Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal reyna að stytta mál mitt með tilliti til þess sem ákveðið hefur verið um fundahöld hér í dag. Engu að síður tel ég þó ástæðu til að gera grein fyrir þessari till. minni í allnokkru máli, en hins vegar get ég vissulega stytt mál mitt nokkuð vegna þess að hæstv. sjútvrh. hefur afhent þm. þrjár mjög greinargóðar skýrslur, sem voru afhentar í gær og mönnum hefur væntanlega gefist tækifæri til að kynna sér, þar sem mjög ítarlega er fjallað um þetta mál. Af þeim ástæðum get ég nokkuð stytt mál mitt. Ennfremur er þess að geta, að allnokkuð hefur þetta mál borið á góma í ýmsum fjölmiðlum að undanförnu og verið gerð þar grein fyrir rökum með og móti. Till. sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 93 er stutt. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að feta ríkisstj. að mótmæla nú þegar samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um algert bann við hvalveiðum frá og með árinu 1986.“ S.l. sumar samþykkti hið svonefnda Alþjóðahvalveiðiráð að algert bann við hvalveiðum skuli taka gildi frá og með árinu 1986. Nokkrar þjóðir, sem þetta bann snertir beint, hafa þegar komið mótmælum á framfæri við ráðið. Það hafa Íslendingar ekki gert enn sem komið er. Flm. þessarar till. telur að ríkisstj. eigi nú þegar að koma mótmælum á framfæri við ráðið. Því er þessi till. flutt. Ef mótmælum Íslendinga er ekki komið á framfæri fyrir 2. febr. n.k. mun svo til litið sem Íslendingar hafi samþykkt þetta bann, en mótmæli Íslendingar banninu hins vegar eru þeir óbundnir af þessari samþykkt ráðsins. Um það má ræða langt mál hverja þýðingu hvalveiðar hafa fyrir þjóðarbúskap Íslendinga. Kannske er þess fyrst að geta, að þetta er sennilega eða því sem næst sú eina grein sjávarútvegs sem aldrei hefur notið nokkurra ríkisstyrkja. Í öðru lagi eru þetta þær veiðar á hafinu sem frá upphafi vega hefur verið stjórnað eða síðan hvalveiðar hófust hér að nýju 1947. Í þeim gögnum sem þm. hafa fengið er gerð ítarleg grein fyrir atvinnulegri þýðingu hvalveiðanna, hversu margar íslenskar fjölskyldur eiga sitt undir því að þessari starfsemi verði haldið áfram og þá líka hve okkar þjóðarbú á mikið undir því að þessi starfsemi leggist ekki niður. Það hafa komið fram margar og ítarlegar tölur um efnahagslegt mikilvægi hvalveiða. Hlutdeild hvalafurða Hvals hf. í útflutningi sjávarafurða hefur á undanförnum 10 árum numið að meðaltali 1.37%, 1981 1.5%. Þó að útlendingum þyki þetta kannske ekki háar prósentutölur hafa þær vissulega mikla og ég vil segja afgerandi þýðingu í okkar þjóðarbúskap, auk þess sem um það er að ræða hér að nýta til manneldis mikilvæga auðlind. Við hvalveiðar og hvalvinnslu hafa starfað hvert sumar um 230 manns. Það hafa verið um 100 í hvalstöðinni í Hvalfirði. Þetta er auðvitað ekki lítill hópur. Þá eru ótaldir þeir sem hafa óbeint atvinnu eða framfæri af þessari atvinnugrein. Stækkar þessi hópur verulega séu þeir með taldir. Nú er það svo, að svonefnt Alþjóðahvalveiðiráð er upphaflega myndað af þjóðum sem stunduðu hvalveiðar. Á nokkrum s.l. árum hafa orðið breytingar á. Ýmsar smáþjóðir, sem engra hagsmuna hafa að gæta, hafa komið þar inn - að því er virðist til þess eins að hafa áhrif í þá átt að beita sér fyrir stöðvun hvalveiða. Það er auðvitað ekki í samræmi við reglur og tilgang hins atþjóðlega hvalveiðiráðs, en engu að síður hefur þetta gerst með þessum hætti. Þar hefur sem sagt orðið þróun sem við ekki sáum fyrir - þróun sem auðvitað verður að teljast mjög óæskileg. Það er augljóst að sú breyting, sem orðið hefur á viðhorfum innan þessa ráðs, þar sem sjónarmið skynsamlegrar nýtingar hafa vikið fyrir tilfinningalegum rökum, veitir Alþjóðahvatveiðiráðinu ekkert umboð til að taka ákvarðanir á grundvelli sem byggist á tilfinningalegum rökum. Ég minntist á það hér áðan, að þessar veiðar hafa verið stundaðar á vegum Hvals hf. í Hvalfirði í 35 ár. Alla tíð hafa þessar veiðar verið stundaðar undir vísindalegu eftirliti og í mjög vaxandi mæli hin síðari árin og fyrirtækið, sem rekur þessa útgerð, hefur látið drjúgt fjármagn af hendi rakna til að þessar rannsóknir væru framkvæmanlegar. Það er hygg ég alveg rétt, sem bent hefur verið á, að ef hvalveiðar verða alveg bannaðar leiðir það af sjálfu að mjög mun draga úr öllum rannsóknum á hvatastofninum, vegna þess að þá er ekki sá hvati fyrir hendi sem áður var og er, meðan veiðar eru leyfðar, til þess að fylgjast með ástandi stofnanna og hvað þar er að gerast. Auðvitað hafa ýmsir aðilar, sem þetta mál snertir, látið það til sín taka og gert um það ályktanir. Aðalfundur samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi, sem haldinn var í Munaðarnesi í byrjun nóv., gerði samþykkt sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Aðalfundur Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi, haldinn í Munaðarnesi 5.–6. nóv. 1982, skorar á ríkisstj. að mótmæta samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um algert hvalveiðibann frá og með árinu 1986. Fundurinn bendir á að hér er um mikið hagsmunamál að ræða, ekki aðeins fyrir byggðir Vesturlands, heldur þjóðarbúið í heild, enda eru hvalafurðir 1.3% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Þá minnir fundurinn á að Hvalveiðistöðin í Hvalfirði hefur verið rekin í 35 ár með góðri og skynsamlegri stjórnun veiðanna og undir vísindalegu eftirliti. Ósannað er, að hvalastofninn sé að ganga til þurrðar eða að honum sé ógnað með ofveiði.“ Ennfremur hefur t.d. hreppsnefnd Hvalfjarðarstrandarhrepps gert 8. ágúst s.l. ályktun, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hreppsnefnd Hvalfjarðarstrandarhrepps skorar á ríkisstj. að mótmæla samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um bann við hvalveiðum frá og með árinu 1986. Hreppsnefnd telur að þjóðir, sem engra hagsmuna eiga að gæta, eigi ekki að hafa ákvörðunarvald um það, hvernig Íslendingar nýta auðlindir sínar. Hreppsnefndin bendir á að hér er um gífurlega hagsmuni að ræða, ekki aðeins fyrir Hvalfjarðarstrandarhrepp, heldur einnig fyrir nærliggjandi sveitarfélög og þjóðarbúið í heild, enda eru hvatafurðir 1.3% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Þá minnir hreppsnefndin á að Hvalveiðistöðin í Hvalfirði hefur verið rekin í 35 ár og ekkert bendir til að hvalastofninn sé að ganga til þurrðar eða að honum sé ógnað með ofveiði.“ Fleiri aðilar hafa gert ályktanir sem ganga í svipaða átt. Nú er það til að taka, svo að allrar sanngirni sé gætt, að ýmsir aðilar hafa líka ályktað á aðra lund, og þá fyrst og fremst kannske þau samtök sem standa að sölu á íslenskum fiski erlendis, sem óttast hótanir erlendra aðila. Við skulum líka hafa það í huga, þegar við fjöllum um þetta mál, að þessar hvatveiðar eru alfarið stundaðar á íslensku yfirráðasvæði, þ.e. innan 200 mílna fiskveiðilögsögu Íslands, og það er því okkar mál hvað gerist á þeim hafsvæðum varðandi nýtingu fiskstofna og annarra nýtanlegra stofna. Ég ætla ekki, herra forseti, þó að vissulega væri ástæða til, að rekja hér í löngu máli efni þeirra greinargerða sem okkur þm. hafa borist. Ég tel mikilsverðara að fleiri taki til máls um þetta mál og fleiri raddir heyrist, en fáir þm. setji hér á mjög langar tölur. Eitt vil ég þó undirstrika alveg sérstaklega: Engin vísindaleg rök hníga að því að banna alfarið hvalveiðar við Ísland. Í skýrslu frá Hafrannsóknastofnun til sjútvrh., sem okkur hefur verið afhent, segir með leyfi forseta: „Allsherjarbann við hvalveiðum getur ekki skoðast sem vísindaleg nauðsyn, eins og nú er háttað veiðum í heiminum, þótt deila megi um réttmæti einstakra veiðikvóta.