Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. hálftvö, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um skattaskjól Íslendinga í útlöndum. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hæstv. fjmrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á mörkum Suðvesturkjördæmis og Reykjavíkurkjördæmis suður. Frumvarpið er lagt fram vegna samkomulags Reykjavíkurborgar og Kópavogsbæjar um breytingu á mörkum sveitarfélaganna við Blesugróf, samanber auglýsingu félmrn. frá 25. febrúar 2003. Samkvæmt samkomulaginu breytast mörk sveitarfélaganna með þeim hætti að hluti Blesugrófar sem nú tilheyrir Kópavogi verður innan marka Reykjavíkurborgar. Á þessu svæði búa tíu manns, sem munu eftir breytinguna tilheyra Reykjavíkurkjördæmi suður. Ég vek athygli á því að skv. 2. mgr. 129. gr. laga um kosningar til Alþingis, verður kjördæmamörkum ekki breytt nema með samþykki 2 / 3 hluta atkvæða á Alþingi. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2003 vegna aðgerða í atvinnu- og byggðamálum á þskj. 1063. Með frv. eru lagðar fyrir Alþingi tillögur að breytingum á tekjum og gjöldum ríkissjóðs á yfirstandandi ári í samræmi við samþykkt ríkisstjórnarinnar um átak í atvinnu- og byggðamálum frá 11. febrúar sl. Samþykktin felur í sér að traust staða ríkissjóðs verði nýtt til að bregðast við tímabundnum slaka í efnahagslífinu með því að veita veruleg framlög til framkvæmda og atvinnuþróunar og örva þannig atvinnustarfsemi þar til hagsveiflan tekur að lyfta undir hagkerfið á nýjan leik og áhrifa af stóriðjuframkvæmdum tekur að gæta að fullu síðla næsta árs ef að líkum lætur. Jafnframt er með þessari stefnumörkun hrint í framkvæmd áformum um byggingu menningarhúsa sem kynnt voru fyrir fáum árum. Að stærstum hluta eru hér á ferðinni skammtímaaðgerðir sem falla vel að efnahagslegum áhrifum stórframkvæmda á Austurlandi. Reiknað er með að þær hefjist af fullum þunga eftir eitt og hálft til tvö ár. Einmitt þess vegna verða aukin framlög aðallega veitt til vegaframkvæmda sem hefja má með fremur skömmum fyrirvara og taka enda þegar mannvirkin hafa verið byggð. Aðilar vinnumarkaðarins, fjármálastofnanir og raunar einnig ýmsir þingmenn hér á Alþingi hafa að undanförnu hvatt til slíkra tímabundinna aðgerða, enda eru aðstæður nú þannig að verðbólga er með minnsta móti og hægt verður að fjármagna þessar aðgerðir án þess að hækka skatta og án þess að afkoma ríkissjóðs skerðist með óviðunandi hætti. Samþykkt ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir að alls verði varið 6,3 milljörðum kr. til þessara aðgerða á næstu 18 mánuðum. Þar af er reiknað með að 1,6 milljarðar falli til á næsta ári, á árinu 2004. Í frv. er því lagt til að fjárheimildir vegna útgjalda ríkissjóðs á yfirstandandi ári hækki um 4,7 milljarða kr. Í allt er fyrirhugað að framlög til vegaframkvæmda verði aukin um 4,6 milljarða og er stefnt að því að farið verði í verkefni fyrir 3 milljarða á yfirstandandi ári en fyrir 1,6 á næsta ári. Undirbúningur vegaframkvæmda er kominn mislangt á veg og því er gert ráð fyrir að afgangur af fjárheimild þessa árs eða umframgjöld færist til næsta árs eftir því hvernig verkefnunum miðar. Í samræmi við samþykkt ríkisstjórnarinnar gerir frv. ráð fyrir að einn milljarður kr. renni til vegagerðar á höfuðborgarsvæðinu, annar milljarður til vegagerðar á norðaustursvæðinu og einnig einn milljarður kr. til vegagerðar á Vestfjörðum. Þá fari tilteknar upphæðir sem greint hefur verið frá í ákveðin sérstök verkefni. Að auki er ætlunin að flýta ýmsum öðrum vegaframkvæmdum sem þegar hafa verið ákveðnar. Í öðru lagi er í frv. lagt til að veittur verði einn milljarður kr. sem stofnstyrkur til sveitarfélaganna á Akureyri og í Vestmannaeyjum til byggingar á menningarhúsum í samræmi við samþykkt sem ríkisstjórnin gerði um málið á sínum tíma. Slík menningarhús sem bjóða upp á vandaða aðstöðu fyrir t.d. tónlistar- og leiklistarstarf munu þegar fram í sækir treysta búsetu á þéttbýlisstöðum utan suðvesturhornsins. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir að veitt verði 700 millj. kr. framlag sem Byggðastofnun ráðstafi til verkefna á sviði atvinnuþróunar á landsbyggðinni. Gert er ráð fyrir að framlaginu verði ráðstafað í samræmi við áherslur í byggðaáætlun fyrir árið 2002--2005 og haft verði samráð um það við aðra sem vinna að atvinnuþróunarverkefnum. Að því er varðar fjármögnunarhlið þessa máls þá gerir frv. ráð fyrir því að aukin útgjöld vegna vegamála og atvinnuþróunar verði fjármögnuð að hluta með sölu á því sem eftir stóð af hlut ríkisins í Landsbankanum og Búnaðarbankanum ásamt hlut ríkisins í Íslenskum aðalverktökum. Framlög til menningarhúsa verða fjármögnuð með tekjum af eignum sem þegar hafa verið seldar. Reiknað er með því að hagnaður af sölu eigna verði 2,6 milljörðum kr. meiri en ráð var fyrir gert í fjárlögum og að heildartekjur ársins verði því 274,2 milljarðar kr. Afkoma ríkissjóðs rýrnar samkvæmt þessu um 2,1 milljarð á yfirstandandi ári og verður tekjuafgangur því um 9,4 milljarðar í stað 11,5. Aðrar tengdar hreyfingar svo sem sjóðstreymi, fjármunahreyfingar, lánsfjárjöfnuður og handbært fé breytast til samræmis við þetta. Við undirbúning þessa frv. hefur verið lögð áhersla á að takmarka efni þess við ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 11. febrúar sl., samanber heiti frv. sem gagngert er flutt hér á Alþingi vegna þessara aðgerða í atvinnu- og byggðamálum. Ég hef nú, herra forseti, rakið efnisatriði frv. og þær breytingar sem í því felast frá fjárlögum þessa árs. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárln. þingsins.

Herra forseti. Það er auðvitað rétt í upphafi umræðunnar um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2003 að fagna því alveg sérstaklega að við skulum þó fá að sjá hér frv. til fjáraukalaga á þessum árstíma. Fyrir því eru líklega ekki mörg fordæmi og það er auðvitað af hinu góða að gripið sé til þess að leggja fram frv. til fjáraukalaga þegar tilefni gefst til, sem svo sannarlega er nú. En tilefni hafa að sjálfsögðu oft verið áður og þau ekki nýtt. Það sem vekur auðvitað sérstaka athygli við þetta frv. er kannski það sem ekki er í því. Herra forseti. Vegna þess að það liggur svo vel við að hæstv. dómsmrh. var rétt í þessu að rabba við hæstv. fjmrh., þá er eðlilegt að maður velti því fyrir sér hvernig á því standi að í þessu frv. til fjáraukalaga er ekki minnst á eina stofnun, frumvarp sem hæstv. dómsmrh. lagði fyrir þingið fyrir áramótin en dagaði uppi og hefur ekki enn fengið afgreiðslu, og á ég þá við flutning Almannavarna til ríkislögreglustjóra. Hæstv. dómsmrh. hefur sagt frá því í þinginu að þau hæstv. fjmrh. hafi gert með sér samkomulag um að rekstri Almannavarna verði haldið áfram í óbreyttu formi miðað við það sem verið hefur undanfarin ár, þrátt fyrir að fjárlög geri ekki ráð fyrir því, heldur geri ráð fyrir því að fjármunir séu færðir til ríkislögreglustjóraembættisins og með því, herra forseti, sparaðar rúmlega 20 millj. kr., ef ég man rétt. Það liggur því fyrir að það hlýtur að verða einhver fjárskortur hjá Almannavörnum þegar líður á árið ef ekki verður gripið til einhverra aðgerða. Og það er eðlilegt, herra forseti, í þessu samhengi að rifja upp fyrir hæstv. menntmrh. 33. gr. laga um fjárreiður ríkisins, þar sem m.a. segir, með leyfi forseta: ,,Fjármálaráðherra er skylt að gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frumvarpi til fjáraukalaga.`` Nú liggur hér fyrir frv. til fjáraukalaga og ég sé hvergi að á málefni Almannavarna eða ríkislögreglustjóra sé minnst í því annars ágæta frv. Það má við þetta bæta, herra forseti, að fjárln. hefur enga tilkynningu fengið um þennan samning sem átt hefur sér stað milli þessara hæstv. ráðherra en ég trúi því að þegar við fáum fulltrúa frá fjmrn. í heimsókn til nefndarinnar við umfjöllun um frv. til fjáraukalaga, þá verði okkur gerð fyllilega grein fyrir þessu ef hæstv. ráðherra hefur ekki öll gögn til þes að gera það hér á eftir. Herra forseti. Hér er fyrst og fremst verið að leggja fram frv. til fjáraukalaga sem skýrir blaðamannafund sem hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. héldu fyrir nokkru síðan þegar ástæða þótti til að grípa til aðgerða og í raun og veru fyrst og fremst flýta ýmsum framkvæmdum sem ella hefðu lent á öðru árabili þegar aðrar framkvæmdir verða í hámarki. Þetta er vissulega í anda þess sem ýmsir hv. þm. Samfylkingarinnar voru búnir að æskja eftir og þess vegna er það heild sinni jákvætt að gripið sé til þessara aðgerða vegna þess að það þarf auðvitað innspýtingu í atvinnulífið af þeirri einföldu ástæðu að slakinn í efnahagslífinu hefur verið meiri en menn gerðu ráð fyrir og einnig það að til framtíðar litið mun verða mikill vöxtur í því þegar stórframkvæmdirnar fyrir austan ná hámarki. Hins vegar er það alveg ljóst að ýmsar þær framkvæmdir sem hér eru boðaðar hljóta að sjálfsögðu að vera umdeildar og það er eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort þær séu nákvæmlega þær einu réttu. Vissulega munum við fara yfir það í meðförum fjárln. Það vekur auðvitað athygli að nú fjórum árum eftir að fyrst var minnst á menningarhús, þá er menningarhúsum enn á ný lofað, en það verður þó að segja, herra forseti, að á þeim tíma hefur margt jákvætt gerst sem hefur aðstoðað ríkisstjórnina við það að fara út af þessari steinsteypuleið sinni um það að reisa menningarhús eins og ætlunin var fyrir fjórum árum, en ef ég man rétt var ætlunin að reisa ein sex menningarhús. Framförin hefur auðvitað sýnt sig í því að nú er eingöngu lofað tveimur menningarhúsum. Og, herra forseti, mér kæmi ekki á óvart, ef þessir ágætu herrar verða enn við völd eftir fjögur ár, að þá verði lofað einu menningarhúsi. Síðan verði þetta gleymt.  En þannig er, herra forseti, og eðlilegt að spyrja hæstv. fjmrh. vegna þess að hér er augljóslega gert ráð fyrir að sá milljarður sem ætlaður er í menningarhúsin verði nýttur á yfirstandandi ári, ef ég skil þetta frv. rétt. Það er að vísu ekki gerður greinarmunur á því hvernig þessar upphæðir, þ.e. þessi 1.600 þús., hvað af þessum framkvæmdum muni liggja á árinu 2004, en ég skil það svo að það sé hluti af þeim samgöngubótum sem boðaðar eru í frv. en menningarhúsin eða milljarðurinn sem eigi að fara í menningarhúsin verði væntanlega nýttur á þessu ári. Þess vegna, herra forseti, er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjmrh. hvort staða þessara mála sé þannig að það sé tryggt að milljarðurinn fari í menningarhúsin á þessu ári og eðlilegt að hæstv. ráðherra fari þá yfir það hvernig þau mál standa annars vegar gagnvart Akureyri og hins vegar gagnvart Vestmannaeyjum. Það er auðvitað athyglisvert þegar maður nefnir Vestmannaeyjar að horfa til þess að menningarhúsið þar er þá væntanlega flokkað undir menningarhús á Suðurlandi. Ef ég man upphaflegu hugmyndirnar rétt voru menn að tala um þessi hús eftir landshlutum. Það er athyglisvert þegar maður heyrir frá Árborg að þar sé búinn að vera til í um 25 ár fokheldur menningarsalur sem ætti ekki að þurfa að kosta mjög háar upphæðir, kannski um 100 millj., að koma í gagnið. Það er auðvitað eðlilegt, herra forseti, að við í fjárln. skoðum það mál alveg sérstaklega og veltum fyrir okkur hvort þarna sé eðlilegt að horfa einnig til Árborgar þegar horft er til framlags til Suðurlands í þessu samhengi. Það væri líka fróðlegt, herra forseti, ef hæstv. fjmrh. gæti upplýst okkur um hugsanlega skiptingu þessa milljarðs á milli menningarhúsanna, annars vegar á Akureyri og hins vegar í Vestmannaeyjum. Það er annars ánægjulegt að Akureyri skuli enn vera nefnd á nafn í þessu samhengi. Ef ég man rétt voru Akureyringar hvað fyrstir til að hoppa fram þegar fyrst fóru fram kynningar á menningarhúsunum og þeir hafa æ síðan minnt á það að þeir væru reiðubúnir að fara í þetta samstarfsverkefni. En spurningin er hins vegar hvort þeir eru tilbúnir nú í ár, með þetta skömmum fyrirvara, til þess að koma með þau mótframlög sem þeir þurfa að koma fram með til þess væntanlega að nýta þann hlut sem ríkisvaldið er reiðubúið að leggja fram í málið. En vonandi er að samningar um það náist og það verði hægt að nýta það fjármagn sem fyrir liggur. Herra forseti. Ég sagði áðan að það vekti helst mikla athygli sem ekki væri í frv., og nefndi ég eitt dæmi af því tilefni að hæstv. dómsmrh. var hér í viðræðum við hæstv. fjmrh., en það eru auðvitað fleiri dæmi sem koma upp í hugann. Við höfum á undanförnum árum ætíð velt fyrir okkur t.d. vandanum í menntakerfinu, og nú kemur í ljós bara í fréttum í morgun að framhaldsskólarnir hafa áhyggjur af auknum fjárútlátum vegna ákveðins verkefnis og mun það þá væntanlega bætast við þann fjárhagsvanda sem þar er fyrir. Hér er ekki minnst á framhaldsskóla. Hér er ekki minnst á menntakerfið einu einasta orði. Það hlýtur jafnframt að vekja athygli að heilbrigðiskerfið er heldur ekki nefnt einu orði. Þó hafa verið uppi umræður um það mjög víða í heilbrigðiskerfinu að fjárskortur sé þar fyrir hendi og þar sé mikill halli. Ég get nefnt sem dæmi að Heilbrigðisstofnun Suðurnesja ku nú eiga við mikinn rekstrarvanda að etja, og eðlilegt að við í fjárln. horfum við vinnslu þessa frv. sérstaklega til þess hvernig staðan er í heilbrigðisstofnununum. Miðað við þetta dæmi sem ég hef heyrt af í Heilbrigðisstofnun Suðurnesja hljótum við að skoða það alveg sérstaklega. En ég hlýt að minna á að við afgreiðslu fjárlaga vorum við, t.d. fulltrúar Samfylkingarinnar, með tillögur um að það þyrfti að bæta töluverðu fjármagni við til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri þar sem mikill vandi blasti við þá þegar. Við í fjárln. hljótum að óska eftir því að við fáum yfirlit yfir stöðu stofnana þannig að við getum metið það hver staðan er hjá ríkisstofnunum og það verði því reynt að bæta það frv. til fjáraukalaga sem hér liggur fyrir á þann hátt að það nái sem best utan um það að skapa eðlilegar aðstæður hjá ríkisstofnunum og hjá ríkissjóði. Herra forseti. Ég vék örlítið að því áðan að það væri ekki alveg ljóst hvaða samgöngubætur mundu nást fram á yfirstandandi ári og hverjar færu yfir á árið 2004. Við sem erum í þingmannahópum eftir gömlu kjördæmunum höfum auðvitað velt fyrir okkur hvernig best væri farið með þá fjármuni sem eyrnamerktir eru, ef við getum orðað það svo, okkar svæðum og það er a.m.k. ljóst í hinu forna Austurlandskjördæmi að við þurfum að velta vel fyrir okkur hvernig best verður farið með þessa fjármuni. Það er augljóst að við þurfum að færa fjármuni töluvert til og, eins og við köllum, ,,að lána á milli framkvæmda``, ekki síst vegna þess að svo virðist sem okkar annars ágæta ríkisstjórn hefði mátt gefa sér örlítið meiri tíma við það að deila út þessum fjármunum og huga örlítið betur að því hvernig undirbúningur framkvæmda stæði. Það verða hins vegar ekki nein vandræði með það að nýta þessa fjármuni því mikil verk bíða, get ég fullyrt, um allt land. Það eru hins vegar ákveðin verk tekin hér út og það er eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort þau verk, öll þau verk sem hér eru sérstaklega eyrnamerkt með ákveðnum upphæðum, verði öll örugglega í framkvæmdum á yfirstandandi ári, eða hvort einhver af þeim verkum fari yfir á árið 2004 og þá hvaða verk þar er um að ræða. Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða í þessari umræðu um einstök verk sem hér eru boðuð, aðeins endurtaka það sem ég sagði áðan að almennt séð er hér um jákvæðar aðgerðir að ræða og í raun nauðsynlegar miðað við ástandið í hagkerfinu og efnahagslífinu. Það vekur samt sérstaka athygli gagnvart þeim verkefnum sem verið er að vinna í samgöngumálum þegar farið er ofan í svona sértækar aðgerðir eins og þessar og flýtiframkvæmdir að þar skuli algjörlega einn þáttur vera skilinn eftir sem ég hélt, herra forseti, að væri kominn nokkuð upp á yfirborðið og það væri, eða ætti a.m.k. að vera, mikil samstaða um. Þar á ég við það sem ber vinnuheitið ,,svartir blettir`` í vegakerfinu. Þar eru auðvitað mjög mörg verk sem bíða og augljóst mál að það væru kannski þau verk sem mundu skila okkur mestu, a.m.k. í umferðaröryggi, og þar að auki í því mikilvæga verkefni að fækka slysum í umferðinni. Ég hefði talið eðlilegt að það væri eitthvert hlutfall af því fjármagni sem nú er látið í samgöngumálin sem færi sérstaklega í þetta og þannig gætum við stigið mikilvægt og stórt skref í því að festa inni ákveðið hlutfall sem við gætum ákveðið til nokkurra ára, sem færu sérstaklega í það að vinna á þessum svörtu blettum og þeir eru, miðað við mínar upplýsingar, dreifðir mjög víða um landið og marga hverja skilst mér að hægt sé að fara í með mjög litlum fyrirvara. Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka þessa skoðun mína með því að vitna í grein eftir Rögnvald Jónsson, sem situr einmitt í rannsóknarnefnd umferðarslysa. Hann skrifaði þessa grein í Morgunblaðið 17. febrúar sl. og fer þar mjög yfirvegað og með mikilli rökfestu yfir þessi mál. Hann flokkar þau eftir þeim vinnubrögðum sem þeir hafa stundað niður í nokkra flokka, þ.e. eftir aðalorsökum banaslysa í umferðinni. Þá eru ekki öll slys undir, heldur þau allra alvarlegustu, þ.e. banaslysin, og hér segir í grein Rögnvaldar, með leyfi forseta: ,,Síðasti flokkurinn nefnist ytri aðstæður ráðandi og er þar átt við slys þar sem vegur og umhverfi hans er aðalorsök. Um 15% slysa má rekja til þess. Í langflestum tilvikum eða 55% er um að ræða samspil tveggja eða þriggja þátta, þ.e ökumanns, öryggisbúnaðar og vegar og umhverfis hans. Í umræðunni í dag er ökumanni yfirleitt kennt um þegar óhapp verður en þetta er ekki svona einfalt eins og rannsóknir rannsóknarnefndar umferðarslysa hafa m.a. sýnt. Í þeim löndum sem leggja hvað mesta áherslu á að bæta umferðaröryggi, er farið að ræða um að skipta ábyrgð, þ.e. á milli ökumanns og veghaldara. Þessi skipting ábyrgðar byggist á því að það sé mannlegt að gera mistök.`` Herra forseti. Örlitlu síðar í greininni segir Rögnvaldur, með leyfi forseta: ,,Við sem höfum rannsakað banaslys frá árinu 1998 höfum séð þess allt of mörg dæmi að mistök ökumanns hafa leitt til dauða eða alvarlegra meiðsla vegna þess að vegi eða umhverfi hans var ábótavant. Skurðir, stórir steinar, gjótur, ljósastaurar og ræsi við hlið vegar hafa m.a. verið orsök fyrir því að illa fór. Einnig hefur vöntun á vegriðum leitt til þess að bílar hafa lent í sjó, vötnum, ám eða farið niður brattar hlíðar.`` Og skömmu síðar, með leyfi forseta, segir Rögnvaldur: ,,Það er því að mínu mati forgangsverkefni í vegagerð á Íslandi að bæta núverandi vegakerfi.`` Herra forseti. Það er þess vegna sem ég minntist á hvort ekki væri eðlilegt að nýta eitthvert hlutfall af þeim fjármunum sem hér er verið að ræða um til vegagerðar til þess að bæta núverandi vegakerfi og stíga þannig mikilvægt skref til fordæmis fyrir næstu ár um að þannig viljum við halda áfram að nota örlítið hlutfall af þeim fjármunum sem við setjum til vegagerðar til þess að bæta núverandi vegakerfi og þar með auka öryggi vegfarenda og taka hlut af þeirri ábyrgð sem felst í því að leggja vegi nú til dags. Herra forseti. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni munum við í fjárln. auðvitað fara vel yfir þetta frv., skoða ýmsa þætti þess, gefa okkur ekki fyrir fram að það séu nákvæmlega þær framkvæmdir sem hér er rætt um sem þurfi alla þá fjármuni sem hér eru boðaðir, heldur verði ýmsar hliðar málsins skoðaðar. Við munum fara fram á það að sjálfsögðu að fá yfirlit yfir stöðu ríkisstofnana og kanna hvort ekki sé full þörf á því að þetta frv. til fjáraukalaga verði burðugra heldur en það er í mynd frá hæstv. fjmrh.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2003, núna að vori. Ég vil í upphafi máls míns lýsa ánægju minni með að hér skuli vera lagt fram frv. til fjáraukalaga að vori eða rétt fyrir þinglok. Það hefur verið skoðun mín að það eigi að vera föst regla að gefa út fjáraukalög að vori, þingið afgreiði þau áður en sumarfrí þar hefst til þess að taka þá á fjárveitingum eða leiðréttingum á tekjum sem gætu hafa komið upp í fjárlögum með fjáraukalögum eins og lög kveða á um. Ég hef flutt um þetta frv. til laga, einmitt um breytingu á lögum um fjárreiður ríkisins, þar sem áréttað er að fjáraukalög skuli gefin út með reglubundnum hætti. Þess vegna fagna ég því að hér skuli það vera gert. Þetta er í fyrsta skipti í þau fjögur ár sem ég hef setið á þingi sem þetta er gert og ég hygg að sú umræða sem hefur verið tekin hér á undanförnum þremur þingum um það að gefa út fjáraukalög, standa við lagafyrirmæli hvað varðar lagasetningar um fjárveitingar og fjárlög, hafi borið þann árangur að þetta frv. skuli vera lagt fram. Ég vona að þetta verði til þess að hér eftir verði það fastur siður af hálfu Alþingis að leggja fram frv. til fjáraukalaga að vori og svo aftur að hausti, þetta verði reglubundið, en annars komi fjáraukalög fram eftir því sem þörf er á og lög kveða á um. Það er alveg sérstök ástæða til að hæla hæstv. fjmrh. fyrir þetta framtak. Ég vil geta þess að ég var orðinn nokkuð smeykur um að ríkisstjórnin og hæstv. fjmrh. legðu ekki fram með frv. Hinn 25. febrúar sl. skrifaði ég, sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., formanni fjárln. bréf þar sem ég spurðist fyrir um hvað liði vinnu við fjáraukalög. Ég benti á þá lagalegu skyldu sem hvílir á þinginu, að leggja fram frv. til fjáraukalaga þegar þyrfti. Þá höfðu nýlega verið gefnar yfirlýsingar um verulegar breytingar á fjárlögunum. Ég skrifaði fjárln. bréf og spurði hvort ekki kæmi fram fjáraukalagafrv. Ég fagna því að sú skuli raunin. Hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir inntaki þessa frv. Eins og hæstv. ráðherra sagði er þetta frv. fyrst og fremst bundið ákveðnum aðgerðum í atvinnu- og byggðamálum og tíndar til ákveðnar yfirlýsingar sem hæstv. ríkisstjórn gaf um fjárveitingar til ákveðinna þátta. Þar hafa fyrst og fremst verið aukin framlög til samgöngumála og til vegagerðar en einnig til byggingar menningarhúsa og byggðaaðgerða. Allt eru þetta í sjálfu sér hin þörfustu mál og ekkert nema gott um þau að segja. Sum þeirra hefðu að vísu getað farið á sjálf fjárlögin en það er þó gott að fá þetta fram. Varðandi framlag til atvinnuþróunarátaks þar sem lagt er til að stofnað verði nýtt viðfangsefni, atvinnuþróunarátak með 700 millj. kr. framlagi og gert ráð fyrir að Byggðastofnun ráðstafi fjármagninu til verkefna á sviði atvinnuþróunar á landsbyggðinni, vildi ég gjarnan spyrja hæstv. iðnrh. hvort ekki sé jafnframt verið að taka á fjárhagsvanda atvinnuþróunarfélaganna sem hæstv. ráðherra gaf vilyrði fyrir sl. haust við undirbúningsvinnu fjárlaga. Hún gat ekki staðið við þau orð við afgreiðslu fjárlaganna. Þá skorti verulega á þær fjárveitingar sem atvinnuþróunarfélögin höfðu vænst. Þau höfðu vænst aukinna fjárveitinga og fengið góð fyrirheit sem ekki var staðið við við afgreiðslu fjárlaga í fyrra. Verður ekki hugað að því að bæta þessa fjárhagsstöðu atvinnuþróunarfélaganna? Ég minnist þessa af því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks framsóknarmanna, er hér. Hann gerði athugasemdir við afgreiðslu fjárlaga fyrir jólin. Hann lét að því liggja að ríkisstjórnin hefði ekki staðið við fyrirheit sem hv. þm. taldi hafa verið gefin í þeim efnum að styrkja fjárhag atvinnuþróunarfélaganna. Ég vil spyrja hæstv. iðnrh. hvort ekki sé alveg pottþétt af hálfu ríkisstjórnarinnar að hluti af þessu fjármagni fari beint til að styrkja verkefni og stöðu atvinnuþróunarfélaganna. Einnig skiptir máli við umfjöllun um þetta mál í fjárln. hvaða stefnu eða áherslur hæstv. ríkisstjórn hefur varðandi skiptingu þessa fjár. Því er ekki að leyna að landshlutar eins og Vestfirðir, Norðurland vestra, þ.e. Húnavatnssýslur, Skagafjörður, Dalasýsla, Snæfellsnes og Vestfjarðakjálkinn hafa verið afskiptir í stefnumörkun og stuðningi af hálfu hins opinbera við uppbyggingu og eflingu atvinnulífs og búsetu. Þessir landshlutar hafa tvímælalaust orðið afskiptir í þeim efnum. Þar gæti enn sigið á ógæfuhliðina ef ekki verður tekið myndarlega á og ég vil því inna hæstv. iðnrh. eftir því hvort ekki fylgi af hálfu ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar markvissar áherslur og leiðbeiningar um að fjármagn sem veitt er til atvinnuþróunarátaks, 700 millj. kr., sé fyrst og fremst beint á þetta landsvæði og kannski á norðausturhorn landsins sem einnig hefur orðið afskipt. Eiga Skagafjörður, Húnavatnssýslur, Strandir og Vestfirðir allir, Dalasýsla og Snæfellsness ekki að njóta ákveðins forgangs við eflingu og styrkingu atvinnulífs með því framlagi sem hér er verið að ræða? Ég nefni einnig norðaustursvæðið. Mér finnst skipta miklu máli hvaða skilaboð hæstv. ríkisstjórn vill senda í þessari umræðu varðandi auknar fjárveitingar til atvinnuþróunarátaks. Þetta frv. fer til hv. fjárln. Þar gefst nefndinni tækifæri til að óska eftir upplýsingum um stöðu annarra málaflokka sem hafa verið ræddir í þinginu og samþykkt að þurfi fjármagn til. Ég minnist t.d. ummæla hæstv. heilbrrh. á Alþingi í gær um málefni barna- og unglingageðdeildar sem þá var til umræðu og er afar mikilvægt mál í þjóðfélaginu. Hann sagði þá um þær aðgerðir sem grípa þyrfti til og þingheimur virtist sammála um að grípa þyrfti til, með leyfi forseta: ,,Þær kosta fjármuni sem ég þarf að vinna að því að tryggja.`` Þetta sagði hæstv. heilbrrh. í umræðunni um málefni barna- og unglingageðdeildar og þingheimur virtist sammála um að þar skyldi úr bæta. Ég þykist vita að enginn ágreiningur verði um að taka þetta mál inn í fjárln. og fylgja eftir góðum hug þingsins hvað það varðar svo ég minnist á mál sem nýlega hefur verið rætt. Það hefur verið minnst á sjúkrahúsmálin. Ég tel einboðið að við skoðum líka stöðu sjúkrahúsanna í þessu tilviki. Það er ekki til að styrkja atvinnulíf á landsbyggðinni ef skera þarf niður starfsemi á sjúkrahúsum, fækka þar fólki og segja upp. Það er mikil þversögn við þann góða vilja sem þetta fjáraukalagafrv. endurspeglar, þ.e. að vinna að þörfum og mikilvægum verkefnum og styrkja jafnframt atvinnulíf. Ef við horfum upp á æpandi þversagnir á öðrum sviðum er vinnan af hálfu ríkisstjórnarinnar ekki trúverðug. Ég er þess fullviss að það sé eindreginn vilji ríkisstjórnarinnar að þær aðgerðir sem gripið verður til verði í raun til að láta gott af sér leiða og styrkja atvinnulíf. Ég er viss um að fyrirsögn eins og í blaðinu Feyki, um að heilbrigðisstofnunum á Norðurl. v. sé gert að skera niður um tugi milljóna króna á árinu og segja upp fólki, eða eins og stendur í blaðinu Feyki, með leyfi forseta: ,,Okkur er ætlað samkvæmt samningi við ríkið að standa undir ákveðinni þjónustu en ég sé ekki að hægt sé að verða við því með þeim fjárveitingum sem okkur er ætlað.`` Í þessari frétt er rætt um að 25 millj. kr. vanti á Sjúkrahúsið á Sauðárkróki til að standa undir þeirri starfsemi sem þar hefur verið og komi þar ekki til fjárveitingar muni þurfa að beita þar uppsögnum. Ég þykist vita að í takt við þann mikla og góða vilja sem hæstv. ríkisstjórn sýnir með frv. til fjáraukalaga til aðgerða í atvinnu- og byggðamálum þá láti hún ekki svona lagað viðgangast. Virðulegi forseti. Það er ánægjuefni að taka þetta mál fyrir í fjárln. og taka á þeim þáttum sem tíndir eru til í fjáraukalagafrv. og öðru sem tengist aðgerðum í atvinnu- og byggðamálum. Það er ánægjulegt að sjá frv. með þessum titli koma fram og við skulum vona að við fáum þá að taka upp þau mál sem þar eru brýnust.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir hlý orð í garð ríkisstjórnarinnar. Hann telur að hún vilji láta gott af sér leiða og það er hárrétt hjá hv. þm. Ég freistast til að minna hann á ástæður þess að við getum látið gott af okkur leiða með þessu móti, m.a. þá staðreynd að við höfum verið að selja bankana. Á síðustu níu mánuðum eru það upphæðir upp á eina 32 milljarða. Þetta skulum við hafa í huga. En af því að hv. þm. spurði sérstaklega um atvinnuþróunarfélögin þá er, með þessum 6,3 milljörðum, verið að tala um eingreiðslu. Við erum ekki að leggja fjármagn inn í rekstur. Þess vegna munu þessir fjármunir ekki fara til rekstrar atvinnuþróunarfélaganna. Ég vil segja hv. þm. að atvinnuþróunarfélögin eru bærilega sett. Þau fengu viðbótarfjármagn í gegnum Byggðastofnun og auk þess örlitla upphæð til viðbótar frá ríkisstjórninni. Þótt það nái ekki þeirri upphæð sem óskað var eftir af þeirra hálfu, sem var um 120 millj., eru þau bærilega sett. Ég vil líka taka fram að það hefur náðst samkomulag milli atvinnuþróunarfélaganna og Byggðastofnunar um hvernig staðið skuli að málum og í hvaða farvegi þessi starfsemi skuli vera. Það tel ég mjög jákvætt. Um þessar aðgerðir er það að segja að þær eru almennt mjög mikilvægar og ekki síst þær 700 millj. sem fara til atvinnuþróunarátaks á landsbyggðinni. Þessa dagana er verið að móta tillögur, móta rammann um hvernig þeim fjármunum skuli varið. Þar mun Byggðastofnun hafa miklu hlutverki að gegna og einnig vinna með atvinnuþróunarfélögunum að því að ráðstafa þessu fé.

Herra forseti. Ég held að það sé einhver misskilningur hjá hæstv. ráðherra að atvinnuþróunarfélögin hafi þurft þetta fjármagn til eigin rekstrar. Þau þurfa það til fjölbreyttrar atvinnuþróunarstarfsemi sinnar og þátttöku í að efla atvinnulífið. Til þess skortir atvinnuþróunarfélögin verulega fjármagn. Ég vil áfram inna hæstv. ráðherra eftir því hvort ekki muni liggja fyrir, um leið og þetta frv. fer til fjárln., hugmyndir iðnrh. og hæstv. ríkisstjórnar um ráðstöfun þessa fjár til atvinnusköpunar og atvinnuþróunarátaks. Ég er viss um að Alþingi vill vita af því og hafa eitthvað um það að segja. Það er alveg klárt. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hugmyndir ríkisstjórnarinnar komi ekki fram við þessa umræðu. Það væri ákaflega eðlilegt. Einnig vil ég inna hana eftir því hvort ekki verði horft sérstaklega til atvinnulífs, byggða og búsetu á Norðvesturlandi, Skagafirði, Húnavatnssýslum, Vestfjörðum, Dölum, Snæfellsnesi og norðausturhorninu. Þeir landshlutar verða tvímælalaust afskiptir í þeim aðgerðum sem nú eru fyrirhugaðar eru í atvinnuuppbyggingu annars staðar. Við sem förum um þessi svæði og tölum við íbúana höfum frétt að það er mjög brýnt að koma þar myndarlega inn og styðja við frumkvæði fólksins á þessum landsvæðum.

Hæstv. forseti. Það verður ekki hægt að kynna fullmótaðar tillögur um hvernig þessum fjármunum skuli varið, m.a. vegna þess að ríkisstjórnin ætlar sér ekki sjálf að njörva það niður heldur mun það að verulegu leyti unnið af hálfu Byggðastofnunar og í samvinnu við atvinnuþróunarfélögin. En mér finnst sjálfsagt að hv. fjárln. fái lauslega kynningu á því hvernig þetta er hugsað. Af því að hv. þm. nefndi m.a. Vestfirði og norðausturhornið þá er það eitt af því sem ég er mjög stolt af í sambandi við þessar tillögur, að verja eigi einum milljarði króna til vegabóta á Vestfjörðum og öðrum milljarði til vegabóta á norðausturhorninu. Það er gríðarlega mikilvægt. Hv. þm. nefndi sérstaklega Skagafjörð í sambandi við atvinnuþróunarátak. Eins og hann veit var varið fjármunum til slíkra verkefna í tengslum við sölu á Steinullarverksmiðjunni. Þó að hv. þm. hafi ekki stutt það er það engu að síður hugsað til eflingar atvinnustarfsemi og öðru á því svæði. Ég vil halda því til haga þó að ég vilji ekki halda því fram að það fullnægi þar öllum þörfum. Ég hef margoft sagt á hv. Alþingi að mér finnst, nú þegar við höfum í höfn stórframkvæmdir á Austurlandi, sem við þurfum að horfa sérstaklega til Vestfjarða í sambandi við atvinnuþróunarmál. Ég tel að sú vinna sem Vestfirðingar hafa sjálfir lagt af mörkum í sambandi við byggðaáætlun þeirra sé mjög gagnleg til að styrkja atvinnulíf á Vestfjörðum.

Herra forseti. Ég bara ítreka það og tek undir með hæstv. ráðherra að norðvesturland þarf sérstaks átaks við, þarf sérstakan bakstuðning. Þar er ekki lausnin að selja húsin sín eða þau fyrirtæki sem innan þess fjórðungs eru til þess að efla atvinnulífið. Það er ekki lausnin og ég frábið mér slíkar leiðir. Ég ítreka að mér finnst að þessi landshluti eigi að njóta forgangs við ráðstöfun á auknu fjármagni til atvinnulífsuppbyggingar og sömuleiðis finnst mér, eins og ég gerði grein fyrir áðan, að það eigi að skoða líka annað. Við eigum ekki að þurfa að sjá annars vegar fallega fyrirsögn á frv. til fjáraukalaga vegna aðgerða í atvinnu- og byggðamálum og að samtímis komi svo líka fréttir utan af landsbyggðinni um að opinberar stofnanir þurfi að skera niður og segja upp fólki í brýnum verkefnum vegna fjárskorts, samanber fréttina af sjúkrahúsinu á Sauðárkróki. Ég vona að allt verði þetta tekið til vinnu innan hv. fjárln. og að það frv. til fjáraukalaga sem við erum hér með til meðferðar verði í enn ríkari mæli styrkur til aðgerða í atvinnu- og byggðamálum.

Herra forseti. Við ræðum frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2003 vegna aðgerða í atvinnu- og byggðamálum. Vissulega er það fagnaðarefni þegar brugðist er við sívaxandi atvinnuleysi með fjármagni til atvinnusköpunar og aðgerða í byggðamálum en það sem mig langar til að velta fyrir mér í þessari umræðu er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Ég minni á að byggðamál eru ekki síður málefni þéttbýlis en dreifbýlis. Eins og komið hefur fram og kemur fram hér er verið að selja ríkiseigur fyrir nokkra milljarða, og þeim fjármunum er varið til byggingar menningarhúsa og vegagerðar. Þegar menn skoða nánar hvernig þessum fjármunum til vegagerðar er skipt niður kemur í ljós að þar sem atvinnuástandið er einna verst er minnst fjármagnið til framkvæmda. Á sjöunda þúsund manns eru á atvinnuleysisskrá og 70% þeirra eru á höfuðborgarsvæðinu. Með þessum aðgerðum munu ekki nema nokkur hundruð þeirra fá vinnu, þá að mestum líkindum mest karlar og þá iðnaðar- og verkamenn miðað við að hér á að fara út í vegagerðina. Ég minni á að konur eru um það bil helmingur atvinnulausra og þær virðast ekki eiga mikið skjól hjá ríkisstjórninni miðað við áætlanir um atvinnusköpun í þessu ástandi. Þegar menn skoða einnig nánar hvernig fjármagninu er skipt niður á landsvæði kemur í ljós að það eru aðeins 18% af því fé sem ætlað er til vegagerðar sem kemur til höfuðborgarsvæðisins þar sem 70% atvinnulausra eru. Ef maður kíkir enn nánar á þetta eru það ekki nema tæpar 400 millj. sem koma í hlut Reykvíkinga, þ.e. um þriðjungur þess fjár sem á að koma í vegagerð hér. Þetta kemur mér á óvart í ljósi þess að fjmrh. er þingmaður Reykvíkinga, sömuleiðis forsrh. og formaður hins stjórnarflokksins vill verða þingmaður Reykvíkinga. Svona eru skiptin á þeim bæ. Ég get tekið undir að menn hefðu e.t.v. átt að setja meira fjármagn í umferðaröryggismál. Hér á undan mér nefndi hv. þm. Einar Már Sigurðarson svarta bletti sem ég tek vissulega undir að þurfi að taka á, svörtum blettum í umferðinni.

Líka svartir blettir ...

En ég hefði gjarnan viljað sjá hér aukið fé koma til annarra þátta, t.d. velferðarkerfisins. Hér bíða þúsundir eftir félagslegum íbúðum. Hefði ekki mátt koma einhverjum hluta af þessu fé þangað? Um leið og þar væri uppbygging væri verið að leysa brýnan vanda þúsunda á höfuðborgarsvæðinu. Ég minni líka á þekkingarþorpið í Vatnsmýrinni. Hér er verið að setja fjármagn í menningarhús á Akureyri og í Vestmannaeyjum. Það er svo sem ágætt þó að ég hafi orðið vör við það að menn hafi kannski ekkert verið of kátir með þessa peninga, a.m.k. heyrðist það einhvers staðar að þeir hefðu frekar viljað fá peningana í annað en menningarhús. En þarna er verið að reyna að efna hluta af loforði sem gefið var fyrir síðustu kosningar. Ég minni á það að fram undan eru stórframkvæmdir úti á landi og þá hefur verið talað um að höfuðborgarbúar verði að vera umburðarlyndir og jafnvel draga saman framkvæmdir á þeim tíma sem mestar framkvæmdirnar eru fyrir austan. Í ljósi þess hefði átt að koma meira til skiptanna á höfuðborgarsvæðið. Ég vil einnig nefna það hér að ég sakna þess að í þessu frv. til fjáraukalaga skuli ekki vera fjárveiting til barna- og unglingageðdeildar sem við ræddum í gær. Það hefur komið í ljós að það vantar 212 millj. til þess að leysa bráðan vanda sem barna- og unglingageðdeildin á í um þessar mundir og það er algjörlega óljóst hvort þeir peningar muni koma til að leysa þann vanda. Það hafa komið fram tillögur sem eru mjög góðar og ættu að geta leyst vandann en þær duga skammt ef ekki kemur til fjármagn. Ég hefði haldið í ljósi þess vilja sem kom fram hjá hæstv. heilbrrh. í gær að þeir fjármunir hefðu komið fram í frv. til fjáraukalaga áður en þingi lyki. Ég vil einnig nefna það að líkt og félagi minn, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, sakna ég þess að Almannavarnir skuli ekki vera nefndar í frv. og það er ýmislegt fleira sem maður saknar úr frv., t.d. ýmis loforð Sjálfstfl. frá því á síðasta kjörtímabili og fram á þetta. Þar má nefna íþróttahús við Menntaskólann í Hamrahlíð sem hv. þm. Björn Bjarnason marglofaði þegar hann var menntmrh. en ekkert hefur verið gert í. Ég spyr hæstv. fjmrh. hvort það loforð sé gleymt og grafið. Herra forseti. Ég vildi nefna þessi atriði sérstaklega vegna þess að við erum ekki sátt við það hér á höfuðborgarsvæðinu hvernig ríkisstjórnin forgangsraðar því fjármagni sem kemur til atvinnu- og byggðamála. Við munum skoða það á meðan þetta þingmál er til umfjöllunar hér og afgreiðslu að gera brtt. við frv. í ljósi þeirrar forgangsröðunar sem hér kemur fram. Það er ekki hægt að sætta sig við það að meiri hluti þjóðarinnar sé svona afskiptur í þessu frv. Við verðum að hafa það hugfast að það á að fara að setja mikla fjármuni út á landsbyggðina á næstu árum og höfuðborgarbúar hafa verið mjög umburðarlyndir að því er varðar afskipta hluta af vegafé undanfarin ár því að menn hafa verið með hlutfallslega lítið af fjármagni til vegagerðar á höfuðborgarsvæðið. Nú tel ég sem þingmaður Reykvíkinga að röðin sé komin að höfuðborginni.

Herra forseti. Hv. þm. tók upp gamalkunnugan tón og reyndi að ýfa upp deilur milli höfuðborgar og landsbyggðar. Ég vil segja um það að ég tel óþarft verk af hálfu þingmannsins að beina málflutningi sínum í þessar áttir og taka þar undir málflutning talsmanns síns flokks sem lét þau orð falla að tilgangur hennar með því að stíga inn í landsmálin væri sá að gæta sérstaklega að hagsmunum Reykjavíkurborgar og Reykvíkinga. Það er nefnilega algjörlega ósatt mál, herra forseti, að þessi ríkisstjórn hafi eitthvað sérstaklega hlunnfarið Reykvíkinga í ákvörðunum sínum, hvort heldur litið er til fjárfestinga eða reksturs. Og af því að hv. þm. var að tala um svarta bletti í umferðarmálum vil ég leyfa mér að segja að þessi málflutningur þingmannsins setur svartan blett á tunguna á þingmanninum. Hv. þm. á að vanda sig meira í málflutningi en fram kom í ræðu hennar. Fyrir það fyrsta hefur hlutur höfuðborgarsvæðisins farið vaxandi í stofnvegafé undanfarin ár. Í öðru lagi hefur gríðarlegum fjármunum verið varið til atvinnuuppbyggingar á höfuðborgarsvæðinu fyrir atbeina ríkisstjórnarinnar og stjórnvalda. Þar vil ég í fyrsta lagi minna á deCODE. Þrír bankar sem þá voru í eigu ríkisins keyptu hlutabréf í deCODE fyrir 6 milljarða króna, herra forseti, segi og skrifa 6 milljarða. Það er hærri upphæð en samanlagt hefur farið til atvinnumála á landsbyggðinni í áraraðir. Þetta var gert til að byggja upp atvinnufyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu og því til viðbótar voru sett sérstök lög til að tryggja grundvöllinn undir starfsemi þessa fyrirtækis.

Herra forseti. Ég mótmæli því sem hv. þm. segir hér að það sé verið að ýfa upp deilur milli þéttbýlis og landsbyggðar. Það er þvert á móti. Auðvitað verðum við að vinna saman. Eins og kom fram í ræðu minni áðan höfum við á höfuðborgarsvæðinu sýnt því mjög mikið umburðarlyndi að vegafé á undanförnum árum hafi verið meira til landsbyggðarinnar heldur en höfuðborgarsvæðisins. Við höfum haft skilning á því. Þetta er því alls ekki rétt. Það þarf ekki annað en að skoða samgönguáætlun undanfarin ár til að sjá að höfuðborgarsvæðið hefur borið skarðan hlut frá borði og hefur ekki verið mikið kvartað undan því úr ræðustól Alþingis. Núna er röðin komin að okkur því að hér er mest atvinnuleysi. Hér er 70% þess atvinnuleysis sem er í landinu og nú þurfum við að fá aukið fjármagn, sérstaklega í ljósi þess að framkvæmdirnar á Austurlandi verða á næstu árum og þá þurfum við að taka tillit til þess á höfuðborgarsvæðinu. Þá þurfum við e.t.v. að draga eitthvað saman seglin í ljósi þess að þar eru aðalframkvæmdirnar. Í ljósi þess ætti auðvitað að koma aukið fjármagn núna til höfuðborgarsvæðisins á meðan ástandið er eins og það er. Ég ætla ekki að fara að ræða um deCODE við hv. þingmann.

Herra forseti. Ég vil benda þingmanninum á að þær framkvæmdir sem eru að fara í gang fyrir austan og þær framkvæmdir sem eru að fara í gang í vegamálum á næstu mánuðum kalla eftir heilmiklu vinnuafli og reyndar meira vinnuafli en við getum náð fram innan lands á þessum tíma. Um innflutning á erlendu vinnuafli verður því að ræða að einhverju marki. En eitt er alveg ljóst í því. Langstærstur hluti vinnuaflsins við þessar framkvæmdir mun koma héðan af höfuðborgarsvæðinu. Öll stærstu verktakafyrirtæki landsins eru á höfuöborgarsvæðinu. Halda menn að þau muni ekki bera sig eftir verkum, hvort heldur er í vegagerð, virkjanaframkvæmdum, byggingu álvers eða tengdum framkvæmdum? Að sjálfsögðu. Þess vegna er nokkuð augljóst að sá fjöldi starfa sem mun skapast vegna þessara framkvæmda mun fyrst og fremst koma fólki til góða á höfuðborgarsvæðinu. Á því leikur enginn vafi og á það hefur margoft verið bent af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég vil bæta við einu máli enn til þess að undirstrika það að ríkisstjórnin hefur verið að taka ákvarðanir sem byggja upp atvinnulíf í höfuðborginni. Ég vil nefna væntanlegt menningarhús í Reykjavík. Það er fyrir atbeina ríkisvaldsins sem tekst að byggja upp ekki bara menningarhús heldur líka stóran hótelrekstur á höfuðborgarsvæðinu. Ríkið mun leggja til rúma 3 milljarða kr. af skattfé almennings, ef ég man rétt 3,3 milljarða kr., til að koma þessu húsnæði upp og þeirri atvinnustarfsemi sem henni tengist í gang. Það mun skapa feiknarlegan fjölda starfa, herra forseti.

Herra forseti. Vissulega fagna ég því að það skuli vera uppbygging á höfuðborgarsvæðinu. En ég kvarta undan því að í þessu frv. berum við skarðan hlut frá borði. Ég minni á að landið allt hefur ákveðnar skyldur gagnvart höfuðborginni, þ.e. að hér sé byggt upp og hér séu menningarstofnanir fyrir alla þjóðna. Það er ekki bara fyrir höfuðborgarsvæðið. Það er rétt að kallað verður eftir vinnuafli af höfuðborgarsvæðinu þegar framkvæmdirnar verða á næstunni, sem betur fer. En því miður er hér aðallega um að ræða karlastörf. Konur eru nánast algjörlega afskiptar í þeim atvinnutækifærum sem hér er verið að byggja upp. Ég minni á það einnig að menntafólk ber líka skarðan hlut frá borði við þessar aðgerðir höfuðborgarinnar því að þessi störf í vegagerðinni eru að mjög miklu leyti störf verkamanna og iðnverkafólks en ekki að sama skapi menntamanna og konurnar eru mjög fáar sem fá störf vegna þessara aðgerða.

Herra forseti. Þetta voru ótrúlega sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Þessi ræða hefði að einhverju leyti verið rétt fyrir 20 árum en ekki í dag. Hvað gerist í fyrsta lagi núna? Hvað er búið að gerast núna? Verðbréfafyrirtæki fara í gang að selja hlutabréf til að fjármagna þetta. Hverjir vinna þar? Konur og karlar. Frábærar konur og frábærir karlar selja þessi bréf. Síðan fara verkfræðistofur og tæknifræðingar að hanna og skipuleggja útboð. Síðan koma tilboð frá verktökum. Þetta eru allt meira og minna tæknifræðingar og verkfræðingar, háskólafólk, og jafnt konur sem karlar. 
             Einhvern tíma í sumar fara ýtukarlarnir í gang, ýtukarlarnir sem því miður eru enn þá flestir karlmenn þó að engin ástæða sé fyrir því önnur en fordómar, hugsanlega kvenna sjálfra. Þeir fara úr störfum hérna í Reykjavík. Þeir voru kannski að baka pitsur í atvinnuleysinu og þeir fara austur að ýta og þá losna störfin á pitsustöðunum við að baka pitsurnar. Svona er vanþekkingin mikil á kerfinu. Talandi svo um landsbyggðina og Reykjavík, hvar skyldi nú öll þessi starfsemi eiga sér stað, þ.e. verkfræðingarnir, verðbréfasalarnir o.s.frv.? Hvar er Landsvirkjun? Er hún á Vestfjörðum? Ó nei, hún er í Reykjavík og öll þessi störf valda mikilli og aukinni atvinnu í Reykjavík og ég gleðst sem þingmaður Reykvíkinga.

Herra forseti. Eðlilega hefur verið gripið á nokkrum málum sem tengjast atvinnumálum í þessari umræðu. Ég held að fyllsta ástæða sé til þess að fara aðeins yfir þau mál svo að ekki fari milli mála hver hlutur ríkisstjórnarinnar hefur verið að undanförnu, sérstaklega gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Hér hafa menn líka nefnt önnur mál sem ekki er að finna í frv., eins og heilbrigðismál, og minnt hefur verið á fjárhagsvanda á Sauðárkróki og í Reykjavík. Það er engin ástæða fyrir hv. þingmenn sem minnt hafa á þessi mál, sem er sjálfsagt og eðlilegt að gera, annað en taka það trúanlegt sem fyrir liggur af hálfu þingmanna og ráðherra stjórnarflokksins að unnið er að úrlausn þeirra mála sem á hefur verið bent. Við víkjum okkur ekkert undan því að ræða heilbrigðismál í þessari umræðu nú eða síðar. Varðandi atvinnumálin vil ég til þess að ljúka því sem ég hóf í andsvörum við hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur sem setti mál sitt fram á þann veg að stjórnarflokkarnir hefðu vanrækt að standa að atvinnuuppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu og þess vegna væri atvinnuleysi þar meira en annars staðar ...

Ég sagði það nú ekki.

Ég held að það verði að leiðrétta þennan málflutning hjá hv. þm. vegna þess að annað er rétt. Ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu markað sér almenna stefnu í atvinnumálum sem gefur fyrirtækjum í atvinnulífinu gott svigrúm og góð skilyrði til þess að vaxa og dafna. Það geta menn séð á ýmsum sviðum í atvinnumálum. Sértækar aðgerðir sem lúta að einstökum verkefnum hafa verið tiltölulega fá en athyglisvert er að þau hafa þó verið flest og langsamlega veigamest á höfuðborgarsvæðinu. Það er dálítið athyglisvert í þeim breytta tíðaranda sem er gagnvart hlutverki stjórnvalda í atvinnumálum að engin gagnrýni hefur komið fram svo að ég muni eftir á það að stjórnvöld hafa beint komið að atvinnuuppbyggingu í stórum atriðum á höfuðborgarsvæðinu. Stærsti þátturinn í því er að sjálfsögðu uppbyggingin á deCODE í Vatnsmýrinni, fyrirtæki sem hefur mörg hundruð manns í vinnu. Þáttur ríkisvaldsins er gríðarlega stór í því máli. Í fyrsta lagi lögðu ríkisbankarnir --- og ég legg áherslu á það --- það voru ríkisbankarnir sem lögðu til fé, þeir keyptu hlutafé í þessu fyrirtæki fyrir samanlagt um 6 milljarða kr. Getur nokkur þingmaður bent mér á þátttöku ríkisins í öðru verkefni á landsbyggðinni sem jafnast á við þessa stærðargráðu? Mér þætti gaman að heyra samjöfnuð í því efni. Í öðru lagi komu stjórnvöld að þessu máli með því að setja löggjöf sem tryggði starfsgrundvöll fyrirtækisins. Í þriðja lagi hafa stjórnvöld komið að þessu fyrirtæki með því að samþykkja heimild til fjmrh. til þess að veita ábyrgð fyrir lántöku allt að 20 milljörðum kr. Mér er til efs, jafnvel þó menn leggi saman beinan þátt ríkisvaldsins í atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni sl. 20 ár, að þeir geti fundið samanlagt jafnmikinn stuðning þar eins og í þessu eina máli á höfuðborgarsvæðinu. Mér er það mjög til efs og þætti mjög vænt um það ef fróðir menn gætu dregið fram upplýsingar sem hrektu þessa skoðun mína. Að halda því svo fram að stjórnvöld eða stjórnarflokkarnir séu eitthvað sérstaklega að skrattast á hagsmunum Reykvíkinga 

Var það ekki áður en þið flæmduð hana í það hlutverk ...?

Það verður að líta á þessar yfirlýsingar í þessu ljósi og þingmenn Samfylkingarinnar verða að vanda málflutning í þessum efnum. Hins vegar mega þeir mín vegna halda honum áfram ef þeir kjósa því ég veit að það verður þeim ekki til framdráttar. Ég vil líka minna á annað verkefni en deCODE þar sem hlutur ríkisins er gríðarlega stór og það er væntanleg uppbygging tónlistar- og menningarhúss á höfuðborgarsvæðinu þar sem hlutur ríkisins er ríflega 3 milljarðar kr. Vegna þess að ríkið leggur þessa peninga fram verður hægt að ráðast í frekari framkvæmdir í uppbyggingu á hóteli og skapa þar mikla atvinnu fyrir fólk sem hér býr. Geta menn nefnt dæmi um beina þátttöku ríkisins á landsbyggðinni sem jafnast á við þessi tvö dæmi? Það held ég ekki. Ég er ekki að nefna þessi tvö dæmi vegna þess að ég hafi lagst gegn þeim. Því fer fjarri. Ég er að nefna þau til þess að undirstrika það að stjórnarflokkarnir hafa beitt sér í atvinnumálum á höfuðborgarsvæðinu ákaflega myndarlega. Mér þykir það ósanngjarn málflutningur af hálfu hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur að halda öðru fram. Að mínu viti væri hægt að færa sterkari rök fyrir því af hálfu þingmanna landsbyggðarinnar að menn hefðu getað gert meira á landsbyggðinni og meira í líkingu við það sem gert hefur verið á höfuðborgarsvæðinu. Það væri hægt að færa sterkari rök fyrir þeirri gagnrýni en þeirri gagnrýni sem hv. þm. hefur haft hér í frammi. En ég ætla ekki að gera það. Þetta vildi ég taka fram, herra forseti, þannig að alveg væru skýrar, a.m.k. af minni hálfu, þær áherslur að stjórnarflokkarnir hafa staðið sig vel í atvinnumálum á höfuðborgarsvæðinu og að stærstu verkefnin sem stjórnvöld hafa komið beint að og tengjast atvinnuuppbyggingu eru einmitt á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil að menn viti af því í þessari umræðu svo að þeir geti forðast að halda öðru fram. Herra forseti. Ég vil segja um efni þessa frv. að öðru leyti að ég fagna því að ákveðið er að bæta við fé til vegamála.  Varðandi byggðamálin er líka fagnaðarefni að hér er lagt til að setja sérstakt fjármagn til atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni í svonefndu atvinnuátaki sem hljóðar upp á 700 millj. og á að renna til Byggðastofnunar sem á að hafa umsjón með ákvörðun og útdeilingu fjárins. Ég tel fyllilega tímabært að stofnunin fái aukið fé til þessa verkefnis og legg áherslu á sjónarmið mín sem ég vil gjarnan að verði höfð til hliðsjónar við ákvörðun á ráðstöfun á því fé. Ég tel að menn eigi að horfa til þeirra annarra framkvæmda og atvinnuuppbyggingar sem eru í gangi á næstu árum þegar menn útdeila þessu fé eftir svæðum. Það er ljóst að það eru og verða gríðarleg umsvif á Austurlandi. Það er líka ljóst að það eru töluverð umsvif við Eyjafjörð og sérstaklega á Akureyri sem hið opinbera stendur fyrir á mörgum sviðum. Veruleg uppbygging mun eiga sér stað á þessum svæðum á landsbyggðinni. Það er líka ljóst að uppbygging álvers í Hvalfirði mun hafa góð áhrif á því svæði, eða væntanleg stækkun álvers í Straumsvík sem líklega má ætla að verði af á næstu árum. Hún mun líka hafa góð áhrif á því svæði. Ég held að menn eigi að horfa til þess og verja þessu fé þá á þeim svæðum landsbyggðarinnar þar sem síst gætir áhrifa af þessum umsvifum. Það eru auðvitað svæði um allt land þó að þau séu misjafnlega stór á hverjum stað. Segja má að stærsta samfellda svæðið þar sem ég hygg að ekki muni gæta mikilla áhrifa af þessum framkvæmdum og uppbyggingu í kjölfar þeirra sé í Norðvesturkjördæminu, frá Húnaflóa um Vestfirði og í Dali. Ég held að það megi segja nokkuð augljóst að jákvæðra áhrifa þessara framkvæmda muni síst gæta þar og þó helst á þann veg að fyrirtæki á þessu svæði gætu fengið verkefni sem tengdust uppbyggingunni fyrir austan og norðan og í Hvalfirðinum, en líka hitt að fólk muni sækja úr þessum landsvæðum til atvinnu á uppbyggingarsvæðunum. Þess vegna er nauðsynlegt að styrkja atvinnulíf á þessum veikari svæðum til þess að það geti betur haldið í vinnuafl sitt á meðan þessi þensla og uppbygging gengur yfir. Það verður best gert að mínu viti með því að styðja við bakið á þeim atvinnugreinum sem eru helstar fyrir á þessu svæði. Fljótlegasta og áhrifaríkasta aðgerðin til mótvægis er að styrkja þær atvinnugreinar. Nýsköpun er auðvitað ágæt en slæm reynsla er fyrir því að ætla sér að treysta atvinnulíf eingöngu með nýsköpun. Það er tímafrekt og áhættusamt. Ég hef ekki mikla trú á því að menn geti byggt upp mikið af störfum á landsvæði eins og því sem ég nefndi, einvörðungu með því að fitja upp á atvinnu í greinum sem ekki eru fyrir á svæðinu. Ég minni á að samkvæmt könnun, Samtaka atvinnulífsins hygg ég að það hafi verið, áforma atvinnurekendur í sjávarútvegi að fækka fólki hjá sér um 4%, og þá fyrst og fremst við landvinnslu. Það styður það enn að stjórnvöld horfi til landsvæða þar sem síst gætir áhrifa af framkvæmdum við álver og tengdar framkvæmdir og þar sem sjávarútvegur og landbúnaður er hátt hlutfall starfa í atvinnulífi svæðisins. Þetta eru þau sjónarmið mín í þessu máli sem ég vildi gjarnan koma hér að. Jafnframt fagna ég yfirlýsingu iðn.- og viðskrh. um það efni þar sem fram kom að horft yrði sérstaklega til Vestfjarða varðandi atvinnuþróunarmál og að hún liti þá til þeirra tillagna sem Vestfirðingar hafa komið sér saman um í sinni sérstöku byggðaáætlun frá síðasta ári. Ég geri mér góðar vonir um að ráðstöfun þessa fjár geti nýst vel á þeim svæðum landsins þar sem ég tel þess mest þörf á næstu árum.

