Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Sjútvn. hefir orðið sammála um að mæla með því, að frv. þetta verði samþ. með nokkrum breytingum, sem n. í heild hefir gert á frv., og auk þess eru 3 hv. nm. með brtt. á sérstöku þskj. Brtt. sjútvn. eru á þskj. 185, og efni þeirra er þetta: Við 1. gr., þar sem taldir eru þeir aðiljar, sem eiga að vera ráðunautar ríkisstj. um vitamál, sé bætt, að forseti Fiskifélags Íslands skuli gera till. þær, er þar um getur, ásamt vitamálastjóra, forstöðumanni stýrimannaskólans í Reykjavík og formanni Farmannasambands Íslands. Breytingin frá núgildandi l. er þá aðeins í því fólgin, að formanni Farmannasambands Íslands er bætt þarna inn í. - Brtt. n. við 3. gr. ganga út á það, að felldir séu niður af vitaskránni nokkrir vitar, sem þegar eru byggðir að mestu eða öllu leyti, en að hinsvegar séu teknir upp nokkrir vitar, sem ákveðnir voru með l. frá 1937, en láðst hafði að taka inn í gr. - Í þriðja lagi er tekið fram, að með þessum l. séu úr gildi numin l. nr. 31 1937, með því að þau eru þá runnin inn í þetta frv., ef það verður að l. Aðrar eru ekki þær brtt., sem n. í heild hefir óskað að gera á frv. En auk þess bera þrír hv. nm. fram brtt. á þskj. 183, þess efnis, að 2. gr. frv. sé niður felld, en þessi 2. gr. er um það, að fellt skuli úr gildandi l. skilyrði það, sem þar er fyrir því, að öllu vitagjaldinu skuli varið til vitamála. Samkvæmi núgildandi l. skal það aðeins gert, „ef ástæður ríkissjóðs leyfa“. Mér sem flm. þótti hér gengið of langt, þegar af tekjuafgangi, sem nemur t. d. 300 þús. kr., er ekki varið nema 60–70 þús. kr. til vitabygginga. Aftur hafa þeir hv. þm., sem vilja fella niður þessa brtt. mína, bent á það, að ríkissjóði kynni að veitast erfitt að sjá sér fyrir tekjum til uppbótar þeim tekjumissi, sem af minni brtt. myndi leiða. Það er rétt, að gera yrði ráðstafanir til að bæta þetta upp. En hinsvegar er það tæplega viðunandi, á meðan vitakerfið er eins gisið og enn er, að svona mikill hluti af þessum tekjum renni beint í ríkissjóð og sé notaður til hluta, sem eru óviðkomandi vitamálunum, en aðeins um 20% sé varið til þess að auka vitakerfið. En þrátt fyrir þetta væri ég til með að ganga inn á miðlunartill., sem gengi t.d. í þá átt, að aldrei skyldi meira en 50% af þessu fé fara til annars en vitabygginga. Getur verið, að ég beri fram till. í þessa átt fyrir 3. umr., sérstaklega ef ég kemst að raun um, að fyrir þessu sé fylgi í hv. d.

*Bergur Jónsson: Við þrír nm. í sjútvn., hv. þm. Ísaf., hv. þm. N.- Þ. og ég, höfum borið fram brtt. við frv. þess efnis, að felld skuli niður 2. gr., en sú brtt. skiptir mestu máli, þeirra sem fram hafa verið bornar. Hv. flm. og frsm. vill fella úr 8. gr. l. þann varnagla, sem þar er settur, þar sem ákveðið er, að það skuli fara eftir ástæðum ríkissjóðs, hversu miklu skuli varið til vitamála af því fé, sem hér um ræðir. Við flm. brtt. teljum ekki mögulegt að binda þetta föstum skorðum á þeim erfiðleikatímum, sem nú eru. Það er rétt, að nú um nokkurra ára skeið hefir ekki nema nokkrum hluta vitagjaldsins verið varið til vitamála, en eins og fjárhagsástandið er, teljum við ekki fært að fara að breyta þessu einmitt nú. Auk þess er ekki óeðlilegt, að þau hundruð veiðiskipa, sem stunda veiðar hér við land og notfæra sér vitakerfið og fiskimiðin, leggi líka nokkuð til ríkisþarfa, til að halda uppi vitabyggingum o. s. frv. Ég mælist því til þess, að hv. d. samþ. þessa brtt. okkar. Þessi afstaða okkar markast ekki af því, að við sjáum ekki nauðsyn á því, að byggðir séu sem flestir vitar, heldur af þeim fjárhagsörðugleikum, sem ég gat um. Hinsvegar játa ég, að ef fjárhagsástæður væru betri, þá væri sjálfsagt að fella burt þennan varnagla.

*Emil Jónsson: Ég vildi segja nokkur orð um brtt. þær, sem komið hafa frá hv. n., einkum þó þá brtt., sem hv. þm. Barð. ræddi nú síðast. Í frv. er gert ráð fyrir þrennum breytingum frá núgildandi l. Tvær þeirra eru ekki þýðingarmiklar, en sú þriðja hefir úrslitaþýðingu í fjárhagslegu tilliti. Fyrsta breytingin er þess efnis, að í n. þá, sem á að gera árlegar till. og áætlanir um fjárveitingar til vitamála, skuli bætt formanni Farmannasambands Íslands, og er ekki nema gott eitt um þá till. að segja, þó að hún sé í rauninni ekki mikils verð. Þá er í öðru lagi nokkur breyting á upptalningu nýrra vita, sem reisa skal, og get ég vel fallizt á hana, þó að hún sé ekki aðkallandi. Þýðingarmesta atriði frv. er 2. gr., sem fer fram á það. að varið sé öllu fé vitagjaldsins til vitamála. En með samþykkt till. nokkurra nm. í sjútvn., um að fella þessa gr. aftur úr frv., væri kjarni þess tekinn burt. Vitagjaldið var upphaflega sett til þess að gera ríkissjóði kleift að standa straum af kostnaðinum vegna vitamálanna. Hefir það verið notað til þessa frá öndverðu, og hefir ríkið varið til þessara mála misjafnlega miklu fé ár hvert, stundum meira en gjaldinu nam, en stundum minna, og hefir það jafnað sig upp nokkurnveginn. Þetta var svo fram til ársins 1930, en þá er ekki nærri allt vitagjaldið notað til vitamála. Hefir nú safnazt veruleg upphæð, sem notuð hefir verið til annara hluta. Ég hefði talið það mikinn feng, ef með frv. hefði náðst, að vitagjaldið yrði algerlega bundið við vitamálin. Því get ég ekki verið samþykkur brtt. þeirra þriggja hv. sjútvnm., sem vilja fella niður þetta ákvæði frv. En þó að þessi brtt. þeirra næði samþykki, myndi ég mæla með því, að reynt yrði að komast að samkomulagi, svipuðu því. sem hv. 6. þm. Reykv. stakk upp á, enda þótt ég teldi það neyðarúrræði. Ég get þess, að í brtt. n. hefir slæðzt inn lítilsháttar villa í 2. gr. Þar sem felldur hefir verið niður úr skránni Málmeyjarvitinn, samkvæmt minni till., hefir láðst að taka upp í staðinn vitann á Straumnesi. Í l. stendur, að reistur skuli viti annaðhvort á Straumnesi eða í Málmey, og er nokkur bót að vitanum norðan á Málmey, en samt vantar vita á Straumnes til að fullkomna öryggi siglinga nyrzt í Skagafirði. Hvort sem þetta hefir fallið niður af því, að það háfi verið óljóst í bréfi mínu, eða af einhverjum öðrum ástæðum, þá þarf þetta ákvæði að komast inn í frv. aftur fyrir 3. umr.

