Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1958, hefur verið til athugunar hjá fjhn. hv. d., og hafa tölurnar verið bornar saman við ríkisreikninginn. Sjálfar niðurstöðutölur ríkisreikningsins gætu sjálfsagt gefið tilefni til einhverra hugleiðinga, en ég mun ekki víkja að því að þessu sinni. Hins vegar hefur fjhn. séð ástæðu til þess að vekja athygli á tveim till. yfirskoðunarmanna ríkisreikninganna. Hin fyrri er við 17.–22. gr., sem varða rekstur ríkisútvarpsins og viðtækjaverzlunar ríkisins, en hliðstæðar athugasemdir þessu hafa birzt í ríkisreikningunum frá yfirskoðunarmönnunum um langt árabil. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að fyrst hafi eitthvað hliðstætt þessu komið fram árið 1948 og siðan árlega. Önnur athugasemdin er varðandi greinarnar 48–51 og snertir Tryggingastofnun ríkisins, atvinnuleysistryggingasjóð og lífeyrissjóð togarasjómanna. Þessar eða hliðstæðar athugasemdir hafa einnig um alllangt árabil verið í ríkisreikningnum, að vísu ekki jafnlengi og hinar fyrri, en þó mjög lengi, og hefur fjhn. talið rétt að beina því til ríkisstj. að taka þessi atriði sérstaklega til athugunar. Fjhn. hefur annars orðið sammála um að mæla með því við hina háu deild, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fyrst þannig hittist á, að ég er mættur hér á Alþ., þegar þessi ríkisreikningur er til meðferðar, þykir mér ástæða til að segja um hann nokkur orð. Menn vita það, að á hverjum tíma eru reikningsskilin, hvort sem er hjá einstökum félögum eða stærri heildum eins og ríkinu, bezta sönnunin um það, hvernig hafi verið með málin farið á því ári, sem reikningsskilin eru gerð fyrir. Þessi ríkisreikningur er þess vegna bezta sönnunin um það, hvernig stjórnarfarið var á því ári, sem hann er fyrir, á árinu 1958, og þó má segja, að reikningurinn gefi þar ekki fullnægjandi skýringar á, vegna þess að inn á hann vantar áreiðanlega eina allra stærstu stofnun ríkisins, sem er útflutningssjóður. Eins og kunnugt er, var ríkissjóðnum skipt í tvennt árið 1956 og annar hlutinn kallaður útflutningssjóður og inn á hann færð öll gjöld, sem eru og hafa verið til dýrtíðarráðstafana, niðurgreiðslu á vöruverði, útflutningsuppbóta o.s.frv. Nú er það svo, að við yfirskoðunarmenn gerðum um það athugasemd 1956 og 1957, að reikningur þessa sjóðs er ekki á ríkisreikningnum, eins og vera ber, en fengum þau svör, að það þætti ekki ástæða til að hafa hann þar með, enda þótt reikningshaldari, sem er okkar ríkisbókari, væri þeirrar skoðunar, að okkar skoðun í þessu efni væri rétt. Nú hefur það komið í ljós, þegar einstakir menn eru að bera saman ár, að þá tala sumir þeirra og skrifa á þá leið eins og þessi sjóður sé ekki til eða hafi ekki verið til. Útgjöld ríkisins á árinu 1958 eru, eins og menn sjá á reikningnum, samkvæmt sjóðsyfirliti 945 millj. kr., en útgjöld útflutningssjóðs voru á þessu ári 692 millj. kr., eða samtals útgjöld ríkisins að þessu samtöldu 1637 millj. kr. Með þessu er þó sagan engan veginn öll sögð, því að í fyrsta lagi er þess að geta, að útflutningssjóður var lítil stofnun fram til þess, að lög voru sett, hin alþekktu lög 29. maí 1958, um gífurlega skatta á þjóðina til þessa sjóðs og uppbætur langt umfram það, sem áður hafði þekkzt. Þessi löggjöf hafði þess vegna ekki verið í gildi nema hálft árið 1958. En hún var í gildi allt árið 1959, og þá kom fyrst að fullu í ljós, hvaða þýðingu hún hafði árið allt. Auk þessa er þess að geta, sem ég hef oft vikið að áður, að reikningar ríkisins hafa verið lengi færðir