Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. um breyt. á l. um húsnæðismálastjórn o.fl., sem hér liggur fyrir á þskj. 315. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, sbr. nál. á þskj. 521, en nm. Hannibal Valdimarsson og Jón Skaftason skila sérálitum um málið. Hæstv. félmrh. gat þess við 1. umr., að frv. væri samið af nefnd, sem enn þá vinnur að endurskoðun laga um húsnæðismál, og að um bráðabirgðabreytingar væri að ræða á lögunum, heildarendurskoðun þeirra mundi verða hraðað eftir föngum. 1. gr. frv. kveður á um breytingu á stjórn húsnæðismálastofnunarinnar. Skal hún nú skipuð fimm mönnum, kjörnum af Alþingi, í stað fjögurra áður. Enn fremur á sæti í stjórninni einn maður frá Landsbanka Íslands, skipaður af ráðh., en hann hefur ekki atkvæðisrétt um lánveitingar. Varamenn eru jafnmargir og valdir á sama hátt. Félmrh. skipar stjórnarformann. Kjörtímabil stjórnarinnar er lengt úr þrem árum í fjögur. Breytingin frá gildandi og eldri lagaákvæðum um stjórn húsnæðismálastofnunarinnar miðar að því að styrkja aðstöðu stjórnarinnar frá því, sem verið hefur, og er fylgt þeirri reglu, sem allir þingflokkarnir eru nú orðnir ásáttir um, um skipun slíkra stjórna og nefnda, að láta styrkleikahlutföllin á milli flokkanna á Alþingi ráða. Liggur það í augum uppi, að í þýðingarmikilli stofnun hefur það mikið að segja, að stjórnin sé þess umkomin að eiga gott samstarf við ráðandi ríkisstj. og þingmeirihluta á hverjum tíma. 2. gr. frv. veitir Landsbankanum heimild til þess að gefa út bankavaxtabréf, er nemi allt að 150 millj. kr. á ári í næstu 10 ár, en í gildandi lögum er heimildin bundin við 100 millj. kr. á ári. Þessi hækkun er nauðsynleg vegna hækkunar á hámarkslánum, sem kveðið er á um í 3. gr. frv. Er lagt til, að í stað 100 þús. kr. komi 150 þús. kr. Þá er loks í 4. gr. lagt til, að framlag ríkisins til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis verði framvegis með þeim hætti, að leggi sveitarfélag fram fé í þessu skyni, annaðhvort sem óafturkræft framlag eða lán, þá skuli ríkissjóður lána jafnháa upphæð á móti. Verður þá framlag eða lán ríkisins ekki bundið við ákveðna upphæð, eins og verið hefur. Á fjárlögum þessa árs eru 4 millj. kr. í þessu skyni. Einnig er það nýmæli í 4. gr., að heimilt skal að greiða sveitarfélagi helming lánsfjárhæðar, þegar nýbygging er orðin fokheld. Meiri hl. heilbr.- og félmn. telur þær breytingar, sem í frv. felast, allar vera til mikilla bóta og mælir með því óbreyttu. Með samþykkt þess er að því stefnt að bæta úr mjög brýnni þörf fyrir aukna fyrirgreiðslu við húsbyggjendur. Þess er þó ekki að vænta, að þeirri þörf verði fullnægt nema meira verði að gert, og á því hafa stuðningsflokkar stjórnarinnar fullan hug. En enginn húsbyggjandi er neinu bættari, þó að honum séu gefnar einhverjar gyllivonir, sem ekki er hægt að gera að raunveruleika, og þess vegna þýðir t.d. ekki að hækka lánin út á hverja íbúð meira en svo, að unnt verði að útvega nægilegt fjármagn til þess að standa við hækkunina. Hina brýnu þörf húsbyggjenda þekkja allir, og hv. stjórnarandstæðingar hafa bæði í sambandi við afgreiðslu þessa máls í Ed. og margsinnis áður á s.l. tveim árum flutt ýmsar yfirborðstillögur í húsnæðismálum. Það er grár leikur að slá á slíka strengi, þótt í stjórnmálabaráttu sé, - eða hverjar mundu efndirnar verða hjá hv. framsóknarmönnum og kommúnistum, ef svo ólíklega færi, að þeir kæmust í þá aðstöðu að þurfa að standa við öll þau loforð, sem þeir eru sífellt að gefa húsbyggjendum með tillöguflutningi sínum í sölum Alþingis? Það er hætt við, að þeir mundu reynast harla úrræðalitlir. Mörg undanfarin ár hefur fjöldi íbúða verið allt of lengi í smíðum vegna fjárskorts, og mun það ótalið, hvað það ástand hefur leitt af sér mikla beina hækkun á byggingarkostnaði auk annars kostnaðar, sem lendir á húsbyggjendum, þegar svo stendur á. Þetta er í mörgum tilfellum afleiðing gyllivona, sem hv. stjórnarandstöðuflokkar vilja enn halda áfram að hampa í sambandi við þetta mál. En blákaldur veruleikinn segir til um það, hversu mikla fyrirgreiðslu húsnæðismálastofnunin getur veitt. Þar veltur á öllu, hversu mikið fjármagn er hægt að útvega. Stofnunin hefur haft í fastar tekjur frá 29 millj. kr. til 34 millj. kr. á ári, og nú er svo komið, að skyldusparnaðurinn fer stöðugt minnkandi vegna stóraukinna endurgreiðslna. Mun þessi tekjustofn að sögn kunnugra ganga í sjálfan sig á næstu 2–3 árum. Auk föstu teknanna hefur húsnæðismálastofnunin haft til umráða umsamin fjárframlög ýmissa annarra lánastofnana og sjóða, og s.l. ár hafði hún til ráðstöfunar um 60 millj. 877 þús. kr. Miðað við gildandi reglur um lánveitingar var fjárþörf allt að 1579 umsækjenda talin um 100 millj. kr. í byrjun þessa árs og hækkar að sjálfsögðu, þegar þetta frv. hefur náð fram að ganga. Mælir meiri hl. heilbr.- og félmn. með frv. í trausti þess, að sú fjáröflun, sem jafnframt er unnið að í þessu skyni, megi takast svo vel, að lagabreytingin geti komið húsbyggjendum að fullum notum.

Frsm. meiri hl. (Birgir Finnsson) Hæstv. forseti. Sjútvn. hélt 6 fundi um þetta mál og aflaði sér upplýsinga og umsagna, eins og frá er greint í nál. á þskj. 529. Herra Már Elísson skrifstofustjóri var n. til aðstoðar og útvegaði henni greiðlega ýmsar upplýsingar. Eins og nál. á þskj. 529 ber með sér, mælir meiri hl. n. með frv. óbreyttu, en minni hl., þeir Gísli Guðmundsson og Geir Gunnarsson, skilar séráliti. Með frv. þessu er lagt til, að breytt verði núgildandi skipulagi hlutatryggingasjóðs bátaútvegsins, og vegna hins breytta verksviðs sjóðsins er lagt til, að hann heiti framvegis aflatryggingasjóður sjávarútvegsins. Þetta nýja heiti hefur sætt nokkurri gagnrýni, að mig minnir, við 1. umr. og a.m.k. í einni umsögn. Ég tel ekki, að hið nýja heiti brjóti í bága við málvenjur, sbr. það t.d., að talað er um líftryggingu, hlutatryggingu, heimilistryggingu og vélbátatryggingu. Þarna er það hið tryggða, sem ræður í samsetningunni. Hins vegar má einnig nefna dæmi þess, að tjónið, sem tryggt er fyrir, er látið ráða, eins og í brunatrygging, sjóvátrygging, slysatrygging, örorkutrygging o.s.frv. Hvort tveggja mun þetta vera jafnrétthátt í málinu. Hálærður málvísindamaður, sem ég hef spurt álits þessu viðvíkjandi, hefur tjáð mér, að sér finnist ekkert við hið nýja nafn sjóðsins að athuga. Sjóðurinn starfar nú í tveim deildum, almennri deild vélbátanna og síldveiðideild. Samkvæmt því breytta skipulagi, sem frv. ráðgerir, verður bætt við almennri deild togaraflotans og jöfnunardeild. Á hlutverk jöfnunardeildar að vera Það að veita hinum deildunum lán eða styrki, ef svo stendur á, og má segja, að hún taki við því hlutverki, sem hin almenna deild bátaflotans hefur áður annazt. Sú deild hefur oft lánað síldveiðideildinni á liðnum árum og hefur þá í hvert skipti verið útveguð ríkisábyrgð fyrir slíkum lánum. Mun almenna deildin nú eiga um 10 millj. kr. hjá síldveiðideildinni. Með þeim tekjum, sem deildunum eru áætlaðar, ætti ekki lengur að þurfa ríkisábyrgð fyrir lánum þeirra í milli, en verði ástandið einhvern tíma svo slæmt, að einhver deildin komist alveg í þrot, þá mun Það verða athugað hverju sinni, eins og tíðkazt hefur, hvernig sá vandi verður bezt leystur, og Þá m.a. með ríkisábyrgð, ef á þarf að halda. Framlag ríkisins til sjóðsins er á Þessu ári ákveðið í fjárlögum 81/2 millj. kr., en árið 1963 er áætlað, að framlagið verði 18.6 millj. kr., eða 9.1 millj. kr. hærra en Það er nú. í 9. gr. frv. eru ákvæði um tekjur sjóðsins og skiptingu þeirra á milli deilda. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Árlegar tekjur sjóðsins eru: 11/4% af fobverði útfluttra sjávarafurða, öðrum en Þeim, sem koma frá hvalveiðum og selveiðum. Skal gjald þetta reiknað á sama hátt og annað útflutningsgjald af sömu vöru. 2) Framlag ríkissjóðs er helmingur á móti 1. lið. Á árinu 1962 skal framlagið nema 81/2 millj. kr. 3) Vextir og aðrar tekjur af eignum sjóðsins. Ríkissjóður sér um innheimtu tekna samkv. 1. og 2. tölulið þessarar gr. Tekjur samkvæmt 1. og 2. tölulið skiptast þannig milli deilda: í síldveiðideild 50% af tekjum af útfluttum síldarafurðum. í almennu deild bátaflotans 50% af tekjum af útfluttum þorskafurðum bátaflotans. í almennu deild togaraflotans 50% af tekjum af útfluttum þorskafurðum togaraflotans. í jöfnunardeild 50% af tekjum af útfluttum síldarafurðum og 50% af tekjum af útfluttum þorskafurðum báta- og togaraflotans.“ Ég vil geta þess, að alls staðar, þar sem talað er um þorskafurðir, er einnig átt við t.d. karfa. Áætlað er, að prósentugjaldið samkvæmt 1. lið muni á næsta ári gefa sjóðnum samtals 37.2 millj. kr. í tekjur, og ætti þá framlag ríkisins þar á móti að verða 18.6 millj. kr., eða tekjur sjóðsins alls 1963 55.8 millj, kr. Þessi áætlun er við það miðuð, að útflutningur gjaldskyldra afurða ársins 1962 nemi 2800 millj. kr. og aukist um 6% á ári. Út frá sömu tölum eru heildartekjurnar áætlaðar 59.1 millj. kr. árið 1964. Það hefur sætt gagnrýni, að ríkissjóður skuli ekki greiða til sjóðsins jafnt á móti þeim tekjum, sem hann fær samkvæmt 1. lið 9. gr. frv. Hér verða menn þó að hafa það hugfast, að erfitt er að gera sér grein fyrir því langt fram í tímann, hversu mikla aðstoð þær greinar sjávarútvegsins, sem réttindi eiga í sjóðnum, kunna að þurfa. En fullyrða má, að þessi atvinnuvegur er svo mikilvægur fyrir þjóðarbúið í heild, að ríkisstj. og Alþ. hljóta á hverjum tíma að veita þá viðbótaraðstoð, sem nauðsynleg kann að reynast, ef sjóðurinn getur ekki leyst allan vandann. Það má ekki heldur gleyma því, sem ég hef reyndar þegar tekið fram, að framlag ríkissjóðs til aflatryggingasjóðs tvöfaldast og meira en það, auk þess sem framlög hinna tryggðu sjálfra hækka samkvæmt 9. gr. Er í þessu sambandi rétt að minna á það, að á uppbótatímabilinu var sjóðurinn snuðaður um stórfelldar tekjur, þar eð ríkissjóðsframlagið var aðeins reiknað af fob-verði, en sjóðurinn fékk þá engar tekjur af yfirfærslugjaldinu. Minnir mig, að á þessu tímabili hafi hv. 4. þm. Austf. haft eitthvað með sjávarútvegsmál að gera. Eftir 12 ára starf hefur hlutatryggingasjóður greitt 33450849 kr. í bætur úr almennu deildinni og 36525222 kr. úr síldveiðideildinni. Síldveiðideildin skuldar enn 10 millj. kr., en almenna deildin mun eiga allt að 40 millj. kr. Ég gat þess áðan, að tekjur sjóðsins eru áætlaðar 55.8 millj. kr. árið 1963 og 59.1 millj. árið 1964, og séu þessar tölur allar bornar saman, þá geta menn gert sér nokkra hugmynd um þá miklu eflingu sjóðsins, sem frv. gerir ráð fyrir, þótt þar komi hins vegar á móti bótaskyldan gagnvart togurunum, sem vissulega verður talsverð, eins og nú er ástatt. En það ástand getur breytzt og jafnvel snúizt við, og að mínum dómi er ekkert sjálfsagðara en að hver framleiðslugreinin styðji aðra til skiptis í slíkri samtryggingu, sem hér er um að ræða. í dag eru það togararnir, sem þurfa hjálp, að ári eða næsta ár getur það orðið síldveiðiflotinn eða þorskanetaútgerðin. Í sambandi við þessar hugleiðingar vil ég skjóta því hér inn, sem ég veit ekki, hvort allir hv. dm. hafa gert sér ljóst, að togaraútgerðin hefur árum saman greitt útflutningsgjald, bæði til Fiskveiðasjóðs Íslands og til fiskimálasjóðs, án þess að eiga þar nokkur réttindi eða aðgang að stofnlánum. Þetta gildir enn þá hvað fiskveiðasjóði viðvíkur, en breyting mun nýlega hafa verið gerð á þessu hjá fiskimálasjóði. Það er ekki, að því er ég bezt veit, unnt að fá framlög togaraútgerðarinnar til þessara sjóða uppgefin sérstaklega, en ég hef reynt að gera mér nokkra grein fyrir þessu varðandi fiskveiðasjóð. Ég fékk uppgefnar hjá Fiskifélaginu eftirgreindar prósentutölur um hlutdeild togaranna í heildarframleiðsluverðmæti sjávarútvegsins. Arið 1957 36%, árið 1958 38%, árið 1959 32%, árið 1960 241/2%. Þessi sömu ár hafa tekjur fiskveiðasjóðs af útflutningsgjaldi orðið: 1957 18 797.938,50 1958 24 343 471,31 1959 27 599 470,52 1960 37 321 615,72 Samtals 108 062 496,05 Sé reiknað með sama hlutfalli í tekjum fiskveiðasjóðs frá togurum og í heildarframleiðslunni þessi ár, þá má áætla framlag togaranna til sjóðsins þannig: 1957 6767000 kr., 1958 9251000 kr., 1959 8 832 000 kr., 1960 9144 000 kr., eða samtals á þessum fjórum árum 33 994 000 kr. Á þessu tímabili hafa þá rúmlega 31% af tekjum fiskveiðasjóðs komið frá togurunum, sem engan aðgang hafa haft að sjóðnum, og miðað við heildartekjur sjóðsins af útflutningsgjaldi frá byrjun, sem munu vera um 315 millj. kr., má áætla, að togararnir hafi lagt fram í þennan stofnlánasjóð vélbátanna um 97 eða 98 millj. kr. Þetta finnst mér vera vert að þeir menn hugleiði, sem nú tala um það, að ekki megi rugla saman reytum einsta,kra greina sjávarútvegsins í aflatryggingasjóði samkvæmt frv, því, sem hér liggur fyrir. Skal ég þá aftur víkja að ákvæðum frv. og þeirri fyrirgreiðslu við togarana, sem ráðgert er að veita á vegum sjóðsins. En fyrst vil ég geta þess, að í frv. eru nokkrar breyt. og nýmæli frá gildandi I. um hlutatryggingasjóð, sem sett hafa verið inn samkv. þeim sjónarmiðum, sem fram hafa komið í ályktunum fiskiþings að undanförnu. Stofnfé hinnar almennu deildar togaraflotans á samkv. frv. að vera 371/2 millj. kr., sem ríkissjóður leggur fram með jöfnum árlegum greiðslum á 15 árum. Verður þetta fé, eða 30 millj. kr. af því, notað til þess að veita togurunum aðstoð fyrir árið 1960 með því að afhenda skuldabréf, er verði gjaldgeng til greiðslu á skuldum við viðskiptabankana, og talið er, að fyrir árið 1961 muni sjóðurinn þurfa að greiða álíka mikið, eða samtals 60 millj. kr. fyrir bæði árin. Að því er fundið, að þessi aðstoð muni hrökkva skammt, og talað um, að allt skipulag togaraútgerðarinnar þurfi að breytast. Það er rétt, að togaraútgerðin þarf að laga sig eftir breyttum aðstæðum, þar sem minnkandi aflabrögð og ný veiðitækni hafa skapað gerbreytt viðhorf. Þar er um að ræða stórátak, sem gera þarf með aðstoð og fyrirgreiðslu hins opinbera. En tímabundin fyrirgreiðsla getur ekki beðið, þar til lausn er fundin á þeim stóru og erfiðu vandamálum. Þetta frv. er aðeins einn þáttur í þeirri aðstoð, sem togurunum verður veitt vegna líðandi stundar. Að auki hafa verið gerðar ráðstafanir til að greiða fyrir þá vátryggingagjöld, sem munu nema um 35 millj. kr. fyrir árið 1960 og sennilega svipaðri upphæð fyrir árið 1961. Enn fremur hefur ríkissjóður greitt af stofnlánum togaranna miklar upphæðir, bæði s.l. ár og áður, eins og hæstv. fjmrh. upplýsti nýlega í skýrslu til Alþingis um greiddar ríkisábyrgðir. Þegar allt þetta kemur saman, er þess að vænta, að hægt verði að koma togaraútgerðinni yfir örðugasta hjallann, en hún er um þessar mundir stödd í öldudal aflaleysisins. Sjútvn. fékk hjá Fiskifélaginu þær tölur um útgerð og afla togara, sem hér fara á eftir: Árið 1955 voru gerð út 44 skip og öfluðu samtals, miðað við afla upp úr sjó, 203973 lestir. 1956 43 skip 188 845 lestir. 1957 42 skip 162118 lestir. 1958 44 skip 209037 lestir. 1959 45 skip, þar af 2 gerð út stopult, 166051 lest. 1960 48 skip, þar af 5 gerð út stopult, 119738 lestir. 