Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Það er nánast til þess að lýsa atkv. mínu, ef svo fer, að þetta mál verður hér til atkvgr. endanlega á þessum fundi. sem ég vil segja nokkur orð. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir. að hún muni afgreiða fjárl. tekjuhallalaus a.m.k. Og það er einnig kunnara en frá þurfi að segja, að til þess að svo megi verða, vantar verulega upphæð, sem afla verður með nýrri tekjuöflun, og varla getur verið langt þess að bíða, að það verði lagt fyrir þingið. Nú vil ég segja, að út af fyrir sig er ég ekki mótfallinn þessu frv. En vel gæti svo farið, að önnur tekjuöflunarfrv., sem hér væru lögð fram, gengju í þá átt, að þetta frv. yrði að teljast óþarft eða óheppilegt. Mér hefði því fundizt ákaflega eðlilegt, að afgreiðsla þessa máls hefði beðið þess, að séð hefði verið, hvaða leiðir aðrar hæstv. ríkisstj. hyggst að fara til tekjuöflunar. Og ég vildi leyfa mér að bera fram þá ósk, að frv. þetta, sem hér liggur fyrir, mætti biða, þangað til þessar væntanlegu till. hæstv. ríkisstj. liggja fyrir. Fari svo, að ekki þyki fært að verða við því, mun ég á þessu stigi málsins greiða atkv. gegn þessu frv. Ég get í sambandi við þetta getið þess, að í hv. Ed. var haldið fram svipuðu sjónarmiði eins og ég hér hef nefnt og það ekki aðeins af stjórnarandstæðingum, heldur einmitt af einum stuðningsmanni hæstv. ríkisstj., sem mun hafa greitt atkv. gegn frv., einmitt með þeim forsendum. að hann væri ekki búinn að fá heildaryfirlit yfir þær leiðir, sem hæstv. ríkisstj. hyggst að fara til þess að skila tekjuhallalausum fjári., og meðan svo væri, sæi hann sér ekki fært að greiða atkv. með svona máli.



Herra forseti. - Ég sé, að hæstv. fjmrh. er ekki hér viðstaddur. Ég vil þess vegna aðeins segja nokkur orð um þetta frv., sérstaklega vegna orða þess hv. þm., sem nú talaði síðast. Hann lét þau orð falla, að það liggi ekki fyrir enn neitt endanlegt um það, hvaða tekjuaukafrv. verði lögð fram af hálfu ríkisstj. Þau frv. hafa nokkuð verið rædd, eða réttara sagt till. um þau, sem fram hafa komið. Á þessu stigi get ég ekki um það sagt, hvað úr verður endanlega í þeim efnum. En út af fyrir sig sé ég ekki. að neitt væri því til fyrirstöðu, að ganga mætti frá þessu máli, sem hér liggur fyrir, þó að þessi tekjuaukafrv. hafi ekki komið fram. Þau l., sem þetta tekjuaukafrv. er um að framlengja, hafa nú verið framlengd á mörgum undanförnum þingum, og aldrei hefur verið talið fært að láta það niður falla. Og það er óhætt að segja það, enda á vitorði allra hv. þm., að það er þörf á, ekki aðeins þeim tekjum fyrir ríkissjóð, sem hafa verið, heldur einnig miklu meiri, vegna vaxandi útgjalda hjá ríkissjóði, svo að hvað, sem gert verður annað í því máli, þá tel ég, að ekki verði hjá því komizt að samþ. einnig þetta frv., eins og svo oft áður. Ég vil því eindregið mælast til þess við hæstv. forseta, að hann láti mál þetta nú ganga sinn gang á þessum fundi, því að ég sé ekki ástæðu til þess að láta þetta frv. bíða, þótt önnur frv. til viðbótartekjuöflunar séu ekki fram komin.



Herra forseti. - Ég geri mér það fyllilega ljóst, að þörf er fyrir þær tekjur í ríkissjóð, sem gert er ráð fyrir að ná með þessu frv. Ég geri mér það líka ljóst, að þetta frv. er búið að samþykkja oftar en einu sinni á hæstv. Alþ. áður og að þessi l. hafa verið framlengd frá ári til árs. En hitt held ég, að hv. þm. geri sér einnig allir ljóst, að vel mætti svo fara, að tekjuöflunarfrv. hæstv. ríkisstj. þyngdu svo kosti þeirra manna, sem fyrst og fremst eiga að bera skatt af þessu frv., í einni eða annarri mynd, að of langt þætti gengið. Þess vegna er það næsta eðlileg ósk, að það fáist heildaryfirlit yfir þær leiðir, sem hæstv. ríkisstj. hyggst að fara til meiri tekjuöflunar en eftir gildandi l., áður en tekin er afstaða til einstakra till. um tekjuöflunarleiðir hæstv. ríkisstj. - Eins og ég hef lýst yfir áður, fyndist mér eðlilegt og æskilegt, að þetta mál væri látið bíða nú, af þessum ástæðum, sem ég hef greint. En verði meðferð málsins ekki hagað svo, sé ég mér ekki annað fært en að greiða atkv. á móti frv., þó að vel mætti svo skipast, þegar ég fengi að sjá allar till. hæstv. ríkisstj. til tekjuöflunar, að ég gæti orðið með þessu frv.

