Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, Lúðvíki Bergvinssyni, um að Steinunn Valdís Óskarsdóttir, 10. þm. Reykv. n., geti ekki sótt þingfundi á næstunni sökum veikinda. Fyrsti varamaður flokksins í kjördæminu, Valgerður Bjarnadóttir sviðsstjóri, tekur sæti hennar á Alþingi í dag. Valgerður Bjarnadóttir hefur áður setið á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Borist hefur bréf frá Valgerði Sverrisdóttur, 2. þm. Norðaust., um að hún sé á förum til útlanda í opinberum erindagjörðum og geti því ekki sótt þingfundi á næstunni. Þriðji varamaður flokksins í Norðausturkjördæmi, Sigfús Karlsson framkvæmdastjóri, tekur sæti hennar í dag en 2. varamaður flokksins í kjördæminu, Jón Björn Hákonarson, hefur boðað forföll. Kjörbréf Sigfúsar Karlssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit stjórnarskrárinnar skv. 2. gr. þingskapa.

Sigfús Karlsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Á haustdögum kynnti ríkisstjórnin svokallaðar mótvægisaðgerðir sem viðbrögð við niðurskurði á þorskkvóta. Margir gagnrýndu þessar mótvægisaðgerðir, m.a. við framsóknarmenn, fyrir það að ekkert samráð var haft við hlutaðeigendur og að þær beindust ekki að rótum vandans. Þær eru mjög ómarkvissar og lítið gert, þar af leiðandi eru þær mjög veikar. Að lokum hlaut þó ríkisstjórnin að sjá að sér og nú hefur hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde boðað endurskoðun á mótvægisaðgerðunum. Mig langar því að spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar hvort hún geti upplýst okkur um hvenær þessar nýju tillögur muni líta dagsins ljós. Mjög margir bíða með óþreyju eftir upplýsingum, stefnu og aðgerðum í þessum málum. Það er ekki hægt að bíða lengur. Ástandið er víða orðið mjög erfitt. Það er búið að segja fjölda manns upp á Eyjafjarðarsvæðinu, í mínu kjördæmi, m.a. á Húsavík, á Raufarhöfn og miðað við síðustu fréttir af loðnuveiðunum verður ástandið erfitt á Þórshöfn líka. Því bið ég hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur að upplýsa okkur um þessi mál.

Hæstv. forseti. Það er búið að segja það nokkrum sinnum og skal endurtekið nú að það kemur auðvitað ekkert í staðinn fyrir 60 þús. tonn af þorski  Þegar við horfum til atvinnulífsins hjá okkur á landsbyggðinni hefur störfum mjög fækkað í hinum hefðbundnu atvinnugreinum okkar, landbúnaði og sjávarútvegi, aðallega vegna tæknivæðingar í þessum greinum. Þess vegna er það viðvarandi verkefni okkar að endurskapa atvinnulífið á landsbyggðinni. Til þess þurfum við tæki sem við höfum reynt að þróa. Verkefni eru hjá iðnaðarráðuneytinu en einnig í fleiri ráðuneytum þar sem verið er að styrkja stoðkerfi atvinnulífsins og atvinnugreinanna þannig að hægt sé að horfa til nýrra starfa. Þarna er engin ein patentlausn, því miður, en þessi verkefni lúta að ýmsum þáttum, bæði sköpun á nýjum störfum 

Herra forseti. Það er góðra gjalda vert að hæstv. ríkisstjórn horfist í augu við að það þarf að endurskoða bæði umfang og útfærslu hinna svokölluðu mótvægisaðgerða. Því miður virðist sem nýtt og stórt tilefni bætist við það sem áður var komið fram og það er hættan á að loðnuvertíðin sé að misfarast að mestu eða jafnvel öllu leyti. Það brýnasta núna er auðvitað að gera allt sem hægt er til að það takist að mæla stofninn og að bæði Hafrannsóknastofnun, með skipum sínum, og veiðiskip reyni í sameiningu til þrautar á næstu dögum að fá úr því skorið hvort loðnustofninn þolir veiði og er til staðar í veiðanlegu magni. Ég vil láta það koma fram að mér finnst eðlilegt að sjávarútvegsnefnd Alþingis fundi, fari yfir þessa stöðu og kalli til sín hagsmunaaðila og rannsóknaraðila. Þessa stóru ákvörðun um það hvort það verður að hverfa frá hugmyndum um frekari loðnuveiði á þessari vertíð á auðvitað að taka í víðtæku samráði því að hún er mjög stór. Fari svo að loðnuvertíðin bregðist hverfa milljarðar, ef ekki milljarðatugir, út úr þjóðarbúinu og sum byggðarlögin sem háðust eru þessum veiðum verða af milljarðatekjum, eins og Vestmannaeyjar og sjávarbyggðirnar á Austfjörðum og norðausturlandi. Það sem er kannski alvarlegast er að sjómenn og fiskverkafólk í landi sem treysta mjög á tekjurnar sem vertíðin gefur og eru oft stór hluti tekna ársins verða af þeim og var þó nóg komið fyrir vegna þess tekjusamdráttar sem viðkomandi byggðarlög og svæði verða fyrir vegna samdráttar í þorskafla. Það er því fagnaðarefni að ríkisstjórnin ætli að endurskoða útfærslu og vonandi einnig umfang mótvægisaðgerðanna og vonandi verður það þá gert í víðtæku samráði, bæði þverpólitísku og í samráði við heimamenn en ekki með þeim ósköpum sem var síðasta vor.

Virðulegi forseti. Þegar rætt er um mótvægisaðgerðir við niðurskurði á þorskveiðum á yfirstandandi fiskveiðiári þarf að hafa í huga hverjar stærðirnar eru. Mótvægisaðgerðirnar fyrir utan það sem áður var ákveðið að gera í samgöngumálum eru u.þ.b. 4 milljarðar kr. sem dreifast á þrjú ár. Samdrátturinn í þorskveiðum þýðir í útflutningstekjum 10–15 milljarða kr. á hverju ári. Sjávarútvegsráðherra hefur ekki viljað staðfesta uppbyggingaráætlunina sem hann styðst við á þorskstofninum en ég tel mig hafa upplýsingar um að gert sé ráð fyrir því að það taki sex ár að ná veiðinni aftur upp í 190 þús. tonn. Það verði 130 þús. tonn í þrjú ár og síðan hægt vaxandi seinni þrjú árin. Menn geta því séð hvað þetta er mikill samdráttur á hverju ári í mjög langan tíma. 4 milljarðar eru dropi í hafið þarna á móti, það er varla að það taki því að tala um það eða nefna það sem mótvægisaðgerð. Það er viðleitni og það skal viðurkennt og tekið undir, menn viðurkenna vandann með því að grípa til mótvægisaðgerða en þær draga ekkert á móti þeim samdrætti sem mun verða vegna þessara aðgerða. Að mati formanns Samtaka fiskvinnslustöðva, Arnars Sigurmundssonar, er vitað að a.m.k. 500 störf muni hverfa úr fiskvinnslunni og að hans mati a.m.k. önnur 500 störf úr atvinnugreininni. Það eru varanlega töpuð störf og þess vegna er niðurstaðan sú þegar samdrátturinn er borinn saman við mótvægisaðgerðirnar að það blasir við að það mun fækka á landsbyggðinni um mörg þúsund manns á næstu 4–6 árum. Það er það sem að er stefnt og það er stjórnvaldsaðgerð, virðulegi forseti, það er pólitísk ákvörðun ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Það hefur oft verið farið yfir það í hverju þessar mótvægisaðgerðir eru fólgnar. Þær eru fólgnar, eins og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sagði, annars vegar í skammtímaaðgerðum sem eiga að koma strax að notum til að búa til störf í stað þeirra sem munu tapast við minnkandi aflaheimildir í þorski. Síðan eru aðrar aðgerðir sem eiga að vera til þess fallnar að styrkja atvinnuþættina í byggðarlögunum vítt og breitt um landið. Nákvæmlega þetta er að gerast. Við sjáum að nánast á hverjum degi eru boðin út ný verkefni á vegum ríkisins sem munu auðvitað búa til ný atvinnutækifæri og þau munu síðan fyrst og fremst leggja grundvöllinn að enn þá frekari viðreisn atvinnulífsins víða um landsbyggðina. Við vitum að það er þýðingarmest fyrir okkur að byggja upp innviðina úti á landi og það er það sem verið er að gera með þessum mótvægisaðgerðum. Hér var sagt að ekki hefði verið haft neitt samráð þegar lagðar voru fram þessar hugmyndir og tillögur að mótvægisaðgerðum. Áður en þessar mótvægisaðgerðir voru kynntar lágu þó fyrir hugmyndir, óskir og tillögur frá fjöldamörgum aðilum, sveitarstjórnum, samtökum þeirra, hagsmunasamtökum og fleirum sem voru lagðar til grundvallar þegar þessar mótvægisaðgerðir voru kynntar. Þetta voru ekki mótvægisaðgerðir sem urðu til án einhvers tilefnis eða án þess að menn hefðu samráð um þá hluti, þetta samráð fór þannig fram að það var reynt að byggja á því sem fólkið í byggðunum lagði til. Það var ekki síst það að efla menntunarstigið, styrkja innviðina, auka framlög til samgöngumála, búa til aukna fjárfestingu á þessum svæðum þannig að það gæti skapað ný störf. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon vék réttilega að því að tíðindi varðandi loðnuna eru mjög alvarleg. Það hefur ekki tekist að mæla nægjanlegt magn til að standa við þann kvóta sem upphaflega var gefinn út. Að vísu er enn þá óvissa um þessa hluti. Þessa stundina er verið að fara yfir þær mælingar sem hafa staðið yfir, m.a. í morgun. Þessa stundina er ekki hægt að greina frá niðurstöðum, það verður ljóst síðar í dag og ég tel 

Herra forseti. Mér þóttu svör hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur þunn hér áðan. Á mínu svæði á Akureyri hafa um 70 manns misst vinnuna á þessu ári, m.a. hjá Strýtu, og ég get ekki séð að þessar mótvægisaðgerðir sem hafa verið boðaðar hitti þetta fólk, þvert á móti. Að sjálfsögðu er eitthvað í gangi, eins og lenging flugbrautarinnar á Akureyri sem er löngu tímabært verkefni, en ég get ekki séð að þeir 70 aðilar sem misst hafa vinnuna nú þegar komi til með að vinna við lengingu flugbrautarinnar. Þetta bara sýnir og sannar að það er ekkert í gangi. Það verða að koma mótvægisaðgerðir og menn mega ekki gleyma þessum stóru svæðum eins og Akureyri og Eyjafirði sem byggir töluvert á sjávarútvegi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram, ég held að hún sé afar mikilvæg. Það velkist enginn í vafa um að mótvægisaðgerðirnar sem slíkar geta aldrei með svo skömmum fyrirvara byggt upp atvinnulíf sem mætir öllum þeim störfum sem tapast vegna samdráttar eða aflabrests vegna breytinga í náttúrunni. Það liggur alveg fyrir. Mótvægisaðgerðirnar eru hugsaðar þannig að þær styrki smám saman innviði þeirra samfélaga sem í hlut eiga til að þau geti sjálf byggt upp öflugri starfsemi. Verið er að tala um samgöngur, fjarskipti og fleira til að skapa umhverfi þannig að hægt sé að byggja upp störf sem því miður, og það er rétt sem hér hefur verið rakið, eru smám saman að tapast, m.a. vegna fyrirkomulags í sjávarútvegi. Kvótakerfið er þannig uppbyggt að ákveðin hagræðingarkrafa er fólgin í því sem fækkar störfum, sumir tala um allt að 3–4% á ári, og svo koma tækniframfarir einnig til. Það er því alveg ljóst að ef tryggja á og styrkja byggðirnar til lengri tíma þarf að grípa til aðgerða sem byggja upp og styrkja strúktúrinn í kringum samfélögin til að þau geti byggt starfsemi sína upp sjálf. Nú er verið að leggja til 12,5 milljarða á næstu þremur árum í þessar aðgerðir og það er hvorki sanngjarnt né réttlátt að halda því fram að ekki sé verið að gera neitt. Ef þingmenn gagnrýna þær ráðstafanir sem gripið er til er líka rétt að þeir leggi sjónarmið sín og hugmyndir fram, hrópi ekki bara á aðgerðir án þess að hafa neitt fram að færa. Það er lykilatriði. Framsóknarmenn mótmæltu niðurskurði á þorskinum og það er sjónarmið út af fyrir sig í þessari umræðu. Þessi leið var farin og ríkisstjórnin hefur brugðist við með það að leiðarljósi að byggja samfélögin upp til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Það kemur mér í sjálfu sér ekki á óvart að ekki sé mikið nýtt í pípunum hérna en vissulega eru það vonbrigði. Talað var um að haft hefði verið mikið samráð, m.a. við sveitarfélög. Sveitarstjórnarmenn sem ég hef talað við, af því svæði sem ég kem frá, kannast ekki við það samráð. Mér finnst að mótvægisaðgerðir eigi að vera veruleg viðbót við annars eðlilega þróun í landinu. Uppbyggingu samgangna, fjarskipta og fleira höfðu allir flokkar á stefnuskrá sinni fyrir kosningar. Við þurfum eitthvað meira. Það er ekki hægt að bíða lengur. Við þurfum að fá skýra stefnu. Við þurfum að sjá að eitthvað sé í farvatninu þannig að eitthvað verði gert. Kallað var eftir tillögum og mig langar að benda á þær tillögur sem við framsóknarmenn höfum lagt til. Ef hugmyndir vantar er ágætt að leita í þann banka. En mig langar að enda á því að hafa eftir orð Aðalsteins Baldurssonar, sem er verkalýðsfrömuðurinn okkar. Hann segir, með leyfi forseta: „Þessar mótvægisaðgerðir hitta ekki það fólk sem er að missa vinnuna.“

