Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Halldór Steinsson) Jeg sje, að háttv.þm. Ísaf. (M. T.) er ekki enn af baki dottinn. Nú hefir hann enn komið með brtt á þgskj. 758, sem fer í þá átt að hækka vitagjaldið um 5 aura. Jeg býst við, að ef umr. hefðu verið fleiri en 3, mundi hann hafa komið með 2 aura hækkun við næstu umr. Jeg skal geta þess, að fjárhagsnefndin hefir ekki rætt þessa brtt. í heild sinni; jeg get þess vegna ekki lýst afstöðu nefndarinnar í heild sinni. En jeg býst þó við, að hún vilji ráða háttv. deild til að samþykkja frv. óbreytt. Það gæti ef til vill orðið erfiðara fyrir lögreglustjórana að margfalda lestatöluna með 35 aurum heldur en 40 aurum. En jeg hygg samt, að sá erfiðleiki eigi ekki að hafa nein áhrif á úrslit málsins.

Magnús Torfason Háttv. frsm. (H. St ) vill gera lítið úr þessari brtt. En það verður altaf að dæma hvern hlut eftir því, við hvað miðað er. Þessi 5 aura hækkun er þó á við hálfa hækkun stjórnarinnar. Jeg er þá hálfdrættingur við stjórnina, og mjer þykir engin skömm að því. Annars skal jeg leyfa mjer að geta þess, í sambandi við 2. umr. þessa máls, að mjer hefir aldrei dottið í hug, að vitagjaldið yrði svo hátt, að það greiddi stofnkostnaðinn. Enda hygg jeg, að jeg geti sagt með sanni, að landið hafi aldrei fengið neina vexti af vitunum, hvað þá heldur endurgreiddan stofnkostnaðinn. Þessi brtt. á að ýta undir, að vitunum fjölgi sem allra fyrst. En menn hafa ekki gert sjer ljóst, hversu mikilsvert atriði þetta er. Vitarnir eru ekki að eins samgöngubót; þeir bjarga mörgum mannslífum og fækka skipreikum. Fyrst þegar komið er hjer á sæmilegu vitakerfi, má búast við, að hin afarháu sjóvátryggingargjöld lækki. Og spari þeir því skipaeigendum útgjöld. En hækkun vitagjaldsins leggur löggjafarvaldinu þá skuldbindingu á herðar að sinna þessu alvarlega máli betur en gert hefir verið hingað til. Jeg hygg, að þetta sje nóg til þess að sannfæra hv. deild um nauðsynina á að samþykkja þessa brtt., með því líka að gjaldið er nú svo lágt, að sumir skipstjórar útlendir henda gaman að því, hve lágt það er.

0563Magnús Kristjánsson: Það þýðir lítið að ræða þetta mál. Jeg geri að minsta kosti ráð fyrir, að háttv.þm. Ísaf. (M. T.) vilji tala síðast. Mjer fanst óþarfi af háttv.þm. (M. T.) að fara að rifja upp minningar frá 2. umr. Jeg hygg, að háttv.þm. hafi þá haft tækifæri til að láta skoðun sína í ljós. Þessi lítilfjörlega hækkun er svo lítilsverð, að það er óþarfi að eyða mörgum orðum að henni. En jeg fæ hins vegar ekki sjeð, að hún geti haft nokkur áhrif á fjölgun vitanna. En þar sem háttv.þm. (M. T.) sagði, að vitagjaldið væri mjög lágt, þá hygg jeg, að það sje út í bláinn mælt. Jeg held, að hjer sje vitagjaldið hærra en annarsstaðar. Jeg veit ekki betur en gjaldið sje annarsstaðar 25 aurar og sumsstaðar ekkert, þar sem vitar eru þó í mikla betra ásigkomulagi en hjer. Jeg tek þetta fram til þess að draga úr ummælum háttv.þm. Ísaf. (M. T.) um þetta atriði. En hitt, sem háttv.þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að landið hafi aldrei fengið neina vexti af vitunum og því síður greiddan stofnkostnaðinn, efa jeg að hann hafi rannsakað svo til hlítar, að dómur hans sje á rökum bygður. Enda þótt það væri satt, að lítið hafi á unnist í þessu efni, þá er það eðlilegt, með því að flestir vitarnir eru nýlega gerðir, og því er ekki hægt að búast við, að þeir sjeu farnir að borga sig. Jeg geng að því vísu, að háttv. deild hviki ekki frá því, sem hún samþ. við 2. umr. málsins.

