Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um fuglafriðun og fuglaveiðar var lagt fram í Nd. í byrjun þings í haust. Það er samið af mþn., sem skipuð var 1959 af menntmrh., og hefur n. því haft alllangan tíma til undirbúnings þessu frv., en hlutverk n. var að endurskoða lög um fuglafriðun og fuglaveiðar frá 1954. Sú n., sem undirbúið hefur þetta frv., er svonefnd fuglafriðunarnefnd, en í henni eiga sæti dr. Finnur Guðmundsson, sem mun vera formaður n., Kristinn Stefánsson prófessor, Þorbjörn Jóhannesson formaður Dýraverndunarfélags Íslands og Þorsteinn Einarsson íþróttafulltrúi. Þar sem alllangt er um liðið síðan þetta frv. var til umr. hér í þessari hv. d., tel ég rétt að rifja aðeins upp helztu atriði, sem horfa til breytinga við eldri ákvæði um fuglafriðun og fuglaveiðar. Í 7. gr. frv. eru nokkrar orðalagsbreytingar. en efnisbreyting er einkum sú, að starfssvið fuglafriðunarnefndar er nokkuð aukið og henni ætluð þóknun fyrir störf sin. 8. gr. kveður á um friðunartíma einstakra fuglategunda, og eru þar gerðar nokkrar tilfærslur á nú, sem ég tel, að séu til bóta. Þá er þremur tegundum bætt í hóp fugla, sem eru alfriðaðir. Það er hrafnsönd, flórgoði og margæs. Ég tel þetta vel farið, því að þetta eru fuglategundir, sem mjög fátt er af og fer fækkandi og nauðsynlegt að vernda meira en hefur verið gert hingað til. Hins vegar er tveimur fuglategundum bætt við þann hóp, sem er ófriðaður. Það eru tegundir, sem náttúrufræðingar telja, að hafi fjölgað um of og geri allmikinn skaða í öðru fuglalífi. Það er sílamáfur og silfurmáfur. 10. gr. fjallar um eggjatöku, og eru þar nokkrar breytingar frá fyrri ákvæðum, sem miða að því að alfriða egg, þar sem á annað borð er leyfð eggjataka, alfriða egg tveggja tegunda, þ.e. skutulandar og straumandar. Straumöndin er að verða mjög fáséð hér í landi, en skutulöndin nýr innflytjandi og mjög eðlilegt að hlúa að þessum tegundum báðum. Í 11. gr. frv. eru alveg ný ákvæði, og það er ein helzta breytingin, sem er borin fram í þessu frv. Þar er gert ráð fyrir því, að leyfa megi að veiða tilteknar tegundir, sem gera skaða, annaðhvort á öðru fuglalifi eða þó einkum á nytjagróðri landsins. Lýtur þetta einkanlega að grágæs, sem nú er gert ráð fyrir að leyfa að skjóta á friðunartíma, þar sem hún hefur valdið usla í túnum, kornökrum eða kartöflugörðum, og þessu verður þannig fyrir komið, að veita á tímabundin leyfi til að skjóta þessa fugla í þeim tilgangi að halda þeim frá þessum gróðurlöndum. Ég tel, að þó að allar slíkar undanþágur séu mjög varhugaverðar, sé þó rétt undir þessum kringumstæðum að veita þessar tímabundnu veiðiheimildir, og mæli því með því, og það er sökum þess, að það er vitað, að það er mjög erfitt að verja sum gróðurlönd fyrir þessum fugli, sem mun nú vera orðið fleira af en áður var. og að mínu áliti eina leiðin að verja nytjagróður fyrir grágæsum sú að leyfa að skjóta á þær og einnig að haga ræktun þannig, að auðveldara sé að verja gróðurlöndin, og enn fremur eru ýmis ráð, að því er snertir hræður og ýmsar tilfæringar, sem þekktar eru og gefa allgóða raun í nágrannalöndum okkar. 12. gr. kemur í stað 11. gr. gildandi laga og felur í sér nokkrar breytingar og fjallar um söfnun fugla og eggja, og eru þar nokkrar lagfæringar frá því, sem verið hefur, og er svipað að segja um 13. gr. III. kafli frv. fjallar um fuglaveiðasamþykktir, og eru þar þau nýmæli í nú, að gert er ráð fyrir, að ekki verði leyfðar fuglaveiðar á snöruflekum, sem hingað til hafa verið leyfðar samkv. fuglaveiðasamþykktum á tveimur stöðum hér við land. Þessi ákvæði eru, eins og ég sagði, ný nú, en voru raunar til umr., þegar fuglaveiða1ögin voru afgreidd 1954 og þá lagt til, að þessar veiðar væru bannaðar, en Alþ. tók inn heimild um þetta þá. Ég tel, að ekki sé hægt að mæla með þessari veiðiaðferð vegna þeirrar reynslu. sem fengin er af snöruflekaveiði hér við land, enda alls staðar aflögð nú nema á tveimur stöðum, eins og ég sagði, og notuð þó mjög lítið. Í 24. gr. eru nýmæli, sem eru hliðstæð þeim, sem 11. gr. fjallar um, og þar er gert ráð fyrir því, að leyfa megi að veiða grágæsir í sárum með því að reka þær í kvíar. Það er að mínu áliti mjög gagnslítið, ef ekki gagnslaust, að því er það snertir að verja gróðurland, að leyfa þessa veiðiaðferð, sem er mjög óaðgengileg, en þó hefur ekki orðið samkomulag í menntmn. að leggja til, að þessi grein verði felld niður, en ég fyrir mitt leyti get ekki stutt þessa grein og mun ekki veita henni brautargengi við atkvgr., en hins vegar hafa nm. allir óbundnar hendur um það. Á 25. gr. var veigamikil breyting frá því, sem áður hefur gilt um veiðar, einkum er að því lýtur að fækka svartbak, og þar var enda lagt til, að lög, sem afgreidd voru á síðasta þingi, yrðu felld niður. En þar sem Nd. felldi þessar breytingar niður, sé ég ekki ástæðu til að ræða það hér, enda hefur ekki komið fram nein rödd í hv. menntmn. hér að taka aftur upp þau fyrri ákvæði, sem voru í frv., eins og nefndin gekk frá því. Þá vil ég geta þess, að menntmn. hefur flutt 3 brtt. við frv., sem fyrir liggja hér á sérstöku þskj. Það er í fyrsta lagi við 8. gr., að þar er lagt til, að einn fugl verði nú alfriðaður. Það er gulönd eða stóra toppönd öðru nafni, sem er orðin ákaflega fágæt alls staðar. þar sem ég hef til spurt, og einnig hef ég leitað mér upplýsinga um það hjá dr. Finni Guðmundssyni og hann telur það rétt, að hún sé að verða ískyggilega sjaldgæf, og mun hann persónulega og ég hygg öll fuglafriðunarnefnd á einu máli um það, að rétt sé að alfriða nú þennan fugl. En hann er mjög eftirsóttur að skjóta hann vegna þess, hversu hann er tígulegur og fagur, og til að hafa hann á söfnum. Þá er lagt til, að 27. gr. falli niður, en hún fjallar um sinubrennur, en hér á Alþ. voru afgreidd lög um þetta efni í vetur, svo að gr. er óþörf, enda hníga þau lög, sem sett voru, mjög í sömu átt og lagt er til í þessu frv. Þó eru undanþáguákvæði í l. um það, að sinu megi brenna allt að því hálfum mánuði síðar á vori norðanlands, þegar seint vorar, heldur en lagt hafði verið til í þessu frv. Þá er enn brtt. við 28. gr., en henni hafði verið breytt í Nd., en menntmn. Ed. hefur talið rétt að breyta henni frá því, sem hún er þar, og leggur til, að gr. orðist á þá leið, að tekið sé upp í hana ákvæði, sem stuðli að því að vernda hreiður fyrir truflunum og ágangi, en engin ákvæði eru til um þetta í eldri lögum og ekki heldur í frv. n. Enn fremur er lagt til, að tekið verði upp í gr. ákvæði um það, að sett skuli sérákvæði í reglugerð um, hvernig umgangast megi hreiður og fugla við hreiður, sem eru mjög sjaldgæfir, svo sem ernir, fálkar, snæuglur og haftyrðlar, vegna þess að það eru mörg dæmi um það, að menn, sem hafa farið um landið til þess að mynda þessa fugla, hafa orðið að liggja svo lengi yfir hreiðrunum, að eggin hafa orðið köld eða ungarnir jafnvel drepizt eða fuglinn yfirgefið hreiðrið. En þess ber að geta, að í brtt. við þetta, sem prentuð er hér á þskj., hefur orðið ein prentvilla, en mgr. hljóðar svona, með leyfi forseta: „Um mynda- og kvikmyndatökur af örnum, fálkum, snæuglum og haftyrðlum við hreiðurgerð þeirra“ o.s.frv. - orðið hreiðurgerð hefur komið hér inn í prentuninni, en á að vera: „við hreiður þeirra skulu sett sérákvæði í reglugerð.“ Ég sé ekki ástæðu til að flytja brtt. við þetta, en vil geta um þetta hér við umr., svo að það verði lagfært í prentun. Að öðru leyti er menntmn. samþykk þeim breyt., sem hv. Nd. gerði við þetta frv., þegar málið var þar til umr. Að svo mæltu legg ég til, að frv. þetta verði samþ. með þeim breytingum, sem ég hef hér gert grein fyrir.



