Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Félmn. Ed. hefur haft til meðferðar þetta frv., um ríkisábyrgð á launum, frá því í nóvembermánuði s.l. Það er þess vegna orðinn nokkuð langur tími sem farið hefur í umfjöllun um þetta mál. Nefndin hefur haldið nokkra fundi um málið og kallað til viðræðna aðila, svo sem fram kemur í nál. Ég mun e.t.v. hafa nokkru fleiri orð í framsögu um þetta frv. en ef skammt væri síðan mælt hefði verið fyrir því, ekki síst til upprifjunar. Eins og hv. alþm. er kunnugt er þessu frv. um ríkisábyrgð á launum ætlað að leysa af hólmi lög um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot nr. 31/1974 eins og þeim var breytt að nokkru með lögum nr. 8/1979. Samanburður á frv. og núgildandi lögum leiðir í ljós að í upphaflegri mynd hefur frv. ekki verið ætlað að gera umtalsverðar efnislegar breytingar frá núgildandi lögum. Þetta er raunar nefnt í grg. með frv. Það má þó segja að á hinn bóginn séu meginbreytingarnar, sem frv. stefnir að, formlegs eðlis. Þær eru einkum tvíþættar: Annars vegar eru í frv. skilgreind nokkur grundvallarhugtök varðandi ríkisábyrgð á launum. Það kemur fram í 3. og 4. gr. þess hvað átt er við með hugtökunum „vinnulaun“ og „launþegi“. Einnig er í 4. gr. tíundað nákvæmlega til hvaða krafna launþega ríkisábyrgð eigi að ná. I núgildandi lögum vantar skilgreiningar af þessu tagi að miklu leyti og hefur þetta gert þau ómeðfærileg í framkvæmd, auk þess að leysa hefur orðið úr réttaróvissu fyrir dómstólum um atriði sem skilgreiningar þessar taka til. Í grg. með frv. kemur fram að skilgreining þess á þessum atriðum er í samræmi við túlkun núgildandi laga og niðurstöður dómstóla um vafaatriði. Þótt ekki væri nema af þessum ástæðum er ekki nema eðlilegt að menn leggi nokkra áherslu á að þetta frv. nái fram að ganga til þess að skýrar reglur verði lögfestar um þessi atriði. Hin meginbreytingin, sem frv. ráðgerir, varðar formlega meðferð stjórnvalda á kröfum um greiðslu í skjóli ríkisábyrgðar. Núgildandi lög eru um margt ófullkomin að þessu leyti og framkvæmd þeirra hefur reynst nokkuð örðug. Í frv. koma fram reglur um þessi atriði í III. kafla. Ákvæði þessi eru þannig úr garði gerð að tilefni ætti ekki að vera til vafa um hvernig standa eigi að framkvæmd, en meginkostur þeirra er hins vegar sá að úrlausn stjórnvalda um greiðsluskyldu ríkissjóðs ætti að verða greiðari en nú er. Við meðferð nefndarinnar á þessu máli hefur verið komið á framfæri óskum frá ASÍ um breytingar á frv. frá því horfi sem það var lagt fram. Óskir þessar beinast einkum að því að ríkisábyrgð verði víðtækari en gert er ráð fyrir í 4. gr. frv. og látin ná til iðgjalda, til lífeyrissjóða og sjúkra- og orlofsheimilasjóða. Enn fremur óskaði ASÍ eftir breytingum á þeirri tilhögun, sem frv. mælir fyrir um, á orlofsfjárkröfum. Innan nefndarinnar hefur orðið samstaða um það sjónarmið að ríkisábyrgð verði rýmkuð frá núgildandi lögum þannig að hún verði látin ná til réttinda sem tengjast launþega persónulega. Samkvæmt því sjónarmiði hefur nefndin talið rétt að leggja til breytingar á frv. í þá veru að ríkisábyrgð verði einnig látin ná til lífeyrissjóðsiðgjalda. Þau iðgjöld skapa persónubundin réttindi fyrir launþega. Ef iðgjöld til lífeyrissjóðs vegna launþega fara forgörðum yfir eitthvert tímabil gæti hlotist af stórfellt tjón fyrir hann ef þær aðstæður skapast að hann þarf að leita bóta eða lífeyrisgreiðslu frá sínum lífeyrissjóði. Þess vegna er brýnt að tryggt verði að gjaldþrot vinnuveitanda leiði ekki til þess að hagsmunum launþega verði stefnt í hættu að þessu leyti. Nefndin er hins vegar ekki þeirrar skoðunar að sama röksemd eigi við um iðgjöld til sjúkra- og orlofsheimilasjóða. Hún leggur því ekki til að ríkisábyrgð verði látin ná til þeirra. Tilhögun frv. á ríkisábyrgð á orlofsfjárkröfum hefur hlotið allnokkra umfjöllun í n., en n. telur ekki ástæðu til breytinga í því efni nú. Í ljósi þeirra sjónarmiða n. sem ég hef nú farið nokkrum orðum um leggur hún til að 4. gr. frv. verði breytt á þann hátt að nýjum lið, c-lið, verði bætt inn í 1. málsgr. ákvæðisins og fjalli sá stafliður um ríkisábyrgð á lífeyrissjóðsiðgjöldum. Með þessu riðlast einstakir stafliðir ákvæðisins þannig að upphaflegir liðir c-f verða með brtt. nefndarinnar að stafliðum d-g. Af sömu ástæðum er lögð til breyting á ákvæðum að því leyti að í einstökum stafliðum er tilgreint hverjir geti í hverju tilviki átt kröfur sem ríkisábyrgðar njóta, en í upphaflegri mynd sinni náði 4. gr. frv. aðeins til einstakra krafna launþega eins og segir í upphafi greinarinnar. Í sambandi við þessa brtt. n. leggur hún enn fremur til að 5. gr. frv. verði einnig breytt þannig að þeir sem í greininni eru taldir og nátengdir eru hinum gjaldþrota njóti ekki ríkisábyrgðar vegna lífeyrissjóðsiðgjalda sinna. Í 6. gr. frv. hefur verið ráðgert að stytta þann frest, sem veittur er til að koma greiðslukröfu í skjóli ríkisábyrgðar á framfæri við félmrh., frá því sem er í 5. gr. núgildandi laga. Af hálfu ASÍ hefur komið fram að þetta kunni að kosta að launþegi fari á mis við ríkisábyrgð. Eftir þeim upplýsingum sem fram hafa komið um framkvæmd þessa málefnis teljum við þessa hættu svo til enga, enda virðast launþegar gera kröfur þegar í stað við upphaf gjaldþrotaskipta, þ.e. kröfur til ráðuneytis. Stytting frestsins í 6. gr. úr tólf mánuðum skv. gildandi lögum í sex mánuði skv. frv. ætti þannig ekki að koma að sök svo neinu nemi. Röksemdin fyrir því að frest þennan eigi að stytta mun vera sú að talið er æskilegt að stuðla að því að launþegar geri hið bráðasta eftir upphaf gjaldþrotaskipta ríkisábyrgðarkröfur til stjórnvalda þannig að ríkið eigi þess kost að hafa áhrif sem kröfuhafi á framvindu skiptameðferðar eins fljótt og mögulegt er. Þetta er eðlilegt í ljósi þess að ef eignir hins gjaldþrota hrökkva ekki til að greiða launakröfur verður ríkissjóður að bera hallann af því. Þrátt fyrir þessa röksemd leggur n. til að í undantekningartilvikum geti krafa komist að þótt hún berist ekki innan sex mánaða frests skv. 6. gr. frv. Því hefur verið gerð till. um að auka við 6. gr. frv. þannig að hægt verði að taka til greina kröfu um ríkisábyrgð þótt hún berist stjórnvöldum síðar en sex mánuðum frá upphafi þessa frests, en þó innan eins árs frá upphafi hans. Það yrði að sjálfsögðu háð mati ráðh. hvort gildar ástæður væru fyrir þeim drætti á kröfugerðinni. Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi míns máls að það væri eðlilegra sökum þess að langt er síðan mælt var fyrir þessu frv. og einhverjir e.t.v. farnir að ryðga í efni þess að eyða eilítið lengri tíma í framsögu en oft áður. Með þeim breytingum sem ég þykist hafa gert grein fyrir leggur félmn. til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. um átak í dagvistarmálum barna. Áliti meiri hl. n. hefur verið dreift á þskj. 537. Nefndin klofnaði um afgreiðslu málsins og hafa minni hl. n. skilað áliti á þskj. 538 og 540. Þrátt fyrir að n. hafi klofnað í málinu var samstaða í henni um það markmið frv., sem kemur fram í nafni þess, að gera þyrfti átak í dagvistarmálum barna. Um það var enginn ágreiningur. Hins vegar greindi menn á um þá leið, sem lagt er til að farin sé til að ná þessu marki, að marka tekjustofna til þessa verkefnis í sjö ár. Við sem skipum meiri hl. n. teljum að fara verði mjög varlega í að marka tekjustofna ríkisins til ákveðinna verkefna. Við teljum það leiða til sjálfvirkni í fjárútlátum og ekki sé trygging fyrir því að slíkt leiði til besta árangurs í framkvæmdum. Fjárveitingavaldið, þ.e. Alþingi og fjárveitinganefnd, á að meta þörfina hverju sinni og veita fé til framkvæmda í samræmi við það. Fram kemur í nál. 2. minni hl. n. að hv. nm. eru á sömu skoðun hvað þetta atriði varðar. Einnig ber að undirstrika sérstaklega að hér er um sameiginlegt verkefni sveitarfélaga og ríkisins að ræða og með ákvörðunum Alþingis í þessu efni er verið að binda hendur sveitarfélaganna í heild. Við þessu varaði Samband íslenskra sveitarfélaga í umsögn sinni um frv. 2. minni hl. n. leggur til að ákveðinni upphæð sé veitt til dagheimila og leggur til að á fjárlögum ár hvert skuli veita til byggingar dagvistarheimila eigi lægri fjárhæð úr ríkissjóði en svarar 75 millj. kr. að viðbættri hækkun skv. byggingarvísitölu frá 1. des. 1984 til 1. des. hvers árs næst á undan nýju fjárhagsári. Þessi afstaða er í samræmi við brtt. sem flokkar hv. þm. í 2. minni hl. fluttu við síðustu afgreiðslu fjárlaga. Það skal undirstrikað í þessu sambandi að fjárlög fyrir 1985 hafa hlotið afgreiðslu og eru framlög til þessara mála því ákveðin fyrir yfirstandandi ár. Meiri hl. n. telur því eðlilegt að málinu verði vísað með jákvæðri umsögn til ríkisstj. og það verði metið af ríkisstj. og Alþingi þegar fjárlög fyrir árið 1986 verða undirbúin. Undir nál. rita, auk frsm. hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, Egill Jónsson og Valdimar Indriðason. Þess skal getið að hv. þm. Stefán Benediktsson sat fundi n. og er samþykkur álitinu með fyrirvara.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 1. minni hl. fjh.- og viðskn. sem er að finna á þskj. 538, en eins og þar kemur fram legg ég til að frv. verði samþykkt óbreytt. Megintilgangur frv. er að tryggja fé til sérstaks átaks í uppbyggingu dagvistarheimila fyrir börn, en eins og menn vita og fram kemur í grg. með frv. ríkir nú hið mesta ófremdarástand í þessum málum nú, þegar yfir 80% kvenna og rúm 90% karla vinna utan heimilis. Á sama tíma og báðir foreldrar ungra barna eru í sífellt auknari mæli kallaðir til vinnu úti á vinnumarkaðinum sökum bágs fjárhags heimilanna fara framlög ríkisins til dagvistarmála lækkandi að raungildi frá ári til árs. Það gerist þrátt fyrir loforð ríkisstjórna um hið gagnstæða við gerð kjarasamninga við aðila vinnumarkaðarins og þrátt fyrir að sýnt hefur verið fram á að þörfin fyrir dagvistarrými er miklum mun meiri en dagvistarheimilin fá nú annað. Ég vísa þar m.a. til skýrslu menntmrn. um þessi mál frá árinu 1982. Undan þessum staðreyndum verður ekki vikist og um það er ekki deilt í hv. fjh.- og viðskn. að átaks sé þörf í þessum málum. Um það eru menn sammála, eins og fram kemur í nál. á þskj. 537 frá meiri hl. n. sem hv. þm. Jón Kristjánsson hefur þegar gert grein fyrir og nál. á þskj. 540 frá 2. minni hl. n., og gleður það mig sannarlega að ekki skuli vera ágreiningur um þetta atriði. Það sem menn greinir á um er með hvaða hætti tryggja beri að svo miklu leyti sem það er hægt framlög til þessara mála og hversu miklu fé skuli varið til uppbyggingar dagvistarheimila ár hvert, en það er einmitt meginmálið. Hv. meiri hl. n. setur allt sitt traust á ríkisstj. og leggur til að átakinu mikla verði vísað til hennar. Núverandi ríkisstj. hefur hins vegar ekki gert annað í þessum málum hingað til en að lækka framlög til byggingar dagvistarheimila frá einu ári til annars, þannig að augljóst er að þaðan er lítilla átaka að vænta og viðbúið að þetta nauðsynjamál dagi þar uppi í einhverri möppunni. Meiri hl. n. er ósammála flm. um að lögbinda skuli framlög til þessara verkefna, eins og segir í nál. meiri hl. með leyfi forseta, og vísar meiri hl. þar til umsagnar Sambands íslenskra sveitarfélaga um frv. þar sem sett er fram sama skoðun. Ég vil vekja athygli hv. þdm. á því að Samband íslenskra sveitarfélaga segir ekki eitt orð um það í umsögn sinni af hverju það telur slíka lögbindingu óæskilega. Má það undarlegt teljast þar sem gera verður þá lágmarkskröfu til umsagnaraðila að þeir segi af hverju þeir eru með eða á móti einhverju svo umsögnin sé fyllilega marktæk. Ég vil út af þessu atriði ítreka það, sem ég sagði í framsögu með frv., að frvgr. bindur á engan hátt hendur sveitarfélaganna í þessum málum. Hún tryggir aðeins að ekki muni standa á framlagi ríkisins til dagvistarmála upp að ákveðnu marki. sveitarfélögin hafa eftir sem áður nákvæmlega jafnfrjálsar hendur í þessum málum og þau nú hafa. Eftir sem áður er það undir pólitískum vilja og fjárhagslegu bolmagni sveitarfélaganna komið hversu miklu fé þau verja til dagvistarmála. Það er líka rétt að benda á að ef sveitarstjórnir nýta ekki það fé sem til ráðstöfunar er af hálfu ríkisins hverju sinni fellur sá hluti fjárveitingarinnar sem umfram er sjálfkrafa niður um áramót, eftir því sem mér er tjáð af fjmrn. Allur ótti við það að ríkið sé að binda hendur sveitarfélaganna með þessu móti er því fullkomlega ástæðulaus og álit meiri hl. n. hvað þetta varðar því ekki á rökum reist. Í annan stað segir í áliti meiri hl. fjh.- og viðskn., með leyfi forseta. „Ákvörðun um framlög ríkisins hverju sinni á að vera í höndum fjárveitingavaldsins og sé þá tekið mið af þeirri þörf sem fyrir hendi er.