Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra um biðtíma eftir þjónustu Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins og samstarf hennar og Barna- og unglingageðdeildar. Nokkur umræða hefur orðið í haust og vetur vegna óviðunandi biðtíma eftir þjónustu stöðvarinnar og að eftir langa bið eftir þjónustu þar taki við önnur löng bið barns eftir þjónustu Barna- og unglingageðdeildar. Barnið fær á meðan ekki þjónustu við hæfi, t.d. í skóla en biðin getur varað nokkur ár. Nokkur ár er langur tími í lífi barns sem er fatlað, veikt og þarf þjónustu. Ég veit að bið eftir greiningu á Greiningar- og ráðgjafarstöðinni getur verið allt að þrjú ár hjá börnum á skólaaldri, að minnsta kosti því sem snýr að einhverfu og þroskahömlun. En það er annað þegar um hreyfihömlun er að ræða því hún uppgötvast yfirleitt fyrir skólaaldur. Dæmi er um að barn fari inn á Barna- og unglingageðdeild í greiningu eftir árs bið eftir að komast þangað. Síðan er því vísað á greiningarstöð í nánari greiningu, t.d. vegna einhverfueinkenna og þá upphefst önnur bið. Þetta er mjög alvarlegt ástand. Barn með einhverfuröskun sem ekki hefur fengið þá greiningu þróar oft með sér erfiða hegðun og geðræn vandamál. Fötlunin sést ekki utan á barninu og þess vegna mætir það ekki þeim skilningi sem nauðsynlegur er þannig að það getur ekki fótað sig í samfélaginu. Fólk rekst á marga veggi, passar ekki inn í samfélagið og er stöðugt undir álagi við að reyna að átta sig á aðstæðum. Þessu fylgir mikill kvíði og einmanaleiki. Þetta sýnir, virðulegi forseti, að meira samstarf milli þessara tveggja þjónustustofnana, Barna- og unglingageðdeildar og Greiningarstöðvar ríkisins, er nauðsynlegt. Annað bitnar á börnunum. Það er sárt til þess að vita að barn sem hefur ekki fengið greiningu fái ekki þá þjónustu eða skilning sem það fengi ef það hefði fengið slíka greiningu, en eyrnamerktir peningar fylgja fötluðu barni með greiningu inn í skóla. Greiningin skiptir líka máli fyrir foreldrana vegna umönnunarbóta sem foreldrar fatlaðra barna eiga rétt á. Sá réttur er mjög óskýr hjá börnum, t.d. með ADHD og skyldar raskanir. Réttur til þjónustu svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra fæst ekki fyrr en barn er búið að fá fötlunargreiningu. Ég spyr hæstv. ráðherra: 1. Hversu löng bið er eftir greiningu hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins: a. fyrir börn í leikskóla b. fyrir börn á grunnskólaaldri? 2. Hvernig er samstarfi Greiningarstöðvarinnar og BUGL háttað hvað varðar greiningu á börnum með einhverfueinkenni og geðræn vandamál? 
             3. Hvað þarf barn sem hefur fengið greiningu á BUGL og þarf nánari greiningu á Greiningarstöðinni 

Hæstv. forseti. Það hefur áður komið fram í umræðum á Alþingi að tilvísunum til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins hefur fjölgað verulega frá árinu 1999. Á því ári var 150 börnum vísað til greiningar hjá stofnuninni. Árið 2003 voru þau 183 og á síðasta ári 253. Þann 1. október síðastliðinn höfðu borist 193 tilvísanir sem bendir til þess að samtals gætu þær orðið um 250 á þessu ári. Hér er aðeins um að ræða nýjar tilvísanir en ár hvert hefur um 30 af eldri skjólstæðingum verið vísað til endurathugunar. Auk þessa hafa kröfur aukist um eftirfylgd og ráðgjöf til skóla og leikskóla vegna þess sem sérfræðingar kalla íhlutun. Afleiðingin varð veruleg fjölgun barna á biðlista stofnunarinnar og biðtími eftir þjónustu lengdist. Í samræmi við áætlun frá árinu 2002 hefur félagsmálaráðuneytið unnið markvisst að því að mæta fjölgun tilvísana. Fleiri starfsmenn hafa verið ráðnir að stofnuninni. Á síðustu þremur árum hefur stöðugildum fjölgað um sjö og í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2007 er gert ráð fyrir viðbót sem nemur þremur stöðugildum. Gerð verður tillaga um frekari aukningu á árinu 2008 en þá er gert ráð fyrir að jafnvægi geti náðst. Auk fjölgunar starfsmanna hefur verið gerð úttekt á starfsháttum Greiningarstöðvarinnar. Markhópurinn hefur verið betur afmarkaður og verið er að vinna að því að nýta betur niðurstöður frumgreiningar til ráðlegginga um íhlutun fram að því að þverfagleg greining fer fram á stofnuninni. Það er skoðun sérfræðinga að í mörgum tilvikum sé æskilegt að nokkur tími líði á milli frumathugunar og ítarlegri greiningar þar sem það gefur betra svigrúm til að meta framfarir barnsins. Miklar vonir eru bundnar við nánara samstarf við sérfræðinga utan Greiningarstöðvarinnar sem geti dregið úr þörf fyrir þjónustu hennar. Í þeim tilvikum yrði stofnunin umsagnaraðili um rannsóknaniðurstöður með tilliti til fötlunar hlutaðeigandi barns. Félagsmálaráðuneytið mun samhliða þeim aðgerðum sem fyrr eru nefndar huga að því að gera starfsmönnum stofnunarinnar kleift að viðhalda sérfræðiþekkingu sinni. Í vissum tilvikum hefur skortur á sérhæfðu starfsliði háð starfseminni. Auk fjölgunar starfsmanna verður því einnig forgangsverkefni komandi ára að tryggja að sérfræðingar stofnunarinnar kjósi að vinna þar til langframa og fái nauðsynlega sérhæfða þjálfun. Þá þarf að huga verulega að eflingu fræðslu og rannsókna hjá stofnuninni í samræmi við lög um hana. Ég mun hér á eftir gera grein fyrir biðlistum og biðtíma barna á leik- og grunnskólaaldri í samræmi við þær spurningar sem fyrir liggja. Í fyrsta lagi, hve löng er bið eftir greiningu hjá Greiningar- og ráðgjafarstöðinni varðandi börn á leikskóla? Alls eru 71 barn á leikskólaaldri sem bíður greiningar. Af þeim hópi hafa 14 börn fengið takmarkaða þjónustu sérfræðinga stöðvarinnar og bíða ítarlegri greiningar. Meðalaldur barna á leikskólaaldri sem bíða eftir þjónustu er 3,33 ár. Meðalbiðtími þeirra eru 257 dagar. Biðtími getur verið frá 34 dögum upp í 570. Að auki eru á biðlista fimm leikskólabörn sem vísað var vegna gruns um málhömlun en þau tilheyra ekki markhópi stofnunarinnar og verður tilvísun afgreidd í því ljósi. Varðandi grunnskólabörn: Alls eru 124 börn á grunnskólaaldri sem bíða þverfaglegrar greiningar. Að auki bíða 34 grunnskólabörn endurathugunar. Meðalaldur þeirra sem bíða fyrstu athugunar eru 9,57 ár og meðalbiðtími þeirra í dag eru 473 dagar. Biðtíminn er frá 45 dögum upp í 1212 daga. Meðalaldur þeirra grunnskólabarna sem bíða endurathugunar er 10,38 ár og meðalbiðtími þeirra eru 435 dagar og biðtími frá 132 upp í 1228. Af þeim 124 börnum á grunnskólaaldri sem bíða fyrstu greiningar er grunur um röskun á einhverfurófi hjá 56 börnum en grunur um þroskahömlun hjá 59 þeirra. Rúmlega 40 grunnskólabörn eru á biðlista vegna gruns um málhömlun en þar sem þau tilheyra ekki núverandi markhóp stofnunarinnar verða mál þeirra unnin í því ljósi. Þá er spurt hvernig samstarfi Greiningarstöðvar og BUGL sé háttað hvað varðar greiningu á börnum með einhverfueinkenni og geðræn vandamál. Þegar barni hefur verið vísað til beggja stofnana er leitast við að hafa samráð og haga því þannig til að athugun sérfræðinga beggja stofnana fari fram samtímis. Að lokinni þeirri athugun bera sérfræðingar stofnananna saman bækur sínar og komast að sameiginlegri niðurstöðu um vanda barnsins og leiðir til úrlausnar. Skilgreint er hver sinni eftirfylgd. BUGL og Greiningarstöðin hafa átt nokkra fundi undanfarin tvö ár þar sem verklag í samstarfi þeirra hefur verið rætt. Svarið við þriðju spurningu er svohljóðandi: Þegar barni er vísað af BUGL á Greiningarstöðina fær barnið í forgang í athugun. En jafnframt er tekið tillit til annarra þátta, svo sem alvarleika fötlunar, aldurs barns og hvort barn þarf viðeigandi þjónustu fyrir tilstuðlan sérfræðinga BUGL. Alls eru á biðlista 14 börn á grunnskólaaldri sem hefur verið vísað til Greiningarstöðvarinnar að aflokinni athugun á BUGL. En eins og að framan greinir hefur 

