Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það þarf ekki langa ræðu um þetta mál. Þetta eru mjög einfaldar lagabreytingar, sem hér er um að ræða. Eins og frv. nm stýrimannaskólann í Reykjavík ber með sér, er aðalbreytingin sú, að kennurum verði fjölgað um einn, eða frá fjórum upp í fimm. Ekki er talið, að þessi breyting auki á kostnað við skólahaldið svo að neinu nemi, því að kennslustundum aukakennara á að fækka að sama skapi. Hinn nýi fasti kennari þarf að vera sérmenntaður, en slíkur maður fæst jafnvel ekki, nema hann fái fasta stöðu, þar sem um alveg sérstakt námsefni er að ræða, enda er það yfirleitt reynsla í skólum, að betra sé að hafa fastráðna kennara, þar sem því verður við komið. 4. gr. laganna, sem lagt er til að felld verði niður, er bráðabirgðaákvæði, sem er orðið úrelt; það er um það, að þeir, sem höfðu minna fiskimannapróf, gátu fyrstu fimm árin, eftir að skólinn hafði nægjanlegt húsnæði, gengið undir próf þar. Nú er það óþarft orðið. Í 6. gr. er orðið „djúpmælar“ fellt niður, en það er vegna þess, að á skrá um námsefni fyrir fiskimannapróf er það talið upp ásamt öðru, og er því óþarfi að endurtaka það, þegar námsefni til farmannaprófs er sett fram. Um 1.–3. gr. er það að segja, að þar er ákveðið, að stjórn stýrimannaskólans falli undir samgmrn., en hafði verið undir öðru ráðuneyti áður, eins og sýnt er. Við 1. umr. þessa máls hér í d. fylgdi hæstv. menntmrh. frv. úr hlaði og sagði m.a., að spurning væri um það, hvort ekki gæti verið rétt, að stjórn stýrimannaskólans heyrði undir menntmrn., svo og aðrir skólar í landinu, svo sem t.d. bændaskólar, sem nú eru undir stjórn landbrn., og iðnskólinn, sem fellur undir iðnmrn. Vék hæstv. ráðh. því til sjútvn., að hún tæki þetta til athugunar, en fór annars fram á það, að frv. yrði samþ. eins og það lægi fyrir. N. minntist á þetta, en gerir enga sérstaka till. um þetta efni, enda er dálítið erfitt við þetta að eiga. Skipting starfa á milli ráðherra er gerð þegar ný ráðuneyti eru stofnuð og er með ýmsu móti í hinum ýmsu málum og breytileg frá einni stjórn til annarrar. Að vísu er hér lögfest, að stýrimannaskólinn heyrir undir samgmrh., en þetta allt þarf eflaust meiri athugunar við en n. sá sér fært að gera. Ég legg til, að frv. verði eftir þessa umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og var afgr. óbreytt þar í deildinni. Frv. fjallar um að framlengja söluskattinn fyrir næsta ár. Í sambandi við 1. umr. fjárlagafrv. gerði ég grein fyrir fjármálum ríkisins almennt og horfum á næstunni, eftir því sem unnt er að sjá. Leyfi ég mér að vísa til þeirrar skýrslu um nauðsyn þess að framlengja skattinn. Ég vil óska þess, að frv. verði vísað til hv. fjhn. deildarinnar að lokinni þessari 1. umr.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá var Alþfl. andvígur ákvæðum þessara laga um söluskattinn. Höfum við þrásinnis borið fram brtt. við frv. í þá átt, sem ég skal ekki hirða um að gera grein fyrir að þessu sinni. Ég mun þó ekki setja mig gegn því, að málið fari til nefndar og fái athugun þar. En ég vil nota tækifærið þegar við þessa umr. og leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstvirts fjmrh., hvort hann hefur ekki hugleitt eða látið athuga breytingar á söluskattsfyrirkomulaginu í þá átt, að skatturinn yrði aðeins einn sinni á lagður, í staðinn fyrir að hafa það fyrirkomulag á, sem nú er, að sumar vörur verða margskattaðar, þannig að skatturinn getur komizt allt upp í 13%. Ég held, að ég muni það rétt, að þegar þetta mál var síðast til umr. hér í þinginu, þá hafi einhver ummæli fallið af hálfu stjórnarliða í þá átt, að eðlilegt væri kannske, ef söluskatturinn festist, að breyta fyrirkomulagi hans í þá átt, sem ég nú hef drepið á, að hann skuli aldrei tekinn nema einu sinni.



Það hefur verið íhugað mjög vandlega í fjmrn., hvort rétt mundi vera að breyta söluskattinum í svipað horf og hv. þm. talaði um, en niðurstaðan hefur orðið sú, að í það hefur ekki verið lagt. Yrði nú of langt mál að fara út í þetta í einstökum atriðum hér, en á hinn bóginn var sett það ákvæði inn í þessi lög í fyrra, að ef söluskatturinn félli oftar en einu sinni á iðnaðarvarning, þá skyldi hann felldur niður á vissum stigum. Það var raunar heimild áður í lögunum til þess að gera þetta og hafði verið notuð. Það hefur mjög lítið verið eftir þessu gengið, en þetta ákvæði er í lögunum alveg skýrt og verður að sjálfsögðu framkvæmt eins og þar segir. En það hefur ekki orðið ofan á að gera till. um að gerbreyta skattinnheimtunni í það horf að innheimta hann aðeins einu sinni,. t.d. í smásölunni. Norðmenn gera það. Þeir innheimta, hygg ég, 10% söluskatt af flestum sínum vörum og innheimta hann aðeins á smásölustiginu. Það hefur verið talsvert mikið um þetta hugsað í fjmrn. af þeim, sem hafa fjallað mest um þennan skatt, en ekki verið talið heppilegt að hníga að því ráði.



Herra forseti. Ég tel rétt að segja aðeins örfá orð hér við 1. umr. þessa frv. á þskj. 157, en það er, eins og hæstv. forseti lýsti, frv. til l. um breyt. á l. nr. 50 frá 1946, um almannatryggingar, og viðauka við þau. Forsaga þessa máls er sú, að ég mun hafa lýst því yfir um þetta leyti í fyrra eða einhvern tíma fyrir áramótin hér á Alþ., að á þessu ári mundi verða skipuð n. til að endurskoða lögin um almannatryggingar í heild. Þessi .ráðstöfun var sjálfsögð af ýmsum ástæðum og þó ekki sízt vegna þess, að í lögunum sjálfum er í raun og veru reiknað með, að ýmis ákvæði falli niður við lok ársins 1954, og lögin virtust vera þannig gerð í upphafi, að þá væri gert ráð fyrir nokkurs konar allsherjarendurskoðun á þeim, þó að það væri ekki tekið skýrt fram. ríkisstj. varð svo ásátt um að skipa slíka n., og var það gert í maí í vor. Í þeirri n. eiga sæti Hjálmar Vilhjálmsson skrifstofustjóri í félmrn., og er hann form. nefndarinnar, og með honum eru þeir Gísli Guðmundsson alþm., Gunnar Möller form. Sjúkrasamlags Reykjavíkur, Kjartan J. Jóhannsson alþm. og Haraldur Guðmundsson alþm. og forstjóri almannatrygginganna. Þessi n. hefur nú starfað í sumar og hefur m.a. samið það frv., sem hér liggur fyrir, og hefur orðið ásátt um frv. í þeirri mynd, sem það er nú. Hins vegar á mjög langt í land, eftir því sem nm. hafa tjáð mér, að störfum n. sé lokið um allsherjarendurskoðun á allri almannatryggingalöggjöfinni. Þess vegna var að sjálfsögðu nauðsynlegt að framlengja þau ákvæði laganna, sem niður mundu annars falla nú um þessi næstu áramót, og auk þess að gera vissar aðrar bráðabirgðabreytingar. Þetta frv. er því fram borið af þeim ástæðum. Ég vænti þess, að fyrir næsta Alþ., aðalþingi 1955, geti legið frv. frá þessari n. um allsherjarendurskoðun á tryggingalöggjöfinni. En fyrr getur það alls ekki orðið en næsta haust. Það er alveg auðséð. Ég sé í raun og veru ekki ástæðu til þess að fara að rekja hér þær framlengingar og breytingar, sem felast í þessu frv. Það eru glöggar athugasemdir, sem fylgja því, og geta hv. alþm. að sjálfsögðu þess vegna kynnt sér það og hafa sennilega þegar gert það. Hins skal ég aðeins geta í þessu sambandi, að það hefur sýnt sig árlega að undanförnu, að almannatryggingarnar berjast í bökkum hvað fjárráð snertir, með þeim tekjum, sem þeim hafa verið markaðar í löggjöfinni, og svo með þeirri framvindu málanna að öðru leyti, sem orðið hefur hér. Nú bendir n. á það hér í athugasemdum sínum við frv., að eftirstöðvar tryggingasjóðs hafi í árslok 1952 að vísu numið í kringum 12 millj. kr., en á árinu 1953 hafi hallinn orðið nálægt 2 milljónum og á yfirstandandi ári telur n. að samkv. upplýsingum Tryggingastofnunar ríkisins megi gera ráð fyrir nálægt því 5 millj. kr. halla, og gæti þá svo farið, að samkv. þessu yrðu eftirstöðvar tryggingasjóðs nú um næstu áramót aðeins í kringum 5 millj. kr. Nú hefur að vísu verið tekin inn í fjárlfrv. 5 millj. kr. aukagreiðsla til trygginganna. N. leggur hins vegar til, að auk þessara fimm milljóna verði framlag á fjárlögum hækkað um 11/2 millj., og eru þær till. n. hér í grg. frv. Í sjálfu frv. er ekkert komið inn á þetta atriði. Ég taldi rétt að minna á þetta nú um leið og frv. er lagt fram, að þetta verður að sjálfsögðu að gerast upp hér á Alþingi eins og annað, er snertir fjárlög, hvort það verða látnar nægja þær 5 millj., sem nú eru komnar inn á fjárlagafrv., eða framlag ríkissjóðs verður aukið. Það hefur verið talið við endurskoðun á greiðslum þeirra aðila, sem bera uppi gjöldin til almannatrygginganna, að ríkissjóður hafi raunverulega ekki greitt fyllilega það, sem honum bar samkv. því, sem í upphafi var ákveðið í þessum efnum, og væri því hér raunverulega um nokkurs konar endurgreiðslu að ræða af hálfu ríkissjóðs, a.m.k. að einhverju leyti, hvað þessa upphæð snertir, fyrir það, sem vangreitt hefði verið. Ég skal ekki að þessu sinni fara inn á það atriði, en taka aðeins fram frá mínu sjónarmiði, að það, sem gert verður til þess að tryggja rekstur almannatrygginganna fjárhagslega næsta ár, meðan endurskoðunin stendur yfir, skapar ekki neinn nýjan grundvöll um greiðslu þeirra aðila, sem greiða gjöld til almannatrygginganna. Þetta er aðeins bráðabirgðaráðstöfun, gerð nú meðan á endurskoðun almannatryggingalaganna stendur. Ég sé ekki ástæðu til að fara að öðru leyti inn á þær breytingar og framlengingar, sem frv. ber með sér. Ég vænti þess, að hið háa Alþingi geti í meginatriðum orðið sammála um þetta frv., sem er aðeins bráðabirgðaráðstafanir, meðan hin mikla endurskoðun stendur yfir. Ég sé ástæðu til þess að geta þess að lokum, að eftir að n. var skipuð í maí í vor, komu á fund minn konur frá félögum kvenna og voru óánægðar með það, að ekki hefðu konur verið skipaðar í þessa nefnd, sem þær færðu mörg rök fyrir að eðlilegt væri að fjölluðu einmitt um endurskoðun almannatryggingalöggjafarinnar. ríkisstj. hefur nú fjallað um þetta atriði og orðið ásátt um að bæta 2 konum í þá nefnd, sem skipuð var í vor. Þetta hefur ekki verið gert enn, m.a. af því að starf n. liggur að nokkru leyti niðri nú. Það hefur verið unnið að því að safna upplýsingum, og þetta frv. liggur hér fyrir Alþingi. En ríkisstj. mun skipa tvær konur í þessa n. einhvern tíma fyrir næstu áramót, og mun n. þá, eins og hún þá verður orðin, 7 manna nefnd, starfa að endurskoðuninni áfram. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði visað til 2. umr. að lokinni þessari 1. umr. og til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það voru aðeins tvö atriði, sem ég vildi minnast á, áður en málið fer til n., og biðja n. að athuga þau. Annað atriðið er það, að ég vildi gjarnan athuga, hvort mætti ekki breyta þessu um trygginganefndirnar, sem um getur í 4. gr. þessa frv. og 11. gr. laganna. Þessi trygginganefnd er þung í vöfum, og ég tel ekki, að hún geri mikið gagn, og vil jafnvel segja, að hún geri ekkert gagn. Ég veit ekki, hvaða fyrirkomulag væri bezt að hafa á þessu, en mér hefur nú dottið í hug, hvort það væri ekki rétt að láta prestana athuga þetta, koma í stað nefndanna að einhverju leyti. Ég segi það vegna þess, að ég hef dálitla reynslu fyrir því úr Austur-Skaftafellssýslu, að hinu látni prófastur gegndi þessu starfi fyrir trygginganefnd þar allan tímann, sem hann lifði, og af hinni mestu prýði. Ég hygg þess vegna, að það gæti verið athugandi, hvort ætti ekki einhvern veginn að koma sömu skipan á annars staðar. Hitt atriðið var í sambandi við þýzkar konur, sem eru giftar íslenzkum ríkisborgurum. Alþingi sýndi nú það frjálslyndi síðast að synja þessum konum um íslenzkan ríkisborgararétt. Ég hygg, að þessar konur séu nú alveg réttlausar gagnvart tryggingunum, fái engar bætur þaðan, ekki fæðingarstyrk eða neinar aðrar bætur, og ef Alþingi ætlar að halda áfram að synja þessum konum um ríkisborgararétt þangað til einhvern tíma eftir svo og svo mörg ár, þá hygg ég, að það væri rétt að veita þeim þó einhver réttindi í þessum lögum. Þetta vildi ég að n., sem um þetta fjallar, vildi einnig athuga.



Herra forseti. Eins og hæstv. félmrh. tók fram, þá er í raun og veru hér ekki að ræða um neinar verulegar breytingar á lögunum, heldur yfirleitt framlengingu á gildandi ákvæðum, vegna þess að ýmis þýðingarmikil atriði laganna eiga að óbreyttu að falla úr gildi við lok þessa árs og nauðsyn bar til að framlengja þau, meðan endurskoðuninni ekki væri lokið. Að því er fjárhag trygginganna snertir, þá vil ég bæta því við það, sem hæstv. ráðherra sagði, að það er útlit fyrir, að tekjuhalli trygginganna á næsta ári verði í kringum 8 millj. kr., sem stafar að mestu af því, hversu gífurleg fjölgun er á elztu og yngstu árgöngunum, ef svo mætti segja. Barnsfæðingum hefur fjölgað úr 2400–2500 á ári, sem var 1930–1940, upp í það núna síðast að vera 4350 á ári, og fjölgun gamalmennanna er einnig stórmikil. Nefndin hafði talað um þá leið til að jafna tekjuhallann 1955 að gera ríkissjóði að greiða aukaframlag, 6.5 millj. kr., og taldi eftir þeim útreikningum, sem fyrir lágu, að þá mundi framlag ríkissjóðs til trygginganna frá 1946–53 nema réttum þriðjungi af heildarkostnaðinum, eins og gert var ráð fyrir í upphafi. Enn fremur hafði n. um það rætt nokkuð að hækka framlag atvinnurekenda um 15%. Það, sem þeir hafa lagt til trygginganna, er talsvert mikið undir þeim fjórða hluta, sem upphaflega hefur verið gert ráð fyrir. Frá því var þó horfið í n. að hreyfa nokkuð við iðgjaldagreiðslum að þessu sinni í trausti þess, að endurskoðuninni yrði lokið og nýr grundvöllur undir þessu lagður ekki síðar en á þingi 1955, og tek ég í þessu sambandi undir ummæli hæstv. ráðh. um nauðsynina á að hækka þá aukafjárveitingu, sem lagt er til nú í fjárlögum að verði veitt til trygginganna. Viðvíkjandi þeim atriðum, sem hv. þm. V-Sk. henti á, vildi ég segja þetta: Skipun trygginganefnda var einmitt eitt af þeim atriðum, sem sérstaklega hefur verið leitað álits sveitarstjórna, héraðsstjórna og ég ætla sýslunefnda líka um, og það hafa ýmsar till. komið um breytingar á þessu atriði, sem að sjálfsögðu voru athugaðar hjá mþn. Ég get ekki fallizt á, að eins og skipunin á þeim málum er nú, þá sé það svo sérstaklega þungt í vöfum, því að sýslunefndir geta skipað trygginganefndir innan síns hóps og þurfa ekki að hafa nema þrjá menn, ef þeim sýnist svo, í n., þannig að það er út af fyrir sig ekki svo fjarskalega þungt í vöfum. En hitt er rétt, að sums staðar hafa trygginganefndir aðeins verið nafnið tómt og ekki haft nein veruleg afskipti af þessum málum. Á öðrum stöðum hafa þær unnið mikil og gagnleg verk. Að því er snertir réttindi þýzkra kvenna, sem gifzt hafa íslenzkum mönnum, þá er það rétt, að þær hafa ekki réttindi til lífeyrisgreiðslu og annars slíks eftir almannatryggingalögunum. Aftur á móti hafa þær rétt til sjúkratrygginga og njóta þeirra þann landsdvalartíma, sem þær eru. Eins og hv. dm. er kunnugt, hefur verið undirritaður samningur um gagnkvæmar tryggingar ríkjanna, sem þátt taka í Evrópuráðinu, og ef sá samningur verður fullgiltur, þá mundi koma sem bein afleiðing af því, að þessar konur fengju tryggingarréttindi hér eins og annars staðar. Verði það aftur á móti ekki gert um það bil, sem endurskoðun laganna er lokið, þá er sjálfsagt að taka til athugunar þann lið, sem hv. þm. hefur bent á, því að það er um fleiri konur þarna að ræða en þýzkar einar. Ég skal ekki að þessu sinni fjölyrða um frv. Það er í raun og veru að aðalefni til eingöngu framlenging á gildandi ákvæðum, en ekki um neinar stórvægilegar breytingar að ræða á lögunum frá því, sem verið hefur til þessa.