Herra forseti. Hv. þm. kom víða við í ræðu sinni og auðvitað væri forvitnilegt að ræða ýmislegt við hann. Ég verð að takmarka það í þessu andsvari en kem væntanlega inn á fleiri þætti í ræðu minni síðar. Það vakti athygli mína að hv. þm. ræddi m.a. um það fjármagn sem fer hér aukið til vegagerðar. Ég sakna þess þó að hv. þm. kom ekkert inn á það sem ég lagði töluverða áherslu á í ræðu minni, hina svörtu bletti víða um land. Forvitnilegt væri að heyra viðhorf hans til þess hvort það væri ekki ráð, eins og ég ræddi um í ræðu minni, að tekið yrði eitthvert ákveðið hlutfall af þeim fjármunum sem settir eru til þess að fara sérstaklega yfir hina svörtu bletti, það væri byrjað á því gagnvart þessu og síðan haldið áfram inn í vegáætlun. Það var einnig athyglisvert þegar hv. þm. átti hér býsna góðan ræðustúf um hina vel heppnuðu byggðastefnu sem ríkisstjórnin hefur náð að framfylgja á höfuðborgarsvæðinu. Hann nefndi ýmis dæmi þar um. Ég saknaði þó þess sem hv. þm. hefur oft gert og vildi spyrja hann hvort hann hefði nokkuð breytt um skoðun í þeim efnum. Ég er algjörlega sammála því sjónarmiði sem ég hef heyrt hv. þm. halda fram, að það sé nauðsynlegt að við setjum fram byggðastefnu sem taki tillit til alls landsins, þ.e. að höfuðborgarsvæðið sé með í þeirri byggðastefnu þannig að horft sé heildstætt á hlutina, það sé ekki gert eins og ríkisstjórnin sem hann hefur stutt hefur stundað á undanförnum árum, að vera með sértæka byggðastefnu á höfuðborgarsvæðinu. Í raun og veru er það eina byggðastefnan sem hefur gengið upp. Ég tel að við eigum að geta lært töluvert af þeirri byggðastefnu sem hefur verið stunduð á höfuðborgarsvæðinu og eigum að geta fært hana svolítið yfir landið. Ég vona að hv. þingmaður hafi ekki skipt um skoðun og að jákvæðni hv. þingmanns, sem oft hefur ekki verið til staðar gagnvart ríkisstjórninni sé ekki eingöngu vegna þess að það er örstutt í kosningar.

Herra forseti. Ég hygg að við getum dregið þann lærdóm af þeim verkefnum sem ég nefndi að stjórnvöld hefðu ákveðið að ráðast í með beinum hætti eða koma að að þau hafa skilað árangri. Það segir okkur að við getum haft áhrif á byggðaþróunina með beinum aðgerðum, hvort sem þær eru almennar eða sértækar. Þess vegna nefndi ég þessi dæmi af höfuðborgarsvæðinu til þess að undirstrika að þróun, hvort sem hún er á landsbyggðinni eða höfuðborgarsvæðinu, er ekki tilviljun. Hún er afleiðing af því sem menn ákvarða á hverjum tíma. Mér finnst nefnilega umræða um byggðamál allt of oft hafa snúist um það að menn telji að það þurfi aðgerðir á landsbyggðinni en svo sé einhver þróun sem enginn þurfi að koma að og enginn komi að en engu að síður leiði til þess að byggðin vaxi og dafni á höfuðborgarsvæðinu. Það er auðvitað ekki þannig. Það gerist ekki af sjálfu sér, heldur vegna ákvarðana sem menn taka og þá ekki hvað síst stjórnvöld. Ég er alveg á sömu skoðun og ég hef verið, herra forseti, og tel að menn eigi að skilgreina og ákvarða stefnu stjórnvalda fyrir landið í heild. Ég tel að menn eigi sérstaklega að skilgreina stöðu höfuðborgarinnar í þeirri stefnu sem segir þá hvað það er, hverjar skyldur ríkisvaldsins eru gagnvart sveitarfélaginu sem er jafnframt höfuðborg. Ég held að það sé algerlega nauðsynlegt að hafa það skýrt og ná góðu samkomulagi um það því að það felur líka í sér ákvörðun um aðgerðir gagnvart öðrum sveitarfélögum sem að öðru leyti þurfa þá að vera sambærilegar.

Herra forseti. Ég saknaði svara frá hv. þingmanni varðandi hina svörtu bletti. Ég vona að hv. þm. svari því í seinna andsvari og vona að við séum sammála í þeim efnum eins og mér heyrist við vera varðandi byggðamálin og kemur mér það út af fyrir sig ekki á óvart. Eitt vakti þó sérstaka athygli mína í ræðu hv. þm. Það var um þær 700 millj. sem hér eru áætlaðar til Byggðastofnunar og útlistanir hv. þingmanns á því sem hann taldi að þessar 700 millj. ættu að fara í. Hann vitnaði þar til ummæla hæstv. iðnrh. sem ég því miður missti af í morgun. Mér skilst að þessi orð hafi fallið þegar hæstv. iðnrh. var í andsvari fyrr í umræðunni nema orðin hafi fallið á einhverjum fundi í Framsfl. sem gæti auðvitað einnig verið. Ég held að það hafi verið hér í morgun. Ég trúi því. Það er athyglisvert vegna þess að í frv. segir um þessar 700 millj., með leyfi forseta: ,,Við ráðstöfun fjárins verði tekið mið af þeim áherslum sem fram koma í byggðaáætlun 2002--2005.`` Byggðaáætlunin á þessu tímabili var samþykkt með svolítið sérstökum hætti. Ef ég man rétt var hv. þm. með mjög margar efasemdir einmitt um þær áherslur sem þar komu fram. Ef ég man áfram rétt var hv. þm. einnig með miklar athugasemdir við það hvernig byggðaáætlunin hefði verið framkvæmd á fyrstu missirunum þannig að ég velti fyrir mér, herra forseti, og vil spyrja hv. þm. að því hvort um sé að ræða einhverjar breytingar á þessum áherslum eða hvort það sé þá misminni mitt að skort hafi verulega á það í áherslum byggðaáætlunarinnar að menn ætluðu sér að leggja mikla áherslu eða nægilega áherslu á Vestfirði.

Herra forseti. Varðandi svarta bletti í vegakerfinu og á landsbyggðinni skildi ég hv. þm. þannig að hann vildi afmarka þá og leggja fé til þeirra á undan öðrum verkefnum. Ég hef út af fyrir sig ekki neina skoðun aðra en að þingmenn í hverju kjördæmi eiga að sjálfsögðu að halda áfram að skipta sínu vegafé og velja þá úr þau verkefni og raða þeim niður sem þeir telja rétt að ráðast í. Ég hef út af fyrir sig engar athugasemdir við það að menn geri það með þeim hætti sem þingmaðurinn lagði til. Ef hann hefði hins vegar meint hvort það ætti að hafa sérstaka fjárveitingu til þessara kafla sem hann kallar svarta bletti finnst mér það út af fyrir sig koma til greina, og taka það þá af óskiptu fé. Þá yrðum við líka að taka sambærilega bletti á höfuðborgarsvæðinu til þess að gæta jafnræðis í því. Ég vil segja um þá byggðaáætlun sem vitnað er til að þegar hún var undirbúin sat ég í starfshópi um hana. Mér fannst á skorta í lokaskjali að allar þær áherslur kæmu fram sem ég vildi. Ég sendi því greinargerð til iðnrh. um það sem ég vildi bæta við. Sú afgreiðsla sem varð í þinginu var sú pólitíska niðurstaða að staðfesta þær tillögur sem komu fram í áætlun ríkisstjórnarinnar auk þess sem viðbót var svo komin fram í áliti meiri hluta iðnn., og það samanlagt er byggðaáætlunin. Síðan gerðu Vestfirðingar eigin byggðaáætlun af því að þeir töldu, og höfðu nokkuð til síns máls að mínu viti, að nokkuð skorti á áhersluna varðandi Vestfirði, og það kom skýrt fram hjá hæstv. iðnrh. í morgun að hún lítur til þeirrar áætlunar líka.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í umræðuna sem Kristinn H. Gunnarsson vakti í ræðu sinni um atvinnuuppbyggingu þessarar ríkisstjórnar almennt. Ég ætla fyrst og fremst að bera fram spurningar til hæstv. fjmrh. En ég ætla hins vegar að koma inn á einn afmarkaðan þátt sem tengist Framsfl. og atvinnuuppbyggingu. Það er frá upphafsdögum og aðdraganda þeirrar ríkisstjórnar sem Framsfl. myndaði með Sjálfstfl. Muna menn eftir kosningatrikkinu vorið 1995 þegar Framsfl. sagðist ætla að búa til 12 þúsund störf? Framsfl. ætlaði að búa til 12 þúsund störf. Muna menn eftir auglýsingunum þar sem litlir krakkar og unglingar birtust á sjónvarpsskjánum og sögðu: Ég ætla að verða kennari. Ég ætla að verða flugfreyja. Ég ætla að verða verkfræðingur. Ég ætla að verða hjúkrunarkona. Þetta var hugnæmt og fallegt. Stór orð voru höfð uppi í trausti þeirra tækifæra sem Framsfl. vissi þá að fólust í EES-samningnum. Það var nefnilega staðreynd sem ekki náði vel í gegn því miður að þetta vor var byrjaður hagvöxtur hér á landi. Hann var byrjaður vegna þeirrar vinnu sem hafði farið í gang og náðst fram í ríkisstjórninni á kjörtímabilínu á undan, þ.e. að ná fram og lögfesta EES-samninginn og þar með skapa þau tækifæri sem hver hugsandi maður gerði sér grein fyrir að var að finna í þessum samningi. Þess vegna var svo auðvelt að senda bara inn auglýsingar um hvað öll börnin og unglingarnir ætluðu að verða. Allir vissu að nú var land tækifæranna að ganga í garð. Þannig var það. En stundum kemur að einhverjum reikningsskilum. Nú heyrist æ víðar manna á meðal: Bíddu nú við. Ef það dygði bara að Framsfl. færi í ríkisstjórn til að búa til störf, eins og það hljóðaði svo einfaldlega, hvernig má þá vera að á meðan Framsfl. er í ríkisstjórn séu að glatast störf í stórum stíl? Af hverju afstýrir Framsfl. ekki í ríkara mæli því að störf glatist? Það er ekki mjög langt síðan Guðmundur Árni Stefánsson fór í umræðu við hæstv. félmrh. út af yfirvofandi atvinnuleysi og hæstv. félmrh. lýsti því yfir að hér væri ekkert atvinnuleysi og engin alvara á ferðum. Hann hafði ekki gert sér grein fyrir því að það var orðið mjög mikið atvinnuleysi meðal háskólamenntaðs fólks. Hvers vegna? Vegna þess að þessi hópur valdi, þegar hann missti vinnuna, að fara í framhaldsnám, fara á námskeið, í viðbótarnám og gera eitthvað til að bæta stöðu sína á þeim tíma sem virtist vera að renna upp með þröng á vinnumarkaði og samdrætti. Þetta vil ég segja um atvinnuuppbyggingu Framsfl. Ég er ekki viss um að Framsfl. eigi auðvelda tíma fram undan á komandi vikum fram að kosningum þrátt fyrir þá 4,7 milljarða sem eru til umræðu í dag. Þá ætla ég að víkja að erindi mínu við hæstv. fjmrh. Þetta eru nefnilega einstaklega áhugaverð fjáraukalög. Allt liggur eiginlega fyrir, engar óvæntar uppákomur eru í þessu frv., ó nei, nema þá helst að við erum ekki að tala um 6 milljarða heldur 4,7 vegna þess að áheyrendur heyrðu í fréttum þann dag sem komið var fram með þennan góða boðskap að fara ætti í atvinnuátak --- þá var alltaf talað um 6 milljarða. Ég er alveg sannfærður um að flestallir sem á hlýddu töldu að leggja ætti til 6 milljarða á þessu ári. En þeir eru 4,7. Ég ætla ekki að gera lítið úr því vegna þess að sátt er um að fara í atvinnuátak. Nú eru 4,7 milljarðar til skiptanna. Umræðan um úthlutun fjármagnsins hefur staðið í margar vikur í þjóðfélaginu og í fjölmiðlum. Hún hefur ekki farið fram í þessum sal fyrr en í dag. Þingmenn hafa ekki haft neina aðkomu að þessum ákvörðunum, ekki þingmenn stjórnarandstöðunnar. Þingmenn, líka stjórnarandstöðunnar, hafa haft aðkomu að vegagerðarþættinum á fundum sínum með Vegagerðinni. Þá var þegar búið að tilkynna og ákveða skiptinguna og fjárhæðina. Þingmenn fengu að koma að því ef það voru einhverjar breytingar eða lagfæringar á því sem menn voru búnir að hugsa sér. Um það ætla ég að spyrja hæstv. fjmrh., þ.e. að þessi vinnubrögð vekja spurningar og hljóta að vekja okkur þingmenn alla til umhugsunar. Ég sagði áðan að almennur stuðningur væri við að fara í átak og eins í mínum flokki við að reyna að bregðast við útlitinu og afstýra stærri áföllum með því að gera eitthvað strax. En spurningin sem vaknar er hvernig staðið var að þessu. Ég spyr: Hvernig var haldið á undirbúningi þessarar tillögu. Við vitum að sumir þingmannahópar voru á fundum hjá Vegagerðinni daginn áður en tilkynningin kom. Daginn áður en tilkynningin kom eða daginn þar á undan var umræða hér um vegáætlun eða samgönguáætlun. Við hverja var rætt þegar ríkisstjórnin ákvað að kynna að hún ætli að skipta 6 milljörðum kr. á kjördæmin, 6 milljörðum sem eru bara 4,7 á þessu ári? Við hverja var rætt? Það er nefnilega mjög farsælt að ná víðtækri samvinnu þegar fara á í svona átak. Í raun er mjög farsælt að hafa víðtækt samráð þegar taka þarf á mikilvægum málum í þinginu. Það sem fyrst og fremst skilur okkur frá öðrum þingum er að í stórum málum, þegar reyna á að ná fram nýrri lagasetningu í stórum og miklum málaflokkum, þá er reynt að ná víðtækri sátt í nágrannaþingum okkar, ekki hér. Ég er upptekin af þessu. Þegar taka þarf á þarf að hafa samráð. Ég bendi auðvitað á þingið sem er mjög mikilvægt. Þegar fara á í framkvæmdir af þeim toga sem hér hafa verið kynntar hlýtur að vera mikilvægt að eiga viðræður við Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Alþýðusambandið og jafnvel hagsmunahópa á einhverju sérstöku sviði til að átta sig á hvar mikilvægast er að bregðast við, hverju maður skapar betri aðstæður síðar með því að setja í það fjármagn núna. Af því að ég hef nefnt stjórnarandstöðuna og að við erum óvön því að við okkur sé rætt, virðulegi forseti, ætla ég að vekja athygli á því að Sverrir Hermannsson var í viðræðuþætti í morgunútvarpinu. Hann er sá þingmanna sem lengst man aftur í tímann til starfa Alþingis. Hann gerði það eiginlega að meginmáli sínu að hann hefði miklar áhyggjur af því hvernig Alþingi hefði þróast og hversu veikt það væri orðið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þegar ég tala um stjórnarandstöðuna getur því vel verið að ég eigi að tala um þingið allt. Ég hef ekki hugmynd um hvort yfirleitt var talað við þingmenn úr stjórnarflokkunum þegar úthlutun þessara fjármuna var undirbúin. Þess vegna er ég upptekin af því við hverja var rætt og hvernig skipting fjárins var ákveðin. Mér finnast þau vinnubrögð sem ég hef orðið vitni að sem áhorfandi afskaplega gamaldags. Rokið er til og ákveðið að nú sé tíminn til að gera eitthvað. Ákveðinni fjárhæð, 6 milljörðum --- 1,6 reyndar árið 2004 --- 4,7 milljörðum er skipt hér. Fingri er brugðið á kjördæmin og milljörðunum skipt. Um morguninn þennan sama dag áður en fréttamannafundur var haldinn, áður en fréttin barst, ræddi ég við við formann öldrunarráðs. Hún fór yfir það með mér hversu erfitt ástand væri varðandi byggingu hjúkrunarheimilanna og þungann í hjúkrunarmálum aldraðra. Fjárskortur hrjáir framkvæmdir í gangi. Mikilvægt hefði verið, hefði þess verið nokkur kostur, að fá viðbótarfjármagn í þær framkvæmdir sem þegar var búið að ákveða samt og ríkið væntanlega leggja blessun sína yfir með því að viðurkenna slíkar framkvæmdir í Framkvæmdasjóði, sé það gert. Þarna var t.d. tækifæri til að gera átak sem beindist ekki bara að þessum hópi með því að skapa hjúkrunarrými fyrir fólk sem bíður og skiptir ekki bara máli fyrir allar þær fjölskyldur sem eiga í erfiðleikum meðan fólk bíður heima eftir rými á slíkum stöðum heldur væri það líka gífurlega mikilvægt fyrir Ríkisspítalana sem ég er reyndar nýbúin að heimsækja. Þar hafa menn áhyggjur af því hversu mörg legurými eru bundin á þessu tæknisjúkrahúsi sem er allt of dýr kostur fyrir almenn legurými. Skoðun á því að setja t.d. ákveðið fjármagn til að flýta framkvæmdum í gangi sem tefjast af því að fjármuni vantar hefði líka getað tekið á vanda Ríkisspítalanna. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh.: Var þetta skoðað eða voru menn ákveðnir í að peningar sem átti að setja í framkvæmdir ættu alls ekki að fara í þess konar byggingar sem sneru að velferðinni eða þessum þætti sem mörgum ber þó saman um að er sá málaflokkur sem verður í umræðunni og kastljósi verður beint að á þessu kosningavori? Var skoðað að bæta ástand í framhaldsskólum þar sem byggingarframkvæmdir bíða? Ég minnist t.d. áralangs þrýstings nemenda Hamrahlíðarskóla, þar sem íþróttaaðstöðu skortir, beiðna þeirra um úrræði og þess að kallað væri eftir að hafist yrði handa við að byggja íþróttahúsið. Þeir sem til þekkja telja að slík bygging hefði ekki kallað á neinn stórrekstur ef hafist hefði verið handa við byggingu íþróttahúss við þennan mjög svo fjölmenna framhaldsskóla í Reykjavík. Var rætt um þessa hlið? Var þetta eitthvað skoðað? Var skoðað hvað það þýddi að fara í byggingarframkvæmdir almennt í ríkari mæli þegar menn voru að skipta með sér fjárhæðinni eða voru menn allan tímann ákveðnir í að fara eingöngu í vegaframkvæmdir og svo þessi menningarhús sem þó eru illa undirbúin? Ræddu menn í ríkisstjórninni átak í byggingu leiguíbúða? Við ræddum um þau mál um daginn. Einnig var rætt um slíkt átak fyrir tveimur árum. Þá var hæstv. félmrh. bjartsýnn á að hægt væri að ná samvinnu við sveitarfélögin, verkalýðshreyfinguna og lífeyrissjóðina um sameiginlegt átak til að byggja leiguíbúðir. Þetta er óleystur vandi í samfélaginu. Var í alvöru skoðað hvar atvinna skapaðist, miðað við þau orð sem féllu í umræðunni í morgun hjá hv. þm. Pétri Blöndal? Hann benti á að atvinnan skapaðist ekki endilega í því kjördæmi sem peningarnir væru eyrnamerktir. Var það rætt í ríkisstjórninni hverjar væru bestu samfélagsaðgerðirnar eða hittust menn á skyndifundi, ákváðu að nú væri ástæða til að gera eitthvað og skelltu út 6 milljörðum? Takið eftir fjárhæðinni, 6 milljörðum. 6 milljarðar sem maður skellir út í fréttunum eru miklu flottari tala en 4,7 milljarðar. Hittust menn á skyndifundi í ríkisstjórninni og skelltu út 6 milljörðum með því að drepa fingri á kjördæmin án þess að tala við kóng eða prest? Þetta er það sem ég vil ræða um við hæstv. fjmrh. varðandi vinnubrögð. Ég bíð spennt eftir því að fá að vita hvort fjmrh. leiðir mig í allan sannleikann um hvernig ríkisstjórnin stóð að málum. Ekki virðist Vegagerðin, sem höndlar með stærsta hluta fjármagnsins, hafa vitað mikið um þessi mál daginn áður en tilkynningin kom, miðað við umræður á fundum Vegagerðarinnar þá dagana. Mig langar mjög mikið að spyrja hæstv. fjmrh. um annað. Eru þetta peningarnir sem alltaf áttu að fara í vegagerð, peningar sem ákvörðun var tekin um í ríkisstjórninni og kynnt fyrir allnokkru síðan, að fjármagn sem kæmi inn fyrir sölu ríkisfyrirtækja ætti að fara í vegaframkvæmdir, að eyrnamerkja ætti þá í vegaframkvæmdir? Eins konar samgöngupeningar áttu að koma inn fyrir sölu ríkisfyrirtækjanna. Er núna verið að nota samgöngupeningana tvisvar? Nýja átakið til atvinnusköpunar, eru það vegagerðarpeningarnir sem áttu að fara í samgöngumál? Ef þetta eru peningarnir sem boðað hafði verið að ættu að fara í samgöngumál, að ætti að eyrnamerkja samgöngumálum, vegagerð, jarðgöngum og brúm, er spurningin hvort einnig sé verið að nota samgöngupeningana í menningarhúsin? Er verið að kippa einum milljarði af samgöngupeningunum og setja í menningarhús? Hvert er ríkisstjórnin að fara í þessum ákvörðunum. Hvað er að marka yfirlýsingarar sem hún hefur gefið og er að gefa þessa dagana? Aðalspurning mín í þessari umræðu er: Hvernig komust menn að þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir? Við hverja var ráðgast og voru yfirleitt viðhöfð lýðræðisleg vinnubrögð í þessu þýðingarmikla máli?

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til fjáraukalaga. Inn í þær umræður hafa kannski fyrst og fremst fléttast þær ákvarðanir ríkisstjórnarinnar að setja viðbótarfjármagn til samgöngubóta, í og með til þess að slá á atvinnuleysi í landinu. Ég tel það hafa verið mjög skynsamlegt, að grípa til aðgerða til að draga úr atvinnuleysi en í febrúar voru 6 þúsund einstaklingar án atvinnu. Ég hef fagnað því að þetta væri gert, og við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Við teljum að á slíkum samdráttartímum beri stjórnvöldum að spýta fjármagni út í atvinnulífið. Spurningin er hvernig þetta skuli gert. Það er önnur saga. Ég er því fylgjandi að við verjum árlega umtalsverðu fé til samgöngubóta. Við lifum í stóru og á margan hátt erfiðu landi. Það er mjög mikilvægt fyrir landsbyggðina að hér sé sem best samgöngukerfi. Það hefur áhrif á öll lífskjör fólks. Fyrir fólk sem býr á þéttbýlissvæðinu skiptir að sjálfsögðu miklu máli líka að greiða úr samgöngumálum og koma þeim í sem best horf. En þegar takmörkuðu fé skal útdeilt er spurningin um hvernig því er skipt. Ég er þeirrar skoðunar að hlutfallslega meira af þeim fjármunum sem verið er að deila út núna hefðu átt og ættu að fara til annarrar ráðstöfunar. Horfi ég þar m.a. til velferðarþjónustunnar. Mig langar til að vitna í ályktun sem kom frá BSRB áður en ríkisstjórnin upplýsti um ákvörðun sína. Þar er fyrst vísað í atvinnuleysið og áhyggjum lýst yfir því hve ört það hafi farið vaxandi. Síðar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Mikilvægt er að ríki og sveitarfélög bregðist við þessu ástandi strax og grípi til markvissra aðgerða til að vinna gegn atvinnuleysinu. BSRB telur rangt að einblínt sé á verklegar framkvæmdir á borð við vegagerð eingöngu heldur verði einnig að horfa til velferðarþjónustunnar og þeirra verkefna sem brenna á þar. Víða í velferðarþjónustunni hefur verið gengið of langt í niðurskurði og fækkun starfa undir merkjum svokallaðrar hagræðingar. Þetta hefur einnig verið fylgifiskur markaðsvæðingar almannaþjónustu. Í kjölfarið hefur hins vegar komið fram að álag á starfsfólk hefur aukist og er í mörgum tilfellum óhóflegt. Við þessu þarf að bregðast strax og fjölga starfsfólki. BSRB telur vel koma til álita að hraðað sé nauðsynlegum verklegum framkvæmdum eins og í samgöngubótum, en þau störf sem skapast við það eru mjög einhæf og leysa því aðeins hluta vandans. Því er nauðsynlegt að grípa til fleiri aðgerða og þar liggur beinast við að fjölga störfum í velferðarþjónustunni þar sem um fjölbreytt störf er að ræða og þar sem víða eru óleyst verkefni. Einnig er mikilvægt að horft sé til ungs fólks sem er að koma út á vinnumarkaðinn en atvinnuleysið hefur aukist mikið meðal þess. Hyggja þarf að því hvort hægt er að stofna til sérstakra átaksverkefna til að forða ungu fólki frá langtímaatvinnuleysi. En það eru ekki bara ríki og sveitarfélög sem þurfa að axla ábyrgð. Fyrirtæki á almennum markaði þurfa einnig að taka þátt í því að stuðla að stöðugu atvinnuástandi. BSRB telur því mjög alvarlegt að á sama tíma og fyrirtæki eru að skila milljarða hagnaði segi þau upp fólki í stórum stíl eins og brögð hafa verið að.`` Hér lýkur tilvitnun í þessa ályktun. Þetta eru orð sem ég vil gera að mínum, þær ábendingar og þær áherslur sem þarna koma fram. Það má til sanns vegar færa að til að bæta atvinnuástandið þurfi verulegt fjármagn til verklegra framkvæmda. Ríkisstjórnin hefur kosið að beina því fyrst og fremst í samgöngumálin. Ég hefði talið koma til greina að beina fjármagninu til annarra verklegra þátta. Þar horfi ég til íbúðakerfisins. Ríkisstjórnin hefur vanrækt íbúðakerfið, sérstaklega félagslegra aðila sem hafa beðið eftir ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Ég hef haft fregnir af því opinberlega, hér í þingsalnum reyndar, að deilur hafi verið innan ríkisstjórnarinnar um hvernig ætti að taka á húsnæðisvandanum. Annars vegar hefur verið það sjónarmið að halda beri vöxtum í lágmarki. Hitt sjónarmiðið hefur verið að ríkisvaldið veiti myndarlega stofnstyrki til félagslegra aðila sem reisa félagslegt leiguhúsnæði, en ekki hefur orðið af framkvæmdum. Í ljósi þeirra frétta sem við fengum í gær, að biðlistar hér á höfuðborgarsvæðinu eru lengri eftir húsnæði en þeir hafa nokkru sinni verið, tel ég að það hefði verið til góðs að beina hluta fjármagnsins í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis. Það hefði mátt gera með því að veita fjármagn í slíka stofnstyrki. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hafa í huga hvert markmiðið er með þessari innspýtingu fjármuna. Annars vegar erum við að byggja upp samgöngukerfið en markmiðið með þessu viðbótarfjármagni er þó sérstaklega að slá á atvinnuleysi. Hyggja þarf að því hverju verktakafyrirtækin geta tekið á móti, hverju þau anna. Ég fæ ekki betur séð en menn séu að keppast um að finna einhverjar leiðir til að ráðstafa þessum fjármunum. Menn kunna að vera að ofmetta markaðinn að þessu leyti. Þess vegna horfi ég til annarra verktaka og beini sjónum sérstaklega að byggingu íbúðarhúsnæðis. Síðan mætti hugsa sér aðra þætti einnig. Hjá ýmsum stofnunum sem sinna mikilvægum málefnum, t.d. vísindastofnunum, náttúruvísindastofnunum, margvíslegum rannsóknastofnunum, skólum o.s.frv. er fjárþurrð. Þar er verulegur fjárskortur. Þeir sem til þekkja hafa sagt mér að kæmu t.d. inn í vísindarannsóknir fjármunir á borð við það sem við erum hér að ræða um, þó ekki væru nema nokkur hundruð millj. kr., þá mundi það geta skipt sköpum fyrir viðkomandi starfsemi. Ég spyr hvernig stendur á því að ríkisstjórnin sýni slíkt fyrirhyggjuleysi sem mér finnast þessi vinnubrögð bera vott um. Ég hef á tilfinningunni að menn hafi sest niður, nánast nokkrum dögum áður en ákvarðanir voru teknar, til að véla um hvernig mætti koma þessum fjármunum í lóg. Hér hefði þurft að vanda miklu betur til verka. Ég hef nefnt tvo þætti sem ég tel að hefði þurft að hyggja betur að, annars vegar íbúðakerfið þar sem ég hefði viljað sjá fjármuni fara í myndarlega stofnstyrki. Ég nefni einnig vísindastarfsemi en í hana hefði mátt setja fjármuni. Þegar því er hreyft að það þurfi einnig að efla velferðarþjónustuna, draga úr vinnuálagi og auka þjónustu þar sem skortur er á henni --- þá horfi ég til ýmissa velferðarstofnana samfélagsins, sjúkrastofnana, og t.d. dvalarheimila aldraðra --- tel ég að þeim fjármunum vel varið sem veitt er til starfa þar. Ég horfi til heimahjúkrunar. Ég horfi til ýmissa starfa þar sem konur sinna verkefnum fremur en karlar því að þetta er eitt sjónarmið sem ekki hefur verið haft nægilega í huga. Þegar þessu er hreyft hafa viðbrögðin stundum verið þau að hér séum við að tala um ráðstöfun á fjármunum nánast bara einu sinni, menn séu búnir að selja góssið, selja eignir þjóðarinnar, nú þurfi að koma þessum peningum í lóg og það geri menn bara einu sinni. Þá spyr ég: Hefði ekki verið ráð, og er ekki ráð, eigum við ekki að skoða það, að taka hluta af þessum fjármunum og stofna sjóð, myndarlegan vísinda- og rannsóknasjóð, sem síðan yrði veitt úr á komandi árum til að styrkja vísinda- og rannsóknastarf í landinu? Þetta er leið sem Finnar fóru á sínum tíma. Þegar þrengdi að og samdráttur varð í efnahagslífinu settu þeir umtalsverða peninga í vísindi og rannsóknir, og það er leið sem ég tel að við ættum að fara líka. Ríkisstjórnin hefur horft til Finnlands, að vísu um kerfisbreytingar, m.a. á skipulagi vísindarannsókna, og keyrði í gegnum þingið, svo sem frægt er orðið að endemum, þrjú frv. sem miðstýrðu öllu vísindarannsóknastarfi í landinu á vegum opinberra aðila og setti það undir fámenna ráðherraskipaða nefnd. Þegar það var gagnrýnt af því að menn töldu þetta ekki vera í takt við tímann sögðu stjórnarliðar: Þetta gerðu Finnar. En þeir gleymdu því að í Finnlandi fylgdi með umtalsvert fjármagn og það var þetta fjármagn sem olli því að Finnum auðnaðist að stíga hin miklu framfaraskref sem tekin voru þar á tíunda áratugnum. Þessar aðgerðir gerðu betur en að slá á atvinnuleysið, þær færðu Finna verulega fram á við. Þessa heildarsýn og framtíðarsýn finnst mér skorta hjá ríkisstjórninni. Síðan skulum við ekki gleyma því að hér höfum við alltaf annað veifið fengist við vanda sem upp kemur, t.d. í tengslum við löggæslu. Löggæslan hefur búið við of naum fjárráð og þess vegna spyr ég þegar við erum að ráðstafa umframfjármunum hvort ekki sé ráð að dreifa þessum fjármunum meira en gert hefur verið. Er ekki ráð að gera það? Þetta eru þau sjónarmið sem ég vildi koma á framfæri í tengslum við þessa umræðu en að lokum aðeins um samgöngumálin: Mér finnst að við eigum að forðast það að stilla upp sem andstæðum höfuðborgarsvæði og landsbyggð. Ég vil a.m.k. leggja mjög ríka áherslu á það að ég tel það hagsmunamál landsmanna allra að allir landsmenn búi við gott samgöngukerfi. Ég tek heils hugar undir þegar samgöngumál eru bætt á landsbyggðinni. Það sem ég vil láta leggja áherslu á varðandi samgöngubætur á höfuðborgarsvæðinu lýtur fyrst og fremst að öryggismálum. Það ber að verja fjármunum markvisst til að efla og auka öryggi í umferðinni. Við höfum einnig lagt áherslu á að bæta samgönguleiðir fyrir fótgangandi og hjólandi umferð, að týna sér ekki alveg í bílismanum þó að það þurfi að sjálfsögðu að búa vel að bílaumferðinni. Það er þannig komið hjá okkur flestum að við ferðumst mikið í bílum og það þarf að sjálfsögðu að hafa kerfið sem allra best. En það verður ekki bæði sleppt og haldið. Menn verða að velja og ég segi það fyrir mitt leyti að ég vil frekar þurfa að bíða heldur lengur á ljósum eða í umferðarteppum hér ef það gæti orðið til þess að bæta fjárhag dvalarheimila aldraðra, bæta stöðu sjúkra- og hjúkrunarstofnana, heimahjúkrunar o.s.frv. Ég hefði einnig viljað sjá fjármagn, og ég ítreka það aftur, í auknar vísindarannsóknir í landinu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frv. til fjáraukalaga sem tengist sérstöku átaki í atvinnu- og byggðamálum, átaki sem ríkisstjórnin gerði samþykkt um þann 11. febrúar sl. að farið skyldi í. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar, þingflokksformanns Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að auðvitað er skynsamlegt að fara í aðgerðir til að draga úr og vinna gegn atvinnuleysinu sem hefur farið vaxandi undanfarna mánuði. En 6,3 milljarðar á tveimur árum er há upphæð, en það er sú upphæð sem ríkisstjórnin hefur samþykkt að fari í þetta átak. Og eins og hér hefur komið fram í ræðum hv. þm. er um það deilt hvort forgangsröðun ríkisstjórnarinnar varðandi verkefnin, sem ákveðið hefur verið að þessir peningar renni til, sé hin eina rétta. Í þessu sambandi hafa menn gagnrýnt áhersluna á nýframkvæmdir í vegamálum og byggingarmálum og hafa komið inn á gagnrýni sem lýtur að kynjahlutfalli þeirra sem mögulega fengju störf við hæfi við þetta átak. Ég tek undir þá gagnrýni, herra forseti. Hér er ekki sýnilegt að tekið hafi verið tillit til þess að stór hluti atvinnulausra er einmitt konur og það kannski ekki endilega úti á landsbyggðinni, heldur ekki síður hér á suðvesturhorninu þar sem þéttbýlið er mest. Ég held því að það sé alveg tilefni til þess að skoða þetta átak í stærra samhengi og skoða þar með hvort kynjunum sé gert jafnhátt undir höfði í þessum efnum. Ég sé ekki að svo sé, herra forseti, og tek þess vegna undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á þennan þátt málsins. Annað sem hefur verið sérstaklega gagnrýnt í umræðunni er skortur á fjármagni í svokallaða svarta bletti eða sérstaka slysastaði í vegakerfinu. Og þó að ég taki heils hugar undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar um það að ég styðji samgöngubætur og ég styðji það að samgöngubætur séu gerðar af skynsemi og að peningum sé dreift jafnt á milli þéttbýlis og dreifbýlis vil ég hafa nokkur orð um úrbætur varðandi sérstaka slysastaði í umferðinni. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að á þskj. 1014 hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. samgrh. um þetta efni. Þar kem ég einmitt að því hvort hæstv. samgrh. telji það ekki geta komið til greina að verja ákveðnum hundraðshluta þeirrar upphæðar sem ríkisstjórnin hefur nýverið ákveðið að setja í framkvæmdir í vegamálum einmitt til lagfæringa á svokölluðum svörtum blettum eða sérstökum slysastöðum í vegakerfinu eða til annarra aðgerða sem aukið geta umferðaröryggi. Nú er þess skemmst að minnast, herra forseti, að hér í þingsölum var rædd umferðaröryggisáætlun ríkisstjórnarinnar sem á að gilda næstu ár, ég man ekki hvort það er til ársins 2006 eða hvort hún á að gilda lengur, en í öllu falli er hún það plagg sem þingmenn lýstu almennt ánægju með á síðasta þingi. Óánægjuröddin varðandi skort á fjármagni til umferðaröryggisáætlunarinnar var reyndar líka hávær í þeirri umræðu. Í fjárlagaumræðu sl. haust reyndu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að vekja athygli á því að umferðaröryggisáætlunin, sem er metnaðarfullt plagg í sjálfu sér, kostar fjármuni. Hún útheimtir fjármuni en þeir eru ekki til staðar. Þessi gagnrýni hefur verið viðvarandi síðustu mánuðina. Og enn þá verð ég að lýsa vonbrigðum mínum með ríkisstjórnina, að þegar allt í einu eru til fjármunir og það er gert metnaðarfullt átak í þessum efnum skuli ekki vera sérmerktir fjármunir nákvæmlega til þessara þarfa, að leiðrétta sérstaka slysastaði í vegakerfinu. Þessir slysastaðir eru til staðar í vegakerfi höfuðborgarinnar en ekki síður í dreifbýlinu og sannleikurinn er sá að ef skoðuð er arðsemi umferðarframkvæmda, arðsemi framkvæmda við umferðarmannvirki, eru þetta framkvæmdirnar sem skila mestum arði, langsamlega mestum arði. Þess vegna gagnrýni ég ríkisstjórnina fyrir það að ekki skuli hafa verið afmarkaðir sérstakir fjármunir í þessu átaki til að leiðrétta sérstaka slysastaði. Ég vil eiginlega fá svör: Hvers vegna var það ekki gert? Hvers vegna setti ríkisstjórnin ekki sérstaklega eyrnamerkta fjármuni út úr þessari köku allri til þessara þarfa? Það er vitað mál að Vegagerðin hefur ekki nema um það bil 100 millj. til þessara þarfa á hverju ári, og er það, samanborið við 5 milljarða í heildarpúllíuna, Nýframkvæmdir Vegagerðarinnar, sáralítið, sérstaklega þegar litið er til þeirrar miklu arðsemi sem af gæti hlotist, og þeirra harmleikja sem við gætum sparað okkur ef við færum í aðgerðir af þessu tagi. Ég hefði svo gjarnan viljað sjá, herra forseti, að hér hefði verið lögð áhersla á framkvæmdir af þessu tagi, bæði í dreifbýli og hér innan hðfuðborgarsvæðisins. Ég spyr hvort ekki sé hægt að gera bragarbót, hvort ekki megi klípa einhvern ákveðinn hundraðshluta af kökunni til að setja nákvæmlega í verkefni af þessu tagi. Þá hefur einnig verið gagnrýnd hér sú mikla áhersla á nýframkvæmdir, og að það séu eingöngu byggingarframkvæmdir og vegagerð sem hljóti náð fyrir augum ríkisstjórnarinnar þegar fara á í átak af þessu tagi. Um forgangsröðunina vil ég hafa nokkur frekari orð, og tek þá undir með þeim sem hafa vakið athygli á því að vísinda- og rannsóknastarfsemi í landinu hefur verið fjársvelt á undanförnum árum. Þess er skemmst að minnast, herra forseti, að þegar farið var í gegnum þrjú viðamikil frv. á þessu þingi, og reyndar á því síðasta líka, um Vísinda- og tækniráð, um opinberan stuðning almennt við vísindarannsóknir og um opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun í þágu atvinnulífsins, voru þær gagnrýnisraddir sem heyrst hafa úr þessum stóli sömuleiðis mjög háværar, þ.e. það hefur lítið að segja að breyta fyrirkomulaginu á stuðningi við rannsókna- og vísindastörf ef ekki á að setja aukna fjármuni í þennan málaflokk. Í ljósi þess hversu háværar gagnrýnisraddirnar voru hér fyrir örfáum vikum úr þessum ræðustóli lýsi ég sömuleiðis yfir vonbrigðum mínum með að ríkisstjórnin skuli þá ekki hafa getað séð tækifæri hér til þess að auka fjármuni til rannsókna- og vísindastarfsemi. Nú hefur það gerst í millitíðinni, herra forseti, að Vísinda- og tæknisjóður hefur úthlutað í síðasta sinn til verkefna á sviði rannsókna og vísinda. Það er athyglisvert að skoða upphæðirnar sem sjóðurinn hafði til úthlutunar, við rekum augun í það að samtals voru veittar 370 millj. kr. til 175 verkefna. Af 6,3 milljörðum sem ætlaðir eru í þetta átak ríkisstjórnarinnar til að bæta úr í atvinnumálum og til að styrkja byggðamálin eru 370 millj. kr. sáralág upphæð. Sérstaklega vek ég athygli á því að af þessari köku sem veitt var úr Vísinda- og tæknisjóði voru einungis 12,5 millj. kr. sem fóru til nýrra verkefna í hugvísindum og einungis 15 millj. kr. sem fóru í rannsóknir innan félagsvísinda. Þetta eru einmitt þær greinar sem ég hafði mörg orð um úr þessum ræðustóli að ættu undir högg að sækja í úthlutunum til vísinda- og rannsóknamála og hér kemur í ljós að heildarúthlutunin til nýrra verkefna á þessu sviði er afar lág í krónum talið. Ég hefði viljað sjá, herra forseti, að ríkisstjórnin áttaði sig á samhenginu hér, áttaði sig á því að atvinnuleysi hefur aukist mikið hjá ungu menntafólki, hlutfallslega mest þegar hlutfallstölur eru skoðaðar á síðustu missirum, og þess vegna hefði ég talið svo gífurlega mikilvægt að ríkisstjórnin víkkaði sjóndeildarhring sinn þegar ákveðið er að fara í þetta átak og að hún hefði sett ákveðinn hundraðshluta í vísinda- og rannsóknastarfsemi. Það er kannski ekki úr vegi, herra forseti, að vekja athygli á því að eitt af því sem kvartað hefur verið hvað háværast undan að skorti fé til núna hér á landi eru grunnrannsóknir, t.d. í náttúruvísindum. Og í öllum þeim yfirvofandi framkvæmdum sem hefur verið unnið að á síðustu árum á vegum hins opinbera og t.d. á vegum framkvæmdaraðila á borð við Landsvirkjun hefur komið í ljós að skortur grunnrannsókna á náttúrufari Íslands, jarðfræði, jarðsögu og öðru slíku er tilfinnanlegur og gerir það að verkum að gífurlegur kostnaður fellur í hlut framkvæmdaraðila þegar þarf að skoða hvort við eigum í raun möguleika á því að framkvæma á þessu svæðinu eða hinu. Það er full þörf á því að gera gífurlegt átak í grunnrannsóknarmálum okkar og hér hefði verið kjörið tækifæri sem mér sýnist ríkisstjórnin vera að láta fara fram hjá sér með þeirri forgangsröðun sem hún hefur á málum. Í þessari umræðu, herra forseti, hefur verið tæpt á ákveðnum deilumálum sem tengjast annars vegar deilunum um höfuðborgarsvæðið og hins vegar um landsbyggðina. Ég vil ekki gera annað en að taka undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem lýsti því í ræðu á undan mér að við í þessum sal eigum auðvitað að skoða hlutina heildrænt. Þar sem við erum þingmenn þessarar þjóðar er það ekki til eftirbreytni eða fyrirmyndar að standa hér og ætla að ýfa upp einhvers konar deilur eða etja fólki saman, hvort það kemur frá höfuðborginni eða landsbyggðinni. Á hitt ber auðvitað að líta að sá tónn sem var í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan, sá þungaiðnaðartónn sem gætti í máli hans, er auðvitað ekki til fyrirmyndar þegar við erum að skoða þessi mál. Hann réttlætir þessa dreifbýlisslagsíðu sem óneitanlega er á þeirri innspýtingu sem ríkisstjórnin leggur hér til. Hann réttlætir þá slagsíðu með því að fólk hér á suðvesturhorninu eigi í vændum svo mikinn uppbyggingarbríma þegar stækkun álveranna í Straumsvík og á Grundartanga hefst, og þar með virðist þingmaðurinn viðurkenna að það sé ákveðin slagsíða í þessum efnum á innspýtingunni og virðist mér að friðþægingin úr hans ranni eigi að vera stóriðjuframkvæmdir. En ég mótmæli því, herra forseti, að einhvers konar réttlæting af því tagi geti átt sér stað eða sé frambærileg í þessari umræðu. Herra forseti. Auðvitað er eðlilegt að fagna því að hér skuli vera gert öflugt átak í atvinnu- og byggðamálum. Það er rétt að fagna því að jafnháar upphæðir og hér um ræðir skuli vera aflögu til þess að gera þetta átak, en eins og fram hefur komið er eðlilegt að maður hafi allan fyrirvara á forgangsröðun verkefnanna og ítreka ég það að þar hefði átt að skoða kvennavinkilinn, vinkilinn sem lýtur að vísinda- og rannsóknamálum og þann vinkil sem lýtur að leiðréttingu sérstakra slysastaða í umferðinni.

Herra forseti. Ekki er það sérstök löngun mín að gera málefni einstaklings að umræðuefni á Alþingi. En óneitanlega var það tilefni þess að ég óskaði eftir þessari utandagskrárumræðu þegar upplýst var að skattrannsóknarstjóra sem rannsakað hefur skattamál Jóns Ólafssonar reiknaðist til að hann hefði vantalið skattskyldar tekjur um rúma 2 milljarða á árunum 1996--2001. Vanframtaldar tekjur eru sagðar 208 millj. kr. og vanframtalinn söluhagnaður 1.284 millj. kr., vanframtaldar eignir hálfur milljarður og síðan margvísleg hlunnindi sem ekki eru talin fram. Skýrsla skattrannsóknastjóra um þetta mál hefur verið til ítarlegrar umræðu í fjölmiðlum en Jón Ólafsson mun sjálfur hafa sent hana Morgunblaðinu til umfjöllunar að því er mér skilst. Þessi skýrsla veitir heilmikla innsýn inn í þann heim sem hér hefur verið skapaður á síðustu árum í ferli sem kallað hefur verið braskvæðing samfélagsins. Það er einkar athyglisvert að augu skattrannsóknarstjóra virðast beinast mjög að samspili þess einstaklings sem grunaður er um skattsvikin við fjármálastofnanir sem komið hafa sér upp útibúum í skattaparadísum erlendis. Í skýrslu skattrannsóknastjóra segir m.a., með leyfi forseta: ,,Með stofnun Inuit Enterprises Ltd. virðist Jón stíga fyrsta skrefið í að færa eignarhald sitt í fjárfestingum til erlendra lögaðila. Eftir það hlutast Jón til um stofnun fjölmargra erlendra lögaðila, að því er virðist til að halda utan um þær fjárfestingar sem farið er í af hans hálfu í tengslum við umsvif hans hér innan lands. Þessi framgangur er í samvinnu við innlenda og erlenda banka, svo sem Kaupthing Luxembourg, Íslandsbanka hf. og Rothschild Trust Company. Verður ekki betur séð en þetta sé þáttur í þeim áformum Jóns er hann kýs að kalla ,,skattalega fyrirhyggju``.`` Þetta er orðrétt upp úr skýrslu ríkisskattrannsóknarstjóra. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa aftur og ítrekað sett fram þingmál um svokölluð aflandsvæði og kallað eftir aðgerðum íslenskra stjórnvalda bæði til að koma í veg fyrir neikvæða skattasamkeppni milli ríkja og til að koma í veg fyrir undanskot undan skatti með fjármagnstilflutningum landa á milli. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar hafa hvorki verið mikil né jákvæð. Jafnan þegar þessi mál hafa verið tekin upp á Alþingi af okkar hálfu og fyrirspurnum beint til ríkisstjórnarinnar hafa viðbrögðin verið á einn veg. Fullkomið andvaraleysi um hagsmuni almennings. Ekki var heldur vart við mikil viðbrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar bankastjóri ríkisbanka virtist leggja blessun sína yfir hin erlendu skattaskjól. Hinn 6. janúar árið 2000 sagði Halldór Kristjánsson bankastjóri Landsbankans í viðtali við Morgunblaðið um svokallaða aflandsþjónustu bankans sem rekin er í skattaparadís á Ermarsundi, með leyfi forseta: ,,Það sem fyrst og fremst vakti fyrir okkur þegar ákveðið var að bjóða upp á þessa tegund þjónustu var að við vildum breikka alþjóðlega þjónustu okkar og gefa kost á lögsögu, eins og Guernsey, sem sérhæfir sig í því að veita hagstæð skattaleg skilyrði til rekstrar og býður upp á einfaldar og ódýrar lausnir í alþjóðlegum viðskiptum. Við sáum mjög vaxandi þörf fyrir þessa þjónustu, bæði hjá fyrirtækjum og einstaklingum.`` Síðar í viðtalinu segir bankastjóri Landsbankans um bankaleyndina á Guernsey sem hann telur til mikilla kosta, með leyfi forseta: ,,Bankaleyndin er mikilvæg af mörgum ástæðum. Hún er til dæmis mikilvæg þeim sem vilja halda fjárfestingum sínum og öðrum ákvörðunum fyrir sjálfa sig. Við þekkjum það á Íslandi að margir einstaklingar vilja ekki að aðrir viti eitt eða neitt um þeirra stærri mál, af eðlilegum ástæðum.`` Víkjum nú aftur að skýrslu skattrannsóknarstjóra um málefni Jóns Ólafssonar. Fram kemur í skýrslunni að viðkomandi einstaklingur hafi selt eignir og eignarhluta til Inuit Enterprises Ltd. á margföldu nafnverði viðkomandi eignarhluta. Söluverð eignarhlutanna úr landi er þannig einungis lítið brot af söluverðinu inn í landið aftur. Og hvar skyldu höfuðstöðvar Inuit Enterprises Ltd. vera? Þær eru á Bresku Jómfrúreyjum í Karíbahafinu. Hér virðist það vera að gerast sem alþekkt er í hinum alþjóðlega fjármálaheimi, að skjóta eignum til erlendra ríkja og svæða þar sem fullkomin leynd ríkir um fjármálaumsvif og skattgreiðslur eru litlar sem engar. Síðan hverfa eignirnar í illrekjanlegu ferli. Að lokum ætla ég að vitna í leiðara Morgunblaðsins frá 15. febrúar sl., með leyfi forseta, en þar var þá fjallað um þessi mál: ,,Í þessu samhengi sýnist augljóst að ríkisstjórn og Alþingi hljóta að skoða vandlega þá löggjöf sem nú er í gildi á þessum sviðum og hvort þörf er á breytingum til þess að koma í veg fyrir að hægt sé að flytja fjármuni úr landi án þess að eðlilegir skattar séu greiddir af þeim.`` Í fjmrn. hefur verið unnið að athugun á því að setja svokallaða CFC-löggjöf, Controlled Foreign Company, en slíka löggjöf er að finna erlendis. Slík löggöf fjallar um skattalega meðferð erlendra félaga sem eru í eigu innlendra félaga. Spurning mín til hæstv. fjmrh. er þessi: Hvað líður þessari athugun og á hvern hátt ætlar hann að bregðast við þessum tíðindum sem þó voru fyrirsjáanleg þegar ríkisstjórnir undir forustu Sjálfstfl. hófust handa um að braskvæða Ísland?

Herra forseti. Ég mun ekki ræða skattamál einstakra manna í ræðustól Alþingis, allra síst meðan rannsókn þeirra er í gangi á vegum réttra yfirvalda. Hins vegar fer ekki hjá því, eins og hv. fyrirspyrjandi og málshefjandi drap á, að opinber umfjöllun um rannsókn á skattamálum umsvifamikils kaupsýslumanns hér í borginni kveiki ýmsar spurningar. Mér sýnist þó að ef þær ávirðingar sem komið hafa fram í því máli eiga við rök að styðjast, sem ég get auðvitað ekkert fullyrt um, þá sé það ekki vegna skorts á lögum og reglum heldur vegna þess að lögin hafa ekki verið virt. Eðlilega vaknar líka sú spurning hvort íslenska skattkerfið búi yfir nægilega sterkum vörnum gagnvart þeim sem ráðnir eru í að fara á svig við settar reglur. Í því sambandi beinist athyglin ekki síst að möguleikum manna á að flytja fé út úr íslenskri skattalögsögu til annarra landa án þess að gefa um það upplýsingar og greiða eðlileg gjöld. Opnun hagkerfis okkar á undanförnum árum og alþjóðavæðing viðskipta- og fjármálalífsins gerir það að verkum að sérstök ástæða er til að vera á varðbergi gagnvart slíku, bæði af hálfu innlendra yfirvalda en einnig í samstarfi við aðrar þjóðir. Sérstök nefnd sérfræðinga vinnur nú að því að rannsaka umfang skattsvika samkvæmt ályktun Alþingis frá síðasta þingi og hefur verið lögð áhersla á það af minni hálfu að hún kanni sérstaklega þessa hlið málanna. Af hálfu fjmrn. hefur vinna verið lögð í samstarf við aðrar þjóðir um þessi mál m.a. á vettvangi OECD. Fjármálaráðherrar Norðurlandanna hafa ákveðið, innan ramma verkefnis OECD um skaðlega skattasamkeppni, að beita sér fyrir sérstakri aðstoð við ýmis ríki í Karíbahafi á sviði skattamála og fyrir gagnkvæmum upplýsingaskiptum. Þessi ríki eru sum hver þekktar skattavinjar með lítt þróuðu skattkerfi. Stundum hafa þau verið skálkaskjól fyrir misindismenn í fjármálum en nú hafa þau lýst yfir vilja til samstarfs við OECD. Málshefjandi drap á svokallaða CFC-löggjöf sem sum ríki innan OECD hafa sett til að sporna gegn því að skattstofn sé fluttur úr tilteknu ríki til lágskattasvæðis. Það er rétt sem fram kom hjá honum að reglur af því tagi hafa verið til athugunar hér á landi. Slíkar reglur geta hins vegar verið með ýmsum hætti og ég bendi enn á að slíkar reglur tryggja ekki að til þeirra náist sem ráðnir eru í að hafa þær að engu og veita ekki nauðsynlegar upplýsingar. Herra forseti. Hið nýja og opna umhverfi í viðskiptum og fjármálum á ekki að vera gróðrarstía spillingar og skattundandráttar heldur þvert á móti farvegur fyrir heiðarlega starfsemi öllum til ávinnings. Það er leitt ef í ljós kemur að einhverjir hafa misnotað það frelsi og þann trúnað sem þeim hefur verið sýndur að þessu leyti. Slíkt framferði er að sjálfsögðu ekki líðandi og það verður ekki liðið. Ef breyta þarf lögum til að uppræta slíkt þá munum við að sjálfsögðu beita okkur fyrir því. Ef efla þarf rannsóknar- eða eftirlits\-aðila í þessu skyni þá munum við að sjálfsögðu tryggja aukið fjármagn til þess. Um þetta ætti að geta verið góð sátt á Alþingi og í þjóðfélaginu og þetta er að sjálfsögðu réttmæt krafa íslenskra skattgreiðenda.

Herra forseti. Það er athyglisvert að ef undandráttur frá skatti er af sambærilegri stærðargráðu og hann var fyrir tíu árum síðan þegar úttekt var gerð á umfangi skattsvika, þá má áætla hann nú yfir 30 milljarða kr. Alþingi samþykkti fyrir ári síðan tillögu frá þingmönnum Samfylkingarinnar um að ný úttekt verði gerð á umfangi skattsvika, skattsniðgöngu og dulinni efnahagsstarfsemi. Sú vinna er nú í gangi og gefur hún færi á að endurmeta aðferðir, skattrannsóknir og eftirlit og stoppa í glufur í skattalögunum sem leitt hafa til skattundandráttar, en niðurstaðan á að liggja fyrir í júlímánuði næstkomandi. Eignarhaldsfélögum hérlendis í eigu Íslendinga hefur fjölgað verulega og full ástæða er til að skoða hvort það hafi leitt til skattsniðgöngu eða undandráttar frá skatti sem bregðast þarf við með auknu eftirliti og hertum lagaákvæðum. Það er auðvitað ekki þolandi að nauðsynlegt frelsi sem þarf að ríkja í fjármagnsflæði milli landa sé nýtt til skattundandráttar eða skattalög veiti svigrúm til skattsniðgöngu og umsvifamiklir fjármagnseigendur og stóreignamenn nýti sér skattaskjól í öðrum ríkjum til að koma eignum sínum undan skatti. OECD hefur skilgreint að svæði sem bjóða upp á svokallaða skattaparadís séu á milli 30--40 talsins auk þess sem fjölmargar áþekkar skattareglur finnast í Evrópu. Kannski þurfum við líka að horfa í eigin barm og skoða hvort erlend félög noti Ísland sem milligönguaðila í flutningi fjármagns milli landa í skattalegum tilgangi eins og t.d. með því að stofna hér dótturfélög sem hafa enga atvinnustarfsemi hér á landi en eru stofnuð eingöngu í skattalegum tilgangi til þess að flytja fjármagn til útibúa sem stofnuð eru á lágskattasvæðum til að losna við skattskyldu í heimalandi sínu. Við erum ekki í góðri aðstöðu til að grípa til ráðstafana til að vernda skattstofna okkar ef við veitum á sama tíma beina eða óbeina aðstoð við skattundanskot í öðrum löndum.