*Sigurður E. Hlíðar: Herra forseti ! Ég vil skýra afstöðu mína í hv. n. Ég hefi ekki getað orðið með hv. meiri hl. n. um niðurfellingu á ákvæðinu í 2. gr., vegna þess að ég lít svo á, eins og kom fram í síðustu ræðu hv. 7. landsk., að upprunalega meiningin með vitagjaldinu sé sú, að það eigi að ganga til að efla og endurbæta vitakerfi landsins óskorað. Með ákvæði 8. gr. l. frá 1933 er beinlínis sagt, að verja eigi því til annars. ef ástæður ríkissjóðs leyfa ekki, að því sé varið samkvæmt tilgangi laganna. Þetta er það, sem mér skilst, að flm. frv. hafi ætlað sér að nema burt. Eins og kemur fram á þskj. 183, vill meiri hl. sjútvn. fella þetta niður eða láta l. standa eins og þau nú eru. Þetta finnst mer óþarfi, því að í 3. gr. frv. stendur, að ráðh. láti reisa vita þá, er taldir eru þar á eftir, þegar fé er veitt til þess á fjárlögum. Mér finnst hér nægilegur varnagli sleginn, því að þótt taldir séu þar upp 60 vitar, sem vitamálastjóri hefir fallizt á, að þurfi ýmist verulegra endurbóta við og viðbóta, eða að byggja þurfi þar nýja vita, þá er ekki meiningin, að þeir skuli reistir. fyrr en fé er veitt til þess í fjárlögum. þar með er slegið föstu, að ekki verði e. t. v. alltaf notað allt það fé, er vitagjöldin nema árlega. Hinsvegar þarf ekki að auglýsa það til þeirra manna innlendra sem erlendra, er vitagjöldin greiða, að það sé verið að fara kringum lögin. Það þarf ekki að vera að segja þeim, að gjöld þau, er þeir greiða, fari til annars en að viðhalda og auka vitakerfi landsins. Ef auglýsa á með lagasetningu, að taka eigi af þessu fé til annara ríkisþarfa, er hætt við, að það myndi vekja óánægju hjá gjaldendum. Mér finnst þetta ákvæði 3. gr. um, að ráðh. láti byggja vitana, þegar fé er veitt til þess á fjárl., nægilegur varnagli. Ég geri ráð fyrir, að fjvn. Alþ. sé venjulega þannig skipuð, að hún sé í samræmi við ráðandi vald Alþ. á hverjum tíma, og ætti þá að vera fengin þar leið til að gæta hagsmuna ríkissjóðs. Vegna þessa hefi ég ekki getað orðið sammála meiri hl. sjútvn. Að öðru leyfi skal ég ekki fjölyrða um þetta mál frekar.

*Bergur Jónsson: Ég var ekki undrandi yfir því, þótt hv. 7. landsk. sem vitamálastjóri legði til í erindi sínu til sjútvn., að vitagjaldið væri allt látið ganga til vitamála. Ég skil, að hann hafi álitið eðlilegast, að hann sem embættismaður gerði það, en ég hélt ekki, að hann myndi sýna það ábyrgðarleysi að halda hinu sama fram hér á hæstv. Alþ. Svo kunnugt er honum um hag ríkisins. Það kemur líka úr hörðustu átt frá honum eða hans flokki að ýta undir, að farið sé óvarlega með fé ríkissjóðs. Ég hélt, að hana myndi sem alþm. taka ábyrgari afstöðu í málinu. Hann sagði, að meginatriði frv. væri kippt burt með brtt. á þskj. 183. Það er rétt, en það meginatriði á að takast burtu. Hv. þm. Ak. talaði um, að það væri ekki rétt að láta það koma fram í l., að allt vitagjaldið ætti ekki að notast árlega til vitamála. Ég vil benda hv. þm. á, að þótt þetta gjald sé kallað vitagjald, þá er ekki sjálfsagt, að öll upphæðin, sem það nemur, sé nauðsynlegur kostnaður við vitamálin á hverju ári, og hv. vitamálastjóra vil ég benda á það, að á síðasta kjörtímabili hafa stjórnarflokkarnir og ríkisstj. reynt á margvíslegan hátt að veita útgerðinni stuðning. Álítur hv-. þm., að það sé ekki fleira, sem ríkisstj. þarf að gera og gerir fyrir sjávarúfveginn á þessum erfiðleikatímum, en að byggja vita? Mér finnst einkennilegt, hve afstaða hv. 7. landsk. virðist vera ábyrgðarlaus og vanhugsuð í þessu máli. Jafnvel hv. 6. þm. Reykv., flm. þessa frv., viðurkenndi, að ástæða væri til þess nú að taka ekki allt vitagjaldið einungis í þessar framkvæmdir, og stakk upp á, að það væri bundið við 50%. Ég vona, að hv. 7. landsk. átti sig betur á afstöðu sinni í þessu máli og á því, að sem þm. verður hann að taka ábyrga afstöðu, en má ekki láta löngun sína til að gera stór verk sem vitamálastjóri ráða henni. Afstaða hans sem þm. í ábyrgum stjórnmálaflokki verður að ráða, þar sem hann er einn af þeim þm., sem styðja núverandi ríkisstj. með hlutleysi.

*Emil Jónsson: Ég finn ástæðu til að svara þessari ræðu hv. þm. Barð. með nokkrum orðum. Hann segist geta skilið, að ég sem embættismaður láti í ljós ósk um, að féð skuli notað á þennan hátt, en hann skilji ekki ábyrgðarleysi mitt í því að halda hinu sama fram hér á Alþ. Ég veit ekki, hvernig hann samræmir þetta. Ef það er mín skoðun sem embættismanns, að ríkið eigi og þurfi að byggja þessa vita, þá væri það ábyrgðarleysi af mér að segja það ekki hér á Alþ. Hann sagði, að þessi skoðun mín sýni meira ábyrgðarleysi en það. er hv. 6. þm. Reykv. hefði sýnt. Ég get ekki sagt annað en það, sem ég veit sannast og réttast í málinu. Það þarf að byggja þessa vita vegna öryggis sjófarenda, og það væri ábyrgðarleysi af mér að láta aðra skoðun í ljós en þá, að óska eftir, að þessu fé verði varið til þess. Það væri ábyrgðarleysi að óska ekki eftir, að það verði gert. Ég sagði, að með brtt. hv. þm. Barð. o. fl. væri meginatriði frv. skorið burt, og hann bar ekki á móti því. Það er verið að leita hér vilja Alþ. um þann varnagla, er í frv. finnst. Ég benti á, að vitagjöldin hefðu upphaflega verið tekin í því augnamiði, að þau stæðu undir þessum framkvæmdum, vitabyggingum og rekstri vitanna. Það hefir aðeins verið hækkað vegna þess, að þörf krafðist. vegna aukinna framkvæmda, þar til 1930, þá fyrst var farið að skoða það sem sérstakan tekjustofn fyrir ríkissjóð. Skattgjald var það fyrst orðið, þegar mikill hluti þess er farinn að renna í ríkissjóð. Þá sagði hv. þm. Barð., að það væri mín löngun til að gera stór verk, er réði afstöðu minni í þessu máli. Þetta er ekki nema að nokkru leyti rétt. Auðvitað væri mér ánægja að því að mega framkvæma þessi verk. en grundvöllur minna skoðana er sá, að brýn nauðsyn sé á, að strendur landsins séu upplýstar með vitum, og það sé réttlátt, að vitagjaldið sé ekki notað til annars en þessa máls, meðan vitarnir eru ekki orðnir fleiri og betri. Hv. þm. spurði, hvort nauðsynlegt væri að kasta þessu fé á hverju ári í vitabyggingar. Já, það er nauðsynlegt að kasta þessu fé og meira til í þessi mál, svo að þau komist í það horf, sem þarf. Þótt ég viti, að ríkisstj. hefir á ýmsan annan hátt stutt sjávarútveginn, þá vil ég halda því fram, að öryggi sjómannanna sé eitt meginatriðið í þessu sambandi, sem ætti að leysa á undan flestum eða öllum öðrum. Ég skal ekki eyða orðum frekar að þessu. en undirstrika það, að mér finnst ég hafa verið sjálfum mér samkvæmur í þessu máli og að það hefði verið ábyrgðarleysi að láta aðra skoðun uppi hér á Alþ. en ég gerði við sjútvn.