Forseti verður að biðja bæði hæstv. ráðherra og hv. fyrirspyrjendur að virða tímamörk

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Það er ljóst af svörum hans að það er gjörsamlega óviðunandi að hátt á annað hundrað börn á grunnskólaaldri bíði eftir greiningu hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Börnin fá ekki þá þjónustu í skólunum sem þau þurfa vegna þess að þau búa við fötlun sem ekki er búið að greina og peningarnir fylgja ekki í kjölfarið. Það er erfitt fyrir foreldra fatlaðra að barna að þurfa að bíða allt upp í þrjú ár, eins og dæmi eru til um, eftir því að fá vitneskju um hvort barnið þeirra er fatlað eða ekki, hvort það er með einhverja ákveðna fötlun eða jafnvel með einhverfu ofan á aðra fötlun. Það er líka mjög erfitt fyrir foreldra að horfa upp á að barnið þeirra fái ekki þá þjónustu og þann stuðning sem það ætti rétt á ef búið væri að greina það. Greiningin getur algerlega breytt aðstæðum barnsins. Ég get ímyndað mér að þeir sem sitja í þessum sal geti sett sig í spor þeirra foreldra. Þeir sjá auðvitað að þetta ástand er gjörsamlega óviðunandi. Við getum ekki látið börnin líða fyrir þetta. Hæstv. ráðherra sagði að búast mætti við að árið 2008 yrði þetta ástand komið í jafnvægi. Við getum ekki sætt okkur við það að þetta verði ekki komið í lag fyrr en 2008. Hver mánuður er mikilvægur í þroska barns. Hvað þá ár. Við getum ekki látið bjóða okkur upp á að börnin líði fyrir að fá ekki þjónustu, fái ekki stuðning í skóla vegna þess að þau vantar greiningu vegna langar biðar eftir að komast að á Greiningarstöðinni. Ég skil hæstv. ráðherra í viðleitni hans við að halda í fagfólk. Það er mjög mikilvægt að halda í gott fagfólk. Það þarf að sinna því og sjá til að það fái þann stuðning og þá umbun sem því ber. En börnin eiga ekki að líða fyrir þetta 

