Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Vesturlandskjördæmi, Þorvaldur T. Jónsson bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Ingibjörg Pálmadóttir, 1. þm. Vesturl.`` Þorvaldur T. Jónsson hefur áður setið á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Borist hefur bréf frá þingflokki sjálfstæðismanna, svo\-hljóð\-andi: ,,Reykjavík, 2. febrúar 1999. Breytingar á skipan alþingismanna í þingnefndir. Það tilkynnist hér með að eftirfarandi breytingar hafa verið gerðar á skipan alþingismanna Sjálfstfl. í þingnefndir: Félagsmálanefnd: Í stað Kristjáns Pálssonar tekur sæti í nefndinni Katrín Fjeldsted. Iðnaðarnefnd: Í stað Árna Ragnars Árnasonar tekur sæti í nefndinni Katrín Fjeldsted. Landbúnaðarnefnd: Í stað Árna M. Mathiesens tekur sæti í nefndinni Katrín Fjeldsted. Sérnefnd um stjórnarskrármál: Sólveig Pétursdóttir tekur sæti Friðriks Sophussonar. Virðingarfyllst, Sigríður Anna Þórðardóttir.``

Herra forseti. Ég tel raunar ástæðulaust að vísa þessu máli til nefndar. Það er þess eðlis að hér inni eiga allir að hafa afstöðu til þess, hvort hér eigi að vera varnarlið og hvort Ísland eigi að vera í NATO. Ég tel að með því að eyða miklum tíma í að fjalla um þetta mál í þinginu gefum við röng skilaboð um hvað við teljum nauðsynlegast að gera á vettvangi NATO. NATO stendur á tímamótum. Það eru miklar breytingar fram undan. Að fjalla um hvort við eigum að vera í NATO eða ekki eru röng skilaboð þegar við erum að aðstoða aðrar þjóðir við að ganga í NATO. Hins vegar, með virðingu fyrir þeirri hefð sem ríkir í þinginu um að öll mál fari til nefndar, mun ég greiða atkvæði með því að málinu verði vísað til hv. utanrmn. og treysti því að málið verði afgreitt bæði fljótt og vel frá nefndinni.

Herra forseti. Því er ekki að leyna að ég er algerlega ósammála innihaldi þessarar tillögu. Ég hef ávallt talið eðlilegt að þingmál fái umfjöllun og athugun í þingnefndum. Ég er hins vegar sannfærður um að eftir þá athugun sem fara mun fram í hv. utanrmn. Alþingis muni koma í ljós að örfáir þingmenn fylgi tillögunni efnislega. Ég er sannfærður um að í ljós muni koma að sú litla umræða sem er um þetta mál með þjóðinni í dag felur það í sér að í landinu ríkir sátt um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og þátttöku í varnarsamstarfinu.

Herra forseti. Mér sýnist reyndar óþarft að hafa uppi rökstuðning fyrir því að þessi tillaga fái þinglega meðferð eins og aðrar. Það virðast allir vera sammála um, jafnt stuðningsmenn tillögunnar sem andstæðingar innihalds hennar. Ég tek þar af leiðandi undir orð hv. 2. þm. Reykn. Ég tel æskilegt að þessi tillaga fái skjóta meðhöndlun og komi til efnislegrar afgreiðslu sem allra fyrst. Úr því svo vel ber í veiði að bæði andstæðingar og stuðningsmenn tillögunnar eru sammála um þetta atriði, tek ég undir tilmæli hv. þm. Árna M. Mathiesens til utanrmn. um að hún hraði störfum og gangi til afgreiðslu og atkvæðagreiðslu um tillöguna. Ég er eindreginn stuðningsmaður þess og fagna því ef svo verður, ekki síst vegna þess að ekki nýttu allir sér möguleikana til að tjá efnislega afstöðu sína til tillögunnar við fyrri umr. Það er einmitt mjög æskilegt að afstaða manna liggi fyrir sem skýrust sem fyrst. Það gæti orðið við efnislega afgreiðslu tillögunnar við síðari umr.

Herra forseti. Ekkert hefur komið fram um að bandaríski herinn hafi áhuga á að flytja frá Íslandi og Íslendingar taki alfarið yfir rekstur Keflavíkurflugvallar þrátt fyrir að Bandaríkjamenn hafi af ýmsum ástæðum, sérstaklega tæknilegum, dregið að nokkru úr umsvifum sem Íslendingar hafa síðan tekið að sér. Ég tel hins vegar rétt að taka þetta mál til umfjöllunar í nefnd. Þá fáum við hreinar línur um hverjir hér í þinginu styðja svona tillögu. Mér finnst hún ekki sýna vilja meiri hluta þingsins eins og hann hefur verið að undanförnu og legg því til að þáltill. verði tekið til umfjöllunar í nefnd.

Virðulegi forseti. Í greinargerð með tillögu þessari er lagt til að Ísland móti sjálfstæða íslenska utanríkis- og friðarstefnu sem m.a. á að grundvallast á vopnleysi og veru utan hernaðarbandalaga. Ég minni á að um álfuna alla og þótt víðar væri leitað er horft til Atlantshafsbandalagsins til þess að tryggja frið og stöðugleika. Friður án vopna er fögur framtíðarsýn en því miður ekki raunsæ í þeim heimi sem við búum í. Aðstaða varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli er mikilvægasta framlag okkar til starfsemi bandalagsins. Virðulegi forseti. Ég styð að tillögunni verði vísað til nefndar en undirstrika andstöðu mína við efni hennar.

Herra forseti. Það er ljóst að vinstri menn á Íslandi vaða enn í villu kalda stríðsins: ,,Ísland úr NATO, herinn burt.`` Öllum öðrum er ljós sú breyting sem orðið hefur á NATO og stöðu okkar í því nema hv. flutningsmönnum þessarar tillögu og fulltrúum samfylkingarinnar sem lýstu því yfir í umræðu hér fyrir nokkrum dögum að þeir væru sammála því að herinn færi úr landi og Ísland úr NATO innan nokkurra ára. Það er því mjög nauðsynlegt að kjósendur eigi kost á því að fylgjast með umræðum á Alþingi nógu lengi til að það komist inn í höfuðið á sem flestum hver stefna vinstri manna og samfylkingarinnar er í þessu máli. Þess vegna styð ég að málið fari til nefndar, þó svo að öðru leyti hefði það átt að vera óþarfi.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli forseta á þeirri nýbreytni sem hér hefur verið innleidd, sem er til fyrirmyndar. Það er að hefja efnisumræðu um mál alveg tafarlaust og væri best í framhaldi af þessari umræðu að greiða atkvæði um málið. Ég teldi eðlilegast að þeir sem eru nú að endurskoða þingsköpin taki upp þetta mál þannig að hægt verði að fara í stuttar og snarpar umræður þar sem þingmenn lýsa viðhorfum sínum hver á fætur öðrum og síðan verði greidd atkvæði um málið samstundis en ekki verið að gaufa með þetta í nefndum fram eftir öllum vetrum og kannski sofnar málið þar og fæst ekki afgreitt. Ég kvaddi mér hljóðs, herra forseti, til að segja að ég tel að þetta sé til fyrirmyndar og þakka hv. 2. þm. Reykn. fyrir það leiðtoga- og brautryðjendahlutverk sem hann hefur tekið að sér á þessu sviði.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um hafnaáætlun fyrir árin 1999--2002 ásamt brtt. sem fylgja með á sjálfstæðu skjali. Nefndin fór yfir þetta mál, kallaði til sín nokkra aðila, og er gerð grein fyrir þeim, en áður hafði það fengið verulega umfjöllun, verið m.a. sent til umsagnar sveitarstjórna vítt og breitt um landið sem höfðu þar með tækifæri til að tjá hug sinn til málsins og fara yfir það eins og gert er ráð fyrir í lögum um hafnaáætlun og hv. þm. að sjálfsögðu þekkja. Samkvæmt 24. gr. hafnalaga, nr. 23/1994, með síðari breytingum, skal Siglingastofnun Íslands gera sérstaka fjögurra ára áætlun um hafnarframkvæmdir á tveggja ára fresti. Við áætlunargerðina og forgangsröðun framkvæmda skal leggja til grundvallar mat á þörf fyrir framkvæmdir í einstökum höfnum, landshlutum og landinu í heild og ber Siglingastofnun við áætlunargerðina að hafa samráð og samstarf við viðkomandi hafnarstjórn í einstökum sveitarfélögum eða þá Hafnasamband sveitarfélaga og hafnaráð. Áætlunina skal síðan leggja fyrir Alþingi til samþykktar í formi þáltill., eins og hér hefur verið gert. Það sem gerir þessa þáltill. dálítið sérstaka er að við gerð hafnaáætlunar var höfð hliðsjón af niðurstöðum reiknilíkans sem Siglingastofnun hefur útbúið. Í stórum dráttum er aðferð stofnunarinnar sú að skipta höfnum landsins í flokka og hverjum flokki er sniðinn stakkur eftir vexti þannig að ekki er samþykkt að taka inn framkvæmd nema hún sé í samræmi við stærðarflokk hafnarinnar. Líkanið sem þarna er stuðst við byggir á því að reiknaðar eru tvær megineinkunnir. Annars vegar svokölluð umsvifaeinkunn, sem tekur tillit til umferðar, aflamagns og aflaverðmætis í höfninni, en líka er tekið tillit til kostnaðar við viðkomandi framkvæmd og mikilvægis útvegs og fiskvinnslu fyrir byggðarlagið. Þannig hlýtur ódýr framkvæmd hærri einkunn en dýr í sömu höfn. Hins vegar er tekið tillit til áhrifa af framkvæmdinni. Þá er reiknað út hversu mikið hún bætir aðstöðu í höfninni. Ef framkvæmdin hefur áhrif umfram viðmiðunarmörk Siglingastofnunar fær hún ekki einkunn. Þannig fær bryggja ekki einkunn ef þarfir fyrir viðlegu og löndun eru þegar uppfylltar í viðkomandi höfn. Þessar tvær einkunnir fyrir umsvif og hafnarbætur sem hver framkvæmd fær eru að lokum margfaldaðar saman. Þetta þýðir að jafnvel þótt mikil umsvif séu í höfninni þessa stundina þá dugir það ekki til að framkvæmdin komist ofarlega á lista. Þetta líkan hefur verið í undirbúningi og þróun talsvert lengi og hefur verið beðið eftir því vegna þess að þarna er þó a.m.k. gerð tilraun til að setja fram ákveðna þarfagreiningu til að styðjast við og byggja framkvæmdir hafnanna á. Er þetta mikið til stuðnings fyrir sveitarfélögin en einnig fyrir Alþingi að átta sig á mikilvægi einstakra framkvæmda. En mannanna verk þurfa stöðugrar endurskoðunar við og þetta þarf þess líka. En auðvitað er ýmislegt sem má segja að geti orkað tvímælis þegar verið er að leggja upp forsendur fyrir líkanagerð af þessu tagi. Að öllu samanlögðu telur samgn. hins vegar að þetta líkan sé mjög mikilvægur grundvallarþáttur að byggja á en við teljum jafnframt að þróa þurfi líkanið frekar í samvinnu við hlutaðeigandi aðila og sérfræðinga sem að málinu hafa komið. Sú hafnaáætlun sem núna er í gildi er hin fyrsta sem Alþingi samþykkti og ég tel að það hafi verið mjög mikilvæg og merk tímamót þegar það gerðist. Þegar þetta mál var undirbúið á sínum tíma í samgn. Alþingis var lögð mikil áhersla á að marka tilteknar verklagsreglur til að vinna eftir enda er það svo að þegar samþykkt er í fyrsta skipti plagg af því tagi sem hafnaáætlun er, þá er auðvitað mjög mikilvægt að menn viti í grundvallaratriðum hvernig hægt er að vinna með það plagg í framtíðinni. Þess vegna var það þannig að samgn. ákvað og mótaði sérstakar verklagsreglur, sem við gerðum ítarlega grein fyrir í nál. á þeim tíma, fyrir hafnaáætlunina sem gildir fyrir árin 1997--2000. Þessi hafnaáætlun, sem við fjöllum um nú, er að nokkru leyti endurskoðun á þeirri hafnaáætlun eins og eðlilegt er. Það er ekki ástæða til að fara yfir þær ábendingar eða verklags- og meginreglur sem samgn. mótaði á sínum tíma og var almennt vel tekið í þinginu, enda stóðu að henni allir þingmenn sem sátu í samgn. á þeim tíma og sitja raunar enn, en eðlilegt að vísa eingöngu til umfjöllunar í nál. frá 121. löggjafarþingi, þskj. 1177, þar sem þessi mál eru útskýrð. Það er hins vegar þannig að reynslan af þessum verklags- og meginreglum hefur verið góð, sérstaklega að mati sveitarstjórnarmanna á hafnasambandsþingi sveitarfélaganna fyrir nokkrum árum eftir að þetta mál var orðið þinglegt skjal. Þá kom einmitt fram mikil ánægja með það hvernig að þessu hefði verið staðið á sínum tíma og er það mjög mikill stuðningur fyrir framkvæmd málsins. Samgn. telur mjög mikilvægt að verklagsreglurnar sem við mótuðum fyrir tveimur árum verði áfram hafðar í heiðri til að skapa vissa festu við framkvæmd á samþykktum Alþingis. Það hefur þegar komið fram að þessi verklagsaðferð hefur skapað festu. T.d. er ljóst og kemur greinilega fram í till. til þál. um hafnaáætlunina að dregið hefur úr skuldasöfnun ríkisins við sveitarfélögin m.a. vegna þess að þetta er allt í fastari skorðum en áður. Hins vegar breytast aðstæður mjög hratt í landinu eins og við þekkjum í einstökum höfnum, útgerðarhættir breytast, þarfirnar eru misjafnar og þess vegna þurfum við að hafa tiltekna sveigju til að bregðast við í einstökum málum og það var einmitt það sem nefndin lagði mikla áherslu á þegar málin voru afgreidd á sínum tíma. Samgn. mælir með samþykkt till. með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Breytingarnar taka allar mið af því að heildarframlag ríkisins til hafnarframkvæmda verði hið sama og tillagan gerir ráð fyrir, en um nokkrar tilfærslur verkefna er að ræða, fyrst og fremst innan sveitarfélaga. Það hefur verið reynt að taka tillit til athugasemda hafnarstjórna þar sem það hefur verið hægt. Breytingarnar eru raktar í nál. en engin ástæða er til að telja þær upp í einstökum liðum. Ég vil einungis segja að býsna góð samstaða var um málið í hv. samgn. Hv. þm. Stefán Guðmundsson var fjarverandi afgreiðslu málsins en aðrir sem undir þetta þingskjal rita eru formaður og framsögumaður, Einar K. Guðfinnsson, hv. þm. Egill Jónsson, Árni Johnsen, Magnús Stefánsson og Kristján Pálsson. Aðrir hv. þm., Guðmundur Árni Stefánsson, Ragnar Arnalds og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, skrifa undir nál. með fyrirvara.