Herra forseti. Segja má að þetta sé tvíþætt mál, annars vegar viðleitni manna til þess að komast hjá skattgreiðslum með ólögmætum hætti, sem auðvitað er tekið á eftir eðlilegum leikreglum sem við höfum komið okkur upp í þjóðfélaginu, og hins vegar sú vaxandi tilhneiging, sérstaklega þeirra sem hafa auðgast mikið á skömmum tíma og jafnvel án þess að leggja mikið á sig, að telja eðlilegt og sjálfsagt að þeir megi nýta sér allar þær smugur sem sérfræðingar þeirra kunna að finna í lögum og reglum til þess að komast hjá því að taka þátt í íslensku þjóðfélagi, leggja sitt af mörkum með skattgreiðslum og vera eðlilegir þjóðfélagsþegnar. Þessi þróun sem er afsiðandi þróun hefur að mínu viti gengið allt of langt og við eigum ekki að taka undir hana heldur þvert á móti eigum við fordæma hana. Við eigum að fordæma menn sem leggja sig fram um að vera sérfræðingar fyrir ríkt fólk til þess að leiðbeina því hvernig það geti komist hjá því að borga skatta með svokallaðri aflandsþjónustu eins og dæmi var hér nefnt um þar sem fyrrum ríkisbankarnir tóku að sér forustuhlutverk og brautryðjendastarf í þessari viðleitni. Það á auðvitað ekki að vera svoleiðis. Við sem störfum í stjórnmálum eigum að tala fyrir því að það sé eðlilegt og sjálfsagt að þeir sem hafa efni borgi, að þeir sem vilja búa í íslensku þjóðfélagi taki þátt í því með því að leggja sitt af mörkum og borga sína eðlilegu skatta. Þannig hlýtur það alltaf að vera, herra forseti.

Herra forseti. Ég tel að mestu straumhvörf síðustu áratuga í landinu hafi átt sér stað með stefnumótun frá árinu 1989 sem varð að lögum 1990 litið til þess að útgerðarmenn urðu að stóreignamönnum, milljarðamæringum. Aðrir auðmenn Íslands sáu að skjótfenginn gróða mátti höndla með auðveldum hætti með því að festa fé í óveiddum fiski í sjónum. Kvótinn sem varð að lögum nr. 38/1990 var gerður að einkasölueign þeirra sem höfðu fengið úthlutaðan aflakvóta úr sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Sjómennirnir voru gerðir að leiguliðum nýríkra stóreignamanna sem fengu í leigu til sín hundruð milljóna úr sameign þjóðarinnar. Allt að 80% af verði fisksins sem leiguliðarnir veiddu rann nú beint í vasa forréttindaaðals nýríkra Íslendinga. Fram á níunda áratug síðustu aldar bjó sennilega ein þjóð í þessu landi. En þá verða straumhvörf með þjóðinni. Þeir ríku verða ofurríkir og finnst meira að segja sjálfsagt að þeir verði verðlaunaðir með ofurlaunum. 10--15 földum verkamannalaunum, verktakagreiðslum, bónusum, hlutabréfagjöfum og fríum fjallajeppum. Þetta eru miklir menn nú, oft yfir gagnrýni hafnir, sérstaklega að eigin mati. Þetta er nýja þjóðin á Íslandi sem þarf leynireikninga erlendis, tvöfalt ríkisfang og eignarhaldsaðild að bönkum erlendis sem starfa í skattaparadísum, stóreignamenn og milljarðamæringar. Svo er hinn hluti þjóðarinnar venjulegt fólk sem eyðir öllum sínum launum í að komast af og getur í besta falli komist í stutta sólarlandaferð með því að standa í röð eftir vildarkjörum. Aðrir fara til útlanda oft á ári og í sérferðir til að geta sagt frá sínum nýju peningasögum á enskri eða franskri grund. Nú verður að halda á lofti kröfunni um algjörlega opið bókhald stjórnmálaflokka. Feluleikurinn og undirborðsgreiðslur sem sögur fara af eru óþolandi framtíð. Krafan um opið bókhald stjórnmálaflokka stendur nú á ríkisstjórnarflokkana.

Herra forseti. Það hlýtur að vekja hroll, óhug og vandlætingu hjá almennu launafólki og lífeyrisþegum að heyra daglega fréttir af flutningi á fjármagni í milljarðavís úr íslensku atvinnulífi og íslensku efnahagslífi í skattaskjól erlendis, skattaskjól sem jafnvel hafa verið skipulögð af íslenskum fjármálastofnunum. Er þetta gert af ráðnum hug til þess að komast hjá eðlilegri skattgreiðslu til íslensks samfélags? Herra forseti. Hér er verið að tala í hundruðum milljóna eða milljörðum króna. Þegar kemur að almennum launamönnum er annað upp á teningnum. Ég þekki dæmi um mann sem hefur launatekjur sínar hér á landi en lítils háttar atvinnutekjur í Færeyjum. Þar eru tvísköttunarsamningar á milli. Hann greiðir 43% í skatta af sínum litlu tekjum í Færeyjum en þarf líka að greiða skatt af sömu tekjum hér, yfir 10%. Þarna er um litlar upphæðir að ræða hjá launamanni. Það er hundelt en auðvitað eiga menn að greiða skatta eftir öllum lögum og reglum. Herra forseti. Það er gott að vera með frelsi í viðskiptum og fjármagnsflutningum að því marki sem siðferði okkar getur borið. Við hljótum öll að krefjast siðferðis og réttlætis sem nær til allra hvað lýtur að vörslu og meðferð fjármagns.

Herra forseti. Ísland tók þátt í hinu Evrópska efnahagssvæði í tíð ríkisstjórnar Sjálfstfl. Það hafði í för með sér frelsi í fjármagnsflutningum, mikla uppsveiflu í atvinnulífinu, hækkandi laun launþega og marga jákvæða hluti. Þetta er hin blómlega og jákvæða hlið medalíunnar. En það er líka neikvæð hlið, þ.e. að þetta opnar möguleika á að menn stundi skattundanskot sem er afskaplega neikvætt. Til að vinna á móti því hafa menn styrkt skattrannsóknarstjóra, Fjármálaeftirlitið og Samkeppnisstofnun til að vinna gegn þessu siðleysi. Nú er unnið að því að gera bókhald íslenskra fyrirtækja sambærilegt við bókhald erlendra fyrirtækja. Þar er verk að vinna. En fyrst og fremst þurfa skattalögin að vera rökrétt, gagnsæ og einföld. Þá minnka möguleikarnir til undanskota og þá batnar staða þeirra sem hafa eftirlit með þessum skatti. Við þurfum áfram að vinna í að gera skattalögin einföld, léttbær og rökrétt til að vinna á móti þeirri neikvæðu hlið medalíunnar þannig að við njótum þeirra jákvæðu hluta sem frelsinu fylgja.

Herra forseti. Það er athyglisverðast við þessa umræðu að allir hv. þingmenn virðast sammála um að hér sé verk að vinna. Hér þurfi að taka á. Það virðist ljóst að ýmist er farin sú leið að víkja sér frá því að fara eftir lögum eða nýta lögin til að komast hjá því að greiða eðlilega til samfélagsins. Það er auðvitað fagnaðarefni ef allir hv. þm. eru sammála um að taka þurfi til í kerfinu. Því miður, herra forseti, hefur það ekki ætíð verið svo. Á undanförnum missirum og árum hafa verið lagðar fram ýmsar tillögur sem m.a. hafa gengið í þá átt að efla þær eftirlitsstofnanir sem við eigum í samfélaginu til að auðvelda það að farið sé eftir lögunum. Þær tillögur hafa undantekningarlaust verið felldar. Það er hins vegar rétt hjá hæstv. fjmrh. að nú starfar nefnd í kjölfar samþykktar tillögu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var 1. flm. að, um að fara yfir þessi mál. Það er auðvitað mikilvægt, þegar niðurstaða þeirrar nefndar verður ljós í sumar, að við völd verði ríkisstjórn sem fer eftir þeim tillögum sem frá þeirri nefnd koma. Herra forseti. Fyrir tveimur árum lögðu nokkrir hv. þm. Samfylkingarinnar fram tillögu um að settar yrðu skorður við því að fjármagn yrði flutt úr landi áður en það væri skattlagt. Því miður, herra forseti, felldu ríkisstjórnarflokkarnir þá tillögu. Við skulum vona að nú sé breyttur hugsunarháttur á því heimili.

Virðulegi forseti. Hið efnahagslega og alþjóðlega umhverfi hefur verið að breytast mikið á undanförnum árum. Ísland hefur tekið þátt í þeirri breytingu. Ísland er þátttakandi í þessu alþjóðlega efnahagslega umhverfi, þannig á það að vera og þannig þarf það að vera. Við sjáum þetta birtast í margvíslegum jákvæðum myndum, t.d. í útrás íslenskra fyrirtækja á erlendri grundu sem hefur skapað atvinnutækifæri fyrir marga Íslendinga, ekki síst yngra fólkið sem hefur verið að leita sér menntunar. Þessi þróun hefur því verið mjög mikilvægur þáttur í uppbyggingu atvinnulífsins. Málið hefur hins vegar aðrar hliðar og neikvæðari sem menn hafa bent á. Í fyrsta lagi höfum við brugðist við með því að styrkja skattkerfi okkar til þess að taka á þessum málum, eins og hæstv. fjmrh. rakti rækilega í ræðu sinni áðan. Enn fremur kom fram í máli hæstv. ráðherra og annarra í dag að við höfum verið að efla þær stofnanir sem við viljum að sinni þessu eftirliti. Það hefur auðvitað verið að skila sér með margvíslegum hætti. Reyndar tók ég eftir því að stjórnmálamaður kvartaði undan því að afskiptasemi þessara eftirlitsstofnana með fyrirtækjum á alþjóðlegum vettvangi væri farin að herða að þeim, eins og frægt er orðið. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að við eflum þessar eftirlitsstofnanir og höldum vöku okkar varðandi skattalögin. Það liggur fyrir að skattalög okkar þurfa að taka mið af breytingunni sem orðið hefur. Við höfum verið að aðlaga þau eins og sjálfsagt er og við hljótum öll að fordæma þau dæmi sem upp kunna að koma um skattundanskot af einhverju tagi, þar sem verið er með óeðlilegum hætti að skjóta sér undan íslenskum lögum og reglum og forðast eftirlit þeirra stofnana sem við höfum verið að efla á undanförnum árum.

Herra forseti. Það er ekki skortur á lögum eða reglum sem veldur skattundanskoti, segir hæstv. fjmrh. Ég held að þetta sé ekki rétt. Staðreyndin er sú að upp úr 1990 voru gerðar ýmsar breytingar á lögum sem afnámu að mestu leyti takmarkanir og eftirlit með gjaldeyrisviðskiptum og fjármagnsflutningum. Þessar breytingar eru þýðingarmiklar forsendur fyrir tilfærslunni í skattalegum tilgangi og gera allt eftirlit torvelt. Við ætluðum ekki að skapa gróðrarstíu spillingar, segir hæstv. fjmrh. Sú hefur engu að síður orðið raunin. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin sem farið hefur með völd í landinu undir forustu Sjálfstfl. allar götur frá 1991 hefur gefið bröskurunum í þjóðfélaginu lausan tauminn. Þetta er bara staðreynd. Mér fundust mjög athyglisverðar ábendingar sem komu frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, þar sem hann bar saman hlutskipti venjulegs launamanns annars vegar sem er undir ströngu kastljósi og eðlilega meðan ekki má skerða frelsi braskaranna. Það er brot á mannréttindum, segir þessi ríkisstjórn. Síðan vék hæstv. ráðherra að samstarfi innan OECD til að koma í veg fyrir neikvæða skattasamkeppni milli ríkja og undanskot undan skatti með fjármagnstilflutningi landa í milli. Vita menn að íslenska ríkisstjórnin hefur verið til skoðunar hjá OECD, Efnahags- og framfarastofnuninni, fyrir að brjóta það alþjóðlega samkomulag sem unnið hefur verið að innan OECD um að uppræta skattaparadísir. Þar á bæ þótti álitamál hvort hin alþjóðlegu viðskiptafélög sem hér var komið á fót í sérstöku samstarfsverkefni viðskrn. og Verslunarráðs með ærnum tilkostnaði, að sjálfsögðu á kostnað skattborgara, væru í samræmi við samkomulagið. Ríkisstjórnin hefur verið til skoðunar fyrir að brjóta þetta samkomulag. Síðan segja menn: Við erum öll sammála. Það sem við í Vinstri hreyfngunni -- grænu framboði höfum gert í dag er að setja fram ítarlegar spurningar til hæstv. ráðherra um hvort ekki verði hafist handa um að kortleggja þessi mál.

Herra forseti. Alltaf er jafnstórkostlegt að hlusta á málflutning Vinstri grænna. Nú er hv. fyrirspyrjandi og málshefjandi búinn að draga þessa umræðu, sem hófst með málefnalegum skoðanaskiptum, niður í það svað að leggja að jöfnu íslenskar skattareglur og það sem hann gerði hér að umtalsefni í upphafi, skattaparadísir í Karíbahafi, möguleika manna til að smeygja sér inn í þær með ólögmætum hætti. Hvað við eigum að gera í því efni til þess að sporna gegn því? Við erum í samstarfi við OECD um margt. Meðal annars hafa alþjóðlegu viðskiptafélögin verið sett á lista sem menn eru að ræða um í góðu sín á milli hvort séu eðlileg fyrirbæri. En það er ekki hægt að leggja þetta að jöfnu, hv. þm., við kjarna þess máls sem hér er til umræðu.

En er ekki ...?

Hv. þm. talar eins og hann vilji taka upp aftur gamla gjaldeyriseftirlitið. Hv. þm. talar þannig að öll viðskipti séu brask. Öll viðskipti eru brask, segir hv. þm. Allir sem vinna fyrir sér í fjármálaheiminum eða í viðskiptum eru braskarar og allt sem gert hefur verið til að auka og efla frjálsræði er brask. Það kallar hann braskvæðingu samfélagsins. Þetta er auðvitað alveg ótrúlegur steinaldarmálflutningur. Það sem við þurfum að gera er að koma í veg fyrir að menn misnoti það frelsi sem þeir hafa fengið til að stunda alþjóðleg viðskipti öllum til heilla. Gæta þarf þess að menn misnoti ekki þau réttindi sem þeir hafa fengið til þess að gera þjóðinni gott í tengslum við atvinnustarfsemi og viðskipti. Við þurfum að koma í veg fyrir skattsvikin og skattundandráttinn sem því miður virðast dæmi um. Við þurfum að koma í veg fyrir slíka spillingu. Ég sagði áðan að ég teldi að þingmenn gætu allir verið sammála það. Hinu, málflutningi þingmannsins um braskið, vísa ég aftur heim í braskbúlluna hjá Vinstri grænum.

Nú þekkjum við gamla Sjálfstfl. aftur.

Herra forseti. Við ræðum fjáraukalög fyrir árið 2003. Tilefni þess er að ríkisstjórnin tók ákvörðun um að bregðast við atvinnuleysi eða grípa til tiltekinna aðgerða í atvinnu- og byggðamálum, eins og segir hér á titilkápu frv. Ég velti því þess vegna fyrir mér, herra forseti, hvort hér sé um alveg sérstakt og sjálfstætt mál að ræða eða hvort hér sé um sama málið að ræða og það sem hæstv. iðnrh. var nokkrum sinnum búin að greina frá, þ.e. að þegar kæmi að sölu ríkisbankanna yrði tilteknum hluta þess fjármagns sem með þeim hætti kæmi í ríkissjóð varið til samgöngumála. Eru þetta sömu peningarnir eða eigum við enn von í viðbótarfjármagn til samgöngumála vegna sölu ríkisbankanna? Mér finnst mjög mikilvægt, herra forseti, að það sé alveg ljóst hvort verið er að nota sömu peningana tvisvar, ef það má orða það svo, eða tvö loforð einu sinni, eða hvað er hér á ferðinni? Er hér á ferðinni bara sjálfstæð ákvörðun ríkisstjórnar til að bregðast við í atvinnu- og byggðamálum eða er verið að efna loforðið um aukið fjármagn til samöngumála þegar búið væri að selja ríkisbankana? Þetta var nú bara svona til þess að vita nákvæmlega hvað við værum með í höndunum og ég þykist vita að hæstv. fjmrh. muni bregðast við og svara þessu skjótt svo að við getum þá rætt frv. á réttum forsendum. Sú umræða sem hér hefur farið fram í morgun hefur eðlilega dregið svolítið lit af því hvaðan menn koma, fyrir hvaða kjördæmi menn eru kosnir hingað á Alþingi, þegar þeir koma inn í þessa umræðu um aðgerðir í atvinnu- og byggðamálum. Það er sannarlega rétt sem hér hefur verið fjallað um, landsbyggðin hefur verið og virðist því miður um fyrirsjáanlega framtíð verða vettvangur frumframleiðslunnar á meðan hin afleiddu störf verða aðallega á höfuðborgarsvæðinu og þá í stærra þéttbýli utan höfuðborgarsvæðisins, hin afleiddu störf, hin tæknivæddu störf, þau störf sem krefjast meiri menntunar. Í þeirri skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskólans gaf út ekki alls fyrir löngu var fjallað um byggðir og búsetuþróun og kom það einmitt fram að það er að verða ákveðið menntunargap milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Herra forseti. Ég held að það sé eitthvað það alvarlegasta sem hefur verið með þeim hætti staðfest fyrir okkur sem höfum fjallað um þessi mál á undanförnum árum og áratugum að sú vinna að byggðamálum sem fram hefur farið hefur þrátt fyrir allt leitt til þessarar dapurlegu niðurstöðu, landsbyggðin situr uppi með hin einfaldari störf sem krefjast minni menntunar en hin afleiddu störf, en störf sem krefjast menntunar og þekkingar og bjóða upp á fjölbreytni verða til í stærra þéttbýli, sérstaklega hér á suðvesturhorninu. Það má þess vegna ætla, herra forseti, að rétt eins og Kárahnjúkavirkjun og álverið í Reyðarfirði munu leiða af sér fleiri störf í Reykjavík heldur en þar eystra gerist það sama með þessar framkvæmdir hér. Með óbeinum hætti verða til fleiri störf á höfuðborgarsvæðinu, í kringum þessar fjárveitingar, heldur en verða til úti á landi. Þetta er sá veruleiki sem við erum að fást við og við getum velt fyrir okkur hvernig eigi að bregðast við honum. Við í Samfylkingunni höfum ítrekað látið það koma fram sem megináherslu okkar í byggðamálum að menn skoðuðu menntamálin, menn litu til þess hvernig hægt væri að mæta landsbyggðinni hvað varðar menntun og meiri menntun vegna þess að þar lægi lykillinn að eðlilegri, fjölbreytilegri uppbyggingu atvinnulífsins. Við höfum m.a. flutt um það tillögur hvernig hægt væri í rauninni að nútímavæða framhaldsskólana, skapa hinn nýja framhaldsskóla, sem gæti verið vettvangur, ekki bara fyrir nám á framhaldsskólastigi heldur fyrir símenntun og endurmenntun þess vinnuafls sem verður sífellt að takast á við breytingar í atvinnulífinu og auknar menntunarkröfur og, herra forseti, líka farvegur fyrir háskólamenntun. Þó að menn geti hver með sinni tölvu sótt sér ákveðið fjarnám, raunar bæði í framhaldsskólanámi og háskólanámi, er það svo að þeir sem hafa litla formlega menntun, sem því miður er staðreyndin um allt of marga víða um land, þurfa meiri hvatningu en þá að setjast fyrir framan tölvu og byrja að vinna einir og sér. Þeir þurfa meiri stuðning og menn eiga að horfast í augu við þann veruleika og takast á við hann ef þeim er alvara með byggðamálin. Byggðamál eru nefnilega, herra forseti, ekki bara það að Byggðastofnun fái tiltekna peninga og menn fari í það að reyna að viðhalda hér þeim störfum sem byggja á náttúru\-nýtingu víða um landið þó að það sé mikilvægt og e.t.v. það eina sem á ýmsum stöðum er hægt að fást við með góðum árangri --- það segir reynslan okkur --- heldur hlýtur byggðastefna að miða að því að það sé gróska, uppbygging og líf þar sem byggð er í þessu landi. Og það er alveg ljóst að á nýrri öld fæst það ekki nema með menntun. Menntun leiðir af sér þá fjölbreytni sem við sækjumst eftir, þá grósku og þá möguleika sem fólk vill sjá. Það hefur verið athyglisvert að skoða hvernig menn hafa verið að reyna í ýmsum öðrum löndum að takast á við byggðabreytingar með því að segja sem svo, eins og við höfum reyndar verið að gera líka: Jú, landbúnaðurinn er nú hér að leggjast af, eða veiðimennskan er nú að leggjast hér af, frumframleiðslan er nú að leggjast hér af, við skulum bara taka til við ferðaþjónustu. Og þá er eins og ferðaþjónusta sé kannski ekki mikið annað en að innrétta einhvers staðar huggulegan krók þar sem hægt er að selja kaffi og veita fólki næturskjól. En það er ekki þannig. Það þekkjum við mætavel eftir þá uppbyggingu sem hefur verið á ýmsum sviðum ferðaþjónustu hér hjá okkur á undanförnum árum, við vitum að þetta nægir ekki. Það trekkir ekki endilega ferðamenn á tiltekin svæði á landinu þó að þar sé hægt að fá bæði kaffi og rúm. Nei, fólk er að sækjast eftir meiru. Ferðamenn vilja komast í snertingu við þann lifandi raunveruleika sem þeim er sagt að sé í þessu landi, kynnast menningu fólks, komast í snertingu við það atvinnulíf og almennt það líf sem fólkið í landinu lifir eða hefur lifað. Og það gerist ekki, herra forseti, ef við ekki menntum fólkið okkar, ef við ekki hjálpum því til að takast á við þessar breytingar, þannig að þeir sem ætla að taka á móti ferðamönnum kunni t.d. að tala erlendar tungur, búa til söluvöru úr menningu sinni, sýna og lyfta upp því sem veitir þeirra svæði þá sérstöðu sem á að vera þess virði að koma og skoða hana, koma og njóta hennar. Þess vegna, herra forseti, veit ég ekki alveg hvort ég er dús við að það sem hér liggur fyrir séu endilega aðgerðir í byggðamálum, en sannarlega skiptir máli að hér er verið að setja 3 milljarða til vegamála. Sannarlega skiptir það máli. Og ég rifja þá aftur upp það sem ég hóf ræðu mína á: Eru þetta milljarðarnir sem áttu að koma til samgöngumála út úr sölu ríkisbankanna eða eru það einhverjir aðrir milljarðar? Það þurfum við að fá að vita, það skiptir verulegu máli. Herra forseti. Ef við horfum á dagskrána virðist þetta vera einn af þeim dögum í þinginu sem við fáumst meira og minna við sértækar aðgerðir í atvinnulífinu. --- Og nú mundi ég gjarnan vilja að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson og hæstv. fjmrh. lækkuðu aðeins sinn fund. Ég hef orðið núna, að mér skilst.

Við biðjumst afsökunar.

--- Það er þannig, herra forseti, að ef maður rennir yfir dagskrána í dag er hér meira og minna um sértækar aðgerðir að ræða í atvinnulífinu og það þrátt fyrir að flesta daga dynji á okkur núna að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hafi einmitt ekki verið með afskipti af atvinnulífinu, hún sé svo óskaplega mikið í þessu almenna, að setja almennar leikreglur. Þau ár sem ég hef setið á Alþingi finnst mér ég samt hafa þurft að takast á við býsna mikið af sértækum reglum, sértækum reglum þegar verið er að koma af stað atvinnufyrirtækjum sem ríkisstjórnin vill að komist á laggirnar. Þá er ég að tala um stóriðjufyrirtæki, ríkisábyrgð fyrir deCODE, ýmsar aðgerðir í sjávarútvegsmálum, byggðakvóta --- mjög sértæk aðgerð í byggðakvóta, herra forseti. Ég er að tala um það sem við erum m.a. að fjalla um hér í dag, ég er að tala um það hvernig ríkisstjórnin hefur oft og einatt nálgast þau verkefni sem lúta að atvinnuþróun. Ég hef heyrt hvað forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar segja og hvernig þeir vilja merkja sig sem flokk sérstöðunnar hvað það varðar að þeir vilji jú hafa hinar almennu reglur og að á undanförnum árum hafi hinar almennu reglur einmitt verið aðall þeirra af því að þær hafi verið að verða til á undanförnum áratug. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði okkur það reyndar hér áðan að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefði haft það í för með sér að almennar reglur hefðu orðið til á Íslandi. Það er rétt, þær urðu til. Við fengum almennar reglur með samningnum um EES. En ríkisstjórnin var kannski misfljót að taka upp þær reglur sem komu með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Hún var býsna snögg að taka upp frelsisreglurnar en vélin hikstaði meira þegar kom að samkeppnisreglum. Kannski voru menn ekki alveg jafntilbúnir til að taka upp leikreglurnar eins og þeir voru tilbúnir að taka upp frelsið. En, herra forseti, við hljótum auðvitað að vilja hafa hér frelsi með leikreglum, það fer best á því að þetta tvennt fylgist að. Það sem þetta frv. fyrst og fremst snýst um eru samgöngumálin, menningarhúsin tvö á Akureyri og í Vestmannaeyjum og síðan þessar 700 millj. til Byggðastofnunar. Ég fagna því að það kosningaloforð sem gefið var hér fyrir fjórum árum er nú að hluta til komið á blað. Fyrrverandi menntmrh., nú hv. þm. Björn Bjarnason, gaf það út eftir að loforðið um menningarhúsin kom fram að það væri hugsað þannig að hlutföllin yrðu 60:40 á milli ríkis og sveitarfélaga. Það væri fróðlegt að vita hvernig þessi milljarður á að skiptast á milli Akureyrar og Vestmannaeyja. Ég veit að Akureyringarnir hafa unnið afskaplega vel í sínu máli og eru komnir langt með áætlanir sínar. Lítur ríkisstjórnin svo á að þessi milljarður sé endanleg greiðsla til þessara tveggja menningarhúsa og mun hún þá með þeim hætti skorða af greiðslur ríkissjóðs eða mun ríkisstjórnin standa við það hlutfall sem Björn Bjarnason gaf út um 60% hlut ríkisins í byggingu þessara menningarhúsa? Síðan, herra forseti, langar mig til að kalla eftir svari við því sem kom hér fram áðan í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar þar sem hann var að tala um byggðastefnuna gagnvart Reykjavík. Hann talaði um að hún hefði lukkast svo vel og eitt af því sem stjórnvöld hefðu gert hefði verið að setja, að mig minnir, 6 milljarða sem hlutafé í deCODE. Það voru reyndar ríkisbankarnir, en hann talaði um stjórnvöld. Mér fannst þetta athyglisverð framsetning af hálfu stjórnarliða. Framsetningin gefur það til kynna að ríkisstjórnin hafi með einhverjum hætti staðið að baki þeim ákvörðunum ríkisbankanna að fjárfesta í þessu tiltekna fyrirtæki. Þess vegna spyr ég: Var það þannig? Var það ríkisstjórnarákvörðun að ríkisbankarnir á þeim tíma tækju þá ákvörðun að setja þetta fé í fyrirtækið? Það hlýtur að skipta máli hvort þarna var um að ræða faglega ákvörðun bankanna, sem héldu að þeir væru að setja fé sitt í arðvænlegt fyrirtæki, eða hvort hér var um að ræða pólitíska ákvörðun ríkisstjórnar. Hvað átti hv. þm. við með ,,stjórnvöld`` þegar hann fór yfir þetta með okkur? Svo að lokum, herra forseti, af því að tími minn fer nú óðum að styttast hér er rétt að fara aðeins yfir þátt Byggðastofnunar í þessu frv. Hér er talað um atvinnuþróunarátak. Lagt er til að stofnað verði nýtt viðfangsefni með 700 millj. kr. framlagi, og þetta nýja viðfangsefni á að heita atvinnuþróunarátak. Það eina sem við fáum að vita, herra forseti, er að gert er ráð fyrir að Byggðastofnun ráðstafi fjármagninu til verkefna á sviði atvinnuþróunar á landsbyggðinni og að við ráðstöfun fjárins verði tekið mið af þeim áherslum sem fram koma í byggðaáætlun 2002--2005 og síðan að haft verði samráð við aðra sem vinna að atvinnuþróunarverkefnum. Nú er mér, herra forseti, ekki ljóst hvaða áherslur það eru í byggðaáætlun 2002--2005 sem þarna á að fara eftir. Ég þekki vel þá byggðaáætlun sem hér var samþykkt. Ég sit sjálf í iðnn. þar sem fjallað var um byggðaáætlun, og þegar kom að endanlegri afgreiðslu hennar minnir mig að um hafi verið að ræða 47 almennt orðaðar línur um áherslur. Okkur var öllum ljóst af hverju þetta endaði svona. Það var vegna þess að stjórnarflokkarnir gátu ekki komið sér saman um hvað ætti að fylgja með þannig að allar útfærslur urðu eftir einhvers staðar annars staðar. Ég tók eftir því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði áðan að byggðaáætlunin hefði verið afgreidd þannig að bæði þær áherslur sem fram komu með tillögunni þegar hún var fyrst lögð fram og áherslur meiri hluta iðnn. væru hluti af byggðaáætluninni. Ég minnist þess ekki, herra forseti, að málíð hafi verið afgreitt þannig enda sér þess ekki stað ef flett er upp á tillögunni. Þar eru bara þessar 47 línur almennt orðaðar, gætu verið teknar upp úr nánast hvaða kvenfélagssamþykkt sem er um landið vítt og breitt væru kvenfélög á annað borð að fjalla um byggðamál. Þar var ekkert handfast. Mér finnst dálítið spennandi að vita hvað menn ætla að gera við þessar 700 millj. ef þeir ætla að styðjast við þessar línur --- mig minnir að þetta hafi verið fimm efnispunktar --- vegna þess að ég a.m.k. gat aldrei skilið það þegar þetta var afgreitt hér að málið hefði verið afgreitt með þeim hætti sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kýs nú að skilja. Kannski kýs hann að skilja það svona vegna þess að hann sjálfur var búinn að leggja dálitla vinnu í einmitt þessi útfærsluatriði og var ekki sáttur við hvernig þeim lyktaði. Eigi að síður, herra forseti, finnst mér ekki mjög skýrt hvert menn stefna þarna. Ég er hins vegar alveg tilbúin til að horfa einfaldlega til þess að Byggðastofnun fái að gera á faglegan hátt tillögur um það hvernig þessum 700 millj. verði varið. Ég treysti fullkomlega því fólki sem þar vinnur, vel menntuðu fólki sem hefur ágæta þekkingu á þeim sviðum sem stofnunina varða, til að skoða með hvaða hætti þessum fjármunum verði best varið til atvinnuþróunar úti um landið, en velti því þá fyrir mér í leiðinni hvort hér eigi að verða um styrki að ræða eða lán. Það kemur ekki fram í þessari tillögu. Við gætum ímyndað okkur að hér væri um óafturkræfa styrki að ræða, miðað við umbúnað málsins, og það má vel vera að það hafi komið fram í morgun þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir tillögunni hvort sú var raunin, en það hefur þá farið fram hjá mér. Það skiptir verulegu máli, ekki síst vegna þess, herra forseti, að ef um styrki á að vera að ræða held ég að okkur vanti þann ramma sem þarf þá að starfa innan, þ.e. að okkur vanti þær almennu leikreglur sem við getum þá notað til þess að þær framkvæmdir sem ráðist verður í og þeir styrkir sem veittir verða séu a.m.k. innan þeirra marka sem ESA hefur sett okkur fyrir, með byggðakosti sínum í fyrsta lagi, í öðru lagi að þeir verði hafnir yfir pólitíska tortryggni, að það verði ekki enn einu sinni örlög landsbyggðarinnar að fá á sig þann svip að þar gerist hlutir gjarnan fyrir pólitískt pot, að ég segi ekki skæklatog. Mér finnst það eiginlega það ömurlegasta sem ég upplifi þegar niðurstaðan af góðum ásetningi Alþingis verður að fólkið í landinu sitji eftir með þá tilfinningu eina.

Herra forseti. Það liggur í augum uppi að fjárfesting þriggja banka, sem voru í eigu ríkissjóðs, upp á 6 milljarða kr. verður ekki tekin nema eigandinn vilji það og hafi ákveðið það. Það fer því ekkert á milli mála í þeim efnum. Þegar það er skoðað í samhengi við það að ríkisstjórnin lagði fram frv. hér á Alþingi sem Alþingi gerði að lögum til þess að treysta grundvöllinn undir starfsemi fyrirtækisins held ég að það fari ekkert á milli mála að hér var um að ræða atvinnumálaaðgerð sem stjórnarflokkarnir stóðu að. Varðandi stefnu í byggðamálum og hvað hafi verið samþykkt og hvaða tillögur eða hugmyndir eru í raun þær sem vísað er til vitna ég til nál. meiri hluta iðnn. á þskj. 1407, í 538. máli, á síðasta þingi þar sem segir, með leyfi forseta, að meiri hlutinn mæli með samþykkt hinna almennu markmiða þingsályktunarinnar. Það liggur þá fyrir að það var samþykkt. Annað var ekki borið upp til atkvæðagreiðslu á þinginu. Í nál. kemur hins vegar fram, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn styður þær hugmyndir til aðgerða er fylgja tillögunni.`` Það eru þessar 22 tillögur sem fylgdu með tillögu ríkisstjórnarinnar. Síðan bætti meiri hlutinn við öðrum hugmyndum í 11 tölusettum liðum sem voru til umfjöllunar meðal stjórnarflokkanna, og í a.m.k. þingflokki framsóknarmanna voru þær ræddar og samþykktar. Það liggur fyrir pólitískur stimpill á þessar tillögur í 11 tölusettum liðum sem er að finna í nál. Þess vegna segi ég með fullum rétti að það sem vísað er til eru þá samanlagðar tillögur úr þessum tveimur skjölum.

Herra forseti. Ég minnist þess ekki að það hafi fyrr komið fram með svo afdráttarlausum hætti hér á Alþingi að ríkisstjórnin hafi beitt sér fyrir því að ríkisbankarnir fjárfestu 6 milljarða í fyrirtækinu deCODE. Ég minnist þess ekki að það hafi verið fjallað um málið með þessum hætti áður. Í rauninni er hv. þm. hér að upplýsa um stórt mál, miklu stærra en ég hafði gert mér grein fyrir að gæti verið þegar um er að ræða afskipti stjórnvalda af þróun atvinnulífsins. Kaup á 6 milljörðum af hlutafé eru ekkert smáræði, herra forseti, ef við setjum það í samhengi við annað sem við erum að gera og horfum þá kannski bara á þetta frv. sem við erum að vinna með núna. Herra forseti. Í rauninni finnst mér þetta svo stórt að ég skil ekki alveg hvernig hv. þm. sem hafa kannski að sumu leyti verið ósáttir við þær áherslur sem ríkisstjórnin hefur verið með í atvinnumálum hafa getað setið undir þessari stóru fjárfestingu. Ég kannast reyndar við að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hafi ýjað að þessu fyrr þannig að þetta er ekki alveg nýtt frá honum, en að aðrir skuli með þögninni hafa samþykkt þessa stórkostlegu fjárfestingu ríkisstjórnarinnar í einu einstöku fyrirtæki finnst mér mjög merkilegt. Varðandi aftur byggðaáætlunina sýnist mér að hv. þingmaður hafi a.m.k. svarað hér fyrir Framsfl. og hvaða skilning hann hefur á þessu máli og hvernig hann afgreiddi það fyrir sína hönd.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2003 vegna aðgerða í atvinnu- og byggðamálum, og ég vil hefja mál mitt á því að lýsa ánægju minni með þær áherslur sem lagðar eru í þessu frv. Við höfum í allan vetur hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lýst okkur hlynnt því að settir yrðu aukafjármunir til vegagerðar eins og hér er lagt til. En mig langar, virðulegi forseti, í tilefni af ræðu hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur til að koma hér inn á örfá atriði varðandi, við skulum segja, prinsippið í því hvernig litið er á útdeilingu fjár eins og til vegagerðar. Eins og kunnugt er er ætlunin að setja aukalega inn einn milljarð í framkvæmdir á þjóðvegum í þéttbýli á höfuðborgarsvæði, einn milljarð í norðaustursvæði og einn milljarð í norðvestursvæði. Til þjóðvega í þéttbýli úti á landsbyggðinni fer ákaflega lítill peningur. Og þar sem ég þekki best til, og beini ég nú orðum mínum til hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, á Norðurlandi eystra fara 28 millj. á þessu ári í þjóðvegi í þéttbýli. Á þessu svæði má nefna þéttbýli eins og Ólafsfjörð og Dalvík, Akureyri, Húsavík, Raufarhöfn og Þórshöfn. Þjóðvegir í þéttbýli í þessum minni sveitarfélögum eru yfirleitt bara línan í gegnum bæina og síðan tengingin niður á viðkomandi hafnir. Skilgreiningin á Akureyri er augljóslega miklu víðari þar sem þar er um 16 þús. manna byggð að ræða. Nú háttar svo til að höfuðborgarsvæðið sem þéttýli er skilgreint sér þegar rætt er um þessi mál, hverjir eiga að fá og hvar á að leggja áherslur. Þá vil ég beina máli mínu til hæstv. fjmrh., hvort hann í kjölfar þess sem ég er að draga fram núna telji ekki ástæðu til að breyta þessum skilgreiningum og draga út fleiri þéttbýli sem sérfjárhagsáætlun yrði sett fram um. Á Norðurlandi vestra fara t.d. ekki nema 18 millj. í þjóðvegi í þéttbýli og þar má nefna staði eins og Siglufjörð, Sauðárkrók, Hvammstanga, Skagaströnd og fleiri smærri staði, og það eru yfirleitt bara línurnar í gegnum viðkomandi þéttbýli. Það sem ég er að segja, virðulegi forseti, er það að vegakerfi landsins er auðvitað vegakerfi okkar allra. Það er ekki síður nauðsynlegt og mikilvægt fyrir höfuðborgarsvæðið að líta á vegakerfi landsins sem sitt áhersluatriði, vegna þess að um vegakerfi landsins fer manna- og vöruflutningur í stríðum straumi, hvort sem er til útflutnings, sölu eða vinnslu á höfuðborgarsvæði. Ég held að við verðum að endurskoða skilgreiningar og horfa á málin í nýju ljósi. Þessi skilgreining gildir um öll þéttbýlissvæði í landinu. Samkvæmt þessari áætlun fer ekkert fjármagn til þjóðvega í þéttbýli á Akureyri. Ef við lítum á áætlanir næstu ára er ekki gert ráð fyrir neinum fjármunum í þjóðvegi í þéttbýli í Akureyrarkaupstað þar sem búa 16 þús. manns. Á Eyjafjarðarsvæði, þéttbýlissvæðinu, búa um 21 þús. manns. Á næsta tólf ára tímabili er hins vegar gert ráð fyrir 21 milljarði til þjóðvega í þéttbýli á höfuðborgarsvæði. Nauðsynlegt er að menn átti sig á þessu og séu algjörlega klárir á hvernig dæmið er sett upp. Ég er þeirrar skoðunar að þjóðvegurinn frá Akureyri til Reykjavíkur sé ekkert meiri eign eða verðmætari fyrir Akureyringa en fyrir Reykvíkinga. Þjóðvegurinn frá Reykjavík til Selfoss er að mínu mati ekkert meiri eign eða nauðsynlegri fyrir Selfyssinga en fyrir Reykvíkinga. Ég held að það sé ákaflega hættulegt að stilla málum upp eins og hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir gerði áðan. Það fer milljarður til höfuðborgarsvæðisins samkvæmt þessum aukafjárlögum. Það er algjörlega eyrnamerkt þéttbýlinu. Ég ætla að gera það að tillögu minni til nefndarinnar sem fjallar um þessi mál að endurskilgreina þurfi uppsetningu á fjárframlögum til þjóðvega í þéttbýli. Ég vil sérstaklega taka Akureyrarkaupstað sem dæmi. Bæjaryfirvöld hafa gert áætlanir og eru tilbúin með verkefni sem falla undir þjóðvegi í þéttbýli fyrir 451 millj. kr., en það er ekkert framlag til innan bæjarmarka þessa 16 þúsund manna samfélags. Það er ósanngjarnt í hæsta máta. Ef við tökum milljarðinn sem skilgreindur er fyrir þjóðvegi í þéttbýli á höfuðborgarsvæðinu þá hefði Akureyri átt að fá um það bil 120 millj. í slík verkefni miðað við höfðatölu. Ég tel nauðsynlegt að taka út fyrir sviga þessi stærstu sveitarfélög á landsbyggðinni og eyrnamerkja framlögin til þeirra eins og gert er með höfuðborgarsvæðið. Ég held að það yrði miklu betri sátt um það og að menn væru sáttari við að þjóðvegakerfið væri okkar allra. Það nýtist okkur öllum hvort sem það er til afurðaflutninga, fólksflutninga, að ég tali ekki um ferðaþjónustu. Þannig er það t.d. í mínu kjördæmi, Norðurlandi eystra. Vegna staðhátta höfum við þurft að nota hér um bil allt vegafé í austurleiðina, frá Húsavík að Þórshöfn á Langanesi. Það er mjög erfið vegagerð og kostnaðarsöm. En út frá minni skilgreiningu og sýn á þessi mál er þessi vegur ekkert frekar Akureyringa en annarra. Reyndin er bara sú að allt þetta fé hefur í góðu samráði verið látið fara þangað. Þetta er mjög stórt mál, sérstaklega ef menn ætla að efna til átaka milli þéttbýlisins og dreifbýlisins um skiptingu þessara fjármuna. Þetta er mjög stórt mál. Ég tel nauðsynlegt að taka þessi mál upp í þeim dúr sem ég nefni hér. Ég legg á það áherslu, sérstaklega hvað varðar Akureyri, að hér verði gerð bragarbót á. Ég tel að langflestir þingmenn sem fara ofan í þessi mál og skoða um hvað er að ræða finnist að athuguðu máli mikið sanngirnismál að bæjarfélagið Akureyri, með 16 þúsund íbúa, njóti sömu formúlu varðandi framlög til þjóðvega í þéttbýli eins og hér gildir. Það er mjög nauðsynlegt. Allar þær óskir sem bæjarstjórn Akureyrar hefur sett fram varðandi þjóðvegi í þéttbýli eru nauðsynlegar framkvæmdir. Þar hefur mjög lítið gerst á undanförnum árum, mjög lítið. Að stofni til er það línan í gegnum bæinn sem um ræðir, tengingar niður á hafnir, útivistarsvæði og þess háttar. Á Akureyri er ekki um mislæg gatnamót að ræða, sem eru ákaflega dýr, þannig að hlutfallslega eru þessar nauðsynlegu vegabætur innan kaupstaðarins mjög ódýrar, eins og sett er fram af hendi bæjarstjórnarinnar á 451 millj. kr. Í sambandi við menningarhúsin vil ég segja að ég er hlynntur því að við byggjum menningarhús. En ég hefði líka viljað sjá aðrar áherslur hvað varðar menningarhúsin. Í raun eiga landsmenn mjög mikið af vannýttum menningarhúsum um allt land, svokölluðum félagsheimilum. Ég held að menn ættu að skoða það alvarlega að setja upp einhvers konar sjóð sem gæfi sveitarfélögum á landsbyggðinni möguleika á því að fjármagna viðhald og endurbætur á þeim húsum og félagsheimilum sem til eru í landinu. Þetta er fyrst og fremst spurning um endurbætur og viðhald en það væri gríðarleg stoð í því ef sveitarfélögin gætu sótt um einhvers konar framlag til tæknivæðingar þessara húsa. Þá er borðleggjandi að blómstrandi menningarlíf um allt land gæti notað þessi hús í auknum mæli frá því sem nú er, myndarleg hús í langflestum tilvikum. Þau eru þungur baggi í rekstri fyrir sveitarfélögin og mjög erfitt að tæknivæða þau þannig að ungt fólk í dag telji sig geta notað þau sómasamlega. Ég legg til að menn skoði hvort ekki sé ástæða til þess í langflestum tilfellum að styðja sveitarfélögin til að halda þessum menningarhúsum gangandi um allt land. Það held ég að sé mjög mikilvægt. Virðulegi forseti. Ég er ekki að gera athugasemdir við þetta átak. Ég tel það góðra gjalda vert. En ég legg þunga áherslu á það sem ég hef sagt um þjóðvegi í þéttbýli. Ég vil fá þær leiðir endurskilgreindar. Ég held að til lengri tíma litið getum við forðast þessi átök á milli þéttbýlis og dreifbýlis, ef við endurskilgreinum framlögin eða setjum þau í annan farveg til þéttbýlisins. Þetta er mikið sanngirnismál. Vegakerfið er okkar allra. Gott vegakerfi um allt land er forsenda þess að hér sé líflegt atvinnulíf sem byggir á landsbyggðinni allri. Það verður að skilgreinast sem okkar allra. Þetta með að taka þéttbýlissvæðin út fyrir sviga og gera séráætlun um þau tel ég að væri mikið sanngirnismál. Við getum svo velt fyrir okkur hver stærðarmörkin eiga vera, hvort skilgreina eigi þetta við þéttbýli með þúsund manns eða eitthvað svoleiðis eða hvort við eigum að fara heldur hærra, fara t.d. upp í stærð Ísafjarðarkaupstaðar eða þar um bil. En það að þéttbýlissvæðin á landsbyggðinni gjaldi fyrir vegakerfið innan kjördæmisins er ekki rétt sýn, alls ekki. Ég sé að hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, kollegi minn af Norðurlandi eystra, situr hér í salnum. Hún getur náttúrlega staðfest það sem ég er að segja. Við höfum verið sammála um það, þingmannahópurinn, að nota þá peninga sem við höfum haft í austurleiðina frá Húsavík allt þetta kjörtímabil. Það hefur tekið langmest af okkar framlögum. Afleiðingin er náttúrlega þessi. Þetta er sérstaklega augljóst gagnvart sveitarfélaginu Akureyri sem horfir ekki fram á neinar, þrátt fyrir þessa innspýtingu til aðgerða í atvinnu- og byggðamálum, framkvæmdir í þjóðvegum í þéttbýli næstu tólf árin, fari svo sem horfir varðandi vegáætlun. Virðulegi forseti. Ég vildi undirstrika þetta. Ég vona sannarlega, þegar farið verður í þessi mál í nefndinni, að hún taki á þessum skilgreiningarmálum, sérstaklega gagnvart Akureyri og stærri þéttbýlisstöðum. Í þeirri athugun mætti taka með Ísafjörð, Egilsstaði o.s.frv.

Herra forseti. Ég get ekki annað en gert smáathugasemd við málflutning hv. þm. Hann vitnaði í ræðu mína frá því í morgun. Ég held að hann hafi varla hlustað gaumgæfilega á það sem ég sagði. Ég sagði að við höfuðborgarbúar hefðum umborið það að landsbyggðin hefði fengið meira fé til framkvæmda á samgönguáætlunum undanfarin ár vegna þess að þjóðvegakerfið er okkar allra, ekkert síður höfuðborgarbúa en landsbyggðarinnar. Þetta er okkar allra og því vegna höfum við umborið þetta. Hér er hins vegar á ferðinni átak til atvinnuskapandi aðgerða. Á höfuðborgarsvæðinu eru 70% allra þeirra sem eru atvinnulausir. Í hlut höfuðborgarsvæðisins, af þessum 6,3 milljörðum sem á að nota næstu 18 mánuðina er einn milljarður, til alls höfuðborgarsvæðisins. Það er Reykjavík, Mosfellsbær, Garðabær, Hafnarfjörður og allt til Keflavíkur. Það fær einn milljarð þegar 70% atvinnulausra er á því svæði.  
             Auðvitað gerum við athugasemdir við þetta. Þetta er auðvitað ekki sanngjarnt. Það mundu hv. þm. líka gera ef þeirra kjördæmi fengju þá útreið eins og við höfum fengið.

Hvað er sanngjarnt?

Auðvitað þurfum við að skoða þetta. Ég hefði líka viljað sjá peninga fara í ýmislegt annað en bara vegagerð, að konur og menntafólk fengju störf við hæfi, fólk sem situr heima atvinnulaust. 
            

Hv. þm. hefur orðið.

Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki hvort maður á að vera að svara svona frammíköllum en það er full ástæða til að vekja athygli á hversu lítill hlutur fer til hálfrar þjóðarinnar og rúmlega það af fé sem á að vera til atvinnusköpunar þegar 70% atvinnulausra eru á þessu svæði.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir verður þá að svara því hvað henni finnst sanngjarn skerfur. Mér finnst alveg makalaust, ef hv. þm. hefur hlustað á ræðu mína áðan, að tala um umburðarlyndi höfuðborgarsvæðisins. Hvað má þá segja um umburðarlyndi Akureyringa? Ég vil fá svör hv. þm. við því hvort hún telji að vegakerfið milli Akureyrar og Reykjavíkur eða austur um frá Akureyri til Austurlands sé meira mál Akureyringa en annarra Íslendinga.

Ég var ekkert að segja það.

Um þetta snýst málið. Að taka sig út úr á þann hátt sem hv. þm. gerir finnst mér ekki sanngjarnt. Hvað finnst hv. þm. um þau plön sem ég var að vitna í, þar sem á næstu tólf árum á að setja 21 milljarð á vegakerfið á höfuðborgarsvæðinu en ekkert í 16 þús. manna samfélag á Akureyri? Hver er þá umburðarlyndur? Eins og ég skil hv. þm. þá spyrðir hv. þm. Akureyringa við landsbyggðina. Þeir hljóta að hafa fengið, eftir skilgreiningu þingmannsins, of mikið vegna umburðarlyndis Reykvíkinga. Þetta er mjög ósanngjörn framsetning og ég vildi benda á það.

Herra forseti. Ég held ég svari ekki þessum útúrsnúningum. Hv. þm. hefur ekki einu sinni hlustað á andsvar mitt áðan. Ég sagði einmitt að vegakerfi okkar væri allt saman, þjóðvegakerfið, okkar allra. Þess vegna höfum við látið óátalið þegar meira fé hefur farið til landsbyggðarinnar. Ég ætla ekkert að fara að flokka landsbyggðina neitt. Ég er að tala um vegaframkvæmdir utan höfuðborgarsvæðisins og ætla alls ekki að fara að etja saman höfuðborgarsvæðinu og dreifbýlinu. Aftur á móti er mjög ósanngjarnt, þegar mesta atvinnuleysið er hér, að minnst af fjármagninu skuli koma hingað þegar ætlunin er að ráða bót á atvinnuleysi og bágu atvinnuástandi hjá þjóðinni með þessu átaki. Þá kemur minnst til þeirra sem verst eru staddir varðandi atvinnu. Ég var að gera athugasemdir við það. Ég minni á að við höfum ekki gert athugasemdir við að minna fé hafi komið til okkar á höfuðborgarsvæðinu undanfarin ár. En við gerum það núna þegar tilgangurinn er að leysa ófremdarástand í atvinnumálum, eins og þessu frv. er ætlað að gera.

Ég vil taka það fram að ég tel nauðsynlegt að byggja upp vegakerfið á höfuðborgarsvæðinu. Ég er því mjög hlynntur.

Nú?

Þannig að málið snýst ekki um það.

Mér heyrðist nú annað.

Í umræðunni gætum við ímyndað okkur að það væri e.t.v. hægt að færa til einhverja peninga og ég er því ekki ósammála heldur. Mér skilst að ekki sé hægt að nota nema um 400 millj. strax af þessum peningum vegna þess að hönnun sé ekki lokið á þeim mannvirkjum sem menn vilja fara í. Ég tel athugandi að beita sér fyrir því og hv. þm. mun eflaust gera það, t.d. að nota hluta af fjármagninu í byggingarframkvæmdir af einhverju tagi, svo sem eins og stúdentagarða og þess háttar. Það væri mjög við hæfi vegna stöðunnar í þessum málum. Það verður augljóslega ekki hægt að nota alla þessa peninga fyrr en þær framkvæmdir sem þeir eiga að fara í eru tilbúnar. Ég held að ég og hv. þm. tölum dálítið í kross. Ég hlustaði mjög gaumgæfilega á ræðu hv. þm. en ég kallaði eftir þessari endurskilgreiningu á því hvernig við úthlutum þessum peningum. Ég væri tilbúinn, sem búsettur úti á landi, að sæta sömu formúlu og hv. þm. Ásta Ragnheiður sem býr í Reykjavík, lúta sömu formúlu gagnvart úthlutunum. Það er mjög skaðlegt fyrir okkur öll að setja málin upp þannig að þetta sé kapphlaup um fjármagn milli höfuðborgarsvæðis og dreifbýlis.