Frsm, meiri hl. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Sjútvn. hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum og er sammála um að leggja til, að það verði samþ., og leggur til breyt. á því, sem eru á þskj. nr. 484 og n. er öll sammála um, að undanskyldri brtt. við 14. gr. Þar hafa verið í n. skiptar skoðanir, þannig að hv. þm. Borgf. og hv. þm. Siglf. leggja til, að sú brtt., sem er á þskj. 484 við 14. gr. frv., verði felld, en ákvæði frv. í 14. gr. verði látin halda sér. Eins og hv. þd. er kunnugt, miðar þetta frv. að því að stofna sérstaka endurtryggingu upp úr stríðsslysatryggingu skipshafna, sem var komið á, á stríðsárunum, og þó þannig, að stríðsslysatryggingar haldi áfram til ársloka 1947. Á stríðsslysatryggingunum sjálfum er sú eina breyt. gerð með frv., að fellt er úr l. ákvæði um, að það sé skylda að kaupa lífeyri fyrir helming af bótafjárhæðinni, enda hafði komið í ljós, að þessi lífeyriskaup fyrir svo lágar upphæðir voru óhagkvæm. Það þykir heppilegra að hafa útborgun á slysabótum heldur en láta gilda það fyrirkomulag, sem var, að hafa þannig lífeyriskaup. En aðalatriði þessa frv. er sem sagt að ákveða að nota það fé, sem safnazt hefur við stríðsslysatryggingu skipshafna, til þess að stofna innlenda endurtryggingu samkv. nánari ákvæðum í frv. Ég tel, að þær breyt., sem n. hefur lagt til við frv., muni skýra sig sjálfar. Þær eru mjög óverulegar. Að vísu var n. sammála um það, að sá ágóði, sem hægt væri að borga út samkv. 10. gr. frv., væri of hár, og vill setja hámark þetta í 5%, en ekki 6%, eins og stendur í frv. Þó hefur hv. þm. Siglf. gert aths. við það atriði, og mun hann sjálfsagt gera grein fyrir sinni sérstöðu í því efni. Það er gert ráð fyrir því í frv., að hægt sé viðkomandi arðútgreiðslu að færa tekjuafgang milli ára, og virðist ekki ástæða til þess að láta hann nema 6% á ári, með tilliti til þess, að t. d. Eimskipafélagi Íslands, sem nýtur skattfrelsis, er ekki leyft að greiða hærri vexti af sínu hlutafé nú en 4% og hefur ekki leyfi til að færa í því efni tekjuafgang á milli ára. Það, sem aðallega varð ágreiningur um í n., var ákvæðið um skattfrelsi félagsins, sem er í 14. gr. frv. og er ákaflega víðtækt, þar sem svo er til tekið, að félagið sé undanþegið öllum opinberum sköttum og gjöldum, hvort heldur er til ríkis eða bæjarfélags, og enn fremur, að skírteini þess og önnur skjöl séu ekki stimpilskyld. Meiri hl. sjútvn. leit svo á, að þrátt fyrir það að hér væri um að ræða að gera tilraun til þess að draga endurtryggingar inn í landið, þá væri ekki ástæða til að veita félaginu um óákveðinn tíma þessi fríðindi, sem gert er ráð fyrir í frv. í þessu efni, og vildi meiri hl. n. binda skattfrelsið við fyrstu tvö árin. Væri þá á valdi Alþ. að ákveða síðar, hvort það teldi ástæðu til að framlengja þetta skattfrelsi um ákveðinn eða óákveðinn tíma. Meiri hl. n. fannst ekki ástæða til að fara lengra en þetta nú til þess að sjá á þessum tveimur árum, hvernig félaginu gengur að koma undir sig fótum, en Alþ. gæti rýmkað um þessi ákvæði, ef ástæða þætti til. - Minni hl. n. telur rétt að halda ákvæðinu, sem í frv. er, um óákveðið skattfrelsi þessa félags, og gerir hv. þm. Borgf. sjálfsagt grein fyrir sinni skoðun í því máli. - Í raun og veru tel ég ekki, að það sé mjög mikill ágreiningur í n. um þetta mál í heild, því að vissulega getur það ekki talizt verulegur ágreiningur, þó að meiri hl. n. vilji láta binda skattfrelsi félagsins ákveðið við tvö ár, en minni hl. n. vilji láta skattfrelsið vera um ótiltekinn tíma. Ég tel þess vegna rétt, af því að málið hefur legið lengi hjá sjútvn., að orðlengja ekki frekar um það, því að það er að öllu leyti þægilegast fyrir þá, sem að þessu standa, að málið sé afgr. frá Alþingi sem allra fyrst.

Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen) : Ég er á sama máli og hv. frsm. meiri hl. um það, að eins og þetta mál liggur fyrir hér, þá sé allsendis óþarft að hafa um það miklar og langar umr. Það, sem ber á milli meiri og minni hl. n., er að vísu allverulegt atriði fyrir starfsemi þessa félagsskapar og það hlutverk, sem því er ætlað að vinna hér. Við höfum þess vegna, sem skipum minni hl. í þessu máli, skrifað um þetta atriði allrækilegt nál., þar sem dregin eru fram þau sjónarmið, sem blasa við að þessu leyti, og fer um þau eftir því, hvort þetta félag fær að halda skattfrelsi sínu áfram eða aðeins takmarkaðan tíma. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, þá var svo ákveðið á Alþingi 1943, að ég ætla, að þegar hlutverki stríðsslysatryggingar sjómanna væri lokið, þá yrði sá sjóður, sem safnazt hefði við starfsemi félagsins, notaður sem grundvöllur undir íslenzka endurtrygging. Þessi l. voru samþ. 1940, en á því árabili, sem liðið hefur síðan, hefur safnazt verulegur sjóður hjá þessu félagi, eins og frv. ber með sér, því að það fé, sem er beint lagt inn í þetta félag sem áhættufé, 4964 þús. kr., er að langmestu leyti gróði, sem orðið hefur á rekstri þessa félags. Ég ætla, að það hafi ekki verið lagt fram í þetta félag sem beint framlag upphaflega nema 60–70 þús. kr., sem útgerðarmenn lögðu fram. Að öðru leyti var byggt á ábyrgð, sem ríkissjóður lét í té tveimur vátryggingarfélögum sem þátttakendum í stofnun þessa félags; sem gera ráð fyrir að vera áfram í þessum endurtryggingum félagsins, svo að það áhættufé, sem nú verður lagt fram, hefur þá áskotnazt við rekstur þessa félagsskapar. Til viðbótar við þetta er svo lagt fram í tryggingarfé 1036 þús., svo að öll upphæðin, sem félagið fer af stað með nú samkvæmt þessum l., nemur 6 millj. kr. Miðað við okkar staðhætti verður ekki annað sagt en að þetta félag sé allfésterkt, og að því leyti hefur það aðstöðu til að geta unnið þarft og gott verk í sínum verkahring. Eiginlega má segja, að hlutverk félagsins sé tvenns konar, fyrst og fremst að koma tryggingunum að öllu leyti, sem hagkvæmt þykir, á íslenzkar hendur og í öðru lagi að áorka það, að iðgjöld geti lækkað frá því, sem nú er og verið hefur, og það lítil reynsla, sem fengin er af starfsemi þessa félags, því að það hefur þegar starfað um eins árs skeið, þá hefur það sveigt starfsemi sína einmitt inn á þessa braut. Eins og getið er í nál. samkvæmt upplýsingum, sem við höfum eftir framkvæmdastjóra þessa félags, þá hefur félagið þegar orkað nokkuð á um það með þessari starfsemi að lækka iðgjöld. Það er bent í nál. á tvö atriði í þessu sambandi, sem mér þykir óþarft að taka hér upp aftur. Enn fremur eru í nál. færð góð rök, að ég ætla, fyrir því, að þessi starfsemi geti orðið allt önnur, ef af félaginu verður tekið það skattfrelsi, sem það hefur haft frá öndverðu og á sinn styrka þátt í því, hversu vel félaginu hefur tekizt að afla sér gildra sjóða í þessi ár, sem það hefur starfað. Þegar félagið þarf ekki að óttast, að það þurfi að láta af hendi svo og svo mikið af því, sem því hefur áskotnazt, í opinber gjöld til ríkis og bæjar, þá leiðir af sjálfu sér, að félagið hlýtur að verða miklu varfærnara í því að þrýsta niður tryggingum, heldur gengur á fremstu grös um að krefjast ekki nema sem allra minnstra iðgjalda. Þetta er vitanlega ákaflega mikill aðstöðumunur, og við þetta verður að miða rekstur félagsins og þátttöku í þeirri starfsemi, sem því er ætlað að hafa með höndum. Mér þykir ekki ástæða að svo komnu máli að fara lengra út í þetta, af því að það er gerð grein fyrir því í nál. minni hl. Þær upplýsingar, sem þar liggja fyrir, höfum við fengið hjá framkvæmdastjóra þessa félags, tryggingafræðingnum Guðmundi Guðmundssyni, og þarf ekki að gera ráð fyrir öðru en að þar séu dregin fram þau atriði, sem eru raunveruleg í þessu máli og fullkomlega má byggja á og miða má við, þegar menn hér á þingi ákveða um það, hvort þetta félag á að halda áfram skattfrelsi sínu eða það á að inna slík gjöld af hendi. Þetta félag hefur haft skattfrelsi, eins og ég gat um áðan, frá öndverðu. Og þegar samningar tókust um það meðal þeirra mörgu eigenda, sem áttu það fé, sem til þessarar starfsemi var lagt, að skipta ekki þessu fé, heldur nota það sem grundvöll fyrir einmitt endurtryggingarfélag, þann þarfa og nauðsynlega félagsskap, þá var að sjálfsögðu miðað við það, að félagið héldi að þessu leyti þeirri aðstöðu, sem það hefur haft frá öndverðu. Mál þetta hefur gengið gegnum Ed., og sú d. leit svo á, að eðlilegt væri, að félagið hefði þessi hlunnindi. Ég held áreiðanlega, að það sé langsamlega eðlilegast að láta félagið hafa þennan rétt og að Alþ. nú fari ekki að taka um það ákvörðun, að eftir tveggja ára skeið skuli þessi réttur af félaginu tekinn, því að það leiðir af sjálfu sér, að það er svo skammt liðið af starfsemi þessa félags á þessum grundvelli, að það er ekki eðlilegt, að það hafi sýnt stórfelldan árangur, en þó er þegar kominn árangur í ljós af starfsemi félagsins, sem hefur fjárhagslega þýðingu fyrir þá, sem þurfa á endurtryggingu að halda, og vitanlega á að vera um að ræða í vaxandi mæli ávöxt af starfsemi þessa félags, en það er vitanlega við það miðað, að félagið haldi þeirri aðstöðu, sem það hefur, að því er snertir skattfrelsið. Það er enn fremur getið um það í nál., að slíkur félagsskapur sem þessi eigi að þjóna alþjóðarhagsmunum, en það verður ekki um það deilt, að það eru alþjóðarhagsmunir, að upp rísi í landinu félagsskapur, sem geti orkað lækkun iðgjalda, og það eru alþjóðarhagsmunir, að hægt verði að koma svo miklu sem hagkvæmt þykir af endurtryggingunum á innlendar hendur. Vitanlega er nauðsynlegt, að slíkum félagsskap sé búin af hálfu löggjafans sú aðstaða, að hann geti sem allra bezt þjónað þessu hlutverki þannig, að árangurinn af starfseminni geti komið sem allra fyrst fram, því að það er vitanlega eitt út af fyrir sig ærinn gjaldeyrissparnaður að geta í vaxandi mæli fengið að kaupa endurtryggingar í innlendum félagsskap, því að vitanlega verður, þegar þarf að sækja til erlendra félaga, að borga iðgjöldin í erlendum gjaldeyri, sem oft er skortur á, og þarf þess vegna bæði í þessu og öðru að halda vel á því, sem okkur áskotnast í erlendum gjaldeyri. Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta, en vænti þess, að það sjónarmið, sem var hér ríkjandi, þegar l. um stríðsslysatryggingar voru sett, að eðlilegt væri, að sá félagsskapur, sem þær annaðist, hefði skattfrelsi til ríkis og bæjar, sé óbreytt enn, og þá ekki síður, þar sem þessum félagsskap er nú beint inn á þá braut, sem hér er um að ræða, og við eigum ákaflega mikið undir, að hann geti unnið það hlutverk, sem honum er ætlað að vinna að þessu leyti.



