Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Háttv. Ed. hefir sýnt af sjer mikla rögg upp á síðkastið við að fella eða spilla góðum málum, sem þessi deild hefir sent til hennar. Jeg skal láta mjer nægja að benda á frv. um vjelgæslu á mótorskipum, sem drepið var þar í deildinni í einhverju bræðiskasti. Þessi Ed.-óburður, sem prentaður er á þskj. 677, er lítils virði, og læt jeg mjer í ljettu rúmi liggja, hvort hann verður látinn lifa eða ekki, úr því sem nú er komið. Raunasaga þessa frv. byrjaði snemma. Þegar í þessari deild kom í ljós undanhaldssýki hv. þingmanna, og menn eru venjulega ekki vanir að telja eftir sjer sporin, þegar á flóttabrautina er komið. Mjer þótti þetta gegna furðu í þessu máli, því hjer var reynt að marka þá stefnu, að við rjeðum sjálfir, hvernig atvinnuvegir okkar væru reknir. Jeg hefði þó reynt að sætta mig við frv. eins og það fór frá þessari deild, þó því væri mikið spilt hjer frá því sem í upphafi var, er það kom frá nefndinni, þá tjáir ekki að sakast um það nú, því ekki er hægt að breyta frv. hjeðan af í hið upprunalega horf. En það er óheppilegt, að tíminn skuli vera svona naumur, að deildirnar verði á víxl að ganga að frv., sem þær álíta gölluð og bæta hefði mátt úr, ef tími hefði til þess unnist. Jeg held, að frv. þetta sje komið í það horf, að það verði til lítils gagns eða einskis. Jeg vildi helst komast hjá því að greiða um þetta atkv., því þetta frv. verður aldrei annað en neyðarúrræði, úr því sem komið er.

Jón Baldvinsson Það er rjett, að þetta frv. hefir tekið allmiklum stakkaskiftum í háttv.Ed. Ákvæðið um Síldveiðifjelagið er felt burtu, öll ákvæði um að sækja þyrfti um leyfi stjórnarinnar til veiða hjer við land eru skorin burt og það ákvæði, að stjórnin skyldi taka söluna í sínar hendur, er orðið að heimild. Frv. er því í raun og veru orðið alt annað; háttv.Ed. hefir gerbreytt því og alveg eyðilagt þann aðaltilgang þess, að fyrirskipa stjórninni að hafa söluna á hendi. En þó að svo sje, geta þessi lög komið að haldi, ef stjórnin vill fylgja því í þá átt, sem þessi deild vill, og nota heimildina út í æsar. Það er því miður ekki tími til að breyta því; annaðhvort verður að fella það eða samþykkja eins og það er. En það væri gott að fá upplýsingar um það, hvernig stjórnin ætlar að nota heimildina, eða hvort hún ætlar að nota hana, því ef svo er ekki, er þýðingarlaust að samþykkja frv. Jeg er sammála háttv.þm. Ak. (M. K.), að það sje um undanhald Ed. að ræða í máli þessu, en jeg er honum ekki sammála um það, að undanhaldið hafi byrjað í þessari háttv. deild. Jeg held einmitt, að það, sem að síðustu varð ofan á hjer í þessari deild, hafi verið hin heppilegustu úrslit málsins. En þó að þessu hafi nú verið kipt í burt og aðeins orðin eftir heimild handa stjórninni, held jeg samt, að rjettara sje að samþykkja frv.; því vilji stjórnin nota heimildina, þá getur hún vitanlega nálgast skipun. En jeg bíð eftir að heyra undirtektir stjórnarinnar og læt hjer staðar numið í bili.

2634Atvinnumálaráðherra (P. J.) Það er ekki nema rjett, að stjórnin láti til sín heyra um þetta frv. eins og það er nú orðið. Ef svo er, að þeir menn (útgerðarmennirnir), sem hrundu máli þessu áleiðis í fyrstu. álíta, að gagn geti orðið að því, sem eftir er í frv., þá vill stjórnin ekki banda hendinni á móti heimildinni, og reynir þá, að því leyti, sem í hennar valdi stendur, að gera einhverja tilraun til framkvæmda, því eins og málið nú er statt, verður það fyrst og fremst tilraun. Jeg álít að það sje galli, að felt er burtu það, sem ráðgert var um fjelagsskap útgerðarmanna, og yfir höfuð finst mjer frv. hafa versnað síðan það fór hjeðan. Framkvæmdir í þessu máli verða að styðjast við gott samkomulag og fylgi síldarútgerðarmanna; að öðrum kosti tel jeg stjórninni það ofurefli. Þó vil jeg ekki, eins og jeg sagði fyr, banda hendinni á móti frv., ef þeir, sem upphaflega fluttu það, telja það til bóta.

