Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Í raun og veru er það alt tekið fram í greinargerðinni, sem framsögumaður þarf að segja í þessu máli. Jeg skal taka það fram, að það var eftir tillögum bjargráðanefndar, að þessum skýrslum um róðrarbáta var safnað. Þótti nefndinni þörf á að grenslast eftir, hvernig ástatt væri um útgerðina. Eins og sjest í greinargerðinni, hafa allir, sem skýrslu hafa gefið, látið þá skoðun í ljós, að haldist vjelbátaútgerðin í svipuðu horfi sem hingað til, sje ekki bein þörf á að fjölga róðrarbátum. En fari svo, að hún teppist að meira eða minna leyti, sje ekki einungis þörf á að viðhalda þeim róðrarbátum, sem við höfum, heldur og brýn nauðsyn á að fjölga þeim. Eins og nú stendur á, getum við búist við því á hverri stundu, að vjelbátaútgerðin teppist. Og komi það fyrir, er sjávarútvegurinn illa kominn, ef ekki er hægt að leita sjer bjargar á sjónum með öðru móti. En þá er og víst, að þeir róðrarbátar, sem við eigum til nú, eru alveg ónógir til að reka útgerð í líkingu við það, sem hingað til hefir verið gert. Nefndinni duldist ekki, að erfitt yrði að útvega svo mikinn efnivið, sem þyrfti til þess að fjölga róðrarbátum að mun. En hins vegar þótti nefndinni sjálfsagt, að ekki yrði undir höfuð lagst að afla efniviðar til viðhalds þeim bátum, sem við höfum nú, en þeir eru um 2.000 talsins eftir skýrslunum. Nú er hvergi til efniviður til báta, nema á Akureyri, og auk þess mun lítið eitt til hjer í Reykjavík. Bjargráðanefnd leit svo á, að hjer væri um mjög verulegt.bjargráð að ræða, og því mætti eigi dragast lengur að gera ráðstafanir til þess að bæta úr þessum skorti. Þær yrði að gera svo skjótt, að í haust yrði að minsta kosti nægur efniviður til viðhalds, og æskilegt, að nokkrar birgðir yrðu til aukinna bátasmiða. Nefndin hefir ekki farið fram á að heimila stjórninni neina fjárhæð til þessa. Hún leit svo á, að þessir aðdrættir yrðu faldir landsversluninni, og kæmi kostnaðurinn þá fram í reikningum hennar. Það má ganga að því vísu, að allerfitt muni að fá bátavið. Það veltur á því, hvort samgöngur vorar við Danmörku teppast Danmörk er eini staðurinn, sem um er að ræða; þaðan gætum við fengið bátavið frá Svíþjóð. Og því fremur er ástæða til þess að vinda sem bráðastan bug að þessu máli, sem margir munu nú hræddir um, að samgöngur við Norðurlönd teppist. Þessi orð mín heyrast ekki af hæstv. stjórn, þar sem enginn ráðherranna er viðstaddur hjer í salnum, en jeg vona, að greinargerðin sje nægileg til þess, að hæstv. stjórn sinni till.

Pjetur Ottesen Jeg get ekki látið hjá líða að þakka háttv. bjargráðanefnd fyrir þessa till. Hún er orð í tíma talað, og álít jeg hana einhverja þá bestu og sjálfsögðustu bjargráðaráðstöfun, sem unt er að gera á þessu landi. Það getur altaf komið fyrir á þessum voðatímum, að aðflutningar geti tepst á þeim vörum, sem öll stærri útgerð er rekin með, en það eru steinolía og kol. Er þá ekki annað að leita en til róðrarbátanna. Og þá er nauðsynlegt að hafa nægan efnivið til þess að halda þeim við og fylla í skörðin. Á síðasta þingi hreyfði jeg ásamt hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) þessu máli í bjargráðanefndinni. Var okkur falið að leita upplýsinga um bátaviðarbirgðir hjer í Reykjavík. Það kom þá í ljós, að hjer voru þá mjög miklar birgðir af bátavið, svo að af frekari framkvæmdum í þessa átt varð ekki í það sinn. En nú er altaf að kreppa meir og meir að, og upplýsingar þær, sem hv. frem. (S. St) mintist á um opna báta, sem til eru í landinu, og efnivið til bátagerðar, sýna það, að það má ekki lengur dragast, að eitthvað sje aðhafst til tryggingar því, að ekki verði bátaskortur. Því að ef aðflutningar teptust, væri ilt, ef við þyrftum að standa sem glópar og hefðum ekki fleytu til þess að fara á út fyrir landsteinana. Jeg vona því, að hæstv. stjórn verði vel við þessari áskorun og að háttv. deild láti till. ná fram að ganga.