Herra forseti. Ég þarf ekki að skýra frá þeim ágreiningi, sem orðið hefur í n., því að hann er einfaldur. Hann er um eitt einasta atriði. Mér þykir ástæða til vegna ýmissa ummæla í nál. minni hl. að segja um málið nokkur orð. Eins og tekið hefur verið fram af hv. frsm., þá var yfirleitt friður um þetta mál í n. að undanskildu þessu einasta atriði, um skattfrelsi félagsins. Nú tók meiri hl. það ráð að skýra bara frá þeim árangri, sem orðið hefur af starfi n. og fram kemur bæði í þeim brtt., sem samkomulag varð um, og þeim brtt., sem meiri hl. stendur einn að. Hins vegar hefur minni hl. gefið út langt nál., og það er ástæða til fyrir mig að koma til móts við þessar skýringar frá sjónarmiði meiri hl., sem ekki hefur komið fram að neinu leyti í nál. Ég skal byrja á því, að það hefur verið lögð mikil áherzla á það í nál. og einnig af hv. frsm. minni hl., að það sé í samræmi við það, sem verið hefur, að skattfrelsi haldist fyrir þetta endurtryggingarfélag. Þetta er eflaust bara misskilningur, en ekki rangfærsla, en þetta félag, sem hér á að skapa, hefur alls ekki verið til, og um þessi hlunnindi, sem það hafi haft undanfarin ár, er því alls ekki að ræða, eins og hv. þm. sjá, ef þeir setja sig inn í þetta mál. Það hefur starfað stríðsslysatryggingarstofnun, sem á engan hátt hefur verið ætlazt til, að væri í minnsta lagi gróðafyrirtæki fyrir neinn, heldur aðeins til að bæta þau líftjón, sem yrðu í stríðinu. Á slíkan rekstur er ekki hægt að leggja opinber gjöld. Það er ekki hægt að leggja gjald á það, að maður gefi fé. Það hefur aldrei verið hugsunin, að maður væri skattskyldur fyrir það, þótt hann gæfi fé til trygginga í slíku fyrirtæki eða þeirra, sem yrðu fyrir slysum. En þegar þessi stofnun varð til, var kosin stjórn fyrir hana, sem falið var að reikna út, hvaða iðgjöld þyrfti að heimta af þeim, sem ábyrgðina fengju, til þess að mæta áhættunni. Þetta var vandaverk, af því að reynsla var ekki fyrir hendi. Það varð þess vegna að hafa nokkurt handahóf til að byrja með og síðan að byggja á þeirri reynslu, sem fékkst árlega. Ég vil ekkert fetta fingur út í þennan útreikning, þó að reynt væri að gæta þess að hafa þau nægilega há, til þess að ekki kæmi til greiðsluþrots hjá stofnuninni. Þá sjá hv. þm., að þetta tókst þannig með útreikning áhættunnar, að á þessum fáu árum hafa safnazt sjóðir, sem nema upp undir 5 millj. kr. Eigendur þessa fjár ætla nú að byggja upp algerlega nýja stofnun, sem er byggð algerlega sem gróðafélag eins og önnur tryggingarfélög. Þess vegna er ekki um neitt slíkt að ræða, að sú stofnun, hafi undanfarið notið slíks skattfrelsis, hún hefur nefnilega ekki verið til. Mér þykir rétt að leggja áherzlu á þetta, af því að ég veit, að hv. minni hl. heldur þessu fram, gerir það í beztu trú af misskilningi og slíkur misskilningur kynni að geta orðið rótfastur í hugum annarra hv. þm. Þess vegna segi ég þetta til leiðréttingar. En við þetta, sem ég sagði um sjóðsöfnun þessa félags, vil ég bæta því, að þetta, að áhættan hefur verið reiknuð miklu hærri en hún reyndist, hefur haft talsverðar afleiðingar, ekki aðeins þær, að þarna hefur safnazt fé, heldur hefur verið greitt mjög mikið fé úr landinu fram yfir það, sem nauðsynlegt var. Þess verður að gæta, að þessi stofnun hefur endurtryggt erlendis, og vitanlega hafa endurtryggjendurnir úti grætt hlutfallslega við það, sem þetta félag græddi. Ég tel, að ég sé ekki að deila á stjórn þessa félags, þó að ég taki þessi óvéfengjanlegu sannindi fram, því að vitanlega hafa þessir menn reynt að reikna áhættuna út og skapa iðgjöldin í samræmi við það, en hafa viljað hafa vaðið fyrir neðan sig, og þess vegna hefur safnazt allmikið fé. Það er því meiri ástæða til að segja frá þessu, þar sem ég persónulega með öðrum hv. þm. samþ., frv. strax eftir stríðslok, þar sem hinum þungu gjöldum