Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það er út af fyrir sig ánægjulegt þegar hagsmunum Íslands eru gerð góð skil og unnið vel að þeim og auðvitað gleðiefni ef við erum að ná góðum fríverslunarsamningi við eitt mikilvægasta viðskiptaland okkar. Það hlýtur þó að flokkast undir meiri háttar utanríkismál og á þess vegna samkvæmt 24. gr. þingskapalaga að bera undir utanríkismálanefnd. Þess vegna er hálf sérkennilegt að lesa um slíka samninga og undirskrift þeirra og jafnvel frekar nákvæmt orðalag í fréttum áður en utanríkismálanefnd hefur fengið yfirferð yfir málið. Nú veit ég auðvitað að einstaklingar eru mistaugatrekktir þegar þeir standa frammi fyrir flóknum áskorunum og veit að hæstv. utanríkisráðherra er að fara í prófkjör Sjálfstæðisflokksins á morgun en það er náttúrlega ömurlegt að draga prófkjörsbaráttu inn í þingsal í staðinn fyrir að reyna að efla virðingu Alþingis eins og átti að gera í stjórnarsáttmálanum.

Forseti mælist til þess að menn haldi sig við eitthvað sem varðar þingið í umræðum um fundarstjórn forseta þó að vissulega hafi verið vaxandi umburðarlyndi gagnvart því að menn ræði hvað sem er. Prófkjör stjórnmálaflokka úti í samfélaginu eiga tæplega erindi í umræðu um fundarstjórn forseta. Það er skoðun forseta og henni verður ekki breytt. Hv. þingmaður fær aftur orðið.

Herra forseti. Þetta snertir akkúrat þingið og snertir akkúrat starfsemi á fundi hv. utanríkismálanefndar sem boðað var til eftir að hæstv. utanríkisráðherra var búinn að tala við fjölmiðla um meiri háttar utanríkismál, sem er fríverslunarsamningur við annað ríki sem er eitt af okkar helstu samstarfsríkjum þegar kemur að viðskiptum og menningarlegum samskiptum. En ég vil líka minna á það, eins og hv. þm. Logi Einarsson sagði hér á undan, að utanríkismálanefnd skal, samkvæmt 24. gr. þingskapa, vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál, enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál en ekki Bylgjuna eða Moggann daginn fyrir prófkjörsslag í flokki hæstv. utanríkisráðherra. Sögulega séð hefur hv. utanríkismálanefnd haft þetta mikilvæga hlutverk sem snýst um utanríkismál og kominn tími til að þingið fái þá virðingu sem það á skilið, og utanríkismálanefnd, en að valdið sé ekki notað með þessum hætti og umgengni við það sé með þeim hætti sem hér sást í morgun.

Forseti tekur undir það að samráðsskylda stjórnvalda við utanríkismálanefnd er mjög mikilvæg. Það vill nú svo skemmtilega til að næsta mál á dagskrá, reyndar fyrsta mál á dagskrá, er staðfesting, væntanlega, á breytingum á þingsköpum þar sem skerpt er á þeirri samráðsskyldu, svo það sé upplýst inn í þá umræðu sem hér er hafin.

Virðulegur forseti. Ég kom hingað upp vegna orða virðulegs forseta, sem mér hefur fundist á þessu kjörtímabili hafa óþægilega mikla tilhneigingu til að setja ofan í við þingmenn þegar þeir ræða það sem þeim liggur á hjarta og varðar málefni sem er við hæfi að nefna í þessari pontu, í þessu tilfelli samráð ríkisstjórnarinnar við Alþingi og hlutverk Alþingis í því að hafa aðhald með yfirvöldum og í það minnsta vera upplýst um það hvað sé í gangi. Mér finnst fullt tilefni til að koma hingað í fundarstjórn eins og hv. 5. þm. Norðaust., Logi Einarsson, gerði og kom aðallega upp til að mótmæla því sem virðulegur forseti sagði áður. En svo kom önnur ræða sem ég heyrði ekki betur en að væri í fullkominni mótsögn við þá fyrri og ég fagna þeirri ræðu í það minnsta, virðulegur forseti.

Herra forseti. Ég tek þessar aðfinnslur forseta til mín. Mér hefði þó þótt meiri bragur að því ef hann hefði verið heldur mildilegri þegar hann var að setja ofan í við mig fyrir að hafa dregið þessa ályktun og samhengi á milli áðurnefndar yfirlýsingar og prófkjörsins en orðið hins vegar heldur grimmari og byrst sig fyrst þegar hann ætlaði að standa upp fyrir viðkomandi þingmann í baráttu sinni fyrir því að ráðherrarnir gerðu það sem þeim ber að gera. Ég bið þá bara um atbeina herra forseta, að hann standi með okkur þingmönnum og sjái til þess og setji ofan í við ráðherra þegar þeir fara augljóslega ekki eftir því sem þeim ber samkvæmt þingskapalögum. Vissulega, herra forseti, erum við að fara að samþykkja ný þingskapalög og það er gott. En við skulum sjá til þess að farið sé eftir þeim.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hve langt maður getur farið í að ræða efnismál undir þessum lið en vil þó segja að það er auðvitað vilji minn að setjast niður með hv. utanríkismálanefnd og ræða þessi mál, sem margoft hafa verið rædd í nefndinni, og það hefur verið markmið mitt að hafa hv. utanríkismálanefnd upplýsta um gang mála. Stundum eru mál hins vegar þannig, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að þau ganga hratt fyrir sig og það er erfitt að upplýsa um eitthvað sem menn vita ekki hvað verður. 

Herra forseti. Ég ætla að nýta ferðina til að biðjast afsökunar á því að ég hef ekki komið upp daglega í fundarstjórn og forvitnast um skýrslu nokkra 

Forseti er bandamaður hv. þingmanns í því að við þurfum að fá þessa skýrslu.

Virðulegur forseti. Ég vil, af því tilefni að hér hefur verið komið upp og kvartað yfir samráðsleysi við hv. utanríkismálanefnd, vegna ánægjulegra frétta af nýgerðum fríverslunarsamningi milli Íslands og Bretlands, taka það fram, vegna þess að mér fannst ummæli hér í upphafi þingfundar vera á misskilningi byggð, að boðað var til fundar og hv. utanríkismálanefnd var upplýst um gerð þessa fríverslunarsamnings áður en fréttir af honum birtust í fréttamiðlum eftir því sem ég best fæ séð af umfjöllun fjölmiðla. Í framhaldinu hef ég boðað nefndina til fundar og boðið upp á marga fundartíma í dag, óskaði jafnvel eftir þingfundahléi til að fá kynningu á þessum samningi. En mér hafa borist þau svör frá stjórnarandstöðunni að hún hafi ekki áhuga á að fá þessa kynningu í dag þannig að kynningin bíður betri tíma í næstu viku.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að koma hingað upp og lýsa yfir vilja sínum til samráðs við hv. utanríkismálanefnd. En því miður er þetta ekki í fyrsta skipti sem við þingmenn í hv. utanríkismálanefnd kvörtum undan samráðsleysi. En það er gott að heyra að það er vilji hæstv. ráðherra að gera það. Varðandi orð formanns utanríkismálanefndar, um það að upplýst hafi verið um gerð fríverslunarsamnings, þá er kannski rétt að árétta að það er ekki sama og að kynna fyrir og vera í samráði við hv. utanríkismálanefnd um innihald fríverslunarsamnings við Bretland sem er eitt okkar helsta, og ég árétta það, samningsríki og bandalagsríki þegar kemur að viðskiptum og öðrum tengslum. Ég vil árétta það við hv. þm. Sigríði Á. Andersen, það er ekki það sama að boða til fundar og upplýsa um gerð fríverslunarsamnings 

Herra forseti. Fyrst vildi ég taka fram að ég hygg að fáir hæstv. utanríkisráðherrar hafi jafn mikið samráð haft við utanríkismálanefnd og núverandi. 

Herra forseti. Ég hef séð utanríkismálanefnd smám saman hrapa í gæðum á þessu kjörtímabili. Nú er ég reyndar ekki í nefndinni lengur en ég veit ekki hversu oft ég hugsaði á síðustu metrunum þegar ég var þar að það væri orðið eitthvað sturlað þegar maður væri farinn að sakna hæstv. ráðherra Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur úr formannsstólnum þar. Það er ákveðið merki. En svo það sé sagt: Ef það er rétt hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að núverandi hæstv. utanríkisráðherra hafi verið með óvenjumikið samráð við utanríkismálanefnd þá get ég ekki ímyndað mér hversu lítið það hefur verið áður. Það þarf alvarlega, og hefur þurft mjög lengi, í marga áratugi eftir því sem ég kemst lengst, að auka aðkomu þingsins að utanríkismálum á öllum stigum. Það er til skammar að það skuli gerast aftur og aftur að utanríkismálanefnd viti hreinlega ekki einfalda hluti sem eru í gangi.

Herra forseti. Ég hef gert ákveðna fyrirvara við það að ráðherrar skuli ekki fá skýrari reglur um það hvenær þeim ber að skila svörum við fyrirspurnum þingmanna og er þó ærin ástæða til að skerpa á því. Engu að síður tel ég þær breytingar sem gerðar voru í meðferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem ég vil hrósa fyrir starfið, til bóta. Við munum styðja þetta mál en ég legg á það áherslu að haldið verði áfram að vinna að því að koma því fyrir þannig að ekki sé hægt að víkjast undan því að ráðherrar skili svörum við fyrirspurnum þingmanna innan lögbundins frests, eða þeir hafi verra af ella.

Forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni. Það er áréttað í nefndarálitinu að í vinnslu nefndarinnar á málinu sé tekið á þessum þáttum og á sama tíma passað upp á og áréttað um rétt þingmanna til að fá þessar upplýsingar, sem er náttúrlega grundvöllur eftirlitsskyldu okkar. Annars langar mig virkilega að þakka fyrir samstöðu og samvinnu í nefndinni. Mig langar að þakka þingskapanefnd fyrir málið og forseta þingsins, Steingrími J. Sigfússyni, sérstaklega, og okkur öllum, fyrir að leiða þetta til lykta. Takk.

Virðulegur forseti. Ég er eiginlega kominn upp til þess að þakka fyrir þá tilraun sem var gerð til að gera breytingar í þessu máli um að allir gætu nýtt sér skattafslátt af séreignarsparnaði sínum. Því miður var það of flókið mál vegna þess að þá hefði þurft að breyta fleiri lögum. Ég vona heitt og innilega að í svona málum, þar sem einstaklingar geta nýtt sér skattfrádrátt af séreignarsparnaði, sé enginn skilinn út undan. Það er ekki sanngjarnt ef einhver vill nýta sér þetta en getur ekki vegna tæknilegra örðugleika. Við eigum að sjá til þess að allir geti nýtt sér þetta. Annað er ósanngjarnt.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma hingað og nefna áhyggjur mínar af lokamálsliðnum í greinargerð frumvarpsins um greinarnar sem eru í því. Þar er fjallað um refsiábyrgð þolenda mansals. Ég hef áhyggjur af því að frumvarpið lýsi bjartari mynd en raunin er um það hvernig sé komið til móts við það að auðvitað á ekki að vera refsiábyrgð á þolenda mansals þegar þeir taka þátt í athæfi sem annars er ólöglegt, segjum fíkniefnasmygli eða einhverju því um líku. Af því sem ég hef lesið í fjölmiðlum og veit af málum þá sýnist mér þetta enn vera vandamál og þá á ég við með tilliti til 74. gr. almennra hegningarlaga og 146. gr. laga um meðferð sakamála. Þar virðist raunin ekki alveg stemma við lagatextann eða það sem er lýst í greinargerð, eftir því sem verður best séð, og ég vona að það verði skoðað betur í kjölfarið og lagað. 