Gunnar Sigurðsson Jeg er sammála hv.þm. Ak. (M. K.), að jeg er afaróánægður yfir þeim málalokum, sem hjer hafa orðið. Háttv. Ed. hefir breytt svo frv. þessu, að það sem áður mátti gott heita, er nú að engu orðið og alt skilið eftir í höndum stjórnarinnar. Og eftir að hafa heyrt undirtektir hæstv. atvrh. (P. J.), gef jeg ekki mikið fyrir slíka ráðstöfun. En þó skal jeg taka það fram, að vildi stjórnin beita sjer fyrir þetta mál með oddi og egg, þá mætti mikið vinna á þessum heimildargrundvelli, með festu og vilja þessarar háttv. deildar að baki. Jeg er eins og allir vita andstæðingur stjórnarinnar, en þó sje jeg, að hún gæti mikið gagn gert í þessu máli, ef hún hefði vilja á því, og ætti hún þá að byggja á þeim grundvelli, sem Nd. Alþingis hafði lagt. Þetta mál er svo mikilsvert, að það getur alveg riðið þessum atvinnuvegi, sem svo stopull er, að fullu, ef ekki er alt gert til þess að bjarga sölunni. Þess vegna vænti jeg, að frv. verði samþ., og vil jeg þá, sjeð frá því, skora á stjórnina að nota þessa heimild og byggja á þeim grundvelli, sem meiri hl. Nd. hefir lagt.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg veit nú ekki, hvort okkur ber eiginlega nokkuð á milli, háttv. 1. þm. Rang. (Gunn S.) og mjer. Jeg vil byggja á þeim grundvelli, sem lagður var í Nd., að hafa útgerðarmennina með, en ekki á móti; þess vegna sakna jeg, að fjelagsskapur þeirra er numinn úr lögunum. Stjórnin verður að miklu leyti að haga sjer eftir því, sem þeim mönnum finst best og heppilegast, sem hjer eiga hlut að máli, Og þeir verða að koma sjer saman fyrst; því ella kæmu fram ólíkar tillögur.

Magnús Jónsson Tveir háttv. þingmenn hafa nú minst á þá meðferð, sem frv. þetta hefir fengið í háttv.Ed., og verður ekki neitað, að sú meðferð er ljeleg og deildinni lítt sæmandi. Jeg verð að andmæla því, sem háttv.þm. Ak. (M. K.) sagði, að orðið hefði vart við undanhald í þessari deild í máli þessu. Skilst mjer, að undanhald þetta eigi að miðast við brtt. okkar háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.). Við kusum aðeins aðra aðferð í einu atriði, en jukum við nýju atriði á öðrum stað, sem styrkti stórkostlega, svo að jafnvel það, sem eftir er í frv. og nýtilegt má kallast eftir útreiðina í Ed., er þó sú líftóra, sem blásin var í það af okkur. Sjest af þessu, hversu varasamt það er, þegar hið háa Alþingi er að marka sjer fasta línu með takmarkaðri þingsetu, því eflaust myndi það borga sig, þó að þingið lengdist um 2 daga, ef trygging væri fyrir því, að störf þess yrðu betur unnin. Þá er jeg ekki sammála háttv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.), að það sje ekkert gagn að frv. eins og það er nú. Stjórnin getur efalaust gert sjer eins mikið gagn af því og frv. var, ef hún aðeins hefir einlægan vilja að framfylgja því, sem komið hefir fram hjer í deildinni. Jeg mun samþ. frv. eins og það er nú og leggja áherslu á, að þetta getur orðið grundvöllur að því, að stjórnin geti haft mikið gagn af því, ef rjett er á haldið. Samkvæmt 2. gr. má upp í reglugerðina taka margt af því, sem var í frv. Mjer skildist á hæstv. atvrh. (P. J.), þó að orð hans væru ekki sem skýrust nje ákjósanlegust, að hann teldi líklegt, að stjórnin myndi nota þessa heimild. En jeg vona þá, að hún ekki aðeins noti heimildina, heldur að hún fari eins langt eins og hún sjer sjer fært, og ekki skemmra en ætlast var til hjer áður í háttv. deild.

