Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst um klukkan hálffjögur, að loknum dagskrárliðnum óundirbúinn fyrirspurnatími, og er um afnám verðtryggingar. Málshefjandi er hv. þm. Eygló Harðardóttir. Efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason verður til andsvara. Hin síðari hefst stundarfjórðung yfir fjögur og er um framkvæmd skólalöggjafarinnar frá 2008. Málshefjandi er hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir verður til andsvara Umræðurnar fara fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Forseta hefur borist bréf um afturköllun fyrirspurnar. Margrét Tryggvadóttir kallar aftur fyrirspurn sína á þskj. 119 í 110. máli, um endurheimt tilefnislausra arðgreiðslna.

Frú forseti. Í síðustu viku felldi Hæstiréttur þann dóm að hæstv. umhverfisráðherra bæri að staðfesta skipulag fyrir austan fjall sem ágreiningur hefur verið um milli hreppanna og ráðuneytisins. Í framhaldinu bárust ýmis einkennileg svör frá hæstv. umhverfisráðherra sem ekki er til svara í dag, svör sem ég ætla ekki að fara nánar út í, en fyrri reynsla af störfum ríkisstjórnarinnar bendir til þess að ekki sé á vísan að róa með eitt eða neitt um framhald málsins. Jafnvel þótt nú liggi fyrir að hæstv. umhverfisráðherra muni staðfesta skipulagið er nauðsynlegt að taka af skarið um stefnu ríkisstjórnarinnar og ég spyr hæstv. fjármálaráðherra um stefna Vinstri grænna og hvaða augum þeir líti möguleikann á nýtingu orkunnar í neðri hluta Þjórsár. Eitt er að staðfesta skipulagið, annað að fara út í framkvæmdir með stuðningi stjórnarflokkanna og grípa þau tækifæri sem til staðar eru. Við höfum líka dæmi frá síðasta ári í tengslum við Magma-málið og HS Orku þar sem lögin eru í sjálfu sér alveg skýr en stefna ríkisstjórnarinnar er allt önnur og hún hefur þvælst fyrir. Jafnvel þótt menn hafi fengið niðurstöðu um að erlendir aðilar mættu fjárfesta í fyrirtækinu hefur ríkisstjórnin stigið fram og sagt: Það er ekki okkar vilji og við munum grípa þar inn í. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki útilokað eignarnám í því máli þannig að jafnvel þótt nú sé komin niðurstaða í Hæstarétti um skipulagið fyrir austan við neðri hluta Þjórsár brennur á okkur spurningin: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar til að orkan verði nýtt til að skapa verðmæti, 

Frú forseti. Í fyrsta lagi er mikilvægt að láta það koma fram að þessi niðurstaða Hæstaréttar er ekki á nokkurn hátt áfellisdómur yfir stjórnsýslu umhverfisráðherra, 

Gefa ræðumanni hljóð.

Þvert á móti sjá þeir sem hafa fyrir því að lesa dóminn að þarna var uppi vafaatriði þar sem tvö ráðuneyti komust að þeirri niðurstöðu að ekki væri eðlilegt að menn greiddu fyrir skipulagsvinnu, enda er hvergi í lögum talað um að aðrir en sveitarfélög eða Skipulagssjóður geti greitt fyrir aðalskipulag. Hæstiréttur kaus að túlka það svo í þessu tilviki, þar sem um óverulega fjárhæð væri að ræða og ekki væri beinlínis bannað í lögum að greiðslur bærust, skyldi skipulagið standa. Varðandi virkjun í neðri hluta Þjórsár liggur fyrir sú yfirlýsta stefna og samkvæmt henni er unnið, bæði af hálfu stjórnvalda og Landsvirkjunar, að engar frekari ákvarðanir verði teknar þar um virkjanir eða nýtingu fyrr en að aflokinni vinnu við rammaáætlun og það nýja lagaumhverfi og þá stefnumótun sem þarf að innleiða hér þannig að hægt verði að taka ákvarðanir til framtíðar í þessum efnum út frá vönduðu mati á virkjunarkostum þar sem nýtingarsjónarmið, arðsemi og náttúruverndarsjónarmið fá að vegast á.

Frú forseti. Það er orðið býsna langsótt þegar hæstv. ráðherra lítur þannig á málið að það sé einhver sérstakur gæðastimpill yfir stjórnsýslu ráðherrans að fá þá niðurstöðu í Hæstarétti að hún standist ekki lög. Auðvitað hefur ráðherranum orðið á í þessu máli og ágreiningurinn sem vísað er til er fyrst og fremst við ráðherrann sjálfan. Við samþykktum seint á síðasta ári breytingar á skipulagslögunum sem einmitt opna fyrir það að sveitarfélögin geti tekið við greiðslu vegna kostnaðar við breytingar á skipulagi þannig að þingviljinn er alveg skýr í þessu máli. Að svo miklu leyti sem einhver óvissa var um þetta atriði túlkaði ráðherrann það alltaf tækifærunum, möguleikanum til fjárfestingar og atvinnunni í óhag og það er ekki í fyrsta sinn 

Frú forseti. Við höfum lengi búið við það andrúmsloft og það fyrirkomulag að öllu sem standi í vegi stóriðjustefnunnar eigi að ryðja burtu, hvort sem það eru nútímaleg viðhorf í umhverfismálum eða það að náttúran megi stundum njóta vafans. Það er út af fyrir sig eðlilegt að þeir sem sjá ekkert annað ljós í atvinnuuppbyggingu en hina gömlu stóriðjustefnu tali með þeim hætti eins og við fáum iðulega að heyra.

Hvað er „eitthvað annað“?

Ætli Landsvirkjun hafi ekki nóg með að vinna úr þeim verkefnum sem hún er með framar í röðinni eins og að tryggja fulla fjármögnun á Búðarhálsvirkjun. Í framhaldinu setur Landsvirkjun mikla fjármuni í rannsókn á háhitasvæðunum í Þingeyjarsýslum þannig að það er nokkuð ljóst hvert Landsvirkjun horfir með næstu verkefni hjá sér. Að sjálfsögðu skiptir máli að þau gangi þá eðlilega fyrir sig og að t.d. sé hægt að fjármagna þær framkvæmdir sem menn ákváðu á hverjum tíma að ráðast í. Ætli það sé ekki nærtækara áhyggjuefni fyrir hv. þingmenn hvernig úr þeim málum verði leyst og þarf annað til en þá þrætu sem hér er uppi.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ræða við hæstv. fjármálaráðherra, formann Vinstri grænna sem er hið kröftuga höfuð hinnar tvíhöfða ríkisstjórnar Vinstri grænna og Samfylkingar. Þó að við séum að ræða skipulagsmál ætla ég að rifja upp að fyrir lok árs 2008 áttu öll sveitarfélög í landinu að hafa lokið aðalskipulagi. Flóahreppur lauk við það mál í desember. Ráðherrann sem ber ábyrgð á þessum málaflokki hefur hins vegar dregið það mánuðum saman, meira en ár, og gerðist síðan svo djarfur að fara gegn Skipulagsstofnun sem gaf það álit að samþykkja bæri aðalskipulagið og hafnaði því, og áfrýjaði því m.a.s. til Hæstaréttar, ráðherra sem ber ábyrgð á þeim skipulagsmálum að sveitarfélögin hafi sett sér aðalskipulag fyrir 2008. Ég velti því fyrir mér hvort það gerist vegna þess að Flóahreppur sé lítill sveitahreppur en ekki stöndugur höfuðborgarhreppur. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra sem formann Vinstri grænna hvort það sé þannig að þegar umhverfisráðherrann sagðist í fréttum ætla áfram að sinna vinnu sinni væri það eins og með landsliðsmarkmanninn sem sagt var í auglýsingunni að hefði það verkefni að vera fyrir, hvort það sé áfram verkefni umhverfisráðherra að vera fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu. Svo við sleppum gríninu, því að þetta er háalvarlegt mál, langar mig líka til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra, formann Vinstri grænna, hvort það sé meining hans og ríkisstjórnarinnar að bera ábyrgð á ráðherra sem brýtur landslög. Ráðherrann svaraði áðan fyrirspurn hv. þm. Bjarna Ben. þannig að það væri ekkert athugavert við stjórnsýslu umhverfisráðherra 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að nefna hv. þingmenn fullu nafni í ræðum sínum í ræðustóli Alþingis.

Frú forseti. Það var einfaldlega ágreiningur uppi um þetta ákvæði skipulagslaga og hann var ekki nýr af nálinni, samanber það að því var skotið til samgönguráðherra hvort það samrýmdist ákvæðum laga um gerð aðalskipulags að framkvæmdaraðili greiddi hluta kostnaðarins. Niðurstaða samgönguráðuneytisins sem fer með sveitarstjórnarmál var að úrskurða þann þátt samningsins ógildan, að það væri ekki heimilt. Í framhaldi af því kemst umhverfisráðherra að sömu niðurstöðu þannig að tvö ráðuneyti komast að þeirri niðurstöðu að það sé eðlilegt að túlka skipulagslögin svona. Það sem ég vildi gjarnan heyra væri sjónarmið þingmanna um það hvort þeir væru alveg hæstánægðir með það fyrirkomulag. Ætlum við að hafa það þannig til frambúðar að hagsmunaaðilar geti greitt fyrir hluta af reglusetningu af þessu tagi? Þá er orðið stutt í að bankar geti borgað Fjármálaeftirlitinu að hluta til fyrir regluverkið um fjármálaeftirlit eða útvegsmenn …  Ég held að við eigum að tala um þessa hluti eins og þeir eru. Þarna var uppi óvissa sem að endingu fékkst niðurstaða um varðandi þennan tiltekna þátt og þetta tiltekna skipulag. Þegar menn lesa það segir Hæstiréttur þvert á móti að það geti ógnað réttaröryggi og almannahagsmunum að hagsmunaaðilar fái að greiða sérstaklega fyrir skipulag af þessu tagi. Það er fyrst og fremst vegna þess að upphæðin sé það óveruleg í þessu tilviki og að ekki hafi verið sýnt fram á að þetta hafi haft bein áhrif á niðurstöðuna sem Hæstiréttur telur að hún eigi að standa. Hann staðfestir í raun að þarna sé grátt svæði. Þetta þarf auðvitað að fá á hreint og Alþingi þarf held ég líka að skoða 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er á miklum villigötum. Hæstv. umhverfisráðherra vildi fyrst vísa málinu frá því að hún vildi ekki fara í málefnalega umræðu um það í undirrétti eða Hæstarétti. Það er búið að breyta skipulagslögum í þá átt að um þetta er enginn vafi og búið er að heimila að sveitarfélögunum sé heimilt að láta framkvæmdaraðila greiða skipulagskostnaðinn. Það er margt annað sérkennilegt í þessu máli. Ég verð að ítreka spurningu mína um hvort hæstv. fjármálaráðherra ætli sér að umhverfisráðherra fái að sitja áfram í ríkisstjórninni á ábyrgð hans, hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar. Ekki hefur komið hér ein einasta afsökunarbeiðni. Þegar stjórnlagaþingið var til umræðu sögðu forsætisráðherra og innanríkisráðherra að þeir þyrftu ekki að segja af sér enda hefðu þeir engin lög brotið. Hér hefur verið framið lögbrot og ekki kemur einu sinni afsökunarbeiðni, 

Nei, frú forseti, umhverfisráðherra nýtur fyllsta stuðnings og trausts míns og ég fagna því að loksins sé kominn umhverfisráðherra sem gerir það sem góður umhverfisráðherra á að gera,  Áherslur okkar í atvinnumálum taka einmitt útgangspunkt í því. Við viljum móta framtíðaruppbyggingu á grundvelli fjölbreytni og sjálfbærrar þróunar. Hefur Framsóknarflokkurinn heyrt um það hugtak? 

