Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um það milli forseta og þingflokksformanna að þingfundur standi lengur en þingsköp kveða á um.

Hæstv. forseti. Velferðarnefnd kom saman milli 2. og 3. umr. þar sem þau mistök urðu að breytingu, sem vikið er að í áliti nefndarinnar fyrir 2. umr., vantaði í breytingartillögu nefndarinnar. Hún felur í sér að við 34. gr. frumvarps til laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði bætist sértæk reglugerðarheimild vegna reglna sem ráðherra mun setja um framkvæmd tilkynninga til þátttakenda í vísindarannsóknum um mikilvæga þætti sem fram koma við gerð rannsóknar og varða heilsu þátttakenda. Nefndin áréttar að við samningu reglnanna skuli haft samráð við vísindasiðanefnd, Persónuvernd og Siðfræðistofnun Háskóla Íslands. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu við frumvarp til laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði sem reifuð hefur verið hér og lögð er til á sérstöku þingskjali. Undir þetta rita auk þeirrar sem hér stendur Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Ásmundur Friðriksson, Guðbjartur Hannesson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Björt Ólafsdóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir.

Herra forseti. Ég ræði hér frumvarp til laga um gjaldskrárlækkanir o.fl. Hv. nefnd hefur fjallað um þetta og eins og kemur fram eru breytingartillögur frá henni við 3. umr. á þskj. 1145 frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni þar sem hann leggur til breytingar, en meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt frá 2. umr.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af atkvæðagreiðslu um þetta mál við 2. umr. þar sem ég boðaði breytingartillögu við 3. umr. vil ég fylgja úr hlaði þeirri breytingartillögu sem hér hefur verið dreift á þskj. 1145. Hún felur í sér mjög einfalda breytingu. Eins og menn muna hét ríkisstjórnin aðilum vinnumarkaðarins því, og þjóðinni allri, 21. desember að gjaldskrárhækkanir sem hún stóð fyrir í tengslum við gerð fjárlaga og voru umfram verðbólgumarkmið, sem er gríðarlegur ábyrgðarhluti af nokkurri ríkisstjórn, yrðu lækkaðar undir verðbólgumarkmið Seðlabankans, úr 3% hækkun í 2%. Þessi lækkun um 1 prósentustig kom hins vegar ekki til framkvæmda í upphafi árs. Það sem kom til framkvæmda í upphafi árs voru þvert á móti aðrar hækkanir á bilinu 11–21% á komugjöldum í heilsugæslu og heilbrigðisþjónustu almennt. Síðan leið og beið og frumvarp um lækkunina úr 3% í 2% var ekki afgreitt úr ríkisstjórn fyrr en undir lok janúar. Það er lagt fram á Alþingi í febrúar. Það er ekki mælt fyrir því fyrr en síðla marsmánaðar þrátt fyrir að ítrekað hafi verið boðað að það yrði tekið fram fyrir önnur mál og síðan velktist það í nefnd í vel á annan mánuð og er enn ekki afgreitt. Nefndarmeirihlutinn gerði í meðförum málsins fyrir 2. umr. þá breytingartillögu að stytta gildistímann. Sleifarlag ríkisstjórnarinnar við þessa framkvæmd olli því að í upphaflegu frumvarpi var gert ráð fyrir gildistöku þess 1. mars og meiri hlutinn gekk enn lengra í niðurlægingarátt með því að stytta gildistímann enn frekar. Samkvæmt frumvarpinu, eins og það stendur nú eftir 2. umr., eiga lækkanirnar ekki að taka gildi fyrr en 1. júní. Það þýðir að búið er að hlunnfara almenning í landinu um nærri helminginn af þeirri lækkun sem fólki var heitið sem framlagi ríkisstjórnarinnar. Verðbreytingaráhrif til lækkunar verða sem því nemur minni. Breytingartillagan sem hér liggur fyrir felur einfaldlega í sér að í stað 1% hækkunar verði hún þá 2% á seinni hluta ársins. Ríkisstjórnin var búin að gera áætlun um að mæta kjarasamningum með þeim hætti. Við erum ekki að tala um lækkun á gjöldum, heldur einfaldlega að draga til baka hluta ósanngjarnrar og órökstuddrar hækkunar ríkisstjórnarinnar á þessum gjöldum fyrir áramót og láta þá lækkun verða myndarlegri en hún er nú vegna heimatilbúinna vandræða stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar. Það er ekki í lagi að meiri hlutinn geti með verkleysi sínu og hyskni komið ríkisstjórnarflokkunum undan því að efna skýr fyrirheit sem eru hluti af kjarasamningum. Þá er náttúrlega illa komið ef verkleysi ríkisstjórnarflokkanna eitt og sér dugar til þess að ríkið efni ekki sinn hluta af þríhliða samkomulagi á vinnumarkaði. Það hefur mikið verið rætt í þessu máli að það sé gagnrýnivert, og það er allt rétt um það, að þessar gjaldalækkanir snúi bara að afmörkuðum þáttum, eldsneyti, áfengi og tóbaki, en þarna er ekki að finna gjaldahækkanirnar sem ríkisstjórnin stóð fyrir í heilsugæslunni um áramót. Við reyndum að útfæra breytingartillögu til þess að draga það til baka. Það er hins vegar ekki fær leið vegna þess að þær hækkanir voru ekki fjárlagaákveðnar, heldur ákvarðaðar af ráðherra sjálfum í gjaldskrá settri af heilbrigðisráðherra sjálfum á grundvelli lagaákvæða um kostnaðarþátttöku. Okkur þótti í sjálfu sér heldur mikið í lagt að fara að taka af ráðherra valdið til þess að ákveða gjaldskrár með lagaákvæðum eða takmarka það með einhverjum sérstökum hætti þó að ríkisstjórnin hafi kosið að misfara með það vald um síðustu áramót, almenningi í óhag og þvert á gefin fyrirheit. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa framsögu fyrir breytingartillögunni lengri, en í henni felst að stjórnarmeirihlutanum gefst færi á að efna það fyrirheit sem aðilum vinnumarkaðarins var gefið þannig að raunveruleg áhrif til lækkunar á gjaldskrám verði í samræmi við þau fyrirheit sem gefin voru 21. desember og þar með ríkisstjórnarmeirihlutanum hjálpað að komast undan þeirri svikaherferð sem hann er í gagnvart aðilum vinnumarkaðarins í öllum samningum sem gerðir hafa verið frá því að þessi ríkisstjórn kom til valda.

Herra forseti. Tilefni þess að ég fer í andsvar við hv. þm. Árna Pál Árnason er útfærslan á þeim breytingartillögum sem hann leggur hér fram. Það má segja að það hafi verið tvenns konar efnisleg gagnrýni við það frumvarp sem hér er til umræðu, annars vegar þetta sem þingmaðurinn nefndi fyrst og lýtur að því að gildistíma lækkananna er frestað til 1. júní og þar af leiðandi kemur ekki lækkunin að fullu eins og fyrirheit voru um í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í desember, eins og kunnugt er. Hinn liður gagnrýninnar sem þingmaðurinn nefndi aðeins í lok síns máls laut að því hvaða gjöld væri verið að lækka, gjöld á áfengi og tóbak og ýmsa umhverfisskatta sem allir hafa samfélagslegan blæ, en hækkun á komugjöldum í heilsugæslu, innritunargjöldum í háskóla o.s.frv. var látin standa. Þingmaðurinn nefndi að það hefði reynst illfær leið og mig langar að biðja hv. þingmann að greina aðeins nánar frá því. Ég hafði talið að ef farið er í breytingartillögu við frumvarp af þessu tagi hefði þurft að birtast í henni sú pólitíska sýn að það væri eðlilegra að lækka önnur gjöld en nákvæmlega þessi. Lækkun á áfengi og tóbaki nýtist bara þeim sem nýta sér áfengi og tóbak, en til dæmis lækkun á innritunargjöldum í háskóla og í heilsugæslu mundi áreiðanlega nýtast vel stórum hópi fólks sem ekki hefur allt of mikið milli handanna.

Virðulegi forseti. Vandinn við útfærsluna á lækkun komugjalda í heilsugæslu er að útfærsla þeirrar heimildar í lögum er á þann veg að ráðherra skal setja gjaldskrá og hann hefur um það frjálst val. Auðvitað væri hægt að setja inn ákvæði og binda þá heimild við það að ekki mætti fara umfram verðbólgumarkmið eða eitthvað slíkt, en ég taldi býsna langt gengið að koma með breytingartillögu til að afnema eða takmarka sérstaklega það svigrúm. Þar kemur einfaldlega að því að framkvæmdarvaldið hefur svigrúm samkvæmt gildandi rétti til þess að leggja álögur á borgarana og flókið að takmarka það að öllu leyti. Við ráðum ekki alltaf við einbeittan brotavilja stjórnvalda gagnvart almenningi í landinu. Á hinn kantinn má segja að þessi útfærsla, þótt gölluð sé, hafi að minnsta kosti þau áhrif með hækkuninni að meiri líkur séu á verðlagsáhrifin í vísitölu komi fram, sérstaklega vegna þess að 1% lækkunin á til dæmis bensín og olíu, eldsneytið, er ekki sérlega líkleg að koma fram. Það eru þó aðeins meiri líkur á því ef hækkunin er meiri. Það er tryggt að áfengis- og tóbakslækkunin kemur fram í vísitölu. Það hefur jákvæð verðlagsáhrif sem eru hluti af framlaginu til kjarasamninga. Ríkisstjórnarmeirihlutinn lagði upp með að velja þessi gjöld og þá finnst mér í öllu falli líka hægt að réttlæta það að breytingartillagan víkki ekki það svið. Við skulum fallast á það með stjórnarmeirihlutanum að þetta séu gjöldin sem mögulegt er að lækka. Þá hefur líka stjórnarmeirihlutinn enga afsökun fyrir því að efna ekki fyrirheitið sem gefið var 21. desember. Hún verður að samþykkja þessa breytingartillögu.

Herra forseti. Já, ég átta mig á þeim skýringum sem hv. þingmaður kemur hér fram með um breytingartillögu sína í málinu. Ég segi fyrir mína parta að mér hefði sjálfum liðið betur með það og átt auðvelt með að styðja breytingartillögu sem hefði gengið út á að fara þá inn í önnur gjöld. Af því að þingmaðurinn nefndi að framkvæmdarvaldinu, ráðherranum, væru faldar vissar heimildir til að leggja á gjöld með reglugerðum er það rétt en slíkar reglugerðir verða að sjálfsögðu að hafa lagastoð. Að því leyti til hefði væntanlega verið hægt, af því að þetta er bandormur, að bæta inn í það öðrum tegundum gjalda. Svo er líka hitt, af því að hér er verið að ræða annað mál sem veitir framkvæmdarvaldinu heimildir til ráðstöfunar á umtalsverðum fjármunum, þ.e. frumvarpið um leiðréttingu verðtryggðra húsnæðislána sem ráðherra er falin heimild með reglugerð að ákveða ráðstöfun í grófum dráttum á tugum milljarða króna sem margir hafa sett spurningarmerki við að standist, að menn fara þar dálítið út fyrir þær heimildir sem Alþingi getur gefið framkvæmdarvaldinu. Þetta er bara sjónarmið sem ég vildi koma hér fram með í þessa umræðu á þessu stigi málsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni athugasemdina. Ég er í grunninn sammála honum. Mér þótti sárast af öllu að sjá þessa hækkun í heilsugæslunni, komugjöldunum, allt upp í 21,8% þar sem mest var, algjörlega að ófyrirsynju og við þær aðstæður þegar verið var að fara fram á það að lágtekjufólk sætti sig við 2,8% kauphækkun, að þá skyldi ríkisvaldið ganga á undan með þessu fordæmi og sérstaklega þegar haft er í huga að þessi ríkisstjórn lagði lykkju á leið sína til að berjast á hæl og hnakka gegn því að lágtekjufólk fengi nokkrar ívilnanir í skattbreytingunum rétt fyrir áramót. Það var barist gegn því með öllum ráðum að fólk með undir 250 þús. kr. fengi nokkra lækkun skatta til að tryggja fólki með 800 þús. kr. og yfir skattalækkun upp á 4.200 kr. Það er hin dapurlega sögulega arfleifð ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Því miður er snúið fyrir löggjafann að finna leiðir til að vinda ofan af einbeittum brotavilja framkvæmdarvaldsins þegar hann er svo ákveðinn og skýr sem raun ber vitni í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2012. Undir nefndarálitið skrifar meiri hluti fjárlaganefndar sem í eru auk mín hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Haraldur Benediktsson, Karl Garðarsson og Valgerður Gunnarsdóttir. Nefndin kallaði til sín fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins til að fara yfir frumvarpið, en tilgangur þess er að staðfesta ríkisreikning ársins 2012. Með frumvarpinu eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður um afgangsheimildir og umframgjöld í rekstri ríkissjóðs árið 2012. Í frumvarpinu eru tvær lagagreinar. Annars vegar er sótt um breytingar á fjárheimildum vegna frávika á ríkistekjum stofnana, þ.e. frávika á uppgjöri ríkisreiknings 2012 og áætlunar fjárlaga og fjáraukalaga fyrir viðkomandi tekjulið. Hins vegar eru gerðar tillögur um niðurfellingar á stöðu fjárheimilda í árslok 2012. Þær stofnanir sem gerð er tillaga um að létta sérstökum rekstrarhalla af eru Landspítalinn, heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu og lögreglustjórinn á Suðurnesjum. Meiri hlutinn telur að niðurfellingar af þessu tagi séu mjög vandmeðfarnar. Ávallt er hætta á því að þær skapi fordæmi sem til lengri tíma getur dregið úr aga í ríkisrekstri. Lagt er til að fjármála- og efnahagsráðuneytið gefi út formlegar reglur um niðurfellingar rekstrarhalla og kynni þær innan stjórnsýslunnar áður en kemur að úrvinnslu frumvarps til lokafjárlaga 2013. Á tveimur fjárlagaliðum kom fram misræmi milli frumvarpsins og ríkisreikningsins, fjárlagaliðunum Flugvellir og flugleiðsöguþjónusta og Fjármálaeftirlitið. Meiri hlutinn telur þetta misræmi óviðunandi og gerir þá kröfu til ráðuneytisins og Fjársýslu ríkisins að fyrir úrvinnslu ríkisreiknings 2013 og lokafjárlaga sama árs verði þetta leiðrétt og ekki verði munur á útkomu ríkisins eftir því hvort ríkisreikningur eða frumvarp til lokafjárlaga er lagt til grundvallar. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2012 frá minni hluta fjárlaganefndar. Á fundi fjárlaganefndar þann 5. maí afgreiddi meiri hluti nefndarinnar frumvarp til lokafjárlaga 2012 til 2. umr. Það kom á óvart þar sem ekki kom fram í dagskrá nefndarinnar að það skyldi gert og drög álitsins höfðu ekki áður verið kynnt. Á fundinum neitaði formaður ósk minni hlutans um að fulltrúar fjármála- og efnahagsráðuneytisins yrðu kallaðir á vinnufund til að fara yfir helstu breytingar sem gerðar eru í frumvarpinu á fluttum fjárheimildum, en eins og kunnugt er skipta fjárlagaliðir og viðfangsefni fjárlaga nokkrum hundruðum. Að mati minni hlutans hefur fjárlaganefnd Alþingis því ekki enn unnið þá vinnu sem er nauðsynleg til að unnt sé að afgreiða frumvarpið úr nefndinni. Minni hlutinn bendir á að gamall fjárlagahalli er afskrifaður hjá Landspítalanum, lögreglustjóranum á Suðurnesjum og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins án þess að formlegar verklagsreglur séu til sem heimila slíka aðgerð og í athugasemdum frumvarpsins er talið að sú aðgerð hefði ekki fordæmisgildi í framtíðinni. Minni hlutinn bendir jafnframt á að með lokafjárlögum 2012 er ríkisreikningur 2012 samþykktur. Hann er áritaður af fjármálaráðherra og endurskoðaður af ríkisendurskoðanda. Þessi breyting er gerð eftir að gengið var frá ríkisreikningi 2012 og myndast því misræmi í höfuðstól fyrrgreindra stofnana milli lokafjárlaga og ríkisreiknings. Því telur minni hlutinn að eðlilegt hefði verið að ganga frá þessum færslum í lokafjárlögum 2013 til samræmis við ríkisreikning 2013. Þá leggur minni hlutinn áherslu á að stofnanir ríkisins njóti jafnræðis sé tekin ákvörðun um að fella niður halla fyrri ára. Minni hlutinn telur ekki ásættanlegt að Alþingi samþykki lokafjárlög fyrir árið 2012 fyrr en fjárlaganefnd hefur farið yfir frumvarpið með tilhlýðilegum hætti og leggst því gegn því að frumvarpið verði samþykkt fyrr en úr því hefur verið bætt. Undir þetta nefndarálit skrifa ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Bjarkey Gunnarsdóttir og Brynhildur Pétursdóttir. Virðulegi forseti. Vegna þessara athugasemda legg ég til að frumvarpið fari til nefndar á milli umræðna.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að ræða þá aðgerð að skera hala af þremur ríkisstofnunum. Ég hef alveg skilning á að það sé gert. Þessar stofnanir voru komnar í vanda og Landspítalinn fór vissulega mjög skuldsettur inn í hrunið. Allar hafa þessar stofnanir snúið við blaðinu og sýnt fram á góðan rekstur þótt það séu reyndar blikur á lofti varðandi Landspítalann sem við þurfum að fylgjast með. Rekstur heilsugæslunnar á Akureyri er undir aðeins öðrum formerkjum, þar hefur bærinn greitt með heilsugæslunni og veit ég ekki annað en að þar sé mjög góður rekstur. Sú heilsugæsla fékk til dæmis ekki jafnlaunabætur fyrir árið 2013 eins og aðrar heilsugæslur þannig að það er til staðar launamunur sem er ekki ásættanlegt. Þá vil ég líka benda á að Háskólinn á Akureyri hefur greitt niður sinn skuldahala. Er það vel en það má spyrja sig: Hefði stofnun sem hefði haldið sig innan fjárheimilda og sýnt fram á viðsnúning í rekstri getað gert þá kröfu að fá halann skorinn af? Það tekur mjög á fyrir ríkisstofnun að halda sig innan fjárheimilda um leið og verið er að greiða niður skuld. Ég nefni bara þessi tvö dæmi af því að ég þekki þau en auðvitað á þetta við um fjölmargar aðrar stofnanir. Það hlýtur eiginlega að vera meginhlutverk okkar að tryggja jafnræði. Það er mjög erfitt, en það er það sem við verðum að leitast við að gera. Ég geri ekki athugasemdir við halaklippingarnar í þessum tilfellum þótt ég taki undir það sem hér hefur komið fram í máli framsögumanna, það verða þá að vera mjög skýrar reglur einmitt til að tryggja jafnræðið, að það séu ekki einhverjar geðþóttaákvarðanir. Að öðru leyti tek ég undir það sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir sagði, við hefðum viljað vinna þetta betur og fá fleiri spurningum svarað. Ég geri mér grein fyrir að málið var komið í tímaþröng en ég gagnrýni líka að lokafjárlög komu allt of seint fram. Vonandi getum við bætt úr því á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ef við viljum ræða efnislega um þessa þætti, þ.e. lokafjárlögin og þessar svokölluðu halaklippingar, getum við rætt þá mjög ítarlega. Það er alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, þetta snýst um jafnræði. Það er hins vegar örugglega erfitt að koma með einhverja reglu sem nær yfir öll tilvik. Hér var nefndur Landspítalinn, hann var rekinn með halla í áratugi. Alla jafna var bætt úr því með aukafjárveitingum í fjáraukalögum og þótti mönnum það eðlilegt fyrirkomulag og mikil pressa úr þjóðfélaginu að gera það, réttara sagt frá fjölmiðlum aðallega á þeim tíma. Það var hins vegar tekið mjög á því í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar og komið á faglegri stjórn á spítalanum. Þá hófst tímabil þar sem Landspítalinn náði endum saman. Það var hins vegar gert með þeim formerkjum að hann fengi að njóta þess. Stjórnendur þar gengu á undan með góðu fordæmi fyrir heilbrigðisstofnanir. Sem betur fer gekk það eftir og hefur gengið að stærstum hluta eftir á undanförnum árum. Svo er alltaf spurningin hvenær menn taka endanlega á því, en stofnunin breyttist frá því að vera stofnun sem var kannski mest til vandræða í ríkisrekstrinum í það að vera til fyrirmyndar hvað þessa hluti varðar. Út frá þeim forsendum held ég að það sé réttlætanlegt og einhvern tímann þarf að taka á þessu máli. Það hefur komið fram ósk um að fara með málið inn í fjárlaganefnd á milli umræðna. Ég býst við að við þurfum að finna einhvern flöt á því þó að það sé erfitt á lokadegi hjá okkur í þinginu. Ég held að það sé ekkert óljóst í þessu máli. Þetta liggur allt fyrir klippt og skorið. Síðan geta menn haft ýmsar skoðanir á þessu. En ef menn vilja ræða Landspítalann er sagan sú að stjórnendur þar hafa svo sannarlega tekið til hendinni á undanförnum árum, í raun frá árinu 2008. Ég held að menn vilji ekki refsa fyrir að menn hafi sýnt ráðdeild og sparsemi og farið í það að taka á rekstri spítalans, enda væri það vægast sagt ósanngjarnt.