1961 40 skip, þar af 6 gerð út stopult, 81444 lestir. Eins og ég sagði áðan, er árið 1955 gefið upp miðað við afla upp úr sjó, en öll hin árin miðað við landað magn, en á því er nokkur munur, þó ekki verulegur, þar sem t.d. allur karfi, sem kemur á land, er óslægður. Sé athugað meðalveiðimagnið í heild fyrir fimm ár, 1955–1959 að báðum árum meðtöldum, þá reynist það samkvæmt þessari skýrslu 186 004 lestir yfir árið, og hefur þá aflinn árið 1960 reynzt um 351/2% lægri en fimm ára meðaltalið og árið 1961 56% lægri en það. Er í þessum samanburði meira að marka fyrra árið, vegna þess að þá er skipafjöldinn, sem gerður er út að staðaldri, nálægt því að vera hinn sami og næstu fimm ár á undan. Síðara árið er skipafjöldinn aftur á móti minni, og verður þess vegna að taka prósentulækkunina með meiri varúð það ár. Samt ber að athuga það, að skipin, sem stöðvazt hafa, hafa helzt úr lestinni vegna þess, að útgerð þeirra hefur ekki risið undir afleiðingum aflaleysisins. Hæstv. sjútvmrh. drap á það í framsöguræðu sinni fyrir frv. um aflatryggingasjóð, að gerð hefði verið á vegum ríkisstj. athugun á hag togaraútgerðarinnar, og gat hann að nokkru um niðurstöðurnar af þeirri rannsókn. Mér var falið fyrir hönd sjútvn. að fara þess á leit, að n. fengi umrædda skýrslu til athugunar, en niðurstaðan af viðræðum mínum og hæstv. ráðh. varð sú, að ráðh. taldi ekki fært að birta n. skýrsluna, þar eð hún væri þannig unnin, að í henni væru upplýsingar um einstök fyrirtæki. Ég er fyrir mitt leyti samþykkur þessari afstöðu hæstv. ráðh. og tel ekki þörf á því í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, að fá þessa skýrslu í hendur. Upplýsingarnar um aflabrögðin tala sinu máli, og sömuleiðis þekkja bæði ég og aðrir hv. þm. hrakfallasögu togaraútgerðarinnar síðustu árin úr heimahögum okkar. Einnig er það orðið svo, að mikill hluti togaranna er í eigu opinberra fyrirtækja, sem sjálfsagt birta sjálf reikninga sína fyrir s.l. ár innan skamms. Það má vitanlega velta því fyrir sér á marga vegu, af hverju aflaleysi togaranna stafi. Sumir kenna útfærslu landhelginnar mest um og segja sem svo, að ef togurunum yrði hleypt inn í landhelgina, þá þyrftu þeir ekki á annarri aðstoð að halda. Þetta eru ýkjur að mínum dómi, Því að aflaleysið er ekki aðeins ríkjandi á miðunum hér við land, heldur einnig á fjarlægum miðum, þar sem togurunum hefur oft orðið gott til fanga, og ekki mundi afli þeirra á Þeim slóðum aukast við það, að þeir fengju landhelgina að einhverju leyti. Ég neita því þó ekki, að útfærsla landhelginnar eigi sinn þátt í erfiðleikum togaranna, en ég álít, að þegar frá líður muni þeir, eins og önnur útgerð, hagnast á aukinni friðun fiskimiðanna, því að hún mun forða útgerð okkar sem heild frá Því, sem verra er, þ.e.a.s. frá algerri ördeyðu. Að svo mæltu legg ég til fyrir hönd meiri hl. sjútvn., að frv. á þskj. 365 verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Nál. minni hl. sjútvn. er prentað á þskj. 531 og hefur verið útbýtt á Þessum fundi. í n. gerðum við minnihlutamenn grein fyrir breytingum, sem við töldum nauðsynlegt að gera á frv., en þar sem hv. meiri hl. gat ekki á þær breyt. fallizt, höfum við skilað sérstöku nál. ásamt brtt. við frv., sem prentaðar eru á sama þskj. Í byrjun nál. okkar á þskj. 531 er gerð grein fyrir efni þess frv., sem hér liggur fyrir, og vísa ég til þess, sem þar er sagt um efni frv. Hér er um tvíþætt mál að ræða: í fyrsta lagi er gert ráð fyrir, að frv. það um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, sem hér liggur fyrir, komi í stað gildandi laga, nr. 48 25. maí 1949, um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins, og að þau lög verði þá felld úr gildi. Mun ég koma að því síðar. í öðru lagi er hér um að ræða sérstaka aðstoð við togaraútgerðina vegna rekstrarerfiðleika hennar undanfarið, en l. um hlutatryggingasjóð hafa hingað til ekki tekið til togaraútgerðarinnar. Nú virðist það vaka fyrir hæstv. ríkisstj. að breyta hlutatryggingasjóðnum í því skyni aðallega að leysa á þann hátt vanda togaraútgerðarinnar. Þetta virðist vera aðaltilgangur þessa frv. Og í framsöguræðu sinni við 1. umr. þessa máls ræddi hæstv. sjútvmrh. um frv.. aðallega út frá þessu sjónarmiði, að í því fælist aðstoð við togaraútgerðina. Ég mun því byrja á Því að gera það atriði málsins að umtalsefni. Í efnahagsmálaritinu Viðreisn, sem hæstv. ríkisstj. gaf út árið 1960 um gengisbreytinguna og aðrar ráðstafanir sínar í efnahagsmálum, standa m.a. þessi orð á bls. 15 í nefndu riti, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. telur, að hin nýja gengisskráning muni skapa möguleika á því að færa kjör togarasjómanna til samræmis við kjör bátasjómanna og jafnframt grundvöll fyrir hallalausum rekstri togaranna.“ Þetta stendur nú þar. En þessi skoðun ríkisstj., þessi spá hennar um, að eftir gengisbreytinguna miklu væri hag togaraútgerðarinnar borgið, hefur ekki reynzt rétt. Hún hefur reynzt röng eins og fleiri sams konar spár. Hagur togaranna batnaði ekki, heldur versnaði. Enn hefur genginu verið breytt, og enn hefur hagur togaranna versnað. Þeim, sem stóðu að efnahagslöggjöfinni 1960, gleymdist sem sé eitt af meginatriðum íslenzks efnahagslífs. Þeim gleymdist það, að hve miklu leyti íslenzkir atvinnuvegir eiga afkomu sina, eins og skáldið sagði, undir sói og regni og undir því, sem sjórinn lætur í té. Þeim gleymdist, að það er ekki gengisskráning, sem mestu máli skiptir fyrir sjávarútveginn og afkomu hans, heldur fiskigöngur, veðurfar og aflabrögð. Ný gengisskráning gat ekki ráðið bót á aflabresti. Og það er yfirleitt ekki hægt að sníða gengisskráningu eftir hinum síbreytilegu ástæðum atvinnuvegar eins og sjávarútvegsins, sem krefjast úrræða af ýmsu tagi eftir því, hvernig á stendur og hvað við á svo að segja í hverjum landshluta. Á þetta var á sínum tíma oftar en einu sinni bent í umr. um efnahagsmálin. Það má vel vera, að efnahagslöggjöfin frá 1960 hefði getað átt við í landi, sem fyrst og fremst byggir afkomu sína á háþróuðum iðnaði með stöðugri framleiðslu og stöðugu verðlagi. En það var allt of mikil bjartsýni að ímynda sér, að hún hlyti að skapa varanlegt öryggi í íslenzkum sjávarútvegi, eins og nú sést gleggst á togaraútgerðinni. Þess vegna er nú líka verið að leita nýrra úrræða, sem ekki eru í samræmi við hina yfirlýstu efnahagsmálastefnu hæstv. ríkisstj. Nú er það af, sem áður var, þegar togaraútgerð var talin einn hinn mesti gróðavegur hér á landi. Skipin eru nú að vísu miklu stærri og betur búin en fyrrum, en árangurinn hefur ekki farið eftir því í seinni tíð. Enginn dregur í efa, að rekstur togaraflotans hafi gengið mjög erfiðlega á árunum 1960 og 1961, enda sjást þess víða merki. Af 48 skipum í togaraflotanum virðast 8 hafa legið bundin í höfn allt s.l. ár samkv. upplýsingum, sem nefndinni hafa borizt og hv. frsm. meiri hl. gat um, og þar að auki 6, sem hafa ekki verið gerð út á árinu nema að nokkru leyti. Sum þessara afkastamiklu veiðiskipa hafa verið undir hamrinum, sem kallað er, og útgerð þeirra komizt í þrot. Um hina nýju, glæsilegu þúsund tonna togara, sem nýlega voru keyptir til landsins og kostuðu 3540 millj. kr. eða jafnvel meira hver, er nú talað eins og þeir væru byrði á þjóðinni. Ríkissjóður hefur orðið að inna af hendi miklar fjárgreiðslur fyrir togaraútgerðina síðustu tvö árin vegna ríkisábyrgða fyrir stofnlánum togaraútgerðarfyrirtækja - og hefur reyndar orðið að gera það fyrr, og greidd hafa verið úr opinberum sjóðum eða verða greidd tryggingariðgjöld togaraflotans eins og annarra fiskiskipa fyrir árin 1960 og 1961. Fréttir hafa verið sagðar opinberlega af miklum rekstrarhalla hjá togaraútgerðarfyrirtækjum, sem enn halda þó áfram starfsemi sinni, og vék hæstv. ráðh. nokkuð að því efni í framsöguræðu sinni á dögunum, sem ég mun einnig koma að síðar. Rekstrarvandamál togaranna hafa nú um skeið verið almennt umræðuefni, bæði á opinberum vettvangi og manna á meðal, og valdið mörgum áhyggjum, sem ekki er furða, þar sem hér er um að ræða fiskiflota, sem dregið hefur að landi stundum meira en þriðjung, stundum helming eða meira af öllum fiskafla landsmanna, þegar síldaraflinn er frátalinn. Nú síðast hefur það svo gerzt, sem allir vita, að togaraflotinn hefur með öllu stöðvazt eða er í þann veginn að stöðvast allur vegna kjaradeilu, sem upp er komin og ekki hefur enn tekizt að leysa, þar sem togarasjómenn telja sig bera skarðan hlut frá borði samanborið við aðra, m.a. vegna aflatregðunnar, en útgerðarfyrirtækin telja vandkvæði á að auka útgjöld sín, eins og á stendur. Flestir hafa verið sammála um það undanfarið, sem að því hafa vikið, að við svo búið megi ekki standa, að eitthvað verði að gera af hálfu hins opinbera í þessum málum, bæði vegna hinnar fjárhagslegu ábyrgðar ríkisins, sem hér er um að ræða, og þó ekki síður vegna þess atvinnulífs og þeirrar gjaldeyrisöflunar, sem tengd er við togaraútgerðina. Sumir kasta því að vísu fram, að togaraútgerð eigi sýnilega enga framtið fyrir sér hér á landi og ekki sé um annað að gera en leggja hana niður og það sem fyrst. Þetta segja sumir. En ekki verður það almennt talið æskilegt úrræði að leggja niður einstaka atvinnuvegi þjóðarinnar, þegar illa árar. Þess verður að vænta, að eitthvað rakni úr bráðlega um aflabrögðin og kannske fleira. Raddir hafa komið fram um það að leyfa togurunum veiðar á þeim fiskimiðum næst landinu, sem nú eru friðuð fyrir botnvörpuveiðum. Ekki hefur sú hugmynd þó átt fylgi að fagna, og mun nú vera frá henni horfið. En hér á Alþ. hefur almennt verið viðurkennt, að ráðstafana væri þörf til aðstoðar togaraútgerðinni. Og gert hefur verið ráð fyrir, að ríkisstj. legði fram till. um þá aðstoð að vel athuguðu máli, að undangenginni ýtarlegri rannsókn á viðfangsefninu. Sjútvn. hefur við meðferð málsins fengið ýmsar upplýsingar um aflabrögð togaraflotans undanfarin ár og þá jafnframt um fjölda þeirra skipa, sem gerð hafa verið út ár hvert. Hv. frsm. meiri hl. vék að þessu áðan, og sé ég ekkert á móti því, þó að ég endurtaki sumar af þeim tölum, sem hann þá nefndi í sambandi við það, sem ég vil segja um þetta mál. Eins og hann sagði, eru þær upplýsingar, sem við höfum fengið um togaraaflann, miðaðar við afla upp úr sjó, en ekki við slægðan fisk með haus, og er þar því um nokkru hærri tölur að ræða en í skýrslum Fiskifélagsins, sem venjulega eru birtar, t.d. í tímaritinu Ægi. En þessi aðferð að telja afla upp úr sjó, það er hin alþjóðlega aðferð við gerð fiskiskýrslna, sem í rauninni ætti að taka upp hér á landi og hefur, ef ég man rétt, verið tekin upp í einni skýrslu, sem gerð hefur verið fyrir 2 árum um fiskafla Íslendinga um 50 ára skeið. Á árinu 1955 öfluðu 44 skip 204 þús. tonn, talin á þennan hátt. Árið 1956 öfluðu 43 skip 189 þús. tonn. árið 1957 öfluðu 42 skip 162 þús. tonn. Árið 1958 öfluðu 44 skip 209 þús. tonn. Árið 1959 öfluðu 45 skip, þar af 2, sem voru ekki nema hluta af árinu á veiðum, 166 þús. tonn. Árið 1960 öfluðu 48 skip, þar af 5, sem voru aðeins nokkurn hluta ársins á veiðum, ekki nema 120 þús. tonn. Og á árinu 1961 öfluðu 40 skip, þar af 6, sem voru aðeins hluta af árinu á veiðum, 81 þús. tonn, eða 72 þús. tonn af slægðum fiski með haus. Í sambandi við skipatötuna er þá jafnframt þess að geta, að skipunum hefur ekki aðeins fjölgað nokkuð, heldur hafa þau líka stækkað, þannig að 44 skip í togaraflotanum árið 1958 voru samtals um 29 þús. rúmlestir, en 48 skip árið 1961 voru milli 33 og 34 þús. rúmlestir. Þetta er töluvert meiri hækkun á rúmlestatölunni en sem nemur skipafjöldanum, og stafar af því, að tekin hafa verið úr umferð lítil skip, gömlu togararnir, Flateyrartogararnir tveir, sem margir kannast við, en í staðinn hafa komið 5 stórir, nýir togarar á árinu 1960. Nú er það svo, að þessar aflatölur áranna eru ekki einhlítur samanburður, og það væri rangt að halda því fram. Hér ber að hafa það í huga, að siglingar togaranna með afla til útlanda hafa aukizt mjög í seinni tíð. Á árinu 1960 fóru togararnir samtals 197 söluferðir til útlanda og á árinu 1961 223 söluferðir samkv. upplýsingum, sem nefndin hefur fengið hjá félagi ísl. togaraeigenda. Til ferða milli landa fer langur tími í hvert sinn, og hér virðist vera um að ræða 5–6 söluferðir hjá hverju skipi. Og af þessum ástæðum, vegna siglinganna og þess tíma, sem fer í að sigla, eru aflatölur síðustu tveggja ára lægri en þær ella væru, og verður að taka tillit til Þess, enda er verðið, sem fæst fyrir aflann, þá líka mun hærra. Um þetta liggja ekki fyrir neinar glöggar upplýsingar af ástæðum, sem ég kem að síðar. Samt leynir það sér ekki, að aflinn er mun minni þessi ár en hann hefur áður verið, hvernig sem framhaldið verður. Mun hér vera að leita aðalástæðunnar eða þeirrar orsakarinnar, sem menn festa helzt augu við, fyrir rekstrarerfiðleikum útgerðarinnar, þó að þar komi sjálfsagt fleira til. Þess verður að vænta, að hér sé um tímabundinn aflabrest að ræða, eins og við höfum þekkt stundum áður í sögu íslenzkra fiskveiða. Og eins og ég sagði áðan, kemur sjálfsagt fleira til, sem hefur haft áhrif í þá átt að skapa togaraútgerðinni rekstrarerfiðleika. og má Þar t.d. nefna hina miklu vaxtahækkun, sem orðið hefur í tíð núv. hæstv. ríkisstj. og kemur að sjálfsögðu þungt niður á fjármagnsfrekum atvinnuvegi, sem er að safna skuldum vegna rekstrarerfiðleika. Svo að ég komi þá aftur að því frv., sem hér liggur fyrir, þá verður því miður að segja Það, að undirbúningur þessa máls er ekki sá, sem vænta mátti og búizt var við. Viðfangsefnið liggur ekki svo ljóst fyrir sem skyldi. Nauðsynlegt var fyrir Alþ. að fá upplýsingar um hag togaraflotans, eins og hann er nú og hvernig hann hefur breytzt undanfarin tvö ár, til þess að geta gert sér grein fyrir. við hvað er að fást og hvað að gagni getur komið. í grg. frv. eru sáralitlar upplýsingar um þetta efni. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sökum hinna miklu erfiðleika togaraútgerðarinnar vegna langvarandi aflabrests lét ríkisstj. á s.l. ári gera athugun á taprekstri togaranna. Leiddi sú athugun í ljós, að afkoma togaraútgerðarinnar er svo bágborin, að þess er ekki að vænta, að hún komist af hjálparlaust.