Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg held satt að segja, að eg hafi litlu við það að bæta, sem tekið er fram í nefndarálitinu. Þar er þess getið, að í nefndinni varð dálítill ágreiningur, enda sýna það breyt.till., sem tveir nefndarmenn hafa komið fram með. Eg hygg, að hættv. deild verði nefndinni sammála um það, að þetta frv. sé þannig lagað, að ástæða sé til að það verði samþykt. Þetta flutningatæki, sem hér er um að ræða, er algerlega nýtt og jafnframt óvanalegt með það að fara, og ekki alls kostar sama, hverjir stýra því eða hvernig því er stýrt. Þess vegna er nauðsynlegt, að setja lög um meðferð þess og notkun alla. Hvað ágreiningsatriðin snertir, þá gengur annað þeirra út á það, að hefta umferð bifreiða um veginn frá Reykjavík austur yfir Hellisheiði frá 20, júní til 10. júlí og frá 20. sept. til 20. okt., á tímanum frá kl. 6 að morgni til kl. 10 síðdegis, nema aðeins 2 daga í viku, sunnudaga og miðvikudaga. Ef þessi kafli ársins yrði tekinn fyrir og umferð bifreiðanna heft á honum um þennan veg, þá styttist mikið sá tími, sem hægt er að nota bifreiðarnar, og sýnilega yrði þær þá ekki hlutaðeigandi sveitum að neinum notum. Þeim yrði þá aðeins leyfð umferð um bláheyskapartímann, og er það bersýnilegt, að á þeim tíma kæmi þær sveitamönnum að engum notum. Þær yrði þá aðallega fyrir kaupstaðarbúa, til þess að skemta sér upp um sveitir. Þó að bifreiðarnar hafi hingað til ekki verið mikið notaðar upp til sveita, þá er ekki ólíklegt, að not þeirra yrði meiri fyrir sveitirnar þegar tímar líða. Og frá sveitanna sjónarmiði væri eins gott að hefta för þeirra með öllu, eins og að hefta för þeirra þennan tíma. Eg skal svo ekki fara fleiri orðum um þessa breyt.till. Eg þykist vita, að háttv. flutn.m. mæli með henni. En þá er að minnast á hitt ágreiningsatriðið. Það hljóðar um sektarákvæði 13. gr. og er þar töluverður stefnumunur milli meiri og minni hluta nefndarinnar. Minni hlutinn vili breyta frv.gr. og færa sektarákvæðin til samræmis við gildandi fyrirmæli um farreglur á sjó og landi. En meiri hlutinn álítur varhugavert að breyta þessu, ekki af því, að hann kannist ekki við, að með því náist meira samræmi við almennar gildandi farreglur, heldur af því, að nágrannaþjóðir vorar hafa álitið, að öðru vísi þyrfti að vera um skaðabótareglur búið viðvíkjandi bifreiðaferðum, heldur en öðrum ferðum. Og er því ekkert eðlilegra, en að hér komi til að gilda sömu reglur í þessum efnum. Og því fremur sýnist meiri hlutanum rétt, að halda sér við þessa stefnu, þar sem stjórnin hefir augsýnilega ekki fallist á, að það sé hyggilegt, að láta sömu sektarákvæði gilda um bifreiðaferðir eins alment tíðkast um aðrar ferðir, og hv. Ed. ekki heldur. Og mætti því gera ráð fyrir, að svona mikil gjörbreyting, sem háttv. 1. þm. Rvk. (Sv. B.) fer fram á, að því er snertir eitthvert þýðingarmesta atriði frumvarpsins, gæti komið til að verða því að falli, þá er það kæmi aftur til háttv. Ed. Annars fer vitanlega um þetta eins og önnur ágreiningsmál, að það kemur undir atkvæði deildarinnar að skera úr því, og skal eg ekki frekar um það segja. Meiri hl. nefndarinnar, - þótt ekki sé sami meiri hluti í báðum tilfellum, - leggur til að báðar þessar ágreiningsbreyt.till. verði feldar, en aftur samþyktar breyt.till. nefndarinnar á þskj. 314. Þær eru 7 talsins, og felst í engri þeirra veruleg efnisbreyting. Það er helzt 6. brt., sem telja mætti efnisbreytingu. Hún fer fram á það, að ef ferðamenn með hlaðna vagna neyðast til að víkja út af vegi fyrir bifreið, þá skuli bifreiðarstjóri skyldur til, ef þörf gerist, að hjálpa til að koma vögnunum aftur á veginn. Þetta er ekki tekið fram í frv., en er nýtt innskot frá nefndinni. Nefndin áleit nauðsynlegt að setja inn þetta ákvæði, því að oft er einn maður á ferð með marga vagna, og ef hann neyðist til að fara út af veginum með vagnana, getur það verið miklum erfiðleikum undirorpið, að koma vögnunum aftur á veginn, sérstaklega ef vagnarnir eru hlaðnir og þörf reyndist á að létta þá til þess að koma þeim upp á veginn aftur. Þess vegna virðist það ekki vera nema sjálfsagt og rétt, að bifreiðarstjóri sé skyldur til hjálpar, þegar svo ber undir. Eg held að það sé óþarfi, að fara orðum um hinar breyt.till. Eg býst við, að háttv. deildarmenn átti sig fljótlega á þeim án nokkurra málalenginga.



Eg á hér brt. á þskj. 333, og hefir háttv. framsögum. (E. P.) nú minst nokkuð á hana. Ef menn hafa lesið frv. með athygli hafa menn sjálfsagt tekið eftir, að í 13., 14. og 15. gr. eru reglur um skaðabætur, sem ríða algerlega í bága við allar gildandi reglur um skaðabætur hér á landi. Það varð tilrætt um það í nefndinni, hvort ástæða væri til að víkja frá almennum skaðabótareglum, að því er bifreiðarnar snertir, eða ekki. Háttv. meðnefndarmenn mínir færðu það fram sem ástæðu, að í nágrannalöndum vorum gilti ekki hin almennu skaðabótaákvæði um slys eða tjón, sem hlytist af bifreiðum. Þegar talað er um nágrannalönd vor, mun vera átt við Danmörk og Noreg. En eg fyrir mitt leyti álít það ekki nóg fyrir oss, þótt einhverntíma hafi verið sett einhver ákvæði í lög í Danmörku eða Noregi. Vér verðum að gera oss fullkomlega grein fyrir, hvort þau ákvæði sé rétt, eða þörf á þeim fyrir oss, áður en vér tökum þau upp. Þessi skaðabótaákvæði leggja sönnunarskylduna á bifreiðarstjóra, þegar slys ber að höndum. Hann verður að sanna, að hann hafi ekki verið valdur að slysinu, í stað þess, að eftir almennum skaðabótareglum er það sá, sem fyrir tjóni verður, sem á að sanna, hver hafi orsakað það. Þetta er gríðarlegur munur, og það getur í mörgum kringumstæðum þýtt sama sem beint bann við notkun bifreiða. Það getur oft og tíðum orðið erfitt fyrir bifreiðarstjóra, að sanna að hann hafi ekki verið valdur að slysi, þótt hann sé alsaklaus af því, og liggur það í augum uppi, að það er mjög ósanngjarnt, að láta bifreiðareiganda altaf bæta tjónið. Það þarf ekki svo mikið tjón til þess að bifreiðarverðið sé þegar farið. Þegar brotið er í bága við allar gildandi reglur, þá finst mér, að fram þurfi að koma grundvallaðar ástæður fyrir því. En slíkar ástæður hafa ekki komið fram í þessu máli, hvorki frá stjórninni né frá Ed., né heldur frá meiri hluta nefndarinnar hér í deildinni. Eg kalla það ekki grundvallaðar ástæður, þótt hægt sé að benda á, að svona ákvæði sé í lögum í Noregi og Danmörku. Eg skal geta þess, að fyrst þegar bifreiðar komu til Danmerkur, þá vóru nokkrir mjög mótfallnir þeim og beinlínis hræddir við þessar vitisvélar, eins og þær vóru kallaðar. Eg dvaldist þá í Kaupmannahöfn, og eg minnist þess, að þegar bifreiðalögin vóru til umræðu í ríkisþinginu 1905, þá bar einn velmetinn þingmaður fram breyt.till. þess efnis, að skylda allar bifreiðar til að hafa á undan sér gangandi mann með klukku í hendinni til að hringja og gera mönnum aðvart. Menn brosa að þessu hér, en maðurinn gerði þetta í fullri alvöru, þótt ekki yrði það ofan á. En svo var bannað með lögum að aka bifreiðum á vissum vegum. Þegar Játvarður Englakonungur kom til Danmerkur, þurfti hann auðvitað að fara um ýmsa vegi. Hann ók alt af í bifreið, en af því að hann var konungur, var ekki svo gott að fást við að banna honum að aka um þá vegi, sem annars var bannað að fara um í bifreiðum. Hann fékk sérstakt leyfi til þess. En þá kom það í ljós, að þetta var ekkert hættulegt. Eg vil sérstaklega skjóta þessu til háttv. 1. þm. Árn. (S. S.). Ef hann vildi setjast upp í bifreið og aka hérna um vegina, þá myndi hann komast á aðra skoðun á bifreiðunum. Eg skal taka hann jafngildan og Játvarð heitinn. Svona gekk það í Danmörku, og eitthvað líkt kom fram í Noregi. Þar vóru gerðar amtssamþyktir, þannig, að í sumum ömtum mátti aka alla daga, en í sumum ekki nema vissa daga. Þó var hægt að veita undanþágu frá þessu. Eg ók einu sinni í undanþágu og þótti gaman að taka eftir því, að þegar farið var um amt, sem aka mátti um alla daga, þá fældist enginn hestur og ekkert varð að. En þegar við komum inn í hin ömtin, sem ekki mátti aka um nema auma daga, þá urðu allir hræddir. Það kom bæði flatt upp á menn og skepnur, en þó held eg næstum, að mennirnir hafi orðið hræddari en dýrin. Þessu vildi eg líka skjóta til háttv. 1. þm. Árn. (S. S.). Eg held að hann hefði gott af því að athuga það sérstaklega. Eg álít, að ekki hafi komið fram nægileg rök fyrir því, að ástæða sé til að brjóta í bága við almennar gildandi skaðabótareglur, og eg get ekki felt mig við þessi skaðabótaákvæði 13. gr., nema einhverjar aðrar veigameiri ástæður sé nefndar heldur en þær, að þetta sé í lögum í Noregi og Danmörku, þar sem þessi ákvæði eru bygð á algerðum misskilningi. Eg vil biðja háttv. deildarmenn að lesa nefndarálit efri deildar og skýrslu nefndarinnar um bifreiðarferð hennar austur um sveitir. Eg vil ráða hv. 1. þm. Árn. (S. S.) til, að fara að gamni mínu í bifreið sömu leið, og vænti eg að við það mundi linast hatur hans á bifreiðunum. Eg veit, að hann er maður, sem alt af er reiðubúinn til að leggja mikið á sig fyrir sitt föðurland, þ. e. a. s. Flóann, - en ef hann vill lesa nefndarálitið, þá mun hann sjá, að það var ekki nema einn maður í hans föðurlandi, sem hafði nokkuð við bifreiðarnar að athuga. Það var karl nokkur í Flóanum, sem æpti á eftir nefndarmönnum: »Burt með bifreiðarnar!« Annars gekk ferðin vel og ekkert varð að. Þeir mættu bæði gangandi mönnum og ríðandi, vagnalestum og lausum hestum, nautgripum og sauðfénaði. Enginn hestur fældist og yfir höfuð gekk alt vandræðalaust. Það er bent á það í nefndarálitinu, að það sé ekki bifreiðarnar, sem valdi mestum farartálma á veginum austur, heldur sé það kerrulestirnar. Það er hneyksli, að þessi kerruumferð skuli vera leyfð, eins og henni er háttað. Af henni stafar slysahætta, og þar er fremur ástæða til að leggja um skaðabótareglurnar heldur en að því er snertir bifreiðarnar. Út af 2. breyt.till. háttv. l. þm. Árn. (S. S.), skal eg leyfa mér að benda á, að þetta merki, sem hann ætlast til að verði gefið með því að rétta upp hægri hendina, er oft ómögulegt að nota. Bifreiðarnar eru jafnt á ferðinni að nóttu sem degi, og þegar dimt er, getur þetta merki ekki komið að gagni. Eg vænti þess fastlega, að 1. breyt.till. háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) verði feld, en hin br.tillagan finst mér vera meinlaus, en óþörf. Eg skal svo ekki fara fleiri orðum um málið. Eg held fast við mína br.till. þangað til eg verð sannfærður um, að ástæða sé til að víkja frá almennum reglum um skaðabætur.



