Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1142, um aðgerðaáætlun byggðaáætlunar, frá Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur; á þskj. 788, um nefndir, starfs- og stýrihópa, frá Þorsteini Víglundssyni; og á þskj. 710, um birtingu alþjóðasamninga, frá Andrési Inga Jónssyni.

Svo háttar til með 3. dagskrármálið, breyting á ýmsum lögum vegna heimsfaraldurs kórónuveiru, að of skammt er liðið frá útbýtingu þess eftir almennum reglum. Það er komið fram eftir 1. apríl og ekki er liðinn sá frestur sem 3. mgr. 37. gr. þingskapa áskilur, þ.e. svokölluð fimm daga regla. Þar sem fullt samkomulag er milli þingflokka um afgreiðslu málsins lítur forseti svo á að afbrigði séu samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, félags- og barnamálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og dómsmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Við í Viðreisn höfum lagt skýra áherslu á að styðja við þau mál ríkisstjórnarinnar sem auka og auðvelda viðspyrnu efnahags og atvinnulífs, heimila og fyrirtækja. Við munum að sjálfsögðu halda áfram þeim vinnubrögðum að koma með tillögur að úrbótum, vera með málefnalegt aðhald og spyrja spurninga eins og lýðræðislegt hlutverk okkar segir til um. Á morgun mun ríkisstjórnin kynna nýjan efnahagspakka og nýjan aðgerðapakka og ég fagna því sérstaklega af því að nú er liðinn tæpur mánuður síðan síðasti pakki var kynntur. Það er langur tími á svona óvissutímum. Mig langar að fá fram hjá hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki verði örugglega hugsað til lítilla fyrirtækja, til að mynda í formi þess að fella tímabundið niður tryggingagjaldið, eins og við í stjórnarandstöðunni lögðum til á sínum tíma. Ég vil sérstaklega inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hugað verði að því að endurgreiðsluhlutfall til nýsköpunar, rannsókna og þróunar verði hækkað í þessum aðgerðapakka og líka hvort ráðherra sjái fyrir sér að við hugum að breytingum á hlutastarfaleiðinni, m.a. til að koma til móts við sjónarmið nýsköpunarfyrirtækja. Ég fagna því sem ég hjó eftir hjá ráðherra, að hugað verði að einyrkjum. Erum við þá að tala um að það verði stuðningur sérstaklega til lítilla fyrirtækja og einyrkja sem þurftu að loka starfsemi sinni tímabundið? Síðast en ekki síst vil ég spyrja ráðherra hvort í pakkanum á morgun verði ekki örugglega stuðningur í einhverju formi til fjölmiðla. Við gerum okkur grein fyrir því að ríkisstjórnin er ósammála um stuðning við fjölmiðlafrumvarp hæstv. menntamálaráðherra. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að fjölmiðlar þurfa núna, eins og önnur fyrirtæki, á tímabundnum aðgerðum að halda. Ég spyr: Mun pakkinn sem verður kynntur á morgun innihalda þær tillögur?

Virðulegi forseti. Það er dálítið erfitt að bregðast við þessari fyrirspurn í ljósi þess að við höfum hugsað okkur að kynna aðgerðir okkar á morgun. Ég get þó sagt að öll þessi atriði sem eru nefnd hérna eru sérstaklega til skoðunar. Við höfum frá upphafi verið að horfa til smærri fyrirtækja. Þar eru flest störfin og samkvæmt öllum hefðbundnum skilgreiningum á litlum og meðalstórum fyrirtækjum erum við að tala um bróðurpartinn af öllum fyrirtækjum í landinu. Já, við horfum til fyrirtækja sem hefur verið gert að loka starfsemi sinni og við höfum verið að spyrja okkur hvernig við getum komið til móts við þeirra sérstaka vanda, hvað sé sanngjarnt að gera í því. Við höfum sömuleiðis tekið eftir umræðunni um stöðu fjölmiðlanna og við höfum gert okkur grein fyrir því að hlutabótaleiðin svarar ekki öllum álitamálum sem upp koma hjá fyrirtækjum sem hafa kannski ekki þörf fyrir allt það starfsfólk sem er þar með ráðningarsamband. Ég er þeirrar skoðunar varðandi þann þáttinn sérstaklega að það hafi töluvert syrt í álinn frá því að við kynntum fyrstu aðgerðir okkar, frá því t.d. að hlutastarfaleiðin var lögfest hafi útlitið ekki batnað. Það kallar á umræðu um það með hvaða hætti við sjáum fyrir okkur að mánuðirnir eftir að hlutastarfaleiðinni lýkur samkvæmt lögum eigi að líta út. Þar er um mjög krefjandi stöðu að ræða, ekki síst vegna þeirra fyrirtækja sem hafa jafnvel ekkert við starfsmenn að gera á komandi mánuðum en vilja leita leiða til þess að finna sér einhvern grundvöll í samtali við kröfuhafa, fjármálastofnanir, aðra sem eru tilbúnir til að veita fyrirgreiðslu, þannig að menn komist í skjól meðan versta og mesta óveðrið gengur yfir.

Herra forseti. Ég tek undir með ráðherra, ég held að við þurfum líka að huga að því sem Danir gerðu, reyndar í þverpólitísku samkomulagi. Ég hvet þó ríkisstjórnina til að huga að því að við í þinginu þurfum líklega að framlengja hlutastarfafyrirkomulagið með einhverjum hætti, framlengja þær úrbætur. Ég tel líka í ljósi orða hæstv. ráðherra að núna skipti lykilmáli að við höldum fyrirtækjunum á lífi til að viðspyrnan verði nægjanleg, vonandi ekki síðar en í haust, þannig að við höfum fyrirtæki sem fara aftur af stað með efnahags- og atvinnulífið, samhliða þeirri viðspyrnu sem verður að vera. Þess þá heldur verða leikreglur að vera skýrar, samhliða þeim ákvörðunum um aðgerðir sem við í Viðreisn styðjum stjórnina til að gera. Gegnsæið verður að vera algjört því að hluti af því að krafturinn í viðspyrnunni verði meiri í haust með fyrirtækjunum og heimilunum er að þær aðgerðir sem við grípum til vegna þeirra fyrirtækja sem við erum að miðla fjármagni til séu trúverðugar, að traust ríki um viðspyrnuna og þannig verði krafturinn meiri. Ég beini því til hæstv. ráðherra að við höfum leikreglurnar skýrar varðandi uppbygginguna strax frá fyrsta degi.

Virðulegi forseti. Já, ég get tekið undir að það skiptir mjög miklu máli að við séum að vinna með einhverjar meginreglur og það sé gegnsæi um beitingu þeirra úrræða sem við erum að kynna til sögunnar. Þannig höfum við t.d. lögleitt eftirlitsnefnd með brúarlánunum og það kemur til greina að sú nefnd fái útvíkkað hlutverk eftir því hvernig tillögum ríkisstjórnarinnar, sem eru væntanlegar, verður tekið. Ég fagna sömuleiðis áherslu hv. þingmanns á það að koma efnahagsstarfseminni aftur í gang vegna þess að það er jú meginverkefni okkar. Það sem er að í augnablikinu er ekki að velferðarnetið okkar sé ekki nægilega þéttriðið. Við erum með öflug stuðningskerfi. Við erum líka með sjálfvirka sveiflujafnara og þeir eru einmitt að gegna sínu hlutverki núna eins og þeim er ætlað. Það sem er að er að það er stór hola í tekjuöflun og verðmætasköpunin hefur fallið í landinu og við eigum að beina öllum kröftum okkar að því að laga það vandamál. Það er grunnurinn að öllum áhyggjum okkar.

Forseti. Okkur verður tíðrætt um samstöðu þessa dagana. Hæstv. forsætisráðherra talaði um samstöðu þegar hún hvatti fyrirtæki í sjávarútvegi til að falla frá milljarðakröfum sínum á ríkissjóð vegna þess að, með leyfi forseta: „Það er ekki góð leið til að efla samstöðu í samfélaginu. Það er ekki góð leið til að vera á sama báti í gegnum það ferðalag sem við erum stödd í. Þó að ég telji að ríkið hafi góðan málstað í þessu máli finnst mér eðlilegt að þessi fyrirtæki íhugi að draga kröfurnar til baka. Nú reynir nefnilega á ábyrgð okkar allra, hvort sem við erum að reka fyrirtæki, erum launafólk, þingmenn eða hver sem við erum. Fram undan eru brattar brekkur, ekki bara hvað varðar takmarkanir á samkomum, það eru brattir tímar fram undan í efnahagslífinu.“ Forseti. Ég er sammála hæstv. forsætisráðherra og vil því ræða ábyrgð og samstöðu ráðherra og þingmanna með almenningi við hæstv. fjármálaráðherra. Gríðarlegar efnahagsþrengingar blasa við og valda mörgum miklum tekjumissi og jafnvel atvinnumissi en á sama tíma stendur til að framkvæma launahækkun þingmanna og ráðherra um næstu mánaðamót. Sú framkvæmd mun fela í sér afturvirkar greiðslur fyrir fjóra mánuði ásamt því að laun ráðherra hækka um rúm 100.000 á mánuði, laun forsætisráðherra um 130.000 og laun okkar þingmanna um tæp 70.000. Til samanburðar má nefna að heildarlaunahækkun hjúkrunarfræðinga næstu fjögur ár, verði samningur þeirra við ríkið samþykktur, er því næst sú sama og ein hækkun á þingfararkaupi. Launahækkun hæstv. forsætisráðherra er næstum tvöföld sú upphæð. Ég segi eins og hæstv. forsætisráðherra: Það er ekki góð leið til að efla samstöðu í samfélaginu. Það er ekki góð leið til að vera á sama báti í gegnum það ferðalag sem við erum stödd í. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort honum finnist ekki eðlileg og sjálfsögð krafa að þingmenn og ráðherrar falli frá þessum launahækkunum sínum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að leiðrétta hv. þingmann þegar hún segir að það standi til að framkvæma einhverja launahækkun. Það er ekki verið að taka neina ákvörðun um þessi mál, bara ekki yfir höfuð. Alþingi tók hins vegar ákvörðun fyrir bráðum ári síðan að fresta launahækkun sem átti að koma til framkvæmda um mitt síðasta sumar til áramóta. Í lögum stendur að laun þeirra sem hv. þingmaður vísar til hafi hækkað 1. janúar. Það stendur í lögum. Ég hef ekki verið að taka neina ákvörðun um þessi efni, ekki nokkra einustu, nema þá að ég lagði til við þingið fyrir nokkru að við myndum fresta hækkunum sem hefðu komið til framkvæmda í sumar um sex mánuði. Það er þá í annað skiptið sem sú tillaga kemur fram á einu ári, að við frestum launahækkunum til þingmanna sem hafa engar verið frá árinu 2016. Ég vek athygli á því að við birtum á vef fjármálaráðuneytisins fyrir nokkrum dögum yfirlit yfir launaþróun þingmanna, ráðherra og æðstu embættismanna og settum í samhengi við launahækkanir annarra síðastliðinn rúman áratug. Það er alveg augljóst af þeim samanburði, sem er sá samanburður sem var lagður til grundvallar í samtali við vinnumarkaðinn á sínum tíma, að þingmenn og ráðherrar eru eftirbátar annarra þegar kemur að launahækkunum undanfarinn rúman áratug. En það sem ég er orðinn leiður á að ræða þetta mál hér í þingsal. Að menn skuli ekki geta komið sér saman um það yfir höfuð að finna eitthvert fyrirkomulag sem lætur þessa hluti ganga sinn vanagang yfir árin. Við lögðum niður Kjaradóm. Við lögðum niður kjararáð. Það er stutt síðan við ákváðum að festa viðmið um þessi efni í lög. En það er ekki einu sinni búið að framkvæma eina einustu breytingu á lögunum síðan þetta var ákveðið, áður en  Ég spyr bara: Hvernig í ósköpunum á yfir höfuð að vera hægt að finna eitthvert fyrirkomulag 

Forseti. Ég vildi geta sagt að mér þætti leiðinlegt að hafa pirrað hæstv. fjármálaráðherra en mér þykir það bara ekkert leiðinlegt. Hæstv. fjármálaráðherra 

Virðulegur forseti. Ég vildi bara að það væri alveg á hreinu þar sem þessari fyrirspurn er beint til mín að ég er ekki að taka neina ákvörðun, hef ekkert lagt til við þingið annað en að fresta næstu launahækkun. Það var þingið sjálft sem ákvað þá hækkun sem tók gildi um áramót þó að það sé rétt hjá hv. þingmanni að hún hafi ekki enn verið greidd út en það er ekki samkvæmt minni ákvörðun. Það er sanngjörn spurning sem er borin hér upp. Hvað finnst mér um það að æðstu embættismenn ríkisins tækju á sig launaskerðingar núna við þessar aðstæður til að sýna gott fordæmi og fylgja öðrum í samfélaginu? Mér finnst það vel koma til greina, en það nýjasta sem við höfum reyndar gert í þeim efnum er að semja núna síðast við hjúkrunarfræðinga um launahækkanir, þar áður við sjúkraliða og þar áður við BHM og önnur opinber stéttarfélög. Á almenna markaðnum hefur þessi spurning verið borin upp og af hálfu stéttarfélaganna var því hafnað. Engin slík hreyfing er í gangi nema hvað snertir þá sem eru að tapa starfi sínu. Það er mjög alvarlegt mál og þau mál erum við að ræða hérna í fjölmörgum þingmálum í þingsal. Mér finnst hins vegar vel koma til greina, 

Herra forseti. Það hefur ítrekað komið fram í þessum ræðustól og annars staðar að við lifum að sjálfsögðu á mjög sérkennilegum tímum þessa dagana. Ég hugsa að allir þingmenn fái í pósthólf sín óskir eða ábendingar eða jafnvel ákall frá fyrirtækjum úti um allan bæ sem lýsa þeirri stöðu sem þau eru í og víst er að heil atvinnugrein, ferðaþjónustan, er nánast að hruni komin. En við megum samt ekki hegða okkur þannig eða grípa til ráðstafana eða grípa ekki til ráðstafana sem verða til þess að jafnvel aðrar atvinnugreinar eða önnur fyrirtæki lenda í vanda. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um annað vandamál sem vofir yfir okkur og ég hef áhyggjur af og ég veit að margir hafa áhyggjur af, en það er viðræðuleysi milli Landsvirkjunar og Rio Tinto Alcan, Ísals, ætla ég að leyfa mér að kalla það hér eftir, um stöðu þess fyrirtækis. Við vitum að það fyrirtæki hefur átt í verulegum rekstrarvanda í langan tíma. Það eru hundruð beinna starfa sem tengjast þessu fyrirtæki, örugglega þúsundir starfa í húfi þegar allt er talið. En einhvern veginn er mikil óvissa, bæði fyrir allt þetta starfsfólk, varðandi öll þessi störf, varðandi sveitarfélögin sem hlut eiga að máli. Mig langar einfaldlega að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort þessi mál hafa komið inn á borð hans, hvort ráðherrann hafi beitt sér eitthvað í þessu máli, hvort ráðuneytið hafi komið að viðræðum milli Landsvirkjunar og Ísals og þá um leið hvort það standi til að beita sér í málinu með einhverjum hætti. Það er útlit fyrir, töluverðar líkur á því virðist vera, að þetta fyrirtæki fari í fyrsta lagi í mál gegn fyrirtækinu Landsvirkjun og í öðru lagi er veruleg hætta á því að það hreinlega loki eða byrji að draga úr starfsemi sinni hér í sumar.

