Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Á 130. löggjafarþingi lagði ég fyrirspurn fyrir hæstv. þáverandi fjármálaráðherra um ýmislegt sem varðaði skattamál tengd Kárahnjúkavirkjun eða þeim framkvæmdum og þá sérstaklega hvernig hagað yrði skattheimtu af launum erlendra starfsmanna. Ég spurði sérstaklega hvaða álitamál og vandamál fjármálaráðuneytið teldi líklegt að kæmu upp eða kynnu að koma upp í sambandi við skattalega meðferð mála af þessu tagi. Svar ráðuneytisins á þskj. 821 á 130. löggjafarþingi vakti nokkra athygli, og var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Að mati ráðuneytisins eru engin sérstök álitamál eða vandamál sem upp kunna að koma í sambandi við skattalega meðferð mála vegna Kárahnjúkavirkjunar umfram það sem upp kann að koma vegna annarra framkvæmda af þessari stærðargráðu.“ Þetta svar vakti mikla undrun mína vegna þess að þá þegar virtist annað blasa við. Fréttir voru af ýmsum erfiðleikum sem tengdust m.a. skráningu erlendra starfsmanna, eða ekki-skráningu, sem tengdist því að erlendir starfsmenn komu inn í landið á skammtímaskilmálum í sumum tilvikum og hurfu síðan úr landi aftur án þess að greiða eina einustu krónu. Vandséð var hvernig fjármálaráðuneytið íslenska, skattyfirvöld, ætlaði að ná af þeim sköttunum eftir að þeir voru komnir til síns heima. Ég lagði því aftur fram fyrirspurn á sama þingi og þá munnlega sem svarað var 5. maí 2004 og enn sat fjármálaráðuneytið við sinn keip og hélt því blákalt fram að þrátt fyrir þó þá reynslu sem þá var komin á að engin sérstök vandamál eða álitamál væru líkleg til að koma upp eða hefðu komið upp í sambandi við skattalega meðferð mála vegna þessara framkvæmda. Í þriðja sinn lagði ég fram fyrirspurn á 131. löggjafarþingi, á þskj. 416, og spurði ráðuneytið hvort það væri enn þeirrar skoðunar að engin sérstök vandamál hefðu komið þarna upp í sambandi við skattalega meðferð. Þá lá fyrir, og hefur reyndar gert lengi, mikil óánægja sveitarfélaga á svæðinu með hvernig hagað var skráningu erlendra starfsmanna og ljóst að útsvarstekjur skiluðu sér ekki til sveitarfélaganna neitt í líkingu við það sem átt hefði að gera ef allur sá fjöldi erlendra starfsmanna sem starfaði á svæðinu hefði greitt sínar skyldur. Enn var svarið hið sama. Nú blasir það við samkvæmt fréttum t.d. í sjónvarpinu fyrir nokkru síðan að innheimta skatta af erlendum starfsmönnum við Kárahnjúka eru enn í ólestri vegna rangra skráninga og innheimtuárangur sýslumannsembættisins á Seyðisfirði á síðasta ári vegna tekna ársins 2003 hrapaði niður í 37%, úr 90% eins og hann var að jafnaði áður en þessar framkvæmdir hófust í umdæminu. Ég ítreka því enn spurningu mína 

Hæstv. forseti. Svar við fyrirspurn hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem hann ber fram um hvort ráðherra sé „enn þeirrar skoðunar að engin sérstök álitamál eða vandamál séu uppi eða hafi komið upp í sambandi við skattalega meðferð mála vegna Kárahnjúkavirkjunar“ er svohljóðandi að þessu sinni: Að mati fjármálaráðherra eru engin sérstök álitamál eða vandamál uppi í sambandi við skattalega meðferð mála vegna Kárahnjúkavirkjunar umfram það sem upp kann að koma vegna framkvæmda af þessari stærðargráðu. Varðandi þessa framkvæmd sem aðrar kemur oftar en ekki upp sú staða að túlkun forsvarsmanna fyrirtækja sem að framkvæmdinni standa á einstökum ákvæðum skattalaga fer ekki alltaf saman við túlkun skattyfirvalda. Við slíkar aðstæður kæra aðilar alla jafna niðurstöðu skattyfirvalda til þar til bærra stjórnvalda, eins og yfirskattanefndar, þar sem málin eru endanlega til lykta leidd. Það hefur gerst í málum sem tengjast þessari framkvæmd og eru þau í sínum eðlilega farvegi. Rétt er að geta þess að ágreining um skattskyldu og skattstofna má einnig bera undir dómstóla.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að skattheimta erlendra starfsmanna hefur ekki skilað sér til viðkomandi sveitarfélags. Útsvarstekjur sveitarfélagsins af þessum starfsmönnum eru því ekki eins og áætlaðar voru. Jöfnunarsjóður aftur á móti áætlar tekjur sveitarfélagsins með tilliti til þess fjölda erlendra starfsmanna og starfsmanna sem eru á svæðinu og eiga að greiða útsvar. Hann áætlar útsvarstekjur sveitarfélagsins með tilliti til þess og áætlaðra tekna starfsmannanna og lækkar framlag jöfnunarsjóðs til sveitarfélagsins þar af leiðandi. Sveitarfélagið Fljótsdalshérað verður því fyrir tvöfaldri skerðingu, þ.e. fær ekki þær útsvarstekjur sem því ber og verður fyrir skerðingu úr jöfnunarsjóði vegna þessa.

Virðulegi forseti. Því er ekki að neita að þetta ferli allt hefur haft leiðindabrag á sér. Það hefur verið erfitt hjá sveitarfélögunum fyrir austan sem hafa lent í áætluninni sem hv. þm. Þuríður Backman kom inn á áðan. Sérstaklega vil ég í því ljósi nefna Fljótsdalshérað en þar hefur verið áætlað á þá verkamenn sem komu hingað í skammtímaskráningu og hafa jafnvel aldrei látið sjá sig á svæðinu. Þetta hefur síðan verið dregið frá framlagi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og því er staða sveitarfélaganna mun verri fyrir vikið. Sveitarfélögin hafa leitað eftir því að fá fund með stjórnvöldum, ræða málin og fara yfir þau. Ég vona svo sannarlega að eitthvað fari að gerast í þeim málum. Sveitarfélögin verða af verulegum tekjum. Þau eru ekki að biðja um að þessar skatttekjur skili sér beint, heldur að jöfnunarsjóðurinn taki tillit til þess að þessir verkamenn hafa ekki starfað á svæðinu. Mér finnst eðlilegt að jöfnunarsjóðurinn taki þetta til skoðunar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það má út af fyrir sig kalla það aðdáunarverða staðfestu hjá fjármálaráðuneytinu að gefa sífellt sama ranga svarið við þessari spurningu. Það er auðvitað stórkostlega ámælisvert að fjármálaráðuneytið skuli bera svona þvætting á borð fyrir Alþingi í formlegum svörum við formlegum fyrirspurnum, ýmist munnlegum eða skriflegum, að þarna hafi engin vandamál verið í skattalegri framkvæmd. Ég vek athygli á því að frá byrjun hefur verið spurt um álitamál eða vandamál í skattalegri framkvæmd, hvað varðar skattalega meðferð mála. Það tekur til skattalegrar framkvæmdar, álagningar, innheimtu og málsins í heild sinni. Hvernig getur hæstv. fjármálaráðherra komið hér, og forveri hans, aftur og aftur og sagt að þetta sé allt í lagi, það séu engin sérstök vandamál þarna uppi umfram það sem búast megi við af framkvæmdum af sömu stærðargráðu? Hér er náttúrlega framkvæmd á ferðinni sem er algerlega sérstök í sögunni, unnin að uppistöðu til af erlendu starfsfólki sem er á nýjum kjörum í landinu, kjörum sem áður voru nánast óþekkt, í gegnum starfsmannaleigur o.s.frv. Við höfum aldrei áður átt skipti við aðila eins og Impregilo sem hegðar sér með þeim hætti sem það fyrirtæki hefur gert. Þó að svo kunni að fara að það takist að ná þessu fé af fyrirtækinu að lokum - sem það ætlar síðan fyrir dómstóla með og reyna að ná rétti sínum fyrir dómstólum, ef það verður neytt til að borga, ábyrgjast greiðslur starfsmannanna - er framkvæmdin, innheimtan og hvernig þetta hefur komið út fyrir sveitarfélögin og óvissan sem þar hefur skapast þannig, að það er eins og hver annar þvættingur að bera það á borð í svari við fyrirspurn á Alþingi að þetta hafi allt verið með eðlilegum hætti og í lagi. 37% innheimtuárangur hjá sýslumanninum á Seyðisfirði á árinu 2003 

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon snúa út úr orðum mínum. Enginn sagði að engin mál hefðu komið upp þarna. Það sem var verið að segja er að það er ekkert meira en menn hefðu getað átt von á í svona framkvæmd. Þau mál eru einfaldlega til meðferðar í kerfinu. Það vill þannig til að aðilar hafa heimild til að vera ósammála stjórnvöldum um þessa hluti og þeir hafa heimild til að skjóta málum sínum áfram í kerfinu. Það á við um þá aðila sem eru með starfsemi á Kárahnjúkum eins og annars staðar. Við verðum að virða þann rétt þeirra og virða það að okkar kerfi gerir ráð fyrir ákveðnum farvegi og hvernig úr málum er unnið. Því er ástæðulaust að gera eitthvað sérstaklega mikið eða meira úr því en tilefni er til og snúa út úr þeim svörum sem hér koma fram. Og það að mér sýnist trekk í trekk. Auðvitað vill hv. þingmaður að þarna séu stór vandamál og ekkert nema vandamál. Hann hefur verið á móti framkvæmdinni alveg frá upphafi 

Hv. 5. þm. Norðaust. hefur óskað eftir að bera af sér sakir en forseti sér ekki alveg hvernig það fellur undir þingsköpin þegar hér er verið að svara fyrirspurn undir ákveðnum dagskrárlið.

Frú forseti. Ég mótmæli því harðlega að forseti taki sér vald til að meta það þegar þingmaður biður um orðið til að bera af sér sakir, að það sé engin ástæða til að gefa honum orðið eins og þingsköp mæla skýrt fyrir um.

… sagt.

Þar á ofan fer ég fram á það við forseta að forseti þaggi niður í hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Hæstv. ráðherra getur komið í ræðustól þegar efni standa til eins og aðrir þingmenn. Það er ekki heldur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra að meta það og hjálpa forseta við fundarstjórnina um að hafa af mér orðið  Ég spyr virðulegan forseta: Fæ ég orðið til að bera af mér sakir eða ekki? Þarf ég kannski að gera það undir þessum dagskrárlið sem auðvitað er miklu lakara?

Hv. þingmaður. Forseti telur eðlilegra að hann noti þennan dagskrárlið, um fundarstjórn forseta, til að ræða það mál heldur en að bera af sér sakir miðað við hvernig dagskrá fundarins er háttað í dag.

Frú forseti. Ég er þessu algerlega ósammála. Það er auðvitað eðlilegra að ég beri af mér sakirnar undir liðnum að bera af sér sakir en undir liðnum um fundarstjórn forseta en það skal þá vera þannig. Ég mótmæli því að hæstv. fjármálaráðherra sem hér er kominn til að svara fyrirspurn skuli nota stóran hluta af seinni ræðutíma sínum, ekki til að fara betur yfir og svara betur fyrirspurninni á málefnalegan hátt heldur til að dylgja um að annarlegur tilgangur sé að baki því hjá mér að óska upplýsinga um skattalega framkvæmd í landinu. Hvað gefur hæstv. fjármálaráðherra tilefni til þess að gera því skóna að þessar spurningar, sem eru fullkomlega efnislegar og málefnalegar og snerta vandamál sem sannanlega er uppi, séu annarlegar? Ekki þarf annað en að fylgjast með fréttum til að vita hvernig þetta hefur t.d. komið út fyrir sveitarfélögin sem í hlut eiga. Er það þá til þess að gera eitthvað lítið úr fyrirspurninni? Er það til þess að afsaka það að ráðuneytið svari á annan hátt að fyrirspyrjandinn kunni að hafa einhverjar meiningar ótengdar því máli í sjálfu sér sem spurt er um, þ.e. skattskilum vegna launagreiðslna á umræddu svæði? Þarf það að blandast inn í það hvort menn voru með eða á móti því að Kárahnjúkavirkjun yrði reist sem slík á sínum tíma, einhverjum árum áður, deilur um það, t.d. hvort umhverfisáhrifin af virkjuninni væru réttlætanleg eða ekki? Ekki hef ég dylgjað um það, svo gagndæmi sé tekið, að stjórnvöld séu eitthvað lin í skattheimtunni af því að þau styðji verkefnið. Ég hef aldrei látið að því liggja. Ég hef spurt hvernig þetta gengi. Ég hef mótmælt því að ég fái aftur og aftur röng svör, að þetta sé allt í lagi þó að allt saman sé í vaskinum.

Hæstv. forseti. Ég taldi ekki að ég væri að bera neinar sakir á hv. þingmann og allra síst var ég að víkjast undan því að svara fyrirspurnum frá hv. þingmönnum. Ekkert var óeðlilegt við fyrirspurnina en það sem ég gerði athugasemdir við og leitaði skýringa á, hvers vegna hv. þingmaður gerði lítið úr svörunum og vildi að þau væru önnur. Hafi ég borið á hann sakir með því að halda því fram að hann hafi verið á móti Kárahnjúkavirkjuninni bið ég hann forláts á því, en svörunum verður auðvitað ekki breytt. Þau eru á þennan hátt og hversu oft sem menn koma hingað til að bera af sér sakir út af því breytir það ekki því að þarna eru málin í þeim farvegi sem þeim er ætlað að vera samkvæmt okkar lögum og reglugerðum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn sem hv. þm. Hlynur Hallsson, sem hér sat á þingi, varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi, lagði fram fyrr í haust. Hún varðar stöðu framkvæmda við Kárahnjúkavirkjun. Það er kunnara en frá þurfi að segja að þar hefur gengið á ýmsu. Ég ætla hér ekki að ræða hvernig búið hefur verið að og hvaða laun hafa verið greidd erlendum starfsmönnum á svæðinu og þau hrottalegu félagslegu undirboð sem hafa verið ástunduð. Það er önnur saga. Ég ætla ekki að ræða hér umgengni á svæðinu sem að sögn kunnugra er með slíkum endemum að sjaldan hefur annað eins sést á Íslandi. Ég ætla heldur ekki að ræða slysin, til dæmis, sem eru auðvitað mikið áhyggjuefni, hvernig 20% fjölgun vinnuslysa á Íslandi á síðasta ári er öll eins og hún leggur sig rakin til þessarar einu framkvæmdar. 316% fjölgun slysa á Austurlandi milli ára þar sem þau fara í 524 úr 126, milli áranna 2003 og 2004, og úr 40 miðað við árið 2002, áður en framkvæmdirnar hófust er auðvitað hlutur sem menn ættu aðeins að staldra við. Það sem ég ætla að spyrja um er verkið sjálft, framkvæmdin, og hvernig þar horfir. Það er auðvitað stórt og mikið mál burt séð frá öllu öðru. Mér leyfist vonandi að spyrja um það óháð því hvaða afstöðu ég hafði til þess að ráðist yrði í þessa framkvæmd. Þó gæti hugsast að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra ætti það til að detta í það hjólfar sitt að telja spurningarnar ómarktækar af því að þær koma úr þessari átt. Stíflustæðið reyndist mun sprungnara og erfiðara viðfangs en menn höfðu gert ráð fyrir. Gangagerðin hefur sömuleiðis gengið mun verr vegna þess að misgengi eru miklu meiri og lausari jarðlög en menn reiknuðu með. Mjög margt hnígur að því að menn hafi undirbúið þessa framkvæmd slælega og að þeir hafi fegrað mjög fyrir sér aðstæðurnar og það komi þeim nú í koll. Sennilega á sú fræga setning í matsskýrslu um umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar, að berglög á svæðinu séu sérstaklega hentug til mannvirkjagerðar, eftir að standa sem einhver mestu öfugmæli sem nokkurn tímann hafa verið sett á prent af því tagi. Það stærsta sem þetta snýst þó væntanlega um, hvað varðar fjárhagstjón, er spurningin um það hvort framkvæmdirnar frestast um eitt ár, afhending raforkunnar tefst og Landsvirkjun verður stórlega skaðabótaskyld af þeim sökum. Það mun leiða til fjárhagstjóns sem mun hafa veruleg áhrif á fjárhag fyrirtækisins og er þó þegar orðinn gríðarlegur viðbótarkostnaður vegna þessara tafa og erfiðleika sem menn hafa ratað í í framkvæmdinni. Þess vegna er spurt: 1. Hversu mikið hefur einstökum framkvæmdaþáttum við byggingu Kárahnjúkavirkjunar seinkað nú þegar? 2. Hefur áhættan sem fylgir fyllingu Hálslóns og rekstri virkjunarinnar verið metin upp á nýtt í ljósi þess að mun meiri sprungur og misgengi hafa komið í ljós í stíflustæðinu og í jarðgöngum en ráð var fyrir gert? 3. Hver er umframkostnaður Landsvirkjunar við Kárahnjúkavirkjun nú þegar orðinn og hvaða áhrif mun hann hafa á fjárhag Landsvirkjunar og raforkuverð í landinu?

Hæstv. forseti. Sem svar við spurningu 1: Allir verkþættir við byggingu Kárahnjúkavirkjunar eru núna nokkurn veginn á áætlun, nema gerð aðrennslisganga sem nú er um fjórum mánuðum á eftir áætlun. Eins og venja er við slíkar aðstæður er í sífellu verið að endurskoða verkáætlanir til loka verksins með það að markmiði að ná upp töfum þeim orðnar eru. Um 18 mánuðir eru til gangsetningar á virkjuninni og er að sjálfsögðu reynt að vinna upp orðnar tafir á þeim tíma, m.a. með því að vinna frágangsvinnu samhliða gangaborun. Enn er ekki ljóst hvort unnt verður að vinna þessar tafir upp að fullu en það fer fyrst og fremst eftir jarðfræðiaðstæðum á þeim gangahlutum sem eftir er að bora. Á fyrri hluta næsta árs verður betur unnt að meta það. Svar 2: Við alla jarðgangagerð, eins og nú er unnið að á Fljótsdalsheiði, er gert ráð fyrir að fara þurfi í gegnum sprungur og misgengi. Þau hafa ekki reynst vera fleiri en búast mátti við í upphafi og þegar hefur verið borað í gegnum fjölda slíkra. Misgengisbelti við borvél 2, sem er í raun þrjú misgengi, nánast hlið við hlið, hefur hins vegar reynst mjög erfitt, bæði vegna þess hve fyllingin í misgenginu er laus í sér og einnig, og ekki síður, vegna vatnsinnrennslis en hvort tveggja hefur valdið erfiðleikum við bergstyrkingar. Vonir standa til að borvél 2 nái að komast í gegnum misgengið innan tíðar. Göngin í gegnum misgengisbeltið verða heilfóðruð á tiltölulega stuttum kafla, en með slíku var reiknað í útboði. Vatnsinnrennsli á vestasta hluta gangaleiðarinnar hefur einnig orðið langvinnara og meira en gert var ráð fyrir og er við því brugðist með þéttiaðgerðum, þ.e. dælingu á sementi og öðrum þéttiefnum inn í bergið umhverfis göngin. Ekki er talin ástæða til endurskoðunar á mati á áhættu við rekstur virkjunarinnar vegna þessara atriða. Hvað varðar sprungur og misgengi á stíflusvæðum er ljóst að misgengi eru fleiri og stærri en rannsóknin hefur bent til, bæði í grunni Kárahnjúkastíflu og Dysjarárstíflu. Við þessu hefur verið brugðist eins og venja er við stíflubyggingu, þ.e. hönnun mannvirkjanna er löguð að breyttum aðstæðum á framkvæmdatíma og auk þess hafa verið gerðar umfangsmiklar rannsóknir á misgengjum í nágrenni stíflusvæðanna. Þessum rannsóknum er nú að mestu lokið og er skýrsla um þær væntanleg innan tíðar frá íslenskum orkurannsóknum. Í framhaldi af skýrslu þeirri sem ýmsir af helstu fræðimönnum landsins á sviði jarðskjálfta og jarðskorpuhreyfinga unnu fyrir Landsvirkjun fyrr á þessu ári fól Landsvirkjun Rannsóknamiðstöð í jarðskjálftaverkfræði við Háskóla Íslands að yfirfara og endurmeta jarðskjálftaforsendur fyrir hönnun á stíflu við Hálslón. Þessu verki er nú að ljúka og er skýrsla væntanleg á næstunni. Helstu niðurstöður eru þegar kunnar og hafa verið notaðar til að endursveiflugreina stíflurnar. Þó að fyrrnefndar rannsóknarskýrslur séu ekki enn komnar út er nú þegar ljóst að tiltölulega litlar breytingar þarf að gera á hönnun stíflnanna til að viðhalda því öryggi sem að var stefnt, og hafa slíkar breytingar nú þegar verið innleiddar og útfærðar við yfirstandandi framkvæmdir. Áhætta af rekstri stíflnanna er því talin óbreytt frá því sem upphaflega var miðað við og eðlileg er talin á alþjóðavísu við byggingu slíkra mannvirkja. Þrátt fyrir þetta hefur Landsvirkjun ákveðið að ítarlegt áhættumat sem gert var og kynnt í tengslum við mat á umhverfisáhrifum virkjunarinnar verði endurskoðað. Sú vinna er þegar hafin og gert er ráð fyrir að hægt verði að ljúka henni snemma á næsta ári. Svar 3: Í kostnaðaráætlun fyrir Kárahnjúkavirkjun var, eins og venja er við áætlun slíkra mannvirkja, gert ráð fyrir verulegum fjárhæðum til að mæta óvæntum kostnaði. Enn er ekkert sem bendir til þess að kostnaður við framkvæmdirnar fari fram úr áætlun þeirri sem lögð var til grundvallar við ákvörðun um verkið. Því er á þessu stigi ástæðulaust og ótímabært að fjalla um umframkostnað og afleiðingar hans á fjárhag Landsvirkjunar. Kárahnjúkavirkjun er byggð til orkuframleiðslu fyrir álver Fjarðaáls á Reyðarfirði en orkugeta virkjunar svarar til orkuþarfa álversins. Ef í spurningunni felst hvort Landsvirkjun eigi möguleika á að ná hugsanlegum umframkostnaði inn í gegnum hækkun á verði til almenningsveitna er slíkt ekki mögulegt í núverandi markaðsumhverfi. Kárahnjúkavirkjun er því sjálfstæð og óháð hinum almenna raforkumarkaði.

Forseti. Því miður er það svo með framkvæmdirnar við Kárahnjúka að þær voru knúnar áfram á pólitískum forsendum en ekki miðaðar við framkvæmdahvata eða þær rannsóknir sem gera þyrfti áður en þær fara í gang. Í svari ráðherrans kom fram að í fyrsta lagi er verið að klára núna skýrslu um misgengi, í öðru lagi er verið að klára nýja skýrslu um jarðskjálftahættu og í þriðja lagi er Landsvirkjun þrátt fyrir að allt sé í lagi að fara út í nýtt áhættumat. Það eru sem sagt þrjár skýrslur á þessum tíma, og þær viðamiklar. Hæstv. ráðherra svaraði því auðvitað ekki hvað þessar skýrslur kostuðu en menn halda í putta og eru búnir að gera það mjög lengi með hinn fræga bor í misgengjunum þremur og með þessa framkvæmd alla vegna þess að menn vilja eins lengi og hægt er að það sé með þeim hætti sem ráðherra sagði ástæðulaust og ótímabært að svara nokkrum einustu spurningum um þessa framkvæmd. Það er óþægilegt að svara þeim og menn vilja fresta því í lengstu lög.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hér að upp hafa komið nýjar aðstæður, þ.e. að misgengið er meira og jarðlög eru lausari en ráð var fyrir gert, en það er ekkert einsdæmi að ástand bergs komi á óvart í slíkri framkvæmd. Nægir t.d. að benda á jarðgangagerð á Vestfjörðum í því sambandi. Það kom fram hjá hæstv. iðnaðarráðherra að Landsvirkjun vinnur núna í því að gera nýtt áhættumat. Ég tel það mjög ábyrgt af hálfu Landsvirkjunar að fara út í slíkt. Ég vil ekki fara út í það að spyrja um krónur og aura í því sambandi hvað slíkt áhættumat eða nýjar skýrslur kosta. Ég held að menn séu fyrst og fremst að hugsa um að bregðast við af ábyrgð. Nýjar aðstæður eru að koma upp og ég held að framkvæmdaraðilar hafi brugðist hárrétt við þeim.

