Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Störf nefnda Alþingis hefur borið á góma á yfirstandandi þingi eins og stundum áður. Þar sem kveðið er á um það í nýjum þingsköpum að forsetar hafi sameiginlega umsjón með störfum þingnefnda þykir mér rétt að vekja athygli hér á þeirri staðreynd að ein nefnd Sþ., sem kosin var í upphafi þings, allshn. þingsins, hefur ekki haldið fund svo mér sé kunnugt utan það að hún mun hafa kosið sér formann. Formaður allshn. er skv. yfirliti um nefndaskipun hv. 5. þm. Vestf. Ólafur Þ. Þórðarson og varaformaður hv. 6. þm. Suðurl. Eggert Haukdal. Þetta eru ábyrgðaraðilar fyrir þessari þingnefnd en til hennar var í októbermánuði vísað fimm málum. Skv. yfirliti, sem ég fékk frá skrifstofu Alþingis í morgun, var á tímabilinu 22. okt. til 31. okt. vísað fimm þáltill. til þessarar nefndar. Hins vegar kemur það fram í þessari skrá að nefndin hefur ekki tekið till. þessar fyrir. Síðan eru liðnar nær sex vikur frá því málum var fyrst vísað til nefndarinnar. Á einni viku bárust nefndinni samtals fimm till. til þál. Mér þykir þetta ekki í samræmi við þær umræður, sem hér hafa farið fram, um endurbætur á störfum þingsins. Það liggur fyrir að þingfundir eru styttri á þessu þingi en oft áður að ég hygg og ætti því að gefast meiri tími en áður til nefndarstarfa. Ef þetta á að vera uppskeran úr þeirri breytingu finnst mér ekki horfa til réttrar áttar. Ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann kanni hvað veldur því að þessi þingnefnd hefur ekki séð ástæðu til að taka þau mál fyrir sem til hennar hefur verið vísað og leitist við að hafa áhrif á að úr verði bætt.



Herra forseti. Mér er það ánægja að votta það að hv. 5. þm. Austurl. hefur sagt satt frá hér í ræðustól, að nefndin hefur ekki annað afrekað en að kjósa sér formann. Hitt er jafnvíst að nefndin mun skila til þingsins öllum þeim þáltill. sem til hennar hefur verið vísað til þessa. Það er ekki þar með sagt að lagt verði til að þær verði allar samþykktar. Hitt kemur og til greina að fella þáltill. að sjálfsögðu. En stór hluti tillagna, sem áður fór til allshn., fer nú til félmn. og við skulum vona að sú breyting verði til bóta. Hitt er svo annað mál að það er ekki nýtt að nefndir hagi þannig sínum vinnubrögðum að framan af vetri, meðan sumir nefndarmanna hafa verið nokkuð uppteknir, sé safnað dálítið í sarpinn og svo sé farið að vinna af meiri þrótti í þeim málum. Það hefur hver sitt vinnulag í þessum efnum og við munum að sjálfsögðu taka við athugasemdum frá forseta þingsins eða forsetum eftir því hvað við á.



Það er upplýst og viðurkennt hvað hér er um að ræða. Í október s.l. hefur verið vísað fimm málum til allshn. sameinaðs þings og þau hafa engin verið tekin til meðferðar í nefndinni enn. Það er eðlilegt að það séu gerðar athugasemdir við slík vinnubrögð og ég vil þakka hv. 5. þm. Austurl. fyrir að gera það. Við þurfum allir hv. þm. að taka saman höndum og styðja hver annan í þeirri viðleitni að bæta vinnubrögð þingsins. Það var mjög á dagskrá við endurskoðun þingskapa hvernig mætti bæta vinnubrögð þingnefnda og með tilliti til þess að þar með væri líka hægt að bæta vinnubrögð þingfunda og jafna þingmálum niður á þingtímann betur en gert hefur verið. Það var líka gert ráð fyrir því að þetta yrði gert og það er ákvæði um þetta í þingsköpum. Þar er líka ákvæði um það að forsetum ber að fylgjast með og leitast við að beina vinnubrögðum nefnda inn á þessar brautir. Það má segja að það sé ámælisvert að forsetar skuli ekki hafa gripið fyrr inn í þetta sérstaka mál sem hér hefur verið hreyft. En það skal tekið fram að forsetar hafa verið að skipuleggja, ef svo mætti að orði komast, þau vinnubrögð sem þeir ætla að hafa í þessum efni með því að fylgjast með störfum nefnda og beina starfi nefnda inn á þær brautir sem heppilegar eru taldar fyrir þinghaldið. Þó að ég vilji ekki gera of mikið úr því hvað þessi undirbúningur er umfangsmikill er hann þó þess eðlis að við vorum ekki búnir að hefja raunverulega það starf sem við ætluðum að taka upp. En ég geri ráð fyrir að það verði einmitt hafið í þessari viku og þá verður þessi nefnd sem hér hefur borið á góma undir smásjá ekki síður en aðrar nefndir. Ég vil til þess að fyrirbyggja allan misskilning, eins og alltaf hefur verið gert þegar þessi mál hefur borið á góma, hvort sem er hér í þingsölum eða við störf þeirrar nefndar sem vann að endurskoðun þingskapa, taka fram að auðvitað er engin breyting frá því sem verið hefur og hlýtur alltaf að vera að það er í valdi þingnefnda að ákveða hvernig þær afgreiða einstök mál.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir góðar undirtektir við athugasemdir mínar varðandi starfsleysi hv. allshn. og vona að eftir gangi og treysti því. Þau iðrunarmerki, sem sjá mátti á formanni nefndarinnar hér í ræðustóli áðan og heyra, eru væntanlega einnig vottur um það að þar verði tekið á með öðrum hætti en verið hefur það sem af er þingtímanum. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson talaði um verklag og vinnulag, hver hefði sitt vinnulag. Mér er það vissulega til efs að öllum hv. nm. í allshn. falli það vinnulag sem formaðurinn virðist ætla að viðhafa að því er starf nefndarinnar til þessa ber vott um. En ég treysti því einnig að þar verði bót á, bendi hins vegar á að nú dregur að jólum og það er kannske ekki allra heppilegasti tími fyrir þm. að beita sér að nefndarstörfum þegar fundaannir aukast hér á Alþingi. Einnig hefði verið æskilegt, eins og tíðkað er, að taka mál fyrir og senda til umsagnar þau sem réttmætt er talið að senda út og gefa þannig aðilum utan þings möguleika á að segja sitt orð um þau mál sem hér eru á dagskrá. En ég vænti þess að á þessu verði ráðin bót og ég mun fylgjast með því að eftir gangi það sem hv. formaður allshn. mælti hér úr ræðustól, að öll mál, sem til nefndarinnar yrði vísað, muni koma fram hér í þinginu til afgreiðslu.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni fyrir að hafa vakið máls á þessu hér í Sþ. og hæstv. forseta fyrir þær yfirlýsingar sem hann gaf hér. Ég vil minna þm. á að hliðstæð umræða fór fram í Nd. fyrir nokkrum dögum síðan þar sem í ljós kom að hv. þm. Páll Pétursson hafði mjög vanrækt formennsku sína fyrir iðnn. þeirrar hv. deildar. Nú er komið í ljós að annar fulltrúi Framsfl. í formennsku í nefndum hefur einnig gerst sekur um mikla vanrækslu hér í störfum. Ég vil beina þeirri ósk til hæstv. forseta á grundvelli 2. málsgr. 11. gr. þingskapa, þar sem forsetum er falið að hafa sameiginlega umsjón með starfi þingnefnda og reyndar einnig að skipa fyrir um fastan fundartíma nefndanna þannig að það má túlka þetta svo að forseta beri að ákveða hvenær nefndirnar hittist, að forsetar bæði Sþ. og deilda birti þm. áður en þing fer í jólaleyfi skrá yfir það hvernig mál eru stödd í þingnefndum, hve oft fundir hafa verið haldnir, hvaða mál hafa verið tekin á dagskrá á fundunum, hvaða málum hefur verið vísað til umsagnar, þannig að þingmenn hafi möguleika, bæði flm. mála svo og einnig samtök og einstaklingar utan þings, á að átta sig á þessu. Ég vona að hæstv. forsetar taki þessa ósk til umhugsunar. Ég vænti út af fyrir sig ekki svars hér og nú, en vildi nota þetta tækifæri í framhaldi af umræðu sem varð í Nd. til að beina þessari ósk um slíka grg. og skýrslu fyrir jólaleyfi þingmanna til hæstv. forseta.



Það skal tekið fram, sem raunar er óþarfi að leggja frekari áherslu á, að forsetar ætla sér að vinna að þessum málum, sem hér hafa verið til umræðu, í þeim anda sem þingsköp gera ráð fyrir. Það hefur verið skipað fyrir um fastan fundartíma þingnefnda og það verður fylgst með störfum þingnefnda. Hv. 7. þm. Reykv. bar fram ósk um að forsetar létu í té til þm. upplýsingar um stöðu mála. Það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess og gert er ráð fyrir að þingflokkarnir fái vikulega allar upplýsingar um þessi mál. Að sjálfsögðu verða slíkar upplýsingar ekki tíundaðar á þingfundum eða lagðar fram sem þingskjöl, en allt á öllum að vera ljóst í þessu efni.



