Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gengið er til dagskrár og tekið fyrir eina dagskrármálið, almennar stjórnmálaumræður, sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir og hefur hver þingflokkur 10 mínútur í fyrstu umferð, sex mínútur í annarri og sex mínútur í síðustu umferð. Þingmaður utan flokka, Þráinn Bertelsson, talar síðastur í fyrstu umferð og hefur sex mínútur. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Sjálfstæðisflokkur, Samfylkingin, Framsóknarflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Hreyfingin. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Sjálfstæðisflokk tala í fyrstu umferð Bjarni Benediktsson, 2. þm. Suðvest., í annarri umferð Einar K. Guðfinnsson, 5. þm. Norðvest., en í þeirri þriðju Unnur Brá Konráðsdóttir, 6. þm. Suðurk. Ræðumenn Samfylkingarinnar eru: Þórunn Sveinbjarnardóttir, 7. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, 4. þm. Reykv. s., í annarri, en í þriðju umferð Róbert Marshall, 8. þm. Suðurk. Fyrir Framsóknarflokk talar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 8. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, Eygló Harðardóttir, 7. þm. Suðurk., í annarri, en í þriðju umferð Gunnar Bragi Sveinsson, 4. þm. Norðvest. Fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð tala í fyrstu umferð Steingrímur J. Sigfússon, fjármálaráðherra, í annarri Lilja Rafney Magnúsdóttir, 6. þm. Norðvest., en Margrét Pétursdóttir, 3. þm. Suðvest., í þriðju umferð. Fyrir Hreyfinguna tala í fyrstu umferð Margrét Tryggvadóttir, 10. þm. Suðurk., og í annarri umferð Birgitta Jónsdóttir, 9. þm. Reykv. s. Ræðumaður utan flokka, Þráinn Bertelsson, 9. þm. Reykv. n., talar í fyrstu umferð.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Traust á Alþingi, á þingstörfunum, hefur verið í lágmarki undanfarin missiri. Það er grafalvarlegt mál því að Alþingi er bæði elsta og æðsta valdastofnun landsins. Þingið fer ekki einungis með lagasetningar og fjárstjórnarvaldið heldur hefur það einnig eftirlit með störfum ríkisstjórnarinnar og veitir henni aðhald. Ég hygg að allir þingmenn hafi spurt sig: Hvernig má endurheimta traust Alþingis? Hvernig endurheimtum við traust á störfum þingsins? Við sem hér störfum, hvar í flokki sem við stöndum, tökum skilaboð um lítið traust á þinginu til okkar og viljum allt til þess vinna að endurheimta virðingu þess. Góðir landsmenn. Enda þótt traust á þinginu hafi áður sveiflast til og frá var ekki við öðru að búast en að traust á þeim sem stjórna landinu mundi hrapa í kjölfar bankahrunsins. Svo fór að ný ríkisstjórn var mynduð sem síðar fékk meiri hluta í þingkosningunum sem fram fóru á síðasta ári. En þrátt fyrir ríkisstjórnarskiptin, öll fögru loforðin um breyttar áherslur, nýja tíma gegnsæis, öll slagorðin um skjaldborg heimilanna, norræna velferð, vinstra vor og velferðarbrú er staðan enn óbreytt hvað vantraustið á þinginu varðar. Traust á Alþingi er í lágmarki og það er erfitt að verjast þeirri hugsun að verkleysið og loforðasvik hafi ekki annað gert en að auka á vantraust í garð Alþingis og stjórnmálanna almennt. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hefur hvorki burði né getu til þess að leysa þau verkefni sem við henni blasa innan þings og utan. Helstu fórnarlömb þess stjórnleysis eru heimilin í landinu sem þjást vegna innanmeina og ágreinings innan ríkisstjórnarinnar. Þetta blasir við öllum Íslendingum. Góðir landsmenn. Stjórnmálaumræða dagsins í dag er í raun stórmerkileg því að það virðist allt vera til skoðunar og endurmats. Þeir sem lengst ganga kalla eftir nýju lýðveldi og sumir taka þá umræðu jafnvel alvarlega. Stjórnlagaþing og nýja stjórnarskrá, segja aðrir. Það þarf fleiri afsagnir, fleiri afsökunarbeiðnir, nýja flokka, ráðherrana af þingi. Fyrnum aflaheimildirnar, segir í stjórnarsáttmálanum. Göngum í Evrópusambandið, segir Samfylkingin og Vinstri grænir taka undir. Borgum Icesave-kröfurnar, segir ríkisstjórnin en þjóðin hafði ríkisstjórnina undir í því máli. Þrátt fyrir skýr skilaboð frá þjóðinni í þjóðaratkvæðagreiðslunni er sem ríkisstjórnarflokkarnir, sem á tyllidögum segjast vilja fylgja vilja fólksins í landinu, vilji ekki horfast í augu við það hver vilji fólksins í landinu er í því máli. Góðir landsmenn. Þetta eru miklir umbrotatímar, tímar sem reyna mjög á fjölskyldurnar og fyrirtækin en ekki síður á innviðina í samfélaginu, á þingið, á dómstólana og á stjórnsýsluna í landinu. Við gerum í senn upp við hið liðna og byggjum stoðir og undirstöður fyrir framtíðina. Að gera þetta tvennt í senn er afar vandasamt verk. Öllu skiptir að sýna fólkinu í landinu að við höfum tök á verkefninu og að við glímum við tímabundið ástand, að betri tímar eru fram undan ef allir taka saman og leggjast á eitt. Til þess að virkja samtakamátt þjóðarinnar þurfa stjórnvöld hins vegar að greiða götu þeirra sem vilja skapa verðmæti og eru tilbúnir að leggja á sig. Á fundum mínum að undanförnu hringinn í kringum landið finn ég að fólk er tilbúið til að leggja mikið á sig. Fólk er tilbúið til þess að taka þátt en því finnst sem ríkisstjórnin sé í sífellu að þvælast fyrir. Góðir landsmenn. Við vitum öll að það er engin einföld leið. Það er engin skemmri skírn til til lausnar á þeim vanda sem við okkur blasir en það er við aðstæður sem þessar sem öllu skiptir að greina á milli áríðandi mála og annarra mála sem eru mikilvæg en þarfnast ekki tafarlausra úrbóta. Af verkum ríkisstjórnarinnar er ljóst að hún skilur ekki hvar mörkin þarna á milli liggja. Það er t.d. áríðandi að taka á greiðsluvanda heimilanna, það getur ekki beðið lengur. Forsætisráðherra segist hafa innleitt 50 aðgerðir en það er ekki fjöldi aðgerðanna sem hér telur, það er að hve miklu gagni aðgerðirnar hafa komið. Það þarf að vera eitthvað hald í úrræðunum. Nýleg skýrsla Seðlabankans sýnir að vandi heimilanna fer enn vaxandi. Það er jafnframt áríðandi að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum. Þar má hvergi gefa eftir því að það er okkar að taka á þeim vanda, honum má alls ekki velta yfir á framtíðarkynslóðir. Leið ríkisstjórnarinnar að hækka skatta stórlega og auka við álögur gerir vonda stöðu enn verri. Það er jafnframt um niðurskurðarmálin að segja að það er fyrirséð að lítil sátt verður um niðurskurð í rekstri ríkisins og margir munu verða fyrir miklum vonbrigðum. En öllu skiptir að í ríkisfjármálum verði raunsæi og ábyrgð tekin fram yfir vinsældir og stundarhagsmuni. Þannig vinnubrögð munum við í Sjálfstæðisflokknum styðja. Og enn um það sem er áríðandi. Það er áríðandi að örva hagvöxt, bæta rekstrarskilyrði atvinnustarfseminnar, afnema gjaldeyrishöftin, laða að fjárfesta, lækka vexti, skapa ný störf. Þetta eru áríðandi verkefni og verkefni sem verður að sinna af miklum þrótti. Ríkisstjórninni tókst á einungis hálfu ári að spilla fyrir stöðugleikasáttmálanum, að halda þannig á málum að það samkomulag sem var við aðila vinnumarkaðarins er ekki lengur til staðar. Fyrst og fremst er það vegna aðgerðaleysis og óraunhæfra hugmynda um fyrningu aflaheimilda. Og enda þótt lög um stjórn fiskveiða séu dæmi um mikilvægt mál er það sem betur fer að renna upp fyrir stjórnarliðum að það er ekki áríðandi að fyrna aflaheimildir, þvert á móti er áríðandi að slíkum hugmyndum verði varpað fyrir róða. Fyrningarleiðin á ekkert annað skilið en að verða brottkasti að bráð. Frú forseti. Ég hef hér rakið nokkur áríðandi mál sem fólkið í landinu horfir til þingsins með lausnir á. Til hliðar við þessi áríðandi mál eru auðvitað fjölmörg mikilvæg mál, mál sem þarf að sinna en hafa engu að síður tekið of mikinn tíma í þingstörfunum, dýrmætan tíma frá lausn á greiðsluvanda heimilanna og frá atvinnumálum. Barátta ríkisstjórnarinnar frá því fyrir ári síðan fyrir nýrri stjórnarskrá er dæmi um slíkt mál. Engum dylst að endurskoða þarf stjórnarskrána og það viljum við í Sjálfstæðisflokknum að verði gert. En hver getur haldið því fram með einhverjum rökum að það hafi verið stjórnarskráin sem brást? Að tafir á endurskoðun stjórnarskrárinnar séu helstu vandamál heimilanna, að það séu brestir í stjórnlögunum sem eru að sliga heimilin? Hverjum dettur slíkt í hug? Stjórnlög á að endurskoða af yfirvegun og þótt okkur hafi ekki auðnast að skapa sátt um breytingar á stjórnarskránni, einstökum köflum hennar, verður ekki sagt að það hafi valdið okkur neinum búsifjum. Hugmyndin um stjórnlagaþing hefur kútvelst hér um í þinginu og svo fast er haldið í hugtakið að ráðgefandi samkomu sem enga stjórnarskrárlega stöðu hefur, enga stjórnskipulega stöðu, hvað þá minnstu valdheimildir, á að kalla saman undir því stóra heiti stjórnlagaþing. Það er mikið rangnefni. Við sjálfstæðismenn viljum að ríkt samráð verði haft við þjóðina um endurskoðun stjórnarskrárinnar og höfum lagt okkar af mörkum hér í þinginu til að tryggja nauðsynlega aðkomu þjóðarinnar að því máli, t.d. með því að halda þjóðfund, þjóðfundarfyrirkomulagið er heppilegt, vel heppnuð leið sem nýlega var látið reyna á til að kalla eftir sjónarmiðum frá þjóðinni. Það virðist vera að takast sátt á þinginu um að skipa nefnd sem hafi það hlutverk að semja frumvarp og skapa framhaldi málsins eðlilega og nauðsynlega umgjörð. Það er til bóta, að sjálfsögðu, en það breytir ekki hinu að Alþingi er stjórnlagaþingið. Það er Alþingi sem samkvæmt lögum gerir breytingar á stjórnarskránni. Hér er á þinginu er annað mál, vatnalög, sem hefur fengið vaxandi athygli en er ekki áríðandi þótt mikilvægt sé. Vatnalögin eru fyrst og fremst dæmi um mál sem sýnir að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur má ekki missa af einu einasta tækifæri til að efna til ágreinings. Gildistöku vatnalaganna á einfaldlega að fresta eins og nefnd undir forustu Samfylkingarinnar lagði til. Síðast en ekki síst eru lýðræðisumbætur mikilvægt mál. Kröfunni um beinna lýðræði verður ekki mætt með því einu að varpa fram hugmynd um persónukjör í sveitarstjórnarmálum sem tilraun. Það var skot sem fór langt yfir markið hjá forsætisráðherra og lengst af í þeim leik var reyndar sem svo að forsætisráðherra væri ekki í sama liði og margir stjórnarliðar. Fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslna og þróun kosningalöggjafar er verkefni sem þarf að vera í traustum farvegi og vinna þvert á flokkslínur. Enginn má efast um vilja Sjálfstæðisflokksins til að halda þeirri umræðu áfram og þróa hugmyndir um beina aðkomu landsmanna að endanlegri ákvörðun í stórum málum. Góðir landsmenn. Það er með því að sinna áríðandi málum og hafa traust tök á mikilvægum málum, sem ekki þarfnast þó tafarlausra úrbóta en við erum öll sammála um að vinna þarf að, sem við Íslendingar finnum fjölina okkar aftur. Við höfum allt sem þarf og meira til. Við erum fámenn en afskaplega lánsöm þjóð. Við höfum miklar auðlindir, mikinn mannauð, sterka innviði. Möguleikar okkar í framtíðinni eru ótakmarkaðir. Góðir landsmenn. Ég óska ykkur öllum gleðilegs sumars um leið og ég sendi bændum undir Eyjafjöllum baráttukveðjur með von um að náttúruöflin snúist á sveif með þeim í öllum þeirra störfum í framtíðinni. - Lifið heil.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Á þessum vetri, eins og oft áður, hafa Íslendingar ekki farið varhluta af krafti náttúrunnar, fegurð hennar og eyðileggingarmætti. Jarðeldarnir á Fimmvörðuhálsi og í Eyjafjallajökli ollu bændum á Suðurlandi búsifjum og skakkaföllum í ferðaþjónustu og flugi en með samhentu átaki fólks, fyrirtækja og stjórnvalda hefur okkur tekist að snúa vörn í sókn þótt enn sé mikið verk óunnið. Það er skynsamleg afstaða í lífinu að vona það besta en búa sig jafnframt undir hið versta. Íslendingar búa að aldalangri reynslu af glímunni við náttúruöflin; eldgos, jarðskjálfta, ofanflóð. Við þeim eigum við viðbragðsáætlanir, allir þekkja hlutverk sitt og vinna eins og einn maður. Við kunnum að bregðast við hamförum af náttúrunnar völdum en þegar hamfarir af mannavöldum blasa við okkur skortir okkur sömu tæki. Af því þarf að læra. Hrunið voru hamfarir af mannavöldum. Afleiðingin er mikil lífskjaraskerðing þorra fólks. Við erum í þröngri stöðu en höfum það hugfast að í henni eru líka fjölmörg tækifæri til breytinga og umbóta á íslensku samfélagi og stjórnkerfi. Kjósendur hafa tekið tækifærið til breytinga tveim höndum, fyrst í alþingiskosningunum í fyrra og svo með eftirminnilegum hætti í sveitarstjórnarkosningum 29. maí síðastliðinn. Ég vona að langþráð stjórnlagaþing kalli fram sömu viðbrögð um land allt. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis var biðarinnar virði. Hún geymir hafsjó upplýsinga og leiðbeininga um það hvaða umbætur þarf að gera í löggjöf, í stjórnkerfinu, já og einnig í starfi fjölmiðla og annarra máttarstólpa þjóðfélagsins. Nýtum það góða gagn sem skýrslan er sem grunn að bættum stjórnarháttum og vinnubrögðum hér sem annars staðar. Á þessum vinnustað, Alþingi Íslendinga, er einnig verk að vinna. Það þarf að gera nauðsynlegar breytingar á þingskapalögum, breyta starfsháttum löggjafans til frambúðar og efla með breyttum vinnubrögðum traust fólks til þessarar stofnunar og virðingu Alþingis. Nokkuð hefur verið rætt um það í þessum sal í vetur að fólk ætti ekki að eyða tíma sínum í smámál, eða eins og formaður Sjálfstæðisflokksins orðaði það áðan, mál sem eru ekki áríðandi þegar önnur stærri bíða. En hér hafa engin smámál verið rædd og afgreidd heldur brýnar og tímabærar umbætur á stjórnkerfinu og á sviði mannréttinda. Ég nefni nokkur dæmi: Breytt fyrirkomulag við skipan hæstaréttar- og héraðsdómara, loksins. Stóreflingu embættis sérstaks saksóknara sem nú fær 80 starfsmenn í stað 30 áður. Fortakslaust bann við nektarsýningum sem vakið hefur heimsathygli á Íslandi. Ein hjúskaparlög fyrir alla. Einhverjir hefðu sagt hallelúja af minna tilefni. Forseti. Þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna og ráðherrar í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur standa nú andspænis fjárlagagerð fyrir árið 2011. Brúa þarf allt að 40 milljarða kr. gat á fjárlögunum. Það kallar á mikinn niðurskurð hjá ríkinu en við þessar aðstæður dugar flatur niðurskurður skammt. Gera þarf róttækar breytingar á ríkiskerfinu og stofnunum þess. Byrjum á Stjórnarráðinu, hæstv. forseti. Skipulag og verkaskipting ráðuneytanna, sem sómdu sér vel árið 1969, eru fyrir löngu gengin sér til húðar og samræmast ekki kröfum samtímans. Sameining og fækkun ráðuneyta er forsenda þess að hagræða megi af einhverju viti. Einnig þarf að sameina ríkisstofnanir og brjóta niður múrana sem nú umlykja stofnanir og ráðuneyti og koma í veg fyrir eðlilegt samstarf. Huga þarf að nánara samstarfi á háskólastigi, bæta verkaskiptingu á milli háskólanna og taka fyrstu skrefin í átt til fækkunar háskóla hér á landi. Við þessar aðstæður eru auðlinda- og umhverfisskattar eðlilegir, sanngjarnir og hagkvæmir fyrir samfélagið. Við jafnaðarmenn höfum einnig nefnt til sögunnar sérstakan tekjuskatt á fjármálastofnanir, svokallaðan bankaskatt. Á síðasta ári var hagnaður bankanna þriggja samtals 51 milljarður kr. og arðsemi eigin fjár allt að 30%. Fyrstu þrjá mánuði þessa árs hagnaðist Landsbankinn um 90 milljónir á dag. Ágætu landsmenn. Þetta gerist á sama tíma og stjórnvöld hafa átt í mikilli baráttu við lánastofnanir til þess að fá þær til að koma betur til móts við skuldara. Nú er tækifæri til þess að hætta að einkavæða hagnaðinn og ríkisvæða tapið af rekstri banka hér á landi. Að undanförnu hafa þingmenn úr öllum flokkum unnið mikið starf að því að efla og bæta úrræði fyrir heimilin í landinu. Afrakstur þeirrar samvinnu lítur nú dagsins ljós og verður án efa til þess að létta kjör þeirra sem glíma nú við skuldavanda eða stefna í þrot. Staðan er vissulega alvarleg. Um fjórðungur heimila á við mikinn fjárhagsvanda að stríða en við skulum ekki gleyma því að skuldsetning íslenskra heimila var orðin mjög mikil fyrir hrunið, en þá átti um fimmtungur heimila í sambærilegum erfiðleikum. Hrun krónunnar, verðbólga, hækkun lána og atvinnumissir hefur gert stöðu margra nær óbærilega en úrræði stjórnvalda, bæði þau sem þegar hefur verið gripið til og þau sem nú eru í farvatninu, eiga að mæta verulegum hluta þess vanda. Hinar almennu aðgerðir, eins og greiðslujöfnun lána, hækkun vaxtabóta, og þá tel ég líka tillögur félags- og tryggingamálaráðherra um lækkun bílalána, svara þörfum stórs hluta skuldugra heimila, ekki síst þegar tekið er tillit til þess hversu þungt bílalán vega í heildarskuldum þeirra heimila sem eiga í mestum erfiðleikum. Forseti. Mesta böl okkar nú um stundir er atvinnuleysi þúsunda Íslendinga, 8–9% af vinnuafli. Margir þeirra hafa verið án atvinnu missirum saman, í meira en ár. Það er án nokkurs vafa versti vandinn sem við er að etja í uppbyggingu efnahagslífs og samfélags í kjölfar bankahrunsins. En við skulum ekki gera okkur þá grillu að störf fyrir atvinnuleitendur sé öll að finna með því að skapa svipuð störf fyrir alla. Fjölbreytni atvinnulífs og starfa verður að styðja með öllum ráðum. Á meðan þúsundir eru án atvinnu leita fyrirtæki á sviði hugverka að starfsfólki með alls kyns menntun, tæknimenntun og vísindamenntun, starfsmenntun og háskólamenntun. Þeirri þörf verður að mæta með því að mennta fólk til starfa sem atvinnulífið kallar eftir. Þar er þörf á samstarfi stjórnvalda, skóla og atvinnulífs. Góðir landsmenn. Sameiginleg eign landsmanna á náttúruauðlindum, hverju nafni sem þær nefnast, og afgjald af nýtingu þeirra er grundvöllur þess samfélagssáttmála sem íslensku samfélagi er nauðsynlegur eigi okkur að farnast vel á komandi árum og áratugum. Sameign þjóðarinnar á auðlindum okkar þarf að hljóta sinn sess í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þessar klukkustundirnar rignir orðsendingum yfir þingmenn vegna vatnalaganna. Ég vil nota þetta tækifæri til að koma því skýrt á framfæri að staða vatnalaganna er ekki í neinni óvissu. Lögin frá 2006 munu ekki taka gildi, en iðnaðarráðherra leggur fram nýtt frumvarp til vatnalaga væntanlega eigi síðar en við upphaf haustþings. Góðir landsmenn. Endurreisnarstarfinu er ekki lokið. Mér segir svo hugur að eftir um áratug getum við litið til baka og séð að á miðju ári 2010 stóðum við á tímamótum í endurreisnarstarfinu. Lykillinn að áframhaldandi árangri er að tekist sé á við vandann í rekstri ríkisins á fjárlögum næsta árs, að þriðja endurskoðun efnahagsáætlunar AGS og stjórnvalda gangi eftir, að samningaviðræður um aðild Íslands að Evrópusambandinu hefjist á seinni hluta þessa árs, og fjárfestar, jafnt innlendir sem erlendir, treysti sér til þess að festa fé sitt í nýsköpun og annarri atvinnuuppbyggingu hér á landi. Gangi það eftir eru okkur flestir vegir færir. Í upphafi máls míns sagði ég að landsmenn hefðu tekið tækifærið til breytinga tveim höndum í kosningum þessa árs og í fyrra. Það er afar gleðilegt en gleymum því ekki að lýðræði krefst stöðugrar þátttöku hvers einasta mannsbarns, ekki bara í kosningum heldur í almennri umræðu um landsmálin, um bæjarmálin, um réttindabaráttu okkar tíma heima og erlendis. Lýðræðið krefst þess af okkur að hvert og eitt okkar leggi sig fram um að byggja betra samfélag. Það er ekki einkamál stjórnmálamanna eða stjórnmálaflokka. - Lifið heil.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Að undanförnu hefur mikið gengið á í stjórnmálum á Íslandi og ekki hægt að segja annað en að íslenskir stjórnmálamenn hafi fengið ótvíræð skilaboð um að breytinga sé þörf. Menn hafa þess vegna rætt það mikið og velt fyrir sér hverju þurfi helst að breyta og haft ýmsar skoðanir á því. Eitt og annað hefur verið gert í lýðræðismálum, ýmsar breytingar reyndar þar. Það var brotið blað, má segja, með myndun minnihlutastjórnar þegar við framsóknarmenn töldum að við þær aðstæður sem voru ríkjandi í þjóðfélaginu hlytu allir að vinna saman nokkurn veginn að sömu markmiðum. Við lögðum svo fram efnahagstillögur til þessarar sömu ríkisstjórnar svo hún mætti vinna úr þeim. Það var tekin upp mikil samvinna í Icesave-málinu umdeilda. Hér í þinginu hafa verið lagðar fram endalausar samstarfstillögur. Eins teljum við mikilvægt að efla áfram stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, tryggja raunverulega þrískiptingu ríkisvaldsins. Framsóknarmenn hafa barist mikið fyrir stjórnlagaþingi og gert tillögur um aðrar gagngerar breytingar í stjórnkerfinu. Allt þetta hins vegar mun ekki duga til ef ekki er ráðist gegn rót vandans, rót þeirrar óánægju sem er ríkjandi og er ákaflega skiljanleg. Hún hlýtur að vera sú að á gríðarlegum erfiðleikatímum, einhverjum mestu efnahagslegu hörmungum sem yfir landið hafa gengið, skila stjórnmálin ekki af sér lausnum. Þau framkvæma ekki í samræmi við tilefnið. Á meðan sú verður raunin verður engin sátt um stjórnmálin í landinu, sama hvað líður góðum lýðræðisumbótum. Ástand eins og hér ríkir núna kallar á róttækar aðgerðir, aðgerðir sem menn mundu kannski ekki grípa til við eðlilegar aðstæður. Nú stefnir hins vegar því miður í að þingið ljúki hér störfum eina ferðina enn án þess að afgreiða raunhæfar lausnir fyrir íslensk heimili og atvinnulíf. Það hefur reyndar gengið ágætlega í samvinnu flokkanna að gera úrbætur á gölluðum greiðsluaðlögunarlögum, en þau lög koma fyrst og fremst til móts við fólk sem þegar er komið í þrot. Það er ekki komið til móts við þá sem eru áfram að reyna að berjast og hafa möguleika á því. Það er ekki komið til móts við fólk sem á dálítið eigið fé. Það er í raun nánast gert ráð fyrir því að millistéttin í landinu þurrkist út, eins og því miður hefur gerst víða þar sem menn hafa fylgt leiðsögn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það vantar sem sagt hvatann til að menn haldi áfram að berjast, berjast í því að eiga fyrir skuldunum. Það er raunar búinn til öfugur hvati, sterkur öfugur hvati, og fólk nánast hvatt til þess að hætta að vinna og segja þetta gott því að það er ekki komið til móts við það fyrr en sú er orðin raunin. Það er ekki hægt að ná fram réttum hvata, fá fólk til þess að berjast áfram, nema að tvennt sé tryggt, annars vegar að lágmarkssanngirni ríki í samfélaginu og hins vegar að fólk hafi einhverja framtíðarsýn til að vinna að. Því miður hefur hvorugt verið veitt. Minnihlutastjórnin sem sat hér í nokkra mánuði í fyrra hafði þrjú verkefni. Ekkert þeirra var klárað. Eitt þeirra var að ráðast í almennar aðgerðir til að leysa skuldavanda íslenskra heimila. Til þess höfðu menn einn mánuð. Það var einfaldlega talið að meiri tími væri ekki til stefnu. Síðan er liðið næstum eitt og hálft ár, ósköp lítið hefur gerst og raunar ekkert sem talist getur almennar aðgerðir. Þó sjáum við sem betur fer sífellt betur hversu raunhæfar aðgerðirnar eru sem ganga út á að færa lán allra á nokkurn veginn þann punkt sem þau voru í í byrjun árs 2008, 20% þegar tillögurnar voru lagðar fram, í rauninni að slíkar aðgerðir séu það eina sem var raunhæft í stöðunni. Nú hefur hæstv. félagsmálaráðherra, sem var einn mesti og ötulasti andstæðingur almennrar skuldaleiðréttingar á sínum tíma, sem betur fer snúist hugur. Hann talar nú fyrir almennri skuldaleiðréttingu, þó einkum varðandi bílalánin. Hvað varðar lán til heimilanna, fasteignalánin, eru tækifærin enn betri þar því að þar er þó búið að gera ráð fyrir afskriftinni. Þar er búið að færa niður lánasöfnin. Hins vegar rukka bankarnir, bankarnir sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir nefndi áðan að skiluðu gríðarlegum hagnaði, áfram 100% fyrir lán sem þeir keyptu með verulegum afslætti. Þetta kallar á inngrip stjórnmálanna. Það er ekki hægt að bíða og bíða í þeirri von að bankarnir, vogunarsjóðirnir og stóru erlendu bankarnir sem eiga þá muni allt í einu taka upp á því að gefa eftir. Þeir eru í þessum bransa til að ná sem mestu með öllum mögulegum ráðum. Þess vegna þurfa íslensk stjórnvöld við þessar aðstæður að grípa inn í fyrir almenning í landinu. Þau þurfa að gera það fyrir október á þessu ári og hefðu raunar átt að vera búin að því fyrir löngu. Í október á þessu ári tekur gildi yfirlýsing frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þess efnis að það verði engar frekari frystingar og engar frekari niðurfærslur lána. Hvað á þá að taka við? Ekki ætla menn að setja hér stóran hluta íslenskra heimila og fyrirtækja á nauðungaruppboð þannig að eignaverðið í landinu öllu hrynji? Nei, það getur ekki verið. En þá verðum við að hafa raunhæfar framtíðarlausnir og við verðum að byrja að vinna að þeim strax. Þess vegna höfum við lagt fram það sem við köllum þjóðarsáttartilögur, 10 tillögur að atriðum sem allir flokkar ættu að geta verið sammála um, um nauðsynlegar bráðaaðgerðir. Í fyrsta lagi er að allir sammælist um að nauðsynlegt sé að ráðast í almennar aðgerðir í skuldamálum heimilanna. Það þarf líka að breyta gjaldþrotalögunum þannig að þeir sem lenda í vandræðum þrátt fyrir almennar aðgerðir og jafnvel í gjaldþroti séu ekki eltir áratugum saman. Það þarf að lækka vextina. Nú eru vextir hér líklega einhverjir þeir hæstu í heimi og hafa verið lengi en í nágrannalöndum eru þeir rétt rúmlega 0%. Það er verið að borga þessa gríðarlega háu vexti frá ríkinu til m.a. erlendra jöklabréfaeigenda og ekki hvað síst til bankanna sem voru nefndir hérna áðan. Bankarnir taka innstæðurnar sem í þá eru lagðar og lána þær ekki út, ekki í áhættusama atvinnuuppbyggingu, nei, þeir setja peningana inn í Seðlabankann þar sem ríkið sér um að borga þeim verulega háa vexti, svo háa vexti að þeir hirða góðan vaxtamun og hafa af þann gríðarlega hagnað sem nefndur var hér áðan. Það er því ekki verið að slá skjaldborg um heimilin, það er verið að slá skjaldborg um kröfuhafa. Það má kannski segja að þetta sé skjaldborg um heimilin en hún snýr þá öfugt og skjaldborg sem snýr öfugt er umsátur. Það ríkir umsátur um heimilin og fyrirtækin í landinu og það er því miður í samræmi við þá stefnu sem mörkuð hefur verið með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og virðist sem stjórnvöld treysti sér einfaldlega ekki til að hverfa af þeirri braut þrátt fyrir að nú megi blasa við öllum hver afraksturinn er. Það er gríðarlega mikilvægt að menn hverfi af þessari braut sem allra fyrst og fari að byggja upp vinnu í landinu. Tækifærin eru svo sannarlega til staðar og tækifæri Íslands hvað þetta varðar eru hugsanlega meiri en nokkurs annars lands í Evrópu. Það er nefnilega svo ótal margt sem vinnur með okkur. Ég gæti talið hér upp a.m.k. 30 fjárfestingarverkefni, 30 stór atvinnuverkefni sem menn gætu ráðist í og eru tilbúnir að ráðast í ef stjórnvöld skapa framtíðarsýn hvað varðar skattstefnu og slíkt og eru tilbúin til að svara spurningum á borð við það hvernig staðið verði að orkuframleiðslu. Slík framtíðarsýn er hins vegar ekki til staðar. Það er stöðugt aukið á óvissuna og fjárfestingarverkefnin, atvinnuverkefnin, glatast eitt af öðru. Þetta er stórhættulegt fyrir hvaða land sem er en sérstaklega fyrir Ísland. Ísland er í þeirri stöðu að geta, eins og ég nefndi áðan, unnið sig út úr vandanum miklu hraðar en nokkurt annað land en því miður er það líka í þeirri stöðu að geta lent í meiri vanda en nokkurt annað land í Evrópu. Ástæðan er sú að við erum mjög fámenn þjóð með miklar auðlindir. Ef okkur auðnast að vinna þannig úr því að þjóðin öll hafi hag af er miklu meira en nóg til skiptanna fyrir alla. Ef sú neikvæða keðjuverkun sem nú er ríkjandi heldur hins vegar áfram er hættan sú að hér haldi fólk áfram að flytjast úr landi. Svona lítil þjóð í Norður-Atlantshafi má ekki við því að missa þúsundir, jafnvel tugþúsundir, af ungu og efnilegu fólki úr landi. Við verðum að grípa inn í strax, snúa við þessari neikvæðu keðjuverkun og koma á þeirri jákvæðu keðjuverkun sem allar forsendur eru til að koma hér á. Til að svo megi verða verða menn að láta sig stjórnmál varða og helst að vera tilbúnir, sem allra flestir, að taka þátt í því að berjast fyrir hagsmunum landsins. Nú er því ekki tíminn til að gefast upp á pólitík, nú ættu sem allra flestir að láta sig stjórnmálin varða og taka þátt í að berjast fyrir því að Ísland verði besti staður í heimi til að búa á.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Ekki get ég lofað því að maður fari heim frá umræðunni fljúgandi á vængjum kvöldroðans ef ekkert verður til að hressa mann við annað en málflutningur stjórnarandstöðunnar, a.m.k. eins og hann er enn sem komið er. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það áfall sem Ísland varð fyrir á haustmánuðum 2008. Það áfall var ekki bara efnahagslegt, og nægt var nú tjónið samt sem þar varð. Það var líka sálrænt, tilfinningalegt, félagslegt, sjálfsmynd okkar laskaðist og orðspor okkar sömuleiðis. Það varð víðtækur trúnaðarbrestur, traust hrundi til grunna í samfélaginu. Við erum enn að glíma við það ástand. Skilaboðin úr sveitarstjórnarkosningunum á dögunum bera það meðal annars með sér. Það er gremja, það eru vonbrigði, það er reiði sem leitar útrásar með ýmsum hætti og það er skiljanlegt. Það er verk að vinna í íslensku samfélagi við að endurheimta traust. Það er verk að vinna við að endurreisa efnahaginn. Það er verk að vinna við að græða sár vonbrigða og réttlátrar reiði þegar hlutum er leyft að gerast sem eiga ekki að geta gerst. Rannsóknarskýrsla Alþingis, störf sérstaks saksóknara, störf sérnefndar Alþingis, störf skattyfirvalda og dómstóla, allt eru þetta mikilvægir hlekkir í uppgjörinu, því að réttlætinu og sannleikanum verði þjónað eins og kostur er, en þeir hlutir munu taka sinn tíma. Þeir munu kosta mikla fjármuni. Það er ekki bara svo að á Íslandi séu menn að glíma við þessi vandamál. Um víða veröld og ekki síst í mörgum löndum Evrópu er við hliðstæða atburðarás að fást. Skuldsett, ofþanin hagkerfi, ofvaxinn og útblásinn banka- og fjármálageiri og fasteignageiri hrynur saman með stórkostlegu tjóni sem meira og minna lendir, því miður, að lokum á herðum hins opinbera og skattgreiðenda. Það er dapurlegt en þannig er það. Ríkissjóðir víða um lönd taka á sig stórkostlega skuldabyrði ofan á það sem fyrir var og menn munu verða ár og jafnvel áratugi að vinna sig út úr ástandinu. Ísland varð fyrsta þróaða hagkerfið til að lenda í risaáfalli í þessari umferð. Bankahrunið hér á sér vart hliðstæðu, að okkar örsmáa hagkerfi skyldi komast á blað með þrjú af 10 stærstu gjaldþrotum sögunnar er með endemum. Að skuldir ríkisins skyldu fara úr engu miðað við hreina stöðu í upp undir 50% af vergri landsframleiðslu á einu og hálfu til tveimur árum er án fordæma. En kosturinn við að Ísland varð eins konar undanfari í efnahagshruninu er um leið sá að við erum lengra komin á margan hátt í að takast á við vandann en önnur lönd. Við erum um margt einu til einu og hálfu ári á undan ef það er skoðað og bornar saman þær aðgerðir sem við gripum til fyrir einu ári, á vordögum 2009, og aftur um síðustu áramót, við það sem ríkisstjórnir víða um lönd eru núna að hefjast handa um annars staðar. Þessar aðgerðir hafa þegar skilað miklu eins og nú er æ betur að koma í ljós. Auðvitað bíða engu að síður Alþingis og ríkisstjórnar að sönnu mikil verkefni. Hv. þm. Bjarni Benediktsson talaði hér um virðingu Alþingis eða traust, eða öllu heldur skort á hvoru tveggja. Ég tel að Alþingi vinni sér fyrst og fremst traust með vönduðum vinnubrögðum og því að skila sínu hlutverki. Það verður undir smásjá hvernig Alþingi stendur sig í þeim efnum á næstu klukkutímum. Það kemur ekki til greina að Alþingi ljúki hér störfum og fari í sumarleyfi fyrr en vandaður og sómasamlegur frágangur á málefnum heimilanna hefur fengið hér farsæla afgreiðslu. Það kemur heldur ekki til greina að Alþingi fari í frí fyrr en búið er að tryggja að vatnið verði ekki einkavætt. Hver er nú staðan þegar við nálgumst mitt ár 2010 og það eru að nálgast tvö ár frá hruninu í byrjun október 2008? Jú, það er hollt að bera það lítillega saman. Við hverju bjuggumst við þá? Við hverju bjuggumst við framan af ári í fyrra og hver er staðan nú? Því var t.d. spáð að landsframleiðsla á síðasta ári mundi tæplega halda í horfinu að nafnvirði og verða um 1.400 milljarðar kr. Nú liggur fyrir að hún verður a.m.k. 1.500 milljarðar kr. Það liggur fyrir að samdráttur sem spáð var að yrði 10% af vergri landsframleiðslu verður nær því að verða 6,5%. Því var spáð að þrátt fyrir aðgerðir í fyrra yrði halli á rekstri ríkissjóðs um 12,6% af vergri landsframleiðslu. Hann stefnir nú í að hafa orðið um eða innan við 9% af vergri landsframleiðslu. Því var spáð að atvinnuleysi yrði upp undir 10% að meðaltali. Það varð á milli 8 og 9%. Atvinnuleysi, bæði í apríl og aftur í maí á þessu ári, er heldur minna en í sömu mánuðum síðasta árs. Það er á niðurleið og var 8,3% nú í maímánuði. Það sem meira er um vert, á tveimur ársfjórðungum í röð hefur íslenska hagkerfið vaxið. Það hefur ekki dregist saman eins og spár gengu út á. Bæði á fjórða ársfjórðungi síðasta árs og fyrsta ársfjórðungi þessa árs varð lítils háttar vöxtur í hagkerfinu. Og það sem meira er um vert, það er útflutnings- og verðmætasköpunardrifinn vöxtur. Þess sér m.a. stað í því að vöruskiptajöfnuður var jákvæður svo nam tæpum 17 milljörðum kr. í maímánuði sl. Það munar um minna en tæpa 17 milljarða kr. í afgang af vöruskiptum við útlönd. Með öðrum orðum eru ýmis jákvæð teikn á lofti hvað það snertir að það verði sá viðsnúningur í hagkerfinu sem við þurfum að sönnu sárlega á að halda. Ég segi hiklaust fyrir mitt leyti að væri ekki fyrir eldgos, hestapest og óvissu á ýmsum markaðssvæðum okkar Íslendinga er ég viss um að hér yrði hagvöxtur í ár frekar en samdráttur. Þessi jákvæðu teikn þýða á hinn bóginn ekki að hin erfiða glíma við ríkisfjármálin verði nokkuð annað en erfið. Það verður hún. Það verða aðgerðir upp á um 43 milljarða kr. á næsta ári sem í grófum dráttum eru líklegir til að skiptast í um 11 milljarða kr. sértæka tekjuöflun og 32 milljarða kr. aðhald í útgjöldum. Það verður erfitt. Góðu fréttirnar eru þar með þær að þá verður það versta og það mesta búið. Við eigum eitt virkilega erfitt ár eftir. Þaðan í frá er engin ástæða til að ætla annað en að sæmilegur viðsnúningur og umsvif í hagkerfinu skili okkur að mestu leyti því sem við þurfum til að ná markmiðum okkar um hallalausan rekstur ríkisins á árinu 2013. Samvinna og samstarf mun þar skipta miklu máli og það mun reyna verulega á það í þeirri erfiðu glímu sem fram undan er. Hver er leið Íslands út úr erfiðleikunum? Jú, leið Íslands liggur í gegnum það sem við höfum, raunhagkerfi okkar, útflutnings- og samkeppnisgreinar, nýsköpun, sjávarútveg, landbúnað, matvælaiðnað, ferðaþjónustu, orku og tækni- og þekkingargreinar sem við eigum að hlúa að. Það er fullt af jákvæðum merkjum. Ég fór í gegnum einn af fjölmiðlunum í dag og skoðaði 10 fyrirsagnir. Fjórar þeirra voru um góðar fréttir, vaxandi líf að færast í fasteignamarkaðinn, eignir lífeyrissjóða halda áfram að aukast og eru komnar yfir 120% af vergri landsframleiðslu, fjárhagsleg endurskipulagning Icelandair, stærsta flugfélags þjóðarinnar, að komast í höfn og atvinnuleysi minnkar. Verkefnið er á góðri leið með að takast. Það er aðalatriðið. Allt tal um hættu á þjóðargjaldþroti sem sveif yfir vötnum í þessum sal fyrir ári er þagnað. Það talar enginn lengur um að Ísland sé á leiðinni á hausinn eða að hér sé hætta á greiðslufalli. Landið er hægt og bítandi að öðlast traust og trúverðugleika á nýjan leik á erlendri grund. Það merkjum við og finnum á ýmsan hátt. Það er að byrja að þiðna í samskiptum við önnur lönd. Það eru samt brekkur eftir, það vitum við öll og við skulum taka þær saman. Ég hvet landsmenn til að njóta sumarsins. Ég er viss um að það verður gott. Við skulum gera það, við skulum vera dugleg að ferðast um landið okkar. Við skulum sækja hvert annað heim. Heimsækjum fólkið í nágrenni Eyjafjallajökuls sem hefur gengið í gegnum mikla þolraun. Við skulum heimsækja Skagafjörð þar sem menn urðu að slá af Landsmót hestamanna. Kaupum íslenskar vörur. Ráðumst í framkvæmdir, þau okkar sem eru í færum til þess. Hjálpum okkur sjálf og hjálpum hvert öðru í leiðinni, það er besta aðferðin. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti og góðir landsmenn. Ísland er ekkert draumaland lengur. Ég veit ekki um neinn sem kominn er til vits og ára sem finnst samfélag okkar réttlátt. Ég veit ekki um neinn sem finnst að hlutirnir séu í lagi á Íslandi, stjórnmálaflokkar starfi í þágu almennings og að allir búi við jöfn tækifæri. Það er ekki bara vitlaust gefið, íslenskt samfélag er nánast óbærilegt vegna spillingar í viðskiptalífi og stjórnmálum og vegna þess óréttlætis sem felst í því að á sama tíma og ríkið tryggir og greiðir innstæður fjármagnseigenda að fullu sitja lántakendur eftir með stökkbreyttan höfuðstól og þeim er gert að greiða af lánsfjárhæðum sem þeir tóku aldrei að láni. Þannig rofnaði samfélagssáttmálinn. Fyrir rúmu ári þegar kosið var til þings sáum við ekki heildarmyndina. Okkur grunaði að einhverjir stjórnmálamenn hefðu sofið á vaktinni, sumir væru jafnvel spilltir og að bankarnir hefðu verið illa reknir og stjórnsýslan veikburða. En við vissum það ekki fyrir víst. Og við vissum ekki heldur að forustumenn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar vissu hvert stefndi en gerðu samt ekki neitt, ákváðu bara að þetta hlyti að reddast einhvern veginn. Við vissum heldur ekki að bankarnir hefðu verið rændir innan frá. Og ekki heldur að alvarleg staða bankanna hefði verið rædd tvívegis á þingflokksfundum Samfylkingarinnar í febrúar 2008 en mælst til þess að þingmenn töluðu varlega um að bankarnir stefndu í gjaldþrot. Sumir þeir sem sátu þá fundi eru enn þingmenn og jafnvel ráðherrar. Við vissum ekki að allir þeir sem gæta áttu hagsmuna okkar brugðust. Mörg okkar grunaði að ekki hefði verið allt með felldu en við gátum ekki verið viss. Nú, eftir að rannsóknarnefnd Alþingis skilaði af sér vandaðri skýrslu, liggja spilin á borðinu. Við vitum að stjórnvöld brugðust, stjórnsýslan er ónýt, þingið sömuleiðis og að spilling grasserar innan stjórnmálaflokkanna. Við vitum að valdhafar hafa ítrekað tekið meðvitaðar ákvarðanir um að taka sérhagsmuni eigin flokka og áframhaldandi setu á valdastólum fram yfir almannahag. Við vitum nú að allir sem áttu að gæta hagsmuna okkar brugðust. Eins og fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis hefur það löngum viðgengist að tvær manneskjur, oddvitar stjórnarflokkanna, ráða öllu sem þær ráða vilja og gerir nefndin alvarlegar athugasemdir við það. Það hefur ekkert breyst þótt annað fólk sé komið til valda. Þrátt fyrir kröfu almennings um lýðræðisumbætur er ekki vilji til að koma á persónukjöri og kannski eins gott því að það frumvarp sem liggur fyrir þinginu er handónýtt því að það gerir ekki ráð fyrir að hægt sé að kjósa fólk þvert á flokkslínur. Verði frumvarp hæstv. forsætisráðherra um þjóðaratkvæðagreiðslur að lögum munu hvorki landsmenn sjálfir né minni hluti þings geta skotið málum til þjóðarinnar. Ljóst er að ríkjandi stjórnvöld munu aldrei ákveða upp á sitt einsdæmi að leggja umdeild mál fyrir þjóðina, sama hverjir eru við stjórnvölinn. Fólkið mun aðeins fá að segja sína skoðun þegar það hentar valdhöfum. Þetta eru ekki þær lýðræðisumbætur sem beðið var um, þetta er afskræming á kröfum búsáhaldabyltingarinnar. Á næstu dögum hyggst Alþingi Íslendinga taka sér hlé frá störfum þangað til í haust. Staða heimilanna er enn í uppnámi þótt liðið sé eitt og hálft ár frá hruni og hvorki almennar lausnir né réttlæti í sjónmáli. Fyrir þinginu liggja mörg ágæt frumvörp sem mundu bæta stöðuna en hafa enn ekki verið afgreidd. Fyrir helgi var skipuð hér samræmingarnefnd sem átti að fara yfir þau frumvörp sem fyrir liggja og varða stöðu heimilanna. Hún fór af stað með krafti en hefur svo ekki fundað síðustu tvo daga. Sú tillaga kom fram í nefndinni að rétt væri að skipa aðra nefnd sem mundi starfa í sumar og ræða frekar skuldavanda heimilanna. Er ekki nóg komið af nefndum? Er tími almennra aðgerða ekki löngu runninn upp? Þessi vinnubrögð minna um margt á aðgerða- og viðbragðsáætlanir stjórnvalda fyrir hrun. Málin voru þæfð í nefndum sem engar ákvarðanir tóku enda höfðu þær ekkert vald til þess og ekkert var gert fyrr en allt var um seinan. Ætlum við aldrei að læra af mistökunum? Ríkisstjórnin hefur þó komið í gegn nokkrum úrræðum sem henta efnameira fólki, sem í mörgum tilfellum getur bjargað sér sjálft, og réttarúrbótum sem gera gjaldþrot huggulegri. Eitt þeirra er frumvarp um gjaldþrotaskipti sem varð að lögum í síðustu viku sem m.a. gerir fólki kleift að leigja og búa í allt að 12 mánuði í húsnæði sem það missir. Á fundi fyrrnefndrar samræmingarnefndar kom fram að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur ýmislegt við það að athuga að lántakendur fái svo mannúðlega meðferð og greindi aðstoðarmaður hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra frá því að hún hefði verið kölluð á fund hjá fulltrúum sjóðsins og skömmuð fyrir að leggja fram svo óforskammað frumvarp. Í greinargerð með öðru frumvarpi frá sama ráðherra, í máli 447, kemur einnig fram að sjóðurinn hafi gert miklar athugasemdir við upphafleg frumvarpsdrög. Ljóst er að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn stjórnar hér fleiru en látið er uppi og hendur stjórnvalda eru bundnar. Hafi einhver efast um að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé með puttana í lagasetningu á Íslandi þarf sá hinn sami ekki að efast lengur. Samkvæmt viljayfirlýsingu þeirri sem þrír hæstv. ráðherrar og seðlabankastjóri sendu sjóðnum þann 7. apríl sl. við aðra endurskoðun sjóðsins má ríkisvaldið ekki framlengja frest á nauðungarsölum lengur en fram í október á þessu ári. Var það loforð gefið með hag þjóðarinnar að leiðarljósi? Og hvaða veruleiki blasir við þeim sem munu missa heimili sín í haust? Og enn búum við við verðtryggingu, eitthvert mesta böl íslensks samfélags, þrátt fyrir orð fjármálaráðherra um að hann mundi afnema hana þegar verðbólgan rénaði. Er sá tími ekki kominn? Til að forðast verðtrygginguna tóku mörg heimili gengistryggð lán og eru nú enn verr stödd. Verðtrygginguna verður að afnema en sjálfsagt er að gera það í þrepum. Hún hylmir yfir með lélegri hagstjórn stjórnvalda sem hafa hvorki vilja né getu til að stjórna peningamálum á Íslandi. Hún er hækja sem við verðum að losa okkur við hið fyrsta því að hún kemur ávallt í bakið á okkur aftur. Við hljótum einnig að krefjast leiðréttingar á skuldum heimilanna nú þegar. Við vitum að skuldir heimilanna voru færðar úr gömlu bönkunum í þá nýju með miklum afslætti. Sú niðurfærsla verður að fá að ganga til fólksins með leiðréttingu á þeim forsendubresti sem varð við hrunið. Lántakendur eru fæstir að biðja um fégjafir eða stórfelldar afskriftir, aðeins leiðréttingu á þeim hækkunum sem komnar eru til vegna þess forsendubrests sem varð við hrunið og að fá að greiða eftir þeim greiðsluáætlunum sem fagfólk í bönkunum útbjó þegar lánin voru tekin. Það er bæði sanngjörn og eðlileg krafa. Virðulegi forseti. Á þeim stutta tíma sem ég hef setið á þingi hef ég ótal sinnum orðið vitni að því að þingmenn og ráðherrar taka hagsmuni flokks og valda fram yfir hagsmuni þjóðarinnar. Ég bið þá sem enn hugsa þannig að víkja tafarlaust. Þeir sem taka sérhagsmuni fram yfir sameiginlegan hag allra Íslendinga verða að hverfa á braut. Enn eru hér í salnum þingmenn sem hafa þegið háa styrki og þrátt fyrir ítrekaðar óskir almennings hafa þeir ekki tekið pokann sinn. Ætli það sé ekki rétt að þeir styrkþegar sem ætla sér að sitja sem fastast skrái sig í Kauphöllina svo hægt sé að fá á hreint hverjir eiga þá. Góðir landsmenn. Við erum enn í miðju hruni. Fyrst hrundu bankarnir og hriktir enn í því kerfi úti í hinum stóra heimi. Nú eru stjórnmálaflokkarnir að molna. Í nýliðnum sveitarstjórnarkosningum fékk fjórflokkurinn, sem sumir eru reyndar farnir að kalla fjárflokkinn, á baukinn. Hugmyndafræði sem byggir á sterkum leiðtoga sem fylgt er í blindni er liðin undir lok. Með brosbyltingunni kaus fólk nýja valkosti um land allt. Nýir flokkar og hreyfingar eru ekki bara staðreynd heldur ráðandi öfl í mörgum af stærstu sveitarfélögum landsins. Þar sem ekki komu fram ný framboð sýndi fólk andstöðu sína með því að sitja heima í stað þess að nýta kosningarréttinn. Fjárflokkurinn verður að taka það til athugunar sé honum annt um tilvist sína. Fólk krefst aðgerða núna, ekki fleiri nefnda. Ísland er ekki í lagi en það er hægt að laga það. Ef þeir sem verma hér stóla ætla ekki að taka þátt í því verða þeir að öllum líkindum bornir út. Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Stjórnmálaástandið á Íslandi einkennist af því að stjórnarflokkarnir neita blákalt að skilja að almennt hrun og almennur forsendubrestur kalla á almennar og endanlegar aðgerðir. Sértækar aðgerðir duga helst til að hámarka þær fjárhæðir sem lánardrottnar geta mjólkað úr þeim sem skulda með því að lengja í skuldinni og miða afborganir við ýtrustu þolmörk þess sem greiðir. Stjórnarflokkarnir neita að skilja að almenningur á heimtingu á að orðið sé við þeirri lágmarkskröfu að höfuðstóll veðtryggðra íbúðalána verði færður til þess sem hann var um áramótin 2007/2008. Það er sama mannúðlega hugsunin á bak við greiðslujöfnun og greiðsluaðlögun og þá siðvenju að bjóða dauðadæmdum manni upp á góða máltíð og sígarettu áður en maður afhendir hann böðlinum. Á næstunni verður fjöldi fólks úrskurðaður gjaldþrota. Gjaldþrot getur þýtt ævilangt vistarband hjá lánastofnunum, þeim sömu og settu landið okkar á hausinn með gróðafíkn sinni. Það er ekki hægt að koma í veg fyrir gjaldþrot en það er skylda okkar að breyta lögum þannig að gjaldþrot þýði ekki ævilangt ófrelsi og ánauð. Það væri glæpsamleg vanræksla að afnema ekki þá ævilöngu refsingu sem nú getur fylgt gjaldþrota einstaklingum. Getuleysi allra stjórnmálaflokkanna til að takast á við afleiðingar hrunsins virðist vera jafnalgjört og getuleysið þeirra til að afstýra því. Það er því ekki að ástæðulausu sem orðið hefur trúnaðarbrestur milli stjórnmálaflokka og almennings, eins og við fengum staðfest í nýliðnum sveitarstjórnarkosningum. Viðbrögð stjórnmálaflokkanna gáfu ekki ástæðu til bjartsýni á vilja þeirra til að endurnýja sig og komast í takt við fólkið í landinu. Allir með tölu sögðust þeir hafa unnið sigur, einhvers konar sigur í kosningunum, rétt eins og hérna væri enn þá árið 2007 og montið og sjálfsblekkingin blöktu við hún. Í fyrirsjáanlegri framtíð munu Íslendingar setja sér stjórnarskrá, nýja stjórnarskrá sem vonandi verður skref fram á við í átt til aukins lýðræðis og betra stjórnarfars. Í framhaldi af því ætti Alþingi að endurskoða starfshætti sína, þingsköp og hefðir og gera markvissa tilraun til að enduruppgötva og endurnýja sjálft sig og endurheimta þá stöðu sem það hafði áður með þjóðinni. Hér á stjórnpalli þjóðarskútunnar ríkir forneskjan og íhaldssemin. Hér eru furðulegar og framandlegar venjur og reglur um málvenjur og klæðaburð, t.d. er denim, slitsterka klæðaefnið, bannað. Aðeins þingkonur mega klæðast leðurflíkum. Karlmenn skulu vera í jakka og skyrtu, helst með bindi en alls ekki í peysu. Hér tíðkast ávarp eins og herra forseti, frú forseti, hæstvirtur forseti, virðulegi forseti og háttvirtur þingmaður, og ekki má nefna ráðherra eða þingmenn nema með fullu nafni og viðhenginu háttvirtur og hæstvirtur. Hér eru tölvur bannaðar í þingsal nema hvað þingritarar og forsetar nota tölvu til að halda mælendaskrá í staðinn fyrir kálfskinn og hrafnsfjaðrir. 

Virðulegi forseti. Á háskalegum tímum í lífi þjóðar skiptir pólitísk forusta hennar miklu máli. Þá reynir á að leiða saman ólík sjónarmið, leita lausna, hafna pólitískum kreddum og stuðla að sátt í stað þess að efla sundrungu. Við þessar aðstæður reynir ekki síst á þá sem fara með völdin í þjóðfélaginu. Við náum ekki árangri ef orka okkar og kraftar fara í ónauðsynleg átök. Við verðum að hafa til þess burði og þroska að horfa yfir þrasið og dægurríginn og einbeita okkur að því að ná vopnum okkar. Við hrun bankakerfisins á haustdögum 2008 skipti máli að stefnan var strax mörkuð við úrlausn vandamálanna. Með samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og fyrstu aðgerðum í þágu heimilanna er ljóst að grunnur var lagður að því sem hefði getað orðið endurreisn atvinnulífsins. Sú stefnumörkun á auðvitað mestan þátt í að samdráttur í efnahagsbúskap okkar var minni en ætlað var í upphafi. Það hjálpar okkur að takast á við vandann sem við er að glíma, og er hann þó ærinn. Þessari stefnumörkun hefðum við þurft að fylgja eftir af festu en því var ekki að heilsa. Ákvarðanafælni, innbyrðis átök og skammsýni stjórnvalda hafa nú valdið því að það tognar á samdrættinum. Ríkisstjórnin þvælist fyrir uppbyggingaráformum í atvinnulífinu, ýmist með aðgerðum sínum eða aðgerðaleysi, og hneppir sjávarútveginn í fjárfestingarfjötra. Þarf þá einhvern að undra þótt hægt gangi og að atvinnuleysistölurnar séu komnar í þær stærðir að það mætti halda að við værum þegar komin inn í ESB? Það er einmitt við svona aðstæður sem við þurfum á styrkri stjórn að halda, ríkisstjórn sem nær saman um verkefni sín og leitar samstarfs til að sem flestir leggist á árarnar. Því miður hefur mjög skort á áralag ríkisstjórnarinnar, á meðan ræðararnir á stjórnborða róa í eina áttina damla þeir á móti sem á bakborða sitja. Fyrir vikið snýst ríkisstjórnarfleyið í hringi, hriplekt, og greinilegt að áhöfnin líkt og formaðurinn vita hvorki hvaðan þeir eru að koma og enn þá síður hvert þeir eiga að sigla. Sjálf þjóðarskútan er síðan flatreka og hrekst undan veðri og vindum, enda skipverjarnir önnum kafnir við innbyrðis deilur sínar. Dapurlegast var síðan að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra flytja eins konar friðþægingar- og afneitunarræðu sína. Hann lýsti veruleika sem ég held að sé býsna ólíkur veruleika almennings. Hvert stórmálið á fætur öðru hefur dúkkað upp sem er brennimerkt illdeilum stjórnarliðanna. Þegar svo allt er komið í strand er settur upp sparisvipurinn og hvatt til þess að stjórnarandstaðan komi að borðinu, ekki til þess að vinna að málum í sameiningu heldur til þess að draga laskað ríkisstjórnarfleyið til hafnar, bjarga því úr pólitískum hafvillum. Dæmin eru nánast óteljandi og þau ekki af smærra taginu. Við munum aðildarumsóknina í ESB. Málið var rekið áfram í fullkomnu ósætti og það naut ekki einu sinni stuðnings allra ráðherranna í ríkisstjórninni. Fyrir vikið erum við á eyðimerkurgöngu í þessu máli sem enginn vill kannast við og fáir veita atbeina. Eða Icesave, þar gerðust þau fádæmi að hæstv. fjármálaráðherra skrifaði undir mestu fjárhagsskuldbindingar Íslandssögunnar, vitandi vits um að meiri hluti þingmanna var því andvígur. Heimildir til slíkrar fjárhagslegrar skuldbindingar hafði hæstv. ráðherra vitaskuld ekki. Þessi gjörð hans er stóralvarleg út frá stjórnarskipunarlegu sjónarmiði, hún var hins vegar á ábyrgð ríkisstjórnarinnar sem vissi um aðstæðurnar þegar þetta mál var flutt sem stjórnarfrumvarp. Þetta er dæmi um fullkomna vanrækslu, ef ekki eitthvað enn þá verra, sem við hljótum að líta alvarlegum augum. Það gerði þjóðin líka sem hafnaði Icesave-samningunum frá ríkisstjórninni með eftirminnilegum hætti í ársbyrjun. Þriðja dæmið er hið nýja frumvarp um Stjórnarráðið. Það er sjálfsagt að við endurskoðum lögin um Stjórnarráðið með það fyrir augum að auka skilvirkni, pólitíska ábyrgð og draga úr kostnaði, en það frumvarp sem nú hefur verið lagt á borð okkar þingmanna gerir það ekki. Það er bara enn einn afraksturinn sem við sjáum af hrossakaupum ríkisstjórnarinnar, fingraförin af öllu því mixi eru löðrandi út í gegnum frumvarpið. Nú þegar komið er í ljós að ríkisstjórnin hefur ekki þingmeirihluta fyrir þessu máli sínu er kallað eftir samstarfi, samstarfi á forsendum ríkisstjórnarinnar, til þess eina ferðina enn að efna til björgunarleiðangurs fyrir ríkisstjórnina en ekki málefnalegs samstarfs þar sem flestir eru kallaðir til í upphafi máls. Til að bæta gráu ofan á svart leggur forusta ríkisstjórnarinnar nótt við dag til að afstýra því að hér geti farið fram almenn umræða um þessi mál. Aðalatriðið virðist vera að kýla málið einhvern veginn í gegn og koma í veg fyrir að sjónarmið þingmanna gagnvart þessu máli fái að hljóma héðan úr ræðustóli Alþingis, augljóslega til að afstýra því að hinar ólíku raddir stjórnarliða í hinum laglausa og falska kór meintra stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar nái eyrum almennings. Er það þetta sem hæstv. fjármálaráðherra átti við þegar hann talaði hér áðan og var með ákall um aukna virðingu Alþingis hjá þjóðinni? Það eru einmitt vinnubrögð af þessu taginu sem samtíminn gagnrýnir. Við þurfum hins vegar ný vinnubrögð og ný stefnumið. Við þurfum uppbyggileg viðhorf, markvissa atvinnustefnu og umfram allt úrræði fyrir heimilin. Við sjálfstæðismenn erum reiðubúnir til slíkra verka.

Gott kvöld. Á því rúma ári sem liðið er frá kosningum hafa mörg stór og erfið mál komið til kasta Alþingis. Sum hefur tekist að leysa en önnur bíða enn úrlausnar. Mikilvægasti atburður ársins er þó án efa skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis, en hún var m.a. mikill áfellisdómur yfir stjórnkerfi landsins og stjórnmálalífi. Þjóðin hafði beðið lengi eftir skýrslunni, en biðin var þess virði. Bananalýðveldi var skoðun eins leiðarahöfundar eftir kynningu skýrslunnar. Mörgum finnst lítið hafa breyst í stjórnmálum landsins eftir hrun og víst er að lítil ánægja var í landinu með viðbrögð stjórnmálaflokkanna við skýrslunni. Tvær konur voru að vísu hraktar úr sölum Alþingis, önnur tímabundið og hin varanlega. Víst höfðu þeim orðið á mistök og þær misst traust kjósenda sinna en þær eru ekki einar um það. Ef stjórnmálaflokkar landsins halda að þeim dugi til syndaaflausnar að fórna tveimur drottningum kunna þeir lítið í skák. Hugtakið bananalýðveldi mun í kjölfarið fá aðra og dýpri merkingu og nýlegur sigur Besta flokksins verður léttvægur í samanburði við það sem á eftir fylgir. Stjórnmálaflokkarnir geta auðvitað kosið veg sjálfsblekkingarinnar. Þann veg kusu þeir flestir hverjir af öðru tilefni á árunum 2002–2008. Við vitum hvernig það endaði - með hruni. Það eru fleiri stofnanir en stjórnmálaflokkarnir sem njóta lítils trausts. Ég vil nota tíma minn í kvöld til að ræða Alþingi Íslendinga. Eins og fjölmargir aðrir þingmenn tók ég sæti á Alþingi fyrir rúmu ári og verð að segja eins og er að starfshættir Alþingis hafa valdið mér vonbrigðum, eins og ég held raunar að þeir valdi þjóðinni allri. Gamlar hefðir og venjur eru oft til gagns, en öllum má vera ljóst að hefðbundin starfsemi Alþingis er í miklum ógöngum. Þetta vita þingmenn flestir hverjir, en margir taka þátt í dansinum eins og að ekkert hrun hafi orðið og engin rannsóknarskýrsla verið skrifuð. Það er auðvitað erfitt fyrir einstaka þingmenn að breyta starfi Alþingis, til þess þarf samstöðu. Fyrsta skrefið er þó auðvitað að segja hlutina hreint út: Alþingi Íslendinga er í ruglinu. Alþingismenn og þingflokkar þurfa að endurskoða starfshætti sína. Við gætum sagt að við þyrftum að fara í meðferð. Á þjóðþingum nágrannalandanna eru oft átök og stóryrði, enda deilur hluti af lýðræðinu. Ég held að í flestum nágrannaríkja okkar þætti stappa nærri sturlun sá pólitíski hráskinnaleikur sem hér er leikinn í grafalvarlegum málum. Alþingi getur lært mikið af þjóðþingum nágrannalandanna, eins og það hefur raunar gert í sumum efnum upp á síðkastið. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefnd sem vinnur úr henni í kjölfarið eru að erlendri fyrirmynd og sannarlega til fyrirmyndar. Hér þarf þó að ganga mun lengra og stokka starfsemi Alþingis upp. Þjóðþing Norðurlandanna þykja almennt vel skipulögð og valdamikil í samskiptum sínum við framkvæmdarvaldið og af þeim eigum við að læra. Árin fyrir hrun kusu Íslendingar að líta á vandamál sín sem spurningu um ímynd, og að áhyggjur og gagnrýni útlendinga væru á misskilningi byggð. Bæta þyrfti ímynd landsins, semja skýrslur og halda ræður. Þjóðin þyrfti að bæta ímynd sína í stað þess að bæta ráð sitt. Við vitum hvernig það fór. Það minnir helst á ljóðið góða eftir Þórarin Eldjárn, með leyfi forseta: Ég er að skipta um ímynd út á við sést ný mynd. Hið innra einn ég svamla áfram í því gamla. Viðbrögð stjórnmálaflokkanna við rannsóknarskýrslu Alþingis eru sumpart af sama toga. Áhuginn á breytingum, að ekki sé minnst á ábyrgð á gerðum sínum, er takmarkaður. Þeim mun meiri er áhuginn á ímyndinni. Embætti forseta Íslands, ríkisstjórn, stjórnsýsla og Alþingi þurfa að breytast. Við vantrausti kjósenda þarf að bregðast með breytingum. Ný stjórnarskrá fyrir lýðveldið er nauðsynlegur hluti af þessu ferli, en biðin eftir stjórnarskrá er ekki afsökun fyrir því að sitja auðum höndum. Við þurfum að setja ný lög um Stjórnarráðið og breyta þingsköpum þannig að ráðherrar geti farið í leyfi frá löggjafarstörfum á meðan þeir fara með framkvæmdarvald. Það er á ábyrgð okkar sem nú sitjum á Alþingi að tryggja að lýðræðið njóti virðingar og trausts svo það fái þrifist. Það er sú framtíðarsýn sem við eigum að hafa að leiðarljósi í störfum okkar. - Gleðilegt sumar.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Fyrir ári trúði ég að óheftur kapítalismi væri hruninn líkt og kommúnisminn í lok síðustu aldar, að Íslendingar hefðu gert sér grein fyrir að sýnin um að sífellt væri hægt að stækka kökuna með því að ýta undir græðgi einstaklinganna væri draumsýn, fals eitt þar sem engin raunveruleg verðmæti voru sköpuð. Nú þyrfti að svara kalli þjóðarinnar um nýtt Ísland sem byggðist á samvinnu, samstöðu og sanngirni. Ári seinna horfi ég í kringum mig og því miður sýnist mér hið nýja Ísland aðeins vera hið gamla endurfætt. Helstu innanmein ríkisstjórnarinnar virðast vera smákóngaslagur um stóla og embætti, og bitlingapólitíkin lifir góðu lífi á meðan íslensk heimili eru enn í herkví banka og fjármagnseigenda sem virðast hafa einsett sér að rýja þau inn að skinni. Enn standa stjórn og stjórnarandstaða grá fyrir járnum í skotgröfunum. Sveitarstjórnarkosningarnar voru harkaleg áminning fyrir okkur öll sem sitjum á Alþingi um að við höfum ekki staðið okkur. Stjórnmál eiga að snúast um hugmyndafræði og stærsta sigurinn vann flokkur sem byggir sína hugmyndafræði á því einu að vera skemmtilegur. Hvað segir það okkur um þá hugmyndafræði sem aðrir flokkar byggja stefnu sína á? Það er nefnilega svo merkilegt að eftir hrun hefur umræðan um hugmyndafræði í stjórnmálum varla náð inn í sali Alþingis. Einmitt nú þegar við ættum að vera að móta nýtt Ísland á grunni nýrrar hugsunar og nýrrar framtíðarsýnar virðist allt snúast um að koma gamla Íslandi í gang á ný. Getur verið að stjórnvöld séu svo upptekin af því að stoppa í göt og sparsla í sprungur að þau treysti sér ekki til að skoða heildarmyndina? Við þurfum hugmyndafræði og hugsjónir í íslensk stjórnmál. Við þurfum einstaklinga sem eru ekki hræddir við að berjast fyrir þessum hugsjónum. Við þurfum hugmyndafræði sem byggir á raunverulegri verðmætasköpun þar sem fólk leggur saman þekkingu sína, reynslu og hagsmuni til að ná ákveðnum sameiginlegum markmiðum. Við verðum að móta nýtt samfélag, samfélag sem er réttlátt og heilbrigt, samfélag sem byggist á sanngirni, samvinnu og samstöðu - samfélag þar sem manngildi er sett ofar auðgildi. Við verðum að endurreisa grunngildi samvinnunnar á Íslandi, samvinnu, sjálfshjálp, sjálfsábyrgð, lýðræði, jafnrétti, sanngirni og samstöðu. Samvinnustefnan byggir á því að fólk nái meiri árangri með því að vinna saman en sem einstaklingar og að eina leiðin til að tryggja sanngirni í samfélaginu sé valddreifing án tillits til auðs, stéttar, kyns eða hörundslitar - þar sem manngildið er sett ofar auðgildi. Við framsóknarmenn höfum reynt að vinna eftir þessum gildum síðustu missirin. Skilyrði fyrir stuðningi við minnihlutastjórn VG og Samfylkingar var að kosið yrði til stjórnlagaþings. Það vildum við gera í fyrrahaust. Við höfum barist fyrir því að þjóðin fengi í auknum mæli að segja skoðun sína milliliðalaust í gegnum þjóðaratkvæði sem hún gerði svo sannarlega í kosningunum um Icesave. Þá höfum við sett fram tillögur um þjóðarsátt með samvinnuráði sem í sætu fulltrúar stjórnmálaflokka og aðila vinnumarkaðarins. Þá hafa tillögur okkar að lausn á vanda heimilanna byggst á jafnræði og samábyrgð. Við höfum lagt til þak á verðtryggingu og afnám hennar í kjölfarið, en þannig bera lántakendur og lánveitendur jafnari ábyrgð á því að halda verðbólgu í skefjum. Hugmyndir okkar um afskriftir á höfuðstól lána byggja einnig á jafnræði því að öll höfum við orðið illa úti af völdum gengishruns og verðtryggingar. Þannig berjumst við framsóknarmenn fyrir hugsjónum okkar um samvinnu - þar sem manngildið er sett ofar auðgildi. Þannig viljum við framsóknarmenn sýna fram á að hugmyndafræði okkar er ekki orðin tóm heldur höfum við skýra sýn á það hvernig við viljum hrinda henni í framkvæmd. Þannig viljum við framsóknarmenn sýna þjóðinni að við höfum ekki aðeins skipt um fólk í brúnni heldur erum við hægt og bítandi að rétta af kúrsinn. Við erum að gera upp frjálshyggjudrauginn, við erum að endurvekja samvinnuhugsjónina í sinni upprunalegu mynd. Við trúum því að setja eigi manngildi ofar auðgildi og að því erum við að vinna. Við trúum því að stjórnmál byggi á hugmyndafræði og hugsjónum. Við trúum því að ef þingheimur eigi að vinna aftur traust almennings þurfum við að sýna að við eigum okkur hugmyndafræði, að við eigum okkur hugsjónir og að við þorum að berjast fyrir þeim. Við þurfum að sýna að við eigum okkur framtíðarsýn og við þurfum að deila henni með þjóðinni. Við framsóknarmenn eigum okkur framtíðarsýn um nýtt Ísland sem byggir á sanngirni, samvinnu og samstöðu. Við framsóknarmenn eigum okkur framtíðarsýn um nýtt Ísland - þar sem manngildið er sett ofar auðgildi. Við eigum okkur hugsjónir og við erum ekki hrædd við að berjast fyrir þeim. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Þjóðin lifir á miklum umbrotatímum. Líf margra hefur farið úr skorðum og allir standa frammi fyrir því að þurfa að takast á við afleiðingar efnahagshrunsins. Aðstæður fólks eru þó mjög mismunandi til að vinna sig í gegnum þessar þrengingar, enda var fjárhagsstaða fólks missterk þegar áfallið reið yfir og fjárhagslegar skuldbindingar voru af ýmsum toga. Við þennan risavaxna vanda heimila, fyrirtækja og þjóðarbúsins hefur Alþingi Íslendinga verið að glíma við hátt á annað ár. Mjög margt hefur áorkast en enn er glímt við stór verkefni eins og atvinnuleysið, skuldastöðu þeirra sem verst eru settir og að tryggja þeim örugga framfærslu. Enn fremur verður Alþingi að ávinna aftur traust þjóðarinnar og einnig meðal annarra þjóða með því m.a. að ganga frá þeim skuldbindingum sem þjóðin situr uppi með eftir hrunið. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa aldrei farið dult með það að erfiðir tímar tækju við í kjölfar hrunsins og að sársaukafullar aðgerðir mundu fylgja í kjölfarið sem ekki yrðu umflúnar við þessar aðstæður. Við lýstum okkur reiðubúin til verka og hér erum við stödd á miðri leið og ekkert annað í boði en að ljúka því verkefni sem okkur var falið ásamt Samfylkingunni, að endurreisa íslenskt efnahagslíf eftir brotlendingu frjálshyggjunnar og stjórnvaldsaðgerða liðinna ára. Þjóðin treystir vinstri flokkunum til að takast á við afleiðingar hrunsins og endurreisa efnahaginn á heilbrigðari grunni og undir því trausti ætlum við að standa. Þótt gefið hafi á bátinn af og til munum við spýta í lófana og ljúka því verkefni sem okkur var falið. Atvinnuleysi má ekki festast í sessi. Því hafa stjórnvöld gripið til fjölda aðgerða og stór áform eru í pípunum sem munu skila sér í fjölgun starfa í byggingariðnaði, verktöku, ferðaþjónustu, nýsköpun og sjávarútvegi, svo eitthvað sé nefnt. Vinnumarkaðsaðgerðir hafa líka skilað árangri og samvinna við menntamálaráðuneytið hefur verið mikilvæg til að stuðla að virkni og menntun ungs fólks sem er á atvinnuleysisskrá. Mennt er máttur og fjölbreytt menntun auðveldar þjóðinni að mæta áföllum hverju sinni og virkja það hugvit og sköpunarkraft sem býr í landinu til endurreisnarstarfs. Atvinnumálin eru velferðarmál og þau eru undirstaða þess að hagvöxtur eflist. Það eru mannréttindi fólks á vinnumarkaði að hafa atvinnu og geta tryggt sér og sínum framfærslu. Því er það mikilvægt að opinberir aðilar og einkageirinn sameinist í því að hleypa af stað brýnum framkvæmdum og viðhaldsverkefnum sem hleypa lífi í vinnumarkaðinn. Ekki er síður mikilvægt að verja þau störf sem fyrir eru í velferðarþjónustunni og gefa litlum og meðalstórum fyrirtækjum tækifæri á að byggja sig upp og ráða til sín fleira fólk. Að því hafa stjórnvöld verið að vinna. Tryggja verður sameign þjóðarinnar á auðlindum landsins í stjórnarskrá. Þegar þjóð er í vanda vakna við ýmsir draugar og hrægammar hafa læst klóm sínum í auðlindir okkar í gegnum þá einkavæðingu sem hafin var í tíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknar. Tryggja verður með öllum ráðum að þjóðin hafi full yfirráð yfir auðlindum sínum og nýtingu þeirra. Fiskveiðistjórnarkerfið er dæmi um þær deilur sem verið hafa meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar. Núverandi ríkisstjórn hefur skýrt umboð til að gera breytingar á fiskveiðilöggjöfinni. Starfshópur skipaður fulltrúum stjórnmálaflokka og hagsmunaaðila hefur látið vinna mikla greiningarvinnu um stöðu sjávarútvegsins og hvaða leiðir séu vænlegastar til að ná þeim markmiðum að eignarhald þjóðarinnar sé tryggt, að eingöngu sé um nýtingarrétt að ræða, að atvinna og byggðir verði efldar, að hagkvæmni og sjálfbærni sé tryggð og að skapaðir verði möguleikar á nýliðun í greininni. Strandveiðarnar eru gott dæmi um opnun á kerfið sem hleypt hefur lífi í mörg sjávarpláss og kveikt von um að breytingar séu fram undan og möguleikar á nýliðun í greininni án gífurlegra fjárfestinga. En það er sorglegt að sjá hve sjávarútvegurinn er skuldsettur í dag og hvað búið er að taka mikið fjármagn úr greininni og fjárfesta í óskyldum rekstri og áhættufjárfestingum sem tapast hafa. Starfshópurinn mun innan tíðar skila af sér tillögum til sjávarútvegsráðherra um þá valkosti sem nefndin mælir með við endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Síðan þarf að taka pólitíska ákvörðun sem fyrst á grundvelli þeirra tillagna. Góðir landsmenn. Í erfiðleikum geta falist tækifæri. Við eigum að nýta þessa umbrotatíma til að stokka upp spilin og gefa upp á nýtt, forgangsraða í þágu velferðar og samfélagslegrar ábyrgðar, varðveita það sem vel hefur verið gert í gegnum árin, greina í sundur skammtímagræðgishyggju á kostnað heildarhagsmuna þjóðarinnar. Þá mun okkur vel farnast.

Frú forseti. Kæra þjóð. Nú er ég búin að vera í rúmlega ár á þessu sögulega þingi þar sem hriktir í stoðunum og flestir hér inni virðast ekki gera sér almennilega grein fyrir því að virðing þessarar stofnunar meðal þjóðarinnar er glötuð. En það er einmitt í þessari glötun sem tækifærin felast, í hinu algera hruni er tækifæri til að byrja upp á nýtt. Okkar er að finna það tækifæri og hrinda því í framkvæmd. Til þess að það sé mögulegt verða ráðamenn að hafa hugrekki. Þjóðin gaf tóninn þegar hún tók um stund völdin í sínar hendur og krafðist breytinga og þáverandi ríkisstjórn hrökklaðist frá völdum. Margt af því sem kallað var eftir hefur orðið að veruleika. Þeir ráðamenn sem krafist var að segðu af sér á þeim tíma voru tilneyddir til þess. En það er bara ekki nóg. Ef það skortir sýn, dug til framkvæmda og hugrekki til að skapa hér nýjan veruleika, blasir við að ekkert muni breytast. Sömu aðilarnir halda áfram að arðræna þjóð og land og sömu klíkurnar sitja að hinum svokölluðu kjötkötlum. Sennilega er ekkert eins óþægilegt og óvissan um afkomu og framtíðarhorfur. Ég efast ekki um að flestir þeir sem sæti tóku á Alþingi eftir kosningar höfðu bara eitt leiðarljós í huga, að vinna að stefnu sem gæti orðið þjóðinni til hagsbóta. En það er bara ekki nóg á slíkum tímum því að pólitískar stefnur flækjast fyrir. Grunnþarfir mannsins gleymast og sú einfalda staðreynd að við eigum bara þessa einu jörð saman og það er ekki hægt að redda nýrri með kúlulánum. Ein af grunnþörfum mannsins er vatn. Nú ríkir mikil óvissa um eignarhald á vatninu okkar vegna umdeildra laga sem fóru í gegnum þingið árið 2006 og eiga að taka gildi eftir tvær vikur. Ég lærði þegar ég var ung að árum að maður ætti aldrei land. Enginn á land en við gætum lands og þeirra gæða sem land færir þjóð. Okkur ber að gæta landsins sem við upplifum sem okkar á þann veg að næstu kynslóðir geti notað sömu gæði lands og við. Þannig þarf það alltaf að ganga koll af kolli, kynslóð eftir kynslóð, annars verður ekki neitt eftir fyrir komandi kynslóðir. Það er svo auðvelt að glopra lífsgæðunum úr höndum okkar ef við förum ekki varlega og pössum þessi gæði eins og sjáaldur augna okkar. Um helgina vaknaði stór hluti þjóðarinnar við þann veruleika að við gætum verið að glopra frá okkur bláa gullinu, vatninu okkar, en maður drekkur ekki gull og því finnst mér sú samlíking ekki góð. Við erum að glata lífinu ef við glötum vatninu. En hvernig er hægt að glata vatni? Það er allt fullt af vatni á Íslandi. Einkavæðing vatns er ekki bara hættuleg hugsun heldur háskalegur veruleiki sem aðrar þjóðir hafa þurft að heyja harða baráttu gagnvart. Bólivía glataði vatninu sínu í hendur einkaaðila. Það var fyrirtækið Bechtel sem reisti hið víðfræga álver í Reyðarfirði sem fékk vatnsréttindin í sínar hendur þar í landi. Því tókst meira að segja að einkavæða vatnið sem féll af himnum ofan og var almenningi meinað að safna regnvatni til neyslu án greiðslu. Það væri dæmigert ef okkur tækist að sannfæra sjálf okkur um að slíkt gæti aldrei átt sér stað hérlendis. Gleymum því ekki að það sem okkur þótti óhugsandi fyrir hrun er nú orðið að veruleika. Erlent fyrirtæki hefur komið höndum yfir orkuna okkar og þannig mun þetta halda áfram og áfram og áfram ef við spyrnum ekki við fótum eigi síðar en núna. Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki fella úr gildi þessi umdeildu lög frá 2006 sem hafa sem betur fer enn ekki öðlast gildi og því búum við enn við gömlu lögin sem skapa ekki þessa hættu á einkavæðingu. Það síðasta sem væri skynsamlegt að gera núna er að skapa áframhaldandi óvissu um vatnið okkar. Því skora ég á þingmenn Sjálfstæðisflokksins að endurskoða afstöðu sína varðandi vatnalögin og standa ekki í vegi fyrir að þau verði felld úr gildi. Það er ekki hægt að bjóða þjóðinni upp á meiri óvissu en hún býr við nú þegar. Það er bara ekki ásættanlegt. Ef Sjálfstæðisflokkurinn kýs að halda þingi og þjóð í gíslingu út af þessu máli er ljóst að sá flokkur má alls ekki komast til valda um langa hríð því að stefna hans er beinlínis hættuleg þjóðarhagsmunum. Ég gæti svo sem eytt dýrmætum tíma hér í kvöld í að kvarta yfir núverandi ríkisstjórn og ríkisstjórnum allra tíma en ég held að aðrir munu sjá um slíkar ræður í kvöld og ég ætla hvorki að þreyta þjóð né þing með því. Frekar vil ég benda á að öryrkjar og eldri borgarar búa við hörmuleg kjör og virðist þessi hópur fólks fá ákaflega lítinn skilning á því að fæstir þeirra geta dregið fram lífið á þeim mánaðarskammti sem þeim er úthlutaður. Það er lítil reisn yfir þingi sem samþykkir að þetta sé ásættanlegt. Það eru nefnilega svo óendanlega margir sem bera harm sinn í hljóði, sem segja helst ekki frá því að þeir eigi ekki til hnífs og skeiðar. En hópurinn fer sífellt stækkandi sem er nauðbeygður til að standa í löngum biðröðum til að fá sífellt smækkandi matarskammt hjá hjálparsamtökum sem úthluta mat. Samtökin anna ekki eftirspurn. Já, það er lítil reisn yfir þingi sem samþykkir slíkt. Vandamálin sem að okkur steðja virðast vera óyfirstíganleg ef við höfum ekki dug og þor til að gera eitthvað róttækt og hugsa til framtíðar og hætta að reyna að tjasla í götin á ónýtri aðferð sem á endanum kom okkur í það þrot sem við búum við í dag. En í hinu algera þroti sem ól af sér annað eins siðrof og við upplifðum er kannski gæfa okkar fólgin. Fæstum leið vel í hrunadansinum því að efnisleg gæði geta aldrei fært okkur lífshamingju ein og sér. Hið algera hrun skóp af sér meðvitund um að hér þurfi að verða alvörulýðræðisumbætur. Fæstar þeirra komust á dagskrá þessa þings en þó er ein viðamikil sem gæti orðið að veruleika á næstunni og það er stjórnlagaþing, að við semjum nýja stjórnarskrá. Ég verð þó að viðurkenna að mér finnst hugtakið stjórnarskrá frekar þurrt og óspennandi og stjórnlagaþing kveikir ekki í mér sem orð nema það sé frekar hugsað sem þing fólksins, samkoma almennings um samfélag sitt - kannski tek ég þetta orð í sátt ef stjórnlagaþing yrði að slíku þingi - þing fólksins, vettvangur orðræðu um hvert við ætlum saman í framtíðinni, hvað okkur finnst mikilvægast og hvað það er sem við getum öll verið sammála um. Ég veit ekki hvað öllum finnst mikilvægt og þess vegna langar mig til að fá tækifæri til að eiga þetta samtal við aðra Íslendinga. Mig langar að heyra hvað fólki finnst að verði að vera í stjórnarskrá, samfélagssáttmálanum okkar. Mig langar til að ræða við fólk um það og sjá hvað fær þjóðarsálina til að slá í samhljómi. Ég held nefnilega að væri fólk hvatt til þess og gefið tækifæri og verkfæri mundi það vilja hafa svo miklu meiri áhrif á samfélagið sitt en flestir gera í dag. - Takk fyrir að hlusta.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Undanfarnir mánuðir hafa um margt verið erfiðir fyrir íslensku þjóðina. Við hrun bankanna féll sú ímynd að Ísland væri stærsta land í heimi og að Íslendingar væru almennt séð hæfileikaríkari og betri en aðrir. Dómharka okkar í eigin garð vegna hrunsins er mikil og hleypur með suma í gönur. Vissulega var margt sem aflaga fór í samfélaginu og eðlilegt að þjóðin láti réttláta reiði sína í ljós, en hins vegar munu neikvæðni og hatur ekki verða til þess að koma okkur upp úr efnahagslægðinni. Við megum nefnilega ekki missa sjónar á öllu því góða sem við eigum, öllu því góða sem hefur verið gert. Við skulum aldrei tapa trúnni á okkur sjálf, trúnni á að við getum bjargað okkur sjálf. Við verðum að gefa okkur þá gjöf að leyfa okkur að hugsa til framtíðar, hugsa um það hvernig samfélag það er sem við viljum búa börnum okkar og barnabörnum. Er það samfélag þar sem einstaklingurinn á að fá að blómstra og umgjörð ríkisins er slík að hugmyndir íbúanna fái að njóta sín eða er það samfélag reiði, neikvæðni og mótmæla, jafnvel við heimahús? Þrátt fyrir allt eigum við mikil sóknarfæri sem felast í því hversu ung og vel menntuð þjóðin okkar er að ógleymdum þeim miklu náttúruauðlindum sem landið og fiskimiðin geyma. Um þessa styrkleika þjóðarinnar skulum við standa vörð því að á þeim byggjum við sterkt samfélag. Í fyrrasumar samþykkti Alþingi með naumindum að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Nú er hafið langt og kostnaðarsamt aðildarferli sem enginn virðist lengur hafa pólitíska sannfæringu fyrir. Í dag lagði ég ásamt þingmönnum allra flokka á þingi utan Samfylkingarinnar fram þingsályktunartillögu þess efnis að aðildarumsóknin yrði dregin til baka. Sjálfstæðisflokkurinn telur meginmarkmið utanríkisstefnu Íslands að standa vörð um fullveldi og sjálfstæði þjóðarinnar. Styrkja beri í hvívetna samstarf á grundvelli EES-samningsins og nýta frekar möguleika til að koma íslenskum hagsmunum og sjónarmiðum á framfæri á þeim vettvangi. Ég tel ekki verjandi að eyða frekari tíma eða fjármunum í það villuljós sem aðild að ESB er og þá röngu staðhæfingu að aðild að Evrópusambandinu muni leysa efnahagsvanda þjóðarinnar. Frú forseti. Góðir landsmenn. Íslenskir stjórnmálamenn þurfa að hugsa til framtíðar. Okkur ber að sýna þjóðinni að við höfum getu til þess að starfa saman að mikilvægum málum og sýna að við getum náð saman um erfið viðfangsefni. Dæmi um slíkt verkefni sem við höfum tekist á við í þinginu er skuldavandi heimilanna. Á undanförnum vikum hafa þingmenn allra flokka unnið saman að því að bæta þau úrræði sem til staðar eru fyrir þau heimili sem eru í hvað mestum vanda. Ég vonast til að farsæl lending náist í því máli og fagna því orðum hæstv. fjármálaráðherra hér áðan um að þingið muni ekki fara heim fyrr en vönduð lausn þeirra verkefna liggi fyrri. Ég fagna þeim orðum og tek undir þau. Við sjálfstæðismenn ætlum okkur að vinna af fullum heilindum að þessari lausn. Á hinn bóginn ber okkur jafnframt skylda til þess að koma fram með leiðir til að hindra að fleiri einstaklingar þurfi að nýta sér þessi skuldavandaúrræði. Þar eigum við því miður töluvert mikla vinnu eftir. Öflugt og heilbrigt atvinnulíf er frumforsenda þess að hægt sé að verja heimilin og grunnstoðir velferðar- og menntakerfisins. Grundvallarforsenda þess að unnt verði að sækja fram til bættra lífskjara á Íslandi er að dregið verði úr útgjöldum hins opinbera og fjármunir þess nýttir betur. Of miklar skattálögur á fyrirtæki og einstaklinga draga úr hagvexti og það er þekkt staðreynd að skattheimta á sér sársaukamörk. Þegar farið er yfir þau eins og við sjálfstæðismenn teljum að gert hafi verið hér minnkar greiðsluvilji almennings, skattsvik aukast og ávinningurinn af hærri sköttum verður enginn. Því er ljóst að því eru takmörk sett hversu mikið er hægt að auka skattheimtuna. Megininntak sjálfstæðisstefnunnar hefur frá stofnun flokksins árið 1929 verið að vinna að innanlandsmálum af víðsýnni og þjóðlegri umbótastefnu á grundvelli einstaklingsfrelsis og atvinnufrelsis með hagsmuni allra stétta fyrir augum. Hafi íslensk þjóð þá stefnu að leiðarljósi mun henni farnast vel við endurreisnina. Góðir Íslendingar. Náttúra Íslands hefur að undanförnu minnt okkur á hver það er sem ræður. Það eina sem við getum gert er að reyna að laga okkur að þeim aðstæðum sem náttúran býður upp á. Þetta hefur íslenska þjóðin vitað í gegnum aldirnar. Þótt draumar um alheimsyfirráð hafi um stund villt okkur sýn er ljóst að við munum standa atburði liðinna missira af okkur. Við munum gera það. Verkefnin sem fylgja eru erfið og að sumu leyti ógnvekjandi en samhent viðbrögð samfélagsins alls þarf til að endurreisnin gangi hratt og vel fyrir sig. Æðruleysi og þrautseigja þeirra sem nú glíma við afleiðingar eldgossins í Eyjafjallajökli eru aðdáunarverð. Viðbrögðin við þeirri vá sem steðjar að íbúum í næsta nágrenni jökulsins segja mér að Íslendingar kunna þrátt fyrir allt enn að standa saman. Að þessu leyti hefur Eyjafjallajökull gefið okkur ákveðið jarðsamband að nýju. Samfélagið er sterkt og á þeirri staðreynd munum við byggja blómlega framtíð fyrir komandi kynslóðir. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Gott kvöld, góðir landsmenn. Í Vestmannaeyjum, mínum heimabæ, eru nokkrir einstaklingar mjög andsnúnir vinstri stjórnum, svo vægt sé til orða tekið. Einn þeirra sagði í fyrravor: Ef það kemur vinstri stjórn verður enginn lundi.  Í rannsóknarskýrslu Alþingis sem kom út í apríl sl. er að finna kafla í 8. bindi sem fjallar um íslenska stjórnmálamenningu. Niðurstaða skýrsluhöfunda er að íslensk stjórnmálamenning sé vanþroskuð og að hún einkennist um of af miklu valdi ráðherra og oddvita stjórnarflokka, Alþingi sinni illa umræðuhlutverki sínu vegna ofuráherslu á kappræðu þar sem þekking og rökræður víki fyrir hernaðarlist og valdaklækjum. Þar segir líka að þingið sé illa í stakk búið til að rækja eftirlitshlutverk sitt, m.a. vegna ofríkis meiri hlutans og framkvæmdarvaldsins, sem og skorts á faglegu baklandi fyrir þingið. Andvaraleysi hafi verið ríkjandi gagnvart því í íslensku samfélagi hvernig í krafti auðs safnaðist á fárra hendur og ógnaði lýðræðislegum stjórnarháttum. Það er full ástæða til að staldra við þennan kafla í rannsóknarskýrslunni. Bent er á að leita þurfi leiða til að styrkja siðferðisvitund stjórnmálamanna og auka virðingu þeirra fyrir góðum stjórnsiðum. Í því skyni þyrftu þingmenn m.a. að setja sér siðareglur og skýra þar með fyrir sjálfum sér og almenningi hvernig þeir skilja meginskyldur sínar og ábyrgð. Í rannsóknarskýrslunni segir enn fremur, með leyfi forseta: „Draga þarf úr ráðherraræði og styrkja eftirlitshlutverk Alþingis. Efla þarf góða rökræðusiði meðal þjóðarinnar og kjörinna fulltrúa hennar. Í því skyni þyrfti að vinna skipulega að því í skólum landsins að búa nemendur undir þátttöku í lýðræðissamfélagi með þjálfun í málefnalegri rökræðu og skoðanaskiptum. Taka þarf stjórnarskrána til skipulegrar endurskoðunar í því skyni að treysta grundvallarinnviði lýðræðissamfélagsins og skýra betur meginskyldur, ábyrgð og hlutverk valdhafa.“ Lykillinn að bættri stjórnmálamenningu á Íslandi er endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins og sú vinna er að fara af stað samkvæmt frumvarpi um stjórnlagaþing sem samkomulag náðist um í allsherjarnefnd fyrir stuttu. Raunar hefur samstarfið í þeirri nefnd á síðustu dögum gefið mér von um að okkur ætti að geta tekist að breyta stjórnmálahefðinni strax á þessu þingi í átt til batnaðar. Þar ríkir eindrægni og góður starfsandi. Það er auðvelt fyrir okkur sem erum í stjórnarmeirihlutanum að tala um þörfina á samstöðu og hófstilltri framgöngu í opinberri umræðu, enda gagnast það fyrst og fremst ríkjandi stjórnvöldum, meiri hlutanum, ef minni hlutinn er til friðs. Hlutverk minni hlutans er að vera gagnrýninn á hugmyndir stjórnvalda og veita þeim aðhald. Þannig hefur íslensk stjórnmálamenning þróast og á þessu þurfa að verða tvær meginbreytingar að mínu viti. Í fyrsta lagi er það líka í verkahring meiri hlutans á þingi að veita stjórnvöldum aðhald. Í öðru lagi er stjórnarandstaðan hluti af stjórn landsins. Það er skylda stjórnvalda að hlusta á hana, taka mið af stefnu hennar og almennt að haga málum þannig að eins mikil sátt náist og nokkur kostur er á. Það kallar sem sagt líka á eftirgjöf meiri hlutans. Meiri hlutinn getur ekki bara farið sínu fram og krafist þess að minni hlutinn sé til friðs vegna þess að samstaðan sé nauðsyn, svoleiðis virka hlutirnir ekki. Það er líka á ábyrgð stjórnarmeirihlutans að ákvarðanir séu teknar, áætlanir gerðar og þær framkvæmdar. Samstarfið má ekki leiða til kyrrstöðu. Þetta er viðkvæmur línudans. Eftir u.þ.b. ár tekur þessi stofnun við drögum að nýrri stjórnarskrá frá stjórnlaganefnd, þjóðfundi og stjórnlagaþingi. Sögulegt mikilvægi þessa þings sem nú situr er mikið. Við erum fyrsta löggjafarsamkoman sem kemur saman eftir hrun. Hér hafa hörð átök einkennt þingstörfin. En eftir því sem tíminn líður hefur það komið skýrlega í ljós í mínum huga að á þingi er að finna úrvalsfólk í öllum flokkum sem er sameinað hér í því verkefni að varða leiðina út úr þeim ógöngum sem við komum okkur í, sameiginlega. Það vekur mér von um bjarta framtíð lands og þjóðar. Sögulegt mikilvægi þessarar samkomu, þeirra þingmanna sem nú sitja á þingi, verður enn meira þegar tillögur að nýrri stjórnarskrá koma hingað inn að ári. Þá reynir á samstöðuna og getu okkar til að ræða saman, sætta sjónarmið, gera málamiðlanir, vinna saman. Kæru landsmenn. Það er engin ástæða til að láta hugfallast við þær aðstæður sem nú eru uppi. Landið er gjöfult og þjóðin vel menntuð. Þetta land var ekki byggt í þúsund ár í uppgjöf heldur von, von um betri tíð. Sú von á ekki að vera blind trú á að þetta reddist einhvern veginn, heldur von sem byggir á þeirri raunsæislegu vissu að samtakamátturinn og einbeitingin muni skila okkur árangri, ekki í auðsöfnun heldur raunverulegum lífsgæðum, góðu lífi í frábæru landi - fyrir alla.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Nú er um eitt og hálft ár liðið frá því að efnahagshrun skall á íslenskri þjóð og enn er kallað eftir aðgerðum stjórnvalda fyrir heimili og fyrirtæki. Vonbrigði almenning vegna aðgerðaleysis stjórnvalda eru augljóslega mikil, enda fleiri og fleiri heimili og fyrirtæki á leiðinni í þrot. Frú forseti. Ég sakna þess að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki vera við þessa umræðu. Fjölmargir hafa bent á þau flóknu og gagnslitlu úrræði sem í boði eru og að þau gagnist of fáum. Fjölmargir hafa einnig bent á leiðir til úrbóta en talað fyrir daufum eyrum. Fyrir rúmu ári voru almennar stjórnmálaumræður í þessum sal. Kom eftirfarandi fram í ræðu eins hv. þingmanns, með leyfi forseta: „Fasteignaverð mun að öllu óbreyttu lækka sem þýðir á mæltu máli að eigið fé íslenskra húsnæðiseigenda mun stórlækka á meðan húsnæðisskuldir hækka og verði ekkert að gert muni tugþúsundir íslenskra heimila keyra í þrot sökum hækkandi skulda og lækkandi tekna. Það blasir því við okkur öllum, þ.e. þeim sem á annað borð vilja horfast í augu við raunveruleikann, að róttækra aðgerða er þörf til að koma til móts við vanda heimilanna í landinu.“ Þetta var fyrir ári. Þessi spá hv. þingmanns hefur því miður ræst. En enn berja ríkisstjórnarflokkarnir hausnum við steininn og reyna hvað þeir geta til að komast hjá því að grípa til almennra aðgerða. En þeirra er þörf. Framsóknarflokkurinn hefur ítrekað lagt fram tillögur til lausnar á vanda heimila og fyrirtækja ásamt því að koma með tillögur að uppbyggingu efnahagslífsins. Almennra aðgerða er þörf. Síðan fyrstu tillögur komu fram veturinn 2009 hafa fleiri og fleiri séð að tillögur framsóknarmanna um almenna leiðréttingu lána voru og eru áhrifamesta leiðin. Því miður virðist ríkisstjórnin ekki hafa áhuga á því. Frú forseti. Við þurfum öll að virða skoðanir hvers annars og vitað er að innan stjórnmálaflokkanna eru skiptar skoðanir um mörg mál. Eitt af því er umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Of margir stjórnmálaforingjar fara á það stig að fórna stefnumálum sínum og tengslum við grasrótina til þess eins að halda völdum. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna tók þá ákvörðun að leiða aðlögun Íslands að Evrópusambandinu. Ég leyfi mér að fullyrða, frú forseti, að fyrir kosningar hefði engum dottið í hug að núverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri grænna, gengi í björg fyrir Evrópusambandið. Því miður virðist mér að hæstv. fjármálaráðherra ætli að fylgja hæstv. forsætisráðherra, sama hvað á gengur, þótt flestum sé ljóst að meiri hluti þjóðarinnar sé nú á annarri skoðun. Hæstv. fjármálaráðherra virðist því hættur að hlusta á grasrótina og kjósendur. Skoðanakönnun sem gerð var í mars sl. fyrir Samtök iðnaðarins sýnir vel hvernig kjósendur stjórnmálaflokkanna sjá þetta mál í dag. 43% þeirra sem segjast kjósa Samfylkingu segjast mundu greiða örugglega atkvæði með aðild, 12% kjósenda Sjálfstæðisflokks, aðeins 11% kjósenda Vinstri grænna og 2% kjósenda Framsóknarflokks. Frú forseti. Svo virðist sem leiðtogaráð Evrópusambandsins ætli að fjalla um umsókn Íslands fimmtudaginn 17. júní. Ég mótmæli harðlega þeim hroka sem felst í því að fjalla um svo viðkvæmt mál á sjálfan þjóðhátíðardaginn. Við verðum okkar á milli að ræða þetta mál af virðingu við allar skoðanir því að það er réttur hvers og eins að hafa skoðun. Við eigum ekki að vera feimin við að ræða þetta mál, líkt og mér virðast forsvarsmenn þessarar ríkisstjórnar vera. Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi hér áðan jákvæðan viðskiptajöfnuð sem við fögnum öll. En hvernig verður sá viðskiptajöfnuður til? Hann stafar af landbúnaðinum, sjávarútveginum, iðnaðinum og ferðaþjónustunni. Í hverjar þessara greina hefur þessi ríkisstjórn einna helst reynt að höggva? Og hér ræddi hæstv. fjármálaráðherra um að þjóðargjaldþrot hefði verið rætt í þessum sal. Það var ekki síst íslenska þjóðin sem kom í veg fyrir hættu á þjóðargjaldþroti með því að hafna Icesave-samningum hæstv. fjármálaráðherra. Virðulegi forseti. Framsóknarmenn kynntu nýverið leið til nýrrar þjóðarsáttar þar sem enn og aftur er lagður grunnur að endurreisn efnahags þjóðarinnar. Nú hafa þingmenn Framsóknarflokksins lagt fram þingsályktunartillögu sem byggir á þessari tillögu. Við leggjum mikla áherslu á þetta mál. Við leggjum til við hæstv. forsætisráðherra að henni verði falið að koma á fót samvinnuráði, vettvangi stjórnmálaflokka og hagsmunaaðila, til að ræða og leita leiða í anda þjóðarsáttar til langtímastyrkingar atvinnuvega landsins og efnahags þjóðarinnar til frambúðar. Leggjum við til að í þessu samvinnuráði sitji fulltrúar allra þingflokka, ásamt fulltrúum atvinnulífs, launþega, sveitarfélaga, fjármálafyrirtækja og Bændasamtaka Íslands, og að samvinnuráðið leggi tillögur fyrir forsætisráðherra eigi síðar en 31. desember 2010. Frú forseti. Almenn skuldaleiðrétting með jafnræði, réttlæti og hagkvæmni að leiðarljósi er fyrsta og veigamesta verkefnið. 2. Lækkun stýrivaxta Seðlabanka Íslands. 3. Trygging stöðugs verðlags. 4. Atvinnuskapandi framkvæmdir. 5. Jöfnun áhættu í skiptum lánveitenda og lántaka. 6. Stytting fyrningarfresta krafna eftir gjaldþrot. 7. Jöfnun samkeppnisstöðu fyrirtækja á markaði. 8. Sköpun stöðugleika og festu í rekstri ríkisins. 9. Gerð langtímaáætlana um útgjöld ríkisins. 10. Endurskipulagning ríkisfjármála og endurskoðun samstarfsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Virðulegi forseti. Það er forgangsmál að verja heimilin og atvinnuréttindi fólksins í landinu. Setjum nú fólkið í forgang. - Góðar stundir.

Háttvirtir landsmenn. Það er sérstakt að búa á Íslandi um þessar mundir. Við glímum við alvarlegar afleiðingar hrunsins sem voru ekki aðeins efnahagshrun heldur líka hrun heillar hugmyndafræði sem allt okkar samfélag hefur snúist um síðustu áratugi. Og nú er verið að skrifa söguna. Þeim skrifum fylgja mikil átök þar sem verkalýðsfélög, lífeyrissjóðir, fyrirtæki, stofnanir, stjórnmálaflokkar og einstaklingar eiga misauðvelt með að horfast í augu við ábyrgð sína á því sem varð og bera þá ábyrgð. Í þessum átökum hefur pólitík verið dregin niður í svað. Gagnrýnin hugsun og hugmyndafræði þykja allt í einu ljótir eiginleikar. Ágætu landsmenn. Þingheimur. Hvað er pólitík? Pólitík er okkar nánasta umhverfi og pólitík er heimurinn. Það er hún sem ræður ákvörðunum um hvort við rekum hér heilbrigðiskerfi á félagslegum grunni eða ekki. Það er pólitík sem ræður því hvort við gefum eða seljum auðlindir okkar í hendur einstaklinga og fyrirtækja sem vilja hafa af þeim arð. Það er pólitík sem ræður því hvort við efnum til þjóðaratkvæðagreiðslna um mikilvæg mál. Það er pólitík að velja jafnrétti fram yfir mismunun. Hvað er þá hugmyndafræði? Jú, hún snýst um það hvernig við tökum þessar ákvarðanir og hvaða áherslur við leggjum við slíka ákvarðanatöku. Hugsum við fyrst um einstakling og svo um samfélag, eða öfugt? Um launafólk eða atvinnurekendur? Um líðandi stund eða framtíðina? Það var ekki pólitík í sjálfu sér sem olli hér hruni. Það var vond pólitík og vond hugmyndafræði, hugmyndafræði sem byggði á einstaklingshyggju og óheftri markaðshyggju, svo taumlausri á stundum að jaðraði við mannvonsku og með þeim afleiðingum að samfélag sem formæður okkar og -feður byggðu upp af hugsjón og elju hrundi til grunna. Rannsóknarskýrsla Alþingis sýnir þetta svart á hvítu. Ég ætla ekki að hafa um það fleiri orð hér. Það tekur tíma að vinda ofan af þessari óheillaþróun. Það gerist ekki á einni nóttu. Ríkisstjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar hefur stigið mörg mikilvæg skref á því ári sem hún hefur starfað. Fyrir utan hið víðfeðma björgunarstarf sem stjórnarflokkarnir fást við frá degi til dags hefur tekist að koma í gegn réttlætismálum sem hefur verið barist fyrir árum og áratugum saman. Nærtækasta dæmið er breytingar á hjónabandslöggjöf þar sem mismunun eftir kynhneigð er nú horfin. En mörg verkefni bíða. Það er okkar þingmanna að takast á við verkefnin með ný vinnubrögð og nýja hugmyndafræði að leiðarljósi. Lýðræðið er ekki þingmanna, það er fólksins, það er okkar allra. Við eigum að hlusta þegar til okkar er kallað, sama með hvaða hætti það er gert. Við eigum að taka við skilaboðum hvernig sem þau berast, með undirskriftalistum, blaðagreinum, mótmælum eða hverju öðru. Frú forseti. Þá er okkar að hlusta. Og ekki bara að hlusta, heldur að kalla eftir viðbrögðum og hvetja fólk til og að stjórnmálum með því að láta skoðanir sínar í ljós. Þingheimur á að hafa kjark og þor til að bregðast við breyttum tímum. Við eigum að vera óhrædd við að taka mál algerlega frá grunni í stað þess að smyrja ofan á gallaða löggjöf eða stoppa upp í göt hins ónýta kerfis. Það ónýta kerfi hrundi til grunna, að rótum. Þá hlýtur tími róttækni að vera kominn. Við verum að hreinsa frá þær fúnu stoðir sem eftir standa á víð og dreif og sýna kjark og dug til að byggja upp traustara og sanngjarnara samfélag. Í deilumálum á einfaldlega að reyna á meiri hlutann á þingi. Sá meiri hluti þarf ekkert að vera eins í öllum málum. Fyrir flokk að vera stjórntækur hlýtur að fara eftir hugmyndafræði hans og hve vel þeim flokki tekst að varðveita og fara eftir hugmyndafræði sinni, ekki að flokkurinn lagi sig að hugmyndafræði annarra flokka. Hæstvirtir landsmenn. Það er sérstakt að búa á Íslandi um þessar mundir, en með kjarkmiklum og róttækum ákvörðunum getum við breytt samfélagi okkar þannig að við stöndum sterkari uppi en áður. Okkar er valið. Lifi gagnrýnin hugsun, róttækni og pönk.