Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er óneitanlega rétt, að sagan er háð sífelldum endurtekningum. Meginatburðir sögunnar endurtaka sig aftur og aftur. Stundum er það þó, að eitthvað nýtt gerist, og það er óneitanlega það, sem hefur skeð nú, þegar tekjurnar fara 150–160 millj. kr. fram úr áætlun á fjárlögum fyrir yfirstandandi ár. Nú kynni einhverjum að detta í hug, að þessar 250–160 millj. séu blómlegum ríkisrekstri að þakka. En svo er ekki. Þessi nýi atburður Íslandssögunnar er afleiðing af rangri tekjuáætlun á fjárl. yfirstandandi árs. Hann liggur í því, að tekju- og eignarskattur var áætlaður 35 millj. kr., en reyndist vera 46–47 millj. kr.; fer svona 10–12 millj. fram úr áætlun. Vörumagnstollurinn var áætlaður 20 millj. kr. af hæstv. ráðh., en reyndist miklu hærri. Verðtollurinn var áætlaður 73 millj. kr. af hæstv. fjmrh., Eysteini Jónssyni, en hann mun fara upp fyrir 100 millj., og skeikar þar um 30 millj. kr. á einum einasta tekjulið. Söluskatturinn var áætlaður 55 millj. kr., en verður aldrei minni en 90–95 millj. kr. Gert var ráð fyrir 74 millj. kr. tekjuafgangi af rekstri ríkisstofnana, þar af langmest hjá tóbaksog áfengiseinkasölunum, en þessi liður fer áreiðanlega upp í 90–95 millj., eða um 20 millj. fram úr áætlun. Heildarmyndin af tekjuáætlun hæstv. fjmrh. fyrir árið, sem nú er að liða, litur því þannig út, að tekjurnar ætla að fara fram úr áætlun svo sem nemur þreföldum áætluðum söluskattinum, en hann var, eins og ég áðan sagði, áætlaður 55 millj. kr., en umframtekjur verða eitthvað á milli 150 og 160 millj. kr. Ég minnist þess, að við afgreiðslu fjárl. í fyrra lagði ég til, að tekjurnar yrðu áætlaðar 32.5 millj. kr. hærra en gert var. Mér er það í fersku minni, að hæstv. fjmrh. taldi, að þetta væri hinn mesti barnaskapur og næði ekki nokkurri átt. Ég vildi verja þessum tekjum, sem ég taldi vist, að ríkissjóður mundi fá umfram það, sem hæstv. ráðh. áætlaði, til vega-, brúarog hafnargerða, 6 millj. kr. til eflingar síldveiðideild hlutatryggingasjóðs, 8 millj. til niðurgreiðslu á kostnaðarliðum bátaútvegsins, 1.5 millj. til eflingar atvinnulífsins á Norður- og Vesturlandi, 200 þús. kr. til þess að standa straum af kostnaði við vinnumiðlun, og 5.6 millj. kr. yrðu teknar á fjárl. til þess að greiða vísitöluuppbót á laun opinberra starfsmanna. Nú er komið í ljós, að allt þetta hefði verið hægt að gera og þótt meira hefði verið, því að tekjuafgangurinn hefur orðið meiri en nokkru sinni áður. Ég get ekki stillt mig um - út af þessu orðaskaki okkar hæstv. fjmrh. við fjárlagaumræðurnar í fyrra - að vitna í þingtíðindin. Hæstv. ráðh. komst þá svo að orði, er hann ræddi um till. minar um hækkun á tekjuáætlun: „Þá kemur að aðaltill. hv. þm., en þær eru að hækka tekjuáætlunina um 32 millj. og útgjöldin um það sama. Með þessum till. kemur skýrt í ljós, hve mjög hv. þm. hefur vanrækt að kynna sér höfuðatriði þessa máls. Ég get ekki tekið allt, sem hv. þm. sagði, til meðferðar, en verð að láta mér nægja höfuðatriðin. Hv. þm. tók fyrst tekjuskattinn og telur óhætt að áætla hann 40 millj.“ Hæstv. ráðh. vildi áætla hann 35 millj. Það er alveg gefið mál, að tekjuskatturinn verður aldrei undir 46 millj. á yfirstandandi fjárhagsári, og þar af fer aldrei meira en Í millj. kr. í vanhöld. En hæstv. ráðh. taldi það glapræði af mér, þegar ég vildi áætla hann 40 millj. - Enn segir hæstv. ráðh.: „Hið rétta í þessu er, að í ár getur tekjuskatturinn ekki orðið meiri en 42 millj., ef hann þá hangir í því. Næsta ár hlýtur hann að verða minni vegna minni tekna; t.d. í iðnaði og verzlun hljóta tekjurnar að verða mun minni en í ár. Um þetta hefði ég treyst mér til að sannfæra hv. þm. á 2–3 minútum, ef hann hefði spurt mig.“ Hann fullyrti sem sé, að tekjur af verzlun hlytu að verða minni árið 1951 heldur en 1950. Ég fullyrði, að þetta hefði ekki þótt gáfulega sagt, ef einhver annar en Eysteinn Jónsson hefði haldið því fram. Sannleikurinn er sá, að verzlunin hefur skilað miklu meiri ágóða 1951 en nokkru sinni áður, en hæstv. fjmrh. bjóst við minnkandi ágóða. Þannig bar okkur hæstvirtum ráðh. ekki saman í þessu þá frekar en nú. Þá vék hæstv. ráðh. að till. minni varðandi verðtollinn. Honum fórust orð á þessa leið: „En nú versnar um allan helming. Hann vill hækka áætlun á verðtolli í 78 millj. og talar um í því sambandi, að 1. nóv. hafi verið búið að innheimta 46 millj. Nú var gengislækkunin að vísu ekki komin 3 fyrstu mánuði ársins, en það er útilokað, að verðtollur hefði orðið meiri en 50–52 millj. á þessum tíma, þó að hún hefði verið. Segjum, að 15 millj. bættust við það, sem eftir er; þá yrði verðtollurinn 65 millj. allt árið. Verðtollurinn bregzt um 15 millj. í ár, en samt vill hv. þm. áætla hann 78 millj. næsta ár.“ Hæstv. ráðh. fannst alveg ægilegt að áætla hann milli 70–80 millj. En eru nú líkur til, að hann nái þessari upphæð? Það er nokkurn veginn fullvíst, að hann fer yfir 100 millj. Ég hef því siður en svo ástæðu til að blygðast mín fyrir að vilja hækka hann, og stóryrði hæstv. ráðh. um það, að verðtollurinn gæti ekki farið yfir 65 millj., benda helzt til þess, að hæstv. ráðh. hafi ekki haft minnstu hugmynd um, hvað hann var að segja. Þriðja atriðið í till. mínum, sem hæstv. ráðh. fannst ástæða til að láta ljós sitt skína um, var varðandi söluskattinn. Honum fórust orð á þessa leið: „Og ekki batnar, þegar hv. þm. fer að ræða um söluskattinn. Hv. þm. segist hafa kynnt sér það, að 1. nóv. hefði hann verið 9 millj. kr. hærri en á sama tíma í fyrra. Ég hefði getað upplýst hv. þm. um það, að söluskatturinn hefur verið innheimtur örar í ár en í fyrra. Áætlun fjárl. á honum er byggð á algerri hliðstæðu við verðtollinn, og ég tel ekkert vit að hækka þá áætlun.“ Þegar 3. umr. fór fram, lagði hæstv. ráðh. samt til, að söluskatturinn yrði áætlaður 54 millj., eða yrði hækkaður nm 9 millj., en ég lagði til, að hann yrði hækkaður í 75–80 millj., og þá varð honum þetta að orði. Hvað sýnir reynslan nú? Það er fullvíst, að hann fer yfir l00 millj. kr. Hæstv. ráðh. hefur því skeikað talsvert þarna, viljandi eða óviljandi. Hæstv. ráðh. sagði, að þessi áætlun væri byggð á hliðstæðu við verðtollinn, enda hafa þessir liðir báðir farið alveg í bága við áætlun hins slynga fjármálamanns, hæstv. fjmrh., Eysteins Jónssonar. Í heild sagði hæstv. ráðh. um þessar till. minar, að ef ég hefði kynnt mér þessi mál betur, þá hefði ég ekki flutt þessar brtt. um hækkun á tekjuáætlun, heldur flutt aðrar, þar sem lagt yrði til, að nýir skattar yrðu lagðir á til þess að afla fjár til þess að standa straum af till. mínum um þá gjaldahækkun, sem í þeim fólst. Já, hæstv. ráðh. sá sem sagt enga aðra leið til þess að standast kostnað af auknum framkvæmdum en bæta enn einu sinni við skattasúpuna, sem er gersamlega að sliga allan almenning í þessu landi. Í deilum þessum, sem urðu milli okkar hæstv. ráðh. í fyrra, komst hann enn fremur svo að orði: „Í rauninni eru till. hans í því fólgnar að leggja til, að fjárl. verði afgr. með 32 millj. kr. halla í viðbót við það ástand, sem er fyrir, eins og þetta væri ábyrgðarlaust með öllu.“ En sannleikurinn er nú kominn í ljós, og sýnir hann, að enda þótt bætt hefði verið við 30 millj. á gjaldahlið fjárl., þá mundi tekjuafgangurinn samt verða um 100 millj. Hvað getur nú valdið því, að hæstv. ráðh. hefur skjátlazt svo hrapallega við áætlun sína? Frá mínum bæjardyrum séð koma aðeins tvær ástæður til greina. Annaðhvort hefur hann vísvitandi viljað blekkja Alþingi með það fyrir augum að gefa sér og stjórnarflokkunum frjálsar hendur til þess að ráðstafa þessu fé eða þá að honum hefur sjálfum blöskrað svo skattaálagið, að hann hefur brostið kjark til þess að horfast í augu við það frammi fyrir alþjóð og því reynt að dylja það með því að áætla allar álögur miklu lægra en öll skynsamleg rök bentu til. Niðurstaðan er að minnsta kosti sú, að tekjurnar hafa farið 150 millj. kr. fram úr áætlun. Ég tel það stappa nærri því að vera glæpsamlegt í einu versta atvinnuárferði, sem yfir þjóðina hefur komið á seinni árum, en kynni að vera afsakanlegt í einstöku góðæri. En það er ekki afsakanlegt, þegar allar vinnandi stéttir skortir peninga, að taka meira úr vasa skattþegnanna en nemur rekstrarútgjöldum ríkisins og stinga í ríkiskassann. Ég tel, að það gangi glæpi næst, þegar þetta er gert eins óhóflega og hér hefur verið gert. Við skulum segja, að hæstv. fjmrh. hafi ekki gert tekjuáætlunina visvítandi ranga. Hvað veldur því þá, að áætlunin hefur verið gerð á þennan hátt? Á því getur þá ekki verið önnur skýring en sú, að hæstv. fjmrh. hafi hvorki skilið upp né niður í verkunum þeirrar stjórnarráðstöfunar, sem leiðir til þess, að skattarnir hljóta að verða aðrir og miklu hærri en hann vildi gera ráð fyrir í áætluninni. Ef hæstv. fjmrh. hefur gert þetta í þeirri góðu trú, að þeir gætu ekki orðið hærri en hann áætlaði, þá hefur e.t.v. fjmrh. ekki þá hæfileika til þess að gera rétta áætlun um fjárlög ríkisins, sem æskilegt er, að fjmrh. hafi á hverjum tíma. Þá er það í raun og veru aðeins tilviljunum háð, hvort skattarnir eru 150 millj. kr. hærri en áætlað er eða ekki. Það gæti líka farið á þann veg, að það vantaði eitt árið 150 millj. kr., til þess að tekjurnar standi undir gjöldunum. Ef hæstv. fjmrh. hefur ekkert vitað, hvernig þetta mál horfði við, þá er þetta alveg tilviljun háð og tekjurnar hefðu alveg eins getað brugðizt um 150 millj. kr. Ef hæstv. fjmrh. hefur ekki gert þetta viljandi, heldur í góðri trú, þá er ekki alveg áhættulaust að hafa slíkan fjmrh. Af þessum einstæðu og miklu umframtekjum ríkissjóðs á árinu 1951 leiðir það, að það hlýtur að verða mikill tekjuafgangur hjá ríkissjóði og rekstrarafgangur á yfirstandandi ári. En það er óhætt að slá því föstu, að þessi tekjuafgangur stafar ekki af neinum dyggðum hæstv. fjmrh., ekki af því, að neinn sérstakur sparnaður hafi verið tekinn upp, og ekki af því, að sérstakrar hagsýni hafi verið gætt í ríkisrekstrinum umfram það, sem gert var ráð fyrir, þegar fjárl. voru samþ. Það var sannarlega ekki gert ráð fyrir sparnaði eða tekin upp nein ný vinnubrögð, sem gætu sparað ríkissjóði fé. Slíkt var alveg leitt hjá sér, eins og hefur verið gert til þessa. Sá tekjuafgangur, sem ríkissjóður kemur til með að hafa á þessu ári, er fenginn þrátt fyrir litla viðleitni til sparnaðar og eingöngu í skjóli óverjandi skattaáþjánar, sem þjóðin hefur sætt á þessu ári. Tekjuafgangi er skilað þrátt fyrir mikla eyðslu og litla viðleitni til sparnaðar. Þegar ég fékk í hendur, núna á dögunum, plaggið frá fjmrn., sem sýndi, hve miklar umframtekjurnar yrðu á þessu ári, gætti ég líka að því, hve gjöldin hefðu farið fram úr fjárlagaheimild. Ég rak upp stór augu, þegar ég þóttist sjá, að með sama áframhaldi mundi hæstv. fjmrh. ekki fara nema 18–20 millj. kr. fram úr því, sem fjárl. heimiluðu honum. Mér hafði fundizt, að gjöldin mundu fara meira fram úr áætlun með öllu því sukki, sem verið hefur. Ég var því búinn að búa mig undir að halda svolítinn lofræðupistil í tilefni af þessu. En Adam var ekki lengi í Paradís. Þegar við höfðum haft þetta plagg upp undir hálfan mánuð í fjvn., þá fyrst upplýsir hæstv. fjmrh., að þetta hafi verið prentvilla. Þess vegna verð ég að láta alla lofræðupistla niður falla. En mér þykir furðu gegna, að fjmrn. skuli láta frá sér fara slíkt plagg til fjvn. án þess að hirða um að bera saman tölur, og svo skuli Alþingi ekki vera gefinn kostur á að fá leiðréttingu á þessu öðruvísi en þannig, að hæstv. fjmrh. grípur fram í fyrir ræðumanni, sem er að byggja. á þessum röngu tölum frá rn. Ég verð að segja, að slíkt er lítt afsakanlegt. Hæstv. fjmrh. hefur þá farið 50–60 millj. kr. fram úr útgjaldaheimild fjárl. En þrátt fyrir það að þetta eru leiðar upplýsingar, lítur út fyrir, að tekjuafgangur ríkisins sé um eða kannske yfir 100 millj. kr. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. játaði, að meiri hl. bæri ekki fram neinar till. um að draga úr útgjöldum ríkisbáknsins. Hins vegar voru höfð góð orð um það, að hv. meiri hl. fjvn. ætlaði að athuga þetta til 3. umr. Það er staðreynd, að hvorki hæstv. fjmrh. né hv. meiri hl. fjvn. hefur gert tilraun til þess að draga nokkuð úr eyðslunni í ríkisrekstrinum. Stefnan er þessi: Ef eitthvert ríkisfyrirtæki eða einhver ríkisstofnun vill fá meira fé, fær hún það umyrðalaust eða svo til umyrðalaust. Þeir vita það - forstöðumenn ríkisfyrirtækjanna, að það kostar þá eina ræðu, sem haldin er af formanni fjvn., en finnst það borga sig. Þeir taka ræðunni með þögn og þolinmæði, en fá féð frá ári til árs. Þannig hækkar kostnaðurinn við ríkisfyrirtækin um hundruð þúsunda á hverju ári. Ef forstöðumaður ríkisfyrirtækis segir: „Ég vil fá meira starfsfólk“, - þá fær hann það. Og ef einhver þeirra segir: „Ég vil fá fleiri bíla“, - þá fær hann þá. Forstöðumennirnir eru sjálfráðir um sinn rekstur. Þótt þeir fái skammir einn sinni á ári hjá form. fjvn., taka þeir ekkert mark á því, sem form. fjvn. segir, en reksturinn gengur sinn gang, og kostnaður við hann eykst frá ári til árs, og það er hvorki tekið í taumana af form. fjvn. né neinum öðrum. Þetta tók form. fjvn. fram á þennan hátt í framsöguræðu sinni: „Það vantar samvinnu um þetta atriði, en það verður athugað til 3. umr.“ - Þetta er allt hægt að sýna með tilvitnun í fjárlagafrv. nú. Þar er leitun að því ríkisfyrirtæki, sem ekki fer fram á meira fé og fær það. Það er fyrst og fremst stjórnarráðið, sem fer fram á fleira fólk, og eftir því dansa svo aðrir. Það er fyrir fleiri en eitt embætti, sem farið er fram á að fá fleiri starfsmenn, og er áætlað fé til þess á núverandi fjárlagafrv. - Húsbóndahöndin er því ekki hörð. Nei, hún er mild og eftirgefanleg. Ég hef aðeins borið fram eina brtt. við tekjubálkinn á fjárlagafrv. fyrir árið 1952. Hún er um það að niður verði felldur söluskatturinn, sem áætlað er í frv. að nemi 77 millj. kr. Það er vitanlega algerlega rangt áætlað, því að hann mundi verða tekjustofn, sem næmi meira en 100 millj. kr. Þessi till. byggist á reynslu yfirstandandi árs, sem sýnir, að ríkissjóður hefði vel mátt við því, að söluskatturinn, eins og hann er á fjárl. yfirstandandi árs, hefði fallið tvöfaldur niður. Það hefði ekki orðið neinn halli á ríkisbúskapnum, þótt tvisvar sinnum 55 millj. kr., eða 110 millj. kr. tekjustofn hefði fallið niður. Það ýtir því sýnilega undir stjórnleysið og eyðsluna hjá ríkinu, þegar heimilaður er slíkur óþarfa tekjustofn. Atvinnulíf þjóðarinnar stendur ekki í slíkum blóma, að það réttlæti, að af henni séu teknir meiri skattar en nemur nauðsynlegustu gjöldum ríkisbúsins. Ef söluskatturinn er felldur niður, hefur það í för með sér verulegar verkanir til lækkunar á dýrtíðinni, og það er mál til komið, að eitthvert spor verði stigið í þá átt. Ef söluskatturinn félli niður, yrði það til þess að lækka ýmsa útgjaldaliði ríkissjóðs og þá fyrst og fremst launagreiðslur, en kæmi þó miklu víðar niður og yrði til þess að lækka að miklum mun kostnaðinn við ríkisbúskapinn. Það er vitað mál, að sérstaklega einn atvinnuvegur þjóðarinnar, iðnaðurinn, mundi hafa verulegan styrk af því, að söluskatturinn yrði niður felldur, því að söluskatturinn er þannig innheimtur, að hann kemur margfaldur á ýmiss konar hráefni, sem eru til vinnslu í iðnaðinum í landinu. Það er því kannske söluskatturinn, ,em á einna drýgstan þátt í því, að nú liggur iðnaðurinn í landinn í rústum. - Það er alveg rétt, að hv. 5. landsk. þm. bar fram í fjvn. till. um það, að fjvn. undirbyggi sín vinnubrögð með því að taka ákvörðun um, hvort reikna ætti með söluskattinum sem tekjustofni fyrir ríkissjóð á árinu 1952 eða ekki. Ég var alveg samþykkur till. hv. þm. Ég taldi það alveg sjálfsögð vinnubrögð, að fjvn. byrjaði á því að gera sér ljóst, hvaða tekjustofnum ríkissjóði væri ætlað að byggja á á næsta ári. Ef samkomulag fengist um að fella þennan tekjustofn niður, buðumst við báðir til að haga vinnubrögðum í n. með fyllsta tilliti til þess, að það yrði að draga úr útgjöldum ríkissjóðs eins og hægt væri og sníða gjöldunum stakk eftir vexti teknanna. Þetta fannst okkur skynsamleg vinnubrögð. En hv. form. fjvn. vildi ekki líta við þessu, heldur vildi hann afgreiða tekjubálkinn án þess að draga úr útgjöldunum og vildi reikna með söluskattinum. Taldi hann, að óhætt væri að halda áfram sömu eyðslu í ríkisútgjöldum. Og þegar búið var að taka ákvörðun um söluskattinn, voru till. frá okkur felldar tugum saman. Þær till. voru um að lækka eða fella niður kostnaðarliðina við ríkisstofnanir og þess háttar. Þetta fannst mér miklu ábyrgðarminni vinnubrögð en þau, sem við hv. 5. landsk. þm. vildum viðhafa. Það er skylda hvers einstaklings að athuga fyrst og fremst, hvaða tekjumöguleika hann hefur, og það er skylda hans að reyna að sniða gjöldum sínum stakk eftir vexti teknanna. En hér hefur meiri hl. fjvn. farið öfugt að. Ég fullyrði, að hæstv. fjmrh. hefur hér haft sama hátt á eins og fyrir ári siðan, þegar hann, annaðhvort viljandi eða óviljandi, áætlaði mjög marga tekjuliði á fjárl. of lága. Ég skal ekki um það deila, hvort hann hefur gert það viljandi eða óviljandi, því að hvorugt er honum til lofs. Annaðhvort skortir hann skilning eða ábyrgðartilfinningu gagnvart þessu. Það er staðreynd, að tekjuskattinn hefur hann áætlað of lágt, svo að nemur mörgum millj. kr., og verðtollurinn, sem nú er áætlaður á þessu frv. 93 millj. kr., er líka áætlaður of lágt. Það er einnig augljóst mál, að hæstv. ráðh. áætlar tekjur af ríkisstofnunum langt fyrir neðan það, sem reynsla margra undanfarinna ára og sérstaklega reynsla yfirstandandi árs sýnir að tekjurnar verði. Ef hv. Alþingi fellst á till. um að fella söluskattinn niður, þá er Alþfl. reiðubúinn til að leggja fram till. um að hækka tekjuliðina á frv. og till. um að lækka gjaldabálk frv., svo að fjárlagafrv. yrði eftir sem áður afgr. tekjuhallalaust. Alþfl. mun ekki skorast undan því verki, ef Alþ. samþ. nú við 2. umr. að fella söluskattinn niður. En ef Alþ. samþ. hins vegar að halda söluskattinum, er alveg augljóst mál, að það verður stórkostlegur tekjuafgangur á næsta ári, og þá mun Alþfl. gera sams konar till. um áætlun teknanna. Á gjaldabálkinum mun hann leggja til aukna fjárveitingu til nauðsynlegra verklegra framkvæmda, svo sem brúa, hafna og til þess að koma á fót ýmsum stofnunum, sem fyllsta þörf er að koma á fót, en hefur verið dregið á langinn að gera, m.a. út frá því sjónarmiði, að tekjuskortur yrði. Hvort sem verður ofan á, munu þessar till. lagðar fram við 3. umr. Við töldum allar líkur benda til þess, að hv. stjórnarflokkar fengjust ekki til þess að fella söluskattinn niður, eftir þær undirtektir, sem það fékk í fjvn., því að vissulega hefur meiri hl. fjvn. borið sig saman við hæstv. fjmrh. og ríkisstj. í heild. Við byggjum þetta á því, að hæstv. ríkisstj. hefur flutt frv. um að framlengja söluskattinn frá næstu áramótum. Þess vegna töldum við ástæðulaust að leggja fram till. um lækkun á gjöldum, ef söluskatturinn yrði felldur niður, fyrr en við 3. umr. Ef svo færi, að Alþ. felldi till. um að fella söluskattinn niður, mundi Alþfl. jafnvel fallast á það að fara þá millileið að fá hann felldan niður á öllum nauðsynlegum vörum og vörum til iðnaðar og hann yrði þá framlengdur í því formi. Kæmi þá til álita, hvort sá hluti, sem innheimtist þannig af söluskattinum á næsta ári, skyldi renna beint í ríkissjóð eða hvort honum bæri að verja til aðstoðar nauðstöddum bæjar- og sveitarfélögum, því að ef söluskatturinn helzt, þá er gefinn hlutur, að Alþingi á að ráðstafa þessum tekjum. Ég er sannfærður um, að sú upphæð, sem þessi skattstofn nemur, er nokkurn veginn umfram gjöldin á frv., þegar búið er að athuga alla tekjuliðina og gerð hefur verið tilraun til þess að færa útgjöldin niður. Að fengnum upplýsingum um hinar gífurlegu umframtekjur, sem aldrei hefur verið ráðstafað af fjárveitingavaldinu, álít ég, að þeim verði að ráðstafa á Alþ. Það er ekki á valdi ríkisstj. að ráðstafa þeim tekjuafgangi og ekki neins af ráðh., heldur ekki hæstv. fjmrh. Það er verkefni Alþ. að ráðstafa þeim tekjuafgangi, sem upplýst er að verði á árinu 1951. Þess vegna ber ég fram till. um ráðstöfun tekjuafgangs yfirstandandi árs, og skal ég nú gera grein fyrir þessari till. Ég legg til, að allt að 40 millj. kr. verði varið til byggingar íbúðarhúsnæðis í kaupstöðum og sveitum. Tel ég rétt, að allt að 15 millj. kr. af þessum 40 millj. verði varið til bygginga í sveitum, allt að 15 millj. kr. verði varið til verkamannabústaða og allt að 10 millj. kr. til smáíbúða og íbúðarhúsnæðis, sem bæjarfélög láta byggja í kaupstöðum. Það er viðurkennt mál, enda auðsætt af þeim mikla fjölda frv., sem fyrir þessu þingi liggja, að byggingarmálin og íbúðarhúsnæðismálin eru í slíku öngþveiti, að það er ekki viðunandi, þegar út af flóir um fjármagn hjá ríkissjóði. Að mínu áliti er það þá fyrst og fremst þessi þörf, sem ríkissjóði ber að mæta með stórkostlegri fjárveitingu til þess að ráða hót á húsnæðisvandanum. Ef þessi till. verður samþ., er stigið það spor, sem Alþ. ber að stíga til þess að gera mögulegar framkvæmdir, sem verða til úrbóta í húsnæðismálunum bæði til sjávar og sveita. Ég efast um, að mönnum verði greitt um að finna annað hlutverk, sem ákveðnar kallar að að leysa en einmitt byggingarmálin. Ég tel því sjálfsagt, að verulegum hluta af tekjuafganginum verði ráðstafað með því að heimila hæstv. ríkisstj. að verja honum til byggingar íbúðarhúsa. Ég hlusta ekki á þær mótbárur, að við megum ekki ráðast í slíka fjárfestingu til þess að byggja yfir þjóðina, þegar það er heimilað í þjóðfélaginu að byggja 12–13 hæða hús yfir eina blaðaútgáfu í landinn. Þetta væri ekki leyft, ef við hefðum ekki efni á að festa fé í íbúðum fyrir þjóðina. Önnur till. mín er um, að allt að 15 millj. kr. verði varið til byggingar heilbrigðisstofnana, svo sem héraðssjúkrahúsa og heilsuverndarstöðva. Þó yrði það að sjálfsögðu gert, eins og ætlazt er til í l., gegn fjárframlögum frá öðrum aðilum, þ.e. tryggingunum og einstökum bæjar- og sveitarfésögum. - Í öðru lagi legg ég til, að 16 millj. kr. verði varið til stækkunar geðveikrahælisins á Kleppi og byggingar fávitahælis. Það er vitað mál, að það ríkir hið ömurlegasta ástand í þessum efnum viða úti um land. Það er verið að ráðstafa geðveiku fólki á mörgum stöðum á landinu, án þess að þar séu nokkur skilyrði, en það hefur ekki verið hægt að taka við því á Kleppi og verður líklega ekki hægt á næstunni, nema hælið verði stækkað allverulega. - Það er almennt viðurkennt, að það verði að byggja fávitahæli, því að aðbúðin að þessum vesalingum er langt frá því að vera svo sem þjóðfélaginu er skylt að sjá um, að aðbúnaður að þeim geti orðið. Þriðja till. mín er um að verja allt að 20 millj. kr. til greiðslu á vangreiddum framlögum ríkisins lögum samkvæmt vegna hafna, vega, skóla og sjúkrahúsa, miðað við það, sem þessar vangreiðslur verða við árslok 1951. Samkv. upplýsingum fræðslumálaskrifstofunnar stendur upp á ríkið að greiða til barnaskóla 7.8 millj. kr., til gagnfræðaskóla 4.1 millj. kr. og til húsmæðraskóla 1.1 millj. kr. Alls eru því vangoldnar vegna skólanna 13 millj. kr. Þá eru vangreiddar til sjúkrahúsa 1–2 millj. kr., sennilega nær 2 millj. kr. Það er því fyllsta þörf á því, að ríkið greiði til skóla, hafna og sjúkrahúsa allt að 20 millj. kr., svo að bundinn verði endir á þessi vanskil. Þá er það 4. brtt. Till. fer fram á, að af tekjuafganginum verði varið allt að 10 millj. kr. til kaupa á 4 nýjum dieseltogurum til atvinnujöfnunar í landinu. Fyrir þinginu liggur frv. um ríkisrekstur slíkra togara. Það er meiningin, að þetta verði lítil skip, miðað við nýsköpunartogarana, og komi til með að kosta 3–4 millj. kr. Ef ríkisstj. vildi ráða bót á atvinnuleysinu með því að halda þessum togurum úti og láta þá leggja upp þar, sem atvinnuleysi ber að á hverjum tíma, þá fullyrði ég, að það er ódýrasta leiðin til þess að ráða bót á atvinnuleysinu. Í till. er því lagt til, að allt að 10 millj. kr. af tekjuafganginum verði varið til kaupa á þessum togurum. Þá er að síðustu lagt til, að lánað verði af tekjuafganginum allt að 9 millj. kr. til byggingar fiskiðjuvera á þremur útgerðarstöðum, Ísafirði, Siglufirði og Hornafirði. Það hagar svo til, að atvinnulíf þessara staða byggir á sjávarútvegi og fiskiðnaði. En mikið er ógert og sérstaklega þörf á því að koma fiskiðnaðinum í það horf, sem nauðsyn krefur. Frá Siglufirði hefur verið hér sendinefnd til þess að ræða við ríkisstj. um það, hvernig hægt væri að leysa erfiðleika þá, sem kaupstaðurinn á nú við að stríða. Ég hef fregnað, að stj. hafi fallizt á það sem líklega leið að veita Siglufirði aðstoð til að byggja stórt, nýtízku hraðfrystihús. Það mun í ráði, að flutt verði frv. til að leysa þetta mál. En það er líkt farið um Ísafjörð og Siglufjörð. Á s.l. hausti fór n. frá Ísafirði til þess að ræða við ríkisstj. Að viðræðunum loknum var stj. ritað bréf um málið, og skal ég - með leyfi hæstv. forseta - tilfæra kafla úr bréfi þessu. Þar segir svo: „Þó er það svo, að fyrir þá, sem ekki stunda sjóinn, kemur hinn aukni skipastóll ekki að gagni, nema unnt sé að hagnýta sem mest af afla hans heima fyrir, og eftir að nýsköpunartogararnir í bænum urðu tveir, þá skortir mikið á, að skilyrði séu fyrir hendi til að hagnýta afla þeirra og vélbátanna til fulls, eins og aðstæður eru nú. Bygging fullkomins fiskiðjuvers er því mjög aðkallandi mál fyrir bæjarfélagið í heild. Hefur verið ráðgert, að slíkt fiskiðjuver yrði reist á hinum nýja hafnarbakka, sem bráðlega verður tilbúinn til notkunar, a.m.k. að nokkru leyti. Hugmynd manna er sú, að þarna verði fyrir komið sem flestum greinum fiskvinnslunnar, eftir því sem sérfróðir menn telja hagkvæmt, svo sem hraðfrystingu, fiskimjölsvinnslu, lýsisbræðslu, saltfiskverkunarstöð og e.t.v. niðursuðu. Eins og nú háttar, er mest aðkallandi að koma upp hraðfrystihúsi og saltfiskverkunarstöð, og mundu þær framkvæmdir verða fyrsti áfanginn í byggingu fiskiðjuversins, ef fé fengist til þeirra. Áætlanir voru fyrir nokkrum árum gerðar um byggingu slíks fiskiðjuvers, en þær mundi þurfa að endurskoða frá grunni, ef til framkvæmda kæmi nú, en láta mun nærri samkvæmt upplýsingum sérfræðings, að til fyrstu áfanga fiskiðjuversins mundi þurfa 6–8 millj. kr.“ Hvað Hornafjörð snertir, þá mun þar hafa verið byrjað á að koma fiskiðjuveri í framkvæmd. Fjárskortur hefur þó tafið málið. Spurningin er því sú, hvort ríkið vill lána þessum arðbæru fyrirtækjum, svo að þau komist af stað. Ég efast ekki um, að hugsanlegt er að verja þessum tekjuafgangi með ýmsum hætti, en ég hygg, að þessar till. séu mjög gagnlegar og nauðsynlegar og að það mundi efla þjóðarhag og vera Alþ. til sóma, ef þær næðu fram að ganga. Og víst er, að það er Alþ. að ákveða, hvernig þessum tekjuafgangi skuli varið. Þá vildi ég víkja nokkrum orðum til hv. frsm. meiri hl. fjvn. Hann sagði, að fjvn. hefði leitað eftir samstarfi við umboðsmenn ríkisvaldsins til þess að draga úr rekstrarkostnaði ríkisins, en þetta samstarf hefði ekki fengizt. Flestir forráðamenn ríkisstofnananna hefðu litið á þessa viðleitni n. sem óþarfa afskiptasemi, sem bæri vott um andúð og jafnvel árásir á viðkomandi stofnanir. Þeir segðu, að þeir þyrftu meira fólk, meira fé og meira húsnæði fyrir skrifstofubáknið. Niðurstaðan er svo ætíð sú, að allt þetta er veitt. Fyrst er bara nöldrað, en svo er látið að vilja þessara forstöðumanna. Ég get ekki lagt neitt upp úr því, að skorti á samvinnu verði um þetta kennt. Það er á valdi ríkisstj. að leysa þetta mál, enda hafa ráðh. leyft sér að skera niður áætlaðan kostnað fyrirtækja og stofnana, og það verður að gera. Að það ekki er gert, stafar af því, að ríkisstj. skortir þrek og kjark til þess. Það eru svo margir gæðingar og skjólstæðingar, sem ekki er hægt að reka út á gaddinn. Hæstv. atvmrh. hefur líka játað, að þetta væri erfitt viðureignar, þar sem svo margir vinir, frændur og tengdafólk mundu missa atvinnu sína, og það er vitanlega sannleikurinn í málinu. Að gerð verði gangskör að því að lækka útgjöldin, áður en þinginu lýkur, eins og hv. frsm. meiri hl. vildi vera láta, eru bara hreystiyrði út í bláinn, og tel ég, að ekki sé hægt að vænta neinna aðgerða í þá átt. Hv. form. fjvn. játaði það, að langstærsti útgjaldaliðurinn væri launagreiðslurnar, sem næmu 90–100 millj. kr. Hann upplýsti enn fremur, að margir af starfsmönnum ríkisins hefðu 60–90 þús. kr. í laun á ári, þó að þeir samkv. launal. ættu ekki að fá meira en 30–50 þús. kr. í árslaun. En hvar eru svo till. hv. meiri hl. um að kippa þessu í lag? Enginn hefur orðið var við þær, það er bara sagt, að þetta sé hneyksli, og þar við situr. Og ekki verður ábyrgðarleysi minni hl. um það kennt. Minni hl. bar fram till. um að draga úr áætluðum kostnaði við ýmis embætti og lækka hann í það sama og hann var 1751, en hv. meiri hl. felldi allar þessar till. og sömuleiðis þær vara- og þrautavaratill., sem minni hl. bar fram. Þeir starfsmenn ríkisins, sem hafa 60–90 þús. kr. árslaun, hafa því ekki verið settir þar, sem þeir eiga að sitja samkv. ákvæðum launal. Hv. form. fjvn. og hv. meiri hl. n. er jafnkunnugt um það og okkur í minni hl., að búið er að rífa niður launal., sérstaklega í stjórnarráðinu, en hv. meiri hl. hefur aldrei flutt till. um að kippa þessu í lag. Þá er það líka alkunnugt, að í sumum embættum eru greiddar stórar fúlgur fyrir eftirvinnu, og það er heldur ekki minni hl. að kenna, að því hefur ekki verið kippt í lag, - það er hv. meiri hl. að kenna, sem hlýtur að hafa stuðning ríkisstjórnarinnar bak við sig. Að lokum vildi ég segja, að mér finnst stjórnarfarið í landinu árin 1950 og 1951 líkjast því, sem það var á tímabilinu fyrir 1927, þegar íhaldið fór eitt með fjármálastjórnina um langan tíma. Jón Þorláksson var þá fjmrh. og rak sams konar nurlarapólitók og hæstv. fjmrh. Eysteinn Jónsson gerir nú. Íhaldið átti bara engan Jón Þorláksson núna, svo að það þurfti að fá Eystein Jónsson að láni. Prinsipið, sem farið er eftir, er hið sama. Jón Þorláksson talaði um gætilega fjármálapólitík, og það sama gerir hæstv. fjmrh. Eysteinn Jónsson, en það þýðir að vera á móti verklegum framkvæmdum. Pólitík Eysteins Jónssonar að raka saman sköttum er þó glæfralegri en pólitík Jóns Þorlákssonar, því að nú eru atvinnuvegirnir reknir með tapi. Alveg eins og í tíð íhaldsstj. fyrir 1927 er nú bruðlað með ríkisfé og miklu mokað í gæðinga stj. Það þarf ekki að nefna nema eitt dæmi: fjárveitinguna til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju. - Slíkir hlutir hefðu getað gerzt í tíð íhaldsstj. 1927 og gerast nú, og það er þægilegt fyrir íhaldið að geta nú gert þetta á ábyrgð annars flokks. Fyrir einu ári síðan samþ. allir þm. stjórnarflokkanna 115 þús. kr. fjárveitingu til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju í Grundarfirði. Það vissu allir þá, að þetta svonefnda vinnuhæli var ekki til og mundi ekki taka til starfa á árinu 1951, en þrátt fyrir það var samþ. að veita þetta fé til rekstrar hælisins á árinu. Þar sem ekkert bæli hefur enn tekið til starfa að Kvíabryggju, skyldi maður ætla, að þær 125 þús. kr., sem veittar eru til rekstrar hælisins á fjárl. ársins 1952, væru geymt fé frá fyrra ári. En svo er ekki. Í annað sinn er nú tekin í fjárl. 125 þús. kr. fjárveiting til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju. Alls hafa því verið veittar til rekstrar þessa hælis 250 þús. kr., þó að það hafi enn ekki tekið til starfa og sennilegt sé, að það muni heldur ekki gera það á árinu 1952. Með bláköldu blygðunarleysi er hér aftur gengið í ríkissjóð fyrir gæðinga íhaldsins, eins og vitað var að verið var að gera í fyrra. Saga þessa Kvíabryggjumáls er sú, að íhaldsgæðingur einn á Snæfellsnesi sat með þessa jörð óarðbæra, í eyði, orpna sandi og einskis virði. Það þurfti því að gera þessum gæðingi íhaldsins mat úr jörðinni á einhvern hátt, og gerði Reykjavíkurbær það fyrir milligöngu fyrrverandi þm. Snæf., Gunnars Thoroddsens. Ekkja, sem átti hlut í jörðinni, fékk smápening, en íhaldsgæðingur Reykjavíkurbæjar stóran pening. Reykjavíkurbær ætlar að stofna þarna hæli fyrir alla þá, sem ekki greiða barnsmeðlögin skilvíslega, og koma þannig góðu skipulagi á þessi mál. Sjálfur ætlar bærinn að kosta keyrsluna á þessum mönnum í hvert sinn frá Reykjavík til Kvíabryggju í Grundarfirði, en ríkið á að kosta rekstur stofnunarinnar. Þegar fjárl. voru afgr. í fyrra, beið eigandi Kvíabryggju hér á hóteli og átti í miklu sálarstríði. En eftir atkvgr. hélt hann veizlu að Hótel Borg og bauð ekkjunni þangað.

