Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „8. nóvember 1982. Halldór Ásgrímsson, 3. þm. Austurl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að vegna forfalla 1. varamanns taki 2. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Jón Kristjánsson félagsmálafulltrúi, Egilsstöðum, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sverrir Hermannsson, forseti Nd.“ Hér með fylgir skeyti frá Guðmundi Gíslasyni, 1. varamanni Framsfl. í Austurlandskjördæmi: „Vegna anna get ég ekki tekið sæti á Alþingi í fjarveru Halldórs Ásgrímssonar. Guðmundur Gíslason.“ Jón Kristjánsson hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Ég leyfi mér að vekja athygli á því, að hér hafa legið fyrir hv. Sþ. fsp. í nokkurn tíma. Fsp. er almennt ekki svarað nema á þriðjudögum, en það kemur fyrir þriðjudag eftir þriðjudag að þeir ráðherrar sem stendur til að svari hér fsp. ýmist biðja um leyfi eða eru veikir, og ber auðvitað að virða það. Hér henti það í gær í hv. Ed., að frsm. voru ekki viðstaddir þannig að fella varð niður fund í deildinni. Ég vil mótmæla þessu. Mér finnst þetta virðingarleysi við þm. Venjan er sú, að ef menn bera fram fsp. um örlög frumvarpa sem unnið hefur verið að um skeið, þá hlýtur það að liggja í hlutarins eðli að nokkur áhugi er oft á að slíku máli séu gerð einhver skil áður en endanlega er gengið frá fjárlögum. Ég vil þess vegna beina því til hæstv. forseta, að nokkru meiri háttur verði hafður hér á og þm. og hæstv. ráðherrar megi vera að því að sinna hér þingstörfum.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns. Það hefur ekki einungis á þessu þingi heldur líka hinu síðasta borið við að ráðherrar hafa verið fjarverandi fund eftir fund þegar þeir áttu að svara fsp. Svo vill til, að þrjár fyrstu fsp. á dagskrá nú eru fluttar af mér og hæstv. viðskrh., sem á að svara tveim þeirra, er hér ekki mættur, mun vera erlendis nú, tjáði mér það raunar og lofaði að hann mundi svara þessum fsp. á þriðjudaginn kemur, og vona ég að hann standi við það. Hins vegar fór svo í fyrra, þegar svipaðar fsp. voru hér á dagskrá fund eftir fund, að hann svaraði ekki fyrr en eftir 25. nóv., en það var einmitt þá sem féð úr bankakerfinu var borgað með óheimilum hætti til afurðasölufélaganna í staðinn fyrir að hlíta vilja Alþingis, fjögurra ára samþykkt Alþingis, um að bændur fengju þetta fé beint. Ég vil aðeins benda hæstv. forseta á það, að svari hæstv. viðskrh. þessum spurningum ekki fyrir 25 nóv. nú í ár, eins og hann sveikst um að gera á s.l. ári, þá mun það hafa alvarlegar afleiðingar. Ég vil taka sérstaklega fram að um 2. fsp., sem beint er til hæstv, landbrh., er samkomulag á milli mín og hans, að hann svari ekki fyrr en hinum fsp. hefur verið svarað, af því að það er eðlileg röð mála. Það er ekkert við hann að sakast í þessu efni, en fsp. nr. 1 og 3 mun ég krefja svara við á næsta þriðjudag.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þessa fyrri fsp., sem ég flyt hérna, um birgðir afurða. Ég spyrst hér fyrir um, hve miklar birgðir kindakjöts voru hjá afurðasölufyrirtækjum á tilteknum dögum í júní, júlí, sept. og okt. og hvert var verðmæti þeirra, í öðru lagi hjá hvaða fyrirtækjum þessar óseldu birgðir voru á framangreindum dögum og í þriðja lagi hve mikil afurðalánin voru út á þessar afurðir á hverjum framangreindra daga og hverjir höfðu fengið þau. Í raun og veru skýra þessar fsp. sig sjálfar, svo að ég þarf ekki að hafa fleiri orð um það. Ég tel nauðsynlegt að fá þessar upplýsingar til að geta gert mér grein fyrir hverjar birgðir kjöts eru hjá afurðasölufyrirtækjum á hverjum tíma, hverjir eru með þessar birgðir og hve há afurðalánin eru á hverju tímabili fyrir sig og jafnframt hverjir hafa fengið þau. Að þessum upplýsingum fengnum mun ég leggja mat á hvernig þessum málum er háttað.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. hefur borið hér fram fsp. um birgðir afurða. Svar við þessari fsp. mundi verða, ef það væri rakið nákvæmlega hér í þessum ræðustól, í mjög mörgum liðum þannig að tæplega er tími til þess í fsp.-tíma. Ég mun því rekja meginefni svars við fsp., en fara fram á það við fyrirspyrjanda að hann láti sér nægja að fá afhent ítarlegra svar skriflega, sem hægt væri að útbýta á Alþingi ef þess væri óskað. Í fyrsta lagi er spurt: „Hve miklar voru birgðir kindakjöts hjá afurðasölufyrirtækjum 1. júní s.l., 1. júlí, 1. sept. og 1. okt. og hvert var verðmæti þeirra?“ Þann 1. júní voru til 4169 tonn af dilkakjöti og 1065 tonn af kjöti af fullorðnu fé; alls 5234 tonn að verðmæti 292.5 millj. kr. Þann 1. júlí voru til 2981 tonn af dilkakjöti og 1007 tonn af kjöti af fullorðnu fé; alls 3988 tonn að verðmæti 277.8 millj. kr. Þann 1. sept. voru til 1413 tonn af dilkakjöti og 61 7 tonn af kjöti af fullorðnu fé; alls 2030 tonn. Verðmæti þessa voru 108.5 millj. kr. Þann 1. okt. voru til 550 tonn af dilkakjöti og 457 tonn af kjöti af fullorðnu fé; alls 1007 tonn að verðmæti 49.1 millj. kr. Í öðru lagi er spurt: „Hjá hvaða fyrirtækjum voru þessar óseldu birgðir á framangreindum dögum?" Svar: Birgðir kindakjöts 1. júlí s.l. voru á vegum 44 aðila af 46 sem slátra og versla með kindakjöt. Tveir sláturleyfishafar höfðu lokið sölu á afurðum þess sauðfjár sem þeir fengu til slátrunar haustið 1981. 4 höfðu lokið sölu alls kindakjöts 1. júlí, 9 höfðu lokið sölu 1. sept., en ekki er fullbúin skrá um hverjir höfðu lokið sölu á kindakjöti 1. okt. s.l. Af einstökum aðilum má nefna, að þann 1. sept. voru 162 tonn í birgðum hjá Sláturfélagi Suðurlands, rúmlega 1700 tonn hjá kaupfélögum og um 150–160 tonn hjá öðrum, þar á meðal einkaaðilum með sláturleyfi. Birgðir kindakjöts voru óvenjumiklar í haust þar sem útflutningsmarkaðir brugðust. Þau sláturhús sem hafa leyfi til útflutnings, sem heilbrigðisyfirvöld viðkomandi landa veita, eru langflest í eigu kaupfélaga, sem varpar ljósi á hvers vegna birgðir kaupfélaga voru svo miklar hlutfallslega í haust. Ég vil svo endurtaka það, að ég hef undir höndum skrá þar sem sundurliðað er eftir einstökum fyrirtækjum hvar þessar birgðir eru til staðar á þeim dagsetningum sem spurt er um, en óska eftir því að fá að afhenda hana skriflega vegna þess að það er of tímafrekt verk að lesa hana alla upp. Í þriðja lagi er spurt: „Hve mikil voru afurðalánin út á þessar afurðir á hverjum framangreindra daga og hverjir höfðu fengið þau?“ Svar: 1. júní var 21 lánshafi hjá Seðlabanka Íslands með aturðalán út á birgðir kindakjöts, alls 143.6 millj. kr. Það eru um 49% af andvirði kjötsins, sbr. áðurnefnda tölu um heildarverðmæti þess þann 1. júní s.l. 1. júlí voru lánshafar jafnmargir og alls voru lán frá Seðlabankanum 122.3 millj. kr. 1. sept. voru lánshafar 20 með 55.9 millj. kr. lán. Og 1.okt. voru þeir 14 með lán samtals 26.6 millj. kr. Rétt er að taka fram, að Samband ísl. samvinnufélaga tekur afurðalán út á kindakjöt fyrir hönd ýmissa sláturleyfishafa í umboði þeirra og jafnframt að þær upphæðir sem nefndar voru eru hámarkslánaréttur samkv. birgðaskýrslum. Vegna þess að lánin eru veitt út á kindakjöt og innmat án sundurliðunar í skýrslum Seðlabankans er ómögulegt að sjá hvort þessi lánaréttur hefur verið fullnýttur umrædda mánuði. Til viðbótar afurðalánum Seðlabankans veita viðskiptabankarnir svokölluð viðbótarlán, sem eru reiknuð sem 40% af fjárhæð afurðalána Seðlabankans. Ég mun jafnframt fara þess á leit við hv. fyrirspyrjanda, að hann sætti sig við að fá sundurliðun skriflega á þessum lánveitingum Seðlabankans til einstakra fyrirtækja á þessum dagsetningum, þannig að ekki þurfi að lesa það upp hét, og vænti þess að þar með sé þessari fsp. svarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir greið svör við þessum fsp. Ég sætti mig mjög vel við að fá frekari sundurliðun skriflega, því að mér er skiljanlegt að það er tímans vegna ekki hægt að lesa upp allar þessar tölur. Þá verður að ráðast hvort það eru fleiri þm. sem óska eftir að fá tölurnar, en þá finnst mér sjálfsagt einnig að verða við því. Ég endurtek þakkir mínar fyrir greið svör við þessum fsp.



Herra forseti. Þessar fjórar fsp. eru þessa efnis: Það er spurt samkv. hvaða lagaheimild Framleiðsluráð landbúnaðarins geti lagt bann við því að bændum sé greitt fullt verð fyrir sauðfjárafurðir frá haustinu 1981. Ennfremur er spurt um hvort þetta bann hafi verið lagt á í samráði við landbrh. Þá er spurt um hvert tilefni þess er að Framleiðsluráðið taldi sig knúið til að banna sláturleyfishöfum að greiða bændum fullt verð. Og í fjórða og síðasta Lagi: Mega bændur eiga von á því að sláturleyfishófum verði nú á næstunni bannað að greiða þeim fullt verð fyrir afurðir haustsins 1982? Það er ekki óeðlilegt að slíkar fsp. séu bornar fram þegar slíkar auglýsingar og samþykktir eru gerðar. Grundvallarverðið, sem bændur eiga að fá, hygg ég að flestar aðrar starfsgreinar í þjóðfélaginu vilji fá greitt án þess að neinar refjar fylgi. Því skiljum við það ekki, sem erum ekki mikið inni í landbúnaðarkerfinu, hvernig slíkt getur átt sér stað. Líka veit ég dæmi þess, að til eru þeir sláturleyfishafar sem greitt hafa fullt grundvallarverð og einnig nokkru betur. Ég býst við að flestar starfsstéttir mundu illa sætta sig við að fá ekki greidd laun sín að fullu. Undarlegt væri t.d. ef verkalýðsforustan gæfi út tilkynningu um að halda ætti eftir ákveðnum hluta af launum verkamanna eða ef útgerðarmenn gæfu út tilkynningu um að fiskkaupendur ættu að halda eftir ákveðnum hluta af kaupverði þess fisks sem útgerðin hefur lagt á land. Mér finnst því nauðsynlegt fyrir okkur þm., sem ekki erum kunnugir þessu kerfi að komast nokkuð niður í því. Það er af þessari ástæðu sem ég flyt þessa fsp. og vænti greiðra svara frá hæstv. ráðh. eins og við fyrri fsp. áðan.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. spyr í fyrsta lagi: Samkvæmt hvaða lagaheimild hefur Framleiðsluráð landbúnaðarins lagt bann við því, að bændum sé greitt fullt verð fyrir sauðfjárafurðir frá haustinu 1981?“ Sem svar við þessari fsp. vil ég taka fram eftirfarandi: Þegar umrædd fsp. barst var leitað svara hjá Framleiðsluráði landbúnaðarins við þeim atriðum sem að ráðinu snúa eða það hefur upplýsingar um undir höndum. Samkv. því svari sem frá Framleiðsluráði barst telur það sig ekki hafa lagt bann við því að bændum sé greitt fullt grundvallarverð fyrir sauðfjárafurðir frá haustinu 1981. Í grg. framkvæmdastjóra Framleiðsluráðs er bent á, að skv. 2. gr. laga nr. 95/1981, um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o.fl., beri Framleiðsluráði skylda til að jafna á milli framleiðenda halla sem verða kann af útflutningi búvara eftir reglum sem settar voru í a-lið lagagreinarinnar og nánar voru skýrðar í 2. gr. reglugerðar nr. 348/ 1979 við áðurgreind lögfrá Alþingi. Í 6. mgr. a-liðar 2. gr. laga segir svo: „Söluaðilum er skylt að halda eftir af greiðslum til framleiðenda þeirri fjárhæð af andvirði innlagðrar búvöru, sem ákveðin er hverju sinni vegna framkvæmdar ofangreindra heimilda, og standa skil á þeim fjárhæðum til Framleiðsluráðs.“ Í bréfi framkvæmdastjóra Framleiðsluráðs segir svo til viðbótar: „Hinn 22. okt. s.l. bárust upplýsingar til Framleiðsluráðs um að einstakir sláturleyfishafar væru búnir að greiða út fullt verð til framleiðenda á sínu svæði, m.a. á Siglufirði, þar sem mikið er um framleiðslu þéttbýlisbúa, sem átti samkv. fyrirætlunum Framleiðsluráðs haustið 1981 að skerða verðið hjá. Einnig voru ýmsir aðrir sláturleyfishafar tilbúnir með að gera upp við framleiðendur með fullu verði. Þetta voru smáir aðilar, sem höfðu selt allt sitt kjöt innanlands og áttu ekkert eftir í óseldum birgðum. Þegar þessar fréttir bárust til Framleiðsluráðs ákvað það að senda sláturleyfishöfum eftirfarandi skeyti: „Að gefnu tilefni skal tekið fram, að ekki hefur enn verið ákveðin verðskerðing á framleiðslu kindakjöts haustið 1981. Sláturleyfishafar eru aðvaraðir um, að þeir bera ábyrgð á greiðslu verðskerðingar ef til hennar kemur og mega því ekki að svo stöddu greiða fullt verð fyrir kjötið. Framleiðsluráð landbúnaðarins.“ “ Þetta voru tilvitnanir í bréf framkvæmdastjóra Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Til viðbótar við það sem hér kemur fram eru þau lagaákvæði skýr að gert er ráð fyrir að allir sláturleyfishafar geti borgað sambærilegt verð til framleiðenda. Ef vantar á að innanlandsmarkaður, andvirði útfluttra landbúnaðarafurða og útflutningsbætur hrökkvi til að greiða fullt verð fyrir sauðfjárafurðir hefur sú regla gilt og gildir samkv. lögum, að því sem á vantar sé verðjafnað á milli aðila þannig að þeir sem selja sína vöru á innlendum markaði fái ekki fullt verð á meðan aðrir, sem kannske verða að sæta því að flytja verulegan hluta af sinum afurðum til útlanda, geti ekki fengið greitt nema einhvers staðar á milli hálfvirðis og fulls verðs. Þetta eru þær lagaheimildir sem stuðst er við og fram koma í framleiðsluráðslögum, svo sem hér hefur komið fram. Á hinn bóginn er vandséð hvort unnt sé að banna einstökum aðilum að greiða fullt verð, en þeir hljóta að standa ábyrgir fyrir því, ef til verðskerðingar kemur, og verða þá að standa skil á verðjöfnunargjöldum og gildir þá einu hvort þeir hafa greitt fullt verð eða ekki. Ég tel að með þessu komi fram skýringar á, sem hv. fyrirspyrjandi taldi sig ekki átta sig á til fulls, hvers vegna framleiðendur verða að sætta sig við það í sumum tilvikum að fá ekki fullt verð fyrir framleiðslu sína, fá ekki laun fyrir sina vinnu. Í öðru lagi er spurt: „Var bann þetta lagt á í samráði við landbrh.?“ Svar: Aðvörun til sláturleyfishafa um að þeir beri fulla ábyrgð á greiðslu verðskerðingar ef til hennar kemur, sem kemur fram í því skeyti sem hér var lesið áðan, var hvorki gerð í samráði við mig eða með mínu samþykki. Ég vissi ekki af þessu skeyti fyrr en nokkru eftir að það hafði verið sent. Í þriðja lagi er spurt: „Hvert var tilefni þess, að Framleiðsluráð taldi sig knúið til að banna sláturleyfishöfum að greiða bændum fullt verð?“ Svar: Í greinargerð framkvæmdastjóra Framleiðsluráðs eru talin upp nokkur atriði sem ástæða þess að umrædd tilmæli voru send sláturleyfishöfum. Vil ég sérstaklega rekja eftirfarandi úr bréfi Framleiðsluráðs: 1. Ekki hefur enn verið gengið frá verðmætaáætlun landbúnaðarins fyrir árið 1981–1982, sem er í höndum Hagstofu Íslands og stjórnvalda. Um þetta var rætt við landbrh. og fleiri ráðh. 15. júlí s.l. og óskað eftir að verkinu yrði hraðað og þá sendar bráðabirgðatölur til Hagstofu Íslands. Hinn 4. okt, var gengið frá lokatillögum Framleiðsluráðs til Hagstofu Íslands um þetta efni. 2. Enn liggja ógreiddir útflutningsbótareikningar hjá fjmrn. vegna síðasta verðlagsárs, hátt á annan tug millj. kr. 3. Ekki eru enn komin gjaldeyrisskil vegna allrar búvörusölu síðasta verðlagsárs og því ekki vitað með vissu hver vöntun verður á útflutningsuppbótum. 4. Enn vantar uppgjörsgögn frá nokkrum sláturhúsum og mjólkurbúum, svo að unnt sé að vinna uppgjörið. Sláturhúsum var gert að skila gögnum í júlímánuði s.l. Upplýsingar um mjólkurinnleggið áttu að koma í sept., eftir að verðlagsári var lokið, en vantar enn frá einu mjólkursamlagi. Þeim sem ekki skila á réttum tíma er veitt áminning minnst einu sinni í viku hverri. Þessi atriði vildi ég láta koma fram úr bréfi framkvæmdastjóra Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Til viðbótar vil ég segja það, að 1. okt. s.l. var eftir að selja rúmlega 1000 tonn af gömlu kjöti og tvísýnt er að því sé enn lokið. Framleiðsluráðið telur ekki fært að taka ákvarðanir um verðskerðingu eða fullt verð nema hafa öll gögn og allar upplýsingar sem til þarf. Þetta eru þær ástæður sem Framleiðsluráðið færir fyrir áðurnefndum tilmælum til sláturleyfishafa um að halda eftir af verði til framleiðenda. Ég vil láta það koma fram, að landbrn. hefur ítrekað farið fram á það við Hagstofu Íslands að ljúka uppgjöri á verðmætamati landbúnaðarafurða, sem er grundvöllur þess að unnt sé að segja fyrir með vissu um hvað útflutningsuppbætur verði miklar frá síðasta verðlagsári, en veikindi og aðrar aðstæður á Hagstofunni hafa tafið að frá þessu væri gengið og því miður eru þessi gögn ekki enn komin í mínar hendur. Í fjórða lagi er spurt: „Mega bændur eiga von á því, að sláturleyfishöfum verði nú á næstunni bannað að greiða þeim fullt verð fyrir afurðir haustsins 1982?“ Þessari spurningu vil ég fyrir mitt leyti svara afdráttarlaust neitandi. Þó svo af fsp. megi ráða að bændur eigi það undir jáyrði eða neitun hvort þeir fái fullt verð fyrir afurðir sínar er málið flóknara en svo. Til að hægt sé að greiða þeim fullt verð fyrir afurðir sínar þarf í fyrsta lagi að vera til markaður fyrir framleiðslu þeirra og í öðru lagi þarf að fást framleiðslukostnaðarverð fyrir afurðirnar. Þó útflutningsbótum sé ætlað að tryggja bændum fullt verð fyrir afurðir sínar er sá réttur takmarkaður með lögum við 10% af heildarverðmæti landbúnaðarafurða, sem hefur hin síðari ár reynst ónóg. Í því sambandi vil ég minna á þáltill., sem ég hef lagt fyrir Alþingi nýlega, en með henni yrði mörkuð sú stefna að aðlaga framleiðslu landbúnaðarins að innlendum markaði og nýtanlegum mörkuðum erlendis. Þegar því marki er náð ætti spurning um hvort skerða eigi verð til bænda að vera óþörf. Ég vil svo bæta við þetta svar, að ég tel mjög nauðsynlegt að í þessum mánuði verði unnt að ganga frá uppgjöri við bændur fyrir síðasta verðlagsár. Þó að nokkur gögn skorti enn til þess að gera það mögulegt að dómi Framleiðsluráðs, svo sem rakið hefur verið að framan, sýnast vera skilyrði til þess að það geti tekist. Það skal tekið fram, að samkv. lögum um Framleiðsluráð o.fl. er það hlutverk Framleiðsluráðs að skila tillögum til landbrh. um hvernig skuli tekið á málum ef ekki næst fullt verð og á það síðan að koma til ákvörðunar landbrh. hvernig þeim halla skuli skipt eða hvaða leiðir skuli farnar til að reikna út þá verðskerðingu sem kann að verða. Ég vænti þess, miðað við þau gögn sem þegar liggja fyrir varðandi uppgjör fyrir síðasta verðlagsár, að ekki þurfi að koma til nema a.m.k. mjög óverulegar verðskerðingar fyrir framleiðslu þess árs, enda sé þá notað í uppgjörið fé úr kjarnfóðursjóði, sem áður hefur að sjálfsögðu verið af framleiðendum tekið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svör við þessum fsp. Þessi svör gefa tilefni til allviðtækrar umr. um þessi mál, sem ekki er tækifæri til nú. En í fyrsta lagi finnst mér undarlegt hver dráttur er á greiðslu útflutningsbóta frá hendi fjmrn., eins og hæstv. landbrh. gat um. Hvernig stendur á þessum drætti? Af hverju er þetta látið bíða svona von úr viti? Ég skil ekki heldur hvað tefur útflytjendur þessara afurða að gera gjaldeyrisskil tafarlaust, en þau liggja ekki að öllu leyti fyrir, eins og hæstv. ráðh. sagði. Nú skil ég að það er ekki hægt í svona svari að lesa allt upp. Ég vildi því í fullri vinsemd fara þess á leit við hæstv. landbrh. að ég fengi afrit af þessu bréfi Framleiðsluráðsins, sem hann las upp úr, ef þar væri eitthvað sem skýrði frekar. Eins furða ég mig á því, að ábyrgð á greiðslu verðskerðingar er hjá sláturhöfum. Hversu lengi eiga sláturhafar að bera ábyrgð á einhverri verðskerðingu sem kemur eftir dúk og disk? Eru engin tímatakmörk sett fyrir því hversu lengi sláturhafar séu skyldir að biða? Ég furða mig á því. Það er nú ekki litið að halda eftir einhverri ákveðinni hlutdeild afurðaverðs í 60% verðbólgu og við þá vexti sem núna eru. Og lítum á sláturkostnaðinn á þessu hausti. Slátrun kostar 15,78 kr. á hvert kjötkg og fyrir hvert kg af gæru 12,28. Þá er miðað við að gæran sé reiknuð 21% af kjötþunga. 15 kg skrokkur og 3.15 kg gæra gerir 275,40 kr. í sláturkostnað, en grundvallarverðið er 979,06 kr. Sláturkostnaður er kominn í 28.1% af grundvallarverði. Það er dregið frá strax. Hver ætli þessi sláturkostnaður sé í reynd, þegar tekið er tillit til þess dráttar sem verður á uppgjöri til bænda? Ætli hann sé ekki nálægt 35 eða jafnvel 40%? Fer mönnum ekki almennt að blöskra þessi sláturkostnaður? Gefur það mönnum ekki tilefni til að rifja upp hvort sú stefna hefur ekki verið röng sem hefur verið viðhöfð við uppbyggingu sláturhúsa í landinu á undanförnum árum? Hvað ætli yrði sagt um að standa undir slíkum fjárfestingum, sem eru notaðar í 4–5–6 vikur í mesta lagi á ári? Það væri ekki hátt fiskverðið ef miðað væri við þessa tímalengd hjá hraðfrystihúsunum og fiskverkunarstöðvunum. Ég hugsa að það yrði að gefa fiskinn þá. Það kemur upp í huga manns að þessi atvinnugrein og þessi stétt, bændastéttin, sé að kafna í milliliðakostnaðinum og töfunum sem verða á því að hún fái laun sin greidd. Ég held því að það sé full ástæða til að rifja alvarlega upp þessi mál öll. Ég er ekki með þessum orðum að ráðast að núv. hæstv. landbrh. Hérna er um miklu alvarlegri og viðameiri ástæður að ræða, sem ná miklu lengra aftur í tímann, og ég held að starfsemi Framleiðsluráðsins þurfi sannarlega endurskoðunar við. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, hér er aðeins um fsp.-tíma að ræða., þó að verið hefði full ástæða til að ræða þessi mál betur, en endurtek þakkir mínar til hæstv. ráðh. fyrir svörin.



Herra forseti. Ég fæ ekki skilið þá ályktun Framleiðsluráðs landbúnaðarins, að ekki hafi verið bann lagt við því að sláturleyfishafar greiddu bændum fullt verð. Orðalagið í skeytinu, sem hæstv. ráðh. las upp, er alveg ótvírætt. Fyrst er þess getið, að slátursleyfishafar bæru ábyrgð á þessum greiðslum. - Látum vera að þeir séu ábyrgir fyrir því árum saman, en auðvitað er það fáránlegt, eins og hv. síðasti ræðumaður gat um. - En síðan segir að þeir megi ekki borga bændum þeirra peninga. Það er lagt við því bann. Það fer ekkert milli mála. Það er auðvitað alveg ljóst, sem hv. síðasti ræðumaður vék að áðan, að aðalvandi landbúnaðarins, kannske sá eini, er sölukerfið. Það er ekki lítið vandamál í kannske allt upp í 100% verðbólgu þegar menn fá ekki sina peninga fyrr en kannske eftir 1–11/2 ár endanlega. Það eru til sláturleyfishafar sem borga grundvallarverð strax í nóv., fullt verð í peningum á réttu verðgildi miðað við hvenær kjötið er til neyslu. Þeir eru til, bæði í Skagafirði og á Vestfjörðum. Á Vestfjörðum greiddu þeir raunar 10% ofan á þegar þeir gerðu upp í Arnarfirðinum núna á þessu ári, - gerðu það að vísu ekki fyrr en í júní, en gróðinn var það mikill að þeir gerðu upp með 10% viðbót. Mér er sagt einmitt af þessum sömu mönnum þarna vestur frá, að bændur í Arnarfirði hafi kannske 30–40% betri lífskjör en sauðfjárbændur annars staðar á Vestfjörðum einfaldlega vegna þess að þeir fá sina peninga, en það er ekki verið að valsa með þá í sölukerfinu. Hæstv. landbrh. upplýsti hér áðan, að SÍS tæki lánin fyrir marga sláturleyfishafa í þeirra umboði. Þetta hefur verið vitað mál. SÍS hefur valsað með þessa peninga. Sláturleyfishafarnir fá þá ekki fyrr en eftir dúk og disk. En það hefur ekki einu sinni mátt greina frá því hve mikil lánin væru. Það er einmitt þessi spurning sem ég má vist ekki ræða hér núna, en sem verður rædd á þriðjudaginn kemur, og ég vona að ýmislegt til viðbótar því sem þegar hefur verið upplýst upplýsist þá, því að vandi landbúnaðarins er kannske bara SÍS.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi gerði að umtalsefni nokkur atriði, í fyrsta lagi hve alvarlegur dráttur væri á greiðslu útflutningsuppbóta. Í fjárlögum yfirstandandi árs er gert ráð fyrir að útflutningsuppbætur séu 160 millj. kr. Í fjmrn. og með vitund landbrn. hefur verið sett upp greiðsluáætlun varðandi þetta fjármagn og samkvæmt þeirri greiðsluáætlun hefur þegar verið greitt verulega örar en gert var ráð fyrir. Hins vegar er nauðsynlegt að halda eftir af útflutningsbótafé nokkurri fjárhæð til desembermánaðar til að jafna þann reikning sem greiddur hefur verið að lokum af þessu fé, þ.e. vegna vaxta og geymslugjalds. Vegna þess að verðmætamat Hagstofunnar liggur því miður enn ekki fyrir, sem hefur verið margítrekað gengið eftir, er ekki hægt að segja til um með vissu hvað útflutningsbótarétturinn er mikill fyrir síðasta verðlagsár og þar með á þessu fjárlagaári, en líkur benda til að hann verði í kringum 190 millj. kr. í stað 160 sem eru í fjárlögum. Meðan þetta liggur ekki ljóst fyrir tel ég ekki röksemdir fyrir því að áfellast fjmrh. mjög harðlega þó að nokkur dráttur hafi orðið á því að uppgjör hafi farið fram. Að öðru leyti vænti ég þess, að einhvern næstu daga fái ég þessi gögn frá Hagstofunni, sem leggja grunn að því að unnt sé að gera þetta upp. Hv. fyrirspyrjandi spurði: Hversu lengi eiga sláturleyfishafar að bíða eftir uppgjöri og bera ábyrgð á verðjöfnunargjöldum? Framleiðsluráð hefur haft þann hátt á síðustu árin, þegar séð hefur verið að fé mundi vanta til þess að ná endum saman, að taka svokölluð verðjöfnunargjöld. þetta hefur ekki verið gert nú og sú ákvörðun hefur verið tekin vegna þess að horfur eru á að mjög lítið muni skorta til þess að unnt sé að gera upp með fullu verði. Ég tel að unnt sé fyrir sláturleyfishafa að biða eins og nú er komið, t.d. 1–2 mánuði eða kannske 3 mánuði, í hæsta lagi fram yfir lok verðlagsársins, til þess að þetta liggi fyrir, en það eru tæplega röksemdir fyrir því að það sé gert lengur. Því ætti uppgjör að fara fram fyrir lok þessa mánaðar. Í þriðja lagi vakti fyrirspyrjandi athygli á sláturkostnaði, sem væri orðinn mjög hár og kominn í t.d. 15,79 kr. á kjötkg, og spurði hvort mönnum blöskraði ekki. Ég tek undir það, að sláturkostnaður hér á landi er mjög hár. Það hafa af minni hálfu verið sett fram tilmæli um að farið væri mjög ofan í þau mál. Það hefur verið gert af sérstökum mönnum, sem til þess hafa verið settir, og auk þess er það hlutverk sexmannanefndar að fjalla um þau efni, sem er gert við verðlagningu á hverju hausti. En það haggar ekki því, að þessi kostnaður er hár og hækkaði hann þó minna við verðlagningu nú í haust en til að mynda verð á afurðunum sjálfum. Orsökin er auðvitað m.a. sú, eins og fyrirspyrjandi gat um, að þessi fyrirtæki eru rekin stuttan tíma á hverju ári, 2–3 mánuði í flestum tilvikum, sem er nokkuð annað en er í mörgum sláturhúsum erlendis, þar sem slátrun tekur lengri tíma. - En ég vil ekkert um það segja hvort þetta stafi af því að stefnan hafi verið röng. Það var nauðsynlegt að byggja upp sláturhús sem gátu fullnægt þeim kröfum sem settar eru til þess að við getum flutt út þessar afurðir. En það þarf auðvitað jafnframt að hafa í huga, að það er engin nauðsyn að allt sláturhúsakerfi landsins sé sett í það horf sem þar er krafist, heldur megi einnig starfa minni hús, sem geta í ýmsum tilvikum skilað jafngóðri verkun og ekkert síðri. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að alvarlegustu vandamálin í sambandi við afkomu bændastéttarinnar eru kannske þau, að það tekur langan tíma að fá greiðslu fyrir afurðirnar og það tekur langan tíma í landbúnaði að fjármagnið sem lagt er í rekstur skili sér í tekjum. Það tekur mun lengri tíma í landbúnaði en flestum öðrum atvinnugreinum. Þetta er sá vandi sem landbúnaðurinn á við að etja í verðbólguþjóðfélagi. Ýmsir töldu að hann væri nægilega mikill til þess að landbúnaðurinn ætti að hafa nokkra sérstöðu, en sú sérstaða er ekki viðurkennd nema af litlum hluta þeirra sem um slík mál fjalla, og er þó auðvitað stefnt að því að aðstaða atvinnugreinanna sé sem jöfnust. En þetta er mjög alvarlegt mál. Þess vegna hefur verið m.a. unnið að því að hækka rekstrarlán, sem gert var mjög verulega á þessu ári. Þess vegna mun ég ýta mjög á að uppgjör fyrir síðasta verðlagsár dragist ekki lengi úr þessu, en það er vitað að til er verulegt fjármagn til þess að það uppgjör geti farið fram. Hv. 5. landsk. þm. sagði að sumir sláturleyfishafar hefðu greitt fullt verð í nóvembermánuði. Það er allt gott um það að segja, en út úr því kemur þó ekki fullt verð yfir verðlagsárið vegna þess að fullt verð yfir verðlagsárið er meðalverð ársins sem þá hækkar eftir því sem á árið líður. Auðvitað er álitamál hvort ekki þarf eitthvað að taka tillit til þess, þó það sé ákjósanlegt að peningarnir fáist sem fyrst. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta í þessum fsp.-tíma, en þetta eru mál sem væri hægt að tala um lengi og þyrfti þá miklu lengri ræðutíma til.



Herra forseti. Ég fagna þeirri umr. sem hér hefur átt sér stað og er þakklátur fyrirspyrjanda að hafa hér vakið athygli á þessu máli. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að auðvitað er hér ekki nálægt því nógu mikill tími til að brjóta þessi mál til mergjar. En í þessum umr. hafa hins vegar komið beint og óbeint fram ákaflega glöggar skýringar. Það er t.d. frá því sagt, að ekki sé hægt að gera upp fyrr en eftir dúk og disk við bændur vegna þess að það standi á gjaldeyrisskilum. Þeir aðilar, sem flytja út eða kaupa þessa vöru erlendis hafa svo langan greiðslufrest. Það má þakka fyrir ef þetta fer ekki frekar í gegnum einn banka en tvo banka áður en það kemur hingað til lands. Sannarlega væri mál út af fyrir sig að athuga með hvaða hætti þeir verslunarhættir eiga sér stað. Það er líka sagt hér frá því, að greiðsla berist ekki frá ríkissjóði vegna þess að það þurfi að bíða þar til það sé búið að loka vaxta- og geymslureikningi. Menn hefðu haft gott af því að sjá hvernig þeim tölum er stillt upp. Ég held að eitt það mikilvægasta í sambandi við þessi milliliðaviðskipti sé að breyta því kerfi frá því sem er, þannig að eftir því sem lengra liður á árið dragi úr geymslukostnaði. Eins og þessi mál standa núna er þetta kerfi beinlínis hvati í þá veru að selja ekki vöruna. Það er bókstaflega hvati í þá veru að halda henni sem lengst í geymslu og svona mætti halda áfram lengur að telja. Hæstv. landbrh. sagði að hluti af verðinu sem ætti að vera skilaverð til bænda ætti að koma í gegnum kjarnfóðurgjald. Ég held að af mörgu því sem skakkt er í kringum þessi mál sé þó það allhæpnasta að taka kjarnfóðurgjald af bændum, láta söluaðilann hafa það í 2–4 mánuði í sinni vörslu -  Þetta og reyndar margt fleira í þessum dúr, sem ég vonast til að mönnum gefist kostur á að ræða hér síðar á þessum vetri, er svarið við þeirri spurningu, hvers vegna sé verið að senda bannskeyti út um land. Svarið er það, að menn eru í tímahraki með þetta. Þetta er gamalt og úrelt kerfi og því þarf að breyta.



Herra forseti. Það er sannarlega þörf umr., sem hér er byrjuð, og ég vænti þess og vona að það verði framhald á henni síðar í vetur, þó að það geti ekki orðið að þessu sinni. Ég er ánægður yfir því að það skuli vera komið í ljós greinilegar en oft áður hversu lagasetningin frá 1979 um heimildir til handa Framleiðsluráði og bændasamtökunum til að setja margs konar hömlur á framleiðslu bænda er vafasöm og hefur sýnst vera og er greinilega mjög erfið í framkvæmd. En um það ætla ég ekki að ræða að þessu sinni. Ég ætla aðeins að fara fáeinum orðum um þann þáttinn, sem hér eru minnstar upplýsingar um, sem er sláturkostnaðurinn sem borið hefur á góma. Sláturkostnaðurinn er settur upp og samþykktur af sexmannanefnd. Það kom fram hér í máli fyrirspyrjanda, að sá kostnaður væri orðinn hartnær 30%, eða 28.1%, af verðlagsgrundvallarverði dilksins þegar honum er slátrað. Það segir sig sjálft, að þetta er algjörlega óviðunandi. Ég er nú ánægður yfir því að heyra það í máli landbrh. að hann hefur sett menn í það verk að endurskoða þessa hluti. En ég vildi gera þá kröfu, að það fengist opinber umr. um hvernig þessi sláturkostnaður er upp settur. Ég hef gert tilraun til að fá um það upplýsingar hvernig hann er sundurgreindur. Ég minnist þess, að fyrir allmörgum árum skrifaði þáv. formaður Stéttarsambands bænda, Gunnar Guðbjartsson, um það í opinber skjöl hvernig sláturkostnaðurinn væri fundinn út og um það varð nokkur umræða þá. En þegar ég vil fá sundurliðun á þeim kostnaði núna, þá telur sexmannanefnd ekki rétt að birta þá sundurliðun. Ég vil láta það koma hér fram, að ég tel mjög óeðlilegt að ekki liggi fyrir allir þættir þessa máls þegar umr. fer fram um sláturkostnaðinn og fyrir þá sök mun ég fara fram á það við landbrh. að hann opni umr. algjörlega um þetta mál.



Herra forseti. Það var árið 1930 að sett voru lög nr. 22 um bann við greiðslu verkkaups með innskrift í verslanir. Núna, rúmri hálfri öld síðar, búa bændur enn við þetta kerfi. Lögin taka einungis til sjómanna og verkamanna. Það er bannað að greiða verkkaup með þeim hætti að menn verði að taka út vörur. Íslensk bændastétt býr að miklu leyti við þetta og hv. alþm. mættu gjarnan kynna sér hvernig þetta er framkvæmt viða úti um land og hvaða kjör t.d. fátækir bændur verða við að búa fyrir það að fá ekki einseyring í peningum, heldur þurfa að knékrjúpa til að fá úttekt. það er svona enn hvað bændastéttina varðar víða og tími til kominn að Alþingi uppræti þetta kerfi - hefur raunar ekki staðið upp á Alþingi, heldur framkvæmdavaldið, því að till. í þessa áttina var hér samþykkt fyrir einum fjórum árum, eins og betur verður rætt n.k. fimmtudag. En ég kem hér í pontuna aftur sérstaklega til að leita skýringa hæstv. ráðh. á því, hvað hann eigi við þegar hann segir að það komi ekki fullt meðalverð yfir árið út ef bændur fá grundvallarverð borgað að hausti. Ég skil ekki annað en að það hljóti að vera hagstæðara, a.m.k. í 70% eða 100% verðbólgu, að fá sína beinhörðu peninga strax að hausti heldur en biða eftir einhverju meðalverði, þar sem búið er að reikna inn vexti, geymslukostnað og annað slíkt, einhvern tíma seinna á árinu. Ég held að þetta hljóti að vera byggt á einhverjum misskilningi. Það getur ekki verið annað en það sé hagstæðara fyrir eigendur vörunnar að fá hana borgaða strax þegar þeir afhenda hana. Það er alveg útilokað að hitt kerfið geti verið hagstæðara og það vita bændur auðvitað manna best. Svo eru reiknaðir upp kannske 50 eða 60% vextir á skuldir bændanna vegna þess að það er ekki búið að færa inn á reikningana þeirra vöruna sem búið er að taka við af þessum fyrirtækjum. Það er auðvitað alveg brýn nauðsyn að skilja að afurðasölufyrirtækin og verslunarfélögin. Því held ég að bændur séu að gera sér grein fyrir núna allir, - nánast allir séu að gera sér grein fyrir því. Það verður áreiðanlega haldið áfram að vinna að þessum málum. Og þessi kenning um að bændur eigi sjálfir þessi félög. Það eru um 40 þús. manns í samvinnufélögum. Bændur eru þó ekki nema 5 þús. eða eitthvað slíkt. Auðvitað eiga bændur ekki þessi félög frekar en neytendurnir. Þau eiga auðvitað að vera sjálfstæð afurðasölufélög, sem bændur sjálfir eiga í hlutafélagsformi eða samvinnufélagsformi, eins og t.d. á Vestfjörðunum og í Skagafirði, og þá fá bændur sitt rétta verð.



Herra forseti. Aðeins til viðbótar um sláturkostnaðinn. Það er rétt að taka það fram, svo að það fari ekki milli mála, að þar er átt við slátur- og heildsölukostnað. Það er rétt, að farið hefur fram nokkur athugun á þessum málum. Sú athugun er ekki í gangi núna af minni hálfu, en hægt er að taka til athugunar að fara ofan í þessi mál fyrir t.d. næstu verðlagningu, sem er fyrir 15. sept. að ári. Varðandi fsp. hv. 5. landsk. þm., þá held ég að ekki hafi verið mikið tilefni til hennar. Ég tók það fram, að það væri bændum hagstætt að fá sínar greiðslur sem fyrst og taldi að það væri einn mesti vandinn í þessum málum fyrir bændastéttina hvað fjármagnið, sem lagt er í rekstur landbúnaðarins, skilar sér seint. Ég sagði að staðgreiðsluverð mundi þá verða lægra en meðalverð og það segir sig sjálft vegna þess að verðhækkanir verða á verðlagsárinu, en ég sagði ekkert um að það væri bændum óhagstæðara, heldur tók ég fram að það væri mest virði að fá peninga sem fyrst í vasann. 
             Að öðru leyti held ég að ekki sé ástæða til að lengja þetta í þessum tíma af minni hálfu, þó að fjölmörg atriði séu þess efnis að ræða mætti nánar.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig rétt, sem hefur komið fram hjá hæstv. landbrh., að sláturkostnaðurinn hefur núna hækkað hlutfallslega aðeins minna en afurðaverðið, en það segir út af fyrir sig ekkert um hvort hann er réttur eða ekki. Kannske er vert að menn íhugi hér á þessum stað, þar sem stundum er nú verið að tala um fjárstreymi til landbúnaðarins, útflutningsuppbætur, jafnvel niðurgreiðslur og annað þess háttar, að bóndinn fær jafnmikið fyrir 11/2 dilk og það kostar að slátra einum dilk. Það kemur í hans hlut og þá verður þó að vera alveg um fullt uppgjör að ræða.  Ég held að það sé allt of síðbúið að bíða til næstu verðákvörðunar með að fara ofan í þessi mál. Ég tek alveg skýrt fram, að ég lit ekki svo á að hæstv. landbrh. sé neinn sérstakur talsmaður þessa kerfis, en ég vil hins vegar taka það alveg skýrt fram, að það er útilokað að biða fram á næsta verðlagsár til að fá niðurstöðu í þessum málum.