Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár fer fram umræða utan dagskrár um framkvæmd þjóðlendulaga. Málshefjandi er hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Hæstv. fjármálaráðherra, Árni M. Mathiesen, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Á fundi félagsmálanefndar í gær var kynnt stefna ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda. Þetta er á margan hátt vel unnin stefnumótun um markmið og leiðir til að aðlaga innflytjendur sem best að íslensku samfélagi en allt veltur þetta þó á framkvæmd stefnunnar og fjármögnun. Það sem þó vakti undrun mína og vonbrigði, og ég kalla eftir skýringu hæstv. félagsmálaráðherra á, var að upplýst var í nefndinni að ekki ætti að leggja stefnumótunina fyrir Alþingi til meðferðar og umfjöllunar. Því vil ég mótmæla harðlega að Alþingi fái ekki að fjalla um þetta stóra mál en auðvitað gæfi það málinu miklu meiri vigt ef það færi til þinglegrar meðferðar á löggjafarþinginu og þá gæti þingið eftir atvikum gert á því umbætur og breytingar eins og þurfa þykir. Í svona stóru máli á Alþingi að vera aðili að allri stefnumótun og bera ábyrgð á hvernig hún er úr garði gerð. Þannig verður að ganga frá málum að þetta verði ekki bara pappírsplagg í skúffum ráðuneytanna heldur verði unnið eftir skipulögðu aðgerðaplani sem tryggi að hér á landi komumst við hjá vandamálum, undirboðum í kjörum, árekstrum og ýmiss konar sambúðarvanda milli fólks af ólíkum uppruna sem margar þjóðir hafa þurft að glíma við. Einnig vantar í þessa stefnumótun framkvæmdaáætlun sem félagsmálanefnd óskaði eftir síðasta vor að gerð yrði á grundvelli stefnumótunar en það var eitt af þeim skilyrðum sem sett var fyrir lagasetningu um frjálsa för launafólks og átti reyndar að leggja stefnumótunina fyrir Alþingi í upphafi þessa þings í haust ásamt framkvæmdaáætlun. Meðferð ráðherrans á málinu er allt önnur en um var rætt í vor. Um þetta spyr ég ráðherrann og einnig, virðulegi forseti, að fram kom í félagsmálanefnd í gær að breyta þarf lögum, m.a. lögum um atvinnuréttindi útlendinga sem leiðir af þessari stefnumótun og brýnt að þær lagabreytingar sem þarf að gera til að innflytjendur geti sem best aðlagast íslensku samfélagi komi sem fyrst fyrir Alþingi, m.a. að innflytjendaráð fái lagastoð sem mun gegna mikilvægu hlutverki í allri framkvæmd að stefnumótun. Ég spyr því ráðherrann um lagafrumvörp sem fylgja eiga þessari stefnumótun, hvort hann styðji ekki að Alþingi fjalli um stefnumótunina og hún verði tekin til þinglegrar meðferðar og hvort ráðherra muni ekki leggja fram framkvæmdaáætlun á grundvelli stefnumótunarinnar.

Hæstv. forseti. Innflytjendaráð hefur undanfarna mánuði unnið að mótun stefnu um aðlögun innflytjenda að íslensku samfélagi og skilaði um það tillögu í síðustu viku. Ríkisstjórnin hefur fjallað um málið og þau tímamót urðu sl. þriðjudag að ríkisstjórnin samþykkti þessa stefnumótun sem er í raun fyrsta stefnumótunin um þennan málaflokk sem gerð hefur verið heildstætt. Í gærmorgun var stefnumótunin kynnt fyrir félagsmálanefnd og í framhaldi af því var hún kynnt opinberlega. Ég tel að um tímamótamál sé að ræða þar sem stefna ríkisstjórnarinnar liggur núna fyrir um aðlögun innflytjenda að íslensku samfélagi. Ég fagna því sérstaklega og er viss um að hv. þingmenn eru mér sömu skoðunar í því efni. Spurt er hvernig Alþingi komi að málinu. Ég mun í framhaldinu fara yfir það með samráðherrum mínum í ríkisstjórn hvernig við gerum það. Ég tel auðvitað eðlilegt að málið verði til umfjöllunar á Alþingi með einhverjum hætti, en ég mun sem sagt ræða það við samráðherra mína, það eru fleiri ráðuneyti sem koma að þessu máli, og við munum síðan í framhaldi af því taka ákvörðun um það. Varðandi eftirfylgni stefnunnar, ég tek alveg undir með hv. þingmanni að auðvitað er mikilvægt að fylgja stefnumótun eftir og núna í framhaldinu verður farið í að útbúa framkvæmdaáætlun sem byggir á þessari stefnu. Ég vonast til þess að vinna við það gangi fljótt og vel þannig að við getum farið að vinna markvisst að þessum málum eins og uppleggið er og ég hygg að allir séu sammála um að þurfi að gera.

Virðulegur forseti. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur gert örlitla grein fyrir þeirri vinnu sem liggur að baki stefnu ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda. Ég vil meina að það sé tvennt eða þrennt sem þarf að fara í núna eins og skot. Það er m.a. að svona plagg verði gert að t.d. þingsályktunartillögu með aðgerðaáætlun sem fylgiskjali, en fara þarf í tvær mjög mikilvægar lagabreytingar strax. Annars vegar að gefa innflytjendaráði lagastoð, eins og rætt hefur verið um í sölum Alþingis, til að innflytjendaráð geti verið það tæki fyrir stjórnvöld til að vinna að þeim breytingum sem þarf að gera, ekki bara núna heldur í framtíðinni og geti alltaf verið á þeirri vakt. Það gefur líka innflytjendaráði þann möguleika að setja undirnefndir til að fara að vinna slíka vinnu. Núna er slíkt ekki hægt. Síðan þarf að gera aðra breytingu strax til að eitthvað af þessu fari að virka og það eru lög um túlkaþjónustu. Við erum einungis með hana hvað varðar sjúkrahúsin en það verður að koma með slíka breytingu inn í félagsþjónustu sveitarfélaga og fleiri staði því að við vitum vel að þetta mál er mjög viðkvæmt og hefur verið mistúlkað eins og við þekkjum úr fjölmiðlum. Ég vil einnig benda á að þetta er ekki fyrsta tillagan sem er send til ríkisstjórnar um heildarstefnumótun í þessum málum. Það var líka gert í ráðuneytinu 1999 og síðan liggur fyrir þinginu mjög veigamikil tillaga um svipað efni, en ég vil jafnframt fagna mjög því skjali sem hér er. En það verður að gefa innflytjendaráði lagastoð til að hægt sé að setja einhverja vinnu í gang og setja fólk til verka.

Hæstv. forseti. Að undanförnu hefur verið unnið að stefnumótun um málefni innflytjenda og var grunnur að slíkri stefnumótun kynntur í félagsmálanefnd Alþingis í gær. Sá grunnur er prýðilegur en vantar að vísu allt kjöt á beinin, framkvæmdaáætlun. Okkur var sagt í félagsmálanefnd að þetta væri ekki trúnaðarmál en á það bæri að líta að stefnan væri enn í mótun. Síðan gerist það þegar menn koma út af fundi félagsmálanefndar að ríkisstjórnin er að kynna þetta málefni fyrir fjölmiðlum. Ég vek athygli þingsins á því að nú er það að gerast sem iðulega hefur gerst fyrir alþingiskosningar að ráðherrar fara að breyta ráðuneytum sínum í kosningaskrifstofur fyrir eigin flokka. Nú taka þeir án afláts að skreyta sig með fjöðrum, kynna vinnu ýmissa starfshópa og þetta er dæmi um slíkt.  Ég spyr: Er siðferðilega 

Frú forseti. Ég er ekki alveg eins harður í garð hæstv. félagsmálaráðherra og hv. síðasti ræðumaður. Ég tel að það sé jákvætt af ríkisstjórninni að hafa gert reka að því að leggja fram stefnu í málefnum innflytjenda. Ég tel að mikilvægt sé að sem breiðust samstaða náist um þann málaflokk. Miklar og á köflum erfiðar umræður hafa verið um hann á síðustu vikum og ég tel að sá málaflokkur sé þess eðlis að miklu máli skipti að þingið fái að ræða það mál og reyna að móta sameiginlega. Í umræðunni hefur komið fram að aðrir stjórnmálaflokkar, þar á meðal Samfylkingin, hafa lagt fram vönduð þingmál um þetta. Það er til marks um að flokkarnir hafa vel útfærðar stefnur í þeim málaflokki. Ég held að ef hæstv. félagsmálaráðherra vill standa við þau orð sem hann hefur áður látið falla í fyrri ræðum, um nauðsyn breiðrar samstöðu, eigi hann einmitt að koma með málið inn í þingið. Ég er síður en svo að gagnrýna þetta mál eins og það liggur fyrir af þeirri einföldu ástæðu að ég þekki það ekki nema úr fjölmiðlum, en sem kjörinn fulltrúi vil ég fá að taka þátt í umræðum um það og m.a. að reyna að bæta það út frá þeim sjónarmiðum sem minn eigin flokkur hefur. Ég tók eftir að hæstv. ráðherra sagði hérna áðan að nú mundi hann ræða við samráðherra sína um hvernig ætti að taka þetta inn í þingið. Það finnst mér auðvitað vera tæknilegur galli á málinu. Það hefði átt að vera búið að ganga frá því áður. En hugsanlega er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að fljótaskriftin og hraðinn á málinu sé slíkur að ekki hafi verið búið að ganga frá því. Það er algjört skilyrði, að ef menn ætla sér að ná samstöðu um málefni innflytjenda verður þingið að fá að ræða það og það verður að gera með þeim hætti úr því sem komið er að hæstv. ráðherra leggi fram 

Frú forseti. Ég ætla að ræða annað mál undir liðnum um störf þingsins, brýnt sem það mál sem áður hefur verið til umræðu er. Ég vil ræða það, virðulegur forseti, að í fyrirspurnatíma í gær gerðist það í annað sinn að hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, vék sér með öllu undan að svara spurningum sem ég hef lagt fyrir hann varðandi símhleranir og meinta eftirgrennslana- eða leyniþjónustustarfsemi á vegum lögreglu- og dómsmálayfirvalda á umliðnum áratugum. Í þetta sinn var um að ræða formlega fyrirspurn á Alþingi og ég vísaði m.a. í 54. gr. stjórnarskrárinnar hvað varðar rétt minn til þess að leggja hana fram, bera hana upp við ráðherrann og fá svör. Ég tel að alger undanbrögð hæstv. dómsmálaráðherra í þessum tveimur tilvikum, í utandagskrárumræðu um málið 8. október sl. og aftur þegar hann svaraði eða öllu heldur ekki svaraði fyrirspurn minni í gær, séu mjög alvarleg atlaga að rétti okkar þingmanna, stjórnarskrárvörðum rétti okkar þingmanna til að krefja framkvæmdarvaldið um upplýsingar. Ég hef því lagt fram, virðulegur forseti, fyrirspurn á nýjan leik í níu töluliðum, umorðaða að nokkru leyti, þar sem ég óska skriflegs svars frá hæstv. dómsmálaráðherra um þau málefni sem hann hefur í tvígang hunsað að svara á Alþingi. Ég hef óskað eftir því að forseti Alþingis og forsætisnefnd fari yfir umræðurnar frá 8. október og frá því í gær. Ég óska eftir því að forsætisnefnd kveði upp úr um hvort það séu viðeigandi viðbrögð af hálfu hæstv. dómsmálaráðherra sem þar birtast. Ég hef óskað eftir því að forsætisnefnd taki málið fyrir á grundvelli réttar míns sem þingmanns samkvæmt 54. gr. stjórnarskrárinnar með vísan einnig til 1. og 51. gr. stjórnarskrárinnar sem málið varða.

Hæstv. forseti. Af viðbrögðum nokkurra hv. þingmanna mætti ætla að þeir legðust gegn því að það skuli í fyrsta sinn hafa verið mótuð stefna af hálfu ríkisstjórnar um málefni innflytjenda. Það er með ólíkindum að menn skuli koma upp, fleiri en einn og fleiri en tveir, og lýsa yfir vonbrigðum og gefa því þær einkunnir sem hér hafa fallið, fljótaskrift, kosningamaskína og þar fram eftir götunum. Hvað er hér á ferðinni? Hæstv. félagsmálaráðherra er að kynna niðurstöður þverfaglegrar nefndar sem hefur unnið að stefnumörkun um málefni innflytjenda í fyrsta sinn af hálfu ríkisstjórnar. Ég hefði haldið ekki síst eins og þróunin hefur verið síðustu missirin að það væri fagnaðarefni. Þá koma hv. þingmenn upp og láta þau orð falla sem við höfum orðið vitni að.  Ég tel að það sé þeim til skammar í stað þess að fagna því að nú skulum við sjá markvissa stefnu byggða á þverfaglegri vinnu nefndar um málefni innflytjenda. Hv. þingmaður 
            

Maður gæti haldið að þú værir framsóknarmaður.

Nú háttar svo til að atgangur þessara hv. þingmanna er slíkur að ég fæ ekki að ljúka máli mínu. 

Hæstv. forseti. Ég held að full ástæða sé til að fagna þeirri tímamótastefnu sem ríkisstjórnin kynnti í gær og innflytjendaráð hefur unnið að um nokkuð langan tíma, eins og fram hefur komið. Lagt í þetta mikla vinnu og kallað til marga aðila til að ná saman þeirri stefnumótun sem hér birtist. Ríkisstjórnin hefur svo samþykkt þá stefnumótun. Fram hefur komið í máli hæstv. félagsmálaráðherra að þegar þar að kemur verði þetta auðvitað lagt fyrir Alþingi með einhverjum hætti. Ég fagna því að hv. þingmenn, sérstaklega Samfylkingarinnar, hafa tekið undir það að hér sé um tímamótastefnumótun ríkisstjórnarinnar að ræða og hafa tekið undir að þetta sé gott starf sem hefur verið unnið. 

Virðulegi forseti. Stefnan lá fyrir Alþingi með einhverjum hætti sagði síðasti ræðumaður. Ég vil vekja á því athygli að það er grundvallarmunur á því hvort ráðherra flytji Alþingi skýrslu um stefnumótunina eða hvort Alþingi fái hana til þinglegrar meðferðar og til umfjöllunar. Geti eftir atvikum gert breytingar á þessu og greitt atkvæði um stefnumótunina vegna þess að það er mikilvægt að Alþingi beri ábyrgð á henni. Þetta er það stórt mál að það á að vera svo, enda þarf örugglega mikla fjármögnun til að framkvæma stefnumótunina og aðgerðaáætlun og að því kemur Alþingi líka. Lögð er fyrir Alþingi framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum. Hér er ekki síður á ferðinni stórt mál sem er stefnumótun í málefnum innflytjenda sem þarf að vera í sífelldri endurskoðun og á auðvitað reglulega að flytja málið fyrir þingi. Í upphafi þegar slík stefnumótun er gerð á Alþingi að koma að því. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn til að skoða það og leggja áherslu á það við samráðherra sína að Alþingi fái þessa stefnumótun til þinglegrar meðferðar og umfjöllunar. Ég hvet ráðherrann til þess að þetta verði lagt með formlegum hætti fyrir þingið. Það er farsælast í svo stóru og þýðingarmiklu máli, að Alþingi beri ábyrgð á þessu. Samþætting og blöndun er mikilvæg og raunar lykilatriði. Það má ekki fara svo að hér búi margar þjóðir í einu og sama landinu. Blöndun þarf að vera í skólakerfinu, í búsetu- og húsnæðisúrræðum, á vinnumarkaðnum og í frístundum og það á að gegna lykilhlutverki í allri stefnumótun og framkvæmd. Alþingi verður að tryggja í stefnumótuninni að svo verði vegna þess að það er mikið í húfi fyrir íslenskt samfélag og fyrir innflytjendur sem hingað kjósa að koma, að stefnumótunin verði markviss og skýr, gerð verði aðgerðaáætlun í samræmi við hana og Alþingi fái að koma að henni.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að ef vilji væri til samstarfs um stefnumótun í málefnum innflytjenda af hálfu stjórnarþingmanna hefði verið farið öðruvísi að varðandi stefnu í málefnum innflytjenda en hér er gert. Þessi gjörð lýsir því auðvitað að það er enginn sérstakur vilji af ríkisstjórnarinnar hálfu til að ná um þetta breiðri sátt eða hleypa Alþingi að stefnumótuninni. Hverju lýsir það, hæstv. forseti? Að mínu mati lýsir það valdhroka og samkeppni um hylli vegna þess að kosningar eru að nálgast. Núverandi ríkisstjórn veit alveg að við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum látið okkur miklu skipta stefnumörkun í málefnum innflytjenda. Núverandi ríkisstjórn og hæstv. ráðherra þekkir öll þau þingmál sem hér hafa verið lögð fram. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ég hef ekki kynnt mér þetta plagg nema það sem sagt hefur verið í fjölmiðlum. Ekki veit ég hvort fjallað er um sjálfkrafa rétt útlendinga til atvinnuleyfis eða hvort fjallað er um réttindi erlendra kvenna sem flýja úr ofbeldisfullum samböndum, hvort þær fái undanþágu frá dvalarleyfistakmörkunum. Eða hvort fjallað er um 18 ára regluna um sjálfstæða framfærslu 18 ára unglinga eða hvort fjallað er um 66 ára regluna eða 24 ára regluna. Um allar þær reglur sem ég nefndi þarf lagabreytingar og það þarf samstöðu á Alþingi til að gera þær. Ég sé því ekki annað en þessi gjörð ríkisstjórnarinnar lýsi því að kosningar eru í nánd. Slíka stefnumörkun hefði mátt sjá hjá Sjálfstæðisflokknum eða á vegum Framsóknarflokks í flokksstarfinu, en ef hér á að nást einhver sátt eða samkomulag um stefnu í málefnum innflytjenda þarf hún að fara í gegnum Alþingi Íslendinga. Annað er óvirðing ekki bara við okkur sem sitjum í skjóli þjóðarinnar heldur við þjóðina sjálfa.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna fundarstjórnar forseta í tengslum við málið sem við höfum verið að ræða, um málefni innflytjenda. Ég tel það afar mikilvægt og merkilegt að hæstv. félagsmálaráðherra er búinn að leggja fram mjög heildstæða og góða stefnu varðandi málefni útlendinga og að hann hefur lagt sig allan fram um að kynna hv. félagsmálanefnd þá stefnu í morgun. Það er mikilvægt að þingið komi að málinu á einn eða annan hátt en mér finnst hins vegar nöturlegt að finna það að Vinstri grænir hafa farið öfugu megin fram úr rúminu í morgun og sjá þetta í allt öðru ljósi. Ég tel að menn ættu að fagna sérstaklega því að búið er að kynna heildstæða stefnu varðandi málefni útlendinga. Ég tek hins vegar heils hugar undir með þingflokksformanni Samfylkingarinnar og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að ég tel mikilvægt að þingið ræði málefni innflytjenda. Ég tek undir þá beiðni og þá ósk að við ræðum málefni útlendinga á forsendum þess að hæstv. félagsmálaráðherra kynni hér skýrslu því að hæstv. félagsmálaráðherra hefur lagt sig sérstaklega fram um það að ræða málefni útlendinga á mjög breiðum grunni. Ég veit að hann vill sérstaklega ræða málefnið við hv. þingmenn því málefnið er mikilvægt. Þess vegna beini ég því til forseta að taka þá beiðni til greina.

Hæstv. forseti. Vegna umræðunnar áðan um stefnu ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda ætla ég ekki að fara yfir þau orð sem þar féllu, um kosningamál o.s.frv. Mér finnst það vera á frekar lágu plani við þessar umræður að segja það. Ég tók það fram áðan að við munum íhuga með hvaða hætti málið er borið á Alþingi. Mér finnst mjög eðlilegt að Alþingi fjalli um málið, ég hef ekki hafnað því og finnst það eðlilegt. Formaður þingflokks Samfylkingarinnar kom með tillögu um að það ætti að vera rætt sem skýrsla sem mér finnst mjög góð tillaga og eðlileg. Ég mun ræða það við hæstv. forseta þingsins 

Frú forseti. Greinilegt er að það er ekki bara ríkisstjórnin sem hefur vaknað af værum blundi í sambandi við málefni útlendinga heldur og einstakir ráðherrar hennar sem biðja um orðið um fundarstjórn forseta til að verja hendur sínar í þessum efnum. Það er auðvitað gott. Batnandi mönnum er best að lifa en það liggur algerlega ljóst fyrir að stjórnvöld voru sofandi, ákaflega sofandi, og hrukku svo í gang undan umræðu sem orðin var þung í samfélaginu um hvert þessi mál væru að þróast og fóru að setja svolitla peninga og einhverja vinnu af stað hvað varðar stefnumótun á þessu sviði. Málefni sem hefur auðvitað verið iðulega til umfjöllunar á Alþingi. Það er undarlegt þegar menn tala þannig eins og þeir séu alltaf að finna upp hjólið. Auðvitað hafa verið frumvörp og þingmál á umliðnum árum sem tengjast réttindum og stöðu útlendinga með margvíslegum hætti flutt af mörgum þingflokkum. Ég vil svo víkja að öðru máli sem ég tók upp undir liðnum um störf þingsins og inna forseta eftir því vegna þess að forseti tjáði sig ekki um ósk mína, hvort ég megi leyfa mér að túlka þögn forseta sem sama og samþykki, þ.e. formleg ósk mín um að forsætisnefnd taki málið til skoðunar, að við henni verði orðið. Ég kýs að túlka þögn forseta sem samþykki við því.

Öllum erindum sem beint er til forseta hefur hann og mun að sjálfsögðu taka til skoðunar.

Frú forseti. Til þess að taka af allan vafa vil ég að það komi alveg skýrt fram að þessi formaður þingflokks fór rétt fram úr rúminu í morgun glaður og brosandi. Hins vegar sýndist mér hv. formaður þingflokks Framsóknarflokksins hafa allt á hornum sér áðan. Ég skil satt að segja ekki að hv. formaður þingflokks Framsóknarflokksins leggi það af mörkum til að greiða fyrir málinu eða þingstörfum almennt að skrumskæla og afbaka það sem menn hafa sagt. 
            

Forseti minnir hv. þingmann á að hann er að ræða um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Það er nákvæmlega það sem mér er ákaflega ofarlega í sinni og hefði kannski átt að vera hæstv. forseta líka ofarlega í sinni þegar þeir tveir ráðherrar sem töluðu áðan komu í pontu. Það er engu líkara en einhverjar aðrar reglur gildi um þá. Hæstv. menntamálaráðherra sem að vísu flutti óvanalega gott mál áðan ræddi hins vegar ekki nema efnislega um málið. Ég mælist til þess, frú forseti, að þó að ég beri óttablandna virðingu fyrir hæstv. menntamálaráðherra sé hún eigi að síður sett á sömu lágu skörina og formaður þingflokks Samfylkingarinnar í málinu. 
             Frú forseti. Það sem ég vildi segja er þetta: Það er nauðsynlegt að menn ræði málefni innflytjenda og það er nauðsynlegt að allir reyni að leggja á sig til að ná breiðri samstöðu sem sker á alla flokka í málinu. Þess vegna kom ég með þá hugmynd áðan, sem hæstv. menntamálaráðherra tók undir, að byrjað yrði á því að taka þá stefnu sem nú hefur verið lögð fyrir af hálfu hæstv. félagsmálaráðherra til umræðu í þinginu. Ég tel sjálfsagt að í kjölfar þess komi þetta síðan inn í þingið sem formlegt þingmál sem verði sent til umsagna úti í samfélaginu til að fá sem flest, ríkust, breiðust og ólíkust viðhorf gagnvart þessu flókna máli. Þannig held ég að þetta þing gæti náð góðri samstöðu um málið. Þá þyrfti hæstv. forseti ekki að hafa nokkrar áhyggjur af því að leið þess í gegnum þingið yrði ekki greið. Ég lýsi því yfir, fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar, að við mundum greiða fyrir því að málið fengi formlega afgreiðslu af hálfu þingsins ef það kæmi inn sem þingmál áður en þingi sleppir í vor. Ég vona nú að allir séu kátir og glaðir þegar þessari ræðu lýkur.

Forseti vill taka fram að hann reynir að gæta jafnræðis milli þingmanna og tekur það fram að hæstv. menntamálaráðherra var einmitt að ræða um fundarstjórn forseta, um efni þeirrar tillögu sem upp kom í umræðunni um að ræða þessi mál á þinginu 

Hæstv. forseti. Ég tel mjög mikilvægt að breið samstaða náist um málefni innflytjenda og um stefnumótun í því efni. Ég gat um það áðan að ég teldi að sá grunnur sem nú hefði verið lagður væri að mörgu leyti mjög góður. Ég fagna þessari vinnu og ítreka þá afstöðu að sú vinna sem fulltrúar frá innflytjendaráði og ýmsum öðrum hópum hafa komið að er prýðileg. Ég gagnrýni hins vegar vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og vil taka undir það sem hér hefur komið fram, m.a. í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að mjög mikilvægt er að mynda breiða samstöðu um þetta málefni á Alþingi. Til þess þarf málið að koma inn í þingsalinn með formlegum hætti. Eftir því kallar stjórnarandstaðan. Síðan er hitt atriðið sem hefur farið fyrir brjóstið á ráðherrum í ríkisstjórninni og talsmönnum stjórnarmeirihlutans á Alþingi, að ég hef gagnrýnt það að ráðuneytum skuli umbreytt í kosningaskrifstofur stjórnmálaflokkanna í aðdraganda alþingiskosninga.  
            

Forseti vill minna hv. þingmann á að hann er að ræða um fundarstjórn forseta.

Ég er að ræða um fundarstjórn forseta á nákvæmlega sama hátt og á sömu forsendum og hæstv. menntamálaráðherra gerði hér áðan án þess að athugasemd væri gerð við mál hennar. Ég er að vekja athygli þingsins á grafalvarlegu máli. Ég velti fyrir mér hvort setja eigi þá reglu að ráðherrum verði óheimilt að gefa kosningaloforð í formi fjárhagsskuldbindinga ríkissjóðs fram í tímann eins og dæmi eru um nú og í aðdraganda síðustu kosninga. Ég minni þar á það dæmi sem frægt varð að endemum þegar ríkisstjórnin lofaði upp í ermina á sér gagnvart öryrkjum og sveik svo loforðin þegar hún hafði sest að nýju á valdastóla. 
            

Forseti telur að hv. þingmaður hafi ekki að öllu leyti farið að reglum og rætt um fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta að það er afar mikilvægt að sú stefnumótun sem rædd var í félagsmálanefnd í gær í málefnum innflytjenda fái hér þinglega meðferð. Ég óska hreinlega eftir liðsinni hæstv. forseta, eins og í hennar valdi stendur að fá stuðning við það að slík málsmeðferð verði viðhöfð á Alþingi. Annað er hrein lítilsvirðing við þingið, að svona stór stefnumótun komi ekki fyrir þingið og þingið fái ekki að fjalla um hana með eðlilegum hætti, gera athugasemdir, senda málið út til umsagnar og greiða um það atkvæði. Það eru fjölmargir aðilar í þjóðfélaginu, virðulegi forseti, sem hafa skoðanir á þessu máli. Það er eðlilegt og lýðræðislegt að í umfjöllun Alþingis um slíka stefnumótun verði málið sent til umsagnar ýmissa aðila, ekki síst sveitarstjórnanna sem þessi stefnumótun og framkvæmd hennar mun ekki síst mæða á. Ég minni forseta á að fyrir Alþingi liggur þingsályktunartillaga frá þingmönnum Samfylkingarinnar um stefnumótun í málefnum innflytjenda því að við teljum eðlilegt að þingið fjalli um slíka stefnumótun, hafi á henni skoðun og beri á henni ábyrgð enda er fjármögnunin á allri framkvæmd í höndum Alþingis. Ég veit að allir flokkar á þingi hafa miklar skoðanir á þessu máli og vilja að stefnumótun sé þannig úr garði gerð að hún verði til farsældar fyrir íslenskt samfélag og þá innflytjendur sem hingað kjósa að koma. Þess vegna er ég sannfærð um það, virðulegi forseti, að þó að stutt lifi af þessu þingi muni þingflokkar leggja sig fram um það að þessi stefnumótun nái fram að ganga áður en þingi lýkur í vor. Ég á sæti í félagsmálanefnd, virðulegi forseti, og ég mun leggja mig fram við það, ef hæstv. ráðherra verður við þeirri ósk að leggja málið fram með formlegum og þinglegum hætti inn í þingið þannig að það fái málið til umfjöllunar, að meðferð málsins í félagsmálanefnd verði hraðað eftir því sem kostur er. Því miður, virðulegi forseti, heyrist mér á máli bæði hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra að þeir ætli að láta sér nægja að flytja Alþingi bara skýrslu um þetta mál sem verður rædd í kannski einn eða tvo tíma ef best lætur en að öðru leyti hafi þingið engin afskipti af því. Það er alls óviðunandi, virðulegi forseti, ef niðurstaðan á að vera slík. Við vitum að á ferðinni er stórt mál sem skiptir miklu fyrir íslenskt samfélag hvernig Alþingi og framkvæmdarvaldið halda á og ég mótmæli því, virðulegi forseti, ef Alþingi verður sýnd sú lítilsvirðing að það eigi að ganga fram hjá þinginu í að móta stefnu í þessu máli. Það bara gengur ekki, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég leyfi mér að fagna þessari umræðu um málefni innflytjenda. Ég tek undir það sem hér hefur fram komið að það er nauðsynlegt að ræða það sérstaklega á Alþingi, sérstaklega þá stefnumótun sem hæstv. félagsmálaráðherra var að leggja fram. Það er nauðsynlegt að málið fái þinglega meðferð og komi að sjálfsögðu fyrir í réttri nefnd og að þeir sem bæði áhuga hafa og rétt til að koma að þessu máli fái að gera það. Það gengur ekki að þetta sé einfaldlega rétt kynnt og svo búið. Það þarf að taka þetta málefni vel fyrir, það er hávær umræða í þjóðfélaginu um að menn ræði málefni innflytjenda og komi á stefnumótun. Það verður þá að vera gert með aðkomu Alþingis og allra stjórnmálaflokka.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti fann að ummælum mínum hér áðan og taldi þau ekki falla undir þennan dagskrárlið, um fundarstjórn forseta. Þetta má að vissu leyti til sanns vegar færa 

Virðulegi forseti. Lög um þjóðlendur voru sett árið 1998 til að eyða réttaróvissu og skýra eignarhald þjóðarinnar á hálendinu. Með þjóðlendulögunum er sameign þjóðarinnar á hálendinu tryggð til framtíðar sem ein af sameiginlegum auðlindum landsmanna allra, rétt eins og nytjar sjávar, hafsbotninn, jarðhitinn og fallvötn Íslands. Frá því að lög um þjóðlendur voru samþykkt hefur ríkisvaldið hins vegar farið fram af offorsi gegn bændum og landeigendum í stað þess að sýna meðalhóf og sanngirni gagnvart þeim. Gerðar hafa verið harkalegar kröfur sem eru þvert gegn tilgangi og anda laganna og því hefur framkvæmd laganna verið með nokkrum ólíkindum, svo hóflega sé til orða tekið. Þess má geta að Hæstiréttur hafnaði fráleitri kröfugerð ríkisvaldsins á hendur bændum í Árnessýslu í fyrstu lotu þessara málaferla, en samt er haldið áfram af sömu óbilgirninni. Lögunum sem er ætlað að skera úr um mörk eignarlanda og þjóðlendna hefur sumpart verið snúið upp í hernað gegn þinglýstum eignum bænda og landeigenda. Ríkið gerir kröfur á land sem er 400 metra yfir sjávarmáli, allt land, og sums staðar er farið niður í 100 metra yfir sjávarmáli og reyndar allt niður að sjó fram í einu tilfelli. Nú er málsmeðferð hafin á svæði 6, sem er austanvert Norðurland, en lokið á svæðum 1–4, sem er allt Suðurland og Reykjanesið. Því er vert að staldra við og fara fram á að ríkisvaldið meti og endurskoði málatilbúnaðinn frá grunni. Öllu hefur verið snúið á hvolf í málsmeðferð óbyggðanefndar, landeigendur þurfa að sanna að þeir eigi landið og þinglýst landamerkjabréf frá 19. öld og fram á þá 20. í sumum tilfellum ekki tekin gild. Sönnunarbyrðinni er snúið við og í raun tekinn upp tvöfaldur eignarréttur í landinu, einn í þéttbýli og annar í dreifbýli. Hæstiréttur leggur sönnunarbyrðina alfarið á landeigendur og hirðir lönd allt niður að sjó, eins og áður er getið um, þrátt fyrir að allt að órofa eignarhald um árhundruð sé til staðar. Annað dæmi er af Stafafelli í Lóni þar sem ríkið sjálft seldi jörðina fyrir tæpum 100 árum, árið 1913, kemur svo öld síðar, hirðir stóran hluta jarðarinnar þrátt fyrir ágreiningslaus eignarmerki og hirðir nú bótalaust. Landeigendur hafa leitað réttar síns til Mannréttindadómstóls Evrópu og beðið er málsmeðferðar þar enda merkilegt prófmál á ferðinni. Að mínu mati er ólíklegt að málatilbúnaðurinn gegn eignarrétti bænda og landeigenda standist að öllu leyti stjórnarskrá og sé þá jafnvel brot á mannréttindum. Því getur málafylgjan öll haft alvarlegar afleiðingar fyrir íslenska ríkið þegar upp verður staðið. Þetta er sérkennilegt jafnræði hjá stjórnvöldum og hlýtur að kalla á gagngera endurskoðun á framgöngu og framferði stjórnvalda gegn landeigendum og bændum. Hálendið er sameign þjóðarinnar allrar. Tilgangur laganna var að skýra það og skilgreina, um það var samstaða á þingi árið 1998. Tilgangurinn var að eyða réttaróvissu og koma skipulagsmálum á hálendinu á hreint. Það er hins vegar framkvæmd laganna sem hefur verið með ólíkindum og nefnd á vegum fjármálaráðherra og ríkisvaldsins og ríkisstjórnarinnar allrar að sjálfsögðu farið offari gegn landeigendum og bændum. Þjóðlendulögin veita ríkinu ekkert skjól til slíkrar framgöngu, það er morgunljóst. Þeirri herferð á og verður að ljúka. Af þessu tilefni tók ég málið upp utan dagskrár á Alþingi til að ræða framkvæmd laganna og beini eftirfarandi spurningum til hæstv. fjármálaráðherra sem fer með framkvæmd laganna, fer með málatilbúnaðinn gagnvart bændum og landeigendum og ber að sjálfsögðu ábyrgð á því öllu saman rétt eins og ríkisstjórnin öll. Spurningarnar sem ég beini til hæstv. ráðherra eru: 1. Stendur til að endurskoða framkvæmd laga um þjóðlendur í ljósi reynslunnar? 2. Telur hæstv. ráðherra að meðferð eignarréttar í málafylgju óbyggðanefndar standist að öllu leyti stjórnarskrá? 3. Í framkvæmd nefndarinnar hefur ríkið gert kröfur á allt land sem er 400 metra yfir sjávarmáli og sums staðar farið í 100 metra yfir sjó. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort ekki þurfi að endurskoða slíkar kröfugerðir. 4. Landeigendur þurfa að sanna að þeir eigi landið og þinglýst landamerkjabréf frá 19. öld og fram á þá 20. eru ekki tekin gild. Kallar það ekki á endurskoðun þeirrar málsmeðferðar allrar að mati hæstv. fjármálaráðherra?

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að taka upp þetta mál. Mér heyrist á málflutningi hans og reyndar á málflutningi ýmissa annarra í þjóðfélaginu að ekki sé vanþörf á að ræða þau aðeins og átta okkur á hvað til stóð í upphafi og einnig á hvaða forsendum úrvinnsla þessara mála byggi. Í fyrsta lagi vil ég nefna það sem hv. þingmaður nefndi, að verið væri að gera kröfur í þinglýst landamerki, að samkvæmt úrskurðum Hæstaréttar Íslands eru þinglýst landamerki ekki ein og sér fullnaðarsönnun fyrir eignarrétti á landi, það þurfi önnur gögn að fylgja með eða þá að skoða þurfi hvert tilfelli fyrir sig til að meta það hvort þinglýsingarnar séu í rauninni í samræmi við rétt eignarhald. Þarna liggja fyrir margir dómar Hæstaréttar og kemur skýrt fram í greinargerðinni með þjóðlendufrumvarpinu frá 1998 að ekki standi til með þeirri lagasetningu að breyta þeim sönnunarfærslukröfum um eignarrétt sem í gildi séu í landinu heldur eigi við málflutning og úrskurð þessara deiluefna að beita almennum sönnunarfærslukröfum sem í gildi eru á hverjum og einum tíma í samræmi við lagahefðir íslensks réttar. Það þýðir ekki að það sé endanleg niðurstaða að kröfur ríkisins innan þinglýstra eignarmarka verði allar samþykktar. Það þýðir hins vegar að Hæstiréttur er búinn að segja að óvissa er um þær og ríkinu, sem er þá að gæta hagsmuna alls almennings, þess sem hv. þingmaður telur að eigi hálendið, er skylt að gera kröfur þar sem um óvissu er að ræða til að óbyggðanefnd og eftir atvikum dómstólar geti úrskurðað um rétta niðurstöðu. Í því felst auðvitað svarið líka við því hvort ráðherrann sjái stjórnarskrárbrot í störfum óbyggðanefndar, það er ekki ráðherrans að meta það heldur fara þau mál sem eru deiluefni hjá óbyggðanefndinni til umfjöllunar hjá dómstólum og þá er það Hæstiréttur sem úrskurðar um það og eftir atvikum, ef menn teysta ekki úrskurði Hæstaréttar, geta menn farið með það fyrir Mannréttindadómstólinn. Hv. þingmaður gerir líka mál úr því að lýst hafi verið kröfum í land lítt yfir sjávarmáli, eins og hann telji að það eigi bara að fjalla um hálendið, en í greinargerðinni með þjóðlendufrumvarpinu á sínum tíma er beinlínis talað um það og almenningar skýrðir þannig að þeir geti náð niður í fjöru. Hæstaréttardómar hafa gengið í málefnum í Skaftafellssýslu þar sem þjóðlendur eru úrskurðaðar niður í fjöru. Reykjanesið var tekið til úrskurðar af óbyggðanefnd og hverjum dettur til hugar að halda því fram að Reykjanesið sé hluti af miðhálendinu? Þetta eru hlutir sem menn þurfa að átta sig á í umræðunni og hafa á hreinu og eru forsendur málsins. Reyndar er það þannig að þessi afstaða Hæstaréttar til sönnunarfærslu á eignarrétti á landi er ein af ástæðunum fyrir því að farið var út í allt þetta mál, að með þessu voru sett spurningarmerki við þinglýsingarnar frá 1882 til 1919 og margir dómar féllu á grundvelli þeirrar afstöðu réttarins og síðan reyndar þær kröfur sem voru uppi þegar verið var að fara yfir skipulag miðhálendisins um að hálendið ætti t.d. að vera eitt sveitarfélag og að nærliggjandi sveitarfélög og þeir sem ættu nærliggjandi land og hefðu nýtt afréttinn ættu ekki að hafa um það að segja. Þetta tvennt voru aðalforsendurnar fyrir því að hafa farið út í þetta mál til að tryggja og styrkja eignarréttinn. Hins vegar hefur það komið fram hjá mér, ég lagði það til í ríkisstjórn, að á þessu stigi málsins væri farið yfir hvernig staðið væri að framkvæmdinni til að stytta þann tíma sem óvissa væri um niðurstöður þegar þinglýstar kröfur hafa verið gerðar á jarðir. Ég tek undir að það er mjög íþyngjandi fyrir bændur að vera með þinglýstar kröfur um langan tíma og hef þess vegna lagt til að rannsóknarvinnan sem óbyggðanefnd stendur fyrir, sjálfstæð rannsóknarvinna, geti hafist áður en ríkið lýsir kröfum sínum. Þá er tíminn styttri og meiri líkur til þess að kröfurnar sem ríkið gerir séu í meginatriðum eins og ætla má að 

Frú forseti. Setning þjóðlendulaganna var þarft framtak á sínum tíma. Enginn getur mælt því í móti að það var og er þarft að koma eignarmörkum á hreint og ég held að þjóðin sé almennt mjög sátt við það að miðhálendið og meginöræfi landsins séu þjóðlendur og það er ég að sjálfsögðu. Almenningar eru þekkt fyrirbæri úr okkar rétti, land sem enginn tiltekinn á í einkaeignarréttarlegum skilningi og það er þá auðvitað eðlilegast að líta á það sem ævarandi og óskiptanlega sameign þjóðarinnar. Hitt er annað mál hvernig framkvæmd þessara laga hefur tekist og hefur þróast. Það veldur vonbrigðum, svo vægt sé til orða tekið, að ekki skuli hafa reynst fært að þróa framkvæmdina þannig, m.a. í ljósi reynslunnar sem fengin er og með hliðsjón af gengnum úrskurðum og endurteknum dómum Hæstaréttar sem ætla hefði mátt að hefðu nægjanlegt fordæmisgildi til að sættir eða sáttafarvegur sem lögin gera ráð fyrir reyndist fær í fleiri tilvikum. Málin mætti væntanlega undirbúa betur, eins og reyndar kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra áðan, til að gera það tímabil sem óvissa og íþyngjandi kvaðir sökum þinglýstra krafna ríkisins veldur. Það er því sjálfsagt og eðlilegt á þessu stigi málsins að yfir það verði farið hvort einfalda megi framkvæmdina og gera hana léttari í vöfum að þessu leyti þannig að betri sátt takist um framkvæmdina. Loks skiptir framhaldið miklu máli. Gleymum því ekki að þjóðlendurnar eru að verða til, og það er mikilvægt að vandlega verði yfir það farið hvernig eigi að fara með þær, hver ætlar að gæta þeirra. Ég vil leggja það til að þar taki ríkið upp viðræður við sveitarfélögin í þeim tilvikum sem þjóðlendur 

Virðulegi forseti. Tilgangurinn með setningu laganna um þjóðlendur var að setja lagaramma um ábyrgð ríkisins á einskismannslandi og skýra mörk eignarlanda og þeirra landsvæða. Þetta var að mínum dómi og þeirra sem að lagasetningunni stóðu nauðsynjamál og þarft. Tilgangurinn var ekki að gera eignir landeigenda upptækar til ríkisins né ganga á rétt landlausra sem njóta útivistar. Þarna var ekki um að ræða eignaupptöku af neinu tagi. Þetta var sá almenni skilningur þeirra sem studdu þessa lagasetningu á sínum tíma. Því miður hefur framkvæmd laganna verið með öðrum hætti en þá hina sömu óraði fyrir. Kröfur hafa verið settar fram, þinglýstir pappírar hafa ekki verið teknir gildir af ástæðum sem fjármálaráðherra rakti áðan og skemmst er frá því að segja að logandi ófriður hefur verið á þeim svæðum sem sæta kröfugerðinni hverju sinni. Svo virðist sem stígandi hafi verið í kröfugerðinni eftir því sem fleiri landsvæði voru lögð undir, kröfur eru þingfestar í jarðirnar og fram undan eru málaferli sem geta tekið langan tíma. Þessu verður að linna. Það styrjaldarástand við landeigendur sem nú ríkir á þessum svæðum er ekki þolandi. Fjármálaráðherra hæstv. sem fer með framkvæmdirnar fyrir hönd ríkissjóðs er yfirvegaður maður og velviljaður, það þekki ég vel, og ég treysti honum ágætlega til að lagfæra þessa framkvæmd, bæði gagnvart þeim svæðum sem á eftir að taka fyrir og þeim sem lýst hefur verið kröfum í nú þegar. Ef breytingar á lögum eru nauðsynlegar til að vinna að slíku er ég tilbúinn til að vinna að því. Þegar hefur ráðherra stigið jákvætt skref í þessu efni sem felur í sér í stuttu máli að byrja á samningaleiðinni. Það breytir því hins vegar ekki að lýst hefur verið kröfum og þær þingfestar í stór landsvæði á Norðausturlandi sem eru í eigu einstaklinga og sveitarfélaga. Landeigendur hafa nú ákveðið að bindast samtökum til að styrkja stöðu sína í meðferð þessara mála gagnvart stjórnvöldum. Stofnfundur þeirra verður haldinn síðar á þessum degi. Ég tel að nú þegar þurfi að setjast niður með 

Frú forseti. Fyrir skömmu fór ég norður í Kelduhverfi og kynnti mér hinar ósanngjörnu kröfur sem ríkið hefur gert í eignarlönd bænda. Ég furða mig á að menn skuli halda áfram með þessa vinnu. Auðvitað ber Sjálfstæðisflokkurinn og jú auðvitað B-deild hans, Framsóknarflokkurinn, alla ábyrgð á málinu og er furðulegt að verða vitni að ræðu hæstv. fjármálaráðherra, því að hann ber ábyrgðina, þegar hann kemur hingað og skýrir afstöðu sína í málinu, þá er hann bara að lýsa einhverri atburðarás eins og hann sé áhorfandi að þessu. Það er ekki svo, hann ber pólitíska ábyrgð á þessu verki og á störfum nefndarinnar. Það er mergurinn málsins. Það sem ég furða mig á er að Sjálfstæðisflokkurinn er að þjóðnýta eignir. Reglan hefur verið á hinn veginn síðustu ár. Sjálfstæðisflokkurinn hefur þá einmitt verið að taka eigur almennings, fiskimiðin, og færa þau í eigu fárra. Að vísu hefur verið undantekning á þeirri reglu og það er þegar komið er að bændum, þá hefur verið annað upp á teningnum. Þegar komið er að bændum eru eignir teknar af þeim og vil ég minna á að útræðisréttur sjávarjarða hefur verið tekinn af þeim. Sjálfstæðisflokkurinn hefur, og síðan fylgdi B-deildin á eftir og stóð fast við hliðina á Sjálfstæðisflokknum, svipt bændur útræðisrétti sínum og að þeir geti nýtt eignarlönd sín sem ná út að stórstraumsfjöruborði eða út fyrir það. Þetta eru verk Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks gegn landsbyggðinni. Ég furða mig á slíkum vinnubrögðum, frú forseti.