Virðulegi forseti. Við sem höfum kynnst starfsemi Greiningarstöðvarinnar þekkjum að þar er unnið mjög gott starf og í raun frábært starf. Ég vil ítreka það sem kom fram áðan, að starfsemi Greiningarstöðvarinnar hefur styrkst mjög mikið með auknum fjárveitingum á síðustu þremur árum og verður efld frekar með fjárheimildum í fjárlögum ársins 2007. Árið 2003 voru stöðugildin 33 en verða 43 með fjárlögum næsta árs og gert er ráð fyrir frekari eflingu á árinu 2008, eins og ég nefndi áðan. Síðan vil ég nefna að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga hefur veitt eitt stöðugildi í tvö ár til starfseminnar sem er nýtt til sérstaks átaks gagnvart þeim sem lengst hafa beðið. Vinnulagi á Greiningarstöðinni hefur verið breytt á þann veg að nú eru niðurstöður samstarfsaðila nýttar betur. Í hluta tilvika getur Greiningarstöðin verið leiðbeinandi strax og frumgreining hefur átt sér stað. Þannig er ýmislegt í gangi í þessu máli þótt auðvitað sé það ekki gott ef börn bíða eftir þjónustu. Ég tek undir það. En af því sem ég hef sagt er ljóst að unnið er að þessum málum, að efla starfsemina á Greiningarstöðinni til að mæta þeirri þörf sem fyrir liggur. Ég veit það að þeir aðilar sem koma að þessu máli munu vinna að því eins og ég hef sagt, vinna að því að þjónustan nái betur utan um þau börn sem þurfa á þjónustunni að halda. Það hlýtur að vera okkar sameiginlega markmið. Ég geri ráð fyrir því að það muni nást eins og ég hef farið yfir.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að nemendur í framhalds- og háskólanámi sem verða að búa í heimavist eða leigja sér húsnæði vegna fjarlægðar frá skóla öðlist rétt til húsaleigubóta þótt þeir eigi lögheimili í viðkomandi sveitarfélagi? Eins og lögin kveða á um nú eiga þeir leigjendur rétt á húsaleigubótum sem leigja íbúðarhúsnæði til búsetu og eiga þar lögheimili. Hins vegar gilda sérreglur um námsmenn. En í lögunum um húsaleigubætur segir svo, með leyfi forseta: „Dveljist maður hérlendis við nám utan þess sveitarfélags þar sem hann átti lögheimili er námið hófst og á þar skráð aðsetur getur viðkomandi átt rétt til húsaleigubóta þrátt fyrir skilyrði 1. mgr. um lögheimili í leiguíbúð.“ Þetta er gríðarlegt hagsmunamál fyrir ákveðinn hóp nemenda sem sækir framhaldsskóla og getur ekki sótt hann frá heimili sínu í daglegum akstri heldur verður að búa í grennd við skólann þótt það sé innan sama sveitarfélags. Tökum sem dæmi nemendur í Skagafirði, nemendur sem eiga lögheimili í Fljótum eða í gamla Lýtingsstaðahreppi, og ganga í fjölbrautaskólann á Sauðárkróki. Það er of langt til að fara daglega á milli og þeir eiga ekki tök á því enda ekki boðið upp á slíkar almenningssamgöngur. Dvelji þeir hins vegar á heimavist eða í leiguhúsnæði á Sauðárkróki til að geta stundað þar nám þá eiga þeir ekki rétt á húsaleigubótum vegna þess náms. Fari þeir hins vegar til Akureyrar og stunda nám við Menntaskólann á Akureyri eða Verkmenntaskólann, í öðru sveitarfélagi, þá eiga þeir fullan rétt á húsaleigubótum. Þetta er gríðarlegt óréttlæti. Þetta er í þriðja sinn sem ég ber þessa spurningu upp á hv. Alþingi. Nákvæmlega fyrir ári síðan, eða 7. desember, spurði ég þáverandi félagsmálaráðherra hvort hann ætlaði að beita sér fyrir því að þetta réttlætismál kæmist í höfn. Hann sagði varðandi dæmið um nemendurna í Skagafirði, undir lok ræðu sinnar, með leyfi forseta: „Það dæmi undirstrikar að hér er um réttlætismál að ræða sem ég vona að okkur takist að koma til lands á næstu vikum.“ Þáverandi ráðherra vitnaði í nefnd sem væri að störfum varðandi þetta mál og átti að skila af sér fyrir um ári síðan en ekkert hefur gerst. Þetta er gríðarlegt réttlætismál. Þetta er jafnréttismál gagnvart nemendum varðandi húsaleigubætur. Ég ítreka hér fyrirspurn mína til núverandi hæstv. félagsmálaráðherra. Hefur hæstv. félagsmálaráðherra beitt sér í þessu máli? Er komin viðunandi lausn þannig að nemendur sem sækja skóla í sínu sveitarfélagi en þó langt heiman að frá sér fái húsaleigubætur?

Hæstv. forseti. Árið 2005 lagði samráðsnefnd um húsaleigubætur sem í eiga sæti fulltrúar félagsmálaráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga fram tillögur um lagabreytingar sem m.a. miða að því að taka á þeim vanda sem hv. fyrirspyrjandi Jón Bjarnason nefnir í fyrirspurn sinni. Nefndin lagði til að skilyrði um þinglýsingu húsaleigusamninga verði afnumið þegar um er að ræða leigu á heimavist, stúdentagörðum eða sambýli fyrir fatlaða. Krafa um þinglýsingar á heimavistum, stúdentagörðum og sambýlum hafa skapað fjölmörg vandamál í framkvæmd. Til samanburðar má nefna að leiguíbúðir í eigu sveitarfélaga eða félaga í eigu sveitarfélaganna eru nú þegar undanskildar skilyrðum um þinglýsingu húsaleigusamninga. Nefndin lagði einnig til að krafa um lengd húsaleigusamnings fyrir námsmenn á heimavist eða stúdentagörðum verði einungis fjórir mánuðir í stað sex mánaða nú. Með því er tekið mið af því að hver önn í framhaldsskóla er styttri en sem nemur lágmarksleigutíma samkvæmt lögunum. Loks lagði nefndin til breytingu varðandi það atriði sem fyrirspyrjandi nefnir og að bætt verði við lögin ákvæði sem tekur til námsmanna sem þurfa að sækja nám um langan veg en eru þó innan sama sveitarfélags. Samkvæmt lögheimilislögum verða námsmenn að fara í annað sveitarfélag til að eiga kost á að skrá aðsetur sitt í dvalarstað. Í tillögu nefndarinnar er miðað við að þeir nemendur sem þurfi að vista sig innan sama sveitarfélags í að minnsta kosti 30 kílómetra fjarlægð frá lögheimili vegna náms síns öðlist rétt til húsaleigubóta. Einnig verður sveitarfélagi heimilt að greiða húsaleigubætur þó fjarlægð sé styttri en 30 kílómetrar ef samgöngur til og frá skóla eru nemanda sérstaklega erfiðar, m.a. með tilliti til veðráttu og ástands vega, eða vegna skorts á almenningssamgöngum. Í tillögum nefndarinnar er höfð hliðsjón af reglum um dvalarstyrki í 4. gr. reglugerðar um námsstyrki nr. 692/2003, með síðari breytingum. Virðulegi forseti. Á síðasta ári lét forveri minn í starfi félagsmálaráðherra vinna drög að frumvarpi um breytingu á lögum um húsaleigubætur á grundvelli framangreindra tillagna. Ekki varð þó af framlagningu frumvarpsins og er vinnu við það ólokið. Það sem út af stendur er að samkomulag takist á milli ríkis og Sambands íslenskra sveitarfélaga um fjármögnun og ábyrgð á greiðslu á þeim viðbótarkostnaði sem framangreindar tillögur geta leitt af sér, alls metið að geti orðið 21,4 millj. kr. á ári. Forverar mínir í starfi félagsmálaráðherra áttu viðræður um málið við fjármálaráðherra og forustumenn Sambands íslenskra sveitarfélaga án þess að niðurstaða fengist, en ríkisstjórnin hefur viljað að farið verði að samkomulagi sem gert var árið 2002 um fjármögnun húsaleigubóta. En ég vil, virðulegi forseti, segja það við hv. fyrirspyrjanda að ég mun beita mér fyrir því að þetta mál verði tekið upp að nýju og á því verði fundin lausn, þessu brýna hagsmunamáli, á sameiginlegum vettvangi ríkis og sveitarfélaga.

