Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Stjórnarfrv. eru nú lögð fram í báðum deildum á sama tíma, en jeg get ekki verið á tveimur stöðum í einu. Jeg vildi því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann tæki fyrst fyrir þau mál, sem falla undir atvinnumálaráðherrann. En úr því að búið er að taka þetta mál fyrir, þá get jeg farið um það nokkrum orðum. Jeg veit ekki betur en að allir hv.þm. sjeu kosnir upp á það, að samþykkja stjórnarskrána óbreytta, og má búast við, að hún sje öllum þorra landsmanna kunn. Jeg þarf því ekki að fara frekara út í breytingar þær, er þetta frv. gerir á gildandi stjórnskipunarlögum. Jeg veit ekki, hvort menn hafa hugsað sjer að skipa sjerstaka nefnd í þetta mál, en mjer þætti það viðkunnanlegra. Jeg býst að vísu ekki við, að nefndin breyti í neinu efni eða innihaldi stjórnarskrárinnar, en þær athugasemdir, sem hún kynni að gera, gætu komið að haldi, ef stjórnarskránni yrði síðar breytt.

Forseti: Jeg tel sjálfsagt að skipa nefnd í svo mikilsvert mál, og að það verði 7 manna nefnd, kosin hlutfallskosningu.

Pjetur Jónsson Jeg legg það til, að málinu verði vísað til stjórnarskrárnefndar.

Forsætisráðherra (J. M.) Mjer þykir leitt, að málið er afgreitt svo, að jeg fekk ekki tækifæri til að láta nokkur orð fylgja því. Jeg var í Ed. og gat því ekki verið við, enda treysti jeg því, að hæstv. forseti tæki málið ekki fyrir án þess að gera mjer viðvart.

Forseti: Jeg breytti dagskránni samkvæmt ósk hæstv. forsætisráðh. (J. M.), og meira gat jeg ekki gert, nema að gera fundarhlje.

Forsætisráðherra (J. M.) Um þetta frv. er ekkert sjerstakt að segja; það er bein afleiðing af ákvæðum stjórnarskrárfrv. og verður að fylgjast með því.

Bjarni Jónsson Mjer þótti það undarlegt, að fyrra frv., um þingmannskosningu í Reykjavík, fór hjer í gegnum deildina umræðulaust; en nú vildi jeg í sambandi við þetta frv. gera athugasemd um nauðsynina á þingmannafjölgun í Reykjavík, og eins um þá nauðsyn, að kosið verði hlutfallskosningum. Eins og kunnugt er, þá eru í Reykjavík helst drög til flokkaskiftingar. Að vísu er ekkert til hjer á landi, sem samsvarar stjettaskiftingu annarsstaðar, í stórar og auðugar borgaraættir annars vegar og öreigalýð hins vegar. Hjer er að eins atvinnuskifting, því að flestir eiga ættingja í öllum stjettum. Í Reykjavík ber einna mest á atvinnuskiftingunni, og er þá rjett, að hver stjett hafi fulltrúa á þingi, eftir því, sem kjósendamagn hennar segir til um. En slíkt getur ekki orðið nema kosið sje hlutfallskosningum. Ef annar flokkurinn hefir 2–3 atkv. fram yfir, þá fær hann alla þingmennina, og er það bersýnilegt ranglæti. Það er sama, hver flokkurinn er, ranglætið er það sama, þó minna geri til um þá, sem ekki eru verkamenn, vegna þess, að þeir hafa fulltrúa annarsstaðar frá. Jeg hefi hugsað mjer, að Alþingi fjölgi þingmönnum Reykjavíkur að minsta kosti um 3, en þó ekki meira en 4, og veltur þá á því, hvort Reykjavík fær 5 eða 6 þingmenn. En um leið og þetta er gert tel jeg rjett að jafna um kosningaskipulagið alment. Ekki þó á þann hátt, að teknir verði þingmenn frá þeim kjördæmum, sem nú eru, eða klipið af sumum og sett við önnur, heldur verði bætt við 3–4 í viðbót og þá í sjávarkjördæmum, t. d. Hafnarfirði, Eyrarbakka eða þar eystra og Barðastrandarsýslu. Með því móti mætti koma jöfnuði á að nokkru leyti. Jeg hefi hnýtt við þetta frv. þessum almennu athugasemdum, af því að umræðum um hitt frv. lauk svo skyndilega, að jeg hafði ekki tíma til að kveðja mjer hljóðs, en þó hefðu þær átt betur heima þar.

Forsætisráðherra (J. M.) Þó að jeg hafi mikla tilhneigingu til að fara nánar út í frv. um fjölgun þingmanna í Reykjavík, þá verð jeg að stilla mig um það, því það brýtur þó í bága við þingsköp og allar þingvenjur að fara að tala um alt annað frv. en hjer er nú fyrir. En úr því að minst hefir verið á þingmannafjölgun þessa, vil jeg að eins láta þess getið, að því máli verður ekkert ver gert en að fara að blanda saman við það öðrum kjördæmum, fjölgun þm. eða breyting á skipun þeirra. Kröfunni um þingmannafjölgun Reykjavíkur hefir einatt verið komið fyrir á þann hátt.