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst taka það fram, út af þeim vondu tíðindum sem berast af loðnunni, að auðvitað er sjálfsagt að sjávarútvegsnefnd fái að fylgjast með því, haldi fund vegna þess og ræði við Hafrannsóknastofnun og þá sem eru að fara yfir þessi mál einmitt á þessum klukkutímanum. En því miður er það þannig að við verðum að geta mælt ákveðinn stofn þannig að hægt sé að gefa út kvóta. Ástandið er mjög alvarlegt sem stendur. Ég vildi aðeins segja út af mótvægisaðgerðunum að auðvitað var reynt að hafa samráð við sem flesta, m.a. samtök sveitarfélaga. Atvinnuþróunarfélögin eru mjög afgerandi í þessu starfi og Byggðastofnun og allir lögðu eitthvað inn í hugmyndabankann sem farið var af stað með þegar ráðist var í mótvægisaðgerðirnar. Þær eru auðvitað á mjög mörgum sviðum, það er verið að leggja í hafrannsóknir o.fl. Hv. þm. Sigfús Karlsson nefndi að Strýta væri búin að segja upp 70 manns, en það er ekki vegna niðurskurðar á þorskkvótanum, það er vegna annarra ástæðna. En það fólk sem hefur starfað í þeirri atvinnugrein mun þurfa að horfa til annarra átta og þess vegna eru ýmiss konar námskeið hluti af mótvægisaðgerðunum, brautargengis- og sóknarbrautanámskeið, þau hafa m.a. verið haldin á Akureyri, þar sem verið er að gefa fólki tækifæri til að endurmennta sig. Síðan eru þessir sjóðir sem ég nefndi áðan, 

Herra forseti. Þörfin fyrir að endurskoða umfang og útfærslu þessara mótvægisaðgerða hefur í sjálfu sér ekkert með það að gera að það sem ákveðið var, þá loksins það var gert á síðasta hausti, sé ekki góðra gjalda vert, margt sem þar er verið að gera, að byggja upp innviði samfélagsins, bæta samgöngur, aðgengi að menntun o.s.frv. Þetta snýst ekkert um það. Það blasir einfaldlega við okkur núna að áfallið er svo stórt, að tekjubresturinn er svo mikill og kemur svo harkalega niður og bresturinn í atvinnu, í ljósi allra þeirra uppsagna sem eru orðnar, er orðinn svo mikill að óumflýjanlegt er að horfast í augu við það og endurmeta stöðuna. Ef það er svo að bætast við að ofan á 10 til 15 milljarða samdrátt vegna minni þorskafla bætist núna 10 til 12 milljarða tekjubrestur vegna þess að loðnuvertíðin bregðist þá eru þetta auðvitað orðnar þannig upphæðir og þvílíkt áfall að það er algerlega óhugsandi að menn geti borið það án einhverra gagnráðstafana. Þessi tekjubrestur lendir á fyrirtækjunum, sjómönnum, fiskverkafólki í landi, hafnarsjóðum sveitarfélaganna - hverra tekjur munu nú hrynja um allt norðan-, austan- og suðaustanvert landið ef svona fer með loðnuvertíðina - og sveitarfélögunum. Út í gegnum greinina dreifist þetta auðvitað í formi þess að þjónustuaðilar, og aðrir sem eru um afkomu sína háðir umsvifum í sjávarútvegi, verða fyrir áfalli. Þegar hv. þm. Lúðvík Bergvinsson biður um tillögur þá liggja þær fyrir. Við höfum frá því í vor bent á þá handhægu leið að ráðstafa í gegnum sveitarfélögin stórauknum fjármunum í þessu skyni, setja í umferð á móti tekjubrestinum í gegnum þau tæki sem nærtækust eru, þ.e. sveitarfélögin á viðkomandi svæðum, stóraukna fjármuni.

Virðulegi forseti. Ég held að árétta þurfi að vandinn er miklu víðtækari en menn vilja vera láta. Hann er ekki tímabundinn. Það er verið að skapa varanlegan vanda. Það mat liggur fyrir að störfin sem munu tapast við sjávarútveg við niðurskurðinn tapast varanlega þannig að þegar kvótinn eykst á nýjan leik mun störfunum ekki fjölga aftur að sama skapi ef þá nokkuð. Því þarf að grípa til aðgerða í atvinnumálum fyrst og fremst til að skapa störf í öðrum atvinnugreinum til mótvægis við þau störf sem hafa tapast. Til viðbótar niðurskurði í þorski hafa rækjuveiðar og rækjuvinnsla hrunið á síðustu árum. Við það störfuðu hundruð manna, bæði á sjó og í landi. Ekkert hefur komið í staðinn fyrir þetta. Menn verða að gá að því að þegar verið er að tala um mótvægisaðgerðir, fyrir utan samgönguframkvæmdir sem þegar voru áformaðar, sem eru um 4 milljarðar kr., eða um 1,5 milljarður kr. á ári, þá er það innan við 10% af samdrættinum í atvinnumálum á hverju ári. Mest af þeim 10% fer í að verja fjárhagsstöðu sveitarfélaganna, sem er út af fyrir sig ágætt og við höfum ekkert á móti því, en sáralitlar fjárhæðir fara í atvinnumál. Settar eru 150 millj. kr., minnir mig, til nýsköpunar í ferðaþjónustu. Byggðastofnun er að auglýsa eftir umsóknum um 100 millj. kr. í atvinnumálum. Þetta er ekki neitt. Lítið á álverið á Austfjörðum þar sem verið er að skapa 400 störf með framkvæmd upp á liðlega 200 milljarða kr. Ef við tökum með afleidd störf þá kostar hvert starf um 200 millj. kr., hvert eitt starf. Boðnar eru fram 250 millj. kr. á móti þúsund störfum sem eru að tapast úr sjávarútvegi um þessar mundir. Í atvinnumálum þarf ekki 100 millj. kr. heldur 10 þúsund milljónir, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Það velkist enginn í vafa um að niðurskurður í aflaheimildum í þorski og hugsanlegur niðurskurður í loðnuveiðunum hefur geysileg áhrif á landsbyggðina og hefur geysileg áhrif á samfélagið. Það er það verkefni sem við stöndum frammi fyrir. Þær mótvægisaðgerðir sem ráðist var í nú á haustdögum tóku mið af niðurskurði á þorski. Loðnan er síðan núna til viðbótar. Auðvitað er það sjónarmið, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefnir, að ríkisvaldið taki nánast að sér að skapa ný störf og leggja 10 þúsund milljónir í slík verkefni. En er tryggt að það byggi þessi samfélög upp varanlega, skapi ný störf varanlega? Það tekur tíma að byggja upp atvinnulíf á móti þeim störfum sem tapast og það er grundvallarhugsunin sem lagt var upp með í mótvægisaðgerðunum í haust. Sú staða kann hugsanlega að vera komin upp að við þurfum að bæta í, það er alveg ljóst. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að mótvægisaðgerðirnar séu í sífelldri endurskoðun. Þannig þarf það að vera. Enginn sá fyrir að hugsanlega yrði svipað áfall í loðnuveiðunum eins og var í þorskveiðunum. Það er verkefni okkar núna að fara að takast á við þetta, bregðast við þessu í þessu nýja ljósi sem smám saman er að skýrast. Ég tek undir það að menn hafi samráð sín á milli. Þegar við verðum fyrir slíkum sameiginlegum áföllum er það sameiginlegt verkefni þjóðarinnar að takast á við það. Það er einfaldlega þannig og þannig þurfum við að takast á við þetta verkefni. Það er því mikilvægt að menn leggi hugmyndir inn í þetta. Við kynntum nýverið hugmyndir um notkun á byggðakvótanum sem er innlegg í það hvernig við getum styrkt landsbyggðina. Það verður svo að koma í ljós hvort pólitískur vilji er til að fara þá leið. En það er mikilvægt að stjórnmálaflokkarnir leggi allir fram hugmyndir sínar.

Hæstv. forseti. Þetta er mjög þörf umræða og fer fram undir þeirri tilhugsun að við þurfum kannski að horfa fram á það síðar í dag að fyrir liggi ákvörðun um að skera loðnuveiðarnar algjörlega niður vegna þess að stofninn sé það lítill. Ég vil þess vegna beina því til hæstv. sjávarútvegsráðherra, og ítreka þá skoðun mína, hvort ekki sé orðið tímabært að endurskoða þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að fara jafnharkalega í niðurskurð á þorskveiðum og ákveðið var, niður í 130 þúsund tonn. Ég held að það sé orðin tímabær ákvörðun. Hv. þingmenn fengu allir í gær græna bók í hólfið sitt frá Fiskistofu. Hvað stóð í henni? Það stóð í henni að skyndilokanir vegna þorsks hefðu verið 102 á síðasta ári og árið 2006 hefðu skyndilokanir aldrei verið fleiri í sögu skyndilokunarkerfisins og er þó miðað við hálfan mánuð í skyndilokun núna en ekki viku eins og áður var. Hvað segir þetta okkur? Það segir mér alla vega að í sjónum er hellingur af smáum fiski að vaxa upp, ekki þeir lélegu árgangar sem Hafrannsóknastofnun hefur gengið út frá. Menn beita væntanlega ekki skyndilokun á þorsk sem ekki er til eða hvað? 

Herra forseti. Samkvæmt þeim gögnum sem nú liggja fyrir mun verð á áburði hækka á milli ára sem nemur milli 70 og 80%. Áburðarmarkaðurinn á Íslandi er um 62 þús. tonn eða verðmætið eins og nú stendur er um 2,5 milljarðar kr. Boðuð hækkun á áburði til landbúnaðar nemur 1–1,2 milljörðum kr. Áburðarkaup eru um 6% af heildarútgjöldum kúabúa en hjá sauðfjárbændum um 10%. Hvað þýðir þetta fyrir bændur? Hagfræðingur Bændasamtakanna, Erna Bjarnadóttir, ritaði um þetta í síðasta Bændablaði . Hækkun á verðlagsgrundvelli kúabús nemur 3,50 kr. á lítrann, og á búum þar sem áburðarnotkun er meiri en þessu nemur er um hærri fjárhæðir að ræða, eins og t.d. í kornrækt. Þetta þýðir nærri 2 kr. heildsöluverðshækkun á lítra mjólkur. Eru þá ótaldar aðrar hækkanir eins og á kjarnfóðri og dísilolíu sem tengjast líka áburðarverði. Augljóslega hækkar framleiðslukostnaður nautakjöts samhliða. Fyrir nautgriparæktina getur útgjaldaaukningin því í heild verið varlega áætlað á bilinu 400–500 millj. kr. Á sauðfjárbúum er raunhæft að telja að kostnaður á framleitt kíló kjöts hækki um ríflega 60 kr. Varlega áætlað er hér um 500 millj. kr. útgjaldaaukningu að ræða. Á kartöflubúum er áburðarkostnaður um 8% af rekstrarkostnaði og raunhæft er að reikna með að sá kostnaður tvöfaldist núna á þremur árum. Erna Bjarnadóttir, hagfræðingur Bændasamtakanna, segir einnig í Bændablaðinu nýverið, með leyfi forseta: „Ljóst er að þessar hækkanir verða ekki bornar af bændum einum. Þær verður að sækja m.a. út í afurðaverð ef fjöldi framleiðenda á ekki að leggja niður sinn rekstur. Hér eru að verki öfl sem lítt verður ráðið við en kalla á skilning og skoðun af hálfu ráðamanna, ekki aðeins á Íslandi heldur víðar.“ Því leyfi ég mér að spyrja hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, herra forseti: 1. Hvernig hyggst ráðherra bregðast við áhrifum hækkandi áburðarverðs á framleiðslukostnað landbúnaðarvara og verð á þeim til neytenda? 2. Mun ráðherra láta kanna ástæður fyrir þeim mikla mun sem er á áburðarverði hér á landi og í nágrannalöndunum, t.d. Noregi? 3. Mun ráðherra beita sér fyrir athugun á hagkvæmni þess að hefja köfnunarefnisvinnslu og áburðarframleiðslu að nýju hér á landi í ljósi hinna miklu verðhækkana á áburði? Ég tel þetta vera mjög athugandi. 4. Mun ráðherra beita sér fyrir átaki til að efla lífræna ræktun til mótvægis við hækkandi verð á innfluttum áburði? Þannig væri hægt að takast á við breytta tíma í landbúnaði, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að bera upp þessar spurningar um mál sem er afar alvarlegt og er full ástæða til að við ræðum. Hv. þingmaður spyr fyrst hvernig ráðherra hyggist bregðast við áhrifum hækkandi áburðarverðs á framleiðslukostnað landbúnaðarvara og verð á þeim til neytenda. Eins og hv. fyrirspyrjanda er örugglega kunnugt er frjáls verðlagning á áburði hér á landi og þess vegna ekki hlutverk ráðherra í sjálfu sér að hlutast til um verðlagninguna sjálfa. Hins vegar er ástæða til að hafa miklar áhyggjur af hækkun áburðarverðs því að hún kemur illa við bæði bændur og neytendur, mun óhjákvæmilega leiða til hækkunar afurðaverðs og kann að hafa áhrif á eftirspurn eftir landbúnaðarvörum. Það er talið að áburðarverð muni hækka um allt að 70% nú á milli ára og þá lætur nærri að það hafi tvöfaldast á tveimur árum. Lauslega áætlað má gera ráð fyrir að áburðarverðshækkunin nú auki framleiðslukostnað mjólkur um 3–4 kr. á lítra og lambakjöts um 60–70 kr. á kíló. Hækkunin vegur einnig þungt í garðyrkju og sé landgræðslustarfið talið með má ætla að kostnaðarauki af verðhækkuninni alls nemi nú vel yfir 1 milljarði kr. Þessi áburðarverðshækkun á ekki að hafa verri eða meiri áhrif á framleiðslukostnað búvöru hér á landi en í löndunum í kringum okkur en er engu að síður mjög alvarleg. Hv. þingmaður spyr enn fremur: Mun ráðherra láta kanna ástæður fyrir þeim mikla mun sem er á áburðarverði hér á landi og í nágrannalöndunum, t.d. Noregi? Mér er ekki kunnugt um hvort áburðarverð hér sé nú hærra en í nágrannalöndunum, t.d. í Noregi. Ég vek þó athygli á því að í nýlegum fréttum - ég hygg að það hafi verið í Bændablaðinu - kom fram að í Noregi reikna menn með því að þurfa að hækka áburðarverðið mjög verulega þegar líður á sumarið. Þar voru sérstakar aðstæður uppi. Ég bendi hins vegar á að hér er um að ræða almenna hækkun á heimsmarkaðsverði sem kemur til með að hækka áburð, ekki bara hér á landi heldur alls staðar í löndunum í kringum okkur og um heim allan. Verðlagsnefnd búvöru kemur saman núna í dag til að ræða þessa stöðu. Í henni sitja fulltrúar bænda, afurðastöðva og verkalýðshreyfingar auk formanns sem er skrifstofustjóri í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Hann hefur tjáð mér að nefndin muni greina þessar hækkanir og þá væntanlega með tilliti til þess hvort þær eru í takt við þróunina í kringum okkur. Hv. þingmaður spyr síðan: Mun ráðherra beita sér fyrir athugun á hagkvæmni þess að hefja köfnunarefnisvinnslu og áburðarframleiðslu að nýju hér á landi í ljósi hinna miklu verðhækkana á áburði? Ég held við Íslendingar þurfum að vera stöðugt og vel á verði með viðskiptatækifæri okkar. Ég er fyrir mitt leyti tilbúinn til þess að taka þátt í slíkri könnun sem hv. þingmaður spyr um í samvinnu við hagsmunaaðila og viðskiptalífið. Eðlilegast er að sjálfsögðu að frumkvæði að þessu komi frá atvinnulífinu sjálfu enda yrði rekstur slíkrar verksmiðju væntanlega á forræði fyrirtækja í eigu einstaklinga eða samtaka þeirra. Að lokum spyr hv. þingmaður: Mun ráðherra beita sér fyrir átaki til að efla lífræna ræktun til mótvægis við hækkandi verð á innfluttum áburði? Ef verð á tilbúnum áburði kemur til með að verða viðvarandi hátt, sem ég óttast raunar, gæti það og ýtt undir þróun í lífrænni ræktun hér á landi. Ég bendi á að í núverandi búnaðarlagasamningi er gert ráð fyrir sérstökum stuðningi við endurræktun túna, akra, garða, landa og gróðurhúsa vegna aðlögunar að lífrænum búskap. Þetta er vissulega ekki há upphæð á ári hverju, og hlýtur að koma til athugunar við endurskoðun búnaðarlagasamningsins núna í vetur hvort rétt sé að bæta þar eitthvað í. Þá er sérstakur stuðningur við ráðgjafarþjónustu við lífrænan, vistvænan búskap og landnýtingu.