Herra forseti. Nefndin hefur fjallað allítarlega um þetta mál þótt það sé ekki ýkja mikið að vöxtum. Það snýst fyrst og fremst um breytingar á einni grein laga um verslun með áfengi og tóbak, 11. gr. laganna. Nefndin fékk til sín fjölda gesta og umsagnir frá mörgum aðilum, landlæknisembætti, umboðsmanni barna, Félagi atvinnurekenda, Viðskiptaráði, bindindissamtökunum IOGT, Samtökum iðnaðarins, HOB-vínum ehf. og Neytendasamtökunum. Í frumvarpinu eru lagðar til umtalsverðar breytingar á 11. gr. laga um verslun með áfengi og tóbak, en í þeirri grein er fjallað fyrst og fremst um vöruval áfengis til smásölu í verslunum ÁTVR. Meginbreytingin snýr að nánari afmörkun á því sem verið hefur í lögum um undir hvaða kringumstæðum ÁTVR er heimilt að hafna því að taka áfengi til sölu. Fyrir því geta verið ýmsar ástæður. Það er skilmerkilega talið upp í 11. gr., eins og lagt er til í 1. gr. frumvarpsins að lögunum verði breytt. Þar má nefna að ÁTVR verði heimilt að hafna áfengi ef varan sjálf, umbúðir hennar eða markaðssetning höfði sérstaklega til barna eða ungmenna yngri en 20 ára, m.a. hvað varðar texta, myndmál eða form, sýni börn eða ungmenni yngri en 20 ára o.s.frv. Það er óheimilt að fela í slíkri vöru happdrætti, tilboð eða kaupauka og allt tengist þetta auðvitað sérstöðu þeirrar vöru sem áfengi er. Þær breytingar sem ráðherra leggur til í frumvarpi sínu tengjast einnig niðurstöðu EFTA-dómstólsins þar sem niðurstaðan varð að efni ákvæðis 11. gr. laganna eins og það stendur og ákvæði reglugerðar settrar með stoð í þeim væru ekki í fullu eða nægjanlegu samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES. Almennt voru umsagnaraðilar jákvæðir í garð þess að skýra þyrfti þetta ákvæði 11. gr. laganna og færa það til betra samræmis við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum og afmarka þar af leiðandi vöruvalsheimildir ÁTVR betur. Það er ekki deilt um að við höfum fullar heimildir til að setja um þetta reglur í samræmi við þá sérstöðu sem áfengi hefur sem neysluvara. Engu að síður fékk frumvarpið nokkra gagnrýni. Beindist hún fyrst og fremst að því hvernig ætti að ganga frá eða orða svonefnt keimlíkindaákvæði. Hugtakið keimlíkindi er notað yfir það þegar vara tekur að líkjast svo mjög annarri vöru að það er erfitt að greina þar á milli. Það kom í ljós að skilningur manna á orðalaginu „líkjast í helstu meginatriðum“ var misjafn. Við þetta glímdi nefndin og gerði allmargar atrennur að því að finna betri frágang þessa máls og skýrara orðalag. Ákvæði frumvarpsins eins og það kom fram var kynnt Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, og það hefur verið haft samráð við stofnunina meðan á vinnslu málsins hefur staðið. Það varð að lokum niðurstaða nefndarmanna að orðalagið þyrfti að vera afdráttarlausara og að það þyrfti að vera skýrara efnisinntak í því hvaða vandamál væri verið að takast á við eða leysa með einmitt ákvæðinu, ruglingshættan væri fyrst og fremst sú að keimlíkindi vörunnar mættu ekki vera slík að neytendur gætu ekki með sæmilega skýrum hætti greint þar á milli. Þess vegna leggur nefndin til breytingu á 3. efnismálsgrein 1. gr. frumvarpsins með afdráttarlausara orðalagi og skýrara markmiði. Þá teljum við jafnframt að við séum mun betur tryggð en áður gagnvart því að ákvæðið standist kröfur ESA og Evrópuréttarins. Á það má benda að í nýrri reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1169/2011, um miðlun upplýsinga um matvæli til neytenda, sem tekur gildi nú í desember og leysir af hólmi núgildandi reglugerð um samræmingu laga aðildarríkjanna um merkingu, kynningu og auglýsingu matvæla er framkvæmdastjórn ESB falið, ef við á, að leggja einmitt til sértækar kröfur um áfenga drykki í tengslum við reglugerðina. Ástæðan er sérstakt eðli áfengra drykkja og almennar áhyggjur vegna skaða af völdum áfengis, einkum hjá ungum og viðkvæmum neytendum. Heimildin sem mælt er fyrir um í 3. efnismálsgrein 1. gr. frumvarpsins, með þeirri breytingu sem nefndin leggur til, er í mjög góðu samræmi við þá stefnu sem þarna kemur á vegum Evrópusambandsins og þar af leiðandi ekki ástæða til að óttast að þar verði árekstrar, enda útgangspunkturinn og þetta allt saman grundvallað á vernd almannaheilbrigðis. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „3. efnismálsgrein 1. gr. orðist svo: ÁTVR er heimilt að hafna áfengi ef umbúðir þess líkjast svo annarri vöru sem boðin er til sölu eða auglýst á almennum markaði hér á landi að neytendur geta ekki auðveldlega greint á milli þeirra.“ Undir þetta rita Frosti Sigurjónsson formaður, sá sem hér talar, framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, með fyrirvara, Guðmundur Steingrímsson, með fyrirvara, Líneik Anna Sævarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason. Rétt er að taka fram að Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttur og Vilhjálmur Bjarnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en rita undir nefndarálit þetta samkvæmt 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs, með síðari breytingum. Þetta frumvarp felur í sér innleiðingu tilskipunar 2008/98/EB, rafhlöður og rafgeymar, raf- og rafeindatæki og drykkjarvöruumbúðir. Nefndin fór afar ítarlega ofan í þetta frumvarp, gaf sér góðan tíma og kallaði fjölmarga aðila á fund sinn og barst fjöldi umsagna. Umsagnaraðilar töldu frumvarpið almennt jákvætt en settu sérstaklega út á ákvæði er varða framleiðendaábyrgð á drykkjarvöruumbúðum, ákvæði um sérstaka söfnun úrgangs frá heimilum, ákvæði um töluleg markmið í úrgangsmálum og skýrleika ákvæða um ábyrgð og skilgreiningar. Árið 1989 voru sett sérstök lög um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Á grundvelli þeirra laga var Endurvinnslan hf. stofnuð sem síðan hefur séð um söfnun skilaskyldra drykkjarvöruumbúða um land allt. Skilagjald af þessum umbúðum hefur verið innheimt af tollstjóra og eru því allir framleiðendur og innflytjendur slíkra umbúða gjaldskyldir. Með frumvarpinu er stefnt að því að lög nr. 52/1989 falli úr gildi og að framleiðendum verði frjálst að stofna ný skilakerfi, eitt eða fleiri. Sveitarfélög lýstu yfir áhyggjum sínum varðandi þetta. Bent var á að í frumvarpinu kæmi ekki fram nein skylda fyrir framleiðendur til þess að taka á móti umbúðum frá framleiðendum sem stæðu utan þess skilakerfis. Vakin var athygli nefndarinnar á því að allvíða hafi Endurvinnslan gert samninga við sveitarfélög og verndaða vinnustaði fyrir fatlaða um að veita fötluðu fólki atvinnu við móttöku og flokkun skilaskyldra drykkjarvöruumbúða. Til dæmis séu tveir slíkir vinnustaðir á Vesturlandi þar sem slíkir samningar skipta verulegu máli fyrir starfsemi þeirra. Þessi starfsemi er sett í mikið uppnám ef frumvarpið verður að lögum og engin trygging sett fram fyrir því að nýju skilakerfin muni viðhalda slíkum samningum. Einnig bentu umsagnaraðilar á að sú leið sem lagt er til að verði farin í 30. gr. frumvarpsins, sé í meginatriðum sama fyrirkomulag og gerð hefur verið tilraun með hér á landi fyrir raftæki og rafeindatæki að því frátöldu að ekki er lagt til að sérstök stýrinefnd annist eftirlit með skilakerfum fyrir drykkjarvöruumbúðir. Það virðist vera samdóma álit sveitarfélaga og innflytjenda raftækja að falla beri frá því fyrirkomulagi og gagnrýna því að í frumvarpinu sé byggt á sömu hugmyndafræði. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til að umrædd ákvæði verði felld úr frumvarpinu. Þá leggur nefndin til að ráðherra skoði framtíðarfyrirkomulag betur í samráði við hagsmunaaðila og eftir atvikum geri tillögu að breytingum á kerfinu síðar. Sökum þessa leggur nefndin til að lög nr. 52/1989 gildi áfram og gerir breytingartillögu þess efnis. Umsagnaraðilar lýstu einnig áhyggjum sínum af því að samkvæmt frumvarpinu yrði farið of skarpt í breytingar á ákvæði um sérstaka söfnun úrgangs frá heimilum. Breytingar kæmu af miklum þunga á rekstur sveitarfélaganna og yrðu til þess að hækka þyrfti álögur á íbúa. Einnig væri ljóst að ekki hafi öll sveitarfélög tekið upp flokkun úrgangs frá heimilum með því að hafa þar til gerða poka eða tunnur. Samband íslenskra sveitarfélaga benti á að eðlilegt væri að fyrirkomulag sérsöfnunar yrði ekki um of niðurnjörvað í lögunum heldur fengju sveitarfélög svigrúm til að útfæra þær leiðir sem þættu hagkvæmastar í hverju tilfelli. Núverandi fyrirkomulag sérsöfnunar úrgangs í sveitarfélögum er nokkuð mismunandi og hafa sum þeirra stærstu, t.d. Reykjavík og Akureyri, notað grenndargáma með góðum árangri. Þannig eru um 180 grenndargámar á höfuðborgarsvæðinu sem taka við miklu magni af pappír, pappa og plasti frá heimilum. Þá má nefna að nýlega hóf Reykjavíkurborg átak til þess að auka sérstaka söfnun á pappír og pappa og er nú óheimilt að setja slíkan úrgang í tunnur fyrir almennan úrgang. Íbúar hafa hins vegar val um það hvort þeir greiða sérstaklega fyrir bláa tunnu frá borginni eða endurvinnslutunnu frá einkafyrirtækjum sem bjóða upp á slíka þjónustu. Einnig geta íbúar komið sér hjá slíkum aukakostnaði með því að losa pappírs- og pappaúrgang i grenndargám eða fara með hann á endurvinnslustöð. Önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu hafa hins vegar farið þá leið að gera þá kröfu að endurvinnslutunnur séu við öll íbúðarhús. Árangur af þessum mismunandi aðferðum við sérstaka söfnun virðist vera nokkuð sambærilegur miðað við þann stutta reynslutíma sem er að baki. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og telur skynsamlegt að lögin kveði á um að endurvinnslutunnur verði valkvæðar fyrir íbúa, ef sveitarstjórn telur það heppilegt, en einnig verði hægt að fyrirskipa í samþykkt samkvæmt 8. gr. laganna að allir fasteignaeigendur hafi endurvinnslutunnu og greiði fyrir það gjald í samræmi við gjaldskrá sveitarfélagsins. Þar sem söfnun úrgangs er nærþjónusta sem sveitarfélögin bera ábyrgð á þarf mjög sterk rök til þess að lögfesta að sveitarfélögum beri að viðhafa eina tiltekna aðferð til að ná settu markmiði um flokkun úrgangs. Með slíkri framsetningu er löggjafinn að gera aðferðina við söfnun að aðalatriði í stað þess að leggja áherslu á að ná settum markmiðum um endurvinnslu. Erlendis hafa sum sveitarfélög farið þá leið að safna öllu rusli óflokkuðu en beita svo nýrri tækni við flokkun á einum stað. Slík tækni á vafalaust eftir að taka miklum framförum á næstunni. Nefndin leggur áherslu á að markmið laganna um endurvinnslu úrgangs verði skýr en að sveitarfélög hafi svigrúm til að ákveða hvar og hvernig sérsöfnun úrgangs eigi sér stað. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sett verði töluleg markmið eða viðmiðanir í reglugerð, samanber i-lið 5. gr., svo sem hvað varðar endurvinnslu og nýtingu, en í því sambandi má nefna að samkvæmt tilskipun 2008/98/EB skulu að lágmarki 50% af heildarþyngd heimilisúrgangs, og mögulega úrgangs frá öðrum líkum uppsprettum, undirbúin fyrir endurnotkun og endurunnin fyrir árið 2020. Gert er ráð fyrir að framangreind markmið verði sett í reglugerð ef frumvarpið verður að lögum. Samband íslenskra sveitarfélaga benti á að athuga þyrfti hvort tilefni væri til þess að setja í lögin skýrari ákvæði um viðmið við setningu reglugerðar samkvæmt 13. gr., svo sem að við setningu viðmiða skuli hafa hliðsjón af kröfum í löggjöf Evrópusambandsins, stefnu um úrgang og svæðisáætlunum sveitarfélaga. Nefndin styður þessa tillögu þar sem hún felur í sér að tryggt yrði að markmiðssetning um meðhöndlun úrgangs byggðist á langtímahugsun sem sé í samræmi við innlent og alþjóðlegt samhengi. Hér eru einnig breytingartillögur varðandi stjórn Úrvinnslusjóðs. Það hafa komið athugasemdir eftir að nefndin kláraði umfjöllun um málið um að misskilnings hafi gætt hvort tilteknir aðilar hafi samið sig undan lögunum. Ég hef í hyggju að kalla nefndina saman í hádegisverðarhléinu til þess að fara yfir þær athugasemdir þannig að ég óska eftir því, virðulegi forseti, að málið verði kallað inn í nefnd fyrir 3. umr. Ég ætla að halda áfram yfirferð yfir álitið. Samband íslenskra sveitarfélaga leggur til að ný grein bætist við frumvarpið í stað 2. og 3. mgr. e-liðar 5. gr., sem var tillaga um nýja 9. gr. Nefndin telur tillöguna til bóta og leggur til breytingartillögu þess efnis. Til viðbótar leggur nefndin til að ráðherra skoði hvort setja þurfi nánari ákvæði um stjórnvaldssektir þar að lútandi og gerir tillögur þess efnis. Í ljósi þess að í svæðisáætlunum sveitarfélaga á að útfæra nánar stefnumörkun um meðhöndlun úrgangs telur nefndin eðlilegt að upplýsingar um úrgang verði sveitarfélögum aðgengilegar beint, af vefsíðu Umhverfisstofnunar, til þess að þau geti með viðhlítandi hætti sinnt ábyrgðarhlutverki sínu hvað varðar söfnun, endurvinnslu og förgun úrgangs og leggur til breytingu þess efnis. Þá leggur nefndin til breytingu á n-lið 1. mgr. 30. gr., staflið b, þar sem lífrænn úrgangur, svo sem matarleifar frá heimilum og veitingahúsum, er almennt ekki nothæfur til áburðar án undangenginnar meðhöndlunar. Orðalag ákvæðisins opnar á þann möguleika að slíkum úrgangi sé dreift ómeðhöndluðum og er orðalagsbreytingunni ætlað að koma í veg fyrir að slíkt gerist. Aðilar gagnrýndu að ekki væri kveðið skýrar á um hlutverk og ábyrgð sveitarfélaga og annarra aðila sem koma að úrgangsmálum í frumvarpinu. Óskýr ábyrgðarskipting í málaflokknum væri beinlínis ávísun á deilu- og klögumál. Ef sveitarfélög eiga að bera ábyrgð á að ná markmiðum samkvæmt 13. gr. verður að liggja skýrt fyrir að lögin veiti þeim heimild til að fela byggðasamlögum, sem þau eiga aðild að, að ná settum markmiðum í viðkomandi landshluta. Einnig þarf að liggja fyrir að sveitarfélögin hafi heimildir til þess að beina úrgangi frá fyrirtækjum í tiltekinn farveg í þeim tilgangi að uppfylla þessi markmið. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til að ráðherra geri tillögur að breytingum með þetta í huga. Þá kom fram í umfjöllun um málið að frumvarpið er gott skref til að skerpa á að gagnasöfnun Umhverfisstofnunar varðandi úrgangsmál sé markviss og áreiðanleg, sérstaklega 8. gr. frumvarpsins sem tiltekur að starfsleyfisskyldir rekstraraðilar sem meðhöndla úrgang og önnur fyrirtæki sem meðhöndla eigin úrgang skuli senda töluleg gögn á því formi sem Umhverfisstofnun leggur til. Einn helsti óvissuþáttur í söfnun og úrvinnslu gagna virðist einmitt hafa verið að gagnaskráningar rekstraraðila sem meðhöndla úrgang hafa verið ósamræmdar og að gögn hafi ekki borist til Umhverfisstofnunar. Lagt er til að þess verði gætt í 8. gr. að gögn sem vísað er til í ársskýrslum eða skýrslu um grænt bókhald verði einnig á því formi sem Umhverfisstofnun leggur til, samanber 1. mgr. Ef slíkt er ekki tiltekið er hætt við að vísað verði til ófullnægjandi gagna eða gagna á ólíku gagnaformi, en slíkt eykur verulega við tíma og kostnað vegna úrvinnslu gagna. Þá leggur nefndin til að gildistöku breytinga á ákvæðum varðandi raf- og rafeindatæki verði frestað til 1. janúar 2015 svo að unnt verði að klára nauðsynlegan undirbúning fyrir færslu verkefnisins til Úrvinnslusjóðs. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem lagðar eru til í sérstöku skjali. Undir þetta álit skrifa Höskuldur Þórhallsson, sá sem hér stendur, formaður nefndarinnar og framsögumaður álitsins, Margrét Gauja Magnúsdóttir, Haraldur Einarsson, Brynhildur S. Björnsdóttir, Birgir Ármannsson, Edward H. Huijbens og Pétur H. Blöndal. Ég vil þakka umhverfis- og samgöngunefnd fyrir gott samstarf við vinnu þessa nefndarálits og þessara breytingartillagna. Við gáfum okkur rúman tíma og fórum mjög vandlega yfir þetta mál. Þetta er stærra í sniðum og mikilvægara en kannski lítur út fyrir í fyrstu. Þetta snertir daglegt líf fólks á hverjum einasta degi. Þetta snýr að framkvæmd sveitarfélaga á sorpmálum og skiptir verulegu máli hvernig lagaumgjörðinni er háttað fyrir sveitarfélögin vegna þess að í þessu felst og getur falist kostnaðarauki fyrir þau. Um leið held ég að við höfum náð að stíga stór skref til umhverfisverndar, í átt til þess að allur úrgangur og sorp frá heimilum verði endurnýtt og komið á mjög skynsamlegu fyrirkomulagi hvað það varðar. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að málið verði kallað inn til nefndar fyrir 3. umr., eins og ég minntist á áðan.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni útlendinga. Þetta frumvarp felur í sér tvíþættar breytingar í meginatriðum. Annars vegar leggjum við hér til að sett verði á fót sjálfstæð kærunefnd útlendingamála sem er ætlað að taka við af innanríkisráðuneytinu sem meginúrskurðaraðili í þessum málaflokki. Hins vegar er um að ræða innleiðingu á tveimur tilskipunum og einni reglugerð Evrópusambandsins, sem fjalla um rétt borgara sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna og tilskipun um sameiginleg viðmið og skilyrði fyrir brottvísunum ríkisborgara utan EES sem dveljast ólöglega á yfirráðasvæði aðildarríkjanna. Reglugerð Evrópusambandsins varðar einnig Schengen-samstarfið en um er að ræða nýja Dyflinnarreglugerð þar sem kveðið er á um viðmið og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða aðildarríki skuli fara með beiðni um veitingu hælis sem lögð er fram í aðildarríki af ríkisborgara þriðja ríkis. Í þessu frumvarpi er jafnframt lagt til að hlutverk Útlendingastofnunar og annarra stjórnvalda sem tengjast þessum málaflokki verði skilgreint betur og ráðherra veitt heimild til að mæla nánar fyrir í reglugerð um fyrirkomulag og verklag við afgreiðslu umsókna um hæli. Eins og ég sagði varðar meginefnið í þessu frumvarpi það að sett verði á fót sérstök úrskurðarnefnd sem mun heita kærunefnd útlendingamála. Þeirri nefnd er ætlað að taka til meðferðar kærur á niðurstöðum stjórnvalda í málum samkvæmt 30. gr. laga um útlendinga. Það kemur fram í athugasemdum með þessu frumvarpi að endurskoðun ákvarðana Útlendingastofnunar á stjórnsýslustigi hefur verið mjög til umræðu um nokkurt skeið eins og við þekkjum. Innanríkisráðuneytið endurskoðar nú ákvarðanir Útlendingastofnunar og það hefur verið gagnrýnt á þeim forsendum að ráðuneytið geti aldrei talist óháður og óhlutdrægur úrskurðaraðili í þessum málum. Jafnframt hefur verið gagnrýnt nokkuð að þessi mál taka mjög langan tíma, málsmeðferðartíminn er langur, fjöldi hælisumsækjenda hefur aukist mjög mikið á undanförnum árum og því er lagt til í þessu frumvarpi að framkvæmdin á endurskoðun stjórnsýsluákvarðana á grundvelli útlendingalaga verði færð nær því sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum, þ.e. með því að setja á fót sjálfstæða kærunefnd. Allsherjar- og menntamálanefnd ræddi þetta nokkuð og við fjölluðum almennt um sjálfstæðar kærunefndir; hvað er það hugtak, hvað felur það í sér og er rétt að bæta við einni sjálfstæðri kærunefnd? Sjálfstæðar stjórnsýslunefndir eru ekki í kærusambandi við önnur stjórnvöld. Stjórnsýsla á þessu sviði fer því aðeins fram á einu stjórnsýslustigi. Þetta er dæmi um stjórnsýslu sem fer fram með öllu utan Stjórnarráðs Íslands. Í þessu sambandi verðum við að skoða 14. gr. stjórnarskrárinnar, en þar er mælt fyrir um það að ráðherrar beri ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum. Hins vegar hefur löggjafinn í nokkrum tilfellum talið rétt að ákvarða með lögum að tiltekin starfsemi skuli vera sjálfstæð og þar með undanskilin yfirstjórn ráðherra sem ella færi með yfirstjórn þessara mála. Þessar valdheimildir helgast af stjórnskipunarvenju og fela í sér frávik frá þeirri meginreglu að ráðherrar fari með yfirstjórn stjórnarmálefna nema hún sé undanskilin í lögum. Þess vegna þarf að fara varlega þegar við tökum ákvarðanir sem þessar. Nefndin taldi engu að síður rétt að setja á fót slíka nefnd enda væri skipan hennar fallin til þess að gera málsmeðferð og niðurstöður þessara mála vandaðri. Jafnframt er það kostur að þetta treystir jafnræði þeirra sem leita úrlausna og flýtir meðferð mála. Allt þetta samanlagt stuðlar að auknum trúverðugleika. Skipan nefndarinnar komst nokkuð til umræðu í allsherjar- og menntamálanefnd, þ.e. með hvaða hætti nefndin skyldi skipuð. Það kom fram nokkur gagnrýni á það með hvaða hætti þessu væri stillt upp í frumvarpinu, en það kemur fram að ráðherra skipi nefndarmenn og varamenn án tilnefningar. Það var talið geta leitt til þess að kærunefndin yrði einsleit og hægt yrði að draga sjálfstæði hennar í efa. Nokkrir umsagnaraðilar bentu á mikilvægi þess að óháður og óhlutdrægur aðili úrskurðaði í málum sem þessum og það væri ekki algjörlega tryggt ef skipan nefndarinnar yrði eins og lagt er til í frumvarpinu. Við í meiri hlutanum tökum undir þau sjónarmið með hliðsjón af stjórnsýslulegri stöðu stjórnsýslunefnda gagnvart ráðherra og leggjum til þær breytingar að ráðherra skuli skipa formann nefndarinnar til fimm ára í senn að undangenginni auglýsingu í samræmi við lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Við teljum að það sé rétt að formaður nefndarinnar hafi starfið að aðalstarfi og uppfylli starfsgengisskilyrði héraðsdómara. Við teljum jafnframt rétt að við val á formanni nefndarinnar skuli ráðherra skipa þriggja manna nefnd sem meti hæfi umsækjenda og skal hún láta ráðherra í té skriflega og rökstudda umsögn um umsækjendur um starfið. Þar á að taka afstöðu til þess hvaða umsækjandi sé hæfastur til að hljóta starfið en óheimilt verði að skipa umsækjanda sem nefndin hefur ekki talið hæfastan meðal umsækjenda. Við leggjum jafnframt til að aðrir nefndarmenn skuli skipaðir af ráðherra til fimm ára í senn. Annar þeirra skal vera tilnefndur af Mannréttindaskrifstofu Íslands og hafa sérþekkingu á sviði útlendingamála, einkum hvað varðar dvöl og búsetu útlendinga hér á landi, og hinn skal vera tilnefndur af Mannréttindastofnun Háskóla Íslands og hafa sérþekkingu á sviði útlendingamála, einkum hvað varðar málefni flóttamanna og rétt til alþjóðlegrar verndar. Varamenn skulu skipaðir með sama hætti og uppfylla sömu hæfisskilyrði og aðalmenn. Við fjölluðum jafnframt í nefndinni talsvert um birtingu úrskurða. Í frumvarpinu var ekki vikið að því sérstaklega hvort birta ætti úrskurði kærunefndar útlendingamála. Við í meiri hlutanum bendum á að almennt eru úrskurðir æðri stjórnvalda birtir opinberlega en það þarf auðvitað að gæta að því að hér eru á ferðinni persónulegar upplýsingar og er óheimilt að veita almenningi aðgang að gögnum um einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari nema fyrir liggi samþykki þess sem við á. Þess vegna teljum við rétt að árétta að sú venja hefur skapast að fella brott persónuauðkenni við birtingu stjórnvaldsúrskurða, en að auki getur eftir atvikum þurft að fella brott ýmsar frekari upplýsingar ef koma á að í veg fyrir að hægt sé að þekkja einstaklinginn af birtum úrskurði. Það er álit nefndarinnar að birting úrskurða sé forsenda þess að styrkja réttaröryggi og fyrirsjáanleika í beitingu regluverksins sem hér á við og stuðli að bættri málsmeðferð í málefnum útlendinga. Við leggjum því til þá breytingu að kærunefnd útlendingamála skuli að jafnaði birta úrskurði sína, eða eftir atvikum úrdrætti úr þeim, sem feli í sér efnislega niðurstöðu með aðgengilegum og skipulegum hætti. Þá skal birta án nafna, kennitalna eða annarra persónugreinanlegra auðkenna. Jafnframt leggjum við til að kærunefndin gefi árlega út skýrslu um störf sín þannig að hægt sé að fylgjast með því hvernig störfum miðar áfram og hvaða helstu breytingar hafa orðið varðandi framkvæmd. Við fjölluðum talsvert í nefndinni um málsmeðferðina fyrir kærunefndinni. Í 1. gr. frumvarpsins er kveðið á um málsmeðferð fyrir kærunefndinni og þar kemur fram að málsmeðferðin skuli að jafnaði vera skrifleg. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni komu fram athugasemdir frá nokkrum umsagnaraðilum um að mikilvægt væri að tryggja að umsækjendur um alþjóðlega vernd ættu rétt á því að tjá sig munnlega um eigin mál ef þeir óskuðu þess og þá ætti munnlegur málflutningur að vera regla. Þetta var talsvert rætt í nefndinni. Við í meiri hlutanum bendum á að hafa verði í huga þann mun sem er á meðferð mála fyrir dómstólum annars vegar og í stjórnsýslunni hins vegar. Í réttarreglum einkamálaréttarfarsins er gert ráð fyrir meginreglunni um munnlegan málflutning þegar stefndi heldur uppi vörnum í héraði, en einnig er gert ráð fyrir munnlegum málflutningi við áfrýjun til Hæstaréttar. Fyrir dómstólum gildir málsforræðisreglan en hún felur í sér að aðilar máls ráða yfir sakarefni máls með óverulegum afskiptum dómara. Þannig hafa aðilarnir rétt til að ráðstafa sakarefni málsins og haga sinni málsmeðferð með einhliða yfirlýsingum sínum eða gjörðum. Þessi regla gildir ekki í stjórnsýslunni en stjórnvöld eru bundin af málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga og eftir atvikum sérlaga. Á stjórnvöldunum hvílir sérstök skylda til að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin, samanber 10. gr. stjórnsýslulaga. Þar af leiðandi eru stjórnvöld ekki bundin við þær kröfur eða þau gögn sem aðili málsins leggur fram. Þetta er grundvallarmunur. Það kemur fram í athugasemdum við 10. gr. stjórnsýslulaganna að í rannsóknarreglunni felist sú skylda stjórnvalds að sjá til þess, að eigin frumkvæði, að málsatvik stjórnsýslumáls séu nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Meiri hlutinn telur því einsýnt að málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga leggi ríkar skyldur á herðar stjórnvalda sem eiga að tryggja réttaröryggi einstaklinga í samskiptum þeirra við stjórnvöld. Við bendum á að rétt sé að hafa í huga þá meginreglu að meðferð kærumála skal vera vandaðri en meðferð máls hjá lægra settu stjórnvaldi. Það er rétt að taka fram að það er meginregla í íslenskri stjórnsýslu að meðferð mála, hvort heldur á lægra eða æðra stjórnsýslustigi, er skrifleg. Stjórnvöld þurfa sérstaklega að gæta þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Við bendum á að við endurskoðun ákvörðunar Útlendingastofnunar sem kærð er til kærunefndar eiga allar upplýsingar að liggja fyrir í gögnum málsins og það verður hlutverk kærunefndarinnar að endurskoða hina kærðu ákvörðun með hliðsjón af gögnum málsins, málsatvikum og þeim reglum sem gilda á viðkomandi sviði. Það er því okkar mat að það sé eðlilegt að viðhafa sama fyrirkomulag í kærumálum er tengjast útlendingalögum og tíðkast við meðferð annarra stjórnsýslukæra í stjórnsýslunni, meginregluna um skriflega málsmeðferð. Við teljum að munnleg málsmeðferð væri ekki til þess fallin að hraða málsmeðferð og jafnframt yrði hún kostnaðarsöm. Það verður líka að hafa í huga að með nýrri kærunefnd er ekki verið að leggja til dómstig í þessum málaflokki heldur nýja kæruleið þar sem kærunefnd hefur sömu valdheimildir og ráðherra hefur nú til að úrskurða í málum. Það er því rökrétt að meginreglur stjórnsýslunnar gildi um meðferð mála fyrir nefndinni en ekki meginreglur einkamálaréttarfars. Við bendum því á að samkvæmt ákvæðinu er tryggður réttur umsækjanda um hæli til að koma fyrir kærunefndina og tjá sig um efni máls eða einstök atriði þess eftir atvikum. Rétturinn er til staðar í öðrum málum þar sem kærunefndin telur ríka ástæðu til þannig að það er kærunefndarinnar sjálfrar að meta hvort ástæða sé til að fá fram munnlega skýrslu. Það er grundvallarmunur á munnlegum málflutningi og þeim rétti kæranda að eiga kost á að koma fyrir kærunefndina til að koma á framfæri upplýsingum um mál sitt munnlega. Við teljum það einfaldlega tryggt með þeim hætti sem við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt hér, enda teljum við óvíst að það mundi þjóna hagsmunum umsækjanda að þurfa að endurtaka oft framburð sinn um ástæðu umsóknar sinnar enda iðulega mjög átakanlegt fyrir umsækjendur að rifja upp erfiða atburði eða aðstæður sem þeir eru að flýja. Við bendum jafnframt á að samkvæmt 2. mgr. 30. gr. stjórnsýslulaga er heimilt að ákveða að kærumál skuli flutt munnlega ef það þykir sérstaklega vandasamt og ætla megi að það upplýsist betur með þeim hætti. Möguleikinn er til staðar og það er mat kærunefndarinnar hverju sinni. Það er jafnframt tekið fram í 1. gr. frumvarpsins að ráðherra setji reglur um starfshætti nefndarinnar og kveði í þeim reglum á um málsmeðferðina fyrir nefndinni. Það kom fram nokkur gagnrýni á þessa málsmeðferð, þ.e. að ráðherra væri falin of víðtæk heimild vegna þess að hér væri um að ræða sjálfstæða kærunefnd. Við tökum undir þau sjónarmið og leggjum til breytingu á því sem fram kemur í breytingartillögu okkar á þskj. 822. Í 11. gr. frumvarpsins var gert ráð fyrir því að breytt yrði 32. gr. laganna þar sem fjallað er um það hvenær ákvörðun í málum um hæli eða vernd gegn ofsóknum geti komið til framkvæmda. Tilgangurinn er að tryggja skjótvirkari framkvæmd ákvarðana þegar svo háttar til að hælisumsókn sé bersýnilega tilhæfulaus. Í frumvarpinu var lagt til að ef útlendingur hygðist óska eftir frestun réttaráhrifa í slíkum málum skyldi það gert innan ákveðins tímafrests, sex klukkutíma. Það kom fram nokkur gagnrýni á þetta tímamark og að fresturinn væri of stuttur þar sem beiðni um frestun réttaráhrifa hefði í för með sér töluverða vinnu fyrir kæranda og talsmann hans. Við ræddum þetta nokkuð og er það mat okkar í meiri hlutanum að nauðsynlegt sé fyrir lagaumhverfið að veita öfluga stoð fyrir flýtimeðferð þeirra umsókna sem eru bersýnilega tilhæfulausar. Við teljum engu að síður að sex klukkutímar séu afskaplega stuttur frestur og leggjum því til þá breytingu að tímafresturinn verði 24 klukkustundir. Í nefndinni var rætt talsvert um réttindi barna. Í meðförum nefndarinnar komu fram þau sjónarmið að það væri mikilvægt að grunngildi samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins væru áréttuð sérstaklega sem grundvöllur ákvarðana og málsmeðferðar í öllum málum sem lögin ná til þar sem hann hefði ekki verið leiddur í lög hér á landi. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og við leggjum til breytingu sem þar að lýtur. Jafnframt teljum við rétt að taka fram að það verður að vera ljóst í hverju tilviki fyrir sig að líta til þess hvort einstaklingur eigi barn eða börn hér á landi og öll tengsl hans og Íslands verði vegin saman við ástæðu brottvísunar og hversu knýjandi hún sé. Í nefndinni var fjallað talsvert um örugg upprunaríki. Í 20. gr. frumvarpsins er lagt til að Útlendingastofnun verði veitt heimild til að styðjast við lista um svokölluð örugg þriðju ríki við afgreiðslu hælisumsókna sem eru bersýnilega tilhæfulausar, en það tíðkast víða í nágrannaríkjum Íslands, t.d. í Noregi og Danmörku. Gert er ráð fyrir því að Útlendingastofnun haldi utan um slíkan lista með skipulögðum og reglubundnum hætti og að hann sé uppfærður reglulega. Við í meiri hlutanum bendum á að með öruggu upprunaríki er átt við ríki þar sem einstaklingar eiga almennt ekki á hættu að vera ofsóttir eða verða fyrir alvarlegum mannréttindabrotum. Við mat á þessu á ávallt að líta til uppfærðra og nýjustu upplýsinga um stöðu í heimalandinu sem og einstaklingsbundinna aðstæðna. Megintilgangur ákvæðisins um örugg upprunaríki er að veita stjórnvöldum styrka stoð fyrir ákveðnu verklagi í málum þar sem umsóknir um hæli eru lagðar fram af einstaklingum sem koma frá ríkjum sem almennt eru álitin örugg. Slíkar umsóknir teljast iðulega tilhæfulausar og er það mat meiri hlutans að það sé brýnt að þær séu afgreiddar með skjótari hætti en ella, enda þjónar það hagsmunum umsækjandans best að málsmeðferðin sé stutt. Við leggjum áherslu á að með þessu er ekki lögð til fortakslaus beiting landalista sem sé ætlað að draga úr réttaröryggi þeirra einstaklinga sem í hlut eiga. Við bendum á að ákvæðið mun ekki leysa stjórnvöld undan einstaklingsbundnu mati á því hvort umsækjandi sé flóttamaður í skilningi 44. gr. útlendingalaga eða veita undanþágu frá meginreglunni um bann við að vísa einstaklingum brott eða endursenda þangað sem líf fólks og/eða frelsi kann að vera í hættu. Við leggjum til orðalagsbreytingu á þessu ákvæði í frumvarpinu þannig að það endurspegli með skýrari hætti að með öruggu upprunaríki sé átt við ríki sem eru almennt álitin örugg upprunaríki. Einnig leggjum við í meiri hlutanum til þá breytingu að listinn verði uppfærður reglulega og birtur á vef Útlendingastofnunar. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni erum við að innleiða alþjóðlegar skuldbindingar. Það miðar að því að innleiða tilskipun 2004/38/EB að fullu og koma til móts við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA um að Ísland hafi ekki innleitt tilskipunina með fullnægjandi hætti. Við meðferð nefndarinnar komu fram þær athugasemdir frá Eftirlitsstofnun EFTA að í ljósi réttinda atvinnuleitenda væri rétt að fella þetta skilyrði brott enda geti félagsleg aðstoð verið af ýmsum toga og erfiðleikum bundið að meta hvað sé ósanngjörn byrði. Hér erum við að tala um 2. mgr. d-liðar 15. gr. frumvarpsins. Við tökum undir þessar athugasemdir og gerum breytingartillögu við þetta ákvæði. Varðandi tilskipun 2008/115/EB er Ísland eina ríkið sem ekki hefur innleitt þessa tilskipun en hún öðlaðist gildi 24. desember 2010. Það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið að innleiðing þessara tveggja tilskipana sé aðkallandi og að henni verði ekki frestað frekar. Við tökum undir það og vonumst til þess að þingið samþykki þetta frumvarp að þessu leyti. Við fjölluðum talsvert um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarástæðna. Við fengum þær upplýsingar að á undanförnum árum hafa nokkrir hælisleitendur, sem ekki hafa verið taldir flóttamenn, fengið slíkt leyfi útgefið. Hér erum við að fjalla um 4. mgr. 12. gr. f í útlendingalögunum þar sem kveðið er á um að veita megi útlendingi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða ef hann hefur dvalist á grundvelli bráðabirgðadvalarleyfis samkvæmt 12. gr. g í tvö ár hið minnsta. Í þessari framkvæmd hefur falist mismunun þar sem einungis hælisleitendur sem hafa fengið útgefið bráðabirgðadvalarleyfi á grundvelli 12. gr. g geta fengið dvalarleyfi á grundvelli 12. gr. f eftir langa málsmeðferð í kerfinu. Það er talið að í þessu geti falist ósanngjörn krafa til ákveðins hóps hælisleitenda, en hælisleitendur hafa yfirleitt einungis fengið bráðabirgðadvalarleyfi til að geta stundað atvinnu hér á landi. Þetta leiðir til þess að nú er komin upp sú staða að ákveðinn hluti hælisleitenda getur fengið mannúðarleyfi sem byggist á því að málsmeðferðartími hafi verið of langur en aðrir ekki. Það er því mat okkar í meiri hlutanum að langur málsmeðferðartími geti haft skaðleg áhrif á andlegt sem og líkamlegt ástand hælisleitenda og sérstaklega verði að huga að barnafjölskyldum í þessari stöðu. Því teljum við rétt að bregðast stöðunni með því að breyta þessum skilyrðum í löggjöfinni þannig að hin nýja regla nái til þeirra beiðna um hæli sem nú þegar eru til meðferðar hjá innanríkisráðuneytinu. Við bendum á að í framkvæmd hefur tíðkast að beita ívilnandi lagabreytingum afturvirkt og leggur nefndin til að litið verði til þess í þessu tilfelli á grundvelli sanngirnissjónarmiða, enda felur það ákvæði sem hér er vísað til í sér ákveðna mismunun. Við leggjum því til að 12. gr. f laganna verði breytt til samræmis við þetta. Það er talið að þetta gæti tekið til 20–25 einstaklinga sem nú þegar eru í kerfinu. Að lokum leggjum við til að gildistökunni varðandi nýju kærunefndina verði breytt á þann veg að hún taki til starfa 1. janúar 2015. Í meðförum nefndarinnar kom fram að það er talið rétt að það þurfi nokkra mánuði til að undirbúa kærunefndina en samkvæmt þessu ákvæði til bráðabirgða getur undirbúningur að stofnun kærunefndarinnar hafist um leið og frumvarpið verður að lögum þó að gildistakan á ferlinu verði ekki fyrr en 1. janúar 2015. Að lokum þakka ég fyrir mjög gott samstarf í nefndinni. Þó að hér liggi fyrir álit frá minni hlutanum erum við sammála um mjög margt og ég geri ráð fyrir að framsögumaður minni hluta fari yfir það hvar okkur greinir á. En ég tel, og tel að við séum öll sammála um það, að þetta frumvarp sé mjög til bóta og það sé gríðarlega mikilvægt að innleiða tilskipanirnar. Einnig verður til bóta að kærunefndin taki til starfa á grundvelli málsmeðferðarreglnanna. Við höfum gert talsverðar breytingar á þeim ákvæðum í frumvarpinu. Að lokum er rétt að taka fram að það þarf að fara yfir með hvaða hætti fjárveitingar koma til og ég vísa til álits fjármálaráðuneytisins um frumvarpið. Kostnaður Útlendingastofnunar við 24 tíma regluna verður nokkur þannig að það þarf að líta til þess þegar þetta fer allt saman í framkvæmd. Undir þetta nefndarálit skrifa sú sem hér stendur, Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar og nefndaráliti hans með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 96/2002, um útlendinga. Ég tek undir með talsmanni og formanni nefndarinnar, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, að unnin hafi verið mjög vönduð vinna í nefndinni og að flestu leyti stóðu menn sameiginlega að þeirri vinnu. En það var áherslumunur um nokkur atriði og það er ástæðan fyrir því að hér er sérstakt nefndarálit frá minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Frumvarpið sem er til umfjöllunar var áður lagt fram á 141. löggjafarþingi þegar ljóst var að frumvarp þáverandi innanríkisráðherra til nýrra heildarlaga um útlendinga mundi ekki ná fram að ganga í meðförum þingsins og er nú endurflutt með nokkrum breytingum. Fyrra frumvarpið var samið í kjölfar skýrslu nefndar um málefni útlendinga utan Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) og Evrópska efnahagssvæðisins (EES) frá júní 2012 auk úttektar nefndar um meðferð hælisumsókna frá árinu 2009. Jafnframt komu fjölmargir aðilar, stofnanir, hagsmunasamtök og mannréttindasamtök að undirbúningi frumvarpsins. Þar var um að ræða heildarendurskoðun á málefnum útlendinga en með þessu frumvarpi eru einvörðungu teknir nokkrir þættir laganna og þeir endurskoðaðir. Minni hlutinn vill í nefndaráliti sínu árétta mikilvægi þess að málaflokkurinn sé endurskoðaður í heild og bendir á tillögu til þingsályktunar um heildarlög um útlendinga sem er til meðferðar í allsherjar- og menntamálanefnd, 136. mál. Afar mikilvægt er að gera breytingar á núgildandi lögum til að skýra og bæta réttarstöðu einstaklinga sem óska alþjóðlegrar verndar hér á landi. Minni hlutinn fagnar því að búið er að skipa þverpólitíska nefnd um málefni útlendinga á Íslandi en verkefni hennar er meðal annars að hefja vinnu við heildarendurskoðun málaflokksins. Mikilvægt er að markmið þeirrar vinnu verði að móta heildstæða stefnu íslenskra stjórnvalda í málefnum útlendinga og haft verði að leiðarljósi að tryggja mannúðlega meðferð stjórnvalda á því sviði og réttaröryggi útlendinga á Íslandi sem og að líta til þeirra alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að. Það er vilji minni hlutans að þeirri vinnu verði hraðað eins og kostur er. Síðan fjölluðum við um kærunefnd útlendingamála. Frumvarpið felur í sér að sett verði á fót sjálfstæð úrskurðarnefnd, þ.e. kærunefnd útlendingamála, og telur minni hlutinn það mikið framfaraskref sem leiði til þess að málsmeðferðartími hælisumsókna styttist til muna. Minni hlutinn tekur undir þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til á skipan kærunefndarinnar og telur þær efla sjálfstæði hennar. Minni hlutinn bendir á að tillögur meiri hlutans um breytingar á 1. gr. frumvarpsins sem lúta að kærunefndinni eru í meginstefnu í takt við það sem fram kom í frumvarpi fyrrverandi innanríkisráðherra. Minni hlutinn áréttar þó að tryggja verður að kærunefnd útlendingamála fái það fjármagn sem þarf svo að hún geti starfað þannig að málsmeðferðin sé í senn skjót, vönduð og réttlát, enda fara þar saman hagsmunir stjórnvalda og hælisleitenda. Minni hlutinn tekur undir breytingartillögur meiri hlutans um að úrskurðir kærunefndar útlendingamála skuli birtir en áréttar að lagaheimild er forsenda þess að birta megi slíka úrskurði. Minni hlutinn bendir á að slíkir úrskurðir hafa oft að geyma upplýsingar um viðkvæm einkamál þannig að gæta verður að því hvernig staðið verður að birtingu þeirra. Minni hlutinn áréttar að birting persónuupplýsinga er vandmeðfarin og matskennd og telur að skoða verði hvern úrskurð fyrir sig. Þar hafa orðið einhverjir misbrestir bara núna á liðnum vikum og því er mikilvægt að umhverfið eða umgjörðin um þetta sé vönduð. Fram kemur í 1. gr. frumvarpsins að málsmeðferð fyrir kærunefnd útlendingamála skuli að jafnaði vera skrifleg en í málum samkvæmt 44. gr., 44. gr. a og 45. gr. laganna og í öðrum málum þar sem kærunefnd telur ríka ástæðu til skuli umsækjandi eiga þess kost að koma fyrir nefndina og tjá sig um efni máls eða einstök atriði þess eftir atvikum. Minni hlutinn bendir á að við meðferð frumvarpsins í nefndinni hafi komið fram sjónarmið frá nokkrum umsagnaraðilum um að mikilvægt væri að umsækjendur um alþjóðlega vernd ættu rétt á því að tjá sig munnlega um eigin mál óskuðu þeir þess og ef hraða ætti málsmeðferð ætti munnlegur málflutningur að vera regla en ekki undantekning. Minni hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og telur að málsmeðferð í þessum málaflokki eigi ætíð að vera munnleg. Þó telur minni hlutinn rétt að ef umsækjandi óskar eftir skriflegri málsmeðferð vegna sérstakra aðstæðna sé heimilt að verða við því og leggur til breytingartillögu þess efnis. Það er blæbrigðamunur á því hvort almenna reglan verði skriflegur vitnisburður eða munnlegur. Jafnframt vekur minni hlutinn athygli á því að það er mat kærunefndar hverju sinni hvað átt sé við með ríkum ástæðum í öðrum málum. Nauðsynlegt er að skilgreina nánar hvað falli þar undir. Orðin „ríkar ástæður“ eru algjörlega óskilgreind og það er mikilvægt að þau verði skýrð mun betur til þess að menn viti hvað átt er við. Annar kafli í nefndarálitinu fjallar um örugg upprunaríki. Samkvæmt 20. gr. frumvarpsins er lagt til að Útlendingastofnun verði veitt heimild til að styðjast við lista um svokölluð örugg þriðju ríki við afgreiðslu hælisumsókna sem þykja bersýnilega tilhæfulausar. Meiri hlutinn leggur til orðalagsbreytingu á ákvæðinu á þann veg að með öruggu upprunaríki sé átt við ríki þar sem einstaklingar eiga almennt ekki á hættu að vera ofsóttir eða verða fyrir alvarlegum mannréttindabrotum. Jafnframt leggur meiri hlutinn til - þá er ég að vitna í meirihlutaálitið, svo að það sé skýrt, ég er ekki að tala fyrir minni hlutann - að Útlendingastofnun sé skylt að halda með skipulögðum hætti utan um slíkan lista og uppfæra hann og birta hann á vef sínum. Minni hlutinn leggst alfarið gegn þessu og bendir á að hugtakið „öruggt ríki“ sé verulega umdeilt og hvorki á það minnst í flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna né öðrum alþjóðlegum mannréttindasamningum. Nauðsynlegt er að ávallt fari fram einstaklingsbundið mat á aðstæðum hvers einstaklings sem óskar alþjóðlegrar verndar, honum sé veitt viðtal hjá Útlendingastofnun og gefið færi á að útskýra hvers vegna hann eða hún óski alþjóðlegrar verndar auk þess að tjá sig um aðstæður í því ríki sem talið er öruggt ríki og hugsanleg tengsl við landið eða önnur sjónarmið sem kunna að vera raunhæf í þessu samhengi. Minni hlutinn áréttar einnig að meðferð hælisumsókna er einstaklingsbundin og óheimilt er við úrlausn mála að miða eingöngu við almenn sjónarmið þegar tekin er ákvörðun um hvort viðkomandi einstaklingur þarf á alþjóðlegri vernd að halda eða ekki. Einnig verði að hafa hugfast að þótt viðkomandi einstaklingur sé frá öruggu þriðja ríki geta persónubundnar aðstæður sem og almennt ástand í viðkomandi ríki gert það að verkum að það er ekki öruggt í hans tilfelli. Minni hlutinn leggur því til breytingartillögu þess efnis að 20. gr. frumvarpsins verði felld brott. Minni hlutinn tekur jafnframt undir umsögn Jafnréttisstofu um 12. gr. frumvarpsins en þar kemur meðal annars fram að hafi brottvísun verið frestað skuli útlendingur fá nauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Að mati minni hlutans er nauðsynlegt að skýra betur hvað felst í ákvæðinu og hvaða réttindi þar með. Þriðji kaflinn er um réttindi barna. Á fundum nefndarinnar komu fram þau sjónarmið að mikilvægt væri að grunngildi samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins væru áréttuð sérstaklega sem grundvöllur ákvarðana og málsmeðferðar í öllum málum. Minni hlutinn tekur undir þau sjónarmið og bendir á að fullgilding barnasáttmálans, og raunar löggilding, felur í sér að Ísland er skuldbundið að þjóðarétti til að virða og uppfylla ákvæði sáttmálans, en barnasáttmálinn var einmitt lögfestur hér á landi, eins og ég sagði, 20. febrúar 2013 og er hluti af íslenskri löggjöf þar með. Minni hlutinn bendir á að almennt er talið að fjögur ákvæði sáttmálans feli í sér grundvallarreglur sem mikilvægt er að hafa í huga við túlkun hans. Það eru ákvæði 2. gr. um bann við mismunun, ákvæði 3. gr. um hvað sé barni fyrir bestu, ákvæði 6. gr. um rétt til lífs og þroska og ákvæði 12. gr. um rétt til að láta í ljós skoðanir sínar. Minni hlutinn telur mikilvægt að við heildarendurskoðun málaflokksins séu þessar grundvallarreglur lögfestar sem almennt ákvæði, sér í lagi 3. gr. sáttmálans. Svo kemur kafli um upphaf máls vegna umsóknar um hæli. Í 18. gr. frumvarpsins er lögð til sú breyting að umsókn um hæli samkvæmt 46. gr. laganna skuli bæði lögð fram hjá lögreglu og Útlendingastofnun. Minni hlutinn tekur undir þau sjónarmið sem fram komu í umsögn Rauða krossins á Íslandi um að réttaröryggi hælisleitanda væri betur tryggt ef umsókn um hæli væri einvörðungu lögð fram hjá Útlendingastofnun. Með því yrði dregið úr hættu á misræmi í framburði hælisleitenda sem getur orðið við mismunandi notkun túlka annars vegar hjá lögreglu og hins vegar hjá Útlendingastofnun sem getur aftur orðið til þess að draga trúverðugleika hælisumsókna í efa að ósekju. Að mati minni hlutans er afar mikilvægt að réttur til að fá vandaða samræmda túlkun verði einnig virtur. Lokakaflinn er um fjárveitingar. Minni hlutinn bendir á að í frumvarpinu er tillaga um flýtimeðferð þannig að Útlendingastofnun verði heimilt að taka ákveðin mál til sérstakrar meðferðar og ljúka þeim innan tiltekins skamms tíma. Þá er gert ráð fyrir að öll mál séu tekin til meðferðar um leið og þau berast án tillits til eðlis þeirra. Við meðferð málsins í nefndinni komu fram athugasemdir frá Útlendingastofnun um að við gerð frumvarpsins hefði ekki verið tekið tillit til mats á kostnaði stofnunarinnar við að taka upp nýtt verklag við afgreiðslu umsókna um hæli og aukinn hraða í málsmeðferð. Jafnframt kemur fram í umsögninni að til þess að markmið frumvarpsins nái fram að ganga verði að tryggja Útlendingastofnun 21,1 millj. kr. framlag, ella nái þær úrbætur og umbætur sem frumvarpið felur í sér ekki fram að ganga. Minni hlutinn telur einsýnt að með frumvarpinu verði lögð aukin ábyrgð á herðar stofnunarinnar. Að mati minni hlutans er því mikilvægt að tryggt sé fjármagn til nýrra verkefna, að það fylgi í fjárlögum, annars má leiða að því líkur að frumvarpið nái ekki markmiðum sínum um hraðari málsmeðferðartíma, sem við teljum afar mikilvægt að ná fram. Minni hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt en með eftirfarandi breytingum: 1. 1. mgr. b-liðar 1. gr. orðist svo: Málsmeðferð skal að jafnaði vera munnleg, en óski umsækjandi að eigin frumkvæði eftir skriflegri málsmeðferð skal hann eiga þess kost. 2. 20. gr., um örugg upprunaríki, falli brott. Undir þetta minnihlutaálit skrifa þrír hv. þingmenn, sá sem hér stendur, Helgi Hrafn Gunnarsson og Svandís Svavarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um opinber skjalasöfn. Nefndin hefur fjallað um málið á 15 fundum, farið yfir 34 umsagnir og erindi sem bárust og fengið til sín fjölda gesta. Með frumvarpinu er lögð til heildarendurskoðun á lagaumhverfi opinberra skjalasafna, sem eru Þjóðskjalasafn Íslands og héraðsskjalasöfn. Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins er markmið þess að tryggja vörslu og örugga meðferð opinberra skjala með réttindi borgaranna, hag stjórnsýslunnar og varðveislu sögu íslensku þjóðarinnar að leiðarljósi. Markmiðið er útfært í tólf köflum þar sem meðal annars er fjallað um stjórnsýslu málaflokksins, starfsemi og hlutverk opinberra skjalasafna, skjalastjórn og skjalavörslu, aðgang almennings og aðgang skráðs aðila að skjölum, öryggismálasafn, málsmeðferð o.fl. Við fyrstu sýn kann að virðast sem málefni skjalasafna tengist fyrst og fremst grúski í pappírum en málefnið er í raun mjög flókið og skiptir réttindi borgaranna miklu máli, er órjúfanlegur hluti af góðri stjórnsýslu auk þess að snúast um varðveislu sögu þjóðarinnar. Við framkvæmd skjalavörslu togast á ólík sjónarmið varðandi varðveislu gagna sem byggjast meðal annars á þeim rökum að varðveita beri gögn til þess að treysta stöðu borgaranna í samskiptum þeirra við stjórnvöld eða að varðveisla gagna stuðli að því að til framtíðar litið verði dregnar réttar ályktanir af atburðum sem heyra fortíðinni til. Hins vegar sjónarmið sem mæla gegn varðveislu gagna og hafa sterk tengsl við friðhelgi einkalífsins, þ.e. „réttinn til þess að gleymast“. Í störfum sínum leitaðist nefndin við að ná utan um þessi sjónarmið ásamt sjónarmiðum þar sem leita þarf jafnvægis milli sjálfstæðis sveitarfélaga og héraðsskjalasafna og þess aðhalds sem Þjóðskjalasafni Íslands er ætlað að veita. Nefndin hafði það að leiðarljósi að þeir sem sinna skjalavörslu þurfa að hafa svigrúm til þess að móta þjónustuna í samræmi við aðstæður á hverjum stað en á sama tíma þarf að tryggja nægt eftirlit og samræmda stefnumörkun í þessum mikilvæga málaflokki. Lykilatriði er að fyrirkomulagið geti mótast í samvinnu þeirra sem veita þjónustuna og Þjóðskjalasafnsins sem frumvarpið felur ábyrgð á eftirliti. Þá liggur fyrir að bregðast þarf við breytingum á sviði tæknimála, t.d. vegna þróunar í tengslum við vistun og myndun skjala. Auk þess á víða eftir að ljúka frágangi skjala frá fyrri tíð. Nefndin telur æskilegt að gerð verði úttekt á stöðu opinberra skjalasafna eigi síðar en fimm árum eftir að rekstrarleyfisskylda, sem frumvarpið mælir fyrir um, verður virk. Í máli umsagnaraðila og gesta nefndarinnar var því almennt fagnað að frumvarpið væri fram komið og að til stæði að endurnýja og uppfæra löggjöf um opinber skjalasöfn. Vegna eðlis verkefnisins tókust hins vegar á ólík sjónarmið eins og að framan er rakið. Frumvarpinu er ætlað að bæta úr stöðu opinberra skjalasafna og nefndin telur að með frumvarpinu verði tryggður skýrari lagarammi um varðveislu upplýsinga sem liggja skjalfestar fyrir hjá stjórnvöldum og geta í mörgum tilvikum varðað borgarana miklu þar sem þar er að finna heimildir um réttindi og skyldur þeirra. Það er mat nefndarinnar að frumvarpið skerpi þau skil sem lögð eru á milli heimilda til aðgangs að upplýsingum samkvæmt upplýsingalögum, þ.e. að gögnum sem eru yngri en 30 ára, og hins vegar löggjöf um opinber skjalasöfn, þ.e. að aðgangi að skjölum sem eru eldri en 30 ára. Nefndin leggur til allnokkrar breytingar á frumvarpinu og liggja þær fyrir í þskj. 947. Flestar eru breytingarnar tæknilegar og/eða miða að því að auka skýrleika en hér verða raktar í stuttu máli helstu efnislegar breytingar í röð eftir frumvarpsgreinum. Lagt er til að inn í markmið frumvarpsins bætist orðið „myndun“ þannig að markmiðið verði að tryggja myndun, vörslu og örugga meðferð opinberra skjala. Með breytingunni er ætlunin að ná betur utan um efni annarra frumvarpsákvæða. Þá leggur nefndin til þá breytingu á 6. gr. frumvarpsins að ráðherra skipi sex menn í stjórnarnefnd Þjóðskjalasafns Íslands í stað fjögurra. Annar hinna nýju stjórnarmanna verði tilnefndur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og sérstaklega verði áskilið að hann sé starfsmaður héraðsskjalasafns. Hinn verði tilnefndur af félagsvísindasviði Háskóla Íslands, en þar er að finna fræði- og fagþekkingu á sviði upplýsinga- og safnafræða. Tilgangurinn með þessari breytingu er að tryggja að æskileg fagþekking sé til staðar í stjórninni og þá vill nefndin með tillögunni stuðla að auknu trausti um umgjörð opinberra skjalasafna en einnig efla skilning þeirra sem starfa samkvæmt lögunum á umhverfi hver annars. Nefndin tekur fram að með tillögunni er ekki ætlunin að draga úr samráðshlutverki Þjóðskjalasafns Íslands. Þannig er áfram gert ráð fyrir því að safnið leiti samráðs og leiðbeininga frá opinberum skjalasöfnum. Einnig verði samráðs áfram leitað við fyrirkomulag reglna sem varða starfsemi opinberra skjalasafna áður en þær verða sendar ráðherra til staðfestingar en ekki látið við það sitja að leita ráðgjafar stjórnarnefndar. Nefndin leggur til þá breytingu á 3. mgr. 11. gr. frumvarpsins að þar verði kveðið á um að Alþingi og umboðsmaður Alþingis falli utan gildissviðs frumvarpsins. Þannig verði Ríkisendurskoðun áfram skylt að skila gögnum til Þjóðskjalasafns eins og verið hefur en sjálfstæði löggjafans og umboðsmanns Alþingis gagnvart handhöfum framkvæmdarvalds er viðhaldið. Nefndin leggur til þá breytingu á 13. gr. að þjóðskjalaverði verði heimilt að fela öðru safni en opinberu skjalasafni varðveislu skjala úr einkaskjalasafni. Þannig kunni til dæmis skjöl þjóðþekktra listamanna að eiga heima á listasöfnum eða skjöl sjófarenda á sjóminjasöfnum. Nefndin leggur til að nýrri grein, 17. gr., verði bætt við III. kafla laganna varðandi þagnarskyldu starfsmanna opinberra skjalasafna. Lagt er til að gerðar verði breytingar á 28. og 29. gr. er varða aðgang að skjölum sem eru undanþegin upplýsingarétti og efni þeirra verði sett í betra samhengi við hlutverk Persónuverndar eins og það er skilgreint í lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Þá leggur nefndin til að það verði alfarið í höndum Persónuverndar að veita samþykki fyrir aðgangi og setja reglur um skilyrði fyrir notkun ákveðinna tegunda skjala og dómstólaráði verði því ekki fengið hlutverk með frumvarpinu. Nefndin leggur til töluverðar breytingar á 44. gr. með það markmið að leiðarljósi að skýra verknaðarlýsingar greinarinnar hvað varðar skýrleika refsiheimilda. Þrátt fyrir hina almennu reglu um skilaskyldu skjala telur nefndin rétt að leggja til að 3. töluliður 47. gr. falli brott og Hagstofa Íslands verði áfram undanþegin afhendingarskyldu trúnaðargagna til hagskýrslugerðar. Nefndin tekur þó fram að þessi niðurstaða kann að vera tímabundin í þeim skilningi að mat löggjafans kann á síðara tímapunkti að verða á annan veg. Hins vegar leggur nefndin til þá breytingu á 47. gr. að Hagstofu Íslands verði heimilt að afhenda Þjóðskjalasafni Íslands trúnaðargögn sem safnað var vegna manntals sem fór fram á grundvelli laga nr. 76/1980 um manntal 31. janúar 1981. Til þess að ekki sé hróflað við þeim réttindum sem koma fram í lögum um sjúkraskrár leggur nefndin til að við 47. gr. frumvarpsins bætist nýr töluliður og að í honum verði kveðið á um breytingu á 11. gr. laga um sjúkraskrár. Þannig muni 2. málsliður 11. gr. laganna kveða á um að ákvæði frumvarpsins gildi aðeins um skyldu til að afhenda sjúkraskrár til opinberra skjalasafna, varðveislu þeirra og aðgang að þeim á opinberum skjalasöfnum. Skilningur nefndarinnar er að skyldan til að sækja um rekstrarleyfi til reksturs hérðasskjalasafns virkist um leið og frumvarpið fær lagagildi. Til að veita sveitarfélögum nauðsynlegt svigrúm leggur nefndin til að ákvæði til bráðabirgða verði bætt við frumvarpið þar sem kveðið verði á um að rekstur héraðsskjalasafna verði heimill án starfsleyfis í þrjú ár frá því að reglugerð ráðherra um leyfi til reksturs hérðasskjalasafns tekur gildi. Þá verði þeim sveitarfélögum sem ekki hyggjast taka þátt í rekstri héraðsskjalasafns ekki skylt að flytja safngögn til Þjóðskjalasafns eða afhenda þau fyrr en þremur árum eftir gildistöku sömu reglugerðar. Með þessu móti gefst tími til þess að koma héraðsskjalasöfnum, sem starfrækt eru við lögtöku frumvarpsins, í það horf að þau uppfylli skilyrði til þess að fá úthlutað starfsleyfi og sveitarfélögum sem ekki reka héraðsskjalasafn er veitt færi á að taka ákvörðun um hvort þau komi að rekstri hérðasskjalasafns eða feli Þjóðskjalasafni Íslands að annast um skjalavörslu fyrir þau gegn gjaldi. Að lokum vil ég þakka nefndinni, allsherjar- og menntamálanefnd, sérstaklega gott samstarf við vinnuna að málinu sem oft og tíðum krafðist talsverðrar þolinmæði. Þá legg ég til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali 947 og skýrðar eru í ítarlegu nefndaráliti á þskj. 403, en nefndarálitið er á sextándu blaðsíðu að lengd. Undir nefndarálitið rita Unnur Brá Konráðsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Páll Valur Björnsson, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Þá ritar Helgi Hrafn Gunnarsson undir álitið með fyrirvara, en Jóhanna María Sigmundsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um greiðslur yfir landamæri í evrum. Nefndarálitið er að finna á þskj. 727 og ég vísa til þess þar sem ég mun ekki fara yfir það frá orði til orðs heldur rekja helstu efnisatriði. Frumvarpið kemur í stað gildandi laga um greiðslur yfir landamæri í evrum. Þá felur það í sér minni háttar breytingar á lögum um greiðsluþjónustu og lögum um útgáfu og meðferð rafeyris. Frumvarpið mætir þörf fyrir innleiðingu Evrópugerða sem orðnar eru hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Fyrir nefndinni kom fram gagnrýni á 4. gr. frumvarpsins. Bent var á að afleiðingar brota gegn ákvæðum laganna yrðu óhóflegar með tilliti til þeirra hagsmuna sem ætlunin væri að vernda með lagasetningunni. Var sérstaklega gagnrýnt að lagt væri til að heimilt yrði að leggja stjórnvaldssektir á einstaklinga, þ.e. starfsmenn greiðsluþjónustuveitenda. Nefndin telur gagnrýnina réttmæta og leggur því til breytingar á frumvarpinu. Í öðru lagi er sú breyting lögð til að sektir verði ekki lagðar á einstaklinga vegna brota gegn ákvæðum laganna heldur aðeins á greiðsluþjónustuveitendur. Því til samræmis er í þriðja og síðasta lagi lagt til að 4. mgr. greinarinnar verði felld brott í heild sinni. Mat nefndarinnar er að með þeim breytingum sem hún leggur til muni ákvæði 4. gr. um stjórnvaldssektir vera í eðlilegu samræmi við þau markmið sem að er stefnt með frumvarpinu. Athygli nefndarinnar var vakin á ósamræmi í orðalagi 18. gr. laga um greiðsluþjónustu, nr. 120/2011 og 25 gr. laga um rafeyri. Í báðum tilvikum væri rætt um tryggilega varðveislu fjármuna en einungis kæmi skýrt fram í lögum um rafeyri að með því væri átt við að fjárfest skuli í öruggum, seljanlegum og áhættulitlum eignum. Að mati nefndarinnar er nauðsynlegt að samræmis sé gætt og því leggur nefndin til breytingu á 1. mgr. 18. gr. laga um greiðsluþjónustu. Með tillögunni er gert ráð fyrir að orðalag málsgreinarinnar færist nær orðalagi 1. mgr. 25. gr. laga um rafeyri og greiðslustofnun verði gert skylt að varðveita fjármuni notenda greiðsluþjónustu eða annarra greiðsluþjónustuveitenda tryggilega ásamt því að halda þeim aðgreindum frá öðrum fjármunum. Samhliða leggur nefndin til örlitlar orðalagsbreytingar á 1. mgr. 25. gr. laga um rafeyri og greiðslustofnun til samræmingar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum. Undir nefndarálitið rita þann 12. mars hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Steingrímur J. Sigfússon, Vilhjálmur Bjarnason, Líneik Anna Sævarsdóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir.

Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 84/2007, um opinber innkaup, og tekur það einkum til innkaupa á sviði öryggis- og varnarmála. Í frumvarpinu sem hér er til umfjöllunar eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um opinber innkaup þess efnis að ráðherra skuli mæla fyrir um innkaup á sviði varnar- og öryggismála í reglugerð. Gert er ráð fyrir að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/81/EB um samræmingu reglna um útboð og gerð samningsyfirvalda eða samningsstofnana á tilteknum verksamningum, vörusamningum og þjónustusamningum á sviði varnar- og öryggismála og breytingar á tilskipunum 2004/17/EB og 2004/18/EB verði innleiddar með reglugerð á grundvelli heimildarinnar. Tilskipun 2009/81/EB er að mestu leyti efnislega hliðstæð almennu innkaupatilskipuninni 2004/18/EB sem innleidd var með lögum nr. 84/2007 en víkur frá þeim reglum sem gilda um innkaup á sviði varnar- og öryggismála. Nefndin vekur athygli á að fyrir nefndinni komu ekki fram neinar athugasemdir við efni frumvarpsins. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Að nefndarálitinu standa Frosti Sigurjónsson, formaður nefndar, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, framsögumaður þessa máls, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Steingrímur J. Sigfússon, Vilhjálmur Bjarnason og Líneik Anna Sævarsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 155/1998, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda, með síðari breytingum. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1044. Samkvæmt athugasemdum frumvarpsins er það lagt fram til að taka af allan vafa um heimildir Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda til þess að krefja þann sem innheimta sjóðsins beinist að um greiðslu kostnaðar. Nefndin hefur fjallað um málið eins og kemur fram á nefndaráliti og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Vilhjálmur Bjarnason.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 10/2008, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund aðila frá velferðarráðuneyti, Samtökum atvinnulífsins, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Jafnréttisstofu og Félagi íslenskra tryggingastærðfræðinga og einnig voru teknar fyrir þær umsagnir sem frá segir í nefndaráliti. Tilgangur frumvarpsins er að gera nauðsynlegar breytingar á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla í því skyni að innleiða með fullnægjandi hætti tilskipanir Evrópuþingsins og ráðsins í ljósi athugasemda Eftirlitsstofnunar EFTA og tryggja þar með réttarvernd beggja kynja hvað þetta varðar. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á orðskýringum til að koma betur til móts við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA. Nefndin bendir á að þessar breytingar muni stuðla að auknu réttaröryggi og tryggja réttarvernd þeirra sem tilskipunin leggur grunn að. Í 2. gr. frumvarpsins er lögð til heimild handa ráðherra að setja reglugerð um launajafnrétti, þar á meðal um innleiðingu staðals um launajafnrétti, svo sem varðandi hæfniskröfur til vottunarstofa og framkvæmd launavottunar samkvæmt jafnlaunastaðli sem gefinn var út í desember 2012. Nefndin bendir á að það er valkvætt hvort fyrirtæki og stofnanir beiti staðlinum við að tryggja launajafnrétti kynja og því er það mat nefndarinnar að nauðsynlegt sé að fyrir liggi hvaða reglum á að fylgja. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni kom fram að vinna við gerð reglugerðarinnar væri á lokastigum. Í 4. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 24. gr. laganna sem lýtur að almennu banni við mismunun. Með ákvæðinu er báðum kynjum tryggð sú réttarvernd sem tilskipuninni er ætlað að veita. Með ákvæði 5. gr. frumvarpsins er lagt til að innleidd verði tilskipun Evrópuráðsins 2004/113/EB um beitingu meginreglunnar um jafna meðferð kvenna og karla að því er varðar aðgang að og afhendingu á vörum og þjónustu eða á öðrum sviðum en á vinnumarkaði. Ákvæðið felur í sér að aðgangur að eða afhending vöru annars vegar og þjónustu hins vegar sé ekki hagstæðari fyrir annað kynið. Ákvæðið útilokar þó ekki mismunandi meðferð kynjanna ef lögmæt markmið réttlæta slíkt sem og ef aðferðirnar til að ná þeim eru viðeigandi og nauðsynlegar. Ákvæðið sætti gagnrýni við meðferð hjá nefndinni þar sem það væri ekki nægilega skýrt og byggi til fleiri flækjur en það leysti eins og hlutverk þessa frumvarps á að vera. Nefndin vill benda á að bráðlega kemur út skýrsla þar sem fjallað er um tilskipunina og þann ágreining sem hefur komið upp í kringum hana og beitingu ákvæða tilskipunar um jafna meðferð í tengslum við vörukaup og þjónustu í aðildarríkjum ESB. Með hliðsjón af þeim vandkvæðum er það mat nefndarinnar að fresta innleiðingu á tilskipun ráðsins 2004/113/EB, þar til hún hefur fengið tækifæri til að kynna sér efni skýrslunnar. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem taldar eru upp aftast í nefndaráliti, en þar er stærsta breytingin sú að 5. gr. falli brott. Undir þetta rita hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður, sú sem stendur hér, framsögumaður málsins, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Ég vil taka það fram að Páll Valur Björnsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um fjármálastöðugleikaráð frá efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið ásamt breytingartillögu er að finna á þskj. 1146 og vísa ég til þess þar sem ég mun ekki fara yfir skjalið frá orði til orðs heldur rekja helstu efnisatriði. Markmið frumvarpsins kemur fram í 1. gr. þess og er það að efla og varðveita fjármálastöðugleika, auka viðnámsþrótt fjármálakerfisins og sporna við uppsöfnun kerfisáhættu. Frumvarpið mælir fyrir um stofnun fjármálastöðugleikaráðs sem í sitja sá ráðherra sem fer með fjárreiður ríkisins, seðlabankastjóri og forstjóri Fjármálaeftirlitsins en þeir tveir síðastnefndu eiga einnig sæti í kerfisáhættunefnd og gegna hlutverki formanns og varaformanns. Hlutverk kerfisáhættunefndar er að undirbúa þau umfjöllunarefni sem tekin eru fyrir á fundum fjármálastöðugleikaráðs og halda ráðinu upplýstu um stöðu og horfur á fjármálamarkaði til þess að ráðið geti sinnt hlutverki sínu sem virkur samráðsvettvangur. Þá fylgist nefndin með virkni og samspili stýritækja Seðlabankans og Fjármálaeftirlits sem geta haft áhrif á fjármálastöðugleika. Fjármálastöðugleikaráð er formlegur samstarfsvettvangur stjórnvalda um fjármálastöðugleika. Fjármálastöðugleikaráð er hins vegar ekki formlegt opinbert stjórnvald. Ráðið tekur því engar stjórnvaldsákvarðanir og stjórnsýslulög gilda ekki um starfsemi ráðsins. Í ráðinu sitja aðilar sem í krafti sinna embætta hafa vald til töku stjórnvaldsákvarðana á þeim sviðum. Mikilvægt er að ljóst sé að ekki er verið að setja á fót nýtt stjórnvald með frumvarpinu heldur er aðeins um formlegan samstarfsvettvang að ræða. Nefndin fjallaði nokkuð um það hvort í frumvarpinu ætti að skilgreina sérstök viðbúnaðarstig sem fjármálastöðugleikaráð mundi þá nota til afmörkunar á því hvers kyns ástand væri til umfjöllunar hverju sinni. Nefndin bendir á að í starfsreglum sínum getur fjármálastöðugleikaráð skilgreint tiltekið ástand og hvaða viðbragða sé rétt að grípa til í samræmi við það hverju sinni. Hins vegar telur nefndin að skylda ráðsins til að skilgreina viðbúnaðarstig komi ekki nægilega skýrt fram í frumvarpstextanum. Í því ljósi leggur nefndin til þá breytingu á 2. mgr. 6. gr. að þar verði tekið fram að ráðinu beri að skilgreina það viðbúnaðarstig sem við á. Samkvæmt 3. gr. frumvarpsins fundar fjármálastöðugleikaráð minnst þrisvar sinnum á ári og oftar ef þörf krefur. Samkvæmt 7. gr. fundar kerfisáhættunefnd að minnsta kosti sex sinnum á ári. Nefndin fjallaði um tíðni funda. Ljóst er að ekki er eðlilegt að fjármálastöðugleikaráð fundi sjaldnar en þrisvar á ári. Ef einhver ráðsmanna telur þörf á því er hægt að funda oftar. Nefndin leggur til að fundum kerfisáhættunefndar verði fækkað í fjóra. Samkvæmt 7. gr. geta aðeins nefndarmenn aðildarstofnana fjármálastöðugleikaráðs óskað eftir fundi í kerfisáhættunefnd utan reglulegra funda. Sá sérfræðingur í málefnum fjármálamarkaðar og hagfræði sem ráðherra skipar án tilnefningar getur því ekki óskað eftir fundi í nefndinni. Nefndin leggur til að ákvæðinu verði breytt þannig að allir nefndarmenn geti óskað eftir fundi í kerfisáhættunefnd ef þeir telja þörf á. Ekki er ástæða til að umræddur sérfræðingur verði þar undanskilinn enda fullgildur nefndarmaður. Í 10. gr. er fjallað um gagnsæi sem ríkja þarf um störf fjármálastöðugleikaráðs. Þar kemur fram í 1. mgr. að fjármálastöðugleikaráð skuli gera opinberlega grein fyrir umræðum á fundum sínum að jafnaði innan sex mánaða. Í nefndinni kom fram að ráðinu væri veitt of mikið svigrúm til þess að gera grein fyrir fundum sínum á opinberum vettvangi. Nefndin tekur undir þetta og bendir á að tafir á birtingu kunna að hafa áhrif á hegðun aðila á markaði. Er það mat nefndarinnar að eðlilegra væri að tímasetning birtingar verði í fastari skorðum og leggur til þá breytingu að gerð skuli opinberlega grein fyrir meginefni fundar ráðsins strax næsta dag líkt og tíðkast í Danmörku og Bandaríkjunum. Þess skal getið að ráðinu ber ekki að senda frá sér upplýsingar ef ætla má að þær geti haft neikvæð áhrif á fjármálastöðugleika. Þá leggur nefndin einnig til að fundargerðir ráðsins skuli birtar í heild innan mánaðar frá fundi. Nefndin leggur einnig til þá breytingartillögu að í 3. mgr. 6. gr. verði kveðið á um kynningu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis á aðgerðum og ráðstöfunum sem fjármálastöðugleikaráð leggur til þegar sérstakar aðstæður á fjármálamarkaði skapast. Með því er tryggt að fulltrúum allra stjórnmálaflokka á Alþingi sé kunnugt um að sérstakt ástand ríki og til hvaða aðgerða stjórnvöld hyggist grípa. Þá leggur nefndin til þá breytingu á 4. mgr. 10. gr. að kveðið verði á um að formenn stjórnmálaflokka á Alþingi, sem ekki eru jafnframt ráðherrar, skuli upplýstir með sama hætti og ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir nokkrum helstu efnisbreytingum sem nefndin gerði, en í nefndarálitinu er gerð nánari grein fyrir þeim. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem fram koma í nefndarálitinu. Undir álitið rita þann 13. maí eftir taldir hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Vilhjálmur Bjarnason. Ragnheiður Ríkharðsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna því að þetta mál sé komið hér til afgreiðslu. Undirbúningur þessa verkefnis hófst í efnahags- og viðskiptaráðherratíð minni og þá var hafist handa með grunn undir skýrslugerð um fjármálamarkaðinn og breytingar sem þyrftu að verða á honum. Var augljóst í kjölfar efnahagshruns að umgjörð fjármálastöðugleika og stjórnsýslu á því sviði hafði verið mjög ábótavant og mjög mikilvægt var að tryggja að betri yfirsýn fengist, annars vegar milli þeirra sem fara með heildareftirlit og eindaeftirlit Seðlabanka og Fjármálaeftirlits og svo líka hins pólitíska valds þannig að hið pólitíska vald fengi með ákveðnum hætti aðkomu að upplýsingum sem eftirlitsaðilarnir sjálfir hafa einir. Útfærsla frumvarpsins felur þetta í sér. Ég gerði við meðferð málsins fyrir þinginu athugasemdir við það að hvergi var gert ráð fyrir aðkomu stjórnarandstöðu. Hún er hins vegar lykilatriði ef vel á að fara með fjármálastöðugleika. Fyrir það fyrsta verður það illmögulegt fyrir ríkisstjórn á hverjum tíma að koma fram með óvinsælar aðgerðir sem þörf er á vegna fjármálastöðugleika ef stjórnarandstaða er ekki upplýst um ástæður þessara óvinsælu aðgerða. Þá mun stjórnarandstaða ávallt mæla gegn hinum óvinsælu aðgerðum. Ef stjórnarandstaða er ekki upplýst um það neyðarástand eða þær vár sem að steðja er henni auðvitað vorkunn því að hún veit þá ekki betur. Við sáum dæmi slíks í aðdraganda hruns. Það var óhjákvæmilegt að gera breytingar á frumvarpinu til að tryggja að bæði efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis yrði skrifuð inn í frumvarpið sem og samráð við formenn stjórnarandstöðuflokka. Við sáum í aðdraganda hruns að alvarlegt hættuástand skapaðist á fjármálamarkaði í aprílmánuði 2006 þegar íslenska bankakerfið var degi frá falli eftir því sem greinir í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Sú umfjöllun fól í sér fréttir fyrir forustusveit Samfylkingar þegar rannsóknarskýrslan birti sína niðurstöðu. Það er algjörlega ótrúlegt þegar horft er til baka að forustusveit stærsta stjórnarandstöðuflokksins á þessum tíma hafi algjörlega verið haldið utan við upplýsingar um það að alvarleg vá hafi steðjað að fjármálakerfi landsins í aprílmánuði 2006. Þetta olli því síðan að stjórnmálaumræðan og kosningabaráttan fyrir kosningarnar 2007 var á algjörum villigötum. Umræðan - ég var nú sjálfur í mínu fyrsta framboði í þessum kosningum 2007 - fólst almennt í því að við værum bara hér með heilbrigt og gott fjármálakerfi. Það var hið almenna viðhorf, hið almenna stjórnmálaviðhorf. Það er algjörlega ljóst að ef forusta stjórnarandstöðunnar hefði vitað af þeim viðsjám sem steðjuðu að íslensku fjármálakerfi í aprílmánuði 2006 hefði málefnaupplegg Samfylkingarinnar fyrir kosningarnar 2007 verið annars eðlis. Umræðan í kosningabaráttunni hefði verið með öðrum hætti og áherslur Samfylkingarinnar í stjórnarmyndun hefðu verið aðrar. Það er þess vegna sem skiptir svo miklu máli að læra af þessari reynslu. Stjórnarandstaða verður að vera efnislega upplýst um það sem miklu varðar. Ég held að það sé mikilvægt að við munum að þetta á ekki bara við um fortíðina. Við erum til dæmis nú í þeirri stöðu að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa verið að tjá sig á undanförnum dögum um samning sem gerður hefur verið milli nýja Landsbankans og þrotabúsins um breytingar á Landsbankabréfinu sem okkur í stjórnarandstöðunni hafa ekki verið kynntar og við höfum ekki nokkrar forsendur til að tjá okkur um á hinum pólitíska vettvangi. Þannig að enn þann dag í dag er ríkisstjórnin að gera þessi mistök. Ég hef ítrekað kröfu um það í efnahags- og viðskiptanefnd að upplýsingar verði veittar um þessa þætti, en það er ekki í lagi að stór og mikilvæg mál, sem eru fjármálalega mikilvæg, séu einungis á vitorði forustumanna ríkisstjórnar, þeir telji sér síðan fært að tjá sig um þau holt og bolt í almennri umræðu án þess að hlutast sé til um það strax í upphafi að forusta stjórnarandstöðunnar sé upplýst um efni sömu mála. Það er engin eðlileg lýðræðisleg umræða. Ég fagna því að þetta frumvarp, eins og ég segi, sé komið hér á ákvörðunarstig. Það sem við höfum skrifað inn í það, um samráðsskyldu við stjórnarandstöðu og efnahags- og viðskiptanefnd, er full ástæða til að sé lögfest, en ég bara minni á, í ljósi atburða síðustu daga og þeirra atburða sem ég er að vísa til, að ekki er nóg að skrifa þetta inn í lagabókstaf, verklag ríkisstjórnarinnar um samráð við stjórnarandstöðu verður að breytast og hún verður að nálgast stjórnarandstöðu á annan hátt ef vel á að fara í meðferð flókinna og mikilvægra mála sem varða fjármálastöðugleika og efnahagslega velferð þjóðarinnar til framtíðar.

Frú forseti. Ég vil sömuleiðis fagna því að við erum að nálgast afgreiðslu á þessu frumvarpi og gera það að lögum og ganga þar með með skýrum hætti frá því hvernig samstarf og stofnanaumgjörð er og hvar ábyrgð liggur í sambandi við fjármálastöðugleika í landinu. Þetta er afrakstur mikillar vinnu sem hefur í raun og veru tekið til þess að endurskoða allt lagaverk og skipulag í kringum fjármálamarkaðinn og fjármál í landinu og er að sjálfsögðu sprottin af okkar dýrkeyptu reynslu af hruninu. Við erum mjög langt komin með þetta verkefni að segja má með ýmsum breytingum sem menn hófust handa um að gera á t.d. lögum um fjármálafyrirtæki strax á árunum 2009 og 2010. Það hefur síðan alltaf staðið til að ljúka því verki, m.a. með því sem hér er á dagskrá, að formfesta og lögbinda rækilega skipulag um fjármálastöðugleika. Það hefur byggt á laustengdu samstarfi og samkomulagi milli stofnana og ráðuneyta a.m.k. aftur til ársins 2006 þegar ráðuneyti og stofnanir gerðu með sér samkomulag um það og nefnd um fjármálastöðugleika kom til sögunnar, en hún hefur í raun verið tæki til að sinna þessum viðfangsefnum. Verkefni þeirrar nefndar voru aukin og það samstarf útfært, fyrst með samkomulagi í júlí 2010 og síðan aftur með nýju samkomulagi í apríl 2012. Þessu tengjast líka viðamiklar skýrslur sem unnar hafa verið og hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi hér áðan, í fyrsta lagi stór og mikil skýrsla um framtíðarskipan fjármálakerfisins sem gefin var út í mars 2012 og lögð fyrir Alþingi. Síðar á sama ári, í október, skilaði svo þriggja manna sérfræðingahópur skýrslu sinni og tillögum. Hann hafði tekið við þessu starfi og vann upp úr fyrri skýrslu tillögur og ábendingar sem voru meira afmarkaðar. Í þessum hópi eða nefnd sátu þeir Jón Sigurðsson, fyrrverandi seðlabankastjóri og aðalbankastjóri Norræna fjárfestingarbankans, Gavin Bingham og Kaarlo Jännäri. G3-hópurinn var þetta kallað. Í þeirri skýrslu komst nokkuð skýr mynd á hugmyndir manna um skipan fjármálastöðugleikaráðs og hvernig þeim málum yrði háttað. Það sem segja má að aðallega standi út af enn er að endurskoða löggjöf um meðferð á skilum eða slitum fjármálafyrirtækja, en nefnd mun vera að störfum til að fylgja því verkefni eftir. Sömuleiðis hefur verið í undirbúningi og spratt upp úr þessu starfi að setja sérstaka löggjöf um íbúðalán eða fasteignaveðlán. Þá fer þetta nú að verða nokkuð langt komið. Tímans vegna vil ég aðeins staldra við tvö, þrjú atriði. Nefndin ræddi nokkuð 6. gr. frumvarpsins sem er í raun og veru mikilvæg lykilgrein þess. Ég lýsti því strax í 1. umr. að ég teldi að hana þyrfti að styrkja. Hún virðist hafa tekið einhverjum breytingum frá því fyrstu drög um frumvarpið komu fram og voru lögð upp á netinu og heldur hefur dofnað áherslan á mikilvægi þess að með skýrum og skilmerkilegum hætti sé kveðið á um mismunandi aðstæður og horfur hvað varðar fjármálastöðugleika og að einhverju leyti aðgreint hvort um er að ræða það sem við gætum reynt að kalla venjulegt ástand eða jafnvægisástand, þar sem menn hafa ekki tiltakanlega miklar áhyggjur af því að fjármálastöðugleika sé eða verði ógnað, og síðan aðstæður þar sem ástæða er til að viðhafa meiri viðbúnað og vera meira á tánum og allt upp í að fjármálakreppa teljist yfirvofandi eða hún sé skollin á. Til að bregðast við þessu leggur nefndin til, eins og framsögumaður hefur farið yfir, ákveðna umorðun á orðalagi 2. mgr. 6. gr. sem ég tel vera til mikilla bóta, og að sú málsgrein orðist svo: „Ráðið leggur mat á til hvaða nauðsynlegu aðgerða eða ráðstafana þurfi að grípa, skilgreinir það viðbúnaðarstig sem við á og samræmir aðkomu stjórnvalda.“ Þetta er að mínu mati ákaflega mikilvægt vegna þess að hér er ráðinu falin sú skylda að vega og meta á hverjum tíma hverjar aðstæður eru og hvort ástæða sé til sérstaks viðbúnaðar. Það tengist breytingu á fyrirsögn greinarinnar sem nú fjallar um það sem kallaðar eru sérstakar aðstæður. Þá virkjast sömuleiðis aukin samráðsskylda fjármálastöðugleikaráðs, formanns ráðsins eða ráðherrans sem fer með málefnið eftir atvikum við ríkisstjórn, við forustumenn stjórnarandstöðu og upplýsingagjöf og samráð við efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta tel ég mjög mikilvægt. Þar með á að vera orðið sæmilega tryggt að ringulreið og ástand eins og var hér á vikunum í kringum hrunið, mánuðina þar á undan og jafnvel missirin og árin þar á undan, endurtaki sig aldrei. Nú hefur einn aðili þetta verkefni með höndum samkvæmt lögum. Ábyrgðin liggur þar á því að fylgjast með aðstæðum, meta þær, skilgreina viðbúnaðarstigið og upplýsa þá sem eðlilegt og nauðsynlegt er að upplýsa um stöðuna eins og hún er á hverjum tíma. Þetta tel ég vera mikilvægustu breytingarnar fyrir utan þær að tryggja eðlilegt pólitískt samráð um viðsjárverðar aðstæður ef þær teljast vera að koma upp. Þá held ég að við höfum sömuleiðis með breytingum á 10. gr. gert skynsamlegar lagfæringar á því hvernig fjármálastöðugleikaráð gerir opinberlega grein fyrir störfum sínum, sem sagt með því að gera strax í kjölfar funda sinna grein fyrir þeim og hvað þar hafi verið á dagskrá og gera síðan fundargerðir ráðsins opinberar innan eins mánaðar. Að sjálfsögðu hefur ráðið heimild til þess að halda undan slíkri upplýsingagjöf viðkvæmum upplýsingum ef veiting þeirra gæti beinlínis verið skaðleg fyrir verkefni ráðsins sem er að tryggja fjármálastöðugleika. Frú forseti. Ég vildi láta koma hér fram að ég er ánægður með að málið er komið á þetta stig og að þetta frumvarp verði gert að lögum. Ég tel frumvarpið í grunninn vera ágætt og að þær breytingar sem efnahags- og viðskiptanefnd hefur í góðu samstarfi ákveðið að leggja til á því séu til bóta.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni innflytjenda, nr. 116/2012. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingibjörgu Broddadóttur frá velferðarráðuneyti. Líkt og fram kemur í greinargerð er í velferðarráðuneytinu unnið að sameiningu Fjölmenningarseturs, Jafnréttisstofu og réttindagæslu fatlaðs fólks í eina stjórnsýslustofnun á sviði jafnréttismála. Er því nauðsynlegt að ráðherra verði veitt heimild til að setja forstöðumann yfir Fjölmenningarsetur þar til þeirri vinnu lýkur. Meiri hlutinn bendir á að samþykkt frumvarpsins felur ekki í sér skuldbindingu til framtíðar um sameiningu áðurnefndra stofnana. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru hv. þingmenn Elín Hirst og Páll Jóhann Pálsson. Undir þetta rita ásamt þeirri sem hér stendur Ásmundur Friðriksson, Vilhjálmur Bjarnason, Ásmundur Einar Daðason og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir hönd minni hluta velferðarnefndar og nefndaráliti þess minni hluta við frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni innflytjenda. Minni hlutinn leggst gegn efni frumvarpsins sem felur í sér óljós áform um sameiningu mikilvægra stjórnsýslustofnana. Með samþykki frumvarpsins felst sú stefnuyfirlýsing að Fjölmenningarsetur, Jafnréttisstofa og réttindagæslumenn fatlaðs fólks skuli sameina í eina stofnun. Minni hlutinn bendir á að slík sameining hefur ekki verið rædd á Alþingi eins og nauðsynlegt er að gera og því um ótímabært frumvarp að ræða. Ljóst er að ef sameina á mikilvægar stjórnsýslustofnanir í eina þarf að liggja þeirri sameiningu til grundvallar greining á þeim kostum og göllum sem fylgja slíkri sameiningu. Slík greining liggur ekki fyrir nú þegar mál sem gefur óhjákvæmilega fyrirheit um slíka sameiningu er til afgreiðslu þingsins. Fjölmenningarsetur, Jafnréttisstofa og réttindagæslumenn fatlaðs fólks þjóna mjög ólíkum hópum samfélagsins og þjónusta þeirra er afar ólík. Starfsemi Fjölmenningarsetursins snýr að málefnum innflytjenda auk þjónustu við stjórnvöld, stofnanir, fyrirtæki og aðra varðandi ráðgjöf og upplýsingar í tengslum við málefni innflytjenda. Starfsemi Jafnréttisstofu snýr að jafnrétti kynjanna, stofnunin fer með eftirlit með framkvæmd laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, sér um upplýsingastarfsemi og fræðslu til opinberra aðila og einkaaðila. Réttindagæslumenn fatlaðs fólks aftur á móti aðstoða fatlað fólk við að lifa sjálfstæðu lífi og til töku ákvarðana um eigið líf, hvaða þjónustu það eigi að fá og veita ráðgjöf. Störf þessara stofnana og réttindagæslumanna eru því afar ólík innbyrðis og umdeilanlegt er að þessar stofnanir eigi saman að því marki að hægt sé að sinna öllum þessum málaflokkum á fullnægjandi hátt með rekstri einnar stofnunar. Minni hlutinn bendir á að fara þurfi fram heildstætt mat á því hvort rétt sé að sameina jafnólíkar stofnanir og hér um ræðir. Óljós áform um sameiningu án heildstæðs mats á kostum og göllum er starfsemi framangreindra stofnana ekki til framdráttar og jafnframt óviðunandi að starfsemi Fjölmenningarseturs sé í jafnmikilli óvissu og frumvarpið ber með sér. Undir þetta nefndarálit minni hlutans rita hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Guðbjartur Hannesson, Björt Ólafsdóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Þessu til viðbótar vil ég fá að segja að þetta mál á sér langan aðdraganda hvað varðar Fjölmenningarsetrið, af því að frumvarpið fjallar eiginlega eingöngu um forstöðumann þar. Á sínum tíma var stofnuð nýbúamiðstöð sem staðsett var á Ísafirði en um það hafði flutt tillögu þáverandi og núverandi þingmaður, hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson. Sú stofnun þróaðist síðan á þessu svæði og það var ekki tilviljun að henni var valinn staður á Ísafirði vegna þess að á því svæði voru þá flestir innflytjendur og töluverð reynsla af þjónustu við innflytjendur. Í framhaldi af því var miðstöðinni á síðasta kjörtímabili breytt í stofnun til þess að tryggja formfestuna í kringum hana. Hún er að vísu mjög lítil en af fenginni reynslu vildu menn tryggja að þessi stofnun, Fjölmenningarsetur, væri staðsett áfram fyrir vestan og gegndi áfram líku hlutverki og hefur verið hingað til og ef eitthvað væri þyrfti að efla starfsemina. Nú er verið að tala um ráða þar forstöðumann aðeins til eins árs. Það hefur að vísu verið framlengt þarna einu sinni eða verið veitt heimild til þess að lengja starfstíma núverandi forstöðumanns án þess að framlengja tímann um fimm ár, en þarna er verið að bæta við heilu ári og rúmlega það. Ég tel enga ástæðu til þess, ég held að menn eigi bara að ráða í starfið til fimm ára. Breytingar á stofnanaumhverfinu geta orðið á þeim tíma og þá er það sjálfsagt úrlausnarefni að ganga frá kjörum viðkomandi forstöðumanns. Það er líka mikilvægt að nefna að í þessu samhengi hefur verið umræða um hvort stofna ætti Mannréttindaskrifstofu Íslands og fella þar undir ýmis mál sem heyra undir innanríkisráðuneytið, þau mál sem við vorum að ræða hér áðan um stöðu hælisleitenda og slík mál. Mér finnst full ástæða til að skoða það áfram og vanda sig mjög vel við það. Að þessu sögðu ítreka ég að minni hlutinn leggst gegn þessu frumvarpi og telur enga ástæðu til að veita þessa heimild heldur sé eðlilegt að ráðningartími forstöðumanns verði samkvæmt eldri lögum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um þetta mál. Nefndin fjallaði um málið með hefðbundnum hætti, fékk til sín gesti og fór yfir umsagnir. Efni þessa frumvarps er að draga úr tilkynningarskyldu vegna erlendra fjárfestinga sem hefur verið víðtæk hér, eða í raun altæk, og að nefnd um erlenda fjárfestingu verði lögð niður. Helsta tilefni frumvarpsins er rökstutt álit ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, frá því í febrúar sl., þar sem var komist að þeirri niðurstöðu að tilkynningarskylda laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri bryti gegn skuldbindingum Íslands samkvæmt EES-samningnum, þ.e. að hún væri of víðtæk og óþarflega íþyngjandi, það stæðu ekki efnisrök fyrir því að viðhalda henni í óbreyttri mynd. Það má til sanns vegar færa þegar að því er gáð að fjárfestingar aðila á Evrópska efnahagssvæðinu og eftir atvikum innan OECD og að Færeyjum meðtöldum eru frjálsar fyrir utan sérstakar lögbundnar takmarkanir sem menn þekkja í sjávarútvegi o.s.frv. Það eru því kannski varla efni til, a.m.k. ekki gagnvart slíkum aðilum, að halda uppi sérstakri tilkynningarskyldu á öllum fjárfestingum í atvinnulífinu. Eftirleiðis verður þá, samanber 2. gr. frumvarpsins, tilkynningarskylda aðeins virk á þeim sviðum þar sem slíkar sérstakar takmarkanir gilda. Nefndin ræddi hins vegar um það hvort ekki þyrfti að huga betur að því í hvaða stöðu stjórnvöld væru þá eftir slíka breytingu varðandi það að geta eftir sem áður fylgst með þróun erlendra fjárfestinga og nýtt sér rétt sinn til að grípa inn í, sem er til staðar, ef rök standa til. Ekki var talið skynsamlegt að reyna að viðhalda meiri tilkynningarskyldu eða útfæra á nýjan hátt einhverja tilkynningarskyldu þannig að menn væru fyrir fram að fá inn upplýsingar ef fjárfest væri í tilteknum kerfislega mikilvægum fyrirtækjum o.s.frv., heldur er farin sú leið í tengslum við þann neyðarhemil sem er að finna í b-lið 3. gr. frumvarpsins, og kemur í stað eldri ákvæða í lögunum, þar sem ráðherra getur gripið inn í og stöðvað hættulega eða óæskilega fjárfestingu þó að hún sé ekki bönnuð sérstaklega eða annars staðar með lögum. Að mati meiri hlutans þarf sérstaklega að huga að því að fjárfesting í kerfislega mikilvægum fyrirtækjum á mjög margt sameiginlegt með þeim þáttum sem meiningin er að ráðherra geti beitt sér gagnvart og tíundaðar eru í nefndum b-lið 3. gr., en það er sem sé til þess að stöðva fjárfestingu ef ætla má að hún ógni öryggi landsins eða gangi gegn allsherjarreglu, almannaöryggi eða almannaheilbrigði eða ef upp koma alvarlegir efnahagslegir, þjóðfélagslegir eða umhverfislegir erfiðleikar í sérstökum atvinnugreinum eða á sérstökum svæðum, sem líklegir eru til að verða viðvarandi og getur hann þá stöðvað slíka fjárfestingu o.s.frv. Til þess að treysta þessa heimild enn frekar í sessi, samanber framansagt, leggur meiri hlutinn til þríþætta tillögu til breytinga. Það er í fyrsta lagi að nýrri málsgrein verði bætt við 12. gr. laganna þar sem kveðið verði á um heimild ráðherra til að stöðva erlenda fjárfestingu í kerfislega mikilvægum fyrirtækjum þegar slík fjárfesting felur í sér kerfisáhættu. Í öðru lagi, og í tengslum við það, verði nýrri skilgreiningu bætt við 2. gr. laganna þar sem tekin verði upp efnislega skilgreining 8. töluliðar 2. gr. frumvarps til laga um fjármálastöðugleikaráð, samanber þskj. 765, 426. mál á þessu þingi, á kerfisáhættu. Það vill svo vel til, frú forseti, að þetta mál var akkúrat á dagskrá hér fyrir skemmstu á fundinum. Í þriðja lagi verði sömuleiðis tekið skýrt fram að ráðherra hafi heimild til að stöðva erlenda fjárfestingu í kerfislega mikilvægum fyrirtækjum ef hún er talin geta skapað kerfisáhættu og þá á grundvelli ábendinga þar til bærra aðila. Með þar til bærum aðilum á nefndin við aðila eins og aðildarstofnanir fjármálatöðugleikaráðs, þ.e. Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið, Samkeppniseftirlitið eða aðra sambærilega aðila. Af því leiðir að sjálfsögðu að það hvílir þá tiltekin frumkvæðisskylda á viðkomandi aðilum að gera ráðherra viðvart um fjárfestingar sem kunna að vera varhugaverðar, bæði í almennum skilningi laganna eða geta haft kerfisáhættu í för með sér, sérstaklega á sviði fjármálamarkaðarins. Það er mikilvægt að sú lögskýring fylgi hér með að nefndin leggur þann skilning í að með þessu sé hún ekki aðeins að bæta þessu sem slíku þarna inn heldur að tilgreina sérstaklega að þar til bærir aðilar, eftirlitsaðilar og aðrir slíkir sem í störfum sínum gætu komist á snoðir um vísbendingar um varhugaverða þróun varðandi fjárfestingar að þessu leyti, að það liggur þá í hlutarins eðli að á þeim hvílir ákveðin skylda til þess að flagga því máli við ráðherrann sem fer með heimildina, neyðarhemilinn. Þetta skýrir breytingartillöguna sem gerð er svo grein fyrir í lok nefndarálitsins, og þannig breytt leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt. Undir þetta rita sá sem hér talar sem er framsögumaður, auk þess hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson formaður, með fyrirvara, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Vilhjálmur Bjarnason, Líneik Anna Sævarsdóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um heimild til að staðfesta fjárfestingarsamning við Algalíf Iceland ehf. um smáþörungaverksmiðju á Reykjanesi. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þórð Reynisson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Alþýðusambandi Íslands, Byggðastofnun, Reykjanesbæ, ríkisskattstjóra, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins. Í frumvarpinu er kveðið á um heimild iðnaðar- og viðskiptaráðherra til að staðfesta fjárfestingarsamning við Algalíf Iceland ehf. frá 28. janúar 2014. Fram til 31. desember 2013 voru í gildi lög um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi sem var ætlað að tryggja að ferlið við gerð fjárfestingarsamninga af þessu tagi yrði styttra og einfaldara og í samræmi við ríkisstyrkjareglur EES-samningsins. Þar sem lögin eru ekki lengur í gildi er nauðsynlegt að leggja fram sérstakt frumvarp vegna samningsins við framangreint félag. Algalíf Iceland ehf. var stofnað í ágúst 2012 og fyrirhugar að framleiða astaxanthin með því að rækta og þurrka örþörunga. Virka efnið í vörunni er andoxunarefni sem er notað í fæðubótarefni og vítamínblöndur auk þess að vera neytt í hylkjaformi. Fram kom fyrir nefndinni að framleiðsluvara félagsins félli utan gildissviðs EES-samningsins og því væri ekki þörf á að tilkynna fjárfestingarsamninginn Eftirlitsstofnun EFTA (ESA). Þá er til staðar sérstakt ákvæði þar sem mælt er fyrir um að ef í ljós kemur síðar að samningur sé talinn fela í sér ólögmæta ríkisaðstoð þá beri félagið fjárhagslega ábyrgð á því og eigi ekki skaðabótakröfu á hendur íslenska ríkinu. Meginefni frumvarpsins snýr að ívilnunum á sköttum og opinberum gjöldum vegna byggingar og reksturs verksmiðjunnar, samanber 4. gr. Einnig er í frumvarpinu kveðið á um undanþágu félagsins frá ákveðnum lögum, samanber 3. gr. Félagið gerir ráð fyrir því að heildarfjárfesting nemi um 2 milljörðum kr. og unnin verði um 100–120 ársverk á byggingartíma verksmiðjunnar á árunum 2014–2016 og þegar reksturinn kemst á fullt skrið á árinu 2016 verði að jafnaði unnin um 30 ársverk hjá félaginu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn í atvinnuveganefnd, Ásmundur Friðriksson framsögumaður, Jón Gunnarsson formaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Björt Ólafsdóttir, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Ég þakka samstarfið í nefndinni um þetta mál og önnur mál sem þar voru til umfjöllunar og hlutu flest einróma niðurstöðu eins og hér greinir á frá.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lagaákvæðum er varða losun og móttöku úrgangs frá skipum. Þetta er innleiðing á EES-reglum. Nefndinni bárust umsagnir frá Hafnasambandi Íslands, Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur, Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Samtökum fiskvinnslustöðva, Samtökum verslunar og þjónustu, umhverfis- og skipulagssviði Reykjavíkurborgar og Umhverfisstofnun. Nefndin fékk auk þess fjölmarga aðila á fundi sína. Með frumvarpinu eru gerðar þær kröfur að komið verði upp aðstöðu fyrir móttöku úrgangs frá skipum í öllum höfnum á landinu eða að rekstraraðilar hafna tryggi að þjónusta sé til staðar fyrir móttöku á sorpi og skólpi frá skipum. Að sama skapi eru lagðar þær skyldur á skipstjóra allra skipa sem koma til hafnar að skila öllum úrgangi frá skipi í aðstöðu fyrir úrgang frá skipum í höfn, þó með þeim undantekningum sem getið er um í 2. mgr. a-liðar 4. gr. frumvarpsins og 3. mgr. c-liðar 4. gr. frumvarpsins. Markmið frumvarpsins er hið sama og meginmarkmið tilskipunarinnar, þ.e. að koma í veg fyrir að skip losi úrgang í hafið og draga þar með úr mengun hafsins. Í umfjöllun um málið kom fram að umsagnaraðilar telja mál er varða losun og móttöku úrgangs frá skipum nú þegar í góðum farvegi meðal flutningsfyrirtækja og telja fyrirtækin hafa tileinkað sér ábyrga úrgangsstjórnun. Ólögleg losun á úrgangi frá skipum í sjó sé ekki vandamál og keypt sé þjónusta af til þess bærum aðilum sem sjái um móttöku og losun úrgangs. Nefndin tekur undir með umsagnaraðilum um að gæta þurfi að ákvörðunum einstakra hafna eða hafnasamlaga um gjaldtöku og að tryggja þurfi að gjaldtöku sé stillt í hóf, að hún sé sanngjörn, gegnsæ og endurspegli kostnað frekar en að hún verði nýtt til óhóflegrar tekjuöflunar. Nefndin leggur áherslu á að gætt sé að því að nýttar séu þær undanþágur sem tilskipunin veitir, samanber að Umhverfisstofnun geti veitt undanþágu fyrir skip í áætlunarsiglingum sem hafa reglulega viðkomu í höfnum og sýna fram á trygga losun úrgangs. Þá var athygli nefndarinnar beint að nokkrum atriðum sem umsagnaraðilar töldu að bæta mætti úr í frumvarpinu og tók nefndin undir nokkur þeirra. Bent var á að skilgreiningin á mengandi efnum í frumvarpinu sé of þröng þar sem lög nr. 33/2004, um varnir gegn mengun hafs og stranda, taka til mun fleiri mengandi efna en viðaukar I og II við MARPOL gilda um. Einnig stangast skilgreiningin á við skilgreiningu á mengun í lögunum, samanber 9. tölulið 3. gr. laga nr. 33/2004 sem vísað er til í b-lið 2. gr. frumvarpsins. Nefndin fellst á þetta og leggur því til að í stað skilgreiningar á mengandi efnum verði skilgreiningu á mengun í núgildandi lögum breytt. Nefndin telur mikilvægt að ekki sé þrengt að samstarfi aðila og möguleika fyrirtækja til að bæta sig með íþyngjandi kostnaði og takmörkunum og tekur því undir tillögu Samtaka fiskvinnslustöðva um að bætt verði við skipum sem þjónusta fiskeldi í upptalningu undanþágutilvika 1. mgr. c-liðar 4. gr. og 1. mgr. 8. gr. frumvarpsins. Í 5. gr. frumvarpsins kemur fram að hafnaryfirvöld skulu sjá til þess að viðeigandi upplýsingar berist Umhverfisstofnun, svo sem tilkynningar um úrgang og farmleifar auk yfirlits yfir magn og tegund þess úrgangs sem skal skilað. Samantekt á framangreindum upplýsingum skal skilað til Umhverfisstofnunar fyrir 1. mars ár hvert. Umsagnaraðilar bentu á að eðlilegt þætti að upplýsingar um magn og tegund úrgangs og farmleifa sem skyldi skilað ætti einnig að senda til heilbrigðisnefnda viðkomandi sveitarfélaga. Þessar upplýsingar væru nauðsynlegar fyrir sveitarfélög til að halda utan um magn úrgangs sem fellur til í sveitarfélagi þar sem sveitarfélög eiga að sjá um að starfræktar séu móttöku- og söfnunarstöðvar fyrir úrganginn. Einnig var bent á að ákvæðið væri ekki nægilega skýrt. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til breytingu á 5. gr. frumvarpsins þess efnis. Þar sem hafnaryfirvöld þurfa tíma til að koma á nýju verklagi í samræmi við ákvæði frumvarpsins telur nefndin rétt að taka tillit til þess varðandi tímasetningu á gildistöku laganna og leggur til að þau taki gildi 31. desember 2014. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem er að finna í nefndarálitinu. Ég held að það sé óþarfi að fara sérstaklega yfir breytingartillögurnar í álitinu þar sem ég hef reifað þær. Undir þetta álit skrifa fulltrúar í umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis: hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, formaður og framsögumaður, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, hv. þm. Haraldur Einarsson, hv. þm. Brynjar Níelsson, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir og hv. þm. Brynhildur S. Björnsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk marga gesti á sinn fund. Helstu atriði frumvarpsins felast í því að einfalda stjórnsýslu og eftirlit með fiskeldi. Í frumvarpinu eru ýmis nýmæli sem er ætlað að stuðla að aukinni skilvirkni í eftirliti sem og stuðla að auknu öryggi og draga úr umhverfisáhrifum starfseminnar. Helstu breytingar á stjórnsýslu málaflokksins samkvæmt frumvarpinu eru að Matvælastofnun gefi út rekstrarleyfi og hafi eftirlit með fiskeldi en það hlutverk er á hendi Fiskistofu samkvæmt gildandi lögum. Samkvæmt gildandi lögum gefa heilbrigðisnefndir sveitarfélaga út starfsleyfi til fiskeldisstöðva sem eru undir ákveðnum stærðarmörkum en Umhverfisstofnun veitir önnur starfsleyfi. Samkvæmt 15. gr. frumvarpsins verður Umhverfisstofnun falið að annast útgáfu allra starfsleyfa. Í 4. gr. er kveðið á um að áður en rekstrarleyfi er gefið út skuli Matvælastofnun leita umsagnar Fiskistofu, Veiðimálastofnunar, Hafrannsóknastofnunar og viðkomandi sveitarstjórnar eins og nánar er tilgreint í ákvæðinu. Í 13. gr. er nýmæli þess efnis að Matvælastofnun geti lagt á dagsektir ef rekstrarleyfishafi fer ekki að fyrirmælum hennar og einnig að stofnunin geti látið vinna ákveðin verk á kostnað rekstrarleyfishafa. Verði frumvarpið að lögum mun Matvælastofnun geta beitt sambærilegum þvingunarráðstöfunum og Umhverfisstofnun getur beitt á grundvelli laga um hollustuhætti og megnunarvarnir. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að tvær skilgreiningar bætist við 3. gr. laga um fiskeldi, annars vegar skilgreining á hugtakinu burðarþolsmat og hins vegar skilgreining á hugtakinu sjókvíaeldissvæði. Í burðarþolsmati felst mat á þoli fjarða eða afmarkaðra hafsvæða til að taka á móti auknu lífrænu álagi án þess að það hafi óæskileg áhrif á lífríkið og þannig að viðkomandi vatnshlot uppfylli umhverfismarkmið sem sett eru fyrir það samkvæmt lögum um stjórn vatnamála. Hluti burðarþolsmats er að meta óæskileg staðbundin áhrif af eldisstarfsemi. Því var haldið fram fyrir nefndinni að rök stæðu til þess að Fiskistofa sinnti áfram stjórnsýslu og ákvarðanatöku vegna ráðstafana sem væru teknar þegar leyfishafi í fiskeldi missti eldisfisk úr fiskeldisstöð, samanber 13. gr. laga um fiskeldi. Með hliðsjón af framangreindu leggur nefndin til að Fiskistofa fari áfram með þau verkefni sem kveðið er á um í 13. gr. laganna um veiðar fisks sem sleppur. Í 5. gr. felst nýmæli sem er ætlað að stuðla að auknu öryggi og draga úr umhverfisáhrifum. Þar er til að mynda mælt fyrir um að í umsókn um rekstrarleyfi skuli koma fram að gæðakerfi fiskeldisstöðvar og eldisbúnaður standist kröfur reglugerðar um fiskeldi, einnig að burðarþolsmat fylgi umsókn. Í 7. gr. er mælt fyrir um að kveðið skuli á um skyldu til erfðamerkinga í rekstrarleyfi þannig að unnt verði að rekja uppruna eldisfiska til ákveðinna eldisstöðva. Nefndin leggur einnig til viðbót við greinina í þá veru að ráðherra sé skylt að setja reglugerð um utanáliggjandi merkingu á eldislaxi. Nefndin telur slíka merkingu stuðla að því að auðveldara verði að aðgreina eldislax frá villtum laxi. Með breytingartillögunni áréttar nefndin utanáliggjandi merkingu, svo sem uggaklippingu, og kveður sérstaklega á um skyldu ráðherra til að mæla fyrir um hana í reglugerð. Í b-lið 9. gr. er að finna nýmæli þess efnis að umsækjandi um rekstrarleyfi til sjókvíaeldis skuli leggja fram sönnun fyrir því að hann hafi keypt ábyrgðartryggingu fyrir því tjóni sem geti hlotist af starfseminni. Í 10. gr. er gert ráð fyrir að fiskeldisstöðvar skuli hefja starfsemi innan þriggja ára frá útgáfu rekstrarleyfis. Nefndin leggur því til að Matvælastofnun geti veitt undanþágu frá þriggja ára viðmiði ef leyfishafi sýnir fram á að málefnalegar ástæður búi að baki töfinni en þó skal stofnunin ekki veita lengri viðbótarfrest en 12 mánuði. Í 12. gr. er lagt til að stofnaður verði umhverfissjóður sjókvíaeldis sem er fjármagnaður með árgjöldum rekstrarleyfishafa. Úr sjóðnum skal greiddur kostnaður vegna burðarþolsrannsókna, vöktunar og annarra verkefna sem stjórn hans ákveður. Nefndin leggur til þrenns konar breytingar á 12. gr. Í fyrsta lagi er lagt til að heimilt verði að veita veiðiréttarhafa styrk úr sjóðnum til að mæta kostnaði eða tekjumissi sem hann hefur orðið fyrir vegna tjóns sem er ekki hægt að rekja til ákveðinnar eldisstöðvar. Í öðru lagi er lagt til að einn stjórnarmaður bætist við í stjórn sjóðsins og skal hann tilnefndur af Landssambandi veiðifélaga. Í þriðja lagi er lagt til að árlegt gjald í sjóðinn hækki úr 6 SDR í 12 SDR fyrir hvert tonn sem heimilt er að framleiða. Nefndin leggur til nokkrar breytingar til viðbótar á frumvarpinu. Lagt er til að við frumvarpið bætist ný grein þar sem lögð er til viðbót við markmiðsgrein 1. gr. laga um fiskeldi í þá veru að þar verði vísað til þess að í sjókvíaeldi standist eldisbúnaður og framkvæmd ströngustu staðla sem gerðir eru fyrir fiskeldismannvirki í sjó. Jafnframt er lagt til að við frumvarpið bætist nýtt ákvæði um breytingu á 1. mgr. 11. gr. þeirra laga í þá veru að hnykkja á því að sjókvíaeldisstöð standist ströngustu staðla sem eru fyrir hendi hvað varðar fiskeldismannvirki í sjó. Hér er einkum átt við norskan staðal NS 9415. Með þessum viðbótum er ætlunin að auka öryggi og draga úr umhverfisáhrifum fiskeldis. Nefndin leggur til breytingu á 11. gr. frumvarpsins í þá veru að 3. mgr. 19. gr. laganna falli brott og því verði ekki heimild í lögunum til að flytja eldistegundir milli fiskeldisstöðva. Hyggist rekstrarleyfishafi rækta aðra tegund mun hann því þurfa að sækja um útgáfu nýs leyfis í samræmi við ákvæði laganna. Líkt og framar er getið leggur nefndin til nokkrar breytingar á frumvarpinu sem lúta að því að styrkja enn frekar aukið öryggi í fiskeldi. Nefndin leggur til að ráðherra hefji sem fyrst heildarendurskoðun laga um fiskeldi enda hafa miklar framfarir orðið í fiskeldi hin síðari ár og nauðsynlegt er að löggjöf endurspegli þá þekkingu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Lilja Rafney Magnúsdóttir, Björt Ólafsdóttir og Þórunn Egilsdóttir rita undir álit þetta með fyrirvara. Aðrir sem rita undir þetta álit eru Jón Gunnarsson formaður, Páll Jóhann Pálsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, með fyrirvara, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, með fyrirvara, Kristján L. Möller, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir, með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Hér er um að ræða gríðarlega mikilvægt mál, það að taka til skoðunar lagaumhverfi fiskeldis. Hins vegar tel ég mjög mikilvægt í þessu samhengi öllu að halda því til haga að ekki er að mínu mati gengið nógu langt í varnaðarátt. Hér eru undir alveg gríðarlega miklir náttúruhagsmunir, bæði að því er varðar vistkerfi og erfðaþætti og þeim þáttum þarf öllum að koma vel fyrir. Með því bráðabirgðaákvæði sem boðað hefur verið við fullnaðarafgreiðslu málsins er gert ráð fyrir endurskoðun á næstu 18 mánuðum þar sem horft er sérstaklega til þessara þátta og það tel ég vera til verulegra bóta, að haldið sé utan um þá framtíðarsýn, vegna þess að þarna eru í húfi verðmæti sem ekki er rétt að taka áhættu með að því er varðar villta laxastofna. Ég vil bara í þessari stuttu umræðu hér gera grein fyrir þessum vangaveltum og væntanlega munum við í þingflokki Vinstri grænna gera betur grein fyrir niðurstöðu okkar við atkvæðaskýringu við lokaafgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Eins og nafnið gefur til kynna snýr þetta að svokallaðri lyfjagát. Nefndin hefur farið vel yfir málið og það er ljóst að við munum ekki sjá nákvæmlega kostnað og framkvæmd í þessu fyrr en frumvarpið er komið fram. Það er þó ljóst að þetta mun ekki hafa í för með sér stjórnsýslulegar eða efnahagslegar afleiðingar. Hv. nefnd leggur til að tillagan sé samþykkt.