Herra forseti. 23. gr. í frv. þessu, sem hér er til umr., hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Eftirtalin tæki eða útbúnað má eigi nota til fuglaveiða: Fleka (snörufleka), stingi eða króka, öngla, boga, gildrur, blys eða annan ljósaútbúnað, svo og allar aðrar fastar veiðivélar, þótt hér hafi ekki verið taldar.“ Í gildandi l. eru ákvæði þessi á sama hátt orðuð að öðru leyti en því, að aftan við gr. í áframhaldi af þeim er svo hljóðandi undantekningarheimild. sem breytir miklu um gr.: ,.Þó má með ákvæðum í fuglaveiðisamþykkt heimila að nota fleka (snörufleka) til fuglaveiða á takmörkuðum svæðum.“ Samkv. frv. á að fella þessa undantekningarheimild niður, eins og hv. frsm. n. gerði líka grein fyrir. Mér vitanlega hefur heimildin aðeins verið notuð á tveim takmörkuðum svæðum á seinustu árum: við Drangey í Skagafirði og við Grímsey nyrðra. Nú á að svipta þá, sem þessar veiðar hafa stundað, þessu bjargræði. ekki af því, að svartfuglastofninn þurfi að friða fyrir veiðum, síður en svo, því að hann er sagður óþarflega yfirgangsmikill á sumum svæðum, heldur af því, að flekaveiðar séu ómannúðlegar umfram aðrar veiðiaðferðir, sem leyfðar eru. Og rétt er það, að fyrrum voru flekaveiðarnar sóðalegar, þegar bandingjar voru látnir velkjast á flekunum langtímum saman, stundum ekki vitjað um flekana nema eins og verkast vildi, og hafrót sleit þá oft og tíðum upp, svo að þá rak víða um sjó með bandingjana. En nú orðið gegnir öðru máli. Í fuglaveiðisamþykktunum fyrir þessi svæði hafa verið sett ströng ákvæði um flekaveiðarnar og eftirlit fyrirskipað. Seinustu árin hefur því ekki verið um svo ómannúðlegar flekaveiðar að ræða sem þær voru fyrrum. Raunar er hægt að segja, að allar veiðar séu ómannúðlegar. Öllu lífráni fylgir grimmd og ljótleiki. En náttúran er þannig upp byggð af höfundi sínum, að eins líf er annars dauði, og það verður ekki upphafið. Þetta frv. okkar hér viðurkennir líka lífránið. Þó mætti e.t.v. segja, að hægt væri að friða dýr gegn veiðum, sem menn gera sér eingöngu til skemmtunar, en það er alls ekki gert, og ég er ekki að halda því fram, að svo eigi að vera Hver veiðir t.d. lax á stöng eftir kúnstarinnar reglum nema sér til skemmtunar? Ég held, að það geri varla nokkur maður af bjargræðisástæðum. Ætli hér fyrirfinnist nokkur, sem vildi banna stangarveiðar? Aftur á móti á samkv. frv., sem við erum að ræða, að banna Grímseyingum og Skagfirðingum algerlega að veiða lengur svartfugl á fleka, þótt þeir geri það eingöngu af nytsemisþörf, m.ö.o. geri það sér til lífsbjargar og veiðiaðferðin sé alls ekki sumum öðrum veiðiaðferðum ómannúðlegri. Grímseyingar skrifuðu okkur þm. sínum, þegar þeir urðu þess varir, að svipta átti þá réttinum til flekaveiða, og báðu okkur að gæta réttar síns og þarfa í þessum efnum. Skagfirðingar skrifuðu einnig sínum þm. vegna sinna hagsmuna sams konar beiðni. Ég vil nú kynna hv. Ed.- þm. meginkafla úr erindum Grímseyinga og Skagfirðinga og bið hæstv. forseta um leyfi til að mega lesa þessa kafla. Erindi Grímseyinganna er til mín sem 1. þm. Norðurl. e., og var ég beðinn að leggja það fyrir aðra þm. kjördæmisins og hef gert það. Það er ritað af Óla Bjarnasyni, útvegsbónda í Grímsey, og fylgir því yfirlýsing frá Magnúsi Símonarsyni hreppstjóra. Erindi Skagfirðinganna er frá sýslunefndinni þar. Grímseyingar segja: „Þessar veiðar eru aðeins stundaðar við sérstök veiðiskilyrði og flekar ekki yfirgefnir, á. meðan þeir eru úti. Þannig verður biðtími fugla á flekum mjög stuttur og aldrei um það að ræða, að flekar glatist með veiði. Enn fremur mun það tæpast koma fyrir með þessari aðferð, að missist særðir fuglar. Hins vegar vita það allir, sem fást við fuglaveiðar með skotvopnum, að margir fuglar sleppa frá þeirri aðför meira eða minna særðir, stundum álíka margir eða jafnvel fleiri en þeir, sem falla í valinn. Frá sjónarmiði heilbrigðrar dómgreindar hlýtur því aðferð okkar Grímseyinga við þennan veiðiskap með snöruflekum að teljast síður en svo ómannúðlegri en ef skotvopnum væri beitt. Þá er hin hlið málsins, sú er snýr að fjárhagslegri þýðingu þessara veiða. Það skal strax tekið fram, að þessar fuglaveiðar hafa ekki verið stundaðar hér á hverju ári, heldur einkum þegar illa árar með aðra tekjumöguleika. Eins og þm. mun flestum kunnugt, byggja Grímseyingar afkomu sína mest á fiskveiðum á smábátum. Að vísu hafa flestar fjölskyldur einhvern stuðning af landbúnaði, en það er aðeins til heimilisnota. Stærð eyjarinnar og aðstaða leyfir ekki, að sú atvinnugrein sé aukin, svo að neinu nemi. Þegar því sjávarafli bregzt eða reynist rýr, er ekki í mörg horn að líta eftir bjargarleiðum, sem geti létt undir, þar til úr rætist. Það er undir þvílíkum kringumstæðum, sem við teljum þessar svartfuglaveiðar hafa verulega þýðingu fyrir hag okkar eyjarbúa, enda markaður nægur og góður fyrir þær afurðir. En vegna þess, hvað umræddar fuglaveiðar hafa verið stundaðar óreglulega af fyrrnefndum ástæðum, er ekki auðvelt að gefa nákvæma skýrslu um heildartekjur af þeim hér í Grímsey á tilteknu árabili. Einnig hefur verðmæti þeirra afurða verið breytilegt, farið hækkandi, eins og flestra annarra. Það yrði því nokkuð villandi, þótt nefndar væru tölur yfir þær t.d. s.l. 5 ár, hvað þá lengra aftur í tímann. Hins vegar ætti það að gefa nokkra hugmynd um tekjumöguleika þennan og þýðingu hans, ef annað bregzt, að það eru talin eðlileg afköst, að einn maður veiði þetta 100-200 fugla yfir daginn við góðar aðstæður. S.l. sumar seldist fuglinn á 20 kr. stk. Mun því sízt oftalið, þó að reiknað sé með því eftir núverandi verðlagi, að heildartekjur eyjarbúa af þessum veiðum gætu orðið á einu ári 150-200 þús. kr., ef nauðsyn krefði, að menn stunduðu þær almennt um tíma. Af þessum fáu orðum mætti mönnum verða ljóst. að afgreiðsla þessa máls getur haft talsverða þýðingu fyrir okkur Grímseyinga. Mér og raunar víst fleirum hefur skilizt, að þm. kosti til þess allmiklum tíma og ærnum bollaleggingum að ráða fram úr því, hvað hægt sé að gera til stuðnings ýmsum þeim stöðum víðs vegar um landið, þar sem atvinnulíf er mjög einhæft og stopult. Og hvað sem segja má um góða viðleitni í þeim efnum og stundum nokkurn árangur, blasir við sú staðreynd, að víða heldur uppflosnunin áfram í hinum dreifðu byggðum, öllum til óheilla, ef ekki vandræða. Það væri því gróft spor í öfuga átt, ef í þessu tilfelli ætti að kippa í burtu einni þýðingarmikilli bakstoð í atvinnuöryggi smástaðar, ég vil segja í nafni misskilinnar mannúðarviðleitni. Við viljum því eindregið fara fram á, að 23. gr. hins umrædda lagafrv. verði breytt, hvað snertir ákvæði um flekaveiði, þannig, að sú veiði verði leyfð áfram með því skilyrði, að flekar verði aldrei yfirgefnir, á meðan þeir eru notaðir sem veiðitæki. Með því móti yrði komið í veg fyrir misnotkun þessarar veiðimennsku. Einnig teldum við eftir atvikum ekki óeðlilegt né ósanngjarnt