“ Þar er ennfremur lögð áhersla á mikilvægi rannsókna. En að lokum vil ég gera hér að sérstöku umtalsefni auglýsingu, sem birtist í, að ég held, öllum íslensku dagblöðunum s.l. þriðjudag. Það verður ekki hjá því komist hér í þessari umr. að gera þessa auglýsingu að sérstöku umtalsefni, en að henni standa allmörg samtök sem kenna sig við náttúruvernd og því um líkt, vernd dýrastofna, - markmið sem að sjálfsögðu eru góðra gjalda verð. Staðreynd er að í þessari auglýsingu, þessu ávarpi til Íslendinga, er farið með fleipur og ósannindi. Skal ég nú rökstyðja það nokkrum orðum. Í fyrsta lagi segir hér í 4. mgr.: „Því miður eru málalok enn ekki ljós. Frestur til að skila mótmælum hefur verið framlengdur til 2. febr. 1983. Það er von okkar, að Íslendingar hunsi ekki vilja yfirgnæfandi meirihluta aðildarríkja Alþjóðahvalveiðiráðsins, en reynsla okkar af framkomu Íslendinga í Alþjóðahvalveiðiráðinu kennir okkur að vera við öllu búin. Við leyfum okkur að nefna þrjú dæmi.“ Íslendingar, fullyrði ég, hafa ævinlega komið fram af fullri ábyrgð og byggt afstöðu sína í Alþjóðahvalveiðiráðinu á vísindalegum staðreyndum og mikilvægi hvalveiða fyrir þjóðarbúskap Íslendinga. Við byggjum á auðlindum hafsins umhverfis landið og getum ekki leyft okkur annað en lúta þar vísindalegum rökum. Þetta er því rangt. - Og hér koma svo þessi dæmi: „Íslendingar hafa margoft haft ráðleggingar vísindamanna að engu, farið fram á háa kvóta og hvað eftir annað veitt Japönum, Sovétmönnum og öðrum hvalveiðiþjóðum stuðning í viðleitni þeirra til að fá háa aflakvóta af hvalstofnum.“ Það eru ósannindi að við höfum í þessu tilliti haft ráðleggingar vísindamannanna að engu. - Síðar segir í þessari sömu mgr.: „Íslendingar hafa veitt slíkan stuðning í tilvikum, þar sem gögn sýndu að hvalastofnar minnkuðu geigvænlega og væru jafnvel í útrýmingarhættu.“ Þetta kannast fulltrúar Íslands í Alþjóðahvalveiðiráðinu hvergi við. Þetta er fleipur eitt og fordómar. - Síðar segir hér í fjórða lagi: „Tekið er fram, að mótmæli Íslendingar ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins munu þessi samtök taka þátt í mótmælaaðgerðum, og margir hyggjast jafnvel hafa í frammi áróður gegn íslenskum fiskafurðum.“ Hér er okkur beinlínis hótað. Því er hótað að vega að afkomumöguleikum íslensku þjóðarinnar. Í fimmta lagi segir hér, með leyfi forseta: „Við hörmum að álit meirihluta þjóða heims, sem óskar þess að hvalveiðum verði hætt, skuli hvað eftir annað virt að vettugi.“ Meirihluti þjóða heims er líklega þessi fáu ríki innan Alþjóðahvalveiðiráðsins. Þau munu vera 38 talsins, ef ég man rétt. Innan Sameinuðu þjóðanna eru 157 ríki. Þetta er líka fleipur. Hér er ekki byggt á staðreyndum. Í sjötta lagi, og það er kannski það alvarlegasta er vitnað til Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, FAO, og raunar fleiri stofnana: „Allt eru þetta virtar alþjóðastofnanir með mikla þekkingu í þessum efnum. Sameiginlegar ráðleggingar þeirra til ríkisstjórna heimsins voru að nauðsynlegt væri að leggja niður hvalveiðar um óákveðinn tíma vegna verndunarsjónarmiða“. Þetta er sömuleiðis fleipur, fordómar og alrangt. Á fundi hvalveiðiráðsins í sumar lagði fulltrúi FAO, Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, fram yfirlýsingu í upphafi fundar. Ég get sagt það strax að sú yfirlýsing vakti enga kátínu hjá þeim sem berjast fyrir banni við hvalveiðum. Fulltrúi FAO segir hér, með leyfi forseta, og ég les íslenska þýðingu: „Einnig getur hvalveiðum í atvinnuskyni verið hætta búin vegna stjórnunaraðgerða, sem eru of takmarkandi. Það dæmi sem lengst gengur er bann við öllum hvalveiðum.“ - Síðan segir hér í íslensku þýðingunni: „Þetta er algerlega óvalin ráðstöfun.“ Þetta er kannske ekki alveg rétt þýðing. Á ensku segir: „This is an unselective measure“, sem þýðir að þetta gangi jafnt yfir allt, þarna sé ekki gert upp á milli tegunda. - Síðan segir fulltrúi FAO: „Ekki virðist réttlætanlegt að banna hvalveiðar um víða veröld með tilliti til mismunandi ástands hinna ýmsu hvalastofna og þeirrar staðreyndar að nær allar hvalategundir og stofnar, sem hafa orðið fyrir alvarlegri fækkun, njóta nú þegar algerrar verndar. Hægt er að réttlæta að hætta alveg við hvalveiðar á fagurfræðilegum eða siðferðilegum grundvelli, en það virðist utan verkahrings ráðsins.“ Og hver er svo niðurstaða fulltrúa FAO á fundum Alþjóðahvalveiðiráðsins? Hann segir: „Svo fremi hvalveiðar verði í framtíðinni stundaðar samkv. góðri vísindalegri þekkingu og tekið sé tillit til áhrifa á ljósátu, makríl, fisk og aðrar skyldar tegundir, sér Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna fram á tímabil þegar mögulegt kann að reynast að auka heimilaðan afla og e.t.v. er þess ekki langt að bíða. Kynni þá að vera rýmilegt að dæma um ágæti aðgerða ráðsins á grundvelli aukningar þess afla sem veiddur er.“ Þetta er alveg ótvírætt. Þessi- ja, ég vil segja hingað til virtu samtök, náttúruverndarsamtök, leyfa sér því að fara rangt með staðreyndir, fara með fleipur og fara á svig við sannleikann. Ég skal geta þess í sjötta og síðasta lagi varðandi þessa auglýsingu, að hér segir: „Loks skal þess getið, að á síðasta fundi Norðurlandaráðs lýstu Danir yfir áhyggjum sínum vegna afstöðu Íslendinga og Norðmanna í hvalveiðimálum.“ Enn er þarna farið á svig. Einn danskur þm., að svo miklu leyti sem ég man rétt, gerði þessi mál að umtalsefni, frú Margrethe Auken, og gerði það mjög hressilega. Henni var svarað, og það gerðu hv. þm. Stefán Jónsson og hv. þm. Páll Pétursson. Þeir kváðu hennar andmæli í kútinn. Okkur hafa borist fregnir af því, sem eigum sæti í Norðurlandaráði, að þessi sami þm. muni enn hafa uppi svipuð mótmæli á næsta fundi. Það voru ekki Danir sem voru að mótmæla. Það var einn danskur þm. Ég þykist þess fullviss að henni muni enn á ný svarað þeim rökum sem duga, eins og gert var í Helsinki í fyrra. Ég tel mig hafa fært sönnur á hvað varðar þessi samtök, sem hér um ræðir, að í þeirra auglýsingu, svokölluðu ávarpi til Íslendinga, er mjög farið á svig við sannleikann. Þar er hallað réttu máli og þar er raunar beinlínis sagt ósatt. Herra forseti. Ég held að það sé ekki þörf að hafa um þetta öllu fleiri orð. Að endingu vil ég aðeins segja þetta: Við, sem eigum allt okkar undir sjávarafla, eigum að beygja okkur fyrir vísindalegum rökum. Við eigum.ekki að beygja okkur fyrir hótunum, en það er það sem hér er um að tefla. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði þessari till. vísað til utanrmn. og í ljósi þess hve skammur tími er hér til stefnu, ef ríkisstj. vill að í ljós komi vilji Alþingis varðandi það hvort mótmæla skuli eða mótmæla ekki, væri afar brýnt ef utanrmn. gæti lokið umfjöllun sinni um þetta mál fyrir n.k. þriðjudag, sem er 1. febr. Mér þætti það ákaflega miklu skipta ef nefndin gæti starfað að þessu máli með þeim hætti að unnt væri með góðu samkomulagi að taka það fyrir hér aftur á fundi sameinaðs þings strax eftir helgina.