Eins og háttv. þingdeildarmenn sjá, hefi eg skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara. Þessi fyrirvari á þó ekki að þýða það, að eg sé mjög svo óánægður með frumv., það sem það nær. Eg get þvert á móti lýst yfir því, að eg tel frumv., ef það verður að lögum, góða og nauðsynlega réttarbót, og eg vil á. engan hátt verða valdur að því að hindra framgang þess. Eg vona að það verði samþykt hér, hvað sem líður breyt.till. mínum og háttv. 1. þm. Rvk. (Sv. B.). En fyrirvari minn byggist á því, að mér þótti nefndin fara of skamt í sumum greinum. Það vóru sérstaklega tvö atriði, sem eg vakti athygli á í nefndinni. Í fyrsta lagi það, hvort ekki væri rétt að leggja skatt á bifreiðarnar. Mér hefir verið sagt það af fróðum mönnum, að slíkur skattur eigi sér stað annarstaðar. En meðnefndarmenn mínir gátu ekki fallist á þetta., og varð eg því að fara ofan af þessari kröfu. Hin krafan var í því fólgin, að takmarka að einhverju leyti umferðina á veginum hér austur um sýslur. Nefndin sá sér heldur ekki fært að taka þessa kröfu mína til greina, og afleiðingin varð sú, að eg hefi leyft mér að koma fram með breyt.till. á þgskj. 316, sem fer fram á það, að hér sé lögleidd einhver takmörkun að því er snertir umferð bifreiða á veginum frá Reykjavík og austur yfir Hellisheiði. En ef menn athuga breyt.till., þá munu menn sjá, að hér er ekki um neina þá takmörkun að ræða, sem geri það að verkum, að bifreiðum verði ókleift að fara um veginn. Hér er að eins farið fram á, að vissa tíma megi bifreiðar ekki vera á ferðinni um veginn frá Reykjavik og austur yfir Hellisheiði nema á nóttum og auk þess tvo daga í viku, sunnudaga og miðvikudaga. Þessir tímar eru, eins og sjá má af brtill., tímabilið frá 20. júní til 10. júlí og frá 20. sept. til 20. okt. Menn sjá af þessu, að þessi takmörkun er hógvær og fer skamt í sjálfu sér, þar sem ætlast er til að umferð sé leyfð á nóttum, frá kl. 10 að kvöldi og til kl. 6 að morgni, og auk þess tvo daga í viku. Takmörkun þessi, það sem hún nær, er bygð á því, að einmitt þessa tíma árs er langmest umferð um veginn. Og hvað sem menn segja um það, að bifreiðarnar valdi ekki töfum, þá veit eg að þær valda óreglu, trafala og töfum, einkanlega þegar umferðin er mikil. Ef þessi takmörkun yrði sett, þá myndi menn haga ferðum sínum svo, að menn hitti sem sjaldnast bifreiðar á veginum. Menn myndi gæta þess, að vera ekki á ferðinni á nóttum og heldur ekki sunnudaga og miðvikudaga. Eg vænti að tillagan fái góðar undirtektir, því að hún er bygð á fylstu sanngirni. Um 2. brtill. við 7. gr. skal eg ekki orðlengja. Hún er að eins fólgin í því að ákveða, hvernig þetta merki, sem talað er um í 7. gr. frumvarpsins, skuli vera. Mér þykir vænt um að háttv. 1. þm. Rvík (Sv. B.) hefir fallist á þessa tillögu. Eg vona að menn sjái, að með brtill. háttv. 1. þm. Rvík. um að breyta 13. gr. og fella í burtu 14. og 15. gr. er verið að kippa fótunum undan þeirri varúð, sem annars gengur eins og rauður þráður gegnum alt frv. Háttv. 1. þm. Rvk. gat þess réttilega, að ákvæði 13. gr. væri tekin eftir norskum og dönskum lögum. Það sýnir einmitt hve hræddir þeir hafa verið um, að tjón gæti hlotist af bifreiðunum. Hingað til hefir ekki þótt neitt athugavert við það, að »dependera« af þeim dönsku og oft verið vitnað í lög þeirra. Dönsk lög hafa verið þýdd á Íslenzku og lögleidd hér, með litlum eða engum breytingum. Eg sé því ekki að vér getum ekki eins gert það, hvað þetta frumvarp snertir, einkum þegar lög þeirra í þessu efni eru á miklu viti bygð. Eg hefi heldur ekki heyrt þess getið, að Danir hafi breytt þessu ákvæði. Hafi þeir ekki gert það, þá er það eingöngu vegna þess, að þeim hefir þótt nauðsynlegt að halda því. Ferðamennirnir eiga örðugra um sönnun fyrir því, hverjum slysið sé að kenna en bifreiðarstjóri og þeir, sem í vagninum sitja. Á þessu er ákvæði dönsku og norsku bifreiðarlaganna bygt og vegna þessa hefir það verið tekið upp í þetta frv. Eg vona því, að brtill. á þgskj. 333 verði feld. Verði hún samþykt, þá finst mér eins og dregið úr þeirri sjálfsögðu skyldu bifreiðarstjóra til að vera á verði og gæta allrar varúðar. Öll varkárni er nauðsynleg í þessu efni og löggjöfin má ekki gera neitt til þess að draga úr henni. Mér datt í hug þegar háttv. 1. þm. Rvík (Sv. B.) var að tala, hvort ekki myndi nokkuð skylt skeggið hökunni hvort ekki gæti verið, að hann væri einn af þátttakendum í þessu bifreiðafyrirtæki. Eg fullyrði það auðvitað ekki, en svo mikið er víst, að hann er mjög mikill vinur þessara bifreiða. Eg get ekki séð, að Játvarður Englakonungur komi þessu máli mikið við. En það er ekki nema eðlilegt, að þeim mönnum detti konungar oft í hug, sem ef til vill hugsa sér að gerast þeim handgengnir. - Útlendir þjóðhöfðingjar eru ekki farnir að heimsækja oss enn þá, að neinum mun, en verði svo síðar, þá koma dagar og þá koma ráð. Þessi varfærni mín gagnvart bifreiðunum er ekki bygð á því, að eg sé hræddur við þær - síður en svo. - En eg ber þá menn fyrir brjóstinu, sem eftir vegunum ferðast og auðvitað mína kæru kjósendur og þá ekki síður Flóamennina en hina. Háttv. 1. þm. Rvík sagði, að nær væri að banna kerrulestum umferð á vegunum en »bílunum«, En hvernig stendur á því, að einn maður fer með margar kerrur? Það er ekkert annað en einföld hagfræði, til þess að spara það, að þurfa að senda einn mann með hverjum vagni. Eg segi ekki, að neinn nýtízkubragur sé á þessu - en það er af »praktiskum« ástæðum að það er gert. Þá vitnaði háttv. þm. (Sv. B.) í það, að þessi fræga bifreiðanefnd efri deildar, með landlækninn í broddi fylkingar, hefði farið í bifreið austur fyrir fjall, mætt bæði mörgum mönnum og mörgum hestum - og enginn hefði virzt verða hræddur og það sem það hefði verið, hefði það fremur verið mennirnir en skepnurnar. En þetta ferðalag landlæknisins og nefndarinnar er ekki sambærilegt við daglega umferð. Hér er að ræða um prófferð, sem bifreiðarstjóranum er kunnugt um og þess vegna reynir hann að fara sem gætilegast. Ferðalag þessara háu herra er því engin sönnun í þessu máli. Maðurinn veit, að alþingismenn eru í ferðinni og þessi ferð er rannsóknarferð á bifreiðunum og bifreiðarfélagið hefir mestan hag af því, að alt fari vel úr hendi og engin spjöll verði. Eg þykist nú hafa fært næg rök að þessu máli og vænti þess því, að mín brtill. og frv. ásamt tillögum nefndarinnar fái góðar undirtektir og gangi sinn gang í gegnum þingið.