Frú forseti. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra að því á dögunum hvort með þeim aðgerðum sem farið var í af hálfu ríkisstjórnarinnar skömmu fyrir áramót væri búið að ná utan um skuldavanda heimilanna eða hvort ríkisstjórnin teldi að grípa þyrfti til frekari aðgerða. Fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra að hún teldi að búið sé að ná fullkomlega utan um vandann og ekki sé þörf á að framlengja frest vegna nauðungarsalna sem lýkur núna í lok marsmánaðar. Mig langar til að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvað líði endurskipulagningu gagnvart fyrirtækjunum í landinu. Við höfum ábyggilega heyrt það, flestir þingmenn sem vorum á ferð núna í kjördæmavikunni, að það sem efst er á baugi hjá fólkinu í landinu er kaup þess og kjör, staða heimila þess og ótti um atvinnu. Við heyrum það einnig frá fyrirtækjunum. Þar eru menn verulega áhyggjufullir yfir því rekstrarumhverfi sem nú er og einnig því að illa gangi að koma þeim fyrirtækjum sem bankar hafa tekið yfir aftur á markaðinn og að þau fyrirtæki sem eru þó lífvænleg séu ekki enn þá búin að fá þá endurskipulagningu sem menn höfðu óskað eftir. Það samkomulag sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra gekk frá skömmu fyrir jólin gerir ráð fyrir að þessari endurskipulagningu lífvænlegra fyrirtækja verði lokið 1. júní að ég hygg. Mig langar til að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, í ljósi þess að raddir hafa verið uppi í atvinnulífinu að hægt gangi í þeirri vinnu, hvað þessu verkefni líði, hvað hæstv. ráðherra telji að langt sé í það að þeirri vinnu ljúki og hvort hann telji að með þeim aðgerðum sem gripið var til eða á að grípa til verði hægt að ná utan um vanda þessara fyrirtækja. Það er ekki nóg, virðulegi forseti, að boða til fundar um að hefja skuli sókn í atvinnuuppbyggingu. Nota bene, í mars 2009 var sambærileg sóknaráætlun í gangi af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar skapa átti 4.000–6.000 störf. Núna tveimur árum síðar hefur ríkisstjórnin ákveðið að þrefalda þá tölu sem nauðsynlegt er að ná utan um. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Við gengum frá samkomulagi fyrir áramót við aðildarsamtök atvinnulífsins, við samtök fjármálafyrirtækja og að því kom ríkisvaldið líka, bæði í gegnum efnahags- og viðskiptaráðuneytið og fjármálaráðuneytið, til að tryggja að ríkið kæmi að málum sem kröfuhafi, gæfi eftir skattskuldir þegar þörf væri á til að greiða fyrir meðferð skuldamála fyrirtækja svo að þau gætu tekist á hendur ný verkefni, bætt við sig fólki í stað þess að þurfa að segja því upp. Þetta verkefni gengur ágætlega. Markmiðið var að öll fyrirtækin sem féllu undir þetta viðmið og skulduðu innan við 1 milljarð kr. fengju tilboð frá sínum banka um endurskipulagningu skulda sinna fyrir sumarið. Við vonumst til að það gangi eftir. Við höfum líka verið að knýja á um aðgerðir í úrvinnslu skuldamála fyrirtækja á öllum vígstöðvum. Af hálfu ráðuneytisins hefur verið lögð á það áhersla við Fjármálaeftirlitið að eftirlit þess taki í auknum mæli mið af því að tryggja að bankarnir vinni úr skuldamálum fyrirtækjanna og hvetji þá til að taka á þeim og vinna hratt úr þeim. Við höfum með sama hætti verið að vinna með Samkeppniseftirlitinu sem hefur sett verulegar hömlur á möguleika bankanna til að taka yfir fyrirtæki og sett bönkunum ákveðin tímamörk í því hvað þeir megi halda fyrirtækjum lengi undir sínum yfirráðum og hvetja bankana á margvíslegan annan hátt til að koma fyrirtækjunum sem fyrst aftur á markað til að greiða einmitt fyrir eðlilegum samkeppnisaðstæðum á markaði. Að síðustu samþykktum við hér í gengislánafrumvarpinu heimild til eftirlitsnefndarinnar um vinnslu sértæku skuldaaðlögunarinnar til að ráða fólk til að fylgjast betur með 

Hæstv. forseti. Það er staðreynd að bráðum eru liðin tvö og hálft ár frá því að hrunið varð og þetta hefur gengið afar hægt svo ekki sé meira sagt. Ég skil það svo að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra segi að þessu verkefni skuli vera lokið 1. júní nk. og þá sé búið að ná utan um þetta gagnvart meðalstórum og smærri lífvænlegu fyrirtækjum. Ef tafir verða vegna dómsúrlausna eða slíkra hluta þá bendi ég á að í þinginu liggur fyrir frumvarp frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni um að ryðja skuli slíkum hindrunum úr vegi. Ég bendi því á að það væri kannski ráð fyrir okkur að taka það til afgreiðslu. Hitt er síðan að viðskiptaumhverfi í landinu er mjög óheilbrigt þegar bankarnir eru enn þá með svona mörg fyrirtæki á markaði sem eru að keppa við þau fáu fyrirtæki sem enn eru í einkaeigu. Ég vil benda hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra á það að hann einbeiti sér að því að reyna að leysa úr þessum vandræðum. Ég held að við verðum að fara að ræða það mjög alvarlega hvort við þurfum ekki að finna leiðir til 

Virðulegi forseti. Við höfum einmitt í hyggju aðgerðir til þess að auðvelda bönkunum að setja félög í kauphöll og finna þar með leiðir til að koma þeim í verð. Við vinnum á öllum vígstöðvum í því að gera bönkunum það erfitt að hanga á fyrirtækjum, þvinga þá til að selja þau sem allra fyrst og jafnframt að hvetja þá til þess að vinna úr erfiðum skuldamálum fyrirtækja. Við höfum átt mjög gott samstarf við Samkeppniseftirlitið og Fjármálaeftirlitið að þessu leyti og ég heiti því að við munum halda því áfram. Það er mjög mikilvægt að fyrirtæki fái sem fyrst fast land undir fætur en það er líka mjög mikilvægt að fyrirtæki þurfi ekki að þola óréttmætar samkeppnisaðstæður til lengri tíma. Það er óhjákvæmileg afleiðing af hruninu að fyrirtæki lenda um ákveðinn tíma í höndum banka þegar þau verða ógjaldfær. Það er mjög mikilvægt að sá tími sé sem stystur og að bönkunum séu settar mjög miklar skorður í því hvernig þeir geti farið með fyrirtæki sem þannig er ástatt um. Það erum við að gera og róum að því öllum árum.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. innanríkisráðherra snýst um þyrlur og þyrlurekstur Landhelgisgæslunnar. Eins og væntanlega öllum er kunnugt um er Landhelgisgæslan nú með tvær vélar, eina sem við eigum sjálf, TF Líf, og aðra sem er á leigu frá Noregi, þ.e. TF Gná. Nú háttar svo til að TF Líf fer í reglubundna 500 klukkustunda skoðun 1. apríl nk. og sú skoðun getur tekið fjórar til átta vikur. Þá höfum við bara eina vél á meðan, TF Gná. Í september síðar á þessu ári fer Gná í jafnmikla skoðun sem getur gert það að verkum að hún verður frá í fjórar til átta vikur. Miðað við þetta er allt útlit fyrir að við verðum með aðeins eina þyrlu upp undir fjóra mánuði á þessu ári, og það gengur auðvitað ekki upp. Ástæðan fyrir því að ég spyr um þetta er m.a. sú, því að þetta er mikið öryggisatriði, að þegar aðeins ein þyrla er í rekstri fer hún aðeins í tíu mínútur út frá ströndinni eða svo sem 20 sjómílur. Það er öryggismál. Það eru öryggisreglur sem eru notaðar hér og eru samræmdar þeim sem eru í Evrópu. Ef aðeins ein þyrla verður eftir verður einungis hægt að fljúga 20 sjómílur frá ströndum landsins. Því er spurning mín til hæstv. innanríkisráðherra: Hvernig verður brugðist við því máli sem ég hef gert hér að umtalsefni, þ.e. verður leitað eftir þriðju þyrlunni? Hefur það verið gert og hvenær kemur hún, ef svo er? Vegna þess að ekki er hægt að búa við það að vera með eina þyrlu miðað við þær takmarkanir sem ég hef gert að umtalsefni varðandi öryggisatriðin. Það er ekki fullkomið öryggi.

Hæstv. forseti. Stefnt hefur verið að því að hafa jafnan þrjár þyrlur til taks. Út frá því hefur verið unnið en því miður er reyndin sú að þær hafa aðeins verið tvær. Síðan er það rétt sem hv. þingmaður segir að það stefnir í að við þurfum að taka aðra þyrluna í yfirferð sem tekur tvo, þrjá mánuði á næsta hausti. Ég átti fund í morgun með forstjóra Landhelgisgæslunnar um þessi mál og við erum að fara yfir þau innan ráðuneytisins og munum að sjálfsögðu reyna að búa svo um hnúta að hér verði jafnan að lágmarki tvær þyrlur til staðar.

Hæstv. forseti. Ég fagna svari frá hæstv. innanríkisráðherra um þennan fund sem var í morgun og að leitað sé lausna til að þriðja þyrlan komi hingað og verði þá til taks strax 1. apríl nk. þegar TF Líf fer í skoðun. Ég trúi því og treysti að þetta muni ganga eftir. En í seinni spurningu minni vil ég spyrja hæstv. innanríkisráðherra út í það útboð sem átti sér stað síðasta haust þar sem tvö tilboð bárust. Hafa þau tilboð runnið út? Eru þær þyrlur sem þar voru boðnar ekki lengur til taks? Hvað varðar svar hæstv. innanríkisráðherra vil ég trúa því og treysta, virðulegi forseti, að innan Alþingis sé mjög víðtæk sátt og samstaða um að þriðju þyrlunnar verði leitað en tíminn sem við höfum er aðeins til 1. apríl nk.

Hæstv. forseti. Því miður hefur ekki allt gengið eftir varðandi okkar fyrri áform. Það sem við erum að skoða núna eru möguleikar á leigu á einni eða tveimur þyrlum. Við erum einnig að skoða aðra kosti, fara yfir aðra fjármögnunarmöguleika. Þar kemur sitthvað til. Væri hægt að stuðla að því að innlendir aðilar festu kaup á þyrlu - þá eru menn hugsanlega að horfa til lífeyrissjóða - og þeir leigðu okkur þyrlu á hagstæðari kjörum en Norðmenn gera nú? Hagstæðasta úrræðið væri að sjálfsögðu það að við festum sjálf kaup á þyrlu. Vandinn er að við höfum ekki peninga til ráðstöfunar. Það er stundum dýrt að vera fátækur. Þetta er án efa ódýrasta lausnin. Ég óskaði eftir því við Landhelgisgæsluna eða forsvarsmenn hennar í morgun 

Frú forseti. Okkur hefur í þessum sal orðið tíðrætt um skuldavanda heimilanna, hann er margræddur. Menn hafa rætt um fjármálastofnanir og aðkomu þeirra og sent þeim tóninn vegna slælegrar ákvarðanatöku og tímaframvindu hvað þetta varðar. Mér er spurn: Hvar hefur ríkisstjórnin verið stödd í allri þessari umræðu? Það kemur í ljós að Íbúðalánasjóð - sem er þó undir ríkisstjórninni, undir hæstv. velferðarráðherra, og er einn af stóru þáttunum í lánakerfi íslenskra heimila - skortir lagaúrræði til að fara að þeim línum sem ríkisstjórnin hefur lagt í skuldavanda heimilanna. Ríkisstjórnin stendur frammi fyrir því enn einu sinni að hafa ekki unnið heimavinnuna sína, m.a. hvað varðar þau úrræði sem hún hefur lagt til og rætt um við fjármálastofnanir, t.d. hina svokölluðu 110%-leið. Frú forseti. Við erum búin að ræða þessi mál í á annað ár. Núna ætlar hæstv. ríkisstjórn að vakna og fara að vinna heimavinnuna sína. Ég spyr hæstv. velferðarráðherra, sem er nýkominn inn í stjórnina: Hvenær hyggst hann, sem yfirmaður Íbúðalánasjóðs, leggja fram breytingu á lögum til að Íbúðalánasjóður geti tekið þátt í þeim úrræðum sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt til að gripið verði til varðandi skuldavanda heimilanna?

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn frá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur. Ég hélt að það hefði komið fram, ef menn hefðu fylgst með, að þegar samkomulag var gert í desembermánuði, um úrlausnir í skuldavanda heimilanna, og 110%-leiðin var farin, hafi það legið fyrir að lagagrundvöllur væri fullnægjandi fyrir þátttöku Íbúðalánasjóðs. Þegar farið var að vinna frekar með verklagsreglurnar sem vísað var til óskuðu bankarnir eftir því að fella niður 20% tekjuviðmiðið í sambandi við 110%-leiðina og gera ákveðnar breytingar á útfærslunni. Við það kom í ljós að til að vera örugg með lagalega stöðu Íbúðalánasjóðs þyrfti að styrkja lagarammann. Það frumvarp liggur fyrir. Kostnaðarmat er bara rétt ókomið. Það verður þó að halda þannig utan um þetta mál að kostnaðarmatið eða yfirlýsingarnar komi ekki öðruvísi en það verði tilkynnt í Kauphöll, þetta er bara úrvinnsluatriði sem verður leyst á næstu dögum. Það þarf að láta það fylgja með að þetta tefur í engu framkvæmdina á þessu vegna þess að menn ætla að kalla eftir umsóknum og það liggur fyrir að það er þegar byrjað. Bankarnir hafa líka verið að vinna sína vinnu og ég held að þessir aðilar geti allir fylgst að og áfram verði miðað við að þessari úrvinnslu verði lokið fyrir sumarið, þ.e. að umsóknir þurfi að berast í júnímánuði í síðasta lagi og þá eigi úrvinnslan hjá flestum aðilum að liggja fyrir. Eitthvað af því sem kemur á síðustu stundu dregst eitthvað fram á sumarið. Þetta á því í sjálfu sér ekki að tefja málið mikið. Það skiptir mjög miklu máli að þarna á að ganga heldur lengra en áætlað var í upphafi. Það er ástæðan fyrir því að viðbótarlagagrunn vantar, en ekki það að menn hafi ekki staðið við það samkomulag sem kom fram í desember.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir svörin. Mér finnst hins vegar alltaf miður þegar ráðherrar beina í svörum sínum þeim tóni til þingmanna að þeir hafi ekki fylgst með og viti ekki um hvað málin snúast. Ég sætti mig ekki við það og allra síst af hálfu hæstv. velferðarráðherra sem er reyndur skólamaður og veit að margur annar fylgist ágætlega með. Mig langar í framhaldinu að spyrja hæstv. velferðarráðherra hvort samhliða þessum lögum um breytingu, eins og til er greint vegna 110%-leiðarinnar, komi þá jafnframt inn í þingið frumvarp til laga sem breytir viðmiði um eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs og þá hvenær Alþingi þurfi að leggja til aukið fjármagn til að Íbúðalánasjóður geti í raun starfað.

