Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði komið þar ræðu minni í gær, þar sem ég var að svara hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) nokkru, - það er rétt, að ég minni á það, sökum þess að ég hafði ekki nákvæmar tölur við í gær, þegar um var að ræða byggingu íbúðarhúsa, af því að hv. 7. þm. Reykv. virtist halda, að það hefði farið svo mikið fram byggingu íbúðarhúsa, eftir að nýsköpunarstjórnin hætti, þá er rétt, að ég segi honum tölurnar nákvæmlega eins og þær voru, af því að ég vitnaði í eftir minni í gær. Árið 1946 voru byggðar í Reykjavík, þ.e. fullgerðar íbúðir, 634. Síðan tók Framsfl. við, Sósfl. fór út. Síðan minnka byggingarnar ár frá ári, þangað til 1951 eru þær komnar niður í það að vera 282. Og upp yfir það, sem þær voru 1946, byggingarnar í Reykjavík, en þá voru þær 634, fara þær ekki fyrr, en á fyrsta ári vinstri stjórnarinnar, upp í 705 á árinu 1956 og fyrsta skipti, sem þær fara fram úr, er 1957. Svona var nú allt tímabilið, þegar Framsfl. og Sjálfstfl. réðu þessum málum. Það er líklega vegna þess, að ég er hræddur um, að það sé stundum sleppt að skrifa í Tímann upplýsingar um það, sem aðrir flokkar gera, þess vegna getur það jafnvel komið fyrir, að hér komi einn þm. upp í þennan stól, þótt það sé í sameinuðu þingi, og segi, að hann viti ekki til þess, að nokkur löggjöf hafi verið framkvæmd um húsnæðismál frá 1940 líklega eða þar í kring og þangað til 1952, að smáíbúðalögin séu sett. 

Það kemur í hinum blöðunum, það sem hinir gera á árinu.

Já, en það er bara voðalega leiðinlegt, að framsóknarmenn séu fáfróðastir allra í landinu. Þess vegna er viðkunnanlegt, að Tíminn skýri líka frá því, sem tilheyrir almennum barnalærdómi að vita.  Þetta er sem sé rétt að upplýsa, svo að menn hafi þessar tölur nú fyrir sér og viti af því, að einmitt sú löggjöf, sem sett var á árunum 1945 og 1946, gerbreytti þessari aðstöðu, en hún var eyðilögð strax á árinu 1947, þegar Framsfl. kom í stjórn. Það er bara leiðrétting á því til að hafa nákvæmar tölur um það, sem ég sagði hér í gær. Þá talaði hv. 7. þm. Reykv. um samstarfið við Sjálfstfl. Það, sem við verðum að gá að, þegar við ræðum um þessa hluti er, um hvað er samstarf. Ég skal alls ekki lasta Framsfl., þó að hann hafi samstarf við Sjálfstfl. Hví í ósköpunum skyldi Framsfl. ekki mega hafa samstarf við Sjálfstfl., ef hann er að vinna að mjög góðum hlutum fyrir alþýðu manna? Ef þessir flokkar koma sér saman um það að fara að hækka launin hjá almenningi, bæta lífskjör almennings og annað slíkt, hví í ósköpunum skyldi Framsfl. ekki mega hafa samstarf við Sjálfstfl.? Nei, það er um hvað samstarfið er, sem er spursmálið. En þessir flokkar hafa aldrei farið saman í ríkisstjórn á Íslandi öðruvísi, en til þess að ráðast á lífskjör almennings og það er það, sem er það slæma í því. Það er ekki það, sem er slæmt, hvort Alþfl. eða Alþb. eða aðrir hafa samstarf við Framsfl. eða Sjálfstfl., heldur um hvað og það, sem er það undarlega í þessu öllu saman, er, að þegar verkalýðsflokkarnir hafa haft samstarf ýmist við Sjálfstfl. eða við Framsfl., þá hefur verið gert margt gott. En þegar Framsfl. og Sjálfstfl. hafa sameinazt um að vera tveir einir í ríkisstj., þá eru það venjulega verstu ríkisstj., sem til eru á landinu. Þá verður það verra í báðum þessum flokkum algerlega ofan á. Svo kom hv. 7. þm. Reykv. inn á það, að það, sem hefði verið meinið í vinstri stjórninni, hefði verið sundrung verkalýðsflokkanna. Það var þess vegna, sem vinstri stjórnin hefði farið um koll. Ojæja, vissulega var maður nú stundum búinn að heyra þetta, það væri eiginlega ómögulegt að mynda neina stjórn með verkalýðsflokkunum á Íslandi, vegna þess, hvað þeir væru sundraðir, og alveg sérstaklega þó vegna þess, að þeir gætu aldrei komið sér saman í Alþýðusambandinu. Og þetta kvað við allan tímann, sem vinstri stjórnin var. Ja, það var nú að vísu gott, að það var hægt að mynda vinstri stjórn með ykkur báðum, þessum verkalýðsflokkum, en þið hafið nú ekki getað komið ykkur saman í Alþýðusambandinu. - Ég var satt að segja alltaf hálf hræddur um, að það væri einhver hræsni á bak við þetta. Ég var satt að segja alltaf hræddur um, að Framsfl. þætti vænst um, að verkalýðurinn væri klofinn og verkalýðsflokkarnir kæmu sér ekki saman. Hvað gerðist svo? Það, sem gerðist í nóvember 1958, var það, að loksins komu verkalýðsflokkarnir sér saman, að á þingi Alþýðusambands Íslands var mynduð sameiginleg stjórn Alþýðusambands Íslands af þessum tveim verkalýðsflokkum, skipuð fulltrúum þeirra beggja. Og hvað gerir Framsfl. þá, þegar hann sá nú loksins þessa margþráðu hugsjón sína rætast, sem hann var búinn að tala svona fagurlega um í Tímanum allan tímann, að verkalýðsflokkarnir væru ekki sundraðir, að þeir færu nú að vinna saman? Hvað gerir Framsfl. þá? Hann bara slítur samstjórninni við verkalýðsflokkana á augabragði. Hvernig stóð á því? Hvað var það, sem honum gekk til? Var það, sem Framsfl. mátti ekki sjá, það að verkalýðsflokkarnir gætu unnið saman? Var það það, að þá óttaðist hann, að hann fengi ekki að ráða eins miklu um pólitíkina, sem rekin væri? Er það hið gamla, rómverska hjá Framsfl.: deildu og drottnaðu, - er það - það sem þeir framkvæma gagnvart verkalýðsflokkunum? Er það þess vegna, sem hann vill halda þeim sundruðum og elur á því? Er það sameining þeirra og samstaða þeirra, sem hann óttast, þannig að hann þýtur til alveg á augabragði, um leið og hann sér verkalýðinn standa sameinaðan í Alþýðusambandi Íslands og verkalýðsflokkana standa saman, til að slíta vinstri stjórn tafarlaust? Það, sem hv. 7. þm. Reykv. segir að sé skilyrðið fyrir því, að vinstri stjórn geti heppnazt, er samstarf verkalýðsflokkanna. En þegar Framsfl. sér framan í það, rýfur hann allt vinstra stjórnarsamstarf, svíkur alla eiða undireins. Þess vegna er ljóst, hvað það er, sem Framsfl. gengur til í þessu, hann vill fá að drottna, hann vill fá að ráða, hann vill halda verkalýðshreyfingunni klofinni, til þess að hann geti drottnað og ráðið, ef vinstri stjórn er, í krafti slíkrar klofningar, slíks skorts á samstarfi. Hann óttast ekkert meir, en þetta samstarf. Þetta hefur verið hans stefna í 25 ár og raunar lengur. Frá því að hann byrjaði að skipta sér af þessu, hefur hann alltaf ætlað sér að hafa helzt einn verkalýðsflokk í landinu, sem væri eins og annexía fyrir hann, væri sem hjáleiga, sem hann gæti drottnað yfir og ef þeir voga sér að rísa upp, sem hann hefur ætlað svona hlutskipti og vilja ekki una því, þá segir hann: Þá vil ég ekki hafa með þig að gera, þá ertu orðinn annaðhvort hægri krati, Moskvu-kommúnisti eða eitthvað annað slíkt. - Nei, það þýðir ekki að koma með þetta. Framsfl. er búinn að sanna það, að hann óttast ekkert meira. en slíkt samstarf verkalýðsflokkanna. Svo segir hv. 7. þm. Reykv.: Tillaga og krafa Framsfl. er, að fólkið fylki sér um stefnu hans, hún hafi dugað bezt. - Ég er nú búinn að rekja það hérna og ætla ekki að gera það aftur, hvernig hún hefur dugað í 25 ár, hvernig Framsfl. hefur klofið og sprengt að lokum hverja einustu stjórn, sem hann hefur myndað með einum eða tveimur verkalýðsflokkum í 25 ár, á því að heimta ýmist gerðardóma, lögboðna launalækkun eða eitthvað annað því um líkt, sem sé alltaf á einhverju, þar sem hann gengur þvert á hagsmuni verkalýðsins, þannig að enginn verkalýðsflokkur getur unað því. Hann gerði það 1938 með gerðardómnum þá, sprengdi samstarfið við Alþfl. Hann gerði það 1942 með gerðardómnum þá, sprengdi það samstarf við Alþfl., eins afturhaldssamt og það nú samt var. Hann gerði það 1949, þegar Alþfl. fer út, vegna þess að hann vill m.a. ekki fallast á gengislækkunina, sem Framsókn tekur þá upp með Sjálfstfl. Og hann gerir það núna 1958, þegar hann sprengir vinstri stjórnina á því að heimta lögboðna launalækkun. Og hann hindraði, að það væri mynduð vinstri stjórn 1952, þegar við sátum á níu vikna fundum til þess að athuga það, það haust, hvort hægt væri að mynda slíka stjórn, sprengdi hana á því sama, kröfunni um 10% launalækkun þá. Það, sem gerðist, var, að Framsókn sveik vinstri stefnuna í vinstri stjórninni. Hún sveik hana með því að viðhalda hernáminu, hún sveik það með því að láta ekki byggja 15 togarana og hún sveik það og sleit síðan samstarfinu með því að heimta 8% launalækkun, þótt það væri samið um, að það ætti að viðhalda og efla lífskjör verkalýðsins í landinu. Og eftir þessa reynslu gera svo hv. framsóknarmenn sér hugmynd um það, að fólkið fari að hafa trú á þeim í landinu, - alþýðan, verkalýðurinn fari að hafa trú á þeim í landinu. Svo lauk hv. 7. þm. Reykv. ræðu sinni með því, að það væri nú vert fyrir framsóknarmenn að athuga, hvort þeir gætu ekki í vissum kjördæmum náð einhverju pínulitlu meira, en þeir mundu eiga hlutfallslega. Lengi loðir það við, svo lengi sem nokkuð verður til eftir í þeirri gömlu kjördæmaskipun, þar sem einhverjum rangindum væri hægt að heita, þá virðist Framsfl. vera til í að reyna að beita þeim. En látum það nú vera, það verður líklega nokkuð lengi, að kjördæmaskipunin á Íslandi verði þannig, að það verður hægt að koma einhverju slíku við og við skulum vona, að Framsfl. fari ekki aftur út í það að reyna að misnota kjördæmaskipunina í svo ríkum mæli eins og hann gerði með Hræðslubandalaginu, að allir aðrir flokkar neyðist til þess að taka höndum saman til þess að breyta einu sinni enn þá til. Svo var hv. 1. þm. S-M, að halda hér ræðu í gærkvöld. Hann var alveg undrandi yfir því, að ég skyldi ekki vera að skamma Sjálfstfl. Það fær nú hver maður sinn skammt og hver flokkur sinn skammt, þegar um þetta er að ræða. Í þetta skipti er ég að ræða við Framsfl. Það eru reikningsskil við hann, sem við erum að gera í þetta skipti. Sjálfstfl. hefur bara að heita má ekki komið við þessar umr. Hann hefur ekki slett sér fram í þær. Það er Framsfl. og fyrst og fremst hv. 1. þm. S-M., sem hefur verið hér með mikinn áróður út af því, hvað fram undan væri í íslenzkri pólitík. Hv. 1. þm. S-M. varaðist að koma nokkurn skapaðan hlut inn á það, sem ég hafði einmitt reynt að sýna fram á, í minni ræðu, að væru höfuðandstæðurnar í íslenzku þjóðfélagi, auðvaldið annars vegar, alþýðan eða verkalýðurinn og launþegarnir hins vegar. Af hverju varast hv. 1, þm. S-M. að koma inn á þessa hluti, sem eru grundvallar mótsetningarnar í íslenzku þjóðfélagi? Af því að þá kæmi það of greinilega í ljós, hvernig það er hann, sem alltaf hefur verið fulltrúi fyrir sjálft Reykjavíkurauðvaldið og kumpánaskapinn við það í öllum aðgerðum á móti alþýðu á Íslandi í síðustu 25 ár. Það er einmitt þessi pólitík, sem hann hefur rekið þennan aldarfjórðung, sem ég hef verið að lýsa hérna nokkuð undanfarið. Hann er að reyna með því að snakka um, hvers konar nýtt bandalag sé í uppsiglingu og annað slíkt, að dylja fyrir mönnum, hvers konar pólitík hann hafi rekið, dylja það, hvernig hann hafi farið að viðvíkjandi vinstri stjórninni, hindra, að það sé gerð sú úttekt á Framsfl., sem þarf að gera. Af hverju erum við fyrst og fremst með þessi reikningsskil við Framsfl.? Jú, við erum með þau vegna þess, að við mynduðum vinstri stjórn með Framsfl. Við mynduðum ekki stjórn með Sjálfstfl. um það, að herinn ætti að fara burt af landinu, að það ætti að kaupa 15 togara, að það ætti að bæta lífskjör almennings. Við mynduðum stjórn með Framsfl. og vorum sviknir um þetta allt saman af honum. Þess vegna erum við að gera hlutina upp við hann. Þess vegna erum við að ræða þessa hluti hér núna, fyrst það á annað borð hefur komið fyrir. Og það er annað, sem við verðum líka að muna. Sjálfstfl. er og hefur verið frá upphafi flokkur auðvaldsins á Íslandi. Maður er ekkert hissa á því, þótt Sjálfstfl. reki auðvaldspólitík. Maður er miklu frekar hissa á hinu, þegar Sjálfstfl. fæst til þess að reka að einhverju leyti einhverja sæmilega pólitík gagnvart alþýðu manna. Þá er maður undrandi. En Framsfl., - til hvers var Framsfl. myndaður? Hann var myndaður af fátækum bændum á Íslandi, af hugsjónamönnum, sem börðust fyrir samvinnustefnu til þess að berjast fyrir hagsmunum þessa fólks. En það eru afturhaldssamir foringjar, sem hafa snúið þessum flokki upp í það að gera hann að verkfæri fyrir auðmannastéttina í Reykjavík. Þess vegna er eðlilegt, að alþýðan í landinu geri hlutina upp við Framsfl. Hún átti í raun og veru litlar kröfur til Sjálfstfl. í slíku. Hann er flokkur auðvaldsins. En Framsfl. aftur á móti var myndaður sem flokkur alþýðunnar og það eru hægri foringjar, eins og hv. 1. þm. S-M., sem hafa snúið honum smám saman upp í það að gera hann eins afturhaldssaman og ég hef lýst. Hv. 1. þm. S-M. sagði, að kommúnistar hefðu komið vinstri stjórninni fyrir kattarnef. Hver sleit stjórnarsamvinnunni? Hver tilkynnti Alþfl. og Alþb., ráðh. beggja samstarfsflokkanna, það 30. nóv., að féllust þeir ekki á þessa 8% launalækkun, þá væri þetta búið? Það var hv. 1. þm. S-M., þáv. hæstv. fjmrh. Það var hann, sem sleit. Það vorum ekki við, sem slitum, meira að segja ekki Alþfl., þó að það megi ræða um ýmislegt í sambandi við framkvæmdir þessara flokka, en slitin gerðust á þann hátt, að það var Framsfl., sem sleit. Framsfl. sleit vinsælli stjórn og hann hefði fengið áfellisdóm fyrir að slíta þeirri stjórn í kosningunum, sem núna fóru fram, hefði ekki einmitt fyrir mjög svo sniðuga pólitíska „taktík“ hjá hv. 1. þm. S-M. tekizt að skýla sér á bak við kjördæmamálið. Það er vitanlegt mál, að þegar kjördæmamálið er til umr., þá hefur Framsfl. möguleika á því að vinna stórkostlega kosningasigra. Ég býst við, að sagan líti þannig seinna á, að það hafi verið aumingjaskapur af Framsfl. að vinna ekki stærri kosningasigur, en hann vann núna, vegna þess að hann miðaði þetta allt of mikið við sína flokkshagsmuni, hvernig hann var að berjast. Hv. 1. þm. S-M. ætti bara að bera það saman við, hvernig hans fyrirrennarar í forustu Framsóknar unnu kosningasigur 1931, til þess að sjá, að þetta er enginn sigur til þess að státa af, enda var það bara eitt, sem fyrir hv. 1. þm. S-M, vakti í þessum kosningum: það var að skýla sér í kosningunum fyrir þeim ávítum, sem hann átti skilið frá kjósendum fyrir að sprengja vinstri stjórnina. Hann var viss um, að hann mundi fá þessar ávitur, vegna þess að stjórnin var vinsæl og vegna þess, hver hætta var á ferðum, eftir að henni var slitið. En hann sá, að kjördæmamálið, það var fyrir hann það upplagða til þess að reyna að láta nú ekki refsa sér fyrir að hafa sprengt vinstri stjórnina. Kosningasigur Framsóknar í þessum kosningum er lítill. Það má segja, að litlu verður Vöggur feginn, og hv. 1. þm. S-M. blæs sig út hér af þessum sigrum. En ætli að það sé ekki vegna þess, að hann hafi vitað undir niðri, samvizka hans hafi sagt honum, að hann ætti skilið að fá refsingu fyrir það, sem hann hafði gert. Ég skal segja hv. 1. þm. S-M., ef hann gerir sér allt of miklar vonir út af kosningunum í haust og öðru slíku, að það er ekki það, sem er aðalatriðið í þessum málum. Aðalatriðið í þessum málum væri, ef Framsfl. gæti lært eitthvað af sínum óförum og af sínum mistökum og af sínum vitleysum. Það er vitanlegt, að Framsfl. vann mikinn sigur 1931, þó að hann ynni lítinn sigur núna. En framsóknarforingjarnir kunnu ekki að halda á þeim sigri, þeir kunnu ekki að læra neitt, þeir fóru að láta flokkinn minnka aftur á eftir og ég er hræddur um, að ef hv. 1. þm. S-M. heldur áfram þeirri pólitík, sem hann ætlar sér að reka nú, þá eigi Framsfl. eftir að tapa nokkuð miklu aftur seinna, hvernig sem hann kann að fleyta sér á kjördæmamálinu enn sem komið er. Ég veit, af hverju þetta stafar. Þetta stafar af því, að hv. 1. þm. S-M. hugsar alltaf svo skammt. Núna t.d. í dag hugsar hann ekki til neins, nema kosninganna í haust. Allt, sem hann segir, miðast aðeins við, hvort hann getur fleytt flokknum fram yfir þær kosningar. Ef hann væri að hugsa um einhverja þjóðmálastefnu í þessu, þá mundi hann núna koma og leggja fram og segja: Þetta hérna er mín stefna, þetta ætla ég að gera eftir kosningar. - Það varast hann. Ef hann væri að hugsa um, hvers konar stjórn ætti að mynda, þá mundi hann í dag vilja, að þessir og þessir flokkar gangi inn á þessa og þessa stefnu. Honum dettur ekkert af slíku í hug. Hann er ekki að spekúlera í neinu öðru, en hvort hann getur forðað Framsfl. undan þeim eðlilegu áminningum kjósenda, sem hann á að fá fyrir að hafa sprengt vinstri stjórnina, fyrir að hafa svikið alla vinstri stefnu. En hvernig stendur á, að hv. 1. þm. S-M. hugsar svona? Það kom greinilega fram í allri hans ræðu. Hugsun hv. 1. þm. S-M. snýst eingöngu um það að vera í ríkisstj. Hugsun hans gagnvart vandamálunum er alltaf þetta: Ætla virkilega kommúnistarnir, ætlar Alþb. að fara í ríkisstj. með Sjálfstfl.? Vildu þeir ekki vera í ríkisstj. með Framsókn? Spurningin fyrir hann er alltaf þetta: að vera í ríkisstj. Hugsun um það, hvað sé verið að gera, hvarflar ekki að honum. Og það er þetta, sem gerir það að verkum, að það er bókstaflega eins og við nátttröll að tala við hann um þessi mál. Það er alveg sama, hvernig reynt er að troða inn í heilann á honum því, að það séu stefnurnar og framkvæmdirnar, sem séu aðalatriðið, hann heldur sér alltaf við hitt: Ætla menn að vinna með þessum flokki? Ætla menn að vera í ríkisstj., eða ætla menn það ekki? Öll hans hugsun snýst um þetta eitt. Þess vegna getur hann ekki skilið það hjá okkur, að