Virðulegur forseti. Ég styð þetta frumvarp og samþykki það, enda gott mál, en það hefði getað verið svo miklu betra. Það eru nokkur atriði sem umsagnaraðilar bentu á sem er litið fram hjá í þessu nefndaráliti. Þar er bara farið í gegnum það hverjar ábendingarnar voru og svo er talað um að einhverjir aðrir hlutir einhvers staðar í framtíðinni, mögulega samkvæmt einhverri þingsályktun, geti lagað það. Til dæmis finnst mér að það hefði mátt standa miklu betur með erlendu vinnuafli eða bara vinnuafli á Íslandi almennt þegar kemur að vinnumansali. Það er ekki skýrt í lagatextanum sjálfum að það að vinna við algerlega óásættanlegar aðstæður sé klárlega líka eitthvað sem gæti fallið undir vinnumansal. Við hefðum getað verið með miklu skýrari og betri skilgreiningu á því að það sé ekki bara þrælkun eða eitthvað því um líkt heldur einnig hlutir þar sem er einfaldlega mjög skýrt að viðkomandi njóti ekki fullra réttinda og verið að misnota vinnuafl að öðru leyti. Þetta hefði getað verið í lögunum og ég skil eiginlega ekki af hverju ekki. Ég vona bara að við gerum betur næst og stöndum enn betur við bakið á þolendum mansals.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað til að gera grein fyrir atkvæðagreiðslu okkar en við í þingflokki Miðflokksins getum ekki stutt þetta mál núna vegna nokkurra þátta og munum sitja hjá. Mig langar sérstaklega að benda á kostnaðarþáttinn í þessu frumvarpi en ekki var tekið tillit til umsagnar Barnaverndarstofu þar sem bent var á að kostnaður vegna nýrra verkefna væri mjög vanáætlaður. Annað mætti nefna en ljóst var frá upphafi í rauninni að málið væri ekki tilbúið og alls ekki tilbúið til úttektar enda hefur það nú þegar verið kallað inn í nefnd. Frekari annmarka má finna í minnihlutaáliti nefndarinnar sem við styðjum enda er það álit til bóta.

Herra forseti. Hér er á ferðinni afar mikilvægt mál til farsældar barna. Það hefur verið mikið samráð í allri þessari vinnu allt kjörtímabilið, í þingmannanefndinni, hjá ráðuneytinu, við fjölmarga þjónustuaðila hringinn í kringum landið, sveitarfélög, börn, ungmenni og ótrúlegan fjölda annarra. Þess vegna er pínulítið sorglegt hvernig málið er á endanum hrifsað út úr hv. velferðarnefnd á lokametrunum án þess að taka tillit til mjög mikilvægra athugasemda Persónuverndar og Barnaverndarstofu sem eru þær stofnanir sem hvað mest þurfa að vinna í þessum málaflokki. Sem betur fer er búið að kalla málið inn milli 2. og 3. umr. og ég vona að það taki breytingum í nefndinni fyrir 3. umr. 

Forseti. Þetta er mál sem ég hefði svo sannarlega viljað styðja núna í atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. en ég og þingflokkurinn munum sitja hjá. Það er aðallega vegna þess hvernig gengið var frá málinu í nefnd, þ.e. hvernig það var tekið út. Við teljum umræðu og gestakomum ekki lokið. Þetta fer núna inn í nefnd á milli 2. og 3. umr. þar sem við munum fá gesti og vonandi náum við að færa okkur úr því að sitja hjá yfir í að samþykkja málið og vera á grænu og styðja þetta mikilvæga og stóra og annars mjög flotta mál. Það þarf bara að koma til móts við athugasemdir mikilvægra umsagnaraðila eins og Persónuverndar, Barnaverndarstofu og fleiri og við þurfum að eiga betra samtal um þetta mál. Vonandi hættum við svo í framtíðinni að rífa mál út úr nefndum án þess að eiga nægilega gott samtal og stígum skref í þá átt að reyna að ná samstöðu um mál, sérstaklega mál sem allir ættu að vera fullkomlega sammála um og ættu að vera með á. Það ætti að vera samstaða um þetta mál og hálfgert klúður að svo sé ekki.

Herra forseti. Við í Viðreisn styðjum þetta mál og það markmið sem liggur fyrir. Við erum ánægð með þá vinnu sem átti sér stað fram að lokasprettinum. Ég kem hingað upp til að útskýra það að við verðum á gulu við afgreiðsluna hér í dag af þeirri ástæðu að búið er að kalla það inn í nefnd. Það liggur alveg skýrt fyrir hvers minni hlutinn óskar að tillit verði tekið til, þ.e. umsagna varðandi persónuverndarmál og frá Barnaverndarstofu. Þetta eru ekki stór atriði en þau skipta máli, ekki síst varðandi það að við lendum ekki í því að þetta góða mál lendi í ógöngum innan skamms tíma, ef svo fer sem horfir að það verði samþykkt svona. Við sitjum hjá núna í trausti þess að það verði tekið tillit til þessa á milli 2. og 3. umr. vegna þess að við styðjum málið í raun og veru. En það er gult núna.

Virðulegur forseti. Því miður var þetta mál tekið út úr nefndinni án samþykkis allra og það var mjög leiðinlegt vegna þess að þetta er gott mál og ég vil vera á þessu máli. En talað hefur verið um að þetta mál verði tekið inn í nefndina aftur og ég ætla að trúa og treysta á að þar verði þessu kippt í lag. Vegna þeirrar trúar og trausts ætla ég að segja já við þessu máli.

Herra forseti. Þessi þrjú mál, um samþættingu þjónustu við börn, farsældarþjónustu, Barnaverndarstofu og Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála, eru afurð gríðarlega mikillar vinnu, ekki hvað síst úti í samfélaginu, sem mjög margir komu að. Sennilega hafa fá mál verið unnin í betri samstöðu í samfélaginu en einmitt þessi mál. Hópur þingmanna í þingmannanefndinni kom að málinu á öllum stigum, lagði gott til en hlustaði fyrst og fremst á þær raddir sem voru úti í samfélaginu. Síðustu gestir í málinu komu fyrir nefndina þann 3. mars síðastliðinn, fyrir þremur mánuðum. Málið hefur fengið ítarlega og góða umfjöllun í hv. velferðarnefnd, ekki hvað síst fyrir tilstilli framsögumannsins, hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, og ég hvet þingmenn eindregið til að styðja þetta góða mál. 

Virðulegur forseti. Mælt var fyrir þessu máli 30. nóvember. Það hefur fengið nokkurra klukkutíma umræðu í velferðarnefnd. Gestakomum lauk 2. mars. Ég kannast ekki við beiðnir um gestakomur þar frá 2. mars þangað til málið var tekið út. Það var ekki tekið út í ágreiningi en ef einhverjir vilja leika það leikrit að það sé ósamstaða um þetta mál þá verður það leikið hér en ekki haft eftir. Vonandi verður ekki endurflutningur á því leikriti. Ég tek ekki ábyrgð á þeim þingmönnum sem ekki geta lesið fjármálaáætlun sér til gagns.

Forseti. Ég er eiginlega dálítið gáttuð. Ég veit ekki hvernig ég á að bregðast við þessu en ég skal reyna. Ég þekki hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur ekki af neinu öðru en góðu og oftast hefur samstarfið verið mjög gott í nefndinni. Ég veit ekki hvað hún á við með því að segja að þetta hafi ekki verið tekið út í ágreiningi. Ég skil ekki hvernig er hægt að túlka hávær mótmæli fólks í nefndinni, „vinsamlegast ekki taka málið út, getum við, gerðu það, klárað þetta mál“, þannig að það sé einhver samstaða um það. Mér er annt um þetta mál, ég hef setið í þessari þingmannanefnd í langan tíma og mig langar ekki í neitt annað en að afgreiða þetta mál í sátt. Hvernig er hægt að túlka það að taka málið út úr nefnd þrátt fyrir slíka beiðni sem eitthvað annað en að afgreiða það í ágreiningi? Ég skil þetta ekki. Var hv. framsögumaður sofandi?

Herra forseti. Sér er nú hvert leikritið. Ég er ekki viss um að kollegi Jón Viðar Jónsson myndi gefa þeim leikþætti margar stjörnur sem fram fór hér áðan hjá framsögumanni þessa máls. Málið var tekið út úr nefndinni í bullandi ágreiningi þrátt fyrir eindregna ósk m.a. nefndarformanns um að það mætti ræða það á fundi nefndarinnar morguninn eftir og klára málið þá. Það væri pláss. Þetta var á þriðjudaginn í síðustu viku. Málið var í 2. umr. í gær. Það var engin sú tímapressa fyrir hendi sem ekki leyfði það að við fengjum einn viðbótarnefndarfund til að ræða málið. Það var í fyrsta skipti sem nefndarfólk fékk að ræða þetta mál, í fyrsta skipti. Þótt gestakomum hafi lokið í mars þá voru þetta svo ofboðslega umfangsmikil mál að þau voru inni á nefndasviði í þrjá mánuði. 

Virðulegi forseti. Ég set ekkert út á fundarstjórn forseta í þessu máli en Jón Viðar myndi kalla þetta leikrit minni hlutans klént, er ég ansi hrædd um. En þær umræður sem verið hafa í nefndinni hafa verið miklar og góðar. Framsögumaður hefur aldrei neitað um umræðu og það eru tölvupóstsamskipti um það þar sem ég óskaði eftir að þetta mál yrði rætt þó að nefndarálitið væri ekki komið, enda er það bara mjög gott. Ég vona að þetta góða mál, sem svo margir hafa komið að í svo langan tíma og hefur fengið mikla umræðu, verði hér tekið út í sátt og samlyndi. Og síðan var búið að kalla málið inn milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til breytingu sem kom frá Persónuvernd varðandi það hverjir megi hafa aðgang að gagnagrunni er varðar börn og fjölskyldur þeirra, heilbrigði þeirra, sakaferil, misnotkun á vímuefnum o.fl. Í frumvarpinu eins og það er núna mega allir þjónustuveitendur hafa aðgang að öllum upplýsingum inni í þessum sameiginlega gagnagrunni, hvort sem þjónustuveitandinn er heilsugæsla, grunnskóli, leikskóli, frístundafulltrúi í íþróttafélagi eða hver sem er. Það var lagt til að það yrði takmarkað og hér erum við að leggja til að það sé eingöngu sá sem veitir þessa grundvallarþjónustu, þ.e. það sem í dag heitir barnaverndarnefnd, en svo líka tengiliðurinn við börnin sem á að tryggja þessa samþættingu, til að það séu ekki bara allir með allar upplýsingar um börn og fjölskyldur. Við leggjum til og tökum undir tillögur Persónuverndar í þessu máli.

Herra forseti. Hér er um að ræða örlitla breytingu þannig að í sérstökum undantekningartilvikum, þegar um sérstök og persónuleg tengsl barns og/eða foreldra er að ræða eða hefur verið að ræða við tengilið barns inni í skóla, geti barnið eða foreldri óskað eftir nýjum tengilið fyrir barnið. Tengiliður barns, fyrir þau sem ekki þekkja málið, er sá einstaklingur sem á að hafa utanumhald með allt er varðar barnið frá því að það hefur skólagöngu og til loka. Í einstaka tilvikum, sérstaklega í smáum samfélögum, getur verið þannig samband eða hafa verið þannig samband milli barnsins og tengiliðar, eða fjölskyldu og tengiliðar, að það sé óheppilegt að tengiliðurinn sé í öllum persónulegum málum barns og fjölskyldu. Hér erum við að gefa þann möguleika að hægt sé að óska eftir því að einhver annar sé tengiliður en þessi tiltekni einstaklingur. Við erum að tala um mögulega fyrri tengsl við fjölskyldu, fyrrverandi kærasti eða kærasta foreldris eða önnur persónuleg tengsl, að hægt sé að óska eftir í algerum undantekningartilvikum.

Herra forseti. Þetta stóra mál snýst mjög mikið um viðkvæmar persónuupplýsingar um börn og fjölskyldur þeirra, eins og margoft hefur komið fram hér í dag. Í þessari breytingartillögu erum við að setja skyldu á að skráning, miðlun og önnur vinnsla persónuupplýsinga sé eingöngu heimil í sameiginlegu upplýsingakerfi eða með sameiginlegum gagnagrunni sem Barna- og fjölskyldustofa hefur umsjón með. Ég lagði til slíka breytingu í öðru frumvarpi sem verður væntanlega tekið til afgreiðslu í þingsal í næstu viku varðandi barnaverndarlögin, og þar hefur meiri hlutinn verið tilbúinn til að samþykkja sambærilegar breytingu. En einhverra hluta vegna náðist það ekki inni í nefndinni varðandi þetta hérna mál. Ég held að það sé einfaldlega af því að það leyfðist ekki umræða í nefndinni um málið. Hér erum við að tala um þennan sameiginlegan gagnagrunn, að ekki sé verið að nota alls konar kalkipappír og blöð og alls konar tölvukerfi úti um allt kerfið, heldur sé þetta allt passað í vottuðum gagnagrunni af því að þetta eru svo viðkvæmar upplýsingar.

Herra forseti. Hér erum við að tala um það sem ég ræddi hér áðan, um atkvæðagreiðsluna, þ.e. að fresta gildistöku þessa máls bara í nokkra mánuði þar til þessi sameiginlegi gagnagrunnur er tilbúinn. Það skiptir öllu máli. Það var algjört úrslitaatriði, lykilatriði í umsögn bæði Persónuverndar og Barnaverndarstofu sem eru að fara að vinna þetta mál frá A til Ö. Báðar þessar stofnanir sögðu: Það að fresta málinu, gildistökunni um nokkra mánuði mun engu breyta fyrir málið að öðru leyti en því að minnka áhættuna á að það verði eitthvert klúður. Við höfum séð hvað gerist þegar gagnagrunnar eru ekki tilbúnir þegar mál fara af stað. Við getum nefnt leghálsskimunarmálið sem er einhvern veginn alveg í tómu klúðri mánuðum saman eftir að eitthvert ferli fer af stað. Í þessu máli eru þessar tvær lykilstofnanir að biðja: Bíðið með gildistökuna. 

Hæstv. forseti. Það er eins með þetta mál. Við í þingflokki Miðflokksins munum einnig sitja hjá. Það verður kallað inn til nefndar líkt og málið sem við vorum með áðan. Sérstaklega gagnvart þessu máli er eins og byrjað sé á öfugum enda. Með leyfi forseta ætla ég að grípa hér örstutt í umsögn frá Akureyrarbæ: „Skv. 5. gr. frumvarpsins er Barna- og fjölskyldustofu heimilað að starfrækja gagnagrunna og stafrænar lausnir vegna verkefna stofnunarinnar. Mikilvægt er að við smíði og starfrækslu slíkra gagnagrunna sé horft til þess að ekki sé verið að búa til íþyngjandi verkefni á sveitarfélögin.“ Þetta er eitt atriði sem ég dreg sérstaklega út úr mörgum umsögnum sem við höfum fengið um öll þessi mál og þessar umsagnir skipta máli.

Virðulegi forseti. Í raun gildir það sama um þetta mál og næsta og um samþættingarmálið sem við vorum að greiða atkvæði um rétt í þessu. Við munum sitja hjá og snýr það aðallega að því að við erum að fara að fá málið aftur í nefnd á milli 2. og 3. umr. Við vonumst til þess að umræða á því stigi muni færa okkur yfir á grænan, þ.e. að vonandi verði hægt að koma til móts við athugasemdir sem við töldum mikilvægar, t.d. að persónuverndarvinkillinn er áfram í þessu máli. Einnig komu athugasemdir frá Barnaverndarstofu varðandi fjármögnun og stöðugildi sem er mjög mikilvægt að við skoðum og tökum umræðu um hvort við getum komið til móts við.

Hæstv. forseti. Hér er komið þriðja málið í þeim pakka sem við höfum verið með til umfjöllunar í nefnd. Við í Miðflokknum munum sitja hjá í þessu máli af sömu ástæðum og ég hef tilgreint hér fyrr. Verkefnin samtvinnast öll og það má með sanni segja að þau séu á engan hátt tilbúin. Það er miður miðað við þá miklu vinnu sem fór fram áður en við fengum málið inn til okkar í nefndinni og full ástæða til að veita nefndinni leyfi og svigrúm til að ræða málið þannig að við getum verið sátt við niðurstöðuna.

Hæstv. forseti. Þetta mál er ágætismál, leyfi ég mér að segja. Ég skrifaði þó undir nefndarálit meiri hluta með fyrirvara sem snýr helst að fjármögnunarþætti frumvarpsins. Við sjáum það í umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem bendir á og leggur þunga áherslu á að tryggja þurfi stofnuninni fjármagn og að það geti haft neikvæð áhrif á þá sem nota þjónustuna. Að auki virðist enn og aftur eiga að skilja eftir 18 ára fötluð börn sem við hefðum svo hæglega getað komið til móts við, við hefðum alla vega sett fram einhvers konar áætlun um það hvernig ætti að koma til móts við þau. Að því sögðu vil ég þó segja að við styðjum þetta frumvarp vegna þess að það er spor í rétta átt en það hefði mátt gera aðeins betur.

Herra forseti. Við í þingflokki Samfylkingarinnar styðjum þetta mál en viljum þó taka undir umsögn fjölmargra sem sendu bæði í samráðsgátt og til nefndarinnar þá ábendingu að það væri bagalegt að ekki væri enn búið að víkka verksvið þessarar stofnunar fyrir fatlað fólk á aldrinum 18–24 ára. Þetta hefur verið í umræðunni innan stjórnkerfisins a.m.k. frá árinu 2014, en því bagalega ástandi er viðhaldið með þessu. Ungt fatlað fólk sem er að taka skref í átt til sjálfstæðrar tilveru hefur ekki lögbundinn aðgang að þjónustu stofnunarinnar, einkum á sviði ráðgjafar. Þetta er ungt fatlað fólk. Svo er líka óhjákvæmilegt að mati Sambands íslenskra sveitarfélaga að leggja þunga áherslu á að stjórnvöldum beri að tryggja stofnuninni þá fjármuni sem lögbundin verkefni hennar kalla á. Viðvarandi aðhaldskrafa á fjárveitingum 

Herra forseti. Mig langar að vekja athygli aftur á því að þegar kemur að þessari stofnun, Greiningar- og ráðgjafarstöð, þá eru 340 börn á biðlista og biðlistar hafa lengst á vakt þessarar ríkisstjórnar. Biðtíminn getur verið allt upp í tvö ár. Alls leita 900 börn til BUGL árlega. 150 börn eru á biðlista eftir þjónustu á BUGL. Þar getur biðtíminn verið allt að átta mánuðir. Þriðja lykilbarnastofnunin er Þroska- og hegðunarstöð. Þar eru 600 börn á biðlista og þar getur biðtíminn verið allt að 18 mánuðir. Nýverið kom út skýrsla landlæknis sem sýndi að 9% íslenskra ungmenna hafa reynt sjálfsvíg. Það þýðir að í 22 barna skólabekk hafa tveir nemendur reynt sjálfsvíg. Herra forseti. Vandinn er gríðarlegur og hér erum við öll sannfærð um að gera þurfi betur. Á meðan börn eru sett hér á biðlista þá er eitthvað að. Ég legg til að við hættum að rífast á meðan þetta er í ólestri. Látum börnin ganga fyrir, ekki síst börn sem glíma við þroskafrávik og raskanir og annað slíkt. 

Virðulegi forseti. Mig langar að taka að hluta til undir ummæli hv. þingmanna Helgu Völu Helgadóttur og Ágústs Ólafs Ágústssonar hvað varðar biðlistana og aldurstakmörkin. Við tökum í reynd undir þetta í nefndarálitinu og hvetjum ráðuneytið til þess að skoða þessi mál og hvernig væri hægt að rýmka þetta. Þetta frumvarp er tengt samþættingarfrumvörpunum og kemur til með að fækka á biðlistum þegar það fer að virka. Þess vegna er svo mikilvægt að við séum með samstöðu um þessi mál því að þarna getum við komið til móts við biðlistana og fækkað þeim. Ég er alveg sammála því, þeir verða að hverfa.

Virðulegur forseti. Eitt barn í bið er einu barni of mikið. Vonandi erum við núna að koma á kerfi sem tekur á biðlistunum. Vonandi erum við að búa til kerfi sem sér til þess, og það fljótt og vel, að ekkert barn þurfi að bíða. Ég óttast því miður að það muni taka okkur langan tíma og mér skilst að taka eigi biðlistakerfið inn í þessar nýju stofnanir og það virðist vera fjármagnað. En það er annað áhyggjuefni líka. Það er mönnunarvandi. Hann er að koma upp og þess vegna þarf að leysa mörg mál, en ég vona heitt og innilega að við séum á réttri leið núna.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld (nýsköpun, arður, yfirskattanefnd o.fl.). Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum um skatta og gjöld sem hafa það m.a. að markmiði að styrkja og efla skattalegt umhverfi nýsköpunarfyrirtækja, einstaklinga og annarra lögaðila. Þá eru lagðar til nokkrar leiðréttingar og breytingar á lögum á sviði skattamála. Við í hv. efnahags- og viðskiptanefnd fengum á fund okkar fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, KPMG og Skattinum. Jafnframt bárust umsagnir frá KPMG og Skattinum. Nefndin fékk líka minnisblað frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Við gerum smá breytingar á frumvarpinu eins og það lá fyrir. Ég ætla að reyna að fara yfir þær án þess að lesa allt álitið en breytingarnar lúta m.a. að skattlagningu og kauprétti hlutabréfa sem er þá 1. gr. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að 9. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, verði rýmkuð þannig að kveðið verði á um að stjórnarmenn nýsköpunarfyrirtækja, sem kaupa hlutabréf samkvæmt kauprétti í viðkomandi félagi, fái notið frestunar á skattalegri meðferð kaupréttar þar til bréfin eru seld. Sama regla gildir samkvæmt 9. gr. laganna um skattalega meðferð tekna vegna kaupa á hlutabréfum samkvæmt kauprétti sem maður hefur öðlast vegna starfa fyrir annan aðila. Í umsögn KPMG kemur fram það sjónarmið að rökrétt sé að til skattlagningar kaupréttartekna samkvæmt 9. gr. komi við eignayfirfærslu hluta óháð því hvernig yfirfærsluna ber að, svo sem við gjöf, slit á fjárfélagi hjóna eða við arftöku. Kynni því að vera ástæða til að huga að því hvort eignaryfirfærsla hluta með öðrum hætti en við sölu skuli leiða til skattlagningar frestaðra kaupréttartekna. Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og leggur í samráði við ráðuneytið til breytingu þess efnis að til skattlagningar samkvæmt 9. gr. laga um tekjuskatt komi við eigendaskipti á viðkomandi hlutabréfum, óháð því hvernig eignatilfærsluna beri að. Varðandi 2. gr. eða skipti á hlutabréfum segir: Í síðari efnismálslið 2. gr. er lagt til að söluhagnaður einstaklings utan atvinnurekstrar sem myndast þegar hlutabréfum er skipt fyrir hlutabréf í öðru hlutafélagi, einkahlutafélagi eða samlagshlutafélagi samkvæmt 1. tölulið 2. gr. laga um tekjuskatt að öllu leyti teljist ekki til skattskyldra fjármagnstekna fyrr en viðtökuhlutabréfin eru seld. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að markmið ákvæðisins sé m.a. að auðvelda nýsköpunarfyrirtækjum að endurskipuleggja eignarhald sitt vegna aðkomu fjárfesta. Í samráði við ráðuneytið leggur meiri hlutinn til að ákvæðinu verði breytt þannig að það komi eingöngu til móts við ung fyrirtæki, þ.e. sprotafyrirtæki sem eru að hefja starfsemi sína Virðulegur forseti. Uppi voru miklar vangaveltur um hvernig ætti að skilgreina það en með hugtakinu sprotafyrirtæki vorum við að leggja til að þar væri átt við félag sem fellur undir 3. tölulið 3. gr. laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, nr. 152/2009, er innan stærðarmarka 2. töluliðar 3. mgr. 1. töluliðar B-liðar 1. mgr. 30. gr. laga um tekjuskatt, hefur fyrir skiptin varið meira en 10% af veltu í viðurkennda rannsókna- og þróunarstarfsemi og er stofnað í þeim tilgangi. Ráðherra verði falið að kveða nánar á um framkvæmd ákvæðisins í reglugerð. Til viðbótar leggur meiri hlutinn, í samráði við ráðuneytið, til breytingu þess efnis að í stað frestunar á skattlagningu hagnaðar sem myndast við skiptin hafi skiptin sem slík ekki í för með sér skattskyldar tekjur fyrir þann sem lét hlutabréf í sprotafyrirtæki af hendi. Þess í stað ákvarðast kaupverð þeirra hlutabréfa sem viðkomandi eignaðist við skiptin jafnt kaupverði þeirra hlutabréfa sem hann lét af hendi. Þeirri breytingu er fyrst og fremst ætlað að einfalda framkvæmd og tryggja samræmi við önnur ákvæði laga um tekjuskatt. Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort margir hafi skilið það sem ég var að lesa upp núna, enda málið kannski svolítið flókið. En til að reyna að segja þetta á mannamáli þá erum við með þessum lið breytinganna að reyna að auðvelda fyrirtækjum, við erum sérstaklega að horfa til nýsköpunarfyrirtækja, að fjármagna sig. Það er oft þannig að fyrirtæki sameinast á þessu ferli sínu, þessu sprotaferli, og þetta er spurning um hvernig þeirri sameiningu er háttað, þ.e. skattlagningu á því þegar aðili er að taka við hlutabréfum í öðru og leggur kannski hlutabréf í öðru félagi inn í annað og við vitum að í þessu ferli eru oft ýmiss konar sameiningar. Vilji ráðuneytisins og vilji nefndarinnar stóð til þess að gera þetta einfalt og auðvelda nýsköpunarfyrirtækjum að vaxa og dafna. Það er engu að síður svoleiðis að við veltum þessum lið töluvert fyrir okkur og ákveðnar ábendingar komu í þá átt að við ættum ekki að vera að afmarka okkur endilega við sprotafyrirtæki, að reyna að skilgreina nýsköpun eða annað þess háttar. Þeirri sem hér stendur hugnaðist þær tillögur reyndar nokkuð vel. Þá komu upp áhyggjur af því að það gæti mögulega valdið einhvers konar skattsniðgöngu. Það er alls ekki það sem við viljum. Sú niðurstaða sem hér er skrifuð inn er samstarf Skattsins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins og okkar ágætu nefndarritara til að ná utan um vilja okkar. Það er engu að síður svo að okkur hafa borist ábendingar, eftir að við afgreiddum þetta nefndarálit út úr nefnd, um að þessi leið kunni að vera of þröng og einskorðast við of fá fyrirtæki. Þess vegna óskum við eftir því að þetta mál fari aftur inn í nefnd milli umræðna svo við fáum tækifæri til að hlusta á þær athugasemdir og sjá hvort við getum komið til móts við þær. Þá, virðulegur forseti, ætla ég að halda áfram með aðra liði í þessu nefndaráliti er varða framlagningu skattskráa. Eins og áður sagði er verið að taka á ýmsum öðrum málum líka í þessu frumvarpi en það eru sem sagt þessar tvær greinar einna helst sem lúta að nýsköpunarvinklinum. Í minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytisins til nefndarinnar, dagsettu 10. maí 2021, er lagt til að tímabundin undanþága Skattsins frá skyldu til framlagningar álagningarskrár, samkvæmt ákvæði til bráðabirgða LXVI við lög um tekjuskatt, verði framlengd og gildi á árinu 2021 vegna tekna ársins 2020. Að auki leggur ráðuneytið til að virðisaukaskattsskrár vegna áranna 2018, 2019 og 2020 skuli leggja fram eigi síðar en 31. maí 2022. Forsendur fyrir tímabundinni undanþágu Skattsins frá skyldu til framlagningar skattskráa voru, við lögfestingu undanþágunnar, þær að vegna heimsfaraldurs kórónuveiru væri óæskilegt að kveða á um skyldu til framlagningar álagningarskrár vegna þess fjölda sem gerir sér ferð í afgreiðslu Skattsins ár hvert. Það var sem sagt eins konar Covid-sóttvarnaaðgerð. Meiri hlutinn telur ekki tilefni til að slá því föstu að þörf sé á framlengingu undanþágunnar en hefur á því skilning að aðstæður kunni að breytast með skömmum fyrirvara. Í stað fortakslauss brottfalls skyldunnar leggur meiri hlutinn til að ríkisskattstjóra verði heimilt að fresta framlagningu skránna með samþykki ráðherra. Skilyrði fyrir frestun er að hún sé nauðsynleg vegna aðstæðna sem leiði af heimsfaraldri kórónuveiru. Við skulum bara vona að alls ekki þurfi að beita því skilyrði. Þá eru hér breytingar í samræmi við minnisblað sem nefndinni barst frá ráðuneytinu. Í téðu minnisblaði, sem dagsett var 10. maí, eru lagðar til nokkrar breytingar á frumvarpinu sem meiri hlutinn hefur yfirfarið og gerir að sínum. Lagt er til að 3. mgr. 49. gr. laga um tekjuskatt verði endurorðuð þannig að skýrt verði tekið fram að vextir af fjármálagerningum, sem fara skal með sem fjárskuld í reikningsskilum en sem uppfylla á sama tíma kröfur sem gerðar eru til viðbótar eiginfjárþáttar 1 samkvæmt 84. gr. b laga um fjármálafyrirtæki, teljist frádráttarbærir sem vextir samkvæmt 1. mgr. 1. töluliðar 31. gr. Þá er lagt til að kveðið verði á um að um laun og önnur launakjör skattrannsóknarstjóra fari eftir ákvæði 39. gr. og 47. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996. Vísar meiri hlutinn til minnisblaðs ráðuneytisins um útskýringar á breytingunum en það minnisblað er að finna undir þessu máli á vef þingsins. Þá erum við með tillögu hér er varðar próf til viðurkenningar bókara. Með lögum um breytingu á ýmsum lögum til einföldunar á regluverki, nr. 27/2021, var gerð sú breyting á lögum um bókhald, nr. 145/1994, að 43. gr. laganna, sem kvað á um viðurkenningu bókara, féll brott. Við lögin bættist ákvæði til bráðabirgða þar sem kveðið var á um að þeir sem hefðu lokið fyrsta prófhluta prófs til viðurkenningar bókara fyrir 1. apríl 2021 skyldu eiga þess kost að ljúka öllum prófhlutum fyrir 1. apríl 2024. Nefndin hefur orðið þess áskynja að ákvæðið feli í sér óþarflega umfangsmikla takmörkun á rétti til að ljúka prófi, þar sem rétturinn er skilyrtur við þá sem höfðu lokið fyrsta prófhluta fyrir 1. apríl 2021. Í samráði við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti leggur meiri hlutinn til breytingu þess efnis að þeim sem það kjósa skuli gefinn kostur á að ljúka öllum prófhlutum prófs til viðurkenningar bókara fyrir 1. apríl 2024. Það er í rauninni ákvæði sem nefndin hugðist bæta inn við afgreiðslu á þessu frumvarpi milli umræðna en það fórst fyrir þannig að við lagfærum það hér með. Aðrar breytingar sem meiri hlutinn leggur til eru tæknilegs eðlis og ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Jón Steindór Valdimarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álitið með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Oddný G. Harðardóttir og Jón Steindór Valdimarsson rita undir nefndarálit þetta með fyrirvara sem þau hyggjast gera grein fyrir í þingræðu. Brynjar Níelsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Óli Björn Kárason, Oddný G. Harðardóttir, með fyrirvara, Bryndís Haraldsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Hjálmar Bogi Hafliðason, Jón Steindór Valdimarsson, með fyrirvara, og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Virðulegur forseti. Ég vona að mér hafi tekist að gera það eins skýrt eins og kostur er út á hvað þetta mál gengur. Eins og ég sagði áðan óskum við eftir því að málið fari aftur inn í nefnd og það lýtur sérstaklega að skiptum á hlutabréfum og skilgreiningu á því hvers konar fyrirtæki gætu nýtt sér þá ráðstöfun sem hér er lögð til. Frumvarp þetta má rekja til nýsköpunarstefnu stjórnvalda fyrir Ísland sem markaði ákveðna sýn til ársins 2030. Í stefnunni er sett fram það markmið að árið 2030 verði Ísland samfélag þar sem nýsköpun verði inngróin í menningu og efnahagslíf og kjörlendi til að setja á fót og starfrækja alþjóðlega samkeppnishæf fyrirtæki, samfélag þar sem virðing er borin fyrir frumkvöðlum og skapandi einstaklingum í efnahagslífi og menningu og fyrirmynd annarra ríkja hvað varðar sjálfbæra þróun. Virðulegur forseti. Ég tel að hér séum við með mjög mikilvægt og gott mál. Það er auðvitað bara eitt af mjög mörgum málum sem við höfum verið að afgreiða og tengjast nýsköpunarstefnunni og stefnu stjórnvalda um að ýta hér undir rannsóknir, þróun og nýsköpun. Ég vænti þess að við í hv. efnahags- og viðskiptanefnd verðum fljót að fara yfir þær athugasemdir sem hafa borist og vænti þess að við náum að afgreiða þetta mál endanlega á þessu þingi svo það verði að lögum. Ég tel að það skipti okkur mjög miklu máli að byggja hér undir fjölbreytni í íslensku efnahagslífi og það verður gert best gert með því að búa til umhverfi þar sem fólk og fyrirtæki hafa svigrúm til að nýta tækifæri sín, skapa ný tækifæri og búa þannig til hluti, þjónustu og atvinnu fyrir íslenskt samfélag.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fjalla um meginefni þessa frumvarps heldur ætla ég að fjalla um það sem í heiti þess fellur undir „og fleira“-hlutann vegna þess að í þessu frumvarpi, fyrir utan það sem snýr að nýsköpun og því öllu, eru líka leiðréttingar á nokkrum gjöldum sem eru innheimt til ríkisins. Í fyrsta lagi er gengisuppfærsla á gjaldtöku vegna vegabréfsáritana. Í öðru lagi er hækkun á gjaldi vegna skráninga félaga til almannaheilla, sem m.a. leiðir af þeim lögum sem voru samþykkt hér í salnum í fyrra varðandi þau félög. Í þriðja lagi er lagt til að bæta við nýrri heimild til gjaldtöku fyrir útgáfu könnunarvottorðs vegna frumvarps dómsmálaráðherra um bann við barnahjónaböndum. Mig langar að bæta við fjórðu leiðréttingunni, á gjaldtökuheimild samkvæmt lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Ég hef lagt fram breytingartillögu þess efnis sem liggur hér fyrir og langar að gera grein fyrir henni. Þar er lagt til að fella niður gjaldtöku samkvæmt 26. tölulið 1. mgr. 14. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs, sem eru gjöld sem Þjóðskrá innheimtir vegna leyfis til nafnbreytinga samkvæmt lögum um mannanöfn, og hins vegar leyfi til breytinga á skráningu kyns samkvæmt lögum um kynrænt sjálfræði. Mig langar aðeins að gera grein fyrir forsögunni vegna þess að ég held við megum alveg gleðjast sem oftast yfir því að hér á Alþingi hafi verið samþykkt mjög framsýn lög um kynrænt sjálfræði fyrir stuttu sem urðu þess valdandi að núna í byrjun árs opnaði Þjóðskrá fyrir það að einstaklingar gætu sótt um að vera ekki skráðir karl eða kona í þjóðskrá heldur bættist við þriðji möguleikinn, kynsegin/annað í fellivalmynd þjóðskrár. Það kom fólki hins vegar dálítið á óvart þegar það sótti um þessa leiðréttingu á skráningu kyns í þjóðskrá að fyrir það var ætlast til að einstaklingar greiddu 9.000 kr. Trans Ísland gagnrýndi þetta strax og benti á að það væri t.d. ekki sjálfsagt mál að trans fólk hefði efni á því að borga slíkt gjald en auk þess þyrfti transfólk að leggja í ýmiss konar gjöld tengd ferli sínu. Og þá erum við ekki bara að tala um lyfjakostnað eða annan kostnað innan heilbrigðiskerfisins sem ekki fellur endilega að öllu leyti undir Sjúkratryggingar, heldur líka bara þá staðreynd að eftir að hafa leiðrétt skráningu kyns í þjóðskrá þá þarf einstaklingur mögulega að fá nýtt vegabréf fyrir 13.000 kr. og nýtt ökuskírteini fyrir 8.000, þannig að ríkið hefur þá líka fé af þessu fólki. Þjóðskrá brást vel við gagnrýni Trans Íslands nú í janúar en benti hins vegar á tvennt; í fyrsta lagi að gjaldið sem innheimt væri rynni í ríkissjóð ekki til Þjóðskrár, og í öðru lagi að það byggði á því gjaldi sem fyrir var varðandi breytingar á nafni í þjóðskrá. En þar með lá fyrir að stofnunin gæti ekki fellt gjaldið niður, þetta væri fest í lög. Þannig að Samtökin '78 og Trans Ísland reyndu í framhaldinu að ýta við ráðherrum og fulltrúum í nefndum þingsins til að breyta þessu hér innan húss en höfðu ekki erindi sem erfiði þar. Úr varð að snemma árs, í lok janúar að mig minnir, lögðum við fram, ég og einir 11 aðrir þingmenn, frumvarp til laga um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs til að fella niður þessa gjaldtöku, til að afnema það sem ég myndi vilja kalla trans skatt. Rökin eru frekar einföld og skiptast tvennt: Í fyrsta lagi hefur fólk rétt til þess að skilgreina kyn sitt og fólk hefur rétt til nafns. Ríkið þarf ekki að reisa einhverja gjaldtökumúra utan um þjóðskrá til að innleiða einhvers konar kostnaðarvitund hjá einstaklingum þegar kemur að því að uppfylla þennan grundvallarrétt sinn. Í öðru lagi, í framhaldi af því, eru almannahagsmunir fólgnir í því að þjóðskrá sé sem réttust. Ef gjaldtaka hefur hamlandi áhrif á fólk til að sækja um leiðréttingu á skráningu sinni þá sitjum við, almenningur, uppi með verri þjóðskrá en ella. Það gengur hreinlega gegn markmiðum laga um þjóðskrá. Ég mælti fyrir frumvarpinu um afnám trans skattsins í mars síðastliðnum. Það gekk til efnahags- og viðskiptanefndar og inn komu þrjár umsagnir; í fyrsta lagi frá Samtökunum '78, sem bentu á að þetta væri réttarbót sem gæti haft jákvæð áhrif á andlega líðan fólks og væri í rauninni bara leiðrétting á lögum um kynrænt sjálfræði, að það hefði ekki mögulega getað verið ætlan neins á sama tíma og við erum að stíga þessi skref í réttlætisátt með lögum um kynrænt sjálfræði, það hafi ekki getað verið á planinu að taka gjald af fólki á sama tíma. Í öðru lagi kom umsögn frá Trans Íslandi sem benti líka á að sérstakt gjald fyrir leiðréttingu á skráningu kyns gengi gegn markmiðum laga um kynrænt sjálfræði og vegna þess að breytingar á nafni og skráningu kyns væru eitt mikilvægasta réttindamál trans fólks þá skipti rosalega miklu máli að hafa sem minnstar hindranir þar. Þriðja umsögnin sem barst við frumvarpið var óvænt en gleðileg. Hún var frá Þjóðskrá Íslands sem styður þessa breytingu. Hún styður ekki bara breytinganna gagnvart fólkinu sem er að leiðrétta skráningu kyns, heldur líka þeim sem eru að breyta skráningu nafns einfaldlega á þeim grundvelli að þetta er hálfgerður frumskógur í dag. Það er fullt af fólki sem á rétt á gjaldfrjálsri nafnbreytingu samkvæmt gildandi lögum og þess vegna getur verið flókið að finna út úr því hvort umsókn falli undir gjaldskyldu eða ekki. Þannig að með því að afnema einfaldlega gjaldskylduna er ferlið einfaldað gagnvart Þjóðskrá og gagnvart fólkinu sem nýtir sér þjónustuna. Og vel að merkja, forseti, þá eru nafn og kyn einu skráningarþættirnir í þjóðskrá þar sem er tekið sérstakt gjald fyrir breytingar. Ef þú breytir um lögheimili, ef þú flytur, þá kostar ekkert að breyta skráningu í þjóðskrá. Ef þú skiptir um trúfélag eða skráir þig utan trúfélaga þá kostar ekkert að breyta skráningu í þjóðskrá. Eins kostar ekkert að skrá hjónavígslu eða breyta skráningu á hjúskaparstöðu í þjóðskrá, þótt vígslan sjálf sem löggerningur t.d. hjá sýslumannsembættum, kosti eitthvað. Virðulegur forseti. Hér liggur fyrir þessi einfalda breytingartillaga um að afnema trans skattinn, sem ég lít svo á að snúist bara um það að Alþingi leiðrétti mistök sem urðu þegar við gengum frá lögum um kynrænt sjálfræði. Þetta snýst bara um það. Þetta snýst um að trans skatturinn er óréttlátur að því leytinu að þetta er eina breytingin á skráningu í þjóðskrá sem gjald er tekið fyrir. Þetta snýst um það að hann er til óþurftar fyrir samfélagið vegna þess að hann leiðir til þess að þjóðskráin verður verri, hún verður enn lélegri grunnskrá en hún ella væri. Og hann er ósanngjarn af því að hann gerir ákveðinn hóp að féþúfu sem við eigum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að standa vörð um. Virðulegur forseti. Ég vænti þess að þingheimur muni taka höndum saman í atkvæðagreiðslu og styðja þessa breytingartillögu mína og sýna þannig í verki að fólk sé tilbúið að fylgja lögum um kynrænt sjálfræði eftir alla leið.

Herra forseti. Í þessari umræðu um frumvarp til breytinga á ýmsum lögum um skatta og gjöld, þar sem verið er að fókusera á nýsköpun, arð, yfirskattanefnd og fleira, ætla ég að beina sjónum mínum, líkt og sá þingmaður sem hér stóð í ræðustól á undan mér, hv. þm. Andrés Ingi Jónsson, að þessu og fleira. Ég ætla samt að segja það fyrst að hv. framsögumaður nefndarinnar, hv. efnahags- og viðskiptanefndar, ef ég fer rétt með, Bryndís Haraldsdóttir, fór mjög vel og ítarlega yfir góða vinnu nefndarinnar í þessu máli, sem ég styð. Og líkt og vænta má úr þessari nefnd var búið að líta í mörg horn og fara vel yfir sviðið. Það gladdi mig að ákveðið hefur verið ákveðið að taka málið inn í nefnd á milli 2. og 3. umr. vegna þess að það gefur hv. efnahags- og viðskiptanefnd tækifæri til að bæta við einni breytingu. Hér vísa ég í það sama og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson varðandi þennan fókus og fleira, og biðla til nefndarinnar um að hún taki þennan svokallaða trans skatt til skoðunar, þ.e. taki tillit til breytingartillögunnar sem kemur frá hv. þm. Andrési Inga Jónssyni þar sem lagt er til að felld verði niður gjaldtaka tvenns konar leyfa sem þjóðskrá afgreiðir, annars vegar leyfi til nafnbreytinga samkvæmt lögum um mannanöfn og hins vegar leyfi til breytingar á skráningu kyns samkvæmt nýsamþykktum lögum um kynrænt sjálfræði. Ég geng út frá því, og ætla bara að leyfa mér að fullyrða það hér, að það gjald sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson fjallaði um, er ekki til staðar í dag af því að hv. þingheimi þyki það frábær hugmynd, af því að það sé mikilvægur tekjustofn fyrir ríkið, af því að mönnum þyki jafn gott fyrir þetta fólk að borga gjald sem aðrir þurfa ekki að borga til að lifa sínu lífi og vera eins og þau sannarlega eru eða við sannarlega erum og höfum leyfi til og viljum gera, og höfum fengið mikilvægar lagabreytingarsamþykktir til þess hér í þingsal. Það er væntanlega það hversu lítið þetta mál er sem gerir það að verkum að það færi ekki athygli, þ.e. lítið í huga flestra. En mig langar til að koma aðeins inn í umræðuna hér og aftur fór hv. þm. Andrés Ingi Jónsson fór mjög vel og ítarlega yfir það. Ég ætla endurtaka það fyrir þá sem ekki heyrðu, að þessi breytingartillaga er eiginlega endurtekning á sérstöku þingmannamáli sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson var flutningsmaður að, ég og fleiri meðflutningsmenn vorum á, um nákvæmlega þetta mál. Þegar það var í þinglegri meðferð komu þrjár umsagnir, allar jákvæðar, eðlilega frá Samtökunum '78 og Trans Íslandi, og síðan gleðilega frá þjóðskrá sem styður breytinguna, enda er aðeins lítill hluti þeirra nafnbreytinga gjaldskyldur sem þjóðskrá hefur á sinni könnu að skrá, aðeins lítill hluti. Það er sem sagt fullt af fólki sem á rétt á nafnbreytingu af alls konar ástæðum og greiðir ekki fyrir það, þannig að hér er um mismunun að ræða. Og síðan er það að breyting á kyni er nú tiltölulega mikilvægur réttur einstaklinga. Þetta er réttur og við höfum ekki tamið okkur að krefja fólk um gjöld fyrir slíkan grundvallarrétt. En mig langaði að bæta við þessa ágætu ræðu sem hér var haldin til að hnykkja áfram á þessu, að þó að þetta sé mögulega í þeirri skrúfu sem það er núna og beiðnum hafi ekki verið svarað um þessa breytingu vegna þess að einhverjir þúsundkallar þyki ekkert tiltökumál - fólk getur ráðið við það, við hefðum stærri málum að sinna o.s.frv. - þá er í fyrsta lagi tiltölulega einfalt að fara yfir það að líklegast ber það fólk sem er að ganga í gegnum kynleiðréttingu, trans fólk, nú býsna þungan fjárhagslegan bagga af þeirri breytingu þó að við, hið opinbera, séum ekki að þyngja þann róður. Síðan er það hitt, sem mig langar til að leggja á vogarskálarnar hér sem hinsegin manneskja, að hindranir fyrir jafnrétti, hindranir í vegi þess að hver einasti einstaklingur hér sé jafngildur þátttakandi í samfélaginu, að kerfin okkar taki eins á móti okkur öllum, ekki með eins kerfi heldur nákvæmlega með fjölbreytileika sem þarf til að það sé tekið eins á móti öllum - af því að um það snýst þetta, þessar hindranir geta verið alls konar, þær geta verið risastórar og þær geta verið litlar. Það er sem betur fer búið að hrinda flestum risastóru hindrunum úr vegi og af því getum við verið stolt og fyrir það er ég þakklát, en fyrir vígamótt fólk sem hefur lengi barist fyrir bara því einu að fá sömu réttindi og aðrir eru svona hindranir svo fjári erfiðar. Skilaboðin eru svo þung: Við nennum ekki að laga þetta. Það er bara býsna þungt að fá það framan í sig þegar búið er að eyða stórum hluta af ævi sinni í að berjast fyrir réttindum, þannig að þetta litla mál er risastórt fyrir þá sem það skiptir máli og þá er þetta ekki lengur lítið mál. Þá er þetta risamál. Um það snýst þetta. Þetta eru aurar fyrir okkur. Þetta er tiltekt, góður þingheimur. Lögum þetta. Við höfum dauðafæri til þess að gera það þegar þetta fína mál er tekið inn á milli umræðna og þetta skiptir máli á vegferð okkar í átt að enn betra, opnara og frjálslyndara samfélagi. Ég hvet hv. efnahags- og viðskiptanefnd til að klára málið í nefnd og síðan afgreiða þetta með sóma í þingsal í atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að gera örstutta grein fyrir fyrirvara sem ég hafði sett við nefndarálitið. Ég er á nefndaráliti meiri hlutans en skrifaði undir það með fyrirvara og lofaði þar að gera grein fyrir honum í ræðu. Hann snerist fyrst og fremst um skilgreiningu á hugtakinu sprotafyrirtæki og þeim vandamálum sem því geta fylgt. Það var ástæðan fyrir fyrirvara mínum. Hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, framsögumaður málsins, gerði grein fyrir því í ræðu sinni að þegar hún boðaði að málið yrði tekið inn á milli 2. og 3. umr. væri það einmitt þetta viðfangsefni sem nefndin ætlaði að taka til frekari skoðunar. Ég fagna því auðvitað og treysti því og trúi að nefndinni takist í sameiningu að leysa úr þessu þannig að við getum öll þokkalega vel við unað og séum örugg um að frumvarpið þjóni örugglega þeim tilgangi sem til er ætlast. Þannig að ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í það. Ég ætlaði þó að segja nokkur orð í tilefni af ræðu framsögumanns, hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur, þegar hún var að ljúka máli sínu og talaði þar frá eigin brjósti og allt gott um það að segja. Ég er alveg sammála henni um áherslur í nýsköpunarmálum og ég veit að við deilum þar skoðunum að mörgu leyti og ætla ekkert að draga úr því. Hins vegar vil ég segja að í nýsköpun þarf úthald og þrautseigju. Mér hefur aðeins þótt skorta á það í þeim úrræðum og þeim góðu breytingum sem gerðar hafa verið á starfsumhverfi nýsköpunarfyrirtækja, að menn hafi treyst sér til þess að láta þær ná langt fram í tímann eða lengra fram í tímann en raun ber vitni. Ég er þá fyrst og fremst að vísa til heimilda lífeyrissjóðanna til að fjárfesta í svokölluðum vísissjóðum og síðan tímabundinnar hækkunar á endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarstyrkja. Ég vildi bara koma því að. Síðan vil ég nota tækifærið, fyrst hér hefur komið fram breytingartillaga frá hv. þm. Andrési Inga Jónssyni í tengslum við þetta mál, nýtt að efni en engu að síður breytingartillaga. Ég vil eiginlega fagna því að breytingartillagan hafi komið fram. Þetta tengist máli sem nokkrir þingmenn, undir forystu Andrésar Inga Jónssonar, lögðu fram fyrr á þessu þingi og sjálfur var ég einn af flutningsmönnum þess. Ég styð þessa breytingartillögu og ég skal bara játa á mig að eiginlega fórst fyrir hjá mér að hafa fyrirhyggju til að taka þetta upp í nefndinni sjálfri þegar farið var yfir þetta, en auðvitað var það ekki í upprunalegu frumvarpi. Ég styð það heils hugar og mun a.m.k. taka málið upp í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og ræða hvort við getum annaðhvort fellt þessar breytingartillögur inn í frumvarpið og/eða að nefndin geti lýst stuðningi við þessar fram komnu breytingartillögur og þær verði afgreiddar. Ég held að þetta sé mikið réttlætismál, eins og hv. þingmenn Andrés Ingi Jónsson og Hanna Katrín Friðriksson fóru ítarlega yfir, og ég ætla í sjálfu sér ekki að lengja þá umræðu. En ég tel að málið sé þannig vaxið og að kostnaðurinn því samfara sé svo smávægilegur að okkur sé í lófa lagið að klára þetta. Að auki hefur komið jákvæð umsögn frá Þjóðskrá sem annast þessar skráningar um að þetta sé æskileg breyting. Þannig að ég sé ekki að okkur ætti að vera nokkuð að vanbúnaði í þessum efnum.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tímabundnar endurgreiðslur til kvikmyndagerðar á Íslandi. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um tímabundnar endurgreiðslur til kvikmyndagerðar á Íslandi, en þær eru gerðar í ljósi ábendinga Ríkisendurskoðunar sem skilaði í október 2019 skýrslu til Alþingis. Lagðar eru til breytingar er varða staðfestingu kostnaðaruppgjörs sem skylt er að leggja fram við umsókn um útborgun endurgreiðslu, auk þess sem sett er fram skýrari afmörkun á því hvaða kostnaður telst framleiðslukostnaður og myndar stofn til endurgreiðslu. Þá er kveðið á um aðgang að kynningarefni þeirra verkefna sem eru grundvöllur endurgreiðslu. Jafnframt er lagt til að framlengja gildistíma endurgreiðslukerfisins til 31. desember 2025 en að óbreyttu falla lögin úr gildi í lok þessa árs. Um markmið og efni frumvarpsins vísast að öðru leyti til greinargerðar með því. Þær umsagnir er nefndinni bárust um málið voru jákvæðar og lýst var ánægju með að framlengja ætti gildistíma laganna um fjögur ár til viðbótar. Við meðferð málsins fyrir nefndinni kom fram sjónarmið um að kanna mætti hvort hægt væri að nýta sama kostnað oftar en einu sinni sem stofn til endurgreiðslu í fleiru en einu ríki þegar sótt er um endurgreiðslu vegna framleiðslu kvikmynda eða sjónvarpsefnis hér á landi. Nefndin bendir á að þær endurgreiðslur sem hér um ræðir taka til innlends heildarframleiðslukostnaðar, samanber 2. gr. laganna. Þó er samkvæmt ákvæðinu heimilt að telja til stofns endurgreiðslu heildarframleiðslukostnað sem fellur til á Evrópska efnahagssvæðinu, auk Grænlands og Færeyja, að því skilyrði uppfylltu að meira en 80% heildarframleiðslukostnaðar kvikmyndar eða sjónvarpsefnis falli til hér á landi. Nefndin áréttar því að stofn til endurgreiðslu kostnaðar við framleiðslu kvikmynda eða sjónvarpsefnis hér á landi tekur til innlends heildarframleiðslukostnaðar og eftir atvikum kostnaðar sem fellur til innan Evrópska efnahagssvæðisins, Grænlands og Færeyja. Ráðuneytið skipaði nýverið starfshóp sem ætlað er að meta núverandi endurgreiðslukerfi vegna kvikmyndagerðar í samræmi við aðgerð 6 í kvikmyndastefnu til ársins 2030 sem gefin var út á síðasta ári. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að starfshópnum verði einnig falið að skoða útfærslur á breytingum sem tengjast m.a. endurgreiðslum. Kannað verði hvort hér sé um sérstakt vandamál að ræða og hvort þá sé unnt að gera auknar kröfur til umsækjenda að því er varðar framlögð gögn. Við meðferð málsins fyrir nefndinni kom fram sjónarmið um að eðlilegt væri að bæta við lögin ákvæði um úrræði vegna ofgreiðslu til umsækjanda komi síðar í ljós að ákvörðun um endurgreiðslur hafi ekki byggst á réttum gögnum og að umsækjandi hafi fengið styrk umfram það sem hann átti rétt á samkvæmt ákvæðum laga og reglugerða um tímabundnar endurgreiðslur til kvikmyndagerðar á Íslandi. Fram kom að slík ákvæði eru nú til staðar í þeim lögum sem hafa verið sett vegna Covid-úrræða, t.d. í 19. gr. laga um fjárstuðning til minni rekstraraðila vegna heimsfaraldurs kórónuveiru og í 9. gr. laga um tekjufallsstyrki. Nefndin beinir því til fyrrnefnds starfshóps á vegum ráðuneytisins að skoða hvort hætta sé á ofgreiðslum og hvernig væri þá hægt að bregðast við. Höfð verði hliðsjón af greindum ákvæðum í lögum um hina ýmsu styrki vegna áhrifa kórónuveirufaraldursins á atvinnulífið, þar sem m.a. er gert ráð fyrir að beitt sé 50% álagi á ofgreiðslur ef veittar hafa verið rangar eða ófullnægjandi upplýsingar eða það varði sektum eða fangelsi ef brotið er af ásetningi eða stórfelldu gáleysi gegn lögunum. Fyrir nefndinni kom fram sjónarmið um að afmarka mætti skýrar orðalag lokamálsgreinar nýrrar 5. gr. a, samanber 3. gr. frumvarpsins. Þar segir að í því skyni að staðreyna kostnaðaruppgjör geti nefnd um endurgreiðslur óskað eftir viðeigandi upplýsingum frá skattyfirvöldum sem og úr bókhaldi félagsins. Var bent á að í stað orðsins viðeigandi færi betur á að afmarka upplýsingaöflun nefndar við þær upplýsingar sem henni eru nauðsynlegar til að geta staðreynt kostnaðaruppgjör á grundvelli laga og reglna þar um. Nefndin fellst á það sjónarmið og leggur til breytingu þess efnis. Þá gerir nefndin tillögu að breytingu á gildistökuákvæði sem ætlað er að auka skýrleika og tryggja að lögin gildi um þær umsóknir sem þegar eru komnar til meðferðar og vinnslu líkt og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Breytingartillögur nefndarinnar eru að öðru leyti tæknilegs eðlis og er ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Orðin „framleitt hefur verið og“ í 1. mgr. c-liðar 2. gr. falli brott. 2. 1. málsliður efnismálsgreinar b-liðar 3. gr. orðist svo: Nefnd um endurgreiðslur skal send beiðni um útborgun og skal nefndin ákvarða endurgreiðslur samkvæmt 3. gr. 3. 1. málsliður 3. efnismgr. c-liðar 3. gr. orðist svo: Nefnd samkvæmt 3. gr. getur óskað eftir þeim upplýsingum frá skattyfirvöldum og úr bókhaldi félagsins sem henni eru nauðsynlegar til að staðreyna kostnaðaruppgjör umsækjanda. 4. Í stað orðanna „4. mgr. 5. gr.“ í 6. gr. komi: 5. mgr. 5 gr. 5. 2. mgr. 8. gr. orðist svo: Lög þessi taka einnig til umsókna um endurgreiðslu framleiðslukostnaðar samkvæmt 3. gr. laga um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 43/1999, sem borist hafa og eru til meðferðar hjá endurgreiðslunefnd fyrir gildistöku laga þessara. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson skrifar undir álit þetta með fyrirvara og hv. þingmenn sem skrifa undir þetta nefndarálit með breytingartillögu eru sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður atvinnuveganefndar og framsögumaður, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Haraldur Benediktsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, með fyrirvara, María Hjálmarsdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson, Ólafur Ísleifsson og Sigurður Páll Jónsson.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjöleignarhús, nr. 26/1994, rafrænir húsfundir og fjölbreytt húsnæði, frá velferðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá félagsmálaráðuneytinu, Þuríði Hörpu Sigurðardóttur, Stefán Vilbergsson og Steinunni Valgeirsdóttur frá ÖBÍ. Nefndinni bárust umsagnir frá Húseigendafélaginu, Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins og Samtökum verslunar og þjónustu, Sjálfsbjörg og Öryrkjabandalagi Íslands. Með frumvarpinu er annars vegar lagt til að eigendum fjöleignarhúsa verði heimilað að halda rafræna húsfundi og nota rafræn skjöl og tölvupósta í samskiptum milli stjórnar og félagsmanna. Hins vegar er lagt til að húsfélögum í fjöleignarhúsum, þar sem bæði er að finna íbúðir og húsnæði sem nýtt er fyrir atvinnustarfsemi, verði heimilt að víkja frá ákvæðum laganna með setningu sérstakra húsfélagssamþykkta. Í umsögnum komu fram ábendingar um ítrekuð vandræði sem hlotist hafa af því að bílastæðum hreyfihamlaðra í bílastæðakjöllurum nýrra fjölbýlishúsa hefur verið þinglýst sem séreign tiltekinna íbúða. Jafnframt bárust nefndinni tillögur um hvernig mætti leysa þennan vanda. Í þeim efnum hefur verið nefnt að bílastæði geti verið þinglýst séreign tiltekinna íbúða í fjöleignarhúsi, en kvöð sé á þeim um að hreyfihamlaður einstaklingur hafi forgang til þeirra. Nefndin telur að ekki sé unnt að verða við þessari tillögu að svo stöddu. Slík breytingartillaga myndi fela í sér einhliða heimild eins íbúa fjöleignarhúss til að taka yfir eignarhluta annars íbúa. Um er að ræða flókið álitaefni á sviði eignarréttar. Taka þyrfti tillit til ýmissa þátta sem taka m.a. til þinglýsinga, samþykkis veðhafa og breytinga á eignarskiptayfirlýsingum. Nefndin telur þó mikilvægt að unnið sé að lausn og af þeim sökum beinir hún því til ráðuneytisins að taka þetta álitaefni til sérstakrar skoðunar. Þá stendur yfir sú vinna að endurskoða byggingarreglugerð og er rétt að þetta sé kannað á þeim vettvangi. Loks bendir nefndin á að ráðuneytið taki til skoðunar umsagnir sem bárust við meðferð málsins í nefndinni. Nefndin leggur til breytingar á frumvarpinu sem eru tæknilegs eðlis og er ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Að þessu virtu leggur hún til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum sem ég hef áður kynnt og eru tæknilegs eðlis. Undir þetta nefndarálit skrifa Helga Vala Helgadóttir formaður, með fyrirvara, Halla Signý Kristjánsdóttir framsögumaður, Ólafur Þór Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Anna Kolbrún Árnadóttir, með fyrirvara, Guðmundur Ingi Kristinsson, með fyrirvara, Halldóra Mogensen, með fyrirvara, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Vilhjálmur Árnason, hv. þingmenn í velferðarnefnd.

Herra forseti. Ég flyt hér nefndarálit frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar í þessu máli. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið gesti á sinn fund. Það bárust umsagnir frá Samkeppniseftirlitinu og Seðlabankanum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum sem gilda á vátryggingamarkaði og bankamarkaði. Tildrög breytinganna eru þríþætt og er frumvarpinu ætlað að bregðast við annmörkum eða ósamræmi í lögum eða á milli lagabálka sem Fjármálaeftirlitið hefur greint við eftirlitsstörf, bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA og ljúka innleiðingu tiltekinna gerða. Það eru lagðar til breytingartillögur eins og fram kemur í nefndarálitinu, þ.e. við 15. tölulið 3. gr. laganna, við 13. gr. og síðan breytingar á 3. og 4. mgr. 12. gr. laganna. Að auki eru lagðar til breytingar sem eru tæknilegs eðlis og ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem eru lagðar til í sérstöku þingskjali. Undir álitið rita Óli Björn Kárason, formaður nefndarinnar, Jón Steindór Valdimarsson, Oddný G. Harðardóttir, Bryndís Haraldsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Hjálmar Bogi Hafliðason.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að kynna breytingartillögur við málið frá mér og hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni og hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur. Í síðastliðnum mánuði misstu rúmlega 350 atvinnuleitendur rétt til atvinnuleysisbóta tímabundið eða varanlega eftir að hafa hafnað starfi. Núgildandi lög gera ráð fyrir því að atvinnuleitandi geti misst rétt til atvinnuleysisbóta við það að hafna starfi, jafnvel þó að starfið sem honum bjóðist samræmist ekki á nokkurn hátt starfsreynslu og menntun hans. Ljóst er að endurskoða þarf 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, um tímabundna sviptingu bótaréttar ef starfi er hafnað, en þangað til slík endurskoðun hefur farið fram er í það minnsta nauðsynlegt að tryggja að bótaréttur tapist ekki þegar einstaklingur hafnar starfi sem er ekki í nokkru samræmi við fyrri starfsreynslu hans eða menntun og snýr breytingartillagan að því.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta. Það stendur í góðri bók að þeir síðustu verði einhvern tímann fyrstir og það á við núna. En nú skil ég ekki alveg tímann, herra forseti. Hér eru rúmar 12 mínútur. Er það nýr ræðutími? Eiga þetta ekki að vera 15 mínútur?

Það þarf að endurskoða þetta.

Mig langar til að leggja orð í belg um þetta ágæta frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 54/2006, og lögum um greiðslur til íþróttafélaga vegna launakostnaðar og verktakagreiðslna á tímum kórónuveirufaraldurs, nr. 155/2020, framlenging úrræða. Nú er það út af fyrir sig mjög gott að þau úrræði sem í boði hafa verið fyrir þennan hóp skuli framlengd. Vonandi verður það til þess að hjálpa fólki að ná vopnum sínum nú þegar sér fyrir endann, vonandi, á þessum faraldri sem hefur verið að gera okkur búsifjar í u.þ.b. 18 mánuði. Það er reyndar eitt í þessu máli, herra forseti, eins ágætt og það er. Mér verður hugsað til þeirra sem ekki er getið í frumvarpinu og þá leitar hugurinn einkum til námsmanna en réttur þeirra virðist vera fyrir borð borinn eins og málið er reifað einmitt núna. Ég held að það sé algerlega nauðsynlegt, herra forseti, á meðan þetta er svona, það eru ágallar á þessu máli, að kalla málið til nefndar milli 2. og 3. umr. Það eru fleiri sem liggja óbættir hjá garði þegar þetta mál er annars vegar. Hér er talað um íþróttafélög, sem er hið besta mál. Við Miðflokksfólkið viljum veg íþróttafélaga sem mestan og er skemmst að minnast þess að fyrsta stefna ríkisstjórnar um almannaheilsu hafi verið sett saman í forsætisráðherratíð hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, að ég hygg, þannig að við erum mjög áfram um það að íþróttafélög starfi af þrótti til heilla fyrir land og lýð. En inn í þetta frumvarp vantar hóp frjálsra félagasamtaka. Hér er t.d. ekki getið neitt um Bandalag íslenskra skáta, sem er verulega slæmt vegna þess að skátafélög víða um land halda uppi þróttmiklu og mjög nauðsynlegu starfi og hafa verið starfandi í landinu mjög lengi. Ég held að flestir, eða mjög margir, hafi á einhverjum tíma ævi sinnar komið við í þeim ágæta félagsskap. Ég sakna þess, herra forseti, að skátanna skuli hvergi getið hér í frumvarpinu. Það eru einnig önnur frjáls félagasamtök sem virðast hafa fallið milli skips og bryggju við samningu þessa frumvarps en það eru félög á borð við KFUM og KFUK. Í sjálfu sér er það mjög illt, herra forseti, þegar frjálsum félagasamtökum og félögum sem stunda æskulýðsstarf á breiðum grunni er mismunað eftir því hvernig starfsemi þau stunda og að hvaða hópum starf þeirra beinist. Og nú ætla ég að fullyrða, herra forseti, að ef við berum öll þessi störf saman, þ.e. það góða starf sem íþróttafélögin stunda, æskulýðsstarf, út um um allt land, þá hygg ég að það sé hvergi ómerkilegra eða minna verðmætt starf sem félög eins og skátahreyfingin og KFUM og KFUK standa fyrir. Þess vegna er það nú, herra forseti, að m.a. vegna þessara ágalla tel ég algjörlega nauðsynlegt að þetta mál fari aftur fyrir nefnd. Við hljótum að horfa þannig til að Alþingi Íslendinga vilji ekki stuðla að mismunun, t.d. milli félagasamtaka, hverju nafni sem þau nefnast, vegna þess að það er andstætt öllu því sem við störfum eftir hér í þinginu, að stuðla að mismunun. Það er ekki í okkar verkahring. Í okkar verkahring er að stuðla að því að aðilar njóti jafnræðis og jafnréttis. Þetta vil ég ánýja hér, herra forseti, því að þetta er ljóður á þessu annars ágæta máli. Að öðru leyti vil ég segja að núna, akkúrat á þessum dögum þegar við sjáum vonandi fyrir endann á því ástandi sem hefur hrjáð okkur liðin misseri, er margs konar víti að varast þegar atvinnulífið tekur við sér, sem betur fer að því er virðist af meiri þrótti en vænst var, en það eru svona dragbítar eða hættur sem eru í því fólgnar þegar atvinnulífið fer af stað aftur. Það þarf t.d., herra forseti, að taka mjög hart á því, sem heyrst hefur, að einstaka aðilar séu ekki að ráða fólk sem þeir fengu styrk til að halda ráðningarsambandi við heldur hyggist nú ráða annað fólk á lægra kaupi en það sem þeir fengu styrkinn til að halda ráðningarsambandi við. Ofan í kaupið virðist, ef fregnir eru sannar - þetta þarf að kanna, herra forseti - að núna þegar úrræði ríkisstjórnarinnar til að fá fólk í vinnu standa til boða geti málið litið þannig út að atvinnurekandi, sem hefur haft í starfi hjá sér fólk á alvöru launatöxtum og haft styrk til þess frá ríkinu að halda ráðningarsambandi við, ráði síðan til sín fólk sem er á lægri töxtum þannig að ríkisframlagið sem nú er nýákveðið borgi þann launakostnað að fullu. Herra forseti, ef eitthvað er hæft í þessu, ef eitthvað er satt í þessu, er ekki hægt að kalla þetta annað en misnotkun og hæstv. félags- og barnamálaráðherra hlýtur að bregðast við þessum fregnum með því að kanna hvort satt sé og ganga úr skugga um að slíkir atburðir séu ekki að gerast. Nóg hefur fólk sem misst hefur vinnuna, ég tala nú ekki um í upphafi faraldurs, liðið á sál og líkama, eins og maður segir, þó að nú þegar birtir yfir sitji það ekki eftir með sárt ennið. Það er ekki þolandi, herra forseti. Þetta verður að gaumgæfa og koma í veg fyrir. Það er líka annað sem ég hef haft í huga þó að það komi kannski ekki að þessu máli nema að hluta. Nú þegar atvinnuframboð og störf glæðast aftur tel ég afar brýnt, herra forseti, að hugað sé sérstaklega að stöðu þeirra sem eru á miðjum aldri og/eða eldri. Ég hef það fyrir satt að þeir sem eru komnir yfir fimmtugt eigi oft og tíðum í verulegum vandræðum með að fá störf, jafnvel við bestu aðstæður. Það er mjög miður því að í þessum aldurshópi er að finna fólk sem aldursins vegna hefur dágóða reynslu við ýmis störf. Þau störf sem hugsanlega eru að opnast núna, t.d. þjónustustörf í ferðageiranum, eins og hótelstörf, móttökustörf o.s.frv., henta mjög vel fólki sem hefur nokkra reynslu og er vant að takast á við ýmis verkefni. Við megum heldur ekki gleyma því, herra forseti, að í þessum hópi, þ.e. í hópi þeirra sem eru á miðjum aldi og/eða eldri, eru falin verðmæti. Það eru verðmæti í þekkingu þessa hóps og þetta höfum við lagt áherslu á, Miðflokksfólkið, meira en allir aðrir. Við höfum farið með þetta mál lengra vegna þess að við viljum að fólk fái að vinna lengra fram í lífið en nú er, ef fólk treystir sér til þess og hefur til þess hug. Ég ítreka að í þessum hópi, herra forseti, er þekking og reynsla sem eru verðmæti sem er ekki hægt að sóa, sem er ekki hægt að kasta á glæ vegna þess einfaldlega að við höfum sem þjóðfélag ekki efni á því að forsóma þekkingu, reynslu og visku sem býr í þessum hópi. Um leið og ég fagna því að þetta frumvarp skuli vera fram komið, að menn skuli ætla að framlengja þessi úrræði - og nota bene ég hefði viljað ánýja það að þó að við Miðflokksfólkið höfum stutt allt það sem frá ríkisstjórninni hefur komið til þess að bæta stöðu heimila og fyrirtækja í þessum faraldri þá höfum við þegar þessi mál hafa komið fram, og þetta er ekki eftiráspeki, leyft okkur að benda á að mörg þeirra hafa verið hraðsoðin. Mörg þeirra hafa verið þannig að við höfum verið í því núna í nokkra mánuði að framlengja úrræði sem við bentum á strax þegar þau voru tekin upp í hið fyrsta sinni að þyrftu að gilda lengur. Mér vitanlega hefur kannski ekki orðið mikill skaði af því að við höfum verið hér á síðustu stundu, oft á tíðum með miklum flýti, að framlengja þessi mál. En auðvitað er það þannig, eins og forseti veit af þingreynslu sinni, að það er ekki gott þegar Alþingi er að vinna mál undir mikilli tímapressu og miklum þrýstingi. Illu heilli þá höfum við þurft að gera það núna nokkrum sinnum í þessum faraldri. Það er ekki bara hægt að benda á að faraldurinn hafi orðið til þess að við urðum að vinna svona. Við höfum orðið að vinna svona vegna þess að málin voru ekki nógu vel grunduð og ekki nógu vel undirbúin. Og vegna þess líka, eins og ég hef margoft bent á úr þessum ræðustól, að ríkisstjórnin hefur ekki fundið það í sér allan þennan tíma að taka tillit til góðra ráðlegginga stjórnarandstöðunnar í verkum sínum, góðra ráðlegginga, góðra ábendinga, til að bæta þau mál sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Ríkisstjórnin hefur hins vegar verið til í að taka þær tillögur margar hverjar sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram og leggja þær fram töluvert síðar sem sínar eigin. Nú er það svo sem ekki þannig að það sé einkaréttur á skoðunum í þessum sal en það er hins vegar ríkisstjórninni sjálfri til minnkunar að vilja ekki hlusta á góð ráð. Það er ekki góður siður, herra forseti, að hlusta ekki á góð ráð sem maður fær og a.m.k. að gaumgæfa þau þótt maður fari ekki endilega eftir þeim öllum. Á þetta hefur kannski skort þannig að nú er í sjálfu sér nýr tími runninn upp vegna þess að þessi Covid-tími sígur í gleymskunnar dá, vonandi hið fyrsta, en þá opnast tækifæri til alvöru skoðanaskipta um pólitíska stefnu sem dugar Íslandi og Íslendingum inn í framtíðina. Það verður vonandi tækifæri til þess að t.d. Miðflokkurinn geti komið á framfæri þeim góðu ábendingum inn í framtíðina sem hann býr yfir og við munum ekki liggja á liði okkar, herra forseti.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 54/2006, og lögum um greiðslur til íþróttafélaga vegna launakostnaðar og verktakagreiðslna á tímum kórónuveirufaraldurs, nr. 155/2020. Þetta er stjórnarfrumvarp lagt fram af félags- og barnamálaráðherra. Þetta er í eðli sínu, herra forseti, gott mál en á er því ágalli sem felur í sér mismunun sem ég mun koma að, sem háttvirtur síðasti ræðumaður vék einnig að. Þann ágalla verður að lagfæra og því nauðsynlegt að þetta mál fari til nefndar á milli umræðna. Herra forseti. Rakið er í greinargerð með frumvarpinu að áfram ríki nokkur óvissa á innlendum vinnumarkaði vegna útbreiðslu kórónuveiru sem veldur hinum svonefnda Covid-19 sjúkdómi. Í ljósi þess eru lagðar til í þessu frumvarpi breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem ætlað er að bregðast við þeim áhrifum sem heimsfaraldur veirunnar hefur haft á vinnumarkaðinn. Í frumvarpinu eru einnig lagðar til breytingar á lögum um greiðslur til íþróttafélaga vegna launakostnaðar og verktakagreiðslna á tímum kórónuveirufaraldurs í því skyni að bregðast við þeim áhrifum sem heimsfaraldur kórónuveirunnar hefur haft á starfsemi íþróttafélaga. Herra forseti. Ég vil gera hér að sérstöku umræðuefni og vekja athygli á umsögn KFUM og KFUK um þetta mál. Sú umsögn er rituð undir yfirskriftinni „Einstakt tækifæri til að laga alvarlegan galla og mismunun í lögum nr. 155/2020“. Það eru lögin um greiðslur til íþróttafélaga vegna launakostnaðar á tímum kórónuveirufaraldurs. Í upphafi umsagnarinnar segir að stjórnvöld á Íslandi hafi ríkan skilning á hve mikilvægt íþrótta- og æskulýðsstarf sé fyrir uppvöxt og þroska barna og unglinga. Þau hafi sýnt það í verki með öflugum fjárstuðningi við skipulagt íþrótta- og æskulýðsstarf sem hafi orðið fyrir brotsjó vegna veirunnar. Sannarlega megi þakka fyrir það sem vel er gert og hrósa þeim sem leitt hafi þá vinnu. Rakið er að stærsti liður í aðgerðapakka stjórnvalda séu lög um greiðslur til íþróttafélaga vegna launakostnaðar og verktakagreiðslna á tímum kórónuveirufaraldursins, þ.e. fyrrgreind lög nr. 155/2020 sem samþykkt voru síðastliðinn vetur. Hér liggur fyrir frumvarp um að breyta þeim lögum svo að gildistími þeirra lengist um sex mánuði. Umsögnin heldur áfram undir millifyrirsögninni „Málaflokkurinn íþrótta- og æskulýðsstarf“. Þar segir að mikilvægt sé að á Íslandi sé í boði fjölbreytt og vandað íþrótta- og æskulýðsstarf. Íþróttirnar skipi þar vissulega stóran sess en við verðum að muna að ekki finni öll börn sig í íþróttum. Svo segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Fjölmörg þeirra eiga meiri samleið með öðru skipulögðu æskulýðsstarfi. Þar sem íþróttahreyfingin er stór og áberandi aðili þarf oft að árétta að undir málaflokkinn heyrir einnig skipulagt æskulýðsstarf sem ekki er starfrækt undir formerkjum íþrótta. Í þeim hópi eru KFUM og KFUK, Bandalag íslenskra skáta og fleiri aðilar sem starfa á grundvelli æskulýðslaga og gera samning þess eðlis við mennta- og menningarmálaráðuneytið. Þessir aðilar eru eðli málsins samkvæmt ekki aðilar að Íþrótta- og Ólympíusambandinu.“ Næst í umsögninni er millifyrirsögnin „Stór galli í lögunum“ og svo segir, með leyfi forseta: „Sá galli kom strax fram í lögunum að þau ná eingöngu til íþróttafélaga innan Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Lína var dregin þvert yfir málaflokkinn íþrótta- og æskulýðsstarf. Björgunarhring var kastað til þeirra félaga sem skilgreina sig sem íþróttafélög, meðan hin hafa troðið marvaða. Í því felst óþolandi mismunun sem við bentum á við setningu laganna í desember, en ekki gafst svigrúm til að laga. Það er mjög slæmt að stjórnvöld hafi sent út þau skilaboð að æskulýðsstarfið í íþróttahúsinu sé mikilvægara en æskulýðsstarfið í skátaheimilinu. Öllum má vera ljóst hve galið það er að t.d. karatedeild Breiðabliks geti sótt stuðning í nafni laganna, en skátafélagið Kópar sé skilið eftir fyrir utan. Báðir aðilar standa fyrir öflugu og faglegu æskulýðsstarfi í Kópavogsdal og báðir aðilar tilheyra heildarsamtökum með þjónustusamning við mennta- og menningarmálaráðuneytið.“ Herra forseti. Í umsögninni er nú farið að fjalla um lausnir undir millifyrirsögninni „Nú gefst tækifæri til að leiðrétta“ og þar segir, með leyfi forseta: „Núna þegar verið er að breyta fyrrgreindum lögum gefst kjörið tækifæri til að laga þennan galla. Samhliða því sem líftími laganna verður lengdur má umorða aðra málsgrein í 3. gr. laganna svo hún hljóði: 1. Íþróttafélag: Lögaðili innan vébanda Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, Bandalags íslenskra skáta, KFUM og KFUK á Íslandi og annarra samtaka sem hafa í nafni íþrótta- og æskulýðsstarfs þjónustusamning við mennta- og menningarmálaráðuneytið, þ.m.t. einstakar deildir sem starfa á vegum lögaðilans.“ Svo segir áfram að þar sem um tímabundna löggjöf sé að ræða telji sá sem ritar undir umsögn KFUM og KFUK, þ.e. Tómas Torfason, framkvæmdastjóri KFUM og KFUK á Íslandi, að ekki þurfi að gera frekari breytingar til að plástra sárið og tryggja að lögin nái yfir málaflokkinn íþrótta- og æskulýðsstarf, óháð því hvort starfið fari fram undir formerkjum íþrótta eða ekki. Með þessari einföldu breytingu, hún er sannarlega einföld, herra forseti, væri opnað fyrir að lögaðilar innan fyrrgreindra hreyfinga geti með jöfnum hætti sótt stuðning til Vinnumálastofnunar. Í umsögn KFUM og KFUK segir að rétt sé að undirstrika að fjöldi þeirra samtaka sem hafa formlegan samning við mennta- og menningarmálaráðuneytið í nafni íþrótta- og æskulýðsstarfs sé takmarkaður og vel skilgreindur. Með breytingunni sé því ekki verið að opna neinar óskilgreindar flóðgáttir. Það er auðvitað mjög mikilvægt atriði, herra forseti, að fjöldi þeirra samtaka sem hafa formlegan samning við ráðuneytið í nafni íþrótta- og æskulýðsstarfs er takmarkaður og vel skilgreindur. Að lokum segir í umsögn KFUM og KFUK að velferðarnefnd Alþingis hafi núna einstakt tækifæri til að leiðrétta þau mistök sem gerð hafi verið á liðnum vetri við setningu laga nr. 155/2020, mistök sem hafi sent mjög slæm skilaboð út í samfélagið, mistök sem séu engum til sóma. Svo segir áfram, með leyfi forseta: „Á sama tíma og við fögnum því að lögum nr. 155/2020 verði breytt svo gildistími þeirra lengist um sex mánuði, hvetjum við Alþingi til þess að breyta 3. gr. laganna, svo viðurkenndar æskulýðshreyfingar, sem ekki starfa undir formerkjum íþrótta, geti sótt eftir þeim stuðningi“ - af hálfu Vinnumálastofnunar - „sem lögin heimila, til jafns við íþróttafélögin.“ Það er niðurstaða umsagnarinnar að Alþingi er hvatt til að breyta 3. gr. laganna svo viðurkenndar æskulýðshreyfingar, sem starfa ekki undir formerkjum íþrótta, geti leitað til Vinnumálastofnunar eftir þeim stuðningi sem lögin heimila, til jafns við íþróttafélög. Herra forseti. Það er nauðsynlegt og brýnt að málið fari aftur á milli umræðna til hv. nefndar svo að sú mismunun sem hér hefur verið svo ítarlega rakin í þeirri umsögn sem ég hef gert að umræðuefni, frá KFUM og KFUK, verði leiðrétt. Herra forseti. Undan því að leiðrétta þessi mistök, að mismuna félögum á vettvangi íþrótta- og æskulýðsstarfs, verður ekki vikist.