Hæstv. forseti. Nýjar aðstæður, sagði hv. þm. Dagný Jónsdóttir áðan. Ég veit ekki annað en að fjöllin, jökullinn og allt þetta hafi verið til staðar þegar þessar virkjanaframkvæmdir voru undirbúnar og ekkert hafi þar breyst. Það sem hefur hins vegar gerst er að menn eru að átta sig á því að matsvinnan í aðdraganda ákvörðunar um virkjunina var kannski ekki sem best. Ályktanirnar sem dregnar voru voru rangar. Enda var þessu þröngvað í gegnum umhverfisráðuneytið gegn vilja Skipulagsstofnunar. Ég velti fyrir mér og vil spyrja hæstv. ráðherra: Hver ber ábyrgð á svona vinnubrögðum, að núna sé reynt að ráðast í áhættumat, í jarðskjálftamat, í misgengismat á einni stærstu og hrikalegustu framkvæmd Íslandssögunnar? Kannski gæti hæstv. ráðherra líka upplýst það hvers vegna bygging álverksmiðjunnar heldur áfram þótt þar sé ekkert starfsleyfi komið. Þessi framkvæmd er dapurleg frá upphafi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau voru á margan hátt upplýsandi þótt augljóslega sé reynt að láta þetta bera þann svip að allt sé samt með eðlilegum hætti og bjargist. Á hinn bóginn staðfestist í þessum svörum það sem hefur komið fram með ýmsum hætti á undanförnum mánuðum og missirum, að þarna hafa menn ratað í gríðarlega erfiðleika, að undirbúningi framkvæmdarinnar er stórlega ábótavant. Það hljóta að koma upp spurningar af margvíslegum toga um vinnubrögð og ábyrgð og um hvernig að svona löguðu er staðið, t.d. þegar gögn sem lögð voru til grundvallar umhverfismati reynast alls ekki standast. Menn hafa greinilega fegrað mjög fyrir sér aðstæður. Það er reyndar ekki eins og það sé nýtt. Á það var bent þegar á þeim tíma af merkum jarðvísindamönnum, t.d. Guðmundi heitnum Sigvaldasyni, en ekkert með það gert fyrr en menn fá þetta í hausinn, fyrr en margra milljarða kostnaður og gríðarlegir erfiðleikar rísa í sjálfri framkvæmdinni. Auðvitað vonar maður að stíflurnar standist og að áhættumatið leiði í ljós að verjandi sé að taka mannvirkið í notkun. Ég verð þó að leyfa mér að draga verulega í efa að hægt sé að fullyrða sem stendur að ekki sé nauðsynlegt að breyta áhættumatinu og hvaða afleiðingar það mögulega geti haft, að fylla Hálslón á þessu virka sprungusvæði, a.m.k. hvað varðar lekamöguleika svo ekki sé talað um alvarlegri hluti eins og mögulegt stíflurof. Fjögurra mánaða töf er á jarðgangagerðinni sjálfri, sem ekki sér fyrir endann á samkvæmt fjölmiðlafregnum fyrir nokkrum dögum, m.a. úttekt Morgunblaðsins. Fyrir um mánuði var sagt að næstu tveir mánuðir yrðu úrslitatíminn og gætu skipt sköpum fyrir Kárahnjúkavirkjun. Það var orðað þannig. Nú er annar þessara mánaða liðinn og lítið verið um sérstaklega góðar fréttir. Þær eru yfirleitt fljótar að koma á heimasíðu Kárahnjúkavirkjunar ef þær eru einhverjar. Það má því spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig standa málin þegar annar mánuðurinn af tveimur er liðinn, sem menn töldu sig hafa til þess að koma hlutunum í lag?

Hæstv. forseti. Mál standa þannig að enn er reiknað með að sú tímaáætlun sem legið hefur fyrir muni standast. Auðvitað vona ég sannarlega að svo verði. Það var athyglisvert að heyra orð fulltrúa Samfylkingarinnar í þessari umræðu, sem gáfu það til kynna að Samfylkingin styddi ekki þetta verk. Það er náttúrlega ekki í samræmi við það sem maður heyrir hjá fulltrúum Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi sem reyna að ná  Í sambandi við það áhættumat vegna mats á umhverfisáhrifum, sem ég talaði um í ræðu minni, að það verði endurskoðað, þá tel ég það vera góð vinnubrögð og ekkert nema gott um það að segja. Það er þannig með svona stórframkvæmdir, hvar sem þær eru í heiminum, að eitthvað af rannsóknunum fer fram á verktíma, m.a. vegna umhverfisáhrifa er ekki hægt að rannsaka allt til hlítar áður en hafist er handa. Þetta eru hlutir sem við þekkjum og eru ekki séríslenskt fyrirbæri. Ég vil halda þinginu upplýstu um þetta. Ég tel mjög eðlilegt að þessi fyrirspurn hafi komið fram og mun leggja mig fram um að svara fyrir það mikla verk sem þarna er í gangi þegar hv. þingmenn óska frekari svara.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. viðskiptaráðherra sem fer jafnframt með neytendamál sem hljóðar svo: Hafa verið settar eða kemur til álita að setja þjónustukvaðir á fyrirtæki eða þjónustuaðila með almannaskyldur eða ráðandi markaðshlutdeild þar sem kveðið yrði á um hámarksbiðtíma eftir svörun í þjónustusíma? Hvatinn að fyrirspurninni var persónulegs eðlis. Ég þurfti nauðsynlega að ná í þjónustusíma Símans, 800 7000, og eftir að hafa beðið á línunni í einar 15 mínútur kom svar um að ég væri númer 30 á biðlista. Þetta var skömmu fyrir hádegi og þar sem ég hélt að illa stæði á þá reyndi ég aftur eftir hádegi. En þá endurtók sig sama sagan. Eftir allnokkra bið sagði mér símsvari: Þú ert nr. 30. Símtölum verður svarað í réttri röð, eitthvað svoleiðis. Ég sá fyrir mér að dagurinn færi ekki í annað en að bíða eftir því að mér yrði svarað í þjónustusímanum. Eftir að ég sendi þessa fyrirspurn inn hef ég fengið fjöldann allan af símtölum og viðbrögðum frá fólki sem hefur lent í því nákvæmlega sama. Þá fór ég að velta því fyrir mér að þetta er eins og ákveðin vara eða þjónusta sem maður er áskrifandi að og mikilvægt er að eiga aðgang að henni, ekki síst þegar um ráðandi markaðshlutdeild er að ræða og maður hefur ekki í önnur hús að venda með þá þjónustu. Mér datt í hug að spyrja hæstv. ráðherra neytendamála hvort að þetta séu eðlilegir viðskiptahættir, samkvæmt lögum um óréttmæta viðskiptahætti, gagnsæi markaðarins og samkvæmt lögum um neytendakaup sem lúta að því að þjónusta skuli uppfylla ákveðnar kröfur. Málið hefur einnig alvarlegri hlið. Það snertir líka öryggismál. Fleiri fyrirtæki sem eru með ráðandi markaðshlutdeild eru með símsvörun sem ekki er hægt að komast að nema í gegnum einhvern slíkan þjónustusíma. Ég get nefnt það í lokin að það tókst með klækjum að komast inn á aðalskrifstofu Símans og koma þar áleiðis skilaboðum um að hringja í mig. Þetta var á fimmtudegi og á mánudegi var hringt og spurt: Varst þú að reyna að ná sambandi við þjónustuverið? Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðherra neytendamála hvort að þetta sé eðlilegt.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá fróðlegu reynslusögu sem hér var sögð en svar mitt er eftirfarandi. Hið einfalda og stutta svar við fyrirspurn hv. þingmanns er nei. Hvorki hafa verið settar né kemur til álita að setja þjónustukvaðir á fyrirtæki eða þjónustuaðila með almannaskyldur eða ráðandi markaðshlutdeild þar sem kveðið yrði á um hámarksbiðtíma eftir svörum í þjónustusíma. Ég tel að slíkt komi engan veginn til álita einfaldlega vegna þess að það er sannfæring mín að veiti fyrirtæki ekki góða þjónustu lifi þau ekki af á markaði. Neytendur fara þá yfir til samkeppnisaðila með viðskipti sín eða að nýir aðilar koma inn á markaðinn sem veita betri þjónustu. Ég tel ekki koma til álita að setja slíkar stífar reglur á atvinnulífið. Markaðurinn sér um þetta sjálfur. Hv. þingmaður vísar til fyrirtækja eða þjónustuaðila með ráðandi markaðshlutdeild. Í því sambandi er rétt að vekja athygli á þeirri meginreglu í samkeppnisrétti að ekkert bannar fyrirtækjum að vera markaðsráðandi. Þau mega hins vegar ekki misnota markaðsráðandi stöðu sína. Þannig er kveðið á um, í 11. gr. samkeppnislaga, nr. 44/2005, að misnotkun á markaðsráðandi stöðu sé bönnuð og að misnotkunin geti m.a. falist í að beint eða óbeint sé krafist ósanngjarns kaup- eða söluverðs, settar séu takmarkanir á framleiðslu, markaði eða tækniþróun o.s.frv. Þessi ákvæði eiga sér samsvörun í Evrópurétti. Það þurfa ekki að koma til sérstakar reglur um hvernig fyrirtæki og stofnanir svara í síma.

Frú forseti. Þetta var afar athyglisvert svar hjá hæstv. viðskiptaráðherra og yfirmanni samkeppnis- og neytendamála í landinu. Það er ekki í mörg hús að venda ef undirtektirnar undir hugmyndir um að markaðsráðandi fyrirtækjum eða einokunarfyrirtækjum sé veitt aðhald af hálfu stjórnvalda eru slíkar þegar kemur að þjónustu sem fyrirtækin ein hafa í boði en veitt er með þeim endemum sem hér var lýst eða önnur sambærileg tilvik koma upp. Er þá svar hæstv. viðskiptaráðherra alltaf hið sama: Markaðurinn sér um þetta. Hæstv. ráðherra talar eins og fullkomin samkeppni sé á þessum markaði og að fyrirtæki sem veiti slælega þjónustu muni bara hverfa. En ef fyrirtækið er bara eitt, hvert eiga menn þá að snúa sér? Við erum að tala um grimmilegt fákeppnis- og einokunarumhverfi sem ríkisstjórnin hefur reyndar átt þátt í að búa til. En þá skulu landsmenn bara éta það sem úti frýs og sætta sig við eins lélega þjónustu á ýmsum sviðum og þá gerist af því að hæstv. ráðherra trúir því að markaðurinn muni sjá um allt saman.

Frú forseti. Ég hef áhyggjur af því að samkeppnismál og neytendamál séu í höndum ráðherra sem ekki hefur ríkari skilning á þeim verkefnum. Ég vil benda á lögin um póstþjónustu þar sem settar þjónustuskyldur um hversu lengi bréf mega vera að berast, frá því að þau eru sett í póst þar til að þau eiga að vera komin til viðtakanda. Það þykir eðlileg þjónustukrafa. Með sama hætti er hægt að gera nákvæmlega sömu þjónustukröfu til markaðsráðandi fyrirtækis eins og Símans. Jafnvel þótt hann væri ekki markaðsráðandi nema í einstökum landshlutum, eins og hann er, væri eðlilegt að setja honum þjónustukvaðir. Ég bendi á lögin sem hæstv. ráðherra er ábyrg fyrir að séu framkvæmd. Ég bendi á lög um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins. Ég bendi líka á lögin um neytendakaup sem fjalla m.a. um þau atriði sem ég hef minnst á, hjá markaðsráðandi aðilum í sölu á vöru og þjónustu. Ég er áskrifandi að þessari þjónustu. Ráðherra er í sjálfu sér ábyrg fyrir því að þjónustan sé sett í þann ramma að hagsmunir neytenda séu tryggðir. Ég óska því eftir því, frú forseti, að hæstv. ráðherra íhugi þetta mál frekar. Þessi sjálfvirka símsvörun sem er að ryðja sér til rúms, ekki bara hjá Símanum heldur hjá mörgum öðrum mikilvægum fyrirtækjum og stofnunum, má ekki koma þannig niður að það virðist aldrei eða seint og illa hægt að ná eðlilegu sambandi.

Hæstv. forseti. Sá rammi sem hv. þingmaður er að tala um eru samkeppnislög í landinu og jafnvel fleiri lög sem hann nefndi í ræðu sinni. Það er ekki mitt að kveða upp úr um hvort eitthvert fyrirtæki úti í bæ hafi brotið lög. Það verður að fara sína leið innan kerfisins. Samkeppnislögin voru til meðferðar á síðasta þingi. Við skerptum á ýmsum ákvæðum í þeim lögum og þar að auki var sett á stofn ný stofnun, Samkeppniseftirlit, sem tekur við af Samkeppnisstofnun. Hún fær verulega aukna fjármuni til ráðstöfunar til að halda utan um sín mál og ég er sannfærð um að það verði gert á viðunandi hátt. En það sem hv. þingmaður var fyrst og fremst að leita eftir var málefni sem ég get ekki haft afskipti af. Ég tel hins vegar að hann hafi komið rækilega á framfæri kvörtun með því að segja þessa reynslusögu úr ræðustól á Alþingi. Það hlýtur að hafa sín áhrif á fyrirtækið sem þarna á í hlut.

Virðulegur forseti. Ég spyr hér hæstv. viðskiptaráðherra: Telur ráðherra þörf á að endurskoða lög og reglur sem ná til trygginga torfæruhjóla, bæði við æfingar á lokuðum svæðum og í keppnum, m.a. með tilliti til aldurs og vaxandi fjölda þeirra sem aka slíkum hjólum og þess hversu óljós tryggingavernd torfæruhjóla virðist vera samkvæmt lögum? Ef svo er, hvenær má vænta þess að endurskoðun hefjist og hvaða aðilar munu koma að henni? Nú eru tryggingar, virðulegur forseti, geysidýrar á þessum torfæruhjólum. Þær fara allt upp í 350–400 þús. kr. á ári hjá nýjum ökumönnum. Þetta er alveg geysilega dýrt. Á sama tíma er mjög takmarkað hvað hægt er að nota þessi hjól. Það er líka þannig að yngsti hópurinn, þ.e. sá hópur sem er 12–15 ára, á mjög erfitt með að nota þessi hjól vegna þess að ekki fást leyfi hjá sýslumönnum til að nota þau lokuðu svæði sem nú þegar gefast, sem eru reyndar allt of fá, en þau eru nokkur, og það er erfitt að fá leyfi á þeim svæðum. Þrátt fyrir það segir í 16. gr. reglugerðar um akstursíþróttavæði, með leyfi virðulegs forseta: „Með leyfi lögreglustjóra er heimilt að víkja frá ákvæðum umferðarlaga um ökuskírteini og lágmarksaldur ökumanna við æfingar og keppnir á lokuðum svæðum utan vega.“ Svo eru aðrar takmarkanir sem sýna við hvað þetta getur átt og þær eru að 12 ára börn mega aka hjólum sem eru með allt að 80 rúmsentimetra vélum, 14 ára upp í 125 rúmsentimetra og 15 ára upp í 250 rúmsentimetra. En veruleikinn er sá að sýslumenn heimila ekki þessum ungu ökumönnum að nýta svæðin þannig að svæðin eru lokuð fyrir þeim, þrátt fyrir að heimilt sé að hafa þau opin. Af hverju leyfa sýslumenn þessum ungu mönnum ekki að nýta svæðin? Jú, það er vegna þess að tryggingafélögin hafa neitað að tryggja þessa ungu ökumenn, þó að þeim sé það heimilt. Það er nú þegar stór hópur ungra ökumanna sem æfir en hefur ekki tryggingar þannig að það verður að taka á þessu máli. Tryggingaverndin er einnig óljós hjá hinum eldri og til eru dæmi um að menn séu tryggðir ákveðna keppnisdaga og það felst þá í svokölluðum tryggingaviðauka en þeir eru líkast til ekki tryggðir utan keppnisdaganna. Virðulegi forseti. Ég vil að endingu benda á að Umferðarstofa setti fram minnisblað 24. október sl. og þar kemur fram að mörg þessara tækja eru ótryggð og að þetta ástand sé óviðunandi. Iðgjöldin eru svo há að menn telja sig ekki geta staðið undir þeim og það er tregða hjá stjórnvöldum að veita leyfi fyrir notkun þessara lokuðu æfinga- og keppnissvæða. Sú tregða stafar af því að tryggingafélögin vilja ekki tryggja hjólin þannig að Umferðarstofa bendir á að taka þarf tryggingamálin til endurskoðunar. Mun ráðherra beita sér eitthvað í því?

Hæstv. forseti. Samkvæmt 91. gr. umferðarlaga skal greiðsla bótakröfu vegna tjóns er hlýst af notkun skráningarskylds, vélknúins ökutækis vera tryggð með ábyrgðartryggingu. Að auki skal skv. 92. gr. umferðarlaga hver ökumaður sem ökutækinu stjórnar vera tryggður með sérstakri slysatryggingu. Torfærutæki, þar á meðal torfærubifhjól, falla undir framangreinda vátryggingarskyldu enda eru þau skráningarskyld, vélknúin ökutæki. Hvað varðar tryggingar torfærubifhjóla í keppni mælir reglugerð nr. 257/2000 um akstursíþróttir og aksturskeppni fyrir um að í keppni skuli þau ökutæki er taka þátt tryggð sérstaklega vegna þeirrar áhættu sem í keppni felst. Með vísan til þess sem nú var sagt er það mat ráðuneytisins að lög og reglur er varða tryggingavernd torfærubifhjóla séu skýr, þessi tæki beri að tryggja og sé vátryggingaskyldunni sinnt er tryggingaverndin til staðar. Endurskoðun laga og reglna sem ná til tryggingaverndar torfærubifhjóla er því ekki á döfinni sem stendur. Ef umræður gefa tilefni til má láta þess getið að ráðuneytinu er kunnugt um að töluverður misbrestur er á að torfærubifhjól séu tryggð. Sú ástæða sem oftast er nefnd sem orsök þessa er að iðgjöld vátryggingafélaganna séu of há. Ráðuneytið hefur ekki forsendur til að meta iðgjaldsútreikninga vátryggingafélaganna en benda má á að skylduvátryggingin er tvíþætt. Annars vegar tryggir hún gegn tjóni sem hjólið getur valdið og hins vegar er ökumaðurinn tryggður gegn líkamstjóni. Jafnvel þótt akstur torfærubifhjóla takmarkist við afmörkuð svæði verður ekki litið fram hjá hættunni á því að ökumaður bifhjólsins slasist við notkun þess. Gera má ráð fyrir að stærstur hluti iðgjalds vátryggingafélaganna sé til kominn vegna persónutryggingar ökumannsins en hver ökumaður er tryggður fyrir allt að 75 millj. kr. vegna einstaks tjónsatburðar.

Virðulegur forseti. Ég tel það ekki alls kostar rétt sem hér kom fram að þessi tryggingamál séu í góðum farvegi og að þeim þurfi ekki að breyta. Það er alveg ljóst að tryggingamálin eru óljós. Það kemur mjög skýrt fram m.a. í minnisblaði frá Umferðarstofu en þar er sagt að sá vandi sem þessi hópur býr við, hópurinn sem stundar torfæruhjólaakstur sér til ánægju, er ekki aðeins tengdur skráningu tækjanna heldur nær einnig yfir aðra þætti, svo sem ökuréttindi, tryggingamál og reglur um notkun. Það þarf því að taka á tryggingamálunum. Í niðurlagi þessa minnisblaðs er kallað eftir því að hlutaðeigandi aðilar taki upp aukið samráð til að laga m.a. tryggingamálin. Mér er kunnugt um að forsvarsmenn Vélhjólaíþróttaklúbbsins, sem eru hagsmunasamtök torfæruhjólamanna og í þeim samtökum eru 600 aðilar, hafa kallað eftir samráði við tryggingafélögin og hafa gert það skriflega en ekki fengið áheyrn, ekki hingað til. Ég tel mjög brýnt að hæstv. viðskiptaráðherra, sem ber ábyrgð á tryggingamálum á Íslandi, beiti sér, ef nokkur kostur er, að því markmiði að samráð verði haft við þessa hagsmunaaðila til að koma tryggingamálunum á hreint. Það er auðvitað óviðunandi að þau séu ekki ljós, ekki bara fyrir þá fullorðnu, ég minni líka á börnin. Það eru börn að stunda æfingar og vilja gjarnan taka þátt í keppni og þá þarf að vera ljóst að þau séu tryggð. Ég skil mjög vel sýslumenn sem vilja ekki veita þeim heimild til að taka þátt í keppni ef þau eru ekki tryggð. Þessum málum þarf að koma á hreint. Erlendis keppa börn og unglingar á svona hjólum og gengur bara 

Hæstv. forseti. Það má vel vera að þetta sé með öðrum hætti hjá okkur Íslendingum en hjá öðrum þjóðum. Mér finnst full ástæða til þess að fara yfir það og skoða það. Eins nefnir hv. þingmaður mikilvægi þess að samráð sé haft við hagsmunaaðila og það er allt rétt. Hins vegar hvað varðar afstöðu sýslumanna til þessa máls þá eru það hlutir sem ég get ekki haft áhrif á. Ég geri mér grein fyrir því um hvað hv. þingmaður er að tala og hef reyndar heyrt eitthvað áþekkt því sem hún sagði heima í mínu kjördæmi þar sem um er að ræða ungt fólk sem hefur áhuga á þessari íþróttagrein og er ekkert nema gott um það að segja. Ég lít á þetta sem íþróttagrein og keppnisgrein. Auðvitað þurfa tryggingar að vera með ákveðnu formi og það þarf að vera festa hvað það varðar en ég segi náttúrlega ekki tryggingafélögum fyrir verkum. Mér finnst það sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi hér alveg þess virði að skoða það frekar og mun kynna mér málið.

Virðulegi forseti. Það hefur oft komið upp, bæði hérlendis og erlendis, að ákvarðanatökur varðandi virkjunarframkvæmdir hafa verið mjög umdeildar meðan á byggingu stendur en síðan að loknum framkvæmdum hafa þessar virkjanir verið ótrúlegt aðdráttarafl fyrir ferðamenn. Svo er enn fremur hér á landi í allri umræðunni um Kárahnjúkavirkjun. Ég leyfi mér að leggja hér fram fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um hvort ráðherra hafi, í samstarfi við Landsvirkjun, samgönguráðuneyti og ferðamálasamtök, hugað að því hvernig best verði staðið að móttöku ferðamanna við Kárahnjúkavirkjun eftir að framkvæmdum lýkur. Eins og ég gat um áðan hafa virkjanir mikið aðdráttarafl fyrir ferðamenn. Til dæmis í Sviss og Bandaríkjunum hefur oftar en ekki verið unnið að því á virkjunartímanum að búa til aðstöðu fyrir ferðamenn, ýmist á stíflubökkunum sjálfum eða til hliðar og síðan eru reist þar sérstök þjónustuhús. Hefur þetta vakið athygli mína og fleiri á ferðalögum. Nú síðast t.d. hin fræga Hoover-stífla sem ég átti kost á að skoða. Því tel ég að það væri mjög af hinu góða ef þeir aðilar sem vinna þarna að framkvæmdum stæðu saman og gerðu gott aðgengi fyrir ferðamenn þar sem fyrirsjáanlegt er að þegar fram líða stundir verður mikil ásókn ferðamanna í skoða þessa merkilegu virkjun.