við höfum einhver prinsip, að við stöndum fast á einhverjum málum og við segjum: Upp á þessi mál skal ég vera í ríkisstj., upp á þessi mál skal ég ekki vera það. - Þess vegna á hann líklega bágt með að skilja, að við skyldum ekki fara í stjórn með Sjálfstfl. um miðjan desember upp á 6% launalækkun, eftir að við vorum búnir að neita að vera í stjórn með Framsfl. upp á 8% launalækkun. Það var þó alltaf skárra 6% en 8%. En ég veit, að ég mætti halda hér ræðu dag eftir dag, hann mundi aldrei skilja þetta. Ég veit, hvað það er, sem bindur hann. Við getum verið utan ríkisstj., verkalýðurinn á Íslandi hefur verið utan ríkisstj. og barizt utan ríkisstj., en Framsfl. getur helzt ekki verið utan ríkisstj. Hv. 1. þm. S-M. lítur alltaf á það sem ægilegasta tímabil í sinni sögu, þegar hann tók Framsfl. út úr 12 manna samningunum í október 1944 og Framsfl. var utan við ríkisstj. í næstum tvö og hálft ár. Það er það tímabil, sem hann óttast. Hann getur ekki litið meira að segja stjórnina og þetta tímabil, sem þá var, réttu auga, vegna þess að honum finnst það svo voðalegt, að Framsfl. skuli hafa verið utan við ríkisstj. Allur hans hugur snýst um þetta eitt, - og af hverju? Kannske skuldir Sambandsins, kannske valdabrölt þessara foringja hnýti hann alltaf við þá, sem völdin hafa, hverjir svo sem það eru? Svo talar þessi hv. þm. um, að það sé undarlegt band, sem hnýti saman þessar undarlegu andstæður, ef Sjálfstfl. og verkalýðsflokkarnir skyldu geta tekið höndum saman um eitthvað, eins og kjördæmamálið eða eins og um nýsköpunina. Gleymir hann bandinu, sem hefur bundið Sjálfstfl. og Framsókn saman? Hvað lengi er hann búinn að vera í stjórn með Sjálfstfl., t.d. á síðustu 20 árum? Ætli það séu ekki ein 15 ár? Gleymir hann böndunum, sem binda þá saman, gróðaböndum verzlunarauðvaldsins í Reykjavík, Coca–coca-stefnuninni, SÍS og heildsölunum stóru - olían, hernámið, bankarnir? Gleymir hann öllum þessum böndum, sem tengja þessa tvo flokka saman, hvort svo sem það eru 8% eða 6% launalækkanir, sem þeir sameinast um á móti verkalýðnum? Ef hv. 1. þm. S-M. á einhverja hugsjón, þá er hún sú að vera í ríkisstj. En af því að hann er svona mikill afturhaldsmaður, en hefur lent í flokki, sem var stofnaður upphaflega sem flokkur fátækra manna, sem berjast fyrir fallegum hugsjónum, þá hefur hann alltaf reynt að gera hverja þá stjórn, sem hann hefur verið í, að hægri stjórn. Hann hefur að vísu helzt kosið að starfa með Sjálfstfl. og starfað þannig lengst af við rétta hægri stjórn, en hans hugsjón hefur alltaf verið, að svo miklu leyti sem stjórn væri mynduð með vinstri flokkum, að mynda hægri stjórn með vinstri flokkum. Og það er það, sem hann aldrei nokkurn tíma getur skilið, að með því að halda fram hægri stefnu, þegar hann er ráðherra í vinstri stjórn, þá endar hann með því að eyðileggja þá stjórn, vegna þess að vinstri stjórn, sem hefur ætlað að vera meira, en nafnið tómt, þolir ekki hægri stefnu. Hans hlutverk hefur verið að reyna að beygja verkalýðsflokkana undir sína afturhaldssemi eða sprengja stjórnina. Þetta hefur verið hans stefna í 25 ár og hann hefur sprengt allar stjórnir, sem hann hefur myndað með verkalýðsflokkum, á þessari afturhaldssemi. Það að mynda stjórn, sem kölluð er vinstri stjórn og reyna síðan að fá vinstri flokkana til að svíkja sina umbjóðendur, bregðast þeim, sem hafa trúað þeim til að berjast sinni lífsbaráttu hér á Alþingi, reyna að fá þá til að hörfa frá lífskjarabaráttunni, bregðast þeim málum að koma hernum burt úr landinu, hörfa frá þjóðnýtingu, sem þeir væru að berjast fyrir, það er að reyna að brjóta niður trú fólksins á vinstri stefnu yfirleitt. Það er illt verk að reyna að koma á hægri stefnu í vinstri stjórn. Það er níðingsverk gagnvart alþýðu manna. Ef til vill mundi hv. 1. þm. S-M., ef hann héldi áfram eins og hann var að tala hérna áðan,fara að segja það við mig, að ég vildi þá líklega fara að mynda vinstri stjórn með hægri flokkum. Ég skal ekki segja, ef það væri hægt að mynda vinstri stjórn með flokkum, sem telja sig hægri, - sama væri mér, hvaðan stoð kæmi til þess að framkvæma það, sem íslenzkri alþýðu væri til góðs. Ef það væri flokkur hér til, sem vildi framkvæma það, sem Framsókn sveik okkur um, að láta herinn fara úr landinu, að kaupa 15 togara, að hækka aftur laun við almenning í staðinn fyrir að lækka þau, ja, það væri þá a.m.k. ekki illt verk. Það mætti frekar segja, að það væri kraftaverk. Ég held, að hv. 1. þm. S-M. ætti að reyna að komast ofur lítið niður á það að ræða þessi mál af einhverri alvöru, en ekki halda sér við tóm slagorðin, sem hann ætlar að reyna að beita í næstu kosningum. Hv. 1. þm. S-M. minntist á nýsköpunarstjórnina, og hann sagði, að ég mundi ekki geta neitað því, að Framsfl. hefði lagt til að setja hærri upphæð en nýsköpunarflokkarnir hefðu lagt til inn í lögin um nýbyggingaráð. Það er rétt. Framsfl. kom fram með till. um það. Það, sem ég var að ræða, var, hver var afstaða Framsfl. til þess að mynda stjórn til þess að leggja þetta fé til hliðar, hvort það væru 300 eða 500 millj. Hún var neikvæð. Framsfl. var á móti því. Hann reyndi að hindra, að slíkt væri gert. Og þegar hv. 1. þm. S-M. skrifaði Sjálfstfl. f.h. Framsóknar 3. okt. 1944, þá var það ekki um að leggja 500 millj. til hliðar til ráðstöfunar fyrir nýbyggingaráð, þá var það bréf um að leggja ekki einn einasta eyri til hliðar. Ég get lesið upp greinina hans í nóvemberbyrjun 1944 í Tímanum, þar sem hann skýrir frá því bréfi og því tilboði. Það var tilboð um að mynda afturhaldsstjórn með Sjálfstfl., þar sem engir peningar væru lagðir til hliðar til að gera neitt. En þegar það mistókst fyrir Framsfl. að fá afturhaldsstjórn með Sjálfstfl., þá og þegar við vorum búnir að mynda nýsköpunarstjórnina og þegar við höfðum ekki komizt lengra, en að fá 300 millj. lagðar til hliðar, þá snýr Framsfl. blaðinu við og segir: Það er bezt að koma með till. um þetta og þykjast vera miklu róttækari. Fyrst okkur tókst ekki að eyðileggja þessa andskotans stjórn, þá skulum við a.m.k. sýna, að við séum miklu róttækari. Og þá komu þeir fram með till. Þetta heitir loddaraleikur. Svo sagði hann, að stefnan í nýsköpunarstjórninni hefði ekki verið miðuð við nýsköpun. Ojæja. Af hverju hefur hv. 1. þm. S-M. sem fjmrh. haft tekjurnar síðan? Er það ekki af fiskveiðunum, fiskinum, sem veiddur er með þeim tækjum, sem þá voru keypt á þeim grundvelli, sem þá var lagður? Hann sagði, að það hefði ekki verið nema lítill hluti notaður til nýsköpunar. Það urðu samt upp undir 300 millj. Það tókst ekki að bjarga meiru. Alveg rétt, það hefði verið gott, ef það hefði verið meira. Og hann sagði: Þakka skyldi, þó að það hefði verið endurnýjaður togaraflotinn. - Það var gert meira, en að endurnýja togaraflotann. Það var alger nýsköpun togaraflotans á Íslandi, stærri floti, en við höfum átt áður, betri og afkastameiri, fyrir utan 100– 200 mótorbáta, sem þar að auki voru keyptir. Hann sagði, að þetta hefði allt saman verið komið á hausinn. Var ekki öll útgerð á hausnum, síðan þessi hv. 1. þm. S-M. varð fjmrh. á Íslandi? Hefur hún ekki alltaf gengið á höndunum eða næstum því á hausnum? Hefur ekki alltaf verið kvartað yfir því, að útgerðin væri á hausnum á Íslandi? Það, sem er aðalatriðið er, að það sé þó útgerð á Íslandi og að menn séu ekki sektaðir fyrir að afla sér báta, eins og þegar hv. 1. þm. S-M. var fjmrh. á kreppuárunum. Hvaða skilning sýndi hann hins vegar á þessum málum? Hann hafði tækifæri núna til þess að starfa með sömu flokkunum sem voru með Sjálfstfl. í nýsköpunarstjórninni og keyptu þá 30 togara. Hann segir núna: Þakka skyldi þeim, þó að það hefði verið endurnýjaður flotinn. - En hvað gerði hann í vinstri stjórninni, þegar við vildum fá að kaupa 15 togarana, 15 stóra togara, - hvað gerði hann? Hann hindraði það. Hann hindraði það sem fjmrh. Við fengum lög gegnum Alþingi um heimild til að taka lán til þess. Við gátum útvegað lán til þess, en fjmrh. vinstri stjórnarinnar hindraði, að það lán væri tekið og togararnir væru keyptir. Hann hafði valdið. Þá gat hann sýnt það, hvort hann ætlaði að vera skárri en Sjálfstfl. var í nýsköpunarstjórninni og gera meira en endurnýja togaraflotann, svo að ég noti hans eigin orð, en ekki mín. En hvað gerði hann? Hann kom í veg fyrir, að nokkuð væri keypt sem héti af nýjum, stórum togurum, þó að okkur tækist hins vegar að koma því í gegn að kaupa ýmsa smærri og ýmsa báta og hann gæti ekki hindrað það, þó að lengi væri það tafið. Svo kom hv. þm. S-M, inn á það, hvernig hefði verið með dreifingu togaranna um landið. Þá hefði þurft á aðstoð Framsfl. að halda. Já, hvernig var það? Lögin, sem það byggist á að dreifa nýsköpunartogurunum um landið, voru lögin um stofnlánadeild sjávarútvegsins, lögin um, að 75% skyldi lána til bæjarfélaga og annarra af andvirði togaranna, 100 millj. kr. lagðar til hliðar í þessa sérstöku stofnlánadeild. Ég lýsti því í gær og ég skal minna á það aftur, að það kostaði heilt ár, heils árs baráttu við framsóknarvaldið, við bankavald Framsóknar og við Framsfl. í þinginu, að knýja þetta fram, þessa löggjöf á móti bönkunum. Heilt ár töfðu þeir fyrir því. Hvað var svo það, sem hv. 1. þm. S-M. uppgötvaði eftir að hafa barizt á móti þessu alla tíð? Jú, þegar að því kom, að litlu bæirnir okkar þurftu að fá og bæjarfélögin yfirleitt meira en 75%, 10% í viðbót, þá sá 1. þm. S-M. alveg nýja hlið á þessum togaramálum. Í hans augum voru nýsköpunartogararnir, togaraútgerðin yfirleitt var í hans augum gums, eins og hann orðaði það, gums, - þessir nýsköpunartogarar væru gums, sem enginn maður vissi, hvað hann ætti að gera við. Af hverju notaði hv. 1. þm. S-M. einmitt þessi orð, að þetta væri gums, sem enginn maður vissi, hvað ætti að gera við? Af því að hv. 1. þm. S-M. vissi ekki sjálfur, hvað átti að gera við þá. Þó að hann hafi verið fjmrh. Íslands í 25 ár, hafði hann þó ekki skilið, að grundvöllurinn fyrir öllum hans fjárlögum og öllu slíku eru þessar fiskveiðar. En hvað uppgötvar hann svo? Jú, hann uppgötvar það, þegar var farið að ræða að dreifa þessum togurum út um landið, að meira að segja í Suður–Múlasýslu var hægt að hafa togara. Og þá gerbreytist allt í heila hv. 1. þm. S-M. Hann sá sem sé, að það var hægt að gera togara út á atkvæðaveiðar. Það að gera togara út á fiskveiðar, hann skildi aldrei eiginlega, hvaða þjóðfélagslegan tilgang það hafði, en að gera togara út á atkvæðaveiðar í Suður-Múlasýslu, þá opnaðist skilningurinn hjá hv. 1. þm. S-M. Þá var hann með því að setja lánin upp í 86%. Þá var hann með því að beygja bara bankana. Þá voru atkvæði í Suður-Múlasýslu í veði. Og þá varð meira að segja Vilhjálmur Þór að fá að vita af því, að þegar atkvæði Eysteins Jónssonar eru hins vegar, þá dugir engin afturhaldssemi Vilhjálms Þórs. Þannig hefur það verið með afstöðu þessa hv. þm. til þess, sem er grundvöllurinn fyrir íslenzku þjóðfélagi. Hann skilur, þegar kemur að því, að þetta getur haft þýðingu hvað atkvæðaveiðar snertir. En til þess að bæta fyrir þjóðfélaginu í heild, til þess að fá grundvöll fyrir þjóðina í heild til að lifa á, þannig getur hann ekki hugsað. Hann hugsar líklega í einmennings- og tvímenningskjördæmum, en ekki um Ísland. Svo kom hv. 1. þm. S-M. inn á spursmálið um kaupið og hæð þess og var að tala um, að það væri ekki til neins fyrir verkalýðinn að berjast fyrir hækkuðu kaupi, það þýddi bara verðbólgu. Verkalýðurinn á Íslandi hefur alla tíð barist fyrir hækkuðu kaupi, án þess að það þýddi verðbólgu, og verkalýðssamtökin hafa einmitt sérstaklega gert ráðstafanir til þess að reyna að hindra, að verðbólga hlytist af þeirra kauphækkunum. Svar ríkisvaldsins, svar auðmannastéttarinnar, sem ráðið hefur ríkisvaldinu, svar Framsóknarfl. alveg sérstaklega hefur hins vegar verið að skipuleggja verðbólguna sem svar við sigri verkamanna í verkföllunum. Þessi hv. þm. hefur verið meira eða minna fjmrh. Íslands í 25 ár. Hann hefur verið höfuðábyrgur fyrir þessari verðbólgu, og þau fyrirtæki, sem hann er sérstakur fulltrúi fyrir, hafa ásamt auðvaldinu í Reykjavík skipulagt þessa verðbólgu allan tímann, af því að þau hafa grætt á henni. Hann hefur haft helmingaskipti allan þennan tíma um að stjórna bönkunum á Íslandi. Hann hefur haft helmingaskipti við Sjálfstfl. um að koma á gengislækkun. Hann hefur skipulagt þessa verðbólgu til þess, að þeir, sem bankarnir lánuðu milljónirnar, tugi milljóna, hundruð milljóna, gætu grætt á því. Verðbólgubraskararnir eru ekki bara Einar Sigurðsson og slíkir. Verðbólgubraskarana er að finna líka í námunda við hv. 1. þm. S-M. Það er ekkert spursmál um það, að verðbólgan á Íslandi er ekki verkalýðnum að kenna. Hún hefur verið mótráðstöfun auðvaldsins á Ísland, á móti verkalýðnum. Og verkalýðurinn hefur verið knúinn hvað eftir annað til þess að fara í hærri kauphækkanir, en hann ella hefði farið í, vegna þess að hann hefur orðið að reikna með því, að sér væri svarað á þennan ósvífna hátt að rýra í sífellu gildi peninganna. Og þessi sífellda gildisrýrnun á peningunum er skipulögð svona vegna þess, að það eru peningar ríkisins og almennings í landinu, sparifjáreigenda, sem þessir tveir flokkar, Framsfl. og Sjálfstfl., í bankastjórnum bankanna eru að fara með. Ef Sambandið hefði átt Landsbankann eða Kveldúlfur Útvegsbankann og þeir hefðu átt peningana, sem voru þar í, þá hefði ekki verið skipulögð verðbólga á peningunum á Íslandi. Ef það hefð verið einkaauðvald, sem hefði átt þessa peninga, þá hefði það séð til þess, að það væru jafngóðir peningar, sem voru borgaðir til baka. En þegar tveir flokkar setjast að ríkisbönkunum á Íslandi og úthluta eignum almennings og ríkisins til sinna skjólstæðinga sem lánum, þá eru þessir skjólstæðingar þeirra „interessaðir“ í því að láta peningana falla ár frá ári. Þess vegna sameinast Sjálfstfl. og Framsfl. um gengislækkanir á svona 10 ára fresti og skipuleggja verðbólgu þess á milli. Þessa svikamyllu vill þessi hv. þm. dylja fyrir almenningi og það getur ef til vill tekizt fyrir hann einhvern dálitinn tíma enn þá, en þetta er það, sem er að gerast í íslenzkum efnahagsmálum. Hann spurði: Eru það kauphækkanirnar, sem færa þeim gróðann, - ég held hann hafi sagt, að þeir væru sumir máttarstólpar úthaldsins? Þeim væri ekkert illa við það, að kauphækkanirnar færu fram, því að það gæfi þeim gróða á eftir. Það eru ekki kauphækkanirnar, sem færa þeim gróða. Það er verðbólgan, sem Framsókn hjálpar Sjálfstfl. til að skipuleggja á eftir, sem gefur þeim gróðann. En þessi hv. 1. þm. S-M, er farinn að líta á verðbólguna sem svo sjálfsagða ráðstöfun fyrir auðvaldið á Íslandi og móti verkalýðssamtökunum, að hann segir: Ja, ef það verður kauphækkun, þá er sjálfsagt að hafa verðbólgu. - Hann tengir það saman. Honum er ekki ljóst, að verðbólga eins og hann stóð að eftir verkfallið 1955 er fjandsamleg ráðstöfun auðvalds í landinu á móti verkalýðnum. Hv. þm. minntist á það, að við hefðum fallizt á það 1. sept. 1956 að fella niður nokkur vísitölustig. Vissulega. Við féllumst á það. Það er mjög skynsamlegt að fallast á það. Þau vísitölustig, sem þá hefðu hækkað, hefðu verið tekin af okkur í hækkun á landbúnaðarvörunum mánuðinn á eftir. Við ráðguðumst við verkalýðssamtökin um þetta og öllum kom saman um, að það væri alveg sjálfsagður hlutur og enginn tapaði á honum, hvorki verkamenn né bændur. Svo er hann að bera þetta saman við hans ósvífnu kröfur um 8% launalækkun hjá verkalýðnum á Íslandi skaðabótalaust. Hverja heldur hann að hann sé að tala við? En svo þótti mér nú mær bregða vana sinum, þegar hv. 1. þm. S-M. sagði, að kaup ætti að vera eins hátt og framleiðslan gæti borið. Jæja, má ég spyrja: Hvenær hefur hv. 1. þm. S-M. álitið, að það ætti að hækka kaupið, að það mætti hækka kaupið? Hvenær í allri hans sögu, 25 ára sögu, hefur hann álitið, að mætti hækka kaupið á Íslandi? Hvenær hefur hann álitið, að framleiðslan á Íslandi bæri hærra kaup? Hvenær hefur hann álítið, að mætti minnka gróða auðmannastéttarinnar á Íslandi? Hann nefnir kannske einhver dæmi um það. En ég þekki aðeins eitt dæmi, aðeins eitt einasta dæmi. Ég reikna ekki með 5% kauphækkunum svokölluðum vorið 1958, vegna þess að það var bara tekið til baka með 9 vísitölustigum, sem voru látin hverfa, það var bara fyrirframgreiðsla vísitölustiganna. En einu sinni hefur þessi hv. 1. þm. S-M. komið nærri því svo að segja að standa að kauphækkun eða a.m.k. að lýsa því yfir, að það væri eiginlega sanngjarnt, að verkamenn fengju hækkað kaup. Og það er rétt að rifja það upp fyrir hv. 1. þm. S-M., hvenær það var. Það var í september 1958, þegar Dagsbrún ætlaði að leggja út í verkfall til að fá kauphækkun. Þá stóð þessi hv. 1. þm. S-M. á bak við það, að fulltrúi Framsfl. í bæjarstjórn Reykjavíkur lýsti því yfir, að það sé sanngjarnt og rétt að semja við Dagsbrún um þessa kauphækkun. Þetta er í eina skiptið í allri hans sögu, sem ég man eftir að hann hafi komið nærri því að álíta, að framleiðslan gæti borið kauphækkun og kaup ætti að vera eins hátt og framleiðslan gæti borið. Til hvers stóð hann að þeirri kauphækkun í eina skiptið í allri sinni sögu? Var það til þess að segja tveim mánuðum á eftir: Ef þið ekki afsalið þessari kauphækkun tafarlaust, þá er vinstri stjórninni slitið? - Var það eins og flugumaður, að hann kom? Var meiningin ekki meiri í eina skiptið á ævinni, allri sinni