“ Og svo er það ekki meira. Þetta eru þær upplýsingar, sem hinu háa Alþ. voru gefnar í grg. ríkisstj. fyrir frv. því, sem hér liggur fyrir. En eins og ég hef áður sagt í þessari ræðu, vék hæstv. sjútvmrh. að Þessu efni í framsögu, Því að framsöguræða hans var aðallega um aðstoðina til togaranna og þann hluta frv., sem um hana fjallar. Upplýsingar hæstv. ráðh. voru þessar helztar: Hann gerði grein fyrir minnkandi afla togaranna 1960 og 1961. Það voru svipaðar upplýsingar og hér hafa komið fram nú á þessum fundi, og er reyndar hægt að fá upplýsingar um Það efni í opinberum skýrslum. Hann sagði að rekstrarhalli venjulegs togara mundi hafa verið 21/2 millj. kr. að meðaltali á árinu 1960, með nokkurri fyrningu skips og vélar. Þá gerði hann ráð fyrir því, að bætur eða önnur aðstoð við togarana samkv. þessu frv. mundi nema að meðaltali 750 Þús. kr. á skip árið 1960 og sömu upphæð árið 1961. Þetta eru náttúrlega heldur litlar upplýsingar, þó að skýrt sé frá því, hvað rekstrarhalti hafi numið að meðaltali á skip á öðru því ári, sem hér er um að ræða, því að það er ekki meðaltalið, sem þarf að veita aðstoð, heldur er verið að veita aðstoð útgerð, sem berst í bökkum, væntanlega til Þess að hún geti haldið áfram. En hæstv. ráðh. bætti því við, að enn mundi orka tvímælis Þrátt fyrir það, þó að þetta frv. væri samþykkt, hversu mikið af skipunum væri hægt að reka áfram, ef ekki rættist úr með aflabrögð. Hann sagði, að sum útgerðarfyrirtækin væru talin eiga vel fyrir skuldum. önnur berðust í bökkum og væru rétt við það að eiga fyrir skuldum, en í þriðja flokknum væru svo Þan togaraútgerðarfyrirtæki, sem stæðu mjög örðuglega og ættu raunar í daglegri baráttu fyrir því að geta haldið úti skipunum frá degi til dags. Þetta mun vera nokkurn veginn það, sem hæstv. ráðh. sagði. Um afkomu ársins 1961 nefndi hann ekki neinar tölur, svo að ég tæki eftir, í framsöguræðu sinni. Þetta voru þær upplýsingar, sem ráðh. gaf til viðbótar því, sem í grg. stóð og ég las hér áðan, og þær máttu vissulega ekki minnt vera í slíku máli. ef ekki átti að koma fleira til. Samt eru þetta eiginlega einu upplýsingarnar, sem fyrir Alþ. liggja um hag og rekstur togaranna 1960–1961. Og í því sambandi þýðir auðvitað ekki að vitna í reikninga einhverra bæjarútgerða, sem kunna að verða birtir, eftir að Alþ. hefur afgr. þetta mál. Hæstv. ríkisstj. hefur þó, sem vænta mátti. haft milli handa gleggri upplýsingar um þetta mál en þær, sem fram hafa komið á Alþ. og ég hef skýrt frá. ilm Það efni sagði hæstv. ráðh. í framsöguræðu sinni: „Á s.l. ári var skipuð nefnd til þess að rannsaka hag og rekstur togaranna, og hún skilaði fyrir áramótin áliti, sem stuðzt hefur verið við, Þegar Þetta frv. hefur verið samið. En Það hefur verið rætt um ýmislegt og ýmsar aðrar aðferðir, sem ég að nokkru leyti hef nefnt,“ sagði ráðh. og á Þar sjálfsagt m.a. við þær aðferðir, sem í þessu frv. felast. Upplýst hefur verið í sjútvn., að Þessi n., sem skipuð var, hafi verið þriggja manna n., og sömuleiðis hefur verið upplýst, hverjir í þeirri n. hafi verið. Einnig hefur verið upplýst í sjútvn. af fulltrúum Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, að þessi þriggja manna n. hafi gert till., sem ekki hafi verið teknar til greina eða ekki felist í Þessu frv., sem hér liggur fyrir. Á fyrsta fundi sjútvn. um þetta mál óskaði ég eftir því við formann n., að hann hlutaðist til um, að hún fengi í hendur grg. togaranefndarinnar, þ.e.a.s. þriggja manna nefndarinnar, til ríkisstj. um málið, og vék hv. frsm. meiri hl. að því áðan. En þegar formaður n. ræddi um þetta við ráðh., taldi ráðh., eins og hv. frsm. sagði, sér ekki fært að afhenda sjútvn. grg. eins og hún lægi fyrir og ekki heldur hafa tök á að láta n. í té útdrátt eða niðurstöður úr grg. togaranefndar. Hv. frsm. sagði hér áðan, að þetta, að ráðh. taldi sér ekki fært að láta n. grg. í té, mundi stafa af því, sem vel getur verið rétt og sjálfsagt er rétt, að í grg. hafi verið upplýsingar um hag einstakra fyrirtækja. Og ég hef ekkert við því að segja, þótt slíkar upplýsingar hefðu ekki verið látnar þn. í té, sem snertu beinlínis einstök fyrirtæki, nafngreind fyrirtæki. En þá var sú aðferðin tiltæk að gera aðra grg. eða útdrátt úr þessari grg., raunverulega sama efnis, þar sem þessar upplýsingar um nafngreind fyrirtæki voru ekki. En þessa grg. eða upplýsingar um efni hennar hefur n., eins og ég sagði, ekki fengið í hendur, og þess vegna getur hún í raun og veru enga aðstöðu haft til að gera sér grein fyrir málinu í heild og getur ekki um það dæmt á grundvelli rannsóknar, hvort sú aðstoð, sem í frv. felst, muni bera viðhlítandi árangur. Ég á satt að segja erfitt með að skilja, að hæstv. ríkisstj. skuli ætlast til þess af n. eða Alþ. að afgreiða málið án slíkra upplýsinga. Þrátt fyrir þetta telur minni hl. n. eftir atvikum rétt að mæla með því, að þetta frv. verði afgr. með það fyrir augum, að í því verði ákvæði um fjárhagslega aðstoð til togaraútgerðarinnar vegna áranna 1960 og 1961, að vísu að nokkru leyti með öðrum hætti en gert er ráð fyrir í frv. Jafnframt getur minni hl. á það fallizt, að löggjöfin um hlutatryggingasjóð verði a.m.k. til reynslu færð yfir á breiðari grundvöll, þannig að hún nái einnig til togaraútgerðarinnar, og þá í trausti þess, að stjórn aflatryggingasjóðs, eins og hún verður skipuð samkv. frv., hagi aðstoð sinni þannig, að árangurs megi vænta, þannig að tryggður verði rekstur togaraflotans, eftir því sem tök eru á, með þeim fjármunum, sem hér er um að ræða. Minni hl. virðast raunar líkur benda til, að meiri aðstoðar sé þörf, en telur sig ekki hafa þau gögn í höndum, sem til þess þurfi að gera fyllilega rökstuddar till. í því efni, en að því og till. minni hl, kem ég nánar síðar. Í þessu sambandi skal það fram tekið, að minni hl. n. getur ekki fallizt á, eins og sakir standa, að lögð verði gjöld á bátaútveg landsmanna til þess að greiða kostnað við aðstoð til togaranna, eins og gert er ráð fyrir í frv. Minni hl. telur, að þessa aðstoð verði að veita á annan hátt. í frv. er gert ráð fyrir, að aflatryggingasjóður sjávarútvegsins taki 30 millj. lán til aðstoðar vegna ársins 1960, sem endurgreiðist af árlegu framlagi ríkissjóðs til togaradeildar hlutatryggingasjóðs, og er um þetta fjallað í bráðabirgðaákvæði frv. Á það út af fyrir sig getur minni hl. fallizt. En frv. gerir síðan ráð fyrir, að vegna ársins 1961 verði greiddar bætur úr togaradeild aflatryggingasjóðs. En þar sem togararnir hafa enn mjög litlu tryggingafé safnað, aðeins á s.l. ári síðan í ágústmánuði, eða eignazt ríkisframlag á móti því, er sýnilega gert ráð fyrir, að þær 30 millj., sem um er að ræða vegna ársins 1961, verði teknar af tryggingafé og ríkisframlagi bátaflotans. Hæstv. ráðherra sagði líka í framsöguræðu sinni, að togaradeild og jöfnunardeild ættu að bera þann kostnað, sem af aflabrestinum 1961 leiðir, og þar er auðvitað fyrst og fremst átt við kostnað, sem jöfnunardeild ber, því að í togaradeildinni eru ekki nema 3 millj. kr. En á þetta getur minni hl. ekki fallizt og gerir því till. um aðra leið til að gera þessa aðstoð framkvæmanlega, og mun ég gera grein fyrir þeirri leið, áður en ég lýk máli mínu. Hlutatryggingasjóður bátaútvegsins var, eins og ég hef áður vikið að, stofnaður með l. nr. 48 25. maí 1949 og hefur nú starfað tæp 13 ár. Á þessum lögum var gerð breyt. árið 1958. Samkv. l. frá 1949 með viðbótinni frá 1958 starfar hlutatryggingasjóður bátaútvegsins í tveim deildum, sem hafa aðskilinn fjárhag, þ.e. síldveiðideild og almennri deild. Til sjóðsins eru greidd gjöld af útfluttum sjávarafurðum, þannig atl af útfluttum síldarafurðum eru samkv. þeim l. greidd 3/4% af fob-verði, en af útfluttum bátaafurðum eða þorskafurðum báta, eins og þær eru stundum nefndar, er greitt 1/2% af fob-verði. Þetta er ákvæði hlutatryggingasjóðslaganna frá 1949 með viðbótinni 1958. Á móti þessu gjaldi af útfluttum afurðum greiðir ríkissjóður síðan -eða hefur greitt samkv. téðum lögum framlag jafnhátt, jafnháa upphæð í hvora deild, eins og útflutningsgjaldið til hlutatryggingasjóðs nemur. Þessu fé, sem þannig safnast, hefur síðan verið varið til þess að greiða bætur, þegar illa hefur aflazt bæði á síldveiðum og einnig á öðrum veiðum bátanna. Um þetta eru í lögunum reglur, meginreglur, hvernig bætur skuli greiddar. Reikna skal út svokallað meðalveiðimagn, og í reyndinni hefur þetta meðalveiðimagn oft verið miðað við fimm síðustu ár, áður en bætur voru greiddar. Þó að þetta ákvæði um fimm ára meðaltal standi ekki í lögunum, hefur það verið svo. Síðan er þessum deildum skipt í margar undirdeildir eftir veiðisvæðum og eftir tegundum veiðiskipa og eftir því, hvers eðlis veiðarnar eru. En ef aflinn á einhverju veiðitímabili í einhverjum flokki deildar er 75% eða minna af þessu meðalveiðimagni, þá koma bætur til greina samkv. ákvæðum í lögunum. Samkv. l. stjórna 3 menn hlutatryggingasjóði, einn tilnefndur af ríkisstj., einn af Alþýðusambandi Íslands og einn af Landssambandi ísl. útvegsmanna. Fram til 31. des. 1961 hafa bætur samtals úr almennu deildinni, - og var það líka upplýst hér áðan, - numið 331/2 millj. kr. og úr síldveiðideild 361/2 millj. kr. Síðustu bætur, sem þá hafa verið greiddar, munu hafa verið a.m.k. aðallega vegna vetrarvertíðar á því ári, aðallega vetrarvertíðar í Vestmannaeyjum og á einum stað öðrum. Með brbl. nr. 80 3. ágúst 1961, sem nú liggja fyrir þessu þingi til staðfestingar, var í 8. gr. þeirra laga gerð breyt. á hlutatryggingasjóðsgjaldi. Gjald Það, er greiða skyldi af sjávarafurðum, var hækkað upp í 11/4% úr 1/2% og 3/4%, en mótframlagið úr ríkissjóði ekki hækkað, meira að segja sett það ákvæði í brbl., að þar skyldi gilda sú upphæð, sem tekin hafði verið upp í fjárlög á því ári. Auk þess var svo bætt við gjaldi af togaraafurðum 11/4% eins og annars staðar. En þann tekjuauka, sem af Þessu leiddi síðara hluta ársins og til þessa, skyldi samkv. þessum brbl. leggja inn á reikning sérstakrar deildar, er hefði, eins og í brbl, segir, það hlutverk að aðstoða einstakar greinar útvegsins, er þær verða fyrir sérstökum, tímabundnum óhöppum vegna aflabrests eða annarra utanaðkomandi orsaka. í grg, þessa frv. er reiknað út, að tekjur sjóðsins af 2800 millj. kr. útflutningi sjávarafurða séu 35 millj. og ríkisframlag 171/2 millj. kr., samtals 521/2 millj. kr. En Þá er þess að geta, eins og ég sagði áðan, að ríkisframlagið var skert með tilvísun til fjárlagaákvæða 1961 og er aftur skert í frv. með tilvísun til fjárlaga þessa árs. Allmikið fé hefði sennilega átt að renna í Þessa nýju deild síðara hluta ársins, en ekki liggur fyrir, hve miklu Það nemur, en ekki ótrúlegt, að það mundi hafa numið ca. 8–10 millj. Upplýsingar, sem sjútvn. hefur fengið frá hlutatryggingasjóði nú, um fjárhag hans og deildanna, eru hins vegar við það miðaðar, að hver deild hefði fengið það, sem henni bar, samkv. l. frá 1940, þ.e.a.s. gjald af þeim afurðum, sem henni tilheyrðu, og ríkisframlag á móti, en togararnir hugsaðir sem sérstök deild, og munu þessar upplýsingar vera miðaðar við 31. jan. s.l. En samkvæmt þessum upplýsingum virðist almenna deildin eiga um 36 millj. kr. og síldveiðideild skulda ca. 5 millj. kr. En þá er þess að gæta, að nýja deildin á allmikið fé hjá báðum hinum deildunum af innkomnu gjaldi s.l. árs, ef upp væri gert samkv. brbl. Togararnir virðast eiga á sama tíma 3 millj. kr. upp í bætur, sem þeir kynnu að eiga rétt á vegna aflabrests 1961 samkv. þessu frv., sem þar er í grg. áætlaður 30 millj. kr. í sambandi við þá skuld, sem er tilgreind hjá síldveiðideildinni, er þess að geta, að fjárhagur hennar hefur alltaf verið miklu örðugri en almennu deildarinnar. í raun og veru hefur fjárhagur almennu deildarinnar verið góður tengst af, miðað við það, að hún greiddi þær bætur, sem lögin ákveða, en í raun og veru Þyrftu að vera meiri, sem ég einnig kem að síðar. En þegar síldveiðideildina hefur skort fé til að greiða bætur vegna síldveiða, þá hefur a.m.k. tvisvar sinnum verið gripið til þess ráðs, að lán hefur verið tekið samkv. lagaheimild í almennu deildinni, og námu þessar lántökur samtals um 10 millj. kr., sem nú hefur að nokkru verið endurgreitt eða sama sem endurgreitt, því að síldveiðideildin á fé inni hjá ríkissjóði upp í hluta af þessari skuld við almennu deildina. En að þessu leyti hafa deildirnar, almenna deildin og síldveiðideildin, aðstoðað hvor aðra á undanförnum árum, þannig að almenna deildin hefur hlaupið undir bagga og lánað síldveiðideildinni með ríkisábyrgð. En það hefur engu breytt um það, að fjárhagur þessara deilda - tekjur þeirra og eignir - hefur verið algerlega aðskilinn. Nú er það svo, að á undanförnum árum hefur almennt verið talin þörf á endurskoðun laganna um hlutatryggingasjóð. 12–13 ára reynsla er nú fengin af framkvæmd laganna og ýmis viðfangsefni sjálfsagt orðin ljósari fyrir mönnum en í öndverðu. Ákvæði laganna eru ekki ýtarlegri en svo, að framkvæmdin hefur að verulegu leyti orðið að byggjast á starfsreglum, sem síðar hafa verið settar. M.a. hygg ég, að svo hafi verið í sambandi við bætur vegna síldveiða. Samstarfsnefnd Fiskifélas Íslands og sjútvmrn. vann að endurskoðun l. um hlutatryggingasjóð fyrir nokkrum árum, en ekki varð sá árangur af því starfi, að l. yrði breytt. Fiskiþing hefur oftar en einu sinni rætt þetta mál og síðast nú í vetur. Minni hl. hefur gert sér nokkurt far um að kynna sér brtt., sem uppi hafa verið, en um það skal ég ekki fjölyrða. Þess vil ég þó geta, að uppi hafa m.a. verið raddir um, að vafasamt væri að miða bæturnar við svokallað meðalveiðimagn og réttara kynni að vera að miða þær við það, sem telja mætti eðlilegan útgerðarkostnað. Menn segja þá sem svo, að veiðistöðvar, sem hafa aflað mikið, hafi ekki meiri þörf fyrir bætur en þær, sem að jafnaði hafa aflað minna. Segja má, að þekking á starfsemi sjóðsins og starfsaðferðum sé ekki svo útbreidd sem skyldi, og samvinna sjóðsins við einstaka útgerðarstaði víðs vegar um land þyrfti að vera meiri og traustari en hún er. Þess verður víða vart úti um landið, að menn, sem á þyrftu að halda, vita ekki nógu mikið um það, hvernig hlutatryggingasjóðurinn starfar. Ég hygg, að það vanti líka nokkuð á. að sjóðurinn hafi nógu traustar og fljótvirkar aðferðir til að fylgjast með aflabrögðunum alls staðar í landinu. Þetta nefni ég, þó að Það snerti ekki beinlínis þetta mál, en minni hl. telur, að í sambandi við þetta frv. hafi ekki farið fram sú endurskoðun, sem þörf er á, og hún þurfi að fara fram fljótlega. En þá þarf að tryggja, að ýmis sjónarmið, sem máli skipta, komi til greina og fái rækilega athugun. Af umr., sem fram hafa farið meðal útvegsmanna, og ályktunum, sem þar hafa verið gerðar, kemur hins vegar berlega fram, að áhugi er fyrir því að efla slóðinn og gera honum fært að létta áhættu af bátaútveginum í ríkara mæli en hingað til hefur verið, án tillits til þess, hvort hann verður jafnframt til stuðnings togaraútveginum eða ekki. Það er oft um það talað í ræðu og riti um þessar mundir, hve sjávarútvegurinn sé áhættusamur, áhættusamari en aðrar atvinnugreinar. Það er ekki hægt að ráða við fiskigöngur í sjónum. En það er hægt með samvinnu útvegsins og þjóðfélagsins að safna í tryggingasjóð, þegar vel árar, til að taka af verstu áföllin, þegar illa árar, og það er heilbrigð stefna. Því öruggari sem þessi atvinnuvegur verður, því betra fyrir alla. Í frv. því, sem fyrir liggur, er gert ráð fyrir mikilli hækkun hlutatryggingasjóðsgjaldsins eða aflatryggingasjóðsgjaldsins, eins og það er kallað, eða upp í 11/4%. En ríkisframlagið á ekki að vera jafnhátt og fyrr, heldur helmingi lægra, og er það alveg bein lækkun að því er síldveiðideildina varðar, en þar var gjaldið, eins og ég sagði áðan, 0.75%. Minni hl. telur rétt að halda hinni fyrri reglu, að helmingur tekna sjóðsins komi frá ríkissjóði, og er varla minni ástæða til þess nú en áður, eins og ástatt er. Gert er í frv. ráð fyrir þrem deildum í sambandi við aðalgreinar sjávarútvegsins: síldveiðideild, almennri bátadeild og togaradeild, sem er ný. Síðan á að stofna fjórðu deildina, jöfnunardeild, og á hún að fá í sinn hlut helming af tekjum hinna deildanna að ríkisframlaginu meðtöldu. Þessi jöfnunardeild á samkv. 1. gr. frv. að veita hinum deildunum lán eða styrki, þegar svo stendur á. Með þessu móti á að færa féð milli deildanna, ekki aðeins sem lán, eins og áður hefur tíðkazt, heldur einnig sem styrki. Ein deild á að geta greitt bætur í annarri deild án þess að eiga þar endurkröfurétt. Þetta er nýmæli og virðist eins og nú standa sakir til þess ætlað, eins og ég sagði áðan, að hægt sé að láta bátadeildirnar standa að meira eða minna leyti undir fyrirhugaðri aðstoð við togaraflotann. Minni hl. n. getur að vísu fallizt á það, að gjöldin til almennu deildarinnar, almennu bátadeildarinnar og síldveiðideildarinnar, verði eitthvað hækkuð og á sérstakan hátt, eins og ég geri grein fyrir síðar, en ekki eins mikið og frv. gerir ráð fyrir, og því aðeins að jafnmikið ríkisframlag komi á móti, eins og verið hefur, og ekki til þess að standa undir togaraaðstoðinni vegna áranna 1960–1961. Minni hl. telur, að ekki komi annað til greina, a.m.k. eins og sakir standa, en að deildirnar hafi, svo sem verið hefur, algerlega aðskilinn fjárhæð og ekki sé þá ástæða til að stofna jöfnunardeild. Hins vegar virðist minni hl. vel koma til mála. að deildirnar geti veitt hver annarri lán, ef þörf er á og unnt er. enda sé tryggt með ríkisábyrgð, að hið lánaða fé verði handbært, ef deild sú, er lán hefur veitt, þarf á fénu að halda. Ef til þess ætti að koma síðar, að stofnuð yrði jöfnunardeild með víðtækara hlutverki, yrði ýtarleg endurskoðun I. að hafa farið fram áður og málið rækilegar undirbúið en nú er. Og slíkt fyrirkomulag á alls ekki að dómi minni hl. að taka upp til þess að veita einhverja tiltekna aðstoð vegna liðins tíma, eins og nú virðist hafa verið fyrirhugað. Tryggingagrundvöllurinn á ekki við í sambandi við aðstoð veitta eftir á vegna áfalla liðins tíma. Sjútvn. sendi frv. til umsagnar stjórn hlutatryggingasjóðs, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda. Alþýðusambandi Íslands og Sjómannasambandi Íslands. Fjórir hinna fyrstnefndu aðila hafa sent skriflegar umsagnir, og upplýsingar hafa borizt um meginatriði í afstöðu fimmta aðilans - Sjómannasambands Íslands. Stjórn hlutatryggingasjóðs var ekki sammála í svari til n.. og ætla ég ekki að gera það að umtalsefni. Allir stjórnarmenn þar voru þó sammála um, að framlag ríkissjóðs ætti að vera jafnhátt útflutningsgjaldinu. Ég skal ekki eyða tíma hv. d. í að lesa þessar umsagnir, sem fyrir n. hafa legið, en ég vil aðeins geta þeirra lauslega. Í umsögn Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda segir meðal annars: „Það er álit vort, að með frv. þessu sé ekki leystur sá vandi, sem togaraútgerðin er nú komin í, og miklu meira átak þurfi til þess.