Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Guðrún Agnarsdóttir) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um grunnskóla, nr. 63/1974, með síðari breytingum, sem er 154. mál þessa þings á þskj. 165. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir, Guðmundur H. Garðarsson, Jón Helgason, Karl Steinar Guðnason, Karvel Pálmason, Margrét Frímannsdóttir, Ólöf Hildur Jónsdóttir, Salome Þorkelsdóttir og Valgerður Sverrisdóttir. Það fer vel á því að halda áfram þeim ágætu umræðum um skólamál sem hér fóru fram í deildinni í gær. Þetta frv. er einmitt í anda þeirrar valddreifingar í menntamálum sem hæstv. menntmrh. lýsti sig hlynntan og boðaði reyndar í umræðunum í gær. Grunnskólalögin voru til mikilla bóta á þeim tíma sem þau voru sett og mörkuðu sannarlega tímamót í mótun skólastefnu. Þótt andi þeirra sé vissulega enn í fullu gildi gera breyttir tímar samt kröfu um ýmsar lagfæringar á skipulagi grunnskólans. Í máli hæstv. ráðherra í gær kom einmitt fram hve mikil fólksfjölgun hefur orðið á höfuðborgarsvæðinu frá því að grunnskólalögin voru sett. Það er ekki síst vegna aðflutnings fólks utan af landi í leit að atvinnu, menntun og þjónustu. Svipað má segja um aðra þéttbýlisstaði. Þar hefur einnig fjölgað íbúum. Í kjölfarið fylgir nauðsyn á því að breyta skipulagi í samræmi við þarfir fólksins. Í þeim vinnuhópi, sem hv. 6. þm. Reykn. veitti forstöðu á árunum 1983--1985 og fjallaði aðallega um tengsl fjölskyldu og skóla, var lögð megináhersla á mikilvægi þessara tengsla og bent á ýmsar leiðir til að auka þau. Ein af tillögum vinnuhópsins var einmitt að koma á fót skólaráðum til ráðuneytis skólastjórnum þar sem foreldrar ættu aðild en frv. þess efnis er einmitt flutt af hv. þm. Salome Þorkelsdóttur ásamt þingmönnum annarra flokka á þskj. 31. Segja má að þetta frv. sé í raun samstiga frv. hv. 6. þm. Reykn. og nánari útfærsla á þeim hugmyndum sem komu fram í vinnuhópnum sem áður var getið um. Tilgangur þessa frv. er fyrst og fremst að færa yfirstjórn skólamála, í þessu tilviki starf skólanefndar, nær vettvangi, auka lýðræði og áhrif íbúa skólahverfis á stjórn skóla og auðvelda þannig samstarf einstakra skóla og skólanefnda og gera það markvissara en nú er. Það er álit flm. að með þessum hætti aukist líkur á því að málefni einstakra skóla fái betri umfjöllun og afgreiðslu fyrr en nú er og einnig að íbúar einstakra íbúðahverfa geti haft aukin áhrif á þróun skólamála í sínu nánasta umhverfi. Enn fremur er brýnt að aðilum máls verði gert auðveldara að bregðast sameiginlega við einstökum þáttum skólastarfs en jafnframt hafa aukin áhrif á velfarnað og þróun skólastarfs almennt í fræðsluumdæmi Reykjavíkur. Þótt ekki séu allir á eitt sáttir um stefnu í skólamálum hljóta þó flestir að vera sammála um að mikilvægt sé að farsælt samstarf takist með foreldrum og skólamönnum. Áhugi foreldra og aðhlynning að skólastarfi eru afar mikilvæg og geta skipt sköpum um gengi barna og ungmenna í námi og starfi. Ef fjarlægðin milli foreldra og annarra velunnara nemenda og yfirstjórnar skólamála í skólahverfi er of mikil minnka möguleikar á samstarfi þessara aðila. Yfirsýn skólayfirvalda yfir hinn eiginlega starfsvettvang verður einnig minni eftir því sem fjöldi nemenda er meiri og skólahverfið er stærra. Í þessu frv. eru lagðar til breytingar á almennum ákvæðum nokkurra greina grunnskólalaga en við blasir að það mun, ef að lögum verður, fyrst um sinn aðeins hafa áhrif á skipan skólamála í Reykjavík. Ég vil þá víkja að greinum frv. og lesa 1. gr., með leyfi forseta, en hún er svohljóðandi: ,,1.--3. mgr. 16. gr. laganna orðast svo: Skólahverfi er sú eining er stendur að einum grunnskóla, annaðhvort skóla í heild eða hluta hans. Sveitarfélag sem rekur tvo eða fleiri grunnskóla innan marka sinna telst þó eitt skólahverfi séu íbúar færri en 20 þúsund. Sveitarfélögum með fleiri en 20 þúsund íbúa skal skipta niður í fleiri en eitt skólahverfi. Eitt sveitarfélag eða fleiri eða hlutar sveitarfélaga geta myndað skólahverfi. Það er skólahverfi: a. Þar sem sveitarfélag með færri en 20 þúsund íbúa rekur grunnskóla eða hluta hans án samvinnu við önnur sveitarfélög. b. Þar sem hluti sveitarfélags með fleiri en 20 þúsund íbúa rekur tvo eða fleiri grunnskóla. c. Þar sem fleiri sveitarfélög en eitt reka grunnskóla eða hluta grunnskóla í félagi með fullri eða misjafnri þátttöku árganga. Sama sveitarfélag getur átt aðild að fleiri en einu skólahverfi sem hér segir: 1. ef íbúar eru fleiri en 20 þúsund, 2. ef það skiptist landfræðilega milli a.m.k. tveggja skólahverfa, 3. ef árgangar þess á grunnskólastigi sækja ekki allir sama skólann en eiga skólasókn til tveggja eða fleiri skólahverfa.`` Um þessa grein er það að segja að hér er sú breyting lögð til að skylt er að skipta sveitarfélögum með fleiri en 20 þúsund íbúa niður í fleiri en eitt skólahverfi. Að öðru leyti er greinin óbreytt. Ekkert sveitarfélag annað en Reykjavík hefur nú fleiri en 20 þúsund íbúa. Því kemur breytingin til að byrja með einungis til með að varða Reykjavík. Reykjavík er nú eitt skólahverfi með eina skólanefnd. Fræðsluráð Reykjavíkur á samkvæmt gildandi lögum jafnframt að fara með hlutverk skólanefndar. Þetta fyrirkomulag má rekja aftur til laga um fræðslu barna, nr. 34/1946, en með þeim lögum voru fræðsluráðin sett á stofn. Í 26. gr. þeirra laga er eftirfarandi ákvæði: ,,Í kaupstöðum er heimilt að fela fræðsluráði störf skólanefndar ef fræðslumálastjórn mælir svo fyrir og hlutaðeigandi bæjarstjórn samþykkir.`` Ljóst er að þetta fyrirkomulag gat gilt á þeim tíma sem lög þessi voru sett þegar Reykjavík var kaupstaður með innan við tíu skóla. Nú skipta skólarnir þar tugum og nemendur í grunnskóla voru í október sl. 14.221. Löngu er því tímabært að breyta því fyrirkomulagi sem gilt hefur um skólahverfið Reykjavík í 42 ár. Ég vil svo lesa 2. grein frv., með leyfi forseta, en hún er svohljóðandi: ,,1. og 2. mgr. 17. gr. laganna orðast svo: Í sérhverju skólahverfi skal vera skólanefnd sem fer með málefni grunnskóla eftir því sem lög þessi og reglugerðir nánar ákveða. Skólanefnd skal kosin til fjögurra ára í senn af hlutaðeigandi sveitarstjórn (sveitarstjórnum). Í Reykjavík skulu fulltrúar í skólanefnd vera kosnir úr hópi íbúa í viðkomandi skólahverfi. Í sveitarfélagi með fleiri en 20 þúsund íbúa, þar sem grunnskólar eru tveir eða fleiri, fara fleiri en ein skólanefnd með málefni þeirra. Við það skal miðað að eigi séu til jafnaðar fleiri en 15 þúsund íbúar að baki hverrar skólanefndar. Í fámennari sveitarfélögum, þar sem grunnskólar eru tveir eða fleiri, fer ein skólanefnd með málefni þeirra. Skólanefnd sér um skiptingu nemenda milli þeirra og samræmir rekstur þeirra eftir því sem hún telur haganlegt.`` Samkvæmt þessari grein er gert ráð fyrir þeirri breytingu að við kosningu í skólanefndir í Reykjavík skuli skólanefndarmenn kosnir úr hópi íbúa viðkomandi skólahverfis. Ákvæðið varðar einungis Reykjavík. Það skýrir sig sjálft þar sem breytingarnar varða fyrst og fremst það skólahverfi, a.m.k. til að byrja með. Í skólahverfum úti á landi kemur það af sjálfu sér að íbúar á staðnum veljist í skólanefnd. Í greininni er sett fram viðmiðunartala varðandi fjölda íbúa að baki hverri skólanefnd í Reykjavík. Talan 15 þúsund er sett fram sem æskileg viðmiðun um hámark íbúa. Ég les þá 3. grein, með leyfi forseta, en hún er svohljóðandi: ,,7. og 8. mgr. 18. gr. laganna orðast svo: Í skólanefndum í Reykjavík skulu kennarafulltrúar vera tveir og einn fulltrúi foreldra í skólahverfinu með málfrelsi og tillögurétti. Skólastjórar skólahverfisins og yfirkennarar í forföllum þeirra eiga rétt á setu á skólanefndarfundum og hafa þar málfrelsi og tillögurétt.`` Flm. þykir ástæða til að setja inn í 18. gr. laganna ákvæði um setu fulltrúa foreldra úr skólahverfinu í skólanefnd. Þetta nýmæli er löngu tímabært. Áhrif foreldra á skólastarf þurfa að aukast. Verði frv. þetta að lögum geta foreldrar haft bein og aukin áhrif á yfirstjórn skólahverfis síns. Að lokum vil ég lesa 4. gr., með leyfi forseta: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi og koma til framkvæmda að loknum næstu almennu sveitarstjórnarkosningum árið 1990.