stjórnmálaævi, sem hann hefur álitið að verkamaður með 5 þús. kr. laun mætti fá hærra kaup? Ég er hræddur um, þó að hann þykist vilja tala hérna fyrir hönd verkalýðsins stundum núna, að það hefði orðið lítið úr þeim lífskjörum, sem verkalýðurinn býr við á Íslandi nú, ef það hefði átt að njóta hans forustu við til að hækka kaup á undanförnum áratugum og heyja þá baráttu. Það hefur orðið að heyja alla þá baráttu við hann, meira að segja heyja hana þannig, að við höfum orðið að brjóta lög til þess að brjóta hans einræðislög á bak aftur, eins og gerðardómslögin. Svo segir hv. 1. þm. S-M., að við, sérstaklega ég, viljum eyðileggja, ja, ekki bara vinstri stjórn, heldur þjóðfélagið og ég veit ekki hvað og hvað. Hvað er þetta, sem hann meinar, þegar hann talar um að eyðileggja? Það að dirfast að standa upp í hárinu á Framsfl., vilja eitthvað annað en það, sem hans forusta í Framsfl. vill. Það á að þýða að eyðileggja þjóðfélagið. Sem sagt, þessi einræðis- og yfirgangshneigð Framsóknar er slík, að það getur enginn flokkur unnið með henni til lengdar, nema hún láti af henni. Það er reynsla allra þeirra, sem með Framsókn vinna. Það var einu sinni nokkuð stór karl, sem var formaður Framsóknar og beitti slíkri einræðishneigð og varð að lokum að láta í minni pokann. Hv. 1. þm. S-M. hefur verið lærisveinn hans og hefur verið að reyna að feta í fótspor hans og ég er hræddur um, að það endi með því, ef hann lærir ekki neitt af sinum mistökum, að það fari verr fyrir honum. Framsfl. neyddist sjálfur til þess að setja þann formann af og hefur ekki beðið þess bætur samt síðan á vissum sviðum. Ég er hræddur um, að það væri eins gott fyrir hv. 1. þm. S-M. að fara að reyna að læra eitthvað, ef hann ætlar að endast sem forustumaður Framsfl. Svo segir hv. 1. þm. S-M., að Framsfl. sé aðalvinur verkalýðsins í landinu, á hann megi verkalýðshreyfingin treysta. Ó já, vináttuna fékk hann nú aldeilis að sjá, verkalýðurinn. Jú, hann gat fengið vináttu Framsóknar, ef hann vildi beygja sig undir yfirgangsstefnu hennar, beygja sig undir kauplækkunarstefnu hennar. Ég er hræddur um, að verkalýðshreyfingin í landinu megi segja, þegar hún heyrir um þessi vináttutilboð Framsóknar: Guð verndi mig fyrir vinum mínum, ég skal sjálfur vernda mig fyrir mínum óvinum. - Það er engin hætta, að verkalýðshreyfingin á Íslandi standi ekki í ístaðinu gagnvart Sjálfstfl. og gagnvart auðvaldinu. En það, sem hún hefur átt á hættu lengst af, það er, að Framsfl. stæði með því auðvaldi, yrði partur af því auðvaldi, sem hann hefur verið að sogast meira og meira inn í og gengið jafnvel fram fyrir skjöldu til þess að ráðast fyrir hönd þess auðvalds á verkalýðshreyfinguna, eins og hv. 1. þm. S-M. gerði í nóv. 1958 með því að heimta 8% kauplækkunina, þegar jafnvel sjálft íhaldið heimtaði ekki nema 6%. Nei, verkalýðshreyfingin má sannarlega segja, þegar hún fær svona vináttutilboð: Guð verndi mig fyrir vinum mínum, ég skal passa mig sjálfur fyrir mínum óvinum. Hv. 1. þm. S-M. var að tala um, að það væri sjálfsagt að hækka kaupið, þegar framleiðslan gæti borið það. Hefur þessi hv. þm. nokkurn tíma athugað, hvað framleiðsla og framleiðsluafköst á Íslandi hafa aukizt frá 1947? Eftir 1947 hafa komið í gagnið allir nýsköpunartogarar, öll nýsköpunarskip, öll Marshall-hjálpin, öll uppbyggingin á sementsverksmiðju, áburðarverksmiðju og öðru slíku, öll uppbygging allra þessara aðila, sem hér eru að metast um, hvernig þeir hafi byggt Ísland upp á síðustu 15 árum. En hvað hefur verkalýðurinn fengið í hlut? Framleiðslan á Íslandi ber meira, en hún hefur gert nokkru sinni fyrr. En fær verkalýðurinn hærra kaup, en hann hafði 1947? Hann hefur lægra kaup í dag en hann hafði 1947. Hann fær minna í sinn hlut af því, sem þjóðin framleiðir, heldur en hann gerði þá, svo að honum er bezt að tala með dálitið meiri þekkingu á þessum málum, þegar hann fer að tala. Svo fór hv. 1. þm. S-M. að tala um verðlagseftirlitið, - ja, það væri nú ekki mikið varið í þetta verðlagseftirlit. Hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ), hans flokksbróðir, var nú að tala um verðlagseftirlit og að verðlagseftirlit væri alveg sérstök stefna Framsfl. á móti því vonda íhaldi, sem vildi afnema verðlagseftirlit og koma á svokallaðri frjálsri verzlun, þannig að hv. 1. þm. S-M. var fyrst og fremst að deila á 7. þm. Reykv. Hins vegar er ég ekkert hissa á því, þó að hann deili stundum á hann, því að mér sýnist, að hv. 7. þm. Reykv. tali stundum þannig, að það sé ekkert óeðlilegt, þó að hv. 1. þm. S-M. villist á honum og mér. Svo sagði hv. 1. þm. S-M., að hið eina sanna verðlagseftirlit væri, að fólkið í landinu taki viðskiptin í sínar hendur með samvinnufélögunum, örugg og sterk samvinnufélög. Þetta er alveg ágæt hugsjón. Og hvernig framkvæmir Framsfl. hana? Við skulum taka stærstu vöruna, stærsta liðinn, sem fluttur er inn í landið, sjötta partinn af öllum innflutningi Íslands, olíuna. Örugg og sterk samvinnufélög. Jú, það vantar ekki. Það er meira að segja sjálft Sambandið. Það er svo sem ekki verið að láta KRON eða einhver smákaupfélög í landinu sjá um að varðveíta þetta verðlagseftirlit fólksins. Nei, sjálft Sambandið er sett í þetta og Sambandið myndar sterkt félag, svo að fólkið í landinu hafi viðskiptin í sínum höndum, eftir kokkabók hv. 1. þm. S-M. Og hvernig er svo reynslan? Reynslan er slík, framkvæmd Framsfl. á því, að fólkið taki þessi viðskipti í eigin hendur undir forustu Sambandsins og yfirstjórn Framsfl., er slík, að Tíminn verður að segja, af því að hneykslin í sambandi við Olíufélagið eru svo slæm, að það séu sjálfstæðismenn, sem séu í meirihluta í stjórn þar. Hér eru helmingaskiptin um þessa framkvæmd á hugsjón 1. þm. S-M. orðin svona voðaleg, að það á að reyna að klína því á íhaldið. Hv. 1. þm. S-M. sagði, að samkeppnin frá samvinnufélögunum og þeirra stofnunum þyrfti að vera svo sterk, að hún setti meginsvip á verzlunarlífið í landinu. Jú, samkeppnin frá Esso og Olíufélaginu við hin olíufélögin er vist svona sterk, að hún setur meginsvip sinn á viðskiptalífið í landinu. Eru það kannske Esso-tankarnir, sem farnir eru að setja svip á sveitabæina um allt land, þar sem það er búið að klína þeim niður í íslenzku landslagi því til óprýði? En það setur ekki svip á viðskiptalifið í landinu. Það er viðskiptalífinu í landinu til skammar, það er smánarblettur á samvinnuhreyfingunni að hafa komið nærri því og það er Framsfl. alveg sérstaklega til skammar, að í tvö ár erum við búnir að biðja hann um að fallast á þjóðnýtingu á olíuverzluninni og hann er búinn að neita því allan tímann. Við erum búin að biðja hann um, að sjálft fólkið í landinu taki þessi viðskipti í sinar hendur og stjórni þeim, af því að þarna séu olíuhringar að verki, sem séu hættulegir fyrir þjóðina. En hv. 1. þm. S-M. segir nei, fólkið í landinu skal ekki fá að taka þessi viðskipti í sinar hendur. Og nú var það samt meira að segja þannig, að ríkið hafði sjálft innkaupin á þessari olíu, en 1. þm. S-M. segir: Nei, ríkið skal láta þessi viðskipti úr sínum höndum og til olíuhringanna - og pínir það í gegn. Hvað á þessi hræsni að þýða: að koma hér og tala svona og hafa svo praktísinn eins og olíufélögin eru? Ég er hræddur um, að hv. 1. þm. S-M, megi fara að athuga alla þróun samvinnufélaganna hér á Íslandi. Ástandið er þannig, að það er að verða svo fjarri sumsstaðar, að það sé fólkið, sem tekur viðskiptin í sínar hendur, - við sjáum það bezt á olíunni, að það er engu líkara en það sé fólkið, sem er á valdi forstjóra sinna, það séu forstjórarnir, sem vilji ráða yfir fólkinu og Framsfl., sem vill ráða forstjórunum, olíuforstjórunum líka, meira að segja pína þá inn í Framsfl., ef þeir skyldu vera í öðrum flokki, þó að hann kannske skammist sín fyrir það á eftir. Svo kom hv. 1. þm. S–M. inn á það, að ég hefði hlaupið yfir það í því, sem ég talaði um, ég hafi talað bara um launin. Það var alveg þveröfugt. Ég tók launin, ég tók verzlunarauðvaldið, ég tók skipulagningu þjóðfélagsins og ég tók tryggingastarfsemina, alþýðutryggingarnar, ég tók öll þessi hagsmunasvið, þar sem auðvaldi og alþýðu lendir saman. Hann bara hvorki heyrir né sér né skilur. Og fyrst hann minntist á samvinnufélög og sína miklu umhyggju fyrir þeim, kannske ég rifji þá upp fyrir honum hans umhyggju. Man hann, þegar við vorum í vinstri stjórninni að breyta bankalöggjöfinni, man hann, hvað hann og fleiri notuðu sem aðalátyllu þá í umr. á Alþingi það, að KRON hefði orðið út undan með lán í Reykjavík, hefði ekki fengið lán hérna úr bönkunum, eins og það ætti kröfu á? Hefur það batnað síðan? Hafa samvinnufélögin, KRON, fengið að njóta þess, að samvinnufélög ættu að standa eitthvað betur að vígi, eftir að bönkunum var breytt? Nei, það eru ekki samvinnufélögin, sem þessi hv. þm. er að bera fyrir brjósti. Það eru aðrir hlutir. Það er ákveðið valdakerfi Framsóknar og aðstaða til þess að misnota það, líka á móti þeim samvinnufélögum, sem Framsfl. hefur ekki velþóknun á. Hv. 1. þm. S-M. var svo að tala um illa fenginn þingmeirihluta. Jæja, honum ferst, með illa fenginn þingflokk hér. Hefur hann reiknað út, hvað framsóknarmenn eru margir hér í þinginu? Ætli þeir séu ekki 19, með 27% kjósenda á bak við sig? Og hvað eru margir fulltrúar Alþb. og Alþfl.? Við erum 13 núna. Og hvað höfum við á bak við okkur? 19 þm. hafa á bak við sig 28%, 13 þm. hafa á bak við sig 27%. Þetta er illa fenginn þingflokkur hjá Framsókn, svo að maður tali nú ekki um allan áróðurinn í sambandi við þetta. Svo kom hv. þm. inn á það, að það mundu verða vatnaskil í íslenzkum stjórnmálum. Hvaða vatnaskil eru þetta, sem hann átti við? Hann er að tala um nýja bandalagið, sem sé í uppsiglingu. Varð hann svona óskaplega hræddur út af einni forsefakosningu á Alþingi, að hann sjái ekki nokkurn skapaðan hlut, eða heldur hann, að hann sé svona voðalega klókur pólitíkus, að hann geti slegið sér upp á þessu í næstu kosningum? Hvað er það, sem er fram undan í íslenzkri pólitík eftir kosningarnar? Það, sem er fram undan og það, sem er hættan, sem yfir alþýðu Íslands vofir er, að þeir flokkar taki saman, sem eru sammála um ákveðna pólitík, að þeir flokkar, sem eru sammála um gengislækkun, myndi sameiginlega stjórn, þeir flokkar, sem eru sammála um að viðhalda hernámi og öðru slíku, myndi sameiginlega stjórn, þeir flokkar, sem eru sammála um að lækka kaup verkalýðsins, hvort það er um 6 eða 8%, standi saman um stjórn. Og það er fleira í þessu máli, sem þessir flokkar eru sammála um, sem þeir þora hins vegar ekki að hafa mikið í frammi, en við vitum ósköp vel að er að gerast á bak við tjöldin. Framsfl. og afturhaldssamasti kjarni Sjálfstfl, eru sammála um það að reyna að hleypa amerísku stóriðjuauðvaldi inn á Ísland, að leigja íslenzka fossa amerískum auðhringum til 20–25 ár, og aðalforustumenn Framsfl. hafa þegar undirbúið þetta. Og ef hv. 1. þm. S-M. dirfist að mótmæla því, þá skal ég leggja þau plögg á borðið. Þeir tala ekki um þetta, en þetta er það, sem þeir eru að undirbúa. Hvað var 1949, þegar Framsfl. sagði fjárplógsstarfseminni stríð á hendur og fór svo í gengislækkunarstjórn með Sjálfstfl. 1950? Hvað gerði hann 1951? Hann kallaði her inn í landið, sem hann hafði áður lofað að kalla ekki inn og hann hefur svikizt um að láta fara, þó að hann hafi lofað að láta hann fara. Hvað skyldi hann ætla sér eftir þessar kosningar 1959, þegar hann fer í stjórn með Sjálfstfl. eftir 1–2 ár? Skyldi hann ekki ætla sér að reyna að vera búinn að undirbúa það vel í gegnum sín sambönd vestan hafs að fá sér ameríska stóriðju, sem geri helmingaskiptin milli Framsóknar og Sjálfstfl. heldur gróða meiri en þau hafa verið fram að þessu? Það eru þessi vatnaskil, sem fyrst og fremst er hætta á að verði í íslenzkum stjórnmálum á næstunni og alþýða manna þarf að vara sig á. Hv. 1. þm. S-M. heldur, að allt það, sem komið sé upp úti á landi, þurfi að vera taprekstur. því fer fjarri. Það er hægt að koma upp íslenzkri stóriðju úti á landi, sem íslenzkt ríki á, alveg eins og hér í nágrenni Reykjavíkur eða í Árnessýslu. En til þess þarf að einbeita fjárhagskröftum íslenzka ríkisins að slíku. Til þess þarf áætlunarbúskap og það er það, sem hv. 1. þm. S-M. hatast við. Ríkið þarf að geta sett stórfé í slíka uppbyggingu, uppbyggingu á íslenzkum stórrekstri. Til þess þarf m.a. á ýmsum sviðum að spara, að verja fjárfestingunni rétt, að tryggja það, að þjóðarheildin og ekki hvað sízt þeir landsfjórðungar, sem hann var að reyna að leggja í eyði með Sjálfstfl. á hernámstímanum, njóti slíkrar uppbyggingar. Hv. 1. þm. S-M. hatast ósköp mikið við Sjálfstfl., það veit ég ósköp vel. En það er ekki vegna þess, að það sé auðvaldsflokkur og hann sé andstæður því auðvaldi. Nei, hann hatast við hann út af skiptunum, eins og bræður eiga jafnvel til með að hatast út af skiptum á búi. Hann hatast við hann út af helmingaskiptunum. af því að hann vill alltaf fá meira og meira í sinn hlut og það vill hinn líka. Þeir berjast um það, hvernig þeir eiga að skipta gróðanum, sem þeir hafa af almenningi. Þeir sameinast um að hafa þennan gróða sem mestan og halda launum verkalýðsins niðri. Og þess vegna skal ég segja honum alveg hreint, hvað gerist eftir næstu kosningar. Það, sem gerist, er það, að þessir tveir flokkar, Sjálfstfl, og Framsfl., sem koma til með að þykjast vera óskaplegir mótpólar í þessum kosningum, ná saman. Og ég skal segja hv. 1. þm. S-M., af hverju þeir ná saman, þó að hvorugur þeirra geti helzt hugsað til þess í dag að eiga að fara að vinna hvor með öðrum. Þeir ná saman á peningum, á gróðanum. Þá langar báða og stofnanirnar, sem ráða þeim, til þess að geta grætt, geta grætt á almenningi í landinu, geta haldið niðri kaupi almennings í landinu, geta safnað auð handa voldugum fyrirtækjum á kostnað almennings í landinu. Og það er þessi gróði, sem rekur þá saman, sem hefur tengt þá saman meira eða minna síðustu tvo áratugi. Og svo lauk hann ræðu sinni með því að segja, að Framsfl. ætli að halda áfram sömu stefnu og undanfarna áratugi. Þá var hann sem sé í lokin, búinn að gleyma öllu saman, sem hann þurfti að muna undir næstu kosningar, að nú ætti sem sé Framsfl. allt í einu að þykjast fara að koma fram sem sá eini sanni vinstri flokkur í landinu. Hv. 1. þm. S-M. getur ekki hugsað þá hugsun, að hann eigi að vera utan ríkisstj. Og þess vegna held ég, að hann hafi fyllzt hálfgerðri afbrýðisemi gagnvart okkur og honum hafi allt í einu dottið í hug: Það skyldi þó aldrei vera, að Alþb. gæti farið í stjórn með Sjálfstfl. og ég kæmist þar ekki sjálfur? Hugsa sér bara annað eins. Ég skal segja hv. 1. þm. S-M. það, að ef Framsfl. myndar stjórn með Sjálfstfl. á morgun eða eftir kosningarnar t.d. um það að láta herinn fara burt, um að kaupa 15 togara, um að koma upp íslenzkri stóriðju í landinu, um að hækka kaup almennings, um að lækka vextina og hjálpa fólki til að byggja, um að auka alþýðutryggingar, ja, hvað ættum við þá að segja við slíkri stjórn? Gætum við sagt nokkuð annað en þetta væri mjög góð stjórn, jafnvel þótt það væru Sjálfstfl. og Framsfl., sem mynduðu hana, ef þeir mynduðu hana um svona hluti? Ég mundi bara segja fyrir mitt leyti: Þetta er eins og vinstri stjórn á að vera. - Dygði að vera með nokkurn hamagang út í það, þótt hv. 1. þm. S-M. meira að segja væri sjálfur ráðherra í slíkri stjórn með Sjálfstfl., sem væri svona góð stjórn?  Á ég nú að segja, hvað ég held að hv. 1. þm. S-M. mundi helzt vilja gera? Ég held, að hann mundi vilja mynda svona stjórn með verkalýðsflokkunum, stjórn til þess að framkvæma þetta, framkvæma gengislækkun, framkvæma vaxtahækkun, láta hernám haldast, kaupa ekki togara og annað slíkt. Svona stjórn mundi hv. 1. þm. S-M. vilja mynda með verkalýðsflokkunum. Hann mundi jafnvel vilja kalla hana vinstri stjórn. Og hann mundi jafnvel vilja segja, að hver maður, sem leyfði sér að gagnrýna þetta eða vara við því að kalla svona stefnu vinstri stefnu eða tengja þetta við vinstri stjórn, hann mundi segja, að það væri hættulegur maður, það væri annaðhvort voðalegur hægri krati eða ógurlegur Moskvukommúnisti og náttúrlega erindreki íhaldsins. Nei, hv. 1. þm. S-M. á ekki að einbeita sér við það í þessum umr. að spyrja: Með hverjum ætla hverjir að mynda stjórn eftir kosningar, heldur hitt, um hvað á að mynda stjórn eftir kosningar? Er hann til í að mynda stjórn um þetta fyrra, sem hann taldi svo ólíklegt að hann myndaði stjórn með Sjálfstfl. um? Ef hann væri til í það, ætti hann að segja það strax. Þá væri hægt að ganga til kosninganna í haust af einhverjum flokkum, sem segðu: Um þessa hluti ætlum við að standa saman, ef við fáum meiri hl. til þess að mynda ríkisstj. - Það var það eina, sem var heiðarlegt í Hræðslubandalaginu, að tveir flokkar sögðu þá: Við ætlum að mynda stjórn um ákveðinn hlut, svo framarlega sem við fáum meiri hl. til þess. - Það væri líka það eina heiðarlega, sem stjórnmálaflokkarnir ættu að gera. En vill hv. þm. segja þetta? Nei, hann vill ekki tala um, hvað eigi að gera. Hann vill bara vera með bollaleggingar um, hverjir ætli nú að mynda stjórn á eftir. Og út frá hverju eru allar þessar bollaleggingar? Bara út frá því, að hann langar til þess að reyna að gera aðstöðu Framsfl. í kosningunum dálítið skárri, en hún á skilið að vera. Hann vill reyna að tjalda vinstri tjöldum í þessum kosningum, eftir að hann hefur sjálfur svikið og sprengt vinstri stefnu og vinstri stjórn. Hann vill reyna að gera Framsókn sterkari í kosningunum í haust, til þess að hún sé sterkari til helmingaskiptanna við íhaldið í næstu helmingaskiptastjórn þess. Hann vill reyna að endurtaka kosningablöffið allt saman frá 1949, frá því fyrir 10 árum. Hann vill segja núna fjárplógsstarfseminni stríð á hendur og reyna að þykjast vera eini vinstri flokkurinn. Og hann vill láta fólkið gleyma því, að stríð Framsfl. á móti fjárplógsstarfsemi endaði í þeirri ömurlegustu uppgjöf fyrir fjárplógsstarfseminni, í þeirri ömurlegustu þátttöku í hermangi, í þeim helmingaskiptum um gróða á íslenzkri alþýðu, sem eru fræg orðin að endemum. Þetta er tilgangurinn með öllu tali hv. 1. þm. S-M., tilgangurinn að reyna að skapa Framsfl. betri aðstöðu til helmingaskipta um afturhaldsstjórn eftir þessar kosningar. Ég hef nú orðið all langorður um að svara þessum hv. þm. Framsfl. Þessar umr. hafa farið nokkuð á við og dreif, eins og ekki er að sumu leyti óeðlilegt og leyfilegt við 3. umr. þessa máls, og ég held, að eftir þessa meðferð láti ég minni ræðu lokið.