Frú forseti. Hér er um sáraeinfalt mála að ræða. Þess vegna tel ég að fólk eigi að spyrja sig, hvers vegna getur hæstv. félagsmálaráðherra ekki kippt þessu í liðinn? Ástæðan er auðvitað sú að félagsmálaráðherrarnir eru alltaf að koma og fara. Þetta er þriðji hæstv. félagsmálaráðherrann á örfáum mánuðum, eru ekki komnir þrír á þessu ári? Maður er hættur að hafa tölu á því. Þannig að auðvitað geta þeir ekki hrint einu sinni einföldum verkefnum í framkvæmd, sanngirnisverkefnum, svo sem að nemendur sem búa innan sama sveitarfélags og þurfa að sækja langt að í skóla fái húsaleigustyrk. Sömu flokkar boða hér sameiningu sveitarfélaga en geta ekki kippt svona einföldu máli í liðinn. Það er alveg með ólíkindum að horfa upp á þetta. Við ræddum um daginn um utanvegaakstur. Það er sama upp á teningnum þar hjá Sjálfstæðisflokknum og Framsókn. Þar koma ráðherrar og fara og geta ekki 

Frú forseti. Mér þykir leitt að segja þetta, en þetta er þriðji hæstv. félagsmálaráðherrann sem gefur nákvæmlega sama svar, nánast orðrétt upplesið. Mér finnst þetta bara dapurt í svona smámáli en þó miklu réttlætismáli því það skiptir fjölskyldur gríðarlega miklu máli hvert þeir verða að senda börn sín í skóla til að njóta jafnréttis hvað húsaleigubætur varðar. Hæstv. ráðherra gat þess að ekki væri um háar upphæðir að ræða. Þetta væri réttlætismál. Einhvern veginn er það svo að slík réttlætismál eiga erfitt með að komast til framkvæmda. En þetta er ekki bara réttlætismál, þetta er fjárhagslegt mál bæði fyrir viðkomandi byggðarlög og einstaklinga sem hér eiga hlut að máli. Ég vil líka minna á hinn almenna hluta í þessum reglum þar sem er gert skylt að nemendur verða að vera skráðir að minnsta kosti í sex mánuði með vistun á skóla til þess að mega fá húsaleigubætur. Margir iðnnemar sem eru á samningi koma t.d. í nám eftir áramót og til vors en ná þá ekki þessum sex mánuðum og eiga því ekki rétt á húsaleigubótum. Þannig að hér er alveg furðulegt óréttlæti í gangi. Það er engin afsökun að vísa til einhverrar nefndar, að þetta sé í einhverju samstarfsferli milli ríkis og sveitarfélaga, einhverju svona eilífðardæmi. Það er krafa um að á þessu máli verði tekið svo að fólk, hvort sem það býr í Fljótum eða norður í Lýtingsstaðahreppi eða í uppsveitum Árnessýslu og sendir börn sín í framhaldsskóla í sama sveitarfélagi, eigi rétt til húsaleigubóta en þurfi ekki að senda þau í fjarlæga landshluta til að fá þann rétt.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson talaði um að ráðherrar kæmu og færu og það er út af fyrir sig rétt hjá honum auðvitað. Ég er tiltölulega nýbyrjaður í þessu starfi. En ég get lofað honum því að ég er ekkert alveg að fara úr því og við munum sjá til með það í vor. Svo ég snúi mér að hv. fyrirspyrjanda Jóni Bjarnasyni, um leið og ég þakka honum fyrir fyrirspurnina, er ég auðvitað sammála honum í því að hér er á ferðinni sanngirnismál. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni þá mun ég beita mér fyrir því að þetta mál verði tekið upp á sameiginlegum vettvangi ríkis og sveitarfélaga. Menn mega ekkert að vera að gera lítið úr þeim samráðsvettvangi. Hann er til staðar og þar fjalla menn um verkefni sem ríki og sveitarfélög starfa saman að. Þetta er alveg dæmigert verkefni um það, þannig að ég mun beita mér fyrir því að við förum yfir þetta mál og helst finna lausn á því. En auðvitað er það líka þannig að þetta fyrirkomulag eins og það er núna, það má segja að það geti staðið í vegi fyrir sameiningu sveitarfélaga. Við getum alveg sagt að svo sé. Þannig að út frá mörgum hliðum er þetta mál sem ég er sammála hv. þingmanni um að við þurfum að leysa og ég vonast til þess að okkur takist það sem allra fyrst.