Virðulegi forseti. Eins og kemur fram er hér um að ræða tilskipun sem snýr að öryggi líffæra til ígræðslu. Vel hefur verið farið yfir þetta í hv. utanríkismálanefnd. Það er ljóst að þetta mun ekki hafa teljandi áhrif á útgjaldaramma landlæknis en tillagan skýrir sig sjálf og sömuleiðis nefndarálitið sem fylgir með og er öllum aðgengilegt. Nefndin leggur það til, virðulegi forseti, að tillagan verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um skrásetningu kjörsóknar eftir fæðingarári í kosningum á Íslandi frá vori 2014. Með tillögunni er lagt til að forsætisráðherra verði falið að hlutast til um að Hagstofa Íslands kalli eftir upplýsingum frá kjörstjórnum um kjörsókn eftir fæðingarári við kosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur frá og með árinu 2014, auk hefðbundinnar tölfræði. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að mörg önnur lönd vinna slíka tölfræði um þátttöku í kosningum og er því unnt að átta sig á hvernig hún þróast eftir tímabilum. Efni tillögunnar er afmarkað við kjörsókn eftir fæðingarári við kosningar til Alþingis og þjóðaratkvæðagreiðslur. Nefndin telur einnig rétt að fá slíka tölfræði um þátttöku í sveitarstjórnarkosningum og leggur til breytingar á tillögugreininni í þá veru þannig að við næstu kosningar, sem fara fram 31. maí nk., verði slíkri tölfræði safnað saman. Á fundum nefndarinnar kom fram að með aukinni tækni er auðveldara að vinna tölfræðilegar upplýsingar byggðar á kennitölum kjósenda. Breytingin fylgir með tillögunni en nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt svo breytt. Undir nefndarálit rita hv. þingmenn Ögmundur Jónasson, Helgi Hjörvar, Brynjar Níelsson, Valgerður Bjarnadóttir og Willum Þór Þórsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um hert viðurlög við ölvunar- og vímuefnaakstri frá allsherjar- og menntamálanefnd. Nefndin tók vel í þá þingsályktunartillögu sem hér um ræðir og lagði til örlitlar breytingar á henni vegna þess að nú eru umferðarlögin í endurskoðun og taldi nefndin rétt að þau atriði sem tiltekin voru í þingsályktunartillögunni yrðu skoðuð sérstaklega samhliða heildarendurskoðun umferðarlaga. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra að láta yfirfara viðurlög við ölvunar- og vímuefnaakstri við heildarendurskoðun umferðarlaga með það að markmiði að fækka slíkum tilvikum. Sérstaklega skuli skoða eftirfarandi leiðir: 1. Lækkun refsimarka ölvunaraksturs úr 0,5 prómillum í 0,2 prómill og samsvarandi mæling öndunarsýnis. 2. Námskeið um alvarleika ölvunar- og vímuefnaaksturs,“ - að skoða hvort möguleiki væri á að koma þannig á fót. „3. Hækkun sektargreiðslna vegna ölvunar- og vímuefnaaksturs og að hluti þeirra renni í forvarnasjóð. 4. Ný úrræði í viðurlögum við ölvunar- og vímuefnaakstri.“ Það var hugur allra í allsherjar- og menntamálanefnd að leggja þessa tillögu fram þar sem þarft er að breyta hugarfari varðandi ölvunar- og vímuefnaakstur. Undir þessa breytingartillögu skrifa allir nefndarmenn allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti hv. umhverfis- og samgöngunefndar um tillögu til þingsályktunar um landsnet ferðaleiða. Sú tillaga var flutt af 1. flutningsmanni, hv. þm. Róberti Marshall, Björt Ólafsdóttur, Bryndísi Pétursdóttur, Guðmundi Steingrímssyni, Óttari Proppé og Páli Vali Björnssyni. Tillagan gekk út á að innanríkisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra yrði falið að hefja saman vinnu við skipulagningu og kortlagningu leiða- og þjónustukerfis fyrir ferðamenn sem ferðast um landið fótgangandi, á reiðhjólum eða hestum þannig að til verði eitt samtengt landsnet ferðaleiða. Einnig verði lagt mat á hvort fært sé að skipuleggja og kortleggja ferðaleiðir fyrir fólk á sjókajökum eða gönguskíðum og fella slíkar ferðaleiðir inn í landsnet ferðaleiða sé talin þörf á því. Þeirri vinnu eigi að ljúka 1. janúar árið 2017. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd fjallaði um málið og fékk til sín ýmsa gesti og fjölmargar umsagnir. Tilgangur tillögunnar er að stuðla að því að ráðist verði í skilgreiningu og skipulagningu ferðaleiða, samræmingu fyrirkomulags merkinga, afmörkun og skilgreiningu heita á leiðum og gerð númerakerfis fyrir allt landið. Ég held að flestum okkar sem eigum því að venjast að vera hér með vegakerfi númeruð og með heitum hafi orðið ljós þörfin á því að annars konar ferðaleiðir séu skilgreindar með svipuðum hætti. Í greinargerð með tillögunni var sérstaklega talað um samráð og samstarf við fulltrúa ýmissa aðila, sem voru taldir upp í tillögunni. Það voru Samband íslenskra sveitarfélaga, Vegagerðin, Ferðamálastofa, Samtök ferðaþjónustunnar, Landssamtök hjólreiðamanna, Ungmennafélag Íslands, Landssamtök hestamannafélaga, Ferðafélag Íslands, Ferðafélagið Útivist, Kajakklúbburinn, gönguskíðafélög, landlæknisembættið, Slysavarnafélagið Landsbjörg og Vatnajökulsþjóðgarður. Bent var á það af Bændasamtökum Íslands að eðlilegt væri, þegar um væri að ræða jafn umfangsmikið verkefni sem snertir í mörgum tilvikum jarðir í einkaeigu og bújarðir, að haft yrði samráð við samtökin, ekki aðeins vegna undirbúnings verkefnisins heldur einnig við vinnuna sjálfa. Umhverfisnefnd tekur undir þau sjónarmið og telur að hafa skuli samráð við heimamenn á hverjum stað þegar ræddar eru hugmyndir um kortlagningu göngu- og reiðleiða um lönd þeirra og telur líka mikilvægt að vegna lögbundins hlutverks við kortagerð skuli Landmælingar Íslands hafa aðkomu að verkefninu. Í stuttu máli sagt snýst þetta fyrst og fremst um vinnulag og þann vilja hv. umhverfis- og samgöngunefndar sem lýst er í nefndaráliti. Við eigum að sjálfsögðu von á því, verði þessi tillaga afgreidd, að þau ráðuneyti sem nefnd eru í tillögunni muni tryggja að slíkt samráð verði viðhaft við þessa vinnu. Það er tillaga umhverfis- og samgöngunefndar að tillagan verði samþykkt óbreytt, og ég tel ekki þörf á að hafa mörg orð um það en vænti þess að hún komi hér til afgreiðslu síðar í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um varðveislu menningararfleifðar á stafrænu formi. Í tillögunni felst að mennta- og menningarmálaráðherra setji fram stefnu um varðveislu íslenskrar menningararfleifðar á stafrænu formi. Gert er ráð fyrir því að verkið verði unnið á næstu 10–20 árum. Markmið tillögunnar er annars vegar að koma í veg fyrir að menningarverðmæti glatist eða eyðileggist og hins vegar að auðvelda fólki aðgang að menningarverðmætum sem er að finna á stafrænu formi. Nefndin telur mikilvægt að koma verkefninu í farveg hið fyrsta og leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Unnur Brá Konráðsdóttir formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Páll Valur Björnsson, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni viljum taka á raunverulegum skuldavanda. Þess vegna höfum við stutt álagningu bankaskattsins og þess vegna studdum við hér í sumar breytingu á lögum til að heimila Hagstofunni að afla upplýsinga um umfang vandans til að tryggja að aðgerðir skiluðu árangri. Þannig höfum við reynt að tryggja að bæði séu peningar til reiðu og upplýsingar til að hægt sé að takast á við vandann og ráðstafa peningum rétt. Ríkisstjórnin leggur núna til útfærslu sem er ekki hægt að samþykkja. Ef þetta frumvarp verður samþykkt verður skuldavandinn áfram til staðar en engir peningar verða eftir til að leysa úr honum. Það verða engin tækifæri til að losa fólk úr erfiðum vanda. Við leggjum fram tillögur við meðferð þessa máls nú við 2. umr. til að draga úr verstu ágöllum málsins en munum engan kost annan eiga en að greiða atkvæði gegn málinu ef þeim verður hafnað.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um stóra loforð Framsóknarflokksins, eða leifarnar af því loforði. Við teljum þessar aðgerðir ekki skynsamlegar í ljósi stöðu ríkissjóðs þar sem þjóðarbúið er mjög skuldsett og veruleg þörf er fyrir styrkingu innviða. Við studdum að þessi tekjustofn yrði tekinn upp og hefðum fremur viljað sjá honum varið í að nýta hér innviði og til þess að styðja við þá sem eiga í raunverulegum vanda en ekki að þessum fjármunum sé úthlutað með þeim hætti að verulegur hluti þeirra renni til stóreignafólks sem þarf ekki á opinberum fjármunum að halda til að greiða niður verðtryggð íbúðalán. Við teljum þessar aðgerðir ekki skynsamlegar fyrir þjóðarbúið sem heild, ekki skynsamlegar fyrir framtíðina þegar við höfum meiri þörf fyrir nýjan landspítala, sterkt menntakerfi, rannsóknir og nýsköpun og að greiða niður skuldir og við teljum dreifingu þessara fjármuna rangláta.

Virðulegi forseti. Við í Bjartri framtíð teljum þetta mál endurspegla afskaplega slæma hagstjórn. Þetta eykur að öllum líkindum neyslu og þar með viðskiptahalla á tímum sem við þurfum þess alls ekki. Þetta mál lýsir ótrúlega óábyrgri meðhöndlun opinberra fjármuna. Hér eru 80 milljarðar í húfi. Þá peninga væri hægt að nota til að greiða niður skuldir ríkissjóðs sem mundi skapa svigrúm fyrir komandi ár og komandi kynslóðir til að gera ýmislegt sem blasir við að er nauðsynlegt í samfélaginu. Það er mikil fjárþörf í innviðum samfélagsins. Þessir peningar verða ekki nýttir til að mæta þeirri fjárþörf. Þetta er mjög óréttlátt. Þetta hjálpar ekki þeim Íslendingum sem eru í raunverulegum skuldavanda eða greiðsluvanda með skuldir sínar. Það gerir eiginlega alveg útslagið. Við segjum því þvert nei við þessu frumvarpi. Við sitjum hjá um breytingartillögur, þær eru 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að við séum komin á þann stað að greiða nú atkvæði um þetta stóra og mikilvæga mál. Við stóðum hér allt síðasta kjörtímabil og leituðum leiða til þess að koma til móts við skuldsett heimili. Núverandi ríkisstjórn hefur lagt fram sín stóru mál varðandi þetta málefni sem allir hér inni vita að kosið var um í síðustu kosningum og ég tel að við eigum að fagna því að við séum komin á þennan stað. Ég styð þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að málið sé komið til atkvæðagreiðslu og ég fagna því að fjármunir verði fengnir í þessar skuldaleiðréttingar með því að skattleggja þrotabú gömlu bankanna til að leiðrétta þann forsendubrest sem varð hér. Ég fagna því að þessi leið sé farin og segi að sjálfsögðu já.

Herra forseti. Já, þetta eru leifarnar af kosningaloforði Framsóknarflokksins. Mér finnst að kjósendur eigi bara að spyrja sig hvort þetta sé það sem þeir voru að kjósa um og hvort það fyrirkomulag að aðkoma almennings að svona stórum málum eins og þessum eigi bara að vera á fjögurra ára fresti, að geta keypt pakka, loforðapakka, bæði með kökum og einhverju minna kræsilegu. Þetta eru leifarnar af þessu loforði, kannski að kjósendur hugsi til þess og annarra loforða sem er verið að bjóða upp á í komandi kosningum

Virðulegi forseti. 300 milljarðar áttu að koma frá ljótu hrægömmunum úti í heimi til að lækka skuldir heimilanna. Það sem við erum að sjá hér eru 72 milljarðar sem munu fara til heimilanna beint, og í gegnum ríkissjóð, þetta er af skattfé almennings og mun fara til heimilanna. Ég skal taka undir að hluti af því muni fara á staði þar sem fjármuna er þörf en allt of stór hluti fer á staði sem þurfa ekki á þessum fjármunum að halda, til þeirra sem eru svokallaðir efnamenn í samfélagi okkar sem þurfa ekki á skattfé almennings að halda til að leiðrétta skuldir sínar heldur eiga vel eignir á móti þeim. Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar við erum hér að fara að ganga til atkvæða um þetta mál óar mig við því að við séum að skrifa jafn stóran, óútfylltan tékka í kostnað til viðbótar þeim 72 milljörðum sem munu fara hipsumhaps. Enginn veit hvaða kostnaður mun leggjast á Íbúðalánasjóð, enginn veit hvað kostnaður mun hljótast af þessu að öðru leyti en við vitum hins vegar hver mun bera þann kostnað. Það eru 

Herra forseti. Þökk sé vinnu minni hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd og ágætum gögnum sem okkur tókst að afla frá ríkisskattstjóra, fjármála- og efnahagsráðuneyti og fleiri aðilum, þá hefur verið að dragast upp sæmilega heildstæð mynd af því hvað þessi skuldapakki ríkisstjórnarinnar mun kosta. Því miður er sú tala sennilega öfugum megin við 200 milljarða kr. þegar bæði málin eru samantekin. Í beinum fjármunum úr ríkissjóði, í töpuðum skatttekjum ríkis og sveitarfélaga á næstu þremur árum og í gríðarlega miklum töpuðum skatttekjum ríkis og sveitarfélaga inn í framtíðina með minni séreignarsparnaði sem kemur skattaður til útgreiðslu. Mikill viðbótarkostnaður mun falla til í almannatryggingakerfinu og hjá Íbúðalánasjóði og samtals er verðmiðinn því miður eitthvað af þessari stærðargráðu. Í staðinn fyrir 300 milljarða kr., sem áttu að koma af himnum ofan eða frá vondum hrægömmum í kosningaloforðum Framsóknarflokksins, er hér verið að setja yfir 200 milljarða kr. reikning á hið opinbera, ríkið og sveitarfélögin, og að stærstum hluta verða það börnin okkar og barnabörnin sem 

Hæstv. forseti. Ég hef verið sammála skuldaleiðréttingu. Ég studdi álagningu bankaskatts upp á 80 milljarða sem nota á í þessar aðgerðir. Hins vegar er margt mjög gallað í þessu. Ekki eru til dæmis lagfærð lögleg erlend stökkbreytt lán, ekki húsnæðisfélög, ekki leigjendur, ekki námsmenn, ekkert fyrir þá sem misstu vinnu, fluttu úr landi og misstu allt. Virðulegi forseti. Það er góð hugsun í þessu en klúðursleg vinnubrögð og stórgölluð útfærsla hæstv. ríkisstjórnar, sem ekki hefur verið hægt að lagfæra hér á Alþingi vegna þess hvað málið kom seint fram, hafa neytt mig til að segja nei við þessari útfærslu.

Hæstv. forseti. Ég er sammála þeirri meginhugsun að leitast við að lækka höfuðstól húsnæðislána í samræmi við óumdeilanlegan forsendubrest og oftöku af hálfu lánveitenda á eftirhrunsárunum og geng þá út frá því að boðuð skattlagningarleið á fjármálakerfið gangi eftir. Ég mun greiða atkvæði með tillögum um eignamörk og öðrum tillögum um lagfæringar af félagslegum toga. Verði þær tillögur felldar mun ég sitja hjá við afgreiðslu málsins. Margt vantar í þessar aðgerðir sem snýr einkum að leigjendum og fólki sem stendur utan vinnumarkaðar. Fyrsta verkefni okkar þegar þing kemur saman á ný verður að taka á lánsveðsmálum en ég tel mjög dapurlegt og ámælisvert að það hafi ekki verið gert í þessum aðgerðum á markvissan hátt.

Virðulegi forseti. Ég er vægast sagt undrandi á því hvað stjórnarandstaðan hefur barist hatrammlega gegn þeim aðgerðum sem koma til móts við skuldug heimili. Við erum að tala hér um 80 milljarða sem koma frá bankakerfinu og munu létta undir með allt að 70 þús. heimilum. Hér hefur áður komið frá bankakerfinu eftirgjöf, t.d. í gegnum 110%-leiðina, sem voru 46 milljarðar handa 13 þús. heimilum. Með þessum aðgerðum er verið að rétta hlut þeirra sem hafa staðið í skilum, greitt af stökkbreyttum lánum sínum og beðið eftir því að fá einhverja úrlausn mála sinna. Ég er mjög hlynntur þessu máli og fagna því að það sé komið til atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Hér fjöllum við um þetta mjög svo umdeilda mál. Ég sé mér ekki fært að styðja það eins og það er hér fram komið þar sem verið er að varpa ábyrgðinni yfir á ungt fólk, eldri borgara, leigjendur sem eru í rauninni að greiða niður skuldir fólks sem margt hvert er mun betur sett en það sjálft. Getur til dæmis verið að langveik börn og aðstandendur þeirra og margir aðrir sem reiða sig á velferðarstofnanir þurfi miklu meira á þessu fé að halda en stóreignafólk? Það er pólitísk forgangsröðun stjórnvalda að afhenda milljarða úr ríkissjóði til fólks sem hefur lítið með það að gera í stað þess að hjálpa þeim sem minna mega sín eða lækka skuldir ríkissjóðs. Þessa aðgerð hefði þurft að afmarka mun betur með miklu betri greiningum. Því miður segir hún glöggt fyrir hvað hægri stjórnin stendur. Það er líka vert að halda því til haga að skili bankaskatturinn sér ekki hefur það komið hér fram að skorið verður niður í ríkisrekstrinum til að fjármagna aðgerðirnar.

Herra forseti. Fyrirætlun stjórnvalda um að greiða niður verðtryggð lán heimila með almannafé felur í raun í sér tilfærslu frá þeim tekjulægri til þeirra tekjuhærri og frá þeim eignaminni til þeirra eignameiri. Í raun má segja að ungt fólk, leigjendur og eldri borgarar borgi niður lán fólks sem hefur það í mörgum tilfellum mun betra en þau. Aðgerðin felur einnig í sér „tilfærslu á fjármunum frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar“. Þetta eru orð varaþingmanns Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi sem hvetur þingmenn til þess að samþykkja ekki umrætt frumvarp. Ég vek sérstaklega athygli einnig á þeim hópum sem liggja óbættir hjá garði í þessum aðgerðum, eins og lánsveðshópurinn, fólk sem hefur flutt til útlanda og ætti að sjálfsögðu að geta notið þessarar leiðréttingar og námsmenn. Ekki er tekið á vanda þessara hópa og er því væntanlega vísað til framtíðar hvernig á að koma til móts við þá. Það er að mínu viti óverjandi að ekki skuli vera tekið heildstætt á þessum málum.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um skuldaleiðréttingu á fasteignaveðlánum, einu stærsta og óábyrgasta kosningaloforði sem nokkurn tímann hefur verið boðið upp á og margir bitu því miður á þann öngul. Það er illa farið með almannafé. Ég er sammála því að það eigi að leggja skatt á bankana en ég er ekki sammála því að menn nýti þann skatt með svo ómarkvissum hætti sem gert er hér. Við heyrðum í fréttum í morgun að skýrsla hjá Rauða krossinum sýndi fram á að 9% landsmanna búa undir fátæktarmörkum og 13% stefna í sömu átt. Er ekki rétt að vinna að félagslegum jöfnuði í þjóðfélaginu og nýta þá peninga sem koma frá bönkunum með þessum hætti til forgangsröðunar sem nýtist fólki sem þarf á því að halda en ekki hlaða enn eina ferðina undir þá sem vel geta staðið undir skuldum sínum, stóreignafólk í landinu sem vel getur greitt af þeim íbúðum og því húsnæði sem það hefur fjárfest í? 
             Ég segi því nei.

Forseti. Þessar aðgerðir eru ekki fjármagnaðar úr hrægammasjóðum heldur úr ríkissjóði. Það er ekki enn ljóst hvort bankaskatturinn stenst. Peningar eru færðir úr ríkissjóði til fólks sem getur staðið undir skuldbindingum sínum. Efnahagslegar afleiðingar aðgerðanna eru ekki kunnar. Aðgerðirnar standast ekki kröfur nýs frumvarps sem fjármála- og efnahagsráðherra hefur lagt fyrir Alþingi um fjárreiðulög. Kostnaður Íbúðalánasjóðs getur numið allt að 24 milljörðum. Verðbólguáhrif aðgerðanna á verðtryggð lán geta orðið 22 milljarðar. Verðbólguáhrif aðgerðanna geta hækkað útgjöld heimilanna um 15 milljarða og verðbólguáhrif aðgerðanna geta hækkað verðtryggð lán fyrirtækja um 7 milljarða. Ég held að þetta sé ekki skynsöm ráðstöfum.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða gríðarlega stórt mál. Verið er að taka ákvörðun um að nýta almannafé með algjörlega nýjum hætti, dreifa því þannig að nokkrir þingmenn og varaþingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa sagt að um sé að ræða óverjandi aðgerð, óskynsamlega aðgerð og óréttláta aðgerð. Hér er vissulega verið að hjálpa þeim sem þurfa að hluta en ef 1 kr. fer til ríkasta fólksins í landinu, sem þarf ekki á því að halda, þá er þessi aðgerð vond. Þannig er það. Hér er um að ræða skammsýni því að allar ákvarðanir og sérstaklega af þessari stærðargráðu þarf að meta til framtíðar. Í leiðara Fréttablaðsins í dag segir að þetta hafi verið „lykill Framsóknarflokksins að Stjórnarráðinu“. Sami leiðarahöfundur segir ágætt að jafnvel tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins skilji í hvaða vegferð flokkurinn hefur verið dreginn. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um mikið réttlætismál, sanngirnismál og jafnræðismál. Við vitum öll að með neyðarlögunum voru ákveðnum hópi fólks tryggðar allar innstæður. Hæstiréttur greip inn í ólöglegu gengislánin og nú er loksins verið að leiðrétta forsendubrestinn sem einstaklingar með verðtryggð húsnæðislán urðu fyrir á haustdögum 2008. Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn vinnur fyrir heimilin og fólkið í landinu. Ég óska okkur öllum til hamingju með daginn.

Virðulegi forseti. Íslensk heimili eiga kröfu á leiðréttingu skulda sem hvíla af þunga á húsnæði þeirra. Íslensk heimili urðu fyrir forsendubresti sem nú, eftir fimm ár, er verið að leiðrétta. Því ber að fagna hér að geta lagt sitt lóð á vogarskálarnar til hjálpar um 80% íslenskra heimila. Ég fagna þessari stund og segi já.

Virðulegi forseti. Auðvitað fagnar fólk því að fá fjárhagsaðstoð í hvaða formi sem hún kemur og sama af hvaða ástæðum. En það gerir aðgerðina hvorki ábyrga né skynsamlega og þessi aðgerð er hvorugt. Hinn raunverulegi skuldavandi þjóðarinnar er skuldavandi ríkissjóðs. Hann er skuldavandi allra landsmanna, ekki bara þeirra sem eiga húsnæði heldur sérstaklega þeirra sem ekkert eiga og ekkert hafa átt. Allir landsmenn gengu í gegnum verðbólguskotið sem er jafnað kallað forsendubrestur. Allir leigjendur borga hærri leigu. Allir sem klæðast borga meira fyrir fötin. Allir sem borða borga meira fyrir matinn. Þetta er röng lausn á röngu vandamáli. Ég mun sitja hjá.

Virðulegi forseti. Ég er alfarið gegn þessu máli og tek sérstaklega undir með hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni, ég lít alls ekki þannig á að alþingiskosningar séu einhver allsherjarþjóðaratkvæðagreiðsla um öll möguleg og ómöguleg mál eða kosningaloforð sem flokkar henda fram í einhverjum kosningaham rétt fyrir kosningar, sumum hverjum illa eða lítið útfærðum. Ég minni á að 75% kjósenda kusu ekki skuldaniðurfellingarleið Framsóknarflokksins. Ég veit ekki hvort kjósendur Sjálfstæðisflokksins hafi séð fyrir að flokkurinn mundi taka þetta kosningaloforð upp á sína arma. Mér finnst þetta óábyrg meðferð á fjármunum. Mér finnst að þessir 80 milljarðar geti nýst íslenskum heimilum betur og ég minni á að ef ný lög um fjárreiður ríkisins væru komin til framkvæmda mættum við að öllum líkindum ekki fara í þessa aðgerð. Þá þyrftum við að verja þessum peningum í að greiða niður skuldir ríkisins.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að margir hv. þingmenn ræða hér sérstaklega um mikilvægi þess að sýna ábyrgð í ríkisfjármálum. Ég lít svo á að það muni þýða svolítið breytta umræðu um ríkisfjármálin í nánustu framtíð. Sömuleiðis er áhugavert að sjá að það er kominn mikill stuðningur við bankaskattinn, ég varð ekki var við hann þegar við komum fyrst fram með þær hugmyndir og ekki heldur þegar hann var lagður á. Ég vek þó athygli á að hér er um að ræða aðgerð sem sömu rök eru gegn og vaxtabótunum. Ég heyri ekki þessa umræðu þegar þær ber á góma, en um 100 milljarðar hafa farið í vaxtabætur frá árinu 1995. Sumir aðilar fá þær ekki og fá heldur ekki þessa niðurgreiðslu inn á höfuðstólinn. Sömuleiðis vek ég athygli á því að það sem átti að vera til að aðstoða fólk sem er að kaupa sér húsnæði, Íbúðalánasjóður, hefur kostað um 100 milljarða beint og óbeint á undanförnum árum. Ég hef ekki orðið var við þessa umræðu þar. Stóra málið er að ef það fólk sem fær þessa niðurfellingu eykur ekki skuldir sínar í kjölfarið 

Virðulegur forseti. Frá því að tillögurnar sem liggja til grundvallar þessari lagasetningu birtust fyrst hafa viðbrögð stjórnarandstöðunnar verið vægast sagt fálmkennd. Ýmist kostar þetta of mikið eða of lítið. Ýmist nær þetta til of margra eða of fárra. Svo leiðast menn út í hrein ósannindi. Það er ósatt að þetta gagnist sérstaklega efnameira fólki, öfugt við þær aðgerðir sem ráðist var í í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er ósatt að fjármagn flæði frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins með þessum aðgerðum. Og það er algjörlega ósatt, þrátt fyrir að menn leyfi sér vitandi vits að halda því fram enn þá, að það hafi verið sérstakt markmið að þessar aðgerðir kostuðu 300 milljarða, að því meira sem þær kostuðu því betri væru þær. Það sem er satt í þessu máli er að það er að öllu leyti, 100%, staðið við þau fyrirheit sem voru gefin í kosningunum,  
            

Herra forseti. Ég vil byrja á að minna á að þetta er hluti af stærri aðgerð ríkisstjórnarinnar til að koma skuldsettum heimilum til aðstoðar. Hitt málið, séreignarsparnaðurinn, er á dagskrá síðar í dag. Ég fagna því sérstaklega að við sjáum fyrir endann á þessu máli nú innan við ári frá því að ríkisstjórnin var mynduð. Ég þakka þinginu fyrir snör viðbrögð. Auðvitað var við því að búast að tekist yrði á um útfærsluna. Í grófum dráttum geta menn farið sértækar leiðir, það tók allt síðasta kjörtímabil og skildi eftir mörg opin sár, eða menn geta farið almenna leið. Það er sú leið sem hér er farin. Kemur hún fleirum til góða sem eru efnameiri en fyrri aðgerðir? Svarið er nei. 110%-leiðin kom miklu betur út fyrir efnameira fólk  
             Sú leið sem við erum að leiða í lög með þessum aðgerðum kemur til framkvæmda án þess að ríkissjóður þurfi að skuldsetja sig vegna þess að ríkissjóður er rekinn með afgangi þrátt 

Virðulegi forseti. Í dag er 16. maí. Fyrir rétt rúmum fimm árum tókum við framsóknarmenn stóra ákvörðun, þá að verja minnihlutastjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það var erfið ákvörðun, en við settum það sem skilyrði að komið yrði til móts við þau skuldugu heimili sem hefðu orðið fyrir óeðlilegu verðbólguskoti í kjölfar bankahrunsins. Allt frá þeim degi höfum við barist fyrir því að þetta mál fari í gegn, og jafnvel fyrr. Minnihlutastjórnin sveik það algjörlega, 100%. Við sögðum líka að útfærslan yrði erfið og flókin. Ég fagna og vil hrósa þeim sem hafa komið með tillögur sem við erum að samþykkja í dag  Virðulegur forseti. Það er eitt 

Æ, æ.

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Ég gleðst með þeim heimilum sem fá skuldaleiðréttingu með þessu frumvarpi og þurfa á henni að halda, en ég harma að um 80 milljörðum sé nú ráðstafað úr ríkissjóði nánast blint og þokukennt. Þess vegna get ég ekki stutt þetta frumvarp. Í frumvarpinu er ekki gerð tilraun til að skilgreina þann forsendubrest sem íslensk heimili urðu fyrir í hruninu. En ég get skilgreint fyrir ykkur forsendubrestinn, hann felst í hinni nýju hægri stjórn. 

Hvað varð um skjaldborgina um heimilin?

Virðulegi forseti. Í umræðunni síðustu daga hafa ýmsar mögulegar leiðir til skuldaleiðréttingar verið ræddar. Aðferðin sem við greiðum atkvæði um nú er almenn aðgerð og vel útfærð sem slík. Við höfum aðrar aðferðir til að vinna að félagslegu jafnrétti og eigum að gera það, en ég segi já við þessari tillögu.

Hæstv. forseti. Með þessari aðgerð er komið til móts við skuldsett heimili með verðtryggð fasteignaveðlán. Aðgerðin er almenn og ásamt séreignarsparnaðarleiðinni mun hún ná til um 100 þús. heimila. Það sem er hvað mikilvægast í þessu er að þessar aðgerðir eru án þess að fórna sjálfbærni og stöðugleika við stjórn ríkisfjármála. Ég fagna þessari efnahagslegu almennu aðgerð.

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist. Ég kem hérna upp til að minna á að ég held að ég geti fullyrt að nánast allir þeir sem hafa á undanförnum árum talað fyrir aðgerðum af þessu tagi, flatri almennri einhvers konar leiðréttingu á höfuðstól verðtryggðra lána, hafi alltaf þvertekið fyrir að slíkar aðgerðir yrðu greiddar úr ríkissjóði. Peningurinn átti alltaf einhvern veginn að koma annars staðar að. Nú er alveg kristaltært að þessir peningar koma úr ríkissjóði. Það gjörbreytir að sjálfsögðu forsendunum, og auðvitað lá alltaf fyrir að þetta yrði fjármagnað úr ríkissjóði. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lítur svo á að við séum að ljúka málinu hér í dag. Nei, það er rétt að byrja. 20 þús. milljónir á þessu ári fara í þetta, 20 þús. milljónir á næsta, 20 þús. milljónir á þarnæsta, 20 þús. milljónir á þarþarnæsta. Þetta mál fylgir okkur allt kjörtímabilið og þessa peninga notum við ekki í annað, t.d. til að borga niður skuldir ríkissjóðs sem væri miklu skynsamlegra. Ég vil bara halda þessu til haga.

Virðulegur forseti. Það er alveg furðulegt að heyra það viðhorf hér enn þá að það sé óásættanlegt að ráðast í aðgerð ef hún gerir ekki allt fyrir alla og þá sé betra að gera ekki neitt fyrir neinn. Ríkisstjórnin vinnur að úrbótum fyrir alla hópa samfélagsins. Það er unnið að úrbótum fyrir leigjendur með nýrri stefnu í húsnæðismálum. Það er unnið að úrbótum fyrir byggingarsamvinnufélög, fyrir aldraða og öryrkja með mestu framlögum til þess málaflokks sem nokkurn tíma hafa verið, sérstaklega eftir að skerðingar síðustu ríkisstjórnar voru afnumdar. Það er verið að vinna fyrir alla hópa samfélagsins. Það að bregðast svona við þegar loksins, eftir fimm ára bið, á að koma til móts við hóp sem hefur verið skilinn út undan, hefur verið vanræktur, hóp sem er meiri hluti landsmanna, millitekjufólk og fólk með lægri millitekjur sem hefur stritað við að vinna sér inn fyrir húsnæði, þegar loksins á að innheimta réttmæta kröfu þess fólks sem hefur verið vanrækt núna í fimm ár, að menn skuli bregðast við með þessum hætti 

Herra forseti. Peningarnir koma úr ríkissjóði og aðgerðirnar í heild eru fjármagnaðar að öllu leyti með peningum úr ríkissjóði eða skatttekjum, töpuðum skatttekjum ríkis og sveitarfélaga. Er það það sem var lofað? Nei, það er ekki það sem var lofað. Því var lofað að peningar kæmu utan frá í þessa aðgerð.

Þeir gera það.

Hæstv. forsætisráðherra segir að með þessu sé allur forsendubresturinn vegna verðbólguskotsins leiðréttur. Samt er skilgreining á þessum forsendubresti horfin út úr frumvarpinu, hún er ekki til. Það er ekki verið að leiðrétta einhvern tiltekinn forsendubrest, ekki einu sinni látið líta svo út. Í 7. gr., um útreikning á leiðréttingu einstaklings, stendur: „Útreikningur á leiðréttingu hvers láns […] miðast við mismun raunverðbóta og leiðréttra verðbóta.“ Hvað eru leiðréttar verðbætur? Það er nokkuð sem fjármálaráðherra á, samkvæmt 17. gr., að finna út úr með reglugerð. Það er eins fjarri öllu lagi að hæstv. forsætisráðherra geti staðið í ræðustólnum, sperrt sig og sagt: Það er staðið við  
             Mér finnst að hæstv. forsætisráðherra eigi ekki að vera svona hógvær, af hverju eru það ekki bara 300%?

Virðulegi forseti. Ummæli hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra um þessa atkvæðagreiðslu bera þess merki að hvorugur þeirra hefur hirt mikið um að taka þátt í umræðum um þetta mál í þinginu. Það er misskilningur hjá hæstv. forsætisráðherra að við í stjórnarandstöðunni höfum staðið gegn málinu og reynt að sá tortryggni. Við höfum hins vegar bent á augljósa ágalla þess sem eru þeir að nú er verið að ráðstafa opinberu fé án tillits til þess hvort fólk hafi orðið fyrir tjóni eða ekki. Það er grundvallarágalli á þessu máli sem veldur því að ekki er hægt að styðja það. Hæstv. fjármálaráðherra virðist enn þá halda að þetta sé jákvæð efnahagsaðgerð þótt fyrir liggi frá Seðlabankanum að aðstæður í efnahagslífinu eru með þeim hætti að hækka þarf vexti til að vega á móti þessari aðgerð. Hún mun valda veikara gengi, hún mun valda meiri verðbólgu og hún mun valda minni fjárfestingu. Hún mun ekki hafa góð áhrif. Og eina leiðin til að komast hjá því er að ríkisstjórnin annaðhvort skeri niður eða hækki skatta. Það er þess vegna sem ekki er hægt að styðja þetta mál.

