að tefja áform ríkisstjórnarinnar. Í ljósi viðhorfa sem þessara hlýtur að vera eðlilegt að leggja sem allra fyrst 

Herra forseti. Mér finnst forseti hafa gengið mjög langt í því að leyfa efnislega umræðu um þessa tillögu sem snýst fyrst og fremst um dagskrána. Ég tek eftir því að hér í umræðunni taka þátt þingmenn sem mæltu fyrir frumvarpi fyrir ekki löngu síðan, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, sem lögðu á sínum tíma ásamt öðrum þingmönnum fram frumvarp um að ekki væri hægt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða sveitarstjórnarkosningum. Það er breyting á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna sem var samþykkt í þinginu á síðasta kjörtímabili. Það er ekki hægt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða sveitarstjórnarkosningum samkvæmt frumvarpi sem þessir sömu þingmenn lögðu fram á þinginu og fengu samþykkt. Þannig standa lögin í dag, þetta hefur að gera með kjörskrána. Fyrir mér er það óútskýrt hvers vegna þessir hv. þingmenn vilja nú endilega fá á dagskrá þessa tillögu. Þeir ásamt með mörgum öðrum þingmönnum, m.a. úr Sjálfstæðisflokknum, lögðu fram þetta frumvarp á sínum tíma  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra um að gæta tímamarka.

Forseti. Píratar hafa undirbúið breytingartillögu á nákvæmlega þessum lið laganna þannig að mögulegt verði að breyta lögunum á þann veg að hægt sé að greiða atkvæði um þetta tiltekna mál samhliða sveitarstjórnarkosningum. Við erum löggjafinn. Mig langaði að benda á að ég upplifi það þannig að ef það er eitthvað að þessari framkvæmd, sem er bara einfaldur hlutur eins og að breyta dagskránni til þess að geta rætt málið, getum við lagað það inni á nefndasviði.  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Við vorum aðeins að reyna að tryggja það að við værum ekki að ósekju að eyða fjármunum sem hægt væri að spara, því það kostar náttúrlega minna fyrir samfélagið ef við samnýtum atkvæðagreiðslur. Ég vil benda á það að 65% kjósenda Sjálfstæðisflokksins og 

Virðulegur forseti. Ég er nú ekki alveg undrandi á því. Vegna þess sem hæstv. fjármálaráðherra sagði, um þær tillögur sem hér eru til umræðu, og vísaði meðal annars í frumvarp sem lagt hefur verið fram og nefndi mitt nafn í því sambandi, er kannski þetta dæmi um það sem mundi vera kallað ómöguleiki. Ég vil samt bara ítreka það sem ég sagði hér áðan að málflutningur minn í þessu sambandi var um að það væri eðlilegt að menn tækju afstöðu til þessa máls. Getur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra aðeins haldið sér rólegri? Það er ágætt. Það sem ég var að segja hér áðan var að ég teldi eðlilegt að þetta mál kæmi á dagskrá og menn tækju afstöðu til þess. Ég vek athygli á því að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram tillögu sem ekki gerir ráð fyrir því sem hæstv. fjármálaráðherra vísaði til og við litum á sem ákveðna sáttaleið til að ná utan um sem flest sjónarmið, bæði þeirra sem sitja við ríkisstjórnarborðið, bæði framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, og einnig hinna sem vilja fá þetta mál í atkvæðagreiðslu 

Virðulegur forseti. Ég get ekki látið hjá líða að bregðast við orðum hæstv. fjármálaráðherra sem sýnir undarlegt stöðumat þegar hann tekur sér það hlutverk hér í þinginu að rukka menn um það að vera samkvæmir sjálfum sér hafandi rétt nýstigið upp úr stólnum í einhverju undarlegasta sjónvarpsviðtali íslenskrar fjölmiðlasögu þar sem honum tókst með engum hætti að útskýra, þannig að nokkur maður gæti skilið, þann ómöguleika sem hann hefur kynnt til sögunnar sem hugtak í íslenskum stjórnmálum, eða hvernig getur staðið á því eða hvernig hann getur rökstutt það, svo að notuð séu hans eigin orð, að hann geti ekki fyllilega efnt það loforð sem hann veitti íslenskum kjósendum. Ekki fyllilega. Hann getur ekki að hluta efnt það loforð. 

Virðulegi forseti. Það allra besta væri að við gætum klárað aðildarviðræðurnar, fengið niðurstöðu og borið þær niðurstöður undir þjóðina. Það er hins vegar ljóst að stjórnarmeirihlutinn vill ekki fara þá leið. Þess vegna er þessi sáttatillaga hér á dagskrá, og ég er einn af flutningsmönnum hennar, um að fara þá leið að nýta tækifærið, nota ferðina með sveitarstjórnarkosningunum, til þess að fara með þetta mál til atkvæðagreiðslu, þ.e. hvort halda eigi viðræðunum áfram eða ekki. Kannanir hafa sýnt að meiri hluti þjóðarinnar kallar eftir því að fá að greiða um þetta atkvæði. Þúsundir manna mótmæla hér á Austurvelli dag eftir dag einmitt til þess að kalla eftir því sama. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra kvartar undan því að hér sé farið í efnislega umræðu, en því miður er það þannig, virðulegur forseti, að þetta mun sennilega 

Virðulegi forseti. Nú er komin upp sérstök staða vegna þess að við erum hér að ræða það að fá á dagskrá tillögu sem snýr að því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar samhliða næstu sveitarstjórnarkosningum. Fyrir liggur líka lagafrumvarp þar sem menn ætla sér að gera breytingar á lögum um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég man ekki betur en að við höfum upplifað eitthvað sambærilegt þessu á síðasta kjörtímabili, en þá var það hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem flutti sams konar tillögu. Þá komu hv. þingmenn, stjórnarandstæðingar, sem nú eru meðal annars flutningsmenn tillögunnar og réðust á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hér úr ræðustól og notuðu þannig orð að ég vil ekki hafa þau eftir, virðulegi forseti, í öllum fjölmiðlum, alls staðar, skrifuðu um þetta greinar, bloggfærslur og fleira. Það er ánægjulegt að sjá að hv. þingmenn eru nú búnir að sjá að sér og eru nú bara í sama liði og Vigdís Hauksdóttir hvað þetta snertir. 
            

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að við erum byrjuð í efnislegri umræðu um ýmislegt. Hér var nefnt í fullri alvöru að menn áttuðu sig ekki á því hvaða ómöguleiki fælist í því að ríkisstjórn mundi sækja um aðild að ríkjabandalagi sem væri með þá stefnu að vera ekki í. Vilja menn aðeins hugsa þetta. Sjá menn í anda forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar  
             
             
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Maður getur nú svolítið áttað sig á því hvernig þetta fer í sálarheill samfylkingarmanna í hrópunum úr þingsalnum, þetta fer ekki vel í þá. Af hverju? Sjáið þetta í anda? Forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar -  
            

Forseti er seinþreyttur til vandræða, en hann biður hv. þingmenn enn og einu sinni að hafa hljóð í þingsalnum og gefa hv. þingmanni sem hefur orðið næði til þess að tala.

Sjáiði í anda forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar skrifa undir aðildarsamning að ESB, sjáið það í anda og koma svo heim - og hvað? Segja, heyrðu, þetta sem við vorum að eyða tíma í og setjast niður með ESB - alls ekki styðja það. Sjá menn það í anda? Reynið  
            

Forseti biður þingmenn að gæta að tímamörkum og enn einu sinni biður þingforseti um hljóð í þingsalnum.

Virðulegur forseti. Það er hjartnæmt að finna fyrir því hversu tamt það er orðið þingmönnum Sjálfstæðisflokksins á tungu orðið „ómöguleiki“. Það hefur greinilega verið sett í gang eitthvert æfingaprógramm um að allir segi það sem oftast. Það er ánægjulegt að einhver stemning er í þingflokknum. Mig langar að segja að hér er ekkert flókin atkvæðagreiðsla undir. Við erum bara að tala um dagskrártillögu. Ég held að menn ættu nú alveg að róa sig með það. Við erum einfaldlega að tala um tillögu sem er þeirrar gerðar að hún brennur inni ef hún fær ekki afgreiðslu núna í þessari viku. Hún hefur gildi aðeins þessa fáu daga og þess vegna er málefnalegt, eðlilegt, gott fyrir lýðræðið og gott fyrir þingið að koma tillögunni á dagskrá. Það snýst ekki um hvort maður stendur með henni eða á móti, eins og sumir þingmenn hafa látið í skína að þetta snúist um það. Þetta snýst um það hvort við viljum að þingið fái að fjalla um mál sem er lokað inni í tíma, sem brennur annars inni. 

Virðulegi forseti. Hér hafa fallið mörg orð um að ríkisstjórnin sé að svíkja kosningaloforð og þessi tillaga sé að brenna inni vegna þess að verið sé að bíða eftir ákvörðunum frá ríkisstjórninni um að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og þessi tillaga komin fram svo seint. Það voru kosningar 27. apríl.  Virðulegi forseti. Þingmennirnir voru: Össur Skarphéðinsson, Árni Páll Árnason, Helgi Hjörvar, Katrín Júlíusdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Valgerður Bjarnadóttir, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Guðbjartur Hannesson og Kristján L. Möller. Virðulegi forseti. Allt sem sagt hefur verið hér um þessa atkvæðagreiðslu í dag er fyrirsláttur. Þess vegna vísa ég því á bug að um einhvern tímaskort sé að ræða 

Herra forseti. Það er nú svo að eitt af meginmarkmiðum með þingstörfum er að leiða þingviljann í ljós, eins og það er kallað. Til þess að það gerist þurfa mál að komast á dagskrá og til atkvæða.  Það er hjáleið fram hjá lýðræðinu að neita að taka á dagskrá tillögu af þessu tagi. Mér finnst það sjálfsagt mál að hún komist strax á dagskrá aðstæðnanna vegna 

Virðulegi forseti. Ég styð þessa tillögu. Það er mjög mikilvægt að hún komist á dagskrá því að annars verður ekki tekin efnisleg afstaða til þess hvort atkvæðagreiðsla af þessu tagi eigi að fara fram með sveitarstjórnarkosningum eða ekki. Það eru alveg efnisrök fyrir því, eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir rakti áðan, að það eigi ekki að gerast með tilliti til sveitarstjórnarkosninga, en við skulum ræða það hér í efnislegri umræðu í þinginu. Fyrir kosningarnar, þegar hæstv. fjármálaráðherra var spurður að því hvort ekki væri ómöguleiki í því fólginn að mynda stjórn með Framsóknarflokki og halda áfram með aðildarviðræður að fenginni niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu, þá svaraði hann alveg skýrt að það væri stefna hans að opna fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu til að útkljá þetta mál og „við munum standa við það“. Hann var spurður út í þær aðstæður sem nú eru upp komnar. Hann sagðist ætla að standa við það að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla. Hann er ítrekað búinn að segja að hún eigi að fara fram á fyrri hluta kjörtímabils. Þetta er tækifæri formanns Sjálfstæðisflokksins til að sýna 

Forseti. Rosalega þætti mér vænt um það, kæru þingfélagar, ef þið munduð leyfa okkur að koma þessu máli á undan hinum málunum þannig að við getum fengið efnislega umræðu um hvort ekki sé betra að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál áður en aðildarviðræðum verður rift. Við erum því miður enn og aftur á þeim stað að það er alveg sama hvaða rök ég hef fram að færa og hversu vel máli farin ég er, ég get ekki snúið huga meiri hlutans, ekki frekar en mér tókst að snúa huga meiri hlutans á síðasta kjörtímabili um mjög sambærileg mál. Það hryggir mig.

Virðulegi forseti. Í anda þess sem hér hefur sífellt verið boðað, m.a. af ráðherrum þessarar ríkisstjórnar; samvinnu, sáttar, breyttra vinnubragða - talað hefur verið um að hlutirnir hafi ekki verið rétt gerðir á síðasta kjörtímabili en menn hafa viljað breyta því. Það er tækifæri til þess að gera það núna ef menn vilja í alvöru hafa samvinnu. Við erum að tala um að hleypa máli á dagskrá. Við erum ekki að tala um að þingmenn stjórnarinnar þurfi að greiða atkvæði með tillögunni þegar hún hefur fengið efnislega umræðu. Ég skil ekki alveg tregðuna við að hleypa málinu á dagskrá. Það er ekki í anda samvinnu og það er ekki í anda sáttastjórnmála.

Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að taka þetta mál á dagskrá eins og farið er fram á í tillögunni. Í fyrsta lagi hefði þetta mál getað komið fram fyrir löngu.  Í öðru lagi stangast tillagan á við lög um þjóðaratkvæðagreiðslur en margir þeirra sem virðast spenntir fyrir því að fá tillöguna á dagskrá eru þeir hinir sömu og lögðu hér fram frumvarp og samþykktu um að slík þjóðaratkvæðagreiðsla gæti ekki farið fram samhliða sveitarstjórnarkosningum. Í þriðja lagi er mönnum í lófa lagið að hætta málþófinu um skýrsluna sem er á dagskrá næst. Hættum bara málþófinu um þá skýrslu, tökum svo tillöguna um að draga aðildarumsóknina til baka, afgreiðum hana í nefnd, þá komum við að þessu máli í dagskránni. Stjórnarandstaðan hefur það því í hendi sér að hætta að tala fram á nótt til að þvælast fyrir þingstörfunum, greiða fyrir þingstörfunum og koma þessu máli þannig á dagskrá. Má ég síðan biðja menn um að taka eftir þessu hér: 

Hæstv. forseti. Það er leitt að hafa valdið hæstv. fjármálaráðherra vonbrigðum með því að hafa ekki komið með þessa tillögu fyrr, en nú höfum við tækifæri til að greiða atkvæði og gefa þjóðinni færi á því að kjósa um þetta mál. Við höfum nægan tíma til að ræða málið til hlítar, með öllum þeim skýrslum sem eru væntanlegar, bæði hér í þinginu og úti í samfélaginu, þannig að við séum fær um að taka afstöðu í lok maí. Ég legg á það mikla áherslu að við leyfum þjóðinni að tjá sig í þessu máli úr því sem komið er og reynum þannig að leita sátta í því mikilvæga máli. Ég segi þess vegna já.

Virðulegi forseti. Ég ætla að segja nei við þessari tillögu, það er ekkert flókið fyrir mig. Ég veit ekki hvort þetta er einhver misskilningur en ég held að áhugavert væri fyrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar að kanna af hverju þeir lögðust svo harkalega gegn tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur þegar hún var lögð fram. 

Virðulegi forseti. Ég er á því að þetta mál hefði átt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu til að byrja með. Þann 16. júlí 2009 greiddi hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, sem í dag er í þingflokki Pírata, atkvæði með þeirri breytingartillögu sem þá var lögð fram af hæstv. núverandi fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um málið.  En hér ætlum við aðeins að tala um að setja málið á dagskrá, eingöngu að ræða hvort við ætlum góðfúslega að gefa þjóðinni þetta vald, vald sem hún ætti að hafa, vald sem hún ætti ekki að þurfa að spyrja um, vald sem við ættum ekki að gefa heldur passa að taka ekki burt. 

Herra forseti. Ég mun greiða atkvæði með þeirri tillögu um að breyta dagskránni sem ég lagði fram, að sjálfsögðu. Það er rétt sem formaður Sjálfstæðisflokksins og hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson segir, í lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna sem voru samþykkt 2010 var upprunalega talað um að það mætti fara í slíkar þjóðaratkvæðagreiðslur samhliða sveitarstjórnarkosningum. Það var tekið út 2011 og stendur enn þá þannig. Ég hef því lagt fram breytingartillögu við þau lög sem segja að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. 4. gr. skal fara fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið samhliða sveitarstjórnarkosningum 31. maí 2014.“ Þetta stöðvar ekki. Ég hef fengið staðfest frá starfsmönnum þingsins að þetta er þingtækt. Það er hægt að fara að ræða þingsályktunartillöguna um þjóðaratkvæðagreiðsluna, það er ekkert lagatæknilegt sem stöðvar okkur í málinu.

Virðulegi forseti. Ég segi já við þessari tillögu. Þjóðin er með sterkt ákall um að fá að koma að þessari ákvörðunartöku og ég tel að við eigum að verða við því. Ég tel líka að þetta mál sé of stórt fyrir Alþingi en passi akkúrat í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er ein af þeim sem í einfeldni sinni trúðu því að eitthvað væri að marka hina frjálslyndu víðsýnu ásjónu sem Sjálfstæðisflokkurinn tók upp fyrir síðustu kosningar. Ég hélt líka að það væri eitthvað að marka þann vilja sem kom fram í orðum hv. formanns Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssonar, og sömuleiðis að það væri eitthvað að marka það sem Sjálfstæðisflokkurinn skrifaði á sína pappíra í sinni útgáfu í aðdraganda kosninga. Ég segi hér enn og aftur að það voru mér mikil vonbrigði rétt áðan að heyra hláturinn í þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og svo núna staðfest með orðum hæstv. fjármálaráðherra að útgáfa Sjálfstæðisflokksins í aðdraganda kosninga sé minna virði en litli, þunni, ódýri pappírinn sem við setjum upp á rúllurnar  
            

Hæstv. forseti. Ég segi já við þessari dagskrártillögu sem er um að þjóðin fái samhliða sveitarstjórnarkosningum að greiða atkvæði um það hvort við eigum að halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið eða ekki líkt og formaður Sjálfstæðisflokksins hefur boðað og lofað. Af hverju með sveitarstjórnarkosningum? Ég hygg að það sé af praktískum ástæðum, til að spara 

Forseti.

Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra  Ég ítreka að ég segi já við þessari tillögu en við munum reyna að finna leiðir til að uppfylla þá ósk hæstv. fjármálaráðherra að atkvæðagreiðslan fari fram síðar og að þingmál um þjóðaratkvæði komi aðeins fyrr fram.

Virðulegi forseti. Ég styð það að tillagan fái að koma fyrst á dagskrá. Mér finnast rökin fyrir því augljós og fer ekki yfir þau hér. Það var von mín að tillagan gæti farið hér á dagskrá, fengið hraða meðferð í gegnum þingið og hv. þingmenn sagt sína skoðun. Ég vonaðist eftir því að menn gætu sameinast um þessa sáttatillögu. Síðan færi tillagan fyrir þjóðina og hæstv. ríkisstjórn mundi hlíta niðurstöðunni, alveg sama hver hún yrði. Það er ómögulegt ef ríkisstjórn treystir sér ekki til að fara eftir þjóðarvilja. Það er þar sem ómöguleikinn er falinn.

Svona eins og með Icesave.

Hæstv. forseti. Ég styð þessa tillögu. Mig langar að vitna í blogg hæstv. forseta þingsins frá 2005: „Evrópumálin þurfa allir flokkar - ekki síst stærsti flokkur þjóðarinnar - að skoða án fyrir fram gefinnar niðurstöðu eða hleypidóma. Hugsanlega kæmust menn að því að ESB og við eigum ekki samleið - en við getum ekki tekið þá ákvörðun nema eftir skoðun og með rökum. Sú skylda hvílir á stjórnmálamönnum að skoða af fullri ábyrgð allar leiðir sem hugsanlega gætu fært Íslandi meiri velsæld í framtíðinni.“ Um þetta snýst þetta mál fyrir mér. Er hugsanlegt að aðild að ESB færi okkur Íslendingum meiri velsæld? Ég veit það ekki og ég mun aldrei komast að því nema við fáum samning. Það er lykilatriði. Svo greiðum við bara atkvæði um hann. Það þarf ekki að vera neitt mikið mál. Þjóðin vill þetta, ég vil þetta, atvinnulífið vill þetta, verkalýðsforustan vill þetta, eiginlega allir.

En ekki þú?

Af hverju ekki? Jú, ég vil það. Ég vil bara sjá hvað samningurinn felur í sér, Bjarni Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég segi nei vegna þess að mér finnst það lágmarkskurteisi við sveitarstjórnarstigið að það fái að hafa sínar kosningar í vor. Mér finnst það hroki af alþingismönnum og grátlegt að sjá fyrrverandi sveitarstjórnarmenn fara fram á að þessi dagur sveitarstjórnarkosninga snúist um ESB. Við sjáum slaginn hér í þinginu. Hvernig haldið þið að það sé þá á þeim degi? Þetta er bara hroki og ekkert annað. Hingað koma sömu menn og segja: Af hverju spyrjum við ekki þjóðina? Eigum við ekki að spyrja þjóðina? Sömu menn vildu ekki spyrja þjóðina hvort við ættum að hefja þessa vegferð.

Rétt.

Af hverju vorum við ekki spurð úti í þjóðfélaginu þá hvort við ættum að hefja þessa vegferð, fara í þessar viðræður hvort sem menn kalla það samningaviðræður eða aðlögunarviðræður? Þess vegna segi ég: Nei, leyfum sveitarstjórnarstiginu að eiga þennan dag  
            

Hæstv. forseti. Þriðja daginn í röð hafa þúsundir kjósenda allra flokka boðað komu sína á Austurvöll til að mótmæla fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar um að draga aðildarumsókn að Evrópusambandinu til baka. Ríkisstjórnin skrifaði stjórnarsáttmála og í honum stendur, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Um leið og ég segi já við því að dagskrárbreyting fái að fara fram hér í dag ætla ég að gefa stjórnarmeirihlutanum þau góðu ráð að sýna smávink út á Austurvöll og segja líka já.

Virðulegi forseti. Ég segi já, m.a. til að hægt sé að uppfylla loforð allra stjórnmálaflokka um að þetta mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu einhvern tímann í ferlinu. Ég hef ekki breytt þeirri skoðun minni að það á að vera að loknum samningi en ég samþykki þetta. Við erum að renna út á tíma. Ég þori alveg að lofa þeim sem hafa komið í ræðustól og kvartað yfir því að þingstörfin hafi gengið seint undanfarna daga að ef þessi tillaga verður samþykkt verða þingstörf mun greiðari en undanfarna daga. 

Hv. þingmaður hefur orðið.

Takk fyrir. Ég segi já og tel að það mundi greiða mjög fyrir þingstörfum ef þessi tillaga yrði samþykkt.

Herra forseti. Þetta er söguleg atkvæðagreiðsla. Formaður Sjálfstæðisflokksins gengur þau svipugöng sem hæstv. forsætisráðherra hefur krafist af honum og kemur út úr þeim verr til reika en efni stóðu til. Hann hefur verið knúinn til þess af Framsóknarflokknum að svíkja samþykkt síns eigin landsfundar og ganga í berhögg við stjórnarsáttmálann en það sem er þó verst er að hann hefur svikið sín eigin orð. Þá má spyrja: Er hægt að treysta öðrum orðum hæstv. fjármálaráðherra? Hæstv. forsætisráðherra og Framsóknarflokknum má hins vegar óska til hamingju með að hafa svínbeygt Sjálfstæðisflokkinn með þessum hætti. Nú getur hæstv. forsætisráðherra hallað sér makindalega aftur á bak og sagt eins og annar maður sagði af allt öðru tilefni: Það er fullkomnað. Sjálfstæðisflokkurinn horfist hins vegar í augu við þá staðreynd að hann hefur afhent forustu í utanríkismálum tveimur hv. þingmönnum  Ég segi já.

Virðulegi forseti. Í boði hefur verið af hálfu stjórnarandstöðu samtal við ríkisstjórnina um það með hvaða hætti væri hægt að halda þingstörfum áfram í kvöld. Það er engin ástæða til að greiða hér atkvæði um lengd þingfunda. Við sjáum hins vegar að ríkisstjórnarmeirihlutinn óttast mjög að fólkið í landinu fái tækifæri til að melta þau tíðindi sem orðið hafa. Menn vilja reyna að moka þessum málum öllum í gegn í miklum flýti án nokkurrar sýnilegrar ástæðu vegna þess að menn óttast að þeir haldi ekki utan um þingmeirihlutann, þeir óttast að þingmenn sjái hversu óskynsamlegt það er að ganga hér gegn hagsmunum atvinnulífsins, hagsmunum verkalýðshreyfingarinnar, bíða ekki eftir öðrum skýrslum og öðrum greiningum. Þess vegna er það núna leitt í ljós eftir að við buðum það í dag að það yrði eitthvert samkomulag um framhaldið, að það er enginn samkomulagsvilji hjá stjórnarflokkunum um nokkurt skikk í meðferð þessara mála og því er einfalt af okkar hálfu að við verðum að greiða atkvæði gegn tillögum um framlengdan þingfund í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það veldur mér vonbrigðum að forseti skuli leggja þetta til. Á fundi þingflokksformanna í dag lá í loftinu að við gætum komist að samkomulagi um framvindu mála í þinginu. Ég skil það svo að tillaga hæstv. forseta séu skýr skilaboð um hver viljinn er í þeim efnum. Það veldur mér áhyggjum að hér sé planið það að halda hörkunni áfram í þingsal og vera áfram með þingið í þeirri stöðu sem ekki er okkur til sóma og ekki er vænlegt til að við vinnum mál hér þannig að bragur sé að. Ég greiði atkvæði gegn lengingu þingfundar og mér finnst vont að tillagan skuli koma fram.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það eru vonbrigði að ekki skuli reynt að ná samkomulagi um fyrirkomulag þingfundar í þessu máli og ramma inn umræðuna vegna þess að augljóst er að það fer betur á því fyrir hæstv. utanríkisráðherra að mæla fyrir þingsályktunartillögu sinni á morgun. Ég held hins vegar að það sé fullt tilefni til þess í ljósi þeirra mótmæla sem komið hafa frá aðilum vinnumarkaðarins, frá Samtökum iðnaðarins, frá stórum fyrirtækjum á borð við CCP, Marel, Össur, í ljósi þeirra miklu áhyggna sem þau þúsund manneskja lýsa sem komið hafa saman fyrir utan þinghúsið á hverjum degi núna undanfarið, að menn setjist niður í forustu stjórnmálaflokkanna ásamt aðilum vinnumarkaðarins og reyni að finna lausn á þessu máli sem allir geti unað við frekar en ljúka því í því mikla ósætti sem um það er.

Forseti. Ég tek undir með öðrum þingflokksformönnum sem hér hafa tjáð sig, það undrar mig að það eigi að koma á kvöldfundi. Það er alveg ljóst að ef á að koma því máli á dagskrá sem hér hefur mikið verið rætt um og er þó ekki komið enn til umræðu þá þarf fundurinn að standa lengi í nótt. Gott og vel. Þá vil ég enn og aftur skora á þá þingmenn sem greiða munu atkvæði með þessari tillögu að gera svo vel og vera í þingsal fram eftir nóttu.

Virðulegi forseti. Ég hef reynt að spyrja í umræðu um skýrsluna sem er núna orðin umræða um bæði málin, um slitin líka: Hvað liggur á? Hvað er það í skýrslunni sem veldur því að stjórnarflokkarnir ákveða að það þurfi í skyndi, eins og að rífa í neyðarhemil, að koma hingað inn með tillögu um að slíta aðildarviðræðunum sem gengur miklu lengra en stjórnarsáttmálinn og lengra en landsfundarsamþykktir beggja þessara flokka? Ég hef ekki fengið nein svör við því. Og ég held ég fái ekki nein svör við því á kvöldfundi í kvöld. Ég held að það mundi stytta umræðurnar töluvert ef menn færu að tala skýrt af hálfu stjórnarflokkanna, hvaða asi sé hér á ferðinni. Hæstv. forseti, sem leggur þetta til fyrir þeirra hönd, hlýtur að geta gefið okkur einhverjar skýringar á því, vegna þess að það eru enn tveir og hálfur mánuður í það samkvæmt dagskrá þingsins að þingi verði slitið fyrir sveitarstjórnarkosningar og ég skil ekki pressuna eða asann. Mér finnst að það eigi að upplýsa okkur þingmenn um hann.

Herra forseti. Við erum hér í umræðu um skýrslu sem er búið að gera marklausa og við höfum ekki fengið neinar almennilegar skýringar á því hvernig eigi að fara með þetta mál í þinginu. Ekki trúi ég því að hæstv. utanríkisráðherra ætli að mæla fyrir þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar og Heimssýnar seint í kvöld. Þetta hlýtur að vera eitt af flaggskipum ríkisstjórnarinnar og stjórnarliðar vilja vera hér og fá kastljós á umræðuna í þessu mikilvæga máli þeirra. En ég er ekki að hugsa um stjórnarmeirihlutann þegar ég greiði atkvæði gegn kvöldfundi heldur tel ég, miðað við þá fundarstjórn sem hér hefur verið og svaraleysi um meðferð þessarar skýrslu, algerlega óþarft að hafa þingfundi fram eftir öllu enn eitt kvöldið.

Virðulegi forseti. Ég hef áður komið hingað upp í ræðustól til að mótmæla næturbrölti. Mér finnst óeðlilegt að meiri hlutinn ákveði hvenær minni hlutinn talar vegna þess að meiri hlutinn tekur ekki þátt í umræðum um þessa skýrslu. Einu rökin sem ég hef heyrt hingað til eru þau að svona hafi þetta verið á síðasta kjörtímabili. Það eru engin rök. Ég skil ekki, erum við komin í tímaþröng eða hvað er málið? Af hverju ræðum við þetta ekki bara á daginn svo að við getum farið heim í kvöld og lesið skýrslu sem á að taka fyrir í fyrramálið á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég vil líka minna á að það er möguleiki fyrir okkur að starfa í júní og væri ekkert óeðlilegt við það. Ég hef ítrekað kallað eftir svörum frá forseta um það hver ákveði að halda þessa kvöldfundi. Er það hæstv. forseti, er það utanríkisráðherra, meiri hlutinn eða stjórnvöld? Hver er það?

Virðulegi forseti. Ég vil taka það hér upp við hv. samþingmenn mína hvernig við getum komið umkvörtunarefnum okkar á framfæri innan þingsins og fengið einhver svör við þeim. Ég lagði í gær fram óskir til hv. forsætisnefndar um að hæstv. utanríkisráðherra væri látinn leggja á borð fyrir okkur þau gögn sem hann eða utanríkisráðuneytið vísar í í þingsályktunartillögunni sem nú er á dagskrá, um að slíta aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Þar segir að samkvæmt gögnum og yfirlýsingum og öðru sé tillöguflytjanda ljóst að hér hafi ekki verið raunverulegur meiri hluti þegar atkvæði voru greidd um aðild að Evrópusambandinu árið 2009. Ég óskaði eftir því að forsætisnefnd færi þess á leit að við fengjum þessi gögn og þessar upplýsingar svo að við sætum ekki öll undir grun. Það dugar ekki að hæstv. ráðherra skammist sín fyrir orð sín og taki þau bara út vegna þess að eftir lifa þau engu að síður. Hann hefur ekki beðist afsökunar á þeim þannig að hann hlýtur að standa við þau að því leyti að það eina sem hann sagði hér í ræðustóli í gær var að ef það flýtti mögulega eitthvað fyrir þingstörfum þá gæti hann tekið þetta út, svona til að liðka fyrir, en það var engin iðrun í orðum hans. Hann virðist ætla að standa við þetta. Hæstv. forsætisráðherra sagði mér síðan í gær að hann væri búinn að úrskurða í málinu og úrskurðurinn fælist í því að utanríkisráðherra ætti sjálfur að ákveða hvernig tekið yrði á því. Því hef ég ákveðið að leggja þessa sömu fyrirspurn fram til skriflegs svars til utanríkisráðherra svo að þetta komi fram með einum eða öðrum hætti. Mér finnst að við þingmenn eigum að ræða það dálítið hér með hvaða hætti umkvörtunarefnum okkar er komið á framfæri og með hvaða hætti er tekið á þeim.

Herra forseti. Sá stutti tími sem ég hef verið hér á Alþingi hefur verið mér afar viðburðaríkur. Ég hélt ekki að ég mundi lifa það að sitja hér á Alþingi Íslendinga og verða vitni að kröftugum mótmælum utan dyra ekki ósvipað og ég kynntist utan dyra 2009 en lengi skal manninn reyna. Ég er hreinlega farinn að trúa því að öll þessi atburðarás bæði hér innan dyra og utan dyra eigi eitthvað skylt við veru mína hér á hinu háa Alþingi. Ég kom fullur tilhlökkunar til þingstarfa og vænti þess að fá tækifæri til að fjalla um hin ýmsu brýnu mál sem hér liggja undir en reyndin hefur orðið nokkur önnur. Þar sem ég hverf fljótlega af þingi vil ég nota tækifærið og hvetja þingmenn til að eiga uppbyggilegar og árangursríkar samræður þjóð vorri til heilla. Sameinuð stöndum við en sundruð föllum við. Það hefur hvílt á mér lengi að fá tækifæri til að vekja máls á því þjóðarmeini að hér skuli allt of stór hópur fólks búa við fátækt. Á því þarf að taka og það strax því að ein ríkasta þjóð veraldar getur ekki látið líðast að stór hópur Íslendinga búi við fátæktarmörk. Lokaorð mín, af fullri vinsemd og virðingu, er gullna reglan: Það sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra.

Virðulegi forseti. Á síðustu rúmum tveimur, þremur sólarhringum kvöddu þingmenn stjórnarandstöðunnar sér hljóðs alls 292 sinnum undir liðnum um fundarstjórn forseta í tengslum við ESB-málin. Samanlagður ræðutími var alls 321 mínúta. Því er varla trúandi að fundarstjórn hæstv. forseta sé svo slæm sem þessar tölur bera með sér. Líklega er skýringarinnar að leita annars staðar og staðan í keppninni „Hver talar lengst en ekki endilega best“ var sú í gærkvöldi að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hafði talað lengst, 16 mínútur, 16 ræður, en skammt undan voru hv. þingmenn Steingrímur J. Sigfússon og Árni Páll Árnason. Það getur verið að sú röð hafi breyst aðeins núna áðan vegna þess að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom mjög sterk inn.  Samkvæmt þingsköpum má hver þingmaður koma upp tvisvar sinnum eina mínútu til að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta. Gera verður þá lágmarkskröfu til þingmanna að þeir nýti þennan tíma til að ræða um það sem á að ræða um, fundarstjórn forseta, en nýti hann ekki í öðrum tilgangi. Ef það er gert kerfisbundið er óhjákvæmilegt að gera breytingar á þingsköpum eða a.m.k. er fáránlegt að kalla þennan lið fundarstjórn forseta. Eitt stærsta vandamál þingsins er vantraust, vantraust almennings sem er löngu búinn að fá nóg af innantómu pexi þingmanna. Það er alltaf stutt í málþófið og það er til skammar. Megum við búast við að þingmenn komi upp 292 sinnum til viðbótar í dag og á morgun til að ræða um fundarstjórn forseta? Það er ekki ólíklegt. En ég ætla að nota tækifærið til að hvetja þá fjölmiðlamenn sem fylgjast með umræðunum til að hlusta á þær ræður næstu sólarhringana sem eru fluttar undir liðnum um fundarstjórn forseta og birta síðan upplýsingar um hversu margar þeirra fjalla í raun um þann lið. Það væri þarft og gott innlegg í umræðuna um þann fundakúltúr sem er hér í óþökk þjóðarinnar.

Herra forseti. Við vitum að ferðamannastraumur til Íslands hefur aukist gríðarlega og mikill átroðningur hefur verið á náttúru landsins samfara því. Núverandi stjórnvöld skáru mjög mikið niður í fjárlögum til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða og til Landverndar vegna friðlanda og þjóðgarða. Nú er meiningin að taka upp ferðamannapassa og engin nánari útfærsla er komin á því. Inn í þetta tómarúm stökkva landeigendur og ætla sér að fara að rukka inn á vinsæla ferðamannastaði. Við þekkjum hvernig þetta er við Kerið í Grímsnesi þar sem menn eru byrjaðir að rukka inn og uppi eru hugmyndir um að rukka inn við Geysi í Haukadal og landeigendur nálægt Dettifossi í Reykjahlíð boða að þeir muni fara að rukka þá sem fara um það svæði. Þetta boðar ekki gott og stefnir í algert ófremdarástand sem ég tel að stjórnvöld verði að stöðva og sýna fram á að þau ætli að hafa stjórn á þessum málum með einhverjum hætti, t.d. með komugjaldi inn í landið sem yrði þá nýtt til þess að byggja upp ferðamannastaði og fara í þjóðgarða og vernduð svæði eins og hugmyndir eru uppi um. Stjórnvöld verða að sýna frumkvæði núna því að það er ekki hægt að líða slíkt ófremdarástand. Við skulum muna að það er í gildi almannaréttur í landinu sem leyfir frjálsa för um óræktað land. Við getum ekki látið einkaaðila komast upp með það að rukka inn á svæði sem eru í nágrenni við landareignir þeirra til að hægt sé að komast að náttúru Íslands. Nú reynir á stjórnvöld hvort þau eru í stakk búin til að sinna því hlutverki að gæta réttar almennings og líka að verja náttúru Íslands. Hún á ekki marga málsvara 

Hæstv. forseti. Í síðustu viku var birt viðtal við næringarfræðinginn Cindy Mari þar sem hún kafaði ofan í umfangsmestu hóprannsókn sem gerð hefur verið á Íslandi. Rannsóknin gekk út á hvernig heilsufar barna og unglinga hefði áhrif á efri ár, sérstaklega sjúkdóma sem tengjast mataræði eins og hjarta- og æðasjúkdóma. Í síðustu viku fjallaði þingmaðurinn sem hér stendur um átakið GoRed til að vekja athygli á hjarta- og æðasjúkdómum og þá sérstaklega kvenna því að erfiðara er að greina einkenni þeirra, en þessi rannsókn færir okkur nær orsökum hjarta- og æðasjúkdóma. Meginniðurstöður rannsóknarinnar eru þær að næring sem börn fá í móðurkviði og í barnæsku getur haft langvarandi áhrif á heilsufar þeirra. Börn sem fá ekki þá næringu sem þau þurfa á þessum mikilvægu árum lífs síns eru líklegri til að fá alvarlegri sjúkdóma seinna á ævinni. Einnig má skoða vöxt barna á aldrinum 8–13 ára. Börn sem þyngjast hraðar á þessu aldursskeiði eiga frekar á hættu að deyja úr hjarta- og æðasjúkdómum. Áhættan er einnig meiri á meðal kvenna. Við Íslendingar borðum of mikið og ekki nógu hollt og það hefur greinileg áhrif á sjúkdóma sem við fáum síðar á lífsleiðinni. Fæðuvenjur og lífsstíll Íslendinga þarf að breytast en einnig þarf næringarvitund að verða betri. Lifrin framleiðir til dæmis 70% af öllu kólesteróli í blóði úr einföldum kolvetnum eins og hvítum sykri. Slíka fræðslu mundi ég vilja strax í grunnskóla og jafnvel fyrr. Með því á ég ekki við að segja eigi fólki hvað eigi að borða og hvað ekki, frekar eigi að kynna afleiðingar slæms mataræðis, mikillar sykurneyslu, ofneyslu kolvetnis, áhrif mataræðis á ofnæmiskerfið o.s.frv. Þá vil ég lýsa andúð á 50% afslætti á sælgæti á laugardögum þó að það aðstoði marga við að beina neyslunni á þennan tiltekna dag. Um 8 tonn af sælgæti er selt á nammibörum. 

Hæstv. forseti. Mig langar undir þessum lið að ræða störf þingsins. Þegar nýtt þing kom saman í vor töluðu margir um að ný umræðuhefð ætti að skapast hér. Mér finnst ekki bóla mikið á henni. Við stjórnarliðar höfum meðal annars verið kallaðir hryggleysingjar, lindýr og það af fólki sem var kosið út á það að lofa minna veseni. Við höfum líka verið ásakaðir um að vera í sambandi við gamla Stalín og við höfum setið undir aðdróttunum um að hafa lekið skýrslum, trúnaðarmálum, sem mér finnst sárt að sitja undir. Gamalkunnir taktar sem náðu hámarki, eða lágmarki, í gærkvöldi. Menn hrúgast á mælendaskrá en kvarta svo yfir löngum þingfundum. Tími manna hér er, eins og kom fram til dæmis áðan og í gærkvöldi, mjög illa nýttur. Að því sögðu eru þau þingmál sem nú eru til meðferðar flókin og þurfa mikla umræðu. Mörg stór mál eiga eftir að koma fram sem þurfa mikla umfjöllun, þar á meðal 4. liður á dagskránni sem liggur fyrir í dag. Þess vegna er ég þakklátur hæstv. forseta fyrir að boða til kvöldfundar í köld og ég vona að hann standi lengi. Ég skora jafnframt á forseta að til að tryggja jafn vandaða meðferð og þau brýnu mál fá sem við fjöllum um núna þá legg ég til við hæstv. forseta að fundað verði fram eftir nóttu og á morgun ef þarf og á föstudag og laugardag. Og ef ekki verður hægt að afgreiða mál til nefndar eins og stendur til fyrir nefndadaga þá legg ég til að þeim verði annaðhvort fækkað eða nefndavikan stytt. En ég hvet hv. þingmenn til að nýta tímann til þingstarfa og þá getum við öll náð árangri saman.