Var það ekki fallega gert af honum?

Jú, og vegna þess munu þm. Framsfl. hafa rétt upp hendurnar með þessari fjárveitingu! Ég fullyrði, að þetta er ekki rétt meðferð á ríkisfé. Það minnir á sukkið fyrir 1927. Í kosningunum 1927 tókst að safna þjóðinni gegn pólitík Jóns Þorlákssonar, og þjóðinni varð að ósk sinni. Það sama er hægt nú, ef Framsfl. gerir ekki hugsjónir íhaldsins að sínum hugsjónum.

Er þm. í bónorðsferð til Framsfl.?



Mér finnst rétt að gera nokkrar athugasemdir í tilefni af ræðu hv. frsm. 2. minni hl. Þessi hv. þm. er kunnur að því að taka munninn fullan, og staðfesti hann það með ræðu sinni nú, því að hann hélt fram slíkum fjarstæðum, að örfátt af því, sem hann sagði, er svaravert. Ég mun því ekki halda langa ræðu, enda mun gefast tækifæri til þess síðar að gera skipulega grein fyrir fjármálastefnu stj. og afgreiðslu fjárl. Þó vildi ég minnast á tvö eða þrjú atriði. Hv. frsm. 2. minni hl. sagði, að stöðug útþensla væri í ríkisbákninu og að stj. gerði ekkert til að spara; að þeir, sem stjórnað hefðu ríkisframkvæmdum, hefðu eytt og spennt; að auðvelt væri að fá bætt við nýjum starfsmönnum; að óstjórn ríkti á öllum sviðum; að hann hefði viljað fá úr þessu bætt og gefið bendingar í fjvn., en þær hefðu verið hafðar að engu. Ég vil segja það sama við þennan hv. þm. og ég sagði við hv. frsm. 1. minni hl. Ef þessu er þannig varið, hvers vegna tekur hann sig þá ekki til og flytur till. um sparnað við ríkisreksturinn í stað þess að flytja hér ár eftir ár skvaldur og bull? Það er ómögulegt að tala í alvöru við hv. þm. um þessi mál, ef engar rökstuddar till. koma frá honum og hann bendir ekki á neina útgjaldaliði, þar sem hægt er að spara. Ef taka á hv. þm. alvarlega, er það óhjákvæmileg krafa, að hann beri fram raunhæfar til., þar sem sýnt er fram á, hvar á að spara. Ég vil í því sambandi spyrja hv. þm. nokkurra spurninga, sem ef til vill gætu gefið honum tækifæri til að svara því. Í fyrsta lagi: Hvað á að spara af þeim 24 millj. kr., sem nú eru veittar til læknaskipunar og heilbrigðismála? Á að fækka læknum? Á að spara matinn? Á að spara meðulin? Á að fækka hjúkrunarfólki og öðru starfsfólki? Allt mundi þetta hafa í för með sér, að þjónustan yrði lakari en áður. Vill hv. þm. gera eitthvað af þessu, eða vill hann ekkert af því gera? Enn fremur: Vill hann lækka framlög til berklasjúklinga og til þeirra, sem þjást af langvarandi sjúkdómum? Eða vill hann kannske hætta að styrkja einhverja sjúklinga, sem nú fá styrk úr ríkissjóði? Vill hann hætta að greiða til berklasjúklinga 41/2 millj. kr. á ári og til sjúklinga, sem þjást af langvarandi sjúkdómum, 51/2 millj. kr.? Kannske hann vilji hætta að greiða kostnað við sjúkrahúsarekstur, sem er áætlaður 81/2 millj.? Og ég get sagt hv. þm., að allar þessar áætlanir fara fram úr þessu á árinu. Og þessi hv. þm. getur, ef honum finnst það sæma, flutt ræður, sem hann ætlar mér til svívirðingar, um eyðslu í þessum efnum. En átti ég þá að láta loka sjúkrahúsunum, af því að kostnaður við þau fór óhjákvæmilega fram yfir það, sem hann var áætlaður á fjárl.? Átti ég að hætta að borga berklastyrkinn, ef hann, greiddur lögum samkv., færi fram úr áætlun? Átti ég af sömu ástæðu að hætta þá að styrkja þá, sem haldnir eru af langvarandi sjúkdómum? Þessi sami hv. þm. lét í það skina, að ég hefði stolið öllu því, sem gjöld ríkisins hefðu á yfirstandandi ári farið fram úr áætlun fjárl., og þeim gjöldum, sem ekki hefði verið gert ráð fyrir á fjárl., en úr ríkissjóði hafa verið greidd. Vill þá þessi hv. þm. láta lækka framlögin til vegamála? Mér skilst, að hann vilji það ekki. Sjálfsagt finnst honum atvinnan ekki of mikil í landinu. Hvað segir hann um vita- og hafnarmálin? Finnst honum of mikið til þeirra mála lagt fram úr ríkissjóði -- eða til flugmálanna? Vill hann láta ríkið minnka strandferðastyrkinn? Vill hann láta ríkið hækka enn meir fargjöld og farmgjöld, svo að hægt sé að reka strandferðirnar hallalaust? Það væri kannske hægt, ef þessi gjöld væru hækkuð. Vill þessi hv. þm. láta fækka mönnum á þessum skipum eða lækka laun þeirra? Hvar eru till. Alþfl. um það? Ég veit ekki betur en að frá Alþfl. hafi komið fram kröfur um að fjölga mönnum á strandferðaskipunum. - Vill hv. 6. landsk. þm. segja, hvort hann hafi hugsað sér nokkurn sparnað í sambandi við dómgæzlu og lögreglustjórn? Og í sambandi við landhelgisgæzluna„ sem gert er ráð fyrir, að verði 21/4 millj. og hefur hækkað um 2 millj. síðan í fyrra, - vill þessi hv. þm. draga úr landhelgisgæzlunni? Vill hann láta þessi skip liggja í höfn eða fækka mönnum við landhelgisgæzluna eða lækka laun þeirra? Eigum við að fækka lögregluþjónum og draga saman löggæzluna? Hvar eru till. Alþfl. um þetta? Mér þætti gaman að sjá þær. Eigum við að fækka sýslumönnum eða bæjarfógetum? Síðast í fyrra sá ég ekki betur en að þessi hv. þm., 6. landsk., rétti upp puttana með frv. um nýja meðferð opinberra mála, sem hefur það í för með sér, að fjölga þarf mönnum við dómgæzlu, en ekki fækka þeim. Þannig er samræmið milli orða og gerða þeirra manna, sem leyfa sér að tala í svipuðum dúr og hv. 6. landsk. þm. gerði áðan. - Og fræðslumálin kosta hvorki meira né minna en 50 millj. kr. Hver einasti eyrir þeirrar gr. er greiddur út samkvæmt löggjöfinni um kennslumál, sem Alþfl. hefur jafnan hrósað sér af að eiga þátt í að setja og ekki sízt þessi hv. þm. Og hvar eru till. hans eða Alþfl. um sparnað við kennslumálin? Og hvernig á sá sparnaður að verða? Á kannske að loka einhverjum skólum - og þá hvaða skólum? Á að stytta skólatímann - og þá í hvaða skólum og hvernig? Á að fækka kennurum við skólana og ætla hverjum kennara t.d. að kenna meira en nú? Og hve mikið á að auka kennslustundafjölda kennaranna með því að borga þeim þó sama kaup og í hvaða skólum? Vill hv. 6. landsk. koma fram með till. um þetta í staðinn fyrir að vera bara með þetta skraf um eyðslu, sem engu þjónar? - Og á gr. frv. til bókmennta, lista og vísinda, - hvað vill hv. 6. landsk. þm. spara á þeirri gr.? Á að lækka námsstyrki stúdenta, eða hvað vill hann í því efni? Eða vill hann lækka nokkurn skapaðan hlut? - Þá er 16. gr. Hvað er á þeirri gr., sem þessi hv. þm. hefur í huga, þegar hann talar um margra millj. kr. sparnað? Á að lækka framlagið til Fiskifélagsins? Á að lækka framlagið til Búnaðarfél. Ísl.? Á að lækka framlagið til aflatryggingasjóðs, eða á að lækka jarðræktarstyrkinn og hliðstæða styrki samkv. jarðræktarl.? Á að hætta sauðfjárskiptunum og sauðfjársjúkdómavörnum? Það eru um 16 millj., sem þessir liðir kosta. Hvar eru till. þessa hv. þm. um að spara þessar millj.? Og hvað er það, sem þessi hv. þm. er að álasa ríkisstj. fyrir? Vill hv. 6. landsk. tala um það, svo að einhver skilji? Hvað er það í sambandi við raforkumálin, sem hann vill fella niður? Er það framlagið til raforkusjóðs eða framlög til rafveitna? - Þá er 17. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að veittar verði til félagsmála 38 millj. kr. Hvað vill hv. 6. landsk. þm. viðkomandi almannatryggingunum? Ekki einn eyrir er greiddur til þeirra utan laga. Og Alþfl. hefur af engu meira hrósað sér en því að hafa átt frumkvæðið að því að koma á þeirri löggjöf. Á að skerða lögákveðið framlag til almannatrygginganna? Eða til sjúkrasamlaganna? - Og hvað um 18. gr. frv.? Á að hætta að borga eftirlaun. Hv. 6. landsk. getur náttúrlega talað um að lækka nokkra pósta þar. En hvar væri sú verulega lækkun, sem hægt væri að koma fram á þeirri gr.? Á að lækka eftirlaun þar, sem að mestu leyti eru lögboðin? Og hefur Alþfl. ekki gortað af því, að þau væru eins og þau eru? Þá eigum við ekkert eftir af fjárlagafrv. nema 20. gr., þ.e. framlög til fyrninga og afborganir af skuldum ríkisins. Og hvað á að skera niður þar? - Eða á að skera niður eitthvað alþingiskostnaðinn? Vill þessi hv. þm. segja, hvað hann vill spara, svo að við starfsbræður hans á þingi vitum, hvað það er? - Og þá er stjórnarráðið með þessa mörgu fulltrúa, sem hv. 6. landsk. þm. talaði um, og utanríkisþjónustan. Það er á frv. gert ráð fyrir 4–5 millj. kr. til stjórnarráðsins og litlu meiru til utanríkisþjónustunnar. En jafnvel þó að það væri allt fellt niður, sem á að fara til stjórnarráðsins og utanríkisþjónustunnar, og landið væri látið vera stjórnlaust og utanríkisþjónustulaust, þá væru með því sparaðar aðeins 10 millj. kr., eða ekki nema um einn níundi hluti af söluskattinum, sem hv. þm. vill láta fella niður. Af þessu, sem ég hef sagt, sést, að það er engin vitglóra í ræðu hv. 6. landsk. þm. Og ég undrast mjög slíkt tal eins og það, sem hann hefur haft í frammi í sambandi við þetta mál hér í umr. Ég er ekki hissa á því, þó að hv. 5. landsk. þm. talaði hér fyrir helgina í svipuðum dúr. En ég er hissa á því, að fulltrúar Alþfl. skuli tala eins og hv. 6. landsk. þm. talaði hér áðan, því að það verður að ætlast til meira af þeim en af kommúnistunum. Ég upplýsti fyrir helgina, að því fer fjarri, að þær hugmyndir, sem stjórnarandstaðan er hér með um greiðsluafgang hjá ríkinu, hafi við raunveruleika að styðjast. Það verður verulegur greiðsluafgangur á þessu yfirstandandi ári, en hann getur ekki orðið neitt nálægt 100 millj. kr., því að útgjöldin hljóta að fara stórlega fram úr áætlun frá því, sem ráð var fyrir gert. Og ef við tökum aðeins launaútgjöldin ein, þá hefur orðið stórfelld launahækkun til opinberra starfsmanna nú á miðju þessu ári, og fjöldamargir aðrir liðir hafa hækkað á árinu, svo sem jarðræktarstyrkurinn, útgjöld til sauðfjárskiptanna og til trygginganna o.s.frv., o.s.frv. Þetta mun skipta milljónatugum. - Ég skal taka fram í sambandi við greiðsluafgang ríkissjóðs á þessu ári, að ríkisstj. mun, áður en þinginu lýkur, leggja fram frv. um ráðstöfun tekjuafgangsins, a.m.k. þess hluta hans, sem ekki fer í alveg óhjákvæmilegar umframgreiðslur og ekki verður ráðstafað sjálfkrafa til þess að greiða skuldir ríkissjóðs, þannig að ríkisstj. mun ekki taka sig til - enda hefur því verið yfir lýst í þinginu margoft - að ráðstafa þessum greiðsluafgangi upp á sitt eindæmi. Allt þetta skraf hv. stjórnarandstöðu um það, að ríkisstj. sölsi undir sig af ríkisfé og ráðstafi utan fjárlaga upp á sitt eindæmi, er því úr lausu lofti gripið. Og ég er viss um, að þegar til þess kemur að ráðstafa þessum greiðsluafgangi, mun mönnum ekki þykja hann vera of mikill, heldur of lítill. Og við hefðum enga leið séð út úr vandræðunum nú, ef við hefðum ekki haft þennan greiðsluafgang til ráðstöfunar. Það skýrist nánar, þegar lengra dregur í meðferð þessara mála. Hv. 6. landsk. þm. sagði, að núverandi ríkisstj. vildi halda niðri verklegum framkvæmdum. Þetta er eins og annað hjá honum algerlega úr lausu lofti gripið. Það verða nú meiri verklegar framkvæmdir í landinu en nokkurn tíma í sögu þess fyrr, bæði fyrir það, sem greitt er úr ríkissjóði beint, og fyrir það fé, sem kemur frá Marshallhjálpinni og úr mótvirðissjóði. En ef ekki hefði verið haldið þannig á málum ríkisins, að það hefði orðið nokkur greiðsluafgangur nú, þá hefði reynslan orðið sú, að mótvirðissjóðurinn hefði verið læstur og ekki fengizt fé úr honum til þess að standa undir. verklegum framkvæmdum. Það er þess vegna sú pólitík, sem ríkið hefur rekið, að hafa greiðsluafgang ár eftir ár, sem hefur orðið til þess, að við höfum getað haldið uppi stórframkvæmdum, sem í landinu hafa verið. Ef þetta hefði ekki verið fyrir hendi, þá hefði verið komið nú í landinu stórkostlegt atvinnuleysi og samdráttur í öllum framkvæmdum, vegna þess að undirstaða þess, að hægt sé að halda svo miklum verklegum framkvæmdum uppi, er sú, að hæfilegt fé sé tekið með sköttum og tollum og ráðstafað til þessara gífurlegu framkvæmda, og líka höfð gát á því, að það verði ekki látið fara í almenna eyðslu, þannig að framkvæmdirnar verði látnar sitja á hakanum og stöðvast. Um till. hv. minni hluta n. er það aðeins að segja, að þær eru fullkomin fjarstæða. Í fyrsta lagi er ekki hægt að ráðstafa 94 millj. kr. af fjármunum þessa árs, sem væru þeir greiðsluafgangur ríkissjóðs, því að það verður ekki til ráðstöfunar neitt líkt því svo mikið af greiðsluafgangi þessa árs og ekki nándar nærri því. - Og varðandi það að fella niður söluskattinn fyrir næsta ár, er það að segja, að það nær engri átt, vegna þess að eins og nú horfir, er ekki unnt fyrir Alþ. að afgr. fjárl. með þeim viðbótum, sem væntanlega koma við gjaldahlið þess við þessa umr. og 3. umr. þess, með öðru móti en að samþ. þá skatta og tolla, sem nú gilda. Vöruinnflutningurinn verður minni á næsta ári en hann hefur orðið eða verður á þessu ári, sem er að liða. Það verður ekki gert nema á þessu ári með þeirri hjálp, sem við höfum fengið, að hafa innflutninginn eins og hann hefur verið á þessu ári. Og vegna hins mikla innflutnings á þessu ári hafa fengizt miklar aukatekjur, og greiðsluafgangur hefur orðið verulegur þess vegna. Ef þetta hefði ekki verið, þá hefðum við að vísu sloppið nokkurn veginn með afkomu ríkisrekstrarins hallalaust, en engan greiðsluafgang haft. Þess vegna getum við ekki treyst á, að þetta verði svona á næsta ári með greiðsluafgang ríkissjóðs. Og það versta, sem fyrir okkur gæti komið, er, ef við misstum þetta úr böndunum og aftur yrði stórkostlegur greiðsluhalli á ríkissjóði. Það mundi verka þannig, að framkvæmdir yrðu að dragast stórkostlega saman frá því, sem þær eru og þurfa að vera. Ég skal svo láta þetta nægja að mestu, en vil þó aðeins minnast á eitt dæmi, sem hv. 6. landsk. þm. tók, sem sé um Kvíabryggju. Um það atriði fannst mér ræða hans vera nokkuð undarleg. Hann bölsótaðist yfir því, að ekki hefur verið greitt til hælisins eða dvalarheimilisins á Kvíabryggju fyrir þetta ár. En gert var ráð fyrir, að þetta hæli yrði rekið á þessu ári, en það varð ekki, og við það sparast fé til þess á þessu ári. Rn. gerir ráð fyrir, að þetta hæli komist á fót á næsta ári, og þá er eðlilegt, að fjárveiting verði samþ. til þess fyrir næsta ár. Um stofnun þessa hælis er það að segja, að Reykjavíkurbær leggur til stofnkostnað þess gegn því, að ríkið reki hælið. Nú er ríkinu skylt að reka hæli fyrir þá menn, sem gert er ráð fyrir, að á þetta hæli komi, og Reykjavíkurbæ er ekki skylt að leggja stofnkostnaðinn fram. En til þess að ýta undir framkvæmd málsins hefur Reykjavíkurbær boðizt til þess að leggja stofnkostnaðinn fram með þessum skilyrðum. Sýnist mér ekki ástæða til að finna að því, að Reykjavíkurbær skyldi gera þetta. Að öðru leyti hef ég engin afskipti haft af þessu máli, því að það heyrir ekki undir fjmrn., og er það dómsmrn., sem að því stendur og hefur í samráði við alla ríkisstj. staðið að því að fá þessa fjárveitingu.



