Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti ! Við þrír þm. höfum leyft okkur að bera fram þessa till. til þál., sem er um endurskoðun á lífeyrissjóðum embættismanna og barnakennara. Í grg., sem fylgir till., er þetta ýtarlega rakið. Þeir, sem á bak við þetta standa, eru hlutaðeigandi starfsmenn allir sem einn. Gert er ráð fyrir, að ríkið láti fara fram endurskoðun á l. um þetta efni og leggi síðan fram frv. um það. Ég geri ekki ráð fyrir, að þessi endurskoðun hafi mikinn kostnað í för með sér, og vænti ég þess, að till. þessi steyti ekki um neina hindrun hér á hv. Alþ. g nái fram að ganga óbreytt. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í einstök atriði, en allt mælir með því, að lífeyrissjóðir þessir verði endurskoðaði: hið fyrsta.



Með þessari till. til þál., ef hún verður samþ., er ríkisstj. falið að láta undirbúa og semja frv. um lífeyrissjóð embættismanna og barnakennara. Ég ætla ekki að mæla á móti þessari till., en vil benda á, að samkv. l. um alþýðutryggingar, þá eiga menn að greiða gjöld til Lífeyrissjóðs Íslands. Frá þessu eru þó þær undantekningar, að barnakennarar og embættismenn ríkisins hafa sérstaka sjóði og enn fremur bankafólk í Reykjavík, og er allt þetta fólk undanþegið greiðslu í Lífeyrissjóð Íslands. Mér skilst því, að eftir þessu séu þeir nokkuð margir, sem greiði í sérstaka sjóði með undanþágu. Þessar undanþágur hljóta að leiða til þess, að fleiri koma á eftir. Ég veit t.d., að Samband íslenzkra samvinnufélaga hefur stofnað sjóð fyrir starfsfólk sitt, og nokkur félög sambandsins úti um land eru þátttakendur í þessum sjóði. Þeir eru þó ekki að öllu leyti undanþegnir greiðslu í Lífeyrissjóð Íslands. Ég er ekki að mæla móti þessari till. til þál., sem hér liggur fyrir, en teldi æskilegt, að deildir þessara lífeyrissjóða yrðu sem flestar og að jafnvel héruð úti um land stofnuðu sérstaka sjóði.



Ég tel það rétt hjá hv. þm. V.-Húnv., að taka beri til athugunar, hvort ekki beri að fjölga lífeyrissjóðunum, eða réttara sagt skipta þeim í fleiri deildir. Ég er að vissu leyti sammála flm. þessarar till. til þál. um, að endurskoða beri þessi l., en ég tel það ekki rétt strax, því að verðgildi peninganna getur breytzt, og væri því mikill vandi að reikna út ýmislegt í sambandi við þetta.



Mér þótti vænt um að heyra álit hv. þm. Seyðf. á þessu, því að hann er forstjóri Tryggingarstofnunar ríkisins og þekkir manna bezt inn á þetta. Ég er honum sammála um, að fjölga beri sjóðunum. Ég er sammála hv. flm. till. um að láta fara fram endurskoðun á þessum l., því að tímarnir eru þannig nú, að þess gerist full þörf.

* Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson): Meiri hl. fjvn. taldi rétt að afgreiða þessa till. til þál., enda hefur hæstv. ríkisstj. lýst yfir því, að hún vilji verðbæta afurðir landbúnaðarins. Nú liggur fyrir bændum að fá til sín fólk, og fer eftir því, hvernig það gengur, fjöldi búpenings næsta sumar og vetur, en ég vona, að úr þessu rætist. Aftur var það, get ég tekið fram, að önnur till. lá fyrir n., en var ekki eins aðkallandi og gat beðið næsta þings, en nauðsynlegt var að afgreiða þessa till. strax. Um leið og hún er afgreidd, er rétt að athuga, hve miklu verðuppbæturnar muni nema. Um það er allt í vafa, en þó eru líkur til að fara eftir. Hér eru ýmsar leiðir með afurðasölu, og fer það mikið eftir sölu landbúnaðarafurðanna frá 1941, hve háa uppbót þarf að greiða. Gærur voru árið 1940 um 11/2 millj. kg, og svipað mun verða 1941. Eftir verðlagi 1940 og því, sem gærur frá 1941 hafa verið seldar fyrir, eru ekki líkur til, að bæta þurfi þær meir en 50 aura pr. kg, eða um 7–8 hundruð þús. kr. Aftur leikur á tveimur tungum með ullina. Sumir búast við að fá kr. 8.00 pr. kg. af henni, og gangi maður út frá því, þarf ekki nema aðeins 360 þús. kr. til þess að bæta þá vöru upp. En gangi maður út frá verði samkvæmt fyrirliggjandi tilboðum, getur farið svo, að verðuppbótin nemi um 2 millj. kr. En ríkisstj. mundi þá fremur kaupa ullina og geyma hana fyrir betri markað, og drægist þá frá uppbótinni sá gróði, er kæmi fram við það, er mundi verða hátt á aðra milljón kr. Verðuppbót á ull getur því hlaupið frá 1 milljón upp í allra mest 21/2 millj. kr. Ég hef ekki reiknað út uppbót fyrir minni háttar vörur. Ég tel nauðsynlegt að tryggja þetta, svo að bændur fái að vita, hvaða styrk þeir fá sem uppbót frá fyrra ári. Eftir því geta þeir því hagað búskap sínum, tekið fólk og því um líkt, og öllum er nú ljóst, að það er þjóðarnauðsyn, að landbúnaðarframleiðslan sem önnur framleiðsla sé sem allra mest. Í fáum orðum sagt erum við 6 nm. fylgjandi þessari till., þó, að í stað þess „að fela“ viljum við láta koma „að heimila“ ríkisstj. að veita verðuppbætur. Fjarverandi þm. er einnig samþykkur till. Ég legg því til f. h. meiri hluta n., að till. verði samþ. með þeirri breyt., er ég hef lýst.