`` Það er reyndar ljóst að um töluverðar breytingar verður að ræða í Reykjavíkurumdæmi sem þarf að undirbúa vandlega og fjalla um af vandvirkni af þar til bærum aðilum. Einnig munu breytingarnar hafa í för með sér einhvern kostnaðarauka. Ekki er áformað að þær komi til framkvæmda fyrr en við næstu sveitarstjórnarkosningar árið 1990. Þannig ætti að gefast góður tími til að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að mæta breytingunum. Flm. hafa við samningu frv. einkum haft þann vanda Reykvíkinga í huga að Reykjavík er eitt skólahverfi skv. grunnskólalögum. Þeir telja þó að sami vandi geti birst í öðrum byggðarlögum og kunni jafnvel þegar að hafa gert það. Því eru þeir fúsir að lækka viðmiðunartöluna 20 þúsund, sem nefnd er í 1. og 2. gr. frv., t.d. í 10 þúsund ef aðrir þingmenn telja það til bóta. Vandinn sem hér um ræðir felst í núgildandi ákvæði grunnskólalaga (16. gr.) sem heimilar ekki að einu sveitarfélagi sé skipt í fleiri en eitt skólahverfi. Þessi skipan í Reykjavík hefur m.a. leitt til þess að samskipti milli skóla og skólayfirvalda verða afar þung í vöfum. Fræðsluráð, sem lögum samkvæmt er jafnframt skólanefnd skólahverfisins í Reykjavík, hefur átt æ erfiðara með að fá innsýn í starfsemi einstakra skóla. Það liggur í hlutarins eðli að eftir því sem skólum fjölgar í skólahverfi verður erfiðara að hafa yfirsýn yfir vanda einstakra skóla og að halda jafnt nánu samstarfi við skólana og aðstandendur nemendanna. Fundir með skólastjórum skólahverfisins vilja fá á sig ráðstefnusvip og eru þess vegna næsta sjaldan haldnir. Hætta er á að fræðsluyfirvöld fjarlægist þannig smám saman hið daglega skólastarf. Erfitt hefur verið fyrir íbúa Reykjavíkur að hafa bein tengsl við skólastarfið í borginni á seinni árum, enda eru grunnskólar í Reykjavík um 30 talsins ef allt er talið. Nú er því svo komið að mörgum foreldrum finnst þeir harla lítið vita um skólastarf almennt í borginni og enn minni áhrif hafa á stefnu og framkvæmd skólahalds í skólahverfinu. Miðað við þær upplýsingar, sem til eru um fjölda nemenda, aðstandendur þeirra og fjölda skóla, liggur í augum uppi að breytingarnar eru nauðsynlegar og löngu tímabærar. Reykjavík hefur að ýmsu leyti goldið stærðar sinnar gagnvart löggjafanum og kemur það m.a. fram í grunnskólalögum, svo ágæt sem þau annars eru að flestu leyti. Reykjavík er langfjölmennasta fræðsluumdæmi landsins með 93.425 íbúa (desember 1987) og 14.221 nemanda í 29 grunnskólum (október 1988). Margir þessara skóla eru mjög fjölmennir. Seljaskóli og Hólabrekkuskóli eru þeirra fjölmennastir með 1426 og 1015 nemendur og innan við tíu skólar eru með færri en 300 nemendur. Eigi að síður telst Reykjavík eitt skólahverfi, en eins og áður hefur komið fram fer fræðsluráð með hlutverk skólanefndar í Reykjavík. Til samanburðar er fámennasta fræðsluumdæmið, Vestfirðir, með 1802 nemendur og Norðurland eystra, sem er fjölmennast utan höfuðborgarsvæðisins, með 4736 nemendur. Í þessum umdæmum hefur yfirleitt hver skóli sína skólanefnd ef Akureyri er undanskilin. Á Norðurlandi eystra eru 28 skólanefndir utan Akureyrar en þar er sami háttur á og í Reykjavík, þ.e. ein skólanefnd. Sama fyrirkomulag er einnig í Kópavogi, sem hefur 15.037 íbúa, og Hafnarfirði, sem hafði 13.780 íbúa (desember 1987). Með fyrrgreindum upplýsingum er þó ekki nema hálf sagan sögð. Íbúum Reykjavíkur hefur fjölgað mikið á undanförnum árum og borgin hefur þanist út yfir mjög stórt svæði. Þannig eru nú þrjú íbúðahverfi í byggingu í Grafarvogi og ráðgerð eru þrjú íbúðahverfi í Borgarholti. Í heild verður 17 til 20 þúsund manna byggð í nýju íbúðahverfunum í Grafarvogi og Borgarholti. Það er því augljóslega löngu orðið úrelt fyrirkomulag og getur ekki með nokkrum sanni talist fullnægjandi lengur að ætla Reykjavík að vera áfram eitt skólahverfi með einni skólanefnd. Auk áðurgreindra atriða eru fleiri sem þarf að huga að og vega þungt varðandi breytingar í Reykjavík. Þar er átt við reiknireglur um heildarstundafjölda, áætlanagerð og uppgjörsreglur varðandi rekstrarkostnað í skóla í skólahverfinu samkvæmt reglugerð um rekstrarkostnað grunnskóla, nr. 213/1975. Nemendafjöldi í bekk er reiknaður út á grundvelli alls skólahverfisins og er miðað við ákvæði 46. gr. laganna um meðaltals- og hámarksfjölda nemenda í einstakri bekkjardeild. Þetta leiðir m.a. til þess að hlutfall nemenda á hvern kennara verður ætíð í hámarki í Reykjavík þó að meðaltal nemenda í bekkjardeildum borgarinnar í heild sé lágt og reyndar lægra en lög segja til um. Af sömu ástæðum er mismunur milli einstakra skóla varðandi fjölda nemenda í bekkjardeildum einnig töluverður í Reykjavík. Víða í hinum dreifðari byggðum landsins er þetta leyst með því að tveimur eða fleiri árgöngum er kennt saman. Annað sem einnig þarf að taka tillit til varðar reglur um endurskoðun áætlana fyrir rekstrarkostnað skóla, en í reglugerð um rekstrarkostnað grunnskóla segir í 7. gr., með leyfi forseta: ,,Í síðasta lagi þrem vikum áður en kennsla hefst að hausti skal skólastjóri og skólanefnd endurskoða áður gerða áætlun um rekstrarkostnað skóla og áætlaða kostnaðarskiptingu milli sveitarfélaga og ríkis.`` Þessi endurskoðun og aðgerðir sem krafist er samkvæmt reglugerðinni eru ekki unnar með þessum hætti í Reykjavík enda illframkvæmanlegar við núverandi aðstæður að mati flm. Frv. gerir ráð fyrir að Reykjavík verði skipt niður í 6--8 skólahverfi eftir nánari ákvörðun menntmrn., sbr. 16. gr. laganna. Skólanefnd skal kosin til fjögurra ára í senn. Í Reykjavík skal hún kosin úr hópi íbúa viðkomandi skólahverfis. Hér eru einungis gerðar tillögur um breytingar varðandi Reykjavík, en eins og áður segir eru flm. tilbúnir að ræða sams konar breytingar fyrir önnur skólahverfi ef um það koma ábendingar. Gert er ráð fyrir að skólanefndir þær sem stofnaðar verða samkvæmt frv. þessu fái sömu stöðu og skólanefndir í öðrum fræðsluumdæmum hafa nú samkvæmt lögum. Ég vil svo, herra forseti, mælast til þess að að lokinni umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þetta þmfrv. sem hér er flutt og mælt var fyrir hér af hv. 6. þm. Reykv. Ég sé að um það er víðtæk samstaða hér í hv. deild og ég fagna því, enda er það í góðu samræmi við þá umræðu sem fram fór um skólamál hér í deildinni í gær, og heiti á deildina og menntmn. að reyna það sem unnt er til þess að hraða niðurstöðu þessa máls.

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Eftir 2. umr. bárust allshn. tvær umsóknir um ríkisborgararétt sem virðast að öllu uppfylla þau skilyrði sem Alþingi hefur sett um veitingu ríkisborgararéttar. Þar er um að ræða tvær systur eins þess sem er nú inni í frv. og varð allshn. sammála um að leggja til að þessum tveimur aðilum yrði bætt við inn í 1. gr. frv. Þess vegna leyfi ég mér að flytja hér skriflega brtt. frá allshn. við 1. gr. frv. á þá leið að við greinina bætist í stafrófsröð: a. Gallagher, Elísabet, barn í Keflavík, f. 12. maí 1975 í Reykjavík. b. Gallagher, Kristín Valgerður, barn í Keflavík, f. 12. september 1978 í Reykjavík.