Magnús Kristjánsson; Eg þarf ekki að vera langorður vegna þess, að háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) hefir að miklu leyti tekið af mér ómakið. Eg vil lýsa yfir því, að eg tel þessi ákvæði, sem mestum deilum hafa valdið, alveg eins bráðnauðsynleg til þess, að þessi lög verði svo úr garði gerð, að betri trygging verði fyrir því, að slys komi síður fyrir. Hættan er hér afarmikil, einkum vegna þess, hve vegirnir eru mjóir og yfirleitt illa fallnir fyrir þessi flutningatæki. Eg skal skjóta því inn, að eg álít, að bifreiðarnar geti aldrei orðið nein framtíðar flutningatæki, sem að almenningsnotum yrði hér á landi. Þetta segi eg ekki af því, að eg sé hræddur við bifreiðarnar, ef sæmilegrar varúðar er gætt, en allir verða að játa, að hættan er mikil, ef hana brestur. Þá skal eg snúa mér að einstaka breyt.till. og fara fljótt yfir sögu. Breyt.till. á þgskj. 333 er ekki löng, en þó þýðingarmest. Eg álít, að ekki sé fært að draga úr þeirri tryggingu, sem 13. gr. veitir. Auðvitað hefir háttv. þm. Rvk. (Sv. B.) upplýst um það, að þessi grein brjóti í bága við hinar almennu sönnunarskyldureglur, en eg er sannfærður um það, að bifreiðarstjóri á mikið hægra með að sanna sitt mál en einstakir vegfarendur - auk þess eru venjulega margir farþegar í vagninum, sem vitni gæti borið. Eg verð því að leggja á móti því, að þessi breytingartillaga verði samþykt. Þá er breyt.tillaga í þgskj. 316 frá háttv. 1. þm. Árn. (S. S.). Þótt eg sé honum sammála um, að nauðsynlegt sé, að allrar varúðar sé gætt, þá get eg ekki gengið svo langt, að banna vögnunum alla umferð á vegunum á vissum tímum - og það einmitt á þeim tíma, sem líklegast er að bifreiðarnar geti orðið að nokkuru gagni. Eg get heldur ekki verið með síðari breyt.till. háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) vegna þess að eg álít að hætta geti stafað af því, hve merkið er ófullkomið. Af tillögum nefndarinnar er eg með 1., 2., 5., 6. og 7 ., og álít þær til bóta. Aftur á móti get eg ekki fallist á 3. og 4. till., álít þær til hins lakara. Eg er þannig á móti br.till. á þgskj. 333 og 316 og 3. og 4. br.till. á þgskj. 314.

Sveinn Björnsson : Eg get ekki komist hjá því, að svara þeim mótmælum, sem fram hafa komið. Eg fór í fyrri ræðu minni fram á það, að ástæður væri færðar fyrir því, hvers vegna nú ætti að fara að breyta hinni almennu sönnunarreglu. Og eg fekk ekki annað svar en það, að svona væri það hjá Dönum og Norðmönnum. Mér heyrðist á háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), að það væri nóg trygging, að vona væri það hjá Dönum. Hann verður að fyrirgefa mér þótt eg geti ekki fallist á eitthvað, sem Danir samþykkja, hvað vitlaust sem það er, og sízt ef það miðar að því að breyta algildri lagareglu. Hann sagði - og líka háttv. þm. Ak. (M. Kr.) að þetta væri eðlilegt, því að hægara væri fyrir bifreiðarstjórann að sanna sakleysi sitt en einstaka ferðamenn. Hér er um misskilning að ræða. Það er hægara að sanna, að háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) hafi gert eitthvað, en að sanna, að hann hafi ekki gert það. Í þessu liggur munurinn. Það væri alt annað, ef lagt væri á bifreiðarstjórann að sanna, að eitthvað hefði skeð af sama tagi, en hér er farið fram á það, að hann sanni að eitthvað hafi ekki orðið - og það tjáir ekki, hve margir sem eru í vagninum með honum. Enda ber þess að gæta, að bifreiðarnar eru oft tómar, en fjöldi manna er með lestum þeim, er eftir veginum fara. Þá virðist mér það alveg ótækt, að eigandi verður altaf skaðabótaskyldur, nema í einu tilfelli, sem getur í 14. gr. Ef eg á bifreið og tel mér það hentugt að leigja hana út - leigi hana útlærðum bifreiðarstjóra og varkárum manni. Vilji svo eitthvert slys til, og hann geti ekki greitt bæturnar, þá verð eg skaðabótaskyldur, þótt ekkert samband verði sannað milli mín og þess tjóns, sem að hefir orðið. Þetta er gríðarhörð regla og þekkist ekki í öðrum íslenzkum lögum. Háttv. þm. Ak. (M. Kr.) sagði, að hættan væri sérstaklega mikil hér á landi, vegna þess hvernig vegirnir eru. En þetta er misskilningur. Það er þvert á móti hér á landi. Aðalhættan annarstaðar er þessi geysihraði, sem bifreiðarnar fara með - alt að 20 mílur á klukkustund. En vorir vegir eru svo úr garði gerðir, að ómögulegt er að aka með þeim hraða á þeim. Vitaskuld eru þeir mjórri en vegir ytra, en þó geta tveir vagnar hæglega mælzt á þeim. Þá hefir verið sagt, að ekki þyrfti að taka mikið tillit til bifreiðanna vegna þess að þær væri aðallega til skemtiferða. Þessi fullyrðing stafar annaðhvort af athugaleysi eða þekkingarleysi. Eða kallar hann fólksflutningaferðir ekki nytsemdarferðir ? Eg veit um það með vissu, að margir menn úr föðurlandi háttv. l. þm. Árn. (S. S.) hafa farið með bifreiðunum sér til nytsemdar en ekki skemtunar. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) sagði, að með breyt.till. minni væri verið að kippa fótunum undan þeirri varúð, sem annars gengi eins og rauður þráður í gegnum frumv. Þetta er rangt. Aðaltryggingin á ekki að liggja í skaðabótaákvæðunum, heldur í kröfum þeim, sem gerðar eru til bifreiðarstjórans. Það á að heimta af honum, að hann standist próf, hafi leyfi lögreglustjóra, læknis- og prestsvottorð, óflekkað mannorð o. s. frv. Annars skal eg ekki fara frekara út í þetta. En mér þótti rétt að krefjast þess, að einhverjar ástæður væri færðar fyrir því, að fara að breyta algildum lagareglum, en það hefir ekki verið gert. Eg hefði ástæðu til að segja ýmislegt að gamni mínu við háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), en geymi mér það þangað til seinna.



Eg get byrjað með því að þakka háttv. þm. Ak. (M. Kr.) fyrir það, hvernig hann tók í þetta mál. Mér skildist, að hann væri samþykkur meiri hluta nefndarinnar í öllum aðalatriðum, og að hann mundi greiða öllum breyt.till. hans atkvæði nema þeirri 3. og 4. En það er meiri hlutanum heldur ekkert kappsmál, hvort þær verða samþyktar eða ekki, því að þær eru nánast orðabr. og ekki annað. Nefndarmönnunum fanst það að eins »tautologi«, sem kallað er, upphafið og endirinn á 6. gr. frumv., og því hafa þeir lagt það til, að fyrsta og síðasta setning greinarinnar væri látnar falla burtu. En eins og gefur að skilja, finst þeim það ekki skifta miklu máli. Hvað snertir afstöðu mína til þeirra tveggja meðnefndarmanna minna, sem hér deila, þá er það dálítið einkennilegt, að eg verð að berjast jafnt gegn báðum, þótt sinn hafi hvora stríðsaðferð. En það er bót í máli, að það dylst engum, að þeir bera jafnframt vopn hvor á annan, og vænti eg því fremur þess, að þeir falli báðir óvígir að lokum. Um brt. háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) finn eg ekki ástæðu til að tala, enda býst eg ekki við, að hún fái sérlega mikið fylgi í hinni háttv. deild. Að því er snertir brt. háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.) er aðstaða mín að því leyti ill, að flutningsm. hennar er lögfræðingur, og á því hægara með að verja insta eðli þess lagaspursmáls, sem um er að ræða, heldur en eg að mæla á móti því. En það hefi eg þó máli mínu til stuðnings, að fleiri lögfræðingar hafa fjallað um þetta mál en hann, þar sem bæði norskir og danskir lögfræðingar hafa haft það til meðferðar, og ekki fundist það ákvæði, sem háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.) hneykslast á, svo varhugavert, að það hafi verið numið burtu, eða því breytt, í samskonar lögum í Danmörku og Noregi. Auk þess er þetta frumv. lagt fyrir þingið af stjórninni og er þá gefið, að íslenzkir lögfræðingar hafa haft þetta ákvæði til yfirvegunar, og ekki fundið það sérstaklega háskalegt. Það eru því sýnilega til þeir lögfræðingar, og ekki svo fáir, sem hafa sömu skoðun á þessu atriði eins og meiri hl. nefndarinnar. Háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.) vildi halda því fastlega fram, að rétt væri, að bifreiðarstjóri og lestaratjóri stæði jafnt að vígi, að því er snertir umferð á vegunum. Það álít eg ekki allskostar rétt, vegna þess, að vegirnir voru upphaflega gerðir fyrir lestir, en ekki fyrir bifreiðar. Þess vegna er rétt, að lestarstjórinn sé rétthærri en bifreiðarstjórinn. Og því fremur á hann að vera rétthærri, þar sem engin von er til þess, að bifreiðarferðir geti komið í staðinn fyrir lestaferðir. Fyrst um sinn að minsta kosti, verða menn að gera ráð fyrir því, að lestaferðir haldist, þó að bifreiðar gangi jafnframt. Þær verða æfinlega meira til gamans, heldur en til verulegra nota. Háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.) skaut því til mín, hvort eg áliti ekki, að bifreiðarnar gæti verið til gagns, jafnframt því að vera til skemtunar. Jú, eg neita því ekki, og heldur ekki að það geti komið fyrir að sveitamenn hafi einhver not af þeim, enda sæti það sízt á mér að neita því, þar sem eg verð að játa, að eg hefi sjálfur haft gagn af bifreið. En þó að slík tilfelli megi finna, eitt, tvö eða þrjú, þá er ekki hægt að draga af því þá ályktun, að bifreiðarnar sé til almennra nota. Það eru þær ekki orðnar enn, og eg býst ekki við, að þær verði það í bráð. Hitt veit eg, að talsverðum ýmigusti hefir andað á móti bifreiðunum frá almenningi hér á landi, og svo hefir það verið víðar, eftir því sem háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.) upplýsir. Eg skal ekki fullyrða neitt um hvort ástæða er til þessa ýmigusts, en úr því að hann er til, þá finst mér ekki alla kostar rétt, að taka ekkert tillit til hans, meðan tækin eru að ryðja sér til rúms. En ef það nú sýndi sig í framkvæmdinni, að almenn not yrði að bifreiðunum, þá væri altaf hægt að slaka til á ákvæðum laganna, ef þau þætti of hörð. En eg verð að halda því fram, að fyrst um sinn sé ekki rétt, að bifreiðarstjórinn sé jafnrétthár og hver annar, sem um veginn fer, í tilliti til slysa. Það er alveg rétt, sem háttv. þm. Ak. (M. gr.) tók fram, að bifreiðarstj. stendur betur að vígi að sanna sakleysi eitt, en sá sem mætir honum, ef til vill einn á ferð, að sanna sekt hans. Bifreiðarstjórinn hefir alla jafna menn með sér, sem væntanlega eru honum hliðhollir fremur en manni þeim, sem honum mætir. Háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.) Skaut því fram í ræðu sinni um þetta mál, að kerruflutningur væri í rauninni alveg ótækur og hann ætti eiginlega að banna. Það er nú svo. öðru eins og þessu er hægt að skjóta fram, en það verður ekki framkvæmt nema með því, að gera um leið alla flutninga ófæra. Það er ekki hægt að skylda alla fátæklinga til að kaupa sér fjórhjólaða vagna, eins og þau áhöld eru dýr, til þess að flytja á alt, sem þeir þurfa, bæði frá sér og til sín. Það eina hugsanlega væri þá það, að einstaklingarnir hætti að flytja sjálfir vörur sínar, en félag tæki að sér allan flutning fyrir menn. En reynslan er nú sú, að það er altaf tilfinnanlegra fyrir menn að kaupa flutning á vörum sínum, heldur en ef þeir annast hann sjálfir. Það er tilfinnanlegra fyrir fátæklingana, að minsta kosti finst þeim það sjálfum, að eiga að borga 2–3 aura undir hvert pund, sem þeir þurfa að láta flytja, heldur en að nota hesta sína og kerrur til þess. Að minsta kosti til þess að slík breyting kæmist á, yrði aðrar þær ástæður að vera fyrir hendi, en nú eru. Eg hygg að þessi breyting, að harðbanna bændum að nota kerrur til flutninga, geti ekki komið til nokkurra mála, eins og sakir standa. Bændum mundi þykja það hart, að vera neyddir til að kaupa af öðrum flutning á öllum nauðsynjum sínum, eða að kaupa dýrt áhald til flutninga að öðrum kosti. Nei, menn hætta ekki og geta ekki alment hætt að nota kerrur sínar, fyrr en betra flutningatæki er í boði en nú er, sem sé járnbraut. Ef till. háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.) verður samþykt, finst mér lögin verða að miklu leyti óþörf. Eg játa reyndar, að þau verða þörf að því leyti, sem snertir þekking bifreiðarstjórans gagnvart mönnum þeim, sem hann flytur, en aftur á móti hafa þau sama sem ekkert að þýða gagnvart þeim mönnum, er bifreiðunum mæta. Ef að eins almennar réttarfarsreglur eru látnar gilda um það, sem út af ber, að því er bifreiðarferðirnar snertir, þá er með því slegið striki yfir allar varúðarreglur, eða því sem næst. Eins og tekið hefir verið fram, eru ákvæðin um sönnunarskylduna í þessu frumv. samhljóða því, sem er í samskonar lögum í öðrum löndum. Eg skil ekki, að þar hafi þau ákvæði verið sett að ástæðulausu, og úr því að þau hafa ekki enn verið numin úr gildi, þá tel eg víst, að þau hafi ekki reynst óþörf. Og eins hlýtur hér að fara. Eg skal ekki segja neitt um lagalegu hliðina á þessu máli, eg álít að fremur beri að taka tillit til hins »praktíska« heldur en til hins »theoretiska«, að því er þetta snertir.

