Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. Steingrímur Jónsson: Frumvarp þetta hefir tekið allmiklum breytingum frá því það fór héðan úr deildinni. Gjöldin hafa hækkað um 67 þúsund kr. Meiri hluti nefndarinnar hefir ekki getað fallist á þessar breytingar Neðri deildar. Þó er það ein breyting, sem nefndinni hefir ekki fundist ástæða til að hreyfa við. Það er fjárveitingin til brúargerðar á Hölkná. Hún hefir verið hækkuð um 1000 kr., eða er nú 4500 kr., eins og hún var upphaflega. Það er ekki svo stór upphæð, að vert sé að gera slíkt að deilumáli milli deildanna. Aðalbreytingin á frv. er sú, að loftskeytin hafa verið sett aftur inn í frumvarpið í 4. gr. Í fjáraukalagafrumvarpi stjórnarinnar var gert ráð fyrir því, og eins þegar það var hér til umræðu og meðferðar á dögunum, að veittar yrðu 48 þús. kr. til að koma upp loftskeytastöðvum í Reykjavík og Vestmannaeyjum. Nú er hér bætt inn í nýjum lið, þar sem ákveðið er, að koma upp þrem nýjum loftskeytastöðvum, á Seljalandi undir Eyjafjöllum eða einhverstaöar þar í grend, í Vík í Mýrdal, og í Hornafirði og eru til þess ætlaðar 20 þús. kr. Þessar 20 þús. kr. eru alveg út í loftið. Þegar nefndin hafði þetta mál seinast til meðferðar, sást hvergi, að hægt væri að reisa slíkar stöðvar fyrir svo lítið fé. Það kemur ekki til mála, að ódýrara sé að koma á slíku sambandi milli Víkur og Hornafjarðar en milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Á skipum kosta slík áhöld minst 5-7 þús. kr. En á skipum er ekki að reikna neitt sérstakt fyrir byggingar, vélakraft, né íbúð handa starfsmönnum. Þessar 20 þús. kr. þýða því 40-50 þús. kr. aukin útgjöld. Reksturskostnaður verður og að minsta kosti 3 þús. kr. á hverri stöð. Alls og alls kosta þessi loftskeytasambönd því landið 80-90 þús kr. í stofnkostnað, og 15 þús. kr á ári í reksturskostnað. Eg vil nú benda á það, að það nægir ekki að setja tölur á pappírinn. Það verður að hugsa fyrir því, hvar féð á að fá. Nefndin getur ekki ráðið til að setja svona gífurleg útgjöld á pappírinn eins og Neðri deild hefir gert, ekki sízt þar sem gagnið er vafasamt og tekjurnar óvissar. Þá vil eg minna á það, að sjálfir Vestmanneyingar hafa mótmælt loftskeytasambandi við Reykjavík. Fyrir þinginu liggur bréf frá 109-110 kjósendum, þar sem þeir mótmæla því, að slíkt samband sé sett á stofn. Það eru með öðrum orðum ? kjósenda þar í eyjunum, sem eru því mótfallnir. 
             . Og mér finst, að hafa verði hliðsjón af vilja kjósenda, ekki sízt nú fyrir kosningarnar. Vestmanneyingar álíta sér þetta svo gagnslaust, en símann svo arðvænlegan, að þeir fara fram á að mega leggja hann á eigin kostnað. Að síðustu skal eg geta þess, að ef þetta verður samþykt, verður að bæta 15 þús. kr. á fjárlögin. Þetta er með öllu óhafandi og óaðgengilegt. Þá er Blönduósskólinn aftur settur inn í frumvarpið. Ástæður deildarinnar gegn honum eru svo kunnar, að það þarf ekki að rifja þær upp. Nefndin getur ekki fallist á, að rétt sé að veita fé til byggingar hans, og leggur því til að liðurinn B VIII í 5. gr. falli burt. Þá er ný br.till. frá nefndinni við 6. gr., sem fer fram á það, að magister Guðm. Finnbogasyni sé veittur þúsund króna ferðastyrkur til þess að sækja þúsund ára hátíð Normandis sem fulllrúi Íslands þar. Bretagnebúar og Rouenbúar, frændur okkar, ætla að minnast þess í sumar, að nú eru þúsund ár liðin síðan norrænir víkingar fengu þar lén og ríki, og hafa boðið gestum frá Norðurlöndum að sækja þau hátíðahöld og þann fagnað, sem þar er í vændum í minningu þess. Þeir hafa sýnt Íslendingum þann sóma að bjóða mönnum héðan að taka þátt í þeim. Guðmundur meistari Finnbogason hefir fengið boð þangað, ennfremur hefir Bókmentafélaginu verið boðið að senda fulltrúa, og forseta sameinaðs þings hefir líka verið boðið að koma. Nefndinni þótti fara vel á því, að Íslendingar ættu sér fulltrúa á þessum hátíðum, eins og aðrar Norðurlandaþjóðir. Þessi heimboð Frakka mega vera oss gleðiefni; þau sýna, að þeir hafa hugboð um, að hér búi frændþjóð sín af norrænum kynstofni. Eg tel með öllu óviðeigandi að hafna þessu boði. Og vér eigum naumast völ á færari manni til þessarar farar en Guðmundi Finnbogasyni. Hann er, eins og við allir vitum, maður mjög vel mentaður, og nýkominn frá Frakklandi, og því ekki farinn að ryðga í frakkneskri tungu. Eg ber því engan kvíðboga fyrir, að framkoma hans verði ekki eins og land og þjóð mega una við. - Þess eru víst ekki mörg dæmi, að Frakkar hafi munað, að Íslendingar væru til, og færi illa á því, að vér gæfum slíku kurteisis-boði engan gaum.

Ráðherrann (Kristján Jónsson) Eg vildi leyfa mér að benda háttv. deild á fyrirsögn þessa frumvarps. Þar stendur: „frumvarp til fjáraukalaga fyrir árin 1910 og 1911.“ Það er svo að skilja, að þau eiga að koma til framkvæmda á þessu ári, sem þegar er liðið að þriðjungi. Nú er í þessum lögum ætlaðar eða veittar 60 þús. kr. til loftskeyta. Eg veit ekki, hvar peningarnir eru til þessa fyrirtækis, alþingi hefir ekki bent á þá, og eg veit ekki, hvar á að taka þá. Eg hefi ekki orðið var við, að neinn undirbúningur hafi verið gjörður á þessu máli. Það hafa að eins komið tvö tilboð til þingsins að koma þessum loftskeytastöðvum á stofn, en slíkt getur ekki kallast undirbúningur, þar sem tilboðin hafa eigi verið rannsökuð til neinnar hlítar. Hvað svo sem samþykt verður í þessu efni, eða hvað svo sem Neðri deild kann að gera í málinu, býst eg ekki við, að nein framkvæmd geti orðið á því í sumar að koma loftskeytastöðvunum upp, eða eg vil enga ábyrgð taka á mig í því efni. - Eg vildi að eins skýra háttv. deild frá þessu nú, með tilliti til þess, að svo er litið á, að ákvæði fjáraukalaga, sem þessi eru, eiga að framkvæmast á þessu ári, - ef alt fer með feldu.

Gunnar Ólafsson Eg ætla ekki að þreyta háttv. deild á langri ræðu að þessu sinni. Eg ætla að minnast örlítið á loftskeytin. Eg hefi áður minst á þau, og það er ekkert nýtt um þau að segja. Það er ekki hægt að búast við nýjum ástæðum í málinu. Það sem háttv. framsögum. (Stgr. J.) sagði um þetta efni var öfgakent og út í loftið. (Stefán Stefánsson: Það átti nú líka við, þegar um þetta er að ræða. Hlátur.) Já, það á heima þar. Hann (framsögum.) hélt því fram að nýju stöðvarnar í Vík og Hornafirði mundu kosta 40-50 þús. kr. í stað þess, að nú er gert til þeirra 20 þús kr. Eg get vitaskuld ekki fyllilega dæmt um þetta, en það getur hinn háttv. framsögum. ekki heldur með nokkurri vissu. En það er fjarstæða að segja, að þær verði helmingi dýrari en þeir menn, sem hér hafa bezt vit á, áætla. Þetta held eg sé nokkuð loftkent hjá háttv. framsögum. Sama er að segja um fullyrðingar háttv. framsögum. um kostnað við starfrækslu loftskeyta. Eg veit ekki, hvaðan honum kemur sú þekking, að hann muni nema um 15 þús. kr. á ári, nema ef flokkur hans ætlar að launa þeim sérstaklega vel er að loftskeytunum vinnur. (Lárus H Bjarnason: Þekkir þingmaðurinn nokkuð þetta mál, sem hann er að tala um ?) Eg er ef til vill ekki eins lærður og háttv. 5. kgkj. þm. (L. H. B.), en eg á ekki að ganga upp til prófs hjá honum. En honum er sæmra að yfirheyra þá og kenna þeim sæmilega, sem hann á að kenna, en ekki mér. (Lárus H. Bjarnason: Það er ekki sitjandi undir þessu.) Aðalatriðið í þessu máli er það, að það er hætt við, að sími slitni, en það gera loftskeytin ekki. Þetta loftskeytasamband verður og landinu í heild sinni miklu ódýrara, heldur en ef leggja ætti þráð yfir alt það svæði sem hér er um að ræða. Háttv. framsögum. (Stgr. J.) mintist á mótmælaskjal Vestmanneyinga. Hann virtist vilja taka mikið tillit til þess. En hér til er að svara, að hver þingmaður er eingöngu bundinn við sannfæring sína. Sannfæringin á ekki að koma til þingmanna á þann hátt, að þeir fái hana með undirskriftum utan úr einhverju landshorni. Menn ættu líka að athuga, hvernig svona löguð skjöl eru til komin. Einn eða tveir menn ganga um með þau í laumi og fara með þau eins og mannsmorð. Þess er vandlega gætt, að ekkert komist upp fyr en eftir á. Svona skjöl hafa oft komið upp áður, og hafa sáralitla þýðingu, og þingmenn eiga ekki að vera að vitna í þau né byggja mikið á þeim. Aðrir eyjabúar segja, sem satt er, að allur fjöldinn hafi enga hugmynd um, hvað hann skrifar undir, og að hægt hefði verið með sömu aðferð á sama tíma eða dálitlu á undan að ná í jafnmargar undirskriftir með loftskeytunum. Það er með öðrum orðum, að fólk hefir ekkert vit á því, sem það skrifar undir. Það má gylla flest svo fyrir því, að það verður því ákaflega fylgjandi. Hæstv. ráðherra skaut því inn í ræðu háttv. framsögumanns, þegar hann sagði, að Vestmanneyingar hefðu mótmælt loftskeytasambandi, að eins mundi ástatt um Vestur-Skaftfellinga. Mér ber, ef til vill, ekki að þræta um þetta né andmæla því, en mér er ekki kunnugt um, að neinar raddir hafi komið fram þaðan gegn því. Eg hefi ekki heyrt um slíkt og held, að það sé ekki mikið um slíkt enn þá, hvað sem kann að verða. Þar sem hæstv. ráðherra gat þess, að engin framkvæmd yrði á þessum lið frumvarpsins í ár, þótt hann yrði að lögum, þá kemur mér þetta dálitið undarlega fyrir og þykir það vera vitni þess, að honum og sumum háttv. þingmönnum sé ekki eins mikið áhugamál að koma eyjunum í fréttasamband við land og þeir láta, er þeir vilja ekki hlýðnast því sem þingið vill. (Stefán Stefánsson: Það þarf þó peninga)  . Það getur verið, að hinn hæstv. ráðherra hafi ekki athugað þetta vel enn þá, en eg trúi ekki öðru, en að hann geri sitt ítrasta til að koma þessu til framkvæmda, ef það verður samþykt, og eg þykist vita, að hann reyni að koma þessu eins fljótt til framkvæmda og auðið er og það nú þegar á þessu ári. Mér er það kunnugt, að Marconifélagið býðst til að koma loftskeytastöðvum upp, þótt það fái ekki borgunina fvrr en á næsta ári. Atkvæði eru víst ráðin í þessu máli og báðir aðilar þykjast víst hafa nokkuð til síns máls. Það er gamall fordómur hér á þingi gegn loftskeytum frá því á þingi 1905, og þeir sem voru mótfallnir þeim þá vilja eyða þeim nú.