Herra forseti. Varðandi það mál sem við ræðum hérna núna, áburðarverðshækkunina sem tengist umræðu um stöðu landbúnaðar, vil ég enn leggja áherslu á það að stjórnvöld hafa hér möguleika á ákveðinni aðkomu og það er mjög brýnt að þau noti hana. Áburðarverðshækkunin nú mun tvímælalaust leiða til mikils þrýstings á verðhækkanir. Varðandi mjólkina hefur ríkt verðstöðvun, þá hafa menn ekki tekið verðhækkanir út á undanförnum missirum eins og eðlilegt væri þannig að líkurnar á því að þetta geti gengið fram án þess að mjólkurverð hækki eru í rauninni engar. Stjórnvöld hafa boðað að verja ákveðnum fjármunum til að lækka matvælaverð í tengslum við kjarasamninga. Ég ítreka hér áskorun um að þeim peningum verði varið til lækkunar á innlendri vöru jafnt sem þá hinni innfluttu með t.d. breytingum á virðisaukakerfinu 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að taka þetta upp og sömuleiðis hæstv. ráðherra fyrir tiltölulega jákvæð svör. Út frá því sem við vorum að ræða hér síðast má segja að áburðarverðshækkunin, að viðbættri mikilli hækkun á olíu og ýmsum aðföngum til landbúnaðar eins og innfluttu kjarnfóðri vegna hærra heimsmarkaðsverðs á korni, sé sambærilegt eða langt til sama áfall fyrir landbúnaðinn og þorskaflabresturinn eða loðnubresturinn fyrir sjávarútveginn. Það er mikilvægt að stjórnvöld ræði við hagsmunasamtök bænda og aðra sem þessu tengjast. Ég minni líka á úrvinnsluiðnað búvara hér í landinu sem á mikið undir því að stöðugleiki þar raskist ekki. Ég tel að það hljóti að geta komið til greina að skoða einhverjar mótvægisaðgerðir í þessu tilviki, hvaða leiðir sem menn færu í þeim efnum, rétt eins og menn hafa rætt og að hluta til gripið til gagnvart sjávarútveginum. Þarna er á leiðinni stórkostlegt áfall, tekjufall og/eða stórhækkun á afurðaverði sem er líka afar vondur kostur.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þakka hæstv. ráðherra fyrir þær undirtektir og áherslur sem ráðherrann leggur á alvöru þessa máls. Ég leyfi mér að víkja að því hversu mikilvægt það er að við stöndum vörð um matvælaöryggi okkar alveg eins og aðrar þjóðir gera. Styrkur okkar er að vera með blómlegan og öflugan landbúnað, einmitt í þeim efnum. Ekki síst ef um breytingar er að ræða sem eru fyrirsjáanlegar á alþjóðlegum matvælamörkuðum er gríðarlega mikilvægt að hér sé eins öflug matvælaframleiðsla og nokkur kostur er. Íslenskur landbúnaður er þannig séð „hagvernd“ okkar eins og formaður Bændasamtakanna komst að orði. Ég tel að það eigi að kanna allar leiðir, hagkvæmni stofnunar byggingar áburðarverksmiðju þess vegna. Ég legg áherslu á að aðgerðir og tillögur í þessum efnum mega ekki dragast. Bændur og landbúnaðurinn hafa ekki þol til að taka beint á sig þessar gríðarlegu verðhækkanir sem nú eru að hlaðast upp á flestum sviðum aðfanga. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til að gera eins og allar þjóðir, eða flestar þjóðir, nágrannaþjóðir okkar, eru að gera. Þær eru núna að kanna hvernig þær geti slegið skjaldborg um matvælaframleiðslu sína, innlenda matvælaframleiðslu, um landbúnaðinn sinn í því umróti sem greinilega er fram undan í hækkun á áburðarverði, í hækkun á olíu o.s.frv. Ég leyfi mér að árétta enn frekar að hér má ekki sofa á 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar jákvæðu og málefnalegu umræður sem hafa farið fram um þetta alvarlega mál. Ég held að ekki sé ástæða til að gera á nokkurn hátt lítið úr alvöru málsins. Eins og ég nefndi í svari mínu mun sú hækkun sem ég vísaði til væntanlega hafa þau áhrif að framleiðslukostnaður á mjólk eykst um 3–4 kr. og framleiðslukostnaður á dilkakjöti um 60–70 kr. á kíló. Þetta eru gríðarlega miklar stærðir og munu hafa mikil áhrif. Það er alveg ljóst mál að þetta verður ekki einkamál bænda eða framleiðenda. Þetta er mál sem varðar okkur öll. Ég hef þegar rætt við forsvarsmenn bænda um þessi mál og þeir hafa gert mér grein fyrir því eins og þau blasa við þeim. Ég veit að forsvarsmenn bænda hafa sömuleiðis rætt við sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis til að fara yfir þessi mál þar. Ég tel að það hafi verið mjög heppilegt að verðlagsnefnd landbúnaðarvara ákvað að taka þetta mál upp að sínu eigin frumkvæði. Þar sitja fulltrúar bænda. Þar sitja fulltrúar framleiðenda og þar sitja fulltrúar neytenda, þ.e. fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar, sem hafa þess vegna alla möguleika á að átta sig á því um hvað þetta mál snýst. Ég ætla ekkert að segja hvaða áhrif þetta hefur að öðru leyti. Auðvitað getum við ekki á þessari stundu áttað okkur á því hvort eitthvað sé hægt að gera til að afstýra þessari hækkun. Hún er alvarleg. Hún mun hafa mikil áhrif. Við vitum að mjög margt er að gerast í þessum verðlagsmálum matvæla víða um heiminn sem trúlegast verður þó til þess að styrkja samkeppnislega stöðu innlendrar matvælaframleiðslu þrátt fyrir allt. Engu að síður er staðan alvarleg hvað varðar hækkun bæði á áburði og fóðri og ýmsum öðrum aðföngum eins og olíu, eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon nefndi hér áðan. Þetta er nokkuð sem menn verða þá einfaldlega að hafa í huga og gera sér grein fyrir.

Virðulegi forseti. Það er löngu ljóst að samgöngumál Vestmannaeyja eru í lamasessi. Fyrir síðustu kosningar voru allir stjórnmálaflokkar sammála um að samgöngumál Vestmannaeyja yrðu að hafa forgang. Það er líka ljóst að búið er að ákveða höfn í Bakkafjöru. Í útboðsgögnum 18. okt. 2007 segir að fyrsta ferð í Bakkafjöru samkvæmt samningi sé áætluð á tímabilinu 1. júlí 2010 til 1. júlí 2011. Tíminn líður hratt og brátt kemur vor en ekkert bólar enn á lausn þótt vitað sé að hinn gamli 16 ára Herjólfur, sú happafleyta, anni ekki eftirspurn á siglingaleiðinni Vestmannaeyjar – Þorlákshöfn – Vestmannaeyjar. Bæjarstjórn Vestmannaeyja hefur margítrekað beiðni sína um úrbætur, síðast 12. febrúar á fundi í bæjarráði þar sem bæjarráðið leggur áherslu á að unnið verði eftir samþykktum Vestmannaeyjabæjar. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Bæjarráð samþykkir að óska eftir því að viðbótarferðir verði að nóttunni alla föstudaga frá 6. júní til 29. ágúst.“ Þakka skal það sem áunnist hefur en meira þarf til svo þjóðvegurinn á milli lands og Eyja virki líkt og aðrir vegir. Því hef ég leyft mér að flytja eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra: Hvernig hyggst ráðherra bæta samgöngur á sjó til og frá Vestmannaeyjum þar til Bakkafjöruhöfn verður tilbúin?

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Hanna Birna Jóhannsdóttir las upp þá beindi hún til mín fyrirspurn um hvernig menn skuli bæta samgöngur á sjó til og frá Vestmannaeyjum þar til Bakkafjöruhöfn verði tilbúin. Því er til að svara, virðulegi forseti, að frá árinu 2006 hafa ferðir með ms. Herjólfi, milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar, verið tvær á dag auk fastra næturferða, svokallaðrar þriðju ferðar, í kringum þjóðhátíð og stórmót. Á árinu 2007 var næturferðum fjölgað um fimm og á þessu ári verður þeim fjölgað um 20 ferðir til viðbótar. Áætlunarferðir ferjunnar eru ekki fullnýttar nema í kringum stórviðburði, þjóðhátíð og sumar helgar á sumrin. Því er ekki þannig þörf á fleiri ferðum nema í kringum framangreinda daga og viðburði. Sú fjölgun sem ríkisstjórnin samþykkti á síðasta ári, um 20 ferðir á þessu ári, er talin geta fullnægt þörfum þar til Bakkafjara verður tilbúin enda næturferðir ekki almennt taldar eftirsóknarverðar fyrir farþega. Virðulegi forseti. Ég vil bæta því við að þótt hér sér talað um samgöngur á sjó til og frá Vestmannaeyjum þá eru annars konar samgöngur líka, þ.e. flug. Því ber að geta þess líka að ríkisstjórnin ákvað á síðastliðnu sumri að bæta við þriðju flugferðinni, í fjóra mánuði yfir sumarmánuðina, sem ég hygg að verði gott og nýtist vel. Síðan hefur líka, sem kemur innan skamms til þingsins en öllum er kunnugt um vegna samþykktar fjárlaga, framkvæmdum við tengiveg að Bakkafjöruhöfn verið hraðað og 650 millj. kr. koma í samgönguáætlun til að gera veginn frá hafnarsvæðinu upp að Markarfljóti ásamt varnargörðum sem þar eru. Þetta er talið kosta í kringum 650 millj. kr. Af því hér var minnst á Herjólf og hvenær hann verði tilbúinn að sigla upp að Bakkafjöru þá hafa menn byrjað að vinna að Bakkafjöruhöfn og renna hvorki meira né minna en 3.100 millj. kr. næstu þrjú árin til að gera það. Ég tel að þeir þingmenn og aðrir frambjóðendur sem töluðu um það fyrir kosningar að bæta samgöngur til Eyja, a.m.k. heyri ég það frá félögum mínum úr stjórnarflokkunum sem eru þingmenn Suðurlandskjördæmis, hafi betur fylgt eftir málum og allir þeir áfangasigrar náðst sem ég hef gert að umtalsefni. Þó er alltaf eitthvað sem gera mætti betur. Sitt sýnist hverjum um hvernig skuli farið að en við förum ekki í þá umræðu núna. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði: Þakka skal það sem gert hefur verið. Ég hygg að töluvert mikið hafi verið gert á tíma þessarar ríkisstjórnar, þ.e. það sem ég hef talið upp varðandi flugið, fjölgun ferða Herjólfs, veginn að Bakkafjöruhöfn, byggingu hafnarinnar og útboð á Herjólfi sem opnað verður 1. eða 2. apríl á þessu ári.