Virðulegi forseti. Alþingi er málstofa þar sem við skiptumst á skoðunum. Hér hefur verið bent á það sem hefur komið fram við meðferð þessa máls, m.a. að hér er verið að ráðstafa fjármunum sem við innheimtum í sameiginlega sjóði okkar allra með hætti sem a.m.k. sumum okkar þykir ekki skynsamlegur og ekki réttlátur því að ekki er tekið tillit til tekju- eða eignastöðu fólks. Tekist hefur verið á um þetta af því að það er okkar hlutverk hér að skiptast á skoðunum og kafa ofan í mál og reyna að átta okkur á því hvaða gögn og rök búi að baki. Það að hæstv. forsætisráðherra sem hefur viljað kenna sig við skynsemi og rökhyggju telji sig þess umkominn að koma hér upp og taka þessari gagnrýni með þeim orðum að hér sé um að ræða illkvittin stjórnmál - mér finnst ekki mikill bragur á því, að minnsta kosti ekki mikill bragur skynsemi og rökhyggju. 
            

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem mig langar til að ræða í stuttu máli. Í fyrsta lagi hefur verið talað um að fjármunirnir stoppi eiginlega bara við í ríkissjóði, en það er eðli alls opinbers fjár, við erum bara ósammála um í rauninni hvert það á að fara. Varðandi samvinnustjórnmál, illkvittnina og tortryggnina þá snýst þetta ekki um að vera endilega sammála svona málum. Þetta snýst um að bera virðingu fyrir öðrum, tala ekki af hroka og byggja hlutina á upplýstum ákvörðunum. Það er ekki að gerast hér. Ég held því að virðulegi forsætisráðherra ætti að líta sér aðeins nær. 
            

Virðulegi forseti. Ég verð eiginlega að koma hér upp aftur til þess að leiðrétta það sem hefur komið fram um að ef komið verður til móts við heimilin og þeim hjálpað að lækka skuldir sínar, sem hafa stökkbreyst mjög mikið, verði hér efnahagsleg ofþensla og hækka þurfi vexti upp úr öllu valdi og verðbólga geysist af stað. Þetta er alrangt. Við erum að tala um 20 milljarða á ári í aukið veðrými á þessum eignum í fjögur ár. Það eru rúm 3% af fjárlögum. Það trúir því enginn að það muni valda ofþenslu. Svo er talað um auðsáhrif. Þau eru í mesta lagi viðbót upp á 1 milljarð í einkaneyslu á ári sem eru 1 þús. milljónir á ári. Trúir því einhver að það þurfi að fara að stórhækka vexti á Íslandi út af þessu? Það held ég ekki. 
            

Herra forseti. Svo við gætum sanngirni hafa framsóknarmenn og sjálfstæðismenn staðið sig mjög vel í því að taka þennan bankaskatt, sem var settur á 2010, og hafði tvíþætt meginmarkmið, annars vegar að ná til baka fé eða leiðrétta þann skaða sem ríkissjóður varð fyrir vegna hrunsins. Það sem gerðist fyrir jól var að stjórnarflokkarnir víkkuðu skattinn út þannig að hann náði yfir þrotabúin. Ef maður horfir til þess sem var meginmarkmið skattsins sem var að leiðrétta stöðuna eða þann skaða sem varð vegna hrunsins, hverjir ættu þá að borga það? Að sjálfsögðu ætti að taka þessa peninga úr þrotabúunum. Svo að við höldum því til haga og gætum sanngirni þá er verið að ná í peningana þangað sem átti að ná í þá allan tímann.

Virðulegi forseti. Eru það illkvittin stjórnmál að spyrja hvort það sé rétt hjá Seðlabankanum að þessi aðgerð muni hækka lán heimilanna um 22 milljarða? Eru það illkvittin stjórnmál að vísa í greinargerð með frumvarpinu þar sem segir að fullkomlega óljóst sé hver kostnaður Íbúðalánasjóðs verður af þessum aðgerðum? Síðan er það dregið fram í nefndaráliti meiri hlutans að hann geti verið á bilinu 5,5 til 25 milljarðar. Ekkert af þessu rúmast innan bankaskattsins. Ef það eru illkvittin stjórnmál að spyrja spurninga um það hvaða áhrif þetta muni hafa á komandi kynslóðir, og að gagnrýna það að það verði fátækasta fólkið í landinu, þeir sem eiga lífsafkomu sína undir ríkinu og velferðarkerfinu, sem greiði þennan kostnað, ja, þá veit ég ekki hvar við erum stödd, virðulegi forseti. Það eina sem hægt er að segja er að í ummælum 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins grípa hér inn í og koma með atkvæðaskýringu. Ég minni þingmenn á umsögn frá meiri hluta fjárlaganefndar sem fylgir nefndaráliti meiri hlutans. Fjárlaganefnd var falið að skila umsögn til nefndarinnar. Þar kom fram að fjárlaganefnd hefði fengið til sín marga gesti sem töldu allir mjög jákvætt að aðgerðirnar væru að fullu fjármagnaðar og hefðu því ekki neikvæð áhrif á stöðu ríkissjóðs. Seðlabankinn lagði mat á heildaráhrif aðgerðanna á innlenda eftirspurn, hagvöxt og framleiðsluspennu. Það var mat þeirra fulltrúa Seðlabankans sem komu fyrir fjárlaganefnd, sem þetta álit byggir á, að bankinn teldi þjóðhagsleg áhrif aðgerðanna hlutlaus. Það er ekkert öðruvísi, virðulegi forseti. Þess vegna er afar undarlegt að sjá þingmenn vinstri flokkanna berjast um á hæl og hnakka og halda fram ósannindum í þessu máli. Þeir sögðu á sínum tíma að lengra yrði ekki haldið. 

Hæstv. forseti. Hér á sér stað umræða sem hefði átt að eiga sér stað við umfjöllun málsins í þingsal en þar hafa mjög margir verið fjarverandi sem nú koma fram með skoðanir sínar. Ég ætla aðeins að segja að það er rætt um réttlæti, sanngirni og forsendubrest. Íslensk heimili eiga rétt á því að geta búið við húsnæðisöryggi í leigu- eða eignarhúsnæði og notið öruggrar framfærslu. Um það snýst réttlætið, sanngirnin og leiðréttingin á þeim forsendubresti sem varð við hrunið. Því miður leysa þær tillögur sem hér koma fram ekki þennan vanda. Hér birtist eins og í fjölmörgum málum hjá nýrri ríkisstjórn grímulaus forgangsröðun í þágu þeirra sem hafa það betra í samfélaginu á kostnað þeirra sem hafa það verst. Mér þykir dapurlegt að við aðstæður þar sem ég hefði gjarnan viljað nota töluverðan hluta af þeim peningum sem hér er verið að ráðstafa til að hjálpa því fólki sem varð fyrir alvarlegustu áföllum við hrunið sé það því miður ekki gert. Það er verið að ráðstafa stórum hluta af peningunum til þeirra sem þurfa ekkert á þeim að halda. 
             Þess vegna get ég því miður ekki stutt þetta mál.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um aukna misskiptingu sem er því miður það stef sem er orðið þrástef í aðgerðum núverandi ríkisstjórnar. Innlegg hæstv. forsætisráðherra um illkvittin stjórnmál gefur tilefni til að staldra við. Mér finnst orðið nokkuð algengt að hæstv. forsætisráðherra eigi mjög erfitt með skoðanaskipti, að það megi ekki einfaldlega viðra misjafnar skoðanir, hann vilji í raun ekki rökræðu og vilji ekki velta upp álitamálum. Þöggunartilburðir koma fyrir aftur og aftur. Virðulegi forseti. Þetta er að þróast með mjög alvarlegum hætti fyrir lýðræðið hér. Það er staðan sem er komin upp og orðið samvinnustjórnmál úr munni hæstv. forsætisráðherra er beinlínis hlægilegt. 
            

Herra forseti. Það er athyglisvert í þessari umræðu hér í dag að þeir sem vilja halda því mjög á lofti að hlutirnir séu ekki svartir eða hvítir heldur hljóti að vera að finna einhver mismunandi litaafbrigði af gráu þar á milli í þessu máli eins og öðrum eru einkum þeir sem vildu halda því á lofti hversu miklu hafi verið ráðstafað á síðasta kjörtímabili til að koma til móts  Nú þegar verið er að ráðstafa 20 milljörðum á ári til að það sé meðal annars ekki of íþyngjandi fyrir ríkissjóð en nái á sama tíma því markmiði sem að er stefnt, sem er að létta undir með heimilunum, er sagt: Það á ekki að leggja áherslu á þessar háu fjárhæðir. Og það eru dregin fram jaðartilvikin, sem svo sem má alltaf gagnrýna þegar um almennar aðgerðir er að ræða, til að fordæma málið í heild sinni. Þetta þýðir að fólk sér ekki skóginn fyrir trjánum. Enginn af þeim stjórnarandstæðingum sem hér hafa komið upp í dag hefur getað talað um jákvæðar hliðar málsins með nokkrum einasta hætti  
            

Icesave.  
             Svo finnst mér líka allt í lagi að minnast á það fyrir þá sem hafa áhyggjur af forgangsröðun til þeirra sem hafa það betra, jafnvel þó að það sé ekki þannig, að Samfylkingin stóð fyrir því að settir voru 200 milljarðar til þeirra sem höfðu stundað áhættuviðskipti í gegnum peningamarkaðssjóðina. 
             Það er hárrétt, hv. þm. Árni Páll Árnason, ég veit að fortíð Samfylkingarinnar er erfið, mörg mistök og erfitt að draga fjöður yfir það allt saman,  
            

Virðulegi forseti. Mér er stórlega misboðið að þurfa að sitja undir þessum umræðum hér. Það veldur mér virkilegum vonbrigðum, eins og ég segi. Ég hef starfað lengi og vel með fólki sem skipar hér stjórnarandstöðuna, átt með því ágætissamstarf og skil ekki þá breytingu sem hefur orðið á því ágæta fólki eftir að ég kom inn á þennan stað. Menn geta talað hér um hroka en það er alltaf hroki ef það kemur úr öðrum herbúðum en þeirra eigin. Mér finnst ég hafa orðið vitni að miklum hroka hjá mörgum hér undanfarna daga. Og ég hef alveg hlustað. Mér finnst líka gæta lítillar sanngirni þegar menn hrópa hér illilega út af einu frammíkalli en þegar allur salurinn öskrar eru það ekki frammíköll. Það á ekki að gagnrýna, það er ekki hroki, það er ekki ósanngirni. Mér finnst að við þurfum öll að taka okkur á hér og ég frábið mér það hvernig látið er ef forsætisráðherra segir einhver orð.  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð eins af stjórnarandstæðingunum, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, um að þetta sé grímulaus forgangsröðun. Þetta er það, heimilin eru í forgangi. Það sem ég skil ekki er að fólk sem kennir sig við félagshyggju geti ekki tekið undir það að létta skuldir heimilanna og hafa heimilin í forgangi. Ég bið fólk um að vera heiðarlegt þennan væntanlega síðasta þingdag og segja eins og er, að það geti ekki stutt þetta af því að það getur ekki stutt það að Framsókn og Sjálfstæðisflokkurinn standi við stóru orðin. Það er erfitt að kyngja því, ég skil það. En verið heiðarleg, tilgreinið rétta ástæðu.

Virðulegur forseti. Mér finnst nauðsynlegt að bregðast við ummælum hæstv. fjármálaráðherra, formanns Sjálfstæðisflokksins, um að í þessari umræðu hafi ekkert jákvætt verið sagt um það frumvarp sem hér liggur fyrir.  Menn hafa að sjálfsögðu dregið fram það sem þeir telja jákvæðast í þessum aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar en um leið dregið fram það sem þeir eru ósammála. Menn hafa leyfi til þess og fært fyrir því ágæt rök. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki verið mjög mikið við umræðuna. Mér vitanlega hafa engir aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins tekið þátt í umræðunni um þetta mál en þeir sem eru því andsnúnir. Hér hefur meðal annars verið vitnað í orð úr röðum sjálfstæðismanna, t.d. varaþingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, hafi hlýtt á þau varnaðarorð. Þessi pakki er, eins og fjármálaráðherra veit, hluti sem hann gagnrýndi sjálfur 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að lýsa yfir miklum stuðningi við það mál sem við erum að fara að greiða atkvæði um. Það var vissulega dálítið sérstakt að fylgjast með því allt síðasta kjörtímabil þegar reynt var að leggja aukabyrðar á heimilin í landinu til að flytja til fjármálafyrirtækjanna. Svokölluð vinstri stjórn gerði það ítrekað og reyndi að koma því í gegnum sali Alþingis. Svo kemur svokölluð hægri stjórn, eins og margir stjórnarandstæðingar kalla hana, og leggur það til að flytja fjármagn frá fjármálafyrirtækjum af skynsemi til heimilanna í landinu. Er þetta ekki orðið dálítið snúið? Er það ekki rétt sem hv. þingmaður Suðurkjördæmis, Páll Valur, sagði áðan, er þetta ekki bara vegna þess að menn gátu ekki gert þetta á síðasta kjörtímabili?  
            

Virðulegi forseti. Það er stefna Samfylkingarinnar að mæta vanda þeirra sem keyptu íbúð á allra verstu tímum þegar verð húsnæðis var sem hæst og vextir í hæstum hæðum.

Eins og kom fram …

Það er einnig stefna Samfylkingarinnar að koma til móts við lánsveðshóp og leigjendur. Verstu ágallarnir, og ástæðan fyrir því að ekki er hægt að styðja þá aðgerð sem við erum að ræða hér, eru þeir að of stór hluti upphæðarinnar gengur til þeirra sem þurfa ekki á henni að halda.

110%-leiðin.

Þetta er ríkisstyrkur til fólks sem þarf ekki á honum að halda. Það eru ágallarnir. Aðgerðin ýtir undir misrétti í samfélaginu, efnahagsáhrifin eru óviss og munu væntanlega koma í bakið á okkur síðar. Þess vegna er ekki hægt að greiða atkvæði með þessum aðgerðum.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér þakkarvert að hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir skuli taka upp málstað lítilmagnans í umræðunni og að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson reyni að breiða yfir öll gömlu kosningaloforðin sem voru orsökin fyrir hruninu. Ég ætla að undirstrika sérstaklega að ég hef ekki þá lífssýn að tala um þau heimili sem ekki fá neinar úrbætur með þessu frumvarpi sem jaðartilfelli í samfélaginu, eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra gerði.  Við erum að segja að of há upphæð fer til annarra en þurfa á því að halda í þessari aðgerð og þess vegna erum við á móti þessu. 

Virðulegi forseti. Í þeirri breytingartillögu sem greidd eru atkvæði um legg ég til að leiðréttingin verði látin ná til lokaðra leigufélaga og húsnæðissamvinnufélaga með sama hætti og til þeirra sem eru í eigin húsnæði. Engin efnisleg rök hafa verið færð fram fyrir því að undanskilja þetta fólk. Í tilviki leigufélaganna geta lokuð leigufélög, Félagsstofnun stúdenta, hússjóður Öryrkjabandalagsins, lækkað leigu strax ef við lækkum verðtryggðar skuldir þeirra félaga. Þau geta ekki greitt út arð, peningarnir fara ekkert annað en til fólksins sjálfs. Alveg eins og í tilviki búseturéttarhafa er fólk með sérgreindar skuldir sem það þarf að greiða af og lækkunin nýtist þeim á nákvæmlega sama hátt og einstaklingum í eigin húsnæði. Engin efnisrök hafa verið færð fram fyrir þessari mismunun af hálfu ríkisstjórnarinnar og það er óásættanlegt að mismuna fólki svona í fullkomlega sambærilegri stöðu. Ég efast um að það standist jafnræðisreglu stjórnarskrár 

Virðulegi forseti. Við heyrðum áðan hæstv. forsætisráðherra og aðra stjórnarliða tala um að ráðstafanir á síðasta kjörtímabili í 110%-leiðinni hefðu nýst hátekjufólki og það fært fram sem rökstuðningur fyrir þessari ráðstöfun hér nú. Það voru ekki peningar sem komu úr ríkissjóði, þetta eru peningar úr ríkissjóði. Hér gefst ríkisstjórnarforustunni færi á því að leiðrétta mistökin, að undanskilja allra ríkasta fólk landsins rétti til leiðréttingarinnar. Mörkin eru sett afar hátt, að einungis þeir sem eru með hærri tekjur en 95% þjóðarinnar missi rétt til leiðréttingarinnar. Þessi breyting sýnir það raunverulega hvort það eru einhver réttlætissjónarmið að baki þessu hjá ríkisstjórnarflokkunum. Ef þetta er svona lítill hluti aðgerðarinnar eins og þeir láta í veðri vaka, því þá ekki að leyfa réttlætinu að ráða í þessu efni? Það fé sem sparast með þessari breytingu nýtist 

Virðulegi forseti. Það hryggir mig að sjá að stjórnarmeirihlutinn ætlar að fella þessa tillögu vegna þess að hún er tilraun til að reyna að gera málið betra, til að reyna að gera málið ögn réttlátara. Það sem málið snýst um er að þessi ríkisstjórn hefur ákveðið, ekki að það sé einhver ákveðinn forsendubrestur sem hefur átt sér stað heldur að það séu ákveðnir fjármunir til ráðstöfunar. Það sem er verið að leggja til er að þeir sem eru með allra hæstu tekjurnar í þessu samfélagi, eiga mestu eignirnar, fái ekki fjármuni úr ríkissjóði í gegnum þetta frumvarp og þannig verði meira eftir til skiptanna fyrir hina. Það er það sem stjórnarmeirihlutinn er hér að hafna. Stjórnarmeirihlutinn er með þessu að ítreka og staðfesta þá fyrirætlan sína að fólk sem á næga fjármuni, nægar eignir, er það efnaðasta í samfélagi okkar, fái fjármuni úr ríkissjóði, af almannafé. Þá er það skýrt. Þá er það vitað. 

Herra forseti. Það er með þessari 7. gr. frumvarpsins sem botninn dettur endanlega úr málinu. Hún gerir það að verkum að orð hæstv. forsætisráðherra um að tiltekinn verðbólgu- eða forsendubrestur, hvað þá allur forsendubresturinn, sé leiðréttur verða innstæðulaus því að hér kemur það einkenni málsins fram að þá stendur ekki lengur til að leiðrétta lán miðað við tilteknar forsendur, taka ofan tiltekinn kúf umfram verðbólguþróun, svo sem eins og það sem er umfram viðmiðunarvaxtamörk Seðlabankans, heldur er það fjárhæðin sjálf sem á að skammta það að hve miklu marki öll verðtryggð lán, óháð því hvenær þau voru tekin, verða leiðrétt. Hvort tveggja er í raun og veru sokkið. Þarna er horft fram hjá upplýsingunum sem liggja fyrir um að það eru eingöngu lánin frá árslokum 2004 og inn á mitt ár 2009 og einkum fyrstu íbúðakaup á þeim tíma sem standa í verri stöðu í dag en þau gerðu áður vegna hækkunar fasteignaverðs og launaþróunar borið  Með þessari grein, með því að samþykkja hana er ríkisstjórnin að játa endanlega uppgjöf sína gagnvart loforðinu um að leiðrétta einhvern tiltekinn forsendubrest.

Herra forseti. Hér leggur formaður Samfylkingarinnar til að hæstv. menntamálaráðherra verði falið að leggja fram frumvarp um lækkun námslána eigi síðar en 1. október 2014, sambærilega á við þá lækkun sem hér er verið að greiða atkvæði um. Verðtryggð lán heimilanna samanstanda að meginefni af verðtryggðum húsnæðislánum og verðtryggðum námslánum. Það er fráleitt að jafnræðis sé ekki gætt varðandi þessar skuldir heimilanna.

Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni erum stolt af því kerfi veiðigjalda sem komið var á á síðasta kjörtímabili. Það skiptir miklu máli að tryggja að greitt sé fyrir aðgang að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar og þar með létt á skattbyrði almennings. Við erum þeirrar skoðunar að best færi á því að gjaldið réðist í frjálsum viðskiptum á markaði þannig að það endurspeglaði á hverjum tíma afrakstursgetu greinarinnar án þess að um það þyrfti að hafa mörg orð eða leggjast í flókna útreikninga til að finna út auðlindarentu á hverjum tíma. Í því frumvarpi sem hér kemur til atkvæða er ýmislegt sem til bóta horfir en það er auðvitað stærsta vandamálið og ámælisvert að ríkisstjórnin nýtir þessa ferð eins og allar aðrar þegar veiðigjald er annars vegar til að lækka álögur á útgerðina. Það er ekki í samræmi við þær áherslur sem við viljum leggja.

Virðulegi forseti. Okkur hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs finnst mikilvægt að með þeim breytingum sem hafa orðið á þessu frumvarpi er ekki verið að leggja upp í leiðangur til að breyta hugmyndafræði veiðigjalda heldur er þetta gert til bráðabirgða. Við höfum í raun og veru alls ekki haft nægilegan tíma til að ræða slíkar breytingar. Þær munu því bíða heildarendurskoðunar á fiskveiðistjórnarkerfinu og frekari umræðu sem lýtur að því. Það breytir því ekki að við leggjumst gegn þessu máli enda er hér um verulega viðbótarlækkun á veiðigjöldum að ræða. Við teljum það alranga forgangsröðun í ríkisfjármálum að létta gjöldum af útgerðinni í landinu á sama tíma og við horfum upp á aukna misskiptingu og nýjar tölur um fátækt í samfélaginu, þegar við ættum að huga að því hvernig við getum aukið jöfnuð í samfélaginu en ekki að létta byrðum af breiðu bökunum. Við leggjumst því gegn þessum tillögum um lækkun veiðigjalda.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir málefnalega umræðu um þetta mál í þinginu í gærkvöldi. Ég vil segja að okkur greinir auðvitað á og það er enginn feluleikur í því, okkur greinir á um hversu langt á að ganga í álagningu veiðigjalda. Fyrir nefndinni komu fram upplýsingar frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, en stofnunin gerði samanburð á þeim grunni sem álagningin byggir á frá árinu 2012 og því hvernig afkoma sjávarútvegsfyrirtækja var almennt árið 2013. Þar kemur í ljós að veruleg minnkun er á framlegð hjá þessum mikilvæga atvinnuvegi okkar um 20–25% á milli ára. Við tökum tillit til þess við afgreiðslu málsins nú og lækkum veiðigjöldin í samræmi við það sem kemur fram í þessum upplýsingum. Ég tel mjög mikilvægt að þessi grein fái að eflast og að við íþyngjum henni ekki um of með veiðigjöldum. Þetta mál verður síðan væntanlega til skoðunar á næsta vetri þar sem við berum vonandi gæfu til að koma þessum mikilvæga málaflokki í farveg sátta til lengri tíma litið.

Hæstv. forseti. Hér er verið að vinna lagfæringar á lögum um veiðigjöld sem eru að hluta til frá sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum árið 2007, sem lögðu fyrst á veiðigjöld, og svo frá okkur í síðustu ríkisstjórn sem lögðum á sérstakt veiðigjald þar sem við ætluðum að finna hóflegt og sanngjarnt gjald af auðlindarentunni í sameiginlegan sjóð okkar landsmanna. Hér er verið að vinna að nokkrum jákvæðum og góðum breytingum en líka lækkun, eins og komið hefur fram. Hér er t.d. verið að lækka hið svokallaða frítekjumark sem skemmir mest fyrir þeim sem minnst hafa og því erum við á móti. Ég tek undir það sem sagt hefur verið hér, við vinnu nefndarinnar og umræðu í gær sýnist mér og veit að við erum hér á leið til að finna sanngjarnari stofn. Ég hef talað fyrir því og er þeirrar skoðunar að við þurfum að finna rauntímaupplýsingar sem taki bæði til þess að gefa meiri veiðileyfagjöld til ríkissjóðs ef vel gengur og hátt verð er á mörkuðum 

Virðulegi forseti. Veiðigjöldin hafa alltaf verið þrætuepli en flestir virðast sem betur fer vera komnir á það að sjávarútvegurinn skuli greiða sanngjarnt gjald fyrir afnot af auðlindinni. Svo er það spurningin hvað er sanngjarnt, hvar línan liggur og hvar rentan er í réttlátu jafnvægi við afkomu fyrirtækjanna. Afkomustuðlarnir sem hér er lagt upp með eru skref í rétta átt til að gera gjaldtökuna sem skýrasta, en upp á það hefur vantað. Vinna atvinnuveganefndar hefur um margt verið góð en ég verð að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að hafa ekki fengið aðgang að gögnum sem þó eru til um núverandi skiptingu á veiðileyfagjöldum. Ef þörf er á lækkun gjaldanna þarf ég að sjá betur forsendurnar fyrir því. Ég fékk neitun frá ráðuneytinu því að í þessum upplýsingum kemur auðvitað fram hverjir fá afslætti vegna skulda og það þykir viðkvæmt. Þetta er að mínu mati óviðeigandi, lagasetningin um gjöldin er framkvæmd hér á Alþingi en ekki í ráðuneytinu og við verðum að vita hvað við erum að fást við. Þrátt fyrir góða vinnu Hagfræðistofnunar HÍ og veiðigjaldsnefndar munum við í Bjartri framtíð 

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um enn frekari lækkun á veiðigjöldum. Veiðigjöldin voru lækkuð á síðasta ári um 6,5 milljarða á ársgrundvelli. Í þessu frumvarpi er verið að tala um áframhaldandi lækkun, ekki aðeins 2,8 milljarða lækkun heldur er verið að bæta vel í upp á 1,2 milljarða svo í allt verði 10,5 milljarða lækkun á veiðigjöldum. Ég tel engar rannsóknir eða gögn liggja fyrir um að verjandi sé að lækka veiðigjöld með þessum hætti. Ég er sammála því að við þurfum að endurskoða ákveðnar tegundir og afkomu ákveðinna tegunda og mun vinna að þeirri vinnu áfram. Ég mun styðja lækkun á þrem tegundum þar sem fyrir liggja nægjanleg gögn um þær. Þar er um að ræða úthafskarfa, rækju, lindýr og skrápdýr, en varðandi annað er eingöngu verið að setja puttann upp í loftið og lækka enn frekar veiðigjöld. Þjóðin á rétt á að fá afnotagjald  
            

Herra forseti. Við ræðum hér breytingu á bráðabirgðaákvæðum um bráðabirgðaákvæði um þetta mál. Ég er dálítið hugsi yfir því að varðandi þykkvalúru og sólkola er gert ráð fyrir því að hækka gjaldið um 40 aura, í 16,86 kr. og svo hins vegar um 41 aur, í 8,11 kr., samtals 24,97 kr. Ég spyr mig, herra forseti: Hvert erum við komin? Hvert er hv. Alþingi komið að vera að ræða hérna um þykkvalúru og sólkola?

Og öfugkjöftu.

Og öfugkjöftu.  
            

Herra forseti. Ríkissjóður er mjög skuldsettur, skattar á fólk og fyrirtæki eru háir og innviðir samfélagsins eru veikir, sér í lagi heilbrigðiskerfisins. Undir þeim kringumstæðum er það slæm hagstjórn að setja í forgang að létta undir með þeim geira atvinnulífsins sem hefur komið hvað best út úr hruninu. Það er slæm hagstjórn. Við greiðum atkvæði gegn þessu.

Virðulegi forseti. Þeir sem veiða fiskinn úr sameiginlegri auðlind okkar eiga auðvitað að borga fyrir það. Hér er verið að lækka það sem þeir þurfa að borga og það er vont mál. Því oftar og meira sem ég heyri um þetta fjallað þeim mun sannfærðari verð ég um að eina vitið er að veiðiheimildirnar séu boðnar upp á markaði. Þá ákveða útgerðarmennirnir sjálfir hvað þeir borga mikið fyrir heimildina.

Virðulegi forseti. Mér entist ekki tími til að skýra nákvæmlega frá því hvernig við munum haga þessu hjá okkur. Það eru nefnilega tvær undantekningar eins og komið hefur fram í máli hv. þingmanna. Þar fengum við í atvinnuveganefnd góð og traust gögn og þá sérstaklega hvað varðar kolmunna og úthafsrækju. Við nefndarmenn og við í Bjartri framtíð styðjum svo upplýst vinnulag og greiðum því atkvæði með breytingartillögum meiri hlutans hvað þessar tegundir varðar.

Hæstv. forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um þá grein þar sem er verið að lækka svokallað frítekjumark á útgerðir, sem auðvitað allir fá fyrir fyrstu 30 tonn eins og það er nú og svo helmingsafslátt á næstu 70 tonnum. Verið er að lækka þann afslátt um 100 millj. þannig að frítekjumarkið eða frítonnin, ef svo má að orði komast, lækka töluvert og fara niður í rúm 60 tonn. Eins og ég sagði áðan gagnast þetta öllum. Allir frá þennan afslátt en sannarlega gagnast hann mest litlu útgerðunum sem hafa minnst. Verið er að minnka hann og þess vegna greiðum við jafnaðarmenn atkvæði á móti þessari breytingu.

Virðulegi forseti. Í þessari breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar eru þrengd þau skilyrði sem útgerðir þurfa að uppfylla til að geta fengið undanþágu frá veiðigjaldi vegna kvótakaupa. Ég fagna því sérstaklega og ég fagna því hversu vel stjórnarmeirihlutinn hefur tekið í málið. Ég viðraði það við hæstv. ráðherra þegar þetta mál var undirbúið til framlagningar í þinginu að ástæða væri til að bregðast við fregnum af því að fyrirtæki væru að lækka greiðsluskyldu sína á veiðigjaldi jafnvel með kvótakaupum erlendis. Það er mjög mikilvægt að þrengja þetta og þar með koma í veg fyrir að þessi frádráttur sé misnotaður á þennan hátt. Ég þakka góða samvinnu um þennan þátt málsins.

Hæstv. forseti. Eins og komið hefur fram er verið að hnykkja á og skilgreina enn betur að afsláttur vegna kvótakaupa áður en sérstaka veiðigjaldið var sett á, sem hægt er að fá afslátt út á, sé eingöngu á Íslandsmiðum. Þegar málið var tekið út úr nefndinni vildum við eingöngu hafa þetta inni, á undan íslenskum, en það hefur fallið út þegar málið var prentað og sent út þannig. Ég trúi því og treysti að við bætum því við fyrir 3. umr. Það er mikilvægt að þetta sé sett svona inn og á raunar ekki að þurfa að hnykkja á því vegna þess að við erum að setja íslensk lög um íslenskar aflaheimildir og það er auðvitað alveg út í hött að menn skuli þá nota kaup á fyrirtækjum eða öðru erlendis til að fá afslátt út á þetta þar. Það kemur óorði á þá góðu hugmynd sem meiri hluti atvinnuveganefndar á síðasta kjörtímabili flutti við 3. umr. málsins.

Virðulegi forseti. Það er jákvætt við þennan þátt málsins að hér er verið að reyna að þróa frekar hugmyndina um afkomustuðla fyrir einstakar atvinnugreinar til að ná betur utan um arðsemina í hverri grein fyrir sig. Það er hins vegar óhjákvæmilegt að greiða atkvæði gegn þessu vegna þess að hér er blandað inn líka lækkuninni víðfrægu á veiðigjaldinu.

Virðulegi forseti. Ég viðurkenni að þetta er svolítið ruglandi en ég ætla að leitast við að gera grein fyrir því hvernig við ætlum að greiða atkvæði í þessum liðum. Það hafa komið fram mjög góð og gild rök um lækkun á einstakar tegundir eins og rækju og kolmunna og um þetta held ég að ríki einhugur. Hins vegar er ekki alveg jafn ljóst hvort þurfi að lækka gjöld á til dæmis þorski í Barentshafi, eins og það sem við erum að greiða atkvæði um núna, og því erum við á gulu hvað þær tegundir varðar sem við höfum ekki full gögn og næga vissu um að skuli lækka.

Hæstv. forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um að fella niður veiðigjöld á þessu ári af úthafsrækju og annarri rækju sem er meðal annars vegna þess að í auðlindagjaldi sem talað er um að leggja á er tekið tillit til þess að auðlindarenta í rækju er engin og því ekki eðlilegt að borga af því veiðileyfagjöld. Auk þess er í b-lið verið að afleggja veiðigjöld eins og í Barentshafi o.fl. þar sem dýrt er að sækja en talið er nauðsynlegt að íslensk skip fari og fiski til að skapa okkur þá reynslu sem við þurfum að hafa vegna þessara veiða. Jafnframt er verið að tala um kolmunnann, og það sama á við um rækjuna, en þar er verið að lækka veiðigjald um helming vegna þess hversu dýrt er að sækja kolmunnann. Það þarf að fara langt og afkoman er mjög léleg í þeim veiðum.

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um að fella niður almenna og sérstaka veiðigjaldið af Dohrnbankarækju og rækju á miðum við við Snæfellsnes. Ég tel að það liggi fyrir næg gögn um þær tegundir sem styðja að hægt sé að samþykkja að fella niður veiðigjöld af þeim þar sem engin auðlindarenta hefur verið til staðar og afkoman eftir því. Varðandi þann lið sem við samþykktum áðan um þorskafla í Barentshafi tel ég að það liggi ekki fyrir neinar afkomutölur og kalla ég eftir því hjá ráðuneytinu. Þetta er aðeins pólitísk ákvörðun á ferðinni þarna og tölur hafa sýnt að ýmsar útgerðir hafa verið að skila miklum hagnaði við veiðar í Barentshafi. Hvað varðar kolmunna tel ég heldur ekki vera næg gögn sem styðja það að lækka veiðigjöld af honum um helming. Það er kannski ekki mikil afkoma af veiðunum en í vinnslunni er ágætisafkoma.

Hæstv. forseti. Hér koma til atkvæða ýmsar breytingar sem voru lagðar fram við 1. umr. málsins þegar það snerist um breytingu á rækju en síðan hefur annað bæst við við vinnslu málsins í nefndinni, ýmis bráðabirgðaákvæði eru felld út, nokkurs konar bráðabirgðahreinsun ef svo má að orði komast. Jafnframt er verið að gera breytingar á því sem við getum kallað litla pottinn eða litlu hlutdeildirnar þannig að aukinn sveigjanleiki verði. Það hefur komið fram í nefndaráliti og hjá hæstv. ráðherra að ekki verði gerðar breytingar á því á næsta fiskveiðiári og á þarnæsta fiskveiðiári verður það ekki gert án þess að koma með þingsályktunartillögu. Allt er þetta til bóta að mínu mati. Hér er líka verið að gera krókaaflamarksbátum að fiska meiri ýsu í staðinn fyrir ufsa o.s.frv. Í breytingartillögunum er fjallað um að kvótasetja rækju á ný í hlutföllunum 50% á móti 50% sem er breyting frá upphaflegu áformi ríkisstjórnarinnar. Ég vek athygli á því að það var aðeins reglugerðarákvæði þegar rækjuveiðar voru gefnar frjálsar þannig að hæstv. ráðherra hefði getað kvótasett þær samkvæmt gömlu hefðinni ef hann hefði kært sig um en hér með tekur Alþingi í raun og veru ákvörðun 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka nefndinni fyrir mjög gott samstarf um þetta mál og önnur. Það er mikið álitamál sem við erum að fjalla hér um og snýr að grundvallarreglum í fiskveiðistjórnarkerfinu og er umdeilt. Það er ekki einfalt að finna á því lausn. Atvinnuveganefnd fór þess á leit við Lagastofnun Háskóla Íslands að hún skilaði okkur áliti um hvaða leiðir væru færar í þessu gagnvart því að baka ekki íslenska ríkinu bótaskyldu. Upphaflega leiðin, 70/30%-leiðin, var ekki talin baka íslenska ríkinu bótaskyldu. Við breyttum, eins og fram hefur komið, frumvarpinu í helmingaskipti milli þeirra sem höfðu aflaheimildir og þeirra sem hafa aflað sér veiðireynslu á undanförnum þremur árum. Við teljum málið alls ekki fordæmisgefandi og reyndar vænti ég þess að það eigi ekki eftir að koma upp slíkt dæmi aftur vegna þess að ef við tökum og breytum reglum um tegundir 

Virðulegi forseti. Hér er bandormur laga um sjávarútveg með greinum sem eru af ýmsum toga, dagsetningarmál og annað sem þarf að uppfæra eða láta renna út. Við þessi mál hef ég í sjálfu sér ekki neitt að athuga. Svo erum við líka með þessa skiptingu á rækjunni hérna sem sátt er um. Það er þó ein grein í frumvarpinu, 8. gr., sem er af töluvert öðrum toga. Hún lýtur að því að færa ráðherra 5,3% skerðingarheimild á heildarafla sem hann getur svo úthlutað aftur eftir stefnumótun sinni til nokkurra ára. Hér er því lagt til að taka pottana úr þeirri mynd sem við þekkjum og setja í hlutfall sem ráðherra úthlutar. Ég er ekkert sérstaklega mikil talskona bitlinga hingað og þangað frá ráðherra eða okkur á þingi en þetta er enn sem komið er allt saman mjög óljóst og hefur ekki verið útfært. Við í Bjartri framtíð 

Herra forseti. Hér greiðum við meðal annars atkvæði um hlutdeildarsetningu á rækju. Breytingin sem var gerð var skipting á milli þeirra sem höfðu verið að veiða áður en rækjuveiðar voru gefnar frjálsar 2010 og þeirra sem á eftir komu. Breytingin átti að vera sú að þeir sem voru fyrir hefðu fengið 70% en þeir sem höfðu veitt eftir að rækjuveiðar voru gefnar frjálsar áttu að fá 30%. Ég er mjög ánægð að það náðist að lenda málinu þannig að þessu var þess í stað skipt til helminga. Það skiptir gífurlega miklu máli fyrir atvinnuvegi í rækjuverksmiðjum vestur á Ísafirði og fleiri stöðum. Fjöldi starfa var í húfi og ég vona að þetta hafi áhrif til góðs svo að það dragi úr uppsögnum á fólki sem byrjað var að segja upp bæði í útgerð og vinnslu. Þetta skiptir því miklu máli. Annað í þessu frumvarpi er að hlutdeildarsetja byggðaaðgerðir potta í 5,3% í stað 4,8%. Ég tel það vera af hinu góða en tel þó rétt að það vinnist vel 

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarpið með stóra nafnið, frumvarp til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða. Það er stórt nafn. Síðan þegar maður lítur á frumvarpið er það nánast ekki neitt. Það er spurning hvort eigi að dreifa aflareynslu 50/50 eða 30/70. Almáttugur, herra forseti, að hv. Alþingi skuli vera að fjalla um svona mál undir málsheitinu stjórn fiskveiða. Þetta er risamál, stjórn fiskveiða, og á því hefur ekkert verið tekið. Svo í meðförum nefndarinnar var komið inn alls konar pottum og pönnum fyrir menn til að ráðstafa. Þar komu sérhagsmunirnir inn. Þarna er ákvæði um að ráðherra skuli hafa til ráðstöfunar aflaheimildir sem nemi allt að 300 lestum af óslægðum botnfiski. Þetta heitir hlutdeildarsetning úthafsrækju og rækju á miðunum við Snæfellsnes. Ég greiði atkvæði með þessu en bara af því að þetta er til bráðabirgða.  
            

Virðulegur forseti. Þetta er mjög gleðilegur áfangi í rannsóknum á heilbrigðisvísindasviði á Íslandi. Það er afar stórt og flókið mál sem afgreitt er hér í góðri samvinnu og samstöðu þingmanna. Það hefur verið lengi í vinnslu og allir þeir sem hafa komið að málinu eiga heiður og þakkir skilið. Þetta frumvarp og þessi lagasetning mun skjóta enn styrkari stoðum undir hið öfluga vísindastarf sem við Íslendingar njótum á þessu sviði. Í lagasetningunni eins og hún liggur fyrir felst gríðarlegt tækifæri fyrir okkar frábæra fólk sem hefur helgað starfskrafta sína heilbrigðisvísindum í landinu. Ég er sannfærður um að það mun verða til að skapa okkur enn frekari tækifæri á sviði heilbrigðisvísinda landi og þjóð til heilla.

Virðulegi forseti. 21. desember síðastliðinn voru gerðir kjarasamningar og hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra komu þá í þennan stól og hétu því að draga til baka gjaldskrárhækkanir sem þeir höfðu ráðist í stuttu áður. Slóðaháttur fjármálaráðherra og röng forgangsröðun ríkisstjórnarinnar olli því að þetta mál er nú fyrst að koma til afgreiðslu hér undir þinglok og búið að breyta gildistökuákvæðinu þannig að í staðinn fyrir að gjaldskrárlækkanirnar gildi allt árið til 1% lækkunar eiga þær bara að gilda seinni hluta ársins. Með þessari breytingartillögu gef ég ríkisstjórnarmeirihlutanum færi á því að hækka prósentuna þannig að lækkunin verði 2% í staðinn fyrir að hún verði 1% og bara á seinni hluta ársins. Þá hefur ríkisstjórnin alla vega ekki lengur afsökun í eigin slóðahætti og rangri forgangsröðun fyrir því að svíkja kjarasamninga heldur fær hún tækifæri til að efna raunverulega það sem lofað var. Það er athyglisvert að sjá hér á töflunni að ríkisstjórnin reynir ekki einu sinni að bæta fyrir eigin hyskni.

Hæstv. forseti. Gjaldskrárlækkun til að hindra verðbólgu er auðvitað af hinu góða en það kom á óvart í tillögunum sem komu hér fyrir þingið hversu lítið þetta var, hversu lítið ríkið lagði af mörkum. Það komu upp efasemdir við umfjöllun málsins um hvort þær tillögur sem lagðar voru fram mundu skila þeim árangri sem ætlast var til í kjarasamningum. Það kom líka fram í umfjöllun um málið að í stað þess að lækka annars vegar bensín og olíuvörur og hins vegar áfengi og tóbak hefði verið hægt að ná sömu verðbólguáhrifum með því að fella t.d. niður komugjald eða innritunargjald í háskóla. Ég hefði valið annan forgang en mun sitja hjá við lokaafgreiðslu þessa máls, einfaldlega vegna þess að ég tel að þetta sé enn eitt dæmi um ranga forgangsröðun ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Þetta mál var æðimikið rætt í efnahags- og viðskiptanefnd, og fórum við m.a. í vettvangskönnun upp í ÁTVR til að afla gagna.  Þegar við ræddum þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd blasti alltaf við út um gluggann stórt auglýsingaskilti um Reyka vodka, sem sýnir hversu hriplekt þetta auglýsingabann er og mikil þörf á því að færa það til nútímans. Í þessu frumvarpi eru að sjálfsögðu ákvæði sem hnykkja á samfélagslegri ábyrgð ÁTVR, vínbúðinni á Íslandi. Eitt ákvæði varð mjög umdeilt, svokallað keimlíkindaákvæði sem færði ÁTVR eða vínbúðunum allt of ríka heimild til að hafna vörum í sölu á grundvelli keimlíkinda við aðrar óáfengar vörur. Við breyttum því ákvæði og ég styð þá breytingu með þeim fyrirvara að ég lít svo á að hér sé bara um neytendavernd að ræða til að koma í veg fyrir að fólk ruglist á áfengri og 

Virðulegur forseti. Ég er kannski á svipuðum nótum og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, en ég vil líka koma inn á það að með því sem við breytum hér er eftirlit með merkingum áfengis orðið þrefalt. Það er Matvælastofnun, það er Neytendastofa og nú er það ÁTVR. Ég held að það þurfi að fara í endurskoðun á þessu verkferlum öllum frá A til Ö. Í ljósi þess legg ég til við þá nefnd sem heitir efnahags- og viðskiptanefnd að hún taki málið upp í sumar og skoði þessi lög og verði tilbúin með frumvarp á haustdögum þar sem þessum málum er komið í 21. aldar horf.

