Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti við 3. umr. frá meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar Alþingis. Hér er um að ræða þrjú atriði, tvær breytingar og eina áréttingu sem meiri hlutinn gerir milli 2. og 3. umr. Það er í fyrsta lagi sem lýtur að 4. gr. frumvarpsins þar sem svokallaður sykurskattur var lagður til. Þar var gert ráð fyrir því að flytja upp um virðisaukaskattsþrep gos og sælgæti sem við umfjöllun í nefndinni kom í ljós að lagðist á fleiri vöruflokka en þá sem innihalda sykur, meðal annars á djús og vatn sem þótti skjóta skökku við og vera í andstöðu við yfirlýst markmið með sykurskattinum, en lagðist hins vegar ekki á ýmsa vöruflokka sem innihalda einvörðungu sykur eins og sykurmola og aðra slíka vöru. Því var farið fram á það við fjármálaráðuneytið að fyrri hugmyndir ráðuneytisins um hreinan sykurskatt í formi vörugjalda eins og við áður þekktum hér á þarsíðasta ári yrði tekinn upp aftur og þannig beitt svipuðum aðferðum og gert er í Danmörku við að skattleggja sykur sérstaklega. Lúta tillögurnar að því að í stað þeirra ákvæða er lutu að breytingum á virðisaukaskattskerfinu í 4. gr. með þessi neyslustýringarmarkmið í huga komi inn kafli um vörugjöld þess í stað sem nái betur þeim markmiðum að hækka sérstaklega verð á vöru vegna sykurinnihalds og í hlutfalli við sykurinnihald hennar. Vörugjöldin hafa þó, eins og þingmenn þekkja, þann ágalla að það er nokkuð flókið kerfi og kallar á nokkurt skrifræði enda þegar hér lék allt í lyndi og nóg var af fjármunum í ríkissjóði reyndu menn þegar þeir töldu sig hafa efni á því að afnema þennan þátt. En hér er augljóslega nauðsynlegt að hverfa aftur til fyrra horfs í þessu efni eins og í ýmsum öðrum efnum. Í öðru lagi er hér, virðulegur forseti, um það að ræða að nokkuð er dregið úr þeim ráðstöfunum sem gert var ráð fyrir að grípa til vegna Ábyrgðasjóðs launa. Þar var gert ráð fyrir því að hverfa frá því að vaxtareikna þær kröfur sem menn eiga á Ábyrgðasjóð launa. Það sætti í umfjöllun í hv. efnahags- og skattanefnd talsverðum andmælum, einkum frá aðilum vinnumarkaðarins. Gert var ráð fyrir því að þær tillögur mundu draga úr útgjöldum Ábyrgðasjóðs um sem nemur 140 millj. kr. á ári og er það tillaga meiri hluta efnahags- og skattanefndar að draga úr þeim aðgerðum með þeim hætti að eftir sem áður verði vaxtareiknaðar launakröfur fólks á Ábyrgðasjóðinn og sömuleiðis verði eftir sem áður vaxtareiknaðar kröfur sem launafólk á vegna orlofs á hendur Ábyrgðasjóðnum og það njóti þess vegna eðlilegra vaxtagreiðslna vegna þeirra krafna sem lúta að þessum tveimur þáttum. Hins vegar verði ekki vaxtareiknað vegna greiðslna á uppsagnarfresti enda liggur það fyrir að þegar þannig háttar til nýtur fólk greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði, hlutfalls af launum, og hefur þannig fengið aðstoð hins opinbera á þeim tíma sem þær greiðslur eiga til að falla. Því telur meiri hlutinn forsvaranlegt að falla frá því að vaxtareikna kröfur frá þeim tíma og að sömuleiðis verði ekki vaxtareiknuð iðgjöld í lífeyrissjóði enda eigi lífeyrissjóðirnir að geta gengið hratt og vel eftir greiðslu á sínum hlut. Það dregur sem sagt úr þeim sparnaði sem vegna þessara ráðstafana verður úr 140 milljónum um það bil í um 70 milljónir. Í þriðja lagi er áréttað varðandi upptöku fjármagnstekjuskatts eða hærra þreps í fjármagnstekjuskatti, 15%, að það frítekjumark sem í frumvarpinu er vísað til og miðað er við vaxtatekjur af innstæðum af venjulegum sparnaði, sparnaði kannski allt að 2 millj. kr., sæti ekki þessari sérstöku skattlagningu, viðbótar 5% fjármagnstekjuskatts, en skilja mátti texta frumvarpsins eins og hann lá fyrir þannig að frítekjumarkið þýddi að allar vaxtatekjur undir því mundu engri skattlagningu sæta. En eins og þingmönnum er kunnugt var ætlunin fyrst og fremst sú að þær sættu áfram óbreyttri skattlagningu, þ.e. 10% og síðan greiddu menn af vaxtatekjum umfram þessi mörk 15% eða 5% aukalega. Aðrar breytingar eru ekki gerðar hér milli umræðna og leggur meiri hluti nefndarinnar til að frumvarpið verði að þessum breytingum samþykktum samþykkt sem lög frá Alþingi.