*Emil Jónsson: Ég verð að lýsa yfir því, að ég er andvígur þessu máli. Kl. 4 í gær var boðaður fundur í fjvn. fyrirvaralaust og þetta mál tekið fyrir og afgr. milli þingfunda eða í fundarhléi. Ég vildi láta fresta málinu, þar eð engar upplýsingar liggja fyrir um kostnað þann, er hér kann að vera. Fjárveitingin getur verið allt frá 1–4 millj. eða hver veit hvað. En málið var þó hespað af. Við höfum rætt fram og aftur og lengi í n. um ýmsar aðkallandi og litlar fjárveitingar, sem ekki hafa numið nema 20–30 þús., og þó ekki afgreitt þær. En nú kemur þetta mál á síðasta degi, og er komið fram án allra upplýsinga og skýringa. Ég skal ekkert bera á móti nauðsyn þessarar till. En mér finnst, að safna þurfi og vinna úr skýrslum um afkomu bænda áður, svo að rökstuddar ástæður fáist fyrir 2–5 milljón króna fjárveitingu. Það eru engar ástæður fram bornar í n. eða af frsm. meiri hl, hennar nú í ræðu hans, ekki heldur færðar að því nokkrar líkur, hve mikið fé kunni hér vera um að ræða. Ég legg því til, að málinu verði frestað til næsta þings og reynt sé að gera sér skýra grein fyrr öllum ástæðum, hver nauðsyn sé hér á og hve há fjárveitingin muni verða. Ef þetta nær fram að ganga, hljóta fleiri stéttir landsmanna að þurfa að fá uppbætur, og mun ég víkja að því síðar. Tekjuafgangur ríkissjóðs frá síðast liðnu ári var fyrst og fremst af sjávarútveginum. Menn hljóta að krefjast þess, að því fé sé varið til gagnlegra framkvæmda, en ekki ausið út án þess að skýra nauðsyn þess. Ef veittar væru. 2–5 mill jónir í því skyni, sem hér um ræðir, fer þar í einu fullur þriðjungur af tekjuafgangi síðasta árs. Þetta fé er, eins og ég sagði áðan, að mestu runnið frá sjávarútveginum, og ég veit, að margir smáútgerðarmenn telja sig svo skattaða, að þeir geti ekki endurnýjað framleiðslutæki sín. Þeir vonuðu, að einhverju af þessu fé yrði varið til þess að styrkja atvinnuveg þeirra, efla fiskveiðasjóð eða eitthvað því um líkt. En ef verja á þessu fé eins og hér er gert ráð fyrir, tel ég þeim peningum illa varið að svo stöddu. Ég legg til, að till. verði tekin til frekar í athugunar, og ef rökstuddar skýringar koma fram fyrir nauðsyn þessa máls, þá skal ég mæla með till., þó því aðeins að upphæð fjárins sé ákvörðuð. Ef þessi till. verður samþ. nú, mun ég bera fram viðbótartill. um uppbætur til handa útvegsmönnum, er hafa selt fisk sinn eftir brezku samningunum. Vísitalan hefur hækkað mjög síðan þeir voru gerðir og verð fisksins sett fast, svo að framleiðslukostnaðurinn hefur aukizt. En þáltill. mín er sú, að málinu sé vísað til stjórnarinnar.