Herra forseti. Ég ætla með fáum orðum að mæla fyrir tveimur brtt. á þskj. 308, sem ég er flm. að. - Hin fyrri er nr. XIV á því þskj., og till. flyt ég ásamt 7 öðrum hv. þm. Er till. um það, að ríkisstj. verði heimilað að greiða Finni Jónssyni listmálara 30 þús. kr. byggingarstyrk. Það hefur verið venja Alþ. um alllangt skeið undanfarið að veita viðurkenndum málurum nokkurn byggingarstyrk, ef þeir ráðast í að koma upp fyrir sig vinnustofu. Nú er Finnur Jónsson listmálari að byggja sér vinnustofu hér í bæ, og er þessi brtt. flutt af því tilefni. - Það er óþarft að fara um þennan listamann mörgum orðum. Hann er meðal þeirra íslenzku málara, sem mestrar viðurkenningar nýtur af öllum þeim, sem á þau mál bera skyn, hvaða stefnu sem þeir annars kunna að fylgja í þeim málum. Finnur er mjög sterkur listamaður og auk þess mjög starfsamur. Fyrir löngu, eða 1925, fékk hann mikla viðurkenningu, er hann var tekinn inn í einn þekktasta listamannafélagsskap í Evrópu, Der Sturm í Berlín, sem ýmsir listamanna, sem hlotið hafa heimsfrægð, hafa verið i, svo sem Klee, Kandinsky, Chagall, Picasso, Rudolf Bauer og fleiri. Félagsskapur þessi lagðist niður, þegar nazistar brutust til valda í Þýzkalandi 1933, og þeir listamenn, sem þennan félagsskap skipuðu, fóru úr landi, mjög margir til Bandaríkjanna. Finnur Jónsson listmálari tók um mörg ár þátt í sýningum þessa heimsfræga félagsskapar, og var hann á þeim árum einn Norðurlandabúa, að Isace Grünwald, sænskum málara, frátöldum, sem tekinn var í þennan félagsskap. Síðan hefur Finnur Jónsson sýnt myndir á mjög mörgum norrænum sýningum og hlotið mikla viðurkenningu. Í myndum sínum fjallar hann um ýmis þjóðleg efni, og eykur það gildi þeirra. Hann hefur verið um mörg ár í samtökum íslenzkra listamanna og átt þátt í stjórn þeirra. - Ég vona, að hv. þm. sjái sér fært að samþ. þessa till. Varðandi upphæð hennar, 30 þús. kr., vildi ég láta þess getið, að fyrir stríðið síðasta var algengt, að, slíkir styrkir næmu 10-15 þús. kr. Nú hefur byggingarkostnaður margfaldazt síðan, og væri því ekki til of mikils mælzt, með tilliti til þess, þó að þessi upphæð hefði til samræmis við það verið látin vera 40–50 þús. kr. Svo langt vildum við flm. ekki ganga. En það er víst að 30 þús. kr. er minni styrkur nú en 10–15 þús. kr. voru fyrir nokkrum árum. Erfiðleikar við byggingar eru meiri nú á allra síðustu árum heldur en fyrr vegna þeirra erfiðleika, sem siglt hafa í kjölfar gengislækkunarinnar. Og það eru líkur til, að listamaður þessi lendi í verulegum erfiðleikum með byggingarframkvæmdir sínar, ef, hann fær ekki styrkinn. Ég flyt Vl. brtt. á sama þskj., um að veita 15 þús. kr. til dr. Sveins Bergsveinssonar til rannsókna á íslenzkri hljóðsögu og framburði í íslenzku. Sveinn Bergsveinsson er doktor frá Hafnarháskóla, og fjallaði ritgerð hans um hljóðfræðileg efni. Þessi ritgerð var viðurkennd af háskólanum í Berlín, þannig að honum veittist réttur til þess að kenna við þýzka háskóla. Dr. Sveinn Bergsveinsson dvaldi um nokkur ár fyrir stríð á Norðurlöndum og í Þýzkalandi og skrifaði allmikið um mállýsingu, sérstaklega um hljóðfræði. Hann kom heim fyrir nokkrum árum eftir dvöl sína erlendis. Heilsubrestur hans veldur því, að hann á erfitt með að vinna fyrir sér við kennslu í framhaldsskólum. Auk þess er það óskynsamleg nýting á hæfileikum hans að láta hann kenna unglingum. Sjálfstæð vísindastörf á sviði málfræði hentuðu honum betur; en í þeim efnum er nauðsyn á, að margvisleg verkefni verði leyst. Dr. Sveinn segir í bréfi til menntmrn., að nauðsyn sé á að halda áfram málrannsóknum Björns Guðfinnssonar, og vekur athygli á nauðsyn þess að hefjast handa gegn flámælinu, sem hefur verið að spilla tungunni undanfarið og heldur því áfram. Um það er ekki að deila, að dr. Sveini Bergsveinssyni er treystandi til mikilla átaka á því sviði, enda hefur stjórn háskólans farið miklum viðurkenningarorðum um menntun dr. Sveins og látið í ljós ósk sína um, að honum verði á einhvern hátt gefinn kostur á að starfa að málvísindum og sérstaklega að því verkefni, sem ég nefndi áðan og honum er sérstaklega hugleikið. Ég hygg, að því fé, sem hér er farið fram á, að veitt verði þessum manni, 15 þús. kr., væri mjög vel varið, ef till. þessi væri samþ., og upphæð þessi í raun og veru hégómi í samanburði við það málefni, sem hér er verið að leggja lið. Vona ég, að hv. alþm. sjái sér einnig fært að samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Ég á hér ásamt hv. 10. landsk. þm. brtt., sem er VI. liður á þskj. 315, við 15. gr. A. VIII. 4, þar sem farið er fram á, að styrkur til amtsbókasafnsins á Seyðisfirði verði hækkaður úr 6250 kr. í 10 þús. kr. Amtsbókasafnið á Seyðisfirði hefur undanfarin ár fengið þennan sama styrk eins og er tekinn upp á fjárlagafrv. En eins og öllum er kunnugt, hefur allur kostnaður við bókasöfn hækkað stórkostlega á síðustu tímum. Það, sem sérstaklega háir því, að bókasafn þetta geti komið að fullum notum, - en þetta er amtsbókasafn í Austfirðingafjórðungi, - er, að allt of lítið fé hefur verið til þess að binda inn blöð og bækur, sem safnið hefur aflað sér og því borizt. En bókband hefur nokkuð hækkað síðustu árin. Þó að bókasafnið komi aðallega að notum fyrir Seyðisfjörð, þá er þetta aðalbókasafnið í fjórðungnum og allmikið notað af íbúum Austfjarða yfirleitt, sérstaklega þeim, sem leggja stund á íslenzk fræði þar heima í fjórðungnum. Seyðisfjarðarkaupstaður hefur eftir getu reynt að leggja safninu til tillög. Og á þessu ári nemur framlag Seyðisfjarðarkaupstaðar til safnsins 18 þús. kr. Ef mannfjöldinn þarna er borinn saman við mannfjölda hér í Reykjavík og hins vegar þessi upphæð, sem ég nefndi, við upphæðir, sem mér er sagt, að bæjarbókasafnið hér í Reykjavík njóti frá bænum, þá kemur það fram, að á hvert mannsbarn á Seyðisfirði er greitt til bókasafnsins þar fjórfalt á við það, sem kemur á mann hér í Reykjavík til bókasafnsins hér. En þar sem amtsbókasafnið á Seyðisfirði er ekki aðeins eign Seyðfirðinga, eins og ég áður tók fram, heldur Austfirðingafjórðungs, og notað allmikið af öðrum en Seyðfirðingum, þá finnst mér ekki nema sanngjarnt, að það sé styrkt af ríkissjóði, eins og gert hefur verið, og er upphæðin, sem hér er farið fram á, sáralítil, miðað við þann kostnaðarauka, sem orðið hefur við rekstur safnsins. - Ég vona því, að hv. þm. sjái sér fært að greiða atkv. með þessari smávægilegu brtt.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 308 leyft mér að bera fram nokkrar brtt., tvær af þeim snerta Hafnarfjörð og verklegar framkvæmdir, sem þar er verið að gera, og aðrar tvær brtt. snerta það embætti, sem ég veiti forstöðu. Fyrsta brtt. er við 12. gr. og er um 500 þús. kr. framlag til heilbrigðisstofnana í Hafnarfirði. Ég skal taka það fram, að undanfarin ár hefur verið í smíðum í Hafnarfirði stór bygging, sem á að gegna miklu hlutverki. Henni er ætlað að vera dvalarstaður fyrir aldraða, sjúkrahús, heilsuverndarstöð og fæðingardeild. Hús þetta er það stórt, að það mun vel geta rúmað þessa starfsemi, og 2 efstu hæðir hússins nær fullbúnar. Eftir er að ganga frá neðstu hæð og kjallara og fá húsbúnað, svo að hægt sé að taka til starfa. Áætlað er, að húsið kosti fullbúið 5 millj. kr., en þar af hafa nú þegar verið greiddar af Hafnarfjarðarbæ 3.6 millj. Nokkur hundruð þúsund munu standa ógreidd í skuld, og er enn eftir að fá 1.4 millj. til að fullgera húsið. Leitað hefur verið til lánsfjárstofnana með lán, en með takmörkuðum árangri. Nú er gefið mál, að ríkissjóði ber að greiða styrk til þess hluta, er jafngildir öðrum sams konar stofnunum, en það eru sjúkrahúsdeildin, heilsuverndar- og fæðingardeildin, en þessum þremur stofnunum er ætlaður helmingur hússins. Ég hef leyft mér að bera fram þá till., að til þessa verði veittar 500 þús. á þessa árs fjárlögum, og hygg ég, að þá mundi vera hægt að taka húsið í notkun að mjög verulegu leyti, þó ef til vill væri ekki hægt að ljúka við það. Hitt finnst mér mjög sorglegt, ef svo má að orði kveða, að húsið sé svo til fullbúið, en þó sé ekki hægt að taka það í notkun, vegna þess að herzlumuninn vantar. Treysti ég hv. Alþingi til þess að taka vel þessari till. minni og veita þá fyrirgreiðslu, er ég óska eftir. Ég tók eftir því í ræðu hv. frsm. meiri hl. n., að nefndin hefur ekki enn gengið frá heilbrigðismálakafla frv., en mundi gera það fyrir 3. umr. Ef hv. n. eða frsm. vildi gefa mér eitthvert vilyrði fyrir því, að málíð verði tekið til athugunar, þá væri mér sama, þótt till. biði til atkvgr. við 3. umr., í því trausti, að fjvn. taki hana til athugunar, er 12. gr. verður athuguð. Önnur till., sem er till. nr. 2 undir lið IV á sama þskj., fer fram á, að framlag til hafnargerðar í Hafnarfirði verði hækkað úr 220 þús. í 400 þús. Það stendur þannig á, að Hafnarfjarðarbær á hjá ríkissjóði hærri fjárupphæð en nokkur annar bær á landinu, eða 2 millj. kr. Það liggur í hlutarins eðli, að fyrir lítið bæjarfélag er mikið að þurfa að leggja fram ríkishlutann í langan tíma. Hafnfirðingar hafa lagt mikið á sig til þess að koma höfninni á þennan rekspöl. Þeir hafa farið þá leið að taka með útsvörum sínum þennan þunga bagga og hafa þannig aflað á 3. hundrað þús. kr. í þessu skyni. Þrátt fyrir það hvíla á þessu miklar skuldir, því að kostnaður er í dag upp undir 10 millj. kr. Enginn bær á landinu á neitt líka upphæð hjá ríkissjóði; næst er Akureyri með 600 þús., sem er helmingi minna og vel það. Þegar þar við bætist, að Hafnarfjörður verður nauðugur, viljugur að leggja í aðrar fjárfrekar framkvæmdir, þá finnst mér ekki til of mikils mælzt, að eitthvert tillit sé tekið til þess, að bæjarbúar hafa sjálfir tekið á sig þyngri byrðar í þessu efni en dæmi eru til hér á landi - eða að minnsta kosti fá dæmi. Með hliðsjón af þessu öllu finnst mér að eigi að hækka framlagið úr 220 í 400 þús., og vænti ég, að þessari till. verði tekið vinsamlega. Þá er það brtt. nr. 1 undir lið IV, við 13. gr., á sama þskj., sem er um rekstur vitamálanna. Hv. þm. Barð., frsm. meiri hl. n., komst svo að orði í sinni ræðu, að þeir, sem veittu opinberum stofnunum, forstöðu, væru lítið spenntir fyrir því að láta glugga í rekstur sinn eða draga úr fjárútlátum í sambandi við hann. Ég geri ekki ráð fyrir, að hv. þm. hafi beint þessu til mín, því að ég hef jafnan reynt að draga úr fjárútlátum stofnunarinnar. Ég hygg, að þar sé ekki mikið um það, að menn séu yfirborgaðir eða á mörgum launum. Ég tek þetta aðeins fram til þess að undirstrika það, að þessar tvær till. eru ekki til þess að auka hlunnindi þess fólks, er þarna starfar, þó að þess væri þörf, eða kauphækkun, þó að ýmsir hafi minna en skyldi. Þessi till. byggist á því, að hækkað verði framlag til vitamálanna úr 550 þús. í 850 þús. kr., og er það vegna þess, að vitamálaskrifstofan hefur hug á að koma sér upp sanddæluskipi. Ég hef fengið dælu og litinn mótor á 130 þús. kr. Ég hafði fengið heimild til að kaupa þetta út á fjárveitingu þessa árs, en mér skilst af nál., að n. hafi fallizt á að greiða þetta umfram fjárveitinguna á þessu ári. Þessi fjárveiting er þó hvergi nærri nóg til þess að hafa svipaðan hátt á áhaldakaupum og rekstri og til þarf, því að hlutir þeir, er við þörfnumst, kosta of fjár. Ég hef fengið tilboð frá Englandi um notuð tæki, en að vísu nýuppgerð, sem eiga að kosta 100 þús. íslenzkra kr. þar á staðnum. Á þessu má sjá, að slík tæki eru tiltölulega dýr og engin von, að með þessum 550 þús. sé hægt að koma upp slíku skipi. Þau áhöld, sem við eigum, eru að tölunni til mörg, - það munu vera um 100 vélknúin tæki. Þau eru í láni yfir sumartímann úti um allt land og eru bæði orðin gömul og illa meðfarin, þar eð ýmsir menn nota þau, sem hugsa ekki alltaf um að fara sem bezt með þau. Viðhald þessara tækja kostar óskaplegt fé. Þá vil ég að lokum minnast á brtt. við 15. gr., undir lið XII á sama þskj., sem er um að fjárveiting til sjómælinga verði hækkuð úr 175 í 250 þús. Þegar áætlun þessi var gerð fyrir mitt sumar samkv. ósk fjmrh., - hefði ef til vill verið hægt að komast af með þessa upphæð, en nú hefur allt hækkað í verði síðan, og deildarstjórinn, Pétur Sigurðsson sjóliðsforingi, telur, að það minnsta, sem hægt sé að komast af með, sé 250 þús. Það segir sig líka sjálft, að það er ekki mikið gert út fyrir þá upphæð. Mælingaskipin eru tvö, annað er 20 tonn, en hitt er minna, og eru þau bæði í gangi svo til allt sumarið, frá því að þau eru tekin út í maí og til septemberloka. Það getur því hver sagt sér það sjálfur, að það má halda vel á til þess, að þessi upphæð nægi, enda held ég, að það sé gert. Sé ég ekki ástæðu til að ræða þessar till. meira, en þær eru allar þannig vaxnar, að það er brýn og knýjandi nauðsyn, að þær komist áfram, og tel ég, að það sé sanngirni að krefjast þess.



Herra forseti. Ég hef flutt tvær brtt. á þskj. 315 við fjárlagafrv. - Sú fyrri - undir lið II - er um að hækka framlag til brúar á Kerlingardalsá úr 120 þús. í 300 þús. kr. Við Vestur-Skaftfellingar erum þannig settir, að meiri hluti sýslunnar, 5 hreppar af 7, liggur austan Mýrdalssands, og eru samgöngur því mjög erfiðar. Vegurinn liggur yfir Höfðabrekkuheiði, og er hún mjög snjóþung. Reynslan sýnir, að þessir vegir teppast mestan hluta ársins og eru jafnvel ekki færir fyrr en í júní. Þá verður að grípa til þess úrræðis að fara yfir Mýrdalssand neðan undir Höfðafjalli. En eins og kunnugt er, þá verða þar á leið manns tvö vötn, Múlakvísl og Kerlingardalsá. Múlakvísl er jökulvatn, og hefur oft tekizt að komast yfir hana á bilum, þegar hlaup eru ekki í henni, því að þá er hún ekki meiri en smálækur. En þegar hlaup eru í henni, er hún stórfljót. Öðru máli er að gegna með Kerlingardalsá. Hún er bergvatnsá, sem ekki má frjósa eða vaxa, þá er hún ófær bilum. Vestur-Skaftfellingar líta svo á, að eitt mesta nauðsynjamál þeirra sé að fá brú á Kerlingardalsá hjá Fagradal. Það var í undirbúningi að fá hér aðstoðarlán, svo að framkvæmdir gætu hafizt í sumar, ef fjárveiting fengist ekki. Þessi brtt. byggist á því að fá 300 þús. kr. til brúarinnar, og ef sú fjárveiting fengist, þá gætu framkvæmdir komizt á í sumar. Það má geta þess, að Höfðabrekkuheiði var ófær í fyrra frá því í desember. Í apríl var fluttur í flugvélum allmikill fóðurbætir austur, og varð kostnaður á tonnið 1500 kr. Þetta er svo mikill kostnaður, að hann er óbærilegur. En ef við fengjum brúna, þá mundi það koma í veg fyrir þessi vandræði. Hér hef ég svo flutt aðra brtt. - undir lið IN - um fyrirhleðslu í Kúðafljót í Meðallandi, 200 þús. kr. Það er að vísu ekki fyrirhleðsla í fljótið sjálft, því að það ætlar sér enginn að stífla. - Svo er mál með vexti, að Kúðafljót skilst í sundur um hólma nokkra og rennur ýmist austan eða vestan við þá. Fljótið rennur venjulega vestan við þá, en þegar vöxtur hleypur í það, rennur það austan við og gerir þá Meðallendingum ýmsar búsifjar. Þá hleypir það túnum þeirra í gadd og fyllir hlöður þeirra vatni, eyðileggur girðingar o.m.fl. Fyrir löngu er vaknaður mikill áhugi á því að hlaða upp í eystri farveg fljótsins, en kostnaður við þetta yrði allmikill. Ef þetta yrði gert, þá mundi og fást þarna allmikið landrými, sem hægt væri að breyta í gróið land. Hér er lagt til, að veittar verði 200 þús., en það mundi vera hálfur kostnaður. Ég vona, að hv. þm. taki þessum brtt. mínum vel og samþ. þær.



Herra forseti. Ég á ásamt tveim öðrum hv. þm. brtt. á þskj. 308 við fjárlagafrv. fyrir árið 1952 um það, að tekin verði inn á fjárlög fjárveiting á næsta ári til Austurvegar, 11/2 millj. kr. Í sambandi við þessa brtt. vildi ég segja nokkur orð um samgöngur milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur. Á þessari leið fara fram mjög miklir flutningar, sem eðlilegt er, þar sem þetta er eina samgönguleiðin, þ.e.a.s. landleiðin milli Suðurlandsundirlendisins alls og Rvíkur, og þá er átt við milli Árnessýslu, Rangárvallasýslu, Skaftafellssýslu og Reykjavíkur. Framleiðslan í þessum héruðum er orðin mjög mikil, og er þannig háttað t.d. um mjólkurflutningana, að þá vöru verður að flytja daglega þessa leið og á markaðinn hér í Reykjavík. Þar að auki fara allir vöruflutningar til þessara héraða fram eftir þessari sömu leið. Það hefur verið talin bílaumferðin hjá skíðaskálanum í Hveradölum, og þá hefur komið í ljós, að daglega fara þar fram hjá um 100 bilar. Og af því hafa reynzt vera 60 vörubilar og 40 stórir og litlir fólksflutningabílar. Þetta er meðaltala, misjöfn nokkuð eftir árstíðum, miklu meiri stundum og aftur minni stundum. Nú gefur auga leið, þar sem um svona mikla umferð er að ræða, að hver kílómetri, sem sparast í svona mikilli umferð, hefur mjög mikið að segja, hvað rekstrarkostnað snertir á þeim farartækjum, sem notuð eru til þessara hluta. Nú er þannig ástatt með þessa leið t.d. austur í Árnessýslu, að þar er allan þann tíma, sem ekki er ófært af snjó, farið um Hellisheiði, þar sem hún er stytzta leiðin frá Reykjavík að Selfossi, eða 59 km. Önnur leið er Þingvallaleiðin. Hún er 92 km. Þá er Krýsuvíkurleiðin, eftir að sá vegur var gerður. Sú leið er 102 km frá Reykjavík, og er alltaf miðað við með þessum tölum að Selfossi. Eins og sést af þessum tölum, þá munar miklu, hvað Hellísheiðarleiðin er stytzt, enda er hún oftast farin, þegar hún er ekki ófær af snjó. Hefur lengi verið talað um að fá leið, sem væri snjóléttari, og árið 1946 voru samþ. sérstök l. á Alþingi um Austurveg. Þá var gert ráð fyrir að fara með þennan veg Þrengslaleiðina svokölluðu, en hún liggur töluvert sunnar yfir fjallgarðinn en Hellisheiðarleiðin, og er hún hvergi hærri en Svínahraun yfir sjávarmál. Nú er enginn vafi á því, að því hærra sem leiðin liggur, því meiri snjóhætta er þar. Þessi leið með Austurveg var rannsökuð mjög gaumgæfilega af sérstakri n. Og upp úr starfi hennar voru samþ. l. um þennan veg. Nú hefur ekkert verið gert að þessum vegi í þessi 5 ár, síðan l. um þetta voru samþ., fyrr en lítils háttar á síðasta hausti. En á þessu tímabili var unnið að Krýsuvíkurveginum, og á s.l. vetri var nær þriggja mánaða tímabil, sem Hellisheiðarleiðin var ófær allan tímann. En þá var farin Krýsuvíkurleiðin. Hún kom þarna að mjög verulegu gagni, vegna þess að hún var yfirleitt alltaf fær hvað snjó snerti, þó að töluvert þyrfti nú að moka þar og yfirleitt að hafa ýtur til taks til þess að halda þeirri leið opinni. Eftir upplýsingum vegamálastjóra hefur sú leið kostað með slíkum rekstri um 100 þús. kr. á síðastl. ári. En þó að hún sé miklu lengri en Hellisheiðarleiðin, þá var stórbót að geta farið hana, þegar Hellisheiðarleiðin var lokuð af snjó. Með því að gera þennan Austurveg, sem l. frá 1946 gera ráð fyrir, ef gera mætti ráð fyrir, að hann yrði miklu snjóléttari en Hellisheiðarleiðin, en þó eitthvað snjóþyngri en Krýsuvíkurleiðin, þá ætti lagning hans að spara mjög mikið og verða til mjög mikilla hagsbóta fyrir samgöngurnar austur. Þrengslaleiðin, þegar sú leið væri fullgerð, yrði 61.3 km frá Reykjavík og að Selfossi, eða m.ö.o. rúmlega 2 km lengri en núverandi Hellisheiðarvegur. En ef gerður væri kaflinn frá því efst úr Svínahrauni og austur á Ölfusárveginn hjá Þurá, eins og gert var ráð fyrir, þá mundi það verða 66.5 km. Það kemur út af því, að Austurvegurinn er hugsaður á nýjum stað alla leiðina frá Lögbergi og að Selfossi, og sú leið er farin töluvert beinna en núverandi leið er, og þess vegna styttist hann um rúmlega 5 km, þegar hann væri kominn allur. En nú er ekki nokkur vafi á því, að það er rétt stefnt í þessu máli að gera þennan kafla frá því efst úr Svínahrauni, þar sem hann á að liggja, og austur í Ölfus. Þessi kafli er 24 km. Vegamálastjóri hefur gert áætlun um, að þessi kafli kostaði, miðað við að hann væri 7 metra breiður og malborinn, um 51/2 millj. kr. Nú gerir hann einnig ráð fyrir því og segir, að það mundi stytta þennan veg nokkuð, að fara fyrr niður á Ölfusárveginn, og mætti stytta hann með því kringum 5 km, og með því að fullgera ekki þennan spotta eða hafa hann mjórri en aðalveginn, þá mundi geta farið svo, að hægt væri að koma þessum vegi þarna saman fyrir 3.7 millj. til 4 millj. kr. Vegamálastjóri fór fram á það á síðasta hausti að fá að byrja á þessum vegi, þ.e.a.s. láta ýtur vinna nokkuð að honum, svo sem ryðja hann og reyna að hlaða hann upp, til þess að ef snjóa gerði, þá væri hægt að sjá, hvernig vegurinn reyndist, hvort hann færi strax í kaf eða stæði upp úr snjónum. Með samþykki rn. var þetta gert í haust, og er nýlega hætt að vinna þar. Þetta gerði hann einnig til þess að athuga, hvernig þessi vinna færi hjá þessum stórvirku ýtum, og hefur komið í ljós, að sú áætlun, sem vegamálastjóri var búinn að gera áður, mun láta mjög nærri að vera rétt, eða það er ekki hægt að sjá annað á því, sem komið hefur í ljós af þessum vinnubrögðum. Nú hefur verið lagt til í erindi, sem lá fyrir fjvn., að áætla á fjárl. fyrir árið 1952 1.5 millj. kr. til þess að halda áfram vinnu við Austurveg á næsta ári. En hv. fjvn. sá sér ekki fært að taka þetta inn á fjárl. Þess vegna höfum við flm. þessarar till. tekið hana nú upp sem brtt. Ég vænti þess, að þetta mál fái góðar undirtektir hjá hv. þm., þar sem vitað er samkvæmt reynslu frá síðasta ári, þegar varð að nota Krýsuvíkurleiðina í 100 daga, þá hefur vegamálastjóri reiknað út, að miðað við að ef Hellisheiðarleiðin hefði verið farin allan tímann, þá mundi á þessum tíma hafa sparazt á 2. millj. kr. í benzíni og sliti á bilunum. Ef slíkt kæmi fyrir vetur eftir vetur, þá mundi það fé, sem lagt er í Austurveginn, ekki vera lengi að borga sig. Frá því sjónarmiði séð verður þetta svo sjálfsagt og eðlilegt, að nauðsynlegt er að koma veginum þarna saman. Þó að ekki sé gert frekar í því að gera Austurveginn eins og l. um hann ákveða, þá er þetta kaflinn, sem er mest áríðandi og hefur langmest að segja, ef hann kæmist fram. - Ég vænti, að hv. þm. hafi þetta í huga, þegar kemur til atkvgr. um þessa till., og vænti, að þeir afgreiði hana eins og óskir standa til.