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 65/1982, um skattskyldu innlánsstofnana. Eins og fram hefur komið er þetta eitt af svokölluðum tekjuöflunarfrv. sem hæstv. ríkisstjórn er að flytja þessa dagana hér á Alþingi. Ég vona hins vegar að um þetta frv. geti náðst breiðari samstaða en um sum önnur, m.a. vegna þess að í þessu frv. er gerð tillaga um það að fjárfestingarlánasjóðir og veðdeildir bankastofnana verði meðhöndlaðir á svipaðan hátt og bankastofnanir og aðrar fjármálastofnanir. Þessum stofnunum verði þannig gert skylt að greiða tekju- og eignarskatt til ríkissjóðs og er á þann hátt farið inn á sömu braut og gert var með viðskiptabankana fyrir nokkrum árum síðan þegar þeir voru undanþegnir tekju- og eignarsköttum, en síðan skyldaðir til þess að greiða tekju- og eignarskatta á sama hátt og önnur fyrirtæki í landinu. Það er rétt að minna á það að í aðdraganda þeirrar lagasetningar voru nokkuð skiptar skoðanir um það hvort bankarnir ættu að greiða tekju- og eignarskatt líkt og önnur fyrirtæki í landinu, en nú þegar litið er til baka er ljóst að það er samdóma álit allra að það sé fullkomlega eðlilegt að bankarnir falli undir tekju- og eignarskattslögin líkt og önnur fyrirtæki. Ef eitthvað er, þá er helst að heyra kröfur um að þeir greiði meira en ýmsir aðrir. Með þessu frv. sem hér er lagt fram er verið að samræma skattlagningu allra fjármálastofnana í landinu. Ég vænti þess að hv. Alþingi sé sammála okkur um það að það sé óeðlilegt að ekki sé samræmi í tekju- og eignarskatti milli mjög skyldra aðila. Í reynd er okkar peningakerfi þannig upp byggt að allur meginþorri þessara fjárfestingarlánasjóða og veðdeilda eru mjög hliðstæð bönkunum og í sumum tilvikum eins konar armur eða hliðarstofnanir út frá viðskiptabönkunum. Með þeim umfangsmiklu breytingum sem orðið hafa á undanförnum árum á peningamarkaði hefur þessi skattalega mismunun sem hér hefur ríkt í vaxandi mæli haft áhrif á samkeppnisstöðu einstakra fjármálastofnana. Til þess að gefa hugmynd um heildarstærðir í þessu efni má nefna að heildarhagnaður fjárfestingarlánasjóða og veðdeilda banka árið 1987 er talinn hafa verið um 1 milljarður kr. Eigið fé þessara sömu stofnana var þá talið hafa verið um 7 milljarðar kr. og heildareignir um 55 milljarðar kr. Þetta eru engar smáupphæðir á mælikvarða íslensks atvinnulífs og efnahagslífs. Hér er lagt til að þessi umfangsmikla fjármálastarfsemi sitji við sama borð í tekju- og eignarskattsálagningu eins og annar rekstur í landinu. Mismunandi skattaleg meðferð innlánsstofnana elur á óhagræði af ýmsu tagi og skapar möguleika á því, og vil ég sérstaklega vekja athygli hv. Alþingis á því, að hagnaðurinn sé látinn koma fram í þeim hluta starfseminnar sem er skattfrjáls. Ég vakti athygli á því áðan að peningakerfið í okkar landi er þannig uppbyggt að veðdeildirnar og fjárfestingarlánasjóðirnir eru mörg mjög nátengd viðskiptabönkunum, í sumum tilfellum eins konar armur þeirrar starfsemi og með því að hafa mismunandi skattameðferð er opnað á það að hægt sé að flytja verulegt fjármagn inn í þann hluta starfseminnar sem ekki greiðir tekju- og eignarskatt. Með þessu frv. er lokað á það og lagður grundvöllurinn að því að fullkomið samræmi ríki þarna á milli. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að hafa í huga að íslenskar peningastofnanir hafa haft töluverða möguleika til að skammta sér hagnað og rekstrarkostnað, m.a. vegna skorts á aðhaldi sem ríkt hefur á þessum þætti og er ég þá bæði að tala um skort á aðhaldi út frá markaðssjónarmiðum og markaðssamkeppni og eins frá hinu opinbera. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, sem ég gerði reyndar við umræður um lánsfjárlög á sínum tíma í þessari hv. deild, að það er nú orðin almennt viðurkennd skoðun æ fleiri hagfræðinga, viðskiptafræðinga og sérfræðinga í peningamálum að íslenska bankakerfið starfi á fákeppnismarkaði en ekki fullum samkeppnismarkaði. Og þeir sem þekkja til lögmála hagfræðinnar vita það að það gilda allt önnur lögmál um starfsemi, rekstur og annað, fyrirtækja sem eru bundin við fákeppnismarkað en þeirra sem eru á almennum, frjálsum samkeppnismarkaði. E.t.v. hafa mörg mistök verið gerð í stjórn peningamála hér á Íslandi á undanförnum árum og ýmislegar aðrar rangar ákvarðanir verið teknar vegna þess að menn hafa haldið að kenningarnar um frjálsa samkeppni á peningamarkaði giltu um okkar litla peningakerfi. Nú er aftur á móti mjög vaxandi sá skilningur sérfræðinga að ganga verði út frá því að hér sé um fákeppnismarkað að ræða og beita þá þeim niðurstöðum og þeim greiningum sem innan hagfræðinnar, viðskiptafræðinnar og peningafræðanna almennt eiga við um fákeppnismarkað en ekki frjálsan samkeppnismarkað. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli hv. deildar á því að nýlega hafa verið birtar tölur sem sýna bæði óhagkvæmni íslenska bankakerfisins í samanburði við það sem gerist erlendis og þá útþenslu sem átt hefur sér stað í þessu kerfi á undanförnum árum og áratugum. Ég hef látið gera athuganir í þessu efni og niðurstöður þeirra eru mjög fróðlegar. Þær sýna t.d. að rekstrarkostnaður banka og sparisjóða í hlutfalli við niðurstöðu efnahagsreiknings hefur verið um 4,7% hér á Íslandi, en er yfirleitt um 1--3% í nágrannalöndum okkar. Ef tækist að lækka þetta hlutfall niður í efra markið sem tíðkast í nágrannalöndum okkar, þ.e. 3%, væri hægt að spara hvorki meira né minna en 2 milljarða í rekstri íslenska bankakerfisins. Það er ótrúlega há upphæð. Hún er svipuð og það tap sem orðið hefur í grundvallaratvinnuvegi landsmanna á þessu ári og er mörgum tilefni til umræðna um víðtækar ráðstafanir í efnahagsmálum. Einnig varpar það ljósi á þetta vandamál að rekstrarkostnaður íslenska bankakerfisins var um 1,7% af landsframleiðslu árið 1973, en 2,2% árið 1979 og 3,5% 1986, eða á rúmum áratug hefur rekstrarkostnaðurinn sem hlutfall af landsframleiðslu vaxið úr 1,7% í 3,5%. Frekara ljósi á þessa þróun varpa þær tölur að starfsmannafjöldi í bankakerfinu óx um 140% á tímabilinu 1973--1987, en á sama tíma jukust innlánin að raungildi aðeins um 90%. Ég er sannfærður um það að ein af ástæðum þeirrar þróunar sem ég hef rakið er að fjárfestingarlánasjóðir, bankakerfi og veðdeildir hafa ekki verið skyldaðar til þess að verja hluta af sínum hagnaði til greiðslu á tekju- og eignarsköttum líkt og önnur fyrirtæki í landinu og hafa þess vegna haft meira svigrúm til þenslu en atvinnureksturinn almennt. Virðulegi forseti. Sem dæmi um sjóði og veðdeildir sem verða skattskyldar samkvæmt þessu frv. má nefna Framkvæmdasjóð Íslands, Fiskveiðasjóð, Iðnlánasjóð, Orkusjóð, Stofnlánadeild landbúnaðarins og fleiri. Aftur á móti er rétt að vekja athygli á því að frv. hefur ekki áhrif á gildandi lagaákvæði um skattfrelsi lífeyrissjóða, opinberra tryggingar- og jöfnunarsjóða, Lánasjóðs ísl. námsmanna og annarra slíkra sjóða sem reistir hafa verið á félagslegum grundvelli. Einnig er lagt til að Byggðasjóður og Ríkisábyrgðasjóður og byggingarsjóðir ríkisins verði undanþegnir þessum ákvæðum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði í framhaldi af þessari umræðu vísað til hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er kannski eitt af því fáa sem ég get tekið undir með hæstv. fjmrh. hvað varðar skattheimtu- og tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar því að ég er nú þeirrar skoðunar að sjálfsagt og eðlilegt sé að allar banka- og innlánsstofnanir lúti sömu skattalegum skyldum og lögmálum og önnur fyrirtæki í landinu. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar. Þess vegna geri ég í sjálfu sér ekki neinar stórvægar athugasemdir við það að ýmsir sjóðir, fjárfestingarsjóðir og aðrar peningastofnanir sem áður hafa verið undanþegnar skattskyldu bætist nú við því að ég held að það sé alveg hárrétt sem kom hér fram áðan hjá hæstv. ráðherra að skattskylda viðskiptabankanna hefur gefið góða raun. Hins vegar er hér kærkomið tækifæri að ræða almennt um bankakerfið og peningakerfi landsmanna. Það er og hefur verið mjög gagnrýnt að undanförnu og hafa menn vakið athygli á ýmsum atriðum, m.a. hvað rekstrarkostnaður þess er geigvænlegur eins og kom vel fram í ræðu hæstv. ráðherrans áðan. Það er t.d. eitt atriði sem ég hef velt mikið fyrir mér. Eftir að gírógreiðslur komu til sögunnar hafa umsvif bankanna aukist verulega og ég hef grun um að aukningu starfsmannahalds í bönkunum megi að nokkru leyti rekja til þess að greiðsla gegnum gíróreikninga hófst hér fyrir allmörgum árum. Ég hef tekið eftir því að á hinum Norðurlöndunum er mun algengara að þessar greiðslur fari í gegnum pósthús frekar en bankana og kann að vera skýring fólgin í þessu á því að mikil aukning hefur orðið á starfsmannahaldi bankanna, að þeir hafa orðið að