Framsögum. Steingr. Jónsson: Eg vil gera nokkrar athugasemdir við ræðu hv.þm. Vestur-Skaftf., þó að það sé nú ef til vill óþarft, því að hann færði engin rök fyrir máli sínu. Hann sagði, að eg hefði ekki fært fram neinar ástæður fyrir því, að þessar 3 loftskeytastöðvar fyrir austan mundu verða dýrari en 20 þús. kr. Eg færði einmitt rök að því; jafnvel smá loftskeytatæki á skipum eru dýrari en sem því svarar. Hv. þm. sagði, að okkur vantaði þekkingu til þess að geta dæmt um, hve mikið stöðvarnar mundu kosta. Alveg rétt. En hefir hann þá slíka þekkingu sjálfur? Nei, sá maður er ekki til hér, sem geti sagt um það af nokkurri þekkingu, að það sé hægt að byggja þessar 3 stöðvar fyrir 20 þús. krónur. - Aftur á móti eru góð gögn fyrir hendi, að því er starfrækslukostnaðinn snertir. Starfræksla þessara 3 stöðva hlýtur að kosta um 3,000 kr. minst. Eg mintist á mótmæli Vestmanneyinga vegna þess að einmitt þeir, sem eiga að hafa gagn af loftskeytunum, vilja ekki hafa þau. Því að Skaftfellingar hafa ekkert gagn af þessum loftskeytastöðvum. Þeir geta ekki haft alment neitt gagn af því, þó að loftskeytastöðvar séu á þessum tveim stöðum, Vík og Hornafirði. Nei, það eru Vestmanneyingar einir, sem gætu haft nokkurt gagn af loftskeytastöð, því að þar hagar svo til, að fjöldi manna býr á einum bletti. En einmitt þeir mótmæla. - Eg get ekkert sagt um það, hvernig undirskriftirnar eru fengnar, en mér finst, að það sitji sízt á hv.þm. Vestur- Skaftf., að vera með getsakir í þá átt, að þær muni vera illa fengnar. Það er alt af hægt að slá slíku fram, og það hefði verið viðkunnanlegra að hv.þm. hefði fært einhverjar sönnur á mál sitt. Loks skal eg minnast sérstaklega á það sem hv.þm. talaði um í lok ræðu sinnar, að við vildum ekki koma Vestmannaeyjum í símasamband. Voru það ekki við, sem börðumst fyrir því á síðasta þingi, að sími yrði lagður til Vestmannaeyja? Og var það ekki einmitt hv.þm. Vestur-Skaftf., sem drap það? Það er honum að kenna, að Vestm. eru ekki komnar í símasamband, og hans flokki, en ekki okkur. Þessu um fordóma frá 1905 skulum við sleppa. Þessi 6 ár, sem eru liðin síðan, hafa sýnt, að það var ekki af fordómum, sem við vildum heldur fá síma en loftskeyti, því að það hefir sýnt sig, að loftskeytin, sem áttu að vera orðin nothæf þá, eru ekki orðin nothæf enn þá, 6 árum síðar.

Gunnar Ólafsson Eg hefi leyft mér að koma fram með breytingartillögu á þingskjali 915. Svo lítur út nú, sem Vestmanneyjar eigi ekki að fá neitt hraðskeytasamband á þessu þingi. (Augúst Flygenring: Hverjum er það að kenna?) Deildirnar hafa togast á í þessu máli. Efri deild felt það sem neðri deild hefir samþykt; það er því í óefni komið og lítur svo út, sem háttvirtum heimastjórnarmönnum sé áhugamál að fella þetta mál. (Jón Jónsson frá Múla: Móti betri vitund, móti betri vitund)  . Loftskeytin eru að mörgu heppilegri með tilliti til kostnaðar, og þá ekki sízt viðhaldskostnaður, og eins hve miklu meira fæst fyrir þau. Ef tillaga mín kemst að, er fengið samband milli Reykjavíkur og Vestmanneyja og þeirra landshluta, sem lengst mega bíða, ef um síma er að ræða. Til þess að koma Vestmannaeyjum og Skaftafellssýslum í samband við landsímann þarf ekki nema 60 þúsund krónur, en verði sími lagður, þarf helmingi meira fé. Landsímastjórinn hefir áætlað, að síminn milli Garðsauka og Víkur kosti 35 þúsundir króna, milli Garðsauka og Vestmanneyja 37-40 þúsundir, verða 72-75 þúsundir. Nú er svo til ætlast af sumum, að loftskeytastöð sé sett á stofn í Reykjavík, og er búist við að hún kosti 60 þúsundir; verða þetta þá yfir 130 þúsundir. Með þennan mikla kostnað fyrir augum verð eg að álíta, að fullkomið loftskeytasamband. sé miklu betra. Það hefir einnig oft verið bent á, hvað hættulegt er, að sími milli lands og eyja slitni. Það er ein af aðalorsökunum til þess að eg hallast frekar að loftskeytasambandinu. Þó að loftskeytasamband sé lítilsháttar stirðara í vöfunum, þá er það víst samband, þar sem hitt getur verið stopult. Þar sem þetta mál er marg-rætt, bæði nú á þessu þingi og áður, sé eg ekki ástæðu til að fara frekar út í það að sinni, meðan andmæli koma ekki. Má líka telja víst, að ræður um það hér í dag hafi ekki mikil áhrif, þar sem atkvæði munu vera nokkuð ákveðin.

Ráðherra (Kr. J.) Eg tel rétt að lýsa hér yfir því, hvernig eg lít á þetta mál, þó eg hafi tekið það fram í hvorri deild um sig. Eigi að setja loftskeytasamband milli Reykjavíkur annarsvegar, og Vestmanneyja og Skaftafellssýslu hinsvegar, kemur það algjörlega í bága við fyrirkomulag það sem landsímastjórinn hefir hugsað sér og gjört áætlanir um, en á þessu verður að álíta að hann hafi bezta þekkingu. Mér er kunnugt, að landsímastjórinn er búinn að leggja niður fyrir sér, hvernig þessum héruðum skuli komið inn í símasambandið, en verði loftskeytasamband sett á stofn, eins og hér er ráðgjört, er því símalagningarkerfi þar með kollvarpað. Þessar loftskeytatillögur styðjast ekki við þá þekkingu í hraðskeytamálinu, sem ætla má að landsímastjórnin hafi, að því er þetta land snertir. Þá verður enn að geta þess, að enginn undirbúningur hefir verið gerður í þessu loftskeytamáli. Tilboð þau sem fyrir liggja eru mjög ógreinileg, og er harla lítill stuðningur að þeim til undirbúnings, og maður sá sem er hér fyrir hönd Marconifélagsins hefir enga heimild til að gera samninga fyrir hönd félagsins, svo mér sé kunnugt. Eg tel því málið algjörlega óundirbúið og þó að það yrði samþykt hér, að koma þessu loftskeytasambandi á, þá tel eg mjög mikinn vafa á, að nokkuð verði hægt að gera í því efni á þessu ári. Ennfremur er mér eigi vel ljóst, hvar fé á að taka til þessa verks; þingið hefir ekki bent á það enn, og þær 60-70 þúsundir króna, sem það mun kosta, eru ekki handbærar nú. Enn er þess að geta, að Vestmannaeyjar, sú sýslan, sem mest gagn á að hafa af þessu sambandi, hefir látið það nær einróma í ljósi, að þær vilji ekkert samband, ef símasamband fæst ekki. Telja sér hitt með öllu ónógt; og hafa mótmælt loftskeytasambandi. Ennfremur vil eg taka það fram, að öll Vestur-Skaftafellssýsla, austur á Síðu, er þessu loftskeytasambandi algjörlega mótfallin. Þegar málinu víkur svo við og mér hins vegar er kunnugt, að svo eru skiftar skoðanir hér á þinginu um málið, að á einu atkvæði mun velta um forlög þess, væri það vissulega réttast að skjóta því á frest 1-2 ár að gjöra ráðstafanir til framkvæmda á því. Málið á enn að bíða nokkuð.

Bjarni Jónsson Það kann vel að vera, að breyting þessi raski því símakerfi, sem símastjórnin hefir gert, en það gerir ekki til, þó að það kerfi raskist, ef annað betra kemur í staðinn. Mín sannfæring er, að þetta sé betra og ódýrara. Þetta samband fæst fyrir 75 þúsundir, þar sem hið annað samband fæst ekki fyrir minna en 160 þúsundir, og þá eftir að leggja línu fyrir marga tugi þúsunda austur með ströndinni. Þennan kostnað hefi eg áður sagt í tölum í hv. neðri deild og vil ekki tefja tíma þingsins með því að rekja það aftur. Félag það sem sendi mann hingað er mikið félag og maðurinn er mér nákunnugur, þar sem eg varð honum samferða hingað til landsins, og hefir hann sagt mér ítarlega, hvað þetta kostaði. Símastjórinn er ekki fróðari öðrum mönnum um loftskeyti. Menn, sem standa honum jafnfætis að þekkingu í eðlisfræði og rafmagnsfræði, geta sett sig inn í það engu síður en hann. Ráðherra gat þess, að fé væri ekki fyrir hendi á þessu ári; það er ekki heldur nein þörf á því, þar sem félagið hefir boðist til að setja stöðvarnar í ár, án þess að þær væru borgaðar fyr en að ári. 
             Stjórnin gerði að sjálfsögðu samninga við félagið og getur staðið í þeim, að ekki sé borgað fyr en stöðvarnar eru komnar upp og reyndar um tíma og félagið hefir bundið enda á loforð sitt að kenna mönnum hér loftskeytastarf. Hér er því ekki um það að ræða að við skuldum félaginu, þó því verði ekki greitt fyr en að ári. Eg vil ekki gera lítið úr vilja Vestmanneyinga í þessu efni, en heldur en að þeir fái ekkert samband, hvorki í lofti eða legi, sem annars er fyrirsjáanlegt, vil eg að þeir hafi þetta samband. Ef sambandið verður ekki sett, má búast við að þeir komi sjálfir upp símasambandi, sem landið verður svo að kaupa af þeim dýru verði. Við höfum dæmin fyrir okkur nú, þar sem hlutafélag hér í bænum er að selja símkerfi bæjarins með töluverðum ágóða. Að hér sé brotið í bág við vilja almennings get ég ekki sætt mig við. Almenningur býr víðar en í Vestmannaeyjum. Í Skaftafellssýslu vilja menn allshugarfegnir taka við loftskeytastöðvum og fá þannig hraðskeytasamband fyr en ella. Því að þeir treysta því ekki, og geta ekki treyst því, að þangað verði lagður sími. Þá ætla ég að minnast á breytingartillögu. sem ég ber fram, að orðinu „Marconi“ verði bætt inn í tillöguna. Það er vegna þess, að Marconifélagið hefir undirbúið þetta mál og býðst til þess að setja stöðvarnar á stofn nú þegar á næsta sumri, þótt samningar fari svo, að félagið fái ekki borgunina fyr enn stöðvarnar hafa staðið sinn tíma og félagið hefir kent mönnum starfræksluna. Í þriðja lagi er þess að gæta, að annaðhvort verðum við að taka Marconikerfi eða eitthvert annað gneistakerfi, því að loftskeytastöðvar skipa eru flestar eða allar svo, að þær taka ekki við skeytum frá ljósbogakerfinu. Fjórða ástæðan er sú, að nú hefir hér í deildinni verið samþykt að setja á stofn loftskeytastöð, er næði til Vesturheims. En þar á Marconifélagið stöðvar á Hellulandi, í Glacebay, (þ, e. Isvík) og víðar, og óðar en við höfum sett á stofn stöð í Reykjavík, erum við komnir í samband við Vesturheim, því að þessar stöðvar eru nægilega sterkar til að ná hingað. Auk þess eru Marconi-stöðvar á Englandi, sem vér gætum vel haft samband við. Þetta eru aðalástæðurnar fyrir því, að við verðum að nota Marconikerfið. Vér getum ekki tekið neitt óreynt kerfi hér, því að vér þurfum að komast í samband við umheiminn undir eins með þeim stöðvum, sem vér reisum. Eg vona því, að hv. þ. samþykki þessa breytingartill. mína. Ennfremur ætla eg að minnast á aðra breytingartill., sem hér er til umræðu á þingskjali 947, um að forseta sameinaðs alþ. verði veittar 1200 kr. styrkur til þess að sækja 1000 ára þjóðhátíð Normandis. Eg hefi hér fyrir framan mig bréf, sem hv. forseta hefir verið skrifað um þetta. Öllum er kunn frændsemi vor við þessa þjóð, og þarf eg ekkert að fara út í þá sálma. Nú hefir forseta alþingis verið boðið að taka þátt í hátíðahaldi í Parísarborg þ. 10.-11. júnímán. á þessu sumri. Bréfinu fylgir skrá yfir, hvað gera skuli. Og í niðurlagi bréfsins er forseti alþingis beðinn að gera bjóðendum þann heiður, að vera við hátíðahaldið. „Sæti mun geymt yður til handa við þá ýmsu liði hátíðarinnar,“ segir í bréfinu, og að síðustu kveðja. Bréfið er stílað til forseta sam. alþ. og um leið til allra alþingismanna í því trausti, að þeir muni biðja forseta sinn um að fara, og verða við hátíðina fyrir hönd alþ. og landsins. Eg sé ekki, að alþingi geti sóma síns vegna látið hjá líða að veita fé til fararinnar og sýna þar með frændrækni þjóðarinnar og það, að hún setji ekki fyrir sig smávægileg útgjöld í þessu skyni.