Herra forseti. Á þskj. 308 eru tvær brtt., sem ég vildi gera að umtalsefni hér. - Önnur er um það, að 8 þús. kr. verði veittar til Guðmundar Jónssonar söngvara til söngnáms. Fjvn. hefur tekið upp í till. sínar styrk til nokkurra listamanna, það er brtt. n. nr. 41, og fer till. mín fram á, að það verði veittur sams konar styrkur til Guðmundar Jónssonar. Á fjárlögum yfirstandandi árs var samþ. fjárveiting til hans. Hann er nú erlendis við söngnám. Og ég þarf ekki að vera margorður um rökstuðning fyrir því, hversu ágætur söngvari Guðmundur Jónsson er. Síðari till. er á sama þskj., 308, XVI. Hún er um endurnýjun á heimild til greiðslu á fjárl. til h/f Skipanausta vegna dráttarbrautar og skipasmíðastöðvar og um leið hækkun vegna breytts verðlags. Þessi heimild var samþ. á fjárl. árið 1949 og var 3 millj. kr. Sú brtt. fékk þá góðar undirtektir hér í þinginu. En ástæðan til þess, að sú heimild hefur ekki verið notuð, er sú, að fjárfestingarleyfi hefur enn ekki fengizt til framkvæmdanna. Nú er það svo, að verulegur hluti af því efni, sem á að nota til þessarar dráttarbrautar og skipasmiðastöðvar, er frá Ameríku, og hafa verðhækkanir á því að sjálfsögðu orðið mjög verulegar, þar sem tvær gengisbreyt. hafa orðið á dollar síðan þessi heimild var samþ. Ólafur Sigurðsson skipaverkfræðingur og forstjóri landssmiðjunnar, sem er manna bezt kunnugur þessu, hefur gert kostnaðaráætlun um þetta í samráði við bandarískt fyrirtæki, sem hefur 100 ára reynslu eða meira í að byggja slíkar stöðvar. Og kostnaðurinn nú við þau mannvirki, sem hér um ræðir, mundi eftir þeirri áætlun verða við byggingu 2500 tonna dráttarbrautar og byggingu skipasmíðastöðvar 7680 þús. kr. Við það er svo miðuð lánsheimildin, 6 millj. kr., í stað 3 millj. kr., sem áður var. Fyrir 2 árum, þegar mál þetta var hér til meðferðar, þá gerði ég ýtarlega grein fyrir þessu máli og fyrir nauðsyn málsins og fjárhagsáætlun. Þetta á sér nokkuð langan aðdraganda. Það var á árunum 1944–45, að stofnað var hlutafélagið Skipanaust til þess að koma upp skipasmíðastöð og dráttarbraut. Landi til fyrirtækisins var úthlutað inni við Elliðaárvog. Málið var lagt fyrir nýbyggingarráð, sem tók því mjög vel og tók þessa fjárhagsáætlun upp í áætlun sína og hét því stuðningi. Í samráði við nýbyggingarráð voru þá þegar fest kaup á nokkru efni, sem liggur hér enn ónotað. Nýbyggingarráð mælti svo með því, að fyrirtækið fengi stofnlán, 2.4 millj. kr. En þegar til átti að taka, þá hafði stofnlánadeildin ekki það fé handbært, sem þannig hafði verið gefin ávísun á. Og af þessum ástæðum hefur fjárhagsráð ekki enn treyst sér til að veita fjárfestingarleyfi. Hefur dráttur af tilgreindum ástæðum orðið á þessum framkvæmdum. Hins vegar vil ég segja, að hér er um eitt mesta nauðsynjamál að ræða fyrir útveg landsmanna. Við höfum hér á landi í raun og veru aðeins eina skipasmíðastöð, þ.e. slippinn í Reykjavík, sem endurbyggður var fyrir allmörgum árum og hefur verið stækkaður ekki alls fyrir löngu. Hann mun geta annazt viðgerðir á flestum togaranna, þ.e.a.s. hann er nægilega stór og öflugur til þess. En á hitt er að líta, að ekkert má út af bera. Einhver bilun, sem þar kynni að koma fyrir, gæti komið í veg fyrir, að íslenzki skipastóllinn gæti fengið viðgerð, þar sem ekki er um aðra slíka viðgerðastöð að ræða hér á landi. Og erlendis, þangað sem við náum til, hafa skipasmíðastöðvarnar eða skipaviðgerðastöðvarnar svo mikið verkefni viðkomandi viðgerðum á skipum, sem þar eiga heima, að þar geta ekki komizt í framkvæmd viðgerðir á okkar skipum fyrr en þá eftir langa bið. Það er nauðsynlegt fyrir íslenzk stjórnarvöld að skilja, að það getur verið voði fyrir hendi í sambandi við að hafa ekki þessa skipaviðgerðarstöð, þar sem ekki er hægt að gera við íslenzk skip erlendis nema eftir langan tíma. Þessi skipasmíðastöð, sem hér er fyrirhuguð, á að geta tekið í slipp til viðgerðar skip allt að 2500 tonn að stærð. Þannig ætti að vera unnt að gera við öll okkar skip hér á landi, að undanskildum Tröllafossi, Gullfossi og Hæringi. Það eru sem sagt aðeins 3 skip, sem eru í eigu okkar Íslendinga, sem skipasmíðastöðin gæti ekki tekið til viðgerðar í hinni fyrirhuguðu stöð. Ég skal ekki fara frekari orðum um þetta, en ég vil geta þess, að það hefur nýlega verið rætt við fjárhagsráð um þetta, að það veitti fjárfestingarleyfi fyrir þessu fyrirtæki. Hins vegar hefur Alþingi áður fjallað um þetta mál og hefur á þinginu 1949 viðurkennt nauðsyn þess, að það næði fram að ganga. Það má því líta á þetta sem endurnýjun af hálfu þingsins, en upphæðin hefur aðeins verið hækkuð nokkuð með tilliti til gengislækkunarinnar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar.



Herra forseti. Ég á fjórar brtt., sem ég flyt með öðrum sem 1. flm. og prentaðar eru á þskj. 308 og 315. Á þær vil ég nú minnast. Hins vegar mun hv. 1. flm. ræða um þær till. aðrar, sem ég er við riðinn, hv. 2. þm. Eyf. Það er þá í fyrsta lagi brtt. á þskj. 315, rómv. XIV, sem ég flyt ásamt hv. þm. N-Ísf. Efni þeirrar till. er það, að ríkisstj. sé heimilt að verja allt að 10 millj. kr. af tekjuafgangi ríkisins árið 1951 til framkvæmda rafveitna ríkisins eða taka sömu upphæð að láni í þessu skyni. Það er nú varla þörf að fjölyrða um þessa till., því að ég hef nú nýverið víkið að sams konar máli í umr. hér á Alþingi, bæði í Sþ. og Ed. Þessi brtt. er ekki kjördæmistill., en er borin fram af almennri þörf þjóðarinnar á frekari lausn í raforkumálunum. Hún er borin fram til þess að auka framkvæmdir í rafveitumálunum frá því, sem verið hefur. Þegar raforkulögin voru sett, var það von manna, eins og einnig má sjá á blaðaskrifum frá þeim tíma, að þeir fengju rafmagn heim á býli sin. Var því, eins og að líkum lætur, ákaflega fagnað. Hins vegar er það nú ljóst, að það muni taka mjög langan tíma, að raforkan komist til dreifbýlisins, eins og sú áætlun er nú úr garði gerð og framkvæmd. Það lítur út fyrir, að aðeins lítill hluti þess fólks, sem í dreifbýlinu býr, verði aðnjótandi þeirra þæginda, sem raforkan veitir, að minnsta kosti hvað viðkemur núlifandi kynslóð. Eins og ég hef áður tekið fram í umr. um sama mál, eru tvær leiðir færar í þessum efnum. Annars vegar er það, eins og við hv. þm. N-Ísf. höfum lagt til, að greitt verði fyrir frekari framkvæmdum í dreifbýlinu í þessum efnum frá því, sem nú er áætlað, en hin er sú, að hæstv. ríkisstj. lýsi því yfir, að rafmagn komi ekki fyrr en seint og síðar meir á suma bæi. Það er skárra að segja: Dreifbýlið verður að vera útundan, - heldur en að halda vonum, sem sýnilega bregðast. Ég hef á þessu þingi flutt frv. um eina tiltekna veitu, sem samrýmist þessari brtt., ef frv. nær samþykki. Eins og sjá má, er þessi brtt. við 22. gr. fjárlaganna, heimildargreinina. Þar sem hér er aðeins um heimild að ræða, raskar þessi brtt., þótt samþ. verði, ekki niðurstöðu fjárlaga á næsta ári. Með till. er því ekki lögð nein skylda á ríkisstj. Hins vegar, ef hugsunin er sú að auka framkvæmdir í þessum efnum, er gott fyrir ríkisstj. að hafa slíka heimild sem hér um ræðir. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að víkja fleiri orðum að þessari till., því að meðflm. minn mun að líkindum minnast á hana einnig, og mun ég nú víkja að mínu eigin kjördæmi. Mun ég aðeins minnast á þær till., sem ég er 1. flm. að. Áður en ég vík að hinum einstöku till., vil ég segja fjvn. það, að mig undrar, hvernig hún hefur sett Eyjafjarðarsýslu hjá í þeim efnum. Svo hefur og verið á undanförnum árum. Það er sagt, að vegir séu svo góðir í Eyjafirði, að þörfin um úrbætur í þeim efnum sé meiri annars staðar. Í því tilefni vil ég láta þá skoðun í ljós, að það þarf á fleira að líta en það eitt, t.d. hve margt fólk býr í héraðinu og hverjir þeir atvinnuvegir séu, sem einkum eru stundaðir. Það er meiri þörf fyrir góðan akveg þar, sem framleitt er mikið af mjólk, sem flytja þarf daglega á markað, en þegar um sauðfjárrækt er nær eingöngu að ræða. Ég er ekki að segja, að þeir menn þurfi ekki einnig að fá vegi, en ég er að tala um það, hvar þörfin er meiri og brýnni. Það er hægt að reka féð, en það er ekki hægt að flytja mjólk, svo að nokkru nemi, ef akvegur er ekki fyrir hendi. Við þm. Eyf. fórum fram á það við hv. fjvn., að fjárveiting yrði tekin upp til þess að byggja upp Eyjafjarðarbraut. Í þessu sambandi vil ég minna á, að þessi braut var lögð á þeim tíma, þegar mönnum kom ekki til hugar, að bifreiðar yrðu samgöngutæki hér á landi. Þessi vegargerð var eingöngu ætluð hestvögnum, og var ekki gert ráð fyrir, að ekið væri á henni að vetrarlagi. Ef nokkur snjór sezt í brautina, er hún þegar ófær bifreiðum. Það má vera, að það mætti fá gert við brautina af viðhaldsfé vega, en slíkt hefur nú ekki fengizt að verulegu gagni, nema hvað varðar þjóðveginn næst Akureyri. Ég vík þá að brtt. III á þskj. 291, um að hækka framlag til ræktunarvegar í Hrísey um 4 þús. kr. Í till. fjvn. er nú lagt til að veita til ræktunarvegar í Vestmannaeyjum 30 þús. kr., í Flatey 10 þús., þar næst kemur Hrísey með 4 þús., en aðrir ræktunarvegir eru með 3 þús. kr. Ég er að vísu ekki kunnugur í Flatey á Breiðafirði, en ef þörfin er þar 10 þús. kr. til ræktunarvega, þá geri ég ekki síður ráð fyrir, að þörf sé 8 þús. kr. í Hrísey. Hinar till., sem við þm. Eyf. flytjum, eru þær, að við förum fram á fjárveitingu til tveggja minningarlunda, sem þegar er byrjað á, til minningarlundar Jónasar Hallgrímssonar 5 þús. kr. og minningarlundar Jóns Arasonar 5 þús. kr. Ég held, að þess gerist ekki þörf, að færð séu rök fyrir því, að þessir menn eigi skilið, að Íslendingar minnist þeirra með þeim hætti, að gerðir séu minningarlundir, sem helgaðir séu þeim. Ég hef því engin orð um það. Á 400. ártíð Jóns biskups Arasonar voru gerð samtök í Eyjafirði um að koma upp trjálundi til minningar um hann að Grýtu í Öngulsstaðahreppi, þar sem hann er talinn vera fæddur. Hefur þegar safnazt nokkurt fé til þessa trjálundar og framkvæmdir þegar hafnar. - Um minningarlund Jónasar Hallgrímssonar er það að segja, að það mál var tekið upp af Skógræktarfélagi Íslands, og var það Valtýr Stefánsson ritstjóri, sem hreyfði því máli þar sérstaklega að gera minningarlund í fæðingarsveit hans um skáldið, sem orti svo mikið um íslenzka náttúru og sá dalinn í anda fyllast skógi. Í Öxnadal er nú þegar undirbúið 4 ha landssvæði, sem skrýða á skógi. Er það að Steinsstöðum, þar sem skáldið ólst upp og átti því sitt raunverulega æskuheimili, þótt Jónas fæddist á Hrauni í Öxnadal. Nú þegar mun vera búið að gróðursetja um 2 þús. trjáplöntur. Þessar framkvæmdir kosta það mikið fé, að lítið munar um 5 þús. kr., en það er viðeigandi að veita þessa litlu upphæð úr ríkissjóði til þessa máls, og raskar það lítið niðurstöðutölum fjárlaganna, en með því viðurkennir Alþingi þessa merku viðleitni, þótt í litlu sé. Ég skal svo ekki eyða tíma hins háa Alþingis lengur og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Sú eina brtt., sem ég hef flutt, er prentuð á þskj. 315, XII. Hún er flutt af okkur þm. Skagf. og er brtt. við 22. gr. fjárlaganna, heimildagreinina. Fjallar hún um það, að ríkisstj. verði heimilað að greiða Gunnlaugi Björnssyni eftirlaun, sem svarar 2/3 hlutum núverandi launa hans. Gunnlaugur Björnsson hefur verið kennari um 20 ára skeið að Hólum í Hjaltadal. Hefur hann alla tíð verið aukakennari. Hann hefur setið að búi sínu á sumrum og starfað að búskapnum, en hefur verið við aukakennslu að Hólum á vetrum. Laun hans hafa alla tíð verið mjög lág, stundum svo lítil, að hv. þm. mundu varla trúa því. Líklegt er talið, að Gunnlaugur láti af störfum á næsta ári, sökum þess að heilsan er farin að bila. Ég tel sjálfsagt, að hann hljóti einhver eftirlaun. Það ætti því að geta orðið samkomulag um það, að eftirlaun hans verði miðuð við 2/3 hluta launa hans, og vænti ég þess, að hv. þm. skilji, hvað hér er um að ræða, og ljái málinu liðsinni sitt. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta. Ef fjvn. vill athuga brtt. á milli umr., er ég fús til að taka hana aftur til 3. umr. Aðrar brtt. er ég ekki við riðinn. Ég ætla ekki að fara að tala um afgreiðslu fjárlaganna almennt. Mér finnst hæstv. fjmrh. megi vel við una, eftir að ég hef hlýtt á málflutning minnihlutaflokkanna. Einkum virðast þessir flokkar setja út á það, að það skuli vera tekjuafgangur á fjárl. Það virðast þessir herrar ekki geta þolað. Það er engu líkara en þeir ætli að missa andlitin, af því að ríkissjóður eigi eftir nokkrar krónur að fjárhagsárinu loknu. - Eins og ég sagði, þá ætla ég ekki að ræða afgreiðslu fjárl., en vildi aðeins minna á þetta. Ég skal svo láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Áður en ég kem að þeim fáu brtt., sem ég er við riðinn, vildi ég gera athugasemdir við tvær brtt. fjvn. Hin fyrri er varðandi brú á Selá. Á síðasta þingi fengum við til þeirrar brúar 250 þús., ég og hv. 6. landsk., samkv. till. n. Við töldum okkur hafa örugga vissu fyrir því, að fé yrði veitt á fjárl. næsta árs úr brúasjóði til byggingar þessarar brúar. Brúin mun kosta um 1/2 millj. kr., en Selá er eitthvert versta fljót á Vestfjörðum. Nú virðist þetta að engu orðið. Ögurvegur verður að allverulegu leyti ónothæfur, meðan ekki er snúið sér að því að brúa þær ár, sem á honum eru. Ég verð að harma það, að vonir okkar um að fá fé úr brúasjóði hafa brugðizt. Ég vildi fá skýringu frá hv. n. á því, hvað þessu valdi. Ég hef haft samráð við vegamálastjóra um, að þessi háttur væri hafður á, að fá fé úr brúasjóði, en að öðru leyti fengin sérstök fjárveiting til að brúa ár á Ögurvegi. Ég skal ekki fjölyrða um þetta, en ég tel, að hér hafi verið gengið á gefin fyrirheit. Mér er ekki kunnugt um, að nokkur brú á Vestfjörðum sé byggð fyrir fé úr brúasjóði, og tel ég þetta því ómaklegra og líklegt til að tefja fyrir nauðsynlegum framkvæmdum í þessu héraði. Ég vil beina því til n., hvort ekki muni vera hægt að leiðrétta þetta fyrir 3. umr. Í trausti þess höfum við hv. 6. landsk. þm. ekki borið fram brtt. við þessa grein. Í sambandi við þjóðvegina vil ég minnast á það, að ég sé ekki, að neitt fé sé veitt til Vesturlandsvegar, sem er þjóðvegurinn til Vestfjarða. Hann er oft svo að segja ófær meðfram Gilsfirði, og réttilega ber að leggja áherzlu á að gera aðalakbrautina sem greiðfærasta. Hv. þm., einkum þeir, sem farið hafa þennan veg til Vestfjarða, vita, að hann liggur um Dali, og er langur kafli hans alveg vegleysur. Á honum er á, sem er óbrúuð og er hinn versti farartálmi fyrir jafnvel stórar bifreiðar, þó að hún sé ekki í vexti. Ég hef ekki beint sérstökum tilmælum til hv. fjvn. um að fá fé til að gera þennan veg sæmilegan og farartálmalausan. En þegar ég sé, að það er látið við svo búið standa hvað eftir annað, þá fæ ég ekki orða bundizt. Ég vil beina því til hv. n., þó að erfitt sé að breyta þessu og skortur sé á vegafé, að hún láti það ekki henda sig einu sinni enn, að hún vanræki þennan veg, sem er aðalakvegurinn til Vestfjarða. Þá kem ég að brtt., sem ég flyt ásamt hv. 6. landsk. þm. og varðar kjördæmi mitt. Við flytjum brtt. á þskj. 308 við 22. gr. frv. um, að við hana bætist nýr liður, sem heimili ríkisstj. að veita fé til viðgerðar á brimbrjótnum í Bolungavík. Um þessa brtt. skal ég ekki fjölyrða. Sú viðgerð, sem hafin var við brimbrjótinn, var ekki fullgerð, og til að fullbæta þær skemmdir, sem á honum urðu, þarf viðbótarfé. Ég gerði grein fyrir þessu máli í framsöguræðu fyrir sams konar brtt. í fyrra og þarf ekki í annað sinn að endurtaka þau rök. Það leiðir af sjálfu sér, að það verður að ljúka þessari viðgerð, til þess að hún komi athafnalífi staðarins að fullum notum, eins og nauðsyn ber til. Þá vildi ég leyfa mér að minnast á brtt., sem ég ber fram ásamt hv. 1. þm. Eyf. og er á þskj. 315. Hann hefur að vísu gert grein fyrir henni, en ég vil aðeins bæta við, að sú brtt. fjallar um eitt hið þýðingarmesta mál fyrir mörg byggðarlög landsins. Ég hef áður vakið athygli á því, að það er engin von til þess, að öll byggðarlög fyrir utan þau, sem fá raforku frá Sogi eða Laxá, bíði óendanlega eftir því, að einhver litur sé sýndur í því að fullnægja raforkuþörf þeirra. Ef þessari stefnu, sem nú ríkir, að ekki sé litið við kröfum heilla landshluta um lausn á raforkumálum þeirra, verður haldið áfram, hygg ég, að af henni hljótist stórkostlegt þjóðhagslegt tap og aukinn flótti fólksins frá framleiðslu í sveitum og sjávarþorpum til hinna stærri kaupstaða. Og veldur þetta fækkun á því fólki, sem vinnur að framleiðslunni. Ég og hv. l. þm. Eyf. viljum bæta um í þessum efnum með því að leggja til, að ríkisstj. sé heimilað að verja 10 millj. af tekjuafganginum 1951 til rafveitna ríkisins. Hæstv. samgmrh. upplýsti, að það væru engar líkur til, að hægt verði að hefja nýjar framkvæmdir í raforkumálum næstu tvö til þrjú árin, nema Alþ. veiti aukið fé til þeirra. Þessi brtt. er því bein afleiðing af þessari yfirlýsingu, og leggjum við áherzlu á, að einmitt nú á þessu þingi verði mörkuð önnur stefna í þessum málum en sú, sem ráðið hefur undanfarin ár, - sú stefna, að litið verði á þarfir fleiri en þeirra, sem í þéttbýlinu búa. Ég tel ekki þörf að fara fleiri orðum um þessa brtt., hún er almennt orðuð, og hygg ég, að allir þeir hv. þm., sem skilja þarfirnar í þessum efnum, ættu að geta sameinazt um að samþ. þessa heimild. Ég vil þá minnast á brtt., sem ég flyt á þskj. 308 ásamt þremur öðrum hv. þm. Þar leggjum við til, að Bandalagi íslenzkra leikfélaga sé veittur 20 þús. kr. styrkur, til vara 15 þús. Þessi styrkur hefur það markmið að stuðla að og glæða leiklist víðs vegar um landið. Það er öllum ljóst, að fólk leggur mikið á sig til að geta haldið uppi leikstarfsemi og stuðlað að því að gera skemmtanalífið fjölbreyttara í sínum byggðarlögum. En til þess að þetta verði unnt, þarf það að fá aðstoð utan að frá. Þessi litlu leikfélög í strjálbýlinu þurfa að fá aðstoð til þess að koma upp leiksviðum, fá leikstjóra og ýmsa aðra aðstoð, til þess að þetta menningarstarf berí árangur. Ég hygg, að það sé ekki mjög frekt farið í sakirnar, þó að lagt sé til, að þessi félög fái 20 þús. kr. styrk. Það gleðjast allir yfir því að eiga þjóðleikhúsið, sem þjóðin á, og einkum þeir, sem við veggi þess búa, og þá einkum íbúar höfuðstaðarins. Hversu fjölþætt starf sem þjóðleikhúsið rekur, getur það aldrei komið í staðinn fyrir það starf, sem þessi litlu leikfélög hafa með höndum úti um sveitir landsins, í sjávarþorpum og kaupstöðum. Ég hygg, að það eigi að hlúa að listastarfi sem þessu, sem er borið uppi af fjölda fólks í landinu, sem leggur mikið erfiði á sig til að gera félagslíf samborgaranna auðugra og fjölbreyttara. Hv. Alþ. hefur oft sýnt skilning á slíku starfi, og vænti ég, að eins verði gagnvart þessari litlu brtt. Þá flyt ég brtt. á þskj. 315 ásamt hv. 6. landsk. um að verja 30 þús. kr. til kennslu við 1. bekk menntaskóla við gagnfræðaskólann á Ísafirði. Hv. 6. landsk. þm. mun mæla fyrir þessari brtt., enda er hann kunnugri málunum en ég, þar sem hann er stjórnandi þess skóla, sem þessari kennslu er haldið uppi í. Ég vil aðeins segja, að enda þótt ég hafi ekki verið öflugur stuðningsmaður menntaskóla á Ísafirði, tel ég það vera sanngjarnt, að gagnfræðaskólinn þar fái að hafa á hendi kennslu í 1. bekk menntaskóla. Ég hygg, að það geti greitt götu margra að eiga þess kost að vera einum vetri lengur heima áður en lagt er út í heiminn. Ég vildi því mælast til, að þessi brtt. verði samþ. Að lokum flyt ég svo brtt. á þskj. 315, rómv. XV, ásamt nokkrum öðrum hv. þm. Brtt. þessi er um að heimila ríkisstj. að verja 180 þús. kr. til að bæta tjón vegna slysfara á Bolungavíkurvegi. Eins og flestum mun kunnugt, varð það hrapallega slys á þessum vegi síðastl. sumar, að tveir menn fórust og tveir særðust eða limlestust mjög hættulega. Bifreiðin gerónýttist, eða a.m.k. er kostnaðurinn gífurlegur, ef á að gera við hana. Það er tillaga okkar, sem flytjum þessa brtt., að 180 þús. kr. verði varið í senn í dánarog slysabætur og til að bæta eiganda bifreiðarinnar að nokkru leyti það tjón, sem hann varð fyrir. Þetta slys var svo sérstætt, að það fólk, sem slasaðist eða lét lífið, fær engar bætur. Aðstandendur þeirra, sem létu lífið, fá engar dánarbætur, og þeir, sem slösuðust, fá engar slysabætur. Enn fremur fær eigandi bifreiðarinnar ekki bætur fyrir það tjón, sem varð á bifreiðinni. Ég hygg, að þetta slys sé svo sérstætt, að það sé fyllilega réttlætanlegt, að fjárveitingavaldið hlaupi undir bagga. Mér er kunnugt um, að aðstandendur þeirra manna, sem þarna létu lífið, eru gamlir og fátækir, og er því mjög aðkallandi, að þeir fái einhverjar bætur. Annar þeirra, sem slösuðust, mun verða örkumla alla ævi, en hinn hefur ekki orðið eins illa úti. Þessum mönnum er því nauðsynlegt að fá bætur, þó að líftjónið fáist ekki bætt. Um bilstjórann, sem átti bílinn, er það að segja, að hann er mjög félítill maður. Hann hafði lagt mikið fé í að gera bifreið þessa vel úr garði, og verður það stór hnekkir fyrir hann, ef hann fær tjónið ekki bætt. Hv. fjvn. hefur fjallað um þetta mál, og mun hafa verið vilji í n. að koma að einhverju leyti til móts við óskir um bætur fyrir þetta hörmulega slys. Hins vegar mun nokkurs uggs hafa gætt um, að hér væri skapað fordæmi, sem kynni að opna leið til aukins ágangs. Ég geri mér þetta fyllilega ljóst, en hygg þó, að þetta sé svo sérstakt atvik, að hjá því verði ekki komizt að láta það ráðast að veita nokkurt fé vegna þessa slyss. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þær brtt., sem ég flyt. Ég er meðflm. að örfáum öðrum brtt., sem hv. 1. flm. munu mæla með. Í sambandi við vegamálin í minu kjördæmi vil ég segja, að þótt verulegt fé sé veitt til framkvæmda í N-Ísafjarðarsýslu, virðist mér ekki gæta samræmis í úthlutun fjár til þessara framkvæmda. Það vita allir, að N-Ísafjarðarsýsla er eitt veglausasta hérað landsins. Það hlýtur að verða að leggja áherzlu á að vinna að vegaframkvæmdum í þeim sýslum, þar sem ástandið er þannig. Ef sýnd væri fyllileg sanngirni, ættu slík héruð að ganga fyrir. Ég fæ ekki séð, að hv. n. hafi haft þetta sjónarmíð hér. Ég skal ekki gera eldhús að hv. n., en læt aðeins þann skilning minn koma fram, að ég tel, að mikið bresti á, að fjárveitingum til vegalagninga sé hagað í samræmi í þeim efnum. - Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en vænti þess, að þessum brtt. verði vel tekið.

Forseti (JPálm): Ég ætla að freista að leita afbrigða fyrir tveim brtt. Önnur er á þskj. 345, en hin er væntanleg innan skamms og er á þskj. 321. Ég vænti þess, að hv. þm. geti samþ. afbrigði um þessar brtt., þó að önnur sé enn ekki komin.