Herra forseti. Mér finnst eðlilegt að ég segi örfá orð hér í lokin bara til að þakka fólki fyrir ágætar undirtektir við þetta þingmál og málefnalegar umræður sem hafa einkum snúist um það að kannski væri hægt að verja þessum peningum eitthvað ofurlítið öðruvísi og þeir mættu gjarnan vera meiri. Ég tek undir það. Mörg eru góðu málin sem þarf að sinna. En þetta er niðurstaða ríkisstjórnarinnar í bili hvað sem síðar kann að verða. Auðvitað er erfitt að skipta svona miklum fjármunum til vega vegna þess að mörg uppbyggingarverkefni bíða. En ég held að við getum öll verið sammála um að þetta flýtir þá fyrir því að annað kemst að bæði hérna á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar. Varðandi menningarhúsin þá er ekki hægt að fullyrða að þetta fjármagn verði allt nýtt á þessu ári. Aðalatriðið er að ef þetta nær inn í þessi fjáraukalög þá er búið að tryggja þetta fjármagn þó svo að það kunni að þurfa að flytja fjárveitinguna að einhverju leyti til næsta árs eða jafnvel enn lengra eftir því hvernig verkunum miðar áfram. Um skiptingu þess fjár, þess milljarðs sem þarna er um að ræða, þá er það mál sem er á verksviði menntmrh. sem hann vinnur nú að í samvinnu við þau sveitarfélög sem þarna eiga hlut að máli, Akureyri og Vestmannaeyjar. Varðandi það að einungis séu 4,7 milljarðar í þessu frv. í stað 6,3, þá stafar það auðvitað af því að átakið er til 18 mánaða og það sem upp á vantar kemur að sjálfsögðu í fjárlögum næsta árs.  Að öðru leyti þakka ég þingmönnum hér fyrir málefnalegar umræður um þetta mál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Með þessu frv. eru lagðar til tvær breytingar á lögum um virðisaukaskatt. Frv. er m.a. lagt fram í tengslum við frv. til nýrra hafnalaga sem liggur fyrir þinginu og er á dagskrá síðar á þessum fundi. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. frv. til nýrra hafnalaga er gert ráð fyrir þrenns konar rekstrarfyrirkomulagi hafna. Samkvæmt því frv. má reka höfn sem: 1. Höfn án sérstakrar hafnarstjórnar í eigu sveitarfélags. 2. Höfn með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags. 3. Hlutafélag, hvort sem það er í eigu opinberra aðila eða ekki, einkahlutafélag, sameignarfélag eða sem einkaaðila í sjálfstæðum rekstri. Frv. til hafnalaga gerir ráð fyrir að hafnir samkvæmt ofangreindum 2. tölul. verði virðisaukaskattsskyldar eins og hafnir samkvæmt 3. tölul. Kallar það á breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Er lagt til í frv. því sem hér liggur fyrir að á sama hátt og opinber orku- og veitufyrirtæki verði hafnir með hafnarstjórn í eigu sveitarfélaga virðisaukaskattsskyldar að því leyti sem þær selja skattskyldar vörur og þjónustu. Samkvæmt frv. er með öðrum orðum lagt til að höfnum með hafnarstjórn í eigu sveitarfélaga verði bætt inn í 3. tölul. 1. mgr. 3. gr. laga um virðisaukaskatt, en það þýðir að þessar hafnir geta framvegis nýtt sér innskattsreglur virðisaukaskattskerfisins og hefur það verið talið hagsmunamál fyrir þessa aðila. Hin breytingin í þessu frv. felur í sér framlengingu á gildandi bráðabirgðaákvæði við lög um virðisaukaskatt. Lagt er til að gildandi heimild samkvæmt ákvæði til bráðabirgða X í lögum um virðisaukaskatt, sem fjallar um heimild til endurgreiðslu 2 / 3 hluta þess virðisaukaskatts sem greiddur er vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða á tímabilinu 1. september 2000 til 31. desember 2003, verði framlengd um tvö ár. Herra forseti. Þetta eru efnisbreytingarnar tvær sem hér eru lagðar til. Fari svo að hafnalög hljóti ekki afgreiðslu á þessu þingi er fyrri breytingin óþörf og þarf þá að laga frv. að því með því að fella brott fyrri greinina. En 2. gr. frv. stendur að sjálfsögðu undir sér sjálfstætt óháð hinni. Ég legg til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til hv. efh.- og viðskn. að lokinni 1. umr. og jafnframt til 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 62/1997, um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga, með síðari breytingum. Frv. er á þskj. 1091 og er 671. mál þingsins. Með frumvarpi þessu er lagt til að ríkisstjórninni og iðnaðarráðherra verði heimilað að gera samninga við Norðurál hf. um stækkun álvers félagsins í allt að 300.000 tonn í tveimur áföngum. Með lögum nr. 62/1997, um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga, var iðnaðarráðherra veitt heimild til að gera samninga fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um byggingu álvers á Grundartanga og voru samningar þessa efnis undirritaðir 7. ágúst 1997. Lá þá fyrir mat á umhverfisáhrifum og starfsleyfi fyrir allt að 180.000 tonna álveri á Grundartanga. Byggingu 1. áfanga álversins með um 60.000 tonna ársframleiðslugetu af áli lauk í júní árið 1998 og hófst þá framleiðsla í kerskálum álversins. Lögunum var breytt með lögum nr. 12/2000 þegar veitt var heimild til ákvörðunar fasteignaskatts vegna stækkunar mannvirkja í tengslum við aukningu á framleiðslugetu úr 60.000 í 90.000 tonn. Stjórnvöld, Landsvirkjun og Norðurál undirrituðu viðauka við samninga um álverið 14. júní 2000 þegar ákvörðun var tekin um að stækka álverið úr 60.000 tonna ársframleiðslu í 90.000 tonn. Framkvæmdum við þann áfanga lauk um mitt ár 2001 og framleiðir félagið nú um 90.000 tonn á ári. Á síðasta ári voru samþykkt lög nr. 75/2002, um breytingu á lögum nr. 62/1997, þar sem Norðuráli var heimilað að taka þátt í öðrum félögum og fjárfesta í öðrum atvinnurekstri en áliðnaði. Í september árið 2000 óskaði Norðurál formlega eftir því við iðnaðarráðuneytið og Landsvirkjun að teknar yrðu upp hið fyrsta formlegar samningaviðræður um orku vegna þriðja áfanga álversins. Í upphaflegum áætlunum var gert ráð fyrir að álverið yrði stækkað úr 90.000 tonnum í 180.000 tonn en tækniframfarir gerðu það að verkum að hagkvæmara er talið að stækka álverið úr 90.000 tonnum í 240.000 tonn. Fljótlega varð ljóst að ekki væri unnt að afla orku til 150.000 tonna stækkunar í einum áfanga og var því tekin ákvörðun um að skipta stækkuninni í tvo áfanga. Jafnframt var ljóst að ekki væri unnt að taka ákvörðun um stækkun fyrr en fyrir lægi niðurstaða í mati á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu. Fyrir liggur nú úrskurður setts umhverfisráðherra þar sem fallist er á framkvæmdina að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Samhliða þessu frv. er því lagt fram frv. um breytingu á lögum nr. 60/1981, um raforkuver, þar sem lögð er til heimild til að reisa Norðlingaölduveitu, stækkun Nesjavallavirkjunar og virkjunarframkvæmdir á Reykjanesi. Þótt aflað sé heimilda fyrir stækkun í allt að 300.000 tonn er gert ráð fyrir að stækkunin komi til framkvæmda í tveimur áföngum, annars vegar um 90.000 tonn sem lokið verður árið 2005 og hins vegar um 60.000 tonn árið 2009. Stefnt er að því að hefja byggingarframkvæmdir við fyrri hluta stækkunar álversins á þessu ári og er framkvæmdatími áætlaður 24--30 mánuðir. Stefnt er að því að gangsetning vegna framleiðsluaukningar um 90.000 tonn hefjist árið 2006. Til lengri tíma litið er ætlun Norðuráls að auka framleiðslugetu álversins með því að auka straum í kerskálum. Þannig miða áform fyrirtækisins að því að ná allt að 300.000 tonna framleiðslugetu þegar til lengri tíma er litið. Hefur fyrirtækið því nú þegar látið meta umhverfisáhrif og fengið starfsleyfi fyrir stækkun í allt að 300.000 tonn. Helstu mannvirki fyrirhugaðrar framleiðsluaukningar álversins í allt að 300.000 tonn eru tankar fyrir hráefni, kerskálar, steypuskáli, skautsmiðja, þurrhreinsibúnaður, spennistöð og starfsmannahús. Öll tækni og tæki sem koma til vegna ráðgerðrar stækkunar álversins verða sem fyrr í samræmi við alþjóðlegar skilgreiningar á bestu fáanlegu tækni og er þá átt jafnt við framleiðslutækni sem og tækni við hreinsun útblásturs með þurrhreinsibúnaði. Viðbótarfjárfestingarkostnaður vegna stækkunar í 240.000 tonn er áætlaður um 525 milljónir bandaríkjadala. Áætlað er að kostnaður við fyrsta áfanga stækkunarinnar verði um 330 milljónir bandaríkjadala en seinni hluti kosti um 195 milljónir bandaríkjadala. Reikna má með að heildarfjárfesting Norðuráls á Grundartanga verði þá komin í um 825 milljónir bandaríkjadala eða um 66 milljarða íslenskra króna miðað við gengi í febrúar 2003. Reikna má með að árlegt útflutningsverðmæti Norðuráls tvöfaldist við stækkun í 180.000 tonn og verði að jafnaði rúmlega 20 milljarðar króna á ári miðað við spár um þróun álverðs á Evrópumarkaði. Að loknum seinni áfanga stækkunar álversins í 240.000 tonn má reikna með að árlegt útflutningsverðmæti Norðuráls verði um 40 milljarðar króna miðað við sömu forsendur. Hæstv. forseti. Í gildi eru samningar við Norðurál hf. og Columbia Ventures Corporation um byggingu og rekstur allt að 90.000 tonna álvers að Grundartanga. Samkomulag um stækkun álversins felur í sér gerð annars viðauka við fjárfestingarsamning og annars viðauka við lóðarsamning, eins og nánar er lýst í athugasemdum með frv. Viðaukasamningarnir hrófla ekki við þeim grundvallaratriðum sem felast í upprunalega samningnum heldur fela í sér frekari útfærslu vegna stækkunar álversins. Undirbúningur stækkunar álvers Norðuráls á Grundartanga hefur farið fram í samræmi við gildandi löggjöf og hefur almenningur átt þess kost að hafa þar áhrif á undirbúningsstigi. Umtalsverðar grunnrannsóknir hafa farið fram á umhverfisþáttum og lífríki umhverfis iðnaðarsvæðið á Grundartanga, bæði áður en Íslenska járnblendifélagið tók til starfa árið 1979 og áður en álver Norðuráls var gangsett. Í kjölfar grunnrannsókna hafa iðnfyrirtækin á Grundartanga staðið sameiginlega að umhverfisvöktun í Hvalfirði frá árinu 1999. Vöktunin er framkvæmd samkvæmt áætlun til tíu ára í senn og unnin í samvinnu við Hollustuvernd ríkisins. Tilgangur vöktunar er m.a. að meta hvort kröfur starfsleyfis séu uppfylltar og skoða áhrif stækkunar á umhverfi með samanburði við grunngildi helstu umhverfisþátta. Rannsóknir og vöktun ná til loftgæða, gróðurs, jarðvegs, jarðvatns, ferskvatns, úrkomu og búfénaðar. Meginniðurstöður ofangreindra rannsókna og vöktunar á Hvalfjarðarsvæðinu sýna að áhrif iðnfyrirtækjanna á Grundartanga hafa verið innan þeirra marka sem sett voru í starfsleyfi þeirra og að áhrif á umhverfið hafi verið í lágmarki. Iðnaðarsvæðið er svo sem gefur að skilja aðaluppspretta brennisteinstvíoxíðs og flúors, en þó er styrkur þessara efna í lofti vel innan viðmiðunarmarka fyrir loftgæði. Aðaluppspretta brennisteinstvíoxíðs til þessa hefur verið járnblendiverksmiðjan en aðaluppspretta flúors hefur verið álverið. Rannsóknir sýna einnig að meginuppspretta svifryks á Hvalfjarðarsvæðinu er utan iðnaðarsvæðisins. Nánari grein er gerð fyrir niðurstöðum umhverfisrannsókna og vöktunar í fylgiskjali III með frumvarpi þessu. Í nóvember 2000 sendi Norðurál Skipulagsstofnun tillögu að matsáætlun fyrir mat á umhverfisáhrifum stækkunar Norðuráls á Grundartanga með framleiðsluaukningu í allt að 300.000 tonn á ári. Niðurstaða Skipulagsstofnunar lá fyrir 9. janúar 2001 og var tillagan samþykkt með skilyrðum. Í kjölfar þessa var unnin matsskýrsla vegna stækkunar álversins og var hún lögð fram hjá Skipulagsstofnun í mars 2002. Með úrskurði, dags. 27. maí 2002, féllst Skipulagsstofnun á fyrirhugaða stækkun Norðuráls á Grundartanga í allt að 300.000 tonn á ári. Að beiðni iðnaðarráðuneytis lagði efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins mat á þjóðhagsleg áhrif fjárfestinga í virkjunum, byggingu álvers í Reyðarfirði og stækkun álvers á Grundartanga. Niðurstöður efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins eru birtar í fylgiskjali VIII með frumvarpi til laga um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. Í skýrslu um mat á umhverfisáhrifum stækkunar Norðuráls á Grundartanga er gerð grein fyrir samfélagslegum áhrifum á rekstrartíma. Þar kemur fram að á undanförnum árum hefur fólki fjölgað á atvinnusvæði Norðuráls og að stækkun með verulegri fjölgun starfa stuðli að framhaldi á þeirri þróun. Gert er ráð fyrir 300--450 nýjum framtíðarstörfum í álveri Norðuráls eftir fulla stækkun í 300.000 tonna ársframleiðslu en heildarfjöldi starfsmanna í álverinu mun því verða 500--650. Hlutfall starfsmanna af Vesturlandi hefur verið að aukast frá því að Norðurál hóf starfsemi og er nú 84%, en aðrir starfsmenn koma af höfuðborgarsvæðinu. Líklegt er að raunin verði svipuð eftir stækkun álversins. Líklegt er talið að flestir þeirra sem flytjist til svæðisins af öðrum landsvæðum velji sér búsetu á Akranesi. Af núverandi starfsmönnum álversins eru um 14% konur, og starfar rúmlega helmingur þeirra í viðhaldsdeild, kerskála eða skautsmiðju. Hlutfall kvenna í áliðnaði hefur vaxið á undanförnum árum og er það stefna Norðuráls að ráða sem flestar konur til starfa. Á undanförnum árum hefur störfum fyrir konur fækkað á svæðinu, m.a. vegna samdráttar í verslun á Akranesi með tilkomu Hvalfjarðarganga. Samdráttur hefur verið í landbúnaði undanfarin ár og hefur störfum í greininni þar af leiðandi fækkað. Stækkun álversins mun stuðla að áframhaldandi búskaparmöguleikum. Bændur geta sótt störf í álverinu samhliða búskap sem gerir þeim kleift að búa áfram á jörðum sínum þrátt fyrir samdrátt í landbúnaði. Mörg smærri fyrirtæki í iðnaði og byggingarstarfsemi munu njóta góðs af framkvæmdum við stækkun álversins og umfangsmeiri rekstri þess. Áhrifin felast í sölu á þjónustu og vörum til álversins. Einnig munu skapast störf vegna tengdrar uppbyggingar á svæðinu. Mörg fyrirtæki hafa þegar byggst upp og öðlast reynslu í tengslum við uppbyggingu Norðuráls og er sú reynsla góður undirbúningur fyrir frekari stækkun. Stækkunin mun fela í sér aukna möguleika á verkefnum fyrir þessi fyrirtæki. Hugsanleg neikvæð áhrif felast í að önnur iðnfyrirtæki gætu misst starfsfólk til álversins vegna aukinnar samkeppni um vinnuafl. Stækkun álversins mun leiða til aukinnar eftirspurnar eftir bæði íbúðar- og atvinnuhúsnæði á svæðinu. Aukin eftirspurn eftir íbúðarhúsnæði ræðst af íbúafjölgun á svæðinu, breytingum í fjölskyldustærð og þörf fyrir endurnýjun eldra húsnæðis. Líklegt er að eftirspurnar eftir íbúðarhúsnæði muni verða mest vart á Akranesi. Hennar gæti einnig orðið vart í öðrum sveitarfélögum, þ.e. Borgarbyggð, Skilmannahreppi og Hvalfjarðarstrandarhreppi. Þjónusta og grunngerð sveitarfélaga á áhrifasvæði álversins er góð og er ekki talið að grípa þurfi til viðamikilla ráðstafana á þeim sviðum þótt fjölgun kunni að verða á íbúum á svæðinu í kjölfar stækkunar Norðuráls. Hæstv. forseti. Ég hef nú rakið helstu staðreyndir varðandi fyrirhugaða stækkun álvers Norðuráls á Grundartanga og áhrif þess. Ég leyfi mér að vísa til greinargerðar með frv. varðandi skýringar við einstakar greinar þess. Þá leyfi ég mér, hæstv. forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Herra forseti. Undanfarna daga og vikur hefur geisað í samfélaginu og sömuleiðis hér á Alþingi mikil umræða um áhrif þess að verið er að ráðast í svo miklar framkvæmdir á Austurlandi, sem við þekkjum. Nú síðast í gær var samþykkt heimild til hæstv. iðnrh. til þess að ganga til samninga um byggingu álvers í Reyðarfirði. Áhyggjur manna hafa ekki hvað síst verið vegna þeirra efnahagslegu áhrifa sem þessar framkvæmdir munu hafa, og hafa nú þegar. Þar hafa menn ekki hvað síst haft áhyggjur af gengisþróuninni undanfarið og síðan áhrifum hins háa gengis á aðra framleiðslu- og samkeppnisatvinnuvegi, á útflutningsgreinarnar yfirleitt. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra hvað hafi verið skoðað nú, þegar verið er að mæla fyrir málum sem munu setja enn frekara trukk á fjárfestingar í þjóðfélaginu, með þróun gengisins. Það er alveg ljóst að grunndæmi fjmrn. er fullkomið ómark. Það sem þar stendur eru í besta falli væntingar, en a.m.k. hvergi nálægt veruleikanum. Þar eru menn að tala um verðbólgu í 130 stigum sem er ívið lægra meðaltal en á síðasta ári, en veruleikinn hefur verið allt annar og er allt annar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað hefur verið skoðað varðandi þessar nýju framkvæmdir sem hér er verið að fjalla um að hinum samanlögðum? Þá bið ég um eitthvað annað en grunndæmi fjmrn.

Hæstv. forseti. Mér þykir hv. þm. taka kannski dálítið mikið upp í sig þegar hún gerir ekkert með það sem kemur frá fjmrn. og því grunndæmi sem þar er byggt á. Allan þann tíma sem ég hef verið í iðn.- og viðskrn. hefur þetta mál verið til umfjöllunar og þá höfum við bæði verið að fjalla um stækkun Norðuráls og stórframkvæmdir á Austurlandi. Þeir útreikningar sem hafa farið fram á því hvaða áhrif þessar framkvæmdir muni hafa hér á hagkerfið hafa allar byggt á því að af báðum þessum framkvæmdum verði, bæði stækkun Norðuráls í tveimur áföngum og síðan stóriðjuframkvæmdum á Austurlandi. Þess vegna er ekki eins og þetta sé algjörlega ný frétt inn í samfélagið þó að vissulega hafi verið nokkur óvissa á meðan ekki lá fyrir úrskurður um Norðlingaölduveitu. Það eina sem er þó örlítið öðruvísi en í því dæmi sem Þjóðhagsstofnun reiknaði út á sínum tíma er að fyrri áfangi stækkunar Norðuráls er örlítið seinna á ferðinni en reiknað hafði verið með. Auðvitað er það síðra en það er þó reiknað með því að þegar kemur að því að stórframkvæmdir fyrir austan verði í hámarki séu framkvæmdir í hjöðnun hér. Það er mjög mikilvægt. Varðandi það sem hv. þm. talar um í sambandi við þróun gengis er náttúrlega erfitt að skoða það í dag vegna þess að gengið er ákveðið á markaði og það hefur þegar hækkað vegna væntinga sem uppi eru í samfélaginu út af stórframkvæmdum. Það er ekki hægt að gefa sér að það verði gríðarleg hækkun til viðbótar.

Herra forseti. Það grunndæmi sem hæstv. ráðherra vitnaði í áðan og er í fskj. VIII með frv. um álver við Reyðarfjörð gerir ráð fyrir þremur möguleikum. Þessi er einn af þeim. Og hæstv. ráðherra nefndi réttilega að það hefur verið ákveðinni óvissu háð hvort og hvenær hægt væri að ráðast í þær framkvæmdir sem hér er verið að fjalla um núna. Það sem ég kalla eftir, herra forseti, er það hversu meðvituð stjórnvöld eru gagnvart þeim áhrifum sem allar þessar framkvæmdir hafa nú þegar á efnahagslífið og þar með atvinnulífið í landinu. Það er alveg ljóst að þetta grunndæmi fjmrn. stenst ekki og það veit hæstv. ráðherra. Það þarf ekki annað en að lesa tölurnar og horfa síðan á veruleikann til að átta sig á því. Þess vegna kalla ég eftir því hvort eitthvað annað hafi verið gert. Hafa einhverjir aðrir verið beðnir um að skoða málið? Hvað segir Seðlabankinn? Hann var með ákveðnar viðvaranir varðandi þróun gengisins fyrir ári síðan, einmitt vegna þessara væntinga, en það var eins og stjórnvöld og fjmrn. gerðu ekkert með þær spár eða ábendingar sem þar komu fram. Fjmrn. hélt sig bara áfram við þær tölur sem menn þar reiknuðu út við skrifborðið sitt án þess, að því er virðist, að hafa höndina nokkurs staðar á slagæð atvinnu- og efnahagslífsins. Herra forseti. Það er ekki boðlegt þegar við stöndum frammi fyrir þeim veruleika sem nú er í íslensku efnahagslífi ef ekki er hægt að reiða hér fram pappíra sem segja okkur eitthvað um það hvers er að vænta í náinni framtíð. Þó að menn hafi eingöngu haft álverið í Reyðarfirði --- nú segi ég ,,eingöngu`` um þessa stóru framkvæmd og Kárahnjúkavirkjun --- nægði það til að setja hér allt á annan endann hvað varðaði gengismálin, og hvað mun þá gerast núna? Nú er að koma enn ný fjárfesting sem er fyrr á ferðinni. Hvaða áhrif mun hún hafa? Treystir enginn sér til þess að velta vöngum yfir því og þá í leiðinni til hvaða aðgerða stjórnvöld gætu gripið til mótvægis?

Hæstv. forseti. Auðvitað er ríkisstjórnin meðvituð um að grípa þurfi til aðgerða þegar þessar framkvæmdir verða í hámarki. Það hefur alltaf legið fyrir og það er margbúið að segja það úr þessum ræðustóli. Það hefur farið fram sérstök umræða um mótvægisaðgerðir. Það liggur alveg fyrir. Það er hins vegar ekki hægt að tíunda í smáatriðum í dag út í hvaða aðgerðir verður farið.

Ég er að tala um núna.

Við erum nýbúin að taka ákvörðun um það af hálfu stjórnarflokkanna og ríkisstjórnar að fara út í aðgerðir fljótlega í sambandi við vegagerð og fleira til þess að hafa svigrúm til að draga úr þeim framkvæmdum, hugsanlega, þegar að því kemur að framkvæmdir sem varða stóriðjuna verða í hámarki. Ég vil gjarnan fá að segja það að lokum, af því að hv. þm. talar mikið um mótvægisaðgerðir, að ég hef ekki trú á því að almennt væri mikið verið að tala um mótvægisaðgerðir í samfélaginu ef stjórnarandstaðan réði hér ríkjum. Það væri ekkert að gerast.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur sem ítrekaði mikilvægi þess að menn áttuðu sig á og hefðu einhverjar hugmyndir um það hvernig ætti að bregðast við vegna hinna þjóðhagslegu áhrifa þeirra framkvæmda sem við erum að fara út í þessa dagana. Kannski hefur ekki farið fram mikil umræða um það hér í þinginu hvað varðar þessa umræddu framkvæmd, áherslan hefur verið á annarri framkvæmd sem við erum búin að afgreiða frá hinu háa Alþingi. Eins og hæstv. iðnrh. rakti höfum við fengið hér til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á þeim lögum sem heimiluðu að samningar yrðu gerðir við Norðurál á sínum tíma um álbræðslu á Grundartanga, lög sem eru upprunalega frá árinu 1997. Norðurál hefur síðan óskað eftir því að iðnrn. og Landsvirkjun taki upp viðræður um þriðja áfanga álversins. Upphaflega var gert ráð fyrir að álverið yrði stækkað úr 90 þús. tonnum í 180 þús. tonn en í frv. segir að tækniframfarir valdi því að hagkvæmara sé að stækka álverið upp í 240 þús. tonn. Svo hljómar texti frv. reyndar upp á 300 þús. þannig að svigrúmið er orðið nokkuð meira en ætlað var í upphafi. Það kom hins vegar fljótlega í ljós að ekki var unnt að afla orku fyrir svo mikla stækkun í einum áfanga og að auki var ekki unnt að taka ákvörðun um stækkun fyrr en fyrir lægi niðurstaða í mati á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu. Nú liggur sá úrskurður fyrir og því er unnt að leggja fram frv. um stækkunina hér á Alþingi. Það má kannski, herra forseti, afsaka þá framkomu hæstv. ríkisstjórnar að leggja svo stórt mál fram á þessum tíma árs, þegar u.þ.b. vika er í að þinginu ljúki. Ég vil samt gera við það athugasemd. Það er reyndar ekki þannig að við fáum bara þetta mál til umfjöllunar í síðustu vikunni heldur bíða mörg stærri mál sem eru í vinnslu, þar af eru mörg mál í hv. iðnn. Nefni ég þar sem dæmi raforkulagafrv., mjög stórt mál og umfangsmikið sem við erum með í vinnslu. Annað frv. má nefna sem hér verður mælt fyrir á eftir, um raforkuver. Ég verð að gagnrýna þau vinnubrögð, herra forseti, að það vinnulag skuli ætíð vera haft ár eftir ár, að stórmál komi svo seint fyrir þingið að þau þarf að vinna nánast í blóðspreng inni í nefndum, eins og því miður stefnir í að hv. iðnn. verði uppálagt að gera í þessu máli. Slík vinnubrögð eru hins vegar ekki til þess fallin að vanda lagasetningu og í raun óásættanleg. Ég verð að segja, fyrir mig og fyrir hönd þingmanna Samfylkingarinnar í iðnn., að við munum leggja áherslu á sá tími sem þarf til að skoða þetta mál verði notaður og málið fái ítarlega og vandaða umfjöllun í nefndinni. Annað er ekki bjóðandi þessari hv. stofnun. Þegar við ræddum frv. um Fjarðaál fyrir nokkrum vikum gagnrýndu hv. þm. Samfylkingarinnar harðlega það fyrirkomulag sem tíðkað er í skattamálum stóriðjufyrirtækja og erlendra fyrirtækja sem hingað koma og fjárfesta. Við gagnrýndum að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki leggja meiri vinnu í að skapa almennar leikreglur fyrir skattlagningu slíkra fyrirtækja. Auðvitað væri óskastaðan sú, herra forseti, að menn gætu búið til þannig umhverfi fyrir fyrirtækin í landinu að ekki þurfi að semja sérstaklega um skattprósentu og fleira þegar erlend fyrirtæki eru fengin til að fjárfesta hér á landi. Ójafnræðið bitnar ekki aðeins á íslenskum fyrirtækjum sem njóta ekki þeirra kjara sem hin erlendu fyrirtæki fá sem fjárfesta í stóriðjunni. Ójafnræðið verður líka, herra forseti, á milli þeirra fyrirtækja sem starfa hér, t.d. stóriðjufyrirtækjanna. Þetta kom til umræðu vegna frv. um Fjarðaál og var rakið ítarlega þar, m.a. var farið yfir það í hv. iðnn. Eftir að við afgreiddum frá Alþingi frv. um Fjarðaál sem heimilar því ágæta fyrirtæki sérákvæði um tekjuskattsprósentu upp á 18% --- það er í raun og veru þak á því sem hægt er að taka af þeim í tekjuskatt --- en stóriðjufyrirtæki í sömu grein koma að sjálfsögðu á eftir. Norðurál hefur búið við 32% skattprósentu, ef ég man rétt. Þeir hafa, að því er mér skilst, enn ekki greitt tekjuskatt en það er miðað við 32%. Alcan á Íslandi, sem áður hét Ísal, kemur hingað til landsins árið 1968 og greiðir 33% tekjuskatt, hefur greitt stórar fjárhæðir í tekjuskatt til íslenska ríkisins á þeim tíma sem það hefur starfað. Herra forseti. Það er óásættanlegt og óviðunandi vinnulag að samið sé um svo almenna hluti og almennt starfsumhverfi fyrirtækja eins og skattprósentu. Nú hlýtur það alltaf að vera þannig, herra forseti, að miðað við það ástand sem ríkir í þjóðfélaginu á hverjum tíma þurfi að semja um ákveðna hluti. Það getur oltið á ýmsu. Það getur oltið á efnahags\-ástandinu í landinu eða jafnvel í heiminum. Það getur oltið á stærð fyrirtækisins og ýmsu sem erfitt er að gera sér í hugarlund fyrir fram. Herra forseti. Auðvitað eiga almennar leikreglur um tekjuskattsprósentu að gilda fyrir alla. Jafnvel væri hægt að hugsa sér --- án þess að ég ætli að að leggja drög að nýjum reglum varðandi skattamál stóriðjufyrirtækja hér --- ef menn telja nauðsyn á og að um millibilsástand sé að ræða þar sem nauðsynlegt sé að hliðra til frá þeim reglum sem gilda um íslensk fyrirtæki, að hafa sérstaka skattprósentu vegna þeirra fyrirtækja sem eru starfandi í þessari grein. Ég tel það mikið forgangsverkefni að reyna að koma þessu umhverfi í lag þannig að ekki þurfi að setja ríkisstjórn hverju sinni í þá aðstöðu að verða að semja um svona lagað við einstök fyrirtæki. Auk þessa, herra forseti, gefur auga leið að fyrirtæki sem nær betri samningum kallar á að önnur fyrirtæki komi á eftir í kjölfarið. Þessir samningar eru jú opinberir og þar af leiðandi eðlilegt að önnur fyrirtæki á sama sviði geri sömu kröfu. Nú skilst mér að t.d. Alcan á Íslandi hafi gert kröfu um það við íslensk stjórnvöld að samningar þeirra um þessi mál verði teknir upp. Því hefur verið borið við af hálfu stjórnvalda að um ólíka samninga sé að ræða. Þetta var nokkuð sem við ræddum á sínum tíma í hv. iðnn. þegar þessi umræða fór fram vegna Fjarðaáls. Menn verða, herra forseti, að leggja vinnu í að búa til þannig umhverfi að óþarft sé að fara nýja leið í hvert og eitt skipti sem erlent fyrirtæki setur niður atvinnustarfsemi á landinu. Auk þessa má skoða, herra forseti, það sem snýr að skattumhverfinu, þ.e. því umhverfi sem íslensk fyrirtæki búa við. Auðvitað er það á mörgum sviðum óásættanlegt. Reyndar hefur ýmislegt verið gert til að gera það umhverfi ásættanlegra fyrir fyrirtækin. Þar er hins vegar ýmislegt óunnið og þar vil ég sérstaklega nefna til sögunnar stimpilgjöldin, herra forseti. Í þessu frv. er, eins og í þeim frv. sem um svipuð mál hafa fjallað, ákvæði um stimpilgjöld og undanþágur frá því sem önnur fyrirtæki búa við hér varðandi stimpilgjöldin. Ég hlýt að spyrja hæstv. iðnrh. hvað standi til að gera af hálfu ríkisstjórnarinnar varðandi stimpilgjöldin. Ég man ekki betur en að því hafi verið lofað á sínum tíma, hástemmd loforð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, að stimpilgjöld yrðu afnumin í áföngum. Ef ég man rétt kom fram tillaga um afnám í áföngum í frv. til fjárlaga fyrir þetta ár sem síðan var dregin til baka. Ég hlýt að spyrja hæstv. iðnrh. hvað stendur til að gera í þessum efnum. Hvar eru loforðin um afnám stimpilgjalda í áföngum? Stendur ekki til að gera neitt í þeim efnum? Hv. þm. Samfylkingarinnar, Margrét Frímannsdóttir, hefur lagt fram frv. um afnám stimpilgjaldanna í áföngum. Það hefur ekki hlotið afgreiðslu. Það er reyndar í nefnd núna og væri áhugavert að vita hvort hugsanlegt væri af hálfu ríkisstjórnarinnar að samþykkja það frv. eða efni þess fyrir lok þessa kjörtímabils. Herra forseti. Ég hef gagnrýnt þetta frv. á sama hátt og við gagnrýndum frv. um Fjarðaál, þennan skort á almennum leikreglum varðandi skattana. Hins vegar má segja að það sé ekki bara í skattumhverfinu sem almennar leikreglur og stefnumótun skorti hjá hv. ríkisstjórn. Hið sama blasir líka við á sviði umhverfismálanna. Svo virðist sem hæstv. ríkisstjórn hafi enga sjálfstæða stefnu um hvernig hún vilji sjá farið með náttúruauðlindir landsins, hverjar þeirra eigi að nýta og hverjar ekki. Herra forseti. Grundvöllur þess að unnt sé að móta slíka stefnu felst í tvenns konar aðgerðum. Í fyrsta lagi þarf að kortleggja náttúruna og meta eftir þeim aðferðum sem til þess hafa verið notaðar með góðum árangri í nágrannaríkjum okkar. Tillaga þess efnis og nánari útfærsla á þeirri hugmynd kemur fram í þáltill. sem ég ásamt fleiri þingmönnum Samfylkingarinnar hef lagt fram á þingi. Að lokinni slíkri kortlagningu væri í raun og veru hægt að meta landið í heild og leggja mat á einstök svæði. Í kjölfarið væri hægt að gera það sem hæstv. ríkisstjórn er að því er mér skilst byrjuð á, þ.e. rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. En svo virðist sem hæstv. ríkisstjórn gangi illa að koma þeirri rammaáætlun til framkvæmda. Ég vil því spyrja hæstv. iðnrh. hvernig gangi með þann áfanga rammaáætlunarinnar sem átti að ljúka núna í febrúar, muni ég það rétt. Ég hef þetta ekki alveg á hreinu en mig minnir að talað hafi verið um að þessum áfanga ætti að ljúka í febrúar. Ég vil spyrja hæstv. iðnrh. um hvort von sé á honum og hvenær, hvort einhvað liggi fyrir varðandi þá vinnu. Auðvitað hefði verið eðlilegra, herra forseti, að leggja vinnu í að klára rammaáætlun og setja fram þá kosti sem í stöðunni eru og ákveða síðan í hvaða framkvæmdir ætti að ráðast. Þetta höfum við þingmenn Samfylkingarinnar margsinnis sagt við umræðuna. Það er óeðlilegt að hið háa Alþingi byrji á vitlausum enda og taki hvert stórmálið á fætur öðru fyrir án þess að fyrir liggi þessi ágæta rammaáætlun sem væri hinn eini rétti grundvöllur framkvæmda, við gætum þá séð hvernig heildarmyndin liti út áður en við tækjum ákvarðanir um einstakar framkvæmdir. Ég tel mjög brýnt að þessari vinnu verði hraðað. Það kann að vera að í það þurfi að setja meira fjármagn eða meiri mannskap. Ég veit það ekki. A.m.k. þarf að flýta þessari vinnu. Aðeins á grundvelli slíkrar vinnu er hægt að taka skynsamlegar ákvarðanir til framtíðar um nýtingu náttúruauðlindanna, nýta auðlindirnar sem best og hagkvæmast í svo mikilli sátt við umhverfið sem mögulegt er. Herra forseti. Með gagnrýni minni á skort á almennum leikreglum er ég ekki að segja að Samfylkingin muni leggjast gegn því að stækka Norðurál, einkum í ljósi þess að úrskurður hæstv. setts umhvrh. í tengslum við orkuþörfina fór nokkuð farsællega að mínu mati miðað við þau ósköp sem í stefndi á tímabili. Samfylkingin er hlynnt uppbyggingu stóriðju svo fremi hún sé gerð í sem mestri sátt við umhverfið. En ég vil enn og aftur ítreka að mikilvægt er að slíkar stórákvarðanir séu teknar á grundvelli heildaráætlunar sem fyrir liggur um hvaða virkjanakostir eru í boði og hvernig sé hagkvæmast og best að nýta þá. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. iðnrh. um rammaáætlunina, hvort hún geti upplýst um hvernig þær framkvæmdir sem við erum að ræða um komi út í þeirri heildarmynd. Að öðru leyti, herra forseti, munum við hv. þm. Samfylkingarinnar í iðnn. leggjast yfir þetta mál ásamt öðrum nefndarmönnum og skoða ofan í kjölinn hvað í því felst og gera betri grein fyrir afstöðu okkar við 2. umr. um málið.

Herra forseti. Undanfarna mánuði, reyndar sl. tvö eða þrjú ár, hefur verið nokkur óvissa um stækkun Norðuráls. Nú hillir undir niðurstöðu. Því ber að fagna. Samkvæmt frv. þessu er gert ráð fyrir að Norðurál geti aukið starfsemi sína úr 90 þús. í 180 þús. tonn í ársbyrjun 2006, aftur í 240 þús. tonn árið 2009 og svo í 300 þús. tonn síðar. Norðurál er eftirsóttur vinnustaður. Þetta er fyrirtæki í góðri sátt við umhverfið. Þetta fyrirtæki sótti um orku til stækkunar í september árið 2000, eða fyrir tveimur og hálfu ári, eins og fram kemur í greinargerð með frv. Ég verð að segja að mér finnst afleitt að fyrirtækið skuli þurfa að bíða svo lengi eftir svari við ósk sinni um stækkun. Staðreyndin er sú að við Íslendingar höfum leitað í áratugi að erlendum aðilum sem vildu fjárfesta í orkufrekum iðnaði á Íslandi, lengst af með litlum árangri með fáeinum undantekningum þó. Þarna er til staðar fyrirtæki sem hefur sannað sig að vera hið ágætasta fyrirtæki. Það er í góðum rekstri, er eftirsóttur vinnustaður og slæmt er að slíkur aðili skuli þurfa að bíða svo lengi eftir svari við ósk sinni. Það er samkeppni um orkuna á Íslandi í dag sem betur fer vil ég segja. Ég held samt að við höfum búið til allt of flókið og langt ferli varðandi virkjanamál okkar. Ef Landsvirkjun vill fara af stað með virkjun eða veituframkvæmdir þá þarf að byrja á rannsóknaleyfi. Síðan kemur mat á umhverfisáhrifum. Þá koma skipulagsmál, aðalskipulag, deiliskipulag, framkvæmdaleyfi og í sumum tilfellum breytingar á friðlýstum svæðum. Á öllum stigum málsins eru kærufrestir og þegar þeir eru nýttir til hins ýtrasta þá gerist það sem þarna hefur gerst, þ.e. að það tekur kannski tvö ár að koma slíku máli í gegn frá því að fyrst eru settar fram óskir um veituframkvæmdirnar. Ég held reyndar að fleira hafi spilað inn í töf á þessu máli. Ég held að óvarlegar yfirlýsingar einstakra ráðherra hafi ekki greitt fyrir framgangi málsins og þá fyrst og fremst hæstv. landbrh., míns ágæta frænda, sem tók allt of stórt upp í sig að mínu mati varðandi þessar virkjanaframkvæmdir og klikkti svo út með því að kalla mig og fleiri hv. þm. sem höfum mælt með þessum framkvæmdum villimenn. Ég vona að hæstv. ráðherrar læri af þessu að svona götustrákaorðbragð sæmir ekki ráðherrum í ríkisstjórn Íslands. Norðlingaölduveitan er auðvitað forsenda fyrir því að Landsvirkjun geti útvegað þá orku sem til þarf til stækkunar á Grundartanga á tilsettum tíma. Hitaveita Suðurnesja og Orkuveita Reykjavíkur þurfa að koma að þessari orkuöflun líka. Þau fyrirtæki þurfa þrjú ár til sinna framkvæmda og þess vegna ríður þeim auðvitað á að fá svar við því hvort Landsvirkjun ætlar að vera með eða hvort hún ætlar að fara í þessar framkvæmdir. Fyrstu viðbrögð Landsvirkjunar voru þau að geta ekki svarað þessu fyrr en í haust. En nú hafa þeir sem betur fer tekið af skarið. Í umræðuna um Norðlingaöldu hefur það blandast að mikið hefur verið talað um Þjórsárver og ýmsir talað eins og að sökkva ætti Þjórsárverum sem eru náttúrlega gríðarlegar ýkjur. Menn hafa birt fallegar myndir af þessu dásamlega svæði, Þjórsárverum, og ýmsir látið líta út fyrir að sökkva ætti þessu öllu. Þetta eru náttúrlega bara ýkjur. Við fórum þarna í iðnn. þingsins, skoðuðum þetta svæði og sáum hvað átti að fara undir vatn þarna við Norðlingaöldu. Fyrst og fremst er það gróðurlaust svæði, grjót og gróðurleysi. Samkvæmt hugmyndum Landsvirkjunar átti að fara þarna örlítið inn í Þjórsárverin en ekki að eyða þar neinum náttúruperlum, síður en svo. Hugmynd Landsvirkjunar eða tillaga var geysilega hagkvæm, hagkvæm veita sem hefði verið stórkostleg framkvæmd. Svo varð að hæstv. umhvrh. sagði sig frá þessu máli vegna þess að hún taldi sig hafa lýst skoðun sinni á einhverju stigi málsins. Hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson tók að sér að ljúka málinu. Hann tók í það góðan tíma og vandaði sig mikið við þetta. Ég hafði reyndar talið að hann mundi staðfesta úrskurð Skipulagsstofnunar og samþykkja þessar framkvæmdir Landsvirkjunar. Hann kom hins vegar með nýja niðurstöðu og ég skil ósköp vel sjónarmið hans. Hann varð var við miklar tilfinningar í þessu máli og að málið færi kannski í mikinn hnút ef hann hefði samþykkt tillögu Landsvirkjunar og niðurstöðu skipulagsstjóra. Niðurstaða hans var málamiðlunarleið sem svo virðist að þeir sem hæst létu í andstöðu við þessa framkvæmd séu bærilega sáttir við. Því ber auðvitað að fagna. En auðvitað er þetta ekki eins hagstæð framkvæmd og varð til þess, eins og ég sagði, að Landsvirkjun hrökk aðeins í baklás og taldi sig þurfa hálft ár til þess að svara því hvort þeir færu í þessa framkvæmd. En nú hafa þeir sem betur fer tekið af skarið. Ég hef lengi verið talsmaður þess að við Íslendingar eigum að nýta auðlindir okkar til lands og sjávar innan skynsamlegra marka. Það er einfaldlega forsenda aukinnar hagsældar í þessu landi. Ég minni á varðandi framkvæmdirnar fyrir austan sem voru hér til umræðu fyrir örfáum dögum að fyrir lá umsögn frá Alþýðusambandi Íslands þar sem sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Miðstjórn Alþýðusambands Íslands telur að forsendur aukins hagvaxtar og bættra lífskjara á næstu árum sé stöðug og viðvarandi aukning útflutningstekna. Til þess að svo megi vera telur miðstjórn ASÍ mikilvægt að nýta allar auðlindir til lands og sjávar með skynsamlegum hætti. Í samræmi við þessa grundvallarskoðun er mikilvægt að nýta þá orku sem landsmenn búa að til uppbyggingar á samkeppnishæfu atvinnulífi.`` Ég er hjartanlega sammála þessu og hef oft látið þessar skoðanir í ljós. Það þýðir ekki að okkur sem viljum nýta náttúruna innan skynsamlegra marka þyki eitthvað minna vænt um landið okkar og náttúru þess en þeim sem hæst láta í andstöðu og leggjast gegn öllum stórframkvæmdum. Það verður að minna á það í leiðinni að framkvæmdir Landsvirkjunar eru til mikillar fyrirmyndar. Við fórum mikla ferð um hálendið, iðnn. Alþingis, fyrir líklega tveimur árum, tveggja daga ferð, og skoðuðum allar fyrirhugaðar framkvæmdir Landsvirkjunar og hugmyndir þeirra og í leiðinni allt það sem þeir hafa framkvæmt til þessa. Það verður að segjast eins og er að sá metnaður sem Landsvirkjun leggur í að gera mannvirki sín úr garði er til fyrirmyndar. Það er sama hvort litið er á lón, virkjunarmannvirki, línur eða vegi, allur frágangur á þessu er fyrirtækinu til mikils sóma. Talandi um vegi þá má minna á að vegir Landsvirkjunar hafa gert það að verkum að ég og aðrir fótfúnir Íslendingar getum notið hálendisins sem við gætum ekki annars. Stækkun Norðuráls mun hafa gríðarlega mikil áhrif. Hún mun náttúrlega í fyrsta lagi hafa áhrif á þjóðarhag. Því er spáð að varanleg aukning landsframleiðslu vegna þessarar stækkunar verði hálft prósent á ári. Útflutningsverðmæti vegna þessa fyrsta áfanga stækkunarinnar verður sennilega um 12 milljarðar á hverju ári. Til verða 300--400 ný störf við verksmiðjuna og þjónustu við hana og það er nú einu sinni svo að mjög eftirsótt er að vinna við þessi stóriðjufyrirtæki. Þar spila náttúrlega inn í launin sem eru betri en almennt á vinnumarkaði. Ég minni á að Atvinnuráðgjöf Vesturlands sendi frá sér skýrslu um laun manna á Vesturlandi ekki alls fyrir löngu þar sem fram kom að stóriðjan á Vesturlandi greiðir langhæst laun allra starfsgreina á vinnumarkaðnum á Vesturlandi að fiskveiðum undanskildum. Meðalstarfsaldur í stóriðjufyrirtækjum er mjög hár. Ég held að hann sé yfir 20 ár í Ísal og svipað í Sementsverksmiðjunni og járnblendiverksmiðjunni. Það segir að þetta eru eftirsóttir vinnustaðir. Það er alltaf biðlisti eftir vinnu þarna. Þegar Norðurál tók til starfa árið 1998 sótti á annað þúsund manns um vinnu þar. Ég skil því aldrei þá sem tala niður til þessara starfa. Sumir tala um þau eins og einhver annars flokks störf og ég skil ekki af hverju þetta eru eitthvað ómerkilegri störf en störf við annan iðnað á Íslandi eða önnur þau störf sem til falla hjá okkar þjóð. Áhrif á svæðið vegna þessarar stækkunar, þ.e. svæðið norðan Hvalfjarðar, verða auðvitað mjög mikil. Við sem búum á Akranesi þekkjum hvað gerðist þar þegar járnblendiverksmiðjan hóf starfsemi í lok áttunda áratugarins. Þá varð mikil fjölgun íbúa þarna. Síðan varð kyrrstaða þangað til Norðurál tók til starfa 20 árum síðar. Þá varð aftur mikil fjölgun, mikill uppgangur og mikil bjartsýni. Við sjáum í dag að gríðarlega mikið er byggt á Akranesi og að mér heyrist fyrst og fremst vegna væntinga um þessa stækkun álversins. Áhrifin á sveitirnar í kring eru líka mjög mikil. Við vitum það sem þarna búum að starfsemin á Grundartanga hefur gert það að verkum að búskapur hefur haldist miklu betur á jörðum þarna en annars staðar á Vesturlandi. Menn hafa ekki þurft að selja jarðir sínar og fara burtu og selja þær sem sumaróðul fyrir höfuðborgarbúa eins og gerist hérna vestur um og vestur á Snæfellsnes og Dali og víðar. Margir í sveitinni þarna vinna í verksmiðjunni samhliða búskapnum, t.d. í Hvalfjarðarstrandarhreppi einum, sem er nú ekki mjög fjölmennur hreppur, vinna 25 manns á Grundartanga og ég hygg að það sé svipað eða trúlega meira í Skilmannahreppi þannig að þetta hefur gríðarleg áhrif á sveitirnar í kring, mjög jákvæð áhrif. Sama má segja um Borgarnes þar sem tugir Borgnesinga vinna í álverinu og reyndar fólk upp um Borgarfjörð allt upp í Reykholtsdal. Á öllu þessu svæði eru miklar væntingar og mikil ánægja með þessa fyrirhuguðu stækkun. Stækkun Norðuráls mun því tvímælalaust styrkja byggðina norðan Hvalfjarðar. Það er nú svo að 84% starfsmanna í álverinu búa norðan Hvalfjarðar og þar er sú stefna ríkjandi að fólk norðan fjarðar gengur fyrir með vinnu. Hátt í 70 þjónustuaðilar á Vesturlandi höfðu þarna viðskipti á síðasta ári. Ég hygg að þetta hlutfall sé svipað í járnblendiverksmiðjunni þó ég hafi ekki séð nýjar tölur um það. Þar vinnur að stærstum hluta fólk sem býr norðan fjarðar. Þessi fyrirhugaða stækkun á Grundartanga mun því hafa gríðarlega jákvæð áhrif á þetta svæði sem er auðvitað hið besta mál. Reiknað er með því að þegar stækkunin verður að fullu gengin í garð --- það er að vísu kannski áratugur í það --- verði um 570 manns starfandi við álverið, og þar tala menn um að afleidd störf séu 1,5 á hvert starf. Þarna erum við því að tala um talsvert á annað þúsund störf þegar verksmiðjan verður komin í fulla stærð. Sem betur fer er talað um frekari uppbyggingu á Grundartanga. Grundartangi býður upp á gríðarlega mikla möguleika. Þar er mikið landsvæði, góð höfn, frábær höfn sem reyndar kemur til með að þurfa að stækka á næstu árum og það er enginn vafi á því að þarna mun koma frekari starfsemi og reyndar er nú þegar fyrirtæki að skoða möguleika á uppbyggingu á nýrri starfsemi. Herra forseti. Ég vil bara með þessum örfáu orðum fagna framlagningu þessa máls og vona að það fái afgreiðslu á Alþingi sem fyrst.

Hæstv. forseti. Ég vil bara nota þetta form til þess að koma að upplýsingum og þakka hv. þm. fyrir ræðu hans og stuðning. Það er rétt sem kemur fram hjá honum að langan tíma tók að fá þessi svör og það gerir það m.a. að verkum að þarna þurfti að fara í gegnum mikið ferli í sambandi við Norðlingaölduveitu. Ég vil gjarnan halda því til haga að við í iðnrn. beittum okkur fyrir því að koma þessu máli í farveg. En segja má að það hafi verið í spennitreyju vegna þess að Þjórsárveranefnd taldi sig hafa miklu hlutverki að gegna í sambandi við Norðlingaölduveitu og Þjórsárver vegna friðunar svæðisins. Við létum vinna lögfræðiálit á sínum tíma sem gaf nákvæm svör við því að svo væri ekki á því stigi. Það varð til þess að málið þokaðist þó alla vega í þann farveg sem hefur nú leitt til þess að það er komið þetta langt því þá fór það í mat á umhverfisáhrifum. Niðurstaða Skipulagsstofnunar var, eins og menn vita, jákvæð gagnvart framkvæmdinni. Sá úrskurður var kærður. Það var síðan settur umhvrh. sem kvað upp úrskurð sem er eins og raun ber vitni. Þetta er búið að vera lengra ferli en almennt gerist vegna þeirrar friðunar sem þarna ríkir og vegna þeirrar stöðu sem málið var í meðan Þjórsárveranefnd hélt því í nokkurs konar spennitreyju eins og ég sagði áðan. Þetta lögfræðiálit sem unnið var varð til þess að leysa hnútinn og því er þó árangurinn þessi, þó ég sé alveg innilega sammála hv. þm. um að þetta er búið að taka mjög langan tíma.

Herra forseti. Ég var nú ekki að gagnrýna hæstv. iðnrh. vegna þessa dráttar. Ég tel reyndar að hún hafi ekki tekið það þannig. Ég er sammála því að það þurfti að kanna þarna ýmsa þætti málsins. Mönnum þótti sumum sem málið lægi dálítið lengi í ráðuneytinu. Auðvitað var það m.a. vegna þess að menn voru að kanna þessa ýmsu þætti. En það sem ég var að leggja áherslu á hér var --- ekki bara vegna þessa máls heldur almennt vegna virkjana- og veitumála okkar --- að við höfum búið til of flókið og langt ferli, þ.e. rannsóknaleyfi, mat á umhverfisáhrifum, skipulagsmál, aðalskipulag, deiliskipulag, framkvæmdaleyfi, breytingar á friðlýstum svæðum, kærufrestur á öllum stigum málsins. Það er hægt að tefja mál svo árum skiptir. Ég er ekki viss um ef þarna hefði nýr aðili ætlað að byggja verksmiðju að hann hefði haft úthald til að bíða. En af því að verksmiðjan er þarna fyrir og gengur vel þá er hún tilbúin í þessa stækkun þrátt fyrir allar þessar tafir. Ég endurtek svo bara það sem ég sagði áðan að einstaka hæstv. ráðherrar greiddu heldur ekki fyrir þessu máli með allt of stórum yfirlýsingum. En sem betur fer er málið að komast í höfn. Ég veit að bæði hæstv. iðnrh. og sá sem hér stendur verðum ánægð þegar framkvæmdir hefjast við þessa stækkun.

Herra forseti. Ég tek til máls um frv. til laga um breytingu á lögum um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga. Samkvæmt þessu frv. yrði álbræðslunni á Grundartanga, Norðuráli, heimilt að stækka og auka framleiðslu sína í 300 þús. tonna álframleiðslu á ári. Þetta er gríðarlega mikil stækkun. Áður mun fyrirtækið fá heimild til að framleiða allt að 180 þús. tonn á ári. Segja má að skammt sé stórra högga milli hjá hæstv. ríkisstjórn hvað það varðar að gera Ísland að einhliða álframleiðslulandi. Það er kostur að hafa fjölbreytt atvinnulíf og sjálfsagt hið besta mál að byggðar séu einstaka verksmiðjur sem krefjast mikillar orku ef það er gert í sátt, bæði við umhverfi og almennt við þróun atvinnulífs í landinu. En ég held, virðulegi forseti, að við hljótum að spyrja okkur vandlega á hvaða braut við erum í uppbyggingu á íslensku atvinnulífi. Verði þær framkvæmdir sem hér eru fyrirhugaðar að raunveruleika, til viðbótar því sem Alþingi var að samþykkja í gær, með þeim virkjunum sem þarf til þess að halda þessum verksmiðjum gangandi lætur nærri að um 80% af virkjaðri orku í landinu verði bundið í einni hráefnisframleiðslugrein. Mér finnst mjög alvarlegt umhugsunarefni að keyra atvinnulíf okkar inn í mikla einhæfni og verja auk þess til þess orkuauðlindum okkar, auðlindunum sem eru ein dýrmætasta eign sem við eigum. Orkuauðlindir okkar er mjög mikilvægt að nýta vel til uppbyggingar atvinnulífi á líðandi stundu en einnig líka til framtíðar. Horfa þarf á fjölþætt gildi þeirra náttúruverðmæta sem felast í orkunni og því náttúrufari sem hún er sprottin úr. Þetta frv. gerir ráð fyrir gríðarlegri stækkun á álverksmiðjunni á Grundartanga. Það er keyrt inn í þingið skömmu fyrir þinglok og mér finnst það ekki vera vinnubrögð sem Alþingi ætti að tileinka sér. Ef við lítum á orkuhlið málsins, sem kemur til umræðu síðar í dag, þá hefur ríkisstjórnin fyrir tilstilli Alþingis sett af stað vinnu við rammaáætlun um virkjun vatnsfalla og jarðvarma í landinu. Að sjálfsögðu viljum við nýta orkuauðlindir okkar og náttúruauðlindir í sátt við uppbyggingu atvinnulífs og náttúruna. Þess vegna var einmitt sett upp nefnd um slíka rammaáætlun til að meta þá virkjunarkosti sem væru nærtækastir, meta náttúrufarslegt gildi þeirra, hver umhverfisleg áhrif það hefði að ráðast í þau og forgangsraða þeim virkjunarkostum miðað við þá vinnu. Þeirri vinnu hefur enn ekki verið skilað en áfram erum við að byggja upp stóriðju og samþykkja virkjanir sem þessi rammaáætlun um virkjun vatnsafls og jarðvarma ætti að ná yfir. Þetta er slík handarbakavinna og virðingarleysi gagnvart dýrmætum náttúruauðlindum okkar að það er fullkomlega óviðunandi og ósæmandi. Umræðan um álverksmiðjuna gengur ekki út á að finna að álverksmiðjum sem vinnustöðum. Ég hef t.d. komið í álverksmiðjuna á Grundartanga. Þar er unnið af metnaði og keppst við að umhverfi starfsmanna sé sem best og til fyrirmyndar. Það er mjög gott mál. Þeir starfsmenn sem þar vinna starfa að sjálfsögðu af metnaði og vilja skila sem bestri vinnu. Sú umræða sem hér fer fram um uppbyggingu á álverksmiðju á Grundartanga eða verksmiðjum annars staðar gengur því ekki út á að þeir sem þar vinna muni ekki gera sitt besta hvað varðar umhverfið og arðsemina af vinnunni. Okkur ber á hinn bóginn að horfa á uppbyggingu atvinnulífsins sem heildar. Svo ógurleg stækkun á einni verksmiðju sem tekur til sín svo gríðarlega mikið fjármagn og orku hlýtur að þurfa vandlega skoðun af hálfu þingsins og að kallaðir séu til sérfræðingar á sviði umhverfis- og efnahagsmála og öllum þeim sviðum sem komið gætu að málinu. Ég vil t.d. vekja athygli á umsögn vefrits fjmrn. varðandi áætlanir ríkisstjórnarinnar um stóriðju og virkjanaframkvæmdir sem hæstv. iðnrh. vitnaði til. Þar er verið að leiða getum að því hvaða áhrif þær stórframkvæmdir muni hafa á íslenskt efnahagslíf. Þar eru jafnframt slegnir þeir varnaglar að því miður sé þessi vinna, forsendur vinnunnar hjá efnahagsskrifstofu fjmrn., mjög veikar. Það er ítrekað hvað eftir annað. Tökum til dæmis það sem þar stendur um forsendur, með leyfi forseta: ,,Staða þjóðarbúsins í grunndæmi skiptir miklu máli fyrir niðurstöðu framreikninganna.`` --- Það er sem sagt gefið grunndæmi um þróun efnahags- og atvinnulífs í landinu og síðan hvaða áhrif þessar framkvæmdir í heild sinni hafi á efnahags- og atvinnulífið og reyna að spá fram í tímann. --- ,,Mikilvæg forsenda í grunndæminu er að gengisvísitala krónunnar verði 130 stig allt framkvæmdatímabilið`` --- þau fimm ár sem þarna er talað um --- ,,sem er ívið lægra en meðaltal ársins 2002.`` Menn gefa sér í upphafi allar forsendur, þ.e. efnahagsskrifstofa fjmrn. byggir spár sínar um þróun og viðbrögð íslensks atvinnulífs á gengisvísitölu upp á 130 stig. Hvað er gengisvísitalan í dag? Er hún ekki 121 stig? Það þýðir að gengi íslensku krónunnar hefur samkvæmt forsendunum hækkað úr 121 stigi í 130 stig á nokkrum mánuðum. Allir efnahagssérfræðingar sem ég hef heyrt tjá sig um frekari framvindu efnahagslífsins í landinu, þar með um gengisþróunina, hafa lýst því yfir að verði af þessum framkvæmdum og því meiri sem þær verða því hærra muni gengið verða. Líkurnar á því að gengið hækki eru því afar litlar og minnka ef ráðist verður í þær framkvæmdir sem hér er gert ráð fyrir. Gengisvísitalan sem lögð er til grundvallar fyrir efnahagsleg áhrif þessara virkjanaframkvæmda hjá fjmrn. er því í raun allt önnur og þar af leiðandi eru forsendur spádóma þeirra brostnar. Enda segja þeir það hvað eftir annað að þetta sé byggt á mjög veikum grunni, m.a. hvað varðar gengið. Gengisáhrif í þessa veruna hafa það í för með sér, herra forseti, að samkeppnisstaða allra útflutningsgreina versnar. Hækki gengið t.d. um 20% þýðir það í flestum tilfellum 20% verðlækkun á þeim útflutningsafurðum þar sem meiri hluti aðfanga er innlendur kostnaður. Fiskvinnslan, hvernig mun verða fyrir fiskvinnsluna að bera 20% hærra raungengi en efnahagslífinu er annars eðlilegt? Hvernig mun fara fyrir ferðaþjónustunni sem yrði þá að bera 20% hærra raungengi en henni væri eðlilegt? Áfram mætti telja. Herra forseti. Grunnútflutningsgreinarnar eru úti á landi. Svo gríðarlegt inngrip í íslenskt efnahagslíf eins og hér gert ráð fyrir í heild sinni, stækkun álvers á Grundartanga og hugsanlega framkvæmdir fyrir austan eru gríðarlegar stærðir fyrir íslenskt efnahagslíf. Meira að segja fjármála- og efnahagssérfræðingar treysta sér ekki til að spá hver áhrifin verði en þau verði mikil. Það er ekki víst að ráðist verði í stækkun eins og hér er gert ráð fyrir, í þessu andrúmslofti í atvinnuástandi og efnahagslífi. Það er ekki víst að það muni í sjálfu sér styrkja atvinnulíf á því svæði sem við erum þarna að tala um. Hvernig fer samkeppnisstaða fiskvinnslunnar á Akranesi? Hvernig fer samkeppnisstaða skipasmíðaiðnaðar og vélsmíða á Akranesi, sem keppa við útlönd? Vonandi stendur sá iðnaður það af sér. En það er mjög mikilvægt, herra forseti, að þegar farið er út í gríðarleg inngrip í íslenskt efnahagslíf eins og hér er gert ráð fyrir sé þetta mál virkilega skoðað í heild sinni. Ég treysti því að fari þetta mál til umfjöllunar í hv. iðnn. verði því þar gefinn rækilegur tími til að skoða allar hliðar þess og við séum þar ekki að stíga skref sem verði okkur til ógæfu. Það er líka vert að skoða vandlega hvaða áhrif þetta hefur fyrir ímynd okkar og umhverfið á iðnaðarsvæðinu á Grundartanga og nágrenni þess. Þarna er verið að byggja upp ferðaþjónustu og ýmiss konar annan atvinnuveg. Menn þurfa að huga að ímynd þess svæðis, ímynd sem getur verið markaðsvara í sjálfu sér þó að við getum ekki persónulega hvert sagt til um hver hún er. En landið hefur ákveðna ímynd og við þurfum að bera virðingu fyrir henni og ekki skemma þar fyrir okkur. Þarna þarf því að skoða margt. Einnig hafa vaknað umræður um að setja þarna upp rafskautaverksmiðju og mér finnst afar mikilvægt að Alþingi skoði þetta mál í heild sinni en ekki í bútum. Virðulegi forseti. Varðandi efnahagsmálin þá er líka umhugsunaratriði ef við fáum hér hvert stóriðjufyrirtækið á fætur öðru sem tekur lungann úr allri virkjanlegri orku okkar til starfsemi sinnar, en jafnframt er því ívilnað í sköttum og gjöldum til ríkisins og samfélagsþjónustunnar. Hvaða atvinnugreinar gætu ekki blómstrað ef þær fengju aðrar eins ívilnanir í sköttum og raforkuverði og þessi stórfyrirtæki fá? Ferðaþjónustan skilar nú tugum milljarða króna í útflutningstekjur. Hún er í útflutningstekjum jafngild stóriðju og stóriðjuverum og jafnvel stærri en einstök stóriðjuver hérna. En hún skilur mun meira eftir í samfélaginu af tekjum því ekki er nóg að horfa bara á útflutningsverðmætið heldur verður líka að draga frá hvað kostar að framleiða. Menn hafa rætt heildarútflutningstekjurnar fjálglega, að þær vaxi um þetta og þetta mörg prósent. En þeir skulu þá líka huga að því að draga frá tilkostnaðinn. Hvað gæti ferðaþjónustan skilað hér ef hún fengi tilsvarandi stofnkostnað, stofnstyrki til að byggja sig upp eins og þessi stóriðja fær frá hinu opinbera, sem ég tel að ætti að skoða? Ferðaþjónustan á ekki höfuðstól en þarf á höfuðstól að halda til þess að byggja sig upp. Ef hún fengi tilsvarandi stofnstyrki --- hún þyrfti ekki marga milljarða króna í stofnstyrki til þess að vaxa og fá sterkari grunn. En hún þarf nauðsynlega á fjármagni að halda og hún skilar meiri tekjum inn í samfélagið en þessar álverksmiðjur. Ef ferðaþjónustan nyti sömu skattfríðinda og fyrirgreiðslu af hálfu stjórnvalda hvað það varðar, hvernig gæti hún þá vaxið og blómstrað? Af hverju stillum við ekki upp þessum valkostum okkar í íslensku atvinnulífi? Í okkar litla fámenna samfélagi er nefnilega ekki pláss fyrir margar risaverksmiðjur af þessu tagi. Þegar við veljum einn kost þá erum við í mörgum tilvikum líka að hafna öðrum. Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að þetta mál fái mjög vandaða meðferð á þinginu, allir þættir þess, orkuöflunarþátturinn, efnahagslegi þátturinn í heild sinni fyrir þjóðina alla og aðrir valkostir í uppbyggingu atvinnulífs gagnvart svona gríðarlegu fjármagni og gríðarlegri orkuráðstöfun til eins atvinnuvegar. Eigum við að binda 50--60% af útflutningsvörum okkar í einu hráefni, áli? Eigum við að binda um 80% af allri virkjaðri orku okkar í einni framleiðslugrein? Er það skynsamlegt? Mér finnst það ekki, virðulegi forseti. Við vitum að fyrirtæki sem starfa í þessari grein og eru hingað komin, leggja metnað sinn í að gera vel og starfsfólkið sem þar starfar leggur metnað sinn í að gera vel í sínum störfum og aðbúnaði. Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að þetta mál fái mjög vandaða meðferð í hv. iðnn. verði því vísað áfram til þingnefndar.

