Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Nú er klukkan að ganga eitt og við í Frjálslynda flokknum höfum ekki enn þá komist að. Ég skráði mig á mælendaskrá í upphafi þingfundar og svo hefur atvikast að mörgum ræðumönnum hefur verið mikið niðri fyrir. Við höfum einfaldlega ekki komist að. Þegar klukkan var að ganga níu þurfti ég að bregða mér úr húsi og þá féll ég út af mælendaskrá. Ég spyr: Er það virkilega ætlun forseta þingsins að Frjálslyndi flokkurinn þurfi að lýsa afstöðu sinni til frumvarps um miðja nótt? Ég ætla þeim ræðumanni sem talar næstur á eftir okkur a.m.k. á aðra klukkustund að fara yfir málið. Er það virkilega ætlun forseta þingsins að Frjálslynda flokknum sé ætlað að halda ræðu sína og lýsa yfir afstöðu sinni til málsins á þriðja eða fjórða tímanum í nótt? Ég er alveg forviða á þessari stjórn fundarins og lýsi yfir mikilli vanþóknun á þessu, ef sú verður raunin. Fróðlegt væri ef hæstv. forseti gæti gefið sér stund núna og svarað þeirri spurningu sem ég hef borið fram.

Forseti hefur ákveðið að gefa hv. þingmanni sem talaði síðast næst orðið og færa hann ofar á mælendaskrána. Mun svo verða eftir að hv. 9. þm. Suðurkjördæmis, Magnús Þór Hafsteinsson, hefur rætt um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég kem hér til að spyrja hæstv. forseta hvenær hæstv. forseti hyggist ljúka fundi í nótt. Nú er klukkan orðin hálfeitt og mér þykir sýnt að hér stefni í að þingfundur verði langt fram á nótt og jafnvel fram undir morgun. Það er einu sinni svo að dagur kemur eftir þennan dag. Reyndar er nýr sólarhringur að renna upp en það kemur dagur eftir þann dag sem leið í gær, ef svo má segja. Þingmenn þurfa að mæta til vinnu í fyrramálið. Þeir þurfa að komast heim til sín í kvöld. Ég á t.d. fyrir höndum rúmlega 40 mínútna akstur heim til mín og ég ætla síðan að vera mættur hér aftur í fyrramálið til að sinna skyldum mínum sem þingmaður. Ég mun að sjálfsögðu halda út hér í nótt ef þörf krefur enda er það skylda mín sem þingmaður að fylgjast með þingfundum. Ég geri það annaðhvort í þingsalnum eða á skrifstofu minni. Ég vænti þess að það sama gildi um aðra þingmenn á hinu háa Alþingi, að þeir sitji allir á skrifstofum sínum og fylgist spenntir með þingfundi því verið er að ræða um mjög mikilvægt mál, virðulegi forseti. En eins og ég sagði áðan í upphafi máls míns þurfa þingmenn allir að vakna í fyrramálið og mæta til vinnu eins og annað fólk. Mér þætti því gott - þó ekki væri annað en að geta skipulagt það aðeins og kannski hringt heim og látið vita að maður væri á lífi en ekki einhvers staðar utan vega stórslasaður eftir bílslys eða eftir annað það af verra, því ég á náttúrlega fyrir löngu að vera kominn heim - að geta komið þeim skilaboðum heim til mín að ég verði hér áfram fram á nótt þannig að fólk heima þurfi ekki að hafa áhyggjur af því, virðulegi forseti. Mér og okkur í þingflokki Frjálslynda flokksins þætti mjög vænt um að fá einhverjar upplýsingar um hversu lengi við ætlum að halda áfram þingfundi í nótt.

Nú verður gert fimm mínútna fundarhlé.

Frú forseti. Í stefnuræðu sinni færði hæstv. forsætisráðherra það í tal að taka ætti til í stjórnsýslu landsins. Hann boðaði einfaldara Ísland. Ég er á því að áður en hann fer í það ágæta verkefni taki hann hæstvirta ráðherra ríkisstjórnarinnar á námskeið, og það gæti heitið „Förum að reglum, a.m.k. það sem eftir er kjörtímabilsins“. Ekki veitir af. Nýleg niðurstaða umboðsmanns Alþingis um ráðningu ráðuneytisstjóra í félagsmálaráðuneytinu er mikill áfellisdómur yfir störfum ráðuneytisins. Í úrskurðinum segir að verulegir annmarkar hafi verið á meðferð ráðuneytisins í umræddu stjórnsýslumáli. Af yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra má ætla að hann geri sér ekki grein fyrir alvarleika málsins eða, sem verra er, að hann reyni að snúa út úr úrskurði eftirlitsmanns með stjórnsýslu landsins. Það er gríðarlega alvarlegt. Ráðherra hefur látið í veðri vaka að ekkert sé aðfinnsluvert við ráðninguna sem slíka og ætla má að hann ætli að halda uppteknum hætti. Mér finnst það mjög alvarlegt. Ég verð að segja að það er miður að hæstv. forsætisráðherra sé ekki hér til að svara fyrir málið en að hér sitji hæstv. félagsmálaráðherra sem virðist oft sitja eftir með svartapétur, þurfa að svara fyrir vond verk, svo sem fyrir svikin gagnvart öryrkjunum sem hann handsalaði samning við í Þjóðmenningarhúsinu. Það sem fyrst og fremst kemur fram í úrskurði umboðsmanns Alþingis er að í rauninni hafi ekki verið farið eftir reglum í þessu máli. Það var ekki gert upp á milli umsækjenda á málefnalegan hátt og ekki með þeim hætti sem ráðuneytið sagðist sjálft hafa gert 

Virðulegi forseti. Í umræðum um skýrslur Ríkisendurskoðunar og umboðsmanns Alþingis í vetur ræddum við þingmenn um að Alþingi skorti tæki til að fylgja álitum þessara mikilvægu fagstofnana Alþingis eftir ef ráðuneytin gera ekkert með niðurstöðu þeirra. Enn á ný blasir þessi vandi við. Hæstv. forsætisráðherra hefur brugðist við úrskurði umboðsmanns Alþingis varðandi skipun fyrrverandi félagsmálaráðherra í stöðu ráðuneytisstjóra í fjölmiðlum. Þau viðbrögð eru óásættanleg. Í sögu Stjórnarráðs Íslands kemur fram að í stjórnskipulagi Vesturlanda sé að jafnaði gerður skýr greinarmunur á pólitískri yfirstjórn og æðstu stjórn embættismannakerfisins. Þeir sem tilheyra pólitískri forustu eru valdir af ráðherra án auglýsingar eða hæfnisskilyrða en þeir sem tilheyra embættismannakerfinu skulu eingöngu skipaðir eða ráðnir á grundvelli verðleika, svo sem starfsreynslu, menntunar eða annarrar skilgreindrar hæfni. Þetta er forsenda fyrir vönduðum vinnubrögðum stjórnsýslunnar sem skulu m.a. endurspeglast í kunnáttu, jafnræði, hlutleysi, ráðvendni og ábyrgð. Svo einföld eru þau orð. Þetta er forsenda fyrir vönduðum vinnubrögðum stjórnsýslunnar. Þarna verður að skilja á milli. Tillaga okkar í Samfylkingunni þar að lútandi liggur óafgreidd í nefnd og ég minni á hana hér. Ég hefði viljað að hæstv. forsætisráðherra svaraði í þessum sal gagnrýni umboðsmanns Alþingis þess eðlis að athafnir félagsmálaráðherra við val á ráðuneytisstjóra hafi verið óforsvaranlegar og segði okkur hvað yrði gert með þetta álit. 
             Forseti. Hvað verður gert með þetta álit?

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að niðurstaða umboðsmanns Alþingis er það sem mestu máli skiptir og það sem ráðuneytinu ber að líta til. Þar segir m.a.: „Eins og athugun mín hefur verið afmörkuð felur niðurstaða mín hér að framan ekki í sér endanlega afstöðu um hver hafi verið hæfastur umsækjenda af þeim sem sóttu um starf ráðuneytisstjóra félagsmálaráðuneytisins.“ Ég undirstrika og endurtek að þrátt fyrir að umboðsmaður Alþingis eyði tugum blaðsíðna í að bera saman tvo tiltekna umsækjendur á grundvelli margvíslegra gagna telur hann sig ekki taka afstöðu til þess hvor hafi verið hæfastur.  „Að þessu virtu og að teknu tilliti til hagsmuna þess sem hlaut umrætt starf tel ég ólíklegt að ofangreindir annmarkar leiði til ógildingar á skipuninni.“ Þetta er  Þá segir umboðsmaðurinn að það séu að síðustu tilmæli hans til félagsmálaráðuneytisins að það taki framvegis mið af þeim sjónarmiðum sem fram komi í álitinu. Það mun ég sem nýr félagsmálaráðherra gera, að sjálfsögðu, og það hef ég tekið fram í viðtölum við fjölmiðla um þetta mál. 
             Ég ber mikla virðingu fyrir embætti umboðsmanns Alþingis. Ég var í forsætisnefnd þingsins þegar hann var ráðinn 

Frú forseti. Það er alvarlegt að það skuli endurtaka sig reglulega að ráðherrar þessarar ríkisstjórnar fái álit frá umboðsmanni Alþingis, kærunefnd jafnréttismála eða jafnvel dóma um að þeir hafi gerst brotlegir við lög. Það er hins vegar ekki síður alvarlegt hvernig ráðherrar ríkisstjórnarinnar bregðast við þessum niðurstöðum með þjósti og algjöru skilningsleysi. Í þetta skipti er það skipun ráðuneytisstjóra í félagsmálaráðuneytinu. Áður hafði sami félagsmálaráðherra framsóknarmanna verið dæmdur í Hæstarétti fyrir að brjóta lög og misbeita valdi sínu gagnvart framkvæmdastýru Jafnréttisstofu. Aðrir ráðherrar þessarar ríkisstjórnar hafa sömuleiðis verið álitnir brotlegir við lög. Hæstv. dómsmálaráðherra var talinn hafa brotið stjórnsýslulög, dómstólalög og jafnréttislög við skipun hæstaréttardómara. Allir muna hver viðbrögð ráðamanna voru þá. Í kjölfarið taldi umboðsmaður Alþingis sig vera tilneyddan til að setja sérstakar mannasiðareglur til höfuðs ráðherrunum. Fleiri álit umboðsmanns Alþingis lúta að öðrum ráðherrum, svo sem hæstv. landbúnaðarráðherra við skipun rektors Landbúnaðarháskólans. Síðan horfum við upp á meintan ólögmætan brottrekstur Björns Friðfinnssonar úr embætti ráðuneytisstjóra viðskiptaráðuneytisins. Er það virkilega svo að grundvallarreglur stjórnsýsluréttarins skipti ríkisstjórnina engu máli? Ef málefnaleg sjónarmið eiga ekki að ráða för við skipun, hvaða viðmið standa þá eftir? Staðan er alvarleg þegar umsækjendur í háum embættum lýsa því yfir að ekkert þýði að leita réttar síns hjá umboðsmanni Alþingis í ljósi þess hvernig ráðherrar taka álitum hans. Það er eins og að margir ráðherrar þessarar þreyttu ríkisstjórnar telji sig yfir stjórnsýslulög og málefnaleg sjónarmið hafna þegar kemur að skipunum í embætti. Nýleg ummæli hæstv. forsætisráðherra um að ráðherrar „eigi bara að fá að ráða þessu“ staðfesta þann skilning. Frú forseti. Þessir menn í ríkisstjórn eru einfaldlega búnir að vera of lengi við völd.

Virðulegi forseti. Ég komst ekki hjá því að brosa í kampinn áðan þegar hæstv. núverandi félagsmálaráðherra sagði eitthvað á þá leið að „að sjálfsögðu munum við draga lærdóm af þessum úrskurði“. Það er nefnilega það. Ég held að þessir háu herrar sem hafa setið hér við völd allt of lengi ætli að láta þetta allt sem vind um eyrun þjóta, og þá ekki síst ráðherrar Framsóknarflokksins. Það er til að mynda mjög áhugavert að sjá að við þessa umræðu núna eru aðeins til staðar hæstv. félagsmálaráðherra úr Framsóknarflokknum og síðan þrír þingmenn flokksins. Hinir hafa af einhverjum ástæðum ekki séð sér fært að vera við umræðuna. Þetta mál er náttúrlega mjög vandræðalegt fyrir Framsóknarflokkinn. Það er líka mjög áhugavert að skoða þá vel hönnuðu atburðarás sem var sett í gang í kringum flótta fyrrverandi félagsmálaráðherra úr stól sínum. Lítum aðeins til baka og skoðum hvernig þau mál hafa öll sömul verið hönnuð. Þeir vissu að þessi úrskurður var á leiðinni. Þess vegna hætti hæstv. fyrrverandi félagsmálaráðherra. Þetta er ástæðan fyrir því. Hann gat ekki þolað að fá á sig þennan úrskurð. Ríkisstjórnin gat heldur ekki þolað að fá á sig þennan úrskurð og þar af leiðandi var sett á svið það leikrit sem við fengum að sjá um síðustu mánaðamót með einhverjum fyrirslætti um að menn væru að hugsa um einkaaðstæður og þess vegna færu þeir að vinna í bankanum. Nei, það var ekki þess vegna. Það var vegna þess að þessi úrskurður var að koma. Þeir vissu upp á sig skömmina. Og það verður fróðlegt að sjá, virðulegi forseti, hvort ekki eigi fleiri beinagrindur eftir að hrynja úr skápnum þegar ráðherrar núverandi ríkisstjórnar hverfa frá völdum. Ég hygg að þær séu fleiri. Þær beinagrindur eru fleiri sem eiga eftir að detta hringlandi út með kóngulærnar á eftir sér. 

Hæstv. forseti. Úrskurður umboðsmanns Alþingis varðandi ráðningu ráðuneytisstjóra í félagsmálaráðuneytinu er alvarleg áminning til stjórnsýslunnar, til allra ráðherra núverandi ríkisstjórnar og einnig til Alþingis. Umboðsmaður Alþingis er eftirlitsmaður fólksins í landinu varðandi framkvæmd stjórnsýslunnar í ráðuneytunum og eins varðandi framkvæmd og lagasetningu á Alþingi. Það er því mikilvægt að Alþingi taki úrskurði eða ábendingar umboðsmanns Alþingis alvarlega, að úrskurði umboðsmanns sé fylgt eftir og að úrskurðir umboðsmanns Alþingis séu teknir upp af hinu háa Alþingi á sérstökum fundum utan þingsalar með umboðsmanni, ráðherrum og þingmönnum, til að fara yfir úrskurðina og læra af þeim. Það er algjörlega óviðunandi og óásættanlegt að hæstv. ráðherrar geti brugðist við úrskurði umboðsmanns Alþingis á þann hátt sem þeir hafa gert, eins og hæstv. forsætisráðherra gerði á dögunum, að þetta væri jú eitthvað til að læra af, en engin önnur viðbrögð. Hvernig eigum við svo að fylgja úrskurðinum eftir? Innan stjórnar Alþingis höfum við engan farveg til að fylgja eftir úrskurði umboðsmannsins 

Frú forseti. Þetta mál er miklu stærra en svo að það snúist um atvinnu tveggja einstaklinga. Það snýst um trúverðugleika stjórnsýslunnar, trúverðugleika æðstu embætta ríkisins. Við höfum fleiri dæmi um þetta. Það er vert að rifja upp við þessa umræðu að í síðustu skýrslu umboðsmanns Alþingis vakti hann máls á því að vegna sífelldra umdeilanlegra mannaráðninga, sem Sjálfstæðisflokkurinn stendur að vísu fyrir, í æðsta dómstól þjóðarinnar gæti það verið til þess fallið að draga úr trúverðugleika Hæstaréttar. Við verðum að hafa það í huga. Þetta er miklu stærra mál en svo að það varði bara tvo einstaklinga. Félagsmálaráðuneytið hefur í þessu máli orðið uppvíst að því að halda því fram að gert hafi verið upp á milli umsækjenda á grundvelli málefnalegra forsendna. Þegar síðan er kafað ofan í málið kemur í ljós að ekki stendur steinn yfir steini í málflutningi félagsmálaráðuneytisins. Það er sagt að gert hafi verið upp á milli þessara ágætu einstaklinga á grundvelli menntunar, starfsreynslu og stjórnunarhæfni. Umboðsmaður fer rækilega í gegnum þessa röksemdafærslu ráðuneytisins, með hógværum hætti. Þó segir hann að hún standist ekki. Ég er á því að Framsóknarflokkurinn skuldi þjóðinni svör. Hvaða aðferð beitti fyrrverandi ráðherra við að gera upp á milli þessara einstaklinga? Menn geta ekki sætt sig við það að eitt sé sagt og síðan þegar eftirlitsmaður með stjórnsýslunni fer í gegnum þetta sjái maður - og það sjá allir sem fara í gegnum þessa skýrslu upp á 31 blaðsíðu - að ekki stendur steinn yfir steini í aðferð sjálfs ráðuneytisins. Þetta er með öllu óþolandi. Framsóknarflokkurinn skuldar fólkinu í landinu upplýsingar um hvað í raun og veru hafi verið lagt til grundvallar við ráðningu á einum æðsta embættismanni þjóðarinnar.

Frú forseti. Ákveðnir þættir í þessu máli eru grafalvarlegir. Eða hvað á það að þýða að hæstv. forsætisráðherra skuli leyfa sér að segja um þetta mál í fréttum NFS síðastliðinn föstudag það sem hér stendur á útskrift frá Fjölmiðlavaktinni, með leyfi forseta, að hann hafi litið svo á að „það sé nú fyrst og fremst ráðherrarnir sem að þurfa að endingu að ráða því hverjir taka við starfi ráðuneytisstjóra. Þannig hefur það alltaf verið“? Það er forsætisráðherra Íslands, Halldór Ásgrímsson, sem svona talar við fjölmiðla. Í sama fréttatíma segir virtur lögmaður, Ragnar Hall, að stjórnvöld hafi hunsað álit umboðsmanns, jafnvel þau allra alvarlegustu. Við stöndum frammi fyrir afar alvarlegum hlutum, frú forseti, og þingheimur og öll þjóðin verður að gera sér grein fyrir því. Hæstv. forsætisráðherra getur ekki talað svona. Hann er bundinn af stjórnsýslulögum og þetta er mjög alvarleg yfirlýsing sem kemur frá honum í þessum fréttatíma NFS. Við skulum skoða hana í samhengi við það sem er að gerast á löggjafarsamkundunni, frumvarp eftir frumvarp fer í gegn frá ríkisstjórninni um að nú eigi að kippa stjórnsýslulögum úr sambandi í þessari stofnuninni og hinni stofnuninni og loka stofnanir frá upplýsingalögum. Ég nefni Rarik, ég nefni allar matvælarannsóknir á Íslandi, Ríkisútvarpið - þetta er stefna þessa hæstv. forsætisráðherra og þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Lokum af upplýsingar gagnvart þjóðinni og hættum að fara að stjórnsýslulögum. Við ráðum því sem við viljum ráða. Þetta segja forustumenn þessarar ríkisstjórnar. Það er þetta sem er ekki forsvaranlegt, frú forseti.

Virðulegi forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg í þessari umræðu. Það liggur vitaskuld fyrir og hefur verið rakið að mat á umsækjendum fór ekki fram eins og lög kveða skýrt á um að skuli gerast. Það liggur fyrir og kannski er ekkert um það deilt. Ég vil líka taka fram að sú sem ráðin var er mjög hæf og ekki er ástæða til að efast um hæfi hennar þó að aðrir kunni jafnvel að hafa verið hæfari. Um það finnst mér málið ekki snúast. Ég held hins vegar að yfirlýsingar eins og sú sem hæstv. forsætisráðherra gaf, þess efnis að þegar upp er staðið ráði ráðherrar, bendi til þess að virðing fyrir lögum og reglum sem ráðherrar verða að virða hafi ekki verið til staðar og það er mjög alvarlegt mál. Á hinn bóginn vil ég aðeins draga fram að þessi umræða kallar einnig á að við ræðum hér af miklu meiri alvöru en verið hefur um það hvernig við skipum embættismenn og hvernig við skiptum þeim upp. Það er mikilvægt að við ræðum það hvort pólitískir embættismenn sem ráðnir eru eigi að fylgja ráðherrum og þá jafnvel fara út með þeim. Ég held að það sé eitthvað sem við þurfum virkilega að ræða. Ég met það sjálfur svo að eðlilegt sé að ráðuneytisstjórar, sem eru einhvers konar yfirverkstjórar í ráðuneytum, fylgi ráðherrum og fari einnig þegar þeir yfirgefa vettvanginn. Ég held að það sé mikilvægt að við ræðum þetta en ég ítreka að það er óeðlilegt að við höfum skýrar reglur um hvernig þetta skuli vera en við viljum bara ekki fara eftir þeim þegar það hentar. Það er afleitt. Við þurfum að taka þessi mál til miklu betri umræðu og ræða það hvar við viljum hafa pólitíska embættismenn og hvar ekki. Það er ekki hægt að ráða embættismenn samkvæmt lögum 

Virðulegi forseti. Örfá atriði inn í þessa umræðu. Ég tel að mjög frjálslega sé lagt út af orðum forsætisráðherra ef menn túlka orð hans þannig að ráðherrar eigi ekki að fara eftir stjórnsýslulögum við ráðningar. Hann sagði það ekki. Ráðherrar hljóta að ráða að lokum en auðvitað eiga þeir að fara eftir þeim reglum sem í gildi eru. Það er ekkert verið að deila um það. Mér finnst reyndar þessi umræða hafa farið út um víðan völl. Menn hafa talað um frumvörp, menn hafa talað um ráðningar hæstaréttardómara, verið með samsæriskenningar um brotthvarf Árna Magnússonar o.fl. Það er eitt sem ég vil undirstrika. Eins og skipulagið er hjá okkur eru ráðuneytisstjórar ekki pólitískir aðstoðarmenn ráðherra. Þeir eru embættismenn og ber að ráða þá eftir því. Sá ráðuneytisstjóri sem þarna um ræðir er embættismaður. Ég hef aldrei litið á ráðuneytisstjórann sem minn pólitíska aðstoðarmann. Ég bið hv. þingmenn að rugla þessu ekki saman. Mestu máli skiptir að þarna er um að ræða tvo hæfa einstaklinga. Sá einstaklingur sem ráðinn var er mjög hæfur. Það þekkjum við, þingmenn, því að sá einstaklingur hefur m.a. unnið í þessari stofnun. Ég þarf ekki að lýsa því. Umboðsmaður gerir ekki athugasemdir við það hvernig var auglýst. Starfið var auglýst og ekki eru gerðar athugasemdir við það. Hann reiknar ekki með að þetta hafi áhrif á ráðninguna. Ég hlýt að lesa út úr þessu að þarna sé um að ræða aðfinnslur við aðferðina og ég tek alveg fullt mark á þeim. Ég tel þó ekki að þetta gefi ástæðu til að breyta ráðningunni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Nefndin fékk á sinn fund fjöldann allan af gestum sem þetta mál varðar og eru þeir nánar tilgreinir á því þingskjali sem ég les hér upp. Jafnframt hafa nefndinni borist skriflegar umsagnir um málið frá fjölmörgum öðrum aðilum. Með frumvarpinu er ríkisstjórninni falið að stofna hlutafélag sem taki við rekstri Rafmagnsveitna ríkisins. Félagið verður að fullu í eigu ríkisins. Gert er ráð fyrir að eignir og skuldir núverandi fyrirtækis renni til hins nýja hlutafélags, Rariks hf. Skv. 9. gr. frumvarpsins verður allur kostnaður af stofnun hlutafélagsins og yfirtöku á öðrum rekstri greiddur af félaginu. Einnig mun Rarik hf. taka við einkarétti Rafmagnsveitna ríkisins til starfrækslu hita- og/eða dreifiveitna á orkuveitusvæði rafmagnsveitnanna. Rökstuðningurinn fyrir þessum breytingum er m.a. að hlutafélagaform henti betur í því umhverfi sem starfsemin býr við og að reksturinn verði sveigjanlegri. Þá er talið að fjárfestingar og nýjungar í rekstri verði auðveldari í framkvæmd. Einnig takmarkast ábyrgð ríkissjóðs á rekstri fyrirtækisins við hlutafjáreign og ábyrgð stjórnenda eykst. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Helgi Hjörvar, Jóhann Ársælsson og Katrín Júlíusdóttir hafa skrifað undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Hlynur Hallsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann andvígur áliti þessu. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Álitið var afgreitt frá nefndinni 7. mars 2006 og undir rita Birkir J. Jónsson, Kjartan Ólafsson, Helgi Hjörvar, Einar Oddur Kristjánsson, Jóhann Ársælsson, Gunnar Örlygsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Katrín Júlíusdóttir. Hæstv. forseti. Nefndin fjallaði allítarlega um þetta málefni og ég tel að hér sé um mjög jákvæða breytingu að ræða. Nefndin lagði í meginatriðum til tvær breytingartillögur, annars vegar er snýr að stjórn hins nýja fyrirtækis, Rariks hf., en í frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra var ekki kveðið á um fjölda stjórnarmanna. Töldu nefndarmenn eðlilegt að kveða á um það. Er í 3. gr. frumvarps til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins lögð til svohljóðandi breyting, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn félagsins skal skipuð fimm mönnum. Þeir skulu kosnir á aðalfundi ár hvert.“ Í öðru lagi lagði nefndin fram breytingartillögu er varðar 10. gr. en greinin hljóðaði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Iðnaðarráðherra skipar nefnd þriggja óvilhallra manna og skal a.m.k. einn þeirra vera löggiltur endurskoðandi. Hlutverk nefndarinnar er að meta eignir, réttindi, skuldir og skuldbindingar Rafmagnsveitna ríkisins og skal nefndin leggja mat á hvert stofnfé hlutafélagsins skuli vera. Við mat þetta skal nefndin hafa fullan aðgang að öllum gögnum Rafmagnsveitna ríkisins og skulu stjórnendur og starfsmenn fyrirtækisins veita nefndinni þá aðstoð er hún óskar. Nefndin skal leggja niðurstöður sínar fyrir iðnaðarráðherra eigi síðar en þremur dögum fyrir stofnfund.“ Það var samhljóða álit okkar nefndarmanna, þeirra sem standa að þessu áliti, að fella bæri 10. gr. út þar sem við teljum að efnahagsreikningur fyrirtækisins gefi skýra og góða mynd af eignum, skuldum og rekstri fyrirtækisins og teljum því rétt að þessi grein verði felld út. Var það samþykkt í nefndinni. Þetta eru þær aðalbreytingartillögur sem nefndin öll leggur til. Hæstv. forseti. Það hefur verið mikil umræða um raforkumálefnin. Árið 2003 urðu þáttaskil í sögu orkumála landsins með setningu nýrra raforkulaga sem komu til framkvæmda þann 1. júlí árið 2003. Með setningu þeirra laga voru skapaðar forsendur fyrir samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku. Hæstv. forseti. Ef við skoðum hvert rekstrarform annarra fyrirtækja á þessum markaði er kemur í ljós, og við könnumst við það margir hv. þingmenn hér á Alþingi, að við höfum breytt lögum m.a. um Orkubú Vestfjarða þar sem Orkubú Vestfjarða hf. tók til starfa árið 2001 og er því rekið í hlutafélagaformi. Hitaveita Suðurnesja er einnig hlutafélag. Orkuveita Húsavíkur er eignarhaldsfélag og þeim rekstri var breytt á síðasta löggjafarþingi og var samþykkt samhljóða nema af hálfu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem lögðust gegn einkahlutafélagavæðingu Orkuveitu Húsavíkur. Norðurorka er einnig hlutafélagavædd þannig að allir aðilar sem eru í samkeppni á þessum markaði, fyrir utan Orkuveitu Reykjavíkur sem er sameignarfyrirtæki, eru með hlutafélagaformið í starfsemi sinni. Það þykir nú almennt viðurkennt að hlutafélagaformið sé hentugra rekstrarform fyrir rekstur sem þennan en það rekstrarform sem nú er notast við, jafnvel þó ríkissjóður sé einn af hlutafélaginu, einkum þegar litið er til þess meginsjónarmiðs sem raforkulögin frá 2003 byggja á, sem er að reyna að stuðla að samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku. Verður í þessu sambandi að hafa í huga að hlutafélagaformið er mjög fastmótað og þrautreynt, eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Með því að hlutafélagavæða Rarik hf. er verið að gera ábyrgð stjórnenda meiri. Ábyrgð stjórnenda mun aukast og jafnframt öll ákvarðanataka innan fyrirtækisins verður gerð auðveldari þar sem ekki þarf að sækja einstakar heimildir til ráðuneytis, sem segir sig sjálft að í samkeppnisumhverfi verður fyrirtæki eins og Rarik að hafa þau úrræði að geta tekið ákvarðanir með skjótum hætti. Því teljum við sem að nefndarálitinu stöndum að hlutafélagaformið sé ákjósanlegt hvað þetta varðar. Enda hafa nær öll önnur orkufyrirtæki sem eru í samkeppni við Rarik valið hlutafélagaformið. Hæstv. forseti. Ég tel að mjög mikilvægt sé að frumvarpið verði að lögum. Það hefur komið mjög einarðlega fram að hálfu forsvarsmanna Rariks að mikilvægt sé að þessi breyting verði að lögum, helst á þessu vorþingi, til að gera rekstur fyrirtækisins sveigjanlegri. Ég hef trú á að breytingin muni leiða til þess að raforkuverð muni í framtíðinni verða hagstæðara, því sveigjanleiki í rekstri mun, eins og hjá Rarik hf., tryggja notendum Rariks lægri raforkureikninga í framtíðinni. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga, að því teknu, að rúmlega 49.000 manns njóta þjónustu fyrirtækisins. Þess vegna er mikilvægt að gera fyrirtækinu kleift að starfa í því samkeppnisumhverfi sem mun á komandi árum lækka raforkureikninga landsmanna. Það er sannfæring mín. En mjög mikilvægt er að við höfum þá til hliðsjónar hvernig rafmagnsverð og raforkuverð hefur verið að þróast víða um land. Ég tel mjög mikilvægt að því sé fylgt eftir. Niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði landsmanna á landsbyggðinni hafa aldrei verið hærri. Búið er að hækka hið svokallaða þak úr 35.000 kílóvattstundum upp í 40.000 kílóvattstundir og er með því búið að bregðast við ákveðinni gagnrýni. Síðar verður, hæstv. forseti, reynslan að leiða í ljós hvort við höfum gert nóg í því að niðurgreiða húshitunarkostnað hjá landsmönnum. Hins vegar verðum við að hafa í huga að við verðum að mynda hvata til þess, m.a. hjá sveitarfélögum að koma á fót hitaveitu þar sem húsnæði er hitað upp með rafmagni. Við eigum að nýta þá auðlind sem okkur Íslendingum er gefin, heita vatnið, og því er mjög mikilvægt að löggjafinn gefi það svigrúm til handa sveitarfélögum að hagkvæmt sé að ráðast í hitaveitur vítt og breitt um landið þannig að niðurgreiðslur vegna húshitunarkostnaðar muni í framhaldinu lækka og fólk geti í notið heita vatnsins. Við höfum dæmi um að Eskfirðingar hafa fundið heitt vatn og verið er að leggja hitaveitu á Eskifirði. Hefur ríkið komið þar myndarlega að með sjö ára framlagi vegna þeirrar hitaveitu sem gerir það að verkum að hagkvæmt er fyrir Eskfirðinga að ráðast í hitaveitu á Eskifirði. Minnist ég þess þegar ég sé hv. þm. Guðmund Hallvarðsson að við þingmenn heimsóttum þessa ágætu hitaveitu síðasta sumar og var það ánægjuleg heimsókn í alla staði og glæsilegt mannvirki þar á ferð. Eins í Kelduhverfinu. Þar hefur fundist heitt vatn og líkur til að íbúar þar geti fengið aðgengi að heitu vatni. Það er nefnilega mjög mikilvægt, eins og ég sagði áðan, að við stuðlum að því að sveitarfélög fari út í slíkar framkvæmdir, að bora eftir heitu vatni til hagsbóta fyrir íbúa í viðkomandi sveitarfélögum. Hæstv. forseti. Umræðan um einkavæðingu á Landsvirkjun og Rafmagnsveitum ríkisins á örugglega eftir að hljóma í þingsal fram eftir kvöldi, þykist ég vita. Hv. þingmenn Vinstri grænna hafa haldið því fram að það sé vilji Framsóknarflokksins að einkavæða Landsvirkjun. Engar fyrirætlanir eru uppi um af hálfu Framsóknarflokksins að selja Landsvirkjun.  Stefna Framsóknarflokksins er skýr. Nú þykist ég vita að hv. þm. Jón Bjarnason eigi eftir að halda margar eða a.m.k. eina ágæta ræðu hér í kvöld sem mun örugglega taka sinn tíma. Og þykist ég viss um að hv. þm. Jón Bjarnason mun halda því fram, eins og hann hefur gert áður í umræðunni og fer ég þar með rétt mál, að Framsóknarflokkurinn vilji einkavæða Landsvirkjun og þess vegna þá Rafmagnsveitur ríkisins. En eins og ég hef gert grein fyrir er það ekki á stefnuskrá Framsóknarflokksins. Hæstv. forseti. Ég mælist til að frumvarpið verði að lögum á þessu vorþingi. Það er mjög mikilvægt mál. Það eru rúmlega 49.000 manns sem njóta þjónustu Rariks víða um land. Það er einlæg ósk starfsmanna fyrirtækisins, hvort sem það eru stjórnendur eða almennir starfsmenn, að farið verði í þessar breytingar. Þetta er yfirleitt fólk sem er búið að vinna í áratugi hjá Rarik, áður Rafmagnsveitum ríkisins, og það fólk veit fyllilega hvað þar er verið að ræða um. Við fengum starfsmannafélagið á fund iðnaðarnefndar. Þar mæltist þessi breyting vel fyrir. Ljóst er og það er samdóma álit þeirra sem starfa við fyrirtækið að sú breyting sem allir þingflokkar, a.m.k. þingflokkar Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar leggja til að farið verði í er að áeggjan stjórnenda fyrirtækisins og starfsmanna þess. Engar gagnrýnisraddir komu fram af hálfu forstjóra eða annarra starfsmanna á þessar breytingar heldur var lagt til að þetta yrði gert svo skjótt sem auðið er og við því viljum við bregðast. Hins vegar er afstaða eins stjórnmálaflokks hvað þetta varðar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, augljós og hefur verið það í nokkurn tíma. En það er almennt viðurkennt og var almennt viðurkennt af þeim gestum sem komu fyrir iðnaðarnefnd, og fengum við nú allmarga gesti á fund okkar, að hlutafélagaformið henti vel starfsemi og rekstri Rafmagnsveitna ríkisins. Ég held að hv. þingmenn Vinstri grænna séu nú hálfeinmana í þeirri afstöðu sinni. Að minnsta kosti kom ekki fram af hálfu gesta sem komu fyrir nefndina neinar aðrar hugmyndir en að þetta væri skynsamleg leið. Því er það lagt til í frumvarpi til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins.

Frú forseti. Augljóslega er framsóknarmaðurinn Birkir Jón Jónsson með samviskubit þegar hann mælir fyrir þessu nefndaráliti. Ég skil félagshyggjuframsóknarmenn vel að þeir séu með samviskubit og líði illa. Ég vil spyrja þingmanninn fyrst að því: Hvort er rafmagnið og dreifing þess samfélagsþjónusta eða samkeppnisrekstur sem á fyrst og fremst að skila arði á arðsemisgrunni? Í öðru lagi: Hvort er betra að stjórnendur fyrirtækisins ráði mestu um þessa þjónustu eða eigandinn, sem er ríkið og hið opinbera, til að tryggja neytendum sem besta og öruggasta þjónustu? Ég heyrði ekki rökin fyrir því að einkavæða Rarik. Því það er nú svo að hlutafélagavæðing er fyrsta skref einkavæðingarinnar, hið formlega skref þar sem fyrirtækinu er 

Hæstv. forseti. Það gerðist sem mig grunaði að hv. þm. Jón Bjarnason kæmi fyrstur upp í andsvar og talaði um einkavæðingu Framsóknarflokksins á rafmagninu. Ég fór yfir það áðan, allskilmerkilega, að það er ekki á stefnuskrá Framsóknarflokksins að selja meirihlutaeign Íslendinga í þessari þjóðarauðlind okkar. En ég held að það væri alveg sama hversu oft ég kæmi hér upp og andmælti hv. þm. Jóni Bjarnasyni, hann heyrir einfaldlega ekki það sem hér er sagt. 
             Hæstv. forseti. Það að alþingismenn eigi að sitja þarna og stýra þessu fyrirtæki og að við skulum ekki bera fullt traust til þeirra stjórnenda Rariks, eins og hv. þingmaður var að gefa í skyn, - ég treysti starfsfólki Rariks 100% fyrir þessum rekstri. Enda er þetta vinsælt fyrirtæki og hefur verið að ná mjög góðum árangri í rekstri sínum. Það er ásetningur okkar stjórnmálamanna og forustumanna þessa fyrirtækis að raforkureikningar landsmanna muni í framhaldinu lækka.

Frú forseti. Það er svo augljóst að hv. þm. Birkir Jón Jónsson trúir ekki því sem hann er að segja. Auðvitað er hlutafélagavæðingin fyrsta skref einkavæðingarinnar. Hvað gerðist með Símann? Þegar Síminn var hlutafélagavæddur voru hér mjög hástemmd loforð um að hann yrði aldrei seldur. Það væri alls ekki fyrsta skrefið í því. En auðvitað var hann seldur. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason segir að sá sem hér stendur trúi ekki því sem hann segir.

Nei, ég trúi því ekki ...

Það er einfaldlega skoðun hv. þingmanns. En ég verð að segja: Ef það er ekki félagshyggja að stuðla að því að auðlindir Íslendinga, orkuauðlindirnar, verði áfram í meirihlutaeigu þjóðarinnar þá veit ég ekki hvað hv. þingmaður kallar félagshyggju. Ef það er ekki félagshyggja að auka hagkvæmni í rekstri Rafmagnsveitna ríkisins, Rarik hf., með það að markmiði að stuðla að því að 49.000 viðskiptavinir Rariks njóti lægra orkuverðs þá veit ég ekki hvað félagshyggja er. Það er verið að stuðla að því að auka sveigjanleika í rekstri þessa fyrirtækis. Það verður að fullu í eigu ríkisins áfram og íslensks almennings og það stendur ekki til að breyta því. Alveg sama hversu oft hv. þm. Jón Bjarnason gefur annað í skyn.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að ekki einu sinni heldur tvisvar sagði hv. þm. Birkir Jón Jónsson að það væri stefna Framsóknarflokksins að selja ekki meirihlutaeign ríkisins í Rarik og Landsvirkjun þá væntanlega líka. Spurningin til hv. þingmanns er þessi: Er Framsóknarflokkurinn til í að selja 49,9% í Rafmagnsveitum ríkisins, af því hlutafé sem þar verður til? Það er mikilvægt að fá það fram. Það gæti komið inn fjárfestir sem vildi kaupa 49,9% og vera minni hluti og samkvæmt skilgreiningu framsóknarmanna ætti það að vera í lagi. Sá fjárfestir gæti gert miklu hærri arðsemiskröfur en ríkið gerði ef það ætti 100%. Það gæti leitt til þess, virðulegi forseti, að það þyrfti að hækka orkuverð enn frekar - fræg eru nú skref Framsóknarflokksins í hækkun rafmagns til íbúa í dreifbýli. Spurning mín er þessi: Er Framsóknarflokkurinn tilbúinn að selja 49,9% í breyttum Rafmagnsveitum ríkisins?

Hæstv. forseti. Við getum verið sammála um það, við hv. þm. Kristján L. Möller, að á sumum stöðum á landsbyggðinni virðist hafa orðið nokkur hækkun að því er reikningar sýna. Það þarf að fara ofan í það. En ég vil minna á að aldrei áður hefur jafnmiklum fjármunum verið varið til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði á landsbyggðinni. Kostnaður til húshitunar er miklu lægri í dag en hann var árið 1991 á föstu verðlagi. Það eru staðreyndir. Það hefur verið pólitískur vilji fyrir því að reyna að jafna húshitunarkostnað landsmanna og rafmagnsreikninga landsmanna. Hvað varðar síðastnefnda dæmið, ef hv. þingmaður telur að einhver 5 eða 10 eða 20% aðili geti hækkað arðsemiskröfu í krafti minnihlutaeignar sinnar þá kannast ég ekki við að slíkt sé hægt. Að sjálfsögðu ræður meiri hlutinn í þeim efnum. Ég tel það mjög mikilvægt að meirihlutaeign í þessum fyrirtækjum sé á hendi ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég er ekki að tala um nein 5 eða 10% eða eitthvert smotterí. Ég er að tala um það sem hv. þingmaður sagði að Framsóknarflokkurinn legðist gegn því að selja meiri hlutann í Rafmagnsveitum ríkisins, hlutafénu þar. Þá stendur spurningin enn þá eftir: Er Framsóknarflokkurinn tilbúinn að selja allt að því 49,9% af því hlutafé til aðila sem gæti, eins og ég sagði áðan, gert meiri arðsemiskröfu sem leiddi til hækkunar? Spurningin er einfaldlega þessi: Framsóknarflokkurinn, að sögn hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, er ekki tilbúinn að selja meiri hlutann. Gott og vel. En er hann tilbúinn að selja minni hlutann?

Hæstv. forseti. Ég tók eftir að hv. þingmaður vildi ekki ræða hér í andsvari við mig raforkuverðið árið 1991, enda var þá hans flokkur, hv. þingmanns, í ríkisstjórn. Staðreyndin er sú að raforkuverð hefur lækkað heilmikið frá árinu 1991. 
             En hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr þrálátlega um hvort ég vilji hér taka ákvörðun fyrir hönd Framsóknarflokksins. Ég get talað fyrir mig, sem formaður iðnaðarnefndar, að ég tel alveg fyllilega koma til greina að eitthvert fyrirtæki gæti komið inn í þennan rekstur ef það mundi gera rekstur fyrirtækisins hagkvæmari. Við skulum horfa til Norðmanna og olíuauðlindarinnar þar. Þar hafa fagfjárfestar fengið að koma inn, hugsanlega með tækniþekkingu og annað slíkt, svo ég vil ekki útiloka að einhverjir aðilar geti komið inn með lítinn hluta. En það er skýrt að meirihlutaeign verður að vera í eigu ríkisins að mínu mati.

Frú forseti. Hv. þingmanni, formanni iðnaðarnefndar, verður tíðrætt um það í ræðu sinni að breytingin sé gerð til að gera rekstur fyrirtækisins sveigjanlegri. Það sé hægt að taka ákvarðanir með skjótari hætti en nú er þar sem bera þurfi allar ákvarðanir Rariks í dag undir ráðuneytin. Hann talaði um aukna ábyrgð á stjórn eigendanna. Ég vil spyrja hv. þingmann um rökstuðninginn fyrir því að það að gera rekstur Rariks sveigjanlegri - sem í mínum huga þýðir að það verði meiri völd hjá forstöðumanni eða forstjóra til að ráða og reka fólk án áminningar - geti fært okkur lægra raforkuverð. Rökstuðninginn vantaði alveg í ræðu hans.

Hæstv. forseti. Eins og ég rakti í framsöguræðu minni er það sameiginlegt álit stjórnenda og starfsmanna Rariks að hér sé um mjög ánægjulega breytingu að ræða, sem, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir rakti, mun gera rekstur fyrirtækisins sveigjanlegri. Það er samdóma álit þeirra sem starfa við þetta fyrirtæki að núverandi ástand sé ekki eins gott og mælt er fyrir hér með hlutafélagaforminu. Ég fór yfir það hér áðan að ákvarðanataka er oft háð samþykki ráðuneytis og í samkeppnisumhverfinu, þegar einhver tækifæri bjóðast og menn þurfa að taka skjótar ákvarðanir, getur verið dálítið tafsamt að þurfa að senda beiðni upp í ráðuneyti og fá samþykki fyrir því að menn megi kaupa tiltekna húseign eða hvað svo sem annað má segja um það. En rekstur fyrirtækisins verður miklu sveigjanlegri með þessari breytingu.

Hæstv. forseti. Allt sem hv. þingmaður sagði í andsvari sínu var hann búinn að segja í ræðu sinni áður. Sveigjanleikann þekki ég. Ég þekki teoríuna í sveigjanleikanum. Ég veit hins vegar ekki hvernig hv. þingmaður getur haldið því fram að þessi meinti sveigjanleiki komi til með að færa landsmönnum lægra raforkuverð. Nú vil ég segja nokkur orð við hv. þingmann. Hlutafélagaformið er afar hentugt fyrir fyrirtæki sem gert er ráð fyrir að skili arði. Það að breyta grunnþjónustufyrirtæki eins og Rarik í hlutafélag hefur ekkert með það að gera að tryggja lágt orkuverð til landsmanna. Ekki neitt. Hv. þingmaður verður að átta sig á því og nú skulum við hafa það á hreinu að með þessum sveigjanleika, sem hv. þingmaður telur svona verðmætan, þá er hann að taka þetta fyrirtæki undan sjálfsögðum lögum sem opinber grunnþjónustufyrirtæki hafa verið undirsett hingað til, undan upplýsingalögum, undan stjórnsýslulögum, undan lögum um opinbera starfsmenn, sem þýðir að það má segja fólki upp án áminningar, og hann er að taka þetta fyrirtæki undan 

Hæstv. forseti. Eins og hér hefur komið fram er það einlægur vilji þeirra sem starfa við þetta fyrirtæki og hafa gert um áratugaskeið að farið verði í þá breytingu sem hér er lögð til. Hv. þingmenn Vinstri grænna virðast hafa miklu meiri þekkingu á rekstri Rafmagnsveitna ríkisins en umræddir starfsmenn sem hafa starfað þar í áratugi. Þetta er einlæg ósk starfsmanna sem vilja vinna í þágu sinna neytenda með það að markmiði að lækka raforkuverð og auka skilvirkni í rekstri síns fyrirtækis. Það eru göfug og góð markmið sem ég styð af heilum hug. Nú þekki ég ekki hugmyndafræði Frjálslyndra í þessu sambandi, hún mun væntanlega koma í ljós, en mér sýnist að Vinstri grænir séu einangraðir í sinni afstöðu gegn starfsmannafélagi og forustumönnum í þessu fyrirtæki.

Hvernig lækkar hf. raforkuverðið?

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. framsögumann í hverju sveigjanleiki hlutafélagavæðingar Rariks sé fólginn, þ.e. með tilliti til þess hvernig hann lítur á Rarik í framtíðinni, hvert hlutverkið eigi að vera. Á það að vera þjónustuhlutverk eða á það að vera fyrirtæki á markaði sem gerðar verða arðsemiskröfur til? Mér finnst það skipta miklu máli, hæstv. forseti, að sveigjanleikinn innan fyrirtækisins taki mið af þeirri grunnhugsun sem er að baki fyrirtækinu. Hvers vegna telur hv. þingmaður að rafmagnsverð til almennings og neytenda muni lækka hér á landi frekar en í þeim löndum þar sem einkarekstur hefur verið tekinn upp fram til þessa? Hver er munurinn á íslenskum markaði og þeim mörkuðum þar sem einkareksturinn hefur verið tekinn upp og komið hefur fram að rafmagnsverð hefur ekki lækkað heldur frekar hækkað og þjónustan versnað? Í hverju er íslenski markaðurinn frábrugðinn?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Þuríður Backman kom með ágæta spurningu um arðsemiskröfuna og hvert hún rynni. Nú er ljóst að þetta á að vera fyrirtæki að fullu í eigu ríkisins. Sú arðsemiskrafa sem við gerum til fyrirtækisins er sú að fyrirtækið hagræði rekstri sínum með það að markmiði að veita viðskiptavinum sínum lægra orkuverð. Það er skýr stefna til framtíðar að reyna að lækka orkureikning landsmanna með því að gera fyrirtækið skilvirkara og betra í rekstri. Það er vilji starfsmanna fyrirtækisins. Ég minni á að það eru rúmlega 49.000 manns sem skipta við þetta fyrirtæki og það skiptir miklu máli ef við getum stuðlað að því að rafmagnsreikningur þessa hóps lækki.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður svaraði því ekki í hverju munurinn væri fólginn á íslenskum markaði og þeim mörkuðum erlendis sem hafa tekið upp samsvarandi rekstur, þar sem komið hefur í ljós að rafmagnsverðið hefur ekki lækkað heldur hefur það hækkað og þjónustan hefur versnað. Ég vil biðja hann um að gera grein fyrir því í stuttu andsvari ef hann getur, eða þá í seinni ræðu sinni, í hverju þessi munur á markaðnum er fólginn. Nú hefur komið í ljós, hæstv. forseti, að það er mikill áhugi hjá öðrum orkufyrirtækjum að kaupa eigur Rariks, bæði dreifiveiturnar og eins virkjanir. Hvernig ætlar Framsóknarflokkurinn að koma í veg fyrir það? Minni ég þá á yfirlýsingar um að ekki ætti að selja Símann eða bankana. Ég tel að hv. þingmenn og þjóðin öll geti ekki, miðað við þá reynslu sem við höfum af yfirlýsingum Framsóknarflokksins um að ekki eigi að selja, treyst því að staðið verði við þau orð. Hvernig ætlar hann að koma í veg fyrir þetta?