Ég held ég verði að hætta á það að segja nokkur orð, þótt hv. þm. Barð. kunni e. t. v. að líta svo á, að ég sé nokkuð ábyrgðarlaus í orðum mínum, því að mín skoðun á þessu máli mun koma í bága við það, er hann heldur fram. Þá er fyrst að viðurkenna, að það er fullkomið hrot á þeirri stefnu, sem vitagjöldin eru byggð á, - brot á þeirri stefnu, sem það er byggt á, að taka skuli gjald af sjófarendum til að byggja vitana með - að frá því skuli hafa verið vikið að nota þetta gjald ekki til annars en vitanna, til þess að vernda líf og eignir manna, líf sjómannanna og eignir og afkomumöguleika þjóðarinnar að því leyti, sem það byggist á siglingum á fiskimið og meðfram ströndum landsins. Það er satt, að þingið hefir undanfarið tekið þátt í því, að þessi regla var brotin. en þeir, er fram hafa komið í þessu máli, viðurkenna, að eigi hafi verið hægt að komast hjá, að svo væri gert. En þó skortir mikið á, að búið sé að lýsa upp hættulegustu siglingaleiðir meðfram ströndum landsins, svo að öruggt megi teljast fyrir sjófarendur að sigla þar. Þannig er t. d. um svæðið frá Akranesi að Öndverðanesi, sem er einhver stærsta líkkista sjófarenda hér við land. Þetta svæði er óupplýst að öðru leyti en því, sem vitarnir á Snæfellsnesi og Akranesi ná til að lýsa, en það eru ekki nema jaðrar þessa svæðis. Verndun öryggis sjófarenda er ekki lengra komið en svo, að svæði sem þetta eru með öllu óupplýst. Það má benda á í þessu sambandi, að það er ekki einasta í sambandi við siglingar meðfram ströndinni, sem þetta svæði er hættulegt, heldur siglir svo að segja allur fiskiflotinn, sem stundar veiðar á norðanverðum Faxaflóa, framhjá þessu svæði, bæði á út- og innleið, svo að ef út af réttri leið ber, t. d. í náttmyrkri eða dimmviðri, þá eru þeir komnir inn í þennan ógurlega skerjagarð. Það er einhver mesta hætta, sem sjófarendur hér við land geta komizt í, að lenda á slíka leið sem leiðina milli Akraness og Snæfellsness. Vegna slíkra staða, sem enn eru óupplýstir, eru það mestu vandræði að hafa orðið að taka af vitagjöldunum til annara þarfa en þeirra, sem þau lögum samkvæmt ættu að ganga til. Það leiðir af sjálfu sér, að ekki má ráðstafa þessu fé öðruvísi en til var ætlazt í upphafi, nema alveg óhjákvæmilegt sé að grípa til þess til annara hluta, en það má helzt líkja því við það, að stela fé úr eigin hendi, þegar til þess er gripið að nota þetta fé til annars. Því finnst mér fullkomlega réttmætt að fella úr lögunum um vitabyggingar það, sem felst í 2. gr. frv. á þskj. 7: „ef ástæður ríkissjóðs leyfa“. Ég þykist hafa fært ástæður fyrir því, að það sé ekki einasta rétt, heldur sjálfsagt að búa svo um hnútana, að vitagjaldið sé ekki tekið til annara hluta og varið til allskonar eyðslu, meðan við erum ekki lengra á veg komnir með að lýsa upp siglingaleiðir en ennþá er. Ég get ekki betur séð, en að ákvæði það, er felst í 9. gr. l. og 3. gr. frv., þar sem segir, að byggja eigi þessa vita, sem þar eru taldir upp, þegar fé verði veitt til þess í fjárl., sé fullkomin heimild til að víkja frá þeim grundvallarreglum, sem lögin um vitabyggingar eru reist á, ef það er alveg óhjákvæmilegt. Virðist mér þetta ákvæði hliðstætt þeim ákvæðum í hafnarlögum, er samþ. hafa verið undanfarin ár, þar sem alstaðar er ákveðið, að hafnirnar skuli byggðar, þegar fé verði veitt til þess í fjárl. Er það í fullu samræmi við þessi l., að ákvæðið, sem nú er í 9. gr. 1., sé fellt úr, en ákvæði þessa frv. sett í staðinn. Það er ákveðið, að ríkissjóður skuli leggja fram ákveðnar fjárupphæðir til sumra hafna, sem nema fleiri hundr. þús., en framlögin byggjast á því, að þau skuli veitt úr ríkissjóði eftir ákvörðun í fjárl. Ég veit, að allir viðurkenna það, að langt er frá, að búið sé að reisa nægilega marga vita hér, og menn ættu að geta fallizt á að opna ekki frekar en gert er í 3. gr. frv. dyrnar að því að nota það fé, sem innheimt er með vitagjaldi, til annars en lög ákveða. Ég vænti, að flm. þeirrar brtt., sem ræðir um niðurfellingu 2. gr. frv., geti fallizt á að láta sama ákvæði gilda hér um framlög ríkissjóðs og er í hafnarlögunum. Ég vil ljúka máli mínu með því, að ekki eigi að víkja frá þeirri grundvallarreglu, að vitagjöld fari öll til vitabygginga, nema það virðist alveg óhjákvæmilegt vegna fjárhagsafkomu ríkissjóðs eða ef ekki er unnt að kaupa nauðsynlegt efni inn í landið til vitabygginga vegna gjaldeyrisvandræða, enda eiga þeir, sem vitagjöldin greiða, heimtingu á, að þeim sé varið til að fullkomna vitakerfið.

*Ísleifur Högnason: Af umr. þeim, sem fram hafa farið um þetta mál, skilst mér, að fulltrúar Alþfl. og Sjálfstfl. séu því meðmæltir, að framvegis verði á fjárlögum áætluð sama upphæð til bygginga og viðhalds vita eins og vitagjöldin gefa af sér í ríkissjóð. Í frv. því til fjárlaga fyrir 1939, sem fyrir þinginu liggur, eru áætlaðar tekjur af vitagjöldum 490 þús. kr., en það, sem áætlað er til viðhalds og bygginga vita, er um 280 þús. kr. Mismunurinn, um 210 þús. kr., er því skattur í ríkissjóð. Eftir því, sem upplýst hefir verið í d., hefir þeirri reglu verið fylgt frá því 1930 að skoða vitagjöldin að nokkru leyti sem toll í ríkiskassann, og nota þau ekki eins og upphaflega var til ætlazt. Hv. þm. Borgf. hefir nú réttilega skýrt frá því, hvernig komið er vitamálunum við Faxaflóa, einkum svæðið frá Akranesi til Snæfellsness. Ég er honum alveg sammála í þessu efni, og það gegnir vissulega viða sama máli og á þessum slóðum, sérstaklega þó við suðurströndina. Það er enginn efi á því, að ef það fé, sem upphaflega var ætlazt til, rynni til þessara mála, nefnilega vitagjöldin, þá væru vitar víða þar, sem nú er mest þörfin fyrir þá. Ég vil benda á það í sambandi við þetta mál, að Alþfl. og Sjálfstfl. hafa tekið sömu stefnu í þessu máli og við kommúnistar á síðasta þingi, þegar við bárum fram till. um að verja um 200 þús. kr. til nýrra vitabygginga. Þessi till. var þá felld af fulltrúum sömu flokka. Mér er það nú ánægjuefni að heyra, að þessir sömu menn skuli hafa skipt um skoðun á þessu máli, og vil vænta þess, að þeir muni nú ekki hvarfla frá þessari skoðun, þegar til þess kemur að greiða atkv. um fjárlögin, því að þá munum við bera aftur fram þessar brtt. Ég ætla þá að vona, að þeir standi við þessi ummæli sín og samþ. þær brtt. Hv. þm. Barð. minntist á það ábyrgðarleysi, sem kæmi fram hjá hv. 7. landsk., þar sem hann vildi fara svo gáleysislega með fé ríkissjóðs að verja því til þess að tryggja líf sjómanna. Ég álít, að það megi ávíta þennan hv. þm. ekki einungis fyrir það ábyrgðarleysi, sem fram kemur í sambandi við þetta mál, heldur og í sambandi við annað mál, sem hann er flm. að. sem sé frv. til l. um breyt. á l. um atvinnu við siglingar, þar sem gert er ráð fyrir fækkun kunnáttumanna á flotanum. Ég ætla ekki að fara að ræða það mál nú, en bendi aðeins á það til að sýna fram á það ábyrgðarleysi, sem fram kemur hjá þessum hv. þm. í garð sjómannastéttarinnar.