Herra forseti. Ég er ósammála því sem hv. þm. sagði, að við séum að gera Ísland að einhliða álframleiðslulandi. Það kemur oft fram hér í þinginu að við séum að verða allt of stórir á heimsmarkaðnum á áli. En hvað erum við stórir? Heimsmarkaðsframleiðslan á áli er 25 milljón tonn. Hún vex um 3% á ári sem er 875 þús. tonn. Við erum að framleiða í Ísal og Norðuráli 260 þús. tonn á ári. Ef allt gengur eftir, stækkun sem Ísal hefur talað um, þessi stækkun á Norðuráli og byggingin fyrir austan, þá erum við komin í 932 þús. tonn. Ef við hugsun tíu ár fram í tímann og Norðurál getur klárað sínar stækkanir, þá verðum við komin í 1.052 þús. tonn, sem er 4% af heimsframleiðslunni. Hv. þm. sagði að við værum að keyra atvinnulíf okkar í mikla einhæfni. Það er nefnilega alveg þveröfugt. Við erum að losa okkur út úr einhæfninni. Við erum að auka undirstöðurnar í þjóðarbúskap okkar og útflutningi. Við höfum verið gríðarlega háð sjávarútvegi, gríðarlega háð honum og höfum upplifað það í gegnum tíðina að dýfurnar í sjávarútvegi hafa skapað okkur mikla erfiðleika. Við erum að renna sterkum stoðum undir útflutning okkar og þjóðarhag. Hv. þm. sagði að ekki væri verið að gagnrýna störf við stóriðju og fór að mæra stóriðjumenn. En ég man nú að hv. þm. Vinstri grænna hafa hér aftur og aftur á undanförnum árum talað niður til starfa við mengandi stóriðju. Ég fagna því ef það er að breytast og óska hv. þm. til hamingju með það. Hann talaði um samkeppnisstöðu skipasmiðja og vélsmiðja á Akranesi. Ég fullvissa hv. þm. um að fáir gleðjast meira yfir þessari væntanlegu framkvæmd en einmitt þau fyrirtæki því þau hafa gríðarleg viðskipti á Grundartanga og þetta er ein kjölfestan í starfsemi þeirra. Að halda að þessi fyrirtæki séu á móti þessari stækkun er náttúrlega alveg út í hött. Hv. talaði um tekjur af ferðaþjónustunni sem er alls góðs makleg. Ég minni samt á að í ferðaþjónustunni eru yfirleitt láglaunastörf því miður. Því er öfugt farið í stóriðjunni. Ég spyr svo bara hv. þm. í lok þessa andsvars hvort hann sé á móti þessu frv., hvort hann er á móti stækkun Norðuráls.

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. Guðjón Guðmundsson horfa mjög þröngt á þetta mál. Hann horfir á álframleiðsluna hér á landi í hlutfalli við álframleiðslu í heiminum. Við erum nú gefnir fyrir að líta dálítið stórt á okkur og meta okkur þannig á heimsvísu. Ég horfi á atvinnulífið og útflutningsframleiðslu Íslands. Verði af þeirri stækkun sem þarna er fyrirhuguð til fulls og framkvæmdum fyrir austan og jafnvel fyrirhugaðri stækkun við Straumsvík þá mun láta nærri að útflutningstekjur okkar verði orðnar um 45--55% tengdar áli. Við verðum komin í verri stöðu en varðandi fiskinn á árunum upp úr 1980. Það er gríðarleg áhætta fyrir land eins og Ísland. Sömuleiðis verða um 80% af virkjaðri orku okkar bundin í einni atvinnugrein, hráefnisframleiðslu á áli. Ég tel þetta líka verulegt umhugsunarefni. Með þessum hætti erum við keyrð inn í mjög fábrotið atvinnulíf og einhliða notkun á orkunni okkar. Það er rangt hjá hv. þm. láti hann að því liggja að ég tali niður til starfsfólks sem er að vinna sín störf. Það geri ég ekki. Ég hef hvergi kynnst öðru en að vinnandi fólk, hvort sem það er við landbúnað, sjávarútveg eða í verksmiðjum, í álverksmiðjunni á Grundartanga eða járnblendiverksmiðjunni, leggi sig alls staðar fram. Ég ber mikla virðingu fyrir fólki sem leggur sitt af mörkum með höndum sínum og hugviti hvar sem er.

Herra forseti. Ég gat nú ekki annað en brosað út í annað þegar hv. þm. sagði að ég sæi mjög þröngt í þessum atvinnu- og útflutningsmálum okkar. Ég held að flestir þingmenn séu sammála um það að ef einhverjir sjá þröngt í þessum málum þá eru það hv. þingmenn Vinstri grænna sem yfirleitt eru á móti þessari atvinnuuppbyggingu sem við erum að tala hér fyrir, þingmenn stjórnarflokkanna og fleiri. Þar er þröngsýnin að mínu mati, en ekki hjá mér. Hv. þm. talaði um gríðarlega áhættu af þessum mikla álútflutningi. En hver tekur þessa áhættu? Ekki tökum við þessa áhættu. Erlendir aðilar byggja þessa verksmiðju og taka áhættuna. Í öllum atvinnurekstri er áhætta og þessa áhættu taka þeir sem fara út í byggingu þessara verksmiðja. Það er rétt sem hv. þm. sagði. Ég hef ekki heyrt hann tala niður til þessara starfa. Ég sagði hins vegar í andsvari mínu að hv. þingmenn Vinstri grænna hefðu gert það, talað hér, að mér hefur fundist, niðrandi um störf við mengandi stóriðju. Mér hefur fundist þeir gera lítið úr þeim störfum og hef reyndar farið í andsvar við þá áður út af því. Hv. þm. nefndi, sem ég kom ekki að í fyrra andsvari mínu, að þessum stóriðjufyrirtækjum væri ívilnað í sköttum. Það er nú svo að bæði Norðurál og Ísal eru með 33% tekjuskatt í sínum samningum. Nú er búið að færa tekjuskattinn á atvinnulífið á Íslandi í 18% og auðvitað er ekkert óeðlilegt að þessi atvinnurekstur búi við sömu kjör og aðrir. Það er verið að gera í þessu frv., þ.e. að laga skattamál Norðuráls að skattumhverfi fyrirtækjanna í landinu. Hv. þm. sagði líka að ekki væri pláss fyrir margar risaverksmiðjur eins og hann orðaði það. Hvað eru þær margar þessar risaverksmiðjur? Það er Ísal og það verður væntanlega Fjarðaál. Það er nú varla hægt að tala um risaverksmiðju hjá Norðuráli með sín 180 þús. tonn. Það er þá þriðji risinn ef hún flokkast sem risi.

Herra forseti. Það fór hv. þm. einkar vel í munni, fannst mér, eða hann naut þess að tala um mengandi stóriðju. Hann tvítók orðin mengandi stóriðja. Ég deili ekki hrifningu hv. þm., sem hann lýsti þarna, á því að byggja hér upp mengandi stóriðju. Við hljótum að leggja áherslu á, hver svo sem iðnaðurinn er, að hann sé ekki mengandi og draga úr allri mengun eins og hægt er, en ekki hlakka yfir uppbyggingu á mengandi stóriðju. Ég hef ekki heyrt þingmenn Vinstri grænna tala niður til starfsfólks í neinni stétt. Það er bara illa sagt.

Það er nú rétt samt.

Það er bara rangt, herra forseti.

Lesa þingtíðindin.

Hins vegar ítreka ég það varðandi það að heyra hv. þm. tala hlakkandi um uppbyggingu á mengandi stóriðju. Ég held að enginn Íslendingur hlakki yfir því, virðulegi forseti. Ég vona, þó svo að ráðist verði í framkvæmdir þarna á Grundartanga, að menn reyni að draga úr allri mengun eins og nokkur kostur er og hvar sem við byggjum upp atvinnulíf, virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að þetta mál fái mjög ítarlega umfjöllun af hálfu Alþingis þannig að við sjáum alla hluti varðandi þessar mögulegu framkvæmdir í hinu stóra samhengi.

Er þingmaðurinn á móti stækkuninni?

Herra forseti. Ekki get ég sagt að ég sé sammála miklu af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Ég tek undir það með hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni að hvað varðar skatta er ekki verið að mismuna. Það er einmitt verið að koma í veg fyrir það. Rétt er að draga það fram að í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur tekjuskattur á fyrirtæki verið lækkaður úr 50% í 18% og það er verið að færa þessi fyrirtæki að því skattumhverfi. Það er stærsti liðurinn í skattapakka fyrirtækja. Ég get svo sem tekið undir það að hv. þm. hefur ekki talað niðrandi um það fólk sem vinnur í álverksmiðjum. Hins vegar, eins og fram kemur í þingtíðindum, hefur þingmaðurinn háttvirtur talað afskaplega óvirðulega um störf fólksins sem leggur sig allt fram, og er kannski af öðrum toga. Hins vegar verður hv. þingmanni mjög tíðrætt um, og það er svolítið stefna í málflutningi hv. þm. Vinstri grænna, að störf í álverksmiðju séu afskaplega einhæf, þetta sé einhæft atvinnulíf. Það er einfaldlega rangt. Ég spyr hv. þm. hvort hann þekki ekki öll þau nýsprotafyrirtæki sem hafa sprottið upp í samstarfi við Alcan í Straumsvík og Norðurál á Grundartanga. Ég spyr hv. þm. hvort hann viti hver hafi fengið nýsköpunarverðlaun Útflutningsráðs. Viti hann það ekki get ég upplýst að það var Jón Hjaltalín Magnússon og fyrirtæki hans fyrir það að flytja út hugbúnað og róbóta, fyrir verkefni sem hefur verið unnið og þróað í samstarfi við álverksmiðju. Þingmaðurinn hlýtur að gera sér grein fyrir því að fjölmargar smiðjur og þjónustufyrirtæki hafa viðskipti við álverksmiðjur og það eru þau sem fagna tilkomu þeirra. Dæmi um það má vel sjá í Hafnarfirði, og hv. þm. ætti að heyra bæjarstjórann á Akranesi lýsa áhrifum Grundartangauppbyggingarinnar á mannlíf og atvinnulíf á Akranesi.

Herra forseti. Að sjálfsögðu hefur stórfyrirtæki eins og það sem við fjöllum hér um áhrif á atvinnulíf í sínu nánasta umhverfi, að sjálfsögðu. Varðandi skattamálin greinir okkur á, Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð og ríkisstjórnarflokkana, Framsfl. og Sjálfstfl. Þeir leggja áherslu á að lækka skatta á fyrirtæki sem skila hagnaði en halda háum sköttum á lágtekjufólki. Þetta er skattastefna ríkisstjórnarinnar. Við viljum aðra skattastefnu. Við hefðum viljað létta skattbyrði af lágtekjufólki, elli- og örorkulífeyrisþegum og þeim sem eru með lægstu launin. Það er hins vegar sá hópur sem þessi ríkisstjórn velur að skattleggja. Við erum andvíg þessari skattastefnu og viljum snúa henni við, við viljum að skattbyrði sé létt af þessu fólki en að fyrirtæki sem skila hagnaði séu látin borga tekjuskattana sína. Þar bara greinir okkur á í skattastefnu. Hv. þm. getur kannski upplýst hér í þessari umræðu hvernig er með skattinn af arðinum hjá t.d. álverksmiðjunni í Straumsvík. Hvaða reglur gilda um skattgreiðslur af arði? Eru það hliðstæðar reglur og gilda um skattgreiðslur af öðrum arði í landinu? Eru þær þó ekki miklar. Ég held að það verði að horfa á þetta svolítið í samhengi, bæði tekjuskattsgreiðslur og skattgreiðslur af arði. Hvað segði hv. þm., af því að við erum að ræða um þetta, ef ferðaþjónustan úti um hinar dreifðu byggðir fengi tilsvarandi stofnstyrk eins og álverksmiðjurnar eru núna að fá, og skattaívilnanir? Hvaða innspýting gæti það ekki orðið fyrir ferðaþjónustuna í landinu ef jafnræðis væri gætt þar, og þó að ferðaþjónustan ein væri bara tekin út og hún nyti þessara gríðarlegu stofnstyrkja og skattfríðinda sem ríkið veitir þessum verksmiðjum?

Herra forseti. Þessi málflutningur hv. þingmanns er alveg með eindæmum. Til hans hefur verið beint spurningum, bæði af mér og hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni. Fæstum þeirra svarar hann. Hann kýs hins vegar að slá hér fram hreinum ósannindum. Hann talar um stofnstyrki, og hvað yrði ef ferðaþjónustan fengi ámóta stofnstyrki. Það er ekkert um það að ræða að ríkið sé að leggja fjármuni í álverksmiðjur, hvorki á Grundartanga né fyrir austan. Það veit hv. þm. En ég ítreka þá spurningu sem hér hefur komið fram: Þekkir hv. þm. ekki þau nýsprotafyrirtæki sem sprottið hafa upp í samstarfi álverksmiðja sem núna eru starfandi og ýmissa þjónustuaðila og einstaklinga? Ég vil líka taka upp þá spurningu sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson beindi til hv. þingmanns: Mun hv. þm. Jón Bjarnason styðja stækkun álverksmiðju á Grundartanga? Hv. þm. talaði um að með því að auka álframleiðslu á Íslandi væri verið að auka áhættuna í íslensku efnahagslífi. Telur hv. þm. það meiri áhættu fyrir efnahagslíf á Íslandi að hafa þar tvær meginstoðir, sjávarútveg og álframleiðslu, en einungis eina meginstoð, nefnilega sjávarútveginn? Ég vil svo að lokum spyrja hv. þm. og heiti á hann að svara þeim spurningum sem fyrir hann hafa verið lagðar: Er hv. þm. að einhverju leyti í andstöðu við félaga sína hjá Vinstri grænum á Akranesi? Ef ég man rétt boðuðu þeir það fyrir síðustu kosningar að þeir teldu alls ekki óskynsamlegt að stækka álverksmiðjuna á Grundartanga. Það, ef ég man rétt, var boðskapur Vinstri grænna fyrir sveitarstjórnarkosningar á Akranesi. Er þá hv. þm. Jón Bjarnason ósammála félögum sínum á Akranesi?

Herra forseti. Verksmiðjan á Akranesi hafði þegar ákveðið stækkunarleyfi sem lá fyrir og þess vegna var ekkert við því að hrófla. Að gefnum forsendum um orkuöflun, að hún sé umhverfislega ásættanleg, er alveg skiljanlegt að unnið sé eftir þeim. Hér er hins vegar verið að keyra inn nýjar forsendur.

Telur þingmaðurinn ...?

Varðandi málið í heild sinni þarf það að fara í skoðun. Það er fyrst lagt fram hér og við þurfum að fá það í ítarlega skoðun. Ég vona, herra forseti, að þetta mál fái vandaða meðferð í iðnn. því mér sýnist hv. þm. Hjálmar Árnason ekki hafa kynnt sér neitt þau gögn sem voru lögð fram varðandi afgreiðslu um álverksmiðjuna í Reyðarfirði, t.d. áhrif á efnahagslífið.

Eru þetta svör við spurningunum?

Þetta eru svör við spurningunum, já. Það er mjög mikilvægt að þingið geti treyst því að formaður þingnefndar beiti sér fyrir vandaðri vinnu við meðferð málsins. 

En engu svaraði Jón.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér saman frv. til laga um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga og frv. til laga um raforkuver sem lýtur að orkuöflun fyrir stækkun álversins á Grundartanga. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að ég hafði vænst þess í einfeldni minni að við fengjum lengri frið eftir átökin um álbræðslu í Reyðarfiði en raun er orðin. Það er ekki hægt að segja að ég fagni því að þurfa að koma í ræðustól og fjalla um stækkun álbræðslunnar á Grundartanga daginn eftir að Alþingi afgreiddi frv. til laga um álbræðslu í Reyðarfirði. Það er auðvitað margt sem búið er að segja og margt sem á eftir að segja í þessu máli. Þó að Norðurál hafi fengið verksmiðju upp á 300 þús. tonn í gegnum mat á umhverfisáhrifum má nefna það hér til sögunnar að línulagnirnar eru ekki enn samþykktar og línulögnin sem hafði verið sett í mat á umhverfisáhrifum hefur verið kærð, þ.e. úrskurður Skipulagsstofnunar hefur verið kærður. Eftir því sem ég best veit hefur kæran legið óhóflega lengi hjá hæstv. umhvrh. og ekki er búið að úrskurða í því máli. Hér eru því ekki öll kurl komin til grafar frekar en endranær. Svo eigum við eftir að sjá hverju fram vindur með orkuöflun á Nesjavöllum og orkuöflun á Reykjanesi því að, eins og frv. til laga um breytingu á lögum um raforkuver gefur til kynna, er hér verið að tala um orkuöflun frá þremur ólíkum stöðum og í tengslum við hana þarf auðvitað að reisa línur í gegnum þrjú ólík landsvæði. Línulögnin sem um hefur verið fjallað, þ.e. Sultartangalína 3, hefur mætt gífurlegri andstöðu í byggðarlaginu sem hún á að fara um. Ef ég bara staldra aðeins við það, herra forseti, fóru fram undirskriftir gegn þeirri línu í Hvalfjarðarstrandarhreppi og Svínadal og ég held að ég megi segja að það hafi safnast 500--600 undirskriftir gegn þessari línu, Sultartangalínu 3, sem átti að liggja í tengivirkið á Brennimel. Hreppsnefndarmenn skrifuðu undir þær áskoranir til Landsvirkjunar að línan yrði ekki látin liggja ofan jarðar heldur grafin í jörð, en eftir því sem ég best veit mun það hafa, að mati landsvirkjunarmanna, átt að hleypa kostnaðinum upp um eina 2 milljarða. Það var ekki fögnuður í herbúðum landsvirkjunarmanna vegna þess. En ég bendi á, herra forseti, af því að við erum nýbúin að ræða hér álverið í Reyðarfirði, að 2 milljarðar er einmitt talan sem Friðrik Sophusson, forstjóri Landsvirkjunar, sagði að úrskurður umhvrh. í því máli kostaði Landsvirkjun, 2 milljarðar sem Friðrik Sophusson sagði að við gætum ekki sent orkukaupandanum heldur yrði hinn almenni skattborgari að taka þann reikning á sig. Nú fullyrði ég, herra forseti, að ef við, hinir almennu skattborgarar, þurfum að taka aftur á okkur 2 milljarða vegna álæðis ríkisstjórnarinnar að skattborgarar vilja leggja ýmislegt af mörkum til þess að koma háspennulínunum sem hér um ræðir í jörð. Víraflækjurnar og háspennumöstrin sem fyrirhugað er að reisa, ef af þessum framkvæmdum verður, fara í gegnum gífurlega dýrmætt landsvæði. Þær fara í gegnum landsvæði sem þúsundir ferðamanna nýta og njóta á hverju einasta ári. Við erum að tala um mjög mikla andstöðu landeigenda á þessu svæði, og kæra þeirra hefur enn ekki verið virt hjá umhvrh., enn liggur ekki neinn úrskurður fyrir. En ég krefst þess, herra forseti, að við tökum inn í þessa umræðu möguleikana á að þessar línulagnir verði þá allar settar í jörð, a.m.k. frá því að þær koma í byggð sem er kannski um 10 km leið frá því að þær koma niður af hálendinu og að Brennimel. Það væri algjört lágmark að ríkisstjórnin legði hér sitt af mörkum í því að lágmarka umhverfisáhrifin sem annars yrðu gífurleg. Í sannleika sagt eru framkvæmdirnar þannig og fyrirhyggjan svo lítil hjá stjórnvöldum í þessum efnum að það er bara vaðið af stað og það á að gera allt fyrir krónu, kúk og kanel, það á ekki að borga það sem til þarf til þess að hægt sé að segja að bestu umhverfisvenjur séu viðhafðar í þessum framkvæmdum. Besta fáanleg tækni er alþjóðlegir staðlar sem við eigum að fara eftir við framkvæmdir af þessu tagi, og bestu umhverfisvenjur eru auðvitað líka staðlar sem við eigum að hafa í huga í þessum efnum. Þegar línulagnirnar til þessarar álbræðslu eru skoðaðar fullyrði ég að áformin sem uppi eru eru flaustursleg, þau eru hálfgerð útsöluáform, þau eru í öllu falli áform sem ekki fara eftir bestu stöðlum í umhverfismálum. Því getum við breytt núna í þessari umfjöllun, herra forseti. Það eru til samtök, Samtök gegn loftlínum í Hvalfirði, sem hafa unnið í þessu máli. Þótt hv. þm. Guðjón Guðmundsson hafi talað um að menn á svæðinu væru mjög hlynntir þessum stækkunaráformum verð ég að vekja athygli hv. þingmanns á því að einnig eru uppi mjög öflug mótmæli í sveitunum sem þurfa að taka á sig allt víravirkið og öll möstrin sem um ræðir. Eigi að afla þessarar orku frá þremur ólíkum stöðum erum við ekki bara að tala um Sultartangalínu þrjú heldur mögulega þrefalda stærð slíkra lína, og á endanum sitjum við kannski uppi með álíka spagettí og á Hellisheiðinni þar sem eru samsíða tvær línur með 16 vírum, hvor lína, gífurlegt umhverfislýti. Eftir því sem við komumst næst eru þessar tvær línur samsíða vegna þess að menn gleymdu að tala saman. Menn vissu ekki hvor af öðrum, Orkuveita Reykjavíkur og Landsvirkjun. Þannig voru gerð plön um tvær línur. Þegar menn komust að því að hægt væri að sameina þær í eina sögðu þeir það of seint. Svona dónaskap gagnvart umhverfinu verðum við að leggja af. Hér er slys af sama tagi í uppsiglingu og nauðsynlegt að í þessari umræðu verði allt gert til að koma í veg fyrir umhverfissóðaskap af því tagi, sem hefur viðgengist hér. Það er kominn tími til að á þessi mál verði litið heildstætt, en ekki anað út í hlutina á þeim hraða sem ríkisstjórnin hefur tíðkað upp á síðkastið. Herra forseti. Þessu frv. á þskj. 1090 var dreift á borð þingmanna í fyrrakvöld í mjög miklum önnum þingsins. Auðvitað hefur ekki gefist nægur tími hjá þingmönnum til að lesa þessi tvö mál þannig að fólk verður að taka viljann fyrir verkið. Við erum illa undirbúin fyrir þetta mál sem er talsvert að vöxtum. Það hefur ekki gefist eðlilegt svigrúm fyrir þingmenn til að kynna sér málin eða fara í saumana á þeim. Til marks um fljótræðið, herra forseti, langar mig að grípa niður í athugasemdir við lagafrv. um raforkuverin. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ekki er unnt að hefjast handa við undirbúning fjármögnunar á verkefninu nema fyrir liggi í hvaða framkvæmdir verður ráðist vegna orkuöflunar og að leyfi hafi verið veitt fyrir þeim framkvæmdum. Fyrir liggur að ákvörðun um stækkun álversins verður að taka mjög fljótt ef unnt á að vera að ljúka framkvæmdum við fyrri hluta stækkunarinnar áður en framkvæmdir vegna álvers í Reyðarfirði ná hámarki.`` Hér er ríkisstjórnin eins og rófuskelltur refur, á harðahlaupum undan sjálfri sér. Reyðarálsverkefnið var samþykkt í gær og við horfum fram á 18 mánaða tímabil sem ríkisstjórnin þykist þurfa að redda atvinnuástandinu í landinu. Hún ætlar því að þröngva þessu verkefni með skóhorni og töngum inn í þetta 18 mánaða tímabil. Nú á bara að láta hendur standa fram úr ermum og rumpa af einni álverksstækkun og eins og þremur orkuverum eins og ekkert sé sjálfsagðara á mettíma. Vinnubrögð af þessu tagi, herra forseti, eru forkastanleg. Þau eru ríkisstjórn Íslands til skammar. Ef hér væri unnið af einhverju viti og þekkingu og af einhverri alúð gagnvart þjóð og landi væri auðvitað búið að gera langtímaáætlun um þessi mál fyrir löngu. Þá er ég að tala um langtímaáætlanir varðandi orkunýtingu og stóriðju á Íslandi. Það er auðvitað ekki forsvaranlegt, herra forseti, að ríkisstjórnin skuli lævíslega lauma inn áætlunum um að gera Ísland að stærsta álútflutningsríki álfunnar án þess að um það séu teknar pólitískar ákvarðanir. Þær pólitísku ákvarðanir liggja ekki fyrir. Það er heldur ekki forsvaranlegt, herra forseti, að ríkisstjórnin ætli að nýta meira eða minna allar þær orkuauðlindir sem land okkar býr yfir í álbræðslu. Við þurfum að taka pólitíska ákvörðun um hvort við erum sátt við og hlynnt því að orkuauðlindir okkar séu nýttar á þennan hátt. Sú pólitíska ákvörðun hefur ekki verið tekin heldur er ríkisstjórnin að vinna hvert verkefni fyrir sig. Á endanum stendur þjóðin frammi fyrir því að ríkisstjórnin hafi gert hana að stærsta álútflutningsríki álfunnar, ríki sem framleiðir orku á þriðja heims verði fyrir stór álver. Af því að hv. þm. Guðjón Guðmundsson talaði um það hér að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs --- hann nafngreindi reyndar sérstaklega hv. þm. Jón Bjarnason --- töluðu niður til þeirra sem vinna störfin í álverunum ...

Þetta er rangt, ég nefndi ekki Jón Bjarnason í því sambandi.

Það kann vel að vera að mér hafi misheyrst, herra forseti, þar sem ég hlustaði á ræðu hv. þm. í sjónvarpskerfi okkar og vann jafnframt að undirbúningi fyrir þessa ræðu. Í öllu falli ræddi hv. þm. um að verið væri að tala á niðrandi hátt eða niður til þeirra sem ynnu störf í álverum. Ég ætla aðeins að koma inn á það. Ég spyr hv. þingmann: Gerir hann sér ekki grein fyrir þeirri hættu sem starfsmenn í álverum standa frammi fyrir vegna þeirrar mengunar sem óhjákvæmilega hlýst af álbræðslunni? Sannleikurinn er sá, og það sýna tölfræðirannsóknir um allan heim, að álversstarfsmenn eru í aukinni áhættu hvað varðar ákveðna sjúkdóma. Þar er t.d. verið að tala um krabbamein í lungum og öndunarfærum, sem er vegna útblásturs óheilsusamlegra lofttegunda í þeirra nánasta vinnuumhverfi. Ég segi, herra forseti: Ég skil fullkomlega þörfina, hvort sem er Akurnesinga eða Reyðfirðinga, fyrir atvinnuuppbyggingu. Ég skil mætavel þörf þjóðarinnar fyrir atvinnuuppbyggingu og þörfina fyrir að dreifa henni um landið. En ég skil ekki þessa áráttu stjórnvalda, að einu hugmyndirnar sem virkilega fá brautargengi hjá stjórnvöldum, fá fyrirgreiðslu, skuli vera stóriðjuhugmyndir. Þar er stærstur hluti starfanna unninn í óheilsusamlegu umhverfi, þar sem fólk er í umhverfi sem setur það í heilsufarslega áhættu við störf sín. Það er þess vegna hægt að segja að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð tali af umhyggju fyrir fólki sem starfar í áliðnaði. Við vörum við því að störf af þessu tagi verði svo mörg og í raun einu störfin sem ríkisstjórnin leggur á sig að styðja við í þessu landi. Sannleikurinn er auðvitað sá að hér er um áhættusöm störf að ræða. Þau eru því miður unnin í heilsuspillandi umhverfi. Ég mundi gjarnan vilja sjá ríkisstjórnina búa þegnum sínum störf þar sem heilsu fólks væri ekki ógnað. Þá langar mig, herra forseti, að staldra aðeins við orkuöflunina sem nauðsynleg er fyrir þessa álversstækkun sem á endanum fer, eftir því sem mat á umhverfisáhrifum fyrirtækisins Norðuráls gerir ráð fyrir, upp í 300.000 tonn. Það hafa ekki verið svo litlar deilur um Norðlingaölduveitu, þann orkukost sem Landsvirkjun hefur lagt til sem hinn eina möguleika til að sjá þessari stækkun fyrir orku. Þær miklu deilur stóðu lengi, herra forseti, og óþarfi að rekja þá sögu í einhverjum smáatriðum hér. Þess er skemmst að minnast að hæstv. settur umhvrh., Jón Kristjánsson, kvað upp úrskurð sem menn hafa gert að umtalsefni í ræðum sínum í dag. Sá úrskurður byggir á tillögu Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens um mjög mikið lækkaða lónhæð og tilfærslu á Norðlingaöldulóni. Ég minnist þess, herra forseti, að í lok febrúar var tekið viðtal við Friðrik Sophusson, forstjóra Landsvirkjunar, um úrskurð hæstv. ráðherra. Friðrik Sophusson var inntur eftir því hvernig honum litist á þennan úrskurð og tillögu Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens. Svo við rifjum aðeins upp, herra forseti, gerir hún ráð fyrir því að veitulónið verði einungis 3,3 ferkílómetrar, það verði í 566 metra hæð yfir sjó, en það lón kæmi þá í staðinn fyrir 29 ferkílómetra lón sem gert var ráð fyrir að yrði í 575 metra hæð yfir sjó, samkvæmt mati á umhverfisáhrifum, í matsskýrslunni sem Landsvirkjun lagði fram. Friðrik Sophusson vitnar í þessu Morgunblaðsviðtali sem ég hef hér fyrir framan mig af vef Landsvirkjunar um Norðlingaölduveitu. Hann tók fram að markmið Landsvirkjunar væri fyrst og fremst að halda sér fyrir utan friðlandið með lónið í samræmi við úrskurðinn. Síðan tók hann fram að Landsvirkjun liti alls ekki svo á að hún væri bundin af tillögu Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens. Hér er vitnað til orða forstjórans þar sem hann segir á vefsíðu Landsvirkjunar að lónhæðin geti farið í allt að 568,5 metra því að sú lónhæð haldi lóninu utan friðlandsins. Herra forseti. Þessi orð forstjóra Landsvirkjunar eru gífurlega alvarleg. Það er auðvitað eðlilegt að þau séu skoðuð í þessari umræðu í samhengi við allt sem á undan er gengið. Ég vildi reyndar, herra forseti, að umhvrh. væri hér viðstödd því það er náttúrlega óeðlilegt við umræður um þetta mál að hæstv. umhvrh. skuli ekki sitja hér og veita þessu máli tilhlýðilega virðingu, og þingmönnum um leið, og þjóðinni sem búin er að takast á um þetta mál árum saman. Sannleikurinn er sem sagt sá að Landsvirkjun telur sig ekki bundna af úrskurði hæstv. ráðherra Jóns Kristjánssonar heldur telur að henni sé bara frjálst að færa þetta lón upp í 568,5 metra. Þá horfir málið allt öðruvísi við, herra forseti. Ég spyr hæstv. iðnrh.: Er þetta rétt? Getur Landsvirkjun litið þannig á málin að hún sé ekki bundnari af hugmyndinni sem lá að baki úrskurði hæstv. ráðherra, Jóns Kristjánssonar, en svo að Landsvirkjun ætli sér einhliða að ákveða að lónhæðin verði 568,5 metrar? Þessari spurningu verður að svara hér við 1. umr. málsins. Ég geri ráð fyrir því að bæði umhvn. og iðnn. fái þetta mál til umfjöllunar. Ef það hefur ekki verið ætlunin geri ég a.m.k. kröfu um það að umhvn. fái málið inn á sín borð. Hér eru það margir gífurlega gagnrýnisverðir umhverfisþættir sem þarf að líta á og því algjör krafa af minni hálfu að umhvn. fái þetta inn á sitt borð. Það er mjög alvarlegt, herra forseti, ef úrskurður umhvrh. verður notaður sem tyggigúmmí í höndum Landsvirkjunar og það sem menn þó fengu fram með honum og hafa fagnað í tengslum við hann verði teygt og togað. Eitt er þó í sambandi við úrskurð hæstv. setts umhvrh. Jóns Kristjánssonar sem valdið hefur deilum. Það er setlónið, svokallað setlón sem er bæði setlón og veitulón, sem gert er ráð fyrir að reist verði upp undir rótum Hofsjökuls, örlítið austanvert. --- Gengur nú hæstv. ráðherra, Jón Kristjánsson, í salinn og ég fagna því. Hann gæti mögulega svarað því sem mér þykir óljóst og hef verið að krefja svara við. Ég vil benda á að setlónið sem ég var komin að í ræðu minni hefur vakið upp margar spurningar og vangaveltur hjá fólki. Nú segja náttúrufræðingar að ef 80% af þessu vatni sem færi í setlón úr Vesturkvíslinni og Litlu-Arnarfellskvíslinni væri möguleiki á að á 20--30, í hæsta lagi 40 árum kæmi í ljós að verin hafi beðið óbætanlegan skaða af því að vatnið hefði verið fjarlægt. Náttúran vinnur ekki alltaf á sama hraða og ríkisstjórn Íslands. Náttúran vinnur mjög hægt. Þessi ver hafa orðið til í rólegheitum og þau hafa verið varðveitt af náttúrunni og náttúrufarinu í rólegheitum árum saman. Ef við ætlum að taka ákvörðun um að taka Vesturkvíslina að stærstum hluta og Litlu-Arnarfellskvíslina, vatnið sem úr þeim hefur hingað til runnið niður í verin, setja það í setlónið og veita í Þjórsárlón, er hætt við að það geti haft gífurlega alvarlegar afleiðingar á gróðurfar veranna en þau áhrif komi kannski ekki í ljós fyrr en að 20--30 árum liðnum. Herra forseti. Ætlum við að taka þessa áhættu? Ætlum við að heimila það þegjandi og hljóðalaust að setlónið sem hefur verið deilt um, sem er í sannleika sagt Kvíslaveita 6, þ.e. sjötti áfangi Kvíslaveitu sem Landsvirkjun fær upp í hendurnar sem mótvægisaðgerð en ekki sjálfstæða framkvæmd eins og Landsvirkjun hafði alltaf litið á þetta lón, að umhverfisáhrif þessa lóns verði ekki metin? Það liggur í spilunum. En, herra forseti, ég mótmæli því.

Herra forseti. Hér hefur verið til umræðu svigrúm Landsvirkjunar um stífluhæð og setlónin norðan við Þjórsárver. Varðandi setlónið vil ég taka fram að í úrskurðinum eru skýr ákvæði um að grunnvatnsstaðan í Þjórsárverum eigi að vera óbreytt og aðgerðir að miðast við það. Það eru skýr ákvæði í úrskurðinum um það. Í úrskurðinum eru ákvæði um að lónið eigi að vera utan friðlandsins og ef lónið færi upp að friðlandsmörkunum væri það 568,5 metrar, það er rétt. En allir útreikningar eru miðaðir við 566 metra. Útfærslan á þessu á að vera í samvinnu við heimamenn og í úrskurðinum eru ákvæði um það. Varðandi umhverfismat á setlóninu þá fór ég rækilega yfir það ásamt lögfræðingum mínum þegar ég kvað upp úrskurðinn. Þeir töldu að vegna þess að umhverfisáhrif framkvæmdarinnar í heild hafi dregið úr þeim. Þessi framkvæmd er stórum umhverfisvænni en sú sem áður var áætluð. Heildaráhrifin eru umhverfinu í hag og af þeim sökum þótti ekki þurfa að fara með málið í umhverfismat. Þetta eru þau ákvæði sem fylgdu úrskurðinum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er alveg ljóst að hæstv. ráðherra ber friðlandið fyrir brjósti í úrskurði sínum. Ég hef talið það vera þakkarvert og til fyrirmyndar að hann skuli hafa virt friðlýsinguna og friðlandsmörkin í úrskurðinum. Það kemur líka í ljós í svari hans núna að hann gerir þá kröfu að grunnvatnsstaðan sé óbreytt. Þá liggur auðvitað beint við, herra forseti, að spyrja: Ef það kemur í ljós þegar farið verður að reikna þessi mál til hlítar að grunnvatnsstaðan í verunum breytist við að gera þetta setlón, og við þá staðreynd að þar verði tekinn stærstur hluti Vesturkvíslar og Litlu-Arnarfellskvíslar, getum við þá átt von á því að hæstv. settur umhvrh. hafni því að þetta setlón verði framkvæmt? Og hvernig eigum við að komast að því án þess að setja þetta sérstaka setlón í mat á umhverfisáhrifum? Herra forseti. Það kom fram í máli forstjóra Landsvirkjunar á fundi sem haldinn var með iðnn. og umhvn., sameiginlegum fundi þar sem þessi úrskurður var til umfjöllunar, að Landsvirkjun hefur aldrei litið á veitu nákvæmlega á þessum stað sem annað en sjálfstæða framkvæmd. Og forstjóri Landsvirkjunar sagði það beinum orðum að nú væru þeir að fá þetta setlón framkvæmt sem mótvægisaðgerð og það væri þess vegna sem það þyrfti ekki að fara í mat á umhverfisáhrifum. Það er þessu sem ég mótmæli, herra forseti, að við skulum geta kallað hlutina tveimur ólíkum nöfnum. Ef það er sjálfstæð framkvæmd þarf það að fara í mat, en ef það heitir mótvægisaðgerð, nákvæmlega sama framkvæmd, þarf það ekki að fara í mat á umhverfisáhrifum. Mér finnst þetta vera tvískinnungur, herra forseti, og ég gagnrýni hann.

Herra forseti. Það er eitt atriði sem ég vil taka sérstaklega fram varðandi afstöðu Landsvirkjunar til Kvíslaveitu 6 á sínum tíma. Það mál var uppsett undir allt öðrum formerkjum en nú blasa við eftir úrskurð minn. Það mál var til umræðu þegar áætlunin var að fara inn í Þjórsárver með uppistöðulón og sótt var um það sem sjálfstæða framkvæmd á sínum tíma. Þetta er hins vegar hluti af framkvæmdinni við Þjórsárver. Þessi stækkun setlónsins, að veita úr því austur í Þjórsárlón og að veita því niður í efsta hluta veranna, er mótvægisaðgerð. Sérfræðingar mínir fóru mjög rækilega yfir þetta og lykilatriði í þessu öllu saman er að þetta er stórlega jákvætt fyrir umhverfið. Úrskurðurinn um grunnvatnsstöðuna er algjört lykilatriði í málinu. Það er algjört lykilatriði að snerta ekki friðlandið og breyta ekki náttúrufari eða líffræðilegri fjölbreytni þess. Það er alveg lykilatriðið í þessum úrskurði. Auðvitað þarf að standa við hann, það er ekkert annað í mínum huga með það.

Herra forseti. Vilji hæstv. ráðherra í þessum efnum er alveg ljós og hann er virðingarverður. En náttúrufræðingar hafa sagt, og meira að segja færustu náttúrufræðingar sem þekkja þetta svæði best út frá sínum áralöngu rannsóknum, að það sé hætta á því að séu Vesturkvíslin og Litla-Arnarfellskvíslin, teknar út úr vatnakerfi veranna og vatnsbúskap veranna sé hætta á því að eftir 20--30 ár komi í ljós óafturkræf áhrif af þeirri aðgerð. Það er það sem náttúrufræðingarnir vara við og ég held að vilji hæstv. ráðherra, góður og virðingarverður vilji, breyti engu þar um. En ég held að við stefnum hérna út á mjög hættulega braut sem geti orsakað það að á endanum, eftir 20--30 ár, komum við til með að sjá að nákvæmlega þessi skref sem við nú erum að taka geri það að verkum að verin bíði þess ekki bætur. Varðandi það sem sagt er um Kvíslaveitu 6, að litið hafi verið á hana sem sjálfstæða framkvæmd, en með Norðlingaölduveitu sem einhvers konar forsendu fyrir henni er það ekki rétt. Landsvirkjun leit alltaf á Norðlingaölduveitu sem eina sjálfstæða framkvæmd og Kvíslaveitu 6 sem aðra sjálfstæða framkvæmd. Hún tengdi þessar tvær framkvæmdir aldrei saman.  Mér finnast þetta ekki haldgóð rök, herra forseti, vegna þess að umhverfisáhrifin af þessari hugmynd Landsvirkjunar, eins og hún var lögð fram í matsskýrslu, hefðu orðið svo mikil, miklu meiri en umhverfisáhrifin af þeirri hugmynd sem hæstv. settur umhvrh. byggir á. Þá þarf þessi hugmynd sem umhvrh. hefur lagt hér til ekki að fara í mat á umhverfisáhrifum, bara af því að það eru örugglega minni áhrif en af þeirri hugmynd sem Landsvirkjun lagði fram. Mér finnast þetta ekki haldgóð rök. Mér finnst þetta frekar vera hártoganir, herra forseti, en nokkuð annað.

Herra forseti. Hv. þm. minnti á andstöðu í sveitunum við raflínurnar. Það er rétt hjá henni, það var mikil andstaða við fyrstu hugmyndir Landsvirkjunar um raflínurnar. Það ég best veit hefur Landsvirkjun lagt sig fram um að ná samkomulagi um það mál og ég minni á að fyrir ekki mörgum vikum sendu sveitarstjórnirnar á svæðinu frá sér sameiginlega yfirlýsingu þar sem þær hvöttu mjög til þess að þessi framkvæmd yrði að veruleika, þ.e. stækkun Norðuráls. Og ef ég man rétt skrifuðu allir undir, Akraneskaupstaður, Innri-Akraneshreppur, Skilmannahreppur, Hvalfjarðarstrandarhreppur, Leirár- og Melasveit, Borgarbyggð og Borgarfjarðarsveit. Hv. þm. talar um að þröngva þessu verkefni inn. Hverju er verið að þröngva inn? Stækkun á þessu góða fyrirtæki sem er á Grundartanga í mikilli sátt við umhverfi sitt? 300--400 nýjum störfum og 12 milljarða aukningu á ári í útflutningi? Hv. þm. talar um að við séum að verða stærsta álútflutningsland álfunnar. Við flytjum í dag út 0,5% af því áli sem notað er á heimsmarkaðnum. Ef Fjarðaál verður að veruleika og þessi stækkun á Norðuráli verðum við með 2%. Hv. þm. spyr hvort ég geri mér ekki grein fyrir þeirri hættu sem starfsmenn í álverum standi frammi fyrir, og talar um krabbamein í því sambandi. Mér finnst þetta glannalegt tal, vægast sagt, og hún talar um umhyggju sína fyrir þessu fólki. Er ástandið hjá Ísal virkilega eins og hv. þm. nefnir? Mér finnst bara hv. þm. ekki geta talað hér með þessum hætti. Og ég minni á að allar mælingar á álverinu Norðuráli á Grundartanga sýna að mengun er langt innan þeirra viðmiðunarmarka sem sett voru þegar það fyrirtæki fékk heimild til rekstrar verksmiðjunnar á Grundartanga, langt innan marka. Ef það á ekki að stunda þessi störf af því að þau séu svo hættuleg, hvað þá með sjómennsku? Slysatíðni sjómanna er miklu hærri en allra annarra starfsstétta í landinu. Eigum við þá nokkuð að stunda sjómennsku? Og aðeins af því að hv. þm. sagði að ég hefði nefnt Jón Bjarnason, ég gerði það ekki í sambandi við tal um störf við mengandi stóriðju. Mér varð fyrst og fremst hugsað til hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur sem hefur haldið þessu fram á Alþingi aftur og aftur, ár eftir ár.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að við hv. þm. Guðjón Guðmundsson erum á öndverðum meiði hvað varðar atvinnustefnu fyrir Ísland og Íslendinga. Og ég sætti hv. þm. Guðjón Guðmundsson ekki við mína stefnu og hann mig auðvitað ekki við sína. Þar sem við getum hins vegar náð saman er auðvitað í þessum viðmiðunarmörkum sem hv. þm. nefnir í andsvari sínu. Það er auðvitað í því að ná upp umhverfisstöðlum og ásættanlegum stöðlum á þessum vinnustað. Þegar ég ræddi um það áðan í ræðu minni að fólk sem starfar í kerskálum í álverum væri í ákveðinni heilsufarslegri áhættu er það vegna þess að ég þekki greinar sem hafa verið skrifaðar um þetta og þá er verið að tala um á heimsvísu. Ég er ekki að tala um einstök álver í því sambandi. Auðvitað skiptir það verulegu máli að hér hefur verið reynt að standa vel að verki í þessum efnum og ég þekki það vel, t.d. í álverksmiðjunni suður í Straumsvík, hvernig búið hefur verið að starfsfólki. Það er búið ákaflega vel að því. Ég þekki það ekki á Grundartanga því það álver hef ég ekki skoðað. Auðvitað verðum við að standa saman um það að umhverfisstaðlar séu allir virtir þannig að við lágmörkum þá áhættu sem fólk starfar við. Á sama hátt verðum við að einbeita okkur að því að lágmarka umhverfisáhrifin og sjá til þess að alþjóðlegir staðlar sem við höfum undirgengist í þeim efnum séu líka virtir. Hluti af því að virða umhverfislega staðla er t.d. það að grafa háspennulínur í jörð á þeim kafla þar sem þær ógna t.d. búsetu eða annarri atvinnustarfsemi. Ég held að við hv. þingmaður verðum að ná saman í því að fara í að lágmarka öll þessi áhrif sem við eigum á hættu að verði gífurleg ef það er ekki einhver sem stendur á bremsunni. Og ef ég á að vera í því hlutverki að standa á bremsunni er ég alveg til í það.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að við erum á öndverðum meiði varðandi atvinnustefnu í þessu landi og verðum það væntanlega. Ég ber svo sem alveg virðingu fyrir því að aðrir hafi aðrar skoðanir en ég. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að nýta auðlindir okkar til lands og sjávar innan skynsamlegra marka til að auka hagsæld þessarar þjóðar og ég tel að við gerum það m.a. með því að virkja fallvötnin til raforkuframleiðslu til orkufreks iðnaðar. Ég tel að það hafi gefist okkur vel hingað til og muni vonandi gera það áfram. Það er alveg rétt sem hv. þm. segir, það þurfa að vera ásættanlegir staðlar á vinnustað og það er bara svo í þessum verksmiðjum okkar að þar er mjög vel að þessum málum staðið og það hefur verið reynt að standa mjög vel að því verki. Hv. þm. nefnir að hún hafi kynnt sér þetta í Ísal og þar sé vel að fólki búið. Ég fullyrði við hana að það er einnig svo á Grundartanga. Ég kem oft í þessar verksmiðjur þarna á Grundartanga og það er mjög vel að öllu staðið, báðar verksmiðjurnar eru með öryggisfulltrúa sem leggja áherslu á vinnuumhverfi fólksins og að vel sé að því búið. Ég hvet hv. þm. fyrst hún hefur ekki kynnt sér þessa verksmiðju að fara þangað í heimsókn og skoða niðurstöður mengunarmælinga varðandi Norðurál. Þær eru mjög merkilegar, ég skoðaði þær síðast á mánudagskvöldið og það er eiginlega með ólíkindum hvað verksmiðjan er langt innan þeirra marka sem henni er heimilt að vera varðandi alla mengun. Og ég fullyrði að það er afskaplega vel búið að fólki þarna. Það er sem betur fer mjög lág slysatíðni, m.a. vegna þess að þetta fyrirtæki leggur mikla áherslu á starfsaðstöðu fólksins og leggur sig fram um að skapa gott vinnuumhverfi. Ég ítreka það að ég hvet hv. þingmann til að heimsækja þetta ágæta fyrirtæki, ég er alveg viss um að hún mun koma betri manneskja til baka.

Herra forseti. Ég er alveg til í að lalla með hv. þingmanni um skálana í verksmiðjunni á Grundartanga og ég efast ekkert um að það gæti orðið fróðlegt og skemmtilegt að hitta það fólk sem þar starfar. Ekki ætla ég að hafna því að koma þangað og heimsækja fólkið. Hins vegar verð ég að halda því til haga, herra forseti, að með því að setja álframleiðsluna svona framarlega í röðina hvað varðar atvinnuuppbyggingu á Íslandi hef ég haldið því fram að við séum að fórna hagsmunum annars konar atvinnuuppbyggingar, þ.e. atvinnuuppbyggingar sem byggir á því að þetta land bjóði upp á hreina náttúru. Sérstaðan hefur falist í því að við erum að bjóða ferðamönnum að skoða náttúruperlu í Norðurhöfum, ferðamönnum sem koma frá Evrópulöndum þar sem búið er að nýta nánast hvern fersentimetra af löndum þjóðanna, frá löndum sem eru í raun og veru búin að vera að koma þungaiðnaði út fyrir landamæri sín. Við vitum, herra forseti, að þungaiðnaði hefur verið skóflað í stórum stíl út úr Evrópu og til þróunarríkjanna, til þriðja heims ríkja, vegna þess að menn vilja ekki hafa álbræðslur eða þungaiðnað við bæjardyrnar sínar. 

Herra forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum um álbræðslu á Grundartanga. Ég sit í iðnn. fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ég ætla við fyrstu umræðu ekki að hafa langt mál um þetta frv. En ég set stórt spurningarmerki við frv. þar að lútandi að heimilt verði að fara í 300 þús. tonn. Nú þegar er heimild fyrir 180 þús. tonna framleiðslu fyrir þetta álver, þ.e. leyfilegt er að stækka úr 90 þús. tonnum í 180 þús. tonn. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram varðandi þessa málsmeðferð. Hér er verið að henda stórmálum inn í þingið á allra síðustu dögum þess. Vika er eftir af þinginu. Í iðnn. erum við með gríðarlega stór mál til meðferðar, svo sem raforkulögin og einsýnt er að iðnn. verður að vinna í þessum málum yfir helgina. Í sjálfu sér held ég að frv. til laga um álbræðslu á Grundartanga þurfi ekki að taka mjög langan tíma vegna þess að nefndin er fest í því vinnuferli sem átti sér stað varðandi álbræðslu í Reyðarfirði og þekkir þess vegna mjög vel til þeirra mála. Þetta er náttúrlega sambærilegt. En hér hangir miklu meira á spýtunni en bara Grundartangaverksmiðjan vegna þess að afla þarf orku til þess að stækkunaráform geti orðið að veruleika. Ég nefndi áðan að verksmiðjan hefur heimild til þess að fara í 180 þús. tonna framleiðslu. En breytingin hér er sú að aukið er við heimildir verksmiðjunnar þannig að hún geti farið í 300 þús. tonn. Það sem hangir á spýtunni varðandi þessar auknu heimildir og það að fara úr 90 þús. tonnum í 180 þús. tonn er auðvitað gríðarleg raforkuöflun. Það er einkum þar sem iðnn. þarf að fara virkilega vel yfir málin. Þar kemur fram í gögnum að áformað er að í samvinnu við Orkuveitu Reykjavíkur verði Nesjavallavirkjun stækkuð úr 90 megavöttum í 120 megavött. Ein vél verður sett í gang á Nesjavöllum. Þetta eru virkilega hlutir sem ég tel að hv. iðnn. þurfi að fá mjög góðar upplýsingar um vegna þess að komið hefur fram að niðurdráttur er í svæðinu á Nesjavöllum, þ.e. þar minnkar þrýstingur, enda kemur fram í gögnum að bora mun þurfa fleiri holur eftir því sem árin líða á Nesjavöllum. Það er náttúrlega stóralvarlegur hlutur að setja orkulindir höfuðborgarinnar á spil. Við þurfum náttúrlega að vita til lengri tíma litið hvað við erum að gera í þessum efnum. Þess vegna er mjög brýnt að hæstv. iðnn. fái mjög glöggar upplýsingar um að áform um að auka orkuöflun á Nesjavöllum muni ekki leiða til einhverra stórvandræða hér að örfáum áratugum liðnum hvað varðar orkuöflun til höfuðborgarinnar frá Nesjavöllum. Við gerum okkur öll grein fyrir því að jarðhitasvæði eru líka á Hellisheiði þar sem Orkuveitan er að þreifa fyrir sér. En þar er svo sem ekkert fast í hendi. Það er líka ástæða fyrir hv. iðnn. að fara yfir áform um að auka orkuvinnslu hjá Hitaveitu Suðurnesja í Svartsengi og á Reykjanesi. Ég vil sjá og setja í umræðu allan þann pakka vegna þess að síðast þegar ég átti samtöl með hæstv. iðnn. við forsvarsmenn Hitaveitu Suðurnesja var sá skilningur í mínum huga eftir þau samtöl að mjög langan tíma tæki að virkja t.d. á nýju svæðunum á Reykjanesi, menn þyrftu að þekkja orkusvæðin, vélarnar þyrftu að koma taktfast inn og þetta væri ekki gert einn, tveir og þrír. Mér skilst að tiltölulega auðvelt sé að auka framleiðsluna um 16 megavött í Svartsengi sjálfu. En hitt orkusvæðið er sjálfstætt og ónumið. Mér finnst því að nefndin þurfi að fara ákaflega vel yfir í þessa hluti og gera sér grein fyrir því hvert við stefnum. Það er líka algjörlega óviðunandi að samþykkja frv. til laga um þvílíka stækkun Norðuráls þegar enn hefur ekki litið dagsins ljós áætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Að manni læðist sá grunur að áform ríkisstjórnarinnar séu þau að áætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma muni ekki líta dagsins ljós fyrr en búið er að hnýta það með leyfum að stækka Grundartanga, álverið í Straumsvík og svo náttúrlega það sem komið er í höfn frá hinu háa Alþingi, verkefnið fyrir austan. Við hljótum að krefjast þess að áætlun um nýtingu vatnsafla og jarðvarma sé grunnur að þeim leyfum sem er verið að gefa eða áformum af þessu tagi. Mér finnst þess vegna einboðið að hv. iðnn. verði að fara vel yfir þessi mál á grunni þess að gríðarlegrar orkuöflunar þarf við til að hægt sé að auka framleiðsluna eins og áformað er. Ég bendi á að verksmiðjan á Grundartanga hefur þegar leyfi fyrir helmings stækkun og það þarf um 150 megavatta afl í þessa helmings stækkun. Auðvitað viljum við sjá hvert stefnir í framtíðinni t.d. hvað varðar orkuöflun til hinnar almennu notkunar á höfuðborgarsvæði. Ætla menn bara án áætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma að binda orkunotkunina við þessi stóru fyrirtæki og sitja upp einn góðan veðurdag með mjög takmarkaða möguleika fyrir almenna notendur hér? Eru menn að setja á spil orkulindir Reykjavíkur eins og á Nesjavöllum? Það hefur verið talað um það áður. Það eru bara nokkrir mánuðir síðan menn sögðu í mín eyru þar á bæ að mjög heppilegt væri að setja ekki inn aukavélasamstæður núna því ástæða væri til þess að fylgjast vel með svæðinu, hvernig það artaði sig og nú kemur fram í gögnum að örlítill niðurdráttur er í svæðinu sem bendir til þess að kannski sé varasamt að fullnýta það. Ef hægt er að fullnýta það og menn trúa því að það sé hægt, hve mörg ár er þá verið að tala um? Er verið að tala um 10, 20 eða 30 ár? Við sem höfum fylgst með orkunýtingu á þessu sviði gerum okkur grein fyrir því að menn hafa víða lent í vandræðum á hitaveitusvæðum þar sem dælt hefur verið óeðlilega miklu út úr jarðhitasvæðum og orkuveitur hafa lent í vandræðum og gríðarlegum kostnaði þar að lútandi. Þetta verðum við að fá að vita. Við verðum að fá framtíðarsýn til nokkurra áratuga bæði hvað varðar jarðhitasvæði Reykjavíkurborgar og ekki síður jarðhitasvæði Suðurnesjamanna. Af hverju er þetta írafár? Þessu er kastað inn í nefndarvinnu viku fyrir þinglok. Þetta eru óvönduð vinnubrögð. Þetta nær ekki nokkurri átt. Hér er verið að tala um þvílíkt stóra hluti, ekki bara verksmiðju heldur orkupólitík höfuðborgarsvæðisins í heild sinni. Vandaðra vinnubragða þarf við. Þetta er í allt öðru formi en ég hef fengið upplýsingar um eins og ég gat um áðan, bæði hvað varðar Nesjavallasvæði og Reykjanessvæði. Hvers vegna er nú allt í einu hægt, hæstv. iðnrh., að fara út í orkuöflun sem nemur 80 megavöttum á Reykjanesi þegar upplýsingar eru gefnar bara fyrir örfáum mánuðum um að það verði að gerast hægt og rólega með því að setja inn 10--15 megavatta túrbínur eftir því sem menn þekkja og kunna á svæðið? Þetta eru grundvallarspurningar sem við verðum að fara yfir. Það þarf orkuöflun fyrir þessari helmingsstækkun sem leyfi er fyrir. Það eru 150 megavött. Hvar ætla menn að taka restina? Við verðum að fá að vita hvar það á að vera. En ekki er til rammaáætlun þannig að enginn veit. Þetta er pólitík sem byggir á því að skella sér á magann og sjá hvernig fer. Það er engin heildstæð stefna. Hvað eiga menn von á því að höfuðborgarsvæðið vaxi að mannfjölda og hvernig eiga menn von á því að iðnaðurinn byggist upp hér á þessu svæði sem augljóslega þarf orku? Ætla menn brenna allar brýr að baki sér þannig að þeir aðilar þurfi að afla sér miklu dýrari orku kannski allt annars staðar af landinu? Við höfum engin svör við þessum framtíðaráformum. Um þetta snýst málið. Það er engin ástæða til þess að gefa þessa auknu heimild núna upp í 300 þús. tonn. Ekkert liggur á. Fyrirtækið hefur heimild til þess að tvöfalda framleiðslu sína og til þess þarf 150 megavött. Af hverju þarf að fara með frv. í gegnum þingið núna viku fyrir þinglok um að fyrirtækinu sé heimilt að fara upp í 300 þús. tonn? Virðulegi forseti. Ég vil fyrst og fremst koma fram með þessar athugasemdir við 1. umr. um málið. Auðvitað munum við kalla aðila til umsagnar eins og hægt verður miðað við þennan tíma í hv. iðnn. Það er augljóst. En tíminn er mjög knappur. Bara næsta helgi er eftir til vinnu og síðan þingdagarnir í næstu viku. Síðan vil ég bara segja eitt í sambandi við atvinnustefnu. Okkur hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði er legið á hálsi fyrir að tala niðurlægjandi um þá sem vinna í álverum. Það er alls ekki svo. Hins vegar hafa stjórnarliðar talað t.d. um ferðamannaþjónustuna sem atvinnugrein byggða á láglaunastörfum. Þeir sem tala þannig um ferðaþjónustuna vita ekkert hvað ferðaþjónusta snýst um. Ég veit ekki til þess, hingað til alla vega, að t.d. stéttir eins og flugstjórar væru illa launaðar, ferðaskrifstofufólk, sölumenn, þjónar eða matsveinar á hótelum og veitingahúsum. Málflutningur af því tagi er því gjörsamlega út í hött. Ég hnýti þessu bara hér aftan í vegna þess að það kom þráfaldlega fyrir í ræðum hv. þingmanna í dag að ferðamannaþjónustan byggðist á illa launuðum störfum. Virðulegi forseti. Að endingu vil ég árétta það að ég lýsi andúð minni á því að henda inn þessu stóra máli á síðustu dögum þingsins. Ég held að ekki sé nokkur nauðsyn á því. Fyrirtækið hefur heimild til þess að stækka og er í samningum við Landsvirkjun hvað varðar orkukaup til þeirrar stækkunar. Mér er ómögulegt að skilja af hverju þarf að veita heimild til stækkunar upp í 300 þús. tonn þegar ekki liggja fyrir nokkur áform eða nokkur skýrsla um það hvernig við ætlum að nýta vatnsafl og jarðvarma í landinu og að ég tali nú ekki um hér í næsta nágrenni höfuðborgarsvæðis, vegna þess að þar á orkuöflunin að miklu leyti að fara fram.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að þetta mál kemur mjög seint fram. En allir sem fylgjast með stjórnmálum á Íslandi og almennri umræðu vita hvers vegna það er. Eitt tel ég að sé misskilningur hjá hv. þm. Ég sé a.m.k. þá hluti öðruvísi en hann, þ.e. að þingið eða þingnefnd eigi að vera sérstakur eftirlitsaðili og gæta þess að þessi fyrirtæki afhendi þá orku sem þau telja sig geta afhent. Auðvitað eru þetta viðskipti fyrirtækjanna og þessa ágæta fyrirtækis Norðuráls. Ég sé ekki að það sé neitt sérstakt hlutverk Alþingis sinna því eftirliti. Þetta er nú ekki í fyrsta skipti sem þau fyrirtæki standa í viðskiptum sem þessum. Eins og komið hefur fram hefur fyrirtækið Norðurál starfsleyfi fyrir upp í 300.000 tonna stækkun. Hins vegar skiptir það fyrirtækið máli, t.d. í þeim samningum sem eru fram undan varðandi hráefnisöflun, að þetta leyfi og samþykkt Alþingis liggi fyrir. Ég tel í raun einfalt mál fyrir hv. Alþingi að samþykkja þetta frv. Frv. er ekki flókið. Við þekkjum fyrirtækið og ég trúi ekki öðru en að allir sem hér eru treysti því fólki sem þar starfar. Fyrirtækið hefur staðið sig vel og nýtur álits á Íslandi. Þess vegna er þetta nú ekki eins óskaplega flókið og hv. þm. vill vera láta.