Hæstv. forseti. Ég biðst velvirðingar ef ég hef sagt þetta, eða gefið í skyn að hv. þingmaður fylgdist ekki með. Ég sagði: Ég veit að fólk fylgist með, þ.e. ég geri ráð fyrir að menn viti hvað hefur verið í umræðunni. Það sem ég var að skýra út áðan var einmitt það að Íbúðalánasjóður hafði ekki þá lagaheimild sem til þarf - það er ágreiningur um það hvort ákvæðið er nógu skýrt - eða heimild til að geta fellt niður skuldir sem kunna að vera innheimtanlegar. Það er ástæðan fyrir því að hér þarf að koma til lagaákvæði, menn vilja hafa vaðið fyrir neðan sig og vera með þetta á hreinu. Varðandi eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs get ég af sömu ástæðu og ég var að nefna áðan varðandi Kauphöllina ekki rætt það fyrir fram, það er upplýsingaskylt og sjóðurinn verður að tilkynna það. Aftur á móti liggur fyrir að Alþingi Íslendinga samþykkti 33 milljarða heimild til ríkisstjórnarinnar til að auka eigið fé Íbúðalánasjóðs. Það er síðan framkvæmdaratriði stjórnar og þeirra sem eru að vinna í Íbúðalánasjóði og fjármálaráðuneytisins með hvaða hætti það kemur inn í Íbúðalánasjóð. 

Virðulegur forseti. Nú er tilefni til að hæstv. forseti grípi inn í þegar framkvæmdarvaldið eða fulltrúi þess, hæstv. fjármálaráðherra, leyfir sér að tala með þeim hætti sem hann hefur gert í dag. Ég geri mér grein fyrir því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er arftaki byltingararms jafnaðarmanna þar sem menn töldu sig ekki alltaf þurfa að fylgja lýðræðislegum reglum eða lögum til að ná settu markmiði. Frú forseti. Er það ekki orðið áhyggjuefni fyrir þingið þegar framkvæmdarvaldið er undir stjórn slíkra afla, afla sem láta sig lög landsins engu varða og telja jafnvel, eins og kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra, að það sé hlutverk ráðherra að fara á svig við lögin ef það hentar til að ná fram markmiðinu hverju sinni, og bætir síðan við ásökunum um mútugreiðslur? Frú forseti. Nú held ég að forseti þingsins þurfi að grípa inn í og setja verulega ofan í við framkvæmdarvaldið.

Frú forseti. Mig langar að beina því til hæstv. forseta hvort hún gæti dreift ábendingu og minnisblaði til þingmanna varðandi ráðherraábyrgð. Það er nefnilega þannig að þann 28. september sl. greiddi meiri hluti Alþingis atkvæði gegn því að ráðherrar á Íslandi ættu að bera ábyrgð á gerðum sínum, þar á meðal formaður Sjálfstæðisflokksins sem talaði um ráðherraábyrgð áðan. Þar var þremur ráðherrum bjargað, ekki frá lögum heldur var komið í veg fyrir að málefni þeirra fengju umfjöllun fyrir þeim dómstóli sem viðeigandi er. Einn ráðherra lenti í snörunni en nú hefur forsætisráðuneytið og forsætisráðherra ákveðið að hafna því að saksóknari fái rannsóknargögn málsins þannig að kannski er ekki neins annars að vænta en allir fjórir ráðherrarnir sleppi. En þannig er staðan á ráðherraábyrgð á Íslandi í dag og hún mun ekki breytast á þessu kjörtímabili, ekki meðan þessir þingmenn 

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að hvetja hæstv. forseta til að ávíta alvarlega og setja ofan í við hæstv. fjármálaráðherra vegna orða sem féllu í ræðu hans áðan þar sem hann sakaði bæði fyrirtæki það sem hann fer með hlutabréfið í, Landsvirkjun, um að greiða mútur eða kaupa sér niðurstöðu og sveitarfélag á Suðurlandi fyrir að þiggja slíkar greiðslur. Ég held að það sé mjög aðkallandi að ráðherrann fái ofanígjöf frá forseta þingsins og frá þingmönnum fyrir að tala þannig. Maður spyr sig þá um leið, frú forseti: Hvað höfum við lært? Hvað sagði rannsóknarskýrslan okkur? Hvað var í 63:0 tillögunum? Hvað hefur breyst á Íslandi? Hvar er hið nýja Ísland sem hæstv. fjármálaráðherra og svo margir tala um þegar kemur að því að axla ábyrgð? Hér er ráðherra dæmdur af Hæstarétti fyrir að brjóta lög og það er bara pólitík, segir hún.

Virðulegi forseti. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa upp úr skýrslu þingmannanefndarinnar, tillögu til þingsályktunar sem var samþykkt 63:0: „Alþingi ályktar að taka verði gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og leggur áherslu á að af henni verði dreginn lærdómur. Alþingi ályktar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir stjórnvöldum, stjórnmálamönnum og stjórnsýslu, verklagi og skorti á formfestu.“ Auk þess hefur talsvert verið rætt um það að ræðumennsku hér, og hvernig menn tala til þingsins og um þingmenn, sé verulega ábótavant. Í umræðu í sjónvarpi í gær - það er reyndar sérstakt umræðuefni hvernig ríkisfjölmiðillinn hefur komið að því máli er varðar brot hæstv. umhverfisráðherra á landslögum. Ég held að forseti verði að taka þetta mál upp, að við verðum að fara að læra af þessari skýrslu. Við verðum að fara að vinna í því að gera eitthvað 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að mér finnst algerlega fráleitt að hlusta á fulltrúa framkvæmdarvaldsins, hæstv. fjármálaráðherra, halda því fram að hæstaréttardómur sé ekki á nokkurn hátt áfellisdómur yfir stjórnsýslu hæstv. umhverfisráðherra. Við getum rætt það og munum gera það þegar við fáum tilefni til vonandi á morgun. Það er líka fráleitt að hæstv. fjármálaráðherra skuli bera fram þá spurningu hvort við viljum virkilega hafa það þannig að hægt sé að kaupa sér skipulag. Þetta eru ein ósmekklegustu orð sem hér hafa fallið og er þó af nógu að taka. Þarna vænir hæstv. fjármálaráðherra sveitarfélagið Flóahrepp um að hafa stundað einhvers konar mútustarfsemi væntanlega. Mér þykir í hæsta máta óviðeigandi að það teljist mútugreiðslur til handa sveitarstjórnarfólki að Landsvirkjun greiði fyrir mótvægisaðgerðir sem af þessu 

Forseti mun boða þingflokksformenn á fund kl. 4 þar sem við munum ræða þetta mál ef ástæða þykir til og önnur mál sem þingflokksformenn hugðust ræða í dag.

Virðulegi forseti. Árið 1979 voru lög um efnahagsstjórnun og fleira, hin svokölluðu Ólafslög, samþykkt á Alþingi. Með þeim var komið á víðtækri verðtryggingu á sparifé, lánsfé og launum. Ólafslögin, þótt það vilji oft gleymast, höfðu þrjú meginmarkmið. Það var ekki fyrst og fremst að verðtryggja spari- og lánsfé heldur þau göfugu markmið að auka atvinnuöryggi, lækka verðbólgu og tryggja jafnvægi og framfarir í þjóðarbúskapnum. Það ætluðum við að gera með áætlanagerð, verðtryggingu lánsfjár, sparifjár og launa og rannsóknum og upplýsingum til neytenda til að auka verðvitund þeirra almennt. Síðan þá hafa nokkur skref verið stigin til að draga úr verðtryggingu hér á landi enda má segja að frá því að hún var sett á hafi hún ekki notið sérstakrar velvildar almennings. Verðtrygging launa, sem er kannski eitt stærsta skrefið, var t.d. afnumin vegna þess að sýnt var fram á að hún hefði mjög verðbólguhvetjandi áhrif. Bannað var að verðtryggja til skemmri tíma vegna óæskilegra áhrifa á peninga- og vaxtastefnu og verðtrygging var gefin frjáls í samningum manna á milli. Einnig var rætt um það á þessu tímabili að skilyrða það að verðtryggðir vextir verði að vera fastir, enda má orða það á þann veg að verðbætur séu ekkert annað en breytilegt álag, breytilegir vextir ofan á fasta vexti, og síðan var líka talað um að afnema verðtryggingu af sparifé fyrst og fremst. Ef við horfum til þessara markmiða, yfir þetta tímabil, var atvinnuástandið þokkalega stöðugt en varð lægst 1979. En í dag erum við að upplifa atvinnuleysi sem við höfum aldrei séð áður. Sveiflur í landsframleiðslu og þjóðartekjum hafa verið mjög miklar á þessu tímabili og verðbólga er hærri hér en í öllum helstu nágrannalöndum okkar. Sá árangur sem þó hefur náðst er að meginþorri lána einstaklinga er verðtryggður sem og stór hluti eigna lífeyrissjóða og skuldbindingar þeirra. Fyrir þeirri staðreynd fundu öll íslensk heimili svo sannarlega í hruninu þegar gengi íslensku krónunnar hrundi og verðbólga rauk upp í um 15% árið 2009. Og það var ekki í fyrsta sinn frá því að verðtrygging var tekin upp. Grundvallarafstaða mín til verðtryggingar er sú að hún sé hækja, hún sé plástur í baráttunni við verðbólguna. Hún gerir það að verkum að stór og mjög mikilvægur hluti samfélagsins, þeir sem lána, þarf ekki að taka þátt í baráttunni við verðbólguna. Sá hluti er stikkfrí. Mikil verðbólga er ógnvaldur, ég held að það sé nokkuð sem við erum öll sammála um. Við þurfum að sjá til þess að innan lands sé verðstöðugleiki og lág verðbólga. Þess vegna er mikilvægt að allir taki virkan þátt í baráttunni gegn verðbólgunni. Enginn má þar vera stikkfrí eða jafnvel hagnast tímabundið, eins og virtist hafa verið tilfellið með hina föllnu banka fyrir hrun. Það hafa líka verið uppi vangaveltur um það hvort núverandi fyrirkomulag verðtryggðra húsnæðislána, jafngreiðsluformið, hvetji eindregið til of mikillar lántöku og dragi mjög úr eignamyndun húsnæðis. Aðaltæki Seðlabankans er stýrivextir og þeir bíta einfaldlega ekki á þessi verðtryggðu lán. Þegar við horfum á stærstu einstöku fjárfestingu hvers einstaklings, heimilið sjálft, finna menn hreinlega ekki fyrir þessu aðalstýritæki, aðalbaráttutæki, Seðlabankans við verðbólguna. Ein ástæðan fyrir því að við þurfum að skoða virkilega alvarlega hvernig við getum afnumið verðtrygginguna er sú að það verður mjög erfitt að komast út úr gjaldeyrishöftunum með meginþorra húsnæðislána verðtryggðan og peningastefnan verði bitlausari um ókomna framtíð vegna verðtryggingarinnar. Því verðum við að taka höndum saman og búa til kerfi sem sameinar hagsmuni lántaka og lánveitenda, kerfi þar sem allir berjast sameiginlega við að halda verðbólgu niðri, kerfi sem tekur tillit til þess hvernig við tökum sem einstaklingar, sem manneskjur, fjárhagslegar ákvarðanir og kerfi sem hvetur til samvinnu og sjálfsábyrgðar hvers 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa umræðu. Það er mikilvægt að muna það að verðtrygging á Íslandi var á sínum tíma viðbragð við séríslenskum aðstæðum, veikum gjaldmiðli, mikilli verðbólgu og miklum óstöðugleika í efnahagsumhverfi. Það ekkert framboð á lánsfé til lengri tíma  Það er oft talað um ókosti verðtryggingarinnar en ekki má gleyma kostum hennar. Vegna verðtryggingarinnar er aðgangur almennings að lánsfé til langs tíma tryggður sem ella væri mjög erfitt í jafnsveiflukenndu hagkerfi og hinu íslenska með stöðugum vöxtum. Við höfum tryggða jákvæða vexti á sparnaði öfugt við það sem við upplifðum hér um áratugi þegar sparifé fólks brann á verðbólgubáli. Við höfum líka náð að byggja upp verðtryggð réttindi í lífeyriskerfi sem skipta okkur öll miklu máli. Sú gagnrýni hefur líka verið sett fram á verðtrygginguna að hún dragi úr miðlunarkerfi peningamálastefnunnar, með öðrum orðum sé hún vandamál út frá þeim tækjum sem Seðlabankinn hefur tiltæk til að ná verðbólgumarkmiði. Það er þess vegna mjög athyglisvert að Seðlabankinn telur í nýrri skýrslu sinni, Peningastefnan eftir höft, sem kom út rétt fyrir jól að þessi vandi sé ekki umtalsverður og að ekki sé ástæða til að afnema verðtrygginguna hans vegna. Hv. þingmaður vakti máls á því í upphafi hvort núna væri tækifæri til að afnema verðtryggingu, hvort núna væru þær aðstæður að það væri sérstaklega heppilegt að afnema verðtryggingu. Vissulega má segja að við þær aðstæður sem við lifum núna þegar umtalsverð óvissa er um framtíðarþróun og við horfum fram til þess að reyna að létta af gjaldeyrishöftum blasi við sú hætta að afléttingu hafta fylgi umtalsverð veiking á gengi krónunnar og þar með hækkun verðtryggðra skulda. Út frá því sjónarmiði er alveg rétt að afnám verðtryggingarinnar á þessum tímapunkti væri heppilegt. Á móti er hins vegar vert að hafa í huga að ef slík verðbólgudýfa mundi ríða yfir, ef haftaáætlunin sæktist verr en gert var ráð fyrir í upphafi, má reikna með að nafnvextir hækki í takt við verðbólguna og greiðslubyrði hinna óverðtryggðu húsnæðislána yrði nánast óbærileg. Þá má ekki gleyma að einn meginkostur verðtryggingarinnar er þrátt fyrir allt að hún jafnar út greiðslubyrði vegna verðbólguskots yfir allan lánstímann. Ef mikið verðbólguskot verður á skömmum tíma er hætt við að greiðslubyrði í háu nafnvaxtaumhverfi yrði óbærileg fyrir mikinn fjölda fólks. Við lifum óvissa tíma og fjöldamörg atriði eru enn háð óvissu, framtíðarpeningamálastefnan, afnám gjaldeyrishaftanna og hið nýendurreista fjármálakerfi sem auðvitað er að stíga sín fyrstu spor. Margt bendir til þess að ákjósanlegt sé að draga sem kostur er úr óvissu og verðtryggingin er vissulega liður í því að draga úr óvissuþáttum. Það verður líka að hafa í huga að jafnvel þótt við afnæmum hana við þær óvissuhorfur sem núna eru er mjög líklegt að við tæki þá verðbólguálag. Miðað við verðbólgusögu Íslands og reynslu Íslands af glímunni við verðbólgu er ekki líklegt að það verðbólguálag yrði lágt. Þá veltir maður fyrir sér hver hagur almennings yrði þegar upp væri staðið. Sú nefnd sem starfar undir forustu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur vinnur að mati á verðtryggingunni og ég vonast til að sjá niðurstöður hennar fljótlega. Öll þau atriði sem ég hef rakið og hv. þingmaður rakti í upphafi þarf auðvitað að vega og meta og ég treysti því að niðurstaða nefndarinnar varpi nokkru ljósi á þessa þætti því að verðtrygging fjárskuldbindinga er nokkuð sem við vildum helst vera án ef þess væri nokkur kostur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að vekja máls á þessu merkilega máli. Mig langar aðeins til að minnast á það í upphafi hvernig verðtryggingin kom til vegna þess að það er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta hafi verið eitthvert séríslenskt fyrirbæri. Það var einfaldlega þannig að í lok áttunda áratugarins voru Vesturlönd mjög plöguð af verðbólgu eftir olíukreppurnar og viðbrögð okkar Íslendinga voru að reyna að varðveita verðmæti gjaldmiðilsins til að ná sparnaði og öðru slíku með því að setja á verðtryggingu. Viðbrögð Bandaríkjamanna voru t.d. þau að keyra mjög harða peningamálastefnu í valdatíð Volckers þar sem stýrivextirnir voru í kringum 20%. Það er eitt sem mig langar til að minnast á á þeim stutta tíma sem ég hef, þá staðreynd að þótt það séu margir kostir við að afnema verðtrygginguna mega menn ekki vaða í þeirri villu að afnám verðtryggingar muni leiða til lægri fjármagnskostnaðar fyrir heimilin. Margir telja að það muni verða vegna þess að við afnám verðtryggingar yrðu væntanlega breytilegir nafnvextir og þeim yrði breytt í takt við verðbólguna. Ef verðbólgan er mjög sveiflukennd mundi það enda með hærri vöxtum eins og Fisher-reglan segir til um en ef við höfum eingöngu 

