Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum frá meiri hluta efh.- og viðskn. Þetta mál hefur með einum eða öðrum hætti verið til umræðu við afgreiðslu fjárlaga. Því má segja að helstu þættir þess séu margræddir og ítarlega í þingsölum. Nefndin tók málið fyrir á fundum á mánudaginn. Máli þessu voru einnig gerð skil í öðrum nefndum þingsins eftir því sem við átti og efh.- og viðskn. vísaði málinu til umsagnar allshn., menntmn., heilbr.- og trn., og til sjútvn. svo tekin séu dæmi. Um málið hefur því verið fjallað í mörgum nefndum auk efh.- og viðskn., einnig til samgn. Það er skemmst frá því að segja að efh.- og viðskn. leggur til að frv. þetta verði samþykkt óbreytt að öðru leyti en því að lagt er til að fyrirsögnin breytist aðeins. Fyrst og fremst er þar lagt til að setja inn ártalið, árið 2002, þar sem frv. á við um árið 2002 en ekki önnur ár. Umsagnir frá fagnefndunum liggja frammi sem fylgiskjöl með nefndarálitinu. Þar klofna nefndirnar víða eins og gera mátti ráð fyrir. Meiri hluti fagnefndanna mælir almennt með samþykkt málanna en minni hlutinn hefur efasemdir eins og gengur. Varðandi umsögn allshn. og umfjöllun um þann þátt málsins sem sneri að sóknargjöldum og kirkjugarðsgjöldum þá var fjallað um þau mál í efh.- og viðskn. auk allshn. Umræður spunnust um samning sem gerður hefur verið milli íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar og það álitamál kom upp hvort íslenska ríkið væri að brjóta einhvern samning við íslensku þjóðkirkjuna með því að fara með sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld eins og segir í frv. Samningurinn liggur frammi í fylgiskjölum. Það liggur algerlega fyrir samkvæmt þeim samningi að það er ekki brotið gegn honum og engin lagaleg staða er til málshöfðunar á hendur ríkinu vegna þessara breytinga. Hér er ekki á ferðinni innheimta á gjaldi sem er eins konar félagsgjald til kirkjunnar heldur hefur Alþingi og fjárveitingavaldið fulla heimild til að haga þessum málum eins og ákveðið er í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Í sjálfu sér er ekki mikið um umsögn meiri hluta heilbr.- og trn. að segja. Sá þáttur er ekki nema að litlu leyti inni í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og varðandi afgreiðslu fjárlaganna er einungis gert ráð fyrir um 10 millj. kr. tekjuaukningu fyrir ríkið. Varðandi menntamálin er fyrst og fremst miðað við að innritunargjöld hækki. Hækkun þeirra á samkvæmt frv. að skila um 100 millj. kr. í ríkissjóð. Nokkur umræða hefur skapast um vísitöluáhrifin af þeirri hækkun og ég hef gert við það miklar athugasemdir að vísitöluáhrif af 100 millj. kr. tilflutningi frá heimilunum til ríkissjóðs eigi að hafa vísitöluáhrif upp á 0,14%. Í slíkum reikningum má almennt gera ráð fyrir að því hærri sem tilflutningur er á fjármunum, þ.e. peningaleg íþynging á heimilunum, þeim mun hærri eiga áhrifin að mælast í vísitölu. Efh.- og viðskn. fékk í hendur plagg þar sem 400 millj. kr. íþynging vegna hækkunar áfengisgjaldi átti að hækka vísitölu um 0,11%. Síðan átti vel á sjötta hundrað millj. kr. íþynging vegna breytinga á gjaldtöku í heilbrigðisþjónustu, þar á meðal hækkun á lyfjum, að hækka vísitölu um 0,09%. Til að kóróna allt átti 100 millj. kr. hækkun á innritunargjöldum að hækka vísitöluna um 0,26%. Það var síðan lækkað niður í 0,14 en rétta talan er einhvers staðar í kringum 0,02%. Heildarhækkunin samkvæmt þessum þremur liðum á því að vera eitthvað í kringum 0,22% í vísitölu. Það má hafa langt mál um þau fræði sem hér liggja að baki, en að koma hér og halda því fram að 100 millj. kr. íþynging á heimilunum í landinu hækki vísitöluna um 0,14%, meðan 500--600 millj. kr. íþynging hækki vísitölu um 0,09% og 400 millj. kr. íþynging hækki vísitölu um 0,11%, kemur náttúrlega ekki heim og saman. Réttast væri að þær stofnanir sem þarna eiga í hlut leiðrétti slíka hluti þannig að ekki komi til frekari umræðna um það. Málið snýst um það að ef allt í einu er hægt að finna út að breyting á innritunargjöldum upp á 100 millj. kr. hækki vísitöluna um 0,14% meðan hækkun á áfengisgjaldi eða breyting á heilbrigðisgjöldum um 500--600 millj. kr. hækki vísitöluna ekki um nema 0,09% þá mundi að sjálfsögðu vera ákveðin leið, ef menn vildu fikta við vísitölu í landinu, að lækka innritunargjöldin um 100 millj. og þar með vísitöluna um 0,14% og hækka þá aðeins ríflegar í heilbrigðiskerfinu. Það hefur samkvæmt þessum útreikningum miklu minni vísitöluáhrif. Það sjá allir að þvílíkir útreiningar eru eitthvað skrýtnir og ekki hægt að byggja ríkisfjármál og álit manna á vísitöluhækkunum á slíku. Hvernig halda menn að því yrði tekið í þingsölum ef beita ætti slíkum fiffum í vísitöluútreikningum og lækka innritunargjöld, hækka heilbrigðisþjónustuna sem mundi þýða mörg hundruð millj. kr. íþyngingu á heimilin í landinu en þrátt fyrir það væri sýnt fram á að vísitalan lækkaði? Menn verða aðeins að hugsa um stærðir og samhengi hlutanna áður en þeir halda hér langar ræður um þessi atriði. Síðan er umsögn frá samgn. vegna frv. og þeirra atriða sem henni tengjast, um vopnaleitargjald. Einnig er hér umsögn frá sjútvn. vegna hækkunar á veiðieftirlitsgjaldi. Varðandi vopnaleitargjaldið var það metið svo að það mundi hækka vísitölu um 0,02%. Það mun vera nokkuð nærri lagi þannig að heildaráhrifin eru sem sé 0,2% vegna áfengisgjaldsins og þessara hækkana í heilbrigðiskerfinu, 0,02% vegna menntamálapakkans og síðan vopnaleitargjaldið sem á að vera svipað þannig að heildaráhrifin eiga að vera í kringum 0,25%, þ.e. af þeim atriðum sem ég hef rakið. Virðulegi forseti. Með þessum skýringum leggur meiri hluti efh.- og viðskn. til að þetta frv. verði samþykkt óbreytt að því undanskildu að hnýtt verði við að þetta gildi um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 2002.

Þar sem ekki liggur fyrir nál. frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. er umræðunni frestað um hríð.

Herra forseti. Ég vil mótmæla því sem hér er að gerast. Hér er tekið á dagskrá mál sem talað var um, í gær á fundi með hæstv. forseta, að yrði ekki tekið til umræðu fyrr en seinna í dag vegna þess að fyrir lá að nál. minni hluta yrði ekki tilbúið fyrr en um hádegi. Herra forseti. Hér stóð til, að minni hyggju og þeirra sem voru á fundi með hæstv. forseta í gær, að taka fyrir málefni smábáta og hugsanlega einhver fleiri smámál sem fyrir lægju. En það lá alltaf ljóst fyrir, að mínu viti og annarra sem voru á fundi með hæstv. forseta, að þetta mál yrði ekki tekið strax fyrir á dagskrá. Ég vil mótmæla þessum vinnubrögðum, herra forseti. Ég gerði athugasemd við það í upphafi fundar þegar mér var ljóst hvað var að gerast. Ég gerði forseta ljóst að nál. 1. minni hluta lægi ekki fyrir. Ég tel fullkomlega óeðlilegt, herra forseti, að taka þetta mál fyrir þegar þannig stendur á. Herra forseti. Það skyldi þó ekki vera ástæðan fyrir því að þessi vinnubrögð eru viðhöfð að hv. frsm. nefndarinnar er á leið til útlanda strax eftir hádegið? Ég vil mótmæla því, herra forseti, að það ráði því hvernig þingstörfum er háttað. Núna þurfum við að fara fram á það við hæstv. forseta, vegna málsmeðferðar hans, að málinu verði frestað þar til nál. minni hluta liggur fyrir, sem verður um hádegi í fyrsta lagi. Væntanlega verður þá hv. frsm. farinn til útlanda. Herra forseti. Hvers konar málsmeðferð er þetta?

Hv. 1. þm. Norðurl. v. er ekki til umræðu hér heldur kvaddi hv. þm. sér hljóðs um fundarstjórn forseta og skal halda sig við það.

Ég held mig við það, herra forseti. Ég er að mótmæla því að hæstv. forseti taki fyrir mál á dagskrá þar sem stefnir í að umræða muni fara fram án þess að hv. frsm. nefndarálits meiri hluta nefndarinnar verði viðstaddur. Ég vil mótmæla því, herra forseti. Ég tel að með þessu sé verið að gera umræðuna mjög erfiða á hinu háa Alþingi.

Ég vil taka það fram að umræðu um þetta dagskrármál er þegar frestað. Ég vil í öðru lagi taka fram að hv. 1. þm. Norðurl. v. hafði ekki beðið mig að taka málið fyrir fyrst. Í þriðja lagi vil ég taka fram að þingmenn eiga að vera við því búnir að ræða þau mál sem eru á dagskrá. Þann tíma sem ég hef setið á Alþingi hefur það verið svo og verður auðvitað framvegis.

Herra forseti. Skylt er skeggið hökunni, störf þingsins og fundarstjórn forseta. Mér sýnist að þetta verði svolítið losaralegt hjá okkur, herra forseti, eigi að standa svona að málum. Auk þess er alveg ljóst að menn gengu út frá öðru í undirbúningi sínum fyrir daginn í dag. Síðdegis í gær og gærkvöldi vissum við sem vorum að leggja lokahönd á nefndarálit stjórnarandstöðunnar, minni hlutans í efh.- og viðskn., ekki annað en að til þess gæfist nægur tími þar sem reiknað var með að þetta mál kæmi fyrst á dagskrá síðdegis. Þó að menn séu að sjálfsögðu viðbúnir því að ræða einhvern tíma dagsins þau mál sem hér eru á dagskrá, ef þau komast öll að, þá þýðir það ekki að hér þurfi að ríkja fullkomin óreiða, herra forseti, skipulagsleysi varðandi það hvernig menn búa sig undir umræður. Auðvitað veit virðulegur forseti, eða ætti að vita enda vitnar hann til þingreynslu sinnar sem er ærin, að menn þurfa að hjálpast að við að skipuleggja störf sín ef vel á að fara í önnunum á lokadögum. Þar á meðal og ekki síst þurfa nefndarmenn í nefndum sem eru störfum hlaðnar eins og efh.- og viðskn. eitthvað að vita um hvenær mál eru tekin á dagskrá. Því hefur ekki verið mótmælt hér að reiknað var með að þetta mál yrði á dagskrá síðdegis en byrjað yrði á umræðum um sjávarútvegsmál og eftir atvikum einhverjum fleiri málum. Þetta er því engan veginn eins og það ætti að vera, herra forseti, svona með tilliti til góðrar reglu og skilvirkrar skipulagningar þingstarfanna. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. forseta að ergjast í þessum efnum við neinn nema sjálfan sig. Ég hafði það svona á tilfinningunni að virðulegur forseti væri að taka forskot á sæluna og væri þegar kominn í talsvert af jólaskapi.

Ég veit nú ekki hvernig jólaskapið er á heimili hv. þm.

Það er betra en þetta.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. forseta. Ég hafði ekki beðið um að mæla fyrir þessu máli núna. Ég hafði reyndar reiknað með því að einhver annar nefndarmanna mundi gera það. En fyrst hæstv. forseti ákvað að taka þetta mál á dagskrá þá skoraðist ég að sjálfsögðu ekki undan að mæla fyrir því, enda finnst mér þetta gott mál og hef mikla ánægju af því að mæla fyrir því og fylgja þessu máli í gegnum þingið. Það er svo annað mál að því miður get ég ekki verið hér við þessa umræðu að öðru leyti, eins og hér hefur komið fram. En ég get fullvissað hv. þm. um að það er nægur stuðningur í stjórnarliðinu við málið og mikill áhugi á því hjá þeim sem skipa meiri hluta, ekki bara efh.- og viðskn. heldur allra hinna fagnefndanna sem fjölluðu um málið, að tjá sig um það og taka þátt í umræðunni. Ég vona sannarlega að umræðan beri ekki skaða af því að ég hafi fengið að koma hér upp og flytja framsöguna og að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar geti líka tekið til máls í þessu máli, fengið svör og hér geti orðið lífleg og góð umræða um þetta mál sem ég er fullviss um að leiða mun til góðrar niðurstöðu fyrir land og þjóð.

Herra forseti. Vinnubrögðin á þessari hv. samkomu eru fyrir neðan allar hellur og vart bjóðandi þingmönnum að taka þátt í þeim með þeim hætti sem hæstv. forseti stýrir þessari virðulegu samkomu. Ég vil minna á að þetta mál var tekið til 1. umr. á laugardaginn. Nefndin afgreiddi málið á mánudagskvöld og það er auðvitað óeðlilega hröð afgreiðsla á svo stóru og miklu máli. Í gær vorum við í efh.- og viðskn. mestallan daginn að ræða mál sem voru komin á dagskrá, m.a. stórt mál eins og skattamálin og þá var og rætt um hvernig fyrirkomulag yrði í dag á þingstörfunum. Þau voru með þeim hætti, þegar ég fór héðan í gærkvöldi, að þá var upplýst að þetta mál yrði ekki tekið fyrir fyrr en í fyrsta lagi eftir hádegi. Ég gerði starfsmönnum þingsins grein fyrir því að ég mundi skila nefndaráliti mínu fyrir hádegi og við það verður auðvitað staðið. En hæstv. forseti skuldar þinginu skýringu á því af hverju málið er tekið á dagskrá sem fyrsta mál þrátt fyrir að þingmenn sem ætla að taka þátt í umræðu um þetta mál hafi verið upplýstir um allt annað í gær, þ.e. að málið yrði tekið fyrir eftir hádegi. Auðvitað er ekki boðlegt að á sama tíma og málið er tekið til 2. umr. skuli formaður og varaformaður efh.- og viðskn. vera á förum til útlanda og ekki geta tekið þátt í þessari umræðu. Ég spyr, herra forseti: Finnst hæstv. forseta það vera boðlegt í þingstörfunum að haga málum með þessum hætti? Það er fyrir neðan allt, herra forseti, að okkur í minni hlutanum sé boðið upp á það án nokkurs fyrirvara, miðað við þær upplýsingar sem við fengum í gær, að málið sé tekið fyrir sem fyrsta mál á dagskrá. Þessi umræða er slitin úr samhengi með þessum hætti og þetta er ekki boðlegt þinginu. Herra forseti. Ég fordæmi þessi vinnubrögð sem mér finnst ekki boðleg og ég segi enn og aftur: Hæstv. forseti skuldar þinginu skýringu á því hvernig hann hefur stjórnað þinginu í dag.

Það var rætt um það að þetta mál yrði tekið fyrir í gær. Þá var mér sagt að nefndarálit minni hluta yrði til fyrir þennan fund.

Herra forseti. Í gær var óskað eftir því að þetta mál yrði rætt af þeim sökum að stór hluti efh.- og viðskn. væri á förum til útlanda. Því var mótmælt af minni hálfu, herra forseti, af þeirri einföldu ástæðu að ég taldi það ekki nægan tíma, a.m.k. ekki fyrir minni hlutann í nefndinni til að undirbúa nefndarálit sitt. Ég tel það ekki bjóðandi þinginu, herra forseti, að þó ekki sé komið fram í miðjan desember séu menn að flýta sér svo mikið í burtu, herra forseti, ýmist til útlanda eða heim í jólafrí, að þeir gefi sér ekki tíma til þess að vinna hér skaplega öðruvísi en að vinna hér allar nætur til að ná að klára nefndarálit. Það var ástæðan fyrir því að ekki var fallist á að málið yrði tekið á dagskrá í gær. Ég vil hins vegar biðja hv. þm. Vilhjálm Egilsson afsökunar á því að hafa nefnt hann sem ástæðuna fyrir því að þetta mál var tekið á dagskrá, þ.e. að hann væri að fara til útlanda. Herra forseti, ég hafði bara ekki hugmynd um annað en það væri ástæðan fyrir því að hæstv. forseta þótti henta að taka málið á dagskrá og slíta umræðuna í sundur með þessum hætti.

Þingmaður á ekki að gera fjarstadda þingmenn að umræðuefni þegar gerðar eru athugasemdir við fundarstjórn forseta né heldur taka upp samræður við aðra þingmenn.

Hæstv. forseti. Ég tók ekki upp samræður við aðra þingmenn. Ég var að nefna sérstaklega nafn hv. þm. vegna þess að ég vildi biðja hann afsökunar á því að hafa dregið hann inn í þessa umræðu undir liðnum fundarstjórn forseta. Þetta snýst um fundarstjórn forseta eftir sem áður. Ég hlýt að spyrja hæstv. forseta: Hvað veldur því að hann ákveður að slíta umræðuna í sundur með þessum hætti ef ástæðan er ekki sú að frsm. og formaður hv. nefndar er á förum til útlanda? Mér var tjáð í gær að annar hv. þm. mundi mæla fyrir þessu nefndaráliti og gerði ekki athugasemdir við það. Ég sá enga ástæðu til þess. En, herra forseti, ástæðan fyrir því að við sitjum löngum stundum, formenn þingflokka, á fundum með hæstv. forseta til að reyna að átta okkur á þinghaldinu síðustu dagana, þegar mikið liggur fyrir á dagskránni, er væntanlega sú að við hv. þm. getum skipulagt störf okkar. Út á það gengur þetta, herra forseti. Þegar því sem um hefur verið talað, hvort sem það felst í áætlunum forseta eða öðru, er síðan breytt án þess að talað sé við kóng eða prest, herra forseti, er það algerlega óásættanlegt. Þá er það lítils virði að reyna að koma á skipulagi um hvernig þingmál skuli tekin á dagskrá, þegar hæstv. forseti leyfir sér að breyta áætlunum án þess að láta nokkurn um það vita. Menn gengu að því sem gefnu að ekki ætti að taka málið á dagskrá fyrr en seinna í dag. Ég vil mótmæla þessu, herra forseti.

Ég vil taka það fram að það mátti búast við því að hvort umræðuefnið sem væri yrði tekið fyrir, 8. dagskrármál eða 12. dagskrármál. Ég vil ítreka það sem ég sagði áður. Ég hafði enga ástæðu til að ætla annað en nefndarálit minni hluta yrði tilbúið fyrir þessa umræðu.

Herra forseti. Nú er upplýst að formaður efh.- og viðskn. óskaði ekki eftir því og bað ekki um að þessi umræða yrði hafin nú. Það er þá einfaldlega ákvörðun forseta, einhvers konar duttlungaákvörðun, að gera það nú þó að staðan sé sannanlega sú að nefndarálit minni hlutans verður ekki tilbúið fyrr en undir hádegið. Forseti hefur þá bara ekki réttar upplýsingar, er ekki í sambandi við sitt fólk eða þá að einhver óskaplegur ruglingur er hér á ferðinni, ef þetta hefur ekki komist til skila. Allir aðrir í þingsalnum, stjórnarandstaðan og starfsmenn þingsins, gengu út frá öðru og um það var rætt í gær og gærkvöldi. Þessi tilhögun virðist vegna ákvörðunar forseta um að taka þetta mál fram fyrir. Ég vek athygli á því, herra forseti, að það er þrátt fyrir allt aftar á prentaðri dagskrá fundarins en þau mál sem reiknað var með að tekin yrðu fyrir nú, þ.e. frv. um stjórn fiskveiða o.fl. Ef maður vill vinna þetta bókstaflega og horfa á dagskrá fundarins er þetta mál næstsíðasta málið þar eða eitthvað svoleiðis. Afleiðing af þessu er óhjákvæmilega sú að umræðan slitnar í sundur, herra forseti, og á því er aldrei góður svipur. Það er aldrei góður svipur á því að slíta í sundur umræður. Þessu er hagað þannig af þeim ástæðum að framsögumenn meiri hluta og minni hluta eða einstakir framsögumenn mæla fyrir álitum sínum hver á fætur öðrum og það er ekki út í loftið. Það er til þess að fá samfellu í umræðuna og til þess að meginsjónarmiðin komist að áður en hin almenna umræða hefst. En það mætti halda, miðað við tilhögun mála upp á síðkastið, að það sé markmið í sjálfu sér að slíta umræður í sundur. Hér var byrjað á umræðu um byggðamál í gær. Henni var síðan frestað þangað til á næsta ári þannig að næstu ræður í þeirri umræðu fara fram einhvern tíma í janúar eða febrúar á árinu 2002. Er þetta sá svipur, herra forseti, sem menn vilja hafa á stjórn fundarins? Ég hélt ekki. Ég vil taka það fram, herra forseti, að ég geri ekki athugasemdir við það að menn þurfi til útlanda vegna skyldustarfa á vegum þingsins erlendis. Ég veit ekki betur en þannig hátti til um þessa nefndarmenn úr efh.- og viðskn. að þeir fari vegna alþjóðlegra starfa á vegum Alþingis. Ég geri ekki athugasemdir við það. Það er að sjálfsögðu óheppilegt að svo standi á að menn þurfi burt vegna slíkra verkefna í miðjum önnum þingsins en ég geri ekki athugasemd við það. Það sem ég geri hins vegar athugasemdir við, herra forseti, er hversu erfitt er að eiga orðaskipti við virðulegan forseta um praktísk mál sem nú ber samkvæmt þingsköpum að hafa í umræðum um fundarstjórn forseta. Það er auðvitað ekki góð nafngift því að þetta ætti að vera meira um skipulag, störf eða stjórn þingsins almennt, eins og það var áður þegar menn kvöddu sér hljóðs undir liðnum Um þingsköp. Forseti er úfinn í skapi og það virðist erfitt að henda reiður á því hvað hefur verið rætt við hann. Slík samskipti þurfa sennilega framvegis að vera skrifleg og með tímasetningum.

Ég vil biðja hv. þm. að gæta hófs í orðum.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemd við upphaf þessa fundar, þ.e. að hefja fundinn á umræðum um 12. dagskrárliðinn. Á fundi formanna þingflokkanna sem var haldinn í gær voru lögð fram drög að dagskrá vikunnar eða þessarar þriggja daga. Þá voru sjávarútvegsmál, málefni smábáta, sett fyrst á dagskrá. Hv. þingflokksformaður Frjálslynda flokksins óskaði þá eftir því að sá dagskrárliður yrði eftir hádegið svo hann yrði ekki slitinn sundur með matarhléi. Undir það var ekki hægt að taka og ekki var hægt að sjá annað á dagskránni sem birtist í dag en smábátarnir yrðu fyrstir á dagskrá. Við þetta hljóta hv. þm. að miða í störfum sínum og undirbúa sig eftir því, sérstaklega þegar svo stendur á að nefndarálit minni hlutans vegna málsins sem fyrst var tekið á dagskrá liggur ekki fyrir og er ekki tilbúið. Það að tala fyrir máli, slíta síðan umræðunni og hoppa fram og til baka í dagskránni, gefur þinginu ekki fallegan svip. Það skapar óöryggi í störfum þingmanna. Tíminn er knappur og veitir ekki af góðu skipulagi til að ná endum saman. Ég mótmæli, hæstv. forseti, því að fara í dagskrána með þessu móti.

Ég vil ítreka að það er með eðlilegum hætti sem gengið er til dagskrár hér.

Virðulegi forseti. Ég held að ástæða sé til þess að vekja aðeins athygli á stöðu málsins. Málið var lagt fram af hæstv. ráðherra í upphafi umræðunnar fyrir helgi. Síðan hefur málið verið til umfjöllunar í efh.- og viðskn. og er borið fram inn í þingið af meiri hluta efh.- og viðskn. Það er alveg rétt að hv. 1. þm. Norðurl. v. var framsögumaður málsins. Hann þarf vegna skyldu sinnar á vegum Alþingis að vera erlendis eins og fleiri þingmenn úr nefndinni. En þannig háttar til að a.m.k. fjórir hv. þm. sem eru á þessu skjali, eru aðilar að málinu, og eru til staðar í húsinu og geta auðvitað þess vegna auðveldlega tekið þátt í umræðunni. Þess vegna er ekkert að vanbúnaði í sjálfu sér að hefja þessa umræðu. Hér hefur verið talað um að álit 

Sagðir þú ekki fundarstjórn forseta?

Það liggur hins vegar fyrir, virðulegi forseti, að hvað eftir annað í umræðum hefur það gerst ...  Virðulegi forseti. Ég vil minna á að það hefur gerst hvað eftir annað í umræðum að menn hafa hafið umræður án þess að álit minni hluta lægju fyrir þannig að það er ekkert nýtt í þessum efnum.

Herra forseti. Það eru 14 mál á dagskrá þessa fundar í dag. Það mál sem hér er deilt um að hafi verið tekið á dagskrá er 12. málið á dagskránni. Það eru 11 mál á undan. Ég vil spyrja hæstv. forseta: Hvað breyttist eftir að þessi dagskrá var prentuð? Hvers vegna er ekki gengið á dagskrána eins og hún er sett upp? Hvers vegna er svona óvænt vikið frá því sem um var rætt í gær? Mér finnst að hæstv. forseti verði að svara þinginu því þegar svo er í pottinn búið að hæstv. forseti víkur frá dagskránni með því að taka fyrir 12. mál af 14 öllum að óvörum. Hæstv. forseti hefur ekki gefið þinginu skýringu á því af hverju hann breytti svona út frá dagskránni og út frá því sem frá var gengið í gær. Það er alveg nauðsynlegt þegar svona mikill hraði er á öllu að skipulag sé í vinnubrögðum þingsins og þar mæðir auðvitað á forseta að hann stjórni þinginu á þann hátt að hér geti mál gengið eðlilega fram. En svo er alls ekki og ég segi að sökin á því sé hæstv. forseta. Og hann hefur ekki gefið neina skýringu á því af hverju hann breytti út frá dagskránni frá því að hún var prentuð. Ég geri ekki athugasemdir við það frekar en aðrir að þingmenn sinni skyldustörfum sínum á erlendum vettvangi. En það verður þá að haga því þannig, herra forseti, og þar mæðir líka á hæstv. forseta, að það raski ekki þingstörfunum óeðlilega eins og hefur gerst á þessum morgni. Ég fordæmi þessi vinnubrögð. Þau eru ekki til fyrirmyndar. Þau eru þinginu til skammar. Ég bið, herra forseti, um skýringu á því af hverju vinnubrögðum er hagað svo á þessum morgni. Ég ítreka að efh.- og viðskn. var með mál sín á dagskrá mestallan daginn í gær þar sem maður þurfti að vera viðstaddur umræðu á sama tíma og verið var að ganga frá nefndaráliti, herra forseti. Því er ekkert óeðlilegt að aðeins hafi dregist að skila inn þessu nefndaráliti eins og hæstv. forseti hafði vitneskju um í gær. Ég kalla því enn eftir skýringu frá hæstv. forseta. Hann skuldar þinginu skýringu.

Af þessu tilefni vil ég taka fram að ég óskaði eftir því í samráði við nefndarmenn í efh.- og viðskn. að þessi umræða gæti farið fram í gær. En þá var mér sagt að minni hluti treysti sér ekki til þess að ljúka nefndaráliti í tíma og þess vegna átti ég von á því að það nefndarálit yrði tilbúið í dag.

Það er ómaklegt að saka ...

Virðulegi forseti. Mér finnst að menn láti þetta atvik fara einum of mikið í taugarnar á sér. Ég tel að það hafi ekki verið neitt óeðlilegt að forseti hafi ákveðið að skjóta þessu máli inn á þessum tíma. Það er alvanalegt að framsaga sé höfð fyrir máli og síðan sé umræðan að öðru leyti geymd þangað til síðar, sérstaklega ef óskað er eftir því að henni sé frestað og eðlilega að því staðið. Ég kom í þingsal rétt fyrir klukkan tíu og átti þá von á því að hér yrði atkvæðagreiðsla og hér yrðu þá það margir þingmenn til staðar í salnum að hægt yrði að láta hana fara fram. En síðan virðist mér, þar sem það gat ekki orðið, að forseti notaði tækifærið til þess að koma málum áfram og tæki þetta mál á dagskrána til þess að flýta fyrir þingstörfum þannig að allir gætu nýtt tíma sinn sem best. 
             Ég held að það sé líka rétt að hér komi fram að sá fundur sem ég ásamt fjórum öðrum nefndarmönnum í efh.- og viðskn. erum að fara á er í þingmannanefnd EFTA. Svo vill til að Alþingi hefur kosið fjóra nefndarmenn úr efh.- og viðskn. í þessa ágætu nefnd, þingmannanefnd EFTA, og þar til viðbótar er hv. þm. Þorgerður Gunnarsdóttir. Hefðbundinn fundartími í þeirri nefnd er um miðjan desember. Það er ekki fundartími sem þingmannanefnd EFTA ræður eða hefur á nokkurn hátt umráð yfir heldur er þetta fastur tími. Venjulega hefur verið afar gott samstarf um það í efh.- og viðskn. og þinginu almennt að þeir þingmenn sem veljast í þessa þingmannanefnd geti tekið þátt í þessum fundi. Ég vil að það komi hér fram og vil þakka fyrir það samstarf. Það samstarf var alveg með ágætum í efh.- og viðskn. Nefndin skilaði af sér í tíma þannig að hægt var að taka 2. umr. í gær. Síðan kemur þetta atvik hér upp og mér virtist eins og hæstv. forseti vildi nota þetta tækifæri til þess að hraða málum. Síðan þegar komu fram óskir um að fresta umræðunni varð hann að sjálfsögðu við því þannig að mér finnst að menn séu kannski að láta þetta atvik fara of mikið í taugarnar á sér í þessari umræðu. Ég held að það væri rétt að lægja aðeins öldurnar. Ég veit að það komast nú allir í gott skap eftir því sem mínúturnar líða nær jólunum.

Herra forseti. Ég vil biðja þingmenn að halda ró sinni. Það er einu sinni svo að forseti gegnir vandasömu starfi. Þingmenn hafa verið að kvarta undan því að þeir hefðu lítinn tíma og hlutirnir þyrftu að ganga fram hratt. En mér finnst þeir að sama skapi ekki sýna hlutverki forseta nægan skilning svo ég bið um að við höldum áfram þingstörfum með eðlilegum hætti. Forseti hefur tilkynnt að umræðunni verði frestað svo að hún geti farið fram seinna í dag. Það er auðvitað líka alveg ljóst að það þjónar svo sem engum tilgangi að halda þessari umræðu áfram í þessum gír. Ég held að við ættum að taka jólaskapið upp aftur. Við eigum eftir að hittast í dag í jólahádegisverði og ég bið um að menn taki til starfa.

Herra forseti. Þar sem hæstv. forseti hóf stjórn fundarins með því að taka 12. mál á dagskrá vil ég mælast til þess að framhaldið verði þannig að ekki verði hafin umræða núna um stjórn fiskveiða heldur tekin fyrir önnur sjávarútvegsmál, t.d. Þróunarsjóðurinn og samningurinn um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum, til þess að umræðan um sjávarútvegsmál geti þá hafist á þann hátt að a.m.k. þeir sem eru með nál. eða brtt. geti lokið að mæla fyrir sínum málum. Ég fer vinsamlega fram á að stjórn fundarins verði með þeim hætti.

Ég vil að gefnu þessu tilefni og þeim umræðum sem hér hafa farið fram vekja athygli hv. þingmanna á því að í því nál. sem fyrir liggur um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum frá meiri hluta efh.- og viðskn. er Vilhjálmur Egilsson skráður framsögumaður nefndarinnar. Ég vil jafnframt vekja athygli þingmanna á því að reynt hefur verið að koma til móts við formenn nefnda þegar þeir hafa þurft að fara til annarra landa og gefa þeim kost á að halda framsögu fyrir nál. sínum og þá gefst líka hv. stjórnarandstæðingum tækifæri til að veita andsvör við ræðu formanns nefndarinnar. Þetta hefur verið gert hér og er í samræmi við þinghefð og gamla siði. 
             Með þessu er ég að staðfesta að hér er unnið að þingstörfum með þeirri hugsun að þau gangi eðlilega fyrir sig og að upplýsingastreymi geti verið eðlilegt og að formenn nefnda hafi tækifæri til að mæla fyrir sínum nál. Þannig hefur oft verið hliðrað til á Alþingi og ég vona að það verði eftirleiðis.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um aðild að samningi um viðurkenningu og fullnustu erlendra gerðardómsúrskurða. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að samþykkja að Ísland gerist aðili að samningi um viðurkenningu og fullnustu erlendra gerðardómsúrskurða en þessi samningur var gerður var í New York 10. júní 1958. Meginmarkmið samningsins er að tryggja gagnkvæma viðurkenningu aðildarríkjanna á gerðardómsúrskurðum þannig að þeir öðlist réttaráhrif og verði fullnægt í samræmi við réttarfarsreglur í því aðildarríki sem fullnustu er leitað. Aðild að samningnum kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur dóms- og kirkjumálaráðherra þegar lagt fram frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 53/1989, um samningsbundna gerðardóma, og er með því ætlunin að uppfylla skyldur Íslands samkvæmt samningnum. Utanrmn. leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. skrifa Tómas Ingi Olrich, Magnús Stefánsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Árni Ragnar Árnason, Steingrímur J. Sigfússon, Jónína Bjartmarz og Jóhann Ársælsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um staðfestingu samninga um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 2002. Hinn 6. maí 1996 var undirrituð í Ósló bókun um verndun, skynsamlega nýtingu og stjórnun veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum í Norðaustur-Atlantshafi. Aðilar eru strandríkin fjögur, Ísland, Færeyjar, Noregur og Rússland. Á fundi aðila í London 5.--9. nóvember sl. náðist samkomulag um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 2002. Heildaraflamarkið var ákveðið 850.000 lestir og er því aflamarkið óbreytt frá árinu 2001. Við ákvörðun heildaraflamarks er nú í fyrsta skipti byggt á þeirri nýtingarstefnu sem aðilar samþykktu haustið 1999 og er það jafnframt í samræmi við tillögu ráðgjafanefndar Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Þórunn Sveinbjarnardóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Jóhann Ársælsson rita undir álitið með fyrirvara. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Magnús Stefánsson, Árni Ragnar Árnason og Jónína Bjartmarz, en þau Þórunn Sveinbjarnardóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Jóhann Ársælsson rita undir álitið með fyrirvara.

Herra forseti. Ég undirrita nefndarálitið um þessa þáltill. með fyrirvara. Það gera reyndar einnig aðrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar í utanrmn. Ég ætla að gera grein fyrir þeim fyrirvara í stuttu máli. Fyrirvari minn á sér í fyrsta lagi þann sögulega aðdraganda að við vorum mörg hver ósátt við hlut Íslands í þessum samningum þegar þeir komust fyrst á árið 1996. Ísland fékk þá nokkuð innan við 20% veiðiheimildanna í norsk-íslenska síldarstofninum sem hafði sögulega séð fyrst og fremst verið nýttur af Íslendingum og Norðmönnum á árum áður. Íslendingar komust upp í að veiða drjúgan hluta heildaraflans á þeim árum er síldin var á Íslandsmiðum allt frá sex og upp í níu mánuði á ári og hafði hér vetursetu. Það var ekki síst með skírskotun til þessarar sögu og auk þess nýlega tilkominnar veiðireynslu Íslendinga að við töldum þessa hlutdeild Íslendinga ansi lága. Íslensk skip höfðu sýnt fram á getu til að veiða síldina í miklu magni í nágrenni við okkar hafsvæði, þó að það væri að vísu að hluta til í færeysku lögsögunni, á grundvelli tvíhliða samninga Íslands og Færeyja á árunum 1994--1996 og svo úti í síldarsmugunni sjálfri. Ég held að sá veruleiki hafi auðvitað blasað við mönnum að íslenski flotinn var fær um, miðað við það göngumunstur sem þá var, að veiða drjúgan hluta mögulegrar veiði úr þessum stofni. Með vísan til þess og hinna sögulegu raka töldu margir að hlutdeild okkar væri ansi lítil. Eins og venjulega þegar menn gera slíka samninga í fyrsta sinn höfðu menn uppi orð um að þetta væri ekki fordæmi, gæti komið til endurskoðunar o.s.frv. en síðan hefur að sjálfsögðu farið eins og oftast vill verða að við þessari hlutdeild okkar hefur ekki verið hróflað, nema hvað að hún lækkaði heldur en hitt þegar Evrópusambandið bættist inn í samninginn sem fimmti aðili ári eftir að upphafssamningurinn var gerður. Þetta leiðir sem sagt til þess, herra forseti, að okkar hlutur er kominn niður í 132.080 lestir. Það er talsvert minna en við veiddum eitt ef ekki tvö ár áður en samningar tókust um veiðarnar á árunum 1995--1996. Í öðru lagi, herra forseti, er dálítill halli á þessum samningi þegar litið er á aðgang samningsaðila að fiskveiðilögsögum hvers annars. Það er að vísu tekið fram í greinargerð að íslensk skip hafi áfram ótakmarkaðan aðgang að lögsögunni við Jan Mayen en þá held ég að rétt sé að hafa það í huga að í raun eiga Íslendingar slíkan aðgang sjálfkrafa á grundvelli Jan Mayen-samkomulagsins frá árinu 1976. Þar var sérstaklega tekið fram að hluti af réttindum Íslendinga á því svæði væri sérstakur aðgangur að veiðum þar. Þá standa eftir aðeins 5.900 lesta veiðiheimildir eða kvóti sem íslensk skip mega taka í lögsögunni við meginland Noregs. Það er auðvitað ákaflega bagalegt að þetta magn skuli ekki vera meira, sérstaklega ef illa gengur að ná kvótanum hérna í nágrenni við hafsvæði okkar eða á okkar hafsvæðum. Auk þess er verðmæti síldarinnar mikið þegar hún kemur feit af fjalli, ef svo má að orði komast, af beitargöngu sinni um norðanvert Norður-Noregs- og Íslandshafið og er hvað verðmætust til vinnslu einmitt á þeim hluta ársins. Norsk skip mega hins vegar veiða allt að 94.200 lestum í íslenskri lögsögu á sama tíma. Þar hallar því talsvert á, herra forseti. Það kann vel að vera að menn telji samningsstöðu okkar ekki sterka til að fá þessu breytt og ljóst að göngur síldarinnar núna síðustu árin hafa ekki lagst með okkur. Síldin hefur lagt af stað vestur um haf norðar með ári hverju og kemur minna inn í færeyska og íslenska lögsögu og jafnvel alls ekki neitt þvert á það sem áður var og menn bundu vonir við að mundi gerast með stækkandi stofni, sérstaklega með því að stærri hluti stofnsins yrði fullorðin síld. Sumir skipstjórar sem ég hef rætt við og hafa stundað þessar veiðar árlega óttast að innan skamms kunni ganga síldarinnar, ef svo heldur sem horfir, að verða þannig að hún verði alls ekki veiðanleg utan norskrar lögsögu, þ.e. hún verði fyrst og fremst í norskri efnahagslögsögu og síðan á Svalbarðasvæðinu. Þá vandast málin og yrðu jafnvel enn þá bagalegri en ella, hversu lítill gagnkvæmur veiðiréttur er í samningnum. Þetta, herra forseti, er meginástæða þess að ég hef þennan fyrirvara á stuðningi mínum við málið. Ég viðurkenni hins vegar að eins og málin standa í augnablikinu er ekki annað að gera en láta sig hafa það sem í boði er í þessum efnum, þ.e. að haga veiðunum á næsta ári á grundvelli þessa samnings. Ég held að það sé alveg ljóst að það er um tvennt að ræða. Það er annaðhvort að segja samningnum upp eða láta ósamið um síldina og láta guð og lukkuna ráða því sem út úr því gæti komið. Kannski er áhættan af því að ná ekki veiðinni ekki verst heldur miklu frekar hitt, að þá er óstjórnað sókn í stofninn og hættan sú að menn ofnýti hann og gangi of nærri honum. Það er auðvitað sameiginlegt hagsmunamál allra aðilanna, þó kannski sérstaklega Noregs og Íslands sem eiga þarna stærstan hlut, að þessi stofn byggist upp. Í því er líka fólgin von okkar um að hann taki aftur upp sína gömlu hegðun og dvelji meira á Íslandsmiðum. Ég tala ekki um ef þeir tímar kæmu aftur að hann færi að hafa að einhverju leyti vetursetu. Að sjálfsögðu mundi þá styrkjast mjög staða okkar til að gera kröfur um endurskoðun hlutfalla og hærri hlut en ég er þeirrar skoðunar, það skulu verða mín lokaorð, að eðlileg hlutdeild Íslendinga til lengri tíma litið og miðað við stofninn í fullri stærð væri á bilinu 35--40%.

Virðulegi forseti. Það er kannski ástæðulaust að lengja mjög umræðuna um þetta mál. Ég vildi bara halda því til haga sem ég sagði þegar umræðan um þáltill. um staðfestingu á samningnum var til umræðu. Í raun kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni það sem ég lagði sérstaka áherslu á þá. Ég tel mjög mikilvægt að við náum samningi um þennan stofn. Það væri mjög góðra gjalda vert. Ég geri mér grein fyrir því að svona samningar eru erfiðir. Það er erfitt að ná því fram sem við viljum. Það kom fram í máli mínu um þetta mál fyrir skömmu að staða Norðmanna, með 94.200 tonna heimild til veiða inn í íslenskri lögsögu, væri töluvert góð. Það eru náttúrlega mjög verðmætar heimildir ef síldin færi að ganga inn í íslenska lögsögu eins og við höfum vonast til. Það er alveg ljóst. Þess vegna viljum við að menn reyni að styrkja stöðu sína í þessum samningum, þ.e. gagnkvæmum veiðiréttarsamningum. Það kom fram í umræðunni um daginn að íslenskir útvegsmenn lögðu svo sem enga sérstaka áherslu á að við næðum samningum um miklar veiðiheimildir í norskri lögsögu á sínum tíma. Eins og fram kom í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þá gerir maður sér grein fyrir því hve erfitt er að hnika samningum sem búið er að setja í einhvern farveg. En rætist það, sem við vonum allir Íslendingar, að síldin fari að ganga inn í lögsöguna þá verður að viðurkenna og horfast í augu við að veiðiréttur Norðmanna, upp á rúm 90 þúsund tonn, getur orðið gríðarlega verðmætur. Að öllum líkindum, ef síldin tekur upp fyrra munstur, þá verður öllu fýsilegra að veiða hana hér innan lögsögunnar en annars staðar á hafsvæðinu því að þá er hún feitari og stærri. Virðulegi forseti. Það eru bara þessi atriði sem ég vildi halda til haga. Það eru einkum þessir fyrirvarar sem við höfum í sambandi við þennan samning. Maður fagnar því hins vegar í sjálfu sér að náðst hafi samstaða um hvernig farið skuli með þennan stofn og náttúrlega er grundvallaratriði að allir málsaðilar komi að málinu og séu sammála um hvaða aðferðir skuli notaðar við stjórn veiða úr þessum stofni.

Herra forseti. Hér kemur í ljós eins og oft áður að veiðireynslan hefur mest að segja þegar gerðir eru samningar milli ríkja um veiðar úr stofnum sem eru innan og utan lögsögu. Þar sem veiðireynslan hefur verið langveigamesti þátturinn í því að ná samningi um veiðirétt er svo sem ekki undarlegt að Íslendingar hafi nú t.d. hert sóknina í kolmunnastofninn. Sjálfsagt mun einhvern tíma draga til þess að gerður verði samningur um þann stofn. En það er ekki umræðuefni hér. Umræðuefnið er auðvitað að vonirnar sem við Íslendingar bundum við að norsk-íslenski síldarstofninn mundi ganga inn í íslenska lögsögu í verulegum mæli hafa a.m.k. ekki enn orðið að veruleika. Aftur á móti hefur komið fram að á þessum árum sem liðin eru frá árinu 1996 þegar þessi samningur var gerður hefur norsk-íslenska síldin svo sem veiðst innan íslensku lögsögunnar. Það hefur þó ekki enn orðið í þeim mæli sem var á árum áður og menn áttu von á með stækkandi stofni og ekki síður hlýnandi sjó. Það er auðvitað það sem menn binda mestar vonir við, að með áframhaldandi hlýnun sjávar fyrir Norður- og Austurlandi muni draga til þess að norsk-íslenski síldarstofninn taki upp sínar fyrri göngur og taki að ganga á íslenska hafsvæðið inn fyrir íslenska lögsögu. Eins og þessu hefur verið háttað að undanförnu þá hefur þróunin hins vegar verið alveg á hinn veginn. Stofninn hefur dregið úr göngum sínum vestur á bóginn og sveigt fyrr til norðurs. Þar af leiðandi höfum við Íslendingar ekki náð að veiða úr stofninum þann hluta sem okkur hefur þó verið ætlaður samkvæmt samningnum. Ég hefði talið það eitt af brýnum verkefnum Íslendinga að reyna að semja um það við Norðmenn að við fáum að veiða stærra hlutfall en þau 5.900 tonn í efnahagslögsögu Noregs sem eru nú í þessum samningi. Ef svo heldur fram sem verið hefur síðustu tvö árin þá gæti dregið til þess að stofninn haldi sig í meira mæli innan norskrar lögsögu en verið hefur hingað til. Þá sitjum við uppi með samning um að mega nýta stofninn en vegna þess hvernig samningurinn er saman settur þá tekst okkur ekki að nýta þær heimildir sem við höfum samið um, við náum ekki að nýta okkar hlutfall af stofninum. Það hljóta að koma upp umræður í framhaldi af því, eins og t.d. áttu sér stað þegar samið var um úthafskarfann á lögsögumörkunum fyrir vestan landið --- sérstaklega var því haldið fram af Rússum man ég --- um að þegar búið sé að ákveða hvað eitt ríki megi veiða úr ákveðnum stofni þá verði ríkin sameiginlega að sjá til þess að viðkomandi ríki geti veitt það magn úr stofninum, það væri líka hluti samningsins. Það þykir ekki nóg að setja bara tölur á blað og að menn séu sammála um nýtingu á stofni. Menn setja tölur á blað, semja um hvað megi veiða en síðan eru þetta stofnar sem ganga inn og út úr lögsögu og þegar stofninn bregður út af vana sínum þá mega menn ekki veiða hann. Ég man sérstaklega eftir þessum rökum Rússa varðandi veiðar úr karfastofninum. Þetta voru alla vega talin nokkuð gild rök í þeim viðræðum sem ég þá tók þátt í í London. Menn töldu að slík sjónarmið ættu fullan rétt á sér, að þegar þjóðir væru á annað borð búnar að ná samkomulagi um skiptingu veiða þá mættu önnur atriði samningsins ekki koma í veg fyrir að menn gætu sótt þann afla. Ekki veit ég hvort þau rök eiga nákvæmlega við í því máli sem við ræðum hér varðandi norsk-íslensku síldina en hins vegar er ljóst að ef síldin fer að halda sig í meiri mæli innan norsku lögsögunnar þá er útfærslan á þessum samningi okkur óvilhöll að þessu leyti. Það er búið að ákveða hvað við megum veiða en vegna breyttrar hegðunar stofnsins, ekki endilega vegna minnkunar hans heldur vegna breyttrar hegðunar hans, getum við ekki nýtt okkur þær veiðiheimildir sem samið hefur verið um. Þetta vildi ég láta koma fram í máli mínu. Ég tel að þetta sé nokkuð sem við hljótum að þurfa að huga að ef svo fer á næstu árum að norsk-íslenski síldarstofninn kemur að mestu leyti til með að halda sig innan norsku lögsögunnar.

Herra forseti. Þingmenn hafa nú gert grein fyrir þeim fyrirvara sem þeir settu við afgreiðslu þessa máls úr nefnd og þeir hafa haldið þeim fyrirvara til haga yfirleitt á ári hverju sem eðlilegt er og má rekja þann fyrirvara nánast til þess tíma þegar samningurinn var undirritaður 1996. Rétt er að halda því til haga að í undirbúningi þessara samninga sem gerðir voru um miðjan síðasta áratug var það samningsmarkmið Íslendinga að draga úr veiðum í þennan stofn. Það voru hagsmunir Íslendinga að draga úr veiðunum, koma stjórn yfir veiðarnar og draga úr þeim. Það voru sameiginlegir hagsmunir Norðmanna og Íslendinga að gera þetta. Og einn áfanginn sem náðist var að komið var stjórn yfir veiðar í þessum stofni. Auðvitað ræðst staða Íslendinga annars vegar af veiðireynslu og hins vegar af hegðunarmynstri stofnsins. Því má leiða líkur að því að veikari stöðu Íslendinga innan norsku lögsögunnar megi rekja beinlínis til hegðunarmynsturs stofnsins og ef stofninn hegðar sér þannig að hann fer að verða veiðanlegur einkum og sér í lagi í norskri lögsögu þá styrkir það ekki samningsstöðu Íslendinga í þessu máli. Það verður bara að viðurkennast. Íslendingar hafa alltaf hagað málflutningi sínum þannig að hægt sé að tryggja það með samningnum að álag á þennan veiðistofn verði sem minnst þannig að líkur aukist á að hann leiti inn í íslenska lögsögu. Því er það svo að þarna eru að þessu leyti til sterkar forsendur fyrir því hvers vegna málum er svo komið sem þau eru í raun í samningum okkar við Norðmenn um veiðar í lögsögu hvors ríkisins fyrir sig.

Virðulegi forseti. Það væri gaman með þá fyrirvara sem við höfum sett að spyrja hv. þm. hvaða líkur hann telji á því að við getum samið þannig á næstu árum að við fáum meira aðgengi þarna inn með þá þeim rökum að þetta sé sameiginlegur stofn og umsamin veiði geti átt sér stað hvar sem er á hafsvæðinu. Ég vil einnig spyrja hv. þm. hvort hann telji ekki að þessi hlutdeild Norðmanna sé of stór --- maður vill enn þá bera þá von í brjósti að innan einhverra ára gangi síldin væntanlega inn í íslenska lögsögu og þá eru þetta náttúrlega verulegar veiðiheimildir --- og hvert mat hv. þm. er á því að skipta þarna yfir þannig að við getum meira farið inn á þá hugsun að hafa heimild til þess að taka það sem umsamið er til handa okkur út úr stofninum á hafsvæðinu.

Herra forseti. Ég taldi að viðhorf mitt til þessara mála hefði komið fram í fyrra máli mínu þar sem ég benti á að hegðunarmynstur stofnsins hefði áhrif á samningastöðu Íslendinga. Ef það gerist að stofninn fer að draga sig meira til Noregs aftur þannig að hann leitar minna inn í íslenska lögsögu þá veikir það samningsstöðu okkar. Ef stofninn fer hins vegar að leita aftur inn í íslenska lögsögu þá styrkir það samningsstöðu okkar. Það má því leiða líkur að því án þess að ég vilji gerast spámaður í þeim efnum að ef síldin fer að leita í meiri mæli í íslenska lögsögu þá muni samningsstaða Íslendinga miðað við veiðireynslu styrkjast á ný. Því miður hefur þróunin verið þannig að þetta munstur hefur ekki skilað sér eins og íslenskir fiskifræðingar bundu vonir við.

Hæstv. forseti. Það hefur auðvitað valdið vonbrigðum að þessi síldarstofn skuli ekki hafa stækkað og gengið í meiri mæli inn í íslensku lögsöguna. En það eru fleiri ágreiningsatriði milli stjórnarandstöðunnar og stjórnarflokkanna í þessu máli heldur en það hvernig um þessa skiptingu var samið. Það er ekki síður ágreiningsatriði hvernig menn gengu frá skiptingu á þeim stofni milli útgerðarmanna á Íslandi. Það mál liggur þannig að þeir sem hafa úthlutun í þeim veiðirétti munu eignast allan þann síldarstofn sem syndir til landsins að óbreyttum lögum. Það er auðvitað eitt reginhneykslið ofan á annað í einkavæðingu Íslandsmiða og þeim aðferðum sem hefur verið beitt til þess að koma eignarhaldi á allt sem syndir lifandi umhverfis strendur landsins hvernig menn hafa þarna farið að. Ég vildi bara minna á þá umræðu í þessu samhengi að hún mun óhjákvæmilega koma upp og þá munu menn horfa framan í hvernig hér hefur verið farið að ef ekki verður búið að breyta þeim ólögum sem hér gilda í þessu efni.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að í því máli sem hér er til umræðu er ekki með nokkrum hætti vikið að því hvernig Íslendingar haga kvótasetningu sinni á afla.

Það er að sönnu rétt, hæstv. forseti, sem hv. þm. sagði að hér er ekki verið að ræða um slíka skiptingu. Hins vegar hafa menn verið að tala um þá von sem menn bera í brjósti um það að þessi síldarstofn verði stærri, komi til landsins og verði þjóðinni til hagsældar á komandi árum og þá held ég að full rök séu til þess að benda á hvernig íslensk stjórnvöld hafa forsómað að sýna eitthvert réttlæti og jafnræði til nýtingar á þeim auðlindum sem hér eru við landið. Og ef vonir manna rætast í þessu efni þá mun þetta mál auðvitað koma upp með alveg sérstökum hætti hvað þetta varðar þegar örfáir aðilar með þau veiðiréttindi sem eru í gildi í síldinni fengju að veiða öll þau ósköp af síld sem hægt yrði að veiða á Íslandsmiðum miðað við óbreytt lög.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. sjútvn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 92 frá 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að tvenns konar gjöld sem lögð eru á eigendur fiskiskipa verði hækkuð. Annars vegar hækki gjald sem lagt er á við hver áramót og miðast við stærð skips í brúttótonnum úr 922 kr. í 1.018 kr. og að hámarksgjald sem lagt er á brúttótonn hvers skips hækki úr 350.000 kr. í 387.000 kr. Hins vegar hækki gjald sem lagt er á hvert úthlutað þorskígildistonn úr 1.230 kr. í 1.358 kr. Ég tel nauðsynlegt að vekja athygli á því að hér er ekki verið að hækka heildartekjur sjóðsins. Gert er ráð fyrir að tekjurnar af fyrra gjaldinu hækki að vísu um 10 millj. kr., verði 102 millj. á næsta ári en voru 92 á þessu ári, en hins vegar vil ég líka vekja athygli á því varðandi seinni gjaldtökuna að þá er gert ráð fyrir að þær leiði til þess að þær tekjur lækki um 19 millj. kr. frá árinu 2000 og verði 519 kr. á næsta ári og þessi lækkun stafar af fækkun úthlutaðra þorskígilda. Sjútvn. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi afgreiðslu málsins. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, Jóhann Ársælsson og Guðjón A. Kristjánsson skrifa undir álitið með fyrirvara en aðrir hv. þm. sem undirrita nál. eru Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Árni R. Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Vilhjálmur Egilsson og Hjálmar Árnason.

Herra forseti. Hv. frsm. nál. hefur gert ágæta grein fyrir efnislegu innihaldi þess og í rauninni þá í leiðinni þess frv. sem hér er verið að fjalla um, þ.e. frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Ég skrifa undir frv. með fyrirvara, sem og annar hv. þm. Samfylkingarinnar í sjútvn., Jóhann Ársælsson. Fyrirvari okkar helgast af því að við teljum óeðlilegt að það gjald sem lagt er á hvert brúttótonn skips haldi áfram að hækka. Við erum í rauninni á móti því gjaldi, en teljum að sama skapi eðlilegra að nýta þann farveg sem hér er fyrir gjaldtöku kostnaðargjalda í sjávarútvegi í gegnum gjöld á aflaheimildir. Herra forseti. Þegar horft er til tilurðar Þróunarsjóðsins er dálítið merkilegt að bera saman það sem þá var að gerast og það sem menn hafa verið að horfa framan í á þessu hausti. Ætli það séu ekki um það bil átta ár síðan það varð niðurstaða svokallaðrar tvíhöfða nefndar að lagt yrði á gjald í sjávarútvegi sem menn á þeim tíma töldu að væri gjald sem skoðast sem endurgjald fyrir afnot af auðlindinni. Sömuleiðis var ákveðið að teknar yrðu til hliðar ákveðnar veiðiheimildir sem yrðu boðnar upp. Ég hef stundum velt fyrir mér, herra forseti, vegna þeirrar umræðu sem farið hefur fram frá því að þessir hlutir voru til umfjöllunar, hver staðan væri ef menn hefðu staðið eins og menn að þeim ákvörðunum sem þar voru teknar í stað þess að eyðileggja í raun hvort tveggja, annars vegar með því að uppboðið var sniðgengið og þar með sú hugmynd eyðilögð og hins vegar með því að gera gjaldið sem átti að vera endurgjald fyrir afnot af auðlindinni að hreinu kostnaðargjaldi. Kostnaðargjaldi segi ég vegna þess að fyrst var tilgangur gjaldsins sá að greiða fyrir úreldingu. Síðan fékk sjóðurinn fleiri hlutverk. Honum var falið að sjá um þær skuldbreytingar sem höfðu farið fram á vegum Atvinnutryggingarsjóðs og síðan um málefni Hlutafjársjóðs. Auk þessa hefur sjóðurinn fengið það hlutverk að standa undir byggingu og nú afborgunum af láni vegna byggingar nýs hafrannsóknaskips. Það var bagalegt, herra forseti, að nefndin skyldi þurfa að afgreiða þetta nefndarálit áður en svör höfðu borist við fyrirspurnum sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson bar fram snemma í haust um málefni Þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Hann spurði ýmissa grundvallarspurninga sem hefði verið mikill fengur að fyrir nefndina að hafa til hliðsjónar. Einhverra hluta vegna hefur því miður ekki enn borist svar við þessum fyrirspurnum. Það vekur í raun furðu vegna þess að þær voru lagðar fram fyrir um þremur mánuðum. Ég skal samþykkja að fyrirspurnirnar eru ítarlegar en eigi að síður hefði verið afskaplega mikill fengur og mikilvægt fyrir nefndina að fá svörin og geta fjallað um þau samhliða þeim hækkunum sem þarna eru lagðar til. Nefndin beið í raun við afgreiðslu sína á málinu eftir að svörin bærust en það varð ekki. Í þessum fyrirspurnum er m.a. spurst fyrir um afkomu Þróunarsjóðsins á tilteknu árabili. Þar er spurt um afkomu atvinnutryggingardeildarinnar á sama árabili, þ.e. frá 1992--2000. Einnig var spurt um afkomu hlutafjárdeildar á þessu sama tímabili og síðan kemur dálítið sérkennileg spurning sem snýr að því hvaða fjárhæðir hafi verið færðar til baka af afskriftareikningum árið 1997--2000. Sömuleiðis er spurt hversu mikið hafi áður verið bakfært af afskriftareikningum sem tekjur árið 1994--1996. Einnig er spurt frá hvaða kaupstöðum eða sveitarfélögum bakfærðu tekjurnar koma og óskað eftir upplýsingum um hvernig upphæðir skiptust á hvert byggðasvæði. Ég held, herra forseti, að það hefði verið mikill fengur í þessum svörum eins og áður hefur komið fram í máli mínu. Þetta með bakfærsluna er auðvitað sérstakt málefni sem við munum ugglaust ræða síðar þegar svörin liggja fyrir. Hins vegar virðist sem svo að vegna pólitískrar heiftar hafi menn á sínum tíma ákveðið að lítið kæmi til baka af þeim fjármunum sem annars vegar atvinnutryggingardeildin og hins vegar hlutafjárdeildin áttu að véla um og hafi afskrifað meira en þörf reyndist fyrir. Það kom í ljós, blessunarlega, að sjávarútvegurinn endurgreiddi þau lán sem hann hafði fengið vegna þeirra skuldbreytinga sem áttu sér stað fyrir um 10 árum. Ég hef heyrt að það hafi komið mönnum nokkuð á óvart --- það hefur komið fram í umræðu um sjávarútvegsmál á undanförnum árum --- að sjávarútvegurinn hafi greitt þessi lán. Auðvitað kemur það þeim á óvart sem ákveða upp á sitt eindæmi að afskrifa mun hraðar en efni stóðu til. Mér fannst nauðsynlegt, herra forseti, í umfjöllun um Þróunarsjóð sjávarútvegsins að víkja að þessum málum og harma að við skyldum ekki við þessa umræðu hafa svörin við hinni ágætu fyrirspurn hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar sem hefðu gefið okkur tilefni til þess, fyrst í sjútvn. og síðan í umræðunni, að fjalla mun ítarlegar um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og það hlutverk sem honum var áður ætlað og er nú ætlað. En eins og fram hefur komið í máli mínu hefur það breyst mjög á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum nr. 92 frá 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Hv. 1. þm. Vestf., Einar K. Guðfinnsson, hefur gert grein fyrir því að undir nefndarálitið skrifi allir nefndarmenn í sjútvn., að vísu hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir og hv. þm. Jóhann Ársælsson ásamt mér með fyrirvara. Ég tek undir það með hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur að það hefði verið ástæða til að fá svör við þeim spurningum sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson setti fram í nefndinni og þau hefðu fengið ítarlega umfjöllun. Ég held að efni standi til þess, það er þess vegna sem ég skrifaði undir með fyrirvara, að við förum betur yfir öll þessi mál. Hún er ekkert sjálfgefin, sú framsetning sem hér er gert ráð fyrir. Ég kem hér upp aðallega til að gera sérstakan fyrirvara t.d. við að það gjald sem lagt er á hvert úthlutað þorskígildistonn hækki úr 230 í 1.358. Þarna er náttúrlega innbyggt að gjaldið hækkar nánast sjálfkrafa ef veiðiheimildirnar minnka og það er ástæða til að velta fyrir sér hvort slíkt kerfi sé heppilegt, hvort það eigi ekki að líta til miklu lengri tíma og hafa einhvers konar jöfnun í svona sjóði. Það er óheppilegra að hækka gjaldtöku á þeim sem minna mega fiska eða taka minna af auðlindinni. Einhvers konar jöfnun sem byggði á lengri tíma úthlutun gæti verið heppileg. Í ljósi þessa, virðulegi forseti, mun ég fagna því og óska eftir að við förum betur yfir öll þessi mál í sjútvn. á grunni, eins og fram hefur komið, þeirra svara sem unnið er að því að fá vegna spurninga sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefur lagt fram. Ég vildi bara að þetta kæmi fram. Það er undir öllum kringumstæðum óheppilegt að auka gjaldtöku eftir því sem minna er af að taka. Þess vegna tel ég að þessi fyrirvari sem ég hef er aðallega vegna þess að ég tel að athuga eigi möguleika á einhvers konar langtímajöfnun þannig að fyrirkomulagið geri mögru árin ekki erfiðari fyrir þá sem nýta auðlindina.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta langt mál en það hefði hins vegar verið æskilegra að við hefðum haft til hliðsjónar upplýsingar um Þróunarsjóð sjávarútvegsins sem ég var búinn að óska eftir með fyrirspurn. Ég óskaði eftir skriflegu svari um stöðu hans, afskriftir og innkomu, vegna þess að Þróunarsjóðnum hefur verið breytt mikið í gegnum árin, atvinnutryggingardeildin var sett inn í Þróunarsjóðinn á sínum tíma. Það kom nefnilega í ljós í svari við spurningum sem ég beindi til Þróunarsjóðs sjávarútvegsins fyrir tveimur árum, þegar ég lagði fram litla tillögu um varðveislu gamalla skipa og ætlaðist til þess að ákveðnir peningar rynnu úr Þróunarsjóðnum til að styrkja varðveislu skipa sem hefðu sögulegt gildi, að miklir peningar hefðu komið til baka inn í Þróunarsjóðinn af áður afskrifuðum skuldum. Það voru ekki einhverjar fáar milljónir, heldur skipti það milljörðum. Mig grunar að þessi þróun hafi haldið áfram, að þeir peningar sem áður töldust afskrifaðir og tapaðir --- sérstaklega fjármunir sem lánaðir höfðu verið gegnum atvinnutryggingardeildina. Menn héldu kannski að það fé væri afskrifað og hefði tapast en staðreyndin er hins vegar sú að stór hluti þeirra fjármuna hefur komið inn í Þróunarsjóðinn, m.a. þegar fyrirtæki hafa verið seld eða fyrirtæki í sjávarútvegi sameinuð. Þarna var um verulegar fjárhæðir að ræða. Ég tel að gott hefði verið að við hefðum séð stöðu Þróunarsjóðsins og hvernig eignir hans hafa breyst á undanförnum árum, hvað hefur komið til baka af afskriftareikningi, af fjármunum sem áður töldust tapaðir. Við getum auðvitað tekið þessi mál upp þegar þessar upplýsingar liggja fyrir í sérstakri umræðu eða þá að þingmenn skoði í sameiningu breytingar á Þróunarsjóðnum. Almennt hef ég það um þessa gjaldtöku að segja að hér er verið að hækka gjöld til að standa við ákveðnar skuldbindingar. Segja má að að hluta sé þetta nokkuð sjálfvirk hækkun en ég hef þennan fyrirvara. Ég hefði viljað sjá þetta mál betur upplýst áður en það er afgreitt og að því snýr fyrirvari minn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um innflutning dýra, nr. 54/1990, með síðari breytingum, frá landbn. Það er algjört samkomulag í nefndinni um að leggja þetta frv. fram. 1. gr. hljóðar svo: ,,Við 7. gr. laganna bætist ný málsgrein er orðast svo: Eigendur dýra og erfðaefnis greiða gjöld fyrir þjónustu sóttvarna- og einangrunarstöðva samkvæmt gjaldskrá er landbúnaðarráðherra setur. Við ákvörðun um gjaldskrá skal við það miðað að tekjur sóttvarna- og einangrunarstöðvar standi undir útgjöldum hennar, svo sem almennum rekstrarkostnaði, launakostnaði, leigugjöldum, fóðurkostnaði, lyfjakostnaði og dýralæknaþjónustu, kostnaði við sýnatökur og rannsóknir og opinberum gjöldum.`` Þetta frv. er lagt fram vegna þess að við frágang á frumvarpi til laga um breytingu á lögum um innflutning dýra sem lagt var fram á 125. löggjafarþingi og afgreitt sem lög frá Alþingi í desember 2000, sbr. lög nr. 175/2000, urðu þau mistök að niður féll 2. mgr. 7. gr. laganna sem varðar heimild til gjaldtöku vegna þjónustu sem eigendur dýra og erfðaefnis greiða fyrir þjónustu sóttvarna- og einangrunarstöðva. Til þess að tryggja rekstrargrundvöll þeirra er óhjákvæmilegt að ótvíræð heimild sé til gjaldtöku. Slíkri heimild var með sérstökum lögum bætt inn í lögin um innflutning dýra árið 1996, sbr. lög nr. 40/1996, og er með frumvarpi þessu lagt til að ákvæðum þeim sem niður féllu við lagabreytinguna 2000 verði á ný bætt inn í lögin.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga frá landbn. um um breytingar á lögum nr. 162/1994, um lífræna landbúnaðarframleiðslu. Það er eins með þetta mál og hið fyrra að algjört samkomulag er í nefndinni um að leggja fram þetta frv. 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,6. gr. laganna orðast svo: Landbúnaðarráðherra setur reglugerð þar sem tilgreindar eru lágmarkskröfur sem gerðar eru til vottaðra lífrænna framleiðsluhátta við íslenskar aðstæður í samræmi við grunnreglur Alþjóðasamtaka lífrænna landbúnaðarhreyfinga (IFOAM) og skuldbindingar Íslands skv. I. og II. viðauka samningsins um Evrópska efnahagssvæðið.`` 2. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,7. gr. laganna orðast svo: Hver sá sem brýtur gegn ákvæðum laga þessara eða reglna settra samkvæmt þeim skal sæta sektum nema þyngri refsing liggi við samkvæmt öðrum lögum. Sektir renna í ríkissjóð. Með mál samkvæmt þessari grein skal farið að hætti opinberra mála, sbr. lög um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991.`` Við gildistöku laganna um lífræna landbúnaðarframleiðslu, nr. 162/1994, var sett reglugerð á grundvelli þeirra, reglugerð um lífræna landbúnaðarframleiðslu, nr. 219/1995. Byggðist sú reglugerð á gerðum Evrópusambandsins um lífræna framleiðslu sem þá höfðu tekið gildi og sem Íslendingar höfðu, með samþykkt EES-samningsins, skuldbundið sig til að yfirtaka. Einnig byggðist sú reglugerð á stöðlum IFOAM, Alþjóðasamtaka lífrænna landbúnaðarhreyfinga, fyrir lífræna framleiðslu. Frá gildistöku þessara ákvæða hér á landi hefur orðið mikil þróun á þessum vettvangi hjá Evrópusambandinu. Með samþykkt EES-samningsins hafa Íslendingar sem fyrr segir skuldbundið sig til þess að yfirtaka gerðir ESB á þessu sviði. Í landbúnaðarráðuneytinu er unnið að því að endurútgefa og yfirtaka þessar gerðir í heild og laga þær að íslenskum aðstæðum eftir því sem svigrúm er til. Við þá vinnu hefur komið í ljós að í lögunum um lífræna landbúnaðarframleiðslu er ekki að finna ótvíræðar heimildir til yfirtöku sumra þessara ákvæða, einkum ákvæða sem snerta viðurlög. Með frumvarpi þessu er því lagt til að ótvíræð ákvæði verði lögfest hvað það varðar. Enn fremur er lagt til að heimild ráðherra til setningar reglugerðar verði aðlöguð þeirri öru þróun sem orðið hefur á þessu sviði innan ESB, samanber skuldbindingar Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.

Herra forseti. Þetta mál er þess eðlis að algjör samstaða er í hv. landbn. um að leggja það fram og standa allir nefndarmenn að því. En mig langar til við 1. umr. að láta þess getið að bak við vottun og staðla á lífrænni framleiðslu er ákveðið framleiðsluferli og fyrir þetta ferli og vottunina er verið að greiða hærra gjald. Það hefur viljað brenna við að ekki hafi allir farið alfarið eftir settum reglum, en viljað setja stimpilinn lífræna ræktun eða lífræna framleiðslu á vöru sína til þess að auka söluna og gera vöruna trúverðuga. Þetta á kannski enn frekar við í nágrannalöndum okkar en hér þar sem vitund fólks er enn ríkari um hollustu lífrænt framleiddra vara heldur en hér er. Þess vegna þarf að vera refsiákvæði ef menn eru að votta lífrænt það sem ekki fer alfarið eftir réttum stöðlum. Einnig vil ég benda á að í landbrn. er verið að vinna að því að endurútgefa og yfirtaka í heild þessar gerðir laga og laga þær að íslenskum aðstæðum eftir því sem svigrúm er til. Þá vil ég benda á að við höfum enn ekki sett okkur framleiðslumarkmið varðandi lífræna ræktun. Ég tel að við ættum að stuðla að því að hér sé svigrúm til þess að styrkja íslenska bændur til frekari framleiðslu og skapa svigrúm til þess.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til hækkun á fríeignarmarki vaxtabóta til að koma í veg fyrir að hækkun á fasteignamati skerði vaxtabætur og er það í samræmi við loforð sem gefið var þar að lútandi frá hæstv. fjmrh. og efh.- og viðskn. í sumar. Nú reynir á það í þessari atkvæðagreiðslu hvort standa eigi við það loforð.

Herra forseti. Hér er verið að lögfesta afar mikilvægt umbótamál á sviði skattamála. Ég vil láta í ljós alveg sérstaka ánægju mína með að það frv. sem hér hefur verið til meðferðar í tvo og hálfan mánuð er nú að verða að lögum. Ég tel að það sé mikið fagnaðarefni. En ég vil einnig láta það koma fram að ríkisstjórnin hefur ekki sagt sitt síðasta orð í þessum málum og mun halda áfram að gera betrumbætur á skattkerfinu.

Herra forseti. Samfylkingin flutti viðamikla brtt. í skattamálunum við 2. umr. um þetta frv. Þær lutu að því að koma í veg fyrir hækkun tryggingagjalds sem bitnar helst á launafólki og smærri fyrirtækjum, einnig að hækkun á fjármagnstekjuskatti í 16% með ákveðnu frítekjumarki sem leiðir til að 50--60 þús. manns með hóflegan sparnað greiða ekki fjármagnstekjuskatt. Tillögur okkar sköpuðu líka svigrúm til að lækka meira tekjuskatt einstaklinga en leiða engu að síður til þriggja milljarða minna tekjutaps hjá ríki og sveitarfélögum en tillögur stjórnarflokkanna gera. Tillögur okkar tryggðu um leið að skattar á fyrirtæki á Íslandi yrðu þeir lægstu innan OECD-landanna. Þessar tillögur voru felldar við 2. umr. þessa máls. Þess vegna sitjum við hjá við lokaafgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Í skattapakka þessum er fyrst og fremst eitt atriði sem veruleg ástæða er til að fagna og það er afnám skattlagningar húsaleigubóta. Einnig má telja eðlilega þá lækkun tekjuskatts einstaklinga sem kemur á móti hækkuðu útsvari sveitarfélaga. Að ýmsu öðru leyti eru áherslur í þessum skattapakka að okkar mati fráleitar, eins og að lækka sérstaklega skatta á tekjuhæsta fólki landsins án þess að hróflað sé við skattgreiðslum lágtekjufólks og skattleysismörkum haldið óbreyttum. Jafnvel áður en þessi skattapakki verður að lögum eru hafnar umræður úti í þjóðfélaginu um að breyta honum og að til baka gangi að einherju leyti sú hækkun tryggingagjalds sem hér er verið að ákveða. Afstaða Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs var sú að eðlilegast væri að falla frá þessum breytingum að öðru leyti en því sem snýr að húsaleigubótum og tekjuskatti einstaklinga. Við því hefur ekki verið orðið illu heilli og því verður ríkisstjórnin að bera ábyrgð á afgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Hér er verið að samþykkja lagabálk sem hefur miklar breytingar í för með sér á sköttum og öðru umhverfi atvinnulífsins. Þessar lagabreytingar munu vekja bjartsýni hjá almenningi og fyrirtækjum og það mun hvetja allan almenning til dáða. Ég er sérstaklega þakklátur fyrir þá yfirlýsingu hæstv. fjmrh. að hér verði ekki staðar numið heldur haldið áfram á þessari braut. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju með að þessar breytingar á skattalöggjöfinni skuli nú vera í höfn sem bætir mjög rekstrarumhverfi fyrirtækjanna í landinu og bætir samkeppnisstöðu Íslands sem skiptir mjög miklu máli í hinu nýja alþjóðlega umhverfi sem þau nú starfa í.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, ásamt brtt. sem fluttar eru af meiri hluta sjútvn. á sérstöku þskj. sem hér fylgir. Megintilgangur þess frv. sem hér um ræðir er að bregðast við þeim tekjusamdrætti vegna minni aflahlutdeildar í ýsu, steinbít og ufsa sem hefur orðið hjá útgerðum smábáta sem gert hafa út á grundvelli þorskaflahámarks og einnig að styrkja forsendur útgerðar í byggðarlögum sem eru að verulegu leyti háðar veiðum krókaaflamarksbáta. Með frv. er verið að bregðast við aðstæðum sem komu upp 1. september og auka núgildandi veiðirétt krókaaflamarksbáta sem hefur verið kvótabundinn frá 1. september eins og allir vita. Enn fremur er ætlunin með brtt. að styðja við það að þessi veiðiréttur verði fyrst og fremst í höndum þeirra útgerða sem nú eru starfandi. Ég tel ástæðu til að leggja á það áherslu að hér er eingöngu verið að fjalla um þann þátt smábátanna að svo miklu leyti sem frv. fjallar um smábátamálin sem hafa verið að fiska í þorskaflahámarkskerfi og síðan krókaaflahámarkskerfi og þeirra breytinga sem urðu með gildistöku laganna 1. september sl. Ekki er verið að fjalla um önnur hagsmunamál smábátanna þó að öllum sé ljóst að þau eru margvísleg, m.a. málefni dagabáta sem við gerum sérstaklega að umræðuefni, umtalsefni og umfjöllunarefni í nefndarálitinu. Gert er ráð fyrir að á þeim málum verði tekið eins og öðrum hagsmunamálum smábátanna við heildarendurskoðun á fiskveiðistjórninni sem stendur yfir og ætlunin er að lögfesta síðar á þessu þingi. Ég vil vekja á því athygli að um þetta mál er sérstaklega fjallað í nál. og vakin athygli á vanda dagabátanna sérstaklega. Gert er ráð fyrir að mál þeirra skýrist með lagasetningu síðar í vetur og bendi ég sérstaklega í því sambandi á spurninguna um lágmarksdagafjölda, hvort eðlilegt sé að sóknareiningar bátanna séu mældar í klukkustundum í staðinn fyrir sólarhringum eins og nú er gert og loks að skoða betur forsendur framsalsins eins og vikið er að. Meiri hluti sjútvn. leggur fram allmargar brtt. við frv. allar í þeim anda sem ég gerði grein fyrir áðan. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að bátar í krókaaflamarkinu hafi heimild til að veiða vitaskuld þær tegundir sem þar eru tilteknar og aðrar tegundir. Varðandi aðrar kvótabundnar tegundir er gert ráð fyrir, og reyndar flutt um það sérstök brtt., að sett sé á laggirnar svokölluð meðaflaregla sem hæstv. sjútvrh. mun þó síðar útfæra betur í reglugerð sem gefur kost á því að bátarnir geti veitt þær tegundir sem ekki eru sérstaklega tilgreindar í krókaaflamarkinu. Eins og lögin eru nú úr garði gerð þýðir veiði úr þessum tegundum einfaldlega það að tegundartilfærsla opnast sem segir að aflafheimildir í öðrum tegundum skerðast eða minnka. Við erum sem sagt að hverfa frá þessu og opna meðaflaleið í frv. sem ég held að sé til bóta þó að ekki sé í mjög stóru. Við 3. gr. frv. gerum við þá brtt. að sjútvrh. er veitt heimild til að setja skilyrði um framsal aflamarks og ráðstöfun afla sem svarar til þess aflamarks sem bátar fá á grundvelli 3. gr. nýrrar mgr. 9. gr. laganna. Hérna er verið að vísa til jöfnunarpottanna, byggðapottanna sem stundum eru kallaðir svo. Verið er að opna á heimild hæstv. ráðherra til þess að setja reglur sem t.d. takmarka framsal. Hæstv. ráðherra getur þar með líka sett ákvæði sem varða löndun þessara báta. Auðvitað er þetta gert í þeim tilgangi að tryggja það að þessi hluti laganna, sem snýr sérstaklega að því að styrkja betur þær byggðir sem eru háðastar krókaaflamarkinu og verða fyrir mestri skerðingu vegna gildistöku laganna, styðji betur við þann tilgang jöfnunarpottanna að þeir leiði til sem mestrar atvinnusköpunar í viðkomandi byggðarlögum. Við teljum hins vegar að það sé nokkuð erfitt að sauma þetta nákvæmlega niður í lagasetninguna hér og nú vegna þess að aðstæður eru breytilegar eins og við vitum, ekki síst í þessum útgerðarflokki. Þess vegna gripum við til þess ráðs að gera þetta með þessum hætti og leggjum á það áherslu í nál. hvernig beri að gera þetta. Varðandi málið að öðru leyti vil ég vísa í nál. þar sem segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Ljóst er að ekki verður unnt að úthluta þessum aflaheimildum fyrr en fyrir liggur úthlutun viðbótarkrókaaflamarks á grundvelli frumvarpsins. Meiri hlutinn leggur á hinn bóginn áherslu á að úthlutun aflaheimilda á grundvelli þessarar greinar er ætlað að fara til byggðarlaga sem eru að verulegu leyti háð veiðum krókaaflamarksbáta og verða fyrir hlutfallslega mestri skerðingu útgerðartekna vegna gildistöku laga nr. 1/1999, 1. september sl., sbr. lög nr. 93/2000. Hér er verið að vísa til lækkunar útgerðartekna sem hlýst af kvótasetningu á ýsu, ufsa og steinbít. Er eðlilegast að borinn sé saman afli á þessum tegundum síðasta fiskveiðiárs og úthlutað krókaaflamark á ýsu, ufsa og steinbít á yfirstandandi fiskveiðiári. Ekki er gert ráð fyrir að þau byggðarlög sem verða fyrir tiltölulega lítilli tekjuskerðingu njóti þessarar úthlutunar. Miðað er við að úthlutun þessara heimilda til einstakra báta sé til þriggja til fimm ára í senn á grundvelli samnings þar sem kveðið sé á um nýtingu á þessum heimildum.`` Það sem við erum hér að leggja áherslu á er að þær heimildir sem þarna er verið að opna á í tilgreindum tegundum eru settar fram til þess að bregðast við tekjubresti sem verður í byggðarlögum vegna kvótasetningarinnar sl. haust. Hér er ekki verið --- og ástæða er til að leggja áherslu á það --- að bregðast við þeim vanda sem upp hefur komið vegna þeirrar almennu skerðingar sem hefur orðið í þorskveiðiheimildum á síðustu tveimur árum og mundu auðvitað breyta mjög verulega myndinni ef það væri tekið inn í þetta eins og menn geta vel ímyndað sér sem þekkja til í þeim byggðarlögum. Við erum líka, virðulegur forseti, að gera ýmsar tæknilegar breytingar í rauninni á frv. sem í sjálfu sér hafa ekki í för með sér efnisbreytingar en við gerum þó smábreytingu sem tekur til hinnar svokölluðu 5%-reglu sem frv. gerði ráð fyrir. Horfið er að því að gera þetta að bráðabirgðaákvæði vegna þess að hér er um að ræða ákvæði sem ætlunin er að hafi einungis takmarkaðan skilgreindan gildistíma, en stóra málið og stóru breytingarnar sem við gerum á þessu er það að frv. gerði ráð fyrir að verið væri að opna á þá heimild að menn gætu landað utan kvóta 5% af afla hverrar veiðiferðar og síðan væri gert ráð fyrir að útgerð og sjómenn fengju í sinn hlut 10 kr. á kg sem kæmi til skipta með eðlilegum hætti en mismunurinn af aflaverðmætinu, og aflaverðmætið yrði til við sölu á fiskmarkaði, mismunurinn rynni síðar til Hafrannsóknastofnunar. Meiri hlutinn gerir þær breytingar á þessu að í fyrsta lagi er lagt til að þessi 5% verði ekki 5% á hverri veiðiferð heldur 5% yfir fiskveiðiárið. Við leggjum jafnframt til að þetta taki gildi 1. febrúar nk. Það er ljóst að það þarf nokkuð tæknilegan undirbúning sem ekki verður hægt að ljúka fyrr en 1. febrúar nk. og við gerum sem sagt ráð fyrir því að á þessu fiskveiðiári frá og með 1. febrúar og síðan fiskveiðiárinu þar á eftir sé opnað á þessa heimild að menn geti landað 5% og í stað þess að hafa tíkall pr. kg sem rynni til útgerðar og sjómanna er gert ráð fyrir að það yrði hundraðshluti, 20% af aflaverðmætinu sem fengist á fiskmarkaðnum. Þetta teljum við einfaldlega skynsamlegra til þess að renna stoðum undir þá hugsun að menn hafi þarna dálítið svigrúm. Við þekkjum þær aðstæður sem geta komið upp. Menn fá smáfisk, menn fá tegundir sem þeir hafa ekki kvóta í o.s.frv. og geta þannig haft þarna möguleika til að landa þessum fiski og vonandi er þetta liður í því að skapa hvata sem dregur úr brottkasti, auk þess sem ég tel ástæðu til að vekja athygli á því að þetta mun væntanlega að öllu öðru óbreyttu stuðla að auknu framboði á fiski á fiskmörkuðum. Ef við hugsuðum þetta aðeins í hlutfallstölum, þá eru 5% af heildarbotnfiskaflanum sjálfsagt nálægt 20 þúsund tonnum. Mér dettur reyndar ekki í hug að svo mikið fari inn á fiskmarkaðina, en til samanburðar má geta þess að um 100 þús. tonn, ef ég man rétt, fóru um fiskmarkaði á sl. ári, á árinu 2000. Ég tel að það sé þess virði að reyna slíka aðferð, enda er þetta hugmynd og tillaga sem hefur áður komið fram, m.a. hér í þingsölum. Mér hefur því heyrst að hún hafi út af fyrir sig fengið ágætis viðtökur. Meiri hlutinn leggur einnig til að horfið verði frá því að opna á þessi jöfnu skipti milli krókaaflamarksbáta í krókaaflamarkskerfinu og báta í aflamarkskerfinu. Tvenns konar ástæður liggja þarna til grundvallar. Í fyrsta lagi, og það er aðalatriðið, er með þessu verið að reyna að tryggja betur sérstöðu fiskveiðistjórnarkerfisins. Í þessu sambandi leggjum við líka til að horfið verði frá þeim framsalsreglum sem giltu frá og með 1. september sl., um 50% framsal eins og er í aflamarkskerfinu og leggjum til að innan fiskveiðiársins sé heimilt að flytja allt að 30% af úthlutuðu krókaaflamarki til annars krókabáts. Þarna er í raun og veru verið að leggja til breytingar sem fela í sér að það ástand sem var í þorskaflahámarkinu, um 30% leiguframsalsmöguleika, verði þannig líka í krókaaflamarkinu og gildi þá um þær tegundir sem þar eru. Það mál sem að mínu mati var á margan hátt vandasamast í þessari lagasetningu og kostaði mikla yfirlegu og miklar umræður í nefndinni og á þeim tíma sem það hefur tekið að búa þetta mál úr garði var viðmiðunartímabilið sjálft. Við gerum okkur auðvitað grein fyrir því að þegar verið er að hverfa frá þeirri stýringu sem var við lýði og inn í eitthvað annað og færa inn í fiskveiðistjórnarkerfi smábátanna aukinn veiðirétt, þá skiptir mjög miklu máli á hvaða tímabili viðmiðunin er sett. Það sjá allir. Eins og menn muna var í frv. gert ráð fyrir að tímabilið sem viðmiðunin byggðist á væri tímabilið sem lyki í maílok sl. og stæði síðan 12 mánuði aftur í tímann. Það kom vissulega mjög margt til álita í þessu sambandi. Það var í fyrsta lagi að frumvarpstextinn væri eins og hann var. Í öðru lagi, eins og mjög margir töldu skynsamlegast, að nota sem grundvöll síðasta fiskveiðiár sem lauk 1. september og taka þannig eingöngu tillit til þeirrar veiði sem hefði átt sér stað á 12 mánuðunum frá og með síðasta september. Aðrir töldu, og færðu fyrir því rök, að eðlilegast væri að nota fiskveiðiárstímabilið á undan. Það var alveg sama hvernig við horfðum á þetta mál. Niðurstaðan varð alltaf sú að til staðar voru gríðarlega mörg, margvísleg og margbreytileg tilvik sem gerðu það að verkum að það var nánast útilokað fyrir Alþingi að reyna að setja sig í stöðu Salomons konungs og ákveða að eitt tímabilið væri miklu betra en annað. Við gripum til þess úrræðis sem oft hefur verið gripið til við slíkar aðstæður að setja inn val, opna val í þessum efnum og valið væri þá þeirra starfandi útgerðarmanna sem væru í greininni. Þeir gætu þá út frá hagsmunum og forsendum sínum tekið afstöðu til þess hvort tímabilið væri heppilegra. Ég held að þegar við skoðum þetta af sanngirni og sjáum að þessi tvö tímabil eru til skoðunar, þ.e. síðasta fiskveiðiár og fiskveiðiárið þar á undan, þá sé það auðvitað ljóst mál að ekki sé hægt að halda því fram með neinum rétti að starfandi útgerðarmenn í þessum útgerðarflokki hafi ekki a.m.k. haft möguleika til þess að velja á grundvelli reynslu á 24 mánaða tímabili. Gallinn við þessa aðferð er sá að við getum sagt sem svo að það þynnist dálítið það sem kemur til skiptanna vegna þess að fleiri hafa þarna möguleika heldur en ef við hefðum haft þrengra tímabil til þess að velja úr, en þrengra tímabil hefði þá í eðli sínu og af þeim ástæðum orðið til þess að útiloka einhvern hóp sem hefði viljað og væri að starfa að öllu jöfnu í þessari grein. Niðurstaðan varð því sú til að tryggja það í fyrsta lagi að aflaheimildirnar lentu hjá þeim sem eru starfandi í greininni og í öðru lagi að koma til móts við þessar margbreytilegu aðstæður sem við þekkjum að alltaf eru til staðar í sjávarútvegi, bilanir báta, skipsskaðar, veikindi o.s.frv., að hafa þessi tímabil valkvæð og hafa þau tvö. Í öðru lagi vek ég athygli á því og það er síðasta málið sem ég kem að í þessari umfjöllun um nál., að gert er ráð fyrir að svokallaðir þakbátar --- og þarf ég ekkert að útskýra það hugtak, eitt þessara fjölbreytilegu hugtaka í þessum fræðum, --- fái leyfi til að velja sig inn í dagakerfið og við gerum ráð fyrir að þeir megi ekki hafa selt frá sér krókaaflamark eða krókaaflahlutdeild sína. Hafi þeir verið í þeirri aðstöðu þá verða þeir að leysa til sín þessi réttindi eða sambærileg réttindi aftur. Þeir skulu kunngera val sitt fyrir 1. febrúar nk. Meiri hlutinn telur eðlilegt að þeir fái svona mikið svigrúm m.a. í ljósi þeirrar niðurstöðu meiri hlutans að frv. sem taki á málefnum svokallaðra dagabáta líti dagsins ljós fyrir þennan tíma. Virðulegi forseti. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi afgreiðslu málsins en undir nál. rita hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Árni R. Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Vilhjálmur Egilsson og með fyrirvara Hjálmar Árnason.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir framsöguna en það eru tvær spurningar sem ég vil þó bera upp. Í fyrsta lagi varðandi 3. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir byggðakvótum sem verði úthlutað til sjávarbyggða, hvort fyrir liggi hugmyndir að reglum hvernig eigi að úthluta þessum heimildum. Ég held að mikilvægt sé að það liggi fyrir við afgreiðslu málsins. Í öðru lagi er ljóst að með frv. er verið að færa veiðiheimildir frá aflamarksbátum til smábáta. Því spyr ég hvort sjútvn. hafi skoðað hvaða áhrif þessi tilfærsla gæti haft á sjávarbyggðir þar sem verulega er byggt á útgerð aflamarksbáta sem við vitum að er víða úti um landið, hvort hv. sjútvn. hafi skoðað það mál hvaða áhrif það hefði. Í þriðja lagi vil ég bara lýsa ánægju minni með það að meiri hlutinn gerir tillögu um að 6. gr. frv. verði felld út. Ég held að það væri óráðlegt að opna á milli smábátakerfisins og aflamarkskerfisins.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara þessum spurningum hv. 2. þm. Vesturl. Við ræddum það talsvert mikið í nefndinni hvernig bæri að standa að úthlutunum á byggðakvótanum eða jöfnunarkvótanum. Við erum ekki með endanlega fullmótaðar reglur um málið en við gerðum hins vegar tilraun til þess í nál. meiri hlutans, eins og hv. þm. hefur séð, að reyna að móta meginreglur um úthlutun þessara heimilda. Við gerum okkur hins vegar grein fyrir að ekki er hægt að ljúka þeirri vinnu fyrr en við sjáum nákvæmlega hvernig staðan verður þegar búið verður að úthluta aflaheimildum. Það er ákveðinn óvissuþáttur sem verður til vegna þess að við opnum á þetta val varðandi aflaheimildirnar og viðmiðunartímann, þannig að við þurfum að sjá endanlega hvernig þau mál standa áður en við getum tekið afstöðu til þess. Við vitum og á það vil ég leggja mikla áherslu að við erum fyrst og fremst með þessu að bregðast við þeim vanda sem hefur orðið til í byggðarlögum vegna kvótasetningarinnar 1. september og það út af fyrir sig þrengdi töluvert hópinn. Þegar þessi úthlutun liggur fyrir munum við væntanlega sjá hvernig staðan verður í einstökum byggðarlögum. Ég geri mér grein fyrir að staðan í einstökum byggðarlögum verður væntanlega sú að þeir sem verst fara út úr þessu eru að upplifa samdrátt kannski upp á 2 / 3 í aflaheimildum í þessum tegundum. Það er því mjög mikilvægt að vel takist til með slíka jöfnun. Varðandi áhrifin á aflamarksbátana þá var það mál svo sem rætt, en við höfðum enga aðstöðu til þess að átta okkur á því með heildstæðum hætti hvernig áhrifin yrðu. Ég vek hins vegar athygli á því að við 1. umr. málsins kom fram að hæstv. sjútvrh. hyggist auka við aflaheimildir a.m.k. í ýsu sem ættu þá um leið að styrkja sérstaklega stöðu aflamarksbátanna.

Hæstv. forseti. Þessu frv. er ætlað að draga úr áhrifum þeirra laga sem Alþingi setti í kjölfar dóms Hæstaréttar frá 3. desember 1998 í máli Valdimars Jóhannessonar. Ákvæðin um veiðar krókabáta komu til framkvæmda 1. september sl. en gildistökunni hafði verið frestað um eitt ár að tillögu sjútvrh. Með umræddri lagasetningu hefur í raun síðustu veiðiréttindunum á Íslandsmiðum verið skipt milli útvalinna og þeim færður réttur til að selja öðrum aðgang að þjóðarauðlindinni. Um þessa stefnu er gríðarlegt ósætti og foringjar stjórnarflokkanna sáu sitt óvænna í aðdraganda síðustu kosninga og lofuðu alvörusáttaumleitun um málið. Eftir að það loforð lá fyrir töldu margir að farið yrði í heildarendurskoðun laga um stjórn fiskveiða og að ekki væru rök fyrir því að festa þá nýskipan í sessi sem fólgin er í þeim lagaákvæðum sem sett voru í kjölfar fyrrnefnds dóms og lúta að krókabátum sérstaklega. Einnig voru komin fram ný rök sem studdu það álit að sú túlkun stjórnvalda að sóknarkerfi væri brot á stjórnarskránni væri ekki endilega einhlít eða rétt. Sú nefnd sem sjútvrh. skipaði til að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða og gekk undir nafninu sáttanefnd hefur lokið störfum og þær sáttatilraunir eru farnar út um þúfur. Þær reyndust eingöngu vera fólgnar í því að finna sátt milli LÍÚ-forustunnar og ríkisstjórnarinnar. Aðrir áttu svo að sætta sig við niðurstöðuna. Í þessu frv. ríkisstjórnarinnar er nær eingöngu fjallað um krókaaflamarksbáta. Aðrir flokkar smábáta bíða til síðari tíma samkvæmt upplýsingum í nefndaráliti meiri hlutans. Þar er það annars vegar boðað að tekið verði á hagsmunamálum annarra smábáta við margboðaða heildarendurskoðun laganna um stjórn fiskveiða en hins vegar að meiri hlutinn muni beita sér fyrir sérstöku frv. um málefni dagabáta fyrir 1. febrúar nk. enda telur meiri hlutinn ,,óhjákvæmilegt að lagfæra rekstrarumhverfi þessa bátaflokks á þessum vetri`` eins og þar segir. Það er alveg sérstök ástæða til að draga athygli að þessu orðalagi í áliti meiri hluta sjútvn. Þarna er meiri hlutinn að segja svo að ekki verður misskilið að ef sjútvrh. komi ekki fram með þetta frv. um heildarendurskoðunina þá ætli meiri hluti sjútvn. að sjá til þess að tekið verði á þessum máli með frv. Þetta verður ekki misskilið á nokkurn hátt. Það er mjög athyglisvert að þetta skuli koma fram í meirihlutaálitinu vegna þess að það hlýtur að kalla á svör sem þurfa að koma fyrir eyru hv. alþm. um það hvort heildarendurskoðunin sé í strandi, hvort það sé álit meiri hluta sjútvn. að veruleg ástæða sé til að ætla að heildarendurskoðunin sigli í strand og þess vegna þurfi meiri hluti sjútvn. að grípa til sinna ráða og koma með frv. um þetta efni fyrir 1. febrúar. Það hefði verið ástæða til þess fyrir hæstv. sjútvrh. að vera hér til þess að leiða þann sannleika í málinu í ljós og það hvort frv. hans er á leiðinni. Í því samhengi væri kannski rétt að benda á að aðalrökin fyrir því að þetta mál er hér á ferðinni, og þessi endurskoðun á málefnum smábátanna er höfð á undan heildarendurskoðuninni, voru þau að það væri brot á stjórnarskránni að hafa þetta fyrirkomulag á smábátunum eins og það er eða var þangað til lögin tóku gildi 1. september og því yrði að vinda bráðan bug að því að breyta því vegna þessara meintu brota á stjórnarskránni. Herra forseti. Ég sé að hæstv. sjútvrh. er mættur. Ég vil þó svona til öryggis endurtaka spurningu mína til hæstv. ráðherra.

Ég heyrði spurningarnar.

Hæstv. ráðherra heyrði spurningarnar þannig að ég þarf ekki að endurtaka þær. Það koma því örugglega skýr svör við því á eftir hvort heildarendurskoðunin sé á leiðinni. Ég vil samt segja að sé svo þá finnst mér nokkuð undarlegt að hv. Alþingi skuli þurfa að komast að þeirri niðurstöðu að þessar tvær endurskoðanir hefðu ekki getað farið saman, þessi sem hér á að fara fram og sú sem stendur til og á að nefnast heildarendurskoðun og hæstv. ráðherra hefur boðað fyrir margt löngu að ætti að verða komin fram. Síðbúin framlagning þess máls sem hér er til umfjöllunar kallar á svör um hvers vegna ekki mátti fjalla heildstætt um endurskoðun laganna því að ljóst er að verði þau frumvörp að lögum sem boðuð eru á þessu þingi verður ekki langt á milli afgreiðsludaga þeirra. Þær breytingar sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir varðandi krókaaflamarkið eru fyrst og fremst aukning á aflaheimildum frá því sem er samkvæmt gildandi lögum. Bæði er um að ræða almennar breytingar sem allir njóta og sértækar breytingar sem koma einstökum útgerðum í einstökum byggðarlögum sérstaklega til góða. Þetta er ekki hægt að orða einfaldar því svona er þetta. Verið er að velja einstakar útgerðir í einstökum byggðarlögum til þess að koma að því réttlæti sem búið er að leita uppi í meirihlutavinnunni hjá sjútvn. En svona hefur þetta reyndar verið í gegnum tíðina í umfjöllun um sjávarútvegsmálin og þau réttindi sem mönnum hefur verið úthlutað, þ.e. að það réttlæti hefur ævinlega verið fundið með einhverjum aðferðum af þessu tagi. Það var reyndar athyglisvert, og kom svo sem ekki á óvart, að hv. framsögumaður meiri hlutans lýsti því áðan að menn hefðu verið í miklum vandræðum með að ákveða hvernig ætti að velja sér viðmiðun hvað varðar þau réttindi sem nú eiga að verða að verðmætum réttindum í eigu einstaklinga eins og hér er til stofnað. Og til verður sérstakur krókaaflamarksbyggðakvóti. Það er nýtt hugtak í umræðunni. Þeim fjölgar við hverja nýja lagasetningu. Í 3 gr. frumvarpsins er gerð tillaga um breytingu á 9. gr. laganna um stjórn fiskveiða sem er um 12.000 þorskígildistonna pott sem sjávarútvegsráðherra getur ráðstafað ,,til að mæta áföllum sem fyrirsjáanleg eru vegna verulegra breytinga á aflamarki einstakra tegunda.`` Gert er ráð fyrir því að við gildandi ákvæði greinarinnar bætist ný málsgrein sem eftir breytingartillögu meiri hlutans, ef samþykkt verður, orðast svo: ,,Á hverju fiskveiðiári er sjávarútvegsráðherra heimilt að úthluta til árs í senn samtals allt að 1.000 lestum af ýsu, 1.000 lestum af steinbít og 300 lestum af ufsa miðað við óslægðan fisk til krókaaflamarksbáta sem gerðir eru út frá sjávarbyggðum sem að verulegu leyti eru háðar veiðum krókaaflamarksbáta. Ráðherra setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. Getur ráðherra þar á meðal ákveðið skilyrði fyrir framsali aflamarks sem úthlutað er á grundvelli þessa ákvæðis og um ráðstöfun afla sem svarar til þess sem úthlutað er samkvæmt því.`` Það kom fram hjá sjávarútvegsráðherra við 1. umræðu að þessi kvóti yrði framseljanlegur. Breytingartillaga meiri hlutans heimilar sjávarútvegsráðherra hins vegar að setja skilyrði fyrir framsali og varðandi ráðstöfun afla sem svarar til þess aflamagns sem bátar hafa fengið úthlutað á grundvelli 3. gr. Yfirlýst markmið er að reyna að tryggja að þessar aflaheimildir nýtist sem best þeim byggðarlögum sem eru að verulegu leyti háð veiðum krókaaflamarksbáta og ætlunin að úthlutun aflaheimilda á grundvelli þessarar greinar fari til byggðarlaga sem eru að verulegu leyti háð veiðum krókaaflamarksbáta og verða fyrir hlutfallslega mestri skerðingu útgerðartekna. Ekki er gert ráð fyrir því að þau byggðarlög sem verða fyrir tiltölulega lítilli tekjuskerðingu njóti þessarar úthlutunar, sem þýðir auðvitað að útgerðarmenn í sambærilegri stöðu í tveimur byggðarlögum munu fá mismunandi úthlutanir frá hinu opinbera á grundvelli þess sem hér er verið að gera. Ekki er heldur gert ráð fyrir því að krókaaflamarksbátar sem koma frá þeim byggðarlögum fái úthlutað af þessum kvóta jafnvel þótt þeir hafi verið gerðir út frá stað sem er að verulegu leyti háður veiðum krókaaflamarksbáta. Þá er miðað við að úthlutun þessara heimilda til einstakra báta sé til þriggja til fimm ára í senn á grundvelli samnings þar sem kveðið sé á um nýtingu á þessum heimildum. Þetta er þriðja tilraun sem gerð er með meinta byggðatengingu kvóta. Fyrsta tilraun voru 500 þorskígildislestir sem Byggðastofnun fékk til úthlutunar árið 1995. Eftir tvö ár var stærstum hluta þess kvóta úthlutað varanlega til báta frá þeim byggðarlögum sem skilgreining laganna var látin ná til, án tillits til þess hvar þeir höfðu landað aflanum. Næsta tilraun stendur yfir enn, en Byggðastofnun fékk með breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 1/1999, úthlutað 1.500 þorskígildislestum ,,til að styðja byggðarlög sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi`` eins og segir í bráðabirgðaákvæði. Það segir e.t.v. allt sem segja þarf um samspil kvótastöðu byggðarlags og atvinnustigs að sá kvóti er ekki endilega vistaður á báta úr viðkomandi byggðarlagi þótt ein af forsendum úthlutunar hafi verið sú að kvótastaða byggðarlagsins hefði minnkað. Og ekki eru allir á eitt sáttir um réttlætið í úthlutun Byggðastofnunar og þá ekki síst það að kvótanum skyldi öllum úthlutað til margra ára þannig að sá sveigjanleiki sem einhverjir töldu sig vera að samþykkja er ekki til staðar. Samfylkingin telur afar mikilvægt að þegar verið er að færa kvóta með handafli til tiltekinna aðila sé skilgreint mjög nákvæmlega hverjir eiga að fá og með hvaða skilyrðum. Það er verið að færa aðilum fjármuni í formi veiðiréttar. 3. gr. frumvarpsins er að mörgu leyti óljós. Það virðist eiga að koma til móts við byggðarlög. Samt má bara úthluta þessum afla til krókaaflamarksbáta. Það vekur líka athygli að ekki er talað um sveitarfélög í þessu sambandi heldur sjávarbyggðir og byggðarlög en skilgreiningin mun vera að fyrirmynd frá Byggðastofnun. Ekki er ljóst hvaða byggðarlög eru ,,að verulegu leyti háð veiðum krókaaflamarksbáta`` í skilningi þessarar greinar, en eins og áður segir fá eingöngu bátar skráðir á slíkum stöðum úthlutun. Hvorki aðrir bátar né krókaaflamarksbátar fá úthlutun jafnvel þótt þeir hafi verið og séu gerðir út frá viðkomandi stað. Hér skortir það gegnsæi sem þarf að vera fyrir hendi þegar opinberir aðilar úthluta verðmætum. 4. gr. frumvarpsins, nýtt bráðabirgðaákvæði samkvæmt breytingartillögum meiri hlutans, gerir ráð fyrir að landa megi 5% heildarafla á tímabilinu frá 1. febrúar 2002 til 31. ágúst 2002 og á fiskveiðiárinu 2002/2003 án þess að sá afli reiknist til aflamarks skipsins. Þessum afla skal halda aðgreindum frá öðrum afla og verður hann seldur sérstaklega á fiskmarkaði. Útgerðin fær 20% andvirðis aflans sem skiptist milli áhafnar og útgerðar samkvæmt samning um þar um. Þessu ákvæði fagnar 1. minni hluti sérstaklega og telur að hér sé loksins tekin ákvörðun sem geti haft afgerandi áhrif til að koma í veg fyrir brottkast. Það fyrirkomulag sem hér er upp tekið á einnig að geta upplýst með nokkuð öruggum hætti hversu mikið brottkastið hefur verið. Breytingartillögur meiri hlutans eru til verulegra bóta frá frumvarpinu hvað varðar upphæð endurgjaldsins fyrir landaðan afla með þessum hætti. En þó skiptir breytingartillagan um að landa megi 5% heildaraflans yfir tímabilið í stað 5% úr hverri veiðiferð mestu máli vegna þess að gera verður ráð fyrir því að afli sem mjög óhagstætt er að koma með í land geti veiðst mjög sveiflukennt í ýmsar tegundir veiðarfæra. Þessi tillaga eða aðrar samkynja henni hafa verið fluttar á Alþingi ítrekað af fjölmörgum þingmönnum allt frá árinu 1989. Þessi tillaga gerir tvennt í senn. Hún afléttir þeirri refsingu sem er fólgin í því að reikna til kvóta afla með lágt verðgildi og afla sem útgerðin hefur af einhverjum ástæðum ekki kvóta fyrir. Sú upphæð sem ákveðin er sem endurgjald til útgerðar og áhafnar gæti þurft endurskoðunar við. Gjaldið þarf að þróa þannig að það hafi ekki áhrif á veiðarnar eða umgengni um miðin. Þó þarf það að vera hvatning til þess að allur afli komi að landi og að lögð sé áhersla á að hann sé vel frágenginn um borð. Gjaldið er þó ekki aðalatriði málsins heldur það að með þessu eru stjórnvöld að gefa útgerðunum kost á úrræði til að koma með aflann að landi í stað þeirrar ,,refsingar`` sem er fólgin í núgildandi fyrirkomulagi. Hafi útgerðarmenn það svigrúm sem hér er lagt til að verði gefið er engin afsökun fyrir því að afla sé kast að fyrir borð. Það er full ástæða til að ætla að gott samstarf geti myndast við alla sjómenn um betri umgengni um auðlindina á grundvelli þessarar tillögu. Gert er ráð fyrir því að annað andvirði hins selda afla en það sem fer til útgerðar og áhafnar eða í kostnað við söluna renni til Hafrannsóknastofnunarinnar. Fulltrúum Samfylkingarinnar finnst eðlilegra að um væri að ræða sjálfstæðan rannsóknarsjóð sem bæði Hafrannsóknastofnunin og aðrir vísindamenn gætu sótt í til sérstakra verkefna á sviði hafrannsókna. Jafnaðarmenn studdu ekki þá lagasetningu sem hér er verið að reyna að lagfæra, hvorki upphaflega né það að gildistakan yrði í haust. Það var eðlilegra að breytingar á stöðu smábáta yrðu hluti af þeirri heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða sem gefin voru fyrirheit um. Þessi sérstaka lagasetning um krókaaflamark er því alfarið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Samfylkingin mun hins vegar styðja setningu þess ákvæðis sem lýtur að því að tiltekinn hluti afla reiknist ekki til aflamarks og eykur líkur á að allur afli geti komið að landi, enda er það í samræmi við tillögu sem liggur fyrir frá Samfylkingunni í öðru þingskjali. Undir þetta nál. rita ég, Jóhann Ársælsson, og Svanfríður Jónasdóttir. Mig langar til þess að bæta við örfáum orðum. Ég tel að það hafi komið fram skýrar vísbendingar um að endurskoðun laga um stjórn fiskveiða muni ekki fara fram í vetur. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að hæstv. sjútvrh. upplýsi um fyrirætlanir stjórnarflokkanna hvað þetta varðar nú við þessa umræðu. Það er ekki langur tími til stefnu. Málið er viðamikið og hlýtur að þurfa mikla umfjöllun, bæði hér í sölum Alþingis og í höndum sjútvn. Margir aðilar þurfa að koma að þeirri umfjöllun. Gert er ráð fyrir því að þingi ljúki snemma í vor vegna sveitarstjórnarkosninga sem standa fyrir dyrum en frv. um þetta mikla deilumál er ekki komið fram. Vísbendingar um að deilurnar muni halda áfram eru augljósar. Niðurstöður nefndar sem átti að leita sátta í málinu liggja fyrir, þ.e. engin sátt náðist. Umfjöllun um allt þetta mál hlýtur að verða mjög erfið og tímafrek. Það er því full ástæða til að það verði upplýst við umræðuna að hverju er stefnt af hálfu stjórnvalda í þessu efni. Ég fer fram á það að hæstv. ráðherra geri grein fyrir því við þessa umræðu.

Herra forseti. Mér er ljúft að svara fyrirspurnum hv. þm. Jóhanns Ársælssonar varðandi endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Ég hafði stefnt að því að koma með frv. inn í þingið fyrir jólaleyfi en eins og háttvirtir þingmenn vita afgreiddi samstarfsflokkur okkar í ríkisstjórn ekki málið frá sér fyrr en á miðstjórnarfundi um síðustu mánaðamót. Þar af leiðandi var ekki hægt að ganga frá þessu samkvæmt áætlun. Vegna annarra anna hef ég ekki getað unnið að þessu máli eins og ég hefði helst kosið til að koma því til þingsins fyrir jólin. Ég sé hins vegar ekkert því til fyrirstöðu að það geti komið fyrir a.m.k. þingflokkana fyrir upphaf þings að loknu jólahléi og vonandi inn í þingið á fyrstu dögum þingsins eftir jólahlé. Ég sé ekkert sem ætti að tálma í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Það liggur þá fyrir að umrætt frv. kemur ekki fyrir Alþingi fyrr en á fyrstu dögum eftir að jólaleyfi lýkur. Þá gefst ekki mjög langur tími til umfjöllunar um það mál, a.m.k. ekki miðað við umfang þess og þær miklu deilur sem hafa staðið um þau mál. Ég spyr nú hæstv. ráðherra: Telur hann í fullri alvöru að sá tími sem áætlað er að þing standi í vetur muni duga til þess að Alþingi nái að klára þá endurskoðun sem að er stefnt?

Herra forseti. Ég tel mjög vel mögulegt að klára afgreiðslu málsins á yfirstandandi þingi. Eins og fram kom í fyrirspurn hv. þm. er búið að vinna þetta mál mjög mikið, bæði í auðlindanefnd og endurskoðunarnefnd. Það hafa farið fram gríðarlega miklar umræður hér á þinginu um sjávarútvegsmál í vetur. Hv. þm. átti sjálfur sæti í endurskoðunarnefndinni og hann á að vita mætavel hversu mikil vinna hefur verið lögð af mörkum í þessu máli. Því tel ég að það eigi að vera mjög vel gerlegt að klára málið á þessu þingi. Hins vegar er það Alþingis að ákveða það en ekki mitt. Ég get auðvitað ekki fullyrt að málið verði afgreitt. Hv. þm. hefur eins og aðrir hv. þm. talsvert um það að segja sjálfur, þ.e. hvernig Alþingi kýs að haga sínum störfum. Ég tel að þetta eigi að vera vel mögulegt.

Hæstv. forseti. Skoðun mín er reyndar sú að allt málið sé vanbúið. Ef það á að heita sátt sem leitað er að í þessu máli þá getur hún aldrei orðið til úr þeim niðurstöðum sem liggja fyrir frá þessari nefnd. Mönnum væri nú sæmara að reyna að leita sátta í þessu máli upp á nýtt heldur en að fara í gegnum Alþingi með málið með slíkum hætti sem í stefnir, ef nota á niðurstöðu meiri hluta svokallaðrar sáttanefndar til að byggja á hér við afgreiðslu á hv. Alþingi. Það mun ekki færa mönnum gæfu í þessu máli að ætla sér það. Ég skora á hæstv. ráðherra að hugsa ráð sitt vel yfir jólin og áramótin og reyna að átta sig á því hvort hlutverk hans í ráðherrastóli ætti ekki að vera að leita sátta í þessu máli frekar en að efla úlfúð eins og meiri hlutinn hefur gert fram að þessu.

Herra forseti. Hv. þm. fór hér nokkrum orðum um byggðakvótann og hvernig Byggðastofnun hefði staðið að úthlutun hans. Hann sagði að ekki væru nú allir sáttir við þá úthlutun, sem er auðvitað alveg hárrétt hjá hv. þm. Auðvitað held ég að kvótanum verði aldrei úthlutað þannig að allir verði sáttir. Byggðastofnun gerði þetta þannig að þróunarsviði stofnunarinnar var falið að búa til reglur sem stuðst yrði við þannig að þetta yrðu ekki neinar geðþóttaákvarðanir stjórnar. Þar var tekið tillit til fjölmargra þátta, fækkunar fólks á viðkomandi stöðum, hve kvótinn hefði minnkað og hversu fiskvinnslan hefði dregist saman, hlutfall fólks sem vinnur við sjávarútveg o.s.frv. Það er ekki hægt að miða bara við kvótastöðuna eina. Hún segir auðvitað ekki allt því það getur verið verulegur kvóti í byggðarlagi þó ekkert af þeim fiski komi til vinnslu þar. Þannig var stuðst við ýmsa þætti og þeir látnir vega misjafnlega þungt í reiknireglunni. Út frá því var kvótanum úthlutað. En auðvitað verður aldrei sátt um þetta og alltaf endalaust hægt að deila um með hvaða hætti eigi að gera þetta. Það sem kallaði mig nú í andsvar var hins vegar að hv. þm. sagði eitthvað á þá leið að Samfylkingin væri óánægð með að byggðakvótanum væri úthlutað til margra ára í einu. Það er ekki alls kostar rétt vegna þess að þetta er endurskoðað árlega. Það er úthlutað árlega. Að vísu var miðað við að að öllu óbreyttu fengju menn þetta til nokkurra ára en úthlutunin er endurskoðuð árlega. Síðast á fundi Byggðastofnunar í morgun var úthlutað að nýju í tveimur byggðarlögum í landinu. Ég vildi láta það koma fram. Ég hef hins vegar frá því fyrst var farið að ræða um byggðakvótann á Alþingi haft miklar efasemdir um hann og varaði við honum þegar honum var komið hér á. Ég taldi að hann yrði mjög erfiður í framkvæmd. Það hefur komið á daginn. Það er auðvitað erfitt að úthluta svona. Þetta eru verðmæti sem verða alltaf mjög umdeilanleg. Ég hafði miklar efasemdir og þær efasemdir hafa sannast tel ég í meðferð þessa máls.

Hæstv. forseti. Svör mín við þessu eru einfaldlega þau að við í Samfylkingunni höfum kappkostað að setja fram reglur sem tryggi jafnræði varðandi veiðiréttindi og öll réttindi sem hið opinbera útdeilir til borgaranna með einhverjum hætti. Þessi handstýrða úthlutun sem hv. þm. var hér að lýsa er gott dæmi um það þegar stjórnmálamenn lenda í að deila og drottna og þurfa að velja fáa útvalda til að fá þau gæði sem hið opinbera hefur með höndum. Það getur auðvitað aldrei valdið öðru en deilum og erfiðleikum. Hv. þm. Einar Guðfinnsson var hér áðan einmitt að lýsa hremmingum meiri hlutans við að reyna að finna út hvaða viðmiðun ætti nú að nota til að velja þá út sem ættu að fá þessar viðbætur í aflaheimildum sem felast í frv. sem hér er verið að ræða. Byggðastofnun hefur þurft að berjast við að reyna að finna eitthvert réttlæti, bæði gagnvart byggðarlögum og aðilum sem eiga að fá réttindin í hendurnar, til að framfylgja því sem Alþingi hefur tekið ákvörðun um í sambandi við byggðakvóta. Auðvitað verður þetta endalaus vandi. Ég held að það muni ekki fást endanleg niðurstaða í málin þó menn taki upp almenna úthlutun. Það yrði þó allavega eitthvað sem hægt væri að búa við. Framtíðin getur aldrei orðið í neinum friði með hinum endalausu handstýrðu úthlutunum, þ.e. að Alþingi haldi áfram að velja útvalda til að fá í hendur gæði sem hið opinbera hefur til þess að úthluta.

Herra forseti. Annaðhvort hef ég ekki talað nógu skýrt eða hv. þm. ekki trúað því sem ég sagði. Hann segir að stjórnmálamenn deili og drottni og þetta sé handstýrð úthlutun. Ég var einmitt að reyna að útskýra að svo væri ekki. Stjórn Byggðastofnunar er að vísu pólitískt tilnefnd. Ég var einmitt að reyna að útskýra það að stjórnin setti þróunarsvið stofnunarinnar í að búa til útfærslu á því hvernig farið yrði með þennan kvóta og til þess að þurfa ekki, eins og hv. þm. orðar það, að deila og drottna eða vera með handstýrða úthlutun. Þess vegna var þróunarsviðinu falið að búa til þessar reglur, til þess að stjórnarmenn þyrftu ekki að vera að deila og drottna eða handstýra úthlutuninni. Ég tel að að því leyti hafi þetta heppnast ágætlega. Ég hef eftir sem áður, eins og ég nefndi í fyrra andsvari mínu, alltaf haft miklar efasemdir um þennan byggðakvóta. Hann hefur að vísu tekist ágætlega sums staðar, t.d. á Þingeyri þar sem hann hefur gert mikið gagn að mínu mati og byggt upp þar öflugt fyrirtæki. Þar hefur byggðakvótinn nýst mjög vel vegna þess að það kom fyrirtæki til liðs við heimamenn með kvóta og menn byggðu þar upp öfluga útgerð og fiskvinnslu. Þá kemur líka á móti að maður heyrir úr nágrannasveitarfélögum að menn segja: Það er ekki nokkur leið að keppa á mörkuðum við fyrirtæki sem er með byggðakvóta og opinbera aðstoð við sinn rekstur. Þannig eru tvær hliðar á þessu öllu saman. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu varaði ég við þessum byggðakvóta þegar Alþingi kom honum á og efasemdir mínar hafa ekkert minnkað. Ég tel að þetta sé afskaplega erfitt í framkvæmd og að enginn sé öfundsverður af því að þurfa að úthluta kvóta með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Það þarf víst enginn að efast um að byggðakvóti gerir gagn þar sem menn fá hann til sín. Þetta eru nú engir smápeningar sem í raun og veru er verið að rétta mönnum með slíkum byggðakvóta, 100 tonnin kannski á annað hundrað milljónir í virði. Eitthvað hlýtur að muna um það. Hægt er að kaupa til sín rekstur og umfang með slíka peninga í höndunum og það hafa menn auðvitað gert. Þetta er það sem hefur komið út úr þessu og auðvitað mátti við því búast að það mundi muna virkilega um það þar sem það yrði gert. En hv. þm. hefur staðfest það mjög skýrt að efasemdir hans um byggðakvótann hafi ekki minnkað við það að hafa fylgst með og tekið þátt í að úthluta honum, þó hann vilji nú ekki kalla það að það hafi verið með því að deila og drottna, en Byggðastofnun ákvað hvernig ætti að reikna út hverjir ættu hann skilið og það var síðan gert. Þannig að höfundar reiknireglunnar hljóta nú að hafa einhverju ráðið um það hverjir fengu.

Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu um breytingar á stjórnkerfi fiskveiði smábátanna er í sjálfu sér mjög pólitískt mál. Ég ætla aðeins að fara nokkrum orðum um það áður en ég geri grein fyrir þeim brtt. sem ég er 1. flm. að. Málið er mjög pólitískt vegna þess að hér er verið að taka ákvörðun um að breyta því veiðikerfi sem smábátarnir hafa búið við á undanförnum árum, þar sem þeir hafa að stærstum hluta haft kvóta í einni tegund, þ.e. þorskaflahámarksbátarnir, og hinir svokölluðu 30 tonna menn, en síðan hefur þriðja afbrigðið í þessari stjórnun verið sóknardagar. Það sem menn eru hér að gera er að taka þá ákvörðun að negla niður endanlega að jafnvel smábátarnir skuli fara í hið umdeilda kvótakerfi fiskveiðanna og þar skuli tekin upp slík stýring. Þar hefst líka verslun á þeim tegundum sem kvótasettar eru. Þeim sjónarmiðum er ég mjög andvígur, þ.e. að þetta sé gert á þennan hátt. Og almennt má segja að þegar verið er að framkvæma slíka úthlutun, þá er verið að gjörbreyta atvinnuháttum og nýtingu á auðlindinni. Með almennum orðum má segja að það liggi í því að sjávarbyggðir, fólkið sem býr í sjávarbyggðunum, ekki bara sjómenn eða útgerðarmenn, heldur fólkið sem býr í sjávarbyggðunum eigi mikil verðmæti í því að þar sé sjósóknarréttur. Það á mikil verðmæti í því að allur hvatinn til að nýta auðlindina liggi í því að skipin rói til þess að veiða fiskinn, því með róðrarlaginu fylgir atvinna. Með kvótasetningunni fylgir minni atvinna og þar til viðbótar fylgir því framsalsréttur. Og enginn í þessum þingsal sér fyrir hvað muni gerast í framhaldi af því að kvótasetningin á sér stað. Það sem menn vita er að afli mun minnka verulega á mörgum landsvæðum. Tekin hefur verið saman stutt skýrsla fyrir Vestfirði þar sem áætlað var að störfum mundi fækka um a.m.k. þrjú hundruð, um tvö hundruð til sjós og tæplega hundrað í landi. Sú tala hefur eitthvað minnkað vegna þess að stjórnarmeirihlutinn hefur lagt til í frv. að bætt verði í þessa potta, það verði sem sagt meiri aflaheimildir í þeim tegundum sem á að kvótasetja settar inn í þetta veiðikerfi heldur en áður var áætlað. Þannig að sennilega má áætla að mismunurinn gæti verið að því er þetta varðar 150--180 störf á landi og á sjó. Það segir ekki svo lítið í landshluta eins og Vestfjörðum þar sem við getum reiknað með að á bakvið hvert starf lifi 3--4 einstaklingar, fyrirvinna og börn, fjölskylda, sem hafi lífsafkomu sína af því að þessi störf séu til staðar. Ég ætla almennt að segja um þetta að ég tel að það sé mikill ábyrgðarhluti af fara svona fram eins og verið er að gera þegar verið er að taka niður atvinnuna með þessum hætti án þess að neitt komi í staðinn. Þetta vildi ég almennt segja í upphafi áður en ég fer að kynna brtt. okkar sem ég ætla að gera nú. Við höfum lagt fram brtt. við frv. sjútvrh. um veiðar og kvótasetningu krókabátanna og við meirihlutaálit sjútvn. Þessar brtt. eru sem hér greinir og meðflutningsmenn með mér að þeim eru hv. þm. Karl V. Matthíasson og hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson. Breytingartillögurnar, svo ég lýsi þeim í upphafi í stuttu máli, felast í því að við föllumst á sjónarmið meiri hluta sjútvn. að því er varðar 1. gr. frv. en hún kveður á um það hversu mörg veiðileyfi skuli vera í notkun á Íslandsmiðum. Og í þeirri grein segir að veiðileyfin séu þrjú: aflamarksleyfi sem er veiðileyfi báta yfir sex tonnum, almennt aflamarksleyfi, veiðileyfi krókabáta með krókaaflahlutdeild og veiðileyfi á handfærum á sóknardögum. Við gerum ekki brtt. við aflamarksleyfið né handfæraleyfið á sóknardögum, en við gerum brtt. við krókaaflahlutdeildarleyfið og leggjum til að það orð falli út og orðið ,,þorskaflahámarkið`` komi í staðinn. Þessi litla breyting þýðir auðvitað hvaða stefnumótun við erum að leggja upp með í brtt. okkar. Hún þýðir það að við erum almennt að leggja til að það veiðikerfi sem smábátarnir höfðu búið við að mestu leyti og menn voru orðnir sæmilega sáttir við, hafa alla vega lýst því yfir að þeir vildu búa áfram við það, yrði áfram varðandi veiðar báta undir sex tonnum. Og hins vegar föllumst við líka á að handfærakerfið verði áfram. Það segir jafnframt að brtt. okkar ganga út á það að við leggjum til að hinir svokölluðu 30 tonna menn, þ.e. sá hópur smábátasjómanna sem voru rúmlega 90 og veiddu í 40 daga á ári, 30 tonn að hámarki í þorski, sá hópur smábátamanna fái val. Veiðikerfi þeirra verði í raun lagt niður eins og meiri hlutinn leggur til. Við höfnum því ekki, heldur tökum undir það, en þó aðeins gegn því að sá hópur fái val. Hann fái val til að velja sér annaðhvort að fara í handfæraveiðikerfið, 23 dagana sem nú eru orðnir 21, eða hann fái að velja sér að fara yfir í þorskaflakerfið. Og þar af leiðandi mun sú hlutdeild sem þeim bátum var ætluð í heildarafla krókabátanna --- en heildarþorskaflaviðmiðun þessara báta sem núna eiga að fá að velja var 0,18% af þeim heildarþorskafla sem var markaður inn á krókabátana, 0,18% af heildaraflanum --- eðlilega skiptast upp samkvæmt þessum tillögum og líka samkvæmt tillögum meiri hluta, sýnist mér, þangað sem menn velja sér að fara. Ef maður á trillu sem var í þessu 30 tonna kerfi velur að fara í handfærakerfið, þá er í þessum tillögum okkar gert ráð fyrir að hann taki með sér þann rétt sem honum var úthlutaður sem krókaaflamark 1. september og það bætist í hinn óskipta pott handfæramannanna. Ef hann hins vegar velur að fara í þorskaflahámarkið, þá gerist nákvæmlega það sama, það sem honum var úthlutað 1. september fer hann með með sér yfir í þorskaflahámarkskerfið og það verður þá undirstaða hans við að hefja veiðar í þorskaflahámarkskerfinu. Við föllumst á það sjónarmið sem mikið hefur verið rætt, enda hafa sumir af þeim mönnum sem voru í því kerfi sem ég hef verið að ræða þegar tekið til við að breyta bátum sínum miðað við að fara í handfærakerfið til dæmis, og við föllumst á að það veiðileyfi verði lagt niður, en því aðeins að þeir fái það val að velja á milli handfærakerfisins eða þorskaflahámarksins, sem við leggjum til að verði tekið upp aftur. Ég hef nú gert grein fyrir brtt. okkar við 1. gr. að í staðinn fyrir orðið ,,krókaaflamark`` komi orðið ,,þorskaflahámark``. Og veiðileyfi við stjórn fiskveiða á Íslandsmiðum verði þrjú. Síðan leggjum við til að það sem meiri hlutinn leggur til að komi inn í 6. gr. laganna falli niður ásamt núverandi 6. gr. laganna og inn komi tvær nýjar greinar, 6. gr., sem tekur yfir alla útfærslu er lýtur að krókabátum á þorskaflahámarki. Og þar megi í einni grein, 6. gr., lesa allt sem að þeim veiðum snýr, 20% færsla milli ára, 30% sem þeir mega leigja frá sér og ekki síst það sem við leggjum til sem nýmæli í útfærslu þeirra, en það er að takmarka róðrarbala þeirra í hverjum róðri. Við flutningsmenn þessarar brtt. leggjum til að heimild þorskaflahámarksbátanna miðist við að þeim sé heimilt að róa með 24 bala með 500 króka hver í hverjum róðri. Það sé sem sagt það sem þeir megi gera á sólarhring, og þannig verði komið til móts við það að hafa áhrif á að afli þeirra í þessum aukategundum vaxi ekki ár frá ári. Reyndar held ég að rétt sé að draga það fram í þessari umræðu að þær takmarkanir sem við erum hér að leggja til --- og má kannski segja að þær hefðu varla einu sinni verið sanngjarnar á því hausti sem núna hefur gengið yfir --- en það á auðvitað að ræða þegar verið er að tala um útfærslu á veiðikerfi smábátanna, að smábátaflotinn er afar háður veðri og vindum. Þó að forusta LÍÚ og margir aðrir hafi séð ofsjónum yfir því hversu gangur smábátanna var góður í fyrra og hittiðfyrra þá held ég að fáir þurfi að öfundast yfir afkomu þeirra og tekjum á þessu hausti. Því miður hefur tíðarfar verið þannig að sjósókn þeirra hefur ekki verið mikil. Og það er ekki eingöngu tíðinni að kenna. Því er líka um að kenna að settur var á þá kvóti 1. september og þeir fengu það litla úthlutun margir hverjir að margir hafa ekki getað róið vegna þess að þeir hafa ekki haft heimildir fyrir þeim tegundum sem á krókana bíta. Og þá sitja menn auðvitað uppi með þá staðreynd að þó að mönnum takist með beituvali að hafa nokkur tök á því í hvaða afla þeir eru að sækja þá fá þeir því ekki ráðið. Fiskurinn bítur á án þess að vita hvort hann megi það. Og einhver hafði, minnir mig, orðað það svo í fyrirsögn í blaðagrein: ,,Er ýsan orðin ódráttur?`` Í sumum tilfellum hefur það reynst vera svo hjá mönnum í haust að ýsan var ódráttur vegna þess að þeir höfðu ekki heimildir til ýsuveiða. Það er auðvitað illa komið þegar menn hætta að horfa á hið raunverulega Ísland, hið raunverulega veðurfar, hina raunverulegu sjósókn, sem er afar misjöfn á þessum stærðum skipa milli ára eftir tíðarfari og festast í því fari sjávarútvegsráðherrans sem leggur hér upp með að allir skuli barðir til hlýðni við valdboð kvótasetningarinnar burt séð frá hagsmunum byggðarlaga, stöðu þeirra, sjósóknarmöguleikum eða afkomu fólksins. Það er eingöngu verið að úthluta til útgerðarmannanna sem eiga þessa báta. Það tryggir ekkert endilega hagsmuni fólksins. Ég sagði í upphafi máls míns að fólkinu í sjávarbyggðunum væri verðmætur sjósóknarrétturinn. Það er vegna þess að sjósóknarrétturinn er leyfi til að fara á sjó og veiða fisk. Þegar bátur rær til fiskjar þá verður það til þess að skapa atvinnu því það þarf beita línuna og vinna við fiskinn þegar hann kemur að landi. Kvótasetningin ein og sér hefur ekkert sérstakt með það að gera. Hún er í raun eignfærsla. Sumir gætu sagt að verið væri að bera fé á menn með því að úthluta þeim kvóta. Þegar þessari kvótasetningu verður að fullu lokið mun örugglega vera hægt að finna dæmi um að menn fara fljótlega og selja allan þennan rétt sem er verið að fá þeim, alveg burt séð frá því hvort fólkið hefur af því einhverja atvinnu eða ekki. Þeir munu hagnast á því sem rétturinn er núna. En fólkið sem eftir situr, það mun tapa. Þetta er munurinn á því að vera með kerfi eins og við vorum með, þar sem menn höfðu bara þorskinn sem heimild en höfðu síðan hvatann í því að sækja sjóinn, og þess kerfis sem meiri hlutinn er að leggja hér til að verði tekið upp. Það er ömurlegt til þess að vita að hinar dreifðu byggðir, sjávarbyggðir í kringum Ísland sem aðeins eru staðsettar þar í hverri vík og firði sem þær eru vegna þess að þaðan var gott að sækja sjó, skuli nú eiga allt sitt undir því að menn hafa tekið það upp að setja kvóta á trillur á Íslandsmiðum. Þó trillurnar séu svo hraðskreiðar og hafi breyst og séu búnar til úr plasti með stórum vélum þá eru þær enn þá háðar sjósóknarréttinum og enn þá háðar veðri og vindum. Ég hef oft sagt að sitt er hvað að eiga allan sinn hvata og afkomu undir því að fá að róa og sækja sjó, skapa atvinnu í kringum sig með því, eða hafa úthlutað á bátinn sinn 50 tonnum af einhverjum fiski. Róðrarlagið er allt öðruvísi hjá þeim mönnum sem eiga eitthvað undir við að sækja sjóinn, en hinum sem hafa kvóta á bátnum en engan sérstakan hvata í sjósókninni, hafa jafnvel meira út úr því að selja frá sér aflaheimildina ef þeir kæmust upp með það. Þess vegna má segja sem svo að við getum út af fyrir sig verið fegin að meiri hlutinn skuli vera með það inni að það séu þó ekki nema 30% sem menn mega leigja frá sér. og til baka því það hefur mikil áhrif á það hvar aflinn er veiddur. Bæði sjómenn og þeir sem atvinnu hafa af vinnslu fisks vilja auðvitað hafa nokrra vissu fyrir því að þær heimildir sem á bátana eru settar séu veiddar. Það atriði er því út af fyrir sig til bóta í tillögu meiri hlutans. En hitt fer ekki á milli mála að sú tillaga sem við erum að leggja hér til um að viðhalda þorskaflahámarkskerfinu er miklu frekar til bóta en það sem hér er verið að leggja til af meiri hlutanum. Það mun viðhalda þeirri bjartsýni sem var byrjuð að rísa í mörgum minni sjávarbyggðum landsins og ekki var vanþörf á því. Ég hygg að ég komi frá þeim landshluta sem hefur fengið hvað mesta skellina í því að þaðan hafi verið seldur kvóti. Hann hefur farið á ýmsa staði. Hann hefur farið til Akureyrar m.a. og hann hefur farið til Grindavíkur svo nokkur dæmi séu nefnd og víða annars staðar hefur hann farið. það hefur haft þau áhrif að atvinna við fiskveiðar og fiskvinnslu hefur snarminnkað á Vestfjörðum sem líka hefur orðið til þess að almennt tekjufall hefur orðið að meðaltali á Vestfjörðum og laun Vestfirðinga hafa lækkað niður fyrir landsmeðaltal en voru oftast nær langt fyrir ofan landsmeðaltal. Eins og ég sagði áður þá væri betra ef breytingin á 6. gr. sem við leggjum hér til yrði samþykkt sem ég geri mér vissulega vonir um, þ.e. að nokkur hluti stjórnarþingmanna muni fylgja sannfæringu sinni í því að þetta sé betra en fara þá leið sem lögð er til í frv., þ.e. að kvótasetja, og þeir átti sig á því að sú vegferð sem núna hefur verið mótuð í meirihlutaáliti þeirra er slæm hvernig sem á málin er litið. Þó að menn haldi áfram að bera kvótapotta í menn og haldi áfram að bæta inn í þá er útfærslan, kvótakerfi á smábáta, slæm sem slík. Hún hefur áhrif á afkomu fólksins og traust þess á því að það sé hagur útgerðarinnar að sækja aflann í sjóinn. Svo kann nefnilega að fara þegar menn eru farnir að leigja frá sér þorskkílóið á 150 kr. að það sé orðinn hagur manna að stunda ekki sjó heldur leigja frá sér heimildirnar, þ.e. það af þeim sem þeir geta leigt. Síðan er önnur grein í tilögum okkar sem við nefnum 6. gr. a. Þessi 6. gr. a tekur á öllum atriðum sem snúa að handfærastýrðu sóknardagakerfi. Þar af leiðandi, ef þetta yrði að lögum, þyrftu menn ekki að fletta upp í miklu öðru um smábátana en 6. gr. nýrri og 6. gr. a. Þar stæðu þær heimildir í heilu lagi í lögunum sem snúa að veiðum þessara báta, en ekki eins og nú er, þ.e. að þetta er út um allt í lögunum, í bráðabirgðaákvæðum og hingað og þangað og þau bráðabirgðaákvæði, held ég, að séu orðin þegar 27 í þessari löggjöf okkar. Og reyndar mun það 28. bætast við. Þrátt fyrir að við vildum standa að því að lagfæra lögin og framkvæma ákveðna lagahreinsun í þeim þá tökum við undir það sama ákvæði í brtt. okkar og lagt var til hjá meiri hlutanum, þ.e. að heimila að landa 5% af afla utan aflamarks og að það sé ekki bundið við hverja sjóferð. Við erum sammála meiri hlutanum í því en gerum örlitla breytingu sem ég mun gera grein fyrir á eftir. Varðandi hins vegar handfærakerfið á sóknardögum þá leggjum við til að settur verði botn í dagana. Við teljum nauðsynlegt að menn viti hvað þeir megi veiða í marga daga á ári. Það verður engum ofáætlað lifibrauð af því að veiða aðeins í 23 daga á ári. Við flutningsmenn þessara brtt. höfum tekið þá afstöðu að það verði það lágmark sem menn megi a.m.k. sækja sjó, að fest verði niður í löggjöf að dagar handfæramanna til að veiða fisk á einu ári séu ekki færri en 23. Það hljóta menn að geta séð að er sanngirnismál. Það er líka sanngirnismál fyrir þá sem eiga að fá að velja, mennina sem voru áður á 40 dögunum með 30 tonnin. Það er líka sanngirnismál fyrir þá að vita inn í hvað þeir eru að fara að velja sig, að þeir viti að þeir eru að fara að velja sér, ef þeir ætla að fara inn í handfærakerfið, að fá að veiða í 23 daga á ári, að það liggi alveg kristaltært fyrir, en ekki eins og er í frumvarpinu að þeir eigi að velja án þess að vita hvernig framtíðin verður. Það er að vísu gerð fyrir því grein í nál. meiri hlutans að meiri hlutinn ætli sér að leggja fram frv. í þinginu fyrir 1. febrúar sem kveði á um hvernig málefnum handfæramanna á sóknardögum verði skipað á næstu árum. En þá spyr ég: Hvers vegna leggja menn þá til að valið skuli fyrir 1. febrúar? Hefði ekki verið nær að menn veldu fyrir 15. febrúar þannig að menn hefðu a.m.k. 10--15 daga frá því tillögur meiri hlutans lægju fyrir til þess að velja, þannig að þeir sæju nú a.m.k. örugglega það sem þeir ætla að gera. Við leggjum það reyndar til í brtt. okkar að þeir fái þennan frest fram til 15. febrúar í valinu því þó við teljum að mjög margir þingmenn hafi samvisku til þess að fylgja brtt. okkar þá erum við ekkert vissir um að þeir fylgi samvisku sinni og greiði þessum tillögum atkvæði. Þar af leiðandi kann svo að fara að meirihlutaviljinn verði hér að lögum og þess vegna vildum við láta þessa dagsetningu, 15. febrúar, koma inn í tillögur okkar þannig að menn gerðu grein fyrir því hér hvers vegna við erum að leggja það til og þannig að meiri hlutinn átti sig á því af hverju við leggjum þetta til. Við skulum ekki heldur gleyma því að við erum að ræða þessi mál hér og komið er langt fram í miðjan desember og ef að líkum lætur mun ætlunin að klára að lögfesta breygingu varðandi smábátana fyrir jól. Ég held að það sé allt í lagi þó að menn hafi tvo mánuði til þess að taka ákvörðun. Ég held að það sé ekki ofáætlað, fyrir utan það að handfæramennirnir mega hvort sem er ekkert hefja veiðar fyrr en í apríl. Það er því ekki eins og málið sé að hlaupa frá mönnum þó þessi dagsetning væri 15. febrúar. Í 6. gr. a eru sem sagt öll þau ákvæði sem við teljum að þurfi að standa um veiðikerfi handfæramanna á sóknardögum. Við leggjum þetta til með 23 dagana, að það verði botn, þannig að menn viti að dögunum mun ekki fækka meira en það, þeir verði 23. Þeir eru orðnir 21 í ár og til eru þeir menn sem lifa eingöngu á því að stunda þessar veiðar og ég tel þeim ekki ofætlað þó þeir fái að stunda veiðar í 23 daga á ári. Síðan leggjum við annað mjög mikilvægt atriði til sem meiri hlutinn kemur reyndar líka að í nál. sínu, um að taka á málum sóknardagamannanna. Það er sú réttlætiskrafa að veiðitími sjómanna á sóknardögum sé mældur í klukkustundum en ekki sólarhringum og að það ákvæði verði fellt burtu að mönnum sé stillt upp við vegg með að ná til hafnar eða ná að tilkynna sig til hafnar innan 24 klukkustunda svo þeir eyði ekki tveimur sóknardögum. Þetta hefur myndað óþarfa karp og óþarfa þrýsting á það hvernig menn umgangast þessar reglur. Ef þetta væri mælt í klukkustundum þá skipti ekki máli, ef menn lentu í erfiðleikum eða brælu á landleið, hvort veiðiferðin yrði 24 tímar eða 25 eða 26. Það mundi eingöngu mælast í þeim klukkustundum sem menn væru á sjó. En menn væru ekki að tapa 24 klukkustunda veiðirétti fyrir að verða of seinir í land um einn klukkutíma, eins og reglurnar eru núna. Fyrir utan það eru margir af þeim mönnum sem voru í 40 daga kerfinu og voru að veiða upp í 30 tonnin, og eiga núna að fá að velja um að fara í handfærakerfið eða þorskaflahámarkskerfið, orðnir mjög fullorðnir. Til eru dæmi um sjómenn í þessum flokki sem eru komnir undir áttrætt. Það er ekki hægt að ætlast til þess að þessum mönnum sé gert að velja sér kerfi þar sem þeir eiga að standa stanslaust við vinnu sína í 24 tíma á sólarhring til þess að nýta þessa fáu daga sem þeir mega veiða á ári. Þess vegna er það hreint mannréttindamál að þessu verði breytt þannig að menn fái að stunda þessa fáu daga með því lagi sem þeir telja sjálfir að sé þeim hagkvæmt og að eldri sjómenn geti farið á sjó snemma á morgnana og komið af sjó á kvöldin og veiðitími þeirra hafi þá bara verið þær klukkustundir sem þeir voru á sjó, 16 eða 18. Það er meiri en nógur veiðitími fyrir eldri sjómenn. Þetta er algjört sanngirnismál að okkar viti. Ég held að það sé mjög mikill misskilningur þegar menn eru alltaf að halda því fram að ef þetta verði gert þá aukist svo ofboðslega hin virka sókn þessa flota. Ég held að það sé þveröfugt. Ég ætla að fara nokkrum orðum um það og færa rök fyrir því. Ef við ætlum að halda því áfram að vera með 24 klukkustunda kvöð við nýtingu þessara daga þá mun það bara þýða eitt. Það þýðir að inn á þessa báta ráðast aðeins mjög kraftmiklir og duglegir menn, menn sem þola að standa stanslaust við veiðar í 24 klukkutíma á sólarhring. Hvað þýðir það? Það þýðir að með því lagi er verið að efla sókn þessara báta, gera þá enn þá virkari. Eldri mennirnir munu ekki þola þessa sókn. Þeir munu ráða sér yngri menn á þessa báta sem munu fullnýta allar þær klukkustundir, eins og þeir hafa gert sumir sem hafa náð mestum árangri í þessu 23 daga kerfi. Það þýðir eingöngu að sú útfærsla sem við búum við verður enn virkari en hún hefur verið þegar gömlu mennirnir hrekjast úr því og yngri mennirnir þurfa að koma inn. Þess vegna held ég að það sé að öllu leyti skynsamlegt að breyta þessu í tímamælingu og að eldri mennirnir geti fengið að hafa það róðrarlag við fiskveiðarnar sem þeir telja sér henta. Vel kann að vera að róðrarferðir þeirra verði 30 eða 35 yfir árið. En þeir hafa þá líka siglt sem því nemur oftar að og frá landinu. Og sá tími er ekki veiðitími. Hann er siglingatími. Hann er ekki virkur veiðitími. Þetta kemur auðvitað oft fram þegar verið er að setja svona reglur og rétt er að rifja það aðeins upp. Einu sinni voru 80 dagar heimilaðir sem veiðidagar í þessu kerfi. Þegar það var nýtti enginn dagana, nánast ekki einn einasti maður. Það var enginn í því kappi að nýta þessa daga í botn. Dögunum var fækkað niður í 43, ef ég man rétt. Þá fóru menn að keppast við að nýta dagana. Samt, hugsa ég, kláruðu ekki nema 10% af þeim þessa 43 daga, eða 10--15% mannanna. Þegar dögunum hins vegar var fækkað niður í 23 fóru menn auðvitað að setja á fullt og hættu að fara á sjó í neinum vafasömum veðrum þar sem þeir hugsanlega yrðu að snúa við eftir sex, sjö klukkustundir, en fóru eingöngu á sjó þegar öruggt var að þeir gætu veitt stanslaust í 24 klukkustundir. Og þegar þeir voru vissir um það samkvæmt fréttum frá öðrum bátum að mokveiði væri þá fóru þeir á sjó af því þeir áttu aðeins 23 daga og tímamælingin var sólarhringur. Þar af leiðandi hefur þessi niðurskurður daganna orðið til þess að virkur veiðitími á þessum 23 dögum hefur orðið meiri og afköstin hafa vaxið. Ef menn ætla enn að skera þetta niður þýðir það enn þá meiri kröfur um kraftmeiri menn á þessa báta og við erum að sparka eldri sjómönnunum í land úr þessum flota. Það tel ég illa farið. Ég tel að strax eigi að breyta þessum dögum í tímamælingu og að setja eigi botn í þessa daga. Það gengur ekki að halda svona áfram að fækka þessum dögum. Þetta þýðir það í brtt. okkar, eins og ég hef nú gert grein fyrir, að við leggjum til tvær aðferðir við veiðar krókabátanna, veiðar í þorskaflahámarkskerfi með sama lagi og voru hér á síðasta fiskveiðiári og veiðar í sóknardagakerfi handfærabátanna. Kerfi hinna 40 daga manna með 30 tonn verði lagt niður, en réttur þeirra fylgi þeim þangað sem þeir velja sér að fara, hvort sem þeir velja að fara í handfærakerfi á 23 dögum eða þorskaflahámarkið. Síðan í framhaldi af þessum breytingum sem við leggjum hér til þarf á nokkrum stöðum í lögunum að breyta orðum, þ.e. þar sem komið var inn orðið ,,krókaaflamark`` yfir í ,,þorskaflahámark``. Síðan þarf að breyta og fella niður ákveðin lagaákvæði til samræmis við þær lagabreytingar sem við leggjum hér til sem brtt. við tillögur meiri hlutans í þessu máli um smábátana. Ég er búinn að gera grein fyrir því að við föllumst á að þessi ákveðni hópur fái að velja í sitt hvora áttina og að það eigi sér stað fyrir 15. febrúar og að hlutir þeirra færist með þeim þangað sem þeir velja sér að fara. Síðan höfum við tekið undir tillögu meiri hlutans um að landa megi afla utan aflamarks, 5%, þ.e. við tökum undir þá útfærslu nefndarinnar og að það verði gert þannig að það verði ekki bundið við veiðiferð og verði nánast óbreytt eins og nefndin leggur til, nema að einu leyti. Við leggjum til að þeir fjármunir sem ætlað var að renna merkt í eina átt, eingöngu til Hafrannsóknastofnunar, fari í annan kanal. Við segjum hér að aflaverðmætið renni að jöfnu til hafrannsókna annars vegar og lífeyrissjóða sjómanna hins vegar og að ráðherra setji nánari reglur þar um í samráði við hagsmunasamtök sjómanna og útvegsmanna, að í samráði við hagsmunasamtök sjómanna og útvegsmanna verði settar nánari reglur um þetta atriði. Þetta þýðir, eins og við leggjum þetta upp, að Hafrannsóknastofnun getur auðvitað eftir sem áður mjög eðlilega sótt í þessa peninga. Eins og rannsóknir hafa verið stundaðar hér á landi þá hefur það auðvitað verið Hafrannsóknastofnun sem hefur borið hitann og þungann af rannsóknum í sjó við Ísland og eðlilega mundi Hafrannsóknastofnun því sækja í þennan sjóð. En þetta segir líka, samkvæmt okkar hugmyndum, að aðrir sem stunda sjálfstæðar rannsóknir geti einnig sótt í þennan sjóð. Ég tel að við eigum að hvetja til þess að fleiri aðilar geti tekist á við að rannsaka lífríkið í sjó við Ísland en eingöngu Hafrannsóknastofnun og að menn hafi einhvern tekjumöguleika í því sambandi. Hafrannsóknastofnun fær fé á fjárlögum og ég tel tímabært að stofna til einhvers konar sjóðs eða vörslu fjármuna m.a. af þeim fjármunum sem hér eru ætlaðir af upptöku afla eða hluta þess aflaverðmætis sem komið er með að landi sem utanaflamarksfisk eða utanaflakvótafisk. Hins vegar er því ekkert að leyna að samkvæmt tillögum okkar yrði þessi sjóður ekki jafndigur og gert er ráð fyrir í frv. meiri hlutans því hér mundi samkvæmt þessu, alla vega að því er varðar krókabátana, eingöngu vera um þorskafla að ræða því það væri sá afli samkvæmt tillögum okkar sem væri kvótasettur á smábátunum. Þar af leiðandi væri afli sem smábátasjómenn landa að þessu leyti, þ.e. ef hann væri tilkynntur utan aflamarks, þorskur, af því við leggjum eingöngu til að þorskaflahámark verði til notkunar fyrir smábátana. Þessi grein laganna er hins vegar almenn. Hér er verið að leggja til ekki bara útfærslu gagnvart smábátum heldur er verið að leggja til almenna grein sem nær til alls flotans. Þar af leiðandi tekur hún til allra aflamarksskipa, stórra sem smárra, yfir 6 tonn. Og þá til allra fisktegunda sem þar eru bundnar í kvóta. Ég hygg því að ekki yrði mikil tekjurýrnun fyrir þennan sjóð þó það yrði gert sem hér er lagt til. En hún yrði örugglega einhver m.a. vegna þess að smábátasjómenn mundu ekki landa ýsu inn í þennan kanal þegar þeir gætu selt smáýsu á góðu verði. Að öðru leyti tökum við undir að eðlilegt sé að opna þá leið að menn megi tilkynna afla utan aflamarks, að það sé ekki bundið við hvern einasta róður heldur bundið við tímabilið, sem þýðir auðvitað að menn geta verið með engan afla í einni veiðiferð en jafnvel 30% í annarri án þess að þeir fari neitt á skjön við þetta heimildarákvæði. Við tökum því undir þetta ákvæði og breytum eingöngu hvað varðar þá hugsun að skoða það að setja í lög að sjútvrh. yrði síðan að leita samkomulags við hagsmunasamtök sjómanna og útvegsmanna um hvernig þessu yrði varið, þ.e. annars vegar til lífeyrissjóða sjómanna sem auðvitað mundi þá renna til þeirra sjóða sem sjómenn væru í eftir því frá hvaða skipum aflanum væri landað og hins vegar í sérstakan sjóð sem yrði varið til hafrannsókna. Þetta er meginmál brtt. sem við höfum hér lagt til. Nú stendur val hv. þingmanna um það hvort þeir fallast á röksemdir okkar í þessum brtt. um að hér skuli haldið áfram með veiðikerfi smábáta sem að vísu verður einni útfærslunni færra, því lagt verði niður veiðikerfi á 40 dögum með 30 tonnum, en eftir standi veiðikerfi smábáta undir 6 brúttótonnum sem byggist á því að þeir hafi þorskaflahámark eins og verið hefur og takmörkun á balafjölda í hverjum róðri miðað við 500 króka, 24 bala á sólarhring, og hins vegar handfærakerfið með lágmarki, 23 dögum á ári, og með tímamældri sjósókn sem er réttlætismál. Miklar deilur hafa ríkt um veiðikerfi krókabátanna hér á landi í mörg ár. Þetta er ófriður sem hefur ríkt um veiðikerfi smábátanna og stjórnvöld hafa gengið þar erinda stórútgerðarinnar í landinu, eins og ég sagði í inngangi máls míns, um að sá floti væri stórhættulegur lífríki sjávar og hann þyrfti að takmarka alveg sérstaklega. Ég minnti á það hér í upphafi að þó að smábátaflotinn sé orðinn hraðskreiður og skip séu orðin úr plasti en ekki úr tré eins og áður var, þá er hann samt háður veðri og vindum. Og ekki lagaði kvótasetningin á þessu hausti ástandið og tíðarfar haustsins hefur verið með afbrigðum slæmt til sjósóknar fyrir minni báta. Nú er það komið í ljós sem menn hafa auðvitað alltaf vitað sem hafa stundað fiskveiðar hér við land, að það koma ár sem smábátarnir gera ekki stóra hluti yfir vetrarmánuðina en geta hins vegar stundað sjó af nokkrum krafti yfir sumarmánuðina og á vorin og kannski fyrri hluta hausts. Þess vegna færi miklu betur á því að þeir menn hefðu meira veiðifrelsi til þess að geta nýtt sér hinar breytilegu aðstæður sem þeir búa við í sjósókn sinni. Og þeir búa ekki bara við breytilegar aðstæður vegna veðurfars til sjósóknar, þeir búa einnig við mjög breytilegar aðstæður eftir landshlutum og landsvæðum. Sá breytileiki birtist í því að við Ísland er mjög breytilegur sjávarhiti á milli ára. Nú um nokkurra ára skeið hefur sjór við Ísland hitnað mjög mikið og það er tiltölulega mjög hlýtt fyrir norðan og austan land, mun hlýrra síðustu þrjú, fjögur árin en verið hefur í mörg ár þar á undan og meira innstreymi af hlýjum Atlantssjó. Þetta gerir það að verkum að útbreiðslusvæði þorsksins við landið stækkar til norðurs og útbreiðslusvæði annarra fisktegunda gerir það líka. Ýsan gengur inn á norðurmiðin. Og reynsla er fyrir því sem menn hafa séð núna síðustu tvö, þrjú árin að ýsa er komin í Húnaflóann og fyrir utan Skagafjörð og einnig er komin ýsa á Grímseyjarsund. Þessara breytinga á göngum ýsunnar varð fyrst vart við Húnaflóann. Þar fór allt í einu að fiskast ýsa sem ekki hafði fiskast þar í hálfa öld. Gamlir menn á Drangsnesi hafa sagt mér að þá sjaldan menn fengu ýsu hér á árum áður, þá stungu þeir henni í plastpoka til að komast með hana heim óséða, hún þótti alveg sérstakt verðmæti í soðið. Þetta er ekki vegna þess að við séum að setja hér einhver lög um veiðar, þetta er eingöngu vegna þess að lífkerfið við Ísland breytist. Og þrátt fyrir það að við sjáum þessi dæmi fyrir framan okkur þá erum við samt að setja lög sem passa engan veginn inn í þennan breytileika. Það kemur auðvitað best fram þegar á að fara að kvótasetja núna t.d. ýsuna. Hvaða rétt skyldu Grímseyingar fá út úr þessari kvótaúthlutun þó þar hafi komið ýsa á sumardögum og verið ýsa á miðum þeirra þetta sumarið? Jú, vegna þess að í tillögu meiri hlutans var sett það ákvæði að menn fengju að velja eitt ár af tveimur, þá eru líkur til þess að jafnvel Grímseyingar fái örlítinn ýsuvott þegar þeim verður úthlutað. Þeir geta sem sagt valið síðasta fiskveiðiár og náð þar af leiðandi inn í veiðireynslu sína þrem, fjórum mánuðum þar sem þeir hafa fengið ýsuafla. Það gæti þýtt að bátarnir í Grímsey fengju 2--4 tonn af úthlutun í ýsu. Það gæti þýtt það í staðinn fyrir að fá ekki neitt. Dæmin eru svipuð við Húnaflóa þó að menn hafi reyndar búið við ýsuveiði þar núna í tvö ár að einhverju leyti, þeir fá því sumir hverjir eitthvað fleiri tonn en Grímseyingarnir. Ef þessu heldur áfram, að ýsan fari að venja göngur sínar fyrir Norðurland og færist austur eftir Norðurlandi, þá kemur auðvitað upp algjört neyðarástand víða hjá mönnum í sjósókn á smærri stöðunum við Norðurland. Menn munu standa frammi fyrir því að þeim bjóðist að gerast leiguliðar á hinum vinsæla leigumarkaði kvótagreifanna. Þeim verði boðið upp á að leigja til sín fisk, óveidda ýsu, sem allt í einu árið 2002 og 2003 færi að ganga í verulegum mæli inn á norðurmið. Þeim verður boðið upp á dýrðardaga leiguliðans, að borga nú nánast helminginn af virðinu við að veiða aflann beint til einhvers manns sem fékk ýsukvóta úthlutað. Þess vegna segi ég: Almenna útfærslan í aflamarkskerfinu er auðvitað sú að það er verið að bera fé á menn. Það er verið að úthluta mönnum rétti. Hin gullvæga regla í öllum veiðum var sú að menn þurftu aldrei neitt nema veiðiréttinn og nýtingarréttinn. Það var það sem útgerðarmenn á Íslandi þurftu. Allir. Þeir þurftu að vita að þeir fengju að róa til fiskjar og hefðu til þess rétt á skipum sínum. Það þurftu þeir að vita. Þeir þurftu aldrei á kvótaeignarúthlutuninni að halda. Eða leiguréttinum til að leigja þennan fisk. Þeir þurftu sem sagt aldrei sölu- og leigurétt á óveiddum fiski. Þeir þurftu eingöngu á því að halda að geta stundað fiskveiðar, vera vissir í því að þeir fengju að stunda sjó. Ef menn ætluðu að taka upp leigu- og sölurétt þá átti hann að vera hjá ríkinu, ef vilji manna var að gera það, og allir að sitja við sama borð við að nálgast þær aflaheimildir, að vísu eftir flokkastýrðri útfærslu flotans. Ég tel það alveg einboðið, og þá er ég ekki endilega að tala um kvótakerfið, hvort sem menn eru að tala um sóknarstýrðar fiskveiðar, kvótastýrðar fiskveiðar eða menn nálgist aflaheimildir sínar í gegnum uppboð, að það verður að vera stýrt. Það er ekkert vit í því hjá okkur að ætla flotanum að keppa um aflaheimildir á einum og sama uppboðsmarkaðnum, trillunni og togaranum, síldarbátnum og skelbátnum. Þetta hlýtur að þurfa að vera stýrt ef menn ætla að fara þá leið þannig að flotanum sé skipt upp í aðgreinda útgerðaflokka og ef menn ætla að setja það á að nálgast veiðiréttinn með leigu, þá sé það gert þar sem menn sitja við sama borð, en þó stýrt. Og hvers vegna segi ég þetta? Ég segi þetta vegna þess að hægt er að lesa þetta út úr íslenskri útgerðarsögu. Hvað gerðum við á árunum 1950--1960? Jú, allir byggðu síldarbáta, allir fóru á síld. Nánast hver einasti útgerðarmaður rauk yfir í síld. Togaraflotinn okkar koðnaði niður á þessum árum. Einu togaraútgerðirnar sem héldu nánast velli voru á Akureyri, í Reykjavík og í Hafnarfirði. Alls staðar annars staðar fóru menn í síld. Svo brást síldin. Hvað gerðu menn þá? Þá fóru allir í togveiðar. Allir fóru í togveiðar. Og sumir stóðu jafnvel í þeirri meiningu að hægt væri að nota kraftblökkina til þess að hjálpa til að hífa vírana, vegna þess að spilin höfðu engan kraft til að hífa hlerann sem var hengdur aftan í bátana. Þetta var svona. Enda voru síldarbátarnir byggðir með lítið vélarafl. Þegar menn síðan sáu að þessi bátafloti dugði ekki til togveiða, þá fóru menn allir í skuttogara. Auðvitað byggðu allir skuttogara. Síðan vildu allir byggja frystitogara. Allir vildu fara í frystitogara. Það var að vísu eitthvað takmarkað á tímabili, en samt hefur þróunin orðið sú að frystitogurum á Íslandsmiðum hefur fjölgað. Samt stóðu menn þó í þeirri meiningu þegar verið var að færa út landhelgina á sínum tíma að Ísland sem slíkt væri verksmiðjuskip. Ísland sem slíkt væri statt á miðjum Íslandsmiðum. Það væri auðvelt að bera fisk að landi á Íslandsmiðum til vinnslu, til þess að halda uppi atvinnu, gefa fólki kost á að byggja landið vítt og breitt í hinum dreifðu sjávarbyggðum. Og auðvitað var það svo. Ísland er vissulega statt á einhverjum bestu fiskimiðum heimsins. Og víðast hvar er ekki mikið lengra til jafnvel dýpstu miða en sex til átta klukkustundir á venjulegum bát. Það var því rétt hjá mönnum á síðustu öld að Ísland var statt mitt á bestu fiskimiðunum. En auðvitað verður þróun í veiðum við Ísland. Íslendingar hafa vissulega farið að veiða margar fisktegundir af miklum krafti sem menn gerðu ekki á síðustu öld. Þegar skrapdagakerfið var t.d. tekið upp var það beinlínis tekið upp til þess að ýta mönnum af stað í að nýta karfaheimildir sem Þjóðverjar voru þá að hverfa frá eftir 1977 og grálúðu hér við land. Og frystitogarafloti okkar hefur gert þetta af miklum myndarskap að nýta þær fisktegundir. Fáir hefðu getað gert meiri verðmæti úr þeim tegundum en einmitt þessi floti hefur gert. Þar að auki höfum við tekið upp veiðar á úthafskarfa og ýmsum djúpsjávartegundum eins og gulllaxi. Það er því mörg matarholan sem frystitogaraflotinn hefur bætt við nýtingu þjóðarinnar á fiskimiðunum. Og ekki er ástæða til að amast við því að við skyldum þróa eitthvað af flota okkar yfir í frystitogara. En það segir ekki endilega að við eigum að halda áfram að þróa öll skip sem á annað borð stunda togveiðar við Ísland smátt og smátt yfir í frystitogara. Ég hygg að við séum komnir alveg nógu langt í þeim efnum og beri að viðhalda frekar þeim flota sem við höfum en að fjölga honum. En því er ekki að leyna að frystitogararnir hafa gert mikil og góð verðmæti úr nýtingu sumra fisktegunda, einkum karfa og grálúðu. Það er hins vegar spurning hvort við getum leyft okkur almennt að nýta fiskstofn eins og þorskstofn í vaxandi mæli með togveiðarfærum. Og ég ætla að fara nokkrum varnaðarorðum yfir það í þessari umræðu. Ég tel mig búa yfir nokkurri reynslu af því að stunda togveiðar. Þar að auki tel ég að ég hafi lesið mér þó nokkuð mikið til um það hvernig togveiðar hafa átt sér stað á öðrum miðum hér í norðurálfu. Mér virðist að staðreyndin sé sú að þegar togveiðar fara að nýta yfir helminginn af fiskstofni eins og þorskstofninum, þegar farið er að taka helminginn af aflanum í togveiðar, þá láti stofnarnir á sjá. Þetta held ég að sé reynsla sem menn geta mjög auðveldlega séð t.d. frá Nýfundnalandi. Þetta er reynsla sem menn geta auðveldlega séð úr Barentshafi. Og þetta er reynsla sem menn geta mjög auðveldlega séð við Norðursjó. Ég held að almennt megi segja að varasamt sé að láta veiðarnar þróast með þeim hætti að það sé nákvæmlega sama í hvaða veiðarfæri við tökum aflann. Ég held að það sé ekki svo. Það sé alls ekki sama í hvaða veiðarfæri við tökum aflann. Ég held að við eigum að hafa fjölbreytta flóru fiskiskipa, minni fiskiskip, strandveiðiflota og togskip, netaveiðibáta, línuveiðibáta o.s.frv. til þess að nýta hin ýmsu fiskimið hér við land. Ég get a.m.k. ekki séð það fyrir mér að ef smábátaflotanum verður eytt á eftir vertíðarflotanum sem þegar er að stórum hluta búið að leggja niður, þá verði það næsta skref til að nýta fiskimiðin við Ísland að við heimilum að þúsund tonna togari veiði á Faxaflóa til þess að ná upp aflaheimildum þar. Ég sé það ekki fyrir mér að nokkurn tímann verði friður um slíka framtíð fiskveiða. Ég held að það hnígi allt í sömu átt, hvernig svo sem við hugsum stjórn fiskveiðanna í kvótakerfi, sóknarkerfi eða uppboðskerfi aflaheimilda. Við verðum að hafa fjölbreyttan flota og við verðum að hafa útgerðarflokkaskiptingu. Það er alveg höfuðnauðsyn að mínu viti að greina þarna á milli. Ég tel að í íslenskri löggjöf sé brýn þörf einhvers konar útgerðarflokkaskiptingar þannig að það sé ekki sjálfgefið að trillunni sé stýrt með sömu aðferð og frystitogaranum, enda hygg ég að engin þjóð hér í nágrenni okkar styðjist við slíkar reglur. Ég veit ekki til þess að menn burðist við það í Noregi að stjórna bátum undir 28 metrum með sömu útfærslu og togurum. Ég veit ekki til þess að Færeyingar geri það. Ég veit ekki til þess að Bretar geri það eða aðrar þjóðir sem við þekkjum til. Við sitjum einfaldlega uppi með það að við Íslendingar erum einir um að reyna að fara þá leið að troða hverri skóhlíf, ef hægt er að orða það svo, inn í kvótakerfið. Það virðist aðalmarkmið okkar og í því felst sú stefnumótun sem við ræðum hér, sú stefnumótun stjórnarliða að taka veiðikerfi smábáta og setja það inn í kvótakerfið, eyðileggja kerfið sem þeir voru í og setja þá inn í kvótakerfi. Það er markmiðið. Það er ljóst að sú stefnumótun vinnur gegn þróun byggðar í þessu landi. Hún vinnur gegn atvinnusköpun. Nú ætla ég að fara nokkrum orðum um það. Í nýlegri skýrslu sem unnin var af Byggðastofnun um áhrif þeirra aðgerða sem stjórnarþingmenn leggja til varðandi kvótasetningu á krókabáta voru Vestfirðir skoðaðir sérstaklega. Ég hygg að það hafi verið rétt ákvörðun hjá Byggðastofnun að taka Vestfirði sérstaklega út í þessu tilliti vegna þess að það er alveg ljóst að enginn landshluti hefur svo ég viti til orðið fyrir öðrum eins skakkaföllum í hinu stóra aflamarkskerfi. Stærstur hluti togaraflotans er gjörsamlega horfinn af Vestfjörðum og þaðan er stór hluti af aflaheimildum í hinu almenna aflamarkskerfi líka horfinn. Nægir að nefna að það voru togarar á Patreksfirði, í Tálknafirði, á Bíldudal, á Þingeyri og togari á Flateyri og á Suðureyri. Það voru togarar í Bolungarvík og á Ísafirði og eru þar enn. Það var togari í Súðavík og á Hólmavík. Eftir sitjum við á Vestfjörðum með togaraútgerð á Ísafirði sem veiðir fyrir Hraðfrystihúsið í Hnífsdal annars vegar og rækjuvinnslurnar í Súðavík og á Ísafirði. Annar togarafloti er ekki eftir. Eitt minna togskip er í Bolungarvík. Síðan erum við með 3--4 stærri línubáta. Almennt má segja að annar floti á Vestfjörðum sé sérveiðibátar, bátar sem stunda innfjarðaveiði í Arnarfirði og Ísafjarðardjúpi og stunduðu innfjarðaveiði á rækju í Húnaflóa á meðan rækjan var, þar til þorskurinn kom og át hana. Þá hvarf hún náttúrlega. Hvorki Hólmvíkingum, Drangsnessmönnum né öðrum íbúum við Húnaflóa var þá leyft að veiða þorskinn til þess að bjarga sér, þeir fengu smá uppbót samkvæmt 9. gr. laganna sem auðvitað hefur engan veginn dugað til að bæta það stórkostlega atvinnutjón sem varð því að menn höfðu sérhæft sig í rækjuveiðum. Það merkilega var að þessum sérhæfðu rækjuveiðum hafði verið stjórnað undir vísindalegu eftirliti alla tíð. Ég minnist þess ekki að á nokkrum tíma hafi rækjuveiðimönnum við Húnaflóa verið leyft að veiða umfram tillögur Hafrannsóknastofnunar. Þrátt fyrir það tókst ekki betur en svo að þessi rækjustofn hvarf algjörlega. Það segir okkur auðvitað að það er ekki sjálfgefið að hægt sé að taka einhvern ákveðinn stofn og segja: Þessum stofni ætlum við að stjórna undir vísindalegu eftirliti og tryggja að úr honum verði aldrei veitt meira en Hafrannsóknastofnun leyfir og þá munu menn nú búa við sól og blóm í haga um alla framtíð. Þetta var auðvitað mönnum við Húnaflóa sagt. Nú stendur ekki steinn yfir steini í því. Fleiri dæmi má rekja, t.d. þegar hér varð skyndilega hrun í veiðum á humri á Íslandsmiðum og menn vissu ekki af hverju það stafaði. Menn vissu heldur ekki af hverju það stafaði þegar veiðin rauk upp, ekki fyrr en eftir á. En nóg um það. Ég ætla ekki að gera hafrannsóknir almennt að umræðuefni þó að vissulega væri tilefni til þess við umræðuna að ræða lengi og vel um það, jafnvel í allan dag, hvers konar munstur við höfum gengið í gegnum eftir leiðbeiningum frá Hafrannsóknastofnun, veiðistýringu sem við höfum trúað að mætti treysta. Svo er ekki. Þess í stað mun ég víkja aftur að skýrslunni sem ég minntist á, kaflanum um Vestfirði. Þessi skýrsla er unnin í kjölfar þess að ákveðið var að kvótasetja trillurnar. Þá var talið að miðað við samdrátt í afla til vinnslu upp á 6.200 tonn af slægðum fiski vegna kvótasetningar á ýsu, steinbít og ufsa, mætti gera ráð fyrir því að ársverkum á landvinnslu á Vestfjörðum fækkaði um 93 og að störfum við fiskveiðar fækkaði um 160--200. Við skulum gefa okkur, þó ég viti það ekki nákvæmlega, að þeir pottar sem bæta á inn í veiðar smábátanna dugi til þess að minnka þessa tölu um helming, að störfum á Vestfjörðum fækki ekki nema um 50 í landvinnslu og ekki nema um 100 í sjósókn, þ.e. að 150 störf tapist. Ef við gefum okkur að bak við hvert starf sé fjögurra manna fjölskyldu framfleytt þá erum við samt að tala um 600 manns á Vestfjörðum einum. Þó Vestfirðir séu teknir hér sem dæmi þar sem þetta hefur örugglega mest áhrif þá hefur þetta auðvitað víða áhrif annars staðar á landinu. Mér er spurn: Hvað ætla stjórnvöld að gera í framhaldinu? Það er alltaf verið að tala um það hér í hv. Alþingi að stjórnvöld séu að vinna að því að efla byggð í landinu, færa störf út á land, tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu, eins og segir í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Hvað ætla stjórnvöld að gera til að tryggja það? Er nema von að spurt sé þegar atvinna 150 manns er í húfi? Þar fyrir utan verða auðvitað miklar breytingar á ýmsum öðrum sviðum sem tengjast þessari atvinnustarfsemi. Það er ljóst að fiskveiðarnar skapa mörg störf í þjónustu við þær, störf sem falla til við löndun, úrvinnslu aflans og þjónustu við bátana. Þarna er fyrirsjáanlegur geysilegur vandi. Ég verð að segja eins og er: Ég skil ekki með nokkru móti hvers vegna stjórnarliðar fara þessa leið, að vega að hinum dreifðu sjávarbyggðum landsins með þessum hætti. Nema það sé þá þjónkun við sjónarmið sjútvrh. Smábátaútvegurinn er misjafn eftir landsvæðum og milli staða aðallega. Í hverjum landshluta eru hins vegar staðir þar stór hluti afkomunnar er af því að stunda fiskveiðar á smábátum. Í nál. meiri hlutans segir: ,,Megintilgangur þess frumvarps sem hér um ræðir er að bregðast við þeim tekjusamdrætti vegna minni aflahlutdeildar í ýsu, steinbít og ufsa sem hefur orðið hjá útgerðum smábáta sem gert hafa út á grundvelli þorskaflahámarks og einnig að styrkja forsendur útgerðar í byggðarlögum sem eru að verulegu leyti háð veiðum krókaaflamarksbáta.`` Bregðast við, segja þeir. Venjulega hef ég nú skilið þau orð þannig að þegar menn þurfi að bregðast við þá sé það vegna einhvers sem menn ráða illa við. Menn þurfi að bregðast við einhverju sem þeir hafi ekki séð fyrir. Hér segir meiri hlutinn að aðaltilgangur frv. sé að bregðast við tekjusamdrætti. Hvaða tekjusamdrætti? Þeim sem lögin sem þeir vildu keyra í gegn hafa orsakað. Þeir eru að bregðast við tekjusamdrætti sem þeir hafa sjálfir valdið, samdrætti sem þeir hafa sjálfir ákveðið að bitna skyldi á þeim sem hafa haft atvinnu sína og afkomu af því að veiða fisk á smábátum. Það segir hér í meirihlutaálitinu. Það er ekki eins og þetta sé eitthvert slys. Menn tóku þessa ákvörðun á vordögum. Við í stjórnarandstöðunni margreyndum að fá þá til að fresta þessu máli, að fresta því að lagasetningin um kvóta á smábátana tæki gildi. Við hvöttum til að menn gæfu sér tíma til að fara í gegnum þessi mál og endurskoða þau í heild sinni. Á það var ekki fallist. Hverjir féllust ekki á það? Það var meiri hlutinn hér á hv. Alþingi sem féllst ekki á að eðlilegt væri að fresta þessari lagasetningu og virkni hennar. Síðan hafa menn í allt haust setið uppi með afar litlar aflaheimildir í ýmsum fisktegundum og hafa illa getað róið vegna þess. Þeir eru núna að leigja ýsuna úr stóra aflamarkskerfinu á 130 kr. kílóið, ef þeir fá hana leigða. Mér er sagt að það gangi illa að fá leigða ýsu. Þetta orðalag, að menn séu að bregðast við einhverju --- þeir eru bara að bregðast við því sem þeir sjálfir ákváðu. Það voru stjórnarliðar á Alþingi sem ákváðu að atvinna skyldi dragast saman í sjávarbyggðum landsins. Það voru stjórnarliðar hér á Alþingi sem ákváðu að smábátarnir skyldu kvótasettir. Þeir ákváðu að fara leið sem samtök smábátaeigenda vítt og breitt um landið höfðu mótmælt mörgum sinnum, hvað eftir annað. Það væri hægt að lesa hér mörg bréf um það. Á þau viðvörunarorð manna var ekki hlustað. Það er ekki hlustað á neitt annað en það sem stjórnarliðum hentar. Ef það eru einhverjir innan stjórnarliðsins sem hafa efasemdir um að rétt leið hafi verið valin þá eru þeir lamdir niður og látnir fara hér upp í pontu á Alþingi, til að segja hvað? Til að segja að þeir séu sammála tillögum sem við leggjum fram en þeir munu samt fylgja leiðsögn sjútvrh.  Ég hygg að fleiri en einn og fleiri en tveir muni neyðast til að taka þá afstöðu að greiða þessu atkvæði þó í hjarta sínu séu þeir algjörlega ósammála þessu.  Ef tíðarfarið verður áfram með þeim ósköpum sem verið hefur á þessu hausti út veturinn þá mun auðvitað koma í ljós að afli smábátanna mun af sjálfsdáðum minnka og hefði þá ekki þurft kvótasetningu til. En skyldi þeim þá vera of gott að geta róið þegar gefur og fólkinu í sjávarbyggðunum að vita að ef tíðin lagist þá muni koma kraftur í veiðarnar og vinnsluna? Ég held að það væri nú ekki of gott fyrir fólk í hinum dreifðu byggðum landsins að það hefði þá vitneskju að ef það liti út um glugga að morgni og sæi sól á suðurlofti, jafnvel í skammdeginu, þá vissi það að nú hefðu menn getað róið og það mundi gefa af sér atvinnu, bæði fyrir beitningamenn, sjómennina og fiskverkafólkið og að þeir sem þjónusta útgerðina viti þá líka að á meðan að atvinnan er í drift þá sé að vænta þess að þeir muni einhvern tímann þurfa að þjónusta þá atvinnustarfsemi. Eitt er í þessu frv. sem ég vil gera að umræðuefni. Hvergi er vikið að vanda minni aflamarksbáta, hvergi nokkurs staðar komið að því. Þeim málum var hreyft í sjútvn. m.a. af þeim sem hér stendur hvort ekki væri ástæða til þess að ræða vanda hinna minni aflamarksskipa sem hafa á undanförnum árum oft farið mjög illa út úr kvótakerfinu og þeirri þróun. Það er alveg hægt að finna dæmi um útgerðir minni aflamarksskipa sem aldrei hafa selt frá sér eitt einasta tonn en eiga samt í dag varla eðlilega afkomuvon við sína útgerð þó að svo hafi hagað til þegar þeir völdu sér að fara inn í kvótakerfið. En þeirra mál voru ekki rædd. Að vísu er alveg hægt að upplýsa að störfin í sjútvn. gengu þannig fyrir sig að haldnir voru tveir, þrír fundir þar sem kallaðir voru fyrir menn sem voru látnir tjá sig um efni frv. Síðan held ég að hafi liðið hálfur mánuður ef ekki þrjár vikur sem stjórnarmeirihlutinn sat einn með þetta mál og fundir voru ekkert haldnir í sjútvn. Stjórnarliðar voru í vanda með að útfæra málið. Það segir mér að margir þingmenn stjórnarliðanna vildu ekkert endilega fara þá nauðungarleið sem sjútvrh. hefur lamið þá til að fara. Þeim var ekkert sérstaklega geðfellt að fara þá leið. En þeir létu lemja sig til hlýðni og ætla að fara þá leið. Sá langi tími sem stjórnarliðar notuðu til þess að fjalla um þetta mál innan sinna raða segir okkur auðvitað að menn voru að reyna að baksast við blessaðan ráðherrann, reyna að baksa við að fá ráðherrann til að samþykkja það að e.t.v. mætti standa öðruvísi að málum en kemur þó fram hér í endanlegum tillögum þeirra. Enda kemur fram í nál. meiri hlutans að hann tekur það sérstaklega fram að það þurfi að tala um málefni svokallaðra dagabáta og að ekki hafi verið fjallað um önnur hagsmunamál smábáta, að ekki hafi unnist tími til þess. Þau mál sem ég var m.a. að víkja hér að liggja því enn þá í bið. Ég ætla ekkert að fullyrða að menn vilji ekki lagfæra eitthvað fyrir minni aflamarksskipunum. Ég ætla ekkert að fullyrða það hér úr þessum ræðustól að stjórnarliðar vilji það ekki. Ég hygg jafnvel frekar að þeir vilji það og það sé jafnvel akkúrat bara satt sem þeir segja hér, að þeim hafi ekki unnist tími til þess vegna þess að þeir voru auðvitað að reyna að lenda þessu máli á ásættanlegan hátt. En því miður, að mínu viti, hafa þeir beygt sig undir vilja sjútvrh. í því. Ég tel fulla ástæðu til þess að taka á vanda minni aflamarksskipa, bæði þeirra sem hafa nokkrar aflaheimildir --- þó oftast nær of litlar --- og þeirra sem hafa litlar og engar aflaheimildir. Ég minni á að lögð var fram tillaga á síðasta þingi um hvernig mætti hugsanlega taka á vanda þessara skipa. Lögð var til alveg sérstök aðferð til þess, þ.e. hvernig mætti hugsanlega taka á vanda aflamarksskipa, smærri skipa flotans undir 200 tonnum sem hefðu litlar aflaheimildir og hefðu verið á leigumarkaðnum á síðustu árum. Það var skilmerkilega útfært. En það mál fór til sjútvn. og síðan lá það þar. En ég vonast til þess ef menn fara að vinna við að skoða stöðu aflamarksbátanna að þá verði m.a. þær hugmyndir sem við lögðum fram á síðasta þingi skoðaðar að því leyti, þ.e. ef menn færu einhvern tímann í það farið. Ég held að ekki sé hægt að ljúka þessari umræðu án þess að víkja aðeins að því hvernig þróunin hefur verið í skuldsetningu flotans. Það kom hér fram í nýlegu svari við fyrirspurn hv. þm. Gísla S. Einarssonar um hvernig skuldir sjávarútvegsins, sjávarútvegsfyrirtækjanna, hafi þróast. Í því plaggi segir að heildarskuldir sjávarútvegsins hafi vaxið frá árinu 1997 úr tæplega 125 milljörðum í 198 milljarða og þessi tala, 198 milljarðar, er byggð á framreikningi segir hér í skýringum. Við sjáum því að á fjórum árum hafa skuldir sjávarútvegsins aukist um 73--74 milljarða. Þetta hlýtur að gera það að verkum að menn hafa áhyggjur af stöðunni. Þetta er svo sem búið að vera í umræðunni í nokkur ár. En það er ekki að sjá að neitt lát sé á þessu. Það er ekki að sjá. Skuldirnar halda áfram að vaxa en verðmætin sem íslenski flotinn og íslenski sjávarútvegurinn skilar af sér á hverju ári vex ekki í sama hlutfalli og skuldirnar. Auðvitað mun íslenskum krónum eitthvað fjölga við þær gengisfellingar sem hafa orðið og líka við það að í sumum greinum hefur verið gott verð. En ætli það megi ekki þykja gott ef verðmæti íslensks sjávarútvegs verður um 130 milljarðar á þessu ári? Ég hygg að það mætti þykja gott. Það hefur verið í kringum 100--110 milljarðar í nokkur ár. Að mínu viti stafar þessi skuldasöfnun m.a. af þeim orsökum að menn hafa verið að selja sig út úr sjávarútveginum og þar hafa þeir auðvitað verið að selja tvenns konar rétt: skipin, fyrirtækin og aflaheimildir, og ekki síst aflaheimildir. Þeir sem það hafa verið að gera hafa auðvitað farið með fé út úr sjávarútveginum því önnur fyrirtæki eða aðrir einstaklingar hafa verið að kaupa þessi réttindi. En því miður er það ekki svo að margir einstaklingar í sjávarútvegi reiti þessar milljónir og milljarða upp úr vösunum og þurfi hvergi að fá þá að láni. Þess vegna halda skuldir sjávarútvegsins áfram að vaxa eftir því sem fleiri taka út gjöfina, eftir því sem fleiri taka út gjöfina sína þeim mun meira vaxa skuldir sjávarútvegsins. Og það sem ég var að koma að hér áðan er að það er ekkert sjálfgefið að hagur sé í því að setja hér á kvótakerfi þó að sumir haldi því fram að kvótakerfið hafi fært okkur sól og yl og miklar tekjur. Ég tel ekki svo vera. Örugglega má finna rök fyrir því að í sumum greinum sjávarútvegsins hafi það orðið að einhverju leyti til hagræðingar. En það er líka hægt að setja fram rök fyrir því að ef menn hefðu veitt aflann í meiri hluta t.d. á strandveiðiflotanum, unnið hann í dýrustu afurðir, saltfisk eða ferskfisk fyrir erlenda markaði, þá hefðu þeir fengið meiri verðmæti en jafnvel núna á fyrstitogurunum fyrir afurðir eins og t.d. þorsk og ýsu. Ekki er vafi á því í mínum huga, enda hafa menn sem hafa verið í vinnslu ferskfisks verið að sýna hér tölur sem þeir hafa lagt á borðið um að 200 kr. munaði á verðmæti kílós fyrr unninn ferskan fisk annars vegar í flugi eða frystan fisk, jafnvel þó hann væri frystur úti á sjó. Ekki skortir nú ferskleika fisks sem frystur er úti á sjó þannig að svona er nú þetta. Því má lengi finna rök fyrir því að líka sé hægt að auka hagkvæmni með öðrum aðferðum en við höfum notað hér á landi með útfærslu okkar á fiskveiðistýringunni. Þegar við erum búin að fá send hér inn í Alþingi bréf frá krókaveiðimönnum --- og ég geri ráð fyrir að margir hv. þm. hafi fengið send slík bréf --- frá samtökum þeirra vítt og breitt í kringum landið þar sem þeir mótmæla eindregið þeirri stefnumörkun sem hér er verið að fylgja fram af stjórnarliðinu og mæla eindregið með þeirri aðferð sem við höfum lagt til í breytingartillögum okkar þá tel ég að meiri hluti Alþingis sé að nauðga yfir atvinnugrein og fólkið sem þar starfar aðferðum sem fólkið vill ekki starfa við. Það er ekki hægt að nota neitt annað orð yfir það. Alþingi er með meirihlutavaldi sínu þvert ofan í yfirlýsingar funda smábátamanna allt í kringum land að setja lög sem þeir vilja ekki þurfa að vinna undir. Líka hafa borist ályktanir frá sveitarstjórnum í þessa veru og nokkrir bæjarstjórar á landinu hafa líka sent aðvörun til Alþingis í þessa veru eða opinberlega sent frá sér aðvörun í þessa veru. Á fjórðungsþingi Vestfirðinga sem haldið var á Reykhólum fyrr í haust vöruðu menn við því að fara þá leið sem hér er verið að fara, vöruðu við því að verið væri að taka burt landkosti Vestfjarða við það að menn fengju ekki að nýta sjávarmiðin sín, fengju ekki að nýta þann grunn sem byggð á Vestfjörðum hefur ævinlega byggst á, þ.e. að geta nýtt fiskimiðin úti fyrir ströndinni, og að þessi stefnumörkun ynni gegn hagsmunum Vestfirðinga og hún væri fjandsamleg byggðunum. Öll þessi orð heyrðust nefnd í þeirri umræðu. Ég segi það alveg eins og er að mér finnst ömurlegt að meiri hlutinn skuli fara þá leið sem hér er verið að leggja upp með. Ég velti því líka fyrir mér, og ætla að velta því upp í þessum ræðustól, hvort hæstv. sjútvrh. hafi farið eftir lögum um ráðherraábyrgð þegar hann ákvað að hlusta ekki á rök manna um hvaða áhrif þetta mundi hafa á atvinnu þeirra og byggðir og afkomu og ákvað að fylgja fram kvótasetningu á smábátana vitandi það að menn fengju allt of litlar aflaheimildir til að geta stundað veiðarnar í aukategundunum og vitandi að lögin þýddu að menn væru komnir í þá stöðu að annaðhvort yrðu þeir að leigja til sín fisk ef þeir þá fengju hann eða að velja um það, eins og lögin voru, að losa sig við fiskinn svo þeir misstu ekki veiðileyfið. Ef ég man rétt úr lögunum um ráðherraábyrgð þá minnir mig að þar standi í einni greininni að ráðherra megi eigi framfylgja þeim lögum sem eigi verði séð að þegnarnir geti farið eftir. Ég nefndi þetta við ráðherrann einu sinni í haust. Hann hafði litlar áhyggjur af þessu. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að teflt sé á tæpasta vaðið í túlkun á þeim heimildum sem ráðherrann hefur til að framfylgja lögum. Ég tel vafasamt að menn geti vísvitandi farið í þannig lagasetningu þegar sjá má fyrir að innan fárra vikna geti þeir ekki framkvæmd lögin svo vel sé. Þannig hefur það auðvitað verið í haust varðandi krókaveiðimennina. Þeir hafa ekki haft heimildir í sumum þeirra tegunda sem þeir hafa fengið á króka sína. Menn hafa verið að lenda í vandræðum af þeim sökum. Það var ekki á bætandi í þeirri brottkastsumræðu sem farið hefur fram í landinu. Ég hefði talið það mikinn sóma fyrir hæstv. sjútvrh. ef hann hefði hlustað á skynsamlegar tillögur um það í vor að fresta þessum lögum, hvað þá ef hann hefði hlustað á skynsamlegar tillögur, m.a. frá Landssambandi smábátaeigenda, um að þessum lögum yrði a.m.k. frestað fram yfir áramót þannig að meiri hlutanum gæfist tóm til að vinna þessi lög án þess að valda fólki stórkostlegum skaða, sem bersýnilega hefur orðið sums staðar. En svo illa sjást menn fyrir í þessum málum að þeir hlusta ekki á nokkur einustu rök, ekki eina einustu ábendingu. Það er keyrt blint í að þjóna þeim hagsmunum að kvótasetja allar fisktegundir á alla báta á Íslandi. Það er hið harða markmið þessarar lagasetningar. Ég hef stundum orðað það svo að þegar kvótasett væri með þeim hætti sem gert er í stóra aflamarkskerfinu þá væri verið að fórna byggðum fyrir kvótabrask. Það er ekki sama að eiga atvinnu sína undir ákafa útgerðarmanna til þess að sækja sjó til að afla tekna og að búa við að þeir geti leigt frá sér óveiddan fisk í sjónum. Það ríkir allt annað viðhorf í sjósókn og atvinnuuppbyggingu þegar menn hafa atvinnu sína af því að þurfa að sækja sjóinn til að afla tekna í stað þess að leigja frá sér aflaheimildir og aðrir þurfi þar með að leigja aflaheimildir á okurverði til að geta stundað sjó. Þá breytist auðvitað sjósóknin og menn þora litla áhættu að taka. Í umræðum í gær kom fram mjög merkileg yfirlýsing að mínu viti. Við vorum að ræða byggðamál í gær. Þá sagði hæstv. viðskrh., Valgerður Sverrisdóttir --- ég held að ég fari örugglega rétt með --- að Hæstiréttur Íslands hafi fellt þann dóm að hér á landi mætti aðeins stjórna fiskveiðum með kvótakerfi. Þetta fannst mér einhver merkilegasta yfirlýsing, hæstv. forseti, sem ég hef heyrt í seinni tíð frá ráðherra, að búið væri að fella þann dóm af Hæstarétti Íslands að á Íslandi mætti aðeins stjórna fiskveiðum með kvótakerfi, þ.e. að það hefði falist í Valdimarsdómnum. Ég verð að segja eins og er að ég átti svolítið bágt með mig þegar ég heyrði þessa yfirlýsingu. Ég lýsti því reyndar yfir við hæstv. ráðherra að ég hefði aldrei heyrt þessa túlkun fyrr.

Þetta er komið úr miðstjórn Framsóknar.

Kann að vera, hv. þm. Það breytir hins vegar ekki því að ráðherrann stóð í þessum ræðustól og fullyrti þetta, ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Mér er spurn: Er þetta trú annarra ráðherra? Mér þætti fróðlegt og vænt um það ef t.d. hv. formaður sjútvn. sem ég veit að er búinn að skoða þessi mál í bak og fyrir vildi annaðhvort staðfesta eða hafna þessum sérstöku ummælum viðskrh. um að hér á landi megi aðeins stjórna fiskveiðum með kvótakerfi. Ég held að þetta séu alger öfugmæli hjá ráðherranum og að best færi á því að hún lýsti því yfir að hún hefði hreinlega mismælt sig í þessu máli. Ég lít ekki svo á að Valdimarsdómurinn hafi þessar afleiðingar. Ég hygg að í Valdimarsdómnum hafi Hæstiréttur eingöngu sagt að þar sem hér væri almennum fiskveiðum stýrt með kvótakerfi og fisktegundum skipt niður á skip þá bæri ekki brýna nauðsyn til þess að viðhalda annarri takmörkun og þess vegna þyrfti ekki að takmarka veiðileyfi þar sem menn yrðu hvort sem er að nálgast aflaheimildirnar eftir sem áður, annaðhvort til þeirra sem hefðu þær fyrir á leigu, á leigumarkaði aflamarksins eða með því að kaupa aflahlutdeild. Þar af leiðandi taldist ekki brýn nauðsyn til að hafa tvenns konar stýringu á fiskveiðum, annars vegar að heimila mönnum með veiðileyfi og hins vegar að stjórna með fiskikvóta. Í yfirliti frá lögmönnum sem unnið var fyrir Landssamband smábátaeigenda þá held ég að einmitt sá skilningur sé lagður í dóminn að það beri enga brýna nauðsyn til að stjórna fiskveiðum hér á landi eingöngu með kvótakerfi heldur megi stjórna þeim ýmist með flotastýringu, sóknarstýringu eða aflamarkskvótum, jafnvel með því að nálgast afla á uppboði eftir ákveðnum leiðum. Dómurinn staðfestir einungis að hér beri að hátta löggjöfinni þannig að leitast verði við að nýta auðlindina á sjálfbæran hátt. Ég held að þetta sé meginniðurstaða allra lagaskýringa sem ég hef heyrt á þessum dómi. Allar aðferðir sem að því marki stefna geta auðvitað mislukkast og verið misjafnlega árangursríkar, t.d. íslenska kvótakerfið sem hefur ekki byggt upp einn einasta botnfiskstofn. Við sitjum uppi með það að það vantar hundruð þúsunda tonna inn í almenna botnfiskveiði. Það er auðvitað eitt af stóru vandamálunum við fiskveiðistjórnina alla saman að við skulum ekki eftir áratugi sjá nokkurn árangur í uppbyggingu fiskstofna í íslenska kvótakerfinu, undir þeirri stjórn. Ég hygg að áðurnefnd fullyrðing hæstv. viðskrh. sé algert öfugmæli og misskilningur á dómi Hæstaréttar. Eins og ég sagði væri fróðlegt að heyra síðar í umræðunni hvaða skilning hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur á ummælum ráðherrans um að hér á landi sé eingöngu heimilt að stýra fiskveiðum með kvótakerfinu. Að lokum langar mig að gera að umræðuefni það mál sem oft hefur verið vikið að þegar talað er um stjórn fiskveiða, þ.e. innkomu nýliða í útgerð, með hvaða leiðum þeir komist að og hvernig þeim leiðum verði haldið opnum. Ég hef litið svo á að meðan menn byggju við sóknarstýrt kerfi að hluta, eins og verið hefur í smábátakerfinu, þá ættu menn inngönguleið í kerfið vegna þess að aflabrögðin sem byggja upp tekjur viðkomandi útgerðar ráðast af áræði þess sem kaupir skip og fer að gera út og kunnáttu hans til að nálgast þau verðmæti sem í fisknum felast. Ég tel að meðan opið er fyrir að ungir menn eða eldri sem telja sig búa að reynslu við að veiða fisk og treysta sér til að kaupa sér bát til að hefja veiðar í smábátakerfinu, þ.e. ef þeir ættu von á að verða ekki svo rígbundnir í kvóta að þeir gætu með þekkingu sinni, reynslu og dugnaði byggt sér betri framtíð og fengið betri tekjur en sá sem þeir keyptu af, þá væri séð fyrir því að endurnýjun í atvinnugreininni ætti sér stað og landsbyggðin, hinar dreifðu sjávarbyggðir, fengju inn í greinina nýja, duglega og kraftmikla menn sem vonandi stæðu áfram fyrir atvinnurekstri í viðkomandi byggðum í framtíðinni. Allar byggðir eiga framtíð sína í því að einhverjir í byggðunum hafi það mikið áræði og kjark að þeir þori að stofna til atvinnurekstrar. Þess vegna er auðvitað nauðsynlegt að í atvinnugreinum, m.a. í fiskveiðum, sé opin leið þar sem menn geti byrjað, þar sem möguleiki er á að byrja og þeir sem eru tilbúnir til að leggja fram meiri vinnu en aðrir sem e.t.v. eru farnir að lýjast, orðnir lasburða og vildi hætta, geta unnið sig upp og með dugnaði sínum og atorku aflað sér tekna og viðhaldið atvinnu í heimabyggð sinni. Þetta er það sem allar byggðir þurfa á að halda og þetta er einnig það sem allar atvinnugreinar þurfa á að halda, breytir þá engu hvort við erum að tala um verslun, þjónustu eða ferðamannaiðnað. Allir sem sækja í ákveðnar atvinnugreinar og hefja atvinnustarfsemi gera það vegna þess að þeir telja sig hafa annaðhvort þekkingu eða starfsfólk sem til þess hefur þekkingu að afla það mikilla tekna að hagkvæmt sé að fjárfesta í viðkomandi atvinnugrein. Ég tel að það sé gæfa Íslands að mönnum tókst að fara inn í atvinnugreinar, byrja þar jafnvel frá grunni með litla fjármuni en mikinn dugnað. Það skyldi þó ekki vera að m.a. stærstu verslunarkeðjur okkar Íslendinga séu einmitt reistar á slíku framtaki, að menn hafi byrjað með tiltölulega lítið af peningum en mikinn dugnað og framsýni. Verslunin hefur hins vegar færst á fáar hendur og sum þessara fyrirtækja orðin stórveldi. Eftir sem áður er hægt að finna rótina í því að þar gátu menn farið frjálsir inn í verslunina, byrjað smátt og drifið sig áfram. Ég tel að það sé verið að loka þessari leið með kvótasetningunni. Það þarf geysilega mikla peninga til að kaupa sig inn í veiðikerfi þar sem kvótasetningin er svona stíf. Menn munu örugglega segja sem andsvar við þessu: Menn þurfa líka að kaupa sig inn í sóknardagakerfið. Þar kostar sóknardagurinn líka eitthvað. Jú, vissulega eru það gild rök en eins og ég hef bent á áður þá er það svo að ef illa gengur eða ef tíðarfar er svo slæmt að tekjurnar detta niður þá heltast örugglega einhverjir úr lestinni og nýir menn geta komist að vegna þess að þeir telja sig hafa meiri kraft, meiri kunnáttu til fiskveiðanna og dugnað en þeir sem hverfa út. Þar af leiðandi gætu þeir komist inn í þessa grein og byggt sig upp á dugnaðinum. En þegar við ætlumst til þess að menn þurfi að kaupa sér veiðiheimildir, samfara því að fara inn í smábátakerfið, fyrir á annað hundrað millj. fer að verða fátt um fína drætti eins og sagt er. Þá fer að verða ansi erfitt fyrir einstaklinga að komast inn í þá útgerð. Það er auðvitað það sem við sáum á Vestfjörðum meðan kerfið var þannig að menn gátu byrjað í smábátakerfinu, oft og tíðum dugmiklir sjómenn sem höfðu misst atvinnu sína á hinum stærri skipum í aflamarkskerfinu, að sjómennirnir komu sér fyrir í smábátakerfinu. Menn sem höfðu farið í gegnum Stýrimannaskólann og höfðu réttindi á stærstu skip flotans ákváðu að fara á trillu. Þeir höfðu enga aðra leið inn í kerfið, enga aðra aðkomu að atvinnugreininni sem þeir þekktu, að veiða fisk. Þegar búið er að loka þessu er ég hræddur um að við séum á rangri leið í stýringu fiskveiðanna. Mér virðist að verði tillögur meiri hlutans samþykktar séum við að fórna byggðunum fyrir kvótabrask, það sé grafskriftin yfir byggðnum sem hér á að innleiða á Alþingi. Mér finnst illa farið fyrir góðu fólki ef það ætlar að samþykkja tillögur meiri hlutans, a.m.k. hafi þær ákvarðanir þær afleiðingar sem ég óttast að geti orðið. Ég endurtek það sem lokaorð, herra forseti: Það er verið að nauðga krókaveiðimönnum, félögum í Landssambandi smábátaeigenda, inn í kvótakerfi sem þeir vilja ekki fara í, kvótakerfi sem mun hafa mikil áhrif á atvinnustig í dreifðum sjávarbyggðum Íslands.