Frsm. 2. minni hl. (Hannibal Valdimarsson;: Herra forseti. Ég vil fyrst gera grein fyrir brtt., sem ég er meðflutningsmaður að. Er þá fyrst að nefna brtt. á þskj. 308 um að verja í samráði við vitamálastjórnina fé til að ljúka viðgerð á brimbrjótnum í Bolungavík vegna skemmda. Hv. þm. N-Ísf. gat þess áðan, að vitamálastjóri liti svo á, að heimild væri í fjárl. þessa árs til að greiða kostnað við að bæta þessar skemmdir, en framkvæmdavaldið leit öðruvísi á það. En hins vegar taldi ráðuneytið réttara að endurnýja þessa heimild á fjárl. næsta árs. Til að fullnægja þessu formsatriði flytjum við þessa brtt., því að það er sennilegt, að heimildin sé fyrir hendi til að bæta þetta tjón að fullu, því að svo skýrt stendur það í fjárl. Ég vona, að þetta sæti ekki fyrirstöðu og við fáum þessa heimild endurnýjaða og þessu formsatriði þar með fullnægt. Þá flyt ég brtt. á þskj. 315 ásamt hv. þm. N-Ísf. Það er tillaga um, að teknar verði upp á fjárl. 30 þús. kr. til þess að kosta kennslu í 1. bekk menntaskóla við gagnfræðaskólann á Ísafirði. Það er í þriðja sinn nú í ár, að slíkri kennslu er haldið uppi með fullri vitund og samþykki menntmrh. Nemendurnir hafa verið prófaðir í menntaskólanum í Reykjavík, og hafa allir nemendurnir staðizt próf upp í 2. bekk menntaskóla. Síðan hafa þeir haldið áfram námi, flestir á Akureyri, en nokkrir í Reykjavík, og getið sér góðan orðstír. Skólameistarinn á Akureyri hefur látið þau orð falla, að hann telji eðlilegt, að gagnfræðaskólinn á Ísafirði fái heimild til að prófa sjálfur þessa nemendur, sem hafa gefizt með ágætum vel í menntaskólanum á Akureyri. Ef þessi tilhliðrun að heimila gagnfræðaskólanum á Ísafirði að annast þessa kennslu verður samþ., getur það orðið til að stuðla að því, að álitlegur hópur efnilegra, en fátækra nemenda geti byrjað menntaskólanám heima hjá sér, og stuðlað að því, að þeir geti haldið áfram til stúdentsprófs. Meiri hl. fjvn. fellst á það, að ríkið kosti kennslu til menntaskólahalds að Laugarvatni. Þar eru þrír bekkir, en ekki einn. N. hefur tekið 100 þús. kr. á fjárl. til að standast kostnað af þessari kennslu. Ég hefði talið eðlilegt, að eitt gengi yfir þessa skóla á Ísafirði og Laugarvatni. Ég mundi því telja okkur Ísfirðinga nokkru misrétti beitta, ef sú menntaskólakennsla í einum bekk ætti að vera kostuð af bæjarfélaginu, en ekki ríkinu, eins og er á öllum öðrum stöðum á landinu, og ég teldi það aðeins til samræmingar að veita þessar 30 þús. kr. í þessu skyni. Þá er brtt. um, að varið verði allt að 180 þús. kr. til bóta vegna slysa, er urðu á Bolungavíkurvegi s.l. sumar. Þetta slys varð með þeim hætti, að tveir menn fórust og einn örkumlaðist, en aðrir limlestust meira og minna. Það lá fyrir fjvn. erindi frá hinum slösuðu um bætur. Af þessu fé er ætlazt til að 53 þús. fari til þess, sem lemstraðist mest, og 9 þús. til annars, er varð hart úti. Það voru ekki greidd atkv. um þetta í fjvn., en látin fara fram athugun á því, hvort ætti að fara inn á þessa leið yfirleitt. Var árangurinn af þeirri skoðanakönnun sá, að ekki væri fært að gefa slíkt fordæmi. Ég held, að það væri ekki farið inn á nýja leið með þessu. Það hefur verið þráfaldlega gert að bæta fólki skaða, sem það hefur orðið fyrir undir svipuðum kringumstæðum. Og þegar verið er að taka sárasta broddinn af með þessu, tel ég það sjálfsagt. Það lá einnig erindi frá bifreiðarstjóranum fyrir fjvn. með ósk um bætur vegna tjóns hans. En hann missti bifreið sína úr rekstri um langan tíma. Það greip einnig fólk ótti við að ferðast þessa leið, og hann var efnalítill fyrir. Er því tjón hans tilfinnanlegt. Það var því ætlun okkar, að af þessari 180 þús. kr. upphæð fengi bifreiðarstjórinn nokkurn hluta til að bæta honum rekstrartap sitt, en það drægi úr þeirri upphæð, sem aðrir aðilar fengju eftir till. okkar. Ég vildi mjög mælast til, að þm. sæju sér fært að verða við þessum óskum hins bágstadda fólks. Um aðrar till. mun ég ekki fjölyrða nú, en ætla að víkja að því að svara nokkuð ræðu hæstv. fjmrh. Ég bjóst við, að hann mundi rjúka upp af því, sem ég sagði, því að það voru viðbrögð hans í fyrra. Hann taldi þá, að till. mínar væru barnaskapur einn og allt ofmælt, sem ég sagði. En það voru einmitt þau atriði, sem ég sýndi fram á hér í dag með tilvitnunum í Alþt., og það sýndi sig, að ég hafði ekki oftalað mig þá. Tekjur ríkissjóðs, sem ég áætlaði 32 millj. hærri en hann, urðu allmiklu hærri en ég hafði áætlað. Hæstv. ráðh. spurði, hvort ég vildi ekki draga úr útgjöldum til heilbrigðismála, til lækna og til landhelgisgæzlu. Ég skal upplýsa hæstv. ráðh. um það, að ég hef ekki borið fram neinar till. til lækkunar á þessum liðum. Þó er ég alls ekki viss um, ef þetta væri rannsakað, nema spara mætti eitthvað á þessum liðum, t.d. varðandi forstjóra Skipaútgerðarinnar og ýmsa liði við nýja Þór. Ég held, að hæstv. ráðh. ætti, áður en hann lækkar kaup sjómanna, að athuga, hvort hann vildi ekki koma eitthvað til móts við formann fjvn., hvort ekki mætti athuga að lækka eitthvað laun sumra starfsmanna í ríkisstofnunum, sem hafa í árslaun 80–90 þús. kr., en ættu að hafa eftir launalögum 30–40 þús. Ef hæstv. ráðh. vill taka á móti einhverjum sparnaðartill., þá ætti hann að athuga þetta og kippa því í lag í samræmi við lög, áður en farið er að tala um að lækka laun sjómanna. Þá spurði hæstv. ráðh., hvort ég vildi ekki láta fækka sýslumönnum. Það kæmi mjög til álita að fækka þeim, ekki síður en prestum. En áður en til þess kæmi, væri rétt að byrja á því að taka fyrir þá fjölgun á starfsmönnum hjá sýslumönnum, sem hefur orðið á hverju einasta ári, og einnig að hætta við hálfu fulltrúana í ráðuneytunum og yfirleitt að fjölga ekki starfsmönnum í opinberum stofnunum. Ég held, að enginn bóndi, sem hefði 16–17 manns í heimili, mundi fara að bæta við sig hálfs dags manni. Hann mundi heldur endurskoða og bæta bústjórnina, ef hann væri í sparnaðarhugleiðingum. Þetta mun hæstv. ráðh. hafa sézt yfir. Og þessi hálfi fulltrúi verður orðinn heili áður en árið 1952 er liðið. Hæstv. ráðh. óskaði eftir till. Það eru ekki till., sem vantar. Það voru fjölmargar till. til sparnaðar í fjvn., en þær voru strádrepnar, eftir að meiri hl. hafði tekið sér umhugsunarfrest. Stjórnarflokkarnir höfðu tekið afstöðu á móti þeim, og þá er tilgangslaust að flytja þær till.

Sjálfsagt að flytja þær.

- Við 5. landsk. þm. bárum fram þá till., að unnið yrði að því nú, að ríkisstofnanir fengju ekki meira fé á þessu ári, 1952, en árið 1951. Þetta var fellt. Ég skal nefna dæmi um slíkar hækkanir. Dómsmrn. taldi sig þurfa í fyrra 426 þús., en nú 552 þús. Er þetta nauðsynlegt?

Hvað heldur hv. þm.?

Ég álit þetta ekki nauðsynlegt, af því að það er ekki starfsfólkið, sem á að segja ríkisstj. og Alþ. fyrir verkum. Þá er endurskoðunardeild fjmrn. Hún kostaði 550 þús. 1951, nú á hún að kosta á53 þús. Það er auk þess komið í ljós nú, að það er ekki einhlítt, að endurskoðunin kosti sem mest. Viðskmrn. fær árið 1951 137 þús., nú 226 þús. Í utanríkisþjónustunni er hvert einasta sendiráð með stórfellda hækkun. Og í stað þess að maður bjóst við, að utanríkisþjónustan mundi lækka vegna niðurlagningar sendiráðsins í Moskvu, sem lagt var niður, er hún nú hærri en nokkurn tíma áður. Ferðakostnaðarliðir til útlanda í sambandi við samninga og sendingu fulltrúa á alþjóðasamkomur hafa hækkað um hundruð þúsunda. Ég býst við, að það sé hægt að hafa þetta lægra með því að láta sendiráðin annast meira af þessum störfum. Lögreglukostnaður á að stóraukast á þessu ári, eða verða 3 millj. 513 þús. Er það m.a. til að koma til móts við óskir lögreglunnar í Reykjavík um fleiri bila. En bilar lögreglunnar skipta nú tugum. En það er sagt já við öllu, sem farið er fram á. Það er athugunarvert, að hæstv. ráðh. spurði mig, hvort ég vildi ekki láta lækka þá liði, sem sízt ætti að lækka. En hann lækkaði róminn, þegar kom að 10. og 11. gr. Hann spurði einnig, hvort ég vildi láta draga úr mæðiveikivörnunum. Ónei, ekki beinlínis, en mér blöskrar, að þetta skuli kosta á 16. millj. kr. Mér þykir það næsta ótrúlegt, að ekki skuli vera hægt að komast af með minna en 15-16 millj. kr. í þessar varnir, sem eru ekki öruggar.

Hvað er það, sem hv. þm. blöskrar í þessu máli?

Það er að vísu rétt, að það er sums staðar gætt sparnaðar. T.d. hafa verið veittar 10 þús. kr. til Alþýðusambands Íslands. Það var nú farið fram á 100 þús. Það var fellt. Þá 50 þús. Það var fellt líka. En það voru efni til þess að borga 30 þús. kr. vegna halla á útgáfu Freys, þrefalda þá upphæð sem A.S.Í. hefur fengið.

Þetta er hreinn misskilningur.

Auk þess er ritstjóri Freys talinn hænsnaræktarráðunautur og hefur 4 þús. kr. í ferðakostnað vegna þess starfs. Búnaðarfélag Íslands fær þar að auki 240 þús. sérstaklega til bókaútgáfu. Og þó að ég vilji, að landbúnaðurinn fáí sem mest fé til nauðsynlegrar starfsemi sinnar, vil ég, að það fé komi bændum að gagni. Ég held, að það þurfi t.d. ekki að verja fé til þess að rannsaka, hvort borgi sig að fita lömb í 1/2 mánuð fyrir slátrun, eða að veita fé til þess að rannsaka, hvort borgi sig betur að ala gemlingana vel og hafa þá með lömbum eða ala þá illa og hafa þá gelda, eða til að rannsaka rakastig í fjósum sunnanlands. Það er bara gert sunnanlands. Hvers vegna ekki eins á Vestur-, Norður- og Austurlandi? Ég held, að lítill skaði væri skeður, þótt ekki væru gerðar tilraunir með fóðrun eða ormahreinsun á útigangshrossum. Ég efast líka um, að það sé nokkur ástæða til að gera tilraunir með votheysverkun eða sláttartilraunir, hvenær borgi sig bezt að slá grasið. Ég veit, að bændur eru nokkurn veginn færir til þess sjálfir að segja sér þetta. Þeir hafa í því aldagamla reynslu. Ég er alveg viss um t.d., að landbúnaðurinn bíður ekki neitt áfall við það, þó að ekki sé verið að kosta til þess af opinberu fé að gera tilraunir um, hvort það borgi sig að beita kúm á ræktað land. Þetta veit ég að bændur eru líka búnir að fá staðfest af reynslu. - Hæstv. forsrh., fyrrv. búnaðarmálastjóri, vefengdi, að tímaritið Freyr fengi 30 þús. kr. upp í útgáfukostnað. Þetta er þó sannað, að svo er. - Það er mörg matarholan í fjárl., sumar smáar að vísu, en þær eru svo margar, að það mundi gefa von til þess, að hægt væri að draga úr kostnaði víða á fjárl., ef hv. þm. beittu sér fyrir sparnaði á þeim og ef hæstv. ráðherrar væru húsbændur, hver hjá sér, yfir þeim greinum, sem þar kæmu til greina. En það er vitanlega mjög svo hlálegt, þegar hæstv. fjmrh. segir: Stjórnarandstaðan á að koma með tillögur um að breyta öllum stjórnarháttunum á þá leið, sem hún vill vera láta, - því að það er hið sama og að segja við stjórnarandstöðuna: Stjórnið þið landinu. Og hæstv. ráðh. lét liggja orð að því, að hv. 5. landsk. þm., sem væri eljumaður, gæti samið skrá yfir allar launagreiðslur í landinu. Svona svör og þessum lík eru vitanlega alveg út í hött. Það er vitanlega réttur þingmanna, að samin sé skrá yfir þessar launagreiðslur, sem ríkið innir af hendi. Og þau svör, sem ég gat um, og þeim lík eru vitanlega algerlega ábyrgðarlaust tal, eftir að ríkisstj. hæstv. og hennar flokkar hafa drepið hverja einustu till., sem hefði getað orðið til sparnaðar og hefur komið frá stjórnarandstöðunni. Það er ekki furða, þó að þessir menn biðji um fleiri sparnaðartill. frá stjórnarandstöðunni, eftir að stjórnarflokkarnir eru búnir að ganga af öllum sparnaðartill. dauðum, sem fram hafa komið frá stjórnarandstöðunni. Við höfum borið fram till. um að áætla sömu fjárveitingu og í fyrra til dómgæzlu og lögreglustjórnar o.fl. þess háttar og marka þannig stefnuna um að stöðva útþensluna í ríkisútgjöldunum. En þær till. okkar í stjórnarandstöðunni hafa allar verið felldar. En það, sem mér þótti þó sérkennilegast við ræðu hæstv. fjmrh., var, að hann minntist ekki einu orði á ágreining okkar frá því í fyrra um það, hvernig háttað var áætlun fjárl. þá um tekjur ríkissjóðs. En það er höfuðmál, sem snertir afgreiðslu fjárlagafrv. nú, af því að hæstv. fjmrh. hefur hagað till. sínum nú nákvæmlega á sama hátt og í fyrra um alla tekjuhlið frv., þar sem tekjurnar á frv. eru of lágt áætlaðar, svo að nemur áreiðanlega mörgum milljónatugum. Alþfl. mun, eins og ég áðan sagði, bera fram till. um að áætla tekjuhlið fjárlagafrv. hærri, en þó þannig, að það sé alveg fullvíst, að sú tekjuáætlun verði ekki of há, eins og reynslan hefur nú sýnt, að tekjuáætlun Alþfl. í fyrra var of lág, en ekki of há. Jafnframt mun Alþfl. vera fús til að leggja fram till. fyrir 3. umr. um niðurfærslu á útgjöldunum, svo að jafnvægi fáist á fjárl. tekna- og gjaldamegin, þó að ríkisstj. og hennar stuðningsflokkar gangi inn á að fella niður söluskattinn. En verði söluskatturinn ekki felldur niður, mun Alþfl. bera fram till. um hækkanir á gjöldum, þ.e.a.s., að hækkaðar verði fjárveitingar til verklegra framkvæmda fyrir þann tekjuafgang, sem þá er fyrirsjáanlegur á árinu 1952 að söluskattinum óniðurfelldum. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða um þetta frekar að sinni. Ég tel, að það, sem hér stendur á, sé, að hæstv. ríkisstj. vilji ekki beita sér fyrir neinum sparnaði, þar sem drepnar hafa verið allar sparnaðartill. stjórnarandstöðunnar. Átti hún þó þess kost strax þegar fjvn. fór að starfa í haust, að gengið væri frá því þá þegar, hvort söluskattinum væri haldið áfram. Og ef hann ætti ekki að verða áfram, bauð stjórnarandstaðan þá ýtarlega samvinnu um sparnaðartill. á fjárl., svo að greiðslujöfnuður næðist þrátt fyrir það.



Það er nú hvort tveggja, að ég flyt ekki margar brtt. og svo sýnist mér ekki margir vera í salnum, svo að engin ástæða er að vera langorður. Ég á tvær brtt. á þskj. 308, í V. tölulið. Sú fyrri er við 14. gr. A. VII. um það, að veittar verði til kirkjubyggingar í Borgarnesi 50 þús. kr. - Það eru nú nokkuð mörg ár síðan töluverður áhugi vaknaði fyrir því í Borgarnesi að byggja kirkju í þorpinu, og má segja, að sá áhugi sé jafngamall því, og má til merkis um þennan áhuga geta þess, að einn af landnámsmönnunum þar, ef svo má að orði komast, gaf til þess aleigu sína, að kirkjan mætti komast upp. Hins vegar hefur þetta ekki enn komizt í framkvæmd og kirkjubyggingin orðið útundan. Árið 1944 voru veittar 15 þús. kr. til þessarar kirkjubyggingar á fjárlögum, en af byggingu gat ekki orðið í það skipti. Nú hafa Borgnesingar hins vegar sótt um fjárfestingarleyfi til kirkjubyggingar og hafa hugsað sér, að þar við gæti skapazt atvinna fyrir íbúa kauptúnsins. Þeir hafa mjög lengi aurað saman í sjóð til þessarar kirkjubyggingar, sem þeir stofnuðu fyrir 20 árum og hafa aukið síðan, en nú hafa gengisbreytingarlögin lækkað verðgildi hans, svo að hann nægir þar engan veginn til. Það væri því æskilegt og maklegt, að þeir fengju þennan styrk, sem þó mundi ekki gera meira en að vega upp á móti því, sem af þeim hefur verið tekið með gengisbreytingarlögunum. Ég vona því, að hv. alþm. sjái sér fært að fylgja þessari till. Hin till. er um það að veita til Egilsgarðs á Borg á Mýrum 10 þús. kr. - Eins og allir vita, er Borg á Mýrum merkur sögustaður, sem full ástæða er til að sýna sóma. Áðan var hv. 1. þm. Eyf. að mæla fyrir minningarlundum um Jónas Hallgrímsson og Jón Arason, en mér finnst ekki síður ástæða til að hlynna að þessum stað, þar sem bjó eitt af merkustu skáldum, sem við höfum átt. Presturinn á Borg, Leó Júlíusson, hefur haft undirbúning við að fegra þennan garð og hefur girt hann og borgað úr eigin vasa, en það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að svo geti lengi gengið, og er þessi till. borin fram til þess að styrkja hann í þessu starfl. Að Borg koma margir gestir, innlendir og erlendir, sem koma þangað til þess að skoða staðinn, og það er þess vegna skömm fyrir þjóðina, ef þar er allt í rúst. Það þarf að sýna staðnum sóma, svo að hann sé ekki til skammar fyrir þjóðina. Borgnesingar hafa stofnað Skallagrímsgarð og annazt hann af mikilli umhyggju, svo að þeim er stór sómi að. Eins vildi ég vona, að þessi fjárveiting gæti orðið til þess, að þessi staður, Borg á Mýrum, gæti í framtíðinni orðið til sóma fyrir landið og þjóðina í heild.



Þetta verða aðeins fáein orð út af því, sem hv. frsm. 2. minni hl. sagði hér fyrr í kvöld. Þessi hv. þm. var enn við sama heygarðshornið og hélt því fram, að tekjur þessa fjárlagafrv. væru rangt metnar og að óhætt væri að breyta því. Hann sagði, að ég hefði sneitt hjá því að ræða áætlunina 1951 og ætlaði að gera það sama nú. Hann sagði, að tekjurnar 1951 hefðu farið langt fram úr áætlun og að óhætt væri að treysta því, að þær mundu gera það aftur nú á næsta ári. Þegar tekjuáætlunin var gerð fyrir 1951, var hún gerð eftir beztu vitund og þá miðað við árið 1950. En sú tekjuaukning, sem orðið hefur, stafar af auknum innflutningi, og hann gat enginn maður séð fyrir; það var því allt í óvissu um þetta þá og áætlunin því á fullum rökum reist. Hitt er svo að athuga, að þessar auknu tekjur stafa af auknum innflutningi, sem kemur fram í auknum söluskatti. Í fyrra, þegar verzlunin var gefin frjáls, þurfti að kaupa inn í landið birgðir, en nú, þegar þær eru til staðar, verður ekki meira flutt inn en það, sem neytt verður. Þessar till. hv. þm. eru þess vegna ekki á rökum reistar. Þess er líka að geta, að útgjöldin hafa stórvaxið, og éta þau upp mest af þeim tekjuafgangi, sem annars hefði orðið, en það lætur hann sem vind um eyru þjóta. Þetta meðal annars sýnir, hvað það er ónákvæmt að miða við árið, sem er að líða. Árið 1950 reyndist vera lélegt tekjuár, og við það varð að miða, þegar fjárlögin fyrir árið 1951 voru samin, en hins vegar reyndist 1951 vera gott tekjuár, og við það er ekki hægt að miða tekjurnar fyrir árið 1952, vegna þess að það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að sami innflutningur haldist áfram. Inuflutningurinn í ár verður aðeins til neyzlu. Það geta því allir séð, hvað þessi hv. þm. er ólæknandi í sinni villu. Þá minntist þessi hv. þm. á sparnað og útþenslu ríkisbáknsins. Annað dæmið, sem hann tók, var það, að það hefði verið bætt við hálfum manni í þrjú ráðuneyti. Ég held, að ríkisstj. megi vel við una, ef þetta er það alvarlegasta, þessir þrír mannshelmingar, sem þeir eru alltaf að stagast á stjórnarandstæðingar. Ég held, að það sé gleggsti votturinn um það, að þeir hafa ekki mikið að að finna eða bera fyrir sig, þegar þeir eru alltaf með þessa þrjá mannshelminga milli tannanna. Ég hefði haldið, að það væri heldur ástæða til hróss, að stj. hefur verið svo vel á verði í þessum sökum, að hún hefur aðeins bætt þar við hálfum manni, sem reyndar væri full ástæða til að hafa heilan. Ég hélt satt að segja, að þetta væri ekki til ámælis. Ég hef ekki aðstöðu til að segja um það, hve margir menn eru í hinum ráðuneytunum, en það get ég sagt þessum hv. þm., að í fjmrn. eru ekki of margir. Þar eru svo fáir, að við höfum af þeirri ástæðu ekki getað fylgzt með og haft eftirlit með hinum ýmsu stofnunum eins og skyldi, og það er fyrir það, að ég hef persónulega verið of hörundssár fyrir ábyrgðarleysishjali manna, sem hafa hegðað sér svipað og þessi hv. þm. hefur gert í dag. Við höfðum t.d. ætlað okkur að innleiða þann sið að fá mánaðarlega skýrslur frá hinum ýmsu stofnunum til þess að geta fylgzt með rekstri þeirra. Þetta höfum við ekki getað gert, meðfram af því, að við höfum ekki haft menn til að vinna úr þeim skýrslum. Við urðum að vísu fyrir því óhappi, að einn af starfsmönnunum veiktist og lá veikur lengi, en við hefðum ekki heldur getað gert þetta. af því að við höfum ekki viljað leggja út í þann kostnað, sem því hefði verið samfara. Og það get ég sagt honum, að það hefði fremur þurft af bæta þar við heilum manni en hálfum, þó að það væri látið nægja. Þá segir hv. þm., að hann hafi ekki borið fram till. sínar til sparnaðar, af því að það hafi verið búið að fella þær í nefnd og hann hafi ekki kunnað við að láta fara að tvífella þær. Ég hélt nú, að áhugi hans fyrir svo góðu máli væri svo mikill, að hann vildi ræða þær hér frammi fyrir alþjóð og opinbera henni það, sem hann hefur fram að færa, heldur en að vera að pukrast með þær í lokuðu nefndarherbergi. Eða hvaða sönnun hefur hann fyrir því, að þær hefðu verið felldar á Alþingi, þó að búið væri að fella þær í nefnd? Og ef hann meinar eitthvað með þessu sparnaðarskrafi sínu, þá skora ég á hann að koma fram með þessar till. sínar og láta ræða þær hér á þingi.

Ætlar hæstv. ráðh. að mæla með þeim?

Það mætti vera, að menn opnuðu augun fyrir því, að þarna væri spámaður risinn upp í sparnaðarmálum þjóðarinnar. Þá segir hv. þm., að hann hafi borið fram till. um það, að menn skyldu komast af með sömu fjárhæðir og í fyrra. Það væri ekki ófróðlegt fyrir þennan hv. þm. að athuga það, að í fyrsta lagi hafa öll laun hækkað um 25%. Hvað átti þá þessi till. hans að þýða? Átti hún að þýða það, að ekki skyldi greiða þessa hækkun á laun manna? Eða hvernig átti að framkvæma þetta? Það virðist þó sem flokkur hv. þm. sé því fylgjandi, að uppbætur séu greiddar á laun, en samt átti að komast af með sömu upphæðir. Svona till. eru ekkert annað en markleysa. Eða hvað vill þessi hv. þm. láta gera? Þegar hann er spurður, þá vefst honum tunga um tönn. Hann var að minnast á mæðiveikivarnirnar, og þegar hann var svo spurður, hvernig hann vildi láta framkvæma þær, þá bara segir hann: „Ja, mér þykir þetta hátt.“ Hvaða rök eru annað eins og þetta? Hv. þm. sagði, að ég hefði spurt sig, hvað hefði átt að lækka. Átti að lækka framlög til sjúkrahúsa, átti að lækka framlög til fræðslumála, átti að fækka kennurum, átti að spara að kaupa lyf, átti að fækka læknunum eða hjúkrunarliðinu? Þeir liðir, sem ég spurði hann um, nema 330 millj. Það mátti ekkert lækka af því. Hvar á þá að taka alla þessa lækkun, sem hv. þm. er að tala um, þegar ekki má koma nálægt neinu? Enda kom það fram hjá hv. þm., að það mætti helzt ekki spara neitt nema þessa þrjá mannshelminga. Það nær nú skammt á móti öllum söluskattinum. Allur kostnaður á 10. gr. fjárl. mun ekki vera nema 1/9 af honum. Hvað er það þá, sem á að spara? Maður fer svona að skilja, hvers vegna hv. þm. telur það heppilegra að ræða sparnaðartill. sínar í lokuðu nefndarherbergi til þess að geta svo gasprað um þær hér á þingi. Þá er þægilegra fyrir hann að fjasa um þær, ef enginn fær að vita neitt um það, hvað þær fjalla um. Ég vil segja það við hv. þm., að ef hann vill sýna einhvern manndóm, þá er bezt fyrir hann að koma fram með þessar till. hér á Alþingi. Svo talaði hv. þm. um það, hvort ég væri svo ósvífinn að ætlast til þess, að stjórnarandstaðan færi að koma fram með leiðir til úrbóta. Já, það er það, sem ég krefst. Eigi að fara einhverjar aðrar leiðir, þá verður að benda á þær. Og það er ekki nóg að segja sem svo: Ja, þarna á að spara. - Það verður að segja, hvernig eigi að fara að því. Ef ekki á að fara þær leiðir, sem farnar eru, þá á að benda á aðrar, annars eru þessar till. ekki annað en eitthvert fálm út í loftið. Og það er hlutverk stjórnarandstöðunnar að halda uppi vakandi gagnrýni á gerðir stj. og sýna fram á það, að um aðra heppilegri leið sé að ræða. Þessari skyldu hefur þessi stjórnarandstaða, sem nú er, brugðizt. Það sést bezt á þeim málflutningi hv. þm., að hann þorir ekki einu sinni að láta ræða till. sínar á þingi.