Herra forseti. Með þessu máli er hreyft mjög viðkvæmu efni að ýmsu leyti, sem mikið hefur verið til umræðu upp á síðkastið og við í sjútvrn. höfum lagt mikla vinnu í að skoða og upplýsa. Hef ég reyndar, eins og kom fram í ræðu hv. flm., látið dreifa hér á Alþingi allítarlegum gögnum um þetta mál. Hef ég látið útbýta skýrslu frá Hafrannsóknastofnun um ástand hvalastofnsins við Íslandsstrendur. Upplýsingar um Hval hf. og mikilvægi þeirrar starfsemi fyrir íslenskan þjóðarbúskap hafa einnig legið fyrir og verið dreift, en auk þess almennu yfirliti frá sjútvrn. um hvalveiðar. Ég skal, eins og hv. flm., ekki lengja þessar umr. um of með því að rekja allt þetta. Þetta kemur, vona ég, greinilega fram. Menn munu sjá af skýrslum Hafrannsóknastofnunar, að hún telur að hvalastofninn hér sé ekki í hættu. Menn munu einnig sjá af skýrslu um vinnslu á hval, að hér er um mikilvæga grein í okkar atvinnulífi að ræða. Reyndar mikilvægari en kemur fram í þeirri skýrslu, því að þar er ekki fjallað um hrefnuveiðar, sem eru stundaðar á nokkrum stöðum hér á landi. Alþjóðahvalveiðiráðið var stofnað fyrir allmörgum árum af ríkjum sem hvalveiðar stunduðu. Það var stofnað í þeim tilgangi að koma þeim veiðum á skynsamlegri grundvöll en áður var og ekki síst til að efla vísindastarfsemi á þessu sviði þannig að stunda mætti veiðarnar á vísindalegum grundvelli. Við Íslendingar höfum tekið virkan þátt í þessari starfsemi. M.a. áttum við formann Alþjóðahvalveiðiráðsins um allmörg ár. Ég vil taka undir það, sem kom fram hjá hv. frsm., að okkar menn þar hafa, að mínu mati, unnið algerlega á málefnalegum grundvelli og lagt mjög mikla áherslu á að efla vísindastarfsemi þannig að grundvöllur tillagna vísindanefndarinnar, sem með Alþjóðahvalveiðiráðinu starfar, gæti orðið sem öruggastur. Um þetta hafa fulltrúar Íslands ætíð haft fyrirmæli. Ég hef að sjálfsögðu, meðan ég er í þessu starfi, fylgst með vinnu þeirra þar og er sannfærður um að því hefur verið fylgt. Hitt er svo annað mál, að vísindanefndin hefur stundum verið ósammála og t.d. hafa verið deilur um hvernig á að meta hvalastofninn. Ég get getið þess hér, að fyrir síðasta fund lögðu íslenskir vísindamenn fram gögn, þar sem þeir vefengja mjög þá formúlu, ef ég má kalla það svo, sem hefur verið notuð til að meta styrkleika einstakra stofna. Tel ég hana reyndar þannig, að hún meti hættuna miklu meiri en hún er. En það hafa orðið verulegar breytingar innan Alþjóðahvalveiðiráðsins á undanförnum árum. Stöðugt hefur fjölgað þeim þjóðum sem hafa sótt um og fengið inngöngu - ekki sem hvalveiðiþjóðir heldur fyrst og fremst sem andstæðingar hvalveiða og reyndar í mjög mörgum tilfellum þjóðir sem hafa engra efnalegra hagsmuna að gæta í þessu sambandi. Á síðasta fundi voru þjóðirnar orðnar 38. Þar af gengu 8 í ráðið á árinu 1982, en eitt ríki gekk úr, og engin þessara þjóða hefur gegn hvalveiðibanni. 1576 hvalveiðar sem atvinnugrein. Reglur ráðsins eru þær, að banna má hvalveiðar ef slík tillaga hlýtur 3/4 atkv. Hins vegar geta aðildarlöndin mótmælt slíkri samþykkt og er þá það ríki ekki bundið af samþykktinni. Á ársfundinum 1982 fékk tillaga, sem legið hefur fyrir ráðinu nokkur ár, um allsherjarbann tilskilda 3/4 hluta atkv. Það voru 25 þjóðir sem greiddu atkv. með slíkri tillögu, en 7 voru á móti og voru Íslendingar í þeim hópi. Í þeirri till. er gert ráð fyrir að banna allar úthafsveiðar 1985 og veiðar frá strandstöðvum eftir áramótin 1985/86. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að árið áður voru samþykktar tillögur í ráðinu í fyrsta lagi um bann við búrhvalveiðum og í öðru lagi um bann við notkun á köldum skutli við hrefnuveiðar. Við Íslendingar mótmæltum banni við notkun á köldum skutli, þótt við tökum mjög ákveðið undir að leita þarf betri leiða. Kem ég áð því síðar. Hins vegar mótmæltum við ekki búrhvalsbanninu, vegna þess að til eru þeir vísindamenn í vísindanefndinni sem töldu að um ofveiði á búrhveli kynni að vera að ræða. Er það, vil ég leyfa mér að segja, nokkuð táknrænt fyrir það, að við höfum ekki viljað ganga gegn niðurstöðum vísindamanna, jafnvel þótt þær væru ekki studdar af meiri hluta vísindamannanna. Við erum hér nú að ræða bann við veiðum á langreyði og sandreyði sem falla þá undir þetta allsherjarbann. Innan fyrstu 90 daganna mótmæltu fjögur ríki, þ.e. Noregur, Japan, Sovétríkin og Perú, en reglurnar eru jafnframt þær, að mótmæli einhver framlengist tíminn til mótmæla um aðra 90 daga. Þetta annað tímabil rennur út 2. febr. n.k. Eins og mönnum er kunnugt hafa hvalveiðar dregist mjög saman. Fjölmargir hvalastofnar, sem voru stórir áður, hafa verið ofveiddir. Á því er enginn vafi. Hefur verið mjög nauðsynlegt að friða þá. Hefur verið mjög dregið úr öllum hvalveiðum, þannig að það eru aðeins níu lönd í heiminum sem stundað hafa hvalveiðar síðustu árin. Eitt af þessum löndum hefur hætt, þ.e. Spánn, og stóð að tillögunni um bann á síðasta fundi. Er jafnframt talið mjög líklegt að á næstu árum munu fleiri ríki hætta hvalveiðum, eins og t.d. Norður-Kórea og Brasilía. Hins vegar hefur andstaðan gegn hvatveiðum mjög aukist upp á síðkastið. Er þess skemmst að minnast, að bann við hvalveiðum var samþykkt á heljarmikilli friðunarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Stokkhólmi fyrir örfáum árum, ég held 1973. Þar tókum við Íslendingar þátt í atkvgr. Má því viðurkenna að við höfum ekki verið alveg sjálfum okkur samkvæmir. En þó hefur mest borið á ýmiss konar alþjóðasamtökum sem upp hafa risið í mörgum löndum, ekki síst í Bandaríkjunum, og sum eru reyndar alþjóðleg, sem hafa barist gegn hvalveiðum af miklum tilfinningahita. Í þessu máti hafa gengið rök með og á móti og er óþarft að rekja það í mörgum orðum. Rökin á móti hvalveiðum eru þau, að um útrýmingarhættu sé að ræða. Ég hef komið inn á það nokkuð og ég tel alls ekki nægilega vel rökstutt. Rökin með hvalveiðum eru hins vegar þau, að ekki sé um slíka hættu að ræða og nýta beri hvalastofninn eins og önnur dýr þessarar plánetu okkar, en hins vegar undir ströngu vísindalegu eftirliti og gæta þess að ekki sé farið of langt. Það eru einnig rök í þessu sambandi að vera þarf visst jafnvægi í náttúrunni. Við höfum þess dæmi að jafnvægisleysi skapast þegar um algera friðun á einum stofni er að ræða, en annar er hins vegar nýttur. Við sjáum þetta t.d. í sambandi við selveiðar. Sel fjölgar gífurlega mikið, eftir að sala á selskinnum hefur nánast dottið niður, og veldur það t.d. okkur Íslendingum verulegum og vaxandi búsifjum. Sjútvrn. hafa að sjálfsögðu borist mörg erindi um þessi mál og með þeirri skýrslu, sem ég hef látið dreifa hér, hef ég jafnframt látið dreifa ýmsum þessum erindum. Ég vil taka það fram, að þarna er alls ekki öllu dreift. Það er mikill bunki af bréfum og slíku, stundum svo skiptir tugum, sem berst til sjútvrn. í viku hverri frá skólabörnum í Bandaríkjunum. Sé ég alls ekki ástæðu til að birta allt slíkt. Auk þess eru ýmsar marktækar álitsgerðir, sem ekki eru hér með, en þeirra er getið nokkuð í lokaorðum þessarar skýrslu. Það eru í fyrsta lagi hreppsnefndir, eins og t.d. Barðastrandarhrepps, verkalýðsfélagið Hörður sunnan Skarðsheiðar, starfsmenn Hvals hf., skipstjórar á hrefnuveiðibátum o.s.frv. sem hafa lagt mjög eindregið til að banninu verði mótmælt. Jafnframt hafa ákveðin samtök gert till. um að fallist verði á þetta bann. Þar má nefna Náttúruverndaráð og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Ég vil vekja athygli í þessu sambandi á því, að í ályktun Náttúruverndarráðs segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í niðurstöðum: „Tímabundin stöðvun hvalveiða hér á landi er ekki líffræðileg nauðsyn“. - Ég legg áherslu á þetta. - „er ekki líffræðileg nauðsyn, heldur ákvörðun sem byggir á stjórnmálalegum og menningarlegum viðhorfum.“ M.