Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) Þessa till., sem hér liggur fyrir, hefur n. athugað, og þótt hún hafi ekki að öllu leyti orðið sammála, er það í raun og veru lítið, sem á milli ber. Það er helzt það, að minni hl. vill taka í einu öll byggingarmál landsins. Við teljum þau vinnubrögð heppileg og affarasæl að taka byggingarmál í landinu fyrir í einu, athuga alla löggjöfina og endurskoða í heild, en ekki að taka nokkurn hluta af byggingarlöggjöfinni, þann hlutann, sem um kaupstaði og kauptún fjallar, en sleppa hinum, sem á við sveitirnar. Það má sjá í skýrslu, sem nýkomin er út, að byggingarþörfin er eins mikil í sveitum og kaupstöðum. Það er talið, að mig minnir, að 3900 íbúðir í sveitum séu svo lélegar, að þær þurfi að endurnýja, og er það rúmur þriðjungur þeirra íbúða, sem eins er ástatt um á öllu landinu. Ég tel alveg víst, að jafnvíðsýnn maður og hv. 6. þm. Reykv., sem er flm. þessarar till., muni sjá þetta og sannfærast um, að enginn ágreiningur var innan fjvn. um nauðsyn þess að greiða eitthvað fram úr byggingarmálum vorum. Minni hl. n. taldi, að jafnhliða því að greiða fram úr byggingarþörf kaupstaðanna þyrftu sveitirnar þess einnig með, því að eins og við vitum, hefur mikið dregið úr húsabyggingum í sveitum á síðustu árum. Ég veit um fjölda íbúða í sveitum, sem búið er í núna, sem væru úrskurðaðar óhæfar til íbúðar, ef í kaupstað væru. Við teljum það heppilegast og ódýrast, að íbúðir í kaupstöðum og sveitum verði teknar í einu til athugunar, því að margt er sameiginlegt; við vitum, að enginn munur er á loftslaginu, hvorki fyrir utan kaupstaði né innan, byggingarefnið þarf að vera sams konar, hvort heldur er í sveit eða kaupstað. Þess vegna er það, að það er ekki nóg að hugsa aðeins um að afla löggjafar um lán til þess að byggja, heldur þarf líka að fá fræðslu um það, hvað heppilegast er, bæði aðferð og efni til þess að byggja, hvað kostnaðarminnst og hvað bezt er að gera í húsabyggingum. Þetta á allt saman að athuga, og þar getur og þarf að vera samvinna milli sveita og kaupstaða. Ég tel líklegt, að um þessi atriði þurfi að kynna sér nýjustu aðferðir í útlöndum. Það er miklu hægara fyrir ríkisstj., sem á að velja sérfræðinga, að hún sé samhent um það val. Og það er enginn vafi á því, að rétt er og drýgst, að endurskoðun allra þessara reglugerða verði tekin í einu, svo að það fáist nú varanlegt uppgjör á þessu og þurfi ekki að fara að káka við það æ ofan í æ. Ég verð að segja, að ég held, að það sé affarasælast, einmitt eins og ég tók áður fram, að stjórnin velji menn, sem eru samstilltir, einn þáttinn tekur þessi og annar hinn, þannig að byggingarfróðir menn taka þann hlutann, sem að byggingum lýtur. Að endingu vil ég benda á það, að við erum orðnir sæmilega saddir af n. og n. hér, því að ég hygg, að eitthvað á milli 50 og 100 n. sitji hér nú, svo að ég tel enga nauðsyn bera til þess að bæta miklu við. Ég tel sem sagt hér um bil víst, að hv.flm. þessa máls muni taka þessi atriði til greina nú og við nánari athugun sannfærast um, að það, sem hér er um að ræða, er aðeins það, að við förum töluvert lengra en hann, og ætti sízt að lasta það, heldur einmitt leggja samþykki á þá hluti.

Frsm. meiri hl. (Þóroddur Guðmundsson) Það voru allir sammála um það í fjvn., að mál þetta þyrfti athugunar við og heppilegast væri að skipa n. til þess að athuga þetta, en algerlega rangt, sem hv.frsm. minni hl. fjvn. segir, að þarna sé um mismun að ræða, að því leyti, að meiri hl. vilji skipa nýja n., en minni hl. vilji fela ríkisstj. þetta, en ríkisstj. mun líka skipa til þess n., svo að það er enginn mismunur hvað þetta snertir. Meiri hl. vill leggja til, að þessi till. verði samþ. óbreytt, ekki fyrir það, að byggingarmál sveitanna þurfi ekki athugunar við, heldur telur n., að heppilegra sé, að sérstök n. athugi byggingarmál sveitanna, hvort sem þetta yrði ný n. eða Búnaðarfél. Ísl. yrði falið að gera till. um málið; þar eð þeirri stofnun er haldið uppi af ríkissjóði með fjárframlögum, ætti hún að geta látið þessa athugun fara fram. Það er ekki rétt, sem hv.frsm. minni hl. segir, að það standi eiginlega eins á um byggingar á kaupstaðalóðum og utan þeirra. Það er í raun og veru gerólíkt mál, byggingarmál kaupstaðanna og byggingarmál sveitanna, og menn, sem gætu verið prýðilega til þess fallnir að athuga byggingarmál í kaupstöðum, kynni að skorta nauðsynlega þekkingu til þess að gera nýtilegar till. um byggingarmál sveitanna. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar, en legg eindregið til, að till. verði samþ. óbreytt.