Virðulegi forseti. Áratugum saman var reynt að ná samstöðu um með hvaða hætti væri unnt að staðfesta eignarhald þjóðarinnar á landi. Þegar forsætisráðherra kom loks fram með frumvarp um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta, sem varð að lögum 1998 studdi stjórnarandstaðan öll það frumvarp þó að þær breytingartillögur sem við fluttum væru allar felldar. Málið hefur allar götur síðan verið í höndum stjórnvalda. Okkur jafnaðarmönnum er málið afar hugleikið. Skilgreining á sameign þjóðarinnar á landi í óbyggðum og í afréttum var í áratugi mikið baráttumál jafnaðarmanna undir fyrirsögninni „Land í þjóðareign“. Það var komið fram undir aldamót, virðulegi forseti, þegar þessi löggjöf gaf okkur tæki til að leiða til lykta hvaða land væri þjóðarinnar og hvað væri land í einkaeign. Það hefur ekki komið á óvart að þetta yrðu erfið og oft á tíðum umdeild mál, það liggur í eðli ágreinings um eignarhald. Hins vegar vekur það undrun að ríkið, óbyggðanefndin hefur notað þær starfsaðferðir sem hv. þm. Samfylkingarinnar, Björgvin G. Sigurðsson, hefur svo ágætlega greint frá í framsögu sinni. Í svona málum gefst illa að beita offorsi og ósanngirni í upphafi í vinnubrögðum en að sjálfsögðu hefur Hæstiréttur síðasta orðið eins og hér hefur komið fram. Í fyrradag var rætt hér á Alþingi frumvarp um Vatnajökulsþjóðgarð. Innan fyrirhugaðra marka hans verða bæði þjóðlendur og lönd í einkaeign. Samvinna þarf að nást um meðferð þessara landa. Það er því gífurlega mikilvægt varðandi þá vinnu sem fram undan er að fá niðurstöðu í landamarkamál á því víðfeðma svæði sem falla á undir þjóðgarðinn. Þess vegna hvet ég til faglegri vinnubragða í þessu máli.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mjög mikilvægt mál sem snertir hagsmuni fjölmargra aðila um land allt.  Er ekki staðreyndin sú að þegar sett eru lög á Alþingi sem eiga að taka á mögulegum ágreiningi um hvar eignarmörk landa og jarða liggja þá liggur það í hlutarins eðli að þegar menn fara í framkvæmdina verður ágreiningur um það? Menn eiga því ekki að vera að koma hingað upp í ræðustól á Alþingi og býsnast yfir því að gerður sé ágreiningur um þessi atriði. Það lá fyrir frá upphafi að það yrði tekist á um þetta. Auðvitað er það fráleitt að menn komi hér upp og lýsi furðu sinni á því að í sumum tilfellum gangi kröfurnar í sjó fram og niður fyrir einhverjar ákveðnar hæðarlínur. Þetta lýsir bara fullkominni vanþekkingu á því út í hvaða vegferð menn voru að fara þegar lögin voru sett á sínum tíma. Hafandi sagt þetta ætla ég ekki að gera lítið úr mikilvægi þess að menn gangi hóflega fram í kröfugerð af hálfu ríkisvaldsins og ég held að með þeim hugmyndum sem fjármálaráðherrann hefur nú þegar kynnt til þess að undirbúa betur kröfugerð ríkisins áður en þeim er þinglýst á jarðirnar sé líklegt að meiri ró og friður skapist vegna þessara mála en verið hefur. Við þurfum einfaldlega að ganga þessa vegferð til enda og það þýðir ekkert að fara að breyta  
            

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér áhyggjuefni hversu margar rangfærslur hafa heyrst í máli þeirra sem hafa gagnrýnt framkvæmd þjóðlendulaganna en það bendir til þess að kynning á því ferli öllu saman hafi verið ónóg og að hún hafi verið einhliða þar sem ríkið hefur sjaldan haft fyrir því að leiðrétta rangfærslurnar og rangtúlkanirnar. Almenningur hefur að mínu mati þannig ekki fengið rétta mynd af ferlinu. Í mínum huga hefði ráðherrann getað nýtt sér oftar þau tækifæri sem hann hefur haft til að lýsa t.d. framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar varðandi þjóðlendurnar og stjórnsýslu þeirra. Hann fer jú með þjóðlendumálin fyrir hönd almennings, almennings sem væntir þess að sameign þjóðarinnar og sameiginlegt tilkall hennar til öræfanna verði staðfest á grundvelli þjóðlendulaganna. Það er eðlilegt að kallað sé eftir vandaðri undirbúningi og hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að hann sé með slíka hluti í skoðun. Ég skil reyndar ekki alveg hvað hann átti við áðan, hvernig hann sér fyrir sér það sem gera þurfi, en ég tel einboðið að hann beiti sér fyrir því að landeigendur fái ráðrúm til að kynna sér þau gríðarlegu gögn sem safnað er í Þjóðskjalasafninu áður en krafa ríkisins er birt. Ég held að slíkt gæti gefið fólki a.m.k. þrjá til sex mánuði aukalega í ráðrúm til að undirbúa mál sín, bara þetta mundi auðvelda landeigendum vinnuna. En það að ætla sér að breyta framkvæmd laganna í grundvallaratriðum núna er að sjálfsögðu ógerlegt auk þess sem það væri ekki nóg að bakka aftur til ársins 1998 þegar lögin voru sett, það þyrfti í raun og veru að fara aftur fyrir hæstaréttardómana sem byrjuðu að falla um miðja síðustu öld. Í mínum huga er nauðsynlegt að klára þetta eftir þeim lögum sem við höfum núna og ég minni fólk á það að landamerkin eru misvísandi, um þau stendur styr og það eru ólíkar túlkanir á landamerkjunum en í þeim dómum sem fallið hafa hefur langoftast verið felldur dómur um það að þinglýst landamerki standist.

Hæstv. forseti. Nú gerðist það óvenjulega í þessari umræðu að ég get nánast tekið undir hvert einasta orð sem fram kom í málefnalegri ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Frá upphafi hef ég gagnrýnt kröfugerð fjármálaráðuneytisins í þinglýst eignarmörk bújarðanna og talið að kröfugerðin hafi verið óbilgjörn og ekki alveg í anda laganna og alls ekki í anda samstarfs bænda og ríkisvalds sem stóð hér í áratugi um hvernig yrði farið í þetta vandasama mál, hundrað ára deilur, þúsund ára sögu, þannig að mér fannst í upphafi að vegferðin væri önnur en menn voru að fara í. Tilgangur laganna var sá að tryggja eignarmörk bújarðanna og að hvergi léki vafi á um eignarrétt jarðeigenda. Það er orðin staðreyndin að í langflestum tilvikum hafa málin fallið þannig og verið leidd til lykta fyrir óbyggðanefnd og dómstólum að eignarmörkin hafa haldið. Ríkisstjórnarflokkarnir og bændur urðu sammála um að allt land heyrði undir sveitarfélög og að bændur hefðu þann afnotarétt að afréttum eins og þeir hafa haft í þúsund ár. Þessi atriði bæði voru sett í lög í upphafi málsins. Um leið hættu menn að takast á um hálendið, hver ætti það, og með löggjöf var það gert að þjóðarlandi sem við Íslendingar eigum sem sameign í dag og kallast þjóðlenda. Fagna ber nú áformum um stofnun Landssambands jarðeigenda. Ríkisstjórnin er sammála um að ganga til samstarfs og viðræðna við þau samtök um þessi viðkvæmu mál. Ég tel það mjög mikilvægt. Ég vil líka alveg sérstaklega fagna breyttum viðhorfum sem hafa komið fram hjá núverandi fjármálaráðherra og þeim tillögum sem hann hefur kynnt í dag og á síðustu vikum um hvernig megi með nýjum og mildari hætti fara í þessi mál þannig að ekki verði farið jafnmikið offari og gert hefur verið. Ég vil að bændur og jarðeigendur viti að það er alveg klárt að Framsóknarflokkurinn, stjórnarflokkarnir og þingið fóru ekki í þessa vegferð til þess að reyna að vinna land af bændum eða jarðeigendum heldur til að tryggja þetta mikilvæga mál. Ég vil hér í lokin segja: 

Virðulegi forseti. Ég þakka ágæta og prýðilega umræðu um þetta mál. Hæstv. landbúnaðarráðherra komst svo að orði áðan að vonandi færi þessu offorsi gagnvart bændum að ljúka. Hv. þm. Jón Kristjánsson harmaði logandi átök sem væri teflt í ófrið og átök, þessu yrði að fara að linna. Það er nákvæmlega kjarni málsins. Það er málatilbúnaðurinn sem er ríkisvaldinu fullkomlega til vansa og það er það sem við erum að ræða um í dag. Þess vegna var sérkennilegt að heyra skeytingarleysið og tóninn í ræðu hv. þm., sjálfstæðismannsins Bjarna Benediktssonar, þegar verið er að ræða um það offors og þá hörku sem ríkisvaldið hefur haldið uppi gagnvart bændum og landeigendum í landinu. Kröfugerðin hefur verið frámunalega harkaleg þar sem línur í henni hafa í mörgum tilfellum verið dregnar án nokkurs tillits til raunverulegrar eignarjarðar landeigandans eða hvað telst vera hálendi og þjóðlenda. Það er þetta sem er ríkisvaldinu til skammar og það er þetta sérkennilega jafnræði sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur stundað í málinu, annars vegar gagnvart landeigendum og hins vegar gagnvart öðrum þegnum í landinu. Það er í sjálfu sér ánægjuefni að framsóknarþingmennirnir skuli taka þetta eindregið undir málflutning okkar um málatilbúnaðinn gagnvart bændum þó svo að þetta hafi að sjálfsögðu verið framkvæmt í skjóli þeirra enda málið allt á forræði ríkisstjórnarinnar allrar og ríkisvaldsins og kröfugerðin sem hefur staðið yfir núna í sjö, átta ár og við köllum hér eftir að því linni af því að það er ekki tilgangur laganna að fara með ófriði og hörku gagnvart landeigendum og bændum heldur að skýra og skilgreina mörkin á milli eignarlands og þjóðlendna.

Forseti biður hv. þingmenn um að hafa hljóð hér í hliðarsölum.

Frú forseti. Ég verð að segja að mér finnst þessi umræða bera það með sér að það er minni ágreiningur um málið en ætla mætti af ýmsu sem fram hefur komið. Ég verð hins vegar að upplýsa hv. málshefjanda um það að í þessu máli er fjármálaráðherranum ætlað að gæta hagsmuna alls almennings. Hann á að koma þeim kröfum á framfæri við óbyggðanefnd um það hvar óvissa er um eignarrétt til þess að úr því fáist skorið hver eigi landið. Hæstiréttur hefur fellt þann dóm að krafan verði að koma fram í upphafi, það megi ekki bæta við hana síðar. Það gerir enn þá ríkari kröfur á fjármálaráðherrann að hann geri allar þær kröfur í upphafi sem til greina koma en ekkert sé undanskilið. Þess vegna hef ég viljað breyta þessum farvegi þannig að það sé rannsakað fyrst áður en kröfurnar komi fram, því að það er óbyggðanefnd sem sjálfstæðum aðila, sjálfstæðum rannsakanda og sjálfstæðum úrskurðaraðila sem er ætlað það hlutverk. Þess vegna skiptir það máli að ríkið geti komið ábendingum til óbyggðanefndarinnar um hvað beri að rannsaka áður en kröfurnar komi fram til þess að kröfurnar verði síður að einhverra mati ósanngjarnar og meira að líkindum við niðurstöðuna og þurfi ekki að vera íþyngjandi gagnvart bændum með þinglýsingunum. Það sem síðan markar sönnunarfærslubyrðina um eignarréttinn eru dómar Hæstaréttar. Ef við færum að reyna að breyta því í þessu máli þá værum við að breyta miklu meiru en við hefðum hugsað okkur í upphafi og hugsanlega væri þá ríkið með mesta eigna- og verðmætaafsal fyrir fram sem nokkru sinni hefði heyrst um.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Á undanförnum árum hefur samstarf eða sameining Kennaraháskólans og Háskóla Íslands verið til skoðunar og á árinu 2002 unnu skólarnir sameiginlega athugun á nánara samstarfi eða hugsanlegri sameiningu sem síðan hefur verið lögð til grundvallar m.a. í starfi nefndar sem ég skipaði í upphafi þessa árs með fulltrúum beggja skólanna til að skoða fýsileika sameiningar þeirra. Niðurstaða nefndarinnar sem síðan var kynnt í ríkisstjórn hinn 11. apríl sl. var á þá leið að sameining skólanna væri æskileg en sá fyrirvari var gerður að samstaða næðist milli skólanna um markmið sameiningarinnar. Í skilagrein nefndarinnar eru í fyrsta lagi skilgreind þau meginmarkmið sem nefndin telur að stefna beri að í tengslum við sameiningu skólanna. Í öðru lagi eru tilgreind þau tækifæri og kostir sem nefndin telur að mikilvægt sé að nýta við sameininguna. Í þriðja lagi eru reifuð ýmis viðfangsefni og álitamál sem nefndin telur að sérstaklega þurfi að huga að verði ákvörðun tekin um sameiningu og í fjórða lagi setur nefndin fram niðurstöður sínar og þær forsendur og fyrirvara sem að þeim lúta. Nefndin telur að þau meginmarkmið sem stefna beri að með fyrirhugaðri sameiningu séu eftirfarandi: 1. Að stuðla að eflingu háskólamenntunar á Íslandi með sameiningu háskólastofnana sem verða með því sterkari heild sem byggir á sérstöðu og sérhæfingu þeirra beggja. 2. Að tryggja fjölbreyttara og sveigjanlegra námsframboð í grunn- og framhaldsnámi kennara í leik-, grunn- og framhaldsskólum og annarra uppeldisstétta. 3. Að skapa aukin tækifæri fyrir nemendur í ólíkum deildum sameinaðs háskóla til að tengja nám sitt kennaranámi. 4. Að styrkja kennslu og rannsóknir í uppeldis- og menntunarfræðum og skapa forsendur fyrir samþættingu slíkra rannsókna við aðrar rannsóknir sem stundaðar eru í sameinuðum háskóla. 5. Að efla stoðþjónustu í sameinuðum háskóla og auka stuðning við nemendur og starfsfólk. 6. Að skapa forsendur fyrir því að sameinuð stofnun veiti menntun á sviði uppeldis- og menntunarfræða sem og annarra tengdra greina á Íslandi sem sé sambærileg við það sem best gerist í okkar nágrannalöndum. Eftir að framangreind fýsileikaskýrsla lá fyrir, frú forseti, lýstu háskólaráð beggja skólanna vilja sínum til að haldið yrði áfram með málið. Í ágúst sl. skipaði ég starfshóp til að vinna frekar að undirbúningi sameiningarinnar og skilaði sú nefnd eða sá starfshópur skýrslu í nóvembermánuði. Geymir sú skýrsla sameiningaráætlun sem ætlað er að vinna eftir fáist samþykki Alþingis fyrir sameiningunni með frumvarpi þessu. Í sameiningaráætluninni sem er að finna á fylgiskjali I með frumvarpinu er lögð rík áhersla á eftirfarandi forsendur sameiningar: 1. Að náið samstarf og jafnræði sé milli háskólanna við undirbúning sameiningar og mótun hugmynda um fyrirkomulag uppeldisvísinda í sameinuðum háskóla. 2. Að starfsmenn beggja skóla haldi sambærilegum starfskjörum. 3. Að nemendur sem eru í námi við Kennaraháskóla Íslands eigi rétt á að ljúka námi samkvæmt því námsskipulagi sem í gildi er við sameiningu háskólanna. Í samræmi við framangreint er við það miðað að skólarnir hefji sem fyrst sameiginlegan undirbúning að sameiningarferlinu og er frumvarp þetta lagt fram sem grundvallarforsenda fyrir því að hægt sé að ganga í þá vinnu. Auk frumvarpsins er fjallað sérstaklega um fyrirhugaða sameiningu í nýlega undirrituðum samningi ráðuneytisins og Háskóla Íslands sem er til næstu fimm ára. Frumvarpið kveður á um sameiningu skólanna undir einu nafni, Háskóli Íslands. Það tryggir réttarstöðu nemenda og að auki réttarstöðu kennara og annarra starfsmanna Kennaraháskóla Íslands við sameininguna. Frumvarpið byggir sem sagt á því að sameiningin verði orðin að veruleika hinn 1. júlí 2008 og miðast gildistökudagur þess við þá dagsetningu. Frá sama tíma falla úr gildi lög um Kennaraháskóla Íslands. Svo ég renni stuttlega yfir einstakar greinar frumvarpsins þá gerir 1. gr. ráð fyrir sameiningu skólanna sem ég hef þegar fjallað ítarlega um. Í 2. gr. frumvarpsins eiga nemendur sem við gildistöku frumvarpsins, verði það að lögum, eru í námi við Kennaraháskóla Íslands, eins og ég gat um áðan, rétt á að ljúka því námi við sameinaðan háskóla, Háskóla Íslands, samkvæmt því námsskipulagi sem er í gildi nú miðað við gildandi reglur um námsframvindu. Með því er tryggt að nemendur Kennaraháskólans eigi rétt á því að ljúka núverandi námi sínu við skólann samkvæmt því námsskipulagi sem í gildi er og á sömu forsendum. Þá er áréttað að réttur þessi sé bundinn í gildandi reglur um námsframvindu. Einungis er við það miðað að þessi réttur nái til náms við hinn nýja háskóla sem verður til við sameiningu Kennaraháskólans og Háskóla Íslands. Samkvæmt 3. gr. tekur sameinaður háskóli, Háskóli Íslands, samanber 1. gr. við eignum og skuldbindingum Kennaraháskólans frá gildistökudegi frumvarps þessa hinn 1. júlí 2008, verði það að lögum. Sama gildir um ónýttar fjárheimildir á fjárlögum fyrir árið 2008 fyrir Kennaraháskóla Íslands. Frá sama tíma flytjast störf ótímabundið ráðinna kennara sem uppfylla skilyrði 18. gr. laga um háskóla, nr. 63/2006, og annarra ótímabundið ráðinna starfsmanna Kennaraháskóla Íslands yfir til hins sameinaða háskóla, Háskóla Íslands. Með kennurum er átt við ótímabundið ráðna prófessora, dósenta og lektora við Kennaraháskóla Íslands sem hlotið hafa hæfnisdóm við ráðningu hjá Kennaraháskólanum í samræmi við skilyrði háskólalaga um menntun og árangur í starfi. Störf annarra ótímabundið ráðinna starfsmanna flytjast jafnframt yfir til hins sameinaða háskóla, hvort sem þeir sinna kennslustörfum sem aðjunktar eða sérfræðingar, eða tilheyra stjórnsýslu skólans eða sinna öðrum störfum á vegum hans. Sérstaklega er áréttað í 3. gr. 3. mgr. að um flutning allra framangreindra starfa fari að öðru leyti eftir ákvæðum laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, með síðari breytingum. Þannig er á því byggt að við flutninginn haldi þessir starfsmenn öllum áunnum réttindum sínum svo sem biðlaunarétti, lífeyrisrétti og veikindarétti. Í lokamálsgrein 3. gr. er síðan við það miðað að við gildistöku laganna verði embætti rektors Kennaraháskóla Íslands lagt niður. Um niðurlagningu embættisins gilda framangreind lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í 4. gr. sem er lokagrein frumvarpsins er, eins og ég hef farið yfir hér að framan, gert ráð fyrir því að frumvarpið taki gildi 1. júlí 2008, þ.e. þegar sameiningin hefur gengið í gegn samkvæmt fyrirliggjandi áætlunum en þær eru nokkuð umfangsmiklar og tímasetningarnar eru alveg skýrar. Þetta frumvarp er liður í tímasettri áætlun um það hvernig við viljum ná sameiningu þessara háskóla á sem farsælastan hátt í samvinnu og sátt við háskólasamfélagið og þá sem hlut eiga að máli. Virðulegi forseti. Með framangreindri fýsileikaskýrslu, samrunaáætlun, endurnýjun samnings menntamálaráðuneytisins og Háskóla Íslands, þessu frumvarpi og síðast en ekki síst með fullri samstöðu forustu og háskólaráða beggja skólanna um grundvöll, leiðir og markmið sameiningar tel ég að grunnur sé lagður að farsælu ferli við þetta mikilvæga verkefni sem ætlað er fyrst og fremst að efla og styrkja til muna menntun á sviði uppeldis- og menntunarfræða hér á landi og í alþjóðlegum samanburði. Þetta er mál sem að mínu mati hefur mikla þýðingu fyrir háskólasamfélagið og er brýnt og mikilvægt skref í þá átt að byggja upp Háskóla Íslands sem öflugan háskóla í fremstu röð. Megintilgangur frumvarpsins hins vegar, frú forseti, er að efla kennaramenntun á Íslandi. Það er okkar leiðarljós við fyrirhugaða sameiningu háskólanna. Með sameiningu þessara tveggja háskóla opnast nýir möguleikar í þeim efnum með myndun sterkrar heildar er byggist á sérstöðu beggja skólanna. Markmiðið er að sameinuð stofnun bjóði kennaramenntun sem er sambærileg við það besta sem gerist erlendis. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til menntamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég verð að segja það alveg eins og er að mikið er þetta frumvarp miklu betur unnið og betra að inntaki og allri efnisáferð en ýmis þau frumvörp sem hér hafa töluvert verið til umræðu af hálfu hæstv. menntamálaráðherra. Sú hugmynd sem hér er lögð fram er sjálfsagt góðra gjalda verð. Markmið hennar á að vera að bæta kennaramenntun á Íslandi og það er göfugt markmið. Ég dreg það ekki í efa að skrifaðar hafi verið skýrslur enda hef ég lesið á minnisblaði og skýrslu sem fylgir með í frumvarpinu fýsileika þess að gera þetta og það er jákvætt frá sjónarhóli skólanna tveggja að dómi stjórnenda skólanna. Það sem mér finnst að eigi að vera meginmarkmið með sameiningu af þessu tagi, ef menn á annað borð fallast á hana, er að hún komi þeim verulega til góða sem eru að afla sér menntunar innan skólanna. Mér finnst svolítið skorta á það hjá hæstv. menntamálaráðherra að hún skýrði það nákvæmlega eða a.m.k. ítarlegar hver ávinningurinn er fyrir þá sem verða sér úti um kennaramenntun í skólanum. Mér þætti vænt um að hún mundi kannski í örstuttu máli, af því að hún er bæði skýrmælt og hagmælt, útskýra þetta fyrir mér. Í annan stað langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi breyting kunni að tengjast möguleikanum á því að lengja kennaranámið upp í fimm ár sem ég er ákafur stuðningsmaður og baráttumaður fyrir. Og til fróðleiks mér sem gamals nemanda og kennara við Háskóla Íslands, ef af samrunanum og sameiningunni yrði, er þá fyrirhugað að flytja skólann niður í háskólakvosina sem stundum er svo kölluð?

Frú forseti. Ég get ekki sagt annað en ég hafi orðið vör við örlitla kaldhæðni í upphafi máls hv. þingmanns en ég sé að það er ýmislegt á sig leggjandi til þess að fá þessa hlýju og birtu sem birtist í augum þessa ágæta manns og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. En hann leggur fram nokkrar spurningar sem mér finnst allrar athygli verðar og í rauninni brýnt að svara og ég mun hugsanlega koma betur að í seinni ræðu minni en það voru tvær spurningar sem ég greindi og skrifaði hjá mér. Það er annars vegar hvað það er sem nemendur fá með sameiningunni. Ég tel að hún stuðli að því að fjölga tækifærum nemenda til að velja um námsframboð og námsleiðir. Það eru ólíkar deildir í þessum skólum og sérstaklega ætti þetta að auðvelda nemendum Háskóla Íslands aðgang að kennaramenntuninni og námsframboðinu sem er þá á sviði uppeldis- og menntunarfræða. Það er ekki síst það að við viljum í gegnum þessa sameiningu, það hefur oft verið talað um að við þurfum að efla sérgreinamenntunina eins og íslensku, ensku, dönsku og stærðfræði og þarna sjáum við aukin tækifæri. Það gera fagaðilarnir sérstaklega, þeir benda á að þarna séu tækifæri til að nýta krafta og sérstöðu beggja háskólanna til að efla enn kennaramenntunina. Við sjáum fram á auknar rannsóknir og samlegðaráhrif varðandi rannsóknarsviðin. Ég hef þegar talað um námsframboðið og það má segja að fjölbreytnin verði meiri varðandi kennaraframboðið sem slíkt. Síðan er það hitt stóra atriðið sem mér finnst ágætt að hv. þingmaður kom inn á. Það er lenging kennaranámsins. Ég tek undir það með hv. þingmanni að við eigum að stefna að því að lengja kennaranámið. Ég tel hins vegar að sú sameining sem við erum að ræða hér muni stuðla að því að það verði auðveldara að leita úrræða og lausna til að finna þann farveg sem við beinum lengingu kennaramenntunarinnar í. 

Frú forseti. Fjarri sé það mér að beita nokkurn tíma kaldhæðni í svörum mínum eða máli gagnvart hæstv. menntamálaráðherra eða nokkrum öðrum þingmönnum. En ég skal trúa hæstv. ráðherra fyrir því að ég er ekki mótfallinn þessu frumvarpi, mér finnst það allrar athygli vert og ég er sammála henni um það að helsti kostur þess frá sjónarhóli námsmanna er sá möguleiki að geta leitað víðar fanga og þess vegna aflað sér betri sérhæfingar innan þeirra námsleiða sem Háskóli Íslands býður upp á nú þegar. Þannig er hægt að sérhæfa námið miklu meira án þess endilega að leggja út í þann mikla kostnað sem hugsanlega hefði þurft að gera innan vébanda Kennaraháskólans. Hins vegar vil ég líka trúa henni fyrir því að ég hef efasemdir um að það sé í þetta ferðalag leggjandi nema samhliða sé tekin ákvörðun um að lengja kennaranámið verulega. Ég tel að lengingin muni að sjálfsögðu leiða til þess að við fáum miklu sérhæfðari kennara og þá kallar lengingin á sameininguna. Mín framtíðarsýn á menntunarmál þjóðarinnar byggir á því að þetta tvennt gæti þá farið saman, lenging kennaranámsins sem kallar á miklu meiri möguleika á sérhæfingu kennaraefna sem aftur eykur gæði skólanna sem þeir munu starfa í í framtíðinni og þá er þetta verulega fýsilegur kostur. En án þess að það liggi alveg skýrt fyrir að það eigi að lengja kennaranámið þá er ég ekki viss um að í þetta ferðalag sé leggjandi án þess að ég sé að leggjast gegn því. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að lenging kennaranámsins, hærri laun kennara og betri gæði menntunar í landinu sé alger lykill að farsæld okkar Íslendinga í framtíðinni sem mun byggjast á mannauði og menntun og því sem hugsunin býr til, þekkingarframleiðslu.

Frú forseti. Hv. þingmaður er ávallt kjarnyrtur og kemur vel orði að hlutunum, mun betur en flestir aðrir í þingsalnum. Ég get heils hugar tekið undir sérstök lokaorð hv. þingmanns. Ég tel þau afar brýn og mikilvæg skilaboð frá Alþingi um að þetta er það sem við stefnum að að gera. Ég get upplýst það að við erum þegar byrjuð að huga að því að lengja kennaramenntunina. En það þarf að gerast annars vegar í góðri samvinnu og sátt við kennarasamtökin, sem hafa lýst því yfir að er þeirra stefna, ég hef tekið undir það, en það þarf líka að ræða við sveitarfélögin. Sveitarfélögin verða að koma inn í þetta ferli m.a. út af hugsanlegum kostnaði sem kann að falla á sveitarfélögin við að lengja kennaranámið. Við þurfum því að fara mjög gaumgæfilega yfir þetta. En það er ríkur vilji minn að stefna að því að lengja kennaranámið. Af hverju? Jú, við erum að gera það til að efla gæði menntunar, efla skólakerfið og þar erum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson sammála og erum við það nú ekki alltaf.

Frú forseti. Hér er mælt fyrir afar miklu og mikilvægu máli sem hefur haft töluverðan aðdraganda. Það er eðlilegt, frú forseti, í upphafi að óska hæstv. menntamálaráðherra til hamingju með þann undirbúning sem átt hefur sér stað. Eins og fram kom í andsvörum áðan er ólíku saman að jafna hvernig að þessu máli hefur verið staðið og máli því sem við erum nýbúin að ljúka umfjöllun um. Augljóst er að hæstv. ráðherra hefur keyrt hér mjög mikla sáttalínu sem er algerlega nauðsynleg við svo stórt verk sem þetta og ljóst að mjög margir hafa komið að málinu. Búið er að ræða málið töluvert mikið í báðum stofnunum og m.a. hafa háskólaráð beggja stofnana lagt blessun sína yfir það. Nefndir og starfshópar hafa starfað sem skipaðir hafa verið sameiginlegum fulltrúum frá stofnunum sem hafa lagt hönd á plóg. Ég sé ekki betur en hér liggi fyrir býsna vel unnið mál sem ég tel mjög jákvætt, bæði málið og vinnan. Ég held að menntamálanefnd eigi samt fyrir höndum býsna mikla vinnu því málið er stórt sem slíkt. En ég trúi því að allir séu á svipuðum línum í þeim efnum að þetta sé æskileg sameining. Þetta muni styrkja kennaramenntunina, þetta muni styrkja hina nýju stofnun verulega við það að renna saman. En vissulega þarf að vanda sig við verkið. Það er ekki sama hvernig það er gert, eins og fram kemur í þeim gögnum sem við höfum fengið í greinargerðinni og sérstaklega í niðurstöðu þess starfshóps sem síðast starfaði og skilaði af sér í nóvembermánuði síðastliðnum. Þar er í rauninni farið yfir alla þætti málsins. Þar inni eru tímasetningar og aðgerðaráætlun. Verkefnaskipt er niður á hverjir bera ábyrgð á einstökum verkum. Þarna bíða því gífurlega mikil verk. Frú forseti. Mér fannst skorta í ræðu hæstv. ráðherra það mikilvæga atriði sem er í raun forsenda málsins, þ.e. að algerlega klárt liggi fyrir að Háskóli Íslands fái annaðhvort með nýrri löggjöf um ríkisháskóla eða með breytingum á sérlögum um Háskóla Íslands heimild til þeirra skipulagsbreytinga sem þar hafa verið ræddar og í raun samþykktar á vettvangi háskólans, þó ekki sé búið að ganga endanlega frá því í hvaða mynd og formi það verður. En nauðsynlegt er að hæstv. ráðherra gefi um það alveg skýr skilaboð inn í umræðuna að hæstv. ráðherra sé á þeirri skoðun sem þar kemur fram og muni tryggja að það frumvarp komi fram sem nauðsynlegt er til að við getum klárað þetta mál, svo ekki fari á milli mála, frú forseti, að tryggt verði að fram komi frumvarp um að Háskóli Íslands, hin sameiginlega nýja stofnun, fái að setja á stofn marga skóla eins og þar er rætt um. Í stað deildaskiptingarinnar verði settir af stað margir skólar og að Kennaraháskólinn verði sem nánast meginkjarninn í einum þeirra. Þetta er ein af forsendum þess að málið allt nái fram að ganga. En eins og ég sagði áðan, frú forseti, saknaði ég þessa í ræðu hæstv. ráðherra og vona að úr því verði bætt á eftir. Ég vil aðeins leyfa mér að fara yfir einstaka þætti vegna þess að okkar bíður gífurlega mikil vinna og afar mikilvægt að þeirri vönduðu vinnu sem fram hefur farið í málinu verði fram haldið á svipuðum nótum. Auðvitað eru einstaka þættir sem betur mættu fara, sýnist mér, og ýmislegt sem við þurfum að fara sérstaklega yfir. Viðfangsefnið er afskaplega stórt og forsenda þess að þetta heppnist vel er að allir hlutaðeigandi leggist á eitt. Mér sýnist að í aðdragandanum hafi menn lagt sig verulega fram um að ná saman. Í báðum stofnununum hefur verið fjallað verulega um málið, að minnsta kosti í stjórnskipuðum þáttum þess, eins og háskólaráðunum. Það er reyndar spurning hvað þetta hefur farið langt niður til hinna einstöku starfsmanna og eins til nemenda skólanna, þó svo að fjallað hafi verið um þetta í stúdentaráði Háskóla Íslands og eins hjá nemendum í Kennaraháskólanum og alls staðar hafi þetta fengið jákvæða umfjöllun. Einnig þarf að samræma framtíðarsýn skólanna beggja. Þeir hafa báðir nokkuð skýra framtíðarsýn og ég sé reyndar ekki að mikið misræmi sé á milli í þeim efnum en vissulega þarf að leggja sig fram um að láta það harmónera vel. Þá kemur að því sem ég nefndi áðan að Háskóli Íslands fái heimildir til að breyta stjórnskipulagi sínu á þann hátt að nokkrir skólar verði þar sem Kennaraháskólinn kæmi inn í þá vinnu sem allra, allra fyrst þannig að tryggt væri að sjónarmið beggja fengju að njóta sín. Einnig þarf að vera ljóst með hvaða hætti sá styrkur sem skólarnir ráða yfir hvor í sínu lagi verði tryggður vegna þess að styrkurinn má ekki glatast, því vissulega er ákveðinn mismunur á þessum skólum. Þeir hafa þróast á mismunandi hátt, en það er afskaplega mikilvægt að styrkur þeirra verði tryggður í hinni sameiginlegu stofnun og ég held að þetta stjórnskipulag sem við töluðum um áðan, um einstaka skóla, sé liður í þeirri viðleitni. Veikleikar hafa líka verið og þess vegna þarf að skilgreina þá líka og reyna að tryggja að á þeim verði tekið í sameiningunni svo tryggt sé að hinn nýi háskóli verði öflugri en skólarnir eru nú. Einnig er mikilvægt að í þessum samruna sé tryggt að allt starfsfólk sé með í ferlinu og reynt sé að tryggja að starfsandi verði sem allra bestur og stofnanamenningin sem hefur þróast mismunandi renni sem allra best í sameiginlegum farvegi. Síðan er það alveg sérstakt mál að fara yfir fjármögnun háskólastigsins. Rétt er að nota tækifærið og fagna hinum nýja samningi sem gerður var nýlega við Háskóla Íslands og þar er komið að þeim þætti. Því er eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort ætlunin sé að gera einnig nýjan samning við Kennaraháskóla Íslands. Ef ég man rétt held ég að hann hafi runnið út líka um síðustu áramót eins og við Háskóla Íslands. Það er spurning hvernig þau mál standa, hvort tekið verði á því eða það brúað yfir í sameininguna á einhvern hátt. Í frumvarpinu kemur fram að tryggja skuli að allir starfsmenn haldi réttindum sínum. Það er afskaplega mikilvægt að ekki sé verið að hrófla neitt við því í svo viðkvæmu ferli og fagnaðarefni að nú sé tekið algerlega af skarið með það. En það hefur ekki alltaf verið þegar menn hafa verið í störfum sem þessum. Það vakti þó athygli mína að fram kemur í greinargerðinni, eða líklega er það í niðurstöðu starfshópsins sem skilaði af sér í lok síðasta árs, að fara þurfi betur yfir biðlaunaréttindi starfsmanna við Kennaraháskóla Íslands. Það er af þeirri einföldu ástæðu að miðað við texta frumvarpsins rennur Kennaraháskólinn í raun inn í Háskóla Íslands eða verður hluti af honum. Fara þarf nákvæmlega yfir það og ég saknaði þess að ekki lægi fyrir hvernig þau mál standa. Þegar kostnaður er metinn við þetta skortir algerlega þann þátt inn í, því svo virðist sem þeirri vinnu sé ekki lokið og vekur undrun því einhver dæmi eru um svipaða hluti, kannski eru þau ekki nákvæmlega eins. Töluverður munur var á því þegar Tækniháskólinn rann saman við Háskólann í Reykjavík því það var sitt hvort rekstrarformið. Í þessu er hins vegar algerlega um sams konar rekstrarform að ræða. Það var líka örlítið annað ferli þegar ýmsir skólar sameinuðust Kennaraháskóla Íslands fyrir nokkrum árum. Þá var um mismunandi skólastig að ræða, það eru því kannski ekki alveg sambærilegir hlutir. En nauðsynlegt er að yfir þetta verði farið og tekinn af allur vafi í þeim efnum. Kjaramál starfsmanna við háskóla eru auðvitað á margan hátt flókin en mér sýnist á því yfirliti sem fram kemur í vinnu starfshópsins að þar sé ekki óbrúanlegur munur. Ákveðinn mismunur á sér þar stað en það er ekki þannig að það ætti að valda miklum vandræðum í samræmingu. Einnig er rétt að fram komi, eins og kom fram í andsvari hæstv. ráðherra, að auðvitað mun þessi samruni auka mjög á möguleika nemenda til að gera nám sitt fjölbreyttara. Það er eðlilegt að horfa til þess að ekki er annað að sjá en að þessi samruni falli gífurlega vel að þeim hugmyndum og þeirri stefnumörkun sem samþykkt hefur verið í Kennaraháskólanum um breytingu á kennaranámi. Það falli algerlega að þessu og auðveldi þá breytingu alla. Þar er að hluta til lenging kennaranámsins og sú breyting sem menn gera ráð fyrir að nemar séu ekki eins bundnir af fyrir fram ákveðnum kúrsum heldur hafi mun meiri möguleika á að gera breiddina meiri. Þó er eðlilegt að velta fyrir sér ákveðnum þáttum í þessu samhengi sem tengist sérstaklega greinum sem ekki eru kenndar í Háskóla Íslands. Það er hluti af vanda, getum við kannski sagt, skólakerfis okkar, þ.e. í sambandi við list- og verkgreinar, því ekki eru sambærilegar greinar kenndar í Háskóla Íslands og í Kennaraháskólanum. Það er sérstakt athugunarefni sem við hljótum að skoða nánar í nefndarstarfinu, þ.e. hvernig það verði tryggt að ekki muni draga úr mikilvægi þeirra greina og kannski miklu frekar velta fyrir sér hvernig auka má vægi þeirra. Slík kennsla er ekki til staðar í Háskóla Íslands heldur í öðrum stofnunum og hefur Kennaraháskólinn haft þá sérstöðu að undirbúa kennara undir störf á leik- og grunnskólastigi þar sem slíkar greinar skipta gífurlega miklu máli. Stór þáttur í þessu sem ég tek eftir að skilinn er eftir, og kannski eðlilega, af þeim starfshópi sem skilaði af sér í lok síðasta árs er gífurlega flókið mál en er hluti af því sem þarf sérstaklega að fara yfir og það eru húsnæðismálin. Það er lykilspurning fyrst hvort æskilegt sé að hin nýja háskólastofnun, Háskóli Íslands endurnýjaður, verði sem allra mest, eins og ég geri ráð fyrir að flestir vilji, á sama stað, þ.e. í Vatnsmýrinni. Þá þarf að velta fyrir sér hvort eðlilegt sé að gera það í þessu ferli, þessu sameiningarferli eða hvort það eigi að bíða og hvernig húsnæðismál verða þá leyst. Þetta er auðvitað, eins og ég sagði, afskaplega flókið mál og stórt. En ekki liggja fyrir, miðað við þær upplýsingar sem koma fram í greinargerð, áætlaður kostnaður við byggingar eða hugsanlegt söluverð þeirra eigna sem nú eru til staðar hjá Kennaraháskólanum og því dýrmæta byggingarsvæði sem þar fylgir. Þetta eru þættir sem þarf að fara verulega vel yfir og nauðsynlegt er að settur verði niður hópur og þetta skoðað í náinni samvinnu stjórnvalda og háskólaráða beggja skóla. En þetta er þáttur sem kallar á töluvert mikla vinnu. Við megum ekki gleyma hlut stúdentanna í þessu. Það er eðlilegt að þeir komi nokkuð við sögu. Það er augljóst mál að samtök þeirra og stúdentarnir þurfa að taka virkan þátt í þessu ferli þannig að viðhorf þeirra njóti sín því það er á margan hátt annað en þeirra sem starfa í stofnununum. Þeir hafa nefnilega gleggra auga fyrir ýmsu öðru. Eins og kemur fram í vinnu starfshópsins eru ýmsir þættir sem þarf að fara yfir hjá stúdentunum, í samtökum þeirra, því uppbygging þeirra er ekki algerlega eins. Því er nauðsynlegt að þau komi að verki og reyni sem allra mest að vinna þar samhliða umræddu ferli þannig að það liggi nú ekki eftir. Frú forseti. Ég hef hér stiklað á stóru og hefði viljað koma miklu víðar við í þessu viðamikla máli en mér sýnist tími minn vera að renna út. Menntamálanefnd mun greinilega ekki búa við verkefnaskort á næstu vikum þar sem hvert stórmálið af öðru kemur þar inn. Þetta er sýnilega víðs fjarri því að vera það minnsta, jafnvel það stærsta, að vísu er ekki minna mál, fjölmiðlamálið, sem bíður umfjöllunar í nefndinni. En greinilegt er að þar verður að láta hendur standa fram úr ermum ef á að ná utan um öll þessi stóru mál. Það sem ég ætla þá að víkja að er ansi stór þáttur, þ.e. fjármálin eða kostnaðurinn við þessa hluti. Þar virðast því miður margir endar vera lausir. Það vekur sérstaka athygli að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins hefur ekki farið verulega ofan í saumana á málinu og byggir raunverulega umsögn sína á vinnu þess starfshóps sem ég hef nokkrum sinnum nefnt hér, sem fór yfir þessa þætti líka. En eðlilega lauk hópurinn þeirri vinnu ekki að fullu heldur nefnir eingöngu tölur í þáttum sem eru nokkuð ljósir. En fjárlagaskrifstofan virðist eingöngu taka þá tölu sem útreiknuð er af ljósum kostnaði og kemst að þeirri niðurstöðu, eins og segir, með leyfi forseta: „Tímabundinn kostnaður við sameininguna má áætla að verði 16 millj. kr. á árinu 2007 og 14 millj. kr. á árinu 2008, eða um það bil 30 millj. kr. samtals sem rúmast innan fjárheimilda menntamálaráðuneytis. “ Ég held, frú forseti, að ef takast á vel í þessu máli hljóti að þurfa að leggja til hærri fjárhæðir en hér koma fram og að sérstaklega verði að áætla til þess en það verði ekki nýtt af fjárheimildum menntamálaráðuneytisins. Ég trúi því að hæstv. ráðherra sé sammála mér í þeim efnum að eitthvað meira þurfi að koma til en eingöngu þær upphæðir sem þarna eru nefndar. Enda sést það þegar farið er yfir kafla starfshópsins um kostnað að þeir þættir sem fjárlagaskrifstofan tekur til eru raunverulega bara hluti af því sem mun að sjálfsögðu falla til. Þetta er beinn eða óbeinn kostnaður við vinnuna í þessu sambandi þar sem hópurinn áætlar að séu 12 til 15 millj. kr. Það er úttekt á sameiningarferlinu sem þeir gera ráð fyrir að kosti 34 millj. kr. og síðan að ráðinn verði sérstakur verkefnastjóri til að sinna þessu sameiningarferli og það muni verða um 12 millj. kr. Þetta er samtals nokkurn veginn sú upphæð sem fjárlagaskrifstofan nefnir. En það er ýmislegt fleira sem nefnt er í skýrslu starfshópsins en ég nefni bara nokkur atriði. Það er t.d. að sameinuðum skóla verði skipt upp í skóla. Ekkert liggur fyrir um kostnað við slíkar breytingar á stjórnsýslu sameinaðs háskóla en til þess þurfum við að áætla töluvert af peningum því það er forsendan eins og ég hef komið að nokkrum sinnum. Það er stoðþjónustan. Fyrir liggur að hugsanlega má spara þar eitthvað en ekki er búið að kanna það nægilega til að átta sig á hvort sá sparnaður vinnur upp hugsanlegan aukakostnað sem kallað er á. Ég hef minnst áður á kjarasamninga og stofnanasamninga sem eru til staðar. Fara þarf betur yfir það og óljóst hversu mikill kostnaður er þar á ferðinni í sambandi við þá samræmingu sem nauðsynleg er. Ljóst er að biðlaunaréttur getur myndast hjá einhverjum starfsmönnum í Kennaraháskólanum. Ekki er heldur búið að fara yfir það og meta hvaða kostnaður er þar hugsanlega á ferðinni. Ég nefndi áðan stóra málið, þ.e. húsnæðismálin. Þar á algerlega eftir að fara yfir og móta tillögur. Fyrst er að taka ákvörðun um hvort starfsemin verði áfram á Rauðarárholti eða hvort stefnt verði að því að þetta fari allt saman í Vatnsmýrina. En þar er töluverð vinna sem bíður og töluverður kostnaður væntanlega, hvort sem gert verður, því ella verður að gera áætlun um viðbótarhúsnæði. En þetta tengist að stórum hluta því hvenær og hvernig hinum nýja háskóla verði skipt upp í skóla. Þar skipta tímasetningar miklu máli. Ég verð að segja, frú forseti, af því tími minn er algerlega að renna út, að mér sýnast allar tímasetningar, ég vil að það komi fram í lokin, sem starfshópurinn hefur sett upp og það ákvæði að þetta taki gildi 1. júlí 2008 eigi allt saman að geta gengið upp ef vinnubrögð verða jafnvönduð og þau hafa verið fram að þessu. Ég vona að sjálfsögðu, frú forseti, að vinnan í menntamálanefnd verði með svipuðu sniði og verið hefur við vinnslu frumvarps þessa. Ég vænti þess að hv. formaður menntamálanefndar, sem á mál mitt hlýðir, geri ráð fyrir að við munum sinna þessu máli með sama krafti og gert hefur verið fram að þessu svo tryggja megi að farvegurinn verði slíkur að gildistakan verði 1. júlí árið 2008.