taka við þessari þjónustu sem í nágrannalöndunum virðist fara fram í gegnum pósthúsin. Hér hafa því kannski bankarnir einhverja afsökun fyrir þeirri gífurlegu starfsmannaaukningu sem hefur orðið hjá bönkum og sparisjóðum án þess að ég í sjálfu sér sé að mæla henni bót. Það kom fram áðan að íslenska bankakerfið er rekið á fákeppnismarkaði. Ég hef ekki heyrt þetta orð áður en þykir það næsta gott. Hvers vegna leyfum við þá ekki einfaldlega starfsemi erlendra banka hér til þess að veita íslensku bönkunum aðhald og samkeppni? Ég hef aldrei séð neitt athugavert við það þó að hér störfuðu erlendir bankar ef þeir yrðu að starfa undir sömu lögum og hefðu sömu skyldur og íslenskir bankar og önnur fyrirtæki. Það kann vel að vera að það mundi hrista upp í fjármálaheiminum og verða kannski til þess að gera peningakerfi landsins miklu heilbrigðara en verið hefur. Það er nefnilega, eins og ég hef vakið athygli á oft áður, mjög óheilbrigt fyrirkomulag sem við höfum í okkar peningamálum, að ríkið sér um allar erlendar lántökur, að mestu leyti a.m.k., og síðan er þetta erlenda lánsfé endurlánað til landsmanna á hinn furðulegasta hátt. Oft er þar um mjög mikla mismunun að ræða svo að maður tali nú ekki um þá ósvinnu þegar verið er að lána erlent lánsfé út á miklu dýrari kjörum en það er fengið. Þess vegna held ég að það væri miklu heilbrigðara að leyfa hér einfaldlega starfsemi erlendra banka og lofa þeim að koma á þeirri samkeppni sem er nauðsynleg til þess að íslenska bankakerfið takist á við að taka þátt í eðlilegri peningastarfsemi. Það er athyglisvert þegar litið er til minni landa í Evrópu að flest þeirra hafa haslað sér völl á sviði alþjóðlegra peningaviðskipta og einmitt lagt á það ríka áherslu að laða til sín alþjóðleg peningaviskipti. Við Íslendingar höfum hins vegar alla tíð litið á okkur eins og við værum eitthvert milljónaþjóðfélag sem þyrftum ekki á slíku að halda og ættum að einangra okkur af eins og var áður tilhneiging til, sérstaklega hjá Norðurlöndunum, að einangra sig frá hinu alþjóðlega peningakerfi og meina erlendum bönkum starfsemi í viðkomandi löndum. Á meðan hin Norðurlöndin hafa nú hvert af öðru farið inn á þá braut að opna þetta og reyna að aðlagast hinu alþjóðlega peningakerfi höfum við næsta lítið gert í þeim efnum og virðumst halda áfram á þeirri einangrunarbraut sem við höfum verið á. Það hefur oft verið bent á að það er margt sem gæti mælt með því að Ísland væri og gæti orðið miðstöð alþjóðlegra peningaviðskipta. Lega landsins býður upp á þetta. Við erum hér í alfaraleið milli t.d. Vesturheims og Evrópu og það er allt sem bendir til þess að hér væri mjög auðvelt að koma upp alþjóðlegri miðstöð peningaviðskipta og verslunarviðskipta. Það gæti vel verið að þar væri leiðin til þess að gera atvinnulífið fjölbreyttara og koma því um kring að við þurfum ekki eingöngu að treysta á sjávarútveg og aðrar undirstöðuatvinnugreinar. Því miður eru þær reknar með þeim hætti að þar eru miklar sveiflur og ýmist er hér allt í kalda koli, þjóðin rambar á barmi gjaldþrots, eins og hæstv. forsrh. orðar það, eða við erum á einhverjum miklum toppi þannig að allir eru hér á miklu eyðslu- og fjárfestingarfylliríi og vakna síðan upp við vondan draum nokkrum missirum síðar að við erum komnir niður í öldudalinn aftur. Þess vegna hef ég alla tíð verið þeirrar skoðunar að við eigum að athuga það og a.m.k. gera tilraun með það að leyfa erlendum bönkum að starfa hér þó að við stígum ekki stórt skref í einu. Við getum t.d. byrjað með því að leyfa erlendum bönkum að opna hér umboðsskrifstofur. Ég geri ráð fyrir því að þeir mundu þá fyrst og fremst sinna fyrirtækjum og stærri aðilum en síðan kæmi vel til greina að fara lengra og leyfa einfaldlega erlendum bönkum að opna hér útibú. Þetta er til athugunar og umhugsunar. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessa umræðu hvað frv. varðar, en ítreka það sem ég sagði í upphafi að þetta er kannski eitt af þeim fáu tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar sem ég geri engar sérstakar athugasemdir við. Hins vegar langar mig til að spyrja, mér finnst það ekki koma nægilega skýrt fram í grg. með frv., hvaða röksemdir eru fyrir því að undanskilja Ríkisábyrgðasjóð, Byggðasjóð og byggingarsjóði ríkisins undan þessari skattskyldu? Nú kunna að vera gild rök fyrir því, en það væri þá rétt að fá þau fram því að það er nánast ekkert um þetta fjallað í grg. með frv., aðeins sagt að þetta sé tæmandi talning á þeim aðilum sem verða undanskildir skattskyldunni og mundi ég óska eftir að fá svör við þessu á eftir.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Við upphaf þessarar umræðu hafði formaður Sjálfstfl. tjáð mér að hæstv. fjmrh. hefði gjarnan viljað stuðla að því að þetta mál kæmist til nefndar án mikilla umræðna. Ég hafði þess vegna ekki gert ráð fyrir að tala mikið eða lengi. Við gátum vel fallist á það, hefðum meira að segja getað gert það í gær, en nú hefur hæstv. ráðherra hins vegar upphafið einhvers konar allsherjar umræður um skort á aðhaldi í peningamálum, fákeppnismarkað, peningafræði og alla þessi speki sem við fáum stundum að heyra frá þessum sömu hámenntuðu ráðherrum. Það gefur manni auðvitað tilefni til þess að fara eitthvað út í þá sálma alla saman. Að vísu væri þá æskilegast að hafa kollega hæstv. fjmrh., hæstv. viðskrh., viðstaddan. Hann mun nú vera í Nd. og ef maður þyrfti sérstaklega að ávarpa hann mundi ég kannski biðja um að hann yrði hingað til kvaddur. Hæstv. ráðherra sagði að meginmarkmið frv. væri að jafna stöðu lánastofnana og sjálfsagt er eitthvað til í því að það sé eitt af markmiðunum, en hann viðurkenndi þó í upphafi málsins að fyrst og fremst væri hér um fjáröflunarfrv. að ræða. Þetta er auðvitað eitt af skattafrv. Það er leitað að sköttum hvar sem er. Það er nú lítið orðið eftir óskattlagt nema þá kannski andrúmsloftið, þannig að eðlilegt er náttúrlega að leita á fjármagnsmarkaðina og reyna að ná þar í einhver hundruð milljóna. Það er kannski ástæða til þess strax nú að óska eftir því við hæstv. ráðherra að hann láti okkur í hv. fjh.- og viðskn. fá þó að ekki væru nema lauslegar áætlanir um upphæð þess skatts sem ráðherra óskar með flutningi þessa frv. að á verði lagður. Hann segir að mikil óstjórn sé í íslenska bankakerfinu og kostnaður þar allt of mikill. Hann þarf ekkert að segja mér um það. Ég flutti hér ásamt fleiri mönnum strax árið 1977 einmitt þáltill. um það að reynt yrði að auka sparnað í íslenska fjármálakerfinu og er þess vegna fullmeðvitaður um það að þar má mikið um bæta. Það er hins vegar ekki vegna skorts á aðhaldi. Það er nú eitthvað annað. Hæstv. ráðherra segir að vandi sjávarútvegsins nú, ef ég hef skilið hann rétt, þ.e. tapið, sé eitthvað svipaður eins og gróðinn eða umframkostnaður íslenska bankakerfisins, þ.e. tveir milljarðar. Vel má vera að það megi lækka kostnað íslenska bankakerfisins um 2 milljarða, ég skal ekki draga það í efa, en að vandi íslenska sjávarútvegsins, frystihúsanna t.d. og atvinnuveganna yfirleitt, sé eitthvað á þessari breiddargráðu, það er náttúrlega algjörlega út í bláinn. Það vita allir menn, ekki bara þeir sem við atvinnurekstur fást, heldur líka fólkið í landinu. Þennan vanda atvinnuveganna á nú að auka, að sjálfsögðu með því að ríki heimti enn meira í sinn hlut en nokkru sinni áður í sögunni. Mér telst svo til að þeir skattar sem nú er talað um að leggja á þjóðina og þar með auðvitað atvinnuvegina, vegna þess að féð sem þjóðin greiðir kemur hvergi annars staðar frá en frá atvinnuvegunum. Það er að vísu rétt að um það bil þriðjungur af launatekjum í þjóðfélaginu er á vegum ríkis og sveitarfélaga, en 2 / 3 allra launagreiðslna og útgjalda eru frá atvinnuvegunum þrátt fyrir allt. Ríkið hefur þann háttinn á að skattleggja fólkið og einhvers staðar verður fólk að afla teknanna til þess að borga skattana, t.d. vörugjaldið sem nú á að leggja á o.s.frv. En ég ætla að endurtaka þetta. Ég er ekki viss um að menn hafi gert sér grein fyrir því að 2 / 3 af launagreiðslum í þessu landi eru þó enn á vegum atvinnulífsins, einstaklinga, félaga þeirra, samtaka og atvinnuveganna í heild sinni, en þriðjungur hjá ríkinu. Þetta er ósköp þægilegt hjá ríkinu, segja þeir. Við getum bjargað okkur, við getum náð með sköttum í þennan þriðjung af launagreiðslunum og í gengisbreytingarnar því að útgjöld ríkisins þegar upp er staðið eru raunar ekkert annað en beinar og óbeinar launagreiðslur og svo gjaldeyrisnotkun. En þeir ætla núna að leggja á u.