Bjarni Jónsson Mjer þykir vænt um að sjá þessa till, en þykist þó ekki þurfa að mæla með henni. Bæði hefir háttv. frem. (S. St.) og háttv.þm. Borg. (P. O.) gert það rækilega, og svo bar jeg sjálfur fram þessa sömu till. fyrir nokkru. Mætti vísa háttv.þm. til ræðu minnar í því máli, er jeg auk þess hefi látið prenta. Jeg skal ekki endurtaka það, sem jeg sagði þá, en vænt þætti mjer um, ef nefndin vildi tína upp aftur þau atriði, er þeir drápu fyrir mjer um daginn, þar til þau væru öll komin til skila.

Frsm. (Sigurður Stefánssou) Háttv. þm. Dala. (B. J.) kvað þessa till. upptíning úr fyrri till. hans. Auðvitað er till. engu verri fyrir það. En jeg skal þó geta þess, að áður en háttv.þm. (B. J.) bar fram till. sínar hafði bjargráðanefnd haft þetta mál til meðferðar og gert ráðstafanir til þess, að skýrslum um róðrarbáta yrði safnað. Jeg skal ekki draga úr heiðri háttv.þm. Dala. (B. J.), en vildi að eins taka það fram, að hjer er ekki um neinn upptíning að ræða, heldur hafði nefndin þegar lagt drög fyrir, að þetta yrði gert.

Bjarni Jónsson Jeg sagði ekki, að háttv. bjargráðanefnd hefði tínt þetta upp úr mínum till., en óskaði að eins, að hún vildi tína upp þau atriði, er feld hafa verið. Það er ekki auðvelt að vita, hvað nefndin gerir í pukri, en hitt liggur þó í dagsljósi, sem prentað er í þingskjölum og þingræðum. Jeg ætla mjer ekki þá dul að vera vitrari en háttv. bjargráðanefnd. En mjer þykir vænt um, að hún tekur nú upp þessa till., er hún drap fyrir mjer um daginn með atkv. sínum. Jeg vona, að þessi orðaskifti verði ekki til þess, að háttv. nefnd forðist að tína hið annað einnig upp, sem hún feldi fyrir mjer.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Jeg skal að eins geta þess, að bjargráðanefnd hafði þegar athugað og haft til meðferðar mörg þau atriði, er háttv.þm. Dala. (B. J.) bar fram í tillögum sínum.

Bjarni Jónsson Háttv. bjargráðanefnd er þá ekki eins bráðlát og þm. Dala. En annars ættu þeir, sem liggur á að komast heim af þingi, að kynna sjer málin fljótar og hraða þeim meir en þm. Dala., sem þarf alls ekki að komast heim.

Flm. (Pjetur Ottesen) Þegar stofnað var til verðlagsnefndarinnar 1915, eða stjórninni með lögum gefin heimild til þess að skipa nefnd til þess að ákveða verðlag á vörum, mun það aðallega hafa verið haft fyrir augum, að á þann hátt mundi ef til vill vera hægt að koma í veg fyrir, að kaupmenn legðu óhæfilega á vörur sínar, eða okruðu á þeim. Það bryddaði þegar í stríðsbyrjun töluvert á því, að kaupmenn myndu í fullum mæli nota, sjer til hagsmuna, viðskiftaröskun þá, sem ófriðurinn olli. Vörubirgðir þær, sem kaupmenn áttu þegar stríðið skall á, settu þeir, sumir hverjir að minsta kosti, mjög upp og mörkuðu þar með greinilega þá stefnu, sem þeir ætluðu að fylgja meðan siglingateppan hjeldist og samkeppnin þar af leiðandi væri lömuð eða útilokuð. Það var því engin furða, þó gripið væri þegar í öndverðu til einhverra ráða, sem líkleg þættu til að geta haldið aftur af þessum ófögnuði. Með þetta aðallega, ef ekki eingöngu, fyrir augum mun verðlagsnefndinni hafa verið hleypt af stokkunum. En hvað hefir svo verðlagsnefndin gert í þessum efnum ? Mjer vitanlega mun það, ef nokkuð er, nauðalítið vera. Að minsta kosti mun það starf, sem opinbert sje, ekki hafa borið neinn raunverulegan árangur. Það getur vel verið, að nefndin hafi safnað einhverjum skýrslum og gert einhverja útreikninga, en að það hafi haft nokkra verulega þýðingu eða borið nokkurn sýnilegan árangur, það er mönnum alls ekki kunnugt um. Það getur vel verið, að nefndin hafi ekki haft nóg vald eða myndugleika til þess að hafa áhrif á verðlag aðfluttrar vöru, þannig að stöðva sölu á vörum, þangað til nefndin hefði rannsakað innkaupsverð vörunnar og flutningskostnað, og ákveða svo álagninguna að fengnum þeim upplýsingum. En hafi svo verið, átti nefndin að tjá stjórninni og þá þinginu þessi vandkvæði á því, að hún gæti nokkuð það aðhafst í þessu efni, sem gagn væri í. Mjer vitanlega hefir nefndin ekkert gert í þessa átt, heldur látið reka á reiðanum. Að minsta kosti kom ekki neitt fram á síðasta