Hæstv. forseti. Ég var á dögunum á fundi á Egilsstöðum þar sem farið var yfir raforkumálin í heild sinni og m.a. komu fulltrúar frá Landsneti þar á fund og fluttu mjög áhugaverðan fyrirlestur. Í ljós hefur komið að með tilkomu Landsnets og þess góða starfs sem þar er unnið hefur afhendingaröryggi orkunnar aukist. Óvíða í heiminum er afhendingaröryggi eins gott og hér á landi og samhliða er kostnaður lægri. Öll þróun hjá Landsneti hefur sýnt að afhendingaröryggið er að verða betra og kostnaður samhliða því að veita þessa þjónustu hefur heldur verið að lækka. Þannig að það hlýtur að segja okkur að það skiptir miklu máli að kaupendur þessarar orku séu öruggir um að fá orkuna sem þeir kaupa og við erum meðal fremstu þjóða á því sviði.

Hæstv. forseti. Við þingmenn Samfylkingarinnar skrifuðum undir þetta álit með fyrirvara. Það er í sjálfu sér stundum svolítið flókið að fást við mál hér á Alþingi. Við erum á þeirri skoðun að starfsemi sem þessari sé prýðilega fyrirkomið í hlutafélagi. Við höfum hins vegar ýmsa fyrirvara við þessa hluti. Sá fyrsti sem ég vil nefna er að við teljum að setja þurfi sérstök lög um hlutafélög í eigu ríkisins. Enda hefur formaður flokksins, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, ásamt öðrum þingmönnum, flutt frumvarp um það efni. Ríkisstjórnin hefur líka flutt frumvarp um þetta efni. En við teljum að það frumvarp nái ekki utan um málið með þeim hætti sem hægt er að sætta sig við. Það er með ólíkindum að ríkisstjórnarflokkarnir skuli á undanförnum árum hafa sett þann rekstur sem er í hlutafélagaformi í vegum ríkisins í þá stöðu að upplýsingar til alþingismanna skuli ekki liggja fyrir. Að ekki sé hægt að fá upplýsingar um þessi fyrirtæki og rekstur þeirra með fullnægjandi hætti. Ég segi alveg eins og er að ég botna ekkert í þeirri afstöðu sem í þessu felst, einfaldlega vegna þess að fyrir stjórnmálamenn og hið opinbera, eins og það kemur fram fyrir augu almennings, þá er traust númer eitt. Traustið fæst með því að segja frá hlutunum, að þeir séu uppi á borðinu. Að upplýsingarnar séu til staðar fyrir almenning. Stjórnmálamenn eiga síðan auðvitað að sækja eftir þeim upplýsingum. Þetta vildi ég nú segja fyrst. Síðan ætla ég að koma að því sem hv. framsögumaður sagði hér áðan í andsvörum því það kom mér nokkuð á óvart. Það segir nefnilega í 3. gr. frumvarpsins að öll hlutabréfin skuli vera í eigu ríkisins. Í andsvari sagði hv. þingmaður hins vegar að meiri hluti hlutabréfanna ætti að vera í eigu ríkisins. Ég óska eftir því að hv. framsögumaður og formaður iðnaðarnefndar geri nánari grein fyrir því hvað hann er að fara með þessu. Hér erum við að tala um skýra lagasetningju sem liggur fyrir í tillögunni og engin breytingartillaga frá meiri hlutanum um að öll hlutabréfiin skuli vera í eigu ríkisins. Formaður nefndarinnar gerir grein fyrir því hér að hann hafi einhverja allt aðra skoðun. Þó svo að ég hafi þá skoðun að eignarhald á Landsvirkjun geti vel verið til umræðu og hef reyndar sett fram ákveðnar hugmyndir um að í raun og veru ætti að líta til sveitarfélaganna hvað varðar eignarhald á þessu fyrirtæki, einfaldlega vegna þess hvernig að eignirnar hafa orðið til í Rarik, þá verð ég að segja alveg eins og er að ég tel að þetta ákvæði sé mjög mikilvægt og á því hangir að mörgu leyti sú afstaða okkar samfylkingarmanna að vilja styðja við þetta. Einfaldlega vegna þess að á meðan lögin eru svona skýr um að öll hlutabréfin skuli vera í eigu ríkisins þá ætti ekki að vera hætta á að fyrirtækið verði sameinað öðru eða selt, eða seldir hlutir úr því. Vegna þess að það liggur algjörlega fyrir að þá þarf lagabreytingu hér á Alþingi. Ég set það fram sem mína skoðun, alveg skýra, að jafnvel þótt menn væru að tala um að sameina ríkisfyrirtæki eins og Orkubú Vestfjarða og Rarik, þá þurfi á því að halda að fá samþykki Alþingis fyrir því. Ef menn hafa aðra skoðun á þessu þá bið ég um að það komi fram. Þannig að málið tel ég þurfa að rata hér inn í sali Alþingis ef á að verða einhvers konar breyting á eignarhaldi eftir að þetta frumvarp verður að lögum. Ég endurtek, ef hv. þingmaður, Birkir Jón Jónsson, formaður iðnaðarnefndar hefur ekki heyrt til mín áðan þegar ég spurði. Ég tel ástæðu til að spyrja hann nákvæmlega eftir því hvað hv. þingmaður eigi við, þegar hann sagði hér í andsvari áðan að hann teldi að meiri hluti ætti að vera í eigu ríkisins. Mér finnst það alls ekki passa við þessa lagasetningu og tel reyndar að það sé útilokað að líta þannig á að þessi lög geti þýtt annað en að ríkið eigi þetta fyrirtæki áfram í óbreyttri mynd, að óbreyttu þessu frumvarpi ef það verður að lögum. Það er nákvæmlega þannig. Ég hef hins vegar þá skoðun, og hv. þingmaður getur líka haft þá skoðun, að í framtíðinni geti menn breytt þessum lögum. En þá verða menn auðvitað að kannast við þá skoðun og setja hana þannig fram að menn geti vel séð fyrir sér að aðrir aðilar en ríkið eigi Rarik. Ég ætla að fjalla aðeins betur um að í raun og veru eigi að fara vandlega yfir hverjir það eru sem eðlilegast væri að ættu Rafmagnsveitur ríkisins. Þar finnst mér að fyrst og fremst eigi að skoða sveitarfélögin, fólkið í sveitarfélögunum sem hefur byggt eignir Rarik upp og að miklu eðlilegra sé líta á eignarhald Rariks út frá þeim forsendum hvernig eignin hefur orðið til en út frá því að ríkið hafi sett fyrirtækið á laggirnar og borið ábyrgð á því, og þess vegna eigi ríkið að eiga fyrirtækið. Það finnst mér ekki. Þegar menn velta því fyrir sér í samhengi við eignamyndunina í Landsvirkjun, hjá Reykjavíkurborg og Akureyri, þá spyr ég: Hvernig geta menn þá séð sanngirni í að önnur sveitarfélög, sem hafa með greiðslum og kaupum á þjónustu á Rarik byggt upp eignir Rariks, eigi að sitja hjá og fái enga umbun fyrir það? Þetta er mín skoðun og ég hef margoft sett hana fram og ég tel að full ástæða sé til að menn skoði þetta og ég hvet sveitarstjórnarmenn til þess, sveitarstjórnarmenn sem eru að verja hagsmuni þeirra sveitarfélaga sem hafa í raun og veru byggt upp þessar eignir, og þær eru ekki litlar, 11 milljarðar eru þær að nafnvirði í fyrirtækinu í dag. Sennilega miklu meira virði en það. Það hefur nú verið hægt að beygja sig fyrir minna í þessu samfélagi, að minnsta kosti enn þá, en fjármunum af því tagi. Það mundi muna um ef sveitarfélögin í landinu eignuðust þessar eignir að hluta til eins og mjög eðlilegt væri. Ég get vel sætt mig við að þetta fyrirtæki verði gert að hlutafélagi og sett á almennan hlutabréfamarkað ef menn standa almennilega að því að gera þetta fyrirtæki að hlutafélagi og koma til móts við eigendurna sem að mínu viti ættu að minnsta kosti að vera af töluverðum hluta til sveitarfélögin í landinu og það fólk sem hefur byggt upp þær eignir sem þarna eru. Ég tek fram að þetta eru persónulegar skoðanir mínar og að aldrei hefur verið tekin nein sérstök afstaða til þess sem ég er að segja núna í Samfylkingunni. Samfylkingin hefur hins vegar haft þá skoðun að það sé eðlilegt að nota hlutafélagaformið hvað varðar þessi fyrirtæki eins og hér er til umræðu. Það er þess vegna sem við höfum teygt okkur til móts við meiri hlutann og skrifum undir þetta mál með fyrirvara. Undirbúningur þessa máls hefur ekki verið allt of góður, sem málið ber auðvitað töluvert með sér núna þegar það er sett fram. Það sést á því að það eru breytingartillögur við fimm greinar af þeim tíu sem eru í frumvarpinu. Ein greinin er felld gjörsamlega í burtu. En það eru breytingartillögur við fjórar aðrar greinar. Það er í sjálfu sér dálítið spaugilegt að sjá sumt af því sem þarna er, eins og ef horft er á þetta í samhengi við það hvenær málið var lagt fram, einhverjum tíu, tólf dögum áður en í frumvarpinu stóð, að það ætti að stofna hlutafélag á stofnfundi sem átti að halda eigi síðar en 15. desember. En málinu var dreift á Alþingi um mánaðamótin þar á undan, mánaðamótin nóvember/desember. Síðan þegar 10. gr. er lesin sem meiri hlutinn, eða nefndin, leggur núna til að verði felld út í heilu lagi, þá segir þar, með leyfi forseta: „Iðnaðarráðherra skipar nefnd þriggja óvilhallra manna og skal a.m.k. einn þeirra vera löggiltur endurskoðandi. Hlutverk nefndarinnar er að meta eignir, réttindi, skuldir og skuldbindingar Rafmagnsveitna ríkisins og skal nefndin leggja mat á hvert stofnfé hlutafélagsins skuli vera. Við mat þetta skal nefndin hafa fullan aðgang að öllum gögnum Rafmagnsveitna ríkisins og skulu stjórnendur og starfsmenn fyrirtækisins veita nefndinni þá aðstoð er hún óskar. Nefndin skal leggja niðurstöður sínar fyrir iðnaðarráðherra eigi síðar en þremur dögum fyrir stofnfund.“ Málinu er sem sagt dreift í byrjun desember eða nálægt mánaðamótunum. Nefndin, sem á að skipa samkvæmt lögum, á að klára að meta fyrirtækið og leggja það mat fyrir iðnaðarráðherra þremur dögum fyrir stofnfund, sem á vel að merkja að vera 15. desember. Það hlýtur að vera gert ráð fyrir miklum afreksmönnum til að gera þetta. En samt sem áður held ég að þetta gæti aldrei gengið upp. Þetta er dæmi um að málið hefur ekki verið vel hugsað og undirbúið. En ef breytingartillögurnar verða samþykktar þá verður náttúrlega öllum þessum hlutum breytt með þeim hætti að það er hægt að vinna þetta verkefni sem iðnaðarráðherra á að hafa á hendi og þeir aðilar sem það er falið. Síðan er þessi 10. gr. reyndar felld algerlega í burtu. Svo menn sjá ekki ástæðu til að meta fyrirtækið með neinum öðrum hætti en fyrir liggur í bókum þess. Ég held í sjálfu sér að það sé ágætisniðurstaða. Þótt margir dragi það í efa og ræði málin út frá ýmsum sjónarhornum, þ.e. samkeppnisumhverfið sem ævinlega er talað um koma á í raforkugeiranum, þá tel ég það þrátt fyrir allt ómaksins vert að menn streitist við að gera það og reyni það með öllum ráðum. Eitt af því er auðvitað að gera fyrirtæki sem taka þátt í samkeppni sem eðlilegust hvað varðar regluverk. Það er þess vegna að mörgu leyti eðlilegt að halda hlutafélagaformi við á þessum markaði. Þess vegna höfum við ekki talið óeðlilegt að gera þetta fyrirtæki yrði að hlutafélagi. Eins og hv. formaður nefndarinnar sagði kom fram á fundum nefndarinnar að það var óvanalegt, hvað varðar málefni af þessu tagi, að starfsmenn fyrirtækisins virtust nokkuð vel sáttir við að fyrirtækið yrði gert að hlutafélagi. Þeir virtust ekki óttast mjög um sinn hag við breytinguna. Þeir sögðu reyndar, sem komu á fund nefndarinnar, að þeim fyndist tími til kominn að óvissunni yfir fyrirtækinu yrði eytt og menn færu gera fyrirtækið að því sem það ætti að vera til framtíðar. Þeir litu greinilega svo á að fyrirtækið yrði að hlutafélagi, sem hluta af því að skýra mynd fyrirtækisins til framtíðar. Eins og ég sagði áðan eru ekki uppi þau vandamál sem oft hefur komið upp, að starfsmenn séu smeykir um sinn hag og jafnvel á móti aðferðinni sem lagt er til að beita. Eins og ég nefndi áðan flytjum við þingmenn Samfylkingarinnar breytingartillögu við þetta frumvarp. Sú breytingartillaga er eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Í stað orðsins „Iðnaðarráðherra“ í síðari málslið 3. gr. komi: Fjármálaráðherra.“ Fyrir þessu vil ég færa fram nokkur rök. Iðnaðarráðherra hefur gríðarlega mikið með umfjöllun um auðlindir í landinu að gera, m.a. hefur iðnaðarráðherra haft á sinni könnu að taka afstöðu til þess hverjir eigi að fá leyfi til að rannsaka og jafnvel nýta auðlindir. Hæstv. ráðherra hefur þar úrslitaáhrif. Jafnframt er iðnaðarráðherra yfirmaður og æðstráðandi yfir raforkufyrirtækjum í eigu ríkisins. Auðvitað getur það ekki farið saman að sami ráðherra skeri úr um hvaða fyrirtæki fái rannsóknarleyfi, t.d. til að nýta orku, til að skoða orkunýtingarmöguleika í landinu eða leyfi til að fá þessar orkulindir til nýtingar og velji annars vegar milli ríkisfyrirtækja sem hann er æðstráðandi yfir og annarra fyrirtækja á markaðnum. Þetta er auðvitað gjörsamlega óþolandi stjórnsýslufyrirkomulag. Menn hafa auðvitað bent á þetta. Aðilar komu á fund nefndarinnar, t.d. frá Hitaveitu Suðurnesja og frá Orkuveitu Reykjavíkur, og bentu á þetta. Sama gerðu reyndar aðrir líka, ýmist í samtölum eða umsögnum. En meiri hlutinn í iðnaðarnefnd var ekki til viðtals um að gera bragarbót á þessu. Því varð niðurstaða okkar í Samfylkingunni að flytja þessa breytingartillögu, í þeirri von að við gætum orðið þokkalega sátt við heildarniðurstöðuna úr þessu máli. Eftir að hafa hlustað á marga þingmenn ræða þetta málefni sérstaklega, þar sem þeir hafa verið okkur sammála um að þetta fyrirkomulag sé ekki líðandi og menn verði að taka á því, þá trúi ég því bara ekki að alþingismenn, með samviskuna að leiðarljósi, þegar þeir taka afstöðu til þessarar tillögu í sölum Alþingis, geti komist að annarri niðurstöðu en að hér verði menn að gera breytingu á og að fela fjármálaráðherra yfirráðin yfir hlutabréfunum í Rarik, í stað hæstv. iðnaðarráðherra eins og nú er. Það kemur í ljós hvernig fer með þessa breytingartillögu og hvernig atkvæðagreiðslu um hana lyktar á Alþingi. Ég hef trú á að við samfylkingarmenn getum með bærilegri samvisku samþykkt þetta mál að lokum ef tillaga okkar verður samþykkt. Þá tel ég að við höfum ákveðna tryggingu fyrir því að á ferðinni sé mál sem er þó a.m.k. í lagi þangað til ný stjórnvöld hafa tekið við í þessu landi og geta gert þær breytingar sem upp á vantar. Mér sýnist af þeim fréttum sem ég hef heyrt og umfjöllun um hlutafélög í opinberri eigu, að við fáum ekki viðunandi niðurstöður þar og að breyta þurfi þeim lögum þegar möguleiki gefst til á Alþingi. Þangað til verðum við að treysta því, ef samþykkt verður ásamt þeim tillögum sem fyrir liggja, að öll hlutabréfin verði í eigu ríkisins. Við getum þá reiknað með því að ekkert hafi breyst þegar kemur fram á næsta kjörtímabil og menn taka málið upp að nýju, ef til þess verður meiri hluti. Auðvitað væri ástæða til að ræða fjölmargt í samhengi við þessa umræðu. Ég nefndi áðan varðandi sveitarfélögin að eðlilegt væri að þau eignuðust hlut í Rafmagnsveitum ríkisins. Ég vonast til að í framhaldi af þessu, þegar búið er að gera félagið að hlutafélagi, muni menn nú fara yfir þessi mál. Ég efast ekki um að þegar kemur að sölu, eða kaupum ríkisins, á hlut Akureyrarbæjar og Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun muni umræðan um þessi mál vakna vegna þess að þá munu menn sjá hverslags gríðarleg verðmæti eru fólgin í orkufyrirtækjum okkar. Það er líka annað sem þarf að ræða. Það er ekki þannig að hægt sé að setja fyrirtæki eins og Rarik á markað eða breyta eignarhaldi á því þannig að aðrir komi þar til fyrr en búið er að setja eðlileg lög um auðlindir í þjóðareign og hvernig með þær eigi að fara. Það þarf a.m.k. að rannsaka hvort hluti af þeim auðlindum sem Rarik hefur yfir að ráða mundi teljast í þjóðareign. Ég hef ekki þekkingu á því en það þyrfti auðvitað að skoða áður en menn taka afstöðu til þess hvort öðrum verði gert kleift að eignast hlut í þessu fyrirtæki í framtíðinni. Við erum í raun ekki að fjalla um það núna en mér finnst ástæða til þess að nefna þetta. Ég tel að öll þessi fyrirtæki, öll orkufyrirtæki í eigu ríkisins, þurfi að skoða út frá umræðunni sem þarf að fara fram um þjóðarauðlindir. Það þarf að ganga frá auðlindum sem fyrirtæki eins og Landsvirkjun og önnur slík hafa undir höndum með þeim hætti að þær verði áfram í þjóðareign og fyrirtækin hafi afnot af þeim með viðunandi samningum sem geta átt við um auðlindir í þjóðareign. Þetta er merkilegt viðfangsefni sem menn þurfa að skoða í rólegheitum og sameiginlega. Í sjálfu sér er ekki hægt að ganga í þau fyrr en eftir að búið er að innleysa hlutina í Landsvirkjun frá Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ. Eins og allir vita slitnaði upp úr samningaviðræðum um þau skipti í vetur, því er verr og miður. Ég tel að það muni kosta ríkissjóð drjúgan skilding vegna þess að auðlindirnar gera ekki annað en að hækka í verði. Orkan af þeim auðlindum sem Landsvirkjun hefur í sínum höndum heldur áfram að hækka í verði í framtíðinni. Ég varð satt að segja frekar undrandi á þeim tölum sem ég heyrði á sínum tíma um hvers virði þessi hlutur Akureyrarbæjar og Reykjavíkurborgar væri talinn. Mér fannst að þar hefði vel mátt koma betur til móts við bæjarfélögin til að ljúka málinu. Áðan var komið inn á raforkumarkaðinn í umræðunni, ég má til með að nefna það aðeins, og upphitun húsa með raforku í landinu. Um það hefur farið fram gríðarleg umræða í gegnum tíðina. Það er eðlilegt vegna þess að þetta er stór hluti af kostnaði fólks við rekstur húseignar. Fólk hefur auðvitað átt erfitt með að skilja að Íslendingar, svo orkurík þjóð sem raun ber vitni, sem hefur efni á að selja orku á svo ótrúlega lágu verði sem allir sjá að er í samningum við fyrirtæki sem framleiða ál, stóriðjuna, fái ekki raforkuna á bærilegra verði til að hita upp húsin sín. Í sölum Alþingis hafa menn gripið til þess ráðs að greiða niður orkukostnað til að koma til móts við fólk á þessum svokölluðum köldum svæðum. Niðurstaðan sem við höfum fengið út úr þessu er sú að ekki sé að sjá annað en að niðurgreiðslurnar flækist svolítið fyrir hvað það varðar að sækja hitaorku úr jörðu til að hita upp hús á Íslandi. Til að bregðast við því hefur verið á undanförnum árum verið greiddur til nýrra hitaveitna styrkur sem hefur verið fólginn í því að menn fengju sem svaraði tilteknum árafjölda sem húseigendur hafa fengið vegna niðurgreiðslu á húshitun. Þetta voru upphaflega fimm ár en var síðan hækkað upp í sjö. Sannleikurinn er sá að þetta var ekki nóg. Það hefur sýnt sig að menn hafa ekki nýtt sér möguleika sem þó hafa verið til staðar til að ná í heitt vatn til að hita upp hús. Menn hafa ekki séð nógu skýran hag í að gera það. Ég tel að ganga hefði mátt lengra og tel að þarna ættu að lágmarki að vera til staðar tíu ár til að hvetja fólk, fyrirtæki sveitarfélaga eða fyrirtæki á svæðum þar sem ekki eru hitaveitur í dag, til að leita að heitu vatni og koma á hitaveitum. Þetta þarf að taka til endurskoðunar. Ég ætla ekki að fara í umræðu um raforkuverðið að sinni og þau vonbrigði sem margir hafa orðið fyrir með samkeppni á raforkumarkaðnum, sem menn töldu sig hafa komið á en það virðist ekki björgulegt enn þá. Ég efast um að menn muni sjá þess stað á næstunni. Það er ekkert sem bendir til þess. Ég er samt á þeirri skoðun að stjórnvöld eigi, úr því að lagt var af stað í þá göngu, að gera allt sem hægt er til að skapa samkeppnisumhverfi á þessum markaði. Hluti af því er að öflug fyrirtæki séu á þessum markaði og að þau séu ekki í eigu sömu aðila þannig að menn sitji allt í kringum borðið að semja við sjálfa sig. Þannig er þetta í dag en þannig má það ekki vera í framtíðinni eigi að byggja upp traust á þessum markaði. Ég vonast til þess að fá svör við því sem ég spurði um áðan. Ég ætla svo að fylgjast með umræðunni og sjá til hvort ég tek frekari þátt í henni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir málefnalegt innlegg í þessa umræðu. Ég tel að ólík sjónarmið vegist á í ýmsu sem kom fram í ræðu hans sem ég ætla ekki að fara nánar út í hér. Hv. þingmaður kom inn á þann hluta framsöguræðu minnar sem varðaði það hvort mögulegt væri að einhver annar aðili gæti einhvern tímann í framtíðinni komið inn í rekstur t.d. Rarik hf. og hvort þá þyrfti ekki að breyta lögum. Að sjálfsögðu þarf að breyta lögum þar sem í 3. gr. stendur að öll hlutabréf í hlutafélaginu skuli vera eign ríkissjóðs og að iðnaðarráðherra fari með eignarhlut ríkisins í hlutafélaginu. Minn flokkur hefur ekki tekið endanlega afstöðu til þess hvort það sé mögulegt að hleypa öðrum aðilum inn en skoðun mín er sú að það væri óráð að útiloka það alfarið að einhver aðili gæti komið, hvort heldur það væri með þekkingu eða annað, inn í slíkan rekstur. Ég treysti mér ekki til að útiloka það alfarið. Hins vegar tel ég að við hv. þingmaður séum mjög sammála um að þessi auðlind okkar Íslendinga, þessi einstaka auðlind okkar Íslendinga, eigi að vera í meirihlutaeign þjóðarinnar. Hugsanlega í 100% eign. Ég ætla ekkert að kveða upp úr með það hér. En mér finnst óvarlegt að útiloka eitthvað til framtíðar hvað varðar hugsanlega innkomu annarra aðila að þessu. Mér heyrðist reyndar hv. þingmaður ekki útiloka það heldur. Hann nefndi sveitarfélög í því samhengi. Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni og félögum hans í Samfylkingunni fyrir ágæta samvinnu í þessari vinnu. Ég held að í grundvallaratriðum séum við sammála nema því sjónarmiði sem hv. þingmaður nefndi í 3. gr. að iðnaðarráðherra fari með eignarhlut en ekki fjármálaráðherra. En það er formsatriði að mínu mati en ekki stóra málið í því frumvarpi sem við ræðum hér.

Hæstv. forseti. Þetta síðasta að það sé formsatriði að iðnaðarráðherra fari með eignarhald í Rarik finnst mér skrýtið. Ég hef reyndar ekki góða reynslu af því að ræða um það sem menn kalla formsatriði hér vegna þess að við tókum svolitla skorpu um það í umræðunni um vatnið. Það er ekki formsatriði í mínum augum að iðnaðarráðherra hafi yfirráðin þarna. Þetta snýst um það hvort um sé að ræða góða eða slæma stjórnsýslu. Iðnaðarráðherra er með mörg hlutverk hvað varðar þau fyrirtæki sem eru á þessum markaði. Menn þurfa að átta sig á því að ef búa á til eitthvert samkeppnisumhverfi þar sem traust ríkir þá má ekki hátta þannig til að sami aðili, sem er yfirmaður ríkisfyrirtækjanna, sé að velja á milli þeirra og annarra fyrirtækja á markaðnum. Það er þetta sem ég á við og ég álít alls ekki um neitt formsatriði að ræða. Hitt sem ég spurði um var um eignarhaldið. Ég þóttist nokkuð vita hvað hv. þingmaður var að fara, mér fannst hann taka þannig til orða í þeim andsvörum sem ég var að vísa til að hann teldi að þetta eignarhald gæti breyst og ef það væri bara lítið væri það allt í lagi. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir algerlega skýru eignarhaldi ríkisins og þess vegna taldi ég ástæðu til að spyrja betur eftir afstöðu hv. þingmanns. Ég tel reyndar, eins og ég lét koma fram í ræðu minni á undan, að áður en menn geti farið að ræða þetta í alvöru þurfi að afgreiða hin stóru mál sem varða eignarhald á auðlindum og hvernig með það skuli fara, en ég kem betur að því í seinna andsvari mínu hvað ég á við þar.

Hæstv. forseti. Það er alveg skýrt í því lagafrumvarpi sem við ræðum hér að öll hlutabréf í hlutafélaginu skulu vera eign ríkissjóðs og að sjálfsögðu þarf að gera einhverja lagabreytingu ef menn ætla að breyta því grunnstefi. Ég styð þetta frumvarp af heilum hug og árétta að það er skoðun mín að það sé mikilvægt að ríkið hafi meiri hluta og afgerandi yfirráð yfir þessari dýrmætu þjóðarauðlind okkar. Við búum við það, Íslendingar, að vera með eitt lægsta raforkuverð í heiminum og mesta afhendingaröryggi og ég vil ekki raska því. Það er alveg ljóst að ef við ætlum að selja meiri hlutann í þessari auðlind okkar verður gerð arðsemiskrafa á það hlutafé. Það þýðir bara eitt í mínum huga og það er að raforkuverð mundi hækka. Mér finnst mjög mikilvægt að við sem þjóð höfum meirihlutayfirráð yfir þessari dýrmætu auðlind. Það er mín bjargfasta skoðun. En hvort ég vilji útiloka um alla framtíð að mögulega komi einhver inn með minni hlut treysti ég mér ekki til og minni á að Norðmenn hafa farið þá leið. Þar hafa aðrir aðilar komið að olíuauðlindinni og þeirri miklu vinnu sem snertir hana og þann mikla auð sem í kringum olíuauðlind Norðmanna er en samt sem áður er meirihlutaforræði Norðmanna á þeirri auðlind tryggt. Ég tel að um það sé þverpólitísk samstaða í Noregi hvað það varðar. Ég legg áherslu á við glutrum ekki meirihlutaeign íslensku þjóðarinnar á þessari auðlind úr höndum okkar. Það er útgangspunktur minn í þessari umræðu. Ég tel að við hv. þm. Jóhann Ársælsson og Samfylkingin séum sammála í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Það sem ég tel mest um vert í þessu efni er að koma á reglum um auðlindir í þjóðareign. Það er alveg mögulegt að menn geti síðan selt fyrirtæki eins og Rarik, vegna þess að ef búið verður að ganga frá því með hvaða hætti endurgjald kemur fyrir þær auðlindir sem eru í þjóðareign þá geta þær auðvitað verið nýttar af fyrirtækjum í landinu. Það er ekkert sem mælir á móti því. Það er hins vegar hlutverk stjórnmálamanna að ganga þannig frá að þessar auðlindir séu eign þjóðarinnar til framtíðar og arðurinn af þeim renni til þjóðarinnar. Þetta er hægt og auðlindanefnd benti á ýmsar leiðir til þess. Eitt af stærstu verkefnum stjórnmálamanna fram að næstu kosningum, og ég vona að menn noti þann tíma, er að ganga frá tillögum til breytinga á stjórnarskránni sem tryggir þetta og í framhaldi af því lagasetningu á Alþingi sem tryggi meðferð þessara dýrmætu auðlinda til framtíðar. Það er þess vegna og með þessum fyrirvörum sem ég hef sagt að það komi alveg til greina að fyrirtæki eins og Rarik verði að hluta til í eigu annarra aðila en ríkisins. En til þess að það sé hægt þarf að ganga þannig frá málum að viðunandi sé hvað varðar eignarhald og endurgjald fyrir þjóðarauðlindir. Áður en það liggur fyrir tel ég ekki mögulegt að aðrir eignaraðilar komi að fyrirtækjum eins og því sem hér er um að ræða.

Frú forseti. Við ræðum hér við 2. umr. frumvarp til laga um að hlutafélagavæða Rafmagnsveitur ríkisins. Það eru í sjálfu sér engin sérstök tíðindi að inn í þingið sé borið hvert frumvarpið á fætur öðru sem felur í sér að einkavæða almannaþjónustufyrirtækin, almannaþjónustustofnanirnar. Í hverju máli eru viðhöfð nákvæmlega sömu orð af hálfu meiri hlutans og talsmanna ríkisstjórnarflokkanna, einkavæðingarflokkanna, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Við getum byrjað á bönkunum, við getum nefnt Símann og svo núna Rarik. Við heyrum líka hina fallegu svardaga talsmanna einkavæðingar á þessum fyrirtækjum um að þetta sé bara formbreyting. Verið sé að breyta umgerð fyrirtækisins og gera það sveigjanlegra, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði í framsögu sinni, verið sé að færa ábyrgðina yfir á stjórnendur og gera það samkeppnishæfara á markaði, og eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði hér, sem var lýsandi fyrir þennan feril, að alls ekki standi til að ríkið selji meiri hluta sinn í Rafmagnsveitum ríkisins, sem þær heita enn, þó svo það verði hlutafélagavætt. Hv. þm. Framsóknarflokksins, Birki Jóni Jónssyni, er vorkunn að þurfa að draga þennan einkavæðingarvagn Framsóknarflokksins inn í þingið. Eru þetta ekki nákvæmlega sömu orðin og sögð voru þegar bankarnir voru hlutafélagavæddir? Þá stóð alls ekki til að selja þá. Það stóð alls ekki til að afhenda þá í neinu formi heldur var fyrst og fremst verið að gefa þeim svigrúm til að starfa og þurfa ekki að lúta opinberu eftirliti og opinberum lögum, að þurfa ekki að lúta upplýsingalögum og reglum sem settar eru um opinberar stofnanir. Er það ekki rétt munað hjá mér - hv. þm. Birkir Jón Jónsson getur þá leiðrétt mig - að fyrst hafi verið lagt af stað með það að selja bara hluta af hlutabréfunum í bönkunum? Var ekki fyrst byrjað á 30% og síðan var því náttúrlega lýst yfir, og það mjög hátíðlega, að 50% yrðu aldrei seld, í mesta lagi 49%. Á þann veg þróaðist umræðan. Nákvæmlega það sama heyrum við nú frá hv. formanni iðnaðarnefndar og talsmanni Framsóknarflokksins í einkavæðingarmálum fyrir hönd hæstv. iðnaðarráðherra, að það standi alls ekki til að selja. Þessi umræða var öll tekin þá. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs bentum á að það væri miklu eðlilegra að menn töluðu hreint út, segðu hvað vekti fyrir þeim frekar en þeir kæmu á falskan hátt með mál inn í þingið. Sama sagan endurtók sig með Póst og síma. Þegar Póstur og sími var hlutafélagavæddur voru heldur en ekki uppi svardagar um að hlutafélagavæðing Pósts og síma væri fyrst og fremst hugsuð til þess að skapa hagræði og sveigjanleika og færa ábyrgðina til forstjóranna o.s.frv. Er það ekki rétt munað hjá mér að þau hafi verið rökin þegar verið var að hlutafélagavæða Póst og síma? Það stæði sko alls ekki til að selja Póst og síma þó hann yrði hlutafélagavæddur. Ég er meira að segja með þetta á prenti og ætla að rifja það upp. Þeir svardagar sem nú eru uppi eru ekki meira virði en þau orð sem þá voru sögð. Ég efast ekki um að Birkir Jón Jónsson meinar þetta akkúrat á þeirri stundu þegar hann stendur í ræðustól og segir að ekki komi til greina að selja Rarik- alla vega ekki meiri hlutann, eins og hv. þingmaður sagði hér og opnaði á það að selja minni hlutann. Ég trúi því að hann trúi þessu sjálfur og ætla ekkert að leyfa mér að efast um það. Ágætur maður sagði þegar hann var spurður um það af hverju hlutirnir gengju allt öðruvísi en hann hefði áður sagt: „Ja, ég meinti það þegar ég sagði það.“ En þegar kom að framkvæmdinni þá voru hlutirnir gerðir á allt annan hátt. Ég held að hlutafélagavæðing Rariks sé fyrsta skrefið í átt að því að einkavæða fyrirtækið. Hlutafélagavæðingin er einkavæðing vegna þess að þá er fyrirtækið fært undan þeirri stjórnsýslu sem opinberar stofnanir búa við. Þá er það fært í þann stjórnsýslulega búning að vera fyrirtæki í hlutafélagsformi í eigu ríkisins þannig að að forminu til hefur það verið einkavætt. Næst þarf að huga að því hvort það verður selt eða ekki en stjórnsýslulega lýtur það hinum almennu einkavæðingarlögum. Að mínu viti er miklu heiðarlegra í einkavæðingu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins að segja það hreint út að verið sé að stíga þessi skref með þessu frumvarpi. Hvað það varðar er Sjálfstæðisflokkurinn að hluta til miklu heiðarlegri í málflutningi sínum. Hann hefur bæði flokkssamþykktir og tillöguflutning einstakra þingmanna um að stofnanir skuli einkavæddar og seldar. Það er alltaf heiðarlegra að koma til dyranna eins og maður er klæddur. Ég er náttúrlega fullkomlega ósammála einkavæðingaráformum Sjálfstæðisflokksins en hann segir hlutina beint út og þá getur maður tekist á um það á þeim grunni. Þar greinir okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði fullkomlega á við Sjálfstæðisflokkinn sem vill einkavæða almannaþjónustuna sem mest, koma almannaþjónustufyrirtækjunum á markað svo að þau verði eins konar fóður fyrir fjármagnseigendur til þess að hola að innan og halda síðan áfram sínu pókerspili. En Sjálfstæðisflokkurinn kemur hreint til dyranna og segir að hann vilji sem víðtækasta einkavæðingu á almannaþjónustunni, hvort sem það er í fjarskiptum, með því að selja símann, í raforkukerfinu, menntamálum, með því að einkavæða skólakerfið, eða í annarri grunnþjónustu. Þetta þekkjum við allt frá Sjálfstæðisflokknum, hann talar hreint út. En Framsóknarflokkurinn kemur eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson - við þekkjum það líka frá hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, - og segir eitt og gerir svo allt annað. Það gerist einmitt í þessu einkavæðingarferli öllu. Nú þegar einkavæða á Rarik koma framsóknarmenn og segja: Við ætlum að einkavæða Rarik en við ætlum ekkert að selja það, alla vega ekki meiri hlutann. Þetta er í hæsta máta ótrúverðugur málflutningur og að mínu viti ekki heiðarlegur gagnvart þjóðinni. Það er hollt fyrir okkur að rifja upp ferlið í sölu Landssímans þegar hann var tekinn með þessum hætti - nákvæmlega sama ferli og Rarik er nú sett í. Í aðdraganda hlutafélagavæðingar Pósts og síma 1996 var viðtal við þáverandi samgönguráðherra, Halldór Blöndal, í BSRB-tíðindum, í 8. árgangi frá 1995. Þar segir, með leyfi forseta, um Póst og síma: „Póstur og sími er vel rekin stofnun, þjónustan ódýr og mjög vel er fylgst með á tæknisviðinu. Það er t.d. afar ánægjulegt að Ísland skuli vera fyrsta landið sem notar eingöngu starfrænt símkerfi og ég legg áherslu á að Póstur og sími er hluthafi í sæstrengnum milli Evrópu og Kanada sem hefur opnað og mun í framtíðinni opna ótalda möguleika á fjarskiptasviðinu þannig að við getum fylgst með þeirri þróun sem er í heiminum í dag.“ Já, stöldrum aðeins við. Þarna segir: „Póstur og sími er vel rekin stofnun, þjónustan ódýr og mjög vel er fylgst með á tæknisviðinu.“ - Gætum við ekki sett Rafmagnsveitur ríkisins í staðinn fyrir Póst og síma og sagt: Rafmagnsveitur ríkisins eru vel rekin stofnun, þjónustan ódýr og mjög vel er fylgst með á tæknisviðinu. Jú, við getum sett nákvæmlega sömu orðin þarna inn í alveg eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson, framsögumaður iðnaðarnefndar og fulltrúi Framsóknarflokksins, gerði. Hann lagði áherslu á að Rafmagnsveiturnar væru gott fyrirtæki og vel rekið. Það var Póstur og sími líka. Svo kemur setning sem er nákvæmlega eins og setning sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði áðan og, með leyfi forseta, er haldið áfram að vitna í Halldór Blöndal, þáv. samgönguráðherra: „Á hinn bóginn geldur Póstur og sími óneitanlega þess í daglegum viðskiptum og markaðssetningu að vera opinber stofnun sem rekin er eftir fjárlögum. Póstur og sími gæti t.d. ekki gerst hluthafi í hlutafélögum þótt í smáu sé nema slík ákvörðun hafi áður verið lögð fyrir Alþingi. Ákvarðanataka með þessum hætti er of þung í vöfum og samræmist ekki nútímaviðskiptaháttum. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að breyta rekstrarformi Pósts og síma til að styrkja samkeppnisstöðu hans og starfsöryggi þess fólks sem þar vinnur. Ég legg áherslu á að í mínum huga kemur ekki annað til greina en að Póstur og sími verði áfram alfarið í eigu ríkisins.“ Ég er að vitna í orð þáv. samgönguráðherra, Halldórs Blöndals, þegar Pósti og síma var breytt í hlutafélag. Það kom alls ekki til greina að selja hlutinn. Síminn yrði áfram alfarið í eigu ríkisins. Hvað sagði hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins, einkavæðingarráðherra Framsóknarflokksins, þegar hann mælti fyrir frumvarpinu? Jú, það þyrfti að hlutafélagavæða Rarik en það stæði alls ekki til að selja það. Hvað sagði hv. formaður iðnaðarnefndar áðan? Jú, það þyrfti að hlutafélagavæða Rarik en það stæði alls ekki til að selja það. Nákvæmlega sömu orðin og voru sögð þegar Síminn var hlutafélagavæddur. Við getum ekki leyft okkur að segja að á þeim tíma hafi þáv. samgönguráðherra vísvitandi verið að segja ósatt, að hann hafi vísvitandi verið að tala þvert um hug sér. Við getum ekkert fullyrt það. Við verðum bara að trúa því að þegar hann sagði þetta á sínum tíma, að Síminn yrði alfarið í eigu ríkisins, hafi hann meint það. Halldór Blöndal samgönguráðherra sagði, þegar hann var að hlutafélagavæða Símann, að í sínum huga kæmi ekki annað til greina en að Póstur og sími yrði áfram alfarið í eigu ríkisins. Síðan þekkjum við ferlið. Við getum nánast rakið söluferli Símans eftir orðum hv. formanns iðnaðarnefndar, Birkis Jóns Jónssonar, þingmanns Framsóknarflokksins, þegar hann mælti fyrir einkavæðingu Rariks. Það þyrfti að gera þetta svona til að styrkja samkeppnisstöðu fyrirtækisins og starfsöryggi þess fólks sem þar vinnur. Hvernig fór með starfsöryggi fólksins sem vann hjá Símanum þegar hann var einkavæddur og síðar seldur? Bjó það fólk við mikið starfsöryggi? Bjó fólkið á starfsstöðinni á Blönduósi við starfsöryggi þegar fulltrúi forstjóra kom að morgni til með uppsagnarbréfið og lokaði stöðinni? Ég á ekki von á því að því fólki hafi verið boðnir einhverjir veglegir starfslokasamningar. Og hvernig var það með starfsöryggið hjá starfsmönnum Símans á Siglufirði - starfsöryggið sem hafði verið haft að leiðarljósi þegar Síminn var seldur? Því var sagt upp fyrirvaralaust og þar var lokað. Ætli fólkið á aðalstarfsstöð Símans á Sauðárkróki hafi búið við starfsöryggi, en þar var lokað nú nýverið og fólkinu sagt upp? Ætli einkavæðing Símans hafi verið gerð í því skyni að leggja áherslu á starfsöryggi fólks? Ætli hún hafi verið gerð í þeim tilgangi að tryggja starfsöryggi fólksins á Ísafirði sem vann hjá Símanum, fólkinu var fyrirvaralaust sagt upp nokkrum dögum eftir að einkavæðingin og sala fyrirtækisins fór fram? Þannig fór þetta fyrirtæki fram víða um land og það fer enn fram með þessum hætti. Á mörgum stöðum er þetta mjög tilfinnanlegt tjón. Ekki voru haldnir neinir blaðamannafundir af þessu tilefni og forsætisráðherra fór ekki á þessa staði í fylgd sjónvarpsins til að láta vita í beinni útsendingu að hann hefði áhyggjur af starfsöryggi þessa fólks. Hann lýsti ekki yfir neinum áhyggjum af starfsöryggi þess fólks sem hafði unnið hjá fyrirtæki sem hann var nýbúinn að selja og var fyrirvaralaust sagt upp. Ekki var aðeins óvissu þess fólks fyrir að fara heldur einnig óvissu í byggðarlaginu. Með því að loka svo mikilvægri þjónustustofnun og Síminn er var samkeppnishæfni viðkomandi byggðarlaga skert. Tökum dæmi af Blönduósi. Þar höfðu starfsmenn unnið þarna áratugum saman. Þeir þekktu símkerfi héraðsins, vissu nákvæmlega hvernig það virkaði. Ef eitthvað bilaði eða eitthvað þurfti að gera þá bjuggu þessir menn yfir gríðarlegri þekkingu og voru öruggir í starfrækslu þjónustunnar. Þeir voru á staðnum. Hægt var að kalla á þá með stuttum fyrirvara. Það þurfti ekki að kosta langan flutning. Nú þegar búið er að leggja þessa starfsstöð niður, hvert á fólkið þá að snúa sér? Með þessu voru fleiri starfsstöðvar einnig lagðar niður og fólkið verður að snúa sér til Reykjavíkur og lenda í því enn þá kannski að verða hringja þar í þjónustusímann sem segir: „Þú ert númer 10, 12 eða 25 í röðinni.“ Ég heyrði þetta í gær. Maður sem var að spjalla við mig á Blönduósi sagði að enn væri þetta þannig, að þegar væri hringt í þessa þjónustustofnun þá væri þetta enn þannig. Hvaðan á svo viðkomandi þjónusta að koma? Hún getur þurft að koma alla vega mun lengra frá, væntanlega frá Reykjavík eða Akureyri, eitthvað takmarkað kannski frá einhverjum rafvirkjum sem eru þá bundnir í öðrum störfum. Ég þekki dæmi þess að fólk á þessu svæði hefur orðið að bíða vikum saman eftir að fá tengdan og færðan síma fyrir utan það að þurfa að borga síðan kostnaðinn af þessum tæknimönnum langar leiðir. Einkavæðing og sala Símans hefur ekki aukið samkeppnishæfni, rekstraröryggi og viðbragðsflýti þjónustunnar gagnvart þessum stöðum sem ég var að nefna. Eitt markmiðið með því að hlutafélagavæða Símann var að það mundi skapa meira starfsöryggi fólks. En það hefur verið þveröfugt. Ég hygg reyndar að þó að þáverandi samgönguráðherra hafi sagt að það mundi bæta starfsöryggi fólks að hlutafélagavæða Póst og síma þá held ég að í sjálfu sér hafi hann alltaf vitað betur. Ég dreg þetta upp vegna þess að hv. formaður iðnaðarnefndar, Birkir Jón Jónsson, fulltrúi Framsóknarflokksins fyrir einkavæðingunni sagði nákvæmlega það sama í ræðu hér, þ.e. að það mundi styrkja stöðu starfsfólks hjá Rafmagnsveitu ríkisins að hlutafélagavæða hana. Dettur einhverjum hv. þingmönnum í þessum þingsal það í hug að hlutafélagavæðing Rariks muni styrkja starfsstöð Rariks hvort heldur það er á Blönduósi, Sauðárkróki, Hvammstanga eða Búðardal? Dettur einhverjum í hug að hlutafélagavæðing muni skapa þessu fólki aukið starfsöryggi og styrkja þessar starfsstöðvar? Nei. Ég held að engum detti það í hug, bara engum. Það er enginn svo vitlaus að hann muni láta sér það um munn fara að hlutafélagavæðing Rariks muni styrkja starfsstöðvarnar og þjónustuna úti um land þar sem hún er, enginn. En menn munu hugsa: Hvernig getum við varið þessa þjónustu, þetta starfsöryggi, þessi störf, þessi tæknistörf? Hvernig getum við varið þau í þessu einkavæðingarferli sem sett er í gang? Ég er viss um að íbúar í nánd við allar starfsstöðvar Rariks um allt land muni velta því fyrir sér hvernig þeir geti varið sína samkeppnisstöðu, þjónustuna, afhendingaröryggið, í einkavæðingunni sem þarna er lagt upp með. Dettur nokkrum í hug að það verði beitt einhverjum öðrum aðferðum við einkavæðingu Rariks en var gert við Símann? Dettur nokkrum það í raun í hug? Nei, í raun dettur það engum í hug, enda er það yfirlýst stefna stjórnvalda, ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem hefur lagt ofurkapp á að einkavæða almannaþjónustuna og setja hana á markað og selja almannaþjónustustofnanir á spottprís. Þeir telja að það styrki peningamarkaðinn o.s.frv. Það er alveg ljóst að núna er kallað eftir meira fóðri inn í fjármálageirann, inn í hlutabréfageirann. Síminn fór í haust. Nú er verið að hola innan úr Símanum. Hvað var talað um, að hagnaður á Símanum hefði aukist mjög verulega það sem af er þessu ári miðað við það sem áður var. Auðvitað, nýir eigendur eru ekki neitt í góðverkum. Það er engin félagshyggja sem rekur þá áfram. Nei, það er auðvitað arðurinn af því fjármagni sem þeir settu í það sem er númer eitt. Arðurinn er númer eitt og þess vegna hækkar þjónustan, símgjöldin. Hafið þið gert ykkur grein fyrir því hvað símgjöldin hafa hækkað og hvaða þættir símþjónustunnar eru hækkaðir? Það eru grunngjöldin, stofngjöldin sem allir verða að borga hvort sem þeir eru ungir eða gamlir. Sérstaklega leggst þetta hart á eldra fólk sem notar síma tiltölulega sjaldan en verður að borga æ hærri grunngjöld. Nákvæmlega það sama er komið í gang með rafmagnið. Þegar rafmagnið var markaðsvætt með nýju raforkulögunum sem menn kalla svo, raforkulögunum sem áttu að lækka rafmagnið í landinu en hafa leitt á langflestum stöðum til hækkunar á rafmagni og hækkunar í rafmagnskerfinu í heild, var farið út í það að hækka grunngjöldin sérstaklega, fastagjöldin, til þess að ná þannig niður verðinu eða til þess að geta látið grunngjöldin greiða niður rafmagnið, t.d. rafmagnið til stóriðjunnar. Það er miklu heiðarlegra að segja bara eins og Sjálfstæðisflokkurinn: „Við ætlum að einkavæða raforkugeirann. Við ætlum okkur að setja hann á markað. Við ætlum að selja fyrirtækin. Við gerum það á einhverjum ákveðnum tíma. En það er markmiðið.“ Framsóknarmenn koma hér og flytja frumvörpin um einkavæðinguna en segjast samt ekki ætla að einkavæða. Svo þegar þeir fara að selja fyrirtækin þá selja þeir bara svona hluta og einkavæða almannaþjónustuna þó svo að þeir segist ætla að gera eitthvað allt annað. Ég held að það sé mjög hollt fyrir framsóknarmenn, ef einhverjir eru eftir, að lesa sig í gegnum hvernig söluferli Símans var. Það er skólabókardæmi um það hvernig einkavæðing þessarar ríkisstjórnar gengur fyrir sig. Svo var opnað á að selja hluta, eða var ekki svo? Reyndar gekk ekki vel að selja. Það átti að selja Símann á almennum markaði og leyfa þjóðinni að kaupa hlutafé í Símanum. En þjóðin sagðist eiga Símann. Við þurfum því ekki að kaupa hann af okkur sjálfum. Við eigum Símann. Svo þegar þetta gekk ekki þá var hann settur á útsölu, leitað að tilboðum um að kaupa hann í heilu lagi. Hver ætli afstaða þjóðarinnar sé t.d. samkvæmt skoðanakönnunum? Sumir ráðherrar hafa hælt sér hér af skoðanakönnunum, ekki síst hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, einkavæðingarráðherrann sem hefur hér hælt sér af því að taka mark á skoðanakönnunum. Ráðuneyti iðnaðarráðherra hefur gengist fyrir sérstökum skoðanakönnunum, ítrekuðum skoðanakönnunum sem iðnaðarráðuneytið virðist meira nota í áróðursskyni frekar en að ætla sér að fara eftir þeim. En hvernig voru skoðanakannanir um Símann? Jú, öll þrjú eða fjögur árin sem Síminn var dinglandi í þessu söluferli sýndu kannanir, hvort sem það var Gallupkönnun eða könnun Félagsvísindastofnunar, að afdráttarlaus meiri hluti þjóðarinnar samkvæmt þeim könnunum var andvígur sölu Símans, var andvígur því að grunnfjarskiptakerfið yrði selt. Og meira að segja sýndi skoðanakönnun sem tekin var tveim, þrem mánuðum áður eða bara nokkru áður en útboðið fór fram, að nærri 80%, að mig minnir, voru andvíg því að grunnfjarskipakerfi Símans yrði selt. Skoðanakönnun var gerð nokkrum mánuðum eftir að Síminn var seldur, kauptilboði tekið og farið að lofa hinu og þessu sem átti að gera fyrir andvirðið og meira að segja þá voru fleiri enn andvígir sölu Símans en fylgjandi, þrátt fyrir að búið væri að ganga frá sölu og öllu saman. Þjóðin vissi vel hvað hún vildi ef marka má þessar skoðanakannanir sem ég tel að megi treysta því ítrekaðar skoðanakannanir sýndu þetta. En samt var ferlið keyrt áfram. Síminn skyldi seldur, hann skyldi seldur og hann skyldi seldur. Við munum upplifa það á næstu missirum hvaða tjón við höfum unnið þjóðinni með því að selja Símann í staðinn þess að beita styrk hans og afli af einhug til að byggja upp fjarskiptakerfið í landinu. Nú erum við að hefja þetta sama einkavæðingarferli með Rarik. Þar gildir alveg nákvæmlega það sama. Notendurnir hafa byggt upp eignir Rariks. Notendur Rafmagnsveitna ríkisins sem hafa byggt þær upp. Hverjir eru notendurnir? Það eru íbúarnir, sveitarfélögin, á starfssvæði Rariks sem hafa byggt þetta upp. Það munu líka taka áhættuna af sölu og einkavæðingu Rariks. Hv. þm. Jóhann Ársælsson spurði hér hvers vegna ekki hefði verið rætt við sveitarfélögin um að þau yfirtækju Rarik, þ.e. úr því að ríkið vildi ekki eiga Rarik eða vildi hlutafélagavæða Rarik, setja það á markað, markaðsvæða starfsemi Rariks og undirbúa það undir sölu, hvers vegna sveitarfélögunum væri þá ekki boðið að koma að fyrirtækinu. Ég vil spyrja hv. formann iðnaðarnefndar: Hvernig var t.d. erindi Norðurorku svarað? Norðurorka sendi erindi bæði í fyrra og núna með beiðni um viðræður til að kanna hvort Norðurorka gæti fengið dreifikerfi Rariks og aðrar eignir á því svæði sem gæti verið hagkvæmt fyrir íbúana að eignast úr því að þetta væri að fara á þennan veg. Ég leyfi mér að vitna í umsögn Norðurorku um frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Þar segir, með leyfi forseta: „Norðurorka hf. þakkar fyrir að fá frumvarpið til umsagnar. Norðurorka hf. telur að með tilliti til nýskipunar raforkumála væri eðlilegast að gefa öðrum starfandi dreifiveitum tækifæri til að kaupa dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins. Vitað er að áhugi dreifiveitnanna er fyrir hendi. Það er ekki hlutverk ríkisins að reka raforkudreifiveitur frekar en símdreifikerfi.“ - Þannig komast þeir að orði þótt ég sé ekki sammála þeirri röksemd. „Áhugi er einnig fyrir hendi hjá orkufyrirtækjum til að kaupa hitaveitur Rariks. Hvað varðar vatnsaflsvirkjanir Rafmagnsveitna ríkisins ætti að vera keppikefli ríkisins að selja þær á frjálsum markaði …“ - samkvæmt því uppleggi sem nú er í markaðsvæðingu raforkukerfisins. Sama fyrirspurn kemur frá Skagafjarðarveitum sem líka sendu erindi til iðnaðarnefndar, bæði í fyrra og í ár, þ.e. varðandi viðræður við Rarik um að fá að kaupa eignir og starfsemi Rariks á þeirra sviði. Einhvers staðar er ég með bréfið frá Skagafjarðarveitum. Skagafjarðarveitur eða Skagfirðingar lentu einmitt í því óláni að meiri hluti sveitarstjórnar Skagafjarðar ákvað rétt fyrir síðustu kosningar að selja Rafveitu Sauðárkróks, sem var fyrirtæki í eigu sveitarfélagsins og ákaflega mikilvægt fyrir samfélagið. Framsóknarflokkurinn réði þá meiri hluta í sveitarstjórn og seldi Rafveitu Sauðárkróks til Rariks á síðustu dögum þess meiri hluta. Það var mjög umdeilt og voru aðrir flokkar, t.d. Vinstri hreyfingin – grænt framboð og reyndar Sjálfstæðisflokkurinn, andvígir þeirri sölu. Nú spyrja þeir: Úr því að komin er hreyfing á þetta mál, af hverju megum við ekki kanna það að fá þessar eignir aftur? Ég vil vitna til tillögu sem samþykkt var á sveitarstjórnarfundi í Skagafirði 23. febrúar sl. en fulltrúar Sjálfstæðisflokksins og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs báru fram þá tillögu, með leyfi forseta: „Sveitarstjórn Skagafjarðar samþykkir að hafa forgöngu um að kanna leiðir til að tryggja aðgang að rafmagni á sem hagstæðustu verði til heimila og fyrirtækja í Skagafirði. Jafnframt samþykkir sveitarstjórn að óska eftir viðræðum við stjórnvöld um að kannaðir verði kostir þess að sveitarfélagið og Skagafjarðarveitur ehf. eignist þá starfsemi sem Rafveita Sauðárkróks áður gegndi og annan núverandi rekstur Rariks í héraðinu.“ Þetta er erindið sem sent er inn og þessu fylgir greinargerð, með leyfi forseta: „Miklar breytingar eru fram undan í raforkumálum landsmanna, hlutafélagsvæðing Rariks og sameining orkufyrirtækja um einstaka þætti á raforkumarkaðnum. Benda má á að sú eignamyndun sem orðið hefur hjá Rafmagnsveitum ríkisins er til komin vegna sölu á þjónustu til sveitarfélaganna og íbúa þeirra. Reynslan sýnir að þau sveitarfélög sem eiga veitur standa sterkar að vígi og geta beitt þeim til að efla þjónustu og atvinnuuppbyggingu í sínu héraði. Skiptir því miklu máli að þau séu í eigu og umsjá íbúanna á viðkomandi svæðum. Sem dæmi má nefna hve dýrmætt það er fyrir Skagfirðinga að eiga áfram Skagafjarðarveitur. Með því að Sveitarfélagið Skagafjörður og Skagafjarðarveitur ehf. fái umráð yfir þeirri starfsemi sem Rafveita Sauðárkróks gegndi áður og öðrum rekstri Rariks í Skagafirði gætu skapast frekari sóknarfæri fyrir byggð og atvinnulíf í héraðinu.“ Þetta erindi var sent til iðnaðarnefndar og hæstv. iðnaðarráðherra. Ég veit ekki til þess að iðnaðarnefnd hafi tekið það fyrir, a.m.k. sést þess hvergi stoð í nefndaráliti. Sama má reyndar segja um erindi Norðurorku þar sem farið er fram á hið sama, að fá að ræða við þá sem fara með stjórn og eignarhald á Rarik fyrir hönd þjóðarinnar til að ræða um kaup á eignunum. Ég spyr hv. formann iðnaðarnefndar: Hvernig var tekið á þeim erindum sem ég hef nefnt? Ég vona að hv. formaður iðnaðarnefndar heyri til mín, frú forseti, þótt hann sé ekki staddur í þingsal. Ég vildi gjarnan að hann væri hér þannig að ég sé öruggur um að hann heyri spurningar mínar um leið og ég legg þær fram.