Virðulegi forseti. Ég held að sameining Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands geti að mörgu leyti verið góður kostur sé vel á málum haldið. Það er hægt að lesa út úr þeim greinargerðum sem með frumvarpinu fylgja að það er búið að vinna þetta mál býsna ítarlega í skólasamfélaginu. Rektor Kennaraháskóla Íslands hreyfði þessari hugmynd fyrir nokkrum missirum og rektor Háskóla Íslands einnig, Páll Skúlason, í útskriftarræðu fyrir fjórum til fimm árum, talaði þá fyrir því að Háskóli Íslands yrði einhvers konar regnhlíf yfir svo til alla, eða alla opinbera háskólastarfsemi í landinu. Umræður um sameiningu á háskólastiginu hafa lengi verið að gerjast og þróast. Vonandi ná þær að lokum þannig fram að ganga að um verði að ræða töluverða eflingu háskólastigsins og í þessu tilfelli til að styrkja menntun kennara verulega, endurskoða þá menntun og styrkja með ýmsum hætti. Auðvitað er engin ástæða til annars en að ætla að svo verði. Fram að þessu hefur, eins og kunnugt er, grunndeild Kennaraháskóla Íslands boðið upp á 90 eininga B.Ed.-nám til grunnskólakennara, íþróttafræðinga, leikskólakennara, tómstundafræðinga og þroskaþjálfa og jafnframt því í grunndeild 15 og 30 eininga kennsluréttindanám fyrir þá sem hafa lokið prófi í faggrein, sem sagt meistaraprófi í iðngrein og háskólaprófi í sérgrein. Það er mjög mikilvægur þáttur kennaramenntunarinnar, ekki síður en þessi formlegi sem ber að varðveita og halda vel utan um, verði af þessari sameiningu, að þeir sem hafi slíka menntun eigi greiða leið inn í kennaranám af því að við þekkjum hvernig inntökumálum hefur verið háttað í Háskóla Íslands. Um nokkurra ára bil hefur verið rætt um að lengja og styrkja kennaranámið verulega og hér gefst til þess góður kostur. Við höfum kallað eftir því í fyrirspurnatíma nokkrum sinnum að umræðan um sameiningu skólanna fari fram. Í fyrravor var Tækniháskóli Íslands lagður niður og sameinaður Háskólanum í Reykjavík. Þá beittum við okkur, mörg í stjórnarandstöðunni, töluvert fyrir því að það yrði ekki gert nema að undangengnu ítarlegu mati á kostum og göllum sameininga á háskólastiginu almennt. Af hverju var t.d. ekki skoðað að sameina Tækniháskólann á þeim tíma Háskóla Íslands og þá núna Kennaraháskólanum? Sú umræða fór aldrei fram og það er ámælisvert. Það er ekki ásættanlegt að taka svona menntapólitísk skref í einhverjum hænufetum án samhengis og við kölluðum mjög eftir heilsteyptri umræðu. Þá var t.d. tekið nám í tæknifræðum sem er ekki kennt núna í neinum opinberum háskóla heldur er einungis aðgengilegt í einkareknum háskóla gegn skólagjöldum. Það var ekki skoðað að setja það inn í Háskóla Íslands svo að það væri þá aðgengilegt þar sem grunnnám gegn sömu skilmálum og annað grunnnám á háskólastigi í landinu. Þessa umræðu ber að taka heildstætt og í samræmi við stöðu háskólanna allra og háskólamenntunar í landinu almennt. Eins og ég segi, að sjálfsögðu getur verið góður kostur að sameina þessa skóla eins og aðra en þá þurfum við líka að búa svo um hnúta að t.d. sú starfsemi Kennaraháskólans sem fer fram á Laugarvatni - þar er Íþróttakennaraskólinn gamli, ég heimsótti hann einmitt núna í nóvember. Það var mjög gaman að koma í þann skóla, þar er búið að byggja upp þróttmikinn og metnaðarfullan hluta af Kennaraháskóla Íslands - sé t.d. ekki til óhagræðis fyrir Kennaraháskóla Íslands. Starfsemin gæti verið öll staðsett á sama stað í Reykjavík. Það þarf að aka kennurum og ýmsu öðru starfsfólki á milli o.s.frv. og sumum kann að þykja það verra. Ég held hins vegar að það væri mikið óráð og óðagot að láta sér detta í hug að slá eitthvað af starfseminni á Laugarvatni. Henni er þar ágætlega fyrir komið og við eigum að dreifa háskólamenntun skynsamlega um landið. Þessa þætti þarf að ræða og fyrir því þarf að fást trygging að við þessu verði ekki hróflað, námið heldur eflt ef eitthvað er, þegar það kemur inn í svona miklu stærra samhengi og miklu stærri skóla eftir sameininguna við Háskóla Íslands. Þá er nándin ekki eins mikil og umhverfið allt annað. Ætli háskólarnir í landinu séu ekki með einum eða öðrum hætti átta núna, að ég held, og sú þróun hefur verið mjög jákvæð. Háskólar hafa sprottið upp og náð fótfestu, landbúnaðarskólarnir orðið að háskólum o.s.frv., en svo kemur sjálfsagt sá tími þegar skólarnir fara aftur að sameinast að einhverjum hluta, bæði út af hagkvæmni og hagræði og eins því að það gefur augaleið að kannski er ekki heppilegt fyrir 300 þúsund manna þjóð að halda úti mjög mörgum háskólum. Það er hætt við að það komi þá að einhverju leyti niður á námi og starfsemi skólanna. Sú þróun og gróska sem hefur verið í háskólastarfseminni að því leyti að þeim hefur fjölgað verulega má heldur ekki koma niður á fjárframlögum til skólanna. Mér telst til að fjárframlög á nemanda á háskólastigi nú séu lægri en þau voru 1999, fyrir átta árum. Háskólunum hefur vissulega fjölgað töluvert mikið úti um allan hinn vestræna heim, og fólk sem áður stundaði ekki lengri formlega skólagöngu en grunnskóla og iðnskóla er nú farið að fara aftur í skólana. Það er að verða viðteknara að ungmenni og stúdentar stundi lengra nám þannig að við þurfum að gæta sérstaklega vel að því að við gefum ekkert eftir á háskólastiginu. Það er ekki nóg að sameina og steypa saman stofnunum til þess eins að hagræða og spara peninga. Tilgangurinn með þessu frumvarpi á að vera fyrst og fremst menntapólitískur, að efla og bæta menntun í landinu, kennaramenntun hér, og að sjálfsögðu aðgengi annarra námsmanna og stúdenta við Háskóla Íslands að kennsluréttindafræðum og kennaramenntun hvers konar. Það á að vera hinn pólitíski tilgangur, ekki hagræði og hagkvæmni eingöngu þó svo að það sé að sjálfsögðu ágætt ef það næst um leið. Þegar við horfðum t.d. fram á að til stóð að stytta nám til stúdentsprófs um eitt ár með talsverðum tilfæringum stóð í rauninni ekkert annað eftir þegar búið var að fara ofan í málið en að það var verið að spara peninga. Það var verið að spara fjármagn við uppbyggingu framhaldsskólastigsins, mæta stærstu árgöngum Íslandssögunnar með því að skera niður nám og spara enda varð sú stytting sem betur fer að engu. Þeim málum er miklu betur fyrir komið með öðrum hætti, við höfum rætt það áður og ræðum það sjálfsagt síðar en það mál kom aldrei fram þó að það væri þríboðað á þessu kjörtímabili, ef talin eru með lok á ferli Tómasar Inga Olrichs sem menntamálaráðherra, en málið kom aldrei fram og kemur vonandi aldrei fram í þeirri mynd. Sameining er ágætur kostur ef markmiðið er það sem ég gat um áðan, að efla sérstaklega háskólamenntun í landinu. Það getur gefist vel eins og við sáum eftir að Landbúnaðarháskóli Íslands varð til og nokkrar menntastofnanir sameinuðust, m.a. Garðyrkjuskóli ríkisins á Reykjum í Ölfusi. Síðan hefur verið linnulaus umræða um að leggja skólastarfsemina í Hveragerði niður til þess að þurfa ekki að byggja upp í Hveragerði, af því að sá skóli er í handónýtu húsnæði, og til þess að ná fram meira hagræði og hagkvæmni og byggja allt á sama stað. Auðvitað er það sjónarmið út af fyrir sig en það væri vítavert pólitískt athæfi að leggja niður menntun þar sem hún hefur verið um áratuga skeið í hjarta garðyrkjunnar í Hveragerði þar sem námið hefur skotið rótum og þróast og, eins og ég segi, það er líka byggðapólitískt og menntapólitískt markmið að auka aðgengi að námi með því að háskólastarfsemi sé víðar um land en bara á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf að gæta að mörgu, sameining er ekki sjálfsagður hlutur. Henni þurfa að fylgja loforð og síðar efndir um að það bitni ekki á einhverjum hluta starfseminnar eins og t.d. fyrrnefnd starfsemi Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni. Það verður að koma fram pólitískt loforð um að henni verði haldið úti áfram. Það hefur verið vilji til þess hjá sumum innan Kennaraháskólans að leggja menntunina á Laugarvatni niður og færa hana til Reykjavíkur sem eru sjálfsögð rök hjá stjórnendum og þeim sem reka viðkomandi menntastofnun en það á að vera skýr pólitískur vilji fyrir því hjá menntamálayfirvöldum og okkur hér á Alþingi Íslendinga, ef við samþykkjum þessi lög, að ekki verði hróflað við náminu á Laugarvatni. Þess vegna segi ég að sameiningin er ekki sjálfsagt mál þó að sameining geti verið góður kostur að öllum skilyrðum uppfylltum, þeim skilyrðum að nám í Kennaraháskólanum sérstaklega og íþróttakennaranámið á Laugarvatni verði ekki flutt til eða við því hróflað með neinum hætti, að skólarnir verði efldir, að fjárframlög til skólanna komi til með að aukast. Við vitum að starfsemi opinberu háskólanna hefur verið á einhvers konar neyðarsvæði að mörgu leyti þar sem t.d. úttekt Ríkisendurskoðunar á starfsemi þeirra leiddi í ljós að skólarnir hafa búið við mjög kröpp kjör í mörg ár og, eins og ég segi, framlög á nemanda á háskólastiginu öllu eru lægri nú en þau voru árið 1999. Það er mjög athyglisvert og á sér að sjálfsögðu að hluta þá skýringu að nemendum hefur fjölgað en einnig þá að ríkisvaldið hefur ekki sett aukna peninga í þennan þátt menntakerfisins enda erum við mjög neðarlega á lista OECD yfir framlög til háskóla og framhaldsnámsmenntunar meðan við erum hvað efst á listanum, í öðru eða þriðja sæti, eitthvað svoleiðis, yfir þær þjóðir sem leggja fjármagn í grunnskólann og leikskólann. Það er mikill munur á fjárfestingum okkar í þeim skólastigum sem sveitarfélagið rekur annars vegar, þeim tveimur hinum fyrstu, og síðan þeim tveimur skólastigum sem ríkisvaldið sinnir, framhaldsskólanum og háskólanum, þar sem allt annað hefur verið upp á teningnum. Þess vegna þarf að ræða þetta. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson kom inn á stjórnskipulagið áðan. Þó að hæstv. ráðherra kæmi lítið sem ekkert inn á það í sinni ræðu er þetta gert í því samhengi að stjórnskipulagi í Háskóla Íslands verði gjörbreytt og það verði í rauninni átta sjálfstæðar einingar. Þetta þarfnast miklu ítarlegri skýringa af hálfu hæstv. ráðherra og miklu vandaðri yfirferðar í þinginu. Sjálfsagt er einnig að varpa þeirri spurningu til hæstv. menntamálaráðherra hvort eitthvað hafi verið rætt eða skoðað með breytingar á rekstrarformi Háskóla Íslands frá því sem nú er. Nú er mikil pólitísk tíska hjá ríkisstjórninni og ríkisvaldinu að breyta rekstrarformum opinberra stofnana af ýmsu tagi, núna síðast Ríkisútvarpsins, Matíss o.s.frv. Þeirri hugmynd hefur verið hreyft að Háskóla Íslands verði breytt í sjálfseignarstofnun til að efla enn þá frekar sjálfstæði skólans. Þessi hugmynd hefur komið innan úr háskólanum sjálfum. Við höfum svo sem aldrei rætt það neitt sérstaklega hér í þinginu af því að í þessari breytingu, þessari sameiningu á námsskipan Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands, er sjálfsagt að ræða almennara um háskólaumhverfið og lagaumhverfi íslenskra háskóla aðeins inn í framtíðina. Eins og ég segi, sameining er aldrei sjálfsögð. Við deildum hart um það hér í fyrra þegar Tækniháskóli Íslands var lagður niður eða lagður saman við Háskólann í Reykjavík með því móti sem þar var gert, að tækninámið er ekki lengur til staðar í opinberum háskóla gegn þeim forsendum sem opinbert nám sætir sem eru innritunargjöld upp á 45 þúsund. Í staðinn stendur námið bara til boða í sjálfstætt starfandi, einkareknum - eða hvert er rétta orðið yfir það? - háskóla sem innheimtir talsvert hærri skólagjöld. Það er spurning um jafnræðið. Þess vegna og í þeirri umræðu kölluðum við mjög eftir því í Samfylkingunni að við ræddum fyrst almennt um hvaða kostir væru til sameiningar, hvort ekki væri álitlegra ef sameina ætti háskóla að sameina þá opinberu skólana, Tækniháskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands, í sama skólann o.s.frv. Við fengum enga umræðu um það, það var búið að taka pólitíska ákvörðun um að Tækniháskóli Íslands rynni inn í Háskólann í Reykjavík og það er búið og gert. Nú kemur þessi tillaga fram og málatilbúnaður um hana er að mörgu leyti ágætur. Þessi umræða hefur, eins og ég sagði, farið fram í skólunum, rektorar háskólanna beggja hafa hreyft þessum hugmyndum og talað um Háskóla Íslands sem regnhlíf yfir alla opinbera háskólastarfsemi í landinu. Mér finnst það að mörgu leyti ágæt hugmynd þegar fram í sækir og í því er fólgin heilmikil dínamík líka fyrir t.d. skóla eins og Háskólann á Hólum í Hjaltadal að vera sjálfstætt starfandi eining. Eitt vildi ég nefna í leiðinni fyrst við erum að ræða um sameiningu háskóla og háskólamenntun í landinu. Það er fráleitt fyrirkomulag að tiltekinn hluti háskólamenntunar í landinu heyri undir landbúnaðarráðherra og restin undir menntamálaráðherra, sé einhver mínímenntamálaráðherra í líki landbúnaðarráðherra þar sem allt önnur fagleg þekking er á menntun og rekstri menntunar og það sé tekið úr samhengi við aðra menntun og aðrar menntastofnanir í landinu. Þess vegna skora ég á hæstv. menntamálaráðherra að taka það upp í ríkisstjórn að öll menntastarfsemi í landinu og þessir háskólar heyri undir menntamálaráðuneytið nú og um alla framtíð. Það er alveg eins og iðnaðarráðherra hefði með að gera iðnskólarekstur o.s.frv. Það var svona í gamla daga að fagskólarnir dreifðust á fagráðuneytin sem höfðu umsjón með þeim. Það er úrelt fyrirkomulag, og það er úrelt fyrirkomulag að landbúnaðarráðuneytið hafi með rekstur, núna tveggja, háskóla að gera og restin af menntakerfinu heyri undir menntamálaráðuneyti þar sem það á að sjálfsögðu að vera. Þetta er eins og að menntamálaráðherra færi að vasast með einhverja anga í landbúnaðarkerfinu, einfaldlega fáránlegt stjórnsýslufyrirkomulag. Það er sjálfsagt að ræða það á sem breiðustum grunni hvaða opinberu háskóla hentugast er að reka saman. Hér er stigið ákveðið skref í þá átt og það er sjálfsagt að mæta því með opnum en gagnrýnum huga. Hér er staðið ágætlega að verki og við munum að sjálfsögðu fjalla ítarlega um málið í menntamálanefnd og sjá síðan til hvað um það verður. Það er a.m.k. ágætisumræðugrundvöllur fyrir skólapólitískum ákvörðunum stjórnvalda og skólapólitískri stefnumótun stjórnmálaflokkanna, núna í aðdraganda kosninga, að ræða mál sem þetta.

Virðulegi forseti. Frumvarpið sem hæstv. menntamálaráðherra hefur flutt á Alþingi um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands er mjög merkilegt og full ástæða til að taka undir það sem sagt hefur verið í gamansömum tóni, að á móti því frumvarpi sem nýlega var rætt er þetta frumvarp ólíkt betra þótt ég viti ekki hvort meðaltalið kemst upp í 50% við það. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því. Ég held að hér sé hreyft þörfu og góðu máli um sameiningu þessara tveggja háskóla. Frumvarpið er ekki stórt, aðeins fjórar greinar, en með því fylgir mikið af gögnum, þar á meðal fýsileikaskýrsla sem nefnd um sameiningu Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands skilaði af sér. Við lestur þeirrar skýrslu sér maður að margt, ef ekki allt, mælir með því sem hér er sett fram. Ég vil þó hafa þann fyrirvara á að frumvarpið á eftir að fara til hv. menntamálanefndar. Ég tek undir margt af því sem þeir hv. þingmenn, flokksbræður mínir og jafnaðarmenn, hv. þm. Einar Már Sigurðarson og Björgvin G. Sigurðsson hafa farið yfir. Með því sem hér um ræðir gefst möguleiki á að endurskipuleggja allt nám í uppeldis- og menntunarfræðum, þar með talið starfsnám kennara. Fram kemur að hægt sé að ná þeim markmiðum og farsælast sé að reka almennan deildaskiptan háskóla fremur en einn sérhæfðan kennaraháskóla. Nefndin álítur að sameining skólanna gæti, ef vel er að verki staðið, orðið til þess að koma í gang öflugri háskólastofnun sem hefði alla burði til að standast alþjóðlegan samanburð í kennslu og rannsóknum í þágu íslensks samfélags. Eitt af því mikilvægasta sem hér kemur fram er að eftir að framangreind fýsileikaskýrsla lá fyrir, hefur háskólaráð beggja háskólanna lýst vilja sínum til þess að haldið verði áfram með málið á grundvelli þessara niðurstaðna. Ég fagna því sem hér er komið fram en ítreka fyrirvara mína varðandi það sem gæti komið í ljós við vinnslu menntamálanefndar. Virðulegi forseti. Í fýsileikaskýrslunni er talað um að skapa aukin tækifæri fyrir nemendur í ólíkum deildum sameinaðs háskóla til að tengja nám sitt og kennaranámið. Það er mjög mikilvægt. Auk þess á það að styrkja kennslu og rannsóknir í uppeldis- og menntunarfræðum og skapa forsendur fyrir samþættingu slíkra rannsókna við aðrar rannsóknir sem stundaðar eru í sameinuðum háskóla. Þarna geta aukist möguleikar fyrir kennaranema til að komast í rannsóknafé sem háskólinn hefur og á að hafa. Einnig er talað um að efla stoðþjónustu í sameinuðum háskóla og auka stuðning við nemendur og starfsfólk. Það er mikilvægt. Jafnframt er fjallað um viðfangsefnin, að þessi ákvörðun verði tekin og síðan unnið eftir tímasettri aðgerðaráætlun og samningum. Hér kemur fram að gildistíminn verði 1. júlí 2008. Ég tel gott að gefa þessu tíma til að vinna málið vel. Ég legg áherslu á það sem hér kemur fram, að þetta sé unnið í nánu samráði við starfsfólk skólanna og síðast en ekki síst stúdenta. Ég vil segja, virðulegi forseti, að ég held að það sé mjög mikilvægt að það sé gert strax frá samþykkt þessa frumvarps, ef af lögum verður á þessu þingi, að þeir aðilar sem komi að þessum málum, þar með taldir stúdentar, vinni að því strax frá byrjun. Ég tel að það sé líklegra til að skapa víðtæka og góða sátt um þetta mál. Jafnframt er rætt um það, virðulegi forseti, í kaflanum um viðfangsefnin í fýsileikaskýrslunni að tryggja þurfi að stjórnskipulag sameinaðs háskóla og fjármögnun kennslu og rannsókna á sviði uppeldis-, menntunar- og kennarafræða styrki fræðasviðið frá því sem nú er. Þetta er mikilvægt. Það er enn fremur talað um að fjárveitingar til kennslu í uppeldis-, menntunar- og kennslufræðum skerðist ekki við sameiningu háskólanna. Þarna er fjallað um það og að jafnframt sé mikilvægt að fjárveitingar til rannsókna verði sambærilegar á öllum fræðasviðum hins nýja háskóla. Einnig er talað um það sem ég nefndi áðan, með starfsmennina, að þeir hafi sambærileg kjör í nýjum háskóla. Síðast en ekki síst, virðulegi forseti, er fjallað um húsnæðismál skólans. Mér finnst afar merkilegt sem þar er sagt, að huga verði að því hvort byggja eigi við starfsemina við háskólann þar sem starfssvið Kennaraháskólans kæmi inn og nota aðstöðu Kennaraháskólans á Rauðarárholti fyrir aðra starfsemi. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt að hafa í huga. Líkt og við allar sameiningar af þessu tagi þarf að fá fram fulla hagræðingu í starfseminni með því að hafa hana á sömu lóðinni. Sem stendur er töluvert langt á milli og full ástæða til að skoða þetta og ég held að niðurstaðan verði sú þegar fram í sækir að nauðsynlegt sé að þetta verði gert á þann hátt sem þarna er rætt um. Í þessu sambandi vitna ég til þess þegar Borgarspítalinn og Landspítalinn voru sameinaðir, hvernig sú starfsemi hefur gengið, sem ég held að hafi að mestu leyti gengið vel. Forsendan fyrir þeirri sameiningu, til að ná fram fullri hagræðingu í meðferðarúrræðum var að nota hið opinbera fé, ekki endilega til þess að spara féð eða að draga úr fjárveitingum til viðkomandi stofnana. Ég er alls ekki að tala um að það eigi að gera og á ekki að vera leiðarljós í þessu, heldur að nýta opinbera fjármuni betur. Það er það sem ég tel að hafi verið gert með sameiningu Landspítala og Borgarspítala á sínum tíma, en sú fulla hagræðing mun ekki nást fram fyrr en við verðum búin að byggja nýjan Landspítala fyrir þjóðina á sama stað eins og áætlanir eru uppi um. Ég tók líka eftir því áðan, virðulegi forseti, að hæstv. menntamálaráðherra fjallaði, ég held í andsvari, um að ef kemur til lengingar kennaranáms úr fjórum upp í fimm ár þurfi að huga að því gagnvart sveitarfélögunum í landinu. Ég legg áherslu á það vegna þess að við meiri menntun krefjast kennarar hærri launa og eiga að sjálfsögðu rétt á því, en við það verða meiri útgjöld hjá sveitarfélögunum. Ég tek undir þetta og þakka fyrir að þetta hafi verið sagt vegna þess að allt of oft er það þannig hjá hæstv. ráðherrum sem flytja mál á Alþingi, að ekki er gætt að þeim kostnaðarauka sem verður fyrir ýmsa aðila, í þessu tilfelli sveitarfélögin vegna reksturs grunnskóla og leikskóla. Þetta er afar mikilvægt að hafa í huga og fræg eru þau orð sem sveitarstjórnarmenn hafa sagt um grunnskóla, að það sem ekki mátti nefna þegar grunnskólar voru undir hatti menntamálaráðuneytisins er orðið að lögum í dag og skylda sveitarfélaganna. Við vitum að allt grunnskólanám og leikskólanám hefur snarbatnað við færsluna en tekjur hafa ekki að mínu mati fylgt með til sveitarfélaga til að mæta þeim auknu gjöldum sem eru vegna reksturs grunnskóla. Það er m.a. ástæðan fyrir því að mörg lítil sveitarfélög úti um allt land berjast í bökkum fjárhagslega vegna reksturs menntakerfisins og prósentutölur sem sést hafa þar eru allsvakalegar hjá sumum. Þetta er náttúrlega einn af þeim þáttum sem koma inn í mismun og misræmi sem er í rekstri sveitarfélaga eftir því hvort þau eru stór og öflug eins og á höfuðborgarsvæðinu eða lítil sveitarfélög á landsbyggðinni. Virðulegur forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson nefndi Íþróttakennaraskólann á Laugarvatni, tók hann sem dæmi. Ég tek undir það sem hann sagði og ég vona að það séu ekki vangaveltur um að taka þann ágæta skóla og flytja hann frá Laugarvatni. Hann á hvergi annars staðar heima en þar, er með mikla og góða starfsemi og á að efla hann þar, þó að fara eigi í það sameiningarferli sem hér er verið að tala um. Ég vil jafnframt segja, virðulegi forseti, þegar talað er um háskólanám að ég hef áður sagt í þessum ágæta ræðustól að stofnun Háskólans á Akureyri og starfsemin þar sé sennilega eitt merkilegasta byggðaátak sem gert hefur verið á Íslandi og kannski það eina sem reglulegt bragð er að. Þegar maður kemur í heimsókn til Háskólans á Akureyri og sér þá miklu fjölgun nemenda sem þar hefur átt sér stað, bæði nemenda á Akureyri í skólanum, svo og þeirra sem eru í fjarnámi, þá er þetta mjög glæsileg starfsemi og mikil. Ég ætla í lokin, virðulegi forseti, ekki að fara að ræða um önnur málefni Háskólans á Akureyri sem oft hefur borið á góma, þ.e. fjárhagsvanda hans, ég ætla ekki að gera það að þessu sinni, ég ætla ekki að skemma þá jákvæðu og góðu umræðu sem er um þetta frumvarp með því að fara inn á það, kannski gefst tækifæri til þess síðar. Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að þeir hv. þingmenn okkar jafnaðarmanna, Björgvin G. Sigurðsson og Einar Már Sigurðarson, sem hafa rætt um þetta mál og sitja í menntamálanefnd fyrir hönd Samfylkingarinnar munu auðvitað fara vel yfir það. Þeir hafa farið í gegnum þessi tæknilegu mál, ég hef farið frekar inn í hinn praktíska þátt. Ég segi enn og aftur í lok ræðu minnar að ég held að sameining Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands sé hið besta mál og vil ljúka máli mínu með því að ítreka það sem ég sagði áðan að þegar og ef frumvarpið verður samþykkt og verður orðið að lögum sé mikilvægt að vinna þetta í fullri sátt og samlyndi við starfsmenn, stúdenta og aðra til að ná fram sem bestum árangri og sem mestri sátt um það mikilvæga mál sem hefur verið flutt á Alþingi.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp menntamálaráðherra um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Ég verð að segja að eftir átökin við hæstv. menntamálaráðherra í síðustu viku og undanfarið vegna ríkisútvarpsmála rennur manni kalt vatn milli skinns og hörunds að heyra hæstv. ráðherra tala um fjölbreytileika og sveigjanleika, eflingu og styrkingu. Sem betur fer geri ég mér grein fyrir því að hæstv. ráðherra er ekki að fara að einkavæða Kennaraháskóla Íslands eða Háskóla Íslands, ekki í þessari lotu a.m.k. þannig að ég ætla að reyna að halda ró minni í þeim efnum. Það verður auðvitað að ræða þetta mál í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á háskólaumhverfinu á undanförnum árum. Ég tek það fram, og get tekið undir orð hv. þingmanna sem hér hafa talað, að þau gögn sem hér fylgja með, sú skýrsla frá starfshópnum sem hér er birt sem fskj. I með frumvarpinu, starfshópnum sem skilaði af sér í nóvember 2006, er afar athyglisverð og sýnir svo að ekki er um að villast að hér hafa fagmenn verið að verki við að reyna að sjá fyrir sér með hvaða hætti þessi sameining gæti orðið. Það er alveg ljóst að hæstv. ráðherra virðist, eftir orðanna hljóðan í greinargerð með frumvarpinu, ætla í meginatriðum að fara að þessum niðurstöðum. Í öllu falli væri gott að fá staðfestingu hæstv. ráðherra í ræðu hennar við lok þessarar umræðu á því að hún hyggist fara eftir þeirri leiðsögn og þeirri forskrift sem kemur fram í skýrslu starfshópsins. Það segir í greinargerðinni, sem er sem sagt yfirlýsing þá frá ráðuneytinu, að rík áhersla verði lögð á þrjár meginforsendur varðandi þessa sameiningu: „1. Náið samstarf og jafnræði sé milli háskólanna við undirbúning sameiningar og mótun hugmynda um fyrirkomulag uppeldisvísinda í sameinuðum skóla. 2. Starfsmenn beggja skóla haldi sambærilegum starfskjörum. 3. Nemendur sem eru í námi við Kennaraháskóla Íslands eigi rétt á að ljúka námi samkvæmt því námsskipulagi sem í gildi er við sameiningu háskólanna.“ Í samræmi við framangreint sé við það miðað að Kennaraháskóli Íslands og Háskóli Íslands hefji sem fyrst sameiginlega undirbúning að sameiningarferlinu og frumvarpið er lagt fram sem grundvallarforsenda hinnar fyrirhuguðu sameiningar. En jafnframt kemur fram í greinargerðinni með frumvarpinu að unnið sé að gerð frumvarps um ríkisháskóla sem miðað er við að verði lagt fram á haustþingi 2007, því sé ætlað að leysa af hólmi núgildandi sérlög um Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. En það mætti auðvitað segja sem svo að eðlilegt væri að drög að því frumvarpi lægju fyrir þannig að við sæjum heildstætt á hvern hátt þessi sameiningartillaga kemur út þegar horft er til heildarinnar. Eða hvað ætlar hæstv. menntamálaráðherra að gera varðandi Háskólann á Akureyri, er honum ætlað að eiga einhvern þátt í þessari sameiningu? Nú vitum við það auðvitað sem hér erum að um það eru ólík sjónarmið hvort eigi að starfa einn stór opinber háskóli sem skiptist síðan upp í svokallaða „skóla“ eins og gerð hefur verið grein fyrir í þessari umræðu og í þeim gögnum sem fylgja með þessu frumvarpi eða hvort hæstv. ráðherra hyggst enn hafa Háskóla Akureyrar sem sjálfstæða stofnun. Ég held að það skipti máli að við fáum að heyra örlítið meira um framtíðarsýn hæstv. menntamálaráðherra hvað þetta varðar. Sömuleiðis má spyrja hvort það beri að skilja orð ráðherra svo, þegar hún fjallar hér um kosti þessarar sameiningar og það hversu mjög hún muni styrkja báða skólana, að áfram verði haldið á þessari braut og þá er ég ekki bara með Háskólann á Akureyri í huga heldur jafnvel Listaháskóla Íslands. Ef svo er, ef hæstv. ráðherra hefur fyrir hönd háskólasamfélagsins framtíðarsýn á einhverjum slíkum nótum, er óhjákvæmilegt að spyrja út í framtíðarsýn hæstv. menntamálaráðherra varðandi einkaháskólana. Hinir einkareknu háskólar eru nokkuð margir orðnir, það er Háskólinn í Reykjavík, Háskólinn á Bifröst og það er …  Úr því að ég nefni hana er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra svari því við þessa umræðu með hvaða hætti hæstv. ráðherra heimfæri það sem hún hefur sagt um mikilvægi kennaramenntunarinnar upp á þá kennaramenntun sem verið er að efna til undir verndarvæng Háskólans í Reykjavík þar sem sportakademían á Reykjanesi hefur möguleika á að útskrifa kennara. Á þetta minntist hæstv. ráðherra ekki neitt í sínu máli þannig að það er ljóst að heildstætt þurfum við að sjá hvernig hluti af umhverfi þessa stóra sameinaða háskóla hún verður. Það er ýmislegt sem má gagnrýna í framgöngu hæstv. menntamálaráðherra varðandi stuðning við hina opinberu háskóla og þó svo að núna sé kominn í höfn metnaðarfullur samningur við Háskóla Íslands sem gerir ráð fyrir því að Kennaraháskóli Íslands verði sameinaður honum árið 2008 er ekkert úr vegi að rifja það upp hvaða barning það hefur kostað Háskóla Íslands að fá þá fjármuni sem Háskóli Íslands hefur átt samningsbundna við menntamálaráðherra í gegnum fjárlög á undanförnum árum. Við þekkjum öll úr umræðu hér um fjárlög hvernig það hefur gengið að fá þessa ríkisstjórn til að uppfylla ákvæði kennslusamnings Háskóla Íslands. Fjöldinn allur af nemendum hefur farið hér á ári hverju í gegnum Háskóla Íslands án þess að með þeim komi opinber framlög úr fjárlögum. Sömuleiðis hafa háskólayfirvöld átt við stjórnvöld að glíma í þeim efnum að fá rannsóknarsamninginn sem gilti fram að síðustu áramótum efndan til fulls. Núna er annað hljóð í strokknum eins og við vitum, við höfum kallað fjárlögin sem nýlega eru farin hér í gegn kosningafjárlög og við í stjórnarandstöðunni höfum beint athygli fólks að því að það er mun léttara hald ríkisstjórnarinnar um pyngjuna núna en í annan tíma á kjörtímabilinu. Ég leyfi mér að halda því fram að samningurinn við Háskóla Íslands sé hluti af undirbúningi ríkisstjórnarinnar fyrir kosningar af því að nú þurfum við á því að halda, og það þurfa allir flokkar á því að halda, að sýna á spilin sín hvað varðar menntapólitík því að menntapólitíkin, skólapólitíkin verður eitt af meginstefjunum sem kveðin verða í kosningabaráttunni fram undan sem má segja kannski að sé að mörgu leyti hafin. Ég fagna því eins og aðrir að það skuli kominn í höfn sá metnaðarfulli samningur, eins og ég sagði áðan, sem til staðar er og styð hann heils hugar og treysti því að við hann verði staðið. Það byggir auðvitað á því að velviljuð stjórnvöld verði við völd og ég veit ekki hvort það á að trúa því í einu og öllu að þau stjórnvöld sem nú ríkja muni verða svo miklu örlátari eða taki svo miklum sinnaskiptum á nýju kjörtímabili að það sé einhver von til þess að hegðan þeirra í garð Háskóla Íslands muni eitthvað breytast. Í öllu falli varðar þetta mál það umhverfi sem háskólastofnanir á Íslandi búa almennt við. Samkeppnisumhverfi hafa margir kallað það, mér er það svo sem ekki tamt á tungu og ekki beint sátt við það að tala um samkeppnisumhverfi háskóla en engu að síður ítreka ég hér það sem ég hef áður sagt, það hallar á opinberu háskólana í „samkeppninni“ við einkaháskólana vegna þess að hæstv. menntamálaráðherra hefur haft tilhneigingu til að draga taum einkaháskóla umfram hinna opinberu. Ef hér er að verða einhver bragarbót í þeim efnum fagna ég því en vil þá líka að það komi fram í máli hæstv. ráðherra með hvaða hætti slík bragarbót færi fram. Varðandi fjármálin sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson kom ágætlega inn á í sínu máli er alveg ljóst að ákveðnir þættir hér eru nokkuð fyrirsjáanlegir, en aðrir ekki. Það væri fengur að því fyrir fulltrúa í menntamálanefnd Alþingis að fá að heyra hjá hæstv. ráðherra áður en umræðan er úti á hvern hátt hún sjái málinu lent til enda. Þá er ég ekki bara að tala um þessa 31 milljón sem getið er um í 11. kafla skýrslu starfshópsins í töluliðum 11.1–11.5. Ég vil fá að heyra hæstv. ráðherra úttala sig eitthvað um aðra liði 11. kaflans, þ.e. punkta 11.6–11.11. Þeir punktar varða t.d. kostnað við stjórnsýslu sameinaðra háskóla og þar er líka talað um ákveðna þætti er varða kjör starfsmanna, ákveðna þætti er varða 

Forseti vill inna ræðumann eftir því hvort hún eigi mikið eftir af ræðu sinni. Þingmaðurinn á enn þá rúmlega átta mínútur eftir af ræðutímanum en fljótlega verður gert hér matarhlé þannig að forseti er að meta hvort matarhlé verði gert að lokinni ræðu þingmannsins eða hvort þingmaðurinn óskar að gera hlé á ræðu sinni.

Já, hæstv. forseti, ég skal ljúka máli mínu á 2–3 mínútum. Það er ekki miklu meira um þetta að segja á þessu stigi málsins enda erum við hér við 1. umr. Hér eru ákveðnir þættir varðandi fjárútlátin sem fyrirsjáanleg eru sem þarf að vera vilji fyrir hjá hæstv. ráðherra til að takast á við. Við þurfum að fá það staðfest við þessa umræðu að það eigi að fylgja þeirri forskrift sem kemur fram í skýrslu starfshópsins jafnvel þó svo að fyrirsjáanleg séu talsvert mikil útgjöld í þeim efnum. Auðvitað erum við á löggjafarsamkundunni sameinuð í því að efla háskólamenntun á Íslandi. Ég er sammála hæstv. ráðherra í því, ef marka má orð hennar í flutningsræðu, að sameining þessara háskólastofnana geti verið hluti af þeirri eflingu sem nauðsynleg er. Ég held og er sannfærð um að þessi stofnun getur orðið verulega sterk og ég treysti þá líka á það að hún verði hluti af sterkri heild háskólasamfélags sem getur í náinni framtíð, á næstu fáum árum, reist merki Íslendinga og íslenska menntakerfisins svo hátt að við getum í alvöru staðið undir nafni sem menningarþjóð á norðurhjara, menntaþjóð, þjóð sem ber menntakerfið fyrir brjósti og hefur það í hávegum. Mér finnst skipta verulegu máli að við stöndum sameinuð á bak við metnaðarfull ætlunarverk Háskóla Íslands sem auðvitað geta ekki orðið að veruleika nema héðan komi öflugur stuðningur: Þá vil ég meina að sá stuðningur þurfi að vera þvert á flokka, það sé nauðsynlegt. Í þeirri vinnu er ég tilbúin til að taka þátt.