Ég á hér tvær till. Aðra þeirra ber ég fram ásamt nokkrum öðrum þm. á þskj. 315, og er í henni lagt til, að Þorsteini Hannessyni söngvara verði greiddar 8 þús. kr. til söngnáms erlendis. - Þorsteinn Hannesson er með glæsilegustu söngvurum okkar og á að baki sér glæsilegan námsferíl. Það má segja, að hann sé búinn að ljúka reglulegu námi sínu. En hann er staðráðinn í að gera þetta að ævistarfi sínu og hefur nú þess vegna ráðizt í að ráða sig að óperu til þess að nema enn frekar. En svo er mál með vexti, að þetta starf hans er ekki betur launað en svo, að það rétt nægir til þess að draga fram lífið af þeim tekjum, sem það gefur honum í aðra hönd, en getur ekkert orðið til þess fyrir hann að grynnka á þeim skuldum, sem hann hefur orðið að safna í hinu fasta námi sínu. Þorsteinn Hannesson hefur með þessu námi valið sér erfiða braut, en með því hefur hann vafalaust litið svo á, að sér væri mögulegt að komast langt, en enn hefur þetta starf hans ekki skilað honum neinum tekjum né heldur að það hafi getað staðið straum af skuldum hans. Ég vænti þess, að þessi till. verði tekin til athugunar jafnframt till. um styrk til annarra listamanna, og vona, að þm. sjái sér fært að samþ. hana. Hin till., sem ég á, er einnig borin fram ásamt nokkrum öðrum þm., og er hún á þskj. 321. Hún er um það að veita Svavari Guðnasyni listmálara 30 þús. kr. byggingarstyrk. - Svavar Guðnason er þekktur listamaður innanlands sem utan. Hann hefur stundað listnám frá því að hann var ungur, en fór ekki að vinna að list sinni fyrr en hann var orðinn fullorðinn, þegar hann fór utan til listnáms, og hann hefur komið fram sem fulltrúi okkar Íslendinga á sviði listar sinnar erlendis. List hans hefur á síðari árum þróazt í þá átt, sem sumir kalla „abstrakt list“. En jafnvel þeir, sem ekki finna neina fegurð í slíkum málverkum, verða samt að viðurkenna, að verk Svavars feli í sér sérkennilega og mikla fegurð. Svavar Guðnason tók þátt í sýningu 1948 í Kaupmannahöfn. Og hvað sem annars má segja um okkar listamenn, má ráða það af blaðaummælum um Svavar, að hans frammistaða þar þótti vera með miklum glæsibrag. Það segir t.d. í blöðum Kaupmannahafnar frá þeim tíma, að í hinum svokallaða heiðurssal sé það hin kröftuga, en þó fagra list Íslendingsins Svavars Guðnasonar, sem ásamt listaverkum annars málara þeki með litskrúði veggina. Í þessum blaðaummælum er Svavar einnig borinn saman við einn af glæsilegustu listamönnum Dana og komizt að þeirri niðurstöðu, að eftir að hafa athugað málverk Svavars nákvæmlega, sé það sýnt, að hann hafi meiri tilfinningu fyrir litavali heldur en þessi glæsilegi málari þeirra. Aftenbladet segir, að hið glæsilega litaval og hinar miklu sveiflur í málverkum Svavars Guðnasonar hafi orkað miklu til að gera þessa sýningu svo glæsilega sem raun ber vitni um. Þessi ágæti listamaður hefur enga vinnustofu til þess að vinna í að listaverkum sínum. Hann hefur ekki ráð á því að stofna til slíkrar byggingar nema með því að fá einhvern ofur lítinn styrk til þess. Ég veit, að Svavar mun vera fús til að vinna að slíkri byggingu sjálfur og leggja í hana allt það, sem hann hefur. En það er ekki svo hrist úr erminni nú að byggja hús, að hann treysti sér til þess án þess að fá eitthvað, sem ofur lítið lyftir undir með honum. Hér er ekki gert ráð fyrir stórri upphæð, aðeins 30 þús. kr. En það mundi nægja til að koma slíkri byggingu af stað, og álítum við flm. þessarar till., að slíkt væri vel farið, og væntum þess, að till. verði tekið með velvild af hv. Alþ. og hún samþ.



Herra forseti. Ég á hér hlut að nokkrum brtt. á þskj. 308 og 315. Hv. 1. þm. Eyf. hefur gert grein fyrir nokkrum þessara brtt., sem snerta kjördæmi okkar, og aðrir munu gera grein fyrir öðrum þeim brtt., sem ég flyt. Ég vil aðeins víkja hér örfáum orðum að tveimur af þessum till. Till. nr. VIII á þskj. 308 ber ég fram með hv. 1. þm. Eyf., þess efnis, að veitt verði smávegis fjárhæð til tveggja bókasafna í Eyjafirði: Til bókasafnsins í Dalvík 1500 kr. og í Hrísey 1500 kr. Ég tel ekki þörf að eyða löngum tíma í að útskýra þessar till. Þær eru mjög einfaldar. Á 15. gr. eru lítils háttar fjárveitingar til mjög margra bókasafna, mismunandi háar að vísu. Fer það að nokkru eftir eðli bókasafnsins, hvort um amtsbókasafn er að ræða eða það er fyrir minni svæði. En þær upphæðir, sem við leggjum til að veita til þessara tveggja bókasafna, eru mjög sambærilegar við upphæðir á fjárl. til ýmissa safna, sem mjög er svipað ástatt um. Ég vil alveg sérstaklega geta þess, að menn urðu fyrir óhappi fyrir nokkru í Hrísey, þar sem eyðilagðist mikill hluti bókanna af sóttvarnarástæðum, Ég býst ekki við, að legið hafi formleg beiðni um þetta fyrir fjvn., en vænti þess, að hún fyrir sitt leyti verði þessu samþykk svo og aðrir hv. þm., enda er hér um mjög smávægilegar fjárhæðir að ræða. Áður en ég lýk máli mínu langar mig til að víkja örfáum orðum að fjárlfrv. að því er snertir mitt kjördæmi. Um vegamálin vil ég aðeins ítreka það, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði í sinni ræðu. Hann benti á, að ekki væri einhlítt að horfa á það eitt, að taldir væru sæmilegir vegir í þessu kjördæmi, heldur yrði að horfa á vegaþörfina á hverjum stað. Sérstaklega er eitt atriði í sambandi við vegamál Eyfirðinga, sem hv. fjvn. taldi ekki fært að taka upp, endurnýjun á Eyjafjarðarbraut. Það mun hafa verið viðhorf fjvn. að greiða þetta sem viðhald, en vegamálastjóri ekki verið þeirrar skoðunar, enda um að ræða algera nýsmiði á stórum pörtum. Þá hefur verið lögð á það áherzla af okkur, þm. þessa kjördæmis, að mjög miklu máli skipti að framkvæma viðgerð á hafnargarðinum á Dalvík, sem varð fyrir miklum skemmdum af ofviðri. Er talið fullvíst, að skemmdin hafi orsakazt af galla í smíði þessa mannvirkis. Það hefur verið lögð mikil áherzla á og við teljum rétt, að ríkið greiði þann kostnað að öllu leyti, sem af þessari viðgerð leiðir. Mér þætti gott, ef hv. formaður fjvn. vildi upplýsa hér síðar, hvert viðhorf n. hafi verið til þessa atriðis sérstaklega, vegna þess að það er ekki um annað að ræða en gera einhverjar ráðstafanir til þess að fá viðgerð til vegar komið. Ef það er skoðun fjvn., að ekki sé hægt að taka þetta upp, verður að fara einhverja aðra leið til að leysa þetta mikla vandamál. Þarna er stórt útgerðarpláss, sem hefur orðið fyrir miklu áfalli. Endurbót kostar mikið fé, og eru miklir erfiðleikar á að standa undir þeim kostnaði heima fyrir, enda lítil sanngirni, ef það sýnir sig, að umræddar skemmdir hafa orðið vegna þess, að ekki var frá garðinum gengið sem skyldi. Þó að ekki sé borin fram formleg brtt. frá okkur þm. Eyf. við fjárlfrv. varðandi Ólafsfjarðarhöfn, þá er það svo, að vitamálastjóri telur, að annaðhvort verði að ljúka henni á næsta ári eða ekkert er þar hægt að gera, því að þar er framkvæmdum þann veg háttað, að gert er ráð fyrir að setja niður ker, og þessar framkvæmdir eru komnar á það stig, að það verður annaðhvort að ljúka verkinu að öllu leyti eða það notast ekki. Það er mikil hætta á, að útgerð torveldist þar mjög og útgerðarmenn fari burt, ef ekki er hægt innan mjög skamms tíma að skapa skilyrði þar. Nú veit ég, að fjvn. hefur erfiða aðstöðu að ljá þessu máli þann stuðning, sem er nauðsynlegur, enda þótt fullur vilji sé, vegna þess að það er takmörkuð fjárveiting, sem hún hefur til ráðstöfunar í þessu skyni. En þetta er samt mál, sem er mjög aðkallandi að reynt verði að leysa í allra nánustu framtíð. Ég ætla ekki að eyða frekari orðum að þessu, en vænti þess, að hv. þm. taki vinsamlega till. þeim, sem ég hef hér skýrt frá.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér fyrst að þakka hv. fjvn. fyrir þá till., sem hún flytur og snertir Laugarvatnsskólann. Hv. samþm. minn og ég sendum n. erindi viðvíkjandi fjárhagslegum stuðningi til handa skólanum. Hann hefur um nokkur ár haldið uppi menntaskólakennslu. Er sú kennsla komin í fast horf, og hefur skólinn aflað sér kennslukrafta með það fyrir augum að halda því starfl áfram, og er það vel farið. Ég vil því tjá hv. n. bezta þakklæti fyrir hennar skilning á málinu. Þá hef ég leyft mér að flytja ásamt hv. samþm. mínum tvær till., sem snerta Þorlákshöfn. Vitamálastjóri mun hafa lagt til í till. sínum, að til hafnarinnar væri varið næsta ár 400 þús. kr. N. hefur ekki getað orðið við þessum tilmælum, og skil ég mætavel afstöðu hennar. Þörfin til þessa fjárhagslega stuðnings er mikil og í miklu stærri stíl en þeir fjármunir, sem ætlaðir eru í þessu skyni á fjárlfrv., svo að n. hefur haft þarna úr vöndu að ráða. Er vafalaust ekki auðvelt að skipta þessu fé svo, að einhverjum þyki ekki sinn hlutur fyrir borð borinn. Ég vil því á engan hátt finna að því við n., að hún tók ekki meira upp í till. sínar gagnvart byggingu þessarar hafnar, hvað sem ætla mætti um þessa skiptingu n. borið saman við nauðsyn hinna ýmsu hafnarstaða. Hins vegar er þörf á þessu mannvirki á þessum stað ákaflega brýn. Vil ég leyfa mér með örfáum orðum að minna á helztu atriðin. Mér er persónulega kunnugt, að bæði formaður n. og fleiri í n. og menn úr héruðum austanfjalls hafa sýnt fullan skilning á nauðsyn þessara hafnarbóta, svo að það er ekki skilningsskorti til að dreifa, heldur skortir fjárhagslega getu. En eins og ég sagði, er þörfin mjög brýn. Og ég vildi mega vænta þess, að einhverra úrræða væri hægt að leita, þannig að á næsta ári verði hægt að leysa það verkefni af hendi, sem hafnarnefnd telur óhjákvæmilegast, en það er að lengja bryggjuna um 60 meira, að sett verði niður 4 ker á næsta sumri, en tvö eru nú þegar steypt og tilbúin. Meining hafnarnefndar er að steypa tvö í viðbót og koma þeim fyrir á næsta sumri. En þessar framkvæmdir, að steypa tvö ker í viðbót og koma þeim fyrir, er áætlað hjá vitamálastjóra að kosti 21/2 millj. kr. Og það eru náttúrlega meiri fjármunir en sýslurnar, sem að hafnargerðinni standa, hafa ráð á. Samkv. till. n. eru þarna ætlaðar um 220 þús. kr. En þó að það væru 400 þús. kr., eins og vitamálastjóri lagði til, þá vantar samt mjög mikið á, að það nægi til að koma slíku verki fram. En það má segja, að hver viðbót við það, sem hér er lagt til af hálfu n., geri meiri líkur til þess, að hægt sé að koma verkinu áfram. Búið er að ver ja til þessa mannvirkis nær 4 millj. kr. Það stendur upp á ríkið að greiða nær 400 þús. kr., svo að ég nefni þetta í stærri tölum, án þess að fara nánar út í það. Hafnurgerðin hefur lagt til vegagerðarinnar liðugt hálft þriðja hundrað þús. kr. Hv. samþm. minn og ég höfum flutt till. um það, að sú vegagerð, sem framkvæmd hefur verið í þágu hafnarinnar, verði endurgreidd til hafnarinnar. Ef maður mætti vona, að slíkt yrði samþ. og það greitt, sem á skortir, að ríkið greiði sem því ber til hafnarinnar, kæmi þarna nokkurt fé, og eru þá meiri líkur til, ef nokkur viðbót fengist, að hægt væri að öngla saman til þessa mannvirkis, svo að fært yrði að framkvæma það, sem hafnarnefnd hefur hugsað sér á komandi sumri. Og það væri afskaplega mikils virði. Eins og kunnugt er, þurfa héruðin austanfjalls að flytja sínar þungavörur nær allar frá Reykjavík, með þeim mikla kostnaði, sem því nú fylgir. Veldur þetta mikilli dýrtíð og erfiðleikum. Ef hægt yrði að lengja bryggjuna eins og hér er gert ráð fyrir, mundu skip af þeirri stærð, sem við eigum yfir að ráða, geta athafnað sig við þessa bryggju fullgerða. En auk þess sem þetta er mikilvægt, er þó annað atriði, sem þarna er til að dreifa, og það er útgerðin. Núna er ekki rúm fyrir meira en eins og 4–5 báta. Eru þarna 4 bátar, stærð 20–30 tonn. Það hafa verið fleiri bátar þarna, en er talið of áhættusamt. Lengist nú bryggjan um 60 metra, er talið, að öruggt lægi verði fyrir 10 báta. Það er því mikilvægur áfangi á þessu mannvirki. Fiskimið á þessum stöðvum þessi árin hafa gefizt ágætlega, og eru vonir til þess, að framvegis verði eitthvað í átt við það, sem var. En eins og kunnugt er, voru þar þekktustu og beztu fiskimið við strendur þessa lands. Þegar nú búið er að koma áðurnefndum framkvæmdum í horf, mætti ætla, að þær yrðu þessu fyrirtæki stórkostlegur styrkur upp á framhaldandi framkvæmdir. Þá mundi hafnarsjóður fara að fá tekjur miklar af flutningum og afgreiðslu skipa. Og með aukinni útgerð mundu tekjur hafnarsjóðs stórkostlega aukast. Með þeim framkvæmdum, sem nú hafa verið nefndar, er náttúrlega hvergi nærri náð því marki, sem sett er með hafnargerðinni, því að þetta mannvirki er áætlað að kosti fullgert um 30–40 millj. kr., miðað við þær aðstæður, sem nú eru. En slík fyrirgreiðsla sem þessi mundi tryggja áframhaldandi byggingu mannvirkja og greiða stórkostlega fyrir því, að þau yrðu unnin á ekki mjög löngum tíma. Nokkuð langan tíma hlýtur þetta þó alltaf að taka. En ég hef áður víkið að því, hvert öryggi fullkomin höfn er á þessum stað fyrir verstöðvarnar þarna í grennd, en vitaskuld getur slíkt ekki orðið svo að viðhlítandi sé fyrir mikinn bátaflota fyrr en hafnargerðin er lengra á veg komin. Nú vil ég vona, að þessi staður njóti þess, að hvergi er höfn, þegar Reykjanesi sleppir, fyrr en austur á Hornafirði, með allri þessari strandlengju og ekkert afdrep, sem talizt geti örugg höfn, sem fiskiflotinn geti leitað til. Ég vil því mega vænta þess, að hv. fjvn. og aðrir þm. og þá hæstv. ríkisstj. verði okkur þm. héraðanna austur frá sú hjálp í þessu efni að greiða enn betur fyrir því, að hægt verði að ná því marki á næsta sumri, sem hafnarnefnd hefur ætlað sér. Fjölyrði ég svo ekki um þessi atriði frekar. Hv. samþm. minn gerði grein fyrir till., sem ég flutti ásamt honum og hv. 5. þm. Reykv. um byggingu Austurvegar. Ég tek undir þær röksemdir, sem hann lagði fram, og skal ekki fara fleiri orðum um það. Reynslan verður að skera hér úr sem annars staðar, hvort þessi vegur verður alltaf fær, en hitt er vist, að hann verður miklu lengur fær en vegurinn eftir Hellisheiði. Það er skemmra að fara austur Svínahraun og Þrengsli. Hvað er fullnægjandi lausn, er vitanlega ekki hægt að segja fyrir fram, jafnvel ekki um neina leið austur yfir fjallið. Ég vil svo vænta hins bezta um meðferð þessara mála. Þau eru borin fram af fullri nauðsyn, en ekki af neinni fordild.



Herra forseti. Á undanförnum tveimur þingum hef ég reynt að gera tilraun til þess að fá Alþ. til þess að auka rekstrarstyrk til amtsbókasafnsins í Stykkishólmi úr 4500 kr. í 13000 kr. Því miður hefur hvorki fjvn. né Alþ. viljað fallast á þessa till. mína. Á. 15. gr. fjárl., undir rómv. VIII, er talið upp fjárframlag til bókasafna og lesstofa. Eru þar nefnd þrjú amtsbókasöfn, eitt á Akureyri, annað á Seyðisfirði og hið þriðja í Stykkishólmi. Það einkennilega er, að þrátt fyrir það þó að þessi þrjú söfn séu mjög lík að vöxtum að því er snertir bókaforða, er ekki sama framlag til neinna tveggja. Til amtsbókasafnsins á Akureyri eru veittar 13000 kr., Seyðisfjarðar 6550 kr., Stykkishólms 4500 kr. Þetta eru ákaflega einkennileg vinnubrögð, því að í sjálfu sér hafa öll þessi þrjú söfn nokkuð líku hlutverki að gegna. Í Stykkishólmi á safnið að sjá um bókalán ekki einvörðungu til þess staðar og Snæfellsness, heldur til Mýrasýslu, Dalasýslu og Barðastrandarsýslu. Íbúar allra þessara fjögurra sýslna hafa rétt til að fá bækur að láni frá amtsbókasafninu, ef þeir borga hið lága árgjald sem meðlimir. Mér er kunnugt, að sérstaklega fyrir nokkrum árum var það notað allmikið úr Flatey og töluvert úr Dalasýslu. En þrátt fyrir það þótt amtsbókasafnið eigi að gegna þessu hlutverki, eru það einvörðungu Snæfellsnessýsla og Stykkishólmur, sem standa undir rekstri safnsins, að viðbættum þeim 4500 kr., sem ríkið hefur lagt til. Ég sé nú, að hv. þm. Seyðf. og hv. 10. landsk. bera fram brtt. um það, að rekstrarframlag til amtsbókasafnsins á Seyðisfirði verði hækkað í 10 þús. kr. Í sjálfu sér mun ég fylgja þessari brtt., því að ég tel hana sanngjarna, þar sem amtsbókasafnið á Akureyri fær 13 þús. kr. framlag á fjárl. Á þskj. 308, undir rómv. VII, hef ég enn á ný borið fram brtt. um, að framlag til safnsins í Stykkishólmi verði hækkað úr 4500 kr. upp í 13000 kr. Til vara hef ég lagt til, að ríkisstyrkurinn verði ákveðinn 8 þús. kr. Ég treysti því, að hv. alþm. geti fallizt á aðaltill. mína, enda sé ég ekki, að hægt sé að standa á móti því, að þessi þrjú söfn fái nokkuð líkt framlag úr ríkissjóði. Ég vil að öðru leyti þakka hv. fjvn. fyrir þau framlög, sem hún hefur ákveðið til Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, sérstaklega hvað snertir vegafé og fjárframlög til hafnarbóta. Ég verð þó líklega að koma með brtt. við 3. umr. í sambandi við framlag til brúar á Kársstaðaá, sökum þess að fjvn. hefur ekki séð sér fært að fylgja till. vegamálastjóra um 170 þús. kr. framlag. Hins vegar hefur hv. fjvn. ákveðið aðeins 130 þús. kr. fjárveitingu til þessarar brúar, og þykir mér leitt, ef á að tefja byggingu brúarinnar um eitt ár enn, vegna þess að það vantar aðeins 40 þús. kr. upp á fjárframlagið. Það er mjög aðkallandi að brúa þetta vatnsfall og tengja með því saman samgöngur á milli Helgafellssveitar og Skógarstrandar, en það er oft mjög erfitt að komast á millí þessara sveita vegna þessa farartálma. Ég held ég þurfi svo ekki að taka fleira fram viðvíkjandi brtt., sem ég hef flutt, en ég vænti þess, að hv. alþm. sjái sér fært að samþ. hækkun á framlagi til amtsbókasafnsins í Stykkishólmi úr 4500 krónum í 13 þús. kr.



Herra forseti. Ég flyt hér tvær till. ásamt tveim öðrum þm. sósíalista á þskj. 315, og vil ég leyfa mér að mæla með þeim nokkrum orðum. Það er 10. brtt. á þessu þingskjali, sem er um einnar millj. kr. framlag til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði samkv. III. kafla laga nr. 44 frá 7. maí 1946, og enn fremur á sama þskj. brtt. nr. 17, við 22. gr., sem er um það, að ríkisstj. sé heimilt að taka fé að láni til þess að lána bæjar- og sveitarfélögum til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði samkv. III. kafla laga nr. 44 frá 7. maí 1946, og sé lánsupphæðin í hlutfalli við framlög ríkissjóðs samkv. lögum. Eins og hv. þm. er kunnugt, var gerð sú breyting á l. frá 7. maí 1946, um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, þar sem ríkissjóður var skuldbundinn til að lána sveitarfélögum fé samkvæmt nánari fyrirmælum, að framvegis skyldi lánsupphæðin ákveðin í fjárl. hverju sinni. En upphaflega, með setningu laganna, var meiningin sú, að sveitarfélögin skyldu sjálf athuga þörfina fyrir nauðsynlegar byggingar til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði og síðan væri ríkinu skylt að lána til slíkra framkvæmda 75% af kostnaðinum og auk þess 10% framlag, sem gefa skyldi eftir, ef viðkomandi sveitarfélög ákvæðu að gefa sjálf eftir sitt framlag, sem átti að nema 15% af byggingarkostnaðinum. Lög þessi miðuðu að því að losa sveitarfélögin við húsnæði, sem heilsunnar vegna væri stórvarhugavert að búa i, svo sem hermannabraggana hér í Reykjavík, og var meiningin að útrýma slíku húsnæði á 4–5 árum. Því miður fór þó svo, að það leið ekki nema á annað ár þar til ný lög voru sett um þetta efni, þar sem framlagsskylda ríkissjóðs til sveitarfélaganna í þessu skyni var felld niður úr lögunum, og skyldi ákveða þetta framlag á fjárl. hverju sinni. Nú hef ég ásamt öðrum flutt í Nd. frv. um breyt. þessara mála, en ég sé nú, að það frv. mun að öllum líkindum ekki ná fram að ganga að þessu sinni. Ég hef því ásamt tveim öðrum þingmönnum flutt þessar till. til þess að freista þess að koma þessum málum í betra horf. Slíkar till. hafa einnig verið fluttar á tveim undanförnum þingum, en voru felldar í bæði skiptin á þeim forsendum, að fé væri ekki til í þessar fjárveitingar. Ég býst nú við, að fæstir hv. þm. treysti sér til að bera það fyrir núna, að ekki sé til neitt fé til að verja til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði. Ég held, að flestir verði að viðurkenna, að nú sé fé til, og því ekki lengur fyrir hendi þær forsendur, sem komu fram 1948. Hins vegar höfum við farið ákaflega gætilega í sakirnar í till. okkar. Ef ríkið legði fram þessa einu millj. kr. og það yrði látið samsvara þeim 10% af byggingarkostnaðinum, sem ríkið mátti samkvæmt lögunum frá 1946 gefa eftir, mundi ríkislánið til sveitarfélaganna nema 71/2 millj. kr., og fyrir þessar fjárupphæðir er varla hægt að byggja nema 60–70 íbúðir; og sjá allir, að það eru engin ósköp. Ég skal taka fram, að auðvitað yrði slíkt fé ekki nema lítill hluti þess fjár, sem þyrfti að verja til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum í bæjum og sveitum, og má minna á það, að fyrir Alþ. liggja nú lagafrv. frá tveimur þm. sósíalista, þar sem lagt er til, að varið verði fé úr mótvirðissjóði til þess að lána til íbúðabygginga, til að byggja smáíbúðarhús og önnur íbúðarhús, hvort sem það yrðu nú verkamannabústaðir, samvinnubyggingar eða með öðru fyrirkomulagi. Við flm. þessara till. vildum hins vegar prófa, hvort ekki yrði nokkur breyting á afstöðu hv. þm. frá fyrra ári, þegar þeir hafa séð, hve mikið fé á að taka af fólkinu með sköttum. Það verður ekki sagt, að þetta sé eyðslutill., því að fénu verður varið til uppbyggingar í landinu, og ekki vantar það, að þetta er eitt af því nauðsynlegasta, sem Alþ. getur varið fé til. Ég vil minna á, að nú eru liðin meira en 20 ár síðan samþ. voru lög, sem bönnuðu kjallaraíbúðir í Reykjavík, en aldrei hafa fleiri búið í kjallara en einmitt nú. Þá var ætlunin að ganga að því að þurrka burt úr okkar landi það, sem Enskurinn kallar „slum“, þ.e. fátækrahverfi, sem skæru sig úr öðrum hlutum bæjarins. Það var stefnt að því að þurrka út slík hverfi, þar sem búið væri aðeins í neyð, og fólk byggi þar ekki nema það væri hrakið þangað af skorti á viðunandi húsnæði. Ég held því, að nú, þegar tekjuafgangur ríkisins er fyrirhugaður svo mikill og ekki á að lina neitt á skattpíningunni og ríkisstj. ætlar að leggja söluskattinn á áfram, þá sé þetta það minnsta, sem hægt er að gera á þessu sviði, að samþ. þessar till. okkar. Og ég vona, að hv. þm. sjái sér fært að samþ. þessar till., bæði 10. brtt. á þskj. 315, um beint framlag til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði, og 17. brtt. á sama þskj., um helmild fyrir ríkisstj. til að lána bæjar- og sveitarfélögum fé í hlutfalli við þetta framlag samkv. l. um þetta efni frá 7. maí 1946. Ég hef ekki flutt aðrar brtt. við þessa umr., en mundi kannske við 3. umr., sem er sú umr., er mest reynir á hv. þm., flytja fleiri. Ég vildi leyfa mér að vona, að hv. þingmenn geti fallizt á þessar till. okkar, því að nú er ekki hægt að bera það fyrir, að fé vanti til þess, að hægt sé að bæta úr þessum málum, og því minni líkur eru til þess, að menn komi fram með slíkar mótbárur, sem kosningar eru óðum að nálgast, en þetta hið mesta hagsmunamál fyrir alla þjóðina.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja eina brtt. við þessa umr., og er hún prentuð á þskj. 321. Þessi till. fjallar um það að hækka styrkinn til sjúkrahúsbygginga um 500 þús. kr. og verði því fé varið til sjúkrahússins á Blönduósi. - Ég skil vel, að fjvn. hefur átt allerfitt með að taka ákvarðanir um sjúkrahúsmálin, eins og frá þeim var gengið á fjárlagafrv., er það barst henni í hendur. Ég hef tvisvar áður flutt slíka till. sem þessa hér á þinginu, en þær hafa ekki náð fram að ganga. Nú er búið að samþykkja teikningu fyrir sjúkrahúsbyggingu á Blönduósi, og áætlað er, að byggingin muni fara upp í 3 millj. kr., en af þeirri upphæð ber ríkinu að greiða 2/3 hluta, en sveitarfélagið á að greiða 1/3 hlutann, og ef þessi till. mín yrði samþ. og svipað yrði greitt til byggingarinnar næstu ár, mundi það taka ríkið fjögur ár að greiða sinn hluta, ef kostnaðurinn stenzt áætlun. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að mér virðist kenna nokkurs ósamræmis í því, að í fjárlagafrv. eru ætlaðar 2 millj. og 50 þús. kr. til byggingar allra sjúkrahúsa í landinu, þar af utan Reykjavíkur og Akureyrar 550 þús. kr., en hins vegar eru ætlaðar yfir 4 millj. kr. til skólabygginga. Mér virðist nokkurt ósamræmi í því, að það skuli vera svo mikill munur á þessum fjárveitingum; það er eins og allt eigi að lækna með því að byggja sem flesta skóla, en láta sjúkrahúsin sitja á hakanum. Ég tók eftir því í ræðu hv. form. fjvn., er hann flutti við þessa umr., að nefndin hyggst taka heilbrigðismálin til nánari athugunar fyrir 3. umr., og vænti ég þess, að hún taki þá til athugunar, hvort ekki sé unnt að hækka framlag til sjúkrahúsa úti um land, og vonast ég þá til, að mín till. geti komið til greina og henni verði veitt athygli. Ef n. tekur þessi mál til athugunar fyrir 3. umr. og ef ég fæ loforð um, að mín till. fái þá einhverja afgreiðslu hjá henni, gæti ég samþ., að atkvgr. um hana yrði frestað. Ég vona, að hv. þm. sjái, að þetta slæma ástand í sjúkrahúsmálunum getur ekki gengið öllu lengur, að það sé látið sitja á hakanum að byggja nauðsynlegustu sjúkrahús og sjúkraskýli úti um land. - Að öðru leyti skal ég ekki fara að ræða um fjárlagafrv. eða afgreiðslu þess, til þess er hvorki tími né ástæður eins og sakir standa.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 321 tvær brtt., nr. II og III. Sú fyrri er brtt. við brtt. meiri hl. fjvn., um framlag til hafnarinnar á Siglufirði, en ég legg til, að framlagið verði hækkað úr 100 þús. kr. upp í 220 þús. Það er verið að vinna að því að byggja höfn innan við Siglufjörð, við Siglufjarðareyri. Þetta verk er þegar hafið, og búið er að byggja þil úr stálskúffum, en þessu mannvirki er mjög hætt, ef ekki verður unnt að halda verkinu áfram, en það er nú þegar komið upp á nokkur hundruð þús. kr. Ég vænti þess, að þetta mál njóti skilnings hjá hv. þm. og þeir minnist þess, að þótt lítil síld hafi verið á miðunum og sérstaklega miðunum fyrir miðju Norðurlandi undanfarin sumur, þá er ástæða til að ætla, að hún komi á þau aftur, en höfnin á Siglufirði er mjög illa sett með síldarsöltun, ef síldin veiðist í nokkrum mæli. Þetta er því þýðingarmikið mál, ef síldin kemur aftur á miðsvæðið, en líkur eru til, að hún hafi verið töluvert mikið á því í sumar, þótt hún hafi ekki veiðzt vegna gæftaleysis nema lítið, og yrði þá illt, ef ekki yrði hægt að hagnýta þá síld, vegna þess að ekki hefði verið hlúð að þessum framkvæmdum, en söltunin hlyti að verða minni, ef þessi höfn inn af Siglufirði yrði ekki orðin nothæf. Höfnin á Siglufirði er ekki örugg, en hún stendur opin fyrir sunnanátt, og hefur ekkert mátt bregða út af með veður, svo að ekki væri hún mjög slæm, a.m.k. fyrir stór skip, en þetta mundi breytast mjög til batnaðar, ef þessi innri höfn kæmist upp. Ég vænti þess fastlega, að þessi till. mín njóti skilnings og Siglufirði verði gert jafnhátt undir höfði og flestum öðrum kaupstöðum landsins í þessu efni. Önnur breytingartillaga mín á þingskjall 321 er um það að veita til flóðvarnargarðs á Siglufjarðareyri 100 þúsund kr. gegn jafnháu framlagi annars staðar að. Það hefur verið þarna flóðgarður um fjölda ára og er alveg nauðsynlegur, til þess að hægt sé að verja eyrina fyrir sjógangi. Þessi garður brotnaði illa í desember í fyrra. Það brotnuðu í hann stór skörð og flæddi suður yfir eyrina, svo að allt miðstykkið lá undir vatni í nærri tvo daga, og hlutust af því stórkostlegar skemmdir á fasteignum. Komst flóðið m.a. í stóra geymslu, sem ríkisverksmiðjurnar áttu, og ef þar hefði verið geymt mjöl þá; hefði tjónið numið hundruðum þús. kr. Það þarf væntanlega ekki mikið fé til að fylla upp í skörðin, en sjálfsagt og rétt að fyrirbyggja, að þessi flóð geti skollið yfir. Framkvæmdum mundi þá sennilega verða hagað þannig, að þessi kafli, sem byggður yrði, yrði hafður sem undirstaða undir nýjan garð, sem yrði öflugri en sá gamli, enda var byrjað á slíkum garði á sínum tíma. Till. er nú uppi um það að setja stórgrýti, 1–2 tonna björg, framan við garðinn, og mundi það verka eins og öldubrjótur og hindra, að óbrotnar og þungar öldur féllu á garðinn. Það er mjög aðkallandi mál að fylla upp í þessi skörð, og er það ekki aðeins Siglufjarðarbær, sem þarna á hagsmuna að gæta, heldur og ríkið, þar sem flóð gætu valdið gífurlegu tjóni, ef þau kæmust inn í verksmiðjugeymslurnar. Ég vænti þess, að hv. þm. veiti þessu máli stuðning sinn, og vil ég benda á, að Siglufjarðarbær hefur á engan hátt viljað skorast undan því að leggja fram fé til þessara framkvæmda og ætlar sér að leggja fram til jafns við ríkið, svo að hægt verði að gera það nauðsynlegasta, sem þarf að gera í þessu máli, svo að ekki komi til stórtjóna af völdum sjávarflóða.