þ.b. 6 milljarða í nýjum sköttum til þess að komast hjá halla á fjárlögunum sem væntanlega verður í kringum 6 milljarðar núna eftir nýjustu upplýsingum. Þetta var raunverulega gert í fyrrahaust og þetta hefur verið gert margsinnis á liðnum áratugum eins og menn vita. Ríkið ætlaði að bjarga sér með því að leggja á skatta og varðaði þá auðvitað ekkert um atvinnuvegina. Raunin hefur reyndar orðið sú að hallinn hefur farið vaxandi eiginlega í réttu hlutfalli við aukna skattheimtu, einmitt af þeim sökum að gjaldahlið er nefnilega til á fjárlögum líka og ekki bara tekjuhlið. Það hefur enginn maður skýrt betur en einmitt hæstv. fjmrh. í utandagskrárumræðu nú fyrir skömmu í sameinuðu þingi þegar hann gerði grein fyrir stöðu ríkissjóðs. Þar sagði hann og lagði á það áherslu, sem var alveg rétt hjá honum: Gjöldin hafa hækkað miklu meira en við héldum og tekjurnar miklu minna. Og auðvitað hækka tekjurnar enn þá minna núna þegar þeim er að takast áform sitt sem er ekkert dulið. Þeir eru ekkert að dylja það að þeir ætli að koma á kreppu og atvinnuleysi, það segja þeir í öðru hverju orði, og ætla þar að auki að lækka kaupið þó að allir viti að verðlagið og allur kostnaður muni rjúka upp úr öllu valdi á næstu mánuðum. Það veit hvert einasta mannsbarn. Það er ekkert sem stöðvar það. Jú, jú. Þetta er svo sem allt í lagi, við getum bjargað ríkissjóði. Við getum bara tekið meira og meiri og meiri skatta. En hver á að borga útgjaldaaukann hjá atvinnuvegunum, tveim þriðju af gjöldunum í þjóðfélaginu? Hver á að gera það? Hv. þm. Skúli Alexandersson, stjórnarstuðningsmaður, hver á að gera það? Ráðherrann getur ekki svarað því.  Þá er það þessi peningafræði sem hæstv. ráðherra nefndi og þessi fákeppnismarkaður og skortur á aðhaldi í peningakerfinu. Hvar í veröldinni halda menn að önnur eins yfirstjórn sé á peningakerfi eins og hér þegar Seðlabanki bindur í raun og veru 23% af öllu sparifé til þess að ráska með fyrir ríkið og opinbera aðila? Og þegar ríkisvaldið svíkst um þá meginskyldu sína að sjá til þess að eðlilegt peningamagn sé í umferð. Það er meira að segja tekið fram í að ég hygg 3. gr. seðlabankalaga að það sé hans meginhlutverk að peningamagn sé nægilegt til þess að atvinnuvegirnir geti gengið með eðlilegum hætti. Ríkisvaldið hefur í langa tíð komið í veg fyrir það að atvinnuvegirnir gætu starfað með fullum þrótti, með því einmitt að svíkjast um að gefa út peninga og segja að það verði svo óskapleg þensla að það geti jafnvel farið svo að allir hafi fulla atvinnu og jafnvel að þeir hafi sæmileg laun. Þenslan sé svo óskaplega hættuleg. Þetta er auðvitað skipulagt allt saman með Ólafslögum og öðru slíku. Þessir menn, eins og t.d. hæstv. viðskrh., hafa haft í höndum tæki sem þeir eru alltaf að tala um, þeir eru alltaf að tala um að þá vanti tæki til að stjórna efnahagslífinu. Þeir eru búnir að vera með hamra og sleggjur og naglbíta í þessu þjóðfélagi upp og niður, út og kruss alla tíð. Ofstjórnarbrjálæði? Það er líklega ekki hægt að segja það í þingræðu. Ofstjórnaræði mundi alla vega vera þinglegt. Og bið ég forseta afsökunar á því að ég var nærri búinn að nota óþinglegt orð. Um þetta getum við auðvitað rætt í allan dag, á morgun og hinn daginn og væri mjög gaman að því út af fyrir sig. Og auðvitað eigum við eftir að taka einhverja svona rispu við hæstv. fjmrh. Ég vil bara enn og aftur undirstrika það að þessi stefna í ríkisfjármálum og í peningamálum getur ekki gengið upp. Skattarnir sem nú eru á lagðir, líklega 6 milljarðar ef þá ríkisstjórnin yfirleitt hefur þingmeirihluta til að koma þessum ósköpum á, til að klekkja á þjóðinni með þessum hætti, setja atvinnuvegina endanlega á hausinn og heimilin --- ef þeir hafa þinglegan styrk til þess þá eru það sjálfsagt einir 6 milljarðar sem ekki þýða það að 6 milljarða gati verði lokað á ríkissjóði. Það verða 12 milljarðar næst ef þeir sitja áfram vegna þess að tekjurnar munu ekki vaxa en útgjöldin munu auðvitað vaxa þegar fólkið verður að velta byrðunum af sér yfir á atvinnuvegina og ekkert er annað fyrir stafni en stórfelld gengisfelling. Hún er þegar komin nokkur. Það væri hægt að bjarga þessum málum kannski með því að fella gengið núna t.d. um 13%. Ég held að enginn hagfræðingur, jafnvel ekki þeir, mundi mótmæla því að það sé auðvelt að reikna það dæmi að þó að gengið væri fellt um 13% yrðu engin áhrif af því á verðlag í landinu ef söluskattur yrði samhliða lækkaður um 5%. Hann byrjaði nú söluskatturinn á Íslandi með 2% eins og menn muna. Í Efnahagsbandalaginu, Evrópubandalaginu, verður ekki leyfilegt að hafa neinn söluskatt eða virðisaukaskatt hærri en 20%. Það eru tvö stig áætluð þar, almennur skattur lægst 14% og hæst 20%, og á matvælum má ekki vera hærri skattur en 9%, í því bandalagi sem við þykjumst vera að laga okkar efnahagsstarfsemi að og á matvæli og brýnustu nauðsynjar fólks eins og almenningssamgöngur, húshitun o.s.frv. má virðisaukaskattur ekki vera hærri en 9% og ekki lægri en 4%. Ef við t.d. lækkuðum nú matarskattinn líka niður í 9% --- og þetta byggist auðvitað á því að söluskatturinn leggst á svo miklu, miklu stærri grunn en gengið þó verkar á --- yrði veruleg lækkun á verðbólgunni. Á einum degi mætti lækka alla vöru og þjónustu í þessu landi um 5% með því að lækka söluskattinn um 5%, ef Alþingi ákvæði það. Auðvitað kæmu hækkanir þá á vöruna, innfluttu vöruna, þegar hún kæmi inn í landið en þær yrðu ekki jafnmiklar og lækkunin á söluskattinum. Þetta held ég að enginn geti með nokkrum tölum vefengt. Þetta væri auðvitað leið út úr vandanum. Hitt er hins vegar óðs manns æði í kreppuástandi, sívaxandi, að fara að dengja öllum þessum sköttum yfir. Við vorum í iðnn. þessarar hv. deildar og raunar líka í fjh.- og viðskn. á fundum bæði með iðnrekendum og fulltrúum Landssambands iðnaðarmanna. Þar voru allir sammála um það að fram undan væri gífurlegt atvinnuleysi. Það mundu varla verða færri en 5--10 000 manns sem yrðu atvinnulausir á landinu á næstu vikum. Og hver á að framfleyta þessu fólki? Á að gera það með 6 milljörðunum í nýjum sköttum á þetta fólk þegar það er búið að missa atvinnuna og atvinnufyrirtækin hrunin? Svari hver fyrir sig. Það verður gaman að sjá hvernig atkvæði falla þegar á að fara að greiða atkvæði t.d. um vörugjald og tekjuskatta. Þó að þeir séu sagðir lagðir á hátekjufólk eru það engar hátekjur sem þar er um að ræða. Það vita allir hérna inni hvernig það er að kaupa t.d. bara til hnífs og skeiðar. Hvað haldið þið að fólk, fjölskyldufólk, jafnvel þó það hefði 100.000 kr. í laun, ef ein fyrirvinna er, hafi mikið til raunverulegrar ráðstöfunar? Þarf ekki að borga 20--30 þús. kr. í húsaleigu, ýmist að borga niður lánin af húsinu eða í leigugjöld? Þarf ekki að borga hita og ljós? Þarf ekki að borga af sjónvarpi og síma og útvarpi? Ætlast menn ekki til þess að fólk geti haft það og einhverja bíltík og svo skattana? Það eru neysluskattar þar og þeir fara hækkandi. Það eru líka tekjuskattur og eignarskattur á þetta fólk, útsvörin og allt það. Hvað haldið þið að þetta fólk hafi mikið til þess að kaupa fyrir matvæli og föt á sig og sína fjölskyldu? Ég held að það sé ekki æðimikið eða há prósenta. Og menn eru að tala um það bara brosandi að skerða kjörin um 8%, svo er farið að tala um 10%, jafnvel 15%, beina launalækkun. Og hæstv. sjútvrh. kom því að hér í fyrradag að menn væru byrjaðir að semja um launalækkanir. Þess vegna væri það ekkert mál, skildist manni, að lækka bara launin á fólkinu. Hvað hefur það að gera með