Steingr. Jónsson: Af því að eg hafði framsögu nefndarinnar um aukafjárlögin efri deild, þykir mér skylt að fara nokkrum orðum um breytingartillögur þær, sem hér hafa komið fram, og skal eg þá fyrst minnast á breytingartillögurnar á þingskjali 915. Það er að vísu svo, að þetta loftskeytamál er orðið þaulrætt og ekki miklu við að bæta. En það á vel við að gera sameinuðu þingi nokkra grein fyrir ástæðum þeim, sem vöktu fyrir okkur í E. d., þegar málinu var ráðið til lykta eins og þar var gert. Eg skal fyrst tala um fyrri lið till. á 915 um loftskeytasamband milli Reykjav. og Vestmannaeyja. Fyrst er vert að gæta að því, hvað þetta kostar í samanburði við síma. Loftskeyti kosta 40 þús. en símasamband, eftir áætlun landssímastjórans, kostar 37 þús. kr. En af þeim 37 þús. kr. er ekki ástæða til að gera ráð fyrir að landsjóður leggi til nema 30 þús. Þetta tek eg fram af því, að því hefir verið mótmælt af einum hv.þm. E. d. Eg held, að það séu miklar líkur til þess, að Vestmannaeyingar taki sjálfir þátt í kostnaðinum á móti landssjóði. Á þingi 1909 lá fyrir tilboð frá þeim um að þeir legði til 8 þús. kr. og þar sem þeir enn í vetur hafa sótt það fast að fá símasamband, er óhætt að gera ráð fyrir, að þeir vilji nokkuð til vinna. Enda er jafnvel sagt, að þeir vilji leggja símann á eigin kostnað. Þetta eru að vísu munnlegar sagnir, en engin ástæða til að rengja þær. Kostnaður við það að leggja síma er því ómótmælanlega 10 þús. kr. minni en við það að reisa loftskeytastöðvar. En þetta er ekki aðalatriði málsins. Það sem mestu varðar er hitt, hvað gagnið er mikið og hversu hár reksturskostnaður verður. Maður getur gert sér ljósa grein fyrir gagninu af síma, því að menn vita, hvað mikinn arð símar gefa á líkum stöðum, t. d. Patreksfirði og víðar, þar sem þilskip ná til síma. Þar er niðurstaðan alstaðar, að símarnir gefa mikinn arð. Landsímastjórinn, sem er þessu kunnugastur, fullyrðir, að Vestmannaeyjasíminn mundi gefa af sér 10% - 12% arð af stofnfé því sem landssjóður leggur til, ef Vestmanneyingar sjálfir leggja til 7 þús. Þessu verður ekki mótmælt með rökum, því að öll gögn sanna, að arðurinn verður að minsta kosti svona mikill. Samanburður við aðrar símalínur, t. d. Patreksfj.síma, Húsavíkursíma, o. fl., bendir í þá átt að arðurinn sé jafnvel helzt til oflágt áætlaður, því að það er ekki tekið neitt tillit til þess, að skipa aðsókn til Vestmannaeyja mundi að líkindum aukast, þegar síminn væri lagður. - Þá er að líta á ársarðinn af loftskeytunum. Eg hefi að vísu engin gögn fyrir því, hvað tekjurnar mundu verða miklar, nema álit landssímastjóra. Hann er sá eini, sem hefir reynt að gera sér í hugarlund, hvað loftskeyti mundu gefa af sér. Hann hyggur, að tekjur verði í hæsta lagi 2500 kr. á ári. Náttúrlega er engin vissa fyrir þessu, en enginn hefir getað bent á hærri tölu, t. d. hefir umboðsmaður Marconifél. ekki treyst sér til að gera neina áætlun um það. Aftur á móti er reksturskostnaður við loftskeytastöðvarnar áætlaðar 6000 kr. Símastjóri hélt að draga mætti nokkuð úr kostnaðinum í Reykjavík, ef stöðin væri í sambandi við landsímastöðvarnar. En allar líkur eru til að reksturskostnaður sé helzt til lágt áætlaður. Í því sambandi má benda á það, að reksturskostnaður við loftskeytastöðina í Röst í Noregi varð 1909 3900 krónur fyrir utan húsaleigu og boðborð, sem sveitafélagið þar lagði til. Minni en 5500 til 6000 kr. getur reksturskostnaðurinn fráleitt orðið og þá vantar að minsta kosti um 3000 kr. til þess að tekjurnar hrökkvi fyrir reksturskostnaði. Þetta er því auðsætt mál. Annað gefur 3000 kr. vexti af stofnfénu, hitt gefur enga vexti og vantar 3000 kr. fyrir reksturskostnaði. Svona hlýtur það að verða, meðan siglingar ekki breytast algjörlega, svo að hver skúta hefir loftskeytaáhöld. En það er svo fjarri því að svo sé enn, því eg hefi ekki heyrt, að nokkurt skip við Íslandsstrendur hafi loftskeytaáhöld, nema ef til vill fáeinir þýzkir botnvörpungar auðvitað að undanskildum skemtiskipunum. Eg hygg, að það þurfi ekki meira að segja um þetta mál. Eg hygg, að það sé orðið ljóst, hvað vakir fyrir okkur, sem feldum þessa tillögu í E.d. En svo er viðbótin, 20 þús. kr. fjárveitingin til loftskeytastöðva undir Eyjafjöllum í Vík í Mýrdal og í Hornafirði. Mér er ekki ljóst, hvaða ástæður eru færðar fyrir þessari fjárveitingu. En eitt vita allir, að það liggur ekki fyrir neitt tilboð um byggingu þessara stöðva. Um stöðvarnar hér og í Vestmannaeyjum eru aftur á móti ítarleg tilboð, og er gengið út frá einu þeirra. En um um hinar 3 stöðvarnar er ekki eitt einasta tilboð, og ekkert, sem bendir í þá átt, að hægt sé að byggja þær fyrir svona litla upphæð. Eg álít þessa fjárveitingu algerlega út í bláinn. Eg gæti trúað því að byggja mæti stöð á Seljalandi, sem gæti náð sambandi við Vestmannaeyjar, fyrir 0-10 þús kr. En mér er óskiljanlegt, að stöðvarnar í Vík og Hornafirði gætu orðið billegri hvor um sig en Vestmannaeyjastöðin. Sé þetta rétt, þá kostuðu þessar 3 stöðvar 50 þús. kr. Þessi áætlun er ef til vill ekki alveg rétt, en hún er áreiðanlega nær því sanna en 20 þús kr., eins og hér er gert ráð fyrir. En þetta er ekki það athugaverðasta. Hitt er athugaverðara, að reksturskostnaður við þessar stöðvar hlýtur að verða hinn sami og við stöðina í Vestmannaeyjum. Þessar stöðvar hafa sárlítið að gera, en reksturskostnaðurinn er jafn. Það þarf sérfróðan mann við hverja stöð, og meira þarf heldur ekki í Vestmannaeyjum. Og ef stöðvarnar eru viðlíka stórar, eins og ég geri ráð fyrir að verði að vera, þá er einnig reksturskostnaðurinn sá sami, mótorar jafn-sterkir o. s. frv., með öðrum orðum, það má gera ráð fyrir 9 þús. kr. árlegum reksturskostnaðarauka, ef þessar 3 stöðvar verða bygðar. Stofnkostnaður loftskeytastöðvanna í heild sinni yrði þá 90 þús. kr. og reksturskostnaðurinn allur 15 þús. kr. á ári. Þetta hygg ég næst því sanna. En hvað er þá í aðra hönd? Það hefir verið bent á 2500 kr. tekjur af Vestmannaeyjasambandinu, í hæsta lagi. En tekjur af stöðvunum austur frá hlytu að verða afarlitlar, fyrst og fremst af því, að þar er minna brúk fyrir skeytasamband, og í öðru lagi af því að sambandið er óhentugt. Það hefir verið sagt að Vestur-Skaftafellingar séu ekki afar-hrifnir af því að eiga þetta samband í vændum og vilja heldur bíða eftir síma. En þá er talað um Austur-Skaftfellinga, að þeir mundu allshugar fegnir vilja loftskeyti. Það kann að vera um Hornfirðinga sjálfa, en það eru varla aðrir, því að eins og allir vita hafa loftskeyti þann galla, að þau geta svo óvíða komið við, þar sem aftur á móti má setja símastöðvar svo að segja á hverjum bæ, þar sem síminn liggur um héruðin. Þess vegna getur gagnið aldrei orðið eins alment af loftskeytatækjum. - Það má gera ráð fyrir, að tekjur af þessum 3 stöðvum verði um 500 kr. með tekjunum af Vestmannaeyjasambandinu; yrðu þá allar tekjurnar 3000 kr. En reksturskostnaðurinn verður 15000 kr. Hvað er svo fengið með þessu góða loftskeytasambandi samanborið við síma? Það hefir verið bent á það, að einn af ókostunum við loftskeytasamband væri það, að með því væri raskað því kerfi, sem áður er lagt með þeim tilgangi að hafa talstöðvar sem víðast að hægt er. Og þetta kerfi er á þá leið, að sambandið sé óslitið frá Vík og vestur og norður um land hringinn í kring til Hornafjarðar. Á þennan hátt verða allar sýslur landsins í símasambandi, og allar í talsímasambandi. Þeir sem halda fram loftskeytum segja nú, að þetta mundi verða óhæfilega dýrt. En það er ekki eins dýrt og búast mætti við í fljótu bragði. Sími til Vestmannaeyja kostar 37000 kr. Sími frá Garðsauka til Víkur 33000 kr. En af þessari upphæð sparast aftur nokkuð við það, að símarnir verða samferða nokkuð af leiðinni, líklega 3-4 þús. kr., eftir því hvort þeir verða samferða í Eystri-Landeyjar eða að Seljalandi. Þessi kostnaður verður þá 37+30 þús. eða kringum 67 þús. kr. Nú geri eg ráð fyrir að það verði óhjákvæmilegt, hvort sem loftskeytatæki verða sett á stofn eða ekki, að framlengja símann frá Fáskrúðsfirði til Djúpavogs. Hvað verður þá dýrt að leggja símann þaðan og til Hornafjarðar? Landsímastjóri áætlar þann kostnað 40 þús. kr. Þá er allur kostnaðurinn 40+67 þús. eða 107 þúsund krónur. Af þessu má gera ráð fyrir að sýslusjóðir leggi til: Vestmannaeyjar .................................. 7000 kr. Skaftafellssýsla 6000 kr. Suður-Múlasýslu .......................... 4-6000 kr Þá eru eftir kringum 90 þús. kr„ sem landssjóður leggur til. Þetta er alt og sumt. Af þessum símalínum má gera ráð fyrir að Vestm.eyjasíminn gefi 3000 til 3500 kr. arð, ef til vill meira. Og það eru líkur til að hinar línurnar geri talsvert meira en borga reksturskostnaðinn, því sambandið við Vík mundi að líkindum gefa af sér nokkuð upp í vöxtu af stofnkostnaði, og Hornafjarðarsíminn gerði áreiðanlega betur en borga reksturskostnað. Ef maður nú gerir ráð fyrir, að þessar línur gefi af sér 1000 kr. fram yfir reksturskostnað, þá yrðu tekjurnar af öllum þessum símum til samans 4000 kr. til 4500 kr. fram yfir reksturskostnað. Með öðrum orðum, allar þessar símalínur til samans gæfu góða vöxtu af stofnkostnaðinum, sem eg áætlaði um 107 þús. kr., þar af 90 þús. úr landssjóði. Það liggur því í augum uppi, að þetta er sjálfsagt að gera, það svarar vel kostnaði, gefur góða vöxtu af fénu, sem í það er lagt, og hlýtur auk þess að verða til mikillar blessunar fyrir héruðin, sem þessar símalínur eiga að liggja um. Af þessum ástæðum blandaðist okkur í efri deild ekki hugur um að velja heldur þessa leið. Það vakti fyrir okkur, að þetta ætti að gera sem fyrst og um fram alt ekki eyða kröftunum til loftskeytasambands á meðan þetta er ókomið í framkvæmd. En þá segja sumir, að landið ætti þó að koma sér upp einhverri loftskeytastöð. Og það álít eg vera rétt, en af alt öðrum ástæðum, nfl. til þess að koma á sambandi við önnur lönd sem þrautasambandi, ef sæsíminn til útlanda kynni að bila. Og hins vegar til þess að geta bent útlendingum á, að hér sé loftskeytastöð til, sem þeir geti komist í samband við, ef þeir vilja koma upp loftskeytatækjum á skipum sínum. En slík stöð ætti hvergi annarstaðar að vera en í Reykjavík og yrði að vera svo sterk, að hún næði til annara landa. Ef fé væri fyrir hendi, gæti eg verið með slíkri stöð, þrátt fyrir það, að eg býst ekki við að hún geti borgað einu sinni reksturskostnaðinn fyrst um sinn. Þetta er í raun og veru stefna meiri hl. þingmanna, sem sést á því, að í Nd. var við meðferð símalaganna samþykt að leggja loftskeytastöð, sem náð gæti sambandi við Ameríku. En sá er gallinn á þessari Ameríkustöð, að enginn lifandi maður hefir nokkra hugmynd um kostnaðinn, og auk þess finst mér sú leiðin vera óþarfa krókaleið. Því ekki eins að setja sig í samband við Noreg. Nú er verið að byggja stöð rétt við Bergen, og við þá stöð, er við á þann hátt kæmumst í samband við, mundi kostnaðurinn líklega ekki verða meiri en 60,000 krónur. Einnig má geta þess að nú um þessar mundir er talað um að setja upp stöð á Grænlandi, og mér er yfir höfuð að tala harla óskiljanlegt, hvernig menn hafa farið að framfylgja þessu máli á þinginu með eins miklu kappi og gert hefir verið. Þá vildi eg minnast á aðra till., sem fram hefir komið, sem sé þá till., að taka upp aftur fjárveitingu til kvennaskólans á Blönduósi. Það hefir áður í nefndaráliti við bæði fjáraukalög og fjárlög verið sýnt fram á með ljósum rökum, að ekki sé rétt að veita skóla þessum jafn-háan styrk og farið hefir verið fram á, þar sem hann óneitanlega er sýsluskóli, en alls ekki landsskóli. Þessvegna verð eg að mæla með því að styrkurinn verði feldur niður. Þá er till. á þingskj. 947 um ferðastyrk til forseta sameinaðs þings til Rúðuborgar og sömuleiðis til magisters Guðm. Finnbogasonar. Eg álít að fyrri liður tillögunnar geti alls ekki komið hér til umr., þar sem hann aldrei hefir legið fyrir hv. Efri deild.