*Sigurður Kristjánsson: Það stendur í nál., að ég hafi ekki greitt atkv., og skal ég nú gera grein fyrir því. Nýlega hafa hér verið fram bornar tvær till. um að skipta upp tekjuafganginum frá 1911. Önnur er sú, er hér um ræðir. Gizkað r á 3–4 milljónir í þessu skyni. Hin till. er um að leggja til hliðar vegna tjóns af völdum mæðiveiki um 3 millj. kr. Nú vita flestir, að fé þetta kemur frá sjávarútveginum. Sjávarútvegurinn hefur alltaf, jafnvel er hann gekk illa, lagt fram fé til styrktar landbúnaðinum. En þó þarf að athuga, hvort sjávarútvegurinn er nú ekki að færa fórnir, hvort það svið atvinnulífsins er ekki einnig hjálparþurfi. Það vill svo til, að mér er dálítið kunnugt um þetta mál. Ég hef í höndum skýrslur um það, að bátaútvegurinn á seinustu vertíð hefur víða verið rekinn með tapi. Einnig er mér kunnugt um, að útvegsmenn eiga mjög erfitt með að endurnýja báta sína. Meðalstór bátur, eða um 30–40 tonna, kostaði fyrir stríð 30–50 þúsund kr. Nú kostar sams konar bátur hátt á 3. hundrað þús. Nú mun hv. þm. kunnugt um, að skattheimta af þessum atvinnuvegi er svo mikil, að ekki er hægt að leggja fyrir þvílíkar upphæðir. Að þessu máli athuguðu, þótti mér sanngjarnt að leggja til, að eitthvað af þessu fé gengi til þess, að atvinnureksturinn við sjóinn gæti haldið áfram. Ég kom því með þá till. á þskj. 460, að stjórninni sé heimilað að auka stofnfé fiskveiðasjóðs um 2 milljónir og aðrar 2 milljónir séu lagðar fyrir til endurnýjunar á fiskveiðiflotanum. Ég fór fram á það í fjvn., að þessi aðstoð við atvinnuvegina yrði látin fylgjast að. En n. brást ekki vel við. Hún afgreiddi till. á þskj. 424, en alls ekki mína till. Þetta er að sönnu í góðu samræmi við meðferð annarra sjávarútvegsmála hér í þinginu. Ég hef áður borið fram till. í fjvn. til eflingar og viðreisnar útveginum, og ég bar hana fram í annað og þriðja sinn, en hún var alltaf drepin. Það er alltaf sama svarta höndin, er drepur þessi mál. Það er eins og viss flokkur hér megi ekki finna saltlykt af nokkru máli, þá drepur hann það. Er ég sá þetta misrétti í fjvn., taldi ég mér ekki bera að greiða atkv. um þetta mál. Það er út af fyrir sig ekki nema sanngjarnt, að landbúnaðurinn fái sína aðstoð, ef sannað er, að hann þurfi á aðstoð að halda. En þetta mál er óundirbúið. Sala afurðanna verður að fara fram, áður en hægt er að ákveða uppbæturnar, eða ríkið að kaupa þær, og álít ég það réttast, ef bændur þurfa á fénu strax að halda. Ég sé, að till. mín hefur verið tekin á dagskrá, en ég hef góð orð um það, að hún komist ekki að. Það eru einkennileg samtök hér um að sinna ekki málum sjávarútvegsins, og það þyrfti að breyta þessari samkundu á þá leið, að þau yrðu jafn rétthá og önnur mál. - Ætla ég þetta svo nægilegt frá minni hálfu.