þingi í þá átt, að auka vald verðlagsnefndar. Þá varð verðlagsnefndin, eða aðgerðir hennar, hámarksverð á smjöri - sem jeg síðar kem að - að umtalsefni, á síðasta þingi. Af hverju sem það nú er, þá hefir verðlagsnefndin ekki komið að neinum notum í því, sem átti að vera aðalstarf hennar, að hefta óþarfa og óhæfilega álagningu á aðfluttri vöru. En nú er svo komið, að það er óþarft að hafa sjerstaka nefnd í þessu augnamiði, þó einhvers gagns hefði mátt vænta af starfi hennar, þar sem allir aðdrættir til landsins á nauðsynjavörum eru nú þegar að komast og komnir í hendur landsverslunarinnar. Með því móti er alt eftirlit með sölu á þessum vörutegundum háð íhlutun stjórnarinnar, sem ákveður kaupsýslumönnum hæfilegan verslunarhagnað. Þá skal jeg snúa mjer að afskiftum verðlagsnefndarinnar af innlendri framleiðslu, eða drepa lítillega á það. Í því efni hefir verðlagsnefndin færst töluvert í aukana. Það hafa frá því fyrsta, að verðlagsnefndin lagðist á þá sveif, verið mjög skiftar skoðanir manna um það, hversu ráðlegt það væri eða hyggilegt að setja hámarksverð á innlenda framleiðslu, eða yfir höfuð hlutast til um frjáls viðskifti manna með þær afurðir. Þessar raddir hafa ekki einasta heyrst frá hálfu framleiðenda, heldur einnig úr hóp kauptúna- og kaupstaðabúa. Það ber svo margs að gæta þegar á að fara að ákveða verð framleiðsluvöru. Það útheimtir nákvæma þekkingu á framleiðslukostnaðinum, og það er ekki að búast við því, að þeir menn, sem ekki fást við búskap og ekki þekkja út og inn alt það strit og stríð, örðugleika og kostnað, sem það hefir í för með sjer að reka búskapinn, geti hnitmiðað verðið svo niður, að rjettlátt sje. Eins er það, ef framleiðslan fullnægir ekki eftirspurninni; þá er hámarksverðið þýðingarlaust, því þá versla menn saman í pukri og skeyta hvorki um boð nje bann í þeim efnum. Þetta segi jeg einkum hvað smjör og mjólkurframleiðslu snertir, því það hvorttveggja hefir verðlagsnefndin sett hámarksverð á. Í sambandi við hámarksverð á smjöri, sem nefndin setti á í febr. 1917, má minna á það, að sumarið 1916 var eitthvert hið mesta óþurkasumar hjer á Suðurlandi, svo töður nær ónýttust víðast hvar. Eins og af líkum má ráða, voru kýr nær gagnslausar um veturinn og því til byrði eigendunum. Hámarksverð það, sem nefndin setti á smjörið í þetta sinn, sýndi það greinilega, að nefndin hefir ekki tekið tillit til þessa, svo sem vera bar, og veldur því það, sem jeg mintist á áður, að þess hefir ekki verið gætt, þegar nefndin var skipuð, að sjá fyrir því, að bóndi sæti í nefndinni. Það bendir einnig til þess, sem jeg mintist á í upphafi, að það mun aldrei hafa verið tilætlunin, að setja verðlagsnefndina til höfuðs innlendri framleiðslu. Fyrstu afskifti verðlagsnefndar af innlendri framleiðslu munu hafa verið þau, að verðlagsnefndin setti, 1915, hámarksverð á mjólk í Reykjavík. Það hámarksverð afnam verðlagsnefndin svo sjálf litlu síðar. 1916 fer hún aftur af stað, með hámarksverð á mjólk hjer í Reykjavík. Það hafði þau áhrif, að mjólkurframleiðendur ætluðu að draga sig til baka með framleiðsluna og hætta mjólkursölunni. Til þess að firra bæinn vandræðum skarst þáverandi ráðherra, hr. Einar Arnórsson, í leikinn, afnam hámarksverðið og komst að samningum við mjólkurframleiðendur um ákveðið verð á mjólkinni, og alt komst í samt lag aftur. - Eftir þessi afrek sagði nefndin öll af sjer. Var þá um tíma engin verðlagsnefnd. Stóð það þar til að afloknu aukaþingi 1916-17, að sú stjórn, sem þá tók við, skipaði nýja menn í nefndina, og var hámarksverð á smjöri, sem jeg hefi áður minst á, hennar fyrsta verk. það hámarksverð er nú löngu afnumið, og braut stjórnin það fyrst með því að gera samning við rjómabú austur í Árnessýslu og kaupa smjör af þeim hærra verði en hámarksverðið leyfði. Auk þess, sem jeg hefi nú minst á, hefir verið sett hámarksverð á nýjan fisk, egg, kartöflur, hangikjöt og kæfu og ef til vill fleira. Um hámarksverðið á nýjum fiski er það að segja, að eftir því, sem jeg hefi haft fregnir af, mun það ef til vill hafa komið að einhverju liði fyrir Reykjavíkurbæ, og veldur því auðvitað