Hæstv. forseti. Á þskj. 111 hef ég lagt fram fyrirspurn til samgönguráðherra um gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar. Ég lagði fram sömu fyrirspurn í desember 2003 hér á hinu háa Alþingi í tilefni af því að þá voru nýkomin út drög að frumskýrslu vinnuhóps Vegagerðarinnar og Reykjavíkurborgar um þessi gatnamót. Sá vinnuhópur lagði til í frumdrögum sínum þrjár meginlausnir á gatnamótum Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar. Í fyrsta lagi var sagt að gatnamótin gætu verið í plani með fjögurra fasa umferðarljósum og akreinum fjölgað þannig að þrjár yrðu beint áfram og tvær fyrir hverja vinstri beygju. Önnur meginlausnin sneri að tveggja hæða gatnamótum með Kringlumýrarbraut eða Miklubraut í fríu flæði og vinstri beygjustraumum á ljósum. Þriðja lausnin fjallaði um þriggja hæða gatnamót með bæði Miklubraut og Kringlumýrarbraut í fríu flæði og allir beygjustraumar yrðu efst á hringtorgi. Það má kannski segja að með breytingum sem gerðar voru á gatnamótunum sumarið 2005 hafi verið farið eftir fyrstu meginlausninni eða a.m.k. í átt að henni. Afkastageta þeirra gatnamóta hefur þar með aukist nokkuð. En því hefur að vísu verið haldið fram að þá hafi flöskuhálsinn færst til og sé nú annars vegar á gatnamótun Lönguhlíðar og Miklubrautar og hins vegar á gatnamótum Háaleitisbrautar og Kringlumýrarbrautar. Íbúasamtök á svæðinu, svokölluð íbúasamtök þriðja hverfis, hafa lagt til að Miklabraut verði að hluta lögð í yfirbyggðan stokk frá Grensásvegi og undir Kringlumýrarbraut og allt í gegnum hverfið að Snorrabraut, enda sé það mun vænni framkvæmd fyrir íbúa hverfisins. Því er við það að bæta að eftir því sem ég kemst næst er unnið að þeim málum og að þeirri lausn í borgarkerfinu. Ég vek athygli á því að ég tel mjög mikilvægt að hugað verði að vilja íbúa í þessu sambandi en níu af hverjum tíu íbúum munu vera á móti mislægum gatnamótum á þessu svæði þannig að ég tel mjög brýnt að sátt náist við íbúa og aðra um framkvæmdina. Þess vegna spyr ég hæstv. samgönguráðherra: Hvað líður gerð mislægra gatnamóta Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar í Reykjavík?

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hvað líður gerð mislægra gatnamóta Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar í Reykjavík?“ Svar mitt er eins og hv. þingmenn þekkja og vita að fjárveitingar hafa verið inni í samgönguáætlun til verkefna á Miklubrautar- og Kringlumýrarbrautarsvæðinu. Árin 2003 og 2004 var starfandi vinnuhópur Vegagerðarinnar og Reykjavíkurborgar vegna hönnunar mislægra gatnamóta Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar hér í borginni. Í júní 2003 skilaði vinnuhópurinn greinargerð um mismunandi útfærslur gatnamótanna. Um var að ræða tveggja og þriggja hæða mislæg gatnamót, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, og mælti hópurinn með þriggja hæða lausninni. Um áramótin 2003 og 2004 var boðin út gerð frumdraga og mats á umhverfisáhrifum þriggja hæða lausnar og í framhaldinu var verkfræðistofunni Línuhönnun falið að vinna að því verkefni. Í september 2004, svo ég reki þetta nú eftir mánuðum, var vinna við gerð frumdraga mislægra gatnamóta stöðvuð að beiðni og kröfu fulltrúa Reykjavíkurborgar. Vinnu við gerð umhverfismats var einnig hætt fljótlega og afboðaðir kynningarfundir vegna verkefnisins. Það hittist þannig á að ég hafði verið boðaður til fundar með sérfræðingum sem unnu að þeirri hönnun sem átti að kynna fyrir íbúum á íbúafundi, búið var að auglýsa fundinn en hann var afboðaður með sérstakri ákvörðun borgaryfirvalda. Þegar vinnu var hætt við undirbúning mislægu gatnamótanna var ákveðið að fjölga akreinum gegnum gatnamótin í plani og fjölga fösum umferðarljósanna úr þremur í fjóra þannig að allir umferðarstraumar væru varðir á grænu ljósi, sem er auðvitað geysilega mikilvægt á svo umferðarþungum gatnamótum eins og þarna er um að ræða. Framkvæmdir fóru fram vorið og sumarið 2005. Megintilgangur þeirra framkvæmda var að draga úr hættu á umferðarslysum og minnka tafir sem höfðu orðið á flæði á þessum gatnamótum miðað við það sem áður var þar sem ljósastýringin var mun ófullkomnari en er í dag. Vinna við gerð frumdraga og mats vegna umhverfisáhrifa mislægra gatnamóta er hins vegar hafin að nýju. Það er kominn nýr tími, skulum við segja. Samkvæmt grófri tímaáætlun mun niðurstaða umhverfismats liggja fyrir á næsta ári og það er talið að verkhönnun gæti verið lokið á árinu 2008. Það er rétt að vekja athygli á því að hérna er um að ræða mjög mikið mannvirki. Flókið mannvirki og mannvirki sem hefur heilmikil áhrif að sjálfsögðu á umhverfið. Það fer ekki á milli mála og því þarf að vanda allan undirbúning. En það er samt ljóst að það var tekin ákvörðun um að falla frá þessu á sínum tíma og farið í fjárfestingu við ljósastýrðu gatnamótin sem er auðvitað heilmikil fjárfesting þannig að það er eðlilegt að samgönguyfirvöld geri þá kröfu að sú fjárfesting verði nýtt eins lengi og kostur er og að öflugt mat verði lagt á hvenær nauðsynlegt og eðlilegt er að hafist verði handa við framkvæmdir þannig að mislæg gatnamót geti sinnt þeim miklu umferðarstraumum sem þarna fara um. En nánari tímasetningar er ekki hægt að hafa hér í frammi en ég tel að það hafi verið mikil mistök á sínum tíma að halda ekki áfram annarri lausn en ljósastýringunni þarna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fyrirspyrjanda, Guðjóni Ólafi Jónssyni, fyrir þessa fyrirspurn. Þetta er mjög mikilvægt mannvirki, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, mannvirki sem hefur verið í umræðunni í nokkuð mörg ár, eiginlega alveg frá því að ég settist fyrst á þing og fyrir þann tíma, fyrir bráðum átta árum. Það er í rauninni makalaust hvernig staðið var að þessu mannvirki af hendi R-listans, stöðug frestun, stöðugt verið að voma yfir ákvörðun sem átti að liggja fyrir. Ég kalla þetta stefnuleysi hjá R-listanum. Því þykja mér það góðar fréttir að heyra frá hæstv. samgönguráðherra að þetta mál sé að þokast áfram því að það er mikil þörf fyrir að koma þessu mannvirki á, þetta er flöskuháls í umferðinni í Reykjavík og þetta eru sennilega þau gatnamót þar sem einna mest tjón og flest slys verða í Reykjavík. Ég fagna því svörum ráðherra 

Virðulegi forseti. Þegar menn velta fyrir sér lausn á þeim vanda sem þarna er verða menn auðvitað að hafa í huga einhverja mælikvarða á hvað er ásættanlegur biðtími og hvenær stjórnvöld eiga að leggja út í kostnað til að greiða fyrir umferð. Í fyrsta lagi þarf að vera einhver ávinningur af framkvæmdinni, annars eru menn að setja mikla peninga fyrir lítinn ávinning. Í öðru lagi þarf líka að hafa í huga að jafnvel þó að menn leysi úr vanda við þessi gatnamót flyst vandinn til á önnur gatnamót. Vandinn er í heildinni sá að verið er að skipuleggja og byggja upp með röngum hætti á höfuðborgarsvæðinu, stefna allt of mörgum til starfa og náms á einn stað miðað við þær umferðaræðar sem fyrir eru.