Frú forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að menn þurfa að flýta sér mikið en nú þykir mér eiginlega kasta tólfunum í þessu. Það var ákveðið rétt áðan á örstuttum fundi í efnahags- og skattanefnd að gera verulegar breytingar á neyslusköttunum, þ.e. neyslustýringunni, og taka upp kerfi sem menn töldu áður ekki vera fært og nú erum við sem sagt að greiða atkvæði um að mér telst til 446 tollvöruflokka í staðinn fyrir 226. Ég veit að það er ekkert sérstaklega vingjarnlegt eða þannig en mig langar til að spyrja hv. formann nefndarinnar um það hvað felist í tollflokki 0909.1001. Ég veit að hann veit ekki svarið frekar en aðrir, ég geri ekki ráð fyrir að nokkur einasti þingmaður viti svarið, hvað er í þessum tollflokki en vara í honum skal bera 160 kr. á kíló. Svo er þarna flokkur sem ég bara trúi varla að eigi að vera 800 kr. á kíló, ég veit ekki hvað það gæti verið. Þetta sýnir hraðann á þessu sem mér finnst vera allt að því vansæmandi. Svo ræðum við hér breytingar á Ábyrgðasjóði launa. Þar var ákveðið að borga vexti en þó ekki af iðgjöldum lífeyrissjóða vegna þess að þeir geti náð í sín iðgjöld, sem þýðir að þeir þurfa að sýna alveg sérstaka hörku núna til að ná í iðgjöldin, sýna sérstaka hörku í þeirri stöðu þegar fyrirtæki mega ekki við neinu og allir eru að tala um að bíða með innheimtuaðgerðir. Ef þeir gera það ekki þarf sjóðfélaginn að sæta skerðingu réttinda. Lífeyrissjóðurinn getur ekki tekið á móti iðgjöldum frá einum sjóðfélaga með vöxtum og frá öðrum án vaxta og veitt þeim sömu réttindi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir andsvarið. Það má taka undir það að auðvitað er ekki annmarkalaust að draga úr útgjöldum Ábyrgðasjóðs launa og alveg ljóst að það hlýtur einhvers staðar að koma niður. Það er niðurstaða nefndarinnar að það skuli koma niður á þessum tveimur stöðum enda hlífi það mest og best stöðu launamannanna sjálfra að standa þannig að verki. Á vörugjaldakerfinu er það, eins og fram kom í máli mínu áðan, alkunnur annmarki sem hv. þingmaður þekkir vel af langri reynslu sinni sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis að það kerfi er auðvitað býsna flókið og því fylgir talsvert skrifræði. Eins og ég nefndi í ræðu minni var ráðist í það þegar hér lék allt í lyndi og við töldum okkur hafa efni á því, Íslendingar og alþingismenn, að ráðast í ýmiss konar aðgerðir, að afnema þetta kerfi að verulegu leyti fyrir innan við tveimur árum. Síðan hefur sagan leitt í ljós að við höfum einfaldlega ekki efni á ýmsum þeim aðgerðum sem við gripum þá til og það þarf að vinda ofan af þeim. Og þau tollskrárnúmer sem hv. þingmaður vísar hér til eru einfaldlega þau tollskrárnúmer sem þá voru notuð og þá voru í gildi og við höfum áralanga reynslu af því á Alþingi og Íslendingar að hafa þessa skipan á. Hér er í sjálfu sér fyrst og fremst um endurupptöku að ræða á þeirri skipan þó að ég verði auðvitað að gangast við því, eins og hv. þingmaður vissi, að ég verð að áskilja mér tíma til þess að fletta upp þeim flokkum sem hann tiltók hér sérstaklega og get ekki upplýst hann um þau atriði í stuttu andsvari.