Herra forseti. Frv. þetta um breyt á l. um happdrætti dvalarheimilis aldraðra sjómanna er fram komið eftir beiðni stjórnar dvalarheimilisins og flutt af allshn. Nd. samkv. beiðni hæstv. atvmrh. Frv. var samþ. óbreytt í hv. Nd. og þannig afgr. til þessarar hv. deildar. Lög um þetta happdrætti voru sett á síðasta þingi, og samkv. þeim lögum var dvalarheimill aldraðra sjómanna heimilt að stofna til happdrættis um bifreiðar, báta og búnaðarvélar. Happdrættið var stofnað, og eftir því sem segir í grg. frv. þess, er nú liggur hér fyrir til umr., gekk það betur en nokkur þorði að vona í upphafi, þannig að eftirspurn eftir hlutamiðum hefur orðið meiri en svo, að allir fengju miða, sem vildu, og hefur orðið að synja mörgum um miða við hvern drátt. Til þess að koma til móts við þá, sem vilja styrkja heimilið á þann hátt að kaupa happdrættismiðana, og um leið að auka tekjurnar af happdrættinu með því að fjölga hlutamiðum, fer stjórn dvalarheimilisins fram á, að val vinninga verði aukið frá því, sem það er í núgildandi lögum, þannig að vinningar í happdrættinu verði ekki framvegis eingöngu bundnir við bifreiðar, báta og búnaðarvélar, heldur verði og heimilt að bjóða upp á bifhjól, íbúðarhús og einstakar íbúðir, eftir því sem aðstaða leyfir og hagkvæmt þykir hverju sinni. Ekki munu vera skiptar skoðanir um það, að fé því, sem inn kemur sem ágóði af happdrætti því, sem hér um ræðir, sé vel varið. Dvalarheimili aldraðra sjómanna verður sú mannúðar- og menningarstofnun, sem skylt er að styðja og styrkja, en það er að nokkru gert með því að samþykkja frv. þetta, sem hér liggur fyrir. Allshn. hefur athugað frv., og eins og nál. á þskj. 159 ber með sér, leggja fjórir nm. til, að það verði samþ. óbreytt. Einn nm., hv. 1. þm. N-M. (PZ), lýsti sig andvígan frv. á þeim grundvelli, sem það er fram borið. Páll Zóphóníasson: Herra forseti. Ég hef áður lýst yfir, og dm. er það öllum kunnugt, að ég er á móti happdrættum yfirleitt. Ég tel þáð ranga aðferð að reyna á þann hátt að safna peningum og þannig ýta undir þjóðina til að vera stöðugt í happdrætti. En það er nú komið svo, að meginið af okkar atvinnuvegum er orðið eitt happdrætti og happdrætti, sem ríkissjóður ábyrgist að vinnist eitthvað í í flestum tilfellum, sbr. bæði bátafisk, skatt á bíla, niðurgreiðslu á landbúnaðarvörum o.s.frv. Ég vildi reyna, ef hægt væri, að komast út úr öllum happdrættum og ala þá hugsun upp í þjóðinni, að það ætti að hyggja atvinnulífi$ þannig upp, að það geti staðið undir sér sjálft, en yrði ekki tómt happdrætti. En Alþingi hefur því miður ýtt undir happdrættishugmyndina hjá allri alþjóð um mörg ár. Ég er á móti þeirri stefnu, og þess vegna er ég líka á móti þessu frv.