Herra forseti. Ég á hér eina litla till. á þskj. 315, undir VII. lið á því þskj., og er hún varðandi fjárveitingu til leiklistarstarfseminnar utan Reykjavíkur. Við afgreiðslu fjárl. á síðasta þingi flutti ég svipaða till., sem var þeim annmarka háð, eftir því sem mér skildist á hv. þm., að styrkurinn var bundinn við nokkra kaupstaði. Það var sagt, að þetta hefði orðið henni til tjóns og að henni hefði verið sigur vís, ef aukastyrkurinn hefði átt að ganga til allra sveitarfélaga, hvar sem væri á landinu, utan Reykjavíkur. Man ég, að hæstv. fjmrh. hafði svipuð orð við mig um þetta mál. Nú hef ég fitjað upp á þessu máli að nýju, og geri ég það vegna þess, að leiklistarstarfsemin utan Reykjavíkur er meiri annmörkum bundin en í höfuðstaðnum, en á hinn bóginn er hún skemmtun, sem bæði ungir og gamlir njóta vel, og á því erindi til allrar alþýðu, og er það meira en hægt er að segja um allar skemmtanir, sem haldnar eru. Styrkur, sem ætlaður er í þessu skyni utan Reykjavíkur, er á fjárl. þeim, sem nú liggja fyrir, broslega lítill, miðað við þessa tíma. Þar eru leikfélögunum á Ísafirði, Sauðárkróki, Vestmannaeyjum og Siglufirði ætlaðar 2250 krónur hverju. Þetta er lítil fjárhæð, miðað við þann tilkostnað, sem menn verða að hafa, jafnvel þótt útbúnaður allur sé ekki fullkominn, en kröfur fólksins til leiklistarinnar fara nú vaxandi og ekki sízt fyrir það, að ríkið kostar dýrt nýtízku leikhús í höfuðstaðnum, sem margir hafa að minnsta kosti frétt af og koma í og skoða, sem eiga heima úti á landi. Með tilliti til þessa hef ég leyft mér að leggja til, að tekinn verði inn á fjárl. þessa árs aukastyrkur til þess að örva leiklistarstarfsemi utan Reykjavíkur, að upphæð 100 þús. kr., að hæstv. menntmrh. úthluti styrknum og að hann miðist við tölu leiksýninga á árinu 1952 á hverjum stað. Ég hef ekki getað fengið annan betri mælíkvarða en þetta og ætlast til, eins og ræður af líkum af orðalaginu, að þetta gildi leiksýningar, sem haldið er uppi, hvort heldur það er í smáum kauptúnum, sveitum eða stærri kaupstöðum. Þetta gæti orðið dálítil uppbót á þann mjög svo litla styrk, sem þessum félögum er ætlaður í fjárl. En ég vildi aðeins mæla þessi orð til skýringar þessari brtt. og minna á, að ég hóf máls á þessu á síðasta þingi á dálítið þrengra sviði og þá að vísu með lægri upphæð. En eftir undirtektunum þá, þá virðist mér, að þessi till. ætti að geta fengið samþykki hér á Alþingi í þetta sinn, eins og hún kemur mönnum fyrir sjónir.



Herra forseti. Ég vildi, að hæstv. fjmrh. heyrði mál mitt. Ég vildi víkja nokkrum orðum að því, sem hann sagði nm framsöguræðu mína. Hæstv. fjmrh. hefur reynt að gera mikið úr þeirri hugmynd sinni, að það væri óforsvaranlegt, að stjórnarandstæðingar flytji ekki í þinginu sömu brtt. og í fjvn. Yfir þetta hefur hann breitt sig, og var þetta mikið aðalatriði í hans ræðu. Ég hef dálitla reynslu í þessu efni, og fjvn. hefur það öll, eins og ég tók fram í framsöguræðu minni. Fyrir þrem árum stóð þannig á, að ég gerði að vísu ekki eins harða gagnrýni á fjárl, við 2. umr., en bendi á, að lækkunartill., sem ég flutti þá og fleiri fluttu einnig, voru allar felldar. Hæstv. fjmrh. kom með nákvæmlega sömu rök þá og nú. Og ég sagði honum, að hægt væri að flytja brtt. fyrir 3. umr., og ég gerði það líka. Þær voru allar felldar. En ég vil benda hæstv. fjmrh. á, að á þskj. 306 hef ég flutt nokkrar brtt. til lækkunar, sem nema nokkrum hundruðum þús. kr. nú, og ef þær verða samþ. við 2. umr., þá skal ég flytja fleiri fyrir 3. umr., og ég vil biðja einhvern af flokksbræðrum hæstv. fjmrh., ef hann heyrir ekki mál mitt hér, að flytja honum þetta. En verði þessar brtt. felldar við 2. umr., þá sé ég ekki betur en þessi röksemdafærsla hæstv. ráðh. sé meira gerð til þess að koma sér úr klípu heldur en að hann geti sjálfur talið, að hans röksemdafærsla verði tekin gild. En það, sem hæstv. fjmrh. hefur sagt í sambandi við þetta, var, að stjórnarandstaðan hefði skyldur til að koma með gagnrýni á stjórnina og hennar gerðir og minna á hennar skyldur og þessi gagnrýni yrði gerð þannig, að hún kæmi að notum. En ég vil benda hæstv. fjmrh. og öðrum ráðh. á, - það er nú víst enginn viðstaddur eins og er, - hvað farið er nú að gera af ríkisstj. sjálfri til þess að hindra stjórnarandstöðuna í því að geta rækt þessar skyldur. Það er æðimikið farið á því að bera, að hæstv. ríkisstj. er farin að ráðstafa þýðingarmestu og örlagaríkustu málum þjóðarinnar utan við þingið, til þess að stjórnarandstæðingar fái ekki aðstöðu til að gagnrýna gerðir stj. Skarpasta dæmið í þessu efni var á síðasta sumri, þegar 43 þm. var hóað saman til að taka ákvörðun um hersetu á Íslandi á friðartímum. Því var komið svo fyrir, að stjórnarandstæðingar hefðu ekki aðstöðu til að koma sinni gagnrýni að þar. Líklega hefur stj. búizt við, að hægara mundi vera þannig að fá þá þm. á sitt mál, ef sá hluti stjórnarandstæðinga, sem gert var ráð fyrir að væru á móti málinu, fengi ekki aðstöðu til að koma með sína túlkun á þessu máli, sem þar var um að ræða. Þetta gerði ríkisstj. til að hindra stjórnarandstöðuna í að geta rækt sínar skyldur og losna við andstöðu í þessu máli. Mér þykir því undarlegt, að hæstv. fjmrh. breiðir sig svo mjög út yfir það, að stjórnarandstaðan hafi skyldur gagnvart þjóðinni, sem hún eigi að rækja í þessu efni. Ég vil segja, að það er ein af skyldum ríkisstj. að þora að minnsta kosti að hlusta á gagnrýni stjórnarandstæðinga. Þá hefur hæstv. ráðh. viljað gera mikið úr því, að aðalatriðið í ræðum okkar, sem hófum gagnrýni á afgreiðslu fjárlagafrv., væri það, að við værum að minnast á þessa hálfu menn í ráðuneytunum. Ég skal taka fram, að það er ekki stórt atriði, þessir hálfu embættismenn rn. Það er kannske eðlilegt, að það þurfi menn í þessi rn., og fjvn. hefur fengíð áþreifanlega sönnun þess, hvernig vinnubrögðin hafa verið í fjmrn. T.d. þegar kemur þaðan prentað skjal til fjvn., sem á að vera upplýsingar um hag ríkissjóðs um síðustu mánaðamót og skýrsla, sem fjvn. á að byggja sínar till. á, þá kemur fram nokkrum dögum seinna og upplýsist hér í þinginu, að prentvilla sé hér í þessari skýrslu, sem nemur 36 millj. kr. Þetta eru vinnubrögð rn. Svona má hv. fjvn. treysta skýrslum frá því rn. Það er vorkunn, þó að hæstv. fjmrh. þurfi að setja hálfan fulltrúa í rn., til þess að svona komi ekki fyrir aftur. Þá hefur hæstv. fjmrh. einnig viljað tala um það og talaði langt mál hér áðan um greinar nokkrar á fjárl., sem hann nefndi, og spurði annan þm. en mig um, hvað ætti að lækka á nefndum greinum, sem voru upp á 330 millj. kr. alls, og hann spurði, hvernig ætti að lækka hvern einstakan lið þar. Og svo kemur hann með þá röksemd, að það, sem stjórnarráðið og utanríkismálin kosta, væri ekki nema sem næmi 1/9 hluta af söluskattinum. Og þessar 330 millj. kr., sem liðirnir nema, sem hæstv. ráðh. talaði um, allir þessir liðir eru háðir verðlaginu í landinu. Og þá liggur það þannig fyrir, að ef hægt væri að lækka verðlagið í landinu um 10%, þá ættu þessar greinar að lækka að sama skapi. Ef dýrtíðin lækkar um 10%, ættu þessar greinar að lækka alls í 300 millj., eða um 30 millj. kr. Dæmin, sem ég nefndi við síðustu umr., voru glögg, þar sem ég sýndi, að Skipaútgerðin og landhelgisgæzlan þyrftu að greiða 900 þús. kr. fyrir hver 6 vísitölustig. Það sýnir, hvert stefnir í þessu efni. Þá vildi hæstv. ráðh. halda því fram, að það væri nauðsynlegt að taka verulegan hluta af tekjum þjóðarinnar aftur með sköttum og tol1um. Ég vil benda á, að meðal annars hafa allar launagreiðslur hækkað frá árinu 1950, og ég tel enga fjarstæðu, að hægt sé að lækka þessar greiðslur, svo að nokkru nemi, ef hið almenna verðlag í landinu lækkar. En nú sést á þessu, að það er ekki hægt að reka starfsemi ríkisins nema með verulegri hækkun. Hvað ætlar ríkisstj. að gera viðkomandi atvinnulífinu? Hefur það ekki verið yfirlýst stefna ríkisstj. á undanförnum árum, að það þyrfti að draga fé úr atvinnulífinu og í ríkisreksturinn? Þar þarf meira fé, enda þótt atvinnulífið fái minna fé en áður að sama skapi. Hve lengi getur ríkisbáknið gengið með síaukinni fjárþörf? Ef atvinnulífið hefur sífellt minna og minna fé til umráða, hvað verðum við þá lengi að komast á hreppinn hjá öðrum þjóðum með því móti? Hvað lengi getum við haldið áfram, þannig að við verðum algerlega orðnir ómagar annarra þjóða með þessu móti? Ég sé ekki, að það verði mörg ár. Þetta er atriði, sem hæstv. fjmrh. hefur ekki vogað að svara enn þá. Ég benti á þetta í minni framsöguræðu við þessa umr. En hæstv. ráðh. vogaði sér ekki að minnast á þetta. Þá er eitt atriði, sem ég þarf að minnast á í sambandi við ræðu hæstv. ráðh. Það er starfsmannaskrá, sem fjvn. fékk með fjárlagafrv. Hún var ekki sú skrá, sem átt hefði að vera og óskað var að fá. Þá spurði hæstv. ráðh.: Hvers vegna semur þessi þm. ekki þessa skrá sjálfur, og hvers vegna gefur hv. þm. ekki út þessa skrá? - Þá vorum við að ræða skýrslu eins og þá. sem ríkisskattan. gaf út á sínum tíma. Ég benti á, að það er réttur þingmanna og réttur allra nm. í fjvn. að fá þessi gögn vel undirbúin í sínar hendur, svo að hún geti farið eftir þeim. En það er ekki skylda fjvn. að vinna slíka skrá út úr skýrslukerfi ríkisins. Og það er þar af leiðandi ekki ástæða til að ætla, að einn þm. geri þetta og að einstakur þm. geti gefið út slíka skrá. Það minnsta, sem hæstv. ráðh. hefði átt að segja, var, að hann vildi gefa út skrá, ef ég hefði búið hana undir prentun. Nei, þetta eru allt undanbrögð hæstv. ráðh. Þegar hann kemst í vandræði með að svara gagnrýni, sem kemur fram á ríkisstj., þá nálgast það, að hann segi: Hvers vegna tekur stjórnarandstaðan sig ekki til og fer að stjórna landinu? Þetta held ég að nægi sem svar við því, sem hæstv. ráðh. vék að í síðustu ræðu. Og ég verð að láta þetta nægja. Eins og ég sagði áðan, þá vonast ég til þess, að flokksmenn hæstv. fjmrh. beri honum þessi orð mín og ekki sízt þá yfirlýsingu, að ef samþ. verða þær lækkunartill., sem ég hef flutt hér, t.d. að komast af með ½ millj. í utanfararflakk í staðinn fyrir 800 þús., sem hæstv. ríkisstj. þykist þurfa nú, þá skal ég koma með fleiri tillögur til lækkunar fyrir 3. umræðu.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er víki n af fundi og sennilega farinn að sofa, og það er e.t.v. ekki rétt að ónáða hann í svefnrofunum, og skal ég þess vegna gera lítið að því. - Hann fullyrti það í ræðu sinni hér áðan, að þ gar gengið hafi verið frá fjárlagafrv. fyrir ári 1951 fyrir tæpu ári, þá hefði ekki verið á vitorði neins manns, hvaða ráðstafanir yrðu gerðar til að tryggja það, að tekjuöflun ríkisins reyndist betri en vífað var, þegar fjárl. voru til 2. umr. Ég fullyrði, að það sé alrangt. Það var löngu vitað af ríkisstj., þegar við vorum með fjárl. til 2. umr., að það yrði gefin frjáls verzlun með margar vörur, sem hlaut að leiða til þess, að söluskatturinn hækkaði um tugi millj. kr., og vitað var þá, að berast mundi gjafafé til Íslands á þessu ári, til þess að hægt yrði að veita hundruðum millj. kr. til Sogsvirkjunarinnar, Laxárvirkjunarinnar og áburðarverksmiðju. Og innkaup á vörum, sem til þessara stórvirkjana þarf, hlutu að hækka tolltekjur ríkisins. Það lítur út fyrir, að hæstv. ráðh. hafi ekki gert sér grein fyrir þessu. Þar af leiðandi var öll tekjuáætlun fjárl. í fyrra ein hringavitleysa. Annars var hæstv. fjmrh. fáorður um þá fullyrðingu mína, að ég taldi, að hann hefði farið sömu leið við tekjuáætlunina nú, þannig að hún sé nú of lág eins og í fyrra, og það mun reynslan sanna að ári um þetta leyti. Hins vegar var hæstv. ráðh. að auglýsa eftir nýjum till. til sparnaðar. Ég skýrði honum frá því, að við hefðum komið með till. í fjvn. og þar hefðu verið felldar milli 20 og 30 till., sem við bárum fram. Ég hafði boðið upp á það, að verði till. um niðurfellingu söluskattsins samþ., þá skuli Alþfl. bera fram till. um hækkun á tekjuliðum frv. og niðurfellingu á gjöldum, svo að fjárl. gætu samt sem áður orðið afgreidd tekjuhallalaust. Þá fór hæstv. ráðh. nokkrum orðum um það, að mér hefðu fallið fyrir brjóst þessi aukaútgjöld vegna þessara hálfu manna í rn. Það er rétt, að sízt hefði átt að vænta till. og krafna um að auka starfslið ríkisins í rn. sjálfum, ef ríkisstj. væri eins umhugað um sparnað og hún vill vera láta í öðru orðinu. Þá sagði hæstv. ráðh., að þó að felld væru niður öll útgjöld í utanríkisþjónustunni og rekstri stjórnarráðsins, þá mundi það ekki nema meira en 1/9 hluta söluskattsins í ár. Útgjöld ríkisins eru áætluð í ár um 360 millj. kr. Kannske það sé nú þannig, að það sé ekki tilhneiging til að reyna að fást við að spara á nokkurn hátt, af því að hvar sem gripið væri niður, þá yrði það svo hlægilega smátt, að það tæki því kannske ekki? Það tæki kannske ekki að spara neitt í utanríkisþjónustunni, af því að það sparast ekki allt, sem gert er ráð fyrir þar? Ef við ætlum að spara nokkuð, þá verðum við að lúta að smáum upphæðum hér og þar í frv. og þó að það yrði miklu minna en 1/9 hluti af söluskattinum. Mér féll mjög fyrir brjóst í fyrra kostnaður við utanríkisþjónustuna, og þegar ég athuga það mál nú aftur, þá er síður en svo, að það hafi komið fram sparnaður frá því í fyrra. Ég skal rifja upp, hvernig launagreiðslurnar þar eru nú áætlaðar: Aðalræðismannsskrifstofan í Hamborg: Laun aðalræðismanns eru 124 þús. kr., auk þess hefur hann staðaruppbót, sem nemur 93 þús. og 400 kr. Laun þessa manns samtals eru 217 þús. og 400 kr. - Þá er sendiráðið í Osló: Þar eru laun sendiherra 128 þús. og 500 kr. og staðaruppbót 92 þús. og 500 kr., eða samtals 221 þús. kr. Næsti maður hans í þessu sama sendiráði, sem er sendiráðsritari, hefur 85 þús. og 700 kr. í laun og 56 þús. og 900 kr. í staðaruppbót, samtals 142 þús. og 000 kr. - Þá er sendiráðið í Kaupmannahöfn: Þar eru laun sendiherra 131 þús. og 300 kr., og í staðaruppbót hefur hann 126 þús. kr., eða samtals eru laun til sendiherrans í Kaupmannahöfn 257 þús. og 300 kr. Þar er sendiráðsritari, sem hefur 46 þús. og 800 kr. í laun og 18 þús. kr. í staðaruppbót, eða samtals 64 þús. og 800 kr. - Í sendiráðinu í Stokkhólmi eru launin þessi: Sendiherra, 173 þús. og 400 kr. og í staðaruppbót 137 þús. og 400 kr., sem er þá samtals 310 þús. og 800 kr. - Þá kemur sendiráðið í London: Laun sendiherra eru 147 þús. og 700 kr., og í staðaruppbót hefur hann 111 þús. og 700 kr., eða samtals 259 þús. og 400 kr. Nú sé ég, að í nokkrum stærstu sendiráðunum er komið nýtt embætti milli sendiherra og sendiráðsritara, sem er hvergi á plöggum síðan í fyrra og heitir sendiráðunautur. Sendiráðunautur sendiráðsins í London hefur 12b þús. og 500 kr. í laun og 106 þús. og 500 kr. í staðaruppbót, sem er samtals 233 þús. kr. Þá kemur þriðji embættismaðurinn, sem er sendiráðsritari. Laun hans eru 185 þús. og 500 kr., og í staðaruppbót hefur hann 63 þús. og 400 kr., eða samtals 148 þús. og 900 kr. - Þá kem ég að næstsíðasta sendiráðinu, sem er sendiráðið í París. Og alltaf eru bitarnir að stækka. Laun sendiherra eru þar 254 þús. og 600 kr. og staðaruppbót 218 þús. og 600 kr., samtals 473 þús. og 200 kr. Þar er sendiráðunautur með 169 þús. og 800 kr. í laun, og í staðaruppbót hefur hann 116 þús. og 300 kr., eða samtals 285 þús. og 900 kr. Og svo þriðji maðurinn, sendiráðsritarinn, með 112 þús. og 600 kr. í laun, en í staðaruppbót 95 þús. og 400 kr., sem er samtals 208 þús. kr. - Svo kemur nú síðasta en ekki minnsta sendiráðið, sem er sendiráðið í Washington. Það er stærst allra sendiráða, fínast allra og dýrast allra, og þar verða laun sendiherra 293 þús. og 800 kr. og staðaruppbót 257 þús. og 800 kr., eða samtals 551 þús. og 600 kr. Þar er sendiráðunautur, sem hefur 135 þús. og 100 kr. í laun og 86 þús. og 900 kr. í staðaruppbót, eða samtals 222 þús. kr. - Þetta eru á almennan mælikvarða svona allálitlegar tölur viðkomandi launagreiðslunum. En það er ekkert hægt að spara á því að áliti okkar hæstv. sparnaðarfjármálaráðh. Þetta eru allt svo smáir liðir, að það þykir ekki takandi að hrófla við þeim eða spara nokkuð, af því að þetta nemur svo fáum hundraðshlutum af söluskattinum, og þar við situr.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfáar setningar út af því, sem hv. frsm. meiri hl. n. minntist á. Hann ræddi um, að ungur embættismaður, sem hefði nýlega verið ráðinn til ríkisstofnunar, hafi þar gert ráðstafanir til þess að hækka kostnaðinn við stofnunina, sem hann veitir forstöðu, það hafi verið gert að ófyrirsynju og hinn nýi embættismaður hafi gengið út af götu dyggðarinnar með því að beita sér fyrir þessu. Ég tel mér skylt að láta í ljós skoðun mína á þessu, því að ég skipaði þennan starfsmann og samþ. till. hans. Það er upphaf þessa máls, að þessi embættismaður, sem er einstakur fyrirmyndarmaður og sérstakt happ er fyrir ríkið að hafa í þjónustu sinni, gerði till. um að hækka laun nokkurra starfsmanna, sem vinna hjá stofnuninni á óbreyttum launum frá því, sem verið hefur. Vildi hann færa þá í aðra launaflokka. Hann gerði till. til fjmrn., og voru þær gaumgæfilega athugaðar. Okkur fannst till. hans fullkomlega sanngjarnar samanborið við launagreiðslur annars staðar og launagreiðslur í þessari stofnun hafi verið í ósamræmi við launagreiðslur í sambærilegum stofnunum. Hér er ekki um frávik að ræða frá launalögunum, því að í launalögum er gert ráð fyrir þessum starfsmannahópum, því að þar var gert ráð fyrir, að ritarar væru einn, tveir eða fleiri og sömuleiðis fulltrúar. Í raun og veru var gert ráð fyrir þeim tegundum starfsmanna í þessari stofnun, sem úrskurðaðar voru með þessari breytingu. Aðeins í einu atriði er um frávík að ræða frá launalögunum. Maður, sem unnið hafði þar lengi skrifstofustjórastarf og hafði verið skrifstofustjóri að starfi, en nefndur fulltrúi og launaður sem fulltrúi, var gerður að skrifstofustjóra og flokkaður í skrifstofustjóralaun. En í launalögunum er ekki gert ráð fyrir skrifstofustjóra í þessari stofnun. Ég játa, að þarna var um frávik frá launalögunum að ræða. En sams konar frávik hefur verið gert af öðrum en mér og öðrum en forstöðumanni þessarar stofnunar. Er í þessu tilfelli um fullkomna sanngirni að ræða, miðað við þau kjör, sem voru þar áður. - Þetta vildi ég taka fram út af því, sem hv. þm. sagði um þetta atriði. Að öðru leyti mun ég ekki blanda mér frekar en orðið er í þessar umr.