Virðulegi forseti. Verðtryggingin dregur úr útlánaáhættu fjármálafyrirtækja og var mikilvæg ástæða þess að hér varð til allt of stórt bankakerfi sem hrundi haustið 2008. Afnema átti verðtrygginguna strax eftir hrun en það var ekki gert, m.a. vegna andstöðu forustu verkalýðshreyfingarinnar sem vísvitandi ákvað að láta skuldsett heimili taka á sig verðbólguskotið sem alltaf kemur í kjölfar bankahruns. Verðbólguskotið hækkaði fasteignaskuldir heimilanna um 550 milljarða. Þessir 550 milljarðar bættust ofan á það sem hefur verið áætlað að séu um 860 milljarðar vegna innstæðutryggingar umfram 5 millj. kr. á hvern innstæðueiganda, m.a. um 1.400 milljarðar sem runnu frá skattgreiðendum og skuldsettum heimilum til fjármagnseigenda. Aldrei áður hefur önnur eins eignatilfærsla frá skuldsettum heimilum og skattgreiðendum átt sér stað til fjármagnseigenda eftir bankahrun. Frú forseti. Afnám verðtryggingar mun ekki leiðrétta þessa miklu eignatilfærslu. Það er einungis hægt að gera með leiðréttingu lána. Nauðsynlegt er að afnema verðtrygginguna strax til að koma í veg fyrir að fasteignalán hækki þegar gjaldeyrishöftin verða afnumin. Reynsla annarra þjóða af afnámi gjaldeyrishafta án skattlagningar útstreymis fjármagns er mikil gengislækkun og verðbólguskot. Frú forseti. Það þarf að bjóða fólki upp á óverðtryggð lán með föstum vöxtum í allt að fimm ár. Slíkt lánafyrirkomulag mun þyngja verulega greiðslubyrðina af fasteignalánum, sérstaklega ef ekki er um að ræða 

Forseti. Við ræðum verðtrygginguna sem Gunnar Tómasson hagfræðingur hefur kallað skálkaskjól stjórnvalda sem hafa hvorki haft vilja né getu til að stjórna peningamálum Íslands. Síðustu ár höfum við orðið vitni að stórfelldri eignaupptöku því að sparnaður fjölmargra heimila í landinu var bundinn í fasteign, heimili fjölskyldunnar. Er eigið fé margra í húseignunum horfið og það er algjörlega óásættanlegt. Ég tek undir orð hv. þm. Lilju Mósesdóttur sem talaði á undan mér um að nauðsynlegt sé að leiðrétta lánin. Það er ekki nóg að afnema verðtrygginguna núna, við þurfum að fara í rót vandans. Ég hafna því að hér á Íslandi séu endalaust einhverjar séríslenskar aðstæður. Það er ekki svo. Hér hafa vissulega verið óhæfari stjórnendur en víða annars staðar en það eru ekki önnur lögmál sem gilda á Íslandi en annars staðar og við getum alveg afnumið verðtrygginguna ef við viljum. Ég hef frétt úr Vísi frá 17. febrúar 2009 fyrir framan mig. Þar er vitnað í orð Steingríms J. Sigfússonar sem var þá nýbakaður fjármálaráðherra, orð sem hann lét falla á borgarafundi 16. febrúar 2009. Hann var m.a. spurður að því hvað hann vildi gera við verðtrygginguna. Hann svaraði því á þann veg að hann vildi afnema hana þegar búið væri að ná verðbólgunni niður. Þá yrði gerlegt að afnema hina umdeildu verðtryggingu. Á þessum tíma var ársverðbólga í kringum 18%, nú í janúar var hún 1,8% og ég spyr ráðherra efnahags- og viðskiptamála hvort hann telji ekki orðið tímabært að afnema verðtrygginguna.

Virðulegi forseti. Það er oft búið að ræða verðtryggingu úr þessum stól og í þessum sal, hvort hún eigi að vera eða hvort hún eigi að fara. Það virðist sem flestir séu sammála því þegar dregur að kosningum, að verðtrygging sé af hinu vonda, það sé rétt að bjarga heimilum og skuldurum undan þessum vágesti. Eins og komið hefur skýrt fram hjá hæstv. ráðherra er verðtryggingin að sjálfsögðu varnarvopn þeirra sem lána fjármuni. Ætlum við enn og aftur að hunsa það tækifæri að afnema verðtrygginguna til að bjarga fjármagnseigendunum, til að bjarga þeim sem lána fjármuni vegna þess að þeir eru á móti því að afnema verðtrygginguna? Það er athyglisvert sem kom fram í ræðu hv. þm. Lilju Mósesdóttur áðan að þegar 550 milljörðum er bætt við lán heimilanna frá bankahruninu þá getum við þingmenn ekki staðið hér og varið verðtrygginguna, varið liði og þætti sem eru - ég ætla ekki að nota stóra orðið - að keyra heimilin smátt og smátt í þrot. Að sjálfsögðu þurfum við að leiðrétta lán heimilanna eins og margir hafa talað um og að sjálfsögðu getum við ekki afnumið gjaldeyrishöftin nema taka á verðtryggingunni um leið. Miðað við reynslu annarra vitum við hvert kostnaðinum verður velt. Ég hvet hæstv. ráðherra til að breyta um kúrs í þessu máli og leggjast á árar með okkur sem viljum afnema verðtrygginguna, hvort sem það er gert í einu vetfangi samhliða því að gjaldeyrishöftin eru tekin af eða í áföngum með því að binda hana við ákveðið þak eins og lagt hefur verið fram í þinginu. Hvað sem því líður þarf að taka af skarið í þessu máli og ríkisstjórn sem kennir sig við norræna velferðarstjórn hlýtur að hafa frumkvæðið að því.

Virðulegi forseti. Stöðugum gjaldmiðli fylgir minni þörf á verðtryggingu. Í löndum eins og Íslandi þar sem verðbólguþróun er óviss eða breytileg er verðtrygging trygging lánveitenda gegn rýrnun höfuðstóls, að öðrum kosti yrðu vextir að vera hærri. Það má ætla að vaxtastig í landinu væri hærra ef verðtryggingar nyti ekki við. Það er svo að enginn fjármagnseigandi, hvorki innlendur né erlendur, vill lána krónur án verðtryggingar. Kostnaður Íslendinga við að hafa krónuna kemur því fram í hærri vöxtum og verðtryggingu. Ef borinn er saman kostnaður við 20 millj. kr. íbúðalán hér á landi annars vegar og hins vegar í öðru Evrópulandi kemur í ljós, ef íbúðalánið er til 25 ára með 5% vöxtum og verðtryggt hér á landi, kemur í ljós að endurgreiðsla, vextir, verðbætur og annar kostnaður á tímabilinu, er 64,2 millj. kr. Ef lánið yrði tekið í Evrópulandi innan ESB, 20 millj. kr. til 25 ára á u.þ.b. 4% vöxtum sem nú eru ríkjandi, kemur í ljós að endurgreiðsla, vextir og annar kostnaður er 32,6 millj. kr. Engar verðbætur eru þar og munurinn er 31,6 millj. kr., að meðaltali 105 þús. kr. á mánuði í 25 ár. Mestu munar um verðbæturnar á tímabilinu, tæplega 30 millj. kr. Fulltrúar Samfylkingarinnar hafa lengi barist fyrir því að hverfa frá þessu óréttlæti. Nauðsynlegt er að losa íslensk heimili undan verðtryggingu og besta leiðin til þess er að skipta um mynt. Samfylkingin er eini flokkurinn sem hefur skýra framtíðarsýn í þessum efnum. Ef Ísland gengur í Evrópusambandið er ekkert sem hindrar að ganga strax í ERM2-samstarfið. Þá mundi landið fylgja fastgengisstefnu Evrópusambandsins gagnvart evru og fá aðstoð Evrópska seðlabankans til þess. Þannig mun aðildarríkið aðlagast fastgengisstefnu Evrópusambandsins en henni fylgir öryggi og um leið losum við íslensk heimili undan vaxtamun og verðtryggingu.

Herra forseti. Vegna þessara síðustu orða vil ég minna á stöðu Grikklands og aðstoð Evrópusambandsins við það. Þetta er undarleg staða í jafnlitlu hagkerfi að við séum með tvær myntir; annars vegar verðtryggða mynt og hins vegar óverðtryggða mynt. Ég vildi gjarnan hverfa frá þeirri stöðu. Verðtryggingin hefur bæði kosti og galla. Ég minni á að mest allur lífeyrir landsins er verðtryggður hjá lífeyrissjóðunum. Það hefur hjálpað lífeyrisþegum mikið í kreppunni sem riðið hefur yfir. Ef menn ætla að taka upp óverðtryggða vexti þurfa þeir líka að taka upp aga, að innlánsvextir yrðu alltaf hærri en verðbólgan annars tapar sá sem frestar neyslu, þ.e. sparifjáreigandinn og þá hættir hann að spara. Það var einmitt orsök þess að verðtryggingin var tekin upp eftir 1980, allur innlendur sparnaður var nánast horfinn og lífeyrissjóðirnir voru gjaldþrota. Neikvæðir raunvextir voru einmitt ástæðan fyrir því að við tókum upp verðtryggingu. Það var neyðarúrræði. Menn gleyma sparifjáreigandanum, þeir tala alltaf um skuldarann. Uppruni fjárins sem er lánað er sparnaður, einhver frestar neyslu og leggur fyrir. Sparnaður er forsenda þess að hægt sé að lána út peninga. Útlán á peningum er forsenda þess að menn geti farið í fjárfestingar. Fjárfestingar eru forsenda þess að hér skapist atvinna og skapist hér atvinna kemur það í veg fyrir brottflutning Íslendinga til útlanda. Við verðum að tryggja innlendan sparnað með öllum ráðum. Á meðan menn eru ekki tilbúnir að taka upp þennan aga, að innlánsvextir séu hærri en verðbólga, þá sé ég ekki annað en við verðum að hafa verðtryggingu. Núna er staðan þannig hjá flestum sparifjáreigendum sem eru með óverðtryggða reikninga að þeir tapa á því að leggja fyrir, sérstaklega eftir að ríkisstjórnin hefur hækkað skatta á fjármagn.