einkum og helst það dæmalausa sleifarlag, sem hjer er á fisksölu. Á öðrum stöðum á landinu varð það til þess að hleypa verðinu upp, og sumir lögreglustjórar sem sáu það fyrir, að svo mundi fara, drógu það í lengstu lög að birta auglýsinguna, til þess að afstýra þessu. Svo var það einnig um smjörið, að hámarksverðið varð til þess að hleypa verðinu upp í ýmsum öðrum landshlutum, einkum Norðurlandi. Hámarksverðið á eggjum varð aldrei nema á pappírnum; það hefir algerlega verið fótum troðið. Sömu forlögum hefir hámarksverð á kartöflum lotið. Það hámarksverð valt um sjálft sig; að minsta kosti voru auglýstar hjer í blöðum höfuðstaðarins, hvað eftir annað, frosnar kartöflur, sem voru seldar hærra verði en verðlagsnefnd leyfði að selja nýjar kartöflur að haustinu til, og er mjer ekki kunnugt um, að komið hafi verið í veg fyrir sölu þeirra, og hefi jeg ekki heyrt, að neinn hafi verið dreginn fyrir lög og dóm út af sölu á frosnum kartöflum yfir hámarksverði; að minsta kosti voru auglýsingarnar ekki heftar. Þá er hámarksverðið á kæfu og hangikjöti. Þar er tiltekið í opnustórri reglugerð, hvað margar % af vatni og salti megi vera í hverju um sig, og flokkað eftir því. Jeg ætla mjer ekki að hætta mjer lifandisögn lengra út í þann prósentureikning, en margbreytni reglugerðarinnar um sölu á þessum vörum er ein nóg til þess að gera þessa hámarksverðsviðleitni alveg þýðingarlausa. Ef ætti að fylgja reglugerðinni, þyrfti hver einasti munnbiti af hangikjöti eða kæfu að ganga í gegnum efnarannsóknarstofuna. Þá væri það fyrst trygt, að fólkið keypti ekki vatn og salt hærra verði en verðlagsnefndin vildi vera láta. Reynslan hefir nú, held jeg, fyllilega sýnt það, að þeir menn hafa sjeð jafnlangt nefi sínu og haft rjett fyrir sjer, sem töldu óhyggilega að farið að setja hámarksverð á innlenda framleiðslu. Reynslan hefir líka sýnt það, að þau afskifti hafa engan veginn náð tilgangi sínum, en aftur sumstaðar annarsstaðar haft gagnstæð áhrif því, sem tilætlunin var. Það verður því ekki sjeð, að það sje neinn skaði skeður, þó þessi nefnd sje lögð á hilluna. Það er hvort sem er nóg eftir af nefndum, þó þessi sje lögð niður, og sannarlega er heill og velferð landsins vel borgið, ef það er aðalatriðið að hafa margar nefndir. Þá hefi jeg leitað mjer upplýsinga um það, hvað þessi nefnd hefir kostað frá byrjun. Upphaflega var það víst meiningin, að þeir, sem skipaðir voru í þessa nefnd, ætluðu ekkert að taka fyrir starf sitt. Það sjest á því, að fyrstu árin er enginn kostnaður tilfærður, nema ritfangakostnaður, sem nemur um 300 kr. Eftir að fyrri nefndarmennirnir höfðu sagt af sjer og nýju nefndarmennirnir eru skipaðir, sem tóku þegar borgun fyrir starfa sinn, þá rísa gömlu nefndarmennirnir upp og koma með reikning eftir á, sem nemur 2.680 kr. Sá reikningur er borgaður út á árinu 1917. Árið 1917 hefir verðlagsnefndin, sem nú situr, tekið 7.200 kr. Jeg spurðist fyrir um það í stjórnarráðinu, hvernig borgun til verðlagsnefndarmanna væri hagað, við hvað borgun þeirra væri miðuð. Það gat jeg engar upplýsingar fengið um; viðkomandi skrifstofa hafði enga hugmynd um það. Það hafði enginn reikningur verið gefinn. Venjan væri sem sje sú, að formaður nefndarinnar óskaði eftir að fá sjer þessa og þessa upphæð útborgaða, og það væri gert. Til verðlagsnefndarinnar er þá búið að greiða 10.180 kr. Jeg verð að telja það mjög óviðeigandi og blátt áfram óreglu að krefjast ekki skýrra reikninga yfir allar útborganir af opinberu fje. Hv. stjórn ætti nú að vera búin að fá fulla reynslu fyrir því, að hleypa mönnum ekki upp á það krambúðarloft, að geta hafið svo og svo mikið fje út úr landssjóði, án þess að leggja fram nokkra reikninga, eða með því að leggja fram reikninga eftir á. Aðferð sú, sem sendimaður stjórnarinnar til Ameríku, Jón Sivertsen, hefir haft, ætti að vera bending - og það áþreifanleg bending. Jeg hefi það fyrir satt, að honum hafi verið borgaðar út um 60 þús kr., en þar með mun kröfu hans trauðla fullnægt. Svona til sýnis og smekkbætis vil jeg tilfæra hjer einn lið úr þessum reikningi hans. Það er fæði og þjórfje o. fl., sem