Hæstv. forseti. Ég ætla að gera að umtalsefni störf þingsins. Mig langar að ræða það hvernig við getum styrkt eftirlit þingmanna og þingsins því manni hefur orðið sífellt betur ljóst hversu nauðsynlegt er, þegar gestir koma á fundi þingnefnda, að sérfræðigögnum og þeirri úrvinnslu sem þar er til umræðu sé komið til nefndarmanna með góðum fyrirvara þannig að hægt sé að fara yfir þau gögn áður en þau eru kynnt á formlegum fundi. Í morgun komu á fund fjárlaganefndar fulltrúar fjármálaráðuneytisins og kynntu veikleikamat fjárlaga eða framkvæmd fjárlaga 2014. Því miður var það svo að þeir gátu hvorki á fundinum né fyrir fundinn dreift skriflegum ábendingum eða greiningum ásamt skriflegum skýringum og helstu frávikum sem þeir hafa rekist á í vinnu sinni þar sem starfsmenn ráðuneytisins þurfa fyrst að kynna þau gögn fyrir yfirmanni sínum, fjármálaráðherra. Auðvitað skil ég það sjónarmið, það er sjálfsagt og vel skiljanlegt. En vegna þess að það er margra milljarða veikleiki í fjárlagafrumvarpinu veltir maður því auðvitað fyrir sér hvort fundurinn hafi í sjálfu sér verið tímabær þar sem nefndarmenn áttu ekki kost á því að kynna sér fyrir fram það sem þarna var kynnt munnlega. Ég held að við getum öll verið sammála um að undirbúnir nefndarmenn gera þingstarfið mun markvissara og samkvæmt minni reynslu, sem er nú ekki mjög löng, á þetta við um allar nefndir, ekki bara fjárlaganefnd, bæði nú og fyrr. Það liggur heldur ekki enn fyrir hjá fjármálaráðuneytinu fullnaðargreining á því hvers vegna Landspítalinn fór 1,5 milljarða fram úr fjárheimildum síðasta árs þrátt fyrir að sú fjárhæð virðist hafa legið fyrir haustið 2013. Það er því mat mitt að ráðuneytið hefði átt að vera í stakk búið að leggja fram þessa greiningu í dag. Það er líka áhyggjuefni ef fjármálaráðherra hefur ekki enn þá fengið greiningu á þessari stöðu því það kom fram á fundinum að sérfræðingar hans bjuggu ekki yfir þessum upplýsingum. En það er von mín að eftirlit okkar við 

Virðulegi forseti. Síðastliðinn föstudagur, 21. febrúar, var alþjóðadagur móðurmálsins. Nú stendur yfir vika móðurmálsins. Í þessari viku er hvatt til umræðu í þjóðfélaginu um hvernig hægt sé að koma til móts við nemendur sem tala annað móðurmál en íslensku við að læra móðurmál sitt. Ég vil fagna þessu framtaki sérstaklega. Talið er að í heiminum séu 6.700 lifandi tungumál. Um 70% jarðarbúa tala fleiri en eitt tungumál daglega. Hér á landi eru töluð yfir 100 tungumál og meira en 4.500 nemendur í grunnskólum og leikskólum eru tvítyngdir og í sumum tilfellum hægt að segja að þeir eigi tvö móðurmál. Tungumál eru verðmæti fyrir samfélagið. Það er mjög mikilvægt fyrir málþroska barna að þau fái tækifæri til að eiga samskipti á sínu móðurmáli. Góð kunnátta í móðurmálinu hefur áhrif á sjálfsmynd barna, er nauðsynlegur grunnur fyrir öðru tungumálanámi, þar með árangri í námi og virkri þátttöku í þjóðfélaginu. Það er því nauðsynlegt að styðja við nám í móðurmáli barna og hvetja börn til að ná tökum á móðurmálinu samhliða námi í íslensku. Það er sameiginleg ábyrgð foreldra og skóla. Ég hef oft velt fyrir mér leiðum til að hvetja til virks tvítyngis og ekki komist að neinni einni niðurstöðu frekar en aðrir. Ég er þó viss um að viðhorf í samfélaginu skipta hvað mestu máli, þ.e. að við viðurkennum og séum öll meðvituð um kosti þess að tala fleiri en eitt tungumál þannig að viðhorf samfélagsins hvetji börn beinlínis til að tala tvö tungumál og foreldra til að rækta móðurmálið með börnunum. Það er margt gott gert í skólum landsins en alltaf er hægt að gera gott betra. Þótt erfitt geti reynst að bjóða upp á beina kennslu í yfir 100 mismunandi tungumálum geta skólar í sameiningu miðlað lesefni, leitað uppi námsvefi, sett inn mismunandi tungumálastillingar í tölvur og svo mætti lengi telja. En fyrst þurfum við sem samfélag að viðurkenna og virða kosti tvítyngis.

Hæstv. forseti. Ég hafði hugsað mér að ræða aðeins þá stöðu sem uppi er varðandi snjóalög og ófærð á Norðurlandi og Austurlandi og þá aðstöðu sem menn búa við í samgöngum þar sem Austfirðingar þurfa t.d. að fara í gegnum fjögurra metra hátt stál snjóa til að komast upp úr fjörðum sínum, en ég ætla að geyma það vegna þess að okkur hafa borist afar ánægjuleg tíðindi úr norðausturfjórðungi. Í Morgunblaðinu í dag er gerð grein fyrir því að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hafi fallist á það að ríkissjóður og Norðurþing veiti fé til uppbyggingu iðnaðarhafnar. Þetta er stór áfangi í atvinnusögu Húsvíkinga og þetta er stór áfangi fyrir alla Norðlendinga og mun hafa áhrif um allt Norðurland, vænti ég, a.m.k. austurhluta þess og jafnvel austur á land, ég tala nú ekki um þegar Vaðlaheiðargöngin verða komin í gagnið sem munu þýða mun betri samgöngur og auðveldari tilflutning á vinnuafli á milli staða. Eins og staðan er og ef þetta verkefni kemst endanlega í höfn, við erum auðvitað ekki búin að fá algerlega grænt ljós á þetta, það á eftir að gera m.a. raforkusamninga, mun það þýða 120 störf til viðbótar á Húsavík og í nágrenni. Það mun þýða verulega uppbyggingu í því bæjarfélagi með margfeldisáhrifum út í samfélagið, samfélagsþjónustuna og þá aðstöðu sem menn búa við á þessu svæði og þar var komin full þörf á.

Herra forseti. Það er ekki ónýtt fyrir okkur þegar reynsluboltar eins og hv. 8. þm. Reykv. s., Karl Garðarsson, koma hingað upp og leiðbeina okkur um þingstörfin. Ég ætlaði að fjalla aðeins um viðfangsefni sem hefur leitað dálítið á mig að undanförnu og það er spurningin um hvernig orðspor Íslands út á við sé að þróast og hvernig umfjöllun um Ísland sé að þróast í erlendum fjölmiðlum og annars staðar þar sem okkar mál ber á góma. Af því hef ég nokkrar áhyggjur. Því verður ekki neitað að fréttaskýringar og blaðagreinar, m.a. í stórblöðum um efnahagsmál, hafa ekki að öllu leyti verið jákvæðar fyrir Ísland undanfarna mánuði. Það hefur borið á því t.d. að ýmis ummæli hæstv. forsætisráðherra og nokkur ummæli hæstv. fjármálaráðherra hafi verið túlkuð þannig af erlendum aðilum að það andi köldu í garð erlendrar fjárfestingar, ef ekki tengsla við útlönd yfirleitt, af hálfu nýrrar ríkisstjórnar. Fréttir af því að ríkisstjórnin áformi að gera skipulagsbreytingar á Seðlabankanum og hafi auglýst lausa stöðu seðlabankastjóra vekja athygli í fjármálaheiminum og setja spurningarmerki við það hvað sé að gerast á Íslandi. Tillaga sem kemur óvænt fram um full slit á viðræðum við Evrópusambandið og þó ekki síður ýmis ummæli sem um Evrópusambandið hafa verið höfð af ráðamönnum hér vekja einnig spurningar. Austur í Rússíá hefur forseti lýðveldisins tekið að sér að túlka ósamþykkta niðurstöðu Alþingis um að slíta viðræðum við Evrópusambandið og þannig gæti ég lengi talið. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. ríkisstjórn láti sinna þessum málum með skipulegum hætti eins og gert var á síðasta kjörtímabili, m.a. með því að ráða erlend sérfræðifyrirtæki til að koma málstað Íslands og rökum á framfæri í að vísu ýmsum erfiðum deilumálum eins og makríldeilunni 

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til að eiga orðastað við hv. 2. varaformann atvinnuveganefndar, Harald Benediktsson. Tilefnið er forsíðufrétt Fréttablaðsins sem hljóðar svo: Gagnrýna tollahóp landbúnaðarráðherra. Forsaga málsins er sú að innflutningsaðilar hafa gagnrýnt úthlutun á innflutningskvótum og uppi hafa verið eðlilegar kröfur um afnám tolla eða aukið framboð á tollkvótum vegna vara sem lítið eða jafnvel ekki eru framleiddar hér á landi. Hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra brást við þessari gagnrýni og sagði að í ljósi þeirrar reynslu sem nú liggur fyrir um framkvæmd löggjafarinnar og þeirra álitaefna sem hefðu komið upp ætlaði hann að skoða hvort tilefni væri til að sett yrði hámark á markaðsráðandi aðila við úthlutun tollkvóta og að hann boðaði jafnframt vinnuhóp eða nefnd um málið. Nú hefur nefndin verið skipuð og það er þrennt sem ég hef við það að athuga af lestri fréttarinnar. Í þeim hópi er bara verið að ræða um útflutning búvara en ekki innflutning. Þá kemur fram að Neytendasamtökin, fulltrúar neytenda, eiga ekki sæti í þeim hópi og Samkeppniseftirlitið hefur gagnrýnt að Kaupfélag Skagfirðinga og Mjólkursamsalan sem sé í raun sami aðili hafi þarna sinn hvorn fulltrúann. Út frá sjónarmiðum neytenda og út frá sjónarmiðum samkeppni og viðskiptafrelsis vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann muni beita sér fyrir því á vettvangi atvinnuveganefndar að fá ráðherra til að skýra nánar hvað hann ætlist fyrir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir umræðuna og spurninguna, og ég skal bara byrja á að svara spurningunni sem hún beindi til mín. Já, ég hef alveg áhuga á að ræða það við hæstv. landbúnaðarráðherra hvernig þessi hugmynd er til komin að vali hans í nefndina sem fjallar fyrst og fremst um útflutning, eins og þingmaðurinn tók fram í ræðu sinni. Einnig vil ég segja um það að ég hefði frekar viljað sjá þar aðila valda á grundvelli félagasamtaka en ekki einstakra fyrirtækja. Það vil ég að komi fram frá minni hálfu hér á þessari stundu, því að þau fyrirtæki sem þarna eru nefnd eiga sér samtök sem meðal annars eru Samtök iðnaðarins. Ef á að ræða um sóknarfæri fyrir þau fyrirtæki og fyrir landbúnaðinn þá finnst mér eðlilegt að gera það á vettvangi félagasamtaka. Í öðru lagi vil ég benda á að eins og ég skildi fréttina eiga aðilar vinnumarkaðarins þarna aðild, þannig að þeir hafa í langan tíma verið aðilar að verðlagsmyndun búvöru og þannig presenterað viðhorf neytenda. Um tollumræðu almennt er ég tilbúinn að segja það, og hef lengi gengið með þá hugmynd, að við eigum að losna upp úr þessu fari um tollverndarumræðu, að verslunin sé einhver óvinur bændanna og bændurnir séu einhverjir óvinir verslunarinnar og að þar þurfi að vera stöðug átök. Ég hef sagt það áður í þingræðu að ég vil einmitt draga forsvarsmenn verslunarinnar að þessu mikla verki því að íslensk landbúnaðarstefna hefur tvær grunnstoðir sem eru búvörusamningar og tollvernd. Tollverndin er ekki hluti af búvörusamningum, hún er á hendi stjórnvalda. Ég vil að tollverndin verði hluti af búvörusamningum og ég vil að við sameinumst um það, hvort sem um er að ræða iðnað, bændur eða verslun, að beita því stýritæki með virkum hætti þannig að við getum aukið hér vöruúrval, og ég vek athygli á því að tollverndin er ekki til að halda uppi háu vöruverði nema síður sé.

Virðulegi forseti. Ég er á svipuðum slóðum og þeir hv. þingmenn sem hafa talað. Hér hefur verið farið, sem ég held að sé afskaplega jákvætt, málefnalega yfir hlutina. Ég lagði fram þingsályktunartillögu ásamt mörgum öðrum hv. þingmönnum, sjálfstæðismönnum, um viðskiptastefnu Íslands, sem ég vona að ég fái að tala fyrir sem allra fyrst. Tillagan snýr að innflutningsmálum okkar Íslendinga, verslunarmálum okkar Íslendinga. Ég er mjög mikill fylgismaður frjálsrar verslunar. Þar höfum við gríðarlega mikla möguleika, en við erum með flókið og óskynsamlegt kerfi sem miklar deilur eru um og að mörgu leyti fullkomlega að óþörfu. Við eigum að setja sem markmið að auka samkeppni og við eigum að setja sem markmið að auka vöruúrval. Það á við á öllum sviðum. Við flytjum svo sannarlega mikið inn af landbúnaðarvörum, þvert á það sem við höldum, en þegar kemur að ákveðnum tegundum hljóta þeir sem koma að málum og munu skoða þetta komast að þeirri niðurstöðu að við séum fyrst og fremst að vernda kjúklingaframleiðslu á Íslandi. Ég held að það hafi ekki verið ætlunin þegar menn fóru af stað. Ef við förum á heimasíðu OECD og berum saman verð til framleiðenda á Íslandi þá er það 40% lægra til íslenskra sauðfjárbænda en 250% hærra til íslenskra kjúklingabænda. Ég vil fá fjölbreytta vöru hingað í verslanir, vöru sem ég get fengið í öðrum löndum. Mér finnst ekki rétt áhersla hæstv. ríkisstjórnar, sem hér hefur komið fram, þegar kemur að innflutningi á vöru sem við framleiðum ekki hér á landi. 

Virðulegi forseti. Í nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar um rekstrarvanda og reiknilíkan framhaldsskólanna eru settar fram ábendingar til mennta- og menningarmálaráðuneytisins um að ráðuneytið bregðist tafarlaust við bágri rekstrarstöðu framhaldsskólanna og stuðli með skýrri stefnu og forgangsröðun að auknu samræmi milli fjárveitinga og þeirrar þjónustu sem skólarnir eiga að veita. Í viðbrögðum ráðuneytisins við þessu segir að fjárveitingar til framhaldsskóla hafi lækkað frá hruni til að mæta hagræðingarkröfum og að skólarnir hafi gripið til ráðstafana í samræmi við það. Umfang skólastarfsins hafi hins vegar ekki dregist saman í sama mæli vegna hlutverks skólanna í tengslum við viðbrögð stjórnvalda við atvinnuleysi ungmenna. Síðan segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að frekari lækkun á rekstrarkostnaði kallar á kerfisbreytingar. Nú er unnið að stefnumörkun í menntamálum þar sem m.a. á að taka á kerfisbreytingu í framhaldsskólum, einkum að því er varðar námsframvindu.“ Virðulegi forseti. Ég les það út úr svari ráðuneytisins að til standi að fara í frekari lækkun á rekstrarkostnaði framhaldsskólanna og því séu kerfisbreytingar nauðsynlegar. Af þessu hef ég áhyggjur vegna þess að ég tel í fyrsta lagi farsælast að fara í kerfisbreytingar í framhaldsskólunum út frá hagsmunum nemenda og samkeppnishæfni þeirra við erlenda jafnaldra sína frekar en að útgangspunkturinn sé rekstrarkostnaður; í öðru lagi vegna þess að ef stytta á nám í framhaldsskólum mun það hafa aukinn kostnað í för með sér í fyrstu …

Ég bið hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Virðulegur forseti. Ég hef áhyggjur af þessu vegna þess að ég vil að kerfisbreytingin sem ég styð verði gerð út frá hagsmunum nemenda og samkeppnisstöðu þeirra gagnvart erlendum jafnöldrum sínum og í öðru lagi vegna þess að ef stytta á nám í framhaldsskólunum hefur það kostnað í för með sér í fyrstu einmitt á þeim tíma  Ég hef óskað eftir sérstakri umræðu um málið og vænti þess að hún verði sett á dagskrá fljótlega.

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið á þessum degi hér á Alþingi til að gera það að umtalsefni, um leið og ég fagna því alveg sérstaklega, sem birtist okkur í fréttum í dag um að Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hafi í dag fallist á þá fyrirætlun ríkissjóðs og Norðurþings að veita fé til uppbyggingar iðnaðarhafnar á Húsavík og hin stóra og mikla atvinnuuppbygging á Bakka við Húsavík geti þá hafist. Þetta er stórt og mikilvægt skref sem beðið hefur verið eftir og núna tekur væntanlega við að klára samning við þann aðila, þ.e. PCC, sem ætlar að reisa kísilverksmiðjuna sem áform eru um á Bakka. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þetta atriði, sem er eitt af þeim jákvæðu góðu atriðum sem gerð voru á síðasta kjörtímabili af þáverandi stjórnarmeirihluta, það voru ekki allir sem studdu það og margir sjálfstæðismenn á móti því, að sú mikla og jákvæða uppbygging sem þar er að hefjast muni gera það að verkum að þetta svæði verður eitt mesta uppbyggingarsvæði landsins sem mun skapa mikinn hagvöxt, ekki aðeins á því svæði heldur mun það auka hagvöxt á Íslandi. Það ásamt framkvæmdum við Vaðlaheiðargöng, framkvæmdum sem ganga mjög vel núna, gerir það að verkum að við förum að sjá til sólar hvað þetta varðar. Langur og strangur ferill, sem hefur tekið langan tíma, við að nýta orku norðausturhornsins til atvinnuuppbyggingar á svæðinu gengur nú fram. Ég tók eftir því, og það deilum við ekki um, að ég og hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir erum sammála um þau atriði eins og mörg önnur. Þetta er eitt af þeim jákvæðu skrefum, eins og ég sagði áðan, sem verið er að taka ásamt öðrum framkvæmdum sem þarna eru. Af því að hv. þingmaður talaði um snjóþungan vetur og erfiðleika þá vil ég trúa því og hvetja stjórnarmeirihlutann til þess að setja næsta verkefni hvað varðar framkvæmdir við Seyðisfjarðargöng á samgönguáætlun nú. Mér finnst það ekki 

Virðulegi forseti. Fyrir dyrum stendur að halda áfram umræðu um skýrslu utanríkisráðherra um Evrópumál. Forseti hefur sjálfur sagt, og ég met það við hann, að skýrslan eigi að ganga til utanríkismálanefndar en við höfum ekki getað kreist það út úr formanni utanríkismálanefndar hvað gert verði við hana þar. Það skiptir máli til þess að menn standi undir því fyrirheiti sem hæstv. utanríkisráðherra gaf í framsöguræðu sinni, að skýrslan yrði forsenda efnislegrar umræðu um Evrópumál. Hvernig verður vinnunni háttað í utanríkismálanefnd? Er hægt að fá tryggingu fyrir því að það verði efnisleg umræða í næstu viku í nefndinni um málið, að það verði kallaðir þangað gestir, að nefndin fjalli um málið og að nefndin skili áliti sem komi hingað inn áður en við tökum þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra til efnislegrar umræðu? Það eru yfir 30 þúsund manns nú þegar, á örfáum dögum, búnir að skrifa undir áskorun til þingsins um að samþykkja ekki tillögur hæstv. utanríkisráðherra. Það er ljóst að sú afstaða ríkisstjórnarinnar að gefa ekkert fyrir viðhorf aðila vinnumarkaðarins á engan 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Árni Páll Árnason segir. Það er mjög mikilvægt fyrir framvindu þeirrar umræðu sem nú er að hefjast framhaldið á að við vitum hvert umræðan á síðan að fara, í hvaða farveg. Formaður utanríkismálanefndar kom hingað í ræðustól fyrr í umræðunni og taldi þá rétt að nefndin tæki málið til efnislegrar umfjöllunar, en hversu mikillar, hvað stendur til, hver á afurðin að verða og hvert á hún að fara o.s.frv? Þetta liggur ekki fyrir. Ég vil benda á að við eigum góð fordæmi hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni sem fór vel með frumvarp um afturköllun náttúruverndarlaga og tók það með myndugleik til afgreiðslu inn í umhverfis- og samgöngunefnd. Við höfum því ágætisfyrirmyndir hér í þinginu 

Virðulegur forseti. Ég vil kalla eftir því að við fáum skipulag, að við fáum einhverja sýn á það hvernig á að fara með þá skýrslu sem við erum að ræða. Það er auðvitað ekki hægt að bjóða okkur upp á þetta, að okkur sé sagt að skýrslan eigi að vera grundvöllur fyrir ákvarðanatöku í þessu stóra og mikla hagsmunamáli - og menn flissa hér í hliðarsölum, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra - en þetta var það sem okkur var talin trú um, að skýrsla utanríkisráðherra ætti að vera grunnurinn að þessari ákvarðanatöku. Við þurfum fá að vita hvernig á að haga meðferð skýrslunnar. Er það svo að hér sé enginn vilji til sátta? Kallað er slag í slag eftir því að við fáum að vita hvernig á að fara með skýrsluna og menn koma ekki með nein svör.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að bakka aðeins af því að ég var of sein á mér áðan til að tala um lengd þingfundar og það kemur virkilega líka þessu máli við. Þá var sagt hér að legið hefði í loftinu að ná einhverju samkomulagi en einhvern veginn tókst ekki að klára það. Mér finnst erfitt að stjórnarmeirihlutinn eða forseti virðist ekki vilja leggja það á sig sem til þarf til að þingstörf geti gengið eðlilega. Eitt af því sem þarf er að við þurfum að vita hvernig á að vinna með skýrsluna í utanríkismálanefnd. Það er mjög gott fordæmi hvernig unnið var með aðildarumsóknina á sínum tíma. Ég man ekki betur en allir, líka þeir sem voru í minni hluta þá og ekki samþykkir þeirri tillögu, hefðu hrósað vinnubrögðunum í nefndinni og allir sagt: 

Virðulegi forseti. Maður fær aldrei nein svör við spurningum sem lagðar eru hér fram. Í fyrsta lagi þetta: Það er tveir og hálfur mánuður eftir af þessu þingi, allur mars, megnið af apríl og helmingurinn af maí. Ég skil ekki hvers vegna menn þurfa allt í einu að keyra kvöldfundi bara af því að þetta mál er komið á dagskrá. Það segir mér að menn ætli að keyra það í gegn, sama hvernig, í trássi við vilja minni hlutans og án þess að eiga nokkurt samtal við minni hlutann um það mál. Það á bara að valta yfir menn til að koma þessu máli í gegn. Svo harðir eru menn í málinu. Ég spyr hæstv. forseta enn og aftur: Af hverju getum við ekki nýtt þann tíma sem við höfum samkvæmt dagskrá þingsins í dagvinnu til að ræða um þetta mál? Það er ekki eins og önnur stór mál hafi komið fram frá ríkisstjórninni, þau eru ekki komin fram. 

Hæstv. forseti. Í umræðu um þingsályktunartillögu hefur maður takmarkaðan tíma. Maður fær að koma tvisvar sinnum í ræðustól, í annað skiptið 15 mínútur og nú 5 mínútur. Sjálfur er ég búinn að nota fyrri ræðutímann, en ég held að það væri gríðarlega mikilvægt, áður en við tæmum umræðutímann, að fá hæstv. utanríkisráðherra í umræðuna auk þess að við fengjum svör við því hvað bíður í framhaldi af afgreiðslu málsins í þingsal þegar málið fer til nefndar. Eigum við von á að það komi aftur til þingsins? Fáum við tækifæri til að ræða málið í nefndinni, kalla til gesti? Mun málið fá alla þá afgreiðslu sem venjuleg þingmál fá? Ég held að það sé afar mikilvægt til að standa við það sem hér hefur verið sagt af hæstv. ráðherra um að hér eigi að verða vönduð umræða um skýrsluna, þetta sé góður vettvangur til að efla umræðuna og eiga hreinskiptna og opna umræðu. Svo ég segi bara beint eftir hæstv. ráðherra, að hér eigi að vera opin hreinskiptin umræða og í samfélaginu. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Karl Garðarsson kallaði á fjölmiðla að fylgjast með orðum okkar undir liðnum um fundarstjórn forseta. Það væri áhugavert ef hann tæki þátt í þingstörfunum með okkur og væri hér í salnum og heyrði hvað það er sem við erum að kvarta yfir varðandi fundarstjórn. Ég ætla að spyrja enn eina ferðina þeirrar spurningar sem ég hef ekki fengið fullnægjandi svör við: Stendur ekki til að tæma umræðu um þá skýrslu sem hér er á dagskrá næst og meðhöndla hana í nefnd þingsins áður en tekin er ákvörðun um frekari aðgerðir varðandi aðildarferli Evrópusambandsins eins og okkur var talin trú um? Á meðan þingsályktunartillaga um slit á aðildarviðræðum frá ríkisstjórn Íslands er næsta mál á dagskrá tel ég að hér sé verið að svíkja ákveðin fyrirheit og sætti mig ekki við slíka fundarstjórn.

Virðulegi forseti. Það er bara þannig að þingmenn eru hunsaðir undir þessum lið. Við leggjum hér fram einfaldar spurningar sem varða algerlega forsendur umræðunnar. Hvernig tölum við um skýrslu sem mun bara fá eina umræðu hér og ekkert meira er gert við? Hvernig tölum við um skýrslu sem er forsenda ákvarðanatöku? Hvernig tölum við um skýrslu sem stendur til að kalla gesti um í utanríkismálanefnd? Það skiptir máli. Það skiptir máli á hvaða reit við erum. Og ég kalla eftir því að formaður utanríkismálanefndar tjái sig hérna undir þessum lið. Þetta er óviðunandi framkoma við okkur hér sem erum enn á mælendaskrá um þetta mál. Hvernig eigum við að tala um mál sem við vitum ekki hvað stendur til að gera við? Var málið frá upphafi bara leikþáttur? Það er nú eiginlega illa gert gagnvart leikhúsum þessa lands að líkja því við leikþátt. En er þetta nokkurs konar grín að setja þetta mál fram með þessum hætti? Hvað stendur til? Er erfitt að svara þessu, 

Virðulegi forseti. Það er lítil ástæða fyrir stjórnarþingmenn að gráta það þótt hér sé rætt um fundarstjórn forseta þegar við fáum engin svör. Hæstv. utanríkisráðherra hefur aldrei tjáð sig efnislega í þessari umræðu um sína eigin tillögu sem hann sagði þó að ætti að vera forsenda efnislegrar umræðu og hreinskiptinna skoðanaskipta. Hann hefur að minnsta kosti ekki tekið þátt í þeim. Við fáum ekki skýr svör um það hvað gera eigi við tillöguna. Það skiptir miklu máli með hvaða hætti unnið verður úr þessu mikla hagsmunamáli þjóðarinnar. Við fáum engin svör um það. Það liggur fyrir að hæstv. fjármálaráðherra flutti hér áðan Heimssýnarfrasana alla saman um að við værum í aðlögunarviðræðum og Sjálfstæðisflokkurinn mundi aldrei styðja neitt slíkt. Með öðrum orðum, yfirlýsingar ríkisstjórnarforustunnar og sérstaklega formanns Sjálfstæðisflokksins benda í þá átt að til standi að girða til langframa fyrir valkosti þjóðarinnar í þessum efnum. Það er líka ljóst að hér er í flýti reynt að ýta í gegn skýrslu sem gefur enga stoð fyrir slíkar ákvarðanir. Við hljótum að krefjast efnislegrar umræðu um þá skýrslu. Við hljótum að biðja um svör um það frá formanni utanríkismálanefndar eða forseta 

Virðulegi forseti. Nú skal ég reyna að einfalda spurninguna sem ég er ítrekað búin að spyrja hér. Það eru tveir og hálfur mánuður eftir af þessu þingi. Hvers vegna fara allt í einu af stað kvöldfundir dag eftir dag þegar þetta eina mál er komið á dagskrá frá ríkisstjórninni? Hvers vegna? Það eru engin önnur mál komin með, það er bara þetta eina mál. Get ég fengið svar við því, virðulegi forseti? Á þá að fara að keyra … [Fjármála- og efnahagsráðherra leggur blað í púltið.] Virðulegi forseti. Er þetta venjan hér? Að hæstv. ráðherrar skutli í ræðumenn pappírum meðan þeir eru að tala í ræðustól?

Bara dagskráin.

Hvernig er farið með vítur í þessum þingsal? Er það svoleiðis?  
             Hæstv. ráðherra hefur hér 

Til máls tekur um fundarstjórn forseta … 
            

Róa sig.

… hv. 11. þm. Reykv. n. Valgerður Bjarnadóttir. 
            

Virðulegi forseti. 

Forseti vill biðja um hljóð í salnum.

… að víkja úr salnum ef þeir þurfa að haga sér svona?

Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, 11. þm. Reykv. n., hefur nú orðið.

Takk fyrir, 

Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur orðið.

Takk fyrir, virðulegi forseti. Ég ætla að segja að mér finnst með endemum hvernig fólk er truflað hér í ræðustól. Ég vona að hæstv. ráðherra ætli ekki að fara að hnippa í mig. Virðulegi forseti. Getur forseti sagt mér og öðrum þingmönnum hvað það sé sem liggur svona mikið á með skýrsluna og þessa gerræðistillögu sem hér er lögð fram? Hvað liggur svona mikið á? Eru einhver tímamörk eða eitthvað? Það mundi hjálpa okkur hér í starfinu ef 

Forseti vill að þessu gefnu tilefni og öðrum segja að hér liggur fyrir ansi myndarleg dagskrá. Eins og mál standa nú er augljóst mál að það mun bætast mjög í þessa dagskrá á morgun. Það liggur ljóst fyrir. Í öðru lagi 

Herra forseti. Umræða um þessa skýrslu er mjög mikilvæg fyrir þá sem hlynntir eru inngöngu í ESB, fyrir þá sem eru í vafa og fyrir þá sem búnir eru að gera upp hug sinn og ekki vilja ganga í ESB. Til þess akkúrat er þessi skýrsla unnin, eða var ekki meiningin sú að vinna þessa skýrslu svo við öll, hvar sem við stæðum gagnvart þessu máli, gætum metið afstöðu okkar og hún fengi góða meðhöndlun í þinginu, síðan í nefnd þar sem kallaðir væru fyrir gestir og hún væri afgreidd með sóma eins og gert hefur verið undanfarið varðandi skýrslur? Undanfarið höfum við fengið góða umfjöllun um skýrslu um sæstreng til Evrópu. Er þetta mál ekki stærra en það mál og er ekki eðlilegt að það fái góða og vandaða meðferð? Menn mega ekki ganga svo langt að lítillækka sjálfa sig 

Hæstv. forseti. Ég gleymdi því áðan og fékk ekki tækifæri til að koma í umræðu um atkvæðagreiðslu og segja að mér finnst vanta hjá hæstv. forseta að hann kveði upp úr um að atkvæðagreiðslurnar sem fram fara í þinginu séu lýsandi fyrir afstöðu þingmanna. Það er orðið tilefni til þess þegar við vinnum hér með plögg og þó að það hafi verið dregið til baka hafa menn leyft sér að efast um að það sé að marka það sem við segjum. Við erum hér með hljóm á bak við okkur, trommuslátt mótmælenda sem eru enn einn daginn úti á Austurvelli. Fyrirsagnir í blöðunum eru: Öfgar og ofríki, segja mótmælendur. Mótmælendur á Austurvelli saka ríkisstjórnina um að svíkja loforð um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna. Hæstv. fjármálaráðherra segir svo í Valhöll: Ég tek ekki þátt í þessu leikriti. Ég er ekkert hissa þótt hann vilji yfirgefa sviðið eftir að hann var settur inn í leikrit af samstarfsflokknum í ríkisstjórn og síðan hefur hann ekkert annað hlutverk en að ganga í takt við hæstv. forsætisráðherra. 
             En við höfum kallað eftir því hér að fá að vita 

Virðulegur forseti. Ég vil enn gera alvarlegar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Hér ganga hæstv. ráðherrar um, fleygja pappírum í þá sem standa í ræðustóli Alþingis og hafa þar fullan rétt til að tjá sig, og trufla hv. þingmenn í ræðustóli. Ef þeir eru ekki í því eru þeir flissandi og hrópandi hér úr hliðarsölum. Hæstv. forseti. Ég hlýt að krefjast þess að forseti taki á þessum málum og komi skikki hér á það hvernig hæstv. ráðherrar haga sér gagnvart hv. þingmönnum sem eru í fullum rétti til að tjá sig úr þessum ræðustóli sem er nú tákn lýðræðisins meðal annars.

Þegar forseti tekur ákvarðanir um hvort athugasemdir skuli gerðar við ýmist málfar hv. þingmanna eða að öðru leyti framkomu þeirra í þingsal byggist það meðal annars á fordæmum. Forseti þekkir allmörg dæmi þess að slíkt hafi gerst áður sem hér hefur gerst og taldi þess vegna ekki ástæðu til að gera sérstakar athugasemdir við það. Forseti gerði heldur ekki athugasemd við það þegar hér áðan var bölvað og ragnað hátt og í hljóði á meðan á ræðu stóð.

Herra forseti. Fyrir nokkrum ræðum stóð hv. þm. Katrín Júlíusdóttir og sagði að engin væru mál á dagskránni. Af því tilefni fannst mér sjálfsagt að leggja hér í ræðustól dagskrá þingsins, en það eru 25 mál á dagskrá Alþingis í dag. Ég hvorki kastaði neinum pappírum í hv. þingmann, eins og síðan hefur verið sagt, né réðst að henni eða truflaði með nokkrum hætti, ég lagði bara varlega blaðið hérna, þetta er dagskrá Alþingis. Þetta er dagskráin. Af því tilefni tók ég eftir að þingmaður hreytti síðan í mig ókvæðisorðum eftir ræðuna. Það er allt í lagi, það má alveg vera þannig. Nú eru ræðurnar komnar á fjórða hundrað um fundarstjórn forseta, sem sagt þrjú hundruð og eitthvað ræður um fundarstjórn forseta, allt til þess að 

Þetta eru engin svör.

Hv. þingmenn sem 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.


             
            

Forseti óskar eftir ró hér á fundinum. Orðið hefur hv. 3. þm. Reykv. s. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir.

Hæstv. forseti. Það er rétt að hér hafa verið haldnar margar ræður um fundarstjórn. Eflaust eru þær komnar yfir þrjú hundruð síðustu dagana. Þær eru þó bara brot af þeim fjölda fólks sem nú stendur á Austurvelli og mótmælir fyrirætlunum hæstv. ríkisstjórnar. En ég kom hér upp að þessu sinni undir liðnum um fundarstjórn forseta til að kvarta yfir því að hæstv. forseti hafi ekki gert athugasemdir við framkomu hæstv. fjármálaráðherra sem truflaði hér hv. varaformann Samfylkingarinnar, Katrínu Júlíusdóttur, þar sem hún var að ræða um fundarstjórn forseta, með því að setja blað hér í ræðustólinn í stað þess að eiga samskipti við hana úr pontu, auk þess sem hann leyfði sér það bragð sem þekkt er gagnvart konum, 

Herra forseti. Ég held að við verðum að reyna að ná niðurstöðu í þessu máli og frekar að leita sátta en hitt. Þess vegna undrar mig að forseti hafi ekki tekið í þá sáttarhönd þegar reynt var að semja um þessi mál í dag. Menn eru þá að kalla eitthvað yfir sig í staðinn ef menn eru ekki tilbúnir til að semja þegar mönnum býðst. Hæstv. ráðherrar skulu líka vita að með framgöngu sinni eru þeir ekki að ná einhverjum sáttum um þessi mál. Þetta er ekki neinn leikur, þetta er full alvara, og ef menn vilja í raun ná niðurstöðu hefði verið hægt að semja um það að ljúka þessum umræðum á ákveðnum tíma og taka næsta mál á dagskrá. En það var ekki vilji til þess. Er ekki komið mál til þess að menn ræði þetta af fullri alvöru en séu ekki í skotgröfum og hagi sér þannig? 

Herra forseti. Mig langar bara til að deila reynslusögu með hæstv. forseta. Á síðasta kjörtímabili sat ég í forsetastóli þegar sá atburður varð að tveir hv. þingmenn gengu hér fram fyrir ræðustólinn og héldu á lofti blaði eða bréfi og trufluðu þáverandi ræðumann sem er núverandi hæstv. menntamálaráðherra. Ég, sem sat á forsetastóli, varð að vísu ekki var við þetta nákvæmlega en þegar mér varð það ljóst að ræðumaður hafði verið truflaður með þessum hætti gerði ég hlé á þingfundinum og fundaði með bæði þeim þingmönnum sem í hlut áttu og ræðumanni og í kjölfarið varð það niðurstaðan að ég sleit þingfundi. Þetta var uppákoma sem þótti afar óheppileg og ósmekkleg og ég sem forseti tók undir það. Nú kann vel að vera að það sé ekki sambærilegt eins og hæstv. utanríkisráðherra segir, ég veit ekki um það, en það var að minnsta kosti truflun á ræðu þingmannsins sem þótti ekki góð. 

Herra forseti. Ég vona að svo hafi tekist til að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og helst hæstv. forsætisráðherra séu viðstaddir umræðuna eins og ég óskaði eftir í gærkvöldi og þeim á að vera ljóst að ég fer fram á. Ég sé hér að minnsta kosti hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og þakka fyrir hans viðveru. Ég vil fyrst nefna, áður en ég kem að því sem ég vil ræða sérstaklega við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, og þakka fyrir hana. Hún var einlæg og góð og sómi að því hvernig hv. þingmaður talaði þar fyrir sínum sjónarmiðum og ég vænti þess og vona að aðrir, sérstaklega aðrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og ráðherrar, hafi hlýtt á hana. Nú erum við hér að ræða þessa skýrslu en engu að síður er það svo, vegna þess að hæstv. ríkisstjórn kaus að leggja fram tillögu sína um málsmeðferð í framhaldinu, í miðri umræðu um þessa skýrslu, að tillögurnar hafa blandast saman, reyndar tvær komnar fram í viðbót, tillaga frá þingmönnum Pírata og fleirum og tillaga frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Sú tillaga er lögð fram með hliðsjón af og í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru í þessu máli með von um að þar sé að finna grundvöll til málamiðlunar sem gæti sameinað fleiri um það hvernig haldið verður á þessu vandasama máli. Ég leyfi mér að trúa því að trúlega sé í einhverri slíkri málsmeðferð fólginn besti samnefnarinn sem hægt er að finna við núverandi aðstæður. Má færa fyrir því mörg rök. Ég vil því spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarna Benediktsson, formann Sjálfstæðisflokksins: Er það ekki kostaboð, er það ekki góð lausn á málinu að fara með þetta mál með einhverjum þessum hætti? Yfir 30 þús. manns hafa nú með undirskriftum sínum óskað eftir hinu sama, að þjóðin fái, hvort sem það væri núna fljótlega eða þá einhvern tímann síðar á kjörtímabilinu, að láta álit sitt í ljós. Það eru þúsundir hér úti á Austurvelli dag eftir dag til að biðja um hið sama. Mjög margir forsvarsmenn í atvinnulífinu hafa lýst mikilli óánægju og miklum áhyggjum ef sú leið verður farin sem ríkisstjórnin leggur til. Yrði tillaga okkar eða einhver sambærileg málsmeðferð niðurstaðan er enginn ómöguleiki lengur til staðar, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, einfaldlega vegna þess að þá verður það ekki lagt á núverandi ríkisstjórn að standa fyrir viðræðum innan kjörtímabilsins. Það að gera formlegt hlé á viðræðunum er átakaminni meðferð þessa máls en að stíga skrefið alla leið og slíta þeim með afleiðingum sem það kann að hafa, ekki síst í ljósi þess að þjóðin var í góðri trú um að það kæmi til hennar kasta, eðlilega, þegar fleiri en einn og fleiri en tveir stjórnmálaflokkar höfðu í raun hallað sér að þeirri niðurstöðu að best væri að skjóta málinu til hennar. Þá er mætt, þótt með nokkrum töfum væri, þeirri ósk. Á meðan mundu málin skýrast, bæði hér heima og úti í Evrópu, þannig að við værum kannski í betri stöðu til að leggja mat á ýmislegt hér hjá okkur sjálfum, hvernig okkur hefði gengið, án þess að breyta utanríkispólitískum tengslum þjóðarinnar og ýmis stórmál hefðu væntanlega skýrst hvað varðar þróun Evrópusambandsins sjálfs. Við værum að fara að þekktu fordæmi, að gera hlé á viðræðum vegna breyttra pólitískra aðstæðna eða vilja þjóðar, dæmi: Sviss, dæmi: Malta, og í raun og veru mætti nefna Tyrkland í þann hóp sem hefur verið umsóknarríki árum saman en á köflum hafa þær viðræður legið meira og minna niðri. Ég er svo að lokum sannfærður um að þetta er langbesta leiðin til að takast á við það ástand að þjóðin er líka klofin í þessu máli og sýnist sitt hverjum. En þjóðin mun taka því allt öðruvísi 

Herra forseti. Ég tel að það sé hreinlegast að láta stöðuna gagnvart Evrópu endurspegla vilja þings og ríkisstjórnar. Og þjóðarinnar reyndar líka eins og vilji hennar birtist í síðustu alþingiskosningum, þ.e. að við séum ekki í viðræðum eða með opnar viðræður við Evrópusambandið ef ekki stendur vilji til þess að ganga þar inn. Það kemur mér á óvart að heyra hv. þingmann halda því jafn mikið opnu og mér finnst hann gera í ræðu sinni að Íslendingar eigi að ganga í Evrópusambandið. Eftir fjögurra ára reynslu af aðildarviðræðum, sem samkvæmt Evrópusambandinu sjálfu eiga að vera aðlögunarviðræður, eftir reynslu síðasta kjörtímabils, kemur mér verulega á óvart að þingmaðurinn skuli hafa einhverja trú á því að það að halda málinu í kyrrstöðu eða eftir atvikum taka viðræðurnar upp aftur síðar muni skila eitthvað betri árangri en gerðist á síðasta kjörtímabili. Að öðru leyti 

Herra forseti. Nú man ég ekki hvort hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var kominn á þing þegar hér var felld tillaga til dæmis um þjóðaratkvæðagreiðslu um Kárahnjúkavirkjun. Hæstv. ráðherra segir að það sé hreinlegast að ganga frá þessu í ljósi pólitískra aðstæðna með vísan til síðustu kosninga og þjóðarinnar. Nú er vandinn sá að þegar kemur að þjóðinni - jú, þá er að vísu í flestum könnunum nokkur meiri hluti andvígur aðild en um leið meiri hluti fyrir því að leiða viðræður til lykta og fá að greiða atkvæði um niðurstöðuna, fá að sjá niðurstöðu vegna þess að drjúgur hluti landsmanna er ekki endilega með uppgerðan hug í þessum efnum. Það eru fylkingar fullkomlega sannfærðra andstæðinga og fullkomlega sannfærðra aðildarsinna en það eru margir sem vilja fá að sjá hvernig samningsniðurstaða gæti litið út. Varðandi það að lesa út úr ræðu minni að ég hafi haldið því opnu að ganga í Evrópusambandið, að það sé orðin mín skoðun, er það misskilningur hjá hæstv. ráðherra. Það er meðal annars ítrekað sérstaklega, í greinargerð með þeirri tillögu sem ég spurði hæstv. ráðherra um, að afstaða okkar í þeim efnum er óbreytt. 