Magnús Torfason Háttv. þm. Ak. (M. K.) talaði um, að jeg mundi vilja tala síðast. En það er engin ástæða fyrir hann að núa mjer því um nasir í þessu máli, því að þegar það var hjer til 2. umr., talaði háttv.þm. Ak. (M. K.) ekki fyr en jeg var dauður, og slíkt hefir oftar komið fyrir. Þess vegna hafði jeg þá ekki ástæður til að svara honum. Jeg fæ ekki sjeð, að þessi hækkun sje þýðingarlaus; hún er þó helmingur af hækkun stjórnarinnar. Jeg hefi ekki ætlað mjer að segja annað en það, sem jeg gæti staðið við. Jeg minnist þess, að það eru fleiri en þessi útlendi skipstjóri, sem þykir vitagjaldið oflágt. Jeg hefi orðið víðar var við það og heyrt menn taka í sama strenginn. Gjaldið er afarlágt; það kemur helst niður á »Rute«-skipum, sem fara þetta 6-7 ferðir, og þá er ágóði þeirra líka svo mikill, að þau eiga að geta þolað það. Mjer er líka kunnugt um það, að þessi gjöld eru víða há í öðrum löndum, og þykir mjer undarlegt, að háttv.þm. Ak. (M. K.) skuli vera á móti því að hækka þetta gjald. Hann er með því að fá vitana, en við »sjávarþorparar« höfum ekki svo góðan byr til að ná í eitthvað gott, sem að sjávarútveginum lýtur, að við verðum að vera við því búnir að taka gjöld á okkur, og þegar við getum gert það á þann hátt, að það verði ekki tilfinnanlegt fyrir landið, þá hjelt jeg, að þetta væri góður tekjustofn.

Hannes Hafstein Mjer er engin launung á því, að jeg er fylgjandi þessu frv., álít, að það sje mjög sanngjarnt, sem það fer fram á; jeg skil einnig hv. nefnd svo, að hún sje fylgjandi því, sem frv. vill vera láta, en finnist hins vegar ekki tími til þess nú; skírskotar hún til þess, að skólum muni lokað nú, samkvæmt tillögu, sem fram er komin um það í háttv.Nd. Það er auðvitað engin þörf á að auka kenslukrafta Háskólans, ef svo fer, að honum verður lokað næsta vetur, en það er engin vissa fyrir því, að svo fari, og jeg hygg, að það muni jafnvel ekki fást næg atkvæði fyrir því hjer í háttv. deild að loka Mentaskólanum. En með því að það mál er ekki á enda kljáð, vil jeg leggja til, að þessu máli verði frestað, og skora á hæstv. forseta að taka það út af dagskrá og taka það eigi á hana fyr en menn vita, hvernig rætist úr um kolin.

Forseti: Samkvæmt beiðni háttv. 1. landsk.þm. (H. H.) skal jeg taka málið út af dagskrá og fara með það svo, sem háttv.þm. óskar eftir.

Framsm. (Jóhannes Jóhannesson) Eins og greinargerðin ber með sjer er frv. þetta samið af landssímastjóranum og er viðauki við ritsímalögin frá 20. okt. 1905. Hann afhenti það landsstjórninni og hún aftur samvinnunefnd samgöngumála, er hefir athugað frv. og lagað orðfæri þess á ýmsum stöðum, og leggur það nú fyrir háttv. deild. Leyfi jeg mjer, fyrir nefndarinnar hönd, að leggja til, að það fái greiðan gang gegnum háttv. deild.