Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta mál, eins er það er flutt hér, er samið að ósk dómsmrh., en var ekki að samkomulagi, að allshn. flytti það. Þetta er brtt. við bifreiðal., að færa aldurstakmark við bifreiðaakstur niður um eitt ár. Enn fremur er bætt við ákvæði. sem tryggir, að bifreiðastjórar, sem hafa ekki rétt til að aka leigubifreiðum, megi aka vörubifreiðum, þó að farþegar séu þar með. Er þetta gert með tilliti til þess, að fullkomin nauðsyn er til þess víða á vinnustöðvum, að verkamenn geti notað þessar bifreiðaferðir, og maður veit, að framkvæmdin er þannig. Ég held, að réttara sé að vísa frv. til allshn., svo að þar fari fram veruleg athugun á málinn.

Finnur Jónsson Allshn. gat ekki komið sér saman um að flytja þetta mál. Meiri hl. hennar leit svo á, að eins og umferð væri háttað nú, þyrfti að gera miklar kröfur til færni bifreiðarstjóra, og væri því ekki rétt að breyta þessu ákvæði. Eins og þm. vita, er orðin margföld hætta við það, sem var, á vegum hér, og n. telur ekki rétt að gera neitt, sem yki þá hættu, eins og verða mundi við samþykkt þessa frv.



Fyrir okkur flm. vakti hin aukna þörf, og við sáum ekki, að hættan, sem hv. þm. Ísaf. talar um, yxi að neinu verulegu leyti, þótt aldurstakmarkið væri fært þetta niður. Þvert á móti geri ég ráð fyrir, að þeir, sem læra bílstjórn ungir, verði öðrum bílstjórum öruggari. Hin sérstaka nauðsyn málsins nú er sú, að við þurfum fleiri nýja bílstjóra, og verður að flestu leyti verra að taka þá af eldri aldursflokkum en þeim, sem um ræðir.



Herra forseti! Þannig stendur á þessu frv. um eignarnámsheimild, að Búnaðarbanki Íslands þarf að leitast fyrir um það að fá hentugan stað fyrir aðsetur sitt til frambúðar. Hann býr við leiguhúsnæði, sem hann heldur til ársloka 1947. En það hefur þegar verið gert ljóst, að húsnæðið fær bankinn ekki undir neinum kringumstæðum að hafa lengur. Og þótt það hefði fengizt, yrði það orðið með öllu ófullnægjandi og það löngu fyrir árslok 1947. Stjórn bankans hefur verið að líta kringum sig eftir lóð undir hús hans. Það er talið mjög mikilsvert, að bankar séu á þeim stað bæjarins, sem viðskiptalifið er mest. Þess vegna hefur Búnaðarbankinn haft mikinn hug á Austurstræti 5. Þau mál fóru þannig, að háskólinn, en ekki bankinn, keypti þessa lóð í því skyni að reisa þar kvikmyndahús. Nú hefur háskólinn ekki talið sér henta að reisa slíkt hús þar, heldur aflað sér möguleika til þess annars staðar, og er þá ljóst, að hann muni ekki þurfa að nota lóðina. Síðan hafa farið fram viðtöl milli landbrh. (HermJ) og bankastjórnar annars vegar, en forráðamanna háskólans hins vegar um það, hvort ekki sé hægt að fá þessa lóð keypta af háskólanum, en enn hefur ekki fengizt um það niðurstaða. Á því er m.a. sá agnúi, að veittur hefur verið forkaupsréttur á lóðinni, og er ekki fyllilega ljóst, nema hann geti orðið því algerlega til fyrirstöðu, að frjálsir samningar takist. Því þótti okkur rétt, að ríkisstjórnin fengi eignarnámsheimildina. Satt að segja höfðum við gert okkur von um, að samningar tækjust um tilfærslu eignarinnar milli þessara opinberu stofnana, ekki sízt þar sem báðar heyra nú til sama ráðuneytis og undir yfirstjórn eins ráðherra, en vonin rakst á mikla örðugleika. Vera má, að menn líti á það misjöfnum augum, og væri rétt, að allshn., er um málið mun fjalla, kynnti sér málavexti betur en ég get skýrt þá í stuttri framsögu. Ég vil óska þess, að málið komist án verulegra tafa til n. og hún reyni að afgreiða það aftur til deildarinnar sem fyrst.



Ég ætla ekki að gerast til þess að svo stöddu að mæla gegn þessu frv. En mér finnst það harla undarlegt, að eignarnámi þurfi að beita til þess að færa lóðina milli þessara opinberu stofnana, sem báðar heyra undir sama ráðherra. Ég vil ekki að óreyndu trúa öðru en hægt sé með góðum vilja að kippa málinu í lag án þess.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Ég vil ekki lengja umr. á þessu stigi máls, stend aðeins upp til að lýsa undrun minni yfir framkomu þessa frv. Það er vissulega undarlegt, ef ekki er hægt að jafna málið án slíks óyndisúrræðis, sem nú á að grípa til þegar á frumstigi samningsumleitana. Frá því að háskólinn aflaði sér þessarar lóðar og þangað til bankinn sá, að háskólinn mundi geta látið hana af hendi við sig, hefur aðstaða breytzt og lóðin hækkað mjög mikið í verði. Bankinn, sem hefur af einni eða annarri ástæðu forsómað að sjá sér fyrir lóð, vill nú fá tilstyrk ráðuneytis þess, sem sér til með honum, til þess að ná kaupum á lóðinni frá stofnun, sem stendur á miklu algervari hátt undir vernd ráðuneytisins en peningastofnun þessi. Bankar, sem hafa allra stofnana mest ráð á lóðum og lendum og hafa á hallæristímum ráð fjölda annarra stofnana mjög í hendi sér, ættu ekki að þurfa að halda á hjálp löggjafarvalds í svona málum. Ef um lóðaverðið er deilt milli þessara opinberu stofnana, virðist óþarfi, að bankinn líti bar mjög smátt á, og væri engin ósvinna né öfundarefni, þótt háskólinn fengi af kaupunum nokkurn „stríðsgróða“. Hann mundi eflaust kunna að verja því fé sér og starfi sínu til hollrar eflingar, enda ráðherrans að líta eftir því. Ef bankanum þykir verðið hátt, mætti ætla, að einstaklingum þætti það ekki síður, svo að hann sé fær um að keppa við þá, og á þessum tímum má ekki líta á hann sem neina gustukastofnun. Ég tel sem sagt, að lausn málsins ætti ekki að stranda á peningunum. Inn í þetta blandast svo það, hvort einstaklingur eða jafnvel meir en einstaklingur hafi fengið rétt til að ganga inn í kaupin, eg vildi ég beina því til nefndar, að hún rannsakaði fyrst og fremst, hvort svo muni háttað málinu. Að öðru leyti vildi ég minna á, að enn er í gildi, þótt sumum þyki kannski undarlegt, 62. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttarins. Engan má svipta lögmætri eign hans, nema almenningsþörf krefji. Er það almenningsþörf, að háskólinn láti þessa lóð með eignarnámi? Hefði þessu verið öfugt farið og háskólinn þurft lóðina; en peningastofnunin verið sú, er neitaði, gat verið meiri almenningsþörf á eignarnámi til handa menntastofnuninni. Þetta verður n. að athuga: Er um það mikla almenningsþörf að ræða, að hún heimili á nokkurn hátt, að lög séu sett til þess að taka af háskólanum friðhelgaðan rétt hans?

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég vildi spara umr., aðeins svara aths. frá tveim hv. þm. Báðir töluðu um, að sér kæmi undarlega fyrir sjónir, að þörf þætti á þessu frv., og það af sömu ástæðum og ég gat mér til um í framsögu. Nú vita menn, að afskipti ráðherra af háskólans málum eru takmörkunum háð, má deila um, hve miklum takmörkunum, - en núv. kennslumálaráðherra taldi ekki rétt að taka það á sig að grípa þarna fram fyrir hendur háskólans eða þeirra, sem með fjármál þeirrar stofnunar fara. Það er ekki rétt, að málið sé á frumstigi, þegar það kemur hingað. Mjög miklar viðræður hafa farið fram, - án meira árangurs en ég gat um. Vonlaust er ekki um, að unnt verði að fara samningaleið. En okkur þótti rétt að láta ekki hjá liða á þinginu að leita eftir vilja Alþingis um málið og afla ríkisstjórninni eignarnámsheimildar, ef rétt þykir og til hennar þarf að taka. Hv. þm. V.-Sk. taldi, að Búnaðarbankinn hefði vanrækt að sjá sér fyrir lóð. Ég vil ekki fara að rekja það hér, með hverjum hætti þau kaup fóru fram, er háskólinn fékk þessa lóð, en bankinn missti af kaupum, en bankinn var ekki alls kostar ánægður með þann hátt. Ég tel ekki, að þar hafi átt sér stað nein vanræksla af hendi forstöðumanna Búnaðarhankans. Forkaupsrétturinn er mjög alvarlegt atriði í málinu. Í hv. allshn. sitja lögfróðir menn, og vonast ég til, að n. athugi, hvort unnt er að gera þessi kaup, ef samningar næðust, án þess að forkaupsréttur verði til baga. Ég verð að líta svo á, að það sé almenningsþörf, að bankinn njóti lóðarinnar, frekar en t.d. einstakir menn fái hana til afnota. En það verður auðvitað að vera undir mati þingsins, þótt við flm. séum einhuga um, að almenningsþörf sé fyrir hendi. Ég óska ekki að auka kapp í umr. um málið.



Herra forseti! aðeins örfá orð. Ýmsir virðast líta svo á sem ákvæði í þessu frv. ríði í bág við l. um gerðardóm í kaupgjalds- og verðlagsmálum, en álit okkar flm. er, að svo sé ekki. Hins vegar þurfa nokkur atriði frv. skýringar við. Ég legg til, að því verði að lokinni umr. vísað til menntmn. Og þar sem svo vill til, að ég, sem er einn af flm., er þar formaður, á ég hægt með það í h. að láta í ljós skoðun mína á þessum atriðum og skal, vegna þess hve naumur er fundartími, ekki orðlengja um málið að sinni.

Fjmrh. (Jakob Möller) Ed. hefur gert nokkrar breyt. á þessu frv. frá því að það kom fyrst fyrir þá d. Ég tel þessar breyt. allar til bóta, og vil ég því eindregið mæla með því, að frv. verði samþ. eins og það nú liggur fyrir.

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Sjútvn. hefur athugað þetta mál og átt tal við vitamálastjóra um það, að fram fari nokkur athugun á aðstöðu til lendingarbóta á þessum stað og gerð yrði áætlun um það verk. Vitamálastjóri lét það álit í ljós, að þetta mundi vera sá staður á þessari leið, sem líklegastur væri til þess að gera að öruggu lægi fyrir fiskibáta. N. leggur til, að frv. verði samþ., en þó með þeirri breyt., að á eftir 3. gr. komi ný gr., sem verður 4. gr., og et það til samræmis við ákvæði annarra l., sem í gildi eru um lendingarbætur.

*Jón Pálmason: Við 1. umr. málsins lýsti hv. 2. þm. Skagf. afstöðu landbn. til þess og sagði, sem rétt er, að n. hefur orðið sammála um þau ágreiningsatriði, sem í frv. sjálfu felast, en samkomulag hefur ekki að neinu leyti náðst um ágreiningsmálið sjálft. Ég og hv. þm. Borgf. flytjum brtt. um afnám 17. gr. jarðræktarl., en það deilumál er kunnugt öllum hv. þm. og raunar um land allt, og tel ég því enga þörf að fara um það mörgum orðum. En aðalatriðið er, að með þessari 17. gr., en hún var sett inn í l. 1936, er svo fyrir mælt, að jarðræktarstyrkurinn, sem áður var kvaðalaus, skuli vera sem kvöð á jörðunum. Nú kemur þetta mjög glöggt í ljós, þegar farið er að meta jarðirnar eftir hinu nýja fasteignamati, þá er nokkur hluti, sem eigendur jarðanna eiga ekki. Sem sé, það er kvöð, sem er á lögð vegna jarðræktarstyrksins. Við flm. brtt. teljum, að þetta sé ekki heppilegt skipulag og viljum hafa jarðræktarstyrkinn kvaðalausan, eins og áður var. Ég skal ekki fara sérstaklega út í málið, nema tilefni gefist til. Þetta mál er svo kunnugt, að atkv. ættu að geta skorið úr því, án þess að fram færu langar umr.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Ég get tekið undir það m,eð hv. þm. A.-Húnv., að ég tel ekki þörf á löngum umr. um þetta mál, vegna þess að það er áður margrætt, ekki einungis hér á hæstv. Alþ., heldur einnig á búnaðarþingi og víðar. Ég skal geta þess, án þess að endurtaka það, sem ég sagði við 1. umr., þegar ég mælti fyrir þeim brtt., sem hér liggja fyrir, að árið 1939 var sett mþn. í málið, og var henni sérstaklega falið að athuga 17. gr. jarðræktarl. Sú n. náði raunar samkomulagi um það, að stofnaður skyldi sjóður á þann hátt, að sölugjald af jörðum skyldi renna í hann. Hugmyndin var með öðrum orðum sú, að ef jarðirnar seldust yfir fasteignamati, þá rynni nokkur hluti af því, sem væri fram yfir fasteignamat, í sérstakan sjóð, sem væri í umsjón búnaðarfél. hreppsins, og átti hann að vera til almennra nota. Þetta sölugjald hækkaði eftir því, sem verðið fór meir fram úr fasteignamatsverði. Ég skal ekki fara frekar inn á þetta, en sú hugsun, sem lá til grundvallar fyrir þessari málamiðlun, var sú, að koma í veg fyrir það, að jarðirnar hækkuðu óeðlilega í verði. Ég skal lýsa yfir því, að ég er fús til að breyta þessu ákvæði, ef eitthvað annað kemur í staðinn, sem gæti gert meira gagn. Því hefur oft verið haldið fram af ýmsum, er mest andmæla þessu ákvæði, að þetta geri ekki neitt gagn. En þá vil ég segja það, að þá fer að verða lítið úr því, að þetta sé stórkostlega hættulegt ákvæði. Það fór þannig í n., að hún náði samningum við búnaðarþing, og skal ég lýsa yfir því, að ég er samþykkur þeirri höfuðstefnu, sem þar var tekin. Mín afstaða er sú í þessu máli, að ég vil ekki láta breyta 17. gr., fyrr en samþykki bænda á búnaðarþingi hefur náðst um það, og því mæli ég á móti brtt. og sé mér ekki fært að greiða atkv. með henni. En er búnaðarþing hefur tekið stefnu um þetta mál, mun ég vel sætta mig við hana og beygja mig fyrir henni, af því að ég trúi því, að búnaðarþingið taki málið farsælum tökum. Ég skal nú ekki lengja umr. um þetta mál út af fyrir sig. En í sambandi við það þykir mér ástæða til að koma inn á ýmislegt með tilliti til yfirstandandi tíma. Það vofir stórfelld hætta yfir sveitunum um stórkostlega verðhækkun jarða og brask með þær. Ég vil nefna eitt dæmi, er ég þekki. Peningamaður úr Reykjavík hefur nýlega keypt stóra kostajörð í sveit. Sjálfur yrkir hann hana ekki, heldur ræður til sín hjón til umsjónar jörðinni og borgar þeim 12–.14 þús. kr. í árslaun. Út af fyrir sig er nú náttúrlega ekki snefill af búviti í svona framkvæmdum. En aðalatriðið er þau áhrif, sem þetta hefur á sveitina eða umhverfið í kring. Þetta getur eitrað ótrúlega út frá sér, þótt tiltölulega. fá dæmi væri um að ræða. En þetta snertir nú ekki beint málið, en er þó í sambandi við það.

*Ísleifur Högnason: Ég vil leita undirtekta landbn. um, hvort ekki væri hægt að koma til leiðar að fella niður hámarkið á styrk til grjótnáms, er tiltekið er í 1. gr. 1 kr. á hvern m3. Ég tel, að fella mætti liðinn eins niður og hann sé þannig. Styrkurinn til grjótnámsins er of lágur, og enn fremur ætti hann að ná til lands, sem verið er að vinna til garðræktar, jafnt og til ræktaðs lands. Eftir þessa takmörkun styrksins til grjótvinnslu, hefur hún mikið lagzt niður. Ef n. vildi taka þetta til athugunar, væri eg henni þakklátur.

*Haraldur Guðmundsson: Afstaða okkar Alþfl.-manna til afnáms 17. gr. er sú sama og áður, við erum því mótfallnir, að hún sé numin burt. Ég sé ekki, að hún leggi neina kvöð á jarðeigendur. En eins og tímarnir eru nú og tilhneigingin til að sprengja jarðir upp er mikil, væri aftur á móti alrangt að hverfa frá þessu og gera jarðir að braskvöru. Um dæmið, sem hv. frsm. nefndi um alvarlegt ástand landbúnaðarins, er ég alveg sammála. Ekki þó vegna kaups þess, er hann þar tilnefndi, heldur vegna þess að peningamenn í kaupstöðunum skuli kaupa jarðirnar dýrum dómum og jafnvel tapa á þeim alla vega í rekstrinum, fremur en sleppa þessu fram hjá sér. Peningamagnið leitar nú stöðugt meir og meir fasteignirnar, og hættan vex stöðugt í þessu efni, enda vita allir, að peningarnir eru þar bezt geymdir.

*Jón Pálmason: Út af verðhækkun á jörðum, er bæði frsm. og hv. þm. Seyðf. komu að, vil ég segja það, að ég tel ekki, að 17. gr. korni í veg fyrir hana, þótt hún sé látin standa. En ég veit vel, að bæði sveitum og kaupstöðum stafar mikil hætta af þeirri gífurlegu sölu húsa og jarða, er nú á sér stað. Einkum kemur það niður á seinni tímanum og þá helzt þeim, er kaupa og eiga að standa straum af vöxtum og afborgunum af þessum uppsprengdu fasteignum. Um það, að gr. komi að þeim notum, er henni var ætlað, má segja, að hún gerir það og gerir það ekki. Og svo mikið er víst, að margir bændur hafa ekki tekið við styrknum vegna kvaðarinnar. Frsm. talaði um, að hann mundi bíða eftir afstöðu búnaðarþings um þetta. Það er alveg rétt að fylgja því, að þegar búnaðarfélögin eða búnaðarþing hafa komið, sér saman um afgreiðslu vandamála landbúnaðarins, þá á þingið að taka það vel til athugunar og breyta því varlega. - En ef búnaðarþingið er ósammála, getur þingið ekki tekið eins mikið tillit til þess. Og í þessu máli var þar hver höndin upp á móti annarri, og hlýtur þingið því að afgreiða það án tillits til búnaðarþings. Ég skal nú ekki þreyta menn lengur, því að þm. eru máli þessu kunnugir og munu þess albúnir að greiða atkvæði.

*Sveinbjörn Högnason: Ég vildi segja fáein orð um brtt. um afnám 17. gr. Hver trúir, að það yrði ekki til að auka jarðabraskið? Það, sem hér skiptir mestu máli, er að veita styrkinn í jörðina, þar sem hann haldist, en ekki til ábúandans í hverju tilfelli. Ég vil nefna 2 dæmi. Ríkið veitir 1/4 í styrk til að reisa mjólkurbú og hið sama til frystihúsa. Nú hefur einstaklingur selt bændunum eitt slíkt mjólkurbú og ríkisstyrkinn með, svo að hann lendir hjá verzlunarfélagi í Reykjavik í stað þess að vera bundinn í búinu. Það hljóta allir að sjá, hvílík misnotkun og ranglæti þetta er. Það brýtur beint í bága við anda laganna, tilganginn með styrknum. Hér þarf að setja 17. gr., en ekki afnema hana. Styrkinn má ekki selja, hann verður að vera í búinu. Sala annars mjólkurbús er nú og fyrir hendi. Þó er enn meiri hætta á þessu með frystihúsin, - því að þau eru miklu meira í höndum einstaklinga, - að styrkurinn verði seldur með. Ég vildi benda vel á þetta. Það er nauðsynlegt að tryggja til fulls, að styrkirnir komi að þeim notum, er löggjafarvaldið hefur ætlazt til. Nú kaupa stríðsgróðamenn jarðir í sveitum, setja á stofn bú eða mjólkurbú og fá til þess styrk. Síðan selja þeir. Ætti því styrkurinn frá því opinbera að verða til þess eins að auka á okurverð jarðanna og renna beint í vasa þessara einstaklinga? Ég vil svo lýsa þökk minni á því, ef flm. þessarar brtt. vildu flytja hana á hverju þingi. í að mundi opna augu manna betur fyrir því, sem hér er stefnt að.

* Frsm. (Steingrímar Steinþórsson): Háttv. 4. landsk. talaði um að breyta 1. gr. jarðræktarlaganna, fella burtu hámarkið á styrk til grjótnáms. Ég veit vel, að þetta mun einkum hafa verið nefnt vegna Vestmanneyja, því að þær hafa hér um sérstöðu vegna lítils landrýmis, svo að þar verður að brjóta land og ryðja, er ekki þætti borga sig annars staðar. Ég lofa því, að landbn. skal athuga þetta milli umræðna. Þetta hefur verið rætt á búnaðarþingi, og ég hef haft löngun til að taka tillit til Vestmannaeyja. En þó tel ég ekki rétt að afnema hámarkið, því að það var einmitt sett til þess að koma í veg fyrir svindl í sambandi við grjótnámi. Grjótið var e.t.v. selt. En mér er ljóst að greiða þarf fyrir þessari sérstöðu. Persónulega vil ég athuga, hvað hægt er að gera fyrir 3. umr. Háttv. þm. Seyðf. talaði um, að styrkur hækkaði nú til jarðræktar. En það er ekki meira en það, sem nemur verðlagsuppbót, miðað við fyrir stríð. Einkum er það styrkur til framræslu og votheysgryfja, sem hækkar. En þá er líka tilganginum náð, því að það, sem mest veltur á í þessu efni, er, að menn fái aðstöðu til að geta ræst jörðina fram. Og þá tel ég vel farið, ef menn ykju afköst sín í þessu efni verulega frá því, sem nú er. Ég hef einmitt látið rannsaka þetta síðan jarðræktarlöggjöfin kom fram, hvað þetta nemur mikilli hækkun á grunnstyrkjum. En vísitöluhækkun á þeim fer svo eftir verðlagsvísitölu á hverjum tíma. Ég ætla ekki að deila um brtt. viðkomandi 17. gr. jarðræktarl. En ég hygg, að það sé ofmælt hjá hv. þm. A.-Húnv., að það séu margir bændur, sem ekki hafa tekið við jarðræktarstyrknum. Hann getur a.m.k. fengið lista yfir þá bændur, sem skilað hafa. styrknum aftur. Og þeir, sem ekki hafa tekið við styrknum, hygg ég, að ekki séu býsna margir, en þeir eru nokkrir, sem hafa skilað honum aftur. Þá sagði hv. þm. A.- Húnv., að úr því að búnaðarþing hefði verið sjálfu sér sundurþykkt í þessu efni, þá þyrfti ekki að taka gerðir þess svo hátíðlega til greina. En það er nú svo, að við verðum, í hvaða félagsskap, sem við störfum, að beygja okkur fyrir meiri hlutanum og svo er einnig hér á hæstv. Alþ. Og búnaðarþing er ekki annað en ráðgefandi þing, svo að hæstv. Alþ. getur gert hvað, sem því sýnist um þau mál, sem búnaðarþing fjallar um, hvað sem samþ. er um þau á búnaðarþingi. En það hefur þó verið meiri hluti búnaðarþings, sem staðið hefur að því, að þessi 17, gr. hefur verið leidd í l. Ég tel það ekki heldur rétt mælt af hv. þm. A.- Húnv., að á búnaðarþingi hafi hver höndin verið uppi á móti annarri, og þegar hann sagði það, mun hann hafa meint það, að því er við kemur ákvæði 17. gr. þessara l. En búnaðarþing lagði mjög mikla áherzlu á það, að jarðræktarl. yrðu afgreidd, hvað sem snerti 17. gr. þeirra. Því að á aukaþinginu, sem haldið var í vetur, var samþ. með samhljóða atkv. á búnaðarþingi svo hljóðandi till., sem ég les hér upp, með leyfi hæstv. forseta: „Búnaðarþing beinir þeim eindregnu tilmælum til Alþingis, að það afgreiði frumvarp það til breytinga á jarðræktarlögunum, er lagt var fyrir síðasta Alþingi, og ákveði um leið, að styrkir, sem veittir verða út á jarðabætur ársins 1941, skuli greiðast eftir hinum endurskoðuðu lögum“ Ég skal geta þess, að að þessari samþ. stóð allt búnaðarþing. Og það var tekið fram af þeim mönnum, sem andvígir voru því, að 17. gr. jarðræktarl. væri í l., að þeir væru með þessu, af því að þeir óskuðu þess án tillits til 17. gr., að þessar greinar næðu fram að ganga. Og ég er þakklátur hv. þm: A: Húnv. fyrir það, að hann er með því, að þetta frv. nái fram að ganga hér á hæstv. Alþ., án tillits til þessarar gr. En verði 17. gr. felld burt úr jarðræktarl. með brtt. við frv., mun ég þó staðla að því, að frv. nái fram að ganga á Alþ., vegna annarra þeirra breyt., sem í frv. eru. En búnaðarþing stóð einhuga að öllum breyt., sem hér er um að ræða að gera á l., Þannig að frv., eins og það liggur fyrir, hefur einhuga samþykki búnaðarþings. Þetta ákvæði 17. gr. jarðræktarl, er því í raun og veru það, sem um er deilt hér. Þess vegna hygg ég, að það geti náðst samkomulag um frv, án tillits til 17. gr. jarðræktarl.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég get verið sammála hv. 1. þm. Rang. um það, að það gæti verið full ástæða til þess fyrir ríkið gagnvart fleiru en jarðræktarstyrknum að setja einhver ákvæði um það, að það fé, sem veitt er af því opinbera, verði ekki að eign einstaklinga, þannig að sú eign verði verzlunarvara, heldur verði styrkirnir raunverulega til þess að bæta afkomumöguleika fólksins í heild. En það er svo um fjölda marga styrki til framkvæmda, sem veittir eru af því opinbera, bæði þá, sem hv. þm. nefndi, og einnig marga aðra, eins og til hafnargerða og lendingarbóta og annarra mannvirkja, að þeir eiga að ganga til þjóðfélagsins í heild, samkv. tilganginum, en sem engin tilraun er gerð til að tryggja, að ekki geti að meira eða minna leyti orðið verzlunarvara einstakra manna, þannig að ég er með hv. 1. þm. Rang. í því, að sú hugsun sé réttmæt, sem felst í 17. gr. jarðræktarl., að reyna að koma í veg fyrir, að þessir styrkir verði til þess, að jarðirnar hækki óhæfilega í verði. Því að ég held, að það sé sammála skoðun allra, að það sé einhver hin mesta plága fyrir landbúnaðinn, ' hve jarðir komast stundum í hátt verð, og hversu örðugt er þess vegna að reka þær af þeim slíkum, sérstaklega á tímum, þegar þær ganga mikið kaupum og sölum. Og þetta vakti fyrir hæstv. Alþ. á sínum tíma, þegar 17. gr. jarðræktarl. var sett. Hitt er annað mál, hvort rétta formið hefur fundizt með þessari tilraun, sem löggjafinn vildi leggja mikla áherzlu á að gera. Ég er viss um það nú, að 17. gr. 1. nær ekki þeim tilgangi, sem ætlazt var til. Og um þetta atriði tók ég fram eftirfarandi í umr. um jarðræktarl. á Alþ. 1936: „Ég skal játa, að það er ekki nema eðlilegt, að mönnum komi til hugar, að sú skipun þurfi að verða á, að jarðræktarstyrkurinn verði ekki eign einstakra manna, er síðan geti selt hann, og hann verði þannig til að hækka jarðarverðið, heldur ætti þessi styrkur að verða til þess að bæta afkomumöguleika allra þeirra bænda, er á jörðinni búa í framtíðinni, og yrði hann því sem gjafahluti ríkisins til ábúandans á jörðinni. En ég tel mjög mikið vafamál, að þetta takist fyllilega og að þetta ákvæði nái tilgangi sínum, en það er þó tilraun í rétta átt, og mun ég fylgja því, ef brtt. n. verður samþ.“ Þannig leit ég á það í upphafi, þegar 17. gr. jarðræktarl. var lögákveðin. Og ég hef sannfærzt um það betur og betur, eftir að reynsla hefur komið um það mál, að þessi 17. gr. er allsendis ónóg til þess að ná þeim tilgangi, sem fyrir löggjafanum vakti, þegar þetta ákvæði var sett í l. Og ég er alltaf tilbúinn til þess að ræða við menn um önnur róttækari ákvæði til að ná þessu marki heldur en 17. gr. er. Og á síðasta búnaðarþingi var þetta mál mjög tekið til athugunar, og vantaði ekki nema herzlumuninn, að samþykkt væri gerð á þinginu um önnur ákvæði, sem þeir, sem á þinginu voru, og þar á meðal ég fyrir mitt leyti, álitu ná miklu betur tilgangi 17, gr. heldur en gr. sjálf. Þessi viðleitni strandaði, en ég tel, að þessi viðleitni hafi stefnt í rétta átt. Og þó að trú mín á það hafi minnkað, að 17. gr. þessara l. sé þess umkomin að ná því takmarki, sem henni hefur verið ætlað, tel ég þó ekki rétt að kasta því ákvæði burt úr l., meðan enn er á tilraunastigi, hvaða ákvæði hægt sé að taka upp í hennar stað, og mun ég því greiða atkv. á móti brtt., vegna þess að ég tel, að þessar tilraunir, sem gerðar voru þarna á búnaðarþingi um að finna hentugri leið í þessu efni, eigi að standa þangað til annað ákvæði getur komið í staðinn fyrir 17. gr., sem betur en hún nær þeim tilgangi, sem þeirri gr. var ætlað að ná. Þess vegna mun ég greiða atkv. á móti því, að 17. gr. verði felld niður, ekki af því að ég hafi tröllatrú á henni, heldur af því að ég álít, að þessi tilraun megi vera í l. og það gagn, sem hún gefur, þangað til áhrifameira ákvæði og betra kemur í hennar stað.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti ! Ég vil ekki láta þetta mál algerlega fara fram hjá mér, enda þótt ég muni ekki auka mikið á þær umr., sem hér fara fram, eða þrætur um einstök atriði málsins að svo vöxnu. Eins og kunnugt er, hefur þetta mál verið nokkuð á döfinni, og má segja að sumu leyti frá því, er jarðræktarl. frá 1936 voru sett. Því að óánægja með fleira en eitt atriði þeirra reis undir eins og l. komu til framkvæmda. Úr þessu hefur verið reynt að bæta, og hefur búnaðarþing þar átt sinn hlut að máli. Því að búnaðarþing í fyrra hafði þetta mál til meðferðar og reyndar fyrr, og komst að niðurstöðu að nokkru leyti. Það má segja það, að þær niðurstöður, sem eru í frv., sem hér liggur fyrir, eru niðurstöður búnaðarþings, og ég hef í sjálfu sér ekkert við þær að athuga verulega, þó að sumt í þeim geti fundizt, að ekki fari alls kostar svo sem menn hefðu viljað á kjósa. En út í það ætla ég ekki að fara nánar á þessu stigi málsins. Ég geri ekki uppsteyt um einstakar gr. frv., þó að mér virðist, að sumt í frv. hefði átt að vera og getað verið nokkru betur undirbúið. En um þetta frv. hefur myndazt nokkuð ríkt samþykki, og því er siður ástæða til þess að hrófla við því, úr því sem komið er. En vonbrigði mín eru í sambandi við annað. Þau eru bundin við þá gr. jarðræktarl., sem alla þá stund, síðan þau voru samþ., hefur verið ásteytingarsteinn meðal bænda, 17. gr. l., enda býst ég ekki við, að lengur greinist álit um hana eftir flokkaskiptingu viðkomandi stjórnmálunum yfirleitt. Því að hvar sem maður fer um landið, eru menn orðnir mjög svo sammála um það, að 17. gr. þessara 1. eigi ekki að standa í jarðræktarl. Það er líka svo komið, að forgangsmenn þess, að þetta ákvæði var sett í jarðræktarl., og verjendur lengi, eru komnir að niðurstöðu um það á þann sama veg, og vitna ég um það í orð hv. þm. Mýr., formanns Búnaðarfélags Íslands, sem talaði hér síðast. Því hefur verið haldið fram af þeim, sem andmælt hafa þessari gr., sem er að víssu leyti rétt, að þessi gr. kæmi ekki að því haldi, sem forsvarsmenn hennar vilja vera láta og þeir í upphafi töldu henni til gildis. Og vissulega kemur hún ekki að því haldi, sem henni var ætlað, því að það liggur á allt öðru sviði en svo, að hægt sé með svona löggjöf að ná því marki. En þar sem hún hefur ekki gert það gagn, sem henni var ætlað, kemur þá til álita, hvort hún ekki hefur gert nokkurn skaða. Það væri víssulega góðra gjalda vert, ef með ákvæðum þessarar gr. hefði verið hægt að koma í veg fyrir jarðabrask, því að stemma ber stigu fyrir það. En nú kemur þetta ákvæði ekki í veg fyrir það. Og það er á allt öðru sviði, sem bændur kveinka sér undan ákvæðum þessarar gr. Það er með þessu ákvæði tekinn af þeim fullkominn eignarréttur þeirra yfir jörðum þeirra með öllu, sem jörðunum tilheyrir, sem notið hafa þessa styrks. Áður var sá styrkur, sem bændum var veittur fyrir unnin jarðræktarstörf, veittur sem verðlaun, en styrkur jafnframt til framhaldandi aðgerða. Hann var talinn þeirra eign, og var talinn réttmæt, verðskulduð eign. Það var það, sem menn fundu og virtu, því að það kom mikill skriður á jarðræktarframkvæmdir vegna ákvæða jarðræktarl., eins og þau voru frá öndverðu. Nú finnst bændum aftur sem þeir séu sviptir hvoru tveggja, eignarréttinum og þeirri viðurkenningu, sem með styrknum var veitt þeim. Þó að með aðferðinni um styrkveitingar þessár sé reynt að taka smátt og smátt af bændum, sem við slíkum styrk taka, það, sem þeir vildu mega telja sína réttmæta eign, þá nær þetta ákvæði 17. gr. ekki heldur tilgangi sínum í því efni að koma í veg fyrir, að braskað sé með jarðir. Það er eins auðvelt að braska með þær, ef ekki auðveldara, að þessu ákvæði lögteknu. Þannig liggur málið fyrir. Og þess vegna urðu mér það mikil vonbrigði, að ekkert hefur verið gert til þess að koma á sæmilegri miðlun í þessu efni, og þá með því að afnema 17. gr., sem að mínu viti er búin að standa allt of lengi í l. En lengi skal manninn reyna. Og lengi skal e.t.v. þráttað af andmælendum þessarar gr., þangað til hið rétta verður viðurkennt. En formenn búnaðarmálanna á búnaðarþingi viðurkenna þó vanmátt þessarar gr. til að koma því til vegar, sem henni í fyrstu var ætlað, og telja sig fúsa til þess að gera tilraun til þess að bæta um með því að setja einhver ákvæði, sem nær væri að gætu náð því takmarki, sem þessi gr. átti að ná, en gat ekki náð. En búnaðarþingi hefur misheppnazt þetta. Það er ekki hægt að draga fjöður yfir það. Það bar ekki gæfu til þess að leysa þetta mikla mál. En formaður Búnaðarfélags Íslands, hv. þm. Mýr., hefur lýst því yfir í mín eyru, bæði innan þings og utan, að hann vildi ganga að því, að þetta atriði yrði leyst. Og hann mun kannast við það, að eiginlega var sætzt upp á þetta. Þess vegna eru mér þetta meiri vonbrigði heldur en ella. Og hæstv. forsrh. lofaði því, að hann skyldi gangast fyrir því, að þetta atriði yrði leyst á búnaðarþingi, því að þá sat þessi n. á búnaðarþingi, sem vitnað hefur verið til. En úr því að svona tókst til, þá hefði búnaðarþingið í vetur átt að taka málið sjálft í sínar hendur og undirbúa það fyrir hæstv. Alþ., svo að við gætum séð, að ekki aðeins hugur fylgdi máli, sem við höfum ekki efað, heldur að þetta mál kæmist í framkvæmd. Því að það, sem okkur hefur mest fundizt vanta í framkvæmdum þessa máls, er forustan um að gera nauðsynlegan undirbúning til löggjafar um málið. Hinir ágætu foringjar í búnaðarmálunum hafa ekki getað tekið sig saman um þetta. Nú hefði ég getað búizt við, að þessir búnaðarþingsmenn, sem sæti eiga hér í landbn., hefðu getað komið því á þar, sem ekki hefði heppnazt á öðrum vettvangi, að þeir yfirleitt gætu orðið sammála um afgreiðslu þessa máls, svo að við væri hlítandi frá sjónarmiði allra þeirra, sem hér eiga hlut að máli. Því að ég veit ekki um neinar óskir um það að halda þessari 17. gr., eins og hún er, hvorki utan þings né innan. Ég á nú ekki sæti í hv. landbn. og get því ekki beitt áhrifum mínum þar. Búnaðarþing gerði í vetur tilraun til að leysa þetta mál, en mistókst, eins og tekið hefur verið fram. Nú er því hér komin till. um að fella niður þessa 17. gr., og það er hörmulegt, ef það má telja, að þeirri till. muni búin þau örlög að verða felld, þó að allir vilji í raun og veru í hjarta sínu samþ. hana. En mönnum þykir ekki málið vera svo undirbúið, að þeir vilji samþ. hana. En ég held, að ekki væri skaði skeður, þó að 17. gr. væri nú felld úr l. og svo undirbúin ákvæði í hennar stað fyrir næsta þing. blundi það ekki vera hv. þm. betri vegur heldur en að neyða sjálfa sig til þess að greiða atkv. á móti niðurfellingu 17. gr.? Því að það getur ekki munað nema mjög litlu frá því, þó að 17. gr. sé felld niður nú með samþykki allra og þangað til ný gr. væri sett í staðinn með samþ. allra. Þessir. tímar eru líka hættulegir frá sjónarmiði þeirra manna, sem vilja leiðrétta þetta, af því að fasteignamatið kemur nú. Nú sting ég upp á þessu, hvort ekki muni enn þá vera hægt á þessu stigi málsins að láta nú vera að greiða atkv. um þetta atriði, því að áður en þetta frv. er afgreitt, er enn nokkur tími til stefnu til að tala um þetta atriði og komast að niðurstöðu. Málið er nú við 2. umr., og til 3. umr. mætti athuga brtt. mína betur. Ég vil ekki stofna til þess, að menn þurfi að fella þessa brtt., vegna þess að svona er nú í pottinn búið, að menn vilja í raun og veru vinna saman um þetta. Þetta er till. mín, sem ég vænti, að verði tekin alveg eins og ég meina hana til að koma á samkomulagi. Það má vafalaust slá því föstu, að sú óáran, sem nú ríkir um fasteignasölur í landinu og voveiflegast horfir gagnvart sveitunum, hún á sér stað um jarðir alveg án tillits til þess, hvort þessi 17. gr. er í l. eða ekki. Menn selja ekki jarðirnar vegna þess, heldur hins, að fólkið fer úr sveitunum. En það er ekki heldur til hróss 17. gr. jarðræktarl., að svo er komið, því að hún gerir ekki neinum gott til þess að halda þeim við búskap, sem eiga jarðir.



Ég vil út af þeim ummælum, sem fram komu frá hv. þm. V.-Sk., skjóta því hér fram, að þessi brtt. yrði tekin aftur til 3. umr. og tíminn þangað til yrði notaður til þess að freista þess, hvort ekki væri hægt að fá samkomulag um þetta mál. Og ef menn gætu orðið sammála um þetta, þá væri ekki ólíklegt, að þeir, sem nú hafa kvatt sér hljóðs í málinu með tilliti til þess, að þessi brtt. liggur hér fyrir, mundu falla frá orðinu, og að á þann hátt gæti gengið nú afgr. málsins til 3. umr.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Á Patreksfirði er að vísu allgóð höfn frá náttúrunnar hendi, en aðstaða almennings til útgerðar er ekki góð, vegna þess að þar er engin bryggja, sem er í eign almennings, og þær einstaklingsbryggjur, sem þar eru, eru of litlar fyrir þá útgerð, sem risið hefur upp á Patreksfirði s.l. ár. Þetta frv. miðar að því að koma hafnarmálum Patreksfjarðar í það lag, sem nauðsynlegt er fyrir kauptún, sem rekur útgerð, og virðist ekki nema eðlilegt, að þessi staður fái sömu aðstöðu í þessum efnum og önnur hliðstæð kauptún. Það liggja ekki fyrir áætlanir um kostnað við þessar framkvæmdir, en n. hefur borið þetta mál undir vitamálastjóra, og eftir það viðtal hefur n. orðið ásátt um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Ég vil aðeins þakka hv. sjútvn. fyrir afgr. hennar á málinu, sem er fullkomið nauðsynjamál.