Jakob Möller Mjer finst þetta mál hafa tekið þeim stakkaskiftum síðan er það fór frá deildinni, að það sje ekki þekkjandi fyrir sama frv. og áður. Og það er áreiðanlegt, að frv. er orðið alt annað en þeir menn ætluðust til, er báru það fram í öndverðu. Mig furðar á því, að sumir háttv.þdm. hafa ekki tekið eftir þeim stórvægilegu breytingum, sem frv. hefir tekið, t. d. að heimildin um að takmarka veiðina er nú í burtu feld. Þó virtist mjer, sem háttv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.) hefir rekið augun í þetta, en ætlar þó að sætta sig við frv.  (Gunn. 8.: Það má bæta úr þessu með reglugerðinni)  . Nei, það er ekki hægt með reglugerð, eftir að þingið hefir felt þetta ákvæði burt. En þetta er þó höfuðatriði málsins, og þessu takmarki átti lagasetning þessi að ná.  (Gunn. S.: Stjórnin getur þá sett bráðabirgðalög)  . Já, hún getur sett bráðabirgðalög, en hún hefir ekki eins mikla ástæðu til þess, þegar þingið hefir sýnt, að því stendur á sama um það og telur það einskisvert. Ef ekki veiðist meira en svo, að rjett sje hæfilegt til þess að fullnægja eftirspurninni, þá þarf ekkert að óttast; en það verður að halda uppi verðinu, þegar miklu meiri birgðir eru til en eftirspurn er fyrir, og það er þetta, sem mun reynast stjórninni fullerfitt, eftir því sem frv. er nú. Í öðru lagi sje jeg ekki, að reglugerð þessi nái tilgangi sínum að þessu sinni, því stofnun fjelagsskaparins var stórvægilegt atriði að hafa að baki sjer. Nú er ætlast til, að stjórnin taki að sjer söluna fyrir hvern einstakan mann og borgi honum. Útlendingar munu sjálfir reyna að útvega verð á sína síld, og sje jeg ekki, að neitt fyrirbjóði þeim það að selja síldina sjálfir. Alt verður því eins og það var áður. Jeg get sem sje ekki sjeð, að þetta frv. hafi nokkra þýðingu, eða að sje til nokkurra bóta að afgreiða slík lög frá Alþingi. Þess vegna býst jeg við, að jeg geti ekki greitt atkv. með frv. eins og það er nú orðið.

Jón Auðunn Jónsson Jeg get tekið í sama streng og aðrir háttv.þdm., að mjer finst frv. hafa stórum spilst í háttv.Ed. Þó mun jeg ekki verða á móti frv. í þeirri mynd, sem það er nú, því mjer skilst, að það megi samt að gagni verða og til tryggingar atvinnuvegi þessum, ef einkasöluheimildinni er beitt. Þess vegna vil jeg skora mjög fastlega á stjórnina að leita álits útgerðarmanna, hvort þeir ekki vilji, að heimild þessi sje notuð, og þeir fúsir að styðja að því. Stjórnin þarf að fá sjer til aðstoðar 2 góða menn, sem vanir eru síldarsölu, og slíka menn geta aðeins útgerðarmenn lagt til. Það hefir helst spilt fyrir síldarsölunni að útlendir kaupmenn hafa flutt út heila farma af hálfverkaðri síld, áður en landsmenn gátu selt sína. Þetta spilti fyrir okkar síld og sölu hennar og áliti á erlenda markaðinum. Viðvíkjandi því, sem háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) sagði, að lögin fyrirbygðu ekki, að útlendingar gætu selt sína síld, þá skilst mjer þó, að allir verði að lúta sömu skilyrðunum, og útlendingar geta síður fylt markaðinn með lítt hæfri vöru.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Út af ræðu háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) skal jeg geta þess, að enda þótt standi svo í 3. gr. frv., að ríkisstjórnin afhendi eigendum söluverð síldarinnar jafnóðum sem það greiðist, þá verð jeg að álíta svo, að þetta orðalag útiloki ekki, að það megi og verði að haga úthlutun síldarverðsins eftir sömu reglum og farið var eftir við úthlutun fiskverðsins í útflutningsnefndinni 1918–1919. Er það algerlega óframkvæmanlegt fyrir stjórnina að haga því á annan veg en svo, að gert sje nokkurskonar jafnaðarverð hjá öllum seljendum, er jafngóða vöru hafa. Get jeg lýst því yfir fyrir hönd stjórnarinnar, að sje þessi skilningur minn ekki viðurkendur rjettur á orðalagi 3. gr., þá getur stjórnin alls ekki framkvæmt heimildina. Ef sumt t. d. selst ágætlega, sumt illa og sumt alls ekki, þá er engin önnur leið til en jafna verðið millum seljenda. Mega eigendur eigi bera þann halla, sem af mismunandi sölu kynni að verða, því að hann mundi oft og einatt geta átt sjer stað án þess þeir ættu nokkra sök á.