ekkert er sundurliðað í reikningnum, heldur alt í einu lagi. Það nemur í 296 daga 16.102 kr., eða kr. 54,40 á dag. Það hefir ekki verið neinn dýrtíðarbragur á borðhaldinu því, góðir menn. Það tekur því svo sem ekki að minnast á það, innan um þessa tugi þúsunda, að á reikningnum er tilfærður sumarfatnaður á 510 kr. Landið hefir víst átt að klæða ræðismanninn. Jeg verð að segja það, að þegar svona reikningar eru borgaðir út óátalið og umyrðalaust, þá er ekki neitt óeðlilegt, þó að þeir, sem skifti hafa við landsstjórnina, freistist til að gefa feita reikninga. Jeg tala ekki um þetta í því sambandi, að mjer komi til hugar að væna verðlagsnefndina um ásælni í garð landssjóðs. En stjórnin á að hafa hreina reikninga við starfsmenn þess opinbera og þessar nefndir, sem hún er að hrúga í kringum sig, og borga ekkert út nema eftir reikningi, og semja á þann hátt, að þeir komi ekki með ósanngjarna bakreikninga. Til samanburðar við kostnað af dvöl Jóns Sivertsens í Ameríku má benda á það, að þegar þeir Ó. Johnson og Sveinn Björnsson voru sendir vestur um haf, í fyrsta sinn sem erindrekar voru þangað sendir, þá kostaði dvöl þeirra beggja í 49 daga 3.471 kr.; og lögðu þeir fram sundurliðaða reikninga yfir hvað eina. Sagt er, að kostnaðurinn við sendiför Fr. Nansens, fulltrúa Norðmanna, sem dvaldi 1½ ár í Ameríku, hafi verið að eins 30.000 kr., eða hálfu minna en dvöl Jóns Sívertsens í 10 mánuði. Jeg ætla svo ekki að fara að þessu sinni lengra út í þetta, og frv. þarf ekki frekar að minnast á. Við flutningsmenn lítum svo á, að starfsvið það, sem verðlagsnefndinni var upphaflega ætlað, sje nú komið í hendur stjórnarinnar, að því er útlendu vöruna snertir, en reynslan hefir aftur á móti þegar sýnt, að afskifti verðlagsnefndar af innlendum framleiðsluvörum hafa engan veginn náð tilgangi sínum og eru þýðingarlaus. - Jeg vona því, að hv. deild lofi frv. að ganga fram hindrunarlaust og ljetti með því af einni af þessum nefndum, sem virðist vera alveg ofaukið.

Forsætisráðherra (J.M.): Hvað snertir sjálft frv., sem fyrir liggur, þá gefur hvorki það nje framsagan tilefni til frekari umræðu að sinni. Jeg get ekki vel um það sagt, hvernig því muni tekið af stjórninni, því að það heyrir ekki undir minn verkahring. En fyrst hæstv. atvinnumálaráðherra er ekki viðstaddur, þá finst mjer skylt að leggja til, að málið verði athugað í hv. bjargráðanefnd. Hún getur aflað sjer skýrslna um það, hvað verðlagsnefndin hefir gert frá því hún var sett á laggirnar. Jeg veit, að hún hefir unnið miklu meira gagn en hv.flm. (P.O.) vill telja mönnum trú um. En þær athugas. og rannsóknir er hægra að gera í nefnd en óundirbúið í þingsalnum. Jeg get ekkert um það sagt, hvernig hagað hefir verið borgun til nefndarinnar, enda mun þingmönnum vera innan handar að leita sjer upplýsinga um það. Hins verður að geta, að mjer finst það ekki nema sjálfsögð kurteisisskylda að hver sá þingmaður, sem ætlar sjer að ráðast á stjórnina í sambandi við einstaka menn, sem hún hefir eða hefir haft í þjónustu sinni, aðvari viðkomandi ráðherra um, að þessi árás sje í vændum. Það er ekki rjett að koma með það óviðbúið. Stjórnin verður að hafa færi á að verja þá menn, sem hún hefir látið vinna fyrir sig, ef þeir verða fyrir ómaklegum árásum. Jeg segi ekkert um það, hvort nokkur rjettmæt ástæða er til að gera athugasemd um umgetna reikninga, en það er vægast sagt illa viðeigandi að koma með það fyrirvaralaust inn í svona óskylt mál. Mig furðar á því, að hv.flm. (P. O.), sem er mjer kunnur að því að vera mjög vandaður maður, skuli hafa farið þannig í þetta atriði. Og ómaklega verð jeg að telja þessa árás á nafngreindan mann, sem jeg tel hafa unnið mikið gagn landinu, en getur eigi borið hjer hönd fyrir höfuð sjer.  (P. O.: Jeg hefi alls ekkert um það sagt)  . Það þýðir ekkert að afsaka sig með því. Svona ummæli er ekki hægt að taka öðruvísi en sem árás á manninn. En mjer er þetta reikningsmál gersamlega ókunnugt, auðsjáanlega miklu ókunnugra en hv.flm. (P. O.). Það heyrir ekki undir mína stjórnardeild, og jeg geri ráð fyrir, að viðkomandi ráðherra athugi það síðar.