Bjarni Benediktsson Ég leyfi mér að þakka hv.fjvn. fyrir góðar undirtektir undir till. mína og þá sérstaklega hv. meiri hl. n., sem leggur til, að till. mín verði samþ. óbreytt. En þrátt fyrir það, að hv. minni hl. n. leggi til, að till. mín verði nokkuð breytt, þá álít ég nú engu að síður, að minni hl. hafi tekið till. mjög vinsamlega, og það getur ákaflega vel komið til álita, hvort ekki sé hægt að fallast á brtt. hans. Ég skal játa, að þegar ég flutti mína till., vakti sérstaklega fyrir mér, að það yrði tekið til endurskoðunar, með hverjum hætti hið opinbera styrkti fjárhagslega byggingar í kaupstöðum. Ég leit þess vegna þannig á, að nóg væri að taka kaupstaðina eina út af fyrir sig, vegna þess að kaupstaðirnir eru núna miklu verr settir í l., sem þetta varða, heldur en sveitirnar. Það má segja, að um þessa tvo aðila gildi tvær gerólíkar réttarreglur, þar sem sveitirnar sitja í fyrirrúmi, en kaupstaðirnir njóta tiltölulega lítilla hlunninda og hlunnindin miðuð við núverandi verðlag tiltölulega lítils virði. Ég ætla ekki á nokkurn hátt að beita mér fyrir því, að dregið verði úr þeim miklu styrkjum og hlunnindum, sem veitt eru með ýmsu móti til sveita. Mér dettur það ekki í hug. Það mesta, sem ég gat látið mér til hugar koma, var, að kaupstaðirnir verði að nokkru leyti gerðir jafnréttháir sveitum, og taldi þess vegna eðlilegt, að kaupstaðirnir væru teknir þarna einir til, þar sem sennilega þætti ekki fært að auka þau hlunnindi, sem sveitunum að þessu leyti eru veitt með ríkisframlagi. Spurningin var eingöngu um það, hvort menn treystu sér einnig til að veita kaupstöðunum svipuð hlunnindi, í átt við það, sem sveitirnar hafa notið. Nú sé ég aftur á móti, að ýmsum þykir það eðlilegt, að athugun á þessu tvennu eigi sér stað samtímis, og frá mínu sjónarmiði hefur kaupstöðunum verið misgert í þessu tilfelli. Auðvitað er síður en svo, að ég geti haft á móti, að þetta sé allt tekið til athugunar í heild, því að ég er sannfærður um, að slík heildarathugun á byggingarmálum, sem ekki hefur átt sér stað áður, hlyti að leiða til leiðréttingar kaupstöðunum í hag. Ég tel því ekki óeðlilegt, fyrst ósk kom fram, að úr því verði, að þessi mál séu öll athuguð í heild. Spurning er, hvort menn vilja breyta upphaflegu till. varðandi þessi atriði eða hvort menn vilja samþ.brtt. minni hl. fjvn. Annað höfuðatriðið er, að hæstv.ríkisstj. verði falin athugun og að gera till. um þessi mál í stað þess að mþn. verði skipuð til þess, þrátt fyrir, að þetta atriði skipti ekki svo miklu máli, vegna þess að einhverja menn verður að fá til þessa verks, eins og frsm. tók fram, hvort sem hæstv.ríkisstj. tilnefnir þá eða hv.Alþ. í formi mþn. En ástæðan til þess, að mér fannst eðlilegast, að mþn. yrði falið þetta, var sú, að ég áleit sérstaklega viðeigandi, að allir þingfl. kæmust að varðandi þessa endurskoðun, - að það yrði ekki eingöngu hæstv.ríkisstj., sem réði því, eftir hvaða sjónarmiðum þar væri starfað, heldur einnig minni hl. flokkarnir hér á Alþ., sem þarna kæmust að. Enn fremur var sú ástæða fyrir þessu, að þegar ég flutti till. upphaflega, var utanþingsstj., og þótti mér því sjálfsagt, að mþn. mundi hafa þetta verk með höndum. Nú er aftur á móti komin þingræðisstj., - ríkisstj., sem ég fyrir mitt leyti veiti stuðning og trúi til flestra góðra hluta, og vil ég lýsa ánægju minni yfir till. minni hl. um, að hæstv.ríkisstj. verði falið þetta mál, ef hún kýs þann kostinn heldur en að mþn. verði falið það. En ég verð einnig að lýsa ánægju minni yfir því, að einmitt sá hluti n., sem ekki styður núverandi ríkisstj., ber til hennar svo mikið traust, að hann leggur til, að hæstv.ríkisstj. annist þessa endurskoðun, en hinir að mþn. annist hana. Þetta er mjög ánægjulegt, og væri gott til þess að vita, ef hv. 1. þm. Rang. og aðrir hv.þm., sem með slíku offorsi hafa snúizt gegn hæstv.ríkisstj., væru nú búnir að sjá að sér og að við ættum nú von á því að verða „ein hjörð og einn hirðir“, - ekki sízt nú um jólaleytið, þegar við eigum að leggja allan ágreining til hliðar. - Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt fyrir okkur, sem styðjum hæstv.ríkisstj., að taka upp baráttu gegn því, að ríkisstj. ein annist þetta verk, ef hæstv.ríkisstj. óskar eftir því og ef þeir menn, sem ekki styðja hæstv.ríkisstj., óska einnig eftir þessu. - Að öllu þessu athuguðu, sem sé, ef hæstv.ríkisstj. getur fallizt á brtt. minni hl. og vill ganga að því að taka að sér athugun á þessum málum, þá vil ég lýsa yfir því, að ég mæli eindregið með því, að brtt. minni hl. verði samþ., og skoða hana sem eins konar traustsyfirlýsingu á hæstv.ríkisstj.