Bjarni Jónsson Það hafa nú margir talað í svipaða átt, sem jeg hugðist að tala. Vildi jeg þó gera nokkrar sundurlausar athugasemdir. Mjer sýnist sem háttv.Ed. hefði getað farið mýkri höndum um frv. þetta en hún hefir gert, en þar fyrir tel jeg þó sjálfsagt að samþ. frv., því jeg treysti vel stjórninni til að gera sjer mat úr leifunum. Í takmörkunarákvörðunum, hve mikið mætti veiða, tel jeg mikla eftirsjá, en jeg hygg, að stjórnin geti haft nokkurn hemil á því. Mun stjórnin í hrossakaupum sínum hafa ákveðið, hversu marga hesta skyldi kaupa, og mun hún eins geta farið hjer að og ákveðið, hve margar síldartunnur hún vill hafa. Ef meir veiðist en hæfilegt þykir til sölu á erlendum markaði, þá verða síldareigendur að selja hana til skepnufóðurs, bræða lýsi úr henni eða nota hana á einhvern annan veg. Hygg jeg, að stjórnin geti hjer mikið að gert, ef hún fylgir trúlega orðtækinu „farðu djarflega, en þó varlega, Gísli minn“. En þá kröfu geri jeg til stjórnarinnar, að hún noti þessa heimild og telji hana fyrirskipun frá Nd. Alþingis. Hygg jeg, að ef stjórnin hefði haft söluna á hendi, þá mundi það eigi hafa komið fyrir 2 árin síðustu, að borgað væri fyrir að moka íslenskri síld í sjóinn. Lá þá fyrir stjórninni tilboð um kaup á strandvörsluskipi fyrir einungis 150000 kr., og mátti greiða andvirðið alt í síld. Ef stjórnin hefði fest kaupin þá, ættum við nú fagurbúin skip fyrir síldina, sem grotnaði í Eystrasalti, og borgað var um 10 kr. á hverja tunnu fyrir að koma henni í sjóinn. Varla mundi það heldur hafa komið fyrir, ef stjórnin hefði haft söluna á síðastliðnu sumri, að feiknin öll af síld væri flutt til Stokkhólms í gömlum og ónýtum tunnum, sem ekki þoldu hristing skipsins á leiðinni. Eigi mundi þá heldur hafa verið dyngt þangað í einu 4 skipsförmum af síld, heldur mundi hún hafa verið flutt þangað smátt og smátt. Mætti lengur telja, þó jeg hirði eigi um, enda er þetta nóg til þess, að jeg hika eigi við að greiða frv. atkv., þó að jeg teldi hins vegar, að betur hefði á farið, að frv. gengi enn millum deilda og fengi sína endanlegu sköpun að rjettum þingsköpum. En á því mun enginn kostur, því að jeg hygg, að þingmaðurinn Sterling, sem nú ræður mestu um þingslitin, hindri það. Veit jeg eigi, hvaða kjördæmi hefir sent þennan þingmann.  (M. P.: Hann er landskjörinn)  . Jæja, þá mun hann því síður láta undan þoka. En þá áskorun mína til stjórnarinnar vil jeg endurtaka, að hún telji sjer það skyldu að nota þessa heimild í samræmi við vilja Nd.