Herra forseti. Ég flyt hér till. til þál. ásamt þeim Guðmundi J. Guðmundssyni, Karli Steinari Guðnasyni, Pétri Sigurðssyni og Stefáni Guðmundssyni. Þessi till. er á þskj. 84 og fjallar um átak til að auka framleiðni íslenskra atvinnuvega. Hún var flutt hér á síðasta þingi, lenti í allshn. sþ., sem hér var til umræðu fyrir skömmu, en hlaut ekki afgreiðslu. Ég vildi gjarnan byrja á því, herra forseti, að lesa texta till., með leyfi forseta, þar sem meginefnið kemur þar fram, hvað hér er átt við og hver er tilgangurinn með þessum tillöguflutningi. Tillagan er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að leita eftir samvinnu við heildarsamtök vinnumarkaðarins um að hrinda af stað átaki til að auka framleiðni íslenskra atvinnuvega með eftirfarandi markmið að leiðarljósi: 1. að leggja grundvöll að endurnýjuðum hagvexti og þar með að stuðla að jafnvægi í efnahagsmálum, 2. að skapa forsendur fyrir þjóðarsamstöðu um að auka það sem til skipta er í þjóðfélaginu og deila þeim ávinningi af réttsýni, 3. að efna til þríhliða samvinnu ríkisvalds, launþega og atvinnurekenda um að bæta efnahag þjóðarinnar og innleiða ný vinnubrögð í samskiptum aðila á vinnumarkaðinum, 4. að kynna þjóðinni grundvallaratriði framleiðnihugsunar og skapa skilning á nauðsyn aðlögunar að síbreytilegum samkeppnisaðstæðum fyrir íslenskt atvinnulíf. Ríkisstj. skipi níu manna stjórnarnefnd til að stýra framkvæmd þessa átaks. Verði hún skipuð þremur fulltrúum samtaka vinnuveitenda skv. tilnefningu VSÍ, þremur fulltrúum launþega skv. tilnefningu ASÍ og þremur fulltrúum ríkisvaldsins sem forsrh. skipar að höfðu samráði í ríkisstj. Sömu aðilar tilnefni jafnmarga varamenn. Forsrh. skipi formann stjórnarnefndarinnar úr hópi nefndarmanna. Enn fremur ályktar Alþingi að framleiðniátak þetta verði unnið í tengslum við Iðntæknistofnun Íslands og jafnframt tengt öðrum tilraunastofnunum atvinnuveganna. Þá verði leitað aðstoðar annarra opinberra stofnana eftir því sem verkefnin bjóða hverju sinni. Þjóðhagsstofnun verði falið að fylgjast með þróun framleiðni í atvinnuvegum samhliða átakinu. Loks ályktar Alþingi að átak þetta verði hafið á árinu 1985 og að eitt fyrsta verk stjórnarnefndar verði að skila ítarlegri tillögu til ríkisstj. um nánari tilhögun og framkvæmd málsins. Verði sú till., ásamt grg. um ákvörðun ríkisstj. um framkvæmd málsins, lögð fyrir Alþingi í byrjun þings haustið 1986." Herra forseti. Að mati flm. er hér um þarft og raunar mikilvægt mál að ræða. Við þær aðstæður, sem nú ríkja í íslensku efnahagslífi, er brýn nauðsyn á því að koma að nýju á hagvexti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að á undanförnum árum hefur þjóðarframleiðslan annaðhvort staðið í stað, hagvöxturinn, eða dregist saman, verið neikvæð, ólíkt því sem var á árunum þar áður. Hefur svo rammt að þessu kveðið að eitt árið af þremur síðustu minnkaði þjóðarframleiðslan um 5,5% sem er gífurleg minnkun á einu ári og raunar mikið efnahagslegt áfall. Sá kostur sem er hér einna nærtækastur að mati flm. og gæti raunar fyrst skilað árangri er að auka framleiðni í þeim fyrirtækjum sem þegar eru starfandi í landinu í dag og stuðla þannig að betri samkeppnisstöðu og arðbærari rekstri fyrirtækjanna. Þetta er að dómi flutningsmanna eitt brýnasta verkefnið nú í íslensku atvinnulífi og undirstaða þess að hægt sé innan skamms tíma að bæta lífskjörin í landinu ef á heildina er litið og bæta úr þeim samdrætti sem orðið hefur á síðustu árum. Með þessum tillöguflutningi er lagt til að stjórnvöld hrindi af stað slíku átaki í þessu efni í samvinnu við heildarsamtök vinnumarkaðarins því það er alveg ljóst að án samstöðu og samvinnu þeirra aðila, aðila vinnumarkaðarins, yrði þetta verk unnið fyrir gýg. Auk hins efnahagslega ávinnings sem fengist af aukinni framleiðni í íslenskum fyrirtækjum sem starfandi eru í dag gæti átak í þessum efnum orðið grundvöllur - og það er kannske ekki síst mikilvægt - að bættum samskiptum aðila vinnumarkaðarins og jafnframt aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda. Ég hygg að fáum blandist hugur um að nauðsyn er slíkra bættra samskipta í íslensku þjóðfélagi í dag. Um nokkurt skeið hefur verið lýst eftir breyttum vinnubrögðum í þessum efnum. Gætu nú einmitt verið aðstæður til þess að hefja samvinnu um það mál skömmu áður en aðilar vinnumarkaðarins hefja samninga á nýjan leik, nýja kjarasamninga nú um áramótin í vetur. Hér er því í hnotskurn gerð tillaga um að við nýtum tækifæri í íslenskum atvinnuvegum, í starfsemi íslenskra fyrirtækja, betur og gjörr en verið hefur á liðnum árum þannig að afraksturinn af hinum efnahagslegu þáttum í atvinnuvegunum verði meiri án þess að um sérstakan og aukinn tilkostnað sé að ræða sem er vitanlega mikilsvert atriði. Hér er fyrst og fremst um framleiðsluþættina að ræða, þ.e. vinnuaflið, fjármagnið, hráefnið og orkuna, sem skipta hér mestu máli. Það má auka framleiðnina t.d. með því að bæta hráefnisnýtingu eða með því að nýta fjármagnið á arðbærari hátt en áður var gert og ekki er síst þörf á því síðasta í íslenskum fyrirtækjum. Hér er um að ræða að nýta betur framleiðsluþættina, hráefni, orku, fjármagn og raunar skipulag vinnuaflsins einnig, en við gerum í íslensku atvinnulífi í dag til þess að skapa aukin verðmæti í þeim fyrirtækjum sem fyrir eru í landinu án þess að leggja út í nýsköpun eða nýjar stórfelldar fjárfestingar. Mikið hefur verið talað um stóriðju innan þingsala og utan. Við hana hafa verið bundnar miklar vonir og eru raunar enn þá bundnar miklar vonir. En það verður að segjast eins og er að horfur á því að við löðum hingað mörg stóriðjufyrirtæki erlend til samstarfs hafa farið heldur versnandi á síðustu misserum vegna þess hve orkuverð hefur farið lækkandi í ýmsum öðrum löndum. Ég held því að ekki sé síst ástæða, m.a. með þetta í huga, að gefa sérstakan gaum að þeim málum sem um er fjallað í þáltill. Ég ætla ekki að fara að rekja, herra forseti, þær tölulegu upplýsingar sem birtar eru í grg. með þessari till.; það væri of langt mál. Það er þó fróðlegt að líta á framleiðnina, þ.e. sögulegar upplýsingar og staðreyndir varðandi framleiðnina á Íslandi miðað við það hver hún hefur verið í öðrum löndum. Tafla er birt með grg. þar sem framleiðnin á Íslandi 1976 er sett sem 100. Þá sést að framleiðni er svipuð á Íslandi og í Bretlandi á þeim tíma en framleiðni í þessum tveimur löndum - Bretland hefur á undanförnum árum verið kallað veiki maðurinn í Evrópu - Íslandi og Bretlandi var helmingi minni en framleiðni í Bandaríkjunum. Það er ekki nóg með að framleiðni sé lítil hér á landi heldur hefur framleiðniþróunin verið mjög hæg á undanförnum árum; þá er ég fyrst og fremst að tala um iðnað, í sjávarútvegi hefur hún verið góð. Framleiðniþróunin - það er vitanlega það atriði sem skiptir einna mestu máli - var langörust í Svíþjóð, Danmörk, Vestur-Þýskalandi og Frakklandi á undanförnum árum, miklu örari en hér á landi eins og fram kemur í töflunni sem þessari tillögu fylgir. Við erum í hópi Breta, eins og ég segi, og erum þar lægstir hvað framleiðniþróun snertir í hópi 11 ríkja sem dæmi er tekið af. Ef við lítum sérstaklega á iðnaðinn, framleiðniþróun vinnuafls í iðnaðinum á tímabilinu 1974 - 1982, kemur í ljós að framleiðni í íslenskum iðnaði á þessu tímabili hefur aukist að meðaltali úr 89 stigum 1974 í 104 stig 1982. Það er framleiðniaukning um 2%. Nágrannalöndin ýmis eru með um helmingi meiri framleiðniaukningu, eða 4%. Það er vitanlega umhugsunarverð staðreynd. Þetta bendir til að framleiðnistig á Íslandi hafi síður en svo hækkað í samanburði við aðrar þjóðir frá árinu 1976 samkvæmt þeim töflum sem eru birtar með tillögunni. Ef við lítum á þessar staðreyndir, sem sýna að við erum nálægt botninum í þessum efnum, er tvímælalaust full ástæða til þess að grípa til sérstakra ráðstafana. Og það ættu menn að geta sameinast um hvar í flokki sem þeir standa enda eru flm. tillögunnar úr öllum flokkum utan tveimur hinna nýjustu sem á Alþingi eiga fulltrúa. Það er skoðun flutningsmanna þessarar tillögu að átakið til þess að auka framleiðni íslenskra atvinnuvega gæti reynst árangursrík leið til að skapa þjóðarsamstöðu um að koma á ný á hagvexti hér á landi og stuðla að jafnvægi í efnahagsmálum. Jafnframt gæti slíkt sameiginlegt átak skapað nýjar forsendur fyrir samskiptum aðila vinnumarkaðarins. Það er hin þríhliða samvinna aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins sem er undirstöðuatriði þess að árangur náist. Í upphafi þarf að setja mjög vandaðar leikreglur um hvernig skipta eigi ávinningi af aukinni framleiðni og hvernig eigi að bregðast við afleiðingum, sem gætu verið röskun á störfum og högum fólks vegna breytinga á tækni og vinnuaðferðum, en slíkar breytingar eru þó óhjákvæmilega forsenda allrar framleiðniaukningar. Það er skoðun flm. að þetta framleiðniátak þurfi að ná til allra höfuðatvinnuvega landsmanna en megi ekki einskorðast við einstakar atvinnugreinar svo sem iðnaðinn. Það er þess vegna sem gert er ráð fyrir að ríkisstj. í heild, eða forsrh. fyrir hennar hönd, hafi frumkvæði um að skipa þá stjórnarnefnd sem á að stýra framkvæmd þessa átaks. Þetta er, herra forseti, meginefni till. sem ég ætla ekki að orðlengja frekar um að þessu sinni. Aðalatriðið er að arðbærni og arðgæfni atvinnuvega sem fyrir eru í landinu verði mun meiri heldur en er í dag. Reynslan frá öðrum þjóðum og fordæmi hefur sýnt að framleiðni er þar verulega meiri en í íslenskum atvinnuvegum. Við eigum ekki að vera eftirbátar. Ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu að við nýtum betur fjármagn, hráefni og afl vinnunnar í náinni samvinnu aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Á þskj. 102 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um vistunarvanda öryrkja ásamt hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur, Guðrúnu Helgadóttur og Kristínu S. Kvaran. Tillgr. er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því að leysa vandamál þeirra öryrkja sem eiga sakir andlegrar og líkamlegrar fötlunar örðugt um vistun á þeim stofnunum sem fyrir eru. Helst yrði um að ræða að efla stuðning við hjúkrun í heimabyggð eða stofnun sérdeildar við ríkisspítala." Í grg. með þessari till. er þetta mál nokkuð rakið, þ.e. sú raunasaga sem af till. er og meðferð hennar hér á Alþingi, en till. var áður flutt á þinginu 1983 og grg. sem henni fylgdi er hér prentuð og ég sé ekki ástæðu til þess að rekja hana út af fyrir sig. Ég bendi aðeins á að sá vandi sem hér er um að ræða snertir aðeins u.