*Bergur Jónsson: Ég hefi ekki miklu að svara, því að flest það, sem fram hefir komið bjá hv. þm., er út í hött sagt. Hv. 7. landsk. fannst það einkennilegt, sem ég sagði um það, að mér þætti eðlilegt, að hann sem vitamálastjóri væri harðari á kröfunum en sem alþm., þar sem um er að ræða, hversu mikið bolmagn ríkissjóður hefir, og hversu mikið hann getur lagt til einstakra framkvæmda. Það er enginn ágreiningur milli mín og þessa hv. þm. um það, að nauðsynlegt sé að gera sem mest að því, að gera siglingarnar sem öruggastar. með því að byggja vita og ljósmerki. Það, sem hér er um að ræða, er það, hvort breyta eigi l. þannig, að ef fjárveitingavaldið veitir minna til vitabygginga og viðhalds á einhverjum tíma, þá eigi það á hættu, að um það séu höfð stór orð, að l. hafi verið brotin með því að fremja ekki svo ábyrgðarlausan hlut, að leggja meira en hægt er í þessa hluti. Ég veit, að hv. 7. landsk. veit vei, að ég hefi hér rétt fyrir mér. Hv. 5. landsk. talaði um það, að ég hefði sýnt sérstakt ábyrgðarleysi, ekki aðeins í þessu máli, heldur og í sambandi við frv. til l. um breyt. á l. um atvinnu við siglingar. Hv. þm. getur sparað sér að tala um þetta, þangað til málið kemur á dagskrá. Þá talaði hv. þm. Borgf. Hann talaði um, að það væri sama og stela fé úr sjálfs sin hendi, ef vitagjaldinu væri ekki öllu varið til vita- og ljósmerkjabygginga árlega. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að hann hefir átt sæti í fjvn. í fjöldamörg ár og engan ágreining gert út af þessu. Hv. þm. ætti fyrst að gera grein fyrir þeirri afstöðu, sem hann hefir haft þar, áður en hann fer að tala um, að Alþ. hafi stolið úr eigin bendi með því að verja ekki öllu vitagjaldinu á hverju ári eingöngu til vitabygginga. Þá sagði hv. þm., að hér ætti að hafa sömu regluna eins og með hafnargerðir. Ég geri ráð fyrir, að við séum sammála um, að rétt sé að veita til hafnargerða eins og l. standa til, eða þegar fé er veitt til þess á fjárlögum. En hv. þm. Borgf. ætti ekki að gera sig sekan í slíkri rökvillu, að bera saman framkvæmdir, þar sem ekkert sérstakt gjald til ríkissjóðs liggur til grundvallar, og framkvæmdir, þar sem sérstakt gjald er um að ræða. Ég er hv. þm. sammála um, að til vitamála sé yfirleitt veitt það, sem fjárlög hvers árs ákveða. Og þegar við erum sammála um þetta atriði, þá erum við í raun og veru sammála um það, sem verið er að deila um. Stóryrði hv. þm. eru því nánast meiningarlaus, því að við viljum láta standa áfram í l., að það skuli fara eftir fjárveitingum hvers árs, hvað mikið er árlega lagt til vitamála. Við viljum láta fjvn. og Alþ. athuga í hvert skipti, hversu mikið ríkissjóður sér sér fært að leggja fram í þessu skyni. Ég geri ekki ráð fyrir að taka aftur til máls við þessa umr., en ég vona, að hv. dm. sjái það, að af hálfu andstæðinga þessarar brtt. er aðeins um misskilning að ræða. Meining okkar flm. er einungis sú, að samræma h, auk þess sem við viljum hindra að ábyrgðarlausir andstæðingar geti núið stj. því um nasir, eins og hv. þm. Borgf. lét sér um munn fara, að hún hefði stolið fé úr eigin hendi, ef Alþ. á einhverjum tíma veitti ekki eins mikið fé til vitamála og vitagjöldin kynnu að nema. Þó að þetta gjald sé kallað vitagjald, er ekki þar með sagt, að upphæð þess sé alltaf í samræmi við þær framkvæmdir, sem nauðsynlegar eru í þessum málum.



Ég held, að nokkur hluti af þeirri ræðu, sem hv. þm. Barð. hélt, og þá um leið eitthvað af þeirri orku, sem hann lagði í að byrsta sig, hafi verið óþarfur. Ég var ekkert að skorast undan þeirri ábyrgð, sem á mér hvílir út af því, að vitagjöldunum hefir ekki að undanförnu öllum verið varið til viðhalds og byggingar nýrra vita. Ég tek fyllilega á mig minn hluta af þeirri ábyrgð. Hitt er svo annað mál, að ef maður fer að skyggnast lengra inn í ábyrgð hv. þm. Barð., sem nú er farinn inn í ráðherraherbergi að kveikja sér í pípu og þannig að bæta upp orkumissinn í ræðunni, þá er það að athuga, að hann og hans flokkur hefir verið í stjórnaraðstöðu á þessu tímabili og hefir haft aðstöðu til að ráða miklu meira en ég um almenna meðferð fjármálanna hér á Alþ. En það má um þetta segja, að það er of seint að iðrast eftir dauðann. Hv. þm. Barð. hefði verið nær að beita áhrifum sínum á fjármálastjórn þessa lands þannig, að ekki hefði til þess þurft að koma, að klípa við neglur sér framlög til svo mikils nauðsynjamáls sem það er, að lýsa upp strendur landsins. Hv. þm. Barð. var að tala um, að ef þessi till. yrði felld, þá væri opnuð leið fyrir andstæðinga stj. til að bera á hana og meiri hl. Alþ., að hann væri að brjóta l. og reglur með því að verja ekki öllu vitagjaldinu til vitanna. Ég held, að í þessu felist ekki neinn skjöldur fyrir ríkisstj. á hverjum tíma til þess að hlaupa á bak við, ef út af ber, að hægt sé að framfylgja vitalögunum. Hv. þm. Barð. sagðist ekki skilja í því, að ég skyldi koma með aðra eins rökvillu eins og þá, að bera saman framlögin til vitanna og hafnargerða. Ég held fast við það, að þetta er sambærilegt, og það er ekkert meiri ástæða til að vera að súrra það niður, að eftir vitalögunum skuli farið, heldur en gert er um almennar fjárveitingar til hafnargerða. Hv. 5. landsk. talaði um, að hann vænti þess, að þegar til þess kæmi að greiða atkv. um fjárlögin, þá mundi ég greiða atkv. með því, að öllu vitafénu yrði varið til vitaframkvæmda á þessu ári. Ég hefi ekki dregið dul á, að ég hefi undanfarið ekki gert ágreining út af þessu, af því að ekki hefir verið hægt að framfylgja þessu. Ég geri ráð fyrir, að svo geti farið enn, að þetta verði ekki hægt, og mun ég þá hafa sömu afstöðu sem ég hefi áður haft, að beygja mig fyrir þeirri nauðsyn, sem er á hverjum tíma til að sveigja frá því, sem maður annars hefði viljað fylgja og teldi sjálfsagt að fylgja, ef kringumstæður leyfðu. Í gær fór hér fram atkvgr. um það, hvort menn treystu þeirri ríkisstj., sem nú er við völd. Þessi atkvgr. var ekki sízt miðuð við það, hvaða traust menn bæru til stj. í fjármálum. Mín afstaða var sú, að ég treysti ekki stj. Afstaða þessa hv. þm. var hinsvegar sú, að hann bjó til eitt ákaflega stórt „núll“. Með því markaði hann sína afstöðu til stj. Ég veit ekki, hvað í þessu núlli felst, hvort hann treystir stj. eða ekki. En það er sjáanlegt, að mín afstaða er hér miklu skýrari en þessa hv. þm. Ég vildi bara láta það koma fram hér, að mín afstaða til stefnu stj. í fjármálum er jafnskýr eins og afstaða þessa hv. þm. er óskýr.

*Gísli Guðmundsson: Ég er í þeim hluta sjútvn., sem stendur að þeirri brtt., sem hér er verið að ræða um, og mér þykir rétt að fara um það nokkrum orðum. Mér þykja um þetta hafa fallið nokkuð stór orð, og ýmislegt af þessu kemur mér undarlega fyrir sjónir, sérstaklega viðkomandi öðrum staðreyndum, sem ég mun ef til vill koma að síðar. Okkur, sem að þessari brtt. stöndum, er það fullljóst, ekki síður en öðrum, að mikil þörf er á því að auka vitakerfi landsins. Það, sem okkur gengur til að flytja þessa brtt., er ekki það, að við sjáum ekki þörfina fyrir að minnka hættur sjófarenda við strendur landsins. Það eru áreiðanlega flestir, sem þar úr vilja bæta, og er óþarfi að vera með gífuryrði í garð einstakra manna í því sambandi. Hitt er annað mál, að þetta hefir staðið svona í l., og við sjáum ekki ástæðu til að breyta því. Það má benda á það með fullum rökum, að ef út í það er farið, þá eru mannslíf náttúrlega í hættu af fleiri ástæðum en vantandi vitum. Menn farast oft af þeim ástæðum, að ekki hefir verið fé fyrir hendi til að gera lendingarbætur, þar sem landtaka er erfið. Það er ekki af því, að menn hafi ekki viljað koma í veg fyrir slík slys, heldur af því, að fé hefir ekki verið fyrir hendi. Annars hafa hér fallið ummæli, sem ég tel alveg óviðurkvæmileg, eins og þau, að það, að verja einhverjum hluta vitagjaldsins, eins og stundum hefir verið gert, til annars en beinlínis vitabygginga, væri hliðstætt því að stela úr sjálfs sín hendi. Og í því sambandi vil ég leyfa mér að benda á, að ég sé ekki, að í þeim lögum um vitagjald, sem í gildi eru og mér skilst, að séu l. nr. 17 11. júní 1911, séu nein ákvæði um það, að skylt sé að verja þessu vitagjaldi eingöngu til vitabygginga. Lögin eru um það að innheimta gjald, sem heitir vitagjald, og það er ákveðið í 2. gr. þeirra, að það skuli renna í ríkissjóð. Hitt er svo annað mál, að það hefir verið í sambandi við álagningu þessa gjalds talið eðlilegast, að það rynni fyrst og fremst til vitamála. - Ég vildi vekja athygli á þessu, því að hér virðast flestir álíta, að það hafi beinlínis verið ákveðið með lögunum um vitagjald, að gjaldinu skyldi varið á þennan veg. En svo er annað, sem ég vildi benda á í þessu sambandi. Ég hefi verið að athuga það í þingtíðindunum, hvernig umræður féllu og afstöðu þm. var farið, þegar núgildandi lög um stjórn vitamála og vitabygginga voru samþ. Þessi lög eru frá 1933 og voru borin fram sem stjfrv. af Magnúsi heitnum Guðmundssyni. Það er ekki að sjá sem orðið hafi miklar umr. um það mál, og þetta orðalag, sem nú er í viðkomandi gr., um það, að vitagjaldinu skuli varið árlega nokkurnveginn til bygginga vita, ef ástæður ríkisins leyfa, er borið fram í Ed. 1933 af sjútvn., og hún virðist hafa verið einhuga um að leggja til, að þetta væri orðað þannig. Og þegar málið kemur til Nd., virðist enginn þm. hafa hreyft aths. við því, að þetta væri þannig orðað, ekki einu sinni hv. þm. Borgf. Honum virðist ekki hafa verið ljóst þá, hvílík ósvinna það var að slá þennan varnagla í l. Og ef það var ekki fjarstæða í Nd. 1933 að afgr. lögin einróma með þessu orðalagi, þá get ég ekki séð, að einstakir menn hafi ástæðu til þess nú að rísa upp með einhverskonar hvalablæstri út af því, að meiri hl. n. hefir leyft sér að leggja til, að lögin yrðu óbreytt að þessu leyti til. Annað er það svo, að fjvn. hefir þetta atriði að miklu leyti í hendi sér. Hún getur varið öllu vitagjaldinu og jafnvel meira til vitamála, ef fjárhagur ríkissjóðs virðist leyfa það. Lögin hindra það ekki á neinn hátt. En ég á erfitt með að skilja þá afstöðu hv. þm. Borgf., sem játar það, að hann hafi ekki sett sig á móti því á erfiðum tímum, að nokkru minna væri varið til vitamála en því, sem vitagjaldinu nam, að hann skuli nú vilja setja það í lögin, sem gerir fyrri afstöðu hans sjálfs að lögbroti. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vísa algerlega heim til föðurhúsanna þeim ummælum, að við berum minni umhyggju fyrir því en aðrir, að hindra mannskaða kringum strendur landsins.