Magnús Jónsson Jeg er sammála hæstv. atvrh. (P. J.) um, að ekki geti komið til mála, að stjórnin selji síldina í smá-„partíum“ fyrir hvern einstakan síldareiganda,og gæti því heldur eigi verið um það að ræða, að útlendingar, sem veitt hefðu síld hjer, fengju sína síld keypta. Háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) sagði, að við mundum eigi hafa tekið eftir breytingum, sem orðið hefðu á frv., t. d. takmörkunin á veiðinni væri feld burtu. Jú, við höfum athugað þetta, en þessi takmörkun var einmitt veikasti punkturinn í frv., því það var mjög tvísýnt, hvort hægt yrði að koma takmörkuninni við, en svo er enn þess að geta, að stjórnin getur vel sett takmörkunarákvæði í reglugerðina, sem alveg getur komið í stað ákvæðisins í frv. Það er langt frá, að jeg vilji mæla því bót, hvernig háttv.Ed. hefir leyft sjer að ganga frá frv., en þar fyrir álít jeg samt, að vel megi notfæra sjer þessa heimild, svo að hún komi að miklu gagni. Held jeg, að með framkvæmd þessa frv. gæti fengist nauðsynleg og góð reynsla, en hana vantar einmitt nú, og væri því vel, ef byggja mætti á henni skynsamlega á næsta þingi. Legg jeg einmitt fyrir þetta ríka áherslu á, að frv. verði samþykt. En sennilegt þykir mjer, að ómögulegt verði fyrir stjórnina að framkvæma heimildina, nema með því að koma á samtökum með síldarútgerðarmönnum. Má vera, að fjelag sje til, sem hún getur snúið sjer að.

Gunnar Sigurðsson Jeg vildi sjerstaklega andmæla því hjá háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.), að stjórnin hlyti að verða máttlaus milliliður. Þarf hún alls eigi að vera það, sýni hún rögg af sjer. Held jeg, að vantraust háttv.þm. (Jak. M.) á núverandi stjórn eigi sinn þátt í þessari ætlun. Jeg hygg, að það saki lítið, þó takmörkunarákvæðið um veiðina væri felt í burtu, því að útgerð mun nú verða með langminsta móti. Held jeg, að þrátt fyrir að frv. Ed. er hinn mesti óburður og ætti helst að sendast heim á sinn fæðingarhrepp, þá sje þó, eins og nú standa sakir, rjettast að samþykkja það, því að talsverð bót má að því verða, ef sæmilega er á haldið.