“ Enn fremur segir í þessari um sögn: „Hið opinbera hefur margsinnis á undanförnum árum látið fara fram athugun á hag og afkomu togaraútgerðarinnar og síðast á s.l. ári. Álit þeirrar nefndar, sem þá athugun gerði, gefur til kynna, hvernig ástandið er, og þarf ekki að fjölyrða frekar um Það,“ - þetta álit hefur sjútvn, ekki séð, - „að atvinnuvegur þessi er kominn í algert þrot, ef ekki verður mikil breyting til batnaðar á aflabrögðum eða sérstök aðstoð kemur frá hinu opinbera" Komst n, að þeirri niðurstöðu, þ.e.a.s. þriggja manna nefndin, að því er virðist, sem ríkisstj. skipaði, að aðstoðin ætti að vera önnur og meiri en frv. gerir ráð fyrir. Enn fremur: „Fyrirgreiðsla sú, sem felst í frv., er allsendis ófullnægjandi til þess að leysa þann vanda, sem togaraútgerðin er nú komin í.“ Þá er í skjali þessu ályktun frá almennum fundi, sem sagt er, að haldinn hafi verið í Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda 9. þ. m., þar sem skorað er á Alþ. að láta ekki reglur hlutatryggingasjóðs gilda um aðstoðina vegna ársins 1961. Umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna er dagsett 23, marz s.l. Þar segir m.a.: „Nú á undanförnum árum hefur aðalfundur L.Í.Ú. þráfaldlega gert samþykktir um nauðsyn þess, að lögin um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins, nr. 58 25. maí 1949, verði endurskoðuð með tilliti til þeirrar reynslu, sem fengizt hefur af starfsemi sjóðsins þau ár, sem hann hefur starfað. Telur stjórn L.Í.Ú., að framangreint frv. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins sé ekki viðhlítandi endurskoðun þeirra laga, sem nú eru í gildi um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins. Stjórn L. 2. 17. telur rétt, að þeirri skipan verði haldið, sem felst í ofangreindri ályktun aðalfundarins, að deildir sjóðsins verði aðeins þrjár, þ.e. síldveiðideild, almenn bátadeild og almenn togaradeild. Um réttindi skipa í hverri deild fyrir sig mun fara eins og frv. gerir ráð fyrir Þá er í þessari umsögn lögð áherzla á það, að framlag úr ríkissjóði verði jafnhátt því, sem innheimtist af afurðagjaldi. Síðan segir: „Geti einhver hinna þriggja deilda ekki gegnt hlutverki sínu í samræmi við tilgang sjóðsins vegna fjárskorts, telur stjórn L.Í.Ú. eðlilegt, að hinar deildir sjóðsins hlaupi undir bagga með lánveitingu, séu þær þess umkomnar, og verði slík lán frá einni deild til annarrar einungis veitt gegn ríkisábyrgð á láninu, svo sem verið hefur um deildir hlutatryggingasjóðs.“ Þetta var umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna. Alþýðusamband Íslands sendi umsögn dagsetta 24. marz, þar segir m.a.: „Alþýðusambandið er andvígt þeirri meginstefnu frv. að skattleggja bátaflotann til þess að ráða bót á erfiðleikum togaraflotans. Hins vegar hefði Alþýðusambandið talið fulla þörf á að endurskoða I. um hlutatryggingasjóð miðað við reynslu undanfarinna ára og breytt viðhorf á ýmsan hátt síðan l. voru samin.“ Enn fremur: „Vandamál togaranna á ríkisstj. að leysa sem sérstakt mál, og því á engan veginn að blanda saman við verkefni hlutatryggingasjóðs. Alþýðusambandið mælir því gegn því, að frv. þetta, sem blandar tímabundnum rekstrarvandamálum togaraflotans saman við hlutatryggingamál bátaflotans og ætlast til, að þau verði leyst á kostnað síðarnefnda aðilans, verði samþykkt.“ Sjómannasamband Íslands hefur ekki sent skriflega umsögn enn þá til n. Mun Það vera af sérstökum og eðlilegum ástæðum, sem dregizt hefur að senda Þessa umsögn skriflega. En frá stjórn Sjómannasambandsins hefur borizt sú fregn og komið á framfæri við n., að hún mundi vera Þessu frv. hlynnt, en nánari grg. fyrir Því og á hvern hátt það er frv. hlynnt hefur n. ekki í höndum. Eins og hv. Þm. hafa heyrt, hafa bæði Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda og Landssamband ísl. útvegsmanna haft miklar aths. að gera við þetta frv., sömuleiðis Alþýðusamband Íslands og stjórn hlutatryggingasjóðs raunar einnig. Eina jákvæða afstaðan, verulega jákvæða afstaðan gagnvart frv. í heild, eins og Það liggur fyrir, kann að liggja fyrir frá Sjómannasambandi Íslands, þó að ekki verði fyllilega um það sagt á Þessu stigi, meðan umsögnin berst ekki skrifleg, í hve ríkum mæli sú umsögn er jákvæð. Fulltrúar Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda komu einnig á fund n. eftir ósk hennar og áttu viðtal við hana. Aðspurðir virtust þeir vera Þeirrar skoðunar, að rétt væri, að löggjöfin yrði einnig látin ná til togaraútgerðarinnar, en töldu að að því er varðar bætur ætti hún ekki að ná til þeirrar útgerðar fyrr en á árinu 1962, töldu sem sé, að Það ætti ekki að úthluta bótum til togaraútgerðarinnar fyrir árið 1961 á grundvelli hlutatryggingasjóðs- eða aflatryggingasjóðslaga. Aðstoðina töldu Þeir ná of skammt, eins og ég hef áður sagt, og var ýmislegt um það rætt, sem ég ætla ekki að gera frekar að umtalsefni. Eftir að hafa kynnt sér viðhorf togaraútgerðarinnar, vill minni hl., eins og ég hef áður sagt, mæla með Því, að sett verði á stofn togaradeild í aflatryggingasjóði, og telur, að ekki muni veita af, að til þeirrar deildar verði greitt gjald, eins og segir í frv., 11/4%, enda komi þar þá jafnhátt ríkisframlag á móti, eins og við teljum að eigi að vera áfram í hinum deildunum. En togaraaðstoðinni vegna ársins 1960 og 1961 telur minni hl. að halda eigi út af fyrir sig. Þar er, eins og ég sagði, um liðinn tíma að ræða, sem tryggingagrundvöllurinn á ekki við. Eins og ég hef áður sagt, skortir minni hl., eins og sjútvn. í heild, gögn til að gera sér fulla grein fyrir Því, hve mikil aðstoð Þessi ætti að vera, en telur sér þó skylt að gera um það tillögur við afgreiðslu málsins. Áður en ég lýk máli mínu, mun ég gera grein fyrir því, hvernig minni hl. hugsar sér að aðstoðinni verði hagað og hvaðan fé til hennar eigi að koma að verulegu leyti, ef till. minni hl. um að fella niður ákvæði frv. um jöfnunardeild og óafturkræfar greiðslur milli deildanna eiga að ná fram að ganga. Ef till. minni hl. verða samþ., mundi aflatryggingasjóður greiða í fyrsta sinn baaur til togaraútgerðarinnar vegna ársins 1962. Til Þess hefði hann Þá Þær 3 millj. kr., sem ég hef áður nefnt, og tekjur þessa árs, gjald af útfluttum togaraafurðum 11/4%, sem t.d. af 500 millj. kr. yrði rúmlega 6 millj. kr., og jafnhátt ríkisframlag á móti, alls Þá 15–16 millj. kr. Þyrfti deildin þá trúlega á láni að halda vegna þessa árs, og má í því sambandi vísa til 11. gr. frv., sem heimilar slíka lántöku með ríkisábyrgð. Um þetta skal ég þó ekki ræða nánar, m.a. vegna Þeirrar óvissu, sem ríkir um árangur aðstoðarinnar vegna áranna 1960 og 1961, og auðvitað verður að vona, að úr rakni með aflabrögðin og fleira. Ég kem þá næst að því að gera lauslega grein fyrir Þeim brtt., sem minni hl. n. hefur borið fram á þskj. 531 og leggur til að samþykktar verði. Ég get verið frekar fáorður um till., vegna Þess að ég hef í rauninni áður í þessari ræðu lýst meginefni þeirra. 1. brtt. á Þskj. 531 frá minni hl. n. er við 3. gr., en í 3. gr. eru ákvæði frv. um skiptingu sjóðsins í fjórar deildir. Brtt. er um það, að sjóðurinn skuli skiptast í þrjár deildir, síldveiðideild, almenna deild bátaflotans, almenna deild togaraflotans, og að síðasta málsgr., sem fjallar um jöfnunardeild og hlutverk hennar, falli niður. Næsta brtt. er við 6. gr., og hef ég ekki mikið rætt um efni hennar áður, en hún er við þá gr. frv., þar sem um það er fjallað, hvað telja skuli almennan aflabrest. Skv. gildandi l. er það almennur aflabrestur, ef meðalveiði skipa í einhverjum flokki er 75% eða minna af hinu svokallaða meðalveiðimagni. í frv., sem fyrir liggur, er gert ráð fyrir, að þetta haldist að Því er bátana varðar, en að Það skuli teljast aflabrestur hjá togurum, ef meðalveiði þeirra yfir árið er minni en 85% af meðalveiðimagni, þannig að þar yrði tekin upp önnur regla, og er Þetta rökstutt með því, ef ég man rétt, í grg. frv., að útgerð báta sé að mestu leyti bundin vertíðum og afli Þeirra misjafnari, en hjá togurum er úthaldstími allt árið. Ég hef ekki getað áttað mig fyllilega á þessum rökstuðningi, hvaða gildi hann hefur, og vil m.a. benda á það, að ýmsir, sem ég hef talað við, hafa talið það eðlilegt, að veiði og úthaldi togaranna væri skipt í vertíðir við útreikning bóta. Menn hafa t.d. nefnt, að Það væri eðlilegt, að fimm fyrstu mánuðir ársins væru sérstök vertíð fyrir togara og þá síðari hluti ársins önnur vertíð, þannig að það er engan veginn sjálfsagt, að allt árið teljist að því er togarana varðar ein vertíð og að þeirra veiðar séu að því leyti annars eðlis en bátanna. Hvað sem því líður, höfum við lagt til, að sömu ákvæði gildi um almennu bátadeildina að þessu leyti eins og togaradeildina, þannig að það teljist aflabrestur, ef afli báta á þorskveiðum er minni en 85% af meðalveiðimagni. Um þetta hafa verið uppi tillögur hjá bátaútvegsmönnum, og okkur finnst eðlilegt að verða við þeim óskum. Vitanlega þýðir það það, að útgjöld almennu bátadeildarinnar aukast nokkuð. En bæði er það, að sú deild á nokkuð í sjóði, og eins hitt, að við gerum ráð fyrir því, að möguleiki sé til þess, að tekjur almennu bátadeildarinnar geti aukizt, eins og ég kem að siðar, þegar ég tala um þá brtt. Næsta brtt. er við 8. gr. frv. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stofnfé hinnar almennu deildar bátaflotans og síldveiðideildar er fé hlutatryggingasjóðs bátaútvegsins við gildistöku laganna.“ Við viljum orða þetta svo, að sagt verði: „Stofnfé hinnar almennu deildar bátaflotans og síldveiðideildar er fé það, er þær deildir eiga hvor um sig.“ Þetta er nokkru skýrara orðalag og af okkur ótvírætt talið til bóta. Næsta brtt. okkar er við 9. gr., en sú gr. fjallar í frv. um hlutatryggingasjóðsgjaldið eða aflatryggingasjóðsgjaldið, eins og það heitir, hve hátt það skuli vera og hve mikið fé þar skuli koma á móti úr ríkissjóði, einnig um það. hvernig það skuli skiptast á milli deilda, fyrst milli þriggja deilda og svo, að helmingurinn af tekjum þessara þriggja deilda hverrar um sig skuli ganga í jöfnunardeild. Þessi till. er í samræmi við 1. brtt. okkar að því leyti, að við gerum ekki ráð fyrir neinni jöfnunardeild, heldur aðeins þrem deildum. Við gerum ráð fyrir, að aflatryggingasjóðsgjaldið af afurðum verði þrenns konar, mismunandi eftir deildum: í togaradeild 11/4%, í síldveiðideild 1% og í almennri bátadeild 3/4%. Við höfum ekki séð ástæðu til þess að hrófla við ákvæðum frv. að því er varðar gjald af togaraafurðum. Það verður að teljast hagur að því fyrir togarana, sem nú er verið að stofna sérstaka deild fyrir, að fá aukið framlag úr ríkissjóði, en við gerum ráð fyrir því og það felst í okkar brtt., að framlag ríkissjóðs verði jafnhátt því, sem inn kemur af afurðagjaldinu. Okkur þykir rétt, að það haldist, sem verið hefur, að gjaldið verði nokkru hærra í síldveiðideild en í hinni almennu bátadeild, vegna þess að aflabrögð eru misjafnari á síldveiðum og áhættan meiri. En við leggjum til, að gjaldið verði í þessum deildum 1/4% af fob-verði hærra en það nú er, þó þannig að stjórn aflatryggingasjóðs geti um lengri eða skemmri tíma lækkað aflatryggingasjóðsgjald einstakra deilda um 1/4% af fob-verði afurða: enda lækkar þá mótframlag ríkissjóðs að sama skapi. Þannig yrði þessi hluti gjaldsins hreyfanlegur og á valdi aflatryggingasjóðsstjórnarinnar, sem er skipuð af ýmsum samtökum, sem hér eiga hagsmuna að gæta. Í brtt. okkar er skýrt fram tekið. að tekjur skv. 1. tölul., þ.e.a.s. afurðagjaldið, skiptist milli deildanna þannig, að tekjur vegna síldveiði renni til síldveiðideildar, tekjur vegna annarrar bátaveiði til hinnar atmennu deildar bátaflotans og tekjur vegna togaraveiði, annarrar en síldveiði, til hinnar almennu deildar togaraflotans, og tekjur skv. 2. tölul., þ.e.a.s. mótframlag ríkissjóðs, skiptist milli deildanna í sömu hlutföllum, þannig að ekki orki tvímælis, að deildirnar hafi fullkomlega aðskilinn fjárhag. Enn fremur segir svo í brtt. okkar, að sjóðsstjórninni skuli vera heimilt með samþykki ráðh. að veita deild lán af fé annarrar deildar gegn sjálfsskuldarábyrgð ríkissjóðs, þannig að tryggt sé, að lánið sé endurkræft og því handbært, Þegar deild sú, er lánið veitir, Þarf á því að halda til útgjalda sinna skv. lögum þessum. Ákvörðun um lánveitingu komi þó ekki til framkvæmda, nema hún hafi verið samþ. með samhljóða atkvæðum sjóðsstjórnaranna. Við teljum, að hér sé um það þýðingarmikið mál að ræða, það þýðingarmikla ákvörðun að ræða, að veita lán á milli deilda, þó að við teljum eðlilegt, að möguleikar séu veittir til þess, að þarna þurfi þeir, sem um það fjalla, að vera sammála. 