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) Herra forseti. - Það var hv. 6. þm. Reykv., sem lauk hér máli sínu, og heyrðist mér hann vera að ræða um traustsyfirlýsingu á hæstv.ríkisstj. Ég er dálítið í vafa um, hvernig ég á þá að líta á þskj. 669, þar sem fimm af sterkustu stuðningsmönnum hæstv.ríkisstj. setja sig upp á móti till. okkar minni hl., um að mál þessi séu falin í hendur hæstv.ríkisstj. Ég held, að hér reki sig dálítið hvor á annars horn. Sýnist mér dálítill ruglingur um þetta atriði. En svo að maður tali um málið eins og það liggur fyrir, á hæstv.ríkisstj. að velja menn til þess að láta athuga og gera till. um þau verkefni, er hér um ræðir, samkv. till. okkar í minni hl., en eftir till.flm. á að kjósa með hlutfallskosningu fimm manna mþn., og vita allir, að stjórnarliðið verður í miklum meiri hl. í þeirri n. við þá kosningu, en ég ætla mér ekki að deila um það atriði. Ég álít, að hæstv.ríkisstj. gæti valið tvo eða þrjá menn til þess að standa fyrir þessum málum, en í till.flm. er farið fram á fimm. Það er vitað mál, að ef mþn. verður kosin af Alþ., fær hún sér ýmsa sérfræðinga til aðstoðar, en hæstv.ríkisstj. á hins vegar miklu hægara með að velja sérfræðinga. - Ég vil taka það fram, að ég er þakklátur hv. 6. þm. Reykv. fyrir stuðning hans í garð okkar í minni hl., og tel ég ekki þurfa að deila um þetta mál lengur. Finnst mér því nú vel í höfn komið, þar sem það hefur nú svo traust fylgi. - Hvað viðvíkur því, sem frsm. meiri hl. n. sagði, gegnir öðru máli, og finnst mér ekki þurfi að vera sérstakir húsasmiðir í kaupstöðum og sérstakir smiðir í sveitum. Ég veit ekki, hvernig á að flokka þá, eða á að kalla þá hallarsmiði og kofasmiði? Mér finnst, að við gætum einnig orðið sammála um smiðina. - Að endingu vil ég svo þakka flm.till. fyrir ágætar undirtektir.

Pétur Ottesen Frsm. fjvn. er ekki viðstaddur, og verð ég í forföllum hans að fara nokkrum orðum um þetta mál. Fjvn. leggur til, eins og um getur á þskj. 645, að till. verði breytt nokkuð frá því, sem hún er flutt á þskj. 478. Fjvn. ræddi við samgmrh. um þetta mál, og var það í samráði við hann, sem n. leggur til, að þessari þáltill. verði breytt eins og greinir á þskj. 645, einnig að framkvæmdir yrðu auknar á póstsamgöngum eftir því, sem við verði komið á næstu árum. Í samráði við samgmrh. flytur n. einnig brtt. um það, að hækkaður verði liðurinn til póstsamgangna í landinu um 200000.00 kr. Þessi hækkunarliður er miðaður við það, að strax upp úr áramótunum verði að því unnið, eftir því sem kostur er, að framkvæma auknar póstsamgöngur. Mþn. í póstmálum hefur skilað áliti, sem liggur fyrir Alþ. Er þar gert ráð fyrir að gera allverulegar breytingar á póstsamgöngum í landinu, sem allir munu vera sammála um, að nauðsynlegt sé að framkvæma svo fljótt, sem við verður komið. Kostnaðurinn af þessum fyrirhuguðu framkvæmdum er talinn nema um 750 000.00 kr. En nokkuð af þeirri upphæð, eða þriðji hluti hennar, er miðaður við það, að komið verði upp kössum eða hylkjum til þess að láta póst í á þeim svæðum, þar sem mjólkurflutningsbifreiðar eru notaðar til póstflutninga. En það leiðir af sjálfu sér, að það er mjög mikið hagræðisatriði þar, sem því verður við komið, að nota slíkar bifreiðar til þessara flutninga, bæði vegna þess, að hér er um að ræða mjög örar ferðir og auk þess verður það miklu ódýrari framkvæmd en hægt er að fá með annarri tilhögun. Þess vegna er það alveg rétt á litið hjá mþn., sem hafði málið til meðferðar, að það er óþarfi að horfa í þann kostnað, sem leiðir af því að koma upp slíkum hylkjum til að láta póst í, þar sem mjólkurbílar eru notaðir til þessara flutninga. Það, sem ber á milli í hinum upprunalegu till. og till.fjvn., er það, að till. póstmálan. má skilja svo, að ætlazt sé til, að þessum málum sé hrint í framkvæmd nú þegar á næsta ári. En fjvn. áleit rétt að þreifa nokkuð fyrir sér með þessar framkvæmdir, því að við það mundi fást mikilsverð reynsla og sjást betur, hvernig haganlegast væri hægt að koma þessu fyrir samkv. till. póstmálanefndar. Ég hef svo ekki fleira um þetta mál að segja, enda gerð grein fyrir skoðun n. á þessu máli á þskj. 645. Ég ætla, að komnar séu fram tvær brtt. við málið, önnur frá hv.þm. Barð., á þskj. 652, en hin frá bv. 2. þm.N.-M. En ég sé ekki ástæðu til að minnast á þær, fyrr en flm. hafa gert grein fyrir þeim, ef mér þykir þá ástæða til þess.

Gísli Jónsson Hv. fjvn. hefur lagt til á þskj. 645, að ríkisstj. verði falið að láta framkvæma frá næstu áramótum till.mþn. í póstmálum eftir því, sem við verður komið. Hefur n. einnig ætlað nokkurt fé til þessara framkvæmda, án þess þó að taka nokkuð fram um það, hvernig þessu fé skuli varið, hvort verja skuli því til þess að fjölga póstsamgöngum á þeim stöðum, sem bezt eru settir í þessu efni, eða verja því til þeirra staða, sem örðugast eiga hér hlut að máli, eða hvort verja skuli fénu til þess að koma upp kössum fyrir póst. En talið er, að það muni kosta á þriðja hundrað þús. kr. Með brtt. minni legg ég til, að framkvæmdum sé hagað þannig, að hinum nýju fjárframlögum verði varið fyrst og fremst til þess að bæta samgöngur í þeim héruðum, sem búa við lakastar póstsamgöngur. Í tilefni af þessu leyfi ég mér að upplýsa hér, að áður en n. hóf aðalstarf sitt sendi hún út bréf með fyrirspurnum til á 3. hundrað. sveitarstjórna í landinu og annarra aðila. Og það er eftirtektarvert, að flest svörin bárust frá þeim héruðum, sem standa verst að vígi með póstsamgöngur. Og svör bárust úr hverjum einasta hreppi í þeim héruðum, sem afskekktust eru, sem sagt í þessum héruðum var langmestan áhuga að finna fyrir bættum póstsamgöngum. En þau héruð, sem fá póstinn á hverjum degi á sumrin og einu sinni eða tvisvar í viku á veturna, eins og hér á Suðurlandsundirlendinu, þaðan komu miklu síður svör og sum ekki, fyrr en eftir töluverða eftirgangsmuni. Nú komst n. að þeirri niðurstöðu, að það kostaði lítið að bæta póstsamgöngurnar í þeim héruðum, sem góðar póstsamgöngur eru fyrir í. Og hef ég ekkert á móti því, að það sé gert, svo framarlega, að það kosti póstsjóð ekki aukin útgjöld, og ef það er ekki heldur gert á kostnað þeirra héraða, sem við verstar póstsamgöngur búa. Væri t.d. farið inn á þá leið að eyða þessu fé til þess að koma upp póstkössum á þessum slóðum, þá tel ég, að gengið sé á rétt þeirra héraða, sem erfiðastar póstsamgöngur hafa. Það kom mjög til umræðna í n., hvort rétt væri að gera till. um það, að sveitahéruð tækju að einhverju leyti sjálf þátt í kostnaðinum við að koma upp póstkössunum, en eftir að hafa rætt við póststjórnina, þótti henni ekki rétt að leggja það til. En hins vegar bendir hún á það, að ef ríkissjóður sér sér ekki fært að leggja fram nægilegt fé nú þegar til þessara framkvæmda, þá komi til athugunar, hvort ekki sé rétt, að þau héruð, sem vildu leggja til helming kostnaðar, gengju fyrir öðrum að koma þessu kerfi upp hjá sér, burtséð frá því, hvort þau búa við betri eða lakari póstsamgöngur. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr., nema sérstakt tilefni gefist til þess, en vil alvarlega beina því til hæstv. samgmrh., að því fé, sem varið verður til þess að bæta póstsamgöngur, verði framvegis varið til þess að bæta úr þeim þar, sem þær eru verstar, og legg til að till. mínar á þskj. 652 verði samþ.

Páll Zóphóníasson Við 2. umr. fjárl. var fellt að veita meira fé til þessara framkvæmda en hv.fjvn. hafði ákveðið. Ég var óánægður með þetta, því að ég sá það, að í þessu fólst, að þessar miklu umbætur myndu ekki framkvæmdar nema að litlu leyti. Af þessum ástæðum flutti ég brtt. mína á þskj. 689. Nú hef ég heyrt það í ræðu hv.frsm.fjvn., að þessi upphæð er að hans dómi algerlega áætlunarupphæð og því á valdi ráðh. og póstmálastjórnar, hve umbæturnar verða miklar og víðtækar. Það má því gera ráð fyrir, að sama gildi um þessa fjárhæð og ýmsar aðrar í fjárl., að hún sé áætluð miklu lægri en hún muni verða. Af þessum ástæðum get ég sætt mig við það, þar sem þetta sé áætlun, og tek brtt. mína aftur, en jafnframt vil ég undirstrika það, sem hv.þm. Barð. sagði, að fyrst verði byrjað á því að bæta póstsamgöngurnar þar, sem þær eru lakastar. Sem dæmi um, hversu póstsamgöngurnar eru óviðunandi sums staðar, get ég tekið það sem dæmi, að ég veit um staði, þar sem bréfin eru orðin 6 til 8 vikna gömul, er þau berast viðtakanda, en á öðrum stöðum vikugömul eða svo. Það liggur í augum uppi, að mest þörfin er að auka póstsamgöngurnar, þar sem þær eru lakastar, eins og t.d. í Múlasýslum yfirleitt, suðurhluta Vestfjarða og á mörgum fleiri stöðum. Ef ég sendi bréf til einhvers þessara staða, þarf ég ekki að reikna með því, að svar geti borizt fyrr en eftir 2 til 2½ mánuð. Þess vegna undirstrika ég það, sem hv.þm. Barð. sagði, að fyrst þyrfti að bæta póstsamgöngurnar þar, sem þær eru lakastar. Mér hefur borizt til eyrna, að því hafi verið haldið fram í fjvn., að ómögulegt væri að bæta póstsamgöngur við Austurland, skipaferðum væri þannig háttað. Þetta er í raun og veru svo mikil fjarstæða, að því er ekki svarandi, enda er fjvn. ekki fylgjandi þeirri skoðun, þótt hún kunni að hafa komið fram í n., heldur er hún sammála hv.þm. Barð. um það, að fyrst beri að bæta úr póstsamgöngum þar, sem þær eru lakastar, en með tilliti til þess, að því er yfirlýst, að liðurinn sé áætlaður, og með tilliti til þess, að vitað er, að margar aðrar upphæðir í fjárl. eru áætlaðar miklu lægri en þær koma til með að vera, þá geri ég ráð fyrir, að því sé eins farið með þessa upphæð, og tek því aftur brtt. mína á þskj. 689.

Pétur Ottesen Ég ætla ekki að minnast á þá brtt., sem hér hefur verið tekin aftur. Eins og menn sjá í brtt.fjvn., leggur n. til, að felld verði niður úr upphaflegu till. heimild fyrir ríkisstj. til þess að verja fé í þessu skyni, því að fjvn. hefur lagt til, að liðir þessir yrðu hækkaðir með tilliti til væntanlegra framkvæmda á næstu árum. Hitt er svo eins og reynslan hefur sýnt, að það er náttúrlega ekki hægt að einskorða það, að þessi liður fari ekki fram úr áætlun, og þess vegna má náttúrlega líta á slíkan lið sem áætlunarlið, en hins vegar felur sú hækkun, sem þarna er gerð, eða sú upphæð, sem lagt er til, að samþ. verði, í sér bendingu til ríkisstj., að ekki er gert ráð fyrir, að fullnaðarframkvæmdir geti orðið á þessu ári, því að þá hefðu að sjálfsögðu verið teknar upp upphæðirnar miðað við það. Mér þykir svo ekki ástæða til þess að taka þetta frekar fyrir, en ég vildi aðeins, vegna brtt.hv.þm. Barð., taka það fram, að mér fyndist ákaflega eðlilegt, að við þær framkvæmdir, sem væntanlega verður um að ræða á næstu árum, verði það sjónarmið, sem fram kemur í brtt.hv.þm. Barð., haft til hliðsjónar. Ég tel eðlilegt, að reynt sé að bæta þar úr, sem þörfin er mest, og framkvæmdir miðaðar við það, þangað til þetta er komið í það horf, sem væntanlega verður áður en langt um líður, að það, sem lagt er til í till. póstmálan., verði grundvöllur frekari framkvæmda.

Samgmrh. (Emil Jónsson) Herra forseti. - Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta, því að form. fjvn. hefur í ræðu sinni lýst viðhorfi mínu til málsins. Ég vildi segja nokkur orð vegna ræðu hv. 2. þm.N.-M. Það er að vísu rétt, að þessi upphæð í fjárl. er áætluð til þessa, en hver, sem við framkvæmdum málsins tekur, hlýtur þó að telja sig bundinn, eins og hægt er að binda yfirleitt, við þá upphæð, sem þar er nefnd, og þær framkvæmdir, sem lagt er út í, hljóta að miðast við þessa upphæð, þótt eitthvað kunni að fara fram úr áætlun og verða öðruvísi og dýrara en gert er ráð fyrir í upphafi, þótt heildarlínan sé lögð um þessar framkvæmdir, miðað við þá upphæð, sem á fjárl. er ætluð til þess.

Eysteinn Jónsson Herra forseti. - Hæstv. atvmrh. eða kannske réttara sagt hæstv. ráðh. sjútvm. talaði hér í gær og vildi afsaka þessa till. og þá meðferð, sem málið hefði hlotið hér á Alþ. áður. Það var auðheyrt, að talsverður beygur var í hæstv. ráðh. út af því, hvernig þessum málum væri komið, en jafnframt reyndi hæstv. ráðh. á talsvert ísmeygilegan hátt að bera af forgöngumönnum málsins þann orðróm, að þeir hefðu farið á bak við Alþ., hvað snertir meðferð þessa máls, en ég hef haldið því fram, að það hafi átt sér stað a. m. k. tvívegis áður. - Ég hlýt að svara þessu nokkrum orðum að gefnu tilefni frá hæstv. ráðh. Ég skal þá fyrst víkja að því atriði, sem gerðist í upphafi málsins hér á Alþ., þegar það var ákveðið, að Alþ. ábyrgðist 6 millj. kr. ríkisábyrgð fyrir Siglufjarðarkaupstað vegna virkjunar Fljótaár. Ég held því fram, að þessi ákvörðun hafi verið gerð á þeim tíma, þegar forgöngumönnum málsins hlaut að vera það ljóst, að virkjunin kostaði ekki 6 millj. kr., heldur miklu meira. Ég færði þau rök fyrir þessu, að samkv. áætluninni, sem gerir ráð fyrir 6 millj. kr. kostnaði og gerð er af Steingrími Jónssyni rafmagnsstjóra, og eftir því, sem hann lýsir sjálfur yfir á því fskj., sem nú fylgir málinu, er þessi ályktun miðuð við kostnað við framkvæmdir eins og hann var hér á landi framan af árinu 1942. Hann segir, að þessi áætlun sé miðuð við verkamannakaup kr. 2,33 á klst. árið 1942, en þegar þál. var samþ, um það hér á Alþ., að ríkið tækist á hendur þessa ábyrgð, er enn þá miðað við þessa sömu áætlun og miðað við 6 millj. kr. kostnað við framkvæmdir, enda þótt verkamannakaup þá væri orðið meira en tvöfalt eða næstum þrefalt við það, sem byggt er á í áætluninni. Eins og ég gat um, miðaði Steingrímur Jónsson við verkamannakaup kr. 2,33 á klst., og hef ég spurzt fyrir um það hjá Alþýðusambandi Íslands, hvað verkamannakaup hafi verið á Siglufirði veturinn 1942–1943, þegar verið var að ganga frá þessum málum hér, og mundi það svara til kr. 3,00 grunnkaups eða kr. 7,00 verkamannakaups, eða næstum þrefalt við það, sem byggt var á í 6 millj. kr. áætluninni, sem hæstv. ráðh. ber enn þá fyrir sig. Nú þarf enginn maður mér að segja, enda liggur það glöggt fyrir af skýrslum, sem liggja fyrir, að þessi hækkun verkamannakaups úr kr. 2,33 upp í meira en kr. 7,00 hefur í för með sér hækkun, sem getur ekki numið 750 þús. kr., eins og hæstv. ráðh. vildi gefa í skyn, heldur hlýtur þetta að nema svo að millj. kr. skiptir á virkjuninni. Þessi hækkun hafði þegar átt sér stað, þannig að það er alveg augljóst, hvernig sem nú er reynt að breiða yfir þetta, að í upphafi hefur verið farið fram á ábyrgð fyrir þeirri fjárhæð, sem öllum greinargóðum mönnum hlaut að vera ljóst, að væri of lág, miðað við þann kostnað, sem þegar var orðinn. Það er alveg rétt, að þegar málið kom fyrst fyrir Alþ. um sumarið 1942, þá mun þessi áætlun hafa átt rétt á sér, en vegna verðbólgunnar síðast á árinu 1942 á þessi áætlun engan rétt á sér, og sýnist mér augljóst, að því fari fjarri, að hún hafi verið endurskoðuð eins og vera þurfti, hvað þá heldur að hv.Alþ. hafi gert sér grein fyrir því, að svona mikil hækkun var fram komin. Þetta er þó ekki nema byrjunin í málinu og ekki nema eitt atriðið af mörgum, sem sýnir, á hvern hátt hefur verið haldið á þessum málum af hálfu forráðamanna Siglufjarðar hér á Alþ., en það er vitað mál, að þeir, sem fluttu málið hér á Alþ. og stóðu fyrir því, áttu að hafa með sér og leggja fram öll þau gögn og skilríki, sem þeir gátu frekast aflað sér, til þess að hv.Alþ. gæti fengið sem allra réttasta hugmynd um málið. - Nú, þegar virkjuninni er undið nokkuð fram í ársbyrjun 1944, þá er komið til Alþ. og farið fram á 2 millj. kr. til viðbótar í þessu skyni. - Ég hef nú sýnt fram á það, að það hefur verið mjög mikill misbrestur á, hvernig haldið hefur verið á þessum málum af hendi flm. þess frá öndverðu, þótt það séu smámunir hjá þeirri framkomu flm., er þeir nú leggja málið fyrir í síðara skiptið, - þegar komið er með málið fyrir Alþ. í febrúar s. l., þá er flutt þáltill., sem ég las hér upp um daginn með leyfi hæstv. forseta, þegar málið var til umr. Henni fylgdi engin grg. um það, hvernig horfur væru um afköst við virkjunina, engin grg. um það, hversu mikið fé væri búið að leggja í virkjunina, og engin endurskoðun um áætlun yfir verkið. Þar er aðeins farið fram á 2 millj. kr. til viðbótar og talað um, að mönnum sé málið svo kunnugt, að frekari grg. sé ekki þörf á, og sagt, að það verði skýrt nánar í framsögu. Ég hef athugað umr., sem fram fóru um þetta mál í febrúar s. l. hér á Alþ., og ætla að lofa hv.