Virðulegi forseti. Við ræðum afnám verðtryggingar, forsendur fyrir afnámi hennar þurfa að vera til staðar. Þær aðstæður eru að skapast um þessar mundir þegar verðbólga er sáralítil og gengi krónunnar að styrkjast. Afleiðingarnar eru að höfuðstóll verðtryggðra lána hefur lækkað hjá lántakendum. Þetta eru mikil tíðindi í fyrsta sinn um langt árabil. Í gegnum árin hefur vandinn verið viðvarandi verðbólga í landinu. Engin fjármálastofnun hefur verið tilbúin að lána til lengri tíma nema með verðtryggingu eða breytilegum vöxtum til að tryggja að verðgildi peninganna skili sér til baka. Fyrir tíma verðtryggingar voru almennir lífeyrissjóðir óvarðir fyrir verðgildisrýrnun og lífeyrir og sparifé almennings brann upp í óðaverðbólgu. Þá var gripið til þess ráðs að verðtryggja sparnað til lengri tíma, svo sem lífeyri landsmanna í lífeyrissjóðum. Við núverandi aðstæður er mögulegt að stíga skref í þá átt að afnema verðtryggingu. Það er hægt að gera í áföngum með því að fjármálastofnanir bjóði líka óverðtryggð lán til langs tíma á vaxtakjörum sem eru samkeppnisfær við vexti verðtryggðra lána. Ríkissjóður hefur sýnt gott fordæmi með því að fjármagna sig í skuldabréfaútgáfu á óverðtryggðum skuldabréfum á föstum vöxtum. Það útboð gekk vel. Grundvöllur þess að hægt sé að afnema verðtryggingu í áföngum er að okkur takist að skapa til langs tíma stöðugleika í efnahagsstjórn, með lítilli verðbólgu og lækkandi vöxtum. Við erum á þeirri vegferð. Hafa ber í huga að tryggja þarf að lífeyrissparnaður landsmanna haldi verðgildi sínu og ávaxtist eðlilega svo hvati til almenns sparnaðar verði áfram til staðar.

Virðulegur forseti. Við ræðum hið eilífa þrætuepli verðtrygginguna. Við horfum upp á það í annað sinn á 25 árum að stór hluti heimila á Íslandi er farinn á hliðina vegna verðtryggingarinnar sem menn mæra svo mjög. Sjálfur átti ég íbúð fyrir 25 árum og horfði upp á vini mína og félaga tapa öllu sínu. Ég horfi upp á það í annað sinn í dag. Það er hlálegt að svona skuli fara fyrir íslenskri þjóð, að hafa ekki meira vit í höfðinu en svo að haga efnahagsmálum sínum með þessum hætti. Launaseðillinn minn frá árinu 1985 var um 700 þús. kr. Skömmu síðar voru tekin tvö núll af krónunni. Launaseðillinn minn í dag stendur í litlu lægri upphæð, þ.e. einum hundraðasta af því sem þá var. Þannig er efnahagsstjórninni á Íslandi farið og ekkert útlit fyrir að bót verði á. Fólk kaupir sér þak yfir höfuðið og tekur lán á þeim forsendum að afborganir af láninu hækki vegna þess að Hagkaup hækkar verð á tómatsósu, það eru fáránlegar forsendur. Afborganir af láninu hækka vegna þess að skógareldar í Rússlandi leiða til hækkunar á heimsmarkaðsverði á hveiti, það eru fáránlegar forsendur. Það er fáránleiki verðtryggingarinnar sem gerir hana svo geggjaða. Hún er algjörlega órökrétt eins og hún er notuð á Íslandi, að tengja hana við neysluverðsvísitölu. Hún er óréttlát. Þeir sem þurfa að taka lán til að koma sér upp þaki yfir höfuðið eiga enga aðra möguleika. Verðtryggingin á Íslandi er einfaldlega aðför að almenningi og kjörum fólks. Það er skammarlegt að ríkisstjórn sem kennir sig við vinstri stefnu skuli ekki nota tækifærið og afnema verðtrygginguna. Það var ömurlegt að hlusta á hæstv. viðskiptaráðherra 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir áhugaverða og skemmtilega umræðu. Það er alltaf gaman að hitta fólk sem hefur áhuga á að tala um verðtrygginguna. Það hefur einkennt starf okkar í nefndinni að við reynum að fara ekki mikið yfir þrjá tíma, förum stundum upp í þrjá og hálfan, fjóra tíma, vegna þess að það er sjaldgæft að hitta fólk sem hefur jafngaman af að tala um verðtrygginguna og við. Vinnunni miðar áfram. Við vonumst til að geta skilað af okkur núna um mánaðamótin. Það eru fjölmargar leiðir sem hægt er að skoða. Verkefni nefndarinnar er að skoða hvernig við getum dregið úr vægi verðtryggingar í íslensku samfélagi. Mér finnst ekkert að því að ríkið gefi út verðtryggð bréf. Mér finnst heldur ekkert að því að fjármálafyrirtæki fari með verðtryggð bréf. Sama varðandi lífeyrissjóðina þar sem eru sérfræðingar og fagfjárfestar sem hafa þekkingu á því hvað þeir fást við og skilja hvað verðtrygging gengur út á. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að við séum að bjóða upp á svo flókna fjármálaafurð sem grunnlánsform í íslensku samfélagi. Samkvæmt lögum Íbúðalánasjóðs er eina lánsformið sem sjóðurinn má bjóða upp á, sem er með um 90% markaðshlutdeild í húsnæðislánum, verðtryggð jafngreiðslulán. Það er ekkert annað í boði. Þetta er ríkislánafyrirkomulagið. Svona skór, svona lán. Það er eitt af því sem þarf tvímælalaust að skoða og ég veit að Seðlabankinn hefur kallað eftir. Ef fólk ætlar að taka verðtryggð lán verður það líka að sýna fram á að það skilji hvað það er að gera. Við getum staðgreitt verðbæturnar þannig að peningamálastefnan mundi skila sér betur og allir mundu taka höndum saman um að berjast gegn verðbólgunni. Við getum bannað verðtrygginguna eins og Ísraelar gerðu á sínum tíma, þeir bökkuðu að vísu  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem hefur verið góð og gagnleg. Fyrst vil ég leggja áherslu á að það er stefna ríkisstjórnarinnar að draga úr vægi verðtryggingar. Ég lagði fram í fyrra frumvarp sem ekki var afgreitt frá þinginu, meðan ég gegndi starfi félagsmálaráðherra, sem fól í sér heimild til handa Íbúðalánasjóði að gefa út óverðtryggða lánaflokka. Forsenda þess að hægt sé að vinda ofan af verðtryggingunni er að önnur fjármögnun sé í boði. Þá var hugsunin sú að hægt væri að reyna að bjóða upp á fasta vexti til afmarkaðs stutts tíma og vinna þannig gegn sveiflunum sem eru hið verulega vandamál. Margir hafa talað hér um vandann sem fylgir verðtryggingunni og að lánin hafi hækkað svo mikið út af henni. Það er mikilvægt að við blekkjum okkur ekki heldur tölum af sanngirni um hlutina. Lán hefðu líka hækkað við 18% verðbólgu þótt það hefði ekki verið verðtrygging. Þá hefðu vextir væntanlega hækkað upp í 22–25% og fólk þurft að standa skil á þeim á þeim tímapunkti og vanskil orðið þannig að þúsundir ef ekki tugþúsundir Íslendinga hefðu misst húsnæði sitt. Það er ekki þannig að ef verðtryggingin hverfi gufi öll okkar vandamál upp. Verðtryggingin er ekki vandamál í sjálfu sér, það er verðbólgan sem er undirliggjandi. Það er alveg sama af hvaða ástæðum hún er, ef verðbólgan er svona mikil hefði fólk misst húsnæði sitt, alveg sama þótt engin verðtrygging hefði verið. Sveiflurnar og óstöðugleikinn eru vandamálið. Hér er rætt líka um hvað skiptir máli með trúverðugleika. Það er alveg rétt, trúverðugleiki skiptir máli og framtíðarsýn. En við þær aðstæður að við búum við gjaldeyrishöft, við þær aðstæður að við búum við litla sem enga tiltrú á gjaldmiðilinn og nýendurreist fjármálakerfi eru gríðarlega margir óvissuþættir í samfélaginu í dag. Ég er ekki sannfærður um að það borgi sig að bæta á þá. Ég held að flest mæli með því að við hugleiðum mjög vel næstu skref í þessu máli. Ég útiloka ekkert í því en ég á eftir að sjá sannfærandi rök fyrir því að afnám verðtryggingarinnar núna geti reynst annað en bjarnargreiði fyrir íslenska húsnæðiseigendur.

Forseti. Mér heyrðist áðan sem sá forseti sem þá sat og kjörinn var til síns embættis hefði boðað fund með þingflokksformönnum klukkan fjögur. Ég hef áhuga á að vita hvort sá fundur hefur farið fram eða hvort hann stendur enn. Hvernig stendur á því að þingmenn, þótt þingflokksformenn og forsetar séu, eru teknir á sérstaka fundi á vinnutíma Alþingis? Um hvað snýst þessi fundur? Mér heyrðist forseti segja að hann boðaði til fundarins um „þetta mál“ þegar hann tilkynnti um fundinn. Þá var verið að ræða ýmis mál tengd hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni og meintum ummælum hans um Urriðafossvirkjun og Flóahrepp. Ég óska ósköp einfaldlega eftir upplýsingum um það hvaða mál tefja þingflokksformenn og forseta frá því að vera hér á fundi og hlýða á þær umræður sem hér fara fram.

Forseti getur upplýst að fundi þeim sem hv. þingmaður spurði eftir mun hafa lokið í þessu. Þá er tekið fyrir 2. dagskrármálið, Stofnun þjóðhagsstofnunar. Það er mál nr. 430 á þskj. 703 og tekur nú forseti það fyrir öðru sinni. Til máls tekur hv. fyrirspyrjandi sem er 11. þm. Reykv. n. Mörður Árnason.

Fundarstjórn forseta.

Þegar þessum dagskrárlið er lokið, hv. þingmaður. Nú hefur þetta dagskrármál verið tekið fyrir, 2. dagskrármálið, og hv. fyrirspyrjandi tekur nú til máls.

Forseti. Það er gert ráð fyrir því í þingsköpum sem ég vil …

Má ég bjóða þingmanninum að ganga til pontu?

… að þingmaður geti hvenær sem er beðið um orðið …

Forseti ætlar ekki að fara hér í umræðu við hv. þingmann en þegar búið er að taka fyrir tiltekið dagskrármál öðru sinni og hv. þingmaður hafði kvatt sér hljóðs til þess að ræða um fundarstjórn forseta, enginn hafði tekið til máls þess í milli, er 2. dagskrármálið nú á dagskrár og ég býð hv. þingmanni að ganga til pontu og flytja fyrirspurn þá sem hér er á dagskrá á þskj. 703.

Ég þakka forseta fyrir það boð og hlýt að hlíta úrskurði forseta um þetta efni. Hann er sá eini sem getur kveðið upp slíkan úrskurð.