5. og síðasta brtt. okkar fjallar svo um bráðabirgðaákvæði frv. og breyt. þá, sem við leggjum til að gerð verði á því. Meginatriði þessarar brtt. er í því fólgið, að við viljum, minnihlutamenn, algerlega aðskilja togaraaðstoðina vegna áranna 1960–1961 frá hinni almennu aflatryggingastarfsemi, en af því leiðir, að sjá verður fyrir fé til þess að veita aðstoð vegna ársins 1961 og e.t.v. einnig að einhverju leyti vegna ársins 1960. Í þessu skyni leggjum við til, að af gengishagnaði á reikningi ríkissjóðs skv. 6. gr. brbl. nr. 80 3. ágúst 1961, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um nýtt gengi íslenzkrar krónu, skuli afhenda stjórn aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins 50 millj. kr. til ráðstöfunar vegna aflabrests togaranna á árinu 1961 og ef ástæða þykir til einnig á árinu 1960. Eins og hv. þm. er kunnugt, var í þessum brbl. frá 3. ágúst 1961 í 6. gr. ákvæði um það, að mismunur andvirðis skilaðs gjaldeyris á eldra gengi og andvirðis hans á hinu nýja gengi, að því er varðar útfluttar afurðir framleiddar fyrir 31. júlí 1961, sem átti að greiða útflytjanda á því gengi, sem gilti fyrir 4. ágúst 1961, skuli færður á sérstakan reikning á nafni ríkissjóðs í Seðlabankanum. Þessi hagnaður skyldi skv. brbl. ekki falla í hlut útflytjenda. heldur verða eign hins opinbera og færast á þennan sérstaka reikning. í desembermánuði s.l. var skv. upplýsingum, sem ég hef fengið, áætlað, að í þessum gengishagnaðarsjóði mundu vera eða verða um 150 millj. kr. Mun þá hafa verið reiknað með endurgreiðslu á hluta af útflutningsgjaldi af þessu fé. Hins vegar hefur síðan verið lagt á sjóðinn, þennan gengishagnaðarsjóð, að endurgreiða hluta af hlutatryggingasjóðsgjaldi og 13 millj. kr. upp í vangreidd iðgjöld skipa frá 1960, en þær ráðstafanir hafa verið gerðar af hæstv. ríkisstj. núna alveg þessa dagana, þannig að það er auðsætt, að hún hefur alveg fram til þessa tíma talið, að hægt væri að ráðstafa þessum sjóði. Og við teljum, að það liggi alveg ljóst fyrir, að þarna sé fé, sem Alþingi geti ráðstafað. Á það verður þó að minna, að hér á hv. Alþ. hefur komið fram sú skoðun, að vafasamt sé að láta útflytjendur ekki njóta þessa gengishagnaðar, að sú tilhögun kunni að vera í ósamræmi við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Alþingis virðist ekki vera þeirrar skoðunar, að svo sé, að þessi ráðstöfun fari í bága við þessi ákvæði stjórnskipunarlaganna, og ráðstöfun þessa gengishagnaðar er þegar hafin. Úr því að svo er, þá sýnist okkur alveg eðlilegt, að togaraútgerðin. sem er í vanda stödd, njóti Þar góðs af. Við gerum ráð fyrir, eins og reyndar líka er gert í frv., að fé því, sem til ráðstöfunar verður til aðstoðar, verði ráðstafað samkv. nánari ákvörðun sjóðsstjórnar og ráðuneytisins. En okkur sýnist, að hér sé um svo mikla fjármuni að ræða og fyrirmæli frv. um Það svo óglögg, hvernig þessu fé sé ráðstafað, að við höfum viljað gera tilraun til þess að setja nánari ákvæði þar um. Það, sem við leggjum til í því sambandi, er Þá í fyrsta lagi það, að aðstoð þessa skuli því aðeins veita, að eigandi skips, sem aðstoðar nýtur, noti hana til að tryggja, að skipið verði gert út áfram og útgerð þess hafin á ný þegar eftir að aðstoðin er veitt, nema um sé að ræða hindrun, sem sjóðsstjórnin metur gilda. Okkur sýnist, að það verði að liggja skýrt fyrir, að þessi aðstoð, sem veitt er af hálfu hins opinbera, sé til þess ætluð að tryggja útgerð skipanna, tryggja það, að botnvörpuskip þau, sem aðstoðarinnar njóta, geti orðið gerð út, þegar aðstoðin hefur verið veitt. Í öðru lagi höfum við lagt til, að ákvörðun sjóðsstjórnar og ráðuneytis verði til þess að öðlast gildi að hljóta samþykki fimm manna undirnefndar sjútvn. Alþingis, er nefndirnar kjósi sameiginlega á þingi því, er samþykkir lög þessi. Á þennan hátt, ef samþykkt yrði, mundi Alþ. ekki algerlega steppa hendinni af þessu máli nú við afgreiðslu laganna, heldur mundi hér vera farið líkt að og t.d. í sambandi við ríkisábyrgðir á s.l. ári, þegar hv. fjvn. eða undirnefnd úr henni var falið að fjalla um það mál. Þá er í þessum tölul. ákvæði um það í brtt. okkar, að því hlutatryggingasjóðsgjaldi, sem innheimt hefur verið skv. brbl. í sumar, skuli skipt á milli deilda skv. ákvæðum 9. gr. þessara laga og tilsvarandi framlagi úr ríkissjóði, svo að ekki orki tvímælis, að deildirnar eigi einnig þetta fé, sem innheimzt hefur, síðan brbl. voru sett. Loks er svo í b-lið þessarar síðustu brtt. tekið fram, að bætur úr togaradeild aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins skuli greiddar í fyrsta sinn vegna aflabrests, sem orðið hefur á árinu 1962, en ekki á árinu 1961, eins og frv. gerir ráð fyrir. Byggist þessi brtt. á því, að við höfum lagt til, að á sérstakan hátt verði séð um aðstoð vegna ársins 1961. Ég get nú farið að ljúka máli mínu. Ég er búinn að tala alllengi, enda er hér um stórmál að ræða. Eins og ég sagði í upphafi, er þetta mál tviþætt: almenn löggjöf um hlutatryggingu eða aflatryggingu og aðstoð við togaraflotann. Við það, sem ég þegar hef sagt um hlutatryggingasjóðinn og þörfina á því að endurskoða lög hans og starfsreglur, hef ég ekki miklu að bæta. Minni hl. telur ekki tímabært að gera þar breytingar á nema að litlu leyti í sambandi við þetta frv., eins og það ber að nú, en stefna þurfi að því að gera sér fulla grein fyrir því máli og láta endurskoðun fara fram. Minni hl. telur, að nauðsynlegt sé og réttmætt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að koma togaraútgerðinni til aðstoðar í þrengingum hennar. Það væri vissulega allt of hvatvíslegt að álykta nú, að togaraútgerð eigi að vera úr sögunni. Og til eru þau byggðarlög hér á landi, sem mjög erfitt og næstum ókleift yrði að bæta upp missi hennar á skömmum tíma, þar sem svo stendur á, að bátaútgerð getur engan veginn leyst togaraútgerðina af hólmi, að Því er mér virðist. Það er varhugavert fyrir íslendinga að afsala sér með öllu möguleikum til að stunda fiskveiðar á fjarlægum miðum. Hafa verður í huga, að togararnir hafa um áratugi flutt mikla björg í bú, aflað mikils gjaldeyris og veitt mikla vinnu á mörgum stöðum og útgerð þeirra tímum saman verið hagstæð. Þess má líka minnast, að togaraútveginum var um tíma greitt lægra fiskverð en öðrum og kynni að vera betur stæður nú, ef svo hefði ekki verið. Og ekki má alveg loka augunum fyrir því, að togararnir hafa af þjóðarnauðsyn orðið að víkja af nokkrum hluta þeirra miða, sem þeir höfðu veitt á hér við land, og ég vil að minnsta kosti ekki fullyrða, að þeir hafi ekkert tjón beðið af þeim sökum. Ég vil nota þetta tækifæri til að minna á, að ef telja má, að afli togaranna hafi eitthvað minnkað vegna útfærslu fiskveiðilandhelginnar, á þetta þó ekki síður, heldur öllu fremur við um minni skip, sem stundað hafa togveiðar, togbátana, sem hafa minna athafnasvæði á sjónum, ef svo mætti að orði kveða, þ.e.a.s. takmarkaða möguleika til veiða á dýpri miðum við landið og á fjarlægum miðum. Ég veit dæmi um það, að einn slíkur togbátur við Eyjafjörð hafði a.m.k. helmingi minni veiði á togdag 1960–61 en hann hafði fyrir 5–6 árum. En mál þeirrar útgerðar hef ég hugsað mér að athuga nánar fyrir 3. umr., þegar fyrir liggur, hvaða afgreiðslu þetta frv. fær við þessa umr. Ekki kemur til greina að dómi okkar minnihlutamana að veita togaraftotanum á ný aðgang að þessum miðum. En því má ekki gleyma. sem gerzt hefur. Á allt þetta, sem ég nú hef nefnt, ber að líta. En að veita togurunum aðstoð vegna liðins tíma á kostnað bátaútgerðarinnar, er ekki eðlileg leið að dómi minni hl., og þess er ekki að vænta. að bátaútvegurinn sætti sig við það, að sú leið verði farin. Þessa aðstoð verður að veita á annan hátt, og við það hefur minni hl. miðað afstöðu sína í þessu máli. Um það, hvort sú aðstoð muni bera tilætlaðan árangur, verður hins vegar engu spáð á þessu stigi, þar sem undirbúningi málsins er áfátt og ekki hefur verið hægt að fá aðgang að gögnum þeim, er ríkisstj. hefur haft í höndum, eða niðurstöðum, rannsóknum og till., sem kunna að hafa verið gerðar á sínum tíma af þeim, er til þess voru kvaddir. Nú við þessa umr. leggur minni hl. til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hann hefur gert till. um á þskj. 531.



Herra forseti. Ég tel engan vafa leika á, að meginástæðurnar til þess, að þetta frv. hefur verið flutt hér, eru þeir erfiðleikar, sem togaraútgerðin hefur átt í að undanförnu og hæstv. ríkisstj. hefur viðurkennt að séu þess eðlis, að ekki verði undan vikizt að gera nokkrar ráðstafanir út af beinni fjárhagsaðstoð við togaraútgerðina í landinu. Aðrar breytingar, sem er að finna í þessu frv., heldur en þær, sem snerta þetta meginatriði að veita togaraútgerðinni sérstakan stuðning, eru minni háttar og skipta hér hverfandi litlu máli. En hvaða till. eru svo raunverulega gerðar samkv. þessu frv. til þess að styðja togaraútgerð landsmanna? Jú, hér er fyrst og fremst um tvær aðaltill. að ræða í þessum efnum. Hin fyrri er sú, að ætlazt er til, að togaraútgerðin fái sérstakan fjárhagsstuðning, sem nemur 30 millj. kr., vegna rekstrarins á árinu 1960. Þessi stuðningur á að vera með þeim hætti, að hinn nýi aflatryggingasjóður á að gefa út skuldabréfalán, sem nemur 30 millj. kr. til fimm ára, og togaraútgerðin á að fá þessi skuldabréf, en þó með þeim skilyrðum, að þeir, sem togaraútgerðin skuldar, taki þessi bréf sem fullnaðargreiðslu á skuldum útgerðarinnar. En aflatryggingasjóður hefur með þessu ráðstafað að verulegu leyti tekjum sínum á næstu fimm árum. Að þessu leyti til er því verið að ráðstafa tekjum sjóðsins fyrir sig fram. Í öðru lagi er svo um þann stuðning við togaraútgerðina að ræða að veita sérstakan fiárhagsstuðning vegna rekstrarins á árinu 1961, og það er einnig áætlað, að sá stuðningur muni nema í kringum 30 millj. kr. En það ár er ætlazt til þess, að tekjur og eignir hlutatryggingasjóðs, sem nú eru fyrir hendi, komi til til þess að standa undir þessari fjárgreiðslu til togaraútgerðarinnar. Þetta eru aðaltill., sem frv. felur í sér. Það er líka alveg augljóst, að þegar hæstv. ríkisstj., sem stendur að flutningi þessa frv., hefur tekið ákvörðun um að reyna að útvega togaraútgerðinni í landinu 60 millj. kr. í fjárhagslegan stuðning fyrir þessi tvö ár, 1960 og 1961, þá hefur hún fundið það ráð helzt að grípa þær 30 millj. kr., sem hún vissi að hlutatryggingasjóður bátaútvegsins átti nú um áramótin í sjóðum sínum, og svo að ákveða að tvöfalda skattgjaldið á bátaútgerðinni í landinu til bessa sjóðs og afla sér á þann hátt tekna til að standa undir hinum hlutanum, sem greiða átti togaraútgerðinni, en átti að greiðast henni með sérstökum skuldabréfum, sem síðan áttu að greiðast af sjóðnum á næstu fimm árum. Það er því ekkert um það að villast, að þá peninga, sem hæstv. ríkisstj. er með þessu frv. að reyna að færa yfir til togaraútgerðarinnar, á að taka ýmist af beinum eignum hlutatryggingasjóðs bátaútvegsins, sem nú eru fyrir hendi, og svo af væntanlegum tekjum þessa sjóðs, en undir beim tekjum á fyrst og fremst bátaútgerðin í landinu að standa á næstu árum. Ég hef sagt það áður í umr. um þetta mál, að ég er algerlega andvígur þessari leið, sem farin er til að styðja togaraútgerðina í landinu, og bað af mörgum ástæðum. Ég tel hér vera farið inn á mjög hættulega braut, og miklu hefði verið réttara að velja hér aðrar leiðir. Og hvaða leiðir hefði verið réttara að mínum dómi að fara til stuðnings togaraútgerðinni, eins og nú standa sakir? Ég skal minnast á nokkur atriði. Í fyrsta lagi tel ég, að með milligöngu ríkisstj, hefði átt að semja um þegar orðnar skuldir togaraútgerðarinnar við banka landsins á öðrum grundvelli en hér hefur verið lagt til, að fara að greiða þær upp með fimm ára skuldabréfaláni. Ég álít. að það hefði átt að semja um þessar skuldir, sem þegar hefur verið stofnað til af togaraútgerðinni, til miklu lengri tíma, breyta þeim í 10–15 ára lán með lágum vöxtum. Slíkt hefði komið togaraútgerðinni miklum mun betur en þær till. um þetta sama efni, sem liggja fyrir í þessu frv. Þetta hefði líka verið réttlátt og eðlilegt, því að Það hefði verið á hliðstæðum grundvelli eins og búið var áður að gera fyrir aðra þætti útgerðarinnar í landinu. Þar var óumsömdum skuldum, jafnt frystihúsa og annarra fiskverkunarstöðva í landinu sem bátaútgerðarinnar, - þar var óumsömdum skuldum við bankana breytt í löng lán, yfirleitt í 10–15 ára lán með hagstæðari vöxtum en almennt gerist. Og ég tel, að það hefði átt að fara svipað að í sambandi við þær skuldir, sem togaraútgerðin hefur Þegar stofnað til í bönkum landsins, og það hefði átt að semja um þetta til miklu lengri tíma en hér er gert ráð fyrir og með öðrum hætti. Það hefði komið togaraútgerðinni betur. Í öðru lagi tel ég, að sérstakur fjárhagsstuðningur fyrir 1961 hefði átt að veitast togaraútgerðinni á þann hátt, sem minni hl. hv. sjútvn. leggur til, en það er að afhenda togaraútgerðinni í landinu 50 millj. kr. eða 1/3 af þeim gengishagnaði, sem til féll með gengisbreytingunni nú á s.l. sumri af þeim afurðabirgðum, sem þá lágu í landinu. En það má einmitt ætla. að togaraútgerð landsmanna, miðað við það hlutfall, sem hún er raunverulega í útgerðinni, hafi beinlínis átt af þessari upphæð. Með því að afhenda togaraútgerðinni á þennan hátt 50 millj. kr. var í rauninni aðeins verið að afhenda togaraútgerðinni það, sem hún átti af þessum gengishagnaði. En hæstv. ríkisstj. hefur valið hina leiðina, að taka af þrautpíndri togaraútgerð landsmanna 50 millj. kr., eða um það bil, í gengishagnaði af því, sem togaraútgerðin raunverulega átti, en afhenda henni svo í staðinn þá tryggingasjóði, sem bátaútvegurinn í landinu hafði byggt upp hjá sér. Þessi önnur till., sem ég hef hér minnzt á. að ég hefði talið eðlilegri, hefði verið réttlátari og komið togaraútgerðinni að meira gagni en tilsvarandi till., sem er að finna í þessu frv. varðandi fjárstuðning við rekstur ársins 1961. Í þriðja lagi hefði ég álitið eðlilegt að veita togaraútgerðinni þann stuðning að mynda á hliðstæðan hátt fyrir hana sérstakan aflatryggingasjóð, eins og verið hefur fyrir bátaútgerðina í landinu, byggðan upp á þeim grundvelli. að togaraútgerðin greiði í sjóðinn ákveðið gjald á hverju ári miðað við afla sinn, eins og bátarnir gera í sínar deildir, og ríkissjóður leggi þar jafnhátt framlag á móti, eins og ríkissjóður hefur gert fram til þessa í deildir bátaútvegsins. Og auk Þess hefði svo ríkissjóður lagt fram svipað stofnframlag til þessarar aflatryggingadeildar togaraftotans og gert er ráð fyrir í þessu frv. að ríkissjóður geri. Á þennan hátt hefði togaraútgerðin getað búið við það á yfirstandandi ári 1962 og í framtíðinni að eiga nokkurn aflatryggingasjóð, eins og bátaútvegurinn á, byggðan upp á sama grundvelli og sjóður bátanna hefur verið, og auðvitað mundi þá styrkleiki þessa sjóðs fara eftir því, hvað togararnir greiddu mikið í hann, og framlag ríkissjóðs fara eftir því. En fram til þessa hefur þetta líka verið haft á valdi bátaútgerðarinnar í landinu og verulegu leyti að ákveða, hvað hún vildi greiða mikið í sinn sjóð. Í fjórða lagi mundi ég hafa lagt til, að ríkissjóður hefði gengizt fyrir því að útvega togaraútgerð landsmanna nokkurt nýtt lán til nýrra stofnkostnaðarbreytinga, sem þarf að gera á togaraflotanum til þess að gera hann betur hæfan til að sinna sínum rekstri en nú er. Það er enginn vafi á því, að það þarf að framkvæma allfjárfrekar breytingar á togaraflotanum, ef reksturinn á að geta staðið undir sér, og fé í þessu skyni á ríkisstj. að útvega togaraútgerðinni og koma þannig fótunum undir útgerðina til frambúðar. Í fimmta lagi átti síðan auðvitað að gera ráðstafanir til að reyna að draga úr almennum rekstrarútgjöldum togaraútgerðarinnar. Það var hægt m.a. með því að lækka vexti, sem eru alveg óheyrilega háir og eru auðvitað að sliga togaraútgerðina eins og aðra útgerð landsmanna. Og þar var sjálfsagt einnig að fella niður Það gjald, sem togaraútgerðin verður nú að greiða og hefur þurft að greiða um nokkurra ára bil til fiskveiðasjóðs og ég mun nú koma hér að nánar síðar. Það hefur aldrei verið réttmætt eða eðlilegt, að togaraútgerðin greiddi það gjald, og hefur það alltaf verið mín afstaða. Og einnig hefði verið hægt að lækka útgjöld togaranna í landinu með því að gerbreyta vátryggingu skipanna frá því, sem verið hefur, og hefði ríkissjóður auðvitað þurft þar til að koma. Og svo hefði í sjötta lagi auðvitað þurft að gera ráðstafanir til að hækka fiskverðið í landinu. En ég hef gert grein fyrir því hér áður, að ég tel, að það sé tiltölulega auðvelt að hækka fiskverðið frá því, sem það er nú, um 70–80 aura á kg. en það mundi raunverulega, ef togari legði upp afla sinn hér innanlands, jafngilda 2.1–2.4 millj. í auknar tekjur. Það er að vísu rétt, að á meðan vátryggingariðgjöld skipanna eru greidd á þann hátt, sem þau eru greidd nú, þá yrði tekjuaukinn ekki svona mikill, því að það væri ekki hægt að koma fram þessari fiskverðshækkun, á meðan hið háa útflutningsgjald er í gildi, til þess að borga vátryggingu skipanna. Meðan þau ákvæði eru í gildi, yrði fiskverðshækkunin nokkru minni. Þessar ráðstafanir álít ég að hefði þurft að gera. Þær hefðu komið, hver um sig, togaraútgerðinni að miklu meira gagni en þær ráðstafanir, sem felast í þessu frv., verið sanngjarnari og eðlilegri. Og þær hefðu miðað miklu meira að því að koma fótunum undir togaraútgerðina að nýju, gera hana rekstrarhæfa á nýjan leik. Þær ráðstafanir, sem felast í þessu frv. og ég hef nú nokkuð minnzt á, eru líka þannig orðaðar í frv., að þær eru mjög óákveðnar. Það er mjög erfitt að vita, hvað raunverulega felst á bak við ákvæðin eða hvernig þau verða framkvæmd. Ég vil t.d. spyrja hæstv. sjútvmrh. um það, þegar rætt er í bráðabirgðaákvæði um að greiða togaraútgerðinni 30 millj. kr. fjárstyrk vegna rekstrarins 1960: Hvaða skip geta fengið þennan fjárstyrk? Geta þau skip einnig fengið þennan