Herra forseti. Mér fannst þetta algjörlega glórulaust andsvar hjá hæstv. iðnrh. Telur hæstv. iðnrh. virkilega að þetta sé bara spurning um bisness milli fyrirtækja? Af hverju heldur hæstv. iðnrh. að við séum að gera áætlanir um nýtingu auðlinda, t.d. í sjávarútvegi? Þetta er nákvæmlega eins auðlind. Gengur ekki næsta frv. á dagskrá út á það, þ.e. um breytingu á lögum um raforkuver? Er það ekki vegna þess að hið háa Alþingi vill stjórna því hvernig farið er í þessa auðlind? Það hefur ekkert með viðskipti að gera. Sú stjórn sem hæstv. ríkisstjórn og Alþingi vill hafa á þessum málum er grunnur viðskipta, sem er allt annars eðlis, alveg eins og útgerð er rekin á grunni fiskveiðistjórnarstefnu. Það undrar mig því stórlega að hæstv. iðnrh. skuli leyfa sér að segja að þetta sé spurning um viðskipti. Auðvitað er það ekki svo. Var ég ekki að draga það fram í umræðunni, að við viljum vita hvað er verið að gera í nágrenni höfuðborgarsvæðisins varðandi nýtingu þessarar auðlindar? Erum við að gera eitthvað sem leiðir til þess að notkun á hitasvæðunum standi skemur en annars hefði orðið? Margir álíta það. Við vitum að þetta er ekki óþrjótandi auðlind, eins og dæmin varðandi lághitasvæði sanna, sérstaklega þar sem menn hafa lent í þurrð. Við förum fram á að hér verði sett fram orkustefna á grunni rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma.

Hæstv. forseti. Kannski er ekki miklu við það að bæta sem ég sagði áðan. Ég vil þó taka fram, vegna þess að hv. þm. sagði í ræðu sinni að í raun væri óþarft að koma með þetta mál inn í þingið, að raunar er svolítið til í því. Það lá ekki alveg fyrir að nauðsynlegt væri að ganga út frá lagabreytingu í sambandi við t.d. Norðlingaölduveitu vegna þess að í vatnalögum er iðnrh. gefin heimild til að veita slík leyfi varðandi veitur. Við fjöllum nú betur um þetta á eftir en vegna þess að lög um raforkuver taka á ýmsum þeim veitum sem starfa nú þegar eru það skýrari og betri vinnubrögð að mínu mati að setja lög um Norðlingaölduveitu. Hvað varðar jarðgufuvirkjanir sem hér er talað um að stækka þá hefur það fram til þessa verið, eftir því sem ég fæ skilið, stefna þingflokks Vinstri grænna að þær virkjanir væru miklu betri, fallegri og jákvæðari en vatnsaflsvirkjanir.

Það eru útúrsnúningar hjá hæstv. iðnrh. að tala um að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sé þeirrar skoðunar að gufuaflsvirkjanir eða jarðhitavirkjanir séu betri en aðrar virkjanir. Við höfum alls ekki sagt neitt á þá lund. Við höfum hins vegar talið að við ættum ekki að virkja í svo miklu offorsi til stóriðju. Það þýðir ekki að við getum ekki virkjað í þessu landi. Það hefur aldrei komið neitt annað fram. Við förum í næsta mál, varðandi virkjanaleyfin á eftir. Þá gefst betra tóm til að ræða þessi mál frekar. Ég ætla því ekki að hafa þessi orð fleiri.

Herra forseti. Daginn eftir að hið háa Alþingi samþykkir heimildarlög vegna álvers við Reyðarfjörð tekur það til umfjöllunar frv. um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga. Það er ekki skrýtið að einhverjum finnist áherslur í atvinnumálum býsna einhæfar um þessar mundir. Herra forseti. Ég ætla að byrja á að vekja athygli á atriði sem Samfylkingin vakti rækilega athygli á varðandi álver við Reyðarfjörð. Það er í e-lið 3. gr. þessa frv. Þar er verið er að setja nýja málsgrein inn í samninginn sem nú þegar gildir um álverið við Hvalfjörð. Þessi nýja grein á að orðast svo, með leyfi forseta: ,,Í fjárfestingarsamningi er heimilt að kveða á um að skattar eða gjöld verði ekki lögð á raforkunotkun félagsins og útblástur lofttegunda eða aðra losun úrgangsefna, nema slíkir skattar og gjöld séu lögð með almennum hætti á öll önnur fyrirtæki hér á landi, þar með talin álfyrirtæki.`` Herra forseti. Ef ákvæðið gagnvart þessu fyrirtæki er með öðrum hætti í gildandi lögum hvaða nauðir rekur til þess að þetta ákvæði sé sett inn núna? Þá kem ég að erindi mínu í umræðuna um þetta mál. Mér finnst nauðsynlegt að hæstv. ráðherra upplýsi betur en hún gerði í framsögu sinni á hverju þessi ákvæði í 3. gr. byggja. Ég sé svipinn á þeim. Hann er nokkuð ljós. En ég spyr hæstv. ráðherra: Á hverju byggja þessi ákvæði? Af hverju eru þau eins og þarna stendur? Af hverju þarf að breyta ákvæðum sem fyrir eru í samningum á þann veg sem hér kemur fram? Ég óska eftir skýrum svörum. Liggur fyrir samningur um framkvæmdina? Liggur fyrir samningur sem byggir með einhverjum hætti á þessum ákvæðum? Þegar við fjölluðum um álverið við Reyðarfjörð voru ákvæði frv. að hluta til ákvæði þess samnings eða þeirra samningsdraga sem fyrir lágu. Þar af leiðandi mátti fáu eða engu hnika. Það var heldur ekki gert. Þær breytingar sem voru gerðar voru tæknilegar eða orðalagsbreytingar. Liggur hér samningur að baki sem gerir að verkum að ákvæðin þurfa að vera með þessum hætti? Eru þau þá undir sömu sök seld og þau ákvæði sem samþykkt voru á Alþingi í gær varðandi álver við Reyðarfjörð, eða er hæstv. ráðherra að skrifa samninginn með þessu frv.? Þá væri líka athyglisvert að vita, vegna þess að það hlýtur að spila saman, annars vegar orkuverð og hins vegar önnur samningsákvæði: Liggur orkuverðið fyrir? Er Landsvirkjun búin að semja um orkuverð varðandi álbræðslu á Grundartanga við framkvæmdaraðila sem við vitum kannski ekki enn hver verður? Er búið að semja um orkuverð? Ef ekki, hvaða forsendur gáfu menn sér þá í þessum ákvæðum í 3. gr.? Ég hef skilið það þannig, herra forseti, að allt yrði þetta að spila saman með ákveðnum hætti en þessu kem ég ekki alveg heim og saman og óska eftir skýrum svörum. Herra forseti. Eftir 2. umr., við afgreiðslu um álverið við Reyðarál var ég með atkvæðaskýringu um skattagreinina. Ég óskaði Alþingi þess þá að við þyrftum ekki oftar að takast á við frumvörp af slíku tagi, þ.e. að hinum sértæku aðgerðum ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum færi senn að ljúka. Líklega mun þeim ekki ljúka fyrr en hér verða kosningar og skipt verður um ríkisstjórn. Satt best að segja þá er svona nánast yfir mann gengið. Hér rekur hver sértæk aðgerðin aðra hjá ríkisstjórn sem reynir að gefa sig út fyrir að vera ríkisstjórn hinna almennu úrræða, með almennar leikreglur. Já, það er nú heldur. Það er ótrúlegt að á sama tíma og fjallað er um álver við Reyðarfjörð, allar þær sértæku reglur sem það álver fékk og öll þau frávik frá því starfsumhverfi sem önnur íslensk fyrirtæki búa við, skyldi þetta verða til. Af hverju tókust menn ekki á við að reyna að búa til reglur sem gætu þá gilt fyrir fyrirtæki þessarar gerðar eða almennar reglur sem ættu við öll fyrirtæki? Af hverju fóru menn enn á ný þessa gömlu leið hinna sértæku úrræða? Svarið hlýtur að liggja í því að hér er búið að gera eitthvað fleira. Að baki hlýtur að liggja samningur og orkuverð, eða hvað? Á hverju byggja þessi ákvæði? Það er satt að segja ógeðfellt að þurfa að standa í þessum sértæku aðgerðum gagnvart hverju fyrirtækinu á fætur öðru. Þó að manni sé ekki á móti skapi að þessi uppbygging eigi sér stað er aðferðin slík að það hlýtur að taka á fleiri en mig að þurfa að taka þátt í þessum vinnubrögðum. Herra forseti. Ég vek athygli á því að við erum að fjalla um þetta mál sama dag og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson segir okkur að það hafi verið ákvörðun ríkisstjórnarinnar að ríkisbankarnir settu 6 milljarða kr. í deCODE sem hlutafé á sínum tíma. Sannarlega er þetta dagur hinna stóru sértæku aðgerða og umfjöllunar um þær. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í einstök atriði 3. gr. Það gerði hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir áðan. En það varð ekki hjá því komist, vegna þess að hún gerði það ekki sérstaklega að umræðuefni, að fjalla um e-liðinn, þ.e. þann lið sem kveður á um útblástur lofttegunda. Svo virðist að fyrirtæki í áliðnaði ráði því núorðið með hvaða hætti íslensk fyrirtæki leggja á mengunarskatta eða úthluta mengunarkvótum ef til þess kemur í næstu framtíð, þ.e. ríkisstjórnin vill selja íslensk stjórnvöld undir það með hverju frv. á fætur öðru að ef þessi fyrirtæki eigi að greiða útblástursskatt þá þurfi það að vera með almennum hætti og eins og á öll önnur fyrirtæki hér á landi. Nú er ekkert á móti því að menn reyni að móta reglur sem geti átt við öll fyrirtæki hér á landi. Hins vegar væri æskilegt fyrir íslensk stjórnvöld að geta sjálf haft það á valdi sínu með hvaða hætti þau nálgast þessa skatta, með hvaða hætti þau kjósa að beita hagrænum aðferðum til að draga úr mengun. Það er alveg ljóst að þar sem menn eru farnir að velta þessum hlutum alvarlega fyrir sér hefur bestur árangur náðst þar sem þeir nýta þær aðferðir að þeir hagnist á því að menga minna, þ.e. að menn beiti svokölluðum hagrænum aðgerðum. Það hlýtur að koma að því að Ísland þurfi að gera það líka. Að því hlýtur að koma, þó svo að menn tali hér um endurnýjanlega orkugjafa og hreina orku --- þó að það megi nú setja svolítið innan sviga eins og menn vita --- þá hlýtur að koma að því að við þurfum að stemma stigu við útblæstri. Þó að Ísland sé eyja er það ekki eyja í mengunarmálum. Það hefur komið fram og kom nú síðast fram í atkvæðaskýringu hæstv. umhvrh. í gær við lokaafgreiðslu frv. um álver við Reyðarfjörð þar hún taldi okkur það til tekna að við værum með vatnsaflsvirkjun sem væri til muna hagkvæmari mengunarbúskap heimsins en kolavirkjanir. En það hlýtur að koma að því að við þurfum að hugsa okkur um, að við þurfum að grípa til aðgerða sem eru þá í samræmi við það sem aðrir eru að gera. Mér finnst það ekki nógu gott, mér finnst það í rauninni mjög slæmt að íslensk stjórnvöld skuli tilbúin til þess að láta samninga við fyrirtæki í tiltekinni atvinnugrein ráða því hver stefnan á að vera í framtíðinni. Það er sjálfsagt að hafa reglur þannig að þær séu eins gagnvart þeim fyrirtækjum sem eins er ástatt um, þ.e. að fyrirtæki í sömu atvinnugrein búi við sömu reglur, að fyrirtæki í samkeppni búi við sömu reglur. En að ekki megi leggja tiltekin gjöld á tiltekna tegund fyrirtækja nema öll önnur fyrirtæki í landinu borgi slík gjöld einnig, þykja mér, herra forseti, afarkostir fyrir íslensk stjórnvöld. Nú veltur auðvitað á því hve skýr og afdráttarlaus svör hæstv. ráðherra verða hér á eftir hversu mikið þarf að vinna þetta mál í iðnn. En það er alveg ljóst að bæði þetta frv. og frv. um raforkuver sem kemur hér til umfjöllunar á eftir, þurfa mikla umfjöllun. Ég leyfi mér að gagnrýna það að þessi frv. skuli koma hér fram á síðustu dögum þingsins. Ég leyfi mér að setja spurningarmerki við að þess hafi verið þörf. Það er alveg ljóst að Alþingi verður kallað saman fljótlega eftir kosningar og þá hefði þess verið kostur að takast á við framtíðarmál eins og þessi. Mér þykir verra að Alþingi skuli eiga að fúska með þetta mál eins og greinilega er verið að gera kröfu um og hefði svo sannarlega viljað að málið hefði annan aðdraganda og væri í öðrum búningi en hér liggur fyrir. Ég veit hver svörin eru við þessu. Þau hafa þegar komið fram. En ég vildi eigi að síður, herra forseti, láta þessa gagnrýni koma hér fram.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þetta mál er hér til umræðu, stækkun álvers Norðuráls í Hvalfirði. Ég held að varla sé hægt að deila um að þessu fyrirtæki er nauðsynlegt að koma verksmiðju sinni í þannig horf að hún geti örugglega verið samkeppnishæf til framtíðar. Það er ljóst af því sem hefur komið margoft fram frá sérfræðingum á sviði þessarar framleiðslu að til þess að vera samkeppnishæfar inn í framtíðina þurfa verksmiðjur að vera býsna stórar. Verksmiðja af þeirri stærð sem hér hefur verið í gangi á Grundartanga nær ekki þeirri stærð sem þarf. Þó að þar hafi gengið vel hefur verksmiðjan notið þess að hafa verið þó nokkuð vel heppin með aðstæður á álmarkaði í upphafi síns ferils. Ég vildi byrja á því að segja þetta. Síðan vekja ýmsir hlutir í frv. upp spurningar. Mér verður nú á að spyrja til að byrja með um 1. gr. frv. Það kom mér satt að segja töluvert á óvart að lesa þar að það skuli eiga að vera sérstakt félag og önnur kennitala á þessari stækkun álversins. Ég átta mig ekki í fljótu bragði á því af hverju það er og ég vil biðja hæstv. ráðherra að útskýra það fyrir okkur hvernig á því stendur að þessi leið er valin. Hver eru rökin fyrir því? Ég held að það sé hollt fyrir þingið að vita það. Ég spyr líka að því af einni annarri ástæðu. Hún er sú að í 3. gr. frv. er talað um að lækka tekjuskatt eða hafa lægri tekjuskatt en er á félaginu núna. Ég átta mig ekki í fljótu bragði alveg á því hvort sú lækkun á tekjuskatti sem þarna er um að ræða á bara við um þetta nýja félag eða hvort gilda eigi 18% tekjuskattur um bæði félögin, bæði Norðurál og nýja félagið með nýju kennitöluna. Mig langar líka til þess að biðja hæstv. ráðherra að útskýra hvers vegna menn eru svo óskaplega útbærir á lækkun tekjuskatts gagnvart þessum félögum, vegna þess að það er augljóst mál að við þá sem reka stóriðju á Íslandi hefur verið samið um skattamál, raforkuverð og fjölda annarra atriða sem öll saman komin hafa myndað þann pakka sem hefur orðið niðurstaða. Mig rak í rogastans að hlusta á ráðherrana, hæstv. forsrh. t.d., hlaupa til um leið og hann er spurður og lýsa því yfir að eðlilegt sé að lækka skattprósentuna á þessum félögum eins og þessu álveri og álverinu í Straumsvík. Ýmsir hlutir hafa verið uppi á borðum þegar samið hefur verið um raforkuverð og menn hafa greinilega litið á Landsvirkjun sem ríkisfyrirtæki alfarið í þessum skilningi. Ég velti því bara fyrir mér núna hvort þessi mál hafi verið uppi á borðum þegar Landsvirkjun var að semja við Norðurál um raforkuverð þegar rammasamningur var gerður hér fyrir líklega ári síðan eða einhvern tíma á síðasta ári. Við höfum séð samninga um svo lágt raforkuverð við Landsvirkjun að augljóst er að það hlýtur að hafa verið pólitísk ákvörðun að gera slíka samninga og sú ákvörðun hefur í raun verið lögð á Landsvirkjun af þeim sem þar hafa ráðið á ýmsum tímum. Ég man ekki til þess að ég hafi fengið staðfestingu á því hvert raforkuverðið var þegar upphaflega var samið við Norðurál. Þó hef ég grun um að það sé mun lægra en það raforkuverð sem nú var verið að semja um fyrir nýja álverið fyrir austan. Þá spyr ég: Er þá endilega sanngjarnt að lækka líka skatt á þessum fyrirtækjum? Ég held að mörgum leiki forvitni á að vita af þessu því það er eins og menn séu svolítið fljótir til að koma til móts við hugmyndir um að lækka skatta á þessum fyrirtækjum. Það er bara hreint út sagt engin ástæða til að líta skattamál þessara fyrirtækja sömu augum og almenn skattamál fyrirtækja í landinu einfaldlega vegna þess að allt hefur þetta hangið saman. Síðan langar mig að ræða aðeins um b-lið 3. gr. Þar er búið að semja um hvað eigi að greiða Hvalfjarðarstrandahreppi og Skilmannahreppi vegna fasteignagjalda. Ég get ekki annað en rifjað upp að stjórnvöld á Íslandi halda áfram að verðlauna lítil sveitarfélög með því að velja einhverjum stóriðjufyrirtækjum stað innan landamæra þessara litlu sveitarfélaga. Þessi litlu sveitarfélög sum hver hafa síðan haft mikla fjármuni. Þó að önnur sveitarfélög í nánasta nágrenni hafi í raun mjög litla fjármuni og lepji dauðann úr skel þá hefur verið hægt að malbika heim á hvern bæ í hinum. Á þessu máli hafa stjórnvöld greinilega ekki haft kjark til að taka. Ég verð að segja eins og er að mér finnst það algjörlega furðulegt að ekki búið að gera það. Og nú eigum við von á enn einu gullsveitarfélaginu austur á landi af því að stjórnvöld eru svo vesöl að þau þora ekki að taka á þessum málum sem er hægt að gera með einföldum hætti, t.d. með því að breyta ákvæðinu um lágmarksfjölda í sveitarfélögum þannig að örfámenn sveitarfélög geti ekki lengur fengið allar tekjurnar af framkvæmdum sem ákveðið er á hv. Alþingi að fara í. Varðandi lokalið 3. gr., e-liðinn, þá fór hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir yfir það mál áðan. Mig langar til þess að bæta aðeins við þá umræðu. Mér finnst hæstv. ráðherra ekki hafa útskýrt nákvæmlega hvað þetta þýðir. Ég hef þá kannski ekki verið til staðar, a.m.k. hér, og heyrt það og óska eftir því að hæstv. ráðherra útskýri betur hvað þetta þýðir. Ég sé að þarna stendur að slíka skatta og gjöld, þ.e. vegna útblásturs, megi ekki leggja á nema þeir séu lagðir á öll önnur fyrirtæki á landinu, þar með talin álfyrirtæki. Þetta ákvæði gildir því um allan rekstur á Íslandi. Það þarf sem sagt að horfa yfir allt sviðið. Ég velti því fyrir mér hvað menn hafi eiginlega verið með í huga þegar þeir skrifuðu undir þetta. Meintu menn raunverulega að þetta ætti að gilda um öll fyrirtæki eða er hægt að setja almennt ákvæði sem segir eitthvað á þá leið að öll fyrirtæki á Íslandi sem setja meiri útblástur en tiltekið magn, tiltekinn tonnafjölda á ári, út í loftið, þurfi að borga tiltekið gjald? Mér finnst mjög mikilvægt hvort svar hæstv. ráðherra verður já við þessu því að ef svarið er nei þá er þetta ákvæði þvílíkt glapræði að Alþingi getur bara ekki samþykkt það, finnst mér. Ef menn líta raunverulega þannig á að þetta ákvæði þýði að setja verði einhvers konar mengunarreglugerðir og elta uppi hvert einasta smáfyrirtæki í landinu þar sem mengunin er kannski það lítil að hún skiptir sáralitlu máli í baráttunni við mengun almennt séð, þ.e. að setja þurfi upp þvílíkt bákn til þess að fylgja eftir einhvers konar löggjöf og reglugerðum um mengun á Íslandi vegna þess að menn hafa talið sig þurft að skrifa undir eitthvert ákvæði í tveimur samningum við tvö fyrirtæki sem hafa verið til umfjöllunar á hv. Alþingi núna. Þýðir þetta þetta? Þýðir þetta öll fyrirtæki eða þýðir það að hægt sé að setja reglugerð með almennt orðuðu ákvæði um að fari mengun yfir visst hámark þá verði menn að borga gjöldin? Ég vil skilja þetta ákvæði svona og tel ástæðu til þess að spyrja hæstv. ráðherra um þetta. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta. Ég endurtek að ég tel að skynsamlegt hafi verið af stjórnvöldum hér að reyna að tryggja stækkun þessarar verksmiðju, einfaldlega vegna þess að þessi atvinnurekstur er kominn hingað og full ástæða er til að standa við bakið á þessu fyrirtæki í þeirri viðleitni að gera þennan rekstur sem best samkeppnishæfan til framtíðar og mér sýnist að það sé að gerast. En ég sé ástæðu til að spyrja um þessi atriði sem ég hef hér nefnt og vonast eftir skýrum svörum.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og skal endurtaka það sem ég hef reyndar sagt áður í andsvörum að þetta mál er seint fram komið, því verður ekki neitað. En það eru nokkur atriði sem mig langar aðeins að koma inn á sem hafa komið fram í umræðunni. Þá er það fyrst að það er fundið að því að ekki skuli vera skapaðar almennar reglur um skattamál þannig að ekki þurfi að koma til þess að gerðir séu samningar eins og sá sem hér um ræðir og enn fremur sá samningur sem gerður var við Fjarðaál. Þá er það að segja að auðvitað er það framtíðarstefna stjórnvalda að almennar reglur gildi og það verði það jákvætt og áhugavert íslenskt skattumhverfi að ekki þurfi á slíkum samningum að halda. Hins vegar er það þannig með svona stór fyrirtæki eins og hér um ræðir að þau falla ekkert sérstaklega vel að öllum þeim skattareglum sem við búum við í dag. Ýmsir skattar sem lagðir eru á eru þess eðlis að viðkomandi fyrirtæki njóta ekki þeirra kosta sem þeir skattar eiga að uppfylla, skattar sem varðar ýmis gjöld, t.d. iðnaðarmálagjald. Það hlýtur að teljast eðlilegt að á það sé litið sérstaklega. Eins má segja um fasteignaskattana sem eru skattar sveitarfélaganna. Ég held að flestir sjái að það er dálítið langt gengið að láta fyrirtæki sem þessi sem hér um ræðir borga fasteignaskatta eins og lög kveða á um og sama má segja um gatnagerðargjöld og annað slíkt. Ég tel ekki að hér sé um að ræða jafngríðarlegar skattaívilnanir og talað hefur verið um. Það var talað um stimpilgjöldin. Það er rétt sem kom fram að það hefur verið stefna stjórnvalda að draga verulega úr þeim. Það hefur svo sem gengið hægt, það er ekki hægt að neita því. Að það sé ósamræmi á milli fyrirtækja er rétt. Hins vegar hefur sú ákvörðun verið tekin í tengslum við stækkun Norðuráls að tekjuskattshlutfallið lækki niður í 18%. Það gerist samt ekki strax, það gerist ekki fyrr en árið 2009. Sú lækkun á að sjálfsögðu við um fyrirtækið í heild sinni, hvort sem það verður rekið áfram sem eitt fyrirtæki eða hvort sérstakt fyrirtæki verður stofnað um stækkunina. Síðan varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Hún segir að það vanti pólitískar ákvarðanir. Það sem kemur fram í þessu frv. er pólitísk ákvörðun. Það er pólitískur vilji stjórnvalda að heimila þessa stækkun, og frv. gengur út á það. Þegar það hefur verið samþykkt hér sem lög frá Alþingi er það pólitísk stefna og pólitísk ákvörðun. Síðan er það ákvæðið í 3. gr. sem hefur komið hér til umfjöllunar, síðasta málsgrein 3. gr. Það snýst um að heimilt verði í fjárfestingarsamningi að kveða á um að skattar eða gjöld verði ekki lögð á raforkunotkun félagsins og útblástur lofttegunda eða aðra losun úrgangsefna nema slíkir skattar og gjöld séu þá lögð með almennum hætti á önnur fyrirtæki hér á landi þar sem samsvarandi útblástur eða mengun á sér stað, þar með talin álfyrirtæki. Þetta er í sjálfu sér ekkert annað en það að hér er kveðið á um að jafnræði skuli gilda á milli fyrirtækja. Þetta er engin dekurstefna við eitt eða tvö fyrirtæki, þetta er jafnræðisregla. Ég útiloka ekki að það sé hægt að hugsa sér að það verði eitthvert gólf þannig að það þurfi ekki að leggja þetta á --- ef til þess kemur --- smæstu fyrirtæki og allra minnsta útblástur, heldur sé alveg hægt að hugsa sér að þarna verði um það að ræða að þeir sem eru með slíkt alveg í lágmarki mundu ekki falla undir þetta ákvæði. Þetta eru bara hlutir sem ekki er búið að taka neina ákvörðun um en engu að síður er kveðið á um þetta í frv. Mér finnst hv. þingmenn vera að gera of mikið úr þessu og að það beri svolítinn keim af því að það sé verið að finna sér eitthvað til þess að setja út á, en ég lýsi nú ánægju með það að mér heyrist að hv. þm. Samfylkingarinnar séu almennt hlynntir þessari stækkun álversins á Grundartanga. Það er gott mál. Mig langar til að fara nokkrum orðum um rammaáætlun sem hér hefur komið þó nokkuð mikið til umfjöllunar. Undirbúningur að gerð rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma hófst í apríl 1999 með skipun verkefnisstjórnar og faghópa. Í 1. áfanga, sem er að ljúka, er áhersla lögð á mat virkjunarhugmynda í jökulám, að mestu á hálendinu, og á mat hugmynda um virkjun jarðhita til raforkuframleiðslu á háhitasvæðum nærri byggð auk Torfajökulssvæðis. Mat stendur nú yfir á 19 kostum í vatnsafli og um 20 kostum í jarðhita. Niðurstöður faghópa munu berast verkefnisstjórn í marsmánuði, þ.e. í yfirstandandi mánuði. Verkefnisstjórnin mun draga þær saman í yfirlitsmyndir og skýrslur sem greina frá þeirri aðferðafræði sem beitt er við mat og samanburð, annmörkum sem eru á matsvinnu vegna skorts á gögnum eða vegna annarrar óvissu, og ýmsum leiðum til að raða virkjunarhugmyndunum í forgangsröð með tilliti til hagkvæmni og umhverfisáhrifa. Þess er vænst að gögnin nýtist einnig sem upplýsingar fyrir þá sem vinna að skipulagsáætlunum um landnotkun og verndaráætlunum fyrir landsvæðin. Niðurstöður 1. áfanga munu sýna að það sem mestu ræður um röðun kosta er annars vegar hagkvæmni og hins vegar þættir sem ráðast af mati á náttúrufarslegum gildum. Það sem skilar mestu í heildarmati á umhverfisáhrifum af orkuvinnslu er að bera saman orkuvinnslukosti og vísindalega unna náttúruverndaráætlun. Þess vegna er mikilvægt að treysta vísindalegan grunn að verndaráætlunum fyrir hálendi Íslands. Niðurstöður í 1. áfanga byggjast á samanburði á milli einstakra virkjunarsvæða en ekki nema að litlu leyti á sýn til landsins alls. Matið er mikið byggt á náttúrufarslegu verðmæti einstakra svæða en það mat hlýtur að líða fyrir skort á yfirsýn þegar eingöngu eru til rannsóknir á þeim stöðum sem áhugaverðir þykja til virkjunar. Af þessum sökum er æskilegt að jafnhliða mati á virkjunarkostum verði í 2. áfanga rammaáætlunarinnar einnig unnið að náttúruverndaráætlunum í samráði við Náttúrufræðistofnun Íslands og Umhverfisstofnun enda leggi þessar stofnanir verulega til verksins á móti. Með 1. áfanga fæst samanburður á öllum 35--40 stærstu virkjunarkostum í vatnsafli og í jarðhita nærri byggð. Í 2. áfanga yrði athygli beint að smærri virkjunum í vatnsafli sem jafnframt eru nær byggð á láglendi. Jarðhitavirkjanir sem eftir eru liggja hins vegar meira á miðhálendinu og í 2. áfanga er stefnt að forathugun á fimm vatnsorkusvæðum, fyrir utan þau sem byrjað er á og eru langt komin í undirbúningi, og sex nýjum háhitasvæðum. Auk þess sem safnað er efni til 2. áfanga með rannsóknum verður þörf á að endurskoða niðurstöður úr 1. áfanga jafnótt og fram koma hugmyndir um breytta tilhögun og mótvægisaðgerðir til að sneiða hjá óæskilegum umhverfisáhrifum. Þetta mat gæti verið í höndum fámennari verkefnisstjórnar sem nyti aðstoðar stofnana og sérfræðinga en umfangsmeiri matsvinna á vegum faghópa yrði varla nauðsynleg fyrr en kominn er vænn hópur rannsakaðra kosta eftir nokkur ár. Þetta vildi ég segja um stöðu mála í sambandi við rammaáætlun en þarna er um gríðarlega mikið verkefni að ræða, og vissulega mjög mikilvægt líka. Ég vil þá að síðustu segja það, hæstv. forseti, að það er skammt stórra högga á milli, það er óhætt að taka undir það með hv. þingmönnum, þar sem í gær voru samþykkt hér lög um Fjarðaál en í dag er mælt fyrir frv. til laga um breytingar á lögum sem varða stækkun Norðuráls. Það hefur verið nokkuð gert úr því í umræðunni að þetta sé merki um þröngsýni stjórnvalda og þetta sé það eina sem lögð sé áhersla á. Það er alls ekki rétt. Það er hins vegar þannig að á þessu sviði eru erlendir aðilar tilbúnir að fjárfesta á Íslandi og þess vegna er brugðist við því á jákvæðan hátt. Það verða hv. þm. að hafa í huga. Ég vil halda því fram að ímynd álfyrirtækja hafi breyst mjög mikið á síðustu árum, það sýnir bara best umræðan sem nú hefur farið fram um stækkun Norðuráls miðað við þá umræðu sem fór fram á þeim tíma þegar Norðurál hóf störf á Íslandi. Það voru mikil mótmæli og forveri minn stóð frammi fyrir því að honum voru afhentar mótmælaundirskriftir á Arnarhóli og það var undir lögregluvernd. Þannig var tíminn þá en ég lýsi mikilli ánægju með það að ímynd þessara fyrirtækja hefur breyst mikið. Ég held að það sé m.a. vegna þess að bæði Norðurál og Ísal hafa verið að gera góða hluti, hafa veitt fólki vel launaða vinnu og hafa staðist allar kröfur hvað varðar mengunarþáttinn. Þetta held ég að ég hafi lokaorð mín í þessari umræðu og þakka fyrir hana.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir það að viðhorfin hafa sannarlega breyst. Ég þykist þess nokkuð fullviss að þegar menn voru að andmæla hér álveri í Straumsvík á sjöunda áratugnum þá voru þeir hræddastir við hinn erlenda auðhring, hina erlendu peninga. Nú hefur áherslan færst yfir á umhverfismálin. Ég held að það séu stærstu breytingarnar sem hafa orðið á viðhorfum fólks. Ég óskaði eftir því að hæstv. ráðherra svaraði varðandi þau ákvæði sem eru í 3. gr., þ.e á hverju þau byggðu. Er búið að gera samning? Liggur eitthvað bindandi fyrir? Liggur orkuverð fyrir? Mér finnst mjög mikilvægt að þetta komi fram. Í öðru lagi vil ég að gefnu tilefni spyrja um Eftirlitsstofnun EFTA, ESA og hvernig málum er háttað gagnvart henni. Nú geri ég ráð fyrir því að sá styrkur sem fram kemur af hálfu yfirvalda í þessu frv. þurfi ekki síður en varðandi Fjarðaál að fara fyrir ESA til skoðunar. Í þriðja lagi vil ég lesa upp fyrir hæstv. ráðherra hvernig greinin hljóðar, e-liður 3. gr. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,... nema slíkir skattar og gjöld séu lögð með almennum hætti á öll önnur fyrirtæki hér á landi, þar með talin álfyrirtæki.`` Þetta er texti frv. Í skýringum við greinina segir síðan, með leyfi forseta : ,,Af hálfu viðsemjanda ríkisstjórnarinnar er talið mikilvægt að jafnræðis verði gætt við álagningu slíkra skatta eða gjalda ef til þess kemur.`` Þá vil ég spyrja: Lítur ráðherra svo á að hv. iðnn. geti komið með brtt. varðandi þetta ákvæði þannig að jafnræði sé tryggt?

Hæstv. forseti. Ég tel að jafnræðið sé einmitt tryggt með þessum texta eins og hann hljómar.  Hv. þm. spurði líka um Eftirlitsstofnun EFTA. Sá samningur sem nú er í gildi við Norðurál hefur fengið meðferð hjá Eftirlitsstofnun EFTA, eins og oft hefur komið fram, og samþykki þar. Ég reikna því með því að sú breyting sem nú er gerð á samningnum verði líka borin undir eftirlitsstofnunina. Ég man ekki hvort það var fleira sem hv. þm. ...

Jú, samningar.

Já, hvort þegar séu komnir samningar um orkuverð. Það er búið að tala um orkuverð að sjálfsögðu á milli þessara aðila og kominn einhvers konar rammasamningur. En það hefur ekki verið lokið við hann endanlega. Alla vega er hann kominn nægilega langt til þess að fyrirtækið treystir sér til þess að fara að vinna að stækkun og í viðræður við viðskiptaaðila sem hugsanlega mundu sjá fyrirtækinu fyrir hráefni og eins að fara í viðræður við lánastofnanir.

Herra forseti. Í fyrsta lagi hef ég á tilfinningunni að við hæstv. ráðherra skiljum orðið jafnræði hvor sínum skilningnum. Ef henni finnst jafnræðið þurfa að ganga svo langt að það sama þurfi yfir öll önnur fyrirtæki á Íslandi að ganga þá erum við ósammála vegna þess að ég met það svo að jafnræði sé fyrst og fremst það að það sama eigi við um þau fyrirtæki sem eins er ástatt um þannig að samkeppnisforsendum sé ekki raskað, vegna þess að það getur aldrei það sama endilega átt við öll önnur fyrirtæki hér á landi, eins og hér stendur, til þess að jafnræði sé náð. En ef þessi skilningur ráðherrans er það sem menn vilja segja hérna þá finnst mér að textinn verði að vera skýrari og ég mun þá láta athuga það. Síðan aðeins um það sem kom hér fram um orkuverð. Ég spurði líka, herra forseti, um samninga við fyrirtækið, þ.e. samninga af hálfu stjórnvalda. Eru stjórnvöld u.þ.b. að loka samningi með þessum ákvæðum sem hér koma fram og einhverju væntanlegu orkuverði? Er textinn þess vegna eins og hann er? Eða eru stjórnvöld fyrir sitt leyti að skrifa samningstextann upp með þessu frv.? Hvort kemur á undan? Mér finnst líka mikilvægt að það komi fram.

Hæstv. forseti. Það er nú mikið talað um jafnræði og að jafnræði þurfi að gilda. Í þessu tilfelli er um sama texta að ræða og í þeim lögum sem sett voru í gær og varða Fjarðaál 

Hæstv. forseti. Það þarf ekki endilega að þýða að jafnræði sé milli fyrirtækjanna þó að sett séu sambærileg ákvæði í lögin frá því í gær og það sem verið er að fjalla hér um vegna þess að þetta fyrirtæki á lengri sögu og hjá þessu fyrirtæki liggur fyrir samningur um raforkuverð. Það liggur líka fyrir að talað var um að lækka þá tekjuskattsprósentu sem fyrirtækið bjó við samkvæmt gamla fyrirkomulaginu. Ég spyr því bara mjög ákveðið: Er endurskoðun á fyrra raforkuverði inni í þessu? Endurskoðuðu menn raforkuverðið eða verður það endurskoðað með tilliti til þeirra breyttu skattareglna sem þarna er um að ræða? Síðan hlýt ég að spyrja og satt að segja vonast til þess að hægt sé að breyta þessu ákvæði um að öll önnur fyrirtæki séu sett undir hvað varðar þetta ákvæði um mengunina vegna þess að eins og það er orðað þá er varla hægt að sjá að það komi hagsmunum þessa álfyrirtækis neitt við hvernig við setjum reglur um annan atvinnurekstur í landinu hvað þetta varðar. Með því að setja þetta orðalag inn er miklu frekar hægt að lesa þá þannig að það sé hugsað til þess að koma í veg fyrir að stjórnvöld á Íslandi geti sett ákvæði af þessu tagi, þ.e. að það að draga öll önnur fyrirtæki inn í þetta sé hugsað beinlínis til þess að koma í veg fyrir að hægt sé að koma svona ákvæði við á Íslandi. Ef það er hugsunin í þessu þá segi ég: Stjórnvöld á Íslandi hljóta að hafa verið í afar erfiðri samningsaðstöðu gagnvart þessu fyrirtæki þar sem þau fallast á þetta.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60 frá 4. júní 1981, um raforkuver. Það er á þskj. 1090 og er 670. mál þingsins. Frumvarp þetta er flutt til þess að afla lagaheimilda fyrir virkjunarframkvæmdum í tengslum við væntanlega stækkun álvers Norðuráls hf. á Grundartanga. Í fyrsta lagi er um að ræða heimild til handa Landsvirkjun til gerðar veitu við Norðlingaöldu, í öðru lagi heimild til handa Orkuveitu Reykjavíkur til stækkunar Nesjavallavirkjunar og í þriðja lagi heimild til handa Hitaveitu Suðurnesja til framkvæmda við jarðvarmavirkjun á Reykjanesi og til stækkunar virkjunarinnar í Svartsengi. Um nokkurt skeið hafa staðið yfir viðræður milli stjórnvalda, Landsvirkjunar og Norðuráls hf. um stækkun álvers fyrirtækisins á Grundartanga. Gert er ráð fyrir að stækkunin komi til framkvæmda í tveimur áföngum, þ.e. 90 þús. tonna ársafkastagetu sem tekin verði í notkun snemma árs 2006 og 60 þús. tonna ársafkastagetu sem tekin verði í notkun árið 2009. Fyrir liggur samkomulag milli Landsvirkjunar og Norðuráls hf. um orkuafhendingu vegna fyrri áfanga stækkunarinnar. Samkomulagið byggir á því að Landsvirkjun afli orku til stækkunarinnar, m.a. með orkuframkvæmdum á Þjórsársvæðinu og samningum við Hitaveitu Suðurnesja hf. og Orkuveitu Reykjavíkur um byggingu jarðgufuvirkjana. Mun Landsvirkjun kaupa 340 gígavattstundir á ári frá hvoru fyrirtæki um sig og flytja um flutningskerfi sitt til Norðuráls. Í áætlunum Norðuráls er gert ráð fyrir að framleiðslugeta álversins kunni síðar að aukast í allt að 300.000 tonna ársframleiðslu. Þar sem nú liggur fyrir niðurstaða setts umhvrh. í kærumáli vegna úrskurðar Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu eru orðnar forsendur til að taka ákvörðun um leyfisveitingu vegna orkuöflunar til fyrirhugaðrar stækkunar álversins á Grundartanga. Ljóst er að ákvörðun um stækkun þarf að liggja fyrir fljótlega ef unnt á að vera að ljúka framkvæmdum við fyrri hluta stækkunarinnar áður en framkvæmdir vegna álversins í Reyðarfirði ná hámarki. Með þessi atriði í huga er frv. þetta lagt fram nú. Landsvirkjun hefur þegar hafist handa við undirbúning að framkvæmd við Norðlingaölduveitu í samráði við sveitarstjórnir og Umhverfisstofnun. Í samræmi við 11. gr. gildandi orkulaga, nr. 58/1967, var leitað umsagnar Orkustofnunar um umsóknir Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja. Umsögn stofnunarinnar ásamt yfirliti Landsvirkjunar um framkvæmdir við Norðlingaölduveitu fylgja frv. Eins og sjá má á frumvarpstextanum er lagt til að iðnrh. fái heimild til að veita þau virkjunarleyfi sem um er að ræða og er það í samræmi við þá málsmeðferð sem lögð er til í frv. til raforkulaga sem nú liggur fyrir þinginu. Samkvæmt þessu ákvæði er Landsvirkjun heimilað að fengnu leyfi ráðherra að reisa og reka vatnsmiðlun, Norðlingaölduveitu, í samræmi við þau skilyrði sem fram koma í úrskurði setts umhvrh. frá 30. janúar sl. Með Norðlingaölduveitu er vatni veitt úr Þjórsá við Norðlingaöldu yfir í Þórisvatn. Jafnframt er efstu upptakakvíslum Þjórsár sunnan Þjórsárjökuls veitt um setlón yfir í Kvíslaveitu og til Þórisvatns. Tilgangur veitunnar er að auka rennsli og miðlun í gegnum Þórisvatn og nýta betur núverandi virkjanir við Vatnsfell, Sigöldu, Hrauneyjafoss, Sultartanga og Búrfell og auka með því orkugetu þeirra. Settur umhvrh. kvað 30. janúar 2003 upp úrskurð vegna kæru á úrskurði Skipulagsstofnunar í mati á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi að því er varðar ákvörðun um að fallast á lónhæð Norðlingaöldulóns í 578 m og 575 m yfir sjávarmáli. Að öðru leyti var fallist á úrskurð Skipulagsstofnunar með nokkrum viðbótarskilyrðum. Á þeim skamma tíma sem liðinn er frá því að úrskurður þessi gekk hefur ekki verið unnt að fullmóta breytta framkvæmdatilhögun, en Landsvirkjun vinnur nú í samráði við Umhverfisstofnun og viðkomandi sveitarfélög að athugun á nánari útfærslu veitunnar er taki mið af skilyrðum í úrskurði ráðherra. Í fylgiskjali III er að finna yfirlit um framkvæmd Norðlingaölduveitu þar sem gerð er grein fyrir þeim skilyrðum sem hafa mest áhrif á fyrirkomulag mannvirkja og hagkvæmni veitunnar. Í frv. er, eins og áður segir, lagt til að heimild iðnrh. til að veita leyfi til framkvæmdarinnar verði bundið þeim skilyrðum sem fram koma í úrskurði setts umhvrh. Í 2. gr. er iðnrh. veitt heimild til að veita Orkuveitu Reykjavíkur leyfi til stækkunar Nesjavallavirkjunar í allt að 120 megavött. Nesjavallavirkjun afkastar nú 90 megavöttum og hefur rekstur hennar gengið vel. Náið hefur verið fylgst með jarðhitasvæðinu. Rannsóknasvið Orkustofnunar hefur í samráði við sérfræðinga Orkuveitu Reykjavíkur lagt mat á áhrif vinnslunnar og er niðurstaða þeirra sú að stækkun virkjunarinnar í 120 megavött breyti litlu varðandi áhrif á jarðhitasvæðið samanborið við áframhaldandi rekstur á óbreyttum afköstum. Þá má nefna að samkvæmt mati Skipulagsstofnunar er stækkunin ekki líkleg til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif og er því ekki háð mati á umhverfisáhrifum. Verulegur hluti þeirra mannvirkja sem þörf er á vegna stækkunarinnar er þegar til staðar. Ekki þarf að byggja nýja háspennulínu og breytingar á gufuveitu og vélasal eru óverulegar. Hér er því um mjög hagkvæman virkjunarkost að ræða. Í 3. gr. er ákvæði að finna um heimild til handa ráðherra til að veita Hitaveitu Suðurnesja hf. leyfi til þess annars vegar að reisa og reka allt að 80 megavatta jarðvarmavirkjun á Reykjanesi að fengnu mati á umhverfisáhrifum og hins vegar til stækkunar jarðvarmavirkjunarinnar í Svartsengi um 16 megavött. Hitaveita Suðurnesja hefur á undanförnum árum undirbúið aukna nýtingu jarðvarma á Reykjanesskaga. Einkum hefur verið horft til tveggja svæða, Reykjanessvæðisins og svo Svartsengis-/Eldvarpasvæðisins. Hefur fyrirtækið stundað umfangsmiklar rannsóknir á báðum þessum svæðum, þ.e. rannsóknir á jarðfræði, jarðeðlisfræði, jarðefnafræði og vinnslutækni. Á Reykjanessvæðinu umhverfis saltverksmiðjuna hafa verið boraðar tólf háhitaholur en háhitavinnsla á svæðinu hefur staðið í tvo áratugi. Niðurstöður áralangra rannsókna og sú reynsla sem fengin er gefur fulla ástæðu til að ætla að unnt sé nú þegar með fullu öryggi að reisa 80 megavatta virkjun. Svæðið er væntanlega mun gjöfulla en sem nemur 80 megavatta raforkuframleiðslu. Að undangengnum rekstri fyrsta virkjanaáfanga í nokkur ár fæst frekari vitneskja um raunverulega afkastagetu svæðisins og þá næstu virkjanaáfanga. Aukin afkastageta virkjunarinnar í Svartsengi verður fengin með því að nýta betur þær borholur sem nú eru til staðar. Með því að koma fyrir svokölluðum toppþrýstihverfli er ráðgert að nýta orku sem nú er sóað og ekki er nýtt. Afl toppþrýstihverfils er áætlað 16 megavött og er um hreina grunnaflsframleiðslu að ræða. Hæstv. forseti. Ég hef nú lýst þessum þremur fyrirhuguðu framkvæmdum með nokkrum orðum. Í öllum tilvikum er ljóst að um er að ræða hagkvæma virkjanakosti sem munu hafa afar takmörkuð áhrif á umhverfið. Ég legg til, hæstv. forseti, að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Herra forseti. Ég er nokkuð viss um að þeir virkjanakostir sem hér er fjallað um eru allir hagkvæmir, ekki síst þegar hægt er að fara í Norðlingaölduveitu og gera góðar þær virkjanir sem Landsvirkjun á eftir að fara í á Þjórsársvæðinu og betri þær sem þegar eru þar. Mér finnst hins vegar ástæða til að staldra aðeins við og velta fyrir sér af hverju hæstv. ráðherra kemur með þetta frv. inn í þingið. Eins og hún réttilega gat um áðan er frv. til nýrra raforkulaga á síðustu metrunum, a.m.k. þau ákvæði sem þarf til að iðnrh. geti tekið þessar ákvarðanir án þess að bera þær undir Alþingi. Þá er ég einkum að tala um b-lið 1. gr. Sjálf stóð ég í þeirri meiningu að a-liðinn þyrfti ekki að bera undir Alþingi, þ.e. að þar væri um að ræða veitu sem iðnrh. gæti gefið leyfi fyrir svo fremi sem mat á umhverfisáhrifum væri jákvætt. Ég velti því eðlilega fyrir mér, herra forseti, af hverju ekki er beðið eftir raforkulögunum. Af hverju bíður hæstv. ráðherra ekki eftir 4. gr. raforkulaganna og tekur þær ákvarðanir sem þarf að taka? Þurfi sú grein að taka gildi fyrr en aðrar greinar laganna, af hverju er það þá ekki skoðað frekar en að vera að leggja fyrir nýtt frv. sem mun kalla á mikla viðbótarvinnu? Að einhverju leyti hefði án þess ekki þurft að fara í þá vinnu, a.m.k. ekki á þessum vettvangi þar sem verkefni eru ærin. Mér finnst þetta svolítið merkileg staða, að hafa öll þessi mál til meðferðar. Á sama tíma og hér er verið að bæta greinum inn í lögin um raforkuver er á öðrum stað verið að taka út greinar í frv. um raforkuver. Það er í raun verið að bæta inn greinum sem verða síðan gagnslausar þegar raforkulagafrumvarpið verður að lögum. Ég ætla að freista þess, herra forseti, að biðja um enn frekari skýringar frá hæstv. ráðherra varðandi það af hverju þessi kostur er valinn. Mér finnst hún alls ekki hafa komið fram með sannfærandi skýringar á því. Mér finnst það ekki fullnægjandi skýring að þó að í gildandi lögum um raforkuver sé getið um Kvíslaveitu þá kalli það á að Norðlingaölduveita sé með þessum hætti lögfest á Alþingi. Mér finnst þetta fyrst og fremst spurning um hvaða leið ráðherra vill fara. Ég vil fá frekari skýringar á því af hverju þessi leið var valin. Eins og ég sagði, herra forseti, er verið að fjalla um frv. til nýrra raforkulaga í iðnn. Okkur sýnist að þeirri vinnu sé að ljúka á næstu fundum nefndarinnar, enda búið að taka undan það sem helst yrði um ágreiningur. Það verður sett í nefnd. Annað frv. er að verða unnið til enda og ekki skrýtið að manni finnist þetta svolítið sérkennileg vinnubrögð. Sjálf hef ég svolitlar áhyggjur af ákveðnum hlutum sem væntanlega fást svör við á morgun á fundi iðnn., þ.e. varðandi 4. gr. og skýringar á því hvernig hún og bráðabirgðaákvæði II í því frv. spila saman. En það ætti ekki að breyta miklu um þetta mál. Þetta er kannski fyrst og fremst tæknilegs eðlis og varðar það hvar við erum stödd með önnur mál. Mér finnst verra, herra forseti, að við skulum þurfa að fjalla um málið með þessum hætti, sérstaklega vegna þess að við erum alltaf að vænta þess og bíða eftir nýju umhverfi þar sem ekki verði síður, jafnvel enn frekar, lögð áhersla á faglega umfjöllun en pólitískar ákvarðanir, einkum og sér í lagi þegar um er að ræða mál af þessu tagi. Ráðherra sagði áðan réttilega í svari við gagnrýni á að ekki væru teknar nægilega pólitískar ákvarðanir varðandi virkjana- og stóriðjumál að víst væri svo. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra. Það eru teknar stórar pólitískar ákvarðanir varðandi þessi mál og í sjálfu sér ekkert út á það að setja miðað við núverandi lagaumhverfi. En ég hef verið í hópi þeirra sem vilja að Alþingi setji almennar reglur þannig að ekki þurfi sérstaklega að fjalla um hvert fyrirtækið á fætur öðru. Ég veit ég þarf ekki að endurtaka það hér. Herra forseti. Frv. sem hér liggur fyrir, öllu heldur ákvæði þess, ákvarðanir um virkjanir, tengjast auðvitað frv. því sem við vorum að fjalla um áðan, um stækkun á Norðuráli. Ég var að reyna að fá hæstv. ráðherra til að svara þeirri einföldu spurningu hvort ákvæði frv. um stækkun Norðuráls, þá var ég fyrst og fremst að tala um 1. gr. þess frv., lægju orðið fyrir í samningi. Ég spurði og hvernig þetta væri með orkuverðið. Það sem ráðherra fékkst til að segja var að aðilar væru búnir að ræða saman um orkuverðið og væru nógu langt komnir til að þeir treystu sér til að hefja framkvæmdir við virkjanir. Það er bara þó nokkuð ef menn geta séð fyrir hvernig það mun verða en hinu var aldrei svarað, þ.e. hvort á að koma á undan, frumvarpstextinn með ákvæðum samningsins eða hvernig málin standa með samninginn. Ef ráðherrann metur það svo að hér sé um svo mikið leyndarmál að ræða að það megi einungis upplýsa í nefndinni þá er ég alveg tilbúin að hlíta því svari á þessari stundu og leita eftir því þar. En mér finnst verra að hafa það á tilfinningunni að hæstv. ráðherra sé að skjóta sér undan spurningunni. Hennar var spurt í þrígang hér áðan. Nú endurtek ég hana vegna þess að mér finnst ekki óviðeigandi að henni sé svarað undir þessum dagskrárlið, um frv. til laga um raforkuver þar sem einmitt er fjallað um veitur og virkjanir sem eru forsenda þess að hægt sé að ráðast í stækkun Norðuráls. Herra forseti. Menn hafa haft nokkrar áhyggjur af því, eins og komið hefur fram í umræðunni um byggingu álversins --- sem segir okkur hversu nátengt þetta er --- hvar rammaáætlun er á vegi stödd. Hæstv. ráðherra hefur út af fyrir sig svarað því. En ég get alveg skilið þá sem hafa af því áhyggjur hve langt við virðumst ætla að ganga varðandi nýtingu þeirra orkukosta sem hagkvæmastir virðast án þess að rammaáætlun liggi skýrar fyrir en orðið er. Þetta eru hálfgerð handarbakavinnubrögð. Þó svo að það sé rétt sem hér hefur komið fram, að erlend fyrirtæki vilji fjárfesta núna og menn séu brenndir af þeirri reynslu að langur tími leið áður en þessi fjárfestingarbylgja fór í gang og menn óttast e.t.v. að missa af einhverjum fjárfestingaraðilum sem nú vilja vera með, þá hljótum við samt sem áður að setja við það spurningarmerki hversu hratt við getum unnið og upp á hvað við getum boðið sjálfum okkur miðað við aðra framtíðarhagsmuni. Maður fær líka á tilfinninguna að sumt sé dálítið eins og í plati. Það er verið að vinna að rammaáætlun en samt er verið að taka allar þessar ákvarðanir um virkjanir. Þá hefur maður svolítið á tilfinningunni að rammaáætlunin sé frekar yfirvarp en alvara. Hið sama gildir um hvernig hið háa Alþingi vinnur þá löggjöf sem héðan á að fara. Á haustin, á meðan stendur á stjórnarfrumvörpunum, er vinnan í nefndunum tiltölulega vönduð. Frumvörp eru send út til umsagnar og þeim sem kemur málið við gefst tækifæri til að kynna sér það, hafa skoðun á því og koma henni á framfæri eftir atvikum. En þegar þinglok nálgast og ríkisstjórnin er loksins tilbúin með þau mál sem hún vill setja fram þá er enginn tími til vandaðra vinnubragða, heldur bara mokað í gegn. Ég velti því fyrir mér af hverju hæstv. ráðherra kýs að hafa þann háttinn á, að kvelja þetta frv. í gegnum þingið og gera að lögum fremur en að notfæra sér raforkulagafrv. Hæstv. ráðherra veit jafn vel og ég að öll vinna við þetta verður ekki annað en sýndarmennska og mun ekki bæta neinu við umfram það sem hæstv. ráðherra iðnaðarmála, hver svo sem hann verður, getur aflað sér með einföldum hætti hjá embættismönnum sínum og undirstofnunum, til að taka ákvarðanir um leyfisveitingar í þessu efni. Ég vil, eins og ég sagði áðan, fá frekari útskýringar á því af hverju við þurfum að vinna málin með þessum hætti. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, eru lög að breytast vegna raforkulagafrv. og vinnslunnar við það. Þar erum við að breyta öðrum lögum á orkusviði og lög um raforkuver eru ein af þeim lögum. Þar er verið að fella út tilteknar greinar almenns eðlis en lögin eiga að halda sér hvað varðar einstaka virkjanir, hvort sem þær hafa þegar verið gerðar eða hvort það á eftir. Það er spurning hvort ráðherra er bara svona af fegurðarástæðum að hnýta þessar framkvæmdir upp á þessa festi einnig. Mér finnst a.m.k. að betri skýringar þurfi en fyrir hafa legið. Herra forseti. Sé það er einlægur ásetningur hæstv. ríkisstjórnar að láta nefndina vinna frv. þá verður það að sjálfsögðu gert. Mér finnst ekki líklegt að iðnn. muni svíkjast undan því að fara ofan í saumana á öllum þeim atriðum sem þörf krefur, fyrst það er vilji ráðherrans. Eins og ég sagði, herra forseti, væri gott að vita af hverju. Er það af því hún treystir nefndinni betur en þeim embættismönnum sem ella gætu unnið málin upp í hendurnar á henni í staðinn fyrir að gera það upp í hendurnar á nefndinni? Mér sýnist nokkuð ljóst að það gefist tæplega tími til að senda málið út til umsagnar.