Einar Jónsson : Eg vil að eins lýsa yfir því, að þar sem menn eru orðnir svo leiðir á þessum löngu og þreytandi umræðum, að einungis fjórir menn eru eftir í sætunum, og þeir sömu menn einnig orðnir dauðleiðir, þá fell eg frá orðinu.

Guðm. Hannesson : Eg skal - -  (Einar Jónsson: Má eg bæta því við, að eg fell frá orðinu, helzt með því skilyrði, að aðrir geri það líka)  . Eg skal líka falla frá orðinu.



Eg get ekki fylgt þessu eftirdæmi þeirra háttv. 1. þm. Rang. (E. J.) og háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) þó að fagurt sé, en eg vildi mælast til þess, að háttv. forseti krefðist hljóðs í deildinni. Þeir sem nauðsynlega þurfa að tala saman geta farið út, en þó vildi eg, að háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.) væri inni á meðan eg svara honum. Það hefir verið sagt um brt. mína, að hún takmarkaði bifreiðaferðirnar, og gæti orðið þess valdandi, að Austanmenn notuðu þær ekki, eins og þeir þyrftu eða óskuðu. Til þess er því að svara, að fram að þessu hafa Austanmenn sáralítið notað bifreiðar og eg geri ráð fyrir, að þær verði aldrei notaðar til þungaflutnings svo að teljandi sé, heldur að eins til mannflutninga. Að minsta kosti bendir sú reynsla, sem þegar er fengin í þessu efni, í þá áttina. Þeir menn úr nærsveitunum, sem hingað til hafa ferðast með bifreiðum, hafa aðallega verið prestar og sýslumenn, sem þungir hafa verið á sér, en lítið sem ekkert af öðru fólki. Eg get vel skilið, að hr. frams.m. (E. P.) eigi erfitt með að vega salt á milli breytingartillagna okkar háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.). Eg get getið því nærri að hann, með sínu prestslega innræti, hafi tilhneigingu til að miðla málum okkar á milli. En eg held, að hann hljóti að eiga erfitt með að rísa upp á móti brt. minni, ef hann skygnist inn í instu leynihólf hugsunar sinnar og heila, því að engum blöðum er um það að fletta, að brt. mín er í samræmi við óskir meiri hl. manna fyrir austan fjall. Þó að brtill. mín verði samþykt, þá er síður en svo, að menn sé útilokaðir frá því að nota bifreiðarnar, hvorki Austanmenn né Reykvíkingar. Menn geta ferðast í bifreiðum eins og þeir ætla sér á nóttunni, og á þessu tímabili frá 20. júní til 10. júlí, er svo bjart allan sólarhringinn, að mönnum má á sama standa, hvort þeir ferðast á nóttu eða degi. Auk þess geta bifreiðarnar gengið óhindraðar tvo daga vikunnar, þann tíma ársins, sem mest er um mannaferðir. Annars er svo dýrt að ferðast með bifreiðum, og að nota þær til flutnings, að það er hér um bil frágangssök fyrir aðra en þá, sem fé hafa á reiðum höndum, og það er ekki allur almenningur, og sízt fátæklingarnir, sem þannig eru fyrirkallaðir. Hluturinn er sá, að bifreiðarnar hafa verið, það sem af er, og verða í næstu framtíð, aðallega skemtisamgöngufæri fyrir Reykvíkinga, og aðra þá, sem hafa ráð á að skemta sér á þann hátt. Mér þykir leitt, að háttv. 1. þm. Rvk (Sv. B.) skuli ekki vera hér inni, en eg verð þó, þrátt fyrir það, að leiðrétta mishermi, sem hann gerði sig sekan í, og í öðru lagi, að koma með stutta athugasemd við ræðu hans. Hann hafði það eftir mér, að eg hefði sagt, að ef Danir tæki eitthvað ákvæði upp í löggjöf sína, þá ættum vér að innleiða það hjá oss, án tillits til hvort það ætti hér við eða ekki. Þetta sagði eg aldrei. En hitt sagði eg, að þar sem svo oft væri vitnað til Dana, og dönsk lög þýdd orðrétt og gerð að íslenzkum lögum, þá væri ekki síður ástæða til, að taka tillit til danskrar löggjafar um þetta efni, og ekki sízt þar sem Norðmenn hefði einnig þetta umdeilda ákvæði í sínum lögum. Þetta sagði eg, og við þetta stend eg. Þá vildi sami háttv. þm. (Sv. B.) bera á, móti því, sem við, eg og háttv. þm. Ak. (M. Kr.), héldum fram, að þeir er færi með bifreiðar ætti hægara með öll sönnunargögn, heldur en þeir, sem mætti þeim. Þetta vil eg sanna með sérstöku dæmi. Hluturinn er þessi, að þó að það beri við, að sveitamenn sé á ferð margir saman, þá er það enganveginn sjaldgæft, heldur miklu fremur hitt, að þeir sé einir á ferð. En þegar svo er ástatt, þá eru þeir hvað verst við því búnir að mæta bifreiðum. En sagan, sem eg vildi segja til dæmis, var þessi: Maður var á ferð með kerru og hest fyrir, en aftan í kerruna var bundinn annar hestur og var hann undir böggum. Maðurinn mætir bifreið, kerruhesturinn fælist og hesturinn aftan í kerrunni sömuleiðis. Maðurinn gat ekki gert nema eitt í einu, og honum verður fyrst fyrir að halda í kerruhestinn svo að hann þyti ekki út í veðrið. En á meðan slítur hinn hesturinn tauminn, þýtur út í veður og vind og maðurinn sér hann ekki meir. Hann kemst að Kolviðarhól með kerruna og kerruhestinn, en hinn finst ekki fyrr en eftir þrjá daga. Baggarnir eru aftur á móti ófundir enn. Hvernig mundi svo þessi maður hafa staðið að vígi ef til málshöfðunar hefði komið? Eg held hálfilla. Annar maður er á ferð og rekur hesta á undan sér. Bifreið kemur á móti honum og kemst á milli hans og hestanna. Hestarnir þjóta sinn í hverja áttina og það er fyrir tilviljun, að þeir eru stöðvaðir af öðrum ferðamönnum, sem þar eru nálægt. Bifreiðarstjórinn hélt leiðar sinnar. Hann reyndi svo sem ekki að koma í veg fyrir, að hestarnir hlypi út í buskann og töpuðust. Það var síður en svo. Hvernig hefði hér farið, ef til málshöfðunar hefði komið? Af þessum dæmum hygg eg, að það sé ljóst, að ferðamenn standa illa að vígi að ná rétti sínum, þó að þeir verði fyrir tjóni af bifreiðunum. Að því er snertir ákvæðið í 14. gr. frv. þar sem svo er fyrirmælt: »Eigandi bifreiðar ber ábyrgð á henni og er skaðabótaskyldur samkvæmt 13. gr.«, þá er það ekki annað en aðhald að bifreiðareigandanum, að hann láni ekki öðrum bifreið sína, ef til vill þeim, sem lítt eða ekki kunna með hana að fara, og tel eg það ekki neinn skaða. Eg verð að álíta það háskasamlegt, að eg ekki viðhafi stærra orð, ef brtill. háttv. 1. þm. Rvk. (Sv. B.) á þgskj. 333, verða samþyktar, og þess vegna tel eg sjálfsagt, að þær verði látnar falla. Hins vegar vænti eg þess, að breyt.till. minar á þgskj. 316 verði samþyktar. Eg þykist hafa sýnt fram á, að þær miði ekki til þess að hindra umferð bifreiðanna, nema þá að mjög litlu leyti. Austanmenn og Reykvíkingar geta notað sér bifreiðarnar jafnt eftir sem áður, þar sem þær mega, á þessum tíma sem ákvæðið gildir um, ganga óhindraðar á hverri nóttu og auk þess tvo daga í hverri viku, þá dagana, sem umferðin vanalega er mest. Þá á eg aðeins eftir að minnast á eitt atriði út af ummælum háttv. 1. þm. Rvk. (Sv. B). Hann sagði, að hér á landi stafaði margfalt minni hætta af umferðum bifreiða, heldur en annarsstaðar. Hér gæti þær ekki farið hart, vegna þess, að vegirnir væri svo slæmir. Þessu vil eg snúa við og segja, að hættan sé óvíða meiri en hér, vegna þess, að vegirnir eru svo slæmir, bæði krókóttir, brattir og mjóir. Hér á landi eru menn ekki alment leiknir í því að ganga þrönga veginn. Auk þess vil eg benda á, að á betri köflum veganna hér geta bifreiðarnar farið fulla ferð. Þetta hafa þeir líka að nokkru leyti viðurkent, sem frv. hafa samið, og eins hv. Ed. með því, að samþykkja það. Í 6. gr. frv. er svo ákveðið, að ökuhraðinn megi aldrei fara fram úr 35km. á klukkustund; en þetta ákvæði væri með öllu þýðingarlaust, ef það væri útilokað, að bifreiðarnar gæti nokkurntíma farið hraða ferð. Eitt atriði í breyt.till mínum á þgskj. 316 hefi eg ekki minst á áður. Það er fyrri málsliðurinn í fyrri breyt.till., sem hljóðar svo: »Eigi er leyfilegt að nota bifreiðar á vegum fyrr en klaki er farinn úr þeim og vegirnir orðnir þurrir«. Ef það væri ekki á móti þingsköpunum, þá hefði eg helzt kosið, að þessi liður væri borinn upp sérstaklega, vegna þess, að þó að annað í tillögum mínum falli, þá álít eg, að þetta ákvæði sé svo stórmikils um vert, að ekki geti komið til mála, að nokkur setji sig upp á móti því. Það er vitanlegt, að vegirnir fara þá verst undan bifreiðunum, þegar þeir eru blautir og meðan klaki er í jörðu. Fyrir því vildi eg beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að þessi liður verði bor inn upp sérstaklega, ef hann telur það ekki vera á móti þingsköpunum.