Hæstv. forseti. Iðnaðaráðuneytið, Landsvirkjun og ferðamálayfirvöld hafa um langt skeið hugað að því hvaða áhrif virkjanir norðan Vatnajökuls mundu hafa á ferðamennsku á því svæði. Á árinu 1996–1997 var gerð sérstök rannsókn meðal ferðamanna er ferðuðust um þetta svæði og vönduð skýrsla var unnin um hugsanleg áhrif virkjana á ferðamennsku svæðisins. Þá var á vegum rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma gerð rannsókn á áhrifum Kárahnjúkavirkjunar á ferðamennsku á svæðinu með tilliti til þess að þar yrði síðar komið á laggirnar þjóðgarði. Eftir að virkjunarframkvæmdir hófust gerði Landsvirkjun samkomulag við heimamenn um ýmis mál er tengjast byggingu og rekstri Kárahnjúkavirkjunar. Þar kemur m.a. fram að fyrirtækið hyggst koma upp aðstöðu við Hálslón þar sem tekið yrði á móti ferðamönnum til kynningar á framkvæmdum og náttúrufari svæðisins. Þessi aðstaða verði gerð til frambúðar þannig að hún muni nýtast fyrir hugsanlegan þjóðgarð á svæðinu. Enn er óljóst hvernig háttað verður skipulagi og hönnun þessarar aðstöðu eftir að virkjunarframkvæmdum lýkur. Þá hefur Landsvirkjun haft náið samráð við heimamenn um uppbyggingu vega og slóða á svæðinu, m.a. með það í huga að þeir nýttust ferðamönnum í framtíðinni. Fyrirtækið hefur lagt fram verulegt fjármagn í því skyni, m.a. til endurbóta á Brúardalsleið og fyrirhugað er að lagfæra veginn um Hrafnkelsdal og áhugi er á því hjá heimamönnum að tengja þann veg um Glúmsstaðadal við núverandi aðkomuveg að Kárahnjúkastíflu. Síðast en ekki síst ber að nefna hið umfangsmikla kynningarstarf og sýningu á virkjunarframkvæmdum og náttúrufari svæðisins sem Landsvirkjun hefur staðið fyrir í Félagsheimilinu Végarði í samstarfi við heimamenn á síðustu þremur árum. Hafa árlega um 12–15 þúsund gestir sótt sýninguna heim og er almenn ánægja meðal gesta með hvernig til hefur tekist. Er áformað að þessari starfsemi verði haldið áfram a.m.k. um fimm ára skeið eftir að framkvæmdum lýkur á svæðinu. Af ofansögðu er ljóst að í dag er unnið að framtíðarstarfsemi í ferðamennsku á svæðinu í góðu samstarfi Landsvirkjunar og heimamanna og ferðaþjónustuaðila og af þeim sökum er það mitt mat að ekki sé þörf á að iðnaðarráðuneytið komi þar frekar að málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra fyrir svörin. Það er athyglisvert að heyra hve margir gestir hafa komið tvö síðustu sumur til að skoða og fylgjast með framkvæmdunum. Það segir okkur einmitt að það muni verða meiri ásókn þá fram líða stundir. Ég gat um það áðan að víða erlendis hefur verið komið upp sérstakri aðstöðu fyrir ferðamenn jafnvel á stíflugörðunum sjálfum til að sjá þessar miklu framkvæmdir og gera sér grein fyrir hvílíkur byggingarmassi ein stífla getur verið. Enn fremur hefur líka jafnvel verið boðið upp á að fara í lyftum niður í iður jarðar til þess að skoða hverfla og túrbínur og það hefur líka verið mjög vel sótt. Ástæða mín fyrir að leggja fram þessa spurningu er m.a. sú staðreynd sem blasir við víða erlendis og hefur þegar borið á hér á Íslandi að fólk hefur mikinn áhuga á að skoða þessar mögnuðu virkjanir. Þess vegna vildi ég beina því til hæstv. iðnaðarráðherra að það yrði sérstaklega skoðað, af því að gert er ráð fyrir að vegur liggi yfir stíflugarðinn sjálfan, hvort ekki mætti huga að því að þarna gætu hugsanlega rútur með ferðamenn áð um stund til að skoða þetta mannvirki svo að ekki þurfi að fara í einhverjar framkvæmdir síðar meir til að mæta þeirri þörf og þeim óskum sem eru eftir framboði á ferðaþjónustu við ferðamenn.

Herra forseti. Ég held að ástæða sé til að það komi fram, af því að menn nefndu hér talsvert þjóðgarð í samhengi við þessa framkvæmd, að það liggur alveg fyrir, og um það get ég borið sem nefndarmaður í nefnd ráðherrans um þjóðgarð eða verndarsvæði norðan Vatnajökuls, að virkjunarsvæðið og næsta nágrenni Hálslóns mun aldrei fást viðurkennt sem þjóðgarður. Þvert á móti verður stór fleygur í þann fyrirhugaða þjóðgarð eða það verndarsvæði norðan Vatnajökuls sem nú er blessunarlega rætt um að setja á fót. Sennilega verður a.m.k. að hafa 5 km belti beggja vegna og allt umhverfis lónið til þess að svæðið þaðan í frá fáist samkvæmt alþjóðlegum stöðlum flokkað og viðurkennt sem þjóðgarður eða verndarsvæði, einfaldlega vegna þess að mannvirki af þessari tegund eru ósamrýmanleg reglum um vernd ósnortins umhverfis sem byggt er á.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að taka þessa fyrirspurn upp og ráðherra fyrir svarið. Ég hvet jafnframt ráðherra til þess að iðnaðarráðuneytið fylgist með og haldi e.t.v. utan um og samræmi þær aðgerðir sem gera þarf á svæðinu til að gera það aðgengilegt fyrir ferðamenn þegar framkvæmdum lýkur. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að ég fór þarna í sumar og mér þótti mjög athyglisvert og ánægjulegt hversu vel var gert við ferðamenn bæði í Végarði og uppi á stíflusvæðinu sjálfu til að fylgjast með þeim miklu framkvæmdum sem þarna eiga sér stað og fagna því sem hér kom fram að áframhald verði í Végarði í allt að fimm ár eins og hæstv. ráðherra sagði til þess að fólk geti komið og séð þessar miklu framkvæmdir sem ég studdi og er hlynntur og vona að verði þannig í framtíðinni að þær veiti landi og þjóð birtu og yl og meiri tekjur í kassann ef svo má að orði komast. Ég tel fulla ástæðu til að hvetja til þess að vel verði að þessu staðið 

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. síðasti ræðumaður hefur mikið álit á iðnaðaráðuneytinu og kemur það náttúrlega ekki á óvart.  Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að virkjunin gefi okkur alveg gríðarlega möguleika í ferðaþjónustu. Það hefur sýnt sig nú þegar og á eftir að sýna sig enn frekar þegar við höfum náð því markmiði að þarna verði um hringakstur að ræða. Vissulega á eftir að loka hringnum þannig að sómi verði að en það er náttúrlega framtíðarmúsíkin að þarna verði skemmtilegur hringakstur. Eins og kom fram í máli mínu áðan er verið að íhuga eða er nánast ákveðið að aðstaða verði við Hálslón þar sem hægt verður að kynna bæði framkvæmdirnar og náttúrufar á svæðinu. Möguleikarnir eru því miklir og þá ber svo sannarlega að nýta til að styrkja svæðið enn frekar en þegar er orðið. Við höfum verið sammála um það, stjórnarflokkarnir, og þó nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar hafa verið sammála okkur í því.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um gleraugnakostnað barna. Ég hef margsinnis flutt frumvarp um þetta mál á þinginu og hæstv. ráðherra hefur a.m.k. tvívegis tekið mjög jákvætt undir það og vildi setja í forgang að auka þátttöku hins opinbera í gleraugnakostnaði. Ræddum við síðast saman um það fyrir einu til tveimur árum í þinginu. Í kjölfar þess skipaði ráðherra starfshóp sem gera átti tillögur um úrbætur og endurskoða lög og reglur um endurgreiðslu á gleraugnakostnaði barna 18 ára og yngri, en starfshópurinn átti að skila niðurstöðu til ráðherra í maí 2005. Um það er nú spurt hvort þessar tillögur starfshópsins liggi fyrir og hvort ráðherra muni þá ráðast í það að auka þátttöku ríkisins í gleraugnakostnaði barna. Það er mikill mismunur gerður á þátttöku hins opinbera í kostnaði vegna heyrnarskerðingar annars vegar og sjónskerðingar hins vegar. Í því felst að mínu viti mikið óréttlæti enda hefur það komið fram hjá Augnlæknafélagi Íslands að vandamál tengd sjón og heyrn séu jafnmikilvæg í læknisfræðilegum skilningi og að öll heilsuskerðing varðandi sjón og heyrn er jafnlíkleg til að valda þeim einstaklingum sem í hlut eiga erfiðleikum, óþægindum og kostnaði. Ekki er gengið svo langt í því frumvarpi sem ég hef ítrekað lagt fram á þingi að setja eigi sambærilegar reglur um sjónskerðingu og heyrnarskerðingu að því er varðar framlög frá ríkinu, heldur er einungis um að ræða fyrsta skrefið í þá átt að jafna aðstöðu heyrnar- og sjónskertra og einungis miðað við þátttöku ríkisins í gleraugnakostnaði barna en ekki allra eins og gildir um tæki vegna heyrnarskerðingar. Sú litla þátttaka sem nú er hjá ríkinu er sú að núgildandi lög taka einungis til þeirra sem hafa verri sjón en sem nemur einum þriðja af venjulegri sjón með aðstoð bestu mögulegu hjálpartækja og miða þar við skilgreiningu Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar á því hverjir teljast sjónskertir. Frá þessu er síðan ein undantekning sem ekki hefur lagastoð en fjárveiting hefur verið veitt á fjárlögum til að taka þátt í kostnaði ákveðinna einstaklinga sem hafa þurft á gleraugum að halda í lækningaskyni. Í lækningaskyni hefur verið túlkað þröngt og hafa nærsýnir t.d. algjörlega fallið utan þess flokks. Það er óskiljanlegt að gert sé upp á milli gleraugnanotenda eftir því af hvaða völdum sjónskerðingin er. Talið er að 12–15% barna yngri en 18 ára þurfi að nota gleraugu, það eru um 12 þúsund börn. Þau börn sem nú fá einhverja aðstoð frá ríkinu í gegnum þá þröngu skilgreiningu sem er fyrir hendi í lögum, þá fjárveitingu sem veitt er á fjárlögum sem ekki hefur lagastoð í endurgreiðslu af læknisfræðilegum orsökum, eru samtals 1.600–1.700 af um 12 þúsund börnum sem þurfa á gleraugum að halda. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að sjón barna breytist ört og þau þurfa því oft að skipta um gleraugu ólíkt því sem gildir um fullorðna. Það hvílir auðvitað skólaskylda á börnum og þeim börnum sem er nauðsyn á gleraugum en fá þau ekki er hættara en öðrum að lenda í erfiðleikum í námi og jafnvel einelti. Því er nú spurt: Hvað líður framkvæmd þessa máls sem hæstv. ráðherra hefur ítrekað boðað í þinginu að hann hafi skilning á og sé að láta skoða?

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi beinir til mín eftirfarandi fyrirspurn: „Hvaða tillögur um úrbætur hefur starfshópur gert sem endurskoða átti lög og reglur um endurgreiðslu á gleraugnakostnaði barna 18 ára og yngri, en starfshópurinn átti að skila niðurstöðum til ráðherra í maí 2005?“ Því er til að svara að umræddur starfshópur hefur skilað áfangaskýrslu um málið þar sem gengið er út frá þeirri forsendu að gleraugu séu hjálpartæki og því eðlilegt og sanngjarnt að ríkið taki þátt í kostnaði við þau eins og önnur hjálpartæki miðað við tiltekin gefin skilyrði. Tillögur hópsins miðast við að jafna kostnað barnafólks vegna gleraugnakaupa þannig að útgjöld vegna gleraugna barna verði svipuð, hvort heldur barnið þarf flókin eða einföld gleraugu, að auka jöfnuð milli einstaklinga með mismunandi sjónlagsgalla og stuðla að samkeppni milli gleraugnasala. Í tillögunum er tekið tillit til hækkaðs forræðisaldurs barna. Tillögurnar sem ég hyggst hrinda í framkvæmd eru eftirfarandi: 1. Að endurgreiðslualdur verði hækkaður um tvö ár, frá því að vera fyrir börn og unglinga með ákveðna sjónlagsgalla að 16 ára aldri í það að verða fyrir öll börn og unglinga að 18 ára aldri. 2. Að greiddir verði styrkir vegna gleraugna barna þar sem styrkleiki glerja er +0,75 eða meiri eða sjónskekkja +0,50 eða meiri. 3. Að ríkið taki þátt í gleraugnakostnaði einstaklinga 18 ára og eldri með tiltekna augnsjúkdóma. Reiknað er með að þessi hópur sé nú á bilinu 160–170 einstaklingar. 4. Að greidd verði gleraugu barna þriggja ára og yngri allt að tvisvar á ári, árlega fyrir börn á aldrinum 4–8 ára, annað hvert ár fyrir börn og unglinga á aldrinum 9–17 og þriðja hvert ár fyrir 18 ára og eldri 5. Að greiðsluþátttaka ríkisins verði áfram föst upphæð sem miðist við styrkleika og gerð glerjanna en þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemur verði þeirra. Segja má að föst krónutala stuðli að samkeppni milli gleraugnaverslana sem hlutfallsgreiðslur gera ekki. 6. Að hlutfall endurgreiðslu eða styrks verði hækkað frá því sem nú er en síðustu tvö árin hafa endurgreiðslur Sjónstöðvarinnar verið að meðaltali 42% af heildarverði glerjanna. Frá því í janúar 1994 hafa vinnureglur Sjónstöðvarinnar um þátttöku í kostnaði við gleraugnakaup verið föst krónutala sem ræðst af styrk og gerð glerjanna. Frá árinu 1998 til ársins 2004 voru útgjöld stöðvarinnar vegna endurgreiðslnanna því næst óbreytt fjárhæð eða frá 11–13 millj. kr. á ári. Árið 2004 nam endurgreiðslufjárhæðin 12,3 millj. kr. vegna 1.756 einstaklinga. Þar voru 1.590 börn og unglingar undir 16 ára aldri. Í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár er gerð tillaga um að hækka fjárveitingar til Sjónstöðvarinnar um 38 millj. kr. til að standa undir þeirri ákvörðun minni að auka þátttöku ríkisins í gleraugnakostnaði barna og unglinga. Með þessari viðbótarfjárveitingu er reiknað með að samtals verði 50 millj. kr. varið árlega til að greiða niður gleraugnakostnað einstaklinga, þó aðallega fyrir börn og unglinga. Ég hef falið fyrrgreindum starfshópi að útfæra nánar tillögurnar sem hér eru kynntar, innan þess fjárlagaramma sem til ráðstöfunar er. Í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu er nú unnið að þeirri útfærslu og verði fjárlagafrumvarpið samþykkt er reiknað með að 1. janúar nk. taki gildi reglugerð um þátttöku ríkisins í kostnaði við gleraugu einstaklinga sem taki mið af þeim hugmyndum sem hér hafa verið raktar. Því er við að bæta að ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þann áhuga og þá vinnu sem fyrirspyrjandi hefur lagt í þetta mál. Mér er kunnugt um það. Ég vona að þetta hafi svarað fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda um stöðu málsins.

Herra forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að hækka eigi endurgreiðslur og hækka aldur þeirra barna sem fá endurgreiddan kostnað vegna gleraugna. Hér er kominn fram árangur af ötulli baráttu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem hefur ítrekað tekið þetta mál til umræðu á þinginu og barist fyrir því að eitthvað breyttist með þátttöku hins opinbera í kostnaði við gleraugnanotkun barna. Hún hefur svo sannarlega haldið hæstv. ráðherra við efnið og hér er sem sagt árangurinn að auka á þátttöku sjúkratrygginga í þeim kostnaði. Ég tók eftir því í fjárlagafrumvarpinu að þar voru viðbótarfjárveitingar til þessa liðar. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta og fagna því að þarna skuli vera kominn skilningur og breytingar á því sem hingað til hefur verið hvað varðar kostnað vegna gleraugnanotkunar barna.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu ráðherra sem hér kom í dag. Hér er vissulega verið að stíga mikilvæg skref til að jafnræði sé í þátttöku hins opinbera á kostnaði vegna heyrnarskerðingar annars vegar og sjónskerðingar hins vegar sem ég tel að muni skipta miklu fyrir fjölda heimila í landinu. Benda má á að það er þung byrði hjá barnmörgum fjölskyldum ef kaupa þarf tvenn eða þrenn gleraugu á hverju ári, en samkvæmt upplýsingum frá Augnlæknafélagi Íslands er sjónlag ættarfylgja og því algengt að systkin noti bæði eða öll gleraugu. Þetta mun örugglega létta mjög hjá mörgum heimilum, eins og ég nefndi, og því ber að fagna. Það var erfitt að meðtaka allt sem fram kom hjá ráðherra um hvernig ætti að framfylgja þessu, en ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi einhverjar tölur um þann fjölda sem muni njóta góðs af þeirri breytingu sem ráðherra beitir sér hér fyrir og mun taka gildi um næstkomandi áramót. Ég nefndi í máli mínu áðan að miðað við þá aðstoð sem nú er vegna gleraugnanotenda hjá börnum að það eru 1.600–1.700 börn af 12 þús. sem þurfa á gleraugum að halda sem fá nú einhverja aðstoð. Mér liggur því forvitni á að vita hvað það er mikill fjöldi sem mun bætast við sem mun fá aðstoð, sérstaklega er ég að tala um börn undir 18 ára með þeirri breytingu sem hæstv. ráðherra beitir sér fyrir. Ég man að í því frumvarpi sem ég hef ítrekað flutt þar sem verið var að leita jafnræðis á milli heyrnarskerðingar hjá börnum annars vegar og sjónskerðingar hins vegar var áætlað að kostnaðurinn yrði þá 55 millj., sem ég geri ráð fyrir að séu orðnar 60–70 millj. núna. Ég hef áhuga á að vita hvort hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur við þessa umræðu hvað það eru mörg börn sem ekki hafa notið framlags eða styrks vegna gleraugnakostnaðar sem muni fá aðstoð núna eftir þessa breytingu hjá hæstv. ráðherra sem tekur gildi um næstkomandi áramót.

Herra forseti. Ég þakka fyrir undirtektir við þetta mál. Ég verð því miður að upplýsa að ég hef ekki nákvæmar tölur um hversu margir einstaklingar fá hér aðstoð. Eins og kom þó fram eru 1.590 börn og unglingar undir 16 ára aldri sem hafa fengið aðstoð. Nú færist þetta upp í 18 ára aldur. Það er unnið að þeirri útfærslu í ráðuneytinu en ég reikna með að þarna muni verulegur fjöldi til viðbótar njóta aðstoðar því að þarna þrefaldast framlögin og rúmlega það. Það skapar verulegt svigrúm til þess að taka betur á í þessu efni. Ég endurtek þakkir mínar til fyrirspyrjanda fyrir áhuga á þessu máli. Það er alveg rétt að hv. fyrirspyrjandi hefur verið dugleg að vekja athygli á þessu máli á hv. Alþingi, og fleiri. Hvort sem kemur á undan hefur líka í mínum flokki verið þrýstingur á þetta mál, ungt fólk í mínum flokki, ungir flokksbræður mínir hafa líka haft þetta mál á dagskrá. Þetta er eitt af þeim málum sem almennur skilningur ríkir gagnvart í samfélaginu að þurfi að taka á. Ég vona að við getum tekið á þessu með farsælum og skynsamlegum hætti.

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er reis ágreiningur á milli Sambands íslenskra sveitarfélaga annars vegar og heilbrigðis- og fjármálaráðuneytis hins vegar um túlkun á samkomulagi sem gert var 4. desember 2002 um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Ágreiningurinn snýst um 15% þátttöku sveitarfélaga í byggingu heilbrigðisstofnana. Í 3. tölulið samkomulagsins er gert ráð fyrir að ríkið yfirtaki 15% hlutdeild sveitarfélaga í stofnkostnaði, meiri háttar viðhaldi, tækjakaupum heilsugæslustöðva, svæðissjúkrahúsa, deildarsjúkrahúsa og almennra sjúkrahúsa samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Þrátt fyrir undirritað samkomulag hefur fjármálaráðuneytið krafið sveitarfélögin um greiðsluþátttöku vegna byggingar sjúkrahúsa, t.d. á Siglufirði, í Fjarðabyggð og í sveitarfélaginu Árborg. Kröfurnar byggir ráðuneytið á því að þrátt fyrir samkomulagið frá 2002 og breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu frá 2003 sé sveitarfélögunum skylt að taka þátt í stofnkostnaði sjúkrahúsa sem að hluta eru einnig með hjúkrunarrými fyrir aldraða, en allir vita að slíkt fyrirkomulag er algengt. Sveitarfélagið Árborg telur að verið sé að svíkja það samkomulag sem gert var 2002 um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og leitaði álits lögfræðings Sambands íslenskra sveitarfélaga. Niðurstaða hans er skýr, að greiðsluskylda hvíli ekki á sveitarfélaginu hvað varðar byggingu sjúkrahússins. Árborg hefur engu að síður greitt þær fjárhæðir sem fjármálaráðuneytið krafðist því annars hefðu framkvæmdir við sjúkrahúsbygginguna stöðvast. Greiðslurnar voru og eru með fyrirvara og þátttöku sveitarfélagsins í samkomulagi um að þessi ágreiningur sem er milli ráðuneyta og sveitarfélaga verði settur í gerðardóm ef hann hefði ekki verið leystur fyrir 1. nóvember 2004. Síðan þá er liðið heilt ár og því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur ágreiningur um skiptingu kostnaðar milli ríkisins og sveitarfélagsins Árborgar vegna viðbyggingar við sjúkrahúsið á Selfossi verið leystur? Ef svo er, á hvern hátt? Ef ekki, hver er tillaga hæstv. ráðherra að lausn deilunnar?

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Suðurk., Margrét Frímannsóttir, hefur beint til mín fyrirspurn vegna ágreinings um skiptingu kostnaðar milli ríkisins og sveitarfélagsins Árborgar vegna viðbyggingar við sjúkrahúsið á Selfossi. Hinn 18. ágúst á síðastliðnu ári var undirritað samkomulag á milli sveitarfélagsins Árborgar annars vegar og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins hins vegar. Í því samkomulagi er kveðið á um að sveitarfélagið Árborg greiði 15% kostnaðar vegna byggingar hjúkrunardeildar sem rekin er sem hluti af Sjúkrahúsi Suðurlands á Selfossi meðan á framkvæmdum stendur. Jafnframt er vísað til annars samkomulags sem gert var sama dag milli Samband íslenskra sveitarfélaga og fyrrnefndra ráðuneyta. Í þessu síðara samkomulagi var samið um að vísa ágreiningnum til gerðardóms ef ekki hefði tekist að leysa deilurnar með samkomulagi fyrir 1. nóvember 2004. Samningaviðræður voru svo reyndar án árangurs fram yfir mitt þetta ár. Nú er verið að ganga frá skipun gerðardóms og er honum ætlað að ljúka störfum á þessu ári. Virðulegi forseti. Ég vona að þessar upplýsingar svari spurningunni. Ég legg til að gerðardómur ljúki störfum sínum eins og gert var ráð fyrir í því samkomulagi sem undirritað var þann 18. ágúst.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa áhyggjum mínum yfir þeim svörum sem hæstv. ráðherra lagði fram fyrir þingið vegna þess að samkomulagið fól í sér að gerðardómur yrði skipaður 1. nóvember 2004. Núna er komið fram yfir miðjan nóvember 2005 og hæstv. ráðherra segir að nýbúið sé að skipa þennan gerðardóm sem eigi að vísu að ljúka störfum fyrir áramót. En það þýðir að á meðan verður sveitarfélagið Árborg að taka þátt í greiðslum við uppbyggingu á sjúkrahúsinu á Selfossi þrátt fyrir að það sé sameiginleg niðurstaða sveitarfélaganna, lögfræðings Sambands íslenskra sveitarfélaga, að sveitarfélaginu beri ekki að inna þessar greiðslur af hendi. Það var einungis skrifað undir þetta samkomulag vegna þess að annars hefðu byggingarframkvæmdirnar stöðvast. Menn skrifuðu undir í trausti þess að gerðardómur yrði skipaður strax 1. nóvember 2004. Þetta er þvílíkur seinagangur hverjum sem um er að kenna, hvort sem það er Samband íslenskra sveitarfélaga eða ráðuneytið sem hafa dregið lappirnar í málinu. Þessi mikli dráttur hefur alla vega bitnað mjög harkalega á sveitarfélögunum. Það hafa komið ályktanir m.a. frá sveitarfélaginu Árborg, frá bæjarstjórninni, þar sem bæjarstjórn Árborgar lýsir furðu sinni á seinagangi og krefst þess að tekið verði á málinu. Sú samþykkt er síðan í haust eða sumar. Það er þó alla vega skref í rétta átt ef gerðardómur á að fara af stað núna, en ég verð, virðulegi forseti, að lýsa furðu minni bæði á kröfu fjármálaráðuneytis og seinagangi á því að leysa málið gagnvart sveitarfélögunum, því að samkomulagið sem gert var um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga var gert árið 2002.