“ Ég er fyllilega sammála þeim meirihlutamönnum í þessu efni, en ég fæ alls ekki séð hvernig þetta getur verið röksemd gegn efni þess frv. sem hér um ræðir. Fjárveitingavaldið er í höndum Alþingis og með þessu frv. er það lagt í hendur Alþingis að ákveða hver verði framlög ríkisins til dagvistarmála næstu sjö árin. Ákvörðun Alþingis er ákvörðun fjárveitingavaldsins. Það er síðan ríkisstj. að framkvæma ákvarðanir Alþingis og virðist mér sem hv. meirihlutamenn hafi hér e.t.v. ruglast eitthvað á hverjir séu handhafar hvaða valds. Í öðru lagi, ef hv. meirihlutamönnum er alvara með því að segja að taka eigi mið af þeirri þörf sem fyrir hendi er við ákvörðun fjárveitinga, eins og segir á nál., er nærtækast fyrir þá að samþykkja það frv. sem hér er til umr. því það tekur einmitt mið af þeirri þörf sem menntmrn. áætlar að sé fyrir hendi þótt hins vegar sé óvíst hvort frv. næði að fullnægja þeirri þörf þótt að lögum yrði. Ég fæ því ekki séð að neitt standi eftir af rökum meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. Frv. miðar við áætlaða þörf fyrir dagvistarrými, það er háð samþykki fjárveitingavaldsins og það bindur á engan hátt hendur sveitarfélaganna. Þar sem í nál. er tekið undir meginmarkmið frv. er ljóst að það sem upp á vantar er einfaldlega pólitískur vilji til að framkvæma það átak í dagvistarmálum barna sem frv. kveður á um, vilji til þess að takast á við það verkefni sem hér um ræðir og það e.t.v. á kostnað annarra verkefna. Það er ekki nóg að segjast vilja eitthvað, það verður líka að gera það sem menn segjast vilja. Og eins og ég sagði áðan hef ég ekki mikla trú á því að stefnubreyting verði hjá núv. hæstv. ríkisstj. á þann veg að hún taki allt í einu upp á því að framkvæma góðan vilja þeirra ágætu hv. þm. sem undirrita nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. Það hefði verið fróðlegt að fá að heyra hvað hæstv. fjmrh. hefur um þetta að segja. Hann er því miður ekki viðstaddur hér í deildinni, en e.t.v. hefur landbrh. einhverja skoðun á þessu og er e.t.v. tilbúinn til að lýsa henni héðan úr ræðustól á eftir. Ég er, og ekki að ástæðulausu, vondauf um árangur í þessum efnum fari málið til ríkisstj., en ég fagna því að menn viðurkenni einróma að átaks sé þörf í dagvistarmálum barna, en um það voru menn hreint ekki sammála við 1. umr. málsins hér í hv. þd. Í nál. 2. minni hl. hv. fjh.- og viðskn. er öllu hraustlegar á málum tekið en hjá meiri hl. og leggur 2. minni hl. til að frv. verði samþykkt með nokkrum breytingum. Um brtt. 2. minni hl. n. vil ég það segja að mér finnst ekki öllu máli skipta á hvern hátt framlög til dagvistarmála eru lögbundin. Ég hef valið þá leið að lögbinda hlutfall af heildarútgjöldum fjárlaga vegna þess að ég lít á framlög til dagvistarmála sem útgjaldalið sem skoðast verður í samhengi við aðra útgjaldaliði á fjárlögum, sem sagt hversu miklu við viljum verja til þessara mála miðað við önnur mál. Því hef ég valið þá leið sem er að finna í frv. Ég tel þann hátt eðlilegri en að lögbinda einhverja ákveðna fjárhæð eins og 2. minni hl. leggur til að gert verði, en eins og ég sagði hér áðan skiptir lögbindingarleiðin sjálf e.t.v. ekki öllu máli. Meginmálið er að tryggja nægilegt fé til þessara mála hvernig sem við förum að því. Því er það að það sem ég hef einkum við brtt. 2. minni hl. n. að athuga er að upphæðin er of lág. 75 millj. á ári er vissulega miklum mun ríflegri upphæð en þær 30 millj. t.d. sem veittar voru á fjárlögum fyrir árið í ár, en þær duga samt engan veginn til að mæta þeirri þörf sem áætlað er af hálfu menntmrn. að fyrir hendi sé í þessum málum, hvað þá heldur til að vinna upp það sem tapast hefur í byggingarhraða á undanförnum árum eða mæta þeirri þörf sem kann að vera til staðar umfram þá þörf sem menntmrn. áætlar og bent er á í grg. með frv. Til þess þurfum við miklu hærri fjárhæð eða allt að 150 millj. kr. á ári miðað við verðlag ársins í fyrra. Ég tel ekki vænlegt að binda með lögum til sjö ára of lága fjárhæð til þessara mála. Þá er e.t.v. betur heima setið en af stað farið. Fim. till. miða tillöguupphæðina við umsóknir sveitarfélaganna um fjárveitingar til byggingar dagvistarheimila á síðasta ári. Ég vil í þessu sambandi minna á að fjárbeiðnir sveitarfélaganna eru vitaskuld háðar pólitískum vilja meiri hl. sveitarstjórna í þessum málum hverju sinni og ber ekki að taka þær sem ábendingu um hver hin raunverulega þörf fyrir dagvistarrými er. Eins og þeim, sem fylgjast með málefnum Reykjavíkurborgar, er kunnugt lögðu minnihlutaflokkar í borgarstjórn fram tillögur - fleiri en eina - við gerð fjárhagsáætlunar borgarinnar á s.l. hausti um mun hærri fjárveitingar til dagvistarmála en fengust samþykktar. Hefðu þær verið samþykktar hefði fjárbeiðni sveitarfélaganna hækkað til muna. Ég tel það fráleitt að þegar verið er að lögbinda framlög til lengri tíma til ákveðinna verkefna, eins og till. gerir ráð fyrir, sé tekið mið af þeim pólitíska vilja sem tímabundið ræður ferðinni í sveitarstjórnum í stað þess að taka mið af þeirri þörf sem fyrir hendi er fyrir dagvistarrými barna. Eins og ég sagði áðan leggur frv. engar skyldur á herðar sveitarfélaganna. Það tryggir aðeins framlög ríkisins til dagvistarmála sem sveitarfélögin geta notfært sér ef þau vilja. Því er engin ástæða til að skera framlög ríkisins við nögl af ótta við að þau reisi sveitarfélögunum hurðarás um öxl sem mér hefur hvarflað í hug að kunni að vera hugsunin á bak við þessa brtt. Ég vil taka fram að það er rétt, sem fram kemur í nál. 2. minni hl. hv. fjh.- og viðskn., að við afgreiðslu fjárlaga flutti Kvennalistinn brtt. um hækkun á fjárveitingu til byggingar dagvistarheimila sem miðaðist við að mæta fram komnum fjárbeiðnum sveitarfélaganna. Eins og ég sagði þegar ég mælti fyrir þeirri brtt. við 2. umr. fjárlaga vildi Kvennalistinn með þeirri till. leggja til að framlög til dagvistarmála hækkuðu í tveimur áföngum, fyrst upp í rúmar 70 millj. á fjárlögum ársins 1985 og síðan, fengist það frv. sem við erum nú að ræða um samþykkt, upp í nálega helmingi hærri fjárhæð á fjárlögum ársins 1986. Fjárlagatillagan miðaði því við að stóra stökkið í þessum málum yrði tekið í tveimur áföngum. Ég nefni þetta hér til þess að fyrirbyggja misskilning á tillöguflutningi Kvennalistans. Virðulegi forseti. Góður vilji hv. þm. í 2. minni hl. fjh.