fjárstyrk, sem rekin voru árið 1960, en ekki eru í rekstri nú eða eru komin í hendur allt annarra aðila? Virðist eðlilegast, að styrkur vegna rekstrarins 1960 yrði greiddur þeim aðilum, sem ráku skipin þá. En vitanlega kemur sá styrkur í ýmsum tilfellum að litlu gagni til að bjarga vanda þeirra, sem nú geta ekki rekið skip sín. Það er einnig sú spurning: Er ætlunin að greiða þennan fjárstyrk fyrir árið 1960 jafnt til skipanna? Það hefur helzt komið þannig fram í umr. hér, að skipta ætti þessari upphæð jafnt á milli skipanna, þannig að þau fengju jafnmikinn hluta af þessum styrk, þau sem aflað hafa mest og hin sem hafa lakastan afla. Þá er einnig sú spurning: Hefur hæstv. ríkisstj, hugsað sér að halda þannig á þessum málum, að þessir fjárstyrkir verði greiddir togaraútgerðunum þrátt fyrir það, að þær hefji ekki rekstur skipanna að nýju? Á Þetta kannske að verða einnig til að leysa menn eingöngu út úr skuldunum, sem stofnað hefur verið til, án þess að það þurfi raunverulega að tryggja það, að rekstur skipanna hefjist að nýju? Ég spyr aðeins um þetta vegna þess, að ákvæði í frv. sýnist mér að séu mjög óákveðin í þessum efnum og segi harla lítið um fyrirhugaða framkvæmd. Í grg. frv. er sagt frá því, að hæstv. ríkisstj. hafi fyrir nokkru skipað sérstaka rannsóknarnefnd til að athuga um afkomu togaraútgerðarinnar í landinu, og það er beinlínis tilgreint, að till. þær, sem er að finna í þessu frv., séu byggðar á niðurstöðum þessarar rannsóknarnefndar. En svo er hér upplýst í umr., að hæstv. sjútvmrh. hefur neitað að leggja niðurstöður þessarar rannsóknarnefndar fyrir hv. sjútvn. Þetta þykja mér mjög furðuleg vinnubrögð og ekki á neinn hátt í samræmi við það, sem áður hefur gerzt í hliðstæðum tilfellum hér á Alþ. Ég vil minna á, að það hefur áður verið sett rannsóknarnefnd, m.a. á rekstur togaraútgerðarinnar í landinu. Það var starfandi sérstök mþn., sem vann að slíkri athugun á árinu 1954 og ég held fram á árið 1955, - gott ef við áttum ekki báðir sæti í þeirri nefnd, núv. hæstv. sjútvmrh. og ég. Ég minnist þess a.m.k., að ég átti sæti í nefndinni. Og sú n. skilaði allýtarlegu áliti, fékk mjög miklar upplýsingar um rekstrarafkomu togaranna þá. Og hún skilaði sínu áliti, og það liggur fyrir og hefur ekki verið neitt feluplagg á neinn hátt. Ég skil ekki, að ekki hafi verið hægt að sýna sjútvn. þau gögn, sem þessi rannsóknarnefnd skilaði til hæstv. ríkisstj. Og það eru auðvitað alveg furðuleg vinnubrögð að halda þannig á málum, að það er verið að athuga um þörf á því að greiða sérstakan fjárstyrk til vissra aðila, það er sett nefnd í málið, menn komast að ákveðinni niðurstöðu, og svo Þegar búið er að komast að þeirri niðurstöðu, þá er sagt við hv. Alþ., sem síðan á að fjalla um málið: Þetta er leyniplagg, sem enginn fær að sjá, og þið verðið að trúa okkur, sem leggjum hér fram okkar till., og taka þær gildar, að þörfin sé þessi, sem við segjum. - Þetta eru alveg ósæmileg vinnubrögð, og þau hafa ekki verið viðhöfð hér áður. Ég hefði haldið, að hitt hefði verið miklu eðlilegra, að hæstv. ráðh. hefði lagt þessi gögn fyrir sjútvn. deildarinnar, sem þá hefði eðlilega átt miklu betur með það að skilja allar aðstæður málsins og gera þær till., sem réttast var að gera til lausnar á þessum vanda. Það kom hér fram í ræðu frsm. meiri hl. sjútvn., að hann taldi, að hlutatryggingasjóður hafi á sínum tíma verið, eins og hann sagði, snuðaður um ákveðið framlag. Og hv. frsm. vitnaði til þess, að Þegar þetta snuð hafi átt að eiga sér stað, þá mundi ég hafa haft eitthvað með sjávarútvegsmálin í landinu að gera. Ég segi, að mér fannst hv. Þm. tala þannig um Þetta efni, að hann hefði ekki gert sér á nokkurn hátt grein fyrir Því, hvernig hlutatryggingasjóður bátaútvegsins hefur verið byggður upp allan tímann, á hvaða grundvelli sjóðurinn hefur starfað. Hlutatryggingasjóður bátaútvegsins hefur frá upphafi starfað þannig, að hér hefur verið um tryggingakerfi að ræða, þar sem bátaútvegurinn í landinu ákveður það fyrir sitt leyti að greiða tilskilið hundraðsgjald í sjóðinn gegn því, að ríkissjóður greiði jafnháa upphæð á móti. Hins vegar hefur það svo verið meira og minna á valdi útvegsmanna, hvort þeir vildu hafa gjaldið, sem þeir greiddu í sjóðinn, hærra eða lægra, og eftir því urðu vitanlega bæturnar að vera í framkvæmd Þessara mála, eftir því hvað sjóðurinn fékk miklar tekjur. Útvegsmönnum hefur verið ljóst, að þessi trygging hefur ekki verið nema mjög takmörkuð, og Þeir hafa verið á móti því að greiða mjög hátt gjald til trygginganna, jafnvel Þó að ríkissjóður greiddi sinn helming á móti. Það er skoðun mín enn í dag. Ég er á móti því að hækka framlag bátaflotans í deildir hans frá því, sem verið hefur. Ég er algerlega á móti því. Ég veit, að með því að hækka framlögin væri að vísu hægt að breyta þessu tryggingakerfi og gera það enn þá víðtækara. En til þess að hægt sé að fara út í slíkt, þarf að vinna allmikið verk, sem hefur ekki verið unnið að, Þarf að gerbreyta bótakerfinu, því að það dugir ekki bara að safna fé í sjóðinn, ef það er ekki greitt út aftur, þegar áföll verða. þó að iðgjöld bátaflotans í almennu deildina, í þorskveiðideildina svonefndu, hafi ekki verið nema 0.5% af fob-verði afurðanna og framlag ríkissjóðs jafnmikið á móti, þá hefur útkoman eigi að síður orðið sú á 12 ára tímabili, sem sjóðurinn hefur starfað, að allar bætur úr sjóðnum hafa úr þessari deild, almennu deildinni, numið 32 millj. kr., en eignir sjóðsins nú í árslok voru nærri 40 millj. kr., og eignirnar voru fullar 30 millj, kr. miðað við gamla gjaldið, þó að maður sleppi þeirri hækkun, sem þessi deild fékk vegna setningar brbl. frá s.l. sumri. Á meðan ástandið var þannig, var engin ástæða til að fara að hækka álögurnar á bátaflotann í landinu til þessa sjóðs, nema þá að gerbreyta bótagreiðslunum. Það gat því vitanlega aldrei verið um það að ræða að snuða þennan sjóð neitt, nema þannig hefði verið að farið, að ríkissjóður hefði ekki greitt sinn hluta á móti því, sem útvegsmenn greiddu í sjóðinn. Og það er fyrst núna, Þegar Þessi hv. Þm. gerist talsmaður breytingarinnar, sem það gerist, að það á að fara að snuða sjóðinn. Það á að breyta því tryggingakerfi, sem hér hefur verið í gildi, það á að breyta grundvelli hlutatryggingasjóðs, það á að segja við útvegsmenn: Þið skuluð borga helmingi meira í sjóðinn en ríkið leggur á móti. - Nú er verið að byrja að snúða Þá, sem hafa byggt upp þennan sjóð, en þeir voru ekki snuðaðir, á meðan ríkið lagði jafnmikið fram og þeir kusu að leggja í sjóðinn sjálfir. Það er rétt, að Þegar efnahagsráðstafanirnar voru gerðar í maímánuði 1958 og 55% yfirfærslugjaldið var samþykkt, þá kom auðvitað til álita, hvort ætti raunverulega að hækka álögurnar á bátaútveginn í landinu til þessa sjóðs frá því, sem áður var, og Þar með greiðslur ríkissjóðs til sjóðsins. En niðurstaðan varð sú, eftir að samráð hafði verið haft við útvegsmenn, að Það þótti ekki ástæða til þess að fara að hækka gjöldin á útveginum í þessum efnum. Ég hef alltaf litið á hlutatryggingasjóð bátaútvegsins Þannig, að Þar er aðeins um að ræða ákveðið tryggingaform, sem hefur verið byggt upp á Þessum meginreglum, að Þeir, sem trygginganna eiga að njóta, leggja helming fram af tekjum sjóðsins, ríkissjóður leggur fram hinn helminginn, og svo er það þeirra, sem hér eiga hlut að máli, að ákveða, hversu stórt og viðamikið þeir vilja hafa þetta tryggingakerfi, hvað maður vill raunverulega tryggja sig mikið. Það má auðvitað öllum vera ljóst, að þegar það er ákveðið, eins og gert er í þessu frv., að hækka greiðslur bátaútvegsins í landinu til almennu deildar hlutatryggingasjóðs úr 0.5% upp í 1.25%, eða sem sagt meir en tvöfalda gjaldið til sjóðsins, án þess að gert sé ráð fyrir Því að auka bótagreiðslurnar nokkurn skapaðan hlut, og það á þeim tíma, þegar deildin stóð þannig, að hún átti um 40 millj. kr. í sjóði, en hafði ekki greitt bætur á 12 ára tímabili nema 32 millj. kr., þá leggur enginn þetta til nema sá, sem er að framkvæma ákveðna skattlagningu. Hann er að afla sér tekna í ákveðnu augnamiði, og það vita allir, til hvers hér er verið að leggja ákveðinn skatt á bátaútveginn í landinu. Það á að taka skattinn og færa hann yfir sem stuðning til togaraútgerðarinnar. Hitt er svo auðvitað allt annað mál, ef menn vilja viðurkenna þessa staðreynd, sem er auðvitað alveg augljós, að ræða það, hvort það sé ástæða til þess eða hvort það sé sanngjarnt út af fyrir sig að leggja tiltekið gjald á bátaflotann í landinu til stuðnings togaraútgerðinni. Það reyndi einnig hv. frsm. meiri hl. sjútvn. að gera hér. Hann reyndi að hleypa rökum undir Það, að togaraútgerðin hefði stundum áður á beinan og óbeinan hátt veitt bátaútgerðinni fjárhagslegan stuðning og því ætti hún raunverulega inni hjá bátaútgerðinni og af því mætti raunverulega það til sanns vegar færa, að bátaútvegurinn yrði nú skattlagður vegna togaranna. Og hv. frsm, meiri hl. sjútvn. færði hér fram tvö atriði máli sínu til stuðnings. Annað var það, að togaraútgerðin hefði þurft að borga ákveðið gjald á ári hverju til Fiskveiðasjóðs Íslands, sem raunverulega væri lánasjóður bátaútvegsins í landinu. Það er allmikið til í þessu, þó að hann hafi ekki skýrt að mínum dómi fullkomlega rétt frá. Fiskveiðasjóður er ekki takmarkaður við það eingöngu að vera lánasjóður bátaútvegsins. Það er misskilningur. En það er rétt, að yfirgnæfandi meiri hl. af lánum sjóðsins hefur gengið til bátaútvegsins, og það er beinlínis tekið fram í lögum sjóðsins, að lán til fiskibátakaupa skuli ganga fyrir öðrum lánum, ef sjóðinn vantar fé. En sjóðurinn hefur á undanförnum árum veitt allmikil lán til annarra framkvæmda, sem togaraútgerðin í landinu hefur orðið aðnjótandi eins og aðrir. Þannig hefur t.d. fiskveiðasjóður á undanförnum árum lánað talsvert til byggingar fiskverkunarstöðva og í ýmsum tilfellum beinlínis togaraútgerðarfélögum í landinu, sem voru að byggja fiskverkunarstöðvar, hann hefur lánað þeim sín hæstu lán. Ég minnist þess t.d., að fiskveiðasjóður lánaði eitt hæsta lán, sem hann hafði þá veitt til annars en til báta, til bæjarútgerðarinnar í Reykjavík, stærsta togaraútgerðarfélagsins í landinu, sem þá var að byggja hér mjög myndarlega fiskverkunarstöð. Og svona má auðvitað nefna mörg fleiri dæmi. En eigi að síður, þá er ég á því, að togaraútgerðin hafi greitt miklu meira til fiskveiðasjóðs á undanförnum árum í þessu gjaldi, sem togararnir hafa greitt af sínum útflutningi til sjóðsins, heldur en togaraútgerðin hefur aftur fengið frá sjóðnum í lánum. Þar hefur hallað á togaraútgerðina. Þetta hef ég bent á hér á Alþ. nokkrum sinnum áður, og ég hef beinlínis flutt um það till. hér á Alþ. að fella þetta gjald af afurðum togaranna niður. Ég hef álitið, að það væri eðlilegt. Það hefur hins vegar ekki fengizt samþ. hér. Ég álít, að það væri eðlilegt, eins og á málunum hefur verið haldið, að fella þetta gjald af togaraafurðunum til fiskveiðasjóðs niður hreinlega. En hér er ekki um neinn stóran hlut að ræða, og ég tel vitanlega þetta form, sem þarna hefur verið á, ekki á nokkurn hátt réttlæta þær tillögur, sem felast í þessu frv. til skattlagningar á bátaútgerðina í landinu til stuðnings togaraútgerðinni. Hitt atriðið, sem hv. frsm. meiri hl. sjútvn. nefndi hér um það, að togaraútgerðin hefði greitt í sjóði bátaútvegsins, var um fiskimálasjóð. Þar álít ég, að hv. þm. hafi farið gersamlega rangt með. Fiskimálasjóður hefur ekki starfað á undanförnum árum fremur sem sjóður bátaútvegsins en togaraútgerðarinnar. Fiskimálasjóður hefur veitt styrki jafnt í þágu togaraútgerðarinnar sem bátaútvegsins á undanförnum árum. Hann hefur t.d. veitt mjög verulega styrki til tilraunastarfsemi beinlínis á vegum togaraútgerðarinnar. Hann hefur lagt fram í nokkur ár allálitlega upphæð til auglýsingastarfsemi á erlendum vettvangi fyrir sjávarvöruframleiðslu, og það vitanlega gildir jafnt fyrir togarana sem bátana. Og hann hefur veitt sín viðbótarlán jöfnum höndum út á fiskvinnslustöðvar og verkunarstöðvar, ísframleiðslukerfi o.s.frv. á vegum togarafélaganna í landinu sem á vegum bátanna. En fiskimálasjóður hefur ekki veitt lán til bátakaupa fremur en til togarakaupa: Ég álít því um þetta litla gjald, sem fiskimálasjóður hefur fengið, sem er auðvitað sáralítið gjald, að þar hafi ekkert hallað á togarana, þar hafa þeir aðeins staðið undir sínum hluta til jafns við bátana og ekkert annað. Þessi dæmi, sem hv. þm. nefndi hér, þau réttlæta ekki á neinn hátt að taka upp það kerfi, sem lagt er til í þessu frv., að blanda saman tryggingakerfi bátanna og togaranna í landinu á þann hátt, sem hér er gert. Ég tel einmitt, að höfuðgallar þessa frv., sem hér liggur fyrir, séu þeir, að það er verið að blanda saman aflatryggingu togaranna og bátaútvegsins í landinu. Þetta er röng aðferð og ósanngjörn. Það hefur þótt fram til þessa nauðsynlegt meira að segja að halda algerlega sundurgreindum hinum einstöku útgerðarþáttum bátaflotans, þannig að síldveiðideild bátaútgerðarinnar væri algerlega sér og fráskilin hinni almennu deild bátanna, þorskveiðideildinni, því að það eru ekki í öllum tilfellum sömu aðilarnir á hverju ári, sem skipti eiga við hvora deild fyrir sig. Þetta álít ég vera rétt. Ég álít, að það sé rétt, að öll þau skip, sem ganga á síldveiðar á hverju ári, greiði tiltekinn skatt til síldveiðideildarinnar og eigi þá tilkall til að fá bætur, ef illa tekst til, úr þessari síldveiðideild. Sömuleiðis álít ég það vera rétt kerfi, að bátafloti landsmanna standi að einni þorskveiðideild; þannig að allir bátarnir, sem gerðir eru út á þorskveiðar, verði að greiða ákveðið gjald í þorskveiðideildina, og ef aflabrestur verður, þá geti bátarnir, þeir sem hafa greitt í þessa deild, fengið sínar bætur þaðan. Nákvæmlega á sama hátt teldi ég eðlilegast, að sett hefði verið upp þriðja deildin fyrir togaraútgerðina í landinu og hún hefði sjálf greitt gjald í þá deild, auðvitað með mótframlagi ríkissjóðs, eins og ríkissjóður greiðir á móti bátaútgerðinni í deild bátaútgerðarinnar, og togararnir einir síðan vitanlega átt bótakröfu á þessa deild togaranna. En ef tekin er upp hin leiðin, að þessu er meira og minna ruglað saman með millifærslu á þann hátt, sem lagt er til í þessu frv., þá er maður fljótlega kominn út á þá braut, að vel getur svo farið, að einn þáttur útgerðarinnar sé raunverulega mikið til að staðaldri skattlagður til þjónustu við aðra grein útgerðarinnar. En það ber að forðast slíkt. Ég er nú rétt að ljúka máli mínu, hæstv. forseti. Ég hef hér í umr. um þetta mál, bæði við 1. umr, og eins nú, gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls og þarf ekki að ræða hér um það öllu meir, nema sérstakt tilefni gefist til. Ég er í öllum aðalatriðum samþykkur þeim till., sem hér hafa verið fluttar af minni hl. sjútvn., en ég tel illa farið, ef þannig verður farið með hlutatryggingasjóð bátanna, sem gert er ráð fyrir í till. meiri hl. og í frv. sjálfu. Og ég hygg líka, að hæstv. ríkisstj. verði að viðurkenna það, að till. þær, sem felast í frv., geti ekki leyst vandamál togaraútgerðarinnar til neinnar frambúðar. Það er meira að segja vafasamt, þó að togaraútgerðin fái þær 60 millj. kr., sem gert er ráð fyrir samkv. frv. vegna rekstrarins á árinu 1960 og 1961, að útgerð togaranna verði haldið áfram nú á þessu ári þrátt fyrir það. En vegna Þess álít ég, að ríkisstj. verði að hugleiða það betur að gera einhverjar þær ráðstafanir, sem megi verða að gagni til frambúðar vegna togaranna, og svo einnig vitanlega að endurskoða þá afstöðu sína að ætla að eyðileggja að meira eða minna leyti það tryggingakerfi, sem byggt hefur verið upp fyrir bátaflotann í landinu og hefur komið bátaflotanum að verulegu gagni á undanförnum árum.

Sjútvmrh (Emil Jónsson) Hæstv. forseti. Afstaðan til þessa frv. hjá meiri og minni hl. hv. sjútvn, liggur nú svo ljós fyrir, að ég tel ekki ástæðu til, að ég fari um það neinum fleiri orðum en frsm. meiri hl. gerði hér áðan. En það eru aðeins nokkur atriði, sem mig langaði til að minnast á, sem komu fram í ræðu hv. siðasta ræðumanns, hv. 4. þm. Austf. Í fyrsta lagi sagði hann, að ég hefði neitað að leggja fyrir niðurstöður þeirrar nefndar, sem athugaði ástand togaranna og starfaði s.l. sumar. Þetta er ekki nákvæmlega frá sagt og raunar rangt, því að það, sem ég neitaði að gera, það var að leggja fram skýrslu nefndarinnar. Niðurstöður n. liggja alveg ljósar fyrir, þær get ég afhent, hvenær sem er, þ.e.a.s. ekki í sjálfri skýrslunni þó, því að í skýrslunni er skýrt frá afkomu einstakra, nafngreindra togarafyrirtækja, en þær upplýsingar eru gefnar n. sem trúnaðarmál, og ég get ekki látið þær fara frá mér til annarra en upphaflega hafði verið ákveðið, þegar þessar upplýsingar voru gefnar. En sjálfar niðurstöðurnar get ég upplýst hvenær sem er og hef raunar gert. Þær voru þær, að togararnir þyrftu til þess að mæta sínum halla 1960 og 1961 að fá um það bil 3 millj. kr., til þess að standast þessi áföll, og þessar 3 millj. kr. eru hugsaðar veittar þannig, að samkv. þessu frv. fái hver togari í kringum hálfa aðra millj., en með vátryggingargreiðslunum fá togararnir aðra hálfa aðra milljón á skip. Annað atriði, sem ég vildi minnast á, sem þessi sami hv. þm. sagði, var viðvíkjandi framlaginu fyrir árið 1960, þ.e.a.s. útgáfu skuldabréfanna, sem sjóðnum er ætlað að hafa með höndum og eiga að vera til 5 ára, en endurgreiðast af ríkissjóði á 15 árum. Hann taldi, að með þessari ráðstöfun væri fé sjóðsins bundið, þannig að hann yrði ekki starfshæfur, eins og gert er ráð fyrir að hann geti verið og eigi að vera. Það hefur ekki komið fram í þessum umr., sem ég skal upplýsa hér, að þetta er ekki svo, því að það hefur verið komizt að samkomulagi við Seðlabankann um það, að hann taki að sér að innleysa skuldabréfin og að ríkissjóður endurgreiði honum á 15 árum, þannig að það er ekkert fé frá aflatryggingasjóði tekið með þessari ráðstöfun, heldur hefur Seðlabankinn fallizt á það að innleysa bréfin, og ríkissjóður greiðir þau á 15 árum. Það er þess vegna alveg gefið, að sjóðurinn þarf ekki um þetta að hugsa og útvegsmenn missa einskis í við þetta, ef Seðlabankinn annast um fyrirgreiðsluna. Þriðja atriðið, sem ég vildi minnast á og kom fram hjá þessum sama hv. þm., er spurningin, sem hann varpaði fram og var eitthvað á þessa leið: Geta þau skip fengið styrk, sem ráku útgerð 1960, en voru hætt að reka útgerð á árinu 1961? - Ég held, að spurningin hafi verið eitthvað á þessa leið. En þessu er raunverulega svarað í bráðabirgðaákvæði laganna, þar sem segir, að stjórn aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins skuli gefa út skuldabréfin og þau skuli veitt samkv. nánari ákvörðun sjóðsstjórnar og ráðuneytis, þannig að ég tel mig ekki hafa neitt umboð til þess að svara á þessu stigi málsins, hver háttur verður á þessu hafður, heldur verði það að vera verkefni væntanlegrar sjóðsstjórnar og ríkisstj., þegar þar að kemur. Hann spurði líka, hvort þessu yrði skipt jafnt á milli skipa. Því er ekki heldur hægt að svara af sömu ástæðum, en ég vil geta þess, að fulltrúar togaraeigenda hafa meir hallazt að því, að þessu yrði skipt jafnt á milli skipa, heldur en það fylgdi reglum aflatryggingasjóðsins um skiptinguna, og raunar hefur FÍB farið fram á það, að aðstoðinni fyrir 1961 yrði líka skipt á sama hátt, þó að það hafi ekki verið tekið til greina. En ég skal líka geta þess, að aðrar þjóðir, t.d. Englendingar, sem hafa farið út í að veita ákveðinn styrk til togaranna vegna þeirra tjóna, sem þeir hafa orðið fyrir við að missa sín fiskimið, sem náttúrlega eru að verulegu leyti þau sömu sem íslenzku togararnir hafa misst, sá styrkur er miðaður við ákveðna upphæð á úthaldsdag, hvort sem togarinn fiskar mikið eða lítið, þannig að fordæmalaust væri það ekki, þó að þessu væri skipt jafnt á milli togaranna. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að fara út í að ræða málið nánar þrátt fyrir þessar löngu og ýtarlegu ræður, sem hér hafa verið haldnar, þar sem hvor aðilinn hefur gert grein fyrir sínu sjónarmiði. Og út af fyrir sig er ekkert nema gott um það að segja, að það komi fram. Það er meiningarmunur, sem hefur verið rökstuddur af báðum aðilum, og ég hef þar ekki við að bæta.

Frsm. meiri hl. (Birgir Finnsson) Hæstv. forseti. Við 2. umr. gerði ég grein fyrir þeim aðstöðumun, sem útflutningsframleiðslufyrirtæki hefðu gagnvart aðstöðugjaldi, samanborið við verzlanir og iðnaðarfyrirtæki, sem framleiða fyrir innlendan markað. En sá munur er í því fólginn, að síðarnefndu fyrirtækin hafa betri aðstöðu en útflutningsfyrirtækin til að velta af sér þessu gjaldi, ef svo mætti segja. Ég gerði líka grein fyrir því, hvers vegna ekki var talið fært að setja sams konar takmörkun í það frv., sem hér liggur fyrir, og sett var í frv. það, sem varð að lögum um bráðabirgðabreytingu á útsvarslögunum 1960. En nú hefur orðið samkomulag um það í meiri hl. heilbr: og félmn. að gera greinarmun á þeirri mismunandi aðstöðu, sem útflutningurinn hefur annars vegar og innlenda verzlunin og iðnaðarframleiðslan hins vegar, og þess vegna flytjum við á Þskj. 535 svo hljóðandi brtt., með leyfi hæstv. forseta: „Við 10. gr. bætist ný málsgrein, svo hljóðandi: Aðstöðugjald af rekstri fiskiskipa og hvers konar starfsemi við fiskvinnslu má eigi nema hærri hundraðshluta, miðað við tegund gjaldstofns, en veltuútsvar var á hverjum stað árið 1961. Heimilt skal þó sveitarfélögum, sem ekki lögðu á veltuútsvör eða lögðu á lægri veltuútsvör á árinu 1961, miðað við tegund gjaldstofns, en lögð voru á í Reykjavík það ár, að hækka aðstöðugjald allt að beim hundraðshluta, sem veltuútsvör þar voru þá á lögð.“ Í einstökum greinum er það til, að sveitarfélög hafi ekki notfært sér veltuútsvarið, og þess vegna er síðari hluti tillögunnar orðaður eins og ég las upp. Ég held, að ég þurfi ekki að skýra þetta mál frekar, en ég mæli með Því, að Þessi brtt. verði samþykkt. Út af tilmælum, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. beindi til heilbr: og félmn. um skýrslugerð varðandi þessi mál, vil ég upplýsa það, að þær skýrslur, sem hann talaði um, hafa verið gerðar s.l. tvö ár og eru til í félmrn. Þegar ráðuneytisstjóri þess mætti á fundi hjá heilbr: og félmn. milli umr., þá var um þetta rætt við hann, og kom það fram, að þessari skýrslugerð og skýrslusöfnun verður haldið áfram, og hygg ég, að það hafi verið skoðun nm., að óþarft væri að flytja um það sérstaka till. í sambandi við þetta frv., eins og hv. þm. fór fram á.



Herra forseti. Ég sé, að hv. heilbr.- og félmn. hefur ekki séð sér fært að mæla með brtt. okkar hv. 3. þm. Norðurl. e., sem er á þskj. 495. í brtt. okkar er lagt til í fyrsta lagi, að orðin „síldarverksmiðjur ríkisins“ falli niður, þ.e. verksmiðjurnar verði ekki teknar með í landsútsvörin, og annað, að síldarverksmiðjur ríkisins skuli greiða 1% af brúttóandvirði seldra afurða ár hvert til sveitarfélaganna, þar sem þær eru starfræktar. Við umr. um frv. um tekjustofna sveitarfélaga, þegar það var til 2, umr. hér í hv. deild, sýndi ég fram á hið mikla ósamræmi, sem er í því að taka síldarverksmiðjur ríkisins inn í landsútsvarið, láta aðeins 1/4 af útsvarinu renna til sveitarfélaganna, þar sem verksmiðjurnar eru starfræktar, og láta 3/4 hluta útsvarsins renna í jöfnunarsjóð sveitarfélaganna. Ég benti þá og á og endurtek það hér, að margar síldarverksmiðjur og aðrar hliðstæðar verksmiðjur, svo sem beinamjölsverksmiðjur, eru reknar ýmist sem hlutafélög eða sem einstaklingsfyrirtæki. Að sjálfsögðu greiða slíkar verksmiðjur allt sitt útsvar til þeirra sveitarfélaga, þar sem verksmiðjurnar eru starfræktar. Ef maður tekur dæmi: Hjalteyrarverksmiðja, sem er mjög stór síldarverksmiðja, er rekin sem hlutafélag og greiðir að sjálfsögðu allt sitt útsvar til Arnarneshrepps. Síldarverksmiðjur ríkisins á Raufarhöfn, Húsavík, Siglufirði og Skagaströnd og þær síldarverksmiðjur, sem kunna að verða byggðar hér eftir, eiga samkv. frv. að greiða til viðkomandi sveitarfélaga aðeins 1/4, 3/4. hlutar skulu renna í jöfnunarsjóð sveitarfélaganna, eins og ég benti hér á áðan, sem svo skal skiptast á milli sveitarfélaganna í réttu hlutfalli við íbúatölu hvers sveitarfélags, eins og segir í frv. Þannig getur t.d. Arnarneshreppur fengið hluta af útsvari síldarverksmiðja ríkisins til viðbótar öllu því útsvari, sem verksmiðjan á Hjalteyri kemur til með að greiða. Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum, sem sýnir, hve fráleitt það er að taka nokkurn hluta af síldarverksmiðjum landsins inn í landsútsvarsgrúppuna, en láta svo aðra standa Þar fyrir utan. Með því er verið að skapa óeðlilegt misræmi á milli hinna ýmsu sveitarfélaga, sem búa við hliðstæðan atvinnurekstur. Ég sé, að hv. heilbr.- og félmn. hefur flutt brtt. við frv. um síldarverksmiðjur ríkisins. Þar leggur n. til, að aftan við 1. gr. bætist: „Heimilt er þó sveitarfélögunum að innheimta aðstöðugjald af öllum rekstri verksmiðjanna öðrum en síldarbræðslu, þ. á m. vegna seldrar vinnu vélaverkstæða þeirra.“ Ég vil taka bað fram, að Þetta er annað frv., en Þar sem frv. grípa hvort inn í annað, þá fer ég inn á þetta hér, og mun þá ekki taka til máls um hitt frv. Ég skal taka það fram, að Þessi brtt. n. er til bóta frá því, sem frv. gerði ráð fyrir áður, en samkv. því átti ekkert af fyrirtækjum S.R. að greiða aðstöðugjald, og má þó segja, að fyllsta ástæða hefði verið til, að öll fyrirtæki S.R., þar með talin síldarbraeðsla, hefðu greitt fullt aðstöðugjald, þegar það er haft í huga, að viðkomandi bæjarfélög hafa lagt mikið í verklegar framkvæmdir beinlínis vegna þess, að verksmiðjurnar voru settar á þessa staði. Ég fullyrði, að það skiptir mörgum milljónum, sem t.d. Siglufjarðarkaupstaður er búinn að leggja í framkvæmdir, einmitt vegna þess að síldarverksmiðjurnar voru settar niður á Siglufirði. Þar með er ekki sagt, að viðkomandi bæjarfélag hafi ekki haft mjög gott af því, að verksmiðjurnar voru starfræktar og settar þar niður. Hins vegar vil ég þó taka það ákveðið fram, að við teljum þessa brtt., þó að samþ. verði, mjög langt frá því að vera fullnægjandi fyrir viðkomandi sveitarfélög. Eftir sem áður stendur sjálft fyrirkomulagið óbreytt, að síldarverksmiðjur ríkisins skuli greiða landsútsvar. Það er það, sem skiptir mestu máli, og það er það, sem orsakar misræmið á milli hinna ýmsu sveitarfélaga á greiðslum útsvara áðurnefndra fyrirtækja. Þrátt fyrir það að hv. heilbr.- og félmn. hafi ekki séð sér fært að mæla með brtt. okkar hv. 3. þm. Norðurl. e., sem eru um það að fella úr frv., að síldarverksmiðjur ríkisins skuli greiða landsútsvar, heldur skuli þær hér eftir sem hingað til greiða útsvar til þeirra sveitarfélaga, þar sem þær eru starfræktar, munum við halda fast við till. okkar, sem teknar voru við 2. umr. aftur til 3. umr. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál, en óska þess við hæstv. forseta, að brtt. okkar á þskj. 495 komi til atkvgr., þegar frv. verður endanlega afgreitt hér í hv. deild.

Gísli Guðmundsson Hæstv. forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég ásamt hv. 11. landsk. þm. brtt. við 17. og 32. gr. þess frv., sem fyrir liggur um tekjustofna sveitarfélaga. Við tókum þá till. aftur til 3. umr., svo að hún liggur enn fyrir við þessa umr., og hv. 11. landsk., sem er fyrri flm. till., hefur nú rætt um hana nokkuð við þessa umr. Ég vil leyfa mér, auk þess sem ég tek undir það, sem hv. 11. landsk. hefur sagt, að bæta nokkrum orðum við um þetta mál. Ég verð að segja, að mér kemur það raunar nokkuð á óvart, að þess skuli vera þörf að ræða um mál eins og þetta, sem í brtt. felst, við tvær umr. og vafi skuli leika á því, að slík brtt. verði samþ. í hv. deild. Ég get vel skilið, að þeim, sem undirbjuggu þetta stóra frv. um tekjustofna sveitarfélaga, hafi sézt yfir rök þessa máls innan um allan þann aragrúa málsatriða, sem hér er um að ræða, og að þeim kunni að hafa sýnzt við lauslega athugun, að það væri eðlilegt að setja þá reglu, að öll ríkisfyrirtæki greiddu landsútsvar. Þó held ég, að þessu hafi ekki verið fylgt út í yztu æsar, að öll ríkisfyrirtæki skyldu greiða landsútsvar, og ég vil t.d. benda á það, að eftir því sem mér sýnist, þá á t.d. Innkaupastofnun ríkisins, sem er verzlunarfyrirtæki, sem ríkið á, ekki að greiða slíkt útsvar. Má vera, að þau séu fleiri, ríkisfyrirtækin af því tagi, sem eru ekki tekin inn í frv. upphaflega. Sama er að segja um fleiri ríkisstofnanir, að þeim er ekki ætlað að greiða landsútsvar, og sýnist því reglan ekki hafa verið algild hjá þeim, sem bjuggu frv. til. En þó að ég geti skilið það, að þeim, sem önnuðust undirbúning frv., hafi ekki verið það ljóst, að þessi regla var gölluð, þá furðar mig á því, að hv. heilbr.- og félmn. skyldi ekki verða það ljóst, eftir að hv. 11. landsk. hafði flutt ræðu sína við 2. umr. og skýrt þetta mál, að það er mjög fjarri lagi, það ákvæði, sem hér er í 17. og 18. gr., að síldarverksmiðjur ríkisins skuli greiða landsútsvar. Hv. 11. landsk, gerði ýtarlega grein fyrir þessu við 2. umr., sem hann hefur að nokkru leyti endurtekið hér. En ég tel alveg óhjákvæmilegt og ekki ástæðu til annars heldur en rifja það upp, áður en þessari umr. lýkur, til þess að hv. deildarmenn hafi aðstöðu til þess að gera sér fyllilega grein fyrir málinu enn einu sinni, áður en þeir a.m.k. neita þessari sjálfsögðu leiðréttingu á frv. Eins og kunnugt er, eru reknar margar síldarverksmiðjur á þeim stöðum, þar sem síldveiðiflotinn leggur afla sinn á land, aðallega þó á Norður- og Austurlandi. Allar þessar síldarverksmiðjur inna af hendi nákvæmlega sams konar þjónustu og hafa sams konar viðskipti við allan síldveiðiflotann án tillits til þess, hvaðan þau skip eru, sem síldveiðar stunda. Þegar síldin er á vestursvæðinu, þá fara þau til Siglufjarðar eða inn á Húnaflóa, ef síldin er svo vestarlega, og leggja upp í síldarverksmiðjurnar þar. Ef síldin er austar, en samt fyrir Norðurlandi, leggja þau upp í síldarverksmiðjurnar við Eyjafjörð og á Húsavik og Raufarhöfn. Ef síldin er fyrir Austurlandi, þá leggur flotinn upp á Vopnafirði, Seyðisfirði, Neskaupstað og í hinum minni verksmiðjum, sem þar eru fyrir sunnan og raddir hafa verið uppi um að þyrfti að stækka. Það fer sem sé ekki eftir því, hvaðan skipin eru, - þau eru alls staðar að af landinu, - heldur bara eftir því, hvar síldin er, hvar hún veiðist, hvaða verksmiðja tekur á móti henni. Þetta eru landsviðskipti svo hreinnar tegundar sem þau geta verið, viðskipti við allt landið, viðskipti við síldveiðiskip, sem gerð eru út frá höfnum víðs vegar um landið. Ef um það ætti að vera að ræða að leggja landsútsvar á í sambandi við þessi viðskipti, þá sýnist það liggja beinast við, að það væri lagt á allar þessar verksmiðjur, sem hafa viðskipti við síldveiðaflotann. Við flm. erum þó ekki að mæla með því, að það verði farið að leggja landsútsvar á þær verksmiðjur, sem eru í eigu annarra en ríkisins, heldur höfum við aðeins lagt til, að landsútsvarið á síldarverksmiðjum ríkisins yrði fellt niður. Hvað þýðir nú þetta, ef á að fara að leggja landsútsvar á þessar verksmiðjur, en ekki á aðrar? Þetta þýðir það, að þar sem eru verksmiðjur, sem eru ekki eign ríkisins, og Þær eru nú reyndar fleiri, þar geta sveitarfélögin lagt á aðstöðugjald, sem kemur sveitarsjóðunum til góða og þar af leiðandi gjaldþegnum í því byggðarlagi. Og þetta aðstöðugjald getur verið allt að 111/2%. En á þeim stöðum, þar sem svo vill til, að ríkið á þessar verksmiðjur, þá er annað upp á teningnum. Þá má ekki leggja á þetta aðstöðugjald, heldur á að leggja á þær landsútsvar, og af þessu landsútsvari fær hlutaðeigandi sveitarfélag ekki nema 1/4, en hitt fer til almennra þarfa sveitarfélaganna um land allt. Þetta kemur þannig niður, að þeim mun meira verður að leggja á almenning í þessum sveitarfélögum, og kemur þannig fram hin mesta mismunun milli manna. Ég veit ekki, hvernig á því stendur, að hv. heilbr.- og félmn. eða a.m.k. meiri hl. hennar skuli ekki vera þetta ljóst, skuli ekki láta sér skiljast þetta, þegar það er skýrt, eins og það var gert við 2. umr. af hv. 11. landsk., að þetta ákvæði er alveg fráleitt og ranglátt í garð þeirra sveitarfélaga, sem þarna eiga hlut að máli - í mesta máta ranglátt. Það væri ekki óeðlilegt, þó að þessi sveitarfélög, sem hér eiga hlut að máli, sneru sér til ríkisstj. og Alþ., eftir að svona löggjöf hefði verið samþ., og óskuðu eftir að fá þessar verksmiðjur keyptar, sem ríkið á á þessum stöðum. Og þau gætu kannske borgað eins mikið út í þeim, miðað við stofnkostnað, og þeir aðilar yfirleitt gera, sem hafa verið að reisa síldarverksmiðjur á síðari tímum, því að vitanlega eru þessi fyrirtæki, hvort sem þau eru eign ríkisins eða annarra, fyrst og fremst, eins og eðlilegt er og sjálfsagt, reist fyrir fjármagn, sem fengið er úr hinum almennu lánastofnunum. Nú veitti ég því athygli, og hv. 11. landsk. hefur áður minnzt á það, að hv. heilbr.- og félmn. hefur gert brtt. við annað mál, sem er frv. um breyt. á l. um síldarverksmiðjur ríkisins, á þskj. 543, þar sem lagt er til, að sveitarstjórnum verði heimilt að innheimta aðstöðugjald af öllum öðrum rekstri verksmiðjanna, þ.e.a.s. ríkisverksmiðjanna, en síldarbræðslu, þ. á m. vegna seldrar vinnu vélaverkstæða þeirra. Ég þykist sjá, að hér sé um að ræða einhvers konar dúsu handa Siglfirðingum, af því að síldarverksmiðjur ríkisins þar reka frystihús og sennilega einnig vélaverkstæði, sem hefur viðskipti við almenning. Ég heyrði raunar áðan, að hv. 11. landsk. lét sér heldur fátt finnast um þessa dúsu, en ekki vildi hann neita Því fyrir hönd Siglfirðinga að þiggja hana. sem kannske var ekki von. En mér sýnist þessi brtt. heldur óhrjáleg, þegar á allt er litið. Mér finnst Það einkennilegt, að gera till. um Það að umbuna þarna að litlu leyti einu því sveitarfélagi, sem hér á hlut að máli, en ekki öðrum. Og maður gæti jafnvel látið sér detta í hug, að nú væri farinn að setjast að hv. Þm. einhvers konar beygur, vegna þess að bæjarstjórnarkosningar eiga að fara fram á Siglufirði eftir tvo mánuði, þess vegna sé þessi dúsa rétt. Siglufjörður er fjölmennur kaupstaður, og þm. þykir nokkurs um vert, hvernig menn taki þar afstöðu í slíkum kosningum. En hér er um að ræða annan stað, þar sem líka er ríkisverksmiðja, en er fámennur, og á ég þar við Raufarhöfn. Þar hefur verið rekin síldarverksmiðja á vegum ríkisins í 25 ár eða svo. Það þykir kannske ekki miklu skipta, hvernig hreppsnefndarkosningar fara á Raufarhöfn síðasta sunnudag í maímánuði, - Það þykir kannske ekki miklu skipta í 500 manna þorpi eða tæplega það, enda hafa hreppsnefndarkosningar löngum verið þar ópólitískar. En víst má brýna svo deigt járn, eins og nú er verið að gera, að jafnvel hreppsnefndarkosningar í 500 manna þorpi gætu orðið pólitískar. Rangsleitni er ævinlega leiðinleg, en illúðlegust er hún, þegar henni er beitt gegn Þeim, sem lítið bolmagn hafa. Þetta litla sveitarfélag á Raufarhöfn hefur þurft að leggja mikið í kostnað á undanförnum árum, sem að sumu leyti stendur í sambandi við þann mikla mannfjölda og atvinnurekstur, sem þar er að sumrinu. Þar hefur þurft að gera götur með ærnum kostnaði, en ekki þarf nú yfirleitt í álíka fjölmennum þorpum að gera mjög vandaðar götur. Þar hefur verið lagt í mikinn kostnað við vatnsleiðslu um þorpið og til þeirra iðnaðarfyrirtækja, sem Þar eru. Það hefur alveg nýlega verið komið upp læknisbústað í því skyni að reyna að tryggja þessu fólki læknishjálp, og hreppurinn orðið að leggja mikið fé út í því sambandi, bæði varanlega og til bráðabirgða. Þarna þarf að byggja barnaskóla, þó að hv. Alþ. hafi reyndar nú á þessum vetri í annað sinn neitað Raufarhafnarbúum um leyfi til að byggja barnaskóla. Skólahúsið, sem þar er nú í notkun, var byggt, þegar íbúar hreppsins voru nokkuð á annað hundrað. Væntanlega fæst þetta leyfi, áður en langt um líður, og þá þarf að byggja þennan skóla. Hreppurinn hefur undanfarin ár safnað nokkru fé í sjóð af litlum efnum til þess að geta hafið þessa byggingu. Hann mundi hefja hana nú þegar, ef það hefði verið leyft. Auk þess er svo Þess að gæta, að það er nokkurn veginn óhjákvæmilegt nú á næstunni að ráðast þar í hafnarframkvæmdir, sem munu kosta mikið fé, og af hálfu stjórnar síldarverksmiðja ríkisins hefur þess nú mjög nýlega verið farið mjög eindregið á leit við hreppsfélagið, að það taki að sér að byggja uppskipunarbryggju síldarverksmiðjanna þar á staðnum. Þess hefur verið farið á leit af stjórn síldarverksmiðjanna. Menn höfðu vænzt þess, að þetta mundi þýða Það, að stjórn síldarverksmiðjanna eða ríkisstj. mundi aðstoða við útvegun fjármagns í þessu skyni, ef talið væri aðkallandi að hefja Þetta verk vegna verksmiðjanna. Af því hefur nú ekki orðið, en í þess stað kemur þessi kveðja, sem er að hirða þennan tekjustofn, sem Raufarhafnarhreppur hefur haft af síldarverksmiðjunum. Ég veit ekki, hvort hv. n. sér ástæðu til Þess að gera grein fyrir því, hvers vegna hún eða a.m.k. meiri hl. hennar leggst á móti þessari brtt. okkar, en mér finnst, að það mætti naumast minna vera en að gerð væri grein fyrir því með rökum, ef einhver eru. Ég sé ekki, að þau séu nein, en ærin á móti. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vona, að hv. deild taki nú til greina Þau rök, sem hér hafa komið fram frá okkur fim. þessarar till., láti ekki rök í þessu máli sem vind um eyru þjóta og geti fallizt á að samþ. tillöguna.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) Hæstv. forseti. Við 2. umr. um þessi tekjustofnamál drap ég á það, að til mála hefði komið í heilbr.- og félmn. að flytja við frv. þetta brtt. við 3. umr. Sú tillaga hefur nú verið lögð fram og liggur fyrir á þskj. 543. Efni hennar er á þá leið, að lagt er til, að sveitarstjórnum verði heimilað að innheimta aðstöðugjald af öllum öðrum rekstri verksmiðjanna en síldarbræðslu, Þ. á m. vegna seldrar vinnu vélaverkstæðis þeirra. Er hér fyrst og fremst um að ræða hraðfrystihúsrekstur síldarverksmiðjanna á Siglufirði og nýbyrjaða niðurlagningarverksmiðju þeirra. Að sjálfsögðu er þó gert ráð fyrir, að landsútsvar reiknist ekki af þeim rekstri. Heilbr.- og félmn. stendur í heild að þessari brtt. Væntir nefndin þess, að hv. þd. samþykki hana.

Frsm. (Björn Fr. Björnsson) Hæstv. forseti. Frv. það, sem liggur hér fyrir til 2. umr., hefur menntmn. d. haft til athugunar og einróma samþykkt, að það nái fram að ganga. Þetta mál hefur, svo sem kunnugt er, verið mjög lengi á döfinni og meira að segja oftar en einu sinni verið hér á síðustu árum í líkum búningi og það birtist nú í þessu frv., en fyrst og fremst byggist það á tillögum héraðsskólamanna og fulltrúa sýslufélaga, frá ýmsum fundum þeirra og þó sérstaklega fundi, sem þeir héldu haustið 1956. Það er öllum þeim, sem hafa komið nærri þessum hluta skólamála, ljóst, að hér varð að gera breytingu á, og hefur 1. flm. frv., hv. 1. þm. Vestf. (SB), ljóslega lýst því og enda orsökum þess, að það er hér flutt. En mér þykir þó ástæða til þess að fara nokkrum frekari orðum um þá breytingu, sem hér er ráðgerð á skólakostnaðarlöggjöfinni, og af hvaða orsökum hún er gerð. Frv. gerir ráð fyrir Því, að kostnaður verði greiddur úr ríkissjóði að því er varðar héraðsskóla eða heimavistarskóla gagnfræðastigsins að fullu, bæði rekstrarkostnaður og stofnkostnaður. En nú segja lög svo fyrir, að ríkissjóður greiði 3/4 hluta af stofnkostnaði og viðkomandi sýslusjóður 1/4, en rekstrarkostnaður greiðist að hálfu leyti úr ríkissjóði og að hinum hlutanum úr viðkomandi sýslusjóðum. Hér er um að ræða sjö heimavistarskóla, heimavistargagnfræðaskóla eða héraðsskóla. Þeir eru átta í landinu, að því er ég bezt veit. Sá áttundi er á Austurlandi, Eiðaskóli, sem er rekinn einvörðungu af ríkinu. Það segir sig sjálft, að ríkissjóður verður að greiða töluvert meira fé til þessara mála en áður hefur verið, verði frv. að lögum. En þessi auknu útgjöld, eftir því sem reiknað hefur verið út og miðað við árið 1961 í stofnkostnaði og 1959 í rekstrarkostnaði, eru ekki svo tilfinnanleg. Samkv. skýrslu, sem hér liggur fyrir á fskj. og fylgir frv., er útgjaldaaukning ríkissjóðs talin mundu nema um 750 þús. kr. Nú má vera, að þessi fjárhæð yrði, ef reiknað væri með rekstrarkostnaðarreikningum 1961, nokkru hærri, þó þarf það ekki að vera. En þar á móti kemur það, að ríkið, þegar það hefur eitt orðið yfirráð yfir þessum skólum, hefur mjög tök á því að haga rekstri þessara skóla á hagkvæmari hátt en verið hefur. Þá er þess líka að gæta, að sumarnotkun þessara skóla flestra er engin eða að kalla engin, en gæti orðið meiri og öflugri, t.d. í menningar- og uppeldisskyni, en verið hefur, ef ríkið hefði alfarið með skólana að gera. Og svo er hins að geta, að þegar ríkið hefur losað sig við getulausan eða getulítinn aðila, sem sýslusjóðirnir eru yfirleitt, - það hefur komið glögglega í ljós, - þá getur það meir farið sinna eigin ferða, því að sannast sagna er almennt talið af kunnugum mönnum, að sýslusjóðir geti í raun og veru ekki verið aðilar að skólum sem þessum og eigi ekki að vera það og fyrst og fremst vegna þess, að þessa sjóði vantar öldungis tekjustofna, sem færir séu að standa undir rekstrar- og stofnkostnaðaraðild skólanna. Þá er ein ástæða enn mjög rík til þess, að ríkið taki þessa skóla að sér að fullu. Það er vitanlegt, að nemendur á þessum skólum eru hvarvetna komnir að. Ég hef skýrslur frá 1958 um þetta atriði, og þá kemur í ljós, að um 35% af nemendum á þessum skólum eru úr viðkomandi héraði, en um 65% utan héraðs. Það má því kalla, að þessir skólar séu miklu fremur ríkisskólar en héraðsskólar. Þá er að geta þess, að meiri hluti eða mikill hluti sýslufélaga í þessu landi sleppur algerlega við að greiða kostnað í sambandi við héraðsskóla, en þeir hinir sömu nota engu síður en aðrir skólana. Þessar og margar fleiri ástæður liggja til þess, að þetta frv., sem hér er til umr., eigi hinn fyllsta rétt á sér. Ég vil geta þess, að fræðslumálastjóri og eins fjármálaeftirlitsmaður skóla eru báðir þeirrar skoðunar, að það spor, sem yrði stigið með því að samþykkja þetta frv., yrði mjög til bóta, mikill ávinningur, ekki sízt fyrir ríkissjóðinn, og þeir hafa báðir lagt til, að ákvæði í þessa átt yrðu gerð að lögum. Það kom fram í ræðu hv. 1. flm. þessa máls, að þeir tveir ráðh., sem hafa með þetta mál að gera, hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh., væru báðir hlynntir málinu. Ég hef átt tal við hæstv. menntmrh., og hann hefur tjáð mér, að hann sé sammála menntmn. um það, að þetta frv. eigi rétt á sér og rétt sé, að það gangi fram. Hins vegar hefur hann tjáð mér, að hans samþykki sé bundið því skilyrði, að ákvæði frv. eigi einungis við þá sjö héraðsskóla, sem nú eru starfandi í landinu. Þá er það annað atriði, sem ekki er tekið fram um í frv., en er nánast tækniatriði. Það er spurningin um það, með hverjum hætti eignaskipti skuli fram fara, ef af því verður, að ríkið taki þessa skóla. Bæði þessi atriði munu tekin til athugunar fyrir 3. umr. Það er von þeirra, sem vilja veg og gengi héraðsskólanna, að sú breyting, sem hér er áformað að gera á lögum um skólakostnað, megi ná fram að ganga og verða að lögum á yfirstandandi þingi. Eins og ég sagði áðan, er það áreiðanlega mikill ávinningur fyrir þau héruð, sem að skólunum standa, og yfirleitt fyrir alla þá aðila, sem að skólunum standa, og þannig í rauninni er það þá þjóðin í heild, sem hlýtur stærsta hlutinn af þeirri breytingu, sem þetta frv. stefnir að.