Virðulegi forseti. Hér var um að ræða ákveðna leið til að leysa úr ágreiningsmáli sem þarf að leysa úr. Annars vegar er sú skoðun að sveitarfélagið eigi að greiða 15% í þessu hjúkrunarrými, jafnvel þó að þau séu ekki í starfstengslum við sjúkrahúsið og hins vegar sú skoðun að þetta falli undir ákvæðið um verkaskipti ríkis og sveitarfélaga og falli undir 100% greiðsluþátttöku ríkisins. Það þarf að skera úr þessu og ég vonast svo sannarlega til að það verði gert. Ég skal ekkert um það segja hvernig sá gerðardómur sem skipaður hefur verið afgreiðir þetta mál en auðvitað hlíta menn niðurstöðu hans. Þetta er ágreiningsmál sem er nauðsynlegt að skera úr um, bæði vegna þessarar framkvæmdar og annarra hliðstæðra framkvæmda. Vonandi næst niðurstaða á þessu ári og verður þá endurgreitt ef það fellur sveitarfélögunum í hag, en ef það fellur aftur ríkinu í hag eru sveitarfélögin búin að greiða sinn hluta eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda. Ég legg áherslu á að skorið verði úr í þessu máli. Svo vil ég geta þess að það skiptir auðvitað miklu máli að framkvæmdin sjálf er á góðu skriði en komast þarf að niðurstöðu í málinu.

Herra forseti. Ég hef gert að umræðuefni nokkrum sinnum á Alþingi afleita stöðu ungra alzheimersjúklinga gagnvart öldrunarþjónustunni, en þjónustu fyrir þá skortir mjög. Alzheimersjúkdómurinn er sjúkdómur sem ekki aðeins aldraðir fá heldur yngra fólk einnig. Nú hefur ástandið versnað mjög hjá þessum hópi yngri alzheimersjúklinga því búið er að setja þannig reglur fyrir hann að hann getur nánast ekki komist inn á hjúkrunarheimili. Frá 1992 þegar vistunarmati var komið á og þangað til í byrjun árs 2004 var vistunarmat handgert fyrir alla sjúklinga með öldrunarsjúkdóma, líka þá sem voru undir 67 ára, og allir áttu sama rétt til að komast í forgang. Í ársbyrjun 2004 var vistunarmatið gert rafrænt og um leið lokað fyrir sjúklinga yngri en 67 ára. Þetta gerðist án nokkurs samráðs og umræðu. Um er að ræða átta manns á ári að meðaltali, en þetta fólk átti sem sagt rétt á forgangi eins og aðrir áður en þessu var komið á og þá farið eftir hjúkrunarþyngd en ekki aldri. Þeir þurfa nú að bíða inni á sjúkrahúsi eftir 67 ára afmælisdegi sínum. Þá fyrst er hægt að sækja um og þá á viðkomandi eftir að fikra sig upp biðlistann. Þessar nýju reglur komu 1. september síðastliðinn og nú bíða sex manns í þessari stöðu á Landakoti og ef ekkert breytist verða þeir að bíða þar nokkur ár og fleiri bætast í hópinn á hverju ári. Þeir teppa sjúkrarúm og tefja innlagnir, m.a. frá bráðadeildum spítalans og heimahúsum. Nýju reglurnar fela í sér flókið undanþáguferli með greinargerðum út og suður, jafnvel frá aðilum sem ekkert þekkja til sjúklingsins, og mörgum beiðnum fyrir sama sjúkling með mjög viðkvæmum persónulegum upplýsingum um sjúklinginn í stað þess að gera rafræna umsókn mögulega eins og fyrir aldraða. Fyrir ári þegar ég tók upp stöðu þessa hóps, þ.e. 14. október 2004, lofaði ráðherra að setja vinnuhóp á laggirnar um málefni yngri alzheimersjúklinga. Ég get ekki séð að staðið hafi verið við það, a.m.k. kom það fram í umræðum fyrir nokkrum vikum að svo hefði ekki verið. Ég ætla að vitna í ræðu hæstv. ráðherra frá því 13. október í fyrra. Þar segir hæstv. ráðherra í ræðu sinni í svari við fyrirspurn minni, með leyfi forseta: ,,Ég hef ákveðið að setja á fót vinnuhóp til að skoða þessi mál gaumgæfilega og mun óska eftir því að hann skili mér áliti ásamt tillögum um úrbætur og framtíðarfyrirkomulag þessara mála.“ Ég spyr hæstv. ráðherra hverjar tillögur vinnuhópsins hafi verið eða hvort hann hafi verið settur á laggirnar og ég vil spyrja hæstv. ráðherra eins og fram kemur í skriflegri fyrirspurn minni: Telur ráðherra eðlilega staðið að ráðstöfun hjúkrunarrýma fyrir hjúkrunarsjúklinga undir 67 ára aldri?

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Reykv. s. spyr hvort ráðherra telji eðlilega staðið að ráðstöfun hjúkrunarrýma fyrir hjúkrunarsjúklinga undir 67 ára aldri. Til þess að svara því tel ég nauðsynlegt að gera grein fyrir því hvernig staðið er að þessum málum, breytingum sem urðu á fyrirkomulagi við ráðstafanir hjúkrunarrýma 67 ára eða yngri með reglum sem ráðuneytið tilkynnti nýlega og vinnu sem nú stendur yfir í ráðuneytinu um framtíðarskipan þessara mála. Allir landsmenn eiga óháð aldri rétt á vistun í hjúkrunarrými ef þeir þurfa þess með og fullreynt er að önnur úrræði sem miða að því að styðja fólk til sjálfstæðrar búsetu, svo sem heimaþjónusta eða dagvistun, duga ekki. Aldraðir eru þorri þeirra sem þarfnast langvistunar í hjúkrunarrými. Úrræðin taka mið af því og eru flest gerð úr garði með þarfir aldraðra í huga, fyrst og fremst, þótt einnig séu til úrræði fyrir yngri hjúkrunarsjúklinga, svo sem sérstök deild á Skógarbæ í Reykjavík, rými fyrir geðsjúka í Ási í Hveragerði og hjúkrunarrými á heimili Sjálfsbjargar á Hlein, sem er heimili fyrir fólk sem orðið hefur fyrir heilaskaða. Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi eru ákveðin úrræði til fyrir yngri hjúkrunarsjúklinga en alltaf er eitthvað um að fólk vistist inn á hjúkrunarheimili þótt það sé ekki orðið 67 ára en flestir þeirra eru komnir nærri þeim aldri. Ég hef orðið var við ákveðinn misskilning hvað þetta áhrærir á þann veg að einungis sé heimilt að vista fólk á hjúkrunarheimili hafi það náð 67 ára aldri. Það er ekki rétt enda eru hjúkrunarheimili skilgreind í lögum um heilbrigðisþjónustu sem vistheimili fyrir aldraða og sjúklinga sem búið er að sjúkdómsgreina en þarfnast vistunar og meðferðar sem hægt er að veita utan almennra og sérhæfðra sjúkrahúsa. Þegar aldraðir sækja um vistun í hjúkrunarrými er skylt samkvæmt lögum að gera fyrst vistunarmat þar sem mat er lagt á þörf viðkomandi fyrir hjúkrunarrými út af heilsufarslegum og félagslegum aðstæðum. Eins er kannað hvort önnur úrræði hafi verið fullreynd. Til skamms tíma var einnig gert vistunarmat fyrir fólk yngra en 67 ára sem sótti vistunarhjúkrunarrými þó að það væri ekki skylt samkvæmt lögum. Þegar vistunarmatið varð rafrænt árið 2004 var gerð vistunarmats fyrir yngri hjúkrunarsjúklinga hætt enda var það eingöngu ætlað 67 ára og eldri, sniðið að þörfum og aðstæðum aldraðra og sérstaklega ætlað að halda saman á einum stað upplýsingum um stofnanaþjónustu fyrir þennan aldurshóp. Frá þeim tíma hefur verið skylt að beina umsóknum um vist á hjúkrunarrýmum fyrir yngri en 67 ára til heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins. Fyrir skömmu gaf ráðuneytið út sérstakar reglur um ráðstöfun hjúkrunarrýma og ferli umsókna um dvöl á hjúkrunarheimili fyrir þá sem ekki eru orðnir 67 ára þar sem kveðið er á um hvaða upplýsingar þurfi að liggja til grundvallar svo unnt sé að taka afstöðu til slíkra umsókna. Aðstæður yngri hjúkrunarsjúklinga eru oft ólíkar aðstæðum aldraðra. Á það ekki síst við um félagslegar aðstæður þeirra en einnig eru heilsufarsvandamál þeirra oft allt önnur. Meðal annars af þeim ástæðum tel ég að umsóknir yngri hjúkrunarsjúklinga um hjúkrunarrými séu skoðaðar sérstaklega og þeim haldið aðskildum frá umsóknum aldraðra. Að undanförnu hafa málefni hjúkrunarsjúklinga yngri en 67 ára verið til skoðunar í heilbrigðisráðuneytinu. Fyrirhugað er að stofna þverfaglegt teymi sérfræðinga sem verði falið að meta aðstæður allra umsækjenda hjúkrunarrýmis sem eru yngri en 67 ára, hvar á landinu sem þeir búa, og ganga úr skugga um hvort önnur úrræði hafi verið fullreynd. Tryggja á að innan teymisins verði full yfirsýn yfir tiltæk úrræði á hverjum stað og víðtæk þekking á þeim heilsufarsvandamálum, sálrænum og félagslegum þáttum, sem máli skipta við mat á aðstæðum hvers og eins. Einnig er tilgangurinn að tryggja heildaryfirsýn yfir aðstæður yngri hjúkrunarsjúklinga á landsvísu. Við skoðun á aðstæðum yngri hjúkrunarsjúklinga hefur heilbrigðisráðuneytið haft samráð við félagsmálaráðuneytið, sem er mikilvægt vegna þess að úrræði fyrir þennan hóp liggja oft á sviðum beggja ráðuneyta og erfitt að greina þar á milli. Nú ætla ég að víkja beint að svari við fyrirspurn hv. þingmanns. Svar mitt er að ég tel fullkomlega eðlilega staðið að ráðstöfun hjúkrunarrýma fyrir þennan hóp. Hins vegar er verið að skoða málefni yngri hjúkrunarsjúklinga í ráðuneytinu og má vænta einhverra breytinga í þeim efnum áður en langt um líður eins og ég gat um áðan. Þeirri vinnu sem hv. fyrirspyrjandi kallaði eftir hefur verið sinnt innan ráðuneytisins. Ég vona að ég hafi þar með veitt hv. þingmanni svar við fyrirspurn hennar.

Virðulegi forseti. Það er réttmæt ábending hjá hv. þingmanni að sérstakra úrræða sé þörf fyrir þá sjúklinga sem eru heilabilaðir og eru undir 67 ára aldri og geta ekki verið lengur heima hjá sér. En ég legg áherslu á að þetta fólk eldist og allar breytingar hjá fólki sem er heilabilað eru þeim erfiðari en flestum öðrum, óáttun og slíkt kemur fram. Þau úrræði sem þurfa að vera til staðar þarf því að mínu mati að þróa í tengslum við hjúkrunarheimili þannig að breytingin sé sem allra minnst þegar fólk færist frá einu þjónustuformi yfir til annars. Ég vil í þessu sambandi jafnframt benda á að í svari heilbrigðisráðherra við fyrirspurn minni á 130. löggjafarþingi kemur fram að um 30 einstaklingar eru langlegusjúklingar og undir 35 ára aldri. Það er hópur sem þarf sérstakrar skoðunar við sem er vítt og breitt um kerfið, reyndar eru flestir á hinum ýmsu deildum Landspítala – háskólasjúkrahúss. Við þurfum líka að huga að huga að þörfum þeirra 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þótt ég sé ekki sátt við þau. Hann segir að hann telji fullkomlega eðlilega staðið að því að úthluta hjúkrunarrýmum fyrir yngri alzheimersjúklinga. Það hefur komið fram hjá fagaðilum að ekki er unnt fyrir yngri alzheimersjúklinga að sækja um pláss á hjúkrunarheimilunum eftir að breyting var gerð á reglunum. Það er alls ekki eðlilegt. Mér þætti fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra hversu margir ungir heilabilaðir hafa komist inn á hjúkrunarheimili eftir 1. september, eftir að þessar reglur voru settar. Mál þessara sjúklinga voru í ágætum farvegi áður en reglurnar voru settar. Þetta er því tilbúið vandamál sem gerir það að verkum hjúkrunarheimilunum er lokað fyrir ungum heilabiluðum sem þurfa sérstaka þjónustu. Núna bíða sex manns þess að komast á öldrunardeild Landakots og þeim mun fjölga. Ég spyr: Er hæstv. ráðherra tilbúinn að opna fyrir umsóknir rafrænt fyrir þann hóp þannig að hann eigi sama aðgang að hjúkrunarrýmum og aðrir með alzheimersjúkdóminn? Ég veit að það er auðvelt tæknilega. Ég hef upplýsingar um það en það virðist vanta viljann. Ungir alzheimersjúklingar eru með öldrunarsjúkdóm. Þeir þurfa þjónustu miðað við þörf en ekki eftir aldri. Á Norðurlöndunum er hvergi farið eftir aldri við innlagnir á hjúkrunarheimili heldur eftir þörfinni. Ég hvet hæstv. ráðherra að skoða reglurnar sem hann hefur látið setja í ráðuneytinu. Þær eru mjög flóknar. Það á að senda mjög persónulegar upplýsingar út og suður, margar umsóknir fyrir hvern sjúkling og síðan upp í ráðuneyti. Auðvitað eiga þessir sjúklingar að búa við sömu aðstöðu og aðrir sem eru veikir og þurfa á hjúkrunarþjónustu að halda. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða þetta gaumgæfilega því ég trúi ekki að hann telji eðlilega að verki staðið.

Virðulegi forseti. Í máli fyrirspyrjanda kom fram að hún teldi ekki unnt að sækja til ráðuneytisins um rými fyrir hjúkrunarsjúklinga 67 ára og yngri. Ég er fullviss um að það er ekki rétt. Það er hægt að sækja til ráðuneytisins um það.  Það er ljóst að hægt er að sækja um og hjúkrunarheimili eru bæði fyrir þá sem eru orðnir 67 ára og yngri. En það kom fram í svari mínu við fyrirspurn hv. þingmanns að aðstæður þessa fólks eru mjög mismunandi. Þess vegna réðumst við í að skoða þetta sérstaklega og hvernig kerfið geti virkað einfalt og skilvirkt. Það verður vonandi svo í framtíðinni.

Herra forseti. Ég hef lagt þrjár spurningar fyrir hæstv. utanríkisráðherra sem varða stöðu íslensku friðargæslunnar, sem svo er kölluð, eða hermanna, sem sumir telja að allt eins sé rétt að kalla þá, sem nú dvelja á vegum Íslands í Afganistan. Sá sem hér stendur hefur lengi gagnrýnt það hvernig umrædd mál hafa þróast og sérstaklega þá tilhneigingu að vopna þessa erlendu starfsmenn, senda til átakasvæða og skipa þeim þar í lið með hermönnum annarra ríkja, sem eru þar undir herskipulagi, bera hernaðarlega titla o.s.frv. Þessa gætti fyrst að ráði þegar íslenskir menn störfuðu í Kosovo en sérstaklega á flugvellinum í Pristina. Síðan virðist hafa verið gengið skrefi lengra þegar starfsmenn voru sendir til Afganistan og sérstaklega nú, þegar íslenskir friðargæsluliðar urðu hluti af hreyfanlegum eða hernaðarlegum athugunarsveitum NATO í norður- og vesturhluta Afganistan. Erlend skammstöfun yfir þessar sveitir eru MOT sem er ýmist þýtt, þegar að er spurt, sem „Military Observation Team“ eða „Mobile Observation Team“. Það virðist því á reiki, eftir því við hvern er talað, hvort um sé að ræða hreinar hernaðarlegar athugunarsveitir eða hreyfanlegar athugunarsveitir. Að sjálfsögðu hafa Íslendingar kosið seinni þýðinguna og reyna að skýla sér á bak við að ekki sé um hernaðarlegt hlutverk eða hernaðarleg verkefni að ræða. Davíð Logi Sigurðsson, blaðamaður Morgunblaðsins, var á ferð í Afganistan í lok septembermánaðar og birti athyglisverða fréttaskýringu þar sem vakin var athygli á því og spurt hvort væri frekar um að ræða, uppbyggingarstarf eða hernaðarverkefni. Í Morgunblaðinu er í leiðara tekið svo fast til orða að þar hafi menn verið komnir langt út fyrir þá verkefnalýsingu sem gefin var af utanríkisráðuneytinu. Vitnað er í ræðu utanríkisráðherra á Alþingi þar um og spurt hvernig á þessu standi, hver hafi gefið leyfi eða heimild til þess að málin þróuðust í þessa veru. Enn fremur segir Morgunblaðið að Alþingi Íslendinga hafi ekki tekið ákvörðun um að setja á fót íslenskan her og heldur ekki vísi að íslenskum her og að enginn nema Alþingi geti tekið slíka ákvörðun. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig skýrir ráðherra þátttöku íslenskra friðargæsluliða, svokallaðra, í hreinræktuðum hernaðarverkefnum innan endurreisnarsveita alþjóðlega öryggisliðsins í Afganistan? Hverju sætir að þátttakan hefur ekki verið kynnt sem slík og borið undir utanríkismálanefnd? Að lokum spyr ég hvort ríkisstjórnin líti svo á að enn séu í gildi stefnan um herleysi og vopnleysi Íslands.

Herra forseti. Það eru ákveðnar lykilforsendur sem fyrirspyrjandi gefur sér í þessu máli sem eru rangar. Þess vegna get ég ekki svarað þessari fyrirspurn lið fyrir lið eins og venja er, vegna þess að það er ekki þannig að íslenskir friðargæsluliðar taki þátt, eins og segir í spurningunni: „í hernaðarverkefnum innan endurreisnarsveita alþjóðlega öryggisliðsins í Afganistan“. Þannig orðar fyrirspyrjandi þetta. Það er enn síður þannig, eins og það er kallað í fyrirspurninni, að til sé: „vísir að íslenskum herdeildum á erlendri grund“. Kjarni málsins í þessu er sá, nú sem fyrr, að íslenskir friðargæsluliðar eru borgaralegir sjálfboðaliðar, enda hvorki til að dreifa hér á Íslandi hermönnum né her. Íslenskir friðargæsluliðar geta því ekki tekið að sér hernaðarleg verkefni, heldur sinna þeir eingöngu borgaralegum störfum. Þeir hafa starfað undir merkjum og skipulagi vopnaðs friðargæsluliðs sem í eru hermenn annarra ríkja. Þeir hafa þurft að klæðast einkennisbúningum og bera tignarheiti í skipulagi slíks friðargæsluliðs. Hvort tveggja er að ósk þeirra sem íslenska friðargæslan starfar með og forsenda samstarfsins af þeirra hálfu. Þá bera íslenskir friðargæsluliðar vopn til sjálfsvarnar. Öll þessi atriði eiga við um verkefni friðargæslunnar í Afganistan og hafa átt við fólk í íslenskri friðargæslu frá árinu 1994 er íslenskir læknar og hjúkrunarfólk hóf fyrst þátttöku í friðargæslu í Bosníu-Hersegóvínu, fyrst með norsku friðargæsluliði og síðar bresku. Ég tel að friðargæsla af þessu tagi sé í raun og veru hluti af borgaralegri skyldu Íslendinga í alþjóðasamfélaginu og það eigi ekki að þurfa að takast mikið á um það á Alþingi ef menn á annað borð telja að Ísland hafi eitthvað fram að færa og til málanna að leggja á þessu sviði. Friðargæsluliðarnir okkar starfa núna í endurreisnarsveitum, svokölluðum Provincial Reconstruction Teams, í norðurhluta Afganistans með Norðmönnum og Finnum og í vesturhlutanum með Litháum og Dönum. Með þessum hætti er Ísland þátttakandi í endurreisnarstarfinu í hinu stríðshrjáða landi, Afganistan. Hlutverk endurreisnarsveitanna þar er margþætt. Íslensku gæsluliðarnir vinna að þeim þáttum verkefnisins sem er á færi borgaralegra liðsmanna. Starf þeirra felst m.a. í því að þeir fara um og kanna stöðu mála í þorpum og sveitum og einnig til að afla upplýsinga og gera tillögur um úrbætur til viðeigandi hjálparsamtaka og alþjóðastofnana. Aðalatriðið er að íslenskir friðargæsluliðar í Afganistan sinna borgaralegum þáttum í friðargæslunni en bera vopn til sjálfsvarnar og hljóta þjálfun í því skyni. Hins vegar getur friðargæsla kannski eðli málsins samkvæmt aldrei verið alveg hættulaus því þar sem hún er fyrir hendi og hennar er þörf getur ófriður, eðli málsins samkvæmt, brotist út að nýju. Það er einmitt vegna þess að íslenskir friðargæsluliðar eru borgaralegir sem hafðar hafa verið sérstakar gætur á þróun mála í Afganistan til að tryggja sem best öryggi þeirra. Þetta er gert með því að fá vikulega í hendur mat yfirstjórnar friðargæsluliðsins og Atlantshafsbandalagsins á öryggisástandinu í landinu og á einstökum svæðum. Um þetta fjallaði ég nokkuð ítarlega í ræðu minni hér á Alþingi 17. nóvember síðastliðinn. Þar kom einnig fram að vegna aukinnar spennu í norðurhluta landsins á undanförnum vikum hefði verið ákveðið að hætta þátttöku í endurreisnarsveit á því svæði en halda áfram í vesturhlutanum að öllu óbreyttu. Segja má að hér sé um fyrirbyggjandi ráðstöfun að ræða því þótt um sé að ræða skærur á milli heimamanna þá hafa árásir verið gerðar á fulltrúa óháðra hjálparsamtaka og á friðargæsluliða. Starfsmenn hafa verið kvaddir frá svæðinu vegna þessara breyttu aðstæðna.