- og viðskn. til að gera átak í dagvistarmálum barna leynir sér ekki og ég fagna þessum góða vilja. Okkur greinir í rauninni aðeins á um hversu stórt skref skuli nú stíga í þessum málum og við hvað skuli miða fjárframlög. Ég er þeirrar skoðunar að skrefið þurfi að vera býsna stórt ef við eigum að geta ráðið bót á þeim vanda sem nú blasir við fjölda foreldra ungra barna í landinu. Og ég er einnig þeirrar skoðunar, eins og reyndar hv. meiri hl. fjh.-og viðskn., að fjárframlög til dagvistarmála eigi að miða við þá þörf á dagvistarrými sem áætlað er að sé fyrir hendi á hverjum tíma en ekki við eitthvað annað. Við þetta hvoru tveggja miðast það frv. sem hér er nú til 2. umr. og því legg ég til á nál. á þskj. 538 að það verði samþykkt óbreytt. Fyrir utan umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um frv., sem þegar hefur verið fjallað um, bárust þrjár aðrar umsagnir um það sem ég vil lesa, með leyfi forseta. Frá Fóstrufélagi Íslands barst svohljóðandi umsögn: „Fóstrufélag Íslands fagnar fram komnu frv. um átak í dagvistarmálum barna og væntir þess að það nái fram að ganga. Í grg. með frv. er bent á svonefnda tíu ára áætlun sem hefur verið gengið fram hjá við fjárveitingar til dagvistaruppbyggingar. Á sínum tíma fagnaði Fóstrufélag Íslands umræddri áætlun sem því mikilverðasta sem lagt hefur verið fram varðandi dagvistaruppbyggingu. A sama hátt hefur félagið talið allsendis óviðunandi að ríkið skuli ekki hafa staðið við gefin fyrirheit. Fóstrur þekkja best hinn geigvænlega skort á dagvistarrýmum sem langir biðlistar vitna um. Þannig sjá þær í starfi sínu hörmulegar afleiðingar þess að börn búa við óörugga vistun þar sem ekkert markvisst uppeldisstarf fer fram. Börn okkar eru framtíðin og ekkert þjóðfélag hefur efni á að spara í aðbúnaði þeirra. Með tilliti til þessa varar Fóstrufélag Íslands við öllum hugmyndum um ódýrar lausnir við uppbyggingu dagvistarheimila. Þær verða gjarnan hinar dýrustu þegar til lengdar lætur. Að auki verða vinnustaðir barna að vera fyllilega sambærilegir við vinnuaðstæður annarra þjóðfélagsþegna.“ Undir þessa umsögn rita formaður og varaformaður Fóstrufélags Íslands. Frá stjórn Félags einstæðra foreldra barst svohljóðandi umsögn: „Stjórn Félags einstæðra foreldra hefur kynnt sér frv. nr. 61 til laga, flm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, og lýsir stuðningi sínum við það.“ Undir þetta ritar Stella Jóhannsdóttir. Frá Sambandi foreldra- og kennarafélaga í grunnskólum Reykjavíkur barst svohljóðandi umsögn: „Samband foreldra- og kennarafélaga í grunnskólum Reykjavíkur hefur móttekið bréf yðar, dags. 14. nóv. 1984, þar sem óskað er eftir umsögn sambandsins um frv. til l. um átak í dagvistarmálum barna. Með bréfi þessu vill stjórn sambandsins lýsa eindregnum stuðningi sínum við frv. þetta af eftirtöldum meginástæðum: 1. Þjóðfélagsrannsóknir hérlendis gefa ótvíræðar upplýsingar um að í flestum tilvikum vinna báðir foreldrar barna á aldrinum 1–10 ára utan heimills. Afleiðingar þessa eru þær að fjölmörg börn eru án lágmarksumönnunar verulegan hluta dagsins. 2. Að áliti sérfróðra aðila um uppeldismál eru góðar dagvistunarstofnanir taldar nauðsynlegur stuðningur við uppeldisstarf heimilanna. 3. Þjónusta einkaaðila (dagmæður) á þessu sviði getur vart talist nægilega formföst og örugg lausn á dagvistun barna og því ber að efla þjónustu hins opinbera. Að lokum ítrekar sambandið stuðning sinn við frv. þetta og treystir því að það fái fljóta og jákvæða afgreiðslu Alþingis.“ Undir þetta skrifar f.h. stjórnar Sambands foreldra- og kennarafélaga í grunnskólum Reykjavíkur Ingibjörg Einarsdóttir ritari. Jafnframt því að vekja athygli hv. þm. á þessum umsögnum um frv. langar mig til að minna hv. þm. á ályktun síðasta þings Alþýðusambands Íslands um dagvistarmál, en hún var svohljóðandi með leyfi forseta: „Við gerð kjarasamninga Alþýðusambands Íslands haustið 1980 hét ríkisstj. að beita sér fyrir því í samvinnu við sveitarfélögin að þörfinni fyrir dagvistarþjónustu barna yrði fullnægt á næstu tíu árum. Síðan eru liðin fjögur ár og ekkert ber á efndum. Þvert á móti hefur framlag til byggingar dagvistarstofnana á fjárlögum farið lækkandi að raungildi hin síðari ár. Af þessum sökum skorar 35. þing Alþýðusambands Íslands á ríkisstj., Alþingi og sveitarfélög að gera nú þegar sérstakt átak í þessum málum þannig að staðið verði við gefin fyrirheit og dagvistarþörfinni fullnægt fyrir árið 1990.“ Fjöldamargar aðrar ályktanir, áskoranir og samþykktir um þessi efni væri hægt að nefna, þ. á m. tillögu samþykkta á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna s.l. haust um þessi mál sérstaklega, tillögu sem Ísland studdi, en ég held að meining hinna fjölmörgu aðila, sem áskoranir, tillögur og samþykktir hafa gert um þessi mál, ætti að hafa komið nokkuð glögglega í ljós þegar. Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa öllu fleiri orð um þetta mál í bili. Hv. þm. er, trúi ég, öllum ljóst að við svo búið má ekki lengur standa í dagvistarmálum barna hér á landi. Það er ábyrgðarhlutur okkar sem sitjum á hæstv. Alþingi að leggja okkar af mörkum til að aflétta því neyðarástandi sem nú ríkir í þessum málum. Við getum ekki sent báða foreldra ungra barna út á vinnumarkaðinn án þess að hugsa fyrir því hvað eigi að gera við börnin. Og við getum ekki vænst þess að konur og karlar standi jafnfætis úti á vinnumarkaðinum á meðan foreldrar hafa ekkert val um það hvort þau fóstri börn sín á dagvistarheimili eða ekki. Annars vegar verðum við að minnka þá óheyrilegu vinnuskyldu sem þjóðfélagið leggur foreldrum þessa lands á herðar og gefa foreldrunum færi á að vera meira með börnum sínum en nú er og hins vegar verðum við að sjá til þess að öll börn eigi kost á góðri og öruggri fóstrun þann tíma sem foreldrarnir eru að vinna fyrir lífsnauðsynjum. Ég skora því á hv. þdm. að kanna nú grannt hug sinn til þessara mikilvægu mála og veita þeim liðsinni sitt. Virðulegi forseti. Það er ekki á hverjum degi sem við Kvennalistakonur fáum málin okkar afgreidd úr nefndum Alþingis og ég vil því nota þetta tækifæri til að þakka formanni fjh.- og viðskn., hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni, fyrir góð og - ég vil leyfa mér að segja það - elskuleg vinnubrögð við afgreiðslu þessa máls.



Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í þessari umr. klofnaði hv. fjh.- og viðskn. í þrjá parta við afgreiðslu þessa máls. Við sem skipum 2. minni hl. n. og erum fulltrúar fyrir Alþfl. og Alþb. erum samþykkir þeirri meginstefnu frv. að það beri og sé brýn nauðsyn á að stórauka framlög til byggingar dagvistarheimila. Við létum þessa skoðun okkar koma ótvírætt fram við afgreiðslu fjárlaga í desembermánuði s.l. Við teljum að það sé mjög alvarlegt mál hvað framlög til dagvistarstofnana hafa lítið hækkað í krónum talið og þar með snarlega lækkað að raungildi í tíð þessarar ríkisstj. Fyrir tveimur árum mun framlag til dagvistarstofnana hafa numið, að því er mig minnir, rétt um 30 millj. kr., en núna, tveimur árum seinna, er framlagið ekki komið nema upp í 35 millj. Hins vegar erum við ekki með öllu sáttir við að lög séu samþykkt á Alþingi sem bindi framlög til einstakra málaflokka við tiltekið hlutfall af heildarútgjöldum fjárlaga, þ.e. við heildarupphæðir í A-hluta fjárlaganna. A þessu kerfi væru ansi margir meinbugir ef upp væri tekið á mörgum sviðum. Raunar er alls ekki víst að það væri viðkomandi málefni svo mjög til góðs. Ef t.d. yrði um að ræða stórfelldan niðurskurð á framlögum til annarra málefna, t.d. yrðu niðurgreiðslur afnumdar með öllu eða útflutningsuppbætur afnumdar og fjárlög lækkuð um kannske á annað þúsund milljónir eða um yrði að ræða annan stórfelldan niðurskurð, þá sveiflaðist upphæðin í hlutfalli við útgjöld ríkissjóðs og í þessu tilviki snarlega niður á við. Við teljum að eðlilegast sé að ákveða framlög til fjárfestingarmála ríkis og sveitarfélaga í fjárlögum fyrst og fremst en í undantekningartilviki, þar sem ákaflega brýnt er að reyna að móta skýra og ákveðna stefnu og hvika ekki frá henni um skeið, geti verið réttlætanlegt að tilgreina í lögum hver upphæðin eigi að vera að lágmarki. En þá teljum við eðlilegast að um sé að ræða tiltekna upphæð en ekki tiltekna prósentu af heildarútgjöldum fjárlaga. Við verðum að hafa í huga í þessu sambandi að ekki er við hæfi að láta sér detta í hug hvaða upphæð sem er af hálfu ríkisvaldsins til þessara mála vegna þess að frumkvæði og forusta um byggingu dagvistarheimila er alfarið í höndum sveitarfélaga. Hvað svo sem ríkið vill vera örlátt í þessum efnum og leggja fram mikið fé er ekki víst að það komi að neinu gagni ef sveitarfélögin eru ekki reiðubúin að taka við því og byggja í takt við framlög ríkisins. Óskir og beiðnir sveitarfélaga til Alþingis í haust voru um framlög af hálfu ríkisins upp á 70 millj. kr. Ég verð að segja alveg hreinskilnislega að mér finnst það dálitið yfirborðsleg till. og verður að flokkast undir yfirboð, þegar sveitarfélögin biðja um 70 millj. kr., að lögbinda þá framlag upp á 200 eða þrisvar sinnum hærri upphæð. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir sagði áðan, að ef sveitarfélögin vilja ekki þiggja það sem að þeim er rétt í fjárlögum fellur fjárveitingin niður í árslok. Það er alveg rétt að þetta er ekki tapað fé, það rennur ekki í sjóinn. Það er niður fallið að árinu loknu. En auðvitað hljótum við að setja fjárlög saman af einhverju raunsæi og með það í huga hvað í óskum sveitarfélaga felast háar upphæðir. Og þó að vel megi hugsa sér upphæðina nokkuð ríflega finnst mér óneitanlega nokkuð of í lagt að hún sé næstum þrisvar sinnum hærri en óskir sveitarfélaga. Hv. þm. spyrja kannske hvernig ég fari að því að fá út þessa tölu, 200 millj. kr. Hún er einfaldlega fundin þannig: Fjárlög eru nú hvað útgjöld snertir að upphæð 26 milljarðar 98 millj. 800 þús. Ef við tökum 0.8% af þeirri upphæð fáum við út liðlega 200 millj. kr. eða þrisvar sinnum hærri upphæð en óskir sveitarfélaga voru um. Við afgreiðslu fjárlaga voru stjórnarandstöðuflokkarnir allir á því að nauðsynlegt væri og óhjákvæmilegt að hækka verulega framlög til dagvistarheimila. Þeir lögðu til að upphæðin yrði hækkuð verulega. Till. þeirra voru á bilinu 50–75 millj. kr. Þannig mun Alþfl. hafa lagt til að upphæðin yrði hækkuð í 50 millj., BJ að upphæðin yrði hækkuð í 50 millj., SK lögðu til að upphæðin yrði hækkuð um 70 millj. kr. og Alþb. lagði til að upphæðin yrði hækkuð í 75 millj. kr. Við sem skipum 2. minni hl. fjh.- og viðskn., fulltrúar Alþfl. og Alþb., við teljum raunhæfast í ljósi tillögugerðar stjórnarandstöðuflokkanna á þingi í vetur og í ljósi óska sveitarfélaganna í vetur að upphæðin, sem miðað verði við sem lágmarksframlag, verði 75 millj. kr. og síðan bætist við upphæð sem svari til hækkunar byggingarvísitölu frá 1. desember 1984 til 1. desember hvers árs næst á undan nýju fjárlagaári, þannig að unnt verði að reikna út hver talan eigi að vera að lágmarki í fjárlögum áður en þau eru afgreidd. Það er alveg rétt, sem hv. flm. segir; að það er ekki víst að það sé nóg að liðlega tvöfalda þá upphæð sem gengur til dagvistunarheimila. Ég er alveg sammála því að þörf gæti orðið á því að komast áfram í þessum málum í áföngum, taka annan áfanga á síðara stigi. En þá er ósköp einfalt fyrir okkur að breyta þessum lögum og hækka lágmarksupphæðina. Ég sé engan mun á því og hugsun hv. þm. SK sem hér talaði áðan og var einmitt að vekja athygli á því að þær Kvennalistakonur hefðu lagt til í vetur að fyrsti áfangi yrði tekinn með upphæðinni 70 millj. og svo yrði annar áfangi tekinn á síðara stigi. Við teljum ekki raunhæft að fara öllu hærra með þessa upphæð að sinni, meðan ekki er sýnt að sveitarfélögin noti öllu stærri fjárhæð. Virðulegi forseti. Ég held ég hafi gert nokkra grein fyrir till. okkar sem skipum 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Segja má að hún mótist af því hver er þörfin, að framlag ríkissjóðs sé miðað við framkvæmdavilja þeirra aðila sem hafa forustuaðstöðu í þessu máli. Það finnst okkur raunhæfari og raunsærri viðmiðun en að miða almennt við það hver kynni að vera þörfin í þessum málum, en gera sér þó grein fyrir því að sveitarfélögin eru almennt ekki reiðubúin að uppfylla hana að svo stöddu.