Herra forseti ! Sem einn flm. þessarar till. þakka ég fjvn. fyrir nál. hennar og tillögur. Ég skil það vel, að sá bóndasonurinn, sem hér talaði áðan úr sæti hæstv. forsrh., finni og viti, hvar skórinn kreppir að hér, því að faðir hans er fyrsti íslenzki bóndinn, sem gefizt hefur upp á framleiðslunni og' snúið sér að öðru, sem í bili er talið arðvænlegri atvinna. Og ég skil, að ráðh. vilji fylgja þessum till., svo að síður verði hætta á, að aðrir feti í fótspor föður hans. Til þess eru vítin að varast þau og rétt að byrgja brunninn, áður en barnið dettur í hann. Frsm. minni hl. talaði um, að sannanir vantaði í þessu máli fyrir nauðsyn þess að styrkja landbúnaðinn. Það er hér ekki fyrst og fremst verið að styrkja landbúnaðinn hans vegna. Það er þjóðarnauðsyn að því, að framleiðslan leggist ekki niður, og það er fyrir þjóðina í heild, enn þetta fé er lagt fram. Það er þess vegna allri þjóðinni jafnnauðsynlegt, ekki frekar bændum en öðrum, að bændurnir séu við starf sitt og hlaupi ekki frá því í annað. Þess vegna er þetta frá mínu sjónarmiði ekki á nokkurn hátt styrkur til bænda eða bændastéttar landsins, heldur fé, sem ríkissjóður leggur fram til þess að tryggja það, að það haldi áfram framleiðsla landbúnaðarafurða í landinu og að menn, sem hafa verið við þá framleiðslu, verði við hana áfram, en fari ekki eftir lífsskoðun guðfræðingsins, sem situr hér nú sem ráðh., þegar hann sagði, að hver maður ætti að vera við það, sem mest hefðist upp úr í þann og þann svipinn. Þegar við svo lítum á bændur landsins í heild og reynum að átta okkur á, hvað þeir hafa fyrir vinnu sína við búskapinn árið 1941 miðað við árið 1940, þá hef ég alla tíð síðan 1933 reynt að átta míg á þessu. Ég hef farið gegnum skattaframtöl allra bænda landsins og athugað, hvað þeir sjálfir borga í kaup, fyrir áburð o.s.frv. Og ég hef reiknað fæðið út eftir búreikningum Guðmundar Jónssonar á Hvanneyri og svo eftir vísitölu, þegar um þann tíma er að ræða, sem engir búreikningar eru til fyrir. Ég get því sagt um, hversu margt fólk hefur unnið hjá bændum síðan 1933 og hvernig hún skiptist á ártímana og sýslurnar. Út frá þessu hef ég svo verið að reyna að átta mig á, hve mikið er að hafa upp úr hverju búi bóndans, sem margir þm. gleyma, hve lítið er, því að hv. þm. tala hér mest um stóru bændurna, sem hafa t.d. 200 fjár, en meðalbóndi hefur ekki 200 heldur um 78 fjár og 3.8 nautgripi. Þegar ég reyni að átta mig á gjöldum meðalbónda, þá kemur út, að þau hafi hækkað um full 45% árið 1941 miðað við árið 1940. Réttlætiskrafa bóndans en því, að hann fái þessum mun hærra fyrir afurðir sínar 1941 heldur en árið 1940. Árið 1940 lagði meðallamb sig á kr. 39.99, og þá ætti meðallamb að gera árið 1941 kringum 58 kr. til þess að samsvara auknum tilkostnaði. Ef það verður gert, sem farið er fram á í þáltill., að borga endanlegt verð á gærum og ull, eða útflutningsvörum landbúnaðarins yfirleitt, með 20% viðauka frá ríkissjóði miðað við það verð, sem fengizt hefur fyrir það af þessum vörum, sem þegar er selt, þá fær bóndinn fyrir lambið að meðaltali 50 kr., eða heldur minna heldur en sem svarar til verðsins 1940, þegar tillit er tekið til aukins búrekstrarkostnaðar. Séð frá þessu sjónarmiði er það líka réttlætiskrafa frá hendi bóndans, að hann beri nokkurn veginn jafnt úr býtum eins og aðrir þegnar þjóðfélagsins, sem hann gerir, ef þáltill. þessi verður samþ., eða ef vörurnar seljast fyrir það verð, sem þarf til þessa. Ef ætla mætti, að síðari helmingurinn af gærubirgðunum seljist með svipuðu verði og sá helmingur þeirra, sem þegar er seldur, þá er hverfandi lítil uppbót, sem þarf á þær. En ef síðari helmingurinn af. gærunum selst ekki hærra verði en nú er talað um, sem er 15% lægra en sá helmingur seldist, sem búið er að selja, þá getur það farið þannig, að uppbótin á þær verði að vera 70–80 þús. kr. eftir þessari þáltill. Ullarsalan er alveg í óvissu. Árið 1940 voru 6064111/2 kg flutt út af ull, og var hún verðbætt úr Bretasjóði. Og það er ekki hægt að búast við öðru heldur en að það verði eitthvað svipað, sem flutt er út af ullarframleiðslu ársins 1941. En eins og sá maður tók fram hér í hv. d., sem kallar sig þm. Seyðf: - ég kalla yfirleitt engan mann þingmann hér á þessu þingi - þá má búast við því, að það gæti verið beinn hagur fyrir ríkissjóð að kaupa ullina og geyma hana til að selja hana væntanlega seinna með hækkuðu verði. Ég held þess vegna, að hvernig sem á þetta mál er litið, þá sé ómögulegt með nokkurri sanngirni annað en að viðurkenna, að þessi þál. sé sjálfsögð og að till. beri því að samþ., og ekki fyrst og fremst sem sérmál bændanna, því að það er þetta alls ekki, heldur sem öryggismál fyrir þjóðarheildina, til þess að fyrirbyggja, að fleiri fari sömu leiðina og bóndinn, faðir mannsins, sem talaði hér við fyrri umr., og hverfi frá framleiðslunni og hlaupi í annað, af því að menn haldi, að það borgi sig betur. Og þetta á að samþykkjast af hæstv. Alþ. ekki fyrst og fremst sem styrkur til bænda. Ég fer ekki fram á, að í þáltill. sé lagður sá skilningur, að úr ríkissjóði beri að greiða bætur fyrir skemmdir, sem fram koma í vörunum. Það álit ég hættulega braut, sem ríkið eigi ekki að ganga inn á, og á móti þeim skilningi á till. er ég.