Fyrirspurn sú sem hér er flutt tengist Þjóðhagsstofnun sem eitt sinn var til, stofnuð 1974, og átti þá, með leyfi forseta, „að fylgjast með árferði og afkomu þjóðarbúsins, vinna að hagrannsóknum og vera ríkisstjórn og Alþingi til ráðuneytis í efnahagsmálum“. Sú Þjóðhagsstofnun var til í rúman aldarfjórðung og vann verk sín undir forustu þriggja forstjóra eða forstöðumanna sem við þekkjum. Er reyndar einn þeirra nýlátinn og er harmdauði þeim sem hann þekktu og af honum vissu. Okkur er líka öllum kunnugt um það að hún var lögð niður með dramatískum hætti árið 2002. Þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, stóð fyrir því. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að rekja ástæður þess sem þá voru nefndar en þeir sem áttu að sinna hlutverki þessarar stofnunar voru, auk Hagstofunnar og annarra opinberra stofnana, m.a. greiningardeildir bankanna og er það held ég einhver hrapallegasta niðurstaða sem sá forsætisráðherra gat komist að um það efni. Greiningardeildir bankanna voru einmitt eitt af því sem brást hvað verst í hruninu. Það hjálpaði auðvitað ekki til á þeim brjálunartíma að engin hagstofnun var til á Íslandi sem var hægt að kalla sæmilega sjálfstæða og sæmilega öfluga. Greiningardeildirnar voru eins og þær voru. Þær hagstofnanir sem voru innan dyra í fjármálaráðuneytinu og Seðlabankanum og unnu á vegum stjórnvalda brugðust líka eins og við munum. Þess vegna fögnuðu margir yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar 2. september í haust, við breytingar sem þá voru gerðar á stjórninni, að þar var gefinn út svolítill listi. 16. atriðið á þeim lista var það fyrirheit að stofnun þjóðhagsstofnunar yrði könnuð. Þó að menn geri sér grein fyrir því að ný þjóðhagsstofnun verði ekki fjölmennur vinnustaður í byrjun er mikilvægt að þetta verkefni fari sem fyrst af stað og að það yrði tákn um breytta tíma á landinu. Fyrirspurnin lýtur að því hvað þessari vinnu líði, hvaða hugmyndir séu um verksvið hinnar nýju stofnunar, um yfirstjórn hennar og tryggingu fyrir því að hún verði sjálfstæð og geti gegnt hlutverki sínu fyrir land og þjóð með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Það er á margan hátt hægt að taka undir með hv. fyrirspyrjanda, það er mikilvægt að draga þann lærdóm af efnahagshruninu að hér verði til sterk hagstjórnareining og tryggja verður að kraftar verði ekki of dreifðir á þessu sviði. Skortur á samhæfingu og of dreifðir kraftar voru eitt megingagnrýnisatriðið á þá hagstjórn sem var og því verðum við að breyta til frambúðar. Vinna við skoðun stofnunar nýrrar þjóðhagsstofnunar eða öflugrar einingar á sviði efnahagsmála er á byrjunarstigi. Fulltrúar nokkurra ráðuneyta hafa átt samráð um verkefnið og undirbúning þess. Það er einnig ljóst að til að einfalda og hagræða í stjórnkerfinu verða ekki búnar til nýjar stofnanir án þess að horfa til heildarmyndarinnar. Hér þarf að hafa í huga að fyrir eru stofnanir eða hlutar stofnana innan stjórnsýslunnar sem sinna hlutverkum sem gætu fallið að þeim verkefnum sem ný þjóðhagsstofnun mundi hugsanlega sinna og þyrfti að skoða hvernig hægt er að fella þá starfsemi að breyttu formi eða stofnun. Í þessu sambandi þarf sérstaklega að horfa til Hagstofu Íslands sem tók við ýmsum verkefnum Þjóðhagsstofnunar, svo sem gerð þjóðhagsreikninga og hagspár. Þannig er brýnt að skoða hvernig slík stofnun mundi best falla að stjórnkerfinu í heild og hvernig staða hennar yrði tryggð þannig að hún nyti óskoraðs trausts þeirra sem til hennar leita. Jafnframt þarf að skoða stofnun þjóðhagsstofnunar með tilliti til tillögu þingmannanefndarinnar um að stofnaður verði samráðsvettvangur fjármálaráðuneytis, Alþingis, stofnana ríkisins, sveitarfélaga og Seðlabankans. Í skýrslu þingmannanefndarinnar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þingmannanefndin leggur til að stofnuð verði sjálfstæð ríkisstofnun sem starfi á vegum Alþingis og hafi það hlutverk að meta og gefa út spár fyrir efnahagslífið á sama hátt og Þjóðhagsstofnun gerði til 1. júlí 2002.“ Það er mikilvægt að aðilar í þessu efni, þ.e. framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið, viti hvor af öðrum í þessu máli þannig að ekki verði um skörun að ræða. Ég tel mikilvægt að skoða þetta mál vandlega og undirbúa vel til þess að þau skref sem tekin verða séu markviss og hagkvæm. Sú vinna verður unnin á næstu vikum og mánuðum.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að vara við því að það hlutverk sem hér er verið að ræða um og hæstv. forsætisráðherra vísaði réttilega í í skýrslu þingmannanefndarinnar verði falið einhverri annarri stofnun sem þá tilheyrir framkvæmdarvaldinu. Það er mjög mikilvægt að Alþingi fái í hendurnar einhvers konar tæki sem yrði hugsað eins og þjóðhagsstofnun til að hafa ráðgjöf og eftirlit með framkvæmdarvaldinu, eftirlit með því sem framkvæmdarvaldið leggur til í efnahagsmálum og öðru slíku. Það sama vil ég segja, og nota þetta tækifæri, til þess að leggja áherslu á löggjafarþátt Alþingis. Við þurfum líka að fá hér öflugra - við erum með ágætlega gott starfsfólk sem vinnur fyrir okkur - en ég vil benda á að fyrir þinginu liggur frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis. Þetta tvennt þarf mjög að ná fram svo Alþingi geti starfrækt betur hlutverk sitt.

Frú forseti. Í eina tíð var starfandi þjóðhagsstofnun á Íslandi og ég minnist þess að margir hv. þingmenn, sérstaklega stjórnarandstöðuþingmenn, gagnrýndu niðurstöður þeirrar stofnunar, m.a.s. þingmenn sem nú eru hæstv. ráðherrar, og sögðu hana vera málpípu ríkisstjórnarinnar. Ég vil bara koma þessu inn í umræðuna vegna þess að slík stofnun sem starfar fyrir hið opinbera fær alltaf þann stimpil að starfa fyrir meiri hlutann, því miður. Hins vegar tel ég alveg skoðunar virði að Alþingi komi sér upp slíkri hagstofu til að meta ýmiss konar mál sem alþingismenn eru að meta. Til dæmis hefði verið mjög gott að hafa núna svona stofnun til að meta Icesave og sérstaklega hvað gerist ef við segjum nei við Icesave.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn hv. þm. Marðar Árnasonar sem og fyrra svari hæstv. forsætisráðherra þar sem hún vitnar í skýrslu þingmannanefndarinnar. Ég held að það sé vert umhugsunar fyrir fjárlaganefnd sem vinnur að fjárlögum fyrir íslenska ríkið ár hvert, sem er í raun og veru stefnumarkandi plagg hverrar ríkisstjórnar fyrir land og þjóð, að verði sett á laggirnar einhvers konar þjóðhagsstofnun sé hún þar sem fjárlaganefnd og þeir sem þar vinna hafi sem mestan og bestan aðgang að slíkri ráðgjöf. Eins og ég segi eru fjárlögin stefnumótandi plagg hverrar ríkisstjórnar og þar ætti spáin fyrst og síðast að koma fram.

Frú forseti. Mér heyrist á öllu að við hér í þinginu fáum tækifæri síðar til að tjá okkur almennt um endurreisn hugsanlegrar þjóðhagsstofnunar. Mér heyrist sú vera raunin að ríkisstjórnarflokkarnir ætli að halda í slíka vegferð. Þá vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra - þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður var sá sparnaður sem hlaust af því m.a. færður til hagdeildar ASÍ og henni falið ákveðið hlutverk eins og öðrum í samfélaginu, þessu hlutverki var komið inn í bankana og á aðra staði - hvort hún ætli sér þá, við endurreisn nýrrar þjóðhagsstofnunar, að færa fjármagn frá ASÍ yfir í þessa nýju stofnun sem ríkisstjórnarflokkarnir ætla sér að koma á laggirnar.

Forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin og hvet til þess að hert verði á þessari vinnu þannig að árangurinn komi í ljós fremur eftir vikur en mánuði miðað við svar hennar. Ég tel að þetta sé ákaflega brýnt verkefni þannig að ég endurtaki það og þótt ekki verði fjölmenn vinnustöð þarna í byrjun yrði þetta eitt af táknunum um hið nýja samfélag sem við ætlum okkur að reisa úr rústunum. Ég þakka fyrir umræðuna og vil taka undir það með forsætisráðherra og öðrum sem hér hafa talað að ég tel að það sé góð hugmynd og leiðarhnoða í þessu að umrædd stofnun verði undir stjórn Alþingis og í skjóli þess samkvæmt eðli máls. Ég kem líka á framfæri þeirri hugmynd Þórólfs Matthíassonar hagfræðings, sem ég heyrði hann nefna á fundi um hagmál, að í hinni nýju þjóðhagsstofnun verði til ráðgjafar, settir í stjórn, erlendir sérfræðingar, erlendir hagspekingar, sem bæði geti nýst okkur til samráðs og ráðslags en séu líka ákveðin trygging fyrir því að sú þjóðhagsstofnun sem við erum að endurreisa eða búa til upp á nýtt sé í raun og veru sjálfstæð og gefi ráð á grundvelli bestu þekkingar og fræða sem unnt er. Ég vil svo bæta því við að varlega á að fara í það að fela þessari stofnun stjórnsýsluleg verkefni. Mér var bent á það í dag að í nýju sveitarstjórnarlagafrumvarpi er lögð áhersla á að árlega sé gerð áreiðanleg þjóðhags- og landshlutaspá sem leggja beri til grundvallar í samstarfi sveitarfélaga og ríkis. Þarna er gengið út frá því að slík spá sé ekki til 

Virðulegi forseti. Þetta er ágæt umræða sem hér hefur farið fram. Það hefur ekki farið fram hjá mér að þingmenn vilja að til sé efnahagsstofnun eða þjóðhagsstofnun innan Alþingis eða alla vega undir stjórn þess. Mér kemur það ekki á óvart vegna þess að sem óbreyttur þingmaður kallaði ég mjög eftir hagdeild við Alþingi ekki síður en við hefðum lögfræðideild, að það væri ákveðið hagfræðisvið þar. Það hlaut ekki hljómgrunn þá þannig að ég skil vel vilja alþingismanna til að þetta verði skoðað. Ég tel brýnt að ákveðin samvinna sé milli stjórnvalda, milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds, um það hvernig þetta verður gert. Í þessari ályktun frá því í september, sem vitnað er í, kom fram að ríkisstjórnin vildi skoða stofnun þjóðhagsstofnunar, lengra var ekki gengið. Ef það er vilji Alþingis að hafa með höndum slíka þjóðhagsstofnun og stjórn hennar er sjálfsagt að skoða það. Það er bara spurning hvaða leiðir er best að fara í þessu máli. Sé vilji fyrir því að þjóðhagsstofnun verði stofnuð þá er það spurning hvort hún verður undir stjórn framkvæmdarvaldsins eða löggjafarvaldsins. Varðandi fyrirspurn hv. 5. þm. Suðvest. er bara alls ekki tímabært að svara henni. Við erum það stutt á veg komin með þetta, það er nýfarið að skoða þetta. Hv. þingmaður nefndi ASÍ en það var SA sem ekki fékk síður mikla fjármuni þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður. En ég get tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda að það er mikil eftirsjá að Þjóðhagsstofnun og því starfi sem hún vann fyrir efnahagskerfið.

Forseti. Mig lystir enn að fá fréttir af fundi forseta með þingflokksformönnum og einkum um hvaða ákvarðanir forsetinn og þingflokksformenn hafa tekið um hið svokallaða „þetta mál“ sem fundurinn var boðaður um. Þetta er bæði forvitni hreint eins og hjá kettinum en líka eðlileg viðbrögð alþingismanns sem kemst á snoðir um að forustumenn hans og þingsins eru að funda sérstaklega um eitthvert tiltekið mál sem hann skilur ekki alveg af hverju þarf að funda um og vill fá fréttir af. Ef „þetta mál“ fjallar um þá sókn sem hafin er gegn hæstv. umhverfisráðherra, Svandísi Svavarsdóttur, veit ég ekki betur en að um hana eigi að fara fram sérstök utandagskrárumræða á morgun. Ég skil því ekki alveg hvað „þetta mál“ var að gera á dagskrá fundar forseta með þingflokksformönnum og óska upplýsinga um það.

Frú forseti. Til að upplýsa „þetta mál“ get ég sagt frá því að við þingflokksformenn sátum fund með forseta nú um eða upp úr kl. fjögur. Það hafði reyndar staðið til að boða þann fund, að halda fund með okkur síðdegis, og þar var ýmislegt rætt, m.a. utandagskrárumræða sem fer á dagskrá á morgun og dagskrá morgundagsins. Einnig var haft orð á orðbragði í ræðustól og gerðar athugasemdir við málflutning ráðherra, ekki hæstv. umhverfisráðherra heldur hæstv. fjármálaráðherra. Það er nú ekki aðalefnið heldur, eins og fram kom í máli hv. þm. Marðar Árnasonar, verður sett umræða utan dagskrár á morgun um þennan tiltekna dóm og hann má þá ræða hér undir þeim lið.

Frú forseti. Ég beini því til forseta að hann beiti sér fyrir því að þingmenn Samfylkingarinnar tali meira saman, þeir hefðu getað leyst þetta mál sín á milli. Ég held að það sé mjög gott að forseti taki það upp á sína arma. Ég vil einnig ítreka það við hæstv. forseta sem ég sagði hér áðan, undir liðnum um fundarstjórn forseta, að með þeim orðum sem hæstv. fjármálaráðherra viðhafði hér í þessum ræðustól, þar sem hann beinlínis sakaði framkvæmdaraðila, væntanlega í þessu tilfelli Landsvirkjun, um að kaupa sér niðurstöðu - það voru þau orð sem hér féllu - er hann væntanlega að saka Landsvirkjun um að hafa greitt mútufé eða eitthvað slíkt og einhvern um að hafa tekið við því fé. Ráðherra sem talar með þeim hætti á að sjálfsögðu að biðjast afsökunar í það minnsta. Ég held að forseti ætti nú að ávíta ráðherrann fyrir að tala með þessu móti. Hitt er alveg ljóst að nú virðist þingmönnum og sérstökum stuðningsmönnum umhverfisráðherra vera mikið í mun að reyna að sýna fram á að enginn dómur hafi fallið í Hæstarétti, 

Forseti. Ég vil að gefnu tilefni lýsa yfir eindreginni ánægju með fundarstjórn forseta. Ég þakka þingflokksformanni mínum, hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, fyrir þær upplýsingar sem hún hefur lagt fram. Hið fræga „þetta mál“ var sum sé alls ekki rætt á fundi forseta með þingflokksformönnum heldur víðfræg og alkunn orðsnilld Steingríms Jóhanns Sigfússonar sem ég hef horft til og hlustað á í nokkra áratugi og tel fulla ástæðu til að ræða og greina og breiða út. Kannski fáum við tækifæri til þess á morgun á sama hátt og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson er enn að melta þau kynni sem hann nýlega hefur haft af þeirri sömu orðsnilld.