Hæstv. forseti. Það vakti athygli mína að hæstv. samgönguráðherra sagði að hönnun hefði verið hætt 2004 að beiðni Reykjavíkurborgar og sömuleiðis að umhverfismati hefði þá verið hætt en að það mat sé nú hafið að nýju. Ég legg áherslu á að hæstv. samgönguráðherra hafi náið samstarf um þessi málefni við borgaryfirvöld og haldi áfram hönnun þessara mannvirkja þannig að henni verði lokið árið 2008 eins og hæstv. ráðherra gat um. Ég tel líka mikilvægt að halda því til haga og finnst að það eigi að vera einn hluti af nýju umhverfismati að Miklabraut verði lögð í stokk samhliða gerð mislægra gatnamóta á Kringlumýrarbraut og Miklubraut. Það bíða stór verkefni í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef áður tekið hér upp mál sem varða lagningu Sundabrautar, sömuleiðis mál er varðar umferðaröryggi á Kjalarnesi. Það er því ljóst að það þarf ekki að fara út fyrir höfuðborgina til að leita að verkefnum og það verkefnum sem borga sig á sviði samgöngumála.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er þörf á að hafa sem besta útfærslu á þessum gatnamótum, þarna er geysilega mikil umferð. Það hefur orðið mikil bragarbót með ljósastýringunni en það er mat mitt að þarna eigi að koma mislæg gatnamót og skapa eins mikið öryggi á þeim og nokkur kostur er. Hins vegar er því ekki að leyna, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að það eru skiptar skoðanir meðal íbúa á þessu svæði um að fá slíkan nökkva eins og mislæg gatnamót verða þarna við hliðina á byggðinni, þannig að það þarf að huga að því við útfærslu. Það var mat margra sérfræðinga að sú lausn sem var í augsýn þegar allt var stöðvað hafi verið býsna snjöll. Þetta þarf allt saman að stokka upp að nýju og hefja vinnu og það er vilji til þess af minni hálfu. Það er rétt hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að það er mikilvægt að það sé ávinningur af því sem gert er í samgöngubótum. Það er af mörgu að taka á höfuðborgarsvæðinu eins og reyndar um allt land þegar litið er til samgöngumannvirkja. Unnið er núna fullum fetum að undirbúningi Sundabrautar. Það liggur fyrir að skýrsla er að verða tilbúin um þann kost sem var skoðaður, þ.e. jarðgöng á Sundabrautinni. Það er kostur sem er nokkuð kostnaðarsamur en hann þarf að bera saman við þá leið sem aðallega hefur verið til meðhöndlunar. Sömuleiðis eru framkvæmdir fyrirhugaðar við svokallaðan Hlíðarfót sem á að tengja Hringbrautar- og Miklubrautarsvæðið við 