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) flutti langa ræðu hér í gær. Hann byrjaði á annarri ræðu í gærkvöld, einnig um þetta mál og lauk henni núna fyrir skömmu. Þessar ræður hans voru að efni til í beinu framhaldi af því, sem hann sagði við 1. umr. um frv. Það er svo skammt liðið, síðan 1. umr. fór fram, að hv. þm. hefur ekki skipt um línu á þeim tíma. Hann hringdi enn bjöllunni á sama hátt og um daginn, til þess að hljómurinn léti sem bezt í eyrum sjálfstæðismanna. Það var því ekkert undrunarefni, þó að hann beindi máli sínu og ádeilum gegn Framsfl. í þessum ræðum, það var mjög vel skiljanlegt. Af sama toga eru spunnar ádeilur hans nú í seinni ræðunni á samvinnufélögin. Það er alkunnugt, að þáttur samvinnufélaganna í uppbyggingu á atvinnusviðinu um land allt er mjög stór og ákaflega þýðingarmikill. Á viðskiptasviðinu hafa þau einnig á undanförnum áratugum unnið stór mikið gagn. T.d. hafa endurgreiðslur þeirra af vöruverði til félagsmannanna á undanförnum árum numið geysimiklum upphæðum. Þessa ávinnings hefði almenningur ekki notið, ef samvinnufélögin hefðu ekki komið til sögunnar. Hv. 3. þm. Reykv. hefur aldrei kunnað að meta starfsemi samvinnufélaganna. Hann hefur aldrei kunnað að meta þá geysimiklu þýðingu, sem starfsemi þeirra hefur haft í framfarabaráttu þjóðarinnar. En hér kemur það til fyrst og fremst, að hv. 3. þm. Reykv. þarf að tala illa um samvinnufélögin til þess að þóknast sjálfstæðismönnum, hinum nýju samstarfsaðilum. Það er mjög margt, sem samvinnufélögin hafa gert. Meðal margs annars hafa þau átt nokkurn þátt í því, að í sveitum hafa verið settir upp benzín- og olíugeymar, sem hv. 3. þm. Reykv. var að minnast á áðan í ræðu sinni. Vegna þessa geta íbúar sveitanna fengið þessar nauðsynjar, benzín og olíu, með mjög auðveldu móti. En þetta fer svo í taugarnar á hv. þm., að sjá þessa geyma, að hann getur tæplega ferðazt út fyrir höfuðborgina þess vegna. Hv. þm. hafði mörg orð um það í ræðu sinni í gær, að framsóknarmenn hefðu ekki samið við Alþfl. og Alþb. um kjördæmamálið, meðan þeir þrír flokkar voru saman í fyrrv. ríkisstj. Það hefði þó verið eitt af stefnuskráratriðum þeirrar stjórnar að leita samkomulags um það mál. Það, sem nú er fram komið um viðhorf flokkanna í kjördæmamálinu, sýnir, að þess var ekki að væntu, að samkomulag gæti orðið um það mál í fyrrv. ríkisstj. Framsóknarmenn vildu ekki ganga til samninga um að leggja niður kjördæmin utan Reykjavíkur. En þetta var það, sem hinir flokkarnir vildu gera. Og Sjálfstfl. vildi vinna með þeim að því óheillaverki. Þess vegna sameinuðust þeir þrír flokkar um þá breytingu, sem hér liggur fyrir. Í báðum hinum löngu ræðum, sem hv. 3. þm. Reykv. flutti, þeirri fyrri í gærdag, fyrri hluta dags og einnig í þeirri, sem hann byrjaði á í gærkvöld, kom hann að frásögninni af því, þegar hann var á freigátunni, þ.e.a.s. þegar hann var í nýbyggingaráði, ráðinu, sem átti að stjórna nýsköpuninni, sem svo var nefnd, á árunum 1944–46. Þá var hv. þm. G-K. (ÓTh) stjórnarformaður í samsteypustjórn Sjálfstfl., Sameiningarflokks alþýðu, Sósíalistaflokksins og Alþýðuflokksins. Við, sem höfum setið á þingi með hv. 3. þm. Reykv. undanfarin ár, erum farnir að kannast við þessa sögu. Það er aðalreglan, að þegar hann flytur langar ræður, sem oft kemur fyrir, þá segir hann í þeim ræðum þessa sögu af því, þegar hann var á freigátunni. En nú eru komnir nýir menn á þing og þeir þurfa auðvitað að kynnast þessu líka. Þeir eru nú búnir að heyra söguna tvisvar í báðum þessum löngu ræðum og ef þeir verða á fleiri þingum með hv. þm., þá er ég nærri viss um það, að þeir eiga eftir að heyra hana oftar. Hv. þm. hélt því fram, að við framsóknarmenn hefðum verið á móti nýsköpuninni á sínum tíma. En þarna fór hv. þm. rangt með, um það vitna Alþingistíðindi. Á haustþinginu 1944 bárum við, ég og hv. 1. þm. S-M., fram frv. til l. um gjaldeyri til kaupa á framleiðslutækjum. Þetta frv. er á þskj. 446 í Alþingistíðindum frá 1944. Aðalefni frv. var það, að af þeim erlenda gjaldeyri, sem Landsbanki Íslands og Útvegsbanki Íslands áttu 1. okt. 1944, skyldi færa 85% á sérstakan reikning í bókum þeirra. Og af þeim innstæðum átti aðeins að selja gjaldeyri gegn sérstökum leyfum viðskiptaráðs til kaupa á framleiðslutækjum og efni til þeirra, svo sem skipum og efni til skipasmíða, vélum til skipa, landbúnaðarvélum, efni til rafveitna og vélum og efni til verksmiðja o.s.frv. Nokkru eftir að þetta frv. okkar kom fram á þingi, bar ríkisstj. fram í upphafi hérvistar sinnar annað frv., sem var frv. til l. um nýbyggingaráð. Og hin svonefnda nýsköpun var byggð á þessum I. um nýbyggingaráð, sem samstjórn hinna þriggja flokka beitti sér fyrir að setja haustið 1944. Skv. þessum l. var sett á laggirnar nefnd, sem kölluð var nýbyggingaráð. Hlutverk hennar var m.a. að búa til heildaráætlun, fyrst um sinn miðaða við næstu 5 ár, um nýsköpun íslenzks þjóðarbúskapar. Hv. 3. þm. Reykv. talar nú og oft áður um nauðsyn þess að semja slíkar áætlanir um þjóðarbúskapinn. Ekki skal ég mæla gegn því, að slíkt geti verið gagnlegt. En hann átti á sínum tíma sæti í nýbyggingaráði, sem átti að gera slíka áætlun. En hvernig fór? Áætlunin kom aldrei. Hún hefur aldrei sézt. Þannig stóð hv. 3. þm. Reykv. í stöðu sinni, því miður ekki betur en þetta. Hins vegar eyddist féð á skömmum tíma, sem var til umráða, sumt til nauðsynlegra hluta, en því miður allt of mikið í ýmislegt annað. Ég get nefnt sem dæmi um ráðstöfun fjármunanna, að í athugasemdum, sem fylgdu frv. stj. um nýbyggingaráð, var m. a. gert ráð fyrir því, að 50 millj. kr. yrði varið til að kaupa vélar og þess háttar til áburðarverksmiðju, vinnslu og hagnýtingar landbúnaðarafurða og jarðyrkjuvéla og efni til rafvirkjana o. fl. En á þessu urðu hinar mestu vanefndir, á þessum fyrirheitum stjórnarinnar. Hv. þm. var að tala um það í gær, að það hefðu legið fyrir áætlanir um of litla áburðarverksmiðju. En þá skilst manni, ef nýbyggingaráð hefði viljað koma upp slíkri verksmiðju, að þeir hefðu átt að kaupa stærri vélar. En það var ekki gert, ekkert var keypt, engar vélar til áburðarverksmiðju, hvorki stórar né litlar. Og þeir prettuðu landbúnaðinn einnig á annan hátt. Þeir létu ekki til hans nema part af þeirri hungurlús, sem þeir sögðust þó í upphafi ætla að láta til þess atvinnuvegar og uppbyggingar þar. Framfarirnar í landbúnaðinum, hin mikla ræktun og byggingar, það hófst ekki fyrr, en eftir að þessi stjórn fór frá völdum og Framsfl. tók aftur þátt í ríkisstj. og hafði þar yfirstjórn landbúnaðarmálanna. Eins og ég gat um áðan, hélt hv. 3. þm. Reykv. því fram, að við framsóknarmenn hefðum verið á móti nýsköpun. En þetta er ekki rétt. Enginn greiddi atkv. gegn frv. um nýbyggingaráð í hvorugri þingdeildinni. Um þetta vitna þingtíðindin. Þau segja satt, en hv. 3. þm. Reykv. fór ekki með rétt mál. En við framsóknarmenn reyndum að fá lagfæringar á frv. Ég átti þá sæti í fjhn. þessarar d. fyrir Framsfl. Eg bar fram brtt. í nál. mínu á þskj. 524, sem út var gefið 19. nóv. 1944. Fyrsta brtt. var um það, að af inneignum Landsbankans og Útvegsbankans erlendis skyldi færa jafngildi 450 millj. kr. á sérstaka reikninga í bókum þeirra,og þennan gjaldeyri átti síðan að láta gegn leyfum til kaupa á framleiðslutækjum ýmiss konar og efni til þeirra, sem nánar var tilgreint í till. Sem sagt, þessi brtt. var um að hækka framlagið til uppbyggingarinnar úr 300 millj. upp í 450 millj. kr. En stjórnarliðið felldi brtt., þar á meðal hv. 3. þm. Reykv. og flokkur hans. Svo gerir þessi hv. þm. sér það enn til gamans að halda því fram í löngu máli, að þeir, sem vildu leggja fram 450 millj. kr. til uppbyggingar atvinnulífsins árið 1944, hafi verið á móti framförum í þjóðfélaginu, en hinir, sem ekki vildu leggja fram nema 300 millj., hafi verið hinir einu sönnu framfaramenn. Ég hef bent hér á þessar rangfærslur í hinni löngu ræðu hv. 3. þm. Reykv., er hann flutti í gær. Og ég hef sannað mitt mál, en afsannað hans fullyrðingu með tilvitnun í Alþingistíðindi. Ýmislegt fleira var missagt í þessu langa máli, þó að ég geri það ekki hér að umtalsefni, enda margt ekki beinlínis viðkomandi því frv., sem hér er á dagskrá. Ég ætla ekki að sinni að eyða meira af fundartímanum. Vel getur verið, að hv. 3. þm. Reykv. þurfi að fá einhvern tíma hér á eftir til þess að segja okkur söguna af því, þegar hann var á freigátunni forðum. Þá var nú siglt, maður.



Herra forseti. Það virðist svo, að nú fari senn að líða að lokum umr. um frv. um breytingu á stjórnskipunarlögum Íslands hér í þessari hv. d., - breytingu, sem getur orðið örlagaþrungin og það fær enginn fyrir það séð í dag, hver áhrif hún kann að hafa á íslenzkt stjórnarfar og framvindu mála hér í þessu landi á komandi tímum. Við, sem mætum hérna í fyrsta sinn á hv. Alþingi, erum dálitið hissa, a.m.k. sumir hverjir, á því, hvernig staðið er að málum í jafnþýðingarmiklu og stórbrotnu máli sem þetta er, - máli, sem sumir af þeim, sem flytja það fram, segja að sé eitt stærsta mál, sem lagt hafi verið fyrir Alþingi Íslendinga. Við framsóknarmenn höfum haldið uppi þungum ásökunum á flokkana, sem að þessu máli standa, einkanlega þó Sjálfstfl. En hvað skeður? Þessu er engu svarað, ekki einu orði, af þeim hv. flokki. Hvað veldur þessu? Viðurkennir þessi stóri flokkur og öflugi ávirðingar sínar með þögninni? Játa þeir sig seka í þessu máli? Maður gæti haldið, að svo væri. Samt sem áður ætla þessir flokkar að berja höfðinu í stein og knýja það fram hér á hv. Alþ. með valdi síns sterka flokks. Þetta er heldur leiðinleg glímuaðferð, - glímuaðferð, sem kennd hefur verið við bolabrögð og hefur aldrei þótt falleg þeim, sem á hafa horft, enda mun það sannast, að þeir, sem álengdar standa og fylgjast með gangi þessara mála, munu launa þeim flokkum, sem hljóðir ýta þessu máli á undan sér nú, launa það, þó að síðar verði. Það er sagt, að þeir, sem þannig glíma, valdi oft slysum. Ég vildi óska þess, að þrátt fyrir það þótt þeir leggist með þunga sínum nú ofan á þetta mál og knýi það fram, þá verði það ekki til stórslysa fyrir íslenzkt þjóðlíf. En svo mætti þó fara. Það er aðeins einn maður af þeim, sem eru í þríflokkunum, hv. 3. þm. Reykv., sem hér hefur haldið uppi vörn fyrir þetta mál, að sönnu ekki mikilli vörn, en hann hefur þó rætt hér um margs konar þjóðmál að undanförnu og gæti ég því haldið og við, sem ókunnugir erum málum, að hann hefði verið kosinn sem eins konar einkaframsögumaður og málflytjandi þessarar stóru samfylkingar og þar mætti enginn annar að komast. Ég verð að játa, að mér finnst margt fróðlegt, sem hv. þm. hefur sagt hér. En margt af því orkar þó tvímælis í mínum huga. Hann var að tala um það m.a. í sinni löngu ræðu í gær, að fulltrúarnir, sem væru kosnir fyrir umbjóðendur sína, yrðu að standa trúan vörð um réttindi þess fólks, sem þeir væru kjörnir fyrir. Þetta er hárrétt. Þetta er mér fullkomlega ljóst og vegna þess að ég veit, að að minnsta kosti 75% af íbúum þess héraðs, sem hafa kjörið mig til að koma hér og mæta fyrir sína hönd á Alþ., eru á móti þessari kjördæmabyltingu, þá get ég ekki annað, en haldið uppi vörnum fyrir þetta mál, enda mín eigin skoðun, - vörnum gegn því, að kjördæmabreytingin nái fram að ganga. Annað væru svik við mína umbjóðendur. Ég þykist vera umbjóðandi hins vinnandi fólks ekki síður en 3. þm. Reykv., og ég get fullkomlega sagt honum það, að vinnandi fólk með kannske lík sjónarmið og hann hefur í huga væntir þess ekki, þegar komið er inn hér í hv. Alþ. til að fjalla endanlega um þetta mál nú, að hann muni stiga það stóra skref að vinna að því, að þessi kjördæmabreyting nái fram að ganga. Það er áreiðanlegt, að þetta fólk telur það ekki sína hagsmuni. Það er alveg víst. Það hefði verið fróðlegt að fara hér út í og ræða um ýmis þjóðmál, sem hér hefur verið rætt um á við og dreif í þessum umræðum, og ekki sízt það, sem hv. 3. þm. Reykv. hefur verið að ræða um hér undanfarið. Í rauninni er það svo, að mér virðist, að stefnurnar í íslenzku þjóðlífi séu í meginatriðum þrjár: hin frjálsa samkeppni kapítalismi, samvinnustefna og sósíalismi. Mér hefur fundizt, að það mætti skilgreina höfuðstefnurnar í þjóðmálum þessar, og það verður að segjast eins og það er, að við framsóknarmenn teljum okkur fyrst og fremst málsvara samvinnustefnunnar. Þessi stefna hefur reynzt vel í landinu. Hún er byggð upp af fjöldanum, af þeim smáu, í upphafi fátækum og veikum, og hefur hjálpað einstaklingunum til þess að verða þó dálítið að manni. Hún er þrautgróin orðin í okkar þjóðfélagi og það er alveg öruggt, að hún hæfir vel okkar lundarfari og okkar lífsstefnu yfir höfuð. Það er vegna þess, að við byggjum strjálbýlt og stórt land, erfitt, ofvaxið einstaklingnum til þess að nytja og gera sér undirgefið. Fjöldasamtökin hljóta að þurfa að koma til, svo að hér verði eitthvað gert að gagni. Það er því ekki að ófyrirsynju, þó að við viljum eitthvað um þessa stefnu tala. Hitt er annað mál, að ég álít, að hér sé nú ekki tími og tíð til þess. Það má að sjálfsögðu margt gott segja um allar þessar meginstefnur. Enginn vafi er á því og allar geta þær í raun og veru tryggt góða lífsafkomu og lífskjör, ef rétt er á spilunum haldið. En það er alveg sama, hvaða stefna er og hversu skýrt og fallega hún setur upp sína stefnuskrá, - það getur allt gengið úr skorðum. Það eina, sem getur bjargað öllu þessu, er það, að við stýrið á hverri stefnu og framkvæmd hennar standi menn, sem eru fyrst og fremst mannvinir. Ef menn eru það ekki og ef þeir reka ekki stefnu sína á þeim grundvelli, með mannúð fyrir augum, af kærleika til náungans, þá er voðinn vís. Það hefur verið nógu gaman að fylgjast hér að ýmsu leyti með þessum umræðum, sem hér hafa komið fram og óneitanlega er sumt kátbroslegt, sem ekki er hægt að komast hjá að minnast á. Mér fannst það t.d. vera heldur mikil afbrýðisemi hjá 3. þm. Reykv., þegar hann fór hálfgert að ávía hv. þm. A-Húnv. fyrir það, að hann hefði lýst sig eitthvað hrifinn af Sjálfstfl. Það er nú svo með alla þessa stjórnmálaflokka og formenn þeirra og foringja, að þeir hafa unnið að málum sitt á hvað, eftir því sem bezt hefur þótt henta á hverjum tíma. En ég er anzi hræddur um, að of mikið fjöllyndi og fát hafi gripið formann Alþb. núna eftir síðasta kosningaósigur og hafi hann því lent upp í skakkt rúm. Það var ýmislegt, sem kom fram í þessari löngu ræðu, sem ástæða væri til að tala um. Eitt af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér í gær, var það, að höfuðundirstaða og aðalundirstaða íslenzks útflutnings væru togarar og aftur togarar. Ég fór svolítið að athuga þetta að gamni mínu og vita, hvort þetta stæðist, til þess að fá vitund á því, hvort þetta væri sönnun fyrir því, að allur hans málflutningur hefði verið sannleikanum samkvæmur. Ég komst að þeirri niðurstöðu, að þetta er ekki alls kostar rétt. Bátaflotinn hefur miklu stærra hlutverki að gegna í þessu efni, samanber það, að 1957 fiska togararnir nálægt 160 þúsund tonnum, en bátaflotinn 275 og 1958, sem var þó eindæma gott ár hjá togurunum, nálægt 190 þúsund tonnum hjá togurunum, en 315 þúsund hjá bátunum, svo að ég álit, að það geti verið varhugavert að halda því fram, að togararnir séu fyrst og fremst undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar. Bátarnir eru það ekkert síður og verða enn meiri þátttakendur og stærri við það, að landhelgin færist út og meira svigrúm fæst til að fiska á hinum smærri skipum í friði fyrir erlendri ágengni við strendur landsins. Ég held, að bátarnir komi til með að gegna enn stærra hlutverki í sjávarútveginum, en nokkru sinni áður. Ég hef nú komið upp í ræðustólinn til þess að minna á þetta sérstaklega og undirstrika, að mér hefur fundizt dálítið einkennilegt, hvernig flytjendur þessa máls hafa hagað sér við umr. hér í hv. Nd. og ég ætla, að eftir þeim málflutningi eða þeirri meðferð, sem þeir hafa haft um málið, muni þeir upp skera í næstu kosningum. Hitt er annað mál, að ég veit, að í sambandi við afgreiðslu þessa máls á þessu hæstv. Alþ. er það alveg víst, að hinn vinnandi maður í landinu mun vita, hvað til síns friðar heyrir og hann mun byrja á því í stórum stíl að taka rökrétta ályktun af því, sem hér hefur verið gert, í næstu kosningum.