Hæstv. forseti. Það er nú þannig að mér finnst betra að fá lögfest þessi atriði sem fram koma í frv. þrátt fyrir raforkulagafrv. sem er vonandi að koma frá nefnd. Ég vona að hv. þingmaður sætti sig við það svar að mér finnst það betra. Mér heyrist að henni þætti það verra. En svona er nú þetta. Hvort ég treysti þingmönnum betur en embættismönnum þá skiptir auðvitað miklu máli að treysta bæði embættismönnum og þingmönnum og þegar þeir leggja saman getur oft komið bara býsna gott út úr því. Þess vegna vænti ég þess að hv. iðnn. muni ásamt embættismönnum fara yfir þetta mál og vonandi sætta sig nokkurn veginn við það eins og það lítur úr þannig að það geti komið fljótlega frá nefndinni. Eins og ég hef sagt áður þá finnst mér þetta vera tiltölulega einfalt mál, en mikilvægt engu að síður. Þarna er um hagkvæma virkjanakosti að ræða. Um það hvort búið sé að semja við fyrirtækið þá hafa samningar verið áritaðir af embættismönnum en ekki undirritaðir. Við erum því vissulega komin nokkuð á veg með að ljúka samningum við Norðurál, þannig að það liggi fyrir, og það hefði ég átt að vera búin að segja sjálfsagt fyrir löngu í umræðunni. En það fórst nú einhvern veginn fyrir. Ég held að það sé nú aðallega þetta sem hv. þm. kom inn á. Hún talar um að enginn tími sé fyrir vönduð vinnubrögð. En eins og ég segi þá tel ég að þetta sé það einfalt mál að ég treysti iðnn., sem er mjög reynslurík orðin af að fjalla um mál sem þetta, ákaflega vel til þess að ljúka málinu á stuttum tíma.

Herra forseti. Mér finnst þetta pínulítið rekast hvað á annars horn. Í fyrsta lagi: Ef málið er svona einfalt, af hverju þarf þá þingnefndin að fara yfir það, þ.e. ef þetta liggur svona beint fyrir? Þetta segi ég ekki síst af því að raforkulagafrv. er á síðustu metrunum og með því fær hæstv. ráðherra heimild til þess að taka ákvarðanir í þessu efni, ákvarðanir um mál sem hún telur að séu afskaplega einföld og liggi beint við. Í öðru lagi: Fyrst ráðherra vill frekar að Alþingi fjalli um málið en að hæstv. iðnrh. taki ákvarðanir á grundvelli nýrra raforkulaga þá velti ég því fyrir mér hvort hún muni þá, ef til þess kæmi, ekki treysta sér til að vera iðnrh. hér áfram þegar búið er að breyta lögum í þá veru að iðnrh. veiti þessa heimild án beins atbeina Alþingis. Ég geri ráð fyrir því að eftir eigi að koma upp ýmis flókin virkjanamál þar sem iðnrh., hver svo sem hann verður í framtíðinni, þarf að taka ákvörðun um virkjanaleyfi án þess að geta borið það undir iðnn. Alþingis. Er það þá frágangssök af hálfu hæstv. ráðherra eða er þetta bara svona í þetta skiptið sem hæstv. ráðherra telur að Alþingi þurfi að skoða málið, en í framtíðinni geti hæstv. iðnrh., hver svo sem hann verður, verið án þess að hafa stimpil Alþingis á þau leyfi sem hann kemur til með að veita?

Hæstv. forseti. Jú, ég treysti mér ákaflega vel til þess að vera iðnrh. áfram og á í raun enga heitari ósk þessa stundina en að svo verði.

Hæstv. forseti. Mér finnst nú eiginlega ástæða til að velta því fyrir sér hvort þetta raforkulagafrv. sem er til meðferðar hjá hv. iðnn. sé í strandi eða hvort það geti verið að hæstv. ráðherra geri ráð fyrir því að  En það sem ég ætla að segja um þetta mál almennt er að ég sé ástæðu til þess að fara jákvæðum orðum um hvað verið er að tala hérna um. Þetta er niðurstaða sem ég styð, þ.e. að raforku verði aflað með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir vegna þarfarinnar sem nú liggur fyrir á raforku til framleiðslu á áli í Hvalfirði. Ég ætla hins vegar að sleppa því að ganga nánar eftir þeim spurningum sem ég lagði fram í umræðunni áðan. En mér finnst að hæstv. ráðherra hefði kannski getað svarað þeim skýrar. Sérstaklega er ég hugsi yfir því að þetta fyrirtæki sem um er að ræða skuli fá breytingar á sínum skattareglum sem um var samið þegar um var að ræða miklu lægra raforkuverð en verið er að tala um í þeim samningum sem hafa verið gerðir síðan. Mér finnst a.m.k. að þingið ætti að fá að vita hvort ekki hafi verið gætt hagsmuna okkar í þessu máli með þeim hætti að úr því nú á að gefa eftir á skattasviðinu þá hafi líka raforkuverðið verið endurskoðað og fyrirtækin sem eru í þessari framleiðslu hér á landi standi jafnfætis í heildina. Það er ekki nóg að menn hafi sömu prósentuna í skattheimtunni ef um er að ræða kannski verulegan mismun á raforkuverði því framleiðslukostnaður á áli hlýtur þó að vera samanlögð útkoma út úr þessu þegar upp er staðið. Ýmislegt er nú fleira í þessum pökkum öllum saman. Ég ætla ekki að hafa um þetta langt mál. Ég tel að það sé svolítið skondið að menn skuli telja sig knúna til þess að koma með þetta inn í sérstöku frv. En ástæðurnar fyrir því kunna að vera einhverjar sem ég hef ekki áttað mig á og ætla svo sem ekki að fara að velta mér upp úr því hér. En ég taldi ástæðu til þess að koma hér og lýsa því yfir að ég er sammála því að orkunnar verði aflað með þeim hætti sem hér gert ráð fyrir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. til nýrra laga um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu. Frv. þetta er í meginatriðum samið af nefnd sem skipuð var 25. september 2001 og hafði það verkefni að endurskoða lög nr. 36/1974, um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu, með hliðsjón af þeim breytingum sem orðið hafa á síðustu árum í stjórnsýslu náttúruverndarmála, m.a. með nýjum lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999. Einnig var nefndinni falið að gera tillögur um framtíðarstarfsemi Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn. Í frv. er lagt til að gildissviði laganna verði breytt frá því sem nú er og þau taki í meginatriðum til Laxár, Mývatns og ýmissa nálægra votlendissvæða, en núgildandi lög ná til Laxár og Skútustaðahrepps alls. Gert er ráð fyrir að önnur svæði í Skútustaðahreppi sem hafa hátt verndargildi verði friðlýst samkvæmt náttúruverndarlögum og verður þegar hafist handa við þann undirbúning verði frv. þetta að lögum. Skal þeim friðlýsingum vera lokið fyrir 1. janúar 2007 samkvæmt bráðabirgðaákvæði frv. Auk þess er í frv. nýmæli um sérstaka vernd vatnasviðs Mývatns og Laxár. Samkvæmt 3. gr. frv. verður óheimilt að valda spjöllum eða raski á lífríki, jarðmyndunum og landslagi á landsvæði sem afmarkast af Laxá, Mývatni og nálægum votlendissvæðum. Mörk þessa svæðis eru dregin á korti í fylgiskjali I með frv. Leita skal leyfis Umhverfisstofnunar fyrir hvers konar framkvæmdum á þessu svæði. Gert er ráð fyrir að efnislega sé um sambærilega vernd að ræða og er á svæðinu í dag. Um vernd vatnasviðs Mývatns og Laxár er síðan fjallað í 4. gr. frv. og eru mörk þess dregin á korti í fylgiskjali II. Samkvæmt greininni skal forðast að valda spjöllum á vatnasviði Mývatns og Laxár sem raskað gæti vernd vatnsins og árinnar. Nýmæli eru í 6. gr. frv. þar sem kveðið er á um gerð verndaráætlunar fyrir vatnasvið Mývatns og Laxár. Gert er ráð fyrir að starfsemi Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn verði óbreytt en stjórn hennar lögð niður. Í stað hennar verði skipað fagráð sem verður forstöðumanni til ráðgjafar um vísindastarf stofnunarinnar, rannsóknastefnu og fagleg tengsl við aðrar stofnanir sem stunda rannsóknir á svæðinu. Gert er ráð fyrir að lög þessi taki gildi 1. október 2003. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið meginefni frv. og ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hæstv. umhvn.

Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að ræða þetta mál í neinum smáatriðum og ekki einu sinni í aðalatriðum einfaldlega vegna þess að ég hef ekki haft tækifæri til þess að kynna mér það. Ég var að sjá þetta þingmál núna. En ég tek eftir því að hæstv. ráðherra tekur fram að gert sé ráð fyrir því að þessi lög taki gildi í október á þessu ári. Satt að segja hrökk ég við. Ég hafði talið mér trú um það þegar ég sá þetta mál hér á borðum okkar alþingismanna að hæstv. ráðherra ætlaði að útbýta því hér til kynningar vegna þess að örfáir dagar eru eftir af þinginu og ekki tök á því að senda frv. út til umsagnar eða fjalla um það með þeim hætti sem vert er, því hér er greinilega á ferðinni veruleg breyting frá því sem nú er hvað varðar þessi svæði. Ég velti líka fyrir mér: Úr því það var svona mikil vinna hjá nefndinni að gera þessar tillögur og hæstv. ráðherra að undirbúa málið, hvers vegna hún hefur ekki valið þann kostinn að útbýta því hér eingöngu til kynningar og af hverju lýsti hæstv. ráðherra því ekki hér yfir ef hún hefur þá skoðun? Ég verð að taka það þannig að ráðherra vilji að málið klárist hér og verð að segja að ég er nú svona til að byrja með svolítið hissa á því. En kannski verður það útskýrt fyrir okkur hv. þm. sem eigum sæti í umhverfisnefndinni að bæði sé nauðsynlegt að gera þetta með slíkum hraða sem hér er gert ráð fyrir og að málið sé ekki stærra en mér sýnist og því sé allt í lagi að afgreiða það með þessum mikla hraða, sem hlýtur að þýða að menn fá ekki tækifæri til þess að fjalla mjög grannt og vandlega um þetta mikilsverða mál. Ég hef staðið í þeirri meiningu að lögin sem hér um ræðir vernduðu þetta svæði tryggilega og þess vegna væri engin ástæða til þess að gera neitt með miklum hraða eða í tímaþröng hvað varðar breytingar á þessu og þess vegna sé ástæða til þess að menn skoði nú þetta plagg vel fram að næsta þingi og afgreiði þetta þá með venjulegum hætti þegar þeir hafa gefið sér góðan tíma til að fara yfir málið. Þetta vildi ég nú segja um málið, hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða um einstakar breytingar sem hér er um að ræða. Mér sýnist í fljótu bragði að þetta gangi kannski númer eitt út á að þrengja og minnka það svæði sem lögin taka til. Það getur vel verið að fyrir því séu ágætisástæður og ætla ég ekki að dæma um það núna. En ég áskil mér allan rétt til þess að óska eftir góðri umfjöllun um þetta mál í hv. nefnd.

Virðulegur forseti. Hér eru gerðar athugasemdir við það að lögin eiga að taka gildi í október 2003. Ég geri mér fulla grein fyrir því að við erum á síðustu dögum þingsins hér. Hins vegar er það þannig að ef full samstaða er um málið þá væri hægt að afgreiða það og það vildi maður gjarnan sjá. En ég geri mér fulla grein fyrir því að menn eru með önnur mál í vinnslu í umhvn., eins og mengun hafs og stranda sem er þar núna og ekki í fyrsta sinn heldur er búið að fara ítrekað yfir það þannig að ég tel mjög mikilvægt að menn klári það. Ég hefði gjarnan viljað sjá þetta afgreitt en ég geri mér alveg grein fyrir því að nefndin hefur ekki mikinn tíma. Fari þetta mál til nefndar sem ég á von á fyrst ég get mælt fyrir því hér þá tel ég mikilvægt að það verði sent til umsagnar og menn fái þá umsagnir inn. Ég hafði frekar gert ráð fyrir því. Nema menn séu svo sammála um málið að þeir geti afgreitt það fljótt og vel. Ég skil vel þessa afstöðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. En af því að möguleiki var á að mæla fyrir frv. hérna og ná því til nefndar og senda það út þá vildi ég gjarnan gera það. Ég tel mjög hæpið að ná þessu máli í gegn nema þokkaleg samstaða sé í nefndinni því við erum svo seint á ferðinni með það hér. En það eru ákveðnar ástæður fyrir því. Það er alveg rétt sem hv. þm. sagði að meginhugsunin í frv. er að minnka svæðið sem lögin taka til, en í dag taka þau til alls hreppsins alveg upp í jökul og það er mjög sérstakt að sjálfsögðu. Ef full samstaða er um málið þá tel ég alveg mögulega hægt að klára það. En það væri líka hægt að senda það til umsagnar og taka það þá inn hér í haust aftur miðað við þær umsagnir sem hafa borist.

Herra forseti. Já, ég get tekið undir þau orð sem hér hafa fallið. Það er nokkuð bratt fyrir okkur hv. þm. að fjalla um þetta mál sem er athyglisvert. Við þurfum auðvitað að skoða það mjög vel í umhvn. Alkunna er að lögin um verndun Mývatns og Laxár, þ.e. lögin sem hingað til hafa verið í gildi um þetta svæði, hafa vakið ákveðnar deilur og sveitarstjórnarmönnum á svæðinu hefur fundist fullmikið vald af þeim tekið, sérstaklega er varðar skipulags- og byggingamál. Ég get í sjálfu sér alveg tekið undir það heils hugar að það þurfi að skoða slík mál, þ.e. hvort friðunarlögin sem í gildi eru séu á einhvern hátt til trafala fyrir sveitarstjórnarfólk á svæðinu. Ef við komumst að raun um að nefnd sú sem fengin var af hæstv. umhvrh. til þess að kanna þessi mál hefur komist að þeim niðurstöðum sem hér um ræðir --- það er tekið fram að nefndin hafi gert frumvarpstillögu sem þetta frv. byggir á, það séu lítils háttar breytingar --- þá þurfum við í nefndinni auðvitað að kynna okkur hvort tillögurnr hér eru í samræmi við hugmyndir nefndarinnar og þá að hvaða leyti vikið er frá hugmyndum nefndarinnar í þessum efnum. Um það er ekki deilt að verndargildi þessa svæðis er afar mikið. Hér eiga í hlut ýmsir alþjóðlegir samningar og ber fyrstan að telja Ramsar-samninginn, en Mývatn er einmitt fyrsta svæðið sem tilkynnt var á alþjóðlega skrá Ramsar-samningsins um verndun votlendis. Eins og mönnum hér er kunnugt hefur stundum staðið tæpt með það hvort Mývatni eða svæðinu verði heimilað að sitja á þessari skrá áfram þar sem kísilgúrvinnslan úr vatninu hefur verið einhvern þyrnir í augum skrifstofu samningsins. En eftir að þau mál fóru í þann farveg sem þau eru í nú þá hefur svæðinu verið tryggður sess á lista Ramsar-sáttmálans. Þarna ber að líta til fleiri alþjóðlegra sáttmála. Það eru ýmsar skuldbindingar sem við höfum gengist undir á alþjóðavettvangi eins og sammningur um líffæðilegan fjölbreytileika og Bernarsamningurinn um verndun villtra plantna og dýra og lífssvæða í Evrópu. En þessara samninga er getið í greinargerð með frv. Einnig er komið inn á Náttúrurannsóknastöðina við Mývatn. Þess er getið í greinargerðinni að nefndin sem vann frumvarpsdrögin hafi verið sammála um að efla þyrfti starf hennar enda er hún mikill fjársjóður fyrir náttúrufræðinga. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: ,,... má segja að hvergi á Íslandi hafi farið fram jafnmiklar rannsóknir í náttúrufræði eins og við Mývatn. Þar hefur hlutur Náttúrurannsóknastöðvarinnar verið drjúgur. Hefur stöðin m.a. staðið fyrir vöktun á Mývatni í um aldarfjórðung og eru þær rannsóknir einstakar í veröldinni.`` Undir þetta skal tekið, herra forseti, að hér er um að ræða náttúrufar sem er einstakt í veröldinni. Þess vegna er nauðsynlegt að hér sé vandað vel til verka. Það er auðvitað gaman að rifja upp söguna í þessum efnum. Í samningi stjórnar Laxárvirkjunar, Landeigendafélags Laxár og Mývatns og forsætisráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands, sem undirritaður var hinn 16. maí 1973 af hálfu forsætisráðherra og hinn 19. maí 1973 af hálfu annarra samningsaðila, var mælt fyrir um að ríkisstjórnin léti semja frumvarp til laga um verndun Laxár- og Mývatnssvæðisins og legði það fyrir Alþingi. Fróðlegt er að rifja það upp að þessi samningur markaði einmitt endalok hinnar svokölluðu Laxárdeilu sem hafði staðið þá um nokkurra ára skeið vegna fyrirhugaðrar virkjunar Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu. Ég tek undir þau orð sem hv. þm. Jóhann Ársælsson lét falla hér. Það hefur ekki verið mikill tími til þess að setja sig inn í þetta mál í önnum þingsins þannig að ég áskil mér allan rétt til þess að skoða það vel í umhverfisnefnd. Ég á ekki von á öðru en að þar verði farið vel ofan í saumana á málinu, gestir kallaðir fyrir nefndina og umsagna leitað. Ég sé ekki að hér séu neinir sérstakir meinbugir á þó vissulega sé verið að minnka svæðið sem nýtur verndar. En ég fagna þó því að ekki er verið að afnema lögin. Það er ekki verið að leggja til að svæðið falli undir almenna vernd eins og almenn friðlönd. Ég held að mjög mikilvægt sé að halda þessari sérstöku vernd til streitu. Ég kem ég til með að skoða þetta mál ásamt félögum mínum í umhvn. þegar það verður tekið til umfjöllunar þar.

Ekki er gert er ráð fyrir því að atkvæðagreiðslur verði í kvöld en á hinn bóginn verður boðað til fundar klukkan tíu í fyrramálið til þess að koma málum til nefnda.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til nýrra hafnalaga. Þetta frv. tekur í aðalatriðum mið af öðru frv. til hafnalaga sem ég lagði fyrir Alþingi á síðasta vorþingi en ekki náðist að afgreiða það frá samgn. Það frv. byggði á niðurstöðu nefndar samgrh. um ný hafnalög frá því í nóvember árið 2000. Nefndin stóð einhuga að áliti sínu að undanskildum fyrirvara fulltrúa Landssambands íslenskra útvegsmanna, Landssambands smábátaeigenda og Sambands íslenskra kaupskipaútgerða við framangreint nál. en fyrirvari þessi er tilgreindur í frv. Eins og áður sagði fékk fyrra frv. á síðasta vorþingi mikla umfjöllun í samgn. Síðastliðið sumar setti ég á stofn vinnuhóp til þess að fara yfir frv. eins og það lá þá fyrir. Ekki varð formleg niðurstaða af starfi hópsins en sú skoðun kom greinilega fram að endurskoða þyrfti 24. gr. frv. svo að sveitarfélögin gætu sætt sig við hana. Á 33. ársfundi Hafnasambands sveitarfélaga var hafnalagafrv., eins og það hafði tekið breytingum í vinnu samgn., tekið til umræðu og má fullyrða að það hafi verið langmikilvægasta mál ársfundarins í það skipti. Ársfundurinn samþykkti frumvarpsdrögin fyrir sitt leyti með nokkrum breytingum. Í frv. þessu hefur verið tekið tillit til allra þeirra atriða sem fram komu á ársfundi Hafnasambandsins fyrir utan það að ekki reyndist mögulegt að breyta 17. gr. vegna þeirra miklu formkrafna sem gera verður um skilgreiningu skatta og þjónustugjalda. Má benda á að víkkaður hefur verið út styrktarflokkur svokallaðra byggðahafna með frv. eins og það liggur nú fyrir. Þannig er tekið á vanda þeirra hafna sem töldu hlut sinn mjög skertan í upphaflegu frv. Að þessu gefnu stendur eftir sú skoðun mín að Hafnasambandið og sveitarfélögin í landinu styðji frv. og leggi á það mikla áherslu að Alþingi taki tillit til svo eindregins vilja við afgreiðslu málsins. Í frv. þessu eru mörg nýmæli sé tekið mið af núgildandi hafnalögum. Þau helstu eru eftirfarandi: 1. Gert er ráð fyrir að samræmd gjaldskrá hafna verði aflögð eftir eins árs aðlögunartímabil og ákvæði samkeppnislaga gildi um gjaldtöku þeirra eða reglur um þjónustugjöld opinberra aðila eftir því sem við á. 2. Ein af forsendum frv. er að rekstur hafna verði virðisaukaskattsskyldur. Þetta málefni heyrir undir fjmrh. og samhliða þessu frv. hefur af hálfu fjmrh. verið mælt fyrir breytingum á lögum um virðisaukaskatt sem varðar virðisaukaskattsskyldu hafnanna. 3. Gert er ráð fyrir minni ríkisstyrkjum til hafnarframkvæmda og jafnframt eru ríkisafskipti almennt minnkuð. Áfram er þó gert ráð fyrir að endurbyggingar og viðhald á skjólgörðum sé greitt að hluta til úr ríkissjóði og heimildir eru til stofndýpkana þegar fram líða stundir. Að nýju verður tekin inn heimild til að styrkja kaup á lóðsbátum á stöðum þar sem aðstæður kalla á slík öryggistæki. 4. Framtíð minnstu hafnanna á landsbyggðinni er betur tryggð en núgildandi lög gera ráð fyrir. Jafnframt er í frv. þessu tiltekið að aðrar tekjulágar hafnir eigi möguleika á styrkjum frá og með árinu 2007. 5. Sérstök vörugjöld verða felld niður frá júnílokum 2004. 6. Heimiluð eru fleiri rekstrarform hafna en áður, m.a. hlutafélög. Minni skilyrði eru sett fyrir því hvaða rekstrarform hafnir velja sér samkvæmt þessu frv. en var í því frv. sem flutt var á síðasta vorþingi og samgn. fjallaði þá mjög ítarlega um. 7. Gildissvið frv. tekur til allra hafna, hvort sem þær eru reknar í atvinnuskyni eða ekki. 8. Önnur stjórnvaldsafskipti af höfnum eru betur skilgreind og þá sérstaklega er taka til hluta er varða öryggismál. 9. Breytt er hlutverki Hafnabótasjóðs. Er nú lagt til að heimilt sé að reka innan hans nokkurs konar jöfnunarsjóð eða þróunarsjóð hafna sem getur komið til móts við tekjulægri hafnir. 10. Aukin er áhersla á rannsóknarstarf Siglingastofnunar sem er afar mikilvægur þáttur í stofnanarekstri okkar. 11. Gerð er tillaga um endurskoðunarnefnd sem taki til starfa eftir þrjú ár, eða fyrr ef nauðsyn krefur, til þess að meta áhrif nýrra laga. Ástæða þess er að hafnirnar eru svo mikilvægar í atvinnulífi landsmanna að hér er settur þýðingarmikill öryggisloki í löggjöfina. Fyrstu atriðin hér að ofan sem ég hef talið upp fela í sér eftirfarandi: Breytt fjárstreymi hafna. Kemur nú fé til uppbyggingar hafna í auknum mæli eftir öðrum leiðum en af fjárlögum eins og verið hefur hingað til. Virðisaukaskattsskylda gæti þýtt allt að 15% lægri framkvæmdakostnað vegna þess að uppsöfnunaráhrif hverfa úr rekstrinum. Einnig batnar fjárstreymi rekstrar vegna virðisaukaskattsskyldunnar. Hækkun gjaldskrár mun einnig auka verulega tekjur og loks mun ríkið styrkja áfram tilteknar framkvæmdir eins og áður hefur verið greint frá. Miðað við þessar forsendur verður fjárstreymi hafna í heildina tekið betra og jafnara en meðaltal áranna 1986--2000 og þá að öðru óbreyttu. Í frv. er gert ráð fyrir að gjaldskrá hafna verði gefin frjáls eins og fyrr er getið um. Þetta er breyting frá ákvæði núgildandi hafnalaga um að samgrh. gefi út reglugerð sem ákveði gjöld fyrir afnot hafna. Í dag taka allir hafnarsjóðir sem undir lögin falla sömu gjöld fyrir hafnarþjónustu á grundvelli reglugerðar sem ráðherra setur. Ekki eru mörg tilvik eftir um slíka skipan á Íslandi og heita má að það heyri nær sögunni til að ráðherrar ákveði gjaldskrár. Benda má á að í öllum þeim úttektum sem gerðar hafa verið kemur fram að gjaldtökuþörf í höfnum er nokkuð mismunandi. Frv. gerir ráð fyrir að gjaldskrárákvarðanir færist til hafnarsjóðanna sjálfra. Þó mun samgrn. gefa út gjaldskrá til eins árs frá gildistöku laganna þar sem miðað verður við að tekjur úr hafnarsjóði verði færðar nær kostnaði við hafnarreksturinn. Önnur ástæða fyrir breyttri gjaldtöku eru athugasemdir nefndar forsrn. um að gjaldtökuákvæði núgildandi hafnalaga uppfylli hvorki formkröfur skatta né þjónustugjalda, og að sjálfsögðu þarf að ráða bót á því. Við að gjaldskrárákvarðanir flytjist til hafna verður þá af þeirra hendi að uppfylla skilyrði sem gerð eru til gjaldtöku opinberra fyrirtækja. Þetta þýðir að hafnir verða að fara ofan í saumana á uppbyggingu gjaldskráa og verðlagningar svo að þær uppfylli kröfur um gjaldskrá opinberra fyrirtækja. Innbyggt er í meginforsendum fjármálahliðar frv. að ákvæði reglugerðar um virðisaukaskattsskyldu opinberra aðila verði breytt eða með öðrum orðum þannig að hafnir í opinberri eigu verði gerðar virðisaukaskattsskyldar. Við það fara hafnir að innheimta innskatt og fá útskatt frádreginn. Áhrif þess eru að fjársteymi hafnanna batnar þar sem nú fá þær endurgreiddan virðisaukaskatt af framkvæmdum og ýmsum rekstrarliðum úr ríkissjóði. Miðað við núverandi veltu og framkvæmdir fyrir 1.600 millj. kr. gæti fjárstreymið í höfnum batnað um 450 millj. kr. Þetta eru tekjur sem ríkissjóður verður af en sitja eftir í höfnum verði svipuðu fjármagni varið til framkvæmda og nú er. Frv. gerir ráð fyrir minni greiðsluþátttöku ríkissjóðs í hafnarframkvæmdum. Stærri hafnir eru í reynd látnar alfarið sjá um fjármögnun innri mannvirkja. Ljóst er að hækkun aflagjalda mundi minnka ríkisaðstoð við sjávarútveginn sem fellur vel saman við þá almennu stefnu stjórnvalda, sem m.a. hefur komið fram á erlendum vettvangi, að ríkisstyrkir í sjávarútvegi eigi að vera sem minnstir. Niðurfelling sérstakra vörgjalda eftir 2004 kemur hér á móti til lækkunar gjalda hjá notendum hafnanna. Margt bendir jafnframt til þess að skoða þurfi fyrir aðlögunartíma gjaldskrár að breyta uppbyggingu vörugjaldsflokka með það að markmiði að ná fram lækkun á móti hækkun tekna frá virðisaukaskattsbreytingunni í þeim höfnum þar sem það á við. Frv. heimilar greiðsluþátttöku ríkisins allt að 90% í minnstu höfnum í minni sveitarfélögum á landsbyggðinni þar sem árlegt meðalverðmæti heildarafla síðustu þrjú ár er undir 600 millj. kr. og tekjur hafna eru undir 15 millj. kr. Það heimilar 75% greiðsluþátttöku í viðhaldsdýpkun, sem þörf er á á minnst fimm ára fresti, og endurbyggingu og lagfæringum á skjólgörðum þar sem lítið skjól er fyrir úthafsöldu. Gert er ráð fyrir að hægt sé að styrkja dýpkun um allt að 60% og gerð viðlegumannvirkja um 40% í höfnum þar sem meðaltekjur eru undir 30 millj. kr. og þar sem meðalverðmæti sjávarafla er undir 1.500 millj. kr. og vöruflutningar sem um höfnina fara eru undir 50 þús. tonnum. Hér er því komið vel til móts við þær þarfir tekjuminni hafna sem ekki geta flokkast undir 90% regluna sem tiltekin var hér að framan. Í till. til þál. um samgönguáætlun sem nú liggur fyrir Alþingi er gert ráð fyrir verulegu framlagi til hafna árin 2003--2006. Er það í samræmi við bráðabirgðaákvæði II í frv. en þar er sett fram það markmið að gera hafnir eins og hægt er jafnsettar í framkvæmdalegu tilliti áður en hin breytta skipan styrkja kemur að fullu til framkvæmda árið 2007. Það er mjög umhugsunarvert að fjárfesting í hafnarmannvirkjum umfram það sem er í dag skuli ekki gefa arð en hún er hins vegar í öllum tilvikum afar mikilvæg fyrir atvinnulíf viðkomandi svæða. Því verður að teljast ólíklegt að styrkir til hafna geti við óbreyttar aðstæður numið til lengdar svo háum fjárhæðum sem í núgildandi hafnaáætlun. Má telja nokkuð öruggt að núgildandi samræmd gjaldskrá gefi alls ekki nægar tekjur til þess að standa undir heimahluta svo mikilla framkvæmda. Margir hafnarsjóðir munu því lenda í erfiðleikum komi ekki til styrkir sveitarsjóða eða að framkvæmdum verður frestað, og þá miða ég við að öllu óbreyttu. Reynslan sýnir einnig að miklar sveiflur eru í ríkisframlagi til hafna og fer það eftir stöðu ríkissjóðs á hverjum tíma eins og eðlilegt er. Það út af fyrir sig mælir með að breyta fjársteymi hafnanna eins og frv. gerir ráð fyrir því það verður jafnara og skapar eðlilegra viðskiptaumhverfi. Einnig má nefna að núverandi kerfi hvetur til fjárfestinga þar sem hafnir greiða ekki nema hluta kostnaðar. Ætla má að í nýju kerfi muni hafnir fjárfesta öðruvísi og e.t.v. minna þegar þær þurfa að greiða megnið af kostnaði við fjárfestinguna. Einnig má búast við að þær muni skoða kosti samvinnu og jafnvel samruna í nýju kerfi. Tel ég það vera mjög æskilegt. Í þessu sambandi er rétt að benda á að bætt vegakerfi, bætt vetrarþjónusta og framfarir í flutningum á landi gefa hafnarsjóðum víðtækari möguleika á að hagræða og nýta fjárfestingar betur með samvinnu sín á milli. Samkvæmt þessu er staðreynd að núverandi lagarammi og fjárstreymi mun ekki leiða hafnir til þeirrar velsældar sem margir halda, heldur þvert á móti. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að að sjálfsögðu þurfum við að taka tillit til samræmdrar samgönguáætlunar þegar fjallað er um framkvæmdir í höfnum og huga að því um leið og byggt er upp í þágu atvinnulífs hvers svæðis að við þurfum að nýta fjárfestinguna sem allra best og til þess er leikurinn gerður, að samræma framkvæmdir á sviði samgöngumála. Frv. gerir ráð fyrir að sérstaka vörugjaldið sem hefur verið lagt á og rennur í ríkissjóð verði fellt niður í árslok 2003. Í fjárlögum 2002 er gjaldið áætlað ríflega 200 millj. kr. Sérstaka vörugjaldið hefur verið gagnrýnt fyrir að gjaldstofn þess sé óeðlilegur og mismuni notendum hafna. Þessi skattur er eingöngu innheimtur af vöruflutningum en ekki afla. Forsenda fyrir núverandi gjaldtöku er útgáfa samræmdrar gjaldskrár sem verður lögð niður verði frv. þetta samþykkt. Önnur ástæða fyrir niðurfellingu sérstaka vörugjaldsins er að það hefur neikvæð áhrif á stöðu sjóflutninga sem eiga í vök að verjast samanborið við landflutningana auk þess sem sérstaka vörugjaldið hefur hækkað verðlag og er þess vegna eðlilegt að taka það til endurskoðunar inni í þessu kerfi, fyrir utan að það að fella það niður einfaldar allt gjaldtökukerfið. Frv. gerir ráð fyrir þremur meginformum hafna, þ.e. höfn án hafnarstjórnar í eigu sveitarfélags, höfn með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags og svo önnur almenn rekstrarform, t.d. hlutafélagsform, sameignarfélög o.fl. Frv. skilgreinir einnig hvaða starfsheimildir falla undir hvert rekstrarform, en það er nauðsynlegt vegna sjónarmiða um þátttöku sveitarfélaga í almennum atvinnurekstri í samkeppni. Í frv. er að finna gjaldtökuheimildir til þess að standa straum af þeirri þjónustu sem höfnin getur veitt. Í frv. er ákvæði sem segir að hafi höfn með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags neikvæðan rekstrarafgang þrjú ár í röð, að teknu tilliti til vaxta en fyrir afskriftir, skuli henni breytt í höfn án hafnarstjórnar. Við þetta er stjórn hafnarinnar lögð niður og ábyrgðin færist beint til sveitarstjórnarinnar. Rökin á bak við þetta eru að skýra þurfi hina rekstrarlegu ábyrgð sem hafnarstjórnir bera. Loks heimilar frv. önnur rekstrarform sem ekki teljast til opinbers reksturs. Þessi möguleiki gefur sveitarfélögum víðtækari möguleika á að laða fleiri aðila til samstarfs um rekstur hafnanna, t.d. gegnum eignarhald af einhverju tagi. Fleiri möguleikar opnast við að fjármagna þær og þau geta jafnvel ákveðið að selja þær ef svo ber undir. Um þessar hafnir gilda almenn skattalög og þær geta ekki notið ríkisstyrks. Þó eru þær takmarkanir settar að ekki megi greiða arð til eigenda fyrr en fé hefur verið lagt til hliðar fyrir fullnægjandi viðhaldi og endurnýjun hafnarinnar. Ekki verður hér lagt mat á hvort einhverjar hafnir nýti sér hlutafélagaformið í framtíðinni. Það hefur þó marga kosti eins og t.d. fleiri fjármögnunarleiðir, möguleika á arðgreiðslum til eigenda innan þeirra marka sem sett eru og sveigjanleika og fjölbreytni í rekstri. Samkvæmt skýrslu sem unnin var fyrir Hafnabótasjóð er þetta rekstrarform í raun heppilegast þegar um samruna eða sameiningu hafna er að ræða. Kostir þess í stað núverandi hafnasamlaga eru í það minnsta talsverðir að mínu mati. Með því að leggja til fleiri möguleika í rekstrarformum fyrir hafnir er sett fram sú skoðun að öflugar hafnir séu gríðarlega mikilvægar fyrir viðkomandi byggðarlög. Hafnir eru hnitapunktar samgangna og eru ein af meginuppsprettum auðs og möguleika hverrar þjóðar og byggðarlaga. Því verða stjórnvöld að gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að takmarka ekki hina miklu möguleika sem hafnir alla jafna standa fyrir. Með því að gefa þeim aukið svigrúm er engin ástæða til annars en að ætla að starfsemi margra þeirra eflist. Það er a.m.k. reynsla annarra þjóða sem leitað hefur verið upplýsinga frá. Gildissvið frv. er allar hafnir óháðar rekstrarformi. Núgildandi hafnalög taka einungis til hafna í eigu sveitarfélaga. Dæmi er um hafnir í eigu einkaaðila sem reknar eru í atvinnuskyni. Dregið hefur verið í efa að núverandi hafnalög nái til slíkra hafna og skapar það óvissu í framkvæmd þeirra. Markmiðið er að kröfur til hafna, þar með taldar öryggiskröfur, nái til allra hafna og ég tel mjög mikilvægt að hafnir þurfi og verði að falla undir allar öryggiskröfur sem gerðar eru. Þess vegna er mjög mikilvægt að það fari ekkert á milli mála að lögin nái til allra hafna í landinu hvert sem rekstrarformið er. Þar sem frv. gerir ráð fyrir að einkaaðilar geti átt og rekið höfn, er hlutverk stjórnvalda betur afmarkað og minna en í núgildandi hafnalögum. Betri samræming er á milli ákvæða frv. og löggjafar um skipulagsmál. Þá er í frv. meiri áhersla lögð á það hlutverk stjórnvalda að tryggja öryggi í höfnum og öryggi hafnarmannvirkja. En í núgildandi lögum er stjórnvöldum heimilt að gefa út reglugerð er kveður á um lágmarkskröfur til hafnarmannvirkja. Frv. gerir ráð fyrir að hlutverk Hafnabótasjóðs breytist og hann hætti að veita lán og styrki á móti fjárveitingum ríkissjóðs. Sjóðurinn skiptist nú upp í tvær deildir, A-deild og B-deild. B-deild tekur við tryggingahlutverki sjóðsins samkvæmt frv. Haldið verður áfram að bæta tjón á mannvirkjum sem geta notið ríkisstyrks og viðlagatrygging bætir ekki. Þetta á við ytri mannvirki í mörgum höfnum landsins. A-deild sjóðsins tekur við framlagi fjárlaga til hafnaáætlunar og heldur utan um greiðslur til hafnarsjóða. Hafnabótasjóður getur einnig rekið svokallaða þróunardeild sé það talið hagkvæmt eins og fyrr var getið um. Hafnaráð myndar stjórn Hafnabótasjóðs og heldur með hliðsjón af hlutverki sjóðsins utan um ríkisstyrktar framkvæmdir. Það er einnig ráðgefandi um framkvæmd samgönguáætlunar og gefur samgrh. sjálfstætt álit við gerð hennar. Aðrar breytingar í nýju frv. eru m.a. að heimilt er að krefjast trygginga fyrir förgunarkostnaði skipa ef taldar eru verulegar líkur á að þær lendi í reiðileysi innan hafna. Loks eru ný ákvæði um móttökuskyldu hafna og hvenær hægt er að synja skipi um að koma til hafnar. Þessi ákvæði skýra sig sjálf. Siglingastofnun hefur sérhæft sig í tæknilegum og hagrænum störfum til undirbúnings við uppbyggingu hafna og sjóvarna. Þar er einkum átt við rannsóknir í tengslum við hafnagerð og sjóvarnir og öflun úrvinnslu og miðlun upplýsinga um sjólag og strauma er varðar öryggismál sjófarenda. Þá vinnur stofnunin að áætlanagerð, greiningu hafnastarfa og forgangsröðun framkvæmda ásamt sérhæfðri hönnun og framkvæmdaeftirliti. Í frv. er við það miðað að Siglingastofnun haldi áfram að sinna þessum mikilvægu rannsóknar- og eftirlitsverkefnum og viðhaldi og efli sérþekkingu sem þar er til staðar og nýti hana til þess að veita samgrn., stjórnvöldum og hafnarsjóðum, sveitarfélögum og fleirum þjónustu. Að auki mun stofnunin hafa eftirlit með því að fylgt sé stöðlum og reglum við hönnun og smíði hafnarmannvirkja og öryggismálum í höfnum. Styrkleiki Siglingastofnunar felst m.a. í því að þar er saman komin á einn stað sérþekking á hafnamálum á sviði rannsókna, áætlanagerðar og þjónustu við hafnir og því leita bæði innlendir og erlendir aðilar eftir þjónustu stofnunarinnar eins og nýleg dæmi bera vitni um og er fagnaðarefni að okkar ágætu sérfræðingar Siglingastofnunar skuli hafa náð svo langt sem raun ber vitni á vísindasviðum sínum. Þegar frv. var undirbúið af nefnd sem ég skipaði skiluðu fulltrúar Landssambands útvegsmanna, Landssambands smábátaeigenda og Sambands íslenskra kaupskipaútgerða séráliti eða skrifuðu undir nefndarálitið með fyrirvara um að þeir gætu ekki fallist á að gjaldskrá hafna yrði hækkuð áður en hún yrði gefin frjáls. Einnig vildi sá fulltrúi sem var fulltrúi þessara þrennu samtaka, að sett yrði inn í lögin ákvæði um að þau mannvirki sem fáir notuðu yrðu boðin viðkomandi til kaups og í lögin yrðu settar reglur um verðlagningu fyrir afnot þeirra. Að öðru leyti stóð hafnalaganefndin heil að nefndarálitinu og vil ég taka þetta sérstaklega fram við þessa framsögu. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja um frv. frekar. Ég tel að hér sé afar mikilvæg löggjöf á ferðinni sem á til lengri tíma að tryggja hagsmuni sjávarbyggðanna ekki síst, en einnig að ýta undir samkeppni og eðlilega viðskiptahætti í mesta þéttbýlinu þar sem margar hafnir eru og geta verið í samkeppni, en um leið tryggjum við hagsmuni litlu hafnanna og þar með sveitarfélaganna og atvinnulífsins á þeim svæðum með því að áfram verður veittur ríkisstyrkur til þess að við getum haldið áfram að nýta auðlindir sjávar allt í kringum landið. Það er afar mikilvægt fyrir okkur að geta blandað saman í löggjöfinni þessum þáttum öllum því við Íslendingar þurfum á því að halda og eigum mikið undir því að menn geti sótt sjóinn, nýtt auðlindir sjávar frá vel uppbyggðum og vel búnum höfnum sem hafa tekjur til þess að þróa starfsemi sína í takt við þróun íslenska flotans. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til samgn.

Herra forseti. Ég ætla ekki að leggja dóm á þetta frv. en þó vekja athygli þau markmið sem hæstv. ráðherra leggur sérstaklega áherslu á, að örva samkeppni á milli hafnanna. Þá vakti athygli hve lengi og af hve miklum ákafa hæstv. ráðherra talaði fyrir hlutafélagavæðingu hafna á Íslandi. Hann færði rök fyrir máli sínu eða setti öllu heldur fram staðhæfingar. Hlutafélagavæðingin mundi laða fleiri til samstarfs um eignarhald af einhverju tagi. Nú vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvaða eignarhald af einhverju tagi hann er að tala um. Hvaða aðila er hann að tala um þar? Og hverjir eru kostirnir að mati hæstv. ráðherra? Jú, möguleikar á því að greiða arð til eigenda. Finnst hæstv. ráðherra sem á að koma hér fram fyrir skjöldu fyrir hönd skattgreiðenda þetta vera helstu kostirnir við að gera íslenskar hafnir að hlutafélögum, að veita fjármagn út úr höfnunum í vasa nýrra eigenda? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra skýri betur fyrir okkur hvað hann á við þar, því við þekkjum náttúrlega dæmin úr einkavæðingu annars staðar frá þar sem einkavæðingin hefur leitt til stóraukins kostnaðar fyrir skattborgarann. Ég er hræddur um að hæstv. ráðherra skuldi okkur nánari skýringu á því hvað hann á við.

Herra forseti. Ég gat þess sérstaklega, eins og frv. gerir ráð fyrir, að stofnað gæti verið til hlutafélaga sem ættu hafnir. --- Nú tel ég afar mikilvægt að hv. þm. hlusti vegna þeirrar fyrirspurnar sem hann lagði fyrir mig. --- En hv. þm. þekkir það mætavel frá störfum sínum að þeir sem leggja fjármagn inn í fyrirtæki, leggja fram fjármagn til framkvæmda, vilja yfirleitt fá eitthvað fyrir sinn snúð og þess vegna tel ég ekki óeðlilegt að greiddur sé arður af því fjármagni sem lagt er inn í hafnir. Ekki er verið að gera ráð fyrir því sérstaklega að allar hafnir verði hlutafélög, en við opnum þann möguleika og við teljum eins og skýrt kemur fram að eðlilegt sé að greiddur sé arður, svo framarlega sem tryggt verði að tekjurnar sem fást af hafnarstarfseminni séu fyrst notaðar til að byggja eðlilega upp þá þjónustu sem hafnirnar veita og kringum það er girt í frv. En þegar hv. þm. vísaði til þess sem sagt var um að félögin gætu verið með mismunandi formi, þá á ég fyrst og fremst við um hlutafélög eða sameignarfélög og það eru þau form sem við þekkjum helst í fyrirtækjarekstri á Íslandi. En ég tel að engin ástæða sé til að gera það tortryggilegt þótt einhverjar hafnir yrðu hlutafélög. Aðalatriði málsins er að sú löggjöf sem hér er verið að mæla fyrir setur mjög skýrar reglur um hlut ríkissjóðs í hafnarframkvæmdum, hvernig reka eigi hafnirnar og hvernig þjónustunni eigi að vera háttað.

Herra forseti. Ég er ekki að reyna að gera neitt tortryggilegt. Ég er að vísa í málflutning hæstv. ráðherra sem segir að að sínu mati sé hlutafélagið heppilegasta formið fyrir rekstur hafna á Íslandi. Ég hef miklar efasemdir um að það sé rétt. Hins vegar er það rétt hjá hæstv. ráðherra að hugsanlegir fjárfestar í höfnum vilja fá eitthvað fyrir sinn snúð. Með öðrum orðum, þeir vilja fá meira út úr fjárfestingunni en nemur sjálfri fjárfestingunni. Það er arðurinn. Það er ástæðan fyrir því að t.d. að elliheimilið Sóltún er miklu dýrara fyrir íslenska skattgreiðendur en dvalarheimili sem ekki eru rekin á þeim forsendum. Það kemur fram í úttekt Ríkisendurskoðunar að eigendur dvalarheimilisins þurfi að fá eitthvað fyrir sinn snúð. Mér finnst mjög undarlegt þegar um er að ræða samfélagslega þjónustu eins og hafnir að hér komi fram hæstv. ráðherra, fulltrúi ríkisstjórnar, og tali fyrir hönd fjárfesta sem þurfi að fá eitthvað fyrir sinn snúð og hann telji það vera einn af kostum hlutafélagaformsins að eigendur, fjárfestar, geti tekið gróða út úr slíkri fjárfestingu, íslenskum höfnum. Mér finnst þetta mjög undarlegur málflutningur. Ég hefði skilið þennan málflutning frá Verslunarráðinu eða einhverjum samtökum fjárfesta, en ekki frá ríkisstjórn eða hæstv. ráðherra sem á að tala fyrir hönd skattgreiðandans.

Herra forseti. Það er akkúrat mergurinn málsins að ég er hér m.a. að tala fyrir hönd skattgreiðenda. Það er nefnilega þannig í dag að rekstur hafna á Íslandi er með þeim hætti að tekjurnar standa ekki undir rekstrarkostnaði og við erum hér að beita okkur fyrir því að gera á því breytingu. Það birtist þannig m.a. að sumar hafnir og sum sveitarfélög verða að nota útsvarstekjurnar til þess að standa undir uppbyggingu hafnanna og jafnvel rekstri hafnanna. Ég tel að það sé ekki eðlilegt að útsvarsgreiðendur, þ.e. skattgreiðendur, standi þannig undir rekstri hafnanna og standi þannig fyrir niðurgreiðslu, ríkisstyrkjum og sveitarfélagastyrkjum til sjávarútvegsins. Þess vegna er ég svo sannarlega fulltrúi skattgreiðenda þegar ég lít til þess og mæli með því að sjávarútvegurinn greiði stærri hlut í rekstri og uppbyggingu hafnanna á Íslandi í stað þess að seilast í vasa útsvarsgreiðenda til þess að standa í því.

Herra forseti. Í þessu frv. eru lagðar til mjög róttækar breytingar á þeim lögum sem í gildi eru um hafnir og í meginatriðum lagt til að afnema ríkisstyrki sem hafa verið mjög umtalsverðir mjög lengi til flestra hafna á landinu og koma á samkeppni milli hafnanna með því að afnema ákvæði um gjaldskrár og taka upp endurgreiðslu á virðisaukaskatti þannig að þessi rekstur verði eins og annar atvinnurekstur, virðisaukaskattsskyldur. Víst er að vandi steðjar að ýmsum höfnum landsins, eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra. Þær búa við aðstæður þar sem tekjur eru ónógar til að standa undir stofnkostnaði eða nauðsynlegum framkvæmdum eða endurnýjun á mannvirkjum sem ganga úr sér með tímanum. Sumar hafnir eru þannig staddar að rekstrartekjur duga ekki fyrir útgjöldum. Það er ljóst að skoða þarf það umhverfi sem er í gildi og huga að því að koma á fót lagfæringum sem geti orðið til þess að bæta úr þar sem vandi steðjar að. Engu að síður eru breytingarnar mjög umdeilanlegar og sérstaklega í ljósi þess að ekki er alltaf ljóst að breytingarnar sem stefnt er að nái að bæta úr þar sem menn telja þörf á. Því held ég að það sé nauðsynlegt að ræða vandlega þetta frv. og gefa því þinglega meðferð þannig að menn fari vandlega og gaumgæfilega yfir efni þess. Við vitum hvernig landið hefur byggst hér, með mörgum plássum um allt land og hugsanlega má segja að sjávarplássin gætu verið færri og mannvirkin að sama skapi. En við erum ekki við þær aðstæður að við getum teiknað upp nýtt Íslandskort, heldur þvert á móti búum við við þær aðstæður sem við erum með í dag. Það er náttúrlega töluvert mikið í fang færst ef menn ætla að gera breytingar sem munu leiða til þess, eins og eðli samkeppninnar kallar á, að höfnum fækki. Það getur ekki verið annað markmið og önnur niðurstaða af því að taka upp samkeppni í þessari starfsemi en að höfnum fækki. Ég bendi t.d. á að seint hefði það verið talið skynsamlegt í ljósi þess nýja anda sem hér er í frv. að leggja mikla peninga í dýpkunarframkvæmdir í öllum þeim höfnum landsins sem menn hafa ákveðið að ráðast í til þess að mæta þróun í stækkun skipaflota, t.d. í loðnuveiðum. Ég velti því fyrir mér hvort menn hefðu fallist á að stækka höfnina og dýpka á Raufarhöfn ef við værum að vinna samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir. Mér er kunnugt um að fólk á Raufarhöfn hafði miklar áhyggjur af framtíð síns staðar og sagði fullum fetum að ef það fengi ekki dýpkun á höfninni stæðist það ekki samkeppni við aðrar hafnir sem stór og djúprist skip geta komið inn á og þar með væri grundvellinum kippt undan byggðarlaginu. Það varð niðurstaða þingmanna, bæði kjördæmisins og annarra, að það mætti ekki verða og menn ákváðu að beita sér fyrir því að fenginn yrði ríkisstyrkur til þess að standa undir þessari framkvæmd. Í raun og veru segir þetta frv. að líklega hefur þessi ákvörðun ekki verið skynsamleg. Ég get ekki fengið annan botn í efni frv. en að menn ættu, og menn eigi, að stuðla að því að fækka höfnum og draga þannig úr bæði rekstrar- og stofnkostnaði og færa útgerðir á færri hafnir þannig að tekjurnar dreifist ekki eins víða og er í dag. Það má vel vera að þetta sé skynsamleg framtíðarsýn en ég hef efasemdir um það vegna þess að slík breyting kemur við svo marga og hún yrði mjög kostnaðarsöm. Ég held að það verði mikið álitamál hvort menn geti fundið út úr því hagnað þegar öll kurl koma til grafar. Þess vegna held ég að menn þurfi að vera algerlega vissir um að breytingin sem þeir ætla sér að fara í verði til góðs áður en þeir láta til skarar skríða. Það er alveg ljóst að við það að taka út megnið af ríkisframlagi til hafnanna verða menn að velta þeim tekjumissi yfir á notendur. Og það er þá útgerðin, fiskiskipaútgerðin og vöruskipaútgerðin. Nú er dreifingin á þessu ekki jöfn eftir landshlutum eða höfnum landsins, heldur eru tekjurnar af vöruflutningi, inn- og útflutningi, fyrst og fremst hjá Reykjavíkurhöfn. Og gjöld og tekjur af fiskiskipaflotanum eru fyrst og fremst tekjur hafnanna á landsbyggðinni. Hafnirnar á landsbyggðinni sem munu missa ríkisstyrkinn að öllu eða verulegu leyti verða að bæta sér það upp með því að hækka gjöldin sem þær rukka af útgerðunum. Öðruvísi geta þær ekki náð endum saman. Og það hefur verið áætlað að tvöfalda þurfi aflagjaldið þannig að aukinn kostnaður á útgerðir á þessum stöðum getur verið 400--500 millj. kr. á ári. Þetta getur kannski verið í lagi að því leytinu til að það hreyfi ekki mikið til útgerðarmynstrinu þannig að útgerðir færi sig ekki á milli hafna ef ekkert annað raskar stöðu hafnanna. En það er nákvæmlega það sem mér sýnist að gerist, að sumar hafnir bæti afkomu sína verulega við þessa breytingu, sérstaklega Reykjavíkurhöfn sem mun fá árlega mörg hundruð millj. kr. afkomubata vegna breytinga á virðisaukaskattslögunum og hafa tekjurnar af vörugjöldunum. Sú höfn mun bæta afkomu sína verulega og samkeppnisstaða hennar batna að sama skapi gagnvart hinum höfnunum sem þurfa að hækka gjaldskrá sína. Og það verður freistandi, hygg ég, fyrir margar fiskiskipaútgerðir að færa sig frá höfn sem þarf að tvöfalda gjaldskrá sína til hafnar sem þarf ekki að gera það. Það blasir alveg við að þetta er ekki breyting sem styrkir stöðu hafnanna á landsbyggðinni þegar þetta gerist hvort tveggja í senn. Ef taka á upp samkeppnisrekstur verða að vera samkeppnisskilyrði, þá verða menn að geta keppt. Við getum ekki komið á samkeppni ef ekki eru sambærileg skilyrði fyrir hendi víðar á landinu en stefnir í. Það eru enn þá óleyst ýmis mál sem tengjast þessu frv. og það þarf að gera verulegar breytingar á því til þess að sæmileg samstaða náist um þessar viðamiklu breytingar. Ég bendi á að aðeins 16 hafnir munu fá ríkisframlög miðað við það sem er að finna í frv., og það eru mjög litlar hafnir. Allar aðrar hafnir munu missa ríkisframlög sín. Þær munu í fyrsta lagi ekki eiga nokkra möguleika á að standa undir þeim skuldum sem á þeim hvíla í dag og það vantar allar upplýsingar um hvernig eigi að taka á þeim kostnaði. Það er heldur ekki sjáanlegt hvernig þessar hafnir eiga að geta aflað sér tekna til þess að standa að nauðsynlegu viðhaldi og uppbyggingu. Ég hef skoðað þetta t.d. miðað við hafnir á Vestfjörðum og það verður ekki séð að þessi breyting bæti stöðu þeirra. Þvert á móti benda upplýsingarnar til þess að staða þessara hafna muni almennt versna við þá breytingu sem lögð er til í frv. Og það er ekki það sem menn þurfa í þessu kjördæmi, Norðvesturkjördæmi, að efna til breytinga sem veikja stöðu byggðarlaga eins og sjá má að verði við þessar breytingar. Það er ekki neinum til góðs og ég ætla að hæstv. samgrh. sé ekki að leggja til að leggja í slíkan leiðangur. Menn verða þá auðvitað að fara yfir efni frv. og gera á því þær breytingar sem nauðsynlegar eru til þess að ljóst sé að menn veiki ekki stöðu sjávarplássa víða um landið frá því sem nú er. Ég tel t.d. að sú skilgreining sem er í frv. á því hvaða hafnir eru styrkhæfar og hvenær --- það er undantekningarákvæði, í raun er meginreglan sú að ríkisstyrkir eru aflagðir --- sé allt of þröng til þess að við hana sé hægt að una. Ég tel að algerlega vanti ákvæði um þann kostnað sem fallinn er til hjá skuldsettum höfnum og hvernig eigi að leysa úr því máli. Ég tel að það vanti algerlega ákvæði um hvernig hafnirnar eigi að geta keppt. Ég sé ekki samkeppnisumhverfið sem á að búa til. Ég sé ekki annað en að Reykjavíkurhöfn muni hafa algera yfirburði í því umhverfi sem lagt er til í frv. að verði, og að það hljóti að leiða til þess að útgerðir færi starfsemi sína til, jafnvel milli landshluta, sæki í hafnir sem geta boðið miklu lægri gjöld fyrir þá þjónustu sem þarf að veita. Þetta eru hlutir sem þarf að skoða. Við verðum auðvitað að hafa það í huga hvernig staðan er hjá okkur. Við erum með eina aðalútflutningshöfn, og tekjur af innflutningi og útflutningi renna til þeirrar hafnar. Aðrar hafnir á landinu fá lítið sem ekkert í tekjur af því, heldur styðjast við gjöld af fiskiskipaflotanum. Mér sýnist ekki geta verið vænlegt að stórhækka gjöld á þann flota þegar hann getur síðan sótt í aðra höfn eða aðrar hafnir sem ekki þurfa að hækka gjöld sín. Það liggur alveg í augum uppi hvaða hættu menn bjóða heim með slíkri breytingu. Af minni hálfu eru því verulegar efasemdir um þetta mál og fleiri. En þingflokkurinn féllst á að leggja frv. fram til þess að það mætti koma hér til umræðu og þinglegrar meðferðar. Við leggjum áherslu á að það fái vandaða meðferð í hv. samgn. en leggjum jafnframt áherslu á að efni frv. verður að taka verulegum breytingum til þess að menn nái samkomulagi um afgreiðslu þess.

Herra forseti. Fyrir það fyrsta vil ég minna hv. þingmann á að það er stjórnarfrv. sem hér er verið að mæla fyrir. Að sjálfsögðu fær frv. þinglega meðferð, til þess er það hér til afgreiðslu. Það hefur verið unnið mjög vandlega að því. Mér finnst hins vegar að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefði þurft að kynna sér efni þess betur, t.d. er sérkennileg sú fullyrðing að verið sé að skapa skilyrði til þess að Reykjavíkurhöfn hafi betri aðstöðu en hún hefur núna til þess að hafa yfirhöndina í samkeppni við fiskihafnir. Staðreyndin er í dag sú að Reykjavíkurhöfn hefur algera yfirburði yfir allar aðrar hafnir í landinu. Á meðan halli er á öllum höfnum landsins samtals hefur Reykjavíkurhöfn mjög háar fjárhæðir í afgang af rekstri sínum, sem betur fer. Breytingin sem hér er einmitt verið að gera með þessu frv. er að skapa skilyrði til þess að fiskihafnirnar geti fengið eðlilegar tekjur af sjávarútveginum en á móti liggur alveg ljóst fyrir að samkeppnisyfirvöld, og um það er alveg sérstaklega fjallað og gert ráð fyrir því, verða auðvitað að sjá til þess að ekki sé fært á milli í rekstri hafna enda er algerlega óleyfilegt að færa tekjur úr vöruhafnaþjónustunni yfir í þjónustu við fiskiskipin. Það er grundvallaratriði. Og við gerum ráð fyrir því að lækka verulega vörugjöldin á móti hagsbótum sem Reykjavíkurhöfn fær, m.a. vegna virðisaukaskattsbreytingarinnar. Ég tel að fiskihafnirnar muni standa mun betur eftir þessa breytingu en er í dag.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að Reykjavíkurhöfn hefur algera yfirburði yfir aðrar hafnir landsins. Þeir yfirburðir munu aukast við þær breytingar sem hér eru lagðar til. Hafi ég réttar upplýsingar um áhrifin af endurgreiðslu innskattsins mun það þýða að staða Reykjavíkurhafnar batni um 600 millj. kr. á ári. Hins vegar virðast fiskihafnirnar þurfa að auka tekjur sínar um 400--500 millj. kr. til að afla nýrra tekna til að mæta því að ríkið dregur sig út með styrkveitingar. Ég tel að báðar þessar breytingar vinni gegn því að jafna samkeppnisskilyrðin og muni auka á þá yfirburði sem Reykjavíkurhöfn hefur yfir aðrar hafnir landsins. Ég sé ekki, herra forseti, að þessi breyting bæti úr þar sem vandinn er fyrir. Vandinn sem er fólginn í því að hafnir hafa ekki nægar tekjur og skuldir þeirra eru þungur baggi á sveitarfélaginu. Og það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. samgrh. hvar í frumvarpinu er að finna þær tillögur sem leysa þann vanda sem hafnirnar standa frammi fyrir. Við þurfum að leysa vandann en ekki búa til nýjan vanda.