Herra forseti. Ég hef fyrr í dag rætt þetta frumvarp sem við erum að reyna að komast til botns í og komast að niðurstöðu um hvort sé jákvætt fyrir menntun í landinu. Á heildina litið, herra forseti, er ég frekar jákvæður gagnvart þeim hugmyndum sem hér koma fram, þ.e. þeim hugmyndum að sameina Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Ég vil þó segja alveg skýrt að mér finnst málflutningur hæstv. ráðherra bera blæ af því að hér sé hún að ráðast í sameiningu sameiningarinnar vegna fremur en að skapa nýjar og fjölþættar námsleiðir fyrir kennaraefni í landinu. Ég vil líka segja alveg skýrt að ég tel vafamál að það eigi að leggja í þetta ferðalag nema það sé alveg ljóst að búið sé að móta stefnu um þróun kennaramenntunar í landinu. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að sameiningin kunni að nýtast ákaflega vel ef rétt verður fjárhagslega að henni staðið, ef menn á annað borð hafa tekið ákvörðun um að breyta og bæta kennaramenntun í landinu þannig að námið verði fimm ár. Það liggur við, herra forseti, eftir að hafa hlýtt á umræður hér í dag og heldur snautleg svör hæstv. ráðherra við fyrirspurn minni fyrr í morgun að ég segi það klárt og kvitt að samþykkt þessa frumvarps eigi að vera skilyrt því að ríkisstjórnin lýsi yfir og geri að stefnu sinni að kennaramenntun í landinu eigi að lengja í fimm ár. Ég spurði hæstv. ráðherra í morgun eftir að hafa hlustað á málflutning hennar um hina jákvæðu ávinninga þessa máls: Hver er ávinningurinn fyrir kennaraefnin í landinu? Ég hugsa að við getum orðið sammála um það að hið jákvæða sem felst í sameiningunni sé m.a. það að kennaraefni eiga völ á miklu fjölbreyttari námsmöguleikum til þess að bæta við grunn- og undirstöðumenntun sína og þannig sérhæfa sig, þ.e. kennarar sem t.d. ætla að sérhæfa sig í raungreinakennslu eigi kost á því að komast miklu betur niður í raunvísindum og þar af leiðandi verða hæfari til að miðla þeirri reynslu og þekkingu til þeirra sem þeir í framtíðinni kenna. Þetta er hið jákvæða við þetta. Þessi ávinningur mun hins vegar ekki nýtast nema að broti til nema kennaramenntunin í landinu verði efld. Það er þess vegna sem ég segi að sameining háskólanna geti aldrei borið fullan ávöxt nema samhliða verði ráðist í það með fjárframlögum og pólitískri stefnumótun að kennaranám verði lengt. Þegar við horfum til þeirra þjóða sem best hefur gengið á sviði verðmætasköpunar, þeirra þjóða sem mestum árangri hafa náð hvað menntun áhrærir, festast augu okkar alltaf við eina þjóð. Alveg sama hvaða mælikvarðar eru lagðir á velsæld, þróun menntunar, þróun uppfinninga, þróun viðskiptalífs, alls staðar sjáum við að Finnar, frændur okkar á Norðurlöndum, eru yfirleitt efstir. Það er skammt síðan, herra forseti, að ég las um þetta mikla úttekt í bandarísku tímariti þar sem fimm mismunandi mælikvarðar voru lagðir á getu þjóða og hæfni á hinum ýmsu sviðum, Finnar voru alls staðar númer eitt eða tvö. Hvað er það sem hefur gert Finnland öðruvísi? Hvað sker það frá öðrum löndum, þjóðum sem við berum okkar stundum saman við? Finnar fóru í gegnum mikinn öldudal upp úr 1990. Í þann mund sem þeir gengu í Evrópusambandið sem margir telja að hafi verið eitt af því sem lagði undirstöðu að framförum þeirra tóku þeir ákvörðun um annað. Þeir tóku ákvörðun um að stokka upp allt sitt nám og menntakerfi. Grundvöllur þeirrar uppstokkunar var tvíþættur, í fyrsta lagi að lengja kennaranámið til fimm ára og í öðru lagi að hækka laun kennara og gera starf þeirra þannig eftirsóknarverðara í augum ungra Finna. Til þessa rekja menn í dag, þessarar undirstöðu, margvíslegar framfarir í finnsku samfélagi á sviði atvinnulífs og reyndar líka á ýmsum öðrum sviðum. Því segi ég þetta, herra forseti, við eigum auðvitað að taka okkur þetta sem fordæmi. Ég dreg ekki úr því að hæstv. menntamálaráðherra hafi á ýmsum sviðum staðið sig ágætlega að því er menntamálin áhrærir. En mér finnst stundum sem af hálfu ríkisstjórnarinnar skorti heildarsýn og lengri sýn til framtíðar. Hér hefði ég viljað, herra forseti, sjá þetta frumvarp sem einn lið í fjölþættri pólitískri stefnu af hálfu stjórnvalda sem miðuðu að því að bæta og efla gæði kennaranámsins í landinu og það aftur væri undirstaða að markvissri viðleitni til að auka auðsköpun í samfélaginu sem mundi þá byggjast á hugviti. Ég er með öðrum orðum að segja, herra forseti, að þessi menntastefna stjórnvalda ætti að vera partur af því að snúa á vit nýrra tíma í atvinnumálum Íslendinga. Við höfum á síðustu árum og áratugum lagt allt okkar fyrst og fremst á tvennt, á sjávarútveg og stóriðju. Ég er þeirrar skoðunar að það sé kominn tími til þess að drepa hér við fótum og segja: Áratugir stóriðjunnar og áratugir sjávarútvegsins sem sóknarfæra í íslensku samfélagi eru með vissum hætti á enda runnir. Við stöndum núna frammi fyrir því að við þurfum að breyta aðeins um stefnu og við þurfum að leggja áherslu á aðra þætti í atvinnulífinu, þ.e. á hátækni og hugvit. Undirstaða þess, eins og ég veit að jafnvel hinir ágætu ungu þingmenn Framsóknarflokksins gera sér grein fyrir, af og til að minnsta kosti -  
             Hæstv. menntamálaráðherra hefur á ýmsum sviðum lagt gjörva hönd þar að verki. Hæstv. ráðherra hefur t.d. á umliðnum vikum kynnt að það er verið að veita töluvert meira fjármagn til uppbyggingar Háskóla Íslands og ég fagna því. Við í Samfylkingunni teljum að það sé jákvætt spor og sé með vissum hætti verið að vinna upp ákveðinn mun sem hefur orðið á kjörum og umhverfi Háskóla Íslands og annarra háskóla í landinu. Þetta er mjög jákvætt. En það er kjölurinn sem þarf að velja viðinn vel í, þ.e. þeir sem eru kennarar í landinu, þeir sem eiga að ala upp hina ungu kynslóð, þurfa að vera afburðamenn. Til þess að þeir verði afburðamenn þarf að búa þeim ákaflega góða menntun sjálfum og það þarf líka að búa þeim góð laun. Þetta frumvarp sem við erum að ræða hérna, sameining Kennaraháskólans og Háskóla Íslands, gæti verið skref á þessari braut. En ég held því fram, herra forseti, að til þess að við náum algerlega fram ávinningnum sem hugsanlega leiðir af því máli sem hér liggur fyrir þyrfti þetta að vera partur af heildstæðri stefnu varðandi kennaramenntunina og hana finnst mér skorta. Ég dreg þá ályktun að hana skorti vegna þess að ég spurði hæstv. ráðherra í morgun hvort þetta væri aðeins hlekkur í keðju þar sem annar hlekkurinn væri pólitísk stefnumótun sem fæli í sér yfirlýsingu af hennar hálfu um að kennaramenntunin yrði lengd í landinu og það yrði alveg í gadda slegið að það yrði að minnsta kosti fimm ára nám. Hæstv. ráðherra svaraði því til að það kæmi til greina. Af því svari er ekki aðra ályktun hægt að draga en að um það hafi engin ákvörðun verið tekin. Þetta er eitt af því sem ég tel vera með því mikilvægasta varðandi þennan þátt menntakerfisins. Mig langar síðan, herra forseti, að spyrja hæstv. ráðherra út í það hver hin næstu skref verði í þessu máli. Ef þetta frumvarp verður samþykkt, sem allt eins gæti orðið á þessu þingi, hver eru þá næstu skrefin? Það kemur fram í máli hæstv. ráðherra að málið er stutt af bæði Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands. Þó liggur alveg ljóst fyrir að sá stuðningur sem háskólaráð Kennaraháskóla Íslands hefur veitt málinu er skilyrtur. Hann er byggður á því að ljóst verði að hinum nýja sameinaða háskóla verði skipt í skóla þar sem einn skólinn verði eins konar uppeldisvísindaháskóli. Ég tek hins vegar eftir því þegar maður rennir í gegnum þetta frumvarp og hlýðir á ágætt mál hæstv. ráðherra að þar er lítið gert ráð fyrir þessu. Það er drepið á þetta í aðfara greinargerðarinnar þar sem sleppir þessum ágætu skýrslum tveim sem hér eru birtar. Þá er talað um þetta sem vilja Kennaraháskólans. En ég hefði talið að ef þetta er ein af forsendunum fyrir stuðningi háskólaráðs Kennaraháskólans hlyti hæstv. menntamálaráðherra að þurfa að gefa yfirlýsingu um það hvort nauðsynlegar breytingar á sérlögum um Háskóla Íslands muni fylgja í kjölfarið. Ég spyr þess vegna hæstv. ráðherra: Ef þetta mál verður samþykkt, hyggst hún þá í kjölfarið leggja fram frumvörp, eða er það ráðgert núna á næstunni, sem fylgja þessu máli eftir? Þannig væri öllum efa hrundið um þá forsendu sem háskólaráð Kennaraháskóla Íslands hefur sett fyrir stuðningi um þetta mál. Það er líka eftirtektarvert þegar maður fer í gegnum þetta frumvarp og sérstaklega þann part þess sem lýsir fjárhagslegum kostnaði við þetta að ekki virðist gert ráð fyrir því að auknir peningar eigi að koma inn í hinn sameinaða háskóla umfram það sem nú er þegar hvort á sínum staðnum. Við höfum hér á hverju einasta hausti, hygg ég, alþingismenn, þurft að ræða þá staðreynd að fjölda manna, stundum hundruðum, sem hefur hug á námi við Kennaraháskóla Íslands, hefur þurft að vísa á bug vegna þess að ekki hafa verið fjárveitingar til að standa undir náminu. Ég hefði talið að ef raunverulegur hugur fylgir máli um að stórefla kennaramenntun í landinu hefði þurft að lýsa því alveg sérstaklega yfir að ráðherrann hygðist beita sér fyrir því að verulegt fjármagn mundi fylgja þessari sameiningu. Það væri gulrót sem mundi virka vel á alla og yrði verulegur akkur fyrir menntun í landinu og þessar tvær stofnanir. Ég er þeirrar skoðunar að það sem skipti ákaflega miklu máli í menntakerfi okkar sé að efla rannsóknarnám, þ.e. efla þann part háskólanáms þar sem ungir Íslendingar verða sér úti um doktorsgráður og meistarapróf vegna þess að það stig námsins þar sem menn sinna frumrannsóknum er yfirleitt það sem skilar mestu inn í skólana aftur og skilar sér einnig mjög hratt inn í atvinnulífið. Það sem ég sé nú sem einn aðalkostinn við þetta frumvarp er að það er líklegt til að skjóta miklu styrkari stoðum undir rannsóknarnám við Kennaraháskóla Íslands og innan kennaravísindanna. Ég tel að þeir þverfaglegu möguleikar sem mundu veitast rannsóknarfólki sem sinnti einhvers konar jarðræktarstörfum á sviði uppeldisvísindanna innan slíks háskóla mundu leiða til þess að sennilega færu fleiri í slíkt nám og þeir hefðu miklu fjölbreyttari möguleika á að yrkja sinn svörð. Það sé ég ákaflega jákvætt við þetta frumvarp eins og það liggur fyrir núna. En mér finnst að til þess að allur ávinningurinn af hugsanlegri sameiningu þessara tveggja skóla gæti orðið að veruleika þyrfti fleira að fylgja. Þá þyrfti að leggja fram styrkari og víðfeðmari heildarsýn um kennaramenntun í landinu og þar er undirstaðan þessi: Yfirlýsing, pólitísk stefnumótun af hálfu ríkisstjórnarinnar um að það eigi að lengja kennaranám í landinu. Þá fyrst getum við landað þeim fiskum sem eru í augsýn þegar þessu er kastað út í hyl menntunarinnar.

Glæsilegt.

Virðulegi forseti. Það er viss ánægja sem felst í því að fá í hendur mál frá hæstv. menntamálaráðherra sem lítur þannig út við fyrstu sýn að það virðist vera ákaflega vel undirbúið. Enda kemur í ljós að undirbúningur málsins hefur frá upphafi verið í höndum þeirra sem málið snertir hvað mest, þ.e. forustumanna Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Rektor Kennaraháskóla Íslands, Ólafur Proppé, hefur verið mikill áhugamaður um sameiningu þessara tveggja stofnana árum saman og beitt sér í því efni enda kom út skýrsla strax árið 2002 um það málefni. Ég held að seint verði metið að verðleikum það frábæra frumkvöðlastarf sem Kennaraháskóli Íslands hefur unnið að í uppbyggingu menntunar á landinu öllu og það frumkvöðlastarf sem þeir hófu í fjarmenntun á landinu. Þeim er aldrei eignaður nógur hlutur í því efni og með þeim hætti breyttu þeir hlutfalli menntaðra kennara á landinu þannig að nú eru grunnskólar landsins mjög víða mannaðir fullmenntuðum kennurum. Eitt af því sem hefur verið baráttumál hjá Kennaraháskóla Íslands árum saman er einmitt að lengja kennaranámið, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á áðan, en til þess hefur aldrei fengist fjármagn. Það kæmi mér ekkert á óvart að einmitt sú leið sem hér er verið að fara sé í rauninni leið sem rektor Kennaraháskóla Íslands sá út úr því öngstræti sem Kennaraháskólinn var kominn í með nám sitt, því að eins og kom líka fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þá hefur Kennaraháskóli Íslands þurft að vísa nemendum frá árum saman vegna þess að ekki hefur fengist nægilegt fjármagn til þess að veita þeim inngöngu sem um hafa sótt, þrátt fyrir það hversu þörfin er mikil, t.d. á leikskólakennarasviðinu þar sem alltaf vantar starfsfólk alls staðar á landinu. Ég held að í þessari sameiningu felist mikil tækifæri og þau alveg augljós, þarna gefast tækifæri til þess að efla og bæta menntun kennara sem þarf að fara í ef við ætlum að geta boðið upp á sveigjanlegt nám á grunnskólastigi en það er nauðsynlegt ef við ætlum að gefa nemendum færi á að rækta hæfileika sína og hæfni eins og best er kostur. Við sjáum það á framhaldsskólastigi þar sem sveigjanlegt nám er í boði hversu vel það getur gagnast bæði seinfærum nemendum sem haga þá ferð sinni í gegnum framhaldsskólana eftir því sem aðstæður þeirra leyfa, og þeim sem eiga auðveldara með nám og geta beitt sér af meiri krafti af einhverjum ástæðum. Nemendur geta þá hagað námi sínu þannig að þeir taka námið ýmist á skemmri eða lengri tíma, allt eftir aðstæðum. Þetta þyrfti líka að vera hægt í grunnskólunum í meiri mæli en nú er en til þess að hægt sé t.d. að kenna meira í stærðfræði eða erlendum tungumálum eða öðru því sem kennt er á framhaldsskólastigi í dag þá þarf auðvitað að efla þekkingu kennaranna sem sinna börnunum á grunnskólastigi. Þetta held ég að náist fram með lengingu kennaramenntunar og það verður örugglega niðurstaðan eða ein af niðurstöðunum með sameiningu skólanna tveggja. Auðvitað felast líka ákveðnar hættur í slíkri sameiningu. Ég held t.d. að veik fjárhagsleg staða Háskóla Íslands feli í sér ákveðna hættu fyrir Kennaraháskóla Íslands sem er vel staddur fjárhagslega vegna þess að þar hefur verið farin sú leið að taka ekki inn alla nemendur sem hafa sótt um en það hefur hins vegar verið gert í Háskóla Íslands og fyrir vikið er Háskóli Íslands ekki vel staddur fjárhagslega, eins og alkunna er. Ég ætla því að brýna það fyrir hæstv. menntamálaráðherra að tryggja að það fjármagn sem nauðsynlegt er verði látið fylgja með þegar sameining stofnana á í hlut. Ég er ekki að segja þetta að ástæðulausu því að tvisvar á yfirstandandi kjörtímabili hafa verið sameinaðar stofnanir sem heyra undir landbúnaðarnefnd þar sem ég starfa, bæði skólarnir sem núna heita Landbúnaðarháskóli Íslands og eins fjöldi stofnana sem nú heita Landbúnaðarstofnun Íslands. Í hvorugu þeirra tilvika var gert ráð fyrir nokkrum kostnaði sem hlytist af sameiningunni og fyrir vikið skortir auðvitað fé til rekstrarins svo að þær koma út með halla. Ég ætla bara að nefna eitt dæmi úr sameiningarferlinu við stofnun Landbúnaðarstofnun Íslands. Þar var verið að taka saman í eina nýja stofnun minni stofnanir eða deildir sem höfðu átt inni hjá öðrum stærri deildum. Við stofnsetningu nýju stofnunarinnar var ekki gert ráð fyrir neinum skrifstofukostnaði, símakerfi eða þeirri þjónustu sem litlu stofnanirnar höfðu fengið á gamla staðnum. Þetta er auðvitað algjörlega fyrirsjáanlegur hlutur og það var gerð grein fyrir þessu í undirbúningsvinnunni en það var samt valið að fara þannig að eins og ég hef hér rakið. Ég treysti fagfólkinu í Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands ákaflega vel til þess að standa vel að þessari sameiningu en að gefinni þeirri forsendu að tekið verði tillit til þarfa stofnananna fyrir fjármagn sem fylgir fyrsta flokks starfsemi.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum fyrir að hafa tekið þátt í umræðu um þetta mikilvæga mál, mikilvæga hagsmunamál fyrir menntakerfið og fyrir háskólasamfélagið en ekki síst fyrir þær sakir að við erum öll að huga að því hvernig megi bæta og efla skólakerfið og í þessu tilviki að mínu mati að styðja við það menntapólitíska verkefni sem fyrst og fremst felst í þessu frumvarpi, þ.e. að efla og bæta og styrkja enn frekar kennaramenntun í landinu. Eins og ég hef þegar getið um þá var leiðarljósið við sameiningu þessara háskóla fyrst og fremst markmiðið að efla kennaramenntunina í landinu. Þess vegna segi ég að að mínu mati er það alveg hreint og klárt að þetta frumvarp er einn liður í því að efla kennaramenntunina og ég er þeirrar skoðunar að við eigum að lengja kennaramenntun enda skipaði ég starfshóp sem var falið það hlutverk að huga að kennaramenntun til framtíðar í landinu. Sá hópur skilaði niðurstöðum á síðasta ári og við erum að skoða þær tillögur sem þar eru. Ég tel líka mikilvægt í því efni að leita samráðs við sveitarfélögin. Ég held að það sé hluti af þeirri vinnu og þeim undirbúningi sem felst í því að stuðla að lengri kennaramenntun að fá sveitarfélögin líka að borðinu, a.m.k. að þau fái enn frekari kost á því að tjá sig um framkvæmdina. Ég vil líka geta þess að einn nefndarmaður í fyrrnefndum hópi var frá sveitarfélögunum, tilnefndur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, þannig að það má í rauninni segja að í meginprinsippinu taki sveitarfélögin undir það markmið að lengja kennaramenntunina sem mér finnst í sjálfu sér fagnaðarefni. Ég tel þetta því vera einn lið í því að efla kennaramenntunina og efling kennaramenntunarinnar getur falið margt í sér, hluti af því er að lengja hana en það er ekki verið að lengja hana bara til þess að lengja hana, við verðum líka að huga að því hvaða aðferðum við viljum beita til þess. Erum við t.d. að tala um frekara starfsnám úti á vettvangi, viljum við auka það enn frekar og hvernig og með hvaða hætti viljum við fara í lengingu kennaramenntunar? Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að stefna að því og að við séum þegar byrjuð á þeirri vinnu og þetta frumvarp er liður í því. Það hefur verið farið inn á ýmsa þætti í þessari umræðu og ég ætla að reyna að nýta þær tólf mínútur sem ég hef til þess að svara ýmsum spurningum sem hefur verið beint til mín. Laugarvatn var nefnt. Það er alveg klárt að það er ekki ætlunin að breyta neinu varðandi starfsemina á Laugarvatni enda tek ég undir með hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni að mikilvægur þáttur af starfsemi Kennaraháskólans fer fram á Laugarvatni og það er ekki ætlunin að breyta því og það er ekki liður í þeirri sameiningaráætlun sem liggur fyrir. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir beindi til mín þeirri spurningu hvort við mundum miða við þá sameiningaráætlun sem liggur fyrir hér sem fylgiskjal. Já, það er viðmiðunin sem við munum starfa eftir, þar eru stóru línurnar gefnar og ég vil sérstaklega geta þess að að mínu mati er þetta vel unnin sameiningaráætlun, hún er tímasett og markmiðin eru mjög skýr og hrein, það er verið að geta um þátttöku allra aðila o.s.frv. Ég hvet því alla til að lesa hana skilmerkilega. Svo ég haldi áfram að svara spurningunum vil ég geta þess sem hér var rætt sérstaklega varðandi skólana, þ.e. hvort það ætti að skipta Háskóla Íslands upp í skóla. Það kemur skýrt fram í samningnum við Háskóla Íslands að þar er stefnt að því og það er ekkert leyndarmál að eitt af atriðunum sem tengjast samningnum og markmiðunum er að skipta Háskóla Íslands upp í skóla. Það er líka forsenda þess að Kennaraháskólinn geti sameinast 2008 að þá verði búið að skipta Háskóla Íslands upp í þá skóla sem um er rætt og það verði þá sérstakur skóli - hvaða nafn menn vilja gefa slíkum skóla, uppeldis- og menntunarskóli, þ.e. skóli sem mun sjá um uppeldis- og kennslufræðina í hinum nýja skóla. Það kemur skýrt fram að þetta er eitt af markmiðunum í samningnum. Að því er þegar verið að huga innan Háskóla Íslands og það tekur ákveðinn tíma en menn eru sérstaklega að vinna að þessu atriði. Það hefur verið rætt svolítið um húsnæðismálin. Ég tel að þegar þessi sameining er komin í gegn muni menn að sjálfsögðu fara yfir það hvar best henti að staðsetja skólann, hvort best sé að hafa þetta allt á sama stað. Menn hafa rætt um þau áhrif sem það hafi að hafa skólastofnanirnar og reyndar líka rannsóknarstofnanir á sama svæðinu, að flestra mati eru það jákvæð áhrif. Menn hafa verið að tala um þekkingarklasa, þekkingarþorp, að Vatnsmýrin verði það. Við vitum það líka að til að mynda að Listaháskólinn hefur hug á því að fara inn á það svæði, ekki til þess að sameinast Háskóla Íslands eða Háskólanum í Reykjavík heldur til þess að nýta þau áhrif sem eru af nálægðinni til aukinnar samvinnu og eflingar viðkomandi skóla. Þetta er framtíðarmúsík sem verður þá ætluð forstöðumönnum hins sameinaða stóra háskóla. Það er rétt sem kom fram í máli eins hv. þingmanns, Össurar Skarphéðinssonar, það hefur verið lögð áhersla á sjávarútveginn í gegnum árin, við þekkjum söguna þar. Sjávarútvegurinn hefur verið lykilatvinnugrein okkar í gegnum árin. Það hefur líka verið lögð áhersla á stóriðju sem margir þingmenn Samfylkingarinnar hafa líka stutt. Síðan hefur líka, og ég hef kallað það hina hljóðlátu byltingu í atvinnulífi landsmanna, það er byltingin í gegnum umbreytinguna á menntakerfinu sem hefur átt sér stað á umliðnum árum. Ég hef bent á það að efling fjármálalífsins, hvort sem við köllum hana útrás eða eitthvað annað, efling fjármálaþáttarins og fjármálaþátturinn í lífi og starfseminni í hlutdeildinni af þjóðarframleiðslunni er orðin jafnhá og sjávarútvegsins. Það hefði ekki getað gerst nema tvennt hefði komið til, annars vegar einkavæðing ríkisbankanna, það er alveg ljóst, og hins vegar að sú sókn í menntakerfinu sem við stöndum frammi nú fyrir var þegar hafin. Fjármálastarfsemin hefði ekki getað þanist svona út og orðið svona öflug nema hún hefði getað leitað í þá þekkingu sem háskólarnir höfðu fram að færa og að háskólarnir hefðu náð að mennta alla þá nemendur sem raun ber vitni. Þess vegna skiptir máli sú áhersla sem á sínum tíma var lögð á að við þyrftum að fjölga háskólunum. Okkur hefur tekist það. Háskólanemum hefur líka fjölgað hjá öðrum þjóðum en við Íslendingar höfum fjölgað háskólanemum meira en aðrar þjóðir innan OECD á jafnskömmum tíma. Það hefur styrkt atvinnulífið með þeim hætti að við sjáum nú fjölbreyttari grunnstoðir í atvinnulífinu þar sem við getum byggt á fleiri stoðum en eingöngu sjávarútveginum. Varðandi framlög til vísinda, rannsókna og þróunar þá stöndum við Íslendingar vel að vígi, við erum löngu komin yfir 3% hlutfallið af þjóðarframleiðslunni sem er t.d. takmark sem ESB setti sér fyrir árið 2010. Að mig minnir eru síðustu tölur að 3,14% af þjóðarframleiðslunni fari til vísinda og rannsókna og það skilar sér, ég veit að við í þessum þingsal erum sammála um að það hefur skilað sér margfalt til þess að efla innviði samfélagsins. Það hefur m.a. verið rætt um samninginn sem ég gerði nýverið við Háskóla Íslands og mér finnst gott að finna það að flestir þingmenn fagna þeim samningi og telja hann ekki vera neina meðalmennsku eins og mátti lesa frá einum hv. þingmanni Samfylkingarinnar í blöðunum í gær. Ég tel mikilvægt að menn átti sig á því að með því að efla Háskóla Íslands erum við að efla allt háskólasamfélagið og alla aðra háskóla um leið. Það er mikilvægt að hafa hér eina öfluga alhliða háskólavísindastofnun sem Háskóli Íslands er. Svo eru menn að tala um að þetta sé einhver kosningatékki,  Ég stóð að sjálfsögðu frammi fyrir því að gera nýjan samning við Háskóla Íslands og ég gerði hann á þeim forsendum að það hefur farið fram umfangsmikil vinna, rannsóknarvinna sem hefur verið gerð að frumkvæði mínu sem hefur verið fólgin í því að við erum annars vegar að kanna gæði starfseminnar innan veggja Háskóla Íslands, þ.e. á sviði rannsókna, til að mynda gerði Rannsóknir og greining ágæta úttekt á Háskóla Íslands sem kom vel út úr þeirri greiningu og í þeirri skýrslu. Það sama hefur verið uppi á teningnum varðandi fjármálin. Ég taldi nauðsynlegt, til þess að geta farið í öfluga stefnumótun með Háskóla Íslands og til þess að geta gert samning eins og við gerðum sem hefur veruleg áhrif á stefnumótun Háskóla Íslands til framtíðar, að vinna heimavinnuna. Við gerðum það í samvinnu við ríkisendurskoðanda, í samvinnu við Rannsóknir og greiningu og í samvinnu við ýmsar úttektarstofnanir eins og stofnanir á vegum OECD, sem sögðu okkur nákvæmlega hvernig málum væri háttað varðandi framlög, varðandi gæði kennslu og rannsókna o.s.frv. Á því er síðan hægt að byggja á til þess að geta sett fram kröfur í þeim samningi sem við höfum síðan gert við Háskóla Íslands og mun tvímælalaust efla Háskóla Íslands en ekki síður allt vísinda- og rannsóknarsamfélagið. Ég vil að lokum ítreka það, frú forseti, að meginmarkmiðið með þessari sameiningu er að efla kennaramenntunina og ég segi það aftur að ég tel þetta vera lið í því að styrkja og efla kennaramenntunina sem m.a. er þá liður í því og verður liður í því til lengri tíma að lengja kennaramenntunina. Ég tel mikilvægt að hv. menntamálanefnd og nefndarmenn þar fari mjög vel yfir þetta mál, þetta er stórmál og það er mikilvægt að það verði leitt til farsældar í nefndinni þannig að menn hafi þá tækifæri til þess að fara yfir ýmis atriði sem út af standa. Engu að síður ég tel mikilvægt að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi til þess að við getum haldið áfram með þessa skýrslu í farteskinu sem er fylgiskjal með frumvarpinu, að við förum eftir henni og þar er hlutur þingsins mikilvægur. Þar er ábyrgð þingmanna mikil, þ.e. að við komum þessu máli í gegnum þingið til þess að efla og styrkja kennaramenntunina í landinu þannig að við getum haldið áfram að efla og styrkja innviði skólakerfisins á öllum skólastigum.

Frú forseti. Það er alveg rétt, við eigum að efla og bæta innviði íslensku skólanna. Ég gat um það í ræðu minni áðan að við hefðum deilt mjög harkalega um það í fyrra þegar ákveðið var að leggja niður Tækniháskóla Íslands og leggja hann saman við Háskólann í Reykjavík á þeim forsendum að þar væri tækninámið sett inn í einkarekinn skóla og stæði ekki lengur til boða í opinberum háskóla við sömu aðstæður og annað grunnnám í háskóla. Hins vegar er annað sem ég ætla að spyrja um hér. Á þeim tíma var eins og núna órætt um kosti og galla hinna ýmsu skólasameininga í landinu. Háskólarnir í landinu eru núna átta. Það er Háskólinn á Akureyri, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri, Háskólinn á Hólum, Háskóli Íslands, Kennaraháskóli Íslands, Háskólinn í Reykjavík, Háskólinn á Bifröst og Listaháskólinn. Þetta eru átta háskólar og af þeim eru nokkrir opinberir, flestir, sex opinberir háskólar. Nú er lagt til að Háskóli Íslands og Kennaraháskólinn sameinist sem ég hef tekið fram að geti vel verið góður kostur og við eigum að skoða gaumgæfilega, en ég spyr hæstv. ráðherra: Á að kanna aðra sameiningarkosti? Hafa aðrir sameiningarkostir verið kannaðir í aðdraganda þessarar tillögu um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands? Og í öðru lagi: Telur hæstv. ráðherrann að það eigi að kanna sameiningarkostina frekar og stefna að frekari skólasameiningu á háskólastigi en orðið er í dag eða er stefnt að með þessu? Þetta er önnur skólasameiningin á rúmu ári. Tækniháskólinn og Háskólinn í Reykjavík, opinber og einkarekinn, voru lagðir saman. Hér á að sameina tvo opinbera háskóla. Telur ráðherrann að lengra eigi að ganga akkúrat núna en í framtíðinni?

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði svo ágætlega í ræðu sinni áðan að háskólum hefði fjölgað, það væri vel og við hefðum líka þurft á því að halda. Við þurftum á auknu námsframboði að halda og það voru áherslur á að hafa frelsið og flæðið sem mest. Þess vegna spruttu upp þeir háskólar sem eru starfandi í dag. Síðan sagði hv. þingmaður: Það má segja að næsta skref sé síðan að menn fari að huga að því að sameina og auka samvinnuna milli þessara háskóla. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég held að þetta sé liður í þeirri þróun að við sjáum annars vegar háskóla komast á koppinn og síðan hitt að þegar þeir eru búnir að starfa í ákveðinn tíma leita þeir ákveðinnar, ekki bara hagræðingar, heldur hagræðingar í þágu menntastefnunnar, hvernig þeir geti aukið fjölbreytnina innan veggja sinna. Ég tel tvímælalaust að þessar tvær sameiningar sem ég stend að, núna þessari síðari, muni leiða til þess. Það er ekki verið að sameina til þess að hagræða út frá fjármunalegum hagsmunum, a.m.k. ekki eingöngu. Meginþátturinn, eins og ég talaði um áðan, er þessi menntapólitíski þáttur. Ég er sannfærð um að sameining Tækniháskólans við Háskólann í Reykjavík hafi líka leitt af sér góða hluti og hafi verið góð og farsæl. Mér finnst miður að hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi ekki getað stutt þá sameiningu, hugsanlega vegna meintrar andúðar sinnar á einkaskólum. Síðan er hitt, frekari sameining. Ég er tvímælalaust þeirrar skoðunar að þessi sameining muni stuðla að eflingu kennaramenntunar í landinu. Ég sé ekki eins og staðan er núna að við munum huga að frekari sameiningu. Það er miklu frekar að efla samvinnuna þarna á milli. En ég held að fyrsta versið áður en hugað verður að frekari sameiningum sé að setja alla háskóla undir menntamálaráðuneytið.

Frú forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. menntamálaráðherra að það eigi að sameina allar skólastofnanir undir menntamálaráðuneytið. Ég gagnrýndi í ræðu minni áðan að landbúnaðarráðherra hefði með tvo háskólana að gera. Þeir eiga heima undir eina og sama ráðuneytinu og hér tekur hæstv. menntamálaráðherra undir að það eigi að færa landbúnaðarháskólana tvo undir menntamálaráðuneytið. Það held ég að væri farsælt skref. En ég vildi hnykkja á því að ég tel að það eigi að fara fram heildstæð úttekt núna, áður en við samþykkjum þetta frumvarp, á öllum kostum sameiningar þó svo að niðurstaðan verði jafnvel sú að við látum þessa sameiningu duga. Ég gat um að háskólarnir eru núna átta. Þeim fækkar niður í sjö. Við eigum að skoða þetta. Ég gat líka um það að frelsið og smæðin væru jafnframt sóknarfæri og það hefur gefið skólunum kraft og dínamík til að byggjast upp. Við heimsóttum Háskólann á Hólum, nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar í hittiðfyrra, stórskemmtileg dagsheimsókn norður. Þá talaði Skúli Skúlason rektor um sóknarfærin í því að vera sjálfstæður og lítill í jákvæðri merkingu, sérstaklega meðan skólinn væri að fóta sig og verða til sem menntastofnun til framtíðar í staðinn fyrir að heyra undir stærri regnhlíf eins og Háskóli Íslands gæti síðar orðið yfir flestum opinberu háskólunum. Ég held að það sé líka heppilegt að Háskólinn á Akureyri sé um alla framtíð sjálfstæð menntastofnun. Ég held að það sé partur af að mörgu leyti velheppnaðri og glæsilegri sögu Háskólans á Akureyri, bæði í byggðalegu og menntalegu tilliti, að hann sé sjálfstæð háskólastofnun þó svo að margt annað gæti kannski kallað á sameiningu. Sameiningin á aldrei að vera á forsendum hagkvæmninnar eða sparnaðar, og alls ekki eingöngu eins og ráðherrann tók undir líka, heldur á menntapólitískum forsendum. Ég vildi sérstaklega hnykkja á þessu.

Frú forseti. Ég get tekið undir með þeim atriðum sem komu fram í máli hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Ég sé ekki fyrir mér að við ræðum hér í nánustu framtíð um miklar sameiningar. Ég vil miklu frekar segja að við erum að ná ákveðinni dínamík út úr því kerfi sem við erum að móta núna og ég er sannfærð um að liður í því er að sameina þá tvo háskóla sem þetta frumvarp fjallar um. Ég vona að ég hafi skilið hv. þingmann rétt, að hann telji ekki rétt að bíða með þetta mál. Ég tel málið það mikilvægt að við þurfum að koma því í gegn. Síðan verðum við að huga að því hvernig við viljum sjá samvinnu, og eftir atvikum sameiningu, til framtíðar, hvernig því á að vera háttað. Ég tel mikilvægt að samvinnan verði aukin. Ég veit að það er t.d. aukin samvinna milli stóru háskólanna á suðvesturhorninu, Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Ég veit að þeir eru að auka samvinnu sína á ákveðnum sviðum. Ég held að það sé mjög jákvætt að þrátt fyrir og í krafti samkeppninnar geti skólarnir engu að síður unnið saman. Hagsmunir okkar Íslendinga eru miklir í þá veru að við nýtum krafta og kosti okkar merku menntamanna og vísindamanna í hvaða háskóla sem þeir eru hér heima því að samkeppnin er ekki síst út á við, við alþjóðasamfélagið fyrir utan landið okkar. Ég segi að um leið og allar menntastofnanir falla undir menntamálaráðuneytið er ákveðin hagkvæmni í því að geta farið heildstætt yfir málið. Hvar er hægt að auka samvinnu? Ég get í sjálfu sér skilið að á ákveðnu tímabili sé smæðin kostur. Síðan þegar menn halda áfram getur líka verið ákveðinn kostur fólginn í því að menn auki samvinnu og eftir atvikum sameinist.

Frú forseti. Ég kem aðallega upp til þess að lýsa yfir fögnuði með ummæli hæstv. ráðherra, í fyrsta lagi varðandi það að hér er gefin afdráttarlaus yfirlýsing um að Háskóla Íslands verði skipt upp í fleiri skóla eins og til hefur staðið og að fullur stuðningur hæstv. ráðherra er við þá fyrirætlan. Síðan kemur hér til viðbótar alveg sérstakt gleðiefni sem er yfirlýsing hæstv. ráðherra varðandi það að hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að allir háskólar eigi að heyra undir menntamálaráðuneytið. Þetta er gífurlega mikilvæg yfirlýsing frá hæstv. ráðherra og ég tek heils hugar undir hana. Ég held að það sé eitt af lykilatriðunum til að ná utan um þessa starfsemi að þetta heyri allt undir eitt ráðuneyti. Ég verð því að spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta hafi eingöngu orðið til hjá hæstv. ráðherra á þeim tíma sem umræðurnar áttu sér stað. Eða hefur hæstv. ráðherra kannski orðað þetta einstaka sinnum á ríkisstjórnarfundum? Hafa ekki verið þokkalegar undirtektir? Það var ekki hægt að skilja orð hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að þegar þetta markmið næðist, sem ég vona að verði sem allra fyrst, mætti hugsanlega vænta fleiri sameininga meðal háskóla. Ég tek undir það. Það hlýtur að koma til greina þegar þetta hefur náðst. Mér finnst alveg sérstakt gleðiefni að hæstv. ráðherra gefi þessar yfirlýsingar hér. Það var aðeins eitt mál, svo að það valdi engum misskilningi, varðandi húsnæðismálin. Ég heyrði ekki betur en að hæstv. ráðherra hefði tekið sérstaklega fram að breytingar á Laugarvatni kæmu alls ekki til greina. Ég verð að vekja athygli á því að með slíkri yfirlýsingu, ef ég hef ekki misskilið, er gengið aðeins á svig við það sem segir í niðurstöðum starfshópsins sem skilaði af sér 8. nóvember 2006. Þar er ekki tekið af skarið með að engar breytingar megi gera á Laugarvatni heldur er talið að það þurfi að skoða þetta heildstætt en ég verð að koma betur inn á það í seinna andsvari mínu.

Frú forseti. Varðandi Laugarvatn er ekki ætlunin með þessari sameiningu að flytja til starfsemina þar. Hins vegar eru ýmsar forsendur fyrir því og ákvarðanir sem kunna að verða teknar á grundvelli þeirrar skýrslu sem liggur fyrir ef það er til hagsbóta fyrir kennaramenntun á íþróttasviðinu. Auðvitað er skólinn, og ég vil undirstrika það með hinn sameinaða skóla, sjálfstæður. Sjálfstæði háskólanna hefur verið eflt mjög, sérstaklega með nýsamþykktum lögum um háskóla sem við samþykktum á síðasta þingi. Það kann vel að vera að háskólaforustan meti það svo að það þurfi að verða einhverjar breytingar en ég sé ekki að við munum flytja í nánustu framtíð starfsemina frá Laugarvatni. Ég sé það ekki gerast, enda hefur hún staðið prýðilega fyrir sínu þar sem hún er núna. Síðan er hitt, ég hef aldrei dulið það að ég tel að allar menntastofnanir eigi að heyra undir menntamálaráðuneytið. Þeir sem hafa fylgst með umræðunni vita að ekki eru allir sammála um það innan t.d. ríkisstjórnarinnar. Það er ekkert nýtt. Ég hef líka sagt að það er ekki á borðinu að fara að flytja menntastofnanir hjá þessari ríkisstjórn. Ég uni því alveg. Það er samt skoðun mín að allar menntastofnanir eiga að heyra undir fagráðuneyti sem er menntamálaráðuneytið. Það er til þess einmitt að reyna að fá sem besta heildarsýn og yfirsýn yfir málaflokkinn. En um þetta eru ekki miklar deilur, ég get upplýst hv. þingmann um það. Þetta er ekki mikið rætt.

Frú forseti. Það er eðlilegt að ekki séu miklar deilur ef málið er ekki mikið rætt. En það hryggir mig að hæstv. ráðherra skuli algerlega hafa gefist upp í þessu mikilvæga máli. Ég hefði haldið að þetta væri mál sem væri full þörf að taka á og ég geri ráð fyrir því að það muni þá miðað við þessar yfirlýsingar hæstv. ráðherra bíða næstu ríkisstjórnar. Það mun vonandi ekki standa á þeirri ágætu stjórn að kippa þessu í liðinn. Aðeins áfram varðandi húsnæðismálin þannig að við séum ekki með neinn misskilning hér, það er alveg ljóst að frumvarpið sem slíkt gerir ekki ráð fyrir neinum breytingum á Laugarvatni. Í aðgerðakaflanum í niðurstöðum hópsins segir þó þegar kemur að húsnæðismálum þar sem þetta er allt flokkað niður, með leyfi forseta: „6.7.1 Kanna hvort nýta eigi húsnæði og lóðarréttindi á Rauðarárholti og Laugarvatni fyrir sameinaðan háskóla eða hvort flytja eigi þá starfsemi á lóð Háskóla Íslands.“ Þetta eru þeir tveir möguleikar sem gefnir eru upp þarna, annaðhvort að halda þessu á óbreyttum stöðum eða færa starfsemina, og það er þá ekki hægt að skilja þetta öðruvísi en alla starfsemina, á lóð Háskóla Íslands. Síðan segir: „6.7.2 Ef talin er þörf á að flytja starfsemi KHÍ á lóð HÍ, þarf að meta kostnað …“ o.s.frv. eins og eðlilegt er. Þar segir síðan: „6.8.1 Starfshópur skipaður af háskólaráði sameinaðs háskóla vinnur að lausn húsnæðismála í nánu samstarfi við menntamálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti. Starfshópurinn meti valkosti og leggi fram áætlun um kostnað við valkosti.“ Síðan segir, og það er afskaplega mikilvægt að það liggi fyrir: „6.9.1 Úttekt á húsnæðismálum sameinaðs háskóla liggi fyrir í maí 2008.“ Það er mjög brýnt að þessi vinna fari af stað sem allra fyrst. Það er augljóst mál að það þarf að gerast um næstu áramót, ekki seinna, ef þetta á að verða tilbúið með úttekt í maí 2008 þannig að það sé hægt að fara að taka ákvarðanir og þetta sé inni í sameiningarferlinu. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir að auðvitað er fullt sjálfstæði háskólastofnana til að taka þessar ákvarðanir. Þó að ekki liggi fyrir samkvæmt frumvarpinu að það eigi að gera einhverjar breytingar á Laugarvatni er nauðsynlegt að þetta sé skoðað heildstætt 

Frú forseti. Já, það er mikilvægt að skoða málin heildstætt. Þegar ég segi að ekki sé ætlunin að flytja starfsemina af Laugarvatni er ég að segja að það er ekki stefnan, það er ekki markmið í sjálfu sér að flytja starfsemina frá Laugarvatni. Að sjálfsögðu munu þeir sem eiga hlut að máli, háskólaforustan, taka þá afstöðu til þess hvernig fyrirkomulaginu verður best hagað og háttað til að efla kennaramenntunina, ekki síst á sviði íþrótta, hreyfingar og annars sem kemur inn í þann þátt kennslunnar og kennaramenntunarinnar sem sérstaklega er síðan kennd á Laugarvatni. Þar er sérhæfingin mest. Það er ekki stefnan að flytja starfsemina. En menn munu að sjálfsögðu meta hvernig hægt er að haga málum þannig að við fáum sem mest út úr því að sameina háskólana tvo til að tryggja að öll kennaramenntun verði hágæðamenntun til lengri tíma litið.