Herra forseti. Hv. þingmaður spurði hvort friðargæslan í Afganistan af okkar hálfu væri vísir að her. Af svari hæstv. ráðherra er engan veginn hægt að ráða annað en að svo sé, þó hann hafi að vísu gefið neitandi svar. Þarna er um að ræða menn í einkennisbúningum sem ganga undir vopnum, eru þjálfaðir af erlendum her, eru innan erlends herskipulags, starfa með erlendum hermönnum á svæðum þar sem ófriður er. Það er með engu móti hægt að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að þarna sé um að ræða að minnsta kosti vísi að her. Herra forseti. Það verður að vera „system i galskapet“ og þess vegna verður með einhverju móti að koma einhverjum lagalegum strúktúr utan um friðargæslu af okkar hálfu þar sem skýrt kemur fram hvað má og hvað má ekki. Eitt af því sem ekki má er að við 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en lýsi jafnframt mikilli óánægju með þau. Það er ekki hægt að afgreiða þessi mál þannig að segja bara að fyrirspyrjandi hafi gefið sér forsendur sem ekki standist og þar með þurfi ekki að svara fyrirspurninni efnislega í raun og veru. Hæstv. ráðherra verður að fara yfir og útskýra þá hvernig er hægt að halda því fram að menn séu hér ekki komnir inn í hernaðarleg verkefni þegar allt þetta liggur fyrir sem nú blasir við. Í úttekt Morgunblaðsins er vitnað í ofursta á svæðinu, yfirmann á svæðinu sem undirstrikar hið hernaðarlega hlutverk aðkomusveitanna sem m.a. sé fólgið í því að fara út um sveitir, safna upplýsingum sem ganga til herstjórnarinnar svo hún geti eftir atvikum gripið til aðgerða á svæðinu. Þetta eru í raun og veru upplýsingagjafar, könnunaraðilar fyrir herinn á svæðinu. Það er ósambærilegt það hlutverk sem íslenskir starfsmenn þarna, alvopnaðir, með hertitla úti í feltinu eru komnir í það sem læknar og hjúkrunarfræðingar inni á spítölum unnu í árdaga þessarar starfsemi. Það er óviðeigandi að gera slíkan samjöfnuð eins og hæstv. ráðherra gerði hér. Ef þrautþjálfaðir menn úr víkingasveitunum hafandi fengið viðbótarhernaðarþjálfun í Noregi með vélbyssur, ekki bara einhver létt handvopn, heldur verulega öflug drápstæki eiga í hlut. Það er ámælisvert hvernig þetta hefur þróast í höndum framkvæmdarvaldsins. Hér hafa engin lög verið sett. Það hefur engin stefna verið mótuð. Alþingi hefur ekki komið að málinu í utanríkismálanefnd nema eftir á í öllum tilvikum. Og ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Stendur til að breyta þessu? Verða sett lög um þessa starfsemi? Verður mótuð stefna? Fær Alþingi eða utanríkismálanefnd aðild að þeirri vinnu? Eða kæmi til greina t.d. að skipa sérstaka þingkjörna stjórn yfir þessari starfsemi? Hér eru mjög alvarleg mál á ferð og menn gera réttast 

Herra forseti. Hér er nú eins og stundum áður notuð stóryrði af litlu tilefni. Ég tel mig vera búinn að útskýra það mál, sem hér er um spurt. Það er þannig að íslenskir friðargæsluliðar sinna eingöngu borgaralegum verkefnum þó þeir þurfi að bera tignarheiti og klæðast einkennisbúningum og bera vopn til sjálfsvarnar. Það hefur orðið ákveðin breyting á þessum málum í Afganistan eins og hv. þingmaður og fyrirspyrjandi fagnaði í umræðunum hér fyrir viku í þessum efnum. Hins vegar hefur það líka legið fyrir að það er nauðsynlegt að skilgreina betur mörg atriði í kringum friðargæsluna. Sennilega verður það best gert með því að setja lög um þá starfsemi þó slíkt sé ekki komið á ákvörðunarstig. En verkefni friðargæsluliðanna eru náttúrulega margs konar. Þau eru m.a. aðgerðir til að koma á friði með viðveru og starfi sínu. Aðgerðir til að halda hættuástandi á átakasvæðum í skefjum. Aðgerðir til að tryggja stöðugleika og starf með heimamönnum á átakasvæðum í því skyni að koma í veg fyrir að átök brjótist út. Verkefni borgaralegra sérfræðinga sem stuðla að uppbyggingu stjórnmála- og efnahagslífsins í þeim tilgangi að koma á varanlegum friði. Mannúðar- og neyðaraðstoð við flóttafólk og fórnarlömb átaka eða náttúruhamfara. Ég held að við hljótum að geta verið sammála um það að hérna hefur Ísland verkefni að vinna. Þarna getum við lagt eitthvað af mörkum. Og það gerum við með okkar borgaralegu sérfræðingum, hvort sem það eru læknar, hjúkrunarfólk, slökkviliðsmenn, flugumferðarstjórar, lögreglumenn eða aðrir slíkir. Fólk sem hefur borgaralega sérþekkingu og reynslu og þjálfun til að taka að sér slík verkefni, en við verðum að sætta okkur við að þau séu unnin með hermönnum annarra þjóða eftir því hvernig skipulag þeirra er á þessum málum.

Herra forseti. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra um hvort áform séu upp um að bæta kjör þeirra sem dvelja á dvalar- og hjúkrunarstofnunum. En vasapeningafyrirkomulagið sem þar tíðkast hefur farið mjög fyrir brjóstið á mörgum, og þá sérstaklega öldruðum. Ég vitna hérna í blaðagrein úr Morgunblaðinu frá 7. október síðastliðnum með yfirskriftinni: Alþingismenn okkar munu aldrei þurfa að sækja um vasapeninga. Þar fjallar Halldór Þorsteinsson um aðbúnað aldraðra og segir meðal annars: „Þegar menn eru vistaðir á opinberum stofnunum hvaða nafni sem þær kunna að nefnast, er þeim ekki beinlínis tekið með virktum. Öðru nær, þeir eru í einu orði sagt lítillækkaðir og auðmýktir.“ Í greininni talar hann einnig um sviptingu mannréttinda með vasapeningafyrirkomulaginu þar sem ellilífeyririnn rennur til að greiða fyrir vistina og vistmenn þurfi síðan að sækja um vasapeninga sem sé niðurlægjandi. Hér er ég að tala um þá aldraða sem nánast einvörðungu hafa almannatryggingagreiðslur sér til framfærslu en þeir missa þær greiðslur við að fara inn á hjúkrunarheimili eða stofnanir. Kjör þessa hóps aldraðra eru mjög bág. Þarna er um að ræða rúmlega 1.700 manns og síðan 230 öryrkja sem ég ætla að gera að umtalsefni í annarri fyrirspurn sem ég vonast til að hæstv. ráðherra svari mér í næsta fyrirspurnatíma, eftir viku. Vasapeningarnir eru tæpar 22.000 kr. á mánuði og þeir skerðast um 65% þeirra tekna sem viðkomandi hefur yfir 7.000 kr. og falla alveg niður við 39.000 krónurnar. Þetta eru auðvitað óviðunandi kjör fyrir veikt fólk, fólk sem nánast ekkert getur veitt sér, hvað þá vikið einhverju að sínum nánustu. Þeir þurfa að kaupa ýmsar nauðsynjar, svo sem eins og snyrtivörur og ýmsa þjónustu, þó er það mismunandi eftir hjúkrunarstofnunum hversu mikið af þeirri þjónustu þeir þurfa að greiða. En þetta dugar svo sannarlega ekki einu sinni fyrir fötum til skiptanna. Þeir sem eiga rétt á lífeyrissjóði missa líka lífeyri sinn við að fara inn á stofnun en halda eftir 48.000 kr. sem er þó aðeins skárra hlutskipti. En ég spyr hæstv. ráðherra: Finnst honum þetta kerfi og þessi kjör viðunandi? Og eru áform uppi um að breyta þeim? Ég minni á svar hæstv. ráðherra frá síðastliðnum mánudegi í óundirbúnum fyrirspurnatíma þar sem var spurt hvort þessi hópur fengi jólauppbótina sem launþegar og lífeyrisþegar munu fá nú 1. desember og hæstv. ráðherra talaði um að hann mundi bæta þessum hópi þetta með sanngjörnum hætti. Hvað er sanngjarn háttur fyrir þennan hóp sem er með um rúmlega 260.000 kr. í árstekjur, þ.e. fólkið með vasapeningana, rúmlega 1.700 aldraðir og 230 öryrkjar? Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað hyggst hann gera til að bæta kjör þessa fólks?

Virðulegi forseti. Ég byrja þar sem hv. þingmaður endaði varðandi þá eingreiðslu sem var spurt um í fyrirspurnatíma það sem ég sagði að við afgreiddum með sanngjörnum hætti. Ég skrifaði undir reglugerð í gær um eingreiðsluna þar sem hún er í samræmi við það samkomulag sem gert hefur verið og í samræmi við það sem aðrir fá og þeir sem eru inni á stofnunum munu njóta þessarar eingreiðslu. En spurt er hvort áform séu um að bæta kjör þeirra sem dvelja á dvalar- og hjúkrunarstofnunum. Spurningin snýr að öldruðum sem vistast á stofnunum og þá væntanlega bæði bótagreiðslum og þjónustu við aldraða. Hinn 25. september 2002 skipaði ríkisstjórnin starfshóp sem ætlað var að verða farvegur formlegs samráðs stjórnvalda og Landssambands eldri borgara um breytingar á almannatryggingalögum og endurskoðun á lífeyrisgreiðslum er komi til framkvæmda á næstu árum. Þá var starfshópnum einnig ætlað að fjalla um uppbyggingu hjúkrunarheimila og þjónustu við aldraða með það að markmiði að stytta biðlista og bæta þjónustu. Starfshópurinn var skipaður fulltrúum fjögurra ráðuneyta og Landssambands eldri borgara og skilaði tillögum með skýrslu þann 19. nóvember 2002. Ríkisstjórnin samþykkti að beita sér fyrir því að tillögurnar næðu fram að ganga og var áréttað að aðilar vildu áframhaldandi samráð um þau viðfangsefni sem tillögurnar taka til og annað sem upp kann að vera tekið í samráðsnefnd aðila. Í framhaldi af framangreindu skipaði ég 31. maí 2005, samráðsnefnd sem hefur það hlutverk að fara yfir efndir á samkomulaginu frá 2002 og jafnframt á nefndin að meta stöðu aldraðra eins og hún er nú. Nefndin hefur nú skilað áliti um efndir frá samkomulaginu 2002 og það hefur verið efnt að undanteknu einu atriði sem út af stendur, sem fjallar um sveigjanleg starfslok. Í framhaldi af þessu munum við nú halda fundi í samráðsnefnd ríkisstjórnarinnar og aldraðra og halda áfram að fara yfir málefni aldraðra í samstarfshópnum og ákvarðanir sem tengjast eldri borgurum og þær munu taka mið af framangreindu nefndarstarfi, áætlunum og skýrslu stýrihóps um stefnumótun. Þetta á einnig við um aldraða sem dvelja á dvalar- og hjúkrunarheimilum og við munum fjalla um kjör þeirra á sama vettvangi. Og ég vona að við gerum það núna á næstu dögum, en næstu fundir eru áætlaðir með öldruðum núna á allra næstu dögum. Þessi mál eru þar undir og verða til umfjöllunar á þessum vettvangi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur fyrir að koma fram með þetta mál, því það er svo sannarlega brýnt, og ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin sem hann gaf um að eitthvað verði gert. Ég spyr líka hvort ekki væri rétt að kanna að gera svipað og Danir gerðu fyrir rúmum tíu árum þegar þeir lögðu niður slíka vasapeninga. Þar fær fólk fullar, eðlilegar örorkubætur. Síðan greiðir það húsaleigu og eðlilegan hluta af heimiliskostnaði en ríkið greiðir alla þjónustu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Mér finnst betra að hafa það sem sannara reynist og oftast er það nú svo. Hv. þingmaður talaði um árslaun viðkomandi sem væru á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Við erum auðvitað ekki að tala um árslaun, við erum að tala um vasapeninga sem ná þessari fjárhæð. Við erum eingöngu að tala um þessa fjárhæð í vasapeninga sem lágmark vegna þess að það eru einungis þeir sem hafa engar tekjur aðrar en frá almannatryggingum sem eru með þessa fjárhæð, aðrir eru með meira. Eins og fram kom á fundi í heilbrigðis- og trygginganefnd í morgun eru þeir ekki nema 1% aldraðra eftir því sem samtök aldraðra sögðu okkur.  Hins vegar vil ég halda því til haga að þetta fyrirkomulag hefur farið fyrir brjóstið á mörgum, en ég vil líka benda á að margt fólk á hjúkrunarheimilum kysi þetta fyrirkomulag ef það væri valkvætt, vegna þess að fólk er ekki á hjúkrunarheimilum út af engu. 

Virðulegi forseti. Þetta er ágæt umræða og mig langar aðeins að leggja orð í belg varðandi einmitt þann hóp á öldrunarstofnunum sem eingöngu er með vasapeninga. Þetta er ekki mjög há upphæð, rúmar 20 þús. kr. sem þurfa að standa undir persónulegum kostnaði. Fram kom hjá fulltrúum stjórnenda öldrunarheimila í heilbrigðisnefnd í morgun að það er afar mismunandi á milli heimila hversu mikið heimilismenn þurfa að taka þátt í kostnaði, t.d. við þvott á fatnaði, hárgreiðslu og fótsnyrtingu. Það kom m.a. fram að á Hrafnistu þurfa menn ekki að greiða neitt fyrir þvott á fatnaði en á Grund þurfa þeir ekki að taka neinn þátt í kostnaði við hár- og fótsnyrtingu. Það er því ljóst að þegar vasapeningar verða teknir til endurskoðunar þarf jafnframt að fara eftir ábendingum Ríkisendurskoðunar, en fram kom í nýlegri skýrslu um þjónustu við aldraða að stjórnvöld hafa ekki sett fram lágmarkskröfur um magn á gæðaþjónustu. 

Virðulegi forseti. Þetta er afskaplega athyglisverð umræða sem hér fer fram. Ég vil bara vekja athygli á því sem hæstv. heilbrigðisráðherra sagði að samningurinn og samkomulagið við Félag eldri borgara hefur verið uppfyllt nema með sveigjanlegu starfslokin sem ég veit ekki annað en að verið sé að vinna í, því að hér var samþykkt þingsályktunartillaga sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson var 1. flutningsmaður að, að mig minnir. Vonandi verður tekið tillit til þess. Því er lítið haldið til haga í umræðunni um eldri borgara að eignarskatturinn var afnuminn. Hann hlýtur að hafa komið mörgum til góða, þó reyndar ekki þeim sem dvelja á hjúkrunarheimilum. Ég tek undir það sem hv. þm. Ásta Möller sagði áðan að það er mjög mismunandi hvað vistmenn þurfa að greiða varðandi þjónustu sem þeir fá.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram. Hins vegar verð ég að viðurkenna að það kemur mér verulega á óvart ef þær upplýsingar eru réttar að aðeins 1% aldraðra sem eru inni á stofnunum sé eingöngu með dagpeninga. Ég hélt að hlutfallið væri miklu hærra. Einnig kemur mér á óvart í skýrslu Ríkisendurskoðunar eins og fram kemur í réttmætri athugasemd frá hv. þm. Ástu Möller um hve mikið misræmi er á milli stofnana varðandi þjónustu og greiðsluþátttöku þeirra sem þar dvelja. Það segir sig sjálft að það er mjög dýrt fyrir þá sem hafa eingöngu vasapeninga að greiða fyrir þjónustu eins og þvott eða að þurfa jafnvel að sjá sér sjálfir fyrir húsgögnum í herbergið. Þetta misræmi er ein af meginathugasemdunum sem gerðar eru í skýrslu Ríkisendurskoðunar um aðbúnað aldraðra, og skortur á reglum og samhæfingu á milli stofnana varðandi þjónustuna og síðan eftirlitið.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir orð síðasta ræðumanns varðandi eftirlit með því hvaða þjónusta er veitt á hjúkrunarheimilum eða öldrunarstofnunum. Á hitt ber að benda að hér er einhver misskilningur í gangi, því ef farið er inn á vef heilbrigðisráðuneytisins er þar til sérstakt skilmálablað sem segir til um hvaða þjónustu eigi að veita. Þar kemur m.a. fram að hjúkrunarheimili og öldrunarstofnanir eiga að sjá um þvott fyrir einstaklinga. Hins vegar eru nokkur hjúkrunarheimili í borginni sem komast upp með að veita ekki þá þjónustu. Það er kapítuli út af fyrir sig. Hvað varðar vasapeningana skulum við horfa til þess að á hjúkrunarheimilum geta daggjöld á mánuði verið allt frá 390 þús. og upp í 600 þús. eftir því hvaða hjúkrunarheimili eru skoðuð, hvort það er Sóltún eða önnur heimili. 10 þús. kr. vasapeningar eru í örfáum tilvikum. Við skulum ekki gleyma því heldur að margir eru með greiðslur úr lífeyrissjóði, sem betur fer, og þeir geta haldið lífeyrirssjóðstekjum sínum upp að 47 þús. kr. á mánuði. Það er því í mörg horn að líta hvað þetta áhrærir. 
             Að lokum vildi ég aðeins lýsa áhyggjum mínum af 

Forseti vill árétta að ræðumenn haldi sig innan þeirra tímamarka sem gefin eru til að gera stuttar athugasemdir sem er aðeins ein mínúta.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem er þörf og þyrfti auðvitað að vera mun lengri um þennan hóp. Ég vil byrja á því að fagna því sem hæstv. ráðherra sagði í svari til mín að í gær hafi hann undirritað samkomulag um að þessi hópur lífeyrisþega, sem eru 1.703 aldraðir og 230 öryrkjar, muni ekki fara í jólaköttinn að þessu sinni heldur fái þær 26 þús. kr. sem aðrir fá 1. desember. Ég fagna því þar sem þetta er hópur sem fær yfirleitt ekki uppbætur og hann fær ekki eingreiðslur. Hann þarf að lifa af þessum 21.900 kr. á mánuði, þ.e. fyrir helstu persónulegum nauðsynjum. Það er hins vegar tómt bull að það sé 1% lífeyrisþega. Í ræðu sinni talaði hv. þm. Jónína Bjartmarz um lífeyrisþega sem eru á strípuðum bótum og eru úti í samfélaginu en ekki inni á stofnunum, sem er fólkið sem við erum að tala um hér. Það er fólk sem á ekki peninga til að kaupa sér föt til skiptanna. Ég hef margar staðfestingar fyrir því. Þetta fólk fær heldur ekki stuðning frá félagsþjónustu sveitarfélaganna. Þarna verður að taka á og það mynduglega, hæstv. ráðherra. Vasapeningakerfið er auðvitað gamaldags kerfi. Við hljótum að geta tekið upp annað kerfi sem okkur er sæmandi því að slíkt ölmusukerfi er niðurlægjandi. Það er alveg rétt sem margir aldraðir segja í greinum sem þeir hafa verið að skrifa um það. Hvað það varðar að verið sé að standa við samkomulag við aldraða þá hef ég hef ekki tíma til að fara yfir það en ég vil t.d. spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi staðið við það atriði sem eru skammtímainnlagnir fyrir heilabilaða þar sem átti að fjölga þeim. Mér skilst eftir þeim upplýsingum sem ég hef að þeim hafi fækkað frekar en fjölgað. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða það en fagna því að hann ætlar ekki að láta þann hóp lífeyrisþega sem er á stofnunum og er með vasapeninga verða út undan þegar eingreiðslan kemur til greiðslu fyrir jólin.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mál sem er viðamikið. Ég tek undir það sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sagði að það eru skilmálar um aðbúnað á heimasíðu okkar. Ég vil einnig taka undir að þörf er á að auka eftirlitið. Við gerum okkur alveg grein fyrir því í ráðuneytinu. Ég vil aðeins koma inn á það sem hv. þm. Guðmundur Magnússon sagði um danska kerfið. Ég tel það mjög athyglisvert og mjög til skoðunar að taka upp slíkt kerfi. Eldri borgarar hafa lagt áherslu á það í kröfum sínum að hætt verði að taka fjárráðin af fólki eins og gert er og að fólk borgi leigu, eins og hv. þingmaður nefndi. Það er mjög til athugunar. Við höfum einmitt verið að skoða þetta mál sérstaklega og munum fara yfir þau með samtökum eldri borgara. En ég heyri á undirtektum hér að hljómgrunnur er fyrir breytingu og ég tel ástæðu til að skoða það í fullri alvöru. Við munum ræða þessi mál á næstunni í því samráði sem við höfum við eldri borgara, enda hafa þeir farið fram á slíka breytingu og talið hana verið tímabæra, en við þurfum náttúrlega að fara vel yfir hvernig framkvæmdin yrði á slíku. Ég tel að við þurfum að breyta til þarna og auka um leið fjölbreytni í búsetu þeirra sem þurfa á 

Herra forseti. Nýtt fyrirkomulag á sjúkraflugi til Vestfjarða var ákveðið í haust og samningar þar að lútandi undirritaðir með gildistíma til ársins 2009. Sú breyting verður með nýjum samningi að sjúkraflugvél mun koma frá Akureyri þar sem miðstöð sjúkraflugs verður staðsett en ekki verður staðsett flugvél á Ísafirði eins og áður. Nú háttar þannig til á Ísafjarðarflugvelli að þar er hvorki hægt að lenda eftir að dimma tekur né við erfið veðurskilyrði. Staðsetning flugvélar á Ísafirði var því talin forsenda þess að öryggi Vestfirðinga væri tryggt. Forsenda þess að talið var óhætt að beita þessu fyrirkomulagi var að endurbótum yrði lokið fyrir veturinn á flugvellinum á Þingeyri en hann er ætlaður sem framtíðarvaraflugvöllur fyrir norðanverða Vestfirði. Ekki tókst að ná því marki fyrir snjóa. Sá flugvöllur er því ekki nothæfur í því skyni. Auk þessa ályktaði bæjarstjórn Ísafjarðarbæjar, þegar breytt fyrirkomulag var í farvatninu, að tilteknar breytingar við Fjórðungssjúkrahúsið á Ísafirði væru forsenda þess að óhætt væri að breyta fyrra fyrirkomulagi sjúkraflugs. Þó var reiknað með að flugvöllurinn á Þingeyri yrði tilbúinn og hægt að fljúga þangað því næst hvenær sem er sólarhringsins, nema hugsanlega í allra verstu veðrum. Vestfirðingar búa því í dag við mikið óöryggi varðandi sjúkraflug. Ég spyr því hæstv. ráðherra: 1. Hvaða ráðstafanir hyggst heilbrigðisráðherra gera varðandi sjúkraflug til Ísafjarðar nú þegar ljóst er að Þingeyrarflugvöllur verður ekki tilbúinn til notkunar í vetur? 2. Hafa verið gerðar þær úrbætur á Fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði sem sveitarstjórn Ísafjarðarbæjar taldi meðal forsendna fyrir breyttu fyrirkomulagi sjúkraflugs?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir hefur beint til mín spurningum um sjúkraflug til Ísafjarðar. Sem kunnugt er eru sjúkraflutningar, þar með talið sjúkraflug, á ábyrgð heilbrigðisstofnana samkvæmt lögum. Á árinu 2001 voru gerðir samningar um sjúkraflug á landsvísu og renna þeir samningar út í lok þessa árs. Þegar líða tók að lokum núverandi samnings var reynslan skoðuð með tilliti til þjónustu, breyttra samgangna á landi, þeirrar þjónustu sem heilbrigðisstofnanirnar eru í stakk búnar til að veita á hverjum stað og annarra aðstæðna sem lúta að þjónustunni. Tími þótti til kominn að bæta þjónustuna á þann veg að aðalsjúkraflugvél skyldi vera sérútbúin flugvél sem eingöngu væri ætluð til þessara flutninga, búin hverfihreyflum og jafnþrýstibúnaði í farþegarými. Þessar kröfur gjörbreyta og bæta alla sjúkraflutningsgetu. Vélarnar geta farið hærra en áður, losnað við ókyrrð af fjöllum og þar af leiðandi er auðveldara að sinna sjúklingi er við þau skilyrði er flogið. Ekki þarf að lýsa þeirri miklu framför sem felst í því að um sérútbúna vél er að ræða en ekki farþegavél sem sæti hafa verið tekin úr og laus búnaður settur inn í staðinn eins og hingað til hefur verið. Í þessar endurbætur var ráðist eftir mikla skoðun og hvatningu frá heilbrigðisstofnunum víða um land. Má í þessu sambandi geta þess að sjúkraflugvél sú sem verður notuð er af sömu tegund og flugvél Flugmálastjórnar, sem margir hafa augum litið. Á síðasta samningstímabili var þeirri nýjung og framför komið á að sérlærður sjúkraflutningamaður fylgdi ávallt sjúkraflugvélinni sem staðsett var á Akureyri. Skapaðist við það mikil reynsla og sérþekking á aðstæðum í flugi. Einnig gaf það möguleika á að læknar í héruðum þyrftu ekki að yfirgefa héraðið og fylgja sjúklingum í sjúkraflug eins og áður tíðkaðist. Einnig gafst sá möguleiki að læknir sá sem kallaði til sjúkraflug gat beðið um að læknir fylgdi einnig með vélinni auk sjúkraflutningamannsins. Þessi þjónusta bauðst frá miðstöð sjúkraflugs á Akureyri og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, á svæðinu frá botni Hrútafjarðar norður og austur um til Hafnar í Hornafirði. Þessi bætta þjónusta bauðst ekki á Vestfjörðum og í Vestmannaeyjum þar sem einnig voru staðsettar sjúkravélar. Í nýju útboði var gert ráð fyrir að hin stórbætta sjúkraflugvél þjónaði einnig Vestfjörðum. Var það gert í fullu samráði við starfsmenn og stjórn Fjórðungssjúkrahússins á Ísafirði. Einnig var fullt samráð haft við reynda flugmenn og flugrekstraraðila, sem og Landhelgisgæslu, um breytinguna enda er gert ráð fyrir að Landhelgisgæslan gæti þurft að senda þyrlu til Ísafjarðar við ákveðin skilyrði, líkt og oft hefur þurft að gera undanfarin ár. Við undirbúning þessara breytinga var gert ráð fyrir óbreyttu ástandi á Þingeyrarflugvelli en við bætt skilyrði þar, þegar þar að kemur, mun þjónustan að sjálfsögðu verða enn tryggari. Líkt og ég hef áður getið er þessi breyting gerð í fullu samráði og sátt við starfsfólk og stjórnendur Fjórðungssjúkrahússins á Ísafirði, enda taldi ég það algjört skilyrði þessa. Breytingin felur í sér að flugvél er ekki staðsett á Ísafirði en í staðinn kemur mun öflugri, sérbúin sjúkraflugvél, með öflugri mannafla og búnaði. Í þessu sambandi er rétt að minna á að þegar um sjúkraflug frá Ísafirði er að ræða er sjúklingurinn fluttur frá einu vel búnu sjúkrahúsi til annars, en ekki eins og sums staðar er að ekkert sjúkrahús er á staðnum. Búnaður sjúkrahússins á Ísafirði hefur verið í stöðugri skoðun og er ætlunin að bæta fremur við hann í samráði við stjórnendur og starfsfólk þess sjúkrahúss þannig að búnaðurinn verði sem allra bestur. Eins og þingmenn hafa mögulega tekið eftir undirritaði ég samning um sjúkraflug á norðursvæði síðastliðinn laugardag á Akureyri. Það er vissa mín að verulegt framfaraskref sé með því stigið í sjúkraflutningum í lofti. Það byggist á því að sérútbúin sjúkraflugvél er tekin í gagnið. Ég er fullviss um að það mun bæta til muna þjónustuna í byggðum landsins við þá sem hennar þurfa að njóta og á hana þurfa að treysta. Það mun bæta aðstöðu Vestfirðinga í þessu efni einnig.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér fagnaðarefni að sem best búin flugvél annist þá sjúkraflutninga sem um ræðir og undir það skal heils hugar tekið. Ég vildi hins vegar spyrja hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi: Nú kemur þessi flugvél ekki alveg strax, en hvernig verða málin leyst þangað til, hæstv. ráðherra, að hin vel útbúna flugvél kemur? Hvernig verða málin leyst þangað til? Svo er annað sem snýr að öryggismálum Ísfirðinga. Það hefur verið visst öryggi í að hafa flugvél staðsetta á Ísafirði, almennt í öryggisskyni, að hafa samning um sjúkraflug sem tryggði vél á Ísafirði sem var veigamikill þáttur í öryggismálum. Þingeyrarflugvöllur er ekki tilbúinn þannig að ég vil spyrja ráðherra: Hefði ekki komið til greina að staðsetja flugvél þar í 