Gísli Sveinsson Jeg hefi ekki mikið að segja um þetta mál að svo stöddu. Það er ekki ástæða til að ætla annað en að frv. fái slindrulaust að ganga gegnum deildina, og þarf því ekki frekar með að mæla en gert hefir verið. Alt, sem hv.flm. (P. O.) hefir sagt, stendur óhaggað, enda munu orð hans töluð fyrir munn flestra deildarmanna. En út af ummælum hæstv. forsætisráðherra finn jeg mig knúðan til að segja nokkur orð. Jeg get hugsað mjer, að þingmenn kunni því ekki allir vel að fá snuprur fyrir að hreyfa ummælum um mál, sem fyrir liggja og þeim ekki einungis ætti að vera fullheimilt að tala um, heldur ber blátt áfram að tala um, fyrst þeir eru hjer saman komnir á annað borð. Og hvað það atriði snertir, sem hv.flm. (P. O.) drap á, og var í eðli sínu skylt því máli, sem hann var að tala um, mál er gæti verið ein af þeim bendingum, sem stjórnin virðist vera svo þurfandi fyrir og hún ætti að geta hagnýtt sjer síðar meir, þá verð jeg að segja það, að það ætti að vera hverjum þingmanni leyfilegt að drepa á slík atriði, án þess að stjórnin, sem ekki virðist hafa miklu fyrir sig að svara, nú fremur en endrarnær, fari að snupra þá fyrir þetta. Það er líka einkennilegt að heyra hæstv. forsætisráðherra vera að tala um það, að þó að þetta atriði sje dregið fram til samanburðar í umræðum um annað mál, þá sje það vanræksla af flm. (P. O.) að láta eki stjórnina vita, að það stæði til. Veit ekki hæstv. forsætisráðherra, að þetta mál hlaut að koma fram í umræðum í þinginu? Fylgist hann ekki betur með því, sem á góma ber meðal þingmanna, en það, að honum gæti verið ókunnugt um, að þetta mál væri komið inn í þingið? Það hefir meira að segja verið nefnt hjer í deild áður, í sambandi við annað mál, og um það talað í blöðum; og meðal þingmanna er nú einna mest um það rætt allra kostnaðarmála. Svo getur hæstv. forsætisráðherra staðið upp og kvartað undan því, að stjórnin hafi ekki verið látin vita, að á það ætti að minnast! Mjer þykir það nokkuð hart, ef ekki ætti að mega ympra á neinum athugasemdum við gerðir stjórnarinnar, nema henni sje tilkynt það formlega, að slík athugasemd muni koma fyrir í umræðum um eitthvert mál. Það atriði, sem hjer um ræðir, er svo mikilvægt, að stjórnin ætti að vera búin að gefa einhverja skýrslu um það. Það er svo hneykslanlegt atriði, ef því er varið eins og flestir nú hyggja, að stjórninni ætti að vera umhugað um að leiða í ljós nýjar upplýsingar eða skýringar, ef hún skyldi búa yfir einhverju, sem ekki er öllum kunnugt. Og þetta er líka viðtækt atriði, sem hefir miklu dýpri og alvarlegri þýðingu en það, hvort á það er drepið í umræðum á þingi á einn eða annan veg. - það getur varðað því, hvort það muni teljast fært að senda út menn, til að fara með erindi landsins hjá öðrum þjóðum. Ef verslunaragentar, sem ekki hafa nein „diplomatisk“ erindi með höndum, verða landinu svona kostnaðarsamir, eins og maður sá, sem hjer um ræðir, hr. Jón Sivertsen, er fær nálega 60 þús. kr. í 10 mánuði, hvað á þá að segja um það, ef landið skyldi þurfa að að hafa erindreka - ekki að eins verslunarerindreka, heldur „diplomatiska“ erindreka hjer og þar úti um heiminn? - Þetta er því víðtækara atriði og þýðingarmeira fyrir sjálfstæði landsins en þingmenn ef til vill gera sjer grein fyrir, þegar þeir hugsa um kostnaðarreikning þessa sendimanns. Og sýnilegt er á öllu, að stjórnin gerir sjer enga hugmynd um þetta. Svo er eitt atriði, sem jeg get ekki leitt hjá mjer að nefna. Ef hreyft er einhverjum athugasemdum, eða leitað skýringa hjá hæstv. stjórn, þá er eins og jafnan sje seilst til þess, að sá ráðherrann, sem hlut á að máli, sje ekki viðstaddur. Hinn, sem viðstaddur er, getur þá sagt, - sjálfsagt með góðum rökum, - að það sje ekki hann, sem geti haldið uppi