Frú forseti. Það er rétt að árið 2008 samþykkti Alþingi eftir mikla þverpólitíska vinnu - það er varla að maður taki sér orðin „faglega vinnu“ í munn því að orðið „faglegt“ er orðið svolítið útjaskað - en engu að síður var það þannig að helstu fagaðilar í greininni höfðu komið að því að semja heildarlöggjöf um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Það var líka rætt um kennaramenntun, tekið á henni, þannig að þetta var heildstæð nálgun þingsins. Það eina sem eftir stóð var að þingið ætlaði að taka á framhaldsmenntun sem það gerði síðar. Þá var mikil samstaða um þessi mál hér á þinginu og að mínu mati til mikillar fyrirmyndar hvernig hver flokkur kom að málinu. Menn höfðu til að mynda með ákveðnum hætti tekið þátt í starfsnámsskýrslunni svonefndu sem menn skiluðu af sér 2006 - framhaldsskólafrumvarpið og lögin byggja meðal annars á þeirri skýrslu. Samstaðan var mikil og mig minnir að á sínum tíma væru einu markverðu breytingartillögurnar tillögur Vinstri grænna um að auka útgjöld hins opinbera með því að binda í lög ókeypis skólamáltíðir. Það var síðan fellt. En þetta var í rauninni eina tillagan til breytinga. Hver var umræðan? Núverandi hæstv. menntamálaráðherra talaði eins og flestir gerðu á sínum tíma hér í þinginu, þ.e. menn fögnuðu því sérstaklega að þarna væri verið að taka í gegnum framhaldsskólalögin á iðn- og starfsnámi, verið væri að taka á sveigjanlegum skólaskilum, litið væri á skólakerfið sem eina heild, verið væri að efla kennaramenntun sem mundi m.a. koma í ljós í niðurstöðum PISA-kannana og lykilatriðið var að vinna gegn brottfalli sem hefur verið gríðarlega mikið hér á Íslandi. Umræðan í dag varðandi iðn- og starfsnám og brottfall er gamalkunnug og ég lít svo á að við höfum öll tæki og tól til að taka á nákvæmlega þeim viðfangsefnum og vandamálum sem við stöndum frammi fyrir í dag. Alveg eins og Alþingi ber ábyrgð á þeirri löggjöf sem frá því kemur er það framkvæmdarvaldsins að fylgja henni eftir. Ég vil því beina nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra þar sem ég tel ákveðna brotalöm á því hvað varðar framkvæmd á skólalöggjöfinni, þ.e. að fylgja eftir þeirri markvissu stefnu sem allt þingið tók og samþykkti og vann að á sínum tíma - og hafði þau mikilvægu markmið að efla iðnnám, efla starfsnám, auka sveigjanleika í skólakerfinu þannig að flæðið yrði meira, og auka möguleikana á því að fjölga stúdentum, nemendum með stúdentspróf, með styttra nám að baki en fjögur ár. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra um sveigjanlegu skólaskilin: Er stefnt að því núna, miðað við bæði fréttir og það sem maður er að lesa, að draga úr samfellu milli skólastiga? Ef það er gert er í rauninni verið að fara gegn jafnrétti til náms. Ég ætla ekki að segja að það sé að verða klassískt að ráðherrar Vinstri grænna brjóti lög en ég vil engu að síður vekja athygli á því að mjög er dregið úr sveigjanlegum skólaskilum miðað við það sem segir nákvæmlega í lögum. Ég vil spyrja ráðherra sérstaklega að þessu. Í öðru lagi vil ég spyrja ráðherra um iðnnámið. Það er rétt að vekja athygli á því að það eru um 87 námsbrautir á vegum skólakerfisins og því er ekki hægt að segja að valfrelsi sé af skornum skammti. Það var farið í að draga úr miðstýringu, það var farið í að auka nákvæmlega það sem atvinnulífið er í dag að kalla eftir - ég veit ekki hvar þeir hafa verið. Það var farið í það með sameiningu Iðnskólans og Fjöltækniskólans að koma skólunum út til atvinnulífsins þannig að atvinnulífið sjálft gæti haft puttann á púlsinum varðandi mótun iðnnáms. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra, því að að mínu mati hefur hún öll þessi tæki til að efla iðnnámið, hvað hún ætli að gera. Hún hefur talað fyrir því að efla nám í iðn- og verkgreinum. Við sjáum t.d. fram á að verið er að höggva í tilraunaverkefni í Háteigsskóla, þar sem val unglinga er m.a. fólgið í því að heimsækja Tækniskólann og kynnast öllum þeim frábæru greinum sem þar eru í boði, m.a. með ákvörðun ráðherra. Í aðra röndina er því verið að tala um að efla þessa fjölbreytni, efla iðnnámið, en um leið er verið að draga úr þeim möguleika. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í þriðja lagi varðandi sérkennslu. Samkvæmt því eftirliti sem viðhaft hefur verið vitum við að sérkennsla í leikskólum er með mikilli prýði en hún er mjög ógagnsæ í grunn- og framhaldsskólum. Í fjórða lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort ráðuneytið hafi farið yfir þær aðgerðir sem sveitarfélögin standa nú fyrir varðandi hagræðingu. Hvað hefur ráðuneytið gert til þess að fylgjast með þannig að réttindi barna verði ekki skert á þessum hagræðingartímum varðandi menntun og aðgang að menntun? Í fimmta lagi, og það er kannski efni í aðra utandagskrárumræðu, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á því hvernig gangi að innleiða og þróa nýja skólalöggjöf. Ég vil segja í byrjun að að mínu viti hefur tekist ágætlega til með innleiðinguna þó að hægst hafi á ákveðnum hlutum hennar hreinlega út af efnahagsástæðum. Ég ætla að fara aðeins yfir það á eftir en byrja á hinum nýju lögum um leik- og grunnskóla sem að mati okkar í ráðuneytinu hefur gengið vel að vinna eftir. Allar reglugerðir við lögin fyrir utan eina hafa nú tekið gildi. Og af því að hv. þingmaður fór sérstaklega yfir sérkennslu- og sérfræðiþjónustu er þar m.a. reglugerð um sérfræðiþjónustu sveitarfélaga og hins vegar reglugerð um nemendur með sérþarfir. Báðar þessar reglugerðir voru unnar í miklu samráði við hagsmunaaðila og við gáfum okkur góðan tíma til að vinna þær, en ég held að þær endurspegli þá þróun og þá umræðu sem hefur verið um þessi mál. Þær eru unnar m.a. í nánu samráði við Barnaverndarstofu og fagaðila fyrir utan auðvitað sveitarfélögin og kennara. Sú vinna hefur gengið vel. Vinna við síðustu reglugerð er á lokastigi, þ.e. ekki hefur enn verið gefin út reglugerð um ábyrgð nemenda í grunnskólum en það stafar af því að ábendingar hafa borist frá fagaðilum um að skýrari lagastoð þurfi til að skilgreina betur þessa ábyrgð nemenda. Þar hefur verið rætt sérstaklega að setja þurfi lagastoð til þess að skólum sé skylt í raun og veru að móta heildstæða stefnu til að fyrirbyggja og bregðast við líkamlegu, andlegu og félagslegu ofbeldi sem snýr að ábyrgð nemenda og það er í raun ástæðan fyrir því að það hefur tafist. Ég vil líka nefna að námskrárvinna hefur staðið yfir. Stefnt er að útgáfu námskráa með vorinu, í sumar, eitthvað slíkt. Þar hefur mikið samráð verið haft. Þar er um að ræða sameiginlegan kafla aðalnámskrár fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla og almennan hluta aðalnámskrár leik- og grunnskóla. Vinna er líka hafin við greinanámskrár og námssvið grunnskóla. Þar hefur verið haft virkt samráð líka við Samband íslenska sveitarfélaga og Kennarasambandið, drög sett á netið. Við höfum leitað eftir athugasemdum og málið fengið talsvert mikla umræðu, fólk hefur miklar skoðanir en það er líka mikill áhugi á málefninu. Þetta hefur því gengið prýðilega mundi ég segja. Hvað varðar iðnnámið sérstaklega vil ég nefna að ein merkustu nýmælin í lögum um framhaldsskóla sem gengu í gildi 2008 voru í raun og veru staða iðnnámsins, hvernig hún var styrkt, og unnið hefur verið að því, sérstaklega undanfarið ár, hvernig við viljum sjá það þróast. Þar var sjónum sérstaklega beint að iðnnáminu, áhersla lögð á fræðslu og mjög góða samvinnu við starfsgreinaráðin og nýskipaða starfsgreinanefnd sem var nýmæli í lögunum. Við höfum veitt þróunarstyrki í samvinnuverkefni um gerð dæmabrauta fyrir ólíkar tegundir iðnnáms. Vinna hefur verið lögð í að skilgreina hæfniþrep. Ein af nýmælunum í lögunum öllum, lagabálknum, er áhersla á hæfni nemenda en ekki aðeins hvað er kennt, þ.e. horft er á skólanám út frá nemandanum. Hópur tengdur ólíkum starfsgreinum hefur unnið að því í vetur að skilgreina iðn- og starfsnám á þrep, það var m.a. kynnt á málþingi um innleiðingu framhaldsskólalaga sem haldið var síðastliðinn föstudag, og starfsgreinaráð vinna um þessar mundir að því að skilgreina hæfnikröfur starfa. Við teljum okkur allvel á veg komin í því að vinna þessa námskrárvinnu, sem er auðvitað undirstaðan fyrir það að skólarnir geti þróað sínar starfsbrautir og námsbrautir. Ég vil sérstaklega nefna listnám sem skiptir miklu máli líka. Fulltrúar ólíkra listgreina hafa unnið sambærilega vinnu og unnin hefur verið í tengslum við iðnnámið við að skilgreina hæfni á listgreinaþrep og ég vonast til að sú vinna geti verið leiðbeinandi fyrir gerð listnámsbrauta. Það sem einkennir þetta allt saman er að fulltrúum ólíkra greina, iðngreina, starfsgreina og listgreina, er stefnt saman til að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Hins vegar liggur líka fyrir að ákveðnir þættir hafa breyst. Það lá fyrir að þegar þessi lög gengu í gildi, til að mynda hvað varðar framhaldsskólana, var gert ráð fyrir árlegum kostnaði upp á 1,5 til 1,8 milljarða á ári fyrstu árin og ég get ekki dregið dul á að það hrun sem hér varð og breyttar forsendur í efnahagsmálum hafa að sjálfsögðu hægt á innleiðingarferlinu. Fyrirséð var að lögin mundu kalla á aukin útgjöld, ég get nefnt endurmenntun kennara, þróunar- og tilraunastarf, verklag við nýja námskrá, nýjan námskrárgrunn, námsgögn sem áttu að vera að hluta til ókeypis fyrir nemendur, vinnustaðanámssjóð og fleira. En þrátt fyrir að hægt hafi á ferlinu höfum við unnið að því að forgangsraða fjármagni með því að láta það renna til þróunarstyrkja. Allir framhaldsskólar hafa unnið að þróunarverkefnum sem tengjast innleiðingunni og mikið er um af skólar starfi saman að einstökum verkefnum. Af því hv. þingmaður nefndi sérstaklega námstíma til stúdentsprófs vil ég nefna að fyrir utan Menntaskóla Borgarfjarðar, sem tók til 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu er mikilvægt að við förum eftir þeim lögum og þeirri stefnu sem er mörkuð á hverjum tíma, ekki síst ef við búum svo vel á þinginu að hafa náð samstöðu um hvert við stefnum og ekki síst í stórum málum eins og menntamálum. Við megum hins vegar ekki festa okkur þannig að við endurmetum ekki hlutina. Því vil ég hafa aðeins orð um það að við verðum að vera reiðubúin til að endurmeta á hverju ári, tel ég, þá stefnu sem við erum með í menntamálum sem og öðrum málum. Ef við sjáum að við erum að dragast aftur úr að einhverju leyti, gæðalega eða í einhverjum samanburði, hljótum við að þurfa að setjast niður og meta hvað við getum gert betur. Sem betur fer höfum við verið mjög samstiga í því að fara þá leið að vera óhrædd við að ræða þessa hluti. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til að beita sér nú sem fyrr í að við förum vandlega yfir ábendingar og merki um það sem við sjáum að þarf að fara betur í menntastefnu okkar og skólamálum. Ekki er nóg að hafa stefnu og vinna eftir henni ef við erum svo blind að við þorum ekki að viðurkenna það sem betur má fara eða það sem við gerum vel og getum leiðbeint öðrum með, því að ég hef trú á að við getum kennt öðrum ýmislegt þó svo að við getum líka lært mikið. Það er mjög mikilvægt að við höfum þá stefnu að ýta undir námsgreinar sem börn og unglingar vilja læra. Ég hef velt því mikið fyrir mér í ljósi þess að iðnnám - af því ég vil gera það og listnám um leið aðeins að umtalsefni hérna - hefur kannski verið eins og einhvers konar aukaafurð í öllu menntakerfinu að kynna ætti fyrr fyrir börnum og unglingum þá kosti sem þau eiga í þessum námsgreinum, að kynna ætti þessa kosti miklu fyrr því að þegar börnin koma úr grunnskólunum dettur þeim oftast fyrst í hug einhvers konar bóknám.