*Jón Pálmason: Ég skal ekki eyða löngum tíma í að ræða þetta mál né halda fyrirlestur um það eins og hv. síðasti ræðumaður. En sem einn flm. þessarar þáltill. vil ég lýsa yfir ánægju minni og þakklæti fyrir afgreiðslu hv. fjvn. á þessari þáltill. Því að ég geri ráð fyrir því, að þó að tveir af nefndarmönnum hafi sérafstöðu, þá muni þessi þáltill. verða samþ. En varðandi það, sem þeir vinir mínir, hv. 5. þm. Reykv. og hv. 6. landsk., tóku hér fram áðan, þá vil ég segja það, að mér skilst þeir vera hvorugur andvígur þessari þáltill., heldur vilja fresta henni eða vísa henni til ríkisstj. En stuðningsmenn stjórnarinnar munu treysta henni til að afgreiða þetta mál vel og drengilega. Á aukaþinginu, sem haldið var hér fyrri hluta vetrar, lá fyrir frv. um ráðstafanir gegn dýrtíðinni, og í því var ákvæði um að bæta upp verð útfluttra landbúnaðarvara. Sá maður úr Framsfl., sem ljósastan skilning hefur á þörfum bænda (StgrSt), tók fram, að það væri mesti kosturinn á því frv. Og það kom fram í umr. um það mál, sem ekki var hægt á annan veg að skilja en þann, að öll þáverandi stjórn áliti sjálfsagt, að þetta ætti að gera. Nú er að vísu í þessari þáltill. farið nokkru lengra, og tel ég það mjög sanngjarnt. En að setja þetta mál í samband við það, hvort afgreiddar eru frá þessu þingi aðrar till., t.d. til hjálpar sjávarútveginum, það sýnist mér í sjálfu sér ekki vera nauðsynlegt. Því að það er ekki eins aðkallandi nauðsyn á að taka ákvörðun um það að veita fjárframlag til bátabygginga, vegna þess að þær koma ekki til framkvæmda á þessu sumri, og mundi því nægja að taka afstöðu til þess máls á þinginu, sem háð verður seint á þessu ári. Vil ég því halda því fram sem alveg eðlilegum hlut, að það sé ekki nein afstaða gegn þeirri till., þó að þessi þáltill. verði samþ. nú, en hin látin bíða síðari tíma. Ég veit, að þeim hv. þm. a.m.k., sem kunnugastir eru ástæðum í sveitum landsins, þeim er fullljóst, að það er á því brýn þörf, að þetta mál sé afgreitt á þann veg, sem í þessari þáltill. felst, hvort sem það er afgreitt á þann hátt að samþ. að fela ríkisstj. að gera það eða með því að samþ. þáltill., sem ég tel sjálfsagt að gera. Hv. 6. landsk. minntist á, að sér þætti um þetta mál vanta upplýsingar. En hæstv. ríkisstj. mun að sjálfsögðu leita upplýsinga um það, enda er þáltill. í heimildarformi.

* Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson): Eins og ég sagði í byrjun máls míns, ætlaði ég ekki að teygja umr. mjög í þessu máli. En það var hv. 5. þm. Reykv., sem mér þótti heldur teygja umr., þar sem hann aðallega fór að tala um aðra till. en þá, sem hér liggur fyrir til umr. og er miklu seinna á dagskránni. En ég vil taka það fram, út af því, sem hv. 6. landsk. þm. sagði, að um þessa þáltill. varð að hafa hraðan á. Hún var fyrir mjög stuttu komin til fjvn., og annaðhvort var um að gera að afgreiða hana í n. í gær eða láta hana sofna á þessu þingi. En ef tími hefði verið til, þá hefði verið sjálfsagt að verða við till. þessa ágæta manns. En hann sagði, að ekki hefði verið geð tilraun til þess að sanna, að nauðsyn væri á að samþ. nú þessa fjárveitingu, sem hér er farið fram á. Það er nú þvert á móti. Við, sem mælt höfum fyrir þáltill., höfum sýnt fram á, að undir því vær í kominn heyskapur hjá bændum að verulegum hluta, hvernig um þessa þáltill. færi, og um leið, hve mikinn bústofn væri hægt að setja á. Og þetta hefur svo áhrif á það öryggi, sem verða mun um matvælaframleiðslu í landinu, sem ég tel ekki lítil rök fyrir því, að nauðsynlegt og sjálfsagt sé að samþ. þessa þáltill. nú. Það hefur ekki verið hægt að færa hér fram nákvæmlega, hversu mikið fé ríkissjóður verði að greiða vegna þessarar þál., vegna þess að ekki eru enn seldar allar þær afurðir, sem á að bæta upp verð á. En hitt er það, að ríkisstj. hefur aðeins heimild til að ganga frá þessu máli. Og hún mun, áður en greiddar verða uppbæturnar, athuga þetta allt og láta reikna út kostnaðinn við það áður en greiðslan fer fram. En um það, sem báðir andmælendur þessarar þáltill. sögðu, þegar þeir báru saman sjávarútveginn og landbúnaðinn, þá getum við nefnt til athugunar því viðkomandi, að nefnd sú, sem skipuð var af fulltrúum atvinnuveganna til að skipta því enska fé, sem kom hér inn í landið og átti að jafna hlut atvinnuveganna, hún sá sér ekki fært annað en að láta það ganga allt til landbúnaðarins. Og það var einnig svo næsta ár á undan. Og ég hygg, að þegar óhlutdræg nefnd hagar þessu svo, þá sýni það, að þetta er réttlátt. Og þó að sjávarútvegurinn hafi ekki alls staðar haft góða útkomu, þá hefur á síðasta vetri bætzt svo hagur útvegsmanna, að nú mundi mörgum bónda þykja það feikna fé, þó að þeir fengju ekki í tekjur yfir árið nema helming af þeim hlut, sem þessir menn hafa fengið aðeins yfir vertíðina. Hér er mikill kjaramunur. Ég ætla ekki að deila um þessa hluti. En mér finnst þeir menn, sem nú vilja standa á móti því, að þessi þáltill., svo hógvær sem hún er og sennilega ekki mjög fjárfrek, verði samþ., vilji koma fram sem hálfgerðir dragbítar á það að styrkja landsmenn til þess að halda við bústofni sínum og reyna að hafa öryggi í matvælaframleiðslu og matvælaforða innanlands, ef erfiðleikar koma um siglingar. Ég ætla ekki að fara að gefa tilefni til lengri umr. En ég sé ekki, hver munur er á því að vísu málinu til ríkisstj. og hinu að heimila ríkisstj. að greiða uppbætur samkvæmt þáltill. En mér finnst það hins vegar ekki nema kák að vera endilega að breyta um form á afgreiðslu þessa máls á þann hátt að vísa þáltill. til ríkisstj., sem við vitum, að hún er ákveðin í að framkvæma, þegar hún hefur rannsakað málið. Hins vegar set ég ekki neitt fyrir mig, hvort formið verður á þessu haft.

*Emil Jónsson: Ég skal ekki lengja mjög umr., og alveg sérstaklega vegna þess, að mér fannst ekki koma neitt fram hjá hv. frsm. né þeim tveimur öðrum formælendum þessa máls, sem gæti haggað skoðun minni, sem kom fram í fyrr í ræðu minni. Ég hélt því fram, að málið væri alveg óundirbúið. Engar upplýsingar hafa enn komið fram um það, hvort þetta á að kosta ríkissjóðinn eina eða t.d. fimm millj. kr., eða hve mikil þörf er á að veita þennan styrk. Það má segja, að e.t.v. sé hún fyrir hendi. En hve mikil hún er og hvort ástæða er til að verðbæta þessar afurðir að fullu eða að einhverju verulegu leyti, um það liggur ekkert fyrir. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. landsk., sagðist ekki finna verulegan mun á því, hvort þáltill. væri vísað til ríkisstj. til athugunar og undirbúnings fyrir næsta þing eða þáltill. væri samþ. Á því er ekki heldur mikill munur, sérstaklega þar sem fyrir virðast liggja yfirlýsingar frá hæstv. landbrh. um það, að hann sé þáltill. í aðalatriðum samþykkur og muni inna þessa greiðslu af höndum, ef hann fær heimildina. En ef mín till. verður samþ. um að vísa málinu til ríkisstj. og hún legði niður stöður sínar fyrir næsta þing og síðan ákvæði þingið, hve miklu ætti í þetta að eyða, þá næst sami árangur með því eins og með að samþ. þáltill. Ég mun því halda mér við mína till. um að vísa máli þessu til ríkisstj. Hv. 1. þm. N.-M. hefur minnzt á það hér í sameinuðu Alþ., þar sem er sá eini vettvangur í þinginu, sem við eigum kost á að tala saman, að hann hafi athugað skattaframtöl og út frá því afkomu bænda, allt frá árinu 1933 og til dagsins í dag. Hann telur sig hafa upplýsingar um það, hve mörg vinnuhjú bændur hafi haft á þessum árum, hve mikið þeir hafi greitt í kaup og hve mikill kostnaður hafi verið við búrekstur þeirra frá ári til árs. Ég skora á hann að láta þessar upplýsingar koma einhvers staðar fram, þar sem þær geta verið aðgengilegar fyrir alla að kynna sér. Ég veit ekki, hvort þessar athuganir hv. þm. hafa verið tómstundavinna. En ef hann hefur gert þetta í starfstíma sínum sem starfsmaður ríkisins, eigum við heimtingu á að fá að sjá þessar skýrslur. Og þá þyrfti að athuga, hv ort þær eru nothæfar. Ég vildi þá fá vottorð hagstofunnar um það, hvort þær væru rétt og óhlutdrægt samdar. Og að slíku vottorði fengnu mætti hafa þeirra feikileg not. Og ég vil fá að vita, hvernig meðalvísitalan er reiknuð út í þessu sambandi. Þetta gæti haft hagfræðilegt gildi, sem hv. þm. hér hefur gert athuganir á, og vildi ég skora á hann að koma þeim athugunum fram á aðgengilegan hátt.



