Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Geir H. Haarde (frh.) : Virðulegi forseti. Ég gerði hlé á ræðu minni á síðasta fundi þegar ég var að byrja að fjalla um þau ummæli hæstv. viðskrh. að skatturinn mundi ekki skila nema um 150 millj. kr. í ríkissjóð á næsta ári umfram það sem verið hefði að óbreyttu. Ég geri ráð fyrir því að fyrir hæstv. viðskrh. hafi vakað að ef skatturinn yrði áfram 1,1% af fasteignamati, þá hefði hann átt að skila 150 millj. kr. lægri upphæð en gert er ráð fyrir í athugasemdum með frv. þessu. En í athugasemdunum er gert ráð fyrir því að álagning skattsins nemi um 410 millj. kr. en innheimtan 425 millj. kr. að meðtalinni innheimtu af eftirstöðvum fyrri ára. Með því að allar þessar tölur gefa tilefni til nokkurrar umfjöllunar, þá langar mig til þess að veita hv. deild nokkrar upplýsingar um það hvernig þessi skattur hefur innheimst vegna þess að ég tel að það sé gersamlega út í bláinn á grundvelli þeirrar reynslu sem fengin er af þessum skatti að gera ráð fyrir því að á næsta ári muni innheimtast hærri upphæð en nemur álagningunni. Langt seilist þá hæstv. fjmrh. í tekjuáætlun fjárlaga ef hann þarf að beita slíkum hundakúnstum til þess að hala upp tekjuáætlun fjárlagafrv. Reynslan sýnir nefnilega --- og ég hef aflað mér upplýsinga um það --- að það hefur ekkert gengið allt of vel að innheimta þennan skatt, sérstaklega ekki í ýmsum skattumdæmum úti á landi, en það er einmitt eitt af því sem menn hafa hér gert að umtalsefni í þessum umræðum, þ.e. með hvaða hætti þessi skattur og hækkun hans muni koma við verslunarreksturinn úti á landsbyggðinni. Vegna þess að ég þykist fullviss um það að ráðherrann hefur ekki farið ítarlega í saumana á þeim tölum sem ég er hér með í höndunum, þá þætti mér vænt um það ef hann gæfi þessu örlítinn gaum. En samkvæmt upplýsingum sem ég hef aflað mér, þá er það þannig að þessi skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði árið 1987, þegar álagningarprósentan var 1,1%, hefur í sumum umdæmum og reyndar allmörgum innheimst innan við helmingur, þ.e. innan við 50% af álögðum skatti hefur innheimst. Að vísu er þetta mjög breytilegt eftir umdæmum og það er breytilegt eftir því hvort félög eða einstaklingar eiga í hlut. Innheimtuhlutfallið gagnvart einstaklingum er víðast hvar verulega hærra þar sem innheimtuaðgerðir gagnvart einstaklingum hafa almennt skilað betri árangri á sl. ári en gagnvart félögum. En með leyfi forseta langar mig að rekja hér örlítið hvernig hinar raunverulegu tölur eru í þessu sambandi: Á árinu 1987 var álagning þessa skatts í Reykavík rúmlega 106,5 millj. kr. Síðan breyttist álagningin vegna kæra og þess háttar um rúma milljón, lækkaði sem því nam. Eftirstöðvar frá eldri árum í ársbyrjun 1987 námu 44,5 millj. þannig að samtals voru til innheimtu 150 millj. kr. á árinu 1987. En hver var innheimtan? Hún var rúmar 92 millj. M.ö.o.: 61% álagningar og eftirstöðva til samans. Í öðrum umdæmum hér á höfuðborgarsvæðinu virðist það vera svo að þessi tala, 61%, sé nokkuð nálægt meðaltalinu. Í Garðabæ voru að vísu ekki innheimt nema 53% af því sem lagt hafði verið á að viðbættum eftirstöðvum sem voru fyrir hendi frá fyrri árum. Í Hafnarfirði 62%, í Kópavogi 69%, og á Seltjarnarnesi 70%, en þar nam álagningin í fyrra 454 þús. kr. og eftirstöðvar voru 117 þús. kr. Samtals var þessi álagning á félög sem sagt og eftirstöðvar 571 þús. kr. en innheimtan var 402 þús. kr. þannig að þar er um að ræða innheimtuhlutfall sem nemur 70%. Og þetta eru hæstu tölurnar, þetta eru langsamlega hæstu tölurnar. Í Keflavík er þetta nákvæmlega 50%, þ.e. innheimtan af samanlögðum eftirstöðvum og álagningu er 50%. En þegar færist fjær höfuðborgarsvæðinu, þá versnar nú heldur í því. Hér eru dæmi um það að innheimta þessa skatts hafi farið niður í 20% af samanlagðri álagningu og eftirstöðvum. Í Vík í Mýrdal t.d. nam álagningin í fyrra 135 þús. kr. Hún lækkar síðan við kærumeðferð um 25 þús. kr., eftirstöðvar eru 85 þús. kr. Samtals er því til innheimtu 195 þús. kr. En hvað innheimtist mikið? 39 þús. kr. Einn fimmti, 20%. Og svona er þetta víða úti um land. Í Búðardal er innheimtuhlutfallið 25%, í Bolungarvík 34%, á Akranesi 43% og þannig mætti lengi telja. Ég hef nú ekki haft fyrir því að taka þetta saman fyrir hvert einasta innheimtuumdæmi, en það er auðvitað alveg sjálfsagt að gera það hér á eftir í umræðunum ef það er talið nauðsynlegt því að hér eru mörg umdæmi. Ég tel að þetta staðfesti það að sú áætlun um tekjur af þessum skatti sem fylgir frv. er alveg út í hött og sama er að segja um þá tölu sem hæstv. viðskrh. fór með í umræðunum hér um daginn. Tölurnar fyrir árið í ár, 1988, er mér sagt að gefi svipaða mynd. M.ö.o.: Þegar um er að ræða félög --- sem auðvitað borga langstærstan hluta þessa skatts. Einstaklingar eru með miklu minni hluta hans, þeir voru með 47 millj. í fyrra en fyrirtækin 137 millj. í álagningu --- þegar um er að ræða félög, þá er nú ekkert á vísan að róa um innheimtu þessa skatts. Engu að síður er því haldið fram fullum fetum og kom fram í framsöguræðu ráðherra, að mig minnir, að þrátt fyrir það að álagningin væri 410 millj. kr., þá ætti samt að innheimta 425 millj. kr. Ja, mikil er skattheimtutrú fjmrh. og mun honum ekki af veita að fá landbrh., sem nú er nýgenginn í salinn, í lið með sér við að innheimta skattinn með þessum hætti um land allt. En auðvitað held ég að þessi tala sé tóm vitleysa miðað við þá reynslu sem fengin er. Eða vill ekki kannski fjmrh. útskýra það fyrir okkur hvernig þessi töfratala, 425 millj., er fengin? Á grundvelli hvaða reynslu er hún fengin? Var þetta bara snyrtileg upphæð sem vantaði til að koma tekjuáætluninni í einhverja ákveðna tölu? Þetta er a.m.k. ekki tala sem er í neinu samhengi við þá reynslu sem fengist hefur af innheimtu þessa skatts á undanförnum árum þannig að ég held að ráðherrann ætti að tjá sig aðeins um þetta og útskýra það fyrir okkur hvernig innheimtan getur verið 425 millj. þegar álagningin er 410 millj. og þegar reynsla liðinna ára sýnir manni að heildarinnheimta hefur alltaf verið lægri tala, ekki bara lægri tala en samanlagðar eftirstöðvar og álagning, heldur líka lægri tala en álagningin ein. Hér eru því óvenjulegar reikningsaðferðir notaðar við að meta tekjurnar af þessum skatti. Það má vel vera að það sé búið að taka upp einhver ný vinnubrögð í fjmrn. að því er varðar mat á innheimtu skatta sem þessara. En þá held ég að væri nú ráð að ráðherrann útskýrði fyrir okkur að hvaða leyti þær aðferðir eru frábrugðnar því sem tíðkast hefur og hvernig hann fær þessa undarlegu niðurstöðu því að reynslan sýnir að innheimtan er ekki bara lægri en samtala álagningar og eftirstöðva, heldur lægri en álagningin ein. M.ö.o.: Eftirstöðvarnar hafa farið hækkandi. Að því er einstaklinga varðar, þá hefur innheimtuhlutfallið verið nokkru hærra eins og ég gat um áðan. Þannig var t.d. hlutfallið í Reykjavík 75% gagnvart einstaklingum þegar innheimtuhlutfall félaga var 61%. Aftur á móti í Vík í Mýrdal, svo að ég vitni aftur þangað, var álagningin 5 þús., eftirstöðvar voru engar þannig að til innheimtu komu 5 þús. og af þeim 5 þús. greiddust 4 þús. svo að einungis 1 þús. gengur til eftirstöðva á þessu ári af því sem á var lagt í fyrra. Þar með er innheimtuhlutfallið 80%, sem sagt mun betra að því er einstaklinga varðar en félög og það hygg ég að sé tilfellið víðast hvar í innheimtuumdæmum á landinu að því er varðar þennan skatt. Virðulegi forseti. Ég lét þess getið í umræðum um þetta mál um daginn að með þessari skattlagningu, 2,2% sem fyrirhuguð er, þá gerði ríkið eignir sem þessi skattur leggst á upptækar á svona 45 ára millibili. Mér láðist hins vegar að geta þess, og skal leiðrétta það nú, að þessi árafjöldi er verulega ofmetinn vegna þess að mér láðist að leggja við alla hina eignarskattana sem menn verða að borga af þessum eignum sínum og skal ég nú gera nokkra grein fyrir því. Það mun vera áform ríkisstjórnarinnar að hækka hinn almenna eignarskatt úr 0,95% í 1%. Þann skatt greiða eigendur verslunar- og skrifstofuhúsnæðis að sjálfsögðu líka. Að auki greiða menn 0,25% í sérstakan eignarskattsauka, a.m.k. margir hverjir, sem átti á sínum tíma að renna í þjóðarbókhlöðuna en fer nú ekki þangað nema að hluta til. Þá erum við komin upp í skatthlutfall á þessar eignir sem er 2,2% + 1% + 0,25, sem sagt 3,45% sem ríkið leggur á þessar eignir. Og þá sjá nú allir í hendi sér að talan 45 ár, sem þarf til þess að taka þessar eignir upp til ríkisins, sá árafjöldi minnkar. En það eru ekki öll kurl komin til grafar enn í þessu máli vegna þess að til viðbótar sköttunum til ríkisins greiðast síðan að sjálfsögðu fasteignaskattar til sveitarfélaganna. Þeir er að vísu breytilegir eftir sveitarfélögum og skal ég fara nokkuð yfir það því að í Árbók sveitarfélaga 1988 er mjög glögg greinargerð og tafla um með hvaða hætti fasteignagjöld eru lögð á í sveitarfélögum. Ef við tökum dæmi hér á höfuðborgarsvæðinu, þá eru þessi fasteignagjöld nokkuð breytileg. --- Ég verð aðeins að gera smáhlé á ræðu minni, herra forseti, því að ég var hér að fá í hendur smáskjal frá hæstv. fjmrh. þar sem hann tjáir mér að hann þurfi því miður að bregða sér frá í 3--4 mínútur. Mér er ekki alveg ljóst hvað ég á að gera við þennan pappír, en ætti ég bara ekki að afhenda forseta þetta og leggja þetta fram sem gagn í málinu. En ég hyggst halda áfram engu að síður þrátt fyrir það að fjmrh. sjái ekki ástæðu til þess að sitja hér að sinni. En ég var að tala um fasteignagjöldin í sveitarfélögunum. Í Reykjavík er þessi prósenta 1,25 af hundraði. Ef við leggjum þann skatt við fasteignaskattana til ríkisins, þá erum við komin í skattprósentu sem er hvorki meira né minna en 4,7 af hundraði þannig að ég fór verulega villur vegar hér um daginn þegar ég sagði að hið opinbera gerði eignir sem þessar upptækar á 45 árum. Það er ekki nema 21 ár miðað við þessa skattprósentu sem þarf til þess að jafnvirði þessarar eignar greiðist í ríkissjóð. Sem sagt, á 21 árs fresti tekur ríkið þessar eignir eða jafnvirði þeirra til sín. Og þá sjá allir, fyrst eignirnar þurfa að bera þennan kostnað, hvers lags gjöld leggjast þá á afnotagjaldið fyrir slíkar eignir, en þaðan verða menn auðvitað að taka peningana fyrir þessum skatti. Ég lét þess getið að fasteignagjöldin væru breytileg eftir sveitarfélögum. Fram kemur í fyrrnefndri töflu í Árbók sveitarfélaga að hin almenna regla er 1%. Síðan er þetta breytilegt eftir sveitarfélögum. Í kaupstöðum er þetta á bilinu 0,75% upp í 1,25% eins og t.d. hér í Reykjavík, 1,15 í Kópavogi, 1% á Seltjarnarnesi, 0,75% í Garðabæ, 1% í Hafnarfirði o.s.frv. svo ég nefni stærstu kaupstaðina hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem fasteignamat er jafnframt hæst og skatturinn því þyngstur. Nú er það að vísu þannig að fasteignaskattar sveitarfélaga skiptast í tvennt: Annars vegar skattar á íbúðarhúsnæði og bændabýli, hins vegar á aðrar eignir, þar með talið verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Skatthlutfallið á íbúðarhúsnæði er mun lægra en þær tölur sem ég var að nefna þannig að ef um er að ræða einstaklinga og íbúðarhúsnæði þeirra, þá bera þeir minni byrðar af sínum íbúðum þó að þeir auðvitað beri sama skattinn af verslunarhúsnæði eins og ef um væri að ræða félög. Sem sagt: Samkvæmt þessu nýja frv. eru það 4,7% sem hið opinbera tekur í sinn hlut af fasteignamati húsnæðis sem þessa. Ég er ekki alveg viss um að allir hafi almennnilega áttað sig á því hvað hér er um að ræða háan skatt á þennan eina stofn. Ég held að mönnum hefði kannski þótt nóg um ef menn hefðu lagt þessar tölur saman í fyrra og komist að því að þá var þessi prósenta 3,6 áður en fyrirhuguð hækkun á verslunar- og skrifstofuhúsnæðisskattinum núna kom til skjalanna í þessu frv. sem við erum að ræða hér. Ég hygg að flestum hafi þótt nóg að gert að vera með 3,6% fasteignaskatt til ríkis og sveitarfélaga á Íslandi. En nú á sem sagt að hækka þennan skatt upp í tæplega 5%, 4,7%, og svo virðist sem stjórnarherrarnir láti sér fátt um finnast. Þeir blása bara á þær röksemdir sem hér hafa komið fram í umræðunum fyrr, að eitthvað kunni þetta nú að koma illa við verslunarstarfsemi og skrifstofueigendur úti á landi eða að í þeim erfiðleikum sem sverfa að atvinnulífi þessa dagana, þar með talið verslun og alls kyns þjónustu, þá kunni þetta að koma sér eitthvað illa. Nei, nei. Þeim er alveg sama um það. Hins vegar skil ég það vel að hv. þm. Kvennalistans skuli ekki vilja gefa það upp nákvæmlega hvað þær ætla að gera í þessu máli þó svo að þær hafi flutt frumvörp sama efnis eða brtt. við frumvörp þessa efnis á fyrri árum. Það er nú einu sinni þannig að stór hluti launþega í verslunarstétt eru konur og því er a.m.k. haldið fram, án þess að ég vilji endilega gera þau orð að mínum, að láglaunafólkið í verslunarstétt séu konur og að það fólk sem fyrst missir vinnuna ef til uppsagna kemur í verslun séu einmitt konur, láglaunahóparnir. Þannig að ég er ekkert undrandi á því að Kvennalistinn skuli vera hikandi í stuðningi sínum við þetta frv. eins og kom fram í máli hv. 10. þm. Reykn. Kristínar Halldórsdóttur í umræðum um þetta mál í síðustu viku. Ég tel að það sé mjög skiljanlegt og raunar mjög eðlilegt að eitthvert tillit sé tekið til aðstæðna í atvinnulífinu þegar verið er að fjalla um skatt sem þennan. Það eru auðvitað meiri rök fyrir skattlagningu á atvinnustarfsemina þegar þensla er í atvinnulífinu heldur en þegar samdráttur er eins og nú. Þess vegna fagna ég því að talsmaður Kvennalistans, sem hér hefur talað, hefur talað á þeim nótum að það beri að taka tillit til þess efnahagsumhverfis, þeirra aðstæðna sem uppi eru þegar skattur sem þessi er lagður á eða honum breytt. Mér kemur hins vegar verulega á óvart ef það er rétt sem fram hefur komið í blöðum að einn af þm. Borgfl. ætli að leggja þessu máli lið, en það mun væntanlega koma í ljós annaðhvort síðar í þessum umræðum eða þegar málið kemur til atkvæða. Ég held að skattur sem þessi muni ekki bara verða íþyngjandi úti á landsbyggðinni, heldur sé það líka alvörumál fyrir þingmenn Reykjavíkur eins og ástandið er í ýmsum verslunar- og þjónustufyrirtækjum hér í borginni, þegar sverfur verulega að þeim, og ábyrgðarhluti fyrir þingmenn Reykjavíkur að ganga fram fyrir skjöldu og íþyngja þessari atvinnustarfsemi svo gríðarlega eins og nú er ætlunin með þessum skatti. Ég sagði það í umræðunum hér um daginn að þó að þessi skattur sé í eðli sínu andstæður hugmyndum sjálfstæðismanna um skattlagningu og andstæður ýmsum meginsjónarmiðum sem eiga að gilda í skattlagningu, um að skattar séu almennir og mismuni ekki á milli greina, að þrátt fyrir þetta geri ég ráð fyrir að við sjálfstæðismenn mundum geta samþykkt hann óbreyttan frá því sem verið hefur þar sem við gerum okkur grein fyrir því að það þarf að afla tekna í ríkissjóð vegna þess að þar blasir við ákveðinn halli. En að ætla sér að tvöfalda þennan skatt svona upp úr þurru í því ástandi sem er, það er auðvitað engin hemja! Það er alveg rétt sem fram kom í máli hæstv. viðskrh. um þetta efni í umræðunum, þessi skattur er vandræðagripur. Þó að hæstv. viðskrh. telji sig hafa bundið hendur sínar varðandi þetta tiltekna þingmál, þá heyrði ég ekki betur á máli hans hér sl. miðvikudag en að hann teldi að þessi skattur væri á margan hátt mjög óeðlilegur þó að hann treysti sér ekki til annars en að fylgja honum í þetta sinn vegna samkomulags sem gert hefði verið í ríkisstjórninni og meðal stjórnarflokkanna. Nei, ég held að það sé full ástæða til þess fyrir menn að hugsa sinn gang í allri þessari skattagleði og reyna að sjá fyrir endann á því sem menn eru að gera með skatti sem þessum fyrir utan þær röksemdir sem ég tíndi hér til að framan til þess að sýna fram á að tekjuáætlunin er út í bláinn af þessum skatti miðað við þær rauntölur sem við höfum fyrir framan okkur. Hér er því bæði um að ræða óeðlilega hækkun á tekjustofni sem stendur hvort eð er á mjög veikum grunni út frá meginsjónarmiðum í skattlagningu. Hér er um að ræða tekjuáætlun sem að mínum dómi stenst engan veginn og hér er um það að ræða að hið opinbera ætlar að hækka skatt á fasteignir upp í samtals 4,7% af fasteignamati og auðvitað gengur það engan veginn, hvorki í bráð né lengd.