Virðulegi forseti. Hér er snert á máli sem er alveg fullt tilefni í sérstaka umræðu í þinginu. Ég vil byrja á því að segja að ég hef á undanförnum mánuðum haft töluvert miklar áhyggjur af öllum orkufrekum iðnaði á Íslandi og m.a. af því tilefni gerðum við hæstv. iðnaðarráðherra okkur ferð til helstu fyrirtækja á þessu sviði. Við fórum bæði inn til Straumsvíkur og upp á Grundartanga og töluðum við fyrirtækin þar. Við fórum líka austur á firði og settust niður með Fjarðaáli og spurðum spurninga sem lúta að þeirra almenna rekstrarumhverfi um þessar mundir. Það er alveg ljóst að mjög hefur þrengt að rekstrarskilyrðum þeirra á alþjóðlegum mörkuðum. Má kannski segja að meginvandi allra þessara fyrirtækja sé að hinar ytri aðstæður hafi snúist þeim mjög í óhag. Spurt er sérstaklega að því hvort ég sé inni í viðræðum Rio Tinto Alcan við Landsvirkjun, og þá get ég sagt já, ég hef átt fundi með Rio Tinto sem óskuðu sérstaklega eftir fundi með mér. Allir slíkir fundir fara fram undir þeim formerkjum að yfir Landsvirkjun er sjálfstæð stjórn og um hana gildir eigendastefna og stjórnin er sjálfstæð og stjórnendur félagsins í störfum sínum. Mér finnst hins vegar meira en sjálfsagt að hlusta eftir áhyggjum þeirra fyrirtækja sem eru með starfsemi í landinu, hvers eðlis sem slík erindi eru. Allt sem lýtur að raforkusamningum við Landsvirkjun, um það verður að eiga sér stað samtal í milliliðalausum viðræðum milli fyrirtækjanna og ég hef haft upplýsingar frá Landsvirkjun um að þær viðræður séu í gangi. Ég ætla því að leyfa mér að binda vonir við að þessi mikilvægi viðskiptavinur Landsvirkjunar geti fengið í samskiptum við Landsvirkjun lausn á helstu áhyggjuefnum sínum sem ég er ekki inni í í neinum smáatriðum.

Herra forseti. Ég undrast nokkuð að svo virðist sem ráðherra sé að segja okkur að hann hafi fram til þessa ekki beitt sér neitt sérstaklega í málinu. Mig langar að spyrja ráðherra hvort hann telji koma til greina að beita sér frekar. Það er rétt að það er stjórn yfir Landsvirkjun en sú stjórn er kjörin og skipuð af okkur hér, þ.e. af ráðherra. Hann fer með hlutabréf í þessu fyrirtæki og ber þar af leiðandi nokkra ábyrgð á stjórninni og fyrirtækinu. Við hljótum að ætlast til þess þegar svona hætta steðjar að að ráðherra beiti sér með einhverjum hætti. Telur hann koma til greina að blanda sér ákveðnar í málið? Telur ráðherra koma til greina að fara yfir málið með forstjóra Landsvirkjunar? Engan sáttatón er að finna í orðum forstjóra Landsvirkjunar þegar kemur að málefnum þessa fyrirtækis, í það minnsta ekki í fjölmiðlum. Við hljótum að kalla eftir því að sú starfsemi sem þarna er í húfi sem og störfin og gjaldeyrisöflunin hverfi ekki og bætist á annan vanda 

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að greina frá því að ég átti ásamt iðnaðarráðherra fund með forstjóra og stjórnarformanni. Landsvirkjunar í síðustu viku þar sem við höfðum óskað sérstaklega eftir mati Landsvirkjunar almennt á rekstrarskilyrðum viðskiptavina Landsvirkjunar. Ég verð hins vegar að lýsa mig ósammála hv. þingmanni þegar kemur að því að stjórnvöld geti beitt sér gagnvart fyrirtækinu vegna þess að því eru mjög þröng skilyrði sett þar sem Landsvirkjun er fyrirtæki sem starfar á samkeppnismarkaði. Það er hins vegar ofboðslega mikilvægt að við í þinginu og stjórnvöld almennt séum vel upplýst um stöðu þessa mikilvæga iðnaðar í landinu sem er orkufrekur iðnaður. Hér er verið að snúa raforku í gríðarlega mikil verðmæti fyrir þjóðarbúið og eins og hv. þingmaður nefndi eru hundruð og þegar saman er tekið þúsundir starfa undir og miklir hagsmunir þeirra sveitarfélaga sem eiga í hlut. Ég deili miklum áhyggjum af því hversu mjög vindar hafa snúist gegn þessari starfsemi 

Virðulegur forseti. Í óundirbúnum fyrirspurnatíma 23. mars sl. var ég að ræða verðtrygginguna og áhyggjur af þróun hennar við hæstv. fjármálaráðherra. Þá sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: „Ég vek athygli á því að eftir yfirlýsingu Seðlabankans frá því í morgun hafa vextir á verðtryggðum lánum fallið niður í 0%, ekki bara til skamms tíma heldur allt fram til ársins 2026.“ Virðulegur forseti. Ég spyr: Fór hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til spákonu eða spámiðils til að fá þessar upplýsingar um 0% vexti næstu sex árin? Er þetta satt og rétt? Þá er þetta mesta kraftaverk sem komið hefur inn á vaxtamarkaðinn á Íslandi og stórkostlegt ef svo er. En nei, spá um 0% draumavexti hæstv. ráðherra hef ég hvergi fundið, ekki hjá bönkunum, ekki hjá lífeyrissjóðum né nokkurs staðar annars staðar í fjármálakerfinu. Það má segja að nær öll lán heimilanna á Íslandi séu verðtryggð. Óverðtryggð lán taka mið af verðbólgu. Þá ber þess að geta að nær allir leigusamningar á Íslandi eru verðtryggðir. Því mun þak á verðtrygginguna hafa gríðarleg áhrif á leigu og skipta gríðarlegu máli fyrir alla þá sem eru á leigumarkaði. Ef ekkert er að óttast um verðbólguskot, er þá ekki í lagi að taka verðtrygginguna úr sambandi strax til að róa fólk og eyða ótta þess um að verðbólga fari af stað með eignaupptöku eins og 15.000 fjölskyldur urðu fyrir í bankahruninu? Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra: Er þetta bara draumur í dós, 0% vextir í sex ár af verðtryggðum lánum heimilanna, og ef svo er ekki, hvernig verður það þá framkvæmt?

Virðulegi forseti. Það sem ég var að vísa til þennan morguninn sem hv. þingmaður vísar til var einfaldlega hver markaðskrafan var þann daginn. Ég hefði kannski frekar átt að tala um ávöxtunarkröfuna á þessi bréf. Við höfum sem sagt náð þeim árangri á undanförnum árum að trúverðugleiki opinberra fjármála hefur vaxið þannig að þegar Seðlabankinn grípur til eins stórra aðgerða og þarna átti við og lækkar vexti hafa menn trú á aðgerðum bankans. Það birtist í viðbrögðum markaðsaðila. Með því að lesa í viðskipti með fjármálagerninga sem taka til nokkurra ára inn í framtíðina má sjá hver trú markaðarins er hvað varðar vexti og verðbólgu til framtíðar. Um það vorum við að ræða þennan morguninn. Mér finnst skorta í málflutning hv. þingmanns að láta þess getið að við höfum aldrei áður, a.m.k. ekki síðan ég fæddist, haft jafn hagstæða vexti í landinu og á við í dag, t.d. á húsnæðislánum. Vextir Seðlabankans hafa aldrei áður verið lægri. Sumum finnst að þeir ættu að vera enn lægri en þeir eru í dag og vísa til þess að þeir hafi í hlutfalli við þá vexti sem voru til staðar áður en þessi Covid-faraldur reið yfir lækkað minna hér á landi en annars staðar. Mögulega eigum við inni frekari vaxtalækkanir en ef umræðan á að snúast um vextina sem slíka verðum við a.m.k. að halda því inni í umræðunni að þeir hafi aldrei áður verið hagstæðari. Svo getum við tekið aðra umræðu um það hvort einhver hætta verði á verðbólguskoti. Ég er bara eins og aðrir hvað það snertir, að um leið og maður sér einhver merki um hættu á verðbólgu er ástæða til að hafa áhyggjur. Enn sem komið er gerir enginn ráð fyrir miklu verðbólguskoti. Það er bara staðreynd.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Jú, það hlaut að vera draumur að þetta væru 0% vextir. Þeir hafa nú komið fram erlendis. En verðbólguskotið sem ráðherra hefur ekki áhyggjur af; hvers vegna ekki að slá á ótta heimilanna og bara taka verðtrygginguna úr sambandi? Höfum vaðið fyrir neðan okkur og tökum hana úr sambandi þannig að það sé tryggt að hún fari ekki á fleygiferð. Við verðum að átta okkur á því að tekjur af erlendum ferðamönnum 2019 voru 470 milljarðar. Það gengur fljótt á gjaldeyrisforðann og gengið er í frjálsu falli, allt hækkar, vörur og allt saman og heimilin eru þegar farin að finna fyrir því, sérstaklega þau sem verst standa. Það má ekki bæta ofan á það að verðtryggð lán fari af stað. Ef þið hafið engar áhyggjur af þessu þá myndi það slá rosalega mikið á ótta fólks að taka verðtrygginguna úr sambandi, sjá til þess. Það ætti ekki að vera mikið mál úr því að enginn óttast neitt.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að þetta ætti ekki að vera neitt mál af því að enginn gerir ráð fyrir verðbólgu hvort eð er. Þetta er einfaldlega stórmál. Það er einhver viðtakandi vaxta og verðbóta á hinum endanum og það vill þannig til að þar fara lífeyrisþegarnir í landinu fremstir í flokki. Ef menn vilja taka þessa hluti úr sambandi til framtíðar verða menn að svara því hvernig eigi að bregðast við ef á þetta reynir. Við gætum alveg eins tekið frá tíma í aðra umræðu til að ákveða hver verðbólgan er. Af hverju gerum við það ekki? Það ætti ekki að vera mikið mál. Þetta er bara einhver mælistika sem við höfum ákveðið að skrifa inn í lög. Af hverju tökum við ekki bara ákvörðun um að á Íslandi verði á næstu árum bara 1% verðbólga? Hvers vegna ekki? Við gætum líka ákveðið að hafa 15 stiga hita að jafnaði. Það er ekki hægt að nálgast þessa umræðu svona. Ef við ætlum að vaða inn í alla þá fjármálagerninga sem hafa þegar verið gefnir út og eru grundvöllurinn að kjörum lífeyrisþega í landinu og ætlum að kippa því úr sambandi þurfum við að svara spurningunni: Hvaða afleiðingar á það að hafa fyrir lífeyrisréttindin?

Herra forseti. Ég óska eftir að eiga orðastað við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um fjármagn til heilbrigðiskerfisins í kjölfar Covid-faraldurs. Heilbrigðisráðuneytið kallaði eftir heilbrigðismenntuðu starfsfólki í svokallaða bakvarðasveit og svöruðu margir kallinu. Sem dæmi voru ráðnir 50 bakverðir á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða, sem er rúm 30% aukning á starfsfólki. Á Landspítala voru ráðnir 137 bakverðir, hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar, læknar og fleiri, auk fjölda starfsfólks sem áður var hjá Isavia sem nú hefur verið þjálfað í annars konar störf á Landspítala. Heilbrigðisstofnunum hefur verið gert að halda saman kostnaði sem leiðir beint af baráttunni við Covid-veiruna og senda stjórnvöldum reglulega. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi einhverja yfirsýn yfir þann kostnað sem nú þegar hefur fallið til vegna bakvarðasveita og hvenær það verður gert upp. Þá vil ég einnig spyrja hæstv. ráðherra hvort ríkisstjórn Íslands hyggist fara sömu leið og t.d. í Svíþjóð, í Noregi, í Þýskalandi og víðar og nýta þær heimildir sem fyrir eru í kjarasamningum opinberra starfsmanna þess efnis að greiða starfsfólki aukalega vegna starfstengds álags nú á Covid-tímum. Í Svíþjóð var t.d. farin sú leið að tvöfalda laun þeirra og í Þýskalandi fær framvarðasveitin 250.000 kr. skattfrjálsa greiðslu vegna faraldurs. Þar sem nauðsynlegt er fyrir heilbrigðisstofnanir um allt land að fá skýr svör um fjármagnið spyr ég hæstv. ráðherra í lokin hvort ríkisstjórnin muni tryggja heilbrigðisstofnununum framlag í fjárauka núna svo ekki fari á milli mála að þeim verði veitt nauðsynlegt fjármagn í reksturinn en ekki bara einhver óljós loforð inn í mjög óvissa framtíð.