Herra forseti. Frumvarpið gerir ráð fyrir að skapa fiskihöfnunum betra svigrúm til að afla sér tekna. Það er eitt af grundvallaratriðum þessa máls. Virðisaukaskattsbreytingin felur í sér hagsbót fyrir þær hafnir einnig. En það er algerlega rangt hjá hv. þm. að Reykjavíkurhöfn muni hafa 600 millj. kr. hag með þessari breytingu í virðisaukaskattskerfinu. Þær upplýsingar hef ég ekki fengið. Hann hlýtur þá að fá aðrar og betri upplýsingar en ég um það. Hitt er á að líta að ég tel að lækkun á vörugjöldunum muni koma sjávarútvegi mjög til góða. Sjávarútvegurinn þarf á því að halda að vörugjöld séu lækkuð. Með lækkun á vörugjöldunum kemur það inn í kostnað við flutning á sjávarafurðum og með þessari breytingu er ætlast til þess og gert ráð fyrir að Reykjavíkurhöfn, og þessar stóru vöruhafnir sem eru reyndar ekki margar, verði ekki betur settar eftir þessa breytingu. Á það hef ég lagt mjög mikla áherslu. Ég hef einnig lagt áherslu á að ekki sé hægt að færa á milli í rekstri hafnanna frá vörugjaldaþjónustunni til að greiða niður þjónustu við fiskihafnirnar. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að fara nánar ofan í þau atriði sem hv. þm. ræddi um. Samgn. þingsins mun að sjálfsögðu fara yfir þetta. Ég minni á að Hafnasamband sveitarfélaga, sem er í forsvari fyrir hafnirnar í landinu, hefur mælt með samþykkt frv. með þeim breytingum sem á því hafa verið gerðar.

Herra forseti. Út af því sem kom fram hjá hæstv. samgrh. undir lokin vil ég segja að hæstv. ráðherra hefur jafnvel oftúlkað stuðning við frv. eins og það lítur út, frá aðilum eins og Hafnasambandinu. Ég tel að það sé eitt af því sem hv. samgn. þurfi að fara vandlega ofan í og kynna sér hver afstaða hagsmunaaðila er til málsins. Það kemur þá bara í ljós á þeim vettvangi. Breytingin er ákaflega einföld. Það er verið að leggja til að hætta að greiða styrki til atvinnustarfsemi á landsbyggðinni, uppbyggingu hafna sem eru undirstaða fyrir atvinnustarfsemi. Það er verið að leggja það til. Í öðru lagi er lagt til að endurgreiða virðisaukaskatt sem fyrst og fremst nýtist Reykjavíkurhöfn. Þetta er kristalklárt og öllum augljóst sem málið skoða.

Virðulegi forseti. Ég vil segja í upphafi máls míns um frv. til hafnalaga, mál sem við ræddum einnig fyrir ári, að það kom mér á óvart að þetta frv. skyldi koma fram á nýjan leik. Umfjöllunin um frumvarpið í fyrra leiddi í ljós að nánast allir sem komu að því fundu því flest til foráttu. Þess vegna verð ég að segja, virðulegi forseti, að það kemur mér mjög á óvart að þetta mál skuli koma fram nú, þó ekki væri nema sökum þess að alþingiskosningar eru fram undan. Það er ekki laust við að maður fái á tilfinninguna að hæstv. samgrh. hafi verið plataður til þess að leggja þetta frv. fram. Almennt vil ég segja, virðulegi forseti, og taka undir það sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði áðan, að kjarninn í þessu, meginstefnan, er sú að afnema ríkisstyrki til hafna. Það er kjarninn og meginþemað í frv. Ég hefði talið að slík grundvallarbreyting hefði þurft mun lengri aðdraganda en hér er gert ráð fyrir. Þetta er slík grundvallarbreyting að því er varðar aðstöðu sjávarbyggða landsins. Horfum til þess og veltum fyrir okkur því að hafnirnar eru lífæðar þessara byggða. Nyti hafnanna ekki við væri ólíklegt að þar hefði haldist byggð. Ef hæstv. ríkisstjórn ætlar að etja þessum byggðum saman í samkeppni á þann hátt sem hér stefnir í verð ég að segja að það getur haft mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér. Við verðum líka að horfa til þess að þróun íslenska skipastólsins, einkanlega fiskiskipastólsins, hefur verið í samræmi við þá þróun sem átt hefur sér stað og flestir rekja til núverandi fiskveiðistjórnarkerfis. Skipum hefur verið að fækka og aflaheimildir færst á færri hendur. Það er því ljóst að samkeppnisstaða hafnanna hlýtur að vera mjög erfið. Það eru að verða til fáir stórir á þessu sviði sem mun gera það að verkum að samkeppnisstaða hafnanna verður erfið. Þegar höfnunum er teflt saman á þann hátt sem hér er lagt til er í raun verið að offra lífsbjörginni, ef svo má að orði komast, virðulegi forseti. Það verði að fara mjög vandlega yfir þetta mál. Svo stórt er það, stórt í sniðum og skiptir þessar byggðir það miklu máli. Virðulegi forseti. Af þessum sökum kom það mér mjög á óvart að þetta mál skyldi koma fram og mælt skyldi fyrir því nú þegar um vika er eftir af þinginu, a.m.k. gera áætlanir ráð fyrir því. Þess vegna verður mjög erfitt fyrir samgn. að fara jafnítarlega yfir þetta mál og nauðsynlegt er. Kannski endurspeglast markmið frv. best í athugasemdinni frá fjármálaráðuneytinu. Þar kemur fram að á þessu ári, verði frv. að lögum, muni sparast um 1.000 milljónir, þ.e. styrkveitingar til hafna á landsbyggðinni munu dragast saman sem því nemur. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr þeim ásetningi og vilja manna til að spara. Ég er hins vegar ekki viss um að menn hafi hugsað þetta til enda. Ég held að enginn hér inni mótmæli því að það getur verið mikil áhætta í því fólgin að tefla höfnunum saman á þann hátt sem hér kemur fram. Ég er sammála því sem komið hefur fram hjá fyrri ræðumönnum, að í reynd séu engar forsendur fyrir samkeppni á þessu sviði, því að etja byggðunum saman. Byggðirnar eiga allt sitt undir því að hafnirnar nýtist og á land berist afli og annað þess háttar. Með þessu er verið að etja byggðunum saman og hugsanlega ýta til hliðar þeirri lífsbjörg sem þær eiga allt sitt undir. Virðulegi forseti. Ég tel að menn hafi ekki hugsað þetta nægilega. Finnst mönnum ekki staðan á landsbyggðinni nægilega erfið þó að þessari hugmynd verði ekki hrint í framkvæmd? Þá tel ég miklu heiðarlegra og eðlilegra, úr því að menn vilja gera slíka aðför að landsbyggðinni, að menn teikni, líkt og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi í ræðu sinni áðan, bara nýtt Íslandskort. Menn gætu þá sett það nákvæmlega upp hvar eigi að vera byggð og hvar ekki. Ég held það sé miklu heiðarlegra en að etja byggðunum saman í samkeppni á þann hátt sem hugmyndin að baki þessu frv. gerir ráð fyrir. Ég held að væri miklu ærlegra að fara þá leið heldur en ætla byggðunum að éta hver aðra innan frá með þessum hætti. Ég vil taka undir annað sem hér kom fram áðan. Ég er smeykur um að hæstv. samgrh. oftúlki mjög, svo ekki sé nú dýpra í árinni tekið, afstöðu Hafnasambandsins til þessa máls. Þegar þeir komu fyrir nefndina fyrir ári þá var afstaða þeirra sem töluðu fyrir Hafnasambandið allt önnur. Ég vil líka geta þess að ég sat hafnasambandsþing og heyrði þá gagnrýni sem þar kom fram. Það þarf mikinn vilja og jafnvel skáldskaparhæfileika til að geta túlkað það á þann hátt að hafnasambandsþingið hafi stutt hugmyndirnar í þessu frv. Ég vil segja, virðulegi forseti, að ég hef miklar áhyggjur af þessu frv. og veit að það mun kippa fótunum undan mörgum höfnum landsins. Þá spyr maður, virðulegi forseti: Hver verður staða byggðanna þá? Því verða menn að svara. Það má ekki bara etja mönnum á foraðið og vita ekki hvert þeir ætla. Virðulegi forseti. Ég vil ekki segja að ekki kunni að koma til með að þurfa að gera einhverjar breytingar á þessu fyrirkomulagi. En ég er smeykur um að menn hafi ekki farið með þessa tilteknu hugsun nægjanlega langt. Maður spyr líka, í því ljósi að hafnir eru lífæðar þessara byggða: Hvað rekur menn í þetta núna, nokkrum dögum fyrir kosningar? Það verður mjög erfitt að fara vandlega yfir frumvarpið, einfaldlega vegna tímaskorts. Ég veit að formaður nefndarinnar, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, er allur af vilja gerður til að gera þetta eins vel og kostur er. Það er einfaldlega þannig að það er það skammur tími eftir af þinginu að okkur mun aldrei takast að fara yfir þetta frv. eins og nauðsyn krefur. Í frv. er opnað á þann möguleika að breyta höfnum í hlutafélag. Ég held að það sé alveg ástæðulaust að slá þann möguleika út af borðinu í einu vetfangi en ég held að við þurfum að hugsa vandlega til hvaða niðurstöðu það getur leitt. Við þurfum að hugsa það mjög vandlega og það verður ekki gert á þeim skamma tíma sem eftir er. Það verður líka að segjast að röksemdafærsla hæstv. ráðherra fyrir þeim möguleika var heldur létt í vasa. Ég vil segja, við 1. umr., að ég hef miklar efasemdir um málið. Ég óttast að verði það að veruleika séum við að opna á nokkurs konar rússneska rúllettu þar sem ræðst hvaða byggðir lifa og hvaða byggðir deyja. Ég lít svo á að þetta sé það alvarlegt mál, virðulegi forseti, að þinginu sé ekki sæmandi að ætla sér að afgreiða það á þeim örfáu dögum sem eftir eru. Ég hvet hæstv. ráðherra til að taka tillit til þess hve skammt er eftir af þinginu. Þingið mun aldrei geta fjallað um þetta mál eins og þarf. Ég hvet hæstv. ráðherra til að draga úr áherslu sinni á að þetta frv. fari í gegn. Ég lít svo á, virðulegi forseti, að eins og málum er háttað nú sé það stórhættulegt.

Herra forseti. Ég ætla ekki að segja mörg orð. Þó vil ég segja eitt: Ég tel rétt að slá algerlega út af borðinu hugmyndir um að hlutafélagavæða hafnirnar. Til hvers getur það leitt? spyr hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Hæstv. ráðherra svaraði því áðan. Hann sagðist eygja þann möguleika fyrir nýja hluthafa eða hluthafafjárfesta að háfa arðinn út úr þessari starfsemi. Það finnst mér ekki vænlegt, nema síður sé. Hæstv. ráðherra sagði að það þyrfti að fá fjármagn inn í hafnirnar, fjárfesta, en þeir þyrftu að fá eitthvað fyrir sinn snúð. Í orðum hans felst að niðurstaðan yrði sú þegar upp er staðið að þeir tækju meira út úr fjárfestingu sinni en þeir settu í hana eða legðu af mörkum þannig að ég hef miklar efasemdir um þetta. Herra forseti. Ég ætla ekki að leggja dóm á frv. Ég hef ekki kynnt mér það nægilega vel til að geta haft á því nokkurt vit. En ég legg áherslu á þann þátt sérstaklega sem varðar rekstrarformið. Hér hafa komið ýmis sjónarmið fram. Ég vek athygli á því að það er stutt eftir af þessu þinghaldi en mörg stór og veigamikil mál bíða afgreiðslu þingsins. Hvorki ég né aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munum standa gegn því að mál fái skjóta meðferð og komist til nefndar, en þar legg ég áherslu á að þau fái vandaða afgreiðslu. Á það mun að sjálfsögðu reyna um helgina og á komandi þingdögum.

Herra forseti. Hér er verið að ræða frv. til hafnalaga. Það sem mig langar til að nefna fyrst er um misjafna stöðu hafnanna í dag, viðhaldsstöðu. Við getum hugsað okkur höfn sem nýbúin er að fá mjög mikið fjármagn, það er búið að gera mjög mikið fyrir þá höfn en svo er önnur höfn sem á eftir að vinna mikið við til að hún komist í sambærilega stöðu: Hvernig er gert ráð fyrir því að þetta verði jafnað eða bætt? Við getum hugsað okkur að einn staður sé kannski með algjörlega nýuppgerða höfn og glæsilega vegna þess að það pláss var mjög heppið hvað tímasetningu varðar, en svo er kannski pláss í næsta nágrenni einmitt þannig statt að það verði að setja mikið í hafnarframkvæmdir þar. Þá getur verið um töluverðan mismun að ræða. Ég velti þessu hér upp. Þetta frv. er í raun afleiðing kvótakerfisins sem við búum nú við. Við höfum séð hvernig togarar hafa flust frá byggðum sem hafa gefið tekjur. Við getum tekið Þingeyri sem dæmi þó það hafi nú lagast á vissan hátt, en þó ekki til eins góðs horfs. Við getum líka tekið stað þar sem togarar voru en eru farnir, í ýmsum þorpum, vegna þess að búið er að selja kvótann burtu sem þeir höfðu og kvótastaða byggðanna hefur minnkað. Það gerir það náttúrlega að verkum að þegar minna er landað þá verða tekjurnar minni. Ég var aðallega að hugsa um þetta í sambandi við hina misjöfnu stöðu hafnanna eftir að þetta frv. verður orðið að lögum og hvernig eigi að bregðast við slíku. Að öðru leyti ætla ég ekkert að tjá mig frekar um þetta mál.

Herra forseti. Ég var að hlýða á þessar umræður á skrifstofu minni um þetta frv. til hafnalaga og ég verð að segja það alveg eins og er að ég tek undir orð þeirra þingmanna sem hér hafa sagt að það væri afar furðulegt að koma með þetta mál hér inn núna. Ég lýsti þeirri afstöðu minni að ég er algjörlega andvígur frv. eins og það er upp sett. Ég tel að það verði mörgum sjávarbyggðunum til mikils tjóns. Ég hef satt að segja staðið í þeirri trú, herra forseti, að hæstv. samgrh. hefði í raun beitt sér fyrir nógu mörgum verkum sem mér finnast ekki hafa verið til gæfu eins og síðasta verkið um áhafnir fiskiskipa og flöggun undir erlendum fána. Núna kemur frv. sem á að vega að höfnum landsins og starfsumhverfi úti um landið. Ég tel að þetta frv. eigi að fara í nefnd og sofna þar löngum svefni eins og það er í pottinn búið. Ég tel að þetta muni vega að öryggi byggðanna. Þetta vegur að þeirri lífæð sem hafnirnar eru og þeim rekstri sem sjávarþorpin byggjast á. Mér er nær að líkja þessu frv. við þá aðför sem gerð var að byggðum landsins þegar framseljanlega kvótakerfið var tekið upp 1990, þ.e. ef þetta gengur eftir. Ég hygg að þetta muni höggva veruleg skörð víða í rekstur og afkomumöguleika margra sjávarbyggða. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál nú við 1. umr. Ég mun hins vegar tjá mig betur um málið ef það kemur til 2. umr. sem ég vona svo sannarlega að verði ekki á þeim fáu dögum sem eftir lifa af þessu þingi. Ég held að öllum væri til gæfu að málið fengi að sofa fram yfir kosningar. Ég átta mig alls ekki á því hvað hæstv. samgrh. gengur til að keyra þetta mál hér inn í þing á síðustu dögum. Það verður enginn friður um að keyra þetta mál hér í gegn.

Virðulegi forseti. Hæstv. samgrh. hefur nú heyrt afstöðu þeirra þingmanna sem hafa tjáð sig í þessu máli og held að sé vægt til orða tekið að halda því fram að menn hafi verulegar efasemdir um þetta tiltekna mál. Frumvarpið byggir á einhvers konar samkeppnissjónarmiðum. Þó held ég að flestir átti sig á því að engar forsendur eru fyrir samkeppni á þessu sviði. Hér er verið að tala um lífæð byggðanna og að fara að tefla þeim saman á þennan hátt er grafalvarlegt mál. Í slíkri samkeppni yrði einhver undir, þá yrðu einhver byggðarlög undir. Það er eðli málsins samkvæmt. Ef tefla á að byggðunum saman á þennan hátt þá verða einhverjar byggðir undir. Þess vegna spyr ég hæstv. samgrh. þar sem ég átta mig ekki alveg á því sjálfur: Hvað ætlar hann að segja við það fólk sem býr í þeim byggðum sem kunna að verða undir, fólk sem hefur byggt sér hús eða keypt sér fasteignir í þeim byggðum sem hafa orðið undir? Hvað ætlar hann að segja við þetta fólk ef svo fer, sem ég geri ráð fyrir og það er eðli málsins, að tiltekin höfn verði undir þannig að hún er ekki samkeppnishæf við aðra sem leiðir til þess að viðskipti við þá höfn dragast saman og verða nánast lítil sem engin? Hvað ætlar hæstv. samgrh. að segja við fólk í þessum byggðarlögum? Þetta er óhjákvæmileg afleiðing þeirrar hugmyndar og hugsunar sem býr að baki frumvarpinu. Hvað ætlar hæstv. samgrh. að segja við þetta fólk? Það er fyrsta spurningin sem ég beini til hæstv. samgrh. Svo er önnur: Er ekki heiðarlegra, virðulegi forseti, að koma bara fram og segja að með þessari hugmynd sé ætlunin að leggja af tiltekin byggðarlög og segja þá bara hvaða byggðarlög það eigi að vera? Væri það ekki miklu heiðarlegra? Samkeppnin er grimm og þegar menn stofna til samkeppni um lífsbjörgina sjálfa og einhver verður undir þá verða einhverjir fyrir verulegum skakkaföllum, verulegu tjóni. Hæstv. ráðherra verður að svara þessu og gera okkur grein fyrir því hvernig hann hyggst bregðast við gagnvart þeim byggðarlögum sem verða undir. Þetta er lykilspurning sem við þurfum að fá svar við og við þurfum að fá svar við henni áður en málið kemur inn í samgn. Ég sit í hæstv. samgn. og kem því til með að fjalla um málið. En hvernig ætlar hæstv. ráðherra að taka á vanda þeirra byggða sem verða undir í þeirri samkeppni sem hann er hér að skapa um sjálfa lífsbjörgina?

Herra forseti. Það er nú alltaf skemmtilegt á kvöldstundum þegar menn bregða sér í ham kappræðulistarinnar. Það er alveg auðheyrt að menn minnast þess rækilega að kosningar nálgast. Málflutningur hv. þingmanna einkennist satt að segja mjög af því. Ég held að þegar hv. þingmenn fá tækifæri til þess, ekki síst þeir sem eru í samgn., að kynna sér þetta frv. --- raunar veit ég að menn þekkja nú nokkuð til frv., sumir hverjir a.m.k. vegna rækilegrar umfjöllunar um það áður --- þá munu þeir komast að raun um að hér er frv. á ferðinni sem hefur þann tilgang að styrkja stöðu hafnanna í sjávarbyggðunum og sem svar við hugleiðingum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar vil ég bara undirstrika og ítreka það atriði. Frumvarpið gengur út á að koma í veg fyrir þá þróun sem hefur átt sér stað undanfarandi ár, þ.e. að fiskihafnirnar úti á landi hafa verið að veikjast. Með frumvarpinu verður gengið í þveröfuga átt. Það er verið að auka tekjur hafnanna og það þurfa hv. þm. að vita að áfram er gert ráð fyrir ríkisstyrkjum til framkvæmda við hafnargerð í minni fiskihöfnum og áfram verða heimildir til þess fyrir Alþingi að taka ákvörðun um það við afgreiðslu fjárlaga að veita fjármuni til uppbyggingar hafnanna. Ég held því að hv. þingmenn ýmsir, sem sýna hér einlægan vilja til þess að standa með byggðunum úti um landið, muni komast að raun um að þetta frv. er afskaplega mikilvægt fyrir landsbyggðina. Ég hvet hv. þingmenn til þess að kynna sér málið áður en þeir tala með þeim hætti sem hér hefur verið gert.

Virðulegi forseti. Ég vil segja þetta: Það vildi ég að sú ræða sem ég flutti áðan og þau viðvörunarorð sem ég flutti hefðu verið í einhvers konar kappræðuformi. Að málið væri ekki alvarlegra en svo að þetta væri einhvers konar kappræðustíll þegar hæstv. samgrh. kemur hingað í ræðustól og heldur því fram að það sé rétt að tefla byggðunum saman á þann hátt sem hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir. Ég held að ekki þurfi að rekja það í þessum sal og við þá þingmenn sem hér sitja hver þróunin hefur verið í íslenskum sjávarútvegi að því er varðar fiskveiðar. Ég held að ekki þurfi að rekja í þessum sal þá þróun sem hefur átt sér stað með fækkun skipa víða um landið, þ.e. fækkun viðskiptavina hafnanna. Og í þessu frv. kemur skýrlega fram og ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að lesa úr áliti frá fjármálaráðuneytinu, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Heildaráhrifin af frumvarpinu eru að útgjöld ríkissjóðs miðað við núverandi hafnaáætlun lækka um 1.000 millj. kr. miðað við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2003.`` Um þetta vil ég aðeins segja, virðulegi forseti, að það er algerlega fráleitt að þessi lækkun á framlögum til hafnanna muni leiða til þess að hafnir víðs vegar um landið muni styrkjast. Þetta er alveg fráleit röksemdafærsla, enda, virðulegi forseti, þegar málið kom fyrir í fyrra, fyrir ári, þá lögðust nánast allir sem komu fyrir nefndina gegn þessu máli. Nánast allir. Það hefur ekki orðið sú breyting á því, virðulegi forseti, að reikna megi með öðrum móttökum. Því segi ég það, virðulegi forseti, að ég hvet hæstv. ráðherra eindregið til að hverfa frá þessum fyrirætlunum sínum.

Hæstv. forseti. Hafnir landsins eru ákaflega mikilvægar og það er svo sem góðra gjalda vert að menn fari yfir þá löggjöf sem um þær hefur gilt og ýmislegt sem örugglega má færa til betri vegar heldur en verið hefur hvað þær varðar. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um að hafnir landsins geti orðið í eigu annarra en sveitarfélaga eða slíkra aðila, vegna þess að sú þjónusta sem hafnirnar veita á að vera til reiðu fyrir alla. Ef hafnirnar fara að ganga kaupum og sölum í hlutafélagaforminu þá er kannski einna líklegast að þær endi í eigu stórfyrirtækjanna sem eiga veiðiheimildirnar að óbreyttu kerfi ef ekki tekst að hnekkja því. Og ekki þarf að hafa mörg orð um það að ef slík fyrirtæki eiga eina höfn þá er ekkert endilega víst að þau líti á það sem sitt aðalhlutverk að þjóna einhverjum öðrum útgerðarmönnum hvað varðar aðstöðu í þeirri höfn. Og þó að í 21. gr. þessa lagafrv. standi að skylt sé að taka á móti skipum í höfn eftir því sem rými og aðstaða leyfir, þá vita það allir sem hafa kynnst starfsemi hafna að ef hafnaryfirvöld eru ekki vinsamleg þeim sem þangað vilja sækja þjónustu, þá hafa menn ekkert þangað að gera. Það er enginn vandi að skipuleggja þá aðstöðu sem þar er til staðar handa þeim skipum sem menn vilja þjóna vel og skilja hina eftir sem menn hafa ekki áhuga á að þjóna. Ég verð að segja eins og er að ég vil miklu frekar líta á hafnirnar einhverjum svipuðum augum og menn vilja núna líta á flutningskerfin í raforkunni, þ.e. að menn verði að tryggja það að þessi þjónusta hafi það að markmiði að veita almenna þjónustu sem allir eiga rétt á. Ég bið þá sem um þetta fjalla í nefndinni að gaumgæfa það hvort þetta frv. tryggi það eða hvort einhver hætta sé á því að eitthvað annað geti orðið upp á teningnum ef menn samþykkja frv. sem hér er á ferðinni. Þetta var það sem ég vildi koma hér á framfæri. Ég hef ekki lesið þetta fullkomlega í gegn og ætla ekki að fjalla um einstakar greinar. En mér finnst það stór ákvörðun að ætla að breyta um möguleika á eignarhaldi á höfnunum. Það hefur reyndar verið skoðun mín lengi að það sé svo sjálfsagt hlutverk sveitarfélaganna að hafa hafnamálin á sinni könnu og hafa þá til þess tilstyrk þingsins eða hins opinbera í formi styrkja vegna stærri átaka og uppbyggingar í höfnum, að mér hefur ekki fundist vera ástæða til þess að hafa áhyggjur af því, eða ég hef a.m.k. ekki haft áhyggjur af því að menn ætluðu sér að gefa kost á því að það yrði til einhver annar farvegur þarna og við sætum kannski uppi með það eftir fáein ár að það væru bara nokkur fyrirtæki sem ættu allar hafnirnar í landinu af því að þægilegt væri að smokra sér undan ábyrgðinni af því að reka hafnir með því að bæta þeim inn í einhver hlutafélög sem tækju það að sér að reka hafnir landsins og yrðu einn góðan veðurdag orðin að einokunarfyrirtækjum á því sviði.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um svokallaða þriðju kynslóð farsíma. Á undanförnum árum hefur farsímanotendum í heiminum fjölgað gífurlega. Tvö farsímakerfi eru nú rekin sem veita talsímaþjónustu og í einhverjum mæli lághraðagagnaflutningsþjónustu. Það eru annars vegar hliðræn kerfi (NMT) og hins vegar stafræn kerfi (GSM 900 og DCS 1800). Hliðræn kerfi eru skilgreind sem fyrsta kynslóð en stafræn kerfi sem önnur kynslóð. Ríflega átta af hverjum tíu Íslendingum nota GSM-farsíma í daglegu lífi og internetnotkun er meðal þess mesta sem þekkist í heiminum. Með þessu frv. til laga um þriðju kynslóð farsíma er lagt til að Póst- og fjarskiptastofnun úthluti allt að fjórum tíðnum að loknu útboði þar sem bjóðendum gefst kostur á að skila inn tilboðum, m.a. varðandi útbreiðslu farsímanetins og þjónustu, hraða á uppbyggingu nets og móttökustyrk sendinga. Lágmarkskrafa er að farsímanetið nái til 60% íbúa á tilgreindum svæðum. Þá er ekki miðað við landið í heild, heldur tilgreind svæði. En þar sem fullnægja má útbreiðslukröfum umfram 30% með reiki, má gera ráð fyrir mun meiri útbreiðslu. Tíðnigjald er 190 millj. kr. Til að stuðla að víðtækri útbreiðslu á landsvísu er gert ráð fyrir að rétthafar fái afslátt af tíðnigjaldi ef þeir skuldbinda sig til meiri útbreiðslu en tilgreind er sem lágmarkskrafa. Framsal tíðna er hins vegar óheimilt. Samkvæmt ákvörðun Evrópuþingsins og ráðsins um samræmda innleiðingu þriðju kynslóðar farsímakerfa innan bandalagsins sem tekin hefur verið upp í EES-samninginn, hvílir sú skylda á íslenskum stjórnvöldum að innleiða löggjöf um þriðju kynslóð farsíma. Eftirlitsstofnun EFTA hefur ítrekað við íslensk stjórnvöld að hraða lögfestingu ákvæða um úthlutun tíðna fyrir þriðju kynslóð farsíma. Með lagafrumvarpi þessu eru þær skyldur uppfylltar. En ástæðan fyrir því að ekki hefur verið flutt frv. fyrr er að þróun þessarar tækni hefur farið mjög hægt og er nánast ekki komin af stað í Evrópu enn sem komið er nema að nafninu til. Öll önnur aðildarríki EES hafa nú úthlutað tíðnum til þriðju kynslóðar engu að síður. Skilyrði fyrir tíðniúthlutun eru breytileg og mismunandi aðferðum hefur verið beitt, uppboði, útboði eða þriðju leiðinni. Fjöldi tíðniúthlutana eru fjórar til sex. Heildarfjárhæðin sem greidd hefur verið fyrir tíðnir í þessum ríkjum er rúmlega 10.000 milljarðar króna og má búast við svipuðum kostnaði vegna fjárfestinga. Umhverfið hefur hins vegar breyst í grundvallaratriðum og má búast við því að aðeins hluti þessarar fjárhæðar fengist nú. Með nýrri kynslóð farsíma, þriðju kynslóðinni, er aukin áhersla lögð á gagnaflutning og nýjar leiðir opnast fyrir samskipti með háum bitahraða. Auk hefðbundinnar grunnþjónustu eins og hágæðatalsíma, faxsendinga, myndsíma og gagnaflutnings með miklum hraða þarf kerfið að geta ráðið við margmiðlun og veitt virkan aðgang að internetinu, staðarnetum og annarri IP-staðlaðri þjónustu. Velgengni þriðju kynslóðarinnar er undir því komin hvernig markaðurinn sjálfur bregst við. Japanska fyrirtækið NTT DoCoMo, varð fyrst til þess að hefja rekstur þriðju kynslóðar farsíma í heiminum og eru viðskiptavinir þess nú um 34 milljónir. Innleiðing þriðju kynslóðar kerfa í Evrópu hefur gengið mun hægar en áætlanir gerðu ráð fyrir, m.a. vegna þess að notendabúnaður hefur ekki verið til staðar. Hann er nú loksins kominn á markað og er mun fullkomnari en núverandi GSM-búnaður. Breska farsímafyrirtækið Hutchison tók þriðju kynslóðar net sitt í notkun 3. mars sl. undir heitinu Þrír. Þá hafa fyrirtæki í nokkrum ríkjum, t.d. Svíþjóð gefið það út að þau muni bjóða þriðju kynslóðar þjónustu á þessu ári. Frumvarp til laga um fjarskipti hefur verið lagt fram á Alþingi sem mun leysa gildandi fjarskiptalög af hólmi verði það samþykkt. Í því frumvarpi er að finna almennar reglur um úthlutun tíðniréttinda til fjarskiptafyrirtækja, þar með talið fyrir farsímaþjónustu. Reglur þessar gilda einnig eftir því sem við á um tíðniúthlutanir fyrir farsíma af þriðju kynslóð. Við úthlutun réttinda til að reka þriðju kynslóðar farsímakerfi í öðrum löndum hefur, eins og ég gat um áðan, einkum verið beitt tveimur aðferðum, þ.e. útboði eða uppboði. Báðum aðferðum fylgja kostir og gallar. Ýmsar þjóðir, svo sem Danir, Bretar og Þjóðverjar, hafa valið þá leið að hafa uppboð á farsímaleyfum. Þegar uppboðsleiðin er valin er eingöngu keppt um verð, en engin trygging er fyrir því hver útbreiðsla þjónustunnar verður. Almennt útboð er hins vegar heppilegasta aðferðin til að ná fram yfirlýstum markmiðum mínum sem samgönguráðherra um hámarksútbreiðslu hagkvæmrar farsímaþjónustu. Það er sú leið sem farin er í þessu frv. Ýmis önnur rök hníga að útboðsleiðinni: 1. Mikil reynsla er af þessari aðferð hér á landi, þ.e. að bjóða út, og er nokkuð mikil reynsla af útboði bæði í framkvæmdum og í útboði á þjónustukaupum ýmiss konar. 2. Með því að ákveða fyrir fram skilyrði og aðferðir við mat á tilboðum má tryggja hlutlægni við val á bjóðendum. 3. Það er ekki skilyrði fyrir árangri að bjóðendur séu fleiri en úthlutaðar tíðnir eins og er í uppboðsleiðinni. 4. Með því að heimila reikisamninga er hagkvæmni aukin og unnt að komast hjá óarðbærum fjárfestingum þrátt fyrir mikla útbreiðslu. 5. Með þessari aðferð er lögð áhersla á mikla útbreiðslu sem er mikilvæg fyrir hagsmuni landsbyggðarinnar. Við mat á tilboðum verður fyrst og fremst litið til útbreiðslu og verða veitt stig fyrir áætlaða útbreiðslu og útbreiðsluhraða eftir ákveðnum reglum. Miðað er við að bjóðendur geti reiknað út stig sín áður en tilboðum er skilað inn. Rétthöfum verður heimilt að hafa samstarf um það hvernig þeir uppfylli útbreiðslukröfur samkvæmt tilboðum sínum, þannig að ekki þurfi að byggja upp samhliða fjarskiptanet þar sem markaðsaðstæður standa ekki undir slíkri uppbyggingu. Þannig er fyrirtækjum aðeins gert að byggja upp eigið net þannig að útbreiðslan sé að lágmarki 30% innan hvers svæðis, en útbreiðslukröfur umfram það er heimilt að uppfylla með reikisamningum, þ.e. með samningum við önnur fjarskiptafyrirtæki. Til að stuðla að víðtækri útbreiðslu þriðju kynslóðar farsíma er lagt til að gerð verði lágmarkskrafa um útbreiðslu á tilgreindum svæðum. Skipting í svæði miðar að því að ná sambærilegri útbreiðslu á farsímaþjónustunni um allt land. Hér er lagt til að lágmarkskrafan um útbreiðslu verði 60% á hverju svæði. Miðað við þær kröfur má áætla að heildarkostnaður við uppbyggingu þriðju kynslóðar farsímakerfis verði á bilinu 10--15 milljarðar króna. Er þá miðað við uppbyggingu kerfa fjögurra rétthafa og hámarksreiki á landsbyggðinni. Það samsvarar 45 þús. kr. á íbúa sem er sambærilegur kostnaður og við uppbyggingu kerfa í Mið-Evrópu, en talsvert lægri en kostnaður er á Norðurlöndunum. Eins og áður hefur komið fram mun allt að fjórum bjóðendum verða úthlutað tíðnum til rekstrar þriðju kynslóðar farsímaneta að undangengnu almennu útboði. Gildistími tíðniúthlutunar verður 15 ár og er tíðnigjald ákveðið 190 millj. kr. Tíðnigjaldið mun þannig skila umtalsverðum tekjum í ríkissjóð, sem líta má á sem gjald fyrir afnot af þeim takmörkuðu gæðum sem til úthlutunar eru. Rétt er þó að hafa í huga í þessu samhengi að það er ekki útboðið sem slíkt sem mun skila tekjum og að þau tíðnisvið, sem eru til úthlutunar samkvæmt lögum þessum, eru í raun ekki verðmæti í sjálfu sér. Þau verða hins vegar verðmæt á grundvelli viðskipta- og markaðssjónarmiða þar sem þau eru takmörkuð. Þetta er háð ýmsum atriðum, fyrst og fremst tíðnigjaldinu og útbreiðslukröfu. Verðmæti þeirra tíðnisviða sem eru til úthlutunar eru síðan endanlega leyst úr læðingi í skjóli þeirrar aðferðar sem yfirvöld ákveða að viðhafa við úthlutun þeirra. Þar sem aðstæður eru ólíkar hér á landi og í öðrum ríkjum innan EES-svæðisins, m.a. þar sem markaður hér er minni og landfræðilegar aðstæður um margt ólíkar, ber að fara varlega í allan samanburð á þeim tekjum sem tíðnigjald skilar í ríkissjóð. Á endanum greiða neytendur fyrir tíðnigjaldið. Þannig má telja öruggt að þar sem tíðnigjald verður mjög hátt munu gjöld fyrir fjarskiptanotkun endurspegla þá staðreynd, auk þess sem það gæti hugsanlega tafið framþróun fyrir þriðju kynslóð farsíma, ef farsímafyrirtæki færu að skuldsetja sig verulega til að greiða fyrir tíðnir. Slík niðurstaða er ekki í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnar Íslands að hlúa beri að upplýsingaþjóðfélaginu og örva alla tækniþróun í landinu, þar með uppbyggingu og notkun á GSM-símakerfum. Við ákvörðun þeirrar aðferðar sem viðhöfð verður við úthlutun tíðna var framangreint haft í huga og reynt að fara bil beggja, þ.e. að tryggja að ríkið fái hæfilegt endurgjald fyrir að veita afnot af þeim takmörkuðu gæðum sem eru til úthlutunar, en jafnframt að koma í veg fyrir að gjaldtakan hafi óæskileg áhrif á framþróun þriðju kynslóðar farsímakerfa. Það er mikilvægt að benda á það hér að við þessi markmið stjórnvalda um víðtæka dreifingu fjarskiptaþjónustu til allra landsmanna lækkar tíðnigjaldið umtalsvert við aukna dreifingu. Með þriðju kynslóð farsíma verður til nýr þjónustumarkaður þar sem beitt verður nýrri tækni og nýjum aðferðum til samskipta í viðskiptum sem ætla má að hafi almennt jákvæð áhrif á efnahagslífið. Gera má ráð fyrir að réttindi til rekstrar þriðju kynslóðar farsíma og útbreiðsla kerfisins muni einnig hafa í för með sér aukna samkeppni á farsímamarkaði. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og samgn.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu um þriðju kynslóð farsíma er í sjálfu sér ekki stórt eða mikið í sniðum og ekki efnismikið. Í örstuttu máli gengur það út á að hér er verið að móta lagaramma utan um þá starfsemi sem væntanlega mun snúa að því að koma upp dreifikerfi og þjónusta síma, þ.e. hina svokölluðu þriðju kynslóðar farsíma eins og þeir hafa verið skilgreindir. Hugmyndin gerir ráð fyrir, virðulegi forseti, að veitt verði fjögur leyfi og þeim úthlutað eftir tilteknum reglum. Fyrsta spurningin sem vaknar við þetta er hvers vegna ákveðið er að leyfin skuli vera fjögur. Ekki finnst svar við þeirri spurningu, hvorki í greinargerð né frv. sjálfu. Er það eitthvað sem hæstv. samgrh. telur að sé passlegur fjöldi eða tengist það hugsanlega þeim möguleika sem tíðnisviðin gefa í þessum efnum?  Í öðru lagi, virðulegi forseti, held ég að mikilvægt sé að menn séu ekkert að rugla neitt með það að leyfisgjaldið verður 40 milljónir hjá hverjum sem fær þetta leyfi, vegna þess að með svokölluðum reikisamningum þar sem fyrirtæki munu væntanlega gera samning sín á milli um aðgang að kerfum þeirra, þá mun það þýða að menn þurfa ekki að fara nema 15% upp fyrir þessi 60%, þ.e. upp í 75% dreifingu með reikisamningum, og þá eru menn komnir niður í þessar 40 millj. kr., þannig að gjaldið verður aldrei hærra en 40 millj. kr. og það er það sem þessir reikisamningar gera ráð fyrir. Í sjálfu sér hef ég svo sem enga skoðun á því hvort gjaldið eigi að vera 40, 60, 80 eða 100 milljónir. Ég skal játa það hér í þessum ræðustóli að ég hef í raun og veru ekki hundsvit á því hvað er rétt verð. Og af þeim sökum gagnrýni ég þá aðferð sem hér er beitt vegna þess að það kemur ekkert fram í greinargerðinni af hverju menn leggja þetta upp með þessu móti, þ.e. tíðnigjaldið er auglýst 190 milljónir en fyrir hvert prósent sem menn fara upp fyrir 60% í dreifingu á landinu, þá lækkar gjaldið um 10 milljónir. Þegar menn eru komnir upp í 75% dreifingu, þá er það komið niður í þær 40 milljónir sem um ræðir. Og með reikisamningum munu menn alltaf, virðulegi forseti, fara niður í þetta gjald, þannig að raunverulegt gjald verður 40 millj. kr. Það liggur fyrir. En það sem stendur kannski í mér og væntanlega fleirum er hvernig þetta verð er fundið. Hvernig eru þessi réttindi metin? Af hverju förum við ekki þá leið einfaldlega að láta þessi fyrirtæki meta þau réttindi sjálf? Kannski meta þau fyrirtæki sem hugsanlega kunna að fara í þetta réttindin upp á 700 millj. kr., ég veit það ekki. Kannski meta þau réttindin upp á 14 millj. kr. eða einhvers staðar þarna á milli. Ég geri mér ekki grein fyrir, virðulegi forseti, hversu mikils virði þessi réttindi eru, en það er eitt sem er alveg ljóst að hæstv. samgrh. gerir það ekki heldur. Því að engin rök eru fyrir því hvers vegna þessi leið er farin. Ég hefði talið miklu eðlilegra, virðulegi forseti, af því að á ákveðinn hátt má segja að hér sé verið að veita réttindi sem að mörgu leyti má líkja við réttindi til að nýta takmarkaða auðlind, þó að ekki sé alveg hægt að setja það upp á sömu hillu og takmarkaða auðlind, en þó er margt svipað með því. Þetta eru tiltekin takmörkuð réttindi sem eru veitt með þessum hætti. Og gjaldið fyrir þau réttindi verður 40 millj. Það er þetta sem ég vil gagnrýna, virðulegi forstei. Ég hefði talið miklu eðlilegra að þau fyrirtæki sem hyggjast veita þessa þjónustu og starfa á þessu sviði hefðu metið verðmæti þessara réttinda sjálf. Ég held þau séu alveg í stakk búin til þess og ég held að hugmyndir eða rök í þá veru að mörg fyrirtæki hafi boðið allt of hátt á sínum tíma, haldi ekki. Ég held að menn séu komnir yfir það ,,hæp``. Virðulegi forseti. Ég biðst nú afsökunar á því að nota það orð en ég held að menn séu komnir yfir það að ímynda sér að þetta muni skila einhverjum óheyrilegum hagnaði. Ég held því að við eigum að treysta forstjórum og forsvarsmönnum þessara fyrirtækja til að meta þessi réttindi sjálfir og þá verður einhver tiltekin verðmyndun á þeim, en ekki eins og hér er lagt upp að einhvers konar verðlagsstofnun, ,,à la`` hæstv. samgrh., setji verðmiða á slík réttindi. Þetta vildi ég leggja inn í umræðuna. Í öðru lagi, virðulegi forseti, vil ég einnig nefna það sérstaklega vegna þess að ég hjó eftir því í ræðu hæstv. ráðherra að hann lagði mikið upp úr því og undir það get ég tekið, að ekki yrði farið í offjárfestingar, þ.e. menn gætu samnýtt þetta. Undir það sjónarmið tek ég. Að menn geti samnýtt þetta og reglurnar séu ekki þannig að þær ýti mönnum út í óþarfar fjárfestingar. Það er ekki vel farið með fé ef hið opinbera er að setja slíkar reglur. Þess vegna spyr ég, virðulegi forseti, af hverju er það gert að skilyrði að hvert fyrirtæki sem fær þessi réttindi, gefum okkur að þau verði fjögur, skuli byggja upp sitt eigið fjarskiptanet þannig að það séu að lágmarki 30% innan hvers svæðis? Og til að það sé nú í samhengi, þá eru svæðin fjögur, þ.e. í fyrsta lagi höfuðborgarsvæðið, í öðru lagi Vesturland, Vestfirðir og Norðurland vestra, og þá væntanlega eins og kjördæmin voru skilgreind hér áður og fyrr, í þriðja lagi Norðurland eystra og Austurland og í fjórða lagi Suðurland og Suðurnes, þ.e. þessi fjögur svæði. Á hverju þessara svæða er hverju fyrirtæki sem fær réttinn til að veita þjónustu við þriðju kynslóð farsíma, skylt að koma upp kerfi sem þjónustar að lágmarki 30% innan hvers svæðis. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvað gerði til þó að einn aðili kæmi sér upp slíku kerfi og seldi síðan inn á það ef hægt yrði að koma fyrir einhverjum skynsamlegum reglum? Vegna þess að 30% duga vitaskuld engan veginn. Það gæti þýtt að fjögur fyrirtæki væru með 30% kerfi, ef svo má að orði komast, 30% fjarskiptanetakerfi jafnvel á sama svæði þar sem er auðveldast og ódýrast að koma því upp, því það er allsendis óvíst að samningar takist milli fyrirtækjanna um að hver um sig sjái um sitt svæði. Þá erum við að kalla þarna fram einhvers konar fjárfestingu, óþarfafjárfestingu, vegna opinberra reglna sem samræmast síðan ekki þeim málflutningi sem hæstv. ráðherra var með hér áðan. Ég sit reyndar í hv. samgn. og ég fæ því tækifæri til að fjalla betur um þetta. En þetta er eitt af þeim atriðum sem ég átta mig ekki á, af því að með þessari leið verður heldur ekki komið upp samkeppni milli fjarskiptaneta, vegna þess að hvert net þjónustar svo lítinn hluta svæðisins. Það er því mjög erfitt að átta sig á hvaða pólitísku markmiðum er verið að reyna að ná þarna. Og þetta tryggir landsbyggðinni ekki nokkurn skapaðan hlut heldur, virðulegi forseti. Almennt vildi ég segja um þetta að ég tel að réttara hefði verið að fara svokallaða útboðsleið, en þó með svona fegurðarsamkeppnisívafi, þ.e. að það lægi nákvæmlega fyrir hvaða þjónustu menn ættu að veita.

Þetta er útboðsleið.

Nei, virðulegi forseti, þetta er ekki uppboðsleið, það er Verðlagsstofnun sem ...

Þú sagðir útboðsleið.

Ég er að segja að þetta er verðlagsstofnunarleið. Það sem ég á við, virðulegi forseti, er að eðlilegt hefði verið að gera lágmarkskröfur til dreifingar á landsbyggðinni en síðan hefði fyrirtækjunum sjálfum verið í sjálfsvald sett hvernig þau verðmeta þessi réttindi. Það er m.a. sú leið sem auðlindanefnd lagði til á sínum tíma, en einhvern veginn hefur það æxlast þannig að ekki einni einustu hugmynd sem út úr þeirri nefnd kom er fylgt eftir af hæstv. ríkisstjórn. Ekki einni einustu. Það þarf því í sjálfu sér ekki að koma á óvart. En það hefði verið miklu eðlilegra, virðulegi forseti, að þetta hefði verið lagt upp þannig að menn hefðu skilgreint ákveðna lágmarksdreifingu og síðan hefðu menn boðið í þessi réttindi og þá hefði myndast, ef svo má að orði komast, eðlilegt verð á þeim verðmætum sem hér væri verið að veita. Ég held, virðulegi forseti, og tel að það hefði verið miklu ærlegra og heiðarlegra af hæstv. ráðherra að segja einfaldlega í frv. að það muni kosta, úr því að hæstv. ráðherra ákveður að fara þessa leið, 40 milljónir að fá þessi réttindi. Þessar 190 milljónir, virðulegi forseti, er held ég eitthvað sem eigi að flagga einhvers staðar en engin meining er á bak við. Þetta vildi ég segja um frv., virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að halda langa þar sem ræðu hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur farið ágætlega yfir þetta mál. Það er þó eitt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um, þ.e. hvernig hann líti á stöðu þeirra sem fái þessar úthlutanir að gildistímanum loknum. Ég tel mikilvægt að hæstv. ráðherra lýsi yfir því hvort hann telji að þeir sem fái þessar úthlutanir eigi einhvern rétt fram yfir aðra til að fá úthlutað að liðnu þessu tímabili. Ég vil einnig segja að mér finnst það ekki öfundsvert hlutverk sem hæstv. ráðherra velur eftirmanni sínum, að skera úr um, eftir því fyrirkomulagi sem gert er ráð fyrir hér, hverjir eigi að fá þessar úthlutanir. Þetta mun að lokum enda með einhvers konar handvali ef margir sækja um. Þessi stigagjöf sem hér er gert ráð fyrir og þær reglur sem menn eru að tala um að setja og hæstv. ráðherra fór yfir áðan, sem hann taldi rökstuðning fyrir því að fara þá leið, að hægt væri að gera ákveðnar kröfur til viðkomandi aðila um hvernig þeir stæðu að uppbyggingu og þjónustu. Þetta eru allt kröfur sem hægt er að setja fram og hafa innifaldar í að bjóða þetta upp og gefa markaðnum og þeim sem á honum ætla að starfa kost á að keppa eftir eðlilegum leikreglum um hverjir eigi að fá þetta hnoss. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki einn af þeim sem vilja endilega hafa vit fyrir mönnum í atvinnulífinu. Ég held að menn gangi of langt í því. Það er einfaldlega þannig að í samkeppnisþjóðfélagi verða menn að meta hlutina sjálfir. Þeir sem lána þeim peninga verða líka að meta aðstæður og það á að tryggja að teknar séu, svona í flestum tilfellum, sæmilega skynsamlegar ákvarðanir. Hérna ætla stjórnvöld að hafa vit fyrir þeim fyrir fram sem eiga að veita þessa þjónustu og sjá til þess að þeir sem fá þessi réttindi, sem virðist vera aðaltilgangurinn með þessu frv., fái þau helst fyrir ekki neitt. Hugmyndin á bak við það er sú að neytendur muni þá fá betri þjónustu og lægri gjöld. Það getur út af fyrir sig verið ágætishugsun og afstaða, að vilja að neytendur njóti þessa. En það er alfarið undir samkeppnisumhverfinu komið hvaða verð verður innheimt af neytendunum. Þegar stjórnvöld úthluta gæðum, eins og hér er um að ræða, ber fyrst og fremst að ástunda réttlæti og jafnræði. Ég held að með þessari aðferð sé verið að setja, eins og ég sagði áðan, eftirmann hæstv. ráðherra í verulegan vanda þegar hann þarf að fara að úthluta leyfunum. Þessar reglur verða örugglega umdeildar. Það er spurning og hæstv. ráðherra fer kannski betur yfir á eftir, þ.e. af hverju ásarnir verða fjórir en ekki eitthvað annað, og þjónustuhlutverkin skilgreind í þessum fjórum hólfum sem þarna verða til. Ég veit ekki með hvaða hætti menn hafa komist að niðurstöðu um að þetta væri nákvæmlega það sem þessi markaður þyrfti á að halda. Það væri fróðlegt að heyra meira um það. Áhyggjur mínar snúa fyrst og fremst að því að mér finnst að þarna hafi stjórnvöld ekki jafnræði í huga. Ég tel að menn séu þarna að grípa inn í markaðinn með aðferðum sem yfirleitt beri að reyna að forðast og menn séu að reyna að hafa vit fyrir þeim sem stunda atvinnurekstur af þessu tagi og hafa áhuga á að taka að sér að veita þessa þjónustu. Það eiga menn bara hreinlega ekki að gera. Það er ekki hlutverk stjórnvalda að hafa vit fyrir markaðnum.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að stjórnmálamenn eiga ekki að reyna að hafa vit fyrir markaðnum. Hins vegar er nauðsynlegt að við setjum markmið og reynum að hafa vit fyrir þeim sem veita þessa þjónustu á þann hátt að við gerum kröfur um að þjónustan sé í tilteknu magni. Í þessu tilviki gerum við heilmiklar kröfur um að þjónustan sé til staðar um landið allt. Það er grundvallaratriði. Þess vegna er hin svokallaða fegurðarsamkeppnisleið valin. Stjórnvöld vilja byggja þetta kerfi þannig upp að þjónustan sé sem víðast um landið og sem best. Þess vegna er þessi leið valin. Hér hafa verið bornar upp nokkrar spurningar sem ég vildi fara aðeins yfir. Í fyrsta lagi var spurt: Hvers vegna eru leyfin fjögur? Hvers vegna er einungis gert ráð fyrir því að hægt sé að keppa um fjögur leyfi? Ástæðan er sú að talið er að hægt sé að koma fyrir sex tíðnum og reka sex kerfi hjá okkur. Það var mat sérfræðinga hjá Póst- og fjarskiptastofnun að til að ná hámarksgæðum og hámarksafköstum væri eðlilegt að miða við fjögur leyfi. Þess vegna er miðað við það í þessu tilviki. Í öðru lagi vil ég taka fram að eins og rækilega kemur fram í frv. stendur vilji stjórnvalda ekki til að gera úthlutun þessara leyfa að sérstakri leið til skattlagningar fyrir ríkissjóð heldur er gert ráð fyrir því að greidd sé sanngjörn upphæð fyrir þessi leyfi. Þess vegna er sú fjárhæð valin sem hér er um að ræða. Ég vil sérstaklega benda á hvernig þetta hefur gengið fyrir sig í Evrópu þar sem mismunandi er greitt fyrir þessi leyfi. Þar sem fegurðarsamkeppnin var viðhöfð er sums staðar ekkert gjald en einungis keppt um þjónustuna upp í það að uppboðsleiðin er valin og þá buðu símfyrirtækin mjög háar fjárhæðir. Ég vek jafnframt athygli á því að hins vegar er gert ráð fyrir að fjarskiptafyrirtækin greiði, ef breytingarnar á fjarskiptalögunum og lögum um Póst- og fjarskiptastofnun sem liggja fyrir þinginu verða að lögum, fyrir rekstur þessarar þriðju kynslóðar síma. Fyrir hann verður greitt númeragjald annars vegar og hins vegar veltutengt gjald þannig að í ríkissjóð rennur tiltekið gjald í gegnum það. Spurt var hvers vegna gert væri ráð fyrir því lágmarki að veita þessa þjónustu á hverju svæði í eigin kerfi sem nemi 30% dreifingu. Ástæðurnar eru þær að við teljum að til að tryggja virka samkeppni sé lágmark að það sé 30% dreifingarmöguleiki með eigin kerfi en það sem er umfram það og upp í 60% megi gera með reikisamningum. Þess vegna er þessi leið valin. Við teljum afar mikilvægt að tryggja samkeppni milli símafyrirtækja í þágu hagsmuna neytenda. Spurt var um hvað gerðist síðan eftir 15 ár þegar gildistími leyfanna er liðinn. Út af fyrir sig er ekki hægt að segja mikið um það á þessu stigi. En þau símafyrirtæki sem hafa byggt upp kerfi um landið allt hafa auðvitað býsna mikið og gott forskot þegar kemur að úthlutun næst, hvaða aðferð sem viðhöfð verður við þá úthlutun. Engin fyrirheit hafa verið gefin um hvaða aðferð verður notuð þá en forskotið hjá fyrirtækjunum sem hafa byggt upp aðstöðu sína er býsna mikið í að keppa um úthlutun leyfa þegar þar að kemur. Ég tel ekki flókið eða erfitt að úthluta þessum leyfum á grundvelli þeirra aðferða sem hér er gert ráð fyrir, þ.e. á grundvelli útboðs. Við höfum mikla reynslu af því að bjóða út og það er einmitt kosturinn við að nota útboðsleiðina fremur en uppboðsleiðina. Ég óttast, satt að segja, að það verði ekki mjög mörg símafyrirtæki sem munu lýsa sig viljug til að sinna þessari þjónustu. Lítum bara til þess hversu mörg símafyrirtæki veita GSM-símaþjónustu í dag. Þau eru ekki mjög mörg. Í raun eru aðallega tvö fyrirtæki á GSM-símamarkaðnum. Við verðum að gera ráð fyrir að það verði kannski ekki mjög mikil breyting á því en þó vonar maður auðvitað að samkeppnin haldist og fleiri fyrirtæki komi inn á þennan markað. Við megum ekki gleyma því að þetta er lítill markaður, afar mikill kostnaður við uppbyggingu þessara kerfa eins og kemur fram, 10--15 milljarðar. Það þarf miklar tekjur til þess að greiða það niður. Það verður að líta á sérstöðu okkar og þess vegna tel ég að þessi leið, útboðsleiðin, sé hin rétta fyrir okkur Íslendinga, sem viljum að útbreiðslan verði sem allra mest og viljum líka að þessi þjónusta sé sem hagstæðust fyrir neytendur.

Hæstv. forseti. Ég reyndi hlusta eftir rökum hæstv. ráðherra fyrir þessu vali, að hafa þetta svokallaða útboð í staðinn fyrir uppboð, þ.e. þannig vilja menn orða þessa hluti. Ég get ekki séð að nokkur rök fyrir því að velja þessa leið út frá þeim kröfum sem gerðar verða. Það er hægt að setja sömu kröfurnar fram þó menn bjóði síðan upp eða mönnum gefist kostur á að bjóða í þessa hluti. Hæstv. ráðherra talaði líka um að ekki væru margir á þessum markaði og víst ekki nein óskapleg eftirspurn eftir því að fá að veita þessa þjónustu. Er þá nokkur hætta á að menn fari að bjóða upp úr öllu valdi, ef þau leyfi sem í boði eru reynast nógu mörg til að tryggja að ekki verði slegist svo rosalega hart um þetta mál? Mér finnst röksemdafærslan sem hæstv. ráðherra setti fram svolítið skrýtin. Síðan langar mig að spyrja: Telur hæstv. ráðherra einhverja skuldbindingu stjórnvalda fólgna í þeim úthlutunum sem þarna eru áformuð? Ef það kemur ný tækni og einhver kynslóð í viðbót í staðinn fyrir þessa, mun þá það sem menn ætla að taka ákvörðun um hér standa í vegi fyrir stjórnvöldum á Íslandi við að taka þá tækni í notkun?

Herra forseti. Það er engin skuldbinding af hálfu stjórnvalda gagnvart því að áfram verði þróun í farsímatækninni. Við sjáum bara hvað er að gerast í dag. NMT-kerfið er að draga sig í hlé ef svo mætti segja. Við gerum ráð fyrir því að hér komi þriðja kynslóðin. Hún kemur ofan í GSM-símakerfið, 900 og 1.800 kerfin og hina svokölluðu ,,kynslóð tvö og hálft``, þ.e. GPRS-tæknina sem hefur verið til staðar en ekkert orðið úr í raun og veru. Þessi þróun heldur því áfram. Stjórnvöld bjóða út leyfi fyrir GSM-símanum 900 og 1.800 og svo núna þessari þriðju kynslóð án allra skilyrða. Símafyrirtækin verða að sæta því að áframhaldandi þróun eigi sér stað og áður en langt um líður gæti komið fjórða kynslóðin í þessum kerfum. Áhættan liggur því hjá símafyrirtækjunum. Ég tel að því beri að fagna að tækninni fleygi fram. Stjórnvöld geta ekki tekið á sig neinar skuldbindingar sem tengjast því að fram komi ný tækni sem ryður hinni gömlu úr vegi.

Hæstv. forseti. Ég er ánægður með að hæstv. ráðherra lítur ekki þannig á að þetta hamli í neinu nýrri tækni eða tækniþróun sem heldur áfram á þessu sviði. En hæstv. ráðherra hefur ekki gert fleiri tilraunir til að sannfæra mig um að hin svokallaða útboðsleið eigi einhvern sérstakan rökstuðning og ekki sé hægt að ná fram þeim markmiðum sem menn vilja ná með uppboði. Þannig gætu menn valið á milli aðila með eðlilegum leikreglum. Ég endurtek að ég öfunda ekki eftirmann hæstv. ráðherra á ráðherrastóli í þessum efnum sem þarf að handvelja þá sem eiga að taka að sér þessa þjónustu.

Herra forseti. Ég bara ítreka það sem ég hef margsagt í þessari umræðu. Ástæðan fyrir því að við notum þessa aðferð, útboðsaðferð sem kennd hefur verið við fegurðarsamkeppni, er fyrst og fremst að reyna að tryggja útbreiðslu, þ.e. þjónustu um landið allt. Ég tel að þessi leið sé besti kosturinn miðað við okkar stöðu. Uppboð hefði ekki á nokkurn hátt, nema síður væri, tryggt þau markmið okkar að hafa sem útbreiðslu á þessari þriðju kynslóð farsíma sem við gerum ráð fyrir að hér verði komið upp.