þetta? Enda skiptir kannski engu máli hvað það hefur í laun eftir einhverjum samningum þegar það hefur enga atvinnu, fær engin laun greidd. Það er þetta sem verið er að sigla inn í vísvitandi. Ef þeir gerðu þetta nú óviljandi, þessir háttvirtu herrar sem tekið hafa völdin hér á Íslandi. Ef þeir þá hafa þau.  og hvert á þá að sækja launin nema til atvinnuveganna? Tveir þriðju launanna, ég endurtek það, koma frá atvinnuvegunum, bara þriðjungur frá ríkinu. Ríkið er að reyna að bjarga þessum þriðjungi sínum, getur það alls ekki, heldur eykur hallann alltaf dag eftir dag og viku eftir viku. Það er reynslan, það er mín reynsla sem hef verið hér viðloðandi í tvo áratugi eða meira. Alltaf þegar ríkið hefur ráðist í nýjar skattahækkanir, ekki síst náttúrlega neysluskattana, sem hafa tvöföld áhrif á verðbólguna. Í fyrsta lagi hækka þeir verðlagið strax og síðan gera þeir það að verkum að fólk verður að knýja fram kauphækkanir til að geta lifað. Þannig hafa þeir tvöföld áhrif á verðbólguþróunina. Að vísu hafa hækkanir tekjuskatts ekki nema þau einföldu áhrif að fólkið verður líka að reyna fá hærra kaup til þess að geta lifað sambærilegu lífi líkt og áður. Tekjuskattarnir sprengja að vísu ekki verðbólguna upp strax á fyrsta degi eins og vörugjöldin hæstv. ráðherra gera. Í mínum huga er þetta svona, ósköp einfalt. Og einu sinni enn: Munið þið þetta. Þegar ríkið er að bjarga sínum þriðjungi í útgjöldum í þjóðfélaginu með öllum þessum sköttum skilur það atvinnuvegina eftir, ekki bara í sömu sporum, heldur er verið að þrengja hag atvinnuveganna um tvisvar sinnum þá upphæð sem þeir eru að skattleggja þá um. Þetta sjáum við fyrir okkur alls staðar, fyrirtækin eru alls staðar að hrynja. Og hitt, og leggi menn það líka á minnið, að það er hægt að bjarga þessu með einföldum aðgerðum. Ég held að það mundi nægja jafnvel að fella gengið um 13% og lækka söluskatt um 5%, af því yrðu engin áhrif á verðlag í heild, en lækka svo líka matarskattinn, t.d. niður í 9%. Þá yrði bein lækkun á framfærslukostnaði í þjóðfélaginu. Og ég held, í þessu ástandi sem menn hafa nú fyrir augunum, að allir í þessu landi mundu sætta sig við að það yrðu ekki kauphækkanir ef þessi leið yrði farin. Menn mundu una glaðir við sitt ef allir hefðu atvinnu og verðlag færi fremur lækkandi en hækkandi og engir skattar yrðu hækkaðir. Ég held að um það gæti náðst þjóðareining og þjóðarsátt. En um stefnu þessa hæstv. ráðherra og félaga hans verður auðvitað enginn friður í þjóðfélaginu. Það er bæði skylda mín og allra þingmanna annarra að berjast gegn þessari stefnu og reyna að koma þessari ríkisstjórn frá sem fyrst.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Sá andi sem fram kemur í þessu frv. virðist okkur kvennalistakonum réttur. Við höfum verið þeirrar skoðunar að bankar sem og önnur fyrirtæki skuli greiða skatta og reyndar virðast flestir sammála um að bankar séu vel aflögufærir og þeir hafi jafnvel fengið að leika lausum hala allt of lengi. Það má reyndar vera að það hafi breyst að undanförnu, jafnvel tekið stökkbreytingum á undanförnum örfáum mánuðum eins og svo margt annað í efnahagslífinu. Hæstv. fjmrh. minntist á óhagkvæmni bankakerfisins og er ég honum mjög sammála um að það er greinilegt að þessi litla þjóð hefur ekki efni á allri þeirri uppbyggingu sem er í kringum það. Á undanförnum árum hefur þenslan verið mjög mikil eins og t.d. kom fram í máli hæstv. ráðherra varðandi fjölgun starfsmanna í bankakerfinu á undanförnum árum. Þróunin hefur að vissu leyti verið dálítið merkileg. Á meðan verslunum fækkar og þær stækka og stefnt er að samruna fyrirtækja, t.d. í sjávarútvegi, eru bankarnir orðnir eins og nokkurs konar kaupmaður á horninu. Ég hef hins vegar uppi ákveðnar efasemdir um þá sjóði sem upp eru taldir í athugasemd við 1. gr. frv. Það er ljóst að staða sumra þeirra sjóða sem þar eru upp taldir er afar mismunandi og þeir eru misvel eða jafnvel misilla í stakk búnir til þess að sinna því hlutverki sem þeim er ætlað. Tekjur þeirra koma að hluta til úr ríkissjóði og eins og menn vita eru lögbundin framlög til þeirra oft og einatt skert. Það gerir þeim að sjálfsögðu með öllu ókleift að sinna þeim verkefnum sem þeim eru ætluð. Þá vil ég t.d. nefna Hafnabótasjóð, en samkvæmt fjárlagafrv. því sem nú liggur fyrir er hann stórlega skertur. Það er kannski ekkert sem bendir til þess á þessari stundu að ríkið muni auka framlag sitt til hans frekar en svo margs annars sem stórlega er skert í því fjárlagafrv. sem liggur á borðum okkar þingmanna. Ég ætlaði bara að gera örstuttar athugasemdir við þessa 1. umr. og mun fá tækifæri til þess að kynna mér málið betur þar sem ég er áheyrnarfulltrúi í fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Ég vildi hins vegar gjarnan spyrja hæstv. ráðherra hversu miklar tekjur hann áætli að komi í ríkissjóð vegna frv. og ég vil líka spyrja hann hver séu áætluð áhrif á einstaka sjóði, þá sjóði sem upp eru taldir í athugasemd við 1. gr. frv., hvort hann telji að allir sjóðirnir geti borið þennan skatt án þess að til beinnar vaxtahækkunar komi og þá hvernig.

Halldór Blöndal Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. vék almennt að bankamálum í sínu framsöguerindi, greinargerð sinni fyrir þessu frv., og gefur það auðvitað tilefni til þess að koma aðeins inn á þann málaflokk. Tel ég nauðsynlegt í því sambandi að minna aðeins á hlutverk þess banka sem talinn hefur verið banki bankanna, eða Seðlabanka Íslands. En í 3. mgr. 18. gr. laga um Seðlabanka Íslands segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Ákvarðanir um gengi íslensku krónunnar skulu miðast við að halda sem stöðugustu gengi og að ná settu markmiði um viðskiptajöfnuð en tryggja jafnframt rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna og samkeppnisgreina.`` Ég hygg að það sé nauðsynlegt í sambandi við þetta frv. og mörg önnur sem hæstv. ríkisstjórn leggur nú fram á Alþingi að íhuga aðeins þennan punkt. Er hægt að líta svo á að ríkisstjórnin gegni þeirri höfuðskyldu sem hún á að gera gagnvart þingi og þjóð, að fylgjast með því að hægt sé að treysta gengi krónunnar, ekki aðeins í viðskiptum manna á meðal, ekki aðeins frá degi til dags, heldur geti atvinnuvegirnir sem afla gjaldeyrisins treyst því að íslenska krónan sé sá miðill sem tryggir þeim rétt verð fyrir þá framleiðslu sem nauðsynleg er til þess að við getum aflað okkur aðfanga erlendis frá? Ég skal, virðulegi forseti, ekki fara mörgum orðum um þetta atriði nú, en ég hlýt að vekja athygli á því að hæstv. fjmrh. vék aldrei að þessu atriði og hlýtur það þó að vera honum mjög í mun að velta því fyrir sér hvernig hann geti staðið við þau stóru orð að gera hvort tveggja í senn að skila ríkissjóði hallalausum og auka þó útgjöldin en hengja nýja pinkla á þjóðina sem hún verður síðan að rísa undir. Mig minnir að í þeirri ágætu bók um Nasreddin hinn spaka sé sagt frá því að hann mætti þar manni sem reið múlasna og hafði þungar klyfjar á bakinu og þegar Nasreddin fann að sagði maðurinn: ,,Asninn ber ekki það sem ég ber.`` Eins finnst mér hæstv. fjmrh. oft minna mig á manninn á múlasnanum þegar hann var að bæta á sig pinklunum sem hann telur að þjóðin þurfi að síðustu ekki að standa skil á. Það er athyglisvert í frv. sem hér liggur fyrir hvernig hæstv. fjmrh. hyggst ná til baka þeim peningum sem verja á til einstakra sjóða með fjárlögum. Þannig er t.d. gert ráð fyrir því í frv. til fjárlaga að Framleiðnisjóður landbúnaðarins fái 490 millj. kr. Hins vegar er það skýrt tekið fram í 1. gr. að tekjur Framleiðnisjóðs landbúnaðarins eigi að koma til skattlagningar. Nú hlýtur hæstv. fjmrh. auðvitað að hafa gert sér grein fyrir þessu þegar hann lagði fjárlagafrv. fram að hann mundi ná verulegum hluta af þessu framlagi til baka en ég held, virðulegi forseti, að óhjákvæmilegt sé að fá hæstv. landbrh. hingað í deildina til þess að fá það staðfest að vilji hans standi til þess að skattleggja Framleiðnisjóð landbúnaðarráðherrans með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í þessu frv. 