Herra forseti. Sjálfstæðisflokkurinn er minna klofinn í þessu máli en Samfylkingin samkvæmt nýjustu könnunum þar sem fleiri vilja halda sig utan Evrópusambandsins í Samfylkingunni en vilja ganga inn í Sjálfstæðisflokknum. Lykilorðið í ræðu hv. þingmanns er orðið viðræður. Þegar hv. þingmaður segir að mjög margir séu áhugasamir um áframhaldandi viðræður, samningaviðræður. Eru í boði samningaviðræður við Evrópusambandið? Ekki segir Evrópusambandið, ekki fékkst á öllu síðasta kjörtímabili niðurstaða í samræmi við sérstakan vilja Íslendinga um eitt einasta atriði, eftir að umsóknin hafði verið lögð fram, sem hefði verið hægt að túlka sem niðurstöðu í einhverjum samningaviðræðum. Það eina sem í boði var voru lausnir Evrópusambandsins á því hvernig Ísland á að aðlagast Evrópusambandinu. Þess vegna er það almennur misskilningur á Íslandi, eða hann er að minnsta kosti mjög víðtækur, að við getum farið í samningaviðræður sem eigi að snúast um eitthvað annað en það að taka upp Evrópulöggjöfina.

Herra forseti. Það er athyglisvert að heyra formann Sjálfstæðisflokksins tala um þennan ómerkilega minni hluta í sínum flokki sem sé ekki á línu formannsins.

Það er ekki rétt.

Ja, mér fannst býsna ónærgætilega talað um þau sjónarmið. Og er það ekki veruleikinn að þegar þetta er greint eru í stuðningsmannabaklandi og kjósendabaklandi allra flokka á Íslandi um þetta eitthvað skiptar skoðanir? Við vitum líka að skoðanakannanir hafa sveiflast út frá aðstæðum þannig að menn ættu að tala varlega um það og dæma þetta ekki algjörlega út frá augnablikinu. Að það hafi ekkert upp á sig að fara í samningaviðræður er eiginlega orðinn nýi málflutningurinn hér.

Eftir reynslu.

Á grundvelli þessarar skýrslu, eða hvað? Sannar þessi skýrsla það? Nei, aldeilis ekki. Hún gerir það nefnilega ekki. Og veruleikinn er sá að hver einasta þjóð sem hefur sótt um eða gengið í Evrópusambandið hefur farið í langar og strangar samningaviðræður. Er það þá bara allt misskilningur? Hefur það ekkert upp á sig? Jú, það hefur nefnilega heilmikið upp á sig. Það hefur reynslan sýnt og dæmin eru um það. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Ég velti svolítið fyrir mér spurningum sem ég hef verið spurður upp á síðkastið sem varða Evrópusambandið í sambandi við Evrópska efnahagssvæðið, nefnilega hvar við stöndum gagnvart því ef viðræðum er slitið, þ.e. ef við miðum við það að gera hlé annars vegar og slíta viðræðunum hins vegar. Margir hafa áhyggjur af því að þá sé ýmist EES orðið að einhverju nýju risafyrirbæri sem við þurfum þá að fara kannski að pæla í upp á nýtt. Þetta eru spurningar, ítreka ég. Hins vegar eru þá spurningar varðandi gjaldeyrishöftin, þ.e. hvort það komi okkur í klandur við slit viðræðnanna gagnvart Evrópusambandinu. Ég veit að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er talsvert fróðari maður en ég um þetta og því langar mig að varpa til hans þessum spurningum.

Herra forseti. Varðandi Evrópska efnahagssvæðið og samninginn þar er hann auðvitað í gildi sem slíkur. Ég mundi ekki telja að ástæða væri til að hafa áhyggjur af því að við héldum ekki öllum okkar viðskiptakjörum og núverandi stöðu innan þess samnings. En vandamálin snúa kannski meira að framtíðinni og því sem er að gerast innan Evrópusambandsins og mögulegum breytingum á stofnanasamstarfi þess sem við getum lent í vandræðum með á komandi missirum, meðal annars gagnvart okkar stjórnarskrá. Það er ekki hægt að útiloka að þetta hafi einhver áhrif almennt á andrúmsloftið í þessum samskiptum. Það er að sjálfsögðu önnur aðgerð að slíta viðræðunum formlega en að setja þær á ís eða gera á þeim hlé og það verður lesið öðruvísi út úr því af Evrópusambandinu og öllum umheiminum. Ég hef ekkert síður áhyggjur af því hvernig Ísland birtist umheiminum, ekki bara út af þessu máli heldur ýmsu fleiru sem hér hefur verið að gerast 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Samningurinn gildir, segir hv. þingmaður. Það er gott og vel en það er einmitt þess vegna sem ég rekst á þessar áhyggjur hjá fólki sem spyr mig úti í bæ, og ég hef svolitlar áhyggjur af þessu sjálfur, það er sérstaklega sem varðar gjaldeyrishöftin og allt sem varðar peningamálin, hvort það komi okkur ekki í klandur fyrr eða síðar. Ég tala nú ekki um ef til þess kemur að þurfa að endursemja um EES eða breyta stjórnarskrá, kannski á hátt sem við erum ekki reiðubúin til að gera, að þá séum við í raun og veru komin í ansi mikið meira klandur ýmist gagnvart viðskiptatengslum við Evrópu eða gagnvart sjálfstæðinu sjálfu, sem mönnum er svo annt um, og velti fyrir mér hvort EES-samningurinn geti á endanum orðið til þess að við séum neydd, án okkar eigin frumkvæðis, til þess að breyta stjórnarskrá í samræmi við hagsmuni Evrópusambandsins frekar en 

Herra forseti. Varðandi gjaldeyrishöftin sérstaklega hef ég svo sem ekki verið þeirrar skoðunar að það væri líklegt, hvorki í núverandi stöðu né þótt við værum á fullri ferð í viðræðum við Evrópusambandið, að við fengjum efnislega hjálp frá Evrópusambandinu við að leysa þau. Það held ég að sé dálítið langsótt. Það snýr fyrst og fremst að hinum efnahagslega veruleika sem við stöndum frammi fyrir gagnvart því máli og það verðum við að takast á við sjálfir, held ég, það er að verðmætasköpun hér og útflutningstekjur dugi okkur til þess að halda uppi þokkalegum gjaldeyrisjöfnuði í gegnum þá aðgerð. Auðvitað er það engu að síður rétt að gjaldeyrishöftin eru frávik frá Evrópuréttinum og við erum í raun og veru á undanþágu frá EES-samningnum og fjórfrelsinu á meðan hér eru gjaldeyrishöft eða fjármagnshöft. Það er út af fyrir sig rétt. Auðvitað getur safnast í sarpinn ef við erum í vandræðum með fleiri og fleiri mál sem tengjast til dæmis EES-samningnum. Það er ekki hægt að útiloka það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við erum meðal annars að ræða hvort þjóðin fái tækifæri til að segja sína skoðun og því ástæða til að velta fyrir sér þeirri umræðu sem orðið hefur um ómöguleika. Það hefur slegið mig mjög í umræðunni þegar hæstv. fjármálaráðherra hefur tjáð sig um að ekki sé hægt að leggja mál fyrir þjóðina ef niðurstaðan verður í andstöðu við sitjandi ríkisstjórn. Nú veit ég að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur verið í þeirri stöðu að hafa ákveðna skoðun á Evrópusambandinu en engu að síður viljað leiða málið til lykta og ljúka því með því að þjóðin fái tækifæri til að segja álit sitt. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni nánar um þetta vandamál. Á það að vera vandamál fyrir stjórnmálamann, jafnvel þó að hann sitji í ríkisstjórn, að ef fólk óskar eftir því að það eigi sér stað þjóðaratkvæðagreiðsla að niðurstaðan geti orðið í andstöðu við vilja sitjandi stjórnvalda. Þarf viðkomandi ríkisstjórn þá nauðsynlega að víkja?

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég nú segja, og um það var ég að reyna að eiga orðastað við hæstv. efnahags- og fjármálaráðherra, að veldu menn þá leið sem við leggjum til í tillögu okkar þá er allur ómöguleiki horfinn sem færð hafa verið rök fyrir; að ella kynni ríkisstjórn og flokkar sem eru andvígir aðild að Evrópusambandinu að lúta þeim þjóðarvilja að ræða engu að síður við Evrópusambandið. Ég tel að þetta sé mjög hættuleg röksemdafærsla ef menn eru stuðningsmenn beins lýðræðis yfirhöfuð. Ég sé ekki hvernig menn ætla yfirleitt að vera stuðningsmenn þess að beint lýðræði sé ástundað í stórum og mikilvægum málum ef þeir stilla því upp og takmarka það þannig að þó skuli aldrei kjósa ef hætta sé á því að sitjandi ríkisstjórn eða sitjandi meiri hluti í sveitarstjórn fái niðurstöðu sem sé þeim ekki að skapi. Þá er eiginlega orðið hreinlegra fyrir menn að segja að þeir séu nú stuðningsmenn beins lýðræðis innan gæsalappa, með takmörkunum, með skilyrðum, með þeirri tryggingu að niðurstaðan verð þeim aldrei á móti skapi og það er ekki neitt, þá er það bara brotið. Ég gef ekkert fyrir þetta auk þess sem ég tel að það væri náttúrlega tæknilega og með ýmsum öðrum hætti hægt að leysa það mál að búa þá þannig um viðræðurnar að ráðherrar þyrftu ekki að vera þar gegn sannfæringu sinni.

Hæstv. forseti. Mig langar að inna hv. þingmann um þennan mismun á því að menn tala um aðlögunarviðræður eða samningaviðræður. Í þessu ferli hefur það verið þannig að Ísland hefur orðið að flagga sérstöðu sinni þegar opnað er á ákveðna umræðu um ákveðin málefni. Síðan á sér stað rýnivinna til að meta hver staðan er. Síðan setur ríkið fram samningakröfur og í framhaldinu er reiknað með því að menn setjist niður og semji um það sem út af stendur ef um það er að ræða. Veit hv. þingmaður um einhver mál þar sem aðlögun að Evrópusambandinu hefur þegar átt sér stað vegna þessa ferils? Menn tala þannig. Ég þekki nú ágætlega til í velferðarráðuneytinu og ég man ekki til þess að við höfum breytt neinu í þeim málaflokki vegna þessara viðræðna. Ég á eftir að kalla eftir því við hæstv. ráðherra og fleiri aðila að þeir segi mér hvað 

Herra forseti. Í tilviki Íslands er svarið mjög einfalt, það er vegna þess að við eigum það skjalfest frá Evrópusambandinu sjálfu að Evrópusambandið féllst á þá ósk Íslands að þessu ferli yrði þannig hagað að Ísland gæti beðið með allar breytingar á lögum og stofnunum þar til samningur hefði gengið til atkvæða hjá þjóðinni. Það er einfaldlega skjalfest. Evrópusambandinu var það kannski ekkert ljúft að fallast á að viðræðurnar af Íslands hálfu yrðu á þessum forsendum, en þeir skildu aðstæður hér og féllust á það. Það er skjalfest í plöggum frá Evrópusambandinu. Ég hef stundum spurt þá sem halda því fram að við höfum verið í bullandi aðlögun: Nefnið mér dæmin. Nefnið mér stofnun sem við höfum lagt niður. Nefnið mér stofnun sem við höfum sett á fót. Nefnið mér lög sem við höfum breytt. Nefnið mér eitthvað sem við höfum aðlagað að Evrópuréttinum eingöngu vegna þess að við vorum að ræða við þá um aðild. Og það hafa aldrei 

Hæstv. forseti. Ég get skilið þá afstöðu að vilja ganga í Evrópusambandið. Ég get líka skilið þá afstöðu að vera andvígur því að viðræðunum sé slitið. En ég á afskaplega erfitt með að skilja hvernig nokkrum manni dettur í hug að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um að halda viðræðum áfram þegar við erum með stjórn sem hefur ekki áhuga á inngöngu. Það er auðvitað ekki hægt. Það væri jafn gáfulegt og að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon færi í viðræður við Sjálfstæðisflokkinn um að ganga í hann. Að sjálfsögðu gengur þetta ekki þannig fyrir sig, það er ekki hægt.  Ég get hins vegar skilið að menn vilji ekki slíta viðræðunum, að menn vilji ganga í sambandið og að hægt væri að kjósa um að ganga í það eða ekki.

Herra forseti. Ég var alveg sammála einu í ræðu hv. þingmanns sem er að það væri alveg vonlaust mál að ég færi í viðræður við Sjálfstæðisflokkinn um að ganga í hann.  Auðvitað er það þannig að ef sú staða kemur upp að þjóðin vill til dæmis að viðræðurnar verði kláraðar og það sitja einhverjir ráðherrar eða ríkisstjórn sem af samviskuástæðum telja sig alls ekki geta það, þá geta þeir vikið. Eru það ekki þeir sem eiga að víkja? Eða á að skipta um þjóð? Nei. Þá gera menn það bara upp við sig hvort þeir treysti sér til að lúta vilja þjóðarinnar. Þeir þurfa ekki að láta af sannfæringu sinni, þeir geta sagt: Þjóðin fól mér það verkefni að reyna að ræða við Evrópusambandið og landa eins góðum samningi og hægt er, þó svo að ég sé sem einstaklingur á móti því. Það þarf ekki  Það hættulega í málflutning hv. þingmanns og sjálfstæðismanna nú er að þeir eru í raun og veru að segja: Ef þjóðin er ekki sammála okkur á að skipta um þjóð.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað ekkert verið að tala um að skipta um þjóð, sumt er bara ómögulegt. Það er ekki hægt, og það vita allir sem vilja vita, í viðræðum af þessu tagi að ná niðurstöðu um eitthvað sem þú vilt ekki gera, það er ekki hægt og annað er bara útúrsnúningur. 
             Það er að sjálfsögðu hægt að kjósa um það hvort menn vilji inn eða ekki. En það er ekki hægt að kjósa um að halda áfram viðræðum um eitthvað sem viðkomandi ætlar ekki að gera. Það er ekki hægt og ég hef aldrei vitað til þess að slíkt hafi verið gert. Ég vil hins vegar spyrja í lokin, af því að það er miklu mikilvægari, merkilegri og afdrifaríkari ákvörðun að sækja um inngöngu í eitthvað, hvort hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi verið þeirrar skoðunar að þjóðin hafi átt að hafa eitthvað um það að segja hvort hún vildi ganga í sambandið eða ekki á sínum tíma. Hver var afstaða hans á þeim tíma?

Herra forseti. Það liggur algjörlega fyrir að grundvöllur viðræðnanna var sá að þjóðin kysi svo um samning og réði niðurstöðunni. Í Noregi var þetta þannig að stjórnmálaflokkarnir, ég held allir eða kannski með einni undantekningu, sameinuðust um það fyrir kosningarnar þar að hvaða afstöðu sem þeir hefðu mundu þeir virða niðurstöðu þjóðarinnar því að það væri þjóðin sem ætti að ráða þessu og leiða þetta til lykta. Og þannig á það auðvitað og hlýtur að vera. Vel má færa fyrir því rök að bestu samningamennirnir væru harðskeyttir andstæðingar þess að við gengjum í Evrópusambandið. Þeir væru þá harðskeyttastir í þeim samskiptum. Augljóslega er þetta ósköp einfalt. Ef menn fara heiðarlega í það mál að reyna að landa eins góðum samningi og hægt er, sem hlýtur að vera markmiðið hjá hverjum einasta sómakærum Íslendingi sem nálægt þessu kæmi ef þjóðin hefði falið honum það, þá er það verkefnið. Það segir ekkert til um að menn þurfi að skipta um skoðun, að menn þurfi að vera sammála því að ganga í Evrópusambandið. 
             Það er auðvitað þannig, þó að ég sé ekki í þeim hópi að ég reikni með að það skipti miklu hversu góður eða minna góður samningur yrði, 

Herra forseti. Nú veit ég ekki hvort hæstv. utanríkisráðherra og hv. formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson, eru einhvers staðar hér í hliðarsölum en mér þætti óskaplega vænt um það ef þeir væru hér einhvers staðar nálægt þó að ég ætli ekki að láta það tefja mig. Ég vona að þeir fylgist a.m.k. með umræðunni. Fyrst aðeins vegna orðaskipta hv. þm. Brynjars Níelssonar og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér áðan um að mönnum séu falin verkefni. Hv. þm. Brynjar Níelsson veit mætavel og hefur áreiðanlega upplifað það á eigin skinni að stundum voru honum falin verkefni í daglegum störfum áður en hann kom á þing, jafnvel af dómstólum, eins og að taka fyrir og sinna málsvörn í tilteknum málum, þó að hann kynni að vera algerlega ósammála þeirri vörn sem hann hélt uppi en hann tók að sér verkefnið og gerði það með stakri prýði, stundum með góðum árangri og stundum slakari eftir atvikum. Ég skil því ekki alveg röksemdafærslu hv. þingmanns og sérstaklega að hún skuli koma frá honum vegna þess að honum hlýtur að vera ljóst að það er vel hægt að vinna ákveðin verkefni sem mönnum eru falin og reyna að skila eins góðri niðurstöðu fyrir umbjóðendur og hægt er þó að þeir taki síðan ákvörðun að lokum, t.d. um áfrýjun. Mér finnst þetta ekki alveg ganga upp. Ég ætla, virðulegur forseti, að reyna að halda mig við umræðu um skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið sem hér er til umfjöllunar. Önnur mál sem varða tillögur um slit á viðræðum eða þjóðaratkvæðagreiðslu eru síðar á dagskránni og ég áskil mér rétt til þess að tjá mig um þau þegar þau koma á dagskrá. Ég vil halda mig við þessa skýrslu. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að leggja þessa skýrslu fyrir þingið. Ég tel hana mikilvægt innlegg í umræðuna. Upphaf þessa máls má auðvitað rekja til þess sem segir í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar, með leyfi forseta: „Gert verður hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins. Úttektin verður lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni.“ Við erum sem sagt komin þangað í því verkefni sem ríkisstjórnin hét í stjórnarsáttmála sínum, þ.e. að taka þessa skýrslu til umfjöllunar á Alþingi. Hinn hlutinn, að kynna málið sérstaklega fyrir þjóðinni, er eftir. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. utanríkisráðherra með hvaða hætti hann eða ríkisstjórnin hyggst standa að kynningu á þessari skýrslu fyrir þjóðinni. Ég verð að segja að mér finnst þessi skýrsla í sjálfu sér vel unnin. Hún er skipulega upp sett. Skýrslan öll er með fylgiskjölum á níunda hundrað blaðsíður. Ég ætla að játa það hér, og ég efast ekki um að það á við um fleiri hv. þingmenn, að á þeim tíma sem liðinn er frá því sem þessi gögn voru aðgengileg hefur mér ekki gefist ráðrúm til að fara yfir þau öll frá orði til orðs, því miður. Það er einfaldlega of skammur tími liðinn og ýmislegt annað sem kallar á eins og að menn sinni verkefnum í störfum sínum hér. Ég hef þann fyrirvara á að mér hefur ekki gefist ráðrúm til að fara yfir allt það efni sem hér er undir. Eins og ég sagði finnst mér skýrslan að mörgu leyti mjög vel unnin. Ég tek undir það sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sagði í umræðu um þetta mál hér í gær, að ugglaust gætu bæði stuðningsmenn aðildar að Evrópusambandinu og andstæðingar fundið ýmislegt í skýrslunni til að byggja undir sinn málflutning. Það helgast meðal annars af því að sumir hlutir stangast á í skýrslunni. Það er t.d. hvort hægt sé að fá varanlegar undanþágur eða ekki. Um það er auðvitað mikil umræða. Er hægt að fá varanlegar undanþágur eða ekki? Ég tók eftir því að þegar skýrslan kom fram birtu tvö helstu dagblöð landsins, Fréttablaðið og Morgunblaðið, hvort sína fyrirsögnina við fréttina um akkúrat þetta atriði í skýrslunni. Fréttablaðið birti þá niðurstöðu að hægt væri að fá undanþágu, Morgunblaðið var öndverðrar skoðunar. Mér segir svo hugur að sú framsetning dagblaðanna hafi fyrst og fremst helgast af þeim viðhorfum sem eru ráðandi í ritstjórnum þessara fjölmiðla. Það segir okkur að það er eins með þingmenn og aðra sem lesa þessa skýrslu og reyna að átta sig á henni að þeir geta fundið ýmislegt sem styður málflutning sinn. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. Mér finnst það líka fínt að í skýrslu af þessum toga séu ýmis álitamál reidd fram og að það sé ekki endilega gefið að óyggjandi svör séu við öllum álitamálum sem upp koma. Nú er staðan í þessum viðræðum, eftir að ákveðið var að gera hlé um áramótin 2012/2013, sú að búið var að opna 27 kafla af 33 sem eru til umfjöllunar og búið að loka 11 köflum sem þýðir að það var í raun komin samningsniðurstaða, þó með hefðbundnum fyrirvara að sjálfsögðu um að ekkert sé komið fyrr en allt er komið. Það var sem sagt búið að ljúka umfjöllun um 11 kafla. Við vissum að viðræður um kafla sem heyra undir EES-samninginn mundu taka skemmri tíma en viðræður um aðra kafla. Það er eðlilegt vegna þess að í þeim köflum vorum við meira og minna búin að innleiða þá löggjöf sem leiðir af aðild að Evrópusambandinu. Samt sem áður höfðu menn náð því að opna 27 af 33 köflum. Þeir kaflar sem út af stóðu - ég verð að segja alveg eins og er, ég óskaði í upphafi þessa ferlis að menn reyndu að fara snemma í kaflana um sjávarútveg og landbúnað af því að ég vissi að þeir yrðu tímafrekastir. Ég hafði gert mér vonir um að það gæti gengið eftir. Því miður varð það ekki, sérstaklega varðandi sjávarútvegskaflann því að Evrópusambandið hafði ekki einu sinni lagt fram rýniskýrslu í sjávarútvegsmálum. Við vorum því komin mjög skammt á veg þar. Um landbúnaðarkaflann gilti aðeins annað vegna þess að þar var þó í öllu falli búið að kynna ákveðna aðgerðaáætlun af Íslands hálfu sem hafði verið afhent Evrópusambandinu og Evrópusambandið samþykkti hana fyrir sitt leyti og hafði þar af leiðandi boðið íslenskum stjórnvöldum að leggja fram samningsafstöðu. Síðan eru tveir aðrir kaflar sem ekki hafði tekist að opna, þ.e. kaflinn um staðfesturétt og þjónustufrelsi og kaflinn um frjálsa fjármagnsflutninga. Báðir þessir kaflar tengjast þeim köflum sem ég nefndi áðan, einkum um sjávarútveg, sem hanga þannig saman. Það var því eðlilegt. Ég tel að í raun og veru megi segja að aðildarviðræður hafi gengið nokkuð vel, kannski ekki eins vel og bjartsýnustu menn gerðu ráð fyrir í upphafi viðræðna 2009. Þá vil ég leyfa mér að segja að í umfjöllun um þetta mál hefur því oft verið haldi fram að það hafi verið ásetningur manna að ljúka viðræðum á 18 mánuðum. Ég er meðvitaður um það að sumir héldu því fram að hægt væri að ljúka viðræðum á skömmum tíma, á 18 mánuðum eða svo. Ég held ég geti fullyrt það að ég hafi sem formaður utanríkismálanefndar ekki verið eins bjartsýnn í umfjöllun um þetta mál, hvorki í umræðum innan nefndarinnar, í þinginu né í viðtölum við fjölmiðla, svo dæmi sé tekið. Ég hygg að ég hafi haft það viðhorf að þessu máli yrði varla lokið fyrr en 2013 og það megi finna í viðtölum við erlenda fjölmiðla til að mynda. Ég veit að aðrir höfðu aðra skoðun. Það var mitt mat, eftir að hafa legið yfir þessu máli sumarið 2009 og átt drjúgan þátt í að vinna nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar, að þetta tæki lengri tíma. Eitt vil ég líka nefna í sambandi við þá umræðu sem hér hefur farið fram og varðar hvaða rök menn geta fundið fyrir því að slíta viðræðunum nú eða halda þeim áfram. Ég nefndi að vissir hlutir stönguðust á. Það helgast af því að á bls. 37 í skýrslunni er sagt, með leyfi forseta: „… má ætla að erfitt hefði getað reynst að ná saman.“ - Þar er fjallað um sjávarútvegskaflann. - „Má þar nefna atriði eins og formlegt forræði yfir auðlindum sjávar, takmarkanir við fjárfestingar og forsvar á alþjóðavettvangi.“ Nú geta menn lagt út af þessu: Ja, ætla má að það hefði reynst erfitt, það er sem sagt þýðingarlaust - eða: Já, ætla má að það hefði verið erfitt, en eigum við ekki að láta á það reyna? Þetta nálgast að vera á báða vegu í skýrslunni. Ég ber alveg virðingu fyrir því að menn leggi hver sitt mat á þetta. Mitt mat er að það hafi í raun ekki verið látið reyna á hagsmuni okkar í þeim köflum sem flestir telja að skipti mestu máli fyrir landbúnað og sjávarútveg. Ég vil þó segja í því samhengi að það yrði auðvitað ekki þannig að sérhver Íslendingur tæki afstöðu til þessa máls út frá þessum köflum eingöngu. Sumir eru algerlega andsnúnir því að við förum í ríkjabandalag eins og Evrópusambandið. Aðrir eru því algerlega fylgjandi. Svo eru enn aðrir, og kannski er það stærsti hópurinn, sem vill taka afstöðu á grundvelli niðurstaðna úr samningaviðræðunum, ekki bara að því er varðar sjávarútveg og landbúnað. Það kann vel að vera að einhverjir tækju afstöðu út frá samningsniðurstöðu í umhverfismálum eða vinnuréttindamálum, það er ekki hægt að útiloka það, eða gjaldmiðilsmálum sem er líka stórt mál. Við getum því ekki talað eins og það sé bara landbúnaður og sjávarútvegur sem skipti máli í þessu efni þó að það eigi við um marga. Fyrir ýmsa kunna aðrir hlutir að skipta höfuðmáli. Þetta finnst mér mikilvægt að komi fram í þessari umræðu, virðulegur forseti. Það er stuttur tími til að ræða þetta mál, allt of stuttur. Ég hefði viljað fara miklu meira í efnisatriði skýrslunnar, en af því að það fer að sneiðast af tímanum vil ég segja að ég er feginn því að skýrslan er komin fram. Mér finnst hún vera mikilvægt innlegg í umræðuna um þetta stóra mál. Mér finnst að það eigi að gefa henni það svigrúm sem hún á skilið. Þess vegna finnst mér til að mynda þýðingarmikið að því hafi verið lýst yfir, bæði af forseta og hv. formanni utanríkismálanefndar, að eðlilegt sé að málið gangi til nefndar. Í því efni finnst mér líka mikilvægt að skýrslan fái efnismikla umfjöllun í nefndinni, að leitað verði umsagnar og gestir kallaðir fyrir, t.d. skýrsluhöfundar, bæði aðalskýrslunnar og viðaukanna. Mér finnst það skipta máli að utanríkismálanefnd fái ráðrúm til þess að eiga orðastað við höfunda skýrslunnar til að spyrja út í einstök atriði, álitaefni sem vakna, og nefndarmönnum gefist síðan tækifæri að skila nefndaráliti inn í þingsal, einu eða fleirum eftir atvikum. Þetta segi ég vegna þess að menn hafa verið að velta fyrir sér og kallað eftir svörum frá hv. formanni utanríkismálanefndar um hvernig hann sjái fyrir sér vinnuna í þessu máli. Ég veit að hann ræður því ekki einn, en það getur skipt máli hvernig hann leggur málið upp. Það væri því eftirsóknarvert að heyra sjónarmið hv. formanns utanríkismálanefndar. Ég mun a.m.k. fyrir mína parta leggja áherslu á að málið fái vandaða umfjöllun. Ég hef enga löngun til að vera með einhver bolabrögð til að tefja málið í utanríkismálanefnd eða neitt þess háttar. Mér finnst bara eðlilegt að málið fái hefðbundna, vandaða umfjöllun svipað og verið hefur. Nefnd var skýrsla um sæstreng. Hér hefur verið nefnd málsmeðferð að því er varðar náttúruverndarlögin þar sem formaður umhverfisnefndar lagði sig fram um að nefndin næði saman um afgreiðslu þess máls. Jafnvel þó að hér hafi verið lagðar fram þrjár þingsályktunartillögur um framhald málsins, sem ég tel að hefðu allar mátt bíða þar til eftir umfjöllun um skýrsluna, þá finnst mér engu að síður mikilvægt að við gefum skýrslunni það svigrúm sem hún á skilið og kynnum þjóðinni hana svo að í kjölfarið á umræðu og vinnu nefndarinnar um skýrsluna geti menn tekið til við að ræða hvaða 

Forseti. Ég þakka fyrir ræðu hv. þingmanns. Það sem ég velti fyrir mér er málsmeðferðin á skýrslunni. Væri ekki gagnlegt, út af því að nú er verið að gera aðra skýrslu, að hafa þær tvær skýrslur samhliða hér þegar við fjöllum um þetta málefni? Einmitt vegna þess að fólk túlkar ýmsa hluta þessarar skýrslu á mismunandi hátt, svona eftir því hvort það setur á sig með ESB eða á móti ESB-gleraugun. Og svo er fólkið inni á milli sem er ekki búið að gera upp hug sinn, sem ég held að séu ansi margir, þar á meðal ég. Telur hv. þingmaður að það mundi verða gagnlegt að skoða báðar þessar skýrslur samhliða, eða á einungis að skoða þessa sér og síðan hina þegar búið er að ákveða að slíta viðræðunum? Er það ekki dálítið einkennilegt ferli á málinu 

Herra forseti. Nú er það þannig að sú skýrsla sem hér er lögð fram er lögð fram af hæstv. utanríkisráðherra samkvæmt ákvæðum í stjórnarsáttmála. Aðrar skýrslur - ég geri ekki athugasemd við þetta. Skýrsla sem ráðherra leggur fram fer auðvitað til meðferðar með þinglegum hætti til þingnefndar ef eftir því er óskað í samræmi við þingsköp. Það er í raun og veru kannski ekki hægt að gera þá kröfu að skýrsla eða skýrslur sem aðrir aðilar eru að vinna komi inn í þingið með sama hætti. Ég vil því ekki taka upp þá gagnrýni sem ég hef heyrt af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil þó segja hitt að fái skýrslan góða meðferð í utanríkismálanefnd og til dæmis umsagnir frá aðilum og gestum eru þeir aðilar sem eru að vinna aðra skýrslu, svo sem eins og Samtök atvinnulífsins, eðlilegur aðili til samráðs í nefndinni og getur komið með sína 

Ég þakka svarið. Mér finnst þetta geta verið skynsamleg meðferð á málinu og það væri mjög athyglisvert að heyra einmitt hvað formanni utanríkismálanefndar finnst um slíkt verklag. Ég held að mjög mikilvægt sé að við förum ítarlega í skýrsluna, þess vegna erum við með þetta þinglega ferli. Mál er lagt fram, við ræðum það og síðan förum við í alla vinnuna sem á sér stað í nefndinni þar sem við fáum sérfræðingana til að fara með okkur í gegnum ýmis álitamál og ýmis atriði sem við þurfum síðan að skoða betur. Hvað finnst þá hv. þingmanni um það að í raun og veru sé bara búið að ákveða að hunsa algjörlega þá vinnu? Það er kannski alveg sama hvað kemur fram í þeirri vinnu ef búið er að taka ákvörðun um það, því að búið er að leggja fram mál um að slíta viðræðum áður en við förum í þetta mikilvæga ferli.

Herra forseti. Ég er ekki viss um að ég hafi skilið hv. þingmann rétt, hvaða vinnu hún var að tala um að hunsa, hvort það var vinnan við umrædda skýrslu sem hér liggur fyrir.  Ég leyni því ekkert að mér finnst óheppilegt að tillaga frá ríkisstjórninni hafi komið inn áður en umræðu um skýrsluna var lokið af því að ég leit svo á, eins og margir, að hún ætti að vera grundvöllur að stefnumótun. Og auðvitað ber þetta það þá með sér að ríkisstjórnin hafi verið bara mjög ákveðin í því að þetta væri leiðin sem hún vildi fara. Eins og ég sagði, menn draga út úr þessari skýrslu mismunandi niðurstöður og ríkisstjórnin hefur bersýnilega dregið sína ályktun af skýrslunni. Ég reikna með að hún hafi verið búin að sjá eitthvað af henni í drögum áður en hún kom fram endanlega og það er val ríkisstjórnarinnar að gera það. Ég tel að það hafi verið óheppilegt og ég tel að það hafi verið óskynsamlegt og ekki endilega þjónað þeim málstað sem ríkisstjórnin vill að nái fram að ganga að lokum í málinu. Ég held að það hafi verið óviturlegt. En það er auðvitað ekki mitt mál, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Margir hafa orðið til þess að gagnrýna þá ákvörðun stjórnvalda að slíta viðræðum við ESB og þar á meðal eru tveir forstjórar stórra alþjóðlegra fyrirtækja hér á landi, Marel og CCP. Þeir benda á að enginn annar valkostur hafi verið dreginn fram og að krónan og gjaldeyrishöftin standi nýsköpun hér á landi fyrir þrifum. Í skýrslunni sem við ræðum hér er vísað í skýrslu Seðlabankans um valkosti Íslands í gjaldeyris- og gengismálum. Það er ítarlega skýrsla og skýrsluhöfundar benda bara á að þar sé engu við að bæta. Þar er niðurstaðan sú að annað hvort verðum við að taka upp evru eða krónu. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hver er skoðun hans á þeirri niðurstöðu í skýrslu Seðlabankans.

Virðulegur forseti. Nú ætla ég að játa það gagnvart hv. þingmanni að gengismálin, gjaldmiðilsmálin eru kannski eini afmarkaði þátturinn sem hefur gert það að verkum að mér hefur fundist mikilvægt að skoða aðild að Evrópusambandinu og fara í saumana á því hvað henni fylgir. Sumir halda því fram að það viti allir, en það vita það ekki allir. Ég veit t.d. ekki hver endanleg niðurstaða úr aðildarviðræðum hefði orðið ef þeim hefði verið haldið áfram. Ég er þeirrar skoðunar að gjaldmiðilsmálin séu ein helsta ástæðan fyrir því að það sé þess virði að skoða þessi mál af því að ég tel að það sé erfitt að vera með íslenska krónu sem gjaldmiðil. Hún er smá og hún er óstöðug og ef hún á að vera áfram og t.d. aðild að myntbandalagi kemur ekki til álita af því að við viljum ekki fara í Evrópusambandið þá verður líka að taka afstöðu til þess hvernig menn vilja hafa krónuna. 

Virðulegi forseti. Ef Ísland gengi í Evrópusambandið og myntbandalagið og tæki upp evru eru líkur á lægri vöxtum og lægri verðbólgu og náttúrlega traustum gjaldmiðli, afnámi verðtryggingar og greiðum aðgangi að stórum markaði fyrir íslenskar vörur. Allt varðar það almannahag og hefur verið reiknað út að með lægri vöxtum mundu sparast um 100 milljarðar kr. vegna húsnæðislána, að ríkið mundi spara 45 milljarða og fyrirtækin í landinu mundu spara um 65 milljarða vegna lægri vaxta. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að við gætum nýtt 200 milljarða til ýmissa verkefna hér á landi og hvort hann geti bent mér á aðra betri niðurstöðu en upptöku evru hvað þessi mál varðar.

Herra forseti. Fyrst varðandi þá spurningu hvort við gætum notað 200 milljarða betur eða við hefðum gagn af því. Við hefðum áreiðanlega gagn af 200 milljörðum og gætum notað þá til ýmissa góðra hluta, það er enginn vafi á því. Spurningin er hins vegar hvort aðild að Evrópusambandinu eða upptaka evru sé eina leiðin til þess að ná þeim árangri. Ég er sammála hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að ná niður vöxtum hér á landi, þeir eru allt of, allt of háir, óheyrilega háir. Það þarf að ná niður verðbólgu og það þarf að hafa góða stjórn á efnahags- og peningamálum þjóðarinnar, ég er algjörlega sammála því. En það eru líka dæmi um að það sé góð stjórn á þessum málum hjá þeim sem ekki eru með evru, þannig að ég er ekki alveg sannfærður um að það sé endilega samasemmerki þar á milli, eins og hv. þingmaður lætur að liggja. Danir eru t.d. með sína dönsku krónu en tengja hana við evru. Þeir eru með sama vaxtastig þannig að það eru auðvitað möguleikar að tengjast öðrum gjaldmiðli eða binda gjaldmiðilinn. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ræðuna sem var málefnaleg og ágæt; gott innlegg í þessa umræðu sem er ánægjulegt þegar heilu dagarnir líða án þess að menn komi mikið að málefninu sjálfu. Hv. þingmaður spurði mig spurninga sem vörðuðu málsmeðferð í utanríkismálanefnd. Ég vil segja það sem ég hef áður sagt um þetta að ég tel að sú skýrsla sem hér er til umræðu sé mikilvægt gagn sem liggi til grundvallar frekari umræðu um málin og eðlilegt að hún fái góða athugun í utanríkismálanefnd. Hvernig nákvæmlega verði að því staðið ætla ég ekki að segja um en ég hins vegar lít á það sem mjög mikilvægt innlegg í umræður og frekari ákvarðanatöku í málinu að fara vel yfir þessa skýrslu og ræða hana vel á vettvangi utanríkismálanefndar. Það kann að spara okkur tíma í sambandi við undirbúning að nefndarálitum í öðrum málum sem hér liggja líka fyrir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir þetta andsvar og ég er bara ánægður með að hann ljær máls á því að málið fái vandaða umfjöllun í utanríkismálanefnd þó að hann sé ekki reiðubúinn að segja það hér og nú nákvæmlega með hvaða hætti það er. Ég að sjálfsögðu treysti því að hv. formaður nefndarinnar reyni að ná sem allra breiðastri og helst algerri samstöðu um það í nefndinni með hvaða hætti málið verður unnið, til hvaða aðila verður leitað með umsagnir, hvaða gestir verða fengnir og hvaða tímaramma menn setja sér varðandi vinnuna. Það kunna að verða uppi ólík sjónarmið um það en ég held að það væri afar þakkarvert ef formaður nefndarinnar legði sig alla vega fram um að reyna að ná saman nefndinni allri um vinnulagið, þó að það kunni, eins og ég segi, að verða ólík sjónarmið í upphafi, að menn leggi eitthvað á sig til að ná samstöðu um það.

Hæstv. forseti. Ég ætla að víkja að öðru máli vegna þess að upphaflegur tilgangur minn með því að óska eftir andsvari við hv. þingmann var að spyrja um tiltekið atriði í ræðu hans. Hann vék nokkuð að þeim hugmyndum sem menn hefðu haft við málsmeðferðina 2009, um tímalengd og umfang þess verkefnis sem verið var að leggja í. Ég er að velta fyrir mér að hve miklu leyti utanríkismálanefnd fjallaði um þessa þætti, þ.e. hversu mikið starf væri fyrir höndum. Manni finnst maður lesa það út úr áliti nefndarinnar frá sumrinu 2009 að menn hafi gert sér vonir um það að ferlið yrði fljótlegra og einfaldara en raunin varð. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort sá hægi gangur sem var á verkinu eftir að þingsályktunartillagan var samþykkt hafi valdið honum vonbrigðum.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvort þingmaðurinn var að tala um vinnuna í nefndinni eða samningaviðræðurnar, aðildarviðræðurnar í framhaldinu.  Fyrst aðeins um málsmeðferðina í nefndinni. Sem formaður utanríkismálanefndar lagði ég fram strax í upphafi ítarlegt vinnuskjal, tímaáætlun um nefndarfundi, hvaða gestir kæmu o.s.frv. og hvenær við mundum vinna tiltekin þrep í vinnunni í nefndinni. Það hélt í öllum meginatriðum. Það dróst aðeins en ekki mikið. Varðandi samningaviðræðurnar þá segi ég eins og er: Það voru margir sem vonuðust til þess að samningaviðræðurnar mundu taka kannski bara 18 mánuði, 24 mánuði. Ég var aldrei jafn bjartsýnn. Ég sagði það hér í ræðu minni áðan að ég hefði til dæmis í viðtölum talið að málinu yrði varla lokið fyrr en á árinu 2013 og það var þá fjögurra ára rými þannig að í mínum huga hefur þetta ekki tekið lengri tíma en ég gerði í raun ráð fyrir. En ég hefði gjarnan kosið að vinnan hefði gengið hraðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Hv. þingmaður nefndi að misjafnar ástæður væru fyrir því að fólk drægi hina eða þessa ályktunina, þ.e. um það hvort ganga ætti í Evrópusambandið eða ekki, það þyrftu ekki endilega að vera landbúnaðarmálin og sjávarútvegsmálin - sem kannski er mest talað um, kannski eðlilega, það eru stærstu málin og mikið hagsmunamál fyrir þjóðina - heldur jafnvel náttúrumál eða vinnuréttindamál eða eitthvað því um líkt. En svona í ljósi þessara ummæla langar mig að spyrja hv. þingmann að tvennu: Annars vegar hvort hann telji landbúnaðarmálin og sjávarútvegsmálin vera mikilvægustu umræðuefnin? Í öðru lagi, burt séð frá því, hvaða önnur mál sem varða samningana hann telur hvað mikilvægust til þess að ná samningi sem þjóðin gæti sætt sig við?