gagnvart neinum öðrum, ef betur þætti henta að hafa 23. gr. óbreytta. en aftan við hana kæmi viðauki, er fæli í sér staðbundna undanþágu Grímseyingum til handa til þessara veiða, gegn því skilyrði, sem ég áðan nefndi. Grímseyingar geta ekki notfært sér nema að mjög takmörkuðu leyti ýmsa þá fyrirgreiðslu, sem hið opinbera lætur af hendi til stuðnings aukins landbúnaðar vegna lítils landrýmis og strjálla samgangna, og raunar ekki sjávarútvegs heldur, sökum lítilla hafnarskilyrða. Þess vegna munum við ekki fást til að trúa því, fyrr en þá á reynir, að þingfulltrúar sýni einhug sinn í því að svipta okkur á útkjálka þessum drjúgum tekjumöguleika, er við hingað til höfum notið stuðnings af, ef illa hefur árað, nema þá að tryggja okkur um leið annan bakhjarl til tekjuöflunar, er eigi væri lakari. En fari svo, gagnstætt vonum okkar, að þessi málaleitan hljóti engan hljómgrunn meðal þingfulltrúa, þá munum við ekki geta séð mikið samræmi milli orða og athafna í viðhorfi þeirra gagnvart málum dreifbýlisins, a.m.k. kæmi þá í ljós, að raunhæf umhyggja þeirra fyrir þeim málum næði ekki hingað norður undir heimskautsbaug“. Þetta skrifar Óli Bjarnason. Og neðan við kemur yfirlýsing, svo hljóðandi: „Ég undirritaður votta hér með, að framanskráð ummæli Óla Bjarnasonar um veiðiaðferð og verðmæti þeirra veiða, er þar um ræðir, svo og þýðingu þeirra fyrir Grímseyinga, er illa aflast til sjávarins, er í alla staði rétt, og vænti ég, að mál þetta fái þá afgreiðslu, sem þar er farið fram á. Grímsey, 1. febrúar 1966. Magnús Símonarson, hreppstjóri, Grímsey.“ Eins og ég gat um áðan, skrifuðu Skagfirðingar líka þm. þess héraðs, eða Norðurl. v., og þeirra erindi er að aðalefni til samþykkt sýslufundar Skagafjarðarsýslu 15. febr. s.l., en þá halda þeir aukafund. Hér er eftirrit af 5. lið fundargerðar, það er frá atvinnumálanefnd: „Fyrir Alþ. liggur frv. til l. um fuglaveiðar og fuglafriðun, sem ætlað er að komi í stað laga þeirra, sem nú gilda um þetta efni. Í frv. er m.a. gert ráð fyrir að banna án undantekningar að nota fleka (snörufleka) til fuglaveiða. Þessi breyt., ef að lögum yrði, mundi hafa í för með sér afnám þeirra ákvæða í samþykkt um fuglaveiði í Drangey, sem heimilar nú flekaveiði við eyna með takmörkuðum hætti. Af þessu banni mundi leiða, að loku mundi verða skotið fyrir allverulegan tekjustofn, sem héraðsmenn hafa að fornu og nýju haft af flekaveiði við Drangey. Verður eigi séð, að gild ástæða sé til að banna þessa veiðiaðferð af mannúðarsökum frekar en ýmsar aðrar, enda verður eftir atvikum ekki séð, að við Drangey verði við komið annarri veiðiaðferð hentugri, en vart getur ætlun löggjafans verið, að fuglaveiði við eyna leggist með öllu niður, og væri illa farið, ef svo yrði. Með skírskotun til framanritaðs skorar sýslunefnd Skagafjarðarsýslu á Alþ. að breyta 23. gr. téðs frv. á þá leið, að greinin verði algerlega samhljóða 21. gr. laga nr. 63 1954, um fuglaveiðar og fuglafriðun. Telur sýslunefndin þm. kjördæmisins skylt að vinna að framgangi þessa máls á Alþingi.“ Þetta var samþykkt með 9:1 atkv., og svo er staðfestur útdráttur þessarar fundargerðar. En með þessari áskorun senda þeir greinargerð frá manni þeim, sem hefur verið og er eftirlitsmaður Drangeyjar. Og ég ætla, með leyfi forseta, að leyfa mér að lesa upp þessa grg.: „Fuglaveiðar hafa verið stundaðar við Drangey í nokkrar undanfarnar aldir. Eigi er vitað með vissu, hvenær þær hófust, en talið er, að menn frá Hólum í Hjaltadal hafi fyrstir farið að nota snörufleka og hafi þeir fengið hugmyndina þannig, að þeir sáu rekaviðartré alþakið fugli. Þeir, sem veiðarnar stunduðu, fóru til veiða fyrsta miðvikudag í sumri, eða næsta færan dag, ef veður hamlaði. Þá tóku menn sér byrgisstæði og byggðu byrgi, sem notuð voru, á meðan fuglaveiðin stóð yfir. En það mun hafa verið frá því um miðjan maímánuð til loka júli. Til veiðanna voru notaðir flekar úr þunnum fjölum, 2x3 fet að stærð hver fleki. Á hverjum fleka voru um 100 hrosshárssnörur. Þrír flekar voru bundnir saman, og var það kölluð niðurstaða. Flekunum var lagt við stjóra, sem á voru bundin kefli til að varna því, að flekarnir sykkju. Um niðurstöðurnar var vitjað tvisvar í sólarhring, eftir ákvörðun umsjónarmanns. Flekaveiðar voru lítið eða ekki stundaðar á árunum frá 1935-1951. Þá brá svo við, að varpið minnkaði stórlega. Úr eynni fengust oft um 12000 egg fyrir þann tíma, en árið 1951 fengust aðeins tæp 4000 þús., og var þó mjög hagstætt veður yfir sigtímann. Eftir að farið var að stunda flekaveiðar aftur, hefur varpið aukizt jafnt og þétt, og nú mun eggjatakan vera orðin svipuð og hún var áður. Nú eru flekaveiðar stundaðar á stærri bátum en áður var. Veiðimenn halda til í bátunum og geta því dregið upp niðurstöður sínar á mjög skömmum tíma, ef veður spillist. Á fleka veiðist eingöngu geldfugl, og getur það átt sinn þátt í, að varpið minnkar með minnkandi fuglaveiði, því að geldfuglinn situr í bjarginu og veldur þar ónæði. Einnig er eyjarinnar gætt fyrir skotum þann tíma, sem fuglaveiði er stunduð, og mun það aðalorsökin. Kunnugir telja það útilokað, að um ofveiði muni geta orðið að ræða við Drangey, eins og nú er málum háttað, en telja flekaveiðar heppilega grisjun, sem ekki verður við komið með öðrum veiðiaðferðum. Ekki hefur tekizt að veiða svartfugl í háf í Drangey, þótt vanir menn hafi gert tilraunir til þess. Eins og fyrr segir hafa fuglaveiðar verið bjargræðisvegur Skagfirðinga í aldaraðir, enda Drangey nefnd „vorbæran“ Skagfirðinga. Aldrei hefur atvinnuvegur þessi notið styrks frá opinberum aðilum, þrátt fyrir niðurgreiðslu á kjöti, og í mörg ár hefur svartfugl verið seldur á samkeppnisfæru verði við annað kjöt. Nú eiga allmargir menn góðan Drangeyjarútveg og báta, sem keyptir hafa verið til að nota þá til fuglaveiða. Menn þessir verða því fyrir tilfinnanlegu tjóni, ef veiðar þessar verða bannaðar fyrirvaralaust, því að reiknað hefur verið með, að veiðarnar yrðu leyfðar áfram, þar sem samþykkt var staðfest um þær 1962. Að áliti fiskifræðinga og sjómanna er svartfugl einn mesti skaðvaldur í fiskistofninum, og væri æskilegt að leita umsagnar fiskifræðinga um frv. Stuttu eftir aldamót var fuglaveiði yfir vorið um 70000 fuglar að meðaltali, eftir því sem skýrslur frá þeim tíma herma. Þá stunduðu um 60 bátar veiðar við Drangey. Það virðist harla undarleg afstaða til atvinnuveganna að ætla fyrirvaralaust að banna aldagamlan atvinnuveg á þeim forsendum, að hann sé ómannúðlegur, á sama tíma og Alþ. sér sér ekki fært að banna fuglaskytterí yfir messutíma á sunnudögum. Munu þó fuglaveiðar með skotum vafalaust ómannúðlegri en flekaveiðar. Í fuglaveiðasamþykkt Skagafjarðarsýslu fyrir Drangey eru strangar reglur um veiðarnar. Til veiðanna þarf sérstakt leyfi. Einnig skal vitja um niðurstöður á ákveðnum tíma. Óheimilt er að veiða á helgidögum. Enn fremur skal draga upp niðurstöður, ef útlit er fyrir slæmt veður. Þess má einnig geta, að kosnir eru eftirlitsmenn Drangeyjar af sýslunefnd og bæjarstjórn Sauðárkróks, sem m.a. eiga að sjá um, að samþykkt þessi sé ekki brotin. Á það má benda, að nú eru uppi háværar raddir um að heimila minkaeldi hér á landi og væri fróðlegt að bera saman þær veiðiaðferðir, sem beitt er gegn villiminknum, og flekaveiðarnar. Dýrabogar, stingir, hundar og gildrur með lifandi fiski, enn fremur benzín og ýmislegt fleira, er notað við minkaveiðar. Enginn heyrist tala um, að slíkt sé ómannúðlegt. Fiskveiðar, sem eru aðalatvinnuvegur þjóðarinnar, eru mjög hliðstæðar flekaveiðum, hvað mannúðinni víðvíkur, en ef það er borið saman, er svarið: Fiskurinn er með köldu blóði. Loks skal á það bent, að í alþjóðasamþykkt um fuglafriðun segir svo í 6. gr.: „Með því að sérstakir atvinnuhagsmunir eru í húfi í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Færeyjum, mega rétt stjórnarvöld í löndum þessum gera undanþágu og leyfa sérstök frávik frá ákvæðum þessarar samþykktar. Ef Ísland skyldi gerast aðill að samþykktinni, mundu hinar sömu undanþágur og frávik verða leyfð þar, skyldi þess verða æskt.“ Staddur á Sauðárkróki, 15. febr. 1966. Jón Eiríksson, eftirlitsmaður Drangeyjar.“ Það liggur ljóst fyrir af þessum erindum frá Grímseyingum og Skagfirðingum, að þeir telja sér mikilsvert að mega nota snörufleka sem veiðitæki. Grímseyingarnir taka fram, að þeir noti þessar veiðar einkum til vara, þegar fiskveiðar, sem eru aðalatvinnuvegur þar, bregðast, eins og alltaf vill brenna við öðru hverju, því að svipull er sjávarafli. Þetta er þá til lífsbjargar hjá þeim, fuglinn er þá bæði söluvara og matbjörg í bú hjá þeim. Tölur þær, sem nefndar eru í erindi Grímseyinganna um tekjur af flekaveiðum, eru að vísu ekki stór hluti af tekjum þjóðarinnar, en þó allmikils virði fyrir fámennið í Grímsey, þegar annað bregzt. Fyrir Grímseyinga er ekki auðvelt að svifa sér til eftir atvinnu. Það gerir einangrunin, eins og öllum má ljóst vera. Skagfirðingar telja flekaveiðarnar hafa verulega þýðingu hjá sér, og eiga þeir þó að vísu fleiri kosta völ en Grímseyingarnir. Í athugasemdum þeim, sem fylgja frv. frá þeim, er sömdu það, er svo að heyra, að flekaveiðar samrýmist ekki alþjóðasamþykkt um verndun fugla, en að þeirri samþykkt gerðust Íslendingar aðilar 1956. Þetta er ekki rétt hermt hjá frv.-höfundunum. Ég hef lesið samþykktina, eins og hún er í íslenzka lagasafninu. Þar er einmitt talað um undanþágur fyrir tilgreind lönd, eins og eftirlitsmaður flekaveiðanna í Skagafirði skýrði frá og tók upp orðrétt, og má Ísland vera í þeim hópi. Enn fremur er talað um, að í löndum, þar sem veiðar, svo sem snörur, net, eitrað eða deyfandi agn, séu heimilar aðferðir skv. lögum, skuli smátt og smátt tekin í lög ákvæði, sem banni þær eða setji notkun þeirra takmörk. Ég bið hv. þm. að taka eftir orðunum „eða setji notkun þeirra takmörk“. Flekaveiðum voru sett takmörk 1954 í l. um fuglaveiðar og fuglafriðun, sem nú gilda. Gildandi lög eru því ekki að þessu leyti í ósamræmi við alþjóðasamþykktina. Eigi nú að afnema algerlega flekaveiðarnar, er þar af leiðandi lengra gengið en alþjóðasamþykktin gerir kröfu til. Af því að svona standa sakir, hef ég ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v. leyft mér að flytja till. til breyt. við frv. Er í till. gert ráð fyrir heimild, mjög takmarkaðri heimild til flekaveiða. Þetta er viðbót við 23. gr. og hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þó má með ákvæðum í fuglaveiðasamþykkt heimila að nota fleka (snörufleka) til fuglaveiða á takmörkuðum svæðum, þar sem það telst mikilvægt til bjargræðis, enda sé það skilyrði sett m.a., að veiðimennirnir liggi yfir flekunum til þess að aflífa fuglinn og tryggja, að flekarnir verði ekki reköld.“ Till. er, eins og menn sjá og heyra, um áframhald á heimild til flekaveiða á takmörkuðum svæðum með sérstöku leyfi, þar sem veiðarnar metast mikilsverðar til bjargræðis, og ákvæði sett um, að flekarnir verði ekki yfirgefnir. Er því með till., ef hún yrði samþ., hert á núgildandi veiðireglum, þó að þær séu ekki afnumdar. Þessum reglum telja Grímseyingar sig geta fylgt, enda aðstaða þar mjög góð til þess vegna nálægðar veiðisvæðisins meðfram fjörunum í Grímsey. Og Skagfirðingar telja sig geta þetta líka, ef krafizt verður. Verður auðvitað eftir setningu slíkra ákvæða sem í till. felast enn fráleitara að tala um, að brotin sé alþjóðasamþykkt um fuglafriðun og fuglaveiðar með slíkri heimild. Þegar litið er raunhæft á veiðiaðferðina, eftir að henni hafa verið sett umrædd takmörk, er hún síður en svo ómannúðlegri en margar aðrar aðferðir, sem frv. heimilar. Þegar skotið er með höglum í fuglahóp, er stofnað til óútreiknanlegrar særingar og örkumla, en það heimilar frv. Frv. heimilar í 22. gr. að veiða lunda í net, sem ekki þarf að vitja um oftar en tvisvar á dag, en það þýðir tvisvar á sólarhring í langdeginu, því að það er aðeins um þetta að ræða í langdeginu. Frv. heimilar í 25. gr. einnig að eitra fyrir fugla. Fari maður út fyrir þetta frv. og minnist dýrabogans, sem leyft er að nota, tekur enn verra við. Kópar eru veiddir í net í látrum á vorin. Hafið þið séð kópana „með barnsaugun djúpu og hreinu“, svo að ég noti orð skáldsins, berjast um, flækta í netunum og reyna að verjast köfnun? Ég þykist ekki vera kaldlyndari en gerist og gengur gagnvart dýrum. En mér virðist ekki vera samræmi í því að taka af Grímseyingum rétt til að veiða svartfugl á flekum eftir ströngum reglum, meðan hverjum sem vill er heimilt að skjóta í fuglahópa með höglum, varpeigendum er leyft að leggja net yfir lundaholur, og heimilt er að eitra fyrir vissar fuglategundir o.s.frv. Ef Skagfirðingar treysta sér til að fylgja jafnströngum reglum og Grímseyingar, verða þeir að mega halda áfram flekaveiðum líka. Hins vegar standa Grímseyingarnir, eins og ég sagði áðan, mjög vel að vígi og betur að vígi en Skagfirðingar til að fylgja ströngum reglum. Um þörf Grímseyinga vil ég sérstaklega segja þetta að lokum: Þeir sitja hina sögufrægu eyju og eru einangraðasta byggðarlag á Íslandi. Atvinnuvegir þeirra eru mjög einhæfir, aðallega fiskveiðar. Þegar fiskgengd er góð, hafa þeir nóg við að vera. Bregðist fiskaflinn, eru þeir illa settir, því að þeir eiga ekki í annað hús að venda eftir atvinnu. Í Grímsey mun mannfjöldi búsettra um 80. Þar voru við síðasta manntal tæplega 30 karlmenn á aldrinum 16-67 ára. Þessi fámenni hópur vinnandi karlmanna má illa við því að tvístrast til lands í atvinnuleit, þegar fiskveiðar bregðast. Og mikilsvert er fyrir Grímseyinga að geta þá gripið í að veiða svartfugl með ódýrri aðferð, eins og flekaveiðarnar eru. Í bréfi Grímseyinganna segir, að talin séu eðlileg afköst, að maðurinn veiði 100-200 fugla á dag. Síðasta sumar, segir þar, seldist fuglinn á 20 kr. stk. Þarna getur því verið um 2-4 þús. kr. brúttótekjur að ræða fyrir mann á dag. Það er ekki lítil búbót og ekki alls staðar hægt að grípa slíkt upp. Það er þess vegna ekki lítið af mönnunum tekið, ef á að banna þeim að veiða á þennan hátt. Það er að mínu áliti mjög ósanngjarnt að svipta þá rétti til að bjarga sér með þessum hætti, eða vili Alþ. stuðla að því, að Grímsey fari í eyði? Það held ég alls ekki. En ef svo er ekki, má Alþ. ekki meina íbúum hennar að nota þær matarholur, sem þar eru og notaðar hafa verið og átt hafa mikinn þátt í að gera eyna byggilega til þessa dags. Það væri sannarlega öfugsnúið að tala um, að styðja þurfi dreifbýlisstaði, en taka um leið af þeim bjargræði, sem þeir hafa haft. Hér er þá ekki heldur um að ræða ómannúðlegri veiðiaðferð, eins og reglurnar hljóða, en aðferðir, sem þótt hefur rétt að leyfa á öðrum stöðum. Ég leyfi mér að vænta þess, að hv. þm., sem telja t.d. rétt að leyfa að skjóta í fuglahópa og þreyta lax á stöng, fallist á tillögur okkar þm. norðurhjarans um að banna ekki flekaveiðar, en herða á mannúðlegri aðgát við þær, banna þær ekki, af því að þær eru bjargræðisvegur fólks, þar sem fárra kosta er völ, og þurfa alls ekki að vera ómannúðlegri í framkvæmd en ýmsar aðrar veiðar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umræður mikið um þetta mál. Það helzta, sem taldist til raka í hinni hraustlegu ræðu 1. þm. Norðurl. e. (KK), þar sem hann berst fyrir því að viðhalda snöruflekaveiði, sem fyrir löngu er fordæmd af hér um bil öllum, sem til þekkja, - það helzta í rökum hans var sem sé það, að hann benti á, að í fuglaveiðasamþykkt þeirri, sem hefur verið í gildi og er í gildi enn, séu ströng fyrirmæli um það, hvernig ganga eigi frá flekum eða vakta þá, svo að þeir losni ekki upp eða liggi í sjónum langan tíma, þar til fuglinn er tekinn af þeim. Og hann telur, að enn betur muni mega frá þessu ganga. Ég skal ekki fullyrða um það, hvort eitthvað megi betur frá þessum hlutum ganga en verið hefur, en ég hygg þó, að sjórinn, sjávarföll, kvika og brim, náttúruöflin sjái um það, að þarna sé ekki tryggilega hægt frá að ganga. Og á meðan þessi ströngu fyrirmæli um ákvæði um fuglaveiðasamþykkt voru í gildi, var þó ekki betur hægt um að búa hnútana en svo, að það er aðelns örstutt síðan ein niðurstaða, sem svo mun vera kölluð, fannst á reki inni á Eyjafirði, fimm flekar samfastir, með mörgum fuglum á, sem höfðu farið á flekann á ýmsum tímum, og sjónarvottur, sem horfði á flekann, sagði mér frá, að það hefði verið ófögur sjón að sjá. Og einn þessi fleki var tekinn og fluttur hingað til Reykjavíkur og er geymdur hér sem sýnishorn um þessar veiðar. Hv. þm. vildi gera mikið úr því, að það væri verið að svipta Grímseyinga og þá, sem stunda veiðar við Drangey, einhverjum stórum tekjustofni. Hann meira að segja kvað svo fast að orði, að þetta væri spor í áttina til þess að leggja Grímsey í eyði. En sjálfir hafa Grímseyingar gefið upp, hversu miklar tekjur þeir hafa af þessu, og þær eru mjög óverulegar og geta engin áhrif haft á afkomu eyjabúa í heild. Mér er sagt, að aðeins örfáir menn stundi þessar veiðar við Drangey, en þeir hafi að vísu einhverjar þó nokkrar tekjur af. Hv. þm. var að bera saman þessa veiðaðferð við aðrar, sem ekki eru góðar, og ég skal taka alveg undir það. En það er ekki mikil bót í máli, þó að hægt sé að benda á einhverjar fleiri veiðiaðferðir, sem ætti að nema í burtu, og ég fyrir mitt leyti vildi gjarnan stuðla að því. Þó að það sé að vísu ekki hægt að koma í veg fyrir öll leiðinleg atvik og fyrirbæri í sambandi við fuglaveiðar, mætti þar sjálfsagt fleira bæta en þetta. Ég skal svo ekki ræða um þetta mál lengur. Ég tel eðlilegt, að hv. dm. sýni afstöðu sína til þessarar veiðiaðferðar með atkvgr. eins og við aðrar greinar frv. og brtt., og mun að sjálfsögðu ekki skipta mér af því, hvernig einstakir menn greiða atkv. En mér finnst óaðgengilegt og að það sé jafnvel ekki siður óaðgengilegt fyrir þá menn, sem stunda þessar veiðar enn, að leyfa þær lengur en er.



Herra forseti. Ég rökstuddi mál mitt fyrst og fremst með erindum þeim, sem borizt hafa hingað til Alþ. frá Grímseyingum og Skagfirðingum, þar sem þeir gera grein fyrir, hvernig veiðum háttar og hvaða þýðingu þær hafa fyrir byggðir þeirra. Hv. 8. landsk. þm. virtist ekki vilja taka mark á því, sem þessir menn segja í erindum sínum, og lét í það skína, að hann væri kunnugri málefnum. Ég skal játa, að veiðarnar eru ekkert sérstaklega geðfelldar, en svo er um margar veiðar, sem leyfðar eru. Ég t.d. hef oftar en einu sinni, jú, oft og mörgum sinnum, séð særðar rjúpur berjast um í snjó og frosti, lamaðar eftir skot og blóðugar. Það er ljót sjón. Mér datt í hug, þegar hv. 8. landsk. var að tala, hvort hann, sem sjálfsagt hefur séð svona rjúpur eins og ég í héraði okkar heima, mundi telja sig geta afsakað það gagnvart slíkum rjúpum, að leyft er að leika þær þannig, - afsakað það með því, að afnumdar hefðu verið flekaveiðar svartfugls við Grímsey og Drangey. Hann sagði frá því, að fundizt hefði ekki fyrir löngu, - hann nefndi ekki hvenær, en ekki fyrir löngu, fleki eða uppistaða á reki utarlega í Eyjafirði, og það hefði verið ljót sjón að sjá hann. Það geta náttúrlega alltaf viljað til slys við veiðar og þessar veiðar líka, og ég kalla það slys, eins og nú er komið, ef það hefur verið eftir að samþykktirnar voru samdar, að þetta hefur átt sér stað. Ég minnist þess frá fyrri dögum, að oftar en einu sinni rak á fjörur heima hjá mér á Tjörnesi uppistöður og á þeim voru fuglaræflar, og ég velt, að það er ljót sjón að sjá fuglaræflana, ekki sízt af því að vargurinn sezt að þeim á flekunum og tætir hræin. Þá þótti engin furða, þótt fleka slíka ræki. Nú þykir svo merkilegt að finna fleka á reki, að uppistaðan er flutt til Reykjavíkur. Sýnir þetta, hve slysin eru fágætari nú en áður með flekana. En eitt þótti mér þó eiginlega harðast hjá 8. landsk, þm., er hann segir, að tekjurnar fyrir Grímseyinga séu mjög óverulegar af flekaveiðunum, óverulegar! Ég held, að með því að meta þær þannig hljóti hann að bera heildartekjurnar saman við þjóðartekjurnar, en gæti þess ekki, að það eru aðeins 80 manns í Grímsey, og gætir þess ekki heldur og hrekur það alls ekki, sem Grímseyingar segja, að það sé ekkert fjarstæðuleg veiði, megi teljast eðlileg veiði, að maður veiði 100-200 fugla á dag, og fuglinn var s.l. ár, hvert stykki, seldur á 20 kr. Að segja manni, að það sé óverulegt fyrir hann að hafa upp 2000-4000 kr. með litlum veiðarfæratilkostnaði á einum degi, stenzt ekki með nokkru móti. Ef þessi aflabrögð væru ekki t.d. Grímseyingum mikils virði til öryggis, þegar illa gengur að öðru leyti, sérstaklega, mundi ég vera með að banna þessar veiðar. Ég mundi vera með því að banna þær, ef þær væru bara hégómamál. En það er ekki neinn grundvöllur fyrir að segja hér, að veiðar, sem gefin hefur verið skýrsla um, eins og ég las hér, séu óverulegur bakhjallur fyrir fámennið í Grímsey.



Herra forseti. Snemma árs 1964 skipaði þáv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, nefnd manna til þess að undirbúa frv. um lausn á lánamálum sveita laga, og var lögð í það mikil vinna hjá þeirri nefnd að reyna að gera sér grein fyrir lánsfjárþörf sveitarfélaganna og með hvaða hætti mundi helzt auðið að leysa úr þeim vanda. Skoðanir voru að vísu nokkuð skiptar um það, hvernig þetta yrði bezt gert, en niðurstaðan varð sú, að n. kom sér saman um frv. um lánasjóð sveitarfélaga, sem lagt var fram seint á síðasta þingi. Þetta frv. gerði ráð fyrir, að stofnsettur yrði sérstakur lánasjóður, sem fyrst og fremst hefði það hlutverk að annast fyrirgreiðslu um stofnlánaútvegun fyrir sveitarfélögin, þannig að myndaður yrði kjarni að sjóði, sem hefð svipuðu hlutverki að gegna fyrir sveitarfélögin og stofnsjóðir atvinnuveganna hafa hver fyri sína atvinnugrein. Frv. þetta varð ekki útrætt á síðasta þingi og lágu til þess ýmsar orsakir, en ekki hvað sízt er rétt, að það komi fram, að það voru mjög skiptar skoðanir um það, hvort auðið væri eða raunar heppilegt að byggja þennan sjó upp með þeim hætti eins og þar var gert, en þar var gert ráð fyrir, að annars vegar væri lagt úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga viss fjárhæð, 15 millj. kr., til sjóðsins á ári hverju og framlag ríkissjóðs á móti, einnig 15 millj. kr. Það var að vísu ekki gert ráð fyrir, að framlag ríkissjóðs kæmi til greiðslu fyrr en á árinu 1966, fyrsta greiðsla, en miðað við þær horfur, sem voru um fjárhag ríkissjóðs, þótti sýnt, að hvað sem skoðunum manna að öðru leyti kynni að líða um það, hvort eðlilegt væri, að ríkið legði þannig af skattfé borgaranna fram þetta háa fjárhæð til þessa lánasjóðs, þá var augljóst, að aðstaðan var slík, að ekki var auðið að ákveða fyrir fram slíkan bagga, nema menn væru þá reiðubúnir til þess að mæta því með nýju skattaálögum. Það kom enda í ljós við samningu fjárlaga fyrir árið 1966, sem öllum hv. þdm. er ljóst, að þar var allt það naumt varðandi tekjuöflun til að mæta útgjöldum, að það hefði tvímælalaust orðið að gera nýjar ráðstafanir til tekjuöflunar, ef það hefði átt að sjá fyrir þeirri fjárhæð, sem hér var um að ræða. Vitanlega geri ég ráð fyrir, að sveitarfélagamenn allir a.m.k. mundu telja æskilegast, að það hefði verið unnt að byggja sjóðinn upp með þessum hætti, þar sem mótframlag ríkissjóðs jafnhátt framlagi jöfnunarsjóðs kæmi til. En hins vegar verð ég að segja fyrir mitt leyti, og veit ég, að þær skoðanir eru hjá mörgum öðrum, að það sé ekkert höfuðatriði málsins varðandi þennan sjóð og ekki endilega víst, að hér sé um eðlilega leið að ræða að leggja slíkar kvaðir á ríkissjóðinn. Það, sem fyrst og fremst er höfuðatriði málsins, er að fá stofnlánasjóð, sem geti verið milligönguaðili við útvegun lána handa sveitarfélögunum, því að hvað sem líður þessu framlagi ríkissjóðs, var það ljóst, að það yrði auðvitað að ganga út frá því, að afla þyrfti miklum mun meira fjár, og meginhlutverk sjóðsins og það, sem meginþýðingu hefur í starfi hans, er fyrst og fremst að vera milligönguaðili milli hinna einstöku sveitarfélaga og lánastofnana til þess að útvega sveitarfélögunum stofnlán. Þetta er sérstaklega brýnt, ekki hvað sízt nú, vegna þess að gert er ráð fyrir allvíðtækri breytingu á stofnlánakerfi í landinu, m.a. með því, að Framkvæmdabanki Íslands verði lagður niður og stofnaður sérstakur framkvæmdasjóður ríkisins, sem fyrst og fremst annist útvegun lánsfjár fyrir stofnsjóði atvinnuvega og aðra hliðstæða stofnsjóði, en láni ekki einstaklingum. Og þar sem Framkvæmdabankinn hefur haft með höndum ýmiss konar lánveitingar til sveitarfélaga, verður auðvitað óumflýjanlegt, að til sé einhver stofnsjóður fyrir sveitarfélögin, sem geti tekið slík lán og verið þar milligönguaðili. Það var því brýn nauðsyn að koma í framkvæmd meginhugmyndinni um stofnun lánasjóðs sveitarfélaga, hvað sem leið möguleikunum til þess, að ríkið gæti lagt það af mörkum, sem upphaflega var gert ráð fyrir. Ég tók því upp viðræður við sambandsstjórn sveitarfélaganna um það, hvort ekki gæti náðst samkomulag um að leggja frv. fyrir þetta þing í því formi, sem aðgengilegt gæti talizt eða sæmilega aðgengilegt fyrir báða aðila. Og það frv., sem hér liggur nú fyrir til 1. umr., er niðurstaða af þessum samræðum, og eftir atvikum hefur stjórn Sambands ísl. sveitarfélag lýst sig fylgjandi því, að málið verði í þessu formi. Í grundvallaratriðum er ekki um neina breytingu að ræða varðandi uppbyggingu þessa sjóðs og varðandi hlutverk hans. Það er það sama og var í frv., sem lagt var fram í fyrra. Varðandi fjáröflunina aftur á móti varð sú breyting, að það er ekki gert ráð fyrir föstu framlagi ríkissjóðs til sjóðsins, heldur að það verði ákveðið í fjárlögum hverju sinni, eftir því sem Alþ. sýnist henta. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að það framlag úr jöfnunarsjóði sveitarfélaganna sem ráðstöfunarfé sjóðsins, 15 millj. kr., er gert var ráð fyrir í upphaflega frv., standi áfram. Og jafnframt er gert ráð fyrir því, að árlega falli til sjóðsins lán úr Framkvæmdasjóði Íslands, eftir því sem hverju sinni sé talið nauðsynlegt, annars vegar frá sjóðsins hendi og hins vegar mögulegt frá hálfu Framkvæmdasjóðsins að leggja fram. Til þess að þetta geti orðið að raunveruleika, má gera ráð fyrir, að það sé nauðsynlegt, að sveitarfélögin almennt hefji gerð framkvæmdaáætlana. Það er fyrir því mikill vilji hjá sveitarfélögunum. Á s.l. hausti var haldin sérstök ráðstefna sveitarfélaganna einmitt til þess að ræða um framkvæmdaáætlanir þeirra. Reykjavíkurborg hefur þegar unnið að slíkri áætlun, nú í fyrsta skipti á svipuðum grundvelli og framkvæmdaáætlun ríkisins hefur verið, og það má gera ráð fyrir eftir þeim anda, sem er hjá sveitarstjórnarmönnum, að sveitarfélögin almennt muni telja það mjög fýsilegt, að grundvöllur sé lagður að slíkri áætlanagerð fyrir sveitarfélögin, og það er í rauninni hin brýnasta nauðsyn til þess að framkvæmdaáætlanagerð og fjárfestingaráætlanir fyrir framkvæmdalífið í landinu í heild geti orðið raunverulegar og ekki meira og minna ágizkanir varðandi tvo faktora, bæði sveitarfélaganna og einkafaktorinn, sem er þriðji liðurinn í þessu plani, sem því miður enn sem komið er byggist á of miklum áætlunum eða getgátum. Í samræmi við þá breytingu, að ríkissjóður leggur nú ekki fast framlag til lánasjóðs sveitarfélaganna, hefur þótt eðlilegt og rétt að gera þá breytingu varðandi eignaraðild sjóðsins, að hann skuli teljast sameign allra sveitarfélaganna, en ekki sameign ríkis og sveitarfélaga, eins og gert var ráð fyrir í upphaflega frv. Að vísu kunna menn að segja sem svo, að það sé ekki enn sýnt um það, hver verði framlög ríkisins til sjóðsins. En það má þá að sjálfsögðu á sínum tíma taka það til athugunar, og er ekki að efa, að sveitarfélagasambandið er fúst til að ræða þær breytingar. En eins og málið liggur fyrir nú, þótti eðlilegt að breyta frv. í þetta horf. Í samræmi við þessa breytingu er einnig gert ráð fyrir, að frá frv. í fyrra verði gerð veruleg breyting varðandi skipun sjóðsstjórnar, þannig að nú er það fulltrúaráð Sambands ísl. sveitarfélaga, sem kýs fjóra af fimm stjórnarmönnum, en ráðh. skipar einn mann og er hann formaður stjórnarinnar, en í frv. frá síðasta þingi var gert ráð fyrir annarri skipan stjórnarinnar og mun meiri aðild ríkisins að stjórn sjóðsins. Varðandi fjáröflun til sjóðsins er einnig gerð sú breyting, að það er gert ráð fyrir því í 14. gr. frv., að sveitarstjórnum skuli heimilt að koma til geymslu og varðveizlu í lánasjóði sveitarfélaga þeim sjóðum, sem eru í eign eða umsjá sveitarfélaganna. Hversu mikið fé hér mun geta orðið um að ræða fyrir lánasjóðinn, er ekki gott að segja. Það hafa stundum verið uppi hugmyndir í umræðum um þetta mál að setja annaðhvort upp sveitarfélagabanka eða sveitarfélagasparisjóð, ef svo má segja. Það hefur hins vegar mætt mótspyrnu og verið gagnrýnt af ýmsum aðilum innan sveitarfélaga einnig, að það væri ekki raunsætt, en ekki þótti óeðlilegt og raunar skynsamlegt að hafa það opið, að sveitarfélögin gætu varðveitt sína sérstöku sjóði í jöfnunarsjóðnum, sem yrði þá til þess að auka ráðstöfunarfé hans. Einstök atriði frv. að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að rekja sérstaklega. Hér er, eins og ég sagði, fyrst og fremst um það að ræða að leggja grundvöli að stofnun sjóðs, sem geti orðið milligönguaðili fyrir sveitarfélögin um útvegun stofnlána og til þess að geta einnig orðið til samráðs við sveitarfélög, sem í erfiðleikum eiga, til þess að reyna að leysa þeirra fjárhagsvandamál eftir þeim leiðum, sem tiltækilegar geta verið hverju sinni, og með því að þessi sjóður sé millígönguaðili, geti einnig á þann hátt orðið fundin úrræði til þess, að auðveldara verði fyrir viðkomandi sveitarfélög, sem kannske sum hver eru ekki sérlega sterk fjárhagslega, að fá þá fyrirgreiðslu, sem þau þurfa að fá með ábyrgð sjóðsins. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að orðlengja frekar um málið, það skýrir sig að öðru leyti sjálft, og vil leggja til, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. heilbr: og félmn.



Herra forseti. Ég bað um orðið til að lýsa ánægju minni yfir því, að fram er komið frá hæstv. ríkisstj. frv. um lánasjóð sveitarfélaga. Eins og hæstv. fjmrh. gat um, lá fyrir siðasta Alþ. frv. um sama efni, en allt í einu var hætt að setja það á dagskrá, og fannst ýmsum það furðulegt, vegna þess að ekki var annað vitað en það nyti almenns fylgis á þinginu. Nú hefur hæstv. fjmrh. gert grein fyrir því, hvers vegna frv. var ekki afgreitt á síðasta þingi í því formi, sem það þá lá fyrir, en aðalástæðan var sú, að hæstv. ríkisstj. treysti sér ekki til þess að láta ríkið vera þann aðila að lánasjóði sveitarfélaga, sem frv. gerði ráð fyrir, og hafa það fé fram að leggja af ríkisins hálfu, sem þar var ætlazt til. Og þetta frv., sem hér liggur fyrir, er byggt upp á þá leið, að aðild ríkisins verður nú minni en áður var hugsað, og þetta tel ég töluvert mikinn galla og frv. þetta þess vegna ekki eins æskilegt frá sveitarfélaganna sjónarmiði skoðað og hið fyrra var. Eins og hæstv. ráðh. gerði grein fyrir, er ein aðalbreytingin frá fyrra frv. sú, að þar var gert ráð fyrir því, að ríkissjóður legði fram 15 millj. árlega til sjóðsins, eða jafnmikið og ætlazt var til að sveitarfélögin legðu fram gegnum jöfnunarsjóð sinn til sjóðsins á ári hverju. Eftir þessu frv. er gert ráð fyrir sama framlagi af hálfu jöfnunarsjóðs, en að framlag ríkissjóðs skuli ákveðið með fjárlögum ár hvert. Þess vegna á sjóðurinn framlagið undir því komið, hvernig ræðst á Alþ. hverju sinni. Og í samræmi við þetta voru svo tvær breyt., sem eru báðar í þá átt að draga úr aðild ríkisins að sjóðnum. Önnur er sú, að ríkið er ekki lengur eigandi sjóðsins eftir frv. með sveitarfélögunum, hann á nú að verða eign þeirra einna, og í öðru lagi það, að stjórn sjóðsins á að vera þannig skipuð, að fulltrúaráð sveitarfélaganna kjósi 4 af 5 í stjórnina og 1 sé ríkisskipaður, sem sé formaður stjórnarinnar. Samkv. fyrra frv. var það þannig hugsað, að Alþ. kysi 3 menn í stjórnina, sveitarfélögin 3 og ríkisstjórnin skipaði 1. Á þennan hátt verður sjóðurinn minna tengdur ríkinu og Alþ. en áður var hugsað, og ég álit þetta veikja nokkuð aðstöðu þá, sem sköpuð er með sjóðmynduninni. Aðild ríkisins verður óbeinni. Vafalaust er þetta hugsað sem ráðdeild vegna ríkisins, og það má kannske teljast ráðdeild fyrir þess hönd, en að sama skapi er minna hugsað og verr fyrir hlut sveitarfélaganna. Og ég tel, að málið sé þannig vaxið, þýðing sveitarfélaganna svo mikil fyrir þjóðfélagsheildina, að rétt sé að ætla þjóðfélagsheildinni jafnan að ganga til átaks með sveitarfélögunum þar, sem því verður við komið. En þrátt fyrir þetta, þótt frv. sé ekki það sama og það var í fyrra, lýsi ég yfir stuðningi við frv. og hugsa mér ekki að tefja það með neinum brtt. um þessi efni, enda hefur, eins og hæstv. ráðh. gat um, orðið samkomulag um frv. við stjórn sveitarfélaganna, og síðasti fulltrúaráðsfundur sveitarfélagasambandsins, sem haldinn var fyrir stuttu, samþ. fyrir sitt leyti að mæla með þessu frv., af því að þrátt fyrir þessar breytingar taldi fulltrúaráðið frv. fela í sér mikilsvert skref í rétta átt, sem fráleitt væri að hafna. Auðvitað gefst svo síðar meir tækifæri til þess að stíga lengra, og spá mín er, að það verði fljótlega gert, því að svo þýðingarmikið hlutverk hafa sveitarfélögin fyrir þjóðina. Framsfl. vill styðja framgang þessa máls.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 288 leyft mér ásamt öðrum hv. framsóknarmönnum í þessari þd. að flytja frv. til l. um bústofnslánasjóð. Skv. því frv. er gert ráð fyrir, að settur sé á stofn sérstakur sjóður, bústofnslánasjóður, og er gert ráð fyrir, að hann verði í vörzlu Búnaðarbankans, en undir sérstakri stjórn. Hlutverk þessa sjóðs er að veita bændum og þá alveg sérstaklega efnalitlum bændum og frumbýlingum hagstæð lán til bústofnskaupa. Það er ákveðið f frv., að stofnfé þessa sjóðs skuli nema 200 millj. kr., þar af eiga 80 millj. kr. að vera óendurkræft framlag ríkissjóðs, en hins vegar er gert ráð fyrir, að hinn hluti stofnfjárins sé tekinn að láni með ábyrgð ríkissjóðs. Það er gert ráð fyrir, að með stjórn þessa sjóðs fari 5 manna stjórnarnefnd og séu fjórir þeirra stjórnarmanna kjörnir af Sþ. með hlutfallskosningu, en fimmti maðurinn, sem jafnframt skal vera formaður stjórnarinnar, skipaður samkv. tilnefningu Stéttarsambands bænda. Stjórn sjóðsins skal hafa á hendi alla stjórn á sjóðnum og fara með ákvörðunarvald um lánveitingar. En í 4. gr. frv. er nánar kveðið á um, hver skilyrði skuli vera fyrir lánveitingu úr bústofnslánasjóði, en þau eru í fyrsta lagi, að umsækjandi reki landbúnað sem aðalatvinnuveg, í öðru lagi, að umsækjandi hafi ekki þann bústofn, sem að áliti sjóðsstjórnarinnar er nægilegur til framfærslu fjölskyldu hans samhliða öðrum tekjuvonum, eða hafi ekki efni á því að festa kaup á nauðsynlegum búvélum, í þriðja lagi, að umsækjandi sé að dómi sjóðsstjórnarinnar vel hæfur til að reka landbúnað, enda mæli hreppsnefnd með lánveitingunni, í fjórða lagi, að umsækjandi setji þá tryggingu fyrir láninu, er sjóðsstjórnin tekur gilda, og loks í fimmta lagi, að umsækjandi geti að dómi sjóðsstjórnarinnar staðið undir árlegum greiðslum af lánum sínum, þegar hann hefur fengið lán skv. þessum lögum, úr bústofnslánasjóði sem sagt. Í 5. gr. frv. eru ákvæði um það, gegn hvaða tryggingum sé heimilt að veita lán úr bústofnslánasjóði. Samkv. því ákvæði er heimilt að veita lán gegn öðrum tryggingum en nú er almennt krafizt. Það er að vísu gert ráð fyrir því, að fyrst og fremst megi veita lán gegn veði í fasteign, og er það í samræmi við það, sem almennt tíðkast. En síðan er því til viðbótar gert ráð fyrir, að það megi veita lán gegn veði í vélum og verkfærum, gegn veði í búfé, og eftir því sem nánar segir í ákvæðinu, gegn hreppsábyrgð og svo loks gegn sjálfsskuldarábyrgð tveggja eða fleiri aðila. En það er lagt á vald sjóðsstjórnarinnar að meta hverju sinni, hvaða trygging skuli gild. Í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir, að hámark lánsfjárhæðar sé ákveðið í l., heldur fari það eftir ákvörðun og mati sjóðsstjórnarinnar hverju sinni. Það er gert ráð fyrir því, að þessi lán verði sérlega hagstæð að því leyti til, að vextir af þeim verði lágir, og er það bundið í frv., að þeir skuli ekki hærri vera en 5%. Hins vegar er í samræmi við það, hverjar tryggingar er heimilt að taka fyrir þessum lánum, svo og í samræmi við þann tilgang, sem býr að baki þessara lána, lánstíminn ákveðinn tiltölulega stuttur, miðað við lán, sem heimilað er að veita gegn veði í fasteignum. Í frv. eru svo nokkur fleiri ákvæði, sem ég tel ekki ástæðu til að víkja sérstaklega að hér, og þó má undirstrika það, sem segir í 7. gr. og til staðfestingar á því, að gert er ráð fyrir því, að hér verði um sérstaklega hagstæð lán að ræða, að sjóðsstjórninni er veitt heimild til að ákveða það; að lánin skuli vera afborgunarlaus fyrstu 3 árin. Það leikur ekki á tveim tungum, að það er mikil þörf fyrir lán sem þessi. Það er ekki völ á slíkum lánum nú. Bændur eiga ekki kost á að fá lán i neinum sjóði til kaupa á bústofni. Það er að vísu í stofnlánadeildarl. heimild til nokkurra lánveitinga til vélakaupa, og hafa slík lán verið veitt, en þau eru þó það lág, að þau eru langt frá því að fullnægja þörfinni fyrir þessi vélakaupalán. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að margir bændur hafa allt of lítil bú. Búskapur hér á landi verður nú ekki rekinn með því sniði, sem þarf, nema fullkomnar vélar séu notaðar. En það er ekki hægt að standa undir slíkum vélum og kostnaði þeim, sem af þeim leiðir, nema búið nái tiltekinni stærð. Vegna þeirra umbóta, sem viða hafa verið gerðar á jörðum í seinni tíð, er þess líka kostur að stækka búin að því leyti til, að jarðirnar bera nú víða mun stærri áhöfn en áður var. Auðvitað er þessi þörf fyrir lán til bústofnskaupa og vélakaupa sérstaklega brýn,þegar frumbýlingar eiga í hlut. Það er kunnara en frá þurfi að segja og ég þurfi að vera að rekja það hér, hversu háa fjárhæð þarf til þess að stofna bú nú hér á landi. Fæstir ungir menn, sem hug hefðu á því, eru svo settir, að þeir hafi ráð á þvílíku fjármagni. Til þess að greiða götu þessara manna er þetta frv. flutt. Og það er trú og von okkar flm., að ef það næði fram að ganga, mundi það létta mörgum bónda róðurinn og það mundi ýta undir það, að fleiri hjón en ella setjist að í sveit og stofni þar til búskapar. En að okkar dómi er full þörf að aðstoða fólk við slíkt. Því verður ekki neitað, að allvíða í sveitum er þannig ástatt, að það er fremur eldri kynslóðin en sú yngri, sem situr á jörðunum. Og því miður er viða svo ástatt, að það er óvíst, hvað við muni taka, þegar þau eldri hjón, sem búa á mörgum jörðum, láta af búskap. Og það er í raun og veru ókleift ungum hjónum, sem ekki hafa neina sérstaka aðstöðu, að stofna bú í sveit. Til þess þarf svo mikið fjármagn. Það er náttúrlega í ýmsum tilfellum þannig, að sonur eða dóttir getur tekið við af sínu foreldri, og þá getur þetta verið kleift, en sé ekki því til að dreifa, reynist þetta mörgum mjög erfitt og er augljóslega svo erfitt, að margir, sem annars hefðu hug á því að stofna til búskapar í sveit og eiga þar heima, leggja ekki út í slíkt, vegna þess að þeir eiga ekki völ á neinum lánum til þess að festa kaup á nauðsynlegum bústofni og vélum. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til að fjölyrða frekar um nauðsyn á þessum lánum, sem hér er um að ræða. Ég hygg, að öllum hv. þdm. liggi hún svo í augum uppi, a.m.k. öllum þeim, sem nokkuð þekkja til landbúnaðar og þess ástands, sem nú ríkir í lánamálum. Við höfum flutt frv. svipaðs efnis hér á þingi áður, en það hefur því miður ekki náð fram að ganga. Því hefur verið vísað til n., en þar hefur það svo dagað uppi. Nú vona ég, að örlög þessa frv. verði á aðra lund, að sú n., sem fær það til meðferðar, taki það til röggsamlegrar afgreiðslu, og ég vil leyfa mér að vona, að hún fallist á þær röksemdir, sem ég hef hér lítillega minnzt á. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. þessu sé að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. landbn.