svörum fyrir stjórnina! En hvernig stendur á því, að hæstv. atvinnumálaráðherra er ekki hjer viðstaddur, þegar þetta frv. er á dagskrá, sem þó að sjálfsögðu og ótvírætt heyrir undir hans verkahring? Jeg býst við, að mjer verði svarað því, að hann sitji í sæti sínu í hv.Ed. þar er nú fyrst á dagskránni frv. til laga um breyting á lögum um heimild til ýmsra ráðstafana út af Norðurálfuófriðnum. Það má nú segja, að það mál snerti hann líka, en jeg vil álíta, að hann hefði átt að vera hjer í deildinni, en hæstv. forsætisráðherra aftur í Ed. Það mál, sem þar er á dagskrá, mun heyra fult svo mikið undir verksvið forsætisráðherra, a. m. k. í framkvæmdinni. Þeir hefðu því átt að skifta, svo að sá, ef nokkur er, sem gat svarað fyrir sig í því máli, er hjer var á dagskrá, hefði getað verið hjer viðstaddur.

Flm. (Pjetur Ottesen) Hæstv. forsætisráðherra virðist taka það óstint upp, að jeg skyldi minnast á reikning Jóns Sivertsens í sambandi við þetta mál. En jeg kippi mjer ekki mikið upp við það. Jeg er ófeiminn að segja sannleikann og klípa þar ekkert utan úr, og það þótt jeg sje hjer við hliðina á hæstv. forsætisráðherra. Það má vel vera, að sumum finnist, að jeg hefði átt að tilkynna stjórninni það áður, að jeg ætlaði að minnast á þetta; það má hver líta svo á það sem vill; jeg finn að því, sem mjer þykir aðfinsluvert, þegar mjer býður svo við að horfa, hvort það er nú hæstv. stjórn, sem á í hlut, eða hver sem það nú er. En mjer þótti ekkert illa við eiga, að einmitt í þessu sambandi hvernig hagað er borgun til verðlagsnefndarinnar, væri bent á kostnaðarreikning Jóns Sivertsens; sem virðist helst ekki mega nefna á nafn. En viðvíkjandi því, að jeg hefi ekki tilkynt hæstv. atvinnumálaráðherra að vera við þessa umr., þá get jeg tekið undir það, sem hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) hefir sagt, að hæstv. atvinnumálaráðherra hljóti að hafa sjeð, að þetta mál, um afnám verðlagsnefndar, var á dagskrá, og honum var það að sjálfsögðu ljóst, að málið heyrir undir hann, en hann er ekki viðstaddur samt. Enda heyrist mjer hæstv. forsætisráðherra vanta síst viljann til að bera blak af stjórninni, þó ekkert hafi hann hrakið af því, sem jeg sagði, og það hefði atvinnumálaráðherra trauðla fremur getað. Mjer fanst ekki nein ástæða til að fara að hrópa það upp við stjórnina, þó mjer dytti í hug að drepa á þetta atriði í umr. En hitt verð jeg að segja, að mjer kom það undarlega fyrir, að hæstv. forsætisráðherra skuli vera að fárast yfir því, að stjórnin væri varbúin að gefa svör við þessu atriði, af því henni, eða viðkomandi ráðherra, hefði ekki fyrirfram verið tilkynt um það, að á það yrði minst, og þar af leiðandi ekki kynt sjer það til hlítar. Jeg verð að álíta næsta lítils virði þessa viðbáru, þar sem hæstv. stjórn hefir úrskurðað þennan reikning áður en honum var ávísað til greiðslu í landsversluninni. Hæstv. stjórn eða viðkomandi ráðherra hefir þá að öllum líkindum kynt sjer reikninginn áður en honum var ávísað, svo hún ætti að vita, hvernig hann var. Eins og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) hefir tekið fram, var þetta atriði nefnt hjer í deildinni, í sambandi við annað mál, fyrir nokkru. Þótt hæstv. stjórn hefði ekki fundist ástæða til að athuga reikninginn þegar hún úrskurðaði hann til ávísunar, þá hefði þó verið fullkomin ástæða til að gera það eftir að þetta hafði komið fram hjer í deildinni, því mál þetta hefir, sem vonlegt er, vakið alment umtal og gremju, bæði utan þings og innan. Jeg verð því að vísa frá mjer öllum ávítunum hæstv. forsætisráðherra fyrir það, að jeg ekki aðvaraði stjórnina um, að jeg ætlaði að nefna þetta. Jeg bið engrar velvirðingar á því, síður en svo. Það var engin ástæða til að ætla, að stjórnin væri þess var búin að heyra því hreyft. Þá þótti hæstv. forsætisráðherra jeg ganga of nærri Jóni Sivertsen, með því að nefna þetta. Jeg nefndi bara hans eigin tölur. En á frammistöðu hans í erindrekastarfinu, mintist jeg ekki einu orði. Mjer var hún ekki svo kunn, að jeg hefði ástæðu til þess, og jeg þykist ekki heldur hafa gert það. Það er ekki að neita því, að það leikur mjög á tveim tungum, að hvað miklu liði hann hafi orðið okkur vestur þar. En jeg dró ekki dul á það, að áminstur reikningur þessa manns er þannig vaxinn, að það er ómögulegt að komast hjá því, að átelja stjórnina fyrir að borga út slíkan reikning athugasemdalaust. Jeg finn svo ekki ástæðu til að svara fleiru að sinni.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg held, að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) hafi gleymt því í svipinn, að hann er ekki lengur málaflutningsmaður, heldur þingmaður. Honum hefir nú fundist, að hann yrði að fara að verja aðra. En jeg held, að hann hafi ekki hjálpað hv.flm. (P. O.) neitt með ræðu sinni, enda þarf hann varla hjálpar með, því hann mun vera maður til að svara fyrir sig sjálfur. Jeg vítti það ekki, þótt hv.flm. (P. O.) finnist hann þurfa að finna að ýmsu við stjórnina, og ekki heldur þótt hann óski skýringa um þetta mál, heldur vítti jeg það, að hann skyldi koma með það í umr. um óskylt mál og að fjarverandi þeim ráðherra, sem við þetta er riðinn. Hvað sem sagt er um þau mál, sem eru á dagskrá, þá er það óhrekjandi, að bæði þetta mál, og sjerstaklega það, sem er á dagskrá í Ed., heyra undir atvinnumálaráðherra. Jeg stend við það, að þetta atriði hafi alveg að ófyrirsynju verið tekið fyrir hjer í deildinni í dag. Hitt má rjett vera, úr því málinu hefir einu sinni verið hreyft, að rjett sje að taka það fyrir sjerstaklega og skýra nánar, og býst jeg við, að atvinnumálaráðherrann athugi það.

Flm. (Pjetur Ottesen) Jeg hefi ekkert á móti því, að frv. sje vísað til nefndar, og hefi jeg sist á móti að vísa því til bjargráðanefndar. þar á annar meðflm. minn að frv. sæti, og málið getur vel átt heima í þeirri nefnd. Jeg þarf því raunar ekki að svara hæstv. forsætisráðherra frekar, Hann virtist vera óánægður með, að málið var tekið á dagskrá í dag. En á því á jeg enga sök. Það er hæstv. forseti einn, sem því ræður. Viðvíkjandi því, að það hefði átt að taka þetta reikningsmál fyrir sjerstaklega, sem þá hefði átt að vera helst með fyrirspurn, þá hefi jeg því að svara, að það virðist þýðingarlítið fyrir suma að koma með fyrirspurnir, þegar stjórnin lætur sjer sæma að humma þær fram af sjer þegjandi, eins og dæmi eru til að hún hefir gert. Jeg á hjer ekki við fyrirspurn mína út af drætti á birtingu ensku samninganna. Henni hefir í raun og veru verið svarað með því, að farið var að birta samningana strax eftir að hún kom fram. En á öndverðu þingi bárum við 2 deildarmenn fram fyrirspurn til stjórnarinnar, sem leyfð var hjer í deildinni. En hæstv. stjórn hefir hingað til skotið því fram hjá sjer að svara henni, og ætlar sennilega að stinga henni undir stól. Jeg þykist því hafa ástæðu til að ætla, að það geti brugðist til beggja vona með árangurinn af því að koma fram með fyrirspurnir til stjórnarinnar, og þykist jeg ekki hafa neina tryggingu fyrir, að þeim yrði sint.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg var ekkert að hafa á móti því, að frv. var tekið á dagskrá í dag, því ekki var líklegt, að um það þyrftu að verða langar umr. að þessu sinni, þar sem vænta mátti, að því yrði vísað til bjargráðanefndar til athugunar. En hvað snertir kvörtun hv.flm. (P. O.) yfir því, að ekki þýði að koma með fleiri fyrirspurnir, þá er það auðvitað leitt, að fyrirspyrjendum skuli finnast þeir græða lítt á fyrirspurnum sínum.