þm. að heyra, í hverju þessi „nánari grg. í framsögu“ var fólgin af hendi þeirra manna, sem fluttu málið; fyrir málinu talaði Þóroddur Guðmundsson í forföllum hv.þm. Siglf., hæstv. núv. atvmrh., og fórust honum orð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Bæjarstjórn Siglufjarðarkaupstaðar hefur tilbúin ýmis gögn varðandi þetta mál, og var gert ráð fyrir, að þau gögn lægju hér frammi, þegar málið kæmi til umr., en það hefur nú farið svo, að þau eru ekki komin. Málið er þó svo skýrt, að ég býst ekki við, að til langra umræðna komi, held því, að það muni koma að fullu gagni, að þessi gögn verði send beint til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar.“ Þetta er nær öll framsagan, sem fyrir málinu er höfð hér á Alþ., og vísað til skjala, sem munu verða lögð fyrir n., og má segja, að lítt nánar hafi verið tekið fram í framsögu en gert var í grg. Síðan fer málið til fjvn., og þegar það kemur aftur úr n., mælir meiri hl. með því, að till. verði samþ., með þeim forsendum, að búið sé að leggja fé í þetta og það verði að segja b, úr því að búið sé að segja a. Við þessar umr. upplýsist það af hv. 1. þm. Rang., að fyrir n. hafi engin plögg verið lögð og engar upplýsingar af neinu tagi og þangað hafi aðeins einn maður verið kvaddur til viðtals, sem var forstöðumaður Rafmagnseftirlits ríkisins. Lýsti hann því yfir, eftir því sem hv. 1. þm. Rang. hefur upplýst, að hann hafi ekkert haft að gera með framkvæmdir þessa máls og geti því engar upplýsingar um það gefið. - Þetta er þá málflutningurinn af hendi flm., þegar þeir koma hér í febrúar s. l. til þess að fá þessa 2 millj. kr. ábyrgð til viðbótar. Og öll þessi vinnubrögð, þegar talað er um, að mönnum sé málið svo kunnugt, að óþarfi sé að gefa miklar upplýsingar um það, - enn fremur þegar talað er um plögg, sem verða lögð fram, - plögg, sem séu til, en aldrei sjást, - á hvaða aðferð minnir þetta? Þetta minnir á aðferð hjá mönnum, sem eru að reyna að sjá sér út peninga, er langflestir menn telja sér alls ekki vera samboðna. Ég er sannfærður um það, eftir því sem ég hef meira kynnt mér þetta mál, að það er engin tilviljun, að þannig er farið með málið í febrúar s. l., og það er beinlínis ekki hægt að komast hjá þeirri hugsun, að þetta hafi verið gert af ásettu ráði, - að það hafi átt að koma með málið smátt og smátt fyrir Alþ. og reyna að smeygja þessu í gegn eins hljóðalaust og unnt var. - Eins og ég gat um daginn, benda þær aðferðir, sem nú eru við hafðar, eindregið í sömu átt. Hvernig stendur á því, að forráðamenn málsins flytja málið ekki fyrr á þessu þingi heldur en þegar því er alveg að verða lokið, - aðeins nokkrir dagar til jóla? Er það ekki gert í trausti þess, að málið renni áfram athugunarlaust í gegnum þingið vegna annríkis þm. í þinglokin? Það er ómögulegt annað en að láta sér detta þetta í hug, þegar maður veit, hvernig áður hefur verið á þessum málum haldið. Ég vil og benda á það, að Þóroddur Guðmundsson veik að því í umr. um þetta mál í febrúar s. l., að þessar framkvæmdir væru mjög langt komnar áleiðis og það vantaði í raun og veru aðeins herzlumuninn, til þess að unnt yrði að ljúka þeim. Enn fremur vil ég benda á það. að í febr. s. l. var kaupgjaldið í landinu orðið það sama á þessum stað og það var s. l. sumar og er nú, þegar verið er að ljúka virkjuninni; það þarf þess vegna enginn maður mér að segja, að það séu slíkir sauðir, sem standa fyrir þessum framkvæmdum á Siglufirði, að þeir hafi ekki haft einhverja hugmynd um það í febrúar s. l., þegar málið var lagt fyrir Alþ., hvort endanlegur kostnaður við verkið yrði 8 millj. kr. eða 13 millj. kr. Mér dettur ekki í hug að halda þetta, heldur álít, að þetta hafi verið miðað þannig, að þeim hafi þótt hyggilegra að láta Alþ. kingja þessum bita í mörgu lagi, af því að hann hafi verið of stór til þess að láta kingja honum í einu lagi, og að þeir hafi talið réttara að skera hann í sundur, - taka fyrst 2 millj. kr. og síðar 4–5 millj., eftir því sem á þyrfti að halda. - Þetta kallaði ég að fara á bak við Alþ. í þessum málum, og ég fyrir mitt leyti legg ríka áherzlu á, að þetta mál verði athugað miklu gaumgæfilegar en gert hefur verið, áður en það verður afgr. frá Alþ. Ég hef ekki haft aðstæður til þess að athuga þetta mál á annan hátt en þann, sem ég hef lýst, - aðeins með því að athuga skjöl, sem hafa komið fyrir Alþ., en eins og gefur að skilja, eru það aðeins mjög litlar og takmarkaðar upplýsingar, sem hingað hafa borizt; hins vegar gefa þær allar bendingar um það, að þessi ákæra mín á hendur forráðamönnum Siglufjarðarkaupstaðar hér á Alþ. hafi við rök að styðjast. Það var auðheyrt, að hæstv. ráðh. hafði áhuga á að koma því inn hjá þm., að meginkostnaður virkjunarinnar væri sökum óhappa, sem komið hefðu fyrir á s. l. sumri. En þó er reyndin sú, að óhöpp eru miklu minni en hægt var að gera ráð fyrir. Það er því algerlega ótækt af hæstv. ráðh. að kasta öllu svaði á þá verkfræðinga, sem hér voru að verki, þótt þeim hafi yfirsézt. Mér skilst það, að forráðamönnum þessa verks hafi verið það ljóst þegar í upphafi, að þetta kostaði meira en gert var ráð fyrir, og hafi verið reynt að fara á bak við þingið með það og þá sérstaklega á öndverðu þessu ári. Mér þykir svo alvarlegir hlutir hafi gerzt í sambandi við þetta mál, sérstaklega hér á þingi, að nauðsynlegt sé að athuga það nánar. Ég legg svo til, að mál þetta verði rannsakað og þá fremur öðru flutningur þess hér á þingi. Ég tek ekki nærri mér svigurmæli hæstv. ráðh. í minn garð, - átti eigi von á öðru úr þeirri átt. En ég vil endurtaka það, að mér finnst eitthvað bogið við þá málsmeðferð hér á þingi, að Alþ. skuli lýsa yfir fullri ábyrgð á mannvirkjum, án þess að eftirlit sé haft með framkvæmd þeirra. Með þeim hætti er miklu minni trygging fyrir því, að hlutaðeigandi yfirvöld láti sig skipta, hvernig verkið er unnið og það verði sem ódýrast. Ég beitti mér fyrir því hér á árunum, að ríkissjóður ábyrgðist ekkert verk að fullu og aldrei meira en 90%, en með því var fengin trygging fyrir því, að þeir, sem hlut ættu að máli heima fyrir, gætu ekki látið sér algerlega í léttu rúmi liggja framkvæmd verksins eða að fé ríkissjóðs væri sóað í vafasöm fyrirtæki. Þetta er hin eðlilega leið. Hins vegar er sjálfsagt, að ríkið styrki slíkar framkvæmdir sem þessar, en það er einnig rétt, að einhver aðstoð komi heiman frá, svo að menn hugsi um það, sem er heppilegast fyrir framtíðina, en eigi um augnablikshag. Það verður loks að gera þá kröfu, ef ríkissjóður tekur fulla ábyrgð á einhverju verki, að ríkið hafi eftirlit með framkvæmd þess eða, ef um mál sem þetta er að ræða, að Rafmagnseftirlit ríkisins sjái um það. Þá kemur þinghliðin á þessum málum. Sá háttur hefur tíðkazt, að menn hafa snúið sér til flokkanna í kosningabaráttunni og fengið þá jafnvel til að lofa ábyrgð og segja álit sitt um framkvæmdir, þó að upplýsingar um það, sem á að gera, séu ekki fyrir hendi. Mér finnst, að flokkarnir ættu að hafa samtök um að hætta þessu. En þó er annað verra, og það er, að nefndin skuli láta mál frá sér fara, án þess að nægileg gögn séu fyrir hendi, en svo er það t. d. með þetta mál. Það ættu að vera samtök um, að ekkert mál sé afgreitt, nema nægilegar upplýsingar séu til staðar. Hv. þm. Siglf. sagði, að ég væri að ráðast á þetta sökum þess, að ég bæri óvildarhug til þeirra manna, sem með málið hafa farið. Þetta er ekki rétt. En þegar ég fór að athuga þetta mál og meðferð þess hér á þingi, þá gekk alveg fram af mér, og ég ákvað að leitast við að sýna fram á, hvert hér væri stefnt, ef það gæti orðið til þess, að þingmenn hefðu betri samtök með afgreiðslu mála en verið hefur nú um sinn.

Forseti (GSv): Ég vil geta þess, að í Sþ. verður varla haldinn fundur til mikilla málaflutninga fyrir jól, svo að varla verða afgr. öll þau mál, sem á dagskrá eru, nema menn taki mál sín aftur eða stytti mál sitt. Vil ég nú spyrja þá, sem hér eiga hlut að máli, hvort þeir vilji mæta í kvöld á þingfundi, því að í gær varð ekki unnt að hafa fund sökum þess, hve fáir mættu.

Við getum ekki mætt í kvöld.

Mér skilst, að eigi verði unnt að halda þingfund í kvöld.