*Ísleifur Högnason: Þegar hv. þm. Borgf. hóf mál sitt við þessa umr., fylltist hann miklum eldmóði, er hann fór að lýsa hættunum á siglingaleiðum Borgarfjarðar, og kvað sig eindregið fylgjandi því, að öllu því fé, er inn kemur í ríkissjóð af vitagjaldinu, skuli framvegis varið til þess að stækka vitakerfi landsins og viðhalda þeim vitum, sem fyrir eru. En þegar hann var búinn að ræða þetta nokkuð, hrapaði hann aftur niður úr skýjunum og var kominn á sömu skoðun og hv. flm. brtt. og áleit, að þær kringumstæður gætu verið fyrir hendi, að ekki væri hægt að nota þetta fé til þess að byggja nýja vita. Hvað viðvíkur afstöðu minni til ríkisstj., vil ég segja hv. þm. það, að hún markaðist af því, að þrátt fyrir allt skvaldur um ríkisstj. sá ég, að það mundu aðeins verða skóbótaskipti, þótt skipt yrði um, því að þeir, sem við völdunum tækju, mundu verða ennþá ósvífnari gagnvart fólkinu í landinu. Þetta var það, sem markaði mína afstöðu, og skal ég ekki fara nánar út í það, enda hefir því verið lýst áður. En ég vil ítreka það, sem ég sagði áður í umr. um þetta mál, að ég skora á hv. þm. Sjálfstfl. og Alþfl., sem hafa lýst því yfir hér í d., að þeir vilji útvíkka vitakerfi landsins og verja vitagjaldinu til byggingar nýrra vita, að standa við sína afstöðu, þegar fjárlfrv. kemur til umr. og þær brtt., sem við kommúnistar flytjum um þetta efni. Og ég vona, úr því að hv. þm. Borgf. hefir fengið opin augun fyrir því, að fjvn. hafi verið að stela úr sjálfs sín hendi, þá láti hann nú af þeim vana og sjái um, að féð renni þangað, sem upphaflega var ætlað, eða til öryggis sjómanna.



Ég vil út af því, sem hv. þm. N.-Þ. sagði um afstöðu mína til lagasetningarinnar um stjórn vitamála og vitabygginga á þingi 1933, segja honum það, að ég hefi alveg gildar ástæður til að líta nokkuð öðruvísi á þetta mál nú heldur en ég gerði þá. Og það er af því, að þá var það ekki komið í ljós, að niðurfelling á fé til verklegra framkvæmda væri látin bitna sérstaklega á einstökum framkvæmdum, eins og nú er komið á daginn. Nú er það komið svo, að niðurfelling á fé til verklegra framkvæmda hefir að mestu verið látin bitna á vitabyggingum. Þetta tel ég, að sé alveg gagnstætt því, sem vera ætti, og þess vegna tel ég, að þeim þingmeirihluta, sem farið hefir með völd á þeim árum, sem liðin eru síðan 1933. sé það hollt og gott að hafa nokkurt frekara aðhald í þessum efnum heldur en verið hefir. Ég held þess vegna, að afstaða mín til þessa máls nú, miðuð við þær staðreyndir, er ég hefi bent á, sé ekki í neinu ósamræmi við afstöðu mína á þinginu 1933 til þessa sama máls, miðað við þá reynslu, sem þá var á undan gengin. - En hinsvegar get ég ekki - eins og hv. 5. landsk. virðist ætla að gera - verið að berja höfðinu við steininn og taka ekkert tillit til þess, þó að ekki sé til neinn gjaldeyrir fyrir efnivöru til nýrra vitabygginga. Það er bezt að láta þennan hv. þm. vera einan um það að berja höfðinu við steininn í þeim efnum. Og hvað viðvíkur því, sem hann var að tala um, að ég hefði hrapað niður úr skýjunum, þá held ég nú, að kominn væri tími til þess fyrir þennan hv. þm. og aðra kommúnista, sem alltaf eru uppi í skýjunum, að tylla einhverntíma tánum niður á jörðina. - Eins er það, hvað viðvíkur því, sem þessi sami hv. þm. var að tala um „skvaldur“, að hann ætti að minnast þess, að ekki má nefna snöru í hengds manns húsi. Hverjir eru það, sem skvaldra mest? Annars vil ég segja það út af orðum hv. þm. Barð., að mér þótti það kaldlega mælt af honum, þegar hann var að tala um, að ekkert væri við það að athuga, þótt ekki hefði öllu því fé, sem fengizt hefir með vitagjaldinu, verið „kastað“ í vitabyggingar, eins og hann komst að orði. Mér finnst ekki í þessu lýsa sér nægilega mikil tilfinning fyrir því, að við skulum hafa þurft. vegna yfirstandandi erfiðleika, að víkja frá þeirri reglu, að verja vitagjaldinu til þessara nauðsynlegu hluta. Það ætti vitanlega að vera ærið tilfinningamál fyrir hvern mann að þurfa að beygja sig fyrir þeim harkalegu staðreyndum, að við skulum neyddir til þess að taka af þessu fé, sem á að verja til þess að vernda líf sjófarendanna, til annara óskyldra hluta. Ég vil svo í lok míns máls benda á, að það virðist ekki horfa mjög vænlega, ekki einungis að því er snertir byggingu nýrra vita, heldur einnig í því efni að nota þá vita, sem fyrir eru. Eftir þeim upplýsingum, sem fjvn. hefir frá vitamálastjóra, þá hefir hann ekki fengið yfirfært einn eyri af því fé, sem hann skuldar erlendis fyrir nauðsynlegum áhöldum til rekstrar vita á árinu, sem leið, og bjóst hann jafnvel við, að ef ekki úr rættist í þessu efni, þá gæti rekið að því, að hann fengi ekki flutt inn nauðsynlegustu áhöld og tæki, til þess að hægt væri að láta lifa á vitunum. Þetta er þá viðhorfið, að því er snertir þetta mál. Og vildi ég um leið nota tækifærið til þess að vekja athygli valdhafanna, sem nú eru nýbúnir að fá samþ. traust, á því, hvort ekki væri hægt að takmarka gjaldeyri til þess að flytja inn tóbak og brennivín, og þar með stilla svo til, að ekki þurfi að slokkna á vitunum meðfram ströndum þessa lands. - Það er líka vert fyrir þá, sem eru í núllinu í sambandi við atkvgr. um ríkisstj., að athuga þetta, sérstaklega þar sem þeir eru að velta vöngum og renna hýru auga til þessarar stj., sem nú er, annarsvegar, jafnframt því sem þeir eru að gjóta hornauga til almennings og vara hann við þeirri hættu, sem af stj. standi. Það væri vert fyrir þá að athuga þetta, og hvort þeir ættu ekki að vera öðruhvoru megin við núllið, heldur en að standa inni í því.