var létt af útgerðinni með tilliti til þess, að þegar stríðinu lauk, virtist svo, að þessi áhætta væri að verulegu leyti liðin undir lok. En þá fengum við þau svör, að þetta hefði hvergi nærri borið sig. En svo eftir eitt ár kemur í ljós, að það hafa einmitt safnazt fyrir nærri því 5 millj. kr. á þessum örstutta tíma, auk þess sem hefur farið til endurtryggjenda erlendis. Mér þykir því meiri ástæða til að benda á þetta af því, að höfuðhvatamaður þessa máls, sem á ekki sæti í þessari d., hefur áður hafið mjög harða gagnrýni á þá endurtryggingarstofnun, sem ríkið á og ég veiti forstöðu, fyrir að ausið sé fé út úr landinu í endurtryggingar fram yfir það, sem eðlilegt sé. Sannleikurinn í því máli er sá, eins og reikningar þeirrar stofnunar sýna, að í þau 30 ár, sem sú stofnun hefur starfað, hefur aldrei orðið eins eyris afgangur, og yfirleitt hafa iðgjöldin verið sniðin mjög vandlega eftir því, sem raunverulega hefur þurft, aðeins verið tekið það, sem þurfti til að mæta áhættunni, eða tæplega það. Hv. minni hl. leggur áherzlu á það í nál. sínu, og einnig hefur hv. frsm. gert það í sinni framsöguræðu, að höfuðtilgangur þessa frv. sé það, sem hann og þeir telja mikla þjóðarnauðsyn í fyrsta lagi að geta gert tryggingarnar innlendar og sem minnst sé keypt af endurtryggingum annars staðar og í öðru lagi að geta boðið tryggingarnar niður, geta lækkað þær. Ég hlýt að víkja dálítið að þessu atriði af þeirri einföldu ástæðu, að ég hef kynnzt dálítið svona málum í gegnum starfsemi Samábyrgðar Íslands og veit, að minni hl. er þarna á algerðum villigötum. Hvað snertir það, sem mjög hefur verið ámálgað í sambandi við þessar tryggingar, að nauðsyn beri til þess að endurtryggja sem minnst erlendis, þá vil ég benda á, að annars staðar er sá háttur á hafður, og það meðal stórríkra stofnana hjá milljóna þjóðum, að áhættunni af tryggingunum er dreift sem allra mest. Ég veit það, að sú endurtrygging, sem ég hef keypt fyrir Samábyrgð Íslands erlendis, er á ákaflega mörgum höndum, þó að þar eigi í hlut félagsskapur, sem er ákaflega fésterkur. Það er algengt, þó að stórrík félög eigi í hlut, að áhættunni sé dreift allt niður í 2%, og sjaldan, að nokkur sé með 10%. Nú skyldi maður ætla, að þetta væri byggt á því, að um svo mikinn gróða væri að ræða. En það á að vera svo um þessa stofnun a. m. k., að það er meiningin, að gróðinn verði sem allra minnstur, og eins og hv. þm. mun vera kunnugt, þá hefur það verið svo um Samábyrgð Íslands, að hinir erlendu endurtryggjendur hafa ekkert haft upp úr því í meira en 30 ár, og þess vegna hefur þar enn þann dag í dag farið örlítið fé út úr landinu, sem ekki hefur komið aftur. Ég held þess vegna, að hér sé um það að ræða að dreifa áhættunni, en ekki það að setja hér ímyndaðan stórgróða. Hitt atriðið, að svona stofnun, sem gott er að taki þátt í áhættunni með þeim skynsamlega mælikvarða, sem tíðkast um slík fyrirtæki, að hún geti ráðið yfir tryggingarmarkaðinum, er byggt á misskilningi. Ég held, að hver maður sjái, að sá, sem tekur 85%, að það er hann, sem ræður markaðinum. Hitt er annað mál, að það eru margir, sem keppa hver við annan um kjörin og reyna að bjóða niður með tilliti til þess að gera dreifinguna sem ódýrasta. Þessir aðilar bjóða þetta niður hver fyrir öðrum, það lítið, sem hægt er að bjóða. En það er von, að menn, sem ætla að taka að sér 15% af áhættunni, geti ekki ráðið markaðinum. Það eru hinir, sem taka 85%, sem ráða því. Því er hér um misskilning að ræða. Mér er líka kunnugt um það, að þessi trygging togaranna var alls ekki boðin út, bara fengin í hendur ákveðnum aðilum, sem reyna að koma henni niður. Ég skal svo ekki vera að þvæla þetta mál, en vildi aðeins, að það lægi ljóst fyrir mönnum, þegar þeir greiða atkv. um það, að þessi kvöð, sem er í rauninni engin kvöð, er á allan hátt eðlileg.

Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen) : Það er bæði, að ég er ekki vel fyrirkallaður til þess að halda langa ræðu sökum hæsi, enda þykir mér ekki ástæða til að fara jafnlangt út í þetta mál og hv. 5. þm. Reykv. (SK) gerði. En ég vildi þó aðeins leiðrétta þann misskilning hjá honum, að ekkert samband væri á milli þessa frv. hér og þeirra l., sem eru fyrirrennari þessa frv., l. um stríðstryggingar sjómanna. Hv. 5. þm. Reykv. hélt því fram, að sá félagsskapur hefði verið stofnaður í nokkurs konar góðgerðarskyni. Það er náttúrlega grundvöllur allra tryggingafélaga, að þau komi að sem mestum og beztum notum í því þjóðfélagi, þar sem þau eru sett á stofn, og ég býst við, að grundvöllurinn undir því félagi hafi verið sá hinn sami og venja er til um slíka félagsmyndun. Það þarf heldur ekki annað en líta á reynsluna af þessari starfsemi. Hún hefur komið að notum til þess að bæta þau tjón, sem átti að bæta, en tekjur félagsins hafa orðið það miklu meiri en bótaskyldan, sem á félagið hefur fallið, að það á nú þessa stóru sjóði. Ég sé ekki, að það sé neinn eðlismunur hér á. Það eru nákvæmlega sömu aðilar, sem standa að þessu félagi, ríkissjóður, tryggingafélögin og fjöldi útgerðarmanna. Það verður aðeins breytt um hlutverk, þannig að gert er ráð fyrir, að hið upprunalega hlutverk þessa félags verði starfrækt til áramóta, en þá taki félagið við því mikla hlutverki að koma á innlendri endurtryggingu, en eins og kunnugt er, höfum við ekki starfandi í landinu neinn félagsskap á þessu sviði annan en Samábyrgðina, en henni er markað visst starfssvið, sem hún getur ekki farið út fyrir. Félög þau, sem stofnuð hafa verið hér, svo sem Brunabótafélag Íslands og samábyrgðin, sýna glöggt, að það hefur þótt mikils vert, eins og það líka er, að geta komið þessum málum í hendur innlendra aðila í stað þess að þurfa að kaupa allar tryggingar af erlendum félögum. Getur engum blandazt hugur um það, að þetta er einn mjög sterkur þáttur í sjálfstæðisbaráttu þessa lands, að koma tryggingunum í hendur innlendra aðila, og að því leyti er þessi félagsskapur í samræmi við það að þjóna alþjóðarhagsmunum í þessum efnum. Ég get því ekki viðurkennt þá hugsun, sem fram kom hjá hv. þm., að þetta væri á misskilningi byggt, að farið er fram á, að þetta félag, þó að það hafi að þessu leyti til breytt um starfssvið, að það haldi þeim hlunnindum og því skattfrelsi, sem tekið var í l., þegar l. um stríðsslysatryggingu sjómanna voru samþ. hér. Það hlutverk, sem þau áttu að þjóna, var þarft, en hitt getur engum blandazt hugur um, að sé þarft, að efla þá starfsgrein trygginganna, sem að því miðar að koma endurtryggingunni, að svo miklu leyti sem það er hægt, í hendur innlendra aðila. Hv. þm. benti á Eimskipafélag Íslands, sem hefur fengið nú í fjölda ára framlengt sitt skattfrelsi. Það mætti benda á fyrirtæki, sem ríkið er meðeigandi í, sem eru alveg skattfrjáls, t. d. Útvegsbanka Íslands, sem ríkissjóður er hluthafi í. Það hefur aldrei komið fram nein till. um það að gera Útvegsbankann skattskyldan fyrir Reykjavíkurbæ. Og ég vil enn fremur benda á það, að það virðist heldur ekki vera sanngjarnt að veikja - sem gæti orðið á mjög viðurhlutamikinn hátt - aðstöðu þessa félags með því að gera það skattskylt í einum einasta kaupstað landsins, Reykjavíkurbæ, þar sem sú skerðing á aðstöðu félagsins mundi hefta eða geta heft þróun þessa félags, og þá fyrst og fremst með tilliti til þess, að það gæti innt af höndum að fullu það mikils verða tvöfalda hlutverk að lækka iðgjöld og koma tryggingunum á innlendar hendur. Ég get ekki fyrir mitt leyti fallizt á, að það sé réttlátt. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Ég hef viljað þjóna því sama markmiði eins og hv. 5. þm. Reykv., að mál þetta gæti legið sem allra ljósast fyrir hv. þm., bæði með því að gera nokkuð ljósa grein fyrir þeim aðstæðum, sem þarna koma fram, um það, hvort félagið skuli skattskylt eða ekki, eins og við höfum gert í nál. minni hl. sjútvn.