Herra forseti. Ég þakka ráðherra ágæt svör. Það er augljóst að sá flugvélakostur sem tekinn verður í gagnið verður mun betur til þess fallinn að sinna sjúkraflutningum en áður. Einnig er fagnaðarefni að það skuli eiga að vera læknir í flugvélinni en ekki að jafnvel þurfi að senda lækni af viðkomandi stað eins og áður hefur þurft í vissum tilfellum. Þetta eru því góðar breytingar. Hins vegar þurfa ákveðnar forsendur að vera fyrir hendi til þess að þær nýtist. Þar er ég enn að tala um flugvöllinn. Nú heyrist mér að fram að því sem hann kemst í gagnið eigi að nota þyrlu. Það gerir það auðvitað að verkum að viðbragðstími verður mun lengri en áður hefur verið. Ég lagði í fyrra fram fyrirspurn um hve oft hefði þurft að fella niður áætlunarflug til Ísafjarðar vegna veðurfars. Ég held að öllum hafi komið á óvart hve oft það var. Þar var þó verið að tala um ferðir að degi til. Eins og ég sagði áðan er ekki hægt að lenda á Ísafirði eftir myrkur. Hins vegar er hægt að taka á loft frá Ísafirði eftir að dimma tekur. Mér sýnist því að öryggi íbúa norðanverðra Vestfjarða verði ekki eins vel tryggt, þar til Þingeyrarflugvöllur verður tekinn í gagnið, og það var á meðan flugvél var staðsett á Ísafirði, því miður. Ég hvet hæstv. ráðherra til að athuga hvort ekki er ástæða til að hafa flugvél á flugvellinum á Ísafirði á meðan Þingeyrarflugvöllur er enn í því ástandi sem hann er en þar vantar lítið upp á en í því verður ekki unnið 

Herra forseti. Ég vil leggja áherslu á þrjú atriði í þessu sambandi. Í fyrsta lagi mun Landhelgisgæslan verða bakland í þessum efnum. Í öðru lagi þarf að gæta að því að framkvæmdir á Þingeyrarflugvelli dragist ekki úr hömlu. Viðunandi aðstaða þar bætir enn þar úr þótt hún sé ekki forsendan fyrir þessum ákvörðunum. Í þriðja lagi, sem er kannski mikilvægast og verður að undirstrika, er um að ræða flutning sjúklinga frá vel útbúnu sjúkrahúsi sem við þurfum að búa enn betur úr garði. Sjúkrahúsið á Ísafirði er það vel búið og hefur það mikla möguleika til að taka við sjúklingum að hlutfallslega þarf sjaldnar í sjúkraflug frá Ísafirði en frá öðrum landshlutum á norðanverðu landinu, fyrir utan Eyjafjarðarsvæðið. Það sýnir að þessi þjónusta er mjög góð heima fyrir. Hins vegar geta alltaf komið upp dæmi sem þarfnast skjótrar úrlausnar. Ég geri mér grein fyrir því. Þess vegna er reiknað með því að Landhelgisgæslan geti gripið inn í ef á þarf að halda. En meginatriðið er að sjúkraflutningar frá landshlutanum verða stórbættir. Sem betur fer hafa þeir ekki allir verið akút en 

Herra forseti. Hér er um að ræða fyrirspurn frá mér og hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur um tæknifrjóvganir. Færsla glasafrjóvgunardeildar Landspítalans yfir í hinn sjálfstæða rekstur ART Medica hefur heppnast vel að mati flestra, þar á meðal samtakanna gegn ófrjósemi sem heita Tilvera. Aðstaðan og þjónustan hefur stórbatnað og biðlistar styst til muna. Við færslu á þjónustunni, fyrir um tíu mánuðum, var því lýst yfir að starfsemin yrði tryggð og að meðferðarkostnaður mundi ekki hækka. En frá því í ágúst síðastliðnum hefur hins vegar skapast óásættanleg staða þar sem fjölda umsamdra meðferða var náð í sumar og fólk lenti í því að greiða fyrir meðferð að fullu í rúma þrjá mánuði eða fresta meðferðinni um ókominn tíma. Samkvæmt upplýsingum frá Tilveru hafa nokkrir tugir einstaklinga lent í að borga fyrir meðferð, greiða fullu verði þjónustu sem áður var niðurgreidd. Sá kostnaður getur numið mjög háum upphæðum eða nokkrum hundruðum þúsunda króna. Enn hefur ekki verið komið til móts við það fólk um endurgreiðslu, eftir því sem ég best veit. Það er ljóst að þörfin fyrir slíkar meðferðir hefur vanmetin í samningi milli LSH og ART Medica. Þrátt fyrir að fjöldi niðurgreiddra meðferða hafi farið upp 330 meðferðir á árinu 1999 var einungis samið um 250 niðurgreiddar meðferðir milli LSH og ART Medica í samningi fyrir árið í ár. Samtökin Tilvera meta að það svo að veita þurfi viðbótarfjármagn til sem nemur 105 meðferðum og miða þurfi við um það bil 330 meðferðir á ári til að mæta þörfinni. Sé það ekki gert myndast einfaldlega enn lengri biðlistar. Samningurinn við ART Medica rann út 12. nóvember síðastliðinn. Hins vegar hefur verið gerður bráðabirgðasamningur til skamms tíma. Enn vantar langtímalausn. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hve margar niðurgreiddar meðferðir verði samið um í næsta samningi. Einnig spyr ég hvort hann muni koma til móts við þá sem ekki gátu notið niðurgreiðslu þjónustunnar á samningstímanum og greiddu fyrir meðferðina fullt verð eða frestuðu meðferðinni og hversu mörg pör þetta eru. Í gær var kynnt afar ánægjulegt frumvarp sem heimilar m.a. tæknifrjóvganir samkynhneigðra. Því má ætla að eftirspurn eftir slíkum meðferðum muni aukast enn frekar á næstu árum. Það er ljóst að það þarf að gera ráð fyrir enn auknu fjármagni vegna þessa. Ég vil spyrja hvort hæstv. heilbrigðisráðherra muni taka tillit til fyrirhugaðra lagabreytinga í næstu samningsgerð.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn, tíundi þingmaður Reykjavíkur suður, Ágúst Ólafur Ágústsson, og fjórði þingmaður Reykjavíkur suður, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, hafa beint til mín fjórum fyrirspurnum um tæknifrjóvgun. „Hyggst ráðherra tryggja fé til að hægt verði að greiða niður tæknifrjóvganir uns samningur við Art Medica rennur út?“ Þjónustusamningur, sem var gerður hinn 12. nóvember 2004 milli Landspítala – háskólasjúkrahúss og Art Medica, var til eins árs og rann því út þann 11. nóvember sl. Í sumar var ljóst að Art Medica hafði lokið þeim meðferðafjölda sem samningurinn kvað á um á styttri tíma en ráð var fyrir gert og voru á þeim tímapunkti ekki lengur fjármunir fyrir hendi til niðurgreiðslu meðferða af hálfu Landspítala. Af því tilefni óskaði ég eftir því við Landspítalann að hann lyki samningum við Art Medica um greiðslur vegna þeirra sjúklinga sem höfðu hafið meðferð en féllu utan við þann fjölda meðferða sem samið var um í þjónustusamningnum frá 12. nóvember 2004. Auk þess óskaði ég eftir því við Landspítalann að gerður yrði viðbótarsamningur til bráðabirgða við Art Medica þannig að svigrúm gæfist til að undirbúa samning til lengri tíma. Landspítalinn gekk í framhaldi af því frá viðbótarsamningi við Art Medica til eins mánaðar og gildir hann til 12. desember 2005. Markmiðið með þeim samningi var að tryggja að ekki yrði truflun á þjónustu við tæknifrjóvgun meðan unnið væri að gerð nýs samnings. Auk þess hef ég falið Landspítala að ljúka gerð nýs samnings sem tæki mið af viðbótarsamningi um tæknifrjóvganir. Gert er ráð fyrir að þeirri samningsgerð ljúki fyrir 12. desember 2005. Í öðru lagi hyggst ráðherra koma til móts við þá sem ekki geta notið niðurgreiðslu slíkrar þjónustu á samningstímanum. Þeir sem ekki hafa notið niðurgreiðslu ríkissjóðs vegna tæknifrjóvgana falla í tvo hópa. Annars vegar er sá hópur sem mætir ekki skilyrðum um greiðsluþátttöku ríkissjóðs, ekki eru nein áform um að koma til móts við þann hóp enda ekki heimilt að óbreyttu. Hinn hópurinn mætir framangreindum skilyrðum en er umfram þann fjölda meðferða sem kveðið er á um í samningi Art Medica við LSH. Kostnaður vegna þessa hóps er áætlaður um 7,5 millj. kr. og verður hafður til hliðsjónar við endurskoðun samningsins en stefnt er að því að undirrita endurnýjun samnings fyrir 12. desember nk. Undirbúningur og samningsgerð stendur nú yfir milli LSH og Art Medica og er því ekki unnt að gera grein fyrir niðurstöðunni. Það er vert að geta þess hér að samningur við Art Medica frá 12. nóvember 2004 var tilraunasamningur. Við framkvæmd hans hafa komið í ljós annmarkar sem þarf að lagfæra við gerð nýs samnings. Erfitt hefur reynst að fá upplýsingar um starfsemina sem leiddi til að greiðslur til þeirra sem nutu þjónustunnar stöðvuðust. Verið er að vinna úr þessu og stefnt að því við gerð nýs samnings að búið sé svo um hnútana að starfsemi geti gengið snurðulaust fyrir sig. Hér er um að ræða viðkvæma starfsemi sem mikilvægt er að stöðvist ekki í miðjum klíðum. Til að svo megi verða þarf að auka eftirlit með starfseminni og tryggja upplýsingaflæði um fjölda og tegund meðferða á hverjum tíma. Ég vil fullvissa fyrirspyrjendur um að ég mun áfram leitast við að tryggja þeim sem ekki njóta niðurgreiðslna úr ríkissjóði vegna tæknifrjóvgana eins snurðulausa afgreiðslu og unnt er. Ég hef haft ágætt samstarf við fulltrúa þessa hóps og þekki vel til sjónarmiða þeirra. „Hversu mörg pör eru nú á biðlista eftir tæknifrjóvgun?“ Samkvæmt þeim upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað sér hjá Art Medica eru 100 pör á biðlista eftir glasafrjóvgun og biðlistinn nær því fram í mars 2006. „Hversu mörg pör hafa ekki notið niðurgreiðslu á tæknifrjóvgun á samningstímanum og því greitt þjónustuna fullu verði eða frestað því að fara í slíka meðferð?“ Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað munu 58 pör greiða þjónustuna að fullu þar sem þau kusu að bíða ekki með meðferðina. Þetta er frá 13. september – 11. nóvember 2005. Um 20 pör kusu að fresta meðferðinni vegna óvissu um greiðsluþátttöku ríkisins. Virðulegi forseti. Ég hef nú svarað þingmönnum eftir því sem kostur er. Eins og fram kemur í svari mínu verður málið unnið áfram og við leggjum áherslu á það og stefnt er að gerð nýs samnings um tæknifrjóvganir fyrir 12. desember nk. Ég vona að svar mitt hafi varpað ljósi á það mál sem er til umræðu.

Herra forseti. Maður veltir fyrir sér af hverju ríkið ætti að borga tæknifrjóvganir yfirleitt? Fólk í þessari stöðu hefur yfirleitt verið barnlaust í nokkurn tíma og ætti þar af leiðandi að vera vel undir það búið að borga upphæðina sem um er að ræða, annars er það ekki fært um að ala upp börn. Annars hefur það ekki fjármuni til að ala upp börn yfirleitt. Þannig að maður spyr sig: Af hverju er leitað til ríkisins? Og þegar leitað er til ríkisins gerist alltaf það sama: Það myndast biðlistar. Það er ekki hægt að gera þetta o.s.frv. Ég skil ekki þessa umræðu yfirleitt. Mér finnst að fólk ætti að geta borgað þessa upphæð. Þetta er minna en kvart úr bílverði, menn ættu ekki að þurfa að leita til ríkisins þess vegna. Hver og einn ætti að geta ráðið við slík útgjöld. Auk þess sem fólk fær barn í staðinn sem er óborganlegt þannig að ég skil ekki umræðuna. Hins vegar mætti breyta gjaldskránni á þann veg hjá umræddum fyrirtækjum að ef aðgerðin tekst borga menn annars ekki. 
            

Herra forseti. Það er mjög sérstakt fyrirkomulag á þeim þætti heilbrigðisþjónustunnar sem tæknifrjóvgunin er. Eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir í ræðu sinni byggist fyrirkomulagið á samningi milli Landspítala og Art Medica. Ég vil spyrja ráðherra hvort mat hefur verið lagt á gæði og hagkvæmni þess að hafa hlutina í þessu formi umfram það sem áður var og hvort hugsunin sé sú að þetta fyrirkomulag sé til framtíðar.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og minni á að hér er um mjög viðkvæma þjónustu að ræða. Hún er vegna heilsufarsvanda þeirra sem nýta sér hana og það er alltaf mjög erfitt fyrir þá sem þurfa á þjónustu af þessu tagi að halda að búa við óvissu eins og hefur skapast núna þegar fjárskortur varð hjá fyrirtækinu sem annaðist hana. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að hann talaði um annmarka á þjónustunni eins og henni er fyrirkomið núna: Hverjir eru þeir annmarkar nákvæmlega? - Hann fór reyndar aðeins yfir það. - Telur hann að núverandi fyrirkomulag hafi skilað hagkvæmari rekstri og betri þjónustu en var hjá Landspítala – háskólasjúkrahúsi áður? Einnig vantaði svör frá hæstv. ráðherra um það hvort gert hafi verið ráð fyrir kostnaði vegna tæknifrjóvgana samkynhneigðra sem hæstv. ríkisstjórn er nú að 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að þakka þessa umræðu um tæknifrjóvganir og starfsemi Art Medica. Seint á síðasta ári var tekin um það ákvörðun, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, að flytja tæknifrjóvgunardeildina út fyrir Landspítalann og í einkarekstur. Það var að mínu mati mjög góð ákvörðun. Hins vegar var skrefið ekki stigið til fulls að því leyti að fjármagnið til þjónustunnar fer enn þá í gegnum Landspítala – háskólasjúkrahús, sem er mjög sérkennileg ráðstöfun. Þannig að í stað þess að Tryggingastofnun sjái um kaup á sérfræðiþjónustu, eins og verið hefur fram til þessa, þá er settur inn milliliður sem er Landspítali – háskólasjúkrahús, sem var í fyrstu mótfallinn breytingunni. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra: Mun fyrirkomulaginu verða breytt og hverja telur hann vera hagkvæmnina í að hafa Landspítala – háskólasjúkrahús sem millilið? 
            

Herra forseti. Ég tel það fyrirkomulag á einkarekstri sem þarna er verið að reyna ákaflega athyglisvert og að það gefi viðspyrnu til að gera þessa tegund heilbrigðisþjónustu að útflutningsgrein, sem ég fagna. Það er sjálfsagt að ríkið taki þátt í kostnaði við aðgerð af þessu tagi. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar að ríkið ætti að taka meiri þátt í slíkum aðgerðum en verið hefur hingað til. Ófrjósemi er eins og hvert annað mein sem hrjáir manninn, það er sjúkdómur og ríkinu ber skylda til að taka þátt í kostnaði til að vinna bug á honum. Ég vísa svo til þess, herra forseti, að ég lagði hér einu sinni fram fyrirspurn og svör við henni sýndu að þeir sem eignast börn með þessum hætti eru að meðaltali töluvert miklu eldri en þeir sem nota þá aðferð sem aðrir nota, þó ekki ég. Þeir hafa þess vegna greitt mjög mikið til samfélagsins og að meðaltali meiri skatta en aðrir. Þannig að ég held að hv. þm. Pétur Blöndal hljóti að skilja þau rök. Menn hafa greitt og þeir eiga að fá.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum þessa umræðu og hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir sín svör. Eins og oft áður er hæstv. heilbrigðisráðherra allur af vilja gerður til að leysa þetta mál og ég fagna því að hann muni beita sér fyrir því að endurgreiða viðkomandi pörum umræddan kostnað. Það eru gleðileg tíðindi. Hann segir einnig, hæstv. ráðherra, að það sé óljóst um niðurstöður þeirra samningaviðræðna sem eru í gangi núna en ég vil benda á og ítreka það að við þurfum að fjölga niðurgreiddum meðferðum eins og þörfin er núna. Óvissan er vond fyrir alla aðila í þessu samhengi og ég veit að hæstv. heilbrigðisráðherra áttar sig á því. Það er fróðlegt að vita að á hverju ári fæðast um 150–170 börn eftir tæknifrjóvgunarmeðferðir og þetta úrræði skiptir máli, bæði fyrir viðkomandi pör og fyrir þjóðarbúið í heild sinni. Ólíkt fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisnefnd tel ég að ríkisvaldið eigi að koma að niðurgreiðslu slíkra meðferða. Hvað það varðar er augljóslega hugmyndafræðilegur munur á Samfylkingu og Sjálfstæðisflokki. Við þurfum einnig að huga að eftirliti með þessari þjónustu og gæta að því að ekki leggist á viðkomandi pör alls konar viðbótarkostnaður en á því getur verið hætta í aðstæðum af þessu tagi. Mig langar aðeins að nefna lyfjamálin hjá þessum hópi. Sem dæmi má nefna að greiðsluþátttaka Tryggingastofnunar á tilteknu lyfi miðast við lyfið sem krabbameinslyf en ekki sem frjósemislyf. Þetta hefur þau áhrif að hver skammtur af lyfinu fyrir par í tæknifrjóvgun verður margfalt dýrari en ella. Það þarf því að huga að skráningu þessara lyfja og ég vil koma þeirri ábendingu áleiðis til hæstv. ráðherra. Að lokum langar mig aðeins að nefna tæknisæðingar. Þær hafa ekki verið niðurgreiddar af hálfu ríkisins en kostnaður við þær hefur hins vegar ekki verið tekinn með í afsláttarkorti TR, samkvæmt upplýsingum frá Tilveru. Ég vil að lokum spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að kostnaður við tæknisæðingar verði tekinn með í afsláttarkorti Tryggingastofnunar?