Virðulegi forseti. Við höldum áfram að ræða á hinu háa Alþingi hugsanleg samgöngumannvirki hér á landi. Ég er kominn upp í ræðustól til að bera fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um það hvort samgönguyfirvöld hafi með einhverjum hætti hafið undirbúning þess að tvöfalda Hvalfjarðargöng og ef svo er, hvað hafi þá verið gert. Það vita náttúrlega allir að þessi göng voru mikið tímamótamannvirki á sínum tíma. Þau hafa fyllilega sannað gildi sitt fyrir löngu og hafa eflaust verið mikil lyftistöng fyrir byggðir norðan Hvalfjarðar á Vesturlandi og jafnvel á Norðurlandi. Þau hafa líka leitt til þess að slysum hefur mjög fækkað. Slys sem áður voru tíð til að mynda í Hvalfirði heyra nú sögunni til eða svo til. Jafnframt sjáum við að það hefur verið mikil uppbygging t.d. á Grundartanga. Ég held að hún fari ekki fram hjá neinum, bæði varðandi stóriðju og núna hugsanlega í tengslum við síauknar farskipasiglingar. Við sjáum að fyrirtæki eins og Faxaflóahafnir er að hasla sér völl á Grundartanga og virðist hafa áform þar varðandi uppskipun á þungavarningi, gámum og öðru. Það er a.m.k. mjög margt sem mælir með því að farið verði í að skoða tvöföldun á Hvalfjarðargöngum. Ég hef sjálfur verið hálfskeptískur á hvort þörf væri á að tvöfalda þessi mannvirki en þegar maður hefur horft á þessa þróun hlýtur maður að snúast á sveif með því og hugsa með sér að það sé a.m.k. skoðandi. Nýlega var haldinn aðalfundur hjá Speli, sem er fyrirtækið sem á og rekur Hvalfjarðargöngin í dag, og þar kom m.a. fram í máli Gísla Gíslasonar stjórnarformanns að það yrði verkefni stjórnar Spalar á komandi mánuðum að taka upp viðræður við samgönguyfirvöld um það hvernig tryggja megi að Hvalfjarðargöngin og aðliggjandi umferðarmannvirki - við drögum þá náttúrlega hér inn Vesturlandsveginn líka þó að hann heyri ekki undir þessa fyrirspurn - afkasti þeirri umferð sem er fyrirsjáanleg á komandi árum. Því kem ég upp, virðulegi forseti, og ber fram þessa fyrirspurn til hæstv. ráðherra og vil fá að heyra einhverjar fréttir af því hvort samgönguyfirvöld hafi á einhvern hátt undirbúið það að fara í þetta verkefni og hvað hafi verið gert og jafnvel hvað samgönguyfirvöld hyggist gera.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að gefa mér tækifæri til að fara yfir þetta mál hér en hann spyr: „Hafa samgönguyfirvöld með einhverjum hætti hafið undirbúning þess að tvöfalda Hvalfjarðargöng? Ef svo er, hvað hefur verið gert?“ Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda er það hlutafélagið Spölur sem ræður þarna för. Spölur fékk með sérstakri löggjöf frá Alþingi heimild til þess að grafa göngin og láta greiða fyrir aðgang að þeim. Göngin eru borguð upp með afnotum, eins og hv. þingmenn þekkja, af mannvirkinu og er sérstakur samningur þar um. Það er skemmst frá því að segja að ég hef átt fundi með forsvarsmönnum Spalar um tvöföldun jarðganganna. Það er mat stjórnarinnar og mat Vegagerðarinnar, og ég er sammála mati þeirra, að undirbúa þurfi næsta áfanga þessara jarðganga, þ.e. að auka afkastagetu þeirra. Ég hef falið Vegagerðinni, fyrir hönd samgönguráðuneytisins, að eiga viðræður við stjórn Spalar um þetta. Það hafa verið haldnir fundir og verða á næstunni þar sem verið er að leggja á ráðin um með hvaða hætti eðlilegt sé að standa að því að auka afkastagetu jarðganganna. Ég tel að það sé afar mikilvægt að horfa fram á veginn þarna í orðsins fyllstu merkingu vegna þess að það er vaxandi umferð um þetta svæði. Uppbyggingin á Grundartanga og uppbyggingin á Akranesi og á Borgarnessvæðinu er mjög mikil í mörgu tilliti, atvinnufyrirtækin sem rísa þarna og sumarhúsabyggðir upp um allan Borgarfjörð og norður eftir öllu þessu svæði draga að mikla umferð um göngin. Fólk velur að fara jarðgöngin þó að það þurfi að greiða fyrir aðgang að þeim. Að vísu er fallegt að fara um Hvalfjörðinn á fögrum degi og ég hvet hv. þingmenn til þess að njóta þess einhvern tímann, þó að ég sé ekki að mæla gegn því að þeir borgi sig í gegnum göngin, síður en svo. Ég veit að ýmsir þingmenn sem tengjast Vesturlandi fara stundum þarna upp eftir og jafnvel fyrir fjörð. Jarðgöngin hafa engu að síður sannað sig og þau eru gott dæmi um leið sem ég tel að við Íslendingar eigum að skoða mjög vandlega og þingið hljóti að taka afstöðu til, þ.e. hvort við eigum að auka eða koma af stað öðrum áfanga í einkaframkvæmdum í vegagerð í þeim tilgangi að hraða framkvæmdum. Ég tel að það fari ekkert á milli mála að viðræður Vegagerðarinnar og stjórnar Spalar muni leiða til þess að áætlun verði gerð um næstu áfangana. Ég tel að gera þurfi trausta áætlun um þörfina til að tímasetningin verði rétt og fjármagnið nýtist sem allra best, því að við þurfum á því að halda að nýta þá fjármuni vel sem settir eru í slík umferðarmannvirki og að ekki sé verið að tvöfalda þau áður en þörf er á því. Engu að síður liggur þetta verkefni fyrir og Vegagerðin er af hálfu samgönguyfirvalda að skoða það. Ég veit að fyrirtækið Faxaflóahafnir hefur mikinn hug á þessu vegna þess að forsvarsmenn þessa ágæta fyrirtækis spá aukinni umferð um þessar hafnir, sem eru höfnin hér á höfuðborgarsvæðinu, Akraneshöfn, Grundartangahöfn og Borgarneshöfn, sem er partur af Faxaflóahafnaklasanum, og auknum flutningum á milli þessara svæða. Ég tel nauðsynlegt að gera áætlanir þarna, það er ríkur vilji til þess af minni hálfu og ég fylgist mjög náið með þessu.

Hæstv. forseti. Hvalfjarðargöng hafa reynst mikil samgöngubót. Líklega fara ríflega 95% þeirra sem fara um Hvalfjörð um Hvalfjarðargöng, sem er miklu hærra hlutfall en reiknað var með. Þar fyrir utan hefur bílum á höfuðborgarsvæðinu fjölgað á sex árum úr 120 þús. í 170 þús. Tvöföldun að Hvalfjarðargöngum er brýnt verkefni á vegum samgönguyfirvalda og fer að verða tímabært að huga að því að tvöfalda Hvalfjarðargöng. Spölur ehf. hefur lýst yfir áhuga á því verkefni og samgönguyfirvöld og Alþingi eiga að styðja fyrirtækið í þeirri einkaframkvæmd. Mér heyrist á ráðherra að hann ætli að leggja sig fram í þessum efnum og ég mun styðja hann í því.

Frú forseti. Það var þarft að fá fram þessa spurningu. Ég held að menn hafi ekki áttað sig á því að með jarðgangagerðinni jókst umferð meira en reiknað var með. Í annan stað er erfitt, þegar ekið er suður til Reykjavíkur í göngunum, að þá er einföld akrein upp úr göngunum að sunnanverðu sem er náttúrlega þegar farið að valda miklum töfum og vanda. Ég tek undir með síðasta ræðumanni. Auðvitað styðjum við þær framkvæmdir sem mega verða til þess að bæta umferðina og treysta umferðaröryggi. Margoft hefur verið um það rætt að í jarðgöngum Hvalfjarðarganga væri ekki nógu góð og mikil lýsing. Ég hef oft velt vöngum yfir því: Af hverju eru göngin svona dimm? Af hverju eru göngin ekki hvítmáluð til öryggis? En fyrst og fremst er nauðsynlegt að tvöfalda 

Virðulegi forseti. Umferðaröryggismálin, tvöföldun og breikkun vega á umferðarþungum samgönguæðum frá Reykjavík að Vesturlandi og frá Reykjavík og austur fyrir fjall á Selfoss, eru einhver brýnustu samfélagsverkefni okkar nú um stundir. Aðgreining akreina og tvöföldun vega þolir enga bið. Hrikaleg slysatíðni í kjölfar gífurlegs umferðarþunga, 70– 90% umferðaraukning á þessum þyngstu umferðaræðum á milli Reykjavíkur og þessara tveggja landshluta á örfáum árum kallar á það. Á tíðum er viðvarandi hættuástand á þessum vegum. Eina leiðin er að breikka vegina og skilja á milli akreina. Eina viðunandi framtíðarlausnin er tvöföldun vega með aðskilnaði akreina. Þess vegna er umræðan hér fagnaðarefni. Hún er þörf og um að gera að ýta duglega á samgönguyfirvöld með að fylgja þessum þverpólitíska þrýstingi eftir.