Herra forseti. Það er engum vafa undirorpið að sjávarútvegurinn er okkar langstærsti atvinnuvegur og það skiptir verulega miklu máli hvernig farið er með hann og sjávarauðlindina. Því var lagt upp með það í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar að gera mjög ákveðnar kröfur eða setja fram ákveðin markmið sem yrðu að nást til þess að það gæti verið ásættanlegt. Ég var að sjálfsögðu alveg sammála þeim og ég tel að sjávarútvegurinn skipti ekki síst máli, forræðið á sjávarauðlindinni og meðferðin á því. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli líka í mínum huga. Varðandi landbúnaðinn hef ég litið þannig á að þar hafi fyrst og fremst þurft að spyrja þeirrar spurningar: Verður íslenskur landbúnaður betur settur eða verr settur eftir inngöngu í Evrópusambandið ef til hennar kemur? Þar voru sett fram ákveðin markmið í nefndaráliti utanríkismálanefndar. Ég tel að hefðu þau náðst, sem vel kann að vera, og ég tel alls ekki ólíklegt, að þá yrði íslenskur landbúnaður ekki verr settur innan Evrópusambandsins en utan. 
             Af öðrum málum bara nefni ég sérstaklega gjaldmiðilsmálin sem ég nefndi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mig langaði reyndar að heyra svolítið meira um náttúruverndarmálin, það er vinkill sem er hvað sjaldnast ræddur. Ég hefði kannski átt að telja upp gjaldmiðilsmálin í spurningu minni, það eru sennilega mín mistök. Þegar kemur að landbúnaðarmálum þá kom mér einmitt á óvart við lestur skýrslunnar hversu langt við virðumst hafa náð í þeim efnum gagnvart Evrópusambandinu, deilurnar virðast aðallega vera hérna á Íslandi og engum hefur tekist að útskýra fyrir mér nákvæmlega hvaða deilur það eru, á hvaða forsendum, ég finn það ekki í skýrslunni. Þegar kemur að sjávarútvegsmálum kemur mér einnig á óvart á síðu 137 í þessum níu punkta lista - þar kemur fram að í tillögum að nýrri sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, með leyfi forseta, stendur í 7. lið: „Aukin áhersla á svæðisbundna stjórnun og aukna ákvörðunartöku í héraði. Í 8. lið stendur:  
             Ég velti fyrir mér, virðulegi forseti, hvort hv. þingmaður telji 

Herra forseti. Ég get ekki fullyrt um það. Þegar ég var að vinna að þessu máli innan utanríkismálanefndar sumarið 2009, að setja fram okkar markmið, reyndum við að ná sem flestum hagsmunaaðilum og pólitískum sjónarmiðum inn í þá mynd og settum fram ákveðin meginmarkmið, sem við töldum líka að gætu alveg verið ásættanleg frá sjónarmiði Evrópusambandsins með því að fá til dæmis sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði. Það eru fordæmi fyrir því innan Evrópusambandsins, við töldum að bara vegna þess að fiskimið okkar liggja ekki að fiskimiðum annarra sambandsríkja gæti orðið hér til sérstök lausn. Ég var alls ekkert svartsýnn á það, en get alls ekki fullyrt um það. Varðandi náttúruverndarmálin og umhverfismálin vil ég bara fá að nefna eitt, af því að ég á eina sekúndu eftir, og það eru hvalveiðarnar. Það eru margir sem hafa gert það að stóru atriði 

Forseti. Það er svolítið sérstakt að það voru ansi margir þingmenn, eða 32, sem báðu um kvöldfund en ég sé ekki marga þeirra í þinghúsinu núna. Kannski hafa þeir nú þegar ákveðið að þessi skýrsla skipti ekki svo miklu máli af því búið er að taka ákvörðun um að slíta aðildarviðræðunum. Í skýrslunni er farið yfir öll þau atriði sem skipta meginmáli ef maður þarf að taka ákvörðun og ef maður er ekki búinn að gera upp við sig hvernig maður mundi að haga atkvæði sínu ef til þjóðaratkvæðagreiðslu kæmi um hvort við ættum að ganga í þetta bandalag. Það er rétt sem hefur komið fram að þeir sem eru að fara að taka ákvörðun um það hvort þeir ætla að vera með eða á móti eru ekkert að gera það út frá einni línu. Alveg eins og mannfólkið er með mjög ólíkar áherslur í lífi sínu hlýtur það að vera þannig að hver og einn hefur ólíka sýn á það af hverju skiptir máli að vera innan eða utan sambandsins. Mér finnst svolítið mikilvægt að við höldum því til haga. Þetta snýst ekki bara um fisk og landbúnað. Þetta snýst ekki bara um nýja mynt. Þetta snýst ekki bara um að fá lagaramma utan um til dæmis umhverfismál, eða hvort við séum í viðskiptabandalagi eða hvort við ætlum að vera hluti af Evrópufjölskyldu. Það eru svo mýmargar leiðir til þess að gera upp við sig hvort við eigum erindi innan eða utan Evrópusambandsins. Auðvitað er það þannig, og mér finnst mjög mikilvægt að við horfumst í augu við það, að við erum nánast innan Evrópusambandsins. Meginundirstaða laga okkar, lögin sem við notum á hverjum degi í lífi okkar koma þaðan, 70–80% laga okkar eru Evrópulög. Mér finnst því skringilegt, bæði þegar einhver upplifir Evrópusambandið sem ógn og þegar einhver upplifir það sem allsherjarbjargvætt, það er auðvitað hvorugt. Ég hlakka mjög mikið til. Ég er með áheyrn í utanríkismálanefnd og ég hlakka mikið til að fara ítarlega í þessa skýrslu, af því mig vantar meiri upplýsingar. Ég er ekki búin að gera upp hug minn og mig vantar meiri upplýsingar til þess að geta tekið upplýsta ákvörðun. Það að slíta aðildarviðræðunum gerir það að verkum að ég sem þingmaður sem er inni á þingi til þess að geta aflað upplýsinga fyrir kjósendur mína, til að geta tekið upplýstar ákvarðanir fyrir kjósendur mína, get það ekki. Mér finnst það ömurlegt. Ég hef aðeins gluggað í skýrsluna og mér finnst hún að mörgu leyti draga ágætlega fram ýmsa kosti og ýmsa galla. Síðan þarf maður að vega og meta hvort er mikilvægara. Ég hef enn þá ekki forsendur til þess. Það er ekki búið að klára samning og þótt ég geri mér nokkurn veginn grein fyrir því hvernig samningurinn mun líta út er ekki búið að klára hann þannig að ég get ekki tekið upplýsta ákvörðun enn sem komið er. Það kemur líka mjög skýrt fram að þessi skýrsla hér átti að vera grundvöllurinn að stefnumótun, grunnurinn, en í staðinn fyrir að leyfa þinginu að ræða þann grundvöll saman - það er einmitt styrkurinn við að fá að vera þingmaður þar sem eru 63 þingmenn, að við getum lært hvert af öðru. Það hefur mjög oft verið þannig þegar ég hef setið í nefndum eða þegar ég hef verið hér í þingsal og verið er að fjalla um mál að ég hef skipt um skoðun. En það er ekki fyrr en ég hef upplýsingarnar til þess að geta skipt um skoðun. Núna er verið að taka það frá okkur. Það er verið að taka það frá okkur og mér finnst það óendanlega ömurlegt. Ég átti sæti í utanríkismálanefnd á síðasta þingi. Mér fannst þáverandi formaður utanríkismálanefndar ákaflega faglegur. Ég vil að því sé haldið til haga. Hann var faglegur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún rakti ágætlega viðhorfin, ég ber mikla virðingu fyrir viðhorfum þeirra sem vilja kynna sér málið betur, hafa ekki endanlega gert upp hug sinn um afstöðu til Evrópusambandsins og telja þess vegna mikilvægt að skýrsla sú sem við erum að ræða núna komi fram og verði rædd í þaula. Þess gætir oft í umræðunni að menn tala eins og allir séu búnir að ákveða hver niðurstaðan eigi að vera. Meira að segja verð ég að játa það, þó að ég sé nú nokkuð ákveðinn Evrópusinni, að oft læðist að mér efi, það hefur oft gerst. Ég hef nært þann efa með mér í hvert skipti sem hann vaknar til að sannfæra mig um hvort þetta sé raunverulega besti kosturinn. Mig langar þess vegna að spyrja hv. þingmann þegar hún horfir á þessa skýrslu - af því að mér finnst margt gott í skýrslunni en ég tek líka eftir því að í hana vantar þætti. Ég tók ekki eftir þeim fyrr en nokkrum dögum eftir að hún kom fram, ég hélt ræðu um hana daginn eftir að hún var kynnt en það var ekki fyrr en við frekari grandskoðun sem ég fann ýmsa skalla í henni, eyður sem þyrfti að fylla í. Ég hef nefnt í umræðunni sérstaklega þá staðreynd að hvergi er í skýrslunni fjallað einu einasta orði um ávinning sjávarútvegsins af því að tollar á uppsjávarafurðir muni falla niður, núna eru þeir 15–20%. Við vitum hvað bolfisksvinnsla á Íslandi græddi á að tollar voru afnumdir, en það vantar algjörlega að fjalla um þetta. Ég bara nefni þetta sem dæmi. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Sér hún í skýrslunni slíkan stóradóm að hægt sé á einum degi að ráða af niðurstöðum hennar framtíðarákvörðun 

Ég þakka spurninguna. Ég er einmitt ekki fær um að sjá nákvæmlega hvað það er sem vantar enn þá, þess vegna finnst mér nauðsynlegt að fara í ítarlegt nefndarstarf þar sem við getum fengið til okkar eins og vera ber sérfræðinga sem geta farið yfir ákveðin vafaatriði. Það verður að viðurkennast að ég var mjög veik alla síðustu viku þannig að ég gat ekki einbeitt mér að því að lesa skýrsluna í þaula og píndi mig hingað í þingsal til að halda ræðuna mína sem ég hefði viljað vera miklu betur undirbúin fyrir. Fyrir vikið finnst mér svo skringilegt, út af því að ég veit að það er nú yfirleitt þannig, eins og hefur komið fram í tengslum við tillöguna sem kom frá stjórnarflokkunum um að slíta viðræðunum, að enginn hefur lesið greinargerðina. Fólk ætlar sem sagt að fjalla hér um þessa ítarlegu skýrslu og öll fylgiskjölin á mettíma og leggja fram tillögu um að slíta viðræðunum. Það er mjög einkennilegt og alls ekki í anda slíkra stjórnmálahefða sem ég mundi vilja sjá hér því að ég hef alla tíð barist fyrir því að við þingmenn getum tekið upplýstar ákvarðanir. Ég var nú ekkert agalega vinsæl hjá síðustu ríkisstjórn stundum út af því. Mér finnst það ekki óeðlilegar kröfur, mér finnst ekkert skrýtið við það að þingmenn óski eftir því að fá að taka upplýstar ákvarðanir. Það erum við ekki að fá. Það er okkar hlutverk að vera millistykki á milli framkvæmdarvaldsins og þjóðarinnar, en við fáum ekki að rækta hlutverk okkar til að vera sá aðili sem getur veitt aðhaldið og upplýsinguna. Mér finnst það mjög óþægilegt. Ég er alveg viss um að það er fullt af skallablettum í skýrslunni því að betur sjá augu en auga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Í framhaldi af því að hv. þingmaður nefndi að hún hefði á síðasta kjörtímabili verið áheyrnarfulltrúi í utanríkismálanefnd - kom þar af leiðandi að vinnu við mörg flókin mál sem voru til meðferðar þar á þeim tíma, fyrst aðildarumsóknina og síðan líka Icesave-málið með ákveðnum hætti - langar mig að spyrja hvernig hv. þingmaður mundi sjá fyrir sér vinnu við meðferð þessarar skýrslu í utanríkismálanefnd, af því að við vorum að biðja um upplýsingar um þetta áðan en fengum ekki. Ég vildi bera undir þingmanninn hvernig hún gæti séð það. Ég gæti séð fyrir mér að nefndin gæti nýtt nefndadaga næstu viku til þess að kalla til sín gesti, kalla til sérfræðinga Alþjóðamálastofnunar sem eru nú að vinna að annarri skýrslu, kalla til fulltrúa aðila vinnumarkaðarins, því að það er algjör óþarfi fyrir okkur að afgreiða þetta mál í fullkomnum ágreiningi við þá. Maður skilur ekki alveg til hvers eiginlega, því að þeir eiga auðvitað svo mikið undir. Það er ekki hægt að segja við fyrirtækin í landinu að við ætlum að setja þau í fangelsi, læsa þau þar inni og kasta lyklinum. Þá fara þau bara. Þau taka sínar ákvarðanir sjálf og störfin flytjast úr landi. Því skiptir miklu máli að reyna að ná einhverju samtali við alla aðila. Ég sæi fyrir mér að hægt væri að nýta nefndadaga næstu viku til þess og mögulega koma svo aftur með inn í þingið álit utanríkismálanefndar, byggt á efnislegri umræðu um þetta sem gæti verið okkur til leiðsagnar í umræðunni um tillögu hæstv. utanríkisráðherra sem mun síðan koma á dagskrá. Við gætum þá haft það álit okkur til stuðnings. Auðvitað þætti mér best ef hægt væri að sameina vinnuna þannig að skýrslan sem Alþjóðamálastofnun 

Forseti. Ég var einmitt með, þetta var aðalnefndin mín fyrst og síðan flutti ég mig yfir í áheyrn þegar vinnuálagið í nefndinni minnkaði. Langmesti þunginn í vinnunni var náttúrlega fyrsta árið sem ég sat á þingi, fyrstu tvö kannski, og þar af leiðandi fékk ég ágætisinnsýn í gott skipulag. Það er mjög misjafnt og fer eftir því hver formaðurinn er hversu gott skipulag er í nefndunum. Það er alltaf þannig, alveg sama hvar það er. Ég verð að segja hv. þingmanni, þáverandi formanni nefndarinnar, Árna Þór Sigurðssyni það til hróss að hann gerði þetta mjög vel. Mér finnst tillögurnar sem hafa komið frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að verklagi verið mjög fínar. Það væri mjög gagnlegt að heyra hvað núverandi formanni utanríkismálanefndar fyndist um það, en ekki er neinn ráðherra hér í salnum eða formaður utanríkismálanefndar. Ég held líka að mikilvægt sé einmitt, eins og hv. þingmaður benti á, að skoða samhliða þessar tvær skýrslur. Ef það er ekki hægt, ef ekki verður hægt að bíða fram í apríl, þá verðum við að fá þessa aðila að borðinu til að fá upplýsingar frá þeim um hvaða lærdóm við getum dregið og hvaða stefnumótun eigi að koma út úr þessu. Mér finnst mjög skringilegt að stefnumótunin sé unnin samhliða skýrslunni og það sé hreinlega búið að taka ákvörðun fyrir fram. Mér finnst þetta vera eiginlega móðgun við þingmenn og þingheim og kjósendur okkar allra, ekki bara einhverra þingmanna heldur allra, því að þeir eiga rétt á að fá upplýsingarnar til að geta tekið upplýsta ákvörðun þegar við förum með þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu, 

Virðulegi forseti. Ég vil gera við það athugasemd að nú var að ljúka hér ræðu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur sem er þingmaður Pírata og í salnum eru hvorki utanríkisráðherra né formaður utanríkismálanefndar. Hv. þingmaður hefur farið fyrir Pírötum. Hún hefur verið fulltrúi í utanríkismálanefnd á síðasta kjörtímabili. Mér finnst enginn bragur á því ef utanríkisráðherra fylgir ekki eftir tillögu sinni. Næstur á mælendaskrá er annar þingmaður Pírata. Mér finnst þetta ekki boðleg vinnubrögð. Mér finnst að utanríkisráðherra eigi að sjá sóma sinn í að sitja í þingsal meðan til umræðu er tillaga sem hann ber ábyrgð á og mér finnst eðlilegt, í ljósi þess að við höfum margítrekað óskað eftir upplýsingum um hvernig meðferð 

Forseti. Ég er hjartanlega sammála, mér finnst það ótrúlegur dónaskapur að utanríkisráðherra vilji ekki eiga við mig samtal eða Pírata um þetta mál. Mér finnst líka mjög dónalegt að formaður utanríkismálanefndar sé ekki hér til þess að ræða nákvæmlega það sem ég gerði að miklu umtalsefni í ræðu minni, sem er verklagið. Verklagið skiptir öllu máli eða erum við að gefa skít í það hvernig við ætlum að haga vinnu okkar á Alþingi? Nóg hefur nú verið samt, forseti, undanfarið. Það er ekki til þess að auka virðingu Alþingis að ráðherra sem leggur mál á dagskrá sé ekki í þingsal til þess að svara og taka þátt í umræðum. Það er bara dónaskapur og ekkert annað. Ég óska eftir því, áður en hv. þm. 

Forseti mun óska eftir því að ráðherra komi í salinn ásamt formanni utanríkismálanefndar.

Virðulegur forseti. það er gríðarlega mikilvægt að hér sé sýnd lágmarksvirðing og að frummælandi málsins, hæstv. utanríkisráðherra, ég tala nú ekki um formann utanríkismálanefndar, sé staddur hér og láti a.m.k. sjá sig þegar forustufólk heldur sínar ræður. Mér finnst það eiginlega lágmark að gera það. Raunar hefur það verið þannig ítrekað, bæði í dag og í gær og raunar lengur, að við þingmenn höfum spurt mjög einfaldra spurninga og við höfum ekki enn þá fengið svar. Við höfum ekki verið virt viðlits um það hvað stendur til að gera við skýrsluna. Stendur til að ljúka þessu með umræðunni hér? Stendur til að vísa skýrslunni til nefndar og vinna hana þar? Stendur til að koma henni aftur inn í þingið? Hvernig verður samspil skýrslunnar síðan við tillögu hæstv. ráðherra og aðrar þær tillögur sem fram hafa komið á undanförnum dögum? 

Virðulegi forseti. Mér finnst svolítið sérkennilegt þetta skýra mynstur að stjórnarflokkarnir virðast oft og tíðum telja það fullkomlega óhugsandi að nokkur annar muni stíga í pontu í langri umræðu og hafa eitthvað efnislega um málið að segja. Þeir virðast að minnsta kosti ekki hafa mikinn áhuga á því. Af fyrri reynslu minni af því að eiga við stór mál man ég sérstaklega eftir hagstofumálinu sumarið 2013. Þá var hér mjög ítarleg umræða og margir efnispunktar komu fram. Eini afraksturinn af því var að hæstv. forsætisráðherra stóð upp og endurtók alls konar punkta sem var löngu búið að útkljá, margsinnis í þokkabót, og varð hreinlega sér svolítið að athlægi, verður að segjast eins og er. Mér finnst þetta svolítið þreytandi mynstur og þess vegna óskaði ég einmitt eftir því að hæstv. utanríkisráðherra yrði viðstaddur umræðuna vegna þess að við höfum eitthvað um þetta að segja. Þetta er ekki bara blaður. Það væri fínt ef hann stigi hérna í andsvör og talaði við okkur um þetta, og það er heldur ekki til of mikils ætlast, 

Forseti upplýsir að hæstv. utanríkisráðherra er í viðtali núna, en hann mun væntanlega koma þegar því er lokið.

Virðulegur forseti. Þegar ég var á síðasta kjörtímabili formaður í allsherjarnefnd var það alvanalegt þegar mál voru til umfjöllunar að allir nefndarmenn, bæði í stjórn og minni hluta, sátu og voru viðstaddir umræðuna þegar verið var að fjalla um mál sem áttu að koma til nefndarinnar. Þess vegna fagna ég því að hv. þm. Birgir Ármannsson formaður utanríkismálanefndar sé kominn hingað í salinn og fylgist með. Það er óneitanlega dálítið undarlegt að verða vitni að því að sá meiri hluti sem greiddi atkvæði með því að halda kvöldfund skuli vera jafn áberandi fjarverandi frá umræðunni sem fer fram hér, að menn séu tilbúnir til að taka ákvörðun um að þetta mál eigi að ræða fram eftir kvöldi en bara einhverjir aðrir en þeir og eru sjálfir víðs fjarri. Það er ekki umræðuhefðinni hér til framdráttar.

Forseti. Það er ánægjulegt að sjá að formaður utanríkismálanefndar er kominn inn í salinn. Því miður gafst mér ekki kostur á að eiga í neinni orðræðu við hv. þingmann því að hann var ekki í salnum þegar ég hélt ræðu mína. Ég var að fjalla sérstaklega um verkferlið í nefndinni og því hefði verið mjög gagnlegt ef hv. þm. Birgir Ármannsson hefði komið í andsvör við mig. Mér finnst mjög leiðinlegt að þeir 32 þingmenn sem sögðust vilja vera hér að vinna í kvöld séu ekki þátttakendur í þeirri vinnu. Við erum að fjalla um skýrsluna, ég er að fjalla efnislega um skýrsluna og verkferlið og það sýnir enginn mér einu sinni þá virðingu að hlusta á það. Þeir þingmenn sem láta sér annt um svokallaða virðingu, 

Virðulegi forseti. Það þarf svo sem ekki að ítreka það, en það er ekki bara að hæstv. utanríkisráðherra sé í viðtali, sem ég ber þó virðingu fyrir, hann þarf að tala við þjóðina af og til, er það ekki? Það sem mér finnst aðeins leiðinlegra er að hér eru afskaplega fáir þingmenn stjórnarmeirihlutans, þeir eru tveir, hv. formaður utanríkismálanefndar, og ég þakka honum viðveruna kærlega, og hv. þingmaður Framsóknarflokksins. Þetta er skýrt mynstur. Það eru efnisleg málefni að ræða hérna, í alvörunni, og kannski tæki það ekki þennan gríðarlega tíma ef við gætum rætt málin. En þetta er í miklu samræmi við að skýrslan kom út og strax var komin þingsályktunartillaga um ákveðna niðurstöðu, burt séð frá umræðunni. Það lýsir svolítið því sem virðist vera viðhorf stjórnarflokkanna til Alþingis, þ.e. að þessi umræða skipti engu máli, þetta sé allt saman tímasóun og að við ættum í raun og veru að gera eitthvað allt annað. Hver veit nema það sé satt, með hliðsjón af því hversu lengi við ætlum að funda í nótt.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir það með félögum mínum hérna að það er ekki að ósekju sem gott væri að hafa fleiri stjórnarþingmenn sem tóku þá ákvörðun fyrir þingið að hafa kvöldfund. Ég velti fyrir mér hvort það sé komin almenn þreyta í stjórnarþingmenn en það er þá að minnsta kosti ekki vegna mikillar setu hér í þingsal, þó að þeir hafi ákveðið að taka þessa ákvörðun fyrir okkur. Hér hefur verið nefnt orðið málþóf. Mig langar að vekja athygli á því að það eru 12 á mælendaskrá enn sem komið er og þar af eru alla vega fimm sem eru að fara að flytja sína fyrstu ræðu. Ég sagði það í gær og ég segi það enn: Er það tilraun til þöggunar þegar stjórnarmeirihlutinn er farinn að tala um að það sé málþóf ef tveir eða þrír eða fleiri í hverjum flokki kjósa að tjá sig og eiga eftir að fara í fyrstu ræðu? Það væri áhugavert að heyra viðhorf stjórnarþingmanna til þess.

Hæstv. forseti. Ég fagna hverri ræðu sem haldin er um málefnið sem hér er til umræðu og hef leitast við að hlusta á þær. Ég játa það að ég missti af ræðu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur en ég mun að sjálfsögðu kynna mér þau sjónarmið sem þar komu fram. Varðandi hins vegar ræður sem haldnar eru um fundarstjórn forseta þá játa ég að ég hef misst af einhverjum þeirra en í gær og í fyrradag voru fluttar um 300 ræður af því tagi og ég er ekki viss um að ég geti vitnað í þær allar.

Virðulegur forseti. Hér gerast þá þau heppilegu undur að ég er að taka til máls um fundarstjórn forseta og hv. formaður utanríkismálanefndar er á staðnum. Hann getur þá bara hlustað á hvað ég hef fram að færa. Það er einmitt erindi sem ég hef haft uppi allnokkrum sinnum án þess að fá svar við og það er svona: Hvað á að gera við skýrsluna? Hvað finnst hv. þingmanni og formanni utanríkismálanefndar að eigi að gera við skýrsluna? Á bara að taka hana inn til nefndarinnar og gera lítið við hana eða sér hv. þingmaður fyrir sér að hægt sé að nýta hana með einhverju móti við umfjöllun um þingsályktunartillögu hæstv. ráðherra? Hver sér hann fyrir sér að verði hin þinglega meðferð skýrslunnar? Þessi spurning hefur ærið oft verið borin fram hér 

Virðulegi forseti. Ég hef líka áhuga á því að nýta það einstaka lag í málefnalegri umræðu á Alþingi sem upp er komið nú þegar báðir hv. ábyrgðarmenn utanríkismála eru viðstaddir þessa tilteknu umræðu. Ég lagði hér til áðan, í andsvari við hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, sem því miður hvorugur þeirra var til að hlusta á, að utanríkismálanefnd mundi í næstu viku nýta nefndadaga til að kalla til sín gesti vegna skýrslunnar, fá meðal annars á sinn fund fulltrúa Alþjóðamálastofnunar sem er að vinna skýrslu, fá fulltrúa aðila vinnumarkaðarins - því að það er fullkominn óþarfi að troða illsakir við fyrirtækin í landinu og verkalýðshreyfinguna um þetta mál - og leitast við að vinna málið vel, skila okkur hér síðan áliti að loknum nefndadögum sem gæti nýst okkur áfram í vinnu og eftir atvikum haldið málinu opnu þannig að einnig sé hægt að taka tillit til skýrslu Alþjóðamálastofnunar þegar hún kemur. Hvernig finnst hv. þm. Birgi Ármannssyni þetta vera? 

Ég svaraði því, hæstv. forseti, við fyrirspurn frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni hér á síðasta klukkutímanum að ég sæi fyrir mér að skýrslan kæmi til nefndar og fengi góða umfjöllun þar. Varðandi það hvernig síðan yrði farið með það, hvaða gestir yrðu kallaðir til og annað þess háttar, held ég að það sé alveg ástæðulaust að fara út í einhverjar spekúlasjónir um það. Ég hins vegar lít svo á, eins og ég sagði í svari við fyrirspurn hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, að skýrslan hljóti að vera mjög mikilvægt gagn í frekari umfjöllun utanríkismálanefndar um þær tillögur sem hér eru á dagskrá og munu vonandi komast að sem fyrst. Ég átta mig ekki á, og segi þetta við hv. þingmenn með þeim fyrirvara að ég hef ekki rætt þetta við utanríkismálanefnd, sem auðvitað tekur sameiginlega ákvörðun um hvernig staðið er að málsmeðferð, hvaða tilgangi það mundi þjóna að nefndarálitum yrði skilað um þetta þegar fyrir liggja þingmál sem augljóslega munu fá venjulega þinglega meðferð. Eins og hv. þingmenn vita þá er misjafnlega farið með skýrslur. Þessi skýrsla er upplýsingaskýrsla. Önnur þingmál sem hingað koma, eða þingmál í formi 

Virðulegur forseti. Þetta var eitt það skýrasta svar sem ég hef heyrt frá hv. þm. Birgi Ármannssyni um meðferð skýrslunnar fyrir hv. utanríkismálanefnd. Það stendur sem sagt ekki til, ef ég hef skilið rétt, að gera neitt annað en að senda skýrsluna til nefndarinnar og ef síðan væri tekið saman eitthvert álit um það sem þar kemur fram líti hv. þingmaður svo á að um einhvers konar ritdóm væri að ræða. Ég minnist þess ekki - ég er auðvitað ekki jafn hokinn af þingreynslu og hv. þm. Birgir Ármannsson - að það hafi verið kallað því nafni áður þegar menn senda skýrslu til umfjöllunar í nefndum að nefndir gefi einhvers konar ritdóm um það sem þar kemur fram. Ég hélt að niðurstaðan væri að menn legðu eitthvað til í framhaldinu. Ástæðan fyrir því að menn hefðu eytt 25 milljónum í að skrifa þessa skýrslu væri að 

Hæstv. forseti. Það stendur í 2. mgr. 56. gr. þingskapalaga, með leyfi forseta: „Vísa má skýrslu til nefndar. Sé það gert skal fresta umræðunni og henni eigi fram haldið fyrr en einni nóttu eftir útbýtingu nefndarálits.“ Svo segir að við framhald umræðunnar gildi að nýju ákvæði þingskapa um ræðutíma um skýrslur. Mig langar til þess að beina því til hæstv. forseta að hann skýri það út, af því að hér kom fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni, formanni utanríkismálanefndar, að ekki væri nein sérstök ástæða til þess að gera nefndarálit, hvort einhver vafi leiki á því að gera þurfi nefndarálit ef skýrslu er vísað til nefndar.

Forseti ætlar að vísa þessari túlkun til forseta Alþingis sem væntanlega mun gera grein fyrir henni seinna í kvöld. Forseti mun nú fresta þingfundi þar til klukkuna vantar tíu mínútur í átta.

Forseti vill segja að gefnu tilefni á þessum þingfundi að mikið hefur skort á að fundurinn hafi farið fram í samræmi við góðar þingvenjur. Þetta ber mjög að harma. Atvik í þingsalnum og orðfæri sem ekki á að heyrast hér hafa sett slæman svip á þingstarfið. Forseti vill biðja hv. þingmenn að sýna háttvísi i hvívetna og gæta þess að trufla ekki aðra þingmenn með óviðurkvæmilegum hætti, hvorki í orðum né athöfnum. Hv. 9. þm. Norðaust., Bjarkey Gunnarsdóttir, beindi því til forseta að tjá sig um hvernig fara skuli með skýrslur sem vísað er til nefndar og spurði hvort skylt væri að gefa út nefndarálit. Svo er ekki. Það er hins vegar á valdi nefndarinnar að ákveða það og þegar nefnd hefur hafið störf metur hún með hvaða hætti afgreiðsla mála fer fram.

Herra forseti. Ég get fullvissað hæstv. forseta um að ég mun í hvívetna reyna að gæta hæversku eins og auðvitað allir aðrir þingmenn eiga að gera. Menn hafa velt því fyrir sér hér hvað veldur þeim asa af hálfu ríkisstjórnarinnar sem fram kemur í því að hæstv. utanríkisráðherra gerir allt hvað sem hann getur til þess að þrýsta fram tillögu sinni sem hann segist bíða eftir að geta mælt fyrir. Mig rak í rogastans þegar ég hlustaði á hæstv. utanríkisráðherra í beinni útsendingu í ríkissjónvarpinu áðan þar sem ég gat ekki betur skilið en að hæstv. ráðherra væri að segja að það væri meðal annars vegna þrýstings af hálfu Evrópusambandsins að honum liggur svona á. Hæstv. ráðherra sagði að það hafi komið fram af hálfu Evrópusambandsins að þessi bið gæti ekki verið utan endis, það verði að gefa einhver merki. Þetta hefur hann ekki sagt utanríkismálanefnd og ég fer fram á að hæstv. utanríkisráðherra skýri hvaða samtöl hann hefur átt við 

Virðulegi forseti. Ég vil segja örstutt vegna þeirra uppákomu sem hæstv. forseti nefndi áðan að hefði orðið hér í dag að ég er auðvitað ekkert sátt við að hafa verið sýnd sú óvirðing sem mér var sýnd í ræðustóli áðan, að fá miða í hendur frá hæstv. fjármálaráðherra, sem hefur ekki tekið þátt í þessari umræðu, og vera síðan sagt meðan ég var í ræðustóli af nokkrum ráðherrum í hliðarsölum að róa mig. Það er ástæðan fyrir því að ég snöggreiddist og sagði hluti hér í þingsal - eftir að ég kom úr stólnum - sem ég hefði ekki átt að segja og bið ég þingheim afsökunar á því. Það breytir því ekki að svona eigum við ekki að koma fram við hvert annað, þ.e. að eina framlag ráðherra sem hafa ekki sýnt þessum sal eða þingheimi þá virðingu að koma hingað og taka þátt í umræðum sé að vera með skæting í formi sneplasendinga til ræðumanna. Það er kannski ein leið til þess að eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra sem ekki vill taka þátt hér, að fara að skrifast á við hann í ræðustól. Þetta var ef til vill einhver opnun á það, við skulum sjá til. Virðulegi forseti. Ég, fyrir mína parta, bið þingheim afsökunar á þeim orðum sem ég lét falla úr sæti mínu. Þar með er málinu lokið af minni hálfu, þótt ég sé ekki sátt við framkomu hæstv. fjármálaráðherra í minn garð hér fyrr í dag.

Herra forseti. Það væri nú bragur á því ef fleiri hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar bæðust afsökunar á framkomu sinni hér í dag, ekki síst hæstv. fjármálaráðherra. Ég kom hingað upp til að taka undir orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Mín viðbrögð voru þau sömu yfir fréttum. Við höfum staðið í þessum ræðustól undir liðnum um fundarstjórn forseta og undrast yfir þeim hraða sem er á þeirri þingsályktunartillögu sem hefur verið lögð fram og sett á dagskrá gegn vilja okkar. Það er mjög mikilvægt að ráðherra, sem ekki hefur haft fyrir því að eiga í samræðum við okkur í þingsal nema í blábyrjun umræðunnar, geri okkur nánari grein fyrir því hvað stendur að baki orðum hans. Hvaðan komu þessar upplýsingar? Út á hvað gengur málið?

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það með forseta að þingstörfin hefðu mátt ganga betur fyrir sig í dag. Nú hefur hv. þm. Katrín Júlíusdóttir beðist afsökunar á því sem hún sagði úr sæti sínu og ég vil biðja forseta um að kalla hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í salinn og freista þess að kanna, þegar hann er mættur, hvort hann geti komið og talað um þingstörfin. Ég er spennt að heyra hvað hann hefur að segja við okkur varðandi framkomu sína. Virðulegi forseti. Má það vera, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson bendir á, að allur þessi asi og þessi læti sem við höfum undrað okkur á með þingsályktunartillöguna um slit á viðræðunum sé vegna þrýstings frá Evrópusambandinu? Var það Evrópusambandið sem sendi skilaboð til hæstv. ráðherra og sagði honum að nú þyrftu þeir að 

Forseti mun láta gera hæstv. fjármálaráðherra viðvart.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hæstv. forseti segir að mjög þung orð hafa fallið í þessari umræðu, bæði í dag og í gær. Ég var mjög ánægður með að hæstv. utanríkisráðherra kom hingað upp í ræðustól í gær og bað hv. þm. Steingrím J. Sigfússon afsökunar á því að hafa viðhaft mjög óviðurkvæmileg ummæli í hans garð í frammíkalli. Ég sé síðan í fjölmiðlum í dag að hæstv. utanríkisráðherra segist standa við þau orð sín. Ég velti þess vegna fyrir mér á hverju hæstv. utanríkisráðherra var nákvæmlega að biðjast afsökunar hér í gær. Ég vil líka segja vegna uppákomunnar hér í dag, sem ég varð að vísu ekki vitni að, að mér finnst að það eigi að vera ákveðin þinghelgi, ef ég má nota það orð, í kringum þennan ræðustól svo að aðrir þingmenn komi ekki með pappíra eða standi við ræðustólinn á meðan menn flytja ræður. Það held ég að geti ekki gengið og menn verði að gæta sín í þeim efnum. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að biðja hv. þingmann um að benda mér á hvar í fjölmiðlum er sagt að ég hafi sagst standa við orð mín, ég man ekki eftir því, það er þá ágætt að rifja það upp. Út af þeirri spurningu sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson bar hér fram út af viðtali við mig í fréttum fyrr í kvöld þá var viðtalið sýnt 15. júní á RÚV, ríkisútvarpinu okkar, og vitnað í orð Stefans Füles á blaðamannafundi sem við áttum í Brussel þar sem hann sagði að það væri í þágu allra að málið yrði ekki látið bíða lengi. Síðan er á vefsíðu vefritsins EU Observer vitnað beint í orð stækkunarstjórans þar sem hann segir að það sé í þágu okkar allra að ákvörðun um þetta liggi fyrir sem fyrst. Evrópusambandið hefur svo sannarlega óskað eftir því að ákvörðun um það liggi fyrir sem allra fyrst hvort halda eigi áfram viðræðum eða ekki.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hæstv. forseta að við eigum auðvitað að hafa umræðuna eftir atvikum eins hófstillta og hægt er. En það er reiði hér í þingsalnum, það er reiði úti á Austurvelli, það er reiði í samfélaginu út af því að menn hafa verið að svíkja loforð og út af því að lögð er fram skýrsla í samræmi við stjórnarsáttmála og í miðri umræðunni kemur tillaga um að taka ekkert mark á henni. Nú bætist enn við að hæstv. ráðherra kemur hér og eiginlega - ég veit ekki hvernig á að taka þessari yfirlýsingu hans - heldur því fram að þrælsótti við Evrópusambandið valdi því, að það sé afsökunin fyrir því, að hér er kastað inn tillögu í miðri umræðu um skýrslu. Hvað lá svona mikið á? Skýringin kom í kvöldfréttunum. Ég hefði ekki látið mér detta í hug að hæstv. utanríkisráðherra mundi krjúpa á kné fyrir Evrópusambandinu og láta það stjórna þinginu hér með því að koma með tillögu þvert ofan í gefin loforð og þvert ofan í þá eðlilegu málsmeðferð sem hér átti að verða um 

Virðulegur forseti. Það er sannarlega víða hiti í samfélaginu og eðlilegt þegar svo er að það sjóði upp úr. Það er mikilvægt að við gætum þess hvert fyrir sig og sem hópur að hjálpast að við að gera þingstörfin sem sómasamlegust á allan hátt. En það er ekki hiti að ástæðulausu. Í fjölmiðlum í kvöld hefur verið dregið fram og rifjað upp að það er ekki bara hæstv. forsætisráðherra sem hefur snúið algjörlega við blaðinu frá því sem var í aðdraganda kosninga, það gera líka hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og hæstv. innanríkisráðherra sem töluðu mjög skýrt í aðdraganda kosninga. Þær lofuðu báðar þjóðaratkvæðagreiðslu, þær gerðu það. Hitinn sem er hér í þingsal kemur því ekki til af engu, hann kemur til af því að fólki er misboðið úti um allt samfélag. Það snýst ekki bara um skoðanaágreining heldur snýst um það að menn hafi orðið berir að ósannindum  
             Svo vil ég spyrja hæstv. forseta: Hvað sér hann fyrir sér að þessi þingfundur standi lengi?

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í upphafi þingfundar að hæstv. forseti útskýrði fyrir hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur það atriði sem hún hafði spurt um fyrr í dag, hvort það væri skylt að gera nefndarálit með skýrslum. Hann útskýrði það vel og það var gott. Ég spurði virðulegan forseta og bað hann um að leiðbeina mér hér fyrr í morgun um það hvernig ég gæti fengið upplýsingar sem ég hef beðið um frá innanríkisráðuneyti. Hann svaraði því ekki, ég tók mjög greinilega eftir því, hann svaraði því ekki. Mig langar til að biðja hæstv. forseta að gefa mér leiðbeiningar og ég trúi ekki að hann geri upp á milli okkar þingmanna. Það þarf ekki að gerast í kvöld, en á morgun. Mig langar að fara þess á leit við hæstv. forseta.

Forseti tekur málaleitan hv. þingmanns vel og mun reyna eftir fremsta megni að komast til botns í þessu máli.

Virðulegur forseti. Hæstv. utanríkisráðherra spurði hér í ræðustól um hvaða frétt ég væri að vísa í. Hún er á visir.is, þar er umfjöllun undir fyrirsögninni „Stendur við orð sín um að Steingrímur hafi sagt ósatt“. Um það var ég að spyrja, um hvað þessi afsökunarbeiðni hæstv. utanríkisráðherra í gærkvöldi snerist. Það voru einhverjir sem gagnrýndu hana og sögðu að þetta hefði verið svona á mörkum þess að vera svokölluð „efsökun“, ekki afsökun, heldur efsökun, þ.e. ef ég hef misboðið einhverjum þá biðst ég afsökunar á því. Menn voru tilbúnir til að taka viljann fyrir verkið í gær og ég hrósaði hæstv. utanríkisráðherra fyrir það að hafa komið hingað strax. Auðvitað getur það hent okkur öll að snöggreiðast og segja eitthvað sem við sjáum eftir. Þá eru menn auðvitað menn að meiri ef þeir leiðrétta það. 