Herra forseti. Það eru aðeins tvö eða þrjú atriði í ræðu hv. þm. Barð., form. fjvn., sem ég vildi gera stutta athugasemd við. Ég kann ómögulega við það, að hann tali um, að við 6. landsk. þm. höfum ekki haft vitneskju um það, hve mikill kostnaður yrði við þær framkvæmdir, sem hafa verið gerðar á brimbrjótnum í Bolungavík á síðastl. sumri. Það er nefnilega svo fráleitt, að við, sem höfum barizt fyrir því, að bætt yrði það geipitjón, sem hefur orðið á þessu mannvirki haustið 1950, höfum ekki getað gert okkur ljóst jafnóðum og verkið var unnið, hvað það kostaði. En hitt er svo rétt hjá hv. form. fjvn., að hvorki okkur né hann né heldur yfirstjórn hafnarmálanna óraði fyrir því, hvað þetta verk yrði dýrt. Það er rétt, að þegar till. var flutt á síðasta þingi um svipaða heimild og hér liggur fyrir, munu hafa verið nefndar upphæðir, sem voru miklu lægri en áætlun verkfræðings vitamálastjórnarinnar varð. En hv. þm. veit líka, að slíkum áætlunum geigar oft og kannske ekki sízt á tímum eins og þeim, sem við lifum á, þegar verðlag breytist frá mánuði til mánaðar. Ég skal hins vegar verða við þeirri ósk hv. þm. Barð. að taka till. aftur til 3. umr. Vil ég mjög gjarnan ræða við hv. fjvn. um hana. En það ræður af líkum, að slíku verki verður ekki hætt fyrr en því er fullkomlega lokið. Það væri vissulega fráleitt að hætta í miðju kafi við hafnarmannvirki sem þetta, hvort sem við erum þar komnir út á hála braut, þegar við hlaupum þannig undir bagga með þeim, sem hafa orðið fyrir óhappi. En hv. þm. Barð. veit, að það að neita um hjálp eins og þá, sem hér um ræðir, að ríkið borgi tjónið, það þýðir, að þessi staður leggist í auðn og örbirgð. Þessi staður hefur aðeins 800 íbúa, og ris því byggðarlagið ekki undir slíkum milljóna kostnaði, sem kemur til viðbótar við þessa framkvæmd, sem þeir hafa lagt hart að sér fyrir á undanförnum árum. Ég veit, að hv. þm. Barð. skilur þetta vel, og þess vegna fjölyrði ég ekki um það. Svo er annað atriði, sem ég vildi leiðrétta. Það er alveg fráleitt, að ég hafi í minni stuttu framsöguræðu hér gefið í skyn, að till., sem ég flutti um slysabætur vegna slyssins á Bolungavíkurvegi, væri byggð á því, að þessi vegur væri óöruggur og að ríkinu bæri þess vegna að bæta það tjón, sem stafaði af þeim slysum, sem á honum yrðu. Ég gæti ekki hafa haldið þessu fram, vegna þess að það er mín skoðun, að þessi vegur sé ekki miklu óöruggari en fjöldamargir aðrir vegir þessa lands. Hins vegarbyggði ég till. mína og hv. 6. landsk. þm. á því, hversu sérstætt og sérstakt þetta slys var, hversu gersamleg tilviljun réð því, að þetta hörmulega og sorglega slys varð. Um þetta skal ég ekki ræða frekar hér, til þess að fara ekki að rekja mjög ömurlega atburði. Ég tel einmitt, að vegna þess, hversu sérstætt þetta slys var, þá sé hættandi út á þá braut fyrir Alþingi að bæta líf og limi og eignir þeirra aðila, sem urðu fyrir þessu hörmulega slysi, að svo miklu leyti sem það er á okkar valdi. Ég skal svo alls ekki fara að kappræða við hv. form. fjvn., hv. þm. Barð., um skiptingu vegafjárins. Við stöndum þar trúlega allir í óbættum sökum hverjir við aðra, hv. þm., að okkur finnst stundum, að allir aðrir en við sitji meira sólarmegin gagnvart till. frá hv. fjvn. um skiptingu vegafjárins. Ég skal ekki fara að gera það að neinu umtalsefni hér. En lagt er til, að kjördæmi hv. form. fjvn. fái 705 þús. kr. til brúa og þjóðvega, en N.-Ísafjarðarsýslu, sem er í sama landshluta, eru hins vegar áætlaðar 425 þús. kr. Mér dettur ekki í hug að angra minn vin, hv. þm. Barð., með því. að segja, að þetta sé of mikið fyrir hans viðienda og veglausa hérað. En ég hygg, að sá mismunur, sem er á fjárveitingu til þessara tveggja héraða, styðjist ekki við réttlæti nema að afar litlu leyti. N.-Ísafjarðarsýsla er jafnvegalítil og Barðastrandarsýsla og fjarlægðirnar eru þar svipaðar og aðstæður fólksins erfiðar. En ég skal ekki fara í langan meting við hv. þm. Barð. um þetta. Ég vil styðja hann og hann trúlega mig, - eða að minnsta kosti ég hann, - til þess að fá fé svo sem frekast er unnt til þess að leggja vegi um sýsluna. En ég vænti, að eftir að ég hef vikið að þessu máli, þá styttist bilið milli sýslnanna, þegar fjárlög verða samin næst og hv. fjvn. leggur á ný fram till. um skiptingu vegafjárins. Hærri kröfur geri ég nú ekki að þessu sinni, og hygg ég, að hv. þm. Barð. þurfi ekki að kvarta undan kröfum mínum í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil í stuttu máli svara því, sem hv. form. fjvn. beindi til mín í síðustu ræðu sinni. Hann talaði mikið um það, hve mikið ábyrgðarleysi það væri, sem við hv. 6. landsk. þm. hefðum sýnt með því að leggja til að lækka á frv. bæði tekjur og gjöld. Ég minntist á það í gær, að þessar till., sem við bentum þarna á, hefðu ekki verið nýjar till. frá okkur, þar sem þar gætti þess sama og öll fjvn. var fylgjandi 1948, þegar samin voru fjárlög fyrir 1949. Til þess að taka af allan vafa um þetta skal ég lesa upp það, sem sýnir álit hv. form. fjvn. á því, hvert þá stefndi. Mun ég lesa fáein orð úr framsöguræðu hans það ár, sem hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar frv. var fyrst lagt fram, var gert ráð fyrir 27 millj. 419 þús. kr. rekstrarhagnaði og tæplega 400 þús. kr. óhagstæðum greiðslujöfnuði. En þá eru aðeins ætlaðar 33 millj. kr. til dýrtíðarráðstafana og önnur útgjöld á 19. gr. áætluð 6.5 millj. kr. Ef þessar upphæðir báðar eru dregnar frá rekstrarútgjöldum á frv. og niðurstaðan því næst borin saman við áætluð rekstrargjöld 1948, að frádregnum framlögum til dýrtíðarráðstafana á 19. gr., alls 55.5 millj. kr., sést, að rekstrargjöldin á frv. auk dýrtíðargreiðslu eru 8 millj. kr. hærri en á fjárl., og þá höfðu framlög til verklegra framkvæmda verið skorin niður um 12 millj. kr. Af þessu er ljóst, að rekstrarútgjöld hinna ýmsu stofnana og önnur gjöld, að undanskildum verklegum framkvæmdum, eru áætluð samkv. raunverulegum kostnaði, eins og hann varð á ríkisreikningnum 1946, og samsvarandi liðir á fjárlagafrv. hækkaðir upp í það, sem þeir reyndust á ríkisreikningnum 1947, allt eins og vísað er til í aths. við frv. Nefndin gat því ekki fallizt á, að rétt væri að samþykkja rannsóknarlaust slíka gífurlega útþenslu og hækkun á kostnaði í ríkisrekstrinum, og því varð óhjákvæmilegt að leggja í það mikla vinnu að gera samanburð á hverju atriði út af fyrir sig og ræða þau síðan ýtarlega við forstjóra hinna mörgu stofnana og leita fyrir sér um samstarf til niðurfærslu að verulegu leyti.“ Víðar í ræðunni er að þessu vikið og tekið fram, að þegar vísitalan hafi verið fest um áramótin áður, þá mætti ríkisstj. sízt hækka rekstrarútgjöld ríkisins um 20%. En þá voru heildarútgjöldin á fjárlögum ekki nema 247 millj. kr. Vegna þess að þau voru svona þá, segir hv. þm., að ekki hafi verið hægt að samþykkja rannsóknarlaust slíka gífurlega útþenslu í rekstrarútgjöldum ríkisins. En nú eru útgjöldin á fjárl. meira en 380 millj. kr. Ég skal ábyrgjast, að lauslega reiknað verða hliðstæð útgjöld á þessu fjárlagafrv., sem hér um ræðir, ekki minni en 40–50 millj. kr. hærri en á síðustu fjárl. Nú er það talið takmarkalaust ábyrgðarleysi af stjórnarandstæðingum að taka þá sömu línu og öll fjvn. var á árið 1948 og reyna að færa þetta eitthvað niður eins og það ár, sem sérstaklega voru bornar fram till. af hv. fjvn. um sparnað, en drepnar af þáverandi ríkisstj. Þá spurði hv. þm. Barð. að því, hver niðurstaðan hefði orðið, ef söluskatturinn hefði verið afnuminn, en samkomulag hefði ekki orðið um niðurfærslu. Þá hefðu verið búnir til nýir skattar eða þessi skattur hefði verið tekinn upp aftur. - Þá minntist hann á tölur, sem mætti lækka. Ég kannast við þetta, því að ég bar fram till. um að lækka útgjöld ríkisins og lækka tekjur frv. sem söluskattinum nemur. Ég benti á, að það væri mikil lækkun á hverri gr. frv. Hv. form. fjvn. hélt því fram og rökstuddi, hvað þyrfti að gera til þess að ná þessu marki. Vék hann að þremur atriðum. Í fyrsta lagi: Minni afskipti ríkissjóðs af málum þegnanna. Ég viðurkenni, að takmörk eru fyrir því, hve þau afskipti séu mikil, og á að meta í hverju einstöku tilfeili. En ég er ekki viss um, að það sé alveg öruggt, að það lækki mikið gjöld ríkisins eða að minnsta kosti að skattar lækki fyrir það, þó að þau afskipti ríkisins minnki eitthvað, sem eru vissulega of mikil í sumum tilfellum. T.d. er búið að afnema skömmtun, og okkur er sagt, að það sé gert samkv. ósk fjárhagsráðs. En hvað skeði? Fjárhagsráð innheimtir hærri leyfisgjöld en áður. Fjárhagsráð hefur tekjuafgang, sem er um 3 millj. kr. Það eru milljónir, sem leggjast á vöruverð. Það er tap á framleiðslunni. Það er alls staðar tap, þar sem verið er að gera tilraun til að skapa tekjur að einhverju leyti. En það er góð afkoma hjá sjálfu fjárhagsráði og tekjuafgangur. - Í öðru lagi voru það lægri laun, og minntist hv. form. fjvn. á launagreiðslur til opinberra starfsmanna. - Í þriðja lagi var það lenging vinnutímans fyrir sömu laun. Á þessum þremur atriðum taldi hann að byggja ætti viðreisn í fjárhagsmálum ríkisins. - En hv. þm. Barð. gleymdi bara fjórða atriðinu, sem er stærst og hefur verið praktíserað undanfarin ár. Það er að láta dýrtíðina hækka stórkostlega með söluskattinum, sem alltaf tvöfaldar verzlunarálagningu og leggst á vöruverð og krefst síðan launahækkunar á eftir. Þetta sýnir bezt útreikningur sá, sem ég gerði samkv. upplýsingum, sem ég fékk í haust. Samkv. þeim vantar Dagsbrúnarverkamann nú upp undir 8 þús. kr. til þess að hafa fengið launahækkun samkv. þeim dýrtíðarhækkunum, sem orðið hafa síðan 1947. Ég ætla. að þetta slái niður þær röksemdir, að það sé launahækkun, sem hafi skapað þessa útgjaldahækkun á fjárlögum ríkisins. Ég veit, að hver maður, sem tekur laun, finnur, að dýrtíðin hefur vaxið honum yfir höfuð. Þetta er stórt atriði í málinu, og það er þetta atriði, sem ég hafði í huga, þegar ég lagði til, að n. byrjaði sitt starf á því að marka þá stefnu að fella niður þennan tekjustofn, sem er 10–12% af þeirri verðhækkun, sem hefur orðið. Það sýnist liggja ljóst fyrir, að út frá því ættu útgjöld ríkisins, sem eru raunar öll háð almennu verðlagi, að lækka, því að útgjöldin lækka, ef verðlagið lækkar, og hækka, ef verðlagið hækkar. En hæstv. ráðh. og hv. frsm. meiri hl. hafa gengið fram hjá þessu atriði, og þó var þetta eitt aðalatriðið í framsöguræðu minni í gær. Og svo breiðir hv. frsm. meiri hl. sig yfir ábyrgðarleysi mitt og hv. 6. landsk.  Þá minntist hv. frsm. meiri hl. á till. minar á þskj. 306 og sagði, eins og rétt er, að lækkanirnar næmu ekki nema 700–800 þús. kr., en hækkanirnar væru yfir 10 millj. kr. En ég vil benda á það, sem ég mun ekki hafa tekið fram í minni framsöguræðu, en hv. 6. landsk. tók fram í gær, að ég lýsti því yfir í byrjun, að ef söluskatturinn væri ekki innheimtur, væri ég fús til samvinnu um niðurfærslu útgjalda á móti þeirri lækkun, sem það hefði í för með sér. Hitt var ekki mín meining, að þessar 70 millj. kr. yrðu afgangs og að stjórnin gæti ráðstafað þeim eftir sinni vild. Þá vildi ég aðeins segja örfá orð um síðasta atriðið, sem hv. frsm. meiri hl. minntist á. Ég mundi ekki hafa rætt það á opnum fundi, ef hann hefði ekki komið inn á það sjálfur. Hann sagði, að forstjóri einnar ríkisstofnunar hefði komið á fund n., en þessi stofnun hefði hækkað launin meira en nokkur önnur stofnun. Það hefði verið betra fyrir hv. frsm. meiri hl. að minnast ekki á þetta, en ég vil taka það fram, að afstaða okkar 6. landsk. var ekki sprottin af því, að form. hélt því fram, að nauðsynlegt væri að spara, heldur því, hvernig form. talaði við þennan mann.

Hann talaði við hann í siðlausum tón.

Og þetta er ekki einsdæmi. Það hefur komið fyrir, að flokksbræður hv. frsm. meiri hl. hafa gengið af fundi í mótmælaskyni við það, hvernig hann talar við embættismenn ríkisins, sem engu er líkara en hann væri að yfirheyra glæpamenn. Óánægja okkar stafaði af þessum talsmáta. Ef til vill hefur það ekki bætt úr skák, að þessi maður er talinn nokkuð vinstrisinnaður, - það er Klemens Tryggvason hagstofustjóri, það er ástæðulaust að leyna því, það er öllum kunnugt. Ég var búinn að forma brtt. til lækkunar á útgjöldum hagstofunnar, en ég bar hana ekki fram, þar sem svo harkalega hafði verið tekið á móti öðrum sparnaðartill. mínum.

Enda hefði hún ekki verið samþ.

Nei, hún hefði ekki verið samþ.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. að ráði, enda hefur tognað nokkuð mikið úr þeim. Minar till. eru heldur ekki margar, og þarf ég því ekki að tala langt mál. Það eru aðeins tvær till., sem ég flyt einn, en auk þess er ég meðflm. að tveimur öðrum till. Vegna þess, hvað þær eru fáar, vænti ég þess líka, að þeim verði því betur tekið af hv. alþm. Fyrri till. er á þskj. 315, um það, að framlagið til byggingar fjórðungssjúkrahúss á Akureyri verði hækkað úr 500 þús. kr. í eina millj. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. sé þetta mál nægilega kunnugt, svo að ekki þurfi að fjölyrða mikið um það. Það hefur verið til umr. öll þau ár, sem byggingin hefur verið í smiðum, og henni hefur miðað seinna en æskilegt er og nauðsyn krefur. Ég vil geta þess með fáum örðum, hvernig fjármálum byggingarinnar er komið. Samkv. upplýsingum gjaldkerans er búið að verja í bygginguna tæpum 7 millj. kr. Samkvæmt lögum á ríkissjóður að greiða 3/5 af kostnaðinum og ætti því að vera búinn að greiða 4 millj. kr. En ríkið hefur aðeins lagt fram um 21/2 millj. kr. og stendur því í skuld við bygginguna um nálega 11/2millj. kr. Nú er það svo, að Akureyrarkaupstaður, sem stendur að þessu ásamt ríkissjóði, hefur ekki heldur fjárráð til að koma byggingunni áfram eins fljótt og æskilegt er. En til að flýta fyrir hafa verið tekin tvö bráðabirgðalán hjá Landsbankanum og 800 þús. kr. lán hjá Tryggingastofnun ríkisins. Þessu fé hefur svo til öllu verið eytt í bygginguna, svo að nú er svo komið, að framkvæmdir munu stöðvast, ef ekki fæst meira fé en áætlað er á fjárlagafrv. nú. Þessar 500 þús. kr., sem áætlaðar eru, munu allar fara í afborganir og vexti af bráðabirgðalánunum hjá Landsbankanum, sem eru til fjögurra ára, en fyrsta afborgunin á að fara fram á næsta ári. Það þýðir því, að ekkert verður eftir til að halda áfram vinnu við bygginguna og framkvæmdir stöðvast. Ég held því, að það sé sanngjörn krafa, að framlagið verði hækkað svo, að nálega 1/2 millj. verði eftir til þess að halda byggingarframkvæmdum áfram, því ef Akureyrarkaupstaður getur útvegað eitthvert fé til viðbótar, er von til þess. Ég skal geta þess, að gjaldkeri sjúkrahússins telur, að til þess að ljúka við bygginguna þurfi 21/2 millj. kr. Það er því svo komið, að ekki er eftir nema lokaátakið, og það verður ekki annað séð en að það sé hagstætt fyrir þá, sem eiga að leggja fram fé til byggingarinnar, að taka það á sig nú og gera með því arðbært það fé, sem þegar hefur verið lagt í þessar framkvæmdir, því að meðan það er ekki gert, er ekkert hægt við húsið að gera. Ég skal nefna dæmi um það, hve lítil fjármálavizka þetta er. Það er ekki bara það, að það kapítal, sem lagt hefur verið í bygginguna, sé óarðbært, heldur er líka um verulegan rekstrarkostnað að ræða. Það nemur t.d. tugum þúsunda á ári að hita upp bygginguna, svo að hún eyðileggist ekki. Þannig er það margt fleira, sem fer forgörðum, meðan ekki er lokið við bygginguna. Ég held því, að það sé hagkvæmast fjárhagslega að taka nú lokaátakið og að það minnsta, sem Alþ. getur gert, sé að tvöfalda framlagið eins og felst í þessari till. Það má líka segja, að það líti ekki sérstaklega vel út gagnvart þeim aðilum, sem þarna eiga hlut að máli, t.d. Akureyrarkaupstað og því fólki, sem bíður þarna eftir sjúkrahúsvist, að á sama tíma og mikill rekstrarafgangur er, skuli ríkið ekki greiða lögboðin framlög sín, því að ríkið skuldar nú 11/2 millj. kr. af því fé, sem þegar hefur verið lagt í bygginguna. Það virðist því ekki mikið, þó að farið sé fram á 1 millj. kr., svo að skuld ríkisins lækkaði. Ef nú væri tekið þetta lokaátak, væri tæknilega mögulegt að ljúka við bygginguna, þ.e.a.s. að fullgera sjúkrahúsið á næsta ári, svo að það gæti tekið til starfa í lok ársins, og ég álít, að ríkið hafi meiri möguleika en kemur fram í fjárlagafrv. Ég vil því vænta þess, að till. mín verði samþ., og tel þó of skammt gengið. Hin till., sem ég flyt, er á sama þskj., XI. liður. Hún er um það að hækka framlag til byggingar heimavistarskólahúss við menntaskólann á Akureyri úr 250 þús. kr. í 500 þús. kr. Ég skal ekki fjölyrða um till. Hv. þm. er þetta einnig kunnugt og sérstaklega hv. fjvn., því að á s.l. vetri gerði n. reisu til Akureyrar til þess að skoða þetta hús, og ég held, að henni hafi litizt sæmilega á húsið. Einnig mun það kunnugt, að skólameistari var hér á ferð s.l. vetur til þess að ræða þetta mál við ýmsa alþm., og er till. mín í samræmi við óskir hans. Hann fór eindregið fram á, að framlagið yrði ekki minna en 500 þús. kr., og ég tel það líka mjög hæfilegt. Þó að þetta nægi ekki til að ljúka byggingunni, má þó fjölga mikið því fólki, sem getur búið þar. Ég er svo meðflm. að tveimur öðrum till. á þskj. 315, sem báðar varða útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, og skal ég ekki fjölyrða um þær. En ég vildi undirstrika XV. till. á sama þskj. varðandi bætur til þess fólks, sem beðið hefur tjón og orðið fyrir þungum sorgum í sambandi við slysið á Bolungavíkurvegi s.l. sumar. Ég tel það mjög mikla sanngirniskröfu, að það fái bætur, fyrst svo undarlega hagar til, að slík slys eru ekki bótaskyld, Hv, frsm. meiri hl. andmælti frekar þessari till., ekki vegna þess, að hann væri andvígur henni í sjálfu sér, heldur vegna þess, að með samþykkt hennar væri gengið inn á hættulegt prinsip og Alþ. mundi þá ekki hafa frið fyrir slíkum bótakröfum. Ég skal ekki neita því, að það gæti komið fyrir, að Alþ. bærust af og til kröfur um bætur, meðan svo er, að slík slys eru ekki bótaskyld, en ég held, að Alþ. ætti að ákveða, að þau verði bótaskyld, annaðhvort með breyt. á l. um almannatryggingar eða á annan hátt. Ég álít, að það sé óverjandi, að hópur fólks geti farizt eða hlotið örkuml, án þess að það sé bætt. Hér er því ekki nein hætta á ferðum, því að það hlýtur að liggja fyrir löggjafanum að sjá til þess, að slík slys verði bótaskyld. Ég mæli því eindregið með því, að þessi till. verði samþ., og tel það ekki bara maklegt, heldur sjálfsagt.

Frsm. 2. minni hl. (Hannibal Valdimarsson) Hv. þm. Barð. helgaði mér mikinn hluta ræðu sinnar hér í kvöld. Ég vil ekki láta því ómótmælt, sem hann sagði, að ég hefði misnotað skjöl fjvn. Ég mótmæli því, að hann einn hafi þessi skjöl til umráða, og mun ekki spyrja hann leyfis, þó að ég noti þau, allir nm. og þm. eiga að hafa aðgang að þeim. En því miður eru aðstæðurnar óviðunandi. Herbergi fjvn. er vinnustofa form., og er ekki um það að sakast, en af þeim ástæðum er erfitt að vinna þar fyrir aðra og kanna þau skjöl, sem n. berast. -- Þá vildi hann halda því fram, að ég hefði farið rangt með tölur úr tveimur skjölum. Ég mótmæli því. Í upplýsingum Búnaðarfélags Íslands stendur, að til búnaðarfræðslu, mest vegna bókaútgáfu, sé varið 240 þús. kr. og svo halli á Frey 30 þús. kr. Ég held, að þessu verði ekki hnekkt. Þá sagði hann einnig, að ég hefði falsað tölur varðandi kostnaðinn við utanríkisþjónustuna. Ég held, að hver læs maður mundi lesa þetta á sama hátt og ég. Í sérstökum dálki eru talin grunnlaun, í öðrum dálki eru svo talin laun, þ.e.a.s. grunnlaun + uppbót og í þriðja dálkinum er svo staðaruppbót. Ég held því, að ég geti verið ánægður með það, að ef plöggin væru birt, mundu allir læsir Íslendingar lesa þetta á sama hátt og ég, og ég hygg, að flestir mundu einnig skilja það eins. Ef skilja á þetta á annan veg, þá er uppstillingin svo klaufaleg hjá rn:, að þetta mundi almennt verða misskilið. Það hefur komið fyrir, að lesnar hafa verið hér tölur upp úr opinberum plöggum, en svo upplýstst, að um prentvillu var að ræða, svo að 36 millj. kr. bar á milli. Vissulega var rétt lesið, en upplýsingunum var ekki hægt að treysta. Að segja, að ég hafi logið varðandi þessar tölur, er alveg út í hött, því að þessu er þannig stillt upp, að annað verður ekki út úr því lesið en ég gerði. Hitt er svo annað mál, að tölurnar eru í sjálfu sér lygilegar. Hv. 2. þm. Eyf., sem er kunnugur í herbúðum ríkisstj., upplýsti það í kaffihléinu, að eins er enn ógetið í þessu sambandi, og það er það, að sendiherrar og starfsmenn sendiráðanna hafa margvísleg hlunnindi. Fyrir utan brennivínið og vindlana eru þeir t.d. skattfrjálsir, en það jafngildir gífurlegri launauppbót. Það er hvorki heimtaður af þeim skattur, þar sem þeir starfa, eða hér heima á Íslandi. Laun þeirra eru skattfrjáls, sem þýðir, að þau eru í raun og veru miklu hærri en tölurnar gefa vísbendingu um. Ég hef lokið máli mínu og notað þann tíma, sem mér var ætlaður til að gera aths., og þakka fyrir.



Ég vildi fyrst, út af því sem hv. 4. landsk. sagði í sambandi við till. sína til hækkunar fyrir sjúkrahúsið á Akureyri og skólaheimavistina þar, benda á, að ég hefði ekki talið neina fjarstæðu, þó að hann hefði borið fram till. um að fella niður styrk til skólabyggingarinnar og flytja hann yfir á sjúkrahúsið, því að það er skoðun a.m.k. nokkurs hluta fjvn., sem fór til Akureyrar, að það væru ekki nein vandræði, þó að stöðvaður yrði sá hluti byggingarinnar við heimavistarskólann, sem rétt aðeins hefur verið byrjað á núna, og að meiri ástæða væri til að koma áfram sjúkrahúsinu. En ég skal ekki ræða frekar það atriði. Út af ræðu hv. 5. landsk. vil ég aðeins segja það, að eftir að hafa hlustað á ný á ræðukafla, sem ég hef haldið í sambandi við fjárl. hér áður fyrr, sýnist mér sú ræða sanna, að ég er inni á sömu braut enn. Ég benti þá á veilur og hef bent á veilur enn og sýnt fram á nú, að ekki er hægt að laga þetta nema með samstarfi. Reynslan sýnir, að hversu örugglega sem fjvn. hefur tekið á þessu máli, er ekki hægt að laga það, vegna þess að ekki er hægt að skapa samstarf milli forstjóra stofnananna og ríkisstj. og fjvn., og það er einmitt þetta samstarf, sem hv. minni hl. fjvn. vill ekki skapa. Ástæðan til þess var engan veginn sprottin af siðleysi af minni hálfu í sambandi við meðferð þessa máls í n., eins og kom fram í hinum ósæmilegu ummælum minni hl., heldur var eina ástæðan sú, að þessi minni hl. beitti sér á fyrsta stigi fyrir því að koma í veg fyrir, að takast mætti samstarf um þetta mál. Og svo segir hv. þm., að ég hafi gleymt fjórða atriðinu, sem er dýrtíðarmálin. Af hverju skapaðist dýrtíðin á Íslandi? Eins og launin hafi ekki nokkur áhrif á dýrtíðina í landinu? Það er vitað, að laun almennt eru 60–70% af öllum rekstrarkostnaði hvar sem er og við hvaða starfsemi sem er, og þessir menn hafa sí og æ reynt að halda laununum sem hæstum, enda hefur það kostað marga tugi milljóna að uppfylla þær ályktanir og þau lagafyrirmæli, sem gerð hafa verið hér á Alþ. um hækkun launa til embættismanna frá því, sem hafði verið ákveðið áður, og fyrir því hafa þessir menn mikið barizt. Ég sé ekki ástæðu til að ræða meira við hv. 5. landsk. þm., en vildi segja örfá orð við hv. 6. landsk. - Skjöl fjvn. eru að sjálfsögðu opin, ekki aðeins öllum hv. meðnm. mínum í fjvn., heldur hverjum einasta hv. þm., og hefur þeim aldrei verið neitað um aðgang að þeim. En engum þm. er heimilt að falsa skjölin, eins og hv. þm. hefur gert, og er fyrir neðan virðingu allra þm. að leyfa sér að gera það, Þessi þm. hefur viðurkennt í sinni ræðu, að hann hafi farið rangt með útreikninga, en sagði hins vegar, að hann gæti ekki lesið þetta öðruvísi eins og því væri stillt upp. Þessi hv. þm. er skólamenntaður maður og hefur kannske ofmetnazt í skólanum, en hvert barn, sem gengur undir fermingu, getur lesið tölurnar rétt, og kemur þá annað út. - Hann var m.a. með fullyrðingu í sambandi við útgáfu bóka í Búnaðarfélaginu og tók sömu tölur og ég benti á, en gleymdi að draga frá 130 þús. kr. tekjur, sem koma af sömu útgáfu. Ef þetta er ekki að falsa tölur og skjöl, veit ég ekki, hvað er fölsun á tölum og skjölum. Og svo kom hann með hugleiðingar um utanríkisþjónustuna, þar sem hann fór með tölur á álíka hátt og hann gerði á sínum tíma í sambandi við forsetabrennivínið, en meðnm. hans höfðu í því trausti, að hann hagaði sér eins og góður drengur, falið honum að skrifa nál. en skömmuðust sín fyrir að hafa undirritað það, þegar hann bar það á forseta Sþ., að hann græddi tugi þúsunda á því að hafa frítt brennivín frá ríkissjóði, og aðrir embættismenn landsins áttu að hafa grætt tugi þúsunda á svipaðan hátt. Svona fór hann með þær tölur. Hann talaði hér um, að þessir menn hefðu mikinn tekjuafgang vegna þess, að þeir borguðu ekki skatta af launum sínum og fengju áfengi og tóbak ókeypis, en gleymdi því, að þessir menn eru umboðsmenn íslenzka ríkisins til þess að gera margvíslega samninga og hafa í þessu tilfelli gert samninga í sambandi við efnahagsmál, sem hafa gefið á þessu ári um 200 millj. til ríkisins, þannig að það veltur á miklu fyrir íslenzka ríkið, að slíkir samningar fari vel úr hendi. Sannleikurinn er sá, að þessir menn komast ekki hjá því að brúka miklu meiri risnu vegna þeirra sambanda, sem þeir verða að hafa vegna utanríkisþjónustunnar og ekkert kemur við þeirra heimaeyðslu. Þetta skilur ekki hv. þm. - eða vill ekki skilja, ef hann óskar, að þessi þjónusta fari á sama hátt og hans betri helmingur, kommúnistarnir, vill að hún fari, þ.e. að engin utanríkisþjónusta verði nema í Rússlandi. Þess vegna falsar hann svona tölur eins og hann hefur gert og hefur í því enga afsökun aðra en þá, að hann geti ekki lesið annað úr því en þetta, eins og því er stillt upp, þó að hvert fermingarbarn ætti að geta lesið það rétt.