Hæstv. forseti. Af því ég sit nú í samgöngunefnd þá er mér málið skylt. Það fer ekki á milli mála að ferja til Vestmannaeyja eru þjóðvegur eyjanna. Þeir áfangar sem núna er búið að ákveða með því að byggja upp höfn í Bakkafjöru munu væntanlega efla samgöngur til Eyja, fjölga ferðum og gera hraðari og betri en verið hefur. Ég hygg hins vegar að ýmislegt verði til þess að verktíminn dragist og verði lengri en menn áætla. Það er oft svoleiðis í stórum framkvæmdum. Ég held að menn megi standa ákaflega vel að verki ef þetta á allt að vera komið í gagnið á árunum 2010 eða 2011 þótt það sé ætlað. Ég vil síður að verkið tefjist en ég held að menn ættu að 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu sem er ágæt og góð. En á undanförnum þremur, fjórum árum hefur orðið mikil bylting í samgöngumálum Vestmannaeyinga, þ.e. geysileg fjölgun ferða Herjólfs auk stuðnings við flugið. Þetta skiptir geysilega miklu máli enda samgöngur lykilatriði fyrir byggð í Vestmannaeyjum. Ég vildi við þessa umræðu nefna, og gera þá athugasemd við orð hæstv. samgönguráðherra, að þjóðvegurinn sem Herjólfur er á einfaldlega að vera opinn. Það er ekki spurt um það þegar ekið er um þjóðveg hversu margir aka um hann hverju sinni heldur þarf vegurinn að vera opinn. Meginatriðið er að Herjólfur gangi á milli þar til Bakkafjöruhöfn hefur verið opnuð. Það er lykilatriði og það sem menn eiga við með því að tala um þjóðvegi, þ.e. að þeir séu opnir. Þannig á það að vera og því 

Herra forseti. Ég fagna þessari umræðu. Það er vissulega mikilvægt, eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kom inn á, að þjóðvegurinn til Vestmannaeyja sé opinn. Í vetur hefur því miður orðið töluverður misbrestur þar á. Nú ætla ég ekki að vera svo harður stjórnarandstæðingur að ég kenni ríkisstjórninni um veðráttu á Íslandi en þó vil ég koma því á framfæri að ég hygg að hægt sé að gera úrbætur varðandi aðkomu Herjólfs. Ég held að það eigi sérstaklega við um aðkomuna í Þorlákshöfn til þess að ferðir detti sjaldnar niður en nú er. Ég legg áherslu á að samgönguráðuneytið skoði málið en líti ekki svo á að samgöngurnar sem nú eru megi drabbast niður af því að Bakkafjara sé á leiðinni. Það er brýnt að ekki endurtaki sig það sem var í vetur, að ferðir detti niður margar í röð og Eyjarnar séu einangraðar. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu máli. Samgöngur milli lands og Eyja eru aftarlega á merinni, aftast á merinni miðað við landið í heild. Það er miður því Vestmannaeyjar eru þriðji fjölfarnasti ferðamannastaður á Íslandi. Um 200 þúsund manns ferðast milli lands og Eyja á hverju ári. Ekki einvörðungu Vestmannaeyingar, heldur mikið af öðrum Íslendingum og erlendum gestum. Þetta er mergurinn málsins. Það er búið að taka ákvörðun um Landeyjahöfn. Við skulum vona að það gangi vel. Það verður áfram unnið að gerð jarðganga á milli lands og Eyja. Það er framtíðin og ætti að vera nútíðin, en er framtíðin í dag. Fjölga þarf flugferðum enn meira en gert hefur verið. Það gengur ekki að hafa tvær ferðir milli lands og Eyja á dag, eina að morgni og eina að kvöldi. Það er bara svo einfalt. Það vantar milliferð að minnsta kosti árið um kring og fleiri ferðir yfir sumartímann. Nú þegar þarf 

Herra forseti. Ég tel það fullkomlega eðlilega kröfu um jafnræði allra landsmanna að samgöngur við Vestmannaeyjar, milli lands og Eyja, séu eins góðar og nokkur kostur er. Ég tek undir orð þeirra sem hafa bent á hve brýnt er að fá nýja Vestmannaeyjaferju, sem uppfylli auknar kröfur bæði til flutninga á fólki og vörum. Gott og vel með höfn í Bakkafjöru o.s.frv. Það er nokkur ár fram í tímann. Ég legg áherslu á að gjaldtaka fyrir ferðir milli lands og Eyja ætti að vera með þeim hætti að íbúum sé ekki mismunað hvað það varðar. Það á alls ekki að vera dýrara að fara með ferju á milli þessara landshluta 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa góðu umræðu og þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svarið. Ég neita því ekki að það veldur mér áhyggjum, sem íbúa í Vestmannaeyjum, ef flöskuhálsar síðastliðinna ára eiga enn að leika aðalhlutverkið. Gjaldtökumálið er efni í nýja fyrirspurn. Ég bið hæstv. samgönguráðherra að íhuga þá staðreynd af fullri alvöru að þegar þarf að leysa úr þeim höftum sem einkenna siglingaleiðina Vestmannaeyjar – Þorlákshöfn – Vestmannaeyjar. Eyjamenn eru orðnir langþreyttir á ástandinu, að komast ekki til og frá sinni heimabyggð. Það er ólíðandi að náttúruperlan Vestmannaeyjar missi af stórum tekjum vegna þeirra gesta sem ekki komast til Eyja.

Hæstv. forseti. Ég þakka aftur fyrirspyrjanda og þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Það er eins og vant er þegar við ræðum samgöngumál, þá verða líflegar og fjörlegar umræður í þingsal. Þannig verður það örugglega áfram. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem hér hefur komið fram um hvernig inna beri af hendi samgöngur til Eyja. Ég ítreka að menn vilja alltaf gera betur og alltaf fá meira. Við skulum halda því til haga að ferðir Herjólfs eru eitthvað í kringum 750 talsins …  Eins ber að halda því til að haga að flug til Eyja er ríkisstyrkt, tvær ferðir á dag alla daga ársins auk hinnar þriðju ferðar sem sett var inn af þessari ríkisstjórn á síðastliðnu sumri. Að auki verða þær 20 eða 25 ferðir sem voru ákveðnar á síðasta sumri, aukaferðir Herjólfs sem bæjarstjórn Vestmannaeyja getur ráðið nokkru um hvenær verða farnar. Hún hefur svolítið um það að segja. Auðvitað lýkur umræðu um samgöngur til Eyja eða annarra staða aldrei en ég er ákaflega stoltur af því að sitja í ríkisstjórn sem þó hefur unnið að samgöngumálum til Eyja. Ég er ákaflega stoltur af þeim áfangasigrum sem náðst hafa þar og vona að Herjólfur haldi ekki áfram að drabbast niður, að honum verði haldið við vegna þess að hann mun standa undir samgöngum til Eyja þar til nýr Herjólfur, kemur sem vonandi gengur eftir árið 2011. En ég þakka fyrir umræðuna.

Herra forseti. Mig langar að bera fram fyrirspurn til samgönguráðherra um flug milli lands og Eyja, í fjórum liðum. Eru mörg dæmi um að Flugfélag Vestmannaeyja hafi flogið á milli lands og Eyja á sl. sex mánuðum þegar Flugfélag Íslands hefur ekki flogið? Þetta er spurning sem ég dreg saman í þessa veru og óska svars hjá samgönguráðherra um þetta.

Hæstv. forseti. Spurningin sem hér er lögð fram af hv. þm. Árna Johnsen um flug milli Vestmannaeyja og lands hljóðar svo: „Eru mörg dæmi um að Flugfélag Vestmannaeyja hafi flogið á milli lands og Eyja á sl. sex mánuðum þegar Flugfélag Íslands hefur ekki flogið?“ Samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið frá flugvalla- og leiðsögusviði Flugstoða ohf. er niðurstaðan þessi: 3. október 2007 fór Flugfélag Vestmannaeyja eina ferð en komst ekki til baka vegna þoku. 5. nóvember 2007 fór Flugfélag Vestmannaeyja tvær ferðir. Með öðrum orðum, það voru þrjár ferðir á þessu tímabili sem Flugfélag Vestmannaeyja flaug en ekki Flugfélag Íslands. Rétt er að geta þess að fleiri dæmi eru um að Flugfélag Íslands hafi flogið á þessu tímabili en Flugfélag Vestmannaeyja ekki. Á tímabilinu hefur Flugfélag Vestmannaeyja farið 3.279 ferðir og Flugfélag Íslands 303 ferðir. Í báðum tilfellum er átt við ferðir fram og til baka.

Herra forseti. Mig langar til að víkja aðeins að þessari umræðu vegna þess að hún kemur í rauninni inn á þátt sem er mikilvægt að ræða aðeins um og það er hversu viðkvæmt það er þegar ríkið styrkir einn samgöngumöguleika en aðra ekki. Það er viss skekkja í samkeppninni um samgöngur til Vestmannaeyja út af þessu máli og það er þessi mismunur í samkeppnisstöðu milli Flugfélags Vestmannaeyja annars vegar og Flugfélags Íslands hins vegar í samgöngum þeirra sem ég tel rétt að samgönguráðherra sé meðvitaður um. Þó svo að það sé ekki oft sem fært er milli Bakka og Eyja og ófært til Reykjavíkur þá er það ekki aðalatriðið heldur það 

Herra forseti. Ég vona að hv. þm. Bjarni Harðarson sé ekki að mælast til að fella niður þá starfsemi að styrkja flug til Vestmannaeyja meðan verið er að byggja það upp. Hann gaf það í skyn en ég vona að svo sé ekki. Þessi spurning byggist á því að það eru mörg dæmi þess að Flugfélag Íslands hefur fellt niður flug löngu fyrir áætlaðan brottfarartíma vegna þess að menn hafa haldið að það yrði ófært. Þessi dæmi eru klár. Það er miður t.d. þegar flug sem á að vera korter fyrir fimm er fellt niður klukkan hálffjögur og svo er orðið fært upp úr klukkan fjögur en það er samt ekkert flug. Flugfélag Íslands fær greiddar 70 þúsund kr. fyrir það að fljúga ekki til Vestmannaeyja þann dag. Þetta snýst um það að ákveðið aðhald sé í því að þessi þjónusta sé nýtt til fulls og af skynsemi og menn láti ekki liggja á milli hluta hjá hinu ágæta fyrirtæki Flugfélagi Íslands að sinna þessari skyldu sem flugfélagið hefur tekið á sig með samningum sem hafa verið gerðir við það. Þetta eru dæmin: Á undanförnum mánuðum hefur það komið þó nokkrum sinnum fyrir að flug hefur verið fellt niður löngu áður en kom að áætluðum brottfarartíma. Ég man að í einu tilviki var gefin sú skýring að flugi mætti ekki seinka um 20 mínútur til Vestmannaeyja því að það mundi raska flugi til annars landshluta. Það er náttúrlega ekki boðlegt að hafa slíkt í dæminu að ekki geti verið eitthvert svigrúm sérstaklega til staðar sem er kannski meira háður veðri og vindum í flugi en aðrir staðir á landinu.

Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins til að taka þátt í umræðunni sem er ágæt og dregur kannski fram þá staðreynd að samgöngur við Vestmannaeyjar eru ríkisstyrktar og þurfa að vera það og eiga að vera það. Það er líka þannig að Evrópusambandið hefur lagt upp ákveðna hugmyndafræði í þessum efnum þar sem eyjasamfélög eiga að njóta mikils stuðnings til að tryggja samgöngur við slík samfélög. Það eru miklu rýmri reglur þegar kemur að því að styrkja slík samfélög en önnur þegar rætt er um samkeppni eins og var komið inn á áðan. Það er afar mikilvægt að ríkisstuðningurinn við Flugfélag Íslands haldi áfram en hins vegar kemur vel til álita að styrkja flugið milli Bakka og Vestmannaeyja. Það er miklu frekar sú leið sem ég hefði talið æskilegt að fara og hún er reyndar í takt við það sem Evrópusambandið leggur upp með þegar um eyjasamfélög er að ræða.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þá fyrirspurn sem hér var sett fram og þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Eins og ég sagði áðan eru samgönguumræður hér alltaf spennandi og skemmtilegar og sitt sýnist hverjum. Mér er auðvitað kunnugt um það sem hv. þm. Bjarni Harðarson nefndi hér. Fulltrúar Flugfélags Vestmannaeyja hafa gengið á minn fund og lýst áhyggjum sínum út af samkeppnisstöðu og hvað gerist þegar nýr Herjólfur kemur í gagnið og annað slíkt. Þetta er nú einu sinni sá raunveruleiki sem er. Við vitum að meðan flogið var til Eyja á minni vélum þá var einhvern veginn eins og það væri minna notað og hef stundum haft á orði að t.d. Siglfirðingar sem voru vanir litlum flugvélum hafi ekki kippt sér upp við að fara í þær. En þeir sem hafa verið í stærri flugvélum eins og Vestmannaeyingar voru í áður fyrr, Fokker, voru kannski ekki alveg tilbúnir að sætta sig við litla 19 sæta Dornier flugvél. Þess vegna var flugvélakosturinn stækkaður í útboðsskyldunni sem gerð var. Þar voru sett skilyrði um ákveðinn sætafjölda sem gerði það að verkum að menn fengu tilboð frá Flugfélaginu í Fokker eða Dash-vélarnar sem komnar eru síðan og auðvitað skekkir þetta samkeppnisstöðu. Það er allt í lagi að segja frá því, virðulegi forseti, að ég hef líka heyrt athugasemdir frá Eimskipsmönnum um að siglingar Herjólfs hafi verið boðnar út og þá var ekki ríkisstyrkt flug, þannig að sitt sýnist hverjum í þessu. Ég ætla ekki að fara út í að ræða rekstur flugfélaga við hv. þm. Árna Johnsen. Það er eitthvað sem við förum ekki inn í en auðvitað höfum við sem notum flugið oft orðið fyrir því þegar flug tefst á einum stað, vél teppist eða eitthvað annað tefur, að þá raskast áætlanir dagsins. Það er örugglega þannig í rekstri flugfélaga að menn þurfa að vera duglegir við að setja flugvélar á og fá fulla nýtingu en þetta er ókosturinn að stundum getur það raskast. Ég held að ég hafi svarað fullkomlega því sem var í fyrirspurninni og öðru sem hefur komið fram og ég tek ég undir það 

Virðulegi forseti. Ég held ég lesi það alveg rétt að þó að ég hafi byrjað að svara fimmtu fyrirspurninni, sem var ákaflega gaman og allt í lagi með það, og svo þriðju fyrirspurninni næst þá er samkvæmt stærðfræðikunnáttu minni ein eftir, fjórða fyrirspurnin, Lenging Akureyrarflugvallar, til samgönguráðherra frá hv. þm. Birki J. Jónssyni og mig langar að spyrja: Á ég ekki að svara þeirri fyrirspurn? Er ekki verið að gleyma einhverju? Alla vega er hún á dagskránni og ég sé að hv. þingmaður er ekki í salnum. Er hv. þingmaður kannski með fjarvist eða hvað er að? Af hverju á ég ekki að svara þessari fyrirspurn? Af hverju er fyrirspurnin ekki lögð fram?