Virðulegi forseti. Ég tel að við höfum rætt þetta áður. Það er alveg skýrt að allur ófyrirséður kostnaður sem heilbrigðiskerfið tekur á sig út af þessum faraldri þarf að koma inn í fjárauka síðar á þessu ári þegar heildartalan liggur fyrir. Það þarf enginn að efast um að fjárheimildir verða tryggðar til heilbrigðisstofnana til að takast á við allan viðbótarkostnað út af faraldrinum. Hvað varðar heilbrigðisstarfsfólkið sem hefur verið í framlínunni höfum við líka hugsað til þess hóps sérstaklega. Við munum greina nánar frá því síðar hvernig við viljum koma til móts við hann. Ég er þeirrar skoðunar að þessi mál séu í ágætisfarvegi. Það er rétt að það eru dæmi frá öðrum löndum, í fyrsta lagi um að stjórnvöld hafi komið því skýrt til skila að heilbrigðiskerfið verði fjármagnað. Ég tel að við séum í þeim hópi ríkja sem hafa gefið þá yfirlýsingu. Það á ekki að vera neinn vafi um að við ætlum að fjármagna heilbrigðiskerfið vel í gegnum þennan faraldur. Síðan er í hinum ýmsu löndum gert ráð fyrir því fyrir fram, eins og mér fannst hv. þingmaður koma inn á, að komið geti til sérstakra álagsgreiðslna í kjarasamningum í viðkomandi ríkjum. Að þessu leytinu til er ekki alveg hægt að jafna saman við stöðuna á Íslandi þar sem við erum ekki með viðvarandi slík ákvæði, hvorki í lögum né kjarasamningum, en hins vegar hefur það verið tekið sérstaklega til skoðunar og við munum greina frá því síðar eins og ég vék að.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Varðandi það að slíkt ákvæði sé ekki í kjarasamningum opinberra starfsmanna hér á landi virðist það ekki vera rétt hjá hæstv. ráðherra. Þetta er t.d. ein af tillögum BSRB þar sem bent er á að þetta er í samningum þar. Um viðbótarkostnaðinn og það að heilbrigðisstarfsfólki og heilbrigðisstofnunum séu gefin skýr svör núna en ekki einhvern tímann í lok ársins. Það er líka þannig að valkvæðum skurðaðgerðum, eins og þær eru kallaðar, sem eru auðvitað ekki val þegar fólk kemst ekki fram úr rúminu vegna nauðsynlegra aðgerða, hefur verið frestað og þá þarf auðvitað að mæta heilbrigðisstofnunum með viðbótarfjárframlagi hvað það varðar. Ég hef áhyggjur af heilbrigðiskerfinu okkar. Þrátt fyrir að þar hafi allir hlaupið alveg ofboðslega að undanförnu hef ég áhyggjur af hjúkrunarheimilum sem eru vanfjármögnuð, heilbrigðisstofnunum sem eru vanfjármagnaðar.  Ég ítreka því spurningu mína: Mun ríkisstjórnin taka tillit til þess í næsta pakka 

Virðulegi forseti. Það er örugglega rétt hjá hv. þingmanni að þess eru dæmi að við höfum einhvern stuðning við slíkar aðgerðir í einstaka kjarasamningum, en ég átti við það í minni fyrri ræðu að ég held að við séum ekki að öllu leyti með sambærilegt fyrirkomulag í kjarasamningum og hefur t.d. verið vísað til í Svíþjóð. Þetta hefur þó allt verið til skoðunar og ég er sammála hv. þingmanni um að svar gagnvart heilbrigðisstéttunum getur ekki beðið fram á haustið eða fram undir lok árs. Við munum bregðast við því. Síðan verðum við að halda áfram umræðunni um fjármögnun einstakra heilbrigðisstofnana. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það hefur aftur hallað talsvert undan fæti hjá heilbrigðisstofnununum eftir að við kláruðum rammasamning hérna fyrir nokkrum árum. Það er eins og að það þurfi að nýju að taka upp fjármögnun heilbrigðisstofnana, en ég ætlaði að tala um hjúkrunarheimilin sérstaklega núna. Við kláruðum rammasamning fyrir þau fyrir nokkrum árum og rekstrarstaða þeirra virðist hafa versnað talsvert síðan það var gert 

Forseti. Ég eins og fleiri ber nokkurn kvíðboga fyrir framtíðinni vegna þess að við stöndum frammi fyrir miklum bráðavanda sem þarf að takast á við en jafnframt vegna þess við stöndum, held ég, á talsvert miklum tímamótum þar sem fyrir höndum er að byggja upp traust og sterkt atvinnulíf til framtíðar. Við höfum í gegnum tíðina gengið í gegnum alls kyns sveiflur. Margar þeirra má rekja til þess að við búum við einhæft atvinnulíf. Þetta vitum við og höfum vitað lengi og við höfum oftar en ekki strengt þess heit að nú skuli gera bragarbót á. Í kjölfar hrunsins 2008 kom út vönduð skýrsla frá McKinsey árið 2012 sem lagði línurnar um vaxtarvegferð fyrir Ísland þar sem átti að byggja á hugvitsdrifnum útflutningi. Í lok þessa árs, þegar WOW fór á höfuðið, gaf AGS út álit og ítrekar þar enn að við verðum að byggja upp til framtíðar á öðru en hinum hefðbundnu atvinnugreinum okkar. Þrátt fyrir að allt þetta hefur okkur ekki tekist að auka svo neinu nemi útflutning á hugviti né fjölga störfum í þeim greinum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún deili ekki þeirri skoðun að nú sé tækifæri og ekki bara tækifæri heldur brýn nauðsyn til þess að takast á við það verkefni að skjóta fleiri, styrkari og fjölbreyttari stoðum undir íslenskt atvinnulíf.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Stutta svarið er: Jú, ég er hjartanlega sammála því. Lengra svarið er: Ég er aðeins ósammála hv. þingmanni um að lítið hafi gerst. Við erum búin að fara í meiri háttar aðgerðir hvað varðar umhverfi til fjárfestinga, umhverfi til frumkvöðlastarfsemi, umhverfi til nýsköpunar undanfarin ár sem hafa skipt miklu. Sem betur fer fá fyrirtæki hér, sprotar, fjárfestingu að utan sem hefur skipt mjög miklu máli. Við sjáum í þessu ástandi eitt af því jákvæða sem gerist þegar við eigum á einu augabragði engra annarra kosta völ en að stökkva af stað og breyta um hegðun þegar breyting er að verða á nýtingu á tækni sem hefur tekið okkur allt of langan tíma að tileinka okkur. Ég held að heilbrigðiskerfið muni njóta góðs af því. Við erum með fjöldann allan af fyrirtækjum sem eru með heilbrigðislausnir, tæknilausnir, hvort sem það er fyrir heilbrigðiskerfið eða velferðarkerfið, sem geta skipt sköpum fyrir okkar þungu kerfi sem munu kosta meira og meira til framtíðar og sem útflutningsvara sem býr einmitt til gjaldeyristekjur. Við höfum nú þegar dæmi í þessu Covid-ástandi um að hugvit Íslendinga er að breyta heiminum. Við höfum gefið út nýsköpunarstefnu. Við erum með frumvarp sem ég fæ vonandi að mæla fyrir fljótlega um Kríu sem er lykilforsenda í að þroska umhverfið enn hraðar. Ég er alveg sammála því að við munum þurfa að hreyfa okkur enn hraðar. Ég trúi því raunverulega, og ekki af því að ég sé svo bjartsýn heldur af því að ég sé það. Ég er alveg handviss um að við séum að horfa framan í meiri háttar grósku og breytingar í nýsköpunar- og frumkvöðlaumhverfinu á Íslandi, okkur öllum til hagsbóta, til að reka samfélag okkar betur, til að vera með spennandi störf, vonandi til að laða 

Herra forseti. Mig langar að víkja aðeins orðum að ferðaþjónustunni sem hefur orðið fyrir mestum búsifjum. Staða greinarinnar var að mörgu leyti orðin veik og það vekur upp spurningar um hversu gríðarlega skuldsett greinin var við upphaf þessara erfiðleika. Það sem mig langar þó að minnast á við hæstv. ráðherra er að núna getum við byrjað nánast frá grunni með ferðaþjónustu á Íslandi, kannski illu heilli - og þó. Hvað er verið að gera til að móta nýja stefnu í ferðamálum Íslendinga? Hver er mörkunin á þeirri markaðsherferð sem á að fara í? Ætlum við að taka föstum tökum það sem við höfum talað um árum saman, gjaldtöku í greininni? Ég veit að það er ekki vinsælt að nefna það akkúrat núna en ég spyr um aðgangsstýringar og annað þess háttar. Ég held að við getum flest verið sammála um að vöxturinn hafi verið óheftur. Við misstum tök á honum en nú fáum við annað tækifæri og nú skulum við reyna að vanda okkur. Hvað er hæstv. ráðherra að hugsa 

Herra forseti. Þetta eru góðar spurningar sem hv. þingmaður ber hér upp. Fyrst varðandi stefnuna erum við sem betur fer búin að gefa út stefnuramma, leiðarljós fyrir ferðaþjónustuna, til ársins 2030. Auðvitað var enginn með þessa mynd í huga þegar sú vinna var unnin en hún var einmitt unnin þannig að hún gæti lifað af hvað sem er, þannig að þrátt fyrir að við gætum þurft að breyta tölum, vegna þess að umsvifin verða allt önnur og minni næstu ár, eru leiðarljósin alveg skýr. Þegar við komumst í það að fara að byggja upp að nýju þá eigum við einmitt að halda okkur við þau leiðarljós sem við höfum samþykkt saman, stjórnvöld, greinin og sveitarstjórnarstigið. Markaðsherferðin er að fara af stað. Við erum að klára að skipa í stýrihóp og verkefnishóp í því. Óvissan gerir það að verkum að við vitum ekkert hvenær við getum raunverulega farið af stað og sömuleiðis er Íslandsstofa búin að vinna vinnu sem segir okkur hver okkar helstu og verðmætustu markaðssvæði eru. En það getur vel verið að það taki stórkostlegum breytingum. Við getum ekki herjað á markaðssvæði þar sem allt er í mikilli óvissu og svæði sem kannski fara mjög illa út úr kórónuveirunni. 

Forseti. Mig langar að upplýsa þjóðina og forseta þingsins um að í rúma tvo mánuði hef ég ásamt fjórðungi nefndar, sem getur óskað eftir því að rannsaka einhver ákveðin mál og rannsaka hvernig ráðherrar fara með vald sitt, eins og 39. gr. stjórnarskrárinnar gefur okkur heimild til, óskað eftir því, samkvæmt þingsköpum og stjórnarskrá, að ráðherra komi fyrir nefndina eða sendi ráðuneytið varðandi þrjú mál. Þetta er hægt að gera á fjarfundum. Eitt málanna er kvótaþakið. Ég spyr: Hvernig kemst fyrirtæki upp með það að vera með meira en 12% af kvótanum sem lög kveða á um? Í öðru lagi Covid-mál ráðherra. Hann fór af stað með sín eigin Covid-mál sem hann getur alveg gert en hann hefur algjörlega vanrækt að upplýsa okkur um það í atvinnuveganefnd þannig að við getum haft eftirlit með honum og því sem hann er að gera. Það er okkar stjórnarskrárbundna skylda. Í þriðja lagi er spurning hvort fiskeldislögin brjóta fjögur ákvæði EES-sáttmálans, ef svo er. Það hefur komið fram og hefur verið dæmt. Ráðherra verður að mæta fyrir atvinnuveganefnd. Þetta er bundið í stjórnarskrá en hann hefur vanrækt það ítrekað. Svörin sem ég fæ frá formanni nefndarinnar er að það sé verið að skoða þetta í ráðuneytinu. Það er ekki hægt  
             Nú er þetta skýrt komið til forseta og þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna heimsfaraldurs kórónuveiru. Markmiðið með því er að lágmarka áhrif samkomubanns og fjarlægðartakmarkana á starfsemi ýmissa stofnana á málefnasviði dómsmálaráðuneytisins, ekki síst dómstóla og sýslumanna svo þær megi sem best sinna lögbundnum skyldum sínum á meðan faraldurinn varir. Í því augnamiði eru lagðar til lagabreytingar sem flestar eiga það sammerkt að veita víðtækari heimildir til notkunar fjarfundabúnaðar og annarra rafrænna lausna við meðferð mála. Sumum þessara fyrirhuguðu breytinga er ætlað að ryðja úr vegi hindrunum fyrir rafrænni málsmeðferð og verða varanlegar en aðrar munu einungis eiga við á meðan samfélagslegar takmarkanir eru enn í gildi. Markmiðið er að einfalda kerfið fyrir almenning en engin útgjöld fylgja þessum breytingum. Þær eru allar gerðar til að draga úr neikvæðum áhrifum af völdum kórónuveirufaraldursins á framkvæmd lögbundinna verkefna. Hægt er að líta til breytinga sem þessara sem jákvæðra áhrifa af Covid-19. Sú reynsla sem kemst á hin ýmsu fjarfundaform og rafræn samskipti verður vonandi til þess að opinber stjórnsýsla og þau samskipti færist hraðar yfir á rafrænt form. Um tíma hefur staðið yfir mikil vinna um stafræna stjórnsýslu sem þetta fellur vel að og er sú vinna í fullum gangi og af enn meiri krafti nú en áður. Gróflega má flokka þær breytingar sem lagðar eru til í þrennt og mun ég gera grein fyrir þeim helstu í frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til að við lög um meðferð einkamála og lög um meðferð sakamála bætist bráðabirgðaákvæði sem heimilar dómara að ákveða að þinghald og skýrslugjöf fari fram í gegnum fjarfundabúnað enda heyri allir þau orðaskipti sem þar fari fram. Í sakamálum er þó gerður sá áskilnaður að skýrslugjöf ákærða, sakbornings og lykilvitna fari fram í hljóði og mynd. Sambærileg bráðabirgðaheimild er síðan lögð til varðandi skýrslutöku lögreglu af sakborningi og vitnum. Þá er jafnframt lagt til að skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn sem leggja skal fram vegna reksturs máls teljist afhent berist þau dómstól innan tiltekins frests enda séu þau í kjölfarið og án ástæðulauss dráttar send dómstól með hefðbundnum hætti. Í öðru lagi eru lagðar til ýmsar breytingar á löggjöf sem lýtur að starfsemi sýslumanna á sviði fullnusturéttarfarsins. Það má nefna löggjöf er varðar aðför, nauðungarsölu, kyrrsetningu, skipti dánarbúa o.s.frv. Með þessum breytingum er sýslumönnum veitt heimild til að halda fyrirtökur í gegnum síma eða fjarfundabúnað enda heyri allir þau orðaskipti sem þar fara fram. Þá verði sýslumönnum einnig heimilt til bráðabirgða að bjóða upp á rafræna málsmeðferð samkvæmt IX. kafla stjórnsýslulaga en sá kafli gildir í dag ekki um verkefni sýslumanna á sviði fullnusturéttarfars. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar sem varða starfsemi sýslumanna og fleiri stofnana á öðrum réttarsviðum. Þá má nefna lög um ættleiðingar, barnalög, lög um útlendinga, lög um dánarvottorð og áfengisleyfi, en þær breytingar eiga það sammerkt að þeim er ætlað að greiða fyrir rafrænni meðferð mála og tryggja að réttindi fari ekki forgörðum sökum kórónuveirufaraldursins. Ég hef farið yfir þær helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu. Líkt og ég sagði í upphafi eru sumar þeirra varanlegar og aðrar til bráðabirgða. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum til að heimila ýmist varanlega eða til bráðabirgða rafræna meðferð, málsmeðferð og notkun fjarfundabúnaðar við fyrirtöku mála af ýmsu tagi eins og komið hefur fram. Einnig hefur komið fram í tilkynningu mjög hörð gagnrýni á frumvarpið frá Hagsmunasamtökum heimilanna. Samtökin gagnrýna harðlega 10. gr. frumvarpsins, um aðfarargerðir, og 12. gr., um nauðungarsölur. Í umsögn samtakanna kemur fram, með leyfi forseta: „Báðar eru þær orðaðar þannig að heimilt verði að taka mál fyrir með gerðarbeiðanda í gegnum síma eða fjarfundabúnað og að það jafngildi því að gerðarbeiðandi sé sjálfur viðstaddur fyrirtökuna í skilningi laganna. Ekkert er minnst á gerðarþolanda í þessu sambandi eða hvernig tryggja skuli möguleika hans á aðkomu að fyrirtöku til að gæta réttar síns.“ Þetta er mjög hörð gagnrýni sem kemur frá mikilvægum samtökum og auk þess gagnrýna þau einnig framkvæmd þessara fyrirhuguðu fjarfunda. Þau segja einnig í umsögn sinni eða gagnrýni að þetta séu hreinlega fáránlegar tillögur á þessum tímapunkti og þjónkun við gerðarbeiðendur og gróf mismunun í garð gerðarþola. Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að fá álit hæstv. ráðherra á þessa hörðu gagnrýni sem birtist núna strax í upphafi málsins, en samtökin munu væntanlega senda inn umsögn til nefndarinnar þegar málið verður komið þangað.

Virðulegur forseti. Með þessu frumvarpi er sýslumönnum heimilt að taka mál fyrir með gerðarbeiðanda í gegnum fjarfundabúnað. Ástæðan fyrir það að einskorðast eingöngu við gerðarbeiðanda er að sá hefur mætingarskyldu við fyrirtöku en ekki aðrir og með þessu telst hann þá vera mættur og er mjög mikilvægt að taka það fram. Og vegna þeirrar fyrirspurnar sem hv. þingmaður kemur hér með á þetta einungis við um fyrirtökubeiðni en ekki uppboð á eign til að mynda. Þetta er einungis upphafið, fyrirtakan sjálf, og einfaldar sýslumönnum að fylgja fyrirmælum vegna Covid sem sett hafa verið og draga úr óþarfa viðveru á skrifstofu sýslumannsins. Að jafnaði mæta fáir gerðarþolar við fyrirtökur eða uppboðsmál hjá sýslumanni en það verður auðvitað enn þá tækt og verður að tryggja að þegar þeir mæta t.d. án lögmanns fái þeir réttar upplýsingar um réttarstöðu sína. Það verður að vera tryggt og hjá þeim sem þurfa að mæta. Það er mikilvægt að þessi réttur sé fullnægjandi og sér í lagi ef þeir eru ekki með lögmann með sér, að tryggt sé að leiðbeiningar séu skýrar um réttarstöðu þeirra. Síðan verð ég að nefna af hverju þetta er að koma fram núna, hvort það sé ósanngjarnt eða með einhverjum hætti ótækt að verið sé að gera þetta rafrænt á þessum tíma. Að sjálfsögðu ekki. Hér er markmiðið einungis að gera sýslumönnum mögulegt að sinna skyldum sínum. Það er líka verið að tryggja skuldurum ýmis úrræði, m.a. vegna greiðsluerfiðleika, og ég bendi á að frumvarpið tekur á slíku. Þær skuldir sem nú er verið að fullnusta eiga ekki rætur að rekja til kórónuveirufaraldursins. Þetta tekur oft marga mánuði og á sér mjög langan aðdraganda og það er ekki hægt að segja að það sem verið er að fara í núna og verið að gera rafrænt, hafa möguleika á fjarfundabúnaði, sé með einhverjum hætti vegna einhverra nýrra mála sem komið hafa upp nú um stundir vegna kórónuveirufaraldursins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra. Það er nú bara þannig að með þessu frumvarpi er í raun og veru verið að greiða götu kröfuhafa til að framkvæma aðfarir og nauðungarsölur á auðveldari hátt en nokkru sinni fyrr á þessum fordæmalausu tímum. Á sama tíma og önnur lönd, eins og t.d. Bandaríkin, hafa fyrirskipað algjöra stöðvun á öllum nauðungarsölum erum við hér að auðvelda kröfuhöfum að ganga á heimilin og þá sem eru í vanskilum í þeim fordæmalausu aðstæðum sem við erum í í dag. Herra forseti. Ég verð því að segja að nefndin verður að fara ítarlega yfir þetta og sérstaklega þær athugasemdir sem hafa komið fram frá Hagsmunasamtökum heimilanna vegna þess að hér er um mjög alvarlega hluti að ræða. Við viljum allra síst sjá það í dag í samfélaginu að einstaklingar þurfi að sjá á eftir heimilum sínum akkúrat í þessum fordæmalausu aðstæðum sem þeir bera enga ábyrgð á.

Virðulegur forseti. Það kom ekki mikið nýtt fram í andsvari hv. þingmanns. Ég ítreka það bara að í frumvarpinu eru skuldurum líka tryggð ýmis úrræði, m.a. vegna greiðsluerfiðleika, og þær skuldir sem kröfuhafar eru nú að fullnusta er ekki hægt með nokkru móti að rekja til afleiðinga heimsfaraldursins. Framlagning bæði beiðna um aðför og nauðungarsölur á sér langan aðdraganda áður en beiðnir eru lagðar fram og er því nokkuð ljóst að þær kröfur sem nú koma til framkvæmda er ekki hægt að rekja til þeirra afleiðinga sem nú eru uppi. En vegna þeirra efnahagslegu áhrifa sem eru uppi er líka verið að tryggja skuldurum ýmis úrræði, þannig að ég vísa bara til þess máls og tek undir með hv. þingmanni að nefndin þarf að skoða málið eins og önnur sem til hennar koma.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina yfir þetta ágæta frumvarp sem ég verð að hrósa fyrir af því að ég held að það væri mjög gott að við reyndum að koma stjórnsýslunni og stjórnkerfinu meira inn í nútímann en nú er. Þann 14. desember 2018 varð að lögum heimild til rafrænna þinglýsinga og reglugerð þess efnis var samþykkt og staðfest í apríl í fyrra en enn í dag er ekki hægt að fara og láta þinglýsa skjölum rafrænt hjá sýslumannsembættunum úti um allt land. Það er næstum því eitt og hálft ár síðan þetta varð að lögum og ár síðan reglugerð var samþykkt um hvernig ætti að fara að þessu en ekkert gerist hjá embættunum. Maður veltir fyrir sér hvort embættin sem eiga að taka núna við þessu frumvarpi séu burðug til að standa í einhverjum breytingum, jafnvel breytingum sem auðvelda mjög störf þeirra. Samkvæmt svörum frá sýslumannsembættinu er það mál fast í einhverjum vinnuhópi eða stýrihópi. Það virðist lítið þokast. Þá vil ég spyrja aðeins út í frumvarpið, hvort ekki hafi komið til greina að gera einnig breytingar á hjúskaparlögum þannig að fólk geti hreinlega farið inn á rafrænt Ísland og sótt um hjónaskilnaði þar vegna þess að það hefur ákveðin réttaráhrif um leið og sótt er um skilnað, það verða ákveðin réttaráhrif bara við umsóknina. Í dag þarf að bíða mánuðum saman eftir fyrsta viðtali hjá fulltrúa og það getur ótrúlega margt gerst á þeim tíma, sérstaklega þegar um er að ræða mjög erfiðar aðstæður milli hjóna. Þá finnst manni hart að stjórnsýslan komi í veg fyrir eðlileg réttaráhrif þegar fullorðið fólk er að krefjast skilnaðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir, hún kemur inn á ýmis mikilvæg atriði. Ég vil segja að ég átta mig á því að rafrænar þinglýsingar hafa tekið allt of langan tíma. Þær eru þó mun flóknari í framkvæmd en að setja inn ákveðin eyðublöð, sem eru líka í vinnslu, og auka við fjarfundabúnað. Ég hef ekki áhyggjur af því að þær leiðir sem við förum í þessu frumvarpi geti ekki tekið gildi og komist í gagnið strax. Það er mikil greiningarvinna í gangi og mikið að gerast í þinglýsingum núna og ég hef lagt allt kapp á að það gangi enn hraðar fyrir sig. Prófanir eru að hefjast á fyrsta áfanga núna þannig að ég held að þetta muni gerist hratt og ég muni sjá tímaramma fyrir þetta ár, hvenær við sjáum fyrst aflýsingar verða rafrænar og síðan þinglýsingar. Það er mjög mikilvæg þjónusta sem við ætlum að veita hjá sýslumönnum. Hv. þingmaður nefnir einnig hjúskaparlögin. Þetta er eitthvað sem ég hef verið að skoða og búið er að setja hátt í 50 ný eyðublöð inn á island.is er varða fjölskyldusvið. Það er von okkar að það auðveldi og flýti fyrir málsmeðferð og hjálpi til við að stytta allt of langa biðlista sem eru í þeim málaflokki hjá sýslumanni. Við sjáum sífellt fleiri fara inn á island.is, í raun bætast eyðublöð við í hverri viku og ég bind miklar vonir við að þau muni hjálpa til við að flýta réttaráhrifum, stytta biðlista hjá sýslumanni og auka skilvirkni kerfisins. Ég þarf að kanna þetta hjúskapareyðublað sérstaklega um skilnað. En ég er auðvitað líka að skoða lög og ákvæði um skilnað og hvernig hægt er að gera það allt auðveldara í framkvæmd, sem kemur kannski ekki bara rafrænum sjónarmiðum við.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svarið. Ég er enn þá svolítið föst í hjúskaparmálunum af því að ég held að við verðum að fara að hysja upp um okkur þar, þ.e. í hjúskapar- og sifjamálum. Biðlistar hjá sýslumannsembættinu á höfuðborgarsvæðinu eru þess eðlis ekki hafa verið tekin fyrir ný mál er varða umgengni, forsjá og lögheimili barna síðan 8. júlí 2019. Engin ný mál hafa verið tekin fyrir. Þá erum við að tala um að þeir sem komu þangað inn fyrir 8. júlí, þar sem pantaður var tími af því að það verður að fá tíma hjá fulltrúa til að hefja málið, eru ekki enn búnir að fá fyrsta viðtal. Þarna eru lítil börn sem oft og tíðum fá ekki umgengni við annað hvort foreldri sitt, ekki búið að taka ákvörðun um forsjá eða lögheimili og þess háttar. Þá hefur rafræn stjórnsýsla 

Virðulegi forseti. Ég tek bara undir með hv. þingmanni að það er ótækt að málsmeðferðin sé með þessum hætti. Þeir aukafjármunir sem komu á þessu ári og fóru til embættisins á höfuðborgarsvæðinu áttu einungis að fara í að drífa í rafrænum þinglýsingum sem og að stytta málsmeðferðartíma í fjölskyldumálum. Þeir fjármunir áttu einungis að fara að leysa þau tvö vandamál. Að auki hef ég fært verkefni af höfuðborgarsvæðinu, og er að greina fleiri, út á land til að létta á því embætti, að auka rafræna þjónustu sem léttir líka á einhverju, gera eyðublöð rafræn til að mynda fyrir foreldra sem biðja um útlandaleyfi og annað slíkt sem ætti að vera einfalt en hefur tekið allt of langan tíma. Þetta er allt komið rafrænt og mun auðvitað muna um það. Ég held að öll þessi atriði saman muni skila árangri; að forgangsraða aukafjármunum sem fara núna til sýslumannsembættisins í þau aðalatriði, þar sem ótækt er að biðlistar séu svona langir, sérstaklega hvað varðar fjölskyldumálin, að flýta rafrænum þinglýsingum, að auka rafræna þjónustu og fjölga rafrænum eyðublöðum og færa verkefni út á land til að létta á embættinu.

Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort haft hafi verið samráð við Hagsmunasamtök heimilanna í ferlinu við að vinna frumvarpið. Ástæðan er sú að Hagsmunasamtök heimilanna hafa frá hruni barist fyrir því að ekki sé gengið á eignarrétt þeirra sem eiga fasteignirnar, eiga heimilin og sér í lagi þegar þetta eru heimili fólks. Það er barátta sem samtökin hafa háð allan þennan tíma og mér þætti ekki góð vinna við frumvarpið að hafa ekki samband við Hagsmunasamtök heimilanna. Þau benda á málefnaleg atriði og eru eini aðilinn sem hefur sent inn umsögn við þetta mál. Samtökin benda á að núna er verið að heimila, til að ekki tapist réttaráhrif, kröfurétt þeirra sem lánuðu einstaklingunum, kröfurétt lánastofnana, stóru aðilanna, þeirra sem voru alltaf varðir eftir hrun. Þess vegna urðu Hagsmunasamtök heimilanna til, hæstv. dómsmálaráðherra í Sjálfstæðisflokknum, til að verja eignarrétt heimilanna, eignarrétt fólksins sem á náttúrlega að vera tryggður og settur samhliða eignarrétti kröfuhafa samkvæmt stofnsáttmála flokksins og þeim gildum sem hann grundvallast á. Ég spyr ráðherra hvort hún muni í vinnu nefndarinnar setja sig upp á móti því að auk allra þeirra rafrænu heimilda sem kröfuhafinn fær verði allar heimildir til staðar fyrir eigendur eignanna, fyrir heimilin, fyrir einstaklingana. Þarna er verið að heimila að gera hluti rafrænt til að réttaráhrif tapist ekki. Er þá einnig tryggt að alls konar frestir og slíkt sem sá sem krafan beinist gegn, þ.e. heimilin, hafi líka heimild, að heimildir hans til að fá fresti, biðtíma, koma á fundi o.s.frv. verði tryggðar? Setur ráðherra sig upp á móti því 

Virðulegur forseti. Ég svaraði sirka sömu spurningu hér áðan.

Nei.

Mikilvæg réttindi eru í húfi og við gerum okkur öll grein fyrir því. Breytingarnar í þessu frumvarpi auðvelda kröfuhöfum hvorki eitt né neitt. Það er bara verið að auðvelda sýslumönnunum að rækja verkefni sín samkvæmt lögum. Nefndin mun vinna þetta mál og leggja til einhverjar breytingar, gott og vel, en ég fór yfir það áðan að verið er að reyna að tryggja gerðarbeiðanda rétt til fullnægjandi leiðbeininga frá sýslumanni um réttarstöðu sína, að hann sé tryggður, og það er auðveldara að gera það þegar manneskjan mætir en í gegnum fjarfundabúnað. Það er alveg sjálfsagt að skoða þetta en þó er mikilvægt að halda því til haga að ekki er verið að auðvelda kröfuhöfum neitt heldur þvert á móti verið að koma til móts við ýmis atriði og ýmis úrræði vegna greiðsluerfiðleika, til að mynda hjá skuldurum. Það er aðeins verið að leggja til fjarfundaform sem möguleika til að sýslumenn geti rækt verkefni sín samkvæmt lögum og ekki verið að auðvelda kröfuhöfum. Frumvarpið var unnið í miklum flýti. Það hefur þurft að breyta ýmsum lögum og alltaf eru að koma upp ný atriði sem við sjáum að þarf að bregðast við vegna samkomutakmarkana og fjarlægðartakmarkana. Það var því lítið samráð haft við vinnslu frumvarpsins.

Forseti. Það er nákvæmlega þetta, málið var unnið í flýti og lítið samráð haft. Samt sem áður er hægt að auðvelda ýmis atriði. Ég nefndi í fyrra andsvari að eins og þetta er lagt upp hérna er verið að segja að þær réttarheimildir sem eru til staðar tapist ekki, fólk tapi ekki réttindum sínum ef það er kröfuhafi. Það er ekkert í þessu frumvarpi um að það tapi ekki heimild til að framlengja frest o.s.frv. ef krafan beinist gegn er heimili. Það er það sem ég hef áhyggjur af. Þetta hef ég séð á þingi frá 2013. Þá hafði dómsmálaráðherra heimild til hefja málssókn fyrir hönd heimilanna. Ég ræddi þetta ítrekað við Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, þáverandi hæstv. innanríkisráðherra, sem fór með dómsmál. Sú heimild var bara ekki notuð. Eignarréttur kröfuhafa, bankanna, var alltaf varinn og heimilin máttu bíða. Þess vegna hræða sporin. Ég ætla aftur að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort henni finnist ekki rétt að rafrænar lausnir nýtist líka að fullu fyrir heimilin, 

Virðulegur forseti. Það má ítreka að 10. gr., þar sem kemur fram að til 1. október 2020 verði heimilt að taka mál fyrir í gegnum síma eða fjarfundabúnað og bjóða upp á rafræna meðferð mála, á auðvitað líka við um gerðarþola. Þeir geta sent gögn sín inn rafrænt. Þeir geta tekið þátt í rafrænni málsmeðferð málsins þótt aðeins sé kveðið á um að gerðarbeiðandi þurfi að vera mættur, þar sem fjarfundabúnaður er nýttur, en ekki hinn aðilinn. Ég er margbúin að útskýra af hverju það varð niðurstaðan. Nefndin mun auðvitað skoða þetta og ég hef í rauninni ekki miklu við það að bæta öðru en að breytingarnar varða bara verklag við fyrirtöku. Það er ekki verið að tryggja kröfuhafa nein aukin réttindi gegn gerðarþola. Lagðar eru til ýmsar breytingar sem tryggja réttindi skuldara í greiðsluerfiðleikum. Við verðum að gera ýmsar breytingar. Sumar þeirra verða til bráðabirgða en munu kannski reynast vel eða þurfa að taka breytingum og við viljum gera breytingar til framtíðar sem eru með þessum hætti. Hérna er verið að leggja til rafræna málsmeðferð vegna Covid og þeirra takmarkana sem uppi eru og hún á að gagnast öllum, 

Herra forseti. Ég hjó eftir því hjá hæstv. dómsmálaráðherra að þetta frumvarp hefði verið unnið í miklum flýti. Ég sé líka í greinargerð að ekki hafi unnist mikill tími til að hafa samráð. Nokkrir aðilar eru nefndir en ekki t.d. lögreglan eða ríkissaksóknari eða neinn í þeim geira heldur einungis dómstólarnir og einhverjir aðrir aðilar. Ég geri ekki athugasemdir við allar greinar þessa frumvarps eða hef spurningar um þær allar. Ég er aðallega með í huga 5. og 6. gr. og síðan 10. og 12. gr. Það er of langt mál að fara í þetta allt saman í einu andsvari en ég ætla að byrja á 10. og 12. gr., sem aðrir hafa reyndar komið að. Hæstv. dómsmálaráðherra nefndi áðan að þetta væri einungis hugsað í fyrstu fyrirtöku. Það er auðvitað ekki rétt. Í textanum er einungis talað um fyrirtöku. Í öllum nauðungarsölulögunum er alltaf talað um fyrirtöku, alveg sama hvort það er fyrsta fyrirtaka, önnur o.s.frv., það er alltaf talað um fyrirtöku samkvæmt ákveðnum greinum.  Ég var lengi í þessum geira, áratugi, og man aldrei eftir miklum mannfjölda í þessum fyrirtökum. Spurning mín til hæstv. ráðherra er því: Hvað knýr ríkisstjórnina til að fara fram með þessi ákvæði, þá á ég við 10. og 12. gr., á þessum tímum? 

Virðulegur forseti. Ég verð að byrja á að leiðrétta það sem hv. þingmaður segir um mín orð og hvernig hann túlkar þau. Ég sagði „í upphafi“, ekki við uppboðið sjálft heldur fyrirtökurnar og aðdraganda þeirra. Það er þar sem þetta gildir, ekki við uppboðið sjálft, þar er ekki verið að koma á fjarfundabúnaði. Hvað hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnin eigi við með því að koma með þetta núna? Það er bara verið að reyna að gera sýslumönnum kleift að vinna vinnuna sína. Það er einungis verið að leggja það til að koma á fjarfundabúnaði, rafrænum eyðublöðum og meiri rafrænni stjórnsýslu á meðan hér gilda einhverjar takmarkanir í samskiptum, um fjarlægðir og annað. Það er einungis verið að leggja það til og engar aðrar efnislegar breytingar eru í frumvarpinu. Það er algjörlega fráleitt að hv. þingmaður saki mann um eitthvað annað, um að maður ætli að lauma einhverju öðru inn. Hér er um rafræna stjórnsýslu að ræða, að reyna að létta á kerfinu, að reyna að gera það rafrænt svo aðilar eigi betri möguleika. Það er verið að passa að tímatakmarkanir renni ekki út, verið að lengja leyfi svo ekki þurfi að koma og sækja um þau ef ekki er hægt að framfylgja þeim meðan á þessu stendur. 

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Þá þarf að laga þetta með fyrirtökuna. Í nauðungarsölulögum er alltaf talað um fyrirtökur, líka í seinna uppboði, og þá verður að laga það. Þetta var enginn misskilningur. Hæstv. ráðherra sagði í ræðustól áðan að þetta ætti bara við um fyrstu fyrirtöku og þá verður það líka að vera skilgreint í lögunum.  Hún talar einnig um að það eigi að einfalda kerfið fyrir almenning. Það kemur ekki til greina af minni hálfu að samþykkja breytingar sem eru til þess að liðka fyrir eða auðvelda lánastofnunum að sækja á heimili landsmanna eins og var hér eftir bankahrunið 2008. Það kemur ekki til greina að það verði liðkað fyrir því núna á þessum tíma. Þarna er ég að tala um 10. og 12. gr. frumvarpsins, ekki aðrar greinar. Ég gæti komið að 5. og 6. gr. á eftir sem eru allt annað mál. Það kemur ekki til greina 

Hæstv. forseti. Það sem býr að baki er að gera okkur kleift að fylgja þeim fyrirmælum sem hafa verið gefin vegna þess faraldurs sem geisar hér. Þau samkomubönn og þær fjarlægðartakmarkanir sem uppi eru krefjast þess að við bregðumst við, að við drífum í rafrænni stjórnsýslu og fækkum komum til sýslumanns svo að þar sé ekki kraðak af fólki að sækja sér alls konar þjónustu sem væri hægt að sækja rafrænt. Það er einungis það sem mér liggur á hjarta og það sem þetta frumvarp snýst um. Það er ekki verið að liðka til fyrir einum né neinum umfram annan. Það er einungis verið að bæta við rafrænni þjónustu í öllum þeim málsmeðferðum þar sem það er mögulegt og þeim fjölda laga og stofnana sem undir mig heyra. Það er það sem þetta frumvarp snýst um.

Forseti. Eitt gott kom út úr andsvörum við hæstv. dómsmálaráðherra áðan að frumvarpið ætti að tryggja rétt allra þó að það virðist ekki vera í frumvarpstextanum, eins og kemur fram í umsögn Hagsmunasamtaka heimilanna við frumvarpið. Það var meining ráðherra að allir sætu við sama borð þannig að ekki væri bara verið að skapa kringumstæður, rafrænar lausnir, fyrir kröfuhafana, fjármálafyrirtækin, það væri líka verið að gera það þannig að allir stæðu jafnfætis, allir sætu við sama borð, þ.e. heimilin varðandi fyrirtökur. Það verður að gæta að því í allsherjar- og menntamálanefnd að það skili sér raunverulega inn í frumvarpið. Hagsmunasamtök heimilanna eru með sérfróða aðila hvað það varðar og geta þá komið fyrir allsherjar- og menntamálanefnd. Vonandi að nefndin kalli þá fyrir til að koma með breytingartillögur. Svo eru aðrar breytingartillögur sem skipta máli. Mig langar að lesa umsögnina þannig að fólk sem hlustar heima hafi þetta bara á hreinu um hvað erindi Hagsmunasamtaka heimilanna snýst sem, eins og ráðherra sagði, ekki var talað við í þessu ferli sem hafi verið hratt, þannig að ekki var leitað umsagnar hjá þeim og hjá flestum öðrum var ekki leitað umsagnar. Ferlið gekk svo hratt. Í umsögn sem Hagsmunasamtök heimilanna sendu inn í dag segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum til að heimila ýmist varanlega eða til bráðabirgða rafræna málsmeðferð og notkun fjarfundabúnaðar við fyrirtökur mála af ýmsu tagi. Þar sem víðtækar hömlur eru nú á samkomum og samskiptamöguleikum eru þetta eðlileg og nauðsynleg tímabundin viðbrögð, sem Hagsmunasamtök heimilanna eru almennt fylgjandi.“ Þarna sést að ef þetta er gert á þann hátt og allir sitji við sama borð sýnist mér Hagsmunasamtök heimilanna ekki vera á móti því og jafnvel almennt fylgjandi. En þó vil ég aðeins bæta við. Í samtali mínu við starfsmann Hagsmunasamtaka heimilanna kom fram að forgangsröðunin þarna er kannski ekki sú besta. Kannski væri betra að fara fyrst af stað með einhverjar lausnir eins og í öðrum löndum þar sem nauðungarsölur hafa verið frystar eða bannaðar. Við vitum að það sem við stefnum inn í er að sumir í þessu samfélagi munu ekki geta greitt af lánum, geta lent í þröng, geta lent í því að heimilið fer á nauðungarsölu. Það hefði kannski verið gott að koma fyrst með frumvarp hvað það varðar að verja heimilin fyrir nauðungarsölum áður en menn fara í þetta.

Búið að bjóða að frysta lán.

Búið að bjóða að frysta lán, segir hæstv. dómsmálaráðherra. Ekki heimilunum, eða hvað? Já, ókei. Það fór alveg fram hjá mér. Ég þarf greinilega að skoða þetta betur. En það er áhugavert, dómsmálaráðherra segir jú. Búið að bjóða upp á það. Gott. Ég held áfram með umsögnina, með leyfi forseta: „Engu að síður verður ekki hjá því komist að gagnrýna harðlega 10. gr. frumvarpsins um aðfarargerðir og 12. gr. þess um nauðungarsölur. Báðar eru þær orðaðar þannig að heimilt verði að taka mál fyrir með gerðarbeiðanda í gegnum síma eða fjarfundabúnað og að það jafngildi því að gerðarbeiðandi sé sjálfur viðstaddur fyrirtökuna í skilningi laganna. Ekkert er minnst á gerðarþolanda í þessu sambandi eða hvernig tryggja skuli möguleika hans á aðkomu að fyrirtöku til að gæta réttar síns.“ Að einhverju leyti kom ráðherra inn á þetta áðan og sagði að það eigi að vera jafnræði, bæði hjá fjármálafyrirtæki eða gerðarbeiðanda og svo hjá heimilum. Það þarf þá að passa að það skili sér inn í frumvarpið í meðferð nefndarinnar. Svo segir hér, með leyfi forseta: „Gætir að því leyti ósamræmis við orðalag 11. gr. um fyrirtökur í kyrrsetningar- og lögbannsmálum, þar sem er ekki gerður neinn slíkur greinarmunur á gerðarbeiðanda og gerðarþola.“ Það þarf að taka tillit til þessa í samræmi við orð dómsmálaráðherra áðan, það átti að vera tilgangurinn, að jafnræði ætti að vera. Áfram segir, með leyfi forseta: „Jafnframt skortir algjörlega útfærslu á því hvernig staðið skuli að framkvæmd fjarfundar í slíkum tilfellum, svo sem hvaða fjarfundabúnað megi nota, hvernig aðgengi gerðarþola að þeim búnaði verði tryggt, hvernig kröfur um persónuvernd, þar með talið um samþykki, verði uppfylltar o.s.frv.“ Ég trúi ekki öðru en að allsherjar- og menntamálanefnd taki vel á þessu og hún fær alveg örugglega stuðning ráðuneytisins til að útfæra það. Hæstv. dómsmálaráðherra mun eflaust - er hún ekki að fylgjast með núna? Ókei, hún er að hlusta. „Enn fremur er 3. mgr. 12. gr. frumvarpsins stórgölluð. Hún kveður á um framlengingu á tilteknum tímafrestum ef ekki er hægt að fylgja þeim sökum óyfirstíganlegrar hindrunar, en þeir frestir eru allir í þágu gerðarbeiðanda.“ Ég reyndi að koma inn á þetta áðan, en hæstv. dómsmálaráðherra hefur svarað því að allir eigi að standa jafnfætis hvað þetta varðar. En svona er þetta í frumvarpinu. Ég ætla bara að taka dómsmálaráðherra á orðinu, hugmyndin var að allir ættu að standa jafnfætis. Ef nefndin lagar það þá er það eitthvað sem ætti að renna ljúft í gegnum þingið. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Ekkert er hins vegar minnst á tímafresti sem gerðarþoli hefur hagsmuni af, svo sem frest til að koma fram mótmælum eða til að bera ágreiningsefni undir dómstóla.“ Þetta er eitthvað sem myndi þurfa að koma inn - ég sé að dómsmálaráðherra kinkar kolli - til að eignarréttur beggja aðila sé virtur og allir sitji við sama borð. „Um þessar mundir sjá tugþúsundir heimila fram á algjöra óvissu og mjög erfiða fjárhagslega stöðu á komandi mánuðum, ekki aðeins hér á landi heldur um allan heim. Þess vegna hafa stjórnvöld í mörgum löndum, þar á meðal Bandaríkjunum, fyrirskipað algjöra stöðvun á öllum nauðungarsölum þar til þetta ástand verður yfirstaðið. Á sama tíma leggur dómsmálaráðherra Íslands fram frumvarp sem er beinlínis að greiða götu kröfuhafa til að framkvæma aðfarir og nauðungarsölur á auðveldari hátt en nokkru sinni fyrr og hunsar margítrekað ákall Hagsmunasamtaka heimilanna um að stjórnvöld tryggi að ekki einn einasti íbúi landsins þurfi að missa heimili sitt vegna afleiðinga heimsfaraldursins.“ Ég heyrði hæstv. dómsmálaráðherra kalla hér áðan að það ætti veginn að bregðast við þessu. Það væri ágætt að dómsmálaráðherra hugi að því að koma í andsvar og svara því hvaða aðgerðir hún er með í pípunum til að bregðast við þessu eða hvort eitthvað hafi komið fram sem hefur farið fram hjá mér um að bregðast við þessum áhyggjum. „Þær tillögur sem gerðar eru í umræddum ákvæðum frumvarpsins eru hreinlega fáránlegar á þessum tímapunkti, svo ekki sé minnst á þá gjörsamlega óverðskulduðu þjónkun við gerðarbeiðendur og grófu mismunun í garð gerðarþola sem birtist í orðalagi þeirra.“ - Komið hefur fram að þetta á að laga. „Hagsmunasamtök heimilanna ítreka þá sjálfsögðu kröfu sína að nauðungarsölur og aðfarargerðir þar sem gerðarþoli er neytandi, verði stöðvaðar til næstu áramóta eða að minnsta kosti svo lengi sem í gildi eru einhver fyrirmæli um samkomutakmarkanir samkvæmt sóttvarnalögum.“ - Það er áhugavert að heyra hvernig hæstv. dómsmálaráðherra tekur í þessa tillögu. - „Heimilin verða að fá fullvissu fyrir því að öryggi þeirra verði tryggt á þessum óvissutímum og í því sambandi er ekki síður mikilvægt hvaða skilaboð stjórnvöld senda frá sér með aðgerðum sínum. Þetta snýst ekki eingöngu um fjárhagslega hagsmuni heldur einnig um vernd mannréttinda og lýðheilsu þar sem langvarandi áhyggjur og kvíði geta leitt til alvarlegra heilsufarslegra og félagslegra vandamála.“ Réttur fólks til heimilis er náttúrlega mannréttindi, það kom mjög fram þegar nauðungarsölurnar stóðu yfir eftir hrunið. Réttur neytenda og réttur heimilisins var mjög sterkur og er mjög sterkur í evrópskum rétti sem var innleiddur á Íslandi, þannig að það er líka vinkill. Hæstv. dómsmálaráðherra er ráðherra mannréttindamála á Íslandi og væri því áhugavert að heyra hvaða afstöðu hún hefur til þessa, hvort heimili sé bara varið að eignarréttinum eða hvort það sé líka varið út frá mannréttindasjónarmiðum, eins og mannréttindasáttmáli Evrópu, sem hefur verið innleiddur í íslensk lög, kveður á um og hefur verið dæmt eftir af evrópskum dómstólum að gildi. Heimilið er varið mannréttindum. „Að öðrum kosti krefjast samtökin þess að frumvarpi þessu verði breytt þannig að hið minnsta verði gerður áskilnaður um að mál samkvæmt lögum um aðför eða nauðungarsölu verði ekki tekið fyrir í gegnum síma eða fjarfundabúnað nema gerðarþoli veiti upplýst samþykki sitt. Í því sambandi má hafa til hliðsjónar kröfur laga um persónuvernd um samþykki hins skráða. Það er engum bjóðandi að búa við áhyggjur af því að kröfuhafar geti gert fjárnám í eignum sínum og komið af stað nauðungarsölu á heimili sínu, með einföldu símtali án samþykkis og aðkomu sinnar.“ Mér sýnist að aðkoman verði tryggð samkvæmt því sem dómsmálaráðherra segir að allir eigi að halda sínum fulla rétti og hafi fullan rétt á sömu aðkomu að málum með þessum rafrænum lausnum. „Enn fremur krefjast samtökin þess að 3. mgr. 12. gr. verði breytt þannig að sú framlenging tímafresta sem þar er gert ráð fyrir, geti einnig átt við um tímafresti vegna atvika sem geta varðað gerðarþola og sambærilegt ákvæði bætist við 10. gr. Þar á meðal má nefna frest til að andmæla frumvarpi til úthlutunar söluverðs samkvæmt 1. mgr. 51. gr. laga um nauðungarsölu og fresti til að leita úrlausnar dómstóla um ágreiningsefni samkvæmt XV. kafla laga um aðför eða eftir atvikum XIII.–XIV. kafla laga um nauðungarsölu, auk annarra tímafresta sem settir eru í viðkomandi lögum.“ Og að lokum, með leyfi forseta: „Rökin fyrir ofangreindu eru öll þau sömu og í greinargerð með frumvarpinu nema auk þess að teknu tilliti til stjórnarskrárbundinnar jafnræðisreglu og réttlátrar málsmeðferðar, þannig að það sem þar kemur fram um að gætt hafi verið að samræmi við stjórnarskrá og ekki verði séð að frumvarpið geti haft neikvæð eða íþyngjandi áhrif fyrir almenning, samræmist raunverulegu efni frumvarpsins.“ Það væri gott ef hæstv. ráðherra kæmi í stutt andsvar til að svara því hvað hún eða ríkisstjórnin hefur í hyggju eða hvort nú þegar hefur tryggt að hægt sé að stoppa nauðungarsölu eða stoppi að fólk missi heimili sín, ég man ekki nákvæmlega hvernig ég orðaði það. Er eitthvað í pípunum hjá ríkisstjórninni varðandi það að fólk missi ekki heimili sín? Nauðungarsölur voru frystar vegna efnahagshrunsins og var gert ítrekað. Hanna Birna Kristjánsdóttir, þáverandi hæstv. ráðherra innanríkismála, þá dómsmálaráðherra, sinnti þessum málaflokki. Hún lagði fram frumvarp um að fresta nauðungarsölum. Nú er verið að leggja til að ferðaþjónustufyrirtæki geti lagst í dvala, þurfi ekki að borga neitt. Búið er að tryggja alls konar brúarlán og svoleiðis til fyrirtækja. En hvað um heimilin, að einstaklingar og fjölskyldur missi ekki heimili sín sökum aðfarar gegn þeim? Hefur ráðherra í hyggju að leggja fram tillögu um að takmarka tímabundið nauðungarsölur ef sannað er að það ástand sé til komið vegna faraldursins?

Virðulegur forseti. Þar sem hv. þingmaður leggur það í vana sinn að útskýra hvað fer fram í hliðarsal þá er betra að maður komi hingað sjálfur og segi það. Það sem ég sagði er að bankarnir eru að frysta lán hjá fólki sem er í greiðsluerfiðleikum. Við sjáum það bara á tölunum, á þeim fjölda sem er að nýta sér það úrræði. Þeir sem eru komnir á m.a. atvinnuleysisbætur og sjá fram á erfiðleika nýta sér það úrræði. Við sjáum það líka í þinglýsingum og skilmálabreytingum hjá sýslumanni, þar er miklu meira álag. Það er eitt af því sem er að koma inn núna, sem þarf að afgreiðast hratt og vel, og er ein meginástæðan fyrir mikilvægi þessa frumvarps, að liðka fyrir rafrænni stjórnsýslu til að minnka hlutfall þeirra sem mæta hjá sýslumönnum, reyna að minnka það álag. Það sem ég hef gert líka er að reyna að auka þjónustuna. Búið er að opna aftur í hádeginu, það er lengri símatími hjá fjölskyldusviði o.s.frv. Það er auðvitað margt sem er verið að bregðast við. Það sem hv. þingmaður er kannski að gefa sér er að þær skuldir sem nú er verið að fullnusta eigi rætur sínar í Covid. Það er engan veginn þannig. Það er verið að tryggja ýmis úrræði, verið er að lengja fresti auðvitað og þetta er eitthvað sem nefndin mun skoða. En það er mjög mikilvægt að þetta ástand stoppi ekki þau réttindi sem fólk hefur, að ekkert komi upp á sem veldur því að stjórnsýslan, sýslumenn eða dómstólar geti ekki gert eitthvað og það minnki réttindi fólks. Það má ekki verða þannig. Það er líka verið að mæta því í frumvarpinu með lengingu fresta, með nýjum tímatakmörkunum og öðru og auðvitað rafrænni þjónustu sem mér finnst áhugavert að sumir þingmenn, ekki hv. þingmaður sem hér hélt ræðu, virðast ekki vera fylgjandi.

Forseti. Þau mál sem eru komin það langt í dag að þau lenda í nauðungarsölu eru að öllum líkindum ekki Covid-mál núna en þau verða það eflaust. Þetta mun kosta samfélagið og ríkissjóð mikið, það er komið upp í 300 milljarða sem við höldum að þetta kosti. Fólk er að missa vinnuna og þeir sem fara á hlutabætur ná upp í 90% af launum sínum, strax farin 10%, sumir sem missa vinnuna alveg fá miklu minna. Íslendingar eru ekkert sérstaklega framsýnir þegar kemur að því að passa upp á það, eins og íhaldssamari Evrópuþjóðir, að hafa greiðslugetu í sex mánuði eða eitthvað svoleiðis. Það er mjög líklegt að margir lendi í greiðsluvanda sem mun þýða á endanum að þeir gætu misst heimili sín. Hæstv. dómsmálaráðherra nefnir úrræðið varðandi frystingu á lánum - eru einhver göt þar? Hve lengi á þetta að vara? Það sem ég er í raun að fiska eftir er hvort hæstv. dómsmálaráðherra hafi í hyggju að gefa út einhverjar yfirlýsingar eins og sum önnur ríki hafa gert, vera kannski varkár með það, og segja varðandi þau mál þar sem einstaklingar og fjölskyldur gætu misst heimili sín og má sannarlega rekja til þessa faraldurs sem við erum í, að það verði einhvers konar leið til þess að það fólk missi ekki heimili sín á nauðungarsölu, það séu einhverjir tímafrestir, fólki verði gefið meira svigrúm, eins og óskað hefur verið eftir hjá ferðaþjónustunni og mörgum öðrum, til að koma undir sig fótunum til að geta farið að greiða af lánum o.s.frv. Er þetta eitthvað sem dómsmálaráðherra gæti a.m.k. skoðað, fordæmin frá hruninu?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að nefna að allt í aðgerðum stjórnvalda vegna Covid miðar að því að setja upp varnir vegna sóttvarna auðvitað fyrst og fremst, en síðan að vernda heimilin, fólk og störfin og síðan viðspyrnu til að búa til ný störf og efla aftur gang mála. Þarna kemur ýmislegt til skoðunar. Það verða fleiri efnahagsaðgerðir og ýmsar aðrar aðgerðir kynntar á morgun hjá ríkisstjórninni. Þar er verið að skoða ýmis mál en mikilvægt er að við setjum það kannski ekki saman við það sem við erum að gera með þessu frumvarpi. Ég hef margoft sagt það hér á síðustu mínútum af hverju það einskorðast við gerðarbeiðanda. Það er af því að hann hefur mætingarskyldu við fyrirtöku en ekki aðrir. Það er þess vegna sem greinin er með þessum hætti. Þeir sem hafa verið í þessu skilja að þetta á einungis við um fyrirtöku beiðna en ekki uppboð á eign og er - ég get greinilega ekki sagt það nógu oft - einungis til þess að einfalda sýslumanni að fylgja fyrirmælum vegna Covid og þeim ströngu takmörkunum sem uppi eru og verða áfram um einhvern tíma, þó að við munum sjá afléttingar á þeim takmörkunum fljótlega.

Já, gerðarbeiðandi hefur skyldu til að mæta í fyrirtöku en skil ég það alveg örugglega rétt að gerðarþoli hefur náttúrlega rétt til að mæta og það verði tryggt að hann geti nýtt þau réttindi sín? 

Herra forseti. Ég vil koma aðeins inn á það sem mér finnst vanta í þetta frumvarp. Hér er verið að breyta ýmsum lögum vegna heimsfaraldurs kórónuveiru og lýtur sérstaklega að meðferð mála hjá sýslumönnum og dómstólum. Í því sambandi finnst mér vanta að taka á úrræðinu um greiðslustöðvun. Það hefði átt að nota tækifærið og breyta lögum um gjaldþrotaskipti á þann veg að allur vafi væri tekinn af um að hægt væri að leita greiðslustöðvunar vegna heimsfaraldurs. Ef ég vík aðeins að greiðslustöðvun sem slíkri þá er hér um lögbundið úrræði að ræða sem nýst getur skuldara sem á í tímabundnum greiðsluerfiðleikum. Um er að ræða úrræði sem skuldari sem á í verulegum fjárhagserfiðleikum á kost á að nýta sér til að freista þess að koma á nýrri skipan á fjármál sín. Greiðslustöðvun hefur þau áhrif að skuldari nýtur tiltekinnar verndar gagnvart lánardrottnum sínum meðan á greiðslustöðvun varir. Þannig verður bú skuldara ekki tekið til gjaldþrota að kröfu kröfuhafa meðan á greiðslustöðvun stendur, eignir hans verða ekki kyrrsettar og ekki verður gert fjárnám hjá skuldara. Greiðslustöðvun felur í sér tímabundna vernd skuldara gegn vanefndarúrræðum kröfuhafa. Á undanförnum árum hefur lítið reynt á greiðslustöðvun sem úrræði til að leysa skuldavanda fyrirtækja en er skilvirkt og getur skilað góðum árangri. Herra forseti. Nú sjá mörg fyrirtæki fram á lausafjárskort, einkum fyrirtæki í ferðaþjónustunni, og það mun síðan leiða af sér greiðsluvanda og vanskil. Greiðslustöðvun og tímabundin vernd frá kröfuhöfum getur nýst þessum fyrirtækjum mjög vel. Fyrirtæki sem eingöngu stendur frammi fyrir tímabundnum greiðsluvanda vegna óvenjulegra ófyrirséðra aðstæðna, eins og veirufaraldursins, á að geta leitað allra leiða til að koma í veg fyrir gjaldþrotaskipti. Greiðslustöðvun er því í slíkum tilvikum þýðingarmikið úrræði. Í lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, er mælt fyrir um að skuldarar, bæði einstaklingar og fyrirtæki, sem eigi í verulegum fjárhagsörðugleikum og vilji freista þess að koma nýrri skipan á fjármál sín geti leitað heimildar til greiðslustöðvunar. Í greinargerð með beiðni um greiðslustöðvun skal m.a. koma fram ítarleg greinargerð skuldarans um hvað valdi verulegum fjárhagsörðugleikum hans, í hverju þeir felist, hvernig hann hyggist leysa úr þeim með heimild til greiðslustöðvunar og hvern hann hafi ráðið sér til aðstoðar. Það er því alls ekki einfalt að óska eftir greiðslustöðvun og þarf að uppfylla þröng skilyrði. Þá er ég kominn að því sem ég tel mjög æskilegt við þær fordæmalausu og erfiðu aðstæður sem við glímum við núna, að þetta verði einfaldað í lögunum og tekinn verði af allur vafi um það að þær aðstæður sem við erum í núna falli undir skilyrði greiðslustöðvunar. Í 2. mgr. 12. gr. laganna eru talin upp þau atriði sem gera það að verkum að héraðsdómara er skylt að synja um heimild til greiðslustöðvunar. Þannig ber að synja um greiðslustöðvun ef ráðagerðir skuldarans um ráðstafanir meðan á greiðslustöðvun stendur verða ekki taldar heimilar eða samrýmast tilgangi hennar og ekki taldar raunhæfar eða líklegar til að koma nýrri skipan á fjármál hans. Með öðrum orðum er úrræðinu um greiðslustöðvun ætlað að leysa ástand þar sem skuldari ræðst í tilteknar aðgerðir til að leysa úr fjárhagsörðugleikum. Eins og staðan er í samfélaginu í dag er ekki hægt að ráðast í neinar aðgerðir vegna þess að það eru ekki að koma neinar tekjur inn, eins og hjá ferðaþjónustunni. Það er einfaldlega verið að bíða eftir því að ástandið lagist og hingað komi ferðamenn á ný og tekjur komi inn í þessi tilteknu fyrirtæki. Við erum stödd í fordæmalausum aðstæðum, eins og ég nefndi, vegna farsóttar og ný staða kemur upp nánast á hverjum degi. Það er nánast ógerlegt fyrir fyrirtæki og einstaklinga að tilgreina raunhæfar aðgerðir til að fá samþykkta greiðslustöðvun eins og lögin kveða á um miðað við ástandið eins og það er og óvissuna fram undan. Þess vegna er afar brýnt að fá þetta á hreint. Ég spurði hæstv. ráðherra fyrir nokkru í óundirbúnum fyrirspurnatíma hvort ekki væri hægt að einfalda þetta, þ.e. að fyrirtæki geti sótt um greiðslustöðvun á grundvelli farsóttarinnar. Þá svaraði hæstv. ráðherra því til að þetta yrði skoðað. Þess vegna finnst mér það vonbrigði að tækifærið núna, þegar þetta frumvarp er lagt fram skuli ekki hafa verið nýtt til að koma því inn eða a.m.k. leysa þá óvissu sem ríkir um það hvort þetta tiltekna atriði, veirufaraldur, falli undir skilyrðin um að sækja um greiðslustöðvun. Þetta er eitthvað sem ég hefði viljað sjá í frumvarpinu og þess vegna vildi ég minna sérstaklega á það hér. Greiðslustöðvun er úrræði sem gæti gagnast mörgum og væri tiltölulega einfalt ef veirufaraldur félli undir skilyrðin um það. Ég tel ákaflega mikilvægt, herra forseti, að stjórnvöld íhugi þetta vandlega og komi með þá breytingu, sem hefði verið hægt að gera í þessu frumvarpi, sem allra fyrst. Ég vil hvetja hæstv. dómsmálaráðherra til þess og vona að við fáum fréttir af því fljótlega. Í þessari umræðu voru rakin tilmæli frá Hagsmunasamtökum heimilanna, sem verða væntanlega í formi umsagnar þegar málið verður komið til nefndarinnar. Þar kemur fram hörð gagnrýni, einkum á 10. og 12. gr. sem ég nefndi í andsvari og hv. þm. Karl Gauti Hjaltason kom einnig réttilega inn á í andsvari. Ég vil hvetja nefndina til að fara algerlega ofan í saumana á þessum tveimur ákvæðum, 10. og 12. gr., og þeim athugasemdum sem koma frá Hagsmunasamtökum heimilanna. Þetta eru mjög réttmætar og góðar athugasemdir sem er mjög brýnt að verði farið gaumgæfilega yfir í starfi nefndarinnar. Að lokum vil ég segja, herra forseti, að það er áhyggjuefni, eins og kom fram í málflutningi hæstv. ráðherra, að frumvarpið hafi verið unnið í flýti. Það er því miður hætta á því að undir þeim kringumstæðum verði gerð mistök sem á endanum koma til með að bitna á þeim borgurum landsins sem löggjöfin snertir. Við sjáum heimili og fyrirtæki sem gætu lent í vandræðum vegna þess að ekki er nógu vel vandað til þessarar lagasetningar. Þess vegna þarf að fara mjög gaumgæfilega yfir málið í nefndinni og velta upp öllum möguleikum og álitaefnum og kalla til alla þá sérfræðinga sem hægt er til að fá álit á frumvarpinu. Það er afar brýnt svo nefndarmenn geti glöggvað sig á því sem best og komið verði í veg fyrir handvömm í þeirri vinnu. Að öðrum kosti vil ég segja að það eru vissulega hlutir í frumvarpinu sem eru ágætir en það eru hins vegar atriði, sem ég hef nefnt og farið í, sem er mjög mikilvægt að fara yfir. Búið er að lýsa miklum áhyggjum af 10. og 12. gr. sem ég nefndi réttilega og verð að orða það þannig að í raun sé verið að greiða götu kröfuhafa til að framkvæma aðfarir og nauðungarsölur á auðveldari hátt en nokkru sinni fyrr, eins og segir í tilmælum Hagsmunasamtaka heimilanna. Það eru hörð orð, hörð gagnrýni. Hæstv. ráðherra hefur reynt að svara þessu, að þetta sé ekki rétt. Ég hef ekki séð þann vinkil. Ég nefndi það sérstaklega í andsvari áðan að það eru mörg lönd að stöðva allar nauðungarsölur þar til ástandið breytist. Að sjálfsögðu eigum við að gera það líka. Við eigum ekki að einfalda leiðir fyrir kröfuhafa, það er af og frá. Það verður að koma í veg fyrir það. Hæstv. ráðherra segir að þetta sé misskilningur. Ég ætla að vona að það sé rétt, ég er ekki búinn að sjá það. En þetta er eitthvað sem verður að fara vandlega yfir í nefndinni og ég óska nefndinni góðs gengis í þeirri vinnu. Menn verða samt sem áður að flýta sér hægt vegna þess að það má ekki gera mistök í þeirri vinnu. Herra forseti. Við verðum að muna það að heimilin í landinu eiga ekki að þurfa að gjalda fyrir þann veirufaraldur sem dundi svo skyndilega á okkur. Það má ekki koma til þess að nokkur einasta fjölskylda missi heimili sitt vegna faraldursins. Um það snýst málið. Það á að sjálfsögðu að vernda heimilin í þessum erfiðleikum en ekki greiða götu kröfuhafa í þeim efnum.