Jakob Möller Jeg hefi ekki getað breytt mikið um skoðun á frv. við umr. þær, sem fram hafa farið um það. Háttv. þm. Ísaf. (J. A. J.) sagði, að það mundi mest hafa spilt síldarsölunni undanfarið, að útlendingar hefðu flutt út hálfverkaða síld og selt hana sem íslenska síld. Hygg jeg, ef þessu er svona varið, að þá væri athugunarefni, hvort ekki mætti ná betur tilganginum með lögunum, á þann hátt að framfylgja stranglega síldarmatslögunum. Umræðurnar um samlagssölu snerta í raun rjettri ekki málið, því hjer verður um enga samlagssölu að ræða. Það er nú úr sögunni. 3. gr. frv. verður tæplega skilin öðruvísi en svo, að stjórnin eigi að selja fyrir hvern einstakling sjerstaklega og skila honum andvirðinu. Hæstv. atvrh. (P. J.) sagði, að stjórnin gæti ekki tekið söluna að sjer, ef þessi skilningur á 3. gr. væri rjettur. Finst mjer, að stjórnin þurfi vel að athuga þetta atriði, og sýnist mjer, að úr þessu verði tæplega öðruvísi skorið en með dómi. Gæti þá svo farið, að þetta yrði ríkissjóði nokkuð dýrt, ef dómurinn fjelli þannig, að stjórnin hefði farið rangt að. Skal jeg auðvitað eigi fullyrða, að skilningur minn á greininni sje rjettur, enda er jeg eigi lögfræðingur, en samkvæmt daglegu máli verður hún tæpast öðruvísi skilin. Háttv. þm. Dala. (B. J.) sagði, að síldarsalan hefði tekist betur undanfarið, ef henni hefði verið hagað svo og svo. Má vel vera, að það sje rjett, en spurningin er, hvort þetta frv. muni geta ráðið nokkra bót á agnúunum, sem verið hafa. Og um það verð jeg mjög að efast, eftir að háttv.Ed. hefir numið takmörkunina á veiðinni burtu, því að stjórnin er bundin við að fara eftir þeim lögum, er þingið setur. Sami háttv.þm. (B. J.) benti einnig á, að takmörkunin næðist með því, að stjórnin ákvæði, hve mikið magn hún seldi. En þetta getur ekki verið rjett. Annaðhvort hefir stjórnin heimild til að takmarka eða hún hefir hana ekki. Hún getur að vísu neitað að selja nema eitthvert ákveðið magn, en geri hún það, getur hún ekki bannað einstökum mönnum að selja síld sína, sem þeim var fullfrjálst að veiða. Það gæti raunar hugsast, að stjórnin takmarkaði veiðina með því að gefa út bráðabirgðalög í því skyni, en þess er tæplega að vænta, þar sem það er ekki samkvæmt vilja þingsins, og sýnist það fremur óviðeigandi að hvetja stjórnina til að fara í kringum þau lög, sem þingið setur. Skiftir hjer engu, hversu orð kunna að falla hjá einstökum þingmönnum og vilji þeirra í þessu efni. Stjórnin verður alt að einu að fara eftir þeim lögum, sem þingið hefir sett, og það er í raun og veru alveg óhugsandi, að stjórnin telji sjer leyfilegt að framkvæma það, sem að vísu fólst í hinu upphaflega frv., en hefir nú verið felt í burtu. Sýnist mjer, að þetta sje sú eina rjetta ályktun, sem hægt er að draga af frv. Háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) taldi það óhugsandi, að stjórnin seldi síldina í smáskömtum, en þá veit jeg ekki, hvernig ætti að selja hana yfirleitt, því að ekki verður hjá því komist að selja hana í smáskömtum, eftir því sem hún veiðist. Það var öðru máli að gegna þegar gerðir voru samningar um sölu síldarinnar til Svíþjóðar, en nú mun það óhugsandi. Ef menn hugsa sjer, að stjórnin verði bundin við það að hafa ein kaup á allri síldinni í einu, þá geta þeir, sem hún vill selja, sett henni stólinn fyrir dyrnar. Því verður stjórnin að haga sjer eins með söluna eins og einstakir menn. En hvort sem verður, þá er ómögulegt að girða fyrir það, að kaupandinn fái hina og þessa til að bjóða fyrir sig. Og þótt útlendingar fái að veiða, þá stöndum við ekki skrefi nær. Háttv. 1. þm. Rang. (Gunn S.) taldi það hneyksli, að trúa ekki stjórninni til að fara með þetta mál. En jeg hefi ekki sagt eitt orð í þá átt, og satt að segja hefi jeg heldur tekið hennar málstað í þetta skifti. Jeg hefi reynt að gera grein fyrir því, að þessi lagasetning, sem gert er ráð fyrir, sje óframkvæmanleg. Háttv. samþingismaður minn var að tala um, að óþarfi væri að takmarka veiðina, af því að hún takmarkaðist af sjálfu sjer. vegna getuleysis almennings. En það hefir ekki vakað fyrir mönnum að takmarka veiði Íslendinga, heldur útlendinga. Ef háttv. þingmaður gæti fært rök að því, að þeir væru getuminni en áður, þá væri ástæða til að taka athugasemd hans til greina. En jeg. veit ekki betur en að geta útlendinga sje meiri nú en áður, enda eru ríkin farin að styrkja þá til veiðanna hjer við land. Mjer finst, að þingmenn ættu ekki að villa sjálfum sjer sýnir með þessu, en gera sjer fulla grein fyrir því. Og sje ekki gagn að lagasetningu þessari, þá er rjettara að falla frá henni.