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram um málið. En greiðsluþátttaka ríkisins helgast vissulega af því að gefa öllum kost á umræddri þjónustu óháð efnahag og stöðu. Spurt var hvort mat hefði verið lagt á gæði eða hagkvæmni. Eins og fram hefur komið hér hefur þessi þjónusta verið góð svo ég hef engar athugasemdir hvað gæði snertir. Hvað hagkvæmni varðar hefur það ekki sýnt sig að þjónustan sé ódýrari en á Landspítalanum. Einnig var spurt hvaða annmarkar væru á þjónustunni. Ég nefndi að við þurfum að bæta upplýsingaflæðið og koma á skilvirkara eftirliti með starfseminni og ég efast ekki um að úr því verður bætt. Um tilraunaverkefni var að ræða og það var sett upp sem slíkt á sínum tíma. Það er ekkert óeðlilegt við það. Varðandi samkynhneigða þá munum við að sjálfsögðu fara yfir þá þörf sem þar yrði væntanlega til staðar þegar samningurinn verður endurnýjaður. Hvað spurninguna um Landspítalann varðar hefur umrædd stofa mikil samskipti við hann af mörgum ástæðum: vegna kennslu, vegna geymslu, vegna innlagna hugsanlega o.s.frv. Það þótti af þeim ástæðum rétt að Landspítalinn annaðist þetta. Og varðandi lyfjamálin og tæknisæðingar 

Hæstv. forseti. Ég hef beint fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra varðandi það hvernig stjórnvöld hafi brugðist við athugasemdum mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá því í apríl 2005 þess efnis að: a. skilgreining á hryðjuverkum í almennum hegningarlögum sé óljós og geti náð til lögmætra aðgerða í lýðræðisþjóðfélagi og stefnt þeim í hættu, þannig að skilgreininguna þurfi að endurskoða, b. ákært sé í of fáum nauðgunarmálum miðað við fjölda kærðra mála og stjórnvöldum beri að tryggja að alvarleiki nauðgunarbrota sé viðurkenndur og látið reyna á fleiri mál fyrir dómi. Þessi tilmæli koma frá þeirri nefnd sem annast eftirlit með alþjóðlegum samningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og eru á svipuðum nótum að sumu leyti og önnur tilmæli sem við fengum fyrir meira en ári frá svipaðri nefnd sem annast umsjón með alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi og hæstv. dómsmálaráðherra svaraði fyrir í fyrirspurn á þingi þann 3. nóvember 2004. Þar voru einmitt gerðar athugasemdir líka um ofbeldismál. Þá var það fyrst og fremst heimilisofbeldi. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur nú sett þær athugasemdir í ákveðinn farveg og við höfum frétt af því að í bígerð muni vera að koma með frumvarp varðandi almenn hegningarlög um að bætt verði við sérstakri refsiþyngingarástæðu þar sem náin tengsl geranda og brotaþola í ofbeldismálum þyki hafa gert árásina grófari. Varðandi þau atriði sem hér er fjallað um er í fyrsta lagi verið að fjalla um ákvæðið sem við köllum hreinlega hryðjuverkaákvæðið, þ.e. hvaða tæki stjórnvöld geti haft í höndum til að reyna að koma í veg fyrir hryðjuverk eða hafa uppi á hryðjuverkamönnum í samfélaginu. Í því sambandi er fólki bannað að hylja andlit sitt í mótmælaaðgerðum og þar fram eftir götunum. Það var rætt í þessum sal á þeim tíma þegar þau ákvæði fóru í gegn að þetta gæti einmitt komið í veg fyrir fullkomlega lögmæt mótmæli ef t.d. leikrænum tilburðum væri beitt í þágu mótmælaaðgerða þar sem fólk væri í búningum og mundi hylja andlit sín. Þá væri þarna mjög grátt svæði. Ljóst er að nefndin sem sér um að framfylgja þessum samningi og athuga hvernig aðildarríkin gera það hefur ákveðnar athugasemdir. Sömuleiðis þætti mér vænt um að heyra hæstv. ráðherra segja frá því hvernig sú vinna stendur í ráðuneytinu 

Herra forseti. Spurt var um skilgreiningu á hryðjuverkum í almennum hegningarlögum. Með lögum 99/2002 var í fyrsta sinn sett almenn skilgreining á hryðjuverkum í almenn hegningarlög, nánar tiltekið í 100. gr. a. Markmið laganna var að gera nauðsynlegar lagabreytingar til þess að íslenska ríkið uppfyllti skuldbindingar sínar samkvæmt þremur alþjóðasamþykktum á vegum Sameinuðu þjóðanna. Í fyrsta lagi var um að ræða alþjóðasamning Sameinuðu þjóðanna frá 1997 til að koma í veg fyrir hryðjuverkasprengingar. Í öðru lagi alþjóðasamning Sameinuðu þjóðanna frá 1999 til að koma í veg fyrir fjármögnun hryðjuverkastarfsemi og loks ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1373 frá 28. september 2001 sem samþykkt var í kjölfar hryðjuverkanna sem framin voru í Bandaríkjunum hinn 11. september 2001. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum 99/2002 kemur fram að rík þörf sé talin á að setja refsilöggjöf sem kveði skýrt á um að fjármögnun hryðjuverka sé sjálfstæður refsiverður verknaður. Þörf væri á að hryðjuverk yrðu skilgreind í refsilögum og þau talin til alvarlegustu afbrota. Við skilgreiningu á hryðjuverkum var stuðst við ákvæði alþjóðlegra sáttmála til að sporna við hryðjuverkastarfsemi. Segir í greinargerð að tillögur frumvarpsins við skilgreiningu hryðjuverka séu reistar á sama grunni og stefnt sé að með rammaákvörðun Evrópusambandsins frá 6. desember 2001. Þyki eðlilegt og til samræmingar að notast við sömu skilgreiningu og flest Evrópuríki. Þessi stefna er í samræmi við samvinnu Evrópuríkja til að berjast gegn hryðjuverkum sem hefur fyrst og fremst verið á vettvangi Evrópuráðsins en á síðari árum einnig á vettvangi Evrópusambandsins. Virðulegi forseti. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna taldi umrætt ákvæði hegningarlaganna sem sett var með fyrirmynd í alþjóðlegum samþykktum og til að framfylgja ályktunum frá þeirri alþjóðlegu stofnun sem mannréttindanefndin sjálf er hluti af vera óljóst og óskýrt. Reyndar kom fram í máli nefndarmanna að sama gilti um löggjöf margra annarra ríkja og almennt væri mjög örðugt að skilgreina hryðjuverk. Taldi nefndin eigi að síður að Ísland þyrfti að móta og taka upp nákvæmari skilgreiningu á hryðjuverkum. Tel ég að við þurfum áfram að gæta samræmis við aðrar þjóðir í þessum efnum og er það í raun nauðsynlegt í ljósi alþjóðlegra skuldbindinga. Nú stendur fyrir dyrum að athuga hvaða lagabreytingar þurfi að gera svo að unnt sé að fullgilda nýjan samning Evrópuráðsins gegn hryðjuverkum sem undirritaður var af Íslands hálfu í maí síðastliðnum. Mun í því sambandi verða farið yfir orðalag umrædds ákvæðis almennra hegningarlaga og hvort nauðsynlegt sé að breyta því. Stefni ég að því að leggja fram frumvarp um aðgerðir gegn hryðjuverkum á þessu löggjafarþingi. Þá var vikið að því að mannréttindanefndin lýsti áhyggjum sínum yfir miklum fjölda tilkynntra nauðgana, samanborið við fjölda lögsókna vegna nauðgunar og mæltist til þess að ekki yrði látið hjá líða að refsa fyrir nauðgun. Af hálfu Íslands var sýnt fram á tiltölulega hátt hlutfall sýknudóma og að þetta háa hlutfall gæfi vísbendingu um að ákvörðun um saksókn væri tekin frekar en ekki. Þetta hefur verið staðfest af embætti ríkissaksóknara. Hlutfall sýknudóma er hærra í þessum brotaflokki en öðrum. Þegar kemur að kynferðisbrotunum hefur embætti ríkissaksóknara meðvitað fylgt þeirri stefnu að ákæra í vafatilvikum. Árið 2003 var ákært í 16 málum samkvæmt 194.–198. gr. hegningarlaganna en þar af var sýknað í 11 málum. Af sjö dómum sem fallið hafa í málum frá 2004 samkvæmt þessum ákvæðum hefur verið sýknað í þremur. Enn er ódæmt í þremur málum. Samkvæmt upplýsingum frá embætti ríkissaksóknara hefur verið reynt að gæta sérstaklega að þessum brotaflokki. Reynt hefur verið að veita lögreglu aðhald við rannsókn þessara mála og gætt þess að leggja vafatilvik fyrir dóm. Í þessu sambandi vil ég geta þess að undanfarna mánuði hefur Ragnheiður Bragadóttir prófessor unnið í mínu umboði að endurskoðun á hluta kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga, þar á meðal ákvæða um nauðgun. Mun hún senn skila mér frumdrögum að frumvarpi og býst ég við að leggja frumvarp um það efni fram á Alþingi í kringum jólahlé.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svörin. Mér þykir gott til þess að vita að fram skuli eiga að koma, helst á þessu þingi, frumvarp frá hæstv. ráðherra um nýja skilgreiningu á hryðjuverkum þar sem hæstv. ráðherra ætlar að leggja fram frumvarp um aðgerðir gegn hryðjuverkum. Ég held að við hljótum að verða að taka tillit til þessara ábendinga. Ég var satt að segja í hópi þeirra þingmanna sem höfðu áhyggjur af þessu þegar ákvæðin voru sett í hegningarlögin á sínum tíma, að við værum með afar loðið og óskýrt orðalag. Við töldum þá að hæstv. dómsmálaráðherra ætti að endurskoða þau sjónarmið sem hann talaði þá fyrir en ég sé að hann kemur til með að endurskoða þetta í ljósi þessara tilmæla. Ég tel það vera af hinu góða. Varðandi hlutfall sýknudóma í nauðgunarmálum tengist það auðvitað þeirri umræðu sem er almennt í gangi núna varðandi aðgerðaáætlun gegn kynbundnu ofbeldi. Ríkisstjórnin hefur tekið afar vel í tilmæli frjálsra félagasamtaka sem hafa komið fram og verið formlega kynnt ríkisstjórninni. Hún hefur tekið vel í að setja fram almenna aðgerðaáætlun gegn kynbundnu ofbeldi, og inn í þá aðgerðaáætlun fléttuðu þau félagasamtök sem að henni stóðu ákveðnar áhyggjur um hlutfall sýknudóma í nauðgunarmálum. Það hlýtur að vekja athygli að af þeim fjölda mála sem koma til kasta dómstóla - ég er bara með tölur frá 2003 en samkvæmt þeim bárust ríkissaksóknara 65 nauðgunarmál - af þeim 65 voru 49 felld niður en ákært í 16. Aðeins fjórum þeirra lauk með sakfellingu, 6,2% kæra í  Við hljótum að verða að taka þessar 

Herra forseti. Sérsveit ríkislögreglustjóra hefur verið nokkuð í umræðunni og síaukin fjárframlög til hennar. Hún hefur tekið að sér hin og þessi verkefni og ég hef beint eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra: „Hversu oft hefur sérsveit ríkislögreglustjóra tekið að sér löggæslu á skemmtunum í Skagafirði og hver er kostnaður ríkisins vegna þessa?“ Almenningur í Skagafirði skilur ekki hvers vegna í ósköpunum kallaðir eru til sérsveitarmenn alla leið frá Akureyri til að sinna löggæslu á skemmtunum í Skagafirði. Lögreglumenn á Sauðárkróki hafa í greinargóðu bréfi til þingmanna lýst því mati sínu að þetta ráðslag sé óeðlilegt á friðartímum. Þetta er sambærilegt ferðalag og ef sérsveitarmenn væru kallaðir úr Reykjavík alla leið austur á Hvolsvöll til að sinna almennri löggæslu á skemmtunum. Skýringin sem ég fékk hjá fulltrúa í dómsmálaráðuneytinu var að um sparnað væri að ræða, þ.e. að það sé að einhverju leyti hagkvæmara að kalla menn alla leið frá Akureyri í stað þess að nýta þjónustu okkar ágætu lögreglumanna á Sauðárkróki. Vissulega getur þetta verið sparnaður ef eingöngu er litið á sýslumannsembættið á Sauðárkróki en ég get ómögulega séð að um sparnað fyrir ríkissjóð sé að ræða. Fleira kreppir að varðandi löggæsluna á Sauðárkróki. Árið 2004 var haldið ungmennafélagsmót og sýslumaðurinn krafði mótshaldara um sérstakan löggæslukostnað. Hann var síðan felldur niður og ég var sammála því, en á móti komu engin fjárframlög til lögreglunnar á Sauðárkróki til að mæta þessum aukna kostnaði. Mörgum, einnig þeim sem hér stendur, finnst mjög sérkennilegt að blása út sérsveit fyrir 100 milljónir þetta árið og enn þá hærri upphæð árið á undan og í staðinn er dregið úr og kreppt að almennri löggæslu. Þetta skilur enginn og ég veit að margir í Skagafirði óska eftir því að hæstv. ráðherra gefi greinargóð svör vegna þess að það er mörgum hulin ráðgáta hvernig það getur verið sparnaður að kalla menn langt að til að sinna löggæslu sem heimaaðilar geta vel sinnt og hafa gert mjög vel hingað til.

Herra forseti. Spurt er: ,,Hversu oft hefur sérsveit ríkislögreglustjóra tekið að sér löggæslu á skemmtunum í Skagafirði og hver er kostnaður ríkisins vegna þessa?“ Aflað var upplýsinga hjá embætti ríkislögreglustjóra og sýslumanninum á Sauðárkróki vegna fyrirspurnar hv. þingmanns. Samkvæmt þeim kemur fram að lögreglan á Sauðárkróki óskaði eftir aðstoð sérsveitarmanna sem staðsettir eru á Akureyri í tengslum við dansleik 2. september sl. og vegna skemmtanahalds í tengslum við Laufskálaréttir í Hjaltadal þann 24. september sl. Ástæðan fyrir því var það mat lögreglunnar á Sauðárkróki að þörf væri fyrir aukna löggæslu í tengslum við þessa viðburði. Eins og kunnugt er var fyrirkomulagi við sérsveitina á Norðurlandi breytt fyrr á þessu ári með það að markmiði að styrkja og efla löggæslu á því svæði. Fólst það bæði í því að sérsveitarmennirnir voru leystir undan vöktum hjá embætti sýslumannsins á Akureyri og fjórir lögreglumenn ráðnir þar til starfa í þeirra stað og um leið í því að sérsveitarmennirnir skyldu vera tiltækir fyrir lögregluliðin öll á Norður- og Austurlandi ef þörf skapaðist fyrir aukna löggæslu. Sé ég ekki betur en að þessi dæmi úr Skagafirðinum sýni vel hvernig þessi breyting hefur skilað sér með öflugri löggæslu. Umframkostnaður við aukningu löggæslunnar í tengslum við þessa viðburði var enginn en sá kostnaður sem fólst í ferðum og greiðslum til umræddra sérsveitarmanna kemur frá þeirri fjárveitingu sem til rekstrar hennar er varið. Miðað við fjölda vinnustunda sérsveitarmanna og akstur væri þessi kostnaður í útseldri vinnu um 170 þús. kr. samtals. Löggæslukostnaðurinn var innheimtur vegna umræddra dansleikja vegna aukins viðbúnaðar lögreglunnar á Sauðárkróki og nam hann um 35 þús. kr. í hvort skipti.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þjónusta lögreglumanna sé byggð upp í héraði og að það sé þá í hreinum undantekningartilvikum sem lögregla sé sótt lengra að. Í orðinu sérsveitir felst að þær eru sérbúnar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þær séu ekki jafnvel með vopn undir höndum. Það er ekkert sérstaklega góð auglýsing eða kynning á landshlutum að senda þurfi sérstaka sérsveit lögreglu til að vera viðstödd eðlilegt samkomuhald. Maður vill helst 

Frú forseti. Ástæða þess að á Sauðárkróki hefur verið valin sú leið í einstaka tilfellum að kalla til hinar svokölluðu sérsveitir er sú að embættið er illa haldið fjárhagslega. Í hinum minni embættum lögreglunnar víða um landið fá lögreglumenn á launum gjarnan fasta greiðslu árlega vegna þess að leyfilegt er að kalla í þá á ballvaktir og þegar sérstaklega háttar til. Þegar embættin eru jafnilla haldin og fyrir norðan þýðir það að kraftur þessara manna er ekki nýttur. Þeir þiggja þessa föstu árlegu greiðslu en hins vegar er ekki hægt að kalla í þá til að sinna störfum þegar þörf er á vegna þess að embættið hefur ekki efni á því. Peningurinn er heldur látinn koma úr öðrum vasa, í þessu tilfelli úr vasa á Akureyri. Að sjálfsögðu þarf að kosta vinnu starfsmanna hvaðan sem þeir koma, og í þessu tilfelli bætist ferðakostnaður við.

Virðulegi forseti. Ég get skilið að í fámennum umdæmum þurfi undir ákveðnum kringumstæðum að fá aðstoð við löggæslu þegar sérstakir atburðir eiga sér stað. Ég verð þó að viðurkenna að það kemur mér svolítið spánskt fyrir sjónir að það skuli vera sérþjálfaðir og sérútbúnir lögreglumenn, þ.e. sérsveit lögreglunnar sem á m.a. að vera tilbúin til að grípa til vopna og er útbúin á allt annan hátt en hin almenna lögregla. Það kemur á óvart að það skuli vera það lið sem hleypur undir bagga þegar þörfin er mest. Ég spyr hæstv. ráðherra: Fer sérsveit lögreglunnar með allan sinn útbúnað á stað þar sem aðeins er um löggæslu að ræða, á skemmtun?

Frú forseti. Það er náttúrlega mjög einkennileg hagfræði í þessu, að eingöngu ferðakostnaðurinn sé 170 þús. kr. Það væri mjög fróðlegt að fá að bera saman hver útgjöldin yrðu fyrir embættið á Sauðárkróki ef menn þaðan væru kallaðir í þessi verkefni, fá samanburðardæmi til að geta metið stöðu sérsveitarinnar. Það er mjög sérstakt að efla einhverja sérsveit á meðan verið er að draga saman almenna löggæslu, sérstaklega þar sem við erum að tala um löggæslu á almennum friðsömum dansleik, að kalla til menn úr meira en 100 km fjarlægð. Þetta leiðir hugann að framtíðarverkefnum sem eru ekki langt undan, þ.e. að hestamannamóti næsta sumar. Það er spurning hvernig hæstv. dómsmálaráðherra mun beita sér þá. Mun hann kalla til sérsveitarmenn alla leið úr Reykjavík til að sinna löggæslu eða munu almennir lögregluþjónar sinna störfum á hinum friðsömu mótum? Mun hann jafnvel efla þá lögregluna á Sauðárkróki þannig að hún geti sinnt þessum verkefnum, lendi ekki í vandræðum þegar upp koma svona viðburðir sem eru nánast annað hvert ár, hestamannamót og héraðsmót ungmennafélaganna, svo að ekki sé verið að búa til pressu? Það verður að taka á atburðum úti á landsbyggðinni þar sem embætti eru lítil og fjárvana, einhvern sjóð þarf til að veita úr í þessi störf. Það sjá allir í hendi sér að það er ekkert vit í því að flytja sérsveitarmenn hringinn í kringum landið til að sinna svona skemmtanahaldi. Nær væri að gefa löggæslunni á staðnum meira svigrúm. Öllum finnst það eðlilegt, sérstaklega lögreglumönnunum á Sauðárkróki. Ég endurtek að þeim finnst óeðlilegt á friðartímum að kalla sérsveit á böllin.

Virðulegur forseti. Mér finnast þetta mjög sérkennilegar umræður um þetta mál. Í fyrirspurninni er gengið út frá því að einhver gífurlegur kostnaður hafi orðið vegna þessa. Hann hefur enginn orðið. Snýst þetta um launamál lögreglumannanna á Sauðárkróki? Eru þingmenn í raun að spyrja um það, hafa áhyggjur af að þetta skerði eitthvað laun lögreglumanna á Sauðárkróki? Ef það er það sem menn eru raunverulega að spyrja um er það eitthvert hagkvæmnisatriði hjá sýslumanninum á Sauðárkróki. Ég er spurður um þetta og það kemur fram að lögreglan kallaði þessa menn til til að sinna þessum verkefnum. Þeir eru með starfsstöð á Akureyri og þeir eru til taks fyrir alla sem telja sig þurfa á starfskröftum þeirra að halda. Þeir fara að sjálfsögðu með þann búnað sem þarf miðað við aðstæður hverju sinni. Ég veit ekki hvernig þeir hafa metið áhættuna varðandi þetta útkall frá Sauðárkróki  Það er líka verið að tala um að stækka lögregluumdæmin og þá verður meiri hreyfanleiki á lögreglumönnum. Ég hef ekki heyrt neinn tala um að það sé einhver aðför að kjörum lögreglumanna að stækka lögregluumdæmin. Þvert á móti hafa allir talsmenn lögreglunnar, Landssambands lögreglumanna og annarra verið talsmenn þess að umdæmin væru stækkuð til þess að hafa þennan sveigjanleika í liðunum til að þau geti sinnt ákveðnum verkefnum. Ef menn eru að tala um launamál einstakra lögreglumanna á Sauðárkróki eiga þeir að segja það. Þetta mál hér snýst ekkert um það, það snýst um viðbrögð sem gripið er til að ósk lögreglunnar á Sauðárkróki.