Forseta bárust þær upplýsingar eftir að fundur var settur í Alþingi að hv. þm. Birkir Jón Jónsson væri forfallaður og kæmist ekki í þennan fyrirspurnatíma þannig að fyrirspurnin bíður.

Virðulegi forseti. Ég vil inna hæstv. heilbrigðisráðherra eftir því hve margir svokallaðir líffæragjafar eru hér á landi miðað við líffæragjafaskrá sem maður skyldi ætla að haldin væri í landinu af því að landlæknisembættið gefur út líffæragjafakort. Ég vil líka spyrja um lagalega stöðu þessara korta. Þörfin fyrir líffæragjafir mun fara vaxandi, allar tölur sýna fram á það. Við vitum að um 40% þeirra sem beðnir eru um að gefa líffæri úr nýlátnum einstaklingum, aðstandendum sínum, neita því og hefur sú neitun víst færst í vöxt hjá aðstandendum. Það er þörf á úrbótum á löggjöf um líffæragjafir. Við vitum að bæta þarf réttindi þeirra sem gefa líffæri. Sumir þeirra njóta ekki þeirra réttinda að fá t.d. greitt kaup sem þeir missa á meðan þeir eru frá vegna líffæragjafar og það höfum við rætt hér nýlega. Í þessari umræðu hefur komið fram að landlæknisembættið gefur út líffæragjafakort sem mér skilst að hafi enga lagalega stöðu, þ.e. að þótt viðkomandi aðili hafi samþykkt að hann vilji gefa líffæri sín, falli hann frá skyndilega, geti aðstandandi eða aðstandendur neitað. Líffæragjafakortin eru lítil kort á stærð við kreditkort og handhægt að hafa þau við höndina en það er auðvitað algerlega marklaust ef aðstandendur geta svo hunsað yfirlýstan vilja hins látna um að gefa líffæri sín til að aðstoða aðra sem þurfa á þeim að halda. Mér finnst ótækt að hafa þetta svona, virðulegur forseti, og mér finnst líka ótækt að ekki sé til nein skrá yfir líffæragjafa. Ég vil þess vegna inna hæstv. heilbrigðisráðherra eftir því hvort það komi ekki til greina að laga þessa stöðu þannig að það sé algerlega skýrt hverjir geti hugsað sér og vilji gefa líffæri og að til sé skrá sem hægt er að grípa til til að athuga hvort viðkomandi sé skráður eða ekki varðandi það að gefa líffæri. Ég tel að það gæti verið mjög snjallt að tengja slíka skráningu við útgáfu ökuskírteina og kæmi jafnvel fram í ökuskírteininu af því að heppilegir líffæragjafar eru oft og tíðum þeir sem falla frá í bílslysum. Það er mjög æskilegt að aðstandendur viti hug hins látna fyrir fram og þess vegna tel ég að við þurfum að gera átak til að koma þessum málum í skikkanlegt horf. Við erum heppin að því leyti að hér er hátt hlutfall lifandi líffæragjafa, þeir eru í kringum 70% hér á landi sem er mjög gott, en það þarf að bæta úr varðandi látna líffæragjafa.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um líffæragjafa. Í fyrsta lagi spyr þingmaðurinn: „Hve margir eru líffæragjafar hér á landi sé miðað við fjölda útgefinna líffæragjafakorta?“ Því er til að svara að fjöldi útgefinna líffæragjafakorta er ekki þekktur. Á vegum landlæknisembættisins hefur um mjög langt skeið verið staðið fyrir útgáfu korta sem einstaklingar geta fyllt út og gengið með á sér og á þann hátt geta þeir upplýst um afstöðu sína til líffæragjafa. Einstaklingur getur ýmist heimilað að líffæri hans séu nýtt til líffæragjafar, hann getur einnig undanskilið ákveðin líffæri og hann getur lýst því yfir að hann heimili ekki líffæragjöf. Eins og ég gat um áður hafa líffæragjafakort verið gefin út til fjölda ára. Þau fylgja fræðslubæklingi um líffæragjöf og getur einstaklingurinn fjarlægt kort af einni síðu bæklingsins, fyllt í upplýsingar um eigin vilja og undirritað. Fjöldi slíkra korta er ekki þekktur og hvergi skráður. Þau geta týnst eða slitnað þannig að sá heildarfjöldi sem einstaklingar ganga með á sér er ekki þekktur. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður: „Hafa kortin lagalegt gildi? Er ættingjum t.d. skylt að hlíta vilja líffæragjafa?“ Því er til að svara að þessi kort lýsa einungis almennum vilja þess sem hefur undirritað kortið. Getur þessi viljayfirlýsing gert eftirlifandi ættingjum hægara um vik að taka ákvörðun á örlagastundu en lagalegt gildi þeirra er ekki bindandi á nokkurn hátt. Til almennra upplýsinga er mér ljúft að nefna nokkur dæmi um stöðu líffæraígræðslna hér á landi. Fram til síðustu áramóta höfðu alls 10 einstaklingar fengið 11 hjartaígræðslur, 24 einstaklingar fengið 26 lifrarígræðslur og 151 einstaklingur hefur fengið 169 nýrnaígræðslur, þar af 96 frá lifandi gjöfum en 73 frá látnum gjöfum. Út af því sem fram kom hjá hv. þingmanni er einnig rétt að upplýsa að í gangi er starf hjá nefnd heilbrigðisráðuneytisins og félagsmálaráðuneytisins um stöðu þeirra sem gefa líffæri og er þá vísað til þess um bætur til handa þeim. Einnig hefur um langt skeið verið til hópur eða nefnd um læknisfræðilega hlið mála og er hún starfandi á vegum heilbrigðisráðuneytisins. Heilt yfir má segja að ástandið hjá okkur sé nokkuð gott en þetta mál er samt þess eðlis að sjálfsagt og eðlilegt er að fara yfir það og sjá hvað betur megi fara. Við höfum verið að skoða hvað hefur verið gert í öðrum löndum, hvaða leiðir þeir hafa farið og hvað hefur borið góðan árangur en miðað við þau lönd sem við berum okkur saman við þá stöndum við nokkuð vel. En það er ekkert í þessu máli, virðulegi forseti, sem ekki má fara yfir og ræða. Virðulegi forseti. Ég vona að þessar upplýsingar svari fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Það er öllum ljóst að þegar aðstandendur þurfa að taka ákvörðun um það hvort gefa eigi líffæri eru aðstæður mjög erfiðar og eðlilega erfitt fyrir þá að taka slíkar ákvarðanir. Ég tel því að brýnt sé að skoða lagalega stöðu slíks líffæragjafakorts þannig að vilji hins látna sé virtur og sú göfuga hugsjón sem er að baki því að gefa líffæri til að bjarga öðrum sé virt. En ég vil ítreka að þessi mál verði skoðuð, hvort grundvöllur sé fyrir því að líffæragjafakortið fái lagalega stöðu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hreyfir mjög mikilvægu máli, sem er staða líffæragjafa og aðstandenda þeirra. Það hefur sýnt sig að mikil eftirspurn er eftir líffærum og tæknin hefur sýnt að við getum náð góðum árangri með því að hafa góðar reglur um líffæragjöf. Á síðustu missirum hefur verið umræða um það hvernig fjölga megi líffæragjöfum hér á landi og m.a. er verið að velta því fyrir sér hvort koma ætti til skoðunar að í stað upplýsts samþykkis líffæragjafa og aðstandenda þeirra komi ætlað samþykki, sem þýðir að líffæri er gefið nema fyrir liggi neitun frá hendi líffæragjafa eða aðstandenda þeirra. Með því fyrirkomulagi væru líffærakortin óþörf og það hefur sýnt sig að í þeim löndum sem þessi leið er farin hefur framboð á líffærum aukist. Því langar mig að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort þetta komi til skoðunar í ráðuneyti hans.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mjög mikilvægt mál. Það að ekki skuli vera meira um líffæragjöf á Íslandi tel ég að sé að hluta til vegna þess að umræðan hefur ekki verið mjög mikil um þessi mál. Það þarf að vera miklu meiri og opnari umræða um líffæragjöf þannig að menn fari að íhuga hvort þeir vilji gefa líffæri að sér gengnum. Eitt af því sem þarf að horfa til varðandi það að auka möguleika fólks sem á við sjúkdóma að stríða til nýs lífs er að auka umræðuna um líffæragjöf. Ég held að það sé mjög mikilvægt hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Þetta voru mjög skýr svör. Við vitum ekki hve margir vilja vera líffæragjafar á Íslandi af því að við höldum enga skrá yfir það og ekki er lagalega bindandi á nokkurn hátt að vera með líffæragjafakort. Það er þá tóm vitleysa að standa í þessu nema hvað þetta gefur smávísbendingu til aðstandenda sem er svo sem gott mál. Ég tel að þessi mál séu í ólestri, við verðum að taka á þessu. Kallað er eftir því, bæði af þeim sem stunda lækningar á þessu sviði - ég vil nefna Runólf Pálsson, yfirlækni nýrnalækninga á Landspítalanum, aðstandendur barna sem þurfa á líffærum að halda og nýlegt viðtal við nýrnasjúkling sem beið og taldi það vera eins og að taka þátt í happdrætti að fá nýra eða ekki. Hann sagði: Gefið nýra, grafið ekki? Þetta liggur mjög þungt á fólki. Við verðum að bæta stöðuna. Ég held að við verðum að gera þau kort sem við gefum út í dag lagalega bindandi með einhverjum hætti og tengja þau hugsanlega við ökuskírteini eða fara þá leið að nálgast málið með þeim hætti sem gert er víða annars staðar. Hér á Íslandi er hin lagalega nálgun sú að það er ætluð neitun. Það er ætlað að fólk vilji ekki gefa líffæri sín nema annað komi fram en víða í Evrópu er svokallað ætlað samþykki, þ.e. það er ætlað að fólk vilji gefa líffæri sitt og það nýtist þá öðrum nema hið gagnstæða hafi verið látið í ljós. Nálgunin er því allt önnur víða annars staðar. Það er ætlað samþykki, menn ganga út frá því að fólk vilji gefa líffæri og menn þurfa að hafa fyrir því að neita því ef svo á ekki að vera eða aðstandandinn. Ég tel að það væri leið sem við gætum farið. Ef við gerum það verða þessi líffæragjafakort óþarfi. Staðan er alls ekki góð, hún er afar bágborin af því að þörf er á fleiri líffærum í framtíðinni og það segja allir sérfræðingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka bæði fyrir fyrirspurnina og ágætar umræður. Svona til upplýsingar þá teljast Íslendingar í næsthæsta flokki Evrópuþjóða hvað varðar tíðni líffæragjafa. Tíðnin hér er um 20 gjafar á hverja milljón íbúa. Í Svíþjóð er það 15, Danmörku 12 og í Bretlandi 13. Spánverjar eru í hæsta flokki, tíðnin þar er 34 gjafar á hverja milljón. Lifandi nýrnagjöfum hefur fjölgað mjög hér á landi. Alls hafa 104 nýru verið gefin úr lifandi gjöfum fram til dagsins í dag. Í nokkrum löndum gerir löggjöf ráð fyrir að allir samþykki líffæragjöf nema þeir hafi haft frumkvæði að neitun. Þessi lönd eru Spánn, Austurríki, Frakkland, Ítalía, Finnland, Noregur, Svíþjóð og fleiri. En í öðrum löndum gerir löggjöf ráð fyrir að allir hafni líffæragjöf nema þeir hafi samþykkt annað og má þar nefna Þýskaland, Holland, Danmörk, Bretland. Tíðni gjafar sýnir sig ekki háða löggjöf. Á ráðstefnu Evrópuráðsins í haust var farið vandlega yfir þessi mál. Spánverjar lýstu ítarlega kerfinu á Spáni og reynslu sinni. Eindregnar ráðleggingar Spánverja, sem mjög margar þjóðir líta til, er að þjóðir fari ekki út í lagabreytingar þar sem gert er ráð fyrir að allir vilji gefa. Því ákvæði beiti þeir ekki þegar á hólminn er komið. Þeir ráða frá því að hafa gagnagrunna um hugsanlega gjafa og telja það bæði mannfrekt og gagnslítið. Ekki nota kort eða ökuskírteini, eru sjónarmið sem fram komu hjá Spánverjum á þessari ráðstefnu. En ráð Spánverja og fleiri þjóða er að einbeita sér að koma upp teymi um líffæragjafir á þeim sjúkrahúsum þar sem líffæragjafar gætu komið inn. Gott skipulag og þjálfun er lausnin að reynslu og ráðum Spánverja, ekki lagaþvinganir, gagnagrunnar eða kort. Þetta er nokkuð sem við höfum verið að safna saman upplýsingum um í ráðuneytinu. Þetta er ekki pólitískt mál. Þetta er kannski bæði siðferðislegt og kannski praktískt og sjálfsagt að fara yfir það gaumgæfilega og málefnalega. Ég lít svo á að fyrirspurnin hafi verið liður í því.