þannig og eru, að útgjöld ríkisins eru í raun og veru mörg hundruð milljónum króna hærri en fram kemur í samlagningu reikningsins. Þetta stafar af því, að fjöldi af stofnunum, ríkisins er gerður upp þannig, að það er tekið inn í samtölu reikningsins aðeins mismunur á tekjum og gjöldum. Þannig er þetta með allar hinar stóru ríkisstofnanir, sem tilheyra 3. gr. fjárlaga. Þannig er þetta með öll sjúkrahús ríkisins og margar fleiri stofnanir, þar á meðal þrjár veigamiklar og dýrar stofnanir, sem eru raforkumálin, flugmálin og Tryggingastofnunin. Hæstv. fjmrh. vék að því um daginn við fjárlagaafgreiðsluna, að þetta væri í athugun. En ég geri ráð fyrir því, að það muni engin ríkisstjórn jafnvei þora að breyta þessu í það horf að taka inn á ríkisreikning samtölu af öllum gjöldum og öllum tekjum, vegna þess að það þýddi í samlagningu geysilega hækkun á útgjöldum frá því, sem hefur verið, og það væri gott verkefni fyrir þá menn; sem hafa tilhneigingu til að blekkja með óraunhæfum samanburði. Varðandi annað, sem hér kemur til greina og athugasemdir okkar yfirskoðunarmannanna varðandi þennan reikning beinast sérstaklega að, þá er það mjög svipað og verið hefur á undanförnum árum, að það eru aðallega þrjú meginatriði, sem við höfum gert athugasemdir um og við teljum að sýni óreiðu í stjórnarfari. Það eru í fyrsta lagi umframgreiðslur frá ákvörðun fjárlaga. Það eru í öðru lagi sífellt vaxandi óinnheimtar tekjur í árslok. Og það eru í þriðja lagi sívaxandi útlán hjá ríkisstj. til hinna og þessara hluta, sem hætt er við að innheimtist illa, og samfara því mjög vaxandi ríkisábyrgðir. Þetta þrennt er það, eins og menn geta séð, ef þeir lesa okkar athugasemdir, -þessir þrír flokkar eru það, sem okkar aðfinnslur beinast fyrst og fremst að. Þessu frv. um afgreiðslu ríkisreikningsins 1958 fylgja, eins og hv. þm. vita, fjáraukalög upp á 140 millj. kr., og hefur svo verið um langa tíð, að fjáraukalög eru svo há, að það gefur ákaflega illa bendingu um það stjórnarfar, sem ríkt hefur og náði hámarki á árinu 1958. Þau fjáraukalög, sem fylgja þessum reikningi, eru eins og venjulega í þremur flokkum. Í fyrsta lagi eru það stofnanir á 3. gr. fjárlaga, og hækkunin þar frá fjárlögum er hvorki meira né mínna en 27 millj. kr., enda er það svo um sumar þessar stofnanir, eins og við yfirskoðunarmenn höfum margoft bent á, að þær haga sér þannig eins og engin fjárlög séu til og er þó ríkisútvarpið í því efni langverst. Í öðru lagi eru svo umframgreiðslur á rekstrarreikningi, sem sé á 7.–19. gr., og umframgreiðslurnar á rekstrarreikningi, sem fylgja þessum ríkisreikningi, eru 63 millj., og sýnir það, að þar er margt nokkuð sukkkennt á því ári, sem hér er um að ræða. Ég skal ekki fara mikið út í það að rekja þetta, ef ekki er gefið til þess sérstakt tilefni, en menn geta séð það á reikningsfrv. sjálfu, á fjáraukalögunum og á þeim athugasemdum, sem við höfum gert varðandi þetta. Ég skal aðeins nefna eitt dæmi, og það er umframgreiðslan á 19. gr., sem er samkvæmt fjáraukalögunum hvorki meira né minna en 8.4 millj. Þar á meðal er, eins og við bendum á í athugasemd, greiðsla til 38 nefnda. sem er á milli 1200 og 1300 þúsund, og í þessari syrpu allri er að mínu áliti ljótasta sukkskýrsla, sem sézt hefur á ríkisreikningi frá því fyrsta, að ég fór nokkuð um þá að fjalla. Varðandi óinnheimtar tekjur, þá eru þær sívaxandi, og því miður er það svo, að það er hjá flestum stofnunum meira og minna. Stærstu upphæðirnar samkvæmt þessum reikningi eru í fyrsta lagi 40 millj., sem eru