Herra forseti. Það er alveg út af sérstöku atriði, sem ég kvaddi mér hljóðs, þ. e. ég vildi segja nokkur orð út af þeim ummælum, sem komið hafa fram hér hjá hv. frsm., og fleirum sem talað hafa. Þeir hafa sem sagt borið þessa till. að nokkru saman við skattfrelsi Eimskipafélagsins. Það er ekki rétt að bera þetta tvennt saman, eins og gert hefur verið. Þessir hv. þm. munu ekki hafa munað eftir því, að Eimskipafélagið greiðir til Reykjavíkurbæjar opinber gjöld, og er því ekki algerlega skattfrjálst. Og skattfrelsið - eins og við munum hér flestir - var veitt því félagi með l. fyrst 4. júní 1924, fyrir 22 árum, og þá til 5 ára. Síðan hafa l. um það verið framlengd til tveggja ára í senn. Þegar þau voru framlengd í annað skiptið með l. frá 7. maí 1928, var félaginu gert að skyldu að greiða eigi hærri arð en 4% og jafnframt að úthluta 60 mönnum ókeypis fari milli Íslands og útlanda og til baka aftur. Og um leið voru enn ýmsar kvaðir settar að skilyrði með fullum skilningi og samvinnu, svo sem um auknar viðkomur skipa félagsins á hafnir, sem ekki mundi borga sig fyrir félagið að láta skip sín sigla á. Skattfrelsi Eimskipafélags Íslands er því ekki sambærilegt við það, sem hér hefur verið vitnað til í sambandi við þetta mál, sem fyrir liggur nú til umræðu. Þá kem ég hér að lokum að því atriði, sem ég verð að taka fram, að hingað til hafa þingflokkarnir verið sammála um það að hafa Eimskipafélag Íslands skattfrjálst til ríkisins, en það greiðir 5% af ágóða sínum til Reykjavíkurbæjar, og hefur það numið síðustu árin allt að 1700 þús. kr. á ári, að ég hygg. Ég vildi aðeins benda á það, að þetta, sem hér liggur fyrir, er ekki sambærilegt við það skattfrelsi, sem hæstv. Alþ. hefur veitt Eimskipafél. Íslands, því að það félag hefur jafnhliða verið háð ýmsum kvöðum af hendi ríkisins, og hefur ekki siður af félagsins hálfu verið unnið að því í fullri samvinnu við ríkið, að félagið kæmi að sem mestum notum fyrir þjóðarheildina, því að markmið félagsins frá upphafi hefur verið fyrst og fremst það að vinna fyrir alla þegnana og þjóðina í heild.



Herra forseti. Ég skal ekki setja á langa ræðu hér nú. Mál þetta er sjálfsagt ekki svo þungskilið. Ég vil aðeins gera aths. við örfá atriði í ræðu hv. þm. Borgf., án þess þó að ég telji nú, að málið í raun og veru skorti skýringar að neinu ráði. Hv. þm. Borgf. sagði, að það væri misskilningur hjá mér, að ekki væri samband milli stríðsslysatryggingar skipshafna og þeirrar stofnunar, sem með frv., sem hér liggur fyrir, er ætlað að lögfesta. Og hann sagði það, að grundvöllur allrar tryggingarstarfsemi væri að verða öðrum að gagni. Ég tók það fram í fyrri ræðu minni, að stofnun sú, sem kölluð var stríðsslysatrygging íslenzkra skipshafna, hefði á engan hátt átt að veita hagsmuni fyrir nokkurn af þeim, sem þar lögðu fram fé. Þar átti ekki neinn að hafa arð. Það fyrirtæki var aðeins gert til tryggingar því fólki, sem kynni að missa fyrirvinnu sína eða aðstandendur af stríðsslysum. Hins vegar er það félag, sem nú á að staðfesta með l., að verða, eins og ég sagði þá, eingöngu byggt upp líkt og venjuleg gróðafélög, sem þó eru sett takmörk fyrir, hve langt megi ganga í gróða sínum, en sem einnig á að lögskorða, að geti veitt sæmilegan arð af því fé, sem í það er lagt. Það er þess vegna ekki alveg rétt ályktun hjá hv. þm. Borgf., þegar hann segir, að grundvöllur allrar tryggingarstarfsemi sé sá að gera almennt gagn í þjóðfélaginu, þar sem hins vegar sum tryggingarfélög eiga eingöngu að sinna ákveðnum þjóðfélagsskyldum við þegnana með fórn annarra þjóðfélagsþegna, eins og stríðsslysatryggingin á auðvitað að vinna þeim mönnum gagn, sem eiga að fá sig tryggða, eins og aðstandendur sjófarenda í stríðinu. En hlutverk annarra tryggingarstofnana yfirleitt er fyrst og fremst það að gefa þeim mönnum arð af fé sínu, sem setja í starfsemi þeirra stofnana sína peninga. Og á þessu tvennu er ákaflega mikill eðlismunur. Það er auðvitað gert ráð fyrir, að almenningur hafi á einn eða annan hátt gagn af slíkri starfsemi, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., og hefur það líka. En tilgangur manna, sem leggja fram fé í tryggingarstofnanir yfirleitt, er ætíð fyrst og fremst sá að gera sjálfum sér gagn. Um það verður ekki villzt. Það mundi vera talinn mjög óskynsamur maður, sem ætti eitthvert kapítal og færi að keppa á tryggingamarkaði til þess að gera það í líknarskyni og ekki til þess að líkna sjálfum sér fyrst og fremst. Enda er það alveg sýnt með fyrirhuguðum reglum þessa félags, að það á fyrst og fremst að tryggja, að það fjármagn, sem lagt er þarna fram, geti fyrst og fremst veitt sínum félögum arð af þeim peningum, sem þar er