Forseti (Sk. Th.) Út af orðum hv. 4. kgkj verð eg að geta þess, að tillagan er löglega fram komin. Till. um Guðm. magister Finnbogason hefir ekki verið rædd í hv. Neðri deild, og það er auðsætt, að ekki getur gengið að sú deildin, sem síðast hefir málið, geti smeygt inn á laun hverju sem henni þóknast. En samkv. 28. gr. stjórnarskrárinnar er þetta sem nýtt atriði sett inn. Og með skírskotun til 30. gr. þingskapanna úrskurða eg þessa br.till. löglega fram komna.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg stóð ekki upp til þess að tala um þetta mál, sem mestar hafa orðið umræður um hér í þinginu. Eg minnist þess, er eg var eitt sinn á ferð fyrir 20 árum, ásamt vini mínum með konum okkar; og kom okkur þá saman um, að það væri hreint og beint skilnaðarsök, ef konan gæfi manni sínum þrisvar í viku blautfisk til miðdegisverðar. En hvað mundu menn þá segja um það, ef menn fengju 7 daga í viku blautfisk. En nú eru þessi fjáraukalög búin að vera til umræðu níu eða tíu sinnum á þessu þingi. En eg bað um orðið aðallega til þess að minnast á eina tillögu, sem hér liggur fyrir. Eg er einn í þeirra tölu, sem álít hana greinilegt þingskapabrot. Það er ekki unt að koma till. að samkv. 30 gr. En eg sé veg til þess að koma henni að og þá beinlínis samkv. 52 gr. þingskapanna, ef ráðherra leyfir.

Björn Kristjánsson Háttv. 2. þm. Sunnmýlinga kvaðst ekki hafa staðið upp til þess að ræða um þetta margþvælda loftskeytamál, og eg verð að vera honum alveg sammála um það, þótt málið verði rætt nú aftur á bak og áfram, þá muni ekkert nýtt koma fram í því. Það er nú komið í 30. þynningu, að því er það snertir hve oft hefir verið um það rætt. Þá vil eg leyfa mér að víkja nokkrum orðum að ræðu hæstv. ráðherra; hann sagði, að öll skilyrði mundi bresta til þess að framfylgja þessu ákvæði nú á þessu fjárhagstímabili. En hvað skyldi vera í veginum. Nú fer hæstv. ráðh. mjög bráðlega til Danmerkur, og hygg eg honum mundi þá innan handar að undirbúa framkvæmd málsins eins og þörf krefur; og það er þá á hans ábyrgð, og honum að kenna, ef málið kemst ekki í framkvæmd, ef féð er veitt. Nú er þegar búið að búa svo í haginn fyrir stjórnina, að hún getur fengið lán til þess að koma verkinu í framkvæmd, ef henni þóknast, og hún er meira að segja beint skyldug til þess. Hann lagði, hæstv. ráðh., mikið upp úr því, að Vestmanneyingar vildu heldur vera sambandslausir en hafa loftskeytasamband. En eins og eg tók áður fram, við fyrri umræður, þá er ekki mikið leggjandi upp úr upp-„agiteruðum“ undirskriftum, og eg er alveg viss um það, að hefði nokkur viljað gefa sig til þess, þá hefði áreiðanlega mátt ná í eins marga eyjarbúa með loftskeytunum eins og á móti. Undirskriftunum þaðan er því ekki mark á takandi, þær stafa eingöngu af því, að þeim hefir ekki verið málið rétt flutt - leynt því sanna og rétta. Hefðu þeir t. d. fengið að vita um stöðvarnar í Skaftafellssýslunum, mundu áreiðanlega eins margir hafa fengist með og móti. Á því leikur enginn vafi. Það er ekki ætlast til þess, að loftskeytastöðvarnar verði opnar allan daginn. Það ætti að vera hægt að komast af með ódýrt fólk. Það þarf engan speking til að stýra loftskeytastöðvum. Erlendis eru uppgjafa skipstjórar oft fengnir til þess. Þeir eru mjög fljótir að læra það sem læra þarf til þess að geta veitt slíkum stöðvum forstöðu. Starfið er svo létt, að gamalmenni geta leyst það af hendi. Það er öðru máli að gegna um svona stöðvar heldur en þær stöðvar, þar sem reksturinn fer fram dag og nótt. Þá er nú þessi dæmalausa röskun á símakerfinu, sem alt af er verið að tala um. En hvaða röskun er þetta? Hún er er sú, að skeytin eru sumpart send í síma, sumpart í loftinu. Skeytin ættu að geta komist á leið eins fyrir því, þótt þetta loftskeytasamband komist á. Röskunin er ekki önnur en sú, að símastjórnin fær minna að kaupa af áhöldum. Þá gerði háttv. 4. kgk. þm. (Stgr. J.) áætlun um, hve ódýrt væri að koma á símasambandi milli Austfjarða og Hornafjarðar. Eg skal ekki þrátta mikið um þetta við hinn háttv.þm. En eg hygg að þetta samband, sem hér er farið fram á, verði ódýrara. Arðurinn af símalínu verður lítill í samanburði við kostnaðinn. Þá tók hinn háttv.þm. það aftur fram, að tekjur af síma yrðu 3500 kr, af loftskeytum 2500 kr. Það er óþarfi að vera að þræta um þetta. Hvorki hann né eg getum neitt sagt um það með vissu. Hann sagði og í lok ræðu sinnar, að glöggar og greinilegar ástæður hefðu verið færðar fyrir því, að símasamband væri betra en loftskeytasamband. Það hafa að minsta kosti ekki verið færðar svo glöggar og greinilegar ástæður fyrir því, að það geti, að minsta kosti ekki verið vafamál, hvort betra sé. Eitt þykir mér líka undarlegt hjá hinum háttv. þingm. Hann vill hafa loftskeytastöð í Reykjavík, sem hafi samband við skip og jafnvel önnur lönd. Eitthvað á hún víst að kosta. En því má þá ekki nota hana til að koma á sambandi milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja? Því þarf það endilega að vera sérstök stöð, sem hann vill hafa í Reykjavík? Hann talaði um, að þessi stöð ætti að vera í sambandi við Noreg, Grænland og Írland. Því undarlegra er það, að hann skuli vera því mótfallinn, að hún sé í sambandi við Vestmannaeyjar. Að síðustu skal eg aftur minna á það, að einn hinn helzti af kaupmönnum í Vestmannaeyjum hefir lýst því yfir, að hann sjái ekkert í móti loftskeytasambandi og að það komi sér að sama haldi sem símasamband.