Það verður kannað með nærveru formanns iðnaðarnefndar.

Takk, frú forseti. Ég vona að hv. formaður nefndarinnar hafi heyrt þær spurningar sem ég setti fram varðandi beiðni Norðurorku, um að fá að eiga viðræður til að semja um að fá til sín dreifiveitur og aðrar eignir Rariks á því svæði. Sama gildir um erindi frá sveitarstjórn Skagafjarðar og einnig frá Skagafjarðarveitum um viðræður um að fá að leysa til sín eignarhlut og verkefni Rariks í héraðinu. Mér finnst að taka eigi upp viðræður við þessa aðila og fleiri sem vilja skoða það að eignast veiturnar aftur áður en við förum að hlutafélagavæða Rarik, einkavæða og búa undir sölu. Síðasta sumar keypti Rarik t.d. Hitaveitu Blönduóss og varð reyndar að fá heimild frá ríkinu til að geta fjárfest þar. Að mínu viti hefði verið nær að ríkið hefði lagt fjármagn beint til Blönduóssbæjar til að styrkja rekstur hans frekar en að láta ríkisfyrirtæki kaupa af þeim þjónustustofnanir bæjarins. Rekstur margra sveitarfélaga hefur verið þungur, m.a. vegna þess að ríkið heldur mörgum sveitarfélögunum í fjárhagslegri gíslingu, sérstaklega þar sem atvinnulífið hefur byggst á frumvinnslu og útflutningsatvinnugreinum þar sem tekjurnar hafa hrunið. Þá eru ekki réttu viðbrögðin að ríkið komi og kaupi af þeim gullveiturnar, veitur sem standa undir stórum hluta eða mikilvægum þáttum þjónustunnar, veitur sem sveitarfélögin geta beitt til að styrkja og efla atvinnulíf í byggðinni. Nei, þá kemur ríkið og beitir Rarik til að kaupa það í stað þess að leggja peningana beint til sveitarfélagsins. Ætli Blönduósingum sé rótt þegar þeir heyra að næsta skref í þessu ferli sé að Rarik verði hlutafélagavætt og fari í sama ferli og gerðist með Símann? Ég er smeykur um að mönnum sé ekki rótt gagnvart því þótt hv. formaður iðnaðarnefndar segi að meiningin sé að eiga a.m.k. meiri hlutann. Það er hið sama og sagt var um Símann á sínum tíma. Allt þetta ferli og undirbúningur undir sölu Rariks lýtur nákvæmlega sömu lögmálum og atburðarás og sást með með bankana og með Símann. Ferlið er nákvæmlega það sama. Frú forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingar – græns framboðs munum flytja tillögu til rökstuddrar dagskrár um að máli þessu verði vísað frá. Í þeirri tillögu sem við leggjum fyrir þingið og kemur til afgreiðslu síðar í þessari umræðu, við afgreiðslu mála við 2. umr. segir, með leyfi forseta: „Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggja áherslu á að raforka til almennra notenda og fyrirtækja sé mikilvægur þáttur almennrar grunnþjónustu sem á að reka á félagslegum grunni. Þau skref sem hafa verið stigin í markaðsvæðingu raforkukerfisins hafa þegar leitt til mikilla hækkana á verði raforku til neytenda víða um land, þvert á gefin loforð um annað. Hlutafélagavæðing Rariks er liður í yfirlýstum markmiðum stjórnvalda að einkavæða raforkukerfið og búa orku- og dreifingarfyrirtæki landsmanna undir sölu á almennum markaði. Þau áform eru andstæð hagsmunum almennings í landinu.“ Með vísun til framanritaðs munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggja til að þessu máli um hlutafélagavæðingu Rariks verði vísað frá. Við teljum mjög brýnt að setja ekki raforkukerfið í enn meira uppnám en það er í núna. Ef litið er til þess sem gerst hefur á undanförnum mánuðum varðandi raforkukerfið þá hefur það alls ekki verið eins og landsmönnum hefur verið lofað. Þegar stofnað var þetta flutningskerfi Landsnets og tekin upp markaðsvæðing í raforkukerfinu þá var því lofað að þetta mundi leiða til verðlækkunar. Ýmsir umsagnaraðilar hafa reyndar varað mjög við samþykkt þessa frumvarps. Ég vil gera það að umtalsefni áður en ég fjalla frekar um það sem er að gerast á raforkumarkaðnum. Ég leyfi mér að vitna til umsagnar Alþýðusambands Íslands um hlutafélagavæðinguna, en þar segir, með leyfi forseta: „Afstaða Alþýðusambands Íslands til frumvarpsins grundvallast á þeirri sýn að raforka sé ein af mikilvægustu forsendum lífskjara hér á landi. Uppbygging atvinnulífs ræðst að miklu leyti af ódýrri orku. Fram til þessa hefur verið litið á raforkudreifingu sem samfélagslega þjónustu og uppbyggingu dreifikerfisins sem samfélagslega fjárfestingu sem allir íbúar landsins njóti.“ Ég tek undir og legg áherslu á þessi orð frá Alþýðusambandi Íslands sem vill skilgreina dreifingu raforkunnar sem samfélagslega þjónustu en ekki sem rekstur sem fyrst og fremst eigi að skila arði til eigenda sinna. Áfram segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Rarik hefur gegnt lykilhlutverki við uppbyggingu dreifikerfis og dreifingu raforku til íbúa og fyrirtækja í dreifðum byggðum landsins. Með því hefur Rarik tekið þátt í uppbyggingu atvinnulífs á landsbyggðinni. Mikilvægt er að tryggja íbúum og fyrirtækjum á landsbyggðinni áfram raforku á hagstæðu verði. Forsenda fyrir uppbyggingu atvinnulífs í framtíðinni er hagstætt raforkuverð. Frumvarpið gerir ráð fyrir að stofnað verði hlutafélag um Rarik og að það verði áfram að fullu í eigu ríkisins. Frumvarpið gerir því ekki ráð fyrir að breyting verði á eignarhaldi félagsins, en ljóst er að breytingar á eignarformi geta haft áhrif á fjármögnunarkostnað fyrirtækisins vegna bakábyrgðar ríkisins. Óljóst er hvaða áhrif það kann að hafa á raforkuverð. Alþýðusambandið telur mikilvægt að Rarik verði áfram í opinberri eigu, hvort sem um er að ræða í eigu sveitarfélaga eða ríkisins, til að tryggja sem best samfélagslega ábyrgð í uppbyggingu raforkukerfisins. Alþýðusambandið leggur áherslu á það að breytt rekstrarform Rariks leiði ekki til aukinnar samþjöppunar á raforkumarkaði og dragi þannig úr samkeppni með tilheyrandi hækkunum á raforkuverði til heimila og fyrirtækja. Alþýðusambandið leggst ekki gegn frumvarpinu að sinni en áskilur sér rétt til að koma síðar á framfæri athugasemdum gefist tilefni til þess.“ Alþýðusambandið dregur þarna alveg skýrar áherslur um að þetta sé samfélagsþjónusta og mikilvægt sé að tryggja sem best samfélagslega ábyrgð í uppbyggingu raforkukerfisins. Það slær þá varnagla sem ég hef verið að minnast á að hlutafélagsvæðingin á Rarik er í rauninni einkavæðingarskrefið og þegar við tökum dæmi af Símanum sjáum við hvar hætturnar eru við hvert skref. Ef litið er á umsögn BSRB benda þau almannasamtök á nákvæmlega það sama. Það er táknrænt, frú forseti, að þau almannasamtök vara við þessu og leggja áherslu á að raforkukerfið sé byggt upp og rekið á félagslegum grunni. Framsóknarflokkurinn sem einu sinni kenndi sig við félagshyggju og byggðist þannig upp, hefur nú það hlutverk að flytja frumvarp um einkavæðingu og markaðsvæðingu raforkukerfisins. Í umsögn BSRB segir, með leyfi forseta: „BSRB leggur áherslu á að líta beri á raforkukerfi landsins sem hluta af grunnþjónustu sem eigi að vera á vegum ríkis og sveitarfélaga. Samkvæmt 3. gr. frumvarpsins er ætlunin að Rafmagnsveitur ríkisins skuli vera eign ríkissjóðs og fari iðnaðarráðuneytið með eignarhlutann. Ekki er auðvelt að átta sig á hvað vakir fyrir stjórnvöldum með þessari breytingu. Tvennt hlýtur að koma til álita. Í fyrsta lagi að til standi að selja rafmagnsveiturnar, nokkuð sem BSRB varar eindregið við enda reynslan erlendis frá af einkavæðingu þessarar starfsemi mjög slæm. Hitt atriðið sem kemur til álita varðar kjör starfsmanna, en í athugasemdum með frumvarpinu segir að með hlutafélagsforminu verði „reksturinn sveigjanlegri.“ Hér er væntanlega verið að vísa til réttarstöðu starfsmanna sem er veikt með þessu frumvarpi. Í umsögn BSRB er fyrst og fremst staðnæmst við réttarstöðu starfsmanna.“ Gott er að rifja upp hvernig farið hefur fyrir starfsmönnum Símans og hver réttarstaða þeirra var eftir að Síminn var einkavæddur og seldur. Forsvarsmenn Símans hikuðu ekki við að fara hringinn í kringum landið, komu fyrirvaralaust með uppsagnir til handa starfsfólkinu og lokuðu starfsstöðvum. Við þekkjum þetta ferli hjá Símanum og ekki er að furða þó að BSRB, sem eru stærstu almannasamtök starfsmanna í opinberri þjónustu, vari við því skrefi sem hér er verið að stíga. En þar segir áfram, með leyfi forseta: „Eftir hlutafélagavæðingu þurfa Rafmagnsveitur ríkisins ekki að fylgja þeim lágmarkskröfum gagnvart starfsmönnum sínum sem gerðar eru til opinberrar stofnunar innan stjórnsýslunnar. Lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, er ætlað að gilda við aðstæður sem þessar, þ.e. þegar stofnunum ríkisins er breytt í hlutafélög og þær lagðar niður. Með þessum lögum stendur hins vegar til að setja ákvæði sem taka almennu lögin um ríkisstarfsmenn úr sambandi. Ef það er mat þingmanna að réttindi ríkisstarfsmanna séu þannig að þeim þurfi að breyta á auðvitað að gera það með því að breyta almennu lögunum í stað þess að víkja sér undan þeim jafnan þegar á þau reynir. Þá þurfa ríkisstarfsmenn ekki að vera með væntingar um starfsöryggi sem ekki standast þegar á reynir. Óréttlætið birtist líka í því að þetta gerist oft en ekki alltaf. Svo virðist vera að þegar breytingarnar snerta litlar stofnanir með fáa starfsmenn þá séu almennu lögin látin gilda en þegar sambærilegar breytingar ná til stærri stofnana eru almennu lögin tekin úr sambandi. Þetta er lagaframkvæmd sem ber merki um hentistefnu og óhreinskilni.“ Næst í umsögn BSRB er fjallað um: Athugasemdir varðandi breytingu á réttarstöðu starfsmanna. Þar segir: „Rafmagnsveitur ríkisins verða samkvæmt frumvarpinu lagðar niður og fer þá um réttindi og skyldur starfsmanna hennar eftir lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Kemur þetta fram í 7. gr. frumvarpsins. Hvað þýðir þetta nákvæmlega varðandi réttarstöðu starfsmanna þegar stofnunin verður lögð niður og hlutafélagið tekur við rekstrinum? Ekki verður betur séð en að baki frumvarpinu búi sú hugsun að breytt skuli réttarstöðu þeirra ríkisstarfsmanna, sem starfa hjá Rafmagnsveitum ríkisins, án þess þó að annar aðili en ríkið taki við starfseminni. Áfram eiga Rafmagnsveitur ríkisins að heyra undir ríkið. Með öðrum orðum þá er verið að setja lög um að starfsmenn Rafmagnsveitna ríkisins hf. verði áfram starfsmenn ríkisins án þess þó að um kjör þeirra, réttindi og skyldur, gildi lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, og lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986. Í 7. gr. er vísað til þess að þau lög sem þar eru nefnd skulið eiga við „eftir því sem við á. Félagið skal bjóða störf öllum starfsmönnum Rafmagnsveitna ríkisins.“ Í umsögn um þessa lagagrein er ekki kveðið eins afdráttarlaust að orði. Þar segir: „Gert er ráð fyrir að öllum núverandi starfsmönnum verði boðið starf hjá hinu nýja fyrirtæki.“ Þetta er ekki afdráttarlaus yfirlýsing, fremur samkvæmt formúlunni, „eftir því sem við á.““ Ég ætla aðeins að víkja að þessu, frú forseti. Þetta er nákvæmlega það sama og starfsmenn Símans máttu upplifa þegar verið var að segja þeim upp hvort sem það var á Ísafirði, Blönduósi, Sauðárkróki, Siglufirði eða hvar annars staðar, þá var hægt að bjóða starf einhvers staðar annars staðar í allt öðrum landshluta í því tilfelli þar sem var boðið upp á slíkt. Þetta er svona. Og hvernig getum við hugsað okkur að fari fyrir Rafmagnsveitum ríkisins og starfsstöðvum þeirra vítt og breitt um landið þegar þessi lög verða látin ganga með svipuðum hætti og lögin um einkavæðingu Símans hafa gengið? Áfram segir í umsögn BSRB, með leyfi forseta: „Árin 1993 og 1996 voru sett hér skýr og einföld lög, þ.e. upplýsinga- og stjórnsýslulög, sem gilda áttu um stjórnsýsluna til þess að borgurum sé gert kleift að fylgjast með og kynnast athöfnum og starfsemi þeirra stofnana sem reknar eru í almennings þágu. Í stað þess að stofnanir taki mið af þessum lögum þá er rekstrarformi þeirra breytt svo þær þurfi ekki lengur að lúta þessum reglum! Af hverju leita stjórnvöld ekki annarra leiða sem tryggi þann sveigjanleika sem stjórnendur telja sig þurfa að sækjast eftir? Með frumvarpinu er verið að færa Rafmagnsveitur ríkisins undan ákvæðum stjórnsýslulaga, upplýsingalaga, reglum um auglýsingu á lausum störfum o.s.frv. Eins og að ofan greinir mun þetta m.a. hafa þau áhrif að Rafmagnsveitur ríkisins munu hvorki þurfa að fylgja lágmarkskröfum sem gerðar eru til stjórnsýslunnar né fylgja ákvæðum upplýsingalaga um upplýsingaskyldu stjórnvalda. Sú leið að opna á einhvers konar upplýsingaskyldu svokallaðra opinberra hlutafélaga í frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum (opinber hlutafélög), er að mati BSRB ekki nægjanlegt þar sem sú upplýsingaskylda er mjög takmörkuð.“ Áfram segir í umræddri umsögn, með leyfi forseta: „Samkvæmt aðilaskiptalögunum, nr. 72/2002, eiga Rafmagnsveitur ríkisins hf. að yfirtaka gildandi ráðningarsamninga með þeim réttindum og skyldum sem þar greinir. Þá eiga starfsmenn Rafmagnsveitna ríkisins að njóta réttinda og bera skyldur í samræmi við ákvæði kjarasamnings. Kjarasamningurinn á því að gilda þar til honum verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Í aðilaskiptalögunum, nr. 72/2002, segir um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum: „3. gr. Launakjör og starfsskilyrði. Réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað á að færast yfir til framsalshafa. Framsalshafi skal virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir framseljanda þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Ákvæði þetta gildir ekki um rétt starfsmanna til elli- og örorkulífeyris eða eftirlifendabóta þegar um er að ræða lífeyrissjóði fyrir eina eða fleiri starfsstéttir sem starfa samkvæmt sérstökum lögum eða reglugerðum sem staðfestar hafa verið af fjármálaráðuneyti. Það getur þó aldrei leitt til skerðingar á áunnum réttindum í þeim sjóðum sem um er að ræða. Skiptir þá ekki máli hvort starfsmaður starfar áfram hjá fyrirtækinu eða hluta þess eftir aðilaskipti eða ekki. Ákvæði þetta á ekki við um aðilaskipti að fyrirtækjum sem hafa verið tekin til gjaldþrotaskipta.“ Samkvæmt þessu ber nýjum atvinnurekanda, eða framsalshafa eins og hann er kallaður í lögunum, að virða launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir fyrri atvinnurekanda, þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Þá eiga réttindi og skyldur atvinnurekanda samkvæmt ráðningarsamningi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað að færast yfir til nýja atvinnurekandans. Áunnin réttindi svo sem orlofsréttindi eða veikindaréttur, flytjast jafnframt með yfir til nýs atvinnurekanda. Þetta þýðir að þó nýr aðili taki við þá eiga laun og önnur starfskjör starfsmanna ekki af þeirri ástæðu einni að taka breytingum. Í ráðningarsamningi Rafmagnsveitna ríkisins við starfsmenn sína er sérstaklega tekið fram að um réttindi og skyldur starfsmanns fari eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Jafnframt er tilgreint í ráðningarsamningi í hvaða deild LSR starfsmaður greiði. Er það því álit BSRB að þessi réttindi eigi að fylgja starfsmönnunum til Rafmagnsveitna ríkisins hf. eins og skýrt er samkvæmt aðilaskiptalögunum. Hins vegar virðist sem frumvarpshöfundar séu ekki að fylgja aðilaskiptalögunum að öllu leyti. Þá þarf að hafa í huga meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Þegar stjórnvald tekur íþyngjandi ákvörðun þarf að velja þá leið sem er vægust fyrir þá sem ákvörðunin lýtur að. Ekki er verið að gæta þess í þessu frumvarpi.“ Svo er enn fremur fjallað um í umsögn BSRB um biðlaunaréttinn en þar stendur, með leyfi forseta: „Margt er óljóst um biðlaunarétt starfsmanna. Sem dæmi þá er ekki minnst á réttarstöðu starfsmanna sem heyra undir bráðabirgðaákvæði laga um réttindi og skyldur hafni þeir starfi hjá Rafmagnsveitum ríkisins hf. Þar sem starfsmenn njóta ekki lengur ýmissa réttinda sem fylgdu starfi þeirra sem ríkisstarfsmenn er ekki um að ræða sambærilegt starf hjá Rafmagnsveitum ríkisins hf. Eiga þeir starfsmenn sem hafna starfi hjá félaginu því rétt á biðlaunum hafi þeir verið ráðnir fyrir 1. júlí 1996, sbr. 5. mgr. bráðabirgðaákvæðis laga um réttindi og skyldur. Þegar Flugstöð Leifs Eiríkssonar var hlutafélagavædd fengu þeir starfsmenn sem höfnuðu starfi hjá félaginu biðlaun. Tryggja þarf sömu réttindi fyrir starfsmenn þessarar stofnunar sem ákveða að taka ekki starfi hjá félaginu.“ Hér er verið að tala um biðlaun, frú forseti, og það er í sjálfu sér hluti af réttindum starfsmanna sem hafa verið í opinberum störfum. Við höfum fylgst með því að biðlaunarétturinn fylgdi ekki starfsmönnum þegar þeir fóru til Símans, a.m.k. ekki þeim sem sagt var upp hvort heldur það var á Ísafirði eða Blönduósi, þar var ekki mikið rætt um ítarlegan biðlaunarétt. Hins vegar heyrum við nú að verið er að ræða um biðlaunarétt hjá starfsmönnum varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli og það er bara sjálfsagt og eðlilegt mál. En þá hljótum við jafnframt að vilja tryggja það að í þeim lögum sem hér er verið að setja, um að hlutafélagavæða Rarik, komi ekki til þess að skerða eigi þessi almennu réttindi starfsmannanna. Sama er að segja um lífeyrisréttinn. Það hlýtur líka að þurfa að huga að því að tryggja lífeyrisrétt starfsmanna hjá Rafmagnsveitum ríkisins þó svo þær séu hlutafélagavæddar. „BSRB leggur mikla áherslu á að tryggt verði að Rafmagnsveitur ríkisins virði rétt stéttarfélaga starfsmanna sem gera kjarasamninga fyrir hönd félagsmanna sinna, til að semja áfram við hlutafélagið, verði það að veruleika, bæði fyrir hönd núverandi starfsmanna og nýráðinna. Við rekstrarformsbreytingu ríkisstofnana sl. ár hafa stéttarfélög sem eiga félagsmenn innan þeirrar stofnunar haldið áfram að gera kjarasamninga við hlutafélögin sem stofnuð hafa verið. Sama ætti að gilda um stéttarfélög innan Rafmagnsveitna ríkisins. Æskilegt væri að frá þessu yrði gengið áður en lögin koma til afgreiðslu. Það er hins vegar eindregin afstaða BSRB, með tilvísun í það sem hér hefur verið rakið, að leggja til að frumvarp þetta nái ekki fram að ganga.“ Þannig var umsögnin frá BSRB. Ég hef því vitnað bæði í umsögn Alþýðusambands Ísland og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sem eru stærstu almannasamtökin, stærstu launþegasamtökin sem hér eiga hlut að máli, sem koma að þessu bæði hvað varðar rétt starfsmannanna og einnig hvað varðar að hlutafélagavæða þessa almennu grunnþjónustu. Frú forseti. Það er líka hægt að fara yfir það hvernig gengið hefur til með markaðsvæðingu raforkukerfisins sem átti að leiða til svo mikillar og almennrar raforkulækkunar sem við minnumst að hafa heyrt hér hjá hæstv. iðnaðarráðherra sem gefst aldrei upp á því að vegsama markaðsvæðingu raforkukerfisins og neitar því að hún hafi mjög víða leitt til hækkunar og keyrir áfram í þessa veru. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði áðan í ræðu sinni að Ísland gæti státað af einu lægsta raforkuverði í Evrópu, nú státum við okkur svo sannarlega af nokkuð lágu raforkuverði, en því er samt fjarri að svo sé. Ég minnist þess í umræðu í síðustu viku að þá upplýsti hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson það í fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra að rafmagn til notenda í Danmörku og notenda í Finnlandi er t.d. mun lægra en hér. Reyndar er það svo að raforkuverð hér er að margra dómi miklu hærra en það þyrfti að vera einmitt vegna þessarar markaðsvæðingar þar sem farið er að krefjast arðs út úr rekstri fyrirtækjanna, arðs á því fjármagni sem bundið er í því og einnig vegna þess að farið er að gera þessar almannaþjónustustofnanir skattskyldar og auðvitað fara skattarnir sem þær verða að borga beint út í verðlagið og sömuleiðis arðsemiskröfurnar. Það eru einmitt ein rökin fyrir því að hlutafélagavæða Rarik að þá sé auðveldara að gera kröfur um meiri arðsemi. Hv. framsögumaður minntist líka á að með þessu formi væri verið að færa ábyrgðina til framkvæmdastjóranna. Og frá hverjum er verið að færa hana? Jú, það er verið að færa hana frá eigendunum, frá þjóðinni sem núna á Rarik og vill sjálf bera ábyrgð á því hvernig þjónusta er veitt. Nú er verið að fjarlægja hana og fela hana í hendur framkvæmdastjóra sem hægt er að láta gera arðsemiskröfur til hennar. Frú forseti. Ég hef rakið nokkuð ítarlega þau rök sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum fyrir því að við leggjumst alfarið gegn frumvarpinu. Við leggjumst gegn því á þeim forsendum að við teljum að raforkukerfið eigi að vera almannaþjónusta sem á að veita heimilum, notendum, fyrirtækjum rafmagn á sem hagkvæmustum kjörum á jafnréttisgrunni um land allt og það eigi ekki í sjálfu sér að gera arðsemiskröfu til þess. Arðurinn af raforkunni kemur í gegnum hagkvæmt raforkuverð til notenda, til heimila og til fyrirtækja og þar á arðurinn að skila sér en ekki taka hann svona fyrir fram með því að krefjast arðs af fyrirtækjunum sjálfum. Auk þess hef ég rakið ítarlega feril annarra stofnana sem ríkið hefur átt en hafa verið einkavæddar og seldar með nákvæmlega sama hætti, bankanna, Landssímans, þar sem sagt var í upphafi að aðeins væri um formbreytingu að ræða en ekki stæði til að selja. Ég tel að það hefði alveg komið til greina að selja annan hvorn ríkisbankanna á sínum tíma en að þjóðin hefði jafnframt byggt upp öflugan og sterkan þjóðbanka sem hefði getað tryggt jafnræði í þjónustu í staðinn fyrir að það sem gerðist, að bankarnir voru seldir á útsölu og afhentir flokksgæðingum eftir helmingaskiptareglu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Það var látið ráða grunninum í skiptingu bankakerfisins. Síðan fengu þessir bankar frjálst spil, fengu þessar eignir ríkisins á silfurfati og ekki bara bankana heldur aðrar þjónustustofnanir með, eins og tryggingafélögin og fleira. Og loks hafa þeir keypt upp atvinnufyrirtæki. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðum fram tillögu til breytinga á þeim lögum sem lúta að stofnun og rekstri fjármálafyrirtækja þar sem við lögðum til að bönkunum væri bannað að eiga og reka fyrirtæki með þessi krosseignatengsl að fyrirtæki sem væri í viðskiptum hjá banka gæti svo líka átt í bankanum. Við vöruðum við þessu og lögðum fram frumvarp sem kvað á um að þetta væri ekki heimilt. Skellt var skollaeyrum við varnaðarorðum okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um þessi krosseignatengsl á milli bankanna og atvinnufyrirtækjanna en hvað er að gerast nú? Þessi flóknu og miklu krosseignatengsl á milli fjármálastofnana og fyrirtækja eru núna það sem menn telja hættulegast hjá íslenskum fjármálafyrirtækjum og afdráttarlaus ráð og reyndar kröfur um að bankastofnanirnar endurskoði það. Við lögðum þetta til strax í byrjun en þá voru bankarnir afhentir á silfurfati til valdra gæðinga samkvæmt helmingaskiptareglu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, framsóknarmenn fengu Búnaðarbankann og sjálfstæðismenn fengu Landsbankann. Síðan var ekki mikið spekúlerað í því nema þess var vandlega gætt að kjörin íþyngdu þeim ekki, meira að segja var kaupanda Landsbankans gefinn sérstakur afsláttur eftir á, því að honum fannst þau vera eitthvað óþægileg og ríkið gaf honum sérstakan afslátt á því gjafverði sem þessir bankar voru þó seldir á. Hvað gerðist síðan með Landssímann? Nákvæmlega sami ferill með Landssímann. Fyrst var hann hlutafélagavæddur með hástemmdum yfirlýsingum um að aldrei kæmi til þess að hann yrði seldur. Síðan fór hann í söluferli og við þekkjum það, þetta átti að ganga fyrir sig á einum 5–6 árum að selja Landssímann. Það gekk brösuglega fyrst því að þjóðin var alfarið á móti því að Landssíminn væri seldur og alveg fram á síðasta dag. Mér kæmi ekki á óvart ef gerð yrði skoðanakönnun í dag meðal þjóðarinnar að stærri hlutinn væri áfram andvígur því að Síminn hefði verið seldur.  Hér er verið að stíga skrefið í að einkavæða Rafmagnsveitur ríkisins og ég hef leitt hér rök að því að þetta er kolröng stefna. Þau rök sem færð eru fyrir einkavæðingunni eru léttvæg. Það er hægt að ná markmiðum við rekstur þessa fyrirtækis með öðrum hætti. Tökum Orkuveitu Reykjavíkur sem dæmi. Orkuveita Reykjavíkur er samlagsfyrirtæki, hún er ekki hlutafélagavædd. Ég sé ekki betur en að hún sé orðin stórveldi í orkumálum landsmanna. Menn geta deilt um hvað hún er að gera á sumum sviðum, eins og að afla orku fyrir stóriðju, en eignar- eða rekstrarformið virðist ekki há henni á nokkurn hátt, síður en svo, það styrkir hana ef eitthvað er, því að hún liggur þá ekki beint undir því að verða seld í hlutum og það gefur henni meiri stöðugleika. Ég er alveg viss um að hlutafélagavæðing Rariks setur fyrirtækið á vissan hátt í uppnám því að menn vita ekki hver verða næstu skref. Menn vita ekki hvenær farið verður að selja hlutina út úr Rarik. Við skulum minnast þess að það var kannski ekki hvað síst fyrir atbeina Vinstri grænna í borgarstjórn Reykjavíkur sem Orkuveita Reykjavíkur er enn þá í almenningseign og í því eignarformi sem hún nú er. Ég verð að segja fyrir mig, frú forseti, að ég óttast það mjög ef svo illa fer að næsti meiri hluti Reykjavíkurborgar verði án aðildar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs því þá liggur alveg ljóst fyrir hvort sem það verða sjálfstæðismenn, framsóknarmenn og jafnvel Samfylkingin að fyrstu skref þeirra yrðu að einkavæða Orkuveitu Reykjavíkur. Traust fólks á að almannaþjónustustofnanir verði ekki einkavæddar og seldar hvílir því á aðild Vinstri grænna hvar sem. Og áfram eru það einmitt þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á Alþingi sem vara við einkavæðingu á orkugeiranum. Við vörum við markaðsvæðingunni sem hér er verið að leggja upp með og herða á. Við leggjumst gegn því að frumvarp þetta verði að lögum og höfum dreift hér tillögu að rökstuddri dagskrá sem kemur til umræðu seinna á fundinum þar sem lagt er til að þessu máli verði vísað frá. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs - eins og segir í tillögunni sem við höfum lagt fram og kemur síðar til umræðu - leggja áherslu á að raforka til almennra notenda og fyrirtækja sé mikilvægur þáttur almennrar grunnþjónustu sem á að reka á félagslegum grunni. Þau skref sem hafa verið stigin í markaðsvæðingu raforkukerfisins hafa þegar leitt til mikilla hækkana á verði raforku til neytenda víða um land, þvert á gefin loforð um annað. Hlutafélagavæðing Rariks er liður í yfirlýstum markmiðum stjórnvalda að einkavæða raforkukerfið og búa orku- og dreifingarfyrirtæki landsmanna undir sölu á almennum markaði. Þau áform eru andstæð hagsmunum almennings í landinu. Og einmitt á þeim forsendum leggjum við til, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að þessu frumvarpi um einkavæðingu á Rarik verði vísað frá.

Frú forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingar á Rafmagnsveitum ríkisins, þar sem aðalmarkmiðið með breytingunni er að breyta fyrirtækinu í hlutafélag og færa það úr þeim rekstri sem það hefur verið í, þ.e. úr stofnanarekstri. Það er aðalmál þessa frumvarps. Símamálin koma því ekki við. Þar sem Vinstri grænir virðast alfarið vera á móti því að hægt sé að breyta stofnunum ríkisins sem eru í samkeppni á markaði til nútímahátta í rekstrarformi sem hæfir samkeppnisrekstri, eins og hér er gert, þá langar mig aðeins að inna hv. þm. Jón Bjarnason eftir nokkru. Hann talar um að framsóknarmenn vilji einkavæða. Hann talar um að grænir vilji hafa þetta sem stofnun, staðnaða stofnun, það er orðfæri sem kemur. Hann talar um þennan mikla heiðarleika. Hvers vegna flytja ekki Vinstri grænir frumvarp um ríkisfyrirtæki almennt? Eins og ríkisflugfélag, ríkisútgerð í sjávarútvegi, ríkisrekstur í samgöngum og ríkisrekstur í landbúnaði og afurðarstöðvum? Mér finnst að þetta framboð ætti að fylgja sínum málum eftir með því að leggja fram frumvarp um þess háttar hluti. Mér finnst hins vegar ekki vera nokkur bragur á því að vera bara að ströggla með málþófi og snakki eins hér hefur verið gert síðasta klukkutímann eða tvo. Það þarf að skera úr, nákvæmlega eins og í vatnalagafrumvarpinu, þar urðu vatnaskil, og menn áttuðu sig á því hvað var aðalatriðið 

Frú forseti. Ég skil alveg sjónarmið sjálfstæðismanna. Fyrir þá er það ekkert mál að einkavæða almannaþjónustuna og eðlilega skilur hv. þm. Kjartan Ólafsson ekkert í því að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs sem berjumst fyrir sterkri velferðarþjónustu, séum að bera fram rök gegn því að einkavæða almannaþjónustuna. En ég skil alveg að sjálfstæðismenn vilja einkavæða almannaþjónustuna og þess vegna er eðlilegt að hv. þm. Kjartani Ólafssyni finnist þetta vera óþarfi því þetta gengur þvert á stefnu Sjálfstæðisflokksins, sem vill einkavæða almannaþjónustuna. Ég nefndi Símann og einkavæðingarferli hans í þessu sambandi, það er hárrétt. Ég held að það væri mjög hollt fyrir hv. þm. Kjartan Ólafsson, sem er mikill einkavæðingarsinni eins og hann lýsti hér, að lesa samt einkavæðingarferli Símans sem byrjaði bara góðlátlega með hlutafélagavæðingu til að nútímavæða reksturinn, nákvæmlega eins og það sem hér er til umræðu. En hvað sagði þáverandi samgönguráðherra, Halldór Blöndal, flokksbróðir hv. þingmanns? Hann sagði: Það kemur að sjálfsögðu ekki til að Póstur og sími verði seldur. Þetta er nákvæmlega sama ferlið hér. Það á að hlutafélagavæða Rafmagnsveitur ríkisins en kemur að sjálfsögðu ekki til að þær verði seldar. Ég verð að segja, frú forseti, að ég virði þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem segja hér alveg opinbert að þeir vilji einkavæða almannaþjónustuna og telji hana betur einkavædda en rekna á félagslegum grunni. En þar erum við bara ekki sammála. 
            

Frú forseti. Það kom nú fátt lítið út úr þessu andsvari hv. þingmanns. Mig langar að spyrja hv. þingmann þar sem hann talar um almannaþjónustu, hvað það sé í rauninni sem skipti almenning höfuðmáli í raforku, fá aðeins svör við því. Ég tel að það sem skipti höfuðmáli sé afhendingaröryggið. Að orkan sé tryggð til fólks með þeim gæðum sem hún á að uppfylla, þá með spennu. Hvað er það sem skiptir næstmestu máli? Það er verðið og þjónustan sem fylgir. Ég treysti félagi sem er rekið sem hlutafélag enn betur til að gera það og ekkert síður en félagi sem er stofnun. Ekki síst þegar um er að ræða fleiri aðila. Með nýju raforkulögunum eru fleiri aðilar inni á markaðnum og þá er komin samkeppni. Það er alveg augljóst, það er á öllum götuhornum, það sem vísar okkur veginn til samkeppni og þjóðfélagið er að þróast og eflast miðað við önnur ríki einmitt vegna þess að við höfum búið atvinnuvegina þannig út að þeir geta átt í samkeppni. Það er það sem skilar okkur fram á veginn. En þetta staðnaða stofnanakerfi sem Vinstri grænir vilja hafa hér skilar okkur ekki fram á veg og mun engu breyta. Það má ekki virkja. Það má helst ekki gera neitt vegna þess að það muni hefta framgang landsins. Þessi málflutningur er með ólíkindum.

Frú forseti. Ég verð enn og aftur að vitna til þess að sjálfstæðismenn eru mjög heiðarlegir í þessu. Þeir vilja einkavæða almannaþjónustuna. En ég hef aldrei talað um staðnað stofnanakerfi, hv. þingmaður tekur það sér í munn. Það eru rök sjálfstæðismanna fyrir einkavæðingunni. Það má vel vera heilbrigðisþjónustan byggi á stöðnuðu stofnanakerfi og sjálfsagt þyrfti að einkavæða heilbrigðisþjónustuna. Enda heyrum við sterkar raddir innan úr Sjálfstæðisflokknum fyrir einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar. Menntakerfið byggir á þessum sömu rökum og hv. þingmaður sagði, staðnaðar stofnanir. Þess vegna þarf að einkavæða menntakerfið. Þetta er bara trúarsetning frjálshyggjunnar hjá Sjálfstæðisflokknum og við tökumst á við hana. Að þeir vilji einkavæða alla þjónustu og noti slík orð, að hún sé stöðnuð. Ef við yfirfærum þessi orð hv. þingmanns Sjálfstæðisflokksins og fulltrúa hans í orkuumræðunni þá er hann að segja nákvæmlega það sama, að eitt fyrsta verk sjálfstæðismanna, ef þeir komast í meiri hluta hér í Reykjavík, er að einkavæða Orkuveitu Reykjavíkur. Því annars væru þeir ekki sjálfum sér samkvæmir. Það gefur auga leið. Ég er bara ekki viss um að Reykvíkingar séu sammála sjálfstæðismönnum í því að eitt brýnasta verkefnið í orkumálum sé að einkavæða Orkuveitu Reykjavíkur. Ég er ekki viss um það. En það er heiðarlegt af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins nú í umræðunni að segja að eitt það brýnasta í þessum málum sé einkavæðing orkufyrirtækjanna. Þar er Orkuveita Reykjavíkur náttúrlega engin undantekning. Ég er ekki viss um að Reykvíkingar séu sammála því að eitt brýnasta málið sé að einkavæða Orkuveitu Reykjavíkur. Ég held ekki, frú forseti, þótt sjálfstæðismenn haldi því fram. 
            

Hæstv. forseti. Þetta var mjög fróðleg umræða hér undir lokin. Ég hlustaði með athygli á yfirlýsingar fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Kjartans Ólafssonar. Ég rifja upp það sem hann sagði við 1. umr. þessa frumvarps. Ég held að það hafi verið í desembermánuði, alla vega fyrir áramótin, en þá sagði hann að Rarik, Rafmagnsveitur ríkisins, ættu að vera söluvara eins og hvert annað fyrirtæki, ef verðið væri rétt ætti Rarik að vera til sölu og hafnaði öllum yfirlýsingum um að ekki stæði til að selja þetta fyrirtæki. Síðan talar hv. þingmaður svona nánast af fyrirlitningu um alla þá starfsemi sem er rekin á félagslegum grundvelli og hefur verið undirstaða framfarasóknar Íslendinga í heila öld. Hann spyr hvers vegna við flytjum ekki frumvörp um ríkisstofnanir, ríkisflugfélag og ríkisskipafélag og þar fram eftir götunum. Svona talar maður sem horfir upp á þann veruleika að eftir að Ríkisskip var lagt niður lögðust sjóflutningar við Ísland niður. Þeir eru hreinlega ekki fyrir hendi lengur. Ef við hættum að hugsa í leiðum og tækjum og hugsum í markmiðum þá eiga menn ekki að útiloka neina leið og allra síst það sem gert er á samfélagslegum grunni. En mér fannst ástæða til að rifja þetta upp, hæstv. forseti, hér í upphafi máls míns, því það vakti furðu að hlusta á yfirlýsingar frá hv. þm. Kjartani Ólafssyni. En ég tek undir orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar, að þessi afstaða Sjálfstæðisflokksins þarf ekki að koma neinum á óvart. Hún er að sönnu heiðarleg að því leyti að þeir fara ekkert í grafgötur með að þeir telji vel koma til greina að selja Rafmagnsveitur ríkisins á markaði. Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja ræðu mína á að ræða nokkra efnisþætti sem fram komu í máli hv. formanns iðnaðarnefndar, Birkis Jóns Jónssonar. Það eru fjögur atriði sem ég ætla að staldra við. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði að með því að gera Rarik að hlutafélagi ykist sveigjanleiki í rekstri. Ég vil byrja á því að segja að sveigjanleiki í rekstri er að sjálfsögðu nauðsynlegur og góður þegar á þarf að halda. En við þurfum að gæta að okkur hvað það er nákvæmlega sem við eigum við með þessari hugtakanotkun. Hvað er það sem á að verða sveigjanlegt? Þá staldra ég fyrst við hugsanlegan samruna við önnur fyrirtæki eða stofnanir á þessu sviði, að sveigjanleiki af því tagi kunni að vera nauðsynlegur, en á móti spyr ég hvað standi í vegi fyrir því að nýta önnur rekstrarform hvað þetta snertir. Ég nefni hér sameignarfélög og ég nefni byggðasamlög sem eru einnig þekkt form innan opinbers reksturs og eru vel nýtanleg til að tryggja sveigjanleika í rekstrinum hvað varðar samruna og samstarf við aðrar stofnanir og önnur fyrirtæki. Reyndar hef ég lengi verið þeirrar skoðunar að við þurfum að þróa byggðasamlagshugsunina áfram því að ýmsir vankantar eru á því fyrirkomulagi og ég nefni þá sérstaklega áhrif í stjórn en þau endurspegla ekki styrk eignaraðilanna. Við erum með byggðasamlag um sorphreinsun, um Sorpu öllu heldur. Við erum með byggðasamlög um slökkvilið á höfuðborgarsvæðinu og fleira mætti telja þannig að það eru til önnur form til að tryggja sveigjanleika í rekstri. Síðan er náttúrlega hin grundvallargagnrýnin sú að hlutafélagaformið er gott og æskilegt og heppilegt vilji menn nýta kosti þess forms til fulls. Hjá opinberum stofnunum og í opinberum rekstri almennt kemur aðhaldið sem slíkum stofnunum er veitt frá eigandanum, frá ríkinu og þá fulltrúum þess eða frá sveitarfélögunum ef um eignaraðild þeirra er að ræða. Í hlutafélögum kemur aðhaldið frá handhöfum hlutanna í fyrirtækinu. Þeir koma þá saman til hluthafafunda og þeir sjá til þess að þeim markmiðum sem þeir hafa sett starfseminni verði náð á sem bestan og markvissastan hátt. Yfirleitt er það svo að þeir eru að ýta á og þrýsta á um að arður þeirra, það sem þeim á að falla í hlut, verði sem mestur. Þegar hins vegar búið er til hlutafélag með einum hlut sem þar að auki er settur undir einn ráðherra er vandséð hvernig þessir kostir hlutafélagaformsins fái yfirleitt að njóta sín og það gera þeir ekki. Það er ákveðin mótsögn í því að búa til hlutafélag um einn hlut og væri nær að kalla félagið hlutsfélag eða hlutarfélag því ekki er um marga hluti að ræða. En það er annað sem menn gætu átt við þegar talað er um sveigjanleika í rekstri og það er nokkuð sem menn hafa fundið opinberri starfsemi til foráttu, þ.e. að réttindi starfsfólksins séu of mikil, þau séu ósveigjanleg að ýmsu leyti. Það sé t.d. erfitt að segja fólki upp störfum. Þetta er gagnrýni sem sett hefur verið fram gagnvart opinberum stofnunum. Við munum eftir umræðunni sem hér varð fyrir ekki svo ýkjalöngu síðan, fyrir fáeinum missirum, um svokallað áminningarfrumvarp. Það var hæstv. fjármálaráðherra sem setti frumvarpið fram og vildi nema úr lögum og þar með úr réttindakerfi opinberra starfsmanna skyldu til að veita starfsmönnum, sem til stóð að segja upp störfum, áminningu áður en til uppsagnar kæmi. Þetta áminningarferli hefur verið sett inn í lögin til að koma í veg fyrir geðþóttauppsagnir og tryggja starfsmönnum að þeir fái ráðrúm til að leiðrétta hugsanlegan misskilning sem er að baki væntanlegri uppsögn eða til að bæta sig að öðrum kosti. Þetta hefur mörgum ekki þótt nóg og hafa viljað færa forstjóranum vald í hendur til þess að segja fólki upp skýringarlaust. Er það þetta atriði sem menn horfa til því þetta er eitt af því sem breytist þegar Rarik verður að Rarik hf., þá breytist þetta og til sanns vegar má færa að fyrirtækið verður sveigjanlegra hvað þetta atriði snertir. Ég spyr: Þegar við ræðum grunnþjónustu, eins og raforkuframleiðslu, vatn og ýmsa aðra þætti velferðar- og stoðkerfisins í samfélaginu, hvaða þættir eru það þá sem við helst horfum til? Hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Kjartan Ólafsson, sagði fyrir stundu að það sem menn horfðu fyrst og fremst til varðandi rafmagnið væri afhendingartrygging á rafmagninu og síðan verðlag. Já, gott og vel. Þetta eru vissulega mikilvægir grundvallarþættir en eigum við þá ekki að ræða þá þætti og eigum við ekki að ræða þá með hliðsjón af reynslu manna hvað einmitt þetta snertir? Staðreyndin er sú að við einkavæðingu og markaðsvæðingu rafmagnskerfisins í Evrópu og annars staðar þar sem farið hefur verið út á slíkar brautir, á Nýja-Sjálandi og víðar, hefur dregið úr afhendingartryggingunni. Afhendingartryggingin er minni eftir markaðsvæðingu kerfisins og það sem ekki síður skiptir máli er að verðlag hefur almennt farið hækkandi við þessar breytingar. Ég ætla aðeins að staldra við þessa tvo þætti. Annars vegar um verðlagið - því það varð heilmikil umræða í fjölmiðlum eftir síðustu áramót um þær breytingar sem þá höfðu átt sér stað vegna kerfisbreytinga sem ríkisstjórnin hafði gengist fyrir. Í febrúar sagði á forsíðu Fréttablaðsins, með leyfi forseta: „Daggjald raforku hefur hækkað um 106%“ - og í undirfyrirsögn sagði nánar, einnig með leyfi forseta: „Daggjald heimila vegna raforkunotkunar hefur tvöfaldast á tveimur árum. Forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur segir raforkulögin orsaka hækkunina. Framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins segir flest fyrirtæki einnig greiða hærra verð og líkir ástandinu við samráð olíufélaganna.“ Í frétt Fréttablaðsins frá þessum tíma segir m.a., með leyfi forseta: „Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, segir að frá því að nýju raforkulögin tóku gildi sjáist dæmi þess að raforkuverð til fyrirtækja hafi hækkað um 20–30%. Flest fyrirtæki greiði hærra verð fyrir rafmagnið en áður.“ Síðan er vitnað í Jóhannes Gunnarsson, formann Neytendasamtakanna, sem gagnrýnir verðhækkanir og segir að þeir Sveinn og Jóhannes séu sammála um að samkeppni um sölu á raforku sé ekki til staðar. Í niðurlagi frásagnar Fréttablaðsins segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt reikningi sem Fréttablaðinu barst frá íbúa á sérhæð á Langholtsveginum nam hækkunin fyrir orkunotkun í lok 2003 og svo 2005 ríflega 15% þrátt fyrir að rafmagnsnotkunin hafi verið 6% minni.“ Daginn eftir, fimmtudaginn 2. febrúar, vísa talsmenn orkufyrirtækjanna því á bug á forsíðu að um verðsamráð sé að ræða. Hins vegar segja þeir það vera staðreynd að orkuveiturnar elti hver aðra í verði. Talsmennirnir segja að veiturnar beri allar meiri kostnað vegna raforkulaganna. Inni í blaðinu er síðan sláandi frásögn: „Frjáls raforkumarkaður leiðir til hærra verðs hjá fyrirtækjum og einstaklingum. Enginn hagur af raforkulögum.“ Þetta er fyrirsögn sem ég hefði átt að biðja um leyfi forseta til að hafa eftir og áfram heldur, með leyfi forseta: „Forstjórar Norðurorku, Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur gagnrýna nýju raforkulögin en samkvæmt þeim er sala á raforku gefin frjáls. Orkuveiturnar bera allar hærri gjöld vegna breytinganna, Orkuveita Reykjavíkur þau hæstu eða 458 millj. kr. Forstjóri Hitaveitu Suðurnesja, Júlíus Jónsson, segir flutningskostnaðinn í raun skatt. Forstjóri Orkuveitu Húsavíkur, Hreinn Hjartarson, segir veituna þeirra greiða tvöfalt til þrefalt hærra verð fyrir tenginguna.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Upphæðin sé ótrúlega há, um 12 millj. í stað 5.“ Og síðar: „Franz Árnason, forstjóri Norðurorku, segir að hann sjái engan tilgang með nýju raforkulögunum. Hann þekki engan sem sé ánægður með lögin.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Guðmundur Þóroddsson, forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, tekur undir orð forstjóra Norðurorku og þekkir heldur engan sem sé ánægður með nýju raforkulögin. Hann og forstjóri Hitaveitu Suðurnesja vöruðu við breytingunum.“ Það er ástæða til að þakka Fréttablaðinu fyrir þennan fréttaflutning en það eina sem ég hef við fullyrðingar talsmanna orkufyrirtækjanna að athuga í frásögn blaðsins er að þeir gleyma hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, þegar þeir segjast engan þekkja sem lýst hafi ánægju með lögin. Það hefur hæstv. ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, nefnilega margoft gert. Það er e.t.v. vegna þess að hún ein virðist vera þeim hæfileikum búin að sjá lækkun þegar aðrir sjá hækkun. Nú er spurningin þessi: Munu þessar upplýsingar hafa hreyft við þjóðinni og munu þær hafa einhver áhrif á það hvernig alþingismenn afgreiða þessi lög, hvernig þeir greiða atkvæði þegar lagafrumvarpið kemur til afgreiðslu á þinginu. Því miður hef ég miklar efasemdir um að upplýsingar af þessu tagi hafi nokkur teljandi áhrif í þingsalnum og það er vegna þess að menn eru búnir að læsa sig í ákveðna niðurstöðu. Nú má spyrja sem svo hvort ég sé ekki einn í þeim hópi sem búinn er að læsa mig í ákveðinni niðurstöðu. Ég hef að sönnu mjög ákveðna afstöðu í þessu máli en ég tel að ég byggi hana á ítarlegri skoðun og könnun á málinu. Ég hefði viljað fá hv. þm. Kjartan Ólafsson, sem er núna horfinn af vettvangi, alla vega í bili, til umræðu um reynsluna af markaðsvæðingu raforkukerfanna þar sem farið hefur verið út á þá braut með tilliti til þeirra atriða sem hann nefndi sérstaklega: afhendingar- og verðlagstryggingar. Eitt af því sem helst var gagnrýnt eftir markaðsvæðingu raforkuframleiðslunnar í Svíþjóð á sínum tíma snerti einmitt afhendingartryggingu. Í ljós kom að raforkufyrirtæki sýndu ekki þá fyrirhyggju eftir markaðsvæðingu sem nauðsynleg var. Raforkufyrirtækin í Svíþjóð höfðu jafnan gert ráð fyrir talsverðri framleiðslugetu umfram það sem nauðsynlegt var við venjubundnar aðstæður til að geta brugðist við ef óvæntar aðstæður kæmu upp, ef veðurfar reyndist kaldara en venja var til eða annað kæmi upp. Fyrirtækin sögðu að þau væru ekki að framleiða rafmagn að gamni sínu, eins og það var einhvers staðar orðað í fjölmiðlum af hálfu eins talsmanna þeirra. Þau töldu sig ekki þurfa að bera kostnað af slíkri öryggisorkugetu. Þetta hefur aftur og ítrekað orðið þess valdandi Svíar hafa þurft að flytja inn raforku frá kolaraforkustöðvum í Póllandi og Þýskalandi þar sem verð fyrir orkuna hefur verið hærra en á sænskum raforkumarkaði. Fleiri dæmi mætti nefna um þetta. Þetta er einnig reynslan annars staðar í Evrópu. Frá því farið var að markaðsvæða orkugeirann í Evrópu hafa 300.000 starfsmenn misst atvinnu sína á þessu sviði í Evrópusambandinu. Menn hafa einnig bent á annað, sem snertir það sem hv. þm. Kjartan Ólafsson nefndi, afhendingartrygginguna, þ.e. að kerfin standa ekki eins traustum fótum og þau gerðu áður. Ástæðan er rakin til þess að eftir hlutafélagavæðingu hafa fyrirtækin verið tregari til að fjárfesta í nýjungum, í mannskap, menntun og endurmenntun starfsmanna. Þetta er eitt af því sem á hefur verið bent. Núna fara fyrirtækin frekar út á þá braut að bjóða út sérhvert verkefni á þeirra vegum. Verkefnin eru boðin út og oft fengin í hendur tiltölulega litlum fyrirtækjum sem eiga ekki öll langa framtíð fyrir sér. Þar byggist því ekki upp sú þekking sem var til staðar og er að sönnu víða enn í stóru raforkufyrirtækjunum. Menn hafa bent á að þetta hafi valdið því að allt innra kerfi þessara fyrirtækja er ekki eins traust og það var áður. Bæði hvað snertir verðlagið og afhendingaröryggið er ástandið ekki eins traust og áður var. En hverjir halda þessu fram? Hverjir tala á þessa lund? Eru það talsmenn verkalýðshreyfingarinnar og hagsmunasamtaka neytenda? Ég hef áður bent á það við þessa umræðu hvernig neytendasamtökin í Noregi hafa ítrekað bent á hvernig orkufyrirtækin þar hafi halað inn gróðann. Þau hafa háfað hann inn í milljörðum króna og ekki sinnt félagslegum skyldum sínum gagnvart samfélaginu sem eðlilegt væri. Á þetta benda einnig matsfyrirtækin. Hér var til umræðu ekki alls fyrir löngu skýrsla frá matsfyrirtækinu Fitch sem lagði mat á íslenska hagkerfið og benti þar m.a. á vafasaman hlut ríkisins í þeim erfiðleikum sem við stöndum frammi fyrir núna. Bent var á ríkisfjármálin sem grundvallarvanda í íslensku hagkerfi. Það eru að sjálfsögðu hinar miklu fjárfestingar sem ríkið hefur staðið fyrir í tengslum við orkufrekan iðnað, bæði nú og einnig yfirlýsingar sem snúa að framtíðinni. Það hefur verið til ills og einnig haft í för með sér slæmar afleiðingar á fjármálamarkaði. En þetta fyrirtæki Fitch, birti nýlega skýrslu, 15. febrúar síðastliðinn, sem heitir „Public Power 2006 Outlook“. Þessi skýrsla ber saman orkufyrirtæki í Bandaríkjunum, annars vegar orkufyrirtæki á vegum opinberra aðila og hins vegar fyrirtækja í einkaeign. Í ljós kemur að 87% 144 orkufyrirtækja í opinberri eigu fengu það mat að þau væru stöðug sem kallað var, „stable“ hefur hugtakið að öllum líkindum verið. Þá fá 8% þeirra jákvæða einkunn en aðeins 5% eru talin eiga neikvæðar framtíðarhorfur. Einkafyrirtækin fá mun lakari einkunnagjöf í þessari úttekt. Með hliðsjón af því sem sagt er um sveigjanleikann kemur fram að opinberu fyrirtækin hafa samkvæmt skýrslu Fitch verið sveigjanlegri í rekstri en hin einkareknu. Þar er talið að fyrirhyggjan hafi verið meiri og þau hafi verið líklegri til að safna í varasjóði til að bregðast við á erfiðum stundum. Það væri fróðlegt að fara nánar í skýrsluna. Það má vel vera að ég geri það í síðari ræðu minni við 2. umr. um málið. Ég er að ræða um sveigjanleikann annars vegar og stöðugleikann hins vegar. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson formaður iðnaðarnefndar hóf mál sitt á að tala um mikilvægi þess að tryggja sveigjanleika í rekstri. Ég varpa þeirri spurningu til baka til hans: Hvað á hann við með sveigjanleika? Er hann að tala um fjárfestingarsveigjanleika? Er hann að tala um sveigjanleika gagnvart starfsfólkinu, að auðveldara verði fyrir forstjóra fyrirtækisins að segja fólki upp o.s.frv.? Hvað á hann við með sveigjanleika? Ég spyr einnig: Er ekki hægt að tryggja þann sveigjanleika sem þarf að vera til staðar, ég er vissulega sammála honum þar, með annars konar rekstrarformi en hlutafélagsformi? Í hlutafélagi með einum eiganda tryggjum við ekki kosti hlutafélagsformsins. Við gerum það ekki. Hins vegar óhjákvæmilega koma ýmsir ókostir í ljós og þeir snúa ekki síst að starfsmönnum fyrirtækisins. Hér var hv. þm. Kjartan Ólafsson aftur mættur til leiks. Hann talaði um mikilvægi þess að tryggja afhendingu og verðlag. Ég hef vísað til reynslu í Evrópu og Nýja-Sjálandi og víðar. Þar hefur komið fram að einkavæddu fyrirtækin hafa síður verið fær um að tryggja afhendingu á rafmagni en opinberu fyrirtækin. Ég hef einnig bent á að verðlag hafi farið hækkandi með markaðsvæðingunni. Nú vil ég beina því til hv. þingmanns að hann færi okkur sannanir fyrir því eða vísbendingar um að þessu sé ekki svona farið. Ég vil fá dæmin. Ég hef í umræðunni reitt fram dæmi um hvað þegar hefur gerst við kerfisbreytingar af þessu tagi. Látum vera að hv. þingmaður vilji halda því fram að kostir kerfisins eigi enn eftir að koma í ljós vegna þess að markaðurinn sé ekki farinn að virka sem skyldi. En þá vil ég biðja hann um að segja mér hver reynslan er erlendis frá. Í Evrópu hefur verð á rafmagni farið hækkandi við markaðsvæðingu raforkugeirans. Afhendingartryggingin sem hann ræddi um er rýrari en áður var. Ég vísa þar í neytendasamtök á Norðurlöndum, til verkalýðssamtaka og í þekkt matsfyrirtæki. Ég vísaði sérstaklega í skýrslu sem var gefin út af fyrirtækinu Fitch, um samanburð á orkufyrirtækjum í eigu hins opinbera og einkareknum fyrirtækjum. Þessi skýrsla var birt 15. febrúar og nefnist „Public Power 2006 Outlook“. Þar fá einkareknu fyrirtækin lakari einkunn en hin. Eitt af því sem menn benda á í því sambandi er að krafan um arðsemi er reidd svo há og er svo óbilgjörn að þau sýna ekki sömu fyrirhyggju og opinberu fyrirtækin almennt gera. Nú er allur gangur á því hvernig raforkukerfið er rekið í Bandaríkjunum. Þar er um að ræða miklu sveigjanlegra fyrirkomulag en í Evrópu sem er með geysilega miðstýrt kerfi. Ástæðan fyrir því að Los Angeles slapp við Enron-hneykslið á sínum tíma var einfaldlega að raforkukerfið í Los Angeles var í eigu og rekið á vegum borgarinnar. Aðrir hlutar kerfisins í Kaliforníu voru í klónum á Enron, a.m.k. uppistaða kerfisins. Þar áttu menn sér enga vörn. Þetta er eitt sem við ættum að hafa í huga þegar við erum að tala um stöðugleika og afhendingaröryggi. Staðreyndin er líka sú að hlutafjáreigendur eru ekki traustir bakhjarlar í opinberri starfsemi sem þarf alltaf og stöðugt að vera til staðar. Við höfum um þetta fjölmörg dæmi.

Hvað með flugið?

Ha?

Hvað með flugið?


            

Ekki tveggja manna tal.

Það er gaman að fá það sem á útlensku er kallað inspírasjón. Hvað með flug? Það er rétt. Hvar drögum við línurnar um aðkomu ríkisins? Á sínum tíma var nauðsynlegt talið að ríkið kæmi að samgöngumálum í ríkari mæli en nú er. Það er rétt en síðan skapast nýjar aðstæður og menn telja að markaðurinn geti séð um samgöngurnar. Ég nefndi áðan hvað hefði gerst í strandsiglingum við Ísland. Þær hreinlega lögðust af. Þá eiga menn ekki að vera svo fastir í eigin hugmyndafræði að þeir útiloki sjálfkrafa allt sem kemur frá hinu opinbera.

En er þetta ekki öfgaflokkur?

Hvað um flugið? segir hv. þingmaður. Snýst ekki spurningin að einhverju leyti um samkeppni? Ef við ætlum að nýta kosti samkeppninnar þarf hún að vera til staðar. Þetta er nokkuð sem sjálfstæðismenn, hægri menn og frjálshyggjumenn þurfa að svara. Þeir þurfa að skýra það fyrir okkur hvers vegna eigi að markaðsvæða starfsemi sem ekki fer inn á samkeppnismarkað að heitið getur. Nákvæmlega þetta hefur gerst á raforkumarkaðnum í Evrópu, þ.e. samkeppnismarkaðurinn varð ekki til. Það er þess vegna sem forstjórarnir sem ég vísaði til áðan og vitnaði í eru að tala um samráð á borð við samráð olíufélaganna. Muna menn hvernig það var er menn komu sér saman um verðlagið? Ekki nóg með það heldur tóku þeir útboðum og settust síðan á fundi saman til að ákveða hvernig skipta skyldi ránsfengnum á milli sín. Ætlum við inn í svona umhverfi með vatnið og raforkuna? Ef menn ætla með raforkuframleiðslu og dreifingu í markaðsvæðingu á Íslandi verða þeir að geta sýnt fram á að til staðar verði markaður og samkeppni. Menn hafa reynt þetta í Noregi og það eru ekki margar vikur síðan Ríkisútvarpið sagði okkur síðustu fréttirnar frá raforkumarkaðnum í Noregi. Þær voru á þá lund að markaðurinn hefði ekki skilað því sem menn höfðu vonast eftir. Hvers vegna skyldi það vera? Jú, það var haft eftir forsvarsmönnum raforkufyrirtækjanna að almenningur væri ekki búinn að átta sig á því að hann væri kominn á markað. Með öðrum orðum: Fólkið er svo vitlaust að það skilur hve búið er að búa til stórkostlegt kerfi fyrir það. Það er einfaldlega þannig að við viljum hafa vissa grunnþætti til staðar án þess að þurfa að vakna á morgnana eða fara að sofa á kvöldin með verðskrána í höndunum til að vita hvar maður geti fengið kveikt á ljósinu örlítið ódýrar á morgun en í dag. Lífið er ekki svona, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, að við ætlum að lifa í markaðshugsun frá degi til dags, frá því að við vöknum á morgnana og þar til við förum að sofa á kvöldin. Þannig er það ekki. Þessi þjónusta á að vera félagslega rekin. Menn segjast reyndar ætla að reka hana þannig í frumvarpinu, gott ef er ekki í 3. gr. frumvarpsins, að þrátt fyrir hlutafélagavæðingu eigi Rarik hf að vera í eigu ríkisins. Eða hvað? Við heyrðum hv. þm. Kjartan Ólafsson tala um það við 1. umr. að Rafmagnsveitur ríkisins hf. ættu að sjálfsögðu að vera falar ef rétt verð fengist fyrir þær. Nú heyri ég ekki betur en hv. formaður iðnaðarnefndar og talsmaður Framsóknarflokksins við þessa umræðu hafi sagt fyrir stundu að hann liti svo á að Rarik hf. yrði að meira hluta í eigu ríkisins. Nú þarf ég að fara varlega í að staðhæfa nákvæmlega um orð hv. þingmanns. En ég skildi hann svo að hann teldi óvarlegt að staðhæfa að Rarik hf. yrði um alla framtíð á vegum samfélagsins, eign ríkisins. 

Að það mundi eiga meiri hluta í fyrirtækinu.

Já, meiri hluta í fyrirtækinu, akkúrat, ég heyrði það rétt. Við ættum að eiga meiri hluta í fyrirtækinu. En segir ekki í 3. gr. að það eigi ekkert að selja það? Er það ekki svo?

Þetta er ótrúlegt.

Háttvirtir þingmenn eiga ekki að vera með tveggja manna tal.

Ótrúlegt, segir hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Í 3. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Öll hlutabréf í hlutafélaginu skulu vera eign ríkissjóðs. Iðnaðarráðherra fer með eignarhlut ríkisins í hlutafélaginu.“ Þegar ég segi að það komi mér á óvart að formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkir Jónsson, skuli segja að meiri hluti hlutafjárins skuli vera í eign ríkisins þá segir hann: „Þetta er ótrúlegt.“ Hvað meina frumvarpshöfundar? Hvað meinar ríkisstjórnin með þessu? Er það útgáfa hv. þm. Kjartans Ólafssonar eða er það útgáfa hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar? Eða er það frumvarpið sem við erum að ræða hér? Hvað er hið rétta? Ég vil fá að vita það og ætlast til þess að fá þær upplýsingar. Áður en ég vík að umræðunni sveigjanleikann og stöðugleikann langar mig til að vekja athygli hv. þm. Kjartans Ólafssonar á því sem ég fjallaði um fyrir stundu. En hann gaf mér tilefni til að bregðast við ummælum hans úr sal. Hlutafjáreigendur eru ekki traustir bakhjarlar. Það er alveg sama hvaðan þeir koma, hvort sem það eru lífeyrissjóðir eða aðrir. Þeir fara þangað sem arðurinn er mestur hverju sinni. Það er meira að segja þannig í lögum um lífeyrissjóði að þeim er óheimilt annað en að fara með hlutafjáreign sína þangað sem hún gefur mestan arð hverju sinni. Það segir svo í lögum um lífeyrissjóði. Við höfum fyrir okkur fjöldann af dæmum úr orkufyrirtækjum og úr vatnsfyrirtækjum þar sem hlutafjáreigendur hafa runnið af hólmi þegar raunverulega þurfti á þeim að halda. Þá voru þeir farnir. Þetta gerðist t.d. hjá franska eða alþjóðlega fyrirtækinu Vivendi. En það mun hafa verið árið 2002 að þetta fyrirtæki, sem er eitt af stærstu vatnsveitufyrirtækjum heimsins, fór nánast á hausinn, varð nánast gjaldþrota. Hlutabréfin féllu í verði um 80%. Ástæðuna mátti ekki síst rekja til glannalegra fjárfestinga sem fyrirtækið réðst í undir þáverandi stjórn, ekki í vatni heldur í allt öðru. Vivendi var nefnilega orðið eitt af stærstu fjölmiðlafyrirtækjum í heimi. Þegar fjaraði undan fyrirtækinu á þeim vettvangi var vatnið í hættu og þeir sem nutu þjónustu Vivendi fjölþjóðafyrirtækisins. Eitt stærsta orkufyrirtæki Bretlands framleiðir og selur um 25% rafmagns í Bretlandi. Það neyddist til þess á árinu 2002 að leita neyðaraðstoðar frá bresku ríkisstjórninni. Þá var markaðsvirði hlutafjárins, sem var um 2 þús. millj. pund, komið niður í 173,8 millj. punda. Þá höfðu hlutafjáreigendur hreinlega hlaupið annað með fjármuni sína. Breska ríkisstjórnin varð að koma til sögunnar með stuðning. Hv. þm. Kjartan Ólafsson gæti minnst þess, af því að hann minntist á flugið áðan, að sú var tíðin að íslenska ríkið varð að koma til aðstoðar í flugrekstrinum. Þá þótti mönnum þeir ekki vera of góðir til að taka við slíkum stuðningi. Það er nefnilega stundum þannig að samfélagið þarf að koma til aðstoðar ef illa árar í starfsemi sem skiptir samfélagið allt miklu máli. Þegar það kemur í ljós að afhendingaröryggið er miklu meira hjá opinberu fyrirtækjunum, er meira hjá fyrirtækjunum áður en þau eru markaðsvædd en eftir, að verðlagið er hærra og hefur farið hækkandi hjá markaðsvæddum fyrirtækjum, þurfa menn þá ekki að fara að endurskoða svolítið sína hugmyndafræði? Er þá ekki ráð að Sjálfstæðisflokkurinn setjist og lesi sér pínulítið til, fari í gegnum skýrslur og álitsgerðir og dragi lærdóm af reynslu þeirra sem hafa gengið í gegnum þessar breytingar? Ég hef að nokkru komið inn á annað efnisatriðið sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi, þ.e. að samkeppnisumhverfið muni færa niður raforkuverð. Þetta er bara staðhæfing: Samkeppnisumhverfið mun færa niður raforkuverð. Ef reynslan sýnir okkur að það hafi ekki gerst þar sem menn hafa markaðsvætt raforkukerfin, þarf þá ekki að endurskoða þessa staðhæfingu? Mér þætti fróðlegt að heyra hv. þm. Birki Jón Jónsson fjalla örlítið um það. Eða er þetta kannski enn eitt dæmi um ótrúlegan málflutning, eins og hann nefndi, þegar hann kallaði fram í áðan? Þarf ekki að hyggja að þessu? Ég veit að Framsóknarflokkurinn staðhæfir að allt aðrir hlutir hafi verið að gerast og þetta hafi allt farið lækkandi þótt skýrslur sýni að raforkuverðið hafi farið hækkandi. Það er ekki ýkja langt síðan hér var á ferðinni einn af helstu sérfræðingum Evrópusambandsins í raforkumálum, það var ráðherra sem fer með raforkumálin innan stjórnarnefndar Evrópusambandsins. Hann sagði að sér hefði komið á óvart - hann var mjög trúaður á ágæti markaðskerfisins - hve illa hefði gengið að færa raforkuverðið niður og markaðurinn hefði ekki orðið til þess að lækka raforkuverðið í þeim mæli sem hann hefði vonast til. Sá maður heitir Andris Piebalgs. Það var reyndar þvert á það sem hæstv. iðnaðarráðherra sagði í fjölmiðlum dagana sem þessi framkvæmdastjóri Evrópusambandsins á sviði orkumála var hér, því að hæstv. ráðherra sagði þá í fjölmiðlum að markaðsvæðing rafmagns innan Evrópusambandsins hefði gefið góða raun, eða orðrétt með leyfi forseta: „Almennt séð, þá hefur þetta gengið vel, ef við tölum um Evrópu, þessi markaðsvæðing raforkukerfanna. Og það held ég sé nú svona almenn skoðun.“ Sömu daga var fyrrnefndur maður staddur hér á landi, og hann sagði, svo ég endurtaki það, að það hefði komið mönnum á óvart hve lítil viðskipti með rafmagn hefðu orðið yfir landamæri eftir markaðsvæðingu, verðlag hefði hækkað en ekki lækkað og meiri fákeppni væri við lýði en æskilegt væri. Síðan bætti Andris Piebalgs því við að hann vonaðist til að þetta stæði allt til bóta og var greinilega trúaður á hinn frjálsa markað og ágæti þeirra breytinga sem hrundið hefði verið af stað. En það breytti því hins vegar ekki að breytingarnar hafa hingað til ekki gefið góða raun eins og hæstv. iðnaðarráðherra staðhæfði algerlega út í loftið. Við heyrum það núna við þessa umræðu staðhæft af hálfu formanns iðnaðarnefndar, Birkis Jóns Jónssonar, að samkeppnisumhverfið muni færa niður raforkuverðið. Þetta er staðhæfing sem byggir á einhverri óskhyggju og líkindareikningi um að kerfið hljóti að vera til góðs jafnvel þótt allar staðreyndir máls vísi í þveröfuga átt. Þriðja atriðið sem ég ætla að staldra við og fram kom í máli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar voru staðhæfingar hans um að ekki stæði til að einkavæða Landsvirkjun. Það stæði aldeilis ekki til og vísaði í samflokksmenn sína í Framsóknarflokknum, vísaði í hæstv. forsætisráðherra sem hefði miklar efasemdir, held ég hafi verið hugtakið sem hann notaði, um einkavæðingu raforkugeirans. Ég heyrði ekki betur en hann hefði einnig vitnað í hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, hvað þetta snerti. Ég ætla, hæstv. forseti, að gefa mér svolítinn tíma núna til að fjalla nánar um þessi mál og þær staðhæfingar sem við heyrum frá Framsóknarflokknum um nákvæmlega þetta atriði. Sá atburður gerðist hinn 13. mars að hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, bar þann sem hér stendur og aðra þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs mjög alvarlegum sökum. Hún ásakaði okkur um að hafa falsað ummæli hennar um nákvæmlega þetta efni. Ráðherrann sagðist byggja ásakanir sínar á sönnunum og gerði því skóna að þingmenn VG kynnu jafnvel, svo ég vitni í hæstv. ráðherra, að safna „í fæl fölsuðum ummælum“. Orðrétt sagði Valgerður Sverrisdóttir, hæstv. ráðherra á Alþingi um þetta efni, með leyfi forseta: „En það sem ég ætla að segja hér fyrst og fremst er - af því að hv. þm. Ögmundur Jónasson hóf þessa umræðu og vitnaði í orð ákveðins manns í viðskiptalífinu - að það er ekkert að marka það sem þessir þingmenn Vinstri grænna koma hér fram með og vitna í ummæli manna og þingmanna og ráðherra. Ég er með sönnun þess að þeir hafa reynt að falsa það sem ég hef sagt. Það er þannig að ég kem í Kastljósþátt fyrir alllöngu þegar undirrituð var viljayfirlýsing vegna kaupa ríkisins á eignarhlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun. Þeir hafa tvisvar sinnum sagt rangt frá því sem ég sagði. Þeir eru með þetta í fæl þannig að ég veit ekkert nema þeir safni bara í fæl fölsuðum ummælum. Þegar ég er spurð hvort þetta sé fyrsta skrefið í einkavæðingu Landsvirkjunar segja þeir að ég hafi sagt: Já, það eru uppi áform um að breyta þessu fyrirtæki sem verður til í hlutafélag o.s.frv. Ég er búin að fá þennan þátt og er búin að horfa á þetta og ég segi: Ja, ég er að hugsa mig um og segi svo: Það eru uppi áform um að breyta síðan þessu fyrirtæki sem verður til í hlutafélag. Þetta er hikorð, ja, og síðan held ég áfram og segi: Það eru uppi áform um þetta. Þannig að það er búið að segja hér tvisvar sinnum að ég hafi sagt já, og það er falsað. Þeir eru með þetta í fæl og ég fór til hv. þingmanns til að vita hvort þetta væri bein útskrift af Fjölmiðlavaktinni. Nei, það er búið að pikka þetta upp aftur og breyta því. Þetta eru Vinstri grænir á Alþingi.“ Það er alvarlegt að saka menn um fals eins og hér er gert. Þessi kostulegi málatilbúnaður ráðherrans er reyndar kapítuli út af fyrir sig því ja eða já úr munni hæstv. ráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, í umræddu viðtali skiptir engum sköpum. Deilur snerust um efnisinnihald ummæla ráðherrans, hvort til stæði að opna á einkavæðingu raforkugeirans. Hinn 23. febrúar á síðasta ári reyndi iðnaðarráðherra að bera það af sér á Alþingi að hún hefði gefið það afdráttarlaust út að ákveðið hefði verið að gera Landsvirkjun að hlutafélagi. Það voru þingmenn VG sem höfðu þá á Alþingi vakið máls á ummælum hennar í fjölmiðlum. Ráðherra brást sem endranær ókvæða við og sagði að erfitt væri að tala til þeirra „sem heyra ekki það sem maður segir“. Hún hefði aðeins sagt að það „gæti verið“ að fyrirtækinu yrði breytt í hlutafélag „sem opnaði á möguleika á að nýir aðilar komi að rekstri fyrirtækisins, þá eru það ákveðin skilaboð. Þetta getur komið til greina“. Þessi ummæli urðu þess valdandi að farið var að kanna hvað ráðherra hefði áður sagt um þetta efni opinberlega. Í ljós kom að fjölmiðlar höfðu ekki skilið yfirlýsingar ráðherrans í því samhengi sem það nú var sett fram heldur á nákvæmlega sama hátt og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þannig hafði eftirfarandi frásögn verið í forsíðufrétt Morgunblaðsins föstudaginn 18. febrúar 2005, með leyfi forseta: „Lífeyrissjóðirnir kunna hugsanlega að verða framtíðareigendur sameinaðs fyrirtækis Landsvirkjunar, Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins að sögn Valgerðar Sverrisdóttur viðskiptaráðherra. Viljayfirlýsing um að ríkið leysi til sín eignarhluta Reykjavíkur og Akureyrar var undirrituð í gær og mun ríkið eignast fyrirtækið að fullu um næstu áramót, takist að ná samkomulagi um verð hlutar sveitarfélaganna tveggja. Áform eru uppi um að sameinuðu fyrirtæki verði breytt í hlutafélag eftir þrjú ár.“ Hér kemur, inni í þessari frétt, virðulegi forseti, tilvitnun í ráðherrann. „Á þeim tímapunkti verður að meta hvenær er rétt að opna fyrirtækið fyrir nýjum eigendum,“ segir Valgerður. „Það er búið að móta þá stefnu að til þess muni koma. Það er ekki okkar framtíðarsýn að ríkið eitt muni eiga þetta fyrirtæki til framtíðar.“ Hún sagði ekki búið að móta hugmyndir um framtíðarsamsetningu hluthafa, „en því er ekki að leyna að t.d. lífeyrissjóðir hafa verið nefndir í því sambandi“.“ Í Kastljósi ríkissjónvarpsins fimmtudaginn 17. febrúar 2005, viðraði Valgerður Sverrisdóttir iðnaðarráðherra viðhorf sín í hinu margumrædda ja eða já viðtali, sem hún segir mig hafa „pikkað upp“ og „breytt“. Staðreyndin er sú að ég fékk viðtalið í gegnum upplýsingaþjónustu Alþingis og naut aðstoðar Alþingis. Ásökun Valgerðar Sverrisdóttur um að ég hafi falsað viðtalið jafngildir ásökun um skjalafals sem er saknæmt athæfi. Í þessu viðtali í Kastljósi sjónvarpsins kemur skýrt fram hver er ásetningur stjórnvalda um framtíð Landsvirkjunar: Og nú ætla ég að vitna í þetta viðtal Kastljóssins, með leyfi forseta: „Fréttamaður: En þessi viljayfirlýsing, sem var undirrituð í dag, er þetta eins og er talað er um fyrsta skrefið í átt að einkavæðingu Landsvirkjunar? Valgerður Sverrisdóttir: Já, það eru uppi áform um það, að síðan breyta þessu fyrirtæki sem verður til í hlutafélag, hugsanlega árið 2008. Þá erum við komin í gegnum Kárahnjúkauppbygginguna og eftir að fyrirtækið er orðið hlutafélag að þá er ekki ólíklegt og reyndar áform uppi um það að aðrir aðilar geti komið að fyrirtækinu. Þetta er náttúrlega gríðarlega verðmætt fyrirtæki. Vonandi verður það ekki síður verðmætt á þessum tíma og það er engin sérstök ástæða til þess að ríkið haldi eitt utan um það. Fréttamaður: Sérðu fyrir þér hverjum verði boðið að kaupa hluti í þessu hlutafélagi sem þá verður stofnað um Landsvirkjun? Getur almenningur keypt eða verður þetta boðið út einhvern veginn öðruvísi? Valgerður Sverrisdóttir: Við erum náttúrlega bara ekki komin svo langt. Þetta er svo langt frammi í framtíðinni, en almennt hefur það verið þannig þegar ríkið hefur verið að selja eignir sínar að þá hefur það verið gert allt mjög faglega, vil ég halda fram. Og það hefur svo sem gengið ágætlega, það sem við höfum einkavætt fram að þessu.“ Tilvitnun lýkur í þessa Kastljósumfjöllun fimmtudaginn 17. febrúar 2005. Í fréttum ríkissjónvarpsins fyrr sama kvöld viðurkenndi ráðherrann að vissulega gætu fjárfestar á markaði tekið arð út úr fyrirtækinu og að ekki væri hægt að útiloka að eignarhaldið yrði erlent, en studdi áform sín um einkavæðingu með eftirfarandi ummælum, með leyfi forseta: „Ég held að við séum nú svona almennt séð orðin þeirrar skoðunar, Íslendingar, að ríkisreksturinn sé ekki endilega besta formið.“ Hæstv. forseti. Hér kemur fram svo ekki er um að villast að hæstv. ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, hefur lýst því á afdráttarlausan hátt að áform séu uppi um að gera Landsvirkjun að hlutafélagi, taka það úr ríkisrekstri og fela það í hendur öðrum aðilum, hugsanlega fjárfestum á borð við lífeyrissjóði. Ég gæti hæglega vitnað til fleiri ummæla ráðherrans sem öll eru á sama veg en læt hér staðar numið - að sinni. Ég hef reifað þessi mál í blöðum. Ég hef lagt fram gögn á Alþingi, alþingismönnum til skoðunar. En hvers vegna geri ég það? Hvers vegna fer ég svona rækilega í þetta? Það er vegna þess að hún hefur leyft sér að saka mig og aðra þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að falsa ummæli sín. Ég hef nú sett fram gögn á Alþingi sem sýna ótvírætt að ásakanir ráðherrans byggjast á ósannindum. Hvorki ráðherrar né alþingismenn, né nokkur annar ef því er að skipta, eiga að komast upp með að ljúga fölsunum upp á pólitíska andstæðinga sína. Að slíku hefur Valgerður Sverrisdóttir nú orðið uppvís. Hæstv. forseti. Ég ákvað að fara rækilega í saumana á þessu máli nú við 2. umr. þess, í ljósi þeirrar staðhæfingar hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar um að áform um einkavæðingu á raforkugeiranum séu ekki frá Framsóknarflokknum komin, þar séu uppi miklar efasemdir um slíkt. Nú kann það vel að vera að menn hafi fengið bakþanka og séu annarrar skoðunar í dag en þeir voru í gær og vissulega ber að virða það ef fólk vill sveigja af leið, það á að virða það. Það á ekki að vera nokkrum manni til vansæmdar að skipta um skoðun, að sjálfsögðu ekki. En það á að fara satt og rétt með og ekki bera rangar sakir upp á fólk, ekki saka það um falsanir og óheiðarleika þegar ekkert slíkt var uppi. Við höfum einfaldlega verið eftir okkar bestu getu og sannfæringu að fylgjast með þeim yfirlýsingum sem frá stjórnvöldum hafa komið og gagnrýna þær yfirlýsingar ef um slíkt hefur verið að ræða og það sem frá talsmönnum Framsóknarflokksins hefur komið varðandi framtíð raforkugeirans hefur svo sannarlega gefið tilefni til mikillar gagnrýni og mikilla efasemda. Við rekum okkur á það aftur og ítrekað að þegar einhverju er haldið fram sem þá stundina þykir óþægilegt að minnast, þá er staðhæft að yfirlýsingarnar hafi aldrei verið gefnar. Þetta er málflutningur sem hreinlega gengur ekki. Fjórða atriðið sem ég vil vekja athygli á í ræðu hv. formanns iðnaðarnefndar nú við 2. umr. málsins er að það sé verið að gera Rarik hf. að hlutafélagi í mjög mikilli sátt við starfsmenn og samtök þeirra. Ég held að hugtakið sem hafi verið notað hafi verið „einlægur“, einlæg ósk starfsmanna að hlutafélagavæða Rarik, ég held ég hafi náð þessu rétt. Ég efast ekkert um að margir starfsmenn Rariks eru því alveg sammála að fyrirtækið eða stofnunin eða starfsemin verði hlutafélagavædd, ég efast ekkert um það. Ég leyfi mér hins vegar að staðhæfa að það eru margir sem eru annarrar skoðunar, það leyfi ég mér að staðhæfa. Það hefur tíðkast í seinni tíð og þetta er að gerast aftur með Ríkisútvarpið að þar eru til eins konar regnhlífarsamtök sem stéttarfélögin og hagsmunafélögin hafa átt aðild að, að þau hafa fyrst og fremst verið kölluð til ráðgjafar og þá síður hin sem standa vaktina varðandi réttindi starfsfólksins. Þegar málið var tekið fyrir í iðnaðarnefnd og leitað til starfsmanna var gert tvennt, sem er hið besta mál. Það var leitað til eins konar starfsmannaráðs og það var leitað til stéttarfélaganna. Það var leitað til ASÍ og BSRB. Í starfsmannaráðinu eiga sæti einhverjir fulltrúar sem einnig tilheyra samtökunum en eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér voru menn ekki fyrst og fremst, alla vega ekki allir, komnir á fund iðnaðarnefndar til að lýsa yfir einlægri ósk sinni um að Rarik yrði gert að hlutafélagi. Eftir því sem mér er sagt hafi menn ekki síður verið að staðnæmast við spurningar sem lutu að réttindum þeirra og framtíð. Það átti svo sannarlega við þegar fulltrúar heildarsamtakanna komu að þessum málum. Reyndar er munur á umsögn Alþýðusambands Íslands og BSRB hvað þetta varðar. Alþýðusambandið er, ef ég man rétt, ekki gagnrýnið á þessa breytingu, leggst ekki gegn frumvarpinu að sinni en áskilur sér rétt að koma athugasemdum á framfæri síðar, gefist tilefni til þess. Þetta sýnist mér vera í bréfi sem er dagsett 27. mars. Getur það verið? Hlýtur þetta ekki að eiga að vera 27. febrúar? Trúlega. Alþýðusambandið bendir á hættuna sem stafar af samþjöppun á markaði, því að hér segir, með leyfi forseta: „Alþýðusambandið leggur áherslu á það að breytt rekstrarform Rariks leiði ekki til aukinnar samþjöppunar á raforkumarkaði og dragi þannig úr samkeppni með tilheyrandi hækkunum á raforkuverði til heimila og fyrirtækja.“ Sem sagt, þarna eru varnaðarorð uppi og síðan er einnig vísað í bakábyrgð ríkisins og það er vísað til þess að Rarik hafi gegnt lykilhlutverki við uppbyggingu dreifikerfis og dreifingu raforku til íbúa og fyrirtækja í dreifðum byggðum landsins, og að Rarik hafi þannig tekið þátt í uppbyggingu atvinnulífs á landsbyggðinni. Það sé mikilvægt að tryggja íbúum og fyrirtækjum á landsbyggðinni áfram raforku á hagstæðu verði og bent á að forsenda fyrir uppbyggingu atvinnulífs í framtíðinni er hagstætt raforkuverð. Þetta eru nú heldur betur aðrir tónar en við heyrðum úr munni starfsmanns Sjálfstæðisflokksins áðan sem talaði af mikilli fyrirlitningu til alls þess sem hefði verið gert á samfélagslegum forsendum hér í landi. Í þessari umsögn Alþýðusambandsins er einmitt bent á að Rafmagnsveitur ríkisins hafi gegnt mjög veigamiklu félagslegu hlutverki og gegnt mikilvægu hlutverki að auki í atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni. Ég vil taka undir þá áherslu Alþýðusambandsins að forsenda fyrir uppbyggingu atvinnulífs í framtíðinni sé hagstætt raforkuverð, sem leiðir hugann að því að það eru fyrst og fremst stóriðjufyrirtækin sem fá afsláttinn, sem liggja í bómull ríkisstjórnarinnar og allt er gert fyrir á sama tíma og hinir eru látnir borga brúsann. Þessir hinir eru að sjálfsögðu landsmenn allir og fyrirtækin hér í landinu. Þessir aðilar sitja ekki við sama borð hvað snertir raforkuverðið í landinu. Það vekur athygli mína að þeir aðilar úr röðum atvinnurekenda sem tjá sig um frumvarpið líta á þetta sem skref, sem eðlilegt skref, segir hér í álitsgerð frá Samtökum atvinnulífsins og þá er verið að vísa í markaðsvæðingu þessa kerfis. Hér segir á undan, með leyfi forseta: „Með þessari breyttu skipan er horfið frá fyrirkomulagi þar sem einkasöluréttur opinberra fyrirtækja hefur verið allsráðandi en stefnt að markaðskerfi og þjóðhagslega hagkvæmum raforkubúskap.“ Gott og vel. Auðvitað gerum við ráð fyrir því að allir séu að reyna að gera sitt besta og menn trúi því að þetta markaðskerfi verði þjóðhagslega hagkvæmur raforkubúskapur. Það sem við erum hins vegar að benda á er að reynslan erlendis frá, frá Evrópu, Nýja-Sjálandi og frá Bandaríkjunum einnig, er bara gagnstæð þessu. Það er stefnt inn í fákeppni, samráð, hærra verð, minna raforkuöryggi. Þetta kann að vera í lagi á meðan eigendur eru opinberir aðilar og hugsa um það eitt að tryggja þjónustu, en um leið og markaðslögmálin eru virkjuð til fulls og nýir eigendur koma til sögunnar, hvort sem það eru lífeyrissjóðir eða aðrir aðilar, þá breytist öll sú hugsun sem kerfið hvílir á og það fer að haga sér öðruvísi. Það er þetta sem reynslan sýnir okkur. Reyndar er kerfið í Bandaríkjunum margslungnara eins og ég vék að hér áðan, ég talaði um hið miðstýrða evrópska kerfi og síðan margbreytileikann í Bandaríkjunum þar sem sumar borgir eiga sín eigin raforkukerfi og sum svæði eiga sín raforkukerfi. Önnur svæði og aðrar borgir eru með þetta einkavætt. Síðan er annað sem ber að hyggja að þegar bandaríska kerfið er skoðað, það er munurinn á milli kerfa sem eru háð opinberu regluverki annars vegar og hinna sem byggja á óheftum markaðsbúskap, það er talað um regúleringu, „regulation“ í kerfinu. Það hefur verið stríðið sem menn hafa háð í Bandaríkjunum, annars vegar neytendasamtök og verkalýðssamtök og önnur almannasamtök, og hins vegar frjálshyggjan og fjármagnið sem ekki hefur viljað hafa neinar hömlur. Í Evrópu hins vegar hafa átökin staðið á milli þeirra sem hafa viljað viðhalda opinberum rekstri og hinna sem vilja einkavæða óháð því hvort þeir vilji síðan setja einhverjar hömlur eða eitthvert regluverk á kerfið. Við ræddum þetta á sínum tíma þegar vatnsveiturnar komu hér til umfjöllunar. Þá var það álit margra almannasamtaka, verkalýðssamtaka og okkar margra hér á Alþingi að vatnsveiturnar ættu alfarið að vera á hendi opinberra aðila, þá eru það einkum sveitarfélögin. Ofan á varð að heimila þeim að umbreyta sér í hlutafélög en á móti í eins konar málamiðlun fengum við því framgengt … 
            

Á hv. þingmaður mikið eftir?

Talsvert.

Þá mun forseti gera hlé núna í hálftíma.

Ef ég má aðeins bara ljúka setningunni, þá fengum við því framgengt að hömlur voru settar á hve mikinn arð mátti taka út úr fyrirtækjunum.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Til upprifjunar og áréttingar vil ég nefna að frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði liggur frammi tillaga til rökstuddrar dagskrár um að Alþingi vísi þessu máli frá. Fyrsti flutningsmaður, hv. þm. Jón Bjarnason, gerði grein fyrir efnisatriðum þessarar tillögu sem við fylkjum okkur öll að baki, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggja áherslu á að raforka til almennra notenda og fyrirtækja sé mikilvægur þáttur almennrar grunnþjónustu sem á að reka á félagslegum grunni. Þau skref sem hafa verið stigin í markaðsvæðingu raforkukerfisins hafa þegar leitt til mikilla hækkana á verði raforku til neytenda víða um land, þvert á gefin loforð um annað. Hlutafélagavæðing Rariks er liður í yfirlýstum markmiðum stjórnvalda að einkavæða raforkukerfið og búa orku- og dreifingarfyrirtæki landsmanna undir sölu á almennum markaði. Þau áform eru andstæð hagsmunum almennings í landinu. Með vísan til framanritaðs vísar Alþingi máli þessu frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessi tillaga verður borin upp til atkvæða þegar þar að kemur. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að klukkan hér í borðinu er komin í eitthvert ólag. En það skiptir nú ekki miklu máli. Ég hef vikið að ýmsum þáttum sem hafa komið fram við þessa umræðu og vék sérstaklega að efnisatriðum sem hv. formaður iðnaðarnefndar, Birkir Jón Jónsson, gerði að umtalsefni í sinni framsöguræðu hér við 2. umr. Hann sagði að hlutafélagavæðingin væri í bland til að tryggja sveigjanleika í rekstri Rariks. En ég benti hins vegar á að þennan sveigjanleika væri hægt að tryggja á annan hátt en að gera fyrirtækið eða stofnunina að hlutafélagi. Benti á sameignarfyrirkomulagið, byggðasamlagið þess vegna eða önnur form sem yrðu prófuð, t.d. á grundvelli sameignarfyrirkomulagsins, sem hefðu þá kosti hlutafélagaformsins en væru án ókostanna. Ég nefndi hverjir þeir væru. Í fyrsta lagi vék ég að réttindum starfsfólks sem eru skert við hlutafélagavæðingu stofnana. Ég vék að aðhaldi frá eigendum sem er minna og ógagnsærra í hlutafélögum en í opinberum rekstri. Í opinberum rekstri kemur aðhaldið frá kjörnum fulltrúum ríkis eða sveitarfélaga en í hlutafélagaforminu kæmi það frá hluthöfum. Ef hluthafinn væri orðinn einn eða settur undir einn ráðherra þá væri þetta aðhald minna og gagnsæið væri einnig minna. Í þessu sambandi vék ég að stöðugleikanum, að hann væri ekki tryggður sem skyldi í hlutafélagaforminu, og vakti þá máls á ummælum hv. þm. Kjartans Ólafssonar, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, við þessa umræðu, sem ólmur vill selja Rarik ef nógu gott verð fæst fyrir fyrirtækið. Segir það eitt skipta máli að tryggja gott verð og síðan afhendingartryggingu, sem hann kallar svo, og hagstætt verðlag. Ég benti á að í nær öllum tilvikum þar sem raforkukerfin hafa verið einkavædd hefur þróunin ekki orðið á þann veg sem hann lýsir. Verðið hefur hækkað og trygging fyrir afhendingu hefur orðið minni. Ég vísaði á eitt dæmi í Svíþjóð, Norðurlöndin, og víðar hvað þetta snertir. Ég vísaði í álitsgerð matsfyrirtækisins Fitch hvað þetta snertir um samanburð á einkareknum og opinberum fyrirtækjum í Bandaríkjunum. Síðan vék ég að öðrum þætti, sem einnig kom fram í máli hv. formanns iðnaðarnefndar, þ.e. að samkeppnisumhverfið muni færa niður raforkuverð. Ég hef miklar efasemdir um það og vísa aftur í reynsluna, samkeppnisumhverfið hefur hreinlega ekki orðið til. Markaðsvæðing raforkukerfanna hefur ekki leitt til þeirrar samkeppni sem menn höfðu ætlað. Ég vitnaði þar í ummæli eins helsta talsmanns Evrópusambandsins, þess manns sem fer með raforkumálin innan framkvæmdastjórnar ESB, sem lýsti því yfir í heimsókn sinni hingað til lands ekki fyrir svo ýkja löngu að markaðsvæðingin hefði ekki fært neytendum þær hagsbætur sem menn hefðu vonast til. Þetta var Andris Piebalgs sem er framkvæmdastjóri Evrópusambandsins á sviði orkumála. Hann sagði að það hefðu orðið minni viðskipti yfir landamæri en menn hefðu ætlað og verðlagið hefði almennt farið hækkandi, gagnstætt því sem vonir hefðu staðið til. Hann var hins vegar trúaður á að þetta mundi allt saman lagast með tíð og tíma eins og menn hafa löngum sagt, sem hafa trúað á hugmyndafræði en neitað að horfa til reynslunnar. Þetta var um samkeppnisumhverfið. Varðandi þriðju staðhæfingu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar um að ekki standi til að einkavæða raforkukerfið, þá fór ég mjög rækilega yfir ummæli sem hafa komið frá talsmönnum Framsóknarflokksins og ríkisstjórnarinnar, hæstv. iðnaðarráðherra sérstaklega, um þann þátt málsins. Þau hafa mjög afdráttarlaust gengið út á að það eigi að stefna að því að færa raforkugeirann úr hendi ríkisins. Það sé úrelt fyrirkomulag. Svo var að skilja á ráðherranum að almenn sátt væri um það í þjóðfélaginu að það væri úrelt fyrirkomulag. Íslendingar gæfu lítið fyrir ríkisrekstur. Það væri eðlilegt að stefna í þessa átt. Hún nefndi sérstaklega lífeyrissjóðina hvað það varðar. Síðan vék ég að því sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson talaði um sem hina einlægu ósk starfsmanna um að hlutafélagsvæða Rarik. Ég leyfi mér að efast mjög eindregið um að sú ósk hafi verið eins einlæg og eins mikil ósk og hv. þingmaður upplifir. Alla vega leyfi ég mér að staðhæfa að þetta sé ekki einhlít skoðun frá starfsmönnum þó hún kunni að vera afstaða einhverra starfsmanna og hugsanlega margra. Eftir því sem mér er sagt hafa menn fremur verið að horfa til réttinda sinna og hvað verði um lífeyrisréttindi og önnur réttindi sem fólk hefur búið við. Ég ætla að koma nánar inn á þessi atriði, um réttindamál starfsmanna, en áður aðeins að víkja að athugasemdum sem koma frá ýmsum umsagnaraðilum. Ég byrjaði á að vísa í álitsgerð Alþýðusambands Íslands sem leggst ekki gegn frumvarpinu en áskilur sér rétt til að koma með umsagnir og ábendingar og athugasemdir á síðari stigum. Það fer nú að verða ansi seint ef stefnt er að því að lögleiða þetta frumvarp innan fárra daga. Alþýðusambandið bendir á mikilvægi Rariks, Rafmagnsveitna Reykjavíkur, í atvinnuuppbyggingu og vísar í félagslegt mikilvægi þessarar starfsemi á Íslandi á undangengnum áratugum og ég vil taka undir þetta. Einnig hitt sem Alþýðusambandið bendir á að forsenda atvinnulífs í landinu er hagstætt raforkuverð. Þar lagði ég áherslu á mikilvægi þess að allir sætu við sama borð og alla vega ættu íslensk fyrirtæki og heimili ekki að búa við lakari kost en stóriðjufyrirtækin. En sú er því miður raunin. Það er sú stefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt, að hygla sérstaklega stóru álrisunum, stóriðjurisunum, og þeir fá raforkuna á mun hagstæðari prís en aðrir. Ég vék að álitsgerð Samtaka atvinnulífsins sem lítur á þetta eins og fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa gert hér við umræðuna, sem skref í átt að markaðskerfi. Þá er stóra spurningin sem sjálfstæðismennirnir eiga eftir að svara og hljóta að þurfa að gera gagnvart sínum kjósendum: Verður einhver markaður? Verður einhver markaður eða verður niðurstaðan sú sama og hún hefur orðið annars staðar, fákeppni, meiri samþjöppun og jafnvel samráð um verðlagið? Þá hefði betur verið heima setið og byggt á þeim grunni sem við höfum nú. Í þessari upptalningu gleymdi ég núna að geta þess sem ég tel að skipti máli. Það er um hinn trausta bakhjarl sem mikilvægt er að standi að baki grunnþjónustu í samfélaginu eins og raforkukerfinu - þegar eigendur fjármagnsins í slíkum fyrirtækjum horfa til margra átta og fjárfesta í mismunandi geirum. Ég tók hér dæmi af fjölþjóðafyrirtækinu Vivendi sem var næstum því orðið gjaldþrota. Ég hygg að það hafi verið árið 2002. Þá féllu hlutabréfin um 80%. En fyrirtækið var þá farið að fjárfesta í fjölmiðlafyrirtækjum, orðið einn stærsti fjölmiðill heimsins, og þegar illa áraði þar hlupu hluthafar í vatninu á dyr og hlutafé hrapaði í verði. Svo þetta er svona spurning um samkeppnisumhverfið sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefnir svo. Það eru nú ýmsar hliðar á því. Hvort það er endilega hagstætt að fara með grunnþjónustu samfélagsins inn á slíkan vettvang - ég hef miklar efasemdir um að svo sé, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Af öðrum ábendingum sem fram koma er það að segja um orkufyrirtækin að þau staðnæmast við þetta, að ríkið eigi að verða eini hluthafinn og sjá þá ekki þá kosti sem markaðssinnar hafa verið að benda á með hlutafélagaforminu. Að það standi til að kaupa og selja hluti. Slíkar ábendingar er að finna m.a. frá Norðurorku sem furðar sig á því að ekki skuli sagt að öll hlutabréf í félaginu skuli í upphafi vera í eigu ríkissjóðs. Þá finnst Norðurorkumönnum undarlegt að iðnaðarráðherra skuli fara með eignarhlut ríkisins í félaginu og benda á að iðnaðarráðherra sé ráðherra orkuiðnaðarins alls þannig að þetta sé hugsanlega ekki eðlilegt. Það er ábending sem kemur reyndar frá ýmsum öðrum og er að finna í breytingartillögu, ef ég man rétt, frá Samfylkingunni um að eðlilegt sé að hluturinn sé færður í hendur fjármálaráðherra. Ég ætla ekki að hafa miklar skoðanir á því á þessari stundu, því að ég vil yfir höfuð ekki að búið verði til hlutafélag. Þar tölum við einum rómi í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og höfum bent á hversu fráleitt það er að búa til hlutafélag um einn hlut, félag sem nýtur ekki kosta hlutafélagsformsins en er með alla gallana sem fylgja því kerfi. Ég ætla ekki að fara í gegnum allar þær ábendingar sem þinginu hafa borist en svipaðar ábendingar koma frá Orkuveitu Húsavíkur og frá Norðurorku um að iðnaðarráðherra eigi að gæta jafnræðis og það sé óeðlilegt að hluturinn sé vistaður hjá því ráðuneyti. Enn og aftur erum við þeirrar skoðunar að starfsemin eigi öll að vera vistuð þar og það sé hið eðlilega í málinu. Hjá Hitaveitu Suðurnesja staðnæmast menn einnig við 3. gr. sem kveður á um að öll hlutabréf í félaginu skuli vera eign ríkissjóðs og að iðnaðarráðherra skuli fara með eignarhlut ríkisins. Þar er svipuð gagnrýni og kemur frá öðrum aðilum. Landsvirkjun gerir ekki athugasemdir, ekki Náttúrufræðistofnun og ekki Orkustofnun. Orkuveita Reykjavíkur er með ýmsar athugasemdir og sömuleiðis Samtök iðnaðarins sem styðja þessa lagabreytingu því hér segir, með leyfi forseta: „Samtök iðnaðarins hafa fengið til umsagnar ofangreint lagafrumvarp. Samtökin styðja að stofnað verði hlutafélag um Rafmagnsveitur ríkisins en telja að stofna beri tvö aðskilin hlutafélög um starfsemina. Með því móti má skjóta styrkari fótum undir samkeppni á framboðshlið raforkumarkaðarins og stuðla að því að markmið nýrra raforkulaga náist. Rafmagnsveitur ríkisins (Rarik) framleiða, dreifa og selja raforku og varmaorku. Fyrirtækið kemur einnig að flutningi á raforku með eignaraðild að Landsneti. Dreifing og flutningur raforku og varmaorku, ásamt sölu á varmaorku, er sérleyfisstarfsemi en framleiðsla og sala á raforku er samkeppnisstarfsemi. Samtök iðnaðarins telja að það hái samkeppni á raforkumarkaði að eignarhald er á fárra höndum og sömu aðilar eiga að stórum hluta orkuframleiðslu, flutningsnet, dreifikerfi og sölufyrirtækin. Vandséð er hvernig samkeppni geti þrifist þegar eignarhaldið er sameiginlegt út allt framleiðsluferlið.“ Síðan er vitnað í skýrslu frá ESA-dómstólnum. Þarna velta menn vöngum yfir því hvort hér skapist raunverulegt samkeppnisumhverfi og þó að þeir hjá Samtökum iðnaðarins séu trúaðir á að slíkt fyrirkomulag yrði til góðs hef ég hins vegar miklar efasemdir um það og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og vísum þar einfaldlega til reynslunnar. Síðan höfum við vakið athygli á því að fjárfestar hér á markaði horfa spenntir til þess sem er að gerast. Ég hef áður vitnað til þess sem kom fram þegar Ólafur Ólafsson, stjórnarformaður Olíufélagsins, skýrði frá því að til stæði að selja Olíufélagið, en þá voru höfð eftir honum athyglisverð ummæli á vefsíðu Morgunblaðsins. Þar sagði, með leyfi forseta: „Fyrir einu og hálfu ári ákváðum við að efla fjárfestingar okkar utan Íslands og fara í frekari útrás en við höfum þegar verið í á undanförnum árum. Núna metum við það svo að ástandið á íslenska markaðnum, efnahagsástandið, sé afar hagstætt og verði það vonandi næstu árin. Jafnframt að Olíufélagið sé til þess að búið að fara í frekari verkefni hér heima svo sem í orkugeiranum, hvort sem það er í vatni eða rafmagni, og skapa sér nýja stöðu þar eða í smásölu eða í heildsölu. Við teljum að nú sé áhugaverður tímapunktur fyrir nýja aðila að gefa sig fram sem hafa metnað til þess að fara áfram með fyrirtækið.“ Þetta eru nokkuð athyglisverðar yfirlýsingar sem hér koma fram. Þarna eru fjárfestar að horfa til þess sem er að gerast í þingsalnum og í Stjórnarráðinu, horfa til afkasta Framsóknarflokksins við að einkavæða vatn og raforku og annað sem þessir aðilar telja að séu spennandi fjárfestingartækifæri. Hér er eitt dæmi um slíkt. Það verður mér alla vega umhugsunarefni í ljósi þess hvaðan sá aðili kemur sem talar svona, þ.e. frá olíufélögunum. Við höfum haft tvö, þrjú olíufélög og hvernig hafa þau farið með vald sitt? Hvernig hafa þau farið með stöðu sína á markaðnum? Þau hafa haft með sér samráð. Sama verðlag hefur verið á olíunni og þau hafa meira að segja komið sér saman um útboðin. Nú er ég ekki að segja að það þurfi að verða alveg svo grófur veruleiki í raforkunni og hann reyndist vera í vatninu en þó er ekkert gefið í þeim efnum því að þetta er nákvæmlega það sem gerst hefur á raforkumarkaði í Evrópu og annars staðar í heiminum, að mikið samráð hefur orðið á fákeppnismarkaði. Það sem mér finnst sýnt að muni gerast er að hér verði tvær blakkir sem framleiða orku. Annars vegar erum við með Landsnetið sem kemur til með að dreifa raforkunni og síðan verða tvær blakkir á suðvesturhorninu, Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja að öllum líkindum, og síðan Norðurorka og starfsemi á þeim vængnum. Spurningin er hvernig þetta komi til með að skila sér inn í raunverulega samkeppni. Um það hef ég mjög miklar efasemdir. Og þá spyr maður: Til hvers er af stað farið í þennan leiðangur? Ég hef vitnað í ýmsar álitsgerðir um þetta frumvarp og ætla núna að víkja að því sem snýr að starfsmönnum því að þar finnst mér ýmsum atriðum ekki vera nægilega vel svarað. Ég er hér með frumvarpið og langar til að byrja á því að vitna í álitsgerð frá BSRB, sem er ítarleg og vönduð og snýr einkum að réttindastöðu opinberra starfsmanna sem eru allnokkrir innan Rarik. Þar er reyndar allur gangur á, það eru starfsmenn úr Alþýðusambandinu og BSRB hjá stofnuninni og þeir búa við mismunandi réttindakerfi eins og gerist í fleiri stofnunum, t.d. hjá Ríkisútvarpinu. Í álitsgerð BSRB segir í upphafi, með leyfi forseta: „BSRB leggur áherslu á að líta beri á raforkukerfi landsins sem hluta af grunnþjónustu sem eigi að að vera á vegum ríkis og sveitarfélaga. Samkvæmt 3. gr. frumvarpsins er ætlunin að Rafmagnsveitur ríkisins skuli vera eign ríkissjóðs og fari iðnaðarráðuneytið með eignarhlutinn. Ekki er auðvelt að átta sig á hvað vakir fyrir stjórnvöldum með þessari breytingu. Tvennt hlýtur að koma til álita. Í fyrsta lagi að til standi að selja rafmagnsveiturnar, nokkuð sem BSRB varar eindregið við enda reynslan erlendis frá af einkavæðingu þessarar starfsemi mjög slæm. Hitt atriðið sem kemur til álita varðar kjör starfsmanna, en í athugasemdum með frumvarpinu segir að með hlutafélagsforminu verði „reksturinn sveigjanlegri.“ Hér er væntanlega verið að vísa til réttarstöðu starfsmanna sem er veikt með þessu frumvarpi. Í umsögn BSRB er fyrst og fremst staðnæmst við réttarstöðu starfsmanna.“ Hér segir, með leyfi forseta, almennt um lagabreytingarnar: „Eftir hlutafélagavæðingu þurfa Rafmagnsveitur ríkisins ekki að fylgja þeim lágmarkskröfum gagnvart starfsmönnum sínum sem gerðar eru til opinberra stofnana innan stjórnsýslunnar. Lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, er ætlað að gilda við aðstæður sem þessar, þ.e. þegar stofnunum ríkisins er breytt í hlutafélög eða þær lagðar niður. Með þessum lögum stendur hins vegar til að setja ákvæði sem taka almennu lögin um ríkisstarfsmenn úr sambandi. Ef það er mat þingmanna að réttindi ríkisstarfsmanna séu þannig að þeim þurfi að breyta á auðvitað að gera það með því að breyta almennu lögunum í stað þess að víkja sér undan þeim jafnan þegar á þau reynir. Þá þurfa ríkisstarfsmenn ekki að vera með væntingar um starfsöryggi sem ekki standast þegar á reynir. Óréttlætið birtist líka í því að þetta gerist oft en ekki alltaf. Svo virðist vera að þegar breytingarnar snerta litlar stofnanir með fáa starfsmenn þá séu almennu lögin látin gilda en þegar sambærilegar breytingar ná til stærri stofnana eru almennu lögin tekin úr sambandi. Þetta er lagaframkvæmd sem ber merki um hentistefnu og óhreinskilni.“ Enn segir, og að þessu sinni varðandi athugasemdir um breytingu á réttarstöðu starfsmanna, með leyfi forseta: „Rafmagnsveitur ríkisins verða samkvæmt frumvarpinu lagðar niður og fer þá um réttindi og skyldur starfsmanna hennar eftir lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Kemur þetta fram í 7. gr. frumvarpsins.“ 7 gr. frumvarpsins er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þegar starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins verður lögð niður, sbr. 1. gr., fer um réttindi og skyldur starfsmanna þeirra eftir lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, eftir því sem við á. Félagið skal bjóða störf öllum starfsmönnum Rafmagnsveitna ríkisins. Um biðlaunarétt starfsmanna Rafmagnsveitna ríkisins gilda ákvæði laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.“ Síðan segir, með leyfi forseta, í álitsgerð BSRB: Hvað þýðir þetta nákvæmlega varðandi réttarstöðu starfsmanna þegar stofnunin verður lögð niður og hlutafélagið tekur við rekstrinum? Ekki verður betur séð en að baki frumvarpinu búi sú hugsun að breytt skuli réttarstöðu þeirra ríkisstarfsmanna, sem starfa hjá Rafmagnsveitum ríkisins, án þess þó að annar aðili en ríkið taki við starfseminni. Áfram eiga Rafmagnsveitur ríkisins að heyra undir ríkið. Með öðrum orðum þá er verið að setja lög um að starfsmenn Rafmagnsveitna ríkisins hf. verði áfram starfsmenn ríkisins án þess þó að um kjör þeirra, réttindi og skyldur, gildi lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, og lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986.“ Með öðrum orðum: Starfsmennirnir verða áfram starfsmenn ríkisins en það eina sem breytist er að lagagrundvöllurinn undir réttarstöðu þeirra er brottnuminn. Síðan segir, með leyfi forseta: „Í sjöundu greininni er vísað til þess að þau lög sem þar eru nefnd skulið eiga við „eftir því sem við á. Félagið skal bjóða störf öllum starfsmönnum Rafmagnsveitna ríkisins.“ Í umsögn um þessa lagagrein er ekki kveðið eins afdráttarlaust að orði. Þar segir: „Gert er ráð fyrir að öllum núverandi starfsmönnum verði boðið starf hjá hinu nýja fyrirtæki.“ Þetta er ekki afdráttarlaus yfirlýsing, fremur samkvæmt formúlunni, „eftir því sem við á.“ Árin 1993 og 1996 voru sett hér skýr og einföld lög, þ.e. upplýsinga- og stjórnsýslulög, sem gilda áttu um stjórnsýsluna til þess að borgurum sé gert kleift að fylgjast með og kynnast athöfnum og starfsemi þeirra stofnana sem reknar eru í almennings þágu. Í stað þess að stofnanir taki mið af þessum lögum þá er rekstrarformi þeirra breytt svo þær þurfi ekki lengur að lúta þessum reglum! Af hverju leita stjórnvöld ekki annarra leiða sem tryggi þann sveigjanleika sem stjórnendur telja sig þurfa að sækjast eftir? Með frumvarpinu er verið að færa Rafmagnsveitur ríkisins undan ákvæðum stjórnsýslulaga, upplýsingalaga, reglum um auglýsingu á lausum störfum o.s.frv. Eins og að ofan greinir mun þetta m.a. hafa þau áhrif að Rafmagnsveitur ríkisins munu hvorki þurfa að fylgja lágmarkskröfum sem gerðar eru til stjórnsýslunnar né fylgja ákvæðum upplýsingalaga um upplýsingaskyldu stjórnvalda. Sú leið að opna á einhvers konar upplýsingaskyldu svokallaðra opinberra hlutafélaga í frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum, opinber hlutafélög, er að mati BSRB ekki nægjanleg þar sem sú upplýsingaskylda er mjög takmörkuð.“ Nú skal þess getið að verið er að skoða einhverjar breytingar á því frumvarpi í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis. Ég verð þó að segja að þar er fyrst og fremst á ferðinni kattarþvottur sem breytir afskaplega litlu. Þar er t.d. rætt um að fulltrúar almennings - Alþingis, sé um að ræða hlutafélag í eigu ríkisins, eða fulltrúar sveitarstjórnar ef um er að ræða hlutafélag í eigu sveitarstjórna - geti komið á hluthafafundi og fái þar heimild til að bera fram fyrirspurnir. Ein hugmyndin sem verið hefur til umfjöllunar er að þeir fái heimild til að bera fram skriflegar fyrirspurnir en ekki til að taka þátt í almennum umræðum. Í raun er þetta svo hlægilegt að engu tali tekur. Þetta á að sjálfsögðu eftir að fá mikla umræðu í þinginu þegar þar að kemur en þetta er dæmi um þann kattarþvott sem hér er á ferðinni, þegar stofnanir í almannaeign eru teknar og þær færðar út á hlutabréfamarkaðinn. „Samkvæmt aðilaskiptalögunum, nr. 72/2002, eiga Rafmagnsveitur ríkisins hf. að yfirtaka gildandi ráðningarsamninga með þeim réttindum og skyldum sem þar greinir. Þá eiga starfsmenn Rafmagnsveitna ríkisins að njóta réttinda og bera skyldur í samræmi við ákvæði kjarasamnings. Kjarasamningurinn á því að gilda þar til honum verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Í aðilaskiptalögunum, nr. 72/2002, segir um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum: „3. gr. Launakjör og starfsskilyrði. Réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað á færast yfir til framsalshafa. Framsalshafi skal virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir framseljanda þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Ákvæði þetta gildir ekki um rétt starfsmanna til elli- og örorkulífeyris eða eftirlifendabóta þegar um er að ræða lífeyrissjóði fyrir eina eða fleiri starfsstéttir sem starfa samkvæmt sérstökum lögum eða reglugerðum sem staðfestar hafa verið af fjármálaráðuneyti. Það getur þó aldrei leitt til skerðingar á áunnum réttindum úr þeim sjóðum sem um er að ræða. Skiptir þá ekki máli hvort starfsmaður starfar áfram hjá fyrirtækinu eða hluta þess eftir aðilaskipti eða ekki. Ákvæði þetta á ekki við um aðilaskipti að fyrirtækjum sem hafa verið tekin til gjaldþrotaskipta.““ Þetta er sem sagt 3. gr. aðilaskiptalaganna, nr. 72/2002. Um hana segir í umsögn BSRB, með leyfi forseta: „Samkvæmt þessu ber nýjum atvinnurekanda, eða framsalshafa eins og hann er kallaður í lögunum, að virða launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir fyrri atvinnurekanda, þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Þá eiga réttindi og skyldur atvinnurekanda samkvæmt ráðningarsamningi sem fyrir hendi eru á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað að færast yfir til nýja atvinnurekandans. Áunnin réttindi svo sem orlofsréttindi eða veikindaréttur, flytjast jafnframt með yfir til nýs atvinnurekanda. Þetta þýðir að þó nýr aðili taki við þá eiga laun og önnur starfskjör starfsmanna ekki af þeirri ástæðu einni að taka breytingum. Í ráðningarsamningi Rafmagnsveitna ríkisins við starfsmenn sína er sérstaklega tekið fram að um réttindi og skyldur starfsmanns fari eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Jafnframt er tilgreint í ráðningarsamningi í hvaða deild LSR starfsmaður greiði. Er það því álit BSRB að þessi réttindi eigi að fylgja starfsmönnunum til Rafmagnsveitna ríkisins hf. eins og skýrt er samkvæmt aðilaskiptalögunum. Hins vegar virðist sem frumvarpshöfundar séu ekki að fylgja aðilaskiptalögunum að öllu leyti. Þá þarf að hafa í huga meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Þegar stjórnvald tekur íþyngjandi ákvörðun þarf að velja þá leið sem er vægust fyrir þá sem ákvörðunin lýtur að. Ekki er verið að gæta þess í þessu frumvarpi.“ Um biðlaunaréttinn segir BSRB eftirfarandi, með leyfi forseta. „Margt er óljóst um biðlaunarétt starfsmanna. Sem dæmi þá er ekki minnst á réttarstöðu starfsmanna sem heyra undir bráðabirgðaákvæði laga um réttindi og skyldur hafni þeir starfi hjá Rafmagnsveitum ríkisins hf. Þar sem starfsmenn njóta ekki lengur ýmissa réttinda sem fylgdu starfi þeirra sem ríkisstarfsmenn er ekki um að ræða sambærilegt starf hjá Rafmagnsveitum ríkisins hf. Eiga þeir starfsmenn sem hafna starfi hjá félaginu því rétt á biðlaunum hafi þeir verið ráðnir fyrir 1. júlí 1996, sbr. 5. mgr. bráðabirgðaákvæðis laga um réttindi og skyldur. Þegar Flugstöð Leifs Eiríkssonar var hlutafélagavædd fengu þeir starfsmenn sem höfnuðu starfi hjá félaginu biðlaun. Tryggja þarf sömu réttindi fyrir starfsmenn þessarar stofnunar sem ákveða að taka ekki starfi hjá félaginu.“ Það verður fróðlegt að heyra hvað talsmenn frumvarpsins segja um þetta efni hvað þennan rétt áhrærir. Lífeyrisrétturinn skiptir fólk miklu máli.

Hvers virði er hann?

Hvers virði er hann? Hv. þm. Pétur H. Blöndal er meðvitaður um mikilvægi lífeyrisréttar. Ég er honum hjartanlega sammála um að lífeyrisrétturinn skiptir afar miklu máli, enda hefur það verið þannig að þegar starfsmenn í opinberum rekstri hafa samið, í áranna og áratuga rás, hefur iðulega verið bent á það við samningsborð að kauphækkanir geti ekki gengið eftir samkvæmt ýtrustu kröfum og m.a. hefur verið vísað í réttindi fólksins, þar á meðal lífeyrisréttindin, að þau séu mjög verðmæt. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að það eigi að sjálfsögðu að líta á kaup og réttindi, þar á meðal lífeyrisréttindi, sem hluta af einni og sömu kjarakökunni. Að sjálfsögðu á að gera það. Innan verkalýðshreyfingarinnar hefur þetta ekki verið rætt nógu mikið, tel ég, vegna þess að þau sjónarmið heyrast að menn séu jafnvel farnir að greiða of mikið í lífeyrissjóði, eigi að taka meira í launaumslagið og leggi of mikið fyrir til efri áranna. Margir telja að taka eigi meira inn í launaumslagið núna. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Menn hafa mismunandi skoðanir á þessu. Ég tel mikilvægt að leggja drjúgt fyrir til efri áranna. En ég er að nefna þetta vegna þess að ég tek undir það að þessi réttindi skipta verulegu máli þegar horft er til kjara manna almennt. Það er ekki óeðlilegt að fólk sem vinnur á stofnunum sem eru hlutafélagavædd horfi til þessara réttinda. Það er bara eðlilegt en hér segir í sérstakri álitsgerð um þetta efni frá BSRB, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu segir í 8. gr. að starfsmaður Rafmagnsveitna ríkisins sem hefur áunnið sér rétt til lífeyrisgreiðslna skv. 24. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og ræðst til starfa hjá hlutafélaginu með minnst þriggja mánaða uppsagnarfresti í hálft starf eða meira getur ekki hafið töku lífeyris fyrr en hann lætur af því starfi. Við rekstrarformsbreytinguna verður skerðing á réttindum starfsmanna sem greiða í B-deild LSR í dag. Iðgjöld hans miðast við þau laun sem hann hafði þegar staða hans var lögð niður og breytast iðgjaldagreiðslurnar til samræmis við meðalbreytingar sem verða á föstum launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu. Með öðrum orðum það verður eins konar frysting á laununum. Hefur hækkun launa starfsmanna hjá Rafmagnsveitum ríkisins því engin áhrif á hvaða eftirlaun starfsmaðurinn fær þegar hann lætur af störfum vegna aldurs.“ Með öðrum orðum, það verður eins konar frysting á laununum. Hefur hækkun launa starfsmanna hjá Rafmagnsveitum ríkisins því engin áhrif á hvaða eftirlaun starfsmaðurinn fær þegar hann lætur af störfum vegna aldurs, þ.e. ekki á launum á þessum vinnustað sérstaklega. Menn fylgja meðaltalsreglu. Hún hefur reyndar verið býsna hagstæð á undanförnum árum ekki síst vegna þess að unnið hefur verið að því að færa yfirvinnu inn í grunntaxtana sem síðan hefur valdið því að þessi meðaltalsregla hefur hækkað hlutfallslega meira en launasumman hefur hækkað. Meðaltalsreglan hefur hækkað meira en launasumman hefur hækkað að hlutfalli til. En það sem verið er að segja hér er að einstaklingur sem í opinberri stofnun fær hlutdeild í launum eftirmanns síns, og ræðst sú hlutdeild af starfsaldri hjá hinu opinbera - sú regla fellur í reynd brott. Það er hægt að finna viðmiðunarhópa sem einstaklingurinn fylgir en viðmiðunin miðast við ástandið eins og það var hjá hinni hlutafélagavæddu stofnun þegar sú kerfisbreyting á sér stað. Einstaklingur sem væri t.d. í almennri skrifstofuvinnu en flyttist síðar meir upp í stjórnendastarf sem væri betur launað, hærra launað, mundi ekki njóta ávinningsins af þeirri launatilfærslu. Hann mundi ekki njóta ávinningsins af þeirri launatilfærslu í stofnun sem hefur verið hlutafélagavædd. Þannig að þarna er tvímælalaust um skerðingu að ræða. Í frumvarpinu er ekki einu orði minnst á réttindi starfsmanna sem greiða í A-deild LSR. Aðeins er fjallað um lífeyrisgreiðslur samkvæmt 24. gr. laga nr. 1/1997, en sú grein á eingöngu við um B-deild LSR. Þess vegna er eðlilegt að spurt sé hver sé réttarstaða starfsmanna sem greiða til A-deildar LSR í dag og nýrra starfsmanna samkvæmt frumvarpi um Rafmagnsveitur ríkisins. Var þetta rætt í iðnaðarnefnd og hver var niðurstaðan í því efni? Munu nýir starfsmenn sem koma til starfa hjá Rarik hf. fá aðild að A-deild LSR ef þeir óska eftir því? Það væri fróðlegt að fá svör frá hv. formanni iðnaðarnefndar Alþingis, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, hvað þetta snertir. Fá nýir starfsmenn Rariks hf. aðild að A-deild LSR? Mun verða tryggt að starfsmenn geti áfram verið í LSR? Mun það verða tryggt? Nýir starfsmenn líka? Mun það verða tryggt að nýir starfsmenn fái aðild að A-deild sjóðsins? Það er mjög mikilvægt að fá svör við þessu. Möguleikar starfsmanns sem greiðir í A-deild LSR til áframhaldandi aðildar að LSR eru háðir nokkrum skilyrðum. Sé ekki gengið tryggilega frá því í lagafrumvarpinu yrði aðildin háð samþykki Rafmagnsveitna ríkisins hf. og að hlutafélagið tæki á sig þær skuldbindingar sem henni fylgja. Er því nauðsynlegt að mati BSRB, segir hér enn fremur í álitsgerð bandalagsins, að gengið yrði tryggilega frá því að allir starfsmenn Rafmagnsveitna ríkisins ættu rétt á að vera í LSR og það næði einnig til nýráðinna. Þetta er grundvallaratriði að heyra frá talsmönnum frumvarpsins og þeim sem flytja það hér inn hvort nýráðnir starfsmenn fái heimild til aðildar að A-deild LSR. Í þessu efni vísar BSRB á 3. gr. í aðilaskiptalögunum sem vikið var að hér að framan, þ.e. að aðilaskipti geti aldrei leitt til skerðingar á áunnum lífeyrisréttindum úr þeim sjóðum sem um er að ræða. Síðan spyrja menn um samningsréttinn. Þá hefur verið spurt hvort Rafmagnsveitur ríkisins komi til með að virða rétt stéttarfélaga starfsmanna sem gera kjarasamninga fyrir hönd félagsmanna sinna til að semja áfram við hlutafélagið verði það að veruleika. Bæði fyrir hönd núverandi starfsmanna og nýráðinna. Hér segir áfram með leyfi forseta: „Við rekstrarformsbreytingu ríkisstofnana síðastliðin ár hafa stéttarfélög sem eiga félagsmenn innan þeirra stofnana haldið áfram að gera kjarasamninga við hlutafélögin sem stofnuð hafa verið. Sama ætti að gilda um stéttarfélög innan Rafmagnsveitna ríkisins. Æskilegt væri að frá þessu yrði gengið áður en lögin koma til afgreiðslu.“ Í þessari álitsgerð er mikil og hörð gagnrýni sett fram á lögin, bæði út frá þeirri forsendu að hér sé um að ræða grundvallarþjónustu, samfélagslega þjónustu, sem best sé borgið á vegum hins opinbera, í þessu tilviki ríkisins. Að öðru leyti beinist gagnrýnin að réttarstöðu starfsmanna. Eins og komið hefur fram í máli mínu er mjög mikilvægt að fá svör við tilteknum atriðum. Hver verður réttarstaða starfsmanna með tilliti til lífeyrisréttinda? Þá er ég fyrst og fremst að spyrja um nýráðna starfsmenn. Þegar við ræddum hlutafélagavæðingu Pósts og síma á sínum tíma voru það margir þingmenn úr stjórnarliðinu, bæði framsóknarmenn og ekki síður sjálfstæðismenn, sem stóðu hér í pontu og sögðu að þeir vildu ekki á nokkurn hátt að réttindi starfsfólksins yrðu skert. Ekki á nokkurn hátt að réttindi starfsfólksins yrðu skert. Þá var spurt á móti, og ég þekki þetta mjög vel því að ég var í þeim hópi sem gerði það. En hvað með nýráðna? Ja, þeir eiga að njóta sömu eða sambærilegra réttinda. Á þessum tíma var einmitt verið að breyta lífeyrislöggjöfinni í landinu og þar á meðal lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Horfið var frá gamla kerfinu, sem byggði á eftirmannsreglu svokallaðri, og er enn við lýði að hluta til en komið með sólarlag inn í þá deild Lífeyrissjóðsins. Enginn nýr starfsmaður fer þangað inn en allir halda engu að síður, sem þar eru eða voru, sínum réttindum sem þeir höfðu búið við. En búin er til ný deild hins vegar sem byggist á gerólíkum prinsippum, stigasöfnun, sams konar kerfi og var hjá Lífeyrissjóðunum á almennum vinnumarkaði og sams konar framreikningur réttinda byggður á neysluvísitölu en ekki þessari meðaltalsreglu sem ég vísaði til að væri að hluta til notuð til útreiknings á lífeyrisréttindum inn í gömlu deild lífeyrissjóðsins, B-deildinni, sem sagt búið til sambærilegt kerfi og er á almennum vinnumarkaði en verðmeira. Inn í þann sjóð eru greidd 15,5%, 4% frá launamanninum og 11,5% frá atvinnurekandanum sem er hærra prósentustig en er á almennum vinnumarkaði sem stefnir í það reyndar núna að færast upp til samræmis. Er það ekki frá næstu áramótum sem hann verður kominn í 12% þannig að það er verið að stefna til samræmis sem er hið besta mál og mjög gott og jákvætt að jafna kjörin og þar á meðal lífeyriskjörin en gera það upp á við. En það sem ég vildi sagt hafa er þetta: Það er opin leið að tryggja áfram lífeyrisréttindi starfsfólksins með því að heimila nýráðnum starfsmönnum aðild að A-deild LSR. Stendur til að gera þetta? Á að gera þetta eða á að loka á réttindi manna hvað þetta snertir? Ég hygg að starfsmannafélögin og samtök starfsfólks vilji fá svör við þessu. Eftir því sem mér var sagt hafa spurningar starfsmanna upp til hópa - ég skal ekki alhæfa fyrir hönd þeirra allra, alls ekki, ég var ekki á þessum fundum. En spurningar starfsmanna, alla vega gagnvart þeim fulltrúum sem ég hef heyrt í, hafa verið á þessa lund. Menn hafa verið að spyrja um réttindi sín, m.a. lífeyrisréttindi, biðlaunaréttinn og önnur réttindi sem eru frábrugðin í hinu opinbera kerfi, í því sem gerist í réttinda- og launakerfinu á almennum vinnumarkaði. Því við erum að tala hér um yfirfærslu frá þessu opinbera kerfi yfir í hitt kerfið fyrir hluta starfsmanna. Það á ekki við þá alla að sönnu. Ég hef trú á því að þeir sem slíkt er ástatt um, þeir sem standa frammi fyrir einhverri skerðingu á lífeyrisréttindum, vilji fá að vita þetta. Mér þætti vænt um það, hæstv. forseti, og vil ítreka það áður en ég lýk máli mínu að við fáum svör við þessu áður en 2. umr. um þetta mál lýkur og alla veganna verði það að gerast áður en gengið er til atkvæða um frumvarpið. Það er eðlilegt að menn viti hvað það er sem bíður þeirra. Ég vil ljúka máli mínu á því að ítreka þá tillögu sem við höfum lagt fram, þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og verður væntanlega gengið til atkvæða um áður en menn greiða atkvæði um sjálft frumvarpið. Mundi hið síðara aldrei koma til sögunnar ef við hv. þm. Birkir Jón Jónsson sameinumst um þá tillögu að vísa þessu máli frá og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggja áherslu á að raforka til almennra notenda og fyrirtækja sé mikilvægur þáttur almennrar grunnþjónustu sem á að reka á félagslegum grunni. Þau skref sem hafa verið stigin í markaðsvæðingu raforkukerfisins hafa þegar leitt til mikilla hækkana á verði raforku til neytenda víða um land, þvert á gefin loforð um annað. Hlutafélagavæðing Rariks er liður í yfirlýstum markmiðum stjórnvalda að einkavæða raforkukerfið og búa orku- og dreifingarfyrirtæki landsmanna undir sölu á almennum markaði. Þau áform eru andstæð hagsmunum almennings í landinu. Með vísan til framanritaðs vísar Alþingi máli þessu frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þetta er tillaga sem við leggjum núna í hendur Alþingis og að sjálfsögðu með þá von í brjósti að þingið beri gæfu til að samþykkja þessa tillögu og hafna hugmyndum ríkisstjórnarinnar um að einkavæða raforkugeirann á Íslandi.

Herra forseti. Nú eru að verða liðnir rétt tæplega þrír klukkutímar síðan hv. þm. Ögmundur Jónasson hóf mál sitt. Mig langar að fara hér yfir örfá atriði sem hann kom inn á. Í fyrri hluta ræðunnar nefndi hann þessa breytingu sem við erum að gera hér á rekstrarformi Rariks sem er að breyta þeirri stofnun í hlutafélag. Hann nefndi afhendingaröryggi og taldi að við værum að fórna jafnvel einhverjum hlutum er það varðar. Hann lagði út af því að nú gæti almenningur átt von á skertu öryggi í afhendingu raforku. Ég vil nefna þetta hér sérstaklega og spyrja um leið þingmanninn: Þegar við breyttum raforkulögum var Orkustofnun falinn ákveðinn eftirlitsþáttur. Ég hygg að við treystum því að það verk muni Orkustofnun vinna. Mig langar að spyrja þingmanninn: Treystir þingmaðurinn ekki þeirri löggjöf og því verkefni sem Orkustofnun er falið hvað varðar þennan eftirlitsþátt, einn af þáttunum er afhendingaröryggi? Öryggi á stofnlínum og öryggi í því að dreifikerfið sé eins og því beri að vera. Það er mjög vandað það kerfi sem er hér á landi, mjög gott dreifingarkerfi raforkunnar. Þá langar mig líka aðeins að spyrja hv. þm. Ögmund: Hefur það aldrei komið til tals innan samtaka BSRB, sem hann er nú talsmaður fyrir, að forustumenn þess félags skoði hver sé ástæðan fyrir því að menn tali aftur og aftur um það hér að þegar fyrirtæki eru háeffuð þá sé stjórnunarstrúktúrinn straumlínulaga?

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að ávarpa hv. þingmenn með viðeigandi hætti, annaðhvort með fullu nafni eða með vísan til þingsætis og kjördæmis.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi afhendingaröryggið vísaði ég í reynsluna erlendis frá. Ég vísaði í reynsluna frá Skandinavíu þar sem neytendasamtökum og verkalýðshreyfingu ber saman um að dregið hafi úr afhendingaröryggi við markaðsvæðingu kerfisins. Fyrirtækin lögðu minna upp úr að tryggja sér umframorku, eins og þau höfðu gert áður, vildu taka allan hagnaðinn út og nýta allt til hins ýtrasta, lögðu minna í fjárfestingar en áður og þetta hefði dregið úr afhendingarörygginu. Ég vísaði einnig í nýútkomna álitsgerð matsfyrirtækisins Fitch í Bandaríkjunum þar sem borin eru saman fyrirtæki í almannaeign þar í landi og í einkaeign. Þetta er skýrsla sem kom út 15. febrúar sl. þannig að ég tel mig vera að vísa í reynsluna Varðandi spurningu um stjórnunarstrúktúr er það skoðun mín að hægt sé að breyta stjórnsýslu og því kerfi sem menn koma sér upp við að stýra stofnunum og fyrirtækjum þótt ekki sé ráðist í að gera þau að hlutafélögum. Ég held að það séu ýmsir möguleikar og kostir til hvað þetta snertir. Í þessari skýrslu Fitch matsfyrirtækisins, eftir því sem ég hef lesið mér til um, kom aftur í ljós að sveigjanleikinn í opinberu fyrirtækjunum er ekki síðri en í hinum þó að þar væri að sönnu verið að vísa í örlítið aðra hluti, þau höfðu sýnt meiri fyrirhyggju en hin, komið sér upp varasjóðum og þar fram eftir götunum.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þau svör sem ég hef fengið nú þegar en mig langar að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson frekar um þennan breytta stjórnunarstrúktúr í fyrirtækjum, þ.e. þegar þau hafa verið háeffvædd. Hefur BSRB og aðrir aðilar reynt að greina hvernig stjórnunarstrúktúr fyrirtækja verður með öðrum hætti hjá fyrirtækjum á samkeppnismarkaði eins og Rarik hf. mun verða? Þau verða í samkeppni um sölu og afhendingu á orku, það er samkeppni um afhendingaröryggi og afhendingu á þeirri orku sem menn eru að kaupa og þá á ég við spennu. Mig langar að spyrja hann áfram um þetta: Hefur hv. þingmaður skoðað þetta? Hver er aðalástæðan fyrir því að verið er að flytja fjölmörg fyrirtæki eða stofnanir ríkisins yfir í hf.?

Hæstv. forseti. Ég hef þá trú að menn séu að breyta í hf. vegna þess að þeir trúi á að það kerfi sé heppilegra og betra og færi okkur markvissari stjórnun og betri stjórnsýslu. Þetta hefur margoft verið kannað en niðurstöður slíkra kannana eru ekki allar á einn veg, eins og nú síðast kom í ljós í skýrslu sem prófessor við Greenwich-háskóla, David Hall, setti hér fram. Þar vísaði hann í rannsóknir sem sýndu að framleiðni í einkafyrirtækjum og opinberum fyrirtækjum væri svipuð, hún væri háð fyrirtæki og stofnun en rekstrarformið skipti ekki höfuðmáli. Hitt væri svo annað mál að í einkafyrirtækjunum væri tekinn út meiri arður 

Herra forseti. Fyrir nokkru ræddum við um vatnalög og þar fór hv. þingmaður mikinn í því að segja að vatn væri sameign og mannréttindi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort það sama eigi við um orkuna, hvort það sé sameign og mannréttindi að hafa orku og alveg sérstaklega hér á Íslandi þar sem stundum er kalt í veðri eins og nú er. Hv. þingmaður talaði um að lífeyrisréttindi væru mikils virði fyrir opinbera starfsmenn og sitthvað fleira, og því langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort BSRB, sem hann veitir forstöðu, hafi látið kanna hvaða réttindi opinberir starfsmenn hafi umfram aðra. Ég nefni atvinnuöryggi, lífeyrisréttindi, áminningarrétt o.s.frv. Hefur BSRB látið meta kostnaðinn, þ.e. hver launamunurinn ætti í rauninni að vera mikill á milli opinberra starfsmanna og annarra í þjóðfélaginu vegna þessara réttinda? Þá kannski sérstaklega hvort þeir opinberu starfsmenn sem eru í A-deildinni ættu að vera með hærri laun en þeir sem eru í B-deildinni og þá hvort þeir opinberu starfsmenn sem eru í hvorugri deildinni, þ.e. eru ekki aðilar að BSRB heldur í t.d. Eflingu eða öðrum stéttarfélögum, hvort þeir ættu að vera með enn hærri laun en þeir opinberu starfsmenn sem eru með góð lífeyrisréttindi.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi lífeyrisréttindi. Þegar lífeyrislögunum var breytt síðla árs 1996, breytingarnar komu til framkvæmda í ársbyrjun 1997, þá var A-deildin sett á laggirnar. Hv. þingmaður spyr um muninn á þessum tveimur deildum eða hvernig ég líti á þann mun. Hugsunin var sú að búa til nýja deild með jafnverðmætum réttindum og gamla deildin var með. Nú geta menn deilt um hvort það hafi tekist eður ei en það var hugsunin að þessar tvær deildir ættu að vera jafnverðmætar. Það sem ég vil að gerist í kjaraumhverfinu er að það sé stefnt að því að laga kjörin og þess vegna samræma kjörin á milli fólks í mismunandi samtökum og að stefnt verði að því að gera það upp á við. Mín skoðun varðandi lífeyrisréttinn er sú að ég vil viðhalda tryggum lífeyrisréttindum, ég vil leggja talsvert mikið upp úr því að hafa góð lífeyrisréttindi og ég held að almennt sé það skoðun manna sem vinna hjá ríki og sveitarfélögum og standa utan samtaka opinberra samtaka, að vilja jafna þessi lífeyriskjör upp á við og það er að gerast smám saman og það er nokkuð sem ég styð. Varðandi vatnalögin og almannaeign. Já, fallvötnin, gufan og það sem býr til raforkuna eða við nýtum til að framleiða raforku, ég lít tvímælalaust svo á að það sé almannaeign og eigi að tryggja að verði áfram í eigu og undir handarjaðri almennings.

Herra forseti. Varðandi þetta síðasta: Mundi þá hv. þingmaður leggja til að öll orkan í landinu yrði þjóðnýtt eins og vatnið, þar á meðal bæjarlækurinn, hverinn við bæinn o.s.frv.? Varðandi lífeyrisréttindin þá spurði ég um fleira, hvort það væri fleira en lífeyrisréttindin sem opinberir starfsmenn hefðu umfram aðra, t.d. áminningarrétturinn og atvinnuöryggið, hvers virði það væri. Ég fékk ekki svar við því hvers virði þessi réttindi eru, ekki heldur lífeyrisréttindin. Bara að það væri meira virði almennt séð. Ég fullyrði að réttindin í B-deildinni hafa sýnt sig að verða miklu, miklu verðmætari en í A-deildinni vegna þess að skuldbindingarnar hafa vaxið um hundruð milljarða umfram það sem iðgjöldin standa undir.

Hæstv. forseti. Mér finnst svolítið gaman að þessari umræðu um þjóðnýtinguna. Þetta er eitthvað sem Sjálfstæðisflokkurinn er að reyna að finna upp að við séum sérstakur þjóðnýtingarflokkur og eru hálfgerð öfugmæli að mínu viti hvernig þetta er sett fram. Við erum að reyna að koma í veg fyrir að almannaeignir sem eru í þjóðareigu verði rifnar af þjóðinni og færðar fjármagnseigendum á markaði. Það er þetta sem við erum að gera, að viðhalda almannaeign á þessum verðmætum. Hvers virði þessi réttindi eru? Það er nú þannig, hv. þm. Pétur H. Blöndal, að það er sitthvað í lífinu sem er mikils virði án þess að það verði verðlagt, t.d. sá réttur að geta borið hönd fyrir höfuð sér ef maður er rekinn af duttlungavaldi forstöðumanns á ósanngjarnan hátt. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom fram með nokkuð margar spurningar í máli sínu um það málefni sem hér er til umræðu og mér finnst sjálfsagt áður en umrætt frumvarp verður að lögum að svara þeim spurningum sem fram komu. Í fyrsta lagi, af því að ég á nú eina og hálfa mínútu eftir af þessu andsvari, vil ég að það komi fram að á fundi iðnaðarnefndar lagðist starfsmannaráðið ekki gegn þessu frumvarpi. Það kom alveg skýrt fram hjá starfsmannaráðinu og það var mikill vilji hjá stjórnendum fyrirtækisins að breyta löggjöfinni með þessum hætti. Forustumenn annarra orkufyrirtækja á markaðnum, Orkubús Vestfjarða, Hitaveitu Suðurnesja, Orkuveitu Húsavíkur ehf., Norðurorku, voru öll sammála um að hér væri um heppilegasta rekstrarformið að ræða. En fyrst þetta er álit þeirra aðila sem reka önnur orkufyrirtæki í landinu, og nú er komið á samkeppnisumhverfi sama hvað hver segir og mönnum getur líkað það misvel, þá spyr ég hv. þingmann að því: Fyrst þessi fyrirtæki hafa þetta forskot á Rarik, vill þá hv. þingmaður breyta rekstrarfyrirkomulagi annarra fyrirtækja á þessum markaði og gera þau að ríkisstofnunum eða stofnunum í eigu sveitarfélaga rétt eins og Orkuveitu Reykjavíkur eða vill hv. þingmaður að við gerum Rarik að Rarik hf.? Sem mér heyrist hann reyndar ekki vilja. Hv. þingmaður hlýtur að vilja hverfa úr þessu háeff-spori, þrátt fyrir að allir forustumenn þeirra fyrirtækja sem ég nefndi hér áðan séu sammála um að það sé heppilegasta rekstrarformið og sveigjanlegasta.

Hæstv. forseti. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að horfa til þessa geira með langtímahagsmuni í huga. Mér er fyllilega ljóst að margir stjórnendur, sérstaklega innan þessarar starfsemi, eru og hafa verið fylgjandi hlutafélagavæðingunni. Ég er einfaldlega ósammála þeim. Það eru mikil átök um þetta, ekki bara hér á landi heldur um heiminn allan, hvaða form eigi að vera. Ég hef reynt að færa rök fyrir því og er fylgjandi því hvers vegna ég tel að þessi geiri eigi að vera á vegum hins opinbera, alveg tvímælalaust. Við erum komin inn í samkeppnisumhverfi, segir hv. þingmaður. Já, það kann að vera svo samkvæmt orðanna hljóðan og samkvæmt skipulagsformum. En staðreyndin er engu að síður sú að samkeppnisumhverfi hefur æðioft verið umhverfi án samkeppni. Það er það sem við höfum verið að vara við. Samþjöppun og samráð án nokkurrar samkeppni. Núna hefur þetta aðeins tekið breytingum. Það sem áður hét einlæg ósk starfsmanna Rariks um að hlutafélagavæða stofnunina heitir nú ósk stjórnenda Rariks, en að starfsmannaráðið hafi ekki lagst gegn því að hlutafélagavæða. Nú er það fullyrt. Þetta er bara allt önnur framsetning á málinu. Ég vek athygli á að stéttarsamtök fólksins, stéttarsamtök starfsmanna, hafa sum hver lagst mjög eindregið gegn þessu og hafa fært mjög málefnaleg og ítarleg rök fyrir máli sínu, rök sem ekki hafa fengist svör við. En ég fagna því sem fram kemur hjá hv. þingmanni, formanni iðnaðarnefndar, að þau svör muni liggja fyrir áður en frumvarpið verður að lögum, sem ég reyndar vona að verði aldrei.

Hæstv. forseti. Svo öllu sé til haga haldið í þessari umræðu hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs verið óþreyttir við að halda því fram að verið sé að einkavæða raforkukerfið og þetta sé fyrsta skrefið í þá átt að selja raforkukerfi landsmanna. Nú hefur sá sem hér stendur sagt það vera sjónarmið sitt að mjög mikilvægt sé að við Íslendingar stöndum vörð um sameiginlega orkuauðlind okkar og að meirihlutaeign okkar sé á þeim orkuauðlindum. Það er ásetningur minn á löggjafarþinginu. Ég hefði talið að það ætti að vera fagnaðarefni hjá hv. þingmanni að við skulum þó tala í takt hvað það varðar. Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann að lokum. Er það ekki í raun og veru alveg sama hvort við höfum fyrirtækið Rarik hf. eða Rafmagnsveitur ríkisins, þ.e. ef þeir aðilar komast að sem vilja selja þá eign, hvort það sé ekki jafnauðvelt eftir sem áður sama hvert formið verður? 
            

Hæstv. forseti. Nei. Ég held að það sé ekki jafnauðvelt. Vegna þess að þegar búið er að færa stofnun eða starfsemi í þennan búning, söluvöru - þetta er bara staðreynd, þetta er fyrsta skrefið. Ef við horfum á það sem viðskiptaráð, Samtök iðnaðarins, Samtök atvinnulífsins, aðilar úr þeirri átt segja, þá líta þau á þetta sem fyrsta skref. Reynslan kennir okkur að þetta hefur jafnan verið fyrsta skrefið. Þegar búið er að stíga þannig fram er eftirleikurinn auðveldari. Við heyrum - og einn þeirra sem hefur talað hvað ákafast fyrir sölu ríkisfyrirtækja situr í stólnum fyrir aftan mig og er hæstv. forseti þingsins - að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa mjög eindregið talað fyrir sölu eignarinnar. Núna við þessa umræðu líka. Ég hef líka vitnað í hæstv. 

Herra forseti. Hér er verið að ræða um lagafrumvarp frá hæstv. iðnaðarráðherra eða ríkisstjórninni sem er um að stofna hlutafélag um Rafmagnsveitur ríkisins, þ.e. að háeffa Rafmagnsveitur ríkisins. Það er svo sem ekki nýtt mál. Oft hefur verið talað um þetta og stefnt að því. Meðal annars átti sá sem hér talar sæti í nefnd sem þáverandi iðnaðarráðherra, Jón Sigurðsson, skipaði og var einmitt falið að fara í gegnum lög um Rafmagnsveitur ríkisins með tilliti til þess að breyta því í hlutafélag. Ég man ekki nákvæmlega hvernig sú nefnd skilaði af sér en sá sem hér stendur var hlynntur því. Ég hef verið hlynntur því og sé ekki þá stóru ágalla að taka sum fyrirtæki sem eru í eigu ríkisins, 100% í eigu ríkisins, eins og Rafmagnsveitur ríkisins og breyta þeim í hlutafélag. En ég verð þó að segja og verð að hafa fyrirvara á vegna þess að sporin hræða og ályktanir og tal t.d. sjálfstæðismanna um sum þessara félaga, sem ég í sjálfu sér get verið sáttur við að breyta í hlutafélag, tal sumra sjálfstæðismanna og forustumanna Sjálfstæðisflokksins er einfaldlega þannig að þeir geta hugsað sér að selja það þegar fram líða stundir. Sporin hræða í þeim efnum og þá verður maður ósjálfrátt frekar hræddur. Þess vegna vil ég segja, virðulegi forseti, áður en ég fer lengra hvað þetta mál varðar, að mig undrar það að menn skuli taka þetta frumvarp og ætla að keyra það í gegn og gera Rafmagnsveitur ríkisins að hlutafélagi og væntanlega að samþykkja það síðar á þessu þingi áður en því lýkur í kringum 5. maí, frumvarp sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur flutt um stofnun opinberra hlutafélaga. Ég ætla að koma betur inn á það á eftir og bera saman þetta frumvarp og frumvarp sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir er 1. flutningsmaður að, ásamt ýmsum fleiri þingmönnum Samfylkingarinnar, sem búið er að ræða hér og vísa til nefndar. Það frumvarp til laga er mjög vel gert, margfalt betra en frumvarpið sem iðnaðarráðherra hefur flutt. Vænti ég þess, ef ég man rétt, að það sé efnahags- og viðskiptanefnd sem taki þessi tvö frumvörp og komi með virkilega gott frumvarp hér til þings til samþykktar um stofnun opinberra hlutafélaga. Þess vegna skil ég ekki af hverju við dokum ekki við og tökum opinberu hlutafélögin fyrst og breytum svo Rafmagnsveitum ríkisins yfir í opinbert hlutafélag. Það fyndist mér full ástæða til að gera og vil nota þetta tækifæri og spyrja hv. formann iðnaðarnefndar, Birki Jón Jónsson, hvort það hafi ekki komið til tals í stjórnarmeirihlutanum í iðnaðarnefnd að hafa þann háttinn á. Ef við samþykkjum þetta frumvarp um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins verður það bara venjulegt hlutafélag en ekki opinbert hlutafélag, eins og ég hef gert að umtalsefni. Mér hugnast það miklu betur, virðulegi forseti, hvað þetta varðar. Vegna þess að er ég til í að breyta sumum af þeim ríkisfyrirtækjum sem við höfum verið að breyta, eins og ég hef sagt áður, yfir í hlutafélag og leyfa þeim að reka sig í hlutafélagaformi með þeim kostum og nokkrum göllum sem því fylgir. En sum fyrirtæki vill maður alls ekki að verið sé að braska með eða selja og þau eigi bara að vera eins og þau eru. Má nefna ýmislegt í því efni. Virðulegi forseti. Ég átti sæti í fyrrgreindri nefnd og út af fyrir sig er ég þess vegna ekki andvígur því að stofna hlutafélag um Rafmagnsveitur ríkisins. En ég ítreka að sporin hræða. Ég er svolítið hræddur út af þeim miklu breytingum sem við höfum verið að ganga í gegnum og hafa átt sér stað á raforkumarkaðnum. Ýmislegt í því breytingaferli hefur ekki gengið eftir eins og talað var um í hv. iðnaðarnefnd sem ég átti sæti í þegar þær miklu breytingar á raforkugeiranum áttu sér stað. Ég minnist þess t.d. að þar var talað um í mesta lagi 1–2% hækkun á raforkuverði til almennings. Síðan hefur auðvitað allt annað komið í ljós og menn eru að sjá allt að 40% hækkun. Mér fannst áðan að hv. þm. Birkir Jón Jónsson væri farinn að viðurkenna að miklar hækkanir ættu sér stað þó það sé hjá tiltölulega fáum hluta Íslendinga. En það er jafnalvarlegt fyrir það og kannski er mesta hækkunin hjá þeim sem minnst máttu við því að fá á sig miklar hækkanir í þessum efnum. Á ég þá við bændur og íbúa í dreifbýli eða því sem skilgreint er sem dreifbýli, þ.e. litlu sveitarfélögin. Því miður hefur það ekki gengið eftir og margt farið á allt annan veg en talað var um og ýmis gögn sem lögð voru fyrir iðnaðarnefnd sögðu til um. Það er vissulega miður að maður fari í hálfgerðan bakkgír út af því og spyrji: Hvað gerist með Rafmagnsveitur ríkisins ef við breytum þeim í hlutafélag? En ekki opinbert hlutafélag, eins og ég talaði um áðan, því miður. Hvað gerist þá? Ég minnist þess líka að ég hafði ákveðinn fyrirvara um skattlagningu orkufyrirtækja, líklega á síðasta þingi, vegna þess að sporin hræða. Ég held að við verðum að leyfa þessum miklu breytingum að ganga í gegn áður en við stígum ýmis önnur skref. Þetta vil ég segja almennt um málið, virðulegi forseti. Þegar ég segi að ég geti ekki fengið mig til að vera á móti því að breyta Rafmagnsveitum ríkisins í hlutafélag, í 100% eigu ríkisins, þá segi ég það m.a. vegna þess að ég tók þátt í því, þá sem forseti bæjarstjórnar á Siglufirði, að semja við Rafmagnsveitur ríkisins árið 1991 um sölu á rafveitu og hitaveitu Siglufjarðar, ásamt Skeiðsfossvirkjun, að selja þessar miklu eigur til Rafmagnsveitna ríkisins á sínum tíma. Það var auðvitað mjög flókið mál hvernig það þurfti að ganga fyrir sig. Og er í raun og veru óeðlilegt að eitt fyrirtæki sem er í rekstri á markaði þurfi að ganga þá göngu sem þar þurfti að gera. Til dæmis þurfti að bíða eftir heimildum í fjárlögum, ég man ekki hvort það voru lánsfjárlög eða hvað þetta allt saman hét. Menn þurftu að ganga frá einu ráðuneyti til annars, frá einni stofnun til annarrar o.s.frv. Menn gengu má segja frá Pílatusi til Heródesar. En þetta tókst. Ég hef áður sagt að ég hef ekki séð neina ókosti við að þessar veitur í heimabæ mínum væru í eigu Rafmagnsveitna ríkisins, nema síður væri. Ég held að menn séu almennt mjög ánægðir með þann rekstur í höndum Rariks eins og það hefur verið og vonandi verður það svoleiðis áfram. Það má líka segja að nýleg dæmi hafa sýnt að Rafmagnsveitur ríkisins gátu ekki á jafnréttisgrundvelli keppt við aðra orkuveitu, ef svo má að orði komast, við kaup á ákveðinni hitaveitu norður í landi og þá á ég við hitaveitu Ólafsfjarðar. Vegna þess að Rafmagnsveitur ríkisins voru dálítið heftar í þeim efnum og misstu kannski þess vegna af því. Vonandi hefur það verið góð sala Ólafsfirðinga til Norðurorku og hitaveita Ólafsfjarðar verði þar rekin áfram á jafnhagkvæman og góðan hátt og hingað til hefur verið gert með sínum mjög svo lágu orkugjöldum, sem nágrannar þeirra öfunda þá mjög af. Það var sannarlega þannig og ég held ég geti fullyrt að Rafmagnsveitur ríkisins gátu ekki keppt á jafnréttisgrundvelli. Þess vegna var það sem bæjaryfirvöld á Ólafsfirði gátu ekki skapað smá kaupendamarkað og spennu utan um það og fengið alla til að bjóða í og séð hvað fengist hæst fyrir það. Það hefði verið auðveldara ef búið hefði verið að breyta Rarik yfir í hlutafélag eins og hér er gert er ráð fyrir. En ég vil hafa allan fyrirvara á því, virðulegi forseti, þó að ég sé að tala hér og sé samþykkur því og greiði því væntanlega atkvæði, að breyta Rafmagnsveitum ríkisins í hlutafélag. Ég geri það með þeim fyrirvörum sem ég hef sett hér fram vegna hræðslu minnar. Sporin hræða. En ég vona að það verði til góðs. En ég ítreka, og það kom fram í stuttu andsvari mínu við hv. formann iðnaðarnefndar, að ég er þá ekki um leið að ljá máls á því að Rafmagnsveitur ríkisins verði seldar, hvorki meiri hluti þess eða 49,9% eins og ég var að reyna að fá fram í umræðu í stuttu andsvari í dag. Þó svo að meiri hlutinn væri í höndum ríkisins gætu komið þar inn hluthafar sem gerðu miklu meiri arðsemiskröfu en ríkið gerir í dag af sinni margafskrifuðu eign, ef svo má að orði komast, sem naut mikilla fjárveitinga úr ríkissjóði á sínum tíma til að byggja upp dreifikerfið eða sveitakerfið eins og það var kallað sem er svo auðvitað komið inn í efnahagsreikning fyrirtækisins, að ríkið fengi dágóðan pening fyrir það ef þeim dytti í huga að selja. Kaupandinn þyrfti þá að gera miklu meiri arðsemiskröfu sem mundi leiða til hækkunar orkuverðs. Því er ég algjörlega á móti, virðulegi forseti, þó ég telji að þetta sé hægt að gera. Það kemur fram í gögnum, annaðhvort með þessu frumvarpi eða því frumvarpi sem ég vitnaði til áðan, sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir flytur um opinberu hlutafélögin, að nokkrum félögum, t.d. Orkubúi Vestfjarða og Hitaveitu Suðurnesja, hafi verið breytt yfir í hlutafélög. Þau eru í eigu þeirra sveitarfélaga áfram og Orkubú Vestfjarða í eigu ríkisins. En önnur félög sem var breytt, t.d. Íslenskir aðalverktakar, Áburðarverksmiðjan, Fjárfestingarbanki atvinnulífsins, Landsbankinn, Búnaðarbankinn og síðar Síminn, sem voru hlutafélagavædd eða háeffuð, eins og menn segja, voru seld í framhaldi af því. Ég var ekki andvígur því að bankarnir væru seldir þótt alltaf megi deila um hvenær selja ætti til að ríkið fengi sem mest út fyrirtækinu. Kannski getur maður sagt þetta núna, þegar maður sér hinar ævintýralegu hækkanir sem orðið hafa á þeim hlutafélögum í framhaldi af því. En það var ekki eingöngu fyrir breytinguna heldur komu öðruvísi þenkjandi menn þar að. En nóg um það og aftur að þessu frumvarpi. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að reynsla þeirra sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa keypt, orkuveitna sem eru flestar hitaveitur en þó töluvert af rafveitum líka, dreifikerfum, hafi verið góð. Ég hugsa að afstaða þeirra til breytinganna hafi verið jákvæð þar sem Rafmagnsveitum ríkisins hefur verið mjög vel stjórnað. Rarik býr yfir hæfu starfsfólki, bæði í höfuðstöðvunum í Reykjavík og um allt land. Það er auðvitað stærsti parturinn af þeirri sátt sem ríkir um Rafmagnsveitur ríkisins og starfsemi þeirra. Ég vænti þess að svo verði áfram þótt háeff bætist aftan við og fyrirtækið verði rekið sem hlutafélag. En ég hygg að það muni heyrast hljóð úr horni ef ríkisstjórn, með eða án Framsóknarflokks, dettur í hug að ætla að selja hluti úr fyrirtækinu á komandi missirum. Ég hef reyndar þá skoðun, sem skiptir ekki máli í þessu samhengi, að Framsóknarflokkurinn verði ekki til að gera slíkt eftir eitt ár eða svo. Virðulegi forseti. Ég vildi fara yfir það sem ég hefði viljað sjá gerast áður en Alþingi samþykkti lög um opinber hlutafélög. Ég vil fara aðeins yfir frumvarp sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir er fyrsti flutningsmaður að, ásamt mörgum öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar eins og áður hefur komið fram. En þar segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Opinbert hlutafélag merkir í lögum þessum félag sem íslenska ríkið eða sveitarfélag hefur sömu tengsl við og móðurfélag hefur við dótturfélag …“ Í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir að hlutur íslenska ríkisins í opinberu hlutafélagi verði ekki seldur nema fyrir liggi samþykki Alþingis. Þetta er mjög veigamikið atriði. Ég trúi ekki öðru en að um þetta gæti skapast mikil sátt á Alþingi, að það sé eðlilegt ef við stofnum opinbert hlutafélag, t.d. um Rafmagnsveitur ríkisins, þá þurfi Alþingi að að ákveða hvort eigi að selja það að hluta eða það allt saman. Það kemur líka fram í þessu frumvarpi hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, að hægt sé að setja það inn að aukinn meiri hluta þurfi á Alþingi fyrir samþykki sölu. Auðvitað getur hið sama átt við um sveitarfélög líka, ef einhverjum fyrirtækjum sveitarfélaga er breytt í hlutafélög. Síðast en ekki síst, virðulegi forseti, eiga alþingismenn rétt á að sækja hluthafafundi. En kannski er mest um vert að í opinberu hlutafélagi í eigu íslenska ríkisins skuli félagsstjórn og framkvæmdastjórn veita alþingismönnum upplýsingar um starfsemi félagsins og ákvarðanir sé eftir því leitað. Þessi réttur til upplýsinga er vel skýrður í frumvarpinu. Ég spyr, eins og ég hef áður gert, hv. formann iðnaðarnefndar hvort í stjórnarmeirihlutanum innan iðnaðarnefndar hafi ekki komið til tals að taka frumvarp viðskiptaráðherra mikið endurbætt í gegnum þingið. Þá ættum við lög um opinber hlutafélög og tækjum frumvarpið um Rarik þar á eftir. Af hverju er þessi röð höfð á? Ég held að það hefði verið betra að hafa þann hátt á og ég trúi því að jafnvel hefði skapast meiri sátt um það. Það kann að vera svo að menn vildu að bæði ríkið og jafnvel sveitarfélögin tækju ýmsa starfsemi sína og breyttu í hlutafélagaform og breyttu á þann hátt með öllum þeim kostum sem því fylgja og nokkrum ókostum að vísu líka. En ýmsir kostir geta verið við það, með svona starfsemi og stjórnunarhætti. Menn geta t.d. gert slíkt við starfsemi á vegum sveitarfélaga. Virðisaukaskattur yrði þá bæði sem innskattur og útskattur. Fyrirtækin yrðu gerð virðisaukaskattskyld o.s.frv. Ég hef áður nefnt að það gæti verið skynsamlegt fyrir sveitarfélög að fá heimild til að breyta áhaldahúsum sínum í opinber hlutafélög. Það gæti gert það auðveldara að bjóða út ýmsa þætti í rekstri, t.d. snjómokstur, viðhald á holræsakerfi, vatnskerfi eða hvað sem er. Mig vantar enn þá svar við því. Ég vænti þess að það komi á eftir. Ekki má gleyma að um opinber hlutafélög hefur verið rætt í þinginu. Hv. þm. Mörður Árnason bar fram fyrirspurn til viðskiptaráðherra um afstöðu hans til opinberra hlutafélaga og um hvort viðkomandi ráðherra hygðist beita sér fyrir lagasetningu um það efni. Það kom fram í svari ráðherra að það væri ekki unnið á vegum ráðuneytisins. Hins vegar hefur verið sett í gír og búið til frumvarp sem flutt hefur verið en er ekki líkt því nógu gott. Það tekur ekki á nógu mörgu þáttum. Áður hafði líka hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og fleiri þingmenn Samfylkingarinnar margsinnis flutt frumvarp um breytingar á lögum um hluthafafélög þar sem lagt var til að bætt yrði inn í ákvæðum um upplýsingaskyldu hlutafélaga í eigu ríkisins til Alþingis. Í upphafi þessa þingvetrar boðaði Samfylkingin það sem eitt af þingmálum sínum að flytja frumvarpið sem ég hef gert að umtalsefni og mæli með, þ.e. frumvarpi um opinber hlutafélög. Virðulegi forseti. Ég fer senn að ljúka ræðu minni um þetta mál en vil ítreka að ég hef ekki verið hræddur við að breyta ríkisfyrirtækjum eða stofnunum og gefa þeim möguleika á að reka sig í formi hlutafélags. En nú er ég þó dálítið hræddur við það, en kannski eru það sporin sem hræða. Sú breyting í raforkugeiranum sem hefur leitt til mikilla hækkana hjá töluverðum fjölda notenda, sama hvort sem það er hjá Rarik, Orkubúi Vestfjarða eða öðrum, er hrikaleg. Það hefur verið gert að umtalsefni. Þingmenn Framsóknarflokksins hafa með iðnaðarráðherra í broddi fylkingar reynt að gera allt sem þeir geta til að andmæla því að hækkun hafi orðið og benda á aðra sem hafi fengið lækkun. Það kann vel að vera að svo sé en ekki verður hjá því litið að við höfum þegar undir höndum reikninga frá fjölmörgum aðilum, bændum, íbúum í smærri byggðarlögum og öðrum, þar sem þeir sýna fram á stórhækkun. Hækkun er vegna þessara breytinga sem gerðar voru og hefur ekki verið tekið á því máli, þrátt fyrir lítilsháttar aukið framlag til niðurgreiðslna. Auðvitað var hluti af því sú breyting sem iðnaðarráðherra beitti sér fyrir, er niðurgreiðsluþakið var lækkað úr 50.000 kílóvattsstundum niður í 35.000 kílóvattsstundir. Þótt ég taki undir það sem hv. formaður iðnaðarnefndar var svo ánægður með áðan er hann nefndi að þetta niðurgreiðsluhlutfall hefði verið hækkað er rétt að hafa í huga, virðulegi forseti, að það var hækkað í 40.000 kílóvattsstundir. Eftir standa þá 10.000 kílóvattsstundir frá breytingunni úr 50.000 kílóvattsstundum niður í 35.000. Þessar breytingar hafa komið allra verst niður á bændum og íbúum lítilla byggðarlaga. Við sjáum auðvitað og höfum heyrt af og fengið að sjá - vonandi fleiri þingmenn en ég - reikninga þar sem munar mjög miklu, 20–40%, bara við að fara fyrir eitt fjall. Þar hef ég í huga dæmi um reikninga frá Ísafirði og Súðavík. Ég gæti tekið dæmi um það sem maður hefur séð frá Raufarhöfn, sem hefur verið tekið vel saman af þeim ágæta sveitarstjóra og sveitarstjórn, sem sýnt hefur fram á miklar hækkanir. Það eru þessi spor sem ég tel að hræði. Hins vegar tel ég að þessi formbreyting á Rafmagnsveitum ríkisins, að leyfa þeim að fara í hlutafélagaform, muni ekki gera neitt verra. En ef hæstv. ríkisstjórn dettur í hug að breyta þessu, að selja hluta eða allt, þá er ég í sjálfu sér ósammála. Ég ítreka það, virðulegi forseti, sem ég hef sagt áður, að ég hefði viljað sjá lög um opinber hlutafélög verða að veruleika áður en að þessari lagasetningu kæmi og skil ekki enn hvers vegna svo var ekki. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum spyrja hv. þingmann, formann iðnaðarnefndar, Birki Jón Jónsson út í þá breytingartillögu sem fulltrúar Samfylkingarinnar í iðnaðarnefnd, hv. þm. Jóhann Ársælsson, Helgi Hjörvar og Katrín Júlíusdóttur, flytja við 3. gr. Breytingartillagan er sú að fjármálaráðherra fari með eignarhlut ríkisins í Rafmagnsveitum ríkisins hf., eða Rarik hf., í stað iðnaðarráðherra. Hver er afstaða Framsóknarflokksins í því máli? Ég fyrir mitt leyti held að það sé réttara að fjármálaráðherra fari með þennan eignarhlut. En ég vænti þess að heyra skýringu Framsóknarflokksins á því, þ.e. hvort þeir styðja þá hugmynd. Af hverju hafa menn ekki sett slíkar hugmyndir fram eða er þetta átakamál milli ráðuneyta. Hér eru átök milli ráðherra Framsóknarflokksins, hugsanlega við ráðherra Sjálfstæðisflokksins. En síðast urðum við vitni að því, í vatnalögunum, að iðnaðarráðherra seildist inn í málefni landbúnaðarráðherra. Það kom fram við lok þeirrar umræðu á skemmtilegan hátt, þegar hæstv. landbúnaðarráðherra kom í ræðustól og lýsti yfir öllum þeim mistökum sem þar höfðu átt sér stað. Spurningin er hvort hér séu enn ein mistökin á ferðinni, gagnvart 3. gr., að iðnaðarráðherra fari með þennan eignarhlut í stað fjármálaráðherra? Hin spurning mín, virðulegi forseti, til hv. formanns iðnaðarnefndar er: Af hverju eru opinberu hlutafélögin ekki tekin í gegn fyrst og lög samþykkt um þau og Rafmagnsveitum ríkisins síðan breytt í opinbert hlutafélag.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður Kristján L. Möller segist ekki hafa verið hræddur við, eins og hann orðaði það, að breyta opinberum stofnunum í hlutafélög. En jafnframt kom fram í máli hans að hann telur mjög mikilvægt að Rafmagnsveitur ríkisins hf. verði eftir sem áður alfarið í eigu ríkisins. Við þessa umræðu hefur komið fram að talsmenn Sjálfstæðisflokksins eru mjög eindregið á því að það komi vel til greina að selja hluti í Rarik hf. Margir tala beinlínis fyrir því. Við höfum heyrt hæstv. iðnaðarráðherra tala um markaðsvæðingu og einkavæðingu raforkugeirans. Hún hefur vísað í lífeyrissjóði og til þess að úrelt sé að ríkið eigi þessa starfsemi. Við höfum heyrt um það rætt af hálfu annarra talsmanna Framsóknarflokksins að þeir sjái það eitt fyrir sér sem handfast að meiri hlutinn í Rarik hf. verði í eigu ríkisins þegar fram líða stundir. Um það er ekkert staðhæft en sú framtíðarsýn er máluð upp þrátt fyrir 3. gr. frumvarpsins. Ég spyr hv. þingmann, í ljósi alls þessa, af því að hann gerði hræðsluna að umtalsefni: Er ekki ástæða til að óttast að þegar búið er að færa Rarik í söluform, búið að markaðsvæða það að öllu formi til, að skrefið verði stigið til fulls eins og gert hefur verið með nánast allar 

Virðulegi forseti. Jú, í raun og veru, ég held að það skilji ekki mikið á milli okkar hv. þingmanns hvað varðar hræðsluna. Það er kannski grundvallaratriði. Þrátt fyrir það held ég að Rafmagnsveitur ríkisins eigi að fá það form að geta rekið sig eins og hvert annað hlutafélag, þó með þeim fyrirvörum sem ég hef sett hér að Sjálfstæðisflokkurinn nái því ekki í gegn að braska með eða selja hluti eða allt hlutafélagið sem við erum að tala um að stofna, þ.e. Rafmagnsveitur ríkisins, Landsvirkjun eða annað. Maður verður að trúa því og treysta að framsóknarmenn, sem þó kalla ekki allt ömmu sína í þessu, hafa þó sagt hér að það komi aldrei til greina að selja það. Sá fyrirvari sem ég hef haft hér er vegna þeirra breytinga sem gerðar voru í raforkulagakerfinu og vegna þeirra upplýsinga sem þar komu fram og ég gerði að umtalsefni áðan og hef gert áður, þ.e. vitlausar eða rangar upplýsingar í iðnaðarnefnd sem komu auðvitað í bakið á mönnum og sú hækkunaralda sem reið yfir. Ég vil ekki trúa því, og kannski treystir maður á það hve stutt er til alþingiskosninga, að farið verði í að selja Rafmagnsveitur ríkisins. Hv. þingmaður tekur eftir því að þau togast dálítið á hjá mér þessi sjónarmið og sjónarmiðið sem ég gerði líka að umtalsefni, þ.e. um möguleika Rafmagnsveitna ríkisins til að keppa á þessum markaði við önnur félög, t.d. eins og að kaupa þær bæjarveitur sem mörg sveitarfélög hafa því miður neyðst til að selja út af skuldastöðu. Þessar áhyggjur eru því kannski mjög svipaðar hjá mér og hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Ég tel að hægt sé að ná þeim markmiðum sem margir vilja ná varðandi sveigjanleika og möguleika þessa fyrirtækis til að athafna sig á markaði með öðru rekstrarformi en hlutafélagaforminu. Ég bendi þar t.d. á sameignarfyrirkomulagið. Varðandi áherslur Sjálfstæðisflokksins eða margra þingmanna hans sem hafa áhuga á að einkavæða og selja þessa starfsemi þá er á tvennt að líta varðandi Framsókn. Bæði það að ráðherrar flokksins, eða sérstaklega einn ráðherra flokksins hefur beinlínis talað fyrir markaðsvæðingu og einkavæðingu þessarar starfsemi. Og á hitt er einnig að líta, og það er dapurlegt hlutskipti Framsóknarflokksins sem ég kemst ekki hjá að vekja athygli á, að orð Framsóknarflokksins í þessum efnum hafa ekki reynst mjög haldgóð. Sú var tíðin að Framsókn sagði að það kæmi aldrei til greina að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Hvað liggur núna fyrir þinginu? Frumvarp um að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Framsókn sagðist aldrei mundu hlaupa frá Íbúðalánasjóði. Hvað er núna á döfinni? Ég veit það ekki, ég get ekkert fullyrt um það, en ég fæ ekki betur séð en að komin sé hreyfing á það mál líka. Því miður er það svo að í þessum miklu heitstrengingum og svardögum Framsóknarflokksins, um að ekki komi til greina að hlutafélagavæða og selja, hefur reynst afar lítið hald. Ég óttast ekki endilega að Rarik hf. verði selt á næstu mánuðum eða missirum en ég held að með hlutafélagavæðingunni sé fyrirtækið komið í umbúðir fyrir sölu. Ég tel að við eigum frekar að fara inn í annað rekstrarform, 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þau varnaðarorð, mörg hver, sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur hér uppi. Ég vitnaði áðan í það sem kemur fram í frumvarpi hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur um opinber hlutafélög þar sem hún telur upp þau íslensku ríkisfyrirtæki sem breytt hefur verið í hlutafélög og hafa síðan verið seld. En svo er líka tekið dæmi um Orkubú Vestfjarða og Hitaveitu Suðurnesja sem hefur verið breytt í hlutafélag en eru ekki á sölumarkaði. Það sem ég var að reyna að gera grein fyrir er að mér finnst ekki gott að fyrirtæki eins og Rafmagnsveitur ríkisins, en ég vil veg þeirra sem mestan, hafi ekki sömu möguleika og önnur orkufyrirtæki, t.d. í eigu sveitarfélaga. Tökum dæmi eins og Norðurorku, Orkubú Vestfjarða eða Hitaveitu Suðurnesja, sem getur þess vegna tekið sig til og keypt hitaveitur eða rafveitur hvar sem er á landinu, eða jafnvel sameignarfélagið Orkuveitu Reykjavíkur sem er mjög öflugt og sterkt fyrirtæki. Þá vil ég að Rafmagnsveitur ríkisins hafi frekar þann möguleika að taka þátt í slíku vegna þess að ég vildi frekar að t.d. Rafmagnsveitur ríkisins ættu ýmsar orkuveitur sem hér hafa verið taldar upp og sem hafa verið keyptar undanfarin ár, eins og t.d. rafveita og hitaveita Siglufjarðar sem ég tók þátt í að selja 1991. Ekki með glöðu geði, síður en svo.

Orkuveita Reykjavíkur er sameignarfélag.

Það er rétt. Vegna þess að ekki náðist samstaða um að breyta því þannig. Ég veit ekki hvort það háir þeim rekstri nokkuð. Ég veit það ekki, ég held ekki. En aðalatriðið er þetta. Ég tók það líka skýrt fram, virðulegi forseti, að það eru ákveðin spor sem hræða. Það eru auðvitað yfirlýsingar t.d. formanns Sjálfstæðisflokksins, eftir að hann var kjörinn formaður flokksins, um að einkavæða meira. Þá er það okkar, fulltrúa annarra flokka, að reyna að hafa garminn hann Ketil með, þ.e. Framsóknarflokkinn, við að koma í veg fyrir að svoleiðis geti gerst.

Hæstv. forseti. Á fundi með formönnum þingflokka fyrr í dag lýsti forseti þingsins yfir þeim ásetningi sínum að hér yrði kvöldfundur. Ekki voru nefndar neinar tímasetningar í því efni en lögð áhersla á að fundað yrði í kvöld. Nú leikur mér forvitni á að vita hvað kvöldið er langt hér á bæ á þessum herrans degi, og hvort eitthvað hafi verið ákveðið um það af hálfu forseta þingsins og stjórnar þingsins hve lengi þessum þingfundi verði haldið áfram. Það er mjög mikilvægt að við sem tökum þátt í umræðunni fáum upplýsingar um það.

Forseti vill geta þess að enn eru nokkrir á mælendaskrá og það fer að sjálfsögðu eftir því hve lengi menn tala hvað hægt er að ganga á mælendaskrána, en það er sjálfsagt að halda þingfundi eitthvað áfram.

Frú forseti. Þetta voru mjög klén svör af hálfu forseta. Kannski hefur hæstv. forseti ekki heyrt spurninguna en hún snerist um það hve lengi væri fyrirhugað að halda fundi áfram. Það hafði verið talað um kvöldfund en ekki næturfund. Þá skiptir máli hvernig forseti skilgreinir kvöld, hvenær því lýkur og hvernig hún hyggst láta umræðuna vinda áfram hvað það varðar. Ég er á mælendaskrá og á eftir að koma allmörgum atriðum að varðandi þetta stóra mál, um einkavæðingu Rariks. Ég á eftir allmörg atriði sem ekki hafa komist að og á erfitt með að sjá að það gangi eftir að þessari umræðu ljúki á þeim tíma sem ég hef venjulega skilgreint sem kvöld. Ég vil því inna hæstv. forseta eftir því hvort hún geti tilgreint hvenær hún hyggist láta umræðunni ljúka í kvöld eins og umtalað var, eins og hv. formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs minntist á og vitnaði þar til fundar í morgun. Frú forseti. Hvenær hyggst forseti láta kvöldið enda?

Forseti vísar til fyrra svars og nú verður gengið á ný til dagskrár.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Eins og umræðan í dag hefur gefið til kynna liggur hér auðvitað fiskur undir steini, eins og í mörgum sambærilegum málum sem ríkisstjórnin hefur verið að koma með inn í þingið á undanförnum missirum, en ég mun fara yfir það í ræðu minni á hvern hátt þetta mál tengist öðrum málum sem ég kalla sambærileg á þessum þingvetri. Fyrst langar mig að fara nokkrum orðum um þau atriði sem ég gerði að umtalsefni í stuttu andsvari mínu við hv. þm. Birki Jón Jónsson, formann iðnaðarnefndar, í upphafi umræðunnar. Það er um skortinn á rökstuðningi fyrir því að þessar breytingar séu framkvæmdar. Það kemur fram, bæði í þessu frumvarpi og sömuleiðis í máli hv. þingmanns, formanns iðnaðarnefndar, að hér sé fyrst og fremst um að ræða þörfina á sveigjanleika. Hv. formaður iðnaðarnefndar hafði um það mörg orð hve mikil þörf væri á að hafa sveigjanleika í rekstri fyrirtækis eða stofnunar á borð við Rafmagnsveitur ríkisins en skýrði í engu hvers vegna það væri svo mikilvægt að þessi sveigjanleiki væri til staðar. Hann talaði að vísu um það að menn þyrftu að geta tekið ákvarðanir með skjótum hætti, hann kvartaði undan því að svo langur vegur væri upp í ráðuneyti til bera ákvarðanir undir starfsmenn ráðuneytisins eða ráðherrann og þar af leiðandi þyrfti að færa völdin heim til forstjórans sem gæti þá tekið skjótar ákvarðanir á heimavelli. Þetta var að því að mér skildist á hv. formanni iðnaðarnefndar skilningur hans á hugtakinu sveigjanleika og þörfin á auknum sveigjanleika var skýrð á þennan hátt. Við spurningunni hvernig þessi sveigjanleiki gæti síðan tryggt okkur neytendum lægra verð á raforku var fátt um svör, en hv. formaður iðnaðarnefndar fullyrti jafnframt, og gott ef ég heyrði ekki hæstv. iðnaðarráðherra fullyrða eitthvað svipað, að þessi sveigjanleiki og það að breyta Rarik í hlutafélag ætti eftir að færa neytendum lægra verð á raforku. Ég dreg þessa fullyrðingu í efa, svo ekki sé meira sagt, og ég tel að hv. þingmenn og hæstv. ráðherra Framsóknarflokksins þurfi að gefa skýrari svör en þeir hafa gert hingað til, því það vita allir sem vita vilja að hlutafélagavæðing fyrirtækis eða stofnunar á borð við Rafmagnsveitur ríkisins ein og sér færir neytendum ekki lægra raforkuverð. Það er eitthvað annað sem þar þarf að koma til og það þarf að koma fram í umræðunni svo óyggjandi sé. Það vita allir sem vita vilja, eins og ég sagði, að hlutafélagaform velur maður því félagi sem maður vill að sé í samkeppnisrekstri og að rekið sé með arðsemissjónarmið að leiðarljósi frekar en nokkuð annað. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa farið yfir það í löngu máli á hvern hátt arðsemiskrafan sem ríkisstjórnin gerir til þessa félags þvælist fyrir okkur vegna þess að hér er auðvitað bara um dulbúinn samkeppnisrekstur að ræða. Það kemur að sjálfsögðu fram í umsögnum ákveðinna aðila hér í umsagnabunkanum um þetta mál sem ég mun fara yfir síðar í ræðu minni, frú forseti. Í rökstuðningi hv. iðnaðarnefndar fyrir breytingunum, sem birtist á þingskjali 912, segir á þessa leið, með leyfi forseta: „Rökstuðningurinn fyrir þessum breytingum er m.a. að hlutafélagaform henti betur í því umhverfi sem starfsemin býr við og að reksturinn verði sveigjanlegri. Þá er talið að fjárfestingar og nýjungar í rekstri verði auðveldari í framkvæmd. Einnig takmarkast ábyrgð ríkissjóðs á rekstri fyrirtækisins við hlutafjáreign og ábyrgð stjórnenda eykst.“ Sem sagt, enginn frekari rökstuðningur fyrir þessari miklu þörf fyrir sveigjanleikann og ekki heldur rökstuðningur á setningunni um að fjárfestingar og nýjungar í rekstri verði auðveldar í framkvæmd í félaginu háeffuðu. Ég fullyrði, frú forseti, að hér sé mikil bábilja á ferðinni, mikil öfugmæli og hér sé eingöngu um að ræða þráhyggju núverandi ríkisstjórnar og ég hef leyft mér að halda því fram að hér sé Framsóknarflokkurinn að hluta til að ganga erinda Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórninni. Framsóknarflokkurinn fékk í kaupunum þegar þessi ríkisstjórn var sett á laggirnar sína Kárahnjúkavirkjun og sína stóriðju í formi álvæðingar Íslands en á móti kom að þeir áttu að sætta sig við að ríkisstofnanir yrðu háeffaðar í meira mæli en nokkur dæmi væru um. Svo er það þannig og það er hálfhlálegt, frú forseti, að það vill svo til að framsóknarráðherrarnir þurfa hér að ganga fram fyrir skjöldu aftur og aftur með frumvörp af þessu tagi þar sem ríkisfyrirtæki eða ríkisstofnanir eru háeffuð, auðvitað með það að markmiði að selja síðar og kannski ekki mikið síðar heldur bara skömmu síðar. Eða hvað kemur fram í umsögnum þeirra orkufyrirtækja sem skrifa til iðnaðarnefndar í tilefni af þessu frumvarpi? Hvað segir Hitaveita Suðurnesja um málið? Eða Norðurorka hf. eða Orkuveita Húsavíkur? Við skulum aðeins grípa niður í bréf Norðurorku um málið. Ætli Norðurorka sé svo sátt við það að hlutabréfið í Rarik hf. verði í eigu ríkisins svo lengi? Auðvitað ekki. Í bréfi Norðurorku sést afar skýrt hvað undir býr. Norðurorka hf. telur að með tilliti til nýskipunar raforkumála sem hæstv. iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir hefur haft forgöngu um að koma á þá væri eðlilegast að gefa, og nú ætla ég að fá að vitna beint í umsögnina, með leyfi forseta: „… öðrum starfandi dreifiveitum tækifæri til að kaupa dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins. Vitað er að áhugi dreifiveitnanna er fyrir hendi. Það er ekki hlutverk ríkisins að reka raforkudreifiveitu frekar en símadreifikerfi.“ Þetta segir Norðurorka og þetta er auðvitað það sem undir býr. Þessi fyrirtæki, þessi hlutafélög sem þegar eru orðin til vilja fá að kaupa sig inn í Rarik hf. strax, fá að kaupa út úr því ákveðnar eignir sem þessum félögum hugnast ekki að hafa í ríkiseigu. Í umsögn Norðurorku segir enn fremur, með leyfi forseta: „Áhugi er einnig fyrir hendi hjá orkufyrirtækjum að kaupa hitaveitur Rariks.“ Hvað erum við að segja hér, frú forseti? Við erum komin inn í grunnþjónustuna miklu lengra en góðu hófi gegnir þegar Norðurorka hf. er farin að segja, og ekki bara Norðurorka hf. heldur Hitaveita Húsavíkur og Hitaveita Suðurnesja og gott ef ekki fleiri umsagnaraðilar tala algerlega tæpitungulaust um að ríkið eigi að selja hlut sinn í dreifiveitum Rariks og sömuleiðis hitaveitu Rariks. Svo segja menn í Norðurorku áfram í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Hvað varðar vatnsaflsvirkjanir Rafmagnsveitna ríkisins ætti það að vera keppikefli ríkisins að selja þær á frjálsum markaði til að stuðla að aukinni samkeppni á sviði raforkuframleiðslu í nýju markaðsumhverfi raforkuframleiðslu og sölu.“ Er hægt að segja þetta mikið skýrar? Nei, auðvitað er það ekki hægt. Hér talar félag, eitt af þessum félögum sem standa næst Rarik og einn af samkeppnisaðilunum, sem vill gera hvað? Fyrr en seinna á að kaupa stóra hluti út úr þessu háeffaða félagi, áður en löggjöfin er farin í gegn á Alþingi. Svo segja menn fullum fetum að það séu engin áform uppi um að selja. En hvað með þennan þrýsting sem er ekki einu sinni dulinn? Hann er opinber í umsögnum orkufyrirtækja um allt land, í umsögnum um þetta mál. Norðurorka segir, enn fæ ég að vitna í þá umsögn, með leyfi forseta: „Hugmyndir orkufyrirtækja ríkisins um stofnun raforkusölufyrirtækis þar sem m.a. virkjanir Rariks yrðu lagðar inn sem hlutafé ganga þvert á þá meginreglu að ríkið skuli ekki vera þátttakandi í fyrirtækjarekstri á samkeppnismarkaði.“ Það er hæstv. iðnaðarráðherra sem á í orði kveðnu að hafa yfir þessum orkufyrirtækjum að ráða, undir hana heyrir verksvið þessara fyrirtækja í öllu falli, þetta eru ráðleggingarnar sem þessi fyrirtæki gefa: hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórn eiga að hætta við að hugsa þetta svona - ég veit ekki hvort ég á að segja sósíalistískt að hafa þetta í eigu ríkisins, þetta félag, heldur bara drífa sig í að selja það strax. Hvað erum við að tala um hér? Er þetta rétt sem Norðurorka segir að hér sé eingöngu verið að tala um þátttakanda í fyrirtækjarekstri í samkeppnismarkaði? Er Rarik hf. eða Rafmagnsveitum ríkisins ætlað að vera eingöngu fyrirtæki sem tekur þátt í samkeppnisrekstri? Ónei. Fyrirtækinu er auðvitað ætlað að sjá fyrir stórum hluta grunnþjónustu í þessu samfélagi. Starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins hefur aldrei fjallað um neitt annað en grunnþjónustu og misskilningur ríkisstjórnarinnar í þessum efnum er orðinn hlálegur og hefur farið út úr öllu korti þar sem horft er fram hjá því að grunnþjónustan sé í eðli sínu ekki vænleg til samkeppni og það eigi ekki að setja grunnþjónustu samfélagsins út á markað eins og hverja aðra vöru. Eða hvar eru gamlar hugsjónir um öryggisnetið í samfélaginu, um að fólk eigi að búa við jöfnuð hvar á landinu sem það býr? Það er allt saman fokið út í veður og vind hjá þessum ágætu flokkum og ég treysti því að þeir kjósendur sem bera ábyrgð á því að þessir flokkar sitji að völdum fari að hugsa sitt mál, fari að hugsa um hvort það sé einleikið að þessir flokkar skuli setja fram mál eftir mál þar sem ríkisfyrirtæki sem hafa starfað í grunnþjónustu áratugum saman séu nú tugum saman, liggur mér við að segja, háeffuð auðvitað með það að markmiði að selja þau að hluta eða öllu leyti í fyllingu tímans. Sú fylling tímans virðist standa nær en virtustu frjálshyggjumenn hafa þorað að vona. Það sýna þær umsagnir sem setja mikinn þrýsting á ríkisvaldið í þessum efnum. Norðurorka hf. fjallar sérstaklega um 3. gr. sem varðar eignarhald hlutabréfanna í hlutafélaginu sem stofna á og segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Það er mat Norðurorku hf. að óþarft sé að stofna hlutafélag um Rafmagnsveitur ríkisins þar sem ríkissjóður skal vera eini hluthafinn. Það þýðir að mestu óbreytt ástand frá því sem nú er. Sé það ætlun ríkisins að selja síðar hluti í félaginu er eðlilegt að orða þetta ákvæði öðruvísi, t.d. „Öll hlutabréf í félaginu skulu í upphafi vera í eigu ríkissjóðs.““ Þetta er tillagan frá Norðurorku að orðun 3. gr. Hvers vegna? Jú, þeir eru á móti því hjá Norðurorku að hafa þessi stífu ákvæði, sem þeir kalla, um eignarhald hlutafjárins inni í lögunum vegna þess að þeir vilja að sá ásetningur sem kemur fram í 5. lið athugasemda með frumvarpinu, þ.e. ásetningurinn um að með þessu móti sé opnað fyrir möguleika á að aðrar orkuveitur geti orðið hluthafar í félaginu, sé þrengdur verulega með því að hafa öll hlutabréfin í eigu ríkissjóðs. Menn vilja þannig gefa þetta frjálst sem allra fyrst eins og berlega kemur fram í þessari umsögn sem ég vitna hér til. Síðar í umsögn Norðurorku kemur fram og reyndar í umsögnum fleiri orkufyrirtækja, að þau telji fráleitt að iðnaðarráðherra fari með eignarhlut ríkisins í félaginu. Þau telja að iðnaðarráðherra sé of hagsmunatengdur því hann sé ráðherra orkuiðnaðarins alls, hann sé einnig yfirmaður Orkustofnunar og honum beri því að gæta jafnræðis og það sé ekki heppilegt að hann sé í þeirri stöðu að þurfa að gæta hagsmuna eins orkufyrirtækis sérstaklega sem fulltrúi eigenda þeirra. Þannig að áður en hlutafélag um Rarik er orðið til þá virðast orkufyrirtækin nánast á einu máli um að hér eigi að losa um eignarhald ríkisins strax og að það sé fullkomlega óþarft millistig að halda þessum hlutabréfum í eigu ríkisins. Hér er algerlega dagljóst, frú forseti, að hverju er stefnt. Það má lesa í þessum umsögnum þessara umsagnaraðila og það er skrum sem kemur frá hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans í þessari umræðu að ekki standi til að selja eignarhlutana í heilu lagi eða í bútum út úr þessu fyrirtæki. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur gengið fram fyrir skjöldu nú í umræðunni þar sem við höfum lagt verulega áherslu á það að félag eða fyrirtæki á borð við Rarik og Rafmagnsveitur ríkisins og orkufyrirtækin séu best komin í opinberri eigu enda sé hér um grunnþjónustu í samfélaginu að ræða og að okkar mati enginn fótur fyrir því að reka þessi fyrirtæki með arðsemissjónarmiðum enda hljóti sá arður að vera tekinn af notendum þjónustunnar, þ.e. að notendur þjónustunnar séu látnir greiða þá arðsemiskröfu í of háu raforkuverði, því það er trúa mín að ef þessar stofnanir og fyrirtæki væru í samfélagslegri eigu og rekin á samfélagslegum grunni þá væri keppikefli hjá þeim að hafa raforkuverðið sem lægst, að tryggja öllum örugga raforku á sem lægstu verði. Í þessari umræðu hefur komið fram í tengslum við stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessum málum, að við höfum staðið fyrir því í Reykjavíkurborg að tryggja að Orkuveita Reykjavíkur verði áfram í samfélagslegri eigu og höfum staðið gegn hugmyndum um hlutafélagavæðingu Orkuveitu Reykjavíkur. Sama má segja um Landsvirkjun og margir hafa séð brýna þörf á því að losa um eignarhlut Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun en eins og mál hafa staðið í þessu lagaumhverfi raforkuframleiðslunnar þá höfum við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og aðrir sem starfa undir merkjum þess flokks ekki talið það ráðlegt að losa um eignarhlut Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun. Við teljum að það styrki fyrirtækið og þjónustuna sem fyrirtækið á að veita að vera í samfélagslegri eigu sem flestra og eins og málum er háttað í þessu umhverfi höfum við ekki talið ráðlegt eða skynsamlegt að setja Landsvirkjun í heilu lagi yfir til ríkisins. Enda hvað mundi þá gerast? Þá blasir við og höfum við reyndar heyrt yfirlýsingar bæði frá hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. utanríkisráðherra Geir H. Haarde í þeim efnum að ekki standi til að Landsvirkjun verði um aldur og ævi í eigu ríkisins og í fyllingu tímans verði það háeffað og þá að sjálfsögðu mundi hefjast sami dansinn í kringum Landsvirkjun eins og önnur fyrirtæki og félög sem hafa verið háeffuð hingað til. Ég þykist muna það rétt að hæstv. iðnaðarráðherra hafi haft á orði á sínum tíma og ekki fyrir svo margt löngu að á endanum, jafnvel innan átta ára mundi einkavæðingarferli Landsvirkjunar geta hafist. Þetta er allt afar athyglisvert í ljósi þess að dagurinn í dag er einmitt kannski svolítið merkilegur í þessu tilliti og það er athyglisvert að við skulum vera að ræða mál af þessu tagi í dag þegar hæstv. iðnaðarráðherra hefur tilkynnt það í fjölmiðlum að þrjár stofnanir hins opinbera verði nú sameinaðar undir einum hatti en þessar þrjár stofnanir eru stofnanir sem hún hefur verið gagnrýnd ansi mikið fyrir að hafa ekki sinnt sem skyldi. Það eru Byggðastofnun, Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingaiðnaðarins sem stendur til að sameina undir hatti Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Stofnunin á að hafa aðsetur á Sauðárkróki og hún á að taka til starfa um áramótin og nú hefur verið lagt upp í umfangsmikla kynningu á þessum breytingum þar sem fulltrúar atvinnulífsins, starfsmenn viðkomandi stofnana og fleiri koma við sögu. Allt er þetta gert eftir því sem aðstoðarmaður ráðherra, Páll Magnússon segir í fréttatilkynningu sem birtist á vef Ríkisútvarpsins fyrr í dag, með það fyrir augum að það þurfi að gera starf þessara stofnana markvissara. Það vantar bara að segja líka: Og sveigjanlegra. Ég spyr: Hvað heldur þingheimur að við þurfum að bíða lengi eftir því að þessi nýja nýsköpunarmiðstöð sem á nú að fara að búa til úr þessum þremur góðu og gegnu stofnunum, Byggðastofnun, Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, verði lengi einungis Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Hversu langt telja menn að sé þess að bíða að Nýsköpunarmiðstöð Íslands fái hf. fyrir aftan nafnið sitt? Mín spá er sú að það eigi jafnvel eftir að verða fyrr en fólk grunar, kannski í því ferli sem fram undan er núna við að sameina þessar þrjár stofnanir. Ég minni fólk á frumvarp sem er til meðferðar í umhverfisnefnd Alþingis og fjallar um Matvælarannsóknir hf. Þar er einmitt verið að sameina þrjár öflugar rannsóknastofnanir hins opinbera undir einn hatt og það er ekki verið að pukrast neitt með það. Strax er vaðið í háeffunina. Á sama tíma er, eins og komið hefur fram í þessari umræðu, fyrir þinginu mál sem varðar hlutafélög í opinberri eigu sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur sjálf lagt fram. En ekki er mikill vilji til að ræða hér af einhverri dýpt opinber hlutafélög eða hlutafélög í opinberri eigu. Það mál er látið dankast og hvert háeffunarmálið af öðru er látið fara í gegn. Ríkisútvarpið hefur einnig verið nefnt í þessari umræðu. Það er auðvitað enn ein vitleysan sem stefnir í, enn ein háeffunin, og eins og menn rekur eflaust minni til í umræðunni um Ríkisútvarpið þá er ljóst að Ríkisútvarpið hf. verður ekki þessi öfluga menningarstofnun sem það hefur hingað til verið, ekki neitt langt inn í framtíðina, enda er heimild fyrir því í frumvarpinu að þeir hlutar stofnunarinnar sem eru í samkeppnisrekstri geti átt það á hættu að þeir verði sameinaðir öðrum félögum eða fyrirtækjum úti í bæ, að sú starfsemi verði mögulega tálguð utan af stofnuninni og eftir standi Ríkisútvarpið hf. sem verði berstrípað almannaþjónustuhlutverkið. Þegar sjálfstæðismenn og framsóknarmenn tala um það þá hljómar það eins og almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins verði eiginlega ekkert annað en tilkynningar til sjófarenda og tilkynningar frá hinu opinbera og svo kannski einhverjir fræðsluþættir sem alveg borin von er að nokkrar aðrar stöðvar sem reknar eru með arðsemissjónarmið að leiðarljósi geti farið út í að framleiða. Það er deginum ljósra að hér ber allt að sama brunni. Hlutafélagavæðing ríkisstjórnarinnar er farin að minna allóþyrmilega á stóriðjuvæðingu hennar. Ég undrast það að fólk sem maður skyldi ætla að væri í einhverjum tengslum við fólk og samfélagið í landinu skuli vera svona einsýnt, svona þröngsýnt og það skuli fá svona fáar hugmyndir. Það virðist vera árátta hjá þessu fólki sem heldur um stjórnartaumana að það skuli ekki sjá nein tækifæri í því sem er. Það felast aldrei nein tækifæri í því sem við höfum. Það verður alltaf að byrja á því að kúvenda og alls ekki má byggja á því sem við höfum haft eða þeirri stefnu og hugmyndafræði sem þetta samfélag hefur verið rekið á. En það vill svo til að samfélagið okkar hefur til skamms tíma verið samfélag, félag sem við eigum saman, sem við rekum saman til að standa undir þjónustunni við samfélagið sem við viljum reka saman, þar sem fólk getur verið öruggt um að fá þá grunnþjónustu sem samfélag af okkar stærð og tegund kallar á. En allt þetta er fyrir borð borið hjá þessari ríkisstjórn sem er svo upptekin af háeffuninni og arðsemiskröfunni og sveigjanleikanum að hún sést ekki fyrir. Eitt af því sem gerist við þessa hlutafélagavæðingu, frú forseti, og kannski það allra alvarlegasta, er að ákveðin grundvallarlöggjöf sem á við um félög, fyrirtæki og stofnanir í samfélagslegri eigu, sem á við um grunnþjónustuna í samfélaginu, er fyrir borð borin. Hvaða grunnlöggjöf er þetta? Þetta eru lög á borð við upplýsingalög, stjórnsýslulög, lögin um umboðsmann Alþingis og lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Í langri og ítarlegri umsögn frá BSRB í þessum umsagnabunka má lesa um hvernig menn fara að ráði sínu hér í þessu tilliti. Í umsögn BSRB er eflaust búið að vitna til í umræðunni áður þó ég hafi ekki kannski lagt eyrun að því, frú forseti. Ætla ég því að leyfa mér að vitna beint til umsagnar BSRB sem er dagsett 27. febrúar síðastliðinn. Þar segir, með leyfi forseta: „Ofangreint frumvarp hefur borist BSRB til umsagnar. BSRB leggst alfarið gegn því að frumvarpið verði að lögum með eftirfarandi athugasemdum: BSRB leggur áherslu á að líta beri á raforkukerfi landsins sem hluta af grunnþjónustu sem eigi að að vera á vegum ríkis og sveitarfélaga. Samkvæmt 3. gr. frumvarpsins er ætlunin að Rafmagnsveitur ríkisins skuli vera eign ríkissjóðs og fari iðnaðarráðuneytið með eignarhlutinn. Ekki er auðvelt að átta sig á hvað vakir fyrir stjórnvöldum með þessari breytingu. Tvennt hlýtur að koma til álita. Í fyrsta lagi að til standi að selja rafmagnsveiturnar, nokkuð sem BSRB varar eindregið við enda reynslan erlendis frá af einkavæðingu þessarar starfsemi mjög slæm. Hitt atriðið sem kemur til álita varðar kjör starfsmanna, en í athugasemdum með frumvarpinu segir að með hlutafélagsforminu verði „reksturinn sveigjanlegri.“ Hér er væntanlega verið að vísa til réttarstöðu starfsmanna sem er veikt með þessu frumvarpi. Í umsögn BSRB er fyrst og fremst staðnæmst við réttarstöðu starfsmanna.“ Frú forseti. Þetta er ekki fyrsta umsögnin af þessu tagi sem ég les eftir BSRB í þessari lotu ríkisstjórnarinnar við hlutafélagavæðinguna því sama er upp á teningnum í umsögnum sem varða Matvælarannsóknir hf. og Ríkisútvarpið hf. og örugglega þessar háeffanir sem á undan hafa komið. Nú veit BSRB nákvæmlega um hvað er verið að tala því reynslan af hlutafélagavæðingunni er slæm. Réttur starfsmanna hefur verið fyrir borð borinn. Það hefur verið gengið á rétt starfsmanna sem fólk hefur átt með lögum og jafnvel þó svo það sé reynt að láta líta svo út sem starfsmenn sem starfa hjá viðkomandi stofnunum þegar hlutafélagavæðingin átti sér stað njóti áfram þeirra réttinda sem samið hafði verið um fyrir þá og þeir hafi notið til þessa þá er alla vega alveg ljóst að nýir starfsmenn njóta ekki sömu réttinda. Þá erum við búin að setja þetta allt saman í þann farveg sem ríkisstjórnin vill hafa, þar sem forstjórinn er einvaldur, þar sem hann hefur svo mikinn sveigjanleika eins og það heitir að hann getur rekið fólk og ráðið fólk eins og hann listir án áminninga, án þess að nokkrum formlegum leiðum sé fylgt, og það er mikil afturför, frú forseti. Þegar löggjafarsamkundan gengur fram fyrir skjöldu og þeir tveir stjórnmálaflokkar sem fara hér með völdin, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, bera fyrir borð rétt starfsmanna aftur og aftur og fá á sig umsagnir af því tagi sem hér eru til umfjöllunar, eins BSRB hefur verið að gefa hér, þá skil ég ekki að þessir stjórnmálaflokkar skuli ganga hér um sali jafnhnarreistir og raun ber vitni því þeir bera afar alvarlega gagnrýni á herðum sér sem þeir svara í engu enda eru engin rök sem mæla gegn þeim rökum sem fram eru sett í umsögn BSRB. Þar eru gerðar athugasemdir við breytinguna á réttarstöðu starfsmannanna í löngu máli, við biðlaunaréttinn, við lífeyrisréttinn og við samningsréttinn. Um það eru áhöld hvort verið sé að fara að lögum í þessum efnum varðandi öll þessi réttindi og hvort verið sé að brjóta rétt á starfsmönnum eða ekki. Ég sakna þess að fá ekki um það málefnalegri rök eða málefnalegri umræðu frá hv. formanni iðnaðarnefndar og treysti því að hann komi inn á þessar ávirðingar í seinni ræðu sinni. Af því að ég hef verið að blaða í umsögnum um þetta mál, frú forseti, þá er dálítið athyglisvert að Samtök iðnaðarins skuli skrifa á þeim nótum sem þau gera í sinni umsögn. Þau telja að það hái samkeppni á raforkumarkaði að eignarhald sé á fárra höndum og sömu aðilar eigi að stórum hluta orkuframleiðslu, flutningsnet, dreifikerfi og sölufyrirtækin. Samtök iðnaðarins segja í sinni umsögn að það sé vandséð hvernig samkeppni geti þrifist þegar eignarhaldið er sameiginlegt út allt framleiðsluferlið. Þar eru auðvitað þessi sjónarmið uppi eins og hjá orkufyrirtækjunum sem ég gat um áðan að menn eru ekki ginnkeyptir fyrir því yfir höfuð að ríkið sé að halda í þessi hlutabréf eða hafa þau í sinni eigu nema bara sem styst. Samtök iðnaðarins vísa meira að segja máli sínu til stuðnings til skýrslu Eftirlitsstofnunar EFTA um raforkuiðnaðinn í Evrópu, skýrslu sem kom út 16. febrúar 2006. Samtök iðnaðarins segja að samkvæmt þeirri skýrslu sé talin ástæða til að skoða nánar sameiginlegt eignarhald framleiðslu og flutnings ásamt lóðréttri samþættingu dreifingar og sölu og hvaða áhrif það hafi á samkeppni á markaðnum og síðan er vitnað beint til þessarar skýrslu. Samtökin gera auk þess athugasemd við það að í frumvarpinu komi ekki fram hvað verði um 24% eignarhluta Rariks í Landsneti og segja nauðsynlegt að skýra það nánar. Nú treysti ég því að þetta verði eitt af þeim atriðum sem hv. formaður iðnaðarnefndar komi inn á. Ég sé þessa ekki getið í nefndaráliti meiri hlutans. Fyrir mitt leyti alla vega þarf ég því á nánari skýringu að halda. Í niðurlagi umsagnar Samtaka iðnaðarins kemur fram að samtökin telji að með stofnun hlutafélags um Rarik gefist tækifæri til að skilja á milli sérleyfisreksturs og samkeppnisreksturs og samtökin telja að heppilegra sé að hafa þá starfsemi aðskilda í tveimur félögum ef ætlunin er að stuðla að markaðsvæðingu og samkeppni á raforkumarkaði. Hér er því verið að setja hæstv. iðnaðarráðherra Valgerði Sverrisdóttur lífsreglurnar um það á hvern hátt eigi að gera þetta og hér er enn eitt dæmi um þennan þrýsting sem er að byggjast upp. Nú standa öll spjót á ríkisstjórninni með þetta og ég þori að fullyrða að það er ekki ætlunin hjá ríkisstjórninni að láta þessi hlutabréf vera í eigu ríkisins nema í afskaplega skamman tíma. Það virðist vera alveg ljóst að bandamenn ríkisstjórnarinnar í þessum efnum vilja að stigin séu stærri skref, gengið lengra og það núna strax þannig að ríkinu verði ekki stætt á því lengi, þ.e. ríkisstjórninni að hafa þessi hlutabréf í sinni vörslu, sem nota bene er það sama og að hlutirnir séu í vörslu þjóðarinnar því þeir fulltrúar sem hingað eru kjörnir á þingi eru nú einu sinni lýðræðislega kjörnir fulltrúar þjóðarinnar sem eiga að tryggja það að vel sé farið með sameiginlegar eigur okkar. Hér er ég með umsögn frá talsmanni neytenda, Gísla Tryggvasyni, sem hefur verið ötull við það núna síðan hann tók við þessu nýja starfi að gefa Alþingi umsagnir um lagafrumvörp enda mikið til hans leitað í þeim efnum. Hann sér nákvæmlega eins og við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þær hættur sem ég hef gert grein fyrir í mínu máli. Hann segir augljóst að tilgangur rekstrarins verði öðrum þræði arðsemi í samkeppnisrekstri. Hann tekur þó ekki afstöðu til þess pólitíska álitamáls í sjálfu sér. Orkuveita Reykjavíkur gefur umsögn um þetta líka. Hún segist starfa á samkeppnismarkaði. Hún gerir athugasemdir við 3. gr. um að iðnaðarráðherra skuli fara með eignarhlut ríkisins í hlutafélaginu og segir að þarna sé um of mikil hagsmunatengsl að ræða því Orkuveitan sjálf sem starfi á samkeppnismarkaði þurfi að sækja um margvísleg leyfi til iðnaðarráðherra sem á sama tíma er þá yfirmaður þriggja annarra orkufyrirtækja. Það eru ekki góðir hættir eða siðir á samkeppnismarkaði að svona skuli háttað þannig að maður spyr: Hvers vegna er þá skrefið ekki stigið til fulls? Það hlýtur að vera handan við hornið og af hverju gera menn það þá ekki bara strax? Því það er auðvitað það sem býr undir og hér eru allir, hér gengur maður undir manns hönd, að benda ríkisstjórninni á að skrefið sé hálfstigið, að eðli málsins samkvæmt eigi að ganga lengra og að engin ástæða sé til að bíða. Þetta er rauði þráðurinn í umsögnunum um þetta mál og þess vegna þarf ríkisstjórnin ekki að kveinka sér neitt undan þeirri umræðu sem hér er til staðar núna því að sú umræða litast af þessari löngun orkufyrirtækjanna eftir því að komast í eigur Rafmagnsveitna ríkisins hf. Svo man ég eftir því, ég finn það ekki í fljótu bragði í umsagnabunkanum, að einhverjir gerðu athugasemdir við það að gert væri ráð fyrir að Rafmagnsveitur ríkisins hétu áfram Rafmagnsveitur ríkisins, hefðu áfram þetta „ríkisins“ í nafni sínu. Ég heyrði ekki í ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar neina skýringu á því af hverju hlutafélagið Rarik eigi að vera kennt við ríkið í nafni sínu. Það er enn eitt dæmið þar sem umsagnaraðilar vilja að búið sé þannig í haginn strax að hægt sé að stíga skrefið um einkavæðinguna sem allra fyrst. Að lokum, frú forseti, ætla ég að geta hér tillögu til rökstuddrar dagskrár, þskj. 990, sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboð höfum dreift hér. Formlega séð er hún kannski ekki komin á dagskrá, ég tel að ekki hafi verið veitt afbrigði fyrir henni, en engu að síður er hún á þingskjali og kemur eflaust til afgreiðslu í tengslum við atkvæðagreiðslu um þetta mál. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggja áherslu á að raforka til almennra notenda og fyrirtækja sé mikilvægur þáttur almennrar grunnþjónustu sem á að reka á félagslegum grunni. Þau skref sem hafa verið stigin í markaðsvæðingu raforkukerfisins hafa þegar leitt til mikilla hækkana á verði raforku til neytenda víða um land, þvert á gefin loforð um annað. Hlutafélagavæðing Rarik er liður í yfirlýstum markmiðum stjórnvalda að einkavæða raforkukerfið og búa orku- og dreifingarfyrirtæki landsmanna undir sölu á almennum markaði. Þau áform eru andstæð hagsmunum almennings í landinu. Með vísan til framanritaðs vísar Alþingi máli þessu frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Slíka tillögu flytja menn ekki nema þeir séu algerlega sannfærðir í hjarta sínu um að verið sé að fara inn á miklar villigötur. Við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, erum algerlega sannfærð um að hér sé verið að fara inn á miklar villigötur og við sjáum það auðvitað í skoðanakönnunum sem gerðar eru þessa dagana á fylgi Framsóknarflokksins að kjósendur Framsóknarflokksins eru sammála okkur. Framsóknarflokkurinn er löngu búinn að svíkja sína upphaflegu hugsjón, þ.e. hugsjónina um að samfélagslegar eignir eigi að vera í vörslu og eigu þjóðarinnar. Það sjá allir í gegnum þetta plott. Það er svo gegnsætt að það er aumkvunarvert. Þetta er hluti af Framsóknarflokknum 2006. Það eru dapurleg örlög að hafa þurft að draga þennan frjálshyggjuvagn, þennan einkavæðingarvagn sjálfstæðismanna, bara fyrir slysið í austri, Kárahnjúkavirkjun, og stóriðjudraum Framsóknar. Frú forseti. Ég enda á sömu nótum og ég byrjaði. Hér er verið að fara inn á miklar villigötur undir fölsku flaggi. Menn segja ekki hlutina eins og þeir eru, láta í veðri vaka að hér sé allt í lukkunnar velstandi og allt eigi að vera í samfélagslegri eigu áfram þó að það verði „háeffað“. Það er bara ekki svo, a.m.k. trúi ég því ekki og ég geri ráð fyrir að þjóðin sé sama sinnis. Fólk trúir þessu ekki. Þetta eru nýju fötin keisarans.

Hæstv. forseti. Við ræðum nú við 2. umr. frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins. Eins og fram hefur komið, og að ég tel mjög skýrt, erum við, allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, algerlega andvíg þessu frumvarpi og höfum verið það frá upphafi. Við höfum lagt fram tillögu til rökstuddrar dagskrár í málinu, þ.e. að vísa málinu frá, eins og gerð hefur verið grein fyrir af þeim hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem tekið hafa til máls fram til þessa. Ég er í hjarta mínu alveg sannfærð um að hv. stjórnarþingmenn, og Framsóknarflokksins þá sérstaklega, því að ég tel að stefna Sjálfstæðisflokksins sé í þeim anda sem frumvarpið segir til um, að styðja frelsi einstaklingsins og að allur rekstur á vegum ríkisins sem hægt er að flytja yfir til einkaaðila og hlutafélaga verði tekinn þaðan og markaðsvæddur. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins tala skýrt í þessu máli en hv. þingmenn Framsóknarflokksins tala um í þessu máli eins og mörgum öðrum að ekki standi til að markaðsvæða Rafmagnsveitur ríkisins frekar en aðrar opinberar stofnanir sem þeir vilja standa vörð um. Reynslan hefur síðan kennt okkur á undanförnum kjörtímabilum að þetta sé frekar í nösunum á hv. þingmönnum en að þeir standi við stóru orðin og yfirlýsingarnar og að þær heitstrengingar endist lengi að viðkomandi fyrirtæki, eins og hið ágæta fyrirtæki Rafmagnsveitur ríkisins, verði ekki alfarið markaðsvædd og komið á þann orkumarkað sem nú hefur skapast með breytingum á orkulögum og að það verði eingöngu tímabundið sem Rafmagnsveitur ríkisins verði að öllu leyti í eigu ríkisins, þ.e. að öll hlutabréf félagsins verði í eigu ríkisins, enda hefur hv. þingmaður, framsögumaður þess nefndarálits sem flutt var í dag, Birkir Jón Jónsson, lýst því sem skoðun sinni að hann sjái ekkert athugavert við það að Rarik hf. leiti að samstarfsaðilum eða að aðrir hluthafar verði í félaginu en hann telji að ríkið eigi þó að eiga meiri hluta hlutabréfa. Þetta er sagt í sömu andrá og hér stendur í 3. gr. laga að öll hlutabréfin skuli vera í eigu ríkisins og eins kemur fram í 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins, með leyfi hæstv. forseta: „Hlutafélaginu skal heimilt að gera hvers konar samninga við aðra aðila til þess að ná tilgangi sínum skv. 1. mgr. á sem hagkvæmastan hátt. Þá skal félaginu heimilt að standa að stofnun fyrirtækja og gerast eignaraðili að öðrum félögum.“ Hæstv. forseti. Við höfum fylgst með ýmsum málum sem hafa verið að gerast í þjóðfélaginu. Frægt er svokallað Baugsmál, bankamál, samruni fyrirtækja og stórvelda á okkar, að við töldum, litla efnahagsmarkaði sem er farinn að ná langt út fyrir landsteinana og festa rætur í nágrannalöndum okkar, sérstaklega í Danmörku, Noregi og víðar. Það er ekki heiglum hent að fylgjast með því hvernig fyrirtæki renna saman og eru keypt liggur mér við að segja hvert af öðru en eftir stendur að á hverju sviði, sama hvort það eru bankar, verðbréfamarkaðir, verslanir, orkugeirinn eða hvaða svið það er, sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn verður það næsta, samþjöppun á hverju sviði fyrir sig verður stöðugt meiri og er orðin ískyggileg á mörgum sviðum. Þetta á við í dag í fjármálaheiminum þar sem verið er að höndla með mikla fjármuni, með lánveitingum og eignakaupum. Það á við um orkugeirann líka að þar eru að verða til risafyrirtæki sem hafa og geta haft afgerandi áhrif á lífskjör þjóðarinnar með aðstöðu sinni til að ráða verði á rafmagni til neytenda og fyrirtækja. Og í stað þess að stuðla að samkeppni og lægra verði eins og lögunum er ætlað að gera höfum við reynslu af hinu gagnstæða, samanber hjá olíufélögunum þar sem hvert einasta mannsbarn í landinu sem notar eitthvert ökutæki og fylgist með verðlagi á bensíni og olíu finnur á eigin buddu hvernig samkeppnin sem þar á að ríkja er augljóslega mjög lítil ef nokkur. Raunar væri eðlilegra að tala um samtryggingu á þessu sviði eins og fleirum. Fákeppni er á matvörumarkaðnum, hjá olíufélögunum og í orkugeiranum. Það sem ætlað er að stuðla að samkeppni í lögunum getur stuðlað að fákeppni sem er til lítilla hagsbóta fyrir landsmenn. Hæstv. forseti. Ég tel að skörp pólitísk skil séu á milli Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og annarra stjórnmálaafla á Alþingi. Við viljum standa vörð um þá þjónustu sem við höfum skilgreint sem almannaþjónustu og grunnþjónustu, sem er m.a. afhending á raforku, vatni, heilbrigðisþjónustu og fleiri þáttum sem við teljum að sé grunnur undir því velferðarkerfi sem við byggjum á og allir eigi að hafa jafnan aðgang að og á sem hagkvæmustu verði. Við teljum að þessar stofnanir eigi alfarið eða að mestum hluta að vera í eigu ríkisins eða sveitarfélaganna, að almannaþjónustuna eigi fyrst og fremst að reka með hagsmuni íbúanna í huga en ekki út frá hagsmunum markaðarins og þeirrar hugsjónar markaðshyggjunnar að ná arði út úr fyrirtækjunum. Arðurinn næst ekki eingöngu með hagræðingu. Arðurinn næst með þeim álögum sem lagðar eru á notendur og arðurinn er orðinn mikill, bæði í orkugeiranum og á öðrum sviðum. Má þar nefna tölur sem birst hafa undanfarið, sérstaklega innan bankakerfisins. Það eru svimandi háar upphæðir sem hafa skilað sér í arð til bankanna en ekki í lægri vöxtum eða lægri notendagjöldum til neytenda. Það þarf því ekki að fara saman, hæstv. forseti, að allt skili sér í betri hag og blóma fyrir neytendur og almenning í landinu ef hlutirnir eru teknir úr umsjá ríkisins. Hvað er ríkið? Eins og talað er um ríkisstofnanir í þingsal mætti halda að ríkisstofnanir og ríkið séu einhvers konar óskapnaður eða skepna sem ekki er hægt að eiga við eða stjórna. Ríkið er ekkert annað en við sjálf, Íslendingar sjálfir sem veljum til þess fulltrúa, ýmist á Alþingi eða í annarri opinberri stjórnsýslu, m.a. sveitarstjórnum, að fara með okkar mál. Það er fólkið í landinu sem velur á fjögurra ára fresti fulltrúa sína til að fara með stjórn landsins eða sveitarfélags og til að velja fulltrúa í stjórn einstakra fyrirtækja eftir því sem lög þeirra segja til um. Þessi fyrirtæki eru okkar eigin fyrirtæki og við höfum ekki, sem fulltrúar þjóðarinnar, áhuga á að ná inn gróða af þeim fyrirtækjum. Þau eiga eftir eðli þjónustunnar að standa undir sér en fyrst og fremst með lágum afnota- eða þjónustugjöldum að veita góða þjónustu. Þetta getur farið saman. Hæstv. forseti. Vart er liðið ár síðan ný raforkulög tóku gildi. Þau áttu í sjálfu sér að stuðla að lækkuðu raforkuverði. Þau voru tekin upp eftir tilskipun frá Evrópusambandinu, einni af þeim tilskipunum sem við vorum ekki bundin af því að taka upp og hefðum getað komist hjá ef pólitískur vilji hefði verið fyrir því. Það vildum við, fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að yrði gert á þessu eylandi í Norður-Atlantshafi. Hér er ekki samkeppnismarkaður eins og í Evrópu þar sem rafmagnið, uppsprettan og veiturnar, ná milli landa. Það er miklu frekar hægt að búast við að koma við raunverulegri samkeppni á því svæði. En hér á landi er uppspretta og dreifing orkunnar innan sama ríkis, innan sama svæðis og þar af leiðandi ástæðulaust að gæla við þær markaðs- og samkeppnishugmyndir sem voru í tilskipuninni. En við þetta búum við og nú er verið að sníða önnur lög að raforkulögunum og inn á markaðsvæðinguna. Reynsla okkar, þann stutta tíma sem raforkulögin hafa verið í gildi, hefur ekki sýnt okkur fram á að raforkuverðið hafi lækkað. Í dag á að heita samkeppni á milli fyrirtækja en raforkuverðið hefur ekki lækkað að sama skapi. Hægt væri að taka meðaltöl af raforkureikningum landsmanna, almennings, fyrirtækja, stórra og smárra, m.a. risanna í raforkunotkuninni, álveranna og stóriðjunnar, járnblendinu uppi á Grundartanga, og segja: Víst hefur raforkuverðið lækkað. En meðaltöl og prósentureikningur segja ekki nema takmarkað. Stundum er gott að bregða upp þessari meðaltalsmynd en þegar almenningur og eigendur lítilla og meðalstórra fyrirtækja skoða rafmagnsreikninga sína og bera saman við þá sem eldri eru finna þeir fyrir mikilli hækkun, svo nemur tugum prósenta. Þetta er reynsla okkar af samkeppnisumhverfinu. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur nefnt þetta tímabil aðlögunar og reynslu, að allt muni lagast þegar menn eru búnir að slípa reksturinn að þessu nýja umhverfi. Ég held að það sé að hluta til draumsýn sem hæstv. iðnaðarráðherra ber í brjósti. Þegar þessi fyrirtæki eru komin á opinn markað, farin að ganga kaupum og sölum, munu orkufyrirtækin og aðrir kaupa upp land til að tryggja sér vatnsnýtingarrétt á landi og svæðum. Eignarhaldið og nýtingarrétturinn mun að ég tel færast á færri hendur og samkeppnin ekki verða eins virk eins og hæstv. iðnaðarráðherra heldur. Hvort hæstv. iðnaðarráðherra trúir þessu af heilum hug læt ég ósagt en ég hef ekki trú á að markaðstorgið muni skila íslenskum almenningi betra raforkuverði eða betri rekstri fyrirtækja. Hæstv. forseti. Það er sorglegt að vita til þess að á sama tíma og mikil orkuleit og orkuvinnsla fer fram þá skuli lítil og meðalstór fyrirtæki hér á landi, t.d. bakarí og ölgerðarfyrirtæki, farin að brenna olíu aftur, nota olíu í stað rafmagns. Þó hefur olían ekki verið ódýr upp á síðkastið. Samt sem áður hefur það borgað sig fyrir þessi fyrirtæki að nota olíu í rekstrinum. Það er ódýrara en að nota rafmagn. Stuðningur hins opinbera við fyrirtæki hefur einnig minnkað. Niðurgreiðsla og opinber stuðningur hefur vikið fyrir samkeppnissjónarmiðum, ekki samkeppni fyrirtækja innan lands heldur samkeppnissjónarmiðum íslenskra fyrirtækja gagnvart erlendum fyrirtækjum á Evrópumarkaði. Það hefur enn frekar orðið til að þyngja róðurinn í rekstri íslenskra fyrirtækja fyrir utan hátt raforkuverðið. Hæstv. forseti. Rafmagnsveitur ríkisins hafa starfað um allt land. Í frumvarpinu er rakin stofnun og saga félagsins og hvernig það þróaðist. Ljóst er að til Rafmagnsveitna ríkisins var stofnað af íbúum hinna dreifðu byggða. Margir hafa litið á rafmagnsveiturnar sem eign sveitar sinnar, miklu frekar en einhvers ríkisbákns. Starfsmenn þeirra hafa margir hverjir verið tryggir fyrirtækinu og átt þar langa og farsæla starfsævi. Með frumvarpi um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins er starfsöryggi þessara starfsmanna teflt í tvísýnu. Í því eru ekki skýr ákvæði um að allir starfsmenn skulu fá vinnu áfram hjá hinu nýja fyrirtæki enda væri það ekki í anda hins mikla sveigjanleika sem verðandi forstöðumaður þess fyrirtækis á að hafa. Sveigjanleikinn er m.a. fólginn í því að auðveldara verður fyrir verðandi framkvæmdastjóra að segja upp fólki og ráðskast með það, bæði í launum og réttindum. Núverandi starfsmenn Rariks eiga ekki skilyrðislausan rétt á vinnu í nýju fyrirtæki. Eins er óljóst hvernig gengið verður frá lífeyrisréttindum þeirra. En nýir starfsmenn hjá fyrirtækinu verða ráðnir á öðrum kjörum og munu hafa önnur réttindi en þeir sem hafa unnið hjá Rafmagnsveitum ríkisins fram til þessa. Það er önugt að vita til þess að við upphaf þingfundar í dag ræddum við um úrskurð umboðsmanns Alþingis. Hann gerði alvarlegar athugasemdir við mannaráðningu fyrrverandi félagsmálaráðherra, þ.e. ráðningu hans á yfirmanni í félagsmálaráðuneytið. Við ræddum þá um mikilvægi þess að opinberar stofnanir færu eftir stjórnsýslulögum, m.a. um ráðningar og kjör opinberra starfsmanna. En hvert fyrirtækið á fætur öðru í opinberum rekstri er tekið undan ákvæðum stjórnsýslulaga, undan lögum um opinbera starfsmenn, með því að gera það að hlutafélagi. Þar með veikist ramminn sem við höfum um gegnsæi, með skýrum reglum um réttindi opinberra starfsmanna. Með því að taka hvert fyrirtækið á fætur öðru úr hinum almenna ríkisrekstri yfir í annað rekstrarform er grafið undan trausti opinberra starfsmanna á stöðu þeirra hjá viðkomandi fyrirtæki. Sú spurning hlýtur alltaf að koma upp: Verður mitt fyrirtæki næst? Á að hlutafélagavæða Landspítalann allan eða hluta af honum? Hvorum megin hryggjar verð ég þá? Fyrirtæki sem tekin hafa verið úr opinberum rekstri hafa verið í stærri kantinum. Þessi aðför að fyrirtækjum í opinberum rekstri, að færa þau í einkarekstur eða hlutafélagavæðing og markaðsvæðing, grefur undan starfsöryggi starfsmanna hjá fyrirtækjum sem enn eru í opinberum rekstri. Þetta er slæmt og bætist ofan á það rekstrarumhverfi opinberra fyrirtækja að í dag er krafist af þeim mikils aðhalds og sparnaðar vegna þenslunnar í þjóðfélaginu. Hverjum einasta starfsmanni er uppálagt að fara ekki út fyrir tiltekinn ramma og hverju fyrirtæki er gert að vera nákvæmlega innan fjárhagsramma sem er í mörgum tilfellum allt of þröngt skorinn. Sú pressa er næg en menn þurfa síðan að hafa þessa svipu yfir sér líka. Er raunin sú að ætlunin sé að svelta fyrirtækin niður á það stig að reksturinn gangi hreinlega ekki upp eins og hann er í dag þannig að farið verði að skoða hvort ekki borgi sig og ekki sé eðlilegra eða betra, sem hefur hugsanlega alltaf verið meiningin og undirliggjandi, að breyta rekstrarfyrirkomulagi þeirra? Rekstrarstaða margra opinberra stofnana er þannig að starfsmönnum þeirra líður ekki vel. Þeir búa við mikið álag og við bætist óöryggi af þessum sökum. Ég tel því að þessi breyting sé hvorki til hagsbóta fyrir almenning, fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki í landinu, né starfsmenn. Hæstv. forseti. Ég spurði við upphaf umræðunnar hv. þm. Birki Jón Jónsson um það í hverju sveigjanleiki hlutafélagavæðing Rariks væri fólginn. Mér fannst hann ekki svara því. Hann talaði bara um sveigjanleika, að bregðast skjótt við, og þá kaupum og sölu, á markaði. Ég veit ekki hvað fyrirtæki af þessum toga á eða þarf að bregðast skjótt við markaðnum ef það á að hafa þjónustuhlutverk. Þarf það að bregðast svo við að ekki sé hægt að fá svar frá ráðherra á mjög skömmum tíma, fá heimildir fyrir breytingum ef eftir því er óskað? Þessu nýja fyrirtæki, Rarik hf., er þar af leiðandi greinilega ætlað að vera á miklu breiðari markaði en komið hefur fram í umræðunum í dag. Nú er allt undir. Það er orkugeirinn, það er orkuöflunin, það er dreifingin og það eru allir þeir möguleikar sem í því eru fólgnir að eiga dreifikerfið og verðmæti fyrirtækisins er mikið enda, eins og kemur fram í umsögnum um frumvarpið, eru nægilega margir tilbúnir til að kaupa þetta fyrirtæki allt eða hluta þess. Margar umsagnirnar eru einmitt í þá veru að gerðar eru athugasemdir við 3. gr., að það skuli vera svo afdráttarlaust kveðið á um það í 3. gr. að öll hlutabréfin skuli vera í eigu ríkisins. Margir úr orkugeiranum telja að eðlilegast væri að gefa öðrum starfandi dreifiveitum tækifæri til að kaupa dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins hverri á sínu svæði, eins og segir m.a. í umsögn Orkuveitu Húsavíkur. Til að hafa þetta alveg skýrt segir hér í allri setningunni, með leyfi forseta: „Orkuveita Húsavíkur telur með tilliti til nýskipunar raforkumála að eðlilegast væri að gefa öðrum starfandi dreifiveitum tækifæri til að kaupa dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins hver á sínu svæði. Hugmyndir orkufyrirtækja ríkisins um stofnun raforkusölufyrirtækis, þar sem m.a. virkjanir Rariks yrðu lagðar inn sem hlutafé, ganga þvert á þá meginreglu að ríkið skuli ekki vera þátttakandi í fyrirtækjarekstri á samkeppnismarkaði. Orkuveita Húsavíkur telur fráleitt að iðnaðarráðherra fari með eignarhlut ríkisins í félaginu.“ - Og það eru fleiri orkufyrirtæki sem telja það fráleitt. Þar sem iðnaðarráðherra fer með hagsmuni annarra fyrirtækja og er auk þess ráðherra rannsókna á þessu sviði telja margir óeðlilegt að hæstv. iðnaðarráðherra fari með öll bréf Rafmagnsveitna ríkisins. Þarna er Orkuveitan að lýsa því yfir að hún telji eðlilegt að orkuveitunum á hverju dreifiveitusvæði verði gert heimilt að kaupa upp bréfin en það eru líka aðrar hugmyndir í gangi eins og að skipta félaginu upp, að dreifikerfið verði sér og orkuframleiðslan sér. Ég ætla að grípa niður í umsögn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum en þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum lýsir efasemdum sínum vegna 3. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að öll hlutabréf í félaginu skuli vera eign ríkissjóðs og að iðnaðarráðherra skuli fara með eignarhlut ríkisins í félaginu.“ - Þetta er samhljóða hjá þeim mörgum - „Stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum telur eðlilegt að ríkissjóður hætti rekstri sölu- og dreifiveitna og selji a.m.k. þann hluta fyrirtækisins.“ Ég gæti lesið áfram en flest af þessu hefur komið fram í ræðum annarra hv. þingmanna. Það er alveg ljóst að það eru nógu mörg orkufyrirtæki, og það sterk orkufyrirtæki, sem bíða eftir því að gleypa Rarik annaðhvort með húð og hári eða hluta starfseminnar og styrkja þar með eigin rekstur og ekki bara eigin rekstur heldur stækka sinn hluta kökunnar í orkuvinnslu og orkudreifingu hér á landi. Þó að okkur hafi fundist landið nokkuð stórt þar sem það er svo strjálbýlt er orkan takmörkuð, eftirspurnin eftir orkunni mikil og þá sérstaklega í stóriðjunni og því eftir miklu að slægjast og mikil verðmæti í húfi fyrir þau fyrirtæki sem komast bæði í rannsóknirnar, og eyrnamerkja sér þá umráðarétt yfir ákveðnu svæði til áframhaldandi orkunýtingar, og dreifinguna. Þarna eru miklir fjármunir í húfi. Ég veit ekki hvort við ættum að stofna veðbanka hér í hliðarsal. Ef ég væri spennu- og spilafíkill væri freistandi að setja upp veðbanka við hliðina en það verða kannski einhverjir sem fylgja þeirri hugmynd eftir. Þá væri hægt að veðja um það hversu lengi hlutabréf Rariks verða öll í eigu ríkisins og með því fyrirkomulagi sem hér er lagt til. Ég mundi veðja að það yrði frekar í mánuði en ár að þetta frumvarp, ef það verður að lögum, haldi í óbreyttri mynd. Alla vega mun líða mjög stuttur tími þar til rekstrareining Rafmagnsveitu ríkisins hf. hverfur frá núverandi formi, verður annaðhvort búin að kaupa inn fyrirtæki eða að fyrirtæki sameinist inn í þennan rekstur. Nógu flókinn er þessi rekstur orðinn fyrir á markaðnum en verður örugglega flóknari eftir því sem tímar líða og hann færist á færri hendur. Hæstv. forseti. Ég held ég hafi mál mitt ekki mikið lengra í fyrri ræðu minni en lýsi algerri andstöðu við hugmyndafræðina sem liggur á bak við frumvarpið og frumvarpið sjálft. Ég er hér ásamt öðrum hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs með tillögu til rökstuddrar dagskrár í málinu um að Alþingi vísi málinu frá og taki fyrir næsta mál á dagskrá að þessari umræðu lokinni. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lesið yfir rökstuðninginn og læt ég það nægja, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvenær hann hyggist ljúka þessum fundi. Ég á að fara að hefja ræðu og nú hefur verið boðað að hér verði kvöldfundur. Að mínu viti er kvöldið að vísu liðið en sumir hafa tilhneigingu til að teygja kvöldið til miðnættis. Ég held að enginn geti þó leyft sér að skilgreina kvöldið lengur en það. Þess vegna vildi ég fá að heyra hjá hæstv. forseta hvenær kvöldinu ljúki hjá honum miðað við þá starfsáætlun sem lögð hefur verið fyrir daginn. Ég get svo sem hafið mál mitt en mér finnst mjög óþægilegt að vita ekki áður hvenær forseti hyggst láta þessari dagskrá ljúka. Ég gæti meira að segja, þó ég hefji ræðu mína á eftir, boðist til að gera hlé á ræðunni þannig að forseti geti staðið við það að hér verði einungis kvöldfundur. Ég leyfi mér að inna hæstv. forseta ítrekað eftir því hvenær gert sé ráð fyrir að þessum kvöldfundi ljúki.

Forseti vill geta þess að þegar gert er ráð fyrir kvöldfundi þá þekkja hv. þingmenn að þeir fundir geta dregist, einkum ef ræður eru langar. En forseti hyggst leitast við að ljúka þessari umræðu ef kostur er þó að það dragist eitthvað, en það er ætlun forseta að gera tilraun til að ljúka dagskrá enda eru fáir eftir á mælendaskrá.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hæstv. forseti segir, hér hafa verið fluttar alllangar ræður en þær hafa verið málefnalegar og fjallað mjög ítarlega um efni málsins. Það hefur verið óskað eftir svörum, sem reyndar hafa verið boðuð af hálfu formanns iðnaðarnefndar áður en þetta frumvarp verður að lögum, sem ég vona þó að aldrei verði. Ég vil taka undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni, að mér finnst eðlilegt að við höldum okkur við að hér verði aðeins kvöldfundur. Venjan er að líta svo á að kvöldinu ljúki fyrir miðnætti. En þó það séu ekki margir á mælendaskrá núna getur svo farið að eitthvað dragist að ljúka þessari umræðu. Hins vegar hefði ég trú á því að ef henni yrði frestað til morgun mætti búa svo um hnúta að hún yrði ekki ýkjalöng. Ég vil vekja athygli á því að sumir þingmenn sem hefðu gjarnan viljað taka þátt í þessari umræðu eru veðurtepptir, ég vísa t.d. til hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar, formanns Frjálslynda flokksins. Hann er veðurtepptur á Vestfjörðum og hefur ekki getað komið hingað í dag til að vera við þessa umræðu málsins. Mér finnst þetta vera rök til að fresta lokum umræðunnar og ég ítreka að þessi kvöldfundur var haldinn þrátt fyrir mótmæli okkar. Við óskuðum eftir því að þetta mál yrði afgreitt og umræðunni lokið á fundum að degi til þannig að þessi kvöldfundur er haldinn gegn okkar mótmælum. Mér finnst lágmark að reynt sé að halda sig við að umræðunni ljúki eða henni frestað fyrir miðnætti. Þannig að ég ítreka óskir þar að lútandi.

Forseti ítrekar að hann hyggst leitast við að ljúka þessari umræðu ef kostur er.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli forseta á því að ekki er hægt að segja að einhver sérstök neyð reki forseta til þessa að brjóta hefðir og þann skilning sem við leggjum í skilgreiningar eins og dagur og kvöld. Ég get ekki séð að það sé neitt sem reki á eftir því. Mér mundi þykja það mjög miður ef forseti færi að ganga þannig gegn því sem annars hefur verið ráðgert, að þessu ljúki núna í kvöld. Ég vil vekja athygli á að það eru nefndarfundir snemma í fyrramálið sem þingmenn þurfa eðlilega að sækja. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur getið þess að þingmenn sem var vitað að mundu vilja taka mjög afdráttarlaust þátt í þessari umræðu eru veðurtepptir. Það mál sem nú er til umræðu er í rauninni stórmál, að fara að taka eitt af stærri samfélagsverkefnum og hlutafélagavæða það. Þess vegna er mikilvægt að hægt sé að koma öllum sjónarmiðum á framfæri áður en gengið er frá atkvæðagreiðslu við 2. umr. sem er meginatkvæðagreiðslan þar sem greidd eru atkvæði um einstakar greinar. Þess vegna er mjög mikilvægt að sú umræða geti orðið sem ítarlegust og þingmenn geti komið þeim sjónarmiðum sínum að sem nauðsynlegt er. Ég ítreka, að áður en ég hef ræðu mína, þar sem ég er næstur á mælendaskrá, þá vil ég gjarnan heyra hvernig forseti ætlar að skilgreina „kvöld“. Það er ekki bara ég sem er með ræðu hér, það eru fleiri ræðumenn á mælendaskrá og klukkan er að verða hálftólf. Ég held að það sé eðlileg krafa að forseti greini frá því hvenær hann hyggst slíta þessum fundi eða fresta eftir atvikum svo hér sé ekki verið að halda fundi áfram fram á nótt þvert gegn því sem hefur verið boðað og er reyndar engin ástæða til.

Af þessu tilefni vill forseti taka fram, að þegar haldnir hafa verið kvöldfundir hér á þingi hefur viljað brenna við að þeir hafi dregist fram á nótt. Enginn sérstakur greinarmunur er gerður á því hvort um er að ræða kvöldfundi sem enda fyrir eða eftir miðnætti.

Hæstv. forseti. Við erum að fjalla um eitt af stórmálum þessa þings. Mál sem ekki er ýkja umdeilt hér í þinginu þegar litið er til fjöldans sem er að baki stjórnarfrumvarpinu, heldur í þjóðfélaginu almennt. Í þjóðfélaginu eru miklar deilur um hvort hyggilegt sé að taka almannaeignir og færa þær í hlutafélagaform, í sölubúning. Við höfum orðið vitni að því áður að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur staðið ein gegn stjórnarmeirihlutanum og öðrum flokkum hér á Alþingi en engu að síður verið samstiga meiri hlutanum í samfélaginu. Ég vísa þar til hlutafélagavæðingar Pósts og síma, svo dæmi sé tekið og annarra stofnana einnig. Ég vísa líka til annarra mála, t.d. Kárahnjúkavirkjunar, en þar stóðum við ein vörðinn ásamt tveimur eða þremur öðrum þingmönnum, tveir munu þeir hafa verið. En samkvæmt skoðanakönnun sem gerð var um málið í samfélaginu þá vorum við í bullandi meiri hluta. Þannig er það í þessu máli líka. Það er mín trú. Að við eigum samleið með meiri hluta þjóðarinnar þegar kemur að því að standa vörð um almannaeignir og sporna gegn því að starfsemi á borð við raforkugeirann sé hlutafélagavædd og sett upp á einkavæðingarfæribandið. Í þessu stórmáli tel ég að eigi að taka tillit til óska okkar um að knýja ekki á um að 2. umr. um þingmálið verði lokið í kvöld. Ég vil vísa til þess að við lögðum fram í dag breytingartillögu, án þess að krefjast eða óska eftir afbrigðum, þannig að það gæti gerst, herra forseti, að þingmálið sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagði fram í dag komi í rauninni ekki til formlegrar umræðu fyrr en á morgun. Þingmálinu hefur þegar verið dreift en formlega séð er ekki hægt að tala fyrir því fyrr en á morgun. En þá geri ég ráð fyrir, ef áform hæstv. forseta ná fram að ganga, að gengið verði til atkvæða um þetta þingmál. Þetta er ekki ásættanlegt frá okkar sjónarhóli séð. Þannig að ég ítreka að það er eðlilegt að þessari umræðu verði nú skotið á frest 

Forseti hyggst halda áfram dagskrá.

Herra forseti. Eins og hefur komið fram er frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins hér til 2. umr. Þetta kom hér til umræðu um fjögurleytið eða að loknum umræðum um störf þingsins, umræðan um þetta mál hófst milli hálffjögur og fjögur. Um það leyti, í byrjun umræðunnar, lögðum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fram tillögu til rökstuddrar dagskrár varðandi málið. Það er alveg hárrétt að til þess að hún mætti koma á dagskrá þyrftum við að leita afbrigða sem er alvanalegt ef nauðsyn krefur varðandi meðferð svona mála, breytingartillögur eða annað. Þannig að tillagan var að minnsta kosti komin um það leyti sem umræðan hófst. Ef umræðunni á nú að ljúka nú án þess að þessi tillaga fái að komast formlega á dagskrá þá finnst mér það, herra forseti, ekki vera sæmileg vinnubrögð. Ég verð að segja það. Því ef umræðu er lokið, eins og forseti lýsti yfir að hann ætlaði sér, þá er náttúrlega ekki hægt að taka þessa tillögu á dagskrá. Ef þetta eiga að verða þeir starfshættir sem þingið vill hafa, þótt breytingartillögur komi í upphafi 2. umr. á svo stóru máli eins og hér er, einu stærsta máli þingsins, að ekki sé hægt að fá hana tekna á dagskrá, þá hlýt ég að mótmæla því.

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að í 2. mgr. 62. gr. þingskapa segir: Á meðan á umræðu stendur má gera rökstudda tillögu um að taka skuli fyrir næsta mál á dagskránni og skal þá afhenda forseta tillöguna um það skriflega. Slíka tillögu á að gera í prentuðu þingskjali þannig að forseti sér ekki að tillaga af þessu tagi lúti sömu reglum og venjulegar breytingartillögur. Þannig að ekkert á að vera því til fyrirstöðu að mæla fyrir tillögunni við þessa umræðu enda hefur hún verið kynnt rækilega hér.

Herra forseti. Það má þá vera þótt tjáð hafi verið í upphafi að bera þyrfti tillöguna upp formlega. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum í þetta en ég ítreka að mér hefði fundist eðlilegt að þessi tillaga hefði fengið venjulega þinglega meðferð. Þetta frumvarp, stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins, lýtur að fyrsta skrefinu í að einkavæða fyrirtækið. Það kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar um fundarstjórn forseta hvað hefði komið fram í skoðanakönnunum varðandi mál sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur staðið vörð um hér á þingi og staðið í rauninni vörð um hagsmuni og sjónarmið almennings. Sala Símans var nefnd. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stóðu einir gegn því að Síminn væri hlutafélagavæddur sem var upphafið að söluferlinu. Allan þann tíma var yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar gegn sölu Símans sem vildi að Síminn og grunnfjarskiptakerfið væri áfram í þjóðareigu. Samt beitti þingmeirihlutinn á Alþingi sér fyrir því að Síminn yrði seldur. Síðasta skoðanakönnunin var gerð líklega í mars eða apríl áður en Síminn var síðan boðinn út nokkrum dögum seinna. Þá voru yfir 70% þjóðarinnar andvíg sölu grunnfjarskiptakerfis Símans. Einnig er ég með frétt úr Morgunblaðinu frá 2. desember 2005, um afstöðu landsmanna til einkavæðingar, en það er einmitt atriði sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur staðið ein gegn á Alþingi og barist gegn slíkum sjónarmiðum. Hér stendur t.d.: Einungis fjórðungur aðspurðra er hlynntur einkavæðingu í heilbrigðis- og skólakerfinu. Hver stendur vaktina fyrir að berjast gegn einkavæðingu og svokölluðum einkarekstri heilbrigðiskerfisins? Það er Vinstri hreyfingin – grænt framboð, það eru þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á þingi. Aðrir flokkar, Framsóknarflokkur, Sjálfstæðisflokkur, og reyndar Samfylking, eru hlynntir eins konar einkavæðingu og einkarekstri í heilbrigðiskerfinu. En einungis fjórðungur aðspurðra af um 1.200–1.300 manna úrtaki er hlynntur því. Þetta er eitt dæmi þess að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs finna hvar hjarta þjóðarinnar slær, enda eru markmið þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að standa vörð um almannahagsmuni. Ef við komum að raforkukerfinu sem hérna er verið að véla um, einkavæðingu Rariks, reyndar er ekki spurt beint um Rarik en spurt er um Landsvirkjun, þá stendur í könnun Gallups sem gerð var á tímabilinu 9.–22. nóvember árið 2005, að einungis tæpur þriðjungur er hlynntur einkavæðingu Landsvirkjunar. Við sjáum því hversu þjóðin er búin að fá upp í kok af einkavæðingu ríkisstjórnarinnar á almannaþjónustustofnunum. Ég get ekki ímyndað mér annað en að viðhorf þjóðarinnar til að einkavæða Rarik, Rafmagnsveitur ríkisins, sem standa íbúunum enn miklu nær, því Rafmagnsveitur ríkisins eru að meginhluta til byggt upp til að annast dreifiveitur til einstakra notenda. Rarik er ekki svo mikið í eigin raforkuöflun þó hún eigi nokkrar virkjanir. Meginverkefni Rariks er að annast rekstur á dreifiveitum, veitum sem taka við rafmagninu frá Landsneti og dreifa því til einstakra notenda. Þess vegna er svo fráleitt að láta sér detta í hug einkavæðingu á þessum aðila, hlutafélagavæðingu á Rarik. Það kæmi mér ekki á óvart þó að enn meiri andstaða hefði verið meðal þjóðarinnar við að hefja einkavæðingarferli á Rafmagnsveitum ríkisins en á Landsvirkjun. Er í þeirri skoðanakönnun, sem og ég nefndi áðan, einungis tæpur þriðjungur hlynntur einkavæðingu Landsvirkjunar. Aftur er því verið að keyra í gegnum þingið frumvarp, kerfisbreytingu, sem studd er af meiri hluta Alþingis, studd af Framsóknarflokknum sem er orðinn mesti einkavæðingarflokkurinn á þingi, studd af Sjálfstæðisflokknum sem hefur þetta sem megininntak í pólitík sinni og hugsjónagrunni, þ.e. að einkavæða almannaþjónustu. Svo hefur komið fram að Samfylkingin styður líka þá einkavæðingu sem hérna er verið að hefja. Það eru því þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hér standa vaktina til að verja almannahagsmuni og geta vitnað til þess að skoðanakönnun, sem gerð var af Gallup og lýtur að þessum þáttum, sýnir að einungis mikill minni hluti, lítið brot þjóðarinnar, styður einkavæðingu á þessum vettvangi á sviði raforkumála, ef marka má afstöðu til hugmynda að einkavæðingu á Landsvirkjun. Kannski er þetta ein ástæðan fyrir því að Framsóknarflokkurinn er aðeins að draga í land með að gefa afdráttarlausar einkavæðingaryfirlýsingar á orkuveitunum eins og hann gerði fyrir ári. Í umræddri könnun kemur skýrt fram þegar spurt er um einstakar stofnanir og fyrirtæki, að karlar eru hlynntari einkavæðingu en konur. En stærri hluti þeirra er andvígur einkavæðingu Landsvirkjunar, eða 59% karla samanborið við 52% kvenna. Þetta þarf ekki að koma á óvart og þar sem þetta barst í tal áðan þá er sérstaða þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sú að berjast fyrir almannaþjónustunni. Berjast fyrir grunnþjónustunni, berjast fyrir því að þjóðin sé samábyrg fyrir ákveðinni grunnþjónustu í landinu í heilbrigðiskerfinu, í menntakerfinu, í samgöngumálum og í orkumálum. Þar eigum við greinilega samhljóm með þjóðinni, en ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn á Alþingi keyrir málin samt áfram gegn því sem þjóðin vill. Enda er það ekki skrýtið að við eigum samhljóm með þjóðinni, herra forseti, því reynsla bæði hér á landi af einkavæðingu á almannaþjónustu og reyndar líka erlendis er sú að hún verður dýrari fyrir neytandann og einnig mismunar hún. Hún dregur fólk í dilka eftir þjóðfélagshópum, eftir búsetu o.s.frv. Tökum t.d. rafmagnið eftir að það var markaðsvætt. Við markaðsvæðinguna hækkaði verðið á rafmagninu. Reyndar lækkaði það sums staðar vegna tilfærslna á milli verðlagningu veitna, en á heildina litið er hækkun á rafmagni vegna þess að það kemur inn nýr flutningsaðili, nýtt fyrirtæki, inn í þetta, flutningsfyrirtækið Landsnet, sem krefst náttúrlega fjármagns fyrir sig til rekstrarins o.s.frv. Auk þess er gerð arðsemiskrafa til fjármagnsins sem er bundið í þessu. Jafnframt er farið að krefja þessi almannaþjónustufyrirtæki um skatta. Mér er minnisstætt umtal um Orkubú Vestfjarða sem hafði verið í eigu sveitarfélaganna á Vestfjörðum og litið var alfarið á Orkubú Vestfjarða sem þjónustustofnun fyrir íbúana og fyrir fyrirtækin á svæðinu. Aldrei hafði verið gert ráð fyrir því að Orkubú Vestfjarða ætti að fara að reka sig sjálft til að skaffa eigendum sínum beinan arð af því fjármagni sem það var bundið í. Nei. Arðurinn átti að skila sér í ódýru og öruggu rafmagni til notendanna og til fyrirtækjanna. Sveitarfélögin á Vestfjörðum lentu í fjárhagsvanda m.a. af þeim ástæðum að ranglátt kvótakerfi leiddi til þess að fiskveiðiheimildirnar fóru af svæðinu og annað fleira í þeim dúr vegna kerfisbreytinga sem urðu vegna ríkisaðgerða sem skertu mjög atvinnu-, tekju- og samkeppnishæfni byggðarlaganna á Vestfjörðum. Þar kom að byggðarlögin áttu í erfiðleikum með að standa skil á þeirri þjónustu sem þeim var uppálagt að veita samkvæmt lögum. Þá kom krafan frá ríkisvaldinu um að sveitarfélögin seldu Orkubú Vestfjarða upp í skuldir sínar. Í rauninni var sveitarfélögunum bara stillt upp við vegg því þá var komin þessi stefna ríkisvaldsins, núverandi ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, að ná orkufyrirtækjum saman í eitt til að geta síðan hlutafélagavætt þau og undirbúið undir sölu. Ríkið þvingaði sveitarfélögin til að láta Orkubú Vestfjarða af hendi og greiddi þeim fyrir. Staðan er reyndar sú, af því að engu var breytt í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, að þessi sveitarfélög lenda síðan fljótt aftur í sömu vandamálum og ekki minni vegna þess að grunninum var ekki breytt. En hvað gerist svo? Þegar orkukerfið hafði verið markaðsvætt, nýju raforkulögin sett fyrir tveimur árum og Orkubúi Vestfjarða var gert að starfa eftir þeim, og ekki síst þegar Landsnet var sett á stofn líka sem þá átti að sjá um dreifinguna, þá gaf Orkubú Vestfjarða út gjaldskrá en var óðara skipað að draga þá gjaldskrá til baka því hún var ekki nógu há. Orkubú Vestfjarða hefði þá ekki reiknað nógu háa arðsemiskröfu inn í starfsemi sína. Orkustofnun og iðnaðarráðuneytið skikkaði því Orkubú Vestfjarða til að hækka gjaldskrá sína til að uppfylla arðsemiskröfu ríkisins til eigna Orkubús Vestfjarða og krafði það þar af leiðandi um hærra orkuverð. Þetta var bein aðgerð sem notendur á Vestfjörðum fundu fyrir þegar raforkukerfið þeirra var markaðsvætt, þegar búið var að ná af þeim orkubúinu þeirra og skikka það til að hækka verðið á útseldu rafmagni umfram það sem það sjálft hafði talið að þyrfti. Við erum svo líka minnug þess að raforkunotendur, t.d. í Súðavík, urðu vegna hinna breyttu reglna að borga mun hærra verð fyrir raforkuna eftir að þessi markaðsvæðing hafði verið innleidd. Þá hafði verið sett slíkt takmark inn í lögin að byggðarlög undir ákveðinni stærð þyrftu að borga meira fyrir rafmagnið en íbúar í byggðarlögum sem voru stærri. Súðavík lenti undir þessum mörkum og þess vegna snarhækkaði rafmagnið. Ég minnist erindis sem sveitarstjóri Súðavíkur sendi varðandi rækjuverksmiðjuna, sem þeir urðu síðan að loka vegna óhagstæðs gengis og erfiðleika við að veiða rækju. En sú breyting sem var gerð, og átti öllsömul að verða til hagsbóta, ef marka mátti orð hæstv. iðnaðarráðherra, leiddi til milljóna króna hækkunar á þessu litla fyrirtæki, rækjuverksmiðjunni í Súðavík. Bara kerfisbreytingin sem átti að vera svo góð. Þetta hefur svo sem komið víðar fram í allri þessari umræðu. Hér er ég t.d. með alveg nýja grein úr Bændablaðinu frá þriðjudeginum 28. febrúar síðastliðnum þar sem verið er að fjalla um hækkun á rafmagni. Með leyfi forseta stendur hér undir fyrirsögninni: Allt að 35% hækkun milli áranna 2004 og 2005: „Félag ferðaþjónustubænda leggur eftirfarandi erindi fyrir búnaðarþing 5.–8. mars 2006: Félag Ferðaþjónustubænda óskar eftir því að búnaðarþing láti kanna ástæður stórhækkaðs raforkuverðs til bænda. Ferðaþjónustubændur sem kynda með rafmagni hafa lent í allt að 35% hækkun milli áranna 2004 og 2005 sem er með öllu óásættanlegt. Hafa hlutaðeigandi aðilar bent hvor á annan þegar kemur að útskýringum. Raforkusalar benda á að niðurgreiðslur vegna húshitunar frá ríkinu hafi lækkað og stjórnvöld benda annars vegar á að raforkusalar hafi notfært sér ný raforkulög til hækkana og hins vegar að þessi hækkun hafi verið fyrirséð og eðlileg.“ Hér stendur svo áfram, með leyfi forseta: „Marteinn Njálsson, formaður Félags ferðaþjónustubænda, segir að þegar breytingarnar á raforkulögunum voru kynntar hafi menn talið að í dreifbýlinu mundi raforkuverð hækka um 2–3% en í þéttbýlinu yrði um 3–5% lækkun að ræða. Þannig hafi þetta verið kynnt. Nú kemur það í ljós að hjá kúabændum og ferðaþjónustubændum, sem nota mikla raforku, og þeim sem kynda hús sín með raforku hefur verð hækkað um 35 til 40%. Við höfum fengið það staðfest hjá rafmagnsveitunum að þessi hækkun sé viðvarandi en ekki eitthvað sérstakt fyrir árið 2005. Það er því ljóst að eitthvað hefur brugðist í útreikningum og fyrir það verðum við að greiða, segir Marteinn. Hann bendir á að margir ferðaþjónustubændur noti raforku til húshitunar og greiði nú orðið 70.000 til 75.000 kr. á mánuði. Aðrir hafi aðgang að jarðvarma og því verði mikil mismunun innan stéttarinnar á þessu sviði. Marteinn segir að Rarik skýri hækkunina á þann veg að niðurgreiðslur á rafmagni til húshitunar hafi lækkað. Stjórnvöld segi hins vegar að raforkufyrirtæki og dreifingarfyrirtæki hafi notfært sér breytingar á raforkulögunum og hækkað verðið.“ Eðlilega, segir formaður Félags ferðaþjónustubænda, viljum við fá að vita, í fyrsta lagi hvað er það rétta í þessu máli og í öðru lagi þá er þetta allt annað en kynnt var þegar raforkulögin voru sett og markaðsvæðing raforkunnar var innleidd. Og enn er hæstv. iðnaðarráðherra, þegar hún kemur hér í þennan þingsal, að hæla sér af þessum hækkunum. Þær hafi verið nauðsynlegar og eðlilegar. Það hafi reyndar sumir lækkað. En þegar á heildina er litið segir hæstv. iðnaðarráðherra að þetta sé eitt það besta verk sem hún hafi gert, það var að markaðsvæða raforkukerfið. Það getur vel verið að þetta sé gott fyrir þá sem eiga og eignast þessi fyrirtæki þegar búið verður að einkavæða þau og selja, að eiga þá aðgang að því að geta selt rafmagnið svona dýrt. Það sé búið að hækka það og hægt að ná því inn. En markaðsvæðing á raforkukerfinu vegna þessara nýju raforkulaga er alveg óumdeild hjá mörgum aðilum. Í Bændablaðinu 28. febrúar er önnur grein um þetta undir fyrirsögninni: Raforkuverð hefur víða hækkað í dreifbýli. Þar segir, með leyfi forseta: „Árið 2003 tóku gildi ný raforkulög sem komu að fullu til framkvæmda í byrjun þessa árs. Það sem snýr að neytendum fyrst og fremst er sú staðreynd að ekki er lengur heimilt að selja rafmagn á mismunandi verði eftir notkun. Bændur hafa almennt komið frekar illa út úr þessum breytingum og raforkuverð hækkað víða í dreifbýli. Ástæðan liggur að hluta til í þeim breytingum sem gerðar voru á lögunum en fyrst og fremst vegna „rangra“ reikningsaðferða við sölu rafmagns í eldra kerfinu.“ Bændur gátu samið um svokallaðan marktaxta sem var ákveðinn fastur taxti sem þeir gátu nýtt til mismunandi þarfa, hvort sem heldur var til húshitunar eða til atvinnurekstrar. En nú var það óheimilt. Við það hækkaði rafmagn hjá þeim bændum sem höfðu gert þetta. Nú um helgina heimsótti ég bæ í Húnavatnssýslu, einn af innstu bæjunum í Blöndudal. Þar hafði rafmagnið hækkað. Bóndinn sagði að það hefði orðið um 30% hækkun á rafmagni hjá honum vegna þessarar markaðsvæðingar rafmagnsins og þessara kerfisbreytinga sem keyrðar voru í gegn. Þessi bóndi gat ekki hælt iðnaðarráðherra fyrir framtakið eða tekið undir með iðnaðarráðherra um að þetta væri það besta sem hún hefði gert. Nei, síður en svo. Hann sagði reyndar að það væru allir í vörn og væru hræddir þegar heyrðist um ný einkavæðingarfrumvörp frá iðnaðarráðherra því þau hittu oftast þá sem síst skyldi. Þessi bóndi, sem sagði að það hefði orðið um 30% hækkun á rafmagni hans, er ekki einu sinni með fullgilt rafmagn því hann fær bara einfasa rafmagn. Víða um sveitir landsins er bara möguleiki á einfasa rafmagni, en eins og allir vita er þriggja fasa rafmagn miklu hagkvæmara og þau tæki sem nota þriggja fasa rafmagn eru miklu ódýrari og nota minna rafmagn. En það er ekki gerður greinarmunur á því þegar verið er að verðleggja þjónustuna. Þá er síður en svo gerður greinarmunur á því. Ég veit ekki hvort menn væru ánægðari hér ef undanrenna væri seld á sama verði og rjómi, ef svo má taka til orða, því slíkur er munurinn, og jafnvel meiri, á milli einfasa og þrífasa rafmagns. Það er því alveg siðlaust hvernig þeir notendur sem hafa eingöngu aðgang að einfasa rafmagni eru meðhöndlaðir í þessu raforkukerfi. Ég hefði talið að það væri miklu réttara hér, í staðinn fyrir að vera að fara út í aukna einkavæðingu og markaðsvæðingu á rafmagni, að taka fyrst á þessum vanköntum og þeim atriðum sem mismuna mönnum nú þegar. Fyrir einum þremur árum var gerð nokkuð ítarleg skýrsla um úttekt á ástandi á rafmagni um sveitir landsins og þörfinni fyrir endurbætur, bæði á línulögnum og eins á því hvar væri einfasa rafmagn og hvar væri þriggja fasa rafmagn. Því það að vera með einfasa rafmagn skerðir stórlega samkeppnishæfni þessara bænda og fyrirtækja. Þá var lofað sérstöku átaki til að bæta þessa þjónustu við landsmenn. Það fer nú ósköp lítið fyrir því, það eru aðeins örfáir bæir á ári sem fá breytingar úr einfasa í þrífasa rafmagn, og það hefur ekkert verið gert með áætlun sem sett var upp á sínum tíma. Þau loforð og fyrirheit sem voru gefin í því sambandi hafa að engu verið höfð. En áfram er níðst á þessum bændum. Það er níðst á þeim áfram af þessu nýja innleidda raforkukerfi. Verðið hækkar. Þetta er það fólk sem lendir í mestu hækkun á rafmagninu. Auk þess er það rafmagn sem í boði er áfram af mjög skertum gæðum. Ég gæti rakið fleiri svona dæmi hér, og mun gera það seinna í ræðu minni, um það hvernig þær aðgerðir sem hingað til hafa verið gerðar í markaðsvæðingu á rafmagninu hafa leitt til hækkaðs verðs. Það er líka annar hlutur sem gerist við markaðsvæðingu á svona þjónustu. Þá dregur úr viðhaldi og endurbyggingu á dreifikerfi og öðrum búnaði sem er forsenda fyrir því að hægt sé að halda uppi afhendingaröryggi. Með þessu nýja kerfi, eins og nú er, eru orkuframleiðendurnir ekki lengur skyldugir til að sjá þjóðinni fyrir rafmagni. Þeir eru aðeins skyldugir til að sjá fyrir því rafmagni sem umsamið er að kaupa en aukist t.d. þörfin eru þeir ekki skyldugir til að sjá fyrir auknu rafmagni. Þetta var það sem gerðist t.d. í Noregi þegar raforkuverin þar höfðu verið einkavædd. Þá gerðu kaupendurnir kaupsamning fyrir ákveðið magn af rafmagni en svo kom kaldur vetur og þörfin jókst verulega og þá var ekki til rafmagn í landinu til þessa fólks vegna þess að raforkuverin töldu sig ekki hafa neina skyldu til þess. Fyrir nokkru var gefið út lítið kver, sem heitir „Misheppnuð markaðsvæðing raforku í Bandaríkjunum“. Eins og við höfum heyrt í umræðunni og hefur komið fram í umræðunni á þingi kom einkavæðing á rafmagni alvarlega í koll Bandaríkjamönnum. Fyrirtækin hafa ekki sinnt viðhaldi á búnaði þannig að við minnsta óveður fer rafmagnið af. Mig langar að vitna í þessa útgáfu á erindum Jerrolds Oppenheims og Theo MacGregor í Ársal á Hótel Sögu 28. maí 2001. Fyrirlestur þeirra hét „Misheppnuð markaðsvæðing raforku í Bandaríkjunum“. Þar segir, með leyfi forseta: „Markmiðin með markaðsvæðingunni í Bandaríkjunum voru mörg. Það mikilvægasta var að lækka verð til neytenda. Annað markmið var að fjölga valkostum. Hefur almenningur einhvern áhuga á að velja sér þann sem framleiðir fyrir hann raforku? Ég dreg það í efa. Skoðanakannanir í Bandaríkjunum hafa sýnt að fæstir vita hvað rafveita þeirra heitir. Fólk vissi ekki hver framleiddi fyrir það raforku og því stóð á sama. Það eina sem fólk vildi vita var hvort öruggt væri að ljósið kviknaði þegar þrýst væri á rofann. Enn eitt markmiðið er að raforkuframleiðslan hafi lágmarksáhrif á umhverfið. Bush Bandaríkjaforseti og fylgismenn hans vilja sniðganga umhverfislög í Kaliforníu og reisa orkuver sem ganga fyrir jarðefnaeldsneyti til að takast á við það sem þeir kalla ranglega orkuskort!“ Við þekkjum þessa umræðu héðan. Í staðinn fyrir Bush væri hægt að setja ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, er vill sniðganga umhverfislög. Er þetta lýsandi dæmi. En áfram segir í fyrirlestrinum: „Síðasta og þó mikilvægasta hugmyndin var sú að hagfræðingar og stjórnmálamenn héldu að hægt væri að ná öllum þessum markmiðum með óskoraðri og sanngjarnri samkeppni í raforkuiðnaðinum. Kennisetningin um að hinn frjálsi markaður skili okkur lægstu verðum. En hverjar eru þá forsendurnar fyrir óskoraðri og sanngjarnri samkeppni? Getur eitthvað komið í staðinn fyrir raforku? Hver vill hefja notkun á hvallýsi að nýju? Mjög erfitt er að komast inn á þennan fákeppnismarkað“ - hugsið ykkur, í Bandaríkjunum er talað um fákeppnismarkað. Hvað getum við þá sagt í þessu litla landi? - „þar sem mjög dýrt er að reisa orkuver og ekki er mögulegt að geyma raforku á hagkvæman hátt. Hún er að vísu geymd í armbandsúrum okkar en hvað myndi ein kílóvattstund kosta í rafhlöðu sem væri nógu stór til að lýsa heilt stórhýsi? Hún myndi kosta um 3.000 bandaríkjadali á kílóvattstund. Ef verð hækkar verður fólk að vera fært um að draga úr notkun. Hve mikill sveigjanleiki vegna verðlags er fyrir hendi hvað varðar grundvallarþarfir á borð við rafmagn? Þegar börnin komi glorhungruð heim úr skólanum segir maður ekki: Því miður er verð á rafmagni of hátt þessa stundina, þið getið fengið að borða kl. 11 í kvöld þegar verðið lækkar. Það er því ekki mikill sveigjanleiki vegna verðlags fyrir hendi hvað rafmagn áhrærir. Tilgangurinn var að fjölga rafmagnsframleiðendum svo einstaka framleiðendur næðu ekki að hafa of mikil áhrif á verðlag. Í reynd eru eigendur hins vegar afar fáir og þar af leiðandi ríkir fákeppni á markaðinum.“ Þetta er í Bandaríkjunum, frú forseti. Þetta er í hinum stóru Bandaríkjum, að talað er um að fákeppni ríki á raforkumarkaði. Hvað þá hér? „Allar þessar ástæður gera það að verkum að samkeppni fær ekki notið sín á raforkumarkaði. Það er reyndar svo að Alfred Kahn, sem er hagfræðingur við Cornell University og fyrrverandi markaðseftirlitsmaður hjá New York State Public Utility Commission, segir nú að raforkumarkaður sé einstakur og að ekki megi standa að lóðréttri upplausn hans, það er að skilja í sundur framleiðsluþáttinn, dreifinguna og söluna.“ Nú, það má ekki skilja í sundur, segir hann. En hvað er að gerast hér? Það er einmitt verið að skilja þetta allt í sundur. Í stuttu máli má segja að í fyrirlestrinum um rafmagnsverðið í Bandaríkjunum komi fram að fullkomnar gerviforsendur séu fyrir slíkum breytingum. Neytandinn er ekki að spekúlera í hver selji honum rafmagn. Hann vill bara fá rafmagn. Hann hefur ekkert val. Hann getur ekki dregið úr rafmagnsnotkun þótt verðið hækki eða breytist eða farið að leita sér að öðrum orkusala. Hann hefur ekki um neina að velja. Í hinum stóru Bandaríkjum er engin samkeppni á raforkusviði heldur hrein fákeppni. Svo teljum við að á Íslandi getum við einkavætt raforkugeirann, þegar meira að segja Bandaríkjamenn telja það ekki hægt. Það er þekkt dæmið frá Kaliforníu, þar sem raforkukerfið hafði allt verði einkavætt. Svo hrundi það og ríkisstjóri Kaliforníu varð að kaupa allt til baka aftur til að geta afgreitt rafmagn til almennra notenda. Svo förum við sömu leiðir hér, að einkavæða Rarik.  Ég get líka vísað til þess sem gerst hefur í Evrópu. Þar geisar stórstyrjöld í orkumálum. Hér segir í minnispunktum um það sem þar er að gerast, þar sem vitnað er í skýrslu frá Spáni og reyndar líka í International Herald Tribune. Þar segir, svona lauslega þýtt, að nú geisi stórstyrjöld í Evrópusambandinu og sé ákaflega fróðlegt fyrir Íslendinga að fylgjast með henni. Ríkisstjórnir Frakklands og Spánar skilgreina orkugeirann þannig að hann eigi að njóta algerrar sérstöðu. Þær vilja grípa til áhrifamikilla varna þegar erlendi orkufyrirtæki teygja sig inn til hlutafjárkaupa eða yfirtöku. Forsætisráðherra Spánar segir að markaðsfrelsi sé mikilvægt en fólkið enn þá mikilvægara. Þetta er gagnlegt fyrir okkur á að hlusta. Meira að segja forsætisráðherra Spánar segir að markaðsfrelsi sé mikilvægt en fólkið enn þá mikilvægara. Frakkar tala einnig á sömu nótum, um að orkan sé mikilvæg fyrir styrk þjóðfélagsins. Okkur er því ljóst hvað evrópskir þjóðarleiðtogar segja um orkukerfið. Ég held að þetta væri mjög þörf setning fyrir okkur að hafa í huga, sem forsætisráðherra Spánar segir: Markaðsfrelsið er mikilvægt en fólkið er enn þá mikilvægara. Við sem þurfum að þola hvert lagafrumvarpið á fætur öðru um einkavæðingu, einkavæðingu á almannaþjónustu og markaðsvæðingu á almannaþjónustunni, ættum að hlusta á orð þeirra. Markaðsfrelsi er mikilvægt en fólkið er enn þá mikilvægara. Þannig held ég líka varðandi það sem hér er að gerast, með að markaðs- og einkavæða raforkukerfið. Frú forseti. Ég vitnaði hér í fyrri ræðu minni til einkavæðingar Símans. Nákvæmlega sömu rök heyrðust þegar Póstur og sími var hlutafélagavæddur og síðan markaðsvæddur og seldur. Þá lýstu menn því hátíðlega yfir að það væri bara formbreyting til að aðlaga fyrirtækið nútímarekstrarháttum, eins og sagt var. Menn sögðu að það stæði alls ekki til að selja. En hver var raunin? Eftir nokkur ár var allt komið á fullt með að selja fyrirtækið. Fyrst var reyndar bara talað um að selja hluta en að ríkið mundi áfram eiga a.m.k. 50%. Að lokum var tekin ákvörðun um að selja allt fyrirtækið. Hvað sagði talsmaður Framsóknarflokksins fyrr í dag? Nákvæmlega hið sama og var sagt við hlutafjárvæðingu Símans. Það á bara að hlutafélagavæða fyrirtækið. Það stendur ekki til að selja, a.m.k. ekki meiri hlutann. Hið sama er sagt við hlutafélagavæðingu Rariks. Það er sama hvernig stjórnarþingmenn reyna að slá ryki í augu fólks með því að segja að aðeins sé um formbreytingu að ræða. Það sjá allir í gegnum það. Ég skil reyndar ekki í þingmönnum Framsóknarflokksins að halda að þjóðin sjái ekki í gegnum þetta fals. Sjálfstæðisflokkurinn er þó hreinlyndari að því leyti að hann segir afdráttarlaust að það sé vilji flokksins að einkavæða og selja ríkisfyrirtæki og hann vilji fá gott verð fyrir. Það var nokkuð sem hann hugsaði ekki um þegar hann seldi bankana, um að fá gott verð. En þeir segja það afdráttarlaust og ætli það sé ekki sú stefna sem ræður för við hlutafélagavæðingu Rafmagnsveitna ríkisins? Frú forseti. Ein af rökunum sem hér hefur verið haldið fram er að breytingin sé góð fyrir starfsfólkið, að hlutafélagavæða Rarik. Ég held að það væri þarft að rifja upp hvernig fór fyrir starfsfólki hjá Símanum. Strax eftir að Síminn var hlutafélagavæddur laut hann ekki lengur stjórn Alþingis heldur var þar sett yfir stjórn sem bar ábyrgð á hinum daglega rekstri. Um leið var farið að segja upp fólki og bjóða út þjónustuna. Venjulega er byrjað á gólfinu, þ.e. segja upp ræstingafólki og bjóða út ræstingar. Síðan fór þetta áfram í gegnum fyrirtækið, að segja fólki upp, bjóða út þjónustuna, keyra niður laun, skerða starfskjör. Þegar Síminn hafði verið seldur var farin hringferð um landið til að loka starfsstöðvum á Ísafirði, á Blönduósi, á Sauðárkróki, Siglufirði og svo áfram hringinn í kringum landið. Að því er ég best veit var meira að segja tveimur af þremur starfsstöðvum á Suðurlandi lokað, í kjördæmi hv. þm. Drífu Hjartardóttur, sem nú situr á forsetastóli. Það var ekki gert af neinni umhyggju fyrir þjónustunni. Þar var ekki rætt við heimamenn eða við sveitarfélögin. Ekki var rætt við þá sem þessi þjónusta snerti, þótt aðeins væru tveir eða þrír dagar liðnir frá því að fyrirtækið var selt. Þetta var ekki rætt fyrir fram, heldur var læðst heim á staðina og starfsfólkinu tilkynnt að loka ætti starfsstöðinni og fólkinu sagt upp. Það þykir nú ekki góð latína þegar forsætisráðherra fer og sýnir sig í beinni útsendingu og talar um hvernig farið sé með starfsfólk á Keflavíkurflugvelli hjá varnarliðinu, að ekki eigi að koma svona fram við starfsfólk, segja því upp með svo stuttum fyrirvara og algerlega óvíst hvaða starfslokakjör það fái. Ég er alveg sammála því að það er forkastanleg framkoma hjá varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli að koma svona fram við starfsfólkið. Alveg hjartanlega sammála. En ég er líka svo mikið sammála því að framkoma Símans gagnvart því starfsfólki sem hann sagði upp var líka forkastanleg, þótt hæstv. forsætisráðherra finnist lítið til þess koma. Það var líka alveg forkastanleg framkoma. Þegar þjónustustöðvar Símans voru lagðar af var auðvitað verið að skerða þjónustuna á viðkomandi byggðalögum. Þetta er það sama ferli og verið er að setja Rarik í, nákvæmlega sami ferli. Byrjað er á að hlutafélagavæða það, byrjað á því svo hægt sé að ráðskast með fyrirtækið þó það sé áfram í ríkiseigu vegna þess að það er komið á hlutafélagaform. Skerða réttindi starfsmanna svo auðveldara sé að segja þeim upp eða ráðskast með þá. Þetta eru fyrstu skrefin í að búa fyrirtækið undir einkavæðingu, undir það að verða selt. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, frú forseti, eru þetta viðbrögðin. Ég hef farið og hitt fólk sem vinnur í starfsstöðvum Rariks úti um land. Það kvíðir framhaldinu vegna þess að það veit að þetta er eitt skref í ferli sem hafið er og hófst reyndar fyrir nokkru síðan því þegar hefur verið byrjað á að undirbúa Rafmagnsveitur ríkisins undir þetta einkavæðingarferli og undir það að verða markaðsvætt og selt. Auðvitað er fólk kvíðið núna því það sér fyrir sér að það er að lenda í nákvæmlega sama ferli og Landssíminn fór í. Það er skoðun þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að raforkan sé hluti grunnþjónustunnar, sá hluti hennar sem á að veita landsmönnum gæði, afhendingaröryggi og verð á jafnréttisgrunni. Arðurinn af þeirri starfsemi á að skila sér til heimilanna í samkeppnishæfri búsetu, í lágu raforkuverði til fyrirtækja sem síðan geta þá stundað öfluga og arðbæra starfsemi. Nákvæmlega sama og ég vitnaði til í Bandaríkjunum þá lýtur raforkan ekki þessu samkeppnisumhverfi á nokkurn hátt. Fólk er ekki að kaupa af þessum framleiðanda í dag og öðrum á morgun. Fólk getur ekki breytt notkun sinni eftir verði. Það getur ekki sagt við krakkana þegar þeir koma heim úr skólanum: Við verðum að fresta því að elda matinn því raforkuverðið er tiltölulega hátt núna. Það er ekki þannig. Og meira að segja í Bandaríkjunum, þeirri stóru álfu samkeppnisrekstrar, er ekki hægt að koma á virkri samkeppni í raforkumálum sem skilar sér til neytenda í hagkvæmara verði og öruggari afhendingu. Nei. Þar verður fákeppni og einokun. Því skyldum við hér á Íslandi, í þessu litla landi, telja að hægt sé að koma á einhverju samkeppnisumhverfi, að hægt sé að reka Rarik sem samkeppnisfyrirtæki, fyrirtæki sem að meginhluta til er eigandi að dreifiveitum vítt og breitt um landið sem dreifa rafmagni til notenda og fyrirtækja, þar sem enginn annar aðili er til að reka slíkar dreifiveitur og eiga þær? Þótt menn séu að stofna einhver fyrirtæki um sameiginlegan rekstur á dreifiveitum Rariks, Orkubúi Vestfjarða o.s.frv., breytir það ekki eðli málsins. Það verður aldrei samkeppnisrekstur á þessum grunni. Þeir sem halda því fram eru annaðhvort vísvitandi að blekkja, nema þá að þeir séu svo heillum horfnir að þeir trúi þessu. En það er þá gríðarleg sjálfsblekking. Þess vegna og af öllum þessum ástæðum, frú forseti, leggjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs það afdráttarlaust til að frumvarpið um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins verði dregið til baka. Við mótmæltum raforkulögunum. Við mótmæltum því að verið væri að innleiða Evróputilskipun um samkeppnisumhverfi á raforkumarkaðnum sem meira að segja Evrópulöndin hafa ekki enn innleitt að fullu og neita að gera. Við mótmæltum því að þetta yrði innleitt hér. Reyndar líklega eini flokkurinn. Við mótmæltum raforkulögunum sem hafa leitt til stórhækkaðs raforkuverðs í landinu. Við vildum og viljum að raforkukerfið sé sameign þjóðarinnar og nú þegar verið er að leggja fram frumvarp um hlutafélagavæðingu á Rafmagnsveitum ríkisins, þá er það af sama meiði. Ég vísaði til þess áðan að skoðanakannanir sem gerðar voru sýndu allar mikla andstöðu þjóðarinnar við sölu Símans, við sölu fjarskiptakerfis Símans og vildu að fjarskiptakerfi Símans yrði áfram í þjóðareign. Í skoðanakönnun sem ég vitnaði einnig í áðan var einungis fjórðungur aðspurðra hlynntur einkavæðingu í heilbrigðis- og skólakerfinu. Það er lítill hluti. Þar standa einmitt þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs með almenningi í að verja heilbrigðis- og skólakerfið einkavæðingunni. Meira að segja varðandi raforkukerfið kemur fram að mikill meiri hluti er andvígur einkavæðingu Landsvirkjunar, telur að Landsvirkjun eigi að vera áfram í samfélagseigu og ætli Rarik sé ekki á sama báti. Frú forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggjum áherslu á að raforka til almennra notenda og fyrirtækja sé mikilvægur þáttur almennrar grunnþjónustu sem á að reka á félagslegum grunni. Þau skref sem hafa verið stigin í markaðsvæðingu raforkukerfisins hafa þegar leitt til mikilla hækkana á verði á raforku til neytenda víða um land, þvert á gefin loforð. Ég gæti rakið þau og er með mér margar yfirlýsingar frá fyrrverandi formanni iðnaðarnefndar Framsóknarflokksins, Hjálmari Árnasyni, og frá hæstv. iðnaðarráðherra þar sem ítrekað var lofað að þessi breyting á raforkukerfinu leiddi ekki til hækkana. En allt annað hefur gerst. Hlutafélagavæðing Rariks er liður í yfirlýstum markmiðum stjórnvalda um að einkavæða raforkukerfið og búa orku- og dreifingarkerfi landsmanna undir sölu á almennum markaði. Þau áform eru andstæð hagsmunum almennings í landinu. Með vísan til þess leggjum við til að málinu verði vísað frá, frú forseti. Ég hef haft þá ánægju að vitna til skoðanakannana eins og oft er gert sem eru sama sinnis og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að ekki á að einkavæða raforkukerfið. Það á að vera almenningseign. Það verður ekki innleidd nein raunveruleg samkeppni í raforkugeiranum. Þetta verður ávallt að flokkast sem grunnalmannaþjónusta og fyrir því munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs berjast.