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Þetta frv. sem hér er til umræðu, þ.e. frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði á þskj. 142 er annað frumvarpið af boðuðum skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar sem hér kemur til umræðu. Í fjölmiðlum er nú reyndar talað um tekjuöflunarfrumvörp. Menn nota óskaplega fínt orð yfir þetta. Sennilega telur hæstv. fjmrh. það þægilegra fyrir sig og fjölmiðlar nota þetta orð, tekjuöflunarfrumvörp. Til skamms tíma hafa frumvörp af þessu tagi verið kölluð skattafrumvörp. Auk þess sem það orð er miklu fallegra, fer betur í munni, segir það í rauninni miklu betur hvað hér er um að ræða. Hér er um að ræða álagningu nýrra skatta eða hækkun á eldri sköttum og því tel ég það miður að menn skuli vera að breyta málvenju og málnotkun bæði hér í þinginu og í fjölmiðlum, að hætta að tala um skattafrumvörp, eins og menn hafa gert áratugum saman, og fara að tala um tekjuöflunarfrumvörp í staðinn sem er miklu óþjálla og verra orð. Umræðan um bæði þessi frumvörp, þ.e. frestun virðisaukaskattsins og svo nú tvöföldun á skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, hefur snúist nokkuð almennt um skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Það er eðlilegt. Það eru boðaðar mjög miklar breytingar af hálfu núv. ríkisstjórnar í skattlagningu auk þess sem ljóst er að það gengur illa hjá hæstv. ríkisstjórn að ná saman heildstæðri stefnu um þetta mál og þess vegna er eðlilegt að umræðan snúist nokkuð almennt um skattastefnu hæstv. ríkisstjórnar. Þá hafa almenn efnahagsmál nokkuð komið inn í þessa umræðu. T.d. víkkaði hv. 10. þm. Reykv. Guðmundur G. Þórarinsson umræðuna allnokkuð út þegar hann tók til máls hér á síðasta fundi. Hann færði hana út á almennt svið efnahagsmála og tel ég nauðsynlegt að gera það sem hann sagði nokkuð að umtalsefni hér í minni ræðu og mun koma nánar að því hér á eftir. En hvers er raunverulega að vænta í skattamálum hjá núv. hæstv. ríkisstjórn? Hæstv. fjmrh. hefur verið inntur eftir því í þessum umræðum að hann geri heildstæða grein fyrir því hver sé skattastefna ríkisstjórnarinnar, hver muni verða þau frumvörp sem hér verði fram borin, en það hefur orðið fátt um svör í þessari umræðu. Fjárlagafrv. sjálft gefur auðvitað vísbendingu, en í greinargerð með frv. á bls. 210 er nokkur kafli um hvers muni að vænta í skattheimtu ríkissjóðs. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Gert er ráð fyrir breytingu á ýmsum óbeinum sköttum, svo sem vörugjaldi, bensíngjaldi og innflutningsgjaldi af bílum. Auk þess að styrkja fjárhag ríkissjóðs draga þessar aðgerðir úr innflutningi og þar með viðskiptahalla. Þá er gert ráð fyrir breytingu á eignarsköttum, annars vegar almennri hækkun eignarskattshlutfalls einstaklinga og fyrirtækja og hins vegar því að taka upp sérstakt og hærra skattþrep fyrir þá einstaklinga sem eiga skuldlausa eign yfir sérstökum háum mörkum. Er þá gert ráð fyrir að núverandi eignarskattsauki haldist óbreyttur. Stefnt er að ýmsum breytingum á tekjusköttum einstaklinga og fyrirtækja. Fyrirhugað er að hækka skatthlutföll, en persónuafsláttur hækki þannig að skattbyrði lægri tekna verði ekki breytt. Þá hækki barnabætur sérstaklega. Einnig er til athugunar að taka upp sérstakt skattþrep á háar tekjur. Þá er gert ráð fyrir skrefi í þá átt að samræma skattlagningu tekna hvort sem þær eru laun, raunvextir, arður eða söluhagnaður. Hvað fyrirtæki varðar verða hert ákvæði þess efnis að tekjur í formi hlunninda, einkaneyslu á reikning fyrirtækis og lánafyrirgreiðslu komi til skattlagningar. Þá er og stefnt að frekari samræmingu í skattlagningu peningastofnana með því að veðdeildir og fjárfestingarlánasjóðir verði gerð tekjuskattsskyld með sama hætti og bankar eru nú. Áformað er að orkufyrirtæki verði skattlögð með almennum hætti. Á sölu happdrættismiða og hliðstæða starfsemi verði lagður 12% söluskattur eins og nú er á margvíslega þjónustu. Þessi starfsemi hefur vaxið mikið að umfangi að undanförnu og er talið að velta happdrætta nemi um 3 1 / 2 milljarði kr. á þessu ári og geti orðið um 4 milljarðar á næsta ári. Ólíklegt er talið að 12% skattur verði til að draga mikið úr sölu happdrættismiða og verði hann því að mestu borinn af þeim sem miðana kaupa. Þó kemur til álita að í stað þessa verði stærri hluta tekna af sölu happdrættismiða varið til rekstrar á þeirri starfsemi sem byggð er upp af happdrættisfé en síðan rekin fyrir opinbert fé.`` Þessi orð í grg. með fjárlagafrv. gefa vissulega vísbendingu um skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Hún bendir til gífurlegrar skattheimtu. Hún bendir til meiri aukningar á skattheimtu en dæmi eru til í sögu þessarar þjóðar. Þetta er m.ö.o. dæmigert einkenni vinstri stjórna, að finna aldrei nein önnur úrræði en að seilast dýpra og dýpra í vasa borgaranna, að sópa til sín auknum sköttum, og hafa fjmrh. slíkra stjórna oft sýnt ótrúlega hugkvæmni við uppfindingu nýrra skatta. En einhvern veginn gengur þetta þó verr en til stóð. Tíminn líður. Það eru ekki mjög margir starfsdagar Alþingis fram til jóla. Fjárlagafrv. er í fullri vinnslu og fá skattafrv. af þeim sem boðuð hafa verið hafa enn þá séð dagsins ljós. Í gær var þó hér í deildinni útbýtt einu frv. sem kemur væntanlega til umræðu seinna í dag, þ.e. frv. um vörugjald, sem er raunar ótrúlega ósvífin árás á lífskjör almennings í landinu. Þar er t.d. gert ráð fyrir því að leggja sérstakan skatt á byggingarvörur og ýmiss konar vörur til heimilis sem þýðir stóraukinn byggingarkostnað. Þetta eru kaldar kveðjur til unga fólksins í landinu sem er að byggja yfir sig eða stofna heimili. Þessar jólagjafir fær unga fólkið nú með kveðju frá Alþb. Það verður lagður sérstakur byggingarskattur á unga fólkið af hálfu Alþb. á næsta ári. En það vantar þó mikið á að öll kurl séu komin til grafar í skattamálunum. Það bólar t.d. enn þá ekkert á frv. um skatt af íþróttastarfsemi eða starfsemi öryrkjasamtakanna sem fjmrh. af alkunnri smekkvísi kallar skatt á þá sem haldnir eru spilafíkn, eins og hann orðaði það í umræðunni í síðustu viku. Hæstv. fjmrh. kemst auðvitað ekkert hjá því öllu lengur að gefa Alþingi heildarmynd af skattastefnu þessarar ríkisstjórnar. Sú mynd sem dregin er upp í greinargerð fjárlagafrv. er mjög ófullkomin. Það spyrst út úr herbúðum stjórnarliða að það sé bullandi ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna um marga af þeim sköttum sem hæstv. fjmrh. hefur boðað, eins og skattinn á íþróttastarfsemina. Þess vegna kemst hæstv. fjmrh. ekkert hjá því öllu lengur að gefa Alþingi heildarmynd af skattastefnu hæstv. ríkisstjórnar. Alþingi verður að fá að vita fyrr en síðar hvar þetta skattlagningaræði ríkisstjórnarinnar á að enda. Nú stefnir í 2. umr. um fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar. Reyndar átti hún að fara fram í þessari viku samkvæmt starfsskrá sem útbýtt var og vafalaust hefur verið unnin í samráði við hæstv. ríkisstjórn. Það er þó ljóst að það virðist ekki ætla að verða að 2. umr. fari fram. En mér finnst rétt að taka það fram þannig að það sé alveg ljóst fyrir hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn að Sjálfstfl. mun ekki sætta sig við að 2. umr. um fjárlagafrv. fari fram fyrr en öll skattafrv. ríkisstjórnarinnar eru komin fram. Sjálfstfl. telur útilokað að afgreiða fjárlagafrv. fyrr en skattafrv. hafa hlotið afgreiðslu. Hin óvenjulega staða í Alþingi nú kallar á slík vinnubrögð. Það er óverjandi að afgreiða fjárlög án þess að það sé ljóst hver skattafrv. hæstv. ríkisstjórnar ná samþykki þingsins og hver ekki. Ég bið hæstv. fjmrh. að hafa þetta í huga mjög sterklega þegar hann skipuleggur vinnubrögð við afgreiðslu fjárlaga á næstu dögum. Umræður um þetta frv. einkennast nokkuð af því að þetta sé fyrst og fremst skattur á verslunina í landinu. Það hefur verið réttilega bent á að þetta komi sérstaklega illa við dreifbýlisverslunina í landinu sem á nú mjög undir högg að sækja eins og oft hefur verið bent á. Það er eðlilegt að menn beini huganum í umræðunum fyrst og fremst að versluninni í þessu sambandi því að það er ljóst að verslunin kemur til með að bera mjög stóran hlut af þessum skatti, en við skulum þó hafa í huga einnig að þetta er skattur á almennan atvinnurekstur í landinu. Í 3. gr. frv. segir: ,,Stofn til sérstaks eignarskatts skal vera fasteignamatsverð í árslok 1988 á fasteign sem nýtt er við verslunarrekstur eða til skrifstofuhalds ásamt tilheyrandi lóð`` o.s.frv. Öll fyrirtæki landsins greiða m.ö.o. þennan skatt því öll fyrirtæki, hvort sem það er fiskvinnsla, hvort sem það er iðnaður, hvort sem það er útflutningsiðnaður eða verkfræðistofa, hafa skrifstofuhald og þau munu greiða þennan skatt af þeim hluta síns húsnæðis sem telst til skrifstofurekstursins. Þannig erum við ekki eingöngu að tala um skatta á verslunina í landinu. Við erum að tala um aukna skattheimtu á allan þann atvinnurekstur sem menn eyða nú klukkutímum saman í hv. Alþingi í að ræða um og draga upp dökka mynd af þeim erfiðleikum sem þessi atvinnurekstur á við að stríða. Hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra gerði lítið úr þessari skattheimtu í umræðunni í síðustu viku og sagði að þetta væri nú aðeins 1/4--1/2% af veltu fyrirtækja samkvæmt reynslu. En auðvitað munar um það. Sum fyrirtæki borga ekkert hærra aðstöðugjald en þetta, en sem nemur 1/4--1/2% af sinni veltu, og kvarta þó. Meginatriðið er að þetta er skattur sem lagður er á óháð afkomu fyrirtækja. Þess vegna er þetta ósanngjarn og óeðlilegur skattur, ekki síst þegar hann er hækkaður nú um helming eins og verið er að gera tillögu um með þessu frv. En þrátt fyrir að þingmenn, jafnt stjórnarþingmenn sem aðrir, tali mikið um erfiðleika í atvinnurekstrinum er þetta ekki eini skatturinn sem boðaður er á atvinnureksturinn í landinu samkvæmt fjárlagafrv. sem ég las upp úr áðan eða greinargerðinni. Það er boðaður aukinn eignarskattur á fyrirtækin. Það er boðaður aukinn tekjuskattur á fyrirtæki og við höfum nú fengið frv. um hækkun vörugjalds sem kemur auðvitað mjög við atvinnureksturinn í landinu einnig. Því er haldið fram að þessi skattur sé m.a. á lagður til að koma í veg fyrir offjárfestingu í þjóðfélaginu. Þau rök eru léttvæg og duga ekki í þessu sambandi. Nú á sér stað mikil niðursveifla í fjárfestingu. Fjárfesting dregst mjög ört saman og mun dragast saman hvort sem þessi skattur verður hækkaður eða ekki. Það skiptir engu máli í því sambandi. Það er hið almenna efnahagsástand í landinu sem ræður mestu um fjárfestingu og álagning þessa skatts mun engu máli skipta í því sambandi. Hv. 10. þm. Reykv. Guðmundur G. Þórarinsson flutti hér afar sérkennilega ræðu þegar þetta mál var til umræðu á miðvikudaginn var. Hann réðist þar mjög harkalega á 1. þm. Suðurl., fyrrv. forsrh., hv. þm. Þorstein Pálsson. Taldi að hann hefði komið efnahagsmálum í það horf sem raun ber vitni, svo ég lesi það sem ég skrifaði eftir hv. þm., og honum færist því ekki að gagnrýna þessa ríkisstjórn þótt hún kæmi ekki öllu í lag umsvifalaust. Mér finnst að hér hafi hv. þm. hagrætt staðreyndum. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson var að vísu forsrh. í 14 mánuði, en áður hafði verið forsrh. í þessu landi maður að nafni Steingrímur Hermannsson sem er einnig núv. hæstv. forsrh. Hann hafði verið forsrh. í fjögur ár og stjórnað efnahagsmálum, svo ég noti nú orðalag hv. 10. þm. Reykv. um hlutverk forsrh. við stjórn efnahagsmála. Hann taldi að hv. þm. Þorsteinn Pálsson hefði stjórnað efnahagsmálum í 14 mánuði. Hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson stjórnaði þeim í fjögur ár. Og hvað gerðist þá? Góðærið sem hv. 10. þm. Reykv. sagði að hefði verið í tíð hæstv. forsrh. Þorsteins Pálssonar var í tíð Steingríms Hermannssonar, á því fjögurra ára tímabili. Þá var hámarksverð á okkar afurðum. Þá var afli í hámarki. Gengi dollarans hækkaði mjög mikið og olíuverð var í lágmarki þannig að hér ríkti mikið góðæri, það streymdi mikið fjármagn inn í þjóðfélagið í gegnum okkar útflutningsatvinnuvegi. En þessu fjármagni var dreift jafnóðum út í þjóðfélagið. Það kom fram í auknum kaupmætti almennings, það kom fram í mjög aukinni einkaneyslu, það kom fram í auknum útgjöldum ríkis og sveitarfélaga og það kom fram í gegndarlausri fjárfestingu fyrirtækja sem oft var af miklu fyrirhyggjuleysi, verðum við að viðurkenna. En efst á þessu öllu saman trónaði efnahagsmálaráðherrann, hæstv. þáv. forsrh. Steingrímur Hermannsson. Um það leyti sem ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar tók við var þetta að breytast. Þá fóru hjólin að snúast á annan veg. Þá var góðærið á enda. Verð á okkar afurðum lækkaði, aflinn minnkaði, dollarinn féll. Þetta var auðvitað sá vandi sem menn áttu við að stríða í þeirri ríkisstjórn. Og það verður að segjast eins og er að sú ríkisstjórn var ekki nægilega samstiga í að leysa þann vanda sem við blasti. Auðvitað var ekki ríkisstjórninni einni þar um að kenna. Við skynjuðum mjög vel að þjóðfélagið sjálft, einstaklingarnir, borgararnir áttuðu sig ekki á því hver þróunin var að verða þannig að það var ekki nægilegur skilningur ríkjandi úti í þjóðfélaginu fyrir því að það þyrfti að grípa til róttækra og öflugra efnahagsaðgerða. En hæstv. núv. forsrh. lék ekkert fallegan leik í því dæmi öllu saman þegar var verið að ræða efnahagsmál innan þeirrar ríkisstjórnar. Hann lék tvöfaldan leik. Hann lék annan leik innan ríkisstjórnarinnar og hinn úti í þjóðfélaginu þar sem hann lék það að hann væri alltaf á móti því sem ríkisstjórnin væri að gera og ól þar með á óánægju með þær aðgerðir sem ríkisstjórnin þó greip til. Hann segist að vísu nú hafa setið í fílabeinsturni í utanrrn. og ekki alveg áttað sig á hver þróunin var. En hvar var hann þessi fjögur ár þegar góðærið ríkti hér og fjárstreymið var sem mest inn í okkar þjóðfélag og með þeirri spennu og þeim afleiðingum sem við höfum séð að urðu af góðærinu? Spurningum af þessu tagi verður Framsfl. auðvitað að svara. Hv. þm. Framsfl. verða að svara spurningum af þessu tagi. Hvar var Framsfl., hvar var Steingrímur Hermannsson, hæstv. forsrh., fjögur árin á undan? Þeir verða að svara spurningum af þessu tagi áður en þeir flytja ræður eins og þá sem hv. 10. þm. Reykv. flutti í síðustu viku. Mér finnst líka að þingmenn Framsfl. mættu mjög gjarnan spyrja hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson að því: Hvar voru hans tillögur til þess að leysa vandamál sjávarútvegsins í síðustu ríkisstjórn? Aldrei heyrði ég eina einustu tillögu af hans munni, hvorki innan ríkisstjórnar né utan, um hvernig ætti að leysa vandamál sjávarútvegsins. Þannig verða framsóknarmenn vissulega að líta í eigin barm og svara sjálfum sér spurningum af þessu tagi áður en þeir flytja ræður eins og þá sem hv. 10. þm. Reykv. flutti í síðustu viku. Hv. 10. þm. Reykv. var mjög gagnrýninn á síðustu ríkisstjórn. Reyndar var hann talinn í hópi þeirra í þingflokki framsóknarmanna sem voru í eins konar stjórnarandstöðu í síðustu ríkisstjórn. En það væri fróðlegt að heyra hvað hv. þm. segir nú. Hann sagði á miðvikudaginn var að hann byndi í lengstu lög vonir við að þessi ríkisstjórn mundi leggja fram tillögur til lausnar okkar vanda í efnahags- og atvinnumálum. En hvar eru þessar tillögur? Hvar eru þessi úrræði? Hvar eru tillögurnar? Hvar eru bjargráðin sem lýst var eftir? Þær er hvergi að finna. Það fór fram hér í gær löng umræða um vanda sjávarútvegsins. Það örlaði hvergi á einni einustu tillögu um hvað gera ætti, til hvers ætti að grípa í þeirri erfiðu aðstöðu sem við erum nú í. Við munum eftir yfirlýsingum þegar verið var að mynda þessa hæstv. ríkisstjórn eða reyndar slíta fyrri ríkisstjórn og mynda þessa. Þá var hún mynduð vegna þess að það lá svo mikið á. Það þurfti að grípa til úrræða til að bjarga atvinnulífinu, til að bjarga efnahagsmálunum sem allra fyrst. Það varð að gerast helst innan viku, innan nokkurra daga. Nú eru liðnir bráðum þrír mánuðir og ekkert hefur örlað á neinum tillögum, allt er látið reka á reiðanum og með þeim alvarlegu afleiðingum sem við blasa hvarvetna úti í okkar þjóðfélagi. Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu, þ.e. frv. um tvöföldun á skattlagningu á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, er eins og ég gat um áðan eitt tiltölulega lítið frv. af mörgum frumvörpum sem hæstv. fjmrh. boðar til þess að hækka skatta á landsmönnum. Ég ítreka þá skoðun okkar sjálfstæðismanna að við viljum fá fram heildarmynd af skattlagningu þessarar ríkisstjórnar. Við viljum fá á borðið öll skattlagningarfrumvörp ríkisstjórnarinnar áður en hægt er að ganga til 2. umr. um fjárlög og það er okkar eindregin krafa að öll skattlagningarfrumvörpin verði afgreidd í hv. Alþingi áður en fjárlagafrv. verður afgreitt.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið, enda er hún búin að standa alllengi og sennilega búið að segja allt sem þarf að segja í henni. En það frv. sem hér er til umræðu á þskj. 142 um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði er að mínu mati hið versta mál fyrir margra hluta sakir. Hér er á ferðinni dæmigert mál þess eðlis að auka á mismunun milli atvinnugreina þar sem þessi ákveðna skattlagning er sett á eina stétt eingöngu. Á meðan aðrar atvinnugreinar njóta skattfríðinda á borð við undanþágur frá söluskatti á aðföngum, þurfa ekki að greiða launaskatt o.s.frv. þá er lagt til að álögur á verslun verði auknar. Það er furðulegt að slíkt skuli ekki höfða til samvisku stjórnarherranna, þó alveg sérstaklega þeirra sem kenna sig við jafnaðarmennsku. Ég á bágt með að finna nokkra jafnaðarmennsku í slíkri skattlagningu. Ég furða mig hins vegar ekkert á því að fulltrúar Alþb. gleðjist yfir þessum skatti, enda hafa þeir sýnt í verki að þeir vilja með öllu móti hækka vöruverð í landinu samhliða afnámi samningsréttar og samhliða aukinni skattheimtu. Þannig, að þeirra mati, bæta þeir lífskjör láglaunafólksins í landinu. Allt er þetta undir stjórn hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar, formanns Framsfl., sem aldrei ber ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut --- með undantekningum þó. Ef eitthvað er álitið hafa verið til góðs, þá átti Framsfl. flokka helst þátt í því ákveðna máli. Auðvitað birtist nú svart á hvítu einn anginn af byggðastefnu ríkisstjórnarinnar, sá anginn að færa þá litlu verslun sem eftir er á landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Öllum ætti að vera ljóst að dreifbýlisverslun á verulega undir högg að sækja þessa dagana og þolir engan veginn auknar álögur. Það má spyrja hvort þessi skattlagning sé í samræmi við málefnasamning ríkisstjórnarinnar þar sem segir m.a. í þessum græna bæklingi, spurning hvort litarvalið sé tilviljun, undir kaflaheitinu Efnahagsmál, með leyfi forseta: ,,Fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum miðast við það að treysta atvinnuöryggi í landinu og hemja samtímis verðbólgu.`` Nú er spurningin hvort þessi stóraukna skattlagning sé til þess að auka atvinnuöryggið í landinu. Næsti liður í þessum kafla í málefnasamningnum er að bæta lífskjör hinna tekjulægstu. Þá má spyrja: Batna lífskjör hinna tekjulægstu við minnkandi kaupmátt, við hækkandi vöruverð? Í kaflanum um byggðamál í sama græna bæklingi segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir jafnvægi í byggðaþróun, m.a. með eftirfarandi aðgerðum:`` Nú er spurningin: Stuðlar þetta að jafnvægi í byggðaþróun, sú árás sem hér er gerð að verslun? Það segir: ,,Unnið verður að því að bæta aðstöðu verslunarfyrirtækja í dreifbýli.`` Hvernig samræmist þetta þessu annars ágæta stefnumiði ríkisstjórnarinnar? Enn fremur segir: ,,Sérstakt átak verði gert til að auka fjölbreytni í atvinnu kvenna á landsbyggðinni.`` Það kom fram í máli einhvers hv. þm. hér fyrr í dag að kvenfólk stundar mikið vinnu við verslun. Skyldi þetta vera til að auka fjölbreytni starfa þeirra þegar þær fara að missa vinnuna ein af annarri? Það má einnig spyrja hvort þetta sé stefnumarkandi fyrir það sem koma skal. Verður það stefnan að hækka skatta um 100%? Finnst mönnunum þetta ekkert mál? Hæstv. fjmrh. verður að svara því t.d. hverju þessi stóraukna skattlagning á verslunina veldur. --- Hæstv. forseti. Er eyrað á hæstv. ráðherra einhvers staðar nálægt hátalara?

Já, já. En það er bara í hátalaranum í símanum.

Já, já. Er hægt að setja okkur í samband við símann? Hæstv. ráðherra. Ég var að spyrja að því hverju þessi stóraukna skattlagning mundi valda versluninni. Hvernig kemur þetta heim og saman víð verðstöðvunina? Hvaða áhrif hefur þetta á dreifbýlisverslunina? Mun þetta verða til að styrkja verslunina í Glasgow? Er það stefna ríkisstjórnarinnar? Er þetta stuðningurinn við Arnarflug? Eigum við að stuðla að aukinni verslun í Hamborg og Amsterdam? Eru þetta úrræðin? Ríkisstjórn mannréttindabrota er söm við sig. Einn ráðherrann boðar viðskiptaþvinganir á landbúnaðarafurðir, annar svíkur neytendur með stórfelldri skattheimtu í formi nýs vörugjalds o.s.frv. Forsrh. talar um slippaokur varðandi kreditkort en gleymir því að sjálfur er hann efnahagsráðherra í ríkisstjórn sem stundar mesta skattaokur Íslandssögunnar. Steingrímur Hermannsson forsrh. er Íslandsmeistari í skattaokri. Samkvæmt kenningu hans er hæstv. fjmrh. ekki ábyrgur fyrir nokkrum sköpuðum hlut, eingöngu efnahagsráðherrann Steingrímur Hermannsson. Auðvitað á ekki að vera nokkur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði frekar en á aðrar atvinnugreinar og það er sorglegt að nú skuli eiga að tvöfalda þessa skattlagningu þegar nánast allt eigið fé verslunar er upp urið vegna stjórn- og úrræðaleysis stjórnvalda, þegar fjármagnskostnaður er að drepa alla verslun eins og aðrar atvinnugreinar í landinu. Þessi skattlagning er hins vegar ekkert annað en snuð upp í þá alþýðubandalagsmenn þar sem þeir verða að kyngja hverju áfallinu á fætur öðru þessa dagana. Sem dæmi má taka álmálið sem öllum er ljóst að þeir alþýðubandalagsmenn fá ekki stöðvað þó þeir hafi stundum hátt, varaflugvallargerð á vegum hernaðarbandalags sem þeir engu frekar fá stöðvað en alls kyns atkvæðagreiðslur á erlendri grund þeim til skapraunar en líka til staðfestingar á að á þeim taka meðstjórnendur þeirra á landinu ekkert mark. Já, það hlýtur að svíða stundum þessa dagana að reyna að vera sannur alþýðubandalagsmaður. Þá verð ég að lýsa furðu minni á því ef Kvennalistinn ætlar sér að styðja þetta frv. þar sem er deginum ljósara að þessi hækkun hlýtur að fara beint út í verðlagið sem þýðir m.a. að allar helstu nauðsynjavörur heimilanna hækka, matvara, barnaföt o.s.frv. Ætlar Kvennalistinn virkilega að styðja slíkar hækkanir? Ætlar Kvennalistinn að stuðla að því að kaupmáttur launa minnki og það skuli enn herða sultarólina hjá þeim er minna mega sín? Ég neita að trúa því og reyndar skora á þær kvennalistakonur að taka nú af allan vafa og koma í ræðustól og lýsa stefnu sinni skýrt og skorinort í þessu máli. Hæstv. forseti. Það er búið að ræða þetta mál allítarlega og ég sé því ekki ástæðu til að hafa þessi orð mín öllu fleiri. Ég vil þó í lokin harma þá mannvonsku sem fram kemur í þessu frv. og reyndar fleiri frumvörpum sem lögð hafa verið fram í þinginu. Ég get aðeins vonað að menn fari að átta sig áður en það er um seinan. Það er löngu búið að tæma vasa almennings í þessu landi. Það er óþarfi að gera gat á þá líka.

Friðrik Sophusson Herra forseti. Hér er til umræðu eitt af þeim skattafrumvörpum sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að ná fram á grundvelli þeirrar stefnu sinnar sem byggir á því að segja almenningi í landinu að draga saman seglin, segja fyrirtækjunum að rifa seglin en ætla síðan sjálf ríkissjóði að halda sínu með því að sækja sífellt meira fé í vasa almennings. Upphátt segir hæstv. ríkisstjórn hins vegar að það sé verið að sækja fjármagnið til þeirra sem breiðust hafa bökin. Það eru gömul sannindi og ný og það veit auðvitað hæstv. fjmrh. að skattar eins og þessir, skattar á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, eru þess eðlis að þeir koma inn í rekstur fyrirtækjanna og fyrirtækin verða að afla tekna fyrir þessum sköttum og það gerist ekki öðruvísi en með því að leggja meira á vöruverðið og fá þannig inn tekjur hjá almenningi sem verður að versla til að komast af. Það merkilega við þetta frv. er að hér er ráðist á verslun í landinu og þjónustu sjálfsagt vegna þess að það hefur verið sagt í umræðunni í þjóðfélaginu að þetta séu þeir sem mest hafa grætt að undanförnu í því góðæri sem hér ríkti vegna aukins afla á undanförnum árum. Ef hæstv. ráðherra kynnir sér hins vegar þau gögn sem hann hefur í sínu eigin ráðuneyti, sem sýna hvaða fyrirtæki eiga í vandræðum, er ég viss um að hann rekst fyrr en síðar á að í hópi þeirra fyrirtækja eru ýmis fyrirtæki í verslun og þjónustu. Ég er t.d. nokkuð viss um að hæstv. ráðherra, sem var eins konar innanbúðarmaður hjá Kron á árum áður, stjórnarmaður ætlaði ég að segja. 

Hann var félagsmaður.

Hann var félagsmaður og sem slíkur sótti hann fundi hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga.

Samkvæmt lýðræðisskipulagi þeirrar hreyfingar.

Það hefur verið upplýst af hálfu hæstv. ráðherra að samkvæmt lýðræðisskipulagi þeirrar hreyfingar hafi hann verið félagi í Kron og sótt sem fulltrúi Kron fundi hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Af því tilefni, þar sem hæstv. ráðherra var sérlegur fulltrúi Kron á aðalfundum Sambands ísl. samvinnufélaga, langar mig til þess að spyrja ráðherra að því hvort hann hafi spurt félaga sína í Kron og hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga hvort þeir hafi þau breiðu bök í dag að þeir séu tilbúnir að láta hækka á sér skatt um 100%.

Ertu að hugsa um að leggja til að samvinnuhreyfingin verði undanskilin?

Nei, nei, ég er ekki að hugsa um það. En ég er að hugsa um það, hv. 1. þm. Norðurl. v., að ef skatturinn verður óbreyttur megi samvinnuhreyfingin, ef hún kýs svo, borga helmingi hærri skatt en aðrir ef þeir vilja gera það fyrir orðastað hæstv. fjmrh. sem er sérlegur fulltrúi Kron á fundum Sambandsins. Og ef hv. 1. þm. Norðurl. v. vill styðja þá hugmynd læt ég honum það eftir og hann má gjarnan taka þessa hugmynd, sem hér hefur verið nefnd, og færa hana til föðurhúsanna. Hann er uppalinn hjá Sambandinu eins og alþjóð og þingheimur veit.

Það er tóm vitleysa.

Ja, ekki vill hann kannast við það frekar en allt annað. Þegar maður talar við hv. framsóknarmenn á þingi vilja þeir helst ekki kannast við eitt eða neitt, hvorki uppruna sinn eða annað.

Við erum frændur.

Við skulum hafa hljótt um það. Þetta var fyrsta fyrirspurnin til hæstv. fjmrh. sem er sérlegur fulltrúi Kaupfélags Reykjavíkur og nágrennis hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga, hvort hann hafi leitað sérstaks stuðnings hjá þessum félögum sínum og hvernig þeim lítist á að þessi skattur, sem settur var á fyrir tíu árum, sé nú tvöfaldaður. Ég ætla að minnast á aðalatriðið í þeim málum, sem við ræðum þessa dagana, þeim skattafrv. ríkisstjórnarinnar sem nú rignir inn. Það vil ég að hæstv. ráðherra heyri ef hann má vera að því. En ég skil vel að hann þurfi að ræða við hæstv. félmrh. því að mér skilst að það séu nokkrir aurar sem fari á milli mála þegar þau halda fram sínum sjónarmiðum, hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh., --- ja, kannski ekki bara aurar heldur krónur, jafnvel þúsundir króna, sumir segja milljónir og aðrir hundruð milljóna. Sumir tala um milljarða í því sambandi. Og væri vissulega fróðlegt ef hæstv. ráðherrar, í stað þess að vera að hvísla upp í eyrað hvor á öðrum, kæmu í ræðustól og gerðu okkur almennum þingmönnum grein fyrir því hvernig þau mál standa. Það væri t.d. skemmtilegt og fróðlegt, eftir að við höfum hlustað á hv. þm. Guðmund G. Þórarinsson segja sitt álit á skattamálum, að hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir kæmi upp og segði sitt álit á því hvernig hæstv. fjmrh. hefur haldið á fjárlagaundirbúningnum og hvort mál séu með þeim hætti að hún sé ánægð með þá skipan mála. Mér finnst stundum of mikið gert af því að rætt sé við hæstv. ráðherra í blöðum og þar tala þeir eins og þeir séu utan stjórnar, bara rétt eins og þeir séu þátttakendur í einhverjum klúbbi úti í bæ. Mér finnst vera kominn tími til þess að hæstv. félmrh. komi í ræðustól, sem henni er heimilt eins og allir vita, og geri grein fyrir því hvernig mál standa hjá Húsnæðisstofnun ríkisins og af hverju hún kýs ekki að ræða það mál á hinu háa Alþingi fremur en ræða við hæstv. fjmrh. í gegnum fjölmiðla rétt eins og hún beri enga ábyrgð á stjórnarstefnunni. Er ekki kominn tími til þess eða kýs hæstv. ráðherra að þegja og taka ekki þátt í þessum umræðum? --- Ég sé að hæstv. ráðherra kýs að þegja. Það sem skiptir kannski mestu máli fyrir okkur sem eigum að afgreiða þessi mál á næstu dögum og vikum er, og það vil ég leggja sérstaka áherslu á í mínu máli, að hæstv. ríkisstjórn leggi fram öll þau skattamál sem hún hyggst láta afgreiða og þau liggi frammi í þingsölum og tryggt sé að fyrir þeim sé meiri hluti áður en 2. umr. fjárlaga lýkur. Þetta er sagt vegna þess að sumir hafa haldið því fram og það með talsverðum rökum að hæstv. ríkisstjórn eigi ekki öruggan meiri hluta í Nd. þingsins og þess vegna sé út í bláinn að afgreiða fjárlagafrv. fyrr en ljóst sé hvort hægt sé að standa við tekjuáætlun 1. gr. frv. með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn ber ef hún er meirihlutastjórn. M.ö.o.: Er það ljóst, og það er önnur fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra, að hæstv. ráðherra muni leggja fram á Alþingi og gefa yfirlýsingu um að það sé meiri hluti á bak við þau skattafrumvörp sem reiknað er með í 1. gr. fjárlagafrv.? Af því að hv. þm. Stefán Valgeirsson gengur nú í salinn langar mig til að beina enn fremur spurningu til hans. Eins og kom fram í umræðum um daginn, þegar hæstv. viðskrh. og iðnrh. var hér í ræðustól, tók hann sérstaklega fram að öll stjfrv. yrðu borin undir hv. þm. Stefán Valgeirsson, sem er lífgjafi þessarar ríkisstjórnar, hefur líf þessarar ríkisstjórnar í hendi sér, annars væru þau ekki stjfrv. Nú langar mig til að spyrja hv. þm. Stefán Valgeirsson: Voru þau frumvörp sem nú hafa verið lögð fram á Alþingi borin undir hann? Styður hann þau skattafrumvörp sem hér hafa séð dagsins ljós og er hann stuðningsmaður þeirra skatta sem ríkisstjórnin hyggst leggja á? Fékk hv. þm. að fara yfir t.d. vörugjaldsfrv. áður en það var lagt fram á Alþingi? Er hann samþykkur í einu og öllu að slíkir skattar séu lagðir á án þess að matarskatturinn svokallaði sé lagður af á sama tíma? Ef svarið er jákvætt, hvað hefur þá gerst? Hvað er það sem nú réttlætir að leggja á matarskatt og líka vörugjald þegar ljóst er að á sínum tíma héngu þessi tvö mál saman í órofa heild? Hvers konar sinnaskipti hafa átt sér stað? Ég hlakka satt að segja til þess að hv. þm. Stefán Valgeirsson komi hér upp og geri hreint fyrir sínum dyrum, taki til máls, lýsi því yfir að hann sé stuðningsmaður þessara frumvarpa. Hann hafi komið að samningu frv., hann hafi lagt blessun sína yfir frumvörpin áður en þau voru lögð fram og skýri það síðan út, ekki eingöngu fyrir kjósendum sínum heldur fyrir þingheimi öllum og þjóðinni, hvernig á því standi að hann láti þetta yfir sig ganga núna, þessi mikli baráttujaxl sem barðist gegn því á sínum tíma að söluskattur væri lagður á matvæli. Ég veit að hv. þm. Stefán Valgeirsson, sem er kjarkmeiri en aðrir þingmenn, mun ekki láta standa á sér og taka þátt í þessum umræðum, svo vel þekki ég hv. þm. Ég saknaði þess satt að segja þegar hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson tók þátt í umræðum um skattamál að hann skyldi ekki skýrar segja frá því í sínu máli hvað hann hygðist gera í skattamálum ríkisstjórnarinnar því að hann er einn af þeim mönnum sem hafa tekið til máls utan þings um sum þessara frumvarpa og þarf ég þá ekki annað en nefna öryrkjaskattinn svokallaða eða spilafíknarskattinn eins og hæstv. ráðherra kýs að kalla þennan skatt þegar hann tekur til máls á hinu háa Alþingi og mælir fyrir og ver skattafrv. ríkisstjórnarinnar. Ég tel enn fremur að hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, sem reyndar er ekki í þingsalnum, skuldi okkur það að ræða um tekjuskattinn, um það hvernig honum lítist á að vera með tvö eða jafnvel þrjú þrep í tekjuskattinum. Það mætti auðvitað tala langt mál um skattamál almennt. Ég sé í sjálfu sér ekki mikla ástæðu til þess, en ég vil að þessari umræðu ljúki ekki fyrr en hæstv. ráðherra, ef hann heyrir mál mitt, gefi þá yfirlýsingu að fjárlagafrv. verði ekki afgreitt til 2. umr. fyrr en búið sé að leggja fram skattafrv. Og af því að ég sé hv. þm. Sighvat Björgvinsson, ef hann heyrir mál mitt, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, formaður fjvn. sem nú gengur í salinn, langar mig til að spyrja hv. þm. Sighvat Björgvinsson, formann fjvn. Alþingis, hvort hann telji eðlilegt að 2. umr. um fjárlög fari fram og fjárlagafrv. verði afgreitt til 3. umr. án þess að búið sé að leggja fram á hinu háa Alþingi skattafrv. ríkisstjórnarinnar sem sýna hvernig ríkisstjórnin hyggst ná þeirri tekjuöflun sem um getur og er áætluð í 1. gr. frv. Ég óska þess sérstaklega að hv. þm., sem gegnir trúnaðarstörfum fyrir hæstv. ríkisstjórn og er formaður fjvn., segi sitt álit á þessu máli því að það skiptir auðvitað mjög miklu máli fyrir störf þingsins á næstunni. Að lokum, virðulegur forseti, þarf hæstv. ráðherra, og ég vona að hann heyri mitt mál, að skýra Alþingi frá því hvort hallinn á fjárlögum fyrir yfirstandandi ár hafi vaxið eitthvað frá því að hann flutti ræðu um þau mál síðast og hvort hæstv. ráðherra hafi í áætlun fyrir næsta ár tekið tillit til þess mikla halla sem hefur orðið á ríkisfjármálunum á síðari hluta ársins og hvort hann sé tilbúinn að gera Alþingi grein fyrir því með hverjum hætti hann ætli að brúa það bil á næstu dögum áður en 2. umr. fjárlaga fer fram. Ég ætla ekki hér, herra forseti, nema frekar gefist tilefni til síðar í þessari umræðu, að spyrja hæstv. ráðherra um önnur mál. Það er vissulega tilefni til þess, en það gefst tækifæri til þess síðar. Að svo mæltu vil ég eins og aðrir þingmenn Sjálfstfl. vinna að því að þessi frumvörp fái eðlilega þinglega meðferð. Ég skil vel að það liggi á að afgreiða þessi mál. Það hefði verið miklu betra að fá þessi frumvörp mun fyrr fram, en það er tiltölulega auðvelt að skilja að frv. gengur út á að hækka skatta um 100% og það mun Sjálfstfl. að sjálfsögðu ekki styðja.

Ólafur G. Einarsson Herra forseti. Fyrir réttri viku hófst umræða í hv. deild um þetta frv. Ég gerði það þá nokkuð að umtalsefni og m.a. beindi ég fyrirspurn til hæstv. forsrh. Ég spurði hann að því hvort Framsfl. styddi frv. Ég spurði vegna þess að hæstv. fjmrh. hafði úr sæti sínu sagt að í frv. kæmi fram stefna Framsfl. Hæstv. forsrh. staðfesti þegar hann svaraði minni fyrirspurn að Framsfl. styddi frv. M.ö.o. leggur Framsfl. með stuðningi sínum við þetta frv. stein í götu dreifbýlisverslunarinnar á Íslandi þótt talað sé um á miðstjórnarfundum þess flokks að nú verði að styðja með opinberum framlögum dreifbýlisverslunina í landinu. En þetta er kannski leiðin til að mismuna. Það sýnist manni að hljóti að vera ætlunin að með styrkjum af opinberu fé skuli versluninni í landinu mismunað eftir því hvar viðkomandi fyrirtæki eru. Og kannski á að mismuna eftir því hvers konar rekstrarform um er að ræða. Vel að merkja. Það var kaupfélagsstjóri KEA sem hreyfði þessari tillögu eða hugmynd á miðstjórnarfundi Framsfl. Það á kannski einmitt að úthluta af opinberu fé til þeirra verslana sem þóknanlegar eru núverandi hæstv. ríkisstjórn. Það verður kannski eitthvað svipað og ætlunin er að gera með Atvinnutryggingarsjóðnum. Pólitískt þukl á umsóknum eru ær og kýr a.m.k. sumra sem að þessari hæstv. ríkisstjórn standa. Hæstv. forsrh. sagði svo reyndar í lokin á þessu svari: Þessi skattur auðveldar ekki dreifbýlisversluninni lífið. Nei, það gerir hann ekki. En samt á að leggja hann á. Samt skal hann lagður á. Hvers vegna? Það hefur ekki fengist fullnægjandi svar við því. Ég velti þeirri spurningu upp hér fyrir réttri viku hvort skýringin væri sú að það hefur verið gamall draumur Alþb. að tvöfalda þennan skatt. Í þá átt gengu tillögur þeirra alþýðubandalagsmanna fyrir réttu ári þegar við vorum með hliðstætt mál á hv. Alþingi og alþýðubandalagsmenn nutu þá stuðnings Kvennalistans. Fulltrúi Kvennalista hér í hv. deild var meðflm. hæstv. núv. samgrh. og landbrh. Ég lét þau orð falla fyrir viku að e.t.v. væri þar komin skýringin á því að þetta frv. væri lagt fram í hv. Nd. en ekki Ed. að ríkisstjórnin þættist nokkuð viss um meiri hlutann hér vegna stuðnings Kvennalista. Ég taldi að þær væru svo staðfastar í skoðunum að þær mundu ekki breyta til frá því sem þær héldu fram í fyrra. Nú verð ég að draga hluta af þessu til baka sem ég sagði þá vegna þess að hv. þm. Kristín Halldórsdóttir lét þess getið síðar í umræðunni að aðstæður kynnu að hafa breyst þannig að það væri ekki á vísan að róa með stuðning Kvennalistans. Ég fagna því að það er a.m.k. kominn upp vafi hjá kvennalistakonum hér á hv. Alþingi og ég vona að þær átti sig á því að þessi skattur er ranglátur skattur og það á ekki að tvöfalda hann. Þótt þeir framsóknarmenn og alþýðuflokksmenn hafi ekki áður tekið undir tillögur um tvöföldun á þessum skatti láta þeir sig hafa það núna. Þannig sýna þeir væntanlega í verki hver er stuðningur þeirra við verslunina í landinu og þá alveg sérstaklega dreifbýlisverslunina og þetta gera þeir vafalaust fyrir Alþb. eins og ég rakti nokkuð fyrr í umræðunni. En þess er hins vegar gætt af fulltrúum þessara flokka og alveg sérstaklega Framsfl. að tala allt öðruvísi en þeir ætla sér að gera núna. Þá er látin í ljós umhyggjan fyrir þessum aðilum sem mörgum öðrum. Sem sagt: það er talað þannig en verkin eru svo allt önnur. En þótt runnar séu tvær grímur á fulltrúa Kvennalistans er þetta mál kannski engu að síður í höfn. Af fréttum má ráða að a.m.k. einn þingmaður Borgfl. ætlar óbeint að styðja þetta með því að sitja hjá þannig að kannski er þetta allt saman gulltryggt fyrir hæstv. ríkisstjórn. En það var dálítið kyndugt að heyra hv. þm. Borgfl. tala áðan til Kvennalistans. Hann hefði kannski átt að líta sér aðeins nær áður en hann fór að heimta svör frá þeim um afstöðu til málsins. En hæstv. forsrh. virðist vera í dálitlum vafa um framhaldið. Hann lét hafa slík orð eftir sér í Þjóðviljanum fyrir nokkrum dögum þar sem hann var að tala um skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar, sem á þeirra máli heita að vísu tekjuöflunarfrumvörp, sem er auðvitað miklu snyrtilegra orð en skattafrumvörp, og hann taldi að þau væru oft flókin, en ötullega hefði verið unnið að þeim og þau færu að koma fram eitt af öðru næstu daga og við höfum fengið aðeins smjörþefinn af því sem hæstv. ríkisstjórn hefur á prjónunum í þeim efnum. Í Þjóðviljanum sagði svo áfram: ,,Steingrímur vildi engu spá um það hvort stjórninni tækist að koma öllum fjáröflunarfrumvörpunum í gegn fyrir áramótin.`` Og svo orðrétt eftir hæstv. forsrh.: ,,,,Fjmrh. mun að sjálfsögðu hefja viðræður við stjórnarandstöðuna um þessi mál``, sagði Steingrímur. Það væru mörg viðkvæm mál í þessum málaflokki og enginn vafi á að menn þyrftu að mætast á miðri leið.`` Já, það verður fróðlegt að sjá hvar þessi miðja er. Við höfum ekki séð allar fyrirætlanir hæstv. ríkisstjórnar, aðeins sum af frumvörpunum sem sýna ekkert annað en skattagleði hæstv. ríkisstjórnar. Það er ofsköttun sem kallar aftur á atvinnuleysi. Þetta eru kreppuskattar. Það er rétta orðið yfir þá. Já, það á að hefja viðræður við stjórnarandstöðuna og þær hafa farið fram ef það á að kalla það því nafni að hæstv. fjmrh. hefur talað við þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar og raunar fleiri fulltrúa og greint þeim frá því hvað í bígerð er, síðast í gær frá einu frv. sem ég get að sjálfsögðu ekki farið að gera hér að umtalsefni vegna þess að það er trúnaðarmál enn þá, en það varðar tekjuskattinn, og hann hefur látið í ljós, hæstv. fjmrh., þær óskir að greidd verði gata þessara frumvarpa í gegnum þingið. Hann er svo raunsær að hann er ekki að biðja um beinan stuðning en að greidd verði gata þessara mála. Af því tilefni vil ég segja að við ætlum ekki, þingmenn Sjálfstfl., á nokkurn hátt að fara að tefja fyrir málunum, en við þurfum að sjálfsögðu að ræða þau. Og ég ítreka það, sem hér hefur þegar komið fram, að áður en fjárlög verða hér afgreidd verða að sjálfsögðu þessi mál öll að vera komin upp á borðið og ekki bara það, það þarf að vera búið að afgreiða skattafrumvörpin sjálf. Já, það á að ræða við stjórnarandstöðuna, sagði hæstv. forsrh. í þessu viðtali í Þjóðviljanum. Mig minnir að hv. þingflokksformaður Framsfl., Páll Pétursson, hafi einhvers staðar látið hafa það eftir sér að stjórnarandstaðan ætti vel við formann Sjálfstfl., hv. þm. Þorstein Pálsson, því að hann þyrfti þá ekkert að tala við neinn, sagði þingflokksformaður framsóknar. Ég er að velta því fyrir mér hvort það eigi að skilja orð hæstv. forsrh. þannig að nú væri kannski gott að eiga formann Sjálfstfl. að til að greiða götu þeirra frumvarpa sem núv. hæstv. ríkisstjórn þarf að koma í gegnum þingið og njóta til þess atbeina Sjálfstfl. Ég veit ekki hvernig á að skilja þá hv. stjórnarliða. Fyrst koma yfirlýsingar frá hæstv. forsrh. og ítrekaðar, að ef eitthvað verði samþykkt hér í þinginu sem stjórnarflokkarnir, og ég geri ráð fyrir að hann eigi þá við ráðherra stjórnarflokkanna, ekki geta fellt sig við, þá sé kominn nýr meiri hluti í þinginu og ríkisstjórnin hljóti þá að segja af sér. Þetta á a.m.k. við hin viðameiri mál sem hæstv. forsrh. metur svo. En mér er nú spurn: Hvað verður yfirleitt samþykkt hér nema til komi atbeini stjórnarandstöðunnar, eins eða fleiri fulltrúa þeirra? Mér er það ekki alveg ljóst. Er þá kominn nýr meiri hluti? Það verður áreiðanlega ýmsum brögðum beitt til að fá frumvörp ríkisstjórnarinnar samþykkt hér. Hv. þm. Stefáni Valgeirssyni verður auðvitað beitt fyrir vagninn. Hann skýrir það sjálfsagt nánar á eftir. Hann er búinn að biðja um orðið. En það er rétt að minna líka á að það verður heldur ekkert samþykkt hér af frumvörpum ríkisstjórnarinnar nema það sem hv. þm. Stefán Valgeirsson telur sér þóknanlegt. Það hefur hann margsinnis sagt. En það er hins vegar að koma á daginn að það er fullt af þessum Stefánum í þingliði stjórnarflokkanna. Einn kom fram núna alveg nýlega frá Alþfl. og lét vita um að ef það yrði ekki veitt tilteknu fjármagni í tiltekna framkvæmd suður í Keflavík væri búið með hans stuðning, hann mundi a.m.k. ekki greiða fjárlögunum atkvæði. Ég hef einhvern veginn grun um að þeir eigi eftir að koma upp fleiri núna á næstunni sem svona skoðanir hafa. Hæstv. viðskrh. sagði líka í umræðunni um daginn að hann viðurkenndi að þessi skattur kæmi illa við dreifbýlisverslunina, ég held ég hafi tekið rétt eftir, og ég spyr þess vegna enn: Hvers vegna í ósköpunum er verið að leggja þennan skatt á ef mennirnir sem eru að leggja þetta til trúa því sjálfir að þetta sé af hinu verra og eru svo að tala um í sömu andránni að það þurfi að styrkja dreifbýlisverslunina? En svo var það ræða hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar. Ég sé að hann er ekki í salnum og ég vil taka það fram við hæstv. forseta að mér er alveg sama hvort hann er í salnum eða ekki. Það er reyndar enginn framsóknarmaður í salnum. En hann flutti eina af þessum venjulegu framsóknarræðum, ræðu um það hvar forsrh. fyrrv., hv. þm. Þorsteinn Pálsson, hefði verið þegar hann leyfir sér að gagnrýna þetta algjöra athafnaleysi núv. hæstv. ríkisstjórnar. Þeir líta aldrei í eigin barm, þeir framsóknarmenn, og athuga hvar þeir hafa verið, ekki bara síðasta árið heldur síðustu 17 ár þar sem þeir hafa átt aðild að ríkisstjórn nær því samfleytt. Ég held það sé ekki nema þriggja mánaða uppstytta hjá Framsfl. frá því 1971 þegar vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar var mynduð og allt verðbólgubrjálæðið byrjaði. Nei, þeir hafa ekki komið nálægt neinu því sem miður hefur farið í þessu þjóðfélagi, aldeilis ekki. Það er alltaf allt öðrum að kenna. En hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson sagði að ríkisstjórnin hefði leikið biðleik og talaði eins og góðum skákmanni sæmir. Ég er vondur í skák, en mér sýnist einhvern veginn að þessi biðleikur, sem hefur þegar verið sýndur, hafi verið vondur leikur ef ekki hreinn afleikur og leiði ekki til farsældar. Það kæmi mér ekki á óvart þó hann leiddi til þess að öll skákin, sem ríkisstjórnin hefur verið að tefla, tapaðist. Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa þessi orð mín mikið fleiri. Ég ætla ekkert að vera að tefja afgreiðslu þessa máls. Ég hef ekki talað lengi. Ég ítreka aðeins að þetta frv. sýnir að áhugamál þessarar hæstv. ríkisstjórnar eru skattahækkanir og aftur hækkanir. Skattagleðin kemur alltaf fram þegar vinstri stjórn situr hér að völdum. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. verður að ósk sinni vegna þess að ég efast ekkert um að það er ósk hans að öll þessi mál nái afgreiðslu fyrir jól, skulum við segja, og að fjárlagafrv. verði afgreitt eins og lög gera ráð fyrir fyrir nýár. Tíminn er vissulega naumur og það á eftir að tala töluvert í þeim málum sem ekki hefur enn verið talað fyrir af hæstv. ráðherra. Af orðum hæstv. forseta Sþ. á fundi í nótt sýnist mér mega ráða að það tapast a.m.k. fjórir dagar sem hefðu verið mögulegir í vinnu hér í þinginu vegna þess að hæstv. forseti lýsti því yfir að það yrðu engir fundir hér á milli jóla og nýárs. Af því að nú eru engin brandajól eru þetta fjórir dagar. Kannski höfum við ráð á þessu. Ég vona það því að ekki er ég að biðja um fundi á milli jóla og nýárs. En við höfum þurft að upplifa það, síðast í fyrra, en þá voru að vísu mjög þung mál á ferðinni, ekki bara sem snertu fjárlagafrv. heldur vorum við þá að fjalla um fiskveiðistefnuna og þar þurftu menn að tala býsna mikið. En mér sýnist á þessum orðum hæstv. forseta Sþ. að allar líkur séu á að þetta gangi bara býsna vel fyrir sig og við ljúkum á góðum tíma fyrir jól og getum átt notaleg jól með fjölskyldum okkar.

Ragnhildur Helgadóttir Herra forseti. Það hefur verið löng og torsótt leið fyrir íslenskar konur að ná betri stöðu, meiri réttindum og fjölbreyttari möguleikum í lífi sínu en þær áður höfðu, þeirri stöðu sem þær hafa í dag. Hví er verið að segja þetta í umræðum um frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði? Hví er yfir höfuð verið að ræða það í sambandi við skattaáform ríkisstjórnarinnar? Hvað kemur það þeim málum við? Þetta kemur þeim málum mjög mikið og alvarlega við. Ekkert af því sem stendur beinlínis í þessu frv. orðar neitt um stöðu kvenna, en á bak við frv. sem við erum að fjalla um og þau frumvörp sem birta stefnu ríkisstjórnarinnar, á bak við það sem ríkisstjórnin gerir og líka á bak við það sem hún ekki gerir og varðar atvinnulíf þessa lands felst ýmislegt sem veldur því að mörg spor eru stigin í einu vetfangi aftur á bak í stöðu kvenna á Íslandi. Ég skal skýra þetta: Það sem ríkisstjórnin ekki gerir með almennum aðgerðum til að bæta stöðu atvinnuveganna úti um allt land hefur mikil og alvarleg áhrif á atvinnumöguleika kvenna. Það hefur ekki verið að ófyrirsynju að hér hefur verið löng og mikil umræða um fjölbreyttari atvinnumöguleika kvenna úti um landið, hvað hægt sé að gera til að auka þá fjölbreytni. Á sama tíma og stjórnarsinnar segjast vilja auka þá fjölbreytni gera þeir ráðstafanir sem verða til þess að fjöldi kvenna missir atvinnuna og þeir láta undir höfuð leggjast að gera aðrar ráðstafanir til þess að aðrar konur í annars konar atvinnuvegum geti haldið atvinnunni. Þetta hefur að sjálfsögðu ekki einungis áhrif á konurnar sjálfar heldur á heimili þeirra og börn því að eins og hv. þm. vita munu það nálgast að vera 80% íslenskra kvenna sem afla tekna utan heimila sinna og leggja þar með heimilum sínum til rekstrarfé ásamt bændum sínum, þær sem þá ekki eru einstæðar mæður og húsmæður eða hafa einar með sjálfar sig að gera. Það er mjög alvarlegt ástand í þeim byggðarlögum þar sem fjöldi húsmæðra hefur aflað tekna bæði í frystiiðnaðinum, í ullariðnaðinum og í fleiri greinum sem eru hluti af útflutningsiðnaði okkar. Þannig er vinnuafl kvennanna mjög mikilvægt í því sambandi og bæði úti um landið og í Reykjavík hefur frv. sem við erum hér nú að ræða enn áhrif til hins verra. Það er ljóst að bæði fjöldi kvenna sem vinnur í verslunum og á skrifstofum mun missa atvinnuna við samþykkt þessa frv. Það er ljóst að sá fjöldi af fyrirtækjum sem berst í bökkum mun síður en svo fá hvatningu til áframhaldandi starfs eða til að halda öllu því fólki í vinnu sem þau hafa núna eða yfir höfuð til að halda áfram við það að skattur þessi verður tvöfaldaður frá því sem verið hefur. Eitt hygg ég að ekki hafi komið fram í þessum umræðum. Nokkuð af konum rekur lítil fyrirtæki, litlar verslanir sérstaklega í hinum eldri hlutum bæjarins, og í hinum eldri hlutum bæjarins er dýrt verslunarhúsnæði. Þar er fasteignamatið hátt. Það er því líklegt að í slíkum smáfyrirtækjum verði enn erfiðara um vik vegna samþykktar þessa skatts og það komi niður á þeim konum. Þær eru of fáar konurnar sem reka eigin fyrirtæki, þó eru þær nokkrar, en í fleiri tilfellum en ekki með smáfyrirtæki og þau munu fara illa út úr þessu, því miður. Þá er ótalinn hlutur þeirra kvenna sem eru launþegar og allar horfur eru á að muni verða, því miður, miklu fleiri í hópi þeirra sem atvinnulausar eru eftir samþykkt frv. en áður. Það á við bæði þær sem vinna við verslun og skrifstofustörf og líka þær sem vinna ræstingastörf. Ég veit ekki hvort hv. þm. er kunnugt um hve margar konur gefa sig fram og raunar líka karlar þegar auglýst er starf við ræstingar í borginni núna. Það er af sem áður var þegar erfitt var að ná til fólks sem sinna vildi slíkum störfum, en mér er kunnugt um að svo er a.m.k. í tilfellum sem mér hefur verið sagt af. Þar eru núna í ýmsum tilvikum tugir kvenna sem spyrja um eitt slíkt starf, er það býðst. Menn geta því sagt sér sjálfir að þetta mál hefur miklu fleiri hliðar en þær sem eru sýnilegar á þeim pappír sem við höfum fyrir framan okkur. Síðan er það stærsta hliðin hinum megin á þessari medalíu sem við erum að spjalla um hérna. Og hver er hún? Hún birtist í öðrum frumvörpum fjmrh. þessa dagana. Um leið og fjöldi kvenna verður af þessum ástæðum sviptur atvinnunni og er þá samkvæmt stefnu þessarar ríkisstjórnar væntanlega ætlað að vinna alfarið á sínum heimilum hvort sem þeim líkar það betur eða verr eða hvort sem þær þurfa annarra tekna við eða ekki, þá er það svo að heimilishaldið verður um leið og þær missa tekjurnar langtum dýrara, bæði vegna þeirra verðhækkana sem frv. hefur í för með sér á ýmsum munum til heimilis og heimilisrekstrarvörum og þá ekki síður á þeim vörum sem nútímafólki eru nauðsynlegar til að létta heimilisstörfin. Ég vil gjarnan minna þær kynsystur mínar sem hér hafa verið skemur á þingi en ég á að það hefur kostað langa og mikla baráttu að vinna skilning á því að heimilistæki nútímans eru nauðsynjar en ekki lengur lúxus eins og sumir blessaðir karlarnir töldu fyrir hálfri öld. Það kemur í ljós með framlagningu frv. um vörugjald að í ríkisstjórn sitja menn sem telja eins og forfeður þeirra að slík tæki séu lúxus. A.m.k. er algjörlega ljóst að á tækjum sem eru jafndýr fyrir og þau sem ég er hér að tala um verður hinn nýi skattur þungur og þá ekki síst þegar um er að ræða að kaupandinn er búinn að missa atvinnuna og þar með tekjurnar. Ég held þess vegna að það sé nauðsynlegt að þeir hv. þm. í stjórnarliðinu, sem ég veit að ýmsir eru sanngjarnir og skilja þessa hluti eða a.m.k. vilja skilja þá, hugsi sig um. Þeir hljóta að hugsa sig betur um áður en að þessu ráði verður horfið. Þetta segi ég vegna þess að það er ótækt að horfa á þessi mál ríkisstjórnarinnar eitt og eitt fyrir sig sem einangrað fyrirbæri. Það er lágmarkskrafa borgaranna í þjóðfélaginu, sem eiga að bera þessa skatta, sem eiga að sjá ríkinu fyrir fjáröflun eins og það er orðað svo kurteislega í pressunni um þessar mundir, að þessir sömu þjóðfélagsborgarar fái að vita til hvers er ætlast af þeim, hver verði heildarbyrði þeirra vegna skattahækkana ríkisstjórnarinnar, þeir þurfi ekki að horfa á einn og einn part af dæminu, það sé ekki aðeins verið að tala um hluta af nauðsynjum heimilisins heldur allar nauðsynjar heimilisins. Við vitum að það að tala um fé til að standa undir nauðsynlegum útgjöldum er rétt eins og að tala um fé til að standa undir kaupum á nauðsynjum heimilisins og hver maður með viti reynir að gera sér grein fyrir slíku dæmi í heild. Þess vegna er gjörsamlega óboðlegt að sýna ekki það dæmi allt í einu svo að fólk geti áttað sig á því. Ég hef fjallað lítillega um ýmsar vörur til heimilishalds og heimilistæki til að auðvelda mönnum heimilisstörfin sem í raun og veru eru algjörlega nauðsynleg nú á dögum. Það má auðvitað um það deila hvort nauðsynlegt sé að strauja skyrtur eða lín, en ríkisstjórnin ætlar að hækka skatta á straujárnum. Ég get ekki neitað því að maður er ósköp feginn að þurfa ekki að standa og strauja mjög mikið og það eru sjálfsagt fleiri. Það er góð röksemd gegn því verki að búið sé að skattleggja straujárnin eins og lúxus. En það er ekki aðeins þetta. Það eru tauþurrkarar og tauvindur. Konur geta nú veskú undið í höndunum. Það er tiltekin hreyfing sem kennd var í húsmæðraskólunum í gamla daga. Það er hætt að kenna hana núna þótt nauðsynleg sé. Það er gert ráð fyrir að fólk vindi sinn þvott í tauvindu og geti keypt sér þvottavélar eins og hverjar aðrar heimilisvélar, það sé jafnnauðsynlegt og að hafa vask í þvottahúsinu. Það er hreint eins og vörugjaldsfrumvarpið sé flutt af einhverjum sem aldrei á ævi sinni hafa í þvottahús komið og vita ekki hvernig á að draga til straujárn. Þó hélt ég að nútímakarlmenn vissu allt slíkt því að svo er forsjóninni og mæðrum þessa lands fyrir að þakka að ungir karlmenn nú á dögum vita vel hvað það er að vinna að því að halda heimili í almennilegu standi. Og ég hélt satt að segja að það væru nægilega margir nútímamenn í stjórnarliðinu til að skilja þetta og mundu þá þeir hinir sömu menn endurskoða áform sín um þá vöruskattlagningu sem við förum að fjalla um fljótlega, er að sönnu ekki í þessu frv. en í því sem útbýtt hefur verið en er nauðsynlegt að skoða í þessu samhengi. Ekki nóg með að við séum að fjalla um 100% aukningu á skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, þ.e. mestum hluta atvinnuhúsnæðis í landinu. Því við erum í sama mund að tala um að skattleggja byggingarvörur sem áður hafa ekki verið skattlagðar, ekki aðeins með þeim árangri að byggingarvísitalan hækki um 3% og áhrifum þess á fjármagnskostnað húsbyggjenda og þeirra sem bæði atvinnuhúsnæði og íbúðarhúsnæði þurfa að reka heldur líka með þeim afleiðingum að útgjöldin hækka á þeim tækjum sem fara í þann hluta húsnæðis sem er oft talinn allra dýrastur en það eru eldhúsin og baðherbergin. Þetta hefur mér skilist að væri langdýrast. Þetta segja þeir sem nú eru að byggja. Og hvaða áhrif skyldi þetta þá hafa á varahluti og viðgerðarkostnað þessara tækja sem er ærinn fyrir? Það er sama hversu langt við höldum áfram að rekja þetta mál. Við sjáum æ betur að við erum dag eftir dag eftir dag að fjalla um gjöld sem koma með mjög miklum þunga niður á hin almennu heimili í landinu, öll heimili í landinu og þá sérstaklega þau heimili þar sem svo er ástatt að konurnar eru að missa sína atvinnu eða munu gera það í framhaldi af þeim frumvörpum sem ríkisstjórnin berst fyrir að fá samþykkt hér á Alþingi. Það hlýtur að vera einhver hugsun um þennan hóp þjóðfélagsborgaranna á bak við þessi mál, ekki trúi ég öðru. Menn munu kannski segja: Ja, er kannski ekki of mikið af því að konur vinni utan heimilis? Er það ekki bara ágætt að möguleikar þeirra séu skertir til þess? Það kann vel að vera að hæstv. fjmrh. telji að svo sé. Þeim mun meiri tíma muni þá hinar sömu konur hafa til þess að standa í ýmiss konar félagsstarfsemi. Þær hafa verið drjúgar í sögunnar rás við ýmis störf í líknarfélögum, í fjáröflun fyrir ýmis nauðsynleg fyrirtæki, bæði líknarstofnanir og menntastofnanir. Það þarf ekki annað en að nefna sjálfan Landspítalann og Háskóla Íslands. Hverjir ýttu þar fjáröflun úr vör nema samtök kvenna í landi okkar? Ég veit að hver einasti hv. þm. getur í einu vetfangi talið upp í huga sér fjölda þjóðþrifafyrirtækja sem væru ekki það sem þau eru nema fyrir frumkvæði og fjáröflun kvenna. Og víst eru þær, þrátt fyrir annir bæði innan og utan heimilis, margar mjög ötular við slíkt starf. En hvað vill þá ríkisstjórnin gera til að styðja slíka viðleitni kvenna? Leggja á nýjan skatt til að taka í sinn hlut það sem aflað er með ærnu erfiði í happdrættum og slíku --- eða hvað með happdrættisskatt ríkisstjórnarinnar væntanlega, skattinn sem á að leggjast á fjáröflun til líknar- og menningarmála? Það er ekki einasta að það sé vanmetið sem borgararnir af fúsum og frjálsum vilja leggja fram með erfiði sínu til fjáröflunar til slíkra mála og létta þannig undir með hinu opðinbera, heldur á að skattleggja þessa viðleitni og taka féð beint til þeirra sem vilja ráðstafa tekjunum eftir eigin pólitískum geðþótta en ekki eftir fúsum og frjálsum vilja þeirra sem fórnirnar færa. Þetta er siðferði af því tagi sem ég hygg að fjöldi kvenna í þessu landi kunni lítt að meta og fjöldi kvenna og karla, sem hafa lagt á sig ómælt erfiði til að koma áfram nauðsynlegum málum til að sinna og hjálpa samborgaranum, kunni lítt að meta það. Í þessum hópi leyfi ég mér að telja að konurnar séu jafnvel enn í dag fjölmennastar. Hvort sem það er launuð atvinna þeirra, starf þeirra og heimili eða sjálfboðaliðastarf þeirra í frístundum, allt skal skattlagt af hálfu ríkisstjórnarinnar. Að öllu þessu leyti skulu kjör kvenna skert samkvæmt stefnu þessarar ríkisstjórnar.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. lagði fyrir mig nokkrar spurningar, en ég sé ekki að hann sé hér í salnum. Hann hefur kannski verið að spyrja mig til þess að ég flytti það hér, en hefur ekki talið sig þá mann til þess að vera hér og svara mér. Ég bið hæstv. forseta að vita hvort hv. 1. þm. Reykv. er í þessu húsi og gera ráðstafanir til að hann komi hingað.

Það verður gert.

Annars er hann dálítið merkilegur, málflutningur hv. sjálfstæðismanna við þessa umræðu. Það er ákveðið mál til umræðu um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, en umræðurnar fara m.a.s. svo út um víðan völl að það er rætt um frumvörp sem ekki er einu sinni búið að leggja fram. --- Það virðist vera svo að hv. 1. þm. Reykv. sé ekki tiltækur, en þrátt fyrir það mun ég reyna að svara honum að nokkru. Hv. þm. ræddi um að ég væri að mér skildist guðfaðir þessarar ríkisstjórnar. Eru það eiginlega ekki allir þeir sem standa við bakið á þessari ríkisstjórn? Það má segja að hver og einn verði til þess að hún varð mynduð. --- Þarna kemur hv. 1. þm. Reykv. inn. Hv. 1. þm. Reykv. spurði hvort það væri ekki rétt að mér hefði verið heitið því að fá að fjalla um stjfrv. áður en þau væru lögð fram. Það er rétt. Ég er aðili að þessari ríkisstjórn. Það var alveg sjálfsagt að mér yrði sýnt það sem öðrum, en í vissum tilvikum hef ég ekki verið viðstaddur eins og nú og þá hef ég sagt t.d. hæstv. fjmrh. um vörugjaldið, ég var norður í landi þegar við ræddum saman, og ég sagði að hann mætti leggja það fram, en ég áskildi mér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Þannig er það með mörg fleiri frv. því að einn maður sem er aðili að ríkisstjórn getur ekki á nokkrum dögum, 3--4 dögum, farið ofan í slík frumvörp. Ég hef með mér fólk, bæði hér í Reykjavík og annars staðar, sem ég sendi þessi frumvörp og bíð stundum eftir umsögnum þaðan til að styrkja mig og benda mér á. En ég get ekki farið að setja fót fyrir það að frumvörpin séu lögð fram heldur áskil ég mér þá rétt til að flytja eða fylgja brtt. Er það skilið?

Mjög vel skilið.

En svo koma þessir hv. þm. og það er annað hljóð í þeim núna en var meðan þeir voru í ríkisstjórn. Nú koma þeir upp við hvert einasta frv. og segja: Þetta er ómögulegt. Þetta er ekki hægt. Það er verið að leggja á þennan og hinn skattinn. Vilja þessir hv. þm., eins og hv. 1. þm. Reykv., ekki benda þá á aðrar leiðir til tekjuöflunar? Hvernig skildi ríkisstjórnin við sem hann var í? Skildi hann þannig við eða vill hann og aðrir hv. þm. Sjálfstfl. meina það að þeir hafi skilið þannig við að það þurfi ekki aukna tekjuöflun? Ætlar hann að halda því fram? Og ef þeir eru ábyrgir á annað borð eru þeir þá ekki skyldugir til að benda á aðrar leiðir, ef á að taka á annað borð mark á þessum mönnum? Ég viðurkenni að það vill verða svo með stjórn og stjórnarandstöðu að þegar menn eru komnir í stjórnarandstöðu tala þeir öðruvísi en meðan þeir eru í stjórn, en sá vandi sem nú blasir við er svo mikill að ég hélt að hv. þm. Sjálfstfl. væru meiri karlar en raun ber vitni, að þeir mundu taka á málum af ábyrgð og af raunsæi. Gera þeir það?

Styður hv. þm. matarskattinn?

Gera þeir það? --- Ég studdi ekki matarskattinn, en samt sem áður knúði hv. fyrirspyrjandi hann fram. En við þær aðstæður sem nú er verður varla hægt að hverfa frá því. Hitt er annað mál að ég mun reyna mitt til þess að niðurgreiðslur verði þannig að það verði staðið við það loforð, sem þeir gáfu, fyrrv. ríkisstjórn, en sviku að nokkru, að borga niður þannig að það kæmi ekki niður á neytendum.

Þetta þýðir að þingmaðurinn er með aðra afstöðu nú.

Ég vil biðja hv. þm. að vera ekki með samræður hér í þingsal. Ræðustóll er opinn og mælendaskrá er enn þá opin

. Öllum fórst nú nema hv. 1. þm. Reykv. að tala um að þessi eða hinn hafi aðra afstöðu en hann hafði fyrir 2--3 mánuðum. Ég held að hann ætti að fara og líta í spegilinn eða lesa ræðurnar sínar sem hann flutti hér um ýmis málefni á meðan hann var í ráðherrastól. Og það mættu fleiri gera.

Þar á meðal hv. ræðumaður.

Ég stend frammi fyrir ákveðnum vanda sem fyrrv. ríkisstjórn skildi eftir sig og ég hef alltaf reynt að starfa þannig í þau ár sem ég hef átt sæti á Alþingi að vera ábyrgur. Ég tel að þeir sem styðja við þessa ríkisstjórn eigi að leysa sín mál annars staðar en í sölum Alþingis og ekki að feta í fótspor fyrrv. ríkisstjórnar. Hitt er annað mál að ég mun segja hér og annars staðar hug minn allan. Ég sé ekki ástæðu til að lengja hér umræður. Ég ætla að láta hv. sjálfstæðismenn um að halda uppi umræðum til þess að öll mál komist í tímaþröng. Þeir keppa sjálfsagt að því ef mér ekki missýnist, en það kemur þá í ljós hvort mér missýnist í því efni. Ég vil bara segja það og skora á þá hv. þm. Sjálfstfl. að þeir bendi á hvernig á að afla tekna til þess að hægt sé að reka þjóðfélagið með sæmilegum hætti. Ég skil varla í því að þeir hafi breytt svo um skoðun að þeir leggi nú til að það verði rekið næsta ár með miklum halla. Þá er langt gengið miðað við fyrri afstöðu þeirra. En vandinn er mikill í þjóðfélaginu og það hefur orðið á síðustu tveimur árum svo mikil eignatilfærsla í þjóðfélaginu að það væri fróðlegt að vita hvort það mál út af fyrir sig væri ekki brot á þeim reglum sem mannréttindadómstóllinn hefur í svona málum, hvort það sé ekki búið að blóðmjólka t.d. landsbyggðina og fyrirtæki fyrst og fremst þar en auðvitað líka hér og hvort maður hefði ekki rétt á því og það væri eðlilegt að mannréttindadómstóll fjallaði um það mál.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Það mál sem hér er til umræðu um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hefur margoft verið rætt hér á þingi áður. En svo ber við nú að það á að hækka þessa skatta um 100%. Það eru miklir peningar fyrir þessar eignir sem á að greiða. Er nú svo komið að þeir sem eiga verslunar- og skrifstofuhúsnæði verða að borga 4,7% af fasteignamati í skatta. Það tekur þá væntanlega rétt rúmlega 20 ár fyrir ríkið að eignast þessi hús í raun. Hér er því náttúrlega komið langt yfir þau mörk sem skynsamleg eru. Borgfl. varar við þessum auknu skattlagningum á öllum sviðum. Þessi stefna, sem má kalla nokkurs konar tjaldbúðar- og torfbæjarstefnu, sem miðar að því að þau verðmæti sem hér hafa skapast á þessari öld í varanlegum byggingum og góðu húsnæði sem er til frambúðar, að verið sé raunverulega að þrengja að þessum miklu og góðu byggingum og þessum miklu og góðu eignum, það er alveg röng stefna. Áður fyrr var fjármagnið flutt héðan úr landi og þetta er mikil framför að við skulum byggja hér fyrir komandi kynslóðir varanlegt húsnæði og varanlegar eignir sem koma auðvitað til góða um langa framtíð. Það er því alrangt að leggja svona háa skatta á slíkt húsnæði. Það verður að leggja þá spurningu fyrir hæstv. fjmrh. hvort hér sé ekki verðstöðvun í landinu. Og ef það er verðstöðvun í landinu, þá eru auðvitað auknir skattar ólöglegir. Það er ekki hægt að hafa verðstöðvun á einu sviði og hafa svo lausbeislað á öðru sviði. Það er alveg ljóst að þessir miklu og auknu skattar munu koma fram í verri afkomu hjá almenningi, hjá þeim sem eiga minnst. Því að þessum sköttum verður auðvitað velt út í verðlagið. Menn eiga ekki kost á nokkru öðru. Hér hefur verið rætt mikið um það hvernig eigi að auka tekjur ríkisins til að ná endum saman. Ég tel að þetta sé alveg röng stefna, alröng stefna. Við eigum að spyrja: Hvernig eigum við að spara í rekstri ríkisins til að ná endum saman? Það er rétta spurningin. Við hljótum að reyna að draga saman og fara mjög gaumgæfilega yfir fjármál ríkisins og sjá hvar hægt er að draga saman. Hvar hefur orðið mesta þenslan í ríkinu? Ef ég man rétt þá reiknaði ég það út að frá 1985 hefði orðið 12 milljarða hækkun á ríkisútgjöldum umfram verðlag til framlagningar fjárlaga núna. Það þýðir þá að það eru lagðir 12 milljarðar aukalega á fólkið í landinu frá 1985. En það þýðir jafnframt aukna skattlagningu og verri afkomu heimila. Síðan er það atriði sem hér hefur ekki verið rætt og það eru verðlagsforsendur frv. Þar er gert ráð fyrir hækkun á innlendu verðlagi að meðaltali 12% á milli ára. Og aðrar verðlagsforsendur eru hækkun á gjaldeyri um 7%, launabreytingar áætlaðar 8% og byggingarkostnaður um 10%. Miðað við stöðuna í dag og miðað við það sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar segja, þá eru fjárlög u.þ.b. 10% hærri en þyrfti að vera því að ef það er rétt að verðbólgan sé núll og vextirnir hafi lækkað þá hefur fjármagnskostnaður ríkisins lækkað og verðlagsforsendurnar, sem eru reiknaðar inn í frv., ættu að lækka jafnframt. Við getum því spurt okkur: Náum við ekki endum saman í raun með því að lækka frv. úr 77 milljörðum í 70 milljarða? Þá eru endar líka komnir saman. Ég held að menn verði að velta þessu einnig fyrir sér. Ég verð að segja það að þetta frv. er ekki til þess fallið að auka hagsæld í landinu, ekki til þess fallið að menn leggi fé í varanlegar byggingar sem koma okkur að góðu til framtíðar og er eitt það jákvæðasta sem hefur gerst hér eftir síðari heimsstyrjöld. Hér hafa risið myndarlegar byggingar í verslun og skrifstofuhúsnæði sem hefur lyft þessu landi á allt aðra hæð í verslun og viðskiptum og á ýmsum öðrum sviðum en var áður. Ef menn vilja snúa aftur til torfkofamenningarinnar, til þeirra alda þegar menn áttu varla bót fyrir rassgatið, þá er það út af fyrir sig mjög óvenjulegt. Ég vil vara við því að þessi stefna verði tekin upp. Ég held að við ættum að reyna að spara hjá ríkinu í stað þess að auka skattana. Það er hægt og það ættu raunverulega að liggja hér fyrir útreikningur á fjárlögum a.m.k. síðustu fimm til sex árin, hvaða liðir hafa hækkað mest og hvar ríkisútgjöldin hafa tútnað út. Þá sjáum við hvar er hægt að spara. Það á að leggja megináherslu á þá stefnu, ekki á það að auka skattana heldur á það að spara og reyna að vera hagsýnir í rekstri ríkisins. Það er aðalmálið. Ég vil svo að lokum aðeins koma inn á ýmislegt sem menn hafa haldið fram í þessum umræðum. Hv. 2. þm. Reykv. hélt því fram að aflabrögð hefðu verið minni á þessu ári en á árinu áður. Það er rangt. Hann hélt því fram að verðmæti væru minni fyrir aflann en áður og það er rétt að hluta, en meðaltal síðustu ára sýnir að verð er enn þá mjög hátt á fiskafurðum. Það er líka rangt að bandaríkjadollarinn hafi lækkað svo gífurlega. Því að ef við berum hann saman við aðra gjaldmiðla þá er hann nálægt því að vera með sömu stöðu og þýska markið. Það er því rangt að dollarinn hafi lækkað svo mikið. Ef við tökum yfir tíu ára tímabil þá er það líka svo að olíuverð er það allægsta sem það hefur verið um fjölda, fjölda ára. Öll ytri einkenni segja okkur því að það er mjög hagstætt ár núna og við eigum að vera bjartsýnir og við eigum að leggja út með það að það sé hagsæld fram undan en vera ekki með þessa svartsýni sem hér hefur gætt. Ég tel að með sparsemi og bjartsýni muni okkur takast að halda vel á málunum og það geti allir vel við unað. En það er rangt að viðhafa þessa stefnu sem hér hefur verið mest rædd, að auka skattana, og vera eilíft með þennan barlóm því að núna ríkir góðæri í landinu.

Geir H. Haarde Herra forseti. Mér þykir leitt að hv. 6. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, skuli hafa flúið salinn um leið og hann lauk máli sínu. Hann var að bera það upp á sjálfstæðismenn að þeir væru að teygja lopann í umræðunum sem er auðvitað rangt. Ég held að hann ætti að líta aðeins í eigin barm, hv. þm. Stefán Valgeirsson, sem talaði hér klukkustundum saman á síðasta þingi um hvert einasta mál. Ef ég man rétt þegar söluskattsfrv. ríkisstjórnarinnar þáv. var til umræðu þá sá hann sérstaka ástæðu til þess á kvöldfundum hér í þinginu að lesa upp úr bréfaskriftum sínum og sinna samtaka við Framsfl., og rekja hvernig þau samskipti hefðu verið. Þar talar því maður sem ætti að fara varlega í að brigsla öðrum um málþóf. Í öðru lagi. Hv. þm. Stefán Valgeirsson bað um leiðir til að draga úr tekjuþörf ríkisins. Ég nefndi eitt slíkt atriði í umræðunum í síðustu viku. Hvernig væri að leggja niður sjóðinn sem kenndur er við hv. þm. Stefán Valgeirsson og spara þannig 500 millj.? Hv. þm. segist í þriðja lagi hafa áskilið sér rétt til þess að flytja brtt. við frv. Ef að líkum lætur, ef eitthvað er að marka hans málflutning almennt, þá geri ég ráð fyrir að sú tillaga verði frekar í þá átt að hækka þennan skatt í 3,3% í stað þess að lækka hann eða fella hann niður. A.m.k. skildi ég það af hans máli að því marki sem hann talaði efnislega um þetta frv. En, virðulegur forseti, ég kveð mér hér hljóðs á nýjan leik til þess að veita nokkrar viðbótarupplýsingar við það sem ég var með fyrr í dag, vegna þess að ég held að þær skipti máli. Mér hafði ekki unnist tími til þess að fara nægilega vel yfir þær tölur sem ég hafði útvegað mér, en ég hef nú slegið á þetta nokkuð nákvæmar. Þannig er að meðaltalshlutfall innheimtu skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði miðað við álagningu og eftirstöðvar til samans hefur ekki verið nema um 66% þegar félög og einstaklingar eru tekin saman, þ.e. heildarinnheimtan sem hlutfall af álagningu og eftirstöðvum. Ef eingöngu er miðað við álagninguna þá er þetta hlutfall 86--87% á árinu 1987. Reyndar rúm 87% ef miðað er við bæði félög og einstaklinga. Þetta er í góðærinu 1987. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu í frv. sjálfu lækkar þetta hlutfall á árinu 1988. Það er ekki nema 83,25% ef miðað er við það að 235 millj. kr. innheimtist í þessum skatti, eins og segir í grg. frv., þannig að innheimtuhlutfallið fer lækkandi. Þess vegna tel ég mig hafa sýnt enn frekar fram á það að tekjuáætlunartalan í frv. stenst ekki. Gáum nú hvað átt er við. Miðað við 410 millj. kr. álagningu á næsta ári ætti innheimtan miðað við innheimtuhlutfallið árið 1987 að vera 360 millj. kr., en ekki 425 millj. kr. eins og kemur fram í grg. frv. Þarna er sem sagt ofáætlun í tekjunum upp á 65 millj. kr. sem er 18% af þeim tekjum sem ætla má að innheimtist. Og þetta er í góðærinu 1987 miðað við innheimtuhlutfallið þá. Ef maður hins vegar miðar við innheimtuhlutfallið í ár, eins og hæstv. fjmrh. gerir sjálfur ráð fyrir að það verði miðað við frv., þá innheimtast á næsta ári ekki nema 340 millj. kr. af þessum skatti, en ekki 425 millj. kr., þ.e. 85 millj. kr. minna en ráðherra gerir ráð fyrir í frv. Innheimtan er áætluð 25% hærri en gera má ráð fyrir að hún verði miðað við rauntölurnar í ár. Ég vildi nú bara í allri hógværð beina því til fjmrh.: Hvað er eiginlega hér á ferðinni varðandi þessa tekjuáætlun? Ég held að ég hafi fullkomlega málefnalega sýnt fram á að það er eitthvað bogið við þessa tekjuáætlun, á bilinu sennilega 18--25%, ef ekki meira því ef eitthvað er þá er líklegra að innheimtan versni á næsta ári miðað við árið í ár. Ef þetta eru vinnubrögðin í sambandi við aðra áætlun á tekjum í þeim frv. sem hæstv. ráðherra hefur lagt fram, þá held ég að hv. fjh.- og viðskn. verði að leggja mikla vinnu í að grafast fyrir um forsendurnar sem þar liggja að baki, því þá held ég að við blasi algert hrun í þeirri tekjuöflun sem hér hefur verið kynnt. Ég vildi sem sagt gjarnan að ráðherrann gerði nokkra grein fyrir þessu, svaraði þessum spurningum mínum, um leið og ég ítreka þær spurningar sem ég bar fyrir hann í fyrri ræðu minni.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það voru nokkuð kynleg ummæli sem hv. 6. þm. Norðurl. e. viðhafði hér, að sjálfstæðismenn væru að tefja framgang skattamála ríkisstjórnarinnar. Hvernig er þessum málum varið? Hefur hæstv. ríkisstjórn lagt fram sín skattafrv. hér? Hefur hún í þessum umræðum getað svarað því hver endanleg frv. verða og hvernig þau eiga að líta út? Er það ekki svo að hæstv. ríkisstjórn hefur dregið það núna fram í desembermánuð að leggja þessi frv. fram? Þau eru ekki öll komin fram enn og flest bendir til þess að innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar sé bullandi ágreiningur um ýmis atriði enn þá. Það er býsna kynlegt þegar burðarás ríkisstjórnarinnar kemur hér upp í ræðustólinn og heldur því fram að hér sé um tafir að ræða af hálfu stjórnarandstöðunnar þegar hæstv. ríkisstjórn hefur ekki einu sinni komið sér saman enn þá um það hvernig endanleg skattafrv. eiga að líta út. Þessi umræða hefur tekið nokkurn tíma og í sjálfu sér ekki ástæða til að lengja hana og ég ætla ekki að gera það hér. Það vakti þó athygli að hv. 10. þm. Reykv. gerði efnahagsmálin almennt að sérstöku umræðuefni undir þessum dagskrárlið. Hv. 10. þm. Reykv. er einn áhrifamesti þm. Framsfl., sá af óbreyttum þm. framsóknar sem handgengnastur er forustu flokksins. Hann hafði forustu um það að innleiða hér undir þessum dagskrárlið almenna umræðu um efnahagsmál, einkanlega út frá því sjónarmiði framsóknarmanna að um þau mætti ekki ræða á annan veg en þann sem hæstv. forsrh. kynnti í stefnuræðunni að framsóknarmenn komi hingað upp í ræðustólnn með handlaug sína og sápu og þvoi af sér allar syndir 17 ára stjórnarferils. Og þó að ég ætli ekki að lengja þessa umræðu þá er óhjákvæmilegt, þegar stjórnarliðið tekur með þessum hætti almenn efnahagsmál til umfjöllunar undir frv. um tiltölulega afmarkað svið í skattamálum, að svara nokkrum einföldustu staðreyndum varðandi fullyrðingar hv. þingmanns. Hv. 10. þm. Reykv. taldi það vera hina verstu gjörð og það sem mestum skaða hefði valdið við stjórn efnahagsmála að taka hér upp fastgengisstefnu eins og hann orðaði það. Hverjir höfðu nú forustu um það að innleiða fastgengisstefnu á Íslandi? Var það ekki einmitt gert undir verkstjórn þáv. og núv. hæstv. forsrh.? Var það ekki einmitt gert í ríkisstjórninni sem mynduð var 1983 þar sem formaður Framsfl. hafði verkstjórn á hendi? Og var sú stefna ekki innsigluð með sérstökum samningum við aðila vinnumarkaðarins sem formaður Framsfl. taldi sig eiga allan heiður af? Og hvenær var svo vikið frá fastgengisstefnunni? Það var í tíð fyrrv. ríkisstjórnar. Hvers vegna brotnaði samstarf Sjálfstfl. við Framsfl.? Vegna þess að Framsfl. vildi ríghalda í fastgengisstefnuna sem einn aðalforustumaður Framsfl. segir að sé mesti skaðvaldur í efnahagslífi þjóðarinnar. Þegar deilur stóðu innan fyrri ríkisstjórnar í september sl. þá mátti Framsfl. ekki heyra á það minnst að nýta þá heimild til 3% gengislækkunar sem fyrri ríkisstjórn hafði áður samþykkt og núv. ríkisstjórn neyddist síðar til að láta koma til framkvæmda. En í viðræðum þáverandi stjórnarflokka mátti ekki á þetta minnast og öll skjöl sem Framsfl. lagði fram í þeim viðræðum miðuðu að því að þessi heimild yrði ekki nýtt. Svo koma menn hér upp með brigslyrðum um samstarfsmenn sína, að þeir einir beri ábyrgð á því sem úrskeiðis hefur gengið. Auðvitað hefur sitthvað gengið úrskeiðis á tímum allra ríkisstjórna. En í þröngum tíma hér í umræðum um frv. ríkisstjórnarinnar hæstv. um að tvöfalda skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði þá sér einn helsti forustumaður Framsfl. ástæðu til að hefja umræðu um þessi efni og ásakanir á fyrri samstarfsmenn, þegar staðreyndir mála blasa svona skýrt við að það er einmitt formaður Framsfl., sem hefur haft forustu um fastgengisstefnuna, sem lét brotna á því samstarf í fráfarandi ríkisstjórn. Og það er einmitt forusta Framsfl. sem er að sigla sjávarútveginum í endanlegt strand. Hæstv. sjútvrh. lét þau boð ganga út frá Alþingi í gær að hann ætlaði sér ekki að beita sér fyrir neinum aðgerðum nú á næstunni til viðreisnar atvinnulífi í landinu, þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. forsrh. um að raungengið væri rangt skráð þá ætti ekkert að gera í þeim efnum. Það voru skilaboð hæstv. sjútvrh. til sjómannanna, fiskverkafólksins og stjórnendanna í sjávarútveginum. Og svo kemur forustumaður í þingflokki framsóknarmanna og upphefur þessa umræðu.  (Gr ipið fram í: Ríkisstjórn þín felldi gengið um 16%.)  Það er staðreynd máls.  Hv. þm. gerði það líka að miklu árásarefni að í tíð fyrri ríkisstjórnar tókst ekki að lækka mjög alvarlegan viðskiptahalla. Ég segi að það er út af fyrir sig alveg réttmæt gagnrýni þó að það hafi að vísu ekki gerst nema á einu ári um mörg, mörg undangengin ár að okkur hafi tekist að ná jöfnuði í viðskiptum við útlönd. Fráfarandi ríkisstjórn tókst að ná jöfnuði á vinnumarkaði, draga úr þeirri umframeftirspurn eftir vinnuafli sem var að knésetja útflutningsframleiðsluna, en það tókst ekki að draga úr viðskiptahallanum og það er staðreynd. Þessi hv. þm. lýsti því mörgum sinnum yfir í tíð fyrri ríkisstjórnar að hann gæti ekki undir neinum kringumstæðum stutt ríkisstjórn sem ekki kæmi viðskiptahallanum niður þegar í stað. Nú er þessi hv. þm. stuðningsmaður ríkisstjórnar. Hver er stefna hennar að þessu leyti? Hún hefur gefið út þjóðhagsáætlun fyrir 1989 og það er ekki einu sinni markmið þessarar nýju hæstv. ríkisstjórnar að lækka viðskiptahallann! Það hefur mörgum ríkisstjórnum mistekist að ná niður viðskiptahalla en þær hafa þó allar haft það að markmiði að ná honum niður og gert ráðstafanir í þeim tilgangi. En nú er gefin út þjóðhagsáætlun þar sem ríkisstjórnin lýsir því yfir að hún hefur það ekki einu sinni að markmiði að ná viðskiptahallanum niður. Svo leyfa þessir hv. þm. sér að koma hér upp með stærilæti og ásökunum á fyrrv. samstarfsmenn! Ja, það verður ekki skilið á þann veg að þessir hv. þm. Framsfl. séu að greiða hér fyrir framgangi mála. Það verður ekki skilið á þann veg að þeir ætli að auðvelda hæstv. fjmrh. að ná málum sínum fram. Þó að ræða hv. 10. þm. Reykv. hafi gefið tilefni til ítarlegra og langra umræðna um efnahagsmál ætla ég aðeins að láta þessar örfáu athugasemdir duga vegna þess að ég geri mér ljóst að hæstv. ríkisstjórn þarf á tíma þingsins að halda til þess að fjalla um skattafrv. stjórnarinnar. Aðeins örfá atriði um það frv. sem hér er til umræðu. Það var gengið mjög eftir því við upphaf þessarar umræðu að hæstv. fjmrh. greindi Alþingi Íslendinga frá því hverjar yrðu endanlegar niðurstöður í skattahækkunaráformum ríkisstjórnarinnar. Hann var þráspurður og m.a.s. kvartaði undan því að það væri verið að reka ofan í hann spurningarnar aftur og aftur af því að hann gat engin svör gefið við þeim. En um leið og Alþingi var farið heim í síðustu viku þá fóru að birtast fréttir í fjölmiðlunum af því hvað í vændum væri. Ekki með beinum yfirlýsingum frá hæstv. ráðherra heldur samkvæmt hefðbundnum leka. Það virðist vera orðin regla hjá hæstv. ráðherra við birtingu á upplýsingum að greina ekki Alþingi frá því, að standa ekki sjálfur fyrir birtingu á upplýsingum heldur að byrja alltaf á því að leka þeim nafnlaust. Þannig er komið fram við Alþingi Íslendinga þegar hæstv. ráðherra þarf virkilega á samvinnu Alþingis að halda til þess að ná markmiðum sínum hér fram og hefur ekki dregið úr því að staða hans er sú að hann þarf hér á samvinnu að halda. En þá er þessum vinnubrögðum beitt. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir í viðtali við dagblaðið Þjóðviljann í síðustu viku, ekki hér á Alþingi heldur í viðtali við dagblaðið Þjóðviljann, að það ætti að hefja samningaviðræður við stjórnarandstöðuna um skattamálin. Samningaviðræður þar sem fjmrh. væri falið að mæta stjórnarandstöðunni á miðri leið eins og það var orðað. M.ö.o.: Hæstv. ráðherra varð ekki skilinn á annan veg en þann að það væri búið að gefa hæstv. fjmrh. fyrirmæli um það að falla frá helmingnum af fyrirhuguðum skattahækkunum og á þeim grunni ætti hann að byrja viðræður við stjórnarandstöðuflokkana. Þetta voru þau fyrirmæli sem hæstv. forsrh. gaf hæstv. fjmrh. í viðtali við Þjóðviljann. Engar slíkar viðræður hafa farið fram. Að vísu gefur hæstv. ráðherra út miklar yfirlýsingar um það og lætur birta yfirlýsingar í flokksmálgagni sínu í Þjóðviljanum að sá einstæði atburður hafi gerst að viðræður séu hafnar við stjórnarandstöðu. Það hafa engar viðræður farið fram við Sjálfstfl. a.m.k. um þau skattafrv. sem hér liggja fyrir. Eðli máls samkvæmt hafa sum þessara frv. verið kynnt Sjálfstfl. Það er engin nýlunda. Það hefur einfaldlega verið gert æði oft áður og oftast nær með meiri fyrirvara en núna hefur verið gert þegar um mikilvæg skattafrv. hefur verið að tefla. Það er þvert á móti gagnrýniefni að hæstv. fjmrh. skuli kynna stjórnarandstöðuflokkum þessi frv. með svo skömmum fyrirvara. Það hafa engar viðræður farið fram a.m.k. við Sjálfstfl. um efni þessara frv. svo sem hæstv. forsrh. mælti fyrir um að fjmrh. skyldi gera. Hv. 17. þm. Reykv. vakti athygli á ýmsum mikilvægum staðreyndum varðandi þann skatt sem hér er til umræðu. Í fyrsta lagi vakti hann athygli á því hversu eignarskattheimta opinberra aðila er orðin gríðarlega mikil eftir að þessi skattur hefur verið hækkaður um 100%. Skattur á þetta húsnæði er orðinn svo mikill að hann jafngildir eignaupptöku á rúmum 20 árum. Hann kom hér fram með athygliverðar tölur um innheimtu á þessum skatti sem rökstyðja mjög vel þá gagnrýni sem hér hefur verið sett fram. Það kom nefnilega í ljós að innheimtan er léleg vegna þess að þessi atvinnufyrirtæki standa einfaldlega ekki undir þessari skattheimtu og hvar er hún lélegust? Hún er auðvitað lélegust í þeim byggðarlögum sem búa við mesta erfiðleika í atvinnumálum, þar sem neyðin er mest. Það kom fram að í þorpum eins og Vík í Mýrdal og Búðardal er innheimtan lítil en það er einmitt á þessum stöðum sem atvinnuástand er bágast og má sjálfsagt finna fleiri dæmi af þessu tagi á landsbyggðinni. Þetta eru ekki neinar gríðarlegar tölur í tekjuöflun ríkissjóðs og hæstv. fjmrh. ypptir sjálfsagt öxlum yfir þessu og segir: Þetta eru svo litlar upphæðir að þær skipta mig ekki miklu máli. En það er einmitt þetta viðhorf skattastefnunnar, sem borin er hér fram í nafni félagshyggjunnar, að það skipti engu máli þó að skattheimta sé tvöfölduð á þau fyrirtæki á þeim landsvæðum þar sem neyðin er mest um þessar mundir. Í nafni félagshyggjunnar skiptir það hæstv. ráðherra engu máli þó að verið sé að leggja enn einn klafann á þessi fyrirtæki. Það er athyglivert að allir þm. Framsfl. hrópa húrra fyrir þessu í einum kór. Þeir telja það vera sérstakt hreystiverk að leggja þennan skatt á atvinnufyrirtækin í litlu þorpunum úti á landi þar sem verslunin er að hrynja niður. Allt í nafni félagshyggjunnar. Hæstv. ráðherra hefur engu svarað því sem hér hefur rækilega komið fram að auðvitað er það skinhelgi einber að hér sé um að ræða skatt sem leggist á breiðu bökin í þjóðfélaginu. Þessi skattur leggst á neytendur með fullum þunga og það hefur verið sýnt fram á það kannski með einfaldasta dæminu um hæstv. ráðherra sjálfan sem er meðlimur í kaupfélagi. Það eru ekki síst kaupfélögin úti á landi sem eiga þær fasteignir sem þessi skattur leggst á. Hæstv. ráðherra ætlar ekki að greiða þennan skatt sjálfur né félagsmenn hans í Kaupfélagi Reykjavíkur og nágrennis. Þeir ætla að láta reksturinn standa undir þessum kostnaði, undir þessum skatti. Það er auðvitað þannig alls staðar annars staðar í atvinnurekstri á Íslandi að þessi skattur fer inn í reksturinn og leggst á neytendur þessarar þjónustu. Hæstv. ráðherra er sjálfur hið lifandi dæmi um það að eignaraðilarnir standa ekki undir skattinum sjálfir. Öll stóru orðin um að hér sé verið að leggja skatt á breiðu bökin eru þess vegna skinhelgi einber. En auðvitað ætlar hæstv. ríkisstjórn að halda þessu til streitu í nafni félagshyggjunnar. Ég geri mér fulla grein fyrir því að ríkissjóður á nú við mikinn vanda að etja og þó að þessi skattheimta sé ranglát og óeðlileg þá væri ég fyrir mitt leyti alveg tilbúinn til þess að hefja viðræður við ríkisstjórnina á þeim grundvelli sem hæstv. forsrh. lýsti í þessu máli, að mætast á miðri leið. Ég væri alveg tilbúinn til þess að ræða það við hæstv. fjmrh. vegna þröngrar stöðu ríkissjóðs að framlengja skattinn óbreyttan. Aðstæður eru með þeim hætti að menn komast ekki hjá því að horfa á hina erfiðu og þröngu stöðu. Það væri óábyrgt og ómálefnalegt. Ég vil taka orð hæstv. forsrh. alvarlega og væri tilbúinn að hefja þær viðræður. En hæstv. fjmrh. hreyfir sig ekki, ljær ekki máls á því þó að hæstv. forsrh. hafi gefið um það dagskipun að mætast á miðri leið, ekki síst í þessu máli. Ég hygg að það mundi greiða mjög götu þess og framgang í þinginu ef hæstv. ráðherra væri tilbúinn til þess. En að ætla að hækka þennan skatt um 200%, þá er verið að auka á misrétti í þjóðfélaginu og gegn því stendur Sjálfstfl.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég vil að mörgu leyti þakka fyrir þessa umræðu sem hér hefur farið fram. Hún hefur verið löng og ítarleg þótt mér hafi nú á stundum liðið eins og ég sagði einu sinni áður á þessu þingi, eins og boðflennu í pólitískri erfidrykkju þeirra sem stóðu að síðustu ríkisstjórn. Ég get út af fyrir sig verið sammála hv. þm. Þorsteini Pálssyni um það að út frá þeirri þörf ríkisstjórnarinnar að fá málefnalega umræðu um sín frv. fyrst og fremst og afgreiðslu á þeim hafi ekki verið skynsamlegt hjá hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni að efna til svona almennra umræðna um samskipti fyrri tíðar á milli Framsfl. og Sjálfstfl. Ég ætla ekki að blanda mér mikið inn í þær umræður en vona að þeim deilum sé nú að sinni lokið. Ég er fullviss um að þm. Framsfl. hafa allir dregið lærdóm af þessari reynslu, bæði í ríkisstjórninni og þessari umræðu.

Einnig í ríkisstjórninni?

Já, einnig í ríkisstjórninni og í þessari umræðu. Það er einnig alveg rétt að hv. þm. Geir H. Haarde flutti hér mjög málefnalegar og gagnlegar upplýsingar um innheimtu á skattinum á verslunar- og skrifstofuhúsnæði á undanförnum árum. Það er alveg rétt að varðandi þennan skatt, eins og reyndar ýmsa aðra, það má nefna t.d. söluskatt sem dæmi, að það hafa verið erfiðleikar í innheimtu. Það er eitt af brýnustu verkefnum á nýju ári að styrkja innheimtukerfi ríkisins á margvíslegan hátt til þess m.a. að það sé öruggt að almenningur sem felur hinum fjölmörgu innheimtuaðilum eins og t.d. fyrirtækjum af ýmsu tagi að koma áleiðis gjöldum til ríkissjóðs geti gengið að því sem vísu að það verði gert. Auðvitað er hægt að finna byggðarlög víða úti um land þar sem þetta innheimtuhlutfall er mjög lítið, m.a. vegna margvíslegra erfiðleika í því byggðarlagi. Það dæmi sem hér var t.d. tekið af Vík í Mýrdal er glöggt hvað þetta snertir. Talan er að vísu lág, 135 þús., eins og ræðumaður nefndi sjálfur, sem er ekki nema lítið brot af þeirri heildarupphæð sem hér er um að ræða. Meginhlutinn af skattinum á skrifstofu- og verslunarhúsnæði fellur á höfuðborgarsvæðinu. Mig minnir að það séu 80--90% af skattinum sem koma hér á höfuðborgarsvæðið. Og það er auðvitað alveg ljóst að þar hefur þenslan í skrifstofu- og verslunarhúsnæði verið mest og er enn og þess vegna, eins og ég sagði við upphaf þessarar umræðu, er þessi hækkun nú einnig hugsuð sem hömlunaraðgerð gagnvart óskipulagðri og óskynsamlegri fjárfestingu því að það gífurlega offramboð sem er á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, er auðvitað eitt af fjárfestingarvandamálunum í þessu þjóðfélagi. Hins vegar hefur verið gert ráð fyrir því í tekjuáætlun þessa skatts að leita eftir föngum eftir því að innheimta eftirstöðvar fyrri ára og það er reiknað með í tekjuáætluninni hvað þetta snertir að það takist að verulegu leyti. Það er hins vegar erfitt að fullyrða nákvæmlega hér og nú hvað mikinn árangur það kann að bera, alveg eins og menn eiga erfitt með að fullyrða hér og nú hvað stórt hlutfall af söluskatti kunni að innheimtast á næsta ári. Í þessum efnum er óhjákvæmilega mikil óvissa, sérstaklega þegar við erum að halda inn í skeið þar sem enginn getur fullyrt hvað þungi samdráttarins verður mikill og hvenær fer að rétta aftur við svo að fyrri tekjuviðmiðanir geti haldið gildi sínu. Ég held hins vegar að það sé mjög gagnlegt fyrir þingheim að gefa sér tóm til þess í vetur að fara rækilega yfir reynsluna af innheimtukerfi ríkisins bæði hvað þennan skatt snertir, hvað söluskatt snertir og ýmis önnur skattaform vegna þess að á því berum við öll sameiginlega ábyrgð og það er ekki hollt fyrir almennt siðferði í landinu og tiltrú til stjórnvalda eða viðskiptaaðila að svo stór hluti af þeim opinberu gjöldum sem viðskiptaaðilum og fyrirtækjum er falið að innheimta komist ekki til skila. Ég held þess vegna að fjölmargir hafi beinan hag af því að tryggja að á þessu verði mikil bót. Ég verð að vísu að segja það að mér finnst pínulítil mótsögn í því að setja annars vegar á langar ræður um það hvað hér sé á ferðinni gífurlega mikil aukning skattbyrðar á verslunar- og skrifstofufyrirtæki og svo hins vegar langar ræður um það að það muni innheimtast svo lítið af þessum skatti. Hvort tveggja getur varla verið rétt, að hann feli í sér gífurlega aukningu skattbyrðarinnar og hitt að það sé veruleg brotalöm í því hvað innheimtuna snertir þannig að mjög lítið af honum muni komast til skila. Ef hið síðara væri rétt er ekki um þá byrði að ræða sem hluti af ræðuflutningnum hefur gengið út á.  sér stað við Sjálfstfl. og álasa mér fyrir vinnubrögðin í þeim efnum. Ég hef reynt, þann tíma sem ég hef setið á Alþingi, að vanda vinnubrögð mín í samskiptum við aðra þingflokka. Ég hafði nokkra reynslu af því sem formaður þingflokks Alþb. á sínum tíma, á miklum erfiðleikaárum, 1980--1983, hvað nauðsynlegt er að vanda vinnubrögð í þeim efnum. Og ég tel mig hafa fylgt þeim vinnureglum hvað þetta snertir. Um miðja síðustu viku, minnir mig að það hafi verið, hafði ég fyrst samband persónulega við formann þingflokks Sjálfstfl. og greindi honum frá fyrirætlunum mínum um það að efna til viðræðna við þingflokkana um þetta efni. Síðan hafði ég formlegt samband við varaformann þingflokks Sjálfstfl., Halldór Blöndal, óskaði eftir því að hann kæmi til fundar við mig, mig minnir að það hafi verið sl. fimmtudag eða föstudag, ásamt fulltrúa Sjálfstfl. í fjvn. þar sem við gætum rætt þessi mál. Á þeim fundi flutti ég tvær óskir til þessara fulltrúa þingflokks Sjálfstfl. Sú fyrri var á þann veg að þeir athuguðu hvort hægt væri að greiða fyrir því að frv. um vörugjald, sem ætlunin væri að leggja fram í þinginu eftir helgi, gæti komið til atkvæða og afgreiðslu á fáeinum dögum. Hin síðari tilmæli voru um það hvort þingflokkur Sjálfstfl. væri reiðubúinn til viðræðna við mig og aðra ráðherra ríkisstjórnarinnar um þau einstöku frv. sem eftir væri að flytja áður en þau yrðu lögð fram. Ég taldi það hins vegar eðlileg vinnubrögð að spyrja fyrst um vilja til slíkra viðræðna áður en út í þær væri farið efnislega. Ég hafði síðan samband við varaformann þingflokks Sjálfstfl., Halldór Blöndal, á laugardag. Hann tjáði mér að hann hefði rætt við formann Sjálfstfl., hv. þm. Þorstein Pálsson. Niðurstaða þeirra viðræðna hefði verið sú að þeir væru reiðubúnir að koma og taka við frv. um vörugjald til skoðunar en vildu á þessu stigi málsins ekki skuldbinda sig gagnvart afgreiðsluhraða þess hér í þinginu. Það fannst mér eðlilegt svar að mörgu leyti og í framhaldi af því ræddi ég síðan við formann þingflokks Sjálfstfl. á sunnudagskvöld, ítrekaði ósk mína um það að kannað yrði hvort þingflokkur Sjálfstfl., ásamt þingflokkum annarra stjórnarandstöðuflokka, væri reiðubúinn til þess að koma til efnislegra kynninga og hugsanlegra viðræðna um efnisþætti þeirra meiri háttar tekjuöflunarfrv. sem ríkisstjórnin ætti eftir að leggja fyrir þingið. Formaður þingflokks Sjálfstfl. tjáði mér síðan að Sjálfstfl. væri reiðubúinn til þess og í gærkvöldi komu á fund, ásamt mér og hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. sem er staðgengill forsrh., þrír fulltrúar þingflokks Sjálfstfl. og í sameiningu fórum við yfir helstu efnisatriði í væntanlegu frv. um tekju- og eignarskatt og við bárum þar fram ýmsar spurningar. Þeir töldu sig hins vegar eðlilega ekki vera í aðstöðu þá til þess að ræða það mál fyrr en þeir hefðu rætt það í sínum þingflokki. Það fundust mér eðlileg svör. Ég verð hins vegar að segja í fullri hreinskilni, eftir alla þessa atburðarás sem ég hef hér rakið, að það kemur mér dálítið spánskt fyrir sjónir að fá á mig einhverjar ávítur af hálfu formanns Sjálfstfl. fyrir viljaleysi gagnvart viðræðum við Sjálfstfl. Ef hv. þm. Þorsteini Pálssyni finnst þetta vera óeðlileg vinnubrögð, að gefa Sjálfstfl. tækifæri til þess að meta það fyrst með hvaða hætti hann vill koma til viðræðnanna í stað þess að ég sé, eða aðrir ráðherrar, að þvinga upp á Sjálfstfl. formi, stað og stund og eðli viðræðnanna fyrir fram, þá vil ég segja það alveg skýrt að ég hef áður leitast við og mun áfram leitast við að haga samskiptum mínum við þingflokkana þannig að þessi málefni komi í réttri röð. Það tekur hins vegar tíma, það er auðvitað alveg rétt, alveg eins og viðræður af þessu tagi milli flokka taka ávallt ákveðinn tíma. Það var af minni hálfu af fullum heilindum gert og með eðlilegum hætti, þó að kannski megi segja að viss fjarvera manna hafi gert þetta aðeins seinvirkara, en atburðarásin hefur verið eins og ég hef lýst. Ástæðan fyrir því hins vegar, eins og ég greindi fulltrúum þingflokks Sjálfstfl. frá fyrir síðustu helgi og vænti þess að þeir hafi þá komið því áleiðis til síns flokks, að ég taldi óþarfa að efna til slíkra viðræðna, í fyrsta lagi um frestun virðisaukaskattsins, í öðru lagi um skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, í þriðja lagi um skattlagningu á erlendar lántökur, var sú að öll þessi frv. hafa komið hér fyrir þing áður eða, eins og hvað virðisaukaskattinn snertir, eru í sjálfu sér einföld og ekki væri efnisástæða til ítarlegra viðræðna um þau áður en þau yrðu lögð fram hér í þinginu, vegna þess að þau lægju tiltölulega ljós fyrir og að um mjög afmarkaða þætti væri að ræða. Aftur á móti hvað vörugjaldið snertir, hvað tekju- og eignarskattinn snertir, sem eru þau tvö viðamestu frv. sem ríkisstjórnin leggur hér fram til tekjuöflunar, teldi ég slíkar viðræður fullkomlega eðlilegar. Og ég vil segja það hér að þeir viðræðufundir sem við áttum í gær við fulltrúa Sjálfstfl., við fulltrúa Kvennalistans og fulltrúa Borgarafl. voru að mínum dómi eðlilegir og gagnlegir og fyllilega í þeim stíl sem búast mátti við á þessu stigi málsins. Ég vona þess vegna að þessi vinnubrögð og þessi viðleitni sem ég hef hér lýst fari nú ekki að verða mönnum, að tilefnislausu að mínum dómi, ástæða til þess að álykta um viljaleysi til þess að ræða við Sjálfstfl. eða aðra flokka stjórnarandstöðunnar. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson gerir mikið úr því að hæstv. forsrh. hafi sagt við Þjóðviljann að menn ættu að mætast á miðri leið. Ég er nokkurn veginn viss um að það er ekki alveg stærðfræðilega mælt af hálfu forsrh. að málið beri að skilja á þann veg að fyrst spilum við út einhverri tölu og svo sé deilt í hana með tveimur og það verði niðurstaðan eins og skilja mátti á ummælum hv. þm. Þorsteins Pálssonar, heldur feli orðalagið ,,að mætast á miðri leið`` í sér almennan vilja til þess að skoða tillögur og sjónarmið sem fram kunna að koma. Þá eru menn auðvitað komnir að kjarna málsins sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson viðurkenndi. Það er hinn mikli tekjuvandi ríkissjóðs ef við ætlum að hverfa af þeirri braut, sem ég tel nauðsynlegt, að reka ríkissjóð og þar með stóran hluta okkar kerfis fyrir erlend lán. Til þess eru ekki nema tvær leiðir. Það er verulegur niðurskurður upp á nokkra milljarða eða viðbótartekjuöflun og nýir skattar upp á nokkra milljarða. Ég myndi auðvitað fagna því ef fulltrúar Sjálfstfl. vilja leggja fram skýrar tillögur um slíkan niðurskurð eða um slíka nýja tekjuöflun. Ég hef ekki heyrt þær tillögur enn, hvorki hér í þingsölum né á viðræðufundum. Ég hef satt að segja ekki heyrt eina einustu tillögu frá Sjálfstfl. um nýja tekjuöflun eða nýjan niðurskurð. Ég er hins vegar ekkert að væna Sjálfstfl. um það að hann hafi ekki slíkar tillögur. Þær koma þá fram hér á sínum tíma. En það er auðvitað ekki hægt að halda þannig á málum að menn viðurkenni stærð vandans en vilji hvorki leggja fram tillögur um niðurskurð né þá tekjuöflun sem þarf og hún er mikil og hún er stór, hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson. Ég hef ekki skotið mér undan því að kalla skatta skatta í þessari umræðu frá upphafi málsins. Hvað frumvörp ríkisstjórnarinnar snertir hefur meginþorri þeirra nú þegar verið lagður fram á Alþingi. Í gær voru fulltrúum þingflokka stjórnarandstöðunnar kynnt helstu hugsanleg efnisatriði frv. um tekju- og eignarskatt og því jafnframt lýst yfir að það mundi koma fram hér á Alþingi öðru hvoru megin við næstu helgi. Hins vegar finnst mér eðlilegt að þingflokkum stjórnarandstöðunnar sé, ef þeir kjósa, gefið tækifæri til þess að koma með ábendingar sínar um efnisatriði í því frv. Ég er hins vegar ekki að þvinga þá til þess. Ég hef ekki kosið að hafa þau vinnubrögð í þessum efnum að láta þá ganga undir eitthvert sérstakt próf og segja dag eftir dag: Hvar eru ykkar tillögur, hvar eru ykkar tillögur? Ég tel að slíkar viðræður þjóni engum tilgangi, heldur hef ég gefið þeim það form að það geti þróast með eðlilegum hætti eftir því sem vilji annars vegar einstakra flokka stjórnarandstöðunnar stendur til og hins vegar okkar í ríkisstjórninni. Að þessu leyti eru viðræðurnar af fullum heilindum og í alvöru af minni hálfu og ekki litið á þær sem einhvers konar prófraun fyrir stjórnarandstöðuna sem þó væri hægt að gera í þessum efnum af því að vandinn er stór og það er mjög auðvelt að leggja erfiðar spurningar fyrir alla flokka í þessari stöðu. Auk frv. um tekju- og eignarskatt er í raun og veru bara eitt frv. eftir af þeim sem nefnd hafa verið í tekjugrundvelli fjárlagafrv. og það er hið fræga frv. um söluskatt á happdrætti. Það er hins vegar mjög einfalt í eðli sínu, satt að segja ekki nema fáein orð sem viðbót við söluskattsfrv. Þess vegna liggur það í raun og veru alveg ljóst fyrir efnislega og hefur gert frá þeim degi sem fjárlagafrv. var kynnt. Að því leyti mundi því ekkert nýtt bætast inn í málið þó að frv. væri formlega lagt hér fyrir þing. Hins vegar, varðandi útfærslu tekju- og eignarskattsfrv., er um að ræða nánari efnisatriði og útfærslu sem er eðlilegt að menn vilji sjá áður en þeir halda lengra í þessum efnum. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi svarað ýmsu af því sem til mín var beint í þessum umræðum sem hafa að vísu verið langar og farið vítt um völl. Ég hef kosið að verja hér nokkrum tíma til þess að fjalla um þessar viðræður að gefnu tilefni síðasta ræðumanns. Það var nú ekki til þess að efna til einhverra ítarlegra umræðna hér og nú um þær, enda tel ég eðlilegra að menn geri það milli þingflokkanna. Vegna þess að mér fannst ég á ósanngjarnan hátt borinn þeim sökum að hafa ekki sýnt vilja til viðræðna við Sjálfstfl. þótti mér hins vegar nauðsynlegt að rekja af minni hálfu atburði síðustu 6--7 daga hvað þetta snerti.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hagræðir nú mjög í málflutningi sínum varðandi þá umfjöllun sem hér hefur farið fram um það sem kallað hefur verið viðræður fjmrh. við stjórnarandstöðuflokkana. Það verður auðvitað að gera mjög skýran greinarmun á samningaviðræðum og almennum kynningarfundum. Það er alveg tvennt ólíkt. Það er almenn venja þegar um meiri háttar skattafrv. er að ræða að fjmrh. kynna það fyrir þingflokkum, bæði ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu, og yfirleitt er það gert með meiri fyrirvara en nú. Það eru engin nýmæli sem felast í því að hæstv. fjmrh. hefur kynnt efni nokkurra frumvarpa. Það hefur ranglega verið gefið til kynna að í þessu felist eitthvert nýmæli og eitthvað alveg sérstakt af hálfu ráðherra. Kynningarfundur er eitt en samningaviðræður eru annað. Engar slíkar viðræður hafa farið fram, engar samningaviðræður. Það er hins vegar auðvitað laukrétt, sem hæstv. fjmrh. hefur bent á, að nokkrir þingmenn Sjálfstfl. hafa mætt til þess að koma á kynningarfundi um efni nokkurra frv. Ég sé ekki ástæðu út af fyrir sig til þess að gera mikið úr því og gagnrýni ekki hæstv. ráðherra fyrir það nema síður sé. Ég segi hins vegar að þessar kynningarviðræður hefði mátt hefja fyrr. Samningaviðræður hafa ekki farið fram. Og það er auðvitað alveg út í bláinn fyrir hæstv. fjmrh. að kalla á fulltrúa stjórnarandstöðuflokka og segja: Við erum tilbúnir til viðræðna, eruð þið tilbúnir til viðræðna, áður en ríkisstjórnin sjálf hefur komið sér saman. Það er bullandi ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna og á milli þeirra um þau frv. sem eftir er að leggja fram og jafnvel þau frv. sem búið er að leggja fram. Og svo kemur hæstv. ráðherra og segir: Getið þið ekki komið í viðræður við mig sem sitjið í stjórnarandstöðunni þó að ég hafi ekki enn náð nokkurri samstöðu á milli ríkisstjórnarflokkanna og ekki innan ríkisstjórnarflokkanna? Ja, sér er nú hver boðskapurinn. Það er auðvitað algerlega út í bláinn og óverjandi fyrir hæstv. ráðherra að vera að tala um viðræður við stjórnarandstöðuflokka, a.m.k. ekki við Sjálfstfl., fyrr en samkomulag hefur tekist innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Við vitum að það hefur verið bullandi ágreiningur um tekjuskattsfrv. og um öryrkjaskattinn. Þessi frumvörp verða auðvitað að liggja fyrir í heild sinni áður en þessar viðræður hefjast. Sjálfstfl. er fús til þessara viðræðna, ég hef margítrekað það. Það er auðvitað eðlilegt að margt fleira komi inn í þær umræður. Sú efnahagsstefna sem er forsenda fjárlagafrv. hlýtur að verða þáttur í þeim umræðum og það mun ekki standa á Sjálfstfl. að taka þátt í þeim, en það verður að gerast á eðlilegum forsendum og eftir að ríkisstjórnin hefur sjálf komið sér saman. Hún getur ekki hlaupið frá því og dregið fjöður yfir innri erfiðleika og innra sundurlyndi með því að ætla að fara að hefja viðræður við stjórnarandstöðuflokka áður en hún kemur sér sjálf saman. Þetta eru grundvallaratriði. Hæstv. ráðherra verður að gera greinarmun á almennum kynningarfundi og svo raunverulegum samningaviðræðum.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég fer að skilja betur ýmislegt sem menn hafa sagt um Sjálfstfl. Vel getur verið að hv. þm. Þorsteinn Pálsson sé almennt að reyna að skjóta sér fram hjá þeim vanda að gera tillögur um niðurskurð eða tekjuöflun, ég skal ekkert um það dæma hér og nú. Það á eftir að koma í ljós. Það er hins vegar misskilningur hjá honum að mikill ágreiningur sé innan ríkisstjórnarinnar um þessi mál, það er það alls ekki. Það var t.d. gerð ítarleg grein fyrir því á viðræðufundinum með fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna í gær hvernig staðan væri varðandi tekjuskattinn og eignarskattinn. Ef menn vilja lýsa því sem bullandi ágreiningi, þá hafa menn ekki mikla reynslu af því að vinna efnislega að flóknum málum í samskiptum flokka. Það er hins vegar ekkert nýtt að einstakir þm. Framsfl. hafi verið á móti söluskatti á happdrætti. Það hefur löngum legið fyrir og er sagt frá því annan hvern dag á Stöð tvö. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson kemur því enn áleiðis í Dagblaðinu í dag og hann er mjög iðinn við það þannig að það hefur ekki farið fram hjá neinum. Varðandi annað hefur þetta hins vegar alveg legið ljóst fyrir og því er enginn grundvöllur til þess að segja að ekki sé hægt að ræða þessi mál vegna ágreinings í ríkisstjórninni, það er misskilningur. Við munum þess vegna þróa þessi mál áfram. Við óskuðum eftir því í gær að heyra hugmyndir þingmanna Sjálfstfl. um tekjuöflunarþörfina og niðurskurðarmöguleikana. Við vorum ekkert að fara hér upp í ræðustól og skamma þá fyrir að vera ekki komnir með slíkar tillögur eða slíkar hugmyndir. Ég taldi satt að segja ekki að það ætti að vera stíll þessara viðræðna heldur væru þær með öðrum hætti og ég mun halda á þeim áfram með þeim hætti þrátt fyrir orð hv. þm. Þorsteins Pálssonar hér. Það verður svo að ráðast hvaða afleiðingar hann telur að þetta allt saman hafi í för með sér eða hvaða ályktanir hann mun draga af því. Ég ætla ekki að lengja þessar umræður hér. Það gefst ærið tilefni til þess að ræða það síðar meir.

Friðrik Sophusson Herra forseti. Það er ekkert skrýtið hvernig umræðan hefur þróast hér í síðustu ræðum. Það er ljóst að hæstv. ríkisstjórn er í sjálfheldu. Það kemur nefnilega nú í ljós sem vitað var í upphafi, að hæstv. ríkisstjórn er ekki meirihlutastjórn í þeim skilningi sem flestir þingmenn skilja það orð. Það var athygli vert að hlusta á hæstv. fjmrh. senda skeyti sín til einstakra hv. framsóknarþm. Hann sagði að það hefði ekki verið skynsamlegt af hv. 10. þm. Reykv. Guðmundi G. Þórarinssyni að taka þátt í þessari umræðu. Í síðari ræðu sinni sagði hann að allir vissu að hv. þm. hefði sérskoðanir á ákveðnum málum og hann lýsti þeim annan hvern dag eða jafnvel daglega í blöðum og síðan væru þessar skoðanir tíundaðar í sjónvarpi. Hæstv. ráðherra sagði síðan af sinni alkunnu hógværð að vonandi hefðu hv. þm. Framsfl. lært af þessari reynslu. Þeir ættu ekki að vera að koma hér upp í ræðustól. Þeir ættu ekki að koma hér upp á dekk og ybba gogg heldur ættu þeir bara að sitja, bíða og þegja. Síðan bætti hann við að þetta gilti einnig um þá hv. framsóknarmenn sem sitja í ríkisstjórninni. Ég tók mjög vel eftir því að hæstv. ráðherra sendi meðráðherrum sínum, hæstv. ráðherrum Framsfl., kveðju með þessum hætti.

Það er misskilningur.

Þetta sagði hæstv. ráðherra. Hann sagði, og ég vona að ég hafi skrifað það rétt. Við getum flett því upp síðar, orðrétt: Vonandi hafa framsóknarmenn á þingi og í ríkisstjórn lært af þessu. Það sagði hæstv. ráðherra.

Lært af þeirri ríkisstjórn sem þeir voru í með Sjálfstfl.

Já, já, þeir hefðu talað of mikið þar. Ég biðst afsökunar því að ég tók þetta sem svo að hæstv. ráðherra væri að gera athugasemdir við að aðrir hæstv. ráðherrar, þar á meðal ráðherrar Framsfl. og kannski ekki síst þeir, hafi talað utan þings um þau mál sem nú eru hér til umræðu á hinu háa Alþingi. Það er annað atriði sem hefur komið fram í dag sem ég held að ástæða sé til þess að leggja áherslu á. Í framhaldi af umræðum sem áttu sér stað um daginn um það hvað sé stjórnarfrv. sagði hæstv. iðnaðar- og viðskrh. frá því að ekkert stjórnarfrv. yrði lagt fram án þess að hv. þm. Stefán Valgeirsson stæði með því. Í því sama máli, sem fjallaði um verðbréfasjóði og verðbréfafyrirtæki, kom fram að hv. þm. Stefán Valgeirsson taldi sig óbundinn af því að styðja frv. óbreytt, hann hefði fyrirvara og flytti brtt. við frv. Nú hefur hv. þm. endurtekið þennan leik. Hann hefur lýst því yfir hér að hann hafi fyrirvara um að styðja frv. óbreytt. Hann hafi sagt hæstv. ráðherra frá því að hann vilji geta flutt brtt. eða stutt brtt. Þeir sem eru sæmilegir í reikningi geta séð að ekki eykst meiri hluti hæstv. ríkisstjórnar í þessari deild við þá yfirlýsingu. M.ö.o.: Þetta stjórnarfrv. hefur ekki einu sinni á bak við sig alla stuðningsmenn stjórnarinnar nema með þessum fyrirvara ákveðins þingmanns í Nd. Það er einmitt af þessum ástæðum sem við í stjórnarandstöðunni höfum rætt um, ekki einu sinni heldur aftur og aftur, þar á meðal í umræðum um þetta mál og eins í umræðum um framlengingu söluskattsins og frestun á virðisaukaskattinum, að það sé nauðsynlegt vegna sérstakra aðstæðna í þinginu að taka þessi mál fyrir með sérstökum hætti. Það sé ekki verjanlegt að láta 2. umr. fjárlaga fara fram nema hæstv. ríkisstjórnin geti sýnt fram á að hún hafi meiri hluta í hv. deild fyrir þeim skattafrv. sem standa á bak við tekjuöflun 1. gr. fjárlagafrv.

Fyrir 3. umr.

Við 1. gr. fjárlagafrv. Hæstv. ráðherra kallar hér fram í að það sé fyrir 3. umr.

Það sagði ræðumaður fyrr í dag.

Ég sagði: Áður en frv. er sent til 3. umr. Um þetta hef ég reyndar flutt ræður tvisvar eða þrisvar sinnum þótt hæstv. ráðherra hafi ekki séð ástæðu til þess að svara því í sínum ræðum hér. Það er nefnilega þannig að í 2. umr. eru greidd atkvæði um einstakar greinar fjárlagafrv. Þá kem ég að því sem hæstv. forsrh. sagði í blaðaviðtali við Þjóðviljann, en þar sagði hann á þá leið: ,,Ég vil að það sé talað við stjórnarandstöðuna og við reynum að mætast á miðri leið.`` Nú hefur orðskýrandi hæstv. ríkisstjórnar, hæstv. fjmrh., sagt að mið leið þýði ekki mið leið. Í raun og veru hafi forsrh. ekki átt við að hann ætlaði að mæta stjórnarandstöðunni á miðri leið, heldur hafi ætlunin verið sú að biðja um hugmyndir frá stjórnarandstöðunni. Ég leyfi mér að efast um að þessi orðskýring hæstv. fjmrh. standist og ég hygg að hæstv. forsrh. kæri sig ekki um að þannig sé snúið út úr ummælum hans. Ég tel nefnilega að eftir að hæstv. forsrh. kom hér í ræðustól um daginn og lýsti því yfir að engin trygging væri fyrir því að bráðabirgðalögin færu óbreytt í gegnum þingið hafi menn áttað sig á því að hæstv. ríkisstjórn býr við þær aðstæður að ef hún ætlar að koma málum fram verður hún að semja við stjórnarandstöðuna en ekki aðeins að halda fundi til að kynna frumvörp. Það að halda fundi hafa margir hæstv. ráðherrar gert á undan hæstv. fjmrh. og ég tek undir það með hæstv. ráðherra sem er hógvær maður að þetta er mjög góður siður og til fyrirmyndar. Hann hefur sjálfur sagt margoft hér í ræðustól að þessi siður, sem hann telur sig hafa fundið upp, sé til fyrirmyndar. Ég skal taka undir það. Það er auðvitað til fyrirmyndar að kynna stjórnarandstöðunni frumvörp en það er ekki það sama og að semja við stjórnarandstöðuna. Mér finnst alveg bráðnauðsynlegt að hér komi fram að ekki er hægt að semja við stjórnarandstöðuna fyrr en hæstv. ríkisstjórn hefur komið sér saman um hvaða frumvörp verði lögð fram og hve miklir skattar fáist með þeim frumvörpum. Þegar þeir hafa útbúið þennan pakka sinn geta þeir rætt við stjórnarandstöðuna og þá er hægt að taka þessi mál fyrir í einni heild því að auðvitað er yfirlýsing forsrh. á þann veg að hann viðurkennir að hæstv. ríkisstjórn Íslands er ekki meirihlutastjórn. Hún er stjórn sem verður að skáskjóta málinu í gegnum þingið fyrir atbeina stjórnarandstöðuþingmanna. Þetta er kjarni málsins. Og það er mjög ósanngjarnt, svo að ekki sé nú fastar að orði kveðið, af hæstv. ráðherra að koma hér upp og segja að það þurfi að þróa þessi mál áfram, koma fyrst með eitt mál og síðan með annað og ætlast til þess að það verði afgreitt og með þeim hætti nálgist hann smám saman markmiðið. Það er nefnilega þannig að hæstv. ríkisstjórn hefur sett sér markmið um tekjuafgang á fjárlögum og auðvitað verður hæstv. ríkisstjórn að sýna þau frumvörp og sýna fram á meiri hluta bak við þau sem nægir til þess að tekjuöflunin náist. Þá hefur hún og stjórnarflokkarnir komið sér saman um það hvernig þeir vilja afgreiða málin, en þar sem þeir hafa ekki meiri hluta í Nd. koma þeir auðvitað, jafnhógværir og háttvísir og þeir eru og segjast vera, og ræða við stjórnarandstöðuna um það hvernig eigi að afgreiða þessi mál til þess að meginmarkmiðið náist. Það er út í hött, algerlega út í bláinn að segja það hér að það séu einhverjar samningaviðræður eða einhverjar samráðsviðræður þótt einstökum þingmönnumn stjórnarandstöðuflokkanna séu kynnt frumvörp og þeir fái að bera fram fyrirspurnir og megi gera ábendingar. Ef hæstv. ráðherra vill, þá get ég þakkað honum fyrir þetta. Þetta er þakkarvert, góðra gjalda vert, til fyrirmyndar, svo að ég noti nú hans eigin orð. En þetta er ekki það sem við töldum hæstv. forsrh. vera að bjóða. Hann er sá maður í ríkisstjórninni sem skilur það að hæstv. ríkisstjórn var ekki mynduð sem hrein meirihlutastjórn. Það er einmitt þetta atriði sem við viljum fá fram í upphafi umræðnanna um skattafrumvörpin sem koma nú frá hæstv. fjmrh. Er hann tilbúinn? Ef það er eins gott samkomulag í hæstv. ríkisstjórninni og hann segir vera, er hann þá ekki tilbúinn til þess að koma fram með frumvörpin og segja frá því hvernig meiri hluti myndast hér í hv. deild? Auðvitað tekur maður ekki mark á því að það sé einhver meiri hluti þegar einn af hv. stjórnarþingmönnum segir að hann sé með fyrirvara, hann geti stutt og flutt brtt., því að þá er meiri hlutinn gersamlega brostinn. Þá er það minni hluti sem ríkisstjórnin hefur hér í deildinni ef slíkir fyrirvarar eru hjá einstökum hv. stjórnarþingmönnum. Ég vona að það hafi komið mjög skýrt fram við hvað við miðum þegar við teljum okkur geta tekið mark á ummælum hæstv. forsrh. þegar hann segir að auðvitað þurfi að tala við stjórnarandstöðuflokkana og tók þannig til orða að það þyrfti að mætast á miðri leið, þótt hæstv. fjmrh. segi að það þýði ekki það að það eigi að mætast á miðri leið. En hæstv. fjmrh. er nú snillingur í því að segja að hæstv. forsrh. hafi ekki meint það sem hann var að segja eða hafi hann meint það þá hafi hann meint það dálítið öðruvísi en það skildist og hafi menn skilið það á annan hátt þá hafi það verið misskilningur. Auðvitað er hæstv. fjmrh. í mun að halda þessu stjórnarsamstarfi áfram og eitt mesta bölið er það hvernig hæstv. forsrh. hagar orðum sínum. Það er það sem hæstv. fjmrh. hefur verið að segja okkur hérna í dag. Þrátt fyrir alla reynsluna af hæstv. forsrh. héldum við kannski að við gætum tekið mark á þessum ummælum hans. En nú kemur hæstv. fjmrh. og segir: Það sem hæstv. forsrh. sagði í Þjóðviljanum þýddi alls ekki það sem hann sagði, það þýddi bara allt annað. Vona ég nú, virðulegur forseti, að til skila hafi komist til fulltrúa hæstv. ríkisstjórnar, til hæstv. fjmrh., við hvað er átt þegar stjórnarandstaðan fer fram á það að ræða við stjórnina um þessi skattafrumvörp. Það er ekki nóg að bjóða upp á kaffi, skýra út, svara spurningum, biðja um ábendingar. Við erum að tala um þá stefnu sem liggur að baki efnahagspólitík ríkisstjórnarinnar. Við erum auðvitað að tala um það, svo ég segi það hreinskilnislega, að það sé viðurkennt sem kemur fram hjá hæstv. forsrh. að stjórnin hefur ekki meiri hluta á Alþingi og þess vegna neyðist hún til þess að framselja sitt vald til þingsins. Það eru þessar sérstöku aðstæður sem við búum við á hv. Alþingi í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Þetta verða hæstv. ráðherrar að skilja. Vona ég nú að hæstv. fjmrh. komi hér upp og svari því skýrt og skorinort: Er hann tilbúinn til þess að ganga til samninga við stjórnarandstöðuna á grundvelli þess skilnings sem við lögðum í orð hæstv. forsrh. eða ætlar hann að halda því fram að það hafi ekki verið mark takandi á ummælum hæstv. forsrh. því að hann hafi alls ekki meint það sem hann sagði og hafi hann meint það þá þýddu ummælin ekki það sem maður gat lesið úr þeim.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingar á lögum um vörugjald og er að finna á þskj. 173. Eins og fram hefur komið rækilega í umræðum í dag er þetta eitt nokkurra tekjuöflunarfrumvarpa sem ríkisstjórnin flytur til þess að ná markmiðum sínum um tekjuafgang í ríkissjóði á næsta ári og um heilbrigðan grundvöll undir efnahagsstefnu næstu missira. Ég vil í upphafi míns máls ítreka þau tilmæli sem ég bar upp við fulltrúa þingflokka stjórnarandstöðunnar fyrir nokkrum dögum síðan um að æskilegt væri að þetta mál gæti haft nokkuð skjótan afgreiðslumáta hér í þinginu og um það ræddum við fulltrúar þingflokkanna fyrr í dag og væri æskilegt að geta haldið því samráði áfram síðar á þessum fundi, með hvaða hætti sem menn svo ná saman um það markmið. Um síðustu áramót voru gerðar verulegar breytingar á þágildandi vörugjaldslögum. Þessar breytingar fólust m.a. í lækkun á gjaldahlutfallinu auk þess sem gjaldskyldum vöruflokkum var fækkað allverulega. Eftir þessar breytingar var vörugjald aðeins lagt á tiltölulega fáa vöruflokka og vega þar þyngst sælgæti, öl og gosdrykkir. Auk þess er gjaldið lagt á snyrtivörur og nokkrar tegundir heimilistækja, svo sem þvottavélar, ísskápa og hljómflutningstæki. Þá er vörugjaldið nú einnig lagt á fáeinar tegundir af byggingarvörum, svo sem hreinlætistæki, raflagnarefni og steypustyrktarjárn. Áður en ég vík nánar að þeim breytingum sem felast í frv. vil ég aðeins kynna það grundvallarviðhorf að auk þess sem vörugjöld geta verið gagnlegt tæki til þess að tryggja tekjuöflun í ríkissjóð hafa þau löngum verið eitt af helstu stjórntækjum íslenskra stjórnvalda til þess að reyna að hafa áhrif bæði á neysluútgjöld og fjárfestingu. Ég held að það hafi kannski verið of lítið rætt á undanförnum árum hvernig hægt er að beita sköttum í þágu æskilegra þjóðfélagsmarkmiða. Ég held að við höfum öll tilhneigingu til þess að líta kannski fyrst og fremst á skatta sem tekjuöflunartæki og meta kosti þeirra og galla fyrst og fremst út frá því sjónarmiði. Hins vegar hefur æ meira borið á því á síðari árum að athygli manna hefur beinst að því hvernig hægt er að beita skattakerfinu til þess að hafa áhrif á skynsamlegt atferli bæði viðskiptaaðila og einstaklinga. Ég vil geta þess í þessu sambandi áður en ég held lengra að víða um lönd hefur mjög verið rætt um það á undanförnum árum að setja á sérstakan sykurskatt. Ekki eingöngu í tekjuöflunarskyni heldur fyrst og fremst til þess að draga verulega úr neyslu á sykri og sykurvörum vegna þess að rannsóknir hafa sýnt að gífurleg óhollusta er því samfara auk þess sem verulegur kostnaður við sjúkdóma af ýmsu tagi, bæði tannsjúkdóma og aðra sjúkdóma, er samfara mikilli sykurneyslu. Þá er einnig rétt að benda á að á Íslandi er sykurneysla mjög mikil samanborið við önnur lönd. Þess vegna var það nokkuð skoðað í fjmrn., í aðdraganda þeirra frumvarpa sem hér hafa verið lögð fram og verða lögð fram, hvort grundvöllur væri fyrir því í okkar skattakerfi að taka t.d. upp hliðstæðan sykurskatt og Danir hafa verið með og hefur að ýmsu leyti gefist vel þar í landi. Hins vegar var það niðurstaða sérfræðinga að okkar skattakerfi væri þannig úr garði gert í dag að erfitt væri að ná því markmiði og því var reynt að fara þá leið að gera sérstaklega þær vörur sem hefðu mikið sykurinnihald dýrari en aðrar. Í öðru lagi vil ég geta þess að víða hefur verið mjög horft á það hvernig hægt er að beita skattlagningu til þess að stýra fjárfestingu. Við höfum af því dýrkeypta reynslu í okkar landi að fjárfesting undanfarinna ára hefur á margan hátt verið mjög óhagkvæm. Þetta bar á góma í umræðunum um skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og snertir einnig aðra þætti. Ég held að flestir séu sammála um að sú gífurlega fjárfesting sem hér hefur verið á undanförnum árum sé í senn ein af orsökum þess mikla efnahagsvanda sem við búum við og enn fremur ein ástæða þess að erlend skuldasöfnun hefur haldið áfram og viðskiptahalli verið mikill. Það er því mjög brýnt, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að draga úr fjárfestingu í landinu. Það er einfaldlega efnahagsleg nauðsyn og heilbrigð skynsemi ef menn vilja hverfa af þeirri braut að reka íslenskt þjóðarbú fyrst og fremst með aukinni erlendri skuldasöfnun. Í ljósi þessa var það ítarlega rætt í fjmrn. á undanförnum vikum hvort nægilegur tími væri til þess að útbúa ítarlegt frv. um fjárfestingarskatt. Slíkur skattur hefði fyrst og fremst þá kosti að geta verið stjórntæki í fjárfestingarmálum. Hann væri hægt að hækka þegar nauðsyn væri talin á að draga úr fjárfestingum og lækka þegar nauðsynlegt væri talið að draga úr samdrætti og auka kraft efnahagslífsins og fjárfestinganna á nýjan leik. Slíkur fjárfestingarskattur gæti verið mjög gagnlegt stjórntæki. Hann þyrfti þó að hafa þann kost að vera fljótvirkur og taka til nær allra algengustu sviða fjárfestinga í okkar landi. Niðurstaðan var hins vegar sú að lengri tíma þyrfti til þess að undirbúa slíkan fjárfestingarskatt sem efnahagslegt stjórntæki. Sú vinna mun hins vegar halda áfram í fjmrn. og þegar henni hefur miðað lengra áfram á næsta ári getur vissulega komið til greina að efna til viðræðna við fulltrúa allra þingflokka um það efni vegna þess að ég reikna með að innan flestra ef ekki allra flokka hér á Alþingi sé þó nokkur áhugi á því að skoða hvernig hægt sé að beita skattakerfinu til þess að hafa heilbrigðari áhrif á fjárfestingarnar í landinu en gert hefur verið til þessa því vítin í þeim efnum eru vissulega til að varast. En vegna þess að við vildum ekki bíða eftir þeirri tæknilegu vinnu var farið inn á þá braut að taka inn í vörugjaldið nýja flokka fyrir ýmiss konar byggingarvörur, svo sem sement og timbur, m.a. í því skyni að reyna að draga úr hinni óeðlilegu og miklu fjárfestingu í landinu miðað við efnahagslega getu þjóðarinnar. Það frv. um vörugjald sem hér er lagt fram er því af okkar hálfu ekki aðeins lagt fram í því skyni að styrkja tekjugrundvöll ríkissjóðs og vega upp á móti tekjutapi undanfarinna mánaða heldur er það einnig mótað af þeirri viðleitni að hafa ákveðin áhrif á neysluvenjur í hollustuátt og til að draga úr þeirri miklu fjárfestingu sem hér hefur verið í landinu á undanförnum árum. Gert er ráð fyrir því að hið nýja vörugjald sem lagt var á á sl. ári mundi skila 1700 millj. kr. á yfirstandandi ári. Nú er hins vegar ljóst, eins og fram hefur komið fyrr á þessu þingi, að tekjurnar af vörugjaldinu munu verða mun lægri á árinu 1988 en að var stefnt eða aðeins um 1200 millj. kr. Skýringin á þessum tekjubresti liggur fyrst og fremst í samdrættinum og einnig í því að sjálfur gjaldstofninn er frekar einhæfur og því mjög viðkvæmur fyrir sveiflum í efnahagslífinu af því tagi sem hér hafa verið. Vegna þess að mjög óeðlilegt er að hafa skattkerfið þannig að slíkar sveiflur magnist upp í gegnum skattkerfið hefur verið ákveðið að breikka grunninn. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1989 er gert ráð fyrir því að tekjur af vörugjaldi verði í heild 2 milljarðar 850 millj. kr. Þar af má rekja um 1600 millj. kr. til þeirra breytinga sem felast í frv. Til þess að ná því markmiði eru farnar tvær leiðir. Annars vegar er gjaldstofninn stækkaður og hins vegar er núgildandi gjaldahlutfall hækkað. Í fyrsta lagi eru breytingarnar fólgnar í því að núgildandi vörugjald er hækkað og þeirri hækkun er skipt í tvo gjaldflokka. Í efri gjaldflokknum verða vörur eins og sælgæti og gosdrykkir en aðrar vörur, svo sem hljómflutningstæki og ýmis heimilistæki, fara í lægri flokkinn. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að ýmsum nýjum vöruflokkum sé bætt við, fyrst og fremst byggingarvörum, og á þessar vörur verður lagt mun lægra gjald eða um 10%. Gjaldið á sælgæti og gosdrykki fer aftur á móti í 25% úr 14% og gjaldið á ýmiss konar snyrtivörur og byggingarvörur, eins og steypustyrktarjárn, raflagnir og hreinlætistæki, fer úr 14% í 20%. Það væri vissulega ástæða til þess að rekja nokkuð ítarlega hina ýmsu vöruflokka sem hér koma við sögu en ég held þó að það sé að mörgu leyti eðlilegra að sú vinna fari fram í nefnd þar sem menn geta borið hin einstöku númer saman við skyldar vörur í opinberum skrám. Þó er rétt að víkja að því hvaða áhrif þessi breyting kann að hafa á verðlag. Ef notaður er sá almenni grundvöllur útreikninga, sem hér hefur mótast á þenslutímum liðinna ára, má ætla að áhrifin kunni að vera um 0,5% á framfærsluvísitölu og um 3% á byggingarvísitölu. Í þessu sambandi er hins vegar rétt að hafa í huga að samdrátturinn og aukin samkeppni á síðustu mánuðum hafa m.a. haft það í för með sér að áhrifa 3% gengislækkunar hefur ekki gætt í verðlagi. Hvað verðlagsáhrifin snertir hefur gengislækkunin horfið með aukinni samkeppni og er það vel að mörgu leyti. Því er mjög hæpið að draga nú einhverja niðurstöðu um það hvaða verðhækkanir kunni að fylgja í kjölfar þessara vörugjaldsbreytinga. Þær gætu að hámarki orðið þær sem ég hef hér vikið að en þær gætu líka orðið mun lægri. Það er t.d. hugsanlegt að áhrifin á framfærsluvísitöluna yrðu nánast engin líkt og varð með 3% gengisfellinguna og að áhrifin á byggingarvísitöluna yrðu mun minni, þó að ég ætli ekki að setja fram neinar áætlunartölur í þeim efnum. Ég vek hins vegar athygli hv. alþingismanna á því að reynsla síðustu tveggja mánaða sýnir að með aukinni samkeppni í kjölfar samdráttar og minnkandi þenslu skapast eðlilegri grundvöllur til þess að áhrifin af þessum breytingum, líkt og gengisfellingum, bitni ekki á neytendum með hærra vöruverði heldur að verulegu leyti á versluninni sjálfri og þeim sem viðskiptin stunda. Það má að vísu deila um það hvort tilefni sé til þess og eðlilegt sé að verslunin taki þetta á sig, þ.e. lækki álagningu sína að sama skapi vegna þess að hún treysti sér ekki til þess að velta vörugjaldshækkunum út í verðlagið. En reynslan af gengislækkuninni gefur þó tilefni til að ætla að svo verði. Um það geta menn að vísu haft deildar meiningar hvort það sé sanngjarnt eða eðlilegt en kosturinn við samkeppni er þó sá að þegar hún er orðin raunveruleg geta verslunarfyrirtækin valið hvort þau lækka álagningu sína til þess að auka söluna og tryggja þannig að samkeppnin sé neytandanum í hag. Mér hefur skilist að það væri markviss samkeppni að tryggja hag neytandans og að þessu leyti hefur reynsla síðustu mánaða sýnt að við kunnum að vera á þessari braut. Ég vil því í fullri einlægni benda mönnum á að það kann að vera mjög hæpið nú við breyttar aðstæður að álykta út frá gömlum þenslutímum á þann veg að þessi vörugjaldshækkun feli fyrst og fremst í sér auknar byrðar fyrir neytendur. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því að nýlegar tölur frá Seðlabankanum sýna að raungengið á milli þriðja og fjórða ársfjórðungs á þessu ári hefur lækkað um 3%, þannig að áhrif gengisfellingarinnar hafa að fullu komið fram í lækkandi raungengi, en áhrifin á milli annars og þriðja ársfjórðungs voru hins vegar á þann veg að raungengið hækkaði þrátt fyrir 10% gengisfellingu. Virðulegi forseti. Ég vil svo að lokum vekja athygli á því að margar af þeim breytingum sem hér eru gerðar tillögur um hafa verið til umræðu um alllangt skeið og mér er tjáð að bæði innan fyrri ríkisstjórnar og ríkisstjórnarinnar þar á undan hafi menn fjallað ítarlega um málin á þennan veg. Þegar undirbúin var t.d. lagasetning um núgildandi vörugjald hugleiddu þáv. stjórnarflokkar allrækilega að hafa skattstofninn breiðari en niðurstaðan varð, m.a. vegna þess að þeir áttuðu sig á því að of þröngur stofn vörugjaldsins væri miklu viðkvæmari fyrir þeim sveiflum sem ég gat um áðan og tekjugrundvöllur ríkissjóðs væri mun óstöðugri og því væri skynsamlegra að halda þannig á málum. Í öðru lagi vil ég nefna að sagt hefur verið að með frv. væri verið að koma aftan að neytendum vegna þess að því hafði verið lofað á sínum tíma af þáv. ríkisstjórn að breytingar á vörugjaldi yrðu nátengdar breytingu á matarskatti. Ég hef ekki farið út í ítarlegar sagnfræðilegar athuganir á ummælum sem kunna að hafa fallið á sínum tíma. Andstaða míns flokks við matarskattinn er alkunn. Við ákváðum hins vegar að taka þátt í því að framlengja hann um sinn þó að við munum leitast við að reyna að lækka verð á algengri matvöru með niðurgreiðslum og eftir öðrum leiðum. Mér er ekki ljóst samhengið á milli matarskattsins og vörugjaldsins á þeim grundvelli að það verði tengt saman sem loforð og alla vega hef ég ekki heyrt á það minnst í undirbúningi frv. sem hér er lagt fram. Að þessu leyti hefur því sú samtenging farið mjög hljótt, a.m.k. hvað mig snertir. Að öðru leyti er alveg skýrt að þetta frv. er veigamikill þáttur í tekjuöflun ríkissjóðs á næsta ári. Það er von mín að það nái fram að ganga hér í þinginu og vek athygli ábyrgra þingmanna á að það tekjutap sem kann að verða í meðferð málsins hér í þinginu, ef það verður, þarf þá að bæta upp með öðrum hætti, annaðhvort með niðurskurði eða með annarri tekjuöflun ef allir eru sammála um það, sem mér hefur heyrst hér á hv. Alþingi, að það væri vilji allra þingflokka að gert væri ráð fyrir verulegum tekjuafgangi hjá ríkissjóði í fjárlagafrv. næsta árs. Ég hef a.m.k. ekki þessa tvo mánuði síðan Alþingi hófst heyrt nokkurn hv. þm. lýsa því yfir hér úr ræðustóli að hann eða hún teldi það ekki skynsamlegt markmið. Ég fagna því auðvitað að um það er mjög víðtækt samkomulag og það er jafndjúpstæður skilningur þingheims á því að það er nauðsynleg forsenda þess að við getum náð inn á nýtt stöðugleikaskeið í efnahagslífinu, dregið úr erlendri skuldasöfnun og náð því að tryggja Íslendingum sambærileg skilyrði í efnahagsmálum og aðrar þjóðir búa við. En því miður verður þessu markmiði ekki náð nema annaðhvort með verulegum niðurskurði upp á allnokkra milljarða eða nýrri tekjuöflun, nema hvort tveggja sé, upp á einnig nokkra milljarða. Það er eðli vandans. Þessi ríkisstjórn hefur leitast við á þeim tveimur mánuðum sem hún hefur setið að fara báðar leiðirnar, bæði leið niðurskurðar og leið nýrrar tekjuöflunar. Við höfum þó í niðurskurðinum leitast við að hlífa því velferðarkerfi í heilbrigðismálum, menntamálum og félagslegri þjónustu sem við teljum vera eitt það dýrmætasta sem byggt hefur verið upp í okkar landi, en höfum hins vegar tekið á ýmsum öðrum liðum og munum auðvitað skoða það áfram sem við teljum að geti frekar beðið. En það er engu að síður alveg ljóst að ef menn vilja halda uppi því þjónustustigi í velferðarmálum sem við teljum nauðsynlegt og höfum hælt okkur af, bæði í okkar hóp og á alþjóðavettvangi, og tryggja jafnframt að fjármál ríkissjóðs verði liður í skynsamlegri efnahagsstefnu, þá gerist það ekki nema með allverulegri nýrri skattheimtu nema innan þingsins sé allt í einu kominn nýr vilji til að skera stórlega niður framkvæmdaliði af margvíslegu tagi og hefur mér ekki heyrst að sá vilji væri fyrir hendi í neinum þingflokki. Álasa ég engum fyrir það. En þá er niðurstaða dæmisins einfaldlega sú að það þarf að eiga sér stað veruleg tekjuöflun. Hún er ekki vinsæl. Það er mér ljóst. Ég sagði þegar ég mælti fyrir fjárlagafrv. að skattar væru óvinsælt orð í okkar máli. En stundum verður að ganga í þau verk hvort sem mönnum líkar betur eða verr vegna þess að menn telja hin markmiðin, varðveislu velferðarkerfisins og stöðugleika í efnahagsmálum, svo mikilvæg að það beri að leggja á sig ýmsar erfiðar þrautir til að ná þeim. Virðulegi forseti. Ég endurtek svo ósk mína til fulltrúa allra þingflokka um gott samstarf við að vinna þannig að þessu máli að það geti komið sem fyrst til atkvæða og afgreiðslu og vænti þess að við getum í sameiningu, bæði á þessum fundi og utan fundar, náð samstöðu um þann framgang málsins.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Hér er komið enn eitt tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar og enn er verið við sama heygarðshornið. Það er engu líkara en þegar afla þarf aukinna tekna fyrir ríkissjóð sé lausnarorðið verslun, innflutningsverslun, smásala. Alltaf er hjakkað í sama farinu. Það frv. sem hér liggur frammi, frv. til l. um breytingu á lögum nr. 97/1987, um vörugjald, get ég sagt strax í upphafi máls míns að ég get ekki samþykkt, reyndar undir engum kringumstæðum og engan lið þess. Hér var fyrr á fundinum rætt um þá kynningarfundi sem hæstv. fjmrh. boðaði stjórnarandstöðuna til. Ég var einn af þeim sem urðu þess heiðurs aðnjótandi að fá að heimsækja þessa háu herra. Ég get hins vegar tekið undir þá skoðun á þeim fundum, sem fram kom hjá hv. 1. þm. Suðurl. og 1. þm. Reykv., að hér var náttúrlega ekki um neina samningafundi að ræða. Hér var eingöngu um kynningarfundi að ræða og þá fyrst og fremst hvað varðar þetta frv., að fá stjórnarandstöðuna til að ganga inn á það að hleypa þessu máli í gegn með forgangshraða. Að sjálfsögðu er gersamlega útilokað að hraða slíku máli í gegn. Hér er um stórt og viðamikið mál að ræða sem þarf að eyða miklum tíma í. Hér er um fleiri hundruð tollskrárnúmer að ræða þar sem verið er að hækka álögur og setja á nýtt vörugjald. Bara það eitt að fara yfir öll þessi númer og lesa þau saman við tollskrána tekur ansi drjúgan tíma. Ég trúi ekki öðru en jafnvandvirk þingnefnd undir jafnstyrkri forustu og fjh.- og viðskn. Nd. er í höndum hv. þm. Páls Péturssonar muni og formaður nefndarinnar gefa sér góðan tíma til að skila frá sér góðu máli ef hann telur það svo vera. En ljóst er að yfir þetta mál þarf að fara með tollskrána annars vegar og frv. hins vegar. Að öðrum kosti vita hv. þm. hreinlega ekkert um hvað þeir eru að tala. Á síðasta þingi var lagt fram frv. til l. um breytingar á tollum og um vörugjald. Var þar um mikla einföldun að ræða sem átti að lina þjáningar matarskattsins þó að hæstv. fjmrh. kannist ekki við það í dag. Því er alveg rétt að nota orð eins og svik við neytendur þegar talað er um þetta frv. Auðvitað eru það svik þegar vöruverð er hækkað með þessum hætti og auðvitað má spyrja ráðherrann hvernig í ósköpunum hann ætlar að halda þessu frá verðlaginu, hvernig hann ætlar að passa að þessi hækkun fari ekki út í verðlagið, hvernig vöruverð á ekki að hækka. Þetta verður ráðherra að skýra. Er hann að segja það, enda þótt nú gildi verðstöðvun, að verslunin ein eigi að taka þetta á sínar herðar? Er þetta þá ekki ný skattlagning á herðar verslunarinnar? Er álagningin svo há að verslunin ráði við að taka þetta á sig? Auðvitað ekki, hæstv. ráðherra. Þú veist það manna best alveg eins og ég að þetta fer beint út í verðlagið og hækkar vöruverð. Þess vegna má nota þau orð hæstv. ráðherra, að þetta mun auka byrðar á herðar neytenda. Nú á að leggja nýtt 10% vörugjald á nokkur tollskrárnúmer. Ég segi nokkur. Þau eru ekki nema 294. --- 294 tollskrárnúmer eiga nú að taka á sig vörugjald, tollskrárnúmer sem ekki báru vörugjald áður. Þetta frv. gerir ráð fyrir þremur tegundum vörugjalds, 10%, 20 og 25. Þetta er einfaldlega ekki rétt. Þetta frv. gerir ráð fyrir 31,5% vörugjaldi, 25% og 12,5% vörugjaldi því inn í þetta er byggt eins og á síðasta ári 25% heildsöluálag. Því í ósköpunum má ekki nefna þetta réttum nöfnum? Hæsta stig vörugjalds er komið yfir almennustu tolla. Almennustu tollar í dag eru 30%. Vörugjald er komið yfir 30, í 31,5%. Hefur ráðherra, sem ekki gerir sér að vísu far um að hlusta á umræður hér, gert sér grein fyrir hvað þetta kostar fyrirtæki yfirleitt? Það kostar endurforritun hér og þar. Hefur hann látið kanna þessa hlið? Hvað kostar það tollstjóraembættið að bregðast við þessu? Og hvað hafði tollstjóraembættið um þetta mál að segja yfirleitt? Hvernig er þeirra kerfi undirbúið? Mér sýnist að ekki ,,fúngeri`` það svo vel í dag að það ráði við miklar breytingar. Það má með vissu og sanni segja að ráðherrann sé enn á ný að reyna að beina traffíkinni til Glasgow. Hvernig eiga fyrirtæki almennt í landinu að búa sig undir og gera áætlanir fram í tímann þegar aldrei er hægt að treysta orðum hins opinbera nema í örfáa mánuði? Hæstv. forseti. Það birtist viðtal við hæstv. fjmrh. í einu dagblaðanna hér um daginn. Með leyfi forseta ætla ég að fá að vitna örlítið í það. Það er undir fyrirsögninni: ,,Hækkun vörugjalds snertir ekki daglegar nauðsynjar launafólks.`` Hvernig í ósköpunum ráðherrann fær þetta út er mér algerlega hulin ráðgáta, en vonandi getur hann skýrt það. Í viðtalinu segir, með leyfi forseta: ,,Þegar matarskatturinn svonefndi var lagður á vöru voru tollar og vörugjöld lækkuð. Fjmrh. var spurður hvort Alþb. væri ekki andsnúið matarskattinum. ,,Það er alveg rétt að við alþýðubandalagsmenn töldum matarskattinn ekki gott skattform``, svaraði ráðherra. ,,Við stefndum að því einnig að lækka verð á nauðsynlegum matvælum og nota frekar tekjuöflunina til þess. Hins vegar féllumst við á það þegar þessi stjórn var mynduð að matarskatturinn héldi gildi sínu í eitt ár.`` Ég bið menn að taka eftir því. ,, . . . matarskatturinn héldi gildi sínu í eitt ár og peningarnir væru frekar notaðir til þess að greiða niður verð á nauðsynlegum matvælum.```` Er ráðherrann þarna að segja að matarskatturinn verði felldur niður eftir eitt ár? Er það sú túlkun sem má skilja á þessu viðtali eða er ráðherrann að boða annað skattþrep í virðisaukaskattskerfinu? Seinna í viðtalinu segir: ,,Þetta vörugjald er þannig sniðið að það snertir ekki daglegar nauðsynjar launafólks.`` Þetta kom ég inn á rétt áðan og ég bið ráðherra vinsamlegast að skýra hvernig þetta snertir ekki daglegar nauðsynjar launafólks. Eða hvar á þessi hækkun að vera? Á hún að lenda á versluninni? Eiga kaupmenn að taka þetta á sínar herðar? Ef svo er, er þetta þá ekki ný skattlagning á herðar kaupmönnum? Þá hefði verið gaman að hafa hér hæstv. utanrrh. sem vitnað er til í sama viðtali þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Jón Baldvin Hannibalsson, fjmrh. í síðustu ríkisstjórn, var spurður hvort hann gæti stutt fyrirhugaðar vörugjaldshækkanir. Jón svaraði ekki spurningu um hvort málið hefði verið afgreitt með hans stuðningi.`` Ég tel mikilvægt að stjórnarandstaðan fái upplýsingar um hvort það var afgreitt með hans stuðningi eða ekki. Ef svo var, hæstv. ráðherra, því svarar ráðherrann svona?  Ein af ástæðunum fyrir tollabreytingunum sl. ár var sú og ein af meginröksemdunum var það að einfalda ætti kerfið. Við þá umræðu sagði hæstv. fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson, með leyfi forseta: ,,Innlendum gjaldendum fækkar til mikilla muna og eftirlit verður einfaldara. Ætla má að innlendir gjaldendur verði í kringum 20. Þeir voru áður á þriðja hundrað.`` Hvað skeður nú, hæstv. ráðherra, með þessum breytingum? Hvað verða gjaldendur margir? Hversu mjög fjölgar þeim? Frá 20 í hvað? Ætli það verði ekki nokkur hundruðin. Ég ætla að láta þetta duga á hæstv. fyrrv. fjmrh. Það má spyrja hversu lengi á að kalla þetta ákveðna vörugjald tímabundið vörugjald. Hv. 1. þm. Reykv. var áðan að reyna að túlka hvernig ráðamenn útskýra orðin ,,að hittast á miðri leið``. Það væri gaman að fá skýringu á því hvað ,,tímabundið`` þýðir. Þýðir það ekki í raun og veru að þetta eigi að renna út og falla niður við ákveðin tímamörk? Hvenær koma þau, hæstv. ráðherra? Það stefnir allt í að þeim frekar fjölgi þessum vörugjöldum og ef þeim ekki fjölgar líklegast hækka þau næsta ár --- eða er ráðherra tilbúinn að koma í ræðustól og fullyrða að svo verði ekki eða megum við eiga von á hækkun? Hver er stefna ráðherrans varðandi vörugjöld? Herra forseti. Ég hef undir höndum ályktun sem Verslunarráð Íslands hefur sent frá sér og tel að eigi vel heima í þessum umræðum og ekki síst í þingskjölum og ætla því, með leyfi forseta, að fá að renna yfir það. Það hljóðar svo: ,,5. desember 1988. Hækkun vörugjalds skaðar samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja``, segir í fyrirsögn. ,,Verslunarráð Íslands varar eindregið við fram komnum hugmyndum um hækkun vörugjalds og útvíkkun vörugjaldsstofnsins. Með skattkerfisbreytingum um sl. áramót var stigið stórt skref í þá átt að jafna samkeppnisstöðu atvinnulífs á Íslandi miðað við helstu viðskiptalöndin. Með hækkun vörugjalds er tekin þveröfug stefna og atvinnulífið verður verr í stakk búið til þess að mæta aukinni samkeppni. Vörugjaldið leggst fyrst og fremst á vörur sem heimilin nota. Nú er enn fremur áformað að taka upp þrjár mismunandi vörugjaldsprósentur í stað einnar sem flækir skattkerfið enn meir og eykur mismunun milli fyrirtækja og atvinnuvega. Sú meginregla að skattar skuli vera hlutlausir með tilliti til atvinnugreina og neysluvals er brotin enn freklegar en áður. Að svo miklu leyti sem vörugjaldið beinist sérstaklega gegn innflutningi er það tæki til þess að halda uppi falskri gengisskráningu og bitnar því á útflutningsgreinunum. Ein rök fyrir lækkun vörugjalds fyrir ári voru að gera íslenska verslun samkeppnisfærari við verslun erlendis. Nú er áformað að veikja samkeppnisstöðu verslunarinnar og stuðla að auknum flutningi verslunar til útlanda. Manneldis- og hollustusjónarmiðum hefur verið haldið fram í því skyni að knýja fram hærri skattlagningu á sælgæti og gosdrykkjum. Þessum sjónarmiðum er vísað á bug. Sérstöku 25% vörugjaldi á sælgæti og gosdrykki er fyrst og fremst stefnt gegn nokkrum einstökum íslenskum fyrirtækjum og því starfsfólki sem vinnur þar. Hugmyndir um sérstakt 10% vörugjald á byggingarefni vekja undrun á sama tíma og húsbyggjendur þurfa á víðtækari aðstoð ríkisvaldsins að halda, bæði á almennum og félagslegum grunni. Áætlað er að slík hækkun vörugjalds leiði til 3--4% hækkunar á byggingarvísitölu sem hækkar byggingarkostnað húsbyggjenda samsvarandi og enn fremur verður hækkun á lánskjaravísitölu. Innheimta vörugjalds á byggingarvörur á eftir að reynast dýr og handahófskennd. Í langflestum fyrirtækjum landsins er verið að leita leiða til hagræðingar í rekstri og sparnaði. Almennt er verið að draga saman yfirvinnu og uppsagnir starfsfólks eru meiri en verið hefur um langt skeið. Um áramót er áætlað að atvinnuleysi verði 3% og þegar kemur fram á næsta ár má búast við því að um 5% Íslendinga verði atvinnulaus. Skattahækkanir munu gera þetta ástand verra. Á sama tíma eru litlar sem engar tilraunir til hagræðingar eða sparnaðar í gangi hjá ríkisstofnunum eða ríkisfyrirtækjum. Áform ríkisstjórnarinnar um skattahækkanir í stað sparnaðar og hagræðingar eru því í hróplegu ósamræmi við þær aðstæður sem almenn atvinnufyrirtæki og starfsfólk þeirra búa við.`` Hæstv. forseti. Mig vantar eyru ráðherrans.

Ég er hérna.

Gott, hæstv. ráðherra. Mig langar að spyrja ráðherra: Hvað hækkar lánskjaravísitalan mikið við setningu þessara laga? Hvað hækkar lánskjaravísitalan mikið, hæstv. ráðherra? Og hvað með vextina? Heldur ráðherra að það þurfi ekki að hreyfa aðeins við þeim? Hvaða áhrif hefur þetta á vaxtapólitíkina? Það verður athyglisvert að heyra það. Ráðherra fór fram á að þetta frv. fengi að fljúga í gegnum þingið til að forða kaupæði. Á sama tíma segir ráðherra að þetta muni ekki hækka verð. Hvaða kaupæði er þá að fara í gang? Hvaða einkunn er ráðherrann að gefa skynsemi Íslendinga, að þeir rjúki til og fari að versla eins og brjálaðir ef verðið á ekkert að hækka? Það þarf aðeins að rökstyðja þetta. Í 2. gr. er m.a. kveðið á um að álag skuli vera 4% af þeirri upphæð sem vangreidd er fyrir hvern byrjaðan virkan dag eftir gjalddaga. Ég vitnaði fyrr í dag til ummæla hæstv. forsrh. um 50% vaxtakröfur á slippamiðum. Hann sagði að það jaðraði við okurlög. Ef það jaðrar við okurlög, hvað gerir þá þetta álag? Er þetta ekki nákvæmlega okurlög og eigum við að hafa þetta sem leiðbeinandi úti í þjóðfélaginu? Er ráðherra tilbúinn að marka þá stefnu? Auðvitað á þetta vörugjald, sem leggst á tollverð, ekki að leggjast á tollverð. Það á að leggjast á erlenda verðið. Af hverju erum við að leggja vörugjald á erlenda fragt eða pökkun eða kostnað eða tryggingu? Því í ósköpunum? Það er nóg að það komi ofan á vöruverðið þó að það komi ekki ofan á alla smurninguna líka. Ráðherrar hafa undanfarna daga og þó sérstaklega hæstv. fjmrh. verið að boða launalækkun. Fjmrh. boðar skattahækkun. Á sama tíma auka þeir álögur á fólk með því að hækka vöruverð stórlega með alls kyns álögum, ekki bara þessum, með alls kyns álögum. Ég hefði haldið að flokkur alþýðunnar og bandalag alþýðunnar mundi starfa öðruvísi en nú er raunin. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, er ég hræddur um að hér sé aðeins um fyrsta skrefið að ræða. Það er ekki nokkur leið að treysta yfirvöldum, hvort sem það er þessi stjórn eða síðasta og reyndar alveg furðulegt stundum að heyra í sjálfstæðismönnum. Það er eins og þeir hafi hvergi komið nálægt. Ég get ekki varist að koma aðeins inn á það sem hv. þingflokksformaður þeirra sagði er hann var að hnýta í mig fyrir að reyna að fá út úr Kvennalistanum þeirra skoðun á frv. um skatt á verslunarhúsnæði, þegar hann sagði að ég ætti frekar að líta í eigin barm og skoða kvenfólkið í mínum flokki. Sá er munurinn að 16. þm. Reykv. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir er sjálfri sér samkvæm. Hún studdi skattlagningu á verslunarhúsnæði á síðasta þingi. Sjálfstæðismenn studdu hana líka. Nú situr Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir hjá og með því í rauninni er hún að styðja það. En hvað gera sjálfstæðismenn? Það er stundum talað um að henda steini úr glerhúsi eða í íþróttum að brenna hressilega af. Ég tel að hv. þingflokksformaður Sjálfstfl. hafi gert það þarna. Hann studdi skatt á verslunarhúsnæði á síðasta þingi. Það gerði frú Aðalheiður líka. Telur ráðherrann að með öllum þessum auknu álögum á almenning sé hann að bæta sambúðarmálin við launþegasambönd og verkalýðshreyfingu? Hvernig heldur hann að þau samtök bregðist við? Hvað sér ráðherrann fyrir sér þegar verðstöðvun þrýtur? Hvað skeður þá? Hvert fer lánskjaravísitalan þá? Það er skemmtilegur glaðningur sem ríkisstjórnin er að senda þjóðinni rétt fyrir jólin: fýrum verðlaginu upp, sjúgum af þeim peningana. Boðskapur Alþb. Sjúgum af ykkur peningana og fáum þetta í gildi strax. Það má ekkert bíða. Ég sagði það fyrr í dag: Þið eruð búnir að tæma vasana. Það er óþarfi að gera gat á þá líka. Hæstv. forseti. Ég hef undir höndum minnispunkta frá Félagi ísl. iðnrekenda. Ég hef hug á að fá þá staðfesta í þingtíðindum og mun því, með leyfi forseta, fá að renna yfir þá, enda tel ég að ekki veiti af að ráðamenn fái að heyra: ,,Félag ísl. iðnrekenda lýsir yfir andstöðu sinni við fram komið frv. til l. um breytingar á núverandi lögum um vörugjald. Samkvæmt frv. er horfið frá þeirri meginstefnu sem mörkuð var með setningu núverandi laga, þ.e. að gera álagningu og eftirlit gjalda einfaldari og skilvirkari ásamt fækkun undanþága, auk þess sem með þessu er enn verið að auka á neyslustýringu í þjóðfélaginu. Með því að taka upp þrjár mismunandi vörugjaldsprósentur í stað einnar er enn verið að auka mismun á milli fyrirtækja og atvinnugreina sem um leið eykur þá óvissu og óstöðugleika sem fyrirtækjum er búin. Verði þetta frv. að lögum hafa sum þessara fyrirtækja búið við þrenns konar mismunandi vörugjaldsinnheimtu á sl. tólf mánuðum. Slíkur óstöðugleiki af hálfu stjórnvalda er óþolandi fyrir fyrirtækin. Sérstakt 25% gjald á nokkur fyrirtæki sem framleiða sælgæti, öl og gosdrykki stefnir rekstri þeirra í verulega hættu vegna hærra verðs á framleiðslunni á tímum rýrnandi kaupmáttar, en samtals vinna 700--800 manns við þessa framleiðslu. Vegna umræðu um manneldis- og hollustusjónarmið skal áréttað að opinberar skýrslur sýna óbreytta sykurneyslu landsmanna sl. ár þrátt fyrir aukna almenna neyslu, enda eru nú t.d. mjög margar drykkjarvörur án sykurs. Hér er því verið að skattleggja eina atvinnugrein langt umfram aðrar. Þessar framleiðslugreinar nota nú um það bil 25--30% af innfluttum sykri. Auk þess má benda á að flutt er inn umtalsvert magn af vörum með miklu sykurinnihaldi án þess að á þær sé lagt vörugjald. Því gefur auga leið að hér er um mikinn tvískinnung að ræða. Ljóst er að stór hluti þeirra vöruflokka sem nú fá vörugjald eða vörugjaldið hækkar á eru daglegar neysluvörur alls meginþorra landsmanna. Samkvæmt frv. mun innheimtuaðilum vörugjalds fjölga verulega, einkanlega vegna vörugjalds á húsgögn, innréttingar og framleiðslu byggingarefna, en fyrirtæki í þessum greinum eru afar mörg, yfir 300 fyrirtæki, og þar af rúmlega 250 með fimm starfsmenn eða færri. Framkvæmd og eftirlit með vörugjaldsinnheimtu verður því mun erfiðara og mannfrekara nú en áður. Þessar breytingar, ef af verður, munu því draga framleiðsluna út úr fyrirtækjunum og auka þannig líkur á undanskotum frá greiðslu lögboðinna gjalda. Verði frv. að lögum og taki gildi fyrir áramót eins og ráð er gert fyrir er ljóst að innlendar vörur munu hækka strax en erlendar vörur mun síðar.`` Hæstv. forseti. Á þeim kynningarfundi sem haldinn var um þetta mál fyrir nokkrum dögum uppi í fjmrn. kom ég með eina ábendingu til ráðherra. Hann var svo vinsamlegur að skrifa hana niður og ég hélt að hann mundi taka hana inn í frv. Svo hefur ekki verið og er það gott dæmi um þann hug sem var á bak við það að kalla okkur til þessara viðræðna.

Hvað var það?

Það voru ákveðin vörutollskrárnúmer sem var mismunað á ákveðnum varahlutum til ákveðinna véla. Man ráðherra þetta ekki? Efnislega ætla ég ekki út í það, enda kem ég með það í fjh.- og viðskn. og reyni að fá það lagað þar, en annars með brtt. En þetta er gott dæmi um hver hugurinn var þá í raun og veru á bak við þessar viðræður. Var hann ekki bara ein leiksýningin enn? Það hefur verið nóg af þeim hér, enda því miður stundum talað um leikhúsið við Austurvöll þó að þessi uppsetning hafi farið fram annars staðar. Hvað eigum við lengi að fara á bak við EFTA, þann samning sem þar var gerður? Var það ekki skilningurinn að við ættum að ná tollunum niður í núll á ákveðnum árafjölda, tíu árum að mig minnir? Vörugjaldið er ekkert annað en plat, verið að fara á bak við. Ég er hræddur um að það heyrðist hljóð úr tunnu ef slíkt væri gert við okkur erlendis eða á mörkuðum okkar. Hæstv. forseti. Er heildsöluálagið 25%, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., leiðbeinandi fyrir heildsala í landinu? Er hæstv. ráðherra Alþb. farinn að bera hag heildsölunnar í landinu fyrir brjósti? Skyldi svo vera? Er lágmarksálagning í heildsölu í dag 25%? Er ekki rétt að limirnir dansa eftir höfðinu.  Hæstv. forseti. Ráðherra talaði um að þetta væri gott stjórntæki. Það er m.a. þess vegna sem ég hræðist ráðherrann. Það er lítill vandi að misnota slíkt stjórntæki. Hvað ætlar ráðherrann að spila mikið á það? Hvað er á bak við það? Á að stjórna neyslunni með hækkandi vörugjaldi sí og æ? Það hlýtur að liggja í orðunum. Upp og niður með vörugjaldið eftir því hvað fólkið á að éta. Upp og niður. Það er stjórntækið. Einfölduninni frá í fyrra er kastað fyrir róða, út um gluggann. Þrjú stykki vörugjald allt í einu og einföldunin, öll rökin á síðasta þingi fyrir einföldun, út um gluggann. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara út í ákveðin tollskrárnúmer þó ég hafi ákveðnar hugmyndir um hverju mætti breyta. Ég mun gera það í nefndinni. Ég mun einnig fara fram á að nefndin fái þá aðila sem þurfa að ræða þetta mál til umsagnar. Það er ekki nokkur einasta leið að hraða slíku máli í gegn. Ég lýsti því fyrr í ræðu minni og ég vona að formaður hv. fjh.- og viðskn. hafi heyrt það. Ég vona að tollskráin liggi á borðum okkar í fyrramálið þannig að við getum hvert og eitt farið yfir þetta í sameiningu, skoðað á hvað við erum að leggja vörugjald og á hvað ekki. Það eru einu réttu vinnubrögðin. Hvert einasta númer á að skoðast. Virðing Alþingis er í veði, hæstv. ráðherra. Auðvitað eiga að koma héðan vönduð vinnubrögð. Þess vegna krefst ég þess, ég krefst þess að tollskráin verði í fjh.- og viðskn. á borðum okkar í fyrramálið og við getum farið yfir þetta. Og allir hagsmunaaðilar sem þetta frv. snertir eiga að koma til viðræðna, hver og einn einasti. Hæstv. forseti. Þetta er ágætt í fyrstu umferð.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Mér fannst ræða hv. 5. þm. Vesturl. vera mjög góð í öllum aðalatriðum. Reyndar kom fram einn misskilningur í hans málflutningi sem ég kýs að leiðrétta strax í upphafi míns máls. Það varðar skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég tek það skýrt fram að Sjálfstfl. hefur lýst því yfir að hann geti hugsað sér að styðja þann skatt sem hv. 16. þm. Reykv. studdi á síðasta þingi en það var skattur upp á 1,1%. Við höfum ekki vikist undan því. Við höfum þvert á móti lýst því yfir að við séum tilbúnir að mæta hæstv. ríkisstjórn á miðri leið, svo að ég noti hugtak sem hefur verið talsvert til umræðu í dag, en ekki fallist á það að tvöfalda þennan skatt. Að öðru leyti fannst mér ræða hv. þm. vera afar skýr og góð um það mál sem er á dagskrá. Ég átti satt að segja von á því eftir þær umræður sem fóru fram um það mál sem var á dagskrá á undan þessu máli, skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, að hæstv. ráðherra kæmi í ræðustólinn í upphafi umræðna um þetta mál og gerði okkur grein fyrir því, þingmönnum stjórnarandstöðunnar, hvernig bæri að skilja einstaka hæstv. ráðherra varðandi samráð og hvernig ætti að semja um meðferð þeirra mála sem verða á næstunni til umræðu og afgreiðslu á Alþingi. Þessi mál varða miklu. Þetta eru mál sem snerta sjálft fjárlagafrv. og eins og rækilega var bent á í þeirri umræðu eru aðstæður þær að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki þann meiri hluta sem þarf til að koma málum í gegnum þingið og á það hefur verið bent, reyndar einnig mjög rækilega, að einn af hv. stjórnarþingmönnum hefði fyrirvara um frv. sem nú hefur verið lagt fram og er hér til umræðu, þ.e. þetta frv. um breytingu á lögum nr. 97/1987, um vörugjald. Ég vænti þess þess vegna að hæstv. ráðherra taki aftur til máls í þessari umræðu og geri grein fyrir því hvort hann sé tilbúinn að ræða við stjórnarandstöðuna á þessum nótum um efnahagslegar forsendur fjárlagafrv., um þá stefnu sem Alþingi vill styðja vegna þess að hæstv. ríkisstjórn er ekki meirihlutastjórn í eiginlegum skilningi þess orðs. Frv. sem er til umræðu er eitt þeirra frumvarpa sem hæstv. ríkisstjórn hefur boðað. Þetta er liður í þeirri svokölluðu efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar sem felst í því að almenningur í landinu eigi að draga saman seglin, fyrirtækin eigi að rifa seglin, en ríkissjóður eigi að halda sínu. Ég ætla að rifja upp, virðulegur forseti, að vörugjald var lækkað í upphafi þessa árs um leið og söluskattur var lagður á matvæli. Þetta hvort tveggja er algerlega samofið og sá maður sem hefur kallað sig riddara matarskattsins öðrum fremur er hæstv. utanrrh., þáv. fjmrh., sem ótt og títt varði skattkerfisbreytinguna með því að það væri nauðsynlegt að leggja söluskatt á matvæli til að ná vörugjaldinu niður, enda væri það liður í þeirri skattkerfisbreytingu íslenska ríkisins að nálgast þær reglur sem notaðar eru á fríverslunarsvæðunum í Evrópu. Hv. 5. þm. Vesturl. vitnaði til ummæla hæstv. utanrrh. í blaðaviðtali og mér finnst eðlilegt, virðulegur forseti, að það verði kannað hvort hæstv. utanrrh. sé í húsinu því að þetta mál er svo nátengt honum og þeirri baráttu sem hann hefur háð fyrir söluskatti á matvælum að mér finnst vera sjálfsagt að gefa honum kost á því að vera viðstaddur við þessa umræðu og geta þá svarað þeim spurningum sem til hans verður beint vegna þess að hann á sæti í hæstv. ríkisstjórn og hér er verið að fjalla um mál sem hann bar mjög fyrir brjósti á sínum tíma.

Það verður athugað hvort hæstv. utanrrh. er nærlendis og það mun koma fljótlega í ljós.

Vonandi er hann ekki aðeins nærlendis heldur á landinu og í húsinu, enda sá ég hann hér fyrr í dag. En þrátt fyrir fjarveru hæstv. utanrrh. sé ég að Alþfl. á einn fulltrúa í þingsalnum, hv. skrifara þessarar hv. deildar, 5. þm. Norðurl. v., og ég bið hann í forföllum hæstv. utanrrh. að skýra út þau sinnaskipti sem hafa átt sér stað í Alþfl. sem á sínum tíma lýsti því yfir að lækkun og niðurfelling vörugjalds og álagning skatts á matvæli væru órofa, samtvinnuð mál. Hvað hefur breyst? En ég vil jafnframt minna á það, sem ég hef gert ég held fimm sinnum áður í umræðum hér í haust og mér finnst vera full ástæða til að nefna enn á ný, sérstaklega af því að ég veit að hæstv. fjmrh. hefur svo gaman af að hlusta á það, að það var einmitt hæstv. fjmrh. sem sagði það fyrir rúmu ári, það var 15. okt. í fyrra, þegar hann réðist hatrammlega á núv. hæstv. utanrrh., sem þá sat í sæti fjmrh., og orðaði það eitthvað á þessa leið að hæstv. utanrrh. væri brennimerktur maður sem ekki gæti farið til verkalýðsforustunnar og rætt við þá fyrr en hann hefði snúið frá villu síns vegar og hætt við að leggja söluskatt á matvæli. Þetta rifja ég upp í sjötta skipti fyrir hæstv. ráðherra af því að hann hefur unun á að hlýða. Ég leyfi mér að benda á að nú situr þessi þáv. varaþingmaður Alþb. í ráðherrastól, hann er nú hæstv. fjmrh. þessa lands, og hann lætur sér ekki nægja að viðhalda svokölluðum matarskatti heldur hækkar aftur vörugjöld á ýmsum nauðsynjum. Ja, ýmsir eru miklir leikfimimenn, en sjaldan hef ég séð menn fara kollhnís með slíkum ágætum að koma hér upp í ræðustól, verja þennan málflutning eins og ekkert sé, eftir að hafa tekið eins stórt upp í sig og hæstv. ráðherra gerði fyrir rúmu ári á Alþingi þegar hann flutti mjög langar ræður gegn söluskatti á matvælum. Ég get verið sammála hv. 5. þm. Vesturl. um flest það sem kom fram í hans máli og ég tel eðlilegt að hæstv. ráðherra svari þeim fyrirspurnum sem hv. þm. beindi til hæstv. ráðherra, enda þekkir hv. 5. þm. Vesturl. þessi mál mjög vel. Hann hefur sjálfur stundað verslun og veit nákvæmlega hvernig kaupin gerast á eyrinni. Aðalatriði þessa máls er það að hér er um að ræða skattheimtu upp á 1600 millj. kr. til viðbótar þeirri skattheimtu sem hefði fengist ellegar að óbreyttu vörugjaldi. Þessi skattheimta á sér stað þegar rekstrarerfiðleikar eru fyrir hendi í verslun og þjónustu, þegar fólk er hrætt um að missa atvinnu sína. Það er full ástæða til að benda á að hér er stefnt í hættu ýmsum fyrirtækjum þar sem fjöldi manns vinnur. Það vinna á að giska 700--800 manns í þeim iðnfyrirtækjum sem framleiða hér gosdrykki og sælgæti. Þar af eru a.m.k. 40% konur sem eiga ekki í annað hús að venda í atvinnulífinu ef fyrirtækin geta ekki staðið undir þessari auknu skattheimtu, en mér heyrðist hæstv. ráðherra gera ráð fyrir að fyrirtækin tækju þennan skatt á sig og hann færi ekki út í verðlagið. Ég efast hins vegar um að svo geti orðið því augljóst er að fyrirtækin hafa þegar tekið á sig heilmikil skakkaföll með því að virða nýjar álagningarreglur í þeim tímabundnu aðgerðum um verðstöðvun sem nú gilda í landinu. Ég held að hæstv. ríkisstjórn geti þakkað þeim sem stjórna fyrirtækjum í landinu fyrir að þeir hafa staðið sig mjög vel og reynt að stilla öllum hækkunum í hóf eins og fram hefur komið af hálfu talsmanna Verðlagsstofnunar. Það er ljóst að með frv. er horfið frá þeirri meginstefnu sem mörkuð var við setningu núverandi laga, en ein meginstefnan var sú, eins og hæstv. utanrrh. sagði æ ofan í æ, að gera álagninguna einfaldari til þess að eftirlitið yrði skilvirkara. Nú er stefnt að því að taka upp þrjár mismunandi vörugjaldsprósentur sem þýðir að eftirlitið verður þeim mun erfiðara og þeim fyrirtækjum sem innheimta þetta gjald fyrir ríkissjóð er einnig gert erfiðara fyrir. Hæstv. ráðherra lét að því liggja og sagði það í sínu máli, sjálfsagt til þess að reyna að fá einhvern úr stjórnarandstöðunni á sitt band, að þetta væri mjög mikilvægt skref í áttina til þeirrar nauðsynlegu neyslustýringar sem þyrfti að eiga sér stað til að fólk hætti að borða sykur. Mér heyrðist hann vera að beina máli sínu sérstaklega til þingmanna Kvennalistans. Þetta mál var rætt á sínum tíma, það er rétt hjá hæstv. ráðherra, og það kann að vera áhugi á því að taka það mál sérstaklega upp sem heilbrigðismál, en þetta frv. getur ekki undir nokkrum kringumstæðum verið skref í þá átt. Það er útilokað að líta svo á, gjörsamlega útilokað. Í fyrsta lagi er enginn munur gerður á vörum sem innihalda sykur og öðrum sem innihalda sykurígildi sem er ekki sykur. Í öðru lagi nær þetta aðeins til lítils brots af innfluttum sykri. Þetta gjald nær til sykurs sem er notaður fyrst og fremst af innlendum iðnaði. Það nær ekki til þeirra sem stunda brauðgerð og kökugerð. Þetta gjald nær ekki til Mjólkursamsölunnar sem framleiðir vöru, bæði jógúrt og kakómjólk, sem inniheldur sykur kannski í meira lagi en gosdrykkir. Það nær ekki til 70% af innfluttum sykri. Það eina sem þetta frv. gerir er að skekkja þann grundvöll sem fyrir hendi er. Þess vegna er þetta spor aftur á bak og getur aldrei skoðast sem framlag til þeirrar umræðu, sem er að sjálfsögðu eðlileg, að hér sé verið að fylgja einhverri heilbrigðisstefnu og manneldisstefnu sem er til þess gerð að fá fólk til að hætta að borða sykur. Ef slíkt mál er tekið upp verður að taka það upp á almennum grundvelli. Það verður að taka upp með þeim hætti, eins og hæstv. ráðherra vék að í sínu máli, að kanna nákvæmlega hvernig hægt er að tolla eða leggja vörugjald á allan sykur sem er innfluttur en ekki bara á sumt af honum, mikinn minni hluta sem er notaður í innlendum iðnaði. Það er því stórhættuleg stefna sem hér er verið að marka og hún er kannski hættulegust fyrir það að það kann að vera að einhverjir glepjist á því að halda að hæstv. ráðherra sé að framfylgja einhverri heilbrigðisstefnu með þessu. En það vona ég svo sannarlega að ekki nokkrum manni í þessum þingsal detti slíkt í hug. Þetta er tekjuöflunarfrumvarp. Það er reynt að ná í þessa peninga með einföldum hætti hjá fáum íslenskum fyrirtækjum og þetta frv. sneiðir fram hjá meginhlutanum af innfluttum sykri. Þetta frv. mismunar þeim sem framleiða vörur með sykurinnihaldi. Sykur er alltaf jafnóhollur hvort sem hann er í þessari vörutegund eða í hinni. Í þessu frv. er enginn munur gerður á sykri og sykurígildi sem ekki er sykur og ekki er hættulegt að neyta að áliti þeirra sem um þessi mál hafa fjallað. Ég skora þess vegna á hæstv. ráðherra að hætta við að leggja þetta fram a.m.k. með þessum rökum og ræða þetta mál á þessum rökum því að það er blekkingin ein. En ég skora jafnframt á hann ásamt heilbrigðisyfirvöldum að finna leið sem gæti verið hentug til að draga úr sykurneyslu almennings almennt, en það gerir maður ekki með því að mismuna þeim sem framleiða úr sykri. Það kann vel að vera að það sé vinsælt að leggja skatta á svokallaðar snyrtivörur. Þetta er auðvitað mikill lúxus, hársnyrtivörur. Ég ber að vísu virðingu fyrir tillögu hæstv. fjmrh. því ég veit að hún verður kostnaðarauki fyrir hann, en ég held að ef við skoðum það hverjir nota snyrtivörur, sem er afskaplega eðlilegt að fólk noti, bitni þetta kannski fyrst og fremst á kvenþjóðinni, einfaldlega vegna þess að hún notar dýrar snyrtivörur. Nú er verið að bæta vörugjaldi á þessar vörur vegna þess að það er almennt verið að segja að þetta sé lúxus. Hefur hæstv. ráðherra fylgst með því hverjir nota snyrtivörur? Eru það bara þeir ríku sem leyfa sér þann lúxus? Hefur hann spurt t.d. konur að því hvort þetta sé lúxus? Ég get staðhæft að mikill meiri hluti kvenna notar snyrtivörur og telur þær vera daglega neyslu og jafnvel nauðsyn. Jafnvel konur í Alþb. nota svona vörur, það get ég sagt hæstv. ráðherra, og telja það engan lúxus. Ég held nefnilega að það sé oft þannig að menn segi ,,þetta er lúxus`` af því að auðvitað má komast af án þessa varnings. En þetta er ekki lúxus. Þetta er viðurkennd vara sem notuð er af fólki, er hátollavara oft og tíðum. Og nú á enn að höggva í sama knérunn. Það hefur verið rætt fyrr í þessari umræðu og spurt að því hvaða áhrif þessi löggjöf muni hafa á lánskjaravísitöluna og þá upplýsti hæstv. ráðherra í sínum málflutningi að þetta hefði 3% áhrif á byggingarvísitölu. Tóku menn eftir því? En nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að breyta lánskjaravísitölunni þannig að byggingarvísitalan vegur minna í lánskjaravísitölunni en áður, laun meira. Hæstv. ráðherra hefur hins vegar ákveðið að halda laununum niðri. Hæstv. sjútvrh. sagði það í umræðum í gær að ríkisstjórnin hæstv. stefndi að því að lækka laun á næsta ári og hæstv. fjmrh. hefur sagt að það eigi að lækka kaupmátt launa á næsta ári. Nú er lánskjaravísitölunni breytt. Nú er allt í lagi að hækka byggingarvörur af því að sú hækkun vegur minna í vísitölunni en áður. Þannig er komið fyrir forustumanni Alþb., flokki verkalýðsins, að hann í launastöðvuninni ætlar að taka upp slíka vísitöluleiki. Hugsið ykkur þau örlög hæstv. fjmrh. að fara í slíka vísitöluleiki. Við skulum taka heimilistækin. Eru þau ekki nauðsynjavörur? Auðvitað eru þetta nauðsynjavörur. Ég skal að vísu viðurkenna að mér sýnist að hæstv. ráðherra hafi hækkað vörugjöld á skriðdrekum. Ég veit ekki hvort það er vegna þess að hann er á móti hernaði eða vegna hins að hann er svo mikill friðarsinni að hann vill frekar hafa vörugjöld á skriðdrekum. Alþýðubandalagsfulltrúarnir á þingi sl. vetur hlógu mikið að því að það hefðu verið lækkuð vörugjöld á skriðdrekum. Nú hefur hæstv. ráðherra hækkað vörugjöld á skriðdrekum. Það getur vel verið að hann afli sér vinsælda í friðarhreyfingum úti um heim með því að hækka vörugjöld á skriðdrekum, en ég kannast ekki við að þeir hafi verið fluttir inn í landið, a.m.k. ekki alllengi. Þá vil ég, hæstv. ráðherra, benda á að í II. lið ákvæða til bráðabirgða er ákvæði sem getur hugsanlega mismunað annars vegar innflytjendum og hins vegar þeim sem framleiða vörur hér á landi. Ég bið, eins og hæstv. ráðherra segir og er búinn að segja sex sinnum í dag, hæstv. ráðherra ,,í fullri einlægni`` að skoða hvort það sé hugsanlegt að breyta þessari grein með tilliti til þess að ekki verði um mismunun að ræða. Hér hefur talsvert verið rætt um hvort þessi hækkun, um 1600 millj. kr., komi til með að bitna á neytendum. Einhverjir verða að taka á sig þessar 1600 millj. Telur hæstv. ráðherra að verslunin geti gert það eftir að verslunin er búin að taka á sig 3% gengislækkunina eins og hann sagði áðan? Telur hæstv. ráðherra að Kron geti gert það? Eða telur hæstv. ráðherra kannski að verslunin þurfi að varpa þessum kostnaði af sér og yfir í verðlagið? Mér fannst ræða hæstv. ráðherra ekki vera sannfærandi og allra síst, eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, þegar hann í hinu orðinu sagði að nú gæti kaupæði hafist og þess vegna lægi svo óskaplega mikið á því að afgreiða þetta frv.

Ég vildi aðeins vekja athygli hv. þm. á því að nú er sá tími kominn að ætlað var að ljúka þessum fundi og ef hann ætti ekki ýkja langt eftir að ljúka ræðunni, hins vegar að gera þá hlé til upphafs næsta fundar.

Virðulegur forseti. Ég get senn farið að ljúka mínu máli. Niðurstaða mín er sú að það sé ekki hægt að styðja frv. Þetta frv. er þess eðlis að það verður að skoða það við hliðina á öllum öðrum skattaáformum ríkisstjórnarinnar og við hliðina á þeim aðgerðum sem átt hafa sér stað fyrr á þessu ári. Það kemur þess vegna ekki til greina að Sjálfstfl. styðji frv., a.m.k. eins og það er útbúið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég minni á það, sem ég sagði, að þegar hæstv. utanrrh. lækkaði vörugjaldið og gerði það einfaldara í sniðum var það gert til þess að fá fram skilvirkara eftirlit, en jafnframt, og það er mjög mikilvægt atriði, lagði þáverandi fjmrh. áherslu á að við værum að nálgast þær reglur sem giltu á fríverslunarsvæðunum í Evrópu, bæði í EFTA og innan Evrópubandalagsins. Okkur veitir ekki af því, hæstv. ráðherra, að leyfa íslenskum iðnaði að þróast með þeim hætti að hann geti tekið þátt í samkeppni við erlendan iðnað þegar kemur að 1992 og þeim sameiginlega markaði sem þá verður komið á. Það er nóg að íslenskur samkeppnisiðnaður þurfi að búa við að ríkisstjórnin, a.m.k. hæstv. forsrh., lýsi því yfir ótt og títt að gengið sé rangt skráð og að ríkisstjórnin hæstv. haldi úti falskri gengisskráningu með því að borga með frystingunni í landinu og ætli sér þannig að ganga af iðnaðinum dauðum. Það er það sem hæstv. ríkisstjórn gerir með því að berja höfðinu við steininn í gengismálunum. Nú á þetta að bætast við. Nú á það að bætast við að samkeppnishæfni íslensks iðnaðar sé skert og það hlýtur að vera næg röksemd fyrir því að ekki er hægt að styðja frv. eins og það kemur frá hæstv. ríkisstjórn. Að allra síðustu vil ég skora á hæstv. ráðherra að hugleiða í kvöld og nótt og til morguns, eða þangað til við höldum áfram þessari umræðu, hvort ekki sé kominn tími til þess að hæstv. ríkisstjórn viðurkenni að hún hefur ekki þann meiri hluta í þessari hv. deild sem hún þarf til að koma málum óbreyttum fram, hvort hún vilji ekki vera svo góð, til þess að einfalda og auðvelda þessi mál, að taka upp samningaviðræður við stjórnarandstöðuna sem er helftin í þessari hv. þingdeild. Aðeins þannig getur hæstv. ráðherra vænst þess að afgreiðsla þessara mála verði með öðrum hætti en í skötulíki.