Eg skal ekki tefja tímann með langri ræðu, að þessu sinni. Það er aðallega út af breyt.till. á þgskj. 333, frá háttv. 1. þm. Rvk. (Sv. B.), að eg stend upp. Það er vitanlega satt, að í 13. gr. þessa frv. eru settar harðari skaðabóta- og sönnunarreglur, heldur en alment er. En eg held, að hér sé líka nokkur ástæða til að gera afbrigði frá almennum reglum. Í rauninni er bifreiðaeigendum ekki settir harðari kostir í þessu efni heldur en t. d. skipaútgerðarmönnum. Eins og kunnugt er - og það er að eg hygg alþjóðaregla - bera eigendur eða útgerðarmenn skipa fullkomna ábyrgð á farmi skipanna og verða að gjalda fyrir skemdir á honum, nema það sannist, að vis major hafi valdið þeim, eða sökin liggi hjá farmeiganda eða sendanda. Mér finst þetta ákvæði í 13. gr. frumv. nokkurskonar öryggispípa til þess, að allir þeir, sem með bifreiðar fara, gæti sín þeim mun betur. Og er ekki nema sjálfsagt, eins og hér hagar til, að búa svo um hnútana, að bifreiðarstjórarnir viðhafi alla aðgæzlu. Það var ekki rétt, sem háttv. 1. þm. Rvk. (Sv. B.) gat um, að þeim mönnum, er vildi gerast bifreiðarstjórar, væri sett sérlega ströng skilyrði eftir þessu frumv. Eg sé ekki betur, en að hver 18 ára gamall strákur geti komist að þessum starfa, eftir þeim ákvæðum, sem sett eru í frv. Og það get eg ekki kallað hörð skilyrði. Ef eg skil rétt 13. gr., þá hygg eg að hún geti aldrei skift miklu máli. Hún er að eins til þess að hvetja menn til að fara sem allra gætilegast, og ef menn gera það, þá nær greinin tæplega lengra. Eg hefi einusinni farið í bifreið austur yfir fjall. Það var ekið mjög gætilega, enda fór mjög fjarri því, að nokkur ógæfa kæmi fyrir á leiðinni, nema ef telja skyldi, að einn hestur - lítt tamið tryppi, að því er virtist - sleit tauminn. Ef gætilega er farið, mun það sjaldan koma fyrir, að tjón vilji til vegna bifreiðanna, og þá mun það einnig sjaldan koma fyrir, að eigendur bifreiðanna þurfi að borga stórar upphæðir vegna þess tjóns, sem þær vinna. Hina vegar skal eg játa, að 2. setning 14. greinar er eigi heppileg og fullströng. Það er áreiðanlega nokkuð hart, að bifreiðareigandi eigi altaf að borga skaða, er af bifreið hans hlýzt; þótt hann hafi t. d. leigt hana lengri eða skemri tíma, t. d. einn mánuð eða lengur. Eg sé eigi ástæðu til þess að fara svo hart í sakirnar. Sýnist mér, að hér mætti almennar reglur gilda um ábyrgð manna á verkum starfsmanna sinna og annarra manna, þ. e., að bifreiðareigandi beri eigi aðra ábyrgð á verkum annarra manna, er með bifreið hans fara, en hann mundi gera samkvæmt alm. reglum. Væri ástæða til að breyta þessu að einhverju leyti við þriðju umræðu. Enn vil eg geta þess, að þótt settar sé strangar reglur um bifreiðaferðir, þá er það ekki nóg, ef ekki eru líka sett ströng viðurlög við brotum gegn þeim reglum. Þessi viðurlög eru í 13. grein frumv., og held eg, að hin ætti að standa óbreytt. Um hinar brt. sé eg ekki ástæðu til að fjölyrða, en skal þó taka það fram, viðvíkjandi brt. háttv. samþingismanns míns (Sig. Sig.) að eg tel hæpið, að mönnum austan fjalls verði hagur að því, að brt. hans á þgskj. 316 verði samþykt, því að nú eru þeir farnir að nota talsvert bifreiðar til flutninga.

Einar Jónsson : Mér leiðist hálft í hvoru að standa upp, því að hægt væri ef til vill að segja, að eg sviki loforð mitt um að tala ekki nú, eg lofaði því sem sé með því móti að aðrir hættu líka að tala. Háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) féll líka strax frá orðinu, sem hann var búinn að biðja um, en háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) gerði það ekki.  (Sigurður Sigurðsson : Afstaða mín til málsins var öll önnur en þingmannsins)  . Afstaða háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) er nú, að hann er ekki lengur sjálfum sér samkvæmur. Hann vill spara og spara fé landssjóðs, en tefur svo dýrmætan tíma þingsins með tómu málæði.  Eg álít, að þótt sjálfsagt sé að setja reglur um notkun bifreiða, þá sé mjög varhugavert að hafa þær reglur þannig, að þær skerði að einhverju leyti not þau, sem hægt er að hafa af þessum samgöngutækjum. Þessi samgöngutæki eru þau hagkvæmustu, sem hægt er fyrir oss Íslendinga að fá, þangað til vér fáum járnbraut, sem er það langbezta. Tillaga á þgskj. 316, frá háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) er þannig löguð, að hún myndi skerða mikið not þau, sem hægt er að hafa af bifreiðum til flutninga; eg get ímyndað mér, að háttv. flutningsmanni tillögunnar þætti það illur farartálmi, ef hann væri á ferðalagi með bifreið, að einhver kæmi til hans og segði við hann : »Nú mátt þú ekki góðurinn minn halda lengra, því að tíminn, sem bifreiðin má vera á ferðinni, er útrunninn«. Eg álít, að það nái ekki nokkurri átt að takmarka það við vissan klukkutímafjölda, hvað bifreið megi vera lengi í ferðalagi. Annars get eg frætt háttv. þm. á því, að það eru ekki bifreiðarnar einar, sem valda farartálma á vegunum, það er eins mikið þeir, sem mæta bifreiðunum, sem tefja fyrir. Til þess að vera stuttorður, skal eg fara fljótt yfir sögu. Eg álít, að með till. á þgskj. 333 sé farið fram á sanngjarna réttarbót, og mun því greiða henni atkvæði. Eg óska þess, vegna vinar mína hv. 1. þm. Árn. (S. S.) að hann taki till. sína aftur, en geri hann það ekki, þá mun eg greiða atkvæði á móti henni.