þ.b. tíu einstaklinga sem erfiðast er að vista við eðlilegar aðstæður eftir slys eða önnur áföll og eiga í raun og veru hvergi heima á stofnunum þeim sem fyrir eru eins og þær eru nú í stakk búnar. Ég rek aðeins í örstuttu máli að þannig fóru leikar að meiri hluti allshn. Sþ. lagði til að málinu yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá svohljóðandi, með leyfi forseta: ""Í trausti þess að heilbr.- og trmrn. og félmrn. taki á þessu máli í samræmi við þá samþykkt stjórnarnefndar að stofna beri sérstaka sjúkradeild til vistunar og þjálfunar þeirra sem vegna slysa hafa fatlast svo andlega að jafna megi til meðfæddrar þroskaskerðingar, að staðið verði við fyrirheit um fjárframlag úr Framkvæmdasjóði fatlaðra svo að markmiði ályktunarinnar verði náð á þessu ári, telur Alþingi að ekki sé þörf á samþykkt þessarar tillögu og samþykkir að taka fyrir næsta mál á dagskrá." Á þetta féllst meiri hluti Alþingis, en þá þegar var raunar ljóst að ekki mundi svo úr rætast sem þarna er vísað til. Af svörum heilbrrh. í fyrra í fyrirspurn frá tveim flm." - hv. 10. landsk. þm. Guðrúnu Helgadóttur og mér - "kom enda í ljós að enn voru öll þessi mál óleyst og þar hefur engin breyting orðið á. Nýlegir vistunarerfiðleikar og ástand þessa máls í heild knýr hins vegar á af ofurþunga og því er óhjákvæmilegt að hreyfa þessu máli á nýjan leik og gera tilraun til þess að koma málinu í sem farsælastan farveg og það sem fyrst." Það þarf máske ekki að hafa svo mörg orð um þessa till. utan það sem grg. gefur til kynna. Feginn vildi ég að ekki hefði þurft að endurflytja hana, að þau vandamál, sem hún fjallar um, hefðu verið leyst á viðunandi hátt eða a.m.k. að æskileg lausn væri í sjónmáli. En því er ekki að heilsa. Ég gæti rakið nýlegt einstakt dæmi um þennan óleysta vanda sem bitnar á svo mörgum, þessum einstaklingum mikilla örðugleika þó fyrst og síðast. Við umræðu málsins fyrir tveimur árum rakti hv. 2. landsk. þm. Jóhanna Sigurðardóttir í glöggu máli erfiðleikasögu annars einstaklings sem enn hefur heldur ekki tekist að leysa. Það er vissulega dapurlegt þegar svo brýnu máli er vísað frá hér á þingi með þeim hætti er ég rakti hér í grg., tilvísun á lausn sem þegar í þeim umræðum reyndist engin. Vísað var þá til Kópavogshælis, þeirrar ofsetnu stofnunar, svo fjarstætt sem það var og er enn í dag, þegar jafnvel í reglugerð nýlega settri um hælið er greint frá að nauðsyn sé á því að útskrifa þaðan tugi einstaklinga svo starfsemi þar megi færast í sem æskilegast horf fyrir þá sem þar yrðu þá vistaðir til langdvalar. Frá því ráði var því blessunarlega þegar horfið við afgreiðslu málsins enda gervilausn ein, óraunhæf í alla staði. Þá var vísað á Vífilsstaði og hélt ég máske að þar væri möguleiki en svo mun alls ekki verða enda allt þar fullsetið og máske rúmlega það. Málið er því í sjálfheldu og það hrópar á okkur um úrlausn eins og tillaga okkar gerir ráð fyrir. Það er vissulega erfiðara þegar verið er að skera niður framlög til þessa málaflokks í heild meðan framlög eru aðeins helmingur þess eða tæplega það sem lög kveða á um. Það er einmitt lýsandi um þetta að meiri hluti nefndar, sem lagði til frávísun á málinu, vísaði beint á þann Framkvæmdasjóð fatlaðra sem nú er svo hart leikinn af þeirri ríkisstj., sem hann styður, að hann er gersamlega ófær um að gegna skyldum sínum þótt aðeins sé vikið að framhaldsframkvæmdum sem mest knýja á. Hvort tveggja, úrlausn sem viðunandi væri eða fullnægjandi fjármagn, er víðs fjarri og gerir þennan tillöguflutning nauðsynlegan á nýjan leik. Gagnvart þessum illa settu einstaklingum, gagnvart aðstandendum þeirra, gagnvart því starfsfólki sem aðstöðu og möguleika skortir til nægrar aðhlynningar, gagnvart öllu þessu fólki og fyrir það verður Alþingi að reka af sér slyðruorðið og bæta hér úr sem allra fyrst öllum til góðs og þjóðfélagi okkar til verðugs vegsauka. Þetta er í huga okkar flutningsmanna eitt brýnasta velferðarmálið sem við eigum og verðum að leysa. Ég vil aðeins geta þess svo að lokum, herra forseti, að til allshn. Alþingis barst á sínum tíma umsögn um þessa þáltill. frá þeim samtökum sem gerst þekkja hér til, landssamtökunum Þroskahjálp, þar sem þau mæla eindregið með samþykkt þessarar till., gera í raun og veru einnig tillögu um það hvernig að skuli staðið. Þau hafa nú m.a. það mikinn áhuga á þessu máli - það knýr svo mjög á þá aðila sem þarna eru í forsvari - að ég veit að stjórn þessara landssamtaka hefur farið fram á það við Ríkisútvarpið - sjónvarp að taka þetta mál sérstaklega fyrir, kryfja það til mergjar til að vekja á því athygli ef vera mætti að augu manna hér á þingi og úti í samfélaginu gætu frekar opnast fyrir því hve hrikalegur vandi hér er á ferð. Um er að ræða fáa einstaklinga sem búa við mikla örðugleika, einstaklinga sem í dag eiga hvergi heima í kerfinu, hrekjast sumir milli stofnana, eru sums staðar vistaðir við alls ófullnægjandi aðstæður og fá í engu þá umönnun og þá aðhlynningu sem þeir þyrftu að fá og eru í meiri þörf fyrir en flestir aðrir einstaklingar í þessu þjóðfélagi. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja það til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til síðari umræðu og hv. félmn.



Herra forseti. Ég vil fyrst leyfa mér að vekja athygli á því hversu fámennt en góðmennt er hér í þingsalnum. Hér eru fimm þm. Alþb. og forseti Sþ. Hér er enginn hæstv. ráðherra og hér stendur einn sjálfstæðisþingmaður í dyrum og fyllir nærri út í þær. En ég verð að segja það, herra forseti, að það hefði mátt ætla að hér yrðu allnokkrar umræður um þessa tillögu þegar hún er nú hér flutt í ljósi þeirrar sögu sem hún á. Það kemur mér nokkuð spánskt fyrir sjónir t.d. að aðrir flokkar en Alþb. virðast ekki hafa áhuga á eða hafa skoðun í þessum efnum. Ég vil hverfa aftur til þess hvernig samhljóðandi till. var afgreidd fyrir tveimur vetrum síðan þegar hæstv. ráðherrum, heilbr.- og trmrh. og félmrh., var sýnt það traust hér á Alþingi - ég endurtek, þeim var sýnt það traust - að fela þeim framkvæmd málanna með ákveðnum leiðbeiningum af hálfu Alþingis sem felast í afgreiðslu á till. á sínum tíma. Ég leyfi mér að lesa, með leyfi forseta, þá rökstuddu dagskrá sem var niðurstaða þessa máls hér á 106. löggjafarþingi, en þar sagði: "Í trausti þess að heilbr.- og trmrn. og félmrn. taki á þessu máli í samræmi við þá samþykkt stjórnarnefndar að stofna beri sérstaka sjúkradeild til vistunar og þjálfunar þeirra sem vegna slysa hafa fatlast svo andlega að jafna megi til meðfæddrar þroskaskerðingar, að staðið verði við fyrirheit um fjárframlag úr Framkvæmdasjóði fatlaðra svo að markmiði ályktunarinnar verði náð á þessu ári, telur Alþingi að ekki sé þörf á samþykkt þessarar tillögu og samþykkir að taka fyrir næsta mál á dagskrá." Það er alveg morgunljóst, herra forseti, að þessir hæstv. ráðherrar og þessi ráðuneyti voru ekki þessa trausts verð. Það er alveg ljóst. Sagan hefur skorið úr um það. Ég vil því leyfa mér að vona að það verði meiri reisn yfir afgreiðslu Alþingis á þessu máli þegar það vonandi kemur til afgreiðslu hér síðar á þinginu. Hvernig stöndum við svo í dag gagnvart því að þessir aðilar, sem þarna er vitnað til, nái að hrinda þessum málum í framkvæmd, að leysa úr þessum vandamálum? Það er kunnara en frá þurfi að segja hvernig farið hefur verið með Framkvæmdasjóð fatlaðra með þeim tvennu fjárlögum sem afgreidd hafa verið síðan, þ.e. þeim lögum sem við nú störfum eftir og því fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir. Í bæði skiptin var um mikinn niðurskurð að ræða. Það að vísa þessu máli til ríkisspítalanna eins og þar er nú í pottinn búið er í mínum huga sorglegur brandari eða hvaða nafn sem því má gefa, það er svo öfugsnúið miðað við þær aðstæður sem þar er við að glíma. Hvernig er að þeim stofnunum búið sem helst eiga að þjónusta á þessu sviði? Þar blasir ekkert við annað en niðurskurður, herra forseti, og samdráttur og það er fjær sanni en nokkurn tíma fyrr að ríkisspítalarnir geti af eigin rammleik tekið upp þessa þjónustu sem hér er verið að fjalla um. Það liggur alveg ljóst fyrir að þessi vandamál eru ekki að leysast, þau eru þvert á móti að hlaðast upp. Hver nýr einstaklingur, sem bætist í þennan hóp, er nær óleysanlegt vandamál eins og ástandið er í þessum málum í dag. Ég fullyrði það sem stjórnarnefndarmaður í ríkisspítölunum, kosinn hér á hv. Alþingi, að þannig er ástandið nú og ég mun ekki sitja þegjandi undir því ef hv. Alþingi ætlar aftur að vísa þessu máli frá sér með þessum hætti. Ég mun þá annaðhvort segja mig úr þessari stjórnarnefnd eða með einhverjum öðrum ráðum láta það koma í ljós að ég er ekki sáttur við að mér sé ætlað að starfa sem fulltrúi Alþingis við slíkar aðstæður ef hv. Alþingi sýnir sjálfu sér og sínum kjörnu fulltrúum ekki meiri virðingu en þá að fela þeim verkefni sem fyrir fram er ljóst að þeir geti ekki innt af höndum. Ég harma það, herra forseti, að hér skuli ráðherrabekkir vera svo galtómir sem raun ber vitni. Það hefði verið ánægjulegt að hafa hér hæstv. félmrh. Ég hefði talið æskilegt að ráðherrar þessara mála væru hér til viðræðu um þau en auðvitað má koma því á framfæri á síðari stigum málsins. En ég vil spyrja forseta hér í lokin á máli mínu, þó að það heyri ekki til þessu dagskrármáli, til að þurfa ekki að kveðja mér hér hljóðs um þingsköp, hvort það sé meining að halda hér áfram fundi þegar enginn hæstv. ráðherra er viðstaddur, þegar ýmist einn eða enginn hv. þm. stjórnarliðsins er hér í þingsalnum og hvort honum þyki það sæmandi reisn þingsins að halda hér fram fundi með þessum hætti. Ég vil geta þess, sé virðulegum forseta Sþ. það ekki kunnugt, að við héldum hér fund í Nd. við mjög svipaðar aðstæður allan daginn í gær. Það vekur nokkra furðu mína ef það er orðin venja hér að halda fram fundum dögum saman, hvort heldur er í deild eða Sþ., við þessar aðstæður án þess að a.m.k. athugasemdir falli um það af hálfu hæstv. forseta.



Út af ummælum hv. síðasta ræðumanns skal það tekið fram að því miður hefur það oft verið venja að haldnir hafi verið fundir í Alþingi og fáir verið mættir. Það hefur meira að segja verið nær föst venja fyrr á árum þegar fór að nálgast jólahátíð og annríki var mikið og mikið af málum fyrir á dagskrá að haldnir voru fundir kannske kvöld eftir kvöld til að taka þáltill. til umræðu og voru þá naumast aðrir viðstaddir en þeir sem mæltu fyrir þeim. Við erum á framfaravegi nú í þessu efni. Allt er ekki enn orðið fullkomið en það er ekki ætlunin að fylgja hinum gamla sið. Það verður ekki gert án þess að sérstakar nauðir reki til að halda slíka kvöldfundi. En það er ekki goðgá að ætlast til þess að þm. séu mættir á þeim tíma sem nú er. Ef þm. þóknast hins vegar ekki að vera mættir höfum við ekki ráð til að færa þá hingað. Það er heldur ekki sanngjarnt að þeir, sem sýna takmarkaðan áhuga á þingmálum, geti með fjarveru sinni komið í veg fyrir að þeir vinni sem eru til staðar. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Ég mæli hér með mestu ánægju fyrir þingmáli sem ég flyt ásamt nokkrum öðrum hv. þm. og lýtur að gerð langtímaáætlunar um jarðgangagerð. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Jón Kristjánsson, Sighvatur Björgvinsson, Kolbrún Jónsdóttir, Sverrir Sveinsson og Helgi Seljan. Hér er um endurflutning á þingmáli að ræða sem ekki varð útrætt á síðasta þingi og get ég því þegar í upphafi máls míns vísað til þeirrar framsöguræðu sem þá fylgdi till. og var nokkuð ítarlegri en núverandi þingsköp gera ráð fyrir að fluttar séu í slíkum tilfellum. Málið er sem sagt nær óbreytt. Þó hafa ártöl verið færð til nýs vegar eins og eðlilegt er og einnig hefur verið aukið við grg. einu fskj. þar sem er á ferðinni ný skýrsla sem ekki lá fyrir þegar þetta þingmál var flutt en á tvímælalaust erindi hér með sem fskj. Það er 6. fskj. um berggæðamat og er unnið af starfsmanni Orkustofnunar. Ég ætla að renna yfir tillgr. Með leyfi forseta hljóðar hún svo: "Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta Vegagerð ríkisins í samstarfi við aðra sérfróða aðila gera langtímaáætlun um gerð jarðganga á Íslandi í samráði við fulltrúa þingflokkanna. Við vinnslu áætlunarinnar skal eftirfarandi athugað og metið eftir því sem kostur er: 1. Hagkvæmni jarðgangagerðar borið saman við aðrar mögulegar lausnir þar sem samgöngur á landi eru erfiðar vegna aðstæðna: a. með tilliti til stofnkostnaðar, b. með tilliti til notagildis, c. með tilliti til viðhaldskostnaðar, d. með tilliti til byggðaþróunar og félagslegra sjónarmiða. 2. Hagkvæmni þess að koma á fót vinnuflokki sérhæfðum í gerð jarðganga borið saman við útboð verkanna. 3. Hagkvæmni þess að hafa verkefni við jarðgangagerð samfelld. 4. Hvaða tækjabúnaður til jarðgangagerðar henti best íslenskum aðstæðum. 5. Að hve miklu leyti Íslendingar geti nýtt sér reynslu nágrannaþjóða, svo sem Færeyinga og Norðmanna, í j arðgangagerð og hvaða viðmiðun er þaðan að hafa um kostnað o.fl. Áætlunin skal vera þannig upp byggð að hún falli eðlilega að langtímaáætlun í vegagerð og geti orðið hluti af henni á síðari stigum. Þá skal áætlunin taka mið af þeim framkvæmdahraða sem hagkvæmastur er í jarðgangagerð innan þeirra marka sem framlög til vegamála setja hverju sinni. Áætlunin skal hefjast með framkvæmdum í Ólafsfjarðarmúla eins fljótt og kostur er og vera síðan samfelld. Markmið áætlunarinnar skulu vera að koma með gerð jarðganga þeim byggðarlögum í varanlegt vegasamband sem ekki verða með öðru móti tengd vegakerfinu á fullnægjandi hátt árið um kring. Jafnframt skal áætlunin miða að innbyrðis tengingu byggðarlaga sem eru eðlileg heild samskiptalega en geta ekki komið á viðunandi sambandi sín í milli án jarðganga. Er hér einkum átt við svæði á Vestfjörðum og Austfjörðum. Ályktun þessi skal lögð fyrir Alþingi eigi síðar en haustið 1986." Í grg. er þess svo getið, herra forseti, að þessi till. var flutt á síðasta þingi af hv. þm. Sveini Jónssyni ásamt mér, en varð þá ekki útrædd. Það er kunnara en frá þurfi að segja að á síðustu árum hefur verið vaxandi umræða um þennan þátt samgangna okkar, þ.e. möguleikana á því að leggja jarðgöng milli staða þar sem ekki verður komið á viðunandi samgöngum á landi með öðru móti. Menn hafa eðlilega litið til okkar nágranna, svo sem eins og Færeyinga, sem eru mun fámennari þjóð en við, en hafa engu að síður ráðist í að gera hver jarðgöngin á fætur öðrum svo nemur nálægt því einum Oddsskarðsgöngum okkar Íslendinga á hverju ári. Jarðgöng þar voru á árinu 1983, þegar Orkustofnunarmenn voru þar á ferð, á fjórtánda km en eru nú að nálgast 20 ef að líkum lætur. Þessum málum hefur nokkuð verið sinnt á undanförnum 2-3 síðustu árum, einkum af starfsmönnum Vegagerðarinnar, sem hafa unnið ákveðna undirbúningsvinnu, ef svo má að orði komast, og gert lauslegar athuganir á möguleikum í þessu sambandi bæði á Austfjörðum og Vestfjörðum. Síðan hefur verið um nokkuð ítarlegri vinnu að ræða í Ólafsfjarðarmúla þar sem þessi mál eru lengst á veg komin. Þessi undirbúningsvinna er góð svo langt sem hún nær en er eðli málsins samkvæmt einungis lausleg athugun á möguleikum. Meira þarf til að koma áður en hægt er að marka stefnu og festa framkvæmdaáætlun í þessum efnum. Ég er þeirrar skoðunar - og því er nú þessi tillaga flutt - að það sé tvímælalaust tímabært að slík vinna verði unnin og það sé í raun og veru ófært, þar sem um slíkan afgerandi þátt er að ræða eins og samgöngumálin, að þessum hluta þeirra sé ekki betur sinnt en raun ber vitni. Hér er einnig um ráðstöfun verulegra fjármuna að ræða og því er eðlilegt að menn reyni með rannsóknum og stefnumörkun að tryggja að nýting þeirra verði sem best og sjá nokkuð fram í tímann þannig að ekki sé um handahófskennd vinnubrögð að ræða. Ég held að þetta sé einkum og sér í lagi mikilvægt í þessu tilfelli þar sem eðli málsins samkvæmt er naumast hægt að gera ráð fyrir því að um verði að ræða nema eitt gengi eða einn flokk sem sinni þessu verki og tæplega hægt að ætlast til að slík verk verði í gangi á mörgum stöðum á landinu samtímis. Þess vegna gefur það auga leið að upp kunna að koma erfið mál til úrskurðar ef deilt verður um framkvæmdaröð í þessum efnum. En fyrir því er hægt að sjá með því að marka stefnu og ná samkomulagi um langtímaáætlun þar sem verkum er raðað upp í forgangsröð. Þetta þekkja menn með samanburði við langtímaáætlun um vegagerð sem að mínu mati hefur tekist vel, hefur tryggt pólitíska samstöðu og frið um þau mál langt umfram það sem hægt væri að vonast til með öðru móti. Ég er því í raun og veru að leggja til að svipaður háttur verði hér hafður á og reynt verði einnig að ná pólitískri samstöðu um framkvæmdaröð og um framkvæmdahraða í þessum efnum og ég leyfi mér að vera bjartsýnn á það, herra forseti, með tilliti til þess stuðnings sem þessi till. hefur fengið, bæði með þeim flytjendum sem þar standa að og einnig með þeim umræðum sem urðu um hana hér á síðasta þingi þegar þm. velflestra stjórnmálaflokka hér á hv. Alþingi, ef ég man rétt, lögðu henni lið sitt í máli. Ég fagna einnig þeim áhuga sem hæstv. samgrh. hefur sýnt á þessum málum, eða sýndi s.l. sumar, og kom vissulega á óvart vegna þess að hann hafði ekki komið fram hér áður sérstaklega þegar þessi till, var til umræðu á þinginu, en hún lá hér fyrir eins og kunnugt er mestallan s.l. þingvetur. En mér er tjáð að á fundum sínum í sumar hafi hæstv. samgrh. lýst því að efnislega væri hann mjög hlynntur því að slík vinna færi fram. Það hlýtur því að liggja í hlutarins eðli að hann fagni því að slíkur stuðningur komi við þetta á hv. Alþingi og væntanlega þá einnig ef tekst um það þverpólitísk samstaða að vinna þetta verk í góðu samstarfi og í góðum tengslum við fulltrúa þingflokkanna hér á þingi. Ég þarf svo ekki í sjálfu sér að hafa um þetta mikið fleiri orð, herra forseti, enda sennilega kvótinn nálægt uppurinn sem mér er ætlaður til að mæla fyrir þingmálinu. Ég vil aðeins í lokin segja það að menn hafa á undanförnum árum haft nokkra vantrú á því, margir, að þetta yrði í náinni framtíð lausn í samgöngumálum okkar Íslendinga, sú aðferð sem tíðkuð er mjög víða annars staðar þar sem svipað hagar til, að leysa erfið samgönguvandamál þar sem fjöll eða aðrar ástæður torvelda vegagerð, með því að leggja jarðgöng. Einkum hafa það verið gífurlegar tölur um kostnað sem fælt hafa menn frá því að hugleiða þetta í alvöru. Það liggur nú hins vegar fyrir að slíkur kostnaður er ekki svo óskaplegur ef allt er tekið með í myndina. Einnig hefur tækni og vinnubrögðum fleygt fram þannig að þetta þróast í rétta átt hvað það varðar. Vísbendingar sem fá má úr framkvæmdum sem nú standa yfir, m.a. í tengslum við virkjanir, benda til þess að þessi nýja tækni og nýju vinnubrögð skili miklu lægri kostnaðartölum í þessum efnum en menn áður áttu að venjast. Við það var einnig að glíma að menn höfðu lent í ákveðnum erfiðleikum hér við jarðgangagerð vegna ófullkominnar tækni og jarðfræðilegra aðstæðna sem menn réðu ekki alveg við á þeim tíma, en allt bendir nú til þess að það væru auðleysanleg vandamál og þyrftu ekki að valda neinum erfiðleikum væru þau unnin með nútíma tækni og nútíma þekkingu að bakhjarli. Ég held því að það sé með öllu ástæðulaust og í raun og veru ekki afsakanlegt að menn afgreiði þennan möguleika einungis með því að þetta sé svo óhóflega dýrt. Það er einnig mjög dýrt, herra forseti, eins og raun ber vitni að halda við þeim erfiðu og hættulegu vegum sem slík jarðgöng gætu leyst af hólmi. Og síðan er það sá hlutinn sem aldrei verður metinn til fjár, þar sem er miklu meira öryggi í umferðinni og væntanlega færri slys. Þarf ekki annað en vitna til frétta nú frá undanförnum vikum um slys eða óhöpp sem orðið hafa einmitt á sumum þeim vegum sem slík jarðgöng gætu leyst af hólmi. Þetta er kannske sá þáttur sem ekki verður metinn í tölum en vegur þó mjög þungt, ekki síst í máli þeirra heimamanna sem við þessar aðstæður búa. Herra forseti. Ég þarf þá ekki að hafa þessi orð mín fleiri, en ég geri ráð fyrir því að það sé eðlilegt að vísa þessari till. að loknum þessum hluta umræðunnar til hv. allshn.



Forseti hefur smátilkynningu að flytja. Forseti hefur þá leiðu en nauðsynlegu yfirlýsingu að flytja að í ljós kom við nánari könnun á þingmálinu Jarðhitaréttindi, 5. mál Nd., þskj. 5, að því var í raun ekki með réttum hætti vísað til 2. umr. samtímis því sem málinu var vísað til nefndar á síðasta fundi hv. þingdeildar. Forseti telur nauðsynlegt að úr þessum annmarka verði bætt og væntir góðs samstarfs við hv. þingdeild um að slíkri úrbót verði fram komið. Forseti tekur á sig þau mistök sem hér hafa orðið og væntir þess að um úrbót þessa ríki fullur skilningur og samstarf hv. þingdeildar við forseta. Forseti mun því kveðja til nýs fundar að loknum þessum fundi og taka þá á dagskrá meðal annarra mála þingmálið Jarðhitaréttindi, 5. mál Nd., þskj. 5, frh. atkvgr. um þá till. að vísa málinu til 2. umr. Málaskrá þessarar hv. deildar hefur að sjálfsögðu verið leiðrétt í samræmi við það sem hér liggur nú fyrir. Þetta kom í ljós við nánari athugun á bókunum og með því að hlusta á segulbandsupptöku af fundinum.



Herra forseti. Það er gallinn við þessa fámennisfundi hér síðdegis að oft fara merk mál í gegn án þess að aðrir veiti þeim athygli eða gefi gaum en sá sem fyrir málinu mælir. Hv. 2. þm. Reykn. kom í ræðustól og sagði að hér væri sennilega um eina frumlegustu till. að ræða sem komið hefði fram á þessu þingi. Ekki vil ég nú nota þau orð um þetta mál. Ég vil hins vegar segja að þetta er ein af athyglisverðari tillögum sem komið hafa fram hér á þingi. Nú háttar misjafnlega til hér á landi og það er ekki nema sums staðar sem þessi gerð af samgöngumannvirkjum á við. Það er hins vegar ekki atriði sem skiptir meginmáli. Það er alveg ljóst að tækni við gerð jarðganga hefur fleygt fram og fleygir mjög ört fram. Og það er nauðsynlegt fyrir okkur að fylgjast með og tileinka okkur þá tækni sem hagkvæmust er og hentugust hverju sinni við framkvæmdir sem þessar vegna þess að áður en langt um líður hlýtur þessi kostur að koma mjög til álita á ýmsum stöðum hér á landi. Vegna skylduverka á vegum Norðurlandaráðs var ég fyrir skömmu á ferð í Álasundi í Noregi. Þar er eyjabyggð við fjörð og háttar svo til að annað samgöngumannvirki þeirra, þ.e. flugvöllur, er á eyju skammt frá meginbæjarbyggðinni. Þarna eru reknar a.m.k. fjórar eða fimm ferjur til að halda uppi samgöngum við tvær eða sennilega fleiri eyjar byggðar þarna í grenndinni. Þeir heimamenn í Álasundi sýna nú gestum sínum áætlun sem þeir eru að hrinda í framkvæmd um gerð tvennra jarðganga sem eru samtals 8,5 km að lengd. Þetta er dýrt verk. Ég má ekki nákvæmlega með það fara hversu mikið það kostar í íslenskum krónum, en hitt skiptir meginmáli, að þeir fullyrða að þessi framkvæmd borgi sig á 15-16 árum. Rekstri ferjanna verður hætt, tekinn verður vegatollur í göngunum og miðað við svartsýnustu áætlanir þá borgar þetta sig á 15-16 árum. Þetta verður fjármagnað með innlendum lánum í Noregi. Norðmenn eru það auðug þjóð, m.a. vegna sinna olíulinda, að þeir geta þetta og auðvitað er þetta mjög hagkvæm framkvæmd. Nú er mér alveg ljóst að berggerð og berggrunnur er með allt öðrum hætti í Noregi en hér og framkvæmdin sennilega að því leytinu auðveldari. En engu að síður er þetta athyglisverð framkvæmd og ég er þeirrar skoðunar að sú till. sem hér er á borðum og til umræðu nú eigi fullan rétt á sér. Það er aðeins eitt atriði sem ég tel kannske að orki tvímælis. Andinn í tillögunni er sá að gera margvíslegar hagkvæmnisathuganir sem er sjálfsagt og eðlilegt. Hins vegar er því slegið föstu hvar skuli byrja framkvæmdir. Ég er ekki viss um að það sé rétt. Ég held að þar eigi líka hagkvæmnisjónarmiðið að koma við sögu. Það má vel vera og eru sjálfsagt allar líkur á því að hagkvæmast sé að hefja þessar framkvæmdir þar sem flm. leggja til, þ.e. í Ólafsfjarðarmúla. Það má vel vera. Raunar kom nú hv. 1. flm. aðeins inn á það í ræðu sinni. Mér finnst hins vegar svolítið ankannalegt með tilliti til þess að þetta er till. um að kanna hagkvæmni og meta, að þá sé því slegið föstu að byrjað skuli á ákveðnum stað. Ég held að segja megi að það orki tvímælis. En þetta er mál sem er allra góðra gjalda vert og ég lýsi stuðningi við það.



Herra forseti. Það er nú ekki nema sjálfsagt að verða vel við því þegar sá viðburður skeður hér að hv. stjórnarliðar taka þátt í umræðum og reyna að leysa þá úr þeim spurningum sem þeir hafa fram að færa eftir því sem kostur er. Eins og segir í grg. og fyrirspyrjandi, hv. þm. Gunnar G. Schram, 2. þm. Reykn., réttilega nefndi þá eru nefndar kostnaðartölur allt frá u.þ.b. 40 millj. kr. á hvern km eins og kostnaður var talinn vera í Færeyjum og upp í 100 millj kr. Og þetta er verðlag ársins 1984, segir þar innan sviga, og mun vera meðalverðlag eða u.þ.b. meðalverðlag þess árs. Nú veit hv. þm. örugglega jafnvel og ég ef ekki betur hversu mikil verðbólgan hefur verið í tíð þeirrar hv. ríkisstj. sem hann styður. Ég er alveg viss um að til að færa þetta til meðalverðlags og framkvæmdakostnaðar ársins 1985 þá megi bæta einum 30% þarna ofan á. Ef síðan ætti að færa þetta á verðlag fjárlaganna, þ.e. desemberverðlag þessa árs, þyrfti sennilega að bæta þar enn einhverju við. En þetta er reikningsdæmi sem í sjálfu sér er auðvelt að framkvæma hafi menn forsendurnar fyrir framan sig og ég held að það nægi að ég gefi upp að þessar tölur, sem við settum þarna inn, byggðu nokkurn veginn á meðalverðlagi ársins 1984. Það er einmitt einn af þeim liðum sem við leggjum til að verði athugaðir mjög vandlega, þ.e. þær kostnaðartölur sem þarna liggja á bak við, vegna þess að Færeyingar t.d., sem hafa farið þá leið að setja á fót sérhæfðan vinnuflokk sem vinnur árið um kring og færir sig frá einu verki til annars, hafa náð þeim mikla árangri að koma kostnaðinum verulega niður frá því sem hann var þegar þeir buðu verkin út en þá sátu gjarnan danskir verktakar að þeirri gullnámu. Vegagerð ríkisins hefur eðli málsins samkvæmt, og sem rétt er í hennar stöðu, verið mjög varkár í kostnaðaráætlunum og reynt að tryggja það að vanreikna ekki kostnað í þessum efnum. Ég geri mér því vonir um það að raunverulegur tilkostnaður yrði nokkru lægri en þær tölur sem Vegagerðin hefur með fyllstu varkárni látið frá sér fara og eru, eins og ég sagði, allt að 100 millj. kr. á km á verðlagi ársins 1984. Samanburður við útboð jarðganga hér á Íslandi, þ.e. í Blönduvirkjun, bendir einnig til þess að venjuleg jarðgangagerð við íslenskar aðstæður ætti ekki að þurfa að kosta alveg jafnmikið og þar er um talað. En ég tel ekki rétt né tímabært að vera að fullyrða um niðurstöðu eða tölur beint út úr því verki sem verið er að vinna og að hluta til er auðvitað ekki ljóst hver endanlegur kostnaður þar verður fyrr en reikningar fyrir aukaverk og sérstaka liði eins og sprautun og annað slíkt, sem ekki er inni í útboðinu, liggja fyrir. Það er mjög ánægjulegt ef þetta er frumleg tillaga og ég er alveg í sjöunda himni yfir því að hafa það nú skráð í þingtíðindum, og við flm., að við séum frumlegir í tillögugerð. Það gerir hins vegar að mínu viti ekki tillöguna neitt óskaplega frumlega þó það sé afturhaldsríkisstjórn sem situr í landinu og skeri og skeri. Það er bara harmleikur sem við búum við og við vonum öll, eða a.m.k. flest, að linni og þá renni upp betri tími með blóm í haga og menn geti aftur snúið sér að því að sinna slíkum þarfaverkefnum. Ég er hins vegar alveg viss um það að þetta er tillaga sem á ákveðnum landsvæðum er fylgst mjög náið með vegna þess að ekki þarf lengi að fara um þessa landshluta, Vestfirði, Austfirði og Mið-Norðurland, til þess að finna hversu mjög þessi mál brenna á því fólki sem þar býr. Ég þekki t.d. vel til í Ólafsfirði og þar er þetta nær undantekningarlaust sá liður sem fólkið þar nefnir fyrst, á undan hlutum eins og heilsugæslu, skólamálum og annarri uppbyggingu þjónustu og mannvirkja, sem gjarnan er þó ofarlega á blaði hjá mönnum annars staðar. Ég held því að menn verði að gera sér fyllilega grein fyrir því að væri hlutunum forgangsraðað af því fólki þá yrði tillaga sem þessi mjög framarlega. Ég leyfi mér að halda því fram. Varðandi það sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði þá þakka ég honum jákvæðar undirtektir undir tillöguna. Ég vil róa hann með því að þó jarðfræðilegar aðstæður víðast hvar í Noregi séu gerólíkar því sem hér er vegna þess að gífurlegur aldursmunur er á þessum tveimur löndum þá er það þó svo að jarðgangagerð á Íslandi yrði fyrst og fremst stunduð á þeim svæðum landsins þar sem aðstæður eru bestar, þ.e. blágrýtissvæðunum, þar sem jarðlögin eru þéttust og elst og mest samanþjöppuð og hraunlögin gjarnan þykk. Því er í langflestum tilfellum um skárri aðstæður að ræða á Austfjörðum og Vestfjörðum heldur en svona meðalaðstæður á Íslandi vegna þess að menn eru komnir fjær hinu eldvirka belti og jarðlög orðin, eins og ég sagði, þéttari og auðveldari viðureignar í flestum tilfellum. Þess vegna er því nú slegið föstu að framkvæmdir hefjist í Ólafsfjarðarmúla að þær eru í raun og veru þegar byrjaðar, hófust með fjárveitingu upp á 4 millj. kr. sem var á fjárlögum þessa árs og var til þess að hreinsa frá gangamunnum beggja vegna Múlans. Sú ákvörðun lá reyndar fyrir í samþykkt langtímaáætlunar fyrir nær fjórum árum síðan, þegar hún var upphaflega sett, að jarðgöng um Ólafsfjarðarmúla yrðu aftast svonefndra Ó-vega. Og út frá því var þessi tillaga unnin að ekki var reiknað með því að sú stefnumörkun Alþingis myndi breytast, þó ég taki vissulega undir það að æskilegra hefði verið að fyrir hefði legið hagkvæmnismat og samanburður Ólafsfjarðarmúlans við aðra mögulega valkosti. Það er vissulega hárrétt hjá hv. þm. En þetta lá svona fyrir og enn þá síður nú í ár fannst mér ástæða til þess að draga það í efa að þessari stefnu Alþingis yrði haldið, að hefja framkvæmdirnar í Ólafsfjarðarmúla, enda hefur þegar verið gert ráð fyrir fjárveitingum á næsta ári. Þ.e. á árinu 1987 verður fyrsta umtalsverða framkvæmdafjárveitingin til þess verks og síðan áfram á síðasta tímabili langtímaáætlunar.



Herra forseti. Það var í tilefni af orðum hv. 2. þm. Reykn. sem ég kvaddi mér hljóðs en sá hv. stjórnarsinni er nú genginn úr salnum.  Hv. þm. nefndi það að tillagan væri frumleg, ekki síst á þeim tímum sem nú væru, þegar niðurskurðarhnífnum væri beitt í sambandi við allar helstu framkvæmdir. Það er nú svo að fyrir nokkrum dögum var umræða um brbl. ríkisstj. um hækkun þungaskatts og hækkun bensíns í hv. Ed. og þá hélt hæstv. fjmrh. því fram að það væri nú af og frá að um neinn niðurskurð væri að ræða á þeim vettvangi heldur væri þar um aukið fjármagn og sérstaklega auknar framkvæmdir að ræða, svo að ekki fellur þetta nú allt heim og saman hjá þeim ráðherrum og stuðningsmönnum ríkisstj. Staðreyndin er vitaskuld sú, og það er rétt með farið hjá hv. 2. þm. Reykn., að niðurskurður hefur átt sér stað jafnt í vegamálum sem á öðrum vettvangi. Fyrst átti sér stað stórkostlegur niðurskurður við samþykkt vegáætlunar í vor. Og sú vegáætlun sem samþykkt var í vor er svo enn skorin niður við ákvörðun um breytingu á tekjustofnum til vegagerðar sem einmitt var verið að ræða í sambandi við breytingu á þungaskatti og bensíngjaldi en ekki á hinn veginn. En tillagan er nú ekki talin svo mjög frumleg jafnvel hjá ráðherrum í hæstv. ríkisstj. Við vorum á ferðalagi, þm. Vesturl., um kjördæmið og þar var vitaskuld við hverja sveitarstjórn uppi umræða um vegalagningu. Hæstv. félmrh. benti okkur á, og þá um leið sveitarstjórnarmönnum á utanverðu Snæfellsnesi, að nú þegar væri farið að líta á það sem góðan kost í sambandi við uppbyggingu vega á Snæfellsnesi að gera göng í gegnum Snæfellsnesfjallgarð og taldi jafnvel að það mundi verða ódýrari og æskilegri leið en þær leiðir sem við höfum verið að fjalla um, þ.e. að fara yfir fjallgarðinn jafnvel á tveimur stöðum. Um hefur verið rætt að þar yrði farin ný leið, ekki haldið áfram þeim gömlu leiðum sem farnar hafa verið heldur verði endurbyggð þar ný leið. Í ríkisstj. er því sjálfsagt litið á þessa tillögu sem sjálfsagða og eðlilega svo ég vænti þess að hún fái stuðning hjá félmrh. jafnt og hjá samgrh. Ég lýsi stuðningi mínum við þessa tillögu og vil benda flm. á að það eru ekki aðeins Vestfirðir og Austfirðir og Mið-Norðurland sem eru vettvangur fyrir jarðgangagerð. Það er einnig Vesturland eins og ég hef nefnt hér. Þar eru uppi rökstuddar tillögur um að það séu mjög hagstæðar leiðir til þess að fara um. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 131 leyft mér ásamt þeim hv. þm. Helga Seljan, Sighvati Björgvinssyni, Ólafi Ragnari Grímssyni, Steingrími J. Sigfússyni, Davíð Aðalsteinssyni, Einari Kr. Guðfinnssyni og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur að flytja till. til þál. um skipulagningu námsbrauta á sviði sjávarútvegs. Tillgr. hljóðar þannig, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að beina því til ríkisstj. að menntmrn. hlutist til um að innan framhaldsskólakerfisins verði skipulagðar námsbrautir á sviði sjávarútvegs og námsefni verði samið í sérgreinum þeirra brauta. Stefnt verði að sem mestri fjölbreytni í sjávarútvegsnámi í framhaldsskólum með stuttum námsbrautum í fiskvinnslu og sjómannafræðum, fyrri hluta námi sérskóla sjávarútvegs, þ.e. fiskvinnslu-, stýrimanna- og vélstjórnarnámi, og undirbúningsnámi fyrir þá skóla, auk námsbrautar sem lyki með stúdentsprófi. Markmið slíks náms væri að búa fólk undir störf í sjávarútvegi og að kynna íslenskan sjávarútveg." Að undanförnu hefur átt sér stað allmikil umræða um nauðsyn þess að auka og koma af stað sérstöku námi fyrir það fólk sem við sjávarútveginn vinnur. Það er sem sagt staðreyndin að um 90% af því fólki, sem við sjávarútveg vinnur hér hjá okkur á Íslandi, hefur ekki aflað sér menntunar í skóla til undirbúnings starfinu. Það eru aðeins skipstjórnarmenn, vélstjórar og verkstjórar sem eru sérmenntaðir í þessum störfum og hafa þó oft og tíðum verið tíðar undanþágur frá því að menn hafi verið þar með fullkomna menntun sem æskileg hefur verið talin og reglugerðir hafa kveðið á um að væri. Stór hluti þess fólks sem vinnur þessi störf er mjög vel þjálfaður og með mikla reynslu í sínum störfum. Íslenskur sjávarútvegur hefur hingað til haft á að skipa vel þjálfuðu starfsliði sem hefur aflað sér menntunar fyrst og fremst í starfi. Á þessu er að verða breyting. Færri og færri gera þessi störf að ævistarfi. Ungt fólk sem áður fór eftir grunnskólanám til starfa við sjávarútveginn, á fiskiskipaflotanum eða í fiskvinnslustöðvunum, heldur nú flest áfram námi og stefnir að stúdentsprófi og síðar einhverju sérnámi. Í fiskvinnslunni kemur endurnýjun frá öðrum starfsstéttum og frá því fólki sem einhverra hluta vegna hefur ekki haldið áfram námi að loknum grunnskóla. Svipað á sér stað hvað varðar sjómannsstarfið. Mörg undanfarin ár hefur vantað menn með vélstjórnar- og skipstjórnarréttindi á fiskiskip. Síðustu mánuði hefur einnig verið mikil fólksekla í fiskiðnaði. Léleg laun, ótrygg störf og ýmsir aðrir þættir eiga sinn hlut í því að fæla menn frá störfum tengdum sjávarútvegi, á sjó og landi, en þar kemur fleira til. Í framhaldsskólum er ekki boðið upp á fiskvinnslu eða sjóvinnunám ef frá er skilin kennsla í vélfræði í tveimur fjölbrautaskólum en sú kennsla sem var haldið uppi á undanförnum árum mun nú að mestu vera hætt. Segja má að með því námsefni sem nú er í framhaldsskólunum sé unnið að því að útiloka ungt fólk frá námi sem tengist sjávarútvegi. Framhaldsskólarnir hafa hins vegar viðskiptabrautir, þjónustubrautir, iðnbrautir, heilbrigðisbraut og ýmislegt fleira. Og í sumum fjölbrautaskólunum er einnig haldið uppi kennslu í sambandi við iðngreinar, þ.e. trésmíði og ýmsar aðrar iðngreinar. Með tilkomu fjölbrautaskólanna var gert ráð fyrir að þeir myndu sinna fjölbreytilegu starfsnámi og búa ungt fólk undir það að taka þátt í atvinnuþróun, tileinka sér nýja starfshætti í aðalatvinnugreinum þjóðarinnar og þá frekar en ekki síður sjá nemendum fyrir kennslu í fiskvinnslu og sjóvinnu. Sú hefur þó ekki orðið raunin á. Enn fer stærstur hluti nemenda þessara skóla á bóknáms- og þjónustubrautir. Við ýmsa grunnskóla á landsbyggðinni hefur verið komið á fót framhaldsdeildum í tengslum við fjölbrautaskóla. Þannig er það t.d. á Vesturlandi. Framhaldsdeildir hafa starfað við grunnskólana í Borgarnesi, í Ólafsvík, í Stykkishólmi og að Laugum í tengslum við Fjölbrautaskólann á Akranesi. Áformað er að þessi tengsl skólanna á Vesturlandi verði enn aukin. Námsefni framhaldsdeilda þessara skóla hefur þó ekki tengst starfsnámi nema að mjög takmörkuðu leyti. Kennslan í þessum deildum hefur frekar stuðlað að fjölgun nemenda á hefðbundnum bóknámsbrautum. Sjálfsagt er ríkt í huga margra nemenda að nám sé fyrst og fremst bóklegt og framar öllu þurfi að læra til hinna hefðbundnu gömlu háskólagreina, þess vegna eru þær námsbrautir svo áhugaverðar. Hitt er jafnframt augljóst að allt of lítið, og sums staðar ekkert, hefur verið gert til að auðvelda ungu fólki starfsnám. Það er í sjálfu sér merkilegt að í þessum byggðum, t.d. vestur á Snæfellsnesi, skuli ekki hafa komið upp ákveðnari raddir um það að breyta framhaldsdeildunum í þá átt að gera þær betur búnar til þess að sinna aðalatvinnugreinum svæðanna en raun ber vitni um, en vonandi sjá menn nú að ef við ætlum að halda traustri byggð á þessum svæðum byggist það fyrst og fremst á því að það fólk sem við þessar undirstöðuatvinnugreinar vinnur fái bæði almenna menntun og sérmenntun til þessara starfa. Sjávarútvegsnámið er aðeins boðið fram í sérskólum sem tengjast öðru framhaldsnámi með takmörkuðum hætti. Þeir sérskólar eru nær eingöngu á Reykjavíkursvæðinu. Nám við þá skóla útheimtir óþarflega langar fjarvistir frá heimilum og heimabyggð margra nemenda miðað við að hluti námsins ætti sér stað á heimaslóðum. Það er ekki boðið upp á fiskvinnslu- eða sjóvinnunám sem valgrein í 9, bekk grunnskóla, ekki heldur í áðurnefndum framhaldsdeildum né fjölbrautaskólum. Þar með eru þeir nemendur sem vilja hefja framhaldsnám strax að loknu skyldunámi raunverulega útilokaðir frá því að afla sér menntunar á sviði sjávarútvegs og sjávarútvegsframleiðslu á því aldursskeiði og á þeim vettvangi sem nemendur óska og er þeim eðlilegastur. Við það að þessar námsbrautir yrðu teknar upp í fjölbrautaskólunum mundu kennsla og námsbrautir sjálfsagt verða breytilegar, í fyrstu eftir skólum og fara eftir nemendafjölda og aðstöðu til kennslu. Um leið og stofnað yrði til framhaldsnáms á þessu sviði víða á landinu sköpuðust skilyrði fyrir fullorðinsnám, endurmenntun og námskeiðahald með sömu kennslugögnum og framhaldsnám byggðist á. Leita þyrfti samstarfs við samtök sjómanna og fiskvinnslufólks og skólastjórnir sérskóla sjávarútvegsins um allt sem lýtur að skipulagningu og fyrirkomulagi þessa náms. Eitt af því sem veldur brottflutningi ungs fólks frá landsbyggðinni er að sækja þarf nær allt framhaldsnám til stóru þéttbýlisstaðanna og þá fyrst og fremst til Reykjavíkur. Að námi loknu er þetta unga fólk oft í minni félagslegum tengslum við sína heimabyggð en það umhverfi þar sem námið hefur verið stundað. Auk þess eru oft litlar líkur á því að heimabyggðin geti nýtt það nám sem sótt hefur verið í skóla þéttbýlisins. Efling framhaldsdeildanna og fjölbrautaskólanna mun hamla gegn brottflutningi fólks af landsbyggðinni og styrkja byggð á viðkomandi stöðum, kennurum og starfsliði mun fjölga og námstími í heimabyggð lengjast. Fjölgun sérmenntaðs fólks, bæði í hópi kennara og í sjávarútveginum, mun styrkja félagslegan grundvöll greinarinnar og leiða til framfara hvar sem slík þróun á sér stað. Nýjar leiðir til náms, svo sem tillagan gerir ráð fyrir, munu stuðla að mjög aukinni menntun á sviði sjávarútvegs og fiskvinnslu. Ungt fólk sem hefur tileinkað sér kunnáttu til að takast á við nýjungar í rekstri og meðferð sjávarafla til að auka gæði og verðmæti hans mun koma til starfa og styrkja þessar atvinnugreinar. Á því er ekki vanþörf nú og í framtíðinni. Að því verður að stefna að íbúar sjávarútvegsbyggðanna, það starfsfólk sem við sjávarútveginn vinnur, hafi ekki síður almenna menntun og sérmenntun vegna sinna starfa en fólk í öðrum starfsgreinum, jafnt í framleiðslu og þjónustustörfum. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla frekar um þessa tillögu og legg til að að lokinni þessari umræðu verði henni vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Þeir fimm eða sex hv. þm. sem hér eru nú verða vitni að stórmerki tvisvar á sömu klukkustund, að stjórnarþingmenn taka til máls um þáltill. Ég stend upp fyrst og fremst til að taka undir þessa till. Ég verð að telja að hér sé á ferðinni tilraun, að mínu mati, til að vekja athygli á geigvænlegu vandamáli sem nú steðjar að íslenskum fiskiðnaði, en það er fólksekla, það er áhugaleysi ungs fólks um vinnu í sjávarútvegi. Ég veit að mjög margir innan greinarinnar hafa af því verulegar áhyggjur og margir eru sannfærðir um það að lítils háttar launahækkun starfsfólks í fiskvinnslu dugi ekki til að hvetja fólk til starfa í þessari þýðingarmestu atvinnugrein okkar. Það er sjálfsagt ekki vafi á að launahækkun til samanburðar við aðra er nauðsynleg. Þetta er vinna sem ekki er sérstaklega skemmtileg. Ég veit það af eigin reynslu. Ég veit að það þarf mikið átak til að gera hana áhugaverðari. Það þarf m.a. aukna sjálfvirkni. Það þarf að vekja áhuga fólks á þessari þýðingarmiklu vinnu, m.a. með menntun, kennslu, fræðslu um hversu þýðingarmikið þetta er og handbragðakennsla er vissulega mikil nauðsyn þar. Hv. flm. hefur líklega tekið eftir því, reyndar efast ég ekki um að hann hafi tekið eftir því, að ráðherrar hafa, ég held hæstv. sjútvrh. og menntmrh. báðir tveir, látið í það skína að e.t.v. væri rétt að sameina kennslu í sjávarútvegsgreinum undir ráðuneyti sjávarútvegsmála. Er þar átt fyrst og fremst við nám í stýrimannaskóla og fiskvinnsluskóla þó að fleiri námsbrautir kæmu þar til greina. Sérskólar landbúnaðar, bændaskólarnir, hafa að mörgu leyti haft að því er virðist rýmri fjárráð og betri framgang sinna mála en sambærilegar stofnanir. Er ekki talið ólíklegt að það sé vegna þess að þeir heyra undir landbrh. En aðalerindi mitt var að taka undir þessa tillögu. Ég held að hún sé allra góðra gjalda verð.



Ég þakka hv. stjórnarþingmanni fyrir að koma upp og fjalla um þessa till. okkar og þakka fyrir undirtektir hans við málið. Hann sagði að af eigin reynslu vissi hann að vinna við fiskvinnslu eða sjávarútveg væri ekki sérlega skemmtileg. Ég held að þetta sé tilfinningalegt og breytilegt á milli einstaklinga. Ég get ómögulega ímyndað mér að það sé leiðinlegra að vinna í fiski en að vinna í kjöti t.d. En það má ekki vinna í kjöti nema hafa ákveðið nám að baki. Sá er skyldugur til að heita kjötiðnaðarmaður og stunda nám í ákveðnum skólum til að mega annast slíka hluti. Eins er það ef hann ætlar að hnoða brauð. Þá ber honum skylda til að ganga ákveðinn menntaveg og afla réttinda til að sinna því starfi. Ég held að það þurfi að lyfta fiskvinnslunni og sjómennskunni. Við höfum oft og tíðum heyrt að kennarar segi við baldinn ungling: Ef þú stendur þig ekki í því að læra ferðu bara í fiskinn. Þessu ætti að breyta á þann veg að farið yrði að segja við unga fólkið: Ef þú ætlar í fiskinn verður þú að læra. - Ég held að þetta sé jafnvel eitt af því sem okkur er hvað nauðsynlegast að stefna að til þess að lyfta bæði landsbyggðinni og lyfta þessari atvinnugrein. Annan þátt nefndi hv. ræðumaður. Það var að heyrst hefur að áhugi sé fyrir því hjá sumum ráðherrum að setja Fiskvinnsluskólann og Stýrimannaskólann undir sjútvrn. Þeir telja að líklegra sé að með því móti yrði auknu fjármagni veitt til þessara skóla og benda þá gjarnan á samanburð við búnaðarskólana. Mér finnst að þá sé verið að vissu leyti að hlaupa frá vandanum ef þarf að fara að færa skólana, taka þá undan menntmrn. Nær væri að viðurkenna þá staðreynd að við verðum að láta meira fjármagn af hendi rakna til þessara skóla. Og í öðru lagi: Við verðum að breyta þessum skólum. Við þurfum fyrst og fremst að láta þessa skóla, Fiskvinnsluskólann og Stýrimannaskólann, vera eins konar háskóla í þessum greinum. Við þurfum að láta undirbúningsnámið eiga sér stað, eins og tillaga okkar gerir ráð fyrir, í fjölbrautaskólunum. Fyrri hluti náms til stýrimannafræðslu og vélstjórafræðslu eigi sér stað á heimavettvangi, í deildum fjölbrautaskólanna og í fjölbrautaskólunum sjálfum. Sama eigi sér stað í sambandi við fiskvinnsluna. Fjölbrautaskólarnir geti útskrifað stúdenta á fiskvinnslu- eða sjómannsbraut og þeir síðan farið annaðhvort til háskólanáms í útvegsfræðum við Háskóla Íslands eða til framhaldsnáms í fiskvinnsluskóla og stýrimannaskóla eftir að hafa lokið fornámi á heimavettvangi. Ég ítreka að ég þakka þær undirtektir sem þingmaðurinn lýsti við till. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Ég þakka fyrir að hafa fengið að tala fyrir þessu máli í dag og vonandi koma því til nefndar þrátt fyrir fámenni í salnum. Ég hef lagt fram á þskj. 157 till. til þál. um réttaráhrif tæknifrjóvgunar. Meðflytjendur mínir eru hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, Davíð Aðalsteinsson, Jón Baldvin Hannibalsson, Guðrún Agnarsdóttir og Stefán Benediktsson. Till. er 143. mál þingsins og hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á dómsmrh. að skipa nú þegar fimm manna nefnd til að kanna réttaráhrif tæknifrjóvgunar og gera tillögur um hvernig réttarstaða aðila verði ákveðin. Nefndin verði skipuð sem hér segir: Dómsmrh. skipi formann nefndarinnar án tilnefningar. Tveir nefndarmenn skulu skipaðir samkvæmt tilnefningu Lögmannafélags Íslands, einn samkvæmt tilnefningu læknadeildar Háskóla Íslands, og sé hann sérfræðingur í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp, og einn nefndarmaður samkvæmt tilnefningu Barnaverndarráðs Íslands. Nefndin ljúki störfum áður en næsta löggjafarþing kemur saman. Ríkissjóður greiði kostnað af störfum hennar." Herra forseti. Það kann ýmsum að hafa fundist þegar þessi till. kom fram að hér væri e.t.v. ekki á ferðinni það mál sem brýnast væri nú í þjóðfélaginu, en það er jafnljóst að það kom ýmsum á óvart þar sem segir í grg. að yfir 50 íslensk börn séu nú í landinu sem hafa verið getin með tæknilegum aðferðum, þ.e. með svokallaðri tæknifrjóvgun, langflest með sæði óþekktra sæðisgjafa sem aðallega hefur komið frá sæðisbanka í Danmörku. Tæknifrjóvgun er nú framkvæmd á kvennadeild Landspítalans og þar hefur yfirumsjón með henni Jón Hilmar Alfreðsson sem er sérfræðingur í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp. Hann var mjög samvinnufús um upplýsingar þegar ég var að ganga frá þessari till. Tæknifrjóvgun er ekki ný af nálinni, eins og margir halda. Það er talið að fyrstu öruggu heimildirnar um tæknifrjóvgun á konu séu frá árinu 1834 og strax upp úr árinu 1860 hófst tæknifrjóvgun meðal lækna í Bandaríkjunum og Frakklandi sem lausn manna við barnleysi. Síðan hafa mörg vötn runnið til sjávar og nú er svo komið að tæknifrjóvgun er orðin mjög útbreidd. Af einhverjum ástæðum sýnist ófrjósemi heldur hafa farið í vöxt og sem betur fer hafa verið fundnar leiðir til þess að gera fólki kleift að eignast börn sem ekki gat það eftir venjulegum leiðum. Það mun hafa verið fyrst 1979 sem samkomulag tókst hér á landi milli þáverandi heilbr.- og trmrh. og lækna á kvennadeild Landspítalans um að eins konar leyfi var gefið til þess að slíkar aðgerðir hæfust hér heima, en áður hafði fólk orðið að leita til annarra landa til að fá tæknifrjóvgun framkvæmda. Sú vinnuregla hefur verið viðhöfð, sem er auðvitað laus í reipunum þar sem engin löggjöf er til um þetta fyrirbæri, að einungis giftar konur koma til greina sem umsækjendur um tæknifrjóvgun og svo er einnig víðast hvar annars staðar í heiminum. Ástæðan fyrir því er auðvitað sú að með því er talið tryggara en ekki að barnið eignist föður. Hins vegar hlýtur sú spurning að vakna hvort þetta sé í raun og veru ekki nokkuð úrelt sjónarmið þar sem samkvæmt t.d. íslenskum lögum er engin skylda að feðra barn. Þannig sýnist ekki endilega vera sjálfgefið að konu sé neitað um tæknifrjóvgun þó að hún sé ekki í sambúð eða hjónabandi. En um þetta, eins og svo margt annað í þessu máli, má auðvitað deila. Eins og ég sagði áðan eru einfaldlega ekki til í landinu nein lög eða reglugerðir varðandi tæknifrjóvgun og réttindi þeirra barna og foreldra sem hafa nýtt sér þessa aðferð. Ég hef ekki lagt neina áherslu á þá siðfræðilegu, trúarlegu og félagslegu þætti sem auðvitað tengjast þessu máli. Slíkt er mjög flókið og margbrotið og kemur auðvitað að því að um það verður að setja löggjöf. Ég hef hins vegar kosið að snúa mér eingöngu að réttaráhrifum og réttarstöðu þeirra barna sem getin eru með tæknifrjóvgun svo og foreldra þeirra ef um einhvern ágreining kynni að verða að ræða. Það getur hver sagt sér sjálfur að þetta er alvörumál þegar börnin eru orðin svo mörg sem hér segir. Við eigum nú í landinu u.þ.b. tvo stóra skólabekki barna sem getin eru við tæknifrjóvgun, og kæmi til ágreiningsmála, t.d. við skilnað eða í erfðamáli, má hugsa sér hvern skaða það gæti gert þessum börnum og auðvitað foreldrunum líka ef til deilumála kæmi um faðerni barnanna e.t.v. eftir margra ára fjölskyldulíf. Til upplýsingar þeim örfáu hv. þm. sem hér sitja skal upplýst að samkvæmt íslenskum lögum geta eiginmaður móðurinnar, barnið, móðir þess, lögráðamaður barnsins og erfingjar eiginmannsins höfðað svokallað vefengingarmál og trúlega unnið það eins og sakir standa og þar með er faðerni barnsins og réttarstaða öll gjörsamlega í lausu lofti og móðurinnar raunar einnig. Hið sama mundi að sjálfsögðu gilda ef móðirin færi í vefengingarmál sem ekki er annað að sjá en að hún hlyti að geta unnið auðveldlega. Í ágætri kandídatsritgerð sem Jón Höskuldsson lögfræðingur skrifaði árið 1984 við Háskóla Íslands eru þessu máli og ýmsum þáttum þess gerð hin ágætustu skil. Þeim þm. sem vilja kynna sér þetta mál er ráðlagt að lesa þá ritgerð því að hún er áreiðanlega það besta og jafnvel það eina sem hefur verið fræðilega skrifað um þessi mál. Ég hef lagt til að nefndin yrði skipuð á ákveðinn hátt og tel að það skýri sig nokkuð sjálft. Hér er auðvitað fyrst og fremst um lagaleg atriði að ræða og þess vegna taldi ég eðlilegt að Lögmannafélag Íslands hefði tvo fulltrúa. Jafnsjálfsagt er að einn fulltrúi sé frá læknadeild Háskóla Íslands og sé hann jafnframt sérfræðingur í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp. Eðlilegt verður að teljast að dómsmrh. ráði formennsku í nefndinni. Einnig töldum við sjálfsagt að einn nefndarmanna væri í nefndinni samkvæmt tilnefningu Barnaverndarráðs Íslands þar sem hin félagslega hlið er auðvitað atriði líka og ráðið fer einmitt með hin viðkvæmustu fjölskyldumál. Það er tekið fram að eðli málsins vegna sé eðlilegt að séð verði til þess að fólk af báðum kynjum eigi sæti í nefndinni. Um tæknifrjóvgun hafa verið miklar umræður um allan heim á síðustu árum. Fyrir Norðurlandaráði liggur nú tillaga um að Norðurlöndin leitist við að samræma löggjöf um tæknifrjóvgun. Enn sem komið er er einungis um slíka löggjöf að ræða í Svíþjóð. Þar hafa verið sett lög sem kveða svo á m.a. að faðir sem einu sinni hefur samþykkt tæknifrjóvgun konu sinnar kemst ekki undan þeirri skyldu að vera faðir barnsins hvernig sem mál skipast að öðru leyti. Á hinum Norðurlöndunum hafa slík lög ekki verið sett. Í Danmörku t.d. hafa menn ekki talið nauðsynlegt að setja lög, heldur telja menn jafnvel að reglugerð nægi innan gildandi sifjalaga. Í Finnlandi telja menn hins vegar að löggjöf sé nauðsynleg. Norska nefndin sem um þetta fjallaði hefur aftur á móti klofnað um málið. Þar blönduðust inn í mjög viðkvæm siðfræðileg og trúarleg atriði. Það er ljóst að manneskjan getur í æ meira mæli ráðið bót á hinum ýmsu vandamálum sínum, en sá kann vel að vera fylgifiskur þess að menn standi frammi fyrir nýjum vandamálum. Í sambandi við þessi mál er auðvitað fjöldi vandamála sem upp koma og nauðsynlegt er að setja lög um. Menn minnast kannske dæmis, og reyndar réttarhalda, í Frakklandi þar sem kona krafðist þess að fá að nýta sér sæði látins eiginmanns. Gagnvart íslenskum lögum mundi slíkt barn hvorki njóta barnalífeyris né erfðaréttar vegna þess að barn þarf að vera á lífi þegar arfleiðandi deyr. Þannig koma til ótal tilvik. Enn fremur gilda nokkuð aðrar reglur um sambýlismann, en til þessa hafa ekki komið upp nein slík dómsmál hér á landi. Hins vegar var hvatinn að sænsku lögunum sá að slíkt mál kom upp, mál sem hefur verið kallað Haparanda-málið og verður eflaust frægt í réttarsögu Svíþjóðar. Það varð til þess að sænska þingið flýtti sér að setja lög. Herra forseti. Með tilliti til viðstaddra og þess hversu langt er liðið á þingdag skal ég ekki tíunda þetta mál meira. Ég held að ég geti fullyrt að lögmenn eru mjög sammála því að um þetta verði að setja lög eða reglugerðir heldur fyrr en seinna. Elstu börnin sem hér á landi búa nú eru að nálgast skólaskyldualdur. Ég tel að það sé mjög varasamt að við bíðum eftir því að mál kunni að koma upp sem skapa kynnu einhverri þessara fjölskyldna ómældan skaða með því að þessi má séu ekki nokkuð tryggð hvað varðar hin réttarfarslegu áhrif. Ég vil, herra forseti, leggja til að málinu verði vísað til hv. allshn. og treysti því, þar sem þetta er mál sem þm. allra flokkanna hafa getað sameinast um, að afgreiðslu þess verði flýtt og ráðuneytið taki tillit til þessarar óskar og beiti sér fyrir því að nefnd verði skipuð. Umr. (atkvgr.) frestað.