ö.o. telur Náttúruverndarráð ekki að hvalastofninn sem við nýtum sé í hættu. Ég vil jafnframt geta þess, að í ályktun Landverndar, sem ekki er birt hér með, en gengur mjög í svipaða átt, kemur fram nokkur misskilningur, þar sem Landvernd leggur til, með leyfi forseta: „Aðalfundur Landverndar 1982 bendir á að þar sem ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins um stöðvun hvalveiða frá árinu 1986 er m.a. byggð á þeim niðurstöðum vísinda- og tækninefndar ráðsins að búrhvala- og langreyðarstofnar í Norður-Atlantshafinu séu ofnýttir“ o.s.frv. Lagt er til að fallist sé á þetta. Þarna er misskilningur. Það er rétt að nokkrir vísindamenn hafa talið búrhvalastofninn ofveiddan, en langflestir vísindamanna hafa ekki talið langreyðarstofninn ofnýttan, og enginn sem við þekkjum hefur haldið því fram að hann væri í eyðingarhættu. Sama kemur fram í samþykkt Sambands dýraverndunarfélaga Íslands, þar sem lagt er til að hválveiðum verði hætt til að forðast útrýmingu hvala. Það er að sjálfsögðu ekkert síður markmið stjórnvalda og þeirra sem hvalveiðar stunda en dýraverndarsamtakanna að forðast slíkt. Eins og ég sagði áðan hef ég reynt að gera mér eins glögga grein fyrir þessu máli og hægt er. Mér er ljóst að þarna eru bæði rök sem mæla með mótmælum og önnur sem mæla með því að ekki verði mótmælt. Ég átti m.a. fund með sjútvrh. Noregs um málið þegar þeir voru að móta sína afstöðu. Norðmenn veiða um 2000 dýr, hrefnu eingöngu. Norðmenn ákváðu að mótmæla eftir mjög ítarlega athugun á málinu. Þeir sendu m.a. menn til Bandaríkjanna, sem áttu þar ítarlegar viðræður við gegn hvalveiðibanni. 1578 stjórnvöld, samtök, þm. o.fl., og lögðu eftir slíka ferð til að Norðmenn mótmæltu þessu banni. Ég hef einnig átt ítarlegar viðræður við bandaríska sendiherrann um þessi mál. Það er að minni ósk að hann lætur í ljós álit sitt, að athuguðu máli, á þessu með bréfi dags. 2. nóv. s.l. Þar er rakið til hvaða aðgerða megi grípa samkv. amerískum lögum. Í lögum þar eru tvær heimildir: Önnur heimilar stjórnvöldum þar að takmarka innflutning á sjávarafurðum frá þeim löndum sem ekki hlíta verndunaraðgerðum Alþjóðahvalveiðiráðsins, en að vísu þarf það að vera í samræmi við reglur Alþjóðatollastofnunarinnar, GATT. Ég get getið þess hér, að Norðmenn töldu að vel athuguðu máli að slíkar takmarkanir gætu aldrei samræmst reglum Alþjóðatollastofnunarinnar. Hin heimildin er annars eðlis. Hún heimilar Bandaríkjastjórn að afturkalla veiðileyfi sem kunna að hafa verið veitt erlendum ríkjum sem ekki hlýða slíkri samþykkt sem hér um ræðir. Það kemur okkur að sjálfsögðu ekki við. Við höfum engar slíkar veiðiheimildir í bandarískri fiskveiðilögsögu. Ég vil geta þess, að hingað til lands kom, eftir að ég hafði rætt við sendiherrann, maður frá Bandaríkjunum sérfróður í þessum aðgerðum. Ég átti ítarlegt viðtal við hann. Ameríska sendiráðið hefur því veitt mjög mikilvægar upplýsingar í þessu sambandi. Ég held ég megi segja að það sé nokkuð samdóma álit þeirra sem þessi mál hafa skoðað, að þær hættur, sem mótmælum kunna að fylgja, stafi ekki af opinberum aðgerðum, heldur öllu fremur af hugsanlegum aðgerðum þrýstihópa í Bandaríkjunum, sem eru nefndir í þessum gögnum allmargir. Þeir virðast hafa mikil fjárráð og starfa ötullega. Þetta kemur m.a. fram í samþykkt Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, sem telur að slíkir þrýstihópar kunni að taka upp mótmæli gegn neyslu á íslenskum fiski í veitingahúsum þar sem íslenskur fiskur er auglýstur sem 1. flokks gæðavara. Sérstaklega hefur þetta komið fram, segja forstöðumenn risafyrirtækisins Long John Silver's, sem er stærsti einstakur fiskkaupandi í heiminum og rekur 1100 eða 1200 veitingastaði í Bandaríkjunum, sem selja íslenskan fisk m.a. og fyrst og fremst. Ég vil geta þess að ég hef einnig rætt við hinn aðalútflytjanda á fiski til Bandaríkjanna, Samband ísl. samvinnufélaga. Það telur sig ekki hafa orðið vart við þessa tilhneigingu og ekki hafa fengið slíkar aðvaranir frá sínum „kúnnum“ í Bandaríkjunum. En ég vil leggja á það ríka áherslu, að alls ekki ber að taka svona mál léttilega. Þetta er að sjálfsögðu mjög alvarlegt mál. Ef úr slíkum mótmælum yrði og ef þau leiddu til samdráttar hjá slíkum aðilum eða t.d. þeir hyrfu að því að kaupa fremur kanadískan fisk, sem aðallega keppir við okkur um þennan markað, er þar um langtum stærra áfall að ræða í raun og veru en ef hvalveiðar okkar Íslendinga legðust niður, þótt mjög mikilvægar séu. Þannig eru rökin með og á móti. Ég vil geta þess, að eftir að þessar skýrslur voru teknar saman barst mér grg. frá sendiráði okkar í Bandaríkjunum. Þar er þetta rakið á málefnalegan hátt nokkuð svipað og ég hef nú þegar gert og bætir út af fyrir sig ekki miklu við það. En sendiráðið kemst einnig að þeirri niðurstöðu, að hættur stafi fyrst og fremst frá slíkum þrýstihópum sem ég hef nefnt. Um þetta gæti ég haft ýmis fleiri orð, því mikið er búið um þetta að fjalla. M.a. vil ég geta þess, að við höfum tekið þátt í fundum hvalveiðiríkja eftir að þetta hefur skeð og reynt að fylgjast vandlega með því sem þau hafa í huga. Ég vil einnig geta þess, að við höfum fylgst náið með þeim tilraunum sem nú eru gerðar með að aflífa hrefnuna á mannúðlegri hátt, eins og talað er um. Bæði Norðmenn og Japanir eru með víðtækar tilraunir. Ég geri ráð fyrir að haldið verði áfram hrefnuveiðum, þar sem við mótmæltum a.m.k. þar til algert bann kemur til framkvæmda. Ef við verðum þá að hlífa því. Þá verða hrefnuveiðar að stöðvast. En ég geri ráð fyrir að til þess tíma munum við leggja ríka áherslu á að nýta okkur þær leiðir sem þessar þjóðir eru að þróa til mannúðlegri veiða. Og ég vil taka mjög undir að það ber að gera. Þótt skiptar skoðanir séu um réttmæti þeirrar gagnrýni sem er á kalda skutlinum. Viðurkennt er að í sumum tilfellum getur tekið töluverðan tíma að aflífa skepnuna með slíku verkfæri. Því ber vitanlega að breyta. Nokkur vandi er þarna á höndum. Ákaflega erfitt er að nota sprengjuskutla. Bæði er það hættulegt fyrir mannskap á litlum bátum, sem þetta stunda, og hins vegar eyðileggja slíkir skutlar dýrið svo mjög að lítið getur orðið eftir nýtanlegt af því. Þess vegna beinast tilraunir að því að nota miklu minna sprengiefni og þá alveg sérstaklega að því að nota jafnhliða kraftmiklar byssur. Það er t.d. sú leið sem Norðmenn hyggjast fara og telja sig þegar hafa náð athyglisverðum árangri. Ég vil geta þess að lokum almennt, að gæta þarf þess að jafnvægi sé í náttúrunni. Mér er tjáð að áættað hafi verið að hrefnustofninn í Norður-Atlantshafinu neyti um 1.5 millj. lesta af loðnu á ári. Það er sem sagt tvöfalt meira en við Íslendingar höfum gert okkur vonir um að veiða. Þetta mun að vísu ekki allt vera á íslensku yfirráðasvæði, heldur fyrst og fremst norðar og í Barentshafi. Í þeirri veislu er hrefnan, að því er mér er sagt, svona 6 mánuði á ári og hámar í sig 1.5 millj. lestir. Að sjálfsögðu er enginn vafi að þessi stóru og föngulegu dýr nýta mjög mikið af nytjafiski. Ég hef stundum haft á orði, að ef þetta dýr yrði alveg friðað yrði líklega að friða loðnuna svo að hvalurinn fái nóg að éta. En það er nú annað mál. Ég vil svo segja það að lokum til að draga þetta saman, að ég tel að ákvörðun 34. ársfundar Alþjóðahvalveiðiráðsins um stöðvun hvalveiða í atvinnuskyni, úthafsveiða 1985 og veiða frá ströndum eftir árslok 1985, þ.e. 1986, sé alls ekki byggð á vísindalegum niðurstöðum, eins og ætlast er til í þeim samþykktum sem á að fara eftir hjá Alþjóðahvalveiðiráðinu. Ég tel jafnframt skylt að taka tillit til þess, að vísindanefnd ráðsins, sem meta á ástand hvalveiðistofnanna, hefur ekki séð ástæðu til að mæla með allsherjarstöðvun hvatveiða. Það er því mín skoðun að heimila eigi að nýta hval eins og önnur dýr í lífríki okkar, en sú nýting skuli vera undir ströngu vísindalegu eftirliti með hverjum einstökum hvatastofni, þannig að nýtingin sé hæfileg. Ég tel því að auka beri vísindalegar athuganir á hvalastofninum, eins og við höfum reyndar gert síðustu árin, en þurfum að gera í stórauknum mæli. Í því skyni má vitanlega nota hvatveiðiskipin. Ég tel verulega hættu á því að mjög dragi úr rannsóknum á hvalastofninum ef hvalveiðar leggjast niður. Ég vil einnig leggja áherslu á það, að ég tel að bæta þurfi hvalveiðar þannig að þær verði sem mannúðlegastar, eins og sagt er. Á það sérstaklega við um kalda skutulinn. Þá vil ég leggja áherslu á það, að hvatastofnar þeir sem við Íslendingar veiðum úr, þ.e. Austur-Íslandslangreyðarstofninn og Íslands-Grænlandssundssandreyðarstofninn og svo loks Norður-Atlantshafsmiðsvæðis-hrefnustofninn, eru samkv. niðurstöðum vísindamanna, þeim bestu sem fáanlegar eru, ekki taldir vera í hættu. Þessir stofnar hafa reyndar allir verið flokkaðir í ákveðinn flokk hjá Alþjóðahvalveiðiráðinu, sem má kalla á íslensku „Stofnar í jafnvægi“, og talið er eðlilegt að nýta þá. Í samþykktum Alþjóðahvalveiðiráðsins frá 1946 segir: „Hvalveiðar í atvinnuskyni skulu leyfðar á hvatveiðistofnum sem eru í jafnvægi og þær skulu stundaðar í samræmi við tillögur vísindanefndarinnar.“ Ég tel einnig rétt að vekja athygli á því, að hvatastofninn neytir gífurlegs magns af nytjafiskum, sem nýttir eru til manneldis, og alger friðun hvalastofnsins getur leitt til þess að jafnvægi þessu verði stofnað í hættu. Ég tel m.ö.o. að stöðvun veiða úr þessum stofnum verði því ekki réttlætt á vísindalegum grundvelli. Þess vegna hef ég lagt fram í ríkisstj. till. sem er svohljóðandi: „Með hliðsjón af ofangreindu mótmætir ríkisstjórn Ístands hér með breytingu á viðauka við alþjóðasáttmálann um skipan hvalveiða frá 1946, þ.e. undir málsgrein 10 e, um stöðvun hvalveiða í atvinnuskyni, úthafsveiða 1985 og veiða frá strandstöðvum 1986.“ Ég vil einnig taka það fram, að ég tel sjálfsagt að mjög vandlega sé með þessum málum fylgst á næstu árum og stjórnvöld eigi að vera tilbúin að endurskoða slíka ákvörðun, ef í ljós kemur að þær staðreyndir, sem ég hef rakið í nokkrum orðum, reynast að einhverju leyti ekki réttar. Ég geri því ráð fyrir að hvalveiðibanninu verði mótmælt, nema fram komi hér á Alþingi meirihlutavilji gegn slíkum mótmælum.