Herra forseti. Ég er mjög hlynntur því sem segir hér um að við skulum hafa forræði yfir börnum og unglingum því þau hafa ekki forræði yfir sjálfum sér en þegar kemur að alls konar hlutum um að það megi ekki benda á ýmsar vísindalegar staðreyndir um áfengi o.s.frv. þegar fjallað er um það eða það er auglýst eða skírskotað er til þess er ég á öðru máli. Svoleiðis forræðishyggju gagnvart fullorðnu fólki styð ég ekki.

Virðulegi forseti. Við erum að klára atkvæðagreiðslu um stórt og viðamikið mál sem hlaut mikla umfjöllun í nefndinni. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka öllum nefndarmönnum fyrir góða samvinnu og þá sátt sem náðist í málinu.

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingar á útlendingalögum. Nefndin hefur farið vel yfir málið og er með allnokkrar breytingartillögur. Það eru tvö nefndarálit í þessu máli og breytingartillögur jafnframt frá minni hlutanum. Engu að síður var ágætissamstaða í nefndinni og ég vonast til þess að breytingartillögur okkar í meiri hlutanum hljóti brautargengi. Hér er á ferðinni mál þar sem verið er að innleiða nýtt úrræði, þ.e. að sett verði á fót sérstök úrskurðarnefnd, kærunefnd útlendingamála, sem mun breyta mjög miklu varðandi málsmeðferðina, vonandi gera hana skjótvirkari og sýna að við ætlum okkur að vera með vandaðri og betri vinnubrögð og jafnframt að auka málshraðann.

Hæstv. forseti. Mjög góður andi hefur ríkt um vinnuna í sambandi við þetta frumvarp en þó er það þannig að á lokametrunum er ágreiningur um tvö atriði og þar flytjum við breytingartillögu. Það er annars vegar um það að málsmeðferð í málum hælisleitenda skuli fyrst og fremst vera munnleg, þó með heimild til að vera skrifleg en ekki öfugt. Þetta er áherslumunur sem við höfum en við óskum eftir að sú tillaga verði flutt á undan vegna þess að við munum styðja það ákvæði að þessari tillögu felldri ef það verður vilji þingsins. 20. gr. fjallar um örugg upprunaríki og við gerum tillögu um að sú tillaga falli út og treystum okkur ekki til að mæla með þeirri grein sérstaklega. Að öðru leyti munum við styðja lögin vegna þess að kærunefnd í útlendingamálum og annað slíkt, sem hér er í þessum lögum, er mjög til bóta og unnin hefur verið vönduð vinna í hv. allsherjar- og menntamálanefnd í sambandi við þetta mál.

Virðulegur forseti. Hér greiðum við atkvæði um breytingartillögu minni hlutans um það að málsmeðferð skuli að jafnaði vera munnleg í málefnum sem þessum. Þessi tillaga er fram komin vegna eindreginna óska þeirra sem best þekkja til í þessum geira. Það er ástæðan fyrir því að þessi tillaga kemur hér fram. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um það að í upphaflega frumvarpinu er gert ráð fyrir að Útlendingastofnun geti stuðst við lista yfir örugg þriðju ríki. Útlendingastofnun haldi með skipulegum hætti utan um slíkan lista. Minni hluti allsherjarnefndar telur ekki verjandi að halda uppi slíkum lista þar sem minni hlutinn telur hættu á því að sá listi verði til þess að menn stytti sér leið þegar um er að ræða mjög vandasamar ákvarðanir sem varða einstaklinga í vanda. Því gerum við ráð fyrir því að þessi listi verði ekki hluti af þessum lögum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp komi hér til atkvæða og þakka samvinnu í nefndinni og við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um endanlegan útbúnað þessa frumvarps. Undirbúningur að verkinu var hafinn í efnahags- og viðskiptaráðherratíð minni. Það er mjög mikilvægt að búa til almennilega umgjörð um fjármálastöðugleika. Það var eitt af þeim atriðum sem skorti á í aðdraganda hruns. Þetta er eitt af þeim málum sem ný ríkisstjórn hefur unnið áfram í góðri sátt við þá vinnu sem lagður var grunnur að í tíð fyrri ríkisstjórnar. Við höfum gert breytingar á málinu í meðförum þingsins m.a. til þess að tryggja aðkomu stjórnarandstöðu og upplýsingaskipti við hana. Það á að vera stöðug áminning fyrir okkar um að það skiptir miklu máli að stjórnarandstaða sé upplýst um mikilvæg atriði er varða efnahags- og fjármál landsins. Síðast hafa til dæmis ráðherrar tjáð sig um samning milli gamla og nýja Landsbankans sem ekki hefur verið kynntur formlega á nokkurn hátt fyrir okkur í stjórnarandstöðunni. Það verður gert í næstu viku, en þetta er mjög gott dæmi um hversu mikilvægt það er að upplýsingar 

Hæstv. forseti. Hér er tillaga um ákvæði til bráðabirgða í lögunum um að heimilt verði að setja tímabundið forstöðumann Fjölmenningarseturs til 31. desember 2015. Það kann að virka saklaus tillaga en í rauninni er þarna búið að setja upp starf þar sem endurnýja og framlengja á ráðningu um fimm ár. Gallinn við þessa tillögu er að í athugasemdunum og í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að verið er að undirbúa stofnun nýrrar stofnunar þar sem sameina á þrjú embætti; Fjölmenningarsetur, Jafnréttisstofu og réttindagæslumenn fatlaðra. Það er engin umræða búin að fara fram um þessa sameiningu, engin málefnaleg umræða hefur verið um hvort rétt sé að sameina þetta. Um er að ræða gríðarlega ólíka hópa. Þess vegna skilaði minni hluti velferðarnefndar séráliti og leggst gegn samþykkt frumvarpsins þar sem hann telur þessa breytingu óþarfa.

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp birtist okkur í Bjartri framtíð, að minnsta kosti á þessari stundu, sem víðtæk heimild ráðherra til íhlutunar um erlenda fjárfestingu. Við kjósum því að sitja hjá í þessari atrennu og viljum skoða málið betur milli 2. og 3. umr. Ef til vill öðlumst við sannfæringu fyrir því þá.

Herra forseti. Það má auðvitað horfa á þetta mál frá tveimur hliðum. Annars vegar er hér verið að fella niður þá almennu tilkynningarskyldu á erlendum fjárfestingum sem verið hefur í lögum um þær og leggja niður sérstaka nefnd sem haft hefur eftirlit með þeim fjárfestingum og gætt þess að þær væru í samræmi við lög. Það er mikil breyting þannig að nú verður að eingöngu tilkynningarskylda fjárfestinga sem reyna að komast inn í sjávarútveginn eða inn í aðra þá geira sem enn sæta takmörkunum samkvæmt lögum. Á móti þessari miklu breytingu hefur nefndin eftir sem áður reynt að tryggja stöðu íslenskra stjórnvalda og valdheimildir þeirra til að grípa inn í erlenda fjárfestingu ef hún er bersýnilega mjög óæskileg eða hættuleg landinu, svo sem eins og ef hún stofnaði allsherjarreglu eða almannaöryggi í hættu eða gæti skapað kerfisáhættu til dæmis í fjármálakerfinu. Með því hugarfari hefur nefndin reynt að grípa til gagnráðstafana, ef svo má að orði komast, til að mæta því að tilkynningarskyldan fellur nú niður. Ég mæli með samþykkt frumvarpsins með þeim breytingartillögum sem nefndin flytur.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með síðasta hv. ræðumanni, hér er ekki verið að grípa til frekari íhlutunar varðandi aðkomu erlendra aðila í fjárfestingu á Íslandi heldur þvert á móti. Hér er verið að draga úr takmörkunum í takt við skuldbindingar okkar vegna EES-samningsins og líka vegna athugasemda sem við höfum fengið frá Eftirlitsstofnun EFTA. Nú munu þessi mál því verða þannig að tilkynningarskylda verður einungis þar sem takmarkanir eru á fjárfestingu erlendra aðila. Það er mjög í anda þess sem hin svokallaða fjárfestingarvakt, sem sett var á laggirnar á síðasta kjörtímabili, hefur lagt fram í sínum gögnum og ég tel að sé til mikilla bóta og einföldunar varðandi þessi mál. Ég þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir þeirra aðkomu að þessu máli.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um breytingu á lögum um fiskeldi. Verið er að einfalda stjórnsýsluna og færa hana frá Fiskistofu til Matís og mikil áhersla lögð á að sjókvíaeldi standist ströngustu staðla sem gerðir eru til fiskeldismannvirkja. Ég tel mjög mikilvægt að mótuð sé heildstæð stefna um nýtingu og vernd haf- og strandveiða til framtíðar. Vinna er hafin við skipulag haf- og strandveiða í ráðuneytinu og ég tel það mjög mikilvægt. Nú þegar hefur verið gerð nýtingaráætlun fyrir Arnarfjörð að frumkvæði Fjórðungssambands Vestfirðinga. Ég tel að laxeldi eigi framtíðina fyrir sér en það þarf að fara mjög varlega og byggja greinina upp með umhverfissjónarmið í huga og gæta þess að það standist allt ýtrustu kröfur svo að komið sé í veg fyrir að íslenski 

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Eins og fram hefur komið eru miklir hagsmunir í húfi, bæði lífríkis og náttúru. Margt er verið að færa til betri vegar en þó tel ég margt óljóst enn. Hér eru undir hagsmunir sem varða umhverfi og náttúru til langrar framtíðar, villtu laxastofnana okkar og ég treysti því ekki öðruvísi en að vistkerfisnálgun sé höfð að leiðarljósi að þessir hagsmunir séu tryggðir. Í boðuðu bráðabirgðaákvæði sem kom fram í máli hv. framsögumanns málsins er boðað að slík nálgun verði viðhöfð við heildarendurskoðun þessa málaflokks og ég vænti mikils af þeirri vinnu en treysti mér ekki til að styðja málið eins og það er lagt fram.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða atvinnuveg sem sannarlega getur orðið stór og mikill en er mjög vandmeðfarinn. Við þekkjum það af reynslu annarra þjóða að menn hafa séð mikil umhverfisslys í tengslum við atvinnuveginn. Ég tel að það sé ekki gott hversu seint málið kom fram. Ég veit að hv. nefnd hefur unnið ötullega að því og reynt að sníða af því helstu gallana en ég hef ákveðnar áhyggjur af þáttum eins og hvernig skuli haga umhverfisvöktum í á þar sem villtir laxastofnar eru fyrir og hverjir muni axla fjárhagslegt tjón sem veiðiréttareigendur geta orðið fyrir. Svo finnst mér ekki alveg sjálfgefið að það muni einfalda leyfisveitingar og eftirlit að koma þessu yfir til Matvælastofnunar. Hins vegar hefur frumvarpið lagast í meðförum hv. nefndar. Það er einnig mjög mikilvægt að kveðið er á um að það eigi að endurskoða þessa löggjöf í heild sinni. Ég tel það afskaplega mikilvægt 

Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um mjög mikilvægt mál. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er sammála um að beina því til Alþingis að samþykkt verði að fela utanríkisráðherra að beita sér fyrir gerð sáttmála á vettvangi Sameinuðu þjóðanna um verndun friðhelgi einkalífsins í stafrænum miðlum sem feli í sér hvenær og á hvaða forsendum megi safna eða vinna úr stafrænum upplýsingum um einstaklinga. Við gerum okkur grein fyrir því að unnið er að þessum málum í ráðuneytum og stofnunum en við leggjum áherslu á að Íslendingar séu gerendur á alþjóðavettvangi í þessu mannréttindastarfi. Nefndin beindi því til stjórnar Alþingis að fá stuðning við að senda fulltrúa úr nefndinni til Þýskalands til að kynna sér það sem þar væri að gerast á vettvangi þýska þingsins eftir að ljóst varð hve umfangsmiklar njósnir voru stundaðar í Þýskalandi og annars staðar á vegum NSA. Það var hv. þm. Pétur H. Blöndal  
            

Virðulegi forseti. Mig langaði fyrst og fremst að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að leggja þetta mál fram og einnig hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir að vinna málið áfram. Eins og kom fram hjá hv. ræðumanni áðan er þetta gríðarlega mikilvægt mál. Friðhelgi einkalífsins, tjáningarfrelsi og önnur grundvallarréttindi eru réttindi sem við munum missa ef við stöndum ekki vörð um þau og þetta er þáttur í því að standa vörð um þau. Það gleður mig mjög og ég þakka Alþingi fyrir að afgreiða þetta mál.

Herra forseti. Hér samþykkjum við að við kosningar verði haft yfirlit og haldin skrá yfir aldur kjósenda. Slík tölfræði er unnin í löndunum í kringum okkur, enda er mikilvægt að fylgjast með þátttöku allra aldurshópa. Það hefur sýnt sig að þátttaka ungs fólks í kosningum fer minnkandi og það grefur undan lýðræðinu til lengri tíma. Það er mikilvægt fyrir okkur að vita hvernig þessu er háttað svo við getum brugðist við með viðeigandi hætti og hvatt sem flesta íbúa landsins til að kjósa í almennum kosningum, ekki síst ungt fólk. Ég þakka hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir vinnuna og ekki síst framsögumanni málsins, hv. þm. Helga Hjörvar. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er jákvætt að við erum að afgreiða fleiri þingmannamál en nokkru sinni fyrr. Hér er eitt slíkt gott mál sem hv. þm. Róbert Marshall flutti. Það var góð samstaða um þetta í nefndinni. Málið fjallar um að ríkisstjórninni verði falið að vinna að landsneti ferðaleiða og ég þakka þingnefndinni og Alþingi fyrir að samþykkja þetta góða frumvarp um leið og ég sendi Róberti Marshall batakveðjur. Við í nefndinni hlökkum til að vinna með honum í haust aftur.

Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um breytingartillögu við tillögu til þingsályktunar um hert viðurlög við ölvunar- og vímuefnaakstri. Hugsunin að baki þessari þingsályktunartillögu er að breyta því hugarfari þegar fólk tekur ákvörðun um hvort það ætli að setjast undir stýri undir áhrifum eða ekki. Breytingartillagan gengur út á það að í stað þess að skipaður verði starfshópur um endurskoðun hertra viðurlaga við ölvunar- eða vímuefnaakstri verði þessar tillögur yfirfarnar við heildarendurskoðun umferðarlaga. Þau eiga að vera tilbúin í haust.

Virðulegur forseti. Ég hef verið 1. flutningsmaður þessarar tillögu síðustu þrjú þing og nú er þetta fjórða þingið sem hún er komin fram. Mig langar að færa allsherjar- og menntamálanefnd þakkir fyrir að ljúka umræðunni og þingheimi fyrir að fylgja henni úr hlaði.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillögugreinin orðast svo: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 16. maí 2014 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 9. september 2014.“ Herra forseti. Tillagan skýrir sig sjálf.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. „Nefndin hefur fjallað um málið að nýju á milli 2. og 3. umr. Á fund hennar komu Þórarinn G. Pétursson frá Seðlabanka Íslands, Ólafur Darri Andrason, frá Alþýðusambandi Íslands, Snædís Ögn Flosadóttir, frá Arion banka hf., og Sara Fuxén, Magnús Fannar Sigurjónsson og Kjartan Smári Höskuldsson, frá Íslandsbanka hf. Við 2. umr. komu fram óskir um að nefndin fundaði fyrir 3. umr. til þess að meta áhrif breytingartillagna sem samþykktar voru við 2. umr. Fyrir nefndinni kom fram að hinar samþykktu breytingar kynnu að hafa einhver áhrif á þróun einkaneyslu, eftirspurnar, verðbólgu og viðskiptajafnaðar en mjög óljóst væri hver áhrifin yrðu. Þó var einnig bent á að áhrifin mundu koma fram á tiltölulega löngum tíma og yrðu væntanlega lítil. Þá kom fram að stjórnvöld gætu með mótvægisaðgerðum unnið gegn áhrifunum og að sennilega fælu úrræði frumvarpsins í sér hvatningu til séreignarsparnaðar. Fyrir nefndinni var gerð athugasemd við orðalagið „á þeim tíma“ í f-lið 1. töluliðar breytingartillagna sem samþykktar voru við 2. umræðu (þskj. 1071). Bent var á að orðalagið kynni að valda þeim misskilningi að átt væri við að rétthafi væri ekki eigandi húsnæðis á tilteknum tímapunkti. Meiri hlutinn leggur til breytingu á síðari málsliðar 1. mgr. b-liðar 1. gr. frumvarpsins svo að skýrt komi fram að átt er við tímabil þegar nýting heimildarinnar stendur yfir en ekki tiltekinn tímapunkt. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu.“ Hún hljóðar svo: „Síðari málsliður 1. mgr. b-liðar 1. gr. orðist svo: Skilyrði er að rétthafi sé ekki eigandi að íbúðarhúsnæði á því tímabili þegar heimildin er nýtt.“ Undir þetta nefndarálit ritar meiri hluti, hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Willum Þór Þórsson, Pétur H. Blöndal, Líneik Anna Sævarsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason, sem undir það ritar með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem undirrita auk mín hv. þingmenn Steingrímur J. Sigfússon og Guðmundur Steingrímsson. Á fundi nefndarinnar eftir 2. umr. var rætt aukið umfang úrræða frumvarpsins sem varð að veruleika á úttektarfundinum fyrir 2. umr. þegar meiri hlutinn kynnti verulega umfangsaukningu frumvarpsins um séreignarsparnaðinn. Aldrei hafði gefist færi á að fá álit sérfræðinga á þeirri aukningu og á fund nefndarinnar komu sérfræðingar. Það var sérstakur akkur í að fá aðalhagfræðing Seðlabankans og yfirmann hagdeildar Alþýðusambandsins sem gátu farið yfir stöðuna. Niðurstaðan af þessum fundi er í okkar augum sú að hið aukna umfang muni stuðla, enn frekar en aðgerðirnar að öðru leyti, að aukinni verðbólgu, auka líkur á hækkun stýrivaxta, hafa slæm áhrif á viðskiptajöfnuð og draga úr fjárfestingu. Þessi aukning umfangsins mun óhjákvæmilega leiða af sér hækkun vaxta nema stjórnvöld grípi til sérstakra mótvægisaðgerða. Það þarf annaðhvort að hækka skatta eða skera niður. Ríkisstjórnin hefur engu svarað um það hvar niðurskurðarhnífinn muni bera niður eða í hvaða sköttum almenningur mun bera kostnað af þessum nýju skuldaaðgerðum. Full ástæða er til að ríkisstjórnin upplýsi okkur um það með hvaða hætti hún ætlar að vinna gegn þessum neikvæðu áhrifum. Það var gagnrýnt fyrir nefndinni að engin umfjöllun hefði komið fram um þann aukna kostnað sem þetta aukna umfang hefur í för með sér fyrir ríkissjóð og sveitarfélögin. Auðvitað er það þannig núna að breytingarnar á þessu eru að auka enn á tekjutap sveitarfélaga, jafnt á næstu árum sem og til nánari framtíðar, og það er ógreint og órætt við sveitarfélögin. Það kom fram líka að það væri verulegt umhugsunarefni út frá hagstjórnarsjónarmiðum - við núverandi aðstæður, þegar fyrir liggur að ekki er slaki í hagkerfinu og grípa þarf til aðgerða, eins og vaxtahækkana eða niðurskurðar, til að hagkerfið ráði við aðgerðir á borð við skuldaaðgerðir ríkisstjórnarinnar - og skjóti mjög skökku við að stjórnvöld, sem bera ábyrgð á hagstjórninni, skuli samt sem áður ráðast í aðgerðina og ekki útskýra hvar mótvægisaðgerðum verður fundinn staður, eða bara yfir höfuð ákveða að ráðast í aðgerðir sem þessar þegar tímasetningin hentar augljóslega ekki fyrir stöðu hagkerfisins. Það kom líka fram, þegar rætt var við fulltrúa lánastofnana, að vaxandi þrýstingur er frá viðskiptavinum þeirra á úrræði þar sem menn hafa áhuga á að nýta það svigrúm sem aðgerðir ríkisstjórnarinnar munu skapa til að auka lántöku. Það þýðir að verstu áhyggjur okkar af afleiðingum þessara aðgerða, til að þær verði til að auka veðrými, auka skuldsetningu, auka einkaneyslu, virðast eiga við rök að styðjast. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar til að greiða frekar fyrir umræðum í dag en tel að hér með sé öllum helstu sjónarmiðum komið á framfæri frá okkur í minni hlutanum.

Hæstv. forseti. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um þetta mál sem snýr að tæknilegum reglugerðum, stöðlum, prófunum og vottunum hvað varðar sprengiefni. Hér er fyrst og fremst um að ræða mál sem varðar tæknilegar breytingar á reglum um öryggi vegna notkunar á sprengiefnum við mannvirkjagerð. Nefndin var samdóma í því áliti að rétt væri að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara vegna þessa máls og mun frumvarp koma til umfjöllunar í þinginu í framhaldinu. Nefndin leggur því til að tillagan verði samþykkt. Hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason og Frosti Sigurjónsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálit þetta rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Vilhjálmur Bjarnason, Árni Þór Sigurðsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Óttarr Proppé, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Össur Skarphéðinsson.

Herra forseti. Þetta er þriðja svokallaða EES-málið sem við afgreiðum hér í dag, þriðja málið þar sem við erum með þingsályktun að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara til að innleiða í íslenskan rétt tilskipanir eða ákvarðanir EES-nefndar. Við höfum á þessu þingi fjallað um allmargar slíkar ákvarðanir og ég tel að það sé tilefni til þess núna á þessum síðasta degi að fara aðeins stuttlega yfir það hvað er á ferðinni þegar við erum að innleiða EES-reglur með þeim hætti sem við gerum. Samkvæmt EES-samningnum ber okkur að innleiða í íslenska löggjöf eða íslenskan rétt tilskipanir og reglur sem settar eru af hálfu Evrópusambandsins á gildissviði EES-samningsins. Það eru vissulega heimildir í EES-samningnum fyrir EFTA-ríkin þrjú sem eru aðilar að EES-samningnum, Ísland, Noreg, Liechtenstein, til að fallast ekki á innleiðingu slíkra gerða en það hefur aldrei reynt á slíkt, það hefur aldrei komið til að EFTA-löndin höfnuðu því að innleiða slíkar gerðir enda má búast við því að slík ákvörðun að synja einhverri tilskipun innleiðingar mundi að lokum geta haft í för með sér afleiðingar fyrir EFTA-ríkin, t.d. í því formi að Evrópusambandið beitti einhvers konar viðskiptahömlum inn á hinn sameiginlega markað. Það er vissulega svo að EFTA-ríkin innleiða iðulega tilskipanir nokkru síðar en Evrópusambandið. Það er að vísu eitt nýlegt dæmi um að við höfum verið undan Evrópusambandinu sem er einsdæmi en iðulega líður nokkur tími. Almenna reglan er sú að EFTA-ríkin eigi að innleiða tilskipanir innan sex mánaða eftir að þær eru innleiddar hjá Evrópusambandinu en oft tekur þetta talsvert lengri tíma og stundum jafnvel einhver ár. Þegar það gerist verður til það sem kallað er innleiðingarhalli. Innleiðingarhalli er mælikvarði á það hlutfall óinnleiddra tilskipana eða gerða hjá EFTA-ríkjunum sem þau ættu með réttu að vera búin að innleiða miðað við þann tímafrest sem gefinn er almennt. Við höfum alloft rætt það í þessum sal og ýmsir þingmenn látið þau sjónarmið koma fram í umræðu, bæði hér inni og eins í fjölmiðlum, að það líti þannig út að innleiðingar EFTA-tilskipana séu nánast afgreiddar á færibandi og lítið hugsaðar og lítið skoðaðar. Það má segja að það sé bæði rétt og rangt. Auðvitað er það oft þannig að innleiddar eru tilskipanir sem menn hafa kannski lítið tóm haft til að skoða í þaula og litlar forsendur í sjálfu sér til, en í öðrum tilvikum fer fram ítarleg skoðun á efni málsins, bæði af hálfu hv. utanríkismálanefndar og einnig annarra fagnefnda. Á síðasta kjörtímabili eftir að hér voru komnar til fullra framkvæmda sérstakar reglur um þinglega meðferð EES-mála, sem var byrjað að vinna í utanríkismálanefnd undir forustu þáverandi formanns, hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar, og var síðan fullfrágengið á síðasta kjörtímabili, undir minni formennsku í utanríkismálanefnd, voru settar skýrari vinnureglur um það hvernig ætti að fjalla um EES-málin í þinginu og meðal annars tekin upp sú vinnuregla að tilskipanir og gerðir væru sendar frá utanríkismálanefnd til umsagna hinna einstöku fagnefnda, einfaldlega vegna þess að oft er um mjög tæknilega hluti að ræða. Um er að ræða atriði sem eiga eftir að koma í lagafrumvörpum frá viðkomandi fagráðherra og fara þá til viðkomandi fagnefnda til umfjöllunar. Við höfum tekið upp á þessu og ég held að það sé til bóta að fjölga þeim aðkomuleiðum sem þingið hefur af þessum gerðum. Spurningin er hins vegar hvort nóg sé að gert í þessu og hvort við erum nægilega vakandi fyrir því að hafa áhrif á EES-samþykktir og gerðir á fyrri stigum. Það er álitamál, sem hefur einnig komið til umfjöllunar á vettvangi utanríkismálanefndar, bæði á þessu kjörtímabili og hinu síðasta. Á 141. þingi í febrúar 2013 samþykkti Alþingi þingsályktun - það var þingsályktunartillaga þar sem 1. flutningsmaður var hæstv. núverandi forseti Alþingis, hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, sem var fjallað um í utanríkismálanefnd sem lagði síðan til að tillagan yrði samþykkt; hún hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að efla beri þátttöku stjórnmálamanna og embættismanna í hagsmunagæslu tengdri Evrópusamstarfi með það að markmiði að auka áhrif Íslands á ákvarðanir á vettvangi Evrópusamstarfs.“ Í greinargerð með þessari þingsályktun var vísað bæði til framkvæmdarvaldsins en líka til löggjafarvaldsins, þ.e. að það væri bæði mikilvægt að efla þátttöku framkvæmdarvaldsins, embættismanna, þar sem þess væri kostur en líka stjórnmálamanna. Og í afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2014 var sett viðbótarfjármagn inn til utanríkisráðuneytisins til að utanríkisráðuneytið gæti sinnt betur þessum þætti í samræmi við þessa þingsályktun. Hins vegar var ekkert fjármagn til viðbótar sett til Alþingis til að Alþingi gæti rækt sinn hluta þessa máls. Það þykir mér miður. Ég vakti athygli á þessu í umræðum um fjárlagafrumvarpið og mér finnst miður að ekki skyldi hafa verið tekið á því þannig að möguleikar Alþingis væru tryggðir í þessu samhengi. Nú hafa Evrópumálin almennt verið til umræðu á þessu þingi eins og kunnugt er. Nú á útmánuðum kynnti ríkisstjórnin áherslu á framkvæmd Evrópustefnu og þar er meðal annars lagt upp með það og tekið fram að EES-samningurinn hafi verið burðarás samstarfs og samskipta Íslands við ESB og aðildarríki þess og hann eigi að vera það áfram. Lögð er áhersla á að treysta samstarfið innan EES og nýta betur alla þá möguleika sem við höfum til að hafa áhrif á lög og reglur EES-samstarfsins. Ég tek þetta upp hér í tengslum við það mál sem hér er til umræðu. Þetta er í raun síðasta EES-málið sem við erum með á þessu þingi. Ég hef stundum vakið máls á þessu áður í umræðu um EES-málin. Mér finnst rétt að vekja athygli á þessu eina ferðina enn, að við þurfum, ef við ætlum að vera virk í EES-samstarfinu, ef við ætlum að nýta okkur þá kosti sem EES-samstarfið gefur okkur til að hafa áhrif á lög og reglur sem við síðan innleiðum, að leggja í það bæði tíma og fjármagn og á það skortir. En Evrópustefna ríkisstjórnarinnar lýtur auðvitað fyrst og fremst að framkvæmdarvaldinu en að sjálfsögðu þarf þingið að vera meðvitað um þetta. Það væri hægt að halda nokkuð langa tölu um þetta mál og um það sem oft hefur komið upp í tengslum við umræðuna um EES-samninginn og varðar fullveldið, að hve miklu leyti við erum að framselja eða deila fullveldi með öðrum. Við erum auðvitað að gera það í alþjóðlegu samstarfi í ríkum mæli, misríkum mæli að sjálfsögðu, en bæði deilum við fullveldinu okkar með öðrum í tengslum við samstarf á vettvangi alþjóðastofnana og ýmissa alþjóðasamninga en um leið fáum við hlutdeild í fullveldi ýmissa annarra. Þetta finnst mér mikilvægt að hafa sagt í þessari umræðu núna. Ég ætla ekki að lengja þennan dag neitt sérstaklega en mér fannst í raun nauðsynlegt að þessi sjónarmið kæmu fram hér við lok þessa þings eftir að hafa afgreitt fjölmargar EES-tilskipanir og reglur með þeim hætti sem við erum að gera nú.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um tillögu til þingsályktunar um eflingu skógræktar sem atvinnuvegar og sameiningu stjórnsýslueininga á sviði skógræktar og landgræðslu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta, bæði sérfræðinga á þessu sviði, fulltrúa opinberra stofnana og nefndarálit frá enn fleiri félögum, svo sem sveitarfélögum. Í tillögunni felst ályktun Alþingis um að ríkisstjórninni verði falið að efla skógrækt á Íslandi sem arðsaman atvinnuveg með eftirtöldum aðgerðum: Í fyrsta lagi að stórefla hagnýtar rannsóknir og þróunarstarf í skógrækt. Í öðru lagi að færa Skógrækt ríkisins, Landgræðslu ríkisins og landshlutaverkefni í skógrækt í eina stjórnsýslueiningu. Í þriðja lagi að semja frumvarp til laga sem gildi um bæði skógrækt og landgræðslu. Í fjórða lagi að móta rammaáætlun um starfsumhverfið með þátttöku bænda, landeigenda og sérstakra skógræktarsjóða. Við umfjöllun um málið kom fram ánægja með tillöguna og var bent á að skógrækt væri ný atvinnugrein sem þyrfti að hlúa að enda fylgdu henni mörg tækifæri. Einnig var bent á að huga mætti að því að skoða lög um náttúruvernd í samhengi við lög um skógrækt og lög um landgræðslu sem og að endurskoða þyrfti lögin um skógrækt sem eru frá árinu 1955. Fram kom fyrir nefndinni mikilvægi þess að skilgreina vel þau landsvæði sem henta til skógræktar og að þörf sé á meiri náttúrufarsgreiningu hér á landi til að samræma ýmiss konar landnotkun. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit skrifa Jón Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Virðulegur forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um ráðstafanir gegn málverkafölsunum. Flutningsmenn tillögunnar eru hv. þm. Katrín Jakobsdóttir og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason. Allsherjar- og menntamálanefnd hefur fjallað um málið sem er um að settur verði á laggirnar starfshópur sem skipaður verði fulltrúum ýmissa aðila til að gera tillögur til ráðherra að ráðstöfunum gegn málverkafölsunum og skilgreiningu á ábyrgð hins opinbera í lögum gagnvart varðveislu þessa hluta menningararfsins. Markmið þingsályktunartillögunnar er annars vegar að vernda íslenska menningararfleifð gegn málverkafölsunum, og þá er lögð áhersla á að embætti sérstaks saksóknara komi að þeirri vinnu þar sem falsanir falla undir efnahagsbrot, og hins vegar að skýra hlutverk og frumkvæðisskyldu stjórnvalda gangvart því að varðveita menningararfinn. Þær umsagnir sem bárust um tillöguna voru allar jákvæðar, í þeim var tekið heils hugar undir mikilvægi málsins og leggur nefndin því til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit ritar sú sem hér stendur sem er framsögumaður málsins, Unnur Brá Konráðsdóttir formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Páll Valur Björnsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti velferðarnefndar um tillögu til þingsályktunar um aðgerðir í þágu lækningar við mænuskaða. Í þessu máli var mikil samstaða í nefndinni og eining og það er ánægjulegt að fá að standa hér og vinna að því góða verkefni sem Auður Guðjónsdóttir hefur verið brautryðjandi í. Unnið hefur verið mjög gott starf síðustu ár við að koma á vitundarvakningu um málefni mænuskaða, bæði hér á landi og erlendis. Þar hefur Mænuskaðastofnun farið fremst í flokki með þrotlausri vinnu og dugnaði sem skilað hefur miklum árangri, m.a. á vettvangi Norðurlandaráðs. Þarft er að halda því starfi áfram og tekur nefndin að því leyti undir með flutningsmönnum tillögunnar að mikilvægt er að íslensk stjórnvöld haldi áfram því starfi sem unnið hefur verið síðustu ár og reyni jafnframt að koma málefninu á framfæri á nýjum vettvangi. Í tillögunni er lagt til að komið verði á laggirnar alþjóðlegri hugmyndasamkeppni um þróun vísindalegra aðferða og mótun lækningastefnu fyrir mænuskaða. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að hugmyndin sé sú að um verulegar upphæðir verði að ræða í verðlaunafé sem geri það eftirsóknarvert fyrir vísindasamfélagið að ná árangri. Fyrir nefndinni kom fram að ástæða þess að lækning við mænuskaða hafi ekki fundist sé ekki skortur á fjármagni heldur hversu flókið miðtaugakerfið er og að þekking manna á því er því miður enn ekki nægileg þótt hún fari vaxandi. Nefndin telur í því ljósi að vænlegra sé að í stað hugmyndasamkeppni með peningaverðlaunum verði hópi sérfræðinga sem vinna að málefnum mænuskaða falið að útfæra hugmyndir að hvatningarverðlaunum sem afhent yrðu læknum og öðrum vísindamönnum sem geri nýjar uppgötvanir á þessu sviði. Telur nefndin rétt að sá hópur sérfræðinga sem starfar undir forustu St. Olavs sjúkrahússins hafi það verkefni á sinni hendi að útfæra hvatningarverðlaunin og hvaða sjónarmið skuli leggja til grundvallar við mat á því hverjum eigi að veita slík verðlaun. Eins og fram kemur í greinargerð með tillögunni fer Ísland með formennsku í norrænu ráðherranefndinni á árinu 2014. Í tillögunni er lagt til að stjórnvöld beiti sér þannig að áherslu á mænuskaða á formennskuárinu verði fylgt eftir á næstu árum í norrænu samstarfi. Formennskuárið er nú þegar hafið og helstu áherslur þess koma fram í ritinu Gróska – Lífskraftur. Munu Íslendingar leggja höfuðáherslu á grænt hagkerfi, norræna lífhagkerfið, tryggingu norræna velferðarþjóðfélagsins, m.a. með stofnun sérstakrar norrænnar velferðarvaktar, og norræna spilunarlistann sem mun styðja við kynningu og útflutning á norrænni tónlist. Málefni mænuskaðans verður einnig til umfjöllunar í norrænu velferðarvaktinni og skoðað verður hvernig efla megi samstarf Norðurlandanna um bætta meðferð við mænuskaða. Þróunarmarkmið Sameinuðu þjóðanna eftir 2015 koma í stað svokallaðra þúsaldarmarkmiða sem á að vera búið að ná á þeim tímapunkti. Í þeirri vinnu sem fram undan er á vettvangi Sameinuðu þjóðanna við mótun nýrra þróunarmarkmiða til ársins 2030 mun Ísland leggja áherslu á baráttuna gegn fátækt, hungri og umhverfislega sjálfbærni þar sem jafnvægi verður á milli áherslna á verndun og nýtingu auðlinda. Helstu svið sem Ísland mun leggja áherslu á eru málefni hafsins og sjálfbærar fiskveiðar, endurnýjanleg orka, landgræðsla og jafnréttismál. Fyrir nefndinni kom fram að mikill stuðningur er við það innan Sameinuðu þjóðanna að eitt af þróunarmarkmiðunum nái til heilbrigðismála og þeirra grundvallarþátta heilbrigðisþjónustu að draga úr mæðra- og barnadauða, tryggja aðgengi að grunnheilbrigðisþjónustu og berjast gegn vatnstengdum sjúkdómum líkt og malaríu og kóleru. Að þessu virtu telur nefndin rétt að á þessum vettvangi verði stjórnvöldum einnig falið að vekja athygli á málefnum er varða sjúkdóma og skaða á taugakerfinu og má þar m.a. nefna, auk mænuskaða, sjúkdóma eins og mænusótt. Velferðarnefnd stendur öll að álitinu og leggur eindregið til að málið hljóti brautargengi og að ríkisstjórninni verði falið að framfylgja þessu mikilvæga máli til lykta. Eins og ég sagði í upphafi hefur verið mikið og gott samstarf um þetta mál og nefndin skrifar öll undir álitið. Það eru framsögumaður Ásmundur Friðriksson og hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir formaður, Þórunn Egilsdóttir, Björt Ólafsdóttir, Elín Hirst, Guðbjartur Hannesson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Páll Jóhann Pálsson og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í hefðbundið andsvar. Ég ætla bara að þakka hv. framsögumanni, hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni og hv. nefnd fyrir gott starf. Það er ánægjulegt að sjá að það er svona góð samstaða í nefndinni um að klára þetta mikilvæga mál og styðja þannig við mjög gott málefni. Þarna held ég að við séum að stíga mikilvægt skref þar sem við fáum að styðja við og njóta krafta Auðar Guðjónsdóttur og Mænuskaðastofnunar, en þeirra starf hefur verið afskaplega gott og farsælt og hefur vakið verðskuldaða athygli langt út fyrir landsteinana. Við vonumst til að sjá afrakstur af þessu átaki og vinnu og að við munum sjá framfarir á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka framsögumanni hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir framsögu hans í þessu máli. Þetta er mikilvægt mál og við stöndum þétt saman um það og eins og fram kom hjá hv. þingmanni færum við frumkvöðlinum Auði Guðjónsdóttur miklar þakkir fyrir starfið. Við í nefndinni munum reyna að fylgja þessu máli eftir eins og best verður á kosið í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund gesti frá utanríkisráðuneyti og Þróunarsamvinnustofnun. Málið á rætur sínar að rekja til lagasetningar í Úganda fyrr í vetur sem raunar er í takt við lagasetningu sem sést hefur í ýmsum löndum Afríku sunnan Sahara á undanförnum árum þar sem verulega íþyngjandi er þrengt að réttindabaráttu samkynhneigðra. Þetta mál var því að gefnu tilefni og í upprunalega tillögutextanum sem lagður var fram í febrúar var meðal annars gert ráð fyrir því að utanríkisráðherra hefði uppi á alþjóðavettvangi hörð mótmæli vegna þessarar lagasetningar og beitti ýmsum aðgerðum í því skyni. Í öðru lagi var gert ráð fyrir að skoðað yrði hvort breytingarnar kölluðu með einhverjum hætti á að breyta fyrirkomulagi þróunaraðstoðar Íslands gagnvart Úganda og eins að Ísland hefði forgöngu um samstöðu líkt þenkjandi ríkja varðandi aðgerðir í þessu sambandi. Frá því að tillagan var lögð fram í febrúar og þangað til hún var afgreidd nú í maí gerðist ýmislegt í þessum efnum. Eins og fram kemur í nefndarálitinu hefur utanríkisráðherra mótmælt harðlega á alþjóðavettvangi lagasetningunni sem þarna átti sér stað og eins hefur utanríkisráðherra átt samstarf við kollega sína í öðrum löndum um yfirlýsingar í þessa átt. Engu að síður taldi utanríkismálanefnd mikilvægt að Alþingi ályktaði um málið og leggur hún til að tillagan sem upprunalega lá fyrir verði samþykkt með breytingum sem taka mið af því sem gerst hefur í málinu frá því að tillagan var upphaflega lögð fram. Eins tókum við tillit til ábendinga frá þeim sérfræðingum okkar á þessu sviði sem best þekkja til í Úganda en þar var eingöngu um minni háttar orðalagsbreytingar að ræða. Nefndin leggur sem sagt til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „2. mgr. tillögugreinarinnar orðist svo: Alþingi ályktar að fela utanríkisráðherra að ítreka hörð mótmæli íslenskra stjórnvalda gagnvart stjórnvöldum í Úganda vegna þeirra mannréttindabrota sem í löggjöfinni felast og jafnframt að fara yfir fyrirkomulag þróunaraðstoðar við Úganda með það fyrir augum að auka fjárframlög til samtaka samkynhneigðra í landinu og annarra frjálsra félagasamtaka án þess að draga úr heildarframlögum til landsins að sinni.“ Þarna er vikið að fjárframlögum til samtaka samkynhneigðra, en það er líka tekið fram að önnur samtök, frjáls félagasamtök, geti átt þar undir, enda eru ýmis önnur samtök sem vinna að sömu markmiðum eða vinna með einum eða öðrum hætti að framgangi mannréttindamála fyrir samkynhneigða þó að þau séu hugsanlega starfandi á öðrum sviðum, sviði heilbrigðismála, félagsmála eða einhverjum öðrum slíkum sviðum. Okkur í nefndinni þótti eðlilegt að hafa orðalagið opið að því leyti að það væri ekki takmarkað við þau samtök sem beinlínis eru skilgreind sem samtök samkynhneigðra. Markmið þeirra breytinga sem við erum hér að velta upp er þó auðvitað það að unnt verði að styðja með virkum hætti við réttindabaráttu samkynhneigðra í Úganda. Undir nefndarálit þetta rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason, Svandís Svavarsdóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Össur Skarphéðinsson. Þingmennirnir Frosti Sigurjónsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Óttarr Proppé voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Mig langar örstutt að leggja orð í belg í tengslum við umræðu um þingsályktunartillögu um mótmæli gegn ofsóknum gegn samkynhneigðum í Úganda. Fyrst vil ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að hafa frumkvæði að flutningi tillögunnar. Flutningsmenn eru úr öllum þingflokkum. Auk hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar eru flutningsmenn Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Birgitta Jónsdóttir og Óttarr Proppé. Ég þakka líka hv. þm. Birgi Ármannssyni, formanni utanríkismálanefndar og framsögumanni nefndarálitsins, fyrir að vinna að því að málið fengist afgreitt úr utanríkismálanefnd með umræðum þar og gestakomum. Ég tek undir þá breytingu sem nefndin leggur til. Ég var sjálfur fjarverandi á fundi utanríkismálanefndar þegar málið var afgreitt en hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sat fundinn fyrir hönd þingflokks Vinstri grænna og stendur að þessu nefndaráliti og breytingartillögu. Fyrir stuttu ræddi ég í þingsal um mannréttindi og mannréttindabrot og vakti máls á málefnum ungra stúlkna í Nígeríu. Ég hafði þá á orði að það væri mikilvægt að við gerðum okkur grein fyrir að mannréttindi væru algild. Í mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna frá 1948 er kveðið mjög skýrt á um að allir eigi að njóta mannréttinda án nokkurrar mismununar og þau séu algild. Öll ríki sem eiga aðild að Sameinuðu þjóðunum hafa undirgengist þessa mannréttindayfirlýsingu. Því miður er engu að síður allt of víða í heiminum mikill misbrestur á því að mannréttindi séu virt. Við Íslendingar höfum að sjálfsögðu látið okkur mannréttindamál talsverðu varða og mannréttindi hafa verið einn af hornsteinunum í utanríkisstefnu okkar, að berjast fyrir mannréttindum á alþjóðavettvangi og sömuleiðis í stefnumótun okkar í alþjóðlegri þróunarsamvinnu. Mér finnst mikilvægt að við höldum ávallt á lofti baráttu fyrir mannréttindum, hvar sem er og hvenær sem er. Alþingi er svo sem ekki á hverjum degi að senda frá sér ályktanir sem lúta að mannréttindabrotum hér og þar um heiminn þó að það væri áreiðanlega hægt ef menn ætluðu að hafa allt undir og taka á öllu. Við höfum kannski ekki tök á því, en af og til tökum við okkur til á Alþingi og samþykkjum ályktanir til varnar mannréttindum. Sá hópur sem hér er sérstaklega verið að fjalla um, samkynhneigðir í Úganda og það á við um samkynhneigða víðar í Afríku, sætir ofsóknum. Málefni samkynhneigðra hafa af og til verið til umfjöllunar á vettvangi allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna en það er ekki til alþjóðlegur sáttmáli um þá eins og sáttmáli um réttindi barnsins, sáttmáli um réttindi fatlaðra eða sáttmáli um efnahagsleg, menningarleg og félagsleg réttindi. Það er ekki til sáttmáli sérstaklega sem lýtur að málefnum samkynhneigðra en í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir felur Alþingi í síðustu málsgreininni utanríkisráðherra að kynna þeim ríkjum sem eiga í þróunarsamvinnu við Úganda, einkum Norðurlöndunum, afstöðu þingsins og leita samstöðu um að fleiri ríki hagi viðbrögðum sínum með sama hætti. Ég tel enn fremur að þetta sé málefni sem við gætum sömuleiðis hvatt til að íslensk stjórnvöld tækju upp á vettvangi Sameinuðu þjóðanna enn á ný. Ég veit að það hefur verið gert en þetta er málefni sem þarf að halda á lofti, líka í samskiptum okkar við önnur ríki þar sem málefni samkynhneigðra eru fótumtroðin. Það þarf svo sem ekki að nefna þau sérstaklega. Það mundi æra óstöðugan að telja þau upp en við eigum allmikil viðskipti við sum þeirra. Dropinn holar steininn í þessu efni og ég tel að við eigum að halda þessum málflutningi á lofti. Ég fagna því að þessi tillaga er komin til síðari umr. og afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um nefndarálit með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um rannsóknir á umfangi og nýtingarmöguleikum sjávarorku. Nefndin hefur fjallað um málið. Samsvarandi tillaga var fyrst flutt á Alþingi á 139. löggjafarþingi. Málið var að nýju lagt fram á 140. löggjafarþingi og bárust atvinnuveganefnd þá umsagnir frá ýmsum stofnunum og sérfræðingum. Málið var síðan endurflutt á 141. löggjafarþingi og þá bárust umsagnir frá sömu aðilum. Það er því verið að leggja þetta mál fram í fjórða sinn. Þáverandi atvinnuveganefnd afgreiddi tillöguna til síðari umræðu með breytingartillögu þann 14. mars 2013. Í áliti nefndarinnar kom fram að mikil sjávarorka væri að öllum líkindum óbeisluð við strendur landsins og að mögulega væri þar orkukostur sem væri hagkvæmt að virkja. Vísað var til þess að um stöðuga og fyrirsjáanlega orku væri að ræða. Einnig var bent á í álitinu að tækni til nýtingar sjávarorku væri í sífelldri þróun og yrði hagkvæmari með tímanum. Þáverandi atvinnuveganefnd lagði til eina efnislega breytingu á tillögugreininni sem laut að því að halda aðskildum annars vegar þeim atriðum sem sjálf tillagan snýr að, þ.e. að meta umfang og nýtingarmöguleika sjávarorku, og hins vegar hvaða stefnu beri að móta hvað tækniþróun hér á landi varðar. Með öðrum orðum lagði nefndin til að í tillögugreininni væri ekki kveðið á um að mótuð yrði stefna um framgang tækniþróunar á þessu sviði. Bent var á í áliti nefndarinnar að nærtækt væri fyrir Íslendinga að vera í samstarfi við erlenda aðila hvað varðar hönnun og tækniþróun á þessu sviði. Nefndin tekur undir álit þáverandi atvinnuveganefndar og leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingartillögu. Undir þetta álit skrifa hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með frávísunartillögu frá efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum og efnisinnihald þessara tekjuskattslagabreytinga er svonefnd þunn eiginfjármögnun. Flutningsmenn frumvarpsins sem nefndarálitið fellur að voru hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir, Svandís Svavarsdóttir og sá sem hér talar. Nefndin fjallaði nokkuð um þetta mál, tók það fyrir á nokkrum fundum, fékk á sinn fund gesti frá ríkisskattstjóraembættinu, Alexander Eðvarðsson frá KPMG endurskoðunarskrifstofu. Einnig kom Helgi Seljan Jóhannsson fréttamaður, sem fjallað hefur um þessi mál eða mál tengd þessu í Kastljóssþáttum, á fund nefndarinnar og veitti gagnlegar upplýsingar sem og Ragnar Guðmundsson frá Norðuráli og Bjarnfreður Ólafsson frá endurskoðunarskrifstofunni LOGOS. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá ríkisskattstjóra, KPMG og Viðskiptaráði Íslands. Reglum um þunna eiginfjármögnun sem rætt hefur verið um og staðið hefur til að setja inn í íslensk skattalög nú um nokkurra ára skeið er ætlað að afstýra því að tengdir aðilar, svo sem móður- og dótturfélög, sem eru eignalega tengdir og tengdir í skilningi skattalaga flytji tekjur eða gjöld á milli fyrirtækja og landa í þeim tilgangi að skattstofn myndist þar sem skattlagning hans er sem hagstæðust eða jafnvel engin. Þetta hefur oft og tíðum þær afleiðingar að ríki verða af skatttekjum af umsvifum sem þeim með réttu bæri samkvæmt hefðbundnum samskiptum ríkja um skattskil þegar rekstur og starfsemi fyrirtækja eru í fleiri en einu landi. Hin almenna regla er svo að til skattlagningar skal koma í hverju landi fyrir sig sú starfsemi sem þar er með eðlilegum hætti og mönnum á ekki að vera kleift að flytja arð af raunverulegri atvinnustarfsemi fyrirtækja sem skráð eru í einu landi yfir til annarra nema í samræmi við lög og reglur þar um og almennt talað eiga þá ríkin að deila með sér skatttekjum af starfseminni í sanngjörnu hlutfalli við umsvifin eins og þau eru á hvorum stað. Skortur á því að tekið sé á reglum um eiginfjármögnun fyrirtækjanna þegar þau eru innan samstæðu og í mismunandi löndum skekkir líka samkeppnisstöðu við önnur fyrirtæki sem starfa innan sömu landamæra, enda var það svo að umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar voru almennt mjög jákvæðir varðandi markmið frumvarpsins og sammála því að skynsamlegt sé að stefna að því að setja hér í skattaréttinn reglur um þunna eiginfjármögnun. Hins vegar voru fyrir nefndinni gerðar ýmsar lagatæknilegar athugasemdir við frumvarpið og það verður að viðurkennast að það er nokkuð vandasamt og flókið að skilgreina ýmis hugtök sem nota þarf við skattframkvæmdina, svo sem eins og að skilgreina vaxtahugtakið í þessum skilningi, og það þurfa að vera skýr og framkvæmanleg ákvæði sem hægt er að beita. Það er, held ég, mat nefndarinnar að markmið frumvarpsins sé jákvætt. Hins vegar er þörf á því að skoða þetta vel áður en Alþingi ræðst í að lögtaka breytingar af þessu tagi. Efnahags- og viðskiptanefnd hafði takmarkaðan tíma, einkum eftir að leið á veturinn og mörg stór mál komu þar til umfjöllunar, til að leggjast sjálf í þá vinnu. Gagnlegt er að vísu að í tíð fyrri ríkisstjórnar var skipuð nefnd sem skilað ágætisáliti sem má styðjast mjög við, enda þetta frumvarp að hluta til byggt á því sem þar kom fram. Það er því niðurstaða nefndarinnar í ljósi þessara aðstæðna að leggja til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu, þó þannig að það verði tekið til skoðunar og vinnslu nú í vor og sumar og verði lagt fyrir Alþingi að nýju í betrumbættri útgáfu, annaðhvort sem stjórnarfrumvarp kjósi ráðherra að leggja það fram og flytja eða þá sem frumvarpsdrög eða breytingartillögur við það frumvarp sem hér er til umræðu, sem yrði þá sent efnahags- og viðskiptanefnd fyrir næsta haustþing því að nefndin er sjálf reiðubúin til að leggja frekari vinnu í málið og eftir atvikum flytja það ef það yrði niðurstaðan. Það er í því ljósi og með þeim lögskýringum sem efnahags- og viðskiptanefnd leggur til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar með jákvæðri umsögn af þessu tagi og til að tryggja frekari og vandaðri vinnu við þetta mál með það að sjálfsögðu í huga að við getum sem fyrst tekið nauðsynlegar umbætur upp í okkar rétt hvað þetta varðar. Það er einkum mikilvægt til framtíðar lítið því að í vissum tilvikum kunna slíkar reglur að takmarkast af fyrirliggjandi fjárfestingarsamningum fyrirtækja sem þegar eru fyrir í landinu og ekki að öllu leyti unnt að koma þeim strax til framkvæmda, jafnvel þó að um almennar breytingar á skattarétti sé að ræða, en það er að sjálfsögðu engin ástæða til þess að fresta því að gera þessar skynsamlegu úrbætur í skattaréttinum gagnvart fjárfestingum á komandi árum. Þetta hafa flest ríki í kringum okkur löngu gert, beita reglum um eiginfjármögnun fyrirtækja til að hindra það að þau geti byggst upp fyrst og fremst á grundvelli lántaka frá erlendum móðurfélögum eða erlendum systurfélögum innan samstæðu og flutt þannig arð sinn úr landi, fyrst og fremst sem vaxtagreiðslur af miklum og þungum lánum sem fyrirtækið notar þá arð af rekstrinum til að borga af. Að sjálfsögðu á það að vera markmið okkar og metnaðarmál að tryggja að eðlileg skattskil af allri slíkri starfsemi falli til hér á landi. Hv. þingmenn Árni Páll Árnason og Vilhjálmur Bjarnason voru fjarverandi afgreiðslu málsins en standa engu að síður að nefndarálitinu og rita undir það samkvæmt 4. mgr. 18. gr. um starfsreglur fastanefnda Alþingis, en Ragnheiður Ríkharðsdóttir var fjarverandi við afgreiðsluna. Undir þetta rita ásamt þeim sem hér talar hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður nefndarinnar, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Vilhjálmur Bjarnason og Líneik Anna Sævarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem felur í sér sérreglur um svokallaðar varmadælur. Frumvarpið var áður lagt fram á 139. og 141. löggjafarþingi. Þá var því vísað til nefndar sem óskaði umsagnar. Það var því ákveðið í þetta sinn að láta fyrirliggjandi umsagnir duga um málið, enda höfðu flutningsmenn undir forustu hv. þm. Kristjáns L. Möllers gert á frumvarpinu breytingar til að mæta athugasemdum sem fram höfðu komið á fyrri stigum. Í áliti nefndarinnar á 141. löggjafarþingi þegar hún afgreiddi það til 2. umr. sagði meðal annars að varmadælur stæðu jafnfætis ódýrustu hitaveitum í landinu, það væri hagur allra að örva útbreiðslu og notkun þeirra á köldum svæðum, að afkastageta raforkukerfisins skertist ekki með uppsetningu varmadælu og að þá mætti nota í aðra uppbyggingu þær kílóvattstundir sem sparast. Að mati okkar í meiri hluta nefndarinnar nú verða áhrif undanþáguheimildar frumvarpsins jákvæð. Það var lýst efasemdum í nefndinni um að kaup á varmadælum frá útlöndum væru skynsamleg í ljósi innlendrar raforkuframleiðslu en á hinn kantinn er á það að líta að sú hágæðaraforka sem unnin er hér getur nýst í svo marga aðra hluti og varmadælur henta til að auka orkunýtni og draga úr raforkunotkun. Það var því tillaga okkar að frumvarpið gengi hér fram og yrði samþykkt. Við kusum eins og ég segi að byggja á umfjöllun um frumvarpið fyrir nefndinni á fyrri þingum og teljum það fullnægjandi. Ég vil sérstaklega þakka 1. flutningsmanni, hv. þm. Kristjáni L. Möller, sem átti frumkvæði að flutningi þessa máls. Hann tók við því af virðulegum forseta þingsins, Einari K. Guðfinnssyni, sem hafði flutt það á fyrri þingum. Ég held að þetta sé gott dæmi um það hvernig þingmannafrumvörp batna með árunum þegar þau komast til umsagnar sem flutningsmenn bregðast við og bæta úr mögulegum ágöllum. Því var einfalt fyrir okkur að vinna málið frekar hratt í nefndinni. Ég held að þetta sé gríðarmikið hagsmunamál á hinum köldu svæðum. Ég fór um sunnanverða Vestfirði og norðanvert Snæfellsnes og heimsótti þar svo að segja hvert einasta þéttbýlissvæði í haust. Á þessum svæðum finnur maður sárast hve óskaplegur kostnaður liggur í húshitun og hvað það er mikilvægt að þróa allar mögulegar leiðir til að létta hinum íþyngjandi kyndingarkostnaði af heimilum. Ég er sérstaklega ánægður með að hafa fengið tækifæri á þessum þingvetri til að koma að því að tryggja framgang þessa þjóðþrifamáls í því skyni.