Magnús Kristjánsson : Eg vona, að mér verði ekki brugðið um það, að eg að jafnaði tefji tíma þingsins með óþarfa mælgi. En það er eins og þessir háttv. þingmenn, sem eru sítalandi, óski helzt að hafa einir orðið. Það, sem eg ætlaði að segja., vóru aðeina örfá orð, út af því, sem háttv. 1. þm. Rvk. (Sv. B.) sagði út af ræðu minni áðan. Hann hrakti ekkert af því, sem eg hafði haldið fram, en hélt því fram, að flest af því hefði verið bygt á misskilningi, án þess að færa frekari rök fyrir því. Hann hélt því fram, að engin hætta - eða lítil - gæti stafað af bifreiðaferðum hér á landi. Eftir því, sem mér skildist á ræðu hans, þá hélt hann að hættan, sem stafað gæti af bifreiðaferðum, yrði því minni sem vegirnir væri mjórri og hallinn á þeim meiri, en að hættan yxi, ef vegirnir yrði breiðir og sléttir, eins og í öðrum löndum sumataðar. Trúi því hver sem vill. Eftir því sem mér skildist, þá hélt hann því fram, að það stafaði af þekkingarleysi mínu, að eg hélt, að bifreiðar gæti ekki orðið framtíðar flutningstæki hér á landi. Þetta er auðvitað órannsakað mál, en þó get eg sagt honum, að líkurnar eru ekki miklar til þess, að bifreiðar eigi sér mikla framtíð fyrir höndum, sem alment flutnings- og samgöngutæki, þegar þær geta ekki verið í förum nema í mesta lagi 5–6 mánuði ársins. Eg lofaði að vera stuttorður, og skal því að eins geta þess, að þótt komið geti fyrir að bifreiðar sé til annars notaðar en að skemta sér á þeim, þá sannar það ekki neitt. Það er ekki sannað með því, að hægt sé að nota bifreiðar eins mikið og flutningsþörfin krefur, og fyrr eru þær ekki orðnar alment flutninga- né samgöngutæki.

Forseti (Ó. Br.) : 1. þm. Árn. (S. S.) má gera stutta athugasemd.



Athugasemd sú, sem eg ætlaði að gera er sú, að mig langar til að minna háttv. 1. þm. Rang. (E. J.) á það, að kjósendur hans í Rangárvallasýslu munu ekki þakka honum fyrir það, að reka hér á þingi erindi bifreiðareiganda hér í Reykjavík. Að öðru leyti vil eg ekki svara hinu fávíslega hjali þingmannsins hér í deildinni áðan; það var svo nauða ómerkilegt.



Það hefir verið sagt hér og haft eftir einum háttv. þm. í Ed., að þetta frumvarp sé einn grautur af hugsunarvillum og málvillum. Eg held, að þetta sé alt of harður dómur, en satt er það, að ekki er svo gott mál á því, sem skyldi. Eg ætla nú hvorki mér né nefndinni þá dul, að koma því á neitt gullaldarmál. Til þess skorti bæði tíma og ef til vill getu líka. En nokkuð hefir frumv. verið lagað í nefndinni. En annars skal eg geta þess, að þótt málið þætti ekki vel gott á þessu frumvarpi, þá er það ekki stórum verra en á mörgu öðru, sem frá þinginu kemur. Það er nú sumt hvað svo, að á því er að minsta kosti ekki nema silfuraldarmál. Eg þarf svo ekki að hafa langa framsögu. Eins og háttv. deild sér, hefir nefndin gert við frumvarpið allmargar breyt.till., en þær eru nær eingöngu formlegs efnis.  (Sigurður Sigurðsson: Það mætti bera þær upp allar í einu)  . Það þori eg ekki að segja, en flestar af þeim eru að eins orðabreytingar.



Eins og nefndarálitið ber með sér, hefir nefndin fallist á breytingar efri deildar og ræður því deildinni til að samþykkja það óbreytt.

Framsögum. (Stefán Stefánsson) : Eg þarf ekki að vera margorður. Frv. var flutt hér í deildinni og engar breytingar gerðar né mótmæli hafin. En háttv. Ed. hefir skeytt því ákvæði við, að ef annarhvor málsaðilja vill ekki una mati, þá geti hann óskað yfirmats. Nefndin telur þessa breytingu til bóta og ræður háttv. deild til að samþ. frv.



Fyrst enginn tekur til máls, skal eg leyfa mér að minnast á br.till. á þskj. 346, sem fer fram á að fella burtu 2. málsgr. 1. gr., um að landið taki að sér viðhaldið á 1/3 hluta vegarins. Þetta finst mér vera smámunasemi, þegar það er oft reglan, að landið borgi 1/3 af viðhaldi slíkra vega, sem ætlast er til að þessi verði. Eg er því á móti þessari breyt.till. og vona að hún verði feld.



Þessi tillaga er fram komin af því, að það sýnist ósanngjarnt, þar sem hér eiga fjölmenn héruð og bæir hlut að máli, að þeim sé vilnað í fram yfir aðrar sveitir, sem örðugra eiga. Reglan er einmitt sú, að landssjóður greiðir ekki einn eyri til viðhalda flutningabrauta, heldur eru þær teknar út þegar þær eru fullgerðar og afhentar héruðunum til eignar og viðhalds. Hitt er ekki að marka, þótt annað gildi um Fagradalsbraut, sem liggur mest um óbygðir. Eiginlega ætti landssjóður að halda henni allri við, ef hún ætti að skoðast líkt og brautin yfir Hellisheiði. Eg sé ekki betur, en að vel sé gert í garð héraða, ef landssjóður tekur að sér fyrir ríkt fólk að gera veginn vel, brúa hvern læk o. s. frv., þótt þau eigi svo að halda vegunum við á eftir. Till. miðar því eingöngu að því, að bæta úr misrétti, sem ranglega er farið fram á í frumvarpinu.

Flutningsm. (Björn Kristjánsson) Háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) taldi það ósanngirni, að fara fram á þetta í frumv., en hann verður að gá að því, að þetta er fjölfarnasti vegur á landinu. Ekki af þeim, sem halda honum við, heldur öðrum. Kjósarsýsla hefir nú lagt hann niður sem sýsluveg og neitað að halda honum við, og hvaðan á þá viðhaldið að koma?  (Sigurður Sigurðsson: Frá Reykjavík og Hafnarfirði)  . Já, en ekki nema í landeign þeirra bæja. Eg vona sem sagt að háttv. deild felli þessa breytingartillögu, en samþykki frumv. óbreytt.

Einar Jónsson Háttv. flutningsmaður sagði að það lægi fyrir, að viðkomandi sýslufélag neiti að halda þessum vegi við. Það gæti nú fleiri gert, ef þeim sýndist. Þegar við hreyfðum þeirri ósk, nokkrir þingmenn, að landssjóður tæki að sér viðhaldið á veginum frá Reykjavík til Ægissíðu, þá var þess getið, að eitthvað svipað gæti komið fyrir um hann. Reyndar ekki það, að sýslufélögin neituðu að halda honum við, heldur að svo gæti farið, að þau hefði engar ástæður til þess. En þegar þetta er nú reglan, að héruðin kosta viðhaldið, þá þýðir ekki að hræða menn með því, að þau neiti því. Vegirnir verða að vera háðir sömu reglum, í hvaða kanti landsins sem þeir liggja. Ef hv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) heldur að hann hræði menn með þessari neitun, þá skil eg ekki hvað hann er að fara. Hún væri lagabrot og ekkert annað, ef þingið fæst ekki til að leysa viðkomandi hérað undan viðhaldsskyldunni.

Guðmundur Hannesson Háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) spurði hver ætti að halda veginum við, ef hann yrði lagður niður sem sýsluvegur. Það er lögákveðið. Hann var afhentur héraðinu, þegar hann var lagður og þá er það blátt áfram skyldugt að halda honum við, og það spyr enginn að því, hvort hann sé sýsluvegur eða ekki. Hitt er annað, hvenær vegurinn verði lagður. Flutningabrautir sitja fyrir, eftir till. verkfræðings um það, hverjar fyrst skuli leggja, og þessi kemst sýnilega fljótt á. Viðvíkjandi því, að þessi vegur liggi illa við og utarlega í jaðri Kjósarsýslu, er því til að svara, að það má skipa viðhaldinu svo, að það hvíli sem sanngjarnlegast á þeim, sem nota hann. En sé það óheppilegt að leggja á landssjóð viðhaldið á þjóðvegum og flutningabrautum í heild sinni, þá á það sérstaklega heima um þennan vegarspotta. Það væri margfalt skyldara að hjálpa ýmsum öðrum sveitum. Það hefir verið kvartað yfir því, að þessi vegur lægi um fen og flóa, þar sem alt sykki niður, hve miklu sem dembt væri ofan í hann, en líkt er ástatt víða annarstaðar.



Eg býst ekki við, að neinum hv. þingmanni komi það á óvart, að eg skuli nú flytja frumvarp þetta. Frumv. er sams konar sem frumvörp þau um fjárveitingar, sem samþykt vóru í gær. Fjáraukalaganefndin hafði haft þessa fjárveiting til athugunar og var henni meðmælt. Það kann að vera, að mönnum þyki þetta frumv. frábrugðið tillögum nefndarinnar, þar sem hér er ekki ætlast til þess, að sveitarfélagið leggi nokkurt fé fram. En svo stendur á því, að samkvæmt tali við prestinn á Siglufirði, eru litlar líkur til þess, að Siglfirðingar geti lagt nokkurt fé fram til fyrirtækisins. Að vísu er þar nokkurt fé í hafnarsjóði, en sveitin hefir í hyggju að setja upp hafnarbryggju, og mun þá ekki veita af því fé til byggingarinnar. Eg legg það á vald deildarinnar, hvort hún vill samþykkja frumv. þrátt fyrir þetta. Verkfræðingur landsins hefir skoðað staðinn samkvæmt óskum Siglfirðinga og að tilhlutun stjórnarráðsins, og segir svo í áliti hans: »Þar sem nú sjávarbakkinn eyðist með hverju ári og jarðvegur sá, sem við tekur, þá er sjórinn hefir etið sig gegnum hann, er mjög gljúpur og alveg óhæfur til þess að mæta nokkrum sjávargangi, þá er bráðnauðsynlegt að vernda malarkambinn«. Þetta sýnir ljóslega, hver nauðsyn er á fljótri aðgerð. Kostnaður við verkið er 9700 kr. samkvæmt áliti verkfræðingsins. Legg eg það á vald deildarinnar, að dæma um, hvort henni sýnist að láta málið liggja alveg aðgerðarlaust, láta þennan afardýra blett, sem er eign landssjóðs, skemmast til mikils skaða fyrir landið, eða veita nú heimild til bráðra aðgerða. Ef aðgerðin verður látin dragast, þá verður bæði kostnaðurinn meiri og tjónið tilfinnanlegra fyrir landssjóð. Verði þetta frumvarp nú ekki samþykt, þá verður málið að bíða næsta þings og kemst verkið þá ekki til framkvæmda fyrr en sumarið 1916, sem eg tel mjög illa farið.