Stefán Stefánsson Það er nokkuð til í því, sem sagt hefir verið, að þetta frv. sje mjög á annan veg en það var, er það fór hjeðan úr deildinni, enda hafa því verið valin ýms niðrandi nöfn, þar sem hv.frsm. (M. K.) nefndi það „óskapnað“ og hv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.). Jeg lít svo á, að frv. þetta, ef það verður að lögum, muni hafa talsvert spillandi áhrif á síldarsölu hinna smærri útvegsmanna, er veiða síld á vjelbáta. Hagur þeirra flestra er ekki svo, að þeir geti keypt dýrar tunnur og salt, og verða því að selja síldina nýveidda, og þá er það svo venjulegast, að hærra verð fæst fyrir þá síld hjá útlendum en innlendum mönnum, eins og eðlilegt er, þar sem þeir hafa að öllum jafnaði betri aðstöðu, bæði með söluna erlendis og flutningskostnað og annað fleira. Hvernig mundi nú stjórnin fara að, ef útlendingur kæmi til að kaupa nýveidda síld? Sem sagt veiða margir síldina á smáum bátum, og verða því að selja í smáskömtum daglega. Og hvað gerir þá stjórnin, ef útlendingar vildu ekki kaupa þessa síld af mönnum, einmitt vegna þess, að þeir vildu ekki eiga undir því, hvort stjórnin heimilaði þeim að flytja út og selja síldina á erlendum markaði? Eða mun hún telja slíka sölu sams konar og selda erlendis, þar sem þeir menn væru kaupendur? Flestir innlendir síldarútvegsmenn vilja ógjarnan kaupa síld af öðrum, heldur aðeins selja þá síld erlendis, sem þeir láta veiða. Jeg hugsa því, að þetta verði til þess, að þessir smáútvegsmenn verði að hætta við síldveiðar, þar sem þeir geta ekki búist við að fá það verð, sem þeir þurfa að fá, eða þá geta alls ekki selt, sem jeg hygg, að þá verði venjulega afleiðingin. Það þarf ekki smávegis efni til að kaupa tunnur og salt, er nægi um veiðitímann. En það þarf ekki stór efni til að kaupa fáein síldarnet, og bátarnir eru litlir, og veiða þeir svo eftir hendinni, er tími og tækifæri leyfir. Veiðiskapur þessara manna yrði stórlamaður með þessu frv., ef ekki eyðilagður. Jeg verð að líta svo á, að takmörkun á veiðinni sje ekki heimil eftir frv. Jeg sje ekki, að stjórnin geti sett nein takmörk um það, hvenær sú mesta veiði, sem hún treystir sjer til að selja, er komin á land. Nú stendur hjer í frv., að ríkisstjórnin afhendi eigendum söluverð síldar þeirrar, er hún selur, jafnóðum og það greiðist, en mjer skildist á hæstv. atvrh. (P. J.), að stjórnin tæki ekki að sjer framkvæmd frv. eða laganna á annan hátt en þann, að gefa jafnaðarverð. Þetta sýnist mjer stríða á móti orðalagi og meiningu greinarinnar, og því vafasamt, hvað af þessu gæti leitt í framkvæmdinni. Málið er því bæði vafa- og vandamál, enda hefir það altaf verið að taka meiri og meiri breytingum, og er, að öllu athuguðu, eðlilegast, að það bíði úrslita næsta þings og því sje vísað til stjórnarinnar, og geri jeg það að tillögu minni, að því verði vísað til hennar að umr. loknum.

Jón Baldvinsson Jeg játa það, að orðalag 3. gr. er dálítið óheppilegt. Jeg hygg, að þann skilning beri að leggja í ákvæði 3. gr., að meðalverð sje sett á hina seldu síld, og seljendum eða eigendum síldar afhent það meðalverð, en ekki verð þeirrar síldar, er selst í það og það skiftið, jafnóðum og hún selst.  (Jak. M.: Hjer er það ekki tekið fram)  . Þegar frv. var breytt í hv.Ed., hafa verið tekin burt öll ákvæðin um Síldveiðifjelagið, en þar kom greinilega fram, að fjelagið átti að setja jafnaðarverð á selda síld. Landsstjórnin átti aðeins að afhenda Síldveiðifjelaginu andvirðið, jafnóðum og það kom inn, en fjelagið átti að hafa á hendi aðalskiftingu milli eigenda. Og ákvæði 3. gr. nú hljóta að vera bygð á sömu hugsun og fólst í þessum ákvæðum frv. áður en því var breytt. Jeg hefi átt tal um þetta við einn hv.þm. úr Ed., sem mikinn þátt átti í breytingum á frv., og ljet hann einnig þessa skoðun í ljós. Og þótt þessi orð sjeu vafasöm, þá getur stjórnin útvegað sjer skýra heimild í þessu efni með bráðabirgðalögum. Um takmörkun á veiðinni er ekki minst neitt á hjer. En í 2. gr. er ákvæði um það, að stjórnin geti takmarkað, hvað mikið hún taki til sölu, og það er talað um, að hún geti sett reglugerð um útflutninginn, og þá hygg jeg, að hún geti hagað því svo, að hinir smærri verði ekki útundan. Og því hygg jeg, að sá ótti hv. 1. þm. Eyf. (St. St.) sje ástæðulaus. En hann er andvígur frv. og vill það feigt, og er sú aðstaða hans fullskiljanleg. Að öllu athuguðu álít jeg rjett, að deildin afgreiði málið, í trausti þess, að stjórnin noti heimildina til að taka að sjer sölu síldarinnar.

Jakob Möller Út af því, sem háttv. samþm. minn (J. B.) sagði um skilninginn á 3. gr., að þar væri átt við jafnaðarverð, þá álít jeg að það sje ómögulegt að leggja þann skilning í hana, því að það er beint sagt, að söluverðið skuli greiðast jafnóðum og það er greitt til stjórnarinnar - hún á að afhenda það jafnóðum. Einmitt það verð, sem fæst fyrir hvert „parti“, sem er selt í það og það skiftið. Það er ómögulegt að leggja annan skilning í þessi orð. Jafnaðarverð er ekki hægt að reikna út, fyr en vertíð er úti og öll síldin er seld.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Út af því, sem stendur í fyrri málsgrein 3. gr., þá álít jeg, að það geti orðið dyr til beggja handa. Sá rjetti skilningur þarf ekki endilega að vera sá, sem háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) heldur fram; það má eins skilja það á hinn veginn. Og þegar jeg fyrir mitt leyti, og í nafni stjórnarinnar, tek það hjer fram, að það verði að vera jafnaðarverð á síldinni, þá skil jeg ekki, að nokkur dómstóll mundi dæma eftir hinum skilningnum, eftir þessum fyrirvara, sem þá er samþyktur af þinginu jafnframt þessu frv., ef það nær samþykki.

Magnús Jónsson Það er aðeins stutt athugasemd viðvíkjandi söluaðferðinni. Jeg tel óhugsandi, að stjórnin taki að sjer að selja einstök „parti“ fyrir einstaka menn, heldur verður hún að skoða alla síldina sem eina heild og láta höpp og óhöpp jafnast á heildina alla. Það getur því ekki komið til mála, að einstakir útlendingar geta fengið að kaupa sinn eigin afla af sjálfum sjer, og farið svo með hann eftir sem áður á undan öðrum og spilt með honum markaðinum. Þeir geta ef til vill fengið afla sinn keyptan, ef stjórninni líst svo, en þá verða þeir að borga fyrir hann það verð, sem stjórnin telur gott verð, og andvirðið rennur til allra síldarframleiðenda að rjettri tiltölu. Mundu þeir þá sennilega minna ákafir í það, og alls ekki að það sje sama sem að þeir gætu „stungið af“ með aflann, eins og þeir gera nú, til stórskaða fyrir Íslendinga.

Flm. (Gunnar Sigurðsson) Jeg vildi aðeins taka það fram út af orðum hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) við fyrri hluta þessarar umr., að þar sem hann vildi draga í efa, að skýrsla mín í málinu væri rjett, get jeg vísað til tveggja hv.þm., sem rannsakað hafa þetta mál og komist að sömu niðurstöðu. Það er hvorki tími nje tækifæri til þess nú að skýra málið nákvæmlega, en 10–20 kr. hefir að meðaltali verið gefið minna fyrir sunnlensk hross en norðlensk. Það er sannanlegt af þeim skýrslum, sem hjer liggja fyrir. Jeg vil benda háttv. deildarmönnum á það, að ef nokkurrar sanngirni á að gæta, er varla hægt að fara vægara í sakirnar en gert er í till. til þrautavara, og vona jeg, að hún verði að minsta kosti samþykt.