Frú forseti. Öllum er ljóst að Hvalfjarðargöngin voru mikil samgöngubót og þörf fyrir að breikka þau. Sjálfsagt þarf að fara að huga að því þótt leiðin í samgöngumálum sé ekki að skera stöðugt niður vegáætlun eins og gert hefur verið í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég tek undir þær áherslur hjá hv. fyrirspyrjanda Magnúsi Þór Hafsteinssyni að huga þurfi að þessu. Ég tel líka að huga eigi að því að fella niður gjöld í gegnum þessi göng. Þau eru orðin hluti af almenna samgöngukerfinu og þeir sem nota þessi göng, fyrst og fremst á þessu landsvæði, ættu ekki að vera skattlagðir sérstaklega vegna þeirra. Ég tel tímabært að skoða það. Hitt vil ég segja við hæstv. samgönguráðherra, varðandi að þetta hafi tekist vel af því að þetta hafi verið einkaframkvæmd og að taka þurfi upp einkaframkvæmdir í vegamálum til þess að hlutirnir gangi, það er kannski vandamál hans sem samgönguráðherra. En hann talar gegn betri vitund 

Forseti vill biðja hv. ræðumann að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Höfuðborgarsvæðið býr yfir miklum styrk og hefur áhrif á byggðir allt í kringum sig um Suðurnes, um Suðurland, a.m.k. austur að Þjórsá og um Vesturland milli Borgarfjarðar, jafnvel til Snæfellsness. Fyrir liggur að það á að gera fullbúinn veg með fjórum akreinum frá Reykjavík til Keflavíkur. Það eru uppi mjög ákveðnar heitstrengingar frá alþingismönnum um að gera slíkt hið sama frá höfuðborgarsvæðinu og austur til Selfoss. Og auðvitað verða menn að gera svipaðar samgöngubætur á leiðinni frá Reykjavík vestur og norður um land í Borgarfjörð. Að öðrum kosti eru menn að beina styrk höfuðborgarsvæðisins til Suðurnesja og Suðurlands en frá Vesturlandi. Í öðru lagi vil ég benda á, virðulegur forseti, að gjaldtaka fyrir að aka þessa vegi á auðvitað að vera með sambærilegum hætti og á ekkert að leggja meiri skatta á menn 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason má ekki alltaf vera svona uppstökkur um leið og orðið einka-eitthvað er notað. Sannleikurinn er sá að þegar þessi aðferð er notuð í opinberar framkvæmdir þá virðist hún hafa þau áhrif að brýnum framkvæmdum er flýtt. Þær komast fyrr í gagnið. Það er ágætt að hv. þingmaður hafi það í huga í ræðum sínum á Alþingi. Ég held að það sé óumdeilt að göngin undir Hvalfjörð voru mikil samgöngubót. Þau hafa mikil áhrif á samfélagið fyrir norðan Hvalfjörð. Það er mikilvægt að halda áfram á þeirri braut að greiða fyrir umferð til Vesturlands og því fagna ég umræðunni um tvöföldun á göngum undir Hvalfjörð. Ég tel að þessi umræða sé hluti af umræðunni í samfélaginu upp á síðkastið um að aðskilja umferð úr báðum áttum.

Hæstv. forseti. Ég tek undir að með þeirri leið sem valin var við Hvalfjarðargöng var mörkuð ný stefna sem gefist hefur afskaplega vel að flestra mati sem hér eru, með örfáum undantekningum eins og fram hefur komið.

Ríkisendurskoðunar.

Enginn vafi leikur á því að Hvalfjarðargöngin hafa skilað gífurlega miklu fyrir þjóðarbúið í heild sinni, ekki einungis Vestlendinga. Það liggur líka fyrir að fjölmörg dýr og mikilvæg verkefni bíða eins og hér hefur komið fram. Þá kvikna auðvitað spurningar um með hvaða hætti, í hvaða forgangsröð og eftir hvaða leiðum væri skynsamlegast að fara. Ég fagna því að hæstv. samgönguráðherra hefur opnað fyrir frekari einkafjármögnunarleiðir, m.a. hefur verið nefnd leið sem kölluð er skuggagjaldsleið. Það væri fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra koma inn á það í síðara svari sínu hvort hann hafi teiknað upp hvaða upp verkefni gætu hentað fyrir þá aðferð, einmitt til að hraða þeim stóru framkvæmdum sem bíða úrlausnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Ég hefði þó viljað heyra að menn væru búnir að gera meira en bara að hittast og ræða aðeins saman þótt orð séu að sjálfsögðu ávallt til alls fyrst. Það liggur fyrir að ef farið verður í þessa framkvæmd, að gera ný göng við hliðina á þeim göngum sem eru núna, mun það mannvirki verða miklu ódýrara en göngin sem fyrir eru. Þá var náttúrlega innt af hendi öll forvinna varðandi jarðfræði og þess háttar. Hins vegar held ég að tími sé til þess kominn fyrir yfirvöld að huga að því að búa í haginn fyrir þessa mannvirkjagerð, til að mynda að ræða við jarðeigendur. Ég reikna með að ná þurfi einhverjum samningum við þá, kaupa land og ná samningum við jarðeigendur um þetta nýja mannvirki. Eflaust þarf að fara í einhverja hönnun, ekki bara á sjálfum göngunum heldur vegum til og frá þeim göngum. Það eru mörg verkefni sem bíða og ég held að óhætt sé að byrja að huga að þeim sem allra fyrst því að þróunin er öll í eina átt. Varðandi gjaldtökuna og annað þessa háttar þá held ég að skuggagjaldsleiðin, ef þetta yrði gert í einkaframkvæmd, væri langskynsamlegust. Vegtollurinn á göngunum er afskaplega óvinsæll og leikur enginn vafi á því að vegtollurinn skekkir samkeppnisstöðu byggða norðan Hvalfjarðar við aðrar byggðir umhverfis höfuðborgarsvæðið. Ég tel að á því leiki enginn vafi. 

Virðulegi forseti. Samkeppnisstaða Vesturlands er ekki skakkari en svo að hvergi er meiri vöxtur á landinu nema kannski á Reyðarfirði. Ég tel að vöxturinn sé vegna Hvalfjarðarganganna ekki síst og fagna því þessari fyrirspurn sem vekur athygli á þessu verkefni. Ég tel að málið sé í eðlilegum farvegi og við höfum ekki tapað neinum tíma. Ég get ekki tekið upp tíma hönnuða og vegagerðarmanna um þessar mundir til að fara af meiri hraða í undirbúning þessa verkefnis. Það eