Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg vildi aðeins leyfa, mér að biðja um, að. atkvæði um frumvarpið verði greidd með nafnakalli.

Flutningsm. (Björn Kristjánsson). Við 1. umræðu skýrði eg frá ástæðunum fyrir þessu frumv., og þarf eg því ekki að endurtaka þær hér. Eg hefi heyrt það hljóð í sumum hv. þm., að þeir vilji skera þetta mál niður við sama trogið, eins og aðrar breytingar á vegalögunum, sem hér hafa verið á ferðinni. Þetta virðist mér vera alveg ástæðulaust. Þau frumv. stefndu sem sé að gagngerðri breytingu á allri stefnu þeirra laga í vegamálum, sem sé þeirri, að landssjóður tæki að sér alt viðhald flutningabrautanna. Það hafði hann ekki áður, nema að örlitlum hluta, og væri því þessu samfara afarmikill útgjaldaauki fyrir landið. Aftur á móti er þetta frumv. í eðli sínu samkvæmt vegalögunum, þar sem það fer ekki fram á annað, en að taka þenna vegarkafla í tölu flutningabrautar með venjulegum skilmálum vegalaganna. Eg hefi áður bent á það, hve lítils góðs sú sýsla, sem hér er um að ræða, hafi notið af vegalögunum, og þess vegna vona eg, þó að töluverður sláturhugur kunni að vera í sumum háttv. þm., að þessu frumv. verði lofað að lifa, einkum þar sem menn vóru svo sammála um það í háttv. Ed., að þetta sanngirnismál ætti fram að ganga. Það yrði mikill tálmi fyrir umferðina, ef þessi vegarkafli félli niður, og til þess eru allar líkur, að svo verði, því að eins og eg hefi margsagt, kemur það ekki til nokkurra mála, að sýslurnar geti kostað viðhald á honum, eða bygt hann frá stofni, sem með þarf. Eg skal svo ekki fjölyrða um þetta, en eg vona að frumvarpið verði samþykt, eina og við 1. umr., og að menn átti sig á því, að það er alveg sjálfsagt mál.

Einar Jónsson : Eg veit ekki hvort meint eru til mín þessi orð um niðurskurðarhug í vegafrumvörpunum. Eg sagði það eitt, að leysa bæri úr öllum þessum málum með jafnri sanngirni. Og eg get ekki séð það, að fremur sé ástæða til þess að landið kosti veginn milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur en veginn austur í sýslur. Það hefir verið margsýnt fram á, að austurveginn nota menn úr öðrum héruðum jafnmikið eða meira en héraðsbúar, en þennan veg nota engir aðrir. Og það geta engar umræður sannfært mig um það, að ekki eigi hið sama að ganga yfir alla vegina. Raunar getur það verið dálítil ástæða, að Vífilsstaðir nota þennan veg talsvert, og Heilsuhælið er í þarfir alls landsins, en þessi ástæða er ekki veigameiri en margar af þeim, sem getið var um í umræðunum um austanveginn, svo að eg álít óþarft að gera hér undantekningu. Réttast hefði mér virst, að þessi vegafrumvörp hefði öll verið samþykt, en fyrst svo var ekki, þá virðist mér öll sanngirni mæla með því, að þau fari öll sömu leiðina.



Eg ekki betur séð, en full ástæða sé til þess að athuga það, að að þessum vegi liggja tveir bæir, annar höfuðstaður landsins og hinn tiltölulega stór bær með 1–2000 íbúum, og loks þéttbýl sýsla, sem mikið notar veginn. Það mætti reyndar segja, að það væri í samræmi við lagningu flutningabrautanna, að þessi vegur væri tekinn upp í þeirra tölu, því þær vóru lagðar um þéttbýlustu héruðin, en eg get ekki séð minstu ástæðu til þess, að landið kosti viðhald á honum. Eg vænti því af hæstv. forseta, að hann beri 1. gr. frumv. upp í 2 liðum.

Flutningsm. (Björn Kristjánsson) : Mér heyrðist það á 1. þm. Rangv. (E. J.), að hann mundi vera með þessu frumv., ef hin vegafrumv. hefði verið samþykt. En þess ber að gæta, að þetta mál er alls annars eðlis. Hér er um það eitt að tala, að taka veg í tölu flutningabrauta, en þar var að ræða um afnám viðhaldsskyldu þeirrar, er hvílir á sýslunum. Það hefir verið venja, að leggja flutningabrautir þar, sem umferðin er mest, og enginn getur neitað því, að ekki er meiri umferð um nokkurn veg á Íslandi, en einmitt þennan. Það mælir því öll sanngirni með því, að þetta frumv. verði samþykt. Og hér er líka hætta á ferðum, ef veginum er ekki haldið í sæmilegu lagi, einkum eftir að farið er að nota svo mikið bifreiðar á þessum kafla sem nú er. Sýslurnar neita að leggja meira fé til hans, og landinu ber skylda til að taka hann að sér ef hann á ekki að eyðileggjast.

Einar Jónsson Háttv. 1. þm. G:K. (B. Kr.) gat þess, að eg hefði sagst vera með þessu frumv. ef önnur svipuð frumv. hefði verið samþykt. Þetta er alveg rétt. Ef sú sanngjarna regla hafði verið tekin upp, sem farið var fram á með austanveginn, þá hefði eg talið rétt, að þetta frumv. hefði fylgst með hinum. En fyrst svo var ekki, þá álít eg einnig rétt núna, að sama gangi yfir öll frumv. Þar sem háttv. þm. (B.Kr) segir að þetta frumv. sé annars eðlis, þá fæ eg ekki séð í hverju sá eðlismunur sé fólginn. Það er alveg það sama, sem hér er farið fram á, og farið var fram á með austanveginn á dögunum. En það er eins og háttv. þm. (B. Kr.) finnist það eitthvað sjálfsagt, að Reykjavík sé leyst undan öllu viðhaldi á þeim vegum, sem hún notar, bæði á austanveginum og Hafnarfjarðarveginum. Þetta finst mér ranglátt, og virðist það athugandi, hvort ekki mæli meira með því, að létt sé á fátækum sýslusjóðum útgjöldum, sem eru þeim ofætlun, en af Reykvíkingum. Þetta er Reykvíkingum sannarlega ekki fremur ofvaxið en hitt austanbúum. Þeirra vegur var í byrjun illa lagður og viðhaldskostnaðurinn því ennþá tilfinnanlegri en ella. En fyrst háttv. þingdeild vildi ekki taka málaleitun fátækra sýslna í samakonar efni, þá álít eg réttast, að skera öll þessi frumv. niður við sama trogið.