Hæstv. forseti. Heita vatnið er ein af okkar helstu auðlindum og hefur, eins og við vitum, verið mikið notað til upphitunar húsa og til fleiri nota. Því fylgja jafnan mikil lífsgæði í hverju byggðarlagi þar sem hægt er að nýta heitt vatn. Eins og við vitum er ekki alls staðar heitt vatn í jörðu við byggðarlög þannig að þar hefur þurft að notast við raforku að öðrum kosti. Hins vegar er það svo að mörg undanfarin ár hefur verið gert átak í því og unnið að því að leita að heitu vatni á svæðum sem hafa verið talin köld eins og kallað er, leita að heitu vatni til að nýta í viðkomandi byggðarlögum. Sem betur fer hefur orðið nokkur árangur í því á mörgum undanförnum árum og þar hefur Orkusjóður spilað stórt hlutverk, sjóðurinn hefur veitt styrki til rannsókna og leitar og til uppbyggingar á hitaveitu. Ég hef borið upp fyrirspurnir til hæstv. iðnaðarráðherra sem eru þannig, með leyfi forseta: 1. Hver er fjárhagsleg staða Orkusjóðs vegna leitar að heitu vatni og uppbyggingar hitaveitna á köldum svæðum? 2. Hefur Orkusjóður gert upp alla styrki vegna slíkra verkefna? 3. Hver er framtíðarsýn ráðherra varðandi stuðning við leit að heitu vatni og uppbyggingu hitaveitna á köldum svæðum? Ég veit að hæstv. ráðherra er mikill áhugamaður um málið og það hefur komið fram í máli hans áður. Þess vegna bíð ég spenntur, og ég veit að þingheimur allur gerir það, að heyra hvað hæstv. ráðherra hefur um málið að segja. Ég vil leyfa mér að hvetja hann til dáða vegna þess að þetta er mikilvægt mál og hefur skilað góðum árangri. Við þekkjum það að því fylgja aukin lífsgæði í byggðum þar sem heitt vatn finnst og hægt er að nýta. Ég bíð því mjög spenntur eftir að heyra hæstv. ráðherra svara þessum spurningum og ég veit að þingheimur allur bíður í ofvæni eftir því.

Herra forseti. Mér líkar best við hv. þm. Magnús Stefánsson þegar hann er spenntur. Hins vegar gleður það mig sem þann ráðherra sem fer með jarðhitaleit og uppbyggingu, eða alla vega útgreiðslu stofnstyrkja til hitaveitna, að þingið skuli bíða í ofvæni eftir því að fá fréttir af þessu. Staðan er þannig að 90% af orkuþörf til hitunar húsa í landinu er mætt með jarðvarma. En eins og hv. þingmaður sagði þá er enn rými til þess að finna meira vatn og við höfum sannkallaða galdramenn á því sviði sem bókstaflega finna vatn þar sem áður var talið, t.d. í þeim kennslubókum sem ég og hv. þingmaður lærðum í æsku okkar, að væru sannarlega köld svæði, þar væri ekkert vatn að finna. Varðandi þær spurningar sem hv. þingmaður ber fram að þá vil ég segja að hlutverk Orkusjóðs sjálfs er fyrst og fremst að lána áhættulán en hann greiðir hins vegar líka út stofnstyrki til uppbyggingar hitaveitna. Hv. þingmaður spyr um fjárhagslega stöðu Orkusjóðs vegna leitar og uppbyggingar hitaveitna á köldum svæðum. Eins og ég sagði er hlutverk Orkusjóðs að lána 60% áhættulán sem eru á ábyrgð ríkissjóðs, þ.e. ríkið tekur ábyrgð á skuldbindingum Orkusjóðs þannig að það er í reynd aðili að þessum framkvæmdum sem eru í eðli sínu oft áhættusamar. Þessi lán eru með 6% vöxtum til 15 ára en líka verðtryggingum. Það eru því mörg dæmi þess að þegar vel horfir þá leita þeir sem standa í svona frekar til bankanna þar sem þeir geta fengið betri kjör. En Orkusjóður hefur sem sagt lánað á tímabilinu 2000–2007 alls 138 millj. kr. Eins og ég sagði þá eru þetta áhættulán og við tilteknar aðstæður, t.d. ef borun bregst og ekkert kemur út úr þessu - það eru reyndar fleiri skilyrði sem geta leitt til þess - þá fellur lánið niður. Það er auðvitað það sem er eftirsóknarvert við þessi lán. Á tímabilinu sem ég nefndi áðan hefur upphæð niðurfelldra lána numið mjög háu hlutfalli af þessu, meira en helmingi, eða nánast 72 millj. kr. Ef ég svara saman seinni hluta fyrstu spurningar og spurningu númer tvö frá hv. þingmanni þá hefur ríkissjóður frá árinu 1999 styrkt lagningu nýrra hitaveitna á köldum svæðum með eingreiðslum og á þessu tímabili, frá 1999, og hefur ríflega hálfum milljarði verið varið til þess. Framkvæmdarvaldinu eru settar skorður sem markast af ákvörðunum Alþingis hverju sinni og fjárheimildirnar sem Alþingi hefur varið til þessa hafa ekki dugað. Þurft hefur að grípa til þess að dreifa greiðslum yfir fleiri fjárlagaár. Ég nefni það sérstaklega að sá góði skilningur sem hv. fjárlaganefnd hefur í þessu máli birtist í því að í fjáraukalögum síðasta árs voru samþykktar 55 millj. kr. til viðbótar við fjárheimildir þess árs. Miðað við stöðuna eins og hún er núna og eins og hún verður þegar árinu 2008 er lokið, þá skuldar ríkið um það bil 152 millj. kr., sem svarar sjö hitaveitum. Þessar skuldir eru sumar mjög litlar, allt frá því að vera 254 þús. kr. upp í að vera 92 millj. kr. sem er nýjasta hitaveitan sem sett var á laggirnar við Eyjafjörð síðla síðasta árs. Ég get hins vegar glatt hv. þingmann með því að það er alveg rétt sem hann sagði hérna áðan. Ég er mikill áhugamaður um þetta og ég hef verið að berjast fyrir því að þessi hali verði klipptur af. Ekki vil ég lofa neinu upp í mína ermi en ég hef rætt þetta við félaga mína í ríkisstjórninni og málið er í þeirri stöðu að það eru sérstakar viðræður milli mín og hæstv. forsætisráðherra um þennan vanda. Meira vil ég nú ekki segja að svo stöddu. Hv. þingmaður spyr síðan um framtíðarsýn mína varðandi stuðning við leit að heitu vatni og uppbyggingu hitaveitna á köldum svæðum. Það er alveg klárt að ég vil gjarnan fá rýmri fjárheimildir til þess að geta greitt upp þennan skuldahala sem ég nefndi áðan og vonast til þess að það verði hægt. En framtíðarsýn mín varðandi leit að heitu vatni er að hægt verði að fara á þá staði þar sem vísbendingar eru um heitt vatn og kannað verði til þrautar hvort þar sé hægt að draga upp heitt vatn til þess að hita hús. Það eru sterkar vísbendingar um það á mörgum stöðum á Vestfjörðum og á nokkrum stöðum á Austfjörðum. Þetta eru lífsgæði sem ég tel að eigi að reyna að uppfylla gagnvart íbúunum. Í þessu skyni hefur ríkisstjórnin ákveðið að verja 150 millj. kr. til 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svörin og það sem ég þóttist merkja af máli hans, og reyndar vissi ég það fyrir, að hann er mikill áhugamaður um þetta.  En það fram kom hjá hæstv. ráðherra að nú séu viðræður uppi um að gera upp þá ógreiddu styrki sem ríkissjóður á eftir að gera upp í gegnum Orkusjóð. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í því og ef ég get eitthvað hjálpað honum þá er ég meira en tilbúinn til þess. Ég veit að það á við um fleiri. Ég vona því að árangur náist úr þeim viðræðum milli félaganna í ríkisstjórninni um að ganga frá þessum málum því að ég veit að það eru litlar hitaveitur úti á landi sem hafa verið í þessum framkvæmdum og mega illa við því að þetta dragist lengur. Ég veit að hæstv. ráðherra þekkir það. Einnig ber að fagna því að ráðherrann hefur áhuga á því að halda áfram með þetta verkefni sem hefur verið í gangi í allmörg ár. Auðvitað vonum við öll að heitt vatn finnist sem víðast þannig að sem flestir íbúar landsins geti notið þeirra lífsgæða sem því fylgja að hafa hitaveitu og heitt vatn. Ég bind því miklar vonir við dugnað hæstv. ráðherra. Hann er þungur á skriðinu þegar hann fer af stað og ég vænti þess að svo verði einnig í þessu máli.

Herra forseti. Þótt ég sé ekki kominn hér til þess að svara fyrirspurn hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar utan úr sal að þessu sinni þá get ég samt upplýst hann um að þessi ráðherra er bara yfirleitt alltaf í góðu skapi þótt stöku maður sem sé stundum að angra hann. En það er önnur saga sem tengist ekki leit að heitu vatni. Ég get þó fullvissað hv. þm. Magnús Stefánsson um að þetta er eitt af því sem mér er nokkuð annt um. Af sérstökum ástæðum er mér haldið við efnið á heimaslóð þar sem mikill áhugi er á leit að heitu vatni. Það er líka svo makalaust að þrátt fyrir að hér fyrr á árum hafi menn talið að sum svæðin væru ísaköld og ekki hægt að draga þar upp heitt vatn þá kemur í ljós með nýrri tækni að hægt er að finna heitt vatn miklu víðar. Sömuleiðis er líka að koma í ljós tækni sem við erum ekki nema að litlu leyti byrjuð að skoða og taka í notkun hér á landi sem gerir það kleift að nota vatn við töluvert lægri hita en menn hafa gert áður m.a. til orkuframleiðslu. Síðan skiptir líka máli að komin er fram ný bortækni sem gerir það að verkum að auðveldara er að komast í gegnum lög þar sem menn vita af heitu vatni en hafa þurft undan að hverfa áður. Ég nefni Ísafjörð sérstaklega sem dæmi. Í Tungudal vita menn af heitu vatni á töluvert miklu dýpi. Þar var í gegnum erfið surtarbrandslög að fara. Nú eru komnir nýir borar sem sérfræðingar segja mér að eigi að duga til þess. Á þessu ári verður væntanlega látið til skarar skríða í enn eitt skiptið og ég bind miklar vonir við það. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að þau sveitarfélög sem þarna eiga inni upphæðir hjá ríkinu eiga mjög erfitt með að bera þær byrðar. Þetta eru allt saman sveitarfélög þar sem sjávarútvegur er meira en 10% af umsvifunum, allt upp í 26% og jafnvel 30%. Það er ekki síst þess vegna sem ég hef lagt mikla áherslu á að þetta verði klárað hið fyrsta og hef átt í samræðum við forsætisráðherra 