Forseti (JörB): Ég vildi beina því til þeirra hv. þm., sem eftir eiga að tala, hvort ekki sé rétt að geyma umr. um ríkisstj. og viðhorfið til hennar til eldhúsdags.



Hér hefir verið um það deilt, hvort ákveða skyldi í l., að öllum þeim tekjum, sem ríkissjóður hefir á ári hverju af vitagjaldinu, skuli varið til vitamála eða ekki. Ýmsir hafa haldið því fram, að slíkt bæri að ákveða í l. Það hafa verið þeir sessunautarnir, hv. þm. Borgf. og hv. 5. landsk., og virðast þeir að ýmsu leyti sammála um þetta atriði, þótt þá greini ennþá á um önnur efni. En þessir hv. þm. hafa ekki gert neina grein fyrir því, á hvern hátt þeir hugsi sér, að ríkissjóður næði tekjum til þess að mæta þeim auknu útgjöldum til vitamála, sem slíkt mundi hafa í för með sér, því að ekki geri ég ráð fyrir, að hv. þm. Borgf. telji, að fram úr því verði ráðið sérstaklega með því að lækka mjög tekjur ríkisins af víni og tóbaki, sem hann reyndar virðist hafa tilhneigingu til. En þetta fjárhagsatriði fyrir ríkissjóð kemur vitanlega hér til greina í sambandi við þetta mál, því að enda þótt meiri hl. vitagjaldsins sé varið til vitamála, þá skortir nokkuð á, að því sé varið öllu, og þyrfti þá einhversstaðar að sjá ríkissjóði fyrir auknum tekjum eða færa niður útgjöldin sem því svarar. Og ég vil vekja athygli á, að framhjá þessu atriði hefir alveg verið gengið í þessum umr. Hv. þm. Borgf. viðurkenndi í sinni ræðu, að vel gæti staðið svo á, að ekki væri hægt á hverjum tíma að verja öllu vitagjaldinu til vitamála, og gat í síðustu ræðu sinni t. d. um gjaldeyrisástandið, og gæti þess vegna verið erfitt að kaupa frá útlöndum öll þau tæki, sem nauðsynleg eru, bæði til viðhalds og rekstrar þeirra vita, sem nú eru til, og þá vitanlega einnig til byggingar nýrra vita, ef ákveðið yrði að verja öllu vitagjaldinu til þeirra hluta. Og hann kvaðst þá ekki mundu berja höfðinu við steininn, ef þannig væri ástatt, að nauðsynlegt væri að víkja nokkuð frá þessu. - En vegna þessara ummæla hans kemur mér það undarlega fyrir sjónir, að hann skuli mæla á móti brtt. meiri hl. n. á þskj. 183, því að ef samþ. verður það frv. um hreyt. á l. um vitamál, sem fyrir liggur á þskj. 7, þá er það beint ákveðið í 8. gr., að árlega skuli verja álíka upphæð til vitamála eins og inn kemur af vitagjaldinu, þannig að ef frá því yrði víkið á Alþ. nú eða síðar, þá væri beinlínis um lagabrot að ræða. - Það skiptir ekki miklu máli í þessu sambandi, sem hv. þm. Borgf. var að benda á, að í 9. gr. væri svo ákveðið, að reisa skyldi vita þá, sem þar eru taldir, þegar fé er veitt til þess á fjárlögum, eftir að búið er að binda það ákveðið í næstu gr. á undan, að árlega skuli veita til þessara hluta fjárhæð, sem nemi álíka upphæð og vitagjaldið er á hverjum tíma. Ég vil því eindregið mæla með því, að brtt. meiri hl. n. á þskj. 183 verði samþ., þannig að 8. gr. laganna frá 1933 verði óbreytt, því að ég efast ekki um, að Alþ. muni á hverjum tíma veita það mikið fé til þessara mála sem frekast er unnt, miðað við þær ástæður, sem á hverjum tíma eru.



Sannast að segja þykir mér afstaða hv. þm. Borgf. vera heldur hláleg. Fyrst stendur hann upp til þess að mæla fyrir frv. á þskj. 7, sem flutt er af hv. 6. þm. Reykv. og miðar að því, að verja meira fé heldur en verið hefir til þess að stækka vitakerfi landsins og viðhalda þeim vitum, sem fyrir eru. En nú snýst hv. þm. reiður við og vill hann nú, að mér skilst, ganga frá sinni fyrri skoðun um það, að verja beri meira fé til þessara mála, og lætur sér nú nægja, að ríkisstj. tryggi, að ljós verði látið lifa á þeim vitum, sem til eru. - Annars situr illa á þessum hv. þm. að tala um skýjahorgír okkar kommúnista í sambandi við þetta mál og á hinn bóginn gjaldeyrisvandræði. Því að fyrir stuttu báru þeir íhaldsmenn fram frv. um aukin útgjöld fyrir ríkissjóð um 4–5 millj. kr., sem að mestu áttu að fara til efniskaupa frá útlöndum. Þó að ég vilji láta byggja nokkra vita, sem þarf til afarlitið erlent efni, þá yrði mestur hl. kostnaðarins við byggingu þeirra greiddur innlendum mönnum fyrir vinnu. Hvernig við kommúnistar hugsum okkur að ná inn tekjum í ríkissjóð í staðinn fyrir þessi útgjöld, mun koma fram í þeim tekjuöflunarfrv., sem við munum bera fram. Við munum ekki láta á okkur standa um að gera till. um niðurskurð útgjalda á fjárl. á gjöldum, sem eru miklum mun ónauðsynlegri heldur en þau framlög, sem hér er um að ræða til vitabygginga. Það mun verða auðvelt fyrir okkur að benda á lækkun útgjalda, sem eru ónauðsynlegri en þau, sem hér er gert ráð fyrir til vitabygginga, um 2–3 hundruð þús. kr. Að lokum vil ég beina þeirri ósk til þeirra, sem hafa lýst sig þessu máli fylgjandi, að greiða atkv. með því að veita meira fé til öryggis sjómannastéttinni í landinu, með því að byggja nýja vita og stækka þá vita, sem fyrir eru.

*Finnur Jónsson: Ég er einn af flm. þessarar brtt. á þskj. 183, sem mestum deilum hefir nú valdið hér í hv. d. Ég geri þá grein fyrir mínu atkv., að ég hefi ekki getað fundið leiðir, eins og sakir standa nú, til þess að verja öllu vitafénu til vitabygginga á næsta ári. Og á meðan get ég ekki gengið inn á þær breyt. á l. um stjórn vitamála og um vitabyggingar frá hv. 6. þm. Reykv., sem eru ekki bornar fram til neins annars en að sýnast. Svo framarlega að meiri hl. Alþ. getur ekki fundið niðurskurð á fjárl. á móti þessum útgjöldum eða tekjuöflunarleiðir til þess að standast þessi útgjöld, þá er það ekkert nema fals að ganga inn á þá breyt. á l., sem hv. 6. þm. Reykv. hér hefir flutt. Og ég sé enga ástæðu til þess að taka þátt í þeim skrípaleik. Hv. þm. Borgf. vildi réttlæta sína afstöðu gagnvart vitalögunum eins og þau eru nú og eins og þau verða, ef brtt. okkar meiri hl. sjútvn. verður samþ., hann vildi réttlæta hana með því, að það hefði verið komið fram á árið 1933, þegar farið hefði verið að nota vitaféð til annara þarfa ríkissjóðs. En á árinu 1930 var búið að verja til vitamála 51 þús. kr. meira en þá hafði fengizt í vitagjöld. Á árinu 1931 breyttist þetta nokkuð, þannig að að því ári loknu voru um 40 þús. kr. komnar inn í ríkissjóð af vitafé umfram það, sem varið var til vitabygginga. Árið 1932, þegar einn vel metinn sjálfstæðismaður var ráðh. sjávarútvegsmálanna, þá var í árslok komið inn í ríkissjóð um 300 þús. kr. af vitafé með vitagjöldum. Og árið 1933, einmitt þegar þetta frv. var lögfest, sem nú er verið að gera till. til breyt. á, þegar hv. þm. Borgf. sagði, að ekki hefði komið í ljós, að vitagjaldið hefði verið notað til annara þarfa, þá var farið að nota af því fyrst í alvöru til annara þarfa ríkissjóðs heldur en til vitamála. Svo kemur hv. þm. Borgf. og ber sér á brjóst og talar um, að stolið hafi verið úr sjálfs sín hendi viðvíkjandi vitafénu. Hann greiðir samt atkv. með því í fjvn., að fé, sem innheimtist með vitagjöldum, sé notað til annara þarfa ríkissjóðs en vitamála. Ég veit ekki, hvað svona frammistaða er almennt kölluð. A. m. k. er hún ekki fallin til þess að auka þeim ágæta málstað fylgi, að auka fjárveitingar til vita. Það er rétt, sem hv. þm. Borgf. tók fram, að það er hörmulegt til þess að hugsa, að alla leiðina frá Borgarnesi og upp að Snæfellsnesi sé enginn viti. Það er líka hörmulegt, að e.s. Laxfoss skuli þurfa að sigla með mörg hundruð manna í náttmyrkri og oft kafaldsbyl frá Akranesi til Borgarness, sem er hættuleg leið, án þess að nokkur ljóstýra sé til þess að lýsa þá leið. Það er hörmulegt, að á Þormóðsskeri er ennþá enginn viti. Og hæstv. alþm. verða að leggjast á eitt um það að reyna að koma þessum málum öðruvísi fyrir. En það verður ekki gert með því, að þm. samþ. till. til breyt. á einstökum l., sem svo er tekin aftur í næstu gr. á sama þskj., eins og gert væri, ef ekki væri samþ. brtt. meiri hl. sjútvn., en frv. þetta samþ. óbreytt. Það væri ekki gert með því, að hv. þm. færu að falsa fyrir sjálfum sér einstök lagafrv., heldur með því að reyna að breyta fjárl. á þann hátt, að verulega ríflegar fjárveitingar verði veittar til vitamálanna. Að því ber að stefna, en ekki hinu, að falsa hér einstök frv. í d., sem fjvn. gerir svo að markleysu.