Þótt eg hafi orðið framsögumaður í þessum læknaskipunarmálum, þá er það ekki vegna kunnugleika, heldur hafa atvikin valdið því. Og þar sem mig brestur kunnugleika, þá er nefndarálitið ekki bygt á eigin sjón, heldur á gangi þessarra mála áður hér á þingi. Háttv. deild er kunnug þessu frumv., sem nú liggur fyrir. Deildin hefir áður samþykt að stofna það hérað, Hnappdælahérað, og hefir þá þótt vera brýn þörf á því. Í nefndarálitinu 1911 segir, að vegalengdin sé afarmikil og torfærir vegir. Þessu mun ekki vera hægt að mótmæla. Fjallvegir eru miklir í héraði þessu, bæði að vestan og norðan. Að vestan er Fróðárheiði, sem er mjög ill yfirferðar og að norðan er Kerlingarskarð. Hvað vegalengdina snertir, þá er nálægt 10 tíma reið úr miðju héraðinu í Borgarnes. Af þessu er það ljóst, að miklum erfiðleikum er bundið fyrir héraðsbúa, sem eru um 900 manns, að vitja læknis. Í fljótu bragði kynni mönnum að sýnast svo sem flytja mætti bústað einhvers af þeim þrem læknum, sem næstir eru, og þá líklega helzt læknisins í Borgarnesi. En það er nú upplýst, að sá flutningur getur tæplega komið til mála. Get eg um þetta skírskotað til nefndarálitsins á þskj. 289. Nefndin hefir komið fram með þá breyttill., að taka inn í frumv. efnið úr næsta frumv., stofnun læknishéraðs í Bolungarvík. Það mál er ekki heldur nýtt hér á þingi. Á þinginu 1911 lá það einnig fyrir og þá var sömuleiðis tekið fram, að í þessu héraði væri við mikla erfiðleika að stríða, hvað lækni snerti, enda er öllum kunnugt, að svo er. Í Bolungarvík eiga heima rúmlega 1000 manns, samkvæmt upplýsingum frá hagstofunni, og er þeim því sem næst varnað að ná í lækni nema sjóleiðis innan af Ísafirði. Landveg má ef til vill klöngrast á milli, en varla getur það talist mannavegur, og á vetrum er ófært landveg, þegar alt er þakið snjó og hálum fönnum. Hér getur því engin önnur leið talist en sjóleiðin, sem þó getur oft hefzt, því að ekki gefur altaf á sjóinn. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til, að samþykkja þetta frumv. í þessu formi, sem sé sem breyt.till. við frumvarp það, sem nú liggur fyrir. Mér er það ljóst, að mótmæli muni koma fram gegn þessum frumvörpum. Býst eg við, að mótmælin verði aðallega þau, að ekki eigi við að fjölga læknishéruðum, meðan svo mörg læknishéruð eru auð. En eg hygg, að lengi megi bíða með sum hinna auðu héraða, að þau verði skipuð. Það er kunnugt, að læknar taka heldur þann kostinn að »praktisera« eða verða sérfræðingar, en að taka við þessum héruðum, Sem þeir þykjast ekki geta lifað af. Það getur vel verið, að þessi héruð verði einnig auð, en þá er í frumvarpinu séð fyrir því, að enginn kostnaður hljótist af fyrir landssjóð, því að ef engir sérstakir læknar fást í þau, verður ekki heldur nágrannalæknum launað fyrir að gegna þeim. Fleira þarf eg ekki að taka fram að sinni.



Því er líkt farið um mig og háttv. framsögum. meiri hlutans (E. P.), að mig brestur kunnugleika á staðháttum héraða þeirra, er hér er um að ræða. En þótt eg hafi ekki getað orðið samferða háttv. samnefndarmönnum mínum, þá er það engan veginn af því, að eg geti ekki unt þessum héruðum aukinnar læknishjálpar, því það má raunar segja., að allur lands lýður eigi kröfu til þess, að standa sem allra jafnast að vígi til að ná í lækni. Háttv. framsögum. meiri hl. (E. P.) mintist á aðalástæðu þá, er eg sem minni hluti bar fram í nefndinni, sem sé þá, að nú standa 6 læknishéruð óveitt og það sjöunda mun bætast við töluna með haustinu. Af þessu má sjá, hvað tilgangslaust er að bæta nýjum héruðum við eins og nú stendur og jafnvel óréttlátt gagnvart þeim héruðum, sem enn vantar lækni í, og löggjafarvaldið þegar hefir ákveðið, að þarfnist mest læknis. Einnig er vert að athuga það, hverri röskun þessi sundurbútun héraðanna kann að valda. Það er mjög líklegt, að nemendur kynoki sér við að stunda læknisfræði, af því að þeir geta búist við að fá svo lítið að starfa eða svo mannfá héruð, að ekki sé ráðlegt að gjöra slíkt að lífsstarfi sínu, enda líklegt, að lítil æfing skapi ekki mikinn læknir, þótt góða hæfileika hafi haft í byrjun. Þessi tvö atriði er vert að athuga í þessu sambandi, bæði að menn muni hika við að læra læknisfræði og í annan stað, að þeir læknar, sem lenda í mjög fámennum héruðum, geta naumast orðið eins góðir læknar og þeir, er hafa mikla og stöðuga æfingu. Meinið er ekki það, að héruðin sé of fá, heldur hitt, að læknar eru of fáir, og þau mein græðast ekki með því að fjölga héruðum. Mér dettur í hug, ef svo fer, að árlega verði fjölgað læknishéruðum, muni að því reka, að þá muni þeir ekki eingöngu þjóna sínum eigin héruðum heldur og öðrum héruðum með hálfum launum í viðbót við sín eigin laun, með öðrum orðum: að úr landssjóði verði að svara þriðjungi hærri launum, en annars mundi, til fjölda lækna, en læknishjálp máske engu meiri, eða auðfengnari. Þetta óttast eg að verði sú óeðlilega afleiðing af fjölgun héraðanna. Það er síður en svo að eg neiti því, að erfitt sé í þessum héruðum, sérstaklega í Bolungarvík, að ná í lækni. Um erfiðleika í Hnappdælahéraði er mér ekki eins ljóst. En þar má þó ferðast á landi, sem talið er illfært úr Bolungarvík. Vegalengdir hygg eg ekki meiri þar en í sumum öðrum læknishéruðum. Eg hefi ekki gert mér neitt far um að hafa áhrif á skoðanir þingmanna í þessu máli; en hinsvegar taldi eg mér skylt, að gjöra glögga grein fyrir afstöðu minni, bæði í nefndinni og málinu yfirleitt.



Eg tek ekki til máls um þessi frv. fyrir þá sök, að eg sé kunnugur staðháttum. En eg vil vekja athygli háttv. deildar á því, að nú fyrir skemstu hafa verið feld fjáraukalög í því skyni að spara fé landssjóðs. Eg álít nú einhverja verstu eyðslu þá, að fjölga föstum starfsmönnum landsins. Laun fastra embættismanna má skoða sem vexti tilsvarandi höfuðstóls, þannig, að launaaukning, sem nemur 5000 kr. eru vextir af 100 þús. kr. Það kemur því út á eitt, að stofna eitt eða tvö embætti, með 5000 kr. launum og að veita 100 þús. kr. úr landssjóði eitt skifti fyrir öll. Mér virðist, að menn gjöri sér þetta ekki svo ljóst sem skyldi, því að svo reynist það oftast, að þrátt fyrir alt sparnaðarhjal, eru menn fúsir að fjölga embættum. Eg hefi hreyft við því að fækka fjórum embættismönnum. Tveir af þeim hafa orðið embættismenn af misskilningi laganna eða af tilviljun, eða eg veit ekki hverju, en sýslumannsembættin hurfu inn í þá miklu þoku, hvort aðskilja mætti dómsvald og umboðsvald. Tillögur mínar vóru þannig ónýttar, og sá sparnaður fyrir landssjóð, sem þær höfðu í för með sér. Eg skal ekkert fullyrða um það, hve brýn nauðsyn er á að stofna þessi læknahéruð, en hitt tel eg víst, að hæpið sé, að læknar fáist í þau fyrst um sinn, nema ef vera skyldi í Bolungarvík. Vegalengdin þangað frá Ísafirði er ekki mikil, og væri miklu fé verjandi til að gjöra þann veg færan, ef komast mætti hjá nýju embætti. Ef til vill gæti háttv. flutningsmaður þessa frv. (Sk. Th.) gefið upplýsingar um, hvort ekki myndi fært að leggja veg þaðan til Ísafjarðar.  (Skúli Thoroddsen: Það er ómögulegt)  . Það er aðgætandi, að þótt til þess þyrfti að verja einum 10–20 þús. kr. að sprengja upp klappir, þá myndi það borga sig. Eg stóð upp aðallega til að vekja athygli á þessu. Það er altaf sagt við kjósendur og alþýðuna, að opinbera starfsmenn eigum vér ekki að hafa fleiri en nauðsynlegt er, en þegar til framkvæmdanna kemur er þeim altaf fjölgað. Hitt gengur seinna, að klippa þá burt aftur þegar þeir eru orðnir úreltir og svara ekki lengur kostnaði.