Herra forseti. Ég hafði nú raunar ekki ætlað mér að taka aftur til máls í þessu stóra máli, þar sem ég hafði tekið fram flest það, sem ég taldi þýðingarmest að fram kæmi af minni hendi. En vegna þess að hv. 3. þm. Reykv. hefur rætt hér almennt um landsmálin enn í dag og vikið nokkuð sérstaklega að mér og Framsfl., þá mun ég bæta við nokkrum orðum. En ég mun reyna að takmarka mál mitt eins og mögulegt er. Segja má með verulegum rétti, að þær umr., sem orðið hafa um þetta, séu orðnar talsvert víðtækar og það er ekkert einkennilegt, þó að þær verði allvíðtækar, þegar þess er gætt, hversu mikil áhrif einmitt þetta mál, sem nú er verið að afgreiða, hefur á alla þróun þjóðmála í landinu á næstunni. Ég verð að segja, að mér finnst ræður hv. 3. þm. Reykv. bera vott um ofsahræðslu þingmannsins við, að áfram haldi það hrun, sem varð hjá Alþb. við næstliðnar kosningar og finnst mér þessi ótti í sjálfu sér ekkert einkennilegur né ástæðulaus. En aftur á móti finnst mér hv. þm. lesa kosningaúrslitin mjög einkennilega og bregðast ákaflega einkennilega við þeim. Ég hélt, að hv. 3, þm. Reykv. mundi hafa gert sér grein fyrir því, að kosningaúrslitin urðu svona óhagstæð fyrir hans fylkingu vegna þess, að hann varð uppvís að því að hafa setið á svikráðum við vinstri stjórnina og komið henni fyrir kattarnef. Ég hélt satt að segja, að hv. 3. þm. Reykv. hefði gert sér grein fyrir þessu. En í stað þess að þetta komi fram í hans máli, þá virðist hann alveg staurblindur að þessu leyti og forherðist hreinlega, forherðist í þeim fyrirætlunum, sem komu í ljós hjá honum fyrir kosningarnar og urðu hans flokki erfiðastar í þeirri kosningabaráttu, sem nýlega var háð. En þessar fyrirætlanir voru einmitt þær að taka upp samvinnu við þá menn í hinum flokkunum, sem vildu standa að því að leggja niður öll héraðakjördæmin og byggja síðan nýja efnahags- og fjárfestingarstefnu á því verki, - stefnu, sem væri miðuð við það að draga úr fjárfestingunni víðs vegar um landið. Það voru einmitt þessar fyrirætlanir, sem urðu svo örlagaríkar fyrir hv. þm. og hans fylkingu í kosningabaráttunni og hefði mér því virzt eðlilegast, að hann hefði dregið af þessu þá lærdóma að hætta við þessar fyrirætlanir. En þess í stað forherðir hann sig, eins og ræðuhöld hans öll bera ljósan vott um, því þótt hann sé með málflutningi sínum að reyna að láta bera lítið á þeim þætti, þ.e.a.s. fjárfestingarmálunum og stefnu sinni í þeim, sem áður var í hans munni aðalatriðið, þá vitum við, að það er bara af ótta við það uppgjör, sem fram undan er, að hann nú er að reyna að leiða athyglina nokkuð að öðrum atriðum. En með því að reyna þetta tekst honum ekki á nokkurn hátt að strika yfir það, sem hann hefur áður látið frá sér fara um þetta og liggur ljósara fyrir en svo, að nokkuð sé um að villast. Það er enn sem fyrr höfuðinnihaldið í málflutningi hv. 3. þm. Reykv. varðandi vinstra samstarfið, að Framsfl. hafi viljað launalækkun fyrst og fremst og ágreiningurinn um launapólitíkina hafi þannig orðið þeirri stjórn að fjörtjóni, en þeir í Alþb. hafi haldið þar uppi málstað launafólksins í landinu og verkalýðsins sérstaklega. En hv. þm. verður að gæta þess, að það, sem Framsfl, lagði til að gert yrði í launamálunum, var alveg nákvæmlega það sama sem Alþb. hafði fallizt á sumarið 1956, alveg sama eðlis. Það var að falla frá því að taka inn í launin hækkun vegna vísitölustiga, sem fram voru komin vegna þess, sem áður hafði skeð. Það var nákvæmlega sama eðlis eins og það, sem samþykkt var sumarið 1956. Og ég fullyrði, að alveg eins og því var haldið fram 1956 með réttu, að enginn tapaði á því að láta það vera að taka þessi 6 stig inn í kaupgjaldið, eins hefði enginn tapað á því að láta vera að taka nokkur vísitölustig inn í kaupið haustið 1958, eins og Framsfl. lagði til. En það var bara sá munurinn, að hv. 3. þm. Reykv. og hans fylgismenn, kommúnistarnir í Alþb., höfðu ákveðið að koma vinstri stjórninni frá og þess vegna gerðu þeir bandalag við hægra lið Alþfl. og Sjálfstfl. um að koma í veg fyrir, að nokkuð yrði slakað til í þessu efni. Það er alveg vonlaust verk fyrir hv. 3. þm. Reykv. að ætla sér að telja almenningi í landinu trú um það, að till. framsóknarmanna í þessu efni hafi verið fjandsamlegar fyrir launafólk í landinu, - alveg þýðingarlaust. Sú plata, sem hv. þm. spilaði um þetta, er fyrir langa löngu gersamlega útslitin orðin og einskis nýt. Hv. 3. þm. Reykv. ræddi mikið í þessu sambandi um afskipti framsóknarmanna af launamálum yfir höfuð og spurði t.d.: Hvenær hefur hv. 1. þm. S-M. álitið, að hægt væri að hækka kaupið? Þráfaldlega. Þráfaldlega á undanförnum áratugum hef ég álitið, að það væri hægt að hækka kaupið og sjálfsagt að gera það. En hitt er annað mál, að ég hef ævinlega bent á, að ef kauphækkanir væru gerðar þannig, að það vantaði grundvöll í framleiðslunni, þá mundi ekki verða ávinningur af því að hækka, það yrði sem sagt að miða kaupgjaldið við það, sem framleiðslan gæti ýtrast borið - og ég segi: ýtrast borið. Hv. 3. þm. Reykv. sagði í þessu sambandi, að það væri athyglisverð þróun, sem lægi fyrir í landinu, að almenningur hefði núna lægra kaup, en hann hafði 1947. Heldur nú hv. 3. þm. Reykv. og hans menn, sem hafa ráðið miklu um launapólitíkina og verið talsvert mikils ráðandi í landinu yfir höfuð, - heldur hann nú ekki, að það sé eitthvað bogið við þá stefnu, sem þeir hafa framfylgt, þegar niðurstaðan í þessum málum er að hans eigin dómi sú, uppskeran sú, að kjör verkalýðsins séu lakari nú, en þau voru 1947? Dettur honum ekki í hug, að eitthvað sé bogið við þetta meira en lítið? Sé þetta rétt hjá hv. þm., þá er vitanlega meginástæðuna fyrir þessu að finna í því, að hv. 3. þm. Reykv. hefur með afskiptum sínum af íslenzkri pólitík komið í veg fyrir, að kauphækkanir þær, sem orðið hafi, hafi notazt fyrir verkalýðinn í landinu. Hann hefur komið í veg fyrir það með því að vera sífellt þrándur í götu eðlilegs vinstra samstarfs, vera það afl í íslenzkri pólitík, sem ævinlega hefur orðið þar til sundrungar og komið í veg fyrir, að slíkt gæti átt sér stað og þarf engan að undra það, þó að hv. þm. hafi komið svona fram, sem hefur hlustað á málflutning hans þessa dagana hér á hæstv. Alþ., að ég nú ekki tali um þá, sem þekktu áður, hvernig hann hefur starfað. Hv. 3. þm. Reykv. ræddi nokkuð um erfiðleika þá, sem urðu í vinstra samstarfinu, vegna þess að verkalýðsflokkarnir gátu ekki komið sér saman og hann sagði, að Framsfl. hefði viljað sundra verkalýðsflokkunum. Þetta er gersamlega öfugmæli og engum kunnugra um það en hv. 3. þm. Reykv., að framsóknarmenn gerðu allt, sem í þeirra valdi stóð, til þess að reyna að bera sáttarorð á milli Alþfl.-manna og Alþb.-manna í verkalýðsfélögunum til þess að fá þá til þess að standa saman að þeirri vinstri pólítík, sem stjórnin vildi reka í efnahagsmálum. En þetta var ekki hægt. Það var komið í veg fyrir það, m.a. af hendi hv. 3. þm. Reykv. og þeirra, sem með honum stóðu. Nú segir hann, að það hafi náðst eining einmitt á milli þessara afla, en þá hefði Framsfl. sundrað vinstri stjórninni. Jú, það var þokkaleg eining, sem náðist. Það náðist samkomulag um það milli kommúnistanna í Alþb. og hægri aflanna í Alþfl. að stöðva allar hugsanlegar efnahagsmálaráðstafanir fyrir vinstri stjórninni. Samkomulag við Sjálfstfl. náðist einnig um þetta. Það var samkomulagið, sem náðist og gladdi svo mjög hv. 3. þm. Reykv. Hvað stóð svo það samkomulag lengi? Hvað stóð það lengi? Hvað var langt þangað til Alþýðuflokksmennirnir sneru svo algerlega við blaðinu? Það stóð nákvæmlega á meðan var verið að koma vinstri stjórninni fyrir kattarnef. Þegar því var lokið, þá var samkomulaginu líka lokið, og þá var það, sem Alþfl.-mennirnir söðluðu algerlega um í kaupgjaldsmálunum og tóku að beita sér fyrir því, að fallið yrði frá vísitölustigunum, sem alls ekki mátti falla frá, á meðan vinstri stjórnin sat. En þá var ágætt að gera það. - Þetta var einingin, sem náðist á milli Alþfl.-manna í verkalýðsfélögunum og Alþb.-manna, sem hv. 3. þm. Reykv. var að dásama og hann sagði að hefði bara hreinlega orðið til þess, að Framsfl. hefði slitið vinstra samstarfinu. Einingin, sem náðist, var einvörðungu um að loka öllum leiðum í efnahagsmálunum fyrir vinstri stjórninni. Það er ákaflega eðlilegt, að hv. 3. þm. Reykv. væri ánægður með þetta, vegna þess að þetta var hans plan, sem hann svo er að reyna að útfæra áfram, sem sé að loka fyrir þennan möguleika í því skyni, að þá hljóti að lokum hitt að verða ofan á, að mynda þessa nýju valdasamsteypu, sem hann dreymir um og byggð er á þeirri stefnu, sem liggur að baki kjördæmabreytingunni. Hv. 3. þm. Reykv. kvartaði yfir því, að ég vildi ekki ræða um mótsetningarnar, sem væru í þjóðfélaginu á milli alþýðu annars vegar og auðmanna hins vegar og væri blindur fyrir því, hvernig þær andstæður væru. Ég ætla, að ég hafi sýnt fram á það í minni ræðu í gærkvöld svo glögglega, að það þurfi ekkert við það að bæta frá minni hendi, að bezti bandamaður auðvaldsins eða milljóneranna - hinna nýríku milljónera á Íslandi - hefur verið hv. 3. þm. Reykv. Ég sýndi fram á það í minni ræðu í gærkvöld. Og það er með því, að hann hefur sí og æ verið reiðubúinn til þess að beita áhrifum sinum í þá átt, að verðbólgan gæti haldið áfram, og aldrei mátt til þess hugsa að eiga þátt í neinum ráðstöfunum, sem gætu orðið til þess að skapa jafnvægi í þjóðarbúskapnum. En einmitt þetta, að verðbólgan héldi áfram að vaxa, var höfuðráðið til þess að gera þá ríku ríkari. Og þarna liggur þráðurinn á milli hv. 3. þm. Reykv. og þeirra manna, sem hann hyggst nú reyna að ná samstarfi við, hvað sem úr því kann nú að verða, því að eins og ég hef margtekið fram í þessum umr., þá er alveg óvíst, hvernig fer um þessar áætlanir. Það getur svo margt komið til greina í því sambandi, sem óhæfa er að reyna að fara út í nú, því að það mundi lengja allt of mikið þessar umr. Það er svo bara til gamans, til þess að sýna sýnishorn af málflutningi hv. 3. þm. Reykv., frekar, en það hafi mikla málefnalega þýðingu að benda á slíkt, að ég vil aðeins leiða athygli manna að því, að fyrst byggir hann upp ræðu sína að mjög verulegu leyti á því, að ég hafi það sem höfuðhugsjón að slíta allt stjórnarsamstarf í sundur, sem ég hef komið nærri. Síðan byggir hann svo langan kafla í ræðu sinni ofur litlu seinna á því, að ég byggi alla mína meginhugsun á því einu að taka þátt í ríkisstjórn. Hvernig á að koma þessu heim og saman? Ég bendi nú á þetta til gamans meira en þetta hafi nokkra þýðingu. Þetta er litið sýnishorn. Það er nú of mikið sagt, að það sé ekki heil brú, ég vil ekki viðhafa svo sterk orð, m.a. vegna þess, hvílíka virðingarstöðu hv. þm. hefur með höndum hér í þinginu, þá vil ég ekki segja, að það sé ekki heil brú í þessu, en þetta er lítið sýnishorn af því, hversu samhengislaust þetta spjall hv. þm. er, þegar það er skoðað ofan í kjölinn. Þá kom hv. þm. enn að nýsköpunarstjórninni og ræddi talsvert mikið um það enn á ný, hversu fráleitt það hefði verið af framsóknarmönnum að taka ekki þátt í henni. Ég hafði nú og aðrir framsóknarmenn gert þessu atriði full skil og skal ekki fara að endurtaka það hér, aðeins segja eina setningu. Framsóknarmenn gátu ekki verið í þeirri stjórn, vegna þess að það var augljóst frá byrjun, að hennar framkvæmdir voru miðaðar við að framfylgja hreinni verðbólgustefnu í efnahagsmálum og ýta undir eyðsluna á öllum sviðum. Það var því augljóst, að þar gat ekki orðið um nýsköpun að ræða, heldur hlaut þetta að verða eyðslustjórn í versta skilningi þess orðs, enda fór það svo, eins og við höfum sýnt fram á í þessum umr., að þannig varð þetta. Hv. 3. þm. Reykv. viðurkenndi, og það er framför, að framsóknarmenn hefðu viljað leggja 400 millj. til hliðar af gjaldeyrinum eða 100 millj. meira, en sjálfir nýsköpunarkapparnir. En hann sagði, að þetta hefði komið svo seint hjá Framsókn, það hefði komið fram fyrst, þegar hún var orðin utan við. En hv. þm. veit vel og mundi viðurkenna það, ef hann vildi bregða upp réttu ljósi af þessum málum, að það var aldrei neinn ágreiningur um það við Framsfl. að leggja til hliðar sem allra mest af gjaldeyrinum til þess að byggja upp ný atvinnutæki. Um það var aldrei nokkur ágreiningur til. Það mundi hv. þm. líka viðurkenna, ef hann kærði sig um að sýna af þessu rétta mynd. Og þess vegna sýndi þessi tillöguflutningur framsóknarmanna alveg rétta mynd af þeirra viðhorfi og var engin uppfinning eftir á, enda er í þessu sambandi líka nauðsynlegt að taka fram, að það var síður en svo, að framsóknarmenn væru á móti því að setja upp stofnlánadeild fyrir sjávarútveginn og kaupa inn togara. Ágreiningurinn snerist aðeins um það, að framsóknarmenn vildu láta afla raunverulegra fjármuna inn í stofnlánadeildina innanlands, en ekki taka það með verðbólguaðferðum úr seðlabankanum. Þeir vildu láta gera ráðstafanir til þess að skrapa stríðsgróðann innanlands inn í stofnlánadeildina. Um þetta var ágreiningurinn, enda þarf ekki annað en kynna sér meðferð þessa máls, til þess að þetta verði algerlega ljóst. Hv. þm. segir, að þá fyrst hafi ég og aðrir fengið áhuga fyrir að dreifa togurum út um land, þegar við hefðum komizt að þeirri niðurstöðu, að það gæti staðið í einhverju sambandi við pólitískt fylgi. Þetta er nú ágæt gamansemi hjá hv. þm., því að náttúrlega dettur engum manni það í hug, að honum t.d. gæti dottið í hug, að innkaup á togurum eða annað slíkt gæti staðið nokkuð í sambandi við pólitískt fylgi. Nei, svoleiðis hugsanir koma aldrei til greina hjá þeim hjartahreinu, eins og hv. 3. þm. Reykv., að hugsa svo syndsamlega. Nei, það er algerlega útilokað, það er bara Eysteinn, sem gæti látið sér detta slíkt í hug, að setja innkaup á skipum og annað slíkt í samband við pólitík. - Þetta kalla ég nú hræsni, hreinlega hræsni, -málflutning eins og þetta, - og ekkert annað. Af og til var hv. 3. þm. Reykv. í ræðu sinni að tala um, að ég hafi verið dragbítur á eitt og annað. Ég er ekki að eyða tíma manna til að fara út í einstök atriði um það, því að flest af því er svo þrautrætt hér áður. En jafnframt var hann að segja, að ég hefði verið hér ráðherra í 25 ár. Það er náttúrlega alveg rangt hjá hv. þm. eins og margt fleira, sem hann sagði. Og má segja um það eins og þar stendur, að hann kærir sig ekki um að hafa það svo nákvæmt, en æði langan tíma að vísu. En hvað hefur skeð um framfarir á Íslandi á því tímabili, sem ég hef átt sæti í ríkisstj. og m.a. verið fjmrh.? Hvað hefur skeð? Hefur það verið eitthvert afturhaldstímabil eða kyrrstöðutímabil í sögu landsins? Það held ég ekki. Ég hygg helzt, að það hafi verið glæsilegasta framfaratímabil í sögu þjóðarinnar. Og ég býst við, að það verði ákaflega erfitt fyrir hv. 3. þm. Reykv., verði svona heldur á brekkuna fyrir hv. þm. að sýna fram á, að slíkt mundi hafa getað farið saman við, að fjárútveganir í þessar framfarir hefði átt að annast maður, sem hefði verið alveg sérstakur dragbítur á allar meiri háttar framfarir í landinu. Ég veit ekki, hvort svona málflutningur á að vera gamansemi eða hvað þetta á að vera, en a.m.k. missir þetta algerlega marks. Þegar hv. þm. er - eins og hann segir stundum sjálfur, hann notar stundum þau orð - að stilla upp þjóðfélagsmyndinni, þá eru æði víða auðir blettir í þeirri mynd, eins og ég sýndi fram á í gærkvöld. T.d. þegar verið er að ræða um viðskiptamál og uppbyggingu í landinu, þá sér hv. þm. alls ekki samvinnufélögin og vill ekki sjá þau og vill alls ekki viðurkenna, að þau séu neinn sérstakur þáttur í þjóðarbúskapnum, sem þurfi að taka tillit til eða ræða um. Það er þarna eyða í heilabúi hv. þm. Hann virðist alls ekki skilja, að samvinnufélagsskapurinn í landinu er einhver allra þýðingarmesti þátturinn í þeirri viðreisnarbaráttu, sem þjóðin hefur háð og þeirri uppbyggingu, sem átt hefur sér stað síðustu áratugina. Einmitt þessi samtök fólksins eru ein allra þýðingarmestu samtök, sem til eru í landinu. Og ef þeirra hefði ekki notið við, þá hefði alls ekki verið hægt að koma við þeirri uppbyggingu, sem orðið hefur. Hv. þm. setur þessi samtök fólksins á bekk með heildsölum og öðrum slíkum aðilum í landinu. Hann sér engan greinarmun á því. Það rennur allt út í eitt fyrir hv. þm. Hann a.m.k. læzt ekki sjá þetta. Maður veit svo sem, af hverju þetta er. Það er af því, að hann þarf á þessari falskenningu að halda til þess að flytja þá blekkingu, sem hann lifir á eða reynir að lifa á, þó að það sé nú hálfgert uppdráttarlíf, pólitískt séð, þá stórfelldu blekkingu, að þarna sé enginn munur á, þetta sé allt saman fésýsla, almenn uppbygging í samvinnufélögum sé bara fésýsla, sem eigi að metast á borð við starfsemi heildsala og stórgróðamanna í landinu. Það er auðvitað ekki von, að hv. þm. geti stefnt rétt, á meðan hann lokar algerlega augunum fyrir þessu, og er full ástæða til þess að benda á þetta. Þegar ég benti á þennan mikilsverða þátt og hvernig hann skiptir að verulegu leyti vötnum í íslenzkri pólitík: annars vegar þeir, sem vilja gjarnan styðja þessa uppbyggingu fólksins og hins vegar hinir, sem ofsækja þennan félagsskap, af því að þeir þola ekki samkeppnina frá honum, - þegar ég vakti athygli á þessu, þá fór hv. þm. að tala um olíu. Þar með er það mál afgreitt af hans hendi. Það er bara olían. En hvað er með þessa olíu, sem hv. þm. var að tala um? Jú, það er einn þáttur í þessum efnum, og þótt ég vilji ekki eyða stórfelldum tíma til að ræða fram og aftur um það mál, þá vil ég bara benda á þetta í því sambandi: Það gerðist fyrir nokkrum árum, að samtök útgerðarmanna í landinu og samvinnufélögin sameinuðust um að búa til félag eða félög -tvö munu þau vera - til þess að hafa olíuviðskipti. Þetta er algerlega innlendur félagsskapur byggður á samvinnusamtökunum annars vegar og samtökum útvegsmanna hins vegar. Nú segir hv. þm., að þessi félagsskapur um olíuviðskipti, sem ég var að greina frá, sé í öllu hliðstæður þeim olíufélögum, sem til voru hér, áður en þetta kom til og voru eins konar útibú frá tilteknum erlendum olíuhringum. En þessi félagsskapur er annars eðlis, vegna þess að hann er byggður á innlendri rót algerlega og samansettur af þessum tveimur aðilum, sem ég var að lýsa. Nú er engin ástæða til að ræða um einstök atriði í þessu sambandi, annað en benda á, að þessi félagsskapur, vegna þess, hvernig hann er uppbyggður, hefur haft nú þegar verulega þýðingu fyrir framleiðsluna og þjóðarbúskapinn, í fyrsta lagi með því að lækka olíuverð og bæta viðskiptakjörin, þegar hann tók til starfa, með samkeppni sinni, og í annan stað með því að skila stórum fúlgum til viðskiptaaðila sinna innlendra, í afslætti af því verði, sem annars var gangverð á olíu, þegar þannig hefur árað, að afgangur hefur orðið og loks vegna þess, að með starfsemi þessa félags, sem byggt er upp á þennan hátt, verður til í landinu myndarlegt dreifingarkerfi fyrir olíu og benzín, sem er á vegum innlends félagsskapar, sem á rætur sínar í útvegsmannasamtökunum annars vegar og samvinnusamtökunum hins vegar. Þetta eru stóru línurnar í þessu máli, sem hv. þm. vill alls ekki eða fæst ekki til að veita neina athygli, líka af því, að hann þarf á þessu að halda til þess að skjóta leirfótum undir sína skökku stefnu. Ég var að minnast hér áðan á það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um nýsköpunarstjórnina eða nýsköpunarmálin og í hverju ágreiningurinn var raunverulega fólginn, þegar átökin áttu sér stað um það, hvernig þá skyldi haga stjórnarmyndun. Ég fór ekki langt út í þetta, vegna þess að það er ekki aðstaða til þess og var gert hér ýtarlega í gær. En ég get þó ekki stillt mig um vegna þess, hversu mikið veður er í hv. þm. ætíð, þegar hann minnist á þetta fyrirtæki, - þá get ég ekki stillt mig um að minnast á það örfáum orðum til viðbótar. Sérstaklega er hv. þm. mikið í mun að draga það fram, hversu gífurleg framkvæmd það hefði verið að endurnýja togaraflotann. Einu sinni voru þeir að ræðast hér við, hv. 3. þm. Reykv., sem nú er og hv. þm. G-K. (ÓTh), sem þá var forsrh., –þetta var hér í Nd. 15. des. 1955, - og þá sagði hv. þm. G-K. á þessa lund orðrétt í sambandi við þessi orðaskipti þeirra þá, fornvinanna: „Ég skal nú ekki fara að tala um ræðuna fögru um togarana frá 11. maí 1944.