skotið inn. Og það er alls ekki rétt ályktað hjá hv. þm. Borgf., að það að veita svona stofnun skattfrelsi stuðli ekki að hagsmunum þeirra, sem eiga þar fé inni. Það stuðlar einmitt að því að tryggja, að þeim verði borgaður sæmilegur arður af fénu. Hv. þm. vildi telja, að ég færi ekki rétt með það, að þetta fyrirhugaða félag hefði ekki tök á að lækka iðgjöld. Ég held, að þessi ályktun hans sé ekki byggð á nægri þekkingu. Það er þannig með tryggingar, sem aflað er erlendis, að þær eru beinlínis boðnar út. Það eru margir um þetta. Ef tryggingin er boðin út, t. d. hér innanlands, geta ýmsir farið með það til sinna agenta erlendis, og þeir reyna að bjóða þetta út á erlendum markaði, og svo er einhver duglegastur að koma þessu niður, og það er hann, sem hreppir umboð. Við vitum, að það var nýtt og ekki sterkt félag, sem kom upp hér í bænum og bauð niður fyrir gömlum og sterkum félögum. Þetta getur náttúrlega vel hafa farið svo langt, að það verði ekki hagnaður á þessu. En fyrir dugnað tryggingaragenta, sem umboðið hlutu á endanum, fékkst lækkun með þessu móti. En ef nokkur heldur, að þetta félag hefði getað ábyrgzt sjálft svo sem 2, 3 eða upp í 5% af andvirði hins tryggða, án endurtryggingar, þá er það misskilningur. Að ætla sér slíkt hefði ekki minnstu þýðingu fyrir félagið. Og svona er það yfirleitt með endurtrygginguna erlendis, sem ekki er komin í fastar skorður, þar byggist starfsemin á dugnaði þeirra agenta, sem bjóða tryggingarnar út á erlendum markaði og eru kunnugir því, hvert er að leita um þátttöku í þessum endurtryggingum. Ég skal ekki deila um þetta og hve mikla áhættu svona stofnun geti tekið á sig. Það fer auðvitað eftir hverju einstöku áhættunúmeri. Það fer fyrst og fremst eftir því, hve félagið hefur miklar tryggingar, hversu það ber ábyrgð á miklu alls, og í öðru lagi eftir því, hversu það er sterkt fjárhagslega. Þetta er venjulega reiknað út. En mér þykir ólíklegt, að svona stofnun gæti tekið að sér í hverju áhættunúmeri allt upp í 300 þús. kr. áhættu. Til þess þyrfti félagið að vera mjög ríkt eða hafa fjölbreytta tryggingu. Það er kappsmál hjá tryggingarstofnunum annars staðar að hafa mjög fjölbreyttar tryggingar og litla áhættu í hverri grein. Þetta tryggir, að slík stofnun geti aldrei eða miklu síður orðið fyrir stórkostlegum skakkaföllum á einni tegund trygginga. Það er að vísu ekki vísvitandi áróður, en kemur fram sem áróður, að hamra á því að koma tryggingunni á innlendar hendur. En það er ekki frá öllu sjónarmiði æskilegt að koma sem mest áhættusömum tryggingum á innlendar hendur fyrst og fremst. Hitt er heldur æskilegast, að tryggingarnar verði fengnar á hinum breiða markaði, sem auðvitað er ekki til innanlands, heldur erlendis, til þess að fá sem hagkvæmust kjör fyrir þá, sem trygg ja, ska1 ég svo láta útrætt um þetta atriði. En út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. minntist hér á um Eimskipafélag Íslands, skal ég taka það fram, að ég hlustaði ekki á framsöguræðu hv. frsm. meiri hl. n., og má vel vera, að hann hafi minnzt á Eimskipafélagið. En ég minntist á Eimskipafélag Íslands eingöngu í því sambandi, að það væri hægt að framlengja skattfrelsi þessarar tryggingarstofnunar frá ári til árs, eins og það hefði verið gert gagnvart Eimskipafélagi Íslands. En ég nefndi ekkert um það, hve víðtækt skattfrelsi Eimskipafélagsins væri. Og það er vitanlega mjög lítilfjörlegt það skattfrelsi að því, er snýr að ríkissjóði. En á móti hefur það opinbera áskilið sér mjög veigamikil hlunnindi hjá félaginu, sem hv. 3. þm. Reykv. skýrði frá. En löggjafarvaldið hefur aldrei látið sér detta í hug að undanþiggja þetta félag þátttöku í að bera byrðar sveitarfélagsins. En ég tók fram í þessu sambandi, að þar að auki væri þetta ekki sambærilegt vegna þess, að Eimskipafélagið leggur miklu minni alúð við og setur miklu færri stoðir undir það, að hluthafar geti fengið arð af sínu fé, heldur en ætlazt er til, að þessi stofnun geri, sem þetta frv. er um. Og reynslan hefur sýnt, að Eimskipafélag Íslands hefur aldrei borgað í arð meira en 4% af hagnaði, og það þótt vextir af almannafé í sparisjóðum hafi stundum verið hærri á sama tíma. Auk þess hefur það félag aldrei reynt að tryggja hluthöfum neina arðjöfnun. Þess vegna hefur því aldrei í allri velgengninni á stríðsárunum dottið í hug að greiða neitt í arð fyrir þau mörgu ár, sem arðgreiðsla hjá því féll niður. Svo ætla ég ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég hef talað hér eingöngu af því, að ég vildi, að sjónarmið meiri hl. n. kæmi sem allra gleggst fram. Þó að hv. frsm. meiri hl. n. hafi dregið glöggt fram það, er málið snertir, taldi ég rétt að bæta þessum orðum við.