Herra forseti. Við höfum ekki langan tíma nú fram að kvöldfundi til þess að ræða þetta þýðingarmikla mál. Ég vil strax í upphafi ræðu minnar lýsa yfir því, að ég mun greiða atkv. gegn þessari till. Ekki vegna þess að ég trúi því að hvalastofnanir séu ofveiddir hér við land, svo sem undirstrikað hefur verið af miklum dugnaði af hálfu þeirra hvalfriðunarmanna. Ég held að það sé ekki sannað. En ég er mjög hræddur um það, að mörkuðum okkar fyrir fisk beggja vegna Atlantshafsins sé stefnt í voða ef við mótmælum hvatveiðibanninu. Mér er kunnugt um það reginafl sem samtökin sem barist hafa gegn hvalveiðum búa yfir pólitískt og áróðurslega. Ég tek miklu atvarlegar heldur en bæði hv. flm. þáttill. sem hér er um að ræða og hæstv. sjútvrh. hættuna sem í þessu felst. Hitt er annað mál, að við megum passa okkur Íslendingar ef svo verður komið málum, að stofnaðir eru þrýstihópar og áróðurshópar suður í löndum í stórborgum heimsins, og við eigum að sæta því að slík samtök banni okkur aðgang að þeim auði sem við eigum einir til þess að byggja á framfærslu okkar, sem er sjávarafli í hinum ýmsu myndum. Við höfum reynt þetta og það brennur á okkur nú þegar, og höfum gert undanfarin ár eins og hæstv. sjútvrh. drap á með afleiðingu af áróðrinum gegn selveiði, sem leiddi til þess m.a. nú endanlega, að Norðmenn ákváðu að gera ekki út á selveiðar í austurísnum nú í vetur. Ástæðan er sú, að það er ekki hægt að selja þessi skinn. Í þessu máli gengu fram ýmis samtök sem voru þó annars eðlis nokkuð heldur en sterkustu samtökin sem standa núna að ávarpi til Íslendinga út af hvalveiðunum. Það voru fyrst og fremst samtök á meginlandi Evrópu. Gengu þar ýmsir fyrir, þar á meðal heimsþekkt þokkadís, Brigitte Bardot, sem mælti mjög gegn því að verið væri að drepa litlu sætu kópana úti á ísnum og flá þá lifandi. Í a.m.k. einu sjónvarpsviðtalinu, sem átt var við hana um litlu sætu kópana á ísnum, var hún í pels úr úlfaskinni. Svo bar til að einmitt um þetta leyti var það nú líklega einna helst vesalings úlfurinn sem var í hættu vegna útrýmingar. Við sjáum hvernig fer þegar gerðar eru friðunarráðstafanir án tillits til mannsins og án tillits til þeirrar staðreyndar að dýrastofnarnir hér á norðurslóð hafa sætt sig við tilveru mannsins og veiðiaðferðir hans. Hringormapestin jókst í fiskinum og síðan gripu gáfaðir og framsýnir reiknistokksmenn - ég vil nú aðeins undirstrika þetta þegar menn tala eins og hv. þm. Eiður Guðnason annars vegar og hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson hins vegar um hina vísindalegu sönnun - þeir gripu til þess mælistokksmennirnir þá að leggja til að farið yrði að borga verðlaun fyrir neðri kjálka úr sel, verðlaun sem námu þá 700 ísl. kr. fyrir hvern kjálka. Þetta var náttúrlega forkastanlegt á upplýstri og siðaðri öld að hvetja til þess háttar morða og dráps eins og þar var gert. En það breytir ekki því, að ef hefði átt að borga 700 kr. fyrir neðri kjálkann úr einhverju kvikindi í þessu sambandi þá var það ekki selurinn. Ég vil ekki hrakyrða frú Brigitte Bardot, en hvað afkomu selsins og lífsins í Norður-Atlantshafi áhrærir, þá hefði gjarnan fyrr mátt vera einum neðri kjálkanum færra í henni. En það er annað mál. Ég hef fullkomna ástæðu til þess að ætla að við séum í hættu með fiskmarkaðina okkar beggja vegna Atlantshafs ef við mótmælum nú hvalveiðibanninu eins og sakir standa, og að við eigum ekki sakarafl við þá aðila sem snúast munu gegn okkur í hefndarskyni á fiskmörkuðunum. Nú tel ég alveg bráðnauðsynlegt að fram komi á Alþingi vilji fyrir því að við mótmælum ekki banninu.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þær margfróðlegu upplýsingar, sem fram hafa komið, ekki síst í máli hv. flm. þeirrar till. sem hér er til umr. og í máli hæstv. sjútvrh. Það þykir e.t.v. einhverjum hv. alþm. skrýtið að aðrir hv. alþm. Vesturl. en hv. þm. Eiður Guðnason skuli ekki standa að flutningi þeirrar till. sem hér er til umfjöllunar. Ég vil segja það fyrst, að ég hygg að meginskýringin sé á þann veg að fleiri en færri af hv. þm. hafi viljað doka við og sjá hverju fram yndi í meðferð málsins á vegum stjórnvalda. Ég tel þó rétt að skýra frá því, að vegna einhverra ófyrirséðra atvika fórumst við og flm. till. á mis í þann mund er till. kom fram. Ég skal játa að ég hafði á liðnu hausti hugleitt flutning slíkrar till., en hvarf frá því ráði m.a. með tilliti til þess, að það upplýstist að málið var til rækilegrar meðferðar á vegum stjórnvalda. Hins vegar vil ég taka það fram að hv. flm. till. kom til mín síðar og bauð mér að prenta till. upp. Ég taldi gegn hvalveiðibanni. 1582 það hins vegar of mikla sýndarmennsku í störfum hér á Alþingi og úr því varð ekki. Ég vil ekki lengja þessa umr. Hins vegar get ég ekki látið hjá líða að ítreka þá miklu efnahagslegu þýðingu sem starfsemi Hvals hf. hefur haft á undanförnum fjölmörgum árum, ekki síst fyrir þann landshluta sem mér stendur að sjálfsögðu næst og hv. flm. og fleirum, Vesturland, einkum þó suðurhluta þess ágæta kjördæmis. En eins og fram hefur komið hefur starfsemi fyrirtækisins haft allverulega þýðingu fyrir þjóðarbúskap okkar Íslendinga í heild. Ég ætla mér ekki að fara að rekja það, það hefur rækilega verið gert. Hins vegar vil ég taka það fram að um slíkt mál sem hér er til umfjöllunar er nauðsynlegt fremur en hitt að samstaða ríki, ég vil ítreka það. Ég tel mjög hættulegt ef svo færi að málinu yrði þyrlað upp í pólitísku moldviðri. Ég hygg að hv. alþm. hafi þegar ráðið það af mínum málflutningi að ég er meðmæltur því að við mótmælum hvalveiðibanninu. Ég ætla ekki að eyða löngu máli í að færa frekari rök fyrir skoðun minni. Ég get vitnað í þau ummæli sem hér hafa komið fram nú þegar í ræðum manna. Hins vegar vil ég ítreka það, að slíkum mótmælum fylgi óyggjandi yfirlýsing stjórnvalda þess efnis, að rannsóknir á hvalastofninum verði stórefldar. Ég hygg að slík yfirlýsing mundi miklu fremur en hitt milda þá andstöðu sem hugsanlega kynni að leiða af slíkum mótmælum okkar. Hins vegar megum við ekki gleyma því, eins og raunar hér hefur verið vikið að, að mótmæli er hægt að draga til baka. Ég vil trúa því að þeir aðilar sem e.t.v., ef til skarar létu skríða, væru okkur skeinuhættastir lúti rökum í þessu máli. Það hefur verið bent á í þeim skýrslum sem fram hafa verið lagðar, að vísindalegar kannanir eru ekki nægjanlegar fyrir hendi til að sanna að hvalastofninn, að svo miklu leyti sem við stundum þessar veiðar, sé í hættu. Um efnahagslegu þýðinguna þarf ekki að deila. Hún er augljós. Í þeirri skýrslu sem tíundar efnahagslega þýðingu fyrirtækisins Hvals er gerður samanburður við bandarískt efnahagslíf og þá sjá menn háar tölur. En þýðing fyrirtækisins er og verður vonandi óumdeild. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vil fagna því að afstaða verður tekin í ríkisstj. eða á vegum hennar. Að sjálfsögðu hefur þess verið beðið. Ég geri mér grein fyrir því, að þessi mál hafa þurft svo rækilegrar athugunar við að e.t.v. var ekki eðlilegt að taka slíka ákvörðun fyrr en nú, að mjög vandlega athuguðu máli. Að síðustu legg ég áherslu á það, að slíku banni fylgi yfirlýsing þess efnis að við munum stórauka rannsóknir á hvalastofninum.



Herra forseti. Ég vil strax lýsa yfir stuðningi mínum við þessa till. og vænti þess að Alþingi geti samþykkt hana í tæka tíð, þ.e. ekki síðar en á þriðjudaginn kemur. Ýmis rök hafa hér verið flutt til stuðnings þessu máli. Ég vil taka undir þau og bæta kannske örfáum orðum við. Ég legg áherslu á það að við megum ekki tapa rétti nú með því að gera ekki neitt. En svo verður frá næstu mánaðamótum, ef Alþingi tekur ekki af skarið, þar sem hæstv. ríkisstj. virðist ekki hafa treyst sér til þess, sem hún þó hefði getað gert. Hér eru vissulega íslenskir hagsmunir í húfi. Mér er alveg ljóst að hagsmunaárekstrar geta orðið, en það er þó alls kostar óvíst. Hér er um að ræða hagsmuni Hvals hf. og fleiri aðila, þeirra sem stunda hrefnuveiðar. Það er um að ræða hagsmuni starfsmanna, sem að þessum veiðum vinna, og það er auðvitað um að ræða hagsmuni þjóðarbúsins sjálfs. Ég vil aðeins nefna örfáar tölur í þessu sambandi. Framleiðsla Hvals hf. hefur verið um 8 þúsund tonn afurða á ári og hlutdeild í útflutningi sjávarafurða á síðasta ári var 1.54%. Sé söluverðmæti hvalafurða borið saman við útflutning annarra atvinnugreina er um mjög athyglisverðar tölur að ræða. Það er 91% af útflutningi landbúnaðarafurða, það er 136% hærra en útflutningur Kísiliðjunnar og það er 26% hærra en allur útflutningur niðursoðinna vara. Sala Hvals hf. á afurðum nam á árinu 1981 yfir 80 millj. kr. Eins og hér hefur komið fram vinna yfir sumartímann hjá þessu fyrirtæki um eða yfir 230 manns. Atvinnuöryggi þessa hóps skiptir vissulega máli á Íslandi nú. Við höfum ekki efni á því að stofna atvinnuöryggi slíks hóps í hættu. Það er ekki hægt að segja þessum mönnum að fá sér eitthvað annað að gera eins og nú er umhorfs í okkar atvinnulífi. Því er haldið fram, að útrýming hvalastofnsins sé yfirvofandi, ef ekki verður nú brugðið á það ráð að banna algerlega hvalveiðar. Hv. flm. gerði hér að umræðuefni auglýsingu, sem birtist í dagblöðunum í fyrradag og rakti þær rangfærslur sem þar koma fram. Ég vil aðeins bæta hér við einu atriði. Hér segir með leyfi hæstv. forseta: „Nú stöndum við andspænis þeim möguleika, að Íslendingar mótmæli tímamótaatkvæðagreiðslu Alþjóðahvalveiðiráðsins. Félagar og stuðningsmenn nokkurra undirritaðra samtaka hafa sent bréf til íslenska sendiráðsins í Bandaríkjunum, svo og til forstjóra Flugleiða, framkvæmdastjóra Iceland Seafood Corporation og framkvæmdastjóra Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. Þar er lýst óánægju vegna þess hversu lengi Íslendingar skorast undan þeirri ábyrgð að taka þátt í varðveislu náttúruverðmæta sem eru sameiginleg arfleifð okkar allra.“ Síðan koma hótanirnar þar á eftir. Það er að vísu þakkarverð sú samúð, sem þessir aðilar sýna þeim fyrirtækjum sem þarna eru upptalin, og það er auðvitað vont ef þau lenda í erfiðleikum vegna þess að við veiðum hvali, Íslendingar. En eiga íslensk stjórnvöld að beygja sig fyrir hótunum einhverra aðila úti í heimi, sem segjast hætta að kaupa fiskafurðir ef þetta eða hitt gerist hér hjá okkur? Í þessu sambandi vil ég nefna kafla úr greinargerð áheyrnarfulltrúa FAO á 34. ársfundi Alþjóðahvalveiðiráðsins. Hv. flm. gerði hér að umræðuefni hluta af því sem þar kemur fram. Ég vil taka hér upp eina eða tvær setningar til viðbótar. Þar segir með leyfi hæstv. forseta: „Vísindalega er þekking okkar á hvatastofninum langt frá því að vera fullkomin og talsvert má um það deila hversu miklar veiðar einstakir stofnar þola: Efasemdir þessar gefa þó enga ástæðu til að veiða ekki hóflegan afla úr stofnum sem virðast vera í góðu ástandi.“ Á þetta legg ég áherslu. Ég hlýt að bæta því hér við að veiðar Íslendinga hafa ekki verið gagnrýndar. Þvert á móti hafa þær verið nefndar sem dæmi um hóflega veiði hvalastofnsins. Herra forseti. Ég þarf ekki að tala hér miklu lengra mál. Meginatriðið er að við mótmælum nú samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um algert bann við hvalveiðum, til þess að glata ekki rétti, eins og ég sagði áðan. Við mat á því hvað hv. alþm. þykir rétt að gera í þessum efnum vil ég taka meira tillit til þeirra sem þekkja þessar veiðar okkar af eigin raun en t.d. einhvers hóps danskra þingmanna eða einhvers hóps manna sem neita að kaupa mat hjá Long John Silver's í Bandaríkjunum af því að það fyrirtæki kaupir frystan fisk af Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Sambandinu. Það er umhugsunarefni fyrir alþm. og hæstv. ríkisstj. hver staða okkar verður í ýmsum öðrum efnum ef skoðanamyndun okkar á að byggjast á hótunum erlendis frá af þessu tagi. Að þessu leyti erum við sammála, hv. þm. Stefán Jónsson og ég, þótt hann styðji ekki till. Það verður hins vegar að vera mat okkar hvort minni hagsmunir verði að víkja fyrir hinum meiri ef við stöndum frammi fyrir slíkri spurningu. Herra forseti. Ég ítreka stuðning minn við þessa till. og vona að málið verði afgreitt hér á hv. Alþingi n.k. þriðjudag og hv. utanrmn. geti lokið umfjöllun sinni um málið í tæka tíð.