Hæstv. forseti. Örstutt um þetta mikla og góða mál sem hér er að fá farsælan endi, um að fella niður virðisaukaskatt vegna kaupa á varmadælu til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Þetta er alveg hiklaust þjóðþrifamál, mun spara og sparar mikið hjá þeim sem þegar hafa gert þetta. Ég þekki til austur í Neskaupstað þaðan sem ég fæ reglulega upplýsingar frá vinum mínum um húshitunarkostnaðinn og það er sannarlega gleðilegt að segja frá því að með uppsetningu á varmadælu í einu húsi hefur húshitunarkostnaður viðkomandi aðila lækkað um 60%. Með því að fella niður virðisaukaskattinn gerum við þetta jafnfætis lögaðilum sem geta sett þetta upp og fengið þann virðisaukaskatt sem útskatt á móti innskatti en almenningur á ekki kost á því og þess vegna er þetta fellt niður hér. Dælur verða þá væntanlega ódýrari sem þessu nemur, lækka um að minnsta kosti 20%, ef ekki meir. Það er gaman að segja frá því að vegna þess að menn vita að þetta er að koma fram og eru að bíða eftir samþykkt þessa frumvarps í dag voru í síðustu viku auglýsingar í Dagskránni, auglýsingamiðli á Austurlandi, frá að mig minnir þremur söluaðilum með varmadælur. Þeir voru að auglýsa þær á Austurlandi og efndu til kynningarfunda um kosti og galla. Við sjáum að þetta hefur þegar jákvæð áhrif, þau áhrif hjá þeim sem setja þetta upp, eins og ég sagði áðan, til lækkunar húshitunarkostnaðar. Þar að auki er af þessu þjóðhagslegur sparnaður, kílóvattstundir sparast og þær eru þá til í annað og þarf ekki að virkja eins mikið í staðinn eða það er hægt að selja þær öðrum aðilum til atvinnuuppbyggingar eða hvers sem er. Það er mjög merkilegt. Það er líka merkilegt að segja frá því að austur í Neskaupstað berjast menn fyrir því að menn setji upp varmadælur og nýti hitann úr sjónum til að hita upp opinberar byggingar. Þeir taka dæmi af sveitarfélagi í Noregi sem hefur gert þetta og sparað með því mikla fjármuni. Þetta er líka mótvægisaðgerð vegna síhækkandi húshitunarkostnaðar á köldum svæðum og þar að auki er eitt í viðbót um hinn þjóðhagslega sparnað. Upphæð til niðurgreiðslu húshitunar lækkar sem þessu nemur eða ég mundi frekar vilja segja að sama upphæð verður notuð og kemur þá meira til þeirra sem ekki setja þetta upp. Um leið og ég þakka nefndinni og hv. framsögumanni og formanni nefndarinnar fyrir að bera málið í gegnum nefndina og hingað verð ég auðvitað í lokin að minnast á að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, forseti Alþingis, flutti þetta mál tvisvar sinnum. Ég var meðflutningsmaður og þegar Einar K. Guðfinnsson var valinn forseti Alþingis og flytur ekki svona frumvörp má segja að ég hafi fengið það í arf og flutt það sem 1. flutningsmaður. 13 aðrir þingmenn eru á því. Ég vildi aðeins láta koma fram þakklæti fyrir að þetta sé að koma til atkvæðagreiðslu og benda á þau þjóðhagslegu áhrif sem þetta hefur til sparnaðar.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða mál sem lætur kannski lítið yfir sér en skiptir máli fyrir fjölda fólks. Heiti málsins eins og það var kynnt af hæstv. forseta og liggur fyrir í dagskrá er ekki alveg réttnefni. Það varðar ekki bara sojamjólk heldur miklu fleiri staðgengdarvörur kúamjólkur. Málið er lagt fram af okkur þingmönnum Bjartrar framtíðar og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir er 1. flutningsmaður þess. Það er um að fella niður tolla og vörugjöld af staðgengdarvörum mjólkur, þ.e. vörum sem koma í stað mjólkur. Fjölmargir Íslendingar geta ekki eða vilja ekki neyta kúamjólkur og til að sá hópur njóti jafnræðis á við þá sem drekka mjólk fellst nefndin á að það sé skynsamlegt að fella niður tolla og vörugjöld af þessum staðgengdarvörum. Þetta er í sjálfu sér lítið skref. Ekki var nokkur mótstaða við þetta mál enda þykir það sjálfsagt. Að auki er sjálfsagt að geta þess að það eru ekki tollar á innflutningi á þessum vörum frá Evrópusambandsríkjum en það hafa verið tollar á innflutningi á þessum vörum frá Bandaríkjunum. Þeir innflytjendur sem flytja þessar vörur inn þaðan munu nú vonandi lækka þær í verði. Þessar vörur eru sojamjólk, hrísmjólk, hnetumjólk, möndlumjólk og haframjólk. Burt séð frá nefndarálitinu, sem er jákvætt í garð þessa máls og mælir að sjálfsögðu með því að það verði samþykkt, finnst mér rétt að geta þess að það er skoðun okkar í Bjartri framtíð að við eigum í miklu meira mæli að fella niður tolla og vörugjöld á vörum sem eru ekki í samkeppni við innlenda framleiðslu. Það er ærið verkefni sem mundi skila sér inn í verðlag og í bættum hag neytenda. Svo er það auðvitað líka skoðun okkar að það væri ekki slæmt að auka samkeppni innlendrar landbúnaðarframleiðslu við erlenda framleiðslu. Það er samt allt önnur saga og er ekki fjallað um hana í þessu máli sérstaklega. Við í Bjartri framtíð fögnum því að efnahags- og viðskiptanefnd hefur gefið þessu jákvæða umsögn. Þetta er gott mál fyrir þá Íslendinga sem drekka ekki mjólk.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið, nr. 34/1944, með síðari breytingum. Nefndarálitið kemur frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju en það hefur ekki komið til 2. umr. í þingsal. Þess vegna brugðum við á það ráð þegar við sáum hvað við áttum stuttan tíma eftir af yfirstandandi þingi og fyrirséð að frumvarpið yrði ekki að lögum og ekki síst vegna þess að við urðum þess áskynja hjá hagsmunaaðilum, ekki síst í ferðaþjónustu og ýmsum framleiðslugreinum, að þoka þyrfti málinu eitthvað áleiðis. Vísa ég í umfjöllun í fyrra nefndarálit okkar á þskj. 916. Þess vegna leggur nefndin til, sem er nokkuð sérstakt hér, að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Helgi Hjörvar og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins og Brynhildur Pétursdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni lýsti sig samþykka afgreiðslunni en undir framhaldsnefndarálitið rita Ögmundur Jónasson formaður, Sigrún Magnúsdóttir, Brynjar Níelsson, Birgitta Jónsdóttir, Karl Garðarsson, Pétur H. Blöndal og Willum Þór Þórsson. Ég held að mjög mikilvægt sé að unnið verði áfram í málinu því að þetta er eitt af þeim snúnu málum sem allir hafa nokkuð miklar skoðanir á en mismunandi skoðanir og þar liggur hundurinn grafinn. Meiri hlutinn telur eðlilegt að fela ráðherra að útfæra fleiri atriði nánar en við gátum um í nefndarálitinu með reglugerð og að ráðherra sem fær þetta til meðhöndlunar muni þá hafa samráð við Staðlaráð Íslands við þá vinnu. Ég verð að koma því hér að að við erum mjög í nefndarálitinu á þskj. 916 að breyta frumvarpinu í frjálsræðisátt. Að merkja með fána - það er eiginlega þrennt sem kemur til greina og hingað til hefur það verið aðallega gert ef um hefur verið að ræða innlent hráefni eða framleitt hér á landi en hönnunin þá ekki verið höfð með. En við leggjum að jöfnu þessa þrjá liði, þ.e. hönnun sem er náttúrlega hugverk, framleiðsla sé hér á landi og innlent hráefni sé nýtt. Ég vona sannarlega að það ráðuneyti sem fær þetta í hendur muni skoða þetta og ýta þessu úr vör. Fyrrverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, var flutningsmaður að svipuðu frumvarpi en eins og ég gat um áður hefur það ekki komist áleiðis. Hagsmunaaðilar eru mjög áhugasamir og ég get ekki sagt annað en að ég vonist svo sannarlega til að hér verði aðeins unnin bragarbót á og málinu verði hreyft þannig að íslenskar vörur fái fánamerkingu því að við teljum að það verði mjög til hagsbóta fyrir okkar framleiðslugeira og okkur öllum til framdráttar að hægt verði að merkja vörur okkar með íslenskum fána. 
            

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald er flutt af efnahags- og viðskiptanefnd. Það er hér fram komið til að sníða af agnúa sem valda óvissu. Nefndin stendur einhuga að frumvarpinu og ég legg til að það verði samþykkt óbreytt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um samningu stefnumarkandi frumvarpa og þingsályktunartillagna frá hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögunnar sjálfrar, sem er að finna í þskj. 67, er hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem lagði málið fram ásamt 19 öðrum hv. þingmönnum sem listaðir eru í þingskjalinu. Í þingsályktunartillögunni er lagt til að Alþingi álykti að skora á ríkisstjórnina að ráðherrar hennar feli viðkomandi þingnefndum, meiri hluta þeirra eða formanni ásamt hugsanlega öðrum þingmönnum að semja og ritstýra stefnumarkandi frumvörpum og þingsályktunartillögum sem þeir hyggjast flytja á Alþingi. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að kjarni hennar og megintilgangur er að færa lagasetninguna sjálfa í hendur þeirra aðila sem fara með lagasetningarvaldið samkvæmt stjórnarskránni, þ.e. alþingismanna, og þannig svara því ákalli m.a. að auka virðingarstöðu Alþingis. Virðulegi forseti. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Gunnar Helga Kristinsson, Hafstein Þór Hauksson, Pál Þórhallsson, Þorgerði K. Gunnarsdóttur og Hafdísi Ólafsdóttur. Á fundum nefndarinnar var fjallað um áhrif þjóðkjörinna fulltrúa og hlutverk löggjafarvalds og framkvæmdarvalds á lagasetningu og gæði lagasetningar. Fram kom að mun meiri breytingar eru gerðar á þingmálum í meðförum Alþingis en í þjóðþingum annarra Norðurlanda og að þar virðist ríkari áhersla lögð á að lagasetning sé samvinnuverkefni og meira lagt í undirbúning mála áður en unnið er að gerð lagafrumvarps. Virðulegi forseti. Í ljósi þessarar stefnumarkandi tillögu telur nefndin mikilvægt að skoðað verði hvernig auka megi hlut Alþingis, þingflokka, þingnefnda og þingmanna við undirbúning stefnumarkandi frumvarpa og þingsályktunartillagna sem leggja á fyrir Alþingi, m.a. í þeim tilgangi að auka gæði lagasetningar og skapa meiri sátt um málin. Nefndin telur einnig nauðsynlegt að auka eftirlit með innleiðingu og framkvæmd nýrra heildarlaga og telur nefndin jafnframt mikilvægt að skoðað verði hvernig þingnefndir geti sem best sinnt því eftirlitshlutverki og veitt framkvæmdarvaldinu þannig meira aðhald. Nefndin leggur því til í þessu áliti að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela forsætisnefnd að skipa hóp sérfræðinga, þar á meðal fulltrúa þingflokka, sem kanni og komi með tillögur um hvernig auka megi hlut Alþingis, þingflokka, þingnefnda og þingmanna, við undirbúning stefnumarkandi frumvarpa og þingsályktunartillagna sem leggja á fyrir Alþingi, svo og hvernig Alþingi og þingnefndir geti fylgst með og haft eftirlit með innleiðingu og framkvæmd nýrra heildarlaga á viðkomandi málefnasviði. Virðulegi forseti. Við afgreiðslu málsins var hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir áheyrnarfulltrúi í nefndinni og samþykk afgreiðslu málsins. Hv. þm. Helgi Hjörvar var fjarverandi við afgreiðsluna. Ég vil ítreka það hér að mikil sátt var um afgreiðslu málsins og eftirtaldir hv. þingmenn rituðu undir þetta nefndarálit: Ögmundur Jónasson, formaður nefndarinnar, Brynjar Níelsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Karl Garðarsson, Pétur H. Blöndal, Sigrún Magnúsdóttir, Valgerður Bjarnadóttir og Sigurður Páll Jónsson.

Herra forseti. Eins og hv. þingmaður, framsögumaður málsins, kom inn á þá er þetta mál samþykkt í nefndinni. Það var rætt mjög ítarlega þar og menn komust að því að tillagan eins og hún hljóðaði upphaflega væri nokkuð brött, mikil breyting á stuttum tíma og það kynni að vera betra að vinna þessu brautargengi með meiri sátt allra þingflokka eða aðkomu allra og eins því að menn mundu fara í gegnum kosti og galla framkvæmdarinnar. Ég er mjög sáttur við þessa breytingartillögu eins og hún kom fram og ég tel að það verði mjög spennandi að sjá hvernig til tekst að fylgja skipun forsætisnefndar á nefnd til að fjalla um framhaldið. Ég bíð spenntur eftir niðurstöðunni og ef menn vilja mun ég vinna með í því að þróa þetta mál áfram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta velferðarnefndar um tillögu til þingsályktunar sem fékk umfjöllun í nefndinni og felur í sér að ríkisstjórninni verði falið að innleiða nýja stefnu í vímuefnamálum þar sem horfið verði frá refsistefnu og byggt á lausnamiðuðum og mannúðlegum úrræðum, á forsendum heilbrigðiskerfisins og félagslega kerfisins, til verndar neytendum efnanna, aðstandendum þeirra og samfélaginu í heild. Til að innleiða þessa nýju stefnu er lagt til að heilbrigðisráðherra skipi starfshóp sem tilnefndur verði af fagaðilum og að verkefni starfshópsins verði að meginstefnu þríþætt: að gera úttekt á gildandi lagaumhverfi svo afmarka megi viðfangsefnið nákvæmlega og undirbúa breytingar á löggjöf, að líta til reynslu annarra landa þar sem horfið hefur verið frá refsistefnu í fíkniefnamálum og að skapa heildstæða stefnu með höfuðáherslu á mannúðlega nálgun, vernd mannréttinda og skaðaminnkun. Nefndin fjallaði um tillögu þessa og fékk fulltrúa á sinn fund frá Barnaverndarstofu, Mannréttindaskrifstofu Íslands, embætti landlæknis, geðsviði Landspítalans, Rauða krossinum, Snarrótinni, Drug Policy Alliance, Nýjustu lausninni og Rótinni. Einnig bárust nefndinni umsagnir frá einstaklingum, stofnunum og félögum. Gestir og umsagnaraðilar nefndarinnar voru almennt jákvæðir í garð tillögunnar enda felur hún í sér mannúðlega nálgun í fíkniefnamálum með áherslu á meðferðarúrræði og skaðaminnkun. Lagt er til að neysla einstaklinga með fíknivanda verði leyst á vegum heilbrigðiskerfisins en ekki refsivörslukerfisins. Samkvæmt tillögunni á að hverfa frá refsistefnu fyrir neyslu ólöglegra fíkniefna sem muni leiða til þess að einstaklingar með fíknivanda treysti samfélaginu betur og leiti sér frekar aðstoðar en ef hótun um refsingu vofir yfir þeim. Mikilvægt er að árétta að það að leggja til að horfið verði frá refsistefnu varðandi vörslu neysluskammta ólöglegra fíkniefna felur ekki í sér lögleiðingu þeirra. Efnin verða hér eftir sem hingað til ólögleg og lögreglan mun áfram vinna að því að uppræta framleiðslu, sölu og innflutning ólöglegra fíkniefna. Grundvallaratriði þessarar leiðar er hins vegar að einstaklingum verður ekki refsað vegna þeirra eigin neyslu enda hefur það sýnt sig að slíkar refsingar virðast ekki hafa skilað tilætluðum árangri og hafa takmarkaðan fælingarmátt, ef nokkurn. Í stað refsinga verður einstaklingum beint í viðeigandi meðferðarúrræði þar sem mál þeirra verða skoðuð á einstaklingsgrundvelli og metið hvaða úrræði henta hverjum og einum. Í þessu skyni þarf einnig að gera úttekt á þeim meðferðarúrræðum sem til eru hér á landi sem og þeim úrræðum til skaðaminnkunar sem þegar eru í boði. Hér á landi hefur mikil áhersla verið á meðferðarúrræði sem hafa þann tilgang einan að vinna á fíknivandamálum með þeim hætti að fólk hætti í neyslu. Almennt hefur einstaklingum með fíknivanda ekki staðið til boða mikil þjónusta meðan á neyslu stendur. Þannig hefur fíknivandi þeirra skapað skaðlegri vandamál en hann annars óhjákvæmilega gerir. Ekki eru allir einstaklingar með fíknivanda tilbúnir að fara í meðferð eða hætta neyslu en sé þeim veitt aðstoð til að lifa mannsæmandi lífi er líklegra en ekki að þeir muni leita sér viðeigandi meðferðar. Úrræði til skaðaminnkunar eru því lykilatriði í innleiðingu nýrrar mannúðlegrar stefnu í vímuefnamálum. Fyrir nefndinni kom fram hjá gestum að reynsla fagfólks og rannsóknir sýna að flestir þeirra sem glíma við alvarlegan fíknivanda glíma einnig við önnur alvarleg veikindi og oft og tíðum geðræn veikindi, eiga sögu sem þolendur líkamlegs eða kynferðislegs ofbeldis eða annarra erfiðleika. Hér á landi hefur ávana- og fíkniefnavandi fólks verið í of miklum mæli leystur með vímuefnameðferðum en ekki heildrænum meðferðum þar sem ráðist er að rót vandans sem oft og tíðum eru geðræn veikindi. Mikilvægt er að horfa heildstætt á málefni hvers einstaklings og komast að rót þess vanda sem viðkomandi glímir við. Mikil þróun hefur orðið í alþjóðlegri umræðu um vímuefnamál síðustu árin. Nokkur ríki hafa komist að þeirri niðurstöðu að stríðið gegn eiturlyfjum hafi skapað stærri vandamál en því var ætlað að leysa og lögleitt fíkniefni eða eru við það að lögleiða fíkniefni. Portúgal hefur valið allt aðra leið, ekki lögleitt efnin, heldur endurskoðað refsistefnu í fíkniefnamálum og tekið upp mannúðlegri nálgun. Þess skal getið hér að lögleiðing og endurskoðun refsistefnu er langt frá því að vera það sama. Almenn áhrif þessa hafa verið jákvæð og bætt líf vímuefnafíkla til muna, til dæmis hefur HIV-smitum fækkað og dregið hefur úr neyslu 15–19 ára á fíkniefnum. Mikilvægt er að hér á landi verði reynsla annarra landa metin með faglegum hætti og aðstæður hér bornar saman við aðstæður í öðrum ríkjum áður en tekin verður ákvörðun um stefnubreytingu í vímuefnavörnum. Tilgangur og markmið stefnunnar verður hér eftir sem hingað til að draga úr neyslu ólöglegra vímuefna og minnka skaðleg áhrif þeirrar neyslu á notendur og samfélagið. Á undanförnum áratugum hefur það sýnt sig að refsistefnan hefur ekki náð þessum markmiðum nægilega vel. Hins vegar er nauðsynlegt að stigið verði varlega til jarðar í þessum efnum og hvert skref ígrundað vel. Meiri hlutinn telur að sú úttekt sem þingsályktunartillagan mælir fyrir um sé nauðsynleg áður en hægt sé að taka ákvörðun um frekari breytingar. Meiri hlutinn telur því ekki tímabært að fela ríkisstjórninni að innleiða nýja stefnu í vímuefnamálum, heldur þurfi fyrsta skrefið að vera endurskoðun núverandi stefnu og að byggt verði á lausnamiðuðum og mannúðlegum aðferðum. Meiri hlutinn leggur til breytingar þess efnis á 1. mgr. tillögugreinarinnar og þá hljóðar hún svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að endurskoða stefnu í vímuefnamálum á grundvelli lausnamiðaðra og mannúðlegra úrræða, á forsendum heilbrigðiskerfisins og félagslega kerfisins, til aðstoðar og verndar neytendum efnanna og félagslegum réttindum þeirra, aðstandendum þeirra og samfélaginu í heild.“ Þá er einnig mikilvægt að sá starfshópur sem ráðherra skipar á grundvelli tillögunnar leiti við vinnu sína einnig til einstaklinga með fíknivanda, aðstandenda og þeirra sem hafa þekkingu og reynslu af viðfangsefninu. Til að auka fjölbreytni sjónarmiða við vinnuna leggur meiri hlutinn til þá breytingu á 2. málslið 2. mgr. tillögugreinarinnar að nefndarmönnum sem heilbrigðisráðherra skipar án tilnefningar verði fjölgað úr einum í þrjá og verði einn þeirra formaður starfshópsins. Einnig leggur meiri hlutinn til breytingu á 5. mgr. tillögugreinarinnar sem orðist svo: „Heilbrigðisráðherra upplýsi Alþingi um framgang verkefnisins á haustþingi 2014 og skili skýrslu til Alþingis með niðurstöðum starfshóps, sbr. c-lið 3. mgr., fyrir 1. maí 2015.“ Þá leggur meiri hlutinn einnig til breytingu á fyrirsögninni til samræmis við aðrar breytingar sem hafa verið gerðar og mun hún þá hljóða þannig: „Tillaga til þingsályktunar um mótun stefnu til að draga úr skaðlegum afleiðingum og hliðarverkunum vímuefnaneyslu, til aðstoðar og verndar neytendum efnanna og félagslegum réttindum þeirra, aðstandendum þeirra og samfélaginu í heild.“ Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að tillagan verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum. Þess skal getið að Helgi Hrafn Gunnarsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir álitið skrifa formaður nefndarinnar, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sá sem hér stendur, framsögumaður málsins, Vilhjálmur Árnason, Björt Ólafsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Guðbjartur Hannesson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, með fyrirvara, og Páll Jóhann Pálsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um þetta mál um lánasjóðinn. Nefndin fjallaði um málið og umsagnir um það bárust. Við í nefndinni tókum undir þau sjónarmið sem fram komu, að það væri mikilvægt að setja inn ákvæði um tiltekin tímamörk fyrir kynningu umræddra reglna Nefndin leggur til þá breytingu á frumvarpinu að í stað 1. febrúar komi 1. apríl. Jafnframt flyt ég þá breytingartillögu við þetta mál á sérstöku þingskjali að gildistaka laganna þegar frumvarpið verður orðið að lögum miðist við 1. janúar 2015 þannig að það gildi fyrir næsta ár. Undir þetta nefndarálit skrifa sú sem hér stendur, Vilhjálmur Árnason, Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Svandís Svavarsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar sem stendur öll að þessu máli enda flytur hún það sjálf. Við fjölluðum um málið í nefndinni og breytingin felur það í sér að unnt verður að veita þeim kennsluréttindi sem hafa lokið námi til fullra réttinda í skipstjórn og vélstjórn auk 60 eininga náms í uppeldis- og kennslufræði fyrir framhaldsskóla. Við teljum mikla bót að því að samþykkja þetta mál og leggjum til að það verði samþykkt óbreytt. Undir þetta skrifa sú sem hér stendur, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Svandís Svavarsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson og Vilhjálmur Árnason.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar um tillögu til þingsályktunar um bráðaaðgerðir til að efla leigumarkað á Íslandi. 1. flutningsmaður þingsályktunartillögunnar er formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, og meðflutningsmenn eru þingflokkur Samfylkingarinnar. Var þetta það mál sem við lögðum höfuðáherslu á í þinginu í vetur. Markmiðið með ályktuninni er tvíþætt, annars vegar að bregðast við erfiðu ástandi sem nú er á leigumarkaðnum og hins vegar að efla almennan leigumarkað til frambúðar. Tillagan felur í sér nánar tilgreindar aðgerðir í sex liðum sem ætlað er að bregðast við því ástandi sem uppi er í dag jafnframt því að horfa til framtíðar í húsnæðismálum landsmanna. Almennt hafa gestir og umsagnaraðilar verið jákvæðir í garð tillögunnar. Verkefnisstjórn á vegum félags- og húsnæðismálaráðherra, sem unnið hefur að stefnumótun um framtíðarskipan húsnæðismála, skilaði ráðherra nýlega tillögum sínum sem flestar hverjar byggja á vinnu síðasta kjörtímabils undir forustu Samfylkingarinnar. Í tillögum verkefnisstjórnarinnar er, eins og gefur að skilja í þessu ljósi, ákveðinn samhljómur við ýmis atriði í þingsályktunartillögunni. Má þar helst nefna innleiðingu húsnæðisbóta, stofnstyrki til leigufélaga og aukna hvata í skattkerfinu til að ýta undir langtímaleigu íbúðarhúsnæðis. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar vísar einnig til tillagna verkefnisstjórnar í áliti sínu á þskj. 1070, um frumvarp til laga um séreignarsparnað, í máli 484. Félags- og húsnæðismálaráðherra hefur lýst því yfir að á næstu vikum og mánuðum verði unnið að útfærslu tillagna verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála og frumvörpum þar að lútandi. Í ljósi framangreinds og að teknu tilliti til þeirra sjónarmiða sem hér eru reifuð leggur meiri hlutinn til að þingsályktunartillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Við afgreiðslu málsins voru fjarverandi hv. þingmenn Elín Hirst og Páll Jóhann Pálsson. Undir álitið skrifa Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður og framsögumaður, Þórunn Egilsdóttir, Björt Ólafsdóttir, Guðbjartur Hannesson og Lilja Rafney Magnúsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka afgreiðslu velferðarnefndar á þessari tillögu. Í henni er að finna pólitíska stefnumörkun af hálfu okkar í Samfylkingunni. Ég hef hins vegar tekið eftir því að í umræðunni í vetur hafa þær hugmyndir sem þar eru reifaðar fengið sífellt meiri hljómgrunn í umræðu í samfélaginu. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra lýsti því yfir strax við 1. umr. málsins að hún væri efnislega sammála inntaki flestra þeirra tillagna sem finna mætti í þingsályktunartillögunni, og þeirra áherslna sem þar eru raktar sér mjög stað í niðurstöðu verkefnisstjórnar sem skilaði af sér fyrir fáeinum vikum. Fram undan er nú að hrinda í framkvæmd nýjum lausnum á grundvelli tillagna verkefnisstjórnarinnar og við bindum vonir við að sú vinna sem við lögðum í þessa þingsályktunartillögu nýtist frekar inn í þá vinnu. Ég fagna því sérstaklega að tillagan hljóti afgreiðslu af hálfu þingsins. Í því felst að sjálfsögðu að tekið er undir efnislegan þrótt þeirra tillagna sem liggja þarna að baki.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um byggingu nýs Landspítala og er þetta nefndarálit frá velferðarnefnd. Flutningsmenn málsins eru hv. þm. Kristján L. Möller og þingmenn úr ýmsum flokkum. Mikil vinna hefur átt sér stað við hönnun á endurnýjun og endurbótum á húsakosti Landspítalans. Sagan er ágætlega rakin í greinargerð þingsályktunartillögunnar. Frumhönnunarvinna er langt komin og deiliskipulag hefur verið samþykkt fyrir lóð spítalans við Hringbraut. Starfsemi Landspítalans er nú dreifð um alla borg í yfir 100 byggingum en í því felst mikið óhagræði fyrir rekstur spítalans sem og fyrir öryggi sjúklinga. Veigamiklar byggingar spítalans eru illa farnar og kemur það niður á aðstöðu starfsfólks og öryggi sjúklinga. Það er vandkvæðum bundið að kaupa sum af þeim tækjum sem þörf er á því að núverandi byggingar bera ekki tækin. Það er aðkallandi að ráðist sé í endurnýjun og uppbyggingu húsnæðis Landspítala til að stuðla að áframhaldandi heilbrigðiskerfi sem stenst alþjóðlegan gæðasamanburð. Mikilvægt er að stjórnvöld haldi áfram þeirri vinnu sem unnin hefur verið og stefni að uppbyggingu sjúkrahússins á þeim grunni. Vaxandi stuðningur er við verkefnið eins og til dæmis stofnun nýrra samtaka, Spítalinn okkar, ber vott um, enda má líkja Landspítalanum við hjarta í heilbrigðiskerfinu. Ef við stöndum ekki vörð um öflugan og góðan Landspítala sem hefur á að skipa hæfu starfsfólki og nýjustu tækjum og tryggir öryggi sjúklinga sinna mun það grafa undan heilbrigðiskerfinu til langs tíma. Við megum ekki mikinn tíma missa, það þarf að hefja framkvæmdir sem fyrst. Nefndin telur mikilvægt að þverpólitísk samstaða ríki um Landspítalann og telur samþykkt þessarar tillögu til þess fallna að skýra stefnu stjórnvalda og að hraða uppbyggingu sjúkrahússins. Nefndin leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með einni breytingu en að fyrirsögnin breytist jafnframt: 1. Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða má undirbúningi á endurnýjun og uppbyggingu Landspítala við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefur verið tryggð. 2. Fyrirsögn tillögunnar verði: Tillaga til þingsályktunar um endurnýjun og uppbyggingu Landspítala. Tveir hv. þingmenn voru fjarverandi við afgreiðslu málsins, en undir álitið rita hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir framsögumaður, Þórunn Egilsdóttir, Björt Ólafsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Guðbjartur Hannesson, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Virðulegi forseti. Endurnýjun á húsakosti Landspítalans er brýnt hagsmunamál fyrir þjóðina alla. Við heimsóttum í vetur, þingflokkur Samfylkingarinnar, spítalann og fengum að skoða jafnt allt það besta og allt það sem verst er á sig komið af húsakosti spítalans. Það er augljóst að brýn þörf er á endurnýjun þar og að búa spítalanum þannig aðstæður að hann geti sinnt hlutverki sínu með sóma. Ég vil þakka velferðarnefnd fyrir að afgreiða þessa tillögu og formanni nefndarinnar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir umsjónina með málinu. Það skiptir mjög miklu máli að það hafi tekist að fá tillöguna samþykkta. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir eljusemi hans í málflutningnum fyrir endurnýjun húsakosts spítalans og frumkvæðinu sem hann tók í þessu máli og öðrum flutningsmönnum. Það er mjög mikilvægt að við sameinumst um það að búa Landspítalanum góða umgjörð og það skiptir miklu máli að hefjast sem fyrst handa við það verkefni.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að velferðarnefnd hafi náð saman um að ganga þó þetta skref þótt ég sé í hópi þeirra sem hefðu viljað sjá menn halda áfram með verk fyrri ríkisstjórnar í málefnum Landspítalans, þ.e. að leggja á það áherslu að afla fjár til að hann geti risið á næstunni. Þegar við erum að tala um nýjan Landspítala eru menn ekki að tala um að leggja þann sem fyrir er niður heldur að fara í myndarlegar viðbyggingar við hann vegna þess að það er orðið heilbrigðispólitískt mjög aðkallandi og því komast allir að þegar þeir fara að skoða málið ofan í kjölinn. Við erum með besta heilbrigðiskerfi í heimi og það er enn þá þannig en þetta húsnæði sinnir ekki lengur, hvorki nú né í fyrirsjáanlegri framtíð, þörfum spítala sem er hluti af besta heilbrigðiskerfi í heimi. Þannig er það einfaldlega og við verðum að horfast í augu við að þarna þarf að í heilmiklar framkvæmdir til að við getum haldið áfram að vera í fremstu röð. Ég held að við getum öll verið sammála um þetta og ég held að hæstv. heilbrigðisráðherra sem hér gengur sé sammála mér í því. Það vill þannig til að þverpólitískt eru menn sammála um að þetta þurfi að gera og þess vegna vil ég núna skora á okkur öll að taka höndum saman um að tryggja að þessi spítali rísi á næstu árum, að hafist verði handa við að byggja þarna upp vegna þess að ella verðum við komin í mjög mikinn vanda innan áratugar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en vil að lokum segja þetta: Þessari tillögu er ekki ætlað að fara til ríkisstjórnar til að fara í einhvern hægagang. Ég sé fyrir mér að menn taki sprettinn og skili mjög fljótlega einhverri áætlun um þessa uppbyggingu til þingsins þannig að við getum sameinast um að fara í framkvæmdirnar. Ég hef lokið máli mínu en enn og aftur vil ég ítreka að við getum þetta. Verkefnið er ekki það stórt að við ráðum ekki við það. Við getum þetta. Við getum byggt þennan spítala. Það þarf að taka ákvörðun um að gera það og ákveða síðan í hvaða skrefum við ætlum að gera það. Menn voru í dag til dæmis að fjalla um og samþykkja mjög háar upphæðir sem munu koma til greiðslu úr ríkissjóði á næstu árum og það er þannig að við getum gert þetta ef við erum áræðin. Með viljann að vopni er allt hægt. Þetta er stóra verkefnið í heilbrigðismálum á komandi árum. Það er að tryggja að þessi uppbygging á spítalanum eigi sér stað.