Frú forseti. Hæstv. menntamálaráðherra kaus að hefja pólitískar illdeilur í tengslum við umræður sem hafa staðið um þann samning sem hún gerði nýlega við Háskóla Íslands. Samningurinn fól í sér að nokkrum milljörðum skuli varið til þess að efla háskólann. Það hef ég og fleiri í þessari umræðu tekið undir. Ég lýsti því hér yfir í dag að þetta væri þakkarvert og jákvætt. Ég færði ákveðin rök fyrir því af hverju einmitt hefði verið tímabært að vekja með þessum hætti aukinn stuðning við Háskóla Íslands. Svo kom hæstv. menntamálaráðherra hér, skaut glósum að fjarstöddum þingmönnum og sagði síðan alveg hreint yfirkomin af hneykslun að svo væru einhverjir menn, og beindi orðum sínum til hv. þm. Marðar Árnasonar, að segja að hérna væri um einhvers konar kosningatrix að ræða. Herra minn trúr, frú forseti. Ef ég „på stående fod“, svo að ég sletti dönsku hér í ræðupúlti, man rétt áttu á fjárlögum nýhafins fjárlagaárs, sem hæstv. ráðherra hafði áhrif á, að koma 300 millj. til verksins. Afgangurinn sem er nokkrir milljarðar á hins vegar að koma, eftir því sem mér hefur skilist, á næstu árum. Hæstv. ráðherra hefur ekki greint frá því að hún hyggist beita sér fyrir því að á fjáraukalögum komi sérstök fjárveiting til að standa straum af kostnaði við þetta. Er þá ekki fullkomlega eðlilegt að halda því fram að með þessum hætti sé hæstv. ráðherra að velta þessum víxli yfir á næstu ríkisstjórn? Nú mun ég að vísu fyrir hönd Samfylkingarinnar glaður gangast undir það ok að borga það vegna þess að ég held að þessum fjármunum sé vel varið. En ég segi þetta, frú forseti, vegna þess að það var hæstv. ráðherra sem vakti máls á því í þessari umræðu. Það er fyllilega hægt að halda því fram að þarna sé um að ræða vissa sýndarmennsku því að ef eitthvað annað hefði vakað fyrir hæstv. ráðherra hefði hún að sjálfsögðu séð til þess að a.m.k. fjórðungurinn af þessari upphæð hefði komið á því ári sem nú er að hefjast. Ég vona að það sé síðasta árið sem þessi ríkisstjórnarmeirihluti fer með menntamálin að öllu óbreyttu. Þetta vil ég bara segja hér, frú forseti, vegna þess að mér fannst ósanngjarnt af hæstv. ráðherra að vekja máls á þessu. En því miður, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði hér í morgun, er það þannig að þegar líður að kosningum hefur það verið plagsiður þeirra flokka sem nú eru í ríkisstjórn að breyta ráðuneytum sínum í kosningaskrifstofur og henda víxlum af þessum toga út yfir land og þjóð og síðan sé ætlunin að aðrar ríkisstjórnir borgi þá. Nú vil ég að vísu taka það fram, frú forseti, að ekki hafa allar aðrar fyrri ríkisstjórnir sem jafnvel jafnaðarmenn hafa átt einhvers konar aðild að verið með fullu fríar og frjálsar af þessu. Þá hefur heldur ekki skort á að m.a. hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi bent á það. Ég vil þess vegna segja alveg skýrt að ég styð þetta sem hæstv. ráðherra gerði, þennan samning við Háskóla Íslands. Ég tel það jákvætt og ég hefði viljað að meiri peningar færu í hann. Ég tel hins vegar fyllilega hægt að halda því fram að þarna hafi ekki verið staðið að málum af fullri einurð heldur ætlast til þess að komandi ríkisstjórnir beri hitann og þungann af þessu, eins og sést á því að ekki nema brot af þeim fjármunum sem eiga að fara í þetta mál kemur af núverandi fjárlögum. Þó hafði hæstv. ráðherra tímann fyrir sér. Eins og hún sagði áðan datt þessi samningur ekki af himnum ofan. Hann varð ekki heldur bara til í gustukaskyni af hennar hálfu eða sökum mikils áhuga hennar einu sinni á málinu, sem ég dreg þó ekki í efa, heldur upplýsti ráðherrann um það sem við auðvitað vissum að hún varð að gera þennan samning. Samningurinn sem í gildi var rann út um síðustu áramót. Nógan hafði hæstv. ráðherra fyrirvara til að geta undirbúið þetta. En eigum við þá ekki bara að sættast á það að hæstv. ráðherra hafði ekki pólitískt afl til að skófla út meiri peningum í þetta að þessu sinni úr ríkissjóði? Sá er mergurinn málsins. Það er það sem skiptir máli hérna. Það tengist svo aftur öðru í því frumvarpi sem við erum að ræða hér, þ.e. sameiningu Kennaraháskóla og Háskóla Íslands. Þar er með góðum ásetningi farið af stað. En það liggur alveg ljóst fyrir að engir peningar fylgja með þessari sameiningu utan sú örsmáa upphæð sem beinlínis fer til þess að dekka kostnað við samningaviðræður og tilteknir tímar hvað þetta muni kosta. Það er ekki sett fjármagn til þess að efla kennaramenntunina sjálfa. Hvenær hefði verið tími til þess ef ekki á þessum tímamótum? Frú forseti. Hvað er undirstaða velsældar í nútímasamfélagi okkar? Menntun. Hvað er það sem við getum gert til að auka þann afrakstur sem er af rannsóknum og menntun? Það eru tvær leiðir til. Önnur langtímaleið, hin skammtímaleið. Skammtímaleiðin felst í því að setja aukið fjármagn nákvæmlega núna í háskólakerfið og rannsóknakerfið allt saman og það skilar fljótt árangri. Það fé sem þannig er varið skilar fljótt arði. Hin leiðin er sú að styrkja háskólanámið og langskólamenntun til langs tíma með því að byrja á undirstöðunni, þ.e. börnunum sem sitja á skólabekk í dag og á næstu árum og áratug. Það gerum við með því að byrja áður en þau setjast á skólabekkinn með því að bæta gæði menntunarinnar sem kennararnir sem eiga eftir að kenna þeim afla sér. Sú er langtímaleiðin. Það má segja að hæstv. ráðherra og ríkisstjórn séu með vissum hætti að taka á því líka í þessu frumvarpi. Ég verð eigi að síður að segja að þessi sameining nær ekki að skila þeim arði sem að henni mætti standa nema við ráðumst samhliða í það í sameiningu, þau sem fara með hin pólitísku völd í landinu, að bæta, breikka og lengja kennaranámið í landinu. Ég segi þess vegna að ég hef allan fyrirvara á því að styðja þetta frumvarp, þó að ég hafi varla hnikað að því neikvæðum orðum, nema fyrir liggi alveg skýr yfirlýsing um að það eigi að lengja kennaranámið í landinu. Nú hefur að vísu rétt verið hægt að toga, nánast með glóandi töngum, í þessari umræðu upp úr ráðherranum í aukasetningu að hún stefni að því. Ég vil hafa það sem skýrt pólitískt markmið, það er a.m.k. skýrt pólitískt markmið mitt og minna pólitísku vandamanna, að lengja kennaranámið upp í fimm ár. Ég get svo sagt hæstv. ráðherra það í trúnaði yfir þennan ræðustól - get ekki sagt að það sé stefna míns flokks - að ég er þeirrar skoðunar að í framtíðinni eigi að stefna að því að allir kennarar á Íslandi, líka þeir sem kenna í grunnskóla, hafi fimm ára nám að baki og hafi meistarapróf. Ég veit að það mun kosta mikið og það mun leiða til töluverðrar aukningar á kostnaði við kennaramenntun í landinu. Mér er bara alveg sama. Ég er þeirrar skoðunar að því fé sé vel varið og þetta er pólitískt markmið sem ætti að stefna að. Þetta gerðu Finnar og þeir hafa svo sannarlega uppskorið ríkulega. Jafnvel þótt ekki sé til fjármagn núna eða á næstu missirum, vegna þess að því er varið í annað í samfélaginu þótt gnótt sé þar auðs, á þetta samt sem áður að vera eitt af þeim háleitu markmiðum sem við setjum okkur varðandi menntun í landinu. Mér finnst skorta heildarsýn yfir þetta. Ég tel að ef við ætlum að láta menntakerfið, háskólana, verkmenntaskólana okkar, verða að gróttakvörn sem malar endalaust gull í framtíðinni verðum við að leggja undirstöður með þessum hætti. Það tekur langan tíma og það þýðir að við þurfum að hafa þolinmótt fjármagn sem við festum í menntakerfinu vegna þess að af því sprettur ekki arður fyrr en eftir svolítinn tíma. En þegar hann byrjar að spretta munu upp af honum vaxa miklir meiðar og styrkir. Þetta er meginmálið í því sem ég er að segja í ræðum mínum í dag. Þetta frumvarp eiga menn ekki að skoða eitt og sér, heldur sem part í miklu stærri mynd. Sú mynd á að fela í sér m.a. fráhvarf frá þeim skeiðum sem við ættum að vera að stíga frá núna í atvinnusögu okkar og inn í nýtt skeið hátækni og hugvits þar sem öllu skiptir að grunnurinn sé rétt lagður. Þá komum við að þessu máli sem er kennaramenntunin í landinu. Hún er líkast til sá kjörviður sem þarf að leggja í kjölinn á þessu skipi

Frú forseti. Þetta var að mörgu leyti snjöll ræða hjá hv. þingmanni og þá sérstaklega varðandi kennaramenntunina og ekki er verið að taka þetta út úr mér með einhverjum töngum. Ég vil benda hv. þingmanni á að ég skipaði hóp til þess að fara sérstaklega yfir framtíð kennaramenntunar og hann skilaði niðurstöðum sínum. Það er sérstaklega kveðið á um þetta í tíu skrefa samkomulaginu við Kennarasambandið og liður í að ná þessu er einmitt þetta frumvarp sem við erum að ræða í dag. Það er einmitt liður í því að efla undirstöðu kennaramenntunar, styrkja kennaramenntunina þannig að við getum talað um að fara í það að lengja kennaramenntun. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hann ræðir um meistaragráðuna, það er markmið sem við eigum að setja okkur, að kennarar hafi meistaragráðu líka til þess að kenna, en það er ekki sama hvernig innihaldið er. Við þurfum að ræða það og þá vinnu þarf að vinna þannig að menn hafi það alveg á hreinu að það er vilji til þess. Það er stefnt að því að lengja kennaramenntunina en ekki bara hvernig sem er. Ég er sammála hv. þingmanni - svo hann heyri það aftur - að við eigum að stefna að því að kennarar hafi meistaragráðu þegar menn eru að kenna í grunnskólum landsins líkt og Finnar hafa gert. Finnar hafa gert ýmsa hluti, þeir hafa skólakerfið með öðrum hætti og þeir hafa staðið sig frábærlega í öllum þeim könnunum sem eru settar fram í samanburði við önnur lönd og við lítum að sjálfsögðu til þess. Hluti af því til að efla skólakerfið er mál sem við ræðum á eftir, en það varðar námsgögn og eflingu námsgagnagerðar, þar sem við ætlum að stórefla námsgagnagerð í landinu. Við munum bæta við 100 milljónum á fjárlögum þessa árs sérstaklega til námsgagnagerðar til þess að sjálfstæðir aðilar geti komið með aukið framboð eða sett fram námsgögn sín svo að skólarnir, skólameistarar og kennarar, geti valið úr enn frekari flóru námsgagna. Allt er þetta til að stuðla að eflingu skólakerfisins. Verið er að tala um að við eigum að fara inn í nýtt skeið hátækni og hugvits. Það skeið er löngu hafið. Ég kom inn á það í máli mínu áðan að ekki hefði verið hægt að efla fjármálastarfsemina svona mikið sem raun ber vitni nema við hefðum undirbúið grunninn, þ.e. háskólamenntun í landinu, menntakerfið í landinu. Það er grundvöllurinn að því að við gátum farið í þá stórsókn á öðru atvinnusviði en einblínt hefur verið á í gegnum tíðina, í fyrsta lagi sjávarútveginn, síðan stóriðjuna og fleiri atvinnuvegi sem við höfum verið að fjárfesta í. Við höfum verið að fjárfesta í menntuninni sem hefur leitt til þess að stoðir atvinnulífsins eru mun fjölbreyttari í dag en nokkurn tíma áður. Ég fagna því sérstaklega að Samfylkingin skuli fagna samningnum við Háskóla Íslands og skuli ekki telja hann vera neina meðalmennsku. Ég tel hann vera lykilinn að því að við getum séð fram á öflugan Háskóla Íslands, alhliða háskóla, sem getur haldið áfram að standa sig og sækja fram á sviði rannsókna og vísinda. Síðan er verið að tala um að það sé ekki nema brotabrot af því sem felst í samningnum á þessu ári. Það eru stórar fjárhæðir, 313 milljónir eru stór hluti af þeim fjárhæðum sem fara í þetta. En það er ekki tilviljun að aukningin verður síðan árið 2008. Af hverju? Af því að þá eru menn komnir lengra,  Af hverju er aukningin árið 2008? Jú, þá er líklegt að samkvæmt samningnum verði einmitt þetta skólafyrirkomulag komið í gegn, þá verði umbreytingin á skipulagi háskólans komin í gegn, árið 2008. Ekki nóg með það að skólafyrirkomulagið verði komið í gegn heldur ekki síður hitt að þá verði þessi sameining, ef að líkum lætur og menn geta ráðið í orð hv. þingmanna, orðin að raunveruleika og hún tekur gildi 1. júlí 2008. 

Þetta er þriðja ræða ráðherrans og þá hefur hæstv. ráðherra bara fimm mínútur.

Já. Ég vil ítreka að við erum að taka tillit til þeirra markmiða 

Frú forseti. Ég veit ekki af hverju ríkisstjórnin er stöðugt í þeirri umræðu að tuða á einhverri meðalmennsku. Ekki hef ég notað það orð um frammistöðu ríkisstjórnarinnar eða hæstv. ráðherra um þetta. Ég mundi kannski orða það þannig að það bæri vott um svolítinn skort á metnaði fyrir hönd ráðuneytisins og háskólans, sér í lagi þegar horft er til þess að ef líta ber á þetta sem einhvers konar afmælisgjöf í tilefni af 100 ára afmæli háskólans, þá er það allt of lítið. Ég get upplýst hæstv. forseta um að næsta ríkisstjórn - ef Samfylkingin mun hafa þar einhver áhrif - mun standa miklu betur að því en hér er lofað. Það skiptir ekki máli. Ásetningurinn var góður þó að ég sé ósammála því sem ráðherrann segir að það hafi verið einhver sérstakur rausnarskapur að láta 300 milljónir á þessu ári, vegna þess að ég hef miklu meiri metnað en svo fyrir hönd Háskóla Íslands. Ég trúi ráðherranum líka fyrir því að ég hef á síðustu árum - stundum í andstöðu við mína eigin flokksmenn - stutt mjög innan vébanda flokks míns uppbyggingu hinna nýju háskóla og hef varið það mikla fjármagn sem þangað hefur runnið. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að núna sé kominn tími á það að standa dyggilega við bakið á Háskóla Íslands, mun dyggilegar en ríkisstjórnin hefur gert. Ég tel að ef verða á af þessum samruna háskólanna tveggja eigi sérstaklega að verja fjárveitingum til þess að efla og styrkja kennaramenntun í landinu. Forusta Kennaraháskóla Íslands er sniðug. Hún ætlar sér auðsjáanlega í framhaldi af þessu að lengja kennaranámið og nota þetta sem fjaðurmagnað stökkbretti til að kasta sér yfir það. Gott og vel, ég óska henni gæfu og gengis í þeim leiðangri. En ég tel að það hafi þá komið út úr þessari umfjöllun að dregið var út úr ráðherranum að loksins - hún nefndi það aldrei í fyrstu ræðu sinni - á að lengja kennaranámið upp í fimm ár. Það er þó alla vega afrakstur þeirrar 

Frú forseti. Það er ekkert nýtt og ég hef lýst því yfir á margvíslegum stöðum og í ræðum að ég tel að lengja beri kennaranám í landinu. Þá verður hv. þingmaður að lesa meira ræður mínar og rit sem snerta einmitt kennaramenntunina.  Mér finnst hins vegar merkilegt það sem kom fram í andsvari hv. þingmanns áðan að hann viðurkenndi að hann - oft í andstöðu við samherja sína í Samfylkingunni, eins og hann sagði, og ég fagna því að hann skuli lýsa því yfir - hafi stundum verið sömu skoðunar og við, sem teljum það vera mikilvægt fyrir háskólana og fyrir samkeppnina í landinu að hafa fleiri háskóla en einn. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og finnst gott að hann hafi dregið þetta fram en um leið er dregin upp ákveðin andstaða samherja hans gagnvart einkaskólunum, sem er ekki ný af nálinni. Ég er margoft búin að segja það en hef verið sussuð niður af samherjum hans í Samfylkingunni. Ég er í rauninni eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sammála því sem hann er að segja, við eigum að efla og við höfum verið að efla sjálfstæða háskóla. Við höfum verið að gera það með því að efla samkeppnissjóðina og við ætlum að halda áfram. Liður í samningnum við Háskóla Íslands er að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að efla enn frekar samkeppnissjóðina, það er liður í því samkomulagi sem gert var við Háskóla Íslands en ekki síður hitt að ég tel mikilvægt, og þess vegna var þessi samningur gerður, að hafa hér einn öflugan alhliða háskóla 

Frú forseti. Ég vil biðja hæstv. menntamálaráðherra afsökunar á því að ég skuli ekki hafa lesið allar ræður hennar. Ég verð þá að segja á móti að mér finnst það fjandi hart að hæstv. ráðherra hefur greinilega ekki hlustað á allar mínar ræður. Ég hef úr þessum stóli lýst því alveg skýrt yfir að ég tel að samkeppni á millum háskóla sé af hinu góða. Þess vegna brá mér pínulítið hérna fyrr í dag þegar hæstv. ráðherra fór að daðra við eitthvað, að vísu ósagt en lá í orðum hennar, þegar hún talaði um samstarf Háskóla Íslands og Háskóla Reykjavíkur, eins og hún væri að stefna að því að það væri a.m.k. æskilegt að hennar viti að þar yrði um einhvers konar sameiningu að ræða. Ég tel að það sé algjörlega út í hött ef það vakir fyrir ráðherranum. Nei, frú forseti, ég er þeirrar skoðunar að undirstaðan til langs tíma að því er varðar það samkeppnisforskot sem við Íslendingar þurfum á að halda í efnahags-, atvinnu- og menntamálum hvíli að verulegu leyti á því að gerð verði ákveðin uppstokkun og ég get jafnvel leyft mér að kalla það byltingu á sviði kennaramenntunar. Ég hef sagt það alveg skýrt, við höfum fordæmi fyrir okkur sem er grann- og frændþjóðin Finnar. Við eigum að stefna að því að lengja kennaranámið og heppilegasti punkturinn til þess að gera það er ef menn ráðast í að sameina þessa tvo skóla vegna þess að þá er hægt að gera það með sem minnstum tilkostnaði og með sem mestum fjölbreytileika. Þess vegna átti hæstv. ráðherra að lýsa því yfir í tilefni af þessu frumvarpi að hún hygðist gera það. Hvað gerir hún? Jú, hún stofnar nefndir. Þær eru búnar að vinna. Nefndin sem hæstv. ráðherra vísaði til skilaði í fyrra. Jú, ráðherrann vildi hafa samráð við sveitarfélögin. Hún hefur gert það. En ráðherrann á að taka pólitíska ákvörðun um þetta. Hún á að standa á henni alveg eins og við lýsum því yfir að við ætlum að lengja kennaranám í landinu og hugsanlega gera það á grundvelli frumvarpsins ef það fer hér í gegn, sem ég er þó ekki viss um, og ég lýsi því aftur yfir: Stuðningur minn við það er skilyrtur því að 

Frú forseti. Mér finnst merkilegt ef Samfylkingin ætlar ekki að styðja við þetta frumvarp um sameiningu Kennaraháskólans og Háskóla Íslands út frá einhverjum forsendum sem er erfitt að gefa sér aðrar en þær að menn viti af því að verið er að vinna að því að lengja kennaranám í landinu. Það er alveg á hreinu að það er verið að vinna að því svo ég segi það enn og aftur. Varðandi atriðið sem hv. þingmaður kom inn á áðan og nefndi daður. Daður getur verið með ýmsum hætti. Það er alveg ljóst að Háskólinn í Reykjavík og Háskóli Íslands eru ekki að daðra hvor við annan heldur er samvinna þeirra fyrst og fremst fólgin í því að reyna að vinna betur saman á ákveðnum sviðum. Ég tel það mjög til fyrirmyndar að nemendur geti farið á milli háskólanna og metið gráðurnar þarna á milli en um leið sagði ég líka áðan að það er samkeppni á milli þessara skóla og hún er mikilvæg. Það er ekkert uppi á borðinu um að við ætlum að fara að sameina þessa skóla. Það er bara hugmyndaflug hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem getur oft verið mjög frjótt og mjög skemmtilegt, en í þessu tilviki er það ekki rétt. Lykillinn að því að við höfum náð þessu takmarki - en ég og hv. þingmaður erum sammála um að hafa sjálfstæða skóla, hafa fjölbreytni í háskólasamstarfinu sem aðrir þingmenn Samfylkingarinnar hafa ekki alltaf verið sammála um - er að framlög fylgi með nemanda, sama hvort þeir fara í sjálfstæða háskóla eða í ríkisháskóla. Þá erum við komin að þeim yfirlýsingum sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar, sérstaklega, hafa gefið í gegnum tíðina að það beri að endurskoða það og lækka framlögin til einkaskólanna. Það var til að mynda sagt á fundi formanns Samfylkingarinnar í Bifröst á sínum tíma.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til æskulýðslaga. Frumvarp þetta var lagt fyrir á síðasta þingi en hlaut ekki afgreiðslu. Ég legg það því fram að nýju með einni breytingu, sem ég kem síðar að, hvað varðar starfsskilyrði í æskulýðsstarfi en hún snertir IV. kafla eða 10. gr. Aðdragandi frumvarpsins er sá að á haustmánuðum árið 2003 ákvað þáverandi menntamálaráðherra, Tómas Ingi Olrich, að setja á fót nefnd til að semja drög að nýrri löggjöf um æskulýðsmál. Í nefndina voru skipuð: Ásta Möller hjúkrunarfræðingur, formaður, Erlendur Kristjánsson deildarstjóri, Karitas H. Gunnarsdóttir skrifstofustjóri, Ólafur Jóhannsson sóknarprestur og Stefán E. Bjarkason framkvæmdastjóri. Í erindisbréfi nefndarinnar er tekið fram að nefndin hafi m.a. til hliðsjónar við vinnu sína skýrslu og tillögur nefndar er vann árið 2003 úttekt á stöðu félags- og tómstundamála ungs fólks á Íslandi fyrir menntamálaráðuneytið. Nefndin skilaði menntamálaráðherra frumvarpsdrögum í febrúar 2005. Frumvarp þetta byggist að meginstefnu til á tillögum nefndarinnar og felur í sér heildarendurskoðun á gildandi löggjöf um æskulýðsmál frá árinu 1970. Virðulegi forseti. Helstu atriði frumvarpsins eru þessi: Í fyrsta lagi er skipulag æskulýðsmála sett fram með skýrari hætti í frumvarpi þessu en gert er í gildandi lögum um æskulýðsmál. Eins og áður fer menntamálaráðherra með yfirstjórn æskulýðsmála. Hann skipar Æskulýðsráð og úthlutar úr Æskulýðssjóði að fengnum tillögum stjórnar sjóðsins. Þá er lagt til það nýmæli að ráðherra stuðli að því að fram fari æskulýðsrannsóknir en sú skylda hvíldi áður á Æskulýðsráði. Í öðru lagi er lagt til með frumvarpinu að lögfestur verði sá megintilgangur þess að styðja börn og ungmenni til þátttöku í æskulýðsstarfi. Þá er kveðið á um að í öllu starfi með þeim skuli velferð þeirra höfð að leiðarljósi og þau hvött til frumkvæðis og virkrar þátttöku. Í skipulögðu æskulýðsstarfi skuli hafa í huga félags-, forvarna-, uppeldis- og menntunargildi þess sem miði að því að auka mannauð og lýðræðisvitund þátttakenda. Þá er einnig lagt til að lögfest verði ákvæði um starfsskilyrði í æskulýðsstarfi, samanber 10. gr. frumvarpsins, þar sem m.a. er kveðið nánar á um hæfisskilyrði þeirra sem starfa með börnum og ungmennum. Gerð hefur verið sú breyting á frumvarpinu frá síðasta þingi að í stað þess að öll brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni leiði til þess að viðkomandi teljist ekki hæfur til að sinna æskulýðsstarfi er nú lagt til að óheimilt verði að ráða til starfa hjá aðilum sem 2. gr. frumvarpsins tekur til og sinna börnum og ungmennum undir 18 ára aldri í æskulýðsstarfi, einstaklinga sem hlotið hafa refsidóm vegna brota á ákvæðum laga um ávana- og fíkniefni á síðastliðnum fimm árum. Ólíkt því sem gildir um þá sem brotið hafa gegn XXII. kafla almennra hegningarlaga, sem fjallar um kynferðisbrot, þykir ekki ástæða til að útiloka þá sem brotið hafa gegn lögum um ávana- og fíkniefni alfarið frá ráðningu í þau störf sem lög þessi taka til, heldur takmarka ákvæðið við brot á síðastliðnum fimm árum. Er þá miðað við þá sem snúið hafa af braut ávana- og fíkniefna. Vísa ég nánar til ítarlegrar umfjöllunar í athugasemdum frumvarpsins við greinina. Í þriðja lagi er með frumvarpinu lögð til nokkur breyting á hlutverki Æskulýðsráðs frá gildandi lögum. Þannig er meiri áhersla nú lögð á stefnumarkandi og ráðgefandi hlutverk þess gagnvart málaflokknum og starfsemi þess afmörkuð betur en áður. Í stað þess að ráðið skipuleggi og samræmi opinberan stuðning við æskulýðsstarf í landinu verði það nú stjórnvöldum til ráðgjafar í æskulýðsmálum og geri tillögur um áherslur og stefnumótun í málaflokknum. Auk þess veiti það áfram umsagnir um mál er varða æskulýðsstarfsemi og leitist við að efla starfsemi félaga, félagasamtaka, skóla og sveitarfélaga og stuðli þannig að áframhaldandi samvinnu þessara aðila um æskulýðsmál. Ráðið efni áfram til funda og ráðstefna um æskulýðsmál, eins og gert er ráð fyrir í gildandi lögum, og taki þátt í erlendu samstarfi í æskulýðsmálum eftir nánari ákvörðun menntamálaráðherra. Að lokum er lagt til að ráðið stuðli áfram að þjálfun og menntun forustufólks, leiðbeinenda og sjálfboðaliða og sinni öðrum verkefnum sem menntamálaráðherra kann að fela því. Í fjórða lagi er lagt til að lögfest verði ákvæði um Æskulýðssjóð en hann starfar nú samkvæmt reglum nr. 113/2004 sem ekki hafa lagastoð. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir meginefni frumvarpsins. Ég bendi hv. þingmönnum á ítarlega umfjöllun í frumvarpinu sjálfu um einstakar greinar þess og ítarlegan inngang um þróun æskulýðsmála hér á landi og erlendis. Að lokum legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. menntamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Forseti. Hér er rætt frumvarp til æskulýðslaga sem á að taka við af þeim lögum sem nú gilda og eru frá 1970. Finnst mörgum tími til kominn að samin séu ný lög um þetta efni. Ég verð að segja fyrir minn hatt að ég hef ákveðnar efasemdir um lagasetningu af þessu tagi. Ég tel eðlilegt að hafa lög um æskulýðsstarf á vegum ríkis og sveitarfélaga og um rannsóknir á högum og kjörum og hátterni æskulýðs og um styrkveitingar til æskulýðsstarfs en miklu síður lög sem gilda um félagasamtök sem hið opinbera, almannavaldið ræður ekki yfir. En hér er auðvitað farið yfir þessi landamæri milli hins opinbera og félagasamtakanna. Það vill svo til að ég á mér skoðanabræður og -systur í þessu efni. Því þegar þetta frumvarp kom fram í fyrra voru send inn álit og umsagnir um það. Þar á meðal var ein þar sem eftirfarandi er lýst yfir, með leyfi forseta: „… lög um æskulýðsstarf frjálsra félagasamtaka eiga engan veginn rétt sér. Frjáls félagasamtök starfa eftir sínum eigin markmiðum og skipulagi eins og 1. mgr. 74. gr. stjórnskipunarlaga, nr. 33/1944, kveður á um. 74. gr. stjórnskipunarlaga gerir einmitt ráð fyrir því að löglegur félagsskapur manna skuli starfa án íhlutunar löggjafans. Með löglegum félagsskap er átt við að félögin starfi í löglegum tilgangi en ekki að löggjafanum sé frjálst að kveða nánar á um starfsemi þeirra. Grípi löggjafinn fram fyrir hendurnar á frjálsum félagasamtökum er um að ræða ólögmæta skerðingu á félagafrelsi sem brýtur í bága við stjórnarskrána nema skerðingin sé vegna brýnna almannahagsmuna. Tekið skal fram að löggjafanum er að sjálfsögðu heimilt að setja lög sem kveða almennt á um innan hvaða ramma félög geta starfað en löggjafinn getur ekki hlutast til um markmið og skipulag einstakra félaga.“ Hér lýkur tilvitnuninni en síðar í erindi sínu segir umsagnaraðilinn að í þessum lögum sé gert ráð fyrir að þau gildi um starfsemi félaga og félagasamtaka til að sinna æskulýðsmálum á frjálsum áhugamannagrundvelli og það sé líka gert ráð fyrir því, með leyfi forseta: „að slík félög vinni að ákveðnum málum m.a. í samvinnu við ráðherra menntamála.“ Umsagnaraðilinn telur að frjáls félagasamtök eigi að vera óháð ríkisvaldinu og vinna að sínum málum án afskipta þess. Það sé ekki hlutverk stjórnvalda að leitast eftir lögbundnu samstarfi við frjáls félagasamtök. Ég get að mörgu leyti tekið undir þetta þótt ég sé ósammála mörgu öðru í þessari ákveðnu umsögn sem kemur frá - og nú eiga menn að geta, eins og gert er í Fréttablaðinu nú orðið, flett upp á annarri síðu til að vita hver hafi sagt ákveðna hluti - en þetta sagði Samband ungra sjálfstæðismanna í fyrra um þetta frumvarp. Ég held að önnur rök hnígi þó til þess, og viðurkenni það, að lög af þessu tagi séu sett og fari þar með yfir landamærin milli hins opinbera og félagasamtakanna, en þau rök sem Samband ungra sjálfstæðismanna setur hér fram, og ég get um margt gert að mínum, leiða til þess að það verður að fara ákaflega varlega með slíka lagasetningu. Það vekur athygli mína að það er aðeins ein breyting gerð núna á frumvarpinu frá í fyrra þegar það fékk töluverða umfjöllun í menntamálanefnd en um það varð hins vegar tiltölulega óöguð umræða í upphafi og málið komst aldrei út úr nefndinni. Eins og Samband ungra sjálfstæðismanna vekur athygli á og mælir gegn þá eru aldursmörk í frumvarpinu, að það gildi um starf barna og ungmenna á aldrinum 6 til 25 ára. Ég verð að segja að miðað við eðli máls þá eru rök til þess að setja lög um starf sem er ætlað börnum, þ.e. til 18 ára aldurs. En mér þykir hæpið að setja lög um starfsemi félagasamtaka sem ná til fólks sem er eldra en 18 ára því þar höfum við sett markið. 18 ára er fólk orðið fullorðið að öllum lögum nema lögum um áfengiskaup sem miðast við 20 ár og síðan eru enn ein aldursmörk, það má ekki bjóða sig fram til forseta fyrr en maður er 35 ára. Kannski ætti einmitt að framlengja þetta þangað, 6 til 35 ára, þar eru þó a.m.k. einhver skil í lögum en ekki við 25 ára aldurinn því hvergi nema í þessum lögum er miðað við þann aldur. Ég er hissa á því að það skuli bara vera ein breyting vegna þess að í starfi okkar í menntamálanefnd í fyrra komu fram fjölmargar athugasemdir. Það komu fram athugasemdir við Æskulýðsráðið, við þessa breytingu á hlutverki þess. Nú á það að verða bara ráðgefandi. Við þurfum auðvitað að fara betur yfir hvað Æskulýðsráð á að gera. Það er stundum kallaður ferðaklúbbur forustumanna. Ferðaklúbbur fólks sem hefur verið nánast valið til þess að fara í þetta. Ég er ekki að gera lítið úr Æskulýðsráðinu en þetta er bara svona. Og nú á að gera það bara ráðgefandi og að einhverju leyti stefnumótandi. Það mótar auðvitað enga stefnu en það leggur þó fram álit sitt á hinu og þessu sem er að gerast og á stefnumótun sem aðrir sjá um. Það hefur að vísu verið stækkað úr þeim fimm sem þar sitja í níu. Ég held að ef þetta á að verða raunverulegur vettvangur fyrir æskulýð og fólk í æskulýðsstarfi, þá sé eðlilegt að stækka það enn þá meira þannig að þarna sé svolítill vettvangur, þarna geti tekist nokkur umræða og menn geti, bæði ungir menn og fullorðið fólk yfir 18, 25 eða 35 ára sem tekur þátt í æskulýðsstarfi, öðlast þarna nokkra reynslu og haft áhrif. En hér er því í engu breytt. Það voru líka gerðar athugasemdir við æskulýðssjóðinn sem nú á að lögfesta í frumvarpinu en hefur starfað án lagagrunns í nokkur ár. En það er Æskulýðsráð og ráðherra sem fara saman með þann sjóð. Það verður að segjast eins og er að grundvöllur úthlutana úr honum er óljós. Þegar litið er yfir lista yfir fjárþega sjóðsins þá virðast ýmis verkefni og ýmsar stofnanir og samtök vera nánast eins og með áskrift að úthlutunum þarna. Ég tel að það þurfi að fara verulega yfir þessar úthlutanir og skapa þeim skýran ramma þar sem faglegar forsendur eru ráðandi. Það voru líka gerðar talsverðar athugasemdir, vil ég segja, um æskulýðsrannsóknirnar. Það er ekki gert ráð fyrir að fræðimenn eða samtök fræðimanna taki þátt í ráðgjafarnefndinni sem á að fjalla um þær. Það er engin fagleg ráðgjöf sem þar er veitt þó að ráðgjafarnefnd eigi að heita. En hér er auðvitað afar mikilvægt atriði á ferð, æskulýðsrannsóknirnar, sem sífellt aukast að mikilvægi, menn mega ekki festast í einhverju fari við fjárveitingar til þeirra. Ég verð að segja að þótt það sé gott að verja sérstöku fé til slíkra rannsókna þá er skipulag rannsóknanna þvert á þá hugsun sem nú tíðkast, að annaðhvort fari rannsóknin fram á stofnunum eða miðstöðvum sem lúti þá aga akademískra reglna eða þá að úthlutað sé til rannsókna úr samkeppnissjóðum eftir vandlega yfirferð þar sem mat á verkefnum og mat á árangri þeirra byggjast á skoðunum og áliti jafningjans, svokölluðu jafningjamati. Þannig að þetta stendur nokkuð skakkt í liðnum. Það er full ástæða til þess að athuga hvernig málum er háttað að þessu leyti sem ég hef nefnt í grannlöndunum, en um það er ekkert í athugasemdum við frumvarpið og ekki lýst á neinn hátt þeim fyrirmyndum sem kynni að vera hægt að fara eftir við endurnýjun laganna þótt 37 ár séu nú liðin frá því síðustu lög voru sett. Um þetta þarf að búa allt saman betur og fara vel í gegnum þetta í nefndinni. Það sem mestan tíma tók í fyrra var raunverulega 10. gr., Starfsskilyrði í æskulýðsstarfi. Í nefndinni var einkum fjallað um bann við því að ráða starfsmenn sem hafa brotið af sér með einhverjum hætti. Áður en ég hef þessa umfjöllun vil ég segja að það er ekki almennt æskilegt að afbrotamenn starfi mikið að æskulýðsmálum. Ég held að allir geti verið sammála um að almennt er ekki æskilegt að afbrotamenn komi mjög við sögu æskulýðsmála, starfs með börnum og ungmennum. Það er rétt sem getið er í athugasemdum að ákvæði um kynferðisafbrotamenn eru í frumvarpinu í beinu framhaldi af ákvæðinu í 36. gr. barnaverndarlaga og úr því menn settu þetta ákvæði í barnaverndarlögin þá má telja eðlilegt að hafa það hér líka og jafnvel í fleiri lögum, svo sem um íþróttastarf og annað. Það er hins vegar athyglisvert að hér er ekki látið sitja við það sem er í barnaverndarlögum þar sem ákvæðið miðast mjög skýrt við afbrot gegn börnum undir 18 ára heldur er allur 22. kafli hegningarlaga tekinn með. Það eru sem sé allir þeir sem hafa brotið af sér með einhverjum hætti samkvæmt 22. kaflanum bannaðir hér, alltaf og ævinlega. Þetta er ævilangt bann, ævilöng útlegð frá því að koma nálægt æskulýðsstarfi, ekki bara sem launaðir starfsmenn, heldur líka sem sjálfboðaliðar í skipulegu æskulýðsstarfi af hvaða tagi sem er með börnum og ungmennum frá 6 til 25 ára. Þegar maður verður fyrir því að þurfa að lesa 22. kafla hegningarlaganna þá er það ekki mikil skemmtun. Það er sannarlega ljótur kafli. Öll afbrot í þeim kafla eru vond. En þó eru þau ekki öll jafnalvarleg. Það er svo þegar menn fara í hegningarlögin og þurfa að vega þar saman ákvæði að þá er manni skylt að líta á það hversu alvarleg brotin eru þó að öll séu þau vond. Í barnaverndarlögum var þetta ákvæði fyrst og fremst sett, segir þar í athugasemdum sem reyndar eru teknar upp að einhverju leyti í athugasemdum um æskulýðslagafrumvarpið, vegna þeirrar áráttu sem menn vita að kynferðisafbrotamenn gegn börnum hafa, að leita í sama farið. Það er erfitt að lækna þessa menn eða koma þeim frá því að hneigjast til sömu afbrota. Þess vegna töldu menn rétt á þeim tíma að setja upp þessi skýru skil, þennan múr, gegn því að kynferðisafbrotamenn kæmu nálægt barnastarfi af nokkru tagi. Þetta er ekki umdeilt og ekki heldur í þessum lögum. Hins vegar þykir mér a.m.k. rétt að íhuga hvort ástæða er til þess að dæma alla jafnhart sem hafa brotið af sér samkvæmt 22. kafla. Til dæmis er í 22. kafla þessara laga bann við vændi. Þar á meðal eru þeir menn sem hafa lent í þeirri ógæfu að leiðast út í vændi brotlegir samkvæmt þessum lögum. Nú eru að vísu áhöld um það, sumir telja að þessum kafla eigi að breyta. En það er svo að þeir sem hafa stundað vændi, þeir mundu teljast undir þennan flokk. Konur sem hafa lent í slíkri ógæfu á unga aldri mættu þá heldur ekki taka þátt í neins konar æskulýðsstarfi. Þær mættu hins vegar taka þátt í barnastarfi. Samkvæmt barnaverndarlögum mættu þær gera það en ekki taka þátt í æskulýðsstarfi. Þær mættu starfa beinlínis að málefnum barna en mættu ekki vera matráðskonur í Vatnaskógi eða neins staðar þar á ferli þar sem æskulýðsstarf tekur til fólks undir 18 ára aldri. Rökstuðningurinn í athugasemdunum fyrir því að þetta sé öðruvísi en í barnaverndarlögunum er sá að lögin taki líka til starfs með fólki frá 18 til 25 ára. Þá er maður eiginlega kominn í hring, að teygja þetta upp í 25 ár er væntanlega gert vegna þess að erfitt sé að skilgreina æskulýðsstarf sérstaklega miðað við 18 ára aldurinn. Þessi rök verða ákaflega sérkennileg í því ljósi. Ég held að við eigum að íhuga það hvað hér er að gerast. Við megum ekki algerlega afdráttarlaust útiloka brotamenn frá þátttöku í samfélaginu. Það ætti hæstv. menntamálaráðherra reyndar að þekkja og sumir hér í salnum líka, vegna þess að nú um stundir er það svo að brotamenn sem hafa tekið út refsingu sína, ég man nú ekki hvort það eru fimm ár síðan, eru velkomnir á framboðslista í landinu og væntanlega komast sumir í hóp alþingismanna sem fara með fjárveitingavald, jafnvel þótt þeir hafi brotið af sér einmitt fyrir meðferð almannafjármuna. Ég er ekki að segja þetta tilteknum einstaklingum til lasts, en ég er að vekja athygli á því að það verður að vera ákveðin samkvæmni í þessum efnum. Þrátt fyrir allt og með þeim galla sem ég nefndi, eru þessi ákvæði eðlilegt framhald af barnaverndarlögunum. Ákvæðið um brot á fíkniefnalögunum er hins vegar einkennilegra. Því hefur að vísu verið breytt frá í fyrra og er þó skárra núna en þá var vegna þess að nú eru það aðeins fimm ár eftir brotið sem eru tiltekin. Ég vil segja aftur að það er ekki æskilegt að afbrotamenn séu í æskulýðsstarfi þótt hér standi að vísu svo á að sumir þessara afbrotamanna geti verið gagnlegir fyrir æskulýðsstarf eins og menn hafa nefnt, menn sem hafa slíka reynslu og hafa snúið af þeim vegi, geta sagt frá því og vitnað um það á sannfærandi hátt. Rök nefndarinnar sem samdi frumvarpið og síðan frumvarpsflytjandans fyrir því að taka svona á þessu er það að nefndin hafi upplýsingar um að ungt fólk sé markhópur fíkniefnasala sem ég efa í sjálfu sér ekki vegna þess að fíkniefnaneysla er því miður mest hjá ungu fólki, þ.e. neysla annarra fíkniefna en áfengis sem hér er verið að ræða um. Síðan hefur nefndin komist að því með einhverjum hætti að fíkniefnasalar sæki í störf hjá æskulýðssamtökum. Við könnuðum þetta nokkuð í fyrra í menntamálanefnd og það reyndist nú ekki vera sjáanlegur fótur fyrir þessu haldi nefndarinnar. Engin dæmi voru uppi um slíkt og þeir menn sem menntamálanefnd ræddi við könnuðust ekkert við það og var nú töluverður listi af fólki og sumir hlógu. Þeir sem þekktu best til slíkra mála, til þessarar veraldar hlógu nú að því að fíkniefnasalar sæktu í störf hjá KFUM og KFUK eða hjá skátunum og ungmennafélögum stjórnmálaflokkanna o.s.frv. Það er sérkennilegt að þetta ákvæði um fíkniefnin og reyndar 22. kaflann líka, gildi bæði um starfsmenn og sjálfboðaliða. Það setur ansi mikla ábyrgð á þá sem með þau mál eiga að fara að þurfa að kanna það líka hjá sjálfboðaliðum áður en þeir hefja störf hvort þeir hafa brotið af sér. Mín skoðun í stuttu máli er sú, að það er sjálfsagt að viðhafa varúð við ráðningar á þessu sérstaka sviði og ef til vill rétt að brýna slíka varúð fyrir mönnum í æskulýðslögum en þar á við að sitja nema í hinu sérstaka tilviki um kynferðisafbrotamenn sem eru sekir um afbrot gegn börnum. Af hverju eiga afbrotamenn á fíknisviði að fá að vinna með börnum og unglingum, mætti spyrja á móti? Svarið hef ég tekið fram áður, almennt eiga þeir ekki að gera það nema um sérstakar aðstæður sé að ræða sem vegi þá upp á móti þeim galla umsækjandans í þessu tilviki eða sjálfboðaliðans, að hann hafi að baki afbrot af þessu tagi. En ég get spurt þá áfram: Af hverju eiga morðingjar og ræningjar að vinna með börnum og unglingum? Af hverju eiga fjárglæframenn að vinna með börnum og unglingum? Af hverju á fólk sem hefur á bak við sig sögu um heimilisofbeldi að vinna með börnum og unglingum? Af hverju eiga drykkjumenn að vinna með börnum og unglingum? Hvers konar siðgæði lýsir það að eitt vímuefni er talið vera í lagi meðan þess er ekki beinlínis neytt í æskulýðsstarfinu sjálfu en ekki annað? Erum við virkilega að hugsa um velferð barna og unglinga í þessu eða erum við kannski að firra okkur ábyrgð á ákaflega yfirborðskenndan hátt? Því dæmin um morðingja, ræningja, menn sem eru sekir um heimilisofbeldi, fjárglæframenn og drykkjumenn eru alveg rétt, því fólki er engan veginn bannað að taka þátt í æskulýðsstarfi. Forseti. Tíma mínum er lokið. Ég hef reyndar meira að segja um þetta. En það eru margir á mælendaskrá og þess vegna er kannski ágætt að ég bíði með síðasta hlutann af ræðu minni þangað til á eftir.