Skúli Thoroddsen Háttv. 1. þm. Hún. (G. H.) Spurðist fyrir um það, hvort ekki myndi fært að leggja veg frá Bolungarvík til Ísafjarðar, sem fær gæti verið á vetrum, og skal eg því láta þess getið, að það er ekki hægt. Á milli þessara staða er hlið, sem kölluð er Óshlíð, og má reyndar ríða hana á sumrum, en ekki má háttv. 1. þm. Hún. (G. H.) vera sundlhætt, ef hann teymir þó eigi með köflum, færi hann um hlið þessa, því að gatan er þar víða mjög tæp, utan í snarbrattri hlíðinni. Frá því er snjóar koma fyrst og fram í miðjan júní, dettur engum manni í hug að fara þar með hest, - geta þá eigi komist á milli nema gangandi, en fara þá jafnaðarlega ekki götuna, heldur fara í fjörunni og klifra þar á sumum stöðum yfir kletta og klungur. Eg er nú að vísu farinn að gleyma hvað sumar torfærurnar, sem á leiðinni eru, eru kallaðar, en kann enn að nefna »Pallinn«, »Stóru-ófæru«, »Litlu-ófæru« o. fl. En yfir þessar ófærur er síðan klöngrast eftir stigahöftum upp klettana, og verða menn auk þess að neyta handafls, þ. e. lesa sig upp á kaðli til að komast þar upp. Nú er þess að gæta, að í Bolungarvík er lending feikilega ill. Þar er brimasamt mjög, jafnskjótt er hausta fer að, svo að oft og tíðum er ekki auðið að komast fram með bát, og standa menn því uppi í vandræðum læknislausir, hvað sem að hendi ber, þegar ekki gefur á sjó. Bolvíkingar hafa því - knúðir af nauðsyninni - verið að senda þinginu beiðni um stofnun læknishéraðs þar, ár eftir ár, og man eg nú naumast hve oft eg hefi þegar flutt frumvarp þetta hér á þinginu. Það hefir einu sinni verið samþykt hér í deildinni, en háttv. Ed. vildi þá láta aðstoðarlækninn á Ísafirði flytjast til Bolungarvíkur og njóta þá, auk launa sinna, fjár þess, er Bolvíkingar buðu þá fram úr eigin vasa. En þegar til hans kasta kom, afsagði hann flutninginn og bar fyrir sig skipunarbréf sitt, sem aðstoðarlæknir á Ísafirði. Eg vona nú að frv. þetta fái góðan byr hér í deildinni, þrátt fyrir tillögur minni hl. nefndarinnar. Annars hefi eg nú þegar talað svo oft hér í þinginu, um mál þetta, að eg get látið mér nægja að skírskota til þess, sem eg áður hefi um það sagt. Það væri og ósamkvæmni af neðri deild, að fara nú að fella frv. þetta, þar sem hún hefir samþykt það áður.

Eggert Pálsson : Eg ætlaðist í rauninni til að fleiri tæki til máls, áður en eg talaði. Háttv. flutningsm. frv. um stofnun Hólshéraðs hefir nú lýst örðugleikunum sem á því eru fyrir Bolvíkinga að vitja læknis, og þar með svarað athugasemdum háttv. 1. þm. Hún. (G. H.). Yfir höfuð er það fremur fyrir flutningsm. að lýsa staðháttum í þessum héruðum heldur en fyrir mig, þar sem eg er alókunnugur. Eg hefi viljað fylgja þeirri Stefnu, sem áður hefir verið tekin í þessu máli. Eg benti á það, að fyrir þinginu 1911 hefði legið nokkur læknafrv., og vér höfum hér fyrir oss álit þeirrar nefndar, sem þá var skipuð í öll þau mál. Það varð þá niðurstaðan í neðri deild, að réttast væri að stofna eitt læknishérað á ári, og verða þannig við óskum landsmanna um fjölgun læknahéraða, því að þrátt fyrir það þótt háttv. 1. þm. Hún. (G. H.) segði, að alþýða manna vildi ekki fjölga embættismönnum, þá er það víst, að hún vill engum embættismönnum fremur fjölga en læknum. Það er sjálfsagt að taka tillit til þjóðarviljans í þessu efni, enda er það vitanlega þjóðinni fyrir beztu, að læknar sé sem fleztir og sem hægast að ná til þeirra. Háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.) kom eins og vænta mátti með þessa gömlu ástæðu, að það væri ekki ástæða til að fjölga læknahéruðum meðan til væri héruð óskipuð læknum. En þó að vér fjölguðum ekki læknahéruðum, þá væri ekki hægt fyrir oss að tryggja það, að læknishérað, sem læknum þykir ófýsilegt að setjast að í, verði lækni skipað. En þar sem hann mintist á, að ef læknahéruðunum yrði skift í smáhéruð, yrði það til þess að fjölga hinum óskipuðu héruðum, þá get eg ekki séð að sú skoðun sé rétt. Eg get ekki skilið, að það sé fýsilegra fyrir lækni að setjast í stórt og víðáttumikið læknishérað heldur en í lítið. Aðalatriðið er að fólkið sé margt, og t. d. í Bolungarvík er fjöldi fólks samankominn á einn stað, Svo að enginn efi er á því, að verði þar stofnað læknishérað, þá verður miklu fýsilegra fyrir lækna að setjast þar að heldur en í hinum viðáttumiklu héruðum. - Það virðist svo, sem skoðanir þeirra tveggja háttv. þm., sem talað hafa á móti stofnun þessara læknahéraða, sé nokkuð hver á móti annari. Háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.) hélt því fram, að ef læknahéruðunum yrði skift niður í smærri héruð, yrði það til þess, að enginn læknir fengist til að setjast í þau. En aftur á móti virtist háttv. 1. þm. Hún. (G. H.) ætla, að þessi breyting miðaði að því að fjölga læknum og þar með auka útgjöld landssjóðs. Eg skal svo víkja að því aftur, sem eg upphaflega mintist á, að það var stefna neðri deildar á þinginu 1911, að stofna eitt læknishérað á hverju þingi. Þá var stofnað hérað á Austfjörðum og jafnframt gaf nefndin í skyn tvímælalaust, að næst skyldi stofna læknishérað í Hnappadalssýslu. Hið þriðja átti svo að stofna í Bolungarvík. Svo vóru önnur frumvörp, sem nefndin hafði þá til meðhöndlunar, en koma nú ekki til greina og væntanlega ekki í næstu framtíð, svo sem frumv. um stofnun læknishéraðs milli vatna í Rangárvallasýslu, milli Þverár á aðra hlið og Jökulsár á Sólheimasandi á hina. Fimta læknishéraðsstofnunin, sem nefndin hafði þá til meðferðar, var stofnun læknishéraðs í Dalasýslu og hin sjötta í Skagafirði. Eg veit ekki, hvort nokkur ósk er nú lifandi um stofnun þessara læknahéraða., en víst er um það, að engin beiðni þar að lútandi hefir komið fram á þessu þingi, svo að ætla má, að þörfin sé ekki eins brýn eins og í þessum héruðum, sem hér er farið fram á að stofna. Eg styð þetta mál til þess að vera trúr þeirri stefnu, sem kom fram á þinginu 1911, að stofna fyrst Hnappdælahérað og síðan Hólshérað í Bolungarvík. Og eg sé ekkert á móti því, fyrst eitt þingtímabil hefir fallið úr, svo að þessari fyrirætlun þingsins 1911 hefir ekki verið fullnægt, að þá verði nú þessi héruð bæði stofnuð í einu. Eg þykist svo ekki þurfa að segja meira um þetta mál að sinni. Aðeins skal eg taka það fram gagnvart háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.), sem virtist vilja slá á strengi sparnaðarins, að eg hygg að það sé óþarfi í þessu máli, því að þjóðin er vissulega til fárra hluta fúsari heldur en til að leggja eitthvað á sig til þess að vernda líf og limi einstakinganna. Og sízt hefði eg trúað því, að mótmæli í þessa átt kæmi frá háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.).



Það er aðeina stutt athugasemd. - Það er nokkuð til í því sem við sögðum, bæði háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.) og eg. Sú hefir orðið raunin á, að litlu læknahéruðin ganga ekki út, því að það er reynt, að læknar geta ekki lifað af þeim. Sú stefna verður áreiðanlega tekin fyrr eða síðar, að hækka launin, svo að í þau fáist menn, og það endar því á þann veg, að læknum fjölgar og launin hækka til mikils kostnaðarauka fyrir landið. Hinu neita eg ekki, að þjóðin er fús til þess að leggja töluvert á sig fyrir læknana, einkannlega vegna þess að laun þeirra eru borguð úr landasjóði. Það væri ef til vill fult eins hyggilegt að láta héraðsbúa sjálfa launa lækna sína að einhverju leyti. Þá býst eg við, ef sú regla yrði tekin upp, að beiðnirnar um stofnun nýrra læknahéraða yrði ekki eins tíðar eins og raun er á orðin á seinustu tímum. Það er svo sem auðvitað, að því víðáttumeira sem læknis. héraðið er, því erfiðara er það fyrir lækninn að fullnægja kröfum fólksins, og um leið erfiðara fyrir fólkið að ná til læknisins. En hinu hefi eg líka veitt eftirtekt, að fólk fer oft til þess læknis sem lengra er í burtu. Menn vinna það oft til að sækja góðan lækni langar leiðir, heldur en að þurfa að notast við lélegan lækni, sem er hendi nær. Sú regla sýnist mér í blindni gerð að fjölga læknahéruðum um eitt á ári. Nær lægi að taka læknahéraðaskipunina til rækilegrar íhugunar aftur og skifta landinu niður á ný sem hentugast að auðið yrði.

Skúli Thoroddsen : Frumv. þetta var rætt hér í deildinni í sambandi við frv., næst á undan og hefi eg því ekki neinu þar við að bæta. Aðeins skal eg þó minna á það, að þess hefir verið getið hér í deildinni, hvað Hólshérað snertir, að skírskota má að vísu til beins loforða frá þinginu, að því er til stofnunar þess kemur. Eg vona því, að ekki þurfi að fara um það eins og um Hnappdælahérað, enda margbent á, hversu brýn sé þörfin á stofnun læknishéraðs á þessum stað, og ætti eg því að geta gert mér von um, að Hólshérað fengi fram að ganga hér í deildinni, þótt um Hnappdælahéraðið færi því miður, sem farið er.



Eg vona að það sé óþarfi að tala mörg orð um þetta frumv. nú. Eg treysti því, að úr því háttv. deild er nú einu sinni komin á lagið, að skera niður frumvörp, þá muni hún verða fús til þess að skera þetta líka niður eftir tillögum meiri hluta nefndarinnar. Eina og þinginu er kunnugt, fer frumvarpið fram á það, að nema burt hina lögskipuðu aðstoðarlækna á Akureyri og Ísafirði. Nú er með nýafstaðinni atkvæðagreiðslu hér í deildinni fengin ný ástæða til að fella þetta frumvarp. Þegar búið er að fella það að stofna nýtt læknishérað í Bolungarvík, þá mætti það makalaust heita, ef sú stefna væri tekin, að nema um leið burtu aðstoðarlæknisstöðuna á Ísafirði. Það væri hér um bil sama sem að gera mönnum ómögulegt að ná sér í læknishjálp sunnanvert við Ísafjarðardjúpið. Eg vona því, að menn verði sammála um það, að þetta megi ekki gera. Þó að nú sé reyndar nokkuð öðru máli að gegna um Akureyri, þá verður þó þetta tvent að fylgjast að héðan af. Annars eru í nefndarálitinu færðar sérstakar ástæður fyrir því, að sterk rök mæli með því, að kippa ekki burtu aðstoðarlækninum úr þessum kaupstað fremur en hinum. Það gæti vitanlega komið til mála, að afnema þessa lögskipuðu aðstoðarlækna bæði á Ísafirði og Akureyri, ef nokkur trygging væri fyrir því, að fleiri eða færri »praktiserandi« læknar settist þar að, en meðan það er ekki, þá sýnist það ekki takandi í mál.



Hér er þetta ekkert kappamál, en eg vil að eina benda á það, að það vakti aldrei fyrir mér, að kippa burtu þeim aðstoðarlæknum sem nú sitja í embættum þessum. Það mun ekki lagalega fært. Og eg kannast við það, að nú er meiri ástæða til þess að halda aðstoðarlækninum á Ísafirði meðan enginn læknir kemur í Bolungarvík. Þessir aðstoðarlæknar voru til áður en þessi lög vóru samin, en þá vóru þeir lausari fyrir, því að fé til þeirra var veitt í fjárlögum. Tilgangurinn með þeim var tvenns konar. Fyrst og fremst að auka læknishjálpina og svo í öðru lagi að ungir læknar gæti þannig fengið æfingu í lífsstarfi sínu. Eg álít ekki miklu tapað, þótt þetta frv. falli nú. Eg er sannfærður um, að það kemur aftur, þegar tekið verður fyrir að lagfæra læknaskipun vora yfirleitt. Það þarf ekki annað en að benda á, að þessir menn hafa ekki nema 800 kr. í árslaun og engin eftirlaun, svo að hér er eigi um regluleg læknaembætti að ræða. Þau eru orðin til í misgripum, og hvort sem frv. er nú samþ. eða ekki, þá verður þetta lagfært á sínum tíma.

Frams.m. (Sigurður Sigurðsson): Eins og tekið er fram í nefndarálitinu gat meiri hluti nefndarinnar ekki orðið á eitt mál sáttur um frumv. það, sem við þingmenn Árnesinga fluttum um þetta efni á öndverðu þingi, og afleiðingin af því varð sú, að það var tekið aftur. Hins vegar gat meiri hl. fallist á að heimila sýslunefnd Árnesinga að setja reglur um lagveiði í Hvítá og Ölfusá, eftir því sem henni þætti við eiga um þessa 36 klukkustunda friðun á viku. Eg vænti þess, að háttv. deild liti eins á málið og meiri hluti nefndarinnar og vilji leyfa þetta. Vona eg því, að frumv. verði samþykt og fái yfir höfuð að ganga greiðlega í gegnum þingið.