Jón Þorkelsson Eg á hér litla breytingartillögu, sem menn hafa séð og mun eg lítillega minnast á hana. En ekki skal fara langt út í deiluna um loftskeytin. Það fer fyrir mér sem mörgum öðrum, að eg hefi ekki svo góða þekking á því máli, sem skyldi. Hæstv. ráðherra flutti þá fregn, að öll Vestur-Skaftafellssýsla austur að Síðu riði sem einn maður gegn þessu frumvarpi. 
             . Jæja, það getur verið, en hann hafi að eins sagt, að almenningur þar væri máli þessu mótfallinn. Eg get vel trúað því, að hann segi þetta satt, eftir því sem málinu horfir nú við. Eins og frumvarpið er nú, er ekki ætlast til þess, að nein stöð verði á Síðunni, heldur eiga þær að vera í Vík og Hornafirði. Eg skil það því vel, að Síðumönnum þyki sér ekki mikið gagn að því sambandi, sem frumvarpið ætlast til. En ef stöð hefði verið á Síðunni, býst eg við, að annað hljóð hefði orðið í bjöllunni. Það hefir mikið verið talað um, hvað það kostaði að koma Hornafirði í símasamband við Austfjörðu. Eg skal ekki fara langt út í þá sálma, eg hefi ekki vit á málinu, öðruvísi en svo, að eg er nokkuð kunnugur í Skaftafellsýslum og mér getur ekki blandast hugur um það, að það eina samband, sem þeim verður komið í, er loftskeytasamband. Það má að vísu án efa leggja símalínu yfir Mýrdals-, Skeiðarár- og Breiðamerkursand. En hvað lengi mundi sú lína standa? Á sumum af þessum söndum, svo sem Skeiðarársandi, má búast við, að öll mannvirki sópist burt 4. eða 5. hvert ár. Annaðhvort verður því þar að leggja símann í sjó eða hafa loftskeyti - og þá hygg eg það vafalaust, að loftskeytin séu tiltækilegri. Háttv. 4. kgk.þm. - eg held, að eg nefni rétt á honum númerið - gat þess, að landsímastjórinn, sem hann hefir alt sitt vit úr, hefði áætlað, að tekjur af Vestmannaeyjasímanum mundu „áreiðanlega“ nema 3-4 þús. kr. tekjum á ári. Eg skal ekki rengja þetta, því að eg kann ekki að greina þetta svo grandgæfilega sem skyldi. En hins vil eg þó geta, að ég hefi séð það, að áætlanir símastjórans eru ekki allar þannig vaxnar, að eg telji þær öruggar. 1909 áleit hann, að símasamband milli Vestmannaeyja og Eystri-Garðsauka myndi kosta 42 þús. og 500 kr. Þar af áttu Vestmanneyingar að leggja til 8 þús. kr.. Nú í ár á þessi sama símasambandslína ekki að kosta nema um 37000 kr. Sambandið er nú í ár 5200 kr. ódýrara en í hitt eð fyrra. Þetta þarf nú í sjálfu sér ekki að vera mjög undarlegt, því að vera má, að ýms efni til símans hafi lækkað í verði. En 1909 segir hann, að það geti ekki komið til mála að leggja sæsímann annarstaðar en þar sem styzt sé milli eyja og lands. Nú liggur fyrir önnur áætlun frá símastjóranum, sem hann hefir gert í haust. Það er ekki ólærdómsríkt að bera þessar tvær áætlanir saman. Báðar áætlanir er um, hvað kosti landsími frá Eystri-Garðsauka til sjóar, þangað sem minst sé fjarlægðin. 1909 áætlar hann 700 staura, 1911 500 staura; 1909 1000 ísolatora og króka, sem kosta 55 au., 1911 1200 ísolatora, sem kosta 0,50 hver; 1909 8 tons járnþráð (16000 pd.) á 2400 kr., 1911 ekki nema 6½ járnþráðartons, (13000 pund) á 1625 kr.; 1909 þarf einn verkstjóra í 90 daga og eru honum ætlaðar 6 kr. á dag eða alls 540 kr.; en 1911 þarf einn verkstjóra í 60 daga, sem fær 8 kr. um daginn, alls 480 kr.; 1909 gerir hann ráð fyrir 15 starfsmönnum í 80 daga, það eru alls 4200 kr. í kaup; 1911 er gert ráð fyrir 15 starfsmönnum í 50 daga með alls 2625 kr. í kaup; 1909 er ferðakostnaður 460 kr., 1911 er hann 150 kr.! 1909 kosta tjöld og áhöld 400 kr. en 1911 200kr. Það kann vel að vera, að þetta sé ekki óeðlilegt, því að 1909 getur verið, að landið hafi ekki verið búið að tilleggja sér svo mikið af áhöldum sem 1911. Hitt geta eg líka skilið,. að það kunni að vera nokkur verðmunur á ýmsu, er til símans þarf, og að það ráði því, að áætlunin er önnur 1909 en 1911. En nú kemur það allra merkilegasta að mínu áliti, og það fæ eg ekki með nokkru móti skilið. 1909 var „kabel“-lengdin 13 þúsund metrar, en 1911 er hún orðin 12 þúsund metrar; styzta vegalengd milli lands og eyja hefir styzt um 1000 metra á tveim árum. Komi nú þessu hver saman, sem það getur. Eg get það ekki. Þessi áætlun landsímastjórans er gerð, að sögn símastjórans sjálfs, þegar það tók að kvisast, að stjórnin hefði í ráði að bera fram tillögur um að koma á loftskeytasambandi milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Þegar loftskeytatilboðið kemur fram, minkar því kostnaður við símasamband um 5200 kr. Eg ætla nú ekki að draga neinar ályktanir af þessu. Það geta þeir gert, sem það vilja. En kunnugt er það, að símastjórinn annast sjálfur öll innkaup til símans, en ekki stjórnarráðið. Hann hefir meðal annars, svo menn vita, haft samband við „Eletrisk Bureau“ í Storthingsgaden í Kristjaníu. Eg ætla, svo sem eg hefi sagt, ekki að draga neinar ákærandi ályktanir út af þessu á hendur símastjóranum. En eg vildi, að þessi orð yrðu stjórninni til eftirþanka, og jafnframt skjóta því til hennar að hafa sem nákvæmast eftirlit með innkaupum í heild sinni til allra bygginga og mannvirkja, sem landið kostar. Það má virðast skylt og með því verður og bezt komið í veg fyrir tortrygni í garð einstakra manna. Þá sný eg mér að breytingartillögu minni. Eins og háttv. þingmenn vita, fer hún fram á það að veita forseta sameinaðs þings 1200 kr. til þess að fara til Frakklands og vera þar við 1000 ára hátíð Normandís. Það hefir komið boð frá forstöðunefnd þessarar hátíðar, sem eg skal leyfa mér að lesa upp í íslenzkri þýðingu (Júlíus Havsteen: Megum við ekki heyra það á frönsku?) Eg hugsa h. háttv. þingmaður skilji frakkneskuna ekki betur en íslenzkuna. Að öðru leyti ætla eg mér ekki að fara að standa neitt „examen“ fyrir háttv. kgk. þm. nr. 1. Bréfið er svo í íslenzkri þýðingu. „Vér biðjum yður, herra forseti, að gera hátíðanefnd okkar þá æru að vera í París þá tvo daga, sem verða kóróna 1000 ára hátíðar Normandís. Yður verða ætluð sæti við hin ýmsu hátíðahöld“. Eins og menn vita, hefir efri deild að nokkru leyti viljað að slíku boði væri sint, þar hefir verið samþyktur ferðastyrkur til eins einstaks manns til Frakklandsferðar. Hann var settur þar inn við síðustu umræðu málsins, og sá liður hefir aldrei komið til umræðu í neðri deild. Nú þykir mönnum fara illa á því, þegar búið er að veita einstökum manni styrk, að þá sé neitað um styrk til fararinnar handa einum manni af þingsins hendi. Háttv. þm. Dal. (B. J.) er að öðru leyti búinn að taka það fram, sem hér um þarf að segja, því að það þarf ekki að skýra það fyrir háttv. þingi, hvernig hér stendur á. Sumir landnámsmenn voru náfrændur Göngu-Hrólfs, sem tók lén og ríki í Normandí fyrir 1000 árum. Bróðir hans var Hrollaugur, sem nam Hornafjörð, og frá honum er komið mikið kyn og merkilegt. Af honum var kominn Ari fróði, Gissur jarl, Oddaverjar og Sturlungar. Frá Göngu-Hrólfi sjálfum eru og komnar miklar ættir hér á landi, og fjöldi manna þeirra, er nú eru lífs vor á meðal, eru niðjar hans, flestir í 30.-33. lið, svo sem eg tók fram við umræðu þessa máls í neðri deildinni.

Hálfdán Guðjónsson Eg hafði ekki ætlað að taka til máls, þó að ég sé meðflutningsmaður að einni breytingartillögu, sem hér liggur fyrir á þskj. 929, um byggingarstyrk til kvennaskólans á Blönduósi. Ástæðan til þess, að eg bjóst ekki við að taka til máls í þetta sinn, var sú, að þessi fjárveiting hefir verið svo rækilega rökstudd áður. En ummæli hv. 4. kk. þms. neyða mig til að segja fáein orð. Sá kafli af ræðu hans, sem snerist um þessa fjárveitingu, var stuttur, en því einkennilegra var það, hve miklu ranghermi hann gat komið fyrir í þessum ræðukafla. Hann sagði, að þessi skóli hefði aldrei verið annað en sýsluskóli fyrir Húnavatnssýslu. Þetta er furðudjarft ranghermi, þar sem það er margsannað, að skólann hafa sótt stúlkur úr öllum sýslum landsins. Hitt er satt, að skólinn hefir ávalt verið sýsluskóli Húnavatnssýslu í þeim skilningi, að Húnavatnssýslan er eina sýslan, sem hefir styrkt hann og haldið honum uppi allmörg árin hin síðustu. En það var ekki þetta, sem lá í orðum hv. 4. kk. þingmanns Eg skil ekki að hv.þm. vilji láta sýsluna gjalda þess, að hún ein hefir styrkt þennan skóla, enda þótt hann hafi verið sóttur víðsvegar að úr öllu landinu. Eg skal einnig benda á það, að þessi skóli hefir verið og verður líklega einnig hér eftir langódýrasta menningarstofnun fyrir konur hér á landi. Það er eini skólinn, sem fátækum stúlkum er fært að sækja. Það munar mjög miklu, hvað þessi skóli er billegri en t. d. kvennaskólinn í Reykjavík. Og eg leyfi mér að fullyrða, að skólinn hafi komið að miklu gagni; með því að eg hefi verið prófdómari við skólann, hlýt eg að vera því kunnugri en þeir sem aldrei hafa komið nálægt honum. Það er hart að sumir hv. þingmenn skuli róa að því öllum árum að eyðileggja þennan skóla, samtímis því sem þingið er að veita kvenfólki þau réttindi, sem mikil ábyrgð fylgir og mikla menningu þarf til að geta notað eins og vera ber, kosningarrétt til alþingis. Einmitt samtímis þessu eru þeir að reyna að eyðileggja þann eina skóla á landinu, sem fátækum stúlkum er fært að leita sér mentunar á. Hafi margt í þessari löngu tölu hv. 4. kk. þm. verið jafnáreiðanlegt og ummæli hans um þessa stofnun, þá verð eg að segja, að það er ekki mikið byggjandi á þeim mörgu tölum, sem hann færði fram máli sínu til stuðnings. Þegar hér var komið umræðunum, kom fram áskorun til forseta um að slíta umræðum þegar í stað. Var sú tillaga borin undir atkvæði og samþykt í e hlj.