Pétur Ottesen Hv. þm. Ísaf. vil ég aðeins segja það, að að því leyti sem hann talaði um, hvernig komið væri með vitaféð síðan 1930, þá var það svo, þegar þessi l. voru samþ., árið 1933, að þá var á þriðja hundr. þús. kr., sem runnið hafði í ríkissjóð af vitafénu. En nú er það orðið upp undir 1 millj. kr., m. ö. o., á því tímabili, þegar hv. þm. Ísaf. hefir stutt ríkisstj., er þetta komið upp undir 700 þús. kr., vitaféð, sem runnið hefir til ýmissa fyrirtækja annara heldur en vitabygginga. Þessi hv. þm. þykist vera ákaflega mikill verndari sjávarútvegsins og annað slíkt. En það hefir alltaf fylgt því, sem hann hefir gert í þeim málum, að hann hefir notað framkvæmdir í sjávarútvegsmálum til skálkaskjóls fyrir það að geta ýtt sjálfum sér inn í stöður og útvegað sjálfum sér stöður og bitlinga í sambandi við það. Á því sviði, að vinna fyrir sjávarútveginn, hefir áhugi þessa hv. þm. alveg sérstaklega beinzt að því, að hlaða undir sjálfan sig. Þar, sem hann hefir ekki sérstakan ágóða af málum, hefir hann ýmist dragnazt með eða spyrnzt á móti þeim eftir getu. En þetta hefir setið í fyrirrúmi hjá honum, að gagna bezt sjálfum sér. En nú er það svo, að vitamálin hefir hann ekki getað notað sér sérstaklega til framdráttar. Þess vegna hefir áhugi hans á þessu sviði ekki verið neitt mikill. Hann hefir hreint og beint verið argasti dragbitur í þeim málum. En hann hefir áhuga á síldarútvegs- og síldarverksmiðjumálum, sem náttúrlega ríður mikið á fyrir landsfólkið, að vel takist um framkvæmdir á. Þar hefir hann verið ákaflega áhugasamur og troðið sjálfum sér að, en ekki til gagns fyrir landsfólkið, heldur hefir hann verið svo mikill óhappamaður í þeim málum, að þar, sem hann hefir komið nærri, hefir allt farið á miklu verri veg en farið hefði í höndum allra annara manna.

Ég vil beina því til hv. þm. Borgf. að blanda ekki öðrum málum inn í umr. um þetta mál

. Hv. þm. Ísaf. gefur fullkomið tilefni til þess. - Ég get minnzt á síldarþróna nýju á Siglufirði, sem hann lét byggja fyrir kvart millj. kr. Það er sagt, að það megi kannske nota efri hæðina til þess að geyma í henni síld, og svo ekki meira af þrónni til þess. En ég vildi þá benda á, að það væri ekki óviðeigandi að nota þá neðri hæðina til þess að geyma í henni þennan hv. þm.

Forseti (JörB): Ég vil beina því til hv. þm. að fara ekki að bera hver annan sökum, sem ekkert hafa við að styðjast.

*Finnur Jónsson: Ég hefi orðið óbeinlínis til þess, að hv. þm. Borgf. stökk upp, enda þótt ég á engan hátt hafi vikið að honum persónulega. Ástæðan fyrir því, að hann sleppti sér svona hér í d. nú eins og hann gerði, mun hafa verið sú, að ég benti á það, að eitthvert mesta hættusvæði, sem er til hér við land, er einmitt í grennd við hans kjördæmi og honum tilheyrandi, og á því er engin ljóstýra ennþá, þrátt fyrir rúmlega 20 ára þingsetu þessa hv. þm. Hv. þm. Borgf. getur bent á þetta einmitt sem mikinn árangur af sínum eigin áhuga á vitamálum. Ég er búinn að afhenda hv. þm. Borgf. lista yfir vitagjaldið frá byrjun og útgjöldin við vitana, og á þeim lista kemur greinilega í ljós, að þegar til stjórnarsamvinnunnar var stofnað árið 1934, var Sjálfstfl. ásamt Framsfl. búinn að taka um 1/2 millj. kr. af vitafé í aðrar þarfir ríkissjóðs. Svo að það er von, að það syngi nokkuð í tálknunum á hv. þm. Borgf. út af þessu máli, þar sem það er einmitt hans flokkur, sem hefir byrjað á því að stela vitafénu úr sjálfs sín hendi, eins og hann orðaði það, til annara þarfa ríkissjóðs. - Ef hv. þm. Borgf. ætti nú eftir að sitja hér á þingi í önnur 20 ár, þá væri æskilegt, að eftir hans 40 ára þingsetu gæti hann bent á einhverja ljóstýru í grennd við sitt kjördæmi, sem hann gæti státað af í ellinni. Hv. þm. Borgf. veik dálítið að því að tala um, að mín stjórn á síldarmálum hefði verið óheppileg. Ég verð að segja það, að ég tel það nokkuð mikla dirfsku af hv. þm. Borgf. að tala um slíkt, því að það er vitað, að stjórn síldarmálanna og síldarútvegsins yfir höfuð hefir aldrei gengið líkt því eins vel og einmitt þau tvö ár, sem ég átti sæti í stjórn síldarverksmiðja ríkisins. Þetta getur verið að sé ekki nema a. n. l. stjórn síldarverksmiðjanna að þakka. Þó verð ég að segja það, sem ég hefi áður bent á hér á Alþ., að stjórn síldarverksmiðja ríkisins, ásamt flestum síldarverksmiðjum einstakra manna og félaga, var það framsýn, að hún seldi lýsi sitt fyrirfram háu verði á síðasta ári, til þess að tryggja, að hægt yrði að borga sjómönnum 8 kr. verð fyr]r síldarmálið. En ef þessi sala hefði ekki farið fram, þá hefði ekki verið hægt að borga neitt líkt þessu fyrir síldina. Það er öllum kunnugt, að verðfallið á síldarlýsi varð svo mikið, að lýsið féll úr £ 22 frá því í janúar í fyrra og niður í £ 13. Og það er jafnvel fallið lengra niður nú. Og þetta munar svo miklu, hvenær menn hafa selt lýsið, að jafnaðarsöluverð á síldarlýsi Kveldúlfs hefir orðið um 700000 kr. lægra heldur en jafnaðarsöluverð á sama magni hjá síldarverksmiðjum ríkisins. Ég hafði ekki ætlað mér að vekja máls á þessu nú við þessar umr. En ég sé ástæðu til að benda á þetta, þegar ráðizt er á stjórn síldarverksmiðja ríkisins jafnhatramlega eins og hv. þm. Borgf. gerði. Og mætti segja, að fyrir Kveldúlf væri ráð að biðja Drottin að varðveita sig fyrir vinum sínum, þegar vinir Kveldúlfs hér á Alþ. fara að innleiða umr. um þetta, sem sýnir ekki stjórn þess fyrirtækis sem neina sérlega fyrirmynd. Það, sem hv. þm. Borgf. sagði um síldarþróna, er ekki annað en ósannindi. Ég mun, út af ýmsum sögum, sem um þetta hafa gengið, fara fram á, að kosnir verði 3 óvilhallir menn til þess að dæma um það, hvernig hægt sé að nota nýju síldarþróna á Siglufirði. Ég veit, að engir 3 óvilhallir menn finnast, sem álita, að ekki sé hægt að geyma síld á neðra lofti í síldarþrónni á Siglufirði, sem byggð var þar á síðastl. sumri, alveg eins og gert er á Djúpuvík og á Hjalteyri. Þeir, sem fundið hafa köllun hjá sér til þess að verja óhæfilega spákaupmennsku forstjóra Kveldúlfs á síðastl. ári viðvíkjandi lýsissölu, hafa líka fundið upp á þessu ósanna tali um síldarþróna á Siglufirði. Vegna verðfalls á lýsi kom það í ljós, að síldarverksmiðjur ríkisins höfðu á síðasta ári ofborgað síldina um 21 eyri á málið. Meira munaði það ekki. Og þegar tekið er tillit til þess gífurlega verðfalls, sem varð á lýsinu, þá er ekki hægt að segja annað en að áætlun stjórnar síldarverksmiðja ríkisins hafi furðanlega staðizt. Hvað h/f Kveldúlfur hefir yfirborgað mikið hvert síldarmál, veit ég ekki, en það er a. m. k. nokkuð mörgum sinnum meira en 21 eyrir á hvert síldarmál, sem stafar af þeirri óhæfilegu spekulation, sem forstjórar þess fyrirtækis gerðu sig seka um í sambandi við sölu síldarlýsis á síðastl. ári.