Herra forseti. Fyrirspurnin er lögð fram vegna þekkingar og reynslu minnar af takmörkuðum atvinnutækifærum kvenna í heimabyggð minni Vestmannaeyjum. Þar, líkt og í öðrum byggðarlögum sem grundvallast af sjávarútvegi, vega störf í fiskvinnslu þungt. Þótt ástand hjá fiskverkunarfólki í Vestmannaeyjum sé nú um stundir nokkuð stöðugt miðað við önnur byggðarlög sem eru undir sjávarútvegi komin má lítið út af bera í atvinnugreininni. Í þessu ljósi má t.d. nefna að á þessu fiskveiðiári hefur útflutningur á óunnum fiski aukist um 30% sem hefur bein áhrif á störf fiskverkunarfólks í landi. Nú eru blikur á lofti um samdrátt vegna loðnunnar. Fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra er eftirfarandi: Hefur það verið kannað hvernig atvinnumálum kvenna í Suðurkjördæmi er háttað, svo sem um hvaða störf þær stunda og í hve miklum mæli? Er vitað hvort störfum kvenna í sjávarútvegi, landbúnaði og þjónustu í Suðurkjördæmi hafi fjölgað, þau staðið í stað eða fækkað síðastliðin fimm ár? Er vitað hvernig atvinnumál kvenna í Suðurkjördæmi hafa þróast miðað við atvinnu kvenna í öðrum kjördæmum?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Hönnu Birnu Jóhannsdóttur fyrir þá umhyggju sem hún ber fyrir atvinnumálum í sínu kjördæmi. Ég get ekki annað en tekið undir með áhyggjum hv. þingmanns varðandi þá stöðu sem er í Vestmannaeyjum. Auðvitað blæðir mér sem byggðaráðherra það líka í augum þegar útflutningur á óunnum afla við þessar aðstæður stóreykst þrátt fyrir þær aðstæður sem nú eru uppi í sjávarútvegi þar sem Vestmannaeyingar hafa þurft að sæta ákveðnum þorskaflaskerðingum. Mér finnst það ekki viðunandi og kveð þá heldur varlega að orði sem er nú háttur minn eins og þingmenn vita. Hagstofa Íslands fylgist jafnan með stöðu á vinnumarkaði og samkvæmt upplýsingum sem ég fékk frá henni þá eru alls starfandi konur árið 2005, sem eru þær síðustu heildarupplýsingar af þessu tagi sem ég hef, á Suðurlandi og Suðurnesjum alls 9.950. 2.410 þeirra voru starfandi í heilbrigðis- og félagsþjónustu og 1.250 konur í verslunar- eða viðgerðarþjónustu eins og það er flokkað þar. Þar á eftir koma 880 konur í fræðslustarfsemi, 680 í fiskvinnslu, 640 í samgöngum og flutningum og 630 í opinberri stjórnsýslu. Í öðrum þjónustugreinum starfa 470 í hótel- og veitingahúsarekstri. Sami fjöldi í fasteigna og viðskiptaþjónustu. Konur í fjármálaþjónustu eru 380, 120 í fiskveiðum, 50 í veitustarfsemi og athyglisvert er að það eru 800 konur í annarri þjónustu. Hvað aðrar greinar varðar þá eru 400 konur sem taldar eru starfa við landbúnað, 220 í mannvirkjagerð og 550 í öðrum iðnaði. Hv. þingmaður spyr hvort vitað sé um þróun kvennastarfanna sem ég hef talið hér upp. Ég reyni að draga þetta í þá flokka sem hv. þingmaður spyr um, sjávarútveg, landbúnað og þjónustu. Á tímabilinu 2001–2005 fjölgaði störfum kvenna í landbúnaði um tíu úr 390 í 400 störf. Störfum kvenna í sjávarútvegi fækkaði um 140, eða úr 940 í 800. Það er mjög athyglisvert að störfum kvenna í þjónustu fjölgaði hins vegar um 620 þannig að heildarstarfafjöldi, ef maður leggur það allt saman, hefur aukist um 490 störf á þessu tímabili, frá 2001–2005. Ég ítreka að þetta eru upplýsingar sem koma frá Hagstofu Íslands. Hv. þingmaður spyr síðan hvort vitað sé hvernig atvinnumál kvenna í Suðurkjördæmi hafa þróast miðað við atvinnu kvenna í öðrum kjördæmum. Nú er það þannig að í vinnumarkaðskönnun Hagstofunnar er ekki sundurgreining á tölum um atvinnuþátttöku eftir landshlutum heldur er einvörðungu greint í höfuðborgarsvæði og landsbyggð. Samkvæmt þeim tölum hefur atvinnuþátttaka kvenna sveiflast á bilinu 75%–79% og athyglisvert er að hún hefur sveiflast töluvert eftir árum. Árið 2007 var atvinnuþátttaka kvenna 76,6%. Miðað við hvað atvinnuleysi er lítið er ekki ástæða til að ætla að atvinnuþátttaka kvenna í Suðurkjördæmi þróist með öðrum hætti en annars staðar á landinu. Þó ber að taka það alveg skýrt fram að við sem höfum fylgst með þessum málum töluvert lengi vitum auðvitað að atvinnuleysi hefur verið töluvert hátt, t.d. á Suðurnesjum og atvinnuleysi kvenna hefur stundum verið hæst þar. Ef tekið er mið af síðastliðnum fimm árum er atvinnuástand meðal kvenna á Suðurnesjum t.d. mun lakara en meðaltalið á landsbyggðinni en á þessu tímabili hefur það samt minnkað úr 5,2% í 3,8%. Á Suðurlandi hefur ástandið verið svipað landsmeðaltalinu framan af tímabilinu en það er samt betra nú síðustu árin og á þessu tímabili lækkaði það t.d. úr 3,5% í 1,7%. Það þóttu mér merkilegar upplýsingar því að það er svo nálægt þessu prósenti sem menn segja stundum að sé einungis 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svörin. Í Suðurkjördæmi eru atvinnumöguleikar tengdir sjávarútvegi og störfum í landbúnaði og ýmiss konar þjónustu og eru mörg þessara starfa oft nefnd láglaunastörf. Ætla má að atvinnumöguleikar kvenna í kjördæminu tengist þessum störfum fyrst og fremst og þess vegna var ég að forvitnast um þessar sveiflur. Eftir mínum upplýsingum voru 4.000 störf síðastliðið haust á landinu öllu í fiskvinnslu, þar af voru 1.200 unnin af fólki með erlent ríkisfang. Aðeins 40% eru eftir af þeim störfum sem voru til staðar fyrir u.þ.b. 15 árum í greininni og má ætla að þeim hafi nú þegar fækkað, samanber uppsagnir og lokanir fiskvinnslufyrirtækja á síðustu vikum. Ég endurtek þakkir til hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svörin og kem til með að vinna úr þeim upplýsingum sem hér hafa komið fram.

Herra forseti. Hv. þingmaður fór hér með tölur sem fólu í sér upplýsingar sem eru auðvitað dálítið sláandi um það hversu störfum hefur fækkað í fiskvinnslu á síðustu 15 árum. Þetta er alveg hárrétt. Störfum hefur á síðustu tíu árum fækkað t.d. samanlagt í fiskvinnslu og sjómennsku um 5.000. Þetta er það sem má segja að sé afleiðing framþróunar og aukinnar framleiðni í greinunum að verulegu leyti. Við vitum að á hverju ári fækkar störfum í þessum greinum um 4–5% vegna þess að verið er að taka í notkun nýja tækni. Það eru auðvitað jákvæðar hliðar á því, það eykur framleiðni eins og ég sagði og það eykur hagnað fyrirtækjanna en fækkar störfum. Þetta ásamt ýmsu öðru er það sem við er að glíma þegar menn velta fyrir sér ástæðum þess að fólki er að fækka á landsbyggðinni. Þeim störfum sem hafa haldið uppi atvinnulífi þar, bæði í hefðbundnum landbúnaði og í hefðbundinni fiskvinnslu og útgerð, fækkar alltaf vegna framvindu tækni og til viðbótar því gerist það síðan að það er mikill sogkraftur héðan af suðvesturhorninu. Það er einmitt þess vegna sem byggðaráðherrann hefur ekki verið að lýsa mikilli ánægju með ýmis áform um stórframkvæmdir á suðvesturhorninu þar sem engin þörf er fyrir þær. Þetta vildi ég sagt hafa en ég þakka hv. þingmanni fyrir þann áhuga sem hún hefur fyrir velferð umbjóðenda sinna.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til iðnaðarráðherra um framkvæmd eða breytta framkvæmd vaxtarsamnings Eyjafjarðar. Það var svo að sá samningur var framlengdur í nágrenni við áramótin og þá voru gerðar nokkrar breytingar á tilhögun hans eða framkvæmd sem mér finnst ástæða til að hæstv. ráðherra fái tækifæri til að rökstyðja. Ég tek það skýrt fram að í þessari fyrirspurn er ekki sjálfkrafa falin einhver gagnrýni eða áfellisdómur á þessar breytingar í sjálfu sér en ég hef orðið þess var á starfssvæði samningsins að þar hafa vaknað spurningar og þátttakendur í verkefninu á hinu fyrra formi hafa spurt hverju þessar breytingar sæti eða hver séu rökin að baki þeim. Þá á ég einkum við þá aðila sem höfðu tekið þátt í samstarfinu og framkvæmd samningsins á hinum fyrra grunni í formi þess að byggja upp svokallaða klasa, og ýmsa aðila, bæði úr skólasamfélaginu og frá fyrirtækjum og samtökum og jafnvel áhugamenn sem höfðu lagt þó nokkra vinnu, sjálfboðavinnu af mörkum í því skyni. Um þetta fyrirkomulag ríkti að ég best taldi almenn ánægja og aðilar sem svona háttar til um hafa þess vegna spurt sig hverjar séu helstu ástæður þess að farið var út í þessa breytingu, að hverfa frá klasaskilgreiningum og fela einum aðila framkvæmd samningsins. Nú tek ég það fram að Atvinnuþróunarfélag Eyjafjarðar er að sjálfsögðu mjög eðlilegur aðili til þess að halda utan um framkvæmd svona samnings og það er síður en svo að ég sé að gagnrýna það að samningurinn eða samningsutanumhaldið sé þar, en hinu leyni ég ekki að ég upplifi þetta þannig að það sé nokkur eftirsjá að því góða starfi og þeim jákvæða áhuga sem ýmsir aðilar sýndu og lögðu af mörkum í gegnum þátttöku sína í að byggja upp samstarfið innan viðkomandi klasa. Þannig veit ég fyrir víst að menn töldu að samstarf í mennta- og rannsóknarklasa, svo dæmi sé tekið, matvælaklasa og ferðaþjónustuklasa og örugglega einnig heilbrigðisklasa, hafi skilað góðum árangri. Ég sé því ástæðu til þess að fara fram á að hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra rökstyðji eða útskýri betur hvaða hugmyndir liggja að baki þessum breytingum.

Herra forseti. Ég held að sá vaxtarsamningur sem hv. þingmaður varpar spurningum til mín um og var virkur frá 2004–2007 hafi skilað bara býsna góðum árangri og ég held að enginn gagnrýni þann árangur. Einn klasinn sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega, mennta- og rannsóknarklasi, leiddi til þess að það var búinn til nýr skóli, RES orkuskóli, sem ég bind miklar vonir við og hef sem ráðherra reynt að ýta undir eins og kostur er bæði heima og erlendis. Ég var nú síðast í höfuðstað Norðurlands á mánudag með fund með þeim ágætu mönnum og konum sem því verkefni stýra. Það er hins vegar misskilningur ef menn telja að verið sé að hverfa frá klasahugmyndafræðinni. Hún hefur þvert á móti skilað góðri niðurstöðu og hún er sú hugmyndafræði sem menn eru að vinna eftir, bæði í þessum samningi að því er ég best veit og sömuleiðis í þeim samningum öðrum sem eru í gangi núna, a.m.k. þeim samningum sem ég hef sjálfur haft frumkvæði að. Vaxtarklasar voru ekki skilgreindir í nýjum vaxtarsamningi fyrir Eyjafjarðarsvæðið en ég leit svo á eftir þá langvinnu samninga sem ég átti við marga sem að málinu komu að það væri ósk heimamanna að leyfa áherslum um framkvæmd klasanna að þróast með samningnum. Hitt er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta er ný tegund samnings sem þarna er gerður en hann er mjög svipaðrar gerðar og sá sem síðar var gerður í fyrsta skipti fyrir Norðausturland og Norðvesturlandið. Það sem er breytingin á þessum samningum er að menn eru að læra af reynslunni. Þetta hefur gengið ágætlega víðast hvar, ekki alls staðar, og menn eru að læra af reynslunni. Þetta er það sem ég hef leyft mér að kalla nýja kynslóð vaxtarsamninga. Það má kannski taka þessar breytingar saman í nokkur meginatriði. Í fyrsta lagi eru afskipti stjórnvalda af mótun samningsins lágmörkuð og ábyrgð á innihaldi þeirra og innleiðingu markmiða og leiða er alfarið færð til heimamanna. Með öðrum orðum, frá mínum bæjardyrum séð og það sem ég er að reyna að gera er að flytja þetta vald úr ráðuneytinu yfir í héruð og láta heimamenn ráða þessu. Í öðru lagi er stjórnunarfyrirkomulagið einfaldað mjög til muna. Allir sem komu áður, fyrirtæki eða stofnanir, að samningnum áttu sæti í stjórn hans og það var ráðuneytið sem þurfti að skipa í þessar stjórnir. Með breytingunni sem er gerð á þessum þremur samningum er rekstur og ábyrgð á framvindu og árangri samningsins alfarið færður í hendur eins aðila. Menn geta svo deilt um það hvaða aðili það ætti að vera. Ég taldi að atvinnuþróunarfélögin á þessum stöðum væru sá aðili sem best væri fallinn til þess að halda utan um þetta. Það er hlutverk þeirra að lyfta undir atvinnulífið á viðkomandi stöðum og þau hafa gert það mjög vel og ég vil nota tækifærið og hrósa atvinnuþróunarfélaginu fyrir norðan alveg sérstaklega fyrir þrautseigju og þolgæði sem leiddi til þess að lokum að fyrirtækið Becromal sló tjöldum sínum þarna. Í þriðja lagi voru áherslur á þátttöku fyrirtækja skertar. Ef ég ætti, hv. þingmaður, að koma með eina aðfinnslu varðandi fyrri samninginn fannst mér t.d. að áherslan á þátttöku fyrirtækja væri ekki nægilega rík en það er reynt að skerpa hana með þessum hætti. Mér fannst líka, ekki bara varðandi þennan samning heldur alla þessa samninga, að það væri tilhneiging til þess að í of ríkum mæli rynnu þessir fjármunir til ríkisstofnana. Ég vil taka alveg skýrt fram að ég tel að það sé allt í lagi að nýgræðingur sem skýtur upp kolli úr jarðveginum innan vébanda ríkisstofnana sé styrktur en það þarf að vera ákveðið hóf þar á. Ég nefndi það sérstaklega - af því að hæstv. menntamálaráðherra gengur nú í salinn - að þessi vaxtarsamningur leiddi til þess að til varð sú skólastofnun sem er núna að stíga sín fyrstu skref og hæstv. menntamálaráðherra opnaði 9. febrúar. Ég bind miklar vonir við hana. Við töldum að það væri ekki nauðsynlegt að skilgreina klasa fyrir fram í samningum og það er t.d. ekki gert í þeim tveimur samningum öðrum sem ég hef nefnt. Heimamönnum er algjörlega látið eftir að skilgreina þá eins og aðrar leiðir sem þeir kunna að telja að væru vel eða best fallnar til að ná þessum markmiðum. Ég held hins vegar að ég sé ekki að fara með rangt mál þegar ég segi að ég veit ekki betur en að áformað sé að virkja áfram a.m.k. helminginn af þeim klösum sem hv. þingmaður nefndi hérna áðan og voru starfandi á síðasta tímabili samningsins. Sumir þeirra tókust vel, sumir miður. Það var líka áhugi á því að fara nýjar leiðir og taka inn ný svið undir vernd og væng þessa vaxtarsamnings.