Virðulegi forseti. Hér er komið til umræðu á ný frumvarp til æskulýðslaga en mælt var fyrir því fyrir réttu ári. Málið er mér að nokkru skylt því að ég var bæði formaður nefndar sem gerði úttekt á stöðu félags- og tómstundamála barna og ungmenna sem skilaði skýrslu til menntamálaráðherra að mig minnir á árinu 2003. Í framhaldi af því var ég beðin um að taka að mér að leiða þá nefnd sem samdi frumvarpið sem nú er komið til umfjöllunar í annað sinn á hinu háa Alþingi. Eins og fram kom í máli hv. þm. Marðar Árnasonar var frumvarpið tekið til ítarlegrar umræðu innan menntamálanefndar og var í raun útrætt og komið til 2. umr. en var ekki afgreitt á síðasta vori. Frá því að það var lagt fram fyrir ári hefur það tekið ákveðnum breytingum, en ég tel að frumvarpið ætti að geta farið fljótt í gegnum þingið og fyrir vorið því að ég veit að það eru margir einmitt sem starfa í frjálsum félagasamtökum, æskulýðsstarfi og hjá sveitarfélögunum sem bíða eftir að fá frumvarpið því að þeir telja það vera til mikilla bóta. Eins og fram kom í máli hæstv. menntamálaráðherra er eðli frumvarpsins með aðeins öðrum hætti en núgildandi lög. Tilgangur núgildandi laga var sá að setja reglur um opinberan stuðning við æskulýðsstarf og öll lögin sniðin að því, en með frumvarpinu er fókusinn breyttur og þar eru mikilvægar áherslubreytingar þar sem fyrst og fremst er horft til þess að skilgreina hvað er æskulýðsstarf, hver tilgangurinn sé með æskulýðsstarfi og hvernig vernda eigi börn og ungmenni sem taka þátt í slíku starfi. Æskulýðsstarfið er skilgreint mjög vítt að því leyti að það tekur til æskulýðsstarfs sem er á vegum frjálsra félagasamtaka jafnt sem á vegum opinberra aðila, sem sagt jafnt til sjálfboðastarfs sem starfs sem launaðir starfsmenn sinna. Ég tel að með frumvarpinu, þegar það verður að lögum, skapist betri rammi utan um starfsemina sem gefur forráðamönnum slíkrar starfsemi betri tæki í hendurnar til þess að ráða til sín starfsmenn og hvaða kröfur þeir geta sett gagnvart slíkum starfsmönnum. Fram kom í máli hv. þm. Marðar Árnasonar að hann hafði ákveðnar efasemdir um að slík lög ættu rétt á sér, gat maður skilið alla vega til að byrja með, en síðan fór hann í hina áttina og taldi að þetta væri sennilega rétt. Hins vegar er okkur alveg ljóst sem tókum þátt í því að móta frumvarpið að vilji félagasamtakanna var mjög sterkur. Við kölluðum til okkar fulltrúa allra helstu samtaka sem starfa hér á landi og einnig fulltrúa sveitarfélaganna og þeim fannst mikill akkur í því að fá endurskoðun á lögunum. Hlutverk Æskulýðsráðs hefur komið aðeins til umræðu og er samkvæmt nýja frumvarpinu töluvert breytt. Það er útvíkkað og hefur fengið mikið rými til þess að marka stefnu og veita hæstv. menntamálaráðherra ráð um hvernig betur verði hlúð að starfinu til framtíðar. Jafnframt er með frumvarpinu viðurkenndur ákveðinn vettvangur félaga sem mynda samtök um starfsemi sína og þeim gefið mjög mikið rými til þess að hafa áhrif á þróun þeirra mála. Í frumvarpinu er jafnframt Æskulýðssjóður festur í sessi en hann var stofnaður fyrir nokkrum árum en hefur ekki lagastoð fyrr en með frumvarpinu þegar það verður að lögum. Hlutverk Æskulýðssjóðs er að styrkja ákveðin frumkvöðlaverkefni, ákveðin framfaraverkefni á vegum æskulýðsfélaga, en það er ekki hugmyndin að æskulýðsfélög og félagasamtök sæki um styrki til Æskulýðssjóðs til reksturs. Félög og samtök, sérstaklega landssamtök eins og Landsbjörg, skátahreyfingin, KFUM og KFUK, Skáksambandið og fleiri ungliðadeildir landsfélaga hafa sótt til fjárlaganefndar um stuðning. Það kom einmitt fram í skýrslu nefndar sem ég var formaður í, að styrkir til slíkrar starfsemi hafa farið vaxandi á síðustu árum en jafnframt kom fram að styrkir til starfsemi á vegum sveitarfélaga hafa vaxið og margfaldast og er verulegur munur þar á. Það komu einmitt fram mjög sterkar skoðanir nefndarmanna og ekki síst þeirra sem komu á fund nefndarinnar, að mikil þörf væri á því að sveitarfélögin leituðu í ríkari mæli samstarfs við frjáls félagasamtök við skipulagningu á æskulýðsstarfi og veittu þeim aukinn stuðning til starfsemi sinnar því að það hefur sýnt sig að mikil starfsemi á vegum sveitarfélaga hefur gert það að verkum að ungmennastarf, t.d. skáta og kirkjufélaga, hefur liðið að sumu leyti fyrir mikla virkni í starfi sveitarfélaganna. Þess vegna kom það mjög skýrt fram að æskilegt væri að sveitarfélögin leituðu aukins samstarfs við frjáls félagasamtök. Þegar frjáls félagasamtök eiga í hlut er þumalputtareglan sú að hver króna af opinberu fé sem fer til slíkrar starfsemi virðist margfaldast og hefur þumalputtareglan verið sú að hún tífaldist. Þá er metið sjálfboðastarfið inn í það og jafnframt það fjármagn sem hin frjálsu félagasamtök fá með sérstakri fjáröflun. Þungamiðjan í frumvarpinu snýr að verndun ungmenna að mínu mati og það hefur verið töluvert um það rætt m.a. af hv. þingmanni sem talaði á undan mér. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að fólk er almennt þeirrar skoðunar að grípa þurfi til nauðsynlegra ráðstafana til þess að einstaklingar sem hafa verið að brjóta af sér og sem hafa brotið gegn 22. kafla almennra hegningarlaga varðandi kynferðisbrot, að þetta fólk sé ekki æskilegt, og ekki bara æskilegt, það sé óviðeigandi að slíkt fólk starfi með ungu fólki á vettvangi æskulýðsfélaga eða félagasamtaka. Ég held að við þurfum ekki annað en að líta til umræðu síðustu daga til þess að sjá að rétt er að fara þá leið. Hins vegar hafa verið gerðar ákveðnar breytingar á frumvarpinu frá því að það var lagt fram fyrir ári varðandi ákvæði um þá sem hlotið hafa refsidóm fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni. Það hefur verið takmarkað og miðað við síðustu fimm ár. Dregið hefur verið m.a. í efa að rétt sé að fólk sem hefur verið í ávana- og fíkniefnum leiti í þessa starfsemi, hætt sé við að það leiti eftir tengslum við börn og ungmenni til þess að afla markaðar fyrir vöru sína og leiði þau inn á braut fíkniefna. Mig langaði í þessu sambandi að lesa upp úr netpósti sem ég fékk í mars í fyrra þegar þessi umræða var mikið í fjölmiðlum frá manni sem hafði einmitt þá reynslu sem hv. þm. Mörður Árnason dró í efa áðan. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég var að lesa viðtal við“ - nafngreindan mann sem skiptir ekki máli hver er - „í Blaðinu þar sem hann segir að hann hafi heyrt orðróm um að fíkniefnasalar reyni að hasla sér völl innan íþróttafélaga en hann hafi ekki verið staðfestur. Þetta tel ég rangt. Ég sat sem stjórnarmaður í stóru íþróttafélagi á höfuðborgarsvæðinu um langa hríð og við urðum fyrir því einu sinni að ráða framkvæmdastjóra einnar deildarinnar sem hafði með börn og unglinga og gera, gríðarlega ábyrgðarfullt starf. Því miður misnotaði þessi einstaklingur sér aðstöðu sína með því að bjóða fíkniefni unglingum sem voru í keppnisferð norður í landi og var tekinn fyrir það. Guð einn veit hversu oft hann hafði gert það áður. Hann síðan sendi handrukkara á þá drengi sem sögðu til hans og seinna meir hlaut hann dóm fyrir fíkniefnabrot og nauðgun á 16 ára stúlku. Þarna vorum við grandalausir og höfðum ekki skoðað bakgrunn mannsins nógu vel. Hann hafði tekið þátt í sjálfboðaliðastarfi fyrir félagið og hann vann traust okkar sem stjórnum eflaust vegna þeirra starfa. Síðan sótti hann stíft að fá framkvæmdastjórastöðuna sem hann fékk illu heilli. Það er sitthvað þó að óvirkir fíklar séu leiðbeinendur á meðferðarheimilum, eins og hjá AA, eða hvort þeir eigi að stjórna ungmennum sem eru að vinna að auknu heilbrigði með ástundun sinni.“ Þetta er maður sem hefur mikla reynslu af starfi í íþróttafélagi og lenti í því að maður sem hafði verið ráðinn og átti að gegna forustustarfi fyrir æskulýðsstarf, íþróttastarf, brást traustinu. Ég held því að full ástæða sé til þess að fara varlega og ég hef ákveðnar efasemdir um þá breytingu sem hefur verið gerð á frumvarpinu um að takmarka það við að brotið hafi átt sér stað innan fimm ára. Ekki síst hafa atburðir síðustu daga styrkt þá skoðun mína að það sé e.t.v. ekki rétt að gera þá breytingu. Á hinn bóginn má líka segja að ef það verður til þess að lögin fari í gegn geti ég svo sem fallist á það. Á hinn bóginn má líka segja að það er komin ný málsgrein í 10. gr. sem snýr að því að heimilt sé yfirmönnum skóla, leikskóla, sumardvalarheimila, íþrótta- og tómstundamiðstöðva og annarra slíkra stofnana eða staða þar sem ung börn og ungmenni koma saman eða dveljast um lengri tíma, og 2. gr. tekur til, þ.e. skipulagt æskulýðsstarf, eiga rétt til upplýsinga úr sakaskrá um það hvort tiltekinn einstaklingur, sem sótt hefur um störf á þeirra vegum, hefur hlotið dóm vegna brota sem 3. mgr. tekur til, að fengnu samþykki hans. Segja má að þetta ákvæði bæti hitt upp því að það er náttúrlega enginn sem segir það að hafi einhver hlotið dóm fyrir meira en fimm árum að viðkomandi verði ráðinn til slíkra starfa. Það er alveg ljóst að málsgreinin er í samræmi við þá praktík sem er í gangi hjá t.d. sveitarfélögum og hjá þeim sem reka sumardvalarheimili og hjá mörgum í frjálsum félagasamtökum, að þeir eru farnir að óska eftir því að fá sakaskrá. En það er, eins fram kemur þarna, að fengnu samþykki viðkomandi og ef viðkomandi veitir ekki slíkt samþykki er náttúrlega alveg ljóst að eitthvað er ekki í lagi. Ég tek undir það sem hv. þm. Mörður Árnason sagði, að það er almennt ekki æskilegt að afbrotamenn starfi með börnum og ungmennum og ég held að það sé hin almenna regla sem forustumenn æskulýðsstarfs fara eftir. Samkvæmt mínum upplýsingum hafa þeir óskað eftir upplýsingum úr sakaskrá að fengnu samþykki viðkomandi og hafa tekið mið af því sem þar kemur fram við ráðningu. Það má því segja að kannski sé sama tilgangi náð en jafnframt má segja að með því er verið að opna á það að einstaklingur sem hefur einhvern tíma verið á þessari braut hafi hugsanlega eitthvert gagn af því og börnin hafi eitthvert gagn af því að umgangast hann þó að ýmsir hafi reyndar ákveðna fyrirvara á því. Varðandi æskulýðsrannsóknir af því að þær komu til umræðu áðan, er alveg ljóst að þær reglubundnu æskulýðsrannsóknir sem gerðar hafa verið hér á undanförnum árum, m.a. á vegum Rannsóknar og greiningar, hafa reynst afar gagnlegar við að meta æskulýðsstarf, að meta hvort sérstaklega viðkomandi sveitarfélög séu á réttri leið varðandi áherslur sínar. Það vill þannig til að í dag, nákvæmlega núna á meðan við ræðum frumvarpið, er verið að kynna nýjustu rannsóknina sem nær til 9.–10. bekkjar. Það er mjög áhugavert að skoða þær rannsóknir og skoða hvernig niðurstöðurnar eru mismunandi á milli sveitarfélaga og getur verið lærdómsríkt fyrir sveitarfélögin að átta sig á hver vandinn er í æskulýðsmálum eða varðandi ungmennin í viðkomandi sveitarfélögum og hverjar eigi þá að vera áherslur sveitarfélagsins til framtíðar. Virðulegi forseti. Ég fagna því að frumvarpið er komið fram. Ég tel að það leiði til mikilla framfara, skapi styrkari ramma utan um starfsemina og það sem mest er um vert, að það verði til þess að vernda börn og ungmenni í meira mæli en hingað til hefur verið gert. Við höfum oft verið sofandi í þessum málum en ég held að umræða bæði síðustu missira og síðustu daga bendi okkur á að við þurfum að fara mjög varlega í þessum efnum og við þurfum í öllum ákvörðunum okkar að láta börnin njóta vafans.

Forseti. Nú hefur komið fram að við hv. síðasti ræðumaður erum sammála um að fara beri mjög varlega í þessum efnum og almannavaldinu sé skylt að sjá til þess með einhverjum hætti að börn og ungmenni verði ekki fyrir því að vondir menn veljist til samfylgdar þeim í æskulýðsstarfi. Hv. þingmaður hefur setið í nefnd sem gerði tillögur um að ákveðnir hópar væru útilokaðir frá æskulýðsstarfinu. Ég hef gagnrýnt þessa skipun og ég legg til að annaðhvort taki menn það sem augljóst er að beri að vera í þessum lögum sem eru svipuð ákvæði og í barnaverndarlögunum, eða að farin sé hin leiðin og það tiltekið hvers konar fólk eigi almennt ekki að vera í slíku starfi og forstöðumönnum ekki treyst fyrir því að meta það sjálfir. Ég spyr hv. þingmann hvort það sé virkilega svo að hún vilji að þetta gildi eingöngu um fíkniefnabrotamenn þar sem fimm ár eru liðin frá afbrotinu en henni finnist í lagi að morðingjar, ræningjar, heimilisofbeldismenn og fjárglæframenn og drykkjumenn séu í slíkum störfum. Bara já eða nei við þessu.

Ég held að það sé varla þörf á að svara þessari spurningu, hún er svo algerlega út hött. Ég held að það sé alveg ljóst að í þessu frumvarpi eru sérstaklega tekin fram kynferðisbrot. Mér heyrist á málflutningi hv. þingmanns að við séum algerlega sammála í þeim efnum, við erum líka sammála varðandi ávana- og fíkniefni. Þetta eru þeir aðilar sem mest hætta er á að hafi áhrif á börnin til hins verra og brjóti gegn börnum. Ég held að það sé alveg ljóst að með ákvæðinu varðandi sakaskrána, hvort heldur það var hv. þingnefnd eða menntamálaráðuneytið sem bættu því inn í frumvarpið, hafi forstöðumenn slíkrar starfsemi í höndunum ákveðið tæki til að ganga úr skugga um hvort viðkomandi hafi brotið af sér með öðrum hætti og þá sé möguleiki á því að meta það. Ég tel að það þyrftu að vera býsna sterk rök fyrir því að maður sem brotið hefur af sér viljandi, tekið líf annarrar manneskju eða verið kunnur að því að hafa stundað innbrot sé einstaklingur sem æskilegt væri að hafa í starfi með börnum og ungmennum.

Forseti. Spurningin er alls ekki fáránleg. Hún er borin fram í hárréttu samhengi við það frumvarp sem hér er til umræðu og er að efni til ættað frá nefnd sem hv. þingmaður veitti forstöðu. Af þeim hópum öllum sem ég tiltók þarna er það aðeins einn, fíkniefnabrotamenn, sem fá á sig sérstakt ákvæði og eru í fimm ára löngu banni frá þessum starfsvettvangi. Ég spyr enn: Af hverju gildir það um þá? Hver er hin sérstaka ástæða fyrir slíka menn en ekki morðingja, ræningja, fjárglæframenn, þá sem sannast hefur á heimilisofbeldi eða drykkjumenn? Einu svörin sem ég fæ frá hv. þm. Ástu Möller er að búið sé að setja sakavottorðsákvæði inn í frumvarpið. Það er rétt, forseti, það er búið að gera það. Það var áður í athugasemdum við frumvarpið. Það á auðvitað miklu betur heima í því, eigi það heima hér yfir höfuð á það miklu betur heima í því. En hv. þm. Ásta Möller hefur því miður ekki lesið það frumvarp sem hún ræðir hér um því að 4. mgr. 10. gr. um sakavottorðið er þannig um rétt til upplýsinga úr sakaskrá, með leyfi forseta: „… um það hvort tiltekinn einstaklingur, sem sótt hefur um störf á þeirra vegum [þ.e. stofnana og samtaka], hefur hlotið dóm vegna brota sem 3. mgr. tekur til að fengnu samþykki hans.“ - Sem 3. mgr. tekur til, forseti. Til hvers tekur hún? Hún tekur til XXII. kafla almennra hegningarlaga og þeirra sem hlotið hafa refsidóm fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni. Það kemst ekkert upp um morðingja, ræningja, fjárglæframann, heimilisofbeldisafbrotamann og drykkjumann í þessari sakaskrá. Eðlilega ekki, því að þetta er ekki mjög heppileg leið til að gera út um það. Það á auðvitað að treysta forstöðumönnunum fyrir því með almennum leiðbeiningum hvaða skilyrði menn þurfa að uppfylla sem koma að þessu starfi og sjálfboðaliðar sem í raun og veru eru ekki ráðnir í starf.

Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að vísan í 4. mgr. 10. gr. snýr að 3. mgr. en ég held að bæði ég og hv. þingmaður verðum að treysta því að forstöðumenn slíkrar starfsemi meti umsækjendur með tilliti til forsögu þeirra. Það er alveg ljóst að það var mat nefndarinnar sem samdi frumvarpið að börnum væri sérstök hætta búin varðandi þá aðila sem orðið hafa uppvísir að kynferðisbrotum gagnvart börnum. Það hefur reyndar verið víkkað út í meðhöndlun nefndarinnar eða ráðuneytisins að það eigi við um alla og jafnframt varðandi ávana- og fíkniefni. Það hefur t.d. verið talið sannað að þeir sem brotið hafa gegn börnum einhvern tímann á lífsleiðinni varðandi kynferðisafbrot, hætti ekki þeirri iðju sinni eins og ljóst er. Síðan var hugmyndin sú að börnin yrðu látin njóta vafans varðandi ávana- og fíkniefni og vísa ég þá m.a. í þá sögu sem ég las hér áðan. Hvað varðar morðingja, ræningja og aðra slíka afbrotamenn, þá var ekki farið út í slík brot. Við höfðum kannski ekki hugmyndaflug til að láta okkur detta í hug að slíkir aðilar færu sérstaklega að sækjast eftir starfi í æskulýðsstarfi. Nú er það í höndum menntamálanefndar og hv. þm. Marðar Árnasonar að sækja það innan nefndarinnar, vilji hann bæta þessu ákvæði við. Ég er tilbúin til að hlusta á rök hans í þeim efnum við 2. umr.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til æskulýðslaga. Ég ætla að byrja á að taka undir orð hv. þm. Marðar Árnasonar varðandi þá sem óæskilegir eru til starfa fyrir æskulýðssamtök. Það er reynsla af því að fjárglæframenn hafi starfað fyrir íþrótta- og æskulýðssamtök og sjálfsagt er ástæða til að reyna að koma í veg fyrir að þeir geri það alveg eins og með þá sem hlotið hafa fíkniefnadóma, að það sé a.m.k. athugað áður en leiðbeinendur eru ráðnir að þeir séu ekki á vanskilaskrá o.s.frv. Eins og allir vita er starfsemi æskulýðsfélaga hér á landi mjög öflug og í sjálfu sér tímabært að endurskoða lög um slíka starfsemi en þau eru frá 1970. Þessi endurskoðun byggist á skýrslu sem skilað var í maí 2003 undir heitinu Úttekt á stöðu félags- og tómstundamála ungs fólks á Íslandi. Ég tel að unnið hafi verið mjög gott starf í nefndinni sem vann þá úttekt og góð skýrslan sem frá henni kom. Ungmennafélögin sinntu á sínum tíma stórum hluta slíks starfs og gera að sjálfsögðu enn, en frá því að Æskulýðsráð Reykjavíkur var stofnað 1956 má segja að félagsmiðstöðvar hafi tekið yfir stóran hluta af félagsstarfinu a.m.k. í þéttbýli. Hvað varðar æskulýðsstarfið vil ég minna á að það er æskilegt að gleyma engum í þeirri umræðu og taka tillit til minni hópa. Þar má nefna Ný-Ung, ungliðahreyfingu Sjálfsbjargar o.s.frv., alla þá sem búa við skert líkamlegt eða andlegt atgervi, en félagasamtök þeirra segja: „Ekkert um okkur án okkar“ og óska eftir að það sé virt. Eins og kemur fram í athugasemdum við frumvarpið hafa rannsóknir sýnt fram á að þátttaka ungs fólks í æskulýðsstarfi hefur mikið forvarna- og uppeldislegt gildi. Það minnkar líkur á vanlíðan ungs fólks og minnkar líka líkur á vímuefnaneyslu og andfélagslegri hegðun. Eitt af því sem ég velti fyrir mér varðandi frumvarpið sjálft er í 5. gr. Eins og kom fram í athugasemdum við frumvarpið í fyrra veltu samtökin Samfés því fyrir sér hvort þau ættu ekki að fá beinan aðgang að Æskulýðsráði, en í 5. gr. nú segir, með leyfi forseta: „Ráðherra skipar níu fulltrúa í Æskulýðsráð. Fimm fulltrúar skulu skipaðir samkvæmt tilnefningu æskulýðssamtaka, samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Tveir fulltrúar skulu tilnefndir af Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Ráðherra skipar formann og varaformann …“ Ég velti því fyrir mér af hverju ekki var farið að ósk Samfés á sínum tíma um að þeir fengju fulltrúa beint í Æskulýðsráð og fæ ég væntanlega svar við því. Ég hefði talið rétt að þessi samtök, sem nú eru orðin 21 árs og sinna gífurlega miklu æskulýðsstarfi í landinu, hefðu beinan aðgang að Æskulýðsráði og ættu þar sinn eigin fulltrúa. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt 3. gr. frumvarpsins er lagt til að ríkissjóður leggi starfsemi landssamtaka æskulýðsfélaga til fé eftir ákvörðun Alþingis í fjárlögum. Fjármálaráðuneytið telur að tillagan feli ekki í sér skuldbindingar um fjárveitingar og hafi því ekki áhrif á útgjöld ríkissjóðs.“ Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvort það sé rétt að þessi lög, verði frumvarpið samþykkt, muni ekki hækka útgjöld ríkissjóðs á neinn hátt. Þegar maður les greinarnar yfir hefði ég haldið að bæði 3. gr. og 6. gr. og jafnvel 7. gr. leiddu af sér aukin útgjöld, þ.e. að þessar greinar krefðust aukins fjárstuðnings til æskulýðsfélaga frá ríkisvaldinu. Samkvæmt umsögn fjármálaráðuneytisins er talið að svo verði ekki. Ég spyr: Er gert ráð fyrir auknum fjárstuðningi við æskulýðsfélög með þessu frumvarpi? Eitt af því sem aukist hefur á síðustu árum eru auknar kröfur til þeirra sem sinna æskulýðsstarfi, auknar kröfur um menntun, auknar kröfur til leiðbeinenda og þjálfara. Sem betur fer er meiri menntun í boði, en þessu fylgir að sjálfsögðu aukinn kostnaður. Mörg æskulýðsfélög eru rekin af sjálfboðaliðum og því tel ég nauðsynlegt að árleg fjárframlög til æskulýðssamtaka séu tekin sérstaklega til endurskoðunar og þá með hækkanir í huga. Oft er vitnað í tölur um styrki, annars vegar frá ríki og hins vegar frá sveitarfélögum, en þær geta verið villandi. Í athugasemdum við frumvarpið varðandi þá skýrslu sem hér hefur verið minnst á kemur fram að framlög sveitarfélaga til æskulýðs- og íþróttamála voru um 6 milljarðar árið 2001. Það skal tekið fram að í þessum tölum er um að ræða heildarkostnað, bæði til byggingar mannvirkja, reksturs þeirra og innra starfs hjá sveitarfélögunum. Ekki er rétt að taka tölurnar þannig að þetta sé einungis beinn fjárstuðningur til reksturs æskulýðssamtakanna. Í umræddri skýrslu segir jafnframt, með leyfi forseta: „Félags- og tómstundasamtök afla fjármagns með ýmsum hætti. Stuðningur frá sveitarfélögum og ríki er mikilvægur þáttur í fjármögnun flestra félags- og tómstundasamtaka þótt slíkur stuðningur sé yfirleitt aðeins hluti af fjármögnun starfseminnar. Ársreikningar félags- og tómstundasamtaka hérlendis sýna að hlutur ríkis og sveitarfélaga í fjármögnun samtakanna er þó afar misjafn, allt frá því að vera enginn upp í nokkra tugi prósentna af árlegu rekstrarfé viðkomandi samtaka.“ Þetta eru atriði sem mér finnst þurfa að ræða sérstaklega um og ég hef þær væntingar til þessara nýju laga að þau verði til þess að sveitarfélögin endurskoði allan sinn stuðning, hvort heldur það verður í gegnum æskulýðs-, íþrótta- eða tómstundanefndir, í formi húsnæðis, afnota af húsnæði eða jafnvel beinna styrkja. Því það er einfaldlega þannig að æskulýðs- og íþróttafélög eru nokkurs konar þjónustustofnanir fyrir sveitarfélögin og ríkisvaldið. Æskulýðsfélögin veita íbúum sveitarfélaga þjónustu um allt land með því að halda utan um frístundatíma ungs fólks. Þessi félög eru með ýmiss konar starfsemi sem er líkleg til að gera unglingana að betri þjóðfélagsþegnum. Minnst hefur verið á 10. gr. varðandi starfsskilyrði í æskulýðsstarfi. Það kom fram í máli hæstv. menntamálaráðherra að eina breytingin á frumvarpinu frá því í fyrra komi fram í þessari grein þar sem er tekið fram hverjum er óheimilt að starfa með eða hafa umsjón með börnum og ungmennum í æskulýðsstarfi. Ég tel að þessi breyting sé til bóta en set jafnframt fyrirvara varðandi þá sem hafa brotið gegn lögum um ávana- og fíkniefni, um að það sé einungis á síðastliðnum fimm árum. Það er spurning hvort sá tími eigi ekki að vera lengri. Það er sitt hvað hvort sá sem brotið hefur þessi lög komi á samkomur með börnum og unglingum til að segja frá reynslu sinni í einhverju fyrirlestraformi eða hvort hann sinnir þeim svo klukkutímum skiptir. Ég ítreka að rétt er að víkka jafnvel út þessa grein og tiltaka fleiri aðila. Það er t.d. reynsla íþrótta- og æskulýðssamtaka að menn sem ekki kunna að fara með fé hafi lagt jafnvel rekstur heilla félaga í rúst. Að öðru leyti fagna ég því að frumvarpið skuli komið fram og eigi eftir að njóta málsmeðferðar í þinginu. Ég ítreka enn og aftur vangaveltur mínar, annars vegar um það hvort því muni fylgja, eins og mér finnst 3., 6. og 7. gr. gefa í skyn, aukið fjármagn til æskulýðssamtaka og æskulýðsmála og hins vegar hvort ekki sé rétt að stór landssamtök eins og Samfés eigi ekki að fá sinn eigin fulltrúa skipaðan beint í Æskulýðsráð.

Forseti. Ég átti eftir svolítið af ræðu minni áðan og ætla að nota tækifærið nú til að ljúka henni. Ég vil fyrst segja að úr því að við förum inn á þá braut, sem er sem sé gegn ráðum Sambands ungra sjálfstæðismanna, að setja almenn lög um æskulýðsstarfsemi, einnig þá sem rekin er og fram fer utan vébanda hins opinbera, væri kannski ástæða til að setja enn frekari markmið og leiðbeiningu í slík lög. Í 1. gr. frumvarpsins eru vissulega fögur orð sem ég get út af fyrir sig tekið undir með svipuðum fyrirvara og ungir sjálfstæðismenn setja, en ég lýsti þó hér áðan að ég teldi að um félagasamtök barna og ungmenna - barna sem er hin lagalega skilgreining - væri almannavaldinu rétt að setja ákveðnar reglur. Þá á ég við undir 18 ára því að ég sé ekki að almannavaldið geti leyft sér að setja reglur um félagsskap þar sem fullorðið fólk kemur saman. Það þætti sérkennilegt ef þingmenn eða ráðherrar tækju sig hér til og settu reglur um venjulegan félagsskap, settu honum markmið og einhvers konar leiðbeiningar. Úr því að við erum að þessu hefði kannski verið við hæfi að setja reglur, leiðbeiningu eða einhvers konar markmiðslýsingu um fleira en mannkosti og lýðræðislega þátttöku. Æskulýðsstarf er ákaflega mikilvægt, bæði hið skipulega og það sem fram fer utan skipulegra vébanda en er þó með einhverjum hætti efnt til til þess að börn kynnist, læri að vera í félagi og læri hvert af öðru, kynnist sem flestum öðrum af ýmsu sauðahúsi og ekki bara í hinum þrengsta hóp hverfisins, sveitarfélagsins eða menningarhóps eða stéttarhóps af einhverju tagi. Nú er umræða sem betur fer í því tali sem við eigum hér hvert við annað um málefni innflytjenda, um mikilvægi þess að aðlögun og samlögun innflytjenda og þeirra sem fyrir eru á Íslandi fari m.a. fram í félagastarfi. Menn hafa talað um, og ég fagna því, íþróttahreyfinguna og ýmislegt æskulýðsstarf sem æskilegan vettvang fyrir þessa samlögun og aðlögun. Hér er hvergi að finna neina hvatningu til þess að æskulýðsstarf sé opið fyrir börn innflytjenda eða annarra hópa sem kunna að vera í þeirri áhættu að lenda í einhvers konar einangrun, að lenda á einhvers konar glapstigum með ýmsum hætti, fötluð börn eða önnur börn, það er engin sérstök hvatning eða leiðbeining um það. Það er heldur ekkert í þessum töluverða lagabálki um hlutverk kynjanna eða ábyrgð æskulýðssamtaka og æskulýðsstarfsrekenda gagnvart jafnrétti kynjanna. Það er heldur ekkert um almennt samstarf æskulýðssamtaka, segjum, milli landshluta sem væri ákaflega æskilegt. Það er eins og ýmislegt vanti í þessi lög og mig grunar að það væri hægt að bæta úr því með því að skoða hvernig löggjöfin er hjá grannþjóðum okkar sem búa við svipaðar aðstæður og við með ýmsum hætti þó að þær séu yfirleitt flestar fjölmennari, þó ekki allar. Hv. þm. Ásta Möller losaði sig áðan úr þeirri klípu sem hún var komin í með því gamalkunna ráði að ráðleggja þeim sem hér talar og öðrum í menntamálanefnd að gera það sem þeim sýnist í sambandi við 10. gr. Það ber auðvitað að þakka fyrir þau ráð en mér þótti samt að hún og hæstv. menntamálaráðherra bæru kannski meginábyrgðina á því að koma með þetta frumvarp hingað í þingið og þess vegna hlytu þær að skýra út hvers vegna það er svo. Einn flokkur afbrotamanna er tekinn sérstaklega út úr og talinn vera þannig að það eigi að banna þeim allt svona starf en ekki eru aðrir flokkar teknir út úr, þeir sem ég nefndi, og þar á meðal þeir sem neyta yfir sig af hinu löglega vímuefni. Ég spurði líka að því sem hvorki menntamálaráðherra né hv. þm. Ásta Möller hafa svarað, hvernig stæði á því að um kynferðisafbrotamenn gilda miklu harðari reglur í þessu frumvarpi en í barnaverndarlögunum. Ég skil ekki enn þá af hverju það er og spyr enn um það: Hvernig stendur á því að, segjum, ungri stúlku - vegna þess að þau kynjamál eru bara þannig - sem hefur leiðst út í vændi af einhverjum hörmulegum ástæðum er um aldur og ævi meinað að taka þátt í æskulýðsstarfi af nokkru tagi vegna þess afbrots sem hún þar hefur framið,  Ég tel, eins og fram hefur komið, að við eigum að gæta hófs, okkur er skylt að gæta meðalhófs í lagasetningu. Það er skylda alþingismanna að gæta meðalhófs og ég tel að við eigum almennt að treysta forstöðumönnum fyrir því að ráða skynsamlega í stöður. Ég held að fáir forstöðumenn ráði afbrotamenn í stöður og þeir hljóta að kanna það sérstaklega þó að fyrir geti komið einhver slys í því ferli eins og lýst var áðan úr tölvupósti hv. þm. Ástu Möller, sem er hingað til eina dæmið sem nefnt hefur verið um að þetta geti gerst. Þegar vitnað er til umræðu síðustu daga um atburði sem hér hafa komið fyrir er væntanlega átt við Byrgið. Ég verð að viðurkenna að ég þekki það mál ekki í smáatriðum en mér er til efs að það eigi við hér. Ég kannast ekki við að sá sem þar er talinn hafa aðalsök, fyrir utan náttúrlega þá sem ekki litu eftir með því, hafi gerst sekur um kynferðisafbrot eða fíkniefni. Ég veit það þó ekki en ég hélt að hann væri fyrst og fremst fyrrverandi drykkjumaður. Hér vegast á ýmis sjónarmið og þetta er viðkvæmt mál því að við viljum auðvitað að börnin okkar njóti alls þess vafa sem hægt er. Við megum hins vegar ekki dauðhreinsa svo í kringum börnin að við göngum á önnur sjónarmið sem við eigum að hafa, rök um persónufrelsi og rök um það að hér sé sæmilega frjálst samfélag. Við megum ekki láta tilfinningasveiflur hreyfa okkur í ótta eða nánast ábyrgðarleysi til þess að hjálpa til við að skapa hér eftirlitssamfélag, hálfgert lögregluríki, með því t.d. að sakavottorð verði nánast almenn krafa við ráðningu í ýmsar starfsgreinar. Ég tel það slæma þróun sem hér er nefnd að menn skuli krefjast þess að sakavottorð sé sýnt og ég tel að þetta frumvarp hér auki enn á það. Ég vek þá sérstaka athygli á því, sem gert var í umsögnum í fyrra, að með þessum lögum varpa þingið og ríkið af sér ábyrgð á þessu máli yfir á forstöðumenn samtaka eða stofnana og kannski forstöðumenn sveitarfélaga einkum með því að það eru engin viðurlög sett á það að brjóta 10. gr. eða annað í lögunum. Því vaknar spurningin: Hvað gerist ef einhver slíkur brýtur þessa 10. gr.? Það eru engin svör við því. Ríkið setur hina almennu reglu en síðan eiga aðrir bara að framkvæma og ríkið treystir sér ekki einu sinni til að beita refsingum eða viðurlögum 

Virðulegi forseti. Í máli hv. þingmanns Marðar Árnasonar kom fram spurning um XXII. kafla almennra hegningarlaga og sérstaklega var fjallað um vændi í því sambandi og það að stúlkum sem hafa stundað vændi væri ekki heimilt að starfa með æskulýðsfélögum. En eins og hv. þingmanni er kunnugt þá liggur fyrir hinu háa Alþingi breyting á lögum er varða vændi þannig að vændi til framfærslu þess sem það stundar verður ekki refsivert. Ef við horfum síðan til fortíðar þá er í þessum kafla vísað til þeirra sem hafa hlotið dóm vegna hegningarlagabrota. Mér er ekki kunnugt um að einstaklingur hafi hlotið dóm vegna vændis hér á landi nema í einu tilviki. Ég á ekki von á því að þetta muni þvælast fyrir nokkrum í þessum efnum. Þó segir vissulega einhvers staðar í frumvarpinu, í greinargerðinni kannski, að hægt þurfi að vera að gera ákveðnar kröfur til þeirra sem ráðast til starfa meðal barna um siðferðislega vitund og siðlega hegðun. Ég held að það eigi að vera þá til grundvallar ráðningu starfsmanna burt séð þá frá því hvaða dóm þeir hafa fengið. Varðandi það að sagan sem ég las sé eina skjalfesta sagan sem hefur verið dregin fram til merkis um að einstaklingar sem hafa stundað sölu á ávana- og fíkniefnum eða neyslu sæki sérstaklega í börn og ungmenni í æskulýðsstarfi, þá voru 

Forseti. Það verður fróðlegt að heyra það þá í menntamálanefnd núna vegna þess að við umfjöllun okkar í fyrra kom ekki fram eitt einasta slíkt dæmi. Ég þekki ekki það. Ég hef að vísu lesið þennan tölvupóst vegna þess að hann var birtur á heimasíðu hv. þm. Ástu Möller. Önnur dæmi komu ekki fram, og eins og ég segi, þá brostu sumir að þessu haldi manna að fíkniefnasalar, „pusherar“ og dópdílarar eins og þeir eru nú nefndir sæki sérstaklega í störf hjá skátunum og íþróttasamtökunum. Það þykir heldur ólíklegt. Ég er sammála hv. þm. Ástu Möller, menntamálaráðherra og, held ég, öllum þingheimi um að afbrotamenn eru ekki æskilegir til þess að starfa að æskulýðsmálum eða barnaverndarmálum yfir höfuð. Hins vegar er hvert tilvik sérstakt. Hver sakamaður hefur sína sérstöðu og mér þykir ekki hægt, með þessari einu undantekningu sem ég hef nefnt hér nokkrum sinnum, sem miðast við barnaverndarlögin að útiloka þá fyrir fram og um aldur og ævi, að sumu leyti, frá þessu. Vel má vera að Ásta Möller hyggi á breytingar á XXII. kafla hegningarlaga, einhverjar breytingar á honum. En það ósköp einfaldlega stendur í 1. mgr. 206. gr. að hver sem stundi vændi sér til framfærslu skuli sæta fangelsi allt að tveimur árum. Nú er ég ekki að mæla með því að menn stundi vændi hér sér til framfærslu. En ég er að segja að sú sök og kannski einhverjar fleiri sem hér eru í þessum ljóta kafla kunni að vera þannig að í einstökum tilvikum sé óhætt og jafnvel æskilegt að viðkomandi einstaklingur starfi eða sé sjálfboðaliði í æskulýðsstarfi. Ég treysti mér ekki til að útiloka það um aldur og ævi. Það sama segi ég um þetta bann við fíkni- og ávanaefnum meðan ekki er önnur upptalning á afbrotum sem koma í veg fyrir að 

Virðulegi forseti. Kannski erum við hv. þm. Mörður Árnason ekkert svo ósammála. Ég held að við höfum bæði notað það orðfæri að við eigum að láta börnin njóta vafans. Varðandi það að einhverjir hafi brosað að sögum um að fólk sem hefur brotið af sér með ávana- og fíkniefnum sé að voma í kringum börn í æskulýðsstarfi þá er þetta náttúruega ekkert til að brosa það. Þetta er grafalvarlegt mál. Ég held að hv. þingmaður hafi eins og ég lesið greinar í blöðum og frásagnir í blöðum um eiturlyfjasala sem voma í kringum grunnskóla og reyna að halda ávana- og fíkniefnum að börnum, í kringum félagsheimili og slíkt. Ég held að engin ástæða sé til að brosa eða hæðast að þessum sögum. Þetta er raunveruleiki sem börn og fjölskyldur hafa staðið frammi fyrir. Sagan sem ég las áðan er ein af mörgum sem ég hef heyrt. Hún kom með tölvupósti til mín. Aðrar sögur heyrði ég í starfi nefndarinnar þegar ég leiddi það starf að semja þetta frumvarp. Þar komu aðilar sem hafa mikla reynslu í þessum málum og þeir fullyrtu þetta í okkar eyru. Þetta voru bæði aðilar innan frjálsra félagasamtaka og einnig aðilar sem leiða þetta starf meðal sveitarfélaga. Mér er ekki hlátur í huga og ég geri heldur ekki ráð fyrir því að hv. þm. Merði Árnasyni sé hlátur í huga.

Forseti. Ég endurtek: Alþingismönnum og Alþingi Íslendinga er skylt að gæta meðalhófs. Okkur er líka skylt að ræða þannig um viðkvæm mál eins og þetta að ekki sé búið til tilfinningaumrót og með einhverjum hætti af þeim völdum eða í þess skjóli settar reglur sem ganga út yfir meðalhófið, settar reglur sem ekki mæta öðrum almennum sjónarmiðum sem gilda um mannréttindi og lagasetningu. Það er þannig. Ágætt dæmi um slíka reglu er reyndar nefnt í athugasemdum við 36. gr. frumvarpsins sem síðar varð að núverandi barnaverndarlögum. Mig minnir að það heiti Megan-lögin í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Á grunni þeirra hafa verið settar slíkar reglur um kynferðisafbrotamenn af öllu tagi að Evrópumönnum blöskrar og má minna á að nú er að koma heim drengur, vil ég nú segja, sem gerðist með einhverjum hætti brotlegur, en ekki þeim að hann hafi verðskuldað þá refsingu sem hann fékk og hefur nú kannski farið langt með að eyðileggja hans líf. Ég vænti þess að Ásta Möller sé mér sammála um þetta. Ég vænti þess að hv. þm. Ásta Möller sé mér sammála um að við eigum að gæta meðalhófs. Við eigum vissulega að hefja yfir allan þann vafa sem hægt er að börn séu sett í umsjá hættulegra manna. En við eigum líka að muna eftir því að mannslíf er mannslíf, hv. þm. Ásta Möller.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um námsgögn. Forsaga þessa frumvarps er sú að í júní 2005 skipaði ég starfshóp sem var falið það hlutverk að endurskoða lögin frá 1990 um Námsgagnastofnun með hliðsjón af 33. gr. laga nr. 66/1995, um grunnskólann okkar. Starfshópinn skipuðu ráðuneytisstjóri menntamálaráðuneytisins, ráðgjafinn minn fyrrverandi, forstjóri Námsgagnastofnunar og fulltrúar frá Skólastjórafélagi Íslands ásamt Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fulltrúa frá Kennarasambandi Íslands. Starfshópurinn fékk m.a. á sinn fund fulltrúa foreldrasamtaka og bókaútgefenda auk þess að gangast fyrir sérstakri könnun á stöðu námsefnisgerðar hér á landi og viðhorfum kennara, skólastjórnenda og bókaútgefenda. Frumvarp þetta, frú forseti, er því afrakstur þeirrar vinnu starfshópsins. Með frumvarpi þessu er mælt fyrir um breytingar á því með hvaða hætti ríkisvaldið leggur grunnskólunum í landinu til námsgögn og styður við þróun og gerð námsefnis á leik-, grunn- og framhaldsskólastigum. Meginmarkmið breytinganna eru mikilvæg að mínu mati. Þau eru að tryggja aukna fjölbreytni og framboð námsgagna, auka sjálfstæði og val skóla og um leið kennara um námsgögnin, draga úr miðstýringu í þróun og framleiðslu námsgagna, auka sveigjanleika og tækifæri einstakra skóla og kennara við útfærslu á aðalnámskránni, stuðla að þróun og nýsköpun í námsgagnagerð, skapa forsendur fyrir góðri nýtingu fjármuna sem veittir er úr ríkissjóði í því skyni að tryggja skólunum í landinu viðeigandi námsgögn, tryggja áfram stöðugt framboð vandaðs námsefnis fyrir grunnskóla útgefið af Námsgagnastofnun og að síðustu, frú forseti, stuðla að bættu skólastarfi og koma betur til móts við þarfir nemenda. Samkvæmt því sem mælt er fyrir um í 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að til verði svokallað þriggja stoða fyrirkomulag, sem ég tel vert að þingmenn hafi í huga, sem sett er saman af Námsgagnastofnun í fyrsta lagi, í öðru lagi af nýjum námsgagnasjóði og síðan í þriðja lagi nýjum þróunarsjóði námsgagna. Þetta eru sem sagt þessar þrjár stoðir sem munu bera uppi námsgagnagerð í landinu ef frumvarpið verður samþykkt. Ég legg áherslu á, eins og fram kemur í II. kafla frumvarpsins, að í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að starfsemi Námsgagnastofnunar haldist því sem næst óbreytt. Frumvarpið gerir ráð fyrir að lögfest verði í 4. mgr. 3. gr. sú regla að réttur hvers skóla til að fá afhent námsgögn sem Námsgagnastofnun framleiðir ráðist af nemendafjölda en stofnuninni verði heimilt að ívilna smærri skólum. Í raun hefur reglu þessari verið fylgt í framkvæmd en eðlilegt þykir að hún fái lagastoð. Þá eru sérstaklega hafðir í huga fámennir skólar, ekki síst úti á landsbyggðinni, þar sem reglunni hefur verið beitt. Þá bendi ég á að í 5. mgr. 3. gr. er að finna nýmæli þess efnis að stofnanir skuli hafa fjárhagslegan aðskilnað vegna sölu á námsgögnum í frjálsri samkeppni við aðra aðila á almennum markaði frá því lögbundna hlutverki stofnunarinnar að leggja grunnskólum til námsgögn skv. 1.–4. mgr. greinarinnar. Lagt er til að við verðlagningu skuli höfð hliðsjón af hinum fjárhagslega aðskilnaði. Með þessu er í frumvarpinu brugðist við úrskurði Samkeppniseftirlitsins í ákvörðun nr. 40/2006 þar sem fjallað var um samkeppnishætti Námsgagnastofnunar við útgáfu og sölu kennsluefnis fyrir grunnskólanema. Samkvæmt úrskurðinum er stofnuninni gert skylt að skilja að fjárhag sinn, annars vegar á milli þeirrar starfsemi sem felst í því að selja útgefið efni stofnunarinnar á almennum markaði í samkeppni við einkaaðila og hins vegar þeirrar starfsemi sem tengist því lögbundna hlutverki stofnunarinnar að sjá grunnskólum landsins fyrir náms- og kennslugögnum. Frumvarpið gerir ráð fyrir því í 4. gr. að ábyrgð, valdsvið og stjórnunarumboð forstöðumanns verði eflt. Jafnframt er gert ráð fyrir breytingum á stjórn stofnunarinnar hvað varðar hlutverk og skipan einstaklinga. Þannig er lagt til að menntamálaráðherra skipi fimm menn í stjórnina til fjögurra ára í senn í stað sjö manna stjórnar samkvæmt núgildandi lögum. Varðandi stjórnina bendi ég á að lagt er til að tveir stjórnarmenn skuli tilnefndir af Kennarasambandi Íslands, einn af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og einn af landssamtökum foreldra grunnskólabarna samkvæmt nánari ákvörðun menntamálaráðherra. Lagt er til að menntamálaráðherra skipi einn stjórnarmann án tilnefningar og skuli hann vera formaður en varaformaður skuli skipaður úr hópi tilnefndra aðalmanna. Gert er ráð fyrir að hlutverk stjórnar verði að marka stofnuninni stefnu í samráði við forstöðumann og staðfesta árlega að starfs- og fjárhagsáætlanir séu í samræmi við markaða stefnu, jafnframt því að veita forstöðumanni ráðgjöf og fylgjast með starfsemi stofnunarinnar. Í öðru lagi, frú forseti, er í III. kafla frumvarpsins gert ráð fyrir að settur verði á stofn sérstakur námsgagnasjóður. Ég vek athygli á þessu ákvæði og þessum kafla. Verður hlutverk sjóðsins að leggja grunnskólum til fé til námsgagnakaupa í því augnamiði að tryggja val þeirra um námsgögn. Lagt er til í 6. gr. að sjóðurinn hljóti fjárveitingu af fjárlögum ár hvert og að menntamálaráðherra skipi sjóðnum þriggja manna stjórn. Varðandi stjórnina bendi ég á að gert er ráð fyrir að einn stjórnarmaður skuli tilnefndur af Kennarasambandi Íslands, einn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og síðan á menntamálaráðherra að skipa einn stjórnarmann án tilnefningar og skal hann vera formaður. Lagt er til að varaformaður skuli skipaður úr hópi tilnefndra aðalmanna. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn skiptist á milli starfandi grunnskóla í landinu í samræmi við nemendafjölda og stærð skólanna en heimilt verði að ívilna fámennum skólum. Frumvarpið gerir ráð fyrir að skólarnir hafi sjálfdæmi um hvernig þessum fjármunum verði varið að uppfylltum reglum sem menntamálaráðherra setur um skilyrði fyrir ráðstöfun fjármuna úr sjóðnum. Þetta kemur til með að auka val skólastjóra og kennara við skólann verulega. Það er þeirra að ákveða, að teknu tilliti til þeirra reglna sem sjóðurinn mun setja og menntamálaráðherra staðfesta, hvernig þeir verja þeim fjármunum til námsgagnakaupa. Lagt er til að sjóðstjórn hafi eftirlit með að farið sé að úthlutunarreglum. Ég legg áherslu á að með þessu fyrirkomulagi er gert ráð fyrir að skólarnir hafi færi á að kaupa námsgögn sem aðrir en Námsgagnastofnun hafa á boðstólum en jafnframt er ekki loku fyrir það skotið að þeir nýti hlutdeild sína í námsgagnasjóðnum til aukinna kaupa frá Námsgagnastofnun. Gert er ráð fyrir að menntamálaráðuneytið annist umsýslu sjóðsins og beri ábyrgð á honum. Ég vek sérstaklega athygli á því, frú forseti, að í fjárlögum fyrir árið 2007 er gert ráð fyrir 100 millj. kr. úthlutun til námsgagnasjóðs og er það í samræmi við áherslur ráðuneytisins um aukin framlög til menntamála. Að gefnu tilefni vil ég taka fram að almennt er litið svo á að fjárveitingar til Námsgagnastofnunar hafi nýst vel og að vel hafi tekist að sinna þörfum grunnskólanna með tilliti til þeirra fjármuna sem stofnunin hefur haft til ráðstöfunar. Því tel ég ekki skynsamlegt að draga úr efnum stofnunarinnar til að sjá grunnskólum landsins fyrir námsgögnum en með því að leggja fé í námsgagnasjóð til ráðstöfunar samkvæmt óskum og ákvörðun einstakra skóla til viðbótar því fé sem veitt er til Námsgagnastofnunar er styrkari stoðum skotið undir þennan mikilvæga þátt skólastarfsins, að veita skólunum svigrúm, aukið val til þess að velja þau námsgögn sem þeir kjósa að nýta í skólastarfinu. Ég vek líka sérstaklega athygli á því að þetta kemur m.a. fram í könnun sem er líka getið um í greinargerðinni með frumvarpinu, það er alveg skýrt í þeirri könnun sem var gerð að kennarar eru að óska eftir aukinni fjölbreytni og auknu vali varðandi námsgögn. Í þriðja lagi felst í IV. kafla frumvarpsins að settur verður á stofn sérstakur þróunarsjóður námsgagna sem ætlað er að styðja við nýsköpun og þróun, gerð og útgáfu námsefnis á leik-, grunn- og framhaldsskólastigum. Í 7. gr. er gert ráð fyrir að sjóðurinn hljóti fjárveitingu á fjárlögum ár hvert og að menntamálaráðherra skipi sjóðnum fimm manna stjórn Frumvarpið gerir ráð fyrir að menntamálaráðherra skipi þróunarsjóði námsgagna fimm manna stjórn þannig að tveir stjórnarmenn skuli tilnefndir af Kennarasambandi Íslands, einn af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og einn án tilnefningar úr hópi skólameistara framhaldsskóla. Lagt er til að menntamálaráðherra skipi einn stjórnarmann án tilnefningar og skal hann vera formaður. Lagt er til að varaformaður skuli skipaður úr hópi tilnefndra aðalmanna. Þá er gert ráð fyrir í 3. mgr. 7. gr. að stjórn þróunarsjóðsins ákveði skiptingu á fjárveitingum sjóðsins og beri ábyrgð á umsýslu hans. Ég bendi einnig á, frú forseti, að sjóðnum er heimilt að fá aðstoð sérfræðinga við mat á umsóknum. Gert er ráð fyrir því í 4. mgr. sömu greinar að menntamálaráðherra setji þróunarsjóði námsgagna reglugerð. Þá vil ég vekja athygli á að gert er ráð fyrir eftirfylgni við ráðstöfun fjármuna úr sjóðnum. Þannig er gert ráð fyrir því að þeir sem fá fé úr þróunarsjóði námsgagna skuli gera grein fyrir framvindu verkefna og ráðstöfun fjárins samkvæmt fyrirmælum í úthlutunarreglum. Ég bendi einnig á að verði misbrestur á eða séu önnur skilyrði fyrir styrkveitingu ekki uppfyllt er stjórninni heimilt að stöðva greiðslur eða eftir atvikum fara fram á endurgreiðslu styrksins. Ég vek einnig athygli á að í fjárlögum fyrir árið 2007 er gert ráð fyrir að fjármunir sem runnið hafa til þróunar námsgagna á framhaldsskólastigi haldist óbreyttir en verði þetta frumvarp að lögum mun aukið framlag renna til þróunarsjóðs námsgagna á fjárlögum ársins 2008 í samræmi þá við ákvæði frumvarpsins. Er áætlað að gera ráð fyrir þessu strax við undirbúning fjárlagagerðar fyrir 2008 sem nú þegar er hafinn. Ég tel að með þessu séum við búin að koma ákveðnu skipulagi á fót þar sem verður auðveldara að skipuleggja framlög til námsgagnagerðar. Ég tel einmitt brýnt að efla líka þennan þróunarsjóð námsgagna sem er þróunarsjóður þvert á skólastigin, fyrir leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Ég legg áherslu á að með því að setja á stofn þennan þróunarsjóð námsgagna fyrir fyrstu þrjú skólastigin er leitast við að tryggja betri yfirsýn og nýtingu fjármuna sem varið er til þróunar og nýsköpunar í gerð námsgagna. Varðandi einstakar greinar frumvarpsins umfram það sem ég hef nú þegar sagt bendi ég á að samkvæmt 8. gr. þess er gert ráð fyrir því að ef vafi leikur á að námsgögn uppfylli réttmætar gæðakröfur eða samrýmist markmiðum aðalnámskrár sé heimilt að óska eftir því að menntamálaráðuneytið meti hvort viðkomandi námsgögn séu hæf til notkunar í kennslu. Að lokum vil ég benda á ákvæði til bráðabirgða í frumvarpi þessu sem snertir sérstaklega starfsmenn Námsgagnastofnunar. Þar kemur fram að verði frumvarp þetta að lögum felur það ekki í sér neinar breytingar á stöðu og réttindum starfsmanna Námsgagnastofnunar sem ráðnir hafa verið á grundvelli laga um Námsgagnastofnun. Frú forseti. Ég hef nú rakið efni frumvarpsins í megindráttum og sé ekki ástæðu til að fjalla frekar um einstakar greinar þess, heldur vísa ég til frumvarpsins sjálfs og eftir atvikum til ítarlegrar umfjöllunar í athugasemdum eða greinargerðinni þar sem m.a. má finna yfirlit um námsgagnaútgáfu á Íslandi allt frá árinu 1931. Meginforsenda og -markmið þessa frumvarps eru, fyrir utan að koma til móts við kröfur kennara um fjölbreytni í námsgögnum og aukið val og svigrúm skólanna, að efla enn frekar námsgagnagerðina í landinu, auka aðgengi fleiri aðila en Námsgagnastofnunar að námsgagnaútgáfu. Fyrst og fremst er þetta til að styrkja enn betur námsgagnagerðina fyrir börnin okkar. Við segjum í rauninni: Við erum að auka framlögin til námsgagnagerðar á Íslandi um 100 millj. samkvæmt fjárlögum sem nú þegar eru samþykkt og leikurinn er til þess gerður að efla enn betur námsgögnin til barnanna okkar. Í rauninni segjum við við börnin okkar: Við ætlum að búa til enn betri námsgögn.