Bjarni Jónsson Jeg sagði það, sem jeg sagði, til að styðja þetta mál, en ekki til að tefja það. Jeg get ekki sjeð, að yfirlit yfir kjördæmaskipunina alment verði þessu máli til tjóns, heldur miklu frekar til lífs, ef því er lífs auðið.

Forsætisráðherra (J. M.) Frv. þetta er einnig komið fram eftir till. frá Alþingi. Nd.samþ.till. um það á síðasta þingi, að stjórninni eðlilegast að bæta þóknun þeirra þing frv. um bætt kjör hreppstjóra. Fanst stjórninni eðlilegast að bæta þóknun þeirra á sama hátt eins og laun annara starfsmanna landsins, þó það sje annars ekki samrýmanlegt, þar sem annað er þóknun, en hitt laun fyrir fullan starfa. Ekki er víst, að hv. deild geðjist að þessu frv., en athugar það vonandi og gerir því þau skil, sem hún álítur best. Undir hvaða nefnd þetta verður lagt liggur mjer í ljettu rúmi. Mætti kann ske vísa því til allsherjarnefndar.  (P. J.: Fjárhagsnefndar)  . Mjer finst málið ekki eiga heima í fjárhagsnefnd.  (P. J. : Fjárveitinganefnd)  . Hygg rjettara að vísa því til fjárveitinganefndar.

Gísli Sveinsson Jeg vil styðja þá till., sem mjer heyrist að fram sje komin, að frv. verði vísað til fjárveitinganefndar. Þetta atriði er fjárspursmál að eins, launamál, og hugsanlegt væri, að fleiri slík mál kæmu fyrir þetta þing, og geri jeg ekki ráð fyrir, að skipuð verði sjerstök launanefnd. Jeg álít því rjett að vísa öllum launabóta- og launaveitingamálum, sem fram koma nú, til fjárveitinganefndar, sem væntanlega fær ekki mikið annað verkefni.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vona, að ekki þurfi mikla framsögu nú við 1. umr. Jeg sje ekki þörf á að bæta miklu við ástæðurnar fyrir frv., þó stuttar sjeu. Jeg legg því til, að frv. verði vísað til fjárhagsnefndar og umr. frestað. Jeg byggi þessa till. mína á því, að nauðsynlegt er að athuga alt bankaseðlafyrirkomulagið um leið og þetta frv. er athugað. Það má gera í samráði við bankana, og býst jeg við, að eftir því verði óskað af hálfu Íslandsbanka.

Forsætisráðherra (J. M): Stjórninni hefir ekki unnist tími til að koma fram með frv. um atvinnurjett aðkomumanna hjer á landi yfirleitt. Það er engan veginn af viljaleysi, að áskorun Alþingis um það efni hefir ekki enn verið sint frekar en gert er í þessu frv. Annars þarf að vanda þessa löggjöf alla vel, og er annars vegar á að líta þörf landsins, og hins vegar viðurkendan rjett erlendra manna í viðskiftum þjóða á milli. Jeg sje ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta efni, en vona, að þingið taki þessu frv. vel, enda er það samið eftir fyrirmælum þingsins sjálfs. Um einstök atriði ætla jeg ekki að tala, og verð þar að vísa til þeirra athugasemda, sem fylgja frv.

Bjarni Jónsson Eins og menn muna, bar jeg fram á síðasta þingi frv., sem miðaði í þá átt, að koma hjer á eðlilegri takmörkun á atvinnurekstri útlendinga og eftirliti með þeim. Eins og öllum ætti að vera ljóst, er það vandaverk mikið, og vænst hefði verið, að stjórnin hefði komið með lagabálk þessu viðvíkjandi. Hjer er ekki tími til að ræða þetta, og vil jeg að eins þakka það, sem fram er komið. Jeg hefi þegar litið yfir það og finn ekkert sjerstakt við það að athuga, sje, að það er rjett, sem hæstv. forsætisráðherra (J. M.) sagði, að því svipi til þess, sem á sjer stað hjá nálægum þjóðum. Jeg stóð raunar ekki upp til að láta stjórninni neina viðurkenningu í tje, heldur til að minna á, að þessari löggjöf verði haldið áfram, uns hún er komin í það horf, sem við er unandi. Rjett er, að nefnd athugi frv., og legg jeg það til, að því verði vísað til allsherjarnefndar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vænti þess, að það hafi legið í orðum mínum, að sú stjórn, er nú starfar, telji sjálfsagt, að leggja beri fyrir þingið, svo fljótt sem auðið er, frv. um atvinnurjettindi erlendra manna, í einstökum atvinnugreinum eða alment. Jeg get ekkert sagt um, hvað næsta stjórn kann að gera, en býst við, að hún telji sjer skylt að leggja fyrir næsta þing einhverjar till. um slíka takmörkun atvinnurekstrar.