Forseti (JörB): Ég vil biðja hv. þm. að draga ekki inn í þessar umr. óviðkomandi efni meira en orðið er.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vil aðeins í stuttu máli gera grein fyrir atkv. mínu viðvíkjandi brtt. við 2. gr. Frá því er ég kom fyrst á þing, þá hefir, þegar þessi mál hafa verið rædd, Alþfl. staðið fast á því, að vitagjöldin ættu að ganga til vitabygginga. Á móti þessu hafa svo staðið sjálfstæðismenn. En það er gott að heyra, að þeir nú eru komnir á þessa sömu skoðun og Alþfl. hefir haft um þessi mál. Ég mun halda áfram þeirri stefnu minni og greiða atkv. móti þessari brtt. við 2. gr. frv. Að þetta sé tekið aftur með 3. gr. get ég a. n. l. viðurkennt, því að vitanlega er ekki hægt að reisa vita, nema fé sé veitt til þess á fjárl. En eftir 2. gr., ef hún verður samþ. óbreytt, á að verja sem næst þeirri upphæð sem vitagjaldinu nemur á hverjum tíma til vitabygginga. Það kann að vera, að það þyki eitthvað meiri nauðsyn að taka þessar 1–2 hundr. þús. kr. og ákveða þær til annars á fjárl. En það eru ekki meiri en aðrar breyt. á fjárl., þegar fé er tekið frá einu framkvæmdafyrirtæki ríkissjóðs og fært yfir til annars. Það er mjög mikil þörf á að hækka vitabyggingaféð, þó að margt sé aðkallandi. Ég legg áherzlu á, að vitagjöldin öll gangi til vitabygginga. Því skipulagi hafa Englendingar komið fyrst á hjá sér, og þeir hafa hvað eftir annað gert fyrirspurnir um það, hvort það verði ekki haft eins hér hjá okkur.

* Frsm. (Sigurður Kristjánsson): Ég skal ekki tefja þetta mál og hefi heldur ekki gert það. Segi ég það þó ekki vegna þess, að ég hafi í sjálfu sér haft neitt á móti þeim umr., sem hér hafa farið fram og hafa skýrt málið. En sökum þess fyrst og fremst, að mér var áhugamál að koma þessu máli áleiðis, taldi ég rétt fyrir mig að halda ekki á því með meira kappi en nauðsynlegt væri. Því var ég mjög samningafús í sjútvn. um afgreiðslu þess til d., og kemur mér ekki til hugar að breyta neitt til frá því, sem ég þar hefi sagt og samið um. Vitanlega er mér mjög kært, að hv. þd. fallist á mína skoðun í þessu efni og samþ. frv., með þeim breyt., sem n. öll hefir orðið sammála um, en læt að öðru leyti ráðast, hvernig það verður. Ég var í burtu af fundi áðan, en á meðan töluðu hæstv. atvmrh. og hv. þm. Ísaf. Mér hefir skilizt, að hæstv. atvmrh. hafi tekið afstöðu til málsins fyrir hönd fjmrh., og þykir mér það ekki nema eðlilegt, að hann vilji halda sem fastast í aurana til annara hluta. En mér kemur það heldur á óvart, að hv. þm. Ísaf. skuli vera mjög harður á móti þessu frv. Ég veit að vísu, að hann er meðflm. að brtt. við frv. En hitt hélt ég, að mér væri kunnugt um, að hann væri mér sammála um, að nauðsyn væri, að hægt væri að verja vitagjöldunum öllum eða mestöllum til vitamála, meðan vitakerfið er jafnófullkomið eins og það er nú. Og ég gerði ráð fyrir því, að á meðan frá hans sjónarmiði er séð fyrir þörfum ríkissjóðs að öðru leyti, mundi hann fallast á þetta. Ég tel andmæli eins og þau, sem hann kom með í síðari ræðu sinni, hafa harla litið gildi, að það hefði verið Sjálfstfl., sem hefði byrjað á því að stela vitagjöldunum úr sjálfs sín hendi, eins og það hefir verið orðað hér í hv. d.; en þessi hv. þm. talar minna um, hverju varið hefir verið árlega síðan af vitafénu til annara framkvæmda ríkissjóðs en vitabygginga. Vitamálastjóri hefir í skýrslu sinni til sjútvn. afsannað þetta. Hann hefir gefið n. skýrslu um það, að frá árinu 1930 hefir verið varið til jafnaðar mjög svipuðu til vitamála, og ekki nálægt því nákvæmlega sömu upphæð hefir verið varið til vitamálanna eins og vitagjöldin hafa reynzt. Nú hefir Sjálfstfl. vitanlega ekki farið með stjórn hér á landi nema fram til ársins 1927. Og það er þess vegna hægt nokkurnveginn að vita það með vissu, að sjálfstæðismenn hafa ekki byrjað á þessum hlutum, og að það er eftir að núverandi stjórnarflokkar fóru að fara með stjórn landsins, sem þessi sérstaka notkun vitagjaldanna byrjar og henni er haldið áfram. Ég er ekki að segja þetta sérstaklega til ámælis þessum flokkum. Það hefir skapazt hjá þeim nauðsyn til þessa, en að mínu áliti þó vegna óforsjálrar meðferðar ríkisfjár. Um þetta ber ekki að deila, en hitt að athuga, hvort ekki megi snúa aftur á þessari braut. Og ég vil, burtséð frá því, hverjir hafi hafið þessa notkun vitagjaldanna, fara eindregið fram á það við hv. d., að hún samþ. þessa breyt., sem í frv. felst; og jafnvel þó að það komi að einhverju leyti í bága við þá afgreiðslu, sem verða kann á, fjárl. nú, þá vitanlega gilda ákvæði þessara nýju l. um vitamálefnin ekki nema frá þeim tíma, sem þau ganga í gildi, og án þess að það raski þeim fjárl., sem þegar eru í gildi komin. Ég tel ekki verulegu máli skipta, þó að 1939 gengi undan. Hitt er meira atriði, að í framtíðinni yrði haft það skipulag, að gjaldinu yrði varið í þarfir vitanna. Ég vil leiðrétta þann misskilning hér, að þetta ákvæði komi í bága við það, sem vitanlegt er, að varið er til rekstrar vitanna. Ég hefi alltaf komizt svo að orði, að það væri af tekjuafgangi vitanna, sem fé væri varið til annars. Af þeim afgangi hefir verið ætlað í fjárl. 65 þús. kr. á ári, en þessi afgangur er venjulega á þriðja hundr. þús. kr. Það var það, sem ég átti við, þegar ég minntist á hlutföllin á milli þess, sem varið væri til nýbygginga, og þess, sem rynni í ríkissjóð.

*Bergur Jónsson: Ég vil segja fáein orð út af aths. hv. þm. Borgf. Hann er hættur að ræða málið með nokkrum rökum, enda kominn í mesta bobba. Hann ásakaði mig fyrir að hafa sagt, að kastað væri fé í vitabyggingar. Það mætti nú leiða sönnur að því í ýmsum tilfellum, en þó að það sé kannske óvarlega orðað, er það ekki mikil óvarkárni hjá því, að hv. þm. Borgf. viðurkennir, að hann hafi í 10 ár stutt ríkisstj. í því að stela úr eigin hendi 1 millj. kr. í ríkissjóðinn.

1) BJ: Þar sem svo fáir þm. eru við og brtt. valda miklum deilum. finnst mér, að atkvgr. mætti bíða til 3. umr. Mín afstaða er sú. að ég fylgi ekki frv., ef þessi brtt. verður felld.