Herra forseti. Þar sem ég hef ekki haft tækifæri til að fjalla um þetta frv. í n. þeirri sem hafði það til umfjöllunar vil ég við þessa umr. leggja nokkur orð í belg. Hinar öru breytingar sem orðið hafa í þjóðlífinu á undanförnum árum hafa leitt til þess að uppeldi og gæsla barna hefur færst frá foreldrum yfir á aðra í auknum mæli, þ.e. dagvistarstofnanir og skóla. Þetta eru staðreyndir sem ekki er hægt að líta fram hjá, alveg án tillits til þess hvort menn telja þessa þróun góða eða slæma. Það heyrir til undantekninga að fjölskyldan samanstandi af jafnvel þremur ættliðum, eins og í bændasamfélaginu hér áður fyrr. Nú eru það aðeins foreldrar og börn eða foreldri og barn eða börn því við búum í iðn- og tæknivæddu þjóðfélagi þar sem verkfært fólk verður að sækja út af heimilunum á vinnumarkaðinn til að afla tekna til heimilisins. Framleiðslan fer ekki lengur fram á heimilunum. Hún hefur flust í verksmiðjurnar sem kalla á fleiri verkfærar hendur, skapa fleiri atvinnutækifæri. Þannig hefur þjóðfélagið kallað á húsmæðurnar út á vinnumarkaðinn. Fyrir svo sem tveimur áratugum var það ekki orðið algengt að húsmæður ynnu utan heimilis, a.m.k. ekki á meðan þær voru með ungbörn á framfæri eða börn á skólaaldri. Síðan hefur þetta breyst, eins og áður sagði, með breyttum atvinnuháttum og auk þess sem menntun kvenna hefur aukist. Konur nota nú hæfileika sína og menntun til að sinna hugðarefnum sínum utan heimilis, ef þau er þar að finna, og nú vinna, eins og kunnugt er, um 80% kvenna utan heimilis. Ekki þarf að minna á jafnréttisbaráttuna sem einnig vegur þungt í þessum málum. Það er ekki heldur hægt að líta fram hjá því að launatekjur einnar fyrirvinnu duga ekki til framfærslu heimilis ef hafðar eru í huga kröfur tímans í lífsgæðakapphlaupinu. Til þess að mæta þessari þróun verða opinberir aðilar að bregðast við og skapa þau skilyrði að foreldrar hafi sem flesta valkosti til að leysa þessi mál. Það verður að líta jöfnum höndum á konur og karla sem aðalfyrirvinnu heimilisins. Þess vegna verður á svo mörgum sviðum að taka tillit til breyttra aðstæðna og bregðast við þeim. Það ætti t.d. í frjálsum samningum vinnuveitenda og launþega að taka tillit til þarfa fjölskyldunnar, t.d. með því að gefa kost á sveigjanlegum vinnutíma þar sem því verður við komið og gera ráð fyrir fjarvistum foreldra ungra barna. Einnig mætti gera ráð fyrir tímabundnu hlutastarfi meðan þörfin er mest fyrir umönnun og að foreldrar geti jafnvel tekið launalaust leyfi í stuttan tíma ef það hentar þeim betur. Ríki og sveitarfélög eiga að sjálfsögðu að ganga á undan og bæta möguleika foreldra með þessum hætti. Varðandi það frv. sem hér er á dagskrá, þá tek ég undir það að engum dylst að gera þarf stórátak í uppbyggingu dagvistarheimila. Það er brýnt að finna leið út úr þeim vanda. Skv. frv. er lagt til að lögbinda ákveðna prósentu á fjárlögum til bygginga dagheimila. Ég er sammála þeim sem telja varhugavert að fara út í slíkar ráðstafanir, að ganga lengra en orðið er á þeirri braut að marka tekjustofna ríkisins til ákveðinna verkefna. Ég er því sammála nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. í þessu máli. Í nál. kemur fram að ríki og sveitarfélög kosta byggingu dagheimila sameiginlega og er hlutdeild hvors um sig 50%. Þar erum við e.t.v. komin að kjarna málsins, þ.e. samskipti ríkis og sveitarfélaga varðandi verkefni sem betur væri komið í höndum annars aðilans. Ég tel að bygging og rekstur dagheimila eigi að vera alfarið í höndum sveitarfélaga, þeirra sem standa þessum verkefnum næst og þekkja best til þarfa á hverjum stað. Þetta eru staðbundin verkefni þar sem aðstæðurnar eru misjafnar og þörfin mismunandi eftir byggðarlögum. Sums staðar er hún mikil, annars staðar er hún lítil eða jafnvel engin. Núverandi fyrirkomulag skapar oftar en ella erfiðleika, eins og hér hefur greinilega komið fram í umr., þar sem fjárhagsgeta samskiptaaðilanna fer ekki saman. Sveitarfélögin lenda í erfiðleikum t.d. vegna þess að þau byggja hraðar en samið hefur verið um og ríkissjóður lendir þar af leiðandi í erfiðleikum með að standa við sínar skuldbindingar og safnar skuldahala sem erfitt reynist að losna við. Með því að færa þetta verkefni yfir til sveitarfélaganna, með tekjustofna að sjálfsögðu, tel ég að þessum málum yrði miklu betur sinnt og meiri möguleikar á sveigjanleika í rekstri eftir því sem hentar á hverjum stað. Flutningur verkefna frá ríki til sveitarfélaga hefur verið í athugun og til umræðu árum eða áratugum saman. A.m.k. minnist ég þess að í þá tvo áratugi sem liðnir eru frá því að ég tók fyrst þátt í sveitarstjórnarmálum hafa þessi mál verið á dagskrá. En það verður minna úr framkvæmdum. Mig langar að lesa hér greinarkorn úr álitsgerð verkaskiptanefndar ríkis og sveitarfélaga sem kom út árið 1981. Að vísu er hún orðin fimm ára gömul, en hún er svo sannarlega ekki orðin úrelt hvað varðar þau mál sem hér er verið að fjalla um. Með leyfi forseta langar mig að lesa hérna greinarbút úr þessari ályktun sem varðar dagvistarmálin. Þar segir: „Telja verður að tilgangurinn með setningu laga nr. 29/1973 [þ.e. upphaflega lagasetningin] um hlutdeild ríkisins í byggingu og rekstri dagvistarstofnana hafi verið sá að örva sveitarfélög og aðra aðila til að auka starfsemi sína á þessu sviði. Nefndin vekur athygli á að fjárveitingar til dagvistarmála hafi verið mjög takmarkaðar. Þó svo að þátttaka ríkisins í stofnkostnaði hafi e.t.v. örvað sveitarfélögin til framkvæmda, þá hefur það jafnframt valdið sveitarfélögunum óvissu um framkvæmdahraða og væntanlega starfrækslu. Í sem fæstum orðum telur nefndin óeðlilegt að sveitarfélög bindi fjármagn í framkvæmdum sem síðan dragast á langinn vegna þess að framlög ríkisins eru ekki innt af hendi. Þá telur nefndin staðla menntmrn. of einhliða og lítt til þess fallna að sveitarfélög eða áhugamannafélög leiti hagkvæmustu leiða í dagvistarmálum.“ Þá segir einnig í þessum kafla um tillögur nefndarinnar „að þátttaka ríkis í stofnkostnaði dagvistarstofnana verði felld niður, en kostnaðurinn greiðist af hlutaðeigandi sveitarfélagi og þeim er þjónustuna vilja nota.“ Ég held að það væri vel við hæfi að taka á þessu verkefni sérstaklega með það í huga að koma þessum málum í viðunandi horf með því að færa þau yfir til sveitarfélaganna, þó það sé ekki það sem við getum leyst hér í dag, og tryggja þannig framtíðarlausn þeirra. Það hefur komið fram í umr. að með því að vísa þessu máli til ríkisstj. óttaðist t.d. hv. flm. frv., hv. 11. þm. Reykv., að verið væri að svæfa málið eða fela það niðri í skúffu. Ég er ekki sammála þessu. Eins og fram kom í máli hv. 3. þm. Norðurl. v. klofnaði n. í þrjá hluta, en var samt sammála um megininntakið. Eins og svo oft áður greinir okkur stundum á um leiðir að sama markmiði, en það er ekki sanngjarnt að segja að ekki sé einnig einlægur vilji meiri hl. n. Þó að ég eigi nú ekki að svara fyrir hönd meirihlutamanna finnst mér málflutningur þeirra og nál. bera þess vott að þeir séu sama sinnis og þeir þm. sem flytja tvö nál. minni hl. Það kemur skýrt fram í nál. meiri hl. að tekið er undir meginmarkmið frv., að það verði að gera stórátak í dagvistarmálum barna sem miði að því að fullnægja þörf fyrir dagvistarrými. Mér finnst þetta vera gott vegarnesti fyrir ríkisstj. og um leið stuðningur fyrir hæstv. menntmrh. sem mér er vel kunnugt um að hefur einnig mjög mikinn áhuga á þessu máli, en orðið að sætta sig við, eins og við öll hin, að geta ekki staðið að því að auka fjárveitingar til þessa málaflokks. En þetta er góður stuðningur við þann vilja hennar að hlúa að þessum málum eftir því sem tök eru á. En við verðum að hafa í huga að niðurskurður á framlögum til dagvistarheimila varð ekki meiri en bitnaði á öðrum þáttum, þ.e. það var 50% niðurskurður frá till. hæstv. menntmrh. Það er nefnilega ekki spurning um vilja í þessu efni, heldur spurning um fjárhagsgetu.



Virðulegi forseti. Þessi mál, sem hér eru á dagskrá, eru býsna þýðingarmikil og afgreiðslan í n., sem hér hefur verið gerð grein fyrir, sýnir í rauninni að þetta mál hefur á sér margar hliðar. Nál. eru þrjú. Það kann vel að vera að hér gæti bæst við það fjórða. Ég hef að vísu ekki haft aðstöðu til að fjalla neitt sérstaklega um þetta fyrr, en engu að síður langar mig, úr því ég fæ tækifæri, til að láta í ljós skoðun mína á a.m.k. hluta af þessu máli. Það er alveg rétt, sem hér kemur fram, að átaks í dagvistarmálum barna er sannarlega þörf, sjálfsagt í öllu þéttbýli hér á landi. Eins og kom fram í máli hæstv. forseta áðan er hér um að ræða verkefni sem er sameiginlegt verkefni sveitarfélaga og ríkis í dag, þ.e. bygging þessara stofnana. Þarna er 50% skipting rétt eins og varðandi grunnskólana hér á landi. Ég vil taka undir þá skoðun, sem kom fram í máli hæstv. forseta, að þetta verkefni er dæmigert um það og ætti að minni hyggju að vera eitt það fyrsta sem færa ætti frá ríki til sveitarfélaganna. Það er einmitt vegna þess að þau eru oft og tíðum ekki mjög viðamikil. Þau koma að vísu víða við, en notandinn er í sveitarfélaginu sjálfu og þess vegna eru neytendurnir býsna nærri þar sem þörfin er mest. En það er önnur hlið þessa máls sem mig langaði sérstaklega til að vekja athygli á. Það eru tekjustofnarnir. Það er alsiða og hefur verið um mörg undanfarin ár að verkefni hafa færst yfir á sveitarfélög frá ríki, en þá án tekjustofna. Ég minni t.d. á, kannske léttvægan þátt þó, viðhald skólahúsnæðis. Ég held að reynslan af þeirri breytingu hafi ekki verið góð. Það var vegna þess að það gleymdist í því sambandi að láta tekjustofna fylgja með. Það er einmitt aðalatriðið til þess að ná árangri að fá um leið öruggan tekjustofn. Ég er að því leyti sammála flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, að eyrnamerkja ætti tekjustofna í þessu sambandi. Ég held þó að skynsamlegt væri að gera það á einhvern þann veg að ákveðinn hluti t.d. söluskatts eða í framtíðinni virðisaukaskatts yrði í Jöfnunarsjóði sveitarfélaga eyrnamerktur þannig að ákveðin framlög gætu gengið til þeirra sveitarfélaga, af því að þörfin er svo misjöfn í landinu, sem stæðu í framkvæmdum að þessu leyti. Mér sýnist að þetta atriði hafi ekki komið fram í þeim ágætu nál. sem hér er um að ræða, en vildi nota tækifærið til að koma þeirri skoðun minni á framfæri.