Frú forseti. Ég hef átt mér þann draum í fjölda ára að einfalda þetta vörugjaldskerfi allt saman og í sannleika sagt bað ég einu sinni um kynningu á því og þá vissi ég eiginlega minna um það eftir að kynningunni lauk en áður. Það var það flókið eða lítil þekking á því. Hér virðist mér gerast eftirfarandi: Það er einhver starfsmaður einhvers staðar, væntanlega í ráðuneytinu eða jafnvel hjá tollstjóra, sem sest niður og ákveður að það eigi að vera 160 kr. skattur á einhvern ákveðinn vöruflokk sem hann einn veit hver er. Síðan fer þetta upp í ráðuneyti, þessu er skutlað saman þar og þetta fer til nefndar, nefndin afgreiðir þetta og það veit enginn í rauninni hvað er í þessum flokki. Við erum að ákveða hér skatta á eitthvað sem við vitum ekki hvað er. Þetta eru sem sagt 446 flokkar sem við eigum að setja vörugjald á, yfirleitt 16 kr., hundraðkall hér, á kíló, stundum á lítra o.s.frv. Mér finnst þetta dálítið hættulegt að það séu einhverjir embættismenn í kerfinu sem ákveða skattlagningu þó að Alþingi hafi skattlagningarvaldið. Ég held að menn þurfi að hugsa dálítið um þetta þegar svona er ákveðið, að leggja á skatt allt í einu, í staðinn fyrir að hækka virðisaukaskattinn úr 7% í 24,5% á 226 vöruflokkum eru hækkuð vörugjöld, krónutölugjöld á lítra og kíló á 446 flokkum. Það var tekin ákvörðun um þetta á u.þ.b. 15 mínútum ef það hefur náð því einu sinni. Þar með er það afgreitt og borgarinn skal fara að borga skatta, vörugjöld í gegnum vöruverð í verslunum og annars staðar. Ég held að við þurfum að hugsa dálítið um þetta.

Virðulegur forseti. Það má taka undir það með hv. þingmanni að það er mikilvægt að við hugsum um það sem við gerum á Alþingi. Það er auðvitað þannig með það mál sem hann vísar til að í raun og veru er verið að leiða inn aftur þá skipan sem áður var og hlutfallslega eru þau gjöld sem hér er verið að leggja á innbyrðis með alveg sama hætti og áður var þó að upphæðirnar séu nokkuð hærri. Hér er fyrst og fremst verið að afturkalla afnám ýmissa vörugjalda sem ráðist var í fyrir nærfellt tveimur árum og ljóst er að ríkissjóður getur ekki staðið undir eða látið frá sér fara miðað við þá stöðu sem nú er uppi í fjármálum hans. Ég get tekið undir það og ég held að við séum öll í þessum sal okkur vel meðvituð um það að þessu kerfi fylgir sá annmarki að það er býsna flókið og því fylgir ýmislegt skrifræði. Það er engu að síður notað af ýmsum þjóðum, m.a. af Dönum, og það var niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að það endurspeglaði betur það markmið að skattleggja sykur en sú tillaga sem fyrir lá og hefði valdið því að óbreyttu að við hefðum verið að hækka gjöld á vörur eins og vatn og vörur eins og djús og þær óæskilegu afleiðingar af þeirri breytingu þekkir hv. þingmaður og hélt m.a. sjálfur til haga í umfjöllun nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Þá er búið að mæla fyrir framhaldsnefndaráliti og þetta er á seinustu metrunum. Það kom mér mjög á óvart á þessum litla fundi sem við áttum í efnahags- og viðskiptanefnd áðan hvernig hlutirnir þróuðust raunverulega og snerust. Hér hefur verið talað um vörugjöldin, það var hætt við að hækka virðisaukaskatt og farið að tala um að setja á vörugjöld en þegar það var til umræðu á fundi í efnahags- og skattanefnd í morgun var sú leið raunverulega slegin út af borðinu sem ófær út af alþjóðasamningum samkvæmt tilvitnun í tollasérfræðing í Brussel. Ég spurði út í þetta mál og þá kom í ljós að þetta eru einhver önnur vörugjöld. Ég verð að segja að ég sem hélt að ég væri með málin nokkurn veginn á hreinu er hálfruglaður í þessu öllu. Hvað er hægt og hvað er ekki hægt í tengslum við alþjóðasamninga, og hver raunverulega röksemdafærslan er fyrir þessu öllu? Röksemdafærslan sem ég vísa til er að stundum tölum við hérna um að þetta sé gert af efnahagslegum ástæðum, að við höfum ekki lengur efni á að vera með þessi vörugjöld í núlli, og stundum er það vegna þess að við séum að stunda neyslustýringu. Við höfum heyrt báðar útgáfurnar hjá hv. formanni efnahags- og skattanefndar, svona eftir því hvernig áferðin er á þessu öllu saman. Jafnframt er í frumvarpinu, þar sem fjallað er um ákvæði til bráðabirgða um svokallaðan hátekjuskatt, lagður til viðbótarskattur upp á 8% sem leggist á launatekjur yfir 700.000 kr. Það virðist vera um stefnubreytingu að ræða í skattkerfinu þar sem skatturinn er lagður á einstaklinga en ekki hjón eins og áður var. Það þýðir að hjón þar sem annar makinn er t.d. með 900.000 í mánaðarlaun og hinn 100.000 lenda í hærra skattþrepi en hjón sem eru bæði með 700.000. Þetta skapar auðvitað óæskileg jaðaráhrif í kerfinu og er hreint og beint óréttlátt. Ég spurði út í þetta á fundi efnahags- og skattanefndar og þá var mér sagt að meginprinsippið í íslensku skattkerfi væri að einstaklingar væru skattlagðir, það væri ekki tekið tillit til hjóna, sem voru nokkuð nýjar fréttir fyrir mér, en hvað um það, ég lét kyrrt liggja. Núna er allt í einu komið inn í framhaldsnefndarálit raunverulega undirstrikun á þessu sem ég hélt að gilti, að við litum á hjón sem eina stofnun þar sem er talað um að í fjármagnstekjuskattinum skuli viðmiðunarfjárhæð, sem er 250.000, vera tvöföld hjá hjónum. Ég verð því eiginlega að segja að þessi prinsipp sem var lýst fyrir mér til að rökstyðja það að hátekjuskatturinn væri reiknaður út frá einstaklingum en ekki hjónum eru strax brotin nokkrum línum neðar. Þetta eru vinnubrögðin. Ég geri mér grein fyrir því að það er gríðarlega mikið verkefni að ráðast í að ná tökum á ríkissjóði og þeir sem að því standa eiga alla mína samúð, það eru erfiðar ákvarðanir sem þarf að taka. Menn greinir hugmyndafræðilega á um hvernig eigi að gera hlutina og jafnvel vilja sumir hugsa meira í heildaráhrifum en aðrir en það er eins og gengur og ekkert við því að segja. Aftur á móti vil ég segja um 6. gr. frumvarpsins sem fjallar um skattlagningu á vaxtatekjum og fjármálagjörningum sem erlendir aðilar eru með hérna á Íslandi að ég get ekki með nokkru móti séð annað en að hér sé verið að gera reginskyssu. Öll þau rök sem okkur hafa verið gefin í efnahags- og skattanefnd fyrir þessari skattlagningu virðast ekki eiga sér stoð í raunveruleikanum. Við erum með dæmi frá orkufyrirtækjunum, sem eru opinber fyrirtæki, um hvernig þetta muni t.d. snerta þau, að þetta mun hækka fjármögnunarkostnað þeirra. Þetta mun útiloka fjármögnunaraðila erlendis frá því að eiga viðskipti við Ísland og jafnvel tala fyrirtæki um að það sé hætta á að lánasamningum verði sagt upp í kjölfarið. Hvað um það, þetta eru allt saman gríðarlega mikil rök á móti málinu en ef það væru regluleg rök með málinu, ef okkur væri t.d. sagt frá því þótt ekki væri nema á að giska hvaða tekjur þetta gæti skapað ríkinu liði manni kannski betur. Það er hins vegar á engan hátt reynt að leggja mat á hvaða tekjur þetta skapar og sagt að það sé mjög óvíst. Síðan er reynt að róa mann með því að segja að sett verði reglugerð og að hún komi inn í efnahags- og skattanefnd og þar verði útfærsla á málinu þar sem það verði nákvæmara hvað eigi að gera og hvernig eigi að gera það og annað slíkt. Ég er ekki sannfærður, sérstaklega ekki eftir þessi vinnubrögð sem ég vil taka fram að eru ekki frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar, heldur virðist þetta vera komið einhvers staðar annars staðar að. Að lokum vil ég segja að ef markmiðið með 6. gr. - sem ég vara enn og aftur eindregið við - er að loka fyrir skattundanskot er rétt að benda á að íslensk skattyfirvöld hafa nú þegar heimildir til að líta fram hjá viðskiptum sem fela í sér skattsniðgöngu. Jafnframt hlýtur það að verða, miðað við andann sem ríkir í þjóðfélaginu og það sem hefur gerst hérna undanfarna mánuði, eitt af verkefnum þingsins að koma einhvers konar löggjöf utan um þau lönd sem gefa færi á þessari skattsniðgöngu, hvort sem það heitir Tortóla eða Cayman Islands eða Jersey eða Guernsey eða hvað þessi lönd heita öllsömul. Ég hefði haldið að þar sem ekki er reiknað með neinum tekjum af þessu, það er algjörlega óvíst hverju þetta skilar, fyrirtækin eru skelkuð yfir þessu, þau eru hrædd um að bæði hækki fjármögnunarkostnaður og jafnvel að lánasamningum verði sagt upp, væru þessi viðvörunarorð öllsömul nægjanlega sterk til að umræða um þetta og rannsókn á málinu mundi færast þegar við þurfum að taka á hinu málinu, sem ég efast ekki um að valdhafarnir muni gera á næstunni vegna þess að nóg er talað um þessi mál.