óinnheimtar hjá embættismönnum ríkisins, sýslumönnum, bæjarfógetum og tollstjóra, og var þó niður fellt á þessu ári meira en nokkru sinni hefur áður þekkzt, sem sé á fimmtu milljón kr., sem ófáanlegt. Í öðru lagi eru það hjá símanum 8 millj., hjá tóbakseinkasölunni 12.6 millj., hjá, skipaútgerðinni 5.8 millj., flugmálunum 4.4 millj., vélasjóði ríkisins 5.9 millj., hjá sölunefnd setuliðseigna 7.6 millj. Og svo kemur stóra rúsínan, sem er langhæst af öllum þessum óinnheimtu tekjum, og það er hjá tryggingastarfseminni. Hjá Tryggingastofnuninni sjálfri eru óinnheimtar tekjur 48 millj., hjá atvinnuleysistryggingasjóði 17.2 millj. og hjá lífeyrissjóði togarasjómanna rúmar 4 millj. Það lakasta í þessu er, að það kemur í ljós, að það verður í þessu sambandi ákaflega mikil hlutdrægni á milli þeirra, sem skilvísir eru, og hinna, sem borga ekki, því að það er svo á þessu ári og hefur reyndar verið svo áður, að það eru mörg sýslu- og bæjarfélög, sem borga alltaf skilvíslega upp, en önnur standa ekki í skilum, eiga ógreitt kannske alveg ársframlagið og sum meira. Þetta hlýtur fyrr eða siðar að hafa það í för með sér, að þetta fer enn vaxandi og er mjög hættulegt atriði. Þá er í þriðja lagi, sem ég skal aðeins víkja að, að það hefur verið sívaxandi og kannske aldrei meira en á þessum árum lánað út fé til hinna og þessara framkvæmda, - og mér skilst, að það haldi áfram enn, - sem fært er að vísu ríkinu til eigna, en hætt er við, að illa gangi að innheimta. Það er t.d. færð til eigna enn öll sú syrpa, sem kölluð hefur verið atvinnubætur, og ég geri ekki ráð fyrir, að gangi vel að innheimta þær upphæðir víðast hvar, enda hefur fjöldi manna skilið það svo jafnvel, að það þyrfti aldrei að borga sumt af því fé. Eins er um það, sem fært er á 20. gr. sem eignahreyfingar, þá er það allt saman - öll þau lán - fært sem eign hjá ríkinu, en er einskisverð eign margt þar og þar á meðal þær stóru upphæðir, sem á síðustu árum hefur orðið að greiða vegna vanskila á ábyrgðarskuldum. Að lokum skal ég svo aðeins geta þess, að samkvæmt þessum reikningi er það eitt alvarlegasta atriðið, að ríkisábyrgðirnar hafa þotið upp mjög geigvænlega á þessum síðustu árum, og ég hygg, að svo sé enn. Ég vildi nú rétt aðeins víkja að þessum atriðum hv. alþm. til skýringar, úr því að ég er hér staddur, en að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þennan reikning, nema eitthvert sérstakt tilefni gefist til.



Herra forseti. Ég ætla ekki að svara hv. síðasta ræðumanni mörgum atriðum, en ég hef ástæðu til að ætla, að það kunni að vera líkt með farið fleiri atriði eins og eitt, sem ég þekki nokkuð vel og veit, að hér var illa sagt frá. Hann leyfði sér, hv. þm., að tala um sukk og óreiðu í sambandi við óinnheimtur og nefndi til dæmis um það vélanefnd ríkisins. En hann lét það ógert að skýra, hvernig þessu er og hefur verið farið. Þessar óinnheimtur þar eru einfaldlega það, sem skurðgröfur vélasjóðs hafa unnið úti um sveitir landsins, og það er margra ára gömul venja, sem hefur skapazt með samkomulagi, að greiðslur fyrir slíka vinnu hafa verið inntar af hendi með greiðslu jarðræktarframlags, þegar það hefur fengizt greitt eftir áramót, venjulega komið nærri vordögum. Að tala um sukk og óreiðu í sambandi við svona færslu á milli ára, það tel ég ekki eiga erindi hingað. Eins og ég sagði áðan, gæti ég látið mér detta í hug, að með fleiri atriði, sem hv. þm. nefndi, væri farið á líkan hátt, en ég læt þetta atriði nægja, af því að ég þekki það og veit, hvernig þessu er varið.