Forseti. Mig langar að upplýsa forseta og þingið um það að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Kristján Þór Júlíusson, hafði samband við mig og sagði að ekki stæði á honum eða ráðuneyti hans að koma fyrir atvinnuveganefnd til að ræða þau mál, eins og fjórðungur nefndarinnar hefur með stjórnarskrárbundnu aðhaldshlutverki sínu óskað eftir að hann geri. Hann sagði að það eina sem hann hefði vitað um væru Covid-málin sem hann sjálfur er með þegar við báðum hann að koma á fund nefndarinnar. Hann og ráðuneyti hans hafi ekki vitað af því að fjórðungur nefndarinnar hefði óskað eftir því fyrir um tveimur mánuðum að við myndum ræða kvótaþakið og hvernig fiskeldisfrumvarpið hafi gengið gegn fjórum ákvæðum EES-sáttmálans. Hið síðara er nýlegt en hið fyrra tveggja mánaða gamalt. Ég ætla að rannsaka þetta frekar. Ég hef reynt að hafa samband við forstöðumann nefndasviðs. Þetta verður að vera í lagi. Það verður að vera þannig að nefndir geti sinnt eftirlitshlutverki sínu. Ég mun upplýsa landsmenn um þetta. Það gerist ítrekað á þingi að hlutir gleymast og detta niður og svo afsaka menn sig bara. En ég ætla að taka ráðherra á orðinu. Hann mætir þá fyrir nefndina nema ríkisstjórnardagur sé, þannig að við getum klárað þetta. Ég mun síðan reyna að finna út úr því hvar þetta féll niður.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða mál sem hæstv. ráðherra mælti fyrir í dag og er að mörgu leyti jákvætt. Ég tek undir með þeim sem telja að það mætti skýra betur muninn á kröfuhöfum og öðrum. Mig langar að taka undir með þeim sem hafa sagt að það væri gaman að sjá frumvarp sem tæki á því að fresta nauðungarsölum. Vissulega er rétt að það sem á að bjóða upp á morgun hefur ekki komið til vegna þessarar veiruskammar sem er að hrjá okkur, en það er hætta á því að það komi síðar og þá eigum við að vera undir það búin. Mig langar líka að koma inn á annað. Hér hefur verið rætt um frystingu lána. Ég hef fylgst aðeins með þessu og ég fæ ekki séð að verið sé að frysta nokkurt einasta lán. Það er hins vegar verið að veita greiðslufresti á lánum og veita greiðsluskjól. En afborganir og vextir bætast á höfuðstól þannig að þeir sem fá þennan frest og þetta skjól þurfa að borga það síðar. Það er það sem verið er að gera. Það er rauninni ekki verið að frysta eða fella niður nokkurn skapaðan hlut heldur aðeins verið að ýta því aðeins aftar. Mér sýnast flestar fjármálastofnanir veita frest í þrjá mánuði til að byrja með og þá veltir maður fyrir sér hvernig staðan verður eftir þrjá mánuði hjá þeim sem þurfa á því að halda í dag í ljósi þess að það er hætta á að sú staða sem við búum við í dag verði langvinn. Það er villandi að mínu viti að tala um frystingu þótt vissulega sé búið að veita greiðslufrest hjá ákveðnum aðilum. Ég kem fyrst og fremst hingað upp til að vekja athygli á því að svo virðist sem í máli þessu sé ekki eingöngu verið að ræða um atriði sem tengjast Covid-veirunni. Hér eru í það minnsta fjögur, fimm atriði, fjórar, fimm breytingar sem eru til lengri tíma. Þetta er ekki eitthvað sem á aðeins að gilda, eins og stendur í flestum greinum frumvarpsins, til 1. október 2020 heldur virðist vera sem það eigi að breyta ákveðnum hlutum til frambúðar. Ég held að það séu mistök að leggja fyrir þingið mál sem búið er að viðurkenna að hafi verið unnið mjög hratt og ætlast til þess á sama tíma að það fari mjög hratt í gegnum þingið af því að um er að ræða breytingar til langframa. Ég vil hvetja nefndina sem fær þetta mál til meðferðar til að setja slíkar tímatakmarkanir á allar greinar málsins. Það er ekkert ósanngjarnt að fara fram á það ef á að breyta lögum til lengri tíma að gefinn sé nægur tími til umfjöllunar um málið í þinginu og í nefndum og kallaðir til fleiri aðilar en væntanlega hefur verið gefinn kostur á núna o.s.frv. Við getum alveg lifað við það tímabundið að þurfa að hraða málinu í gegnum þingið út af þeim aðstæðum sem eru uppi, en mér finnst ekki ganga upp að verið sé að leggja til eitthvað um aldur og ævi sem á svo að fara í gegnum þingið á slíkum hraða. Það er einfalt að láta allar þær lagagreinar sem um ræðir í þessu frumvarpi gilda með sömu dagsetningunni, til 1. október 2020. Það ætti ekki skemma málið að neinu leyti og myndi örugglega liðka til og jafnvel flýta fyrir afgreiðslu þess í þinginu. Virðulegur forseti. Það var fyrst og fremst þetta sem ég vildi koma að, að hluti greinanna sé ekki ótímasettur heldur hafi takmarkanir eins og aðrar greinar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið heldur fara aðeins yfir þær athugasemdir sem ég hef og vangaveltur í þeirri von að nefndin hafi um þær vitneskju og þá sé hugsanlega hægt að fjalla um þær og gera lagfæringar ef svo ber undir. Ég geri mér grein fyrir að þær greinar sem ég hef skoðað á þessum stutta tíma eru í fyrsta lagi til bráðabirgða, tímabundið. Ég geri mér grein fyrir því. Þær gilda flestar ekki nema eitthvað fram á haustið. Ég átta mig einnig á því, herra forseti, að þetta eru heimildarákvæði, þarna er sýslumönnum, lögreglu og dómurum veitt heimild til að fara ákveðna leið, stytta sér leið, gera hlutina með öðrum og einfaldari hætti, eins og hæstv. ráðherra kom að áðan. Þetta er innleiðing á rafrænni stjórnsýslu til einföldunar og til að gera hlutina meðfærilegri og ekki of þunga í vöfum. Ég geri engar athugasemdir við það í sjálfu sér að hlutirnir séu gerðir einfaldir og skilvirkir en ég geri athugasemdir við það ef í frumvarpinu eru ákvæði sem einfalda hlutina fyrir lánastofnanir á kostnað heimila. Það er það sem ég geri alvarlegar athugasemdir við ef það er að finna í þessum greinum, eins og ég spurði um áðan varðandi 10. og 12. gr. Mergur málsins er kannski þessi: Ég vann við þessi mál í áratugi og ég varð mjög sjaldan var við að það væri einhver örtröð á skrifstofum sýslumanna við framkvæmd þessara athafna, þ.e. aðfarargerðir og nauðungarsölur, með einhverjum undantekningum, en það var yfirleitt ekki örtröð. Ég spurði þess vegna hæstv. ráðherra: Hvað er það sem knýr á um það, núna í miðjum veirufaraldri, að breyta þessum lögum eða koma með bráðabirgðaákvæði eins og 10. og 12. gr.? Það var einfaldlega mín spurning. Hvað knýr á um það? Ég les það líka í greinargerðinni að þetta virðist hafa verið unnið í miklum flýti. Hæstv. ráðherra sagði það sjálf í ræðustól að þetta hefði borið brátt að verið og unnið í miklum flýti. Við skulum þá vona, og ég tek undir með ráðherra, að ef einhverja agnúa er að finna í frumvarpinu verði þeir lagfærðir í meðförum nefndarinnar. Ég geld auðvitað varhuga við mál sem eru gerð í miklum flýti og spyr þess vegna: Hvað er það sem knýr á um það hjá stjórnvöldum, að einfalda svona ferli mála, eins og í 10. og 12. gr., sem liðkar fyrir og auðveldar lánastofnunum að sækja á heimili landsmanna? Það var einfaldlega spurning mín. Hvað knýr á um það? Það er alla jafna ekki örtröð á skrifstofum sýslumanna þegar þeir taka fyrir aðfarargerðir eða nauðungarsölur. Stundum eru þar einungis tveir mættir, sýslumaður eða fulltrúi sýslumanns og fulltrúi gerðarbeiðanda, það er algengast. Svo mætir einn og einn. Ég spyr því einfaldlega: Hvað er það sem knýr á um þessa breytingu? Ég er ekki að tala um breytingar í öðrum greinum þessa frumvarps heldur einungis vegna aðfarargerða og nauðungarsala. Ég skil það vel að rafræn stjórnsýsla er eitthvað sem við eigum eftir að sjá í framtíðinni og það má kannski íhuga og móta svona frumvarp, en hvers vegna akkúrat núna? Það er mín spurning, hvers vegna? Svo er óskýrleiki í 10. og 12. gr., hvort það var í báðum greinum eða annarri, en þar er talað um fyrirtöku. Í núgildandi lögum um nauðungarsölu eru t.d. ýmiss konar fyrirtökur aðrar en bara fyrsta fyrirtakan, það eru alls kyns aðrar fyrirtökur. Maður þarf bara að fletta upp í lagasafninu til að sjá það. Ég tel að nefndin þurfi að huga að því hvort þrengja þurfi orðalagið í greininni þannig að það sé alveg skýrt við hvað er átt, hvort einungis sé átt við þingfestingu málsins, þ.e. allra fyrstu fyrirtöku þegar málið er lagt fram, og þetta eigi ekki að gilda um fleiri fyrirtökur eða aðrar aðgerðir sýslumanna í viðkomandi máli. Ég ætlaði líka að tala um 5. og 6. gr. og hefði viljað eiga orðastað við ráðherra um þær greinar. Ég hef áhyggjur af því að setja það í hendur dómara og lögreglu að taka ákvörðun um það hvenær verði notast við skýrslugjöf með fjarfundabúnaði. Það má vera að það sé í góðu lagi í einhverjum tilvikum, en ég geri athugasemd við að fram fari skýrslutaka með fjarfundabúnaði þegar um er að ræða sakborning, þann ákærða í dómsmáli. Ég verð að gera það. Það er alger undantekning, herra forseti, ef það væri leyfilegt. Hér er undantekningin fyrir framan okkur í frumvarpi og hefur auðvitað vægi ef það verður að lögum. Ég velti fyrir mér hlutum eins og réttlátri málsmeðferð og milliliðalausri sönnunarfærslu sem æðri dómstólar hafa verið að fetta fingur út í þegar héraðsdómstólar hafa tekið hliðarspor í þeim efnum. Ég velti fyrir mér, ef dómari ákveður að taka þessi lög og hafa þetta allt saman í fjarfundi og í alvarlegum málum t.d., hvort dómur í slíku máli gæti verið gerður afturreka fyrir æðri dómstólum, ég sé það fyrir mér, ef æðri dómstóll telur að ekki hafi verið fylgt 70. gr. stjórnarskrárinnar, um réttláta málsmeðferð, út í ystu æsar. Það er einungis þetta sem ég hef við ákvæðið að athuga, að það sé lagt í hendur dómara og lagt í hendur lögreglu á rannsóknarstigi. Ég velti einnig fyrir mér varðandi þessar tvær greinar: Hver er þörfin? Hafa dómstólar eða lögreglan, sem ráðuneytið talaði ekkert við þegar frumvarpið var samið vegna þess að í upptalningu á samstarfsaðilum er ekki lögregla og ríkissaksóknari, beðið um þetta? Bað lögreglan um þetta? Er þetta til vandræða hjá lögreglu? Hvert verður gildi slíkra upptaka fyrir dómi? Sakborningur er staddur heima hjá sér, ákærði staddur á skrifstofu verjanda eða einhvers staðar annars staðar? Er þetta raunhæft? Hver kallar eftir þessu? Það er heldur ekki örtröð á skrifstofum rannsóknarlögreglunnar, það er yfirleitt rannsóknarlögreglumaður, vitni eða sakborningur með honum og þar er hægt að halda 2 metra reglunni með því að færa stólana í þá fjarlægð. Herra forseti. Ég sé ekki alveg þörfina á sumum af þessum ákvæðum. Ég ætla ekki að meta hin ákvæðin, 1.–4. gr. og 7.–9. gr., ég hef ekki kynnt mér þau nægilega. Ég spyr bara: Hver er þessi knýjandi þörf á frumvarpinu, þeim greinum sem ég hef nefnt í ræðu minni? Mér finnst það algerlega ótækt ef þörfin er sú að þarna sé verið að liðka fyrir eða auðvelda lánastofnunum við meðferð aðfararbeiðna og nauðungarsölubeiðna. Ég vil ekki vera þátttakandi í slíkum leik, að liðka fyrir lánastofnunum í því ástandi sem nú er þar sem 10–15% og jafnvel stærri hluti þjóðarinnar horfir fram á atvinnuleysi. Ég vil ekki vera þátttakandi í því. Ég myndi frekar vilja vera þátttakandi í frumvarpi þar sem ákveðið væri að fresta þessum aðgerðum, fresta nauðungarsölum, frysta nauðungarsölur og aðfarargerðir í nokkra mánuði. Ég myndi frekar vilja vera þátttakandi í slíkum aðgerðum en að hella olíu á eld sem kveiktur er af lánastofnunum.

Virðulegi forseti. Ég vil skýra enn á ný sum atriði sem þarf greinilega að skýra í þriðja sinn fyrir einhverjum þingmönnum varðandi þetta mál. Það er auðvitað svo að þetta eru ekki viðbrögð við efnahagsafleiðingum Covid. Þetta eru viðbrögð við samkomubanni og fjarlægðartakmörkunum. Ef menn væru búnir að kynna sér tilmæli sóttvarnalæknis og ríkislögreglustjóra væri ljóst að þær reglur eru ekki bara um þá sem eru í sama herbergi heldur alla sem eru á sama stað. Þar telja líka starfsmenn. Við sjáum þær áskoranir sem sýslumenn mæta, það geta einungis tíu mætt inn í hvert sinn til sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu af því að þar eru fyrir starfsmenn í sama rými. Við því þarf að bregðast og eftir því hafa sýslumenn óskað sérstaklega svo að þeir geti sinnt verkefnum sínum sem skyldi. Aðrar ákvarðanir um vernd fólks, vernd heimila, um viðspyrnu í efnahagslífinu koma fram í efnahagsaðgerðum stjórnvalda, en það er önnur umræða. Hér er verið að gæta að því að aðilar geti sinnt verkefnum sínum og það er auðvitað með ýmsum hætti, enda eru þetta breytingar á fjölmörgum lögum. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson taldi að sumar aðgerðirnar sem eru varanlegar ættu ekki að vera það. Þá langar mig sérstaklega að taka fram að það eru aðgerðir sem lengi hafa verið í skoðun hjá dómsmálaráðuneytinu og undirstofnunum og hafa verið á lista yfir þær breytingar sem þarf að gera til að liðka fyrir rafrænni málsmeðferð. Það eru breytingar sem sjálfsagt er að ráðast í nú að verði varanlegar. Þetta eru breytingar eins og að geta sent dánarvottorð rafrænt milli aðila, að bréfleg faðernisviðurkenning geti farið fram rafrænt, þar er allt rafrænt nema eina afhendingin sem þarf að gera. Þetta er breyting á ættleiðingarlögum um að í undantekningartilfellum megi fá samþykki rafrænt og breyting á útlendingalögum um að sá sem sækir um dvalarleyfi geti undirritað rafrænt. Þetta er allt til þess að auðvelda fólki og aðstoða það, að bæta þjónustu við fólk. Það er það sem stjórnsýslan á alltaf að gera, að reyna að bæta þjónustu, einfalda og flýta og kerfið sé ekki fyrir. Ég hefði ætlað að Miðflokkurinn myndi styðja slíkar tillögur en svo er greinilega ekki og mikil tregða við jákvæðar rafrænar breytingar. Ég myndi leggjast gegn tillögum um að hafa þessi ákvæði til bráðabirgða. Ef það verður niðurstaðan núna mun ég koma með nákvæmlega sömu breytingar aftur, fyrstu fjórar greinar frumvarpsins, enda hefur verið legið yfir þeim í lengri tíma. Það er þörf á að breyta miklu fleiri lögum til þess að rafræn eyðublöð séu jafngild hinum og við færum okkur meira yfir í rafræna stjórnsýslu hvert sem litið er. Hinar breytingarnar eru á réttarsviðum sem eru undanskilin gildissviði stjórnsýslulaga samkvæmt IX. kafla þeirra laga og það eru sérstakar málsmeðferðarreglur. Því eru þær settar fram í bráðabirgðaákvæði enda þyrfti að liggja betur yfir slíkum breytingum. Það verður áhugavert að sjá hvernig þær munu reynast, taki þetta frumvarp gildi. Það eru sérstakar reglur. En það var haft samráð við lögregluna þó að láðst hafi að taka það fram í samráðskaflanum, sé ég. Það var samráð við fjármálaráðuneytið, forsætisráðuneytið, dómstólasýsluna, sýslumenn, Útlendingastofnun og svo mætti lengi telja. Þetta frumvarp var unnið afar vel þó að það hafi auðvitað ekki tekið jafn langan tíma og mörg önnur frumvörp og ekki farið í samráðsgátt stjórnvalda. Það var lögð öll áhersla á að klára frumvarpið en gera það vel og vanda til verka og haft samráð við alla þá aðila sem talið var þurfa, enda snúa breytingarnar að fjölmörgum aðilum. Síðan er það sem ég þarf að leiðrétta hér í þriðja sinn, þ.e. hvað verður rafrænt. Hv. þm. Karl Gauti Hjaltason virðist ekki skilja hvernig fyrirtökur fara fram og hverjar eru á skrifstofu sýslumanna og hverjir ekki. Fyrirtakan, byrjunin, byrjun uppboðs, fer fram á skrifstofu sýslumanna sem er verið að bjóða upp á að gera með rafrænum hætti eða í fjarfundabúnaði. Það sem fer síðan fram á eigninni sjálfri verður ekki rafrænt, enda mun flóknara að reyna að gera slíkt rafrænt. Það mun auðvitað fara fram með eðlilegum hætti þannig að ég held að hv. þingmaður ætti að skilja þetta nú. Svo vil ég ítreka það að tilgangur frumvarpsins er aðeins sá að geta aðhafst með venjulegum hætti í venjulegum málum en með rafrænum búnaði og brúa bilið vegna þeirra takmarkana sem eru í gildi en taka líka varanlegar og mikilvægar ákvarðanir sem þarf til að ryðja úr vegi takmörkunum í lögum um undirritun með eigin hendi eða um skrifleg eyðublöð. Það eru líka mikilvægar breytingar til framtíðar og í takt við allar þær ýmsu breytingar sem við erum að gera í verkefninu um stafrænt Ísland og fjárfesta meira í rafrænni þjónustu sem mun spara ríkinu marga milljarða. Ég vona að frumvarpið fái góða meðferð hjá allsherjar- og menntamálanefnd, enda um afar jákvæðar og nauðsynlegar breytingar að ræða vegna þess ástands sem uppi er en líka út af aukinni áherslu á mikilvægi rafrænnar stjórnsýslu sem bætir þjónustu við fólk og léttir á sýslumannsembættunum og gefur kannski færi á að sinna betur þeim biðlistum sem þar eru.

Virðulegur forseti. Hún var með ólíkindum, þessi ræða hæstv. ráðherra sem situr hér í hliðarsal og kemur svo í ræðustól í andsvör við aðra þingmenn og kvartar yfir því að þeir séu að gera henni upp skoðanir eða leggja henni orð í munn. Akkúrat það sama gerir ráðherrann. Hún segir að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sé á móti þeim greinum sem hann taldi upp áðan 

Kommon.

En við hljótum að gera þá kröfu til hæstv. ráðherra að gefinn sé tími til að fara yfir þær breytingar sem eiga að vera til langframa, að þær fái meiri tíma í nefnd. Þar af leiðandi er það algjörlega í boði ráðherra ef frumvarp hennar tefst í þinginu, vegna þess að hún er með breytingar sem eru til langframa í frumvarpinu. Nefndirnar þurfa að fá gesti, slíkar breytingar þurfa yfirlegu, það þarf að tala um þær. Það er enginn að tala um að menn séu endilega á móti þeim. En til upplýsingar fyrir ráðherrann þá vilja sum okkar hér fjalla um málið í þinginu og gera það vandlega.

Virðulegur forseti. Það er áhugavert að bæði sé sagt að málið hafi ekki komið nógu fljótt inn og líka að það hafi komið allt of fljótt og verið unnið í allt of miklum flýti. Það er auðvitað ekki svo. Vandað var til verka þegar málið var unnið og öllum þeim atriðum velt upp sem geta komið upp. Það verða áfram tilmæli um tveggja metra fjarlægð. Það verða enn þá einhverjar takmarkanir til lengri tíma, eins og sóttvarnayfirvöld hafa lagt til, og þess vegna er þetta mikilvægt. Það er algerlega sjálfsagt ef þingið ákveður að gera þessar minni háttar rafrænu breytingar tímabundnar, þær skipta máli í því að létta á sýslumönnum út af þeim fjölda sem mætir þangað daglega. Þær breytingar skipta líka máli og ef þær verða til bráðabirgða núna koma þær bara með öðrum breytingum og það felst engin hótun í því. Það er bara staðreynd og svar við spurningu hv. þingmanns um það hvort þetta mætti ekki allt vera til bráðabirgða. Þetta var svarið mitt. Ég sagði: Þær hafa verið unnar lengur. Lagst hefur verið yfir þessar breytingar sem og fleiri breytingar um rafræna þjónustu sem lögð er mikil áhersla á í öllum ráðuneytum. Ég var aðeins að upplýsa þingmanninn um það og óþarfi að kalla það hótun þegar ég kem með staðreyndir um þær breytingar sem ég er að koma með til langframa. Ef þær þurfa meiri yfirlegu, gott og vel, það að breyta úr pappír í rafrænt form fyrir fólk. Ég tel að breytingarnar séu mjög vel ígrundaðar og þurfi ekki frekari yfirlegu en ef þingmenn telja svo vera munu þeir hafa þær til bráðabirgða og ekki til langframa. Það er algjörlega undir þinginu komið, enda er frumvarpið komið til þinglegrar meðferðar. Ég býst við að nefndin muni taka málið á dagskrá og nýta tíma sinn núna í það að fjalla um það og hvaða breytingar sé hægt að gera á því, ef einhverjar eru og ef nefndin telur þörf á því. En ég tel málið þannig unnið að búið sé að skoða vandlega þær breytingar sem lagt er til að verði varanlegar. Og það var það sem ég var að segja hv. þingmanni. Hann lagði mér þau orð í munn að málið allt hefði verið unnið í miklum flýti en kvartaði svo líka yfir að það hefði ekki komið hingað inn fyrr. 

Virðulegur forseti. Það getur vel verið að ég sé farinn að kalka og eflaust er töluverð hætta á því að ég sé farinn að kalka, enda miklu eldri en hæstv. ráðherra og hef kannski ekki heldur fylgst nógu vel með. En ég man ekki eftir að hafa sagt að þetta mál hafi verið unnið í miklum flýti. Það getur vel verið að ég hafi sagt það. Aðrir hafa a.m.k. sagt það, hæstv. ráðherra. Ég held því hins vegar fram alveg fullum fetum og stend við það, virðulegur forseti, að það að koma inn með þetta mál á einhverjum spretti þegar á að fara að létta á fjöldatakmörkunum finnst mér svolítið kostulegt. Þetta mál hefði átt að vera komið inn í þingið fyrir löngu ef það skiptir svona miklu máli. En það er ágætt að heyra ráðherra segja það núna að þingið geti sett tímatakmarkanir á allar greinarnar og að ráðherra muni ekkert fyrtast við, enda er það þingið sjálft sem ræður því en ekki ráðherrann.

Já, það …

Að sjálfsögðu er það þannig. Ég ætla að hvetja ráðherra til að hlusta á seinni ræðu sína áðan. Ég verð að biðja forseta afsökunar ef mér hefur misheyrst en ég heyrði ekki betur en að ráðherrann væri beinlínis að segja að ef þingið ætlaði eitthvað að fara að fikta í þessu máli kæmi hún bara með það aftur seinna - og að sjálfsögðu, ráðherrar gera það. En það er óþarfi að vera með einhvern hótunartón við þingið, eins og ráðherra var með í ræðu sinni. Svo vona ég bara að ráðherra gangi vel í störfum sínum.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður sagði og lagði upp með það að þörf væri á því að þessar fjórar fyrstu greinar frumvarpsins væru líka tímabundnar af því að málið væri unnið hratt. Ég veit ekki af hverju þær ættu annars að vera tímabundnar. En það var það sem kom fram í máli hv. þingmanns áðan og við því var ég að bregðast með því að segja að við þessar greinar hefði verið mikil vinna. Það er bara verið að ryðja hindrunum úr vegi til að við getum haldið áfram rafrænum breytingum. Margar rafrænar breytingar hafa orðið að veruleika með reglugerðum og rafrænu Íslandi án nokkurra lagabreytinga af því að lagahindranirnar hafa ekki verið. Það hefur ekki staðið í lögunum að það þurfi að vera á blaði eða afhenda eigin hendi til að mynda, og það eru þær breytingar sem við erum að gera núna. Það hefur komið fjöldi eyðublaða inn á island.is sem eru einmitt nákvæmlega það sama og þessar fjórar greinar kveða á um, sem ekki hefur þurft lagabreytinga til af því að þær hindranir hafa ekki verið í vegi. Hér er einungis verið að ryðja úr vegi hindrunum fyrir mikilvæg atriði til þess að við getum hafið hér betri rafræna stjórnsýslu og það þykir mér sjálfsagt. Mér þykir sjálfsagt að það sé varanlegt og ég mun leggja til að mun fleiri atriði í íslenskri stjórnsýslu verði rafræn á næstu misserum.