Virðulegi forseti. Við ræðum framkvæmd skólalaganna frá 2008. Fram kom í máli hæstv. menntamálaráðherra áðan að framkvæmdin hefur gengið vel á lægri skólastigunum en vegna mikils kostnaðar við gildistöku framhaldsskólalaganna hefur einstökum ákvæðum þeirra verið frestað. Það er auðvitað skítt en þar er bankahruninu um að kenna sem hefur knúið stjórnvöld til að skera niður útgjöld á öllum sviðum þó að framhaldsskólarnir hafi reyndar fengið þar vægari niðurskurð en flestar stofnanir hins opinbera. Ég vil líka segja að ég tel að við séum komin að þolmörkum niðurskurðar í menntakerfinu og að við eigum að snúa þessari þróun við á þessu ári og gera þar með það sem stjórnvöld hafa kannski á flestum tímum vanrækt, að forgangsraða með framtíðarhagsmuni samfélagsins í huga. Við eigum að efla menntun sem leiðina út úr atvinnuleysi, sem árangursríkustu leiðina til að styrkja það unga fólk sem nú mælir göturnar í 15% atvinnuleysi. Það er sláandi og það er átakanlegt að við höfum varið nærri 70 milljörðum kr. í atvinnuleysisbætur á undanförnum þremur árum án þess að leysa þann vanda sem við blasir 13.000–15.000 atvinnuleitendum í samfélaginu. Það er engin vafi á að lausnin á atvinnuvanda unga fólksins sérstaklega er óvenju einföld, óvenju skýr - hún er menntun. Við sáum það á því að 75% atvinnuleitenda á aldrinum 16–24 ára hafa eingöngu grunnskólapróf. En ekki er nóg að setja peninga í menntun, við þurfum að verja þeim þannig að þeir skili mestum árangri. Því miður benda ýmsar staðreyndir til þess að okkur hafi borið af leið í áherslum okkar á undanförnum árum, 40% brottfall eða því sem næst í framhaldsskólakerfi okkar. Við verjum hæsta hlutfalli fjármagnsins í lægri skólastigin ólíkt OECD og margfalt færri leggja stund á starfsnám í okkar kerfi en í löndunum í kringum okkur. Ég er sannfærður um að lykillinn að árangri felst í því að við samþættum miklu betur en við höfum gert menntastefnuna og atvinnustefnuna, þannig að menntastefnan verði órjúfanlegur hluti af atvinnustefnu framtíðarinnar og þar er áhersla á iðnnám, á starfsnám, lykillinn að árangri í framtíðinni.

Frú forseti. Við boðuðum nýja menntastefnu með heildarlögum árið 2008. Henni fylgdu margháttaðar breytingar og ný verkefni bæði fyrir sveitarfélögin og svo verkefni á vegum ríkisins á framhaldsskólastiginu og síðan í framhaldsmenntun utan hins hefðbundna skóla. Því er þessi umræða um framkvæmd laganna þörf og þær upplýsingar sem hæstv. ráðherra hefur gefið er af hinu góða. Hvað varðar heildarlöggjöfina og verkefni ríkisins hefur hæstv. ráðherra lagt fram breytingar á gildistöku einstakra þátta löggjafarinnar til að mæta núverandi fjárhagsvanda ríkisins. Þetta hefur einkum bitnað á iðnnámi sem og á sveigjanleika skólastiga. Sá sparnaður, frú forseti, er sparnaður dagsins í dag. Það eru kannski ekki allir á eitt sáttir um að þær breytingar og frestun á gildistöku séu í raun og veru sparnaður ef horft er til lengri tíma vegna þess að m.a. sveigjanleiki í skólaskilum og styttra nám til stúdentsprófs mun bæta fjárhagsstöðu jafnt ríkisins sem sveitarfélaganna þegar til langtíma er litið. Sveitarfélögin eru í dag að leita leiða til að skoða með hvaða hætti þau geta mætt þeim vanda sem við er að glíma þar. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún og þeir fagaðilar sem hafa komið að reglugerðar- og námskrárvinnunni í tengslum við lögin hafi hugsað það út frá því að ákvörðunarvald sveitarfélaga verði ívið meira og bundnara stigum, að það sé réttur nemandans að hafa fengið á fyrsta stigi svo og svo margar kennslustundir í heild, á miðstigi svo og svo margar kennslustundir í heild og á unglingastiginu líka, en það sé sveitarfélaganna að koma með nánari útfærslu. Það eigi ekki að vera bundið í lög hve margar kennslustundir eigi að kenna í hverju fagi í hverri viku heldur sé ákvörðunarvaldið sveitarfélaganna en réttur nemandans á hverju stigi verði tryggður.

Virðulegi forseti. Rætt hefur verið um stefnu til framtíðar og annað, og eðlilega þá löggjöf sem hér var samþykkt. Það sem mig langar að nefna er í rauninni það sem hv. þm. Skúli Helgason nefndi sem er í sjálfu sér gæði menntunar og þeirrar þjónustu sem við bjóðum upp á. Ég tek undir með hv. þingmanni að við hljótum að vera komin að þolmörkum í því hvernig við rekum skólakerfi okkar á mjög litlum fjármunum, ef orða má það svo. Við hljótum líka að velta því fyrir okkur hvort sá niðurskurður eða frekari niðurskurður muni þýða lakara skólastarf og þá lakari nemendur eða lægra menntunarstig þjóðarinnar ef við höldum svona áfram. Ég held því að hægt sé að taka undir þau orð sem hv. þingmaður hafði hér uppi, að samþætta mennta- og atvinnustefnu. Það held ég að hljóti að vera mjög mikilvægt þannig að við séum samstiga. Ég hef um tíma velt fyrir mér því ferli - ég skal viðurkenna það, frú forseti, að ég hef ekki neina sérstaka lausn á því - að greiða skólum eftir fjölda útskrifaðra, ef ég skil það rétt, og hvort það sé innbyggður hvati í kerfinu ef skorið er niður inn að beini að útskrifa jafnvel og sleppa í gegn nemendum sem ekki eru jafngóðir og við viljum helst sjá fara úr skólunum. Er þetta öfugur hvati? Ég vil bara velta því upp. Ég hef í sjálfu sér ekkert fyrir mér í því annað en áhyggjur. Við þetta bætist 40% brottfall, eða nálægt því, sem hér var nefnt. Við hljótum því að vera reiðubúin, eins og kom fram í fyrri ræðu minni, að endurmeta allt þetta kerfi til að ná sem bestum árangri. Við getum ekki sætt okkur við að standa öðrum þjóðum að baki í þessum málum.

Virðulegi forseti. Við ræðum framkvæmd skólalöggjafar frá 2008. Þá voru samþykkt ný lög um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla í þverpólitískri sátt. Talsverðar breytingar voru gerðar á skipulagi, innihaldi og niðurröðun skólastarfs frá því sem áður var í þessum lagabálki. Innleiðing laga um leik- og grunnskóla er í fullum gangi. Sveitarfélögin sjá um framkvæmd og ráðuneyti menntamála um eftirfylgd og eftirlit. Ýmislegt hefur verið gert til að fylgjast með hvernig til hefur tekist, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra. Námskrárvinna er á lokastigi í góðri sátt. Óöryggi vegna þessara lagabreytinga á grunn- og leikskólum virðist vera á undanhaldi, enda málið unnið í ágætri sátt allra aðila. Lög um framhaldsskóla frá 2008 fólu í sér miklar breytingar frá fyrra kerfi, en skólunum var gefinn ágætistími til að semja námskrá í takt við sérstöðu sína og áherslur. Sá tími hefur nú verið rýmkaður enn frekar vegna efnahagsástandsins sem getur haft bæði kosti og galla. Auðvitað er gott að skólar geti vandað breytingarferli sitt sem allra mest en ég er hrædd um að of langur tími gæti orðið til þess að enn erfiðara yrði að koma breytingum á. Það sem skiptir mestu máli í löggjöf um skóla er að skapa umgjörð um samfellt skólastarf hvers einstaklings miðað við þarfir, styrkleika og áhugasvið viðkomandi. Þessi samfella er að mínu viti afar mikilvægur þáttur sem þarf að hyggja sérstaklega að í ljósi þess að lagaákvæði taka gildi á mismunandi tímum. Speglast t.d. ekki örugglega fyrirhugaðar breytingar á byrjunarnámi í grunngreinum, eins og stærðfræði og íslensku, í framhaldsskólum á lokaspretti nemenda í grunnskólanum í sömu greinum? Er ekki örugglega verið að undirbyggja þessar breytingar faglega og markvisst? Samfella skiptir miklu máli en hún snýst ekki bara um að undirbúa nemanda fyrir nám á næsta skólastigi, hún snýst ekki síður um að á efra stigi sé leitað upplýsinga um nemandann og nám hans fram að því að hann verður hluti af nýjum skóla og nýju skólastigi. Skólinn er nefnilega fyrst og síðast fyrir nemendur.

Frú forseti. Það er hægt að fara yfir mörg atriði. Ég fer yfir tvö. Í fyrsta lagi varðandi sérkennslu og svar hæstv. ráðherra um hana. Ég brýni það fyrir ráðherra að athuga með Öskjuhlíðarskóla sem er núna að herða aðgang að skólanum sem slíkum. Eftir stendur að við erum með skóla án aðgreiningar og við erum sammála um það. Það þarf að gæta sérstaklega að því að verið sé að sinna sérkennslu í grunnskólum landsins eins og börnin eiga rétt á. Það snýst um lífshamingju barna og möguleika barna með þroskahamlanir til sjálfsbjargar til lengri tíma litið. Í öðru lagi er ég hrædd um að ráðherra sé m.a. að breyta námskrá með því að minnka valið hjá nemendum, minnka sveigjanleikann. Ég spyr þá: Hvar á að skerða valið? Það er brýnt að það komi fram. Í þriðja og síðasta lagi var alveg ljóst hvaða framhaldsskólar hefðu styttra nám til stúdentsprófs, það voru Framhaldsskólinn í Mosfellsbæ, Menntaskóli Borgarfjarðar í Borgarnesi og Kvennó. Allt rétt. En fyrirgefið, frú forseti, það var ákveðið áður en hæstv. núverandi menntamálaráðherra tók við embætti. Ég spyr: Hvað hefur hæstv. ráðherra gert núna til að ýta við skólum til að fjölga námsbrautum? Hvert hefur svar hæstv. ráðherra t.d. verið gagnvart okkar gamla sameiginlega skóla, Menntaskólanum við Sund? Hvað með skólann fyrir norðan, við norðanverðan Eyjafjörð, sem ég veit að vildi m.a. athuga þá leið? Ég tel þetta vera eins og menn séu að pissa í skóinn sinn, að þeir ætli ekki að fylgja þessu eftir. Jú, það kostar ákveðið fjármagn að halda áfram innleiðingu laganna, en til lengri tíma er það tvímælalaust til hagsbóta og hagræðingar fyrir ríkissjóð að halda áfram innleiðingu skólalöggjafarinnar með því að fjölga þeim sem útskrifast með nám til stúdentsprófs á skemmri tíma en fjórum árum. Með það í huga er ég líka sannfærð um að við munum stuðla að því að brottfall í framhaldsskólunum verði mun minna. Það er samhengi á milli þess að Ísland er með mesta brottfall innan OECD og þess að Ísland er með lengsta nám til stúdentsprófs innan OECD. Þar er samhengi á milli. Ég hvet hæstv. ráðherra til 

Virðulegi forseti. Margt gott hefur hér komið fram og ég vil nota tækifærið og þakka fyrir umræðuna. Hins vegar liggur líka fyrir að mjög miklar breytingar hafa gengið í gegn í þessum framhaldsskólalögum. Nefna má að í þessari löggjöf var tekin upp fræðsluskylda. Hún var kannski ekki rædd sérstaklega en nú eiga sem sagt allir ólögráða nemendur rétt á skólavist í framhaldsskóla, sem eru ótvíræð nýmæli og í sjálfu sér merkilegt að sjá að framhaldsskólarnir hafi staðist það próf. Það hefur gengið eftir að uppfylla þessa mjög svo mikilvægu lögbundnu skyldu. Við gerðum könnun á stöðu innleiðingar laganna í framhaldsskólum árið 2009, gerðum könnun eftir það ár. Það má segja að sú könnun hafi sýnt að skólarnir hafi lagað starfsemi sína að kröfum laganna í öllum meginatriðum. Ákveðin atriði var hins vegar ekki búið að semja um í kjarasamningum kennara. Ég nefni lengingu skólaárs og upptöku nýrra eininga eða framhaldsskólaeininga. Það liggur fyrir að þeir kjarasamningar sem fóru í gegn í tilraunaskólunum kölluðu á veruleg kostnaðarútlát á þessu sviði. Það er mál sem ég lít svo á að við þurfum að vinna að hægt og bítandi. Þess vegna hef ég lagt það til hér í þinginu og fengið samþykkt að við gerum þetta á lengri tíma. Ég held að það sé mikilvægt. Um það náðist ákveðin sátt líka. Ég held að það skipti máli að við höldum áfram að vinna að þessu. Ég minni á að námskrárnar eiga að vera tilbúnar á þessu ári. Við sjáum sannarlega að fólk og fagfólk í skólunum nýtir sér þá möguleika sem í því felast að skapa fjölbreytni og óvæntar tengingar sem voru kannski ekki fyrir hendi í hinu fyrra kerfi. Að lokum vil ég segja, af því hv. málshefjandi nefndi sérstaklega námskrár og val, að það er rétt að mjög hefur verið kallað eftir því núna í umræðu um menntamál að taka sérstaklega tillit til siðfræðikennslu í grunnskólum. Það hefur til að mynda verið rætt hér í þinginu og er komin fram þingsályktunartillaga um það.