Þegar verið er að semja lög um breytingar, sem eiga að fela í sér hagsmunavon fyrir minni eða stærri hluta landsmanna, þá verða menn jafnan að hafa það hugfast, að það sé ekki gert á kostnað annarra. Og ef útlit er fyrir, að eins margir, eða ef til vill fleiri, bíði skaða við breytingarnar, þá verður að standa alveg sérstaklega á, ef rétt er að gera þær. Þetta frumv., eins og það var fyrst borið fram, á þskj. 54, hafði eflaust í sér fólgna hagsmunavon fyrir þá menn, sem búa við árósa, eða nálægt árósum, en það er víst, að það hefði haft öfug áhrif fyrir alla þá er ofar búa í landinu, og fram til dala við smá-árnar eða við kvíslar þær sem í þær falla. Frumv. hefir verið breytt, og eins og það er orðað nú, er það náttúrlega miklu aðgengilegra en það var í fyrstu, en samt sem áður álít eg það á ýmsan hátt varhugavert og vil ráðleggja hv. deild að íhuga það sem bezt, áður en gengið er til atkvæða um það. Eg hafði álitið, að aldrei ætti að slaka til frá ákvæðum lagfriðunarlaganna frá 1886, nema þá með því móti, að það væri þá bætt upp með öðrum friðunarákvæðum. Hér er farið fram á að gefa sýslunefnd Árnesinga alveg sérstakt vald í þessu efni, og með því álít eg að stigið sé hættulegt spor af þinginu, semekki er séð út fyrir, hvað langt getur leitt. Ef fleiri sýslur heimta sömu undanþágu, á þingið örðugt með að neita þeim um það, ef það hefir einu sinni gengið út á þessa braut. Eg skal ekki segja, hvað af þessu getur stafað í Árnessýslu, hvað mörgum það getur orðið til óhags þar, því að eg er þar ókunnugur, en það tel eg víst, að mörgum héraðsbúum þætti sér gerður skaði og óréttur með þessarri ráðstöfun. Og jafnvel þó að enginn skaði væri sýnilegur í fljótu bragði, þá gæti það samt sem áður orðið til mikils tjóns í framtíðinni, með því að stöðva framgang lagins og haft þannig ill áhrif á lagveiðina þegar frá liði. Því að það er áreiðanlegt, að hvað svo sem sýslunefndin samþykkir í þessa átt, þá verður það ekki til þess að draga úr lagveiðinni, heldur þvert á móti til þess að auka hana. Það verður þannig veiddur meiri lag, og það verður gert með því að stöðva laggönguna upp eftir ánum. Er því auðséð, hver hætta getur af þessu stafað. Þetta friðunarákvæði er engan veginn einstakt. Sýslurnar geta með jafnmiklum rétti farið fram á að mega setja sérstök ákvæði um friðun fugla, bæði æðarfugla o. fl. Sjá allir að það væri varhugavert. Því að það er alveg víst, að ef sýslunefndirnar færi t. d. að breyta ákvæðunum um friðun álftarinnar, þá myndi þær gera það til þess að meiri tekjur fengist af álftaveiði, en ekki til þess að hefta dráp álftarinnar. Hvaða dýr sem í hlut ætti, þá myndi menn gera slíkar ráðstafanir í hagsmunaskyni, en ekki vegna friðunar dýrsins. Eg verð þess vegna að ráða hv. deild frá að stíga þetta spor, en tel réttara, að haldið sé fast við þau ákvæði sem áður hafa gilt hér um. Eg álít, að hér megi ekkert slaka til, nema þá að það komi í móti, að friðun lagins verði aukin á öðrum sviðum, t. d. með því að veiðitíminn verði styttur að einhverju leyti.



Eg hefi ekki getað séð, hvorki á nefndarálitinu né á framsögunni, hvaða þörf er á að veita þessarri einu sýslu, þetta undanþáguákvæði frá lagfriðunarlögunum. Mér skilst, að það muni koma svo fáum sýslubúum að gagni, en aftur á móti svo mörgum að ógagni, að ekki sé rétt af þinginu að samþykkja þessa breytingu. Það er augljóst, að erfitt verður að framfylgja 36 klukkustunda friðuninni ef þessi undanþága verður veitt. Það ætti þá um leið að gera aðrar breytingar á lagafriðuninni í líka átt og háttv. þm. Mýr. (J. E.) talaði um, með því að auka við friðunartímann, t. d. þannig, að hann væri látinn byrja seinna, en nú á sér stað. Mér skilst, að ef laxinn verður ófriðaður allan veiðitímann, þá verði hægt að nota veiðina svo, að lítið af lagi gangi upp eftir ánum. Og það getur ekki verið rétt af þinginu að stuðla að því, að þeim einum sem búa við árósana, sé heimiluð öll hlunnindin af laxagöngunni í árnar, eða því sem næst. Eg verð því, að svo komnu, að styðja till. háttv. þm. Mýr. (J. E.) að frumv. verði felt.

Framsögum.(Sigurður Sigurðsson): Eg skal láta þess getið út af ummælum háttv. 1. þm. Rvk. (Sv. B.), að laxfriðunarlögin frá 19. febr. 1886 heimila sýslunefndum að ákveða hvenær veiðitíminn skuli byrja, eða hvenær net skuli leggja. Það er aðeina algilt lagaákvæði, að veiðitíminn skuli standa í þrjá mánuði, en að öðru leyti mega sýslunefndirnar ráða því, hvenær net eru lögð í hverri sýslu fyrir sig. Það sem varðar mestu í þessu efni er það, að ekki sé byrjað að leggja netin of snemma. Eg gat þess við l. umr. frumvarpsins, sem tekið var aftur, að krafa þeirra Árnesinga, sem kynni að hafa óhag af þessarri breytingu, myndi vera sú, að netin væri ekki lögð eins snemma í árnar og nú tíðkast. En þessu ráða nú sýslunefndirnar samkvæmt laxfriðunarlögunum. Hér í þessu frumv. er ekki, í raun og veru, verið að leggja sýslunefnd Árnessýslu neitt nýtt vald í hendur.  (Jóhann Eyjólfsson: Jú)  . Hún hefir þetta vald, að mega ráða, hvenær þessi ákveðni þriggja mánaða veiðitími byrjar, og þá er það ekki nema í samræmi við það, að hún fái einnig að ráða, hvernig hagað er 36 klukkustunda friðuninni. Hér er ekki sagt, að hún verði afnumin; sýslunefndin getur veitt undanþágu frá henni eða breytt eitthvað til í þessu efni. Háttv. þm. Mýr. (J. E.) skoraði á deildina að hugsa sig vel um, áður en hún gerði ákvarðanir um þetta mál. Eg get tekið undir það með honum. Það er aldrei nema gott, að menn hugsi sig vel um, áður en þeir framkvæma eitthvað, og eg vil ráðleggja þeim, sem á móti þessu frumv. eru, að hugsa sig alvarlega um, áður en þeir greiða atkvæði, svo að þeir geri ekki neina vitleysu í þessu máli.



Eins og háttv. deildarmenn að líkindum vita er eg meiri hluta nefndarinnar fylgjandi í þessu máli, þar sem hann leggur til að sýslunefnd Árnessýslu sé heimilað að setja reglur um laxveiði í Hvítá og Ölfusá, innan þeirra takmarka sem laxfriðunarlögin setja að öðru leyti. Mér virðist þetta ofureinfalt mál, og verð að líta svo á, að þeir sem heimili eiga á hverjum einstökum stað, hljóti að vita bezt hvað þar á við í þessu efni. Eg get skilið, að háttv. þm. Mýr. (J. E.) kunni skýra grein á því, hvaða reglur henta bezt um laxveiði í Hvítá í Borgarfirði. En aftur á móti hygg eg, að bæði honum og mörgum öðrum hér í háttv. deild, sé alls ókunnugt um, hvaða aðferð sé heppilegust, að því er snertir Hvítá hér fyrir austan og Ölfusá. Það sem réð því, að eg léði meiri hluta nefndarinnar fylgi mitt í þessu máli, var það, að eg áleit viðkomandi sýslunefnd bærari að dæma um þetta efni, heldur en þingið. Hvað það snertir, að sýslunefndin geti gengið á rétt fjölda manna í sýslunni einstökum mönnum í hag, þá álít eg, að það geti ekki komið til nokkurra mála. Þessir einstöku menn, sem eg heyri hér álitið, að mestan hagnað muni hljóta af þessarri breytingu, eiga heima í einum tveimur hreppum sýslunnar. Ef allir hinir hrepparnir, og þótt ekki væri nema hrepparnir með Ölfusá og Hvítá að ofanverðu, teldi sér óhag í að heimila einhverja undanþágu eða breytingu á ákvæðum lagfriðunarlaganna, þá má geta nærri, að slík undanþága yrði aldrei veitt af sýslunefndinni. Það er mér með öllu óskiljanlegt, að allir þeir hreppar fórni sér eða sínum hagamunum fyrir eina tvo hreppa eða hagsmuni þeirra, Ölfus- og Sandvíkurhreppa. Eg sé því ekkert á móti því, að veita sýslunefnd Árnessýslu þessa umbeðnu heimild. Eg er viss um, að hún breytir aldrei ákvæðunum um friðum laxins, ef þeim sem ofarlega búa við árnar, getur orðið nokkurt tjón að breytingunni, því að þeir sem ofarlega búa eru margfalt fleiri en hinir, sem við ósana búa eða nálægt þeim. Þó að afleiðingin af þessu verði sú, að öðrum sýslunefndum verði veitt þessi sama heimild, þá, finst mér það ekkert athugavert. Það getur aldrei orðið að neinu tjóni, nema ef svo skyldi vera, að meiri hluti sýslunefndarinnar væri »interessaður« í einhverri breytingu í þessu efni, sem varla mun koma til. - Eg sé sem sagt ekkert verulegt á móti því að samþykkja þetta frumv. og eg skil ekki, að háttv. deildarmenn greiði atkvæði á móti því, þegar þeir eftir áskorun háttv. þm. Mýr. (J. E.) hafa hugsað sig vel um.