Virðulegi forseti. Ég ætla að minnast á örfá atriði sem hafa komið fram við þessa umr. Það hefur verið rætt hér um samskipti ríkis og sveitarfélaga varðandi byggingu dagvistarheimila. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., að sveitarfélögin hafa frumkvæðið í því samstarfi. Þaðan koma upplýsingar um þörfina fyrir dagvistarrými og byggingu dagvistarheimila þegar að sveitarfélögin vilja ráðast í slíkar framkvæmdir. Hv. flm. frv. lét að því liggja í ræðu sinni að oft skorti pólitískan vilja í sveitarfélögum til að ráðast í byggingu dagheimila fyrir börn. Ég held að þetta sé orðum aukið. Jafnvel þó að slíkt geti komið fyrir vil ég fullyrða að á það er mikill þrýstingur innan sveitarfélaganna að ráðast í slíkar byggingar. Þörfin er brýn á aðgerðum á þessu sviði. Ég held að pólitískur ágreiningur sé ekki þar til trafala nema í undantekningartilfellum. Ég vil undirstrika það, sem kemur fram í nál. meiri hl. n., að meiri hl. n. álítur að taka þurfi dagvistarmálum barna rækilegt tak, fylgjast vel með þeirri þörf sem fyrir hendi er í þjóðfélaginu á því sviði og miða að því að fullnægja þörf fyrir dagvistarrými. Ég undirstrika sérstaklega að ágreiningur er ekki milli nm. í því efni. Það að taka mið af þörf fyrir dagvistarrými í þjóðfélaginu þýðir ekki að þar sé í öllum tilfellum hægt að mæta ýtrustu óskum. Það hefur orðið að skera niður við afgreiðslu fjárlaga framlög til mjög góðra mála, bæði þessara og annarra. Eigi að síður er nauðsynlegt að fram komi vilji þm. í þessu efni og gengið sé eins langt í þessum málum og mögulegt er. Hitt er svo annað mál, og það hefur komið fram við þessa umr., að þorri þm. telur óeðlilegt að lögbinda framlög til dagvistarmála og hengja þau aftan í útgjöld fjárlaga vegna þess að útgjöld þeirra sveiflast bæði til hækkunar og lækkunar. Auðvitað getur þörfin verið breytileg frá ári til árs, e.t.v. vegna þjóðfélagsbreytinga. Kannske kemur einhvern tíma sá dagur að sveigjanlegur vinnutími fólks verði til þess að önnur hvor fyrirvinna fjölskyldunnar geti verið meira á heimili sínu. Kannske dregur batnandi afkoma fólks úr þörf fyrir dagvistarrými. Vonandi kemur sá dagur þó að ég vilji engu spá í þessu efni. En þörfin er mikil nú. Ég vil ekki draga úr því. Að lokum vil ég geta þess í sambandi við samstarf ríkis og sveitarfélaga að þessum málum að ég get vel tekið undir það sjónarmið að þessi málaflokkur eigi að færast yfir til sveitarfélaganna, en ég undirstrika, sem fram hefur komið hér, að það er algerlega þýðingarlaust að færa þennan málaflokk yfir til sveitarfélaganna nema þau fái tekjustofna til að sinna þessum málum svo í lagi sé. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umr. meira. Ég vildi aðeins undirstrika þessi atriði áður en umr. lýkur.



Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem hér hafa tekið til máls og lagt sín lóð á vogarskálar þessa málefnis. Það er þó ástæða til að minnast frekar á fáein atriði og svara sumu af því sem hér hefur komið fram. Þegar ég gerði grein fyrir nál. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. svaraði ég í rauninni flestu af því sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. Ég get þó ekki látið fram hjá mér fara setningu, sem mér heyrðist detta upp úr hv. þm., á þá leið að ekki væri við hæfi að láta sér detta hvaða upphæð sem er í hug sem framlag til þessara mála. Okkur Kvennalistakonum hefur ekki dottið hvaða upphæð sem er í hug til þessara mála. Eins og er rækilega gerð grein fyrir í grg. með frv. er sú upphæð, sem við leggjum til að verði varið til þessara mála, vandlega miðuð við áætlaða þörf á aukningu dagvistarrýmis. Ég sé ekki ástæðu til að lesa grg., en þar er ítarlega gerð grein fyrir hvers vegna við teljum að þetta mikið fé þurfi. Hv. þm. taldi að um yfirboð væri að ræða, að sveitarfélögin mundu ekki nýta sér þetta fé, það eru þá ekki hundrað í hættunni. Féð rennur ekki út í sjó á meðan, eins og hv. þm. tiltók. Fjárveitingin fellur einfaldlega niður um hver áramót. Mér finnst eins og ég sagði áðan, að það sé heldur hæpið að taka mið af óskum sveitarfélaganna á síðasta ári við ákvörðun framlaga. Óskir sveitafélaganna eru ekki náttúrulögmál. Þær eru háðar pólitískum vilja og forgangsröðun í sveitarstjórnum hverju sinni. Því finnst mér hæpið að taka mið af fjárhæð eins árs þegar verið er að leggja til svona langa bindingu á fjármunum eins og hér er gert. Það virðist vera sem svo að hv. þm. geri ekki ráð fyrir breytingu á forgangsröðun sveitarfélaganna í þessu efni og þar með e.t.v. ekki ráð fyrir breytingu á pólitískum meiri hl. í sveitarstjórnum.  Mér þykir öllu heppilegra að þegar við erum að gera tillögur um lög tökum við mið af því að lögin geti reynst haldgóð, a.m.k. það tímabil sem þau eiga að vara. Ég þakka mörg ágæt orð sem hæstv. forseti lét falla hér um þessi mál, en ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að ég tel ekki rétt að færa dagvistarmál alfarið frá ríkinu til sveitarfélaganna. Ég tel þjónustu dagvistarstofnana vera sambærilega við þjónustu skóla og heilsugæslustöðva. Það er ljóst að fjárhagsgeta sveitarfélaganna er mismunandi og þar af leiðir að ef ríkið tæki ekki þátt í fjármögnun dagvistarheimila gæti það leitt af sér mismunun. Sá jöfnunarþáttur sem ríkið getur þó sinnt er þá ekki lengur til staðar. Með þátttöku sinni er ríkið í stakk búið til að sjá um að menn sitji við sama borð í þessum efnum óháð búsetu, þ.e. óháð því hvaða sveitarfélagi menn búa í. Hv. þm. nefndi það sem rök fyrir því að færa þessi verkefni frá ríkinu til sveitarfélaga að framkvæmdir vildu oft dragast á langinn hjá sveitarfélögunum vegna þess að það stæði á framlagi ríkisins. Þetta er alveg rétt. Það er einmitt tilgangur frv. sem hér er nú til 2. umr. að tryggja að ekki standi á framlagi ríkisins til þessara mála og að framkvæmdir dragist ekki á langinn af þeim sökum. Hv. 3. þm. Suðurl. og hv. 4. þm. Austurl. bentu báðir á að ekki væri ráðlegt að færa verkefni til sveitarfélaganna án þess að marka þeim tekjustofna í leiðinni. Ég er vitaskuld fyllilega sammála þessu. Við höfum þegar mörg dæmi um og slæma reynslu höfum við af að hafa fært verkefni á milli aðila án þess að hugsa fyrir tekjum. Hæstv. forseti vildi álíta að ég hefði efast um góðan vilja hv. meirihlutamanna í fjh.- og viðskn. Ég tók það skýrt fram að ég efaðist ekki um góðan vilja þessara ágætu hv. þm. Það sem ég efaðist um var að stefnubreyting mundi verða í þessum málum hjá ríkisstj. Hv. 4. þm. Reykn. taldi að frv. gæti orðið góð stoð fyrir hæstv. fjmrh. við gerð næstu fjárlaga og hefði gildi sem slíkt. Ég vona svo sannarlega að hæstv. forseti reynist þar sannspár og að hæstv. fjmrh. hafi mikla stoð af þessu frv. sem meiri hl. leggur til að verði vísað til ríkisstj. með góðum vilja. Að endingu vil ég aðeins minnast á það, sem hv. 4. þm. Austurl. nefndi áðan, að það væri mikill þrýstingur í sveitarfélögunum í þá átt að ráðast í framkvæmdir í dagvistarmálum. Ég vona að hv. þm. hafi þar lög að mæla. Það er ósk mín og von með því að bera fram þetta frv. að aukin fjárframlög ríkisins til þessara mála verði sveitarfélögunum mikil hvatning til að gera það stóra átak sem allir eru sammála um að þurfi að gera í þessum málum.



Að gefnu tilefni held ég að forseti verði að upplýsa að ef forseti stígur í ræðustól til að taka þátt í umr. skal auðkenna hann við kjördæmi sitt. Þá verður ekki misskilningur í þingtíðindum að forseti hafi tekið þátt í umr. úr forsetastóli.