Framsögnm. Steingr. Jónsson: Áður en frv. fer héðan vil eg minnast dálítið á það, hvernig það lítur nú út, og hverjum breytingum það hefir tekið hér í deildinni. Eg skal að eins tala um gjaldahliðina, því að tekjunum hefir ekkert verið rótað við. Þegar frv. kom hingað til deildarinnar, voru útgjöldin alls kr. 3,168,522,34. En nú eru útgjöldin 3,208,417,34. Gjöldin hafa því hækkað um kr. 39,894,00. Og tekjuhallinn er nú orðinn kr 321,017,34. Nú skal eg benda á það, hvernig þessi útgjaldaauki, kr. 39,894,00, er tilkominn, eða hvernig hann skiftist niður á greinar frumvarpsins. Því að það getur gefið nokkra bendingu um það, hver stefna deildarinnar er í fjármálum, 10. gr. frv. hefir hækkað um kr. 800,00 12. " " " " " " 6,600,00 14. " " " " " " 24,520,00 15. " " " " " " 14,800,00 16. " " " " " " 6,174,00 Samtals kr. 52,894,00 Aftur hefir 13. gr. lækkað um " 13,000,00 Svo að hækkunin nemur þá " 39,894,00 En auk þess hefir 18. gr. (eftirlaun) verið hækkuð um kr. 2,200,00, og þá er hækkunin öll til samans í raun og veru kr. 42,094,00. Þegar nefndin lagði fram álit sitt í fyrir deildina, þá lagði hún til að gjöldin hækkuðu um kr. 30,620,00 og stóð sú hækkun í sambandi við stofnun háskólans. Þannig hafa útgjöldin við atkvæðagreiðsluna hér í deildinni hækkað um kr. 11,474,00 fram yfir það sem nefndin lagði til. Af þessum 11,474 krónum eru 2400 kr. þannig tilkomnar, að deildin hefir felt lækkanir, sem nefndin lagði til, en afgangurinn, kr. 9,074,00, hefir komist inn eftir tillögum einstakra þingmanna. Eg vildi að eins benda á þetta vegna þess að hv. deildarmenn hafa, ef til vill, ekki gert sér það ljóst, að kornið fyllir mælirinn. Þetta voru altsaman smáupphæðir, en til samans nema þær þó rúml. 9000 krónum. Fjárveitingarnar nema þá alls á fjárlögunum, eins og frv. er nú, kr. 3,208,417,34. Áður hefir deildin samþykt á fjáraukalögum fyrir árin 1910 og 1911, kr. 105,751,23, sem á auðvitað að taka af tekjum þessa árs, en ef tekjurnar hrökkva ekki til þess, sem má búast við, þá verður að taka þessa upphæð af viðlagasjóði til bráðabirgða og dregst það þá frá því sem brúka á á næsta fjárhagstímabili. Því að tekjuafgangurinn 1910 er sagður að hafa nákvæmlega dugað til þess að fylla tekjuhallann á núgildandi fjárlögum, en ekkert þar fram yfir. - Ennfremur hefir deildin samþykt lög um hafnargerð í Reykjavík, og á landsjóður að leggja til hennar 400 þús. kr. Nú geri eg ráð fyrir að af því komi til útborgunar ¼ hluti eða 100 þús. kr. á næsta fjárhagstímabili. - Gjöldin á næsta fjárhagstímabili verða þá öll til samans á fjárl., fjáraukal, og til hafnargerðar kr. 3.414,168,57. Eg er ekki að benda á þetta af því að eg álíti lengra farið í útgjöldunum en nauðsynlegt er, og ekki heldur af því að eg álíti þetta svo ískyggilega háa upphæð, að við séum komnir á „Fallitens Rand“. En þetta er æði há upphæð, og ég hygg hærri en nokkurntíma áður hefir verið samþykt á þingi. Þá vil eg athuga hvað til er uppí þessi útgjöld. Það er þá fyrst tekjur eftir fjárlagafrv. kr. 2,887,400. Tolllög, sem liggja fyrir í deildinni, kr. 120,000. Og loks smá skattalög, um erfðafjárskatt o. fl., sem má áætla um kr. 70,000. Þetta gerir til samans kr. 3,077,400. Nú hefir verið sýnt fram á það, að áfengistollurinn væri of hátt áætlaður fyrir næsta fjárhagstímabil, og væri rétt að lækka hann um 110 þús. kr. til þess að áætlunin geti heitið varleg. Ef þessi upphæð, 110 þús. kr., er dregin frá tekjunum, sem eg taldi áðan, þá eru eftir kr. 2,967,400. Þetta verður ekki hrakið; það eru sem næst 3 miljónir, sem við gerum ráð fyrir að fá inn í meðal-árferði, en úr landsjóði eru veittar rúml. 3 milj. og 400 þús. krónur. Og sennilega verður bætt svo miklu við í neðri deild að það verði nær 3 milj. og 500 þús. Hinsvegar má gera ráð fyrir að til hafnargerðarinnar verði tekið sérstakt lán, og má því draga þær 100 þús. kr. frá. Þá eru útgjöldin 3 milj. 400 þúsund, eða með öðrum orðum um 400 þús. kr. tekjuhalli. Þrátt fyrir þetta álít eg alls ekki að fjárhagsástandið sé neitt voðalegt, því að þó að viðlagasjóður sé ekki handbær, þá er hann samt eign landsjóðs og góð eign. En þessar tekjur vantar samt til þess að landsbúskapurinn beri sig. Það er að eins eitt tekjufrumvarp ótalið, sem liggur fyrir þinginu, frumvarpið um farmgjald. En eg býst ekki við, að það frv. gangi fram á þinginu í þeirri mynd, að það geti gefið miklar tekjur eða neitt líkt því, sem gert var ráð fyrir í neðri deild. Auðvitað getur það gefið nokkuð. Eftir því sem eg veit bezt mætti gera ráð fyrir að það gæfi af sér í allra hæsta lagi um 100 þús. kr. á ári. Aðrir gera ráð fyrir miklu minna en engar ábyggilegar skýrslur eru til, því að verzlunarskýrslur eru ekki svo gerðar, að hægt sé að finna út þunga hverrar vörutegundar. Þá skal eg snúa mér að breytingartillögunum við frv. Þá er fyrst brtill. nefndarinnar á þskj. 820 við 5. gr. 1, að aftan við liðinn komi sú athugasemd, að prestinum í Breiðabólsstaðarprestakalli sé heimilt að verja afgjaldinu af því til túnasléttunar á staðnum. Afgjaldið er kr. 142,38 á ári, svo að þetta verða 284 kr. 76 aur. á fjárhagstímabilinu. Þá vill nefndin setja það skilyrði, að sléttaðar verði minst 5 dagsláttur á þessum 2 árum. Túnið er stórt, en að mestu leyti óslétt, alt óslétt nema það sem presturinn hefir sléttað sjálfur. Hann er búinn að slétta eitthvað 14-15 dagsláttur og hefir ekki fengið lán til þess áður. En nú fer hann að eins fram á að mega verja afgjaldinu til túnasléttunar. Ef hann sléttar 5 dagsláttur, þá er það sama sem að hann fái kr. 56,95 fyrir hverja dagsláttu, og er það líklega rúmlega ? kostnaðar. Nefndin álítur þetta sanngjarnt, því fremur sem þessi maður hefir setið staðinn ágætlega og bætt hann mjög bæði að húsum og jarðabótum. Þá er breytt. frá nefndinni á sama þskj. við 12. gr. 2. Það var samþykt við 2. umr. að veita lækninum í Strandasýslu 700 kr. launaviðbót á ári til þess að ferðast um Reykjarfjarðarhérað. Nefndin vill nú fyrst og fremst lækka upphæðina niður í 400 kr. á ári. Og hún leggur til að þetta verði ekki launaviðbót til læknisins, heldur styrkur til þeirra héraðsbúa, sem erfiðast eiga, til þess að vitja læknis. Nefndin álítur að tilganginum verði eins vel náð á þennan hátt, og þessi aðferð hefir verið höfð áður; því að Öræfingar hafa haft samskonar styrk. Tilgangurinn var að hjálpa Árneshreppingum að þessu leyti, því að það eru þeir, sem erfiðast eiga með að ná til læknis, og nefndin leggur til að styrkurinn sé greiddur hreppsnefndinni í Árneshreppi. Auðvitað ræður hún þá, hvernig fénu er varið og getur t. d. borgað lækni fyrir vissar ferðir um héraðið, eftir því sem henni og lækni kemur saman um. Að því er snertir upphæðina þá álítur nefndin að 400 kr. sé nægilegt. Fyrir þá upphæð ætti læknirinn að geta farið þessar 4 ferðir um héraðið, sem gert var ráð fyrir. Ætti að veita lækni sjálfum 700 kr. launaviðbót, þá væri sjálfsagt að skipa hann þá heldur til að þjóna Reykjarfjarðarhéraði með hálfum launum, því að hálf launin eru einmitt rúmar 700 kr. En sem sagt nefndin álítur 400 kr. nóg, og leggur til að brt. verði samþykt. Þá er breytt. nefndarinnar á þskj. 827, um styrkinn til að semja þýzk-íslenzka orðabók. Nefndin kom með breytt. við 2. umr. að færa styrkinn niður í 1000 kr. í stað 1500 á ári, en tók þá tillögu aftur. Nú leggur nefndin til að halda upphæðinni 1500 kr. á ári, en þannig að hann fái 60 kr. fyrir örkina alt að þessari upphæð. Meiri hluti nefndarinnar vildi ekki fara hærra en þetta fyrir hverja örk. En að öðru leyti er liðurinn óbreyttur. Þá kem eg að breytingartill. einstakra deildarmanna, fyrst brt. á þskj. 808. Nefndin getur ekki aðhylst þá tillögu. Það virðist vera alt of snemt eða of frekt af efri deild að veita svona háa upphæð til sandgræðslu, án þess að stjórnin hafi gert nokkrar tillögur í því máli. Í slíku máli virðist rétt að neðri deild hafi forgöngu, því að það er hún, sem hefir aðalfjárveitingarvaldið. Eg mundi annars fyrir mitt leyti vera með slíkri fjárveitingu, því að það er sjálfsagt full ástæða til að hefjast handa að því er snertir sandgræðslu þar austur frá. Nefndin getur ekki fallist á fjárv. 6200 kr. til síma frá Suðureyri til Ísafjarðar. Hún lítur svo á, að þetta ætti að falla inn undir símalög þau, sem hv.n. d. hefir með höndum. Þá er önnur till. frá hv. sama þm. V.-Ísf., sem fer fram á að fá eftirgjöf sýslunni til handa af símaláni. Það telur nefndin varhugavert fordæmi að veita slíka eftirgjöf. Verið getur þó, að það sé rétt hjá hv.þm. að Vestur-Ísafjarðarsýsla hafi orðið nokkuð hart úti að því er fjárframlög til síma snertir; en þó held eg að hún hafi ekki orðið eins mikið útundan og hv.þm. V.-Ísf. hélt fram. Þá er hér og br.till. frá háttv.þm. Strandamanna, sem er nokkurskonar afturganga, og fer fram á 3000 kr. fjárframlag til vegar úr Hrútafirði í Gilsfjarðarbotn. Eg álít ekki rétt að taka þennan vegakafla út úr og fram yfir aðra þjóðvegi. Þá er loks br.till., sem eg hefi leyft mér að koma fram með sjálfur, og er hún á þskj. 821 og við hana er br.till., sem þó er aðeins orðabreyting. Þessi till. er um botnvörpusektirnar. Eg lít svo á, að þetta ákvæði, að Danir fái 2/3 hluta sektanna, sé bygt á nokkurskonar samningi milli Íslands og Danmerkur, sem ekki verður rofinn vansalaust. Að vísu má segja að um þetta sé ekki formlegur samningur, en engu að síður er málið þannig vaxið, að frá þessu verður ekki gengið nema allar kringumstæður breytist algerlega. Svona er því einnig varið með ýmsa aðra liði á fjárlögunum. Um aldamótin síðustu var oft og einatt verið að klifa á því, að strandvarnarskipið yrði hér lengur, og einmitt af þeim orsökum var það, að Danir létu smíða nýtt varðskip handa okkur. Og þá settu þeir það skilyrði, að Íslendingar legðu eitthvað af mörkum. Á þingunum 1905 og 1907 var samþ. að Danir skyldu fá þennan hluta botnvörpusektanna; það var að vísu felt á þinginu 1909, en svo er fyrv. ráðh. (B. J.) kom með fjárlögin niður til Danmerkur, varð hann að viðurkenna að þetta tiltæki hafi ekki verið rétt; það gerði hann, sem drengur. Það skal honum sagt til maklegs hróss. Núverandi ráðherra lítur eins á málið. Allir þrír ráðherrar, sem nú höfum vér haft, líta því nákvæmlega eins á málið, og Danir líta svo á, að hér hafi verið rofnir samningar á þeim. Það er þetta sem var í húfi - það er þetta, sem eg áleit skyldu mína að benda á. Danir geta sagt, hvenær sem þeim þóknast: þessu þingi, þessum mönnum, þessari þjóð er ekki treystandi, og þeir geta meira, - þeir geta tekið af okkur skipið aftur, og hvar stöndum vér þá? Og eg held það sé alt annað en heppilegt fyrir okkur að vera sí og æ að reita Dani til reiði eins og nú hagar til. Sambandsmál vort er í ólagi, og auk þess skuldum vér Dönum stórfé. Loks er nú stjórnarskrárbreyting á leiðinni sem við ef til vill getum búist við að Danir vilji amast við, smbr. ritsmíðar prófessors Knud Berlins. Af þessu sem nú hefi eg sagt, vænti eg þess að hv. deild samþykki þessa br.till. mína.

Gunnar Ólafsson Eg á hér eina litla br till., sem eg vildi leyfa mér að fara um nokkrum orðum Og vil eg þá fyrst geta þess að einn háttv. nefndarmanna, hv. 5. kkj. hafði lofað mér að þessi till. skyldi ekki verða samþykt. Háttv. 5. kkj. hefir víst heldur aldrei verið sérlega ant um að græða upp landið. Annars var það ekki ásetningur minn að ýfa hans góða skap! Þessu máli er svo varið að einn hreppur í Vesturskaftafellssýslu á við þau kjör að búa, að eyðileggjast þá og þegar af sandfoki; en það er svæðið á milli Eldvatns að austan og Kúðafljóts að vestan; þetta er stórhættulegt fyrir héraðið, og þess vegna skrifuðu menn umboðsmanni og báðu hann að sjá svo um, að stjórnarráðið léti skoða landsvæði þetta. Á þinginu 1903 voru veittar 4500 kr. til sandgræðslu þarna, gegn jafnmiklu framlagi annarstaðar frá, en það fékst ekki og því komst þessi sandgræðsla ekki í framkvæmd. Umboðsmaðurinn skrifaði síðan Stjórnarráðinu og skógræktarstjóri landsins hefir gert mælingar og áætlanir um kostnaðinn, leggur hann eindregið til, að þessu verki verði sem fyrst komið í framkvæmd. Ef vatni er veitt á sandana, þá hindrar það sandrokið allmikið, og í stað þess að fá vatnið úr Eldvatni, sem áætlað var að kosta mundi 9000 kr., má nota Ásakvíslar, og mundi þá vatnsveitan ekki kosta nema 3500 kr. og eg verð að líta svo á, að það sé bein skylda þings og stjórnar að koma þessu nauðsynjaverki í framkvæmd sem allra fyrst. Búnaðarfélag Íslands hefir haft nokkur afskifti af málinu, hefir t. d. sent ráðunaut sinn Sigurð Sigurðsson austur, og telur hann þetta hið mesta nauðsynjamál. Málið er ekki flókið og eg vona að hv. deild líti á það sanngjörnum augum, og eg efa ekki að þingið vilji styðja að velferð bændanna jafnframt því, að verja eigur landsjóðs fyrir skemdum, því að svo sem kunnugt er, er það svæði, sem hér um ræðir, landsins eign.

Kristinn Daníelsson Eg á hér 2 br.till. Sú fyrri er um Súgandafjarðarsímann. Eg fór fram á það á fjáraukalögunum að sími þessi yrði lagður gegn ? frá héraðsbúum. Og nú hefi eg komið með þetta á fjárlögunum fyrir 1912 -13, og hafði þá lækkað till. héraðanna niður í 20 af hundraði. Eg álít þetta nauðsynjamál, héraðið er blómlegt og auk þess eitt af fiskisælustu bygðarlögum. Þar hefir stundum verið fult af síld, sem hefði getað orðið að stóru gagni, ef ekki hefði bagað símaleysi. Háttvirtur framsögumaður hafði það á móti þessu nú, að það væri ekki í samræmi við símalögin og að þessu héraði væri ekki vandara um en öðrum. Árið 1906 var það skoðun þings og stjórnar að þessa símalínu ætti að leggja og þó að símalögin geti verið góð, þá ætti þó að mega breyta þeim, þar sem þörf þykir eða þar sem héruðin vilja leggja mikið af byrðinni á sig. Að vísu efast eg um að þessi sími verði lagður, þó að fé verði veitt til hans, þar sem óvíst er að sýslan geti lagt fram að sínum hluta, nema sú eftirgjöf fáist, sem farið er fram á á þingskjali 813 og vil eg biðja háttvirta þingdeildarmenn að ljá eyru að því sem eg hefi um þetta að segja. Það sem eg fer fram á hér er að það fé sé endurgreitt, sem sýslan lagði til, fram yfir það sem áætlað var í upphafi. Það var áætlað, að umrædd símalína kostaði hundrað þúsund krónur og átti sýslan að leggja fram 20% af því fé, og lagði hún það til eða 20 þús. krónur. En svo reyndist að línan kostaði ekki nema um 70 þúsund krónur, svo að tillag sýslunnar átti eftir því ekki að vera meira en 15 þúsund krónur og það sem tillagan fer fram á er að eins, að endurgreitt sé það sem ofborgað var. Eg skrifaði símastjóranum til þess að fá hjá honum upplýsingar, og vil eg leyfa mér með leyfi hv. forseta að lesa upp kafla úr svari hans. „Að gefnu tilefni lýsi eg því yfir að stjórnarráðið árin 1906-1907 var samdóma mér um að hæfilegt væri að hlutaðeigandi héruð greiddu 20% af kostnaði við símalagninguna frá Ísafirði til Patreksfjarðar. Línan var þá af herra Halvorsen verkfræðingi áætluð ca. 100,000 krónur og var því tillagið ákveðið 20 þúsund krónur. Það sýndi sig að línan kostaði aðeins ca. 75,000 krónur, og ætti þessvegna eftir því sjálfsagt að lækka nefnt tillag niður í 15,000 krónur“. Þó fer ég ekki fram á að þessar 5000 krónur séu endurgreiddar, heldur að eins helmingur þeirra, það er sá hluti, er vestursýslunum ber. Þær lögðu jafnt fram og kemur því í hlut hvorrar 2500 kr. Eg leitaði upplýsinga um, hvernig þessi lína bæri sig hjá landsímastjóranum, og tjáði hann mér, að hún bæri sig næst bezt af öllum símaköflunum. Sagði hann, að hún gæfi 5000 krónur í nettotekjur. Þó eru hér að eins talin þau skeyti, sem til Ísafjarðar koma, en ekki þau sem þaðan eru send. Ef þau væru talin með, þá mundi hér verða tvöfalt meiri upphæð, en hann áleit að að eins bæri að telja þau skeyti, sem til staðarins kæmu, og hefi eg ekki á móti að svo sé rétt að telja, enda þótt hitt geti talist að minsta kosti óbeinar tekjur. Landssjóður hefir lagt til þessarar símalínu 55 þúsund krónur, en fær 5000 krónur í tekjur af henni, eða 9%. Ef hann nú endurgreiddi það sem eg fer nú fram á, þá væru útgjöld hans til símans 60 þúsundir, og hefði hann þá samt 8% ágóða af honum, sem verður að álítast vel viðunandi. Háttv. framsögumaður sagði, að það væri varhugavert að gefa eftir, af því að þegar gefið væri eftir á einum stað, mundu aðrir gera sömu kröfur. En hér er ekki að tala um að gefa eftir heldur að borga til baka það sem ofborgað hefir verið. Eg hefi fengið beiðni frá sýslunefndinni um að fara fram á, að alt lánið verði gefið eftir, en það hefi eg ekki farið fram á, og geri ekki, að minsta kosti ekki að svo stöddu. Annars kemur þessi málaleitun frá sýslunni fram, af því að sýslusjóður er mjög illa staddur. Eg vil út af þessu leyfa mér með leyfi háttvirts forseta að lesa upp lítinn kafla úr bréfi sýslunefndarinnar til mín, skrifuðu af séra Böðvari Bjarnasyni á Rafnseyri: „Sé litið á fjárhagshliðina, verður krafa vor engu síður sanngjörn, í fyrsta lagi varð línan miklum mun ódýrari en gert var ráð fyrir, en eigi varð tillagið frá sýslufélögunum minkað fyrir það. - Í öðru lagi mun lína þessi gefa mjög góðar tekjur.“ Og á öðrum stað segir hann: „Þá er að líta á, hve þungar búsifjar útgjöld þessi veita sýslusjóði, og er þá skjótt yfir sögu að fara, þau hafa etið upp sýslusjóðinn nú á tveimur árum og eigi unt að standast útgjöldin, nema með óhæfilegri hækkun á sýslusjóðsgjaldinu. Sýslusjóðsgjaldið er nú um hálft þriðja þúsund krónur, en í norðursýslunni rúm tvö, og munu þó gjaldendur þar fast að helmingi fleiri. Gjaldabyrði þessi heftir þannig framfarir sýslunnar og gerir henni ómögulegt að styðja ýms þarfleg fyrirtæki.“ Eg skal ennfremur benda á, að nokkurrar ívilnunar mætti vænta af því að þessi lína kemur sýslunni ekki að fullum notum, þar sem vantar að leggja koparsímann frá Borðeyri til Ísafjarðar. Alt bendir á, að sýslan eigi sanngirniskröfu, ef ekki réttarkröfu, að staðið verði við það, sem áður er um samið. Eg vil taka það fram, að þetta kemur ekki til útborgunar, heldur er ætlast til að þetta verði dregið frá láni því, sem sýslan hefir fengið úr viðlagasjóði. Úr því eg stóð upp, ætla eg að minnast nokkrum orðum á annað mál, þó að eg viti, að þau ummæli geti ekki haft nein áhrif, en það er viðkunnanlegra, að það sé ekki að eins rætt frá annari hliðinni. Þetta mál er breytingartillaga sú, sem háttv. 4. konungkjörni kemur með á þingskjali 821 viðvíkjandi trollarasektunum. Enda þótt hugur minn stefni að því, að eg vilji láta borga fyrir Ísland það sem fyrir það er gert, og það hefir gagn af, þá get eg ekki verið með þessari tillögu. Eg er þeirrar skoðunar, að hér sé ekki að ræða um neinn samning, sem við höfum gert við Dani, svo sem haldið hefir verið fram. Hér er að eins um fjárlaga-ákvæði að ræða, sem ekki getur skoðast sem neinn samningur. Háttvirtur flutningsmaður tillögunnar sagði, að Danir settu þetta upp, ef þeir ættu að halda strandvörnunum áfram. Eg vil í þessu sambandi benda á orð Neergaards forsætisráðherra, þar sem hann sagði, að Danir ættu að gera þetta og ekki væri undir því komið, hvað einstakur hluti ríkisins, svo sem hann orðaði það, legði að mörkum, heldur væri þetta skylda og hvað hinn einstaki ríkishluti legði til þess, gæti ekki haft áhrif á það. Við Íslendingar viljum setja það upp á móti, að Danir viðurkenni að við eigum landhelgina. Þegar við getum sagt með sanni, að það sé fyrir okkur gert, en ekki það sé skylda gagnvart Dönum, er öðru máli að gegna. En eg treysti mér ekki til með svo vöxnu máli að greiða Dönum þetta. Það sem flutningsmaður sagði með töluverðri áherzlu, að jafnvel engin önnur þjóð gæti treyst orðum Íslendinga eftir þetta samningsrof, álít eg ekki á neinum rökum bygt. Orsökin er aðeins sá ágreiningur, sem er milli þjóðanna og ekki er til neins að neita, og þar sem háttvirtur flutningsmaður segir, að Danir muni kippa hendinni að sér, þá vil eg segja, að þá er að taka því. En það er als ekki hægt að gera ráð fyrir því. Þar sem háttvirtur flutningsmaður talar um hið mikla gagn, sem fiskiveiðarnar hér syðra hafi af þessari strandgæzlu, þá vil eg ekki neita því, að gagn sé að því, en það er sára lítið og gjarnan minst þegar mest á ríður. Eg gæti sagt háttvirtum deildarmönnum margar sögur af því, hvernig því gagni er varið, þar sem eg bý á þeim stað, sem iðulega sést til trollaranna, en eg skal ekki fara út í það, en eitt sinni, er oss var mjög áríðandi að fá varðskipið og símuðum til stjórnarinnar í því skyni að fá það, þá kom það svar, að það þyrfti að vera allan ágústmánuð norður á Siglufirði og gæti ekki sést á Faxaflóa þann tíma. Eg er ekki með þessu að álasa foringjum varðskipsins, þeir hafa margir verið duglegir menn og haft áhuga á starfi sínu. (Lárus H. Bjarnason: Bölvað slúður er þetta)  . Þar sem háttvirtur flutningsmaður sagði, að við ættum ekki að reita Dani til reiði, þá vil eg það ekki heldur, en það er ekki svo að við reitum Dani til reiði, þó ágreiningur sé um mál á milli okkar. Menn ættu að muna eftir dönsku pressunni á síðustu tímum. (Steingr. Jónsson: En íslenzka pressan)  . Íslenska pressan er að tala um íslensk mál en ekki að ráðast á Dani. (Lárus H. Bjarnason: Er ekki fjárlögin, sem um er að ræða?) Að síðustu skal eg taka undir það, að það er óheppilegt að við séum í skuld við Dani, og eg vildi stuðla að því, að því yrði kipt í lag. Eg álít rétt að við reyndum að komast út úr því skuldasambandi með tilliti til þess, að við höfum annað undir þá að sækja. Mér þótti síður við eiga að ekki væri rætt um þetta nema frá einu sjónarmiði.

Sigurður Hjörleifsson Eg vildi að eins segja örfá orð í tilefni af breytingartillögum nefndarinnar á þingskjali 820, þar sem farið er fram á að veita prestinum á Breiðabólstaðarprestakalli um 300 krónur til jarðabótavinnu. Eftir þeim skýrslum, sem liggja fyrir nefndinni, má sjá að presturinn hefir ekki unnið lítið að jarðabótum, og mætti því teljast góðs maklegur. Hitt er annað mál, að það er varasamt að komast inn á þessa braut, og þar að auk er þetta gjald alt of hátt. Þessar jarðabætur eru yfir höfuð styrktar af landsfé með almennum jarðabótastyrk, og líklegt að hann gæti fengið styrk úr ræktunarsjóðnum einnig, ef mikið væri unnið. Hér á því að hrúga styrk á styrk ofan. Það er sannarlega alt of mikið og dýrt fyrir landið að kaupa svo jarðabætur af embættismönnum sínum, og þegar einn maður er tekinn út úr, geta aðrir komið og beðið um hið sama, og sumir hverjir með eins miklum rétti. Hann hefir minst á það í umsókn sinni, að vafasamt sé, hvort hann geti haft full not af jarðabótunum í sinni tíð. Hann er ungur enn og ef að sköpum fer, þá getur hann á þeim tíma, sem hann á enn eftir að lifa þar, fengið jarðabótina margfaldlega borgaða, með því að jörðin gefur meira af sér. Þekt hefi eg prest, sem kominn var yfir sjötugt og vann samt að jarðabótum jafnkappsamlega og áður, án þess að hann færi fram á nokkurn landsjóðsstyrk til þess. Eg vil að endingu benda á, að hér er um það að ræða að komast inn á hættulega fjármálabraut.

Steingrímur Jónsson Eg hefi nokkuð að athuga við ræðu háttvirts þingmanns Vestur-Ísfirðinga. Þar sem hann ber fyrir sig bréf Forbergs, þá sannfærir það mig ekki. Eg hefi alt af haldið því fram, að tillag Ísafjarðarsýslu væri of lágt. Þingeyingar máttu borga 33%, og eftir því hefðu þeir átt að greiða 25 þúsundir króna. Það er aðgætandi, að koparþráðurinn er ekki kominn enn, en þá verður kostnaðurinn miklu meiri, og síminn borgar sig ekki eins vel. Aðrar sýslur hlytu þá einnig að krefjast endurgreiðslu og það með meiri rétti. Þá er um botnvörpusektirnar. Þegar eg sá í dönsku fjárlögunum, að talað var um tillag frá Íslandi til strandvarnanna, þá þótti mér vænt um að sjá það. Þessvegna var eg líka glaður, er eg sá, að það var tekið upp í stjórnarfrumvarpið. Um skyldu okkar til þess er ekki til neins að deila. Eg sagði ekki, að Danir mundu kalla aftur skipið algerlega, þó þeir fengju ekki þennan hluta af sektunum, en í notum þessara sekta láta þeir varðskipið vera hér 12 mánuði, í stað þess sem það var 6 mánuði áður, og þar sem það varð að samkomulagi að þetta yrði greitt til Dana, þá bygðu þeir nýtt skip til þessara strandvarna, sem þeir geta illa notað til annars. Ef þingið kippir burt slíkum fjárveitingum, þá verður það til þess að gera starf okkar svo lítilmótlegt. Að danska pressan ráðist nokkuð á okkur, er ekki rétt; hún gerir það ekki að jafnaði. Ég hefi ekki séð nema eina slíka grein og hún er í Riget nú nýskeð, eftir Knud Berlin. En við höfum einnig nóg af slíkum greinum í garð Dana. Menn muna víst eftir „kartnaglar“-greininni, sem stóð í einu blaði hér. Við höfum ekki verið varkárir þar.