Herra forseti. Ég óskaði eftir því að hæstv. utanríkisráðherra mundi skýra orð sem féllu af vörum hans í kvöldfréttum ríkissjónvarpsins. Þau mátti skilja með þeim hætti að það væri Evrópusambandið sem væri m.a. að ýta á að niðurstaða kæmi fram af hálfu ríkisstjórnarinnar, hugsanlega á þá lund sem hér liggur fyrir í tillöguformi. Hæstv. ráðherra vísaði þá til tveggja viðtala, við stækkunarstjórann 15. júní og í EU Observer. Hins síðara þekki ég ekki til en hið fyrra nauðaþekki ég og er alveg ljóst af samhengi máls í því viðtali að þar er stækkunarstjórinn að vísa til hvenær þjóðaratkvæðagreiðslan yrði haldin. En vera kann að þetta hafi verið misskilningur af hálfu hæstv. utanríkisráðherra og þá læt ég það gott heita. Ella hefði ég talið, ef hæstv. ráðherra byggi yfir einhverjum upplýsingum sem ekki hafa komið fram gagnvart utanríkismálanefnd, að bráðnauðsynlegt væri að halda þegar í stað fund í þeirri góðu nefnd um málið. En málið tel ég upplýst.

Virðulegi forseti. Ég er svolítið hugsi yfir svari hæstv. utanríkisráðherra við fyrirspurn hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Eru samskipti okkar í jafn stóru máli við Evrópusambandið ekki formlegri en svo að hæstv. ráðherra tekur skyndiákvörðun? Ég hef sagt að það sé eins og verið sé að rífa í neyðarhemil til að koma á dagskrá tillögu um að slíta viðræðum við Evrópusambandið um aðild. Byggir hann það á einhverjum blaðagreinum og fréttaskrifum sem hann var að vitna í hér áðan? Er það ástæðan fyrir flýtinum? Er það ástæðan fyrir því að við þurfum ekki að ræða þessa skýrslu? Eru samskipti hæstv. ráðherra við kollega sína í Evrópu og ákvarðanir sem hann tekur þannig að hann byggir það á fréttaviðtölum við einstaklinga úti í heimi? Ég er dálítið undrandi og hugsi yfir því ef hæstv. ríkisstjórn er að taka svona stórar ákvarðanir byggðar á fréttaviðtölum en ekki samtölum við kollega sína.

Herra forseti. Þann 16. júlí 2009 samþykkti meiri hluti Alþingis þingsályktunartillögu sem kvað á um það að sótt skyldi um aðild að Evrópusambandinu, ákveðið að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Hæstv. utanríkisráðherra á þeim tíma framfylgdi því eðlilega lögum samkvæmt. Nú kemur fram í máli núverandi hæstv. utanríkisráðherra í sjónvarpsfréttum að hann telji asa á málinu vegna afstöðu Evrópusambandsins. Svo vill til að ríkið Sviss hefur lengi verið með lifandi umsókn inni hjá Evrópusambandinu án þess að verið sé að aðhafast sérstaklega í því máli. Í ljósi þess að fyrir liggur þingsályktun sem í gildi er, taldi þá ekki ráðherra, hafi hæstv. ráðherra skilið þetta svo að asi væri á málinu, eðlilegt að verja hagsmuni Íslands gagnvart Evrópusambandinu og þessari umsókn, ef hann taldi 

Hæstv. forseti. Það er mikið lærdómsferli að koma á þennan vinnustað og ég hef reynt að læra eins vel og ég mögulega get. Ég er hugsi yfir þessum lið í þinghaldinu og velti fyrir mér hvernig við notum hann. Ég fagna öllum þeim góðu ræðum sem hafa verið haldnar hérna og eru, eins og margoft hefur verið sagt, innihaldsríkar og yfirgripsmiklar. Ég vona að við getum haldið áfram með þær og við hlustað hvert á annað. En ég vil bara lýsa því yfir að ég ætla að taka áskorun forseta og leggja mig fram um að koma hér fram af prúðmennsku í hvívetna.

Forseti. Þetta hefur ekki verið neitt sérstaklega góður dagur fyrir okkur þingmenn, í hvaða flokki sem við erum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við pössum okkur aðeins á því að athuga að við getum komið tilfinningum okkar á framfæri á mjög margbreytilegan hátt. Það er eðlilegt að fólki sé misboðið, það hefur mjög margt gerst hér sem er þess eðlis. Mér finnst mjög vont - ég var ekki viðstödd þegar hæstv. utanríkisráðherra kom með afsökunarbeiðni sína - að ráðherrann dragi hana í raun og veru til baka í kvöld miðað við þær fréttir sem ég hef séð. En ég ítreka það að ég var ekki á staðnum í gærkvöldi og ég sá ekki þessi viðtöl, ég hef aðeins kíkt á netmiðlana. Mig langar að ítreka spurninguna sem hér hefur verið lögð fram af öðrum þingmönnum um það hverju hæstv. ráðherra baðst velvirðingar á. Síðan held ég að það sé mjög brýnt að utanríkismálanefnd komi saman hið fyrsta til þess að fara yfir forsendur þessara viðræðuslita, sem sagt aðildarslita við Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti upplýsti fyrr í kvöld að sú skýrsla sem hér hefur verið til umræðu eigi að fara til utanríkismálanefndar en ekki liggi ljóst fyrir hvort það eigi að gefa nefndarálit, það sé í höndum nefndarinnar. Nú hefur verið kallað eftir því að utanríkismálanefnd hittist til þess að fara yfir hvort einhverjar upplýsingar hafi komið fram um að það sé pressa frá ESB um að taka af skarið og ljúka þessum viðræðum. Ef svo er held ég að það væri eðlilegt að menn reyndu að fá svar við því líka hvort ekki sé samstaða í nefndinni um að skila nefndaráliti. Ef ég skil þetta rétt er það þannig að skýrsla sem fer til nefndar kemur aftur til umræðu, óháð því hvort nefndaráliti fylgi, nema hæstv. forseti slíti umræðunni við lok hennar. Og það er örugglega í valdi hæstv. forseta að svara því hvort hann hyggist slíta umræðunni þegar henni lýkur í kvöld eða á morgun eða hvort hann reikni með því að 

Eðli máls samkvæmt, þar sem gert er ráð fyrir því að skýrslan fari til nefndar, verður umræðunni einfaldlega frestað eins og hefur verið gert og hv. þingmenn þekkja dæmi um, til að mynda í vetur. Síðan er það á valdi nefndarinnar að taka ákvörðun um framhaldið en auðvitað geta einstakir hv. nefndarmenn eða minni hluti skilað nefndaráliti, eins og við þekkjum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir að biðjast afsökunar á óheppilegum ummælum sínum sem hún viðhafði úr sæti sínu eftir að hún hafði verið gróflega, að mér fannst, áreitt hér í ræðustól. Þá kem ég að því hvernig fólk biðst afsökunar. Ég var ekki hérna í gær, ég var í fjölskylduboði sem ég gat ekki komist undan eða vildi ekki komast undan, ég ætla nú að orða það þannig að ég vildi það ekki. En ég horfði á afsökunarbeiðni hæstv. utanríkisráðherra og hann sagði: Ef ég hef misboðið einhverjum. Er það svoleiðis? Ekki kenndi mamma mín mér að biðjast svona afsökunar, það get ég sagt hæstv. forseta. Það er ekki að biðjast afsökunar að segja: Ef ég hef gert eitthvað þá sé ég eftir því. Fólk á að biðjast almennilega afsökunar.

Virðulegi forseti. Ég fór afsíðis og hlustaði á þetta viðtal sem fyrirsögn Vísis virðist byggja á og sem fyrirsögn Ríkisútvarpsins virðist líka byggja á. Ég verð að segja það að mér finnst miður að þessir tveir fjölmiðlar, sem við hefðum haldið að væru ábyggilegir og trúverðugir, skuli slá upp slíkum fyrirsögnum þegar ekkert kemur fram í viðtalinu, sem var tekið við mig hér niðri, annað en að ég standi enn við orð mín og ég bað hv. þingmann afsökunar. Ég hvet þingmenn og þá sem eru ef til vill að fylgjast með þessari þingrás að fara inn á vef Ríkisútvarpsins og hlusta á Spegilinn, hlustið á hann. Þar stendur að sjálfsögðu enn það sem ég sagði í gær. Ég átti ekkert að segja þetta við hv. þingmann þegar hann var í ræðustól.

Virðulegi forseti. Ég skildi hæstv. utanríkisráðherra svo að það hefði verið viðtal og blaðagrein sem hefðu ýtt á eftir þessari þingsályktunartillögu og þess vegna væri hún sett með slíkum hraði í gegnum þingið. Ég vil biðja hæstv. utanríkisráðherra að leiðrétta mig ef þetta er ekki réttur skilningur, en jafnframt biðja hann að finna tíma til að svara þeirri spurningu sem ég ber nú fram. Utanríkismálanefnd Evrópusambandsins samþykkti texta um aðildarumsókn Íslands í nóvember sl. þar sem öllum dyrum var haldið opnum. Þó var ein setning sem var eitthvað á þá leið að auðvitað væri þetta ekki endalaust, það yrðu náttúrlega einhvern tíma að koma lok, en öllum dyrum var haldið opnum með þessari samþykkt utanríkismálanefndar. Hefur Evrópuþingið tekið þessa ályktun fyrir og breytt henni með einhverjum hætti?

Herra forseti. Það er kannski ekki þörf á því en ég ætlaði eiginlega að fá orðið til að biðja þingmenn um að við sameinuðumst nú um að hlífa þinginu við frekari umræðum um framgöngu hæstv. utanríkisráðherra, Gunnars Braga Sveinssonar, og þær grafalvarlegu ávirðingar sem hann bar á mig hér í gærkvöldi. Nú hefur einstaklingurinn Gunnar Bragi Sveinsson að einhverju leyti endurtekið þær ávirðingar í viðtali við fjölmiðla. Þar var sem betur fer um hljóðupptöku að ræða sem hægt er að hlusta á og greina frá orði til orðs og ég mun gera það og skoða réttarstöðu mína í framhaldinu. Ég hélt að um sæmilega heiðvirða afsökunarbeiðni væri að ræða hér í gær og ég tók hana gilda og átti þar af leiðandi ekki von á því að framhald yrði á þessu máli. Nú hefur það að einhverju leyti orðið. Það finnst mér segja mest um afsökunarbeiðandann, en málið er þess eðlis og svo alvarlegt og snýr að svo alvarlegum ásökunum, um að ráðherra segi þingi ósatt, ég tala nú ekki um ef það væri  Ég sem sagt held að við ættum að færa þessi samskipti okkar Steingríms J. Sigfússonar og Gunnars Braga Sveinssonar út fyrir veggi Alþingis og sjá til með þau.

Virðulegur forseti. Ég ætla nú kannski ekki að lengja almennt umræðuna um fundarstjórn forseta, sem er þó nokkuð góð fram til þessa. Það hefur gerst í þessu húsi að ráðherra sagði þinginu ósatt. Ég spurði fráfarandi viðskiptaráðherra í ríkisstjórn á tímabilinu 2009–2013 hér ákveðinna spurninga. Hann svaraði þá rangt og sagði ósatt, það kom í ljós síðar meir á því sama ári. Þetta var ekki - svo að það sé tekið fram - Steingrímur J. Sigfússon, en það hefur gerst að ráðherra segi ósatt og sá ráðherra sagði ekki af sér en hins vegar hætti hann í ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Það gleður mig að við getum farið að tala um Evrópusambandið aftur. Ég verð að viðurkenna að ég er engan veginn viss um það sjálfur hvort ég vilji ganga í Evrópusambandið eða ekki, hef kannski aðeins öðruvísi áhyggjur af því en margir aðrir. Áhyggjurnar eru oft um þessi klassísku mál, sjálfstæði landsins og eitthvað þannig. Ég hef aðeins meiri áhyggjur af því að Evrópusambandið þróist út í það að verða hernaðarbandalag og svo er ég ekki einu sinni viss um hvort það sé endilega gott eða slæmt ef ég á að segja alveg eins og er. Það þarf tíminn að leiða í ljós og til þess þarf miklu meiri upplýsingar. Talandi um upplýsingar þá er ég mikið fyrir að taka upplýstar ákvarðanir. Mér finnst mjög óþægilegt að taka ákvarðanir þar sem ég veit að ég hef ekki fullnægjandi upplýsingar. Við lestur þessarar skýrslu get ég ekki að því gert að finnast ég vera í þeirri stöðu sem er talað um hvað varðar bíómyndir - og ég vona að virðulegur forseti fyrirgefi það, en ég þekki ekki íslensku þýðinguna á hugtakinu „cliffhanger“. Mér líður svolítið eins og þessi skýrsla sé eitthvert „cliffhanger“, að því leyti að mér finnst vanta meira í hana, mig vantar næsta þátt. Ég vil sjá hvað gerist næst en ég sé það ekki. Ég sé ekki hvað gerist næst þegar kemur að landbúnaði né þegar kemur að sjávarútveginum. Á bls. 137, í liðum 7 og 8, ef ég man rétt, koma fram breytingar eða ný viðhorf sem eru uppi hjá Evrópusambandinu gagnvart sjávarútvegsmálum og hófst sú endurskoðun árið 2009, 13. júlí ef ég man rétt. Hún rímar svolítið, að því er virðist, við hagsmuni Íslands eða þá hagsmuni sem maður hefði haldið að helst væri verið að verja, en það er að halda fiskveiðistjórnarkerfi sem vinnur með því að viðhalda fiskstofnunum en ekki gegn því, eins og svo oft hefur verið tilfellið úti um hina víðu veröld. Jú, því að það er þannig að sjávarútvegurinn skilar hagnaði á Íslandi, það þarf ekki að niðurgreiða sjávarútveginn á Íslandi. Það þykir væntanlega góð lexía, það er væntanlega eitthvað sem Evrópusambandið vill athuga hvers vegna sé. Kannski er það ástæðan fyrir því að farið er að skoða nýjar leiðir þar. Mig langar rosalega að sjá hvert þær leiðir liggja og ég tel í sannleika sagt að það verði best gert með því að halda áfram að tala við Evrópusambandið um þann kafla, í það minnsta að byrja á því, það er kannski betra að byrja á því yfir höfuð að tala við Evrópusambandið um það, vegna þess að eins og hér hefur oft verið nefnt breytist Evrópusambandið rétt eins og Ísland. Nóg um það í bili, ég vík kannski að því aftur á eftir. Það sem mér finnst aftur dæmigert er það að þingsályktunartillagan er borin fram löngu áður en umræðu um skýrsluna er lokið. Það segir sitt. Mér finnst það ekki mjög fagmannlegt. Þá vil ég taka fyrir þessi svokölluðu ómöguleikarök, en það eru þau rök að ríkisstjórnin geti ekki skilað almennilegri niðurstöðu ef báðir ríkisstjórnarflokkarnir eru á móti þessu. Hér var ríkisstjórn þar sem annar flokkurinn vildi ganga inn og hinn ekki, og vissulega er það satt að samræðurnar hafi gengið hægar og kannski verið varfærnislegri en lagt var upp með. En það er ekkert ómögulegt, það er ekki ómögulegt að gera eitthvað sem maður vill ekki endilega gera. Ég hefði haldið að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hefðu lent í því í lífinu að þurfa að takast á við verkefni sem þeim var illa við að þurfa að takast á við eða ljúka - stundum hefur maður yfirmenn, stundum hefur maður skjólstæðinga, eins og hv. lögfræðingar kannast væntanlega við, sem þarf að vernda. Maður þarf að vinna að hagsmunum einhvers sem maður er ekkert endilega sammála. Það er bara eðlilegur hluti af því að vinna vinnuna sína þegar maður hefur skjólstæðing. Ég veit að lögfræðingar kannast við þetta og ég ætlast til þess að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar taki svona til sín og taki alvarlega. Við erum hér að vinna fyrir þjóðina og engan annan. Það eru engir aðrir yfirmenn en þjóðin. Þegar þjóðin biður okkur um að vinna að verkefni þá finnst mér það satt best að segja opið og óskammfeilið ábyrgðarleysi að segja fyrir fram: Nei, ég vil ekkert vinna að því verkefni, kæra þjóð - að því gefnu að þjóðin vilji halda áfram, sem aftur er ekkert víst. Vel á minnst, hæstv. ríkisstjórn virðist gera ráð fyrir því að þjóðin mundi vilja halda viðræðum áfram ef haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um málið. Hún treystir sér greinilega ekki til að sannfæra þjóðina um að það sé óþarfi eða peningasóun eða hreinlega slæm hugmynd. Ég hefði haldið að það væri auðvelt að sannfæra þjóðina um það, þ.e. eftir að þjóðin hefði fengið betra tækifæri til að ræða þessa skýrslu og komast að niðurstöðu með það í huga að álit almennings gæti hugsanlega - já, bara hugsanlega - skipt einhverju máli og hægt væri að tjá það á fleiri vegu en þann að merkja við einn bókstaf á fjögurra ára fresti, sem mér finnst ekki nóg. Fyrir utan það eru þessi ómöguleikarök í skásta falli réttlæting fyrir hléi, ekki fyrir því að slíta viðræðunum. Ef við slítum viðræðunum þurfum við að byrja upp á nýtt. Það er skemmdarverk þegar allt kemur til alls og það er óþarfi, fyrir utan hversu ólýðræðislegt það er, með hliðsjón af þeim mótmælum sem eiga sér stað með undirskriftum og síendurteknum niðurstöðum í skoðanakönnunum, ekki einni eða tveimur, allar sem ég hef séð, hver ein og einasta sem ég hef séð. Einnig hefur verið talað um aðlögunarviðræður og samningaviðræður eins og það sé endanlega tvennt ólíkt, annað gott og hitt slæmt. Þegar við erum að tala um að gera samninga þá er maður alltaf að laga sig að einhverju, það felst í eðli þess að gera samning um hvaða hlut sem er. Ef ég geri samning er ég að laga mig að hagsmunum þess sem ég er að kaupa af eða selja og öfugt. Það heitir viðskipti og viðskipti eru góð, er það ekki? Ég held að viðskipti séu góð, ég held að viðskipti séu mjög góð. Svo er annað sem ég hef áhyggjur af, og ég er hissa á því að aðrir hv. þingmenn hafi ekki jafn miklar áhyggjur af því og ég, en það er framtíð Íslands innan EES ef við slítum einfaldlega viðræðunum. Ef við gerum hlé á þeim er það eitthvað sem við þurfum að ræða og ég vænti þess að við ræðum það, ég hlakka svolítið til að ræða það, ábyggilega margt að ræða í þeim efnum. En ef við slítum viðræðunum óttast ég, kannski af fáfræði, vonandi geta aðrir hv. þingmenn þá frætt mig um það, að EES verði þeim mun meira vandamál að eiga við. Vegna þess að EES fer ekki neitt, eða hvað? Ég vænti þess að EES sé ekki að fara neitt Með hliðsjón af því að við þurfum að innleiða reglugerðir Evrópska efnahagssvæðisins eða Evrópusambandsins í gegnum EES þá gengur alltaf lengra og lengra á þetta sjálfstæði okkar, svo mundu andstæðingar Evrópusambandsins fullyrða og hafa fullyrt ítrekað. Það er önnur umræða sem við þurfum að fara í. Það var mjög stór og erfið umræða á sínum tíma, meira að segja ég man eftir því, ég er ekki það ungur. Það var gríðarlega stór umræða og mikil og erfið, og ég vænti þess að sú umræða verði jafn erfið. Og þá þurfum við aftur að spyrja: Ætlum við að halda okkur í góðum viðskiptum við Evrópu eða ætlum við ekki að gera það? Og hver er fórnarkostnaðurinn? Sama spurningin, nema hvað það varðar að við höfum eitthvað að segja innan Evrópusambandsins ef við verðum hluti af því. Við höfum mjög lítið að segja innan Evrópska efnahagssvæðisins, það er þannig. Við getum jú haft okkar fyrirvara o.s.frv., en þegar kemur reglugerð þá er komin reglugerð. Eins og menn vita þá kemur að því að breyta þarf stjórnarskrá, sérstaklega til að við getum uppfyllt reglugerðir og skilyrði fyrir því að vera í EES. Þá þurfum við væntanlega að taka þessa sömu umræðu. Þessi geðveikislegi ótti við að tapa sjálfstæðinu við að ganga í Evrópusambandið, ég sé ekki að sá ótti ætti að vera minni ef við slítum viðræðunum núna. Þvert á móti reyndar ef eitthvað er, þá er alveg víst að við höfum ekkert að segja um reglugerðir o.s.frv., eða mjög lítið í það minnsta. Þetta er auðvitað allt sem varðar Evrópusambandið sjálft og Evrópska efnahagssvæðið sjálft. En það er annað sem hefur verið hér til umræðu sem mér finnst mikilvægara og stærra en Evrópusambandið og það er hugmyndin um lýðræðið, þetta fyrirbæri sem við Íslendingar eigum að vera svo stoltir af. Við eigum að eiga elsta þjóðþing í heimi, vera ofboðslega dugleg í lýðræði o.s.frv. Ég verð að segja fyrir mig að sem borgari hef ég ekki tekið eftir því að við séum neitt sérstaklega lýðræðisleg, fyrirgefið, ég hef bara ekki séð það. Ég hef séð einn bókstaf á fjögurra ára fresti og það telst til tíðinda ef fleiri en fjórir kostir eru í boði, fjórir bókstafir, einn af fjórum bókstöfum á fjögurra ára fresti. Það er bara ekki nóg, sérstaklega ekki á 21. öldinni, þegar almenningur er mun betur í stakk búinn til að bæði fræðast, afla sér upplýsinga um efnið, hvaða efni svo sem það er, og líka betur í stakk búinn til að tjá sig við aðra um efnið. Úr því verður hið stórmerkilega og undursamlega fyrirbæri sem heitir umræður. Ég er ekki að tala um umræður á hinu háa Alþingi, ég er að tala um umræður í samfélaginu. Það hefur aldrei verið auðveldara að brjóta mál til mergjar en nú, það hefur aldrei verið auðveldara að safna sér upplýsingum og það hefur aldrei verið betur við hæfi að treysta þjóðinni fyrir ákvörðunum um eigin hag en nú, aldrei nokkurn tíma í sögu mannkyns. Vonandi verður það betra, við sjáum til með það. Mér leiðist að viðhorf yfirvalda gagnvart lýðræði, og ekki bara þessarar hæstv. ríkisstjórnar, er oft þannig að þjóðinni komi þetta eiginlega ekki svo mikið við. Ríkisstjórnin nennir þessu ekkert hvort sem er. Hvaða máli skiptir það þó að þjóðin hafi annað álit? Þetta er viðhorf sem mér finnst ofboðslega sorglegt og ofboðslega rangt, og ég meina ekki bara siðferðislega rangt heldur rökfræðilega rangt. Það skapar ekki skyn - þetta er mín lélega þýðing á því að „meika sens“, virðulegi forseti, með leyfi - að ætla þjóðinni að vera einhver vitleysingur þegar kemur að eigin hagsmunum. Fyrir utan það þá er lýðræðið - hér er punktur fyrir hv. hægri menn - spurning um sjáfsákvörðunarrétt á sama hátt og einstaklingsfrelsið en bara á öðrum skala. Eins og geimvísindin eru jú eðlisfræði á öðrum skala, þá er lýðræðið bara einstaklingsfrelsi á öðrum skala, þ.e. þegar við erum í hópum, í þorpum, borgum, þjóðum, þjóðarsamkundum. Það er það sem lýðræðið snýst um, það snýst um réttinn til þess að taka eigin ákvarðanir. Hér er spurning sem varðar alla þjóðina, hvort sem okkur líkar betur eða verr, og það er skylda okkar, ef við metum sjálfsákvörðunarréttinn einhvers, að spyrja þjóðina hvað henni finnist. Ef við höfum ekki einu sinni rænu á því að spyrja með ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu þá fullyrði ég að lýðræðisaðferðirnar sem við höfum í dag séu úreltar. Þá þurfum við að styrkja lýðræðið á Íslandi með beinum þjóðaratkvæðagreiðslum um málefnin sjálf en ekki bara með því að merkja við einn bókstaf á fjögurra ára fresti. Ég hef upp á síðkastið oft minnt mig á orðalagið „samráð skapar sátt“, það skapar sátt ef maður hefur samráð, jafnvel þó að fólk sé ekki endilega sammála eftir á. En þegar samráð er viðhaft þá skapar það sátt. Hér hafa verið mótmæli, ég veit ekki hve mörg þúsund manns hafa mætt á þessi mótmæli þrjá daga í röð, sem er fréttnæmt á Íslandi svo að ekki verði meira sagt. Og það eina sem þjóðin vill er samráð, ekki er einu sinni eining um það að ganga í ESB, ekki einu sinni það. Það er ekki það sem fólkið vill endilega. Það vill bara að það sé spurt, það vill að tekið sé mark á því sem þjóðin sjálf vill, vegna þess að þjóðin er hætt að trúa því að hv. þingmenn viti allt best. Hvers vegna hefur hún misst trú á því? Vegna þess að við vitum ekkert allt best. Icesave hefði átt að sýna hæstv. ríkisstjórn fram á það. Ég hefði haldið að hæstv. ráðherrar þessarar ríkisstjórnar hefðu aðeins meiri trú á lýðræðinu eftir það sem á undan er gengið, sérstaklega eftir að hafa barist svo hetjulega fyrir þjóðaratkvæðagreiðslunni, þ.e. áður en hv. þingmenn urðu að hæstv. ráðherrum. Hér er um að ræða ákvörðun sem hefur mjög afdrifaríkar afleiðingar og varðar alla þjóðina. Sú ákvörðun er bæði spurning um gildi og pragmatík, hún er spurning um staðreyndir og álit og allt þar á milli. Ef þetta mál á ekki heima í þjóðaratkvæðagreiðslu þá veit ég ekki hvað í ósköpunum ætti heima þar. Þegar allt kemur til alls er þetta spurning um hvort við ætlum að fara með lýðræðið áfram eða hvort við ætlum að standa í stað. Ég segi fyrir mig, þegar kemur að lýðræðinu, hversu langt sem fólk vill ganga í því: Frekar of snemma en of seint, frekar of oft en of sjaldan, frekar of mikið en of lítið.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Hann leiðréttir mig ef það er ekki rétt en mér finnst eins og það skipti hv. þingmann meira máli, í umræðunni um það sem við erum að fjalla um, sem er skýrslan sem liggur fyrir en af henni leiðir síðan hin gerræðislega tillaga hæstv. utanríkisráðherra, að ekki eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og spyrja fólkið, heldur en í rauninni athöfnin sjálf að ganga hugsanlega einhvern tíma í Evrópusambandið eða að gera það ekki, hvort heldur er. Það segir í stjórnarsáttmálanum, ég held að það sé örugglega í stjórnarsáttmálanum sem hefur verið vitnað í nokkrum sinnum í þessari umræðu, eða einhvers staðar er það sagt að gera eigi skýrslu sem eigi að kynna fyrir þjóðinni. Síðan verði tekin afstaða um næstu skref í þessu mikla máli sem ég tel mikið hagsmunamál fyrir okkur en aðrir telja kannski ekki mikið hagsmunamál fyrir okkur. Mig langaði að spyrja hv. þingmann: Hvernig telur hann að eigi að stuðla að kynningu á skýrslunni meðal þjóðarinnar? Og er það ekki alveg út úr öllu korti að 

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Eitt sem ég hef alltaf rekist á í gegnum tíðina þegar ég ræði stjórnmál við vini og vandamenn er að fólk treystir ekki stjórnmálamönnum, það nennir ekki að pæla í pólitík. Það er vegna þess að það upplifir málið þannig, með réttu, að það hafi svo gott sem engin áhrif. Fólki finnst það vegna þess að það er satt. Ég held að besta leiðin til að kynna þessa skýrslu og málefnið í heild sinni sé að boða til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að það eitt og sér mundi leiða af sér gríðarlega aukningu í umræðu um málið. Þegar fólk upplifir það að ákvörðunin skipti máli, þá fyrst fer það að hafa fyrir því að kynna sér málið nógu vel til þess að taka rétta ákvörðun. Í alvöru talað, til hvers ætti fólk að vera að kynna sér þessa skýrslu - hún er samt ekki það löng, 100 og eitthvað blaðsíður, minna en 200 blaðsíður, maður er ekki svo lengi að lesa hana - hvers vegna ætti það að lesa skýrsluna ef það veit fyrir fram að það hafi engin áhrif, skipti engu máli hvað standi í henni? Þá les hana náttúrlega enginn og þá eru fréttamenn ekki ólmir í að komast að því hvað hverjum og einum finnst. Þá er umræðan svo miklu, miklu takmarkaðri. Þetta segi ég af reynslu. Ég man mjög vel þegar forseti lýðveldisins neitaði að skrifa undir fjölmiðlalögin svokölluðu. Ég hef alltaf verið svona pínulítil stjórnmálarotta og kaffihúsarotta og oft verið að rífast við menn um allan fjandann á kaffihúsum, það eru yfirleitt rifrildi. En þá urðu skyndilega til rökræður og mönnum hætti að vera sama. Þeir voru ekkert endilega að reyna að sigra í einhverju rifrildi eða rökræðum, þeir voru að reyna að komast að réttri niðurstöðu, reyna að skilja málið. Þetta gerðist eingöngu við það að þessi staða kom upp, þegar það leit þannig út að fólk fengi að ráða þessu sjálft. Ég fullyrði: Besta kynningin á þessari skýrslu og málefninu í heild sinni er einfaldlega sú að kalla til þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Svona er þetta oft, bestu og einföldustu og mest „brilljant“ aðgerðirnar liggja í hlutarins eðli. Maður þarf ekki að hafa hugsað það lengi hvernig í ósköpunum eigi að kynna þetta vegna þess, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, að fólk kynnir sér þetta sjálft. Hjólið fer í gang ef það er efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þannig skildi ég hann. Þetta mun ég nota framvegis í mínum málflutningi, virðulegi forseti. Nú hefur verið talað um aðlögun og samninga og hvort þetta séu samningar eða aðlögunarsamningar eða aðildarsamningar, og þá langar mig til að spyrja hv. þingmann um EES. Hvað er EES? Getur hann verið sammála mér um að EES-samningurinn er náttúrlega ekki neitt nema ein eilífðaraðlögun sem við höfum ekkert um að segja? Við verðum bara að aðlaga okkur og aðlaga okkur og aðlaga okkur meir.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki betur en að það sé rétt, það er auðvitað aðlögun. Ég tel viðskipti almennt eða hreinlega alltaf vera eitthvert form aðlögunar. Ég er ekkert viss um að það sé eitthvað slæmt, ég veit ekki hvers vegna aðlögun varð eitthvað slæmt. Ég aðlaga mig samfélaginu, ég ætlast til þess að samfélagið aðlagist breyttum tímum. Aðlögun er bara hluti af því að breytast. Ég sé það ekki sem einfaldlega vondan hlut. Það er verra þegar maður hefur enga stjórn yfir aðlöguninni, það er valdbeiting. Það er mun verra. Og jú, ég tek undir það að EES sé vissulega aðlögunarferli, ég lít reyndar á það sem staðreynd. Ég hef líka áhyggjur af því hvað sé næsta skrefið í þeim málum ef við slítum viðræðum við Evrópusambandið. Þá veit enginn hvað gerist vegna þess að fyrr eða síðar þurfum við að breyta stjórnarskrá. Síðar þurfum við að breyta henni meira. Það þarf alltaf að ganga lengra og lengra og einhvern tíma þurfum við að taka upp nákvæmlega þessa umræðu um það hvernig við ætlum að haga okkar málum sjálf. Það verður sama umræðan, væntanlega á sömu forsendum, og ég veit ekki hvernig það að slíta viðræðum við 

Hæstv. forseti. Af því að við erum að tala um skýrslu Hagfræðistofnunar vil ég gjarnan spyrja hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson hvort hann sé sammála mér í því að meginniðurstaða skýrslunnar sé sú að ekki sé um að ræða varanlegar undanþágur eða varanlegar sérlausnir, a.m.k. sé það afar ólíklegt. Ef hann er sammála mér um að þetta sé niðurstaðan væri þá ekki skynsamlegra að kjósa um hvort þjóðin vilji inn í ESB eða ekki, í staðinn fyrir að spyrja um hvort halda eigi áfram einhvers konar aðildarviðræðum? Ég hef svo sem heyrt það á hv. þingmanni að hann telur mikið lýðræði felast í því að þjóðin kjósi um hvort þessi ríkisstjórn, sem ekki vill fara inn, haldi áfram viðræðum um inngöngu. Menn hafa borið það saman við störf lögmanns sem er að verja sakaða menn sem hann vill kannski ekki verja, en sá samanburður er auðvitað ótækur. Ég stóð ekki í því í mínum fyrri störfum að semja við sakborninga um eitt eða neitt. Ef við náðum ekki saman þá slitum við strax samstarfi okkar, þannig var það. Ég samdi ekki við þá um að komast inn í undirheimana. Þetta snerist allt um að koma þeim undan réttvísinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna vegna þess að hún er afskaplega góð, vegna þess að þegar hv. þingmaður sem háttvirtur lögmaður hefur ákveðið að taka að sér eitthvert mál þá ver hann viðkomandi burt séð frá eigin sjónarmiðum, vegna þess að það er jú það sem lögmaður gerir. Við höfum skjólstæðinga, það er búið að semja við þjóðina og samningurinn hljóðaði upp á að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál samkvæmt loforðum Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar, það var samningurinn. Og núna höfum við skjólstæðingana sem eru þjóðin og við eigum að vinna fyrir þessa skjólstæðinga sama hvort við erum sammála þeim eða ekki. Við eigum að vinna fyrir skjólstæðinga okkar sem við höfum tekið ákvörðun um að vinna fyrir, því að við buðum okkur öll fram hérna, þ.e. enginn neyddi okkur til þess að standa hér. Að hinni spurningu hv. þingmanns, hvort ekki sé betra að kjósa um aðildina sjálfa en að kjósa um hvort halda eigi að áfram viðræðum við Evrópusambandið eða ekki. Hv. þingmaður spurði hvort ég teldi ekki að meginniðurstaða skýrslunnar væri sú að það væri afar ólíklegt að við fengjum varanlegar sérlausnir á ýmsum hagsmunum Íslands. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan er meginniðurstaða mín af því að lesa þessa skýrslu sú að við þurfum meiri upplýsingar til þess að taka upplýsta ákvörðun. Og jú, ég er sammála því að best hefði verið ef við hefðum kosið um hvort hefja ætti aðildarviðræður, ég þyki róttækur í mér, ég veit, en ég trúi því samt eins og mörgu öðru róttæku og tel að það sé lykilforsenda að kjósa um það sem kemur út úr samningaviðræðum eða aðlögunarviðræðum eða hvað sem menn vilja kalla það. En núna þegar verið er að hóta því að slíta viðræðunum finnst mér sjálfsagt að kosið sé um það, sérstaklega með hliðsjón af því að búið er að lofa því, margsinnis.

Hæstv. forseti. Ég get alveg skilið það sjónarmið að menn vilji ekki slíta endanlega einhverjum viðræðum. En ég vil vita það hvort hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson lítur svo á að þessar aðildarviðræður, eða hvað sem menn vilja kalla það, séu þá samningar um eitthvað annað en aðlögun að regluverki ESB. Snúast ekki þessar viðræður um það að aðlaga sig að regluverki ESB? Eða trúir þingmaðurinn að um eitthvað annað sé að ræða?

Virðulegi forseti. Ef þetta snerist ekki um að laga lagaumhverfið á Íslandi að lagaumhverfi Evrópu mundi hugtakið Evrópusambandið ekki þýða neitt. Auðvitað er það svo, alveg eins og EES, alveg eins og viðskiptasamningur, alveg eins og samningar almennt. Ef við ætlum að ákveða að gera eitthvað í sameiningu þá verðum við að aðlaga okkur hvert að öðru, það er jú punkturinn. Þess vegna skil ég ekki alveg hvers vegna þetta á að vera svona ægilega neikvætt hugtak. Menn mega kalla þetta aðlögunarviðræður ef þeir vilja, en þetta eru líka samningaviðræður. Þetta er ekki tvennt ólíkt, þetta er bara hluti af sama fyrirbærinu og er algjörlega sjálfsagt. Við aðlögum okkur að ýmsum vestrænum háttum. Hvað er það ægilega hræðilegt? Það fer eftir því hvort hættirnir eru góðir eða slæmir og hér þurfum við að meta hvort viðskiptahættir Íslands gagnvart Evrópusambandinu eru góðir eða slæmir. Til þess þarf títtnefnda umræðu í þjóðfélaginu og til þess að sú umræða eigi sér stað tel ég að hér þurfi að vera loforð um þjóðaratkvæðagreiðslu eins og ég kom að áðan.

Virðulegi forseti Ég vil þakka hv. þingmanni nálgun hans í þessu máli hvað varðar aðkomu þjóðarinnar. Mig langar að spyrja og kannski líka velta aðeins vöngum yfir því að nú erum við vonandi að stíga inn í framtíð þar sem við eigum í auknum mæli samstarf við þjóðina við ákvarðanatöku, þ.e. fulltrúasamkundan, þannig að við köllum eftir viðhorfum þjóðarinnar til ólíkra mála. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að það þróist á næstu árum og hvernig getum við gert það að venju? Það er ekki nóg að mínu mati að við séum með ákvæði í stjórnarskrá um að 10% þjóðarinnar geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu, heldur er spurning hvort löggjafarsamkundan setji sér viðmið um það hvenær og í hvaða málum hún, hvað eigum við að segja, setji mál á sjálfstýringu og beri þau undir þjóðina. Þetta þarf að verða meira og eðlilegra samtal og samstarf löggjafarsamkundunnar við þjóðina hvað varðar öll stærri mál. Ég hef sagt um þetta mál að mér finnst það allt of stórt fyrir Alþingi, það hefur sýnt sig í gegnum tíðina. Hins vegar finnst mér það af akkúrat réttri stærðargráðu til að spyrja þjóðina og fyrir hana til að úrskurða í því. Mér þætti vænt um að fá að heyra viðhorf hv. þingmanns til þessa, hvernig við hér getum sett okkur einhvers konar viðmið sem við setjum í lög um þetta einstaka atriði. Ég heyrði á samtali hv. þingmanns við hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur að hann teldi að umræðan færi sjálf af stað, en við hljótum að þurfa að skila af okkur einhverjum lágmarksupplýsingum, a.m.k. ef þetta fer að verða viðtekin venja. Ég vil því líka spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái fyrir sér að sú upplýsingaveita fari fram.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar. Þróun lýðræðis er eitthvað sem við þurfum sífellt að vera að ræða. Spakur maður, Winston Churchill, sagði eitt sinn að lýðræðið væri versta stjórnarformið sem hefði verið fundið upp fyrir utan öll hin sem hefðu verið reynd. Punkturinn í þeim orðum er vitaskuld að lýðræðið sé gagnlegt til þess að komast að einhverri niðurstöðu. Ég lít aðeins öðruvísi á þetta, ég tel það reyndar vera rétt en ekki vera aðalatriðið. Aðalatriðið í mínum huga er sjálfsákvörðunarrétturinn, að ég stjórni mínu persónulega lífi, að fjölskylda mín stjórni fjölskyldulíf sínu, að borgin mín eða bærinn stjórni borgar- eða bæjarlífi sínu og að landið stjórni landslífi sínu o.s.frv. Þetta er ekkert það einfalt, þetta er grunnviðmið og það sem ég legg til að við höfum að leiðarljósi þegar við reynum að svara spurningum um það hver eigi að taka ákvörðunina. Það á líka við þegar kemur að umræðu til dæmis um einstaklingsréttindi, við mundum til að mynda ekki hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um að þagga niður í einhverjum múslimaklerki eða presti eða trúleysingja. Við mundum ekki gera það vegna þess að það er brot á ákveðnum skilgreindum grundvallarmannréttindum, nefnilega tjáningarfrelsi. Það er þar sem réttindi geta stangast á og það er alveg heljarinnar umræða. Hvað varðar þróun lýðræðis á næstu árum eða áratugum vona ég að það verði þannig að litið verði á sjálfsákvörðunarréttinn á öllum skala sem sjálfsagðari hlut, að það verði almennt sjálfsagðara að hafa þjóðaratkvæðagreiðslur, hvort sem það er þriðjungur þings eða 10% þjóðar sem ákveður það. Það er eitthvað sem við skulum endilega ræða, ég er meira en reiðubúinn til þess, ég hlakka til og vona að það komi upp á þessu tímabili. Þegar kemur að Evrópusambandinu finnst mér persónulega 33.433 undirskriftir nokkuð sannfærandi. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég tek undir með honum að ég held að það væri umræðunnar virði fyrir þingheim að taka alvöruumræðu um þróun lýðræðisins og hvernig við getum í auknum mæli spurt þjóðina og fengið ráðgefandi leiðsögn þaðan. Það er einfaldlega þannig að þegar við erum til dæmis í kosningabaráttu, flokkarnir, framboðin eða hvað við köllum það, þá er ýmislegt sagt. Sumt er efnt, annað ekki. Síðan er það stundum þannig eða yfirleitt er það þannig að fleiri en einn flokkur fara saman í ríkisstjórn og þá gerist það að menn þurfa að semja um einhverja þætti. Því er spurning hvort menn geti þá ekki í auknum mæli nýtt sér þjóðaratkvæðagreiðslur. Svo geta líka auðvitað alltaf komið upp mál sem ekki voru rædd í kosningabaráttu, engin loforð liggi fyrir um eða afstaða til einhvers máls hjá þeim stjórnmálaflokkum. Og þá er fullkomlega eðlilegt að mínu mati að við horfum í auknum mæli til þjóðaratkvæðagreiðslna og spyrjum þjóðina hvað henni finnist. Síðan væri það okkar að útfæra hlutina tæknilega, þ.e. ef eitthvað þarf að lögfesta, og framkvæmdarvaldsins 

Virðulegi forseti. Mér þykir afskaplega vænt um þessa umræðu, mér finnst hún mætti vera oftar og lengri. Hv. þingmaður kom þarna einmitt að öðrum þætti lýðræðisins sem varðar kannski ekki bara þjóðaratkvæðagreiðslur, eins mikilvægar og þær nú eru, heldur líka hvernig kerfið sjálft er uppbyggt. Við höfum alls konar hugmyndir um hvernig vestrænt lýðræði eigi að virka með framkvæmdarvaldið, löggjafarvaldið, dómsvaldið og svo segja sumir fjölmiðla, fjórða valdið svokallaða. Og sumir vilja meina að Wikileaks sé fimmta valdið, ég læt það í friði. Við þurfum að velta slíkum spurningum upp og velta fyrir okkur. Eins og gerðist í síðustu kosningum, burt séð frá því hvaða ríkisstjórn við erum með hér og nú, þá voru það 51,1% atkvæðanna sem skiluðu sér í ríkisstjórn, sem er með allt valdið eða svo gott sem. Þar er að finna lýðræðishalla, jafnvel innan kerfis sem er þó ekki heimskulega hannað, alls ekki, þetta er ekki heimskulega hannað kerfi, það þarf bara að endurskoða það reglulega og spyrja spurninganna: Er það að ná gefnu lýðræðismarkmiði?  
            

Virðulegur forseti. Þegar skýrsla hæstv. utanríkisráðherra um Evrópusambandið var sett á dagskrá í síðustu viku sá ég fyrir mér að ég mundi ekki hafa tök á því að lesa hana fyrr en um helgina og fagnaði því þess vegna þegar það leit út fyrir að umræðan um hana mundi dragast fram yfir helgi. Ég hefði þá tóm til þess að fara vandlega yfir skýrsluna og taka þátt í þeim umræðum sem ég hef verið þátttakandi í, ásamt öðrum sem hafa lagt stund á stjórnmál, í næstum því 20 ár eða um það bil frá árinu 1995 þegar ég fór fyrst að eiga í rökræðum um kosti og galla Evrópusambandsaðildar. Málið var nefnilega statt þannig fyrir viku að við vorum að fara að ræða um kosti og galla og hvort við ættum að gerast aðilar að Evrópusambandinu. Skýrslan átti að vera greining á því og dýpka þá umræðu, og það gerir hún að mörgu leyti. Það gerðist svo á föstudaginn þegar klukkuna vantaði tíu mínútur í sjö að það bárust í símtæki alþingismanna skilaboð um að dreift hefði verið þingsályktunartillögu frá hæstv. utanríkisráðherra um að slíta viðræðunum við Evrópusambandið. Ef maður greinir þá atburðarás hlýtur maður að átta sig á því að sá sem tekur slíka ákvörðun í miðri umræðu um skýrslu þar sem farið er yfir kosti og galla Evrópusambandsaðildar er að taka ákvörðun um að eðlisbreyta umræðunni. Hann er í raun og veru að breyta stefnunni þannig að umræðan um það hvort Ísland eigi að gerast aðili að Evrópusambandinu breytist í að verða um hvernig eigi að taka þá ákvörðun og hverjir eiga að taka þá ákvörðun. Og það er auðvitað það sem umræðan hefur snúist um síðustu daga og valdið því að hér hafa spunnist miklar umræður á þinginu, mjög harðar deilur, þung orð hafa fallið, þúsundir manna hafa mótmælt hér dag eftir dag, 33 þúsund Íslendingar hafa skorað á ríkisstjórnina að gera þetta ekki. Ég held því fram að þau viðbrögð hafi verið fyrirsjáanleg. Kannski hefur hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. ríkisstjórn ekki áttað sig á því að viðbrögðin yrðu jafn þung og raun ber vitni en ég held að mönnum hafi mátt vera ljóst að þetta mundi eðlisbreyta umræðunni, og þá velti ég fyrir mér: Hvers vegna vildu menn það? Vildu menn ekki halda umræðunni á grunni skýrslunnar sem kostað hefur verið til miklum fjármunum til að vinna, vildu menn eðlisbreyta umræðunni þannig að menn hættu að ræða skýrsluna og færu frekar að ræða ákvörðunartökuna? Það finnst mér blasa við og hvernig getur staðið á því? Getur verið að það sé rétt sem fram kom í svari hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur við andsvari, að hugsanlega hafi skýrslan ekki staðist væntingar þeirra sem pöntuðu hana vegna þess að í henni er ekki að finna neitt endanlegt svar um það sem réttlætir þá niðurstöðu sem nú blasir við, þ.e. þá niðurstöðu sem blasir við í þingsályktunartillögu hæstv. ráðherra? Hún er enginn endanlegur dómur um að menn skuli hætta samningaviðræðunum, hún er ágætisfóður í umræðuna en á báða vegu. Þeir sem eru fylgjandi Evrópusambandsaðild geta fundið þar sitthvað sem styrkir þá í trúnni, þeir sem eru andvígir geta jafnframt fundið þar rök. Þess vegna er það miður að þessi umræða skyldi ekki klárast áður en við vorum komin í þá stöðu að vera að ræða þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra. Mig langar aðeins til þess að fara yfir, ekki bara þau viðbrögð sem verið hafa hér í þinginu og á Austurvelli, vegna þess að okkur þingmönnum eru þau fullkunnug, heldur viðbrögð í samfélaginu. Ákvörðunin sætir gagnrýni frá aðilum vinnumarkaðarins sem eru að láta vinna sína eigin skýrslu og ummæli hæstv. utanríkisráðherra um þá skýrslu, sem er væntanleg, voru mjög óheppileg og auðvitað ekki mikil virðing í þeim fólgin fyrir ólíkum skoðunum. Þá hafa Samtök iðnaðarins gagnrýnt þessa ákvörðun harðlega. Mig langar að vitna, með leyfi forseta, í formann Samtaka iðnaðarins sem segir: „Þetta er afdrifarík ákvörðun fyrir fólk og fyrirtæki. Með þessari ákvörðun þá fer ríkisstjórnin gegn mörgum fyrirtækjum innan Samtaka iðnaðarins sem vilja að kannað sé til hlítar hvort að samkeppnishæfni þeirra sé betur borgið innan eða utan ESB.“ Þetta eru ummæli úr atvinnulífinu um ríkisstjórn sem lítur á sig sem sérstakan vin atvinnulífsins og viðskiptalífsins. Mig langar til þess að vitna enn frekar í talsmenn atvinnulífsins. Jón Sigurðsson, forstjóri hins alþjóðlega stoðtækjafyrirtækis Össurar, er afar ósáttur. Með leyfi forseta: „Ég held að langflestir séu mjög svekktir og ég er ákaflega sjokkeraður,“ segir Jón Sigurðsson. „Þetta er mjög slæmar fréttir fyrir okkur og reyndar alla þá sem eru í alþjóðaviðskiptum og reka fyrirtæki á Íslandi.“ Þetta eru stór orð. Þetta eru ekki orð sem nokkur stjórnmálamaður ætti að taka öðruvísi en sem mjög þungum og stórum og leggja vel við hlustir. Mig langar líka til þess að vitna í landsliðsfyrirliðann okkar Ólaf Stefánsson sem mætti hér á Austurvöll, ræddi við fjölmiðla og sagði, með leyfi forseta: „Ég er ekki að segja að ég sé fyrir ESB, ég hef ekkert ákveðið um það. Þetta snýst ekki um það,“ sagði Ólafur. „Þetta snýst bara um að standa við sín orð, vera ekki með svona svik í kosningaloforðum, „feika“ allt og halda að menn komist upp með það.“ Fjölmiðlar hafa jafnframt rætt við tvo talsmenn annarra stórfyrirtækja, hjá Marel og CCP. Talsmaður Marels segir evruna eina raunhæfa valkostinn, að eins og sakir standi sé enginn annar raunhæfur valkostur á borðinu en evran í stað krónunnar og það sé enginn að segja að það eigi að ganga þar inn skilyrðislaust en ekki sé rétt að loka á valkosti eins og staðan er í dag. Talsmaður CCP segir, með leyfi forseta: „Við erum kannski svo ágætlega í stakk búnir að við þurfum ekkert nauðsynlega að vera hér frekar en einhvers staðar annars staðar, þó að við náttúrulega viljum vera það og erum búnir að vera hér í fimm ár undir gjaldeyrishöftum, á allskonar undanþágum og bixi sem því fylgir, sem er náttúrulega ekki eðlilegt umhverfi.“ Þetta eru auðvitað mjög alvarlegar athugasemdir sem ríkisstjórnin fær frá þessum fyrirtækjum sem veita hundruðum manna atvinnu, skapa gríðarlegar tekjur og eru með margvíslegum tilfæringum þátttakendur í íslensku hagkerfi. Ég skora á ríkisstjórnina og þá sem tilheyra stjórnarmeirihlutanum að leggja við hlustir þegar svo alvarlegar athugasemdir eru lagðar fram í umræðunni. Það er nefnilega þannig að sú ákvörðun að slíta viðræðunum áður en allir kostir eru fullkannaðir, áður en samningur liggur á borðinu, er einhver sú versta ákvörðun sem hægt er að taka í þessu máli og hún hefur á engan hátt verið rökstudd. Það er satt best að segja ótrúlega undarlegur og holur hljómur sem birtist í þeim ummælum hæstv. fjármálaráðherra um ómöguleikann við að framfylgja niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem er honum þvert um geð. Það hefur auðvitað verið farið yfir það margoft hér í þessum ræðustól, og nú síðast í fréttum í dag þar sem vitnað var í og sýnt úr viðtölum við fleiri forustumenn í Sjálfstæðisflokknum, að það er ekkert sem hefur breyst frá því að þeir lofuðu því að fara með málið fyrir þjóðina áður en haldið yrði áfram með aðildarviðræðurnar sem réttlætir þessi sinnaskipti. Það er nefnilega þannig að það stenst ekki sem hæstv. fjármálaráðherra segir þegar hann heldur því fram að hann geti ekki fyllilega efnt það loforð. Það er svo að kosningaloforð núverandi stjórnarflokka var að bera áframhald viðræðna undir þjóðina, kosningaloforðið snerist um að bera áframhald viðræðna undir þjóðina. Ákvörðun stjórnarinnar í þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra sker sig algjörlega frá því. Hún felst í því að slíta viðræðum án alls samráðs við þjóðina. Þess vegna er það fullkomlega rangt hjá hæstv. fjármálaráðherra, það er 100% rangt hjá formanni Sjálfstæðisflokksins, að honum takist ekki fyllilega að efna loforð sitt við kjósendur sína. Honum tekst það á engan hátt. Í fullyrðingunni felst að að hluta efni hann það, en hann efnir það á engan hátt. Þetta er slík gjaldfelling á allri stjórnmálastéttinni, þetta eru svo alvarleg tíðindi fyrir stjórnmálin á Íslandi, að menn skuli leyfa sér að tala á þennan hátt fyrir kosningar og bjóða fólki upp á rökstuðning sem stenst ekki, sem er fullkomlega rangur. Það eru engin rök í málinu. Það getur ekki staðist að menn hafi sagt fyrir kosningar að þeir ætluðu að bera áframhald viðræðna undir þjóðina en gera síðan allt annað og halda því fram að ómöguleiki sé til staðar. Það var nefnilega enginn ómöguleiki til staðar þegar haldnar voru tvær þjóðaratkvæðagreiðslur á síðasta kjörtímabili, m.a. að kröfu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Þær voru framkvæmdar, bornar fram af stjórnarflokkum sem hefðu með nákvæmlega sama hætti getað borið fyrir sig ómöguleika vegna þess að þeir hefðu getað fengið niðurstöðu sem væri þeim þvert um geð, og fengu reyndar slíka niðurstöðu og fengu fólk til þess að vinna við þá niðurstöðu og fengu enn þá betri niðurstöðu. Þeir sem hafa þennan skilning á lýðræðinu og þeir sem hafa þennan skilning á því að vera í þjónustu almennings, að vera í opinberri þjónustu, þeir eiga ekki að bjóða sig fram til þess að vera í forustustörfum í lýðræðisríki. Það væri þá miklu frekar að bjóða sig fram til þess að gerast næsti prinsinn af Liechtenstein þar sem prinsinn hefur á móti þinginu, sem er nú örlítið smærra en þetta þing en samt ekki mikið, neitunarvald, algjört neitunarvald. Prinsinn getur það í Liechtenstein. En hér eru ákvarðanir teknar með meirihlutavægi. Ákvörðun er tekin með því að meiri hluti þjóðarinnar ákveður hver næstu skref eru. Hér er á ferðinni ákvörðun sem hefur reynst gríðarlega erfið fyrir íslensk stjórnmál og besta mögulega leiðin til þess að leysa þetta álitamál er að vísa því í dóm þjóðarinnar með eins miklar upplýsingar á borðinu og mögulegt er. Og sá er munurinn á því ferli sem hófst með samningaviðræðum við Evrópusambandið og þeirri ákvörðun sem felst í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra að endanlegur dómur á fyrri leiðinni, endanleg niðurstaða, hefði ávallt verið borin undir þjóðina. Þannig er það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fór ákaflega vel yfir það hvernig og hversu stór hópur það er og hvernig hann er samsettur sem mótmælt hefur því að hæstv. ríkisstjórn dragi umsóknina til baka án þess að bera þá ákvörðun undir þjóðina. ASÍ hefur sent frá sér yfirlýsingu og 60% fyrirtækja sem eru í Samtökum atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins og fólkið sem hefur verið hér á Austurvelli svo þúsundum skiptir undanfarna daga hafa mótmælt þessari tillögu. Mér finnst því að draga megi þá ályktun að það sé ekki hagur almennings og fyrirtækja í landinu að draga umsóknina til baka. Hvaða hagsmuni telur hv. þingmaður að hæstv. ríkisstjórn sé að verja með þessari ákvörðun sinni?

Forseta láðist að geta þess að að sjálfsögðu er ræðutími styttur í eina mínútu í hverri umferð af þeim sökum að fjórir hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að með inngöngu í Evrópusambandið séum við að mörgu leyti að rjúfa efnahagslega einangrun landsins. Ég er þeirrar skoðunar að upptaka evru muni hafa í för með sér aukinn stöðugleika sem muni leiða til lægri vaxta sem muni örva hér atvinnulífið, auka samkeppni, auka framleiðni, fjölga störfum, fjölga fjölbreyttari störfum. Ég er þeirrar skoðunar að aukið viðskiptafrelsi, niðurfelling tolla muni hafa í för með sér jákvæðar afleiðingar yfir íslenskt atvinnulíf. Auðvitað eru öfl í landinu sem ekki vilja breyta neinu, sem vilja hafa hlutina eins og þeir eru, eins og þeir hafa verið og ég er sannfærður um að þessi ákvörðun þjónar bara þeim hagsmunum. 

Virðulegur forseti. Ég sagði frá því í ræðu minni fyrr í umræðunni að ég hlustaði á utanríkisráðherra Eistlands þegar hann kom hingað til lands og sagði frá því af hverju Eistar vildu fara í Evrópusambandið. Þar talaði hann sérstaklega um þá hagsmuni lítillar þjóðar að styrkja sjálfstæði sitt með því að gera bandalag við aðrar þjóðir og nefndi Evrópusambandið í efnahagslegu tilliti og NATO síðan af öryggisástæðum, en hann taldi mikilvægt að styrkja sjálfstæði þjóðarinnar með þessum hætti. Umræðan hér á landi hefur hins vegar gengið út á það að ef við göngum í Evrópusambandið séu Íslendingar að tapa sjálfstæði sínu. Ég vil biðja hv. þingmann aðeins að fara yfir þann meiningarmun og segja hvað honum finnst um hann.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er punktur númer tvö hjá mér. Á eftir gjaldmiðlinum þá segi ég hiklaust að sá lýðræðishalli sem felst í því að vera þátttakandi í Evrópska efnahagssvæðinu og horfa upp á allar þær tilskipanir og reglugerðir og gjörðir sem á borð eru bornar fyrir okkur hér í þinginu er ekki boðlegur. Það er ekki boðlegt í fullvalda ríki að menn skuli taka upp svo veigamikla löggjöf - látum það eiga sig að margt af henni hefur verið mjög gagnlegt t.d. fyrir íslenska neytendur og fyrir íslenskt launafólk, en að Íslendingar hafi ekki beina aðkomu að gerð þessara reglna og þessum lagaramma er óboðlegt nokkurri fullvalda og sjálfstæðri þjóð. Þær málamyndaaðgerðir sem boðaðar eru í tillögu hæstv. utanríkisráðherra um margvíslegan, með leyfi forseta, lobbíisma í Brussel, duga ekki. Það er niðurstaða Noregs sem eytt hefur töluverðum fjármunum 

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir góða ræðu. Hann kom aðeins inn á skýrsluna og að hún væri samkvæmt ákveðinni forskrift. Ég nefndi það einnig í ræðu minni á mánudaginn það sem hæstv. ráðherra hafði talað um, að ekki væri ástæða til að taka mark á annarri skýrslu, sem við vitum að er væntanleg, vegna þess að hún væri jú pöntuð samkvæmt ákveðinni forskrift. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann tekur undir þá skoðun mína að ef sett eru fram tiltekin efnisatriði sem eiga að vera í samræmi við stjórnarsáttmálann, hvort það geti talist óvilhöll framsetning eða ekki samkvæmt forskrift.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er nefnilega dálítið merkilegt þegar maður skoðar skýrsluna og hlustar líka á málflutning hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans í málinu að þeir hafa talið það sér sérstaklega til tekna og litið á það sem sérstakt fóður í rökstuðningi sínum og málflutningi að efnahagsástandið sé mismunandi innan Evrópusambandsins, að það sé ekki jafn gott alls staðar. Mér finnst það einmitt vera vísbending um það að þar er auðvitað um að ræða samstarf sjálfstæðra þjóða sem þurfa eftir sem áður að sýna aga í hagstjórn sinni og beita sjálfa sig sjálfsaga til að missa ekki fjármál sín úr böndunum. Þetta er eitthvað sem menn hafa túlkað á ólíkan hátt en ég dreg ekki í sjálfu sér þessa niðurstöðu neitt í efa. Ég held að vinnubrögðin á bak við skýrsluna hafi verið býsna góð.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það og er ekki að halda því fram að skýrslan sé ekki vel unnin. Hins vegar vekur það hjá manni spurningar að ekki sé vilji til þess að bíða eftir annarri skýrslu sem sýnir fleiri hliðar á málinu og búið er einhvern veginn að ákveða það að við þurfum ekki að ræða hana neitt nánar, því að ég hef velt því upp að kannski þyrftum við að ræða um það sem ekki var spurt í þessari skýrslu og ekki kom fram. Ég velti líka fyrir mér hvað það er í rauninni sem veldur því að ríkisstjórnin þorir ekki að láta þessi mál í hendur þjóðarinnar, hvað er raunverulega þar á bak við ef hún telur sig vera svo sannfærða um að kjósendur sínir, þ.e. kjósendur Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, séu svo sannfærðir um að ekki eigi að ganga í Evrópusambandið, að þeir þori þá ekki að takast á við það að bera það undir þjóðina. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi velt því eitthvað fyrir sér hver hin raunverulega ástæða er fyrir því 

Virðulegur forseti. Þyngstu ummælin sem ég hef látið falla í þessari umræðu og sé svolítið eftir, get upplýst það hér, er að kalla hv. þingmenn og hæstv. ráðherra pólitíska hryggleysingja. Það var kannski fullharkalega orðað af mér en mér var heitt í hamsi og það getur ýmislegt fokið þegar þannig er. Með því átti ég við að mér virtist sem það væri ekki hugrekki til þess að bera þetta mál undir þjóðina og að menn væru einfaldlega á hlaupum undan því að mögulega gæti niðurstaðan orðið þeim þvert um geð. Það finnst mér vera mikið áhyggjuefni, mér finnst það mjög miður. Ég held að eina ástæðan fyrir því að menn grípi til þessarar mjög svo afdrifaríku ákvörðunar sé sú að menn óttast að samningurinn verði samþykktur. Það blasi einhvern veginn við að niðurstaðan verði það góð að hann hljóti að verða samþykktur, þjóðin muni gera það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann vitnaði í samtal sem ég átti við hv. þm. Björt Ólafsdóttur þar sem hún kom með mjög áhugaverða kenningu um það hvers vegna menn væru að flýta sér svona með þetta mál hingað inn og hvað væri hugsanlega í skýrslunni sem gæti rökstutt það. Mér fannst líka áhugavert það sem kom fram í máli hæstv. ráðherra í viðtali við fjölmiðla fyrr í kvöld þegar hann vísaði til blaðaviðtala við ráðamenn úti í Brussel og að í þeim hefði verið eitthvað að finna sem olli því að hann sá sig knúinn til að koma fram með þessa tillögu. Ég vil þá velta því upp við hv. þingmann hvort hann hafi jafn miklar áhyggjur af því og ég að ákvarðanataka íslenskra ráðamanna og ríkisstjórnarinnar byggi á einhverju sem menn segja í viðtölum úti í heimi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Ég velti því sama fyrir mér, hvort það væri mögulega brunaútsala í gangi um helgina hjá Evrópusambandinu þar sem fram færi einhvers konar sjálfkrafa innlimun eyríkja og menn mundu skyndilega vera orðnir hluti af Evrópusambandinu, vegna þess að asinn er slíkur. Það hefur að vísu á engan hátt verið útskýrt í þessari umræðu hvað það er í sjálfu sér sem hastar, hvers vegna mönnum liggur svo á að koma þessari þingsályktunartillögu í gegn. Það væri fróðlegt að vita það. Það sem manni dettur einna helst í hug er að menn mundu ekki vilja hafa langvarandi viðbrögð, langvarandi opinbera umræðu um þessa ákvörðun enda skortir átakanlega rök fyrir henni. Ég ímynda mér það án þess að ég geti beinlínis sett mig inn í hugarheim þeirra sem bera ábyrgð á þessum málatilbúnaði öllum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ástæðan fyrir því að maður veltir þessu fyrir sér er sú að við höfum staðið hér og kallað eftir svörum frá hæstv. ráðherra og líka frá þingmönnum stjórnarliðsins, hvers vegna þeir dembi þessari tillögu hingað inn áður en blekið á skýrslunni er þornað, sem átti að vera grundvöllur allrar ákvarðanatöku um framhaldið. Það er einmitt eins og menn séu að rífa í einhvern neyðarhemil eins og hv. þingmaður nefnir, kallar það brunaútsölu í Brussel. Eina svarið sem við höfum fengið hingað til var í kvöldfréttunum í kvöld, að einhver innan Evrópusambandsins hefði sagt eitthvað í viðtali einhvers staðar. Ég verð að segja alveg eins og er og mig langar að spyrja hv. þingmann að því líka hvort hann hafi eitthvað hugleitt og viti hvers vegna stjórnarflokkarnir ganga lengra í tillöguflutningi sínum um að slíta viðræðum en gert er í stjórnarsáttmálanum þar sem talað er um að gera hlé vegna þess að á þessu er töluvert mikill munur og hvort hv. þingmaður hafi getað greint það einhvern tímann í máli hæstvirtra ráðherra hvers vegna þeir gera það og í svo miklum flýti líka.

Virðulegur forseti. Í þessari umræðu höfum við verið að fá alla vikuna fleiri og fleiri dæmi um yfirlýsingar ráðamanna ríkisstjórnarinnar í aðdraganda síðustu kosninga og eftir síðustu kosningar, sem eru svo átakanlega misvísandi miðað við þá stöðu sem uppi er í dag að mér finnst það grafalvarlegt. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin eigi eftir að bíta úr nálinni með þetta mál allt saman og glíma við pólitíska eftirskjálfta í nokkuð langan tíma. Ef menn ætla að afgreiða mál með jafn afdrifaríkum hætti verða þeir auðvitað að geta undirbyggt það með rökum sem fólk hefur einhvern skilning á. Rökin „ómöguleiki“ og það sem menn hafa haldið fram er óskiljanlegt. Þau rök 

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. Róberts Marshalls að hann hafði mikla ást á lýðræðinu og lýðræðið í þessu máli fælist í því að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla sem skyldaði mig til að halda áfram viðræðum og aðlögun inn í samband sem ég vildi ekki fara í. Út af þessari lýðræðisást vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún sé nýtilkomin hjá honum eða hvort hún hafi verið til staðar líka þegar ákveðið var að sækja um aðild í Evrópusambandið og þegar ákveðið var á síðasta kjörtímabili að ríkissjóður tæki skuldir annarra á sig upp á næstum því 1 þús. milljarða án þess að um það væri þjóðaratkvæðagreiðsla.

Virðulegur forseti. Nei, ég er ekki nýbúinn að þróa með mér lýðræðisást. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að þetta sé besta leiðin til þess að komast að niðurstöðu. Sá er munurinn á tilurð þeirra samningaviðræðna sem ráðist var í og þeirri þingsályktunartillögu sem nú liggur fyrir og mér sýnist að hv. þingmaður ætli að styðja er að hún gerði alltaf ráð fyrir að endapunkturinn yrði hjá þjóðinni. Það gerir tillagan frá hæstv. ríkisstjórn ekki. Ég get virt það að hv. þm. Brynjar Níelsson sé búinn að komast að niðurstöðu fyrir sitt leyti og fyrir sinn hatt, en það að hann ætli að taka þann rétt af þjóðinni, punktur og basta, er ekkert annað en forræðishyggja. Ég hefði eiginlega síst af öllu trúað því upp á hv. þingmann að það yrði erindi hans hingað inn á Alþingi Íslendinga að vera talsmaður og boðberi slíkra vinnubragða.

Hæstv. forseti. Ég er ekki talsmaður slíkra vinnubragða og hef aldrei gefið mig út fyrir það. Og svo er gert ráð fyrir því í tillögunni að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort haldið verði áfram. Ég sé engan meginmun á þessari tillögu og að fara í umsóknarferli og aðlögunarferli án þess að spyrja kóng eða prest. Ég veit því ekki hvað er mikil innstæða í þessari lýðræðisást og efast um að hún sé meiri en okkar hinna.

Virðulegur forseti. Ég held því fram að hv. þingmaður og hv. stjórnarþingmenn hafi ekki lýðræðislegt umboð til þess að ráðast í þá afdrifaríku aðgerð sem þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra felur í sér. Ef stjórnarflokkarnir vildu hafa slíkt umboð hefðu þeir átt að bjóða fram með það á stefnuskránni hjá sér og þeir hefðu þá átt að segja við þjóðina: Við ætlum að slíta viðræðunum við Evrópusambandið. Þeir hefðu ekki átt að segja: Við ætlum að bera það undir þjóðaratkvæði hvort halda eigi þeim áfram. Það var alger afbökun á þeirri fyrirætlan sem nú blasir við. Ég held því fram að menn þurfi að sækja umboð til þess að gera þetta. Besta leiðin fyrir hæstv. ríkisstjórn til að gera það og eina leiðin sem hún hefur til að bjarga andlitinu í þessum efnum er að bera málið undir þjóðaratkvæði núna.

Hæstv. forseti. Við höfum hlustað hér á ágæta umræðu um þessa skýrslu. Í framhaldi af þeim andsvörum sem voru við ræðuna á undan vil ég segja að mér finnst viðbrögðin, þ.e. þegar skýrslan kom fram og menn tóku sig til og fluttu í skyndi tillögu um að slíta aðildarviðræðunum, vera eins og ótti væri við að hér hæfist málefnaleg umræða sem mundi kalla á það sem hefur raunar komið fram, að þjóðin fengi tækifæri til að segja álit sitt áður en menn slitu þessu ferli. Það voru gefin fyrirheit, það voru gefin loforð, þau eru í stjórnarsáttmálanum, þau voru í kosningum og það er ótrúlegt í rauninni að stilla málinu þannig upp að nú stjórni ríkisstjórnarflokkar sem ekki eru hlynntir aðildarviðræðum og þá sé ekki hægt að spyrja þjóðina og vinna í samræmi við það sem þjóðin vill. Ég fagna því sem kom fram hjá hæstv. forseta fyrr í kvöld, að þessari umræðu muni ekki ljúka í kvöld, jafnvel þó að mælendaskráin tæmist og jafnvel þó að hún tæmist á morgun, vegna þess að málið fer í nefnd og þó að meiri hlutinn skili ekki nefndaráliti geti minni hlutinn gert það. Málið mun koma aftur til umræðu, því umræðunni mun verða frestað. Þetta finnst mér gríðarlega mikilvægt sem þýðir að sú góða umræða sem hefur verið í gangi hér í kvöld muni skila sér áfram í framhaldi málsins þegar búið er að kalla til gesti og fara ítarlega yfir það sem hefur komið fram, bæði í skýrslunni og í umræðunni. Það sem mig langar að gera að umtalsefni, vegna þess að menn eru að tala um að ríkisstjórnin geti ekki haldið áfram með málið af því að hún sé á móti því, þá langar mig að vekja athygli á því hvernig þetta ferli hefur verið sett upp. Mér finnst alltaf gæta misskilnings í því að hér hafi verið einhverjir þingmenn, flokkspólitískir aðilar sem hafi borið fram kröfugerðir á vegum fyrrverandi ríkisstjórnar. Þannig var ferlið aldrei sett upp. Þetta var vel skilgreint. Settir voru í gang sérstakir samningahópar þar sem sátu fulltrúar og ef ég vitna bara beint í skýrsluna, á bls. 4, með leyfi forseta: „Í samningahópunum sátu fulltrúar ráðuneyta, stofnana, hagsmunaaðila og félagasamtaka, í samræmi við málefnasvið hvers hóps.“ Þetta snerist aðallega um að undirbúa viðræðurnar og síðan í framhaldinu, svo að ég færi mig yfir á bls. 5, með leyfi forseta: „Þegar á leið tóku samningahóparnir einnig þátt í að móta og þróa samningsafstöðu Íslands og veita ráðgjöf til samninganefndarinnar.“ Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að þessir hópar starfi áfram. Margir af þeim voru flokksbundnir og komu héðan og þaðan og enginn setti á það einhvern pólitískan stimpil þegar verið var að velja þá. Það var sem sagt lagt upp með það í upphafi að menn ættu að flagga sérstöðunni í hverjum málaflokki. Síðan átti að fara fram rýnivinna og stöðumat í hverjum málaflokki, sem endaði með rýnifundi. Því næst átti að vinna samningskröfur Íslands þar sem menn lögðu fram ýtrustu kröfur. Það er fróðlegt að skoða þessar kröfur, þ.e. þær liggja allar á netinu nema þær sem ekki var búið að ljúka og leggja fram, sem voru aðallega í landbúnaði og sjávarútvegi. Ef ekki þurfti að breyta neinu í tengslum við þetta var málinu lokað en þó með fyrirvara vegna þess að það var hægt að taka það upp aftur því að samningurinn yrði aldrei gerður nema allt væri frágengið. Hver er hættan fyrir ríkisstjórn, sem fær það boðvald frá þjóðinni að halda áfram viðræðum, að halda þessu ferli áfram? Það er enginn að tala um að hæstv. ráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson eigi að vera þarna við borðið, þeir þurfa þess ekki. Það er hægt að vinna að hagsmunum þjóðarinnar eftir sem áður og taka þátt í því að leggja mat á stöðuna með viðbótarupplýsingum. Það er það sem verið er að biðja um, það er það sem við erum tala um. Við ræddum líka um hvort þetta væru aðlögunarviðræður eða samningaviðræður. Ég hef spurt hér áður og það er búið að koma mjög skýrt fram í svari að það hefur ekki átt sér stað nein aðlögun á þessu tímabili, ekki ein einasta. Nefnið þið mér eina stofnun, eitt lagaákvæði eða annað sem hefur komið fram á þessu tímabili sem ekki hefði komið fram annars vegna EES og við hefðum samþykkt sjálfstætt. Það var nefnilega sett inn í skilmálana að aðlögunin mundi ekki hefjast fyrr en búið væri að ganga frá samningum og ganga til atkvæða. Það var sérákvæði Íslands í þessu ferli og það kemur fram í skýrslunni eða viðaukunum. 
             Því miður er tíminn ekki nema fimm mínútur í þessari seinni lotu en vonandi fáum við tækifæri síðar til að ræða betur þessa skýrslu.

Herra forseti. Ég velti því fyrir mér hvaða meiningar hæstv. ráðherrar voru með fyrir kosningar. Það var vitnað í það í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins að fjórir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hefðu lýst því yfir að þjóðin ætti að hafa aðkomu að málinu og fá að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Með leyfi forseta, ég vitna í Bjarna Benediktsson um Evrópusambandið: „Við höfum haft það sem hluta af okkar stefnu að opna fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu til að útkljá þetta mál og munum standa við það.“ Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra Illugi Gunnarsson: „Ég er sammála því að það verði stöðvaðar þessar viðræður, að það verði ekki farið í það sem kallað er hægja á eða gera hlé, sem er auðvitað ekkert annað en að halda áfram en bara gera það hægar, og síðan verði þjóðaratkvæðagreiðsla og þjóðin fái að segja sinn hug …“ Ég spyr hv. þingmann: Hvað telur hann að hafi breyst svona mikið 

Hæstv. forseti. Nú væri eðlilegast að hér væru hæstv. ráðherrar í salnum og svöruðu þessu sjálfir. Einn af þeim, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra Illugi Gunnarsson, svaraði þessu raunar þannig að hann hefði skipt um skoðun en svarið var þess eðlis, núna í kvöldfréttunum, að skilja mátti það sem svo að í og með vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn fór í samstarf við Framsóknarflokkinn hefði þetta verið hluti af kaupmálanum og þeir yrðu að gjöra svo vel að ganga að þessum breytingum. Nú veit ég ekkert um það. Aftur á móti er þetta hluti af ástæðunni fyrir því að hér safnast fólk þúsundum saman dag eftir dag. Það eru vonbrigðin. Það hafa margir lýst því formlega yfir að þeir kusu Sjálfstæðisflokkinn, en allir þessir ráðherrar eru úr honum, vegna þess að þeir gáfu skýr svör um að áður en viðræðunum yrði slitið yrði leitað til þjóðarinnar. Það loforð er verið að svíkja með þeirri þingsályktunartillögu sem hefur verið lögð fram í þinginu í svona mikum flýti. 

Herra forseti. Ég vil halda áfram að vitna í hæstv. ráðherra, nú hæstv iðnaðar- og viðskiptaráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur, sem segir, með leyfi forseta: „Það sem mér þykir mestu máli skipta er að þjóðin fái að greiða um það atkvæði hvort þessu verði haldið áfram eða ekki. Og ég treysti þjóðinni til að taka upplýsta ákvörðun. Vegna þess hversu mikið ágreiningsmál þetta er …“ Nú erum við hv. þingmaður ekki á sömu skoðun í þessu máli. Ég tel að hagsmunum okkar sé betur borgið utan Evrópusambandsins En hvaða áhrif heldur hv. þingmaður að svona yfirlýsingar sem ekkert innihald er í hafi á almenning í landinu? Getur þetta haft þau áhrif að menn vilji frekar skoða hvað gæti falist í því að ganga í Evrópusambandið, þeir sem hafa kannski frekar verið á því að við ættum að vera utan þess? Í hvaða átt heldur hv. þingmaður að svona svik sveigi kjósendur?

Hæstv. forseti. Það var mjög fróðlegt að hlusta á þetta viðtal, sem var flutt í kvöldfréttunum á RÚV, ef ég man rétt, við hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur, vegna þess að hún taldi upp öll þau atriði og ástæðurnar fyrir því að ekki væri hægt að leysa þetta nema með því að fara með málið til þjóðarinnar. Þetta væri stórt mál, þetta væri ágreiningsmál sem klyfi alla flokka. Hún nefndi að það klýfur fjölskyldur. Það eru ekki flokkslínur í þessu, enda var málið alltaf lagt upp þannig og reyndar var tillagan samþykkt hér í þinginu af fulltrúum frá öllum flokkum. Þess vegna hefði ég haldið að menn stæðu við þessa yfirlýsingu. Ég kann ekki svarið við því, við höfum kallað eftir því hér í allri umræðunni, hvernig stóð á því að í miðri umræðu um skýrslu sem var búið að biðja okkur um að bíða eftir og átti að vera afgerandi, skuli vera kastað fram tillögu sem segir: Við ætlum ekkert að taka mark á þessu, við hættum þessu. Ég hef enga skýringu á því. Mér finnst það algjörlega óskiljanlegt.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson, sem hefur farið hér mikinn um hvað hinir ýmsu þingmenn og ráðherrar sögðu í aðdraganda kosninga: Hvað finnst honum um þá þingmenn sem hrópa hér hæst á þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda eigi áfram eða slíta viðræðum, en sem greiddu atkvæði gegn því að láta þjóðina greiða atkvæði um hvort farið yrði út í þær viðræður á sínum tíma?

Hæstv. forseti. Ég hef margsvarað þessari spurningu vegna þess að ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að þegar maður leggur mál fyrir þjóðina eigi að liggja fyrir góðar upplýsingar, þeim mun betri þeim mun betra svar fær maður frá þjóðinni. Þannig var að þegar lagt var af stað voru engin fordæmi fyrir því að þing hafi lagt það fyrir þjóðina hvort fara ætti í viðræður, þar spurðum við þingið. Þetta var alltaf kýrskýrt að það væri þjóðin ein sem gæti leitt okkur inn í Evrópusambandið. Það gerði enginn þingmaður, það gerði enginn þingflokkur, það gerði enginn sérstakur þingvilji, það væri þjóðaratkvæðagreiðsla sem skæri úr um það. Við töldum eðlilegt að það yrði gert við lok viðræðna þegar við værum í raun og veru búin að fá að sjá allt það sem væri í boði. Við sögðum meira að segja meira, við sögðum að það færi aldrei alla leið ef við teldum að samningarnir væru engan veginn ásættanlegir. Ef þeir hópar sem ég var að lýsa hér áðan, sem voru þverpólitískir, kæmust að þeirri niðurstöðu að ekkert væri í boði þá gæti umræðunni lokið á því stigi. Nú hefur umræðan breyst og það voru aðrir sem lofuðu 

Virðulegi forseti. Mér hefur ekki fundist, eins og ég nefndi áður, að orðið aðlögunarviðræður væri eitthvað sérstaklega slæmt, en mér þótti mjög áhugavert að heyra þegar hv. þingmaður spurði hvaða lög og aðgerðir það væru sem Ísland hefur tekið upp vegna aðildarviðræðna sem það hefði ekki tekið upp með EES eða af sjálfsdáðum. Ég hefði gaman af að heyra svör frá hv. stjórnarliðum við því. En fyrst ég spyr hv. 5. þm. Norðvest.: Ef það væri lýðræðisleg krafa gagnvart hv. þingmanni að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við Evrópusambandið, hvernig mundi hv. þingmaður standa að kynningu á skýrslunni og skýrslugerðinni sjálfri?

Hæstv. forseti. Það sem er stundum gaman þegar maður fær svona andsvör er að maður getur kastað spurningunum til baka. Ég hef orðið þess vís í umræðunni aftur og aftur að margt af því sem við vorum að gera, þau form sem voru valin, þær leiðir sem voru valdar - hér eru komnir inn nýir þingmenn og þeir og þjóðin, margir aðilar, gerir sér enga grein fyrir því hvernig þetta fór fram. Ég hef stundum haft á tilfinningunni, eins og ég sagði í ræðu minni, að menn hafi haldið að hér hefði setið utanríkisráðherra og ég sem velferðarráðherra á þeim tíma og við hefðum setið við að búa til einhver samningsmarkmið eða eitthvað slíkt, þetta var ekki unnið svona. Þetta var unnið þvert á alla flokka. Það gerðu sér allir grein fyrir því að þetta mál er miklu stærra en einstakir flokkar,  Það sem var líka forvitnilegt og við getum kannski komið að í seinna andsvari er sú vinna sem átti sér stað, sú rýnivinna sem oft hefur verið kölluð aðlögunarstörf, 

Virðulegi forseti. Ég stend mig að því að verða meira og meira sammála hv. þm. Guðbjarti Hannessyni um þetta mál allt saman. Ég vil samt spyrja hv. þingmann út í þjóðaratkvæðagreiðslurnar. Nú skil ég rökin fyrir því að þessar viðræður séu í raun og veru ekki aðlögunarferli í þeim skilningi sem kannski Heimssýn mundi segja að þær væru. En þá velti ég fyrir mér hvort ekki hefði verið skynsamlegra upp á pólitískt lögmæti, bara til að forðast svona uppákomur, að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um málið til þess að lögmætið væri alveg skýrt. Ég velti fyrir mér sjónarmiðum hv. þingmanns í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Með því að vera þátttakandi í því að stinga upp á að málið fari til þjóðarinnar staðfesti ég að það er leið út úr stöðunni. En ég efast um það, miðað við það sem hefur gerst á þinginu og ýmsar ákvarðanir sem hafa verið teknar, m.a. varðandi ákvarðanir fyrri ríkisstjórnar í sambandi við fjárlög og annað, að ég hefði treyst þessari ríkisstjórn til annars en að hunsa það, bara hunsa það. Hún segir: Það er komin ný ríkisstjórn, hér erum við komin, það var kosið, við höfum þessa skoðun og okkur kemur ekkert við hvað aðrir segja. Við erum komin hingað til þess að ráða. Ég verð að segja hreinskilnislega að þetta er það sem mér finnst ég heyra frá þingmönnum stjórnarmeirihlutans, hverjum á fætur öðrum. Það finnst mér miður og sérstaklega með mál sem er svo stórt, eins og lýst var ágætlega með tilvitnunum í aðra hæstv. ráðherra, að það á að vera yfir það hafið að vera flokkspólitískt. Þess vegna voru búnar til já-hreyfingar og Heimssýn. Það voru settir peningar af fyrrverandi ríkisstjórn til beggja félaga til þess að reyna að skapa almenna lýðræðislega umræðu. Nú kemur inn skýrsla 

Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður höfum setið saman á þingi frá árinu 2009. Allan þann tíma sat hv. þingmaður í ríkisstjórn, var um tíma forseti Alþingis, seinna ráðherra, og ég held að það sé nokkuð ljóst að við höfum ólíka sýn á Evrópumálin. Mér fannst mjög áhugavert það sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson kom inn á hér rétt áðan þar sem hann var í raun að spyrja hvort það hefðu ekki verið mistök að spyrja ekki þjóðina hvort hún vildi yfir höfuð ganga í Evrópusambandið. Ég heyrði hv. þingmann reyna að svara þessu, en hann svaraði í raun með spurningu. Mér finnst þetta áhugaverður punktur hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni. Ég mundi gjarnan vilja fá umræðu um þetta, vegna þess að 

Hæstv. forseti. Ég skildi ekki spurninguna sem ég fékk hér áðan um það hvort spyrja hefði átt þjóðina hvort við vildum ganga í ESB. Ég veit ekki hvernig hefði átt að spyrja að því án þess að hafa nokkurn skapaðan hlut um það hvað það þýddi. Við sitjum hér og erum að ræða þessa skýrslu og fram kemur að gríðarlega mikill ágreiningur er um það hvað í henni stendur eða hvað það þýðir. Við höfum verið að ræða hér um aðlögun eða ekki aðlögun. Við ætlum að byrja á að spyrja þjóðina hvort hún vilji ganga í ESB og fara svo í samninga. Fyrirgefðu, um hvað ætlarðu þá að semja? Ef hv. þm. Höskuldur Þórhallsson heldur að þetta þýði að við höfum engu getað ráðið þá þurfum við ekkert að fara í samningaferli. Þarna greinir okkur greinilega á. Ég lít þannig á að við höfum verið í undirbúningi til að leggja mat á hvort við ættum að fara í Evrópusambandið eða ekki. Fólkið sem ég er að hlusta á hér úti á Austurvelli, fólkið sem er að skrifa okkur, fólkið sem er að kvarta yfir svikum og breytingum á áætlunum, er að segja: Við viljum sjá hvað er í boði. 

Virðulegi forseti. Þetta var mjög einföld spurning. Ég ítreka hana og vænti þess að þingmaðurinn, ef honum hefur ekki gefist tækifæri til að hugsa almennilegt svar, reyni að svara spurningunni, hvort þetta hafi ekki verið mistök á sínum tíma. Það er önnur spurning sem mig langaði að spyrja. Fyrir kosningarnar 2009 lofaði annar af þeim tveimur flokkum sem þá gengu í ríkisstjórn að ekki yrði farið í aðildarviðræður við Evrópusambandið, Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Svo var gerður stjórnarsáttmáli og Vinstri hreyfingin – grænt framboð gekkst undir það að fara í þessar viðræður. Nú hafa mjög stór orð fallið í umræðunni í garð núverandi stjórnarflokka, en væri hægt að segja, ef menn teygðu sig langt, að það hafi verið svik við þáverandi kjósendur Vinstri grænna?

Hæstv. forseti Ég er kannski búinn að kynna mig þannig að hv. þingmaður gerir ráð fyrir að ég sé þingmaður VG. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega með það hvað stóð í kosningasamþykktum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboð fyrir kosningarnar 2009. Aftur á móti man ég, og það kom mjög fljótt fram og hefur nýlega komið fram í umræðunni, að þá opnuðu þeir strax á að þessi möguleiki yrði skoðaður þó að menn hefðu skýra afstöðu gegn aðild. Við skulum bara biðja þá þingmenn VG sem hér eru að svara fyrir það. Aftur á móti hefði verið gaman, af því að ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður fari hér inn í umræðuna síðar, að heyra skoðun hans, fyrst hann hefur þessa ríku lýðræðiskennd að það eigi að fara 

Virðulegi forseti. Hér fyrr í dag var atkvæðagreiðsla um það hvort heimila ætti kvöldfund. Nú er töluvert liðið á kvöldið og ég var að velta fyrir mér hvort eitthvað væri að frétta af því hversu lengi við yrðum í kvöld vegna þess að við þurfum örugglega mörg að gera ráðstafanir. Það fer að koma að því að ég fari á mælendaskrá og hér hafa menn varpað fram spurningum til ráðherra og formanns utanríkismálanefndar og fulltrúa meiri hlutans þar og ég tel afar mikilvægt að þeir komi hingað og taki þátt í umræðunum með okkur. Það er lágmark að þeir sitji í salnum og fylgist með því sem hér kemur fram og geri sér þó ekki væri nema eina og eina ferð upp í ræðustól til að svara þeim þingmönnum sem hér tala og spyrja mikilvægra spurninga. Einu fréttirnar sem við fáum af svörum við þeim spurningum sem hér koma fram eru úr fjölmiðlum. Mér finnst það ekki boðlegt fyrir okkur 

Virðulegi forseti. Það var haldinn ágætur fundur þingflokksformanna um hádegisbilið í dag og menn reifuðu þar ákveðna leið til að leysa úr hnútum, að við mundum lenda ákveðinni nálgun á umræðuna. Við höfum ekki enn þá fengið botn í það hvort yfir höfuð sé einhver vilji til að nálgast slíka lausn. Raunar var það svo að með tillögu sinni strax í dag, ef þingforseti leggur til lengdan þingfund, leit út fyrir að menn hefðu kannski ekki mikinn áhuga á því að nálgast einhvers konar samkomulag. Ég vil samt sem áður spyrja hæstv. forseta hvort eitthvað liggi fyrir um það hvort menn ætli að halda þessum fundi lengi áfram og bið um að við þingmenn séum ekki hunsaðir í því efni eins og svo mörgum öðrum undanfarna daga. Og svo spyr ég auðvitað um utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég spyr eins og hv. þingmenn á undan mér: Hvað gerir forseti ráð fyrir að þingfundur standi lengi? Ég tek líka undir orð formanns þingflokks Vinstri grænna, hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur, og staðfesti orð hennar um ágætan fund þingflokksformanna í hádeginu í dag þar sem þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar höfðu frumkvæði að því að ræða ákveðna lausn og það hvernig þinghaldið ætti að leggjast þannig að sómi væri að í dag og næstu daga. Engin viðbrögð hafa komið við því öllu saman frá hæstv. forseta. Ég vænti þess að forseti sjái sér fært að svara þessum spurningum því að nú er klukkan að ganga 11 og það er mikilvægt fyrir okkur að átta okkur á hversu lengi umræðan á að standa. Er verið að tala um næturfund eða ekki?

Hæstv. forseti. Ég hef ítrekað sagt úr ræðustóli að í upphafi umræðunnar hafi hæstv. utanríkisráðherra sagt að hér ætti að vera opin og hreinskilin umræða þannig að við gætum upplýst þjóðina og rætt okkar á milli um málið. Til að sú umræða hafi getað átt sér stað er mjög mikilvægt að stjórnarþingmenn hafa farið í andsvör, komið með spurningar og reynt að fá dýpri umræðu. Ég fagna því mjög en sakna þess gríðarlega að hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki taka þátt í umræðunni. Ég er búinn með báðar mínar ræður og á ekki kost á því að fara frekar í umræðu um þetta mál. Það eru þó nokkuð margir eftir á mælendaskrá og það mundi dýpka umræðuna ef við fengjum eins og eina lotu af svörum frá hæstv. utanríkisráðherra þannig að menn gætu fylgt því eftir í þeim ræðum sem eftir eru. Það sígur á seinni hluta þessarar umræðu þannig að þetta er mikilvægt. Við vitum að henni lýkur ekki með þessari umræðu heldur fer skýrslan í nefnd og kemur síðan aftur inn í þingið. 

Forseti. Mér finnst leitt að heyra aftur og aftur það sem kemur fram hjá þingflokksformönnum bæði Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, að lögð hafi verið fram tillaga til umræðu um hvernig mætti haga þinghaldinu hér í kvöld. Nú erum við komin með í salinn hv. þm. Höskuld Þórhallsson sem hefur í störfum sínum sem formaður umhverfis- og samgöngunefndar sýnt í vetur mjög flott fordæmi í þinginu við lausn á náttúruverndarlögunum. Af hverju reyna ekki forseti og þeir sem eru í meiri hluta að koma til móts við okkur í þessu máli? Ég spyr 

Herra forseti. Eins og komið hefur fram er þessi skýrsla ætluð til þess að hjálpa okkur hv. þingmönnum til að meta hvort við eigum að halda áfram aðildarviðræðum eða slíta þeim. Ég verð að viðurkenna að ég upplifi mig svolítið einmana í þessari umræðu. Ef hæstv. utanríkisráðherra er nálægt vil ég að hann hlýði á orð mín. Ég sakna þeirra sem gjalda mikinn varhuga við því að ganga í Evrópusambandið. Mér finnst ég svolítið ein hérna ásamt mínum félögum. Þeir sem eru hlynntari inngöngu í Evrópusambandið tala fyrir sínu máli, eðlilega, og ég kalla eftir því að þeir þingmenn sem eru í miklum meiri hluta á Alþingi geri grein fyrir því hvað þessi skýrsla segir þeim um það að við ættum ekki að ganga í Evrópusambandið. Ég sakna þess og kalla eftir þeim þingmönnum. Hvar eru þeir?

Virðulegi forseti. Ég sá hæstv. utanríkisráðherra á vappi í hliðarsal rétt í þessu. Ef hann er að hlusta óska ég eftir því að hann komi hingað inn og svari þeirri spurningu hvað í málinu kallaði á að menn rifu í einhvern neyðarhemil til að slíta þessum viðræðum áður en blekið á skýrslunni sem hér um ræðir var þornað. Hvað olli því og hvað er það í málinu sem kallar á þann flýti að út af þessu eina máli, þegar þetta eina mál er komið hingað inn, þurfi að halda hér fundi á kvöldin, kvöld eftir kvöld, þegar menn eiga tvo og hálfan mánuð eftir af þessu þingi? Ég skil þetta ekki og ég óska eftir því að hæstv. ráðherra komi hingað inn og segi okkur hvers vegna þessi asi er og hvers vegna menn þurfa að ganga svona langt á þessum tímapunkti í þessum flýti. Það mundi örugglega stytta umræðuna 

Virðulegi forseti. Það var nú þannig hér fyrr í vetur að hæstv. umhverfisráðherra mælti fyrir afturköllun náttúruverndarlaga. Þá var nokkuð áberandi í þingsal að menn voru með ýmsar getgátur um ástæðuna fyrir því að hann vildi ganga svo langt og það var vont að við þyrftum að vera með einhverjar vangaveltur hér um það. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, tók málið afar skynsamlegum tökum með sátt og víðsýni að leiðarljósi. Það er ekki öllum gefið hér í þinginu að gera það og leiða saman ólík sjónarmið en það er nokkuð sem hv. þingmaður réði vel við að gera og er til algerrar fyrirmyndar. Þess vegna upplifi ég að sumu leyti nú að við séum komin á sama stað í þessu máli, að hér kemur hver þingmaðurinn á fætur öðrum og er með einhverjar getgátur og vangaveltur um það hvað valdi þessum flýti. Margir sögðu hér á föstudaginn í síðustu viku: Hvað gerðist? Það var eins og komið hefði loftsteinn eða eitthvað. 

Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. utanríkisráðherra situr hér í hliðarsal. Ég vil biðja hann að gera okkur þann greiða að kveðja sér hljóðs og fara yfir það með okkur af hverju það er nauðsynlegt að halda kvöldfund núna til að ræða skýrslu utanríkisráðherra. Hvað er það sem krefst þess að við þurfum að standa hér þreytt eftir daginn? Hæstv. utanríkisráðherra hefur kallað eftir meiri dýpt í umræðunni og sennilega fengist hún ef við færum heim núna að hvíla okkur og kæmum svo aftur á morgun í umræðuna hress og kát og tækjum dýptina í samtali við hæstv utanríkisráðherra um skýrsluna. Af hverju liggur svona á? Af hverjum þurfum við að halda hér úti fundi marga klukkutíma og inn í nóttina? Við því verðum við að fá svör, ef ekki frá hæstv. utanríkisráðherra þá frá hæstv. forseta.

Forseti á frekar erfitt með að bregðast við þessari beiðni en hann hefur gert ráðstafanir til þess að verða við henni. Komið hefur fram að hæstv. utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson situr hér í hliðarsal og hlustar á beiðni þingmanna. Forseti getur ekki annað gert í því máli.

Virðulegi forseti. Þingflokksfundir byrjuðu kl. 1 í dag. Nú er klukkan 10 að kvöldi og telst mér til að við séum þá búin að vera í stanslausri vinnu með hálftíma kvöldmatarhléi í níu tíma, er það ekki, virðulegi forseti? Þá minnist ég ekki á þá þingmenn sem voru hér á nefndarfundum í morgun. Ég á að mæta á nefndarfund kl. 8.30 í fyrramálið. Mig langar til að fá að vita það mjög nákvæmlega hvað þessi fundur á að standa lengi. Síðan vil ég aftur lýsa vonbrigðum mínum með að forseti þingsins, stjórnarmeirihlutinn ræði ekki og vilji ekki taka 

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs undir fundarstjórn forseta enn eina ferðina. Það er margoft búið að inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hver sé háskinn í málinu, hví þurfi að koma þingsályktun hans á dagskrá meðan við erum enn með þessa skýrslu í þinglegri meðferð. Ég á hér eftir fimm mínútna ræðu um efnismikla skýrslu. Enn veit ég ekki hvort þetta er í síðasta skipti sem ég hef tækifæri til að tjá mig um hana í þingsal. Það er mjög einkennileg staða sem þingmenn eru settir í, að vita ekki um málsmeðferð þeirra þingskjala og þingmála sem til umfjöllunar eru í þinginu. Það hlýtur að hafa veruleg áhrif á umræðuna og rýra gildi hennar.

Forseti vill í þessu sambandi ítreka það sem hefur komið fram að skýrslan mun ganga til utanríkismálanefndar þegar þessari umræðu er lokið. Það er þingleg meðferð.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir óskir um að það komi skýrt fram hversu lengi ætlunin er að halda áfram í kvöld. Klukkan er orðin korter yfir tíu. Ég man ekki eftir að staðið hafi á skýringum frá forseta um fyrirhugaða lengd þingfunda á þessum tíma kvölds. Það hefur alltaf verið frekar útbært af forsetastóli yfirlýsingar um það hversu lengi verði haldið áfram þegar komið er fram yfir kl. tíu á kvöldin. Það er ástæða til að inna eftir því vegna þess að í fyrramálið eru nefndarfundir o.s.frv., og ágætt að fá að vita hvaða fyrirætlanir hæstv. forseti hefur um þinghaldið. Þetta er svolítið skrýtið. Við höfum boðið hér samkomulag ítrekað en það virðist enginn áhugi vera á slíku. Við viljum þess vegna fá að vita hvert þetta einstefnustjórnarfar er að fara hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég held að fullt tilefni sé til þess fyrir a.m.k. hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins til að safnast saman og horfa á sjónvarpsfréttirnar í kvöld og velta fyrir sér hvað þeir gera í stöðu mála eins og hún er núna. Nú gengur ljósum logum á internetinu frétt sem flutt var í ríkissjónvarpinu þar sem sýnt er úr viðtölum við þrjá hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins til viðbótar við þá sem nú þegar hafa verið oft sýndir og haft eftir í fjölmiðlum undanfarið. Það eru ummæli sem eru með slíkum ólíkindum að mann setur hljóðan við að rifja þau upp. Mann minnti að þetta hefði verið sett nokkuð skýrt fram en að það hafi verið með svo afgerandi hætti sýnir hvað minni manns getur verið gloppótt og hversu gott það er að hafa 

Virðulegi forseti. Ég bið forláts að koma hér aftur en ég gleymdi að nefna áðan það sem mér var efst í huga sem ábending til forseta og stjórnarmeirihlutans um af hverju ætti að fresta þingfundi. Það var nákvæmlega það atriði sem hv. þm. Róbert Marshall nefndi. Það er náttúrlega full ástæða fyrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins að velta því fyrir sér hvert þeir eru komnir í þeim leiðangri sem forusta þeirra hefur dregið þá út í að elta Kaupfélag Skagfirðinga og Framsóknarflokkinn í forustu fyrir utanríkismálum þjóðarinnar. Við lásum það á forsíðu Fréttablaðsins í morgun, það er hægt að nefna það í framhjáhlaupi, að Kaupfélag Skagfirðinga og Mjólkursamsalan væri einn og sami aðilinn. Við vissum nú fyrir að Kaupfélag Skagfirðinga og Sjálfstæðisflokkurinn væri það sama en það er fróðlegt að sjá að Mjólkursamsalan er orðin hluti af samstæðunni. Að þessu öllu slepptu þá eru efnisrök fyrir því fyrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins að velta vöngum yfir því 

Hæstv. forseti. Fyrr í umræðunni í kvöld kom fram að það væri kannski tilefni til að kalla saman utanríkismálanefnd til að reyna að fá einhverjar skýringar á þeim hálfkveðnu vísum frá hæstv. utanríkisráðherra af hverju þessi afturköllunartillaga komi beint ofan í skýrsluna sem hér er verið að ræða og mikilvægt væri að fá upplýsingar um það áður en umræðunni lyki. Mér finnst heldur ekki óeðlilegt, miðað við þá umræðu sem var hér í gærkvöldi og í framhaldi af því sem fram hefur komið í viðræðum við hæstv. forseta um fundarstjórn forseta, að fá einhverjar skýringar á þeirri hugarfarsbreytingu hjá hæstv. ráðherrum sem voru í sjónvarpsfréttunum í kvöld þar sem var verið að spila gömul viðtöl við þá. Það er eins og einhvers staðar sé undirliggjandi ástæða, einhver falin skýring sem við fáum ekki að vita um. Það hafa einhvers staðar gerst einhverjir undirborðssamningar, kannski við Evrópusambandið, einhverjar hótanir, einhverjar ógnanir sem hafa orðið til þess að hér er kastað inn sprengjum og menn eru algerlega ósveigjanlegir að leita nokkurra lausna. Ég held að það væri gagnlegt fyrir umræðuna, fyrst hæstv. forseti hefur ákveðið að halda hér áfram og reyna að klára þessa umræðu, að hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins komi hingað og geri hreint fyrir sínum dyrum þannig að hægt verði að fara til nefndarinnar með þær upplýsingar svo ekki þurfi að kalla þá sérstaklega þar til.

Virðulegi forseti. Ég nefndi það fyrr í dag í umræðunum að það væri kannski fullt tilefni til að forustumenn stjórnmálaflokkanna, og þá á ég við bæði meiri hluta og minni hluta, mundu fara yfir málið í ljósi þeirra undirskriftasafnana sem verið hafa í gangi og í ljósi þeirrar ólgu sem er í samfélaginu, að menn mundu setjast niður og reyna að finna farsæla lausn á málinu. Komnar eru fram þrjár tillögur, þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra, tillaga okkar Pírata, Samfylkingar og Bjartrar framtíðar og svo tillaga frá þingflokki Vinstri grænna sem ég held að gæti mögulega verið einhver millilending í málinu og gæti kannski bjargað því sem virðist vera sökkvandi skip þingflokks og ráðherraliðs Sjálfstæðisflokksins, sem er að ganga í gegnum eitt mesta pólitíska gerningaveður sem maður hefur orðið vitni að í seinni tíð, algerlega að eigin vali. Það er eins og menn hafi bara tekið ákvörðun um að snúa skipinu inn í storminn og sigla beint inn í hann. Það er það sem blasir við mér. Ég verð að segja að ég var sleginn eftir að hafa horft á viðtöl við hæstv. ráðherra í aðdraganda síðustu kosninga. Það er ekki einu sinni liðið ár frá því að þau ummæli voru látin falla.

Herra forseti. Ég tel nú fullt tilefni til að hæstv. forseti kalli þá ráðherra sem rætt var um í fréttum sjónvarpsins í kvöld hingað til okkar til að ræða þau ummæli sín fyrir kosningar. Mér finnst að við þingmenn eigum fullan rétt á að fara í umræður um þessa skýrslu og um hvað það er sem hefur breyst svona gífurlega frá því að ráðherrarnir höfðu uppi þau ummæli að þjóðin ætti að fá aðkomu að þessu stóra umdeilda máli áður en næstu skref yrðu ákveðin. Mér finnst að við eigum kröfu til þeirra hæstv. ráðherra, allra fjögurra, að þeir komi hingað og geri grein fyrir því hvað hafi breytt afstöðu þeirra. Er það eitthvað í Evrópusambandinu sem hefur breyst svona mikið á þessum tíma eða hér innan lands eða í þeirra eigin hugarheimi?

Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér hvað hæstv. ráðherrar mundu segja ef þeir kæmu frá landi þar sem þeir mættu ekki kjósa og þar væri einræði, svo kæmu þeir til lands þar sem þeir mættu góðfúslega kjósa vegna þess að þar væri lýðveldi en síðan kæmi í ljós að þeir mættu ekki kjósa. Þegar á hólminn væri komið væri það bara tekið til baka og sagt: Nei, nei, ykkur er ekki treystandi til að velja stjórnvöld. Ég velti fyrir mér hvernig hæstv. ráðherrar mundu bregðast við. Það hafa verið háðar orrustur og stríð vegna lýðræðis í gegnum mannkynssöguna af góðri ástæðu vegna þess að lýðræðið skiptir máli. Þetta eru grundvallarréttindi í lýðræðissamfélagi. Og þegar hæstv. ráðherrar lofa þjóðaratkvæðagreiðslu svo skýrt og ítrekað og svíkja það síðan þá hlýtur að vera lágmarkskrafa að þeir geti talað um það, 

Hæstv. forseti. Hér er kallað eftir því að ráðherrar komi hingað og gefi einhverjar skýringar á breyttri afstöðu sinni. Eru þeir ekki búnir að skýra frá henni eða hef ég misskilið það eitthvað? 

Ha?

Er ekki bara afstaða þeirra svona núna? Þurfum við eitthvað vera að vandræðast og kalla til þingsins aftur og gefa einhverjar skýringar? Þá hefðum við ekki gert neitt annað á síðasta kjörtímabili en að biðja um skýringar á breyttri afstöðu þar sem menn höfðu sagt eitthvað annað áður um eitthvert mál. Þetta er mjög undarleg umræða um fundarstjórn, ég segi ekki annað.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherrar sem hér um ræðir, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og hæstv. innanríkisráðherra, hafa ekki verið hér til að ræða þetta mál. Þeir hafa ekki verið hér til að svara spurningum. Ég veit heldur hreinlega ekki hvað ég á að segja um ummæli eins og „so what?“ yfir því að hér séu svikin loforð um þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er þjóðinni hjartans mál. Menn gera það ekki að gamni sínu að koma hér í þúsundatali dag eftir dag og mótmæla fyrir utan Alþingi. Það er ekki auðvelt að safna 33.433 undirskriftum, 13,8% kjörbærra manna, en það var talan seinast þegar ég athugaði hana hér fyrr í dag. Þetta er ekkert smámál. „So what?“ Allt, segi ég; „so everything“, „so allt“, virðulegi forseti. 
            

Forseti fagnar því að menn túlki sín orð sín yfir á okkar ylhýra móðurmál.

Virðulegi forseti. Mér skilst að það hafi verið slegið einhvers konar met í umræðum um fundarstjórn forseta, 

Forseti er alveg sammála hv. þingmanni um það sem hann segir, að hér hafi verið slegin Íslandsmet í fundarstjórn forseta á árum áður. Við erum dálítið frá því.

Hæstv. forseti. Ég hef tekið eftir því í þessari umræðu hvernig menn skilgreina loforð og það hefur aðeins vafist fyrir mér. Ef einhver hefur sagt einhvern tíma í útvarpsþætti eða sjónvarpsþætti að hann teldi rétt að gera þetta eða teldi hugsanlega rétt að fara í hitt eða líklegt og er kannski þeirrar skoðunar að það ætti að gera verður það ári seinna eða einu og hálfi ári seinna að ægilegu loforði, skuldbindandi loforði. 

Herra forseti. Ég vil fagna komu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar í umræðuna, það er tímabært. Ég vil að það komi skýrt fram að ég veigra mér ekki við að vera hér í umræðum en það sem ég hef kallað eftir er að ég fái að vita hvernig málið verður meðhöndlað innan þingsins. Það er erfitt að taka þátt í ferli sem maður veit ekki hvernig á að fara fram. Það getur haft áhrif á hvernig maður velur að haga málflutningi sínum ef maður veit til dæmis hvort maður kemst aftur til að tjá sig um málið á síðara stigi. Varðandi kosningaloforð, varðandi stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins, varðandi yfirlýst loforð forustufólks Sjálfstæðisflokksins í aðdraganda kosninga er alvarlegt að hér komi hv. þingmaður 

Forseti. Það virðist vera afskaplega langt síðan ég var hér í andsvörum við hæstv. fjármálaráðherra í umræðu um þessa skýrslu. Það er ekki endilega vegna þess að það séu svo margir dagar síðan heldur hefur svo margt breyst. Það var á fimmtudegi eða miðvikudegi og við vorum að ræða skýrslu sem átti að leggja til grundvallar því að taka afstöðu til þess að halda áfram með samninga við Evrópusambandið. Svo allt í einu á föstudegi kemur gerræðistillaga hæstv. utanríkisráðherra um að það eigi einfaldlega að slíta viðræðum „hviss bang“. Ég hafði hugsað mér að reyna að halda mig við dagskrárefnið, þ.e. skýrsluna, en ég neita því ekki að það er svolítið erfitt. En eitt af því sem ég var í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra um, var hvort ekki ætti að bíða eftir skýrslu frá Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands áður en ákvörðunin yrði tekin. Ráðherrann tók því ekki ólíklega en hann sagði svo sem ekki já, ég segi það hreint eins og er. En hann staðfesti það að minnsta kosti að hann dæmdi þá skýrslu ekki úr leik, líkt og hæstv. utanríkisráðherra hafði gert. Hann hélt að það yrði kannski eitthvað í þeirri skýrslu sem gæti komið að notum, ég skildi hann þannig, þegar framhaldið væri ákveðið. Eitt af því sem væntanlega verður fjallað um í skýrslu Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands er hagsmunamat og þá ekki hagsmunamat í krónum og aurum, um að við fáum svona mikið í styrki og við þurfum að borga svona mikið, ekki svona debet- og kredit-dálkar. Þar verður væntanlega fjallað um t.d. starfsumhverfi fyrirtækja sem við erum öll sammála um, hvar í flokki sem við stöndum, að eru nauðsynleg til að við getum lifað áfram góðu lífi á Íslandi. Ekkert er fjallað um það í þeirri skýrslu sem við ræðum núna, en þetta hlýtur að vera hluti af því hvort við skellum í lás og nennum ekki að hugsa um þetta lengur eða hvort við höldum áfram samningaviðræðunum eða jafnvel setjum þær kannski á ís í einhvern tíma. Eitt af því sem hefur gerst undanfarna daga eftir að gerræðistillagan leit dagsins ljós er að nú hafa talað forsvarsmenn fyrirtækja, aðallega karlar held ég en einnig konur, t.d. formaður Samtaka iðnaðarins, og forstjórar CCP, Marels, Össurar, þessara fyrirtækja sem við montum okkur alltaf af og viljum eiga fleiri slík fyrirtæki, það væri óskastaðan. Allt þetta fólk hefur lýst verulegum áhyggjum sínum af því hvernig gangi að reka fyrirtækin ef við klárum ekki samningana og skellum svona í lás. Mér finnst nauðsynlegt að beðið verði eftir þessari skýrslu líka en nú veit ég svo sem ekki hvað það hefur upp á sig að segja þetta hér vegna því að eftir því sem við vitum best hefur ríkisstjórnin öll þegar tekið ákvörðun um þetta og þeim kemur ekkert við hverju þeir lofa og þeim kemur ekkert við hvað fólki úti á Austurvelli finnst og þeim kemur ekkert við hvað okkur finnst. Kannski er þetta allt saman bara eitt lélegt leikrit sem við erum í hérna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú veit ég að hv. þingmaður þekkir vel til í Evrópu og Brussel, hefur unnið þar. Við sem höfum kynnt okkur þessa skýrslu sjáum að úttektinni er skipt í fjóra þætti og einn þáttur heitir: Staða og horfur í efnahagsmálum Evrópusambandsins. Nú langar mig til að inna hv. þingmann eftir því hvernig hún meti stöðuna í efnahagsmálum í Evrópu í framtíðinni og hvernig hún sjái þau mál þróast, hvort það sé efnahagslegur stöðugleiki og hvernig staða evrunnar er milli þeirra mörgu ólíku ríkja sem eru innan Evrópusambandsins og líka varðandi atvinnuleysið. Nú hefur komið í ljós að um 25 millj. manns eru atvinnulausar í Evrópu og 11 millj. manns hafa verið atvinnulausar í meira en eitt ár. Mig langar að fá að heyra í hv. þingmanni hvernig hann metur þetta í samhengi við efnahagsmál okkar og það sem við erum að glíma við hér heima á Íslandi, hvernig þessar horfur eru miðað við úttektina í þessari skýrslu í löndum Evrópusambandsins; hvort hún sjái þar ljós í myrkrinu fyrir okkur Íslendinga og hvað við gætum hugsanlega haft út úr því að sameinast þessu efnahagsbandalagi.

Virðulegi forseti. Evrópusambandið hefur ekki farið varhluta af þeim erfiðleikum sem verið hafa í efnahagslífi í eiginlega flestum ríkjum heims á undanförnum árum. Lengi vildu menn að hluta til kenna því um að evran hefði mistekist eða að evran hefði ekki staðist þær væntingar sem menn hefðu gert til hennar. Hins vegar segja þeir sem gerst þekkja til þessara mála núna að þetta sé ekki gjaldeyriskreppa, að kreppan í Evrópu sé ekki endilega út af gjaldmiðlinum. Evrunni er ekki spáð þeim miklu óförum núna sem margir spáðu henni fyrir ári eða svo. Hitt er náttúrlega alveg ljóst, eins og áður hefur komið fram í umræðunni, að þetta er samband 28 ólíkra ríkja og efnahagsstjórn í þeim ríkjum er misjafnlega skynsamleg og sumum gengur verr en öðrum. Atvinnuleysi er miklu meira í suðurríkjunum en í norðurríkjunum en það hefur svo sem alltaf verið þannig. Ég á von á því að efnahagslíf í heiminum svona almennt og líka í Evrópusambandinu muni rétta úr kútnum. Ég er ekki í neinum vafa um að það væri betra fyrir íslenskt efnahagslíf að vera hluti af stærra gjaldmiðilssvæði en fyrir 320 þús. manns og þá held ég að evran sé í raun það eina sem til greina komi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú hefur hann mikið verið í umræðunni sá vilji innan Evrópusambandsins að gera það að enn sterkari heild og hafa yfirstjórn, miðstýringu og meira vald, að um verði að ræða ríkjasamband líkara því sem Bandaríkin eru. Ákveðinn þrýstingur hefur verið í þá áttina frá stærstu ríkjunum innan Evrópusambandsins. Telur hv. þingmaður að mál þróist í þá átt að sambandið verði líkara Bandaríkjunum, sambærileg yfirstjórn, eða að það verði með svipuðum hætti og núna, að það séu sjálfstæð ríki innan þess bandalags. Síðan langar mig að heyra um sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins í stuttu máli.

Virðulegi forseti. Allt þetta á einni mínútu, ég þarf aldeilis að setja í gírinn. Nei, ég tel að það verði ekki í okkar tíð, ekki í tíð barnabarna minna og ekki í tíð barnabarnabarna minna að Evrópa verði sambandsríki. Þetta eru 28 sjálfstæð ríki og ég sé það ekki fyrir mér að neitt af þeim afsali sér sjálfstæði sínu. Það er hins vegar alveg ljóst að meðal þeirra ríkja sem eru með evruna verður um að ræða nánara samstarf en það þýðir ekki að til verði sambandsríki. Stungið er upp á því að skipast á upplýsingum um fjárlög o.s.frv., en það er talað um að skiptast á upplýsingum. Ég sé það ekki fyrir að eitthvert ríki í Evrópusambandinu mundi samþykkja það að einhverjir aðrir en þeirra eigin þing ákveði fjárlög í þeirra landi. Aldrei.

Virðulegur forseti. Við ræðum skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við ESB. Ég vil spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur hvað henni finnist um þær upplýsingar sem fram koma í skýrslunni um umsóknarferlið og aðferðafræði þess. Á bls. 25 í Viðauka I: Aðildarumsókn Íslands og stækkunarstefna ESB stendur, með leyfi forseta: „Þær breytingar á aðildarferlinu sem urðu með umsókn Mið- og Austur-Evrópuríkjanna hafa sætt gagnrýni. Með þeim hafi Evrópusambandið fengið yfirhöndina í aðildarviðræðum sem sé þróun sem hófst með fyrstu stækkuninni. Ríkjunum sé ekki eingöngu gert að samþykkja löggjöf sambandsins á fyrstu stigum heldur einnig að laga sig að stefnu sambandsins og hrinda löggjöf þess í framkvæmd fyrir gerð aðildarsamnings og gildistöku hans.“ Er hv. þingmaður sammála þeirri gagnrýni á stækkunarferlið sem fram kemur í skýrslunni? Var henni kunnugt um þessa veiku stöðu umsóknarríkisins þegar hún greiddi atkvæði með umsókninni og þeirri kröfu Evrópusambandsins að umsóknarríkið hrindi í framkvæmd löggjöf sambandsins áður en þjóðin fengi að taka afstöðu til aðildarsamnings í þjóðaratkvæðagreiðslu? Hefði ekki verið betra að spyrja þjóðina álits áður en hafist er handa við að laga Ísland að Evrópusambandinu?

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki áttað mig á því að þarna væri gagnrýni á Evrópusambandið, ég held að þetta sé einfaldlega lýsing. Þó að hv. þingmanni líki þetta kannski ekki get ég ekki séð að þetta sé gagnrýni. Þetta er bara lýsing á ástandi. Við verðum líka að skilja af hverju þessar breyttu aðferðir við samninga um aðild að Evrópusambandinu gerðust. Það var af því að þau ríki sem sóttu um voru svo allt öðruvísi, þau voru svo skammt á veg komin efnahagslega og ekki síst lýðræðislega. Þess vegna þurfti að ganga úr skugga um að þau uppfylltu þær kröfur sem gerðar eru til lýðræðis, mannréttinda og ýmissa smámuna í ríkjunum áður en þau gengju í Evrópusambandið. Þau þurftu að breyta sinni löggjöf til þess að uppfylla það, já. Já, mér var fullkunnugt um að þetta hefði breyst.  Þess vegna hélt ég að þetta tæki allt skemmri tíma. Ég hélt hins vegar að af því að við erum í EES þyrfti ekki að fara í alla þá rýnivinnu sem þau hins vegar sögðu að við þyrftum að fara í. Ég hélt það. Þess vegna tók fyrsti fasinn, ef ég má nota það orð, lengri tíma en ég hafði búist við. Þetta vissi ég sem sagt allt.

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hæstv. utanríkisráðherra hlýði núna á mál mitt vegna þess að ég hef ítrekað spurt hann spurninga en ekki fengið nein svör. Þar sem ég er núna á mínum síðustu ræðumínútum í þessu máli þætti mér vænt um að kallað yrði í hann. Virðulegi forseti. Stór spurning situr eftir hjá mér eftir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og líka eftir þá atburðarás sem við höfum fylgst með frá því kl. 18.50 á föstudaginn þegar þingsályktunartillagan um að slíta aðildarviðræðunum var lögð fram á þingi. Það breytti algjörlega eðli umræðunnar um skýrsluna. Hér hafa menn gagnrýnt okkur í stjórnarandstöðunni fyrir að ræða þessi mál saman, en þó það nú væri að þau séu rædd saman þegar blekið er ekki þornað á þessari skýrslu sem við erum að ræða hér þegar fram kemur tillaga um að slíta viðræðum við Evrópusambandið sem beinlínis notar skýrsluna til vitnis um hvers vegna það eigi að gera. Þá er eðlilegt að við ræðum þetta tvennt saman. Þess vegna vantar mig í fyrsta lagi svör við því hvað kallar á að þetta sé gert á þessum hraða, þ.e. að ekki megi klára að ræða þessa skýrslu fyrst almennilega í þinginu og kynna hana fyrir þjóðinni eins og hæstv. ráðherra ætlaði að gera og í öðru lagi hvers vegna menn ganga lengra í þessari þingsályktunartillögu en gert er ráð fyrir í samþykktum landsfunda beggja flokka og í stjórnarsáttmálanum. Ég ætla að rökstyðja það stuttlega. Í stjórnarsáttmálanum segir, með leyfi forseta: „Gert verður hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins. Úttektin verður lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni. Ekki verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Kynnt fyrir þjóðinni, stendur hérna, þetta er stjórnarsáttmálinn sem er enn volgur úr prentun, ekki ársgamall. Síðan er hér ekkert um að slíta viðræðunum heldur bara að gera hlé. Það er klárlega gengið lengra í tillöguflutningi fyrir þinginu í þingsályktunartillögu en gert er ráð fyrir í stjórnarsáttmálanum. Hvorki í landsfundarsamþykkt Framsóknarflokksins né landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins er talað um viðræðuslit og hvergi fyrr en í tillögunni sem utanríkisráðherra leggur fyrir þingið á þessum ógnarhraða sem ég hef oft nefnt. Ég vil gjarnan að hæstv. ráðherra svari þessu. Hann hefur ekki treyst sér til þess enn þá en vonandi fáum við einhvern tímann að vita ástæðuna fyrir því að skýrsla er lögð fram á miðvikudegi sem við byrjum að ræða á fimmtudegi - þegar ég var ráðherra var venjan sú að ráðherrar þurftu að vera búnir að skila inn þeim tillögum og málum sem þeir ætluðu að hafa á dagskrá ríkisstjórnarfundar morguninn eftir þannig að á sama tíma og menn voru að byrja að ræða skýrsluna var tilbúin tillaga um að slíta aðildarviðræðum sem vísar beinlínis í skýrsluna. Þetta segir mér að á þeim sólarhring sem hæstv. ríkisstjórn hafði umfram okkur til að kynna sér efni skýrslunnar sá hún eitthvað sem olli því að það var rifið í neyðarhemilinn, skrifuð tillaga um að slíta viðræðum þvert á samþykktir beggja flokka, tillaga sem gengur miklu lengra en stjórnarsáttmálinn. Hvernig væri að menn kæmu nú hingað inn - hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki enn séð ástæðu til að koma inn í þennan sal þó að ég hafi óskað eftir því - og svöruðu þessari spurningu? Ef menn standa svona með sannfæringu sinni um að þeir séu að gera rétt í því að leggja þessa tillögu fram, enda hef ég ekki heyrt annað af hæstv. utanríkisráðherra, hljóta menn að geta staðið hér og sagt okkur hvers vegna. Hvað er það? Það kemur ekki fram í greinargerðinni. Þar kemur ekkert fram annað en að menn séu að leyna okkur einhverju. Það getur bara ekki verið, ég trúi því ekki. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Eins og þingmaðurinn veit þá deilum við ekki endilega sömu sýn á Evrópusambandið en ég hugsa að við deilum þeirri skoðun að heppilegt sé að við fáum samninga á borðið þannig að við getum afstöðu til þess sem þar býðst í stað þess að gefa okkur niðurstöður fyrir fram. Þannig hefur það hljómað svolítið í umræðum hér í þinginu um þessi mál og fólk dregur augljóslega afar mismunandi ályktanir af þeim gögnum sem nú liggja fyrir. Andstæðingar aðildar telja að hér þurfi ekkert meira að koma fram og hægt sé að taka ákvörðun á meðan þeir sem eru hlynntir aðild telja svo ekki vera. Ég held að út frá stöðunni í dag hefði besti kosturinn verið, eins og má kannski segja að komi fram í tillögu okkar Vinstri grænna sem hér liggur fyrir, að halda áfram því hléi sem er á viðræðunum og vera með þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé sammála mér í því. Síðan langar mig líka að spyrja þingmanninn um þá skýrslu sem við vitum að er á leiðinni, sem hæstv. ráðherra hefur talað um að sé pöntuð samkvæmt forskrift og þess vegna sé ekki hægt að taka hana til umræðu; hvort hún telji ekki eðlilegt að fram komi í umræðunni um þessi Evrópusambandsmál sú skoðun sem væntanlega kemur fram í henni, eins og í þeirri skýrslu sem liggur fyrir, og þeir hagsmunir sem þar eru í húfi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig um afstöðu til tillögu sem hefur komið fram og er í raun og veru einhvers konar sáttatillaga í ljósi þess að stjórnarflokkarnir ákveða að ganga það langt að viðræðum verði slitið en ekki haldið áfram með það hlé sem nú er hafið. Mér líst betur á hana en tillöguna frá hæstv. utanríkisráðherra og ég held að það gæti verið ásættanleg niðurstaða fyrir okkur að viðræðuhléið héldi áfram eins og það sem kveðið er á um í stjórnarsáttmálanum. Mér líkar betur við það sem skrifað er í stjórnarsáttmálanum en tillöguna sem liggur fyrir. Eiginlega má segja að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sé að leggja til það sem kveðið er á um í stjórnarsáttmálanum. Það er svolítið undarleg staða að það sé allt í einu orðin sáttatillaga vegna þess að ég lét mér ekki detta það í hug að ríkisstjórnin ætlaði að fara svona miklu lengra en kveðið er á um þar, eins og raunin er með tillögu utanríkisráðherra. Mér finnst það því skynsamlegra og ástæðan er sú að mér finnst það ekki rétt að ríkisstjórnin geti túlkað það þannig að hún hafi eitthvert umboð eftir kosningar til að slíta þessum viðræðum og þar með að skjóta möguleikanum á því að við getum gert þetta aftur, þ.e. hafið aðildarferli, inn í töluvert langa framtíð, miklu lengri framtíð heldur en ef menn héldu sig bara við viðræðuhlé. Þar af leiðandi er ég vel til í að hugleiða það að styðja tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu efni. Þó að ég sé að sjálfsögðu þeim megin að vilja helst klára viðræðurnar get ég frekar fellt mig við áframhaldandi viðræðuhlé. Svo getum við mögulega gert þetta að kosningamáli í næstu kosningum.

Virðulegi forseti. Það er augljóslega þannig í svona stóru máli og umdeildu, eins og við vitum og ég sagði í ræðu minni, að það klýfur ekki bara flokkana, það klýfur líka þjóðina. Það hefur komið fram á Austurvelli og hér í Alþingishúsinu, það kemur fram á samskiptamiðlum og víðast hvar. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég tel einnig að ríkisstjórnin hafi ekki haft heimild til að gera það sem hún gerir hér, þ.e. frá sínum kjósendum, miðað við það sem nú hefur ítrekað verið rifjað upp. Þrír ráðherrar Sjálfstæðisflokksins fyrir utan hæstv. fjármálaráðherra ítrekuðu það í sjónvarpsviðtölum að þeir hygðust standa við það að láta fara fram atkvæðagreiðslu. Það er eins og hv. þingmaður sagði, það er svolítið sérstakt að þeir gangist ekki við eigin afkvæmi, það sem fram kemur í stjórnarsáttmálanum. Ég hef velt því mikið fyrir mér af hverju viljinn til að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu er ekki til staðar. Hvað býr raunverulega að baki? Mér finnst sú kenning að þeir geti ekki gengið alla leið af því að flokkarnir vilja ekki ganga inn í Evrópusambandið ekki haldbær, samanber það sem hér hefur verið rifjað upp að fyrri ríkisstjórn gekk í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu sem hún var ekki sátt við niðurstöðuna í en fylgdi því eftir. Ég tel þessa ríkisstjórn geta gert það líka. Þetta er alltaf spurning um það hverjir fara með samningsumboð ef niðurstaðan yrði að halda áfram viðræðum og kannski er það sem þeir óttast, að niðurstaðan verði þeim þvert um geð. Það hlýtur eiginlega að vera ástæðan fyrir því að þeir þora ekki að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef þeir þyrðu að beita lýðræðinu, ef þeir töluðu virkilega fyrir eiginlegu lýðræði, mundi maður áætla að þeir létu óhræddir slag standa.

Virðulegi forseti. Mér fannst áhugavert í kvöldfréttunum hjá Ríkisútvarpinu þar sem rifjuð voru upp ummæli þriggja annarra ráðherra Sjálfstæðisflokksins en fjármálaráðherra. Það er hrein lína hjá öllum þeim einstaklingum, stjórnmálamönnum sem núna eru ráðherrar, að þeir ætluðu og lofuðu að hér yrði þjóðaratkvæðagreiðsla á kjörtímabilinu. Og mér fannst reyndar tilvitnunin sem var höfð eftir hæstv. ráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur mjög rökrétt og ég hefði getað kvittað upp á allt sem hún sagði. Hún sagði: Þetta er það stórt mál, það er þess eðlis að það klýfur ekki bara þjóðina og Alþingi heldur líka fjölskyldur og vinnustaði, og þess vegna hentar það vel til að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er hjartanlega sammála því. Það var alltaf áætlun okkar á síðasta kjörtímabili að þetta mál færi í þjóðaratkvæðagreiðslu og ég sem viðræðusinni tel að málinu geti aldrei lokið öðruvísi en með þjóðaratkvæðagreiðslu. Þess vegna finnst mér það mikið skemmdarverk sem verið er að vinna núna. Það gerir að verkum að menn ætla ekki bara að henda okkur á núllpunkt heldur þurfum við líka að hafa mun meira fyrir því þegar að því kemur að sækja um aftur ef þjóðin mundi kalla eftir því, sem mér þykir ekki ólíklegt að hún geri. Mér finnst ríkisstjórnarflokkarnir ekki hafa umboð til þess og mér finnst lágmark að þeir standi við það sem þeir sögðu í aðdraganda kosninga og lágmark að þeir fari a.m.k. eftir eigin stjórnarsáttmála.

Hæstv. forseti. Samskiptasaga Íslands og Evrópusambandsins er ekki ný af nálinni. Þegar fólk horfir til þessarar sögu staðnæmist það á mismunandi tímum og horfir til kaflaskila. Það er eðlilegt að menn horfi fyrst og fremst til þess sem er að gerast núna og ræði þá tillögu sem ríkisstjórnin hefur sett fram um að aðildarumsókn að ESB verði dregin til baka og hún ekki tekin upp að nýju nema áður hafi farið fram þjóðaratkvæðagreiðsla. Aðrir horfa lengra aftur í tímann, sumir staðnæmast við júlímánuð árið 2009 þegar þáverandi ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti ákvað að senda inn aðildarumsókn til Brussel og svo er enn sá hópur sem horfir lengra aftur í tímann til að reyna að skilja hvers vegna við stöndum þar sem við erum nú. Ég er í þeim hópi. Mitt pólitíska minni tekur til nær hálfrar aldar. Ég var kominn til pólitísks vits, vil ég kalla, um 1970, þá rúmlega tvítugur maður, og allar götur frá þeim tíma hefur Evrópuumræða í einu eða öðru formi verið brennandi mál á Íslandi. Árið 1970 gerðust Íslendingar aðilar að Fríverslunarsamtökum Evrópu, EFTA. Fríverslunarsamtökin höfðu verið stofnuð áratug áður, árið 1960, sem eins konar valkostur við þá nýtilkomið Evrópubandalag sem var stofnað með Rómarsáttmálanum árið 1957. Við áttum aðild að þessum Fríverslunarsamtökum EFTA ásamt mörgum ríkjum sem sum hver eru enn innan EFTA, önnur orðin aðildarríki í Evrópusambandinu. Áður en Íslendingar gengu í EFTA höfðu átt sér stað hér á landi miklar og heitar umræður um hvað gera skyldi. Margt sem nú má kenna í umræðunni á þræði aftur til þessa tíma. Sumir lögðu höfuðáherslu á mikilvægi viðskiptafrelsis og að það sem öllu máli skipti fyrir Íslendinga væri að hafa viðskiptin sem allra hömluminnst. Aðrir horfðu til annarra sjónarmiða, að verja innlenda atvinnuhagsmuni, húsgagnaiðnaðinn, íslenskar skipasmíðar, landbúnað og framleiðslu almennt í landinu. Viðskiptasjónarmiðin urðu heldur ofan á við inngöngu okkar í Fríverslunarsamtökin EFTA. En þessir þættir hafa síðan birst okkur í umræðunni um hugsanlega aðild að Evrópusambandinu á undanförnum árum. Ástæðan fyrir því að ég segi að það sé rangt að staðnæmast í umræðunni nokkur missiri aftur í tímann er sú að svo lengi sem ég man eftir hefur þessi umræða hvílt mjög þungt á þjóðinni og skoðanir verið skiptar. Ég held að við getum öll, ef við viljum vera sanngjörn, horft til þess að margt sem sagt var í aðdragandanum að innkomu okkar í Fríverslunarsamtökin - á báða bóga - hafi stuðst við ágæt rök. Það er staðreynd að innganga okkar í EFTA á sínum tíma varð til þess að veikja innlenda framleiðslu. Það er líka rétt að aðkoma okkar að Fríverslunarsamtökunum varð til þess að styrkja okkur í viðskiptum við aðrar þjóðir. Þetta er allt rétt. Stóru kaflaskilin sem ég horfi til voru aðkoma okkar að EES. Þegar ég var formaður BSRB árið 1988 var þessi umræða mjög heit innan samtakanna, ekki aðeins meðal opinberra starfsmanna í BSRB og BHM heldur líka í Alþýðusambandi Íslands og í öðrum samtökum, Neytendasamtökunum, Bændasamtökunum og öðrum samtökum. Sú ríkisstjórn sem á endanum samdi um EES-samninginn komst að þeirri niðurstöðu að þjóðin væri ekki nógu vel að sér til að taka ákvörðun í málinu. Það voru Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn sem höfnuðu því að efnt yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu um málið - illu heilli. Það var líka illu heilli að við ákváðum ekki, og ég beini þeim gagnrýniorðum að sjálfum mér líka, að efna til atkvæðagreiðslu vorið 2009 áður en við settum inn aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Samfylkingin var því andvíg að fara þá lýðræðislegu leið, því miður, illu heilli. Það hefði betur verið gert og ég held að flestir viðurkenni það í dag, hvort sem þeir eru innan Samfylkingarinnar eða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það á nefnilega að virða lýðræðið, það skiptir máli. Virðing okkar fyrir lýðræðinu getur birst með ýmsum hætti. Ef við ætlum að taka lýðræðislega ákvörðun skiptir máli að spurt sé á réttum forsendum. Þess vegna gagnrýni ég hugmyndir um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem spurt er: Viltu eða viltu ekki halda viðræðunum áfram? vegna þess að það gefur þjóðinni ranga mynd. Það sem við höfum lært af umsóknarferlinu frá því í júlímánuði 2009 er að það sem við töldum mörg hver að yrði umræða um helstu álitamál sem uppi voru varð ferli sem fól í sér aðlögun að stjórnkerfi Evrópusambandsins. Við þekkjum það öll sem fylgdumst með þessari umræðu úr nálægð eða fjarlægð hvaða áhrif það hafði þegar Evrópusambandið fór að veita hina svokölluðu IPA-styrki, Pre-Accession, aðlögunarstyrki sem umsóknarríkjum eru gjarnan veittir. Margir halda að þessi styrkir séu ókeypis. Þeir eru að sjálfsögðu greiddir af skattgreiðendum í Evrópu og af okkur ef við fáum aðild að bandalaginu. Það mundi að sjálfsögðu gerast líka. Þetta er það sem síðan einkenndi og hefur einkennt undanfarna mánuði og undanfarin missiri, menn hafa tekið hvert sviðið á fætur öðru innan stjórnsýslunnar og lagað að stjórnsýslu Evrópusambandsins. Þess vegna er óheiðarlegt annað en að spyrja þjóðina hvort hún vilji gerast aðili að ESB og þar með halda til streitu þeirri umsókn sem sett var fram í júlímánuði árið 2009. Annað er óheiðarlegt. Og ég spyr hvort það sé siðlegt af þjóð sem mælist í meiri hluta andvíg inngöngu í Evrópusambandið að sitja við samningaborð með ærnum tilkostnaði fyrir okkar þjóð og fyrir Evrópusambandið líka bara til að fiska, sjá hvað hugsanlega kemur upp úr pokanum. Mér finnst það ekki siðlegt. Við eigum að koma hreint fram. Ef við viljum gerast aðilar að Evrópusambandinu, ef það er meirihlutavilji með þjóðinni að gerast aðili að Evrópusambandinu, eigum við að ganga til slíkra viðræðna á þeim forsendum en ekki þeim að þarna eigi sér stað fyrst og fremst samningaviðræður. Þetta er annað og miklu meira. Við héldum það, ég hélt það, en við komumst að raun um annað. Í þessu ferli komumst við að raun um annað, við eigum að horfast í augu við það, taka afleiðingunum og horfast í augu við reynsluna. Þess vegna er ég því fylgjandi að þjóðin verði spurð: Vilt þú, kæri landsmaður, kæri kjósandi, að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu og að við höldum umsókn okkar til streitu á þeirri forsendu? Þannig á að spyrja. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði gerum grein fyrir þessu í greinargerð með þeirri tillögu sem við höfum lagt fyrir þingið. Hún er eins konar sáttargjörð. Í henni segir: Stöðvum viðræðurnar. Spyrjum þjóðina á þessu kjörtímabili hvað hún vilji gera. Við teflum ekki fram einni tillögu um hvernig eigi að orða spurninguna, enda eru mismunandi sjónarmið innan okkar raða um hvernig það eigi að vera. Ég er því fylgjandi að spurt verði á þeim forsendum sem ég hef gert grein fyrir. Við verðum líka að horfast í augu við það hvort það er gott fyrir Ísland að ganga að viðræðuborði á grundvelli óheilinda sem byggja á því að meiri hluti þjóðarinnar er andvígur inngöngu í ESB, ríkisstjórnin vill ekki sjá það og meiri hluti Alþingis er því andvígur. Er þetta ekki eitthvað sem við þurfum að horfast í augu við? Það var oft sagt við mig sem ráðherra á fundum á erlendri grundu, hvíslað yfir málsverði, að menn væru vinveittir Íslendingum og vildu hjálpa okkur sem allra best. Í hverju? spurði ég. Í að komast inn í ESB. Ég hef engan áhuga á að fara þangað, sagði ég. Ha, engan áhuga á að fara þangað? En eruð þið ekki að sækja um aðild? Jú. Eru þetta ekki einhverjar mótsagnir sem við verðum að horfast í augu við? Ég er ansi hræddur um að við verðum að gera það. En við eigum líka að virða hinn lýðræðislega rétt þjóðarinnar. Ég trúði því og við trúðum því að með því að ganga til viðræðna við ESB í upphafi síðasta kjörtímabils værum við að leysa hnút sem hefur verið fastreyrður í þrjá eða fjóra áratugi. Við gerðum það af góðum huga og við töldum að þessar viðræður yrðu til lykta leiddar á hálfu öðru ári, kannski tveimur árum, þeir svartsýnustu töluðu um þrjú ár. Síðan kom á daginn að reyndin var öll önnur. ESB ætlaði ekkert að semja við okkur eða ganga frá neinum endum á meðan meiri hluti þjóðarinnar væri því andvígur samkvæmt skoðanakönnunum að ganga inn. ESB ætlaði ekkert að láta lítilsvirða sig með þeim hætti sem gerðist í Noregi. Norðmenn sátu við samningaborð í tvö ár, 1992–1994. Í nóvember árið 1994, þegar öll Evrópusambandsríkin höfðu samþykkt samkomulagið sem gert hafði verið og þegar norska ríkisstjórnin hafði samþykkt það, felldi þjóðin samninginn. Mér finnst að við öll, líka þjóðin og þeir sem krefjast atkvæðagreiðslu um hvort halda eigi áfram, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Við deilum áhuga á því að þjóðin komi að ákvörðun í þessu máli. Ég spyr hann vegna orða hans hér áðan: Hvað er það sem raunverulega er hægt að segja að krafist hafi verið aðlögunar um af Íslands hálfu sem er óafturkræft og sem ekki var hvort sem er eitthvað sem Ísland vildi breyta vegna aðildar sinnar að EES en hafði ekki haft fjármagn til? Það var gert sérstakt samkomulag í ferlinu um að ekki þyrfti að fara í stofnanabreytingar vegna aðildar fyrr en aðild hefði verið samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Er þetta ekki rétt? Er það ekki þannig að þau verkefni sem við vorum að ráðast í og sóttum eftir IPA-styrkjum í voru verkefni sem við vorum hvort sem er skuldbundin til að ráðast í 

Hæstv. forseti. Ég held ég geti fullyrt að nánast á öllum sviðum íslenskrar stjórnsýslu hafi verið hafist handa við umbreytingar í átt að stöðlum Evrópusambandsins. Það þekki ég úr þeim ráðuneytum sem ég starfaði í og það þekkjum við varðandi stofnanakerfið íslenska almennt, hvort sem það er landbúnaðarkerfið eða annað kerfi. Alls staðar var verið að búa í haginn fyrir þessar breytingar. Þetta er nokkuð sem er þekkt. Hvort þær séu óafturkræfar, öll mannanna verk eru náttúrulega afturkræf. 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að ég man ekki eftir dæmum um að við höfum vegna aðildarferlisins breytt stofnanaumgjörð í einhverja þá átt sem ekki var efnislegur vilji fyrir óháð aðildarumsókninni eða leiddi af aðild okkar að EES. Ég skora á hv. þingmann að koma með dæmi um hið gagnstæða. Að öðru leyti vil ég segja vegna orða hv. þingmanns um að ekki væri hægt að kanna hvað í boði væri í aðildarviðræðunum að ég hef rætt þetta mál sem ráðherra og núna sem formaður stjórnarandstöðuflokks við flesta ráðamenn Evrópusambandsins. Ég hef sagt við þá alla að það hafi verið deildar meiningar í ríkisstjórninni á sínum tíma og ekki allir á einu máli. Fyrir því eru mýmörg dæmi í sögu Evrópusambandsins að þannig hafi háttað um ríki sem sótt hafa um. Allir hafa sýnt því fullan skilning. Enginn hefur sagt að það sé rangt að kíkja í pakkann. Allir hafa sagt að það sé lýðræðisleg afstaða og málefnaleg afstaða 

Forseti vill minna þingmenn á að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé nokkuð sem flestir þekkja og þess vegna hefur mér fundist svolítið skrýtinn þessi mikli áhugi á þessari nýtilkomnu skýrslu um Evrópusambandið, einfaldlega vegna þess að Íslendingar eru búnir að ræða sig rauða í framan í 10, 20 ár um Rómarsáttmálann, um Maastricht-sáttmálann, um Lissabonsáttmálann, um þær reglur og regluverk sem Evrópusambandið hefur verið að koma sér upp og við þekkjum vel t.d. á sviði raforkumála, á sviði nánast alls sem tekur til innviða samfélagsins. Þarna er pakkinn. Við höfum haft hann fyrir sjónum. Við erum að finna fyrir honum í allri lagasmíð og reglugerðarverki á Íslandi. Þarna er pakkinn. Hann stendur okkur fyrir sjónum. Það er alveg skýrt hvað þarna er. Og það er ekki rétt að talsmenn Evrópusambandsins hafi sagt okkur að Íslendingar muni fá varanlegar undanþágur, nema hugsanlega að einhverju sem lýtur að sauðfjárbúskap á norðurheimskautsslóðum.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ágæta ræðu og það sem hann fór yfir í sögulegu ljósi um Evrópuumræðuna á Íslandi. Hv. þingmaður lagði ríka áherslu á að vilji lægi fyrir til að ganga í sambandið ef fara ætti í aðildarviðræður. Ég vil samt benda á í þessu sambandi að í flestum tilfellum þegar ríki hafa gerst aðilar að Evrópusambandinu er það að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu í kjölfar þess að samningur liggur fyrir. Þar hefur ekki legið fyrir augljóst - það verður sem sagt gengið úr skugga um það þegar samningurinn liggur fyrir hvort fólk meti hann góðan. Við getum haft skiptar skoðanir um þetta, en ég velti fyrir mér hvað hv. þingmanni finnst um það að á þessum stað í ferlinu eigi algjörlega að líta fram hjá mögulegum vilja kjósenda og að þingið taki þessa ákvörðun 

Hæstv. forseti. Ég vil alls ekki líta fram hjá vilja þjóðarinnar, alls ekki. Ég tel að vilji þjóðarinnar eigi að ráða um lyktir þessa máls, það er afdráttarlaust af minni hálfu. Það er á þeirri forsendu reyndar sem ég hef stutt þetta ferli fram til þessa, var farinn að fá miklar efasemdir um framvinduna þegar var komið fram í mitt síðasta kjörtímabil, miklar efasemdir og miklar efasemdir um hinar lýðræðislegu víddir í þessum málum. Það sem ég var að reyna að færa rök fyrir er að öllu máli skiptir hvernig spurt er í atkvæðagreiðslu af þessu tagi, hvort spurt er réttrar spurningar sem gefur raunsanna mynd. Það var það sem ég var fyrst og fremst að leggja áherslu á. Síðan er náttúrlega hitt að þegar við erum komin og værum komin inn í Evrópusambandið þá færi nú ekki mjög mikið 

Herra forseti. Þarna er nú gott dæmi um að okkur hv. þingmann greinir á. En ég er ánægð með það að við séum sammála um að það skiptir máli að fá þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta brýna framtíðarmál, hvort sem fólk telur að aðild sé betri eða verri fyrir hag Íslands og íbúa þess. Ég velti samt fyrir mér í ljósi þess að hv. þingmaður sagði að Evrópusambandið vildi ekki atkvæðagreiðslu ef hætta væri á að því yrði hafnað og benti til einhverrar niðurlægingar vegna niðurstöðunnar í Noregi. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort honum þyki það ekki bera sambandinu ágætt vitni að ýmis atriði um breytingar á innra skipulagi sambandsins hafa farið í þjóðaratkvæði hjá hinum ýmsu þjóðum og jafnvel verið felldar, 

Hæstv. forseti. Nei, ég er ekki ósammála því og ég er alls ekki að segja með þessu að ég telji allt vont innan Evrópusambandsins, að ég sjái ekki hvítan blett á Evrópusambandinu, það er af og frá. Að sjálfsögðu er margt þar gott að finna þótt ég hafi komist að þeirri niðurstöðu eftir áratuga umræðu um þetta mál að ég telji um of þrengt að lýðræðinu með inngöngu í Evrópusambandið, að lýðræðinu, sem við ræðum svo mikið þessa dagana. Ég tel Evrópusambandið vera of miðstýrt og of ólýðræðislegt. Ég tel það líka vera of markaðssinnað fyrir minn smekk. Síðan er það hitt með hinar lýðræðislegu kosningar, hvort sem er í Írlandi eða annars staðar, að það vill gerast í Evrópusambandinu eins og gerist á sumum afherbergjum í húsum að það er bara sturtað niður þangað til vatnið er orðið hreint, 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir ágæta ræðu. Við erum um margt sammála. Það er þó eitt atriði sem ég mundi vilja spyrja hv. þingmann út í: Telur þingmaðurinn að samræmi sé á milli skoðunar hans sjálfs um að spyrja eigi þjóðina hvort hún vilji yfir höfuð ganga í Evrópusambandið og þeirrar þingsályktunartillögu sem þingflokkur Vinstri grænna leggur fram? Mér heyrðist þingmaðurinn svara því þannig áðan, en það er í engu útskýrt hvort eigi að spyrja í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu sem á að fara fram undir lok kjörtímabilsins hvort halda eigi áfram með aðildarviðræðurnar eða hvort þá eigi að spyrja þjóðina hvort hún vilji 

Hæstv. forseti. Meginefni þingsályktunartillögu okkar er að finna sáttafarveg. Hann byggir á því að málið verði sett í frost, að gerð verði formleg stöðvun á viðræðum við Evrópusambandið, viðræður verði ekki teknar upp að nýju nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu og á þeim forsendum held ég að allir tali, fulltrúar allar flokka hér. Við viljum hins vegar að atkvæðagreiðsla um málið fari fram á þessu kjörtímabili, innan þessa kjörtímabils, en við höfum ekki sett fram tillögu, fastmótaða tillögu um spurninguna og þar var ég að segja að mismunandi sjónarmið væru innan okkar raða eins og annarra. En við vekjum athygli á því í greinargerð okkar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það skiptir raunverulega máli fyrir okkur, sem rennum að sjálfsögðu hýru auga til allra sáttaleiða, um hvað verður spurt. Efni spurningarinnar skiptir lykilmáli, eins og hv. þingmaður hefur komið inn á. Ég vil benda á orð fyrrverandi hv. þingmanns, Ragnars Arnalds, sem segir að ef hann skilji þingsályktunartillöguna rétt, þetta er ekki orðrétt haft eftir honum, telji hann að þingflokkur Vinstri grænna, eða flestir, ættu að styðja þá þingsályktunartillögu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt fram. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hann sé sammála því mati Ragnars Arnalds að Vinstri grænir ættu að 

Hæstv. forseti. Atkvæðagreiðsla hefur ekki farið fram og umræða um aðkomu að atkvæðagreiðslu um tillöguna hefur ekki verið til lykta leidd innan þingflokks okkar. Það sem við höfum sammælst um er sú tillaga sem þingflokkurinn ber fram, og ég hef lýst hér, og byggir á ákveðinni sáttaleið, hygg ég vera. Svo ég svari spurningunni beint varðandi tillögu ríkisstjórnarinnar, að til þess að ég gæti samþykkt hana þyrfti að botna hana með tilvísan í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og ég hef gert grein fyrir.

Herra forseti. Tillagan sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram er ákveðin málamiðlun í þessu öllu saman. Stjórnin vill slíta viðræðum afdráttarlaust. Jú, að sjálfsögðu er kallað eftir því að þingsályktun heimili það o.s.frv., en stjórnin er ekki tilbúin að hleypa neinu fram fyrir þá þingsályktunartillögu, þ.e. hún er ekki tilbúin til að neitt annað sé rætt á þinginu umfram það, fram fyrir það. Hún er ekki tilbúin að hleypa fram fyrir það tillögu um að þjóðin fái að ákveða í þjóðaratkvæðagreiðslu samfara sveitarstjórnarkosningum hvort aðildarviðræðum skuli haldið áfram eins og lagt hefur verið til af Samfylkingu, Pírötum og Bjartri framtíð. Þetta er staðan sem við stöndum frammi fyrir. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur komið með tillögu. Kannski að Ögmundur útskýri það fyrir okkur.

Hæstv. forseti. Ég reyndi að gera það í ræðu minni hér áðan. Efni hennar er á þá lund að aðildarviðræðum við Evrópusambandið verði formlega hætt og frá því greint í Brussel. Þær verði ekki hafnar að nýju nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram áður en þessu kjörtímabili lýkur. Það er þessi lokasetning, þessi mikilvæga lokatilvísun í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem skilur á milli okkar og ríkisstjórnarinnar. Síðan er það annar handleggur að orða spurninguna. Þar er ég að segja að mismunandi sjónarmið séu uppi um hvernig fara eigi að því. Ég er með mjög skýra afstöðu til þess og vísað er til þeirrar afstöðu í greinargerð okkar með þingmálinu. Það eru ekki allir á einu máli um þetta, hvorki í mínum flokki né öðrum, og mér finnst eðlilegt að það sé rætt.

Herra forseti. Nú gengur tillaga Pírata, Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar út á það að fara skuli í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða sveitarstjórnarkosningum, um hvort halda eigi áfram með aðildarviðræður. Það er það sem þjóðin kallar eftir, 2/3 hlutar kjósenda Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks eru hlynntir því. Það eru fleiri í öðrum flokkum sem eru hlynntir því, en meira að segja hjá þessum flokkum er aukinn meiri hluti hlynntur þessu. Það mál virðist ekki ætla að rata á dagskrá þingsins fyrir þann tíma sem þarf til að klára það. Þá spyr maður sig aftur hvort hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi talað við stjórnina um að klára málið, lenda því á einhverjum þeim forsendum sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt til, hvort hann hefur fengið vilyrði fyrir því, hvort hann hefur talað um það eða hvort einhvern veginn er verið að reyna að lenda því þannig. Ég væri svo sem til í að fresta þessu 

Hæstv. forseti. Ég held að ekkert okkar hér geti fullyrt um þjóðarvilja, hvað þjóðin vill gera í þessu efni, hvort hún er tilbúin að slíta viðræðum eður ei.

Skoðanakannanir eru afdráttarlausar.

Skoðanakannanir eru líka afdráttarlausar um það að þjóðin vilji ekki ganga í Evrópusambandið og ég er að segja að ef hún ætlar að vera sjálfri sér samkvæm, okkar ágæta þjóð, koma heiðarlega fram, þá á hún að horfast í augu við sjálfa sig líka. Ef hún vill ganga í Evrópusambandið þá á hún að sækja um aðild á þeirri forsendu en ekki annarri. Það er mín skoðun. Ég hef ekki átt viðræður við einn né neinn. Ég er stjórnarandstöðuþingmaður, hef ekki rætt við nokkurn ráðherra um þetta. Allt sem fram hefur farið af minni hálfu hefur gerst í gegnum minn þingflokk og síðan er ég að reyna að tala mínu máli og okkar hér úr þessum ræðustóli.

Virðulegi forseti. Nú er að nálgast miðnætti og við höfum flest hér verið í vinnu síðan hálfníu í morgun. Við erum að ræða mikilvægt mál, við erum að ræða skýrslu hæstv. utanríkisráðherra sem á að liggja til grundvallar ákvörðun og hvernig farið verður með aðildarviðræðurnar. Þetta er mikilvægt mál en það liggur hins vegar ekki á að ljúka þessari umræðu. Ég vil spyrja hæstv. forseta: Hvað stendur til að halda þessum þingfundi áfram lengi úr þessu? Ég mæli með því að forseti slíti fundi og við höldum þessari umræðu áfram á morgun eftir að hafa fengið góðan nætursvefn.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir bón starfandi þingflokksformanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur. Það eru 10 manns á mælendaskrá um þá skýrslu sem við ræðum hér í skugga þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar um að slíta aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Ég hef ítrekað óskað eftir upplýsingum um hvers konar meðferð þessi skýrsla fái hér í þinginu. Ítrekað hefur verið spurt eftir því hver asinn sé að leggja hér til slit á aðildarviðræðum við Evrópusambandið þvert á yfirlýsingar um að þessi skýrsla, sem enn er í umræðu, ætti að vera grundvöllur áframhaldandi ákvarðanatöku. Ég tel að meðan þessi óvissa er uppi um þessi mál sé ekki ástæða til að funda lengur hér í kvöld.

Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt að fá svar við því hvað við verðum hér lengi. Það er ekki þannig að við séum að fá ráðherra til okkar inn í þessa umræðu þannig að ég sé ekki að það sé til mikils að halda henni áfram. Ég hélt til dæmis seinni ræðu mína áðan og hvergi var ráðherra þá þó að ég hefði óskað eftir að hann yrði hér og svaraði spurningum. Og ég sé ekki að hann sé kominn enn. Hvers vegna á að bjóða þingmönnum upp á það að vera hér, halda sínar ræður, flytja sitt mál, spyrja spurninga og enginn er til svara? Það finnst mér ekki boðlegt. Ég fer að minnsta kosti fram á að gert sé hlé á þingfundi þangað til menn finna hæstv. utanríkisráðherra, að hann geri svo lítið sem koma hingað í þennan sal og svara að minnsta kosti spurningum þeirra sem hér taka til máls.

Hæstv. forseti. Við köllum öll eftir því að fá að vita hvað verður fram undan þegar við förum inn í nóttina. Við erum hér í miðri umræðu um skýrslu, það eru 10 á mælendaskrá. Næsta mál er að umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu verði dregin til baka. Þá á ég von á því að þessi tillaga fari á dagskrá einhvern tíma um miðja nótt. Mitt heimili er uppi á Akranesi og ég þarf þá að fara að panta mér gistingu hér, ég þarf að mæta á fund kl. hálfníu í fyrramálið. Kannski er ástæða til að hæstv. forsetar þingsins setjist niður og ákveði hvernig þeir ætla að fara inn í nóttina. Á að klára þessu umræðu? Ætlum við að hætta núna kl. 12 eins og verið hefur undanfarið, vitandi það að okkur liggur ekkert á í þessari umræðu, það er ekkert sem rekur á eftir. Eitthvað virðist hafa legið á þegar þessi tillaga kom fram en við höfum ekki fengið neina skýringu á því hvaða flýtir það var.

Virðulegur forseti. Það er að nálgast miðnætti og verður að teljast nokkuð óvenjulegt að forseti hefur ekki heiðrað okkur með upplýsingum um hvernig hann hyggst halda fundi áfram. Það hefur verið ágætisháttur á hvað það varðar undanfarið, forseti hefur upplýst þingheim um það hvernig áformin líta út, hvað standi til að gera. Boðaðir hafa verið nefndarfundir í fyrramálið og ýmislegt sem þingmenn þurfa að skipuleggja sig með að ég nefni ekki þá staðreynd að enn þá erum við að ræða skýrslu sem liggur ekki almennilega fyrir hvað á að gera við eða hvaða stöðu á að hafa í framhaldinu. Þetta er allt svona frekar óhönduglegt en ég óskaði eftir því, og ég hef gert það áður hér í kvöld, í fullri alvöru að fá að vita það hjá virðulegum forseta hver áformin eru um lengd þingfundar í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur og spyr: Hversu lengi á þingfundur að standa í kvöld? Ég hef ekki verið mjög lengi í þessum sölum en ég minnist þess ekki að hafa verið hér klukkan alveg að verða 12 á miðnætti. Maður hefur enga hugmynd um hvort fundurinn eigi að standa til 1 eða hvort við eigum að klára dagskrána, klára öll ræðuhöld, eru ekki 10 á mælendaskrá? Fundir eiga að hefjast í nefndum kl. 8.30 í fyrramálið þannig að, ég veit ekki alveg hvernig á að orða það, er ekki einhvern veginn hægt að toga það upp úr stjórnarmeirihlutanum eða forseta hvað við eigum að vera hérna lengi? Er hægt að sækja það með töngum eða á einhvern hátt?

Virðulegi forseti. Ég vil ekki beita neinum þvingunarúrræðum til að fá það út úr hæstv. forseta hverjar fyrirætlanir hans eru en ég kann satt að segja ekki dæmi þess að ekki hafi borist af forsetastóli upplýsingar um fyrirætlanir forseta um tímalengd þingfundar þegar klukkuna vantar 10 mínútur í miðnætti. Við höfum mikil fordæmi fyrir næturfundum. Þegar brýn mál voru til meðferðar sem skipti miklu máli að ljúka á síðustu árum man ég ekki eftir öðru en forseti hafi alltaf virt stjórnarandstöðu þess að upplýsa um fyrirætlanir sínar í þá veru og reyndar bjuggum við svo vel á síðasta kjörtímabili að hafa þingforseta sem gekk yfirleitt mjög hart fram gagnvart ríkisstjórnarmeirihlutanum og gerði kröfu um að hann stæði sína plikt gagnvart stjórnarandstöðunni og sinnti eðlilegum athugasemdum hennar í hvívetna. Ég ítreka því að það hlýtur að vera hægt á þessum vinnustað að útskýra fyrir okkur hversu lengi markmiðið er að halda störfum áfram og 

Virðulegi forseti. Fram hefur komið hjá ýmsum hv. þingmönnum sem hér hafa talað að klukkuna vantar núna átta mínútur í tólf og það fer að nálgast miðnætti. Ástæða þess að ég kem hingað upp er að ég heyrði hæstv. utanríkisráðherra, sem staddur er í salnum, segja það í fjölmiðlum að hugsanlega mundi hann mæla fyrir tillögu sinni, þeirri sem liggur fyrir þinginu, í nótt. Mér finnst alveg nauðsynlegt að virðulegur forseti upplýsi okkur um, eins og aðrir hv. þingmenn hafa kallað eftir, annars vegar hversu lengi áætlað er að fundurinn standi og hins vegar hvort ný mál verði tekin á dagskrá, því að vægast sagt væri lítill bragur á því ef mæla ætti fyrir málum hér í nótt. Mér finnst því mikilvægt að virðulegur forseti upplýsi hv. þingmenn hvernig nákvæmlega hann hyggist halda áfram þingstörfum.

Forseti getur ekki svarað því nákvæmlega en ætlun hans er að halda áfram þingfundi. Það er ekki óalgengt að þingfundur standi vel fram yfir miðnætti þegar stór mál eru til umræðu og allmargir hv. þingmenn eru á mælendaskrá. Forseti hefur ekki önnur áform en að halda þessum þingfundi áfram.

Herra forseti. Ég verð að játa að ég bað um orðið þegar hv. þm. Óttar Proppé var í sæti forseta og ætlaði að fá hann til að reyna að slíta þessum fundi, en ég sé að það er annar þingforseti kominn í stólinn. Nú spyr maður sjálfan sig og spyr forseta: Hvernig eru reglurnar um þetta allt saman? Ungur þingmaður eins og ég er ekki alveg viss og kannski forseti geti sagt mér hvernig það er á meðan aðrir forsetar sitja í stóli forseta, hafa þeir ekki öll völd forseta? Getur hv. forseti Einar K. 

Eins og kunnugt er er hv. þingmaður orðinn sérfræðingur í ávarpsorðum.

Virðulegi forseti. Eins og hann komst svo ágætlega að orði áðan er það því miður orðin venja hér á Alþingi að haldnir séu næturfundir og sú venja var rækilega fest í sessi á síðasta kjörtímabili. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, ef ég heyrði rétt, sagði að hana ræki ekki minni til þess að fundir hefðu verið oft haldnir fram yfir miðnætti. Hv. þm. Árni Páll Árnason vísaði til þess að forseti Alþingis hefði svarað því iðulega hvað þingfundir stæðu lengi. Ég man þetta bara allt öðruvísi. Ég man þá tíð þegar við sátum hér í þingsal kvöld eftir kvöld, nótt eftir nótt fyrir jól og milli jóla og nýárs, til að ræða um Icesave-samningana. Þannig var það, þessi leiða venja myndaðist. Vonandi tekst okkur að snúa þessu við en ég verð þó að segja eitt: Hér rétt fyrir miðnætti voru ágætar ræður 

Virðulegi forseti. Mér finnst mjög mikilvægt að við reynum að ræða þetta mál í björtu. Áður en ég var trufluð af hæstv. fjármálaráðherra fyrr í dag var ég að reyna að biðja um svör hæstv. forseta við því hvers vegna við þurfum allt í einu að sitja hér kvöld eftir kvöld á fundum og nú á að fara að keyra inn í nóttina út af þessu eina máli. Það eru tveir og hálfur mánuður eftir af þingi. Hvað er í gangi? Getur hæstv. forseti ekki bara svarað okkur og upplýst okkur um þetta? Hvers vegna eru menn að flýta sér svona mikið með þetta eina mál að það þoli ekki umræðu í dagsbirtu þegar svona mikið er eftir af þinginu og engin önnur ný mál af stærðargráðu við þetta eru komin inn í þingið? Ég skil þetta ekki. Það væri kannski auðveldara að ræða málið ef við hefðum bara einhverja hugmynd um þetta. Ég vil gjarnan fá að vita hvers vegna hæstv. forseti ætlar að láta okkur fara fram yfir miðnætti í umræðum um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir efnisrök þeirra sem hér hafa talað fyrir því að umræðu um þetta mál verði haldið áfram á morgun. Það er mjög sérstakt að stjórnarmeirihlutinn hefur ekki haft áhuga á samkomulagi við stjórnarandstöðuna um einn eða neinn þátt þessa máls þótt það hafi ítrekað verið í boði. Nú er virðulegi forseti kominn í forsetastól og ég vil þá endurtaka það sem ég sagði áðan í fyrri ræðu minni um fundarstjórn forseta. Ég vil minna forseta á að það skiptir miklu máli að forseti sæki á stjórnarmeirihlutann í umræðum og í meðferð mála. Það gerði forseti Alþingis með miklum sómabrag á síðasta kjörtímabili, stóð með stjórnarandstöðunni og hafði hemil á eigin fólki í stjórnarmeirihlutanum. Ég sakna þess sama myndugleika núna af hálfu forseta og ég segi það hreint og klárt. Af hálfu okkar hafa verið í boði ítrekaðar sanngjarnar tillögur um meðferð mála og okkur hefur ekki verið svarað, 

Virðulegur forseti. Nú er klukkan tvær mínútur í 12 á miðnætti og virðulegur forseti getur ekki svarað því hversu lengi inn í nóttina við eigum að ræða þetta mál. Mér finnst það lágmarkskrafa að við fáum að vita hversu lengi á að halda þessum þingfundi áfram eða í það minnsta hvort mæla eigi fyrir nýjum málum um miðja nótt. Það er afar mikilvægt fyrir okkur þingmenn til að við getum skipulagt störf okkar að við fáum að vita hvernig hlutirnir eiga að vera hér, ég tala nú ekki um þegar verið er að tala um næturfundi. Það lágmark að við fáum að vita hvað þingfundur á að standa lengi og hvað stendur til, á að taka mál á dagskrá þingfundar eftir að umræðu um skýrsluna lýkur? Hún gæti staðið til kl. 4 eða 5 í fyrramálið. Á þá að setja nýtt mál á dagskrá? Virðulegur forseti. Við krefjumst svara.

Forseti. Ég ætlaði að leiðrétta misskilning hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar en hann er farinn. Það breytir því ekki að ég tel rétt að svar mitt skráist í bækur þingsins þannig að ég ætla að halda áfram. Það sem ég var að reyna að segja áðan var að ég hafði varla upplifað það áður að klukkan væri alveg að verða 12 á miðnætti og við vissum ekki hvað við ættum að funda lengi. Ég held að við höfum oft verið lengur en til miðnættis en þá vissum við það, á þeim stutta tíma sem ég hef verið hér vissum við það alltaf og höfðum einhverja hugmynd um hvað við yrðum lengi. Ég var sannast að segja að vona þegar klukkuna vantaði korter í 12 að við yrðum hér til 12. Það skýrir það kannski að ég kom þessu ekki rétt frá mér áðan að ég er orðin svolítið lúin. Það er náttúrlega ekki gott fyrir fólk að vera í alvarlegum umræðum þegar það