Herra forseti ! Þær upplýsingar, sem ég hef um afkomu bænda, eru þannig fengnar, að ég sem starfsmaður í ríkisskattanefnd má sjá öll framtöl. Það gefur mér aðgang til þess, að ég hef stöðugt síðan 1933 flett í gegnum framtöl hvers einasta bónda á landinu, og hef ég þá tekið upp úr þeim þær upplýsingar, sem ég hef minnzt á, og er það allt gert í frítíma mínum. Þessar skýrslur eru því mín eign, því að ég hef sem ríkisskattanefndarmaður leyfi til að sjá framtölin. En hv. 6. landsk. þm. er margvelkomið að fá að sjá þær, hvenær sem er.

* Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson): Ég vil taka það fram, út af misskilningi milli mín og hv. 6. landsk. þm., að ég sagði, að það vær í sama, hvort þessari þáltill. væri vísað til ríkisstj. eða hún samþ., og þá átti ég við það skilorðslaust, þ.e., að þáltill. væri þá afgreidd eins og hún er nú. En það er allt annað, ef ríkisstj. á að athuga þetta mál og leggja till. sínar um það fyrir næsta Alþ. Ég átti því aðeins við það, þegar ég talaði um, að það væri jafnt á komið, hvor leiðin væri farin, að málið væri ekki geymt til næsta þings og athugað milli þinga.



Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að till., sem hefur verið útbýtt á fundinum og lesin upp, liggur mjög á að fá afgreiðslu, og óska ég, að forseti taki hana fyrir hið fyrsta, svo að vilji Alþ. komi fram í málinu, þar sem um ágreiningsatriði er að ræða, sem annars fæst ekki úr skorið nema á löngum tíma.

Forseti (GSv): Þingfararkaupsn. óskar þess eindregið, að hv. þm. skili reikningum sínum fyrir hádegi á morgun. Tilætlunin er og samkomulag milli aðalforseta þingsins að ljúka störfum á morgun. Um leið hefur komið tilkynning frá hæstv. forsrh. um að fresta fundum, þar eð tilgangurinn mun vera að láta umboð þm. ekki falla niður fyrr en nauðsyn krefur. Af þessu, sem þegar er orðið samkomulag um milli forsetanna og styðst við eindreginn vilja þm. utan Rvíkur, að enda störf þingsins á morgun - en sé þeim tilgangi raskað á einn eða annan hátt, getur þingið orðið óútreiknanlega langsækið fram í næstu viku -, verður það lagt undir dóm þm., hvort þeir vilja taka ný mál inn á dagskrána í Sþ. Ég treysti mér ekki til að taka inn ný mál, nema þau, sem miða beint að því að enda þetta þing; en það verður að ráðast, hvort alþm. vilja knýja inn ný mál.



Mig grunaði, að þessi vinnubrögð yrðu höfð, því að það liggur fyrir yfirlýsing úr blöðum tveggja flokka, að þeir séu fylgjandi þeim leigumála, sem till. mín er út af, aðeins með aths. við formið. Það er því bezta aðferðin að láta hæstv. forseta halda ræðu um, að ekki sé hægt að taka málið fyrir, en það eru bara undanbrögð.

Dómsmrh. (Jakob Möller) Hv. þm. Str. hefur framið stjórnarathöfn, sem er einsdæmi. Ég vil gera honum og öðrum hv. þm. þann greiða að gera grein fyrir henni. Hann hefur leigt ríkisverksmiðju á þann hátt, að ríkissjóður verður beinlínis að gefa með rekstrinum. Ég efast um, að hv. þm. kæri sig um að fá þetta mál til atkvgr., þegar þeir vita þetta, og ég efast um, að hv. þm. Str. hafi vitað það, því að hann lét undir höfuð leggjast að bera sig saman við forstjóra fyrirtækisins.

Er þetta um þingsköp?

Eg hef ekkert á móti því, að þetta komi til umr., og ef hv. þm. Str. hefur Framsfl. bak við sig, vil ég gjarnan, að það komi fram.