Forseti. Ég vil eins og aðrir hér á undan mér fagna því að þessi tillaga er samþykkt þó að vissulega hefði ég viljað eins og þau og eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi sérstaklega að hægt hefði verið að taka ákveðnari skref og tryggja fjármagn til þessarar nauðsynlegu uppbyggingar á þessu þingi. En það verður þá að halda áfram á næsta þingi. Það er bráðnauðsynlegt. Þetta snýst ekki lengur um að húsnæði Landspítalans sé lélegt og það sé vont að reka spítala í þessu húsnæði. Málið snýst um að það tekur a.m.k. fjögur, fimm ár að koma húsnæði af þessari tegund á laggirnar og heilbrigðiskerfið, spítalinn, ræður ekki við þá stóru árganga sem eru nú að komast á efri ár og koma þess vegna í meira mæli inn á sjúkrahúsið en verið hefur. Við verðum að gera þetta. Við verðum að gera þetta til að tryggja öryggi sjúklinganna vegna þess að heilbrigðisstarfsfólkið getur ekki tryggt það öryggi sjúklinga sem þarf að vera, í núverandi húsnæði. Þetta verður ekki lengur umflúið. Það verður bara að gera svo vel, og eins og forstjóri Landspítalans sjálfur segir þegar hann er spurður: Ertu bjartsýnn? Þá segir hann: Ef ég er í miðri Krossá er ekki spurning um að vera bjartsýnn hvort ég komist yfir, ég verð að komast yfir. Það þurfum við öll hér að skilja. Við verðum að tryggja þetta.

Virðulegi forseti. Umræða um byggingu eða endurnýjun Landspítala – háskólasjúkrahúss hefur staðið yfir í fjölmörg ár. Við höfum verið sammála um það að húsakostur er ekki eins og best verður á kosið. Við höfum verið sammála um að það hafi þurft að endurnýja, breyta og bæta. Síðasta ríkisstjórn lagði hins vegar í þá vegferð að ráðast í byggingu nýs Landspítala. Það var metið í fjárlögum að kostnaður ríkissjóðs mundi hlaupa á 75–80 milljörðum og á það bent að til að fjármagna bygginguna þyrfti að hækka skatta, selja eignir eða finna einhvern veginn fjármagn til þess að breyta. Ég hef verið andvígur þeirri hugmynd að ráðast í byggingu nýs hátæknisjúkrahúss, var einn aðili, eða við vorum kannski tveir, á sínum tíma sem greiddi atkvæði gegn því að farið yrði í þá vegferð. Velferðarnefnd hefur stigið að mínu mati tvö mjög stór jákvæð skref. Annars vegar er heiti tillögu til þingsályktunar breytt. Hún bar heitið Tillaga til þingsályktunar um byggingu nýs Landspítala, en nú verður fyrirsögn tillögunnar: Tillaga til þingsályktunar um endurnýjun og uppbyggingu Landspítala. Þetta þýðir að kanna á allar leiðir, hvað sé hagkvæmast og best þannig að við getum tryggt öryggi sjúklinga og heilbrigðisstarfsmanna í landinu. Það er annað risastórt atriði sem skiptir máli fyrir okkur sem höfum áhyggjur af stöðu ríkissjóðs og það er að framkvæmdir munu ekki hefjast fyrr en fjármögnun hefur verið tryggð. Þetta er algert lykilatriði. Á næstu árum munu fara gríðarlega miklir fjármunir í aðbúnað sjúklinga á sjúkrahúsinu og ég er þeirrar skoðunar að styrkja þurfi aðbúnað heilbrigðisstétta sjúkrahússins með einum eða öðrum hætti. Ég hef verið andvígur þeirri einu leið sem ávallt var krafist að yrði farin. Ég hef staðið fast á því og ég stend fast á því. Ef menn eru til í að setja sjúklingana í forgang, heilbrigðisstéttirnar í forgang og reyna svo með einum eða öðrum hætti að endurnýja og byggja upp þegar fjármagn fæst þá mun ég styðja það heils hugar. Ég er ánægður með þau skref sem velferðarnefnd hefur stigið í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þingmaður hafi ekki verið að gefa í skyn að þeir sem vilja fara í uppbyggingu á Landspítala setji sjúklingana ekki í forgang. Það er einmitt stóra ástæðan fyrir því að við teljum mikilvægt að ráðast í þessa byggingu sem allra fyrst. Eins og fram hefur komið, meðal annars í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, tekur fjölmörg ár að byggja spítalann. Hann verður ekki til á einni nóttu og að byggingartíma loknum verður aldeilis orðið tímabært að slíkur spítali rísi. Við skulum ekki tala á þá leið að menn upphefji sig eins og mér fannst hv. þingmaður gera með því að segja að þeir sem vilji fara út í þessar byggingar séu á einhvern hátt að draga úr áherslunni á sjúklingana. Það er ekki þannig. Bygging nýs Landspítala er heilbrigðispólitík. Hún snýst um að tryggja að Ísland verði áfram í fremstu röð þegar kemur að heilbrigðismálum í heiminum. Það er það sem þessi bygging snýst um. Við skulum ekki ræða þetta á þessum nótum. Ég bið um að við ræðum af virðingu hvert við annað. Ég hef verið ósammála hv. þingmanni og rökum hans í þessu hingað til en ég vona að við náum saman og náum lendingu í gegnum þessa tillögu. Þá skulum við fara betur af stað en svo að við tölum svona hvert við annað.

Virðulegi forseti. Ég er afar ósáttur við að gefið sé í skyn að ég hafi sagt eitthvað sem ég sagði ekki, að gefið sé í skyn að ég sé að væna fólk um eitt eða annað. Það var ekki ætlun mín, ég sagði það ekki. Ég veit vel að hv. þingmaður er orðinn snillingur í því, að mér finnst, að túlka það sem sagt er úr þessum ræðustól neikvætt en það var alls ekki þannig. Ég vék í engu að þeim sem eru annarrar skoðunar en ég í þessu máli. Ég kæri mig ekki um svona lagað. Á síðasta kjörtímabili var ein leið í fyrirrúmi, ein leið. Ég gagnrýndi það og sagði að til væru aðrar leiðir, að það yrði að minnsta kosti að skoða aðrar leiðir. Fjármálaskrifstofa fjármálaráðuneytisins - ég man ekki hvort hv. þingmaður var fjármálaráðherra á þeim tíma - gaf umsögn með tillögum um byggingu nýs háskólasjúkrahúss. Það var í þá umsögn sem ég var að vitna hér rétt áðan. Þar var bent á að ef menn ætluðu að ráðast í þessa framkvæmd, einhverja stærstu framkvæmd Íslandssögunnar, yrðu menn að gera sér grein fyrir því að það mundi bitna á tekjum ríkissjóðs, það yrði að selja eignir til að mæta kostnaðinum. Ef einhver hér inni heldur því fram að það muni ekki bitna á ríkissjóði og þá þeim fjármunum sem við höfum til að deila út í stofnanir og fyrirtæki, held ég að sá þingmaður ætti að hugsa sinn gang. En ég frábið mér það að gefið sé í skyn að ég segi eða meini eitthvað annað en það sem ég segi hér berum orðum.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að gefa neitt í skyn, það er þá bara mín neikvæða túlkun, en ég tók orðum hv. þingmanns á þennan hátt, þegar hann sagði í niðurlagsorðum sínum: Við skulum nú fara að setja fókusinn á sjúklingana. Eins og við hefðum ekki verið að því, við sem viljum framgang þessa máls. Þetta er til í þingtíðindum og menn geta túlkað það að vild. Það sem ég vildi segja er að við þurfum að ná saman um þetta og þá þurfum við að tala hvert við annað af virðingu. Ég var fjármálaráðherra þegar þetta álit var gefið út og hv. þingmaður velur að nefna brúttótöluna, hann velur að fara ekki í gegnum það sem stóð líka í álitinu, sem var ákveðin hagræðing sem af þessu hlýst, árleg hagræðing. Þarna koma líka aðrir þættir inn í vegna þess að ljóst er að við munum þurfa að fara í mjög dýra endurnýjun á húsnæði á næstu árum ef ekki verður farið út í þessar framkvæmdir. Menn þurfa líka að horfa á nettóútkomuna. Hv. þingmaður talar alltaf um að hlutirnir bitni á ríkissjóði. Verði ekki farið í endurnýjun á húsakosti Landspítalans mun það bitna á heilbrigðiskerfinu. Hv. þingmaður er í stjórnmálaflokki sem tók ákvörðun um að leggja út í kostnað upp á tugi milljarða fyrir ríkið út af skuldaniðurfærslum. Það hefur verið tekið saman að það sé vel á annað hundrað milljarða, sá kostnaður. Það er pólitísk ákvörðun sem tekin var hér. Ég er bara að biðja um að við setjumst niður og reynum að ná saman um að taka ákvörðun um að hefja þessa vegferð með einum eða öðrum hætti þannig að við höldum áfram að vera í fremstu röð þegar kemur að heilbrigðismálum. Þarna er um að ræða fjármuni sem íslenskt samfélag getur vel, með góðu skipulagi og góðri áætlanagerð, lagt af stað með í byggingu á þessum spítala, þ.e. á grunni þeirra fjármuna.

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður hefði hlustað á ræðu mína hefði hún heyrt að við erum sammála um að það þurfi að endurnýja og byggja upp, við erum sammála um það. En ég krefst þess eins og aðrir þingmenn að orð mín séu ekki mistúlkuð.  Ég fór yfir álit fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og það er alveg satt að þeir sem lögðu til að lagt yrði af stað í hátæknisjúkrahús töldu að það yrði um 3 milljarða hagræðing. Ef ég man rétt þá var það einmitt í áliti fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem þessi hagræðing, þessar fullyrðingar um 3 milljarða hagræðingu, hrundi, það var einfaldlega þannig. Það er það sem ég er að benda á. Auðvitað hagnast sjúklingar og heilbrigðisstarfsmenn á endurbótum og uppbyggingu. Það er það sem ég hef alltaf verið að segja. Ég hef bara ekki verið reiðubúinn að fara þá einu leið sem átti að fara á síðasta kjörtímabili í byggingu nýs hátæknisjúkrahúss, dýrustu framkvæmd Íslandssögunnar. Þegar menn fullyrða að þetta kosti á bilinu 75–80 milljarða skulu menn hafa í huga að bygging Hörpu átti að kosta 6 milljarða en endaði í 28–30 milljörðum. Ég held að ég sé frekar að draga úr en hitt. Þetta er ekkert gamanmál en ég ítreka það sem ég sagði. Mér líst vel á þá niðurstöðu sem velferðarnefnd hefur komist að. Mér líst vel á að það er sátt og samlyndi um þá vegferð og hana ætla ég mér að styðja.

Hæstv. forseti. Ég nota þennan andsvarstíma fyrst og fremst til að árétta sjónarmið sem ég hef áður sett fram hér í ræðustól, í fyrsta lagi hve mikilvægt það er að endurnýja húsakost Landspítalans, en í annan stað tel ég mjög mikilvægt að það verði ekki gert með einkaframkvæmd. Hv. þingmaður sagði að mikilvægt væri að skoða allar leiðir. Það er mikið rétt að menn eiga að hafa huga sinn opinn, en staðreyndin er sú að einkaframkvæmd er dýrasti kosturinn sem menn geta valið. Það er margsannað mál. Menn telja sig iðulega vera að komast auðveldar frá málinu með þeim hætti að hefja framkvæmdir í einkaframkvæmd, en þegar upp er staðið er það dýrara fyrir skattborgarann. Ég vil að það komi skýrt fram að ég væri mjög andvígur því að nýr Landspítali risi í einkaframkvæmd.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson var kannski ekki að beina til mín spurningu, en hann hreyfði sjónarmiði sem ég hef verið fylgjandi gegnum tíðina. Mér hugnast ekki og mér hefur ekkert sérstaklega hugnast einkaframkvæmdir. Ég hef þó verið sammála því eins og með Vaðlaheiðargöng þegar einkaframkvæmd getur gert það að verkum að hægt er að fara hraðar í framkvæmdina og hún er ódýrari fyrir ríkissjóð þegar upp er staðið. Það er grundvallarsjónarmiðið sem ég mun ganga út frá. Ég mun ganga út frá því í lokin hvað kemur sér best fyrir ríkissjóð, fyrir heilbrigðisstarfsmenn og sjúklingana í landinu.

Þegar til álita kom að reisa nýtt fangelsi í einkaframkvæmd lét ég kanna líklegan kostnað af því. Það var talið að þar munaði hálfum milljarði hvað það yrði dýrara. Hæstv. forseti. Það líður að lokum þessa þings. Af virðingu fyrir þingmönnum og einnig forseta þingsins sem mundi vilja blanda sér í umræðuna ef við hæfum umræðu um Vaðlaheiðargöng ætla ég að láta máli mínu lokið. 
            

Forseti er mjög þakklátur fyrir þessi síðustu orð hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á skipulagslögum, nr. 123/2010. Fjölmargir aðilar komu á fund nefndarinnar og fjölmargar umsagnir bárust sem ég ætla mér ekki að telja hér upp. Aðaláhersla frumvarpsins varðar breytingu á bótareglu laganna en einnig er lögð til breyting á ýmsum öðrum ákvæðum laganna sem talin er þörf á í ljósi reynslunnar. Hvað varðar breytingu á bótaákvæði 51. gr. laganna er tilgangurinn sá, samkvæmt athugasemdum frumvarpsins, að gera ákvæðið skýrara um það hvenær bótaréttur til handa fasteignareiganda, og eftir atvikum öðrum rétthöfum, stofnast vegna gildistöku eða framkvæmdar skipulagsáætlunar. Einnig er tilgangur tillögunnar að færa orðalag ákvæðisins nær því að lýsa tilvikum sem eru eða ætla má samkvæmt fyrirliggjandi réttarframkvæmd að séu bótaskyld á grundvelli 72. gr. stjórnarskrárinnar um vernd eignarréttar. Hliðsjón er einnig höfð af sambærilegum bótareglum í eldri skipulagslögum, ekki síst lögum frá 1964. Eins og rakið er í athugasemdum við frumvarpið má færa fyrir því rök að í þessu felist ekki veigamikil efnisbreyting á þeim bótarétti sem þegar er lögfestur, heldur fremur skýring á inntaki hans. Umsagnaraðilar lýstu áhyggjum af bótaákvæðinu og bentu á ýmsa mögulega vankanta. Þrátt fyrir gagnrýni á bótaregluna er ljóst að dómaframkvæmd hefur svarað ýmsum atriðum um beitingu hennar, þar á meðal hvenær skerðing telst veruleg, hvenær orsakasamband og sennileg afleiðing er fyrir hendi og hvaða kröfur eru gerðar til þess að tjónþoli sýni fram á tjón sitt og ráðstafanir til þess að draga úr tjóni. Nefndin áréttar að lagabreytingunni er ekki ætlað að hafa áhrif á þá framkvæmd. Bent var á að „sérstök“ breyting á verðmæti eignar sem skipulagsaðgerð kann að hafa í för með sér samkvæmt a-lið 21. gr. frumvarpsins gæti falið í sér að fasteignareigandi, sem ekki hefur orðið fyrir neinu tjóni þar sem verðmæti fasteignar hans hefur hækkað vegna skipulagsbreytinga til jafns við þá skerðingu sem varð á fasteigninni þegar breyttu skipulagi var hrundið í framkvæmd, geti krafið sveitarfélag um bætur af þeim sökum. Engu breytir þótt aðrir fasteignareigendur hafi einnig notið verðmætaaukningarinnar. Tekið var dæmi um að með sömu rökum mætti halda því fram að sanngjarnt væri, og í samræmi við jafnræði fasteignareigenda, að fasteignareigandi A gæti krafið sveitarfélag um bætur þar sem fasteign fasteignareiganda B hefði hækkað í verði vegna skipulagsákvörðunar en ekki fasteign A. Nefndin tekur undir framangreind sjónarmið og leggur til að orðalag 1. málsliðar nýrrar 51. gr. a verði óbreytt frá 2. mgr. 51. gr. gildandi laga. Þá var bent á að framkvæmdatími þróunaráætlunar samkvæmt 6. mgr. 37. gr. laganna er tímabundinn. Ekki er ljóst samkvæmt frumvarpinu hvort fasteignareigandi getur byggt einhvern rétt á þróunaráætlun eftir að hún er fallin úr gildi og framkvæmdir ekki hafnar ef ekki er vilji til þess að festa fyrri áætlanir í sessi í því deiliskipulagi sem tekur við að liðnum framkvæmdatíma þróunaráætlunarinnar þar sem ekki er tekin afstaða til þess hvort sveitarfélög hafa ótvíræðar heimildir til þess að ákveða að deiliskipulagsáætlanir hafi tiltekinn gildistíma. Þetta álitaefni hefur augljóslega mikla þýðingu um inntak og tímalengd hugsanlegrar skaðabótaskyldu sveitarfélaga vegna breytinga á skipulagi. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til breytingu til að koma til móts við þau. Í b-lið 22. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 4. tölulið ákvæðis til bráðabirgða í lögunum. Um er að ræða ákvæði um breytingar á svæðisskipulagi miðhálendisins og málsmeðferð við slíkar breytingar. Samband íslenskra sveitarfélaga benti á að sveitarfélag og Skipulagsstofnun gæti greint á um hvað teldist óveruleg breyting á svæðisskipulagi og vaknar þá spurning um hvernig bregðast ætti við í þeirri stöðu. Því leggur nefndin til að við ákvæðið bætist nýr málsliður sem eyðir þessum vafa. Ég ætla ekki lesa upp þær breytingar sem ég hef nú reifað stuttlega, en langar að fjalla örstutt um breytingartillögu við frumvarp sem kom fram vegna ábendinga frá ráðuneyti eftir að nefndarálitið var samþykkt út úr nefnd. Sá sem hér stendur, Höskuldur Þórhallsson, flytur þessa breytingartillögu sem er þannig: „Á eftir 6. gr. komi tvær nýjar greinar sem orðist svo: a. (7. gr.) Eftirfarandi breytingar verða á 1. mgr. 17. gr. laganna: a. Á eftir orðunum „kostnaði við gerð“ í 1. málsl. kemur: tillögu að landsskipulagsstefnu. b. Við bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Greiðslur úr sjóðnum til Skipulagsstofnunar vegna gerðar tillögu að landsskipulagsstefnu eru háðar samþykki ráðherra.“ Svo er það kannski aðalatriðið, sem ég ætla að fara aðeins yfir. Gerð er breyting á 1. tölulið 18. gr. laganna: „1. tölul. 18. gr. laganna orðast svo: Kostnaður við gerð landsskipulagsstefnu greiðist til helminga af ríkissjóði og Skipulagssjóði.“ Skipulagsgjald á sér langa sögu í íslenskri skipulagslöggjöf. Gjald sem nemur 3% af hverri nýbyggingu var innleitt með breytingu á lögum um skipulag kauptúna og sjávarþorpa árið 1938. Var því ætlað að standast þann kostnað sem ríkissjóður bæri af stjórn skipulagsmála, mannahaldi, skrifstofukostnaði, ferðalögum o.fl., en á þessum tíma var öll skipulagsgerð á hendi ríkisins. Skipulagslög nr. 19/1964 leystu af hólmi lög um skipulag kauptúna og sjávarþorpa. Í þeim voru áfram ákvæði um innheimtu slíks gjalds sem næmi allt að 3% af brunamati nýbyggingar sem reist væri á skipulagsskyldum stað í því skyni að standa straum af kostnaði ríkissjóðs af framkvæmd skipulagsmála samkvæmt lögum þessum. Virðulegi forseti. Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að kostnaður við gerð landsskipulagsstefnu greiðist úr ríkissjóði. Nú er komin nokkur reynsla á það hvað vinna við gerð landsskipulagsstefnu felur í sér en ráðherra fól Skipulagsstofnun í fyrsta sinn að vinna að gerð landsskipulagsstefnu síðla árs 2011. Skilaði stofnunin tillögu sinni til ráðherra í árslok 2012. Virðulegi forseti. Þar sem ég mæli fyrir breytingartillögu sem ekki fylgir nefndarálit verð ég, því miður, ég geri mér grein fyrir tímanum, að koma með skýringar við breytingartillöguna. Ég veit að þingheimur skilur það þó að flestir vilji hér klára sem allra fyrst. Með hliðsjón af tilgangi skipulagsgjalds eins og honum hefur verið lýst í löggjöf frá því að gjaldið var innleitt árið 1938 og með hliðsjón af tilgangi landsskipulagsstefnu og umfangi og eðli þeirrar vinnu sem gerð hennar felur í sér er talið eðlilegt að um kostun þess verkefnis fari eins og um endurskoðun aðal- og svæðisskipulags, þ.e. að helmingur kostnaðar við verkefnið greiðist af skipulagsgjaldi. Í ljósi þess sem að framan er rakið er talið eðlilegt að búa þannig um hnútana með lagaumgjörð, eða þeirri breytingartillögu sem hér er, að sama fyrirkomulag gildi varðandi kostnað við gerð landsskipulagsstefnu og gerð aðal- og svæðisskipulagsáætlana samanber 2. og 3. tölulið 18. gr. núgildandi skipulagslaga, þ.e. að skipulagsgjald sem renni í Skipulagssjóð standi straum af helmingi kostnaðar stofnunarinnar vegna vinnu við gerð landsskipulagsstefnu. Til þess að Skipulagsstofnun geti rækt lagaskyldu sína er varðar gerð landsskipulagsstefnu er nauðsynlegt að frumvarpið og breytingartillagan verði að lögum. Samkvæmt h-lið 4. gr. skipulagslaga annast Skipulagsstofnun umsýslu Skipulagssjóðs. Þykir því eðlilegt að greiðslur úr sjóðnum til Skipulagsstofnunar vegna gerðar tillögu að landsskipulagsstefnu séu háðar samþykki ráðherra. Ég vil þakka umhverfis- og samgöngunefnd fyrir ánægjulegt samstarf og góða samvinnu við gerð þessa frumvarps. Auk þess sem hér stendur skrifa undir álitið án fyrirvara Katrín Júlíusdóttir, Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Brynjar Níelsson, Katrín Jakobsdóttir, Brynhildur S. Björnsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Ég vonast, virðulegi forseti, til þess að þetta verði að lögum hér á eftir.

Virðulegi forseti. Það eru ýmsir kostir við þetta mál eins og við höfum rætt og rakið í umræðum um það en það eru líka miklir ókostir við það. Útfærsla málsins hefur aukist til muna í meðförum þingsins og þar með viðsjárverð efnahagsleg áhrif sem ekki hafa verið greind til fulls. Þetta verður mikið útgjaldamál fyrir sveitarfélögin og sérkennilegt innlegg inn í umræðuna fyrir sveitarstjórnarkosningarnar eftir tvær vikur, en vegna þess hversu vanreifað málið er og lítt unnið er óhjákvæmilegt að sitja hjá við afgreiðslu þess.

Virðulegi forseti. Það er mjög ánægjulegt að við séum að klára þetta mál. Þetta er mjög gott mál. Það er afskaplega ánægjulegt að við séum að fara þá leið að hjálpa fólki að eignast í stað þess að hvetja fólk til að skulda því að þannig hefur húsnæðisstefnan í reynd verið á undanförnum áratugum. Gagnrýnislítið höfum við gengið þannig fram. Það hlýtur líka að vera fagnaðarefni fyrir alla sem hafa áhuga á efnahagsmálum að hér erum við að stíga skref þar sem við erum að tappa af fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna. Það er fullkomlega óskiljanlegt að sumir hv. þingmenn komi hér hvað eftir annað, bendi jafnvel á það og segi í leiðinni að við séum að tapa svo miklum framtíðarskatttekjum og geri ráð fyrir hárri ávöxtun til allrar framtíðar þegar allir vita að það er erfitt fyrir lífeyrissjóðina núna í lokuðu hagkerfi að fjárfesta. Þetta er skynsemismál, bæði í nútíð og til framtíðar, og sérstaklega ánægjulegt 

Virðulegi forseti. Breytingartillagan sem hér um ræðir gengur út á það að hækka barnabætur þannig að sú upphæð sem Alþingi samþykkti í fjárlögum að verja til barnabóta gangi að fullu til barnafjölskyldna í landinu. Ef viðmiðum verður ekki breytt verður afgangur af bótunum sem situr þá eftir í ríkissjóði. Öll viðmið vegna barnabóta voru sett haustið 2012, bæði launaviðmið og upphæðir vegna barna. Barnabætur skerðast við 200 þús. kr. á mánuði, þ.e. 400 þús. kr. samanlagt fyrir báða foreldra. Óskertar barnabætur renna því til þeirra allra tekjulægstu sem fá ekki þann skattafslátt sem boðið er upp á með frumvarpinu að fullu sem við greiðum nú atkvæði um. Barnafjölskyldur eru í mestum greiðsluvanda samkvæmt greiningu. Fátækum börnum fjölgar á Íslandi. Þetta er réttlætismál og ég hvet hv. þingmenn til að greiða atkvæði með þessari tillögu.

Virðulegur forseti. Það veldur mér vonbrigðum að horfa á litaspjaldið. Á sama tíma og hv. stjórnarþingmenn samþykkja að vel stætt fólk fái skattafslátt af sparnaði sem fátækt fólk getur ekki nýtt sér með sama hætti fella þeir hækkun á barnabótum sem miðar aðeins að því að samþykkt heildarupphæð í fjárlögum gangi til barnafjölskyldna en skilji ekki eftir afgang í lok árs í ríkissjóði. Hér kom breytingartillaga á milli umræðna frá meiri hluta hv. fjárlaganefndar þegar við ræddum um fjárlagafrumvarpið, um að skera niður barnabætur um 300 millj. kr. Hún var dregin til baka og henni var mótmælt bæði í þingsal og utan. Með því að samþykkja ekki þessa breytingartillögu mína mun vilji meiri hluta fjárlaganefndar koma fram og niðurskurður verður á barnabótum, nú þegar við erum að samþykkja milljarðatugi til efnameiri fjölskyldna í landinu. 
            

Virðulegi forseti. Ég tel að hér hafi tekist mjög vel til við að setja saman í eitt mál leið fyrir þá sem ýmist hafa misst húsnæði sitt eða eru að koma inn á fasteignamarkaðinn í fyrsta sinn og styðja þá til þess að kaupa sína fyrstu fasteign með sérstöku sparnaðarformi. Hvort það verður síðan í gildi til frambúðar er ákvörðun sem við þurfum að taka síðar. Í það minnsta er ánægjulegt að okkur skyldi hafa tekist að koma þessu kerfi á fót í sama málinu og fólki verður kleift að nota þennan sparnað til að greiða niður húsnæðislán sín. Þessi aðgerð er hvetjandi. Hún veitir skattalega ívilnun. Það er rétt að það er ekki án fórnar fyrir ríkissjóð, en það er vel þess virði. Hérna er stigið mjög stórt skref í þeirri heildaráætlun stjórnvalda að styðja við heimilin til að lækka 

Herra forseti. Breytingartillaga meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem kom fyrirvaralaust inn í málið á sama fundi og það var tekið út fyrir 2. umr. jók verulega umfang þessa máls. Sú breyting var eingöngu í þágu fjölskyldna með mánaðartekjur upp á 800 þús. kr. og upp í rúma 1 millj. kr. þannig að það jók á það ójafnræði sem mismunandi launatekjur búa sjálfkrafa til í kerfi af þessu tagi. Skattaleg meðgjöf vex eftir því sem launin hækka. Og þetta jók auðvitað umtalsvert fórnarkostnað ríkis og sveitarfélaga sem núna liggur á bilinu 50–60 milljarðar samtals hjá ríkinu og 25–28 milljarðar hjá sveitarfélögunum. Alþingi er að taka að sér að ráðstafa með þessum hætti 25–28 milljörðum af framtíðartekjum sveitarfélaganna í landinu án þess að við þau hafi verið rætt svo heitið geti. Það er athyglisvert. Í þessu frumvarpi er vissulega sú jákvæða hugsun að aðstoða fólk við að mynda höfuðstól til íbúðarkaupa í framtíðinni með skattalegum stuðningi, en ágallar þess og kostnaðurinn við það 

Virðulegur forseti. Við þingmenn Bjartrar framtíðar sitjum hjá um þetta mál. Okkur finnst það mun skárra en hitt skuldamálið sem við höfum rætt í þingsal. Það eru hins vegar stórir gallar á því, einkum og sér í lagi tveir sem ég vil nefna hér, annars vegar að skattfrelsið sem við sem lifum og störfum nú ætlum að njóta er fjármagnað af tekjum komandi kynslóða. Það finnst mér mjög gagnrýnisvert og alls ekki hugsun til eftirbreytni. Hins vegar finnst mér algjörlega hafa verið staðfest í stuttri yfirferð nefndarinnar milli 2. og 3. umr. að þetta hefur slæm áhrif í hagstjórnarlegu tilliti. Jafnvel þarf að grípa til mótvægisaðgerða. Hér kemur skattfrjálst fé inn í húsnæðissparnað sem hægt er að veðsetja með auknu veðrými. Það verður til þess að peningar fara út í einkaneyslu sem getur aukið viðskiptahalla. Þetta hefur gerst áður, fyrir skömmu, í íslensku efnahagslífi 

Virðulegur forseti. Um leið og ég greiði þessari tillögu atkvæði mitt, sem snýst um að efla ráðstafanir gegn málverkafölsunum, mál sem Alþingi hefur áður fjallað um en ekki komist að niðurstöðu í, langar mig að nota tækifærið og þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd innilega fyrir gott starf að þessu máli og vona að þetta muni leiða til góðra ráðstafana í því.

Virðulegi forseti. Hér er um afskaplega gott mál að ræða og ánægjulegt að sjá að verið hefur góð samstaða um það meðal hv. þingmanna. Hér erum við að leggja hönd á plóg í málefni sem borið hefur verið uppi af mörgum aðilum, þó sérstaklega Auði Guðjónsdóttur og Mænuskaðastofnun. Það er afskaplega ánægjulegt hvernig hv. þingmenn, einkum í hv. velferðarnefnd, hafa unnið að þessu máli. Þetta er mjög gott mál, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að þessi þingsályktunartillaga, sem flutt er af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og fimm öðrum þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum, er komin hér til afgreiðslu. Það er ein af grunn- og meginstoðum íslenskrar utanríkisstefnu og hefur verið um langt skeið að berjast fyrir mannréttindum hvarvetna. Á grundvelli mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna frá 1948 er kveðið á um að mannréttindi séu algild og allir eigi að njóta þeirra jafnt. Þess vegna fagna ég því að þetta mál sérstaklega komi hér til afgreiðslu. Enda þótt mannréttindi séu allt of víða fótumtroðin er hér mál sem við eigum að láta okkur varða. Úganda er samstarfsland Íslands í þróunarsamvinnuáætlun okkar og það er mikilvægt að við látum rödd okkar heyrast í baráttu fyrir jöfnum rétti samkynhneigðra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. utanríkismálanefnd fyrir afgreiðslu eða vinnslu á málinu og fyrrverandi utanríkisráðherra, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, og meðflutningsmönnum hans úr öllum flokkum fyrir að leggja fram þetta mál. Ég fagna því að Alþingi ætli að fela utanríkisráðherra að mótmæla harðlega stefnu stjórnvalda í Úganda og þeirri lagasetningu sem þar hefur verið sett sem grefur undan mannréttindum samkynhneigðra í Úganda. Við erum að verða vitni að því að á sama tíma og samkynhneigðir og hinsegin fólk almennt öðlast eðlileg réttindi í fleiri og fleiri ríkjum, er víða vaxandi andúð við samkynhneigða þar sem illa hrjáð stjórnvöld nota oft veikustu hópana í samfélaginu sem minnstrar samúðar njóta til þess að beina spjótum sínum að. Ég fagna því 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. atvinnuveganefnd fyrir rösklega afgreiðslu á málinu núna í lok þingsins. Þingsályktunartillagan hefur verið lögð fram held ég fjórum sinnum og tvisvar afgreidd út úr nefndinni. Núna kemst hún á dagskrá og ég veit að um hana er þverpólitísk sátt og málið verður til framfara. Takk fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. velferðarnefnd og hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að fjalla um málið. Ég vona að þessi tillaga verði samþykkt og að í kjölfarið hefjist vinna við að breyta vímuefnastefnu þannig að hún hafi mannúð og lausnir að leiðarljósi en ekki einungis refsingar. Þetta hefur verið svolítið umdeilt mál en ég er mjög þakklátur fyrir þær umræður sem hafa verið um það og fyrir jákvæð viðbrögð, sérstaklega frá hæstv. heilbrigðisráðherra en líka fyrir þá mjög gagnlegu og upplýsandi umræðu sem hefur átt sér stað í hv. velferðarnefnd. Þessi tillaga mun koma af stað starfi til að endurskoða stefnuna, er í sjálfu sér ekki bindandi, en ég hef fulla trú á því að í þeirri vinnu verði komist að réttri niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ég sit hjá í þessu ágæta máli því ég hefði viljað vinna það aðeins betur. Ég tel að fyrirsögn þingsályktunartillögunnar gefi ekki hárrétta mynd af því sem við erum að gera hér eða því sem meiningin er með þessari ályktun en það er að vernda einstaklinga með fíknivanda, koma þeim til hjálpar á vegum heilbrigðiskerfisins en ekki réttarvörslukerfisins. Ég tel að orðalagið „til verndar neytendum“, eins og segir í fyrirsögn tillögunnar, sé of opið og gæti valdið misskilningi. En ég vil þakka fyrir afar gott samstarf í velferðarnefnd á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Mig langar að taka fram að í breytingartillögunni kemur fram tillaga um að breyta orðalaginu til þess að það sé skýrt að um sé að ræða vernd á félagslegum réttindum neytenda. Mig langar að taka það fram í ljósi annars ágætrar athugasemdir þess hv. þingmanns sem steig fyrr í pontu.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og segja að þótt ég hafi að sjálfsögðu helst óskað þess að þetta frumvarp yrði afgreitt tel ég þetta næstbesta kostinn og fagna því hve jákvætt hv. efnahags- og viðskiptanefnd tekur í þetta mál. Ég mun að sjálfsögðu inna eftir þeirri vinnu sem nefndin leggur til að verði ráðist í næsta haust og vona svo sannarlega að það muni skila sér í lögum um þunna eiginfjármögnun á næsta þingi. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir þeirra góða starf að þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég vil við þetta tækifæri bæði þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir að taka vel í þetta frumvarp og vinna það til enda. Þetta snýst um einfaldan hlut í raun en varðar töluverða réttarbót fyrir þá sem eru á námslánum, vegna þess að það felur í sér áskilnað um það að ráðuneytið hafi upplýsingar um kjör námsmanna á komandi námsári eigi síðar en 1. apríl ár hvert.

Hæstv. forseti. Hér kemur til atkvæða frumvarp um að fella niður virðisaukaskatt á kaupum á varmadælum sem ég er 1. flutningsmaður að og fékk í arf frá hæstv. forseta, Einari K. Guðfinnssyni, á þessu þingi. Það er mjög ánægjulegt að þetta frumvarp skuli nú vera komið þetta langt og að við séum að greiða atkvæði um það. Það eru til þess dæmi á köldum svæðum, til þess dæmi austan frá Norðfirði að menn hafa lækkað húshitunarkostnaðinn um allt að 60% með því að setja upp varmadælur. Hér er ríkið að stíga skref til að lækka verð á varmadælum. Þær geta lækkað um 20–25% í framhaldi af því. Það sparar þá kílóvattstundir, rafmagn sem verður hægt að selja öðrum og það sparar líka niðurgreiðslu ríkissjóðs þannig að meira verður til af niðurgreiðslum fyrir þá sem ekki hafa með þennan valkost. Ég er mjög ánægður með störf efnahags- og viðskiptanefndar og þakka formanni nefndarinnar og framsögumanni fyrir það og þakka fyrir að hafa fengið málið í arf frá hæstv. forseta. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir stuðninginn sem þetta mál hefur fengið og vil taka fram að það snýst ekki aðeins um sojamjólk heldur staðgengdarvörur mjólkur. Það geta verið möndlumjólk, haframjólk, hrísmjólk eða sojamjólk. Þetta er mjög lítið skref en þessi málaflokkur, tollar og vörugjöld á landbúnaðarvörur, er mjög viðkvæmur þannig að ég taldi betra að taka lítil en örugg skref, en það þarf að ganga lengra. Við erum með alls konar vörur eins og jógúrt og jurtaís og ég veit ekki hvað. Það bætast sífellt nýjar staðgengdarvörur mjólkur í hópinn. Ég sé það í hvert skipti sem ég fer út að versla. Ég mun því halda áfram að flytja tillögur í þessa veru. Ég þakka stuðninginn.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um þjóðfánamálið sem nokkrum sinnum áður hefur komið til umfjöllunar hér á Alþingi. Hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur unnið að málinu í dágóðan tíma og unnið vel og vandlega. Ég þakka nefndinni kærlega fyrir hennar störf. Málið er mjög flókið. Á því eru margar hliðar sem þarf að gæta vel að. Því tel ég þetta vera ásættanlega og góða niðurstöðu og trúi því að málið fái framgang, þannig að ég styð þetta mál og þakka kærlega fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. velferðarnefnd fyrir afgreiðslu þessarar tillögu. Í umfjöllun nefndarinnar er tekið undir meginþætti efnistillögunnar. Hæstv. húsnæðisráðherra nefndi í fyrri umr. um málið að hún væri efnislega sammála flestum þáttum tillögunnar. Ég þykist sjá líka áhrif þessara tillagna í nýframkomnum tillögum verkefnisstjórnar á sviði húsnæðismála. Ég fagna því og bind vonir við að ríkisstjórnin nýti þær tillögur til góðs. Ég hefði viljað fá þessa tillögu afgreidda fyrr enda mikill vandi á leigumarkaði og brýnt að bæta þar úr. Ég þakka fyrir afgreiðsluna hér og nú.

Virðulegur forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er bent á að húsakostur Landspítalans sé óviðunandi og mikilvægt sé að ráðast þar í úrbætur. Ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn hafa unnið að því undanfarið ár, fyrst með viðbótarframlögum til að taka á brýnasta vandanum en að undanförnu hefur svo hæstv. heilbrigðisráðherra unnið að því með mér og hæstv. fjármálaráðherra að gera áætlun um byggingu nýs þjóðarsjúkrahúss. Æskilegt er að eiga sem best samstarf við stjórnarandstöðuna hvað þetta mál varðar og gæta þess í framhaldi. Ég vil geta þess sérstaklega að hv. þm. Kristján Möller, 1. flutningsmaður þessarar tillögu, hefur þegar haft frumkvæði að því að ræða við mig á mjög uppbyggilegan hátt um hvernig haga megi slíku samstarfi. Virðulegur forseti. Sú tillaga sem verið er að greiða atkvæði um er í samræmi við og endurómar stefnu ríkisstjórnarinnar og því segi ég já.

Hæstv. forseti. Ég held að hér séu mjög merkileg tímamót. Með yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra, út af samþykkt þessarar tillögu um endurnýjun og uppbyggingu Landspítala, erum við að marka okkur skref. Ég er ákaflega ánægður með þá yfirlýsingu sem hér var sett fram og tel hiklaust að verið sé að stíga skref í þá átt að mynda þjóðarsátt og allsherjarsátt á Alþingi, meðal allra þingflokka, um brýnasta hagsmunamál í heilbrigðismálum sem við stöndum frammi fyrir. Um leið og ég þakka hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni fyrir þessa yfirlýsingu, fyrir að stíga þetta skref, óska ég þjóðinni til hamingju með þann áfanga sem næst með samþykkt í þessari tillögu sem kemur aðeins breytt úr velferðarnefnd.

Virðulegi forseti. Tímamótin í þessu máli urðu við fjárlagagerð ársins 2014 þegar Alþingi samþykkti fyrstu fjárframlögin beint inn á fjárlögin til hönnunar á sjúkrahúsi, það skulum við hafa á hreinu. Landspítalinn er þjóðarsjúkrahús, hornsteinn heilbrigðisþjónustunnar við landsmenn. Við skulum líka hafa í huga að ríkissjóður, eins og hann er staddur í dag, hefur ekki burði til frekari skuldsetningar og því þarf nauðsynlega að ræða aðra leið til fjármögnunar byggingar sem við erum öll sammála um að þurfi að rísa. Það er tímabært að við ræðum opinskátt og án upphrópana hvort ekki sé skynsamlegt að losa um eitthvað af þeim eignum sem ríkissjóður á og nýta þá fjármuni til uppbyggingar þjóðarsjúkrahússins. Þannig mundum við forgangsraða í þágu landsmanna, tvímælalaust, og skapa tækifæri til framtíðar og möguleika á að fjárfesta í innviðum og þjónustu. Þannig ættum við að geta náð sameiginlega þeim markmiðum sem við öll höfum og séð langþráðan draum rætast um öflugt þjóðarsjúkrahús allra Íslendinga.

Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð fögnum því að þessi þingsályktunartillaga hafi verið samþykkt. Það liggur ljóst fyrir að fátt er meira aðkallandi í velferðarmálum þjóðarinnar, þegar kemur að uppbyggingu grunnþjónustunnar, en að endurnýja húsakost Landspítalans. Húsakostur Landspítalans er einfaldlega úreltur og er orðinn það fyrir löngu. Nauðsynlegt viðhald á þeim húsakosti sem nú er er mjög fjárfrekt verkefni. Það yrði hins vegar sorglegt, ég vil bara segja það hér, ef þetta mikilvæga verkefni strandar á fjármögnun á sama tíma og við erum um það bil að fara að ákveða, með meiri hluta í þessum þingsal, að verja mjög miklum fjárhæðum til aðgerða sem eru mjög ómarkvissar að okkar mati. Við munum kannski syrgja þá peninga ef við komumst að