Ari Jónsson Eg skal ekki segja nema örfá orð til þess að tefja ekki tímann. Það er þá fyrst um breyttill. á þingskjali 822. Eg vil biðja háttvirta þingdeildarmenn að veita því eftirtekt, að hér er ekki farið fram á nema helming af því sem eg fór fram á við aðra umræðu. (Lárus H. Bjarnason: Maður kann að lesa) Er því nú enn meiri sanngirni og ástæða til þess að taka styrkbeiðnina til greina. Þá er tillagan á þingskjali 823 um styrk til hreppsbúa í Árneshreppi. Eg get sætt mig við það, að styrkurinn sé veittur hreppnum í stað lækninum, en styrkurinn er alt of lítill og nær því engri átt að hann megi minni vera en farið er fram á; örðugar ferðir eru þar á milli, kostnaður við ferðirnar því afarmikill, svo að lítið verður afgangs í þóknun handa lækninum, ef styrkurinn er færður niður. Annars vísa eg til ræðu minnar, þegar mál þetta var til umræðu fyrst hér í deildinni. Síðast vil eg fara nokkrum orðum um tillöguna á þingskjali 827, styrkinn til Jóns Ófeigssonar cand. mag, þar sem tilteknar eru 60 kr. fyrir örkina, Á síðasta þingi voru honum veittar 1000 kr. hvort árið, en hann hefir ekki tekið á móti þeim styrk, vegna þess að honum þótti ekki tilvinnandi að semja orðabókina og fá ekki nema 50 kr. fyrir örkina, eins og þá var ákveðið. Það er því vafasamt, að hann vilji taka þetta að sér, fyrir 60 kr. örkina, þar eð honum mun þykja sú hækkun alt of lítil. Hann mundi vilja taka að sér að semja orðabókina, ef hann fengi 67-70 kr. fyrir örkina, og mun það vera svipað og neðri deild ætlaðist til. Það er meiningin, að þessi bók verði betur úr garði gerð en aðrar samskonar orðabækur, er vér höfum, svo sem tekið hefir verið fram í háttvirtri neðri deild og professor Müller tekur einnig fram. Það er ætlast til þess að bókin verði miklu orðfleiri en þesskonar orðabækur, er vér nú höfum, sérstaklega að verzlunarorðum og alþjóðaorðum, en því stærri sem bókin er, því erviðara er að vinna fyrir lítið verð, þar sem um orðabækur er að ræða. Eg vildi því mælast til þess að háttv. efrideildarmenn haldi sér að því sem neðri deild hefir sett; með því getur styrkurinn komið að tilætluðum notum.

Framsögum. Ari Jónsson: Nefndin ræður deildinni til að samþykkja frumv. eins og það er komið frá neðri deild. Breytingin, sem hefir verið gerð í neðri deild, er að eins innifalin í lítilfjörlegri breytingu á orðalagi eiðstafsins í 2. gr. frumv.

Framsm. Steingrímur Jónsson: Það hefir að eins ein breyting verið gerð á frv. í neðri deild, nfl. við 6. gr., að í stað 200 komi 100 kr. Reyndar áleit eg breytinguna spilla frumvarpinu til muna, en nefndin vill þó ekki tefja tímann með því að fara að breyta þessu aftur, og ræður því til að samþykkja frv. óbreytt.

Jón Magnússon Það varð talsverð deila um þetta mál við 2. umr. Sérstaklega var þá gert lítið úr áliti og skilningi þeirra lögfræðinga, sem þá töluðu. Maður þarf nú ekki að kippa sér upp við það, það er svipað og umtalið um skottulækna og lærða lækna. Lögfræðingarnir eiga að missa alment mannvit við það, að leggja fyrir sig laganám. Og annars lítur helzt svo út, að sumir menn ætli, að það sé eina ráðið til að halda fullri greind, að læra ekkert, eða að minsta kosti leggja ekki fyrir sig praktisk fræði. Eg skal annars ekki fara að deila um það atriði, en vildi að eins benda hv. deild á líkt mál og þetta, sem lá hér fyrir þinginu í hitt eð fyrra. Það var frumv. til laga um sölu á jörðinni Kjarna. Þá var heimildin á sölu jarðarinnar til Akureyrarbæjar einmitt með tilliti til laganna um forkaupsrétt leiguliða bygð á því, að ábúandinn á Kjarna hafði afsalað sér forkaupsrétti sínum. Það er nú kannske ekkert undarlegt, þó að menn greiði atkvæði nú á móti því, sem þeir bygðu á þá - þingið er svo skipað, að maður kippir sér ekki upp við slíkt. Eg hefi í þessu efni leitað upplýsinga hjá lögfræðingi, sem mjög mikið hefir átt við lík mál og þetta, og hann var mér alveg samdóma um það, að alþingi hefði ekki leyfi til þess að selja Sigurðarstaði öðrum en ábúanda og traðka rétti leiguliða, nema eiga á hættu að verða að borga leiguliða skaðabætur. Eg get ekki sagt það með fullri vissu, en mér þykir sennilegast, að dómstólarnir mundu dæma ábúandanum skaðabætur, ef jörðin væri seld öðrum en honum; þess vegna vildi eg gera mitt til þess að mæla á móti því, að alþingi eigi hér nokkuð á hættu. Það getur í rauninni ekki verið neitt kappsmál fyrir sveitarfélagið; jörðin verður ekki seld öðrum, eins og nú stendur, og ef hreppurinn þarf á henni að halda fyrir skóla, þá er hún til boða þar til auðvitað, ef ábúendaréttur er ekki til hindrunar.

Hálfdan Guðjónsson Það, sem fyrir mér vakir með tillögu minni, er það, að þegar búið er að selja jörðina, eru eftir 6 kúgildi; með þau verður presturinn að vefjast, og geta vandræði orðið að því. Eg álít það tekjumissi fyrir prestlaunasjóðinn, að selja kúgildin á 600 kr. Þegar prestaskifti verða næst, mun sá prestur, sem við tekur, verða látinn taka kúgildin fyrir 80 kr. afgjald upp í laun sín. Það er enginn vafi á því, að næsti prestur verður að sætta sig við að taka kúgildaleiguna á 80 kr. upp í laun sín. Verði þessi 6 kúg. aftur á móti seld fyrir 600 kr., þá hefir prestlaunasjóður, sem í rauninni er sama sem landssjóður, að eins rentur af þeirri upphæð eða sem svarar 24 kr. upp í laun prestsins. Það nær því engri átt að selja kúgildin fyrir öllu minna en 2000 kr., sem svarar til 80 kr. afgjalds miðað við 4%.

Hálfdan Guðjónsson Seinast þegar mál þetta lá hér fyrir deildinni, þá tók eg það fram, að óheppilegt væri, þegar um sölu á landssjóðsjörðum eða fasteignum prestlaunasjóðs væri að ræða, að salan færi svo fram, að kúgildi þau, sem jörðunum fylgdu, væru undanskilin kaupunum, það væri mjög óheppilegt, að greina í sundur sjálfa jarðeignina og kúgildin og það gæti leitt til þess, að kúgildin yrðu hin mesta hermdargjöf, eða að minsta kosti völt eign og óarðvænleg fyrir eigandann þ. e. landssjóð, að halda þeim eftir, þegar fasteignin væri seld frá þeim. Það hefir verið venja, þegar fasteign hefir verið metin, að jarðeignin ein væri ekki lögð í höfuðstól, heldur líka sú upphæð, er svaraði sem höfuðstóll til kúgildaleigunnar, þannig að jarðaverðið hefir verið metið bæði eftir landskuld og kúgildaleigum. Í þessu tilfelli yrði þetta nokkuð öðruvísi en vanalega, því að hér er um kaupstaðar- og byggingarlóð að ræða, svo að ef til vill munaði það ekki tiltölulega jafnmiklu og vant er á verðinu, þó að kúgildi væru undanskilin kaupunum. En það er reglan, sem ekki á að takast upp, þó skaðlaust væri í þessu tilfelli. Það gæti orðið vont fordæmi síðar meir, enda fór atkvæðagreiðsla svo við síðustu umr. hér í deildinni, að kúgildin skyldu fylgja með í kaupunum. Það hefir því vakað fyrir mér, að jarðarverðinu yrði breytt við þessa umræðu, því að það getur ekki hafa verið meiningin, að sletta kúgildunum ofan á borgunarlaust. Eg hefi þessvegna leyft mér að koma fram með breyt.till. á þgskj. 825, sem felur það í sér, að kúgildin fylgi með í kaupunum og jarðarverðið hækki sem því svari. Eg hefi þó farið nokkuð lægra en verðlagsskráin, og reiknað kúgildiseftirgjaldið 80 kr. Til þess mundi svara 2000 kr. verðhækkun, því að 80 kr. eru rentur, sem svarar til þess höfuðstóls. En nú hefir framkomið viðaukatill., sem fer fram á það, að verðið hækki að eins um 600 kr. Þó að eg vildi nú gera miðlun og fara dálítið lægra, þá finst mér samt, að þetta geti ekki náð nokkurri átt, að meta 36 ær til vaxta að eins á móti 600 kr. Þessvegna verð eg að mæla á móti þessari till., en ef farið hefði verið nokkru hærra, t. d. 1500 kr., þá hefði eg ef til vill, til þess að hindra ekki framgang málsins, getað gengið að því, en svona mikilli lækkun get eg ekki greitt atkvæði. Að svo stöddu skal eg ekki fara fleiri orðum um málið, fyr en eg heyri einhverjum mótmælum hreyft.

Framsm. (Pétur Jónsson) Eg er samþykkur efni breyttill. á þgskj. 825, að rétt sé að láta kúgildin fylgja með í kaupunum, eða þau a. m. k. gengju inn í eign hreppsins, þegar núverandi prestur skilar brauðinu af sér, en hitt að hækka söluverðið um 2000 kr., fyrir það að kúgildin fylgja með, get eg ekki séð að rétt sé og hygg, að stafi af misskilningi. Þess verður líka að gæta, að stjórnin hefir rétt til að setja það verð á jörðina, sem hún álítur hæfilegt, eftir upplýsingum þeim, sem hún aflar sér. Þetta er sjálfsagt að stjórnin geri og eg hygg, að ástæðulaust sé, að vantreysta henni í því efni. En verði jarðarverðið hækkað til muna, eg tala nú ekki um, ef það verður hækkað um 2000 kr., eins og till. fer fram á, þá er það áreiðanlegt, að það verður frágangssök fyrir hreppinn að ganga að kaupunum. Þetta lágmark, 25,000 kr., er í hæsta lagi, þorpið er ekki svo efnað, að það geti lagt mikið fé árlega í sölurnar fram yfir þær tekjur, sem hreppurinn kemur til að hafa af jörðinni. Það er fyllilega nóg fyrir jörðina 25 þús. kr. bæði eftir virðingu og eftir því, sem hún gaf af sér 1907. Síðan 1907 hefir atvinnurekstri og efnahag manna farið aftur í Húsavík. Þar hefir orðið sá árekstur, eins og annarstaðar, að horfurnar eru þar lakari nú en þá, lóðargjöldin aukast ekki því aðstreymi fólks þangað er stöðvað og nýbyggingar sömuleiðis. Ef deildin vill auka við verðið, má ekki fara hærra en verði kúgildanna nemur, en hæsta verð á kúgildi er í Húsavík 100 kr. Því má ekki fara hærra en eg geri í brtill. minni, það er að bæta við 600 kr. Það er eðlilegt, að þorpið vilji fá þá lóð, sem er byggingarlóð, og óþægindi að því, að salan dragist. Meðan jörðin er í varðveizlu prestsins er örðugt fyrir hreppsbúa að hugsa til um ýmislegar umbætur, sem gera þarf, vegi o. fl., sem hækkar lóðina í verði, án þess þorpið njóti þeirrar verðhækkunar sjálft. Þorpið leiðir því þesskonar umbætur hjá sér sem mest, meðan svona stendur; má og benda á það, að það er víst, að þorpið hefði lagt í bryggjugerð þá á sinn kostnað, sem fjárveitingin á fjárlagafrumvarpinu er ætluð til, en ekki privatstofnun aðallega.

Framsögum. (Benedikt Sveinsson) Mig furðar á því ofurkappi, sem hv.þm. Vestm. (J. M.) sýnir í þessu máli, bæði við fyrri umræður og nú. Eg get ekki skilið, hvernig hann fer að tala um skaðabætur til handa ábúanda, þar sem það er sagt berum orðum í lögunum um sölu kirkjujarða, að ábúandi skuli alt af hafa forkaupsrétt, nema sýslunefndin álíti jörðina nauðsynlega fyrir skóla o. s. frv. Og það liggur fyrir skriflegt skjal frá sýslunefndinni um það, að hún álíti jörðina heppilega skólajörð, og mælir jafnframt með því, að hreppurinn fái hana keypta. Hvernig getur ábúandi þá haft rétt til skaðabótakröfu ? Mig furðar það ekki, að háttv.þm. Vestm. (J. M.) fer nú út af fundinum og flýr af hólmi, þegar hann sér hve valtur málstaður hans er. Hann hefir talað nóg af sér í þessu máli. Það hlýtur að liggja fyrir hjá honum einhver önnur hvöt í þessu máli en að framfylgja réttum lögum. Annars var mál þetta útlistað svo vel við 2. umr., bæði af mér og hv.þm. S.-Þing. (P. J.), að eg sé ekki ástæðu til að fara um það frekari orðum.