Herrar forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þau skýra þetta mál talsvert. Vaxtarsamningar eru kannski í grunninn fyrst og fremst nýtt nafn á fyrirbæri sem menn kölluðu öðrum nöfnum hér áður eins og byggðaáætlanir eða þróunaráætlanir og það er allt gott um það að segja. Að sjálfsögðu þarf að þróa slíka aðferðafræði og er allt í lagi að hún skipti um nafn svona af og til, aðalatriðið er náttúrlega að það sé eitthvert kjöt á beinunum. Það sem ég hef aðallega gagnrýnt er að menn slái um sig með nýjum og fínum nöfnum en svo er kannski lítið meira að gerast. Ég tek þó undir það að vaxtarsamningur Eyjafjarðar hefur að mörgu leyti verið vel heppnaður svo að ég tali nú ekki um starf Atvinnuþróunarfélags Eyjafjarðar frá öndverðu, allt frá því að það var eitt af fyrstu félögum sinnar tegundar í landinu og vann þrekvirki strax á fyrstu árum sínum undir forustu t.d. Finnboga Jónssonar þegar það leiddi til þess að fyrirtæki eins og Sæplast hóf starfsemi norðan heiða og þar fram eftir götunum. Það hefur unnið hið merkasta starf allan tímann síðan. Mér hefur að vísu fundist það vera fullupptekið af stóriðjudraumum á köflum en það hefur mjög margt gott gert og ég treysti því vel til að halda utan um samninginn og hafa með samningshaldið að gera. Það er engu að síður mikilvægt að varðveita þá jákvæðu þátttöku og það góða andrúmsloft sem hafði skapast meðal áhugasamra aðila, forsvarsmanna úr atvinnulífi og skólasamfélaginu fyrir norðan innan viðkomandi greina og það er mikilvægt að það takist þrátt fyrir þessa breyttu framkvæmd samningsins og ég skil ráðherra þannig að það eigi að vera mögulegt. Þá er að endingu ekki nema eitt í viðbót sem ég bið um og það er að það þarf greinilega að kynna betur í nærsamfélaginu þessar breytingar og hvernig þær eru hugsaðar og alveg sérstaklega að menn ætli að leyfa því starfi að flæða áfram sem áður fór fram og var byggt upp á grundvelli klasaskilgreiningarinnar.

Herra forseti. Ég legg áherslu á að meginbreytingin með þessum nýju vaxtarsamningum sem nú hafa verið gerðir samkvæmt hinu nýja formi á þremur stöðum er að færa vald út úr ráðuneytunum til heimamanna. Ég er þeirrar skoðunar að þeir eigi algjörlega að ráða ferðinni. Hlutverk ríkisvaldsins er að setja ákveðnar grunnreglur og það á að koma með smurninginn í formi fjármagns. Við getum svo deilt um hvort fjármagnið sé nægilega mikið með hinum ýmsu samningum. Ég legg þó áherslu á að þeir nýju samningar sem hafa verið gerðir, þ.e. þeir tveir sitt hvorum megin Eyjafjarðarsvæðisins sem ég nefndi í fyrri tölu minni, fara af stað með helmingi meira fjármagn en áður var til siðs, þ.e. menn voru áður með 60 millj. kr. í þessum samningum, Akureyrarsamningurinn var undantekning og heldur sinni upphaflegu upphæð, 90 millj. kr., hinir byrja með 90 millj. kr. startkapítal. Eins og hv. þingmaður örugglega man var svolítið skæklatog um hugmyndir varðandi vaxtarsamning á Norðvesturlandi vegna þess að ríkisvaldið sá sér ekki fært að koma með nema miklu minni upphæð. Það er í gadda slegið að þeir sem báðu um 90 milljónir fá þær og sama gildir um Norðausturland. Það er alveg fráleitt að með þessum samningum sé með einhverjum hætti verið að loka á klasahugmyndafræðina, þvert á móti er lagt upp með hana. Það verður hins vegar heimamanna að ráða því sjálfir. Áður var það þannig að því var ráðið í ráðuneytinu. Þessir fjórir klasar, heilsuklasi, mennta- og rannsóknarklasi, ferðaþjónustuklasi og matvælaklasi, voru hugmyndir sem klaktar voru í ráðuneytinu. Þær eru góðar fyrir sinn hatt og út úr ýmsum þessum klösum hefur margt gott komið en ég tel að heimamenn eigi að fá að ráða. Það er enginn sem leggst gegn því að menn fylgi þessari hugmyndafræði áfram. Spurningin um kynninguna. Ég fór sjálfur norður og hélt stóran fund þar sem fjöldi manns mætti og öllum sem tengdust fyrri samningnum var boðið 

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur þeim fjölgað mikið sem stunda nám á háskólastigi, háskólum hefur líka fjölgað og þeim námsbrautum sem í boði eru. Þeirri þróun hljóta allir að fagna. Sú spurning vaknar hins vegar hvort áhrifa slíkrar fjölgunar gætir jafnt hjá öllum hópum þjóðfélagsins og hef ég þá öryrkja sérstaklega í huga. Rannsóknir sýna að menntunarstig öryrkja er lægra en gerist og gengur í samfélaginu og virðist munurinn fara vaxandi eftir því sem ofar dregur í skólakerfinu. Þar hefur vitaskuld áhrif að hluti öryrkja hefur skerta námsgetu og er því ólíklegri til að ljúka langskólanámi. Hér er um mikilsvert hagsmunamál öryrkja að ræða. Ljóst er að með meiri menntun eykst svigrúm þessa hóps til að leita sér að vinnu á nýjum vettvangi. Þá má ekki gleyma mikilvægi menntunar til þess að styrkja sjálfsmynd fólks og auka þannig lífsgæði þess. Virðulegi forseti. Í skýrslu Stefáns Ólafssonar, Örorka og velferð á Íslandi, kemur fram að mun stærri hluti öryrkja ætti að geta stundað framhaldsnám og nám á háskólastigi en nú er. Það má því vera ljóst að Íslendingar geta gert mikið átak á þessu sviði landsmönnum öllum til hagsbóta. Í ljósi alls þessa beini ég eftirfarandi spurningum til menntamálaráðherra og vona að sú umræða sem spurningunum fylgir verði til að hreyfa við menntunarmálum öryrkja og leiði til þess að hugað verði frekar að menntun þeirra á háskólastigi. Ég spyr því: 1. Hversu margir nemendur í Háskóla Íslands njóta afsláttar af skrásetningargjöldum sem ætlaður er öryrkjum? 2. Hversu hátt hlutfall er það af heildarnemendafjölda skólans og hvernig skiptist það eftir kynjum? 3. Hvert er hlutfall öryrkja í öðrum menntastofnunum á háskólastigi? 4. Liggur fyrir aðgerðaáætlun á vegum ráðuneytisins um það hvernig fjölga megi öryrkjum í háskólanámi?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Steinunni Árnadóttur fyrir þessa umhugsunarverðu fyrirspurn sem dregur fram nokkuð athyglisverðar upplýsingar og vekur okkur til umhugsunar um að allir njóti jafnra tækifæra til náms. Sem betur fer hefur okkur auðnast, eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á, að fjölga nemendum á öllum skólastigum. Ég held það sé mjög brýnt, og við ræddum það aðeins í gær, að við höldum áfram að reyna að laða fólk að inn í skólakerfið, sérstaklega á framhalds- og háskólastigi. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um hversu margir nemendur í Háskóla Íslands njóti afsláttar af skrásetningargjöldum sem ætlaður er öryrkjum vil ég geta þess að Háskóli Íslands annast innheimtu gjaldsins og ráðstöfun þess í samræmi við lög sem um hann gilda. Samkvæmt upplýsingum frá skólanum eru öryrkjar ekki auðkenndir við skráningu. Þegar háskólaráð samþykkti að lækka skrásetningargjald fyrir öryrkja miðað við 75% örorkumat var leitað eftir áliti Persónuverndar um að sérmerkja þá sem fengju afslátt af skrásetningargjöldum en Persónuvernd heimilaði ekki slíkt utanumhald. Af þeim sökum liggja ekki fyrir upplýsingar um hversu margir öryrkjar sem njóta afsláttar af skráningargjöldum stunda nú nám í Háskóla Íslands. Hins vegar liggja fyrir upplýsingar um nemendur sem njóta sérúrræða hjá skólanum. Háskólaárið 2006–2007 nutu 394 nemendur úrræða í námi og/eða við próftöku. Af þeim 394 stúdentum voru um 70% stúlkur og um 30% piltar. Nemendum sem njóta sértækra úrræða vegna fötlunar eða hömlunar í Háskóla Íslands hefur fjölgað stigvaxandi frá árinu 1995. Þá voru þeir 60 en eru í dag, eins og áður sagði, um 390 og helst það í hendur við hlutfallslega fjölgun nemenda á háskólastigi. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá Háskóla Íslands munu einhverjir nemendur njóta lægra skrásetningargjalds, þeir sem búa við 75% örorku eða hærri. Þar á meðal eru fimm bundnir í hjólastól, tveir eru lögblindir og sex eru mikið heyrnarskertir. Það sama á við um aðra háskóla, slíkar upplýsingar liggja ekki fyrir þar frekar en í Háskóla Íslands út af tilmælum frá Persónuvernd. Ráðuneytið hefur ekki gefið út sérstaka aðgerðaáætlun um hvernig fjölga megi öryrkjum í háskólanámi. Ég tel hins vegar rétt að benda á að um starfrækslu háskóla gilda bæði almenn lög, rammalöggjöf, og sérlög um opinbera háskóla. Að auki eru háskólarnir háðir sérlögum, þar á meðal um málefni fatlaðra. Til þessa hefur verið litið svo á að skólarnir hafi ákveðið sjálfstæði og beri jafnframt ábyrgð samkvæmt því. Eins og ég m.a. undirstrikaði í umræðum á þingi í gær hefur það verið haft að leiðarljósi hjá okkur að efla og auka sjálfstæði háskóla á öllum sviðum enn frekar. Gildandi löggjöf um háskóla gerir ekki sérstakan greinarmun á nemendum eftir heilbrigði og þar á meðal hvort nemandi teljist öryrki. Þrátt fyrir að ekki liggi fyrir sérstök aðgerðaáætlun stjórnvalda um að fjölga öryrkjum í háskólanámi hafa flestir háskólanna til taks sértæk úrræði fyrir fatlaða eða öryrkja sem stunda nám hjá þeim hverju sinni. Í því sambandi hafa háskólar brugðist við og markað sér stefnu, sem ég tel heppilega leið, í þessum málum, sem verður að telja afar mikilvægt. Má þar m.a. vísa til stefnu Háskóla Íslands í málefnum fatlaðra, enn fremur stefnu skólans gegn mismunun, sem m.a. varðar málefni fatlaðra, og stefnu Háskólans á Akureyri, um jafnt aðgengi að námi og störfum við skólann, þar sem m.a. er lýst málefnum nemenda með sérþarfir í námi vegna skerðingar, veikinda eða sértækra námsörðugleika. Ég vil að lokum, herra forseti, upplýsa fyrirspyrjanda um að árið 2007 var sett upp sérstök námsleið í Kennaraháskólanum sem ætluð er fólki með þroskahömlun sem hefur lokið sértækum starfsbrautum í framhaldsskóla. Þessi námsleið er, eins og mér hefur verið greint frá, einstök í sinni röð og er litið sérstaklega til okkar Íslendinga sem fyrirmyndar í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka menntamálaráðherra greinargóð svör. Það er gott að fá að vita hvernig skráningu öryrkja við Háskóla Íslands er háttað, þ.e. að hún sé ekki til staðar. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að vita það upp á alla frekari umræðu. En það er jákvætt að sjá að með þeim leiðum sem við getum mælt virðist vera ákveðin fjölgun fatlaðra nemenda og öryrkja í Háskóla Íslands. Í ljósi þess hversu fáir einstaklingar njóta sérúrræða mundi ég mjög gjarnan vilja sjá unnið enn frekar að því innan menntamálaráðuneytisins að búa til fleiri leiðir eins og námsbrautina í Kennaraháskólanum sem mundi þá gera það að verkum að öryrkjum í háskólanámi mundi fjölga. Eins og ég sagði í upphafi vona ég svo sannarlega að þessi umræða verði til að vekja athygli á málinu og fleyta því áfram þannig að útkoman verði sú að fleiri öryrkjar stundi nám.

Herra forseti. Ég held að það sé kannski lykilatriðið í tengslum við þessa fyrirspurn að vekja athygli á málinu. Síðan komum við enn og aftur að þeim prinsippum sem gilda um háskólana. Við treystum háskólunum til að móta námsleiðir sínar, námsbrautir. Við sjáum t.d. hvernig Kennaraháskólinn hefur gert það og ég held að það sé prinsipp sem við eigum að halda í. Engu að síður er mjög mikilvægt að ákveðin skilaboð verði send til háskólasamfélagsins, eins og við gerum í dag með umræðum um fyrirspurnina. Það er mjög mikilvægt að draga það fram að háskólarnir eiga eins og allir aðrir skólar, öll skólastig, að vera vera fyrir alla. Það er ánægjulegt að vita til þess að háskólarnir sjálfir taki það upp hjá sjálfum sér að reyna að opna skólana sem mest fyrir alla sem eru í samfélaginu, öryrkja sem aðra.