Forseti (GSv): Hér er ekki um að ræða nein undanbrögð hjá mér sem forseta, því að það var ákveðið í gær að ljúka störfum nú, áður en ég heyrði um þáltill. hv. þm. Str. Ef ætti að telja fram að meiri hl., hverjir þm. hafa óskað þess, að störfum gæti orðið lokið, eru þeir jafnt úr Framsfl. og öðrum flokkum. Enda sker ég ekki úr hér, heldur legg málið undir dóm þingsins.



Það er eitt atriði, sem ekki virðist vera komið til vitundar hæstv. dómsmrh., en það er, að ef prentsmiðjustjórinn óskar ekki að vinna áfram við fyrirtækið, er uppsagnarfrestur hans svo langur, að prentarar bjóðast til að greiða honum biðlaun.*** Því hefur verið haldið fram, að ekki væru l. fyrir þessari ráðstöfun. Hvar eru l. fyrir því að leigja Gimli eða Bernhöftseignina? Það yrðu nokkrir tugir ráðstafana, sem þyrfti að ógilda, ef ætti að fara þá leið, sem fram kemur í bréfi hæstv. dómsmrh. Annars væri fróðlegt að vita, hvað þessir hæstv. ráðh., dómsmrh. og forsrh., raunverulega muna um það, sem við höfum talað um þetta mál. Hæstv. forsrh. sagðist á sínum tíma ekki hafa annað á móti því en það, að hann vildi ekki ræða það, meðan á verkfallinu stæði, en mér kæmi ekki á óvart, þó að hann hefði gleymt því.



Það er hreinn skáldskapur hjá hv. þm. Str., ef hann vill gefa í skyn, að ég hafi nokkru sinni samþ. þennan leigumála, sem líklega hefur ekki einu sinni verið kominn í heila hv. þm., þegar verkfallið stóð yfir. Annars vil ég vekja athygli á því, að prentararnir geta látið þetta mál ganga til dómstólanna, ef þeir vilja, enda hafa þeir tilkynnt, að þeir muni gera það, eða þolir ekki hv. þm. Str., að þetta mál komi undir dómstólana?



Ég vildi aðeins benda á það í þessu sambandi, að það mun alveg óhætt að skjóta því undir dóm hv. þdm., hvorum þeir trúi betur, þeim ráðh., sem fór úr stj., eða þeim, sem kom og nú situr í ráðh.-sæti. Ég vil bara spyrja að því, hvað oft ætla þessir hæstv. ráðh. að gera sig bera að því að gera sín eigin orð ómerk, þau sem þeir hafa áður haft um hönd? Halda þeir, að það sé ekki nóg komið af þessu, þó að þeir haldi ekki áfram? Ég sé ekki betur en að það sé alveg sjálfsagt að láta þingið skera úr þessu.



Ég skal ekki blanda mér í það mál, sem hér liggur fyrir, en vil aðelns varpa fram þeirri spurningu til núv. stj., hvort þeim þyki það sæmilegur viðskilnaður við fyrrv. forsrh. að lofa honum ekki að fá þann dómstól, sem nú, eins og sakir standa, getur um þetta mál dæmt og rætt, þ.e. hæstv. Alþ. Það er sá eini dómstóll, .sem nú er hægt að koma við, svo að hæstv. fyrrv. forsrh. geti borið af sér sakir. Hæstv. fjmrh. sagði áðan, að fyrrv. forsrh. hefði brotið stjskr., og það má því ekki minna vera en að hæstv. fyrrv. forsrh. gefist tækifæri til þess að bera af sér sakir. Ég hélt, að hæstv. ráðh. hefðu þó a.m.k. það við hv. þm. að rækja úr fyrrverandi samvinnu, að þeir gætu unnað honum þess að fá að leggja málið fyrir hæstv. Alþ., jafnvel þó að til þess þyrfti að halda kvöld- eða næturfund.



Ég vil svara fyrirspurn fyrrv. forsrh. Ég vil þá segja honum það, í sambandi við það, sem hann sagði, að ég hefði sagt á ráðherrafundi, að ég vil lýsa mig saklausan af því að hafa vitað nokkuð um það, að þessi leigumáli yrði framkvæmdur. - Hv. þm. Str. getur ekki á neinn hátt sagt, að ég hafi brugðizt því trausti, sem hann hefur borið til mín í þessu máli. Ég hef sagt það í þessu máli, sem ég hef vitað, að réttast væri og sannast. En ég skal ræða þetta nánar við hv. þm. Str., ef hann vill.



Ég óska hvorki í einkasamtali né á annan hátt að hressa upp á minni þessara minna fyrrverandi starfsbræðra.

Forseti (GSv): Eins og málin horfa nú við, þá mun ég bera mig saman við forseta deildanna um það, hvort gerlegt muni vera að hafa kvöldfundi í Sþ. án þess að deildastörf bíði.