“ Það var ræða., sem hv. 3. þm. Reykv. hafði vitnað til. „Mér þótti hún mjög falleg, líklega af því, að ég hafði skrifað grein um áramótin 1943–44, þ.e. 5 mánuðum áður, um dálítið svipaðar hugleiðingar, svo að það gutlar víðar á hugsjónum en hjá þessum hv. þm.“ Síðar kemur enn orðrétt: „Þurfti nú reyndar enga spekinga til að láta sér detta í hug, að ef við hefðum nokkur hundruð milljónir, þá væri rétt að verja þeim að vissu leyti og að vissu marki til að endurnýja okkar úr sér gengnu atvinnutæki.“ Þetta er nú lýsing hv. þm. G-K. á því, sem raunverulega gerðist þá og hv. 3. þm. Reykv. gumar svo af. Þetta var nú afrekið í augum hv. þm. G-K., sem ásamt fleirum stóð að þessu. Það var sem sé ekki þakkarvert og mátti ekki minna vera, en þessi endurnýjun ætti sér stað, miðað við þau gífurlegu auðæfi, sem höfðu safnazt hér fyrir á stríðsárunum. Til viðbótar þessu vil ég enn og að sumu leyti þá mönnum til gamans í leiðinni, þó að það sé raunar ekkert gamanmál, því að það er sorgarsaga, sem þjóðin í raun og veru bítur aldrei úr nálinni út af, hvernig fór með þau gífurlegu auðæfi, sem söfnuðust einmitt á stríðsárunum, hvernig fór fyrir tilverknað þeirrar eyðslustjórnar, sem settist að og kallaði sig nýsköpunarstjórn, en aldrei ætti að sjást öðruvísi nefnd svo, en í gæsalöppum, - en til viðbótar vil ég minna á, hvernig svo fór um þessar 300 millj. kr., sem voru bundnar af þessum auðæfum öllum og áttu að renna til nýsköpunarinnar. því fór fjarri, að þær rynnu allar til þeirrar uppbyggingar. Og ég vil aðeins nefna mönnum dæmi um það, hvernig útkoman varð og hvað það var, sem þessir framkvæmdamenn þurftu að tína til upp í þessar 300 millj. til þess að reyna að láta líta svo út eins og sá hluti gjaldeyrisins hefði farið í nýsköpun eða uppbyggingu. Ég nefni aðeins örfá dæmi um, hvað tínt var undir þetta. Fyrst vil ég nefna, að þar voru taldir vörubílar, eins og ekki hefðu verið til vörubílar áður á Íslandi, það hefði verið alveg sérstök uppfinning. Það var sem sé fært undir nýsköpun að endurnýja vörubílakost landsmanna. En þetta er bara byrjunin. Þá var m.a. á nýsköpunarlistanum prentsmiðja Þjóðviljans, Reykjavík, endurbyggðar prentvélar, 70 þús. dollarar. Þetta var einn liður nýsköpunarinnar. Þá var einhver O.K.A. í Reykjavík með rjómaísvél. Það var einn liður nýsköpunarinnar. Ég tala nú ekki um bökunarofna, sem voru taldir alveg stórfelld nýmæli og yrðu að koma á þennan lista. Þá kemur Óskar Halldórsson, Reykjavík: Veritas-klössun á b.v. Sigríði, 139 þús. kr. Það var nýsköpunarframkvæmd að láta fara fram klössun á eldgömlu skipi. Þá var það Morgunblaðið í Reykjavík. Það hefur sjálfsagt verið ákaflega merkileg nýjung, sem kom þar til greina og sett var á nýsköpunarlistann. Það var blýbræðslutæki. Þá var kökugerðarvél. Og svo var liður, sem hét meðalaglös, - það var einn liður uppbyggingarinnar, meðalaglösin. Ég tala nú ekki um strauvél fyrir hálsbindi, því að það mátti nú kallast merkileg nýsköpun samanborið við meðalaglösin, eða sokkaviðgerðarvélar og því líkt, því að það gat nú verið tæknileg framför í því, enda ekki varið til þess nema 2.050 kr. Svo var möndluvél fyrir G. Ólafsson & Sandholt. Og loks nefni ég fyrir reiðhjólaverzlunina Fálkann varahluti í reiðhjól, - ekki reiðhjól, heldur varahluti í reiðhjól. Það var einn liður nýsköpunarinnar. Í þetta m.a. fór nýsköpunargjaldeyririnn. Og í hvað haldið þið svo að hitt hafi farið, þegar þurfti að tína þetta til til þess að ná upp í 300 millj. kr. af gjaldeyrissölu þessara ára, sem hægt væri að klína á nafninu „nýsköpun“? Þetta er nú bara ofur lítið sýnishorn af því, hvers konar uppbygging það var eða nýsköpunarframkvæmdir, sem raunverulega urðu á þessu tímabili, eins og raunar hefur verið kröftuglega sýnt fram á, í þessum umr. og yrði bara endurtekning, ef ég færi nánar út í það. En að lokum vil ég svo aðeins segja þetta: Það er nú alveg augljóst orðið, að þeir hv. þm., sem standa að þessari kjördæmabreyt., hafa meiri beyg af málinu nú, en nokkru sinni áður við meðferð þess og er þá mikið sagt, enda hafa þeir sannarlega fulla ástæðu til þess. Menn gera sér alveg ljóst, að hér er aðeins verið að byggja grunn. Það er verið að reyna að byggja grunn, ef það mætti líkja svona aðförum við svo göfuga framkvæmd eins og það er að byggja grunn, - hér er verið að reyna að byggja grunn undir það, sem á svo að hlaða ofan á. Og það, sem þeir ætla sér að hlaða ofan á, er hin nýja fjárfestingar- og efnahagsmálastefna, sem ég lýsti hér í gærkvöld og skal ekki ræða nú. Og þeir munu fá það, sem þeir hafa til stofnað, þeir munu fá það. - Þeir hafa bolmagn til þess að samþykkja þessa stjórnarskrárbreyt. og þeir eru ráðnir í að gera það. Þeir byggja það á meiri hluta á hæstv. Alþ., sem ég segi að sé fenginn með klækjum. Þeir byggja samþykkt stjórnarskrárinnar á meiri hl., sem er þannig fenginn og síðan efna þeir til áframhaldandi baráttu um þetta mál, nú á þessu hausti og hún fer að sjálfsögðu fram. Og þeir hafa stillt þannig til, að sú barátta verður alveg hiklaust framhald af þeirri baráttu, sem varð í vor. Hún verður barátta um byggðastefnuna í kjördæmamálinu og um byggðastefnuna í fjárfestingar- og efnahagsmálunum. Og það er ljósara núna, en nokkru sinni fyrr almenningi í landinu, að Framsfl. er eini flokkurinn, sem fylgir fram byggðastefnunni í kjördæmamálinu og byggðastefnunni í efnahags- og fjárfestingarmálunum. Og það er búið að koma þessum málum þannig fyrir, það hafa hinir gert, að allir þeir, sem byggðastefnunni vilja fylgja, verða og munu fylkja sér um Framsóknarflokkinn í þeim kosningum, sem fram undan eru. Lúðvík Jósefsson: Herra forseti. Umr. um það stjórnarskrárfrv., sem hér liggur fyrir, eru nú löngu hættar að vera beinar umr. um það mál og komnar út á miklu víðari vettvang og segja má, að nú sé hér farið að ræða um stjórnmálaátökin í landinu almennt. Það hefði vissulega verið freistandi að taka hér frekari þátt í þeim umr., sem hér hafa farið fram, en gert hefur verið frá hálfu andstæðinga þeirra framsóknarmanna. En það liggur alveg augljóst fyrir, hvernig á því stendur, að ekki hafa jafnmargir tekið þátt í þessum umr. eða þær verið jafnmiklar og umr. þeirra framsóknarmanna hafa þó gefið tilefni til. Það er mjög augljóst mál, að þeir hafa leitað eftir því hér að halda uppi almennu málþófi og ræða það mál, sem löngu er fullútrætt, stjórnarskrárbreytinguna. Hér fóru fram mjög ýtarlegar umr. um það mál, áður en kosningar fóru fram, að maður segi ekki á kosningafundum um allt land auk þess. Frá hálfu þeirra framsóknarmanna hefur því í umr. hér ekkert nýtt komið fram til viðbótar við það, sem margsinnis hafði komið fram hjá þeim áður varðandi stjórnarskrárbreytingarmálið sjálft. Ég mun því ekki í þessum orðum, sem ég mæli hér, fara að ræða við þá á nýjan leik um þá breyt. á kjördæmaskipuninni, sem nú má telja ákveðið að hér verði lögleidd, en ég vildi víkja hér nokkrum orðum að þeim almennu pólitísku hugleiðingum, sem hér hafa komið fram. Hv. 1. þm. S-M. (EystJ) hefur lagt á það hér mikla áherzlu, að vinstri stjórnin hafi verið felld á sínum tíma af ýmsum af forustumönnum Alþb. og fall vinstri stjórnarinnar hafi í rauninni orsakazt af því, að þá hafi menn í Alþb. verið að taka höndum saman við andstæðinga vinstri stjórnarinnar um að reyna að koma þeirri stjórn fyrir kattarnef og fundið til þess sérstaklega kjördæmabreytingarmálið og á bak við það mál liggi sú löngun þessara flokka að ráðast sérstaklega á hagsmuni þess fólks, sem býr úti á landi. Á þessu hefur hv. 1. þm. S-M. þrástagazt hér í þessum umr. og enginn veit það þó betur en hann, að þetta er hans eigin uppspuni frá rótum. Hann veit það mætavel, að það vorum ekki við Alþb.-menn, sem lýstum yfir slitum vinstri stjórnarinnar. Það var hann, sem gerði það og forsrh., Hermann Jónasson, það voru þeir, sem lýstu yfir slitum stjórnarinnar, þó að við samstarfsmennirnir bæði í Alþb. og Alþfl. skoruðum beinlínis á Framsfl. að taka til endurskoðunar þessa yfirlýsingu sína og þó að fyrir lægi sérstök áskorun frá Alþýðusambandi Íslands til forsrh. að taka upp samninga við Alþýðusambandið um lausn á efnahagsmálunum. Nú vissu allir, að vinstri stjórnin var samningslega skuldbundin til þess að leysa efnahagsmálin í samráði við verkalýðssamtökin í landinu. Því hafði hún lofað. En þegar þingi Alþýðusambandsins er að ljúka, sendir það sérstakt bréf til forsrh. og skorar á hann að taka upp samninga um lausn á efnahagsmálunum við verkalýðssamtökin, en því bréfi var aldrei svarað. Verkalýðssamtökin voru ekki virt svars. Og svo koma þessir menn, sem svona hafa staðið að málunum og halda því fram, að við Alþb.-menn eða Alþfl.-menn, sem í ríkisstj. voru, að við höfum slitið stjórnarsamstarfið. Nei, hið rétta er, að það var uppi ágreiningur út af kaupgjaldsmálunum og sá ágreiningur hafði verið uppi um langan tíma. Þeir framsóknarmenn höfðu flutt till. um, að lækka yrði umsamið kaup í landinu um 8%, eða verkalýðssamtökin í landinu yrðu að gefa eftir 15 vísitölustig af kauplagsvísitölunni án allra bóta. Fyrir þetta atriði þýðir ekki að þræta. Þetta liggur skjalfest fyrir. Þetta var krafa Framsfl. Hitt er líka jafnljóst, að verkalýðssamtökin í landinu vildu ekki fallast á þessa kröfu. Auðvitað er hægt að halda enn uppi ágreiningi um það, hvort krafa framsóknarmanna um eftirgjöf á þessum 15 vísitölustigum hefur verið réttmæt eða ekki og hvort það svar verkalýðssamtakanna í landinu að neita því að verða við þessari kröfu hafi verið réttmætt. En það var deilan um þetta atriði, sem dró til þess, að framsóknarmenn ákváðu, þegar þeir komu ekki fram vilja sínum, að slíta stjórnarsamstarfinu. Það er ekki stórmannlegt að neita þessum staðreyndum á þann hátt, sem hv. 1. þm. S-M. hefur gert hér í þessum umr. og enn þá síður er það stórt af hans hendi, að búa til sögu um, að það, sem olli slitum vinstri stjórnarinnar, hafi verið það, að við Alþb.-menn hefðum ekki viljað veita nægilegt fjármagn til framkvæmda úti á landi. Hann hefur ekki hér í þessum umr. getað nefnt eitt einasta dæmi eða þeir framsóknarmenn, sem þessu hafa hér haldið fram, um það, að við Alþb.-menn höfum staðið á móti réttlátum fjárveitingum til eðlilegra framkvæmda úti á landi, - ekki eitt einasta dæmi. Þeir eru aðeins með fullyrðingar út í bláinn um, að þetta hafi verið vilji okkar. 1. þm. S-M. hefur margendurtekið það hér í þessum umr., að það megi hafa til sannindamerkis um, að okkur hafi ekki verið svo mikið áhugamál að standa gegn kauplækkuninni um þetta leyti, að það hefði út af fyrir sig átt að draga til stjórnarslitanna, að haustið 1956 hefðum við fallizt á, að 6 vísitölustig væru þá gefin eftir af kauplagsvísitölunni, og segir, að það, sem þeir framsóknarmenn hafi farið fram á um það leyti, sem vinstri stjórninni var slitið, hafi í rauninni verið það sama sem gert var 1956. Þetta segir hv. 1. þm. S-M. líka gegn betri vitund. Hann veit miklu betur sjálfur, hvernig þessi mál eru. Hann veit það, að haustið 1956, þegar verkalýðshreyfingin í landinu samþykkti einum rómi að falla frá þessum 6 vísitölustigum, þá gerði hún það með þeim skilyrðum, að tilteknar verðhækkanir, sem annars áttu að skella á og vógu jafnmikið í kaupmætti fyrir verkalýðinn f landi og þessi 6 vísitölustíg, að þessar verðlagshækkanir yrðu ekki látnar koma til framkvæmda. Hér voru því gerð kaup á sléttu og kaupmáttur launþega rýrnaði ekki á neinn hátt í sambandi við þessi vísitölustig. En það, sem farið var fram á nú haustið 1958, var það, að strikuð væru út 15 vísitölustig algerlega bótalaust. Þar átti ekkert að koma á móti. Hann getur því ekki borið þetta tvennt saman sem hliðstæður, þegar hann veit hið sanna, nema þá hann sé vísvitandi að fara með rangt mál. Hv. 1. þm. S-M. sagði, að við Alþb.-menn hefðum raunverulega gert bandalag við Sjálfstfl. og Alþfl. um að koma vinstri stjórninni frá. Ja, er þetta nú ekki nokkuð mikið sagt af hans hálfu, þegar hann veit, að ágreiningsefnin, sem hér var deilt um, voru einmitt þessi kaupgjaldsmál? Hvernig gátu Sjálfstfl. og Alþfl. komið fram þeirri kauplækkun, sem hér hafði einmitt verið deilt um, nema með því að fá beinan stuðning Framsfl. með þessum till. sínum? Þeir gátu ekki komið kauplækkuninni fram með lögum á Alþingi nema njóta á óbeinan hátt stuðnings Framsfl. Það var því Framsfl., sem í framkvæmdinni sýndi það, að hann brást við þannig í sambandi við það deilumál, sem hafði leyst stjórnina upp, að hann hljóp til fylgis við Sjálfstfl. og Alþfl., því að ef Framsfl. hefði ekki stutt þessa lagasetningu varðandi efnahagsmálin, eins og hann gerði eða með þeim hætti, sem hann gerði, þá hefði stjórnin þá þegar gefizt upp. En Framsfl. var það svo mikið í mun að koma fram kauplækkun hjá launþegum í landinu, að hann hleypti þessum lögum í gegn og vissi vel, hvað hann var að gera. Það hefur verið athyglisvert í þessum umr., sem þeir framsóknarmenn og alveg sérstaklega hv. þm. S-M. hefur sagt um verðbólguna. Hann hefur flutt hér langt mál um það, hvernig verðbólgan hafi á undanförnum árum skapað ýmsum auðmönnum landsins og auðfyrirtækjum mikinn gróða og hann hefur svo auðvitað í sambandi við allan sinn málflutning reynt að halla þessu á þá lund, að það væru vissir menn í Alþb. og alveg sérstaklega hv. 3. þm. Reykv., sem hafi allan tímann verið að hjálpa auðmönnum í landinu með því að koma þessari verðbólgu sem hæst upp. Ég get að vísu tekið undir það með hv. 1. þm. S-M., að vissulega hefur verðbólgan skapað ýmsum gróðaaðilum í landinu mikinn gróða, ýmsum bröskurum í landinu. Um það er ekki að villast. En það vil ég segja, að enginn maður á Íslandi ber eins mikla ábyrgð á vexti verðbólgunnar á Íslandi á undanförnum tveimur áratugum og einmitt 1. þm. S-M., - enginn einn. Hvað er það, sem hefur orðið stórtækast í þessum efnum? Hvað er að segja um þær miklu verðsveiflur, sem hafa orðið í sambandi við gengislækkanirnar? Kom hann kannske ekki neitt nærri gengislækkununum, sem samþykktar hafa verið? Skyldi það ekki hafa komið ýmsum gróðabrallsmönnum heldur þægilega í þessu landi að fá þá verðsveiflu samþykkta með lögum frá Alþingi, sem þýddi það raunverulega, að miðað við þau skapandi verðmæti, sem voru að falla til, lækkuðu skuldir þessara manna sem gengislækkuninni nam? Og voru það ekki einmitt við Alþb.-menn, sem stóðum á móti þessum verðsveiflum? Og hvað var svo að segja um átökin í efnahagsmálunum, sem urðu hér á Alþingi og innan vinstri stjórnarinnar vorið 1958, eftir einmitt að 1. þm. S-M. hafði lagt fram í vinstri stjórninni hvað eftir annað till. um nýja gengislækkun og eftir að hann hafði lýst því þar yfir, að hann vildi fallast á 90% yfirfærslugjald, sem hefði þýtt stórkostlega aukna verðbólgu frá því, sem áður var? Þá var það, sem einmitt 1. þm. S-M. var að stríða við þetta, sem hann hefur unnið að árum saman, að reyna að spenna verðlagið í landinu sem allra hæst upp, auka einmitt á verðbólgugróða braskaranna. Við Alþb.-menn stóðum á móti þessum till. hans í vinstri stjórninni. Við stóðum á móti því, að verðbólgubraskararnir fengju að græða á þessari pólitík. En við féllumst á það sem síðustu tilraun okkar til þess að halda vinstri stjórninni saman, að þó yrði farin hér millileið inn á mun minni verðhækkun en 1. þm. S-M. hafði sérstaklega barizt fyrir. Þá var 55% yfirfærslugjaldið samþ., sem vitanlega hratt af stað nýrri verðhækkunaröldu í landinu og kallaði vitanlega á eftir á almennar kauphækkanir. Þegar hv. 1. þm. S-M. greinir hér frá þeirri staðreynd, að kaupmáttur vinnulauna sé jafnvel minni nú árið 1959, en hann var árið 1947, þá er það ekki vegna þess, að það sé að kenna verkalýðssamtökunum í landinu, að þau hafi raunverulega unnið of slælega að því að halda uppi kaupmætti launa sinna meðlima, heldur er það vegna þess, að hann hefur sjálfur haft það mikil áhrif á stjórn landsins, að hann hefur í sífellu verið að koma fram þeim aðgerðum í efnahagsmálunum, sem hafa stefnt til þess að minnka kaupmátt launþeganna í landinu, að hækka verðlagið, auka verðbólguna, auka á gróða braskaranna, verðbólgubraskaranna í landinu. En svo kemur þessi hv. þm. hér fram og spyr hv. 3. þm. Reykv. að því, hvort það muni nú ekki vera eitthvað gallað í vinnubrögðunum hjá honum og verkalýðshreyfingunni, að kaupmátturinn skuli hafa minnkað. Hann, 1. þm. S-M., hefur hér ekki komið nærri. Hann hefur ekki haft neina aðstöðu til þess að hafa nein áhrif á þessi mál. Hann á hér enga sök. Nei, þetta heitir að snúa við staðreyndum. Þetta heitir að reyna að koma sök af sjálfum sér yfir á aðra. Það er með öllu rangt, að það hafi staðið á okkur Alþb.-mönnum eða forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar í landinu að vilja standa að vinstri stjórn, sem ræki heilbrigða vinstri stefnu. Hitt hefur legið ljóst fyrir allan tímann og liggur fyrir jafnljóst í dag, að slíkri vinstri stefnu eins og 1. þm. S-M. dreymir í sífellu um, vinstri stefnu, sem miði að því að hækka verðlag í landinu, lækka kaup í landinu, skerða kaupmátt launþega í landinu, - slíkri vinstri stefnu viljum við ekki vinna að með honum. Hann verður að hafa aðra samstarfsmenn, en okkur Alþb.