Eg lýsi því hér með yfir, að eg tek frumvarpið aftur.

Flutn.m. (Jón Jónsson): Vér flutningsmenn þessarar tillögu höfum komið með hana af því. að Coopers-baðefnin hafa ekki enn verið löggilt af landsstjórninni sem nothæf baðlyf hér á landi. Verið getur, að það sé ætlun stjórnarinnar að löggilda þessi baðefni. Það var af tilviljun, að umsókn barst ekki stjórnarráðinu fyrr en rétt nýlega. Svarið var ekki komið í gær, og til þess að fá frekari fullvissu um, að stjórnin sinti málinu, þá þótti oss flutningsmönnum ástæða til að reyna að fá samþykki háttv. deildar til þess að skora á stjórnina að löggilda þessi baðefni. Það liggja hér fyrir áskoranir frá ýmsum mönnum um, að það leyfist að nota þau. Þau hafa reynst svo vel, að margir vilja með engu móti missa þau, og sýnir það, að lítil ástæða var til að synja mönnum um þau. Til enn frekari sönnunar því, að ekkert er á móti baði þessu að hafa, er það, að það er ódýrara en þau baðlyf, sem nú eru löggilt. Coopersbaðlyf kostar 2,50 kr. í 100 fjár, en hin 4,39, og er það talsverður munur, þótt það sé nú í rauninni ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er auðvitað, að baðlyfið sé gott og heppilegt til að þrífa féð, og jafnvel að það dugi til útrýmingar kláða, og það veit eg, að álitið er víða um land um Coopersbaðlyf, einkum duftið. Það er því engin ástæða til að útiloka það, og því óskum vér flutningsm., að háttv. deild samþykki þessa þingsályktunartillögu.



Eg get ekki almennilega séð, hvað háttv. tillögumenn hafa meint með þessari tillögu sinni, annað en það, að vekja athygli stjórnarinnar á því, að til eru baðlyf, sem kend eru við Cooper. Mér skildist svo á háttv. flutningsm., sem hér væri aðeins um eina tegund baðlyfja. að ræða, og tillagan bar sama vott, en þær eru bæði margar og misjafnar, sem kendar eru við Cooper. Að minsta kosti þekki eg tvær. Annað er duft, sem í er töluvert eitur (arsenik), og mun vera alt annars eðlis, en þau böð, sem fita og bæta ullina. Það hefir að vísu reynzt vel í Þingeyjarsýslu, en þó ekki þótt örgrant um, að það vildi grysja ull, enda er í því eitur, eins og áður er sagt, og því ekki allskostar hættulaust með það að fara. Einn kostur þess er sá, að það fælir flugur og aðra óværu frá skepnum. Og hinn annar, að það er örugt að drepa lús. Önnur baðlyfategund, sem kend er við Cooper, er hinn svonefndi Albinlögur, og veit eg, að það hefir reynzt mjög lélegt og svikult, og ætti ekki að hvetja stjórnina til að taka það í tölu þeirra baðefna, sem mælt er með sem óyggjandi. Sannleikurinn er þessi: Það eru til afarmargar Coopersbaðlyfjategundir af ýmsu tægi. Sumar eru storknar, aumar fljótandi og sumar duft, aumar fitandi og aðrar ekki, en firma það í Englandi, sem selur þessi baðlyf víða um heim, kennir þau öll við sama nafnið, til merkis um það eitt, að þau sé frá því fengin. Þá veit eg ekki heldur, hvort þessi tillaga á að miða í þá átt, að stjórnin eigi að leyfa eða löggilda þetta baðefni, hvort sem dýralæknir er því meðmæltur eða eigi. - Það stendur nú ekki beinlínis í lögunum, að þær einar baðlyfjategundir megi nota, sem dýralæknir mælir með, þótt gjört sé ráð fyrir, að stjórnin velji það með ráði hans, en það liggur í hlutarins eðli, að eftir þeim ráðum verður hún að fara, og svo kanske efnarannsóknarstofunnar. Hvort þessi tillaga á að koma í veg fyrir það, að stjórnin geti valið frjálst um baðlyf með ráði dýralæknis, veit eg ekki, en hitt þykir mér líklegt, að sum af Coopersböðum mætti hún vel leyfa, t. d. duftið, en önnur alls ekki.



Eg hefi gjörst meðflutningam. að þessari till. af því, að mér þótti mega ráða það af líkum, að það mundi vekja talsverða óánægju, ef þessi baðlyf kæmist ekki að og yrði ekki löggilt. Mér er kunnugt um það, að í Eyjafirði hafa þessar baðtegundir einmitt verið notaðar mest af öllum, og það er einróma álit manna þar, að engin lyf sé jafngóð sem þau, eða betri. Eg verð því að játa, að mér kom það á óvart, þegar eg sá ekki þessi baðlyf meðal hinna lögboðnu baðlyfja. Eg hugði, að það mundi koma af því, að enginn hefði komið með tilboð um það til stj.ráðsins nógu snemma. En nú hefi eg hér bréf til stjórnarráðsins, dags. 16. des. f. á., sem samstundis hafði verið því sent, og skal eg með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa kafla úr því: »Þeir herrar, W. Cooper & Nephews, hafa óskað þess, að vér færum þess á leit við hið háa stjórnarráð, að það gæfi firmanu kost á að keppa um sölu á baðlyfjum þeim, er keypt kunna að verða til landsins«. Eg veit nú ekki, hvernig á að skilja þetta öðruvís en sem fullkomið tilboð og ósk um það, að þetta baðlyf komist að, meðal hinna lögskipuðu baðlyfja. Að minsta kosti hefði stjórnin verið í sínum fulla rétti, þótt hún hefði leyft það, sem eitt af þeim lyfjum, sem baða má úr. Það getur verið, að efnarannsóknir á Coopersböðum hafi þá ekki verið fyrir hendi, en þá hefði stjórnin átt, að því er mér virðist, að gjöra einhverjar ráðstafanir til þess að þær yrði fengnar. Til sönnunar því, að almenningur óski þess að mega nota þessi baðlyf, skal eg geta þess, að á sýslufundi, þar sem hæstv. ráðh. var oddviti, hefir verið óskað eftir þeim, að þær yrði heimilaðar, enda er fjöldi manna víðsvegar um land, sem óskar að þær sé seldar eða lögboðnar. Eg skal benda á einn bónda, sem er alkunnur að því, að vanda meðferð á fé sínu meira en alment gjörist, og það er búhöldurinn Magnús Sigurðsson á Grund. Hann hefir skrifað hr. Garðari Gíslasyni stórkaupm. allrækilegt bréf um þessi baðlyf og farið um þau mjög lofsamlegum orðum. Hann tilgreinir þar, að hann hafi nú baðað fé sitt árl. í 30 ár, og reynt mörg baðlyf, en ekkert betra, en hin svo nefndu Coopersbaðlyf. Eg álít það því mjög æskilegt, ef stjórnin sæi sér fært að heimila Coopers baðlyf. Eg veit ekki, hvort svo er, en tillagan fer ekki fram á annað, en að hún gjöri það, ef hún sér sér það fært. Eg sé ekki, að þeim, sem nú selja þessar tegundir, sem leyft er að nota, sé nokkur óréttur gjör með því, þótt heimilað sé að selja og nota einnig þessa líka. Það má búast við, að margir fjáreigendur eigi nokkuð af þessum baðlyfjum afgangs frá fyrra ári, og er hart, ef ekki mætti nota þau, en það er vafasamt, ef þau eru ekki í tölu hinna lögleyfðu lyfja. Eg vildi óska, að stjórnin tæki vel í þetta, og gerði það sem hún sæi sér fært til þess að verða við þessu, án þess að hún á hinn bóginn sé skylduð til þess, ef það getur ekki orðið með góðu móti.



Eg þarf ekki að vera langorður, því að það er þegar búið að taka fram margt af því, sem eg ætlaði að segja, einkum af hv. 1. þm. Eyf. Þessi tillaga er framkomin vegna þess, að víðsvegar út um land höfðu menn talið það sjálfsagt, að menn gæti fengið Coopersbaðlyf héðan af eins og hingað til. En svo þegar auglýsing stjórnarráðsins kom, og þau vóru ekki leyfð, þá tókum vér þetta ráð, ekki sízt vegna þess, að þessi baðlyf eru nú hér til í verzlunum víða, og er hart að mega ekki nota þau nú, einkum þar sem auglýsingin kom svo seint, að erfitt verður að útvega önnur lögleyfð baðlyf víða hvar. Háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) þótti tillagan óljós, af því að um margar tegundir af Coopersbaðlyfjum er að ræða. Eg hefi nú orðið var við þrenskonar Coopers baðlyf. Eitt er duft, annað er lögur og hið þriðja er í stykkjum, sápukent efni. Það er nú víst, að duftið hefir reynzt vel að því leyti, að það hefir varið óværð, og er að því leyti gott þrifabað. En því er ekki að neita, sem hv. þm. tók fram, að sumir álíta, eða eru hræddir um, að það grysji ullina, og því hafa ýmsir tekið það ráð, að blanda saman duftinu og sápunni, og veit eg til að mönnum hefir reynzt það ágætlega, og hefi ekki orðið þess var, að þá beri á ullarlosi, og virðist yfir höfuð hafa þá jafngóð áhrif á ullina, eins og t. d. kreólín og önnur þau baðefni, sem nú eru leyfð. Þá talaði sami hv. þm. um það, hvort það væri tilætlunin, að stjórnin ætti að taka þessi lyf, þótt það væri á móti dýralæknisráði. Það getur nú verið, að vér tillögumenn höfum ekki hugsað svo langt, en eg get varla ímyndað mér, að til þess komi, að dýralæknir hafi á móti því, þar sem það er svo þrautreynt að góðu áður, og þar sem það er bæði óskaðnæmt og eitt af hinum ódýrustu baðlyfjum.  (Sig. Sigurðsson: En hví tók dýralæknir það ekki strax?)  . Eg veit það sannarlega ekki. Eg veit ekki heldur, hvort það hefir verið rannsakað, hve gott þetta kreólin er, sem hér er leyft. Það hefir verið reynt hér margskonar kreólín, og reynzt misjafnlega. Beztu tegundir af kreólíni eru náttúrlega ágætt baðlyf, en þær eru vanalegast alldýrar. Þessi tillaga ætti að vera öllum meinfangalaus, nema svo sé, að hér sé einhverjir að beita verzlunarbrögðum til þess að útiloka eitt sérstakt verzlunarhús. Eg vona nú, að svo sé ekki, heldur hafi þeim, sem hlut áttu að máli, ekki verið kunnar óskir manna í þessu efni, þegar valdar vóru þessar tegundir. Eg sé enga hættu á því, hvorki fyrir stjórnina né þingið, þótt tillagan verði samþykt.