Herra forseti. Ég tala hér hvorki sem náttúruverndarmaður eða hvalfriðunarsinni og ég hef alla tíð fylgst með hvalveiðum Íslendinga og rekstri Hvals hf. og tel að það sé mjög mikilsvert fyrirtæki. Hvalveiðar Íslendinga hafa alla tíð verið reiknar af mikilli skynsemi. Satt að segja hef ég verið fremur óánægður með að við skulum ekki hafa helgað okkur stærri hlut í hrefnuveiðum í Norður-Atlantshafi en verið hefur frekar en hitt. En ég tel að hér sé ákaflega viðkvæmt mál til umr. og vandmeðfarið. Það er rétt hjá hv. þm. Ólafi G. Einarssyni að þarna verði minni hagsmunir að víkja fyrir hinum ríkari. Ég hræðist það ekki að bandarísk stjórnvöld muni grípa til aðgerða þó að við mótmælum, en við skulum gera okkur grein fyrir að það eru ýmis þau öfl að verki á fiskmörkuðum okkar, og þá ekki síst í Bandaríkjunum sem er býsna erfitt við að glíma. Ég vil ekki horfa framhjá viðvörunarorðum þeirra manna sem mest og best hafa unnið fisksölumálum Íslendinga í Bandaríkjunum á síðustu áratugum. Þar vil ég fyrst nefna Þorstein Gíslason, sem er forstjóri Coldwater. Ég hef oft átt viðræður við hann um þróun þessara mála á bandaríska markaðnum og ekki síst þegar Greenpeace-samtökin fóru að láta á sér kræla. Hann gerði alltaf lítið úr þessum samtökum og gerði satt að segja grín að þessu fólki, en nú hefur sjónarmið hans breyst æðimikið. Hann segir í bréfi, sem hann skrifar sjútvrh., að þess vegna væri langbest fyrir hagsmuni Íslendinga núna að engin mótmæli kæmu frá þeim um bannið við hvalveiðum. Ég ætla ekkert að gera lítið úr rökum hvalveiðimanna og talsmanna Hvals hf. Ég skil mjög vel þá baráttu sem þeir nú heyja fyrir sínum hagsmunum og fyrir því fólki sem hjá þeim hefur unnið. Það getur ekki verið sársaukalaust að hafa haft fólk í starfi áratugum saman og þurfa kannske að horfa á að sá atvinnurekstur leggist niður og þetta fólk verði að hætta starfi. Með þeim pappírum sem við þm. fengum á borð til okkar var bréf frá Hval hf., þar sem sagt er frá leiðangri forstjóra fyrirtækisins til Bandaríkjanna og frá viðræðum hans við ýmsa málsmetandi menn þar. Þar segir hann frá viðræðum sínum við Guðjón B. Ólafsson forstjóra Iceland Seafood Corporation. Sagðist Guðjón fyrir sitt leyti ekki sjá því neitt til fyrirstöðu að Ísland neitaði samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um bann við hvalveiði frá 1986 til að afsala sér ekki rétti sínum, enda þykir það ekki nauðsynlegt ef hvalveiðum yrði haldið áfram. Mér finnst gæta nokkurs tvískinnungs í þessum ummælum. Við skulum hafa það í huga, að ef við mótmælum verða þau mótmæli kannske tekin aftur, en við skulum gera okkur grein fyrir því, að áhrif mótmælanna verða ekki tekin aftur. Hann segist hér hafa talað við einn fulltrúa Long John Silver's og spurst fyrir um hvort Long John Silver's hafi orðið fyrir mótmælastöðum við veitingahús sín vegna þess að einhver ríki veiði hval. Hann segir að þessi maður hafi sagt að svo væri ekki. En aftur á móti segir Þorsteinn Gíslason í bréfum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna frá því að forráðamenn Long John Silver's séu orðnir æðiþreyttir á því núna að standa frammi fyrir þessum mótmælaaðgerðum. Síðan segir hann hérna: „Kom þetta mér mjög á óvart, eins og nærri má geta, og mér er ómögulegt að geta mér þess til hvað hér hangir á spýtunni.“ Mér sýnist að þarna sé ákveðin ófyrirleitni á ferðinni og manni gerðar upp einhverjar annarlegar skoðanir, annarleg sjónarmið, í þessum efnum. Það finnst mér illa farið. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur séð ástæðu til þess að samþykkja mótmæli gegn því að hvalveiðibanninu verði mótmælt. Við skulum ekki heldur gleyma því, að í stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna sitja 18 menn sem koma víðs vegar að af landinu og gæta hagsmuna bæði hraðfrystihúsa og fiskvinnslufólks um allt land. Auðvitað gera menn mikið úr því að hvalafurðirnar séu stór hluti í útflutningi okkar Íslendinga, en við skulum ekki gleyma því að bandaríski markaðurinn fyrir þorsk hefur skilað okkur um 60% af útflutningsverðmætum okkar í frystum fiski. Ég hef hérna með mér dreifibréf frá einum af þessum samtökum sem heita The Animal Welfare Institute. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson sagði áðan að við ættum ekki að taka tillit til einhverra þeirra manna sem kæmu til með að neita að kaupa fisk í Bandaríkjunum, en við skulum ekki gleyma því, að þetta eru ekki einhverjir menn, heldur gífurlega öflug samtök sem hafa ómældum peningum yfir að ráða og geta beitt hverjum þeim áróðursbrögðum sem þeim þóknast. Þau hafa dreift um Bandaríkin dreifibréfum og mótmætabréfum við því að bandaríska þjóðin eigi viðskipti við þær þjóðir sem hvalveiðar stunda. Við skulum ekki heldur gleyma því, að innan þessara samtaka, sem þarna er um að ræða, eru 2/3 af öldungadeildarþingmönnum Bandaríkjanna. Þeir eru hvorki meira né minna en 66 öldungadeildarþingmennirnir sem styðja þessi sjónarmið og eru í þessum samtökum. Svo er t.d. í þessum dreifibréfum, sem send eru um öll Bandaríkin, mynd af hval þar sem fánar Íslands, Noregs, Japans og Sovétríkjanna blakta. Þetta er blæðandi hvalur og er nokkuð áberandi. Hér eru alls konar upphrópanir og skorað á fólk að ganga framhjá vörum frá þessum þjóðum, sem hvalveiðar stunda, og með því láta í ljós mótmæli sín. Með leyfi forseta segir Þorsteinn Gíslason í bréfi sem hann ritar um þetta mál: „Samtökin sem vilja láta hætta hvalveiðum hafa beitt sér gagnvart stærstu viðskiptavinum okkar, Long John Silver's, og séð til þess að fjöldi manna hefur skrifað þeim hvatningarbréf um að hætta að nota íslenskan fisk, ef Ísland muni þrjóskast við að hætta veiðum hvala. Einnig komu fram áróðursmenn, sem gengu með skilti á sér fyrir framan veitingahús Long John Silver's. Forstöðumenn fyrirtækisins sögðu mér strax að þeir mundu hafa bæði lítinn vilja og litla getu til að berjast við svona þrýstihópa og vonuðust til þess að ráðstafanir Íslendinga yrðu slíkar, að ekki þyrfti að taka tillit til þessa máls við fiskinnkaup almennt.“ Ég vona að ráðstafanir Íslendinga verði þær, að bandarískur almenningur hafi ekki ástæðu til að ganga framhjá íslenskum vörum á bandarískum markaði. Við skulum gera okkur grein fyrir því, hverjar afleiðingar það getur haft ef við mótmælum hvalveiðibanninu. Það getur orðið samdráttur í sölu á íslenskum fiski í Bandaríkjunum eða jafnvel eitthvað annað verra. Ég skora á ykkur, hv. þm., í nafni þeirra þúsunda togarasjómanna sem stunda þorskveiðar hér við Ísland, í nafni þeirra þúsunda bátasjómanna sem stunda veiðar hér við Ísland, í nafni alls þess verkafólks sem á hagsmuna að gæta í frystiiðnaðinum og þeirra tuga fyrirtækja og byggðarlaga sem allt sitt eiga undir þorskveiðum við Ísland að fella þessa till., og ég mun sjálfur greiða atkv. gegn henni.



Herra forseti. Vegna þess sem hv. 9. landsk. sagði, þá er spurning hvort verði mikið eftir af nýtanlegum þorski og loðnu ef við alfriðum bæði sel og hval. Það var auðvitað rétt hjá hæstv. sjútvrh. að hættulegt getur verið að raska jafnvægi náttúrunnar með algerri friðun ákveðinna dýrategunda, nema sú hin sama dýrategund sé í útrýmingarhættu. Morgunblaðið hafði það í morgun eftir norska blaðinu Fiskaren, að allar veiðar Norðmanna, Rússa og allra annarra þjóða í Barentshafi væru 2.6 millj. lesta af þorski og loðnu á ári. En Norðmenn áætla að hvalur og selur í Barentshafi éti hvorki meira né minna en 3–5 millj. tonna af þorski og loðnu á þessu sama svæði, sem er allt að því helmingi meira en allar veiðar manna, sem þó eru takmarkaðar vegna þess að stofnar eru taldir ofveiddir. Alveg eins og kom fram hjá hæstv. sjútvrh. étur hvalurinn 1.5 millj. lesta af loðnu á þessu hafsvæði. Þessar dýrategundir eru því í mjög harðri samkeppni við sjómenn um að höggva í þessa þýðingarmiklu fiskstofna. Við getum auðvitað ekki yfirfært nákvæmlega þessar tölur yfir á Ísland, en sjálfsagt er hlutfallið ekki mjög ólíkt. Náttúruverndarmenn hafa auðvitað oft rétt fyrir sér, en mér finnst þeir stundum ganga of langt. Nú hafa þeir í reynd stöðvað setveiðar. Nú er reynt að stöðva hvalveiðar. Þá er spurning, hvenær þeir fara að skipta sér af fiskstofnum okkar, af þorskveiðum okkar og öðru slíku, nema þá hvalnum og selnum verði einum látið eftir að nýta þær tegundir. Svo er það líka spurning, hvaða leyfi við höfum til að hætta að framleiða þýðingarmiklar fæðutegundir, mikið magn af fæðu í sveltandi heimi. Það verður líka að taka tillit til þess. Ég tek undir, herra forseti, með hv. flm. þessarar þáltill. Við eigum ekki að beygja okkur fyrir hótunum, hvorki frá náttúruverndarmönnum né öðrum. Ég styð þáltill. eindregið.



Herra forseti. Mér skilst að segja megi að það sé algerlega á síðustu stundu og jafnvel of seint að ræða þessa till. Samkv. upplýsingum sem hæstv. sjútvrh. gaf hér áðan hefði það þegar verið tekið fyrir í ríkisstj. að hvalveiðibanni yrði mótmælt. Yfirlýsingar um það hvort menn séu með eða á móti till. séu því frekar gagnslitlar og einnig litlar líkur á að tími vinnist til að afgreiða till. úr n., hvað þá að koma áfram atkvgr. hér í þinginu, áður en að þeim degi kemur sem þarf að vera búið að taka ákvörðun í málinu, og málið raunverulega í höndum sjútvrh. Eins og hv. 3. þm. Vesturl. upplýsti hér áðan leitaði flm. till., hv. 5. þm. Vesturl., til okkar Vesturlandsþingmanna um það að við flyttum till. með honum. Ég hafnaði því þá, reyndar ekki á þeirri forsendu að ég væri á móti því að hvalveiðibanninu væri mótmælt, heldur frekar vegna þess að ég taldi varla tímabært að flytja till. á þingi meðan þessi mál væru frekar skoðuð. Ég er reyndar kominn á þá skoðun nú, ekki síst eftir þær umr. sem hér hafa átt sér stað í þinginu, að vera mótfallinn till. Mér finnst þau rök sem notuð eru til þess að mæla með samþykkt hennar engan veginn geta staðist. Aðalrökin fyrir því að við eigum að mótmæla banninu séu efnahagslegar aðstæður, rekstur fyrirtækisins Hvals hf. í Hvalfirði, mannfjöldinn sem vinnur þar og hlutdeild hvalafurða í útflutningstekjum okkar. Ég fæ ekki séð að það standist raunverulega að bera þetta fram sem rök í málinu, vegna þess að hættan á skaða á öðrum vettvangi við það að mótmæta banninu er jafnvel meiri, eins og hv. 9. landsk. þm. benti hér á áðan. Það eru aðrir efnahagslegir þættir sem eru veigameiri og okkur hættulegri en sá að þessi atvinnugrein leggist niður um einhvern tíma, því ekki liggur beint fyrir að það sé nema um ákveðinn árafjölda sem bannið gildir. Hv. flm. benti á það í framsöguræðu sinni að upphaflega hefði Alþjóðahvalveiðiráðið verið myndað af þjóðum sem stunduðu hvalveiðar og áttu hagsmuna að gæta á því sviði. Á undanförnum árum hefðu aftur á móti komið inn í ráðið aðrar þjóðir, sem hefðu lítilla hagsmuna að gæta, og beitt þar atkvæðisrétti sínum gegn þeim þjóðum sem enn veiða hval. Á móti þessu verður ekki mælt. Staðreyndin er sú að upphaflega voru þjóðirnar 14 sem stóðu að Alþjóðahvatveiðiráðinu og allar hvalveiðiþjóðir. Nú eru aðeins eftir sjö og samkv. upplýsingum hæstv. sjútvrh. áðan og þeim plöggum sem hér var dreift í gær blasir við að þær verði brátt ekki fleiri en fimm. Ég tel einmitt að atkvæði þeirra þjóða, sem í ráðinu eru og voru áður veiðiþjóðir, en styðja nú bannið, séu gildari, en atkvæði þeirra sem vilja veiða áfram. Sá félagsskapur sem við stöndum eftir í nú er Noregur, Sovétríkin, Japan og Perú. Hv. 9. landsk. þm. sýndi hér mynd, sem dreift hefur verið um Bandaríkin þar sem íslenski fáninn er í bland við þennan hóp. Mér finnst ekki ótrúlegt að þeir sem ber]ast gegn hvalveiðum hugsi sem svo þegar þeir hugsa til Íslendinga - og sjálfsagt hugsa þeir margir hverjir enn vel til þeirra: Segðu mér hverja þú umgengst og ég skal segja þér hver þú ert. Ef við eigum að fylkja liði með þessum hóp í sambandi við mál sem þessi, þá held ég að við séum ekki á réttri braut. Ég tel að atkvæði þeirra sem veiddu og eru hættir því vegna þess að ofveiði hefur átt sér stað séu þyngri á metunum heldur en þeirra sem vilja halda áfram ofveiði, en líklegast eru ekki aðrar þjóðir drýgri við þá iðju en stórfiskiveiðiþjóðirnar Japan og Sovétríkin. Það er ekki langt síðan ég og hv. 5. þm. Vesturl. stóðum að því að undirbúa verksmiðjubyggingu vestur í Búðardal til að nýta selskinn. Við höfðum öll trú á því, sem stóðum að því, að þarna væri verkefni fyrir Dalamenn að nýta selinn við Breiðafjörð og súta og vinna skinn af selnum. Við tókum ekki mikið mark á því, sem þá var verið að segja í fjölmiðlunum, að hópar úti í löndum væru að byrja að berjast gegn þessum veiðum. Bjartsýni var ríkjandi um það að þarna væri hægt að byggja upp atvinnufyrirtæki. Nú er staðreyndin aftur á móti sú, að selveiðar sem atvinnuþáttur á Íslandi er úr sögunni. Ég geri ráð fyrir því að svipuð þróun eigi sér stað hver sem okkar mótmæli verða í sambandi við hvalveiðibann í dag, að þeir aðilar sem nú berjast fyrir hvalveiðibanni hafi eftir nokkur ár þá stöðu t.d. í Bandaríkjunum sem eru okkur viðkvæmust, að viðskipti okkar við það land með sjávarafurðir fari minnkandi. Þá geri ég ráð fyrir að þeir sem nú mæla með því að við höldum áfram hvalveiðum vildu allir hafa verið á hinni skoðuninni í dag. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson sagði hér áðan að við töpuðum rétti með því að gera núna ekki neitt. Ég tel að með því að mótmæla hvalveiðibanninu nú munum við stíga það skref sem við gerum okkur ekki grein fyrir hvaða afleiðingar getur haft. Ég tel miklu farsælla fyrir okkur að tapa þeim rétti, sem við ímyndum okkur að við getum haft til að veiða hval eftir 1986, en að halda þessu striki sem hér er lagt til að verði gert. Hæstv. sjútvrh. og fleiri hv. ræðumenn hafa nefnt það að hvalastofninn geri mikið af því að éta fisk og hafa nefnt háar tölur í sambandi við það. Við höfum ekki heyrt annað en að loðnustofninn á norðlægum slóðum hafi verið hér frá alda öðli. Þó vitum við að hvalastofninn í norðurhöfum var áður miklu, miklu stærri en núna. Rök á þessa vísu tel ég vera mjög léttvæg og ættu helst ekki að heyrast í umræðum sem þessari. Að tala um það meðan dýrastofn er í lægð, eins og hvalastofninn er nú, að hann ógni öðrum fiskistofnum eða öðrum náttúruþáttum, það finnst mér að tala út í hött.  Svo virðist sem það sé þegar ákveðið að hvalveiðibanninu verði mótmælt. Ég tel að fyrst svo er gert þá eigi að hverfa frá þeirri braut að leggja málin fyrir eins og gert hefur verið að miklu leyti hér í dag, að efnahagslegum þætti sé stillt upp eins og hv. flm. gerði, sérstaklega að þetta séu ákveðin bolabrögð þjóða sem ekki koma þessi mál neitt við. Ég tel að gagnrýni okkar á þessu banni eigi frekar og eingöngu, ef henni verður haldið áfram, að byggjast á því sem reyndar kemur að nokkru fram í grg. hv. flm., að aðalatriðið eigi að vera það að veiðin fari öll fram innan okkar íslensku landhelgi, þ.e. innan 200 mílnanna, og í öðru lagi að fyrir liggi að þeim hvalastofnum sem veiddir eru á Íslandsmiðum verði ekki ógnað af ofveiðum. 



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. og tel ekki ástæðu til að taka efnislega þátt í þeim. Ég hef allt frá því á s.l. hausti haft mjög náið samband við hæstv. sjútvrh. og sjútvrn. og lagt ríka áherslu á að tekin yrði afstaða til mótmæla fyrir lok frestsins. Ég fagna því till. hæstv. sjútvrh. í ríkisstjórninni og jafnframt jákvæðum viðbrögðum í ríkisstjórn og treysti því að hún komi til framkvæmda sem ákvörðun ríkisstjórnar Íslands. Ég hef ekki nokkra trú á að hv. alþm. reyni í alvöru að koma í veg fyrir slíkt.