             Varðandi Olíusjóð vil ég í annan stað vekja athygli á því að í frv. til fjárlaga er m.a. gert ráð fyrir framlagi til lánagreiðslna sem nemur 160 millj. kr., láni til jarðhitaleitar 11 millj., sveitarafvæðingu sem nemur 20 millj. kr., styrkingu dreifikerfis í sveitum sem nemur 40 millj. kr. Alls eru þetta 235 millj. Í lögum um Orkusjóð segir svo um hlutverk hans: ,,Hlutverk Orkusjóðs er að stuðla að hagkvæmri nýtingu orkulinda Íslands með fjárhagslegum stuðningi við framkvæmdir á sviði orkumála. Úr Orkusjóði er heimilt: 1. Að veita Rafmagnsveitum ríkisins og öðrum rafmagnsveitum til almenningsþarfa lán til að koma upp nýjum raforkumannvirkjum og skulu þau veitt af því fé sem Orkusjóði er veitt í fjárlögum í því skyni eða aflað með lántökum í þeim tilgangi. 2. Að veita einstökum bændum, sem einir eða fleiri saman reisa vatnsaflsstöðvar til heimilisnota utan þess svæðis sem héraðsrafmagnsveitum er ætlað að ná til í náinni framtíð, lán að upphæð allt að 3 / 4 stofnkostnaðar viðkomandi vatnsvirkjana og línulagna heim að bæjarvegg. 3. Að veita einstökum bændum, sem búa utan þess svæðis er samveitum er ætlað að ná til í náinni framtíð, lán til að koma upp mótorrafstöðvum á heimilum sínum. Lán þetta má nema kostnaðarverði rafstöðvarinnar að meðtöldum kostnaði við flutninga og uppsetningu. 4. Að veita opinberum aðilum, félögum og einstaklingum lán til að afla og leita jarðvarma með jarðvísindalegum forrannsóknum, jarðborunum og vinnslurannsóknum til að meta árangur borana. 5. Að veita Rafmagnsveitum ríkisins eða héraðsrafmagnsveitum af eigin fé sjóðsins eða fjárveitingum, er hann hlýtur í því skyni, styrk til að koma upp veitum í dreifbýli, enda sýni kostnaðaráætlanir að veiturnar geti ekki borið sig fjárhagslega án sérstakra óendurkræfra fjárframlaga. Styrkinn skal veita sem stofntillag er má nema allt að þeirri fjárhæð sem byggingarkostnaður veitunnar er umfram það er hún getur staðið undir.`` Eins og sést af tilgangi Orkusjóðs, sem er auðvitað ríkiseign er honum fyrst og fremst ætlað að koma til aðstoðar, veita lán og styrki úti í hinum dreifðu byggðum landsins þar sem menn eru afskekktastir og eiga kannski erfiðast með að tileinka sér nýja tækni og hefur þetta verið talið hollt markmið fram að þessu hér á hinu háa Alþingi. Hafnabótasjóði eru ætlaðar 25 millj. kr. í fjárlögum en fé Hafnabótasjóðs skal ráðstafa á eftirgreindan hátt að fengnu samþykki fjvn. Alþingis, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Sjóðurinn veitir hafnarsjóðum lán til framkvæmda gegn ríkisábyrgð. 2. Sjóðnum er heimilt að styrkja endurbætur á hafnarmannvirkjum, sem skemmst hafa af völdum náttúruhamfara eða af öðrum óviðráðanlegum orsökum, án mótframlags hafnarsjóðs. 3. Sjóðnum er heimilt að veita styrk til nýrra hafnarframkvæmda, sem nemi allt að 15% umfram ríkisframlag af heildarframkvæmdakostnaði, til staða, sem eiga við verulega fjárhagsörðugleika að stríða vegna dýrrar mannvirkjagerðar, fólksfæðar eða annarra gildra orsaka. 4. Sjóðnum er heimilt að veita hafnarsjóðum lán út á væntanleg ríkisframlög samkvæmt lögum þessum, ef fé er umfram þarfir 1.--3. liðs.`` Þarna er enn komið inn á sjóð sem sérstaklega er ætlað að standa á bak við þau sveitarfélög og það fólk sem af landfræðilegum ástæðum býr við erfið kjör og hið sama gildir raunar um Lánasjóð sveitarfélaga en um tilgang þess sjóðs segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Ráðstöfunarfé Lánasjóðs sveitarfélaga er sem hér segir: a. Árlegt framlag úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, er nema skal 5% af vergum tekjum sjóðsins. b. Árlegt framlag úr ríkissjóði samkvæmt ákvæðum fjárlaga. Skal framlagið nema eigi lægri upphæð en 2 1 / 2 % af tekjum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á viðkomandi ári. c. Árlegt lán úr Framkvæmdasjóði Íslands. d. Aðrar lántökur. e. Afborganir og rekstrarstyrkir.`` Síðan er gerð grein fyrir því hver tilgangur sjóðsins er og hann er í stuttu máli að aðstoða sveitarfélög sem eru að ráðast í fjárfrekar framkvæmdir til þess að hægt sé að dreifa greiðslubyrðinni. Um öll þessi atriði, virðulegi forseti, má segja það eitt að allir þessir sjóðir eru sérstaklega hugsaðir til þess að standa á bak við hinar dreifðu byggðir landsins. Það kemur á hinn bóginn ekki á óvart þegar viðskrh. landsins hefur lýst því yfir að rétt sé að fara í herferð gegn bændum og svelta þá á löndum sínum þó ríkisstjórnin skuli fylgja því eftir með öðrum lagafrv. hvernig hægt sé að koma höggi á landsbyggðina, hvernig hægt sé að draga úr henni kjark og móð. Að því miðast ekki síst sú stefna sem nú er haldið uppi í gengis- og gjaldeyrismálum og má raunar segja að sá sami maður sé höfundur þeirrar stefnu og hefur nú verið að egna borgarbúa gegn bændum landsins. Það er sama hljóðið, sami maðurinn, sama kratahjartað sem slær á bak við þar. Það má vel vera að hæstv. landbrh. líti svo á að eðlilegt sé að skattleggja það fé sem rennur í Framleiðnisjóð. Ég hélt þó að gert hefði verið um það samkomulag hér á Alþingi í tíð síðustu ríkisstjórnar að reynt yrði að draga úr útflutningsbótafé með því að reyna að standa á bak við nýbúgreinar í sveitum landsins, með því að reyna að auka á fjölbreytni atvinnulífsins úti á landi og ég hafði treyst því í barnaskap mínum að a.m.k. Framsfl. mundi standa við það þó að hann hafi ekki staðið við annað. En það er svo að sjá sem hann hafi svo gjörsamlega gleymt uppruna sínum, sé svo gjörsamlega heillum horfinn, að ekki sé einu sinni hægt að treysta honum í þeim efnum að hann standi við þau fyrirheit sem hann gaf bændum landsins með Sjálfstfl. í síðustu ríkisstjórn þegar verið var að reyna að hvetja þá til þess að taka upp aðra búskaparhætti vegna þeirra erfiðleika sem þeir eiga nú í vegna samdráttar á markaði fyrir sauðfjárafurðir. Ég skal svo ekki, herra forseti, fara mörgum orðum um það hvaða skynsemi er í því að leggja til í fjárlögum að varið verði 71 millj. kr. í Kvikmyndasjóð og tala svo um það samtímis að nauðsynlegt sé að skattleggja sjóðinn. Auðvitað er skýringin á öllu þessu sú að stjórnarliðar hafa gefist upp við það að skera niður, beinlínis. Þeir eru að reyna að fela það, og þá ætla þeir í staðinn að koma aftan að mönnum. Þeir ætla að koma aftan að sveitarfélögunum með því að næla sér í hluta af stofnfé Lánasjóðs sveitarfélaga. Þeir ætla að koma í bakið á sjómönnum landsins með því að draga til sín fé úr Hafnabótasjóði. Þeir ætla enn einu sinni að koma í bakið á bændum með því að taka hluta af því fé sem á að fara til Framleiðnisjóðs í ríkissjóð og þeir sjá ofsjónum yfir því fjármagni sem rennur í Orkusjóð. Ég er á hinn bóginn sammála því, herra forseti, að eðlilegt sé að skattlagning sé sambærileg á sambærilegan rekstur. Ég er fullkomlega sammála því að veðdeildir bankanna eigi að skattleggjast með sama hætti og önnur bankastarfsemi í landinu, en ég vil ítreka hitt sjónarmið mitt að enn er ýmis starfsemi í landinu sem er algjörlega út í hött að skattleggja á sama tíma og ríkisvaldið sér sérstaka ástæðu til þess að veita fé á fjárlögum til þess að halda þeirri starfsemi uppi. Ég hef vikið að nokkrum slíkum sjóðum, þeir eru miklu, miklu fleiri í þessu sem hér fellur undir vegna þess að í grg. með frv. segir í athugasemd við 2. gr.: ,,Samkvæmt þessari grein er lagt til að Ríkisábyrgðasjóður, Byggðasjóður, Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna verði undanþegnir skattskyldu samkvæmt lögunum. Hér er um tæmandi talningu að ræða á þeim fjárfestingarsjóðum sem undanþegnir eru skattskyldu. En á öðrum stað segir í grg.: ,,Sem dæmi um sjóði og veðdeildir, sem skattskyldar verða, má nefna Framkvæmdasjóð Íslands, Orkusjóð, Hafnabótasjóð, Ferðamálasjóð, Fiskveiðasjóð, Fiskræktarsjóð, Framleiðnisjóð landbúnaðarins, Stofnlánadeild landbúnaðarins, Iðnlánasjóð Íslands, Iðnþróunarsjóð, Landflutningasjóð, Stofnlánadeild verslunarfyrirtækja, Stofnlánadeild samvinnufélaga, Lánasjóð sveitarfélaga og veðdeildir innlánsstofnana.