Það er aðeins örstutt athugasemd. - Eg skal játa það, að mér er ókunnug um, hvað gjört hefir verið f þessu máli af stjórnarinnar hálfu, áður en eg tók við. En mér skilst, að það sé athugavert fyrir þingið, sem ekki hefir kost á að rannsaka gæði baðlyfjanna, að taka ákvörðun um, hvaða baðlyf skuli brúka. Eg hygg, að það hafi verið meiningin með lögunum frá því í fyrra, að fela stjórninni að velja baðlyfin af því, að hún hefði betri tök á að kynna sér kosti þeirra en aðrir, þar sem hún gæti notið aðstoðar dýralæknis o. s. frv. Eg vildi nú skjóta því til hv. deildar, hvort ekki mundi nægja að fela stjórninni að láta athuga þessi baðlyf, og hvort hún muni eigi taka gilda yfirlýsingu mína um það, að þessi baðlyf skuli leyfð, ef þau reynast góð. Það skiftir auðvitað mestu að notuð sé þau ein lyf, sem trygging er fengin um, að sé góð, en sú trygging fæst með því, að láta sérfróða menn skera úr því.



Ræður þær, sem hér hafa verið haldnar, hafa nú skýrt málið svo, að eg vil, eftir undirtektir hæstv. ráðherra, leggja það til, að till. sé ekki beint samþ., heldur sé málinu vísað til stjórnarinnar á þann hátt, sem viðgengist hefir, þannig, að hún taki það til athugunar, sem í till. felst. Að Coopersbaðlyf verði tekin til athugunar, eins og hin, en ekki gengið framhjá þeim. Þó að eg álíti sumar aðrar tegundir betri, þá vil eg ekki fara svo strangt út í það. Það væri ekki gott, heldur, að eitt einstakt firma hefði einkasölu á baðlyfjum, heldur væri bezt að tegundirnar væri margar, sem um mætti velja, ef hægt væri.



Eg veit ekki betur, en að nú sé þegar búið að samþykkja samskonar tillögu í hv. Ed., og þá virðist mér að eina megi gjöra hér. Hæstv. ráðh. tók vel í málið, og eg veit, að hann vill fyrir sitt leyti verða við óskum þingsins í þessu efni. Því hefir verið skotið fram, hvort ekki sé óviðfeldið, að þingið samþ. þessa tillögu, án þess að rannsóknir hafi verið gjörðar. Eg álít, að þetta þurfi ekki að bera undir dýralækni: Þessi lyf eru svo margreynd.  (Pétur Jónsson: Albínlögur hefir reynzt verst í Þingeyjarsýslu)  . Annað segir Magnús á Grund. Eins og hv. 2. þm. Eyf. tók fram, hafa bæði duftið og lögurinn reynzt vel í Eyjafirði. Eg veit ekki, hvort dýralæknir hefir rannsakað þau baðefni, sem þegar eru leyfð, en hafi hann ekki gjört það, heldur upp úr þurru verið með þessu, en móti hinu, þá álít eg lítið á því að byggja. Ef það á að vera regla að fara eftir ráðum dýralæknis í þessu, þá á hann að byggja á rannsóknum, en ekki geðþótta sínum, því að þá væri hægt að segja, að hann væri hlyntari einum en öðrum. Það er enginn vandi fyrir þingið að samþykkja þetta, því að reynslan er þegar fengin fyrir því, að þessi baðlyf eru góð. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðherra sagði, þá álít eg það alls ekki nauðsynlegt að binda sig við álit dýralæknis. Það getur verið gott að fá það til leiðbeiningar, en annars á stjórnin eftir sem áður að ráða valinu og löggilda baðefnin.



Það getur skift nokkuð miklu máli, hver baðlyf stjórnin leyfir almenningi að nota, og eins og eðlilegt er, leitar hún um það mál álita dýralæknis. Hann er illa settur í því efni. Hann getur að vísu farið eftir bókum, en þeim er eigi ætíð að treysta. Aftur á móti hafa bændur freistingu til þess, að segja þau lyf góð, sem ódýr eru. Þetta veltur á ekki svo litlum peningum. Eg verð nú að treysta því, að stjórnin velti þessu rækilega fyrir sér. Ef bændur hafa rétt fyrir sér, þá er sjálfsagt að þeir fái þetta lyf. En hvort sem dýralæknir eða aðrir eiga að rannsaka þetta, þá þykist eg vita, að efnarannsókn út af fyrir sig dugir ekki. Auk efnarannsóknar þarf að gjöra rækilegar tilraunir með hverja lyfjategund.



Eftir því, hvernig síðustu umræður hafa fallið, skilst mér hér aðeins vera að ræða um bending til stjórnarinnar um að taka málið til athugunar. Eg lít svo á, að sjálfsagt sé að halda fast við ákvæði laga 20. okt. 1913, um, að stjórnin ákveði baðlyfin, á meðan að þeim lögum er ekki breytt. Eg geng út frá því, að þingið vilji með þessu aðeins láta í ljós, að það vilji gjarnan hafa Coopersbaðlyf, og eg vil lýsa yfir því, að eg hefi fullan skilning á því, hve mikla þýðingu það hefir fyrir þjóðina, að baðlyf sé vel valin. Eg skal taka það fram, að svo framarlega, sem það kemur í ljós við rannsókn, að þessi baðlyf sé skaðleg, þá getur stjórnin að sjálfsögðu ekki mælt með þeim. Sem sagt skoða eg þessa tillögu sem bendingu til stjórnarinnar, um, að taka þessi baðlyf með, svo framarlega, sem þau reynast ekki óhæf.



Þessi yfirlýsing hæstv. ráðherra álít eg að komi heim við það, sem eg sagði áðan, að tillagan ætti ekki að skylda stjórnina til neins, heldur aðeins að heimila henni að löggilda þessi baðlyf, og því einu treystum vér flutningsmenn tillögunnar, sjái hún sér það fært.



Eg er ekki samþykkur fyrra lið tillögunnar, að breyta vegalögunum. Síðara liðinn, sem sé að athuga, hvort unt sé að útvega sýslunum nýjan tekjustofn, get eg vel fallist á.



Það er illa farið, að hv. frams.m. (B. J.) skuli ekki vera viðstaddur. En út af ummælum hv. þm. S.-Þing. (P. J.) vil eg beiðast þess, að hvor liðurinn verði borinn upp út af fyrir sig. - Nú sé eg, að háttv. frams.m. er kominn, og getur hann þá gert grein fyrir tillögunni.



Tillagan er fram komin að vilja allrar nefndarinnar, og skil eg ekki, að neinn sé henni andvígur, að minsta kosti ekki síðari lið hennar, að útvega sýslunum nýjan tekjustofn.



Eg vil biðja hv. deild að athuga það, að á 1. bls. nefndarálitsins í grasbýlamálinu, í neðstu línu, hafa fallið úr 4 orð, og fleiri smávillur hefi eg fundið. Það er óþarfi fyrir mig að ræða mikið um þetta mál, því að nefndin í grasbýlamálinu leggur fram álit sitt í rækilegu nefndaráliti, og eg hefi litlu við það að bæta. Nefndarálitið ber það með sér, að þótt nefndin hafi ekki getað fallist á, að grasbýlafrumvarpið gengi fram á þessu þingi, þá er það ekki af því, að nefndin sé ekki grasbýlamálinu hlynt. Nefndin er öll á einu máli um það, að grasbýlamálið sé eitt hið þýðingarmesta mál, sem sjálfsagt er að gefa rækilega gaum. Vér höfum því lagt áherzlu á, að glöggva hugmyndir manna á grasbýlum sem bezt, og á málinu yfir höfuð. Nefndin væntir þess, að þingsályktunartillagan verði samþykt, og stjórnin taki hana til alvarlegrar meðferðar. Ef hún verður samþykt, sem eg býst við, þá hefir flutningsm. (J. E.) lýst yfir því, að hann mundi taka frumv. aftur. Eg skal aðeins geta þess, að þar sem stjórninni er í tillögunni ætlað að afla nákvæmra skýrslna um grasbýli, þá mun henni ekki veita það svo örðugt; til þess getur stjórnin haft aðstoð hagstofunnar, búnaðarfélags Íslands og búnaðarsambandanna, sem eg tel víst, að verði fús til að veita liðsinni. Eg býst við, að hverri hreppsnefnd muni verða sendar fyrirspurnir, og ber það traust til hreppanefndanna, að þær svari vel og greiðlega, að minsta kosti þar sem mörg grasbýli eru, því að þar mun málið þykja mest um vert. Að svo mæltu vænti eg þess, að tillagan gangi fram.



Eg vil nota tækifærið til að þakka nefndinni fyrir vingjarnlegar undirtektir undir frumvarpið, og vona eg, að háttvirt deild samþykki tillöguna, sem nú liggur fyrir. Að vísu hefði eg helzt kosið, að frv. sjálft hefði orðið að lögum með þeim breytingum og viðaukum, sem hollar og nauðsynlegar hefði þótt, en þorði þó ekki að halda því fram, fyrir því, að það. kynni þá að sæta lakari meðferð. Vænti eg, að unnið verði að málinu af dugnaði og í alvöru, og treysti hæstv. ráðh. til þess. Dettur mér í hug, að með engu framar en einmitt þessu, geti hann framfylgt því fagra heiti, sem hann gaf hér í deildinni í gær, þegar hann ávarpaði þingið, er hann kvaðst vilja vinna að því af öllum mætti, að grænu blettunum fjölgaði í landinu, og eg vona og treysti því, að hann sanni þessa hugsjón sína einmitt með því, að hann beiti sér með alvöru og dugnaði fyrir grasbýlismálinu, því að þá sannaðist það, að þessi fallegu orð eru annað og meira en rúsína, sem rétt er að barni, og að það er annað en mas í skálaræðu.



Eg lýsi því yfir, að eg mun fylgja þessu máli með áhuga, og eg vil mælast til þess, að tillagan verði samþykt hér í deildinni.