Herra forseti. Hv: síðasti ræðumaður hefði getað sparað sér þessa athugasemd, því að hér fór ég ekki að neinu leyti vilhallt eða rangt með, og það hefði verið miklu betra fyrir hann að hreyfa ekki þessu máli heldur en að rjúka upp á þennan hátt, því þó að það sé rétt, að sú regla hafi skapazt, að vélasjóði sé borgað með styrkjunum í árslok, þá er hér komið út í svo miklar öfgar, að það dugir ekki til. Ég fór ekkert út í að tala um þetta að öðru leyti en því að nefna bara upphæðina, sem væri þarna óinnheimt. En úr því að hv. þm. víkur að þessu, skal ég fara nánar út í þetta eftir athugasemdinni, og þá er því þannig varið á þessu ári, að það eru útistandandi í árslok hjá þessum vélasjóði 5.9 millj., en allar tekjur á árinu fyrir skurðgröfur eru miklu minni, þær eru ekki nema 4.8 millj. M.ö.o.: það er óinnheimt miklu meira hjá þessari stofnun heldur en allar árstekjurnar, og þess vegna vil ég halda, að það sé ekki alveg út í bláinn, þó að við yfirskoðunarmenn gerum athugasemd við svona ráðstafanir. Hitt er náttúrlega ósköp eðlilegt, að það sé mikið af skurðgröfuleigum, sem borgast ekki fyrr en í árslok. Það er út af fyrir sig rétt hjá þessum hv. síðasta ræðumanni. En svona er þetta á ýmsum sviðum, að það er komið alveg út í öfgar með óinnheimtar tekjur víðs vegar í starfsemi ríkisins.



Herra forseti. Ég læt mér í léttu rúmi liggja um mitt upprok, eins og hv. síðasti ræðumaður orðaði það. En það er eitthvað bogið við meðferð talna hjá hv. ræðumanni, þar sem hann segir, að allar tekjur vélasjóðs fyrir skurðgröft hafi verið á þessu ári 4.8 millj., því að samkvæmt ríkisreikningnum fyrir þetta ár er framlag til framræslu rétt við 10 1/2 millj. Að vísu kemur þarna til, hvað gröfur vélasjóðs hafa grafið og hvað aðrar gröfur. En það er vitað mál, að vélasjóðsgröfurnar eru meiri hlutinn af gröfum landsins. Því miður hef ég þetta ekki sundurliðað. En það er furðulegt, ef það getur átt sér stað, að gröfur vélasjóðs grafi innan við helming, því að óumdeilanlegt er það, að rekstur á gröfum vélasjóðs og afköst hafa verið með ágætum og meira en staðizt samanburð við gröfur, sem hafa verið í eigu einstakra ræktunarsambanda yfirleitt. Auðvitað eru undantekningarfrá þessu á báða vegu. Ég skal bæta einu orði við, út af þessu, sem hv: þm. sagði. Það hefur nefnilega borið nokkuð mikið á áhuga hans fyrir bændunum, þegar hann hefur verið hér staddur á þingi, m.a. í fyrravetur. Hann hefur þá og raunar löngum fyrr verið harður kröfumaður fyrir hönd bænda, jafnvel allra manna kröfuharðastur hér á hv. Alþ., talað um, að hlutur þeirra væri lágur og lítill og að þeim þyrfti að hlynna. En hann má gera sér það ljóst, að ef á að afnema þetta, að bændurnir megi geyma greiðslu á skurðgreftinum, þangað til ríkisframlagið kemur, þá er það ekki leið til að hlynna að bændum eða styðja þá í framfarabaráttunni. Einhvers staðar yrðu þeir að taka peninga til þess, og vitanlega væri ekki hægt að kippa þessu í lag á annan hátt en að bændurnir væru keyrðir út með það fé, sem þessi vinna kostár, áður en ríkisframlagið kemur.