Frú forseti. Ég lagði þessa fyrirspurn fram á þingskjali við upphaf þings, sennilega 1. október. Hún var sett á dagskrá miðvikudaginn 19. október. Vegna kringumstæðna og umræðna um störf þingsins þann dag og fleira komst hún ekki á dagskrá þann daginn. Ég verð að játa það úr þessum stóli að ég var hálffúl þennan dag líka yfir því að daginn áður, þann 18. október, hafði ríkisstjórnin gefið út forláta fréttatilkynningu um aðgerðir gegn heimilisofbeldi og kynferðislegu ofbeldi. Þar með hafði hæstv. félagsmálaráðherra svarað öllum liðum fyrirspurnarinnar í fréttatilkynningu. Mér þótti að mér vegið og fannst að þingmaðurinn hefði átt að fá svarið í þingsalnum áður en hlaupið væri í fréttir daginn áður en fyrirspurnin mín var á dagskrá. Þegar ég sá að hún var aftur komin á dagskrá - ég var búin að gleyma henni, eins og maður gleymir yfirleitt því sem leiðinlegt er - hugleiddi ég að afturkalla hana. En svo hugsaði ég: Nei, auðvitað á ég ekki að afturkalla hana. Við skulum bara taka smáorðaskipti um aðgerðir ríkisstjórnarinnar héðan úr þessum ræðustóli. Ég fagna því sem fram kemur í fréttatilkynningu ríkisstjórnarinnar frá 18. október sl. um að búa eigi til heildstæða aðgerðaáætlun gegn heimilisofbeldi og kynferðislegu ofbeldi í landinu. Þetta er upphaflega gert vegna beiðni og þrýstings frá frjálsum félagasamtökum sem efndu til 16 daga átaks á síðasta ári gegn heimilisofbeldi og kynbundnu ofbeldi almennt. Nú líður að því að sams konar alþjóðlegt átak sé aftur að fara í gang, 16 daga átak, gegn kynbundnu ofbeldi. Yfirskrift átaksins er Heilsa kvenna, heilsa mannkyns: Stöðvum ofbeldið. Markmið átaksins er hið sama og í fyrra, afnám alls kynbundins ofbeldis. Það er ánægjulegt að geta sagt frá því hér að í þetta sinn fjölgar umtalsvert félagasamtökunum sem að átakinu standa. Ég held að við eigum von á mjög kraftmiklu starfi og sýnilegu þessa daga, frá 25. nóvember næstkomandi til 10. desember. Fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra stendur sem sagt. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra svari því á hvern hátt hann ætli að verða við tilmælunum sem komið hafa frá félagasamtökunum um aukin félagsleg úrræði, fyrst og fremst, til fórnarlamba heimilisofbeldis og þeirra sem beita slíku ofbeldi. Það sem ég er með í huga er áskorunin frá félagasamtökunum sem óska eftir því að sérstaklega verði skoðuð aðgerðaáætlun bæjar- og sveitarfélaga gegn kynbundnu ofbeldi, að fórnarlömb kynferðisofbeldis verði að hafa kost á því að eiga einhvers konar afkomu að fjárhagslegum stuðningi, meðferðarúrræði fyrir ofbeldismenn verði að styrkja og konum verði að kynna réttindi sín og úrræði.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga efni á Alþingi og ekki síður að halda sig við fyrirspurnina. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er full ástæða fyrir okkur til að ræða þessi mál í þessum sal. Ofbeldi gegn konum og þá einkum ofbeldi í skjóli einkalífs er því miður staðreynd, í öllum samfélögum væntanlega. Rannsóknir og opinber umræða benda svo sannarlega til að vandamálið sé til staðar hér á landi. Okkur ber að horfast í augu við það og taka á því eftir því sem nokkur kostur er, en þar þurfa margir að koma að. Eins og þingheimi er kunnugt samþykkti ríkisstjórnin í októbermánuði sl. að tillögu minni og dómsmálaráðherra að hafin yrði athugun á því með hvaða hætti mætti standa að gerð og framkvæmd heildstæðrar aðgerðaáætlunar gegn heimilisofbeldi og kynferðislegu ofbeldi hér á landi. Gert er ráð fyrir að verkefnið fjalli aðallega um aðgerðir gegn ofbeldi þar sem konur og börn eru þolendur. Einkum verði skoðað hvernig styrkja megi barnaverndaryfirvöld, félagsþjónustu, skóla, heilbrigðiskerfi, lögreglu o.fl. með það að markmiði að efla fræðslu og samhæfa vinnubrögð, verklag og úrræði þessara aðila. Þessi mál hafa verið til umfjöllunar á vettvangi samráðsnefndar félagsmálaráðuneytisins. Í henni eiga sæti, auk fulltrúa þess ráðuneytis, fulltrúar dómsmála, heilbrigðis- og tryggingamála og menntamálaráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Nefndin hefur einbeitt sér að heimilisofbeldi frá því að hún tók til starfa, kallað til sín fjölda fulltrúa, kynnt sér umfjöllun um þessi mál á alþjóðavettvangi og beitt sér fyrir einstökum verkefnum. Ríkisstjórnin ákvað að fela þessari samráðsnefnd að taka til umfjöllunar útfærslu á heildstæðri aðgerðaáætlun hér á landi á grundvelli samþykktar ríkisstjórnarinnar. Lagt hefur verið til að við framangreinda vinnu verði sjónum sérstaklega beint að börnum sem eru þolendur kynferðisafbrota. Ég vil undirstrika við þessa umræðu að það er ekkert mikilvægara í þessum efnum en börnin okkar. Ekkert. Þau eru svo varnarlaus í samskiptum við sér eldra fólk og einmitt þess vegna þurfa þau á sterku öryggisneti að halda. Það er sárt til þess að vita að á meðal okkar séu einstaklingar sem ekki geta litið glaðan dag vegna þess að einhver fullorðinn beitti þá einhvern tímann ofbeldi. Það sem er enn verra er að sýnt hefur verið fram á að einstaklingar sem búa við slíkt í uppvextinum eru líklegri en aðrir til að verða brotamenn gagnvart börnum, jafnvel eigin börnum. Nú þegar hefur verið unnið að margvíslegum verkefnum á vegum stjórnvalda sem og frjálsra félagasamtaka sem láta sig þessi mál varða, eins og hv. þingmaður rakti. Það er álit mitt að samvinna stjórnvalda og frjálsra félagasamtaka sé mikilvægt svo að við náum markvissum framförum. Þar á meðal hefur stjórnvöldum borist ítarlegt yfirlit frá fulltrúum Samtaka um kvennaathvarf, Stígamótum, Íslandsdeild Amnesty International, Mannréttindaskrifstofu Íslands og UNIFEM á Íslandi. Í tillögum hinna íslensku samtaka um aðgerðaáætlun eru nefnd fjölmörg mikilvæg atriði sem hafa það meginmarkmið að fyrirbyggja að kynbundið ofbeldi eigi sér stað í samfélagi okkar. Ég legg mikla áherslu á að leitað verði samstarfs við þessi samtök við gerð framangreindrar áætlunar og mér er kunnugt um að til standi að halda samráðsfund með þeim í næsta mánuði um þetta efni. Eins og fram hefur komið bind ég miklar vonir við aðgerðaáætlun stjórnvalda þar sem verkefni í þessum málum muni vera að finna á einum stað ásamt markmiðum. Jafnframt veit ég að þegar eru mörg verkefni í vinnslu og jafnvel á lokastigi, t.d. voru gefin út á sumarmánuðum upplýsingakort sem fara haganlega í veski með símanúmerum hjá þeim aðilum er veita þolendum ofbeldis aðstoð. Þessi kort eru bæði á íslensku og ensku. Þá hefur verið samþykkt að ráðast í gerð handbókar um heimilisofbeldi fyrir ólíkar starfsstéttir sem hafist verður handa við á næstu vikum. Flestir eru einmitt sammála um að fræðsla fagstétta er koma að málum þolenda og jafnvel ekki síður gerenda sé eitt af lykilatriðum þess að unnt verði að draga úr kynbundnu ofbeldi. Ég tel mjög mikilvægt að úrræði séu fyrir hendi fyrir þá sem beita ofbeldi inni á heimilunum. Ég hef því beitt mér fyrir því að verkefnið Karlar til ábyrgðar verði endurvakið á næsta ári. Er í fjárlagafrumvarpinu gert ráð fyrir að því verði tryggt 6,5 millj. kr. framlag á fjárlögum. Ég vil segja það hér að ég tel að með því að styrkja og endurreisa hið ágæta verkefni Karlar til ábyrgðar verði ráðist að rótum vandans með því að hjálpa þeim sem beitt hafa ofbeldi. Þar sem fyrirspurn hv. þingmanns beinist fyrst og fremst að félagslegum úrræðum og almennri fræðslu fjalla ég hér ekki sérstaklega um mikilvæg verkefni sem dómsmálaráðherra vinnur að og varða bæði breytingar á löggjöf gagnvart m.a. heimilisofbeldi og nýjar verklagsreglur fyrir lögregluna sem þegar liggja fyrir. Hæstv. forseti. Það er ljóst að betur má ef duga skal. Ég get ekki á þessari stundu fullyrt hvaða verkefni verða tiltekin í væntanlegum tillögum að aðgerðaáætlun gegn heimilisofbeldi og kynferðislegu ofbeldi hér á landi. Ég get hins vegar fullyrt að um forgangsmál er að ræða hjá okkur. Sérstakur starfsmaður hefur þegar verið ráðinn til starfa í félagsmálaráðuneytinu til að starfa með umræddri samráðsnefnd í fjóra mánuði, til loka febrúar 2006, að gerð tillagna um verkefni í aðgerðaáætluninni. Hún á að liggja fyrir til umfjöllunar í ríkisstjórn eigi síðar en 3. mars næstkomandi. Þegar heildstæð áætlun um aðgerðir verður kynnt mun ég ekki láta mitt eftir liggja til að tryggja að verkefni sem skynsamlegt þykir að ráðast í og samþykkt verða njóti forgangs.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég tel að hún ætti einfaldlega að vera ánægð með að hafa ýtt við ráðherrunum með fyrirspurn sinni á sínum tíma. Ég tel að ég hafi gert það í fyrra þegar ég lagði fram þingmál um að ráðherra dómsmála ætti að setja fram lagafrumvarp sem lýtur að sérstöku lagaákvæði um heimilisofbeldi en viku eftir að ég lagði þá þingsályktunartillögu fram fór hæstv. dómsmálaráðherra af stað í þá vinnu. Fljótlega kemur afraksturinn inn á þing sem við í allsherjarnefndinni og þingheimur munum skoða. Ég held að þetta sé málaflokkur sem margir aðilar þurfa að leggjast á eitt við að vinna að. Við þurfum að gera nauðsynlegar lagabreytingar. Við þurfum að huga að leiðum eins og opinberum ákærum í þessum málaflokki og hinni svokölluðu austurrísku leið, og við þurfum að efla félagsleg úrræði eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefnir en við þurfum líka að huga að þætti menntakerfisins varðandi fræðslu um heimilisofbeldi, bæði í námskrá grunnskóla og námskrá Kennaraháskóla Íslands. Við þurfum þá að huga að þætti heilbrigðiskerfisins. Ég var með fyrirspurn í fyrra varðandi neyðarmóttöku fyrir fórnarlömb heimilisofbeldis. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér er og þann vilja sem kemur fram hjá hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir úrbótum og aðgerðaáætlun gegn kynbundnu ofbeldi. Hæstv. ráðherra sagði reyndar að aðgerðaáætlunin mundi fyrst og fremst beinast að því að koma í veg fyrir heimilisofbeldi þar sem konur og börn væru þolendur. Hæstv. ráðherra sagði að ef börn sem þola heimilisofbeldi fengju ekki rétta meðferð eða hjálp væru þau líkleg til að beita ofbeldi þegar þau verða eldri. Þar er um að ræða bæði drengi og stúlkur og mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort skoðun hafi farið fram á því, könnun, hversu margir drengir eða karlar eru beittir heimilisofbeldi, kynbundnu ofbeldi, andlegu eða líkamlegu.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda ágæta fyrirspurn og hæstv. ráðherra ágætt svar hans líka. Hann sagði með réttu að svar hans lyti aðallega að þessari aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar og því sem heyrði undir málefnasvið hans. En ég vildi halda til haga þætti heilbrigðisráðuneytisins í þessum málum vegna þess að heilbrigðisráðherra hefði falið verkefnisstjórn um heilsufar kvenna að huga sérstaklega að leiðum til að auka fræðslu heilbrigðisstétta á þessu sviði, skoða leiðir til að bæta skráningu upplýsinga um heimilisofbeldi í sjúkraskrár og kanna hvort gerð klínískra leiðbeininga sé æskileg leið til að styðja fagstéttirnar. Þetta starf verður unnið, vænti ég, í góðri samvinnu við verkefnisstjórnina um aðgerðaáætlunina sem ráðherra gerði grein fyrir. Meginniðurstaða á fundum með fyrirsvarsmönnum heilbrigðisvísindadeildar innan Háskóla Íslands er sú að brýn og mikil þörf sé á sí- og endurmenntun heilbrigðisstétta á þessu sviði. Ef hlutirnir eru ekki greindir hjá heilbrigðisstéttunum kemur heldur aldrei til neinna úrræða, ákæra eða dóma.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi ágætu svör. Ég vissi alveg að ríkisstjórnin er búin að leggja ákveðnar metnaðarfullar línur. Ég er ekki alveg viss um að það sé mér að þakka að fréttatilkynningin kom þarna 18. október. Ég þakka hins vegar félagasamtökunum fyrst og síðast sem lögðu upp í hendur ríkisstjórnarinnar fjögurra blaðsíðna drög að aðgerðaáætlun. Ég þakka hæstv. ríkisstjórn fyrir að taka þessi drög og nánast gera að sínum því að ég sé að í þeim drögum sem ég hef undir höndum tölum við um sömu áherslur og ríkisstjórnin gerir. Ég fagna því að ríkisstjórnin skuli líka ætla að halda áfram þessu samstarfi við félagasamtökin. Það er auðvitað algert lykilatriði til að við getum náð árangri í þessum málum að ríkisstjórnin uppgötvi það sem mér finnst hún vera búin að gera í þessum málaflokki, að félagasamtökin eru lykilatriði. Þau eru tenging hennar út í veruleikann. Í gegnum félagasamtökin fá þau upplýsingar sem þau í sjálfu sér geta ekki aflað sjálf, má segja, þannig að það að tengja saman stjórnvöld og félagasamtökin á þennan hátt er auðvitað til fyrirmyndar. Sömuleiðis er til fyrirmyndar að ríkisstjórnin skuli dagsetja þessa hluti. Hún sagði í fréttatilkynningunni hvenær ætti að ráða starfsmann, 1. nóvember. Hann var ráðinn eftir því sem ég best veit 1. nóvember. Hann á að starfa til loka febrúar og 3. mars á að liggja fyrir aðgerðaáætlun. Svona á að vinna og ekki bara í þessum málaflokki, heldur í fleiri málaflokkum. Eins og ég segi, hér má hæstv. ráðherra eiga það og ríkisstjórnin öll að hér er staðið vel að málum. Ég er sátt við að ákveðin áhersla skuli vera á málefni barna í þessari aðgerðaáætlun núna. Við vitum að fjöldi kynferðisbrotamála gegn börnum hefur nær tvöfaldast á nokkrum árum en sakfellingum í slíkum málum hefur hins vegar hlutfallslega fækkað. Það má auðvitað ekki gerast að í samfélagi okkar látum við slíkt vitnast. Ég fagna þessari áherslu. Ég fagna því að ríkisstjórnin skuli vinna á þeim nótum sem hún er að gera. Ég stend með ríkisstjórninni í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka alveg sérstaklega undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur í þeim efnum að ég tel að það sé fyrst og fremst að þakka þeim sjálfboðaliðum, þeim félagasamtökum, því fólki sem hefur lagt á sig mjög mikla vinnu við að koma einmitt á framfæri þeim viðkvæmu málum sem við hér ræðum. Það varð ekki síst hvati þess að ríkisstjórnin ákvað að ráðast í þetta verk sem hér hefur orðið að umfjöllunarefni, sú mikla opinbera umræða sem varð einmitt á þessum tíma, sá mikli kjarkur sem einstaklingar sýndu með því að stíga fram og segja sögu sína og við öll þekkjum. Þegar allt leggst á eitt - hv. þm. á sinn þátt í því líka - getur útkoman stundum orðið ágæt. Vonandi verður hún það í þessu tilviki. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir spurði hvort fram hefði farið á því sérstök athugun hversu margir drengir eða karlar verði fyrir ofbeldi inni á heimilunum. Ég veit ekki til að slík athugun hafi farið fram. Þótt áherslan í aðgerðaáætluninni verði gegn ofbeldi á börnum og konum er þetta eitt þeirra atriða sem við ætlumst til að þar verði tekið til kostanna. Mér finnst líka full ástæða við þessa umræðu til að við minnum á það að rannsóknir hafa sömuleiðis sýnt að drengir standa oft höllum fæti innan skólakerfisins, verða þar fyrir ofbeldi, bæði andlegu og líkamlegu, þannig að ekki er síður ástæða til að horfa til þeirra hluta. Hæstv. forseti. Að lokum þakka ég þessa umræðu. Ég tel að með samhentu átaki getum við unnið þar gagn sem vissulega er ástæða til enda okkar dýrmætasti fjársjóður undir, börnin okkar.

Forseti. Það er satt sem sagt er að árið 2005 er ekki fyrst og fremst við lög að sakast þegar minnst er á launamisrétti kynjanna. Í rauninni hafa menn sagt fram og aftur að lögin séu það fullkomin að ekkert sé við þau að sakast í þessu efni. Jafnréttislöggjöf okkar var vissulega framsýn á sínum tíma þegar hún var sett, á 7. og kannski einkum 8. áratugnum, en hún er a.m.k. að hluta til komin til ára sinna og þess vegna er vakin upp sú spurning hér hvort hana þurfi ekki að endurskoða. Hin beina ástæða þessarar fyrirspurnar er rannsókn danska lögfræðingsins Byrials R. Bjørsts sem hann kynnti á fundi Jafnréttisráðs 27. október 2005 þar sem hæstv. ráðherra var staddur, og við nokkur fleiri. Hann talaði þar um jafnréttislögin okkar í ljósi evrópsks réttar. Hann minntist á þrjá staði í jafnréttislögunum. Hann sagði í fyrsta lagi að misræmi væri á milli íslensks réttar og Evrópuréttar um það að hér þyrfti kærandinn að sanna að karl og kona nytu ekki sömu kjara fyrir sömu eða sambærilega vinnu. Það kemur fram í 23. gr. Ef kærandinn getur það þarf atvinnurekandinn hér að sanna að munurinn sé ekki kynbundinn, en í Evrópuréttinum þarf kærandinn hins vegar að leggja fram gögn sem virðast sýna að um sé að ræða beina eða óbeina mismunun. Það er nóg að þau virðist sýna það og þá er það atvinnurekandans að sanna að þessi munur sé annaðhvort ekki til eða sé eðlilegur, þ.e. ekki kynbundinn beint eða óbeint. Í öðru lagi sagði Byrial um ákvæði okkar um jafnverðmæt og sambærileg störf í 14. gr. og víðar að þessi ákvæði kynnu að fara á svig við Evrópurétt. Þar væru engin takmörk á því hvaða störf mætti bera saman og ekki væri heppilegt að nota þetta orðalag þar sem konur eru oft einar eða í miklum meiri hluta í ákveðnum störfum og þess vegna erfitt að finna jafnverðmæt og sambærileg störf. Í þriðja lagi sagði Byrial að ákvæði laganna um sama atvinnurekanda væru sennilega orðin úrelt, þótt ekki væri nema vegna þess að nú tíðkast það að menn stofna fyrirtæki um hvert svið atvinnurekstrar og þess vegna gætu menn lent í því að konur sem áður voru kannski hjá einum atvinnurekanda með körlum ynnu nú í einhvers konar dóttur- eða frænkufyrirtæki og karlar þeir sem hægt væri að bera sig saman við ynnu í öðru, og nefndi til þessa fleiri ástæður. Ég ákvað að bera þetta undir félagsmálaráðherra 

Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi Mörður Árnason hefur lagt fyrir mig þrjár spurningar sem ég mun í upphafi svara með almennum orðum og loks nánar hverri spurningu fyrir sig. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda þá á fyrirspurn þessi sér m.a. rætur að rekja til athugasemda sem komu fram á málþingi sem haldið var nýverið af Jafnréttisráði um launajafnrétti. Þar kom m.a. fram í fróðlegum fyrirlestri dansks fræðimanns, eins og fram kom hjá hv. þingmanni, það álit þessa fræðimanns að tiltekin ákvæði laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla væri ekki í fullu samræmi við Evrópurétt á sviði jafnréttismála. Ég sat sjálfur að stærstum hluta þetta málþing sem var að mínu mati afar fróðlegt og upplýsandi og vel sótt. Í kjölfarið ræddu fjölmiðlar við mig og í viðtali sem birtist um kvöldið sagði ég að við mundum að sjálfsögðu fara yfir þessar ábendingar og skoða hvort ástæða væri til að gera breytingar á gildandi lögum. Ég stend við þau orð mín enda er ég þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að fara yfir jafnréttislögin í heild sinni. Hluti af þeirri vinnu yrðu þá þær ágætu ábendingar sem fram komu á málþingi Jafnréttisráðs því eins og máltækið segir, glöggt er gests augað. Þessari vinnu hyggst ég ýta úr vör á næstu vikum. Þrátt fyrir að gagnrýni hafi komið fram gagnvart einstökum lagaákvæðum verðum við að sjálfsögðu, hæstv. forseti, að fara yfir athugasemdirnar og lögin í heild sinni til að meta hvort gagnrýnin eigi að öllu leyti rétt á sér. Ég legg áherslu á að við skoðum þessi atriði með opnum huga en rökstuðningur fyrir breytingum þarf að mínu mati að vera greinargóður og skýr eins og ávallt. Fyrsta spurning hv. þingmanns lýtur að því hvort sá sem hér stendur telji heppilegt að sönnunarbyrði kæranda samkvæmt jafnréttislögum sé erfiðari á Íslandi en samkvæmt Evrópuréttinum. Það er einfalt í mínum huga. Sé það svo er það að sjálfsögðu óheppilegt svo að ekki sé meira sagt. Ljóst er að íslenskri löggjöf er ætlað að vera í fullu samræmi við gerðir Evrópusambandsins að þessu leyti. Líkt og þingheimi er fullkunnugt um fela gerðir þær sem felldar hafa verið undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið yfirleitt í sér lágmarksréttindi. Þannig er aðildarríkjum heimilt að setja á löggjöf sem kveður á um aukin réttindi borgaranna en lögin mega ekki fela í sér minni rétt en fram kemur í tilskipunum. Við höfum dómafordæmi hér á landi þar sem vægari kröfur hafa verið gerðar um sönnun í jafnréttismálum en almennt tíðkast. Hvort gengið sé nægilega langt í þeim efnum þarf að sjálfsögðu að skoða. Það er alveg ljóst að það er hvorki vilji minn né þeirra sérfræðinga er starfa á þessu sviði innan stjórnsýslunnar að íslensk löggjöf sé lakari að þessu leyti en þær sem tíðkast annars staðar innan Evrópska efnahagssvæðisins og það sem meira er, mér finnst það einfaldlega óásættanlegt. Varðandi aðra spurningu hv. þingmanns um hvort sá sem hér talar telji ástæðu til að endurskoða orðalag jafnréttislaga um jafnverðmæt og sambærileg störf í 14. gr. laganna þá vil ég ítreka það sem áður hefur komið fram í máli mínu um almenna endurskoðun laganna. Það er mitt mat að þetta atriði eigi þar heima. Í þriðju spurningu spyr hv. þingmaður hvort sá sem hér stendur telji heppilegt að samanburður starfa eftir kynjum geti einungis átt við um störf í sama fyrirtæki. Því er til að svara, hæstv. forseti, að dómstólar bæði hér á landi og á vettvangi Evrópusambandsins hafa fyrst og fremst fjallað um mál sem varða samanburð á störfum innan sama fyrirtækis. Evrópudómstóllinn hefur opnað fyrir þann möguleika að samanburður geti einnig átt sér stað í víðara samhengi enda þótt það liggi ekki alveg ljóst fyrir hvaða skilyrði dómstóllinn setji í þessu sambandi. Þetta er flókið viðfangsefni og í þessu samhengi er rétt að upplýsa að í frumvarpi til gildandi jafnréttislaga frá árinu 2000 var tekið sérstaklega fram að átt væri við samanburð milli starfa hjá sama atvinnurekanda til skýringa. Þetta er atriði sem þarf að skoða í ljósi breyttra viðhorfa, eins og hv. þingmaður m.a. rakti, viðhorfa sem kunna að hafa þróast frá setningu gildandi laga. Ég tel einsýnt að þetta verði meðal þeirra atriða sem fjallað verði um þegar farið verður yfir jafnréttislögin í heild sinni. Hæstv. forseti. Það er enginn vafi í mínum huga að jafnréttismálin eru í stöðugri þróun sem betur fer. Ég tel því afar brýnt að við fylgjumst með þeirri þróun bæði hér á landi og erlendis og bregðumst við þeim breytingum sem verða á þessu sviði. Ég hef ítrekað sagt að mér hefur fundist skorta rannsóknir á því hvaða tæki eru að færa okkur áfram á þróunarbrautinni og hvaða tæki séu hins vegar gagnslítil. Ég tel að á Íslandi eigum við í auknum mæli að nýta okkur rannsóknir við stefnumótun og ég bind vonir við að nýr jafnréttissjóður sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að koma á fót muni geta styrkt mikilvægar rannsóknir m.a. á sviði löggjafar þegar kynbundinn launamunur er annars vegar. Ég vil að lokum þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að taka jafnréttismálin til umræðu og jafnframt þakka Jafnréttisráði fyrir hið vandaða málþing sem hv. þingmaður vitnaði til um launajafnrétti, málþing sem hefur vissulega vakið okkur til umhugsunar um gildandi lagaákvæði.

Forseti. Þá gerist það sem sjaldan gerist að ég lýsi yfir mikilli ánægju með svör ráðherrans í þessu efni og sérstaklega þá yfirlýsingu hans að á næstu vikum verði hafist handa um endurskoðun þessarar löggjafar sem var auðvitað kannski tilgangurinn bak við þessar fyrirspurnir þrjár í einni sem fram voru bornar. Ég tek undir það með ráðherra að það sé vægast sagt óheppilegt að sönnunarbyrði hjá okkur sé erfiðari en í Evrópurétti. Það er sem sagt ekki bara óheppilegt heldur líka óleyfilegt þannig að ég túlki orð ráðherrans og ég túlka þau orð sem hann lét hér út úr sér þannig að Byrial Bjørst hafi í raun og veru verið með alvarlega athugasemd við löggjöf okkar með gagnrýni sinni á þetta atriði. Ráðherra fjallaði einnig um aðrar athugasemdir Bjørsts á jákvæðan hátt, þ.e. að þær yrðu teknar til athugunar og rannsóknar í þessari endurskoðunarvinnu. Ég get ekki annað en verið ánægður með það og vonast til að þessari endurskoðun verði fylgt eftir af röggsemi þannig að við stöndum ekki að baki öðrum Evrópuþjóðum í löggjöfinni því það er það sem við höfum getað hrósað okkur af hingað til að gera ekki. Ég vil svo að lokum þakka þingheimi mikla athygli og áhuga á þessu máli og vonast til að þingmenn haldi áfram að fylgjast með jafnréttislöggjöfinni og breytingum á henni eins rösklega og raun ber vitni hér í dag.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að hnykkja á því, eins og kom fram í máli mínu fyrr, að ég tel að þau gagnrýnisatriði sem komu fram hjá margtilvitnuðum dönskum fræðimanni á málþingi Jafnréttisráðs séu þess eðlis að það sé full ástæða fyrir okkur til að fara yfir þau við þá endurskoðun sem ég hef hér boðað að ég vilji að fari fram á lögunum og mun hrinda því verkefni í framkvæmd. Ég þakka enn og aftur hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Ég er sammála honum um það og tek undir að full ástæða er fyrir okkur til þess ekki bara að standa jafnfætis þeim þjóðum sem við helst viljum bera okkur saman við þegar kemur að jafnréttismálum heldur tel ég og veit að við hv. þm. Mörður Árnason erum sammála um að við eigum að vera þar í fararbroddi. Við höfum allar forsendur til þess. Við erum það á mjög mörgum sviðum. Til okkar er litið á mörgum sviðum og við eigum að halda þeirri stöðu í samfélagi þjóðanna.