Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Steinunn Valdís Óskarsdóttir, 11. þm. Reykv. n., sagði af sér þingmennsku í gær. Við þingmennskuafsal hennar tekur Mörður Árnason sæti hennar á Alþingi. Kjörbréf Marðar Árnasonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Hann hefur ekki tekið sæti á þessu kjörtímabili og er boðinn velkominn til starfa sem alþingismaður.

Um klukkan 2 í dag, að loknum dagskrárliðnum um störf þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um árás ísraelsks herskips á skipalest með hjálpargögn. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Meðal þess sem hefur verið rætt mikið á undanförnum mánuðum eru svokallaðar ráðningar án auglýsingar hjá hæstv. ríkisstjórn. Hún hefur staðið sig „afskaplega vel í því“ þar sem búið er að ráða í milli 40 og 50 stöður án auglýsingar. Manni finnst búið að hrúga flokksgæðingum inn í ráðuneytin. Maður hélt að þetta væri liðin tíð en því miður er það ekki þannig. Þó gekk algerlega fram af mér þegar fyrir örstuttu síðan var ráðinn verkefnisstjóri í fjármálaráðuneytið til að stýra kynjaðri fjárlagagerð. Ég hélt fyrst að þetta væri í véfréttarstíl og verð að segja, virðulegi forseti, að mér var eiginlega öllum lokið. Síðan kemur í ljós fyrir nokkrum dögum í umræðum á þinginu að hæstv. forsætisráðherra svaraði því til að það væri mjög skynsamlegt fyrir hæstv. ríkisstjórn að skipa sérstaka nefnd til að rannsaka og skoða ráðningar ríkisstjórnarinnar sjálfrar og skila síðan í framhaldi af því skýrslu til ríkisstjórnarinnar sem hún mundi síðan fara yfir. Þessi endemis vitleysa er orðin meiri en góðu hófi gegnir.

Þetta er grín.

Þetta er því miður ekki grín, hv. þm. Pétur Blöndal. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar - við erum samherjar í fjárlaganefnd og fram undan í haust er erfið fjárlagavinna - hvort hv. þingmaður sætti sig virkilega við þessa forgangsröðun og hvort hann telji þetta það mikilvægasta sem þurfi að gera í dag, að ráða sérstakan verkefnisstjóra til að stýra kynjaðri fjárlagagerð á meðan verið er að loka og fella niður stöður á sjúkrahúsum og sjúkrastofnunum á landinu. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir að hreyfa við þessu máli. Svar mitt er á að giska augljóst, ég tel að það sé ekki forgangsverkefni að ráða ýmsa aðstoðarmenn í stjórnkerfið þessi dægrin þegar við erum að skera niður í mjög viðkvæmum málaflokkum, í heilbrigðismálum og menntamálum. Hér þarf vitaskuld að beita almennri reglu og ég er talsmaður þess að auglýsa eigi öll störf með örfáum skýrum undantekningum. Ég tel t.d. heppilegt að ráðherrar taki með sér tímabundna ráðuneytisstjóra í ráðuneyti sín og kannski einn mann að auki en þar með sleppi þessari undantekningu. Almennt séð á að auglýsa öll störf, almennt séð á að ráða fólk í krafti fagþekkingar vegna þess að við viljum auka fagþekkingu í opinberum stofnunum. Með þessum örfáu undantekningum tel ég að ráða eigi menn faglega. Ég vil jafnframt geta þess að nú er stór dagur og sjálfstæðismenn eiga að fagna honum, nú er verið að ráða í Hæstarétt í fyrsta skipti eftir faglegu mati. Það var tími til kominn að pólitískum afskiptum löggjafarvaldsins af dómsvaldinu lyki og við eigum að fagna þeim degi. Við eigum líka að sjálfsögðu að fagna því að nýr landsbankastjóri sé ráðinn í dag á faglegum forsendum og þar víki maður sem sumpart hefur verið ráðinn á pólitískum forsendum - enda þótt hann skili reyndar mjög góðu búi.

Virðulegur forseti. Mig langar að vekja athygli þingmanna á nokkrum ummælum sem látin voru falla í kjölfar sveitarstjórnarkosninga sem voru á laugardaginn. Sérstaklega langar mig að vekja athygli þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar á ummælum formanns Vinstri grænna í Silfri Egils á sunnudaginn. Hér starfar Alþingi Íslendinga kjörið á lýðræðislegum forsendum. Formaður Vinstri grænna var að ræða um niðurstöður sveitarstjórnarkosninganna og talaði í þá veru að niðurstöðurnar bentu til upplausnar í stjórnmálum og sagði að varast yrði upplausn í stjórnmálum og viðbótaráföll ef menn misstu tökin á stjórnmálaástandinu. Þetta sagði formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hæstv. fjármálaráðherra. Virðulegur forseti. Ég tel brýnt að Alþingi sjálft og þingmenn ríkisstjórnarflokkanna krefji hæstv. fjármálaráðherra svara um það hvað hann á við með þessum ummælum. Þetta er kannski með því skuggalegra sem stjórnmálamaður í lýðræðisríki getur látið út úr sér: Við verðum að varast að menn missi tökin á stjórnmálaástandinu. Lýðræðið hefur sinn gang og það er ekki á valdi hæstv. fjármálaráðherra að hafa tök á stjórnmálaástandinu. Á hvaða vegferð er ráðherrann eiginlega? Alræði hans í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er alþekkt og landsmönnum ljóst. Vill hann heimfæra það upp á alla landsmenn? Ég hvet þingmenn til að spyrja hann að því.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ræða vinnubrögð á Alþingi Íslendinga. Við þingheimur njótum nú afskaplega lítils trausts hjá þjóðinni. Við stöndum í mjög erfiðum málum, erum með mörg þung mál í nefndum, en það er mjög athyglisvert að á fjölda nefndarfunda vantar þó nokkurn fjölda þingmanna. Við sitjum fáliðuð yfir stórum og alvarlegum málum og það vantar mannskap í nefndirnar. Ég kem því hingað, frú forseti, til að beina því til forsætisnefndar að skoðað verði hvort ekki sé ástæða til að breyta nefndarskipan. Ég trúi því ekki að þingmenn geri það að gamni sínu að mæta ekki á nefndarfundi. Ég geri ráð fyrir því að þeir sem mæta ekki á fundina séu á öðrum nefndarfundum á þeim tíma, en einhvern veginn er skipulaginu svo háttað á þinginu að við vinnum allt of fáliðuð í mjög mikilvægum málum. Ég held að það sé ólýðræðislegt. Ég held að það séu ekki vönduð vinnubrögð. Ég held að það sé betra að fleiri komi að málum. Ég velti því líka upp við forsætisnefnd hvort ástæða sé til þess að opinberlega væri hægt að sjá hverjir mæta á fundi og fjalla um málin, að það komi ekki bara fram á nefndarálitum. Ég ætla ekki að fara að beita svipu á þingmenn en þetta er okkur mörgum þingmönnum, ekki síst þeim sem eru nýir þó að þetta eigi ekki síður við um þá sem hafa verið hér lengur, mikil getgáta að hér séu nefndarfundir með fimm þingmönnum kannski í stað níu. Og stundum er minni hlutinn í meiri hluta.

Frú forseti. Það væri í besta falli hallærislegt núna tveimur dögum eftir sveitarstjórnarkosningar ef við fjölluðum ekki í einhverjum mæli um úrslit þeirra á vettvangi þingsins. Kjósendur sendu skýr skilaboð í þessum kosningum. Ef við horfum til stórra sveitarfélaga eins og höfuðborgarinnar eða Akureyrar náðu þar ný og óháð framboð hátt í hreinum meiri hluta, og hreinum meiri hluta á Akureyri. Það segir sig náttúrlega sjálft að kjósendur eru að senda starfandi stjórnmálaflokkum ákveðin skilaboð. Það er óánægja með starfsemi stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna. Ég held að við alþingismenn þurfum að líta í eigin barm. Hvernig hefur ásýnd þingsins verið síðustu 18 mánuðina? Hvernig hafa menn hagað vinnubrögðum á vettvangi þingsins? Jú, hér hafa menn skipst í tvær fylkingar, stjórn og stjórnarandstöðu, þegar almenningur kallar eftir samstöðu í samfélaginu við úrlausn erfiðra mála. Við í Framsóknarflokknum og stjórnarandstöðunni höfum boðið ríkisstjórninni ítrekað upp á samstarf við úrlausn margra erfiðra mála. Nú síðast lögðum við framsóknarmenn fram þjóðarsáttarhugmyndir um afmörkuð verkefni sem við öll ættum að geta tekist á við. Þessum tillögum okkar og hugmyndum er beinlínis hafnað. Hér halda menn áfram skotgrafahernaðinum og hlusta ekki á þau skilaboð sem þjóðin sendir Alþingi Íslendinga og stjórnmálaflokkunum. Ég hvet hv. þingmenn til að taka niðurstöður þessara kosninga alvarlega og líta í eigin barm þegar kemur að vinnubrögðum á þinginu. En því miður, og ég ætla að játa það hér, tel ég að forustumenn þessarar ríkisstjórnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, vilji einfaldlega ekki vinnubrögð af þeim toga sem við framsóknarmenn höfum lagt til. Fjölmargir 

Virðulegi forseti. Í Kína er ár tígursins, það hófst núna 14. febrúar. En á Íslandi upplifum við ár biðstöðunnar. Við höfum beðið ansi lengi eftir ýmsum málum. Í gær var eins árs afmæli hjá lögreglunni hér fyrir utan, lögreglumenn hafa beðið eitt ár eftir að gengið yrði til samninga við þá. Fyrir einu ári var sagt að hagvöxtur á Íslandi yrði kominn yfir 1% á þessum tíma. Við bíðum væntanlega í eitt ár enn eftir því að það gerist. Við erum m.a.s. enn að bíða eftir því að kreppunni ljúki, því hefur seinkað um meira en ár. Við erum sem sagt á ári biðstöðunnar. Heimilin í landinu hafa allt frá því að kreppan og bankahrunið skullu á beðið eftir að eitthvað verði gert fyrir þau. Það situr enn einhvers staðar, sumt í þingnefndum, annað í bönkunum, hver vísar á annan og allir bíða eftir að eitthvað gerist. Það hefur lengi vel verið boðað af hæstv. félagsmálaráðherra að hér yrði komið með frumvörp inn í þingið til að afgreiða bílalánin. Á sama tíma fóru einstaka mál fyrir dómstóla og nú er beðið og beðið eftir því að eitthvað gerist þar. Ég féll um litla frétt í morgun um að frumvarp hefði fallið á tíma, frumvarp um breytingar á sveitarstjórnarlögunum. Það stóð líka til að koma á stjórnlagaþingi. Það stóð líka til að koma á persónukjöri fyrir þessar kosningar. Það féll á tíma einhvern tíma í fyrrahaust. Þó voru uppi miklar hugmyndir um slíkt. Við erum á ári biðstöðunnar þar sem lítið gerist og við verðum að bíða eftir því að ríkisstjórnin fari frá og einhverjir aðrir taki við eða að ríkisstjórnin fari að vinna þau verk sem hún þarf að vinna. Við framsóknarmenn, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom inn á, 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kom hingað upp og talaði mest um ráðningarmál ríkisstjórnarinnar en kom líka aðeins inn á hugtakið „kynjuð hagstjórn“. Ég vildi koma hingað upp til þess að taka undir sumt af því sem hann sagði en líka til að upplýsa hann aðeins betur um þetta hugtak. Ég bar upp fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um það hvernig gengi að innleiða kynjaða hagstjórn. Mér fannst mjög áhugavert að hann svaraði því á þann veg að búið væri að ráða verkefnisstjóra tímabundið án auglýsingar, en bætti síðan við að það væri hins vegar fimm til sex ára verkefni að innleiða þetta í ríkisfjármálin. Það er því mjög einkennilegt að ekki skuli hafa verið ráðinn fastur starfsmaður til þess að fara í þetta verkefni, þetta er risaverkefni. Ástæðan fyrir því að mér hefur fundist þetta mjög áhugavert eru tvö dæmi sem ég get nefnt úr minni nefnd, menntamálanefnd, sem tengjast þessu hugtaki. Annars vegar það að ríkisstjórnin fór í að skera niður fjarnám. Í þeim upplýsingum sem ég aflaði mér frá ráðuneytinu kom í ljós að sá niðurskurður bitnaði aðallega á konum því að það eru fyrst og fremst konur sem stunda fjarnám samhliða vinnu. Hitt dæmið eru uppsagnirnar á RÚV. Þar virtist fyrst og fremst vera horft til þess að segja upp konum. Einnig má skoða það út frá kynjaðri hagstjórn þegar farið er að skera niður ýmsa bitlinga eins og óunna yfirvinnu og bílapeninga, sú aðgerð mun væntanlega helst bitna á körlum af því að þeir hafa yfirleitt fengið þessa bitlinga. Ég tel því mjög mikilvægt, sérstaklega í ljósi þess að okkur hefur gengið afar illa að fjölga konum í fjárlaganefnd, að við höfum kynjasjónarmið í huga þegar við ráðstöfum peningum og reynum að skera niður á þann hátt að það bitni nokkuð jafnt á kynjunum. 
            

Frú forseti. Það væri kannski ráð að forseti stæði fyrir námskeiði fyrir þingmenn um femínisma og kynjaða hagstjórn, það væri til upplýsingar fyrir marga. Kynjuð hagstjórn og kynjuð fjárlagagerð taka við af hinni kynlegu hagstjórn og kynlegu fjárlagagerð sem stundaðar hafa verið í þessum sal mjög lengi, þar sem vægi hagsmuna hefur vægast sagt verið ójafnt, lítið tillit tekið til þarfa og hagsmuna kvenna og barna, sem þetta snýst nú um eins og allur femínismi gerir, og mjög svo úthlutað með hagsmuni karla og landsbyggðar að leiðarljósi. Í gegnum tíðina hefur það verið niðurstaða hinnar kynlegu fjárlagagerðar og kynlegu hagstjórnar sem stundaðar hafa verið á hinu háa Alþingi. Innleiðing kynjaðrar fjárlagagerðar er því ekki bara tímabær, hún er lífsnauðsynleg þessu samfélagi í alla staði og hluti af endurreisninni sem við þurfum öll að standa að, í anda samvinnu og samstöðu eins og varaformaður Framsóknarflokksins talaði um hér áðan. Reyndar hef ég það nett á tilfinningunni að Framsóknarflokkurinn eigi sér marga ólíka talsmenn í þessum sal af því að varaformaðurinn talar um samvinnu og samstöðu. Ég hef aldrei heyrt formann Framsóknarflokksins tala í þessum sal um samvinnu og samstöðu alþingismanna eða Alþingis, aldrei. Vinnubrögðin, traustið, ráðningarnar, mannskapurinn, hvernig við vinnum vinnuna okkar - auðvitað byrjar það allt hér eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir benti okkur á. Það á við um alla, þingmenn allra flokka. Ef við viljum endurvekja traust almennings, kjósenda, á þessum vinnustað, á löggjafarsamkomunni, byrjum við á sjálfum okkur.

Virðulegur forseti. Ég held að ég hætti mér ekki út í að fara að ræða kynjaða fjárlagagerð við hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur. Ég held að niðurstaðan sé mjög einföld - við erum greinilega algjörlega ósammála um þessa nálgun á hlutina. Það sem ég var að benda á hér áðan er það að á sama tíma og við erum að ráða án auglýsingar verkefnisstjóra til að sinna kynjaðri fjárlagagerð, í því ástandi sem er í landinu í dag, erum við að reka konur út af sjúkrastofnunum og heilbrigðisstofnunum, segja þeim upp til þess að draga saman. Það var það sem ég var að benda á. Þegar borð verður fyrir báru geta menn farið í einhver slík verkefni sem ég tel reyndar alveg fáránleg. Látum bara aðra hafa aðrar skoðanir á því. Mér finnst þetta vera sóun á peningum og sérstaklega í ljósi þeirra tíma sem nú eru. Hvað sagði líka hv. þm. Eygló Harðardóttir? Hún benti á að þetta væri fimm ára vinna, en tímabundið er ráðið í starfið, í örfáa mánuði. Ég minni á að hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á það síðastliðið sumar, og þekkir það mjög vel af eigin reynslu, hvernig framkvæmdarvaldið gerir þetta. Fyrst ræður það tímabundið starfsmann, þann sem það vill fá inn í framkvæmdarvaldið. Þegar sá tími er liðinn er auglýst eftir starfsmanni með reynslu. Þá er sá sem ráðinn var tímabundið kominn með reynslu þannig að menn hafa mjög góðar aðferðir til þess að gera þetta. Fyrst og fremst var ég að kalla á þetta. Ég kallaði eftir viðbrögðum hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar og ég þakka honum ærleg og góð svör. Ég heyri að við erum algerlega sammála um þessa hluti. En á sama tíma kemur upp í huga minn Heilbrigðisstofnunin Blönduósi. Þar fer mikil alþýðuhetja, Bóthildur Halldórsdóttir, fyrir hollvinasamtökum heilbrigðisstofnana og bendir á hvað er að gerast á þeirri stofnun. Það er verið að skera niður og reka fólk þar út og draga saman þjónustu við íbúana á sama tíma og verið er að ráða verkefnisstjóra til að sinna kynjaðri fjárlagagerð. Ég segi það virðulegur forseti, 

Forseti biður menn um að gæta orða sinna í ræðustóli Alþingis.

Frú forseti. Mig langar að þakka fyrir þær umræður sem farið hafa fram hér í dag. Þessi liður í dagskrá þingsins hefur oft sætt miklum árásum af hálfu þingmanna sem finnst það mjög leiðinlegt og tilgangslaust röfl sem hér fer fram. Ég leyfi mér að mótmæla því í enn eitt sinn. Mér finnst mjög mikilvægt að menn geti komið hingað og haldið uppi sjónarmiðum sínum í mismunandi málum og komið mikilvægum punktum á framfæri. Það gerði hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir þegar hún talaði um vinnuumhverfið á Alþingi, hvernig menn mæta í nefndir og hvernig starfinu er háttað. Nú er þingið að verða búið. Það eru tvær vikur þar til við förum í sumarhlé. Hér bíða mýmörg mál afgreiðslu. Það kemur fyrir dag eftir dag að þingmönnum ber að sitja tvo nefndarfundi í einu. Það gengur einfaldlega ekki upp. Þegar allir þingmenn eru hlaupandi á milli nefnda er mjög erfitt að kalla inn varamann fyrir sig í nefndir. Þetta er verklag sem gengur ekki upp og við þurfum að skoða það. Vegna orða hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur, um það að karlar á landsbyggðinni ráði lögum og lofum hér í þinginu og öllu sé stjórnað með hagsmuni þeirra að leiðarljósi, langar mig að mótmæla því sem kona af landsbyggðinni. Ég tel einfaldlega að þetta sé ekki rétt. Það er engin slík slagsíða á þessu þingi, ég get ekki séð það og ég get ekki heyrt að færð hafi verið nein rök fyrir því í máli hv. þingmanns. Hv. þingmaður hafði á orði að við ættum að byrja á sjálfum okkur til þess að auka virðingu Alþingis en ég tel að sú ræða sem var flutt hér áðan hafi síst verið til þess fallin að gera það með þeim sleggjudómum sem þar komu fram.

Virðulegi forseti. Öryggiskerfi til sjós og lands er lykilatriði. Fyrir nokkrum dögum varð það slys á einum af togurum Vestmannaeyjaflotans að sjómaður missti nánast aðra höndina, er með stórskaddaðan handlegg. Þegar var hringt eftir sjúkraflugi en þá var klukkan tíu mínútur yfir tólf. Sjúkraflugvél lenti í Vestmannaeyjum þegar klukkuna vantaði tíu mínútur í tvö. Ekki er búið að bjarga því sem hefði verið hægt að bjarga hjá þessum sjómanni og það hefði gengið mun betur að sögn lækna ef hann hefði komist fyrr í hendur þeirra. Ég vek athygli á þessu vegna þess, virðulegi forseti, að fyrir skömmu gerði heilbrigðisráðuneytið samning við Mýflug á Akureyri um sjúkraflug frá Vestmannaeyjum, sem hefur verið bundið staðsetningu vélar í Vestmannaeyjum um áratugaskeið því að Heimaey er móðurskip flotans fyrir Suðurlandi, stærsta hluta flota landsmanna. Þetta gengur einfaldlega ekki. Ef til að mynda hefði verið um að ræða bráðatilfelli, hjartaáfall eða annað slíkt, hefði ekki þurft að spyrja að leikslokum. Ég vil því spyrja hv. þingmann, formann heilbrigðisnefndar, hvort hún sé ekki sammála mér um að vinda verði bráðan bug að því að breyta þessari stöðu og koma þessu í horf sem er boðlegt. Það er ekki við Mýflug að sakast, það er gott félag og öruggt, en vegalengdirnar eru þannig og aðstæður að það gengur ekki annað en að hafa sjúkraflugvél staðsetta í Vestmannaeyjum. Þetta er a.m.k. mjög alvarleg viðvörun, þetta getur ekki gengið svona. Þetta er ekki hugsað til enda á skrifborðinu hér í embættiskerfinu í Reykjavík og 

Frú forseti. Ég vil í upphafi taka undir orð síðasta ræðumanns og ítreka mikilvægi þess að sjúkraflugvél verði í Vestmannaeyjum af ástæðum sem ekki þarf að fjölyrða um, vegna landfræðilegrar legu og sérstöðu Eyjanna. Ég vil blanda mér í þá umræðu sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hóf um kynjaða hagstjórn, ekki endilega um það málefni heldur það sem ég tel að hv. þingmaður hafi verið að benda á og það er skortur á forgangsröðun hjá þessari ágætu ríkisstjórn. Það er það sem við í stjórnarandstöðunni erum að kalla eftir á hverjum einasta degi og ég heyri ákall ýmissa stjórnarþingmanna þegar kallað er eftir bættum vinnubrögðum á stjórnarheimilinu. Þeir taka undir með okkur í stjórnarandstöðunni, það er verið að kalla eftir forgangsröðun, skýrri forgangsröðun. Á þeim erfiðu tímum sem nú eru verðum við að setjast niður, ákveða hvaða mál eru þess eðlis að við þurfum að afgreiða þau, koma þeim í farveg, til þess að endurreist verði á sem bestan hátt. Ég held að kynjuð hagstjórn, með fullri virðingu fyrir henni, sé kannski ekki það mál sem við mundum setja í forgang ef við færum að vinna eftir einhverjum slíkum forgangslista. Það er ekki bara út af verkefninu heldur líka þeim fjármunum sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fór yfir að þyrfti ef þetta er verkefni sem kostar starfsmann til margra ára. Ég held að allt tal hjá hv. stjórnarþingmönnum þegar þeir voru sjálfir í stjórnarandstöðu um það að vinnubrögð séu gamaldags og úrelt, að hér sé ekki skikk og regla á einu eða neinu, ég held að það hafi verið hjómið eitt. Nú er þetta sama fólk komið til valda, 

Hæstv. forseti. Síðasta setning hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur lýsir kannski þeirri orðræðu sem stundum á sér stað hér í þinginu: „Hér er allt í upplausn“. Getur einhver staðið við það? Er allt í upplausn hér? Er allt í bölvuðum vandræðum þó að við gagnrýnum eitthvað eða leiðbeinum eða viljum hafa skoðanir á því? Það er ekki þannig. Við erum í sjálfu sér að gera ótrúlega góða hluti við mjög erfiðar aðstæður. Margt viljum við gera betur og eitt af því sem við hefðum gjarnan viljað nota í vinnu okkar, m.a. í fjárlagagerð, er að vera með miklu betri upplýsingar um afleiðingar þeirra ákvarðana sem við tökum á hverjum tíma. Eitt atriði sem þar hefur komið inn er einmitt áhrif á börn, á kynin, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti réttilega á. Það sem við erum að skera niður, hvar hefur það áhrif? Hverjir eru fórnarlömbin? Þessar upplýsingar höfum við ekki og þess vegna hafa menn verið að ræða um kynjaða fjárlagagerð, ekki bara hagstjórn. Þess vegna er verið að leita eftir því að við vinnum okkar vinnu. Ég hef kallað eftir því í fjárlaganefnd að við setjum upp mælikvarða, „indicatora“ eða hvað á að kalla það, um t.d. áhrif á byggðir. Það er stór pólitísk ákvörðun hvar við ætlum að halda úti byggð. Við verðum að vera meðvituð um að þær ákvarðanir sem við tökum stuðli að því sem við viljum stefna að, hvort sem það eru jafnréttismál eða byggðamál. Ég vona að við lærum það af þessum sveitarstjórnarkosningum og orðræðu í framhaldi af þeim að við reynum að skilgreina betur forgangsröðunina og hegðum okkur í samræmi við það, reynum að láta hlutina ganga fyrir sig þar sem við viljum verja fólk, barnafólkið, láglaunafólkið, þá sem verst standa í samfélaginu. Við verðum að þrengja að hinum, a.m.k. tímabundið, til þess að hafa efni á því að láta samfélagið rúlla áfram. Hér er engin upplausn en margt hefur gengið hægar en við áttum von á. Þar kemur einmitt lagaumhverfið aftur í tímann inn í myndina, stjórnarskráin er t.d. að þvælast fyrir okkur. Við getum ekki tekið einfaldar ákvarðanir í sambandi við aðgerðir í þágu heimila eða bílafrumvarp, 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka heils hugar undir hvert orð sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði í ræðu sinni en ég kem hingað nokkuð hugsi yfir úrslitum síðustu sveitarstjórnarkosninga, hugsi yfir hlutverki stjórnmálamanna almennt og yfirleitt því að það sem mér sýnist hafa komið upp úr kjörkössunum er í rauninni ekki uppgjör við stjórnmálastefnur, heldur hefur komið upp úr kjörkössunum mikil stjórnmálaþreyta og ergelsi og óánægja í garð stjórnmálamanna. Þar sem maður tilheyrir á þessari stundu þeim hópi er ekki nema eðlilegt að maður velti fyrir sér hvaða þýðingu það hafi, það álit og sú álitsbreyting sem orðið hefur í samfélaginu. Við skulum líta í eigin barm og velta t.d. fyrir okkur hvernig við höfum hagað vinnubrögðum okkar í þinginu. Þá vil ég tala í framhaldi af og inn í ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar þar sem hann talaði um að t.d. framsóknarmönnum - og það er tilviljun að ég tek þá sem dæmi - væri mjög í mun að bæta vinnubrögðin í þinginu og hefðu margoft boðið það fram. Ég vek athygli á því í þessu samhengi að málflutningur er hluti af vinnubrögðum. Málflutningur er meðal þess sem við getum kallað vinnubrögð okkar í þinginu. Munnsöfnuðurinn og orðræðan í þingsölum frá því að ég settist á Alþingi eru með þeim hætti að það gefur því miður ekki góða von um vilja og að hugur fylgi máli þegar menn veifa síðan fyrirheitum um að þeir vilji breyta vinnubrögðum sínum. Ég held að við verðum núna, öll sem eitt, að líta í eigin barm 

Hæstv. forseti. Í gær efndi Félagið Ísland-Palestína til fjölmenns útifundar við utanríkisráðuneytið og krafðist þess að stjórnmálasambandi við Ísrael yrði slitið, sagði að mælirinn væri fullur. Ég er sammála talsmönnum á fundinum, mælirinn er fyrir löngu fullur. Hann var það fyrir rúmri hálfri öld. Síðasta atvikið átti sér stað þegar ráðist var á óvopnaða skipalest friðarsinna með vistir og hjálpargögn á leið til Gaza-svæðisins, sem kallað hefur verið stærstu fangabúðir heimsins. Þar býr ein og hálf milljón manna. Þetta er svæði sem ráðist var á í árslok 2008 og aftur í ársbyrjun 2009. Mörg hundruð óbreyttir borgarar, ófá börnin, féllu í valinn, sjúkrahús voru jöfnuð við jörðu, skólar líka og síðan hefur fólkinu verið haldið í herkví. Þegar alþjóðasamfélagið sameinast um að rjúfa þessa herkví og sendir skipalest með hjálpargögn ráðast hermenn frá Ísrael á skipin til að koma í veg fyrir að hjálpargögnin berist þurfandi fólki. Alþingi brást þannig við að utanríkismálanefnd kom saman í gær að frumkvæði hv. þm. Birgittu Jónsdóttur til að ræða hvað við gætum lagt til málanna. Komið hafa fram tillögur innan þingsins um að við slitum stjórnmálasambandi við Ísrael. Aðrar áherslur hafa einnig verið uppi og í nefndinni leituðum við eftir samstöðu. Samstaðan er fyrir hendi vegna þess að allir fulltrúar í utanríkismálanefnd harma og fordæma þá atburði sem átt hafa sér stað. Við náðum hins vegar ekki samstöðu um orðalag í textanum en við sameinuðumst um yfirlýsingu, fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, fulltrúar Samfylkingarinnar, fulltrúar Framsóknarflokksins og fulltrúar Hreyfingarinnar. Ég leyfi mér að lesa hana upp, með leyfi forseta: „Meiri hluti utanríkismálanefndar fordæmir harðlega árás ísraelska hersins á tyrknesk skip í skipalest á alþjóðlegri siglingaleið með hjálpargögn til Gaza-svæðisins. Árásin er brot á alþjóðalögum. Það stríðir gegn réttlætiskennd manna að hindra með ofbeldi að hjálpargögn berist fólki í neyð. Meiri hlutinn leggur áherslu á að mannréttindasáttmálar, samþykktir Sameinuðu þjóðanna og alþjóðalög verði virt í hvívetna í hertekinni Palestínu, á Gaza og Vesturbakkanum, að meðtalinni Austur-Jerúsalem. Meiri hlutinn ályktar að fela utanríkisráðherra, í samráði við utanríkismálanefnd, að skipuleggja ferð til Gaza-svæðisins og að Ísland standi að því að senda hjálpargögn til að aðstoða heimamenn og sýna þannig andstöðu við herkvína sem Ísraelsmenn hafa sett á Gaza í trássi við alþjóðalög. Það er ólíðandi að í meira en hálfa öld hafi ályktanir Sameinuðu þjóðanna um mannréttindi og sjálfsákvörðunarrétt palestínsku þjóðarinnar verið virtar að vettugi. Slit á stjórnmálasambandi við Ísrael kemur alvarlega til álita og er utanríkisráðherra falið að meta, í samvinnu við aðrar þjóðir, hvaða úrræðum verði beitt sem talin eru áhrifaríkust til að knýja á um breytingar í samræmi við alþjóðalög, svo sem alþjóðlegri samstöðu um viðskiptaþvinganir eða slitum á stjórnmálasambandi við Ísrael, beri önnur úrræði ekki ávöxt.“ Þannig hljóðar ályktun meiri hluta utanríkismálanefndar Alþingis sem lauk fundi sínum í hádeginu. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hæstv. utanríkisráðherra 

Frú forseti. Það er ekki hægt að finna nógu sterk orð til að lýsa þeim hræðilega verknaði sem átti sér stað í fyrrinótt þegar ísraelskir hermenn réðust til atlögu við skipalestina sem lagði frá Kýpur til að reyna að aðstoða Palestínumenn á Gaza-svæðinu. Abbas Palestínuforseti kallaði þetta fjöldamorð, Erdogan, forsætisráðherra Tyrklands, kallaði þetta ríkishryðjuverk, íslenska ríkisstjórnin kallaði þetta svívirðilegan glæp. Íslenska ríkisstjórnin var með þeim fyrstu til að fordæma með mjög harkalegu orðfæri þann verknað strax í gærmorgun. Íslenska ríkisstjórnin var reyndar hin fyrsta sem setti fram kröfu um tafarlausa rannsókn á þessum verknaði til að þeir sem sekir væru yrðu dregnir að lokum fyrir þann dóm sem bær er til að kveða upp úrskurð um verknað af þessu tagi. Sömuleiðis lagði íslenska ríkisstjórnin mikla áherslu á að þessi atburður yrði notaður til að efla alþjóðlega samstöðu um að aflétta herkvínni sem íbúar Gaza hafa verið í síðustu þrjú árin. Við þekkjum það öll, eins og hv. þm Ögmundur Jónasson sagði áðan, að þar er ein og hálf milljón íbúa á einu þéttbýlasta svæði jarðarinnar og þeir eru nánast sviptir öllum samgangi við umheiminn. Fyrir skömmu var í fyrsta skipti í þrjú ár leyft að flytja klæðnað inn á svæðið. Þarna var um að ræða alþjóðlega mannúðarhreyfingu, tyrkneska að upplagi, sem var að beita sér fyrir því að rjúfa hafnbannið sem þarna hefur verið í þrjú ár til að hjálpa Palestínumönnum. Ísraelsmenn sem voru 120 sjómílur frá landi gripu til þess ráðs að ráðast til uppgöngu í skipin og beita skotvopnum. Sú stofnun á Íslandi sem nýtur hvað mest trausts samkvæmt nýlegum könnunum, íslenska Ríkisútvarpið, leitaði sér heimilda og kannaði fullyrðingar ísraelskra stjórnvalda, sem m.a. er hægt að lesa á heimasíðu ísraelska utanríkisráðuneytisins í dag, um að skipverjar hefðu verið vopnaðir. Hvað fundu þeir? Þeir fundu barefli og þeir fundu teygjubyssur. Segir það ekki allt sem segja þarf? Hríðskotabyssum er beitt gegn fólki sem ver sig með teygjubyssum. Nú loksins eftir langa þögn Ísraelsmanna er byrjað að sleppa þeim sem teknir voru um borð í þessum skipum og þeir eru farnir að segja frá því hvað gerðist. Þeir harðneita því að nokkur mótstaða hafi verið veitt fyrir utan það að menn tóku saman örmum og mynduðu mannlegan skjöld. Gegn þessum mannlega skildi notuðu Ísraelsmenn ekki bara táragas, plastkúlur og rafbyssur heldur hríðskotabyssur. Og þótt erfitt sé að fá nákvæmar upplýsingar blasir það samt sem áður við að samkvæmt alþjóðlegum fréttaveitum eru 9–19 manns látnir og hugsanlega fast að 60 slasaðir eftir þetta. Auðvitað hljótum við að fordæma þetta og auðvitað hljótum við að skoða allt það sem hægt er að gera til að fá Ísraelsmenn til að láta af harðýðgi sinni gagnvart Palestínumönnum. Og ég tel sjálfsagt að skoða bæði viðskiptaþvinganir og slit á stjórnmálasambandi. Hv. þingmaður beinir til mín spurningum sem varða þá ályktun sem meiri hluti utanríkismálanefndar hefur samþykkt. Ég vil þá nota tækifærið og þakka honum og utanríkismálanefnd fyrir að hafa brugðist svo skjótt við. Ég tel að það sé sjálfsagt að utanríkisráðherra verði við því að meta í samvinnu við aðrar þjóðir hvaða úrræði virka best, e.t.v. slit á stjórnmálasambandi eða viðskiptaþvinganir. Það eru tvær hliðar á öllum málum. Viðskiptaþvinganirnar dugðu vel gegn Suður-Afríku, þeim var ekki beitt fyrr en Suður-Afríkumenn sjálfir, þ.e. hin blakka þjóð, hinn svarti meiri hluti, báðu um það. Við þurfum líka að hlusta á það sem fólkið á svæðinu hefur að segja. Það er önnur hlið á viðskiptabanni, t.d. sú að í gegnum Ísrael eru nánast öll viðskipti og samskipti Palestínumanna bæði á herteknu svæðunum og á Gaza. Það gæti komið sér illa gagnvart íbúunum þar. Þess vegna tel ég að menn eigi ekki að rasa um ráð fram. Við eigum að meta þetta í samráði við heimamenn. Meðal annars þess vegna ætlaði ég, eins og ég greindi þinginu frá fyrr í vetur og var búinn að ákveða, að fara til Gaza til að skoða þessi mál. Ég tel líka sjálfsagt að skoða önnur úrræði sem gætu nýst vel, eins og t.d. alþjóðlegt fjárfestingarbann á Ísrael sem mundi hafa áhrif á Ísrael án þess að hafa áhrif á Palestínumenn. Ég segi hins vegar að nú er mál að linni og mér finnst sjálfsagt að íslenska þingið lýsi með einhverjum hætti yfir stuðningi, þótt ekki sé nema í þessum umræðum, við þá ályktun sem meiri hluti utanríkismálanefndar góðu heilli samþykkti á fundi sínum áðan vegna þess að mótmæli af þessu tagi, jafnvel hótun um slit á stjórnmálasambandi, skipta máli.

Frú forseti. Þau voðaverk sem áttu sér stað á alþjóðlegu hafsvæði í gærmorgun eru staðfesting á því að allar þær fordæmingar sem alþjóðasamfélagið hefur látið frá sér fara um brot ísraelskra stjórnvalda á alþjóðalögum gagnvart palestínsku þjóðinni undanfarin 40 ár skila nákvæmlega engum árangri. Það er sem ísraelsk stjórnvöld gangi sífellt lengra í brotum sínum á alþjóðasáttmálum og lögum. Að ráðast í skjóli nætur á friðsamlega skipalest með hjálpargögn á leið til Gaza og drepa og særa fjölda manns um borð er táknmynd þess að tími sé kominn til að setja bönd á þessa stefnu óhefts ofbeldis. Skipin voru engin ógn, heldur innihéldu hjólastóla, lyf, matvæli og annað sem almenningur á Gaza í sárri neyð þarfnast til að geta dregið fram lífið. Skipin innihéldu jafnframt 700 manneskjur sem starfa í þágu friðar og mannúðar víðs vegar um heiminn. Sjö skip voru í för, friðarför. 700 manneskjur, þar á meðal nokkrir sem lifðu af helförina, þingmenn, handhafi friðarverðlauna Nóbels, fólk á öllum aldri, börn og gamalmenni - 700 manneskjur fengu að upplifa það stutta stund sem íbúar Gaza upplifa dag hvern, ísraelska herinn. Ég fagna þeirri ályktun sem við unnum í utanríkismálanefnd. Hún felur í sér að við munum leitast við að ná alþjóðasamstöðu um alvöruaðgerðir gagnvart Ísraelum ef þeir halda áfram að brjóta alþjóðalög. Það er ákall frá Palestínu um alvöruaðgerð í anda þeirra aðgerða sem notaðar voru gagnvart Suður-Afríku á sínum tíma. Ég tek fram að ég veit allt um báðar hliðarnar en það er einfaldlega ekki hægt að kenna Hamas um árásina á friðarförina í gær. Hvar mun Ísraelsmenn bera niður næst ef þeir líta svo á að öryggi sínu sé ógnað af hjálpargögnum og friðarsinnum? Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni og hæstv. utanríkisráðherra og öllum í utanríkismálanefnd 

Virðulegi forseti. Árás ísraelskra hermanna á skipalestina í gærmorgun var forkastanleg. Með henni hafa ísraelsk stjórnvöld enn og aftur brugðist við aðstæðum með gjörsamlega óviðunandi hætti og í leiðinni skaðað eigin málstað. Með því að hertaka skipin á alþjóðlegu hafsvæði er líka ljóst að brotin varða við alþjóðalög. Ísraelar hafa að sjálfsögðu rétt til sjálfsvarnar eins og aðrir. Stjórnvöld í Ísrael höfðu alla möguleika á að skoða skipin þegar þau kæmu til hafnar. Ofsafengin viðbrögð þeirra sem leiddu til mannfalls hafa framkallað fordæmingu um heim allan, ekki síst hjá þeim okkar sem hafa verið og eru einlægir stuðningsmenn sjálfstæðs Ísraelsríkis og sem hafa fordæmt hryðjuverkastarfsemi svo sem frá Hamas-liðum gegn íbúum Ísraels. Atburður sem þessi mun enn torvelda alla viðleitni til að skapa frið fyrir botni Miðjarðarhafs. Markmiðið með slíku friðarsamkomulagi hlýtur að vera hin svokallaða tveggja ríkja lausn, skilyrðislaus viðurkenning á Ísrael og stofnun sjálfstæðs Palestínuríkis. Gleymum því ekki að meðal Hamas-liða er stefnan sú að þurrka út Ísraelsríki. Um leið og við fordæmum árás Ísraelsmanna hljótum við að krefjast þess að skipunum sem voru tekin herskildi verði sleppt, farþegum og áhöfn veitt frelsi líkt og öryggisráð Sameinuðu þjóðanna ályktaði um í nótt og að sá varningur sem átti að berast hinum hrjáðu íbúum Gaza verði þegar í stað fluttur á áfangastað. Ég tek undir með fulltrúa Evrópusambandsins sem krafðist þess í gær að opnað yrði tafarlaust fyrir flutning á hjálpargögnum og almennum vörum um Gaza-svæðið. Þetta er sú krafa sem ómar nú um heiminn en gengur þvert á ályktun meiri hluta utanríkismálanefndar sem var samþykkt í hádeginu. Með þeirri ályktun hefur meiri hlutinn í raun skuldbundið sig til að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael og setja á einhliða viðskiptaþvinganir ef ekki tekst að koma á friði. Það er veganestið sem hæstv. utanríkisráðherra hefur meðferðis þegar hann fer til fundar við starfsbræður sína á næstunni. Meiri hluti nefndarinnar kaus að taka ekki undir ályktun öryggisráðsins frá því í nótt sem m.a. fól í sér kröfu um tafarlausa alþjóðlega rannsókn á árásinni í gær. Virðulegi forseti. Stærsta verkefnið verður sem fyrr að leita leiða 

Virðulegur forseti. Framsóknarflokkurinn telur að í utanríkismálum eigi mannréttindi að vera leiðarljósið. Við erum mjög stolt af því að geta staðið með meiri hluta utanríkismálanefndar að þessari ályktun. Árið 1989 tókst að ná svona samstöðu, þá voru allir flokkar sammála um að senda frá sér mjög sterka yfirlýsingu. Núna gerum við það aftur en missum reyndar einn flokk fyrir borð, því miður. Þótt Gaza sé langt í burtu eigum við að taka afstöðu. Við eigum að sýna vilja okkar og við eigum að sýna hann í verki með því að álykta. Meiri hluti utanríkismálanefndar sendi gríðarlega sterk skilaboð. Það kemur fram í ályktuninni að við ræddum t.d. um að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael. Það er svolítið mikið sagt að viðurkenna það í texta. Ríkisstjórnin ræddi líka um slit á stjórnmálasambandi á sínum fundi. Niðurstaðan varð ekki sú að slíta stjórnmálasambandi. Hins vegar er sagt að það komi til álita þannig að það er alrangt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði áðan um að við værum skuldbundin til að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael. Það er ekki rétt. Allir sem lesa ályktunina sjá annað. 
             Ég tek undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan. Þessi ályktun skiptir máli. Það skiptir máli þegar þjóðþing í lýðræðisríki sendir frá sér sterk skilaboð. Ég vil nefna í því sambandi að árið 1990 hitti þáverandi forsætisráðherra Steingrímur Hermannsson Yasser Arafat í Túnis, fyrstur vestrænna forsætisráðherra. Sendiherra Ísraels mótmælti því. Jón Baldvin Hannibalsson varði Steingrím Hermannsson með því að vísa - í hvað? Jú, í ályktun Alþingis frá 1989. Svona ályktanir skipta máli. Þetta er ákall frá Alþingi til Ísraels um að nú sé nóg komið. Nú þarf að fara að laga málin, 

Virðulegi forseti. Við ræðum skelfilegan atburð, árásina á alþjóðlegu skipalestina undan ströndum Gaza. Hún hefur hreyft við mörgum því að þarna sést að enginn er óhultur á þessu svæði. Í raun er þetta einn skelfilegur liður í skelfilegri atburðarás sem hefur varað allt frá því að Gaza var sett í herkví árið 2007. Sú herkví hefur núna varað í þrjú ár með hræðilegum afleiðingum, árásum Ísraelshers á íbúa í kringum áramótin 2008/2009 þar sem ráðist var á skóla, sjúkrahús, lögreglustöðvar, allt gert til að brjóta niður innviði samfélagsins í Gaza. Á sama tíma hefur herkvíin líka haft þau áhrif að stoppaður hefur verið allur innflutningur á svæðið þannig að íbúar á þessu svæði hafa ekki fengið að njóta sjálfsagðra hluta á borð við ljósaperur, kerti, eldspýtur, bækur, hljóðfæri og vaxliti, en fatnaður kom inn á dögunum í gegnum alþjóðlegar stofnanir, dýnur, rúmfatnaður, teppi, pasta, te, kaffi. Allt er þetta á bannlistanum sem ætlað er að brjóta niður fólk á Gaza-svæðinu, ekki bara með beinum árásum heldur líka með algerum skorti sem gerir það að verkum að nú treysta 80% heimila í Gaza á mataraðstoð frá hjálparsamtökum. Atvinnuleysið er 40%. Þriðjungur barna undir fimm ára aldri þjáist af blóðskorti samkvæmt upplýsingum frá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni. Þau hafa ekki aðgang að vatni eða rafmagni. Þessari skelfilegu atburðarás verður að linna og því fagna ég þeirri umræðu sem hér á sér stað og ég lýsi yfir stuðningi við þá ályktun sem liggur frammi því að það er mál okkar Íslendinga að bregðast við á alþjóðavettvangi og sýna að þetta er ekki líðandi en hefur í raun liðist allt of lengi.

Frú forseti. Það er umhugsunarvert að Ísraelsríki sem stofnað var 1948 og á uppruna sinn í hrikalegum afleiðingum helfararinnar og nasismans skuli nú vera fánaberi aðskilnaðarstefnu og mannfyrirlitningar í samskiptum og kúgun á palestínsku þjóðinni. Þetta er ekkert annað en fasismi og fasismi skal það heita, aðskilnaðarstefna af verstu tegund. Ríki heims tóku sig saman um að berjast gegn aðskilnaðarstefnu Suður-Afríkustjórnar og það tókst að buga stjórnina og knýja menn til friðarumleitana í því landi. Nú hefur verið reynt um missirabil að knýja nýja ríkisstjórn Ísraels til friðarumleitana við Palestínumenn með því eina skilyrði að Ísraelsstjórn hætti landtöku. Ísraelsstjórn getur ekki fallist á það einfalda skilyrði. Ég er þeirrar skoðunar og ég held að Ísraelsstjórn vilji ekki frið. Hún vill ekki frið við Palestínumenn, hún vill kannski ekki tveggja ríkja lausnina þegar allt kemur til alls. Þess vegna þarf þessi atburður sem við ræðum hér og höfum ályktað um í hv. utanríkismálanefnd, atburður sem er reyndar bara einn af mörgum í langri sögu hernáms og átaka í Miðausturlöndum, að verða til þess að við íslensk stjórnvöld og Íslendingar tökum saman höndum í samvinnu við önnur lýðræðisríki um að beita stjórnvöld í Ísrael aðgerðum sem skila árangri. Um það snýst ályktun utanríkismálanefndar og það er verkefni hæstv. utanríkisráðherra 

Virðulegi forseti. Það er mjög skiljanlegt að þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í þessari umræðu sé mikið niðri fyrir og þeir fordæmi þá atburði sem áttu sér stað í gær fyrir botni Miðjarðarhafs. Það hljótum við öll að gera. Við hörmum það öll að þessir atburðir hafi átt sér stað og fordæmum þá harðlega. Í því felst mjög ákveðin afstaða. Ljóst er að alþjóðasamfélaginu er líka mikið niðri fyrir vegna þeirra. Það má sjá af ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og yfirlýsingum leiðtoga Evrópusambandsins og fjölmargra ríkja, svo sem Rússa, Spánverja, Grikkja og Dana. Frændur okkar Svíar eru eðlilega í sárum vegna málsins. Þótt sá atburður sem við ræðum um sé hræðilegur er hann því miður ekkert einsdæmi í samskiptum Ísraela og Palestínumanna. Þar hafa mörg ódæðisverk verið framin og á þeim bera báðir deiluaðilar ábyrgð, Hamas-samtökin eins og stjórnvöld í Ísrael. Ég hef sjálfur verið á þessu svæði og upplifað með hvaða hætti þessi vargöld fer með fólkið sem þarna býr. Á þessu ástandi verður að verða breyting og hún verður einungis með því að stofnuð verði tvö sjálfstæð ríki Ísraels og Palestínu. Fram hefur komið krafa á Íslandi um að Íslendingar slíti stjórnmálasambandi við Ísrael vegna þessara atburða. Ég sé ekki betur en að meiri hluti utanríkismálanefndar vilji ganga lengra í ályktunum sínum en öryggisráð Sameinuðu þjóðanna gerði í nótt, ályktun sem Sjálfstæðisflokkurinn vildi gera að sinni. Ég tel að við verðum að fara mjög varlega í þeim efnum og er ég þó alls ekki að verja aðgerðir Ísraelsmanna. Í fyrsta lagi er mikið álitamál hvort slit stjórnmálasambands við Ísrael eða viðskiptaþvinganir mundu bæta stöðu þess fólks sem þar býr. Það gæti bitnað á þeim sem síst skyldi. Í annan stað þyrftu íslensk stjórnvöld í framhaldinu að íhuga stjórnmálasamband sitt við önnur ríki þar sem framin eru voðaverk og mannréttindabrot og í þriðja lagi er það svo að vilji íslensk stjórnvöld láta gott af sér leiða  Virðulegi forseti. Við Íslendingar 

Virðulegi forseti. Í þingsályktun sem samþykkt var á þinginu 1988–1989 kemur fram, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að báðir aðilar sýni raunverulegan samkomulagsvilja og viðurkenni rétt hvor annars í samræmi við ályktun Sameinuðu þjóðanna …“ Og síðar: „Alþingi leggur áherslu á að viðurkenna beri sjálfsákvörðunarrétt palestínsku þjóðarinnar og tilverurétt Ísraelsríkis.“ Það er ansi langt síðan þessi ályktun var samþykkt af öllum flokkum og auðvitað dapurlegt að ekki skuli vera komið lengra í þessu eilífa stríði sem varað hefur í Mið-Austurlöndum eins lengi og við þekkjum öll vel. Það er líka dapurlegt að við skulum ekki öll geta staðið saman og komið okkur upp úr þeim hjólförum sem þetta mál hefur því miður verið oft í á Íslandi, hjólförum hægri og vinstri, hjólförum þessum að við getum ekki staðið saman um að standa vörð um mannréttindi og að alþjóðalög séu virt. Nú þegar kommúnismi og frjálshyggja hafa bæði kvatt þennan heim ættum við að geta staðið saman að því að verja mannréttindi og fordæma mannréttindabrot og brot á alþjóðalögum eins og framin voru af Ísraelsher á Miðjarðarhafi í fyrradag. Við framsóknarmenn höfum um langa tíð haft þá stefnu sem er stefna Íslands í öryggis- og varnarmálum og utanríkismálum. Hún hefur hvílt á tveimur meginstoðum, aðild að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamstarfi við Bandaríkin og því að sameiginlegt gildismat ásamt hugsjónum lýðræðis og mannréttinda myndi hina þriðju stoð. Smáríki eins og Ísland eru mjög háð því og eiga allra ríkja helst hag sinn undir því að alþjóðalög séu virt og að þjóðir leysi deilumál sín friðsamlega. Eins eru það hagsmunir okkar, smáríkja, að stuðla að alþjóðlegri samvinnu til að mæta þeim ógnum sem virða hvorki landamæri né leikreglur alþjóðakerfisins. Forustumenn Framsóknarflokksins hafa sýnt hugrekki á liðnum árum og áratugum í að heimsækja þetta svæði og leita lausna, tala við fólk, þá fyrstur manna Steingrímur Hermannsson. Við sýnum hugrekki hér í dag 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér ályktun utanríkismálanefndar í framhaldi af hroðalegri morðárás Ísraelsmanna á hjálparskip í fyrradag. Það er oft búið að ræða og fordæma ísraelsk stjórnvöld vegna framgöngu þeirra í málefnum Palestínu. Það er kominn tími til að stíga skrefinu lengra og grípa til róttækari aðgerða. Ísraelsríki er lýðræðisríki. Stjórnvöld í Ísrael eru kjörin af íbúum landsins. Það er kominn tími til að alþjóðasamfélagið láti íbúa Ísraelsríkis vita af því með afgerandi hætti að alþjóðasamfélagið líður ekki þessa framkomu lengur. Það er kominn tími til að barist verði fyrir alþjóðlegu viðskiptabanni á Ísraelsríki með sama hætti og gert var í Suður-Afríku. Það er kominn tími til að sett verði ferðabann á Ísraelsmenn. Það er kominn tími til að slitið verði á menningarsamskipti við Ísraelsríki á vettvangi íþrótta og á vettvangi t.d. Eurovision. Þannig og eingöngu þannig mun Ísraelsríki hugsanlega, þó ekki endilega, breyta stefnu sinni. Það mun ekki gera það með áframhaldandi fordæmingum og orðskrúði. Það hefur margsýnt sig og margoft verið reynt. Það er ekki hægt að halda áfram endalaust og rembast eins og rjúpan við staurinn og vonast eftir annarri niðurstöðu með sömu aðferðum. Því miður virðast málefnin fyrir botni Miðjarðarhafs vera óleysanleg. Þau er ekki hægt að leysa með gamalkunnum aðferðum. Það þarf að knýja á um breytt stjórnarfar og breytta háttsemi með öðrum hætti. Vonandi munum við í framhaldinu einnig sjá ísraelska stjórnmálamenn og ísraelska hershöfðingja dregna fyrir Alþjóðastríðsglæpadómstólinn í Haag og dæmda í ævilangt fangelsi.

Hæstv. forseti. Stundum er tilveran mótsagnakennd. Ráðist er á skipalest á leið með hjálpargögn til Gaza. Um borð eru 700 manns: Friðarsinnar, nóbelsverðlaunahafi, þingmenn, nokkrir eru drepnir, milli 10 og 20 manns. Einhverjir tugir slasast. Er verra að drepa nóbelsverðlaunahafa eða þingmann frá Evrópu en lítið barn í Gaza? Nei. Þar erum við komin að hinu mótsagnakennda í tilverunni. Ég held að þessi svívirðilegi glæpur geti snúist upp í andhverfu sína og það er okkar hlutverk að snúa honum upp í andhverfu sína, í stórsókn fyrir mannréttindi á Vesturbakkanum, Gólanhæðunum og á Gaza-svæðinu. Helmingi fleiri voru drepnir í upphafi síðasta árs í árásinni á Gaza en voru um borð í friðarskipunum. En þeir sem þar áttu hlut að máli og aðstandendur litlu barnanna eiga erfiðara um vik að koma sannleikanum á framfæri en fréttamennirnir og þingmennirnir sem voru um borð í skipinu. Þess vegna held ég að þrátt fyrir allt, þótt ég harmi dauðsföllin og slysfarirnar, að þessi atburður eigi eftir að verða til góðs vegna þess að nú verður ekki þagað lengur. Ég vil færa hæstv. utanríkisráðherra þakkir fyrir viðbrögð hans við þeirri ályktun sem samþykkt var í utanríkismálanefnd Alþingis af hálfu meiri hlutans þar 

Frú forseti. Það er engin þjóð í öllum heiminum sem sætir jafnmikilli kúgun og Palestínumenn sæta í dag af hálfu Ísraela. Það er engin þjóð sem hefur sætt jafnlangvarandi kúgun, a.m.k. ekki síðustu 100 árin, og einmitt það ágæta fólk. Okkur ber skylda til þess að sýna því stuðning eins og við getum. Við höfum sjálf kvartað undan því á umliðnum missirum að við höfum fundið fyrir hrammi voldugra stjórþjóða. Ég held að ályktun af þessu tagi skipti máli. Það skiptir máli þegar voldug þingnefnd í einu þinga lýðræðisríkjanna tekur til máls með þeim hætti sem meiri hluti utanríkismálanefndar gerði með ályktun sinni. Alveg eins og ég tek undir að það skipti máli þegar formaður Framsóknarflokksins á sínum tíma, Steingrímur Hermannsson, fór fyrstur vestrænna þjóðarleiðtoga eða forsætisráðherra til fundar við útlagastjórn PLO og hitt Arafat í Túnis fyrir réttum 20 árum. Það er vel við hæfi að á 20 ára afmæli þeirrar farar skuli utanríkisráðherra Íslands fara í föruneyti alþingismanna á Gaza, eins og ég hafði ákveðið a.m.k. fyrir mína parta. Ég tel þess vegna að það skipti verulega miklu máli að við tökum með þessum hætti til orða. Hótun um stjórnmálaslit skiptir máli. Við þurfum hins vegar að skoða þetta mjög vel og af yfirveguðu máli og ekki láta tilfinningahita augnabliksins ráða niðurstöðu ákvarðana okkar. Við þurfum að gera það í samráði við aðrar þjóðir líka. Við þurfum, eins og áhersla er lögð á í ályktuninni, að meta í samvinnu við aðrar þjóðir hvaða úrræði eru best. Þess vegna hafna ég þeirri túlkun hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að í þessu felist fortakslaus skilyrðing um að stjórnmálasambandi verði slitið. Ég tel reyndar að önnur úrræði væru áhrifaríkari. Af því tvennu sem nefnt er í ályktuninni, viðskiptaþvinganir og slit stjórnmálasambands, tel ég að hið fyrra sé miklu áhrifaríkara, en við verðum líka að gera það með þeim hætti að það bitni ekki á þeim sem síst skyldi. Svo vil ég að lokum þakka hv. þingmönnum fyrir málefnalega  
            

Virðulegi forseti. Undanfarna mánuði hefur maður gengið undir manns hönd til þess að reyna að afla upplýsinga um hverjir séu hinir raunverulegu eigendur nýju bankanna okkar. Það hefur verið kallað eftir þessum upplýsingum hvaðanæva að og engin svör borist. Sennilega hafa menn verið að umorða snjallasta frasa nútímastjórnmála og litið þannig á að um þessi mál eigi að ríkja ógagnsæ sjálfbærni, alla vega hafa þessar upplýsingar ekki borist okkur almenningi eða þingmönnum í landinu. Til þess að reyna að varpa frekara ljósi á þetta mál lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra 28. apríl sl. sem hefur ekki enn verið svarað. Nú erum við hins vegar að fara að afgreiða hér lög um fjármálafyrirtæki og auðvitað væri mjög mikilvægt að þau mál sem hér er fjallað um skýrist áður en málið verður endanlega afgreitt héðan frá Alþingi. Það styttist í að þingtímanum ljúki. Við erum hér vitni að sérkennilegustu einkavæðingu mannkynssögunnar þar sem vitað er hver seldi en ekki fæst uppgefið hver keypti. 

Forseti mun afla upplýsinga um málið.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þessa beiðni hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og tel mjög mikilvægt í ljósi þess að við fjöllum hér um þetta stórmál, svar ríkisstjórnarinnar við bankahruninu, og erum að fara að greiða um það atkvæði að þær upplýsingar sem hv. þingmaður bað hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um í fyrirspurn liggi fyrir, sérstaklega núna þegar nefndin tekur málið aftur til skoðunar eftir atkvæðagreiðsluna. Ég hlýt líka að gera athugasemd við það, frú forseti, að við umræðuna um þessi mál töluðum við stjórnarandstæðingar eins og svo oft vill henda nú upp á síðkastið hver við annan. Hér hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra beinlínis ekki sést. Mér þykir undarlegt að hann skuli ekki einu sinni mæta til atkvæðagreiðslu 

Frú forseti. Fyrr í dag varð hv. þingmönnum Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, Ólínu Þorvarðardóttur og Þórunni Sveinbjarnardóttur tíðrætt um breytt vinnubrögð í þinginu og kölluðu eftir betri vinnubrögðum og öðru tungutaki en hér hefur tíðkast. Ég hef tekið eftir því að vinnubrögðin hér á þinginu hafa breyst töluvert á síðustu mánuðum og síðasta ári. Sú breyting felst í því að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar svara ekki þeim spurningum sem stjórnarandstaðan beinir til þeirra. Það þekki ég á mínu eigin skinni. En að hæstv. ríkisstjórn geti ekki upplýst þingmenn um hverjir það voru sem eignuðust Íslandsbanka og Arion banka í kjölfar einkavæðingar þeirrar, sem hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon stóð fyrir 

Hæstv. forseti. Mig langar að taka undir orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um að svara beri fyrirspurn hans varðandi eignarhald á bönkunum. Hvers vegna er einfaldlega ekki hægt að upplýsa þetta? Það er búið að kalla eftir svörum í margar vikur ef ekki mánuði. Ég man ekki betur en að fyrir ári hafi verið kosningar til Alþingis og að hér hafi verið fólk sem ætlaði sér að gera betur en fyrri ríkisstjórnir, fólk sem ætlaði að breyta vinnubrögðum og hafa allt uppi á borðum með tilvísan til þess að svo hefði ekki verið í fortíðinni. Ég get ekki séð að þetta ágæta fólk stjórnarflokkanna geti komið nokkru af sínum stefnumálum í framkvæmd og þar á meðal ekki þessu vegna þess að hér ríkir leyndarhyggja um allt, m.a. um það hverjir eiga þessa banka. Ég skil ekki, frú forseti, hvers vegna ekki er hægt að svara þessum spurningum, koma öllu upp á borðið. Er það ekki það sem málið snýst um?

Forseti hefur þegar svarað hv. fyrirspyrjanda um fundarstjórn forseta, Einari K. Guðfinnssyni, um að gengið verði eftir svari hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Lengra getur forseti ekki gengið að svo stöddu.

Virðulegi forseti. Hér er um gríðarstórt mál að ræða, lög um fjármálafyrirtæki, og við erum að ræða það eftir bankahrun á Íslandi. Margt er til bóta í frumvarpinu og margt gott hefur verið gert í nefndinni en öllum er ljóst eftir umræðu í þinginu, sem stóð aðeins í tvo daga um þetta risastóra mál, að við erum bara nýbyrjuð og það er ekki sómi að því að ganga frá málinu eins og það liggur fyrir núna. Virðulegi forseti. Við höfum oft rætt hér um breytt vinnubrögð og kannski sérstaklega eftir kosningarnar um helgina. Ég vil trúa því að við sýnum það í verki með því að fara betur yfir þetta mál á milli umræðna og ganga frá lausum endum, sem eru engir smáendar, t.d. hlutum eins og eignarhaldi fjármálafyrirtækja og ýmsu öðru sem við höfum verið að ræða hér 

Virðulegi forseti. Málið hefur verið unnið ítarlega á vettvangi viðskiptanefndar, það hefur legið hjá nefndinni í fjóra mánuði og t.d. farið tvisvar sinnum í umsagnarferli. Þetta er mjög þarft frumvarp, þar er tekið á fjölmörgum bráðnauðsynlegum atriðum sem m.a. hafa komið fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þurfum við að taka frekari skref til að styrkja fjármálamarkaðinn á Íslandi? Já. En eigum við að bíða með þetta frumvarp til að taka á fleiri atriðum? Nei. Við munum halda áfram að vinna þetta frumvarp á vettvangi nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. og svo fleiri frumvörp sem eru í bígerð á vettvangi framkvæmdarvaldsins sem taka á öðrum atriðum sem taka þarf á í fjármálaumhverfi okkar Íslendinga. En það er ljóst að ekki er hyggilegt að fresta afgreiðslu þessa máls því að hér eru á ferð fjölmörg bráðnauðsynleg atriði sem fjármálamarkaðurinn þarf á að halda.

Frú forseti. Ég vil sem formaður viðskiptanefndar þakka nefndarmönnum fyrir ómælda vinnu við að bæta þetta frumvarp um fjármálafyrirtæki. Vinnan hefur staðið frá því í febrúar og nefndin fundað yfirleitt tvisvar í viku. Frumvarpið og breytingartillögurnar fela fyrst og fremst í sér hertar reglur um starfsemi viðskiptabanka og sparisjóða. Vil ég sérstaklega nefna auknar eftirlitsheimildir fyrir Fjármálaeftirlitið og bann við lánveitingum með veði í eigin hlutabréfum. Ég vil að lokum taka undir þá gagnrýni sem hefur komið fram að of stutt sé gengið í að aðskilja hefðbundna viðskiptabankastarfsemi frá fjárfestingarstarfsemi. Ég hvet til þess að unnið verði að því í sumar og haust að skoða hvað aðrar þjóðir eru að gera til að aðskilja þessa starfsemi. Að lokum vil ég geta þess að sparisjóðirnir eru valkostir fyrir þá sem vilja þennan aðskilnað.

Virðulegur forseti. Ég kem upp til að tjá mig um atkvæðagreiðslu sem er í eðli sínu mjög einkennileg. Hér er verið að knýja á um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, þar á meðal tvo af þremur aðalbönkum landsins sem ekki er vitað í hverra eigu eru. Stundum hefur verið haft á orði að tilveran sé súrrealísk en mér finnst þetta taka öllu fram að Alþingi skuli láta sér detta í hug að fara út í þessar breytingar án þess að vita hverjir eiga bankana. Þetta er í einu orði sagt alveg fáránlegt og ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Frú forseti. Á eftir verða greidd atkvæði um breytingartillögu frá mér þar sem settur er fram tilgangur þess að setja þessi lög. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Tilgangur laga þessara er að tryggja að fjármálafyrirtæki séu rekin á heilbrigðan og eðlilegan hátt með hagsmuni viðskiptavina, hluthafa, stofnfjáreigenda og alls þjóðarbúsins að leiðarljósi.“ Það er markmiðið með þessum breytingum. Hins vegar liggur fyrir, bæði eftir umræðu í nefndinni og hér við 2. umr., að við þurfum að marka okkur skýrari stefnu um það hvers konar fjármálamarkað við viljum hafa á Íslandi. Að hluta til kemur sú stefnumörkun fram hér, við segjum m.a. að við viljum að það séu starfandi sparisjóðir á Íslandi, en að mörgu leyti er stefnan alls ekki nógu skýr. Það er vinna sem við verðum að fara í og klára. Annað er líka að við erum að sýna mikið traust, við erum að fara að treysta á Fjármálaeftirlitið. Það skiptir geysilega miklu máli að við tökum öll höndum saman og tryggjum það að Fjármálaeftirlitið geti staðið undir því trausti. 

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um lið sem snýr að sparisjóðunum. Þetta er skýrt dæmi um það að verkið er bara hálfnað. Hér á að gefa afslátt á neytendavernd á þann hátt að sparisjóðir þurfa minna eigið fé en aðrar fjármálastofnanir. Til að tryggja það að engin hætta verði er Fjármálaeftirlitinu ætlað að sjá til þess að viðkomandi sparisjóðir starfi á staðbundnum afmörkuðum mörkuðum. Virðulegi forseti. Enginn veit hvað það er. Kannski er Seltjarnarnes staðbundinn afmarkaður markaður fyrir sparisjóði. Þá skiptir miklu máli að sparisjóðurinn fari ekki á internetið því að þá gæti kannski einhver annar dottið þar inn, og ef hliðið hjá Jóni Gnarr, verðandi borgarstjóra, er ekki komið á svæðið geta menn jafnvel keyrt þangað. En að öllu gamni slepptu, virðulegi forseti, sýnir þetta enn eitt dæmi þess að við eigum eftir að vinna þetta verk. Við getum ekki greitt atkvæði með þessari grein.

Virðulegi forseti. Ég fagna sérstaklega þessari breytingu. Með þessu er Alþingi að gefa mér skýr skilaboð um það að við viljum hafa sparisjóði starfandi á Íslandi. Í staðinn fyrir að vera með bráðabirgðaákvæði eins og var í lögunum núna þar sem starfandi sparisjóðir geta verið með eina milljón evra sem innborgað stofnfé, gefum við nýjum sparisjóðum tækifæri á að hefja rekstur. Við segjum líka með því að þetta sé ekki eitthvert undanþáguákvæði, heldur að við viljum að sparisjóðir geti lifað og dafnað á Íslandi, þeir séu nauðsynlegur hluti af flórunni í fjármálakerfinu. Ég fagna þessari breytingu og ég fagna því líka hvernig við skýrum að þetta sé innborgað stofnfé sparisjóðs og varasjóður. Það er því mjög mikilvægt fyrir framtíðina að fólk hafi möguleika á því að velja sparisjóði sem sínar fjármálastofnanir.

Virðulegur forseti. Hér er um afskaplega mikilvæga breytingartillögu að ræða. Verið er að skylda banka og fjármálafyrirtæki, sem hafa tekið yfir fyrirtæki, til að selja þau innan 12 mánaða, þ.e. að þau geti einungis átt þessi fyrirtæki að hámarki í 12 mánuði. Við þekkjum það að bankar og fjármálastofnanir eru að taka yfir hin ýmsu fyrirtæki og samkeppni gagnvart minni einkafyrirtækjum er ójöfn. Þessi grein hins vegar, verði hún samþykkt, tryggir að þetta verði tímabundið ástand og fjármálastofnanir þurfa að sækja sérstaklega um það ef þær vilja vera með fyrirtæki í lengri tíma. Virðulegi forseti. Við í Sjálfstæðisflokknum erum bjartsýnisfólk og við teljum að hægt sé að koma vitinu fyrir meiri hlutann ef þetta mál fer til nefndar. Ég kalla þetta til 3. umr. og við getum farið sérstaklega yfir þetta á milli umræðna.

Virðulegi forseti. Við fögnum þessari grein alveg sérstaklega. Þetta er algjörlega í samræmi við það frumvarp sem við fluttum nokkur hér á þinginu sem gerir það að verkum að þau fyrirtæki sem eru tekin yfir af fjármálastofnunum og bönkum þurfi að hlíta sömu upplýsingaskyldu eins og þau væru í Kauphöllinni. Þetta er afskaplega mikilvæg breyting og við fögnum því hversu góð samstaða náðist um þetta í nefndinni.

Virðulegi forseti. Í 17. gr., d-lið, er fjallað um að Fjármálaeftirlitið setji reglur um með hvaða hætti lán koma til útreiknings á áhættu- og eiginfjárgrunni og í mati á eiginfjárþörf fjármálafyrirtækja. Ég vil beina því til viðskiptanefndar að hugað verði að því hvaða boð og bönn verða sett þarna inn vegna þess að þarna er auðvelt að misstíga sig. Jafnframt vil ég benda á eina reglu þar sem bankar gætu lánað út á eigið fé, ef það verður leyft þarf að draga það frá eiginfjárgrunni til þess að minnka áhættu í fjármálafyrirtækjum.

Frú forseti. Ég ætla sérstaklega að fá að fagna 17. gr. Þarna erum við að setja mjög skýra lagagrein um það að fjármálafyrirtækjum sé óheimilt að veita lán sem eru tryggð með veði í hlutabréfum eða stofnfjárbréfum útgefnum af fyrirtækinu. Eins og rannsóknarnefndin benti á var þetta ein lykilástæða þess að svo fór sem fór í íslenska bankakerfinu.

Virðulegi forseti. Í þessari grein er kveðið á um hvernig skuli tilkynna þegar eigendur eða sami aðili hyggst auka við eignarhlut sinn. Þetta ákvæði væri óþarft ef farið væri að hugmyndum okkar sjálfstæðismanna þar sem eignarhald tengdra aðila yrði t.d. takmarkað við 10 eða 15%. Ég vil beina því til nefndarinnar að huga mjög vel að því hvort ekki beri að takmarka eignarhald á fjármálafyrirtækjum þegar nefndin tekur þetta aftur til umræðu.

Frú forseti. Ég fagna þessari breytingu sérstaklega, að við séum að gera þarna skýran greinarmun á milli þess að gerast brotlegur við lög og þess að verða gjaldþrota. Það getur ýmislegt valdið því að fyrirtæki lenda í vandræðum og sama gildir um einstaklinga. Hins vegar, eins og þarna kemur fram, þurfum við að horfa allt öðruvísi á það þegar menn gerast vísvitandi brotlegir við lög og við erum jafnvel að fela þeim mikla ábyrgð, þeir sitja í stjórn og stýra fjármálafyrirtækjum.

Frú forseti. Margir hér inni hafa gagnrýnt kröfuna um að stjórnarmenn og framkvæmdastjórar banka og vátryggingafélaga þurfi að hafa lokið háskólaprófi en í þessu ákvæði er Fjármálaeftirlitinu jafnframt gefið það hlutverk að veita undanþágu frá þessari menntunarkröfu. Menntunarkrafan er ekki eina hæfiskrafan. Það er líka gerð krafa um reynslu á sviði fjármálastarfsemi sem þýðir að nýútskrifaðir viðskiptafræðingar, hagfræðingar og lögfræðingar eru ekki hæfir til þess að sitja í stjórnum eða taka að sér framkvæmdastjórastöðu í fjármálafyrirtækjum. Fjármálaeftirlitið getur ekki veitt undanþágur frá því. 
             Frú forseti. Ég tel brýnt að gera strangari hæfiskröfur til stjórnenda fjármálafyrirtækja í ljósi þess hversu miklir almannahagsmunir eru í húfi. Ég segi því já.

Frú forseti. Eitt af þeim ákvæðum sem um ræðir í 39. gr. frumvarpsins er að takmarka mjög það hvernig menn standa að starfslokasamningum og það er gert með mjög óeðlilegum og ósanngjörnum hætti. Ég hygg að enginn hér inni vilji t.d. upplifa það að maður sem hefur unnið í 30 eða 40 ár hjá fjármálastofnun geti ekki fengið starfslokasamning sem er lengri en 12 mánuðir ef smátap hefur verið á rekstrinum seinasta árið. Ég bið nefndina að taka þetta til íhugunar.

Frú forseti. Tilgangurinn með þessum breytingum er að reyna að tryggja að starfsmenn hafi langtímahagsmuni fyrirtækisins í huga þegar þeir horfa til kaupauka síns eða starfsloka. Þetta á að draga úr áhættusækni starfsmanna sem var einmitt annað atriði sem bent var á að hefði verið ríkjandi í íslenska fjármálakerfinu fyrir hrun. Ég vil sérstaklega hvetja Fjármálaeftirlitið til þess að horfa til Norðurlandanna, til þeirra reglna sem þau hafa verið að setja varðandi kaupaukakerfi og starfslokasamninga, og að gengið verði eftir því að þær reglur sem fyrirtækin setja sér tryggi að starfsmenn hafi langtímahagsmuni, bæði fyrirtækisins og samfélagsins, í huga.

Virðulegi forseti. Í þessum lið á breytingartillöguskjalinu er lagt til að við frumvarpið bætist ný grein sem varðar heimildir slitastjórna til að geymslugreiða eða depónera kröfur áður en leiddur hefur verið til lykta ágreiningur um viðurkenningu þeirra. Eins og ég sagði er þetta ný grein sem lagt er til að bætist við frumvarpið. Það ákvæði sem hér er lagt til getur varðað gríðarlega hagsmuni. Það hefur ekki fengið efnislega yfirferð í nefndinni. Sjálfstæðismenn eru svo sem ekki fyrir fram mótfallnir því að þessi breyting verði gerð á frumvarpinu en í ljósi þeirra miklu hagsmuna sem hér er um að ræða varðandi slitastjórnir, bankakerfið og fjármálastofnanirnar allar leggjum við mikla áherslu á að um þetta atriði fari fram víðtæk umræða í viðskiptanefnd 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á því að hér er um að ræða það mál sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson talaði um undir liðnum störf forseta fyrr í dag. Þetta er sama mál og við sjálfstæðismenn höfum kallað eftir upplýsingum um, í það minnsta frá áramótum. Þetta snýst um það hverjir eiga hina nýeinkavæddu banka. Það er alveg ljóst að sú tillaga sem kemur frá meiri hlutanum dugar ekki til. Þá munum við einungis fá lista yfir einkahlutafélög sem enginn veit hver á. Ef við viljum fá að vita hverjir eiga bankana eða hvort einhverjir eru búnir að eignast bankana að stærstum hluta þá verðum við að samþykkja þessa tillögu. Virðulegi forseti. Við leggjum til að þessi tillaga verði kölluð til 3. umræðu til að við getum farið betur yfir þetta í nefndinni og sannfært alla þingmenn í meiri hlutanum um að þetta sé sú leið sem nauðsynlegt er að fara.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir. Mig langar að nefna tvennt í þessu sambandi. Það er kostulegt að menn sem taka undir þá áskorun að taka upp ný vinnubrögð skuli koma hér í atkvæðaskýringar um tillögu sem menn eru sammála um að draga til baka og ræða frekar í nefndinni. Það var fyrra atriðið. Hitt atriðið er það að við 2. umr. þessa máls ræddum við ítarlega um þetta kröfulýsingaferli, þá stöðu sem er á kröfum og að ekki sé hægt að upplýsa um það hverjir eiga bankana fyrr en búið er að taka afstöðu til þeirra krafna sem í þrotabúinu eru. Það er algjörlega á kristaltæru og margítrekað hér við 2. umr. Samt sem áður koma menn hér upp í einhverjum lýðskrumspælingum og reyna að skora 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa þingmönnum tækifæri til að ræða atkvæðagreiðsluna eða gera grein fyrir atkvæði sínu.

Hæstv. forseti. Við sjálfstæðismenn í allsherjarnefnd höfum stutt þetta mál við meðferð þess í þinginu og teljum að það geti liðkað fyrir í þeim tilvikum sem það nær til. Þetta mál tengist hugmyndum sem uppi hafa verið um breytingar á fyrirkomulagi sýslumannsembætta í landinu og ýmislegt hefur verið nefnt í því sambandi en eins og komið hefur fram við meðferð þessa máls liggja ekki fyrir endanlegar tillögur dómsmálaráðherra þar um. Ég vil bara taka það fram á þessu stigi að stuðningur við þetta mál felur ekki sjálfkrafa í sér stuðning við einhverjar óframkomnar hugmyndir um breytingar á sýslumannsembættaskipaninni. Það fyrirkomulag þarf að skoða en auðvitað er eðlilegt að skoða það í samhengi við fleira heldur en fjölda embætta og umdæmaskipan því einnig þarf að huga að verkefnum sýslumannsembætta 

Frú forseti. Ég vil koma hér upp og fagna þessu frumvarpi. Ég styð það heils hugar. Ég vil vekja athygli á því að með þessu er verið að ganga skrefi lengra en áður hefur verið gert og heimila einhleypum konum með skerta frjósemi að fá bæði gjafaegg og gjafasæði við glasafrjóvgun. Þetta tel ég vera ánægjulegan áfanga. Ég vil nota þetta tækifæri og hvetja hv. heilbrigðisnefnd til að taka í framhaldi af þessari niðurstöðu til athugunar hvort ekki sé orðið tímabært að huga að því að heimila svokallaða staðgöngumæðrun hér á landi. Að mínu mati höfum við stigið enn eitt skrefið í átt til þess að heimila það vegna þess að hér er um mjög sambærileg álitamál að ræða. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Ég styð þetta mál heils hugar. Ég veit að það mun fara inn í heilbrigðisnefnd á milli umræðna vegna þess að við þurfum að skoða eitt atriði aðeins betur en það er umsögn sem kom og við munum kíkja aðeins á. Ég vil koma því á framfæri við þingheim að ég tel að það sé mjög mikilvægt að við náum að samþykkja þetta mál í vor því ég þekki dæmi um konur sem bíða eftir að fá gjafaegg. Tíminn skiptir gríðarlega miklu máli fyrir þessar konur og þær eru að fylgjast með umræðunni og því hvenær þetta mál verður afgreitt. Ég vona því að okkur lánist að afgreiða þetta núna á vorþinginu.

Virðulegur forseti. Við greiðum nú atkvæði um að vísa brýnu lýðræðisumbótamáli til ríkisstjórnarinnar til þess að það fái umfjöllun við endurskoðun sveitarstjórnarlaga. Þetta frumvarp var tilraun af hálfu Hreyfingarinnar til þess að færa lýðræðis„status“ sveitarstjórna á Íslandi til samræmis við það sem gerist í öllum öðrum Evrópulöndum, þ.e. að fjölga sveitarstjórnarmönnum. Íslendingar búa við algera sérstöðu hvað varðar fámenni í sveitarstjórnum. Í Mosfellsbæ þarf t.d. 15% atkvæðisbærra manna til þess að ná inn sveitarstjórnarmanni. Þetta er algjört einsdæmi og gríðarlegur lýðræðishalli sem er til skammar fyrir lýðræðið. Þetta frumvarp fékk ekki náð í samgöngunefnd en það var fallist á að vísa því til endurskoðunar sveitarstjórnarlaga, vegna þess að þar er einnig verið að endurskoða kaflann um fjölda sveitarstjórnarmanna og það er vel. Þetta er mjög mikilvægt atriði sem þingmenn þurfa að hafa í huga í framtíðinni þegar kemur að lýðræði og sveitarstjórnum á Íslandi.

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða ekki fleiri að sinni. Atkvæðagreiðslur verða hins vegar síðar í dag og hv. þingmönnum verður gert viðvart um þær.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta viðskiptanefndar um frumvarp til laga um vátryggingastarfsemi. Nefndin fjallaði að nýju um frumvarpið eftir 2. umr. í þinginu. Áfram var rætt um hlutverk endurskoðenda og leggur nefndin til tvenns konar breytingar á ákvæðum er varða endurskoðun. Annars vegar er lagt til að endurskoðanda verði skylt að sækja ársfund í félagi og hins vegar að bætt verði við upptalningu í 1. mgr. 58. gr. að endurskoðendum verði einnig skylt að tilkynna Fjármálaeftirlitinu mikilvæg atriði sem varða rekstur vátryggingafélags, þá sérstaklega vankanta á innra eftirliti með fjárhag þess. Meiri hlutinn telur brýnt að lög um endurskoðendur verði endurskoðuð. Einnig eru lagðar til tvær lagfæringar á ákvæði til bráðabirgða I í frumvarpinu. Eins og fram kemur í frumvarpinu mega vátryggingafélög frá öðru aðildarríki veita þjónustu hér á landi í samræmi við starfsleyfi sitt sem gefið er út í heimaríki þeirra. Til þess að taka af allan vafa telur meiri hlutinn rétt að árétta að í frumvarpinu er ekki fjallað um félagaform vátryggingafélaga sem veita starfsemi hér á landi á grundvelli starfsleyfis í öðru aðildarríki samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, enda mundi slíkt ákvæði stangast á við ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Meiri hlutinn leggur áherslu á nauðsyn þess að skipuð verði nefnd af efnahags- og viðskiptaráðherra sem móti stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, tillögum þingmannanefndar Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi fjármálageirans eftir fall bankanna. Jafnframt skal taka til skoðunar umgjörð um starfsemi gagnkvæmra tryggingafélaga, þar með talið um gjaldþol, einkarétt, útgreiðslu arðs og slitameðferð. Einnig þarf að taka til umfjöllunar hvort skynsamlegt sé að viðhalda heimildum um eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingafélögum og öfugt. Frú forseti. Meiri hlutinn telur rétt að skoðað verði hvort lögfesta eigi ákvæði um ábyrgð skuggastjórnenda, annaðhvort í lög um hlutafélög eða eftir atvikum í sérlög eins og t.d. lög um vátryggingastarfsemi. Undir nefndarálit meiri hluta viðskiptanefndar rita Lilja Mósesdóttir, Magnús Orri Schram, Árni Þór Sigurðsson, Eygló Harðardóttir, með fyrirvara, og Jónína Rós Guðmundsdóttir. Margrét Tryggvadóttir var fjarverandi.

Frú forseti. Í fyrri umræðu benti ég á að hér á Íslandi má ekki lengur reka gagnkvæm vátryggingafélög en um alla Evrópu er þetta mjög algengt form, sem og önnur form rekstrar. Á Íslandi er eingöngu leyfilegt að hafa tryggingafélög á hlutafélagaformi. Mig langar til að spyrja hv. formann nefndarinnar hvort þetta hafi ekki verið skoðað í nefndinni, því mér sýnist að þetta geri það að verkum að stór hluti af vátryggingafélögum í Evrópu geti ekki starfað hér á landi eða komið inn í þann rekstur sem hér er, og hvort þetta brjóti ekki samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur hvorki hlustað á ræðu mína né lesið nefndarálitið, þar sem í nefndarálitinu og í ræðu minni reyndi ég einmitt að svara þessari gagnrýni sem kom fram í 2. umr. Gagnkvæm vátryggingafélög sem hafa fengið starfsleyfi sitt í öðrum löndum á Evrópska efnahagssvæðinu hafa leyfi til þess að bjóða upp á þjónustu hér á landi. Þótt þetta félagaform verði ekki lengur til staðar eftir að lögin verða samþykkt hér á landi geta gagnkvæm vátryggingafélög boðið upp á alla þá þjónustu sem þau bjóða upp á. Félagaformið er þá það form sem er ákveðið í heimalandinu en starfsleyfið gildir ekki bara fyrir heimalandið heldur líka fyrir íslenskan markað.

Frú forseti. Ég hlustaði vissulega á ræðu hv. þingmanns. Það sem ég á við er að Íslendingar sem vilja reka vátryggingastarfsemi með gagnkvæmum hætti - það eru mörg dæmi þess í sögunni, t.d. smábátavátryggingar, brunabótafélög og annað slíkt - mega það ekki en útlendingar mega gera það sama hér á landi.

Frú forseti. Ég vil geta þess að ekki hafa verið starfrækt gagnkvæm vátryggingafélög hér á landi frá árinu 2003 og enginn hefur sýnt því áhuga að starfrækja slík félög. Hv. viðskiptanefnd tekur fram í nefndaráliti með breytingartillögum sínum að um leið og einhver aðili sýnir áhuga á gagnkvæmum vátryggingafélögum vilji hún að smíðað verði regluverk í kringum slíka starfsemi.

Frú forseti. Ég er á framhaldsnefndarálitinu frá meiri hluta viðskiptanefndar um vátryggingastarfsemi. Vegna þeirra breytingartillagna sem lagðar eru hér fram, hyggst ég draga til baka þær breytingartillögur sem ég kallaði til 3. umr. við atkvæðagreiðsluna eftir 2. umr. Ástæðan er sú að ég tel að í þeim sé að miklu leyti komið til móts við þær athugasemdir sem ég hafði við frumvarpið. Hér koma fram breytingartillögur frá meiri hlutanum um endurskoðendur. Þar er skerpt á skyldum endurskoðenda, svo sem að þeir þurfi að mæta á aðalfundi. Það sem mér finnst vera mikilvægast, er að þeir þurfa að láta FME vita ef þeir uppgötva alvarlega vankanta við endurskoðun, sérstaklega vankanta á innri eftirlitsferlum félagsins. Skyldur endurskoðenda eru því skýrðar betur. Í 2. umr. var töluvert talað um gagnkvæm vátryggingafélög. Ég var mjög ósátt við þá breytingu sem meiri hlutinn lagði til, að banna hreinlega að reka hér gagnkvæm vátryggingafélög. Það komu mjög góðar ábendingar frá hv. þm. Pétri Blöndal um áhrif þess. Hann lýsti áhyggjum sínum af því að breytingin mundi gera það að verkum að gagnkvæm vátryggingafélög sem hafa starfsleyfi hér en eru með höfuðstöðvar sínar erlendis og skráð erlendis, mundu ekki geta starfað á Íslandi. Sérstaklega var farið í gegnum þetta í nefndinni á milli 2. og 3. umr. Þegar við skoðuðum skráninguna hjá Fjármálaeftirlitinu kom í ljós að mikill fjöldi vátryggingafélaga sem hafa leyfi til þess að selja tryggingar hér eru gagnkvæm vátryggingafélög. Í ljósi þessa liggur náttúrlega fyrir að ef einhver hefur áhuga á því að starfrækja gagnkvæm vátryggingafélög hér á Íslandi, þarf hann eins og er að fara utan og selja tryggingar sínar í gegnum netið eða opna útibú hér. Ástæðan fyrir því að ég er á meirihlutaálitinu, þrátt fyrir fyrirvara mína, er sú að ég tel að viðskiptanefnd hafi hreinlega ekki verið tilbúin, og ég sjálf ekki heldur, til að leggja fram þær breytingartillögur sem nauðsynlegar eru til þess að tryggja að starfsumhverfi gagnkvæmra vátryggingafélaga verði sem best. Þetta er mjög mikil vinna. Eins og kemur fram í álitinu, skiptir mjög miklu máli að skoða t.d. gjaldþol, einkarétt og útgreiðslu arðs og slitameðferð. Á fund nefndarinnar komu - að vísu ekki á milli 2. og 3. umr. heldur áður - starfsmenn sem höfðu starfað hjá gagnkvæmu vátryggingafélagi. Þeir nefndu sérstaklega að ástæðan fyrir því að þeir þurftu að hætta rekstri, hefði annars vegar verið að verið var að afnema einkarétt og hins vegar að reglur varðandi gjaldþol voru hertar mjög. Við þurfum raunar að skoða hvort einhver möguleiki sé á því, eins og við erum að gera með sparisjóðina, að takmarka starfssvæði gagnkvæmra vátryggingafélaga, en lækka gjaldþolskröfuna á þau á móti. Þetta er eitthvað sem þarf að skoða betur. Hér fjöllum við um heildarlöggjöf fyrir vátryggingastarfsemi sem ég tel að mörgu leyti vera mjög til bóta. Ég tel að við eigum að samþykkja þetta og klára málið nú á þessu þingi. Ég fagna því mjög að meiri hlutinn á Alþingi skuli hafa tekið undir nauðsyn þess að efnahags- og viðskiptaráðherra skipi nefnd sem móti stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins. Ég vil einmitt hvetja til þess núna, þegar við fjöllum aftur um lög um fjármálafyrirtæki í viðskiptanefnd milli 2. og 3. umr., að við setjum fram sams konar ábendingar í nefndaráliti til efnahags- og viðskiptaráðherra, vegna þess að helstu athugasemdirnar sem komu fram hér í umræðunni voru að það kæmi ekki fram nógu skýr sýn hjá meiri hlutanum - og að mínu mati ekki heldur hjá stjórnarandstöðunni, ég skal viðurkenna það - á það hvers konar fjármálamarkað við viljum hafa. Og ekki bara hvers konar fjármálamarkað við viljum hafa, heldur hvers konar fjármálamarkað við ráðum við að hafa á Íslandi. Hvers konar fjármálamarkað getur 320.000 manna þjóð leyft sér að hafa? Þannig að ég tel að þetta sé skynsamleg niðurstaða. Í ljósi þess að þetta lagafrumvarp hefur margítrekað verið lagt fram á Alþingi, hefði ég að sjálfsögðu mjög gjarnan viljað að efnahags- og viðskiptaráðuneytið væri búið að vinna þessa vinnu. En það var ekki búið að því. Miðað við hvernig aðstaðan er á þinginu - þó að við séum með gott fólk okkur til aðstoðar, þá krefst þetta ákveðinnar sérfræðiþekkingar, sem við þurfum að leita eftir. Við þurfum að velta fyrir okkur hvers konar fjármálakerfi við viljum hafa. Við þurfum einnig að skoða löggjöf annarra landa þar sem gagnkvæm vátryggingafélög starfa og hafa dafnað alveg ágætlega og hvernig við getum tryggt að svo verði líka á Íslandi. Ég vil taka sérstaklega undir lokasetninguna, að það sé mjög mikilvægt að skoða ábyrgð skuggastjórnenda. Einnig hvað varðar eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingafélögum og öfugt. Þetta fellur undir eignarhald á fjármálafyrirtækjum almennt, sem við höfum verið að velta fyrir okkur. Þetta er mikil vinna, en mjög nauðsynlegt að farið verði í hana. Að lokum vil ég þakka kærlega fyrir gott samstarf í viðskiptanefnd og sérstaklega gott samstarf við formann nefndarinnar, hv. þm. Lilju Mósesdóttur, sem og aðra þingmenn. Ég vona að svo verði áfram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 75/2005, um skipan ferðamála. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá iðnaðarráðuneyti, Ferðamálastofu, Samkeppniseftirliti, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum ferðaþjónustunnar. Nefndinni bárust umsagnir frá 14 aðilum. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði tímabundið undanþáguákvæði þar sem Ferðamálastofu er veitt heimild til að lækka tryggingarfjárhæðir sem ferðaskrifstofum er gert að greiða, ef rökstudd beiðni berst um slíka undanþágu vegna forsendubrests í rekstri. Í annan stað er lagt til að heimild iðnaðarráðherra til setningar reglugerðar verði afmörkuð á skýrari hátt en áður, m.a. um þau atriði er lúta að flokkun leyfa, öryggismálum og eftirliti með leyfishöfum. Í þriðja lagi er lagt til að umsækjendur um ferðaskrifstofu- og ferðaskipulagsleyfi leggi fram ábyrgðartryggingu frá vátryggingafélagi, sem og að þessir sömu aðilar búi yfir nægilegri þekkingu eða starfsreynslu til að geta sinnt starfi sínu á tilhlýðilegan hátt. Iðnaðarnefnd fjallaði um málið og var sjónum einkum beint að undanþáguákvæðinu, sbr. 17. gr. a, sem veitir Ferðamálastofu heimild til að víkja frá skilyrðum 1. mgr. 17. gr. laganna, þ.e. þeim reiknireglum sem notaðar eru við ákvörðun tryggingarfjárhæðar. Ljóst er að mikil röskun varð á rekstri ferðaskrifstofa eftir bankahrun, en við ákvörðun á upphæð tryggingarfjárhæðar vegna yfirstandandi árs er miðað við upplýsingar í ársreikningi ársins 2008, þegar ferðaþjónustan var í mikilli uppsveiflu. Með breytingunni sem hér er lögð til verður heimilt að miða við ársreikning 2009, sem gefur mun réttari mynd af núverandi rekstrarstöðu fyrirtækjanna. Sú breyting sem lögð er til í frumvarpinu er því til mikilla bóta fyrir ferðaþjónustuna og getur sparað henni háar fjárhæðir. Nefndin telur þó rétt að árétta að um er að ræða heimildarákvæði sem gildir út árið 2010 og skýra ber þröngt. Jafnframt að með þessum breytingum sé ekki vikið frá þeim reiknireglum og viðmiðum sem kveðið er á um í ákvæðinu við mat á tryggingarfjárhæð. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að með þessu undanþáguákvæði sé ekki skert sú neytendavernd sem lögunum er ætlað að tryggja. Í nefndinni var töluvert rætt um það ákvæði frumvarpsins að þeir sem bjóða upp á afþreyingarferðir þurfi að búa yfir nægilegri þekkingu eða starfsreynslu að mati Ferðamálastofu til að geta gegnt starfi sínu á tilhlýðilegan hátt svo hægt sé að veita ferðaskrifstofu- eða ferðaskipuleggjanda leyfi til reksturs. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að þar sem ekki er nánar útfært hvaða hlutlægu viðmið skuli liggja til grundvallar þessu ákvæði, gæti það leitt til matskenndrar og ógagnsærrar stjórnvaldsákvörðunar. Slíkt ákvæði gæti því leitt til aðgangshindrana á markað og skapað tortryggni um ómálefnalega mismunun. Einnig væri slíkt ákvæði til þess fallið að koma í veg fyrir nýliðun og virka samkeppni í greininni að mati Samkeppniseftirlitsins. Nefndin telur nauðsynlegt að ákvörðun um veitingu leyfis byggi á tilteknum öryggisviðmiðum sem eru skýr og hlutlæg og jafnræðisregla sé höfð að leiðarljósi. Það er niðurstaða nefndarinnar að ákvæðið þarfnist nánari skoðunar og leggur hún til að það verði fellt brott. Nefndin telur hins vegar rétt að árétta að iðnaðarráðherra hefur skipað nefnd sem hefur það hlutverk að fara yfir ákvæði laga um skipan ferðamála. Sú nefnd er með til skoðunar hvort gera þurfi frekari breytingar á lögunum og hefur m.a. til athugunar öryggismál, ekki síst í samhengi við ferðaþjónustu á hálendinu, og skilyrði fyrir veitingu leyfa. Rík rök hníga í þá átt að setja þurfi aðilum í ferðaþjónustu skýrari verklagsreglur, byggðar á faglegu áhættumati og viðbragðsáætlunum, í því skyni að auka öryggi neytenda, m.a. í hálendisferðum og öðrum afþreyingarferðum. Það kom skýrt fram í umfjöllun nefndarinnar að mikið vantar upp á að öryggiskröfur til skipuleggjenda hálendisferða séu sambærilegar við það sem t.d. tíðkast varðandi ferðalög á sjó, þar sem fylgt er ströngum verklagsreglum um öryggisútbúnað og fleira. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að g-liður 1. gr. falli brott. Einhugur var um málið í nefndinni og rita allir nefndarmenn iðnaðarnefndar undir þetta álit. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir þá góðu samstöðu sem var um þetta mál í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 92/2008, um framhaldsskóla. Þetta er þingskjal nr. 1147. Nefndin fékk á sinn fund skrifstofustjóra lagasviðs mennta- og menningarmálaráðuneytisins, formann Félags íslenskra framhaldsskóla, varaformann Kennarasambands Íslands og fulltrúa frá Sambandi íslenskra framhaldsskólanema. Nefndinni bárust umsagnir frá Félagi framhaldsskólakennara, Félagi íslenskra framhaldsskóla og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Með frumvarpinu er ætlunin að veita nauðsynlegt svigrúm til þess að bregðast við fyrirsjáanlegum samdrætti í ríkisútgjöldum til framhaldsskóla og bregðast við ábendingum um mikilvægi þess að hafa áfram í lögum ákvæði um skólasöfn. Í 1. gr. er ráðherra fengin heimild til að fela skólameistara forstöðu í fleiri en einum framhaldsskóla. Í 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um að árlegur fjöldi vinnudaga nemenda verði 175 í stað 180. Samkvæmt gildandi lögum, nr. 92/2008, skal árlegur fjöldi vinnudaga nemenda eftir 1. ágúst 2011 að lágmarki vera 180 dagar, sbr. 1. mgr. 15. gr. og ákvæði til bráðabirgða I í gildandi lögum. Þá er í 3. gr. frumvarpsins lagt til að ráðherra geti með samningi falið skóla eða öðrum aðila umsýslu, gerð og skráningu samninga um vinnustaðanám og eftirlit með þeim. Með lögum nr. 92/2008 kom inn nýmæli þess efnis að auka ætti ábyrgð framhaldsskóla á að nemendur þeirra fengju vinnustaðasamning til að geta lokið námi sínu við skólann, sbr. 28. gr. laganna og ákvæði til bráðabirgða I. Í athugasemdum við þá grein frumvarpsins kemur fram, að nefnd um endurskoðun laga um framhaldsskóla hafi bent ráðherra á að stofna svokallaðan vinnustaðanámssjóð til að tryggja vinnustaðanámi framgang. Í athugasemdum við það frumvarp sem nú er til meðferðar, kemur enn fremur fram að slíkur sjóður sé ein meginforsenda þess að einstakir skólar geti borið ábyrgð á gerð sérstaks samnings um vinnustaðanám nemenda. Með þessu frumvarpi er fallið frá þessari skyldu og í stað hennar er ráðherra veitt fyrrgreind heimild. Í 4. gr. frumvarpsins er kveðið á um að í öllum framhaldsskólum skuli gera ráð fyrir skólasafni eða tryggja með öðrum hætti aðgang nemenda að þjónustu slíks safns. Er hér um að ræða nánast samhljóða ákvæði eldri laga um framhaldsskóla, nr. 80/1996, en ekki er að finna sérstakt ákvæði um skólasöfn í núgildandi lögum. Við setningu þeirra laga var þó almennt gert ráð fyrir því að skólasöfn væru í framhaldsskólum sbr. 5. mgr. 8. gr. laganna þar sem kveðið er á um að ráðherra setji í reglugerð ákvæði um menntun og starfssvið starfsfólks skólasafna o.fl., sbr. reglugerð nr. 1100/2007. Þá er í 5. gr. frumvarpsins framhaldsskólum veittur frestur til 1. ágúst 2015 til að setja sér námsbrautarlýsingar skv. 35. gr. laganna um framhaldsskóla. Með gildistöku laga nr. 92/2008 voru gerðar þær breytingar að mennta- og menningarmálaráðuneytið skyldi frá 1. ágúst 2011 einungis gefa út almennan hluta aðalnámskrár, sbr. 21. gr. laganna, en hinn hluti aðalnámskrár byggist á námsbrautarlýsingum skv. 23. gr. sem skólarnir skulu setja sér og hlotið hafa staðfestingu ráðherra. Nefndin telur að í 1. gr. frumvarpsins sé um að ræða töluvert opna heimild til handa ráðherra. Það er álit nefndarinnar að úrræði sem þetta skuli fyrst og fremst vera nýtt þegar aðstæður eru þannig að leysa megi tímabundinn vanda með því að einn skólameistari stýri fleiri en einum skóla eða þegar um svæðisbundna hagsmuni er að ræða. Við slíka tilhögun verður þó að gæta þess að fjarlægð skólameistara frá þeim skóla sem hann stýrir eða fjöldi nemenda hafi ekki neikvæð áhrif á faglegt starf skólanna og skólaþróun. Skólameistarinn ber ábyrgð á faglegu starfi og gæta verður þess að aðstæður hamli ekki eða komi í veg fyrir regluleg samskipti hans við kennara og aðra starfsmenn, eftirlit með kennslu eða endurgjöf og hvatningu til nemenda og starfsmanna. Það er álit nefndarinnar að ekki sé rétt að tengja lesaðstöðu nemenda, þar sem aðgangur er að upplýsingaritum á skólasafni, við húsnæði skólasafns heldur starfsemi þess. Þar með er tekinn allur vafi af að lesaðstaða sé ekki bundin við skólasafnið sjálft, enda er í 1. mgr. greinarinnar gert ráð fyrir að veita megi þjónustu skólasafns með öðrum hætti, t.d. í safni á vegum sveitarfélags. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Að við 4. gr. í stað orðsins „húsnæði“ í 3. málsl. 2. mgr. efnisgreinarinnar komi orðið: starfsemi. Hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason, Eygló Harðardóttir, Margrét Tryggvadóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifuðu, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lilja Mósesdóttir, Skúli Helgason og Óli Björn Kárason.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, formanni menntamálanefndar, fyrir að fara í gegnum þetta nefndarálit. Eins og fram kom snýst þetta fyrst og fremst um að veita ríkisvaldinu svigrúm, sem það þarf vegna fjárskorts, til að efna ekki ný lög um framhaldsskóla og bregðast við ýmsum þeim öðrum þáttum sem menn hafa fundið að nýju lögunum. Á sama tíma voru sett lög um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Því langar mig að nefna það, ég hef nefnt það áður í umræðum hérna í þinginu við hæstv. menntamálaráðherra þegar verið var að festa í sessi möguleika ríkisins á að innheimta áframhaldandi gjald af framhaldsskólanemum vegna efniskaupa, ef ég man rétt, og slíkra hluta. Það var vegna hrunsins líka. Þá spurði ég hvort fyrir lægju í ráðuneytinu einhver áform um að fresta gildistöku allra þessara laga eða veita sveitarfélögunum, sem mörg hver eiga við talsverða efnahagserfiðleika að stríða eftir kreppu og bankahrun ekki síður en ríkissjóður, með einhverjum hætti sambærilegt svigrúm, auk þess sem nokkuð af því sem átti að koma fram í lögum um bæði leikskóla og grunnskóla og síðan grunnskóla og framhaldsskóla átti að gera nemendum kleift að renna auðveldar á milli þessara skólastiga en áður. Þar sem ég á ekki sæti í menntamálanefnd langar mig að spyrja hreinlega hv. formann menntamálanefndar, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, hvort slíkt mál sé á leiðinni í gegnum menntamálanefnd, hvort það hafi verið rætt í hv. nefnd að nauðsynlegt sé að taka þessi ákvæði upp er varða grunnskólana ekki síst og jafnvel leikskólana. Í því sambandi langar mig, með leyfi forseta, að lesa aðeins upp úr hluta af umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga sem fékk þetta reyndar ekki sent til umsagnar en sá engu að síður ástæðu til að gera ákveðna athugasemd þó að það væri ekki efnisleg athugasemd við frumvarpið. Ef ég má, með leyfi forseta: „Sambandið gerir hins vegar mjög alvarlega athugasemd við að ekki skuli samhliða hafa verið lagt fram frumvarp um breytingar á lögum um grunnskóla en fulltrúar sambandsins hafa ítrekað óskað eftir því við mennta- og menningarmálaráðherra að slíkt frumvarp verði lagt fram og m.a. unnið að útfærslu þess með sérfræðingum ráðuneytisins. Á fundum með ráðherra hefur komið fram sú afstaða að ráðuneytið muni ekki beita sér fyrir breytingum á grunnskólalögunum nema fyrir liggi sátt um málið milli sambandsins og Kennarasambands Íslands. Viðræður milli þessara aðila þar sem rætt hefur verið um mögulegar breytingar á lengd skólaársins og tímabundna styttingu vikulegs kennslutíma hafa ekki leitt til annarrar niðurstöðu en þeirrar að KÍ er ekki tilbúið til neinna breytinga. Þar sem viðræður við KÍ hafa ekki borið árangur og ráðherra hefur ekki reynst tilbúinn til að leggja fram frumvarp til að skapa sveitarfélögunum svigrúm til hagræðingar í grunnskólastarfi telur sambandið óhjákvæmilegt að óska eftir því að menntamálanefnd leggi fram sérstakt frumvarp um breytingar á lögum um grunnskóla.“ Mig langar að spyrja hv. formann menntamálanefndar hvort slík vinna sé í gangi í nefndinni eða standi til. Einnig er áhugavert að hæstv. ráðherra tengir beint við hagsmuni Kennarasambandsins að Félag íslenskra framhaldsskólakennara hafi samþykkt þessar breytingar og þess vegna komi þær hérna fram en menn treysta sér ekki til þess að fara í breytingar á grunnskólalögunum nema fyrir liggi fyrir fram samþykki Kennarasambands Íslands. Í umsögn sambandsins, sem er dagsett 18. maí sl., er jafnframt minnt á minnisblað dagsett 6. nóvember 2009 til mennta- og menningarmálaráðherra þar sem farið var fram á ákveðnar breytingar á grunnskólalögum, tónlistarfræðslu og íþrótta- og æskulýðsmálum í einum 6–8 liðum, eins og til að mynda tímabundnum heimildum til frávika frá ákvæðum grunnskólalaga um vikulegan kennslutíma eftir bekkjardeildum og eins að meðaltali. Þetta getur skipt máli, ekki síst í minni skólum út af skólaakstri en líka í stærri skólum. Eins um fjölda skóladaga nemenda, kæmi til greina að fækka þeim úr 180 niður í 170? Allt eru þetta tímabundnar breytingar til að fresta því að taka inn allar breytingar á grunnskólalögunum sem áttu að koma í nýju lögunum. Eins um fjölda valgreina á unglingastigi og hlutfallslega skiptingu á milli námssviða og námsgreina og að lokum nám grunnskólanemenda á framhaldsskólastigi. Ég sendi fyrirspurn til ráðherra sl. áramót þar sem í einhliða ákvörðun ráðuneytisins við fjárheimildir fyrir árið 2010 var ekki gert ráð fyrir því að nemendur grunnskóla gætu stundað nám í einstökum framhaldsskólaáföngum samhliða grunnskólanámi. Bæði bendir sambandið á það og ég spurði einmitt í áðurnefndri fyrirspurn hvort þetta væri hreinlega heimilt án þess að breyta 26. gr. grunnskólalaganna þar sem kveðið er skýrt á um að grunnskólanemendur eigi rétt á að stunda nám í einstökum námsgreinum á framhaldsskólastigi. Þetta er eitt af því sem er ósvarað þrátt fyrir að allt sem kom fram hjá hv. þingmanni hafi verið eðlilegt og við séum öll tilbúin - eða ég býst við að við séum tilbúin - að samþykkja eðlilegt svigrúm til þess að geta uppfyllt ný og breytt lög miðað við talsvert breytt umhverfi í efnahagsmálum. Einn þátt enn langar mig að nefna úr því að ég er að ræða grunnskólalögin, þó að hann sé kannski ekki alveg beintengdur þessum framhaldsskólalögum snýr hann þó að kostnaði ríkisins og sveitarfélaganna. Það er innra og ytra eftirlit í grunnskólum og eftirlit ríkisvaldsins eða ráðuneytisins. Mig minnir að fjallað sé um það í 38. og 39. gr. grunnskólalaga þar sem sveitarfélög skulu til að mynda taka upp svokallað ytra eftirlit. Ég hef velt því fyrir mér hvort ekki mætti samræma það eftirliti ríkisvaldsins eða ráðuneytisins og menn sinntu því eftir landshlutum, jafnvel yfir landið í heild, og gætu þar með sparað fjármuni þar sem ríkisvaldið kæmi þá að þessu ytra eftirliti sem sveitarfélögin þurfa að standa fyrir en væri ekki með séreftirlit. Síðan yrði gerð krafa um að sveitarfélögin gerðu þetta eftirlit að sínu eða ákvæðinu frestað um nokkur ár þangað til menn næðu betri stöðu. Síðan má auðvitað benda á að eðlilegt er að breyta grunnskólalögunum í sömu veru og framhaldsskólalögunum, að æskilegt sé að hafa sambærilega heimild þess efnis að hægt sé að fela skólastjóra að veita forstöðu fleiri en einum grunnskóla. Allt sem ég tala um núna hef ég talað um margsinnis áður. Það er oft þannig að ríkisvaldið gleymir því að til er annað jafnrétthátt stjórnsýslustig í landinu, þ.e. sveitarfélögin. Ríkisvaldið gleymir oft og við á löggjafarþinginu líka að taka tillit til aðstæðna og þeirra krafna sem sveitarfélögin gera. Ég fer fram á að þetta verði rætt í menntamálanefnd ef hv. formaður getur ekki upplýst þingheim um þetta hér.

Virðulegur forseti. Ég skil ákaflega vel vangaveltur sveitarstjórnarmanna um hvernig sé hægt að spara við rekstur grunnskóla. Haustið 2009 fengum við til nefndarinnar fulltrúa frá sveitarfélögunum, reyndar frá Kennarasambandinu líka, til þess að ræða þennan möguleika og þá var einmitt verið að ræða starfstímann. Í ljós kom að ekki voru öll sveitarfélög á því að fara þá leið að fækka dögum. Þegar ég fékk tækifæri til í fjárlaganefndinni, þegar fulltrúar frá sveitarfélögunum komu þangað í heimsókn, spurði ég að því hvort þetta væri aðgerð sem þeim þóknaðist og voru um það mismunandi skoðanir. Nú má vera að það hafi breyst þannig að þessa hluti þarf alla að skoða. Ástæðan fyrir því að ekki er núningur við Kennarasambandið varðandi breytingarnar á framhaldsskólalögunum er væntanlega sú að í dag er miðað við 175 daga þannig að breytingin var ekki komin til framkvæmda, en í grunnskólunum var breytingin komin til framkvæmda áður en lögin 2008 voru samþykkt. Sveitarfélögin höfðu sjálf borgað aukadaga þannig að 180 dagar voru í grunnskólunum áður en lögin voru samþykkt þannig að til þess að breyta því þarf að fara í kjarasamninga kennara. Þess vegna er þetta erfiðara í grunnskólunum en í framhaldsskólunum. Auðvitað er mikilvægt þegar kreppir að, hvort sem er hjá ríki eða sveitarfélögum, að haga hagræðingaraðgerðunum út frá sjónarmiði nemendanna og reyna síðan að fá fagmennina í skólunum til þess að fallast á bestu lausnina fyrir skjólstæðinga sína. Varðandi ytra eftirlit líst mér ekki illa á það sem hv. þingmaður nefndi. Í rauninni er ég þeirrar skoðunar að það eigi að auka ytra eftirlit og ríkið eigi að leggja meira í eftirlit með menntastofnunum, hvort sem það eru grunnskólar eða framhaldsskólar. Sjálfsmat er lögbundið og er ágætt upp að vissu marki en ég er fylgjandi því að eftirlitið verði markvissara og að það verði aukið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta hv. menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 85/2008, um opinbera háskóla. Þetta er á þskj. 1148. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Þórhall Vilhjálmsson, skrifstofustjóra lagasviðs mennta- og menningarmálaráðuneytis, Ingjald Hannibalsson og Eirík Hilmarsson frá Háskóla Íslands, Orra Frey Rúnarsson frá Vöku og Stefán Rafn Sigurbjörnsson frá Skrökvu. Jafnframt var símafundur með Stefáni B. Sigurðssyni, rektor Háskólans á Akureyri. Nefndinni bárust umsagnir frá Háskóla Íslands, Sigríði Ólafsdóttur, fulltrúa í háskólaráði Háskóla Íslands, og Félagi stúdenta við Háskólann á Akureyri. Vorið 2008 voru samþykkt lög um opinbera háskóla, nr. 85/2008. Þessu frumvarpi er ætlað að taka til þeirrar reynslu sem komin er á framkvæmd þeirra laga með breytingum við ákveðnar greinar þeirra. Í fyrsta lagi er frumvarpinu ætlað, sbr. 3. gr., að draga fram með skýrari hætti það hlutverk opinberra háskóla að miðla fræðslu til almennings og veita samfélaginu þjónustu í krafti þekkingar sinnar. Enn fremur er tilgreint í greininni að háskóla sé heimilt að sinna endurmenntun þeirra sem lokið hafa háskólaprófi í þeim fræðum sem stunduð eru innan hans. Í annan stað eru lagðar til breytingar á fulltrúum í háskólaráði, hvort tveggja í skólum sem hafa færri nemendur en 5.000 og þeim sem hafa fleiri nemendur. Í báðum tilvikum er fulltrúum háskólasamfélagsins fjölgað á kostnað þeirra fulltrúa sem tilnefndir eru af ráðherra, sbr. 4. gr. Í þriðja lagi er gerð sú breyting að háskólafundur skuli móta og setja fram sameiginlega vísinda- og menntastefnu háskólans að frumkvæði rektors, sbr. 6. gr., í stað þess að fjalla um og taka þátt í að móta hana líkt og núgildandi lög kveða á um. Enn fremur er lögð til sú breyting að kjörtími fulltrúa nemenda á háskólafundi lengist um eitt ár, sbr. 7. gr. Í fjórða lagi er í 8. gr. frumvarpsins háskólaráði veitt heimild til að ákveða að í skólaráði sitji fulltrúar tiltekinna kennslugreina sem saman mynda deild, sem og fulltrúar opinberrar stofnunar sem eru í mjög nánu samstarfi um kennslu og þjálfun nemenda. Í fimmta lagi er kveðið á um að ábyrgð á veitingu ótímabundinna akademískra starfa og framgangi akademískra starfsmanna hvíli hjá rektor en ekki forsetum skóla, sbr. 9. gr. Í sjötta lagi er lögð til sú breyting að sameiginleg stjórnsýsla hvers háskóla skuli annast skipulag og framkvæmd prófa, sbr. 10. gr., en ekki stjórnsýsla hvers skóla líkt og núgildandi lög gera ráð fyrir. Í sjöunda lagi kveður 11. gr. frumvarpsins á um að inn í lögin komi nýtt ákvæði, 23. gr. a, um endurmenntun og þannig verði gerður skýrari greinarmunur á menntun sem fólgin er í endurmenntun og fræðslu til almennings annars vegar og hinni eiginlegu starfsemi háskóla að veita æðri menntun er leiðir til prófgráðu á háskólastigi hins vegar. Í samræmi við þetta eru lagðar til breytingar á fjármögnunarheimildum laganna á þann hátt að opinberum háskóla verði heimilt að afla sér tekna með gjöldum fyrir endurmenntun samkvæmt nýrri 23. gr. a laganna. Áfram verður einnig heimild til að innheimta gjöld fyrir fræðslu til almennings, þar á meðal þeirra sem hafa ekki lokið háskólagráðu. Mikil umræða var innan nefndarinnar varðandi 3. og 11. gr. frumvarpsins. Fram kom í umsögn Háskóla Íslands að skilgreining 3. og 11. gr. frumvarpsins á endurmenntun væri of þröng. Að óbreyttu kemur ákvæðið í veg fyrir að háskólinn gæti boðið upp á menntun í grunnnámi, sem lýkur með BS- eða BA-gráðu, gegn sérstöku gjaldi. Samkvæmt 11. gr. frumvarpsins er með hugtakinu endurmenntun átt við tvennt. Í fyrsta lagi námskeið fyrir háskólamenntað fólk á fagsviði þess og í öðru lagi viðbótarnám fyrir háskólamenntað fólk á þverfaglegum grunni sem miðar að skilgreindum námslokum eða prófgráðu skv. 22. gr. laganna. Í 3. gr. frumvarpsins er enn fremur hnykkt á þessari skilgreiningu á hugtakinu endurmenntun. Í greininni er jafnframt kveðið á um að opinber háskóli miðli fræðslu til almennings. Það er álit meiri hlutans að rétt sé að skilgreina endurmenntun með þeim hætti sem gert er í frumvarpinu. Endurmenntun sé ætlað að koma til móts við þá sem lokið hafa háskólamenntun til að viðhalda og bæta við þekkingu sína á viðkomandi fagsviði eða á þverfaglegum grunni. Undir þetta falli ekki grunnnám sem kennt er í staðnámi utan hefðbundins kennslutíma. Meiri hlutinn áréttar að háskólum er frjálst að skipuleggja nám á viðurkenndum fræðasviðum, skv. 3. gr. laga um háskóla, nr. 63/2006, á þann hátt sem þeir kjósa, til að mynda í formi síðdegis- eða kvöldkennslu og fjarnámi. Það er álit meiri hlutans að það eitt að kenna sambærilegt grunnnám og kennt er í dagskóla utan hefðbundins kennslutíma geti ekki talist til endurmenntunar og þar með nýtt sérstaka gjaldtökuheimild í 24. gr. laganna. Meiri hlutinn áréttar að í 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um að háskóli miðli fræðslu til almennings. Í því felst að háskóli getur boðið upp á nám og tekið fyrir það sérstakt gjald, sbr. e-lið 2. mgr. 24. gr. gildandi laga og 2. tölul. 12. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn telur mikilvægt að fram komi að hér undir fellur til dæmis nám sem boðið er upp á hjá Endurmenntun Háskóla Íslands og er ekki miðað að þeim sem hafa lokið háskólaprófi. Enn fremur áréttar meiri hlutinn að þessu sé ekki ætlað að koma í veg fyrir að það nám sem stundað er samkvæmt þessu sé metið til eininga í grunnnámi innan viðurkennds fræðasviðs opinbers háskóla. Meiri hlutinn leggur þó til breytingar á frumvarpinu til að koma til móts við þá einstaklinga sem nú þegar hafa hafið nám til BS-gráðu í viðskiptafræði sem skipulagt er utan dagvinnutíma og dreift á fimm skólaár. Nær breytingin skv. 11. gr. frumvarpsins ekki til þeirra sem stunda nám með þessum hætti fyrir gildistöku laganna. Í 3. gr. frumvarpsins er jafnframt kveðið á um að opinber háskóli veiti þjóðfélaginu þjónustu í krafti þekkingar sinnar. Áréttar meiri hlutinn að hér er sérstaklega vísað til samfélagslegrar ábyrgðar fræðimanna innan opinberra háskóla um að miðla af sérþekkingu sinni í opinberri umræðu um samfélagsmál. Hér er m.a. átt við umfjöllun, skýringar og upplýsingagjöf í fjölmiðlum varðandi tiltekin mál. Skýrt dæmi um þetta má sjá af atvikum undanfarinna vikna í tengslum við eldgos á Fimmvörðuhálsi og í Eyjafjallajökli þar sem fræðimenn hafa sinnt þessu hlutverki. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 12. gr. Við bætist nýr liður er verði a-liður og orðist svo: Í stað orðsins „menntamálaráðuneyti“ í d-lið kemur: mennta- og menningarmálaráðuneyti. 2. Við 13. gr. Á eftir „1. málsl. 1.“ komi: mgr. 3. Við bætist ákvæði til bráðabirgða er orðist svo: Þrátt fyrir ákvæði 11. gr. og b-liðar 12. gr. laga þessara getur Háskóli Íslands veitt þeim nemendum sem stunda nám með vinnu til BS-prófs í viðskiptafræði við stofnunina við gildistöku laga þessara kost á að ljúka námi sínu með óbreyttu fyrirkomulagi. Hv. þingmenn Eygló Harðardóttir, Margrét Tryggvadóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Auk þeirrar sem hér stendur skrifuðu eftirfarandi hv. þingmenn undir álitið: Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lilja Mósesdóttir, Skúli Helgason og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar um frumvarp um breytingu á lögum nr. 85/2008, um opinbera háskóla. Í þeim lögum er hlutverk opinberra háskóla skilgreint með skýrum hætti og vandséð er hvaða rök liggja að baki þeim breytingum sem lagðar eru til í 3. gr. þess frumvarps sem hér um ræðir. Um það verður ekki deilt að hlutverk háskóla og þá ekki síst opinberra háskóla er fyrst og fremst að sinna kennslu og rannsóknum. Því ætti fremur að styrkja skilgreint hlutverk opinberra háskóla en útvatna það með þeim hætti sem gert er í fyrirliggjandi frumvarpi. Í þessu sambandi skal m.a. bent á efasemdir Sigríðar Ólafsdóttur, lífefnafræðings og fulltrúa í háskólaráði Háskóla Íslands, en hún segir í athugasemdum við frumvarpið, með leyfi frú forseta: „Um heim allan er hlutverk háskóla að stunda rannsóknir og kennslu. Þjóðir sem vilja teljast háþróaðar leggja áherslu á að þessi hlutverk háskóla skuli vera af miklum gæðum á alþjóðlegum mælikvarða. Ljóst ætti að vera að önnur hlutverk sem lögð eru á herðar háskólanna hljóta að dreifa kröftum starfsmanna og rýra tækifæri þeirra til að stunda vandað háskólastarf.“ Í háskólalögum nágrannaþjóða okkar er lögð áhersla á rannsóknir og kennslu sem meginhlutverk háskólanna, auk listsköpunar þegar og þar sem það á við, en einnig mæla lög fyrir um að háskólar skuli miðla þekkingu sem verður til innan þeirra út í samfélagið. Það er hins vegar ekki talið hlutverk háskóla að veita samfélaginu þjónustu eða fræðslu því að þjónusta er starfsemi sem venjulega er unnin í verktöku með það að markmiði að leysa viðfangsefni í þágu verkkaupa og á forsendum hans, eins og Sigríður Ólafsdóttir bendir réttilega á. Slík verkefni ræna að hennar mati háskólamenn rannsóknafrelsinu sem einkennir gott háskólastarf og því á þjónustustarfsemi ekki heima í háskólum. Þess vegna samrýmist það illa hlutverki fræðimanna innan veggja háskóla að selja þjónustu sína á sama tíma og þeir stunda óháðar rannsóknir og þekkingarsköpun. Slíkt fer vart saman og hætta á hagsmunaárekstrum er því óhjákvæmileg. Lagaskylda um að opinberir háskólar skuli veita þjóðfélaginu þjónustu í krafti þekkingar er því hvorki í þágu háskóla né samfélagsins alls. Minni hlutinn telur að skilgreining frumvarpsins á endurmenntun í 3. og 11. gr. frumvarpsins sé of þröng og þjóni hvorki hagsmunum opinberra háskóla né almennings. Kröfur samfélagsins eru að almenningur hafi greiðan aðgang að endurmenntun og þá ekki síst fólk sem áður hafði ekki tök á því að afla sér háskólamenntunar en hefur nú möguleika á að stunda háskólanám samhliða vinnu. Ekki er talið rétt að miða við að opinberir háskólar geti aðeins sinnt endurmenntun fyrir háskólamenntað fólk líkt og gert er í frumvarpinu, nái það fram að ganga. Það er rétt sem kemur fram í athugasemdum Kristínar Ingólfsdóttur rektors Háskóla Íslands þegar hún kemst að þeirri niðurstöðu að fólk sem komið er yfir venjulegan aldur háskólanema muni ekki geta stundað háskólanám samhliða vinnu á fyrsta stigi háskólanáms eins og sá hópur hefur getað gert síðustu þrjá áratugi, nái þetta frumvarp fram að ganga óbreytt. Það getur vart verið vilji löggjafans að standa þannig að málum. Í frumvarpinu er einnig lagt til að breytt verði um skipan í háskólaráð þannig að fulltrúum ráðherra verði fækkað. Hér er dregið í efa að þessi breyting verði til þess að styrkja starfsemi opinberra háskóla. Ekki verður dregið í efa mikilvægi þess að styrk tengsl séu á milli samfélagsins og háskólans og fækkun á þessum fulltrúum gengur gegn því. Því er það álit minni hlutans að skynsamlegast sé að halda núverandi fyrirkomulagi þegar kemur að skipan í háskólaráð samkvæmt 6. gr. gildandi laga. Minni hlutinn leggur fram tvær breytingartillögur við fyrirliggjandi frumvarp, eins og kemur fram á þskj. 1163 þar sem nefndarálitið er. Annars vegar eru það breytingar á 3. gr. þar sem í rauninni er horfið aftur til þess að skilgreina hlutverk opinberra háskóla með sama hætti og gert er í gildandi lögum. Í öðru lagi eru breytingar við 11. gr. gerðar til þess að opna aftur fyrir möguleika á því að opinberir háskólar geti boðið upp á endurmenntun á grunnstigi háskóla eins og verið hefur. Undir þetta skrifar auk mín hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Ég tel að það væri skynsamlegt fyrir menntamálanefnd að taka frumvarpið aftur til umræðu og huga að þeim breytingum sem hér eru lagðar til.

Virðulegi forseti. Með frumvarpi þessu verður sú breyting að opinberir háskólar geta ekki tekið sérstakt gjald af nemendum sem stunda grunnnám utan hefðbundins kennslutíma. Það er hins vegar ekkert sem kemur í veg fyrir að háskólinn geti boðið upp á nám utan hefðbundins kennslutíma og margar háskóladeildir gera það ýmist í staðnámi, dreifnámi eða fjarnámi. Aðalhugmyndin með breytingu á 3. gr. er að draga fram með skýrum hætti það hlutverk opinberra háskóla að miðla fræðslu til almennings og veita samfélaginu þjónustu í krafti þekkingar sinnar og þarna er verið að vísa til samfélagslegrar ábyrgðar fagmanna innan skólanna. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, 8. bindi, er einmitt fjallað um það að auka þurfi þetta samfélagslega hlutverk fagmannanna. En svo er það líka þannig að á mörgum fræðasviðum eru allir sérfræðingar landsins innan háskólanna. Mig langar því að biðja hv. þm. Óla Björn Kárason að útskýra betur fyrir mér hvernig það að leggja áherslu á þetta hlutverk háskólanna útvatni hlutverk þeirra. Ég bið hann að útskýra það betur fyrir mér.

Frú forseti. Ég þakka hv. formanni menntamálanefndar fyrir andsvarið. Ég vil aðeins benda á og ítreka að hv. þingmenn ættu kannski að kynna sér umsögn Kristínar Ingólfsdóttur, rektors Háskóla Íslands, þar sem hún fer yfir það með hvaða hætti verið er að takmarka möguleika Háskóla Íslands á að veita endurmenntun. Ég hélt að það væri markmið okkar á hinu háa Alþingi að reyna einmitt að auka möguleika allra til að sækja sér frekari menntun á öllum sviðum og að auka möguleika þeirra sem áttu ekki af einhverjum ástæðum tök á því að sækja sér háskólanám til að gera það samhliða vinnu og að opinberir háskólar geti sinnt því hlutverki. Ég skil ekki og mun kannski aldrei skilja hvað vakir fyrir þeim sem vilja takmarka möguleika fólks til að sækja sér frekari menntun, ekki síst þeirra sem áttu ekki tök á því. Varðandi skilgreiningu á hlutverki Háskóla Íslands vil ég benda á að einn vandinn sem hefur komið upp og kom upp í aðdraganda hrunsins eru auðvitað hin óeðlilegu tengsl sem geta og hafa myndast á milli háskólasamfélagsins og hagsmunaaðila úti í bæ. Vitna ég þá t.d. í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis því til stuðnings. Það kemur ekki í veg fyrir að háskólaprófessorar og aðrir fræðimenn innan opinberra háskóla og annarra háskóla miðli almenningi af þekkingu sinni með sama hætti og þeir hafa gert og munu gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir svör hans. Ég vil bæta því við að það er ekki svo að verið sé að takmarka aðgengi fólks að menntun. Hins vegar er með þessu frumvarpi verið að koma í veg fyrir það að ríkisháskólar taki aukið gjald fyrir grunnnám. Það er markmiðið með frumvarpinu. Þetta snýst um skólagjöld hjá ríkisháskólum. Önnur breyting á endurmenntun eða annarri starfsemi skólanna fylgir ekki með þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég hygg að stundum sé betra að vitna í mér lærðari menn og aftur ætla ég að vitna í rektor Háskóla Íslands sem segir í umsögn sinni um frumvarpið, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið að lögum í óbreyttri mynd mun stór hluti endurmenntunar á vegum Háskóla Íslands leggjast af þar sem háskólanum verður ekki heimilt að innheimta námskeiðsgjöld fyrir slíkt nám.“

Þetta er röng túlkun.

Þetta er bara ekki röng túlkun. Það er auðvitað svo að ef það er vilji löggjafans að takmarka möguleika opinberra háskóla til að innheimta gjöld fyrir þá endurmenntun sem er í gangi er það líka rangt sem hv. formaður menntamálanefndar segir að það sé ekki verið að takmarka endurmenntun, vegna þess að það segir að opinberum háskólum verði eingöngu heimilt að veita þeim endurmenntun - sem er auðvitað ekkert annað en heiti á símenntun - sem hafa háskólapróf. Það stendur í frumvarpinu sem hér er til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Okkur hefur orðið tíðrætt um endurmenntun og kannski ekki síst hvernig best verði staðið að endurmenntun í grunnnámi þannig að landsmenn allir geti stundað sitt grunnháskólanám sem allra best. Það sem verið er að afnema í raun og veru með þessum breytingum er ákveðið grunnnám sem hefur verið í gangi gegn gjaldi í staðnámi. Nú er staðan sú að við lifum á 21. öldinni og margir möguleikar eru til að stunda nám sem betur fer. Ég sem hér stend og er dreifbýliskona hef átt þess kost að stunda bæði grunnnám og framhaldsnám með því að búa heima hjá mér og stunda fulla vinnu og frábið mér þann málflutning algjörlega að hér sé verið að loka fyrir það að boðið verði upp á grunnnám á háskólastigi í opinberum háskólum.

Það er enginn að tala um það.

Í mörgum deildum háskólans getur fólk lagt stund á nám með ýmsu móti, t.d. grunnskólakennaranám, leikskólakennaranám, hjúkrunarfræðinám og annað slíkt. Það getur verið þannig að fólk fari í það sem kallað hefur verið innilotur og stundi síðan nám sitt heima hjá sér þess á milli eða hvar sem er. Það eina sem verið er að loka á í þessu sambandi er að tiltekinn hópur sem býr nálægt háskóla geti í raun og veru stundað þetta nám og borgað fyrir það. Það er ekkert annað sem verið er að loka á. Við viljum öll háskólanámi á Íslandi, hvort heldur það er grunnnám eða framhaldsnám, það allra besta. Ég get ekki séð að verið sé að loka fyrir neitt annað en bara það að ákveðinn hópur geti mætt í staðbundinn háskóla og borgað fyrir það. Það er eini möguleikinn sem verið er að loka fyrir. Öll önnur endurmenntun, hvort heldur sem er í grunnnámi eða framhaldsnámi er í raun og veru enn þá í boði. Ég legg því til að við öndum dálítið rólega. Mig langar til að leggja mikla áherslu á að við verðum að tryggja það að allir íbúar á Íslandi eigi möguleika á því að stunda endurmenntun. Þess vegna eigum við að leggja miklu meiri áherslu á að hægt sé að stunda dreifnám og fjarnám en staðbundið nám.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 40/2007, með síðari breytingum, frá meiri hluta heilbrigðisnefndar. Í upphafi nefndarálitsins eru nefndir allir þeir aðilar sem ýmist gáfu umsögn eða komu á fund nefndarinnar og voru þeir æðimargir. Tel ég að nefndin hafi unnið vel og ítarlega að þessu máli. Með frumvarpi þessu er lagt til að ákvæði um yfirlækna, yfirhjúkrunarfræðinga og deildarstjóra hjúkrunar verði felld brott úr lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 40/2007, með síðari breytingum. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að 2. og 3. mgr. 10. gr. laganna falli brott en þær kveða á um að faglegir stjórnendur helstu fagsviða heilbrigðisstofnunar beri faglega ábyrgð, gagnvart næsta yfirmanni, á þeirri þjónustu sem undir þá heyrir. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að 2. mgr. 17. gr. laganna falli brott en ákvæðið kveður á um að forstjórar og framkvæmdastjórnir heilbrigðisstofnana skuli hafa samráð við yfirlækni og yfirhjúkrunarfræðing heilsugæslustöðvar þegar sérmál hennar er til ákvörðunar. Í athugasemdum við frumvarpið segir að því sé ætlað að auka svigrúm til að endurskipuleggja heilbrigðisstofnanir með því að gera kleift að sameina eða breyta stöðum stjórnenda þar sem það er talið auka skilvirkni og draga úr kostnaði. Meiri hlutinn telur ekki nauðsynlegt að fella brott 2. og 3. mgr. greinarinnar til að auka möguleika á endurskipulagningu stofnana, draga úr rekstrarkostnaði eða gera þær skilvirkari. Meiri hlutinn bendir á að umtalsverðar skipulagsbreytingar hafa verið gerðar til að mynda á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og fleiri stofnunum þar sem deildir hafa verið lagðar niður eða sameinaðar og stjórnendastörfum bæði lækna og hjúkrunarfræðinga verið fækkað. Leggur meiri hlutinn til að 1. gr. frumvarpsins verði felld brott. Fram kom á fundum nefndarinnar og í minnisblaði heilbrigðisráðuneytisins sem lagt var fyrir nefndina að 2. mgr. 17. gr. laganna hamlaði sérstaklega hagræðingu og skilvirkni innan heilsugæslunnar og var Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins sérstaklega nefnd enda hefur ekki verið talið fært að óbreyttum lögum að stækka rekstrareiningar og hafa til að mynda einn yfirlækni og einn yfirhjúkrunarfræðing yfir fleiri en einni heilsugæslustöð. Það er álit meiri hlutans að ekki sé nauðsynlegt að fella brott ákvæði 2. mgr. 17. gr. laganna til að ná fram þessum möguleika á skipulagsbreytingum Meiri hlutinn leggur því til breytingar á 2. gr. frumvarpsins sem er ætlað að tryggja samráð milli æðstu stjórnenda og fagstjórnenda heilsugæslu. Ákvæðið er þá ekki bundið við einstakar heilsugæslustöðvar og opnar þannig á breytingar í átt að aukinni hagræðingu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 1. gr. Greinin falli brott. 2. Við 2. gr. Greinin orðist svo: 2. mgr. 17. gr. laganna verður svohljóðandi: Forstjórar og framkvæmdastjórnir heilbrigðisstofnana skulu hafa samráð við faglega yfirmenn í heilsugæslunni þegar sérmál hennar er til ákvörðunar Siv Friðleifsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálit þetta rita auk mín hv. þingmenn Anna Margrét Guðjónsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Skúli Helgason og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Hæstv. forseti. Nefndin fór ítarlega yfir málið og telur meiri hlutinn mikilvægt að skýrt sé kveðið á um faglega ábyrgð heilbrigðisstarfsmanna gagnvart yfirmönnum sínum á þeirri heilbrigðisþjónustu sem veitt er líkt og nú er gert í 10. gr. laga um heilbrigðisþjónustu. Nefndin telur að með því sé leitast við að tryggja öryggi sjúklinga og gæði þjónustunnar. Í umsögnum var enn fremur bent á að rannsóknir sýni að fagleg nærstjórn tryggi betur skilvirkni og góða þjónustu en því fjær sem stjórnin er því ómarkvissari verði þjónustan og gæði hennar og skilvirkni minnka. Í umsögnum um frumvarpið mátti greina mismunandi skoðanir á hvort rétt væri að fella brott framangreindar málsgreinar. Var bent á að með vaxandi fjölda annars fagfólks í heilbrigðisstéttum gæti sú lögbundna tvískipting sem felst í 2. og 3. mgr. greinarinnar hamlað breytingum á fyrirkomulagi og skipulagi þjónustu heilbrigðisstofnana. Aftur á móti var jafnframt bent á mikilvægi þess að viðkomandi yfirmaður yrði að hafa fagþekkingu á þeirri þjónustu sem veitt væri, til að mynda að yfirmaður hjúkrunar bæri faglega ábyrgð á hjúkrun. Nefndin er sammála því síðarnefnda og telur mikilvægt að tryggja að yfirmaður sé ekki úr annarri fagstétt en þeirri sem ber faglega ábyrgð. Bendir nefndin jafnframt á að í 4. mgr. 10. gr. laganna er kveðið á um að aðrir fagstjórnendur innan heilbrigðisstofnunar beri faglega ábyrgð á þeirri þjónustu sem þeir veita og undir þá heyrir í samræmi við stöðu þeirra í skipuriti stofnunarinnar. Hér undir geta því fallið aðrir en yfirlæknar og deildarstjórar hjúkrunar. Nefndin telur að þetta ákvæði greinarinnar komi til móts við þær breytingar sem verða á þjónustu heilbrigðisstofnana, til að mynda með auknum fjölda fagfólks innan heilbrigðisstétta. Enn fremur telur nefndin að ákvæðið tryggi að aðrar fagstéttir heilbrigðisþjónustu geti borið faglega ábyrgð á þeirri þjónustu sem til að mynda þjónustudeildir veita, svo sem iðjuþjálfar, sjúkraþjálfarar o.fl. Leggur nefndin því til að 1. gr. frumvarpsins verði felld brott. Það er einnig álit meiri hluta nefndarinnar að nauðsynlegt sé að lagaákvæði séu skýr svo að túlkun þeirra hamli ekki eðlilegri hagræðingu á þessum tímum og telur að ef fyrir liggur að faglegur og rekstrarlegur ávinningur sé af sameiningu heilsugæslustöðva í stærri rekstrareiningar skuli líta á hverja heilsugæslustöð sem starfsstöð með faglega yfirstjórn samkvæmt skipuriti. Aftur á móti ályktar nefndin að tryggja verði þjónustu og faglega ábyrgð á hverri heilsugæslustöð. Slíkt geti verið tryggt þó að einn yfirlæknir og einn yfirhjúkrunarfræðingur séu yfir tveimur eða fleiri heilsugæslustöðvum, enda sé litið til landfræðilegra sjónarmiða og nærþjónustu þegar slíkar skipulagsbreytingar eru fyrirhugaðar. Meiri hluti nefndarinnar telur enn fremur mikilvægt að samráð sé á milli forstjóra og framkvæmdastjórna heilbrigðisstofnana og faglegra yfirmanna heilsugæslunnar þegar málefni hennar eru tekin til ákvörðunar og það sé til þess fallið að tryggja frekar gæði og öryggi þjónustu til einstaklinga og fjölskyldna sem leita til heilsugæslustöðva og nýta sér þjónustu þeirra. Það er álit meiri hluta nefndarinnar að ekki sé nauðsynlegt að fella brott ákvæði 2. mgr. 17. gr. laganna til að ná fram þessum möguleika á skipulagsbreytingum, og eins og hér hefur komið fram leggur meiri hluti nefndarinnar til að 2. gr. frumvarpsins tryggi áfram samráð á milli æðstu stjórnenda og fagstjórnenda í heilsugæslu. Hæstv. forseti. Ég tel að með þessum breytingum sem unnar voru í samráði við heilbrigðisráðuneytið, eftir yfirferð yfir umsagnir sem komu og ítarlega skoðun á málinu, sé það ljóst að mjög miklar skipulagsbreytingar hafi verið gerðar á heilbrigðisstofnunum. Þar er kannski helst að líta til Landspítalans sem stærstu stofnunarinnar sem hefur breytt mjög skipuriti sínu fram og til baka og myndað ýmis svið sem ekki fyrirfundust áður og breytt í raun og veru allri sinni stjórnsýslu og gert hana skilvirkari. Það á við um aðrar stofnanir líka, og í þeim mikla niðurskurði sem stofnanir standa frammi fyrir á þessu ári og næsta ári hafa stofnanir hagrætt og stækkað einingar. En fram hafa komið alvarlegar ábendingar um að varasamt sé að taka þessa faglegu ábyrgð frá nærþjónustunni. Því tel ég að það eigi að geta náðst gott samkomulag um að fara þessa leið, þannig að heilsugæslan, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, hafi möguleika á að mynda stærri rekstrareiningar og eins geti svæðisbundnar stofnanir, eins og Heilbrigðisstofnun Vesturlands sem nú er verið að mynda, horft til annarra svæðisbundinna heilbrigðisstofnana til að skipuleggja stofnanirnar þannig að ábyrgur fagaðili sé á hverjum stað, samanber Heilbrigðisstofnun Austurlands. Ábendingar hafa komið fram um að breyta ekki núverandi lögum, þau hafi ekki hindrað breytingar á skipulagi og séu góð trygging fyrir því að fagleg ábyrgð sé á hverjum stað og sérstaklega þar sem vegalengdir eru miklar. Ekki er hægt að vísa til faglegrar ábyrgðar hjúkrunarframkvæmdastjóra og framkvæmdastjóra lækninga þar sem vegalengdir eru miklar og þeir geta ekki borið faglega ábyrgð á starfsemi sem er tiltölulega einangruð. Þar verður fagleg ábyrgð að vera alveg skýr. Eins og fram kemur í frumvarpinu voru ekki uppi hugmyndir í ráðuneytinu um að gera tillögur um miklar breytingar og í rauninni eingöngu hvatning til stofnana um að þær skoði sitt innra skipulag með tilliti til hagræðingar eins og þær hafa verið að gera. Ég tel því að allir ættu að geta vel við unað varðandi þær breytingar sem hér eru lagðar fram.

Virðulegi forseti. Það var í rauninni athyglisvert að sjá hvernig meiri hlutinn afgreiddi þetta mál og það er kannski dæmi um gamla tíð og eitthvað sem ég held að við flest mundum vilja breyta. Í stærra samhengi er þetta þannig að hæstv. ráðherra leggur hér fram frumvarp sem felur í sér að verið er að gefa stofnunum meiri sveigjanleika varðandi skipurit sín. Það hefur vakið athygli margra, sérstaklega þeirra sem starfað hafa í heilbrigðisþjónustu í öðrum löndum hvað það er niðurnjörvað í íslenska löggjöf hvernig skipurit einstakra heilbrigðisstofnana eiga að líta út og skiptir ekki máli hvort það eru litlar eða stórar einingar. Auðvitað er grundvallarforsenda í öllu þessu að faglegi þátturinn, öryggi sjúklinga, sé útgangspunkturinn og það sem skiptir mestu máli. Það vakti hins vegar athygli að landlæknir sem á að bera ábyrgð á þeim þætti gerði engar athugasemdir við frumvarp ráðherrans og taldi að þetta kæmi ekkert niður á öryggi sjúklinga eða faglega þættinum. Í örstuttu máli var það sem gerðist að meiri hlutinn í heilbrigðisnefnd tók í rauninni út alla aðalþættina í þessu stutta frumvarpi. Þetta voru í rauninni tvær málsgreinar, önnur var tekin út og hin stóð eftir mjög útvötnuð. Það er verið að ganga frá frumvarpinu með þessum hætti og samþykkja sem lög frá Alþingi án þess að menn komi með neinn valkost við þá sýn sem ráðherra var með og fór yfir í framsöguerindi sínu. Við erum hér að afgreiða mál án nokkurrar pólitískrar sýnar. Ef það er rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta mundi auka sveigjanleika og gera það að verkum að auðveldara væri fyrir heilbrigðisstofnanir að hagræða án þess að það kæmi niður á faglega þættinum, er það auðvitað mikið ábyrgðarmál hvernig þingið gengur frá þessu, það er ekkert öðruvísi. Það sem sjáum hér er einfaldlega þetta, það er eitthvað sem við verðum að fara að horfast í augu við og við höfum ekki rætt það hér, við þurfum að halda uppi þjónustu, m.a. í heilbrigðismálum, með miklu lægri tilkostnaði en við höfum gert á undanförnum áratugum. Það er verkefnið. Mikil ábyrgð hvílir á þinginu, sem felst í því að afgreiða frumvörp, hvort sem þau eru fjárlagafrumvörp eða frumvörp eins og þetta, að koma með sína sýn á hvernig - í þessu tilfelli - forsvarsmenn heilbrigðisstofnana eiga að ná þessu markmiði. Ég reikna með því að menn hafi sameiginlegt markmið en við verðum að gera meiri kröfur til okkar en að ganga frá málinu eins og hér er gert. Meiri hlutinn hefur ekki komið með nein málefnaleg rök heldur hefur hann bara sagt að hann sé að koma til móts við ákveðin sjónarmið. Hann hefur ekki komið með neinn valkost við frumvarp hæstv. ráðherra sem ég vek athygli á að kemur ekki frá mínum flokki og er ekki í mínu umboði. En mér þótti hæstv. ráðherra koma hér með málefnaleg rök fyrir því að hún væri hér að flytja mál sem mundi auðvelda okkur að ná því markmiði að halda uppi heilbrigðisþjónustu í landinu með minni tilkostnaði. Það er það sem við verðum að gera. Verkefnið er gríðarlega stórt. Fjárlagahallinn er 100 milljarðar kr. Ég held að við séum öll sammála um að við viljum allra síst skerða jafnmikilvæga þjónustu og heilbrigðisþjónustu þegar við reynum að ná endum saman. Hér er nefnt að það hefur verið farið út í allra handa skipulagsbreytingar án þess að þessi lagabreyting hafi komið til og er sérstaklega vitnað í Landspítalann. Það er alveg rétt, en við skulum átta okkur á því að það var ekki gert nema af því að menn tóku mjög erfiðar ákvarðanir. Fagleg forusta Landspítalans sem nú er, sem tók við fyrir tveimur eða þremur árum síðan, fór í það að einfalda stjórnskipulagið, fækka stjórnendum. Hún fækkaði sviðum úr 21 í 7. Sama hugmynd var uppi um hvað ætti að gera á landsbyggðinni og markmiðið var það sama, bæði á Landspítalanum og í heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni, að halda uppi þjónustustiginu og taka þá fyrst og fremst á yfirstjórn en ekki á þjónustunni við sjúklinga. Það hefur allt saman verið stoppað sem snýr að ráðuneytinu. En Landspítalinn hefur haldið sínu striki og það ótrúlega hefur gerst í þessu erfiða árferði að stofnunin sem er endastöð sem getur aldrei lokað, er opin allt árið, allan sólarhringinn og allur sparnaður annars staðar í kerfinu kemur með einum eða öðrum hætti niður á spítalanum. Þrátt fyrir það allt sjáum við jákvæðar breytingar á spítalanum, breytingar bæði hvað varðar framleiðni og eins í því að stofnunin hefur haldið sig innan fjárlaga. Við sem erum á þinginu berum mjög mikla ábyrgð. Við höfum alltaf gert það en kannski aldrei meira en núna á heilbrigðissviðinu. Ef meiri hluti nefndarinnar er með málefnaleg rök fyrir því hvernig hægt er að ná þeim árangri, þeim markmiðum sem hæstv. ráðherra lagði upp með, á hv. heilbrigðisnefnd að koma með þau en ekki bara segja að það hafi ýmislegt verið gert án þess að þessar lagabreytingar hafi verið til staðar. En það er ekki gert, virðulegi forseti. Mér finnst kominn tími til að við förum að tala um hlutina eins og þeir eru. Þetta er verkefnið og ef hv. heilbrigðisnefnd, meiri hlutinn eða stjórnarmeirihlutinn, er með lausnir um hvernig við getum náð því markmiði að halda uppi þjónustunni með minni tilkostnaði og auðveldað þeim sem starfa á vettvangi að gera það, á að koma með þær lausnir. Það var ekki gert í þessu tilfelli. Það eina sem var gert var að allar tennurnar voru teknar úr frumvarpi hæstv. ráðherra án þess að neitt kæmi í staðinn. Ef þetta er kolómögulegt frumvarp hjá hæstv. ráðherra eiga menn bara að segja það í staðinn fyrir að vera hér í einhverjum leik og taka út allt það sem er í frumvarpinu og ganga frá einhverjum breytingum til málamynda. Það er ekki góður bragur á því, virðulegi forseti, og ég vona að þessi vinnubrögð heyri til undantekninga í nútíð og framtíð.

Hæstv. forseti. Það er spurt um og óskað eftir rökum fyrir því að ekki séu gerðar fleiri breytingar á stjórn heilbrigðisstofnana en koma fram í afgreiðslu heilbrigðisnefndar á frumvarpinu. Ég tel að við höfum svarað því í greinargerðinni. Núgildandi lög hafa ekki hamlað miklum skipulagsbreytingum innan heilbrigðisþjónustunnar. Lengi hefur verið áhugi innan ráðuneytanna, ekki síður heilbrigðisráðuneytisins en annarra, að hafa stofnanir þannig að hægt sé með innra skipulagi að hafa algjöra stjórn á því hvernig þær eru uppbyggðar. Þetta getur átt vel við margs konar þjónustu og margar stofnanir en þegar kemur að viðkvæmum stofnunum eins og heilbrigðisþjónustunni og grunnskólunum þurfum við ákveðinn ramma. Ég vil minna hv. þingmann á að þær breytingar sem við tölum um í sambandi við 10. gr. komu inn í meðförum þingsins eftir mikla skoðun árið 2007, í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins og undir formennsku hans í heilbrigðisnefnd. Þá komu inn þær breytingar, sem við styðjum að verði þar áfram, að rétt þótti og mikilvægt að alveg skýrt væri hver bæri faglega ábyrgð. Ég studdi þetta þá og get ekki annað en mælt með því að þetta verði óbreytt þar sem það hefur ekki haft áhrif 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að núgildandi lög hafi ekki hamlað neinni hagræðingu og fer hér yfir að engin skynsemi sé í frumvarpi hæstv. ráðherra, sem ég vek athygli á að er hæstv. ráðherra Vinstri grænna. Nú koma ekki mörg frumvörp frá hæstv. heilbrigðisráðherra, þau eru eiginlega sárafá. Það er sko ekki hægt að kvarta undan því að vinnuálagið sé mikið í hv. heilbrigðisnefnd. Það sem hv. þingmaður, formaður nefndarinnar, er hér að segja er að ekkert innihald er í þessu frumvarpi, sem þó kom, og ekkert gagn í því. Hv. þingmaður veit eins og er að landlæknir ber ábyrgð á öryggi sjúklinga og á að hafa eftirlit með því og líka því hvernig löggjafinn hagar sér. Engar athugasemdir komu frá landlækni hvað þetta varðaði og var hann þó bæði umsagnaraðili og ef ég man rétt kominn inn í nefndina. Það liggur þá alveg fyrir að í þessu frumvarpi frá hæstv. ráðherra er að mati meiri hluta nefndarmanna ekkert sem hægt er að nýta og þess vegna er flest það sem þar er fellt á brott. Þá bíðum við spennt, virðulegi forseti, eftir því hvaða aðrar leiðir verða farnar til að ná því markmiði sem verkefni okkar er. Ég bíð spenntur eftir því, virðulegi forseti, að heyra næstu tilraun hjá hæstv. ráðherra eða kannski kemur frumkvæðið frá hv. nefnd. Það er aldrei að vita.

Hæstv. forseti. Það er rétt að frumvörpin sem liggja fyrir hjá heilbrigðisnefnd eru ekki mörg en þetta frumvarp hefur ásamt öðrum verið unnið af kostgæfni. Ég tel að það fari fyrir því eins og frumvarpi um fjármálafyrirtæki sem við afgreiddum í dag en þar var í raun og veru alveg nýtt frumvarp komið fram. Þegar málin eru skoðuð gaumgæfilega verður viðkomandi nefnd, í þessu tilfelli heilbrigðisnefnd, að vega það og meta hvort þau rök sem færð eru fyrir lagabreytingum standist skoðun. Vissulega komu fram rök bæði með og á móti þessu frumvarpi eins og það var en ég tel að þó svo að við verðum að standa á bremsunni hvað varðar rekstrarkostnað og stöndum frammi fyrir miklum niðurskurði megum við ekki horfa fram hjá því að við berum líka mikla faglega ábyrgð. Nefndin horfði til faglegrar ábyrgðar og ég tel að við þurfum að horfa til þess að hægt hefur verið að gera miklar skipulagsbreytingar fram til þessa og enginn hefur í sjálfu sér kvartað undan því að núgildandi lög hafi verið hamlandi nema heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu sem taldi að þau hömluðu stærri rekstrareiningum. Ef í ljós kemur að þetta er vanmetið hjá nefndinni og það verður að gera einhverjar frekari ráðstafanir og ganga svo langt í niðurskurði að það bitni á faglegri ábyrgð og þjónustu, líkt og ábendingar komu um, þá er þar kominn nýr kafli 

Virðulegi forseti. Ég held að ekki sé gott að finna samanburð í frumvarpi um fjármálafyrirtæki sem er mjög vanreifað mál, eins og komið hefur fram í umræðunni, en látum það liggja á milli hluta. Hv. þingmaður segir að við berum faglega ábyrgð. Er hv. þingmaður að segja að landlæknir hafi ekki sinnt starfi sínu þegar hann gaf umsögn um frumvarpið? Hv. þingmaður segir að enginn hafi kvartað undan því. Ég verð að viðurkenna að það kemur mér mjög á óvart ef það hefur ekki borist til eyrna hv. þingmanns. Ég var heilbrigðisráðherra og svo sannarlega heyrði maður þetta frá flestum þeim sem störfuðu innan heilbrigðiskerfisins, sérstaklega frá þeim sem stýrðu stofnunum og þeim sem höfðu starfað í öðrum löndum og komu síðan hingað heim. Varðandi faglega þáttinn þá er náttúrlega alvarlegt ef hv. þingnefnd treystir ekki landlækni, það er auðvitað mjög alvarlegt. Ég hef ekki ástæðu til þess og það liggur alveg fyrir að ef við náum ekki sparnaði í yfirstjórn heilbrigðiskerfisins þarf að spara annars staðar og það kemur beint niður á sjúklingunum. Af hverju heldur hv. þingmaður að Landspítalinn hafi farið í allar þessar skipulagsbreytingar? Af því að hann hafði ekkert annað gera? Af því að það var skemmtilegt? Nei. Það var til þess að viðhalda þjónustunni sem þær erfiðu ákvarðanir að fækka sviðum úr 21 niður í 7 voru teknar. Við, virðulegi forseti, erum hins vegar ekki að hagræða annars staðar. Það þýðir að sparnaðurinn mun koma niður á sjúklingunum, þeim sem þurfa á þjónustunni að halda, svo einfalt er það. Ef menn eru með aðra leið en hæstv. ráðherra lagði til eiga menn að koma fram með hana. En það hefur ekki gerst, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta viðskiptanefndar. Frumvarpið miðar að því að auðvelda uppgjör fjármálafyrirtækja sem Fjármálaeftirlitið greip inn í á grundvelli neyðarlaganna. Að óbreyttum lögum hafa fjármálafyrirtæki heimild til að veðsetja eigur sínar og gefa út skuldabréf gegn veðum. Frumvarpið miðar að því að ljúka því ferli sem hófst með setningu neyðarlaganna. Þau ákvæði sem felast í frumvarpinu gera þeim fjármálafyrirtækjum sem frumvarpið nær til auðveldara fyrir en að óbreyttum lögum að viðhalda fullnægjandi veðhlutfalli með því að bæta við eignum í veðsafn sem og að skipta út einstökum eignum. Í 1. mgr. 3. gr. laga um samningsveð er kveðið á um að veðréttur verði ekki stofnaður í einu lagi þannig að gildi hafi að lögum í öllu því sem veðsali á eða kann að eignast. Lagt er til í 1. gr. frumvarpsins að þrátt fyrir þessa reglu verði fjármálafyrirtæki heimilt að veita veð í eignum sínum, þar á meðal kröfuréttindum og undirliggjandi veðréttindum sem tengjast þeim, enda sé slíkt nauðsynlegt í tengslum við uppgjör vegna ráðstöfunar Fjármálaeftirlitsins á eignum og skuldum fjármálafyrirtækis á grundvelli neyðarlaganna og ákvæði þeirra laga sem nú eru í ákvæði til bráðabirgða VI í lögum um fjármálafyrirtæki. Verði frumvarpið að lögum verður fjármálafyrirtæki einnig heimilt að bæta frekari eignum í hið veðsetta safn til að viðhalda fullnægjandi veðhlutfalli og skipta út einstökum eignum samkvæmt samkomulagi við veðhafa án þess að þurfa að tilkynna slíkt skuldara skv. 46. gr. laga um samningsveð. Gildissvið frumvarpsins er því mjög skýrt afmarkað, þ.e. það nær eingöngu til fjármálafyrirtækja þar sem Fjármálaeftirlitið hefur beitt hinum sérstöku heimildum neyðarlaga til að ráðstafa eignum og skuldbindingum til þriðja aðila. Samkvæmt 46. gr. laga um samningsveð öðlast veðréttur í almennum kröfum réttarvernd við það þegar skuldari fær tilkynningu um veðsetningu frá veðsala eða frá veðhafa. Í 2. gr. frumvarpsins felst frávik frá þessari grein um það hvernig veðréttur skv. 1. gr. frumvarpsins öðlast réttarvernd, að því marki sem hann varðar kröfuréttindi eða undirliggjandi veð sem tengjast slíkum kröfuréttindum. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að veðrétturinn öðlist réttarvernd með þinglýsingu yfirlýsingar á blað fjármálafyrirtækis í lausafjárbók þess efnis að fjármálafyrirtæki hafi nýtt heimild 1. gr. án þess að þar séu tilgreindar þær eignir sem veðsettar eru hverju sinni. Í 3. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um að ráðstafanir fjármálafyrirtækis sem tengjast afhendingu fjármuna inn í hið veðsetta eignasafn skuli ekki sæta riftun á grundvelli ákvæða laga um gjaldþrotaskipti. Sem dæmi má nefna að skv. 137. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. má krefjast riftunar á veðrétti eða öðrum tryggingarréttindum sem kröfuhafi fékk síðustu sex mánuði fyrir frestdag og á hið sama við ef slíkum réttindum er ekki þinglýst eða þau eru ekki tryggð á annan hátt gegn fullnustuaðgerðum án ástæðulauss dráttar eftir að skuld varð til og ekki fyrr en á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Í ljósi þessa er því kveðið á um það í 3. gr. frumvarpsins að veðsetning eigna skv. 1. gr. laganna skuli ekki sæta riftun samkvæmt ákvæðum gjaldþrotaskiptalaga sem varða ráðstafanir þrotamanns. Nær það jafnt til upphaflegrar veðsetningar sem og þess þegar frekari eignum er bætt í hið veðsetta safn til að viðhalda fullnægjandi veðhlutfalli. Regla sem þessi er óhjákvæmileg til að tryggja að hið veðsetta eignasafn haldist óbreytt til fullnustu á þeim skuldbindingum fjármálafyrirtækisins sem veðsetningin tengist. Frú forseti. Við meðferð málsins í nefndinni kom fram að nauðsynlegt væri að frumvarpið næði einnig til fyrirtækja sem hefðu verið stofnuð á grundvelli ákvarðana Fjármálaeftirlitsins og hefðu tekið yfir eignir og skuldbindingar þeirra sem hefðu tekið við innlánum en væru ekki fjármálafyrirtæki. Í ljósi þessa leggur meiri hlutinn til að bætt verði við nýrri grein í frumvarpið sem nær til annarra fyrirtækja, eftir atvikum, sem stofnuð hafa verið til að ganga frá uppgjöri á eignum og skuldbindingum fjármálafyrirtækis vegna ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins sem tekin hefur verið á grundvelli neyðarlaganna. Það er þá Fjármálaeftirlitsins að meta hvort viðkomandi fyrirtæki falli undir ákvæði þessarar málsgreinar áður en því er beitt. Í nefndinni var rætt um það hvort samþykkt frumvarpsins rýrði eða takmarkaði forgang Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Við umfjöllun í nefndinni kom fram að frumvarpið veitir fjármálafyrirtækjum í raun enga nýja heimild til veðsetningar umfram það sem þau hafa nú þegar, heldur auðveldar einungis rekstur og meðferð hins veðsetta safns í þeim tilvikum þegar um er að ræða uppgjör á grundvelli neyðarlaganna. Frumvarpið breytir því ekki að veðkröfur eru rétthærri í kröfuröð en forgangskrafa Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Því er ljóst að eftir því sem fjármálafyrirtæki veðsetur meira af eignum sínum kann möguleiki sjóðsins til endurheimtu úr þrotabúi að rýrna, eins og verið hefur. Frú forseti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með tveimur breytingarliðum. Undir nefndarálitið rita Lilja Mósesdóttir, Magnús Orri Schram, Árni Þór Sigurðsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Valgerður Bjarnadóttir.

Virðulegur forseti. Hv. formaður viðskiptanefndar, Lilja Mósesdóttir, fór ágætlega yfir efnisatriði frumvarpsins hér áðan. Margt kom þó á óvart í umfjöllun nefndarinnar og ég ætla að gera það að umfjöllunarefni. Í fyrsta lagi hlýtur það að koma þingheimi spánskt fyrir sjónir, í það minnsta hv. nefnd, að frumvarp þetta er gert til að uppfylla samning sem var gerður 15. desember sl. Þá var gert samkomulag milli kröfuhafa Landsbanka Íslands um uppgjör á milli hans og nýja Landsbankans. Nú er ég ekki að segja, virðulegi forseti, að það hafi verið óeðlilegt, ég legg engan dóm á það, en það hefði þótt eðlilegra ef hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði kannski minnst á það í framsögu sinni. Það var ekki fyrr en hv. viðskiptanefnd var búin að fjalla um málið í dágóðan tíma að þetta var upplýst. Kjörin á skuldabréfi nýja Landsbankans væru ekki eins og þau eru nema vegna þess að við erum að fara að samþykkja þetta frumvarp. Því var lofað að klára þetta 15. apríl á þessu ári, síðan var það framlengt til 26. maí og síðan 26. júní. Ég veit ekki til þess að neinn hafi vitað af þessu fyrir utan þá sem gerðu samkomulagið og ekki sáu hæstv. ráðherrar ástæðu til þess að upplýsa þingheim um þetta. Þess vegna var það upplýst af þeim sem veittu umsagnir að ef við vildum ekki ganga frá þessu máli eins og það liggur fyrir hér mundum við setja nýja Landsbankann í fullkomið uppnám og mikið meira en það. Þetta voru í það minnsta fréttir fyrir okkur sem vorum í nefndinni, ég veit ekki hvort einhverjir hv. þingmenn hafa vitað af þessu. Það kom líka fleira fram í umfjöllun um málið í nefndinni, t.d. að þetta skuldabréf, sem er upp á 280 milljarða, gangi fram fyrir Tryggingarsjóð innstæðueigenda. Það þýðir að ef nýi Landsbankinn fer á höfuðið - nú held ég að enginn útiloki lengur að banki geti farið á höfuðið, ýmsir hafa áhyggjur af nýrri bankakreppu úti í hinum stóra heimi og það getur svo sannarlega komið fyrir hér líka - á Tryggingarsjóður innstæðueigenda ekki forgöngu í það bú þannig að hann verður algjörlega að reiða sig á sína eigin sjóðasöfnun, sem er engin eins og er. Við erum að ræða frumvarp um innstæðutryggingarsjóð. Það hefur verið reiknað út hvað það tæki langan tíma fyrir þann tryggingarsjóð, miðað við hækkað iðgjald og það frumvarp sem liggur fyrir núna, að ná upp í þá stærð að hann gæti greitt út innstæður Landsbanka Íslands, sem er stærsti innstæðubankinn á Íslandi. Virðulegi forseti, það tæki 96 ár. Þegar við þingmenn Sjálfstæðisflokksins tölum um að við þurfum að ræða betur um fjármálamarkaðinn og hvernig við ætlum að byggja hann upp er þetta eitt af þeim stóru málum sem þarf að ræða. Nú fáum við alltaf að heyra að þetta séu tilskipanir frá Evrópusambandinu sem við þurfum að uppfylla. Ég var að fá í hendurnar frétt sem var sett inn á vef Morgunblaðsins kl. 16.44, þetta er erlend frétt frá fréttastofunni AFP. Þar kemur fram að Danir séu að afnema ótakmarkaða ríkisábyrgð. Brian Mikkelsen viðskiptaráðherra Danmerkur segir, með leyfi forseta: „Við erum eitt af fyrstu löndum Evrópusambandsins sem innleiðir sérstaka útgönguleið hvað varðar tryggingu ríkisbanka.“ Virðulegi forseti. Nú veit ég ekkert meira um þetta mál en að ég sá þessa frétt áðan en í það minnsta held ég að þetta sýni að við þurfum aðeins að fara að skoða hvað er að gerast annars staðar. Áhyggjur mínar eru einfaldlega þær að við séum ekki að skapa umhverfi sem komi okkur frá þeirri stöðu sem við vorum í hvað varðar banka og fjármálafyrirtæki. Ég get ekki séð annað en að við séum að byggja upp umhverfi þar sem skattgreiðendur verði með alla ábyrgðina í sínu fangi og umfjöllun um þetta mál dró ýmislegt fram hvað það varðar. Nú getur vel verið að við séum að reyna að klára mál hratt og viljum ljúka við þau en þetta mál er af þeirri stærðargráðu að við verðum að ræða það. Sömuleiðis hljótum við að spyrja hæstv. ráðherra af hverju ekki var upplýst um þetta samkomulag sem var gert 15. desember, en það er ástæðan fyrir því að verið er að samþykkja þetta frumvarp núna. Það er ástæða fyrir því að ég er alltaf að endurtaka mig og segja að við viljum sjá breytt vinnubrögð. Við þurfum breytt vinnubrögð því að það hafa í það minnsta engin málefnaleg rök komið fyrir því að sú leið sem við förum núna varðandi uppbyggingu á bankakerfinu, umhverfi fyrir banka og fjármálafyrirtæki, sé öðruvísi en svo að það þýði fullkomna ríkisábyrgð á öllu kerfinu. Það liggur nefnilega fyrir og er eitt af því sem kom fram í umfjöllun nefndarinnar, þó að það varði ekki beinlínis þetta mál, að allar líkur eru á því að í nánustu framtíð verði íslenskir bankar ekki fjármagnaðir nema þannig að fjármögnunin verði, eins og við gerum hér, með veð á undan innstæðutryggingarsjóði. Það er það sem við horfum fram á. Hvað þýðir það? Það þýðir að innstæðutryggingarkerfið verður meira og minna að byggja á sjóðasöfnun og eins og ég nefndi tekur það nærri 100 ár ef við ætlum að ná upp í sjóð fyrir innstæðum í einum af þremur viðskiptabönkunum. Í mínum huga er málið einfalt, þetta gengur ekki upp. Mér þykir leitt að þessi vinnubrögð hafi verið eins og hér kemur fram. Mér þótti vont að uppgötva það þegar umsagnaraðili, jafngóður og hann er, kom fyrir nefndina og upplýsti okkur um samkomulag sem enginn hafði sagt okkur frá. Samkomulagið, sem var kynnt í viðskiptanefnd á sínum tíma án þess að minnst væri einu orði, gerði ráð fyrir skuldabréfi með ákveðnum kjörum, sem gengið var frá, en það gleymdist að segja frá því að þingið þyrfti að ganga frá smáreddingu. Virðulegi forseti. Þetta mál sýnir okkur að við eigum mjög mikið verk óunnið þegar kemur að fjármálafyrirtækjunum og umhverfi þeirra. Sem betur fer höfum við lagt mikla vinnu á okkur í hv. viðskiptanefnd. Sú vinna fer ekki frá okkur en það er mjög mikið eftir. Mál eins og innstæðutryggingarnar - sem eru risastór, þau verða ekki stærri - eru ekki bara óafgreidd heldur liggur fyrir að þær áætlanir sem eru til staðar ganga ekki upp. Við Íslendingar erum í þeirri stöðu núna að við megum ekki við miklum áföllum á ríkissjóð. Ef við höldum ekki vel á spilunum getum við verið að tala um gríðarlegt högg á ríkissjóð sem gæti þýtt að við misstum jafnvel efnahagslegt sjálfstæði okkar. Þetta mál eitt og sér er auðvitað ekki af þeirri stærðargráðu en það tengist mörgu öðru sem við verðum að ræða og fara yfir. Ég treysti því að við munum gera það og vinna okkur að sameiginlegri niðurstöðu.

Frú forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kvartar yfir því að löggjafinn hafi ekki vitað af samkomulagi sem var gert í desember. Ég vil því upplýsa að á fundum viðskiptanefndar kom fram að þeir sem gerðu þetta samkomulag í desember héldu að það þyrfti ekki þessa lagabreytingu til sem frumvarpið kveður á um. Það skýrir kannski ástæðu þess að löggjafanum var ekki kunnugt um samkomulagið. Hv. þingmaður bendir jafnframt á að nýju bankarnir muni eiga erfitt með að útvega sér fjármögnun nema með lagabreytingu sem ýti forgangi innstæðutryggingarsjóðs aftar í röðina. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um að það sé mjög brýnt að samþykkja frumvarp um innstæðutryggingar til þess einmitt að geta byggt upp innstæðutryggingarsjóð sem taki yfir það hlutverk sem yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um fulla innstæðutryggingu hefur, þ.e. að auka trúverðugleika bankakerfisins. Ég tel að það sé mjög brýnt til þess að auðvelda bönkunum að útvega sér fjármagn að við komum upp þessu innstæðutryggingarkerfi og gerum líkt og Danir ætla sér að gera og losum okkur undan ríkisábyrgðinni með öflugu innstæðutryggingarkerfi. Það er líka ljóst að innstæðutryggingarsjóður mun aldrei geta tryggt allar innstæður ef um kerfishrun 

Virðulegi forseti. Upplifun mín í hv. viðskiptanefnd á því að umsagnaraðilinn hafi sagt að hann vissi ekki af þessari lagabreytingu var ekki nákvæmlega sú sama. Ég vek athygli á því að nokkrir dagar eru síðan þetta kom inn í þingið. Ég vek athygli á því að hæstv. ráðherra talaði ekki um þetta í framsögu sinni og þegar þetta var kynnt fyrir nefndinni var ekki talað um þetta samkomulag. Út af hinum þættinum þá spyr ég líka hvort ekki sé nauðsynlegt að setja hér á innstæðutryggingarsjóð til að auka trúverðugleikann og koma okkur frá ríkisábyrgðinni. Þá vil ég vekja athygli á þeim útreikningum sem liggja fyrir og ummælum sem féllu í nefndinni í morgun, en mörg ummæli hafa fallið í þessa veru og allir umsagnaraðilar verið sammála um þau. Í morgun upplýsti stjórn sjóðsins um hið augljósa, að við erum ekki að byggja upp neina sjóðasöfnun í innstæðutryggingarkerfinu. Það vita allir að innstæðutryggingarkerfið getur ekki tekið á kerfishruni en við getum ekki einu sinni tekið á hruni eins af þremur stóru viðskiptabönkunum. Af því að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, sem sat fundinn í viðskiptanefndinni með mér, kallaði fram í þá var vísað til þess að hugsanlega væri hægt að bjarga litlum sparisjóði. Við verðum að horfast í augu við þennan raunveruleika. Það er auðvitað ekkert unnið með því að taka ríkisábyrgðina af og segja að hér sé innstæðutryggingarkerfi sem getur ekki staðist nein áföll. Þetta kerfi gengur ekki upp, þessi hugsun gengur ekki upp. Eins og hefur komið fram þá eru það ekki bara við sem erum að skoða þessa grundvallarþætti, heldur er það gert um allan heim. Hvernig geta menn rekið bankakerfi án þess að ábyrgðin liggi meira og minna öll hjá skattgreiðendum? Við verðum að vinna okkur út úr því að þetta sé á ábyrgð skattgreiðenda.

Frú forseti. Ef við samþykkjum ekki þetta frumvarp um innstæðutryggingarkerfi eða innstæðutryggingarsjóð þá komumst við ekki hjá því að öll ábyrgð á bankahruni lendir á skattgreiðendum. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að koma þessari ábyrgð sem fyrst af skattgreiðendum yfir á fjármagnseigendur sjálfa. Liður í því er að búa til tryggingakerfi eins og t.d. vátryggingakerfið er. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að slík sjóðssöfnun sem felst í tryggingakerfi getur ekki bætt fall stórs banka eða kerfishrun en við megum heldur ekki gleyma því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að sjóðurinn geti tekið lán þegar ekki er nógu mikið fjármagn í honum til að bæta skaða innstæðueigenda við fall banka.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því sem kom fram í nefndinni í morgun. Innstæðutryggingarkerfið sem við erum að setja á laggirnar getur ekki borið fall eins af þremur stóru viðskiptabönkunum, ég tala nú ekki um ef þeir sameinast og verða tveir. Það liggur fyrir og það hefur verið upplýst. Þá verða menn að segja hlutina eins og þeir eru, að ef kæmi til falls banka mundi ríkið ekki koma inn í það, ef það er meiningin. Það er til lítils að taka upp einhverja Evróputilskipun og segja að það sé ábyrgð á innstæðum upp á 50 þús. evrur eða 20 þús. evrur ef ekkert styður við það. Við verðum að segja hlutina eins og þeir eru, við getum ekki blekkt almenning hvað þetta varðar. Ekkert bendir til þess að þó svo að við samþykkjum þetta frumvarp um innstæðutryggingarsjóðinn á eftir, nú fyrir kvöldmat, breyti það einhverju um eðli málsins. Það er ekkert sem tekur við ef slíkt fall verður og svo ég endurtaki það aftur sem kom fram í nefndinni í morgun, þá taldi stjórn innstæðutryggingarsjóðsins að ef nýtt frumvarp yrði að lögum tæki það einhver ár - allir voru meðvitaðir um það að innstæðutryggingarsjóðurinn gæti tekið lán en hann gæti rétt borið fall á einum litlum sparisjóði. Virðulegi forseti. Þetta eru staðreyndir sem við þurfum að horfast í augu við þegar við byggjum hér upp umhverfi fyrir nýtt fjármálakerfi.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ágætt innlegg og ágæta ræðu. Reyndar var ræðan að einhverju leyti sjokkerandi vegna þeirra upplýsinga sem komu fram um að skuldabréfið, sem nýi Landsbankinn greiddi gamla Landsbankanum fyrir mismun á eignum og skuldum sem hann tók yfir, hafi verið tengt einhverju samkomulagi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, sem var í nefndinni: Kom nokkuð fram um það hvers vegna þessi leynd á skuldabréfinu var nauðsynleg? Hvað er það sem menn eru að verja með því að hafa þessa leynd? Kom einhvers staðar fram að þetta væri nauðsynlegt út af viðskiptahagsmunum eða út af hagsmunum gagnvart kröfuhöfum? Ég skil ekki almennilega hvers vegna þessi leynd er viðhöfð, ég hefði talið og hef alltaf talið að bæði skuldabréfið sjálft og allir samningar sem því tengjast hefðu átt að liggja uppi á borðum. Þetta tengist líka umræðu um innlánstryggingarkerfin, nú er Evrópusambandið komið með nýja tilskipun sem Evrópska efnahagssvæðið hefur reyndar ekki tekið upp þar sem gert er ráð fyrir því að ríkisábyrgð verði grunnatriði í innlánstryggingarkerfinu. Það segir mér að ef sú tilskipun verður tekin upp munu ekki aðrir bankar en ríkisbankar starfa á Evrópska efnahagssvæðinu eða innan Evrópusambandsins, vegna þess að ríkisábyrgð á innlánum þýðir í reynd að ríkið verður meira og minna að stjórna bönkunum. Það verður þá að fara í gegnum efnahaginn og skoða allar þær ráðstafanir sem bankarnir gera af því að þær geta skaðað hagsmuni ríkisins. Mig langar til að fá betri upplýsingar um þetta frá hv. þingmanni, hvort þessi leynd hafi verið nauðsynleg og hvort komið hafi fram að þessi hugsun um innlánstryggingarkerfið leiði til þess að allir bankar verði að vera ríkisbankar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og ætla að reyna að svara spurningum hans. Það var ekki upplýst af hverju þessi leynd væri. Það lá náttúrlega fyrir að menn þekktu skuldabréfið og lögðu mikið upp úr því þegar þetta var kynnt á sínum tíma að mjög góð kjör væru á því, það var mat þeirra sem gerðu þennan samning. Það kom ekkert fram um það af hverju menn hefðu unnið þetta með þessum hætti eða um allar dagsetningarnar um það hvenær ætti að ganga frá lögunum, sú fyrsta var 15. apríl. Við fengum engar almennilegar upplýsingar um af hverju ekki var upplýst um það þegar málið var kynnt, hvorki í þinginu né í þingnefndinni. Síðan er það stóra málið sem hv. þingmaður nefnir og varðar þetta nýja orðalag í tilskipun Evrópusambandsins sem er erfitt að túlka með öðrum hætti, alla vega við fyrstu sýn, en svo að farið sé fram á ríkisábyrgð á innstæðutryggingarkerfinu. Þess vegna var þessi frétt sem er nú í Morgunblaðinu mjög áhugaverð en þar segir að menn séu að nota útgönguleið hvað varðar tryggingu ríkisbanka og í Danmörku náðist þverpólitísk samstaða um að fara þá leið. Í mínum huga erum við á byrjunarreit að vinna þetta og reyna að finna flöt á því hvernig við getum komið okkur út úr beinni eða óbeinni ríkisábyrgð, því það er nú þannig að menn í öllum þjóðlöndum hafa komið inn með ríkispeninga til að bjarga stórum fjármálastofnunum og hafa fyrir því ákveðin rök en við getum ekki haft þetta þannig. Við getum ekki haft það þannig að beint eða óbeint sé ríkisábyrgð á stórum fjármálastofnunum.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði að góð kjör væru á þessu skuldabréfi og þá náttúrlega hlýtur maður að spyrja: Góð kjör fyrir hvorn aðilann, skuldarann eða eigandann? Ég reikna með að það sé þá frekar fyrir - ja, ég veit ekki hvort. Varðandi innlánstryggingar og ríkisábyrgð þá hef ég lesið þá tilskipun sem er í gildi á Evrópska efnahagssvæðinu, gömlu tilskipunina frá 1994. Þar stendur skýrum stöfum, og Icesave-fylgjendur mættu gjarnan hlusta, að fjármálaheimurinn eða fjármálafyrirtækin sjálf eigi að standa straum af þessu innlánstryggingarkerfi enda er mjög eðlilegt að fyrirtæki sem veita innlán borgi þær tryggingar sem starfsemi þeirra þarf, sem eru innlánstryggingarnar. Evrópusambandið er sem sagt að hverfa frá þessu en um leið býr það til ábyrgðarleysi innan stofnana vegna þess að ef þær vita að ríkisábyrgð er á innlánum geta þær hegðað sér eins og þær vilja. Þá geta þær orðið enn léttúðugri í útlánum o.s.frv. Ég vildi gjarnan að hv. nefnd, sem vonandi fær þetta aftur til umræðu á milli 2. og 3. umr., skoði og kanni alveg sérstaklega hvers vegna svo mikil leynd fylgdi þessu skuldabréfi og hvort verið geti að einhverjir aðilar séu að gera samninga úti í bæ sem krefjast lagabreytinga. Það er mjög undarlegt. Þá eru þeir í rauninni farnir að setja lög.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að skynsamlegt væri að taka þetta mál aftur inn í nefndina og fara aðeins betur yfir þennan þátt mála og ég legg það til. Varðandi innstæðutryggingarkerfið, sem við verðum að ræða, þá er það rétt sem hv. þingmaður sagði varðandi gömlu tilskipunina að nú eru uppi hugmyndir um að hækka trygginguna hjá Evrópusambandinu úr 20 þús. evrum í 50 þús. evrur. Hugmyndin er síðan að tryggingakerfi séu á milli fjármálastofnana og þegar fjármálastofnun fer yfir á innstæðutryggingarsjóðurinn forgang á við aðra. Það sem við erum að gera hér er að koma í veg fyrir þann forgang, að þetta skuldabréf upp á 280 milljarða eigi forgang á undan innstæðutryggingarsjóðnum. Þannig að sjóðurinn verði þá bara að reiða sig á sjóðasöfnun og það liggur alveg fyrir að það eitt dugar ekki til nema við séum að hugsa í árhundruðum en ekki í árum. Þetta er myndin sem blasir við okkur núna. Virðulegur forseti. Þetta gengur ekki upp, þetta bara gengur ekki upp. Vandinn er sá að þótt þetta sé hugsað sem neytendavernd fyrir þá sem eiga í bönkum, m.a. skattgreiðendur, þá eru þeir bara rukkaðir með öðrum hætti, með beinni og óbeinni ríkisábyrgð. Þetta er vítahringur sem við verðum að rjúfa. Þetta er ekki séríslenskt vandamál. Þess vegna eru m.a. Danir frændur okkar augljóslega að taka á þessu og við þurfum að skoða hvað þeir hafa gert og hvað aðrar þjóðir eru að gera því að við getum ekki gengið svo frá málinu að skattgreiðendur beri þessa gríðarlegu 

Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2008 en lokafjárlög eru til staðfestingar á ríkisreikningi sem er gríðarlega umfangsmikið plagg eins og menn sjá hér þar sem annars vegar er heildaryfirlit yfir ríkisreikninginn og síðan ársreikningar ríkisaðila. Frumvarpið er í rauninni aðeins þrjár greinar en ég ætla að leyfa mér að lesa þetta nefndarálit og gera athugasemdir við einstaka liði sem þar koma fram: Fjárlaganefnd hefur farið yfir frumvarpið og fengið á sinn fund Svein Arason ríkisendurskoðanda, Inga K. Magnússon skrifstofustjóra og Jón L. Björnsson skrifstofustjóra hjá Ríkisendurskoðun. Einnig komu á fund nefndarinnar Lúðvík Guðjónsson og Viðar Helgason, sérfræðingar hjá fjármálaráðuneyti, og kynntu frumvarpið. Í 1. gr. frumvarpsins eru tilgreindar þær breytingar sem verða á fjárheimildum árið 2008 vegna frávika ríkistekna frá áætlun fjárlaga. Á rekstrargrunni nema þær 2.546,2 millj. kr. Í 2. gr. er birt yfirlit yfir afgangsheimildir og umframgjöld í árslok sem falla niður og flytjast því ekki yfir á næsta ár. Á rekstrargrunni er um að ræða 219.253,4 millj. kr. lækkun og rúmlega það. Stærstu frávikin eru vegna afskrifta af veðlánakröfum sem ríkissjóður yfirtók af Seðlabanka Íslands eftir hrun bankanna, en einnig tapaðar kröfur vegna tryggingabréfa sem ríkissjóður yfirtók vegna ríkisverðbréfalána Seðlabanka til aðalmiðlara ríkisverðbréfa. Loks kemur frávik vegna gjaldfærslu á hækkuðum skuldbindingum vegna lífeyrissjóða starfsmanna ríkisins. Í 3. gr. frumvarpsins segir að lögin öðlist þegar gildi og sé ríkisreikningur fyrir árið 2008 þar með staðfestur, að teknu tilliti til fyrirvara sem fram kemur í breytingartillögu meiri hlutans. Í nefndarálitinu er síðan birt tafla og í töflunni kemur fram að fjárheimildir til ráðstöfunar á árinu eru 489 milljarðar rúmir. Útgjöld samkvæmt ríkisreikningi 2008 námu 687.862,7 millj. kr. og staða fjárheimilda í árslok var því neikvæð um 198.499,4 millj. kr. Helsta skýringin á þessu mikla fráviki er gjaldfærsla á rúmlega 192 milljarða kr. afskriftum af veðlánakröfum sem ríkissjóður yfirtók af Seðlabanka Íslands eftir fall bankanna og af verðbréfalánum til aðalmiðlara. Auk þess voru gjaldfærðar ríflega 35 milljarða kr. lífeyrisskuldbindingar umfram áætlun vegna neikvæðrar ávöxtunar og áfalla sem lífeyrissjóðir starfsmanna ríkisins urðu fyrir í kjölfar bankakreppunnar. Þegar afskriftir veðlána Seðlabankans og verðbréfalána aðalmiðlara og hækkun skuldbindingar vegna lífeyrissjóða starfsmanna ríkisins eru frátaldar er staða fjárheimilda í árslok 2008 jákvæð um 29,2 milljarða kr. Að þessum tveimur liðum frátöldum nema afgangsheimildir 40,5 milljörðum kr. en umframgjöld 11,3 milljörðum kr. Fjárlaganefnd fór yfir frumvarpið og kom í ljós að mismunur á milli ríkisreiknings 2008 og frumvarps til lokafjárlaga 2008 nam 1.354,9 millj. kr. Staða höfuðstóls í reikningnum er hærri en staða fjárheimilda samkvæmt frumvarpinu. - Það er einmitt hlutverk fjárlaganefndar að bera þetta saman og þess vegna var lögð í það vinna að reyna að samræma þessar tölur og er fjallað ítarlegar um þetta misræmi á milli frumvarps til lokafjárlaga fyrir árið 2008 og ríkisreiknings 2008 í nefndarálitinu. Með bréfi dags. 23. febrúar 2010 óskaði fjárlaganefnd eftir því að Ríkisendurskoðun rýndi og veitti umsögn um frumvarpið. Jafnframt var óskað eftir staðfestingu á því að leiðréttingar, sem færa átti í ríkisreikning 2008 og fram komu við athugun lokafjárlaga fyrir árið 2007, hefðu skilað sér í ríkisreikninginn. Ríkisendurskoðun svaraði beiðni fjárlaganefndar með bréfi dags. 9. mars 2010 og gerði síðan grein fyrir efni þess á fundi með nefndinni. Í ljós kom að staða höfuðstóls allra fjárlagaliða í ríkisreikningi var neikvæð um 197.144,5 millj. kr. en staða fjárheimilda allra fjárlagaliða í frumvarpinu var neikvæð um samtals 198.499,4 millj. kr., eins og áður sagði. Enginn mismunur ætti að vera þarna á milli samkvæmt skilgreiningu höfuðstólsreikninganna. Leitaði Ríkisendurskoðun eftir skýringum á þessum mun hjá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og fór yfir þær. Í nokkrum tilfellum stafar misræmið af því að í ríkisreikningi er afkoma stofnana flutt strax á bundið eigið fé í árslok og kemur því ekki fram í höfuðstólsstöðu en í frumvarpinu er staða um áramót tilgreind gagnvart fjárheimildum. Staða þessara liða er ætíð felld niður á lokafjárlögum og yfirfærist því ekki til næsta árs. Í mörgum öðrum tilfellum er sett hámark á yfirfærslu afgangsheimildar og það sem umfram er fellur niður. Þá hafa í ýmsum tilvikum, þar sem um gamalt misræmi er að ræða, verið gerðar ráðstafanir til að færa það úr ríkisreikningi 2009 með leiðréttingu á yfirfærðri stöðu höfuðstóls. Misræmi á 11 fjárlagaliðum var óleyst og vísaði Ríkisendurskoðun til minnisblaðs frá fjármálaráðuneytinu þar sem tilurð mismunar var rakin og lagðar fram tillögur um úrlausnir. Telur Ríkisendurskoðun að minnisblaðið endurspegli vel þær ógöngur sem þetta kerfi er komið í frá því að ný uppgjörsregla var tekin upp árið 2001 en hún fól í sér að rekstrartekjur og markaðar tekjur voru almennt færðar í reikninga stofnana. Frá meginreglunni voru undantekningar sem nú ná til stofnana sem ekki var gert ráð fyrir að féllu undir undantekninguna. Þá voru þrjár stofnanir fluttar á sínum tíma í A-hluta með upphafsstöðu sem ekki var í samræmi við fjárheimildir. Ríkisendurskoðun benti á að í lokafjárlögum er ekki lögð til hækkun á fjárheimild á fjárlagalið 10–475, Flugvellir og flugleiðsöguþjónusta, til samræmis við meiri innheimtu lendingargjalda en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Ríkisendurskoðun minnti á að frumvarp til lokafjárlaga er eingöngu lagt fram til að Alþingi geti samþykkt ríkisreikning. Því sé ekki ætlað að sýna aðra niðurstöðu en fram kemur í ríkisreikningi. Samþykki Alþingi frumvarp til lokafjárlaga með annarri niðurstöðu má færa rök fyrir því að taka þurfi upp ríkisreikning, áritaðan af ríkisendurskoðanda, og breyta honum til samræmis við samþykkt lokafjárlaga. Á fundi fjárlaganefndar var ákveðið að starfsmenn nefndarinnar, Ríkisendurskoðunar og fjármálaráðuneytisins færu yfir mismuninn og legðu fram tillögu fyrir fjárlaganefnd hvernig fara ætti með hann. Niðurstaða þessara aðila ásamt fjársýslustjóra og sérfræðingi hans varð sú að leggja til breytingu á fimm liðum í frumvarpinu. Samtals hafa þær í för með sér 377,5 millj. kr. hækkun á fjárheimildum í 1. gr. frumvarpsins og 15,9 millj. kr. hækkun á niðurfelldum fjárheimildastöðum í 2. gr. Einnig var rætt um þær reglur sem verið hafa um það hvernig færa megi fjármagn á milli ára. Taldi nefndin að gætt hefði nokkurs ósamræmis í því og reglurnar væru að sumu leyti óskýrar, það væru gefnar upp ákveðnar væntingar í sambandi við að einungis mætti færa 4% heimilda yfir áramót, afgangsheimilda, og safna upp að hámarki 10% en bent var á dæmi um að þessu hefði ekki verið fylgt og í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Meiri hluti fjárlaganefndar óskaði eftir því að Ríkisendurskoðun legði mat á hvort lækka ætti fluttar fjárheimildir aðalskrifstofa ráðuneyta umfram það sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Benti nefndin á fjárheimildir aðalskrifstofu forsætisráðuneytisins í þessu sambandi þar sem fluttar voru hærri heimildir milli ára en vinnureglur fjármálaráðuneytisins gerðu ráð fyrir - áðurnefnd 4% og 10% regla. Einnig kemur fram í skýrslu fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013 að: „Felldar verða niður verulegar afgangsfjárheimildir sem myndast hafa á undanförnum árum á tilteknum fáum liðum, m.a. vegna framkvæmda sem ekki hefur orðið af, og einnig fjárheimildir í rekstri stofnana sem ekki hafa verið nýttar og eru umfram tiltekið hlutfall af veltu í fjárlögum 2009.“ Í svari Ríkisendurskoðunar kemur fram að hlutfall fluttra fjárheimilda aðalskrifstofu forsætisráðuneytisins er verulega yfir 10% vinnureglunni. Fjármálaráðuneytið svaraði fyrirspurn Ríkisendurskoðunar um þetta mál með eftirfarandi hætti: „Það sem því helst ræður er óvissa um fjárþörf eftir skipulagsbreytingar sem gerðar voru á ráðuneytinu síðastliðið haust í kjölfar samþykktar laga nr. 98/2009, um tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands. Starfsfólk og fjárheimildir fluttust þá frá ráðuneytinu samhliða tilfærslu verkefna og áhrif þess, t.d. hvað varðar þörf á sérfræðiþekkingu innan skrifstofunnar og fjölda stöðugilda eiga eftir að koma betur í ljós. Einnig geta útgjöld ráðuneytisins verið breytileg milli ára eftir áherslum á hverjum tíma og hefur ráðuneytið þar nokkra sérstöðu. Í því ljósi, og til að fjárhagsrammi skrifstofunnar gefi svigrúm til að móta nýja starfsemi, þótti rétt að koma til móts við óskir ráðuneytisins varðandi flutning á afgangsheimild milli ára. Ríkisendurskoðun telur að nær hefði verið að þessi ósk hefði komið á borð fjárlaganefndar við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2010. Ekki verði séð að í frumvarpinu séu tillögur um að aðalskrifstofur annarra ráðuneyta fái slíka sérmeðferð. Meiri hluti fjárlaganefndar telur að skerpa þurfi reglur í þessu sambandi þannig að ekki fari á milli mála hvaða heimildir séu til að flytja fjárheimildir milli ára. Jafnframt er mikilvægt að við umræður um frumvarp til fjárlaga liggi fyrir tillögur að flutningi fjárheimilda milli ára. Í 45. gr. laga, nr. 88/1997, segir: „Með ríkisreikningi sem lagður er fram á Alþingi, sbr. 7. gr., skal fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar. Þar skal leitað heimilda til uppgjörs á skuldum eða ónotuðum fjárveitingum sem ekki eru fluttar milli ára. Jafnframt skal leggja fram sérstaka skrá ásamt skýringum yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins.“ Meiri hluti fjárlaganefndar vekur athygli á að frumvarpið var ekki lagt fram um leið og ríkisreikningur 2008 þrátt fyrir að skylt sé að gera það samkvæmt fyrrgreindum lögum. Meiri hlutinn gerir þá kröfu að úr þessu verði bætt í framtíðinni. Síðan eru í nefndarálitinu skýringar við einstakar breytingartillögur. Það eru breytingar á 1. gr. Þá koma inn liðir varðandi Háskóla Íslands þar sem lögð er til hækkun á liðnum Byggingarframkvæmdir og tækjakaup. Lögð er til 337,5 millj. kr. hækkun fjárheimildar á viðfangsefninu. Þar er einmitt verið að færa til samræmis við útgjöld en um er að ræða heimild til að ráðstafa peningum úr Happdrætti Háskóla Íslands sem ekki hafði verið í fjárlögum. Sama gildir um Tækjasjóð þar sem er um að ræða 40 millj. kr. hækkun á fjárheimild til samræmis við stöðu sjóðsins í ríkisreikningi. Þessar lagfæringar eiga sér sumar hverjar eldri sögu og þarna er verið að taka á til að samræma ríkisreikninginn og loka fjárlögum. Það koma breytingar inn í 2. gr. þar sem eru Sinfóníuhljómsveit Íslands, St. Franciskusspítalinn í Stykkishólmi, St. Jósefsspítali-Sólvangur og hafnarframkvæmdir. Gerð er nánari grein fyrir þessu í nefndarálitinu. Fjárlaganefnd fór ítarlega yfir öll þessi atriði og meiri hlutinn gerir að tillögu sinni að þetta sé samþykkt með breytingartillögum. Meiri hlutinn leggur til að ríkisreikningur fyrir árið 2008 verði samþykktur með þeim fyrirvara að þingmannanefnd sem fjallar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis hefur til umfjöllunar hugsanlega ráðherraábyrgð, skv. lögum nr. 4/1963. Samþykkt ríkisreikningsins felur því ekki í sér brottfall hugsanlegra krafna á hendur ráðherrum, sbr. 2. mgr. 13. gr. laga um ráðherraábyrgð. Það kom sem sagt fram í vinnu nefndarinnar, með því að skoða reglurnar um ráðherraábyrgð, að við afgreiðslu lokafjárlaga fellur slík ábyrgð niður og vegna þess að um er að ræða árið 2008 og vegna þess að rannsóknarnefnd Alþingis er að störfum og er að meta ákveðin mál þar þótti rétt að setja inn fyrirvara varðandi þetta atriði án þess að nein sérstök ástæða væri til þess, önnur en sú að gæta þess að rannsóknarnefndin hefði umboð til að skoða málið. Þetta kemur líka fram í breytingartillögu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrgreindum breytingum sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Undir þetta rita sá sem hér talar, Guðbjartur Hannesson, formaður nefndarinnar, Kristján Þór Júlíusson, Lilja Mósesdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Þuríður Backman. Það komu fram óskir í nefndinni um að tengja lokafjárlögin við úttekt á atriðum sem tengjast árinu 2008, m.a. á því að stærsta tapið á árinu er vegna ráðstafana í Seðlabankanum þar sem ríkissjóður varð að grípa inn í og endurfjármagna Seðlabankann að hluta. En meiri hlutinn taldi ekki rétt að tengja þetta mál við afgreiðslu lokafjárlaga heldur taldi það vera sjálfstætt mál. Málið er til rannsóknar hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Auk þess getur fjárlaganefnd að sjálfsögðu fylgt því máli eftir með öðrum hætti og þarf ekki að tengja það þessu máli. Ástæða er til að halda því til haga að ítrekað hefur verið óskað eftir því í nefndinni, og við höfum rætt það, að halda þurfi með mun skipulagðari hætti utan um það með hvaða hætti Lánasýsla ríkisins sé, þ.e. með hvaða hætti haldið er utan um lánastýringu. Ég tel það mál einnig vera mikilvægt mál sem þarf að ræða sjálfstætt en á ekki að tengja lokafjárlögum. Mér finnst því eðlilegt að við afgreiðum lokafjárlögin sem eru fyrst og fremst afgreiðsla á tölulegum staðreyndum frá því ári sem hér er til umfjöllunar. Þessu fylgja, eins og ég sagði áður, breytingartillögur og þar er breytingartillaga um að við 3. gr. bætist þessi fyrirvari sem ég nefndi, orðrétt: „Við 3. gr. bætist: með fyrirvara út af hugsanlegri skaðabótakröfu ríkissjóðs skv. 13. gr. laga nr. 4/1963.“ Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þessi lokafjárlög. Þau segja sína sögu eins og ríkisreikningurinn í heild. Þetta er ár þar sem við fengum á okkur mikið áfall og mikill halli er á fjárlögum. Þetta er hluti af því sem hefur skapað skuldastöðu ríkissjóðs sem veldur því að við þurfum að hagræða duglega til að geta náð að greiða niður þessa skuldastöðu, en einn af stóru þáttunum í þessu er hallinn á ríkissjóði frá 2008 og 2009 og raunar á þessu ári. Það veldur okkur einna mestum erfiðleikum og við þurfum að breyta því með hagræðingu í rekstri á nær öllum sviðum. Ef menn vilja átta sig á því hvað lokafjárlögin eiginlega eru er um þau fjallað í lögum um fjárreiður ríkisins, lögum nr. 88 frá 27. maí 1997, en þar er sagt að með ríkisreikningi - eins og áður kom fram - sem lagður er fram á Alþingi, sbr. 7. gr., skuli fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar. Þar skal leita heimilda til uppgjörs á skuldum eða ónotuðum fjárveitingum sem ekki eru fluttar milli ára. Jafnframt skal leggja fram sérstaka skrá ásamt skýringum yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins. Heimilt er að greiða slíka umframgreiðslu af fjárveitingum næsta árs. Einnig skal gerð grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs. Ég tel að öll þessi skilyrði hafi verið uppfyllt með afgreiðslu lokafjárlaga af hálfu meiri hluta nefndarinnar og lýk þar með máli mínu.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. formanni fjárlaganefndar, Guðbjarti Hannessyni, fyrir ágæta yfirferð á frumvarpi til lokafjárlaga fyrir árið 2008. Þetta var mikið umbreytinga- og sviptingaár þannig að skiljanlegt er að á ýmsu hafi gengið. Ég hjó eftir því að hann segir lokafjárlög til staðfestingar ekki liggja fyrir. Það er náttúrlega slæmt og ber vott um ákveðið agaleysi og ekki veitir af að auka agann alls staðar. Það vekur athygli mína að undir frumvarpið rita eingöngu sex hv. þingmenn. Í fjárlaganefndinni eru ellefu þingmenn, frú forseti. Það stendur heldur ekki í nefndarálitinu, eins og oft og iðulega stendur, að fjarstaddir væru þessir og þessir þingmenn. Ég vil því inna formann nefndarinnar eftir því hvernig starfið hafi gengið yfirleitt. Var mætingin ekki betri en þetta? Ellefu þingmenn eru í nefndinni. Ég ætla ekki að telja þá upp, það liggur náttúrlega fyrir í gögnum þingsins hverjir eru nefndarmenn í fjárlaganefnd og ég hef sérstakan áhuga á því - sérstaklega þar sem við erum að tala um aga og annað slíkt og hérna hefur verið nefnt að mæting á nefndarfundi sé ekki sérstaklega góð - að undir svona stórt plagg, þar sem er verið að loka árinu 2008, rita ekki nema sex hv. þingmenn. Ég vil inna formann nefndarinnar eftir því hvar hinir voru.

Hæstv. forseti. Aðeins til að leiðrétta það sem var óskýrt áðan varðandi lokafjárlögin. Það eru auðvitað þau sem við erum að afgreiða. Það sem er ekki í lagi og verður að koma í lag er að lokafjárlög séu lögð fram með ríkisreikningi og að þau liggi fyrir áður en gengið er frá fjárlögum næsta árs. Þetta er gríðarlega mikilvægt vegna þess að þær bækur sem ég sýndi hér áðan eru mikilvægar forsendur við fjárlagagerð á hverjum tíma og veita gríðarlega miklar upplýsingar en gagnsemi þeirra er miklu minni ef þær eru langt á eftir í tíma. Það er kannski handvömm að ekki sé tekið fram að fjarvera á þessum fundi hafi einmitt verið þannig að þar hafi verið sex þingmenn sem skrifuðu undir meirihlutaálitið. Tveir skiluðu séráliti, eins og kemur væntanlega fram hér síðar á fundinum, en allir aðrir hefðu í sjálfu sér stutt málið. En það verður að segjast eins og er að það er misgóð mæting á fundi. Ég held að allir hafi komið að þessu máli og fjallað ítarlega um það úr nefndinni nema tveir þingmenn. Ég hef svo sem verið talsmaður þess, sem kom fram hér fyrr í dag, að birtir væru mætingarlistar úr nefndunum þannig að menn gætu fylgst með hverjir væru á fundum og hvenær þó að taka verði tillit til þess að erfitt geti verið fyrir nefndarmenn sem gegna formennsku í öðrum nefndum að mæta á tveimur stöðum á sama tíma. Það er sem sagt mér að kenna að fjarvera er ekki tilgreind og það hefði auðvitað verið hægt að sjá til þess að þetta væri tekið til lokaafgreiðslu á fundi þar sem fleiri voru mættir vegna þess að almennt er góð þátttaka í vinnu fjárlaganefndar og nefndarmenn afar virkir, það þarf ekki að kvarta yfir því, eins og ég segi, nema með fáum undantekningum.

Frú forseti. Ég veiti hér framsögu á nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar varðandi lokafjárlög ársins 2008, hrunársins mikla. Þar er margt merkilegt að sjá, finnst okkur hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, sem er á þessu nefndaráliti, í sambandi við hvernig árið er í raun afgreitt. Ég mun lesa hér upp úr nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Fjárheimildir sem til ráðstöfunar voru á árinu 2008 námu 489,4 milljörðum kr. Útgjöld samkvæmt ríkisreikningi 2008 námu 687,9 milljörðum kr. og staða fjárheimilda í árslok var því neikvæð um 198,5 milljarða kr. Helstu skýringar á þessu mikla fráviki er gjaldfærsla upp á rúmlega 192 milljarða kr. afskrift af veðlánakröfum sem ríkissjóður yfirtók af Seðlabanka Íslands eftir fall bankanna og af verðbréfalánum til aðalmiðlara. Hér er sem sagt verið að færa bankahrunið yfir á almenning í landinu með formlegum hætti upp á 142 milljarða kr., hvorki meira né minna. Auk þess voru gjaldfærðar ríflega 35 milljarða kr. lífeyrisskuldbindingar umfram áætlun vegna neikvæðrar ávöxtunar og áfalla sem lífeyrissjóðir starfsmanna ríkisins urðu fyrir í kjölfar bankakreppunnar. Reyndar telur minni hlutinn að hér eigi að tilgreina með beinum hætti þau töp sem lífeyrissjóðirnir urðu fyrir á hlutabréfa- og skuldabréfaeign í stað þess að kalla þau neikvæða ávöxtun, því að stór hluti af þessu fé er einfaldlega horfinn. Að mati minni hlutans þarf að kanna betur ástæður þess mikla taps sem lífeyrissjóðir starfsmanna ríkisins urðu fyrir og vekur minni hlutinn athygli á því að tapaðar fjármagnstekjur vegna þessa geta numið verulegum fjárhæðum. Þar sem kostnaður vegna þessa taps lífeyrissjóðanna lendir á almenningi í landinu hlýtur það að vera eðlileg krafa að gerð verði úttekt á þessum lífeyrissjóðum og það verði skipt um stjórnir þeirra að því marki sem unnt er. Þetta eru 35 milljarðar kr. sem velt er yfir á skattgreiðendur vegna mistaka stjórnenda lífeyrissjóða starfsmanna ríkisins. Þeir eru allir enn á sínum stað. Seðlabanki Íslands og ríkissjóður urðu fyrir verulegu tjóni vegna ótryggra veðlána Seðlabankans til fjármálafyrirtækja. Í lok árs 2008 námu kröfur Seðlabankans vegna þessara lánveitinga 345 milljörðum kr. Bankinn tapaði sjálfur 75 milljörðum kr. en ríkissjóður yfirtók 270 milljarða kr. Í ríkisreikningi kemur fram að ákveðið var að afskrifa 174,9 milljarða kr. af kröfunum. Bankarnir sem féllu öfluðu sér lausafjár með því að taka lán hjá minni fjármálafyrirtækjum sem fengu síðan lán hjá Seðlabankanum gegn ótryggðum bréfum. Seðlabankinn herti ekki kröfur um veðtryggingar fyrr en í ágúst árið 2008 og setti með því skorður við þessari aðferð bankanna til að afla lausafjár. Minni hlutinn bendir á að í skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings 2008 er spurt hvers vegna Seðlabankinn hafi ekki brugðist fyrr við þessum leik bankanna þar sem vitað var um hann. Það er mat Ríkisendurskoðunar að með því hefði mátt draga úr því tjóni sem ríkissjóður og Seðlabankinn urðu fyrir við fall bankanna. Minni hlutinn bendir á að það virðist ekki ætlun fjárlaganefndar að hlusta á þessi orð Ríkisendurskoðunar og óska eftir stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka Íslands. Það má því velta fyrir sér í kjölfarið til hvers þessi hluti af eftirliti Alþingis er. Minni hlutinn minnir á að liðið er á annað ár frá hruninu og enn er Seðlabanki Íslands með sömu verkefni og honum mistókst að leysa í aðdraganda hrunsins. Eftir því sem best er vitað starfar bankinn einnig enn eftir sömu verkferlum og þá. Með lokafjárlögum 2008 er verið að afgreiða ríkisreikning ársins 2008 og koma afleiðingar hrunsins og mistaka Seðlabankans og fjármálaráðuneytisins skýrt fram í honum. Almenningur greiðir nú kostnaðinn af þessum mistökum í formi hærri skatta, niðurskurðar og skertrar þjónustu. Að mati minni hlutans má ætla að miðað við 5% vexti geti vaxtakostnaður einn vegna þessa taps numið 12,5 milljörðum kr. á ári, bara vaxtakostnaðurinn. Enginn skoðar hvað fór úrskeiðis hjá Seðlabanka Íslands og fjármálaráðuneytinu, en fjöldi aðila kannar hvað gerðist hjá einkaaðilum. Að mati minni hlutans er eðlilegt að fjárlaganefnd Alþingis, sem er fulltrúi almennings við meðferð opinbers fjár, láti skoða og skýra þennan þátt málsins fyrir þjóðinni. Minni hlutinn telur eðlilegt að Ríkisendurskoðun eða annar aðili sem Alþingi velur vinni ítarlega stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka Íslands. Jafnframt telur minni hlutinn eðlilegt að inn í úttektina verði tekin þau störf stjórnsýslunnar, og þá sérstaklega fjármálaráðuneytisins og Fjármálaeftirlitsins, sem tengjast þroti Seðlabankans síðustu mánuði fyrir hrun. Minni hlutinn lýsir undrun yfir því að Ríkisendurskoðun skuli ekki að eigin frumkvæði hafa hafið þessa úttekt strax í kjölfar hrunsins og telur það ámælisvert að stofnunin skuli ekki hafa lokið slíkri rannsókn samhliða endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2008. Yfirteknar veðlánakröfur Seðlabanka Íslands námu 345 milljörðum kr. Tapaðar veðlánakröfur ríkissjóðs og Seðlabanka Íslands vegna falls bankanna árið 2008 nema um 267 milljörðum kr. sem eru um 57% af tekjum ríkissjóðs það ár og um 18% af allri vergri landsframleiðslu ársins. Fáheyrt er að seðlabankar fari á hausinn, en í raun er hér um að ræða gjaldþrot sem orðið hefur þjóðinni gríðarlega dýrt. Minni hlutinn telur það einfaldlega ámælisvert og í raun óábyrgt að formaður og meiri hluti fjárlaganefndar skuli ekki hafa krafist ítarlegrar stjórnsýsluúttektar á starfsháttum Seðlabanka Íslands vegna ársins 2008. Minni hlutinn leggur til að frumvarpinu verði hafnað þar til fullnægjandi skýringar á falli Seðlabanka Íslands hafa verið gefnar og fyrir liggur úttekt um hvað unnt er að læra af þeirri stórkostlegu sóun á opinberum fjármunum sem hér átti sér stað. Enginn hefur enn skoðað hvað er að hjá bankanum og ekki hefur enn verið útskýrt fyrir almenningi með fullnægjandi hætti hvað gerðist. Jafnframt þurfa að liggja fyrir nýir verkferlar sem geta tekið með fullnægjandi hætti á aðstæðum sem þessum komi þær aftur upp. 28. maí, 2010. Þór Saari, frsm., Höskuldur Þórhallsson.“ Frú forseti. Eins og fram kemur í þessu nefndaráliti skil ég ekki hvers vegna það hefur ekki verið gerð ítarleg stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka Íslands og hlutverki fjármálaráðuneytisins í aðdraganda hrunsins. Þetta er það ár sem hefur sennilega valdið þjóðinni mestu tjóni frá upphafi, að frátöldum móðuharðindunum o.fl. Hér er um að ræða stjórnsýslu sem í rauninni hefur ekki verið gerð úttekt á þrátt fyrir allt og þó að þrír bankastjórar viðkomandi Seðlabanka hafi í rauninni verið reknir liggur ekkert fyrir annað en að í fjármálaráðuneytinu og í Seðlabankanum sé sama fólk við sömu störf og var þar í aðdraganda hrunsins og ekki liggur fyrir hvort búið er að breyta verkferlum. Þess vegna tel ég einboðið að Alþingi geti einfaldlega ekki hleypt þessu máli í gegn án þess að fram fari stjórnsýsluúttekt á því. Ég leyfi mér að benda á að í Seðlabankanum eru líka starfandi framkvæmdastjórar á mjög háum launum. Þar var starfandi heilt svið sem var stofnsett og hét fjármálastöðugleikasvið. Þegar það svið var stofnsett - ég starfaði í Seðlabankanum þegar það var - var ráðið fólk sem var á það háum launum að það þurfti að hækka laun bankastjóranna til þess að ná þeim upp fyrir þá nýráðnu. Þetta fjármálastöðugleikasvið hafði það eina verkefni að tryggja fjármálastöðugleika á Íslandi. Fjármálastöðugleikasvið Seðlabankans brást augljóslega algjörlega. Í skjóli nætur í kjölfar hrunsins var nafni fjármálastöðugleikasviðs Seðlabankans breytt í fjármálasvið. Þetta er það sem verið er að gera og er náttúrlega, finnst mér, stórfurðulegt. Það er ýmislegt sem þarf að skoða. Það þarf að skoða vinnuferlin sem voru í gangi milli Seðlabankans, fjármálaráðuneytisins, Fjármálaeftirlitsins og viðskiptaráðuneytisins. Það er verið að velta bankahruninu yfir á almenning með þessum lokafjárlögum og ég hef tekið það upp í fjárlaganefnd oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að ég telji að það þurfi að fara fram stjórnsýsluúttekt á því sem gerðist. Það hefur ekki verið gert enn þá og eins og hv. formaður fjárlaganefndar sagði hér áðan gæti verið að það yrði einhvern tíma gert en þetta er ekki rétti tíminn til að gera það. Í umræðum um þetta mál í fjárlaganefnd kom fram sú hugmynd frá að mig minnir formanni og jafnframt öðrum nefndarmönnum að þingmannanefnd Alþingis, sem er að fara yfir skýrsluna, ætti að gera þessa úttekt. Undir þetta var tekið af hv. þingmönnum Þuríði Backman og Oddnýju Harðardóttur. Ég fagna því. Oddný Harðardóttir á sæti í þingmannanefndinni og beitir sér þá kannski fyrir því að þetta verði tekið upp þar. Það skiptir kannski ekki endilega máli hver gerir hvað svo fremi sem upplýst er fyrir almenningi hvað gerðist. Það er verið að skera niður velferðarþjónustu, heilsugæslu, menntamál, samgöngumál, allt sem hægt er að nefna vegna þess að hér varð algjört bankahrun og hér brugðust stofnanir. Þessar stofnanir eru í eigu almennings og fjármagnaðar af almenningi og almenningur á einfaldlega rétt á því að fá að vita hvað gerðist. Vonandi verður fyrir rest þessu hruni stjórnsýslunnar - því að það er stjórnsýslan sem hrynur hér í aðdraganda hrunsins - vísað til Ríkisendurskoðunar til ítarlegrar úttektar. Ég hreinlega vona það. Ég átta mig ekki á því hvað menn eru að fara ef þeir ætla sér ekki að gera það. Hér er komið álit okkar á þessu máli. Ég fagna því sem hv. formaður fjárlaganefndar sagði um lánamál ríkisins, þ.e. að á sínum tíma hafi Lánasýsla ríkisins verið færð inn í Seðlabankann og sé þar enn þá. Hún gengur ekki nógu vel þar. Það þarf að koma Íslandi aftur á það plan sem það var á með sjálfstæða lánasýslu sem starfar algjörlega á faglegum forsendum utan við Seðlabankann og utan við fjármálaráðuneytið þó að hún heyri að sjálfsögðu undir fjármálaráðherra. Það eru bestu aðferðir við stýringu lánamála ríkissjóða, eins og hjá OECD. Eitt af því sem ég er spurður að í hvert einasta skipti sem ég fer á fundi og ráðstefnur erlendis er: Með hvaða hætti eruð þið búin að lagfæra lánamál ríkissjóðs á Íslandi? Svar mitt er alltaf þannig að ekki sé búið að lagfæra þau, þau séu enn þá í sama farvegi. Þetta er bara spurning um að drífa í að koma því máli á koppinn. Það yrði ríkissjóði Íslands og Íslandi til mikils framdráttar á erlendum vettvangi og á erlendum lánamörkuðum ef menn gætu sýnt fram á að lánastýring ríkissjóðs væri með því besta sem gerist í heiminum. Það er einfaldlega framkvæmdaverkefni að koma því á og allir mundu njóta góðs af, ríkissjóður, almenningur og orðspor Íslendinga erlendis. Þess vegna fagna ég því að formaður fjárlaganefndar hafi áhuga á málinu og vona að því verði fylgt eftir í fjárlaganefnd og af hálfu fjárlaganefndar því að það er brýnt að lagfæra afgreiðslu þessara mála í stjórnsýslunni.

Hæstv. forseti. Þá höfum við hlýtt á nefndarálit minni hluta fjárlaganefndar. Í raun var sá ágreiningur sem þar kom upp fyrst og fremst um það hvort þau málefni sem í nefndarálitinu eru eigi heima með lokafjárlögum eður ei. Ágreiningurinn var fyrst og fremst um það en ekki þær lýsingar sem eru í nefndarálitinu um hvernig mál fóru í Seðlabankanum eða annað slíkt. Þegar maður hlustar á framsöguna má lesa út úr álitinu að tilhneiging hafi verið hjá fjárlaganefndinni að fela einhverja hluti. Þannig er málið alls ekki heldur var ágreiningur um hvað ætti að taka fyrir og að rugla ekki saman verkefnum. Það er rangfærsla í þessu nefndaráliti að mínu mati sem ég tel mikilvægt að leiðrétta. Þar stendur, með leyfi forseta: „Minni hlutinn bendir á að það virðist ekki ætlun fjárlaganefndar að hlusta á þessi orð Ríkisendurskoðunar og óska eftir stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka Íslands.“ Ríkisendurskoðun hefur hvergi stungið upp á stjórnsýsluúttekt þannig að samhengið er rangt. Aftur á móti hefur hv. fulltrúi í nefndinni óskað eftir því og bent hefur verið á að stjórnsýsluúttektir á vegum Ríkisendurskoðunar eru fyrst og fremst unnar að ósk forsætisnefndar. Við skulum ekki gera lítið úr því að auðvitað þarf að leita allra skýringa á hvað gerðist í Seðlabankanum og í stjórnsýslunni og til þess eru valdir aðilar. Það er gríðarlega ítarlegur kafli um þetta í rannsóknarskýrslunni sem skiptir mjög miklu máli. Síðan hefur þingið fundið sér þann farveg sem á að fara yfir þessi atriði í og þar er eðlilegt að þetta sé tekið fyrir og þá kallað eftir frekari rannsóknum ef ástæða er til. Þetta er sá farvegur sem meiri hluti fjárlaganefndar taldi eðlilegan og um það var ágreiningur en ekki lýsingar á þessu mikla tapi. Ég ítreka að ríkisreikningur lá fyrir varðandi 2008 og lokafjárlögin eru fyrst og fremst staðfesting á þeim talnaupplýsingum sem þar eru. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir andsvarið. Það er alveg rétt hjá honum að skilja má setninguna sem hann benti á í röngu samhengi, að Ríkisendurskoðun hafi óskað eftir stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka Íslands. Það er ekki rétt heldur benti hún á ákveðin atriði varðandi þau mál. Varðandi það sem hv. formaður segir um að ekki eigi saman að óska eftir stjórnsýsluúttekt og afgreiða lokafjárlög 2008, þá er með afgreiðslu lokafjárlaga að vissu leyti verið að kvitta undir endalok fjárlagaársins. Það er verið að gera það núna fyrir þetta mesta hrunár Íslandssögunnar þar sem almenningur og skattborgarar í landinu bera svo skarðan hlut frá borði að hörmulegt er. Það að menn skuli kvitta undir þau lokafjárlög án þess að búið sé að gera ítarlega stjórnsýsluúttekt á því sem gerðist finnst mér óásættanlegt. Skýrsla rannsóknarnefndarinnar tekur ekki mjög ákveðið á þessu sérstaka atriði og ég tel að það sé einfaldlega hlutverk fjárlaganefndar að láta rannsaka það eða beina því til forsætisnefndar að það verði rannsakað. Ég tel að það sé í raun mjög hógvær bón af minni hálfu sem fulltrúa almennings að fá botn í þetta mál því að gríðarlegir fjármunir hafa farið forgörðum hér, fjármunir almennings.

Hæstv. forseti. Ég held að rétt sé að ítreka að ekki er ágreiningur við hv. þm. Þór Saari um að við þurfum að fá eins góðar upplýsingar og hægt er um hvað gerðist og með hvaða hætti. Við þurfum að læra af þessu, við þurfum að laga lagaumhverfið og mörg af þeim atriðum sem hann hefur nefnt. Það er enginn ágreiningur um það af minni hálfu. Ágreiningurinn er fyrst og fremst um hvort það sé forsenda þess að afgreiða lokafjárlög sem eru komin allt of seint fram og eru fyrst og fremst til að staðfesta tölur í ríkisreikningi. Ég spurði sérstaklega um það í fjárlaganefndinni hvort ágreiningur væri um einhverjar tölur sem menn vefengdu að væru réttar og þyrfti frekar að skoða af því að það hefði þá kallað á sérstaka vinnu. Það var ítrekað af hv. þm. Þór Saari að svo væri ekki heldur væri fyrst og fremst verið að óska eftir að vinna frekari úttekt á því sem gerðist, hvernig þetta gat gerst og hvaða lærdóm við eigum að draga af því. Það mál lifir og er sjálfstætt en tengist ekki lokafjárlögunum sérstaklega. Um það snýst ágreiningurinn.

Frú forseti. Það er alveg rétt. Ég gerði ekki ágreining um hvort misræmi væri í tölum enda fór fjárlaganefnd vandlega yfir það misræmi sem var til staðar í upphafi. Þetta var lokaniðurstaðan og engin ástæða til að draga hana í efa. Það sem gerist er að hér erum við loksins komin með lokaniðurstöðu. Við vitum nákvæmlega hvert tapið var. Fjárlaganefnd hefur komist að því með vinnu sinni hvert tapið var og á þessum tímapunkti tel ég einfaldlega rétt að þessu frumvarpi verði hafnað þar til búið er að gera stjórnsýsluúttekt á því hvað gerðist. Það er ekki endilega mikill ágreiningur um hvort eigi að gera þessa úttekt heldur hvort þetta sé rétti tímapunkturinn til þess. Ég fyllist tortryggni vegna þess að ég hef óskað eftir þessari úttekt í þó nokkur skipti í fjárlaganefnd en hún hefur enn ekki verið gerð og ég velti því fyrir mér hversu langur tími mun þá líða þar til þetta verður skoðað ef það verður einhvern tíma gert.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að vekja athygli á því sem við ræddum í umræðunni fyrr í dag, að við erum að fara að greiða atkvæði um ýmsar breytingar sem gera það að verkum að ríkisvaldið getur staðið við breyttar forsendur í efnahagsmálum og fullnustað ný framhaldsskólalög með því að breyta aðeins til og frá. En við erum ekki, og það er ekki á dagskrá þingsins, að taka til greina og fjalla um sambærilegar breytingar sem menn þyrftu að gera í sambandi við grunnskólalögin þannig að sveitarfélögin í landinu gætu brugðist við með sambærilegum hætti og ríkisvaldið því að þau búa við sama bankahrun og sama efnahagshrun. Ég vildi bara benda þingheimi á að við þyrftum að greiða atkvæði um það á eftir en það erum við ekki að fara að gera. Ég er hins vegar ekkert mótfallinn þeim breytingum sem hér eru gerðar.

Virðulegur forseti. Ég sit hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Ég er mjög hissa á því að meiri hlutinn skuli ekki fallast á þessa tillögugrein sem kom frá hæstv. heilbrigðisráðherra. Með greininni á að auka svigrúm til endurskipulagningar í heilbrigðisþjónustunni. Það á að auka svigrúm til að hagræða og gera breytingar á innra skipulagi stofnana. Það á sem sagt að taka innra skipulag stofnana úr lögum. Það er alveg með ólíkindum að meiri hluti Alþingis, ríkisstjórnarflokkarnir sem segjast vilja hagræða í rekstri og gera hlutina einfaldari og skilvirkari, skuli vilja viðhalda í lögum ákvæðum um innra skipulag fyrir yfirlækna og yfirhjúkrunarfræðinga. Þetta er stórskrýtið og þess vegna sit ég hjá við atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um breytingar varðandi heilsugæsluna, þ.e. yfirlækna og yfirhjúkrunarfræðinga. Ég vil að það komi skýrt fram að skilningur þeirrar er hér stendur er sá að að þessu máli samþykktu, sem mér sýnist að við séum að samþykkja, þá verði hægt að gera breytingar á heilsugæslunni. Það þarf ekki endilega, eins og nú er, að vera yfirlæknir og yfirhjúkrunarfræðingur á hverri einustu heilsugæslustöð þannig að - það er minn skilningur. Ég vil koma því skýrt á framfæri og ég sit hjá við þessa atkvæðagreiðslu.