Herra forseti. Alþingi berast nú á hverju ári margar umsóknir um íslenzkan ríkisborgararétt, og það hefur því verið föst venja, að allshn. beggja d. hafi haft samráð um afgreiðslu þessara umsókna og við hana höfð hliðsjón af ákveðnum og föstum reglum, sem allshn. beggja d. urðu sammála um og komu sér niður á og birtust í nál. í maímánuði 1955 upphaflega. Upphaflega voru reglur þessar í fimm liðum, en siðar hafa þær verið gerðar nokkru fyllri og einum lið bætt inn í. Sá liður er nú 5. liður, sem birtist í nál. á þskj. 204. Það er augljóst, að afgreiðsla á þessum málum má ekki vera á reiki, og nauðsynlegt, að samræmi sé haft við um afgreiðslu þeirra á milli d. þingsins. Fjórir þm., tveir úr allshn. hvorrar d., ásamt skrifstofustjóra Alþingis athuguðu því nú frv. á þskj. 86 sem og umsóknir, sem því fylgdu, ásamt allmörgum öðrum umsóknum, sem borizt höfðu beint til Alþingis. Til þess að ljóst mætti verða þeim, sem eftirleiðis sækja um íslenzkan ríkisborgararétt, var horfið að því ráði að taka þessar reglur inn í nál., og það er gert einnig nú eins og undanfarin ár. Ég tel óþarft að fara yfir þessar reglur, því að hv. þm. eru þær allar kunnar. Er undirnefnd beggja allshn. hafði ásamt skrifstofustjóra Alþingis yfirfarið allar umsóknir og orðið sammála um afgreiðslu þeirra, voru þær teknar fyrir á fundi allshn. þessarar d. og varð hún sammála um afgreiðslu. Allir umsækjendur, sem getið er um í frv. á þskj. 86, 5 karlar og 5 konur, fullnægja að öllu leyti skilyrðum þeim, sem sett hafa verið. Af öðrum umsóknum, sem höfðu borizt, fullnægja 14 umsækjendur, 8 konur og 6 karlar, settum reglum, og hafa því umsóknir þeirra verið teknar til greina, og flytur n. því brtt. við frv. á þskj. 204. Þess skal þó getið, að tveir umsækjenda, Elfriede Else Maria Krause, sem er í 6. lið á frv., og Hörður Gunnarsson. sem er í brtt. n., 5. lið, öðlast ekki fullan dvalartíma fyrr en í júlí 1961, en n. þótti samt rétt, þegar svo stóð á, að umsækjendur ná fullum dvalartíma fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþingis, að þá verði umsókn þeirra samþ. með þeim fyrirvara, að þeir fengju réttinn, um leið og áskildum dvalartíma hefði verið náð. Að öðru leyti hef ég ekki meira um þetta frv. að segja. Allshn. er sammála um að leggja til, að frv. á þskj. 86 verði samþ. með þeim breyt., sem n. hefur leyft sér að flytja á þskj. 189, og leyfir sér að óska þess að umr. loknum, að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forsetl. Fjhn. hefur haft til meðferðar frv, til l. um viðauka við lög nr. 18 4. nóv. 1887, um, veð. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja efni þessa frv., það var gert svo ýtarlega í framsöguræðu hæstv. viðskmrh., enda fylgir því mjög tæmandi. grg. En n. hefur orðið sammála um að mæla með því við hv. d., að þetta frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta um menntaskóla á Ísafirði var flutt á seinasta þingi, og fylgdi því þá grg. samhljóða þeirri grg., sem nú fylgir því. Flutningi þess er nú hagað á sama hátt og í fyrra, þ.e.a.s. á þann veg, að allir Vestfjarðaþm. standa að flutningi þess, en samkomulag var gert um, að þm. þeir fyrir Vestfirði, sem sæti eiga í Nd., tækju að sér flutninginn. Það hefur einkum gerzt í málinu síðan í fyrra, að starfrækt er í vetur með heimild menntmrn. í sambandi við gagnfræðaskólann á Ísafirði framhaldsdeild, sem samsvarar fyrsta bekk menntaskóla. Menntaskólinn á Akureyri hefur lýst því yfir, að hann muni taka gilt próf úr þessari deild sem árspróf upp í 2. bekk hjá sér. Raunar ætti helzt ekki til þess að koma, að þetta unga fólk, sem nú hefur hafið menntaskólanám í framhaldsdeild gagnfræðaskólans á Ísafirði, þurfi að fara þaðan í annan skóla. Miklu æskilegra væri, að það gæti haldið áfram annars bekkjar námi næsta haust á Ísafirði og síðan næstu tvö árin, þar til stúdentsprófi væri lokið. En það gæti því aðeins orðið, að þetta frv. yrði samþ. á þessu þingi og þannig stofnað með löggjöf til menntaskóla Vestfirðinga á Ísafirði. Í frv. eru að öllu leyti gerðar jafnstrangar kröfur til nemenda og kennara og til kennslu og prófa og gerðar eru við menntaskóla þá, sem nú starfa í landinu. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að rekja nákvæmlega efni frv. Það gerði ég í fyrra við frumflutning þess f.h. okkar flutningsmannanna. Það er skoðun okkar, sem að flutningi þessa frv. stöndum, að þjóðfélaginu beri skylda til að sjá um, að ungu hæfileikafólki sé tryggð sem allra jöfnust aðstaða til að afla sér stúdentsmenntunar, alveg án tillits til þess, hvar það er búsett á landinu, og einnig án tillits til efnahags, aðeins ef hugur þess stendur til mennta. Þessi aðstaða til æðra náms er ekki svo jöfn sem skyldi og hún ætti og þyrfti að vera. Æska Reykjavíkur á, sem betur fer, greiðan aðgang að menntaskólanámi. Hún getur valið um tvo skóla, sem rétt hafa til að brautskrá stúdenta. Norðlendingar eiga sinn menntaskóla og Sunnlendingar sinn. En vestfirzkur æskulýður og austfirzkur er stórum verr settur í þessu tilliti. Gáfaður unglingur úr þessum landshlutum getur því aðeins ráðizt í langskólanámið, að hann hafi efni á að kosta sig að heiman - norður eða suður. Algengast hefur það raunar orðið, að foreldrar slíkra unglinga, ef þeir hafa þá ekki lagt árar í bát af efnahagsástæðum, hafa tekið sig upp og flutzt búferlum til Reykjavíkur, þegar að því kom, að börnin voru komin á framhaldsskólaaldur. Þetta hefur oft orðið vestfirzkum byggðum alltilfinnanleg blóðtaka, og svo mun enn verða, þar til Alþingi viðurkennir í verki, að það er hin mesta óhæfa, að nokkur aðstöðumunur sé á menningar- og menntunaraðstöðu æskulýðsins eftir landshlutum. Þess vegna er það tvímælalaust rétt stefna, að menntaskólar séu starfandi í öllum landsfjórðungum. Hugmynd Jóns Sigurðssonar forseta um þjóðskóla var merkileg hugmynd á sinni tíð, og mun hún hafa leitt síðar til stofnunar Háskóla Íslands. En Jón forseti kom víðar við í till. sínum um skólamál. Skólunum vildi hann dreifa um landið víðs vegar, einkum ræddi hann þar um bænda- og sjómannaskólana, og vissulega voru skólamál almennt meðal allra fremstu áhugamála Jóns Sigurðssonar. Í ritgerð hans í „Nýjum félagsritum“ um skóla á Íslandi segir hann t.d.: „Það eru einkum þrjú efni, sem oss Íslendingum standa á mestu að útkljáð verði bæði fljótt og vel. Það er alþingismálið, skólamálið og verzlunarmálið. Undir því, hvernig þessi mál verða útkljáð, hvernig þetta þrennt kemst á fót, er að miklu leyti komin framför vor og að vísu það, hve bráðgjör hún verður. Alþingi á að vekja og glæða þjóðlífið og þjóðarandann. Skólinn á að tendra hið andlega ljós og hið andlega afl og veita alla þá þekkingu, sem gera má menn hæfilega til framkvæmda öllu góðu, sem auðið má verða.“ Af þessu sést, að Jón Sigurðsson setti skóla- og menntamálin næst sjálfu alþingismálinu. „Vér eigum að hefja hugann hátt,“ segir hann. „Engum peningum er varið heppilegar en þeim, sem keypt er fyrir andleg og líkamleg framför. Ef vér gerum oss það að reglu að hefja aldrei hugann hátt, þá snýst það bráðum til þess, að vér virðum fyrir oss hvað eina með lítilsigldu geði, hugarvíli og kvíða. Og meðan því fer fram, er engin von, að vér lifnum nokkurn tíma til þjóðlífs eða að velgengni vor vaxi, nema eftir því sem náttúran kann að leika við oss eitt og eitt ár í bili. En reynslan hefur sýnt, að slíkar framfarir eru byggðar á völtum fæti.“ Þetta voru ummæli Jóns Sigurðssonar forseta um skólamál, og í þessum orðum hans felst stefnuskrá hans í skóla- og menningarmálum þjóðarinnar um miðja nítjándu öldina. Ég vil leyfa mér að minna hv. alþm. á, að á vori komanda á Jón Sigurðsson 150 ára afmæli, og ég varpa nú fram þeirri spurningu: Væri það ekki verðug athöfn af Alþingi Íslendinga að minnast 150 ára afmælis Jóns forseta Sigurðssonar einmitt með því að afgreiða lög um menntaskóla Vestfirðinga, sem staðsettur skyldi í miðju kjördæmi hans, Ísafjarðarkaupstað? Við flm. þessa frv. viljum vona, að sú verði einmitt reisn Alþingis, sú rækt þess við minningu síns mesta manns. Herra forseti. Ég legg til, að málinu verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntmn.