Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Bernharð Stefánsson) Þar sem fundartími er nú bráðum úti í dag, getur það verið vafasamt, hvort umr. geti orðið lokið á þessum fundi. Skal ég þó gera mitt til þess, að svo megi verða. Það er nú ekki orðið margt, sem ég þarf að svara af andmælum, er komið hafa fram gegn þessu frv., því hæstv. fjmrh. hefir svarað þeim flestum allrækilega. Það er sérstaklega eitt atriði í ræðu hv.þm. Seyðf., sem kom mér til að kveðja mér hljóðs. Hv. þm. vék í áætlun sinni um þann skatt, er væntanlega mundi hafast upp úr frv., að nál. því, er hv. 4. þm. Reykv. hefir lagt fram, og byggði á því þá niðurstöðu, að skatturinn mundi verða að mun hærri en hæstv. ráðh. hefir áætlað hann. Í nál.hv. 4. þm. Reykv. er gert ráð fyrir benzínskatti af 6 millj. lítrum á 2 au. pr. lítra, sem nema muni 120 þús. kr. Ég veit ekki, við hvað þetta vörumagn er miðað, en býzt við, að það sé miðað við innflutninginn 1930, en það er alveg rangt. Innflutningurinn þetta ár var alveg sérstaklega mikill, og er því algerlega rangt að miða áætlun við hann.

Ég vil skjóta því fram, að í nál. er það tekið fram, að miðað er við innflutninginn 1931

. Það er alveg sama. Innflutningur það ár var líka óeðlilega mikill og salan innanlands miklu minni en honum nam. Það voru því óvanalega miklar birgðir af benzíni í landinu um síðastl. áramót. Er alveg víst, að innflutningurinn minnkar mikið frá þessu. Á fundi, sem vegamalastjóri sat með fjhn., áætlaði hann, að innflutningurinn mundi ekki fara fram úr 412 millj. lítra, og ég geri ráð fyrir, að vegamálastjóri muni vera manna fróðastur um þetta efni. Að því er mig minnir, var hv. 4. þm. Reykv. staddur á þessum fundi. Ég býst því ekki við, að tekjur af þessum lið yrðu meiri en 90 þús. kr., ef till.hv. 4. þm. Reykv. verður samþ., í stað 120 þús. kr., sem hv.þm. gerir ráð fyrir. Líkt má segja um suma aðra liði í áætlun hv.þm. Þeir eru ýmsir nokkuð vafasamir. Hann hefir t. d. áætlað skatt af hjólbörðum 40 þús. kr. En það má gera ráð fyrir eins og nú horfir, að það verði ákaflega lítið flutt inn af þeirri vöru á þessu ári, og alls ekki svo mikið, að skattur af henni geti numið þessari upphæð. Skal ég þá víkja aftur að hv.þm. Seyðf., sem þóttist finna það út, að tekjur af skattinum yrðu miklu hærri, ef frv. verður samþ., heldur en hæstv. fjmrh. hefir gert ráð fyrir. En þar sem hann byggir þetta á áætlun hv. 4. þm. Reykv., en hann áætlar skattinn allt of háan í sínu nál., eins og ég hefi nú fært rök að, þá eru það auðvitað eintómar staðleysur, sem hv.þm. Seyðf. sagði um þetta efni. Þegar þetta frv. var til umr. hér í hv. d. fyrir nokkrum dögum, lagði hv. 4. þm. Reykv. mikla áherzlu á það, hve það væri mikið neyðarúrræði að þurfa að skattleggja vöruflutninga á landi. Ég get gefið hv.þm. rétt í því, að það er í raun og veru leitt að þurfa yfirleitt að leggja nokkra skatta á borgarana. Það væri svo sem ólíkt skemmtilegra, ef ríkissjóður hefði einhverja peningauppsprettu, sem ausa mætti af eftir þörfum án þess nokkur þyrfti að borga, en slíku er nú ekki til að dreifa. En bifreiða- og benzínskatturinn er nú einmitt talsvert frábrugðinn öðrum sköttum að því leyti, að hann er lagður á flutningatæki vegna flutninganna sjálfra, en ekki til þess að fullnægja almennum þörfum ríkissjóðs. Aðalatriðið er því það, hvort það muni borga sig eða ekki fyrir eigendur þessara flutningatækja að viðhalda og endurbæta vegina og vinna til að greiða þetta gjald fyrir; um það greiða hv.þm. atkvæði í þessu máli. Það er öllum kunnugt, sem nokkur kynni hafa af bílflutningum og notkun bifreiða, að það munar afskaplega miklu á benzíneyðslu og sliti bílanna, hvort vegirnir eru góðir eða slæmir, sem um er ekið. Og ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum efa um það, að það muni beint borga sig fyrir bifreiðaeigendur að leggja á sig aukagjöld til þess að bæta vegina fram yfir það, sem annars yrði gert. Það er ekki svo að skilja, að bifreiðarnar séu einu flutningatækin, sem eru skattlögð. Ég vil minna á vitagjöldin, sem öll skip eru skylduð til að greiða. Ég hefi aldrei heyrt því haldið fram, að það borgaði sig ekki fyrir skipin að greiða þessi gjöld til þess að hafa vitana, og að þau væri betur farin, ef vitarnir væri ekki til. Hv. þm. sagði eitthvað á þá leið, að það væri hvergi bundið í frv., að skatturinn ætti að ganga til veganna. Ég held helzt, að hann hafi þá átt við sýsluvegi, en þetta er ekki rétt, því að í 1. gr. frv. er þetta einmitt beint tekið fram, að skattinum skuli varið til umbóta vegum og til þess að gera umferð hægari og ódýrari. Við fyrri hl. þessarar umr. var dálítið vikið að rétti kaupstaðanna til þessa skatts, og hv. 4. þm. Reykv. sagði, að ég hefði viðurkennt rétt kaupstaðanna þetta er að nokkru leyti rétt; ég viðurkenndi, að mér þætti sanngjarnt, að ræktunarvegurinn í Vestmannaeyjum nyti sömu réttinda og sýsluvegir, og ég tók það fram, að líkt stæði á um Ísafjörð og Siglufjörð. Hitt vil ég ekki viðurkenna, að Rvík og aðrir kaupstaðir, sem hafa opið vegasamband við vegakerfi landsins, eigi nokkurn serrétt til þessa styrks. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að margir bílar hér í Rvík kæmu aldrei út fyrir bæjartakmörkin þetta held ég að sé ekki rétt. Auk þess eru margir þjóðvegir innan lögsagnarumdæmis Rvíkur, og það eru dýrustu og bezt gerðu þjóðvegirnir á öllu landinu og mestu fé árlega varið til viðhalds á þeim. Og ég vil einnig minna hv.þm. á það, að 20% af skattinum eru áætluð til malbikunar á þjóðvegum, og sá hluti mun fara til þess fyrst um sinn að malbika þjóðveginn hér inn að Elliðaám. Kemur það Rvík fyrst og fremst til góða. Til þess að sanna það, að þörf bæjanna í þessum efnum er ekki eins brýn og þörf héraðanna, þarf ekki annað en að benda á vegina hér í Rvík. Ég sé ekki betur en að göturnar hér séu beztu vegirnir hér á landi. Mikill hluti þeirra er malbikaður, meira að segja götur í útjöðrum bæjarins. Hann nefndi Laufásveginn, sem hann sjálfur býr við, sem dæmi um slæma vegi. Það er satt, að sá vegur er ekki góður, en ég geri ráð fyrir, að þess verði ekki langt að bíða, að hann verði malbikaður.

Þeir eru nú margir Laufásvegirnir

. Nei, þeir eru ekki svo margir. Fundartíminn er nú bráðum á enda, svo að ég verð að láta hér staðar numið að sinni, en ég skal aðeins minnast á þá till. að verja hluta af þessum skatti til styrktar flutningum í einstökum héruðum. Um það atriði vil ég taka undir með hæstv. fjmrh., að eðlilegra sé að slíkur styrkur verði veittur á annan hátt, hví að þessum skatti er aðeins áætlað að bæta vegina og halda þeim við. Hitt er mál út af fyrir sig, og það kann að vera sanngjarnt, að t. d. sýslurnar hér austanfjalls njóti opinbers flutningsstyrks vegna sinnar afstöðu. Ég skal taka það fram fyrir hönd meiri hl. fjhn., að hann leggur yfirleitt á móti þeim brtt., sem komið hafa fram við frv., að undantekinni einni brtt. frá hv. 2. þm. Reykv., sem n. telur í alla staði sanngjarna og hefir því ekkert við að athuga.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil einungis leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til samgmn.

Bjarni Snæbjörnsson Ég gerði grein fyrir brtt. þeirri, sem ég flyt við þetta frv., þegar það var síðast til umr. í þessari hv. d. En af því að þá voru ekki allir hv.þdm. viðstaddir, vil ég geta þess aftur, að brtt. er borin fram með fullu samþykki landlæknis. Enda mun öllum ljóst, sem um þetta mál hugsa, að til þess eru sett leig um tannlækningar, að tryggja fólkinu, sem til tannlækna þarf að leita, að þeir séu sem bezt starfi sínu varnir. Og bezta tryggingin fyrir því mun vera sú, að þeir hafi lokið tannsmíðanámi hjá íslenzkum tannlæknum eða þá hjá viðurkenndum skóla erlendis, því að enn mun ekki vera svo komið, að tannlæknar hér á landi geri sér það að atvinnu að útskrifa menn í þeirri grein, þó slíkt eigi sér stað sumstaðar erlendis, t. d. í Danmörku. Þar mun vera hægt að fá vottorð um góða kunnáttu í tannsmíði hjá sumum tannlæknum, þó að viðkomandi hafi verið stuttan tíma við nám. Einungis hefir orðið að borga vel fyrir vottorðið og það heldur engin réttindi gefið innanlands. Ég vil þess vegna mælast til, að hv.þdm.samþ.brtt. mína á þskj. 133.

Frsm. (Jón Jónsson) Allshn. tók til athugunar brtt.hv.þm. Hafnf. Virtist henni skipta litlu máli, hvort hún væri samþ. eða ekki, og hafa nm. óbundin atkv. um hana. Ég vil benda á, að samkv. frv. eins og það liggur fyrir, er leyfi til tannsmiða bundið samþykki landlæknis, og getur hann því sett þau skilyrði, sem honum sýnist og hann telur þurfa. Finnist honum það, sem felst í brtt.hv.þm. Hafnf., nauðsynlegasta skilyrðið, getur hann sett það. Annars þykir mér ólíklegt, að það geti ekki í ýmsum tilfellum verið nægileg trygging fyrir kunnáttu, ef umsækjandi hefir t. d. námsvottorð frá viðurkenndum tannlækni erlendis. Ég skil ekki, að þeir, sem þessa grein læknislistarinnar stunda, séu svo sérstaklega óheiðvirðir, að ekki megi byggja á vottorðum þeirra eins og annara. Ég hygg, að öryggi manna gagnvart tannlæknum sé vel borgið með því ákvæði frv., að samþykki landlæknis þurfi til þess, að veita megi leyfi til á setja í menn gervitennur. Vænti ég því, að hv. d. geti samþ. frv. eins og það liggur fyrir. Með brtt. er landlækni sýnt vantraust, sem ég sé ekki, að ástæða sé til.

Halldór Steinsson Ég skil ekki aðstöðu hv.flm. og frsm., að hann skuli amast við því að almenningi sé tryggt það sem bezt, að tannsmiðir, sem ekki eru starfi sínu vaxnir, fái ekki að setja í menn gervitennur. Ég veit ekki, hvað honum getur gengið til slíks. Sennilega er það ekki tilætlun hans með frv. að koma fúskurum að þessu starfi.

Einar Árnason Þetta frv. er ekki stórt, og ég sé ekki, að með því sé höggið stórt skarð í þann verndarmúr, sem lög gjafarvaldið hefir hlaðið utan um tannlækna. Ég hygg, að tannlæknar njóti meiri lagaverndar hér á landi en víða annarsstaðar. Þó hefir þetta litla frv. komið því til leiðar, að tannlæknar hafa sent þingmönnum bréf til að andmæla því. Ég býst við, að það vaki fyrir hv.flm. að gera fólki úti um landið léttara fyrir að fá sér gervitennur heldur en nú er. það má vera, að með því að samþ. frv. verði ekki mikið ágengt í þá átt, en þó held ég, að það gæti orðið að einhverju liði. Það er nú svo, að tannlæknar eru ekki á hverju strái; flestir eru þeir hér í Rvík. Og það er dýrt fyrir fólk, sem þarf að fá sér gervitennur, að verða að ferðast hingað til þess lengst utan af landi. Það má vera, að sú regla komist á, að tannlæknar fari um landið við og við til þess að gera við tennur í fólki og setja í það gervitennur. En menn hafa nú fengið nokkra reynslu af ferðum sérfræðinga í öðrum greinum læknisvísindanna, og hefir það orðið mjög dýrt fyrir þá fáu einstaklinga á hverjum stað, sem á þeim hafa þurft að halda, og erfitt á ýmsan hátt að hafa not af þeim. Annars var það aðallega út af þessu bréfi, sem þrír tannlæknar hér hafa skrifað þm. - f. h. tannlækna, segja þeir -, að ég vildi segja nokkur orð. Mér finnst þetta bréf fyrst og fremst vera vantraustsyfirlýsing á tannlæknana sjálfa. Í þessu bréfi reyna þeir að færa rök að því, að frv. sé hættulegt. Og því er slegið þar fram, að þeir, sem fast eitthvað við tannsmíðar, aðrir en tannlæknar, séu fúskarar. Ég ætla ekki að dæma um, hvort svo er, en ég veit, að fólk leitar talsvert til þeirra og kemur það að miklu liði. Ég efast ekki um, að ef tannsmíðar þessara lækna væru ekki annað en fúsk, þá væri fólk búið að verða vart við það. Í bréfinu segir ennfremur, að ef öðrum en tannlæknum er leyft að fast við tannlækningar, hafi það þau áhrif, að lærðir tannlæknar þori ekki að setjast að á þeim stöðum. Þetta þykir mér undarlegt, ef lærðir tannlæknar þora ekki að taka upp samkeppni við fúskara, sem þeir kalla. Ég hefi þá trú, að þar, sem lærðir tannlæknar setjast að, útrými þeir bratt fúskurum í sinni sérgrein. Þeir ættu að yfirvinna .a með lærdómi sínum og þekkingu. Hika ég því ekki við að greiða atkv. með frv. Um brtt. er það að segja, að hún er ekki stórvægileg. En mér virðist hún heldur ganga í þá att að rýra þau áhrif, sem frv. gæti haft, ef það er samþ. eins og það liggur fyrir, og þess vegna mun ég greiða atkv. á móti henni. Ég þekki þess nokkur dæmi, að tannsmiðir, sem ég veit ekki til, að séu útlærðir tannlæknar, hafa sett gervitennur í menn í samráði við viðkomandi héraðslækni, og hefir það tekizt vel. Ef slíkir menn reynast illa, er ég ekki hræddur um, að margir leiti til þeirra, og er þá útskrifuðu tannlæknunum óhætt.

Bjarni Snæbjörnsson Það er síður en svo, að brtt. mín rýri gildi frv., ef samþ. verður; þvert á m6ti miðar hún að því að auka gildi þess. Að auka öryggi þeirra, sem við verk tannsmiðanna þurfa að búa, fyrir því, að þeir vinni verk sitt vel, það hlýtur að vera til bóta. Hv. 2. þm. Eyf. talaði um, að löggjafarvaldið hafi hlaðið verndarmúr um tannlækna. Þó það væri rétt, skapar það enga nauðsyn til að hlaða mi verndarmúr um fúskara í þeirri grein. Að tannlæknar þori ekki að setjast að úti um land vegna samkeppni fúskara, er misskilningur. En af því, hvað fólkið er fatt, eiga þeir erfitt með að „praktisera“ þar, sem héraðslæknar draga líka tennur úr fólki og leiðbeina því um meðferð þeirra. Ég er sammála hv.þm. um það, að þessi lagabreyt. mundi eitthvað bæta úr brýnustu þörf afskekktra héraða í þessu efni, en það þarf bara að tryggja það, að það verði ekki nema góðir menn, sem fá að vinna að tannsmiðum. Það má segja, að það sé vantraust á útlendum tannlæknum að gera ráð fyrir, að þeir selji mönnum vottorð um tannsmíðanám, sem ekki hafa stundað það fullkominn tíma. En ég hefi rekið mig á, að slíkt kemur fyrir í Danmörku. Aftur á móti þekki ég ekki dæmi til þess hér á landi. þessi vottorð mun þó ekki vera hægt að fá hjá dönskum tannlæknum nema fyrir þá, sem ætla að „praktisera“ utan Danmerkur.

Einar Arnórsson Það er engin ástæða fyrir mig að fara nánar út í það, sem hv.þm. Borgf. sagði í síðustu ræðu sinni, því að það var aðallega endurtekning á því, sem hann hafði áður sagt. Ég get fullvissað hann um það, að traust mitt til hans hefir engan hnekki beðið við framkomu hans í þessu máli, þó að hann aftur á móti hafi gefið mér rækilega vantraustsyfirlýsingu. En við flutning þessarar síðustu ræðu sló hvað eftir annað út í fyrir hv.þm., og sýnir það, að hann hefir verið í verra og æstara skapi en vanalega. T. d. hélt hann því fram, að ég væri orðinn sócíalisti eða kommúnisti, af því að ég væri sammála hv. 3. þm. Reykv. um það, að ekki sé rétt að banna innflutning á kartöflum. Ég er hræddur um, að hv.þm. tækist illa að sanna Reykjavíkurborgurum það, að ég væri orðinn kommúnisti, þó að svo vildi til, að ég væri sammála sócialista um það, að ekki beri að banna innflutning á kartöflum árið 1932. Mér skildist það á hv.þm. að hann teldi ágætt að setja slík bönn sem þessi, svo að hægt væri að slá af í viðskiptasamningum við önnur ríki, sem notuðu samskonar bönn. Eftir því mætti sem bezt hætta við þetta kartöflubann í miðju kafi, ef við með því gætum náð svolítið haganlegri viðskiptasamningum við erlent ríki. Hvar er þá allt gildi þess fyrir atvinnuvegina? En mér finnst þetta vera bannsettar krókaleiðir, að setja fyrst í mestu alvöru innflutningsbann og éta svo strax ofan í sig aftur, þegar einhver viðskiptaþjóðin vill heldur hafa það upphafið. Hv. þm. hefir hvað eftir annað neitað því, að þessar ráðstafanir yrðu til þess að hækka kartöfluverð, en í öðru orðinu talar hann um, að þetta innflutningsbann muni verka sem verndartollur. Og enginn vafi er á því, að venjulegasta afleiðing verndartolla er einmitt verðhækkun, enda þyrfti að vera ólíkt hefur búið um hnútana í þessu frv., ef ráðstafanir samkvæmt því yrðu ekki einmitt til þess að hækka verðið á kartöflum. Hv. þm. talaði ennfremur um, að andstaðan gegn innlendri framleiðslu kæmi héðan úr Reykjavík, og við Reykvíkingar værum slitnir úr sambandi við þjóðlífið sem heild, og þó að við töluðum fagurlega um þörfina á aukinni íslenzkri framleiðslu, þá meintum við ekkert með því. Allt þetta sannar það, að hv.þm. Borgf., sem er gáfaður maður, hafi verið eitthvað miður sín, þegar hann flutti þessa ræðu, og ég er alveg viss um, að hann hefði ekki sagt helminginn af þessari endaleysu í venjulegu ástandi.

Guðbrandur Ísberg Það er að bera í bakkafullan lækinn að fara að bæta við þessar umr., en ég vil þó ekki láta hjá líða að skýra frá afstöðu minni til þessa máls. Innflutningsbönn verka mjög misjafnlega, eftir því hvað mikið er framleitt af vörunni í landinu sjálfu. Við gætum t. d. hæglega lagt aðflutningsbann á kjöt og fisk, því að af þeim vörum er framleitt svo mikið í landinu, að innflutningsbann mundi ekki leiða af sér verðhækkun. Sjálfsagt mætti nefna fleiri vörur, sem eins og ástátt um. En það er viðurkennt, að kartöfluframleiðslan í landinu er ekki líkt því nóg til þess að fullnægja eftirspurninni, og um allar slíkar vörur gildir það, að innflutningsbönn eða svipuð höft verða alltaf til þess að hækka verðið. Það þarf ekki annað en að athuga, hvernig kartöfluverzluninni er háttað nú. Í ágúst á hverju sumri eru seldar hér erlendar kartöflur, rándýrar, af því að þá er hörgull á íslenzkum kartöflum. Þetta verð fer svo læknandi eftir því, sem framboðið á íslenzkum kartöflum eykst, og í september, þegar íslenzku kartöflurnar fara að koma fyrir alvöru á markaðinn, er verðið oftast orðið um 30–35 aura á kg. Í þessu frv. er ekkert tekið fram um það, hvenær bannið skuli sett á, en ég geri ráð fyrir, að það verði um það leyti, sem íslenzkar kartöflur geta farið að koma á markaðinn. Ganga má út frá því, að það verð, sem þá er á erlendum kartöflum, færist yfir á þær íslenzku, og engar líkur eru til, að verðið lækki úr því, á meðan um svo takmarkaða innlenda framleiðslu er að ræða sem nú er, fyrr en banninu væri aflétt aftur. Í frv. er hvergi tekið fram, að setja skuli hámarksverð á íslenzkar kartöflur, og er því seljendum opin leið með einföldum samtökum sín á milli að setja verðið eins hátt og þeim sýnist, og geta látið það verð haldast meðan íslenzku kartöflurnar væru einráðar á markaðinum. Í frv. er gert ráð fyrir, að Búnaðarfélag Íslands skulu hafa afskipti af því, hvenær bann skuli sett á og því létt af. Það hefir þegar verið bent á það af hv. 1. þm. Rang., að þetta gæti orðið óvinsælt starf fyrir Búnaðarfélagið, og ég vil undirstrika það. Undirbúningur undir framkvæmd bannsins yrði auðvitað sá, að safnað væri skýrslum um kartöflubirgðir um allt land, og meðan nóg væri til af kartöflum í landinu sjálfu skv. þessum skýrslum, yrði bannið látið haldast. En nú er það svo, að íslenzkar kartöflur geymast yfirleitt verr en þær útlendu, svo að hætt er við, að þótt þessar birgðir væru einhversstaðar til á þeim tíma, sem skýrslan var tekin, yrði allverulegur hluti þeirra orðinn skemmdur, þegar á markaðinn kæmi. Væri þá búið að eyða fé og kröftum til þess að flytja kartöflurnar á markaðinn, og þar yrði svo talsverður hluti þeirra lýstur ósöluhæfur af matsmönnum, og heil héruð gætu staðið uppi kartöflulaus, því að ekkert má flytja inn fyrr en banninu er aflétt. frá mínu sjónarmiði er bezta lausnin á þessu kartöflumáli einmitt sú, sem bent er á í frv. um kartöflukjallara og markaðsskala, sem hér var til umr. í d. í dag. Það er leiðin, að byggja vandaða geymsluskála fyrir kartöflur á helztu markaðsstöðunum, svo að bændur geti strax flutt kartöflur sínar í örugga geymslu. Einmitt kartöflugeymslunni er sérstaklega ábótavant hér hjá okkur, og veldur vond geymsla oft miklu tjóni. Með það fyrir augum, að létta undir kartöfluframleiðslunni í landinu er vel til fallið að gefa eftir helming flutningsgjalds með ríkissjóðsskipunum; aðeins hefði ég viljað orða gr. svolítið öðruvísi, á þá leið, að skipin skyldu flytja kartöflur fyrir helming flutningsgjalds, þegar þau þyrftu ekki þess vegna að afsala sér öðrum flutningi. Á þennan hátt má segja, að þetta geti orðið fyrirtækinu að kostnaðarlausu, og þó að ríkisútgerðin yrði lögð niður, sem ekki er óhugsanlegt, því að þar er vafalaust annað fyrirkomulag heppilegra, ættu ekki að verða nein vandkvæði á að búa um þetta á einhvern annan hátt, þegar þar að kemur. Með þessu tvennu móti, að undirbúa geymslustaði undir kartöflurnar og létta undir með flutningskostnaðinn, álit og, að málinu verði bezt borgið, og þegar loks svo er komið, að kartöfluframleiðslan í landinu nægir handa landsmönnum, er nógur tími til að fara að tala um innflutningsbann á kartöflum, og enda þá fyrst hægt að gera slíkt án þess að hætta sé á því, að þetta hafi verðhækkun á kartöflunum í för með sér. Ég tók eftir því, að hv.þm. Borgf. gat þess, að Svíar hefðu lagt verndartoll á kartöflur, 10 kr., og þykir mér þetta ekki undarlegt, því að ég veit ekki betur en að þeirra heimaframleiðsla fullnægi þeim algerlega. Hér skiptir öðru máli um þetta. hér er framleiðslan svo stopul í mörgum héruðum, að bændum hefir ekki þótt borga sig að eiga við kartöflurækt. Kartöflurnar vaxa hér ekki nema 3–4 mánuði ársins, og er því eigi hægt að taka þær upp fyrr en mjög síðla sumars og oft komin frost og ótíð, þegar það loks er hægt, svo að þær skemmast meira og minna. Að minnsta kosti er þetta svo á Norðurlandi. Þegar svo er lítið til þess, að kartöflurnar þurfa mikla umhirðu, ef vel á að vera, og að þetta fellur saman við mesta annatíma ársins, er ekki við því að búast, að það hafi almennt þótt borga sig að stunda hér kartöflurækt umfram heimilisþarfir, meðan búskaparlag er með þeim hætti, sem nú er, og allur aðkeyptur vinnukraftur er svo dýr. Að öllu þessu athuguðu er það mitt álit, að samþykkt þessa frv. mundi leiða óumflýjanlega til mikillar verðhækkunar á kartöflunum, og get ég ekki fylgt frv. af heim ástæðum. Ég álít, að allir þeir mörgu, sem þurfa nauðsynlega að nota þessa vöru, hvort sem eru í sveit eða á mölinni, hafi svo mikinn rétt á sér, að ekki sé rétt að gera leik að því á þeim krepputímum, sem nú eru, að gera þeim þessa vöru dýrari en hún er nú.

Frsm. (Pétur Ottesen) Hefði ekki verið komið að fundarslitum síðast, býst ég við, að ég hefði gert hv. 1. þm. Rang. betri skil en ég geri nú, vegna þeirrar ræðu, sem hann flutti hér í garð þeirra manna, sem standa að þessari tilraun til að styðja og efla sjálfstæði íslenzks landbúnaðar. En það er nú svo, að þegar frá liður gleymir maður ýmsu af því, sem maður ella hefði fundið ástæðu til að gera aths. um, ekki sízt þegar ekki var um að ræða merkilegri ræðu en hv. 1. þm. Rang lét sér sæma að flytja hér í þetta skipti, auk þess sem skapið mýkist því lengra, sem frá líður, og maður þá tekur ekki eins óstinnt uppi ýmislegt það, sem ómaklegt kann að hafa sagt verið. Ég get þó ekki með öllu gengið fram hjá ræðu hv. 1. þm. Rang., og mun stikla á nokkrum helztu atriðunum, og þá jafnframt svara ýmsum öðrum hv.þm. um leið, eftir því sem að fellur í ræðu minni, og þá sérstaklega hv.þm. Rang. Hv. 1. þm. Rang. gerði mikið úr því, að hann væri orðinn leiður á þessum löngu umr. um rétta mál. Ég held, að hv.þm. hefði átt að spara sér þessi leiðindi og fremur að halda sér við það heygarðshornið, sem hann telur skemmtilegra og sér samboðnara samkv. starfi sínu heldur en að hlusta á þessar landbúnaðarumr. Ég býst við því að minnsta kosti, að hv.þm. hefði getað sparað sér þetta út frá því, að þarfir og áhugamál landbúnaðararins hefðu einskis í misst við það, eftir undirtektum hans við þetta mál að dæma. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að meira þyrfti til þess að efla innlenda kartöfluframleiðslu en hér er farið fram á. Hefi ég bent á það áður, að hér er líka meira á ferðinni, því að í félagsskap bænda úti um allt land er nú hafin öflug hreyfing í þessa átt, að við sem fyrst getum farið að framleiða það mikið af þessari vöru í landinu sjálfu, að við getum fullnægt okkur sjálfir í þessu efni, en það, sem hér er farið fram á, er það, að löggjafarvaldið komi til hjálpar þessum öflugu og almennu samtökum, sem nú eru hafin í þessu skyni úti um allt land, með því að tryggja landsmönnum sjálfum þann markað, sem til er í landinu, og er þó um þetta ekki farið lengra í kröfunum en svo, að nægilegt framboð sé alltaf í landinu á þessari vöru, til þess að verðið geti haldizt eðlilegt. Þetta er það, sem hv. 1. þm. Rang. er að slást á móti, og þeir aðrir hv.þm., sem ekki vilja leggja hönd á plóginn í þessu starfi til að gera þjóðina sjálfri sér nóga í þessu efni. Hv. 1. þm. Rang. vitnaði til þess, að kartöfluræktin, sem hér var hafin á stríðsárunum, hefði farið öll í hundana. Að svo fór um þá sjóferð, var nú reyndar ekkert til að furða sig á, því að svo fer hverju því atvinnufyrirtæki, sem rekið er af ríki eða bæjarfélögum, en ég vil leyfa mér út frá þessu að benda hv.þm. á það, að hér er nú um ekkert slíkt að ræða, því að framkvæmdirnar í þessu efni eiga að berast uppi af einstaklingunum í þessu landi, en ekki af ríki eða bæjarfélögum, og samkv. þeirri stefnu, sem hv. 1. þm. Rang. til þessa hefir fylgt um þessi mál, ætti málinu því að vera vel borgið. Til þess höfum við ríki, að það efli og styðji framkvæmdir og atvinnurekstur í landinu í öllum greinum, þó að hinsvegar megi ekki í þessum efnum fara út fyrir þau takmörk, sem rétt má telja, að stutt sé að. - Saga kartöfluræktarinnar á stríðsárunum þarna suður á Garðskaga er svo kunn, að ég tel óþarft að fara út í hana, enda snertir hún ekki þetta mál, sérstaklega. Upp af þeirri ræktunartilraun spratt engin uppskera, heldur var landið sett í auðn, og ekki nóg með það, því að þetta eyðilagði um leið allar fiskveiðar á þessum slóðum. Sandrokið var svo mikið, að engin kvik branda helzt þarna við síðan. Hv. 1. þm. Rang. sagði þau eftirtektarverðu orð, að það væri „heimaríki á lægsta stigi“ að vilja stuðla að eflingu ísl. landbúnaðar, því að ekki er það annað, sem farið er fram á með þessu frv. Að kalla slíkt „heimaríki á lægsta stigi“ held ég annars, að sé nægilegt til að sýna, að ekki er mark takandi á þeim mönnum, sem svo hugsa og svo orða hugsanir sínar. Því að hvað er það, sem felst í þessu frv.? Ekki annað en það, að verið er að gera tilraun til þess að gera ísl. atvinnuvegi svo sjálfstæða sem frekast er unnt, svo að Íslendingar geti til fulls notað sér þau gæði, sem til eru í ísl. mold til að fullnægja þörfum þjóðarinnar í þessu efni. Og þetta á að vera heimaríki á allra lægsta stigi ! Hv. þm. dró þá ályktun af því, að frv. kveður svo á, að allt að helmingur flutningskostnaðarins á kartöflunum skuli greiðast úr ríkissjóði, ef flutningurinn fer fram á skipum ríkisins, að þetta þýddi sama sem það, að ríkisskipin væru látin sleikja hvern vog og hverja þá vík, sem búast mætti við, að einhverjar kartöflur væru fluttar til til flutnings. Verð ég að segja það, að ég geng þess ekki dulinn, að erfitt verður að gera hv. 1. þm. Rang. skiljanlegt það, sem prentað er eða skrifað, þar sem hann virðist hvorki vera læs á það, sem prentað er né skrifað um þessa hluti, því að annars mundi hann varla hafa getað dregið annað eins og þetta út úr frv., eða þá að hitt er, að hv.þm. hefir lesið frv. eins og sagt er, að skrattinn lesi biblíuna, þ. e. allt öfugt, því að í frv. stendur ekki annað en að atvmrh. sé heimilt að greiða allt að helmingi flutningskostnaðar með skipum ríkisins á kartöflum frá þeim héruðum, sem aflögufær eru í þeim efnum, til þeirra landshluta, sem verða að kaupa að kartöflur. Hér er ekki eitt orð, sem til þess bendi, að verið sé að reyna að hafa áhrif á það, hvar skip ríkisins komi við, enda vitanlegt, að skipin hafa um það sínar áætlanir, sem háðar eru öðrum ráðstöfunum. Þá talaði hv. 1. þm. Rang, mikið um það, að ekki mætti blanda Búnaðarfélaginu inn í þennan verzlunarrekstur, jafnframt sem hann lét þess getið, að Búnaðarfélagið mundi ekki geta litið hlutdrægnislaust á þessi mál, heldur mundu allar þess gerðir hljóta að stjórnast af hlutdrægni. Vil ég út af þessu benda á það, að frv. gerir ekki ráð fyrir, að Búnaðarfélaginu verði falinn neinn slíkur verzlunarrekstur, heldur er félaginu aðeins fallið að afla skýrslna um kartöfluframleiðslu hinna ýmsu héraða, og jafnframt að kynna sér neyzluna í kauptúnum og kaupstöðum, svo að unnt sé að kveða á um það, að hve miklu leyti innlenda framleiðslan hrekkur til að fullnægja þörfum þjóðarinnar. Það er aðeins þessi leiðbeiningarstarfsemi, sem Búnaðarfélaginu er falið samkv. frv., en hinsvegar alls ekki neinn verzlunarrekstur. Hitt er eins og hver annar sleggjudómur, að Búnaðarfélagið muni starfa hlutdrægt að þessu. Það stóð að vísu til einu sinni, að hv. 1. þm. Rang. tengdist Búnaðarfélaginu, en sú fæðing var í meinum, svo að þm. er enn ekki kominn í þá aðstöðu að geta þar sýnt af sér hlutdrægni, en fyrr en það verður, getur hv.þm. ekki sagt, að Búnaðarfélagið hljóti að beita hlutdrægni í þessum málum. Hans sjálfs verður að njóta við, til þess að slíkt megi verða. Þá þótti hv. 1. þm. Rang, það heldur lítilmannlegt af okkur Íslendingum að vera að taka Englendinga okkur til fyrirmyndar í verzlunarmálum. Það er nú að vísu ekki rétt hjá hv.þm., að við hér séum að taka Englendinga okkur til fyrirmyndar, og er þó síður en svo, að ég álíti, að við með því tækjum mikið niður fyrir okkur. Við höfum aðrar skoðanir á þessum málum, þó að við hinsvegar viljum stuðla að sjálfstæði ísl. atvinnuvega, og reyndar fara í því að dæmi Englendinga og annara menningarþjóða, sem og vissulega geta verið okkur um fjölda margt til fyrirmyndar. Það er nú svo, að stórþjóðirnar álíta sig tilknúðar til að setja á svipaðar ráðstafanir sem þessar, til þess að efla atvinnurekstur sinn og vekja fram þá atvinnumöguleika, sem felast með þeim, og ég býst við því, þrátt fyrir góða handleiðslu þeirra manna, sem peningamálunum stýra, að svo sé nú samt komið okkar hag, að ekki sé síður ástæða til þess fyrir okkur en t. d. Svía og Englendinga að grípa til slíkra ráðstafana til að stuðla að innlendri framleiðslu, og spara þannig hinn erlenda gjaldeyri. Ég get að vísu skilið það, að það sé viðkvæmur hlutur fyrir hv. 1. þm. Rang., þegar verið er að tala um gjaldeyrisverzlun, en það er nú svo, eins og þessum málum er ráðstafað hé á okkar landi, en ekki eingöngu vegna verðfalls afurðanna, þó að sterkur þáttur sé, að við höfum ekki ráð á að kaupa að nema brýnustu þarfir manna, og þegar svo er komið, liggur næst við að efla ræktun og aðra framleiðslu í landinu sjálfu, svo að við sem mest á þann hátt getum fullnægt okkar eigin þörfum. Þá drap hv.þm. á það í sambandi við þá þátttöku, sem ríkissjóður samkv. frv. á að hafa um greiðslu á flutningskostnaði vegna kartaflnanna, að því hefði áður verið komið á, að ríkið tæki þátt í flutningskostnaði á tilbúnum áburði til landsins, og sagði hv.þm. að ég hefði verið á móti þessu á sínum tíma. Er þetta vaðall og vitleysa hjá hv.þm., eins og flest annað, sem hann hefir sagt í þessu máli. Getur hv.þm. hæglega séð það, ef hann athugar Alþt. frá þessum árum, að ég var þvert á móti stuðningsmaður þess, að þetta var gert, enda er þetta í samræmi við frv., því að sá styrkur er miðaður eingöngu við sjóflutninga, eins og er í þessu frv., en nær ekki til landflutninga. Eftir að hv. 1. þm. Rang. hafði rotazt svo um eins og naut í flagi yfir því, að mál eins og þetta skyldi vera fram komið, gekk hann hann þó inn á það, eins og enda till. hans berlega sýna, að ráðstafanir frv. mundu þó ekki vera fullnægjandi, og vildi hann því færa það yfir á víðtækara svið. Hefi ég áður bent hv. 1. þm. Rang. á það, hve hann er í miklu ósamræmi við sjálfan sig, þar sem hann fyrst andmælir frv. svo kröftuglega, en snýr síðan blaðinu við og er fús til að fallast á það, ef ákvæði þess aðeins eru gerð víðtækari. Skal ég í þessu sambandi víkja aftur að flutningskostnaðinum frekar en ég hefi áður gert, og svara þeim þá báðum í senn, fulltrúum Rang. Þeir halda því fram, að n. sé í ósamræmi við sjálfa sig, þar sem hún hefir lagzt á móti till. þeirra. Hv. 2. þm. Rang., sem jafnframt er sálusorgari þeirra, orðaði þetta nú svo, að n. hefði farið í gegnum sjálfa sig, og má hann reyndar sjálfur gerst þekkja það háttalag, en vegna þessara ummæla skal ég þó aftur skýra frá því, hvað fyrir n. vakir, sem er það að styðja flutning á kartöflum frá þeim héruðum, sem framleiða meira en þau sjálf þurfa á að halda, til annara héraða, sem framleiða of lítið til þess sjálf að geta fullnægt sér í þessu efni - með öðrum orðum að greiða fyrir verzlun með þessa voru héraða á milli. Þetta var það, sem lá til grundvallar fyrir till.n., en hitt var alls ekki tilgangurinn að styrkja flutning innan þeirra héraða, sem framleiða nóg af kartöflum til að fullnægja sinni eigin þörf, og vil ég í þessu sambandi benda á það, vegna brigzla um eigingirni og hlutdrægni í garð okkar hv þm. Mýr., að samkv. ákvæðum frv. kemur ekki til mála að styrkja flutninga á, kartöflum úr Borgarfirði eða næstu héruðum og t. d, til Reykjavíkur, og ná þeir því þannig ekki tilgangi sínum, hv.þm. Rang., sem vilja núa okkur þm. Mýr. því um nasir, að við með þessu frv. séum að pota að sérhagsmunum okkar kjördæma. Hinsvegar eru till.þm. Rang. í þessu máli fyrst og fremst sérhagsmunatill., sem bera það greinilega með sér, að þessir hv.þm. hafa asklok fyrir himin og sjá ekki neitt annað en það sem eru sérhagsmunir kjósenda þeirra. Þessir hv.þm. loka augunum fyrir þeirri þjóðarheill að auka kartöfluframleiðsluna með því að styrkja flutninginn á kartöflunum til hinn fjarlægari héraða, sem ekki geta fullnægt sér sjálf í þessum efnum, og sjá ekkert nema sérhagsmuni sinna kjósenda, því að þeir segjast munu ganga á móti frv., ef þeirra sérhagsmunatill. verða ekki samþykktar. Hitt kemur þessum hv.þm. sízt til hugar að forna þessum sérhagsmunum vegna hagsmuna þjóðarheildarinnar. Þessi sérhagsmuna-„hugsjón“ þessara hv.þm. kom og vel fram í sambandi við annað mál, sem hér var til umr. í gær, nefnilega bifreiðaskattinn, því að þeir lýstu sig reiðubúna til að ganga inn á hann, ef hann aðeins yrði endurgreiddur þeim að svo miklu leyti, sem hann kemur niður á kjördæmum þeirra sjálfra. Er þar nákvæmlega sama sérhagsmunaaðstaðan eins og í þessu máli. Og svo eru þessir hv.þm. með þann lubbaskap -  Ég hefi þá svarað flestu því, sem svaravert er í ræðum þessara hv.þm. Það hefir berlega komið í ljós, að þeir vilja nota þessar brtt. sínar til þess að velja sér hagkvæmari leið til þess að fjandskapast við þetta mál.  Ég verð að segja það, og ljúka máli mínu með því, að þegar þessir hv.þm. en að tala um það, að ekki sæmi að taka Englendinga til fyrirmyndar, og að það sé nú svo sem ekki við okkar hæfi að fara að dæmi þeirra né vitna í það, sem þeir aðhafist til þess að verjast kreppunni, þá er það næsta hlálegt, að hv.þm. skuli láta sér slíkt um munn fara. Að sjá hvernig moldin rýkur í loftinu! þeim finnst þó ekkert athugavert við það, að leita til Englendinga, þegar taka þarf lán til þess að lappa upp á lánsstofnanir vorar, til þess að þær geti meðal annars lánað til þess að kaupa erlendar kartöflur. Þá þykir það engin goðgá að leita til þeirra. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ég hefði gefið sér víðtæka vantraustsyfirlýsingu síðan, og átti hann þar við þau ummæli mín, að eftir brtt. hans að dæma gæti ég ekki annað en vantreyst honum í þessu máli. Lengra náði ekki vantraustsyfirlýsing mín, en ef hann vill færa hana út á víðara svið, þá er því ekki til að dreifa, því að ég þekki hæfileika hans á öðrum sviðum, þótt ég geti ekki treyst honum í þessu máli, og á hann sjálfur sök á því. Ég verð að líta svo á, að hann og margir fleiri Reykvíkingar séu á móti þessu máli vegna þess, að þeir eru að þessu leyti slitnir upp úr hinu praktíska lifi og geta þess vegna ekki tileinkað sér hinn rétta og heilbrigða skilning á þessu máli né skilið það, hve mikla þýðingu það hefir, að við gerum allt til þess að nota út í yztu æsar þá framleiðslu- og markaðsmöguleika, sem eru í landinu sjálfu. Ég held því fram, að andstaða þeirra gegn þessu máli byggist fremur á því en hinu, að þeir í raun og veru trúi því, að þetta yrði til þess að hækka útsöluverð kartaflna, og mun ég koma betur inn á þetta á eftir um leið og ég svara hv.þm. Ak. Ég vildi óska þess, að umr. þær, sem fram fara á þessu þingi um það að efla íslenzka framleiðslu gætu orðið til þess að opna augu þessara manna fyrir mikilvægi þessara mála, og við í landbn. munum ekkert spara til þess að sá þráður, sem hjá þessum ágætu mönnum er slitinn, verði ofinn saman aftur. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ég mundi hafa verið miður mín, er ég mælti með þessu frv. Ég vil ekki kannast við það. Ég var þá og er enn hinn sami stuðningsmaður og áhugamaður fyrir því að færa í lag það, sem verzlunarmálum vorum og framleiðslumálum er sérstaklega ábótavant. Hann talaði um það í þessu sambandi, að ég hefði sagt, að hann hefði í þessu máli skrifað undir stefnu kommúnista með því að beita sér gegn þessari tilraun til eflingar framleiðslu okkar. Þetta er að því leyti rétt, sem þetta frv. miðar að því að bæta fjárhagsafkomu landsmanna, og stuðla þannig að auknu sjálfstæði voru, en slíkt er, svo sem allir vita, hinn mesti þyrnir í augum kommúnista, sem vilja róta öllu um og koma öllu í kaldakol, eyðileggja efnalegt og stjórnarfarslegt sjálfstæði vort og gera okkur upp á aðra komna. Hinsvegar gengur þetta frv. í þá átt að efla innlenda framleiðslu og auka innlenda markaði, en með slíku er stefnt að því að eyða skilyrðunum til þess, að stefna kommúnista nái hér fótfestu. Það var þetta, sem ég átti við, er ég sagði, að hann hefði tekið undir með hv. 3. þm. Reykv., sem hann kallaði fulltrúa kommúnista. Hv. þm. sagði, að ég hefði viðurkennt það, að verndartollar gætu valdið verðhækkun á vörum. Ennfremur hélt hann því fram, að Englendingar legðu engin slík höft á innflutning grænmetis hjá sér. Þetta er ekki allskostar rétt hjá hv.þm., því að þeir leggja svo háa tolla á einstakar vörutegundir, t. d. grænmeti, að það hefir hinar sömu verkanir og aðflutningsbann. Á vissum tímum árs, þegar þeirra eigin grænmetisframleiðsla er á markaðinum, setja þeir svo háa tolla á slíkar vörutegundir, að ekkert flyzt inn af þeim, meðan á því stendur. Þess vegna er þetta frv., sem fer fram á að banna innflutning á kartöflum á þeim tímum árs, sem nægilegt er til af þeim í landinu, alveg hliðstætt því, sem Englendingar hafa álitið sér heppilegt að gera í þessum efnum. Það er hinsvegar alveg rétt, að meðan verndartollar eru svo háir, að þeir verka eins og aðflutningsbann, þá getur það haft í för með sér hækkað vöruverð. en aðeins undir þeim kringumstæðum, að ekki séu nægar birgðir viðkomandi voru til í landinu. En ef svo er, þá raskar aðflutningsbann eða verðtollur að engu leyti hinum eðlilega verzlunargrundvelli og verðlagi frjálsrar verzlunar. Ég verð þess vegna að halda, að þó að hv.þm. finnist ég tala öðruvísi um þetta mál en hann hefði búizt við af mér, þá stafi það frekar af því, að hann sé „miður sín“ í þessu máli, og skilningur hans á mikilvægi þess ekki svo glöggur sem vænta mætti af slíkum manni. En það skal hinsvegar tekið fram, að undir eins og hann tekur höndum saman um það við mig að vinna að framgangi þessara og annara slíkra mála, þá skal ég taka aftur það, vantraust, sem ég gaf honum áðan í tilefni af afstöðu hans í þessu máli. Hv. þm. Ak. þarf ég litlu að svara. Hann sagði meðal annars, að það vantaði mikið á, að nægilegt væri framleitt í landinu af kartöflum til þess að fullnægja eftirspurninni innanlands. Sem stendur er þetta alveg rétt, en afleiðingin af samþykkt þessa frv. mundi ýta mjög undir aukna ræktun og stuðla að því, að þess yrði skammt að bíða, að við yrðum sjálfum okkur nógir í þessu efni. Út af verðhækkunartali hv.þm. vil ég enn benda á, að í frv. er svo fyrir mælt, að bannið nái ekki yfir lengri tíma en innlenda framleiðslan er nægileg til að fullnægja eftirspurninni. þessu má hv.þm. ekki missa sjónar af, er hann ræðir um þetta mál. Frv. er algerlega miðað við það ástand, sem nú er, nefnilega að kartöfluframleiðsla landsmanna er enn ekki nægileg. Hv. þm. sagði, að kartöflutunnan, og á hann þar við kartöflur, sem keyptar eru frá útlöndum, kæmist stundum upp í 60 kr., og sýnir það bezt, hversu mikið fjárhagsspursmál það er fyrir okkur að auka kartöfluframleiðslu vora og vinna að því með samhug og atorku. Hv. þm. talaði um það, að af samþykkt þessa frv. myndi leiða kartöfluskort í landinu. Nei, það er vel séð fyrir því með ákvæðum frv. um það, að afla skuli gagna um það, hversu lengi innlenda framleiðslan geti enzt, og haga innflutningsbanninu í samræmi við það. Hv. þm. vildi draga úr ákvæðum frv. um styrk til flutninganna með því að bæta við ákvæði um það, að ríkisskipin þyrftu ekki að sjá af öðrum flutningum vegna þessa. Miðað við það, hversu hagað hefir flutningum síðasta árs, þá kæmi þetta eigi til baga, því að það hefir upplýstst, að meiri hluta ársins hafa ríkisskipin siglt með ónógan flutning. En þó að þetta kynni að lagast, þá má á það benda, að hér er ekki um svo mikið fjárhagsatriði að ræða, að ástæða sé til að setja það fyrir sig. Ennfremur má geta þess, að ef til þess kæmi, að útgerð þessara skipa yrði hætt, þá leggur frv. engar skuldbindingar á herðar stj. um að sjá fyrir flutningum með öðrum skipum, heldur fellur niður af sjálfu sér það ákvæði frv., sem hér að lýtur. Út af því, sem hv.þm. sagði um kartöflutoll Svía, þá vil ég geta þess, að hjá þeim stendur nokkuð öðruvísi á að því leyti, að þeir eru lengra komnir í því að vera sjálfum sér nógir í þessum efnum. En að þeir tolla kartöflur bendir þó til þess, að um kartöfluinnflutning sé þó að ræða hjá þeim, því að öðrum kosti væri slíkur tollur ekki lagður á. Af þessu má sjá, að Svíar telja sér nauðsynlegt að gera ráðstafanir í líka átt og þær, sem farið er fram á með þessu frv. Þá vil ég loks enn drepa á þau ummæli hv.þm., að takmörkun á innflutningi kartaflna myndi hafa í för með sér hækkað verð. Í frv. er ekki gert ráð fyrir, að innflutningsbannið haldist lengur en nóg er til af kartöflum á markaðinum, til þess að halda uppi eðlilegri samkeppni innanlands. Þess vegna er þessi skoðun hv.þm. algerlega úr lausu lofti gripin, og hefir við engin rök að styðjast. Ef hv.þm. ætlar Búnaðarfélaginu það, að það misnoti aðstöðu sína eða sýni hlutdrægni og rangsleitni, þá er það einnig ástæðulaust með öllu. Og að bera því slíkt á brýn fyrirfram er miður sæmilegt. Það mun áreiðanlega inna þetta starf að hendi með alúð og samvizkusemi og fullri sanngirni. Mér þykir fyrir því, hversu miklar umr. hafa orðið um þetta mál, en það er þeim um að kenna, sem beitt hafa mótþróa og málþófi til þess að reyna að tefja fyrir framgangi þessa nauðsynjamáls.

Forseti (JörB): mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv.þm. Ak.: „Við 4. gr. Greinin orðist svo: Til þess að greiða fyrir sölu á innlendum jarðeplum skulu skip ríkisins flytja íslenzk jarðepli hafna milli innanlands fyrir hálft flutningsgjald, enda þurfi skipin eigi að neita flutningi á öðrum farmi af þeim sökum“. Til þess að till. þessi megi koma til umr. og atkvgr. þarf að veita afbrigði frá þingsköpum.

Halldór Stefánsson Ég ætla ekki að blanda mér inn í hinar almennu umr. þessa máls, en vil einungis láta þess getið, að ég vil styðja að öllum hóflegum og skynsamlegum tilraunum til þess að efla innlenda framleiðslu, þó að ég hinsvegar sé ekki svo starblindur, að ég sjái ekki að það er þörf á að styðja aukna ræktun á fleiru garðmeti en kartöflum. Ég verð að vera sammála þeim, sem bent hafa á það, að miklir annmarkar séu á því að banna algerlega innflutning á kartöflum um vissa tíma árs. Hinsvegar myndi ég geta fylgt till., sem hefði sömu þýðingu og bann, t. d. að tolla kartöflur svo hátt á vissum tímum árs, að það verkaði sem bann, því að það verður að teljast færari leið. Ennfremur gæti ég fylgt því að leggja hóflegan, fastan innflutningstoll á kartöflur og aðrar innlendar framleiðsluvörur, til þess að styðja að aukningu innlendrar framleiðslu. Ég vildi aðeins gera þessa grein fyrir afstöðu minni í þessu máli.

Jón Ólafsson Það eru orðnir einskonar tyllidagar í þessari hv. d., þegar hv.þm. Borgf, kemur með sínar Skagakartöflur árlega. Mér virðist, að það myndi ráðlegast að selja aðganginn að þessum árgangi hans, og verja því svo til að styrkja ræktun, þessara fágætu afurða. Svo röggsamlega er þessi slæmi málsstaður varinn, að ekki er skilinn eftir einn einasti taðköggull, sem komið hefir í málinu; allt er rekið öfugt til baka til þeirra, sem það kom frá, og þaðan má að ekki aftur að rísa. Hinu gleymdi hann alveg, að koma nærri nokkru af þeim atriðum, sem máli skipta, og minntist ekki á það, sem borið var á hann og n., sem sé það hugarfar, sem er á bak við þessar till., sem eru svo greinilega markaðar undir eyrnamark n. og hv.frsm. Honum þótti ég bera þungar sakir á n. og heilindi hennar, og það er rétt. Ég veit ekki, hvernig á að réttlæta þetta mál í augum meiri hl. þjóðarinnar, þegar víðsvegar um allt land eru margir hreppar, - ég nefni þá ekki -, sem gersamlega ómögulegt eiga með að selja þessa framleiðslu án þess að fá flutningastyrk, alveg eins og við þm. Rang. höfum þegar tekið fram. Hvernig eiga hinir ýmsu hreppar að þjóta upp til handa og fóta með aukna ræktun, og geta svo ekki komið vörunni á markað með hæfilegum kostnaði. Hv. þm. sagði, að ég gæti sparað mér allt ómak að hugsa umþarfir landbúnaðarins, því að hann gæti vel verið án þess. Í því sambandi vil ég segja það, að ef ég væri jafnþröngsýnn og hann, þá ætti ég að fara af þingi þegar í stað. Við erum ekki hingað komnir til að halda eingöngu fram málum þess héraðs, sem við erum þm. fyrir. Hv. þm. talaði um asklok. Jú, það er það litla asklok, sem hv.frsm. ekki sér út fyrir, þegar hann vill veita aðeins einum hreppi svona hlunnindi. Þetta er ekki almenningi til hjálpar eða samkynja svo mörgu, sem gert hefir verið landbúnaðinum til styrktar. Þetta er ekkert annað en ýtni frá einu einasta héraði, sem eitt hefir hagsmuni af þessari ráðstöfun. Hv. þm. sagði, að sala á útlendum kartöflum stöðvaðist algerlega, meðan verið væri að selja Skagakartöflurnar. Þar gægðust nú eyrun út hjá honum, og ég veit ekki, hvernig hann ætlar að samríma við það, sem hann hefir áður sagt. Hann var að minnast á kartöfluræktina á Garðskaga og víðar á stríðsárunum. Það var réttilega tekið fram, að svona fer það, þegar fyrirtækin eru á hönd bæjanna eða ríkisins. Þarna er sýnishorn af þessum bjargráðavindi, sem þaut um allt og í alla á stríðsárunum. Þá sögðu jafnaðarmenn, að þetta ætti að verða bjargráð fyrir þjóðina, og því sjálfsagt að verja fé til þess, en svo þegar þetta rauk út í geiminn aftur, þá sáu menn, að þetta gat ekki haldizt uppi án styrks. En þarna sést, hvernig oft er hægt að koma ýmsu af stað, sem ómerkilegt og gagnslaust er, þegar alvarlegir tímar standa yfir, því að það erfiða ástand gefur þessum vindbelgingi byr í seglin, svo að hann kemst lengra en hann ætti að komast. Þess vegna er sennilegt, að þetta mál verði sigursælt nú, vegna þessara óvenjulega erfiðu tíma, er nú standa yfir. Það er alveg sama „princip“ fyrir þessu frv. eins og ef t. d. hv.frsm. fengi sett bann á nábúa sinn, svo að hann mætti ekki framleiða einhverja vöru, til þess svo að hann neyddist til að kaupa vöruna af þeim, sem framleiða mættu. Ef þetta er ekki heimaríki, þá veit ég ekki, hvað heimaríki er. Það er ekkert nema smátt og smásálarlegt heimaríki. Þá þarf ég að bera af mér eina sérstaka rangfærslu. Hv. frsm. segir, að það sé ekki að tala um, að þetta eigi að gilda nema fyrir viðkomustaði ríkisskipanna. En 4. gr. skýrir þetta vel. Það þarf ekki annað en að lesa upphafið á henni til þess að sannfærast um, að þetta á að gilda fyrir hvert það hérað, sem aflögufært er með þessa vöru. Þar er engin undantekning. Það er líka rangfærsla, að við þm. Rang. séum að seilast í einhver sérréttindi fyrir Rangárvallasýslu. Það er fjarri því, að við séum að slíku. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa upp brtt. okkar við 4. gr., því að ýmsum, sem hlýða á umr., gæti dottið í hug, að það væri rétt hjá hv.þm. Borgf., að við værum hér að biðja um einhver sérstök fríðindi fyrir okkar hérað. Gr. hljóðar svo, eins og við viljum hafa hana: „Til þess að greiða fyrir sölu á innlendum kartöflum í landinu, skal atvmrh. heimilt að greiða allt að helmingi flutningskostnaðar með skipum ríkisins á kartöflum frá þeim héruðum, sem aflögufær eru í þeim efnum, til þeirra landshluta, sem verða að kaupa kartöflur“. Það er greinilegt, að þetta gildir fyrir alla landsmenn, og það er sú eina rétta viðleitni, að öllum landsmönnum standi þessi hjálp til boða. Það, sem við fórum fram á, er ekkert annað en jafnrétti við aðra, og því held ég fast við brtt., og greiði atkv. á móti frv., ef hún verður felld.

Sveinbjörn Högnason Mér þykir leitt, að hv.þm. Borgf. er ekki viðstaddur, því að ég ætlaði sérstaklega að beina orðum mínum til hans. Hv. þm. fann sig skyldaðan til að útskýra rækilega, hvað vekti fyrir flm. frv., og ég er honum sammála um það, að það er ekki vanþörf á að skýra það nánar en fram er tekið í frv. sjálfu. Hann sagði, að það vekti fyrir þeim að styrkja flutninga frá þeim héruðum, sem eru aflögufær og til þeirra, sem verða að kaupa þessa voru, m. ö. o., að það vekti fyrir þeim hið sama sem við þm. Rang. fórum fram á í till. okkar. En hvar í till. landbn. er stafur fyrir því, að þeir vilji gera þetta? N. vill binda þetta eingöngu við ríkisskipin, en þá er þetta ekki almennur styrkur, en eftir okkar till. er hann almennur. Með henni er það sett skýrt fram, sem hv.þm. Borgf. sagði, að hefði vakað fyrir flm. Ég get ekki séð, að frv. sé nokkuð nema fálm, ef þessi till. er ekki samþ., sent er grundvöllur frv., að því er flm. segja sjálfir. Það er einkennilegt, að hv.þm. skuli vilja takmarka þennan styrk svo mikið, að hann skuli ekki ná til annara en þeirra, sem eru svo í sveit settir, að þeir geta flutt með ríkisskipunum. Það á ekki að styrkja flutning frá Borgarnesi, ekki úr Dölum, ekki úr Árnessýslu, ekki úr Rangárvallasyslu, ekki úr Vestur-Skaftafellssýslu. Það er ómögulegt annað en að fá grun um það, sem vakir fyrir hv.þm. Þetta ákvæði á að vera til að styrkja flutninga á kartöflum ofan af Skaga. Þegar hann er að tala um, að sú eina almenna till., sem fram hefir komið í málinu, sé sú aumasta hreppapólitík, þá er hann farinn að gera lítið úr eftirtekt hv.þdm. Þegar hann er að tala um, að við, sem flytjum þessa till., höfum asklok yfir okkur, þá má áreiðanlega miklu fremur segja, að hann í þessum hlutdrægniskröfum sínum hafi í þessum efnum mjög takmarkaðan himin, og sú eina stjarna, sem skín á þessum himni hans og hann tekur stefnu eftir, er Akraneskartaflan og ekkert annað.

Guðbrandur Ísberg Viðvíkjandi brtt. minni við 4. gr. frv., sem gengur í þá átt, að í stað þess að flutningur jarðepla skuli styrktur af ríkinu, sem var 1/2 flutningsgjald, skuli ríkisskipin flytja d jarðepli hafna á milli fyrir hálft gjald, að því þó tilskildu, að skipin þurfi eigi þess vegna að neita öðrum flutningi, þá er ég sammála hv.þm. Borg. um það, að með tilliti til þess að reynslan hefir verið sú undanfarandi, að ríkisskipin hafa haft allt of lítið að flytja, muni þetta koma í sama stað niður fyrir þá, sem kaupa þurfa flutningu. Ef miðað er við núverandi innflutning jarðepla, ca. 200 tonn, er ekki um að ræða nema brot af því vörumagni, sem strandferðaskipin geta borið í einni ferð, og því tæplega hætta á, að flutningur fáist ekki fyrir hálft farmgjald, þótt þessi varnagli sé sleginn. Hinsvegar er þá ekki um beinan styrk að ræða úr ríkissjóði. Og þótt segja megi með nokkrum rétti, að einu gildi, hvort flutningsgjaldsívilnunin sé kallaður styrkur eða farmgjaldslækkun, þar sem ekki væri nema um færslu að ræða úr einum vasa í annan, þá tel ég þó talsvert unnið við að halda þessu utan við ríkissjóðinn, svo að eigi þurfi að bókfæra farmgjaldslækkunina sem beinan styrk. er farmflytjendur teldu sig hafa fengið, og búast má við, að reynt yrði að halda í, þótt ríkisskipin hættu ferðum. Þar sem hv.þm. Borgf. talaði um sleggjudóma um Búnaðarfélagið í sambandi við frv., þá er því til að svara, að því er mín fyrri ummæli snertir, að ég get ekki betur séð en að til þess sé ætlazt af Búnaðarfélaginu, að það leggi ekki til, að aðaflutningsbannið sé upphafið fyrr en innlendar birgðir af jarðeplum séu brotnar, eða því nær þrotnar, en hvað langt eigi að fara í því efni verður að sjálfsögðu álitamál, og sú óánægja, sem það kann að valda, búnar vafalítið á Búnaðarfélaginu. Viðvíkjandi hinu háa verði, sem ég áður nefndi, að venjulega væri á jarðeplum um mitt sumarið, verð ég að álíta, að engin leið sé að koma í veg fyrir, að það verð haldist, þar sem á þeim tíma er ekki að tala um innlenda framleiðslu, nema ef farið yrði að rækta jarðepli við jarðhita, sem vitanlega væri æskilegt, ef það reyndist að svara kostnaði. Þá hélt hv.þm. Borgf. því fram, að engin hætta væri á verðhækkun á jarðeplum meðan nóg framboð væri á markaðinum, en þegar framboðið þryti, yrði banninu aflétt. Hér er ég á allt annari skoðun en þessi hv.þm., því að ég fæ ekki betur séð en að allar líkur bendi í þá átt, að það verð, sem fæst fyrir íslenzk jarðepli, þegar þau koma fyrst á markaðinn og aðflutningsbannið væntanlega hefst, verði það sama sem þá er á erlendum jarðeplum eða a. m. k. ca. þriðjungi hærra en vænta mætti, að það yrði síðar á haustinu, ef erlendu jarðeplin mættu keppa um verð á frjálsum markaði, eins og verið hefir. Af þessum ástæðum lít ég svo á, að innflutningsbann á jarðeplum hljóti óumflýjanlega að leiða af sér tilfinnanlega verðhækkun á þeim, sem sé með öllu óafsakanlegt að stofna til, eins og nú horfir um afkomu þorra þeirra manna til sjávar og sveita, er vöruna þurfa að nota.

Halldór Stefánsson Ég vil aðeins með fáum orðum vekja athygli á brtt. mínum við frv. þetta, á þskj. 171. Brtt. eru eiginlega ekki nema að mjög litlu leyti efnisbreyt., en mér þykir of einskorðað í frv. að miða þessar framkvæmdir aðeins við eina tegund garðávaxta, kartöflurnar. Vildi ég því með brtt. þessum, að ákveðið yrði, að þetta skyldi ná jafnt til allra tegunda garðávaxta og grænmetis. Hygg ég að þessi kjallari og markaðsskáli geti komið að einu og sama gagni fyrir allar tegundir garðmetis. Það skiptir ekki miklu máli, þótt ég hafi valið þessari fyrirhuguðu byggingu annað nafn en í frv., eða kallað hann geymslu- og markaðsskála fyrir íslenzkar framleiðsluvörur. Ég geri með þessum brtt. ráð fyrir því, að ein gr. frv. falli niður. Í þessu felst þó ekki nein efnisbreyt. heldur er ein gr. í mínum till., sem nær yfir efni beggja. Ég vil svo ekki fjölyrða um þetta mál frekar að sinni, því að ég veit menn muni skilja efni till. minna til hlítar, er þeir hafa lesið þær.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég hefi því miður verið fjarverandi vegna lasleika meðan þetta mál hefir legið fyrir til umr., og er mér því ekki vel kunnugt um; hverjum orðum kann að hafa verið farið um það, en eftir því, sem ég hefi frétt, hefir það fengið góðar viðtökur og vil ég hakka d. fyrir þann skilning, sem hún með því hefir sýnt málinu. Ég hefi heldur ekki haft nema litinn tíma til þess að athuga brtt. á þskj. 171, frá hv. 1. þm.N.-M: Þó lít ég svo á, að þær séu heldur til baga fyrir málið og með öllu þarflausar. Það, sem hv.þm. vill með till. sínum láta koma skýrt í ljós, er rétturinn til þess að geyma fleiri garðávexti í geymslu þessari en kartöflur einar. Ég held, að þetta komi allt af sjálfu sér í frv. eins og það liggur fyrir frá landbn., því að þótt geymslustaðurinn sé nefndur kartöflukjallari, er vitanlegt að aðrir garðávextir yrðu geymdir þar, þótt aðallega yrðu það kartöflur. Held ég, að engu þurfi að breyta um nafn frv. eða nokkur ákvæði þess til þess að slá þessum skilningi föstum; slíkt má gera með umr. um málið, að svo miklu leyti sem það er ekki gert í frv. sjálfu. Þá er önnur höfuðbreyt. hjá hv.þm., þar sem hann ætlast ekki til, að aðrir fái þarna geymslu en þeir, sem framleiða ísl. markaðsvörur. Skilst mér á brtt., að þeim einum sé leigður kjallarinn til afnota, en hinsvegar ekki kaupendum. Þetta getur orðið til hins mesta óhagræðis bæði fyrir framleiðendur og eins þá, sem framleiðsluvörurnar kaupa. Á haustin er það mikilsvert fyrir bændur að geta losnað við þessa framleiðslu sína. Hinsvegar er bæði einstaklingum og félögum, sem kynnu að vilja kaupa garðávexti af heim í stórum stíl, gert það mjög erfitt, ef þeim er varnað að fá að geyma þá á þessum hentuga stað. Ég vil því halda fast við að bæði kaupendum og seljendum sé jafnheimill aðgangur að kartöflukjallaranum. Það ákvæði frv. miðar svo mjög að því að greiða fyrir sölu á innlendri framleiðslu, að ég hygg, að fyrir því verði eigi séð á hagkvæmari hátt. Það má vel vera, að fleiri atriði séu í þessum brtt., sem máli skipta, þótt ég hafi ekki rekizt á fleiri, en væntanlega kemur það þá fram hjá öðrum, sem þetta mál ræða. Annars þykist ég sjá, að brtt. þessar séu fluttar af velvild til málsins, og þakka því flm. það, en ég held, að þær séu á engan hatt nauðsynlegar, og þeir annmarkar fylgja þeim, er auðveldlega geta orðið til þess að spilla framgangi málsins. Leyfi ég mér því að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt á þessu þingi.

Halldór Stefánsson Mér skildist, að í raun og veru sé enginn verulegur ágreiningur milli mín og hv.frsm.n. um efni þessara till.N. telur, að það, sem ég vilji með brtt. mínum, að frv. nái jafnt yfir alla garðávexti, felist í frv. sjálfu. En fyrst þetta er svo, skil ég ekki, hvers vegna ekki má setja það í texta frv. sjálfs og breyta fyrirsögninni. Hv. frsm. benti á eitt atriði í till. mínum, sem má skoðast sem veruleg efnisbreyt., en það var þar sem ég fer fram á, að kjallarann eigi að vera heimilt að leigja „framleiðendum ísl. markaðsvöru“. Í frv. er einnig gert ráð fyrir því, að kaupendur fái þarna geymslustað. Fyrir mér vakti, að eðlilegast væri, að ísl. kartöfluframleiðendur og annars garðmetis mynduðu með sér félagsskap um söluna og yrðu á hann hátt bæði framleiðendur og seljendur. En sé þetta ekki tilætlunin, þykir mér heldur ólíklegt, að það geti komið að heim notum, sem ætlazt er til og það myndi gera, ef félagsskapurinn næði einnig til sölunnar. Ef þetta er ekki tilætlunin, mætti auðvitað bæta úr því, þótt það sé of seint í þessari d. an afbrigða, en ég myndi ekki hafa á móti því að bæta inn í 2. brtt. við 2. umr., svo að á eftir orðunum „framleiðendum ísl. markaðsvöru“ komi: og þeim, er verzla með ísl. markaðsvöru. - Ef hæstv. forseti og hv. d. vildu leyfa það, ætla ég að bera fram brtt. þessu viðvíkjandi, svo að það þurfi ekki að vera ágreiningsmál.

Pétur Ottesen Ég vil aðeins benda hv.flm.brtt.a, að sú töluvert mikilvæga breyt., sem hann gerir á þessu frv., er eins og hv.þm. Mýr. hefir bent á, til mikils spillis og trafala fyrir framgang þessa máls. í 1. brtt. hans er ekki ætlazt til, að heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja markaðsskálann nái lengra en það, að stj. sé aðeins heimilt að selja hann samvinnufél. garðmetisframleiðenda. En í 5. gr. frv. stendur - og er það í fullu samræmi við ákvæði 2. gr. -, að selja megi skálann samlagi eða samvinnufélagi kartöfluframleiðenda og þeirra, er verzla með innlendar kartöflur. Ef hv. 1. þm.N.-M. ætlar nú að fara að bera fram brtt. við sínar fyrri brtt., í þeim tilgangi að færa þetta í samræmi við ákvæði frv., leiðir það af sjálfu sér, að hann verður einnig að breyta brtt. sinni við 2. gr., sem hann ætlar að láta koma í stað 2. gr. frv. En annars skilst mér, að úr því að hv.þm. er n. sammála um höfuðatriði frv., þá sé það, sem á milli ber, svo smávægilegt, að hann ætti alls ekki að halda þeirri breyt. til streitu. Það er mjög misráðið að vilja útiloka þá menn frá því að nota markaðsskálann, sem verzla með íslenzkar kartöflur an þess að hafa jafnframt með höndum framleiðslu á þeim, og hefir hv.þm. Mýr. bent rækilega á það, hversu mikilvægt framkvæmdaratriði það sé, að þessir menn hafi einnig aðgang að kartöflukjallaranum og markaðsskála. Mér finnst því, að þar sem hv. 1. þm.N.-M. er landbn. sammála um höfuðatriði þessa máls, þá ætti hann að taka aftur þessar brtt. sínar, því þær miða að því að draga úr notum og gagnsemi frv.

Halldór Stefánsson Ég vil aðeins leyfa mér að vekja athygli á því, að ég er flm. ekki samdóma um það, að selja eigi þeim, sem samtök hafa aðeins um verzlun með ísl. kartöflur og aðra garðavexti, byggingar þessar ríkissjóði að skaðlausu. En undir eins og samvinnufélag framleiðenda er stofnað í þeim tilgangi, þá er heimildin góð og gild eins og ég sef hana fram. En eigi það að vera meiningin, eins og mér skilst á hv.þm. Borgf., að ekki mátti selja þessar byggingar öðrum en samlagi seljenda, þá er ég því mótfallinn efnislega. En skv. því, sem ég hefi áður sagt, ætla ég að leyfa mér að afhenda hæstv. forseta brtt. þessu viðvíkjandi.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 1. þm.N.-M. við brtt. II. á þskj. 171: Á eftir orðunum „framleiðendum ísl. markaðsvöru“ komi: og þeim, er verzla með ísl. framleiðsluvörur. Til þess að brtt. þessa megi taka til umr. og atkvgr., þarf að leita tvöfaldra afbrigða frá þingsköpum.

Pétur Ottesen Það er aðeins út af heim orðum hv. 1. þm.N.-M, að hann væri því mótfallinn, að þeir menn, sem verzla með ísl. kartöflur, ættu þess kost ásamt samvinnufél. framleiðenda að gerast eigendur þessa kartöflukjallara, að ég vil enn benda honum á það, sem í 5. gr. frv. stendur um þetta atriði. Þar segir svo: „Byggingar þessar er stj. heimilt að selja, ríkissjóði að skaðlausu, samlagi eða samvinnufél. kartöfluframleiðenda og þeirra, er verzla með innlendar kartöflur“. Það er sem sé gert ráð fyrir því, að þessir aðilar í félagi geti orðið eigendur kjallarans, ef þeir að öðru leyti uppfylla sett skilyrði. Það, sem í þessu felst, er það, að enginn einstakur maður, heldur eingöngu samlag kartöfluframleiðenda og þeirra, er verzla með innlendar kartöflur, getur komið þarna til greina sem aðili við kaup á þessum byggingum. Þetta er sett með það fyrir augum, að við teljum ekki æskilegt, að ríkissjóður standi á bak við fyrirtæki þetta lengur en nauðsyn krefur, eða meðan verið er að koma þessu á fót. Aðstoð ríkissjóðs á einungis að verða til þess að koma fyrirtækinu af stað. Því víðtækari sem sá félagsskapur er, sem hér er um að ræða, því meiri trygging er fyrir því, að hann hafi það bolmagn, sem þarf til þess að kaupa þessar byggingar og starfrækja þær, en þetta ákæði hv.þm. verður Þrándur í Götu þess, að ríkissjóður geti losnað við þetta fyrirtæki, og að það komist að öllu leyti í hendur hinna réttu aðila. Þess vegna vil ég f. h. n. fara fram á það, að hv. d. skerði ekki hann möguleika, sem í frv. felst til þess að byggingar þessar geti orðið eign þeirra manna, sem nota þær og starfrækja. Þar sem hv.þm. vill ekki taka brtt. sínar aftur, vil ég mælast til þess við hv. deild, að hún felli þær og samþ. frv. óbreytt.