Herra forseti. Það er kjarni þessa frv. að lagt er til að fella Ferðamálaráð niður í núverandi mynd. Samkvæmt lögum nr. 117/1994 sitja nú 23 fulltrúar í Ferðamálaráði og eru sjö þeirra í sérstakri framkvæmdastjórn. Hér er gert ráð fyrir að þetta sérstaka Ferðamálaráð 23 fulltrúa verði verði fellt niður en í stað þess sitji Ferðamálaráð sjö menn sem samgrh. skipi og skuli jafnmargir vera til vara. Skipunartími skuli vera fjögur ár en skipunartími ráðherraskipaðra fulltrúa þó takmarkaður við embættistíma þess ráðherra sem skipar þá. Tveir skulu skipaðir án tilnefningar og annar skal þeirra vera formaður ráðsins en hinn varaformaður. Aðra fulltrúa í Ferðamálaráð skipi ráðherra eftir tilnefningu eftirtalinna aðila: Samtaka ferðaþjónustunnar, sem tilnefna tvo menn, Sambands ísl. sveitarfélaga sem tilnefnir tvo og Ferðamálasamtaka Íslands sem tilnefna einn. Þá er kveðið á um að Ferðamálaráði skuli heimilt að skipa undirnefndir til þess að vinna að einstökum málaflokkum og að heimilt sé að skipa menn sem ekki eiga sæti í Ferðamálaráði. Loks er í 4. gr. lagt til að í 7. gr. laganna skuli fjölgað um einn lið þar sem skilgreind eru verkefni Ferðamálaráðs og tekinn inn liðurinn: Rannsóknir og kannanir á sviði ferðamála. Frv. er flutt vegna óska frá Samtökum ferðaþjónustunnar sem þótti hið gamla Ferðamálaráð of þungt í vöfum. Með þessari breytingu er að sjálfsögðu áfram gert ráð fyrir því að þing þeirra sem vinna að ferðaþjónustu skuli haldið einu sinni á ári til þess að fyrirtækjum í ferðaþjónustu og því fólki sem vinnur að slíkum störfum eða er við nám í ferðaþjónustu gefist tækifæri til að bera saman bækur sínar. Eins og ég sagði lögðu hin nýju samtök ríka áherslu á að frv. væri flutt. Mér var ljúft að verða við því og tel eðlilegt að Alþingi taki málið til meðferðar og ræði það við Ferðamálasamtök Íslands og aðra sem koma að þessum málum. Ég legg áherslu á að hér er gert ráð fyrir því að sveitarfélögin komi mjög sterklega inn með tvo fulltrúa enda eru þau í vaxandi mæli að leggja fram fé til ferðamála og æ fleiri gera sér grein fyrir því hversu ríkan þátt ferðaþjónustan á í atvinnuuppbyggingu úti á landi, í því að skapa fólki úti á landi vinnu, og er jákvætt í því sambandi að ferðamönnum utan hins skamma og nauma tíma, annatímans yfir sumarið, fer mjög fjölgandi þannig að við því er að búast að ferðaþjónustan í heild sinni geti horft með bjartsýni fram á veg. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, herra forseti. Ég mælist til þess við samgn. að hún fari yfir frv., kynni sér þau sjónarmið sem liggja til grundvallar hjá Samtökum ferðaþjónustunnar og ég vonast til þess að það takist að afgreiða frv. nú á þessu þingi. Það er þó í mínum huga ekki neitt úrslitaefni. Hér er um óvenjulegt frv. að ræða að því leyti að gert er ráð fyrir því að minnka báknið í stað þess að stækka það. Það á að draga úr ríkisafskiptum, sem ég tel jákvætt, í þeim tilgangi að auka skilvirkni í greininni. En til hliðar og jafnframt þessu er í undirbúningi að koma til móts við þarfir ferðaþjónustunnar með markvissara markaðsstarfi en verið hefur og líka með því að beina frekari fjármunum en verið hefur til rannsókna á sviði ferðaþjónustu og með því að leggja meiri áherslu en áður á umhverfisþætti ferðaþjónustunnar. Allt þetta lítur að því að koma til móts við þau nútímalegu sjónarmið sem óhjákvæmileg eru í ferðaþjónustunni svo hún geti haldið velli. Ég legg til að að lokinni umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og samgn.

Herra forseti. Ég leyfi mér að óska hæstv. samgrh. til hamingju með þetta merka frv. Það er eins og mig rámi eitthvað í að hæstv. ráðherra hafi af og til á undanförnum átta árum gert atrennur að því að breyta lögunum um skipan ferðamála og gengið alla veganna. En hér er sem sagt á áttunda ári hæstv. ráðherra í embætti enn lögð til breyting á skipan Ferðamálaráðs a.m.k. Man ég satt best að segja ekki hvort ráðherra hefur komið einhverju fram áður en þó dreg ég það í efa og leyfi mér nú að spyrja hæstv. ráðherra svona í framhjáhlaupi hvar þetta mál standi í samhengi við heildarendurskoðun laga um skipulag ferðamála sem einu sinni var a.m.k. fyrirhuguð. Tæpast getur þetta litla frv. í fáeinum greinum, sem aðallega snýst þó um breytingu á 4. gr. laganna, talist heildarendurskoðun. Það er þó ástæða til að óska hæstv. ráðherra til hamingju með að vera kominn þetta langt með þessa uppskeru eftir átta ár. Ég hafði ekki áttað mig á því að það fækka í Ferðamálaráði væri jafnframt hluti af einkavæðingarpakka ríkisstjórnarinnar og liður í því að minnka ríkisumsvif, báknið burt og allt það. Það er sjálfsagt ein aðferð við að líta á hlutina með svona jákvæðu hugarfari að það sé verulegt framlag til einkavæðingar í landinu að fækka fulltrúum greinarinnar sem koma saman í Ferðamálaráði og gera í aðalatriðum núverandi framkvæmdastjórn Ferðamálaráðs að Ferðamálaráði. Það er aðferð út af fyrir sig. Herra forseti. Ég leyfi mér þó að lýsa vissum efasemdum um þetta út frá þeim sjónarhóli að það sé að öllu leyti jákvætt ef ekkert annað kemur í staðinn. Nú getur vel verið að sjö manna Ferðamálaráð verði virkara sem slíkt og leysi prýðilega af hendi það hlutverk sem framkvæmdastjórnin áður var með og menn hætti þá að reyna að kalla saman stærra batterí, sem var fullskipað Ferðamálaráð með 23 fulltrúum. En það hafði þó þann kost að þar komu saman mjög margir hagsmunaaðilar úr greininni. Ég er þá ekki að tjá mig um hina pólitísku hlið og það hvort hæstv. ráðherra skorar prik hjá þeim sem eru að mæla ágæti t.d. ráðherra Sjálfstfl. og afrek á sviði einkavæðingar. E.t.v. bindur hæstv. ráðherra, samanber þessa framsöguræðu, vonir við að fá aftur bikarinn frá Heimdalli, verða aftur þingmaður ársins fyrir vasklega frammistöðu í einkavæðingu. En eins og kunnugt er fékk hæstv. samgrh. þennan farandbikar einu sinni að verðlaunum fyrir vasklega frammistöðu þegar hæstv. ráðherra lagði niður Ríkisskip. Nei, ég er fyrst og fremst að hugsa um það, herra forseti, gamanlaust að það skiptir miklu máli að ferðaþjónustan sem atvinnugrein eigi sér vettvang þar sem hún kemur saman. Einu sinni voru ræddar hugmyndir um það, einmitt í tengslum við breytta skipan Ferðamálaráðs, að á móti e.t.v. fækkun í því og öðruvísi samsetningu þess kæmi einhvers konar þing, ferðaþing, þar sem ferðaþjónustan kæmi saman í heild sinni, sem fengi lögverndaða stöðu eða fengi hlutverk sem væri að einhverju leyti vísað í í lögum um ferðaþjónustu eða skipan ferðamála. Að sjálfsögðu halda ferðaþjónustuaðilar sín þing og sína fundi eins og frjáls félagasamtök gera og hafa alla stöðu í því sambandi. En spurningin væri t.d. hvort einhvers konar ferðaþing ættu að koma inn í lögin eða vísan til þeirra. Það gæti að mínu mati vel komið til álita. Að lokum, herra forseti, fagna ég að sjálfsögðu stofnun Samtaka ferðaþjónustunnar og mér finnst eðlilegt að hæstv. ráðherra taki mið af tilmælum hinna nýju samtaka. Það var alveg tvímælalaust framfaraspor og ánægjulegt að ferðaþjónustan náði loks saman í einum slíkum heildarsamtökum. Ég óska þeim að sjálfsögðu alls góðs og gæfu og gengis í sínum hagsmunastörfum fyrir ferðaþjónustuna sem mikilvæga og vaxandi atvinnugrein. Það er eðlilegt að tilkoma þessara samtaka leiði til endurskoðunar m.a. á því hvernig greinin tengist inn í hina opinberu stjórnsýslu ferðaþjónustunnar og inn í Ferðamálaráð og frv. gerir einmitt ráð fyrir því að Samtök ferðaþjónustunnar fái þarna tilnefningarvald á tveimur fulltrúum inn í hið nýja sjö manna Ferðamálaráð. Herra forseti. Þetta voru mínar hugleiðingar við 1. umræðu um þetta mál.

Herra forseti. Breyting á skipulags- og byggingarlögum er nú komin fram í framhaldi af umræðu sem fór fram á síðasta þingi um að nauðsynlegt væri að breyta skipulagslögunum til að fleiri gætu komið að skipulagi miðhálendisins og meiri sátt næðist um stjórnina á því svæði en virtist geta orðið með þeim lögum sem í gildi eru. Í mínum huga var þó ekki nauðsynlegt að breyta þessum lögum þar sem allar heimildir voru til staðar, en með þessu er verið að njörva niður frekar þær sömu hugmyndir og voru uppi þannig að ráðherra einn geti ekki ráðið því hvernig niðurstaðan verður heldur ákveður löggjafinn fyrir fram hvernig skipun í nefndir á þessu svæði verður háttað. Það er fagnaðarefni að náðst hafi nokkur samstaða um þetta mál og þar með búið að gera hálendið að einu skipulagsskyldu svæði sem nær yfir mörg sveitarfélög sem munu verða að taka tillit til þessa skipulags sem verður þannig að aðalskipulag sveitarfélaganna verður að taka mið af svæðaskipulagi hálendisins þar sem sveitarfélögin liggja inn á hálendið sjálft. Á því er einnig tekið með afgerandi hætti að sveitarfélögin geta ekki gengið fram hjá þeim skipulagslegu samþykktum sem gerðar hafa verið að svæðaskipulaginu. Þar með má segja að sú tortryggni sem verið hefur í garð sveitarfélaganna --- sem ég taldi reyndar alla tíð ástæðulausa --- er óþörf enda búið að negla svo niður í lög að einstök sveitarfélög koma ekki til með að breyta neinu í aðalskipulagi sínu frá því sem ákveðið hefur verið af samvinnunefnd miðhálendisins. Þetta lýtur allt að því að eyða þeirri tortryggni sem fram kom á síðasta þingi og eyða óvissu útivistar- og náttúruverndarfólks vegna þessa máls. Við sem höfðum áhuga á að sátt ríki fögnum að sjálfsögðu því plaggi sem hér kemur fram af hálfu hæstv. umhvrh. Margt hefur verið sagt um þetta mál á undanförnum mánuðum, flest að ég hygg á misskilningi byggt. Ég vona að með aðferðum ríkisstjórnarinnar, útgáfu bæklings sem sendur var inn á hvert heimili, náist að leiðrétta þann misskilning sem varð vegna þeirra frumvarpa um breytingar á sveitarstjórnarlögum og tvö önnur frv. sem sneru að miðhálendinu og nýtingu auðlinda í jörðu. Með bæklingnum hefur verið svarað mörgum af þeim spurningum sem heyrðust meðal almennings og að mörgu leyti voru þær mistúlkaðar í pólitískri umræðu á hinu háa Alþingi. Það kom fram í umræðunni í síðustu viku hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að 67% þjóðarinnar hefðu ekki fulltrúa í samvinnunefndinni sem skipa á samkvæmt þessum lögum. Það eimir dálítið af þeirri ónákvæmu umræðu frá síðasta þingi varðandi skipulag á þessu svæði í orðum hv. þm. Samkvæmt þessum frumvarpsdrögum er gert ráð fyrir að fulltrúar í nefndinni séu frá öllum kjördæmum landsins þannig að segja má að búið sé að dekka nánast allt landið með því einu. Síðan eru tilnefndir fulltrúar frá félagasamtökum og þá hefur ráðherra tilnefningarrétt. Segja má að þarna sé búið að ná yfir alla flóruna. Ég hef þó verið þeirrar skoðunar að gera mætti útivistar- og náttúruverndarsamtökum hærra undir höfði þannig að þau hefðu fleiri en einn fulltrúa. Ég hafði sá fyrir mér að einn til tveir fulltrúar umhverfis-, náttúruverndar- og útivistarsamtaka hefðu þarna setu. Mér fyndist koma til álita að þeir hefðu áheyrnarfulltrúa ef um það næðist frekara samkomulag. Mér finnst að þessi samtök í ferðamennsku, útivist og náttúruvernd eigi a.m.k. að hafa möguleika á að fylgjast með skipulagsbreytingum á þessu svæði frá fyrstu hendi. Ég hugsa að það væri best vegna þess einnig að gagnvart þessu er nokkur tortryggni og ástæðulaust að láta hana svífa yfir vötnunum þegar horft er á að tryggt er að allt hálendið er í raun skipulagt. Sveitarfélögin, heilbrigðisfulltrúar og sýslumenn landsins hafa þar eftirlitsskyldu þannig að í dag ríkir ekki stjórnleysi á hálendinu heldur var, með lögum sem samþykkt voru í fyrra, komið skikk á þessi mál í fyrsta skipti og er það vel. Ég ætla ekki að hafa um þetta lengra mál, herra forseti, en þegar frv. kemur til umhvn. sem væntanlega tekur við því eftir þessa umræðu, þá mun ég reifa þessar hugmyndir mínar um fjölgun í nefndinni. Að öðru leyti lýsi ég yfir mikilli ánægju með þetta.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum, frv. sem lengi hefur verið beðið eftir. Á síðasta vori, þegar samþykkt voru á Alþingi ný sveitarstjórnarlög, var því heitið að þetta frv. yrði jafnframt lagt fram, frv. um breytingu á skipulags- og byggingarlögum. Þau fyrirheit voru hins vegar svikin og langar mig fyrst að gera í örstuttu máli grein fyrir tengslum á milli þessara tveggja frumvarpa. Í sveitarstjórnarlögunum sem samþykkt voru sl. vor segir í 1. gr.: ,,Landið skiptist í staðbundin sveitarfélög sem ráða sjálf málefnum sínum á eigin ábyrgð. Sveitarfélög eru lögaðilar. Hver maður telst íbúi þess sveitarfélags þar sem hann á lögheimili.`` Hér skiptir þessi fyrsta setning mestu máli, að landið skiptist í staðbundin sveitarfélög. Hér er átt við að landinu öllu sé skipt upp og þar með hálendinu. Þessari lagagrein var harðlega mótmælt og komu mótmælin úr tveimur áttum. Annars vegar komu mótmælin frá umhverfisverndarfólki og útivistarsamtökum sem sögðu: Það er óhyggilegt að skipta landinu upp með þessum hætti og fela sveitarfélögum sjálfræði í skipulagsmálum alls landsins, þar með hálendisins. Þau gætu ráðist í framkvæmdir sem stríða gegn umhverfisverndarsjónarmiðum og kynnu auk þess að setja útvistarsamtökum stólinn fyrir dyrnar. Einnig kom gagnrýni úr annarri átt, frá orku- og iðnaðargeiranum sem sagði: Það er slæmt að skipta landinu öllu upp með tilliti til virkjana og framkvæmda. Heppilegra er að hafa yfirstjórnina og skipulagsvaldið á einni hendi og æskilegt að það heyri algerlega undir ríkisvaldið. Með öðrum orðum: Gagnrýnin kom úr tveimur áttum. En þessi gagnrýni átti það sammerkt að þar var óskað eftir því að miðhálendið yrði eitt skipulagssvæði. Til að mæta þessari gagnrýni lýsti ríkisstjórnin því yfir að hún hygðist gera breytingu á skipulags- og byggingarlögum. Það er frv. sem við ræðum hér. Mörg okkar voru þeirrar skoðunar að heppilegasta leiðin í deilunni væri sú að gera miðhálendið að einni stjórnsýslueiningu sem heyrði undir ríkið. Sum okkar sáu hins vegar ýmsa annmarka á því fyrirkomulagi og þá fyrst og fremst praktíska annmarka. Þannig er að draga þarf línu á milli heimalanda og afrétta. Ljóst var að um þá línu mundu rísa miklar deilur milli sveitarfélaga, ríkisvalds og hugsanlega einnig á milli sveitarfélaga innbyrðis. Við sem sáum þessa annmarka á málinu óttuðumst að niðurstaðan mundi dragast á langinn, ásættanlegar lyktir fengjust ekki í málinu. Þá mundi verða framhald af því ástandi sem við búum við í dag, skipulagsleysi. Víða á hálendinu rísa mannvirki án þess að nokkur fái rönd við reist, án þess að ábyrgðin sé skilgreind, án þess að ljóst sé hvar skipulagsvaldið liggur. Þau okkar sem voru á þessari skoðun töldu hyggilegt að gera breytingar á skipulagslögunum í þeim anda sem hér er lagt til. Hugsunin var sú að tryggja að skipulagsvaldið væri á einni hendi án þess að gengið væri alla leið og miðhálendið gert að einni stjórnsýslueiningu sem tæki til allra þátta stjórnsýslunnar. Það sem skipti okkur mestu máli var að tryggja að miðhálendið yrði ein skipulagsheild. Um þetta var samstaða meðal stjórnarandstöðunnar sl. vor. En áherslurnar voru mismunandi. Við sem nú erum í þingflokki óháðra og kennum okkur við hina ungu vinstri hreyfingu, grænt framboð, lögðum þá sem nú fyrst og fremst áherslu á umhverfisverndina. Við vildum tryggja að landið yrði ein stjórnsýslueining hvað varðaði skipulagið og að sú stjórnsýslueining heyrði undir umhvrn. þegar kæmi að ríkisvaldinu. Aðrir stjórnarandstöðuþingmenn, þá sérstaklega úr Alþfl., lögðu áherslu á að landið yrði ein stjórnsýslueining í öllum skilningi þess hugtaks. Þeir vildu að þessi stjórnsýslueining yrði, auk þess að vera sett undir umhvrn., undir samgöngu- og iðnrn. Með öðrum orðum: Þar var sjónum beint að iðnrn. og þeim hagsmunum sem iðnrn. á að standa vörð um. Þarna var því áherslumunur. Munurinn var annars vegar á sjónarmiðum okkar sem stöndum að hinni ungu vinstri hreyfingu, grænu framboði. Við vildum leggja áherslu á umhverfisverndina. Aðrir í stjórnarandstöðunni vildu horfa til iðnaðarhagsmuna og þarna var því áherslumunur á ferðinni. Nú er þetta frv. fram komið og þá er að rýna í hvað það hefur upp á að bjóða. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ráðherra skipar samvinnunefnd miðhálendis til fjögurra ára í senn að afloknum sveitarstjórnarkosningum sem vinnur að svæðisskipulagi miðhálendisins. Í nefndinni skulu sitja 11 fulltrúar og skal ráðherra velja níu án tilnefningar, þar af formann nefndarinnar. Átta skulu valdir úr öllum kjördæmum landsins í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Félagsmálaráðherra tilnefnir einn fulltrúa og félagasamtök um útivist einn. Samvinnunefnd miðhálendis gerir tillögur til Skipulagsstofnunar um svæðisskipulag á miðhálendinu og gætir þess að samræmi sé með aðalskipulagstillögum einstakra sveitarfélaga innbyrðis og að þær samræmist svæðisskipulagi miðhálendisins.`` Hér skiptir öllu máli að skýrt sé kveðið á um valdsvið þessarar nefndar í lögum og reglugerðum, í hvaða greinar skipulags- og byggingarlaga sé vísað. Er vísað í 13. gr. laganna eða er vísað í 15. gr. laganna, sem hlýtur að vera ef mönnum er alvara að tryggja það að nefndin hafi endanlegt vald í skipulagsmálum. Í 15. gr. skipulags- og byggingarlaga segir m.a., með leyfi forseta: ,,Skipulagsstofnun auglýsir tillögu að sérstöku svæðisskipulagi í Lögbirtingablaði og með áberandi hætti í viðkomandi sveitarfélögum og er tillagan höfð þar til sýnis ásamt fylgigögnum í a.m.k. fjórar vikur. Einnig skal tillagan auglýst utan sveitarfélaganna. Íbúum og öðrum, sem hagsmuna eiga að gæta á viðkomandi svæði, skal veittur sex vikna frestur frá birtingu auglýsingar til að gera skriflegar athugasemdir við tillöguna til Skipulagsstofnunar. Stofnunin tekur að þeim fresti liðnum afstöðu til athugasemda í samráði við framkvæmdaraðila og sendir innan sex vikna hlutaðeigandi sveitarstjórnum tillögu sína að slíku svæðisskipulagi ásamt athugasemdum og umsögn sinni um þær. Jafnframt skal senda þeim aðilum er athugasemdir gerðu umsögn Skipulagsstofnunar um þær. Sveitarstjórnir skulu innan sex vikna taka afstöðu til tillögunnar en tjái þær sig ekki innan þess frests teljast þær hafa samþykkt hana. Skipulagsstofnun gerir síðan tillögu til ráðherra um lokaafgreiðslu á slíku svæðisskipulagi. Ráðherra staðfestir sérstakt svæðisskipulag og skal það auglýst í B-deild Stjórnartíðinda.`` Þetta er nokkuð skýrt. Hér er kveðið á um form, með hvaða hætti tillögurnar skuli auglýstar og hverjum skuli gefið færi á að koma athugasemdum á framfæri. Það væri því alveg ljóst hver hefði ákvörðunarvaldið á hendi ef vísað væri til þessarar greinar en í máli hæstv. umhvrh. á fyrri stigum umræðunnar var helst að skilja að ekki væri vísað til þessarar greinar skipulagslaga heldur 13. gr. þar sem valdsvið sveitarstjórnanna er áréttað. Ekki gengur að ljúka þessari umræðu fyrr en það liggur ljóst fyrir hvað hæstv. umhvrh. meinar með frv., hver tilgangurinn er. Ef ásetningur ráðherra og ríkisstjórnar með þessari lagasmíð er ekki að tryggja að skipulagsvaldið sé á einni hendi og heyri undir umhvrn., þá hefur Alþingi verið blekkt. Það hefur allan tímann verið gengið út frá því að þetta væri markmið laganna. Síðasta vor var okkur sagt að þessi lagabreyting ætti að tryggja þetta. Við stóðum í þeirri trú að gera ætti breytingar á skipulagslögum til að tryggja að skipulag miðhálendisins yrði á einni hendi, að fleiri en þeir sem kveðið var á um í fyrri hugmyndum kæmu að því og þetta heyrði undir umhvrn. Þarna eru jafnframt ýmsir þættir sem þarf að skýra, t.d. er í lagagreininni vísað til félagasamtaka um útivist. Ég tel að skýrar þurfi að kveða á um hvernig sá aðili skuli valinn. Þar koma ýmsir til greina, Hið íslenska náttúrufræðifélag, Landvernd eða aðrir. Ég tel að þarna þurfi að kveða skýrar á um málin. Að lokum vil ég segja þetta: Við hljótum að ætlast til að hæstv. umhvrh. geri okkur skýra grein fyrir því til hvaða greinar skipulagslaga er vísað um meðhöndlun þessa máls.

Hæstv. forseti. Út af niðurlagsorðum hv. þm. Ögmundar Jónassonar vil ég endurtaka það sem ég hef áður sagt í þessari umræðu, ekki bara í fyrri hluta 1. umr. um frv. heldur einnig í umræðunni sem fór fram á sl. vori. Ásetningur minn er að skipulagsvaldið verði ekki tekið af sveitarfélögunum. Það er ekki ætlun mín og hefur ekki verið. Ég tók það alveg skýrt fram í umræðunum í fyrra. Ég hef því ekki blekkt nokkurn mann í því. Út af því að hv. þm. sagði að þar hefðu verið blekkingar, þá er ljóst að ég margtók fram að meiningin er ekki að taka skipulagshlutverkið, samkvæmt lögum um skipulags- og byggingarmál, af sveitarfélögunum. Þess vegna vísaði ég í umræðunni um daginn, hæstv. forseti, til 13. gr. en ekki þeirrar 15. Nefndin hefur það hlutverk að gera tillögur um svæðisskipulag. Það fer síðan skv. 13. gr. til sveitarfélaganna. Þau hafa það hlutverk að annast og sjá um skipulag þannig að það fer til viðkomandi sveitarfélaga. Á engu stigi hef ég blekkt nokkurn í þeirri umræðu, hæstv. forseti. Ég vildi aðallega undirstrika það. Varðandi hin frjálsu félagasamtök vil ég árétta það sem ég nefndi seinast þegar málið var á dagskrá, að það hefur ekki skapað umhvrn. vandamál að leita til félagasamtaka á þessum vettvangi til að tilnefna menn í nefndir, sendinefndir eða starfsnefndir. Ég gef mér að hægt verði að hafa þann háttinn á áfram. Hins vegar hafa komið upp vandamál þar sem einu ákveðnu sambandi félagasamtaka hefur verið ætlað að skipa í nefnd. Ég nefndi það líka í umræðunum um daginn og þarf ekki að árétta það. Ég kvíði því ekki þessari skipan sem lögð er til í frv.

Hæstv. forseti. Ég sakna þess að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, Siv Friðleifsdóttir og fleiri úr stjórnarliðinu sem tóku þátt í umræðunni síðastliðið vor skuli ekki vera viðstödd þessa umræðu. Ég held að þau hafi haft nákvæmlega sama skilning á þeim fyrirheitum sem þá voru gefin og ég, að tryggt yrði að skipulag miðhálendisins yrði á einni hendi. Deilt var um hvaða aðilar kæmu að nefndinni sem átti að annast þetta, hvernig hún ætti að vera samansett. Hér er hæstv. umhvrh. að skýra okkur frá því að aldrei hafi staðið til að svipta sveitarfélögin skipulagsvaldinu. Hver er tilgangur þessara laga? Ég spyr. Er verið að setja á fót eins konar ráðgjafarnefnd fyrir sveitarfélögin? Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ef þetta er aðeins misskilningur minn þá er ég harla undrandi. Ég auglýsi eftir því að fleiri þingmenn sem hafa tjáð sig um þessi mál, t.d. hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, hafi sama skilning og hæstv. ráðherra á þessum málum. Mér finnst komin upp allt önnur staða en var þegar umræða um þessi mál hófst fyrir fáeinum dögum.

Herra forseti. Hér er rætt mál sem verið hefur töluvert deilumál um nokkra hríð, þ.e. um skipulags- og byggingarmál og fyrst og fremst um hvernig skipulagsmálum hálendisins skuli háttað. Á síðasta þingi var þetta mál mjög til umræðu og blandaðist fyrst og fremst inn í umræðu um frv. til sveitarstjórnarlaga sem var til afgreiðslu sl. vor. Mér fannst umræðan um frv. um sveitarstjórnarlög á tíðum nánast eingöngu vera um efnið sem hér er til umræðu. Mér fannst það mjög miður á þeim tíma vegna þess að þá vorum að ræða um grundvallarlöggjöf sveitarstjórnarstigsins sem er auðvitað mjög mikilvægt mál. Umræða um skipulagsmál eins og hér fer fram tók mikið rúm á síðasta þingi. Út af fyrir sig er ég ekki að setja út á að þessi mál séu rædd. Þetta er auðvitað stórt og mikið mál sem mikilvægt er að hafa í góðu lagi en í tengslum við þetta frv. sem ég nefndi, sveitarstjórnarlagafrv., fannst mér umræðan taka heldur mikinn tíma. Ég hef verið þeirrar skoðunar að ekki hafi verið sérstök ástæða til að gera breytingar á skipulags- og byggingarlögum hvað þetta varðar. Í gildandi lögum eru ákvæði um þá framkvæmd en vegna deilna í þjóðfélaginu og á Alþingi þótti mönnum rétt að reyna að sætta sjónarmiðin. Þar horfðu menn til þess að gera breytingar á þeim lögum sem hér eru til umfjöllunar. Deilurnar hafa fyrst og fremst snúist um hver ætti að hafa valdið, hvort vera ætti eitt sérstakt sveitarfélag á hálendinu eða skipa þyrfti svæðisskipulagsnefnd og hverjir ættu þá að koma að henni. Ég vildi á síðasta þingi taka þátt í að finna lausn á þessu deilumáli. Ég er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé fyrir þjóðina alla og raunar hvern sem er að sem mest sátt sé um þessi mál. Við þurfum ekki að standa í deilum um hverjir eigi að hafa skipulagsvald og hverjir eigi að koma að þessum málum árum saman. Ég tel að engum sé til hagsbóta að hafa slíkar deilur logandi til lengdar. Eftir miklar umræður um þessi mál er komið fram stjfrv. sem er afrakstur af viðræðum um hvernig þessum málum skuli háttað. Eins og ég sagði áðan hefur fyrst og fremst verið tekist á um hverjir eigi að tilnefna fulltrúa í samvinnunefnd um skipulag miðhálendisins, hve margir fulltrúar ættu að vera í þeirri nefnd og frá hverjum þeir ættu að koma. Hér er komin tillaga um framkvæmdina. Í 2. gr. frv. segir að í þessari nefnd skuli vera 11 fulltrúar og að umhvrh. velji níu án tilnefningar og þar af formann. Átta af þessum níu fulltrúum skulu valdir úr átta kjördæmum landsins í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Síðan tilnefnir félmrh. einn og félagasamtök um útivist einn. Samkvæmt þessum tillögum fær umhvrh. vald til að skipa níu fulltrúa fyrir hönd sveitarfélaganna í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Þarna er um töluvert mikla breytingu að ræða vegna þess að í gildandi lögum er gert ráð fyrir því að sveitarfélögin sjálf eða héraðsnefndir skipi fulltrúana. Varðandi þessa tillögu virðist mér merkilegast að félagssamtökum er gert töluvert hátt undir höfði miðað við hlut sveitarfélaganna. Viðkomandi félagasamtökum er samkvæmt þessu gert að tilnefna fulltrúa sinn beint. Þetta vil ég láta koma fram og tel spurningu hvort rétt sé að hafa það svona en vísa því til umfjöllunar í hv. nefnd. Ég hef ekki sérstakar tillögur um það hér. Þarna er gert ráð fyrir því að félagasamtök, sem reyndar er ekki skilgreint hvaða samtök eru, eigi að koma sér saman um að tilnefna einn fulltrúa í nefndina. Í umræðum um þessi mál hefur mér þótt fara mest fyrir umræðum um hagsmuni annarra en sveitarfélaga og þeirra sem komið hafa að því að starfa við hálendið eða hafa eitthvað um þau mál að segja. Hávaðinn hefur fyrst og fremst verið af hálfu þeirra sem vilja koma að þessum málum, þá kannski aðallega í þéttbýlinu. Ýmsir, svo sem félagasamtök umhverfissinna og aðrir hafa krafist þess að miðstýra svæðinu, væntanlega héðan úr höfuðborginni. Minna hefur farið fyrir röddum þeirra sem aðra hagsmuni eiga í þessum málum. Ég vil leyfa mér að segja, herra forseti, að mér hefur á köflum fundist, þó umræðan hafi verið málefnaleg að mestu leyti, bera örlítið á leiðinlegri umræðu. Það er ekki laust við að ákveðis hroka hafi gætt gagnvart sveitarstjórnarmönnum á landsbyggðinni og fólkinu sem þar lifir og starfar. Það hefur farið dálítið í taugarnar á mér og fleirum hvernig það hefur verið. Ég vil hins vegar taka fram að umræðan hefur að langmestu leyti verið málefnaleg. Það er auðvitað gott þegar um svo stórt mál er að ræða. Herra forseti. Ég vil að endingu beina því til fulltrúa í hæstv. umhvn. að þegar málið kemur þar til umfjöllunar verði þeim aðilum sem hafa komið að þessum málum gefinn kostur á að veita sínar umsagnir og tjá hug sinn til frv. og að tryggður verði eins og kostur er hlutur þeirra aðila við tilnefningu fulltrúa í þessa samvinnunefnd. Ég vil að lokum beina því til umhvn. að huga sérstaklega að því að kalla eftir sjónarmiðum þessara aðila í umfjöllun nefndarinnar um frv.

Virðulegur forseti. Ég bið um orðið í andsvari við ræðu hv. þm. Magnúsar Stefánssonar vegna þess að mér finnst að hv. þm., auk hæstv. umhvrh., lesi í málið, eins og þetta stjórnarfrv. liggur hér fyrir, með nokkuð öðrum hætti en ég geri út frá texta frv. Því vildi ég heyra skilning hv. þm. á því. Það sem ég er að vísa til er sú staðreynd að í 2. gr. stjórnarfrv. sem við ræðum hér segir, með leyfi forseta: ,,Samvinnunefnd miðhálendis gerir tillögur til Skipulagsstofnunar um svæðisskipulag á miðhálendinu og gætir þess að samræmi sé með aðalskipulagstillögum einstakra sveitarfélaga innbyrðis og að þær samræmist svæðisskipulagi miðhálendisins.`` Í efnisgreininni á undan er ákvæðið um ráðherraskipaða samvinnunefnd miðhálendisins til fjögurra ára með tilteknum móti. Þar eru ekki fulltrúar sveitarfélaga. Þar eru fulltrúar tilnefndir af hæstv. ráðherra og átta fulltrúar í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Samband íslenskra sveitarfélaga er enginn lögaðili í sambandi við skipulagsmál. Það er þessi formgalli á frv. ríkisstjórnarinnar, sem ég er nú aldeilis steinhissa á að skuli vera lagt hér fram með svona augljósum formgalla, sem veldur mér áhyggjum. Ég er sammála því markmiði að miðhálendið skuli skipulagt hvað svæðisskipulag varðar sem ein heild og sé að því leyti sérstök stjórnsýslueining í samhenginu svæðisskipulag.

Herra forseti. Ég velkist ekki í vafa um það sem kemur fram í 2. gr., hvert hlutverk þessarar nefndar er. Það er auðvitað að gera tillögur um svæðisskipulagið og á venjubundinn hátt að gæta þess að samræmi sé með því og aðalskipulagi viðkomandi sveitarfélaga. Það er minn skilningur á þessu. En hvað varðar hins vegar skipan í nefndina og að leitað skuli samráðs við Samband íslenskra sveitarfélaga um tilnefningu fulltrúa úr kjördæmunum í nefndina, þá get ég sagt það sem ég hef sagt áður að ég hefði talið að sveitarfélögin ættu sjálf að tilnefna beint í nefndina. En sú leið er valin að gera tillögu um að ráðherrann skipi þessa fulltrúa í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Ég er hins vegar sammála hv. þm. um þá spurningu hver sé status Sambands íslenskra sveitarfélaga í þessum efnum. Ég get bara endurtekið þá skoðun mína að ég hefði talið eðlilegt að sveitarfélögin hefðu með einhverju móti komið beint að því að tilnefna í þessa nefnd.

Virðulegur forseti. Ég er í rauninni ekki að kalla eftir skoðun, en það er að sjálfsögðu á sínum stað að hv. þm. lýsi annarri skoðun en frv. ber með sér og er þar með í andstöðu við efnisákvæði frv. Hitt er það sem ég er að benda á og er í rauninni að fá samlestur með hv. þm. á túlkun á frv., þ.e. að hér er sérstök nefnd sem ekki er nefnd fulltrúa sveitarfélaga, hvorki aðliggjandi né annarra heldur sérstök ráðherraskipuð nefnd sem á að gera tillögur samkvæmt skipulagslögum um þetta tiltekna svæði innan tiltekinnar línu. Það er auðvitað dagljóst, virðulegur forseti, að það er ekki nefnd sveitarfélaga í samhengi skipulagslaga og það er út af fyrir sig allt í lagi. Sveitarfélögunum ber síðan í aðalskipulagi sínu, sem nær inn á þetta svæði samkvæmt sveitarfélagamörkum, að taka tillit til þess svæðisskipulags sem þannig hefur verið mótað. Þarna er komið til móts við þá gagnrýni en formið og þar með tilvísunin í 13. gr. --- en hæstv. ráðherra hefur ítrekað vísað til að eigi að fara eftir þeirri grein --- þ.e. áframhaldandi vinnuferli, fær einfaldlega ekki staðist. Það er mikið áhyggjuefni að mínu mati að hæstv. umhvrh. og ráðuneyti umhverfismála skuli geta sett slíka tillögu fram í þinginu, sem þeir eru búnir að liggja yfir allt of lengi, átti auðvitað að koma hér í byrjun þings þannig að svigrúm gæfist til að fjalla um málið og skapa grundvöll m.a. til að hæstv. umhvrh., sá er nú situr, gæti staðfest fyrirliggjandi tillögu að svæðisskipulagi miðhálendisins sem unnið hefur verið að lengi svo að einhver niðurstaða lægi þó fyrir í þeim efnum. Þetta er nú málið sem hér er verið að ræða og mínar áhyggjur í sambandi við það.

Virðulegur forseti. Ég hafði tekið svo eftir að hér væri annar hv. þm. á mælendaskrá. Þannig var það skráð á tölvuskjá þingsins fyrir skömmu.

Hann féll frá orðinu.

Sá hefur fallið frá orðinu, þannig skýrist þetta. Ég þakka fyrir að fá orðið nú um málið og get þá komið svolítið ítarlegar að því efni sem ég tel mjög þýðingarmikið að verði sem ljósast hér áður en 1. umr. um málið lýkur og málið gengur til nefndar og hafi ég ekki talað nógu skýrt þannig að t.d. hæstv. umhvrh. hafi skilið fyllilega áhyggjur mínar. Ég er ekki að gera því skóna að ríkja þurfi grundvallarefniságreiningur varðandi málið, en þó mætti ætla það samkvæmt túlkun hæstv. ráðherra á eigin frv. og viðbrögðum við framkomnum athugasemdum. Virðulegur forseti. Það er nokkurt kjarnaatriði sem kom hér fram í orðaskiptum mínum við hv. 3. þm. Vesturlands áðan. Það er að sú nefnd sem þarna verður til samkvæmt 2. gr. þessa frv. er ekki skipuð fulltrúum sveitarfélaga. Hún er skipuð fulltrúum ráðherra, af 11 eru átta skipaðir af ráðherra í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga og það liggur ljóst fyrir að ráðherra er ekkert skuldbundinn af því samráði. Hann hefur skipulagsvaldið og Samband íslenskra sveitarfélaga er ekki lögaðili í samhengi skipulagslaga. Af þessu leiðir að sú tillaga sem til verður, ef þetta ferli á að vinnast á þennan hátt, er tillaga nefndar sem er þannig samsett og hefur ekki tengsl við viðkomandi sveitarfélög. Enda er það augljóst að þegar talað er um að velja einn fulltrúa úr hverju kjördæmi landsins má segja að kylfa ráði kasti úr hvaða sveitarfélagi viðkomandi fulltrúi kemur og hann er augljóslega ekki fulltrúi sveitarstjórnar. Ég hélt það væri ætlun ríkisstjórnarinnar að svo væri heldur ekki, heldur sé einfaldlega um landfræðilega dreifingu að ræða á þeim fulltrúum sem koma í nefndina, en tengsl við sveitarfélög, sveitarstjórnir eru ekki til staðar að formi til. Af því leiðir, virðulegur forseti, að hér er verið að setja upp sérstaka svæðisskipulagsmeðferð innan nefndrar línu á mörkum afréttar og heimalanda. Ég hef áður í þessu máli vakið athygli á að sú lína á mér vitanlega enga formlega stoð í tilverunni sem stendur og spurning mín til ráðherra fyrr í umræðunni var sú, og ég leyfi mér að ítreka hana: Með hvaða hætti hyggst ríkisstjórnin eða framkvæmdarvaldið festa þessa línu? Ef farið er algerlega í fótspor þeirrar vinnunefndar að svæðisskipulagi miðhálendisins sem áður starfaði og gerði tillögur að svæðisskipulagi miðhálendisins, þá er ekki hægt að vísa til þess. Vegna þess að í störfum þeirrar nefndar var vikið frá mörkum afrétta og heimalanda og verulegur sveigjanleiki á vissum stigum sem skapaðist m.a. vegna þess að sú vinna var byggð á þeirri forsendu svæðisskipulagsnefndar að línan hyrfi í framhaldinu og skipulagsforræðið yrði einnig í svæðisskipulagslegu tilliti á vegum sveitarfélaganna. Ef hins vegar hefur tekist eitthvert nýtt samkomulag og tryggilega hefur verið gengið frá málum um þessa línu, þá er það vel. Það er gott ef það er búið en ég fékk það ekki frá hæstv. ráðherra fyrr í umræðunni að svo væri og við fengum harla loðin svör varðandi þessa línu, hver staða hennar væri. Og vegna þess að hér er verið að búa til sérstaka svæðisskipulagsmeðferð, sérstakt stjórnsýslustig í samhenginu svæðisskipulag miðhálendisins, þá þarf líka að vera alveg skýrt markað hvernig verður á vinnunni haldið til þess að leita endanlegrar staðfestingar og afgreiðslu á slíkri tillögu. En það er allt í brotum eins og það kemur hér frá hæstv. ráðherra, því miður. Mér finnst það til mikils ætlast, virðulegur forseti, af hæstv. ráðherra að leggja það í hendur umhvn. þingsins á þessum stutta starfstíma sem fram undan er, að finna út úr þeim grundvallaratriðum sem eru óljós samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar. Þetta eru mínar áhyggjur, virðulegur forseti. Það er auðvitað afskaplega losaralega að máli staðið að ekki skuli liggja fyrir tilvísun til þess hvort framhaldsmeðferð málsins færi eftir 13. eða 15. gr. skipulagslaga, og að það skuli ekki vera skýrt, ef ekki í sjálfum frumvarpstextanum eins og eðlilegt hefði verið, þá a.m.k. í greinargerð. Mér sýnist, því miður, að ríkisstjórnin sé með þessu að kasta fram á elleftu stundu, miðað við möguleika á afgreiðslu þessa máls, hugmynd, tillögu sem eigi að friða og koma til móts við gagnrýni, eins og hæstv. ráðherra réttilega sagði, en sem fullnægir ekki þeim grundvallarskilyrðum að falla skýrt inn í skipulagslöggjöfina þannig að ekki þurfi að rísa af því deilur. Maður hafði kannski ímyndað sér að þessi óhóflegi dráttur af hálfu ríkisstjórnarinnar á að leggja málið fyrir á þessu þingi hafi komið til vegna þess að ríkisstjórnin hafi verið að vinna heimavinnuna í baklandinu, m.a. í samráði við sveitarfélög landsins o.s.frv., að væri ástæðan, en það verður ekki séð af því sem komið hefur fram af hálfu hæstv. ráðherra. Virðulegur forseti. Ég ætla mér ekki að gerast neinn dómari í þessu máli. Ég hef enga stöðu til þess. En ég tel mig vera bærilega læsan á skipulagslögin sem sett voru 1997 vegna þess að ég vann að gerð þeirra og ég hef leitað álits hjá mönnum sem eiga að vera mun betur læsir en ég á þetta og eru að fást við skipulagsmál í reynd. Og ég hef numið það svo að þeir hinir sömu hefðu þær áhyggjur sem ég er að viðra hér við þessa umræðu. Auðvitað væri ég mjög þakklátur ef hæstv. ráðherra leysti ljósar úr þessum málum en gerst hefur áður í umræðunni. Ég væri mjög ánægður með það og treysti því að hæstv. ráðherra komi hér og upplýsi mig, vantrúaðan, á ágæti málsins og leysi úr þeim spurningum sem hér hafa ítrekað verið reistar í sambandi við málið. Virðulegur forseti. Ég vil að endingu aðeins segja af því að hér kom fram hjá einum stjórnarliða að með nýlega útgefnum bæklingi um miðhálendi Íslands væri búið að leysa einhvern mikinn vanda og eyða miklum misskilningi. Það var hv. þm. Kristján Pálsson sem sagði það. Betur að satt væri. En ég hef ætlað mér að fá það mál til umræðu í þinginu sérstaklega, þ.e. gerð þessa bæklings sem gefinn er út á ábyrgð sjálfrar ríkisstjórnarinnar með alveg sérstakri uppáskrift eða fylgt úr hlaði af fjórum hæstv. ráðherrum. En það er önnur saga, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Það er kannski ekki miklu við það að bæta sem áður hefur komið fram í þessari umræðu. Ég vil þó ítreka það að hefðum við verið þeirrar skoðunar í fyrra, fyrir tæpu ári síðan, þegar verið var að ræða um sveitarstjórnarlögin að landinu skyldi ekki skipt upp í sveitarfélög á miðhálendinu heldur skyldi miðhálendinu haldið utan við sem sérstakri stjórnsýslueiningu, þá hefðum við auðvitað heldur ekkert verið með þetta mál hér til umræðu núna og hefðum ekkert þurft að vera að deila um það. En það var ekki svo. Það var ákveðið að skipta landinu öllu upp í sveitarfélög og þar með þeim stjórnsýsluverkefnum sem sveitarfélögunum ber að framfylgja. Þeim skyldi þá framfylgt á miðhálendinu einnig. Um miðhálendið skyldi hins vegar sett sérstök nefnd, það fengi sérstaka málsmeðferð og sérstaka meðhöndlun, sem verið er að gera með þessu frv. eins og það er hér sett fram, án þess að taka þetta vald af sveitarfélögunum. Ég heyrði það í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan að hann vildi skipta þessu hlutverki upp, þ.e. að löggjafarhlutverk, heilbrigðishlutverk og fleiri þættir gætu heyrt undir sveitarfélögin eins og ber samkvæmt lögum, en skipulagshlutverkið hvað varðar miðhálendið hefði átt að taka af þeim. Á það hef ég ekki fallist. Ég ítrekaði það í fyrra í umræðunum á seinasta þingi, gerði það um daginn líka í seinustu viku, og endurtek það einnig hér að ég tel að það geti ekki verið svo heldur eigi að fela, eins og hér er verið að gera, sérstakri nefnd að gera tillögurnar og þær fara síðan til sveitarfélaganna eins og kveðið er á um í 13. gr. og það sé hin eðlilega málsmeðferð. Hæstv. forseti. Varðandi markalínuna þá er það líka rétt eins og fram kom hjá hv. þm., að það var hugmyndin í upphafi að síðan tæki aðalskipulag sveitarfélaganna við og þá væri ekki lengur um að ræða sérstakt afmarkað miðhálendi, eins og gert var ráð fyrir í lögunum nr. 73/1993. Nú er hins vegar hugmyndin sú að viðhalda þessu svæðisskipulagi fyrir miðhálendið með sérstakri nefnd, með sérstöku starfi, sérstakri samvinnunefnd um það hlutverk og þá gildi áfram sú lína og þau mörk sem þá voru ákveðin.

Virðulegur forseti. Vandi málsins sem við stöndum frammi fyrir er sá að hæstv. ráðherra hefur uppi túlkanir sem ganga gegn þeim texta sem fyrir liggur og er hér ræddur í formi stjórnarfrv. Það er vandi málsins og af því spretta þær spurningar sem hér um ræðir. Það deilir enginn um það við hæstv. ráðherra eða aðra að landinu var skipt með löggjöf upp milli sveitarfélaga á síðasta ári. Um það deilir enginn. En það útilokar ekki þá málsmeðferð sem hæstv. ráðherra er hér að gera tillögu um. Hæstv. ráðherra les ekki sinn eigin texta rétt inn í samhengi löggjafarinnar. Hér er gert ráð fyrir að umrædd samvinnunefnd miðhálendis geri tillögu að svæðisskipulagi. Þetta er ekki nefnd sveitarfélaga. Þessi aðili er hinn ábyrgi tillöguaðili samkvæmt þessu frv., ef lögfest verður, og heldur á málinu sem slíkur. Og þar með er hæstv. ráðherra búinn að gera miðhálendið innan umræddrar markalínu sem ég heyri að hæstv. ráðherra ætlar að lögfesta --- hina sömu og var viðmiðunarlínan í gerð svæðisskipulags miðhálendisins --- búinn að búa til sjálfstæða stjórnsýslu í samhengi skipulagslaga, þ.e. þess hluta sem við köllum svæðisskipulag, innan marka þessarar línu. Hann er búinn að taka það vald. Nú geta sveitarstjórnirnar eingöngu samkvæmt því sem hæstv. ráðherra segir --- og það er enginn að taka það af þeim --- gert athugasemdir eins og hver annar, allir sveitarstjórnarmenn, en þeir gera það ekki sem neinn valdaaðili í sambandi við þetta svæðisskipulag, ekki sem sérstakur valdaaðili. Það er búið að taka svæðisskipulagsvaldið undan sveitarstjórnunum með þessu frv. ríkisstjórnarinnar og þær verða að nálgast málið öðruvísi. Svona liggur þetta. En það væri fróðlegt að heyra aðeins nánar um línuna. Hver er undirbúningurinn að þessari lögfestingu? Er samkomulag um þetta fyrirliggjandi?

Hæstv. forseti. Ekki mikið meira um nefndina og hlutverk hennar. Ég held að ég hafi skýrt það út eins og ég hugsa það og eins og þetta er lagt hér fyrir. Hún hefur ákveðið hlutverk. Hún skal gera tillögur. Hún er sett saman á annan hátt en aðrar svæðisskipulagsnefndir sem gilda samkvæmt lögunum. Við hefðum svo sem ekki þurft að setja sérákvæði um þessa nefnd, þetta sérstaka svæði, miðhálendið, ef við hefðum ekki verið flest, hélt ég, sammála um að það ætti að taka það með öðrum hætti en almennt gerist og setja það skilyrði að til væri slík nefnd. Hitt var þá alfarið hlutverk sveitarfélaganna, að setja saman svæðisnefnd, ef þau svo vildu, um ákveðin svæði. Þau geta gert það og gera það auðvitað. Hér er verið að setja þá kvöð að slík nefnd verði til. Hún er sett saman með ákveðnum hætti eins hér er kveðið á um. Það þarf ekki að endurtaka það. En að öðru leyti fer málsmeðferðin eins og lögin kveða á um. Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð enn frekar um línuna. Þegar þetta miðhálendisskipulag sem nú er í burðarliðnum verður staðfest, sem ég vona sannarlega að verði þó að kannski þeim umhvrh. sem nú situr vinnist ekki tími til þess --- en ég vona að það komi að því --- þá höfum við ákveðna línu sem hefur verið dregin með samkomulagi. Hún hefur vonandi þá verið staðfest eða verður væntanlega staðfest af umhvrh. og þar með hefur það svæði verið afmarkað. Það er sú afmörkun sem við hyggjumst nota samkvæmt frv. eins og það liggur hér fyrir. Eins og kemur fram í frv. er það unnið af umhvrn. í samstarfi og samráði við félmrn. Félmrn. hefur haft samvinnu um málið við Samband ísl. sveitarfélaga. 

Virðulegur forseti. Ég fagna því út af fyrir sig að hæstv. ráðherra fullyrðir í þessari umræðu að traustur grunnur sé undir þeirri markalínu sem hér er verið að draga, þótt fram hafi komið að ráðuneyti umhverfismála hafi ekki tekið sérstaklega á því máli en flokksbróðir hæstv. umhvrh. eða ráðuneyti sem undir hann heyrir, þ.e. hæstv. félmrh., hafi gengið frá málinu þannig að tryggilegt sé. Við skulum bara vona að þetta sé rétt og standist því að ég hef sannarlega ekkert á móti því. Ég fagna því einfaldlega að þessi niðurstaða liggur fyrir og við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því. Virðulegur forseti. Hitt blasir við að höfundur frumvarpsins annars vegar og ég sem þingmaður hér sem viðtakandi þessa stjórnarfrv. lesum þetta frv. ekki eins. Það skýrist væntanlega í hv. þingnefnd hvernig málið liggur og hugsanlega hvor hafi rétt fyrir sér í sambandi við þetta þótt það sé ekkert kappsmál mitt. Mitt kappsmál í þessu máli er að hægt verði að ganga frá þessu þannig að á verði byggjandi og að samkomulag ríki um þann lagagrunn sem settur verður og að það megi ná honum fram í ásættanlegum friði á Alþingi Íslendinga. Og náttúrlega umfram allt að sú vinna sem síðan fer fram endurspegli það sjónarmið að gæta beri ríkulega verndarhagsmuna á miðhálendi Íslands. Það er auðvitað undirstöðuatriði. Um hverjir komi, t.d. frá frjálsum félagasamtökum, að mótun þessarar vinnu, þarf hv. umhvn. að fjalla. Mér finnst allt of þröngur stakkur skorinn um það í frv. ef menn á annað borð ætla að taka frjáls félagasamtök með í þessa vinnu sem ég tel hið besta mál. En þá verða menn að vanda það. Það eru ekki bara útivistarhagsmunir, það eru náttúruverndarhagsmunirnir sem þurfa að hafa góðan aðgang að þessu verki.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem er 179. mál þessa þings og er á þingskjali 191. Tillagan er um bætt starfsumhverfi fyrir kvennahreyfinguna á Íslandi. Flm. auk mín er hv. þingkona Guðný Guðbjörnsdóttir. Tillagar hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela félagsmálaráðherra að láta gera áætlun um bætt starfsumhverfi kvennahreyfingarinnar og annarra hópa sem vinna að jafnari stöðu kynjanna á Íslandi. Í því skyni verði gert ráð fyrir fjárveitingu samkvæmt fjárlögum til þess að styrkja kvennapólitískt starf hér á landi og til þátttöku í alþjóðlegu kvennapólitísku starfi. Einnig verði tryggðar greiðar boðleiðir á milli félaga og hópa annars vegar og stjórnvalda hins vegar með samstarfs- og upplýsingafundum um innlent og alþjóðlegt starf sem beinist að því að jafna stöðu kynjanna.`` Þannig hljóðar þessi tillaga, herra forseti, og eins og segir í upphafsorðum greinargerðarinnar er starfsemi frjálsra félagasamtaka einn af hornsteinum lýðræðisins og þyrfti í raun að vera miklu meiri skilningur ríkjandi á þeirri staðreynd. Ég held að óhætt sé að fullyrða að einmitt í slíkum samtökum og jafnvel bara í mjög litlum hópum sem hafa ekkert sérlega vel skilgreint formlegt skipulag eða hlutverk, eiga oft upphaf sitt umbætur sem skipta gríðarlega miklu máli í samfélagi okkar. Víða erlendis er skilningur á mikilvægi slíkra hópa eða samtaka mikill og á það erum við iðulega minnt í gögnum og niðurstöðum, ályktunum frá ráðstefnum og fundum þar sem aðkoma frjálsra félagasamtaka er tryggð. Þau hafa þar gjarnan seturétt og málfrelsi og hafa oft mikil áhrif á gang mála. Frjáls félagasamtök starfa oft í beinum tengslum við grasrótina og eru í mun betri aðstöðu en stjórnvöld til að bregðast vafningalaust við nýjum aðstæðum og skilgreina þarfir og skoðanir hins almenna borgara. Þau koma á framfæri sjónarmiðum og ábendingum sem koma stjórnvöldum að gagni og verka þannig sem mótvægi við stjórnkerfið sem er oft óneitanlega þungt og seinvirkt. Þetta á auðvitað við um mjög marga málaflokka, t.d. umhverfis- og náttúruverndarmál og mannréttindamál af öllu tagi. Sú tillaga sem hér er til umræðu lýtur að einum þætti mannréttindamála, þ.e. kvennabaráttunni. Á alþjóðavettvangi hefur á undanförnum árum skapast verulega aukinn skilningur á mikilvægi og hlutverki kvennahreyfingarinnar. Hefur sá aukni skilningur haft í för með sér bætt starfsskilyrði sem hafa leitt til þess að starfsemi kvennahreyfingarinnar hefur eflst og vísa ég þar til starfs á vettvangi Evrópuráðsins, Evrópusambandsins og Sameinuðu þjóðanna. Þess er skemmst að minnast að Evrópusambandið hefur ákveðið að veita fé að jafngildi 2 milljarða íslenskra króna til frjálsra félagasamtaka sem vinna gegn ofbeldi á konum og börnum. Þetta var ákveðið á síðari hluta síðasta árs, þ.e. framkvæmdastjórn Evrópusambandsins ákvað að auka framlög til svokallaðs Daphne-frumkvæðis en það gengur út á að styrkja frjáls félagasamtök sem berjast gegn ofbeldi gagnvart konum og börnum. Gerð verður sérstök áætlun sem ber nafnið Daphne og Evrópusambandið hyggst leggja um 2 milljarða kr. til hennar á árunum 2000--2004. Ástæðan til þess að þetta skref er stigið er sú að félagasamtök beita oft árangursríkari aðferðum en hið opinbera til að ná til almennings og til þeirra sem eru í áhættuhópum, svo vitnað sé til orða Anitu Gradin sem fer m.a. með dómsmál hjá Evrópusambandinu. Þetta hlutverk félagasamtaka þarf einnig að meta að verðleikum hér á landi og skapa svigrúm fyrir nýja hópa með nýjar hugmyndir og sérstaklega þarf að huga að og veita brautargengi góðum hugmyndum sem hafa keðjuverkandi áhrif í þá átt að leiðrétta kynjamisrétti á Íslandi, jafnvel þótt hugmyndirnar komi frá litlum og lítt skilgreindum hópum og/eða þá einstaklingum. Að vissu marki koma íslensk stjórnvöld til móts við rótgróin félagasamtök eins og ungmennahreyfinguna, íþróttahreyfinguna, skáta og fleiri samtök með hefðbundið skipulag og uppbyggingu en á meðal félagasamtaka hefur kvennahreyfingin mikla sérstöðu. Það er eðli hreyfingarinnar að innan hennar hafa oft myndast litlir óformlegir hópar sem hafa ekki neinar félagaskrár og finnast hvergi á skrám yfir formleg félagasamtök. Þessir hópar hafa brugðist skjótt við nýjum aðstæðum og hafa starfað að afmörkuðum verkefnum í stuttan tíma. Þannig stigu Samtök um kvennaathvarf, Kvennaráðgjöf, Stígamót og fleiri fyrstu skref sín svo bara séu nefnd þau kvennasamtök sem allir ættu að þekkja en einnig má nefna hópa eins og Konur gegn klámi, Áhugahóp um aðgerðir til að koma í veg fyrir ótímabærar þunganir unglingsstúlkna og fleiri slíka hópa sem hafa starfað tímabundið á undanförnum árum. Svo er nefnt hér dæmi um nýja hópa af þessu tagi sem starfa á kvennapólitískum forsendum. Það mætti nefna hóp ungra kvenna sem hafa mikinn áhuga á femínisma og nefnist Bríet. Um þessar mundir er sá hópur að vinna að gerð útvarpsþátta um jafnréttismál eða var a.m.k. þegar þessi tillaga var undirbúin, nú veit ég ekki hvernig það starf hefur gengið eða hvort þeir þættir eru komnir í loftið. Nefna má ný samtök sem nefnast Kynjaverur, það er ungt fólk sem vill skoða sjálft og skilgreina kynjabaráttuna, kvennakirkjuna þekkja margir. Hún nýtur æ meiri vinsælda og er ekki vanþörf á kvenfrelsisstarfi innan þjóðkirkjunnar og að hlúa að slíku starfi. Samstaða gegn kynferðisofbeldi kallast líka nýstofnuð samtök sem vonandi eiga eftir að láta að sér kveða í framtíðinni. Það hvarflar ekki að mér að peningar séu upphaf og endir alls þegar um slíkt starf er að ræða en það er ljóst að lífslíkur og árangur þessara hópa mundu aukast til mikilla muna ef hægt væri að sækja um fjárveitingar til að koma í verk einhverjum af þeim hugmyndum sem félagsfólk hefur. Þessum hópum og einstaklingum þyrfti að gefa tækifæri til að sækja um styrki til pólitískra verkefna, svo fremi að þau geti rökstutt þörfina og sýnt fram á almennt gildi starfsins fyrir samfélagið og ég vil leggja áherslu á þetta atriði. Það er alls ekki ætlan okkar sem flytjum þessa tillögu að hér verði til sjóður til að ganga í eða reka einhverja óskilgreinda starfsemi en auðvitað ekki heldur að reglur og skilyrði verði svo ströng og stíf að það hefti frumkvæði og kraft stórra og smárra hópa þótt e.t.v. skorti eitthvað á formið og skipulagið. Aukið samstarf á alþjóðavettvangi er ein hlið þessarar starfsemi sem við erum að leggja til að verði stutt við en slíkt samstarf snertir jafnt kvennapólitískt starf og aðra þætti samfélagsins. Reynslan hefur sýnt að á Íslandi er mjög mikill áhugi á þátttöku í alþjóðlegu kvennapólitísku starfi og þarf ekki annað en minna á þátttöku íslenskra kvenna í Nordisk Forum, í Peking-ráðstefnunni og ráðstefnu Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna í Valmiera í ágúst 1997. Íslensk stjórnvöld studdu ferðir íslenskra kvenna á ráðstefnurnar og tryggði sá stuðningur mikla þátttöku og virkni fyrir og meðan á ráðstefnunum stóð. En ráðstefnuferðir eru lítils virði ef ekki eru tök á að fylgja þeim eftir og á þessum ráðstefnum mynduðu Íslendingar tengsl sem síðan reyndist erfitt að rækta áfram vegna fjárskorts. Rétt er að geta þess að hugmyndin að þessari tillögu til þál. kemur frá norskri stjórnsýslu. Barna- og fjölskyldumálaráðuneytið norska auglýsir árlega styrki til kvennapólitískrar upplýsingastarfsemi og einnig styrki til kvennapólitísks alþjóðastarfs. Styrkirnir hafa tryggt þann jarðveg sem er nauðsynlegur fyrir frjótt starf. Þar í landi er farvegur fyrir samráð og gagnkvæmt upplýsingaflæði á milli stjórnvalda og kvennahreyfingarinnar og með tilliti til þess leggjum við til að með markvissri áætlun verði tryggðar greiðar boðleiðir milli félaga og hópa annars vegar og stjórnvalda hins vegar með samstarfs- og upplýsingafundum. Það er tæpra tveggja áratuga hefð fyrir slíkum samráðsfundum í norska barna- og fjölskyldumálaráðuneytinu og gagnkvæmu upplýsingaflæði milli ráðuneytis, stofnana, frjálsra félagasamtaka og baráttuhópa sem getur komið að góðu gagni fyrir alla aðila. Sem dæmi um hver áhrif það gæti haft ef komið væri á greiðari boðleiðum þarna á milli má nefna að ráðuneytin tryggja að kvennasamtökin, norska kvennahreyfingin, viti hvað er að gerast úti í heimi og hjá þessum alþjóðasamtökum sem vísað var til í upphafi. T.d. má minna á fund sem haldinn var í kvennanefnd Sameinuðu þjóðanna í New York á síðasta ári sem Íslendingar vissu ekki einu sinni um og fengu auðvitað engan stuðning til að taka þar þátt. Frá Noregi fóru sjö fulltrúar kvennahreyfingarinnar, bæði opinberir fulltrúar og fulltrúar kvennahópa þar sem rætt var í seminörum og pallborðsumræðum um Peking-áætlunina og hvernig ætti að vinna henni framgang. Þetta er svona dæmi um að hvaða gagni aukið samráð og upplýsingaflæði gæti komið. Einnig má nefna að íslensk stjórnvöld þurfa að bera hugmyndir sínar undir félagasamtök þegar um er að ræða ákvarðanir sem varða áhuga- og baráttumál þeirra. Það er auðvitað gert að sumu leyti en kannski ekki nógu markvisst. Það er engin spurning að fengur er í því fyrir íslenska stjórnsýslu að nýta reynslu og þekkingu sem safnast hefur saman innan kvennahreyfingarinnar. Í mörgum tilvikum er þar um sérfræðikunnáttu að ræða sem er nauðsynlegt fyrir opinbera aðila að hafa aðgang að. Einnig ætti að kappkosta að kynna kvennahreyfingunni hugmyndir og fyrirætlanir sem opinberir aðilar vinna að og hafa um þær samráð vegna þess, eins og segir í niðurlagi þessarar greinargerðar: ,,Ef lögð er rækt við að fanga góðar hugmyndir eins og lýst er hér að framan má skapa umhverfið sem þarf til þess að kvennahreyfing og stjórnvöld í sameiningu geti í raun jafnað stöðu kynjanna.`` Ég ætla þá ekki að fara fleiri orðum um tillöguna, herra forseti, en legg til að að lokinni umræðunni verði henni vísað til síðari umr. og hv. félmn.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir efni tillögunnar. Mér finnst þetta mjög gott mál. Mig langar til að fara nokkrum orðum um efni hennar og það sem tengist henni. Fyrir það fyrsta hefði ég kosið og hefði frekar farið þá leið að tala um kvennahreyfingar í fleirtölu því að þó að segja megi sem svo að til sé fyrirbæri sem heiti kvennahreyfing, ekki síst í sögulegum skilningi ef umræður og barátta kvenna er skoðuð í ljósi sögunnar, hefur mér sýnst að á seinni árum séu bæði fræðimenn og aðrir sem fjalla um kvennabaráttu farnir að nota fleirtöluna miklu meira til að undirstrika að þessar hreyfingar eru af ýmsum toga og með ýmsar stefnur og ýmsar hugmyndir. Það að nota fleirtöluna undirstrikar það. Stundum eiga þessar hreyfingar eða félög nánast ekkert sameiginlegt annað en að þar eru konur í meiri hluta meðal félagsmanna eða þetta eru félög kvenna. Ef við lítum yfir vettvanginn á Íslandi þá höfum við stórt samband eins og Kvenfélagasamband Íslands sem er samsett af tugum kvenfélaga úr ýmsum áttum, kirkjufélögum og hefðbundnum kvennafélögum og fleiri slíkum, verkakvennafélögum. Hinum síðastnefndu hefur reyndar fækka mjög verulega ef nokkurt er orðið eftir. Síðan eru hreyfingar eins og Bandalag kvenna í Reykjavík, sem reyndar er hluti af Kvenfélagasambandinu, Kvenréttindafélag Íslands o.s.frv., fyrir utan ýmsa hópa sem minnst er á í greinargerð þessarar tillögu. Sem betur fer hafa sprottið upp nýir og nýir hópar sem síðan hafa lognast út af eftir því sem málefnunum vindur fram eða þeir detta upp fyrir af einhverjum ástæðum. Þetta er síbreytileg flóra. Ég hef orðið vör við það í starfi mínu á Alþingi að ásókn félagasamtaka í styrki frá Alþingi er gríðarleg. Því miður hefur ekki með nokkru móti verið unnt að koma til móts við allar þær beiðnir. Mér finnst það mjög slæmt því að alls staðar þar sem ég þekki til, m.a. hjá Sameinuðu þjóðunum, er það yfirlýst stefna að styðja við félagasamtök. Þar er reynt að draga hvers kyns félagasamtök inn í umræðuna og gefa þeim kost á að fylgjast með, þannig að umræðan berist sem víðast og almenningur og þeir sem vinna að ákveðnum málefnum eigi kost á að taka þátt og koma skoðunum sínum á framfæri. Af því að hv. 1. flm. nefndi fund sem haldinn var um Peking-áætlunina vil ég benda á að slíkir fundir eru haldnir reglulega. Sameinuðu þjóðirnar reyna að fylgjast með því hvernig sáttmálum þeirra er fylgt eftir. Ekki alls fyrir löngu var haldinn stór fundur í Argentínu til að fara yfir samþykktir Ríó-ráðstefnunnar, eða hvort ráðstefnan var í Brasilíu eða einhvers staðar á þeim slóðum. Næsta sumar er einmitt fyrirhuguð ráðstefna í tilefni af því að þá verða fimm ár liðin frá samþykkt Kaíró-ráðstefnunnar. Það er mál sem kemur konum ekki lítið við. Mér hefur gefist kostur á að fylgjast aðeins með því. Stjórnvöld hér voru steinsofandi yfir bæði undirbúningsfundi sem fram fer í þessum mánuði og síðan þessari ráðstefnu í sumar. Ýmsum þeim sem unnið hafa að málefnum sem snerta takmörkun barneigna og slíkt var gert viðvart. Eftir því sem ég best veit fara nokkrar konur á þennan undirbúningsfund nú í febrúar. Það er auðvitað afar brýnt að stjórnvöld styðji starfsemi af þessu tagi. Félagastarfsemi er gríðarlega mikil hér á landi og ekki síst meðal kvenna. Þar er vettvangur fyrir þjóðfélagsumræðuna og fyrir ýmiss konar velferðar- og áhugamál. Horfi ég á kvennabaráttuna sérstaklega þá er skoðun mín sú að nú sé afar brýnt að reyna að ýta undir öflugar kvennahreyfingar, þ.e. að stjórnvöld leggi sitt af mörkum til að auðvelda slíkt starf. Þegar litið er til baráttu kvenna hér á landi þá hefur hún beint sjónum að fulltrúahlutverki kvenna, beinst að því að fjölga konum á Alþingi, í sveitarstjórnum, í nefndum og ráðum og víðar þar sem ákvarðanir eru teknar. Það hefur allt verið nauðsynlegt. En þegar ég horfi yfir sviðið nú finnst mér að sú hugsun hafi skilað sér að konur eigi að vera alls staðar sem fulltrúar. Það litla sem við heyrum og sjáum af umræðum er nánast allt komið inn á hinn opinbera vettvang, í sölum Alþingis, eitthvað aðeins í sveitarstjórnum, hjá Jafnréttisráði og félmrn. Hin lifandi umræða og hin lifandi baráttuhreyfing kvenna sem hér starfaði fyrir nokkrum árum, liggur í roti. Umræðan er sáralítil og þá er ég að tala um lifandi umræðu í þjóðfélaginu. Því miður finnst mér að þau átök sem áttu sér stað í hinni merku kvennahreyfingu, Kvennalistanum, með þeim ömurlega eftirleik sem við höfum orðið vitni að á undanförnum vikum og mánuðum, hafi haft mjög slæm áhrif á kvennabaráttuna hér á landi. Það mun taka langan tíma fyrir hana að jafna sig og finna sér nýjan farveg. Ef ekki er lifandi umræða um kvennabaráttu og lifandi hreyfing í samfélaginu þá hafa þeir fulltrúar sem konur velja sér, og ýta á að komist að, ekkert bakland. Þeir hafa engan stuðning og það held ég að skipti mjög miklu máli. Þó að fulltrúarnir séu til staðar og sinni pólitísku starfi þá þarf samt lifandi hreyfingu og lifandi umræðu. Ég vona sannarlega að hún líti dagsins ljós á næstu mánuðum eða árum. Það hefur nú verið eðli kvennahreyfingarinnar eða kvennahreyfinga að rísa upp aftur og aftur. Mér er eins og 1. flm. mjög tamt að tala um kvennahreyfinguna og er að reyna að breyta þessu. Erindi mitt hingað í ræðustól var að taka undir efni tillögunnar. Íslenskum stjórnvöldum ber skylda til að styðja við félagasamtök, það er yfirlýst stefna Sameinuðu þjóðanna. Svo er gert í öllum þeim lýðræðisríkjum sem við viljum bera okkur saman við. Þar þurfum við að taka okkur verulegt tak, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 14. þm. Reykv. fyrir að taka undir efni þessarar tillögu og ræða hana að nokkru. Það er mikils virði að hv. formaður félmn. lýsi viðhorfum sínum í þessari umræðu. Ég vona svo sannarlega að tími gefist til að ræða hana í nefndinni og taka formlega afstöðu til hennar. Ég tek svo sannarlega undir með hv. þm., að mest sé um vert að fram fari lifandi umræða og að lifandi starf sé í gangi í þjóðfélaginu. Hvort sem við tölum um kvennahreyfingu eða kvennahreyfingar þá er mikilvægast að líf sé í starfinu. Það skiptir meira máli en peningarnir sem hér eru þó til umræðu. Þeir eru fyrst og fremst til þess að styðja og styrkja það sem sprettur upp í grasrótinni og er mjög mikils virði ef starfið er frjótt. Ég er innilega sammála hv. þm. um að við þurfum að huga að þessu, ekki bara í sambandi við kvennahreyfinguna eins og ég kom reyndar að í máli mínu, heldur varðandi margs konar grasrótarstarfsemi og starfsemi frjálsra félagasamtaka og hópa í þjóðfélaginu, hvert sem umfjöllunarefni þeirra er. Mér hefur oft runnið til rifja hve fjárveitingavaldið hefur skammtað naumt í þeim efnum. Við sem eigum að halda utan um þessa peninga og ákveða hvert þeir renna höfum haft skelfilega lítið á milli handanna til að deila á milli hinna fjölmörgu hópa sem bæði eru skapandi og frjóir en einnig þeirra sem vinna afskaplega gagnleg störf og leggja samfélaginu lið. Ég vil minna á þá fjölmörgu sem vinna að velferð ýmissa sjúklingahópa, að ekki sé minnst á hlut góðgerðarfélaga og kvenfélaga sem styrkt hafa alls konar starfsemi, keypt tæki fyrir milljónatugi og lagt til sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum. Þannig hafa slík samtök og félög sparað þjóðfélaginu stórfé. Hið sama má segja um hvers kyns önnur frjáls félagasamtök. Framlag þeirra er þegar allt kemur til alls miklu meira en það sem þjóðfélagið leggur til þeirra. Það verður ekki metið til fjár. Ég held að það væri mikils virði ef mótuð væri stefna í þessu efni og gerð áætlun, eins og lagt er til í þessari tillögu. Þannig mundu menn vinna markvisst að því að stuðningurinn komi að gagni og samfélaginu nýtist það sem slíkir hópar og félagasamtök hafa fram að færa.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um orku fallvatna. Hér er um að ræða mál sem oft hefur komið fyrir Alþingi. Eins og fram kemur í greinargerð er frv. um sama efni og frv. sem flutt var á 107. þingi. Það hefur síðan verið flutt sjö sinnum á Alþingi en ekki verið útrætt. Hér er þó um að ræða mikilvægt mál sem varðar orku fallvatna og nýtingu hennar þar sem sett er fram sú stefna að orka fallvatna landsins sé eign íslenska ríkisins sem eitt hafi heimild til nýtingar hennar. Þetta er óljóst í íslenskri löggjöf. Ekkert hliðstætt ákvæði er í íslenskri löggjöf en um fallvötn og rennandi vatn er fjallað í vatnalögum, nr. 15/1923, sem enn eru í gildi. Meginstefna frv. kemur fram í 1. gr. þess, en í 2. gr. er að finna vissar undantekningar frá reglu að því er varðar heimild til þeirra sem hafa virkjað fallvötn til orkuframleiðslu samkvæmt gildandi lögum og að heimildir haldist, heimildir rétthafa til virkjunar fallvatna samkvæmt því sem þar greinir, en þar er um að ræða eingöngu smáar virkjanir til raforkuframleiðslu miðað við 200 kw. og síðan eldri leyfi. Það er tekið fram að heimildir þeirra rétthafa eða aðila sem virkjað hafa fallvötn til orkuframleiðslu innan tíu ára frá gildistöku laganna haldist og ef framkvæmdir tefjast við slíka virkjun af óviðráðanlegum ástæðum þá lengist fresturinn sem þeirri töf nemur. Virðulegur forseti. Þetta er meginefni málsins. Meginefni frv. hefur verið rakið á fyrri þingum og rætt með þátttöku þingmanna og ráðherra. Komið hafa fram mörg fyrirheit frá framkvæmdarvaldinu um að það ætlaði sér að vinna úr þessu máli, en þá einhvern veginn öðruvísi en fram kemur í þessu frv. M.a. hefur núverandi ríkisstjórn lýst því yfir og hæstv. iðnrh. núverandi ríkisstjórnar að í undirbúningi væri að flytja frv. til laga um hliðstætt efni, þ.e. sem varðar orku fallvatna, en slíkt frv. hefur enn ekki komið fram þannig að mér sýnist alveg einboðið eða augljóst að ríkisstjórnin ætlar sér ekki að koma með eigið frv. á þessu sviði, a.m.k. ekki til lögfestingar á þessu þingi. Þessi mál voru nokkuð rædd í tengslum við mál sem fékk ítarlega umfjöllun á síðasta þingi og var mjög umdeilt, þ.e. frv. til laga um eignarhald og nýtingu á auðlindum í jörðu sem lögfest var á síðasta þingi. Þar er undanskilin orka fallvatna. Hún er ekki hluti af þeim ákvæðum sem í því frv. voru og því tel ég einsýnt að þetta frv. geti fengið lögfestingu óháð þeim samþykktum sem gerðar voru á fyrra þingi varðandi eignarhald og nýtingu á auðlindum í jörðu og annað það sem kveðið er á um í því máli sem lögfest var síðla á síðasta þingi. Virðulegur forseti. Ég ætla aðeins að geta þess að upphaflega er þetta frv. samið af stjórnskipaðri nefnd. Raunar átti sá er hér talar frumkvæði að því að hefja undirbúning þessa máls og það var lagt fram upphaflega sem frv. af hálfu ríkisstjórnar sem starfaði 1980--1983. Einstök ákvæði málsins og rökstuðningur eru þau nefndarálit sem fyrir lágu og komu frá umræddri nefnd, þar á meðal minnihlutaálit þar sem lýst er annarri stefnu en felst í meginefni frv. Virðulegur forseti. Þetta mál hefur gengið til iðnaðarnefnda þingsins á einum átta þingum en ekki fengið efnislega afgreiðslu. Það með öðru sýnir að mínu mati veikleika í störfum Alþingis að svona stórt mál, svona ákvarðandi málefni um stóra hagsmuni, skuli geta verið að velkjast fyrir þinginu án þess að fá efnislega niðurstöðu svo lengi sem raun ber vitni og að framkvæmdarvaldið skuli þrátt fyrir þá ögrun sem felst í þessu frv. ekki hafa komið fram með sína stefnu á sama tíma. Þetta er ekki forsvaranlegt, virðulegur forseti, að mínu mati og mjög óheppilegt. Það er nokkuð sérstakt að þegar fjallað var um mál sem varða brýna hagsmuni og að mörgu leyti skyld málefni, sem voru til umræðu á síðasta þingi, þá er þetta efni sem við ræðum hér undanskilið. Ég legg til, virðulegur forseti, að að lokinni umræðu um málið verði frv. vísað til hv. iðnn.

Virðulegur forseti. Hér er á ferðinni 182. mál þessa þings. Það er till. til þál. um að stofna lífsiðfræðiráð. Málið hefur áður komið fyrir þingið, 121. og 122. löggjafarþing, og er hér endurflutt óbreytt frá því sem það lá fyrir á síðasta þingi. Ég sé ástæðu til þess, virðulegur forseti, að fylgja tillögunni úr hlaði með nokkrum orðum um leið og ég fer yfir meginefni hennar, sem er svofellt, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að koma hið fyrsta á fót lífsiðfræðiráði til að fjalla um siðfræðileg álitaefni sem tengjast erfðabreytingum á lífverum og einræktun og afla til þess nauðsynlegra heimilda á Alþingi. Ráðinu verði ætlað að fylgjast með þróun í líftækni innan lands og erlendis, veita stjórnvöldum ráðgjöf og miðla fræðslu til almennings. Um leið verði endurskoðað núverandi kerfi ráðgefandi nefnda hjá hinu opinbera á þessu sviði og stefnt að einföldun þess og samræmingu. Einnig verði hið fyrsta komið á fót samstarfsnefnd ráðuneyta sem fari með mál er snerta líftækni og rannsóknir á því sviði, hvort sem um er að ræða menn, dýr, plöntur eða örverur. Nefndin verði m.a. tengiliður lífsiðfræðiráðs við einstök ráðuneyti.`` Þetta er efni tillögunnar. Í grg. með tillögunni er rakin þróun þessara mála, í rauninni tilrauna með erfðaefni sem hófust fyrir 24 árum eða fyrir þeim aldarfjórðungi sem liðinn er frá því að erfðavísar voru fyrst fluttir milli örvera. Lengri er nú ekki þessi saga en þróunin hefur verið gífurlega ör og því afar þýðingarmikið að af opinberri hálfu sé þannig búið um hnúta að yfirsýn sé til staðar og góð samvinna á milli aðila framkvæmdarvaldsins sem þessi efni falla undir. Að því markmiði miðar þessi tillaga sem hér er flutt. Ekki eru nema þrjú ár síðan fyrsta löggjöfin hérlendis var sett um erfðabreyttar lífverur. Síðan hefur lögum og ákvæðum fjölgað og settar á fót á ýmsum sviðum nefndir sem ætlað er að fylgjast með og veita aðhald eftir atvikum á hinum ýmsu sviðum. Ég held að það mætti vísa til a.m.k. sex laga sem sett hafa verið þar sem um er að ræða nefndir sem m.a. eiga að taka á siðfræðilegum álitaefnum, fyrir utan siðanefndir sem starfa án sérstakrar löggjafar á vegum einstakra fagfélaga og á vegum jafnvel stofnana eins og sjúkrahúsa auk siðaráðs landlæknis sem starfar á vegum landlæknisembættisins. Í sambandi við mótun þessarar tillögu þá var litið til nágrannalanda þar sem starfandi eru sérstök lífsiðfræðiráð eða líftækninefndir til að fylgjast með þróun, veita stjórnvöldum ráðgjöf og er ætlað að taka heildstætt á málum, þar á meðal á siðferðilegum þáttum líftækni. Þessi tillaga er að mínu mati afar brýn og ég harma að þetta mál skuli ekki hafa komið fyrr til umræðu á þinginu. Það var lagt fram fyrir mánuðum. En þannig vinnst þetta hér hjá okkur að þingmál frá stjórnarandstöðu bíða ansi lengi eftir að fá umræðu. Við opnum varla svo málgögn, tímarit sem fjalla um alvarleg efni, ef svo má segja, að ekki beri við eitt eða annað sem snertir efni af þeim toga sem fjallað er um í þessari tillögu. Ég hef fyrir framan mig, af því að það barst í hendur mér nýlega, grein í virðulegu blaði sem heitir Le Monde diplomatique, sem farið er að gefa út á enskri tungu. Það er mjög lofsvert framtak að veita þeim sem eru kannski rétt stautandi í frönsku en ekki mikið meira aðgang að fróðlegu efni sem þar er fram reitt. Þar er að finna í síðustu útgáfu, janúar 1999, ágætt yfirlit yfir í rauninni þá ógn sem felst í því sem kallað er í fyrirsögn ,,The Genetic-Industrial Complex``, þ.e. erfðabreytingaiðnaðarkerfið, lauslega þýtt, og dregin fram sú ógnvænlega þróun sem er í gangi á þessu sviði. Ég segi ógnvænlega vegna þess að það er svo langt frá því að menn horfi fram fyrir tærnar á sér í þessum efnum og þarna eru það fjárhagslegir hagsmunir, virðulegur forseti, sem ráða ferðinni. Gífurlegar fjárhæðir eru veittar til þess að hafa áhrif á þá sem ættu að stýra þessari þróun eða hafa eftirlit með henni. Það er kallað lobbíismi eða greiðslur, sem auðvitað má með réttu flokka undir mútur, sem beitt er af framleiðendum til þess að ryðja þessari þróun braut þar sem sem gróðafíknin ræður ferðinni. Og eins og segir í undirfyrirsögn þeirrar greinar sem ég var að nefna þá er niðurstaðan af aðgerðum líftæknifyrirtækjanna, hinna stóru, sú að fjölþjóðafyrirtækjunum sem eru ráðandi í þessu erfðabreytingaiðnaðarveldi, hafa verið gefin í rauninni fríspil til þess að hafa áhrif eða ,,manipulate``, eins og það er orðað hér, og jafnvel að gera lífverur varanlega ófrjóar til þess að ná markmiðum sínum. Ég held að það sé mikil ástæða fyrir okkur Íslendinga að bregðast við. Þó að ég nefni hér þetta stóra svið sérstaklega þá er ekki síður ástæða til þess á hinu mannlega sviði, á sviði læknisfræðinnar og á sviði upplýsingatækninnar eins og hún grípur þar inn í --- og er þar skammt að minnast frv. sem lögfest var 17. desember á Alþingi um miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði --- að átta sig á hvað hér er á ferðinni og hversu víðtækt þetta svið er. Í stað þess að byggja eingöngu á nefndum sem eiga að líta eftir takmörkuðum hluta af þessu stóra sviði þá þurfum við að hafa samtengjandi ráð, líftækniráð, til þess að halda yfirsýninni og hagræða síðan nefndakerfi og eftirlitskerfi út frá þeirri forsendu að menn hafi slíka yfirsýn. Tillagan gerir ráð fyrir því að leitað verði einföldunar á núverandi kerfi þannig að menn séu ekki að stofna til óþarfs kostnaðar, en jafnframt að setja á fót þá samstarfsnefnd sem hér er gert ráð fyrir. Virðulegur forseti. Mér láðist að nefna að tillaga mín er að þessu máli verði vísað til hv. umhvn.