Hæstv. forseti. Ekki skal standa á mér að fagna 100 nýjum millj. í námsefnisgerð til grunnskólabarna. Ég fagna því að sjálfsögðu. Hins vegar er eðlilegt að höfð séu nokkur orð um aðferðirnar sem hæstv. ráðherra beitir í þessum breytingum sínum sem hún hefur mælt hér fyrir. Eðli málsins samkvæmt hefur það vakið athygli í fjölmiðlum síðustu daga, eftir að þetta frumvarp kom hér fram á þinginu, að nú ætti að gera þær breytingar að hleypa einkaaðilum að gerð námsgagna fyrir grunnskóla. Þetta var fókuspunktur sem maður sá í fyrirsögnum blaðanna sem fjölluðu um málið þegar frumvarpið kom fram. Það er alveg rétt. Þótt mér finnist ég ekki vera búin að sitja lengi á þingi man ég þá tíð þegar við þingmenn þurftum vetur eftir vetur að taka málefni Námsgagnastofnunar til sérstakrar skoðunar. Stofnunin var langt undir hungurmörkum, ein af þessum stofnunum sem hafði verið svelt árin á undan. Nú skulum við athuga að Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að vera með menntamálaráðuneytið frá 1991 og var þess vegna þegar ég kom á þing ábyrgur fyrir því svelti sem Námsgagnastofnun hafði þurft að upplifa og hafði kvartað undan árum saman. Nú er hér sem sagt dæmi um fjársvelta stofnun sem hæstv. ráðherra ætlar að koma til bjargar með því að setja á árinu 2007 nýjar 100 millj. í námsefnisgerð en ekki í það að efla Námsgagnastofnun sem slíka. Nei, nú skal efla einkaaðilana sem eru svo flinkir við að búa til fjölbreytt úrval námsefnis fyrir grunnskólabörn. Mér finnst þetta ekki rétt áhersla og nú skal ég segja að ég hef ekkert á móti því að einkaaðilar komi að námsefnisgerð fyrir grunnskóla. Ekkert á móti því. Enda hefur það verið þannig hingað til að Námsgagnastofnun hefur gert um það samninga að einkaaðilar útbúi námsgögn, bæði rafræn námsgögn, bækur, kvikmyndir og þá flóru sem Námsgagnastofnun hefur haft úr að spila. Þetta hefur hún unnið í samráði og samvinnu við einkaaðila. Það getur mjög vel verið að það megi styrkja þessi samskipti og þau geti eflst og þróast. Ég set mig ekki upp á móti því. Ég set mig engu að síður upp á móti þessari áferð sem hæstv. menntamálaráðherra kýs að hafa á þessum málum. Markmið laganna á að vera að tryggja framboð og fjölbreytileika námsgagna, nákvæmlega það sem Námsgagnastofnun hefur beðið um árum saman að hún fái svigrúm til að gera en ekki hefur verið vilji í Stjórnarráði Íslands fyrir slíku. Nú vil ég líka gera greinarmun á einkaaðila og einkaaðila. Við sem sitjum á Alþingi Íslendinga erum þess minnug þegar bréf rak á fjörur okkar fyrir rúmu ári, bréf sem skólastjórum grunnskólanna hafði verið sent frá Landsvirkjun þar sem Landsvirkjun, sem hefur haft talsverða fjármuni umleikis í starfsemi sinni, sá allt í einu að hún væri aflögufær um talsvert háar fjárhæðir sem hún hafði ákveðið að eyða í að útbúa námsefni fyrir grunnskólabörn. Tekið var fram í bréfi Landsvirkjunar að námsefnið hentaði til kennslu í ýmsum námsgreinum þannig að Landsvirkjun kom inn með hugmyndir sem fóru þvert á námsgreinar og í bréfinu til skólastjóranna var gert mikið úr því hvílíkur happafengur þetta námsefni væri. Þetta hefði kannski verið allt í lagi ef námsefni Landsvirkjunar hefði ekki verið búið til í tengslum við væntanlega vígslu Kárahnjúkavirkjunar og að í tengslum við námsefnið var samkeppni. Börnum var boðið upp á samkeppni sem var þeirrar náttúru að þau áttu að fá að keppa um það í verkefnum að fá að fara með forseta Íslands til að leggja hornstein að stöðvarhúsi Kárahnjúkavirkjunar. Í sjálfu sér væri forvitnilegt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvort yfir höfuð eitthvað hafi orðið af því að Landsvirkjun dreifði þessu námsefni víða. Eflaust hefur hún fengið einhverja dreifingu á það en mér er kunnugt um fjölda skóla sem þakkaði pent og afþakkaði þetta námsefni Landsvirkjunar af eðlilegum ástæðum, ekki bara vegna þess að foreldrar mótmæltu en að sjálfsögðu að hluta til vegna þess. Ein grundvallarregla hlýtur að verða að gilda í samskiptum skóla og menntayfirvalda, traust. Það verður að ríkja gagnkvæmt traust á milli þessara aðila og stjórnvöld verða að tryggja að þeir einstaklingar eða fyrirtæki eða einkaaðilar sem veljast til að útbúa námsefni handa grunnskólabörnum séu hafin yfir allan vafa um að ætla að gera það í eiginhagsmunaskyni. Við vitum að opinberar stofnanir á borð við Lýðheilsustöð og lögregluna hafa útbúið námsefni fyrir grunnskólabörn sem er allt af hinu góða þannig að við höfum mjög fína reynslu af því að opinberar stofnanir á sviði almannaþjónustu vinni í samvinnu við skólana eða Námsgagnastofnun að námsefnisgerð. Sömu sögu má segja um félagasamtök eins og Rauða krossinn og Amnesty International, bæði þessi félagasamtök og fleiri hafa komið að námsefnisgerð og unnið í náinni samvinnu við Námsgagnastofnun að slíku. Eins og ég segi, ég ítreka að það er ekkert nema gott um það að segja. Enda er ekki auðvelt að sjá að þessir aðilar hafi nokkurra þeirra hagsmuna að gæta að þeir gætu mögulega viljað stunda innrætingu í gegnum námsefnið sem ætti að ná til grunnskólabarna. Það sama verður ekki sagt um alla einkaaðila á markaði sem vilja gjarnan koma inn námsefni til grunnskólabarna. Það sýnir dæmið um Landsvirkjun. Mér þykir ákveðinni hættu boðið heim í þessum efnum en hún er fólgin í því að það er ekki fyrr en eftir á sem virðist eiga að koma til einhverra aðgerða varðandi slíkt, þ.e. í 8. gr. í frumvarpinu er sagt að ef vafi leiki „á að námsgögn uppfylli réttmætar gæðakröfur eða samrýmist markmiðum aðalnámskrár er heimilt að óska eftir því að menntamálaráðuneytið meti hvort viðkomandi námsgögn eru hæf til notkunar í kennslu“. Með öðrum orðum virðist vera ráð fyrir því gert að í gegnum stjórnir þessara sjóða sem talað er um að hér sé verið að stofna geti slæðst efni sem ekki sé hæft til kennslu í grunnskólunum. Ég hefði haldið að Námsgagnastofnun ætti að vera öryggisnetið í þessum efnum, að Námsgagnastofnun ætti að vera sían sem tryggði að óhæft námsefni færi ekki inn í grunnskólana. Mér finnst hérna vera ákveðnir pyttir eða hættur sem þarf að girða fyrir og tel þess vegna að atriði á borð við þessi þurfi að skoða vel í starfi nefndarinnar. Ég vil bara að lokum segja, virðulegi forseti, að það segir í aðalnámskrá grunnskóla þar sem fjallað er um frumábyrgð á uppeldi og menntun barna að hún hvíli á foreldrum og að hluta til grunnskólunum. Sú ábyrgð felst í því að sjá nemendum fyrir formlegri fræðslu og því að taka þátt í félagslegri mótun þeirra. Það segir í aðalnámskránni að þetta sé sameiginlegt verkefni milli heimila og skóla og kalli á náin tengsl, á gagnkvæmt traust og gagnkvæma upplýsingamiðlun, samábyrgð og samvinnu. Mér finnst lykilatriði að hæstv. menntamálaráðherra og um leið menntamálanefnd Alþingis gái að því að öllum þessum lykilatriðum sé vel fullnægt og þeirra vel gætt í öllum ákvörðunum sem við tökum um námsefnisgerð handa grunnskólabörnum. Ég mun auðvitað beita mér fyrir því í menntamálanefndinni að það verði tryggt og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að málið verði skoðað gaumgæfilega með þeim gleraugum sem ég tel að þurfi að vera hérna á nefinu á okkur.

Frú forseti. Ég vil víkja að þeim tveimur atriðum sem mér fannst helst beinast að mér. Annars vegar varðandi námsgögnin. Hv. þingmaður talaði um Landsvirkjun. Það skiptir mig ekki máli hvort það er Landsvirkjun, Landvernd eða einhverjir aðrir. Ég treysti skólunum, kennurunum og skólastjórunum til þess að meta hvaða námsgögn þeir vilja nota í sínum skóla. Við erum í raun að undirstrika það líka með frumvarpinu að við treystum kennurunum til þess að velja námsefnið. Það er alveg rétt að aðferðafræðin er sú að við erum að auka fjármagn til námsgagnagerðar um 100 millj. Ég ákvað að beina ekki þeim fjármunum til Námsgagnastofnunar sem vel að merkja hefur staðið sig vel í sínu hlutverki. Ég ákvað að beina þeim í sjóð sem þeir aðilar sem ég hef þegar nefnt eru í stjórn sjóðsins, Kennarasambandið og sveitarfélögin. Að beina þeim í sjóð sem hefur það hlutverk einfaldlega, það er mjög einfalt hlutverk sem sá sjóður hefur, að deila fjármagninu jafnt til skólanna per haus. Ef við gefum okkur að sjóðurinn veiti 1.000 kr. per haus þá eru það 100 þús. kr. á 100 manna skóla. Þá hefur sá skóli það fjármagn til þess að kaupa námsgögn. Forráðamenn skólans geta ákveðið að kaupa námsgögnin frá Námsgagnastofnun eða frá öðrum bókaútgefendum eða námsgagnaframleiðendum. Við verðum líka að hafa í huga söguna í þessu sambandi. Fjölmargar nefndir hafa fengið það hlutverk að endurskoða hlutverk námsgagnagerðar Námsgagnastofnunar hér á landi. Í þessari nefnd sátu m.a. fulltrúar frá Kennarasambandi Íslands, frá skólastjórnum og sveitarfélögum og þetta er sameiginlegt álit nefndar sem skilar í fyrsta skipti. Ég tel þetta mjög farsælt skref til þess að auka fjölbreytni námsbókaútgáfu og hleypa fleirum að námsgagnagerð.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að hættan á því að í gegnum einhverja kennara slæðist efni sem ekki er talið hæft til notkunar við kennslu er fyrir hendi. Annars væri ekki 8. gr. í frumvarpinu. Það er því verið að opna fyrir ákveðna hættu með því að taka Námsgagnastofnun úr sambandi hvað það varðar að það kemur ekki til með að fara nema lítill hluti af námsgagnagerðinni eftir þetta í gegnum það faglega batterí sem Námsgagnastofnun hefur yfir að ráða. Hún hefur hingað til valið og vinsað úr í samvinnu við kennara auðvitað og í samvinnu við aðra sem koma að námsgagnagerð í landinu. Námsgagnastofnun hefur haft mjög vítt net fagmanna sem hún hefur ráðfært sig við og átt samskipti við varðandi gerð námsefnis fyrir grunnskólanema. Mér þykir því mjög mikilvægt að hlutverk Námsgagnastofnunar verði ekki svo rýrt að einhverjir víðir möskvar verði þar sem geti aukið hættuna á því að óæskilegt námsefni fari í gegnum þá og í grunnskólana. Ég vil því tryggja það að við séum örugg um að slíkt gerist ekki.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að við stóðum frammi fyrir því að ákveða að auka fjármagn til námsgagnagerðar. Ég kaus að fara þá leið að veita fleiri aðilum möguleika á því að koma með sitt framboð af námsgögnum í þá flóru sem nú er. Það er ekki þar með sagt að skólarnir muni nýta sér það. Flóran er hjá Námsgagnastofnun. Ég tel mikilvægt að fleiri komi að námsgagnagerð hér á landi en Námsgagnastofnun. Um leið erum við að segja að við erum ekki að rýra mikilvægt gildi Námsgagnastofnunar. Við erum einfaldlega að skjóta fleiri stoðum undir námsgagnagerð hér á landi. Hitt er líka vert að hafa í huga. Ég segi: Gott og vel. Við treystum kennurunum. Við treystum skólastjórunum fyrir því að velja námsgögnin. Fram til þessa hefur það gefist ágætlega, eins og hv. þingmaður kom inn á líka. Kennarar velja ekki bara námsgögn frá Námsgagnastofnun í dag. Þeir velja líka námsgögn t.d. af netinu. Þess vegna er mikilvægt um leið og við fylgjum málinu úr hlaði að þá segjum við: Við treystum skólasamfélaginu til þess að meta námsgögnin en um leið aukum við svigrúmið fyrir fleiri. Við vitum að það eru mjög margir kennarar, bókaútgefendur og fleiri sem standa í námsgagnaútgáfu og námsgagnagerð og hafa lagt mikinn metnað í það að koma með góð námsgögn. Fyrir það erum við að opna.

Hæstv. forseti. Hæstv. menntamálaráðherra leggur áherslu á að hún sé að fjölga þeim aðilum sem koma að námsgagnagerð. Gott og vel. Það segir sig sjálft með 100 nýjum millj. í fjárlagalið í námsefnisgerð sem, nota bene, stendur núna í þessum fjárlögum í 126 millj. þannig að ekki var hann beysinn fyrir. Það var aukið við hann 100 millj. á árinu 2006. Ég vil því segja að auðvitað fjölgar þeim aðilum sem koma að námsefnisgerð, en það er ekki þar með sagt að það verði undir þeim sameiginlega hatti sem Námsgagnastofnun hefur haft yfir námsgagnagerðinni hingað til. Ég vara við þeirri breytingu sem það getur haft í för með sér. Sjálfsbjargarviðleitni kennara er aðdáunarverð. Við þessar erfiðu aðstæður, við það svelti sem kennarar og Námsgagnastofnun hafa búið við varðandi námsgagnagerð hafa kennarar auðvitað þróað með sér ýmsar aðferðir við að búa til eigið námsefni og fá námsefni af netinu. Það gefur augaleið. Margir kennarar vilja búa til sitt eigið námsefni og leggja mjög mikinn metnað í það og finnst einfaldast og best að kenna sitt eigið námsefni. Auðvitað gerir ekki nokkur maður athugasemd við það að kennarar hafi það val, en kennarar sem kenna grunnskólabörnum eiga að hafa fjölbreytta flóru námsefnis og það á að vera lagt mikið fé í námsgagnagerð án þess að það sé skilyrði að Námsgagnastofnun komi ekki að nema litlum hluta þess.

Forseti. Frumvarp það til laga um námsgögn sem hér er til umræðu er í heildina athyglisvert frumvarp og að mörgu leyti skynsamlegt um viðkvæmt efni. Kennsluefni, námsgögn í grunnskólum hefur haft nokkra sérstöðu innan skólakerfisins og sú sérstaða lýsir auðvitað líka sérstöðu grunnskólans í okkar menntakerfi því grunnskólinn er öðrum skólum fremur uppeldisstöð, mótunarstaður ungs fólks, nýrra þátttakenda í samfélaginu en ekki bara einhvers konar kjörbúð með menntun í litlum bútum sem veita þreyttar einingar eða ganga undir einhvern annan kvarða. Hlutverk grunnskólans, hins grundtvigska norræna grunnskóla, er að miðla gildum og verðmætum, að gera fólk að nýtum samfélagsborgurum, að vera til gagns fyrir börnin sem þangað ganga og sækja þangað sína menntun og félagsmótun en líka til gagns fyrir íslenskt samfélag og mannfélagið allt ef maður vill vera mjög hátíðlegur. Mér sýnist að sú nefnd sem starfaði að frumvarpinu hafi unnið gott starf sem er því miður ekki reyndin um allar nefndir sem koma að málum hjá menntamálaráðuneytinu. Í inngangi athugasemda við frumvarpið er heilmikill sögulegur fróðleikur, gagnlegur, og líka niðurstöður könnunar sem nefndin gekkst fyrir. Helst skortir, sem við þurfum að bæta úr í menntamálanefnd, þeir sem ekki eru þeim mun handgengnari í þessum efnum, samanburð við stöðuna í grannlöndum okkar. Það opnast alltaf ný sýn með einhverjum hætti við það að skoða önnur lönd þrátt fyrir sérstöðu Íslendinga sem í þessu máli sem við ræðum kemur fram í því að markaðsbúskap eru takmörk sett hvað varðar íslenska grunnskóla. Það er munur á því gagnvart möguleikum markaðarins hvort í árgangi eru 4–5 þúsund börn eða hvort þau eru 40–50 þúsund eins og í norrænum grannlöndum a.m.k., eða hvort þau eru kannski 400–500 þúsund eins og er í öðrum löndum sem eru aðeins fjær. Hér er farin sú leið að Námsgagnastofnun heldur áfram að gegna sínum skyldum við allan grunnskólann en stigin skref að því að auka framboð á námsgögnum frá höfundum og útgáfufyrirtækjum utan Námsgagnastofnunar. Þetta þýðir samkeppni á ákveðnum sviðum og að ég held aukalegt framboð efnis á öðrum sviðum. Kannski má skipta þessu mjög gróft í tvennt, að það sé kjarnaefni sem varðar grunn hverrar námsgreinar og síðan sé ítarefni eða aukaefni sem hér er um að ræða. Það má ímynda sér að samkeppnin verði í þessu tvennu. Í sjálfu sér er það kostur að auka samkeppni á þessu sviði eins og öðrum þó að hún hljóti að vera takmörkuð held ég alltaf í þessu samfélagi. Hitt skiptir auðvitað miklu meira máli að sú leið sem hér er farin getur orðið til þess að auka það sjálfstæði hvers skóla sem við tölum svo mikið um sem raun ber vitni og gefur þar af leiðandi færi á að hver skóli geti leitað sinnar eðlilegu sérstöðu miðað við umhverfi sitt og metnað. Við fyrstu sýn er þessu þokkalega fyrirkomið, tel ég. Annars vegar hefur hver skóli eins konar inneignarnótu eins og verið hefur hjá Námsgagnastofnun en hins vegar kemur fastur kvóti úr námsgagnasjóði sem hver skóli notar væntanlega eins og hann vill. Mér sýnist hlutfallið í byrjun vera einn á móti fjórum eða einn á móti fimm. Ég tel að það sé hæfileg byrjunarstaða og hrósa hæstv. menntamálaráðherra fyrir það að standa svona að þessu. Þetta þarf auðvitað að skoða vel og það þarf að búa vel að Námsgagnastofnun. Undanfarinn er náttúrulega ekki góður, eins og rakið var í ræðu síðasta hv. ræðumanns, Kolbrúnar Halldórsdóttur, að Námsgagnastofnun hefur skort nægilegt fjármagn undanfarin ár og áratugi. Hún hefur ekki getað endurnýjað kennsluefni nógu hratt og ekki haft svigrúm til að bjóða nema að takmörkuðu leyti valkosti í námsgögnum. Ef frumvarpið verður samþykkt að óbreyttu í stærstum dráttum hlýtur Námsgagnastofnun að móta sér endurnýjaða útgáfustefnu. Hún hlýtur að bregðast við með einhverjum hætti í samræmi við það sem ég nefndi áðan. Ég sakna umfjöllunar um það í athugasemdunum, það er engin lína mörkuð um það efni. Þetta hlýtur að breyta mjög miklu hjá Námsgagnastofnun og það er auðvitað spurning hvort hún t.d. leggi þá minni áherslu á ítarefni og aukaefni og láti það markaðnum eftir, en einbeiti sér þeim mun heldur að því sem mætti kalla kjarnaefni og reyni að standa sig þar. Þetta veit ég ekki en um þetta verður auðvitað spurt við umfjöllun nefndarinnar. Frumvarpið er ekki þannig að það færi okkur beina leið til paradísar heldur skapar það ákveðið millibilsástand og ég geri ráð fyrir að eftir nokkur ár, kannski fimm eða tíu, þá þurfi hugsanlega að breyta frumvarpinu eða skoða þá nýju stöðu sem komin er upp. Menn verða að horfa á þróunina í málinu bæði í menntamálaráðuneytinu og á Alþingi því hér sker reynslan úr um gagnsemina. Mér sýnist að þessu sé svo stillt saman að hæstv. menntamálaráðherra og Alþingi geti saman ráðið hlutföllum milli stofnunar og sjóðs hverju sinni eftir því hvernig þróunin verður. Það getur farið svo að hinir sjálfstæðu, eða hvað á að kalla þá, höfundar, framleiðendur og bókaútgáfur ráði ekki við nema hluta af verkefninu. Þá helst þáttur Námsgagnastofnunar mikill í málinu öllu. Það getur líka farið svo að markaðurinn, sem við hljótum að kalla svo, sinni eftirspurninni að meginhluta. Ef svo fer að markaðurinn ræður við að gera það á þokkalegu verði og með þeim gæðum sem tryggja þarf dregst starfsemi Námsgagnastofnunar væntanlega nokkuð saman en hún tekur þá hins vegar við á þeim sviðum sem er ekki líklegt að markaðsfyrirtæki ráði nokkurn tíma við sem eru ófá í fámenni okkar. Erfiðleikarnir koma strax fram í þessu, að hve miklu leyti Námsgagnastofnun er á markaði. Í 3. gr. frumvarpsins er skipting sem við sem erum nýkomin úr Ríkisútvarpsumræðunni könnumst mætavel við, milli hins almenna markaðar þar sem er áskilinn fjárhagslegur aðskilnaður milli samkeppnisrekstrar og almannaþjónustu. Það er því miður óljóst hvernig því er háttað. Annars vegar með hvaða hætti Námsgagnastofnun setur fram námsgögn í frjálsa samkeppni við aðra aðila, eins og hún þarf þá að taka ákvörðun um hverju sinni. Væntanlega gildir það bæði um námsgögn sem hún framleiðir eingöngu til þeirrar samkeppni og líka um námsgögn sem hún framleiðir í skólana en hefur líka til sölu á frjálsum markaði sem getur skapað alls kyns vanda. Hins vegar þarf betri yfirsýn yfir það hvað samkeppnisreglur og Evrópureglur segja og leyfa af starfsemi Námsgagnastofnunar. Ég verð að viðurkenna að af lestri frumvarpsins að viðbættum örlitlum samtölum við nokkra sem við sögu koma þá átta ég mig ekki vel á þessu. Ég veit ekki hvort ráðherra getur svarað því á þeim ákaflega takmarkaða tíma sem hún hefur til umráða á eftir af tilteknum ástæðum, en sé það ekki verður auðvitað að fara í gegnum það í nefndinni. Gæðamálin eru svo alveg sérstakur kafli. Nú má segja að Námsgagnastofnun að forminu til annist þau sjálf þar sem hún framleiðir nánast allt það námsefni sem grunnskólarnir nota. Mér skilst að því sé vel fyrirkomið hjá Námsgagnastofnun út af fyrir sig. Ekkert slíkt eftirlit er í menntamálaráðuneytinu þó þar séu auðvitað fagmenn á því sviði. Svo bætist auðvitað við aðhald frá kennurum, foreldrum og áhugamönnum utan skólanna. Frumvarpið virðist reyndar gera ráð fyrir gæðamati á þremur stöðum. Í fyrsta lagi hjá Námsgagnastofnun eins og verið hefur. Hún sér um gæðamat fyrir sitt efni. Í öðru lagi er hægt að kæra námsefni á forsendum gæða, að þau séu ónóg, til menntamálaráðherra. Það er rakið í 8. gr. Í þriðja lagi virðist gæðamat eiga að liggja til grundvallar við störf stjórnar námsgagnasjóðs. Ég ætla að byrja á því. Það er svolítið skrýtið skipulag með námsgagnasjóð. Þar á að semja sérstakar úthlutunarreglur sem lítið sést nú af í frumvarpinu eða í athugasemdum við það. Af því sem þó sést af þeim virðist vera um að ræða einhvers konar gæðamat á úthlutunarreglum. Úthlutunarreglurnar eru lagðar til grundvallar sérstakri úthlutun sem þriggja manna stjórn sem er skipuð til fjögurra ára í senn sér um. Þetta er sérkennilegt því þegar ég var að reyna að skilja þetta í fyrsta lestri, eins og maður gerir með frumvörp, þá fannst mér þetta vera þannig að námsgagnasjóður skiptist á milli skólanna eins og segir reyndar í frumvarpinu, í hlutfalli af nemendafjölda. Svo væri heimilt að ívilna fámennum skólum og þar með væri kominn grundvöllur þess fjár sem menn fá. Óljóst er hvort t.d. hver skóli þurfi að sækja um fé í námsgagnasjóð á einhverjum forsendum. Ég vil ekkert telja um það fyrir fram en mér sýnist í fyrstu að heppilegra væri að hafa gæðaeftirlitið eftir á þannig að menn þurfi að gera grein fyrir því hvað þeir hafa gert við féð - skólastjórum og kennurum sé treyst til þess - en ekki fyrir fram þannig að þessi þriggja manna stjórn leggi dóm á það hvort rök séu nægileg bak við umsóknina um skólana. Þetta upplýsir hæstv. menntamálaráðherra okkur um á eftir. Það þarf að passa sig hér því hinn mikli kostur við breytinguna er, eins og ég sagði áðan, ekki það að markaðsstarfsemin aukist, ekki frá sjónarmiði skólakerfisins, heldur það að skólastjórar, kennarar og fagmenn, skólamenn, ákveða námsgögnin og fyrirkomulagið að góðum hluta. Það dregur úr miðstýringu sem þörf er á í skólakerfinu en má ekki vera of mikil. Við þurfum að varðveita sjálfstæðið í skólunum og ekki taka það frá þeim í einhverjar stjórnir sem skipaðar eru þó þar veljist sjálfsagt góðir menn til. Því má svo ekki gleyma í þessu sambandi að grunnskólinn er ekki á vegum ríkisins Hann er á vegum sveitarstjórnanna. Það vakna spurningar um þátt þeirra í námsgagnasjóðnum og reyndar líka í þróunarsjóðnum, hvort þetta þarf að vera á ríkisvegum og hvort þetta fé allt á ekki að vera til ráðstöfunar á vegum sveitarfélaganna frekar en að hafa þetta svona. Gæðamatið kemur líka við sögu í 8. gr., eins og ég nefndi áðan, og þar er ekki alveg skýrt hvernig því er háttað. Í fyrsta lagi hverjir geti kært. Það er skilningur þeirra sem ég ræddi við að allir geti kært. Orðalagið heimili það. Ég vil gjarnan fá staðfestingu á því. Ég tel að þarft sé að allir geti kært, að það séu ekki bara einhverjir lögvarðir hagsmunir, þannig að maður taki orðaleppa af öðrum sviðum, sem standa á bak við það að menn geti sett fram slíka kæru. Það geti allir áhugamenn. Þá er náttúrulega kannski hættan sú að of margir kæri og af sérkennilegum ástæðum þannig að það þurfi þá að búa til einhvern formlegri farveg fyrir kærurnar og athugun þessara mála og um það hvernig úrskurðir eru kveðnir upp. Það vekur aftur athygli á því að innan ráðuneytisins er ekki til neitt ferli þar sem hægt er að meta gæði námsgagna. Það er spurning hvort því ferli þyrfti þá að koma upp. Hvort Námsgagnastofnun ætti kannski að skipta upp í tvennt strax, segi ég, því ég geri ráð fyrir að það verði seinna ef þróunin gengur í þá átt sem frumvarpið miðar í raun og veru að, þannig að gæðamat innan Námsgagnastofnunar verði óháð útgáfu Námsgagnastofnunar, hvort skipta þurfi henni með einhverjum hætti í tvennt, og þá verður hvor hlutinn að vera sjálfstæður gagnvart hinum. Ég ætla ekki að lengja þessu ræðu um of en segja það líka í þessu sambandi vegna þess að það var til umræðu í síðustu ræðum, að sjálfsagt er að þessu fylgi einhvers konar gæðamat eða úrskurður á námsefni sem skólarnir ákveða ekki bara að kaupa, heldur taka við frá utanaðkomandi aðilum sem ekki eru algerlega hafnir yfir allan grun um að hafa hagsmuna að gæta gagnvart æskulýðnum og foreldrum, svo sem Landsvirkjun. Því það þurfa auðvitað að vera til varnir gegn pólitískum áróðri af ýmsu tagi í skólastarfinu. Ég hef farið yfir helstu atriði sem mér fundust athyglisverð. Eitt og annað þarf að athuga og íhuga í nefndinni og fylgjast svo með í reyndinni næstu árin. En ég vil segja það að lokum að viðbrögð mín og míns flokks eru með þessum fyrirvörum jákvæð gagnvart frumvarpinu.

Frú forseti. Ég vil þakka frekar vinsamlegar móttökur hv. þm. Marðar Árnasonar. Mér finnst hann hafa farið mjög skynsamlega yfir málið og komið með góðar ábendingar sem ég tel vert að menntamálanefnd taki sérstaklega til athugunar. Þó er eitt sem ég vil útskýra varðandi gæðaeftirlitið. Ég tel mikilvægt að við höldum að sjálfsögðu uppi gæðaeftirliti. En gæðaeftirlitið varðandi námsgögnin er til þess að gera það sem hv. þingmaður sagði svo réttilega, þ.e. að við viljum viðhalda eða setja á laggirnar ákveðinn markaðsbúskap. Skólarnir hafa þá ráðrúm til að ákveða hvert þeir beina sínu fjármagni. En gæðaeftirlitið sem stjórn námsgagnasjóðs á að hafa með höndum er eftir á. Skilyrði sem menn hafa í huga varðandi úthlutunina eru þau í fyrsta lagi að setja ákveðin skilyrði inn í skólann, til dæmis varðandi ívilnun fámennra skóla og síðan hitt að menn séu ekki að setja fjármagnið sem þeir fá til námsgagnakaupa í eitthvað allt annað, kaupa sjónvörp, menn hafa verið að tala um skjávarpa eða eitt og annað, heldur að menn noti fjármagnið sem þeir fá frá námsgagnasjóði til kaupa á námsgögnum. Síðan er gæðaeftirlit eftir á. Það er hugsunin með þessu að skólarnir fái valfrelsi, fá svigrúmið og fái matið á því hvert menn vilja beina þessum fjármunum sem þeir fá úthlutað frá námsgagnasjóði. Við erum að segja að við treystum skólunum til þess að ákveða hvaða námsgögn þeir kaupa og við vonumst til þess að þá verði til ákveðinn markaðsbúskapur með námsgögn sem muni fela í sér enn meiri gæði til lengri tíma litið í námsgögnum.

Forseti. Ég held að þetta sé nú að nálgast. Þó skil ég ekki enn þá í raun hlutverk þessarar stjórnar ef úthlutunarreglurnar eru svo einfaldar að þær gera ráð fyrir því að hér sé um námsgögn að ræða og ekki annað en námsgögn, sem sé ekki almennan tækjakost svo sem tölvur eða sjónvörp sem geta auðvitað verið námsgögn í sjálfu sér. Tölvuforrit geta til dæmis verið námsgögn, svo sannarlega, og verða í auknum mæli. Ég skil satt að segja ekki alveg um námsgagnasjóðinn. Mér er ljóst að eitthvert eftirlit þarf að vera með því sem skólarnir ákveða að kaupa. Eitthvert lágmarkseftirlit þarf að vera með því til öryggis hreinlega og einhvers konar leiðbeiningar. En er ekki ætlunin að það sé eftir á, það eftirlit, og þarf það að vera sérstök stjórn sem nánast úthlutar eftir einhverju sem heita úthlutunarreglur? Mér sýnist þetta almennt vera bara einföld skipting þar sem einhver ívilnun er veitt hinum fámennari skólum, sem er eðlileg og fullkomlega nauðsynleg vegna þess hvernig háttar til í byggðum landsins. Manni dettur í hug, af því að frumvarpið býður upp á það - eitt kemur á eftir öðru - hvort stjórn þróunarsjóðsins geti ekki tekið við þessu hlutverki því að það virðist vera - sé hæstv. menntamálaráðherra að skýra hér rétt út, sem hún hlýtur að vera að gera - þá virðist það vera það lítið að ekki þurfi sérstakt apparat til þess að stjórna þeim sjóði.