`` Þannig að ég hef í engu vikið út frá því sem segir í grg. með frv. Ég vek líka athygli á því að samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina skuli vera undanþeginn skattlagningu. Það er auðvitað mjög athyglisvert þegar maður hugsar um þá ákvörðun að Framleiðnisjóður landbúnaðarins skuli vera skattlagður og væri fróðlegt að fá upplýsingar frá einhverjum talsmönnum landbúnaðarins sem tilheyra ríkisstjórninni um það hvernig það er hugsað, hvernig talsmenn landbúnaðarins í Framsfl. hugsa það mál að Framleiðnisjóður landbúnaðarins eigi að vera skattlagður en ekki Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina --- Stefánssjóðurinn, m.ö.o. Stefán hefur sennilega komið í veg fyrir það. Hann hefur sagt þeim að vera ekki með neitt múður. Sjóðurinn bæri sitt nafn og hann yndi því ekki að hann yrði skattlagður. Hins vegar eru þetta auðvitað merkileg tímamót sem við eigum núna í sambandi við þennan Stefánssjóð, að það er búið að gefa út nýja reglugerð sem felur í sér breytingu á 2. gr. gömlu reglugerðarinnar sem er mánaðargömul eða svo. Ástæðan fyrir því er sú að í þessari grein var upphaflega gert ráð fyrir að ekki mætti lána fé til fyrirtækja nema reksturinn væri arðvænlegur eftir að lánin hefðu verið veitt. Nú hefur stjórn Stefánssjóðs, stjórn Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina, komist að þeirri niðurstöðu að samkvæmt þessu mætti ekki lána neinu fyrirtæki í útflutningsgreinunum og þess vegna hefur stjórn sjóðsins beðið hæstv. forsrh. um það að hann breyti 2. gr. þannig að þeir geti lánað því að auðvitað hafi útflutningsframleiðslan ekki rekstrargrundvöll nú. Og þá er bætt inn í orði sem heitir ,,lengi``, eða ,,til lengdar`` eða ,,til langs tíma litið``. Auðvitað er átt við það að það eigi að taka hliðsjón af því að að því líði fyrr en síðar að þessi ríkisstjórn verði rekin frá völdum, steypist af stóli, og það má auðvitað búast við því að atvinnuvegirnir fái á nýjan leik rekstrargrundvöll.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um skattskyldu innlánsstofnana. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. 7. þm. Reykn. Júlíusar Sólnes og sé ekki ástæðu til að mótmæla þessu frv. sérstaklega. Ég get tekið undir þá skattlagningu sem þar kemur fram á veðdeildir ýmissa banka og einnig að viðskiptabankar og sparisjóðir verði skattlagðir. Hins vegar verður að athuga það nánar með þessa sjóði sem þar er rætt um, hvern og einn fyrir sig, og hvaða hlutverki þeir gegna áður en ákvörðun er tekin um að skattleggja þá. Ég vildi gera að umtalsefni, þar sem tilefni gefst samkvæmt ræðu hæstv. fjmrh., vaxtamuninn í bankakerfinu og hvernig hann hefur verið núna á undanförnum árum. Ég vil upplýsa það hér að þegar ég lagði fram fsp. til hæstv. viðskrh. um það hver þróun raunvaxtamunar hefur verið á undanförnum árum lágu til grundvallar ákveðnar upplýsingar sem ég hafði með höndum um það að raunvaxtamunur hefur verið á árunum 1960 til 1978 svona á bilinu 2,5--3,5%, en hefur frá 1978 stigið verulega og er núna kominn upp í 7--9%. Þetta má m.a., að mínu mati, rekja til vísitölutengingarinnar sem slíkrar og einnig þess að bankakerfið og sjóðakerfið hafa þanist út með nýjum stofnunum, nýjum deildum innan bankakerfisins, með fjármagnsmarkaðinum og fleiri aðgerðum. Það sem er höfuðvandinn á fjármagnsmarkaði hér á Íslandi er hvað hann er óskilvirkur. Þegar talað er um skilvirkni fjármagnsmarkaðar er í fyrsta lagi að líta til þess hvert fjármagninu er ráðstafað, hvort það fari til þeirra greina sem geta borið þá vexti sem á fjármagninu eru og farið einnig til þeirra greina sem virkilegur vöxtur er í. Hins vegar þar sem minnstur kostnaður sé samfara lánveitingum. Hér á landi er ekki um slíkt að ræða. Hér eru sjö bankastofnanir með mörg útibú og flestir eru núna einnig komnir með verðbréfamarkaði. Hér eru 45 sparisjóðir. Hér eru 18 fjárfestingarsjóðir. Hér eru 87 lífeyrissjóðir. Og ætli það séu ekki 6 eða 7 önnur fjárfestingarfélög. Allir þessir aðilar eru að ráðstafa þeim takmörkuðu peningum sem til eru á fjármagnsmarkaðnum og það sér hver heilvita maður að svona margar stofnanir með svona lítið fé hljóta að taka til sín töluvert mikla peninga. Hér á Íslandi eru sem sagt mjög margar stofnanir sem sjá um ráðstöfun þessa litla fjármagns og eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um eru álíka margar stofnanir í nálægum löndum sem telja til milljóna manna, en að sjálfsögðu eru þar miklu meiri peningar í umferð. Að mínu viti væri miklu nær fyrir fjmrh. að beita sér fyrir því að þessum lánastofnunum verði fækkað og ríkisstjórnin taki sér tak og reyni að stuðla að samruna eins og á sér stað í flestum nálægum löndum. Þar hefur þróunin verið sú undanfarið að sjóðir séu sameinaðir á fjármagnsmarkaði, gerðir öflugri til þess að sjóðirnir geti veitt almennilegar fjárveitingar til atvinnufyrirtækja og einstaklinga sem þurfa á peningunum að halda. Þegar hér er talað um að veita fjármagni til ákveðins verkefnis, þá eru það oft og tíðum þrír til fjórir sjóðir sem taka á sig lánveitinguna, en með því að reyna að sameina þetta væri nægilegt að einn sjóður tæki þetta að sér og hann einn færi ofan í kjölinn á þeim reikningum sem fyrir hendi væru og þeim arðsemissjónarmiðum í staðinn fyrir það að nú eru það þessir þrír til fjórir sjóðir sem gera það. Þá má einnig benda á það að þegar einhverjar ráðstafanir eru gerðar í efnahagsmálum þá er alltaf verið að búa til nýja og nýja sjóði. Það má nefna það hér að þegar efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar sáu dagsins ljós í september þá var ekki verið að fela þetta einhverjum sjóði sem til staðar var, eins og Byggðastofnun sem hefði verið mjög eðlilegt, heldur var stofnaður nýr sjóður til þess að standa fyrir því átaki að breyta skuldum útflutningsgreinanna. Þetta hefur verið svona í gegnum tíðina. Það er alltaf verið að hlaða fleiri og fleiri sjóðum á og skapa fjármagnsmarkaðinum erfiðari skilyrði. Að mínu mati er meginástæðan fyrir þessum gífurlega vaxtamun sem er í bankakerfinu einmitt það hvað sjóðirnir eru margir og hvað skilvirknin er lítil. Ég nefndi hér í upphafi ræðu minnar að ég vildi skoða þá sjóði sem frv. gerir ráð fyrir að verði skattlagðir og ég verð að taka undir það með síðasta ræðumanni að mér finnst það skjóta svolítið skökku við að ríkið er að veita fjármagn í ákveðna sjóði og síðan að skattleggja það fjármagn. Það er verið að setja í einn vasann og taka úr hinum með þessum sjóðum. Ég tel að það vanti heildarstefnu í þessum málum. Þegar skattlagning á sér stað, þá verður að líta til þess hvaða áhrif sú skattlagning hefur. Samkvæmt ræðu hæstv. fjmrh. er ástæða þessarar sérstöku skattlagningar sú að verið er að draga úr mismun sem er á milli stofnana á fjármagnsmarkaðinum. En ef maður lítur aðeins nánar á þetta þá er þarna aðeins verið að afla ríkinu tekna. Þau rök sem fjmrh. gaf eru að því leyti veigalítil því flestir þessara sjóða eru annaðhvort settir á stofn til að auðvelda atvinnugreinum að fá lán á hagstæðum greiðslukjörum eða til einstakra verkefna eins og Hafnabótasjóðs, Stofnlánadeildar o.fl. ( Forseti: Þar sem komið er að þingflokksfundatíma, þá þarf ég að biðja hv. ræðumann að fresta sinni ræðu.) Ég á bara örstutt eftir ef ég mætti klára ræðuna. 
             Eins og fram kom hjá forseta er komið að þingflokkstímum. Ég tel ekki ástæðu til þess að halda mjög lengi áfram og vil því setja botn í þessa ræðu, en að sjálfsögðu áskilja mér rétt til þess að koma aftur ef tilefni verður gefið til.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið. Í þeim hafa komið fram ýmsar spurningar sem að mörgu leyti væri eðlilegra að fjalla um eftir að nefnd hefur haft tækifæri til þess að skoða málið og ræða það þá nánar við 2. umr. þessa máls. Ég vona að hv. alþm. séu reiðubúnir til þess að hafa þann hátt á varðandi málið þannig að við getum rætt það betur efnislega þegar hv. nefnd hefur haft tækifæri til þess að fjalla um það.