Jóhann Eyjólfsson Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) sagði, að sýslunefnd Árnessýslu væri ekki fengið neitt nýtt vald í hendur, þó að henni væri veitt þessi heimild, sem hér er farið fram á. Eg get ekki séð annað, en að svo sé, þar sem hún heldur áfram þeim rétti sem hún hefir haft, að stunda laxveiðina í 3 mánuði, og fær í viðbót rétt til að breyta eða nema burtu ákvæðin um 36 klukkustunda friðunina á viku. Þetta er alveg sérstakt vald, sem sýslunefndinni er fengið í hendur, og það getur hún ekki með öðru móti fengið en með landslögum. Eins og eg tók fram áðan, óttast eg að fleiri sýslur komi á eftir, ef þetta nær fram að ganga, og heimta þetta sama vald. Og þá veit eg ekki, hvernig þingið getur tekið í taumana, ef það vill vera sjálfu sér samkvæmt. Eg veit vitanlega ekki nákvæmlega, hvað við á í Árnessýslu í þessu efni, né við hverra óskum er orðið eða hverra vilji er brotinn á bak aftur með því að samþykkja þetta. Eg legg heldur ekki aðaláherzluna á þetta eina tilfelli. Það, sem eg legg áherzlu á, er það, að þetta verði ekki innleitt, því að eg óttast, að það geti dregið illan dilk á eftir sér. Eg ímynda mér, að þeir menn, sem óska eftir þessarri heimild hugsi aðeins um stundarhaginn, en íhugi á hinn bóginn ekki, hvaða afleiðingar þetta getur haft fyrir veiðiskapinn í heild sinni í framtíðinni. Ef þetta spor verður stigið er eg hræddur um, að mörg gönusporin fylgi á eftir. Mér er það þess vegna talsvert áhugamál, að sýslunefnd Árnessýslu verði ekki fengið þetta vald í hendur og vil leggja eindregið til að frumv. verði felt.



Eg vakti fyrstur máls á agnúum þeim, sem mér virtist vera á frumvarpi því, er háttv. þingmenn Árnesinga fluttu á öndverðu þingi, þegar það kom til 1. umr. Reyndin hefir nú orðið sú í nefndinni, að meiri hluti nefndarinnar hefir ekki getað fallist á frumvarpið og flutningsmenn hafa tekið það aftur. En þetta nýja frumvarp finst mér ekki heldur svo vaxið, að það eigi fram að ganga. Eg get ekki kannast við, að Árnesingar óski eftir svona lögum, því að samkvæmt því skjali, sem lagt var hér fram í lestrarsalinn, lágu aðeins fyrir óskir um þetta frá fáeinum bændum við Ölfusá. En engir þeirra, sem ofar búa, hafa óskað eftir neinum lögum í þessa átt! En ef taka ætti mark á slíkri ósk, þá yrði hún að koma frá þorra þeirra, sem veiði eiga í ám þeim, sem lag gengur í úr Ölfusá og þeir bændur eru miklu fleiri heldur en hinir, er búa neðst við ána og óska eftir þessu. Háttv. 2. þm. Rang. (E. P.) sagði, að engin hætta væri á því, að sýslunefnd breytti veiðiákvæðunum til óhags fjöldanum, og að það væri aðeins menn úr tveim hreppum Árnessýslu, sem óskað hefði breytinganna. Sýslunefndarmenn þessarra tveggja hreppa gæti ekki komið fram breytingunum, ef allir hinir hrepparnir teldi sér það skaða. Gagnvart þessu má benda á, að allmargir hreppar sýslunnar eiga enga veiði í ám þessum og geta því látið sig einu gilda, hvað ofaná verður í Sýslunefnd. Skal eg þar til nefna Selvogshrepp, Stokkseyrarhrepp, Eyrarbakkahrepp, Gaulverjabæjarhrepp, Villingaholtshrepp og Þingvallasveit. Ef vinsæll og laginn sýslunefndaroddviti vildi beita sér til þess að fá framgengt breytingum á veiðitíma, í þá átt, sem hér ræðir um, þá þykir mér sennilegt, að honum gæti orðið gott til liðs meðal þessarra fulltrúa, sem sjálfum stendur alveg á sama, hvað ofan á yrði. - Líkt stendur á víðar, svo að alls eigi er víst, að vilji meiri hluta þeirra manna ráði, sem hlut eiga að veiðinni, heldur málafylgi ötulustu mannanna í sýslunefnd, af því að þar eru ýmsir menn, sem í léttu rúmi liggur, hver ákvæði gilda um þetta efni. Tel eg því alls eigi rétt að veita sýslunefndum þessa heimild.



Eg skal ekkert um það segja, hvernig eg hefði greitt atkvæði í þessu máli, ef öðruvís hefði staðið á. Það var sagt fyrir fám dögum hér á þingi, að oss væri það lífsskilyrði, að eiga vingott við Englendinga á þessum tímum. Þetta er alveg satt. Þess vegna finst mér það nú rangt að samþykkja lög eins og þessi, sem hækka sektarákvæði fyrir brot botnvörpunga á landhelgissvæðinu. Þess vegna verð eg að leggja á móti því nú, að þetta frumvarp verði samþykt, hvernig svo sem eg hefði greitt atkvæði, ef öðruvís hefði á staðið.



Eg hlýt að taka í sama strenginn og háttv. þingm. V.-Ísf. (M. Ó.). Þótt rétt væri ef til vill að skerpa sektarákvæði botnvörpuveiðalaganna, þá hygg eg, að ekki sé hentugur tími til að gera það nú, þegar vér kunnum að þurfa að halda á tilhliðrun Englendinga í viðskiftum við Ísland, sakir ófriðarins. Hitt atriði frumvarpsins - að nema úr gildi undanþágu þá, er íslenzk botnvörpuskip hafa haft til þess að fara um landhelgi, án þess að hafa hlerana innbyrðis - tel eg heldur ekki rétt að samþykkja. Þetta er ekki nema eðlileg og sjálfsögð undanþága, vegna þess, að íslenzku skipin eru þau einu skip, sem oft eiga löglegt erindi um landhelgina. Útlendingar eiga það sjaldnast. Það er alvanalegt á sumrin, að íslenzk botnvörpuskip fara út á fiskimið að kveldi og koma inn til hafnar aftur að morgni með afla sinn. Þau eiga því leið um landhelgina tvisvar í sólarhring. Það væri þeim talsverð tímatöf og erfiði að þurfa í hvert sinn að innbyrða hlerana, leysa vörpuna frá og setja hana upp í búlka. Eg verð því að leggjast í móti þessu ákvæði. Til þess að fella það burtu þarf ekki annað, en stryka út tilvitnunina til 9. gr., og mun eg síðar gera brtill. þar að lútandi, ef málið heldur lengra áfram.

Bjarni Jónsson Háttv. þm. V.- Ísf. (M. Ó.) og háttv. þm. N.-Þing. (B. Sv.) eru báðir sammála um það, að nauðsynlegt sé að eiga frið við Englendinga á þessum tímum. En háttv. þm. N.-Þing. (B. Sv.) dregur ekki réttar ályktanir um það, hvað gera eigi, út frá þessari skoðun hans. Hann vill leggjast á móti því, að kippt sé burtu því misrétti, sem um nokkur ár hefir átt sér stað, gagnvart útlendum fiskimönnum í samanburði við íslenzka fiskimenn. Ef vér viljum eiga vingott við Englendinga, þá er einmitt ágætt tækifæri til þess núna að sýna þeim vorn góða hug, með því að nema þetta misrétti í burtu. Það mundi sýna Englendingum, hve réttlát og góðgjörn þjóð vér erum, að vér látum það sama ganga yfir vora fiskimenn og þeirra. Hitt get eg ekki skilið, að þeir leggi nokkuð upp úr því, að vér hækkum dálítið lágmark sekta fyrir ólöglegar veiðar, jafnt þeirra manna og vorra. Þessa gætir ekki mikils vegna þess, að sjálfar sektirnar nema minstum hluta af þeim útgjöldum, sem þeir er brotlegir verða, eru dæmdir í. Eg held því, að það sé vel ráðið, að frv. þetta gangi óáreitt í gegn um þingið, þar sem eg hefi bent á ósamræmið milli ræðu og óskar háttv. þm., sem einmitt mælir með, að þessu atkvæði verði haldið.



Eg stend aðeins upp til þess að stinga upp á því, að 5 manna nefnd verði sett í þetta mál.



Eg held, að það sé misskilningur hjá háttv. þm. Dal. (B. J.) að erlendir botnvörpungar sé óánægðir yfir því, að íslenzkir botnvörpungar hafi þessa undanþágu. Eg hefi heyrt marga útlendinga, bæði konsúlana hér og aðra, tala um þetta, og virðist það ekki nema sjálfsagt. Eg get vitanlega ekki tekið fyrir það, að einstaka maður kunni að hafa látið í ljós óánægju í þessu efni, en það get eg fullyrt, að sú óánægja er ekki almenn. Ég get fallist á uppástungu háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), að ef ætlast er til að frv. gangi fram, þá sé það fengið nefnd til íhugunar hér í deildinni. Eg held t. d. að rétt sé að taka það til athugunar, hvort ástæða sé til að hækka sektarlágmarkið eins og farið er fram á í 2. gr. frv. Þessi brot eru svo fjarskalega mismunandi, að eg tel rétt að gera mikinn mun hegningarinnar. Það gæti vel komið til mála að hækka hámark sektarinnar, en eg hygg, að ekki eigi að hækka lágmarkið og tel æskilegt að málið verði athugað í nefnd, einnig í þessari deild, og skal eg svo ekki hafa fleiri orð um það, að þessu sinni.



Eg stend aðeina upp til þess að sýna, að það sem eg sagði áðan, var af engum misskilningi sprottið. Sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum hefir sagt mér, að yfir 300 útlend botnvörpuskip hafi komið þar inn á höfnina árið sem leið, svo að nokkrum sinnum hafa þau átt erindi yfir landhelgissvæðið. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Rvk. (J. M.) sagði, að útlendingar væri ekki óánægðir með þetta ákvæði, get eg látið mér nægja að vitna til yfirlýsingar stjórnarinnar í efri deild um það, að þeir sé sáróánægðir og hafi oft látið það í ljós á margan hátt.



Eg get ekki séð, að það sé á miklum rökum bygt, sem háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að við háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) höfum komist í mótsögn við sjálfa okkur. Við hyggjum, að ekki sé heppilegur tími til þess nú, eins og sakir standa, að herða á sektarákvæðum fyrir landhelgisbrot botnvörpunga, og þykir það ekki vel fallið til þess að halda vináttu við Englendinga, sem oss Íslendingum er þó full þörf á um þessar mundir. Íslenzkir botnvörpungar hafa eins og kunnugt er markað fyrir fisk sinn í Englandi. En ef enskir útgerðarmenn þættist vera áreittir með þessu tiltæki, þá væri þeim innanhandar að láta það koma í móti að spilla fiskmarkaði Íslendinga þar í landi. Af þessum ástæðum teljum við óheppilegt að fara nú að hækka sektirnar. En að kaupa hylli Englendinga með því að nema úr gildi undanþágu, sem íslenzkir botnvörpungar hafa haft í mörg ár, og engar kröfur frá Englendingahálfu liggja fyrir um að afnema, það er alt annað mál, og með öllu ástæðulaust. Það er alt annað, að herða á kröfunum gagnvart Englendingum með laganýmæli, en að láta standa gamalt lagaákvæði, sem þeir og aðrir útlendingar eru orðnir vanir við, og dettur ekki í hug að fárast um nú, þó að þeim hafi ef til vill ekki þótt það allskostar gott í fyrstu. Og allra sízt væri nauðsyn á að nema þessa undanþágu Íslendinga úr gildi vegna útlendinga, þar sem þeir hafa ekki borið sig upp undan því. Eg get ekki séð, að það sé ófyrirsynju, að Íslendingum er veitt þessi undanþága, því að það er ómótmælanlegt, að íslenzkir botnvörpungar hafa margfalt oftar löglegt erindi um landhelgissvæðið en erlendu botnvörpungarnir. Tíma úr árinu þurfa íslenzkir botnvörpungar að fara um landhelgina á hverjum einasta degi, eins og eg tók fram áðan. Þeim væri það þessvegna til mikillar fyrirhafnar og óþarfa umstangs, ef þeim væri lagðar þær skyldur á herðar, sem þeir eru nú leystir undan.



Þrátt fyrir það, sem hv. þm. Dal. (B. J.) sagði, get ég ekki verið á annari skoðun, en ég lét áðan í ljós. Hann heldur, að Englendinga muni ekki mikið um það, þó að sektarlágmarkið verði hækkað eins og hér er farið fram á. Það getur vel verið, en það er andi laganna, sem eg legg mesta áherzluna á, og það er andi laganna, sem mundi verða til þess, að gera Englendinga óánægða með þessar ráðstafanir. Í 7. gr. frv. segir svo: »Skipstjóra þann, sem gjörir sig sekan í ítrekuðu broti, eða broti, er mjög mikið kveður að, gegn 1. grein þessara laga, má auk hegningar þeirrar sem getur um í 2. gr. dæma í fangelsi«. Ef þetta er vel fallið til þess að efla vinsamleg viðskifti milli landa, þá er flest fallið til að efla vinsamleg viðskifti. Eg verð enn að halda því fram, að það sé óvarkárt að herða á botnvörpungasektarákvæðunum nú, þegar einmitt sérstök ástæða er til þess, að vér komum oss sem allra bezt við Englendinga. Það veit enginn, hvað úr þessum ófriði kann að verða, og það veit enginn, hvort vér verðum eftir nokkra daga í sambandi við þá þjóð, sem vér erum nú í sambandi við. En hvernig sem alt veltur, þá verður oss ekki happadrýgra að vera í vinfengi við nokkra aðra þjóð en Englendinga. Hitt, að vér förum að nema úr gildi þá undanþágu, sem íslenzkir botnvörpungar hafa haft í mörg ár, er alt öðru máli að gegna. Það er ekki nema sjálfsagt, og það viðurkenna aðrar þjóðir, að sé eðlilegt, að vér, sem þetta land byggjum, höfum ýms hlunnindi af því, sem vér veitum ekki framandi þjóðum. Englendingar hafa sýnt, að þeir líta þannig á þetta mál, með því að frá þeim hafa engar kvartanir borist í þessu efni. Eg hefði helzt óskað, að þetta frv. væri felt nú þegar, en að öðru leyti get eg sætt mig við, að nefnd verði kosin til að íhuga það, því að eg býst við, að hún komist að líkri niðurstöðu og við, eg og hv. þm. N.-Þing. (B. Sv.).



Eg bjóst við því, að þingsályktunartill. á þskj. 270 yrði tekin til umræðu á undan þessu frumv. Hafði nefndin þá ætlað sér að taka frv. aftur, ef till. yrði samþ. Eg vil því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki þetta mál út af dagskrá að sinni, og taki það ekki fyrr til umræðu, en þingsályktunartillagan hefir verið rædd. Frv. tekið út af dagskrá.



Þessarri breytingartillögu, sem menn finna ekki, Stendur svo á, að hún var feld hér áður um daginn með frumvörpunum, sem féllu þá. Nefndin hefir komið fram með bréf landsverkfræðingsins Jóns Þorlákssonar um þetta mál, og leyfi eg mér að vísa til þess. Úr því að eg stóð upp skal eg leyfa mér að lýsa yfir því, að nefndin telur það loforð þingsins, að póstafgreiðslan í Hjarðarholti haldist.



Það stendur svo einkennilega á, að eg, sem átti sæti í nefndinni, og var þá þessu máli hlyntur, er nú kominn á þá skoðun, að eg get ekki greitt því atkvæði mitt, af ástæðum þeim sem eg skal nú skýra frá. Þegar nefndin sat á rökstólunum, þá var mér sagt, að þessi vegur mundi kosta lítið fé - væri aðeins smábreyting á vegastefnu, en í Dalasýslu er eg ókunnugur - hefi aldrei stigið þangað fæti, og treysti því sögusögn kunnugra manna. Eg gekk þá að því, að vera þessu frumvarpi samþykkur. En nú, fyrir nokkrum dögum, kom háttv. flutningsmaður þessa frumvarps hér að borðinu til mín og skaut því að mér, að vegur þessi mundi kosta 70,000 kr. Þetta álít eg góða og gilda ástæðu til þess, að vera á móti frumvarpinu. Eg álít það algerlega rangt, að skýra ókunnugum mönnum svona rangt frá, og get því breytt skoðun minni með góðri samvizku, ekki síst fyrir það, að velferðarnefndin, sem eg heyri kallaða svo, hefir helzt fundið það ráð, að stryka út fjárveitingarnar í 13. gr. síðustu fjárlaga. Auk þess vóru hér í deildinni um daginn feld öll vegalögin, sem þá vóru á ferðinni, en sanngjarnast, að þau fái öll sömu endalok. Að öllu þessu athuguðu, þá er eg einráðinn í því, að greiða atkvæði móti þessu máli.

Frams.m. (B. J.): Eg lýsi það ósatt, að eg hafi nokkrar upplýsingar gefið um það, hver kostnaðurinn yrði við breyting þessa vegar. En þótt eg kunni að gamni mínu að hafa látið ein. hver orð falla í eyru háttv. 1. þm. Rang. (E. J.), til þess að draga hann á eyrunum, þá er ekki farandi eftir því og óþinglegt að draga slíkt inn í umræður.

Einar Jónsson Háttv. þm. Dal. (B. J.) ætti að vera jafnvandur á öll sín orð inni í þingsalnum, hvort sem þau falla í beinum umræðum eða ekki. En ef hann heldur sig vera kominn á þing til þess að segja ósatt og draga menn á eyrunum, þá er það misskilningur hjá honum á verkahring þingmanna; þá væri honum nær að sitja heima.

Frams.m. (Sveinn Björnsson): Það var þegar tekið fram við 1. umr. þessa máls, að ástæðan til þess, að frv. þetta er fram komið er sú, að kirkjugarðurinn hér í Reykjavík er að verða altof lítill. Það er ekki eftir meira svæði af honum, sem ógrafið er í, en svo, að ef sama graftrarþörf helzt framvegis, þá endist það í lengsta lagi eitthvað fram á haustið, eða í hæsta lagi til nýárs. Nefndin hefir sjálf gengið á staðinn og athugað þetta, og átt tal um það við umsjónarmann garðsins, Bjarna Matthiesen hringjara. Hér þarf bráðra aðgerða við, einmitt meðan þetta þing situr. Sú spurning var vakin í nefndinni, hvort landsstj. þyrfti að kosta þetta, en eins og sjá má á málinu, er endinn vafi á því, að hann er sem kirkjugarðseigandi skyldur til að sjá um stækkun kirkjugarðsins. Það er til autt svæði fyrir vestan garðinn, svo kallað Nýjatún, og eftir því, sem nefndin frekast veit, eftir skoðun á staðnum, og upplýsingum, sem hún hefir fengið um það, hvernig grafreitur þetta muni vera, þá má fá skák af túninu, sem heppileg sé fyrir grafreit, en ekki er víst að góður grafreitur sé í suðurhlutanum. Og þegar lengra dregur vestur á við, er sagt að klöpp sé undir, svo að þar sé ótækt að grafa. Það var ekki tími til að rannsaka þetta með borum, eða þá hreint og beint með grefti til reynslu. Þegar tekið er tillit til þessa og hins, að þörfin eykst stöðugt, þá gæti orðið spurning um það, hvort ekki gæti komið til mála að fá annan kirkjugarð annarsataðar, t. d. í Austurbænum. Þéttbýlið eykst þar óðum, svo að ástæða gæti verið til þess, að hafa garðinn þar. En til að rannsaka þetta var ekki heldur tími. Jafnframt kom fram í nefndinni sú skoðun, að mjög æskilegt væri, að hér yrði stofnað til líkbrenslu, sem allra fyrst, og var öll nefndin á því, að það væri bæði mjög heilsusamleg og heppileg meðferð á líkum, enda er hún altaf að ryðja sér meira og meira til rúms í útlöndum. Þessvegna fann nefndin ástæðu til þess, þótt hún væri eigi skipuð beint í því skyni; að rannsaka þetta atriði, og spurðist því fyrir hjá þeim, sem þegar hafa komið brenslunni á fót í Danmörku, um það, hvað slík stofnun mundi kosta í bæ eins og Reykjavík. Nefndin fekk það svar, að slíkar stofnanir væri ódýrastar í Þýzkalandi, og mundi oss nægja stofnun, sem kostaði 30 þús. kr., þar af 10 þús. fyrir ofninn sjálfan. En þótt nefndin hafi þannig fengið upplýsingar um það, að oss væri þetta fyrirkomulag alls eigi ókleift, og þótt hún sé á einu máli um það, að það sé æskilegast, þá er það mál ekki svo undirbúið enn, að hún sjái sér fært að ráða þinginu til að ráðast í það í þetta sinn. Til þess þarf bæði sérstök lög um líkbrenslu og svo fjárveitingu. Að öllu athuguðu er þá þetta niðurstaða nefndarinnar: Í 1. lagi að hún veit ekki, hvort alt svæðið, sem bæta mætti við garðinn, er hæft til greftrunar. Í 2. lagi, að til mála gæti komið, að gjöra nýjan garð á öðrum stað, eða að koma á líkbrenslu. Leggur hún þar af leiðandi til, að heimildin, sem stjórninni er gefin, sé takmörkuð við 2 dagsláttur. Það ætti að nægja bænum í ein 8–9 ár, þótt engin breyting verði frá því, sem nú er. Sumum nefndarmönnum sveið það í augum, að landastjórnin skyldi hvað eftir annað þurfa að leggja fé til stækkunar garðsins. Útgjöldin fara hækkandi í hvert sinn, því að landið hækkar í verði hér í Rvík á hverju ári, og ilt þótti mönnum að fá ekkert í aðra hönd. Þessvegna leggur meiri hl. nefndarinnar það til, að hér verði aftur innleitt legkaup, 2 kr. fyrir börn, yngri en eina árs og 4 kr. fyrir aðra, og afnumin ákvæði sóknargjaldalaganna frá 1909. Eg hefi nú þá athugasemd við það að gjöra frá mínu brjósti, að ef legkaup verður aftur leitt í lög, þá væri eðlilegast að halda gömlu reglunni um það, að ekkert sé goldið fyrir sveitarómaga, en ekki hefi eg komið fram með brt. um það. Það mætti ef til vill við 3. umr. Af því að nefndin telur líkbrenslu svo æskilega, hefir hún leyft sér að koma með þessa ályktunartill.,en lengra vill hún ekki ganga í því máli að sinni.