-menn til þess að koma slíku fram, enda hefur hann allajafna fundið sér þá og það er mjög sennilegt, að hann finni slíka samstarfsmenn áfram. En hann ætti ekki eða þeir framsóknarmenn að reyna að halda því fram fyrir hugsandi fólki í landinu, að það, sem þeir berjist fyrir í þessum efnum, sé vinstri stefna. Og finnst mönnum ekki æði kátbroslegt að hlusta á þá framsóknarmenn hér í þessum umr., þegar þeir telja sig vera komna vinstra megin við okkur, þeir eru orðnir aðalvinstriflokkurinn? Við erum víst orðnir einhver miðflokkur? Ég minnist nú þess, að hv. 1. þm. S-M. hefur ekki alltaf mátt heyra það nefnt, að Framsfl. væri vinstri flokkur. Þá hefur hann þurft að undirstrika það, að hann væri einmitt miðflokkur, Framsfl., á milli öfganna til hægri og vinstri, hann væri miðflokkur, hann vildi ekki láta flokka sig sem neinn vinstri flokk. En nú stendur hann lengst til vinstri, og Alþb. og Alþfl. eru bara miðflokkar. Hann er sá rétti vinstri flokkur. Hvílík öfugmæli. Það er rangt, að það hafi nokkurn tíma verið stefnt að því af verkalýðssamtökunum í landinu eða okkur Alþb.-mönnum að stöðva eðlilegar efnahagsmálaráðstafanir, t.d. í tíð vinstri stjórnarinnar. En við vildum, að það væri staðið við það, sem heitið var í stjórnarsáttmálanum, en það var að reyna að stöðva verðlagið, reyna að koma í veg fyrir aukna verðbólgu. En það var einmitt krafa þeirra framsóknarmanna, að það væri stefnt að hækkandi verðlagi, að aukinni verðbólgu, og á því sprengdu þeir ríkisstj., þegar þeir fengu ekki vilja sínum framgengt í þeim efnum. Þeir vildu ganga alveg þvert á þann stjórnarsáttmála, sem var lagður til grundvallar samstarfinu. Þessi málflutningur allur viðvíkjandi samstarfi flokkanna á undanförnum árum og tildrögum til þess, að vinstri stjórnin fór frá völdum, málflutningur þeirra framsóknarmanna í þessum efnum hefur verið svona álíka réttur eins og þegar þeir fara að skýra frá því, hvað var raunverulega að gerast í íslenzkum stjórnmálum á tíma nýsköpunarstjórnarinnar. Nú er það aðalatriðið, að þeir framsóknarmenn vildu sem sagt, eftir þeirra útskýringu nú, gera miklu meira til nýsköpunar á þessum tíma en hinir flokkarnir. Af því gátu þeir ekki verið með þeim. Og svo er reynt að gera eins lítið úr því, sem þá ávannst í sambandi við nýsköpun atvinnutækjanna í landinu, og hugsanlegt er og gleggst kom fram í síðustu ræðu 1. þm. S-M., þegar hann hljóp í það að telja upp hvers kyns innflutning, sem hefði verið heimilaður af þeim reikningi, sem stofnaður hafði verið sérstaklega í sambandi við þessar nýsköpunarframkvæmdir. Auðvitað er rétt, að það þurfti á þessum tíma að veita gjaldeyri til innflutnings á ýmsum almennum neyzluvörum og almennum eyðsluvörum, sem ekki er hægt að komast hjá, vegna þess að svo höfðu verið stjórnarhættirnir, sem m.a. þeir framsóknarmenn báru mesta ábyrgð á og 1. þm. S-M., að það hafði ekki verið hægt að endurnýja vörubílakost landsmanna. Það hafði ekki verið hægt að fá að kaupa eðlilega varahluti í hinar nauðsynlegustu vélar landsmanna, og menn höfðu jafnvel verið sektaðir fyrir að leyfa sér þá ósvinnu að flytja inn fiskiskip. Það þurfti að snúa þessum málum þannig við, að það var ekki hægt að komast hjá því að veita nokkurn gjaldeyri til þessa, til þess að taka nokkuð af þeirri miklu skekkju, sem hans skammsýna stjórn hafði ráðið. En það er ekki nein ástæða til þess að gera lítið úr því, að á þessum tíma voru keyptir 33 nýsköpunartogarar, okkar langsamlega öflugustu og fullkomnustu framleiðslutæki, sem við eigum enn í dag og hafa á undanförnum árum - eða frá því að þeir voru keyptir - malað þjóðinni margfalt innkaupsverð sitt eða fullt innkaupsverð sitt svo að segja árlega síðan. Þeir framsóknarmenn skildu það ekki á þessum tíma, þegar efnt var til nýsköpunarsamstarfsins, að við þyrftum að endurnýja togaraflotann. Aðalfjármálasérfræðingur þeirra framsóknarmanna um þessar mundir, sá maðurinn, sem þeir settu af sinni hálfu sem bankastjóra Landsbankans, skrifaði um það fræðilega grein, lagði það til opinberlega og skrifaði um það í blöð líka, að það væri mesta fásinna að taka þennan dýrmæta gjaldeyri þjóðarinnar og kaupa fyrir hann togara. Hann lagði til, að við lánuðum útlendingum þessa peninga og hirtum vextina í staðinn. Hann benti á, að það mundi mega fá árlega í kringum 12 millj. kr. í vexti, ef við lánuðum út alla summuna með 4% vöxtum. Þetta voru tillögur Jóns Árnasonar. Ekki kom það fram á þessum tíma, að þeir framsóknarmenn stæðu á móti þessu. Þeir trúðu meira á það á þessum tíma að lána erlendum aðilum út gjaldeyriseign þjóðarinnar heldur en að við ættum að nota þessa gjaldeyriseign okkar til þess að kaupa okkur framleiðslutæki, sem gætu malað okkur gjaldeyri á hverju ár, og þeir voru með hvers konar fyrirslátt í frammi þá, eins og reyndar hv. 1. þm. S-M. varð að viðurkenna nú. Þá var ástandið þannig hér í efnahagsmálunum, að það þurfti sitt hvað að gera. Það var ekki hægt að taka þann gjaldeyri, sem fyrir lá á reikningum bankanna erlendis og kaupa fyrir hann skip erlendis. Nei, fyrst þurfti að hans dómi að fara í það, eins og hann sagði hér í umr. núna, að skrapa saman stríðsgróðann innanlands og ef ekki náðist samkomulag um það og það var ekki hægt að ná saman nógu miklum fjárfúlgum innanlands, þá urðum við auðvitað að vera án allra togaranna. Nei, hér var um hina herfilegustu skammsýni að ræða, - skammsýni, sem lengi mun tolla við forustu Framsfl. En það voru ekki aðeins þessir 33 nýsköpunartogarar, sem voru keyptir á þessum tíma þrátt fyrir skilningsleysi þeirra framsóknarmanna. Um þetta leyti endurnýjuðum við okkar bátaflota svo, að í einu vetfangi keyptum við inn nýja báta, sem jafngiltu 1/3 af öllum bátaflota landsmanna og á þessum tíma réðumst við í mestu framkvæmdir, sem við þekkjum í sambandi við uppbyggingu í okkar fiskiðnaði, byggingu frystihúsa um allt land. Og það er einmitt þessi stofn, sem hefur verið fram til dagsins í dag meginstofninn undir gjaldeyrisframleiðslu þjóðarinnar á undanförnum árum og á þessu ári. Ég held því, að það sé kominn tími til þess, að þeir framsóknarmenn hætti að gera lítið úr því, sem ávannst á nýsköpunartímanum, því að þeir eru einmitt sjálfir búnir að lifa á því, sem þá var gert, nú um margra ára skeið. Það hefði sannarlega orðið þröngt í búi, bæði hjá ríkissjóði og auðvitað öllum landsmönnum, ef ekki hefði verið farið í þessar miklu framkvæmdir, sem þá var ráðizt í. Hefðum við þá farið eftir þessari skammsýnisleið fjármálasérfræðings framsóknarmanna, að lána gjaldeyri okkar út til erlendra aðila í staðinn fyrir að kaupa okkur sjálfir framleiðslutæki, þá hefði farið illa fyrir okkur. Eitt af því, sem hv. 1. þm. S-M. minntist hér á, voru þær deilur, sem hér hafa verið uppi æði oft um olíufélögin í landinu og þá pólitík, sem Framsfl. hefur rekið í þeim efnum og eins og jafnan áður, þegar komið er að því, að þeir lýsi sjálfir sínum verkum, þá er allt fallegt þar að sjá. Olíufélag þeirra var ágætt félag, alíslenzkt félag og að því stóðu samvinnuhreyfingin í landinu og útvegsmenn, og þessi samtök höfðu unnið að því að lækka verð á olíum og verið á margan hátt mjög gagnleg. Þetta var lýsing 1. þm. S-M., og það mátti svo sem skilja, að mikill var munur á þessum olíufélögum og hinum tveimur. En ég er nú hræddur um, að staðreyndirnar séu heldur á annan veg, ef menn vilja skoða þær. Nei, þessi olíufélög þeirra framsóknarmanna hafa verið byggð upp á alveg hliðstæðum grundvelli og braskararnir hafa byggt upp hin olíufélögin. Það vantar svo sem ekki, að þeir kalla þau félög vera alinnlend félög, sem eigi bara viðskipti við tiltekin útlend félög, nákvæmlega eins og þeir framsóknarmenn gera með sitt. Það vantar ekki, það er íslenzkt nafn á því, það heitir Olíufélagið h/f, þó að það þurfi nú reyndar að merkja mikið af eignum sínum með Esso, vegna þess að það er þetta heimsolíufélag, sem vitanlega ræður þarna öllum lögum og lofum og er alveg hliðstætt því, sem hið brezka B.P. er gagnvart Olíuverzlun Íslands h/f. Það er enginn munur á uppbyggingunni þar. Og útvegsmönnum var ekki gefinn kostur á því að vera í þessu félagi, þegar það var stofnað, nema með þeim skilyrðum, að þeir væru þar í greinilegum minnihluta. Það voru tiltekin 5 félög, sem voru talin upp, sem áskildu sér rétt til að hafa yfir 50% af hlutafénu. Almenn olíusamlög útvegsmanna úti um landið fengu ekki að gerast aðilar að þessu olíufélagi þeirra framsóknarmanna nema undir þessum kringumstæðum, að 5 félög, sem þeir framsóknarmenn réðu algerlega yfir, áskildu sér þar meirihlutarétt. Og mín reynsla af þessum olíusamtökum þeirra framsóknarmanna er sú, að þann tíma, sem ég hafði nokkuð með þessi mál að gera í ríkisstj., þá bar það langt af, að olíufélag þeirra framsóknarmanna var langkröfuharðast um það og setti fram flestar kröfur og hæstar kröfur um að fá hækkun á því verðlagi á olíum, sem gilti á hverjum tíma. Það gekk alltaf fram fyrir bæði Shell og B.P. í kröfum sínum um að fá hækkaða verðlagningu. Og þessi félög hafa hvað eftir annað verið tekin og dæmd af opinberum dómstólum fyrir það að hafa ætlað að taka óréttilega til sín of hált verð á olíu. Hið rétta í þessu er, að komið hafa fram tillögur og það æði oft hér á Alþingi og innan fyrrv. ríkisstj., vinstri stjórnarinnar, um það að gera einmitt olíuverzlunina þannig úr garði, að það væri alveg tryggt, að almenningur í landinu eða notendur olíu fengju notið beztu viðskiptakjara, að ríkið t.d. tæki í sínar hendur allan innflutning á olíum og að eðlileg olíusamlög útvegsmanna og annarra, sem vildu stofna til olíusamlaga samkv. þar gildandi lögum, gætu fengið að kaupa olíuna með sannvirði frá ríkisverzlun. En hvernig fór þá fyrir hinum róttæka vinstri flokki, sem nú stendur til vinstri við alla flokka í landinu? Hvar stóð hann þá? Hann var á móti því, að það væri tryggt, að ríkið annaðist eitt innflutning á olíum til landsins. Hann var á móti því, að það væri tryggt, að einmitt olíusamlögin, sem eru byggð upp á hreinum samvinnufélagsgrundvelli, fengju eðlilega aðstöðu til þess að kaupa til sín olíur á sannvirði. Þá tók einmitt samvinnuflokkurinn, Framsfl., afstöðu með sérhagsmunafélagi sínu, sem var byggt upp á nákvæmlega sama sérhagsmunagrundvellinum og hin olíufélögin tvö, sem voru fyrir, - þá tók hann afstöðu með þeim og móti einmitt samvinnufél., sem höfðu verið stofnuð víða um landið sem olíusamlög til þess að dreifa olíu. Hugsjónin náði nú ekki lengra en þetta. En svona hefur þetta æði oft verið. Þegar reynt hefur á það, hversu mikill vinstri flokkur Framsfl. raunverulega er í framkvæmd, þá hefur það ekki náð lengra, en þetta. Það hefur ekki staðið á okkur Alþb.-mönnum að styðja samvinnuhreyfinguna í landinu. Við höfum yfirleitt alls staðar gert það, þar sem við höfum haft aðstöðu til þess, og það munu engin dæmi þess hér á Alþ., að við höfum ekki viljað veita þeim samtökum eðlilegan styrk. En hitt er annað mál, að það er vitanlega ekki hægt að neita því, að Framsfl. hefur í framkvæmdinni, tíðum hagað sér svo, að hann hefur beinlínis stefnt að því, að það yrðu hörð pólitísk átök um starfsemi samvinnufélaganna. Það er ósköp eðlilegt um samvinnufélög, sem eru stofnuð á þeim grundveili, að það eru menn í þeim úr öllum flokkum, eða fleiri flokkum en Framsfl. a.m.k., að slíkir menn eru ekkert ánægðir með að sjá það, t.d. í almennum kosningum til Alþ., að þá sé hvert kaupfélagið af öðru gert að kosningaskrifstofu fyrir einn flokk og þar eigi allt starfsliðið að vera, launað starfsfólk hjá samvinnufélagi, að það eigi að vera sérstakt baráttulið á kosningadegi og nota einnig aðstöðu viðkomandi kaupfélags rétt eins og eignir síns flokks, einum flokki til framdráttar. Þetta vitanlega skapar deilur, slík misnotkun á almennum félögum eins og þetta og ég segi, að það er Framsfl., sem einmitt ber ábyrgð á því, ef þessar deilur leiða til óhapps fyrir samvinnuhreyfinguna, og hann ætti að sjá að sér í tíma og misnota ekki hreyfinguna á þennan hátt. Hann getur ekki nefnt um það nein dæmi, að við Alþb.-menn t.d. styðjum ekki kaupfélögin eða samvinnuhreyfinguna með eðlilegum hætti, bæði hér á Alþ. og einnig í framkvæmd. En auðvelt er að sanna svona misnotkun Framsfl. á þessari hreyfingu í vissum tilfellum. Svo er það allsherjarinntak, sem nú er að verða í ræðum þeirra framsóknarmanna, m.a. þegar kjördæmabreytingarmálið er á dagskrá, að þeirra skoðun í því máli og þeirra stefna sé hin svonefnda byggðastefna, þeirra stefna sé byggðastefna, en hinir flokkarnir allir, sem hafa aðra skoðun á skipun kjördæmamálsins, séu á móti byggðastefnunni. Þeir séu á móti því, að hlúð sé að landsbyggðinni og því fólki, sem þar lifir. Það er rétt að skoða dálítið nánar, hvernig þetta hefur raunverulega komið fram. Nýsköpunarstjórnin var svo ósvífin, þessir voðalegu flokkar, sem að henni stóðu og standa líka að þeirri kjördæmabreyt., sem nú liggur fyrir, hún var svo ægileg, að hún ráðstafaði fullum helmingi af togaraflotanum, sem þá var keyptur, út á land, til landsbyggðarinnar. Og þá risu upp margir togaraútgerðarbæir úti um land, sem aldrei höfðu tekið þátt í togararekstri áður. Svona voru nú þessir andstæðingar byggðarlaganna úti á landi voðalegir, sem stóðu að þessari stjórn. En einmitt þessi ráðstöfun hefur orðið einna drýgst til uppbyggingar á þessum stöðum. Og einnig sú uppbygging, sem þá átti sér stað í sambandi við fiskiðnaðinn í landinu og í sambandi við bátakaupin, fór aðallega fram til handa einmitt sjávarbyggðarlögunum úti um allt land. Þar urðu framkvæmdirnar mestar í þessum efnum. Það skipti stórkostlega um frá því, sem hafði verið áður, í tíð þess flokks, sem sérstaklega kallar sig byggðaflokk og flokk með byggðastefnu. Nei, hið rétta er það, að Framsfl. á sinn stóra þátt í því að hafa í nokkur undanfarin ár, sérstaklega á tímabilinu 1952–56, rekið þá stefnu í landinu í atvinnumálum, sem var landsbyggðinni hættulegust og stefndi hreinlega til þess að eyða landsbyggðinni í stórum landshlutum. Það var á þessu tímabili, sem efnt var til hinnar miklu hernámsvinnu suður á Keflavíkurflugvelli, og m.a. þm. Framsfl. þá gengu ötullega fram í að koma fólki utan af landsbyggðinni í þá vinnu. Á þessu tímabili var það, sem fólksflóttinn utan af landi byrjaði fyrir alvöru. Þá var það, sem jafnvel heil sveitarfélög lögðust gersamlega í auðn og önnur minnkuðu um helming. Þessi stefna var vitanlega gegn byggðunum úti á landi. Hún var stórhættuleg. En það voru einmitt forustumenn í verkalýðshreyfingunni, sem á árinu 1955 hófu upp kröfuna um það á þingi Alþýðusambandsins, að það væri alveg lífsnauðsyn að gera stórt átak til atvinnulegrar uppbyggingar úti á landi til þess að reyna að snúa við þessari óheillaþróun. Á þessum tíma hafði Framsfl. ekki fundið upp þetta orð: „byggðastefna“. Þá mundi hann ekki eftir byggðunum. Þá var þetta ekkert aðalatriði. En nú er reynt að mála þetta upp þannig, að hann einn sé með því að styrkja hagsmuni landsbyggðarinnar. En í hverju hefur það komið fram? Ja, mér vitanlega ekki í neinu öðru en því, sem framsóknarmenn mundu tilnefna sjálfir, að þeir vilji viðhalda einmenningskjördæmum úti á landi. En það er nú svo, að jafnvel þó að maður líti á það mál, þá er það auðvitað æði einkennilegt, hvernig það má vera aðalatriði fyrir menn úti á landi að hafa þann misjafna rétt, sem einmitt er á milli byggðarlaganna. Ég vil aðeins nefna dæmi úr mínum heimahögum, Suður-Múlasýslu eða því kjördæmi, að þar voru íbúar samkvæmt síðasta manntali 5.700 manns. Og þetta umdæmi átti að kjósa tvo þm., eins og allir vita. En ef við tökum hinn hlutann úr Austfjarðakjördæminu, Norður-Múlasýslu og Austur-Skaftafellssýslu og Seyðisfjörð, þá voru íbúar á þessu svæði ekki 5.700 eins og í Suður-Múlasýslu, heldur voru þeir 4.600, eða 1100 færri. En á þessu svæði átti að kjósa 4 þm. Ætli það sé eitthvað voðalegt fyrir Austfirðinga almennt, þó að þeir megi allir saman kjósa með jafnþungum og miklum atkvæðisrétti? Er það einhver sérstök byggðastefna að heimta mismun á milli byggðarlaganna í sambandi við kosningarrétt? Ég hef ekki orðið þess var, að þeir framsóknarmenn hvorki nú né fyrr stæðu með nokkrar sérstakar till., sem mættu verða landsbyggðinni til sérstakra hagsbóta, sem aðrir flokkar og þá þeir flokkar, sem vilja standa að kjördæmabreytingunni, stæðu á móti. Hvers vegna ekki að nefna eitthvað af þessum málum? Hvers vegna ekki að sanna með dæmum, í hverju þessi barátta Framsfl. lýsir sér fram yfir aðra flokka að hagsmunamálum fólksins úti á landi? Eða er það kannske þannig, að þeir séu búnir að slengja þessu saman, að sé unnið sérstaklega að hagsmunamálum Framsfl., þá séu það um leið hagsmunamál fólksins úti á landi? En það hefur ekki alltaf farið saman. Framsfl. hefur vegnað allvel stundum og hann hefur kunnað vel við sig í ríkisstjórnum, þó að fólkið flytti unnvörpum utan af landi og treysti sér ekki til þess að lifa við þau lífsskilyrði, sem því voru búin þar af stjórn Framsfl. Þegar í þessum umr. var minnt á það, að Framsfl. hafi lagt á það höfuðáherzlu í tíð vinstri stjórnarinnar að fá samþykkta 8% bótalausa kauplækkun og talið það skipta svo miklu máli, að hann þurfti að slíta samstarfinu, þá spurði hv. 1. þm. S-M.: Ja, hvað fengu svo launþegar í staðinn fyrir það að fallast ekki á þessa 8% kauplækkun? Hafa þeir ekki fengið 13.4% kauplækkun í staðinn? - Í fyrsta lagi er hér ekki nákvæmlega með farið, því að þessi samanburður fær ekki fullkomlega staðizt. Krafa framsóknarmanna var 8% bótalaus kauplækkun, þar sem ekkert átti að koma í staðinn. 13.4% kauplækkunin var ekki alveg af sömu tegund. Þar var að vísu um talsverða alveg bótalausa kauplækkun að ræða. Ríkisstj. heldur því fram og þeir stjórnarflokkarnir, að hún hafi verið 5.4%, þessi bótalausa kauplækkun. Það er skoðun okkar, að hún hafi verið nokkru meiri. En það er þó mjög vafasamt, að hún hafi verið meiri en 8%, vegna þess að vissulega komu hér tilteknar niðurgreiðslur á móti, þó að öll sú verðlækkun, sem ríkisstj. var að spá, hafi ekki komið fram. En ekki viljum við neita því, að það var samþykkt tiltekin niðurgreiðsla á vöru, sem vitanlega kom hér á móti. En hvernig stóð á því, að þessi kauplækkun, hvað sem við köllum hana, 8 eða 9% eða 13.4%, hvernig stóð á því, að hún náði fram að ganga? Það vita þeir framsóknarmenn, að það eru þeir, sem bera höfuðábyrgðina á því, að þetta var samþykkt. Þeir höguðu afstöðu sinni þannig hér á Alþingi við afgreiðslu efnahagsmálafrv., að þeir raunverulega tryggðu því framgang. -  Herra forseti. Ég hafði fyrst í þessari ræðu gert nokkrar athugasemdir við ýmsar ræður framsóknarmanna, sem haldnar hafa verið hér nú í þessari d. í sambandi við umr. um stjórnarskrármálið, og þá nær eingöngu vikið að þeim atriðum, sem fjölluðu um stjórnmálin almennt. Ég átti nokkuð eftir af minni ræðu, en get væntanlega lokið henni á stuttum tíma. Eitt af því, sem þeir framsóknarmenn hafa í þessum almennu umr. lagt mjög þunga áherzlu á, er það, að nú stefnir til þess, að við Alþb.-menn séum að taka upp samstarf hér á Alþingi með sjálfstæðismönnum og Alþfl.-mönnum og þessu er sérstaklega haldið fram vegna þess, að við höfum gert samkomulag við þessa tvo flokka um kosningar á forsetum þessa þings. Nú má vera augljóst mál öllum mönnum, að það út af fyrir síg, þó að flokkar komi sér saman um að skipta með sér forsetum, segir harla lítið til um stjórnmálalegt samstarf, enda eru mörg dæmi þess, að flokkarnir hafi unnið þannig saman í sambandi við kosningu forseta, án þess að hafi verið um nokkurt frekara samstarf að ræða. Og hér í umr. hefur verið á það bent, að við höfum t.d. áður kosið forsetaefni þeirra framsóknarmanna, án þess að þar væri um nokkurt frekara samstarf að ræða. En að þessu sinni lá það í rauninni alveg augljóst fyrir, að það eina eðlilega var á þessu þingi, að þeir 3 flokkar, sem saman hafa staðið að stjórnarskrármálinu, héldu áfram nú á þessu sumarþingi og bæru sameiginlega ábyrgð á því, að þetta þing afgreiddi það mál, sem því er ætlað fyrst og fremst að sjá um afgreiðslu á, en það er afgreiðsla stjórnarskrárfrv. og þá um leið kosningalaga, sem séu í samræmi við þessa stjórnarskrárbreytingu. Það hefði ekki verið hægt að skilja það á annan veg en svo, að við Alþb.-menn, ef við hefðum skorazt undan því að taka að okkur forsetastörf til jafns við hina tvo flokkana hér á þessu þingi, værum að skorast undan ábyrgð af því að koma því máli hér fram með eðlilegum hætti, sem við höfðum þó staðið sameiginlega að, að samþykkja fyrr á Alþingi, enda vita framsóknarmenn fullvel, að það er ekki um neitt samstarf á milli okkar Alþb.-manna að ræða og sjálfstæðismanna eða Alþfl.-manna um nein önnur málefni, en að koma fram þessari stjórnarskrárbreytingu. Það vita þeir fullvel, enda er það auðvitað augljóst mál, að samstarf flokka getur ekki byggzt á þeim grundvelli einum, að þeir hafi komið sér saman um að skipta með sér forsetum deilda eða forsetum í þinginu. Það þurfa að vera ákveðin málefni til grundvallar og um það þarf vitanlega að gera tiltekið samkomulag. En í þessu sambandi, þegar framsóknarmenn gera svona mikið úr þessu og að þetta eigi að tákna, að við Alþb.-menn stefnum nú til samstarfs við Sjálfstfl. og Alþfl., sem þeir hafa engin rök getað fært að önnur en þessi, að hér hafi orðið um samkosningu að ræða á Alþingi á milli þessara flokka um forseta þingsins, þá vildi ég benda á, að það virðist svo vera, að þeir framsóknarmenn hafi haft talsverðan hug á því fyrir ekki löngu að komast í samstarf með Sjálfstfl. um stjórn landsins. Ég minnist þess, að þeir voru ekki fyrr búnir að slíta vinstristjórnarsamstarfinu í vetur, en þeir gáfu það út, að þeir óskuðu sérstaklega eftir því, að það mætti takast með þeim og Sjálfstfl. og reyndar öðrum flokkum samstjórn. Þegar sem sagt þeir höfðu slitið samstarfinu við Alþfl. og Alþb. gegn þeirra vilja, þá óskuðu þeir eftir sérstöku samstarfi við Sjálfstfl. Þetta liggur ómótmælanlega fyrir. Og það sýndi sig líka, að þar var um að ræða nokkra málefnalega samstöðu í stóru máli, því að það var greinilegt, að það var samstaða á milli Sjálfstfl., Alþfl. og Framsfl. um þær efnahagsmálaráðstafanir, sem gerðar voru einmitt upp úr áramótunum. Í öllum aðalatriðum var þar um samstöðu að ræða. Og ég þykist hafa skilið það rétt, að eitt stærsta atriðið í efnahagsmálastefnu Framsfl. á s.l. ári og reyndar enn sé einmitt krafan um almenna gengislækkun, sem Sjálfstfl. hefur líka sett fram, sem sitt stefnuatriði, að það beri að stefna að gengislækkun. Það bendir því vissulega margt til þess, að þessir flokkar ættu að geta náð saman af þessum ástæðum, vegna þess að stefnur þeirra virðast liggja æði mikið saman í þessum stóru atriðum. Það væri því margföld ástæða fyrir okkur Alþb.-menn til þess að halda því fram, að framsóknarmenn stefni að því að setjast í stólana með íhaldinu, miðað við það, sem þeir hafa til þess að halda slíku fram um okkur Alþb.-menn. Hitt er svo annað mál, að eins og við vorum fúsir til þess að halda áfram stjórnarsamstarfi við Framsfl. um þau stefnumál, sem við gátum náð samkomulagi um, ef þeir vildu standa að þeim á heiðarlegan hátt og framkvæma þau, þá munum við ekki heldur neita því að samþykkja hér á Alþingi með Sjálfstæðisflokknum þau málefni, sem við metum mikils og teljum, að fram þurfi að ganga. Breytingin á stjórnarskránni er eitt af þeim stóru málum, sem við höfum lengi barizt fyrir að fram þyrfti að koma. Það var hægt að nú viðhlítandi samkomulagi við Sjálfstfl. um þá breytingu og við vitanlega settum það ekki fyrir okkur, þó að það væru Sjálfstfl. og Alþfl., sem stóðu með okkur að þessari breytingu, en ekki Framsfl. og Alþfl., eins og við höfðum þó gert okkur vonir um áður. Það er annars býsna athyglisvert hér í þessum umr., þessum almennu stjórnmálaumr., sem hér hafa farið fram í sambandi við þetta mál, hve mjög þeir framsóknarmenn leggja kapp á það að ráðast á okkur Alþb.-menn. Það er alveg greinilegt, að íhaldið er algert aukaatriði í þeim umr. Það er sérstaklega við okkur að deila. Ég hef að vísu einnig beint máli mínu til þeirra framsóknarmanna, en eingöngu sem svaratriði við því, sem þeir hafa þegar sagt í þessum umr. Það verður enginn flokkur vinstri flokkur á því, þó að hann hrópi það nokkrum sinnum, að hann sé vinstri flokkur og þó að hann látist vera það. Hann verður ekki dæmdur vinstriflokkur, nema hann hafi sýnt það í raun og veru, að hann hafi staðið með vinstri málefnum og hans pólitík sé vinstrisinnuð í raun og veru. Það er vitanlega oft og tíðum hægt, ekki sízt rétt fyrir kosningar, að látast vilja allt annað, en maður hefur í reyndinni viljað. Ýmislegt af framkomu þeirra framsóknarmanna hér nú, sérstaklega í þessum almennu umr., bendir mjög til þess, að þeir látist nú vera allir aðrir, en þeir hafa komið fram með að vera. Ég verð t.d. að segja það, að mér finnst þær till., sem þeir hafa flutt hér viðvíkjandi húsnæðismálum, einmitt bera vott um þetta. Ekki það, að ég gæti á margan hátt samþykkt þessar till., sem þeir hafa verið að flytja hér, ég teldi aðeins eðlilegt að samþykkja þær, en hitt er mér jafnljóst, að á undanförnum árum, þegar þeir framsóknarmenn höfðu mjög sterka og góða aðstöðu til þess að koma þessum málum eitthvað áleiðis, þá lágu þeir alltaf þverir í veginum og þeir vita það manna bezt, að það, sem mest hefur staðið á í þessum efnum, t.d. af hálfu seðlabankans, er einmitt þeirra maður, Vilhjálmur Þór, sem þar hefur verið stærsti þröskuldurinn í veginum. Hann hefur alltaf mælt á móti því, að seðlabankinn stuðlaði að því að útvega fé til íbúðabygginga, og hann hefur rekið þau mál mjög slælega, t.d. hvað viðvíkur því að reyna sölu á vísitölubréfunum. Það kemur því í rauninni úr hörðustu átt, þegar framsóknarmenn hér á Alþingi núna rétt fyrir kosningar eru að reyna að gera sig digra í þessum efnum. Ég vil líka minna á, að í vinstri stjórninni gerðum við Alþb.-menn kröfu um það og fulltrúar í verkalýðshreyfingunni, að vinstri stjórnin legði fram nokkurt aukafé til byggingar á verkamannabústöðum, Það stóð í löngu samningastappi við forustumenn Framsfl. að koma þessu fram og upphæðin var verulega skorin niður, sem í þetta var lögð, vegna mótstöðu þeirra framsóknarmanna. Ég vil líka minna á þá miklu samninga, sem fram fóru í árslok 1957 og ársbyrjun 1958 milli forustumanna í verkalýðshreyfingunni og ríkisstj. þá um nauðsynleg fjárframlög til íbúðabygginga, sem enduðu með samkomulagi um það, að ríkisstj. skuldbatt sig til að sjá um, að húsnæðismálakerfið fengi þá um 40 millj. kr. til þess að leysa vanda húsnæðismálanna. Þetta hefst ekki fram, fyrr en eftir langa og harða samninga og meginkröfunum frá hálfu fulltrúa verkalýðssamtakanna var neitað. Og allan tímann í vinstri stjórninni stóð það svo, að þáv. fjmrh. neitaði því algerlega, að til mála kæmi að taka erlent lán til þess að greiða fyrir íbúðarhúsabyggingum í landinu. Það má kannske segja, að það sé gott, ef þeir framsóknarmenn hafa skipt um skoðun í þessum efnum og eru nú allir aðrir en þeir voru og ekki skal standa á okkur út af fyrir sig að vera með þeirra till., sem miða í rétta átt í þessum efnum. En þeir gefa ómögulega slegið sig neitt til riddara í þessum efnum á svona till., þegar það er haft í huga, hver þeirra afstaða hefur verið til þessara mála þann tíma, sem þeir gátu raunverulega ráðið hér um framkvæmdir. Hið sama gildir um önnur atriði í sambandi við þá vinstri stefnu, sem þeir þykjast nú ætla að reka. Það verður tekið með fullri gætni af öllum að trúa því, hversu mikill vinstri flokkur Framsfl. er, hafandi í huga, hver stefna hans hefur verið einmitt að undanförnu. Á það hefur verið minnzt hér nokkrum sinnum af þeim framsóknarmönnum, sem hér hafa talað, að allir flokkar, aðrir en flokkur þeirra hafi komið ódrengilega fram við kjósendur í síðustu alþingiskosningum í sambandi einmitt við kjördæmabreytingarmálið, þar sem aðrir flokkar hafi lagt áherzlu á, að það væri ekki kosið um kjördæmabreytingarmálið, heldur ýmis önnur málefni. Ég vil algerlega neita þessu og tel, að þetta sé alveg rangt. Mér er ekki kunnugt um annað, en að einmitt allir hinir flokkarnir hafi tekið það hvað eftir annað fram, jafnt í útvarpsumræðum sem annars staðar, að þeir skoruðust sannarlega ekki undan því að ræða kjördæmabreytingarmálið og þeir teldu það vissulega eitt af stærstu málum sumarkosninganna. Hins vegar bentum við á það, að kosningarnar voru samkvæmt okkar stjórnarskrá þannig, að þær gátu ekki verið eingöngu um kjördæmabreytingarmálið, þær voru jafnhliða almennar alþingiskosningar, það var verið að kjósa alþingismenn, sem vissulega gátu tekið þá afstöðu að afstöðnum kosningum að sitja út allt næsta kjörtímabil. Það var því vitanlegu eðlilegt, að flokkarnir væru einnig dæmdir í kosningunum með hliðsjón af því, hver stefna þeirra hafði verið í öðrum stórmálum þjóðarinnar, en auðvitað átti að dæma þá líka - og því héldum við fram - eftir því, hver afstaða þeirra hafði verið til þess stórmáls, sem stjórnarskrárbreytingarmálið vissulega var. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að þegar breyting var gerð á stjórnarskránni árið 1942 - eða síðast - og mjög stóð svipað á og nú, þá fjallaði sumarþingið, sem staðfesti stjórnarskrárbreytinguna, um allmörg önnur mál. Á því sumarþingi voru sett 11 lög, 7 stjórnarfrv. voru gerð að lögum og 4 frv. þingmanna, og á þessu sumarþingi voru samþykktar 22 þáltill. Þessi atriði sýna, að reynslan hefur verið sú, að vissulega hefur hið nýkjörna Alþingi haft vald til þess að afgreiða þýðingarmikil málefni og það hefur gert það. Ég býst líka við því, að hefðu þessar kosningar farið á annan veg en þær fóru, þá hefði t.d. komið hér upp nú á þessu sumarþingi stjórnarmyndunarmál. Það var vitanlegt mál, að hér var við völd bráðabirgðaminnihlutastjórn og það mátti alveg búast við því, að hér yrði það mál tekið upp á þessu sumarþingi, sem ekki hefur verið, eflaust að verulegu leyti vegna þess, að kosningarnar fóru þannig, að hér skapaðist jafnteflisaðstaða. Það má segja, að þeir flokkar, sem studdu ríkisstj., hafi fengið 26 þingmenn, en þeir, sem voru andvígir stjórninni, fengu líka 26. Það var líka algerlega rangt að halda því fram í sumarkosningunum, að þær kosningar snerust einvörðungu um kjördæmabreytingarmálið. En það er rangtúlkun í þessum umræðum frá hálfu þeirra framsóknarmanna að segja, að aðrir flokkar hafi algerlega mótmælt því, að kosið væri um kjördæmabreytingarmálið, því að það var viðurkennt af öllum hinum flokkunum sem eitt af þeim stærstu málum, sem fyrir kjósendum lágu. Ég held, að stefna sú, sem Framsfl. hefur hvað eftir annað sýnt í ýmsum mikilvægustu þjóðmálum okkar og stefna sú, sem hann m.a. hefur barizt fyrir í sambandi við kjördæmaskipun landsins og kosningarrétt, sé þess eðlis, að það sé ekki hægt að kalla þá stefnu frjálslynda vinstri stefnu og miklu oftar hafi sá flokkur rekið beina hægri stefnu, enda lengst af verið í beinu sambandi við Sjálfstfl, í landinu. Það er því ekkert komið fram enn, sem bendir til þess, að Framsfl. geti sérstaklega kallað sig einhvern íhalds andstöðuflokk. Ég held, að rök þau, sem hafa verið færð fram í þessum umr. af hálfu þeirra framsóknarmanna í þá átt, verði dæmd heldur léttvæg, þegar til dóms kemur hjá hv. kjósendum. Það liggur sem sé alveg skýrt fyrir, að Framsfl. hefur tekið þátt í því á Alþingi á undanförnum árum hvað eftir annað að samþykkja beina launalækkun þvert ofan í gildandi samninga. Hann hefur slitið því stjórnarsamstarfi, sem hann hefur átt með vinstri flokkunum, æ ofan í æ á kröfu sinni um beina launalækkun. Slíkt bendir ekki til þess, að hann sé vinstri flokkur. Hans saga er sú, að hann stóð gegn ýmsum mikilvægustu þáttum í setningu tryggingalöggjafarinnar; og sú fjármálastefna, sem m.a. bankastjórar þessa flokks, eins og Jón Árnason, sem ég minntist á hér áður og Vilhjálmur Þór nú síðar, hafa sérstaklega sett fram, sú fjármálastefna hefur sannarlega ekki verið lituð mikilli vinstri stefnu. Og boðskapur flokksins um nauðsyn gengislækkunar, sem komið hefur fram æ ofan í æ, er ekki heldur sérstaklega sterk sönnun fyrir því, að Framsfl. sé vinstri flokkur. Ég skal svo ljúka þessum athugasemdum mínum aðeins með því að víkja að því, að þær breytingar, sem nú stendur fyrir dyrum að gerðar verði á kjördæmaskipun landsins, um það verður ekki deilt, að þær breytingar voru orðnar óhjákvæmilegar. Barátta Framsfl. gegn þessum breytingum er ekki sprottin af því, að þeir framsóknarmenn viðurkenni ekki með sjálfum sér, að það hafi þurft að gera allvíðtækar breytingar á kjördæmaskipuninni, heldur er barátta þeirra eingöngu miðuð við það, að þeir geti hagnazt um nokkur atkvæði á þessari baráttu hjá því fólki víða á landinu, sem er nú þannig sett, að það vill gjarnan halda í gamalt form og gamlar reglur. Það hefur því komið fyrir í hvert skipti, sem kjördæmaskipuninni hefur verið breytt, að Framsfl., sem alltaf hefur verið á móti öllum breytingum, hefur hagnazt nokkuð á þessu brölti sínu í fyrri kosningunum, en svo hefur aftur gengið af honum fylgið í síðari kosningunum, vegna þess að þá hafa kjósendur viðurkennt staðreyndir. Breytingin var orðin og þá hafa menn farið að glíma við verkefnin, eins og þau lágu þá orðið fyrir og þá hefur farið svo, að Framsfl. hefur týnt atkvæðum aftur. Og það er spá mín, að það fari á sömu leið í þetta skiptið.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd út af ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hann sagði, að afstaða Framsfl. hefði jafnan verið sú í efnahagsmálunum að vilja spenna verðlagið upp, en afstaða þeirra Alþb.-manna að halda verðlaginu í skefjum. Sannleikurinn er sá, að afstaða Alþb. í verðlagsmálum hefur byggzt á því að hafa halla í þjóðarbúskapnum, sem hlaut að mynda verðbólgu og reyna svo að láta dragnast áfram framleiðslulífið með því að flytja inn lúxusvörur til þess að ná tekjum í uppbætur. Þessi stefna ber dauðann í sér og hlaut að reka í strand. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að það bæri ekki að taka hart á því, þó að nýsköpunin hefði reynzt meðalaglös og varahlutar í reiðhjól, því að það hefði þurft svo mikinn gjaldeyri. En hefði nú ekki verið ágætt fyrir hv. þm. að athuga, að það var ekki aðeins, að svona færi um þessar 300 millj., sem áttu að fara í nýsköpunina, að þær færu í hluti eins og þetta að verulegu leyti, heldur eyddi sama stjórn á þriðja hundrað millj. af innstæðunum í almennan innflutning þar að auki og svo öllum gjaldeyristekjum í viðbót þann tíma, sem hún sat. Hv. þm. sagði, að Olíufélagið h/f hefði verið kröfuharðast um verðlagsmál. Hv. þm. munar ekkert um að búa þetta til. En hitt hefði verið rétt fyrir hann að upplýsa, að það voru miklir erfiðleikar í rekstri Olíufélagsins, sem hafa stafað af því, að lögin um verðjöfnun á benzíni og olíum hafa aldrei verið framkvæmd til fulls og það hefur komið sérstaklega hart niður á rekstri Olíufélagsins vegna þess, hvað það selur mikið af varningi sínum víðs vegar um landið. Hv. þm. sagði, að hvert kaupfélagið af öðru, hefði verið gert að kosningaskrifstofum fyrir Framsfl. Þetta er algerlega tilhæfulaust, enda getur hv. þm. auðvitað ekki fært nein dæmi að slíkum fullyrðingum. Ég skal láta þetta nægja um einstök atriði, enda þetta aðeins örstutt athugasemd. En ég vil segja að lokum í þessum umr.: Það er alveg augljóst, að hv. þm. Alþb. og sama er að segja raunar um aðra hv. forgöngumenn þessa máls, eru ofsahræddir. Það sýna þær umr., sem hér hafa átt sér stað, - ég verð að segja þær furðulegu umræður af þeirra hendi. Og við hvað eru þeir svona hræddir? Þeir eru hræddir við, að línurnar hafi skýrzt í þjóðmálum landsins nú undanfarið í þeirri viðureign, sem orðið hefur um kjördæmabreytinguna og annað, sem í sambandi við hana stendur. Það kemur sem sé í ljós, að viss öfl í þessum þremur flokkum, sem standa að stjórnarskrárbreytingunni, standa að flokkastefnunni í stjórnarskrármálinu, sem er í því fólgin, að það skuli miða stjórnarskrána eingöngu við flokkana, en að engu leyti við byggðarlögin í landinu. Og þeir ætla sér að halda áfram með þessa stefnu. Þetta er bara áfangi. Enn fremur hefur komið í ljós, að í öllum þessum flokkum eru sterk öfl, sem einnig vilja halla sér að niðurskurðarstefnunni í efnahagsmálum, sem er byggð á því höfuðsjónarmiði, að framkvæmdirnar eigi að víkja, en eyðslan eigi að haldast. Þetta hefur skýrzt mjög á undanförnum mánuðum og það er þess vegna ekkert einkennilegt, þó að það sé nokkur beygur í talsmönnum þessara sjónarmiða út af því, hvernig fólki muni lítast á blikuna. Og það er þetta, sem gerir þann taugaóstyrk, sem á ber í sambandi við þetta mál og hefur komið þannig fram hjá hv. Alþb.-mönnum, að þeir hafa talað þindarlaust, þannig að með eindæmum má telja, en aftur á móti haft þau áhrif á hv. sjálfstæðismenn, að þeir hafa steinþagað allt aukaþingið. En rótin er sú sama. Það er beygurinn, - beygurinn út af þeirri stefnu, sem upp hefur verið tekin og sameiginlega á að berjast fyrir.