Frú forseti. Já, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að hlutverkið er ekki stórt og mikið. Það er í rauninni bara að tryggja að það séu settar reglur og að þeir aðilar sem hlut eiga að máli, sveitarfélögin, Kennarasambandið og síðan einn frá menntamálaráðuneytinu ákveði fjármagnið. Við vitum hvað fjárhæðin er stór og síðan ákveður þessi stjórn hvað eigi að fylgja hverjum nemanda til hvers skóla. Hlutverkið er ekkert mjög flókið. Það er alveg hárrétt líka sem hv. þingmaður segir að gæðaeftirlitið er eftir á þannig að við höfum það líka á hreinu. Í framsögu minni gat ég þess sérstaklega að við værum að breyta fyrirkomulaginu varðandi námsgögnin. Við erum að fara í þriggja stoða fyrirkomulag. Það er Námsgagnastofnun. Það er þessi námsgagnasjóður, fjármagn sem rennur beint til skólanna. Það er þeirra að ákveða hvert þeir vilja beina sínu fjármagni og sínum kaupum. Í þriðja lagi verður svo að vera einhver sjóður sem er til taks til þess að þróa námsgögn. Við verðum að hafa ákveðinn þróunarsjóð á öllum skólastigum til þess að efla námsgagnagerð í landinu og það getur verið með ýmsum hætti. Það getur verið á sviði tölvuforrita, eins og hv. þingmaður kom hér inn á. En það verður að vera til ákveðinn sjóður, þróunarsjóður, nýsköpunarsjóður námsgagna þar sem menn hafa færi á að koma með eitthvað nýtt inn í námsgagnaflóruna, eitthvað sem er ekki gefið og menn sjá ekki fyrir fram. Þess vegna eru þessar þrjár stoðir svo mikilvægar og mikilvægt er að menn hafi í huga hvert markmiðið er með hverri stoð. Ég vona að ég hafi náð að útskýra þetta eitthvað. Eins og ég gat um áðan mun hv. þingmaður hafa tækifæri til þess í hv. menntamálanefnd að fara enn betur yfir þetta því að tíminn er að hlaupa frá okkur núna.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að koma inn í umræðuna um námsgögn en eins og fram hefur komið er meginmarkmið laganna að tryggja framboð og fjölbreytileika námsgagna í samræmi við þarfir nemenda og skóla. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir litlum breytingum á Námsgagnastofnun. Það er frekar verið að styrkja og skýra markmið hennar og fækka í stjórn, sem ég held að sé bara af hinu góða. En það sem er fyrst og fremst nýmæli í frumvarpinu er námsgagnasjóður og svo þróunarsjóður námsgagna. Hér er verið að veita aukið fjármagn til námsgagnagerðar og tel ég það mjög vel. Við vitum vel að kennarar hafa verið að búa til námsgögn og námsefni, fjölrita og dreifa. Nú ættu þeir að geta sótt um styrki í þennan sjóð til þess og jafnvel til útgáfu námsefnis. Þetta er náttúrlega mjög mikilvægt. En með slíku efni þarf að hafa gæðaeftirlit og ég held að það væri mjög æskilegt að 8. gr. frumvarpsins, sem er um gæðamat, væri skýrari, hvort sem það væri stjórn þróunarsjóðsins sem færi í gegnum það eða einhver önnur nefnd, þá held ég að það væri mjög æskilegt. Ég tel að þetta frumvarp muni efla Námsgagnastofnun en fyrst og fremst mun það auka samkeppni og sem kannski ekki er síður mikilvægt, þá mun það auka vitund skólanna á námsefni og námsgagnagerð. Ég fagna þessu frumvarpi, ég tel að við séum að efla námsgagnagerð hér á landi, ekki bara með þeim auknu fjármunum sem er veitt í þetta heldur vekur þetta líka áhuga og athygli annarra, kennarar og skólastjórar geta nú farið að búa til námsefni sitt og sækja til þess fjármagn. Ég vil líka geta þess að í nefnd sem fjallaði um frumvarpið eru tveir af stjórnarmönnum Námsgagnastofnunar, Ásgeir Beinteinsson og Ingibjörg Ásgeirsdóttir, forstjóri Námsgagnastofnunar, og ég veit ekki annað en þau séu nokkuð hlynnt frumvarpinu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um heildarstefnumótun í málefnum útlendinga og innflytjenda. Flutningsmenn ásamt mér er allur þingflokkur Samfylkingarinnar. Tillagan er svohljóðandi: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa heildstæða opinbera stefnu í málefnum útlendinga og innflytjenda. Markmið stefnunnar skal vera að samræma og tryggja réttindi útlendinga og innflytjenda sem hingað koma vegna atvinnu, fjölskyldusameiningar eða sem flóttafólk. Stefnumótunin skal unnin af sérstakri nefnd með aðild forsætisráðuneytis, dómsmálaráðuneytis, menntamálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis. Jafnframt eigi sæti í nefndinni fulltrúar sveitarfélaga, Rauða kross Íslands og Alþjóðahúss. Umboð nefndarinnar verði með þeim hætti að hún geti skipað vinnuhópa um einstaka málaflokka sem komi til nánari skoðunar hjá nefndinni. Á grundvelli slíkrar stefnumótunar verði ráðist í lagabreytingar sem nauðsynlegar þykja til að tryggja réttindi útlendinga og innflytjenda sem best, og gera málaflokkinn samhæfðari, gegnsærri og skilvirkari. Nefndin ljúki störfum haustið 2007. Virðulegur forseti. Ég ætla aðeins að fara yfir greinargerðina sem fylgir þingsályktunartillögunni. Margir hafa í fyrstu velt því fyrir sér af hverju ég sé með sérstaka nefnd í þessu máli en ekki að innflytjendaráð komi að málinu og skýringin á því er afar einföld. Innflytjendaráð er ekki með stoð í lögum og meðan svo er er ekki hægt að fela því slík viðamikil verkefni. Eitt af brýnustu verkefnum sem ég nefni í greinargerðinni mun því vera að gefa innflytjendaráðinu lagastoð. Það er afar mikilvægt að það sé mótuð sé skýr og heildstæð stefna í málefnum sem snúa að útlendingum og innflytjendum. Umræðan um þessi mál á eftir að aukast verulega í takt við þá fjölgun sem hefur orðið hérna og opnun Evrópu, samfara aukinni þörf fyrir vinnuafl. Þá má ætla að í kjölfarið muni kannski enn fleiri en nú kjósa að setjast hér alfarið að og aðlagast samfélaginu. Við erum að ræða um verulega stóran hóp og þar ber auðvitað hæst að höfuðborgarsvæðið er fjölmennast og auðvitað Norðausturkjördæmi með Kárahnjúkavirkjun þar í broddi fylkingar en sennilega er stærsti hópurinn á suðvesturhorninu. Varðandi verkefni nefndarinnar þá er samþætting lykilhugtak og sú hugmyndafræði sem byggt er á og það ber að hafa í huga þegar heildarstefna af þessu tagi er annars vegar. Slík hugmyndafræði er líka nýtt t.d. í málefnum fatlaðra, málefnum kvenna og ýmsum öðrum málaflokkum og þess vegna er þetta það tæki sem er brýnt að nota. Samþættingin tekur t.d. til þess að allir minnihlutahópar mætist og blandist samfélögum á þann hátt að þeir haldi að hluta sinni eigin menningu og sérkennum sínum ásamt því að aðlagast íslensku þjóðfélagi og tileinka sér t.d. tungumálið, en jafnframt fái þeir auðvitað aðgang að allri þjónustu fyrir fjölskyldur sínar, svo sem í leikskóla og skóla og aðgang að íslenskum vinnumarkaði. Samþætting þarf einnig að taka til þátta eins og vinnustaða, búsetu, náms, skólagöngu og stuðnings. Við þurfum ekki annað en að líta t.d. til Vesturheims þangað sem Íslendingar flykktust áður fyrr. Þeir héldu öllum sínum sérkennum, voru í sínum hópum en aðlöguðust samt sem áður vel samfélaginu og urðu þar mætir borgarar og miklir frammámenn. Ég byrja á því í greinargerðinni að ræða um þau lög og reglugerðir sem þarf að breyta eða fara yfir. Þetta segir okkur það að með slíkri nefnd þarf kannski að skipa marga vinnuhópa sem hafa ákveðin verkefni og það er vegna þess að þetta er líka ákveðinn frumskógur. Við þurfum alltaf að hafa það að markmiði að lögin verði gegnsæ og að þau séu heildstæð hvort sem um er að ræða atvinnurétt, þjónustu eða búsetu, þannig að allt sé heildstætt. Ég nefni nokkur lög sem hafa valdið óróa sem er mikilvægt að skoða en númer eitt er að innflytjendaráð fái stoð í lögum. Það væri mjög gagnlegt, eins og t.d. í þessu máli sem nú mun fara til félagsmálanefndar en félagsmálanefnd hefur þegar rætt um stefnu ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda, og hún gæti þá komið með tillögu um lagabreytingu um að innflytjendaráð fengi lagastoð. Það væri ekkert óeðlilegt að félagsmálanefndin mundi þá koma fram með slíka tillögu beint, því það er mjög brýnt að svo verði svo að þangað sé hægt að senda verkefni og skipa undirhópa og vinnuhópa með öðru fagfólki sem fara yfir einstaka mál. Slíkt er auðvitað á öllum Norðurlöndunum og ég vil benda á t.d. etnískt ráð í Danmörku, Svíþjóð, Finnlandi og Noregi. Þetta eru í rauninni þau tæki sem eru afar nauðsynleg fyrir stjórnvöld. Þetta er líka það tæki sem vinnur með aðilum vinnumarkaðarins, með pólitískum flokkum, með sveitarfélögum, með öllum aðilum sem þar koma að. Það er líka mjög mikilvægt að við förum núna heildstætt yfir þau útlendingalög sem eru í gildi, atvinnuréttinn og annað, og þar eru nokkur atriði sem hafa valdið miklu umróti og umræðum meðal útlendinga og eins meðal Íslendinga. Þar má t.d. nefna íslenskukennsluna, á að hafa hana þannig að hún sé algjörlega lögbundin og hvernig, ef svo er? Það verður þá náttúrlega að vera alfarið á kostnað og ábyrgð ríkisins þó svo að aðrir geti sinnt þeirri þjónustu. Eða á það að vera valkvætt, því það mun auðvitað alltaf vera undanþága í öllu slíku? Þá má t.d. nefna fólk af öðrum málasvæðum, fólk sem notar myndir í máli sínu en ekki bókstafi, fólk sem er með annað bókstafakerfi, það er gamalt fólk, það er ólæst fólk, við skulum ekki gleyma því að það getur verið stór hópur sem hér leynist án þess að nokkur aðgerðaráætlun hafi endilega verið kynnt í því. Það geta verið fatlaðir einstaklingar o.s.frv. og því er afar brýnt að skoða allan þennan hóp. Ég hef líka rætt um að íslenskukennsla verði að vera ókeypis því að þarna verðum við að leggja inn ákveðna fjármuni því að þetta eru fjármunir sem byggja á til framtíðar. Norðurlöndin hafa verið mjög dugleg við að gera slíkt, sérstaklega kannski Norðmenn og öll slík námskeið í tungumáli eru ókeypis þar. Það hefur verið mikið rætt um svokallaða tuttugu og fjögurra ára reglu. Hún var á sínum tíma sett inn í útlendingalögin til þess að hafa vernd gegn mansali. Þetta er mjög tálmandi ákvæði og stangast á við íslenska löggjöf um hjúskap og það er mjög mikilvægt að við séum ekki með mismunandi löggjöf fyrir útlendinga og Íslendinga, þannig að þetta er eitt af því sem þarf að skoða. Danir eru þeir einu sem eru með hliðstætt í sinni löggjöf, og ég veit að það mál er fyrir mannréttindadómstólum. Eins um ákvæði um dvalarleyfi vegna fjölskyldusameiningar, það ákvæði lýtur í rauninni kannski fyrst og fremst að sýnilegum útlendingum en ekki útlendingum frá Evrópu. Þar með erum við farin að mismuna og jafnvel farin að mismuna eftir litarhætti, sem stangast á við stjórnarskrá. Það er því að mjög mörgu að hyggja. Eins og ég nefni í greinargerðinni er mikilvægt að undirhópar skoði marga þætti, eitt er afar brýnt og ég vil beina því líka til hv. þingmanna sem hér eru og eru í félagsmálanefnd, að jafnvel verði komið með breytingartillögu varðandi túlkaþjónustu þannig að hún sé tryggð í sveitarfélögum og á öllum þeim stöðum sem viðkomandi einstaklingar þurfa á að halda. Þetta þarf að skoða sérstaklega. Það þarf að skoða lög um almannatryggingar. Í stefnuplaggi ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda er einmitt rætt talsvert um heilbrigðiskerfið og ég vil taka undir það sem þar er. Þarna er fyrst og fremst verið að tala um almannatryggingar vegna þess að það virðist vera að einhverju sé áfátt með það að fólk sem hér er sé almennilega tryggt. Það sér maður talsvert þegar fólk er að sækja um ríkisborgararétt og þarf undanþágu vegna þess að það var ótryggt og þurfti þar af leiðandi að fá félagsþjónustu sveitarfélaga sem það mátti í rauninni ekki hafa sótt í ákveðinn árafjölda til þess að fá ríkisborgararétt. Menntamálin eru mjög stór málaflokkur sem þarf að skoða varðandi útlendinga og innflytjendur og það er það að íslenskunámið verði aðgengilegt. Við þurfum líka að skoða sérstaklega hvernig er hægt að auðvelda innflytjendum að fá menntun og starfsréttindi viðurkennd hér á landi. Hér er mjög stór hópur af hámenntuðu fólki sem vinnur ófaglærð störf þannig að það væri mjög til bóta ef það yrði skoðað sérstaklega og ég veit að t.d. er mikil þekking á þeim málefnum í Alþjóðahúsi. Það þarf að auka áherslu í leik- og grunnskólum varðandi kennslu um fordóma og hvernig þeir birtast og hvernig er hægt að koma í veg fyrir þá. Það þarf líka að huga sérstaklega að því hvernig grunn- og framhaldsskólar taka á móti nemendum af erlendum uppruna. Það er vel tekið á móti íslenskum nemendum erlendis og við ættum kannski að skoða hvernig það er til fyrirmyndar og nýta okkur það hér enn frekar. Það þarf líka að tryggja þessum börnum sína eigin móðurmálskennslu eins og er gert við okkar börn erlendis. Fyrir börn sem eru með íslensku sem annað mál þarf sérstaklega að skoða prófin þannig að þau geti tekið próf og að þau séu jafnmetin. Það eru mjög margir góðir hlutir í gangi eins og alþjóð veit, ekki hvað síst Fjölmenningarsetrið á Vestfjörðum sem hefur verið eitt besta flaggskipið og Vestfirðingar hafa staðið sig hvað allra, allra best í þessum málaflokki enda með áralanga reynslu af viðveru og búsetu útlendinga á því svæði. Ég held að við þurfum að fara til aldamótanna 1900 til þess að skoða slíkar tölur. Sú þekking sem þar er gæti nýst afar vel við byggingu annarra setra, t.d. fyrir austan eða norðan, en í greinargerðinni er nefnt að slíkt sé nauðsynlegt. Í greinargerðinni er ekki tekin afstaða til þess hvort einn staður, t.d. Fjölmenningarsetrið á Vestfjörðum, eigi að vera móður- eða miðstöð alls. Það er eitt af því sem mér finnst að fagfólkið eigi að fara ofan í og skoða allar þær útfærðu hugmyndir sem þar koma fram. Það þarf að útfæra hugmyndir um námskeiðahald og ráðgjöf og fræðslu til stofnana og einstaklinga og atvinnurekenda, verkalýðshreyfinga o.s.frv. Við erum bæði með Alþjóðahús og Fjölmenningarsetrið sem í rauninni eru lykilstofnanir til þess að sækja þekkingu til. Einnig er rætt um skipun talsmanns. Ég minni á gamalt frumvarp frá mér um slíkt. Ég held að það þurfi að meta kosti þess og galla alveg sérstaklega, það hefur gefist vel sums staðar þar sem það hefur verið reynt. Í eðlilegu framhaldi af þessu þarf líka að skoða hvort það eigi að setja þennan málaflokk allan undir eitt ráðuneyti í stað tveggja eins og nú er, og þá t.d. allan undir félagsmálaráðuneytið þannig að það fái þá svolítið aðra áru en nú er. Jafnframt ætti kannski að huga að því hvort það ætti að vera einhver ein miðlæg þjónustustofnun sem tæki allar umsóknir, sæi um atvinnuleyfin, búsetuleyfin og allar ráðleggingar þegar fólk kemur fyrst til landsins. Ég held að slíkt ætti að skoða. Síðan er gert ráð fyrir því að skoða þurfi sérstaklega stöðu kvenna og barna. Um þau mál hefur verið mikil umræða, sérstaklega þeirra kvenna sem lenda í skilnuðum og í sifjamálum og t.d. þess vegna er túlkaþjónusta hjá sýslumanni afar, afar brýn og eins og ég nefndi áðan væri æskilegt ef félagsmálanefnd gæti komið með tillögu um túlkaþjónustuna. Það er grundvallaratriði til þess að fólk geti notið réttar síns að fullu ef á þarf að halda en auðvitað hefur verið aukning í skilnuðum hjá þessum hópum eins og öðrum, en þessar konur standa oft mun hallari fæti en íslenskar konur, þannig að það er mjög mikilvægt. Það þarf að skoða sérstaklega alla stöðu barna og sérstaklega kannski þann hóp sem við erum ekki farin að sjá mikið hér en er talað um í greinargerðinni og það eru forsjárlaus börn sem send eru á milli landa. Það eru sérstakar miðstöðvar, bæði í Noregi og Danmörku, þar sem er fullt hús af börnum sem hafa verið send forsjárlaust á milli landa og búa þar kannski ekki við nægilega góðar aðstæður og við þurfum að hafa borð fyrir báru með því að huga að slíku. Og við þurfum að skoða sérstaklega stöðu ungmenna, t.d. varðandi sjálfstæð búsetuleyfi þegar skóla lýkur þannig að þau geti haldið áfram námi sínu þrátt fyrir að foreldrar séu kannski ekki með slíkt. Ég lýk nú máli mínu enda tími minn útrunninn, en ég óska þess að málinu verði vísað til hv. félagsmálanefndar og vona að þaðan komi ákveðnar lagabreytingar sem mundu verða þessum málaflokki til góðs.

Virðulegi forseti. Það mál sem nú er til umræðu, tillaga til þingsályktunar um heildarstefnumótun í málefnum útlendinga og innflytjenda, er eitt af þeim málum sem Samfylkingin hefur lagt mikla áherslu á á þinginu. Þetta var eitt af fyrstu málum sem við lögðum fram og sem sett var á forgangslista hjá Samfylkingunni og meginþungi var lagður á að hlyti góða umfjöllun á þingi og mundi ná fram að ganga. Í forustu fyrir málinu er hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir sem mælt hefur fyrir tillögunni. Mér er það til efs, virðulegi forseti, að nokkur þingmaður í þessum þingsal hafi meiri þekkingu á þeim málaflokki en hv. þingmaður, enda hefur hún unnið mikið að þessum málum áður en hún settist á þing. Þess vegna er mikill fengur fyrir þingið á meðan verið er að vinna málið, að Guðrún Ögmundsdóttir haldi utan um það í þinginu. Nú er okkur svolítill vandi á höndum, virðulegi forseti, vegna þess að við höfum farið þá eðlilegu og sjálfsögðu leið að leggja fram tillögu til þingsályktunar um heildarstefnumótun í málefnum útlendinga og innflytjenda, sem er auðvitað sjálfsagður og eðlilegur vettvangur, að þingið fjalli um slík mál. Reyndar er það svo að Samfylkingin hefur látið sig svipuð mál varða áður og fyrir nokkrum árum, sjö, átta árum eða svo, var þingmál flutt um málefni innflytjenda sem átti einmitt að tryggja réttarstöðu þeirra. Þingmálið liggur sem sagt fyrir og fer í þinglega meðferð en miðað við þá umræðu sem var í morgun stefnir margt í það að ríkisstjórnin eigi að hafa stefnumótun sína í málefnum innflytjenda án þess að þingið fái að koma nálægt. Það sjá auðvitað allir hvílík vitleysa það er að málið sé í þeim farvegi. Virðulegi forseti. Ég verð að treysta því og óska atbeina forseta í því að ráðherrarnir sjái nú að sér og fari með málið í þann eðlilega farveg að það komi fyrir þingið, þ.e. sú stefnumótun sem kynnt var félagsmálanefnd í gær, og þingið fái að fjalla um málið og við fáum að greiða um það atkvæði. Í þeirri tillögu sem hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir hefur mælt fyrir er einmitt að finna ýmis atriði og ýmsar áherslur sem hafa verið settar fram sem munu gagnast mjög vel við að útfæra heildarstefnumótun í málefnum innflytjenda sem allt þingið stæði að. Og framkvæmdarvaldið hefði allt þingið á bak við sig í slíkri stefnumótun. Það er heilmikið í stefnumótuninni sem mundi gagnast í sameiginlegri vinnslu í málinu og stefnumótun ríkisstjórnarinnar í þessu sama máli sem við höfum kallað eftir á þessum morgni, að yrði lögð hér fram til þinglegrar meðferðar og umfjöllunar. Það er svo, virðulegi forseti, að fjöldi fólks í þjóðfélaginu hefur miklar skoðanir á málinu. Eðlilega á að senda það til umsagnar og leyfa fólki að hafa áhrif á ferli málsins og stefnumótun, margir sem þekkja mjög vel til. Ekki síst þurfa sveitarstjórnirnar, ekki bara Samband íslenskra sveitarfélaga, heldur stærstu sveitarstjórnir að koma að því. Þess vegna verð ég að trúa því og treysta að slík verði meðhöndlun Alþingis á málinu. Ég vil rifja það upp að þegar við afgreiddum frumvarpið um frjálsan atvinnu- og búseturétt á síðasta vori var lögð áhersla á að við fengjum slíka stefnumótun þegar á haustþingi og hún yrði kynnt Alþingi og framkvæmdaáætlun gerð á grundvelli þeirrar stefnu. Það er auðvitað alveg nauðsynlegt að þessu fylgi tímasett aðgerðaáætlun, hvernig við ætlum að fylgja þessu í framkvæmd og hvernig á að fjármagna þá aðgerðaráætlun. Það er óþolandi í svona stóru máli sem skiptir verulegu máli og hefur þýðingu fyrir allt samfélagið og þá sem hingað vilja flytjast, ef þetta á bara að vera pappírsplagg í skúffum ráðherranna og brotalöm verði á allri framkvæmdinni. Við þetta var ekki staðið. Ég vil líka árétta að á vorþinginu í fyrra lögðum við áherslu á það í tengslum við löggjöfina um frjálsa för og atvinnu- og búseturétt launafólks, að skila átti áliti og tillögum fyrir 1. nóvember og koma með tillögur um hvernig unnt yrði að tryggja útlendinga sem dvelja hér og starfa með lögmætum hætti, að áreiðanlegar upplýsingar verði til um þá útlendinga sem hér starfa og m.a. væri skoðað hvort ástæða væri til að styrkja vinnumarkaðskerfið sem fyrir er til að tryggja að erlent starfsfólk njóti þeirra réttinda og kjara sem gilda á íslenskum vinnumarkaði. Þetta er grundvallaratriði. Virðulegi forseti. Ekki er ýkjalangt síðan að útlendingar fóru að koma hingað í svo miklum mæli eins og raun ber vitni. Við eigum því að nýta okkur þá reynslu sem aðrar þjóðir hafa haft þegar útlendingar hafa flutt til þeirra landa, vegna þess að ýmis vandamál hafa komið upp milli ólíkra þjóðfélagshópa sem ástæða er til að við nýtum okkur við þá stefnumótun sem hér er verið að vinna og þá löggjöf sem þarf að setja í tengslum við þetta mál, sem er margþætt. Ég vil, virðulegi forseti, leggja áherslu á það lykilatriði sem hv. þingmaður kom inn á, þ.e. blöndun og samþættingu að því er varðar innflytjendur og Íslendinga, vegna þess að við megum ekki halda þannig á málum að innflytjendur einangrist frá okkur heldur verður að vera blöndun í skólakerfinu, í búsetu- og húsnæðisaðstöðu, á vinnumarkaði og í frístundum. Það á að gegna lykilatriði í allri stefnumótun og framkvæmd. Ég held, virðulegi forseti, að mjög mikið af tölfræðilegum upplýsingum vanti sem nauðsynlegar eru þegar slík stefna er mótuð eins og hér er verið að gera. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra um t.d. þá 16.000 útlendinga sem hér vinna og starfa til skemmri eða lengri tíma. Ég bíð spennt eftir því að vita hvort hægt sé að svara þeirri fyrirspurn, sem væri nauðsynlegt innlegg í þá stefnumótun sem þarf að fara fram og til hagræðis fyrir félagsmálanefnd sem fær þessa heildarstefnumótun og tillöguna til umfjöllunar. Tími minn er að verða búinn. Ég harma að ekki skuli vera fleiri í þingsalnum að ræða þetta mikilvæga og stóra mál. Hér vantar t.d. heilan þingflokk sem mikið hefur látið sig þessi mál varða. Ég hafði vonast til að við gætum átt skoðanaskipti um málið. En ég vona þá, virðulegi forseti, að málið komi inn til þingsins aftur þannig að við getum fjallað um það eins og það á skilið. Og umfram allt, að ríkisstjórnin og ráðherrarnir sjái að sér og komi með sína stefnumótun inn í þingið til þinglegrar meðferðar svo við getum rætt þessi mál samhliða.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta þingmál að öðru leyti en því að fagna að það skuli fram komið og lýsa stuðningi mínum við það í almennum atriðum. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. 1. flutningsmanni og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, en 1. flutningsmaður er hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir, og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar koma að málinu. En það er rétt sem þær benda á að þetta málefni á að sjálfsögðu að fá þinglega meðferð og gagnrýni okkar í morgun, hæstv. forseti, um vinnubrögð ríkisstjórnarinnar um stefnumótun um málefni innflytjenda varðar fyrst og fremst þá málsmeðferð. Í gær var efnt til fundar í félagsmálanefnd Alþingis og okkur kynnt grunnplagg sem unnið hafði verið fyrir hæstv. félagsmálaráðherra og er í sjálfu sér prýðilegt að mínu mati. Þar eru áherslur sem ég get ágætlega fellt mig við, en ég vek þó athygli á að okkur var sagt að málið væri enn í mótun. Það væri ekki trúnaðarmál, var sagt, en það er enn í mótun. Það kemur til með að breytast. Þess vegna kom það okkur á óvart þegar það var nær samtímis kynnt á fréttamannafundi og ríkisstjórnin tók að baða sig í þeirri vinnu sem unnin hafði verið fyrir hennar hönd. Við höfum lýst yfir stuðningi við þá vinnu en vildum gjarnan koma að henni og teljum að þetta eigi að fá þinglega meðferð. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs til að leggja áherslu á þetta. Ég lýsi því einnig yfir að Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur mikið upp úr því að breið samstaða skapist í þjóðfélaginu, utan þings og innan þingsins, um þetta málefni. Það er mjög mikilvægt. Við höfum lagt fram fjölmörg þingmál sem lúta að réttindum innflytjenda. Ég nefni þingmál sem snertir dvalarleyfi, sem snertir réttindi erlendra verkamanna. Þar vísa ég í þingmál sem hv. varaþingmaður, Atli Gíslason, hefur lagt fram og aðrir þingmenn í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hafa sameinast um. Við höfum einnig á okkar vegum verið með mikla vinnu á þessu sviði, vinnu sem við viljum gjarnan veita inn í sameiginlegan farveg. Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs til að koma þessum almennu sjónarmiðum á framfæri, lýsa stuðningi við þann tón sem er að finna í þingmálinu, og vekja athygli á þingmáli Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um þetta málefni og hvetja til þess að því verði beint inn í þinglegan farveg.

Virðulegur forseti. Ég þakka mjög fína umræðu. Kannski hefði hún orðið meiri ef ekki væri kappleikur í handbolta, en góð var hún. Við sjáum það líka á t.d. því plaggi sem hv. félagsmálanefnd var með í umræðunni, þ.e. því plaggi sem innflytjendaráð er búið að vinna fyrir hæstv. félagsmálaráðherra, að ef við værum með það ásamt þessari heildarstefnumótun og öðrum tillögum sem hér eru inni værum við í afar góðum málum. Það verður að segjast alveg eins og er því að það er mjög góð fagvinna í því plaggi sem innflytjendaráð er búið að gera. Í rauninni bætir þetta hvort annað upp en aðgerðaáætlunin væri kannski það sem þyrfti að fara í. Ef við mundum drífa í slíku þyrfti enginn að óttast hér, hvorki fordóma né það að réttur útlendinga væri fyrir borð borinn, heldur væru þau jafnrétthá okkur hinum sem hér búum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum. Þetta er 65. mál þessa þings á þskj. 65. Flutningsmenn ásamt mér að tillögunni eru hv. þm. Halldór Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Össur Skarphéðinsson, Guðjón A. Kristjánsson og Kolbrún Halldórsdóttir. Eins og heyra má af upptalningunni eru flutningsmenn úr öllum þingflokkum. Tillögugreinin er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa og leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga um friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum. Friðlýsingin taki til alls vatnasviðs Jökulsár á Fjöllum, að Kreppu og öðrum þverám meðtöldum með náttúrulegum rennslisháttum, þar sem hvers kyns röskun og mannvirkjagerð er bönnuð. Sérstaklega verði hugað að því við undirbúning málsins hvernig friðlýsing Jökulsár á Fjöllum skuli tengjast núverandi þjóðgarði í Jökulsárgljúfrum og fyrirhuguðum Vatnajökulsþjóðgarði og stofnun frekari þjóðgarða eða verndarsvæða norðan jökla.“ Þessi tillaga er endurflutt, í aðalatriðum óbreytt frá upphafi og er nú flutt hér í fimmta sinn. Hún var fyrst flutt á stuttu vorþingi eftir alþingiskosningar vorið 2003, þ.e. á 129. þingi. Ég leyfi mér að byrja á því, virðulegur forseti, að lýsa þeim eindregnu vonum mínum og óskum að tillagan hljóti loksins afgreiðslu. Hún hefur gengið til umhverfisnefndar undanfarin ár og verið þar skoðuð og rædd, hún hefur farið til umsagnar oftar en einu sinni og fyrir liggur afstaða allra helstu málsaðila, að segja má, eða þeirra sem eðlilegt er að fái aðstöðu til að tjá sig um efni tillögunnar, heimaaðila á viðkomandi svæði, sveitarstjórna, hagsmunaaðila, ferðaþjónustuaðila sem og náttúruverndaryfirvalda og fagstofnana á þessu sviði. Ég held að það megi draga allt saman í eina setningu, almennt hefur tillagan fengið mjög góðar undirtektir. Hún hefur fengið að ég best veit einróma stuðning í umræðum á Alþingi og margir ræðumanna haft um það nokkuð sterk orð að í raun væri ekki vansalaust að ekki væri búið að taka um þetta grundvallarákvörðun þar sem, í orði kveðnu a.m.k., málið stendur þannig að allir þeir sem hafa tjáð sig um þetta hafa lýst sig jákvæða. Ætla verður því að þverpólitískur vilji sé á bak við það að fara í þessa gjörð. Nú háttar svo til að inn á Alþingi er komið frumvarp til laga um Vatnajökulsþjóðgarð en afdrif þess eru að sjálfsögðu ekki ljós sem og er rétt að hafa í huga að þar er ekki með jafnafdráttarlausum og -skýrum hætti mælt fyrir um - þó að lögum verði - friðlýsingu Jökulsár allrar og í heild sinni og vatnasviðsins með náttúrulegum rennslisháttum o.s.frv. Til að mynda eru ekki sérstaklega nefndar í afmörkun fyrirhugaðs Vatnajökulsþjóðgarðs meginþverár Jökulsár eins og Kreppa og Kverká og hlýtur það að teljast nokkur veikleiki á framsetningunni hvað það varðar. Þar af leiðandi er það ekki síður brýnt nú og jafngilt að Alþingi fyrir sitt leyti taki stefnumarkandi ákvörðun í þessu máli. Að sjálfsögðu má skoða orðalag tillögunnar að öðru leyti og vísa kannski með öðrum hætti til áformanna um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs, en það er enginn vafi á því að það mun styrkja málið mjög og festa það í sessi, sem og eru það nauðsynleg og þörf skilaboð út í þjóðfélagið og til allra sem málið getur varðað að á Alþingi sé eindreginn vilji á bak við það að fara í þessa friðlýsingu. Friðlýsing af þessu tagi mundi marka tímamót í náttúruverndarmálum í landinu því að það hefur aldrei áður verið með þessum hætti lagt til að friðlýsa vatnasvið og náttúrulega rennslishætti fallvatns. Hér á í hlut eitt mesta vatnsfall landsins og langstærsta korguga jökulsáin sem enn hefur ekki verið hróflað við með virkjunum eða neinni mannvirkjagerð. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um náttúruverðmætin sem í húfi eru og hinar einstöku gersemar sem Jökulsá á Fjöllum geymir, fossaröðina, gljúfrin, ummerkin um hamfarahlaup og annað í þeim dúr sem nánar er tilgreint í tillögugreininni. Ég vísa í því sambandi fyrst og fremst í ítarlegan rökstuðning í greinargerð með tillögunni. Ég vil svo bara bæta því við að það er ákaflega mikilvægt vegna þeirrar miklu umræðu sem um þessa hluti alla standa, um náttúruverndarmál, átök um virkjanir og stóriðjustefnu, að menn sameinist þó um það sem þeir geta sameinast um. Ég leyni ekki því að mér þætti það ákaflega gott innlegg í stöðu þessara mála nú um stundir ef það þó sýndi sig að vegna augljóss vilja sem víða er til staðar, a.m.k. í orði kveðnu, yrðu tekin einhver skref í rétta átt hvað varðar friðlýsingu og náttúruvernd, ekki síður en í hina sem snýr að nýtingu og virkjun og mannvirkjagerð, og framfaramál af þessu tagi næði fram að ganga. Ég mun því leggja mikla áherslu á það hér, virðulegur forseti, áður en þing lýkur störfum í vor að þetta mál fái nú afgreiðslu, einnig af þingræðislegum ástæðum. Mér finnst eiginlega ekki boðlegt að tillaga sem í heilt kjörtímabil hefur verið endurflutt af þingmönnum úr öllum flokkum og ástæða er til að ætla að yfirgnæfandi stuðningur sé við nái einfaldlega ekki afgreiðslu, annaðhvort af því að það er ekki áhugi á því í viðkomandi nefnd eða að formaður viðkomandi nefndar hefur ekki stjórnað verkum þar þannig að tími sé gefinn fyrir eðlilega umfjöllun og afgreiðslu slíks máls. Það er orðið manni nokkurt umhugsunarefni ef mál af þessu dagar þing eftir þing og vetur eftir vetur uppi af ástæðum sem eru manni huldar og óútskýranlegar. Því verður seint trúað að það sé af einhverri meinbægni við okkur flutningsmenn eða við málið sem slíkt sem það tefst með þessum hætti. Ég held að ég hafi þessa ræðu mína ekkert lengri. Mér er það kappsmál að tillagan gangi nú til nefndar, verði þar tekin strax fyrir og hugað að því með hvaða hætti megi afgreiða hana. Að mínu mati ætti að vera hægt að gera það innan fárra vikna vegna þess að allt liggur fyrir sem liggja þarf fyrir í málinu og umsagnir liggja þegar fyrir frá fyrri þingum og þar fram eftir götunum. Ég legg svo til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfisnefndar.

Virðulegi forseti. Ég flyt ásamt hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur, Jóni Bjarnasyni, Magnúsi Þór Hafsteinssyni og Þuríði Backman þingsályktunartillögu um færanlega sjúkrastöð í Palestínu. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fjármálaráðherra beiti sér fyrir því að fé verði veitt til kaupa og reksturs á færanlegri sjúkrastöð í Palestínu.“ Málið er efnislega samhljóða máli sem lagt var fyrir á 131. og 132. löggjafarþingum en var ekki rætt þá. Þess má geta að árið 2002 ályktaði Alþingi síðast um deilur Ísraels- og Palestínumanna. Lýst var áhyggjum af því ófriðarástandi sem þá ríkti fyrir botni Miðjarðarhafs og lagði Alþingi m.a. áherslu á virðingu fyrir mannréttindum. Eins og fram kemur er málið endurflutt. Því miður er ástandið þannig að það er ástæða til að endurflytja málið því að ef eitthvað er hefur ástandið versnað á þessum árum. Það er alveg óumdeilt að heilbrigðisþjónusta flokkast undir mannréttindi, ég hef ekki orðið var við neinar deilur um það. Þá spyr maður: Hvers vegna er verið að tala um „færanlega sjúkrastöð“? Þannig háttar til á þessu svæði að þar eru varðstöðvar vítt og breitt til þess að hamla umferð vegna styrjaldarástands og það hamlar því að almenningur geti sótt heilbrigðisþjónustu á þessum svæðum. Þess vegna hefur verið talið nauðsynlegt að færa hana til fólksins. Þetta er nokkurs konar bráðaaðgerð, neyðaraðgerð til að koma til móts við þá neyð sem þarna ríkir í heilbrigðismálum. Heilbrigðismál eru undirstöðuþjónusta og þessi tillaga hefur enga skírskotun til stjórnmála eða þeirra miklu og alvarlegu átaka sem þarna eru. Þetta er tillaga um að koma til hjálpar á þessu sviði og ég vil segja um ástandið almennt að okkur ber að styðja hvers konar viðleitni til að koma á sæmilegu ástandi og friði í þessum löndum, á þessu svæði, en þessi tillaga er lítið skref til þess að koma til móts við þá neyð sem þarna er. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri í upphafi. Ég tel að mál sé til komið að tillagan fái þinglega meðferð og ég óska eftir að henni verði vísað til hv. utanríkismálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að taka undir málflutning hv. þm. Jóns Kristjánssonar sem er 1. flutningsmaður að þessu þingmáli sem lýtur að kaupum og rekstri á færanlegri sjúkrastöð í Palestínu. En lagt er til að fjármálaráðherra beiti sér fyrir því að fé verði veitt til kaupa á slíkri sjúkrastöð. Ég vil taka undir það sem hér kom fram að þörfin er mjög brýn. Í niðurlagi greinargerðar segir, með leyfi forseta: „Flutningsmenn telja nauðsynlegt að íslensk stjórnvöld beini sérstaklega sjónum að aðstæðum Palestínumanna og leiti leiða til að takmarka það tjón sem aðgerðir Ísraelsmanna valda palestínsku samfélagi og velferðarþjónustu í samræmi við auknar áherslur stjórnvalda og Alþingis á alþjóðlega þróunarsamvinnu og þátttöku í friðargæslu. Með því að Alþingi veiti fé til kaupa á færanlegri sjúkrastöð getur Ísland lagt sitt af mörkum til að bæta úr brýnni þörf fyrir heilsugæslu á hluta af sjálfsstjórnarsvæðum Palestínumanna á meðan ófriðarástandið fyrir botni Miðjarðarhafsins varir.“ Ég vek athygli á að meðal flutningsmanna eru tveir alþingismenn úr röðum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Jón Bjarnason og hv. þm. Þuríður Backman, en bæði heimsóttu þau Palestínu fyrir ári eða svo og kynntust af eigin raun þeim hörmungum sem þar blasa við. Ég hef einnig farið til Palestínu, ferðaðist talsvert um hernumdu svæðin þar og kynnst því við hvaða kost fólk á þeim slóðum býr. Við erum auk þess að verða vitni að ljótum leik Ísraela, sem hernámsliðið í Palestínu leikur. Sá leikur er mjög andlýðræðislegur því ekki er nóg með að þrengt sé að Palestínu í þeim skilningi að landamærin séu ekki virt heldur er hlaðið inn landnemabyggðum, byggðum landsránsmanna, þannig að nú skipta þeir hundruðum þúsunda sem hafa tekið sér bólfestu í trássi við samþykktir Sameinuðu þjóðanna innan landamæra Palestínu. Ekki er nóg með að þau landamæri sem byggja á samþykktum Sameinuðu þjóðanna séu ekki virt, heldur er einnig þrengt að fólkinu á aðra lund. Þannig var efnt til kosninga í Ísrael fyrir nokkru síðan þar sem Hamas-samtökin báru sigur úr býtum. Þau samtök og forræði þeirra var hins vegar ekki virt af Ísraelum og hefur þeim tekist að búa svo um hnúta að væringar hófust á milli fylkinga Fata-hreyfingarinnar annars vegar og Hamas hins vegar. Þetta er samkvæmt gamalkunnri formúlu um að deila og drottna. Ég ætlaði ekki að ræða um pólitískt ástand í Palestínu en þó verða þessir hlutir ekki slitnir úr tengslum við innra stoðkerfi samfélagsins og hvernig samfélagið er leikið pólitískt. Við skulum ekki gleyma því að það eru Ísraelar sem innheimta alla tolla og gjöld og skatta í Palestínu. Það er á valdi ísraelska hernámsliðsins að skammta landsmönnum fé til rekstrar velferðarþjónustunni. Þegar Hamas komst til valda var gripið til þeirrar hefndarráðstöfunar að fjársvelta Palestínumenn og palestínska velferðarkerfið. Svo er komið að þeir höfðu verið mánuðum saman án kaups sem höfðu starfa sinn þar. Þetta bitnaði að sjálfsögðu illa á heilsugæslunni sem fékk ekki nauðsynlega fjármuni til kaupa á lyfjum og öðrum tækjum. Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs til að taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni. Ég vek athygli á að að þingmálinu standa þingmenn úr fjórum flokkum, öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokknum, þ.e. Framsókn, Samfylkingu, Frjálslynda flokknum og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Ég vek jafnframt athygli á að málið hefur verið lagt fram á tveimur öðrum þingum, tveimur undangengnum þingum, og sannast sagna lýsi ég furðu yfir því að það skuli ekki hafa hlotið náð fyrir meiri hlutanum á þingi. Væri nær að beina fjármunum og kröftum okkar inn á þær brautir að styrkja heilsugæslu í Palestínu en að styrkja hernaðaraðgerðir í Afganistan og Írak eins og við höfum gert. Hæstv. forseti. Ég lýsi eindregnum stuðningi við þingmálið.

Herra forseti. Tillaga samhljóða þessari var flutt á 128. löggjafarþingi og er nú endurflutt. Tillagan fékkst þá ekki rædd. Ástæðan fyrir því að tillagan er flutt er hin veika staða byggðar í Norðurþingi, hinni gömlu Norður-Þingeyjarsýslu, eins og sést m.a. af því að nú eru ekki nema kannski rétt um 230 manns búsettir á Raufarhöfn, en fyrir tæpum áratug bjuggu þar yfir 400 manns, 150 manns hygg ég að búi á Kópaskeri eða eitthvað þvíumlíkt. Má raunar segja að öll byggðin frá Kópaskeri til Vopnafjarðar hafi átt undir högg að sækja, m.a. vegna þess að vegir hafa ekki verið byggðir upp á því svæði og samgöngur af þeim sökum ekki í nógu góðu horfi. Ég geri mér vonir um að úr því verði bætt með þeirri samgönguáætlun sem vonandi verður lögð fram í næstu viku. Ég hef lagt áherslu á það við hæstv. samgönguráðherra að óhjákvæmilegt sé að horfa til norðausturhornsins. Ég var þeirrar skoðunar þegar ég var samgönguráðherra að skynsamlegt væri að reyna byggja þetta hvort tveggja upp saman, Vestfirðina og norðausturhornið, þannig að allir þéttbýlisstaðir væru í góðu vegasambandi við hringveginn. Ég var þá ekki svo bjartsýnn að ég væri að hugsa um hringveg um Vestfirði né hringveg um Vopnafjörð, Kópasker, Húsavík, og svo aftur Hólsfjöll. Ég gerði mér nú ekki vonir um að því yrði lokið um þetta leyti, á árinu 2007 eða 2008, en ég hafði gert mér vonir um að hægt væri að tengja þá staði við hringveginn að minnsta kosti, þó ekki hefði tekist að byggja upp veginn milli Vopnafjarðar og Þórshafnar. En það kemur nú í ljós hvort þau orð mín hafa haft áhrif eða ekki, sem ég hef sagt við hæstv. samgönguráðherra af þessu tilefni. Þessi tillögugrein hljóðar svo með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera úttekt á því hvernig unnt sé að byggja upp ferðaþjónustu á Melrakkasléttu. Einkum skal horft til náttúru svæðisins, sögustaða og hlunninda og hvernig megi vekja athygli á Melrakkasléttu sem vænlegum kosti fyrir ferðamenn. Til að fylgja verkefninu eftir er samgönguráðherra, í samvinnu við landbúnaðarráðherra og ráðherra byggðamála, falið að skipa nefnd sérfróðra manna og heimamanna sem skili áfangaskýrslu fyrir árslok 2007 og endanlegum tillögum eigi síðar en ári síðar. Kostnaður við störf nefndarinnar skal greiddur af viðkomandi ráðuneytum. Þá skal ráðinn starfsmaður sem vinni með nefndinni og skal hann hafa aðsetur nyrðra, við Öxarfjörð eða á Raufarhöfn. Kostnaður af störfum hans skal greiddur af Byggðastofnun.“ Á síðustu árum, herra forseti, hafa aðstæður breyst að því leyti að ég hygg að segja megi að akfært sé orðið út á Font á Langanesi þannig að ég tel eðlilegt og vil beina því til þeirrar nefndar sem fær málið til meðferðar að orðalagi þessarar tillögugreinar verði breytt á þann veg að hún taki til allrar Norður-Þingeyjarsýslu. Ég vil einnig leggja áherslu á að gert hafði verið ráð fyrir að hægt yrði að byggja upp veg frá hringvegi niður að Dettifossi. Við höfðum gert okkur vonir um að sá vegur yrði boðinn út fyrir einu og hálfu ári. En þar sem Umhverfisstofnun gerði sérstaklega athugasemdir við það vegarstæði, sem þó var ákveðið í náinni samvinnu við Umhverfisstofnun, hefur málið tafist, þó svo að Mývatnssveit, sveitarfélagið, hafi gefið út framkvæmdarleyfi. Það er auðvitað hörmulegt þegar opinberar stofnanir takast á með þessum hætti. Það er hörmulegt ef Vegagerðin reynir að vinna í sátt við Umhverfisstofnun og hafa hana með í ráðum, að þá skuli ekki vera unnt að komast að niðurstöðu sem Umhverfisstofnun eftir á getur sætt sig við. Þetta er auðvitað mjög til varnaðar og satt að segja ekki uppörvandi fyrir þá sem eru að reyna að vinna að því að bæta samgöngur víðs vegar um landið. Góður vegur um öræfin er nauðsynlegur til að fólk geti kynnst þeim og líka til þess að menn séu ekki að fara ótal vegslóða og búa til vegslóða og þar fram eftir götunum, skemma þannig náttúru landsins, eins og reynslan sýnir að gert er þar sem vegleysur eru. Þetta er nú útúrdúr en tengist þessari tillögu að því leyti að með því að góður vegur verði lagður frá hringvegi niður að Ásbyrgi opnast enn möguleiki fyrir Norður-Þingeyjarsýslu til að láta til sín taka og jafnframt eru það mjög góðar fréttir að á föstudag var stofnað félag til að reisa hótel við Ásbyrgi, sem sveitarfélög, búnaðarfélög og einstaklingar standa að. Er vonandi að sú framkvæmd verði til þess að Alþingi og samgönguyfirvöld líti sérstaklega til þess að flýta veginum frá Kelduhverfi upp að Dettifossi. Ég vil satt að segja treysta því að svo verði. Í greinargerð með tillögunni er lýst náttúrugæðum á Melrakkasléttu. Ég skal ekki eyða tímanum, hæstv. forseti, í að rifja það upp. Ég vil aðeins leggja áherslu á að Raufarhafnarbúar hafa hafist handa við að reisa svokallað heimskautsgerði. Það er sólarklukka og hún er þannig staðsett að víðsýni er mjög mikið og t.d. má sjá miðnætursólina í þrjár vikur í gegnum þrjú hlið sem eru á sólarklukkunni. Hugmyndafræðin á bak við þetta heimskautagerði tengist Snorra-Eddu og Völuspá. Hverjum dverg eru gefnir fimm dagar á árinu. Dvergarnir tengjast árstíðum og hafa hlutverk sem aftur tengist gróðri, matseld, búskap og öðru sem fyrir ber í mannlegu samfélagi. Ég vil að síðustu aðeins minna á að Melrakkaslétta er mikil náttúruparadís. Á góðum degi greinast þar á milli 70–80 tegundir af fuglum og hefur farið upp í 84 fugla. Um tveggja ára skeið fyrir nokkrum árum sást þar snæuglupar nokkrum sinnum suður af Arnarvötnum þótt hreiðrið hafi ekki fundist. En ævinlega á hverju ári sjá menn og verða varir við staka fugla. Við Núpskötlu og Oddsstaði eru mófuglar og hvergi í veröldinni er þéttara rjúpnavarp en þar. Við Rauðanúp eru allir bjargfuglar hér á landi, meira að segja súla sem sömuleiðis verpir á Langanesi og eru það einu staðirnir á fastalandinu þar sem súlan verpir. Lón og vötn eru mjög fjölskrúðug, góð silungsveiði og andavarp. Það hefur vakið athygli og eru góðar fréttir að á síðustu árum er flórgoðinn snúinn til baka og fjölgar ört. Grágæsavarp er mikið og vaxandi á Sléttu. Ferðaþjónustuaðilar vilja nú beita sér fyrir því að notkun vélknúinna tækja verði bönnuð á Sléttunni, hvort sem við ræðum um vélhjól, fjórhjól, jeppa eða báta fram yfir það sem tengist venjulegum búskaparháttum þess fólks sem þar lifir af náttúru landsins. Það er mjög til hróss fyrir landeigendur á Sléttu að þeir leyfa ekki andaveiðar í sínu landi og er það til fyrirmyndar og eftirbreytni. Ferðaþjónustuaðilar leggja áherslu á að búa sem best skilyrði fyrir fuglaskoðun. Þeir hafa gefið út bæklinga um þau efni og verið er að undirbúa byggingu skýla fyrir þá sem vilja fylgjast með fuglalífi. Sléttan er með öðrum orðum dýrmætt friðland. Ferðamönnum fer fjölgandi ár frá ári. Vegasamband er að verða gott til Norður-Þingeyjarsýslu. Vonandi verður hægt að bjóða út veginn um Hófaskarð á næstu vikum. Ég vil svo að síðustu segja að við eigum að líta til með því fólki sem þar lifir við erfið og þröng skilyrði, koma til móts við það og létta því róðurinn. Þetta fólk er ekki að biðja um ölmusu, einungis að hafa sömu skilyrði og aðrir landsmenn til þess að byggja upp atvinnutækifæri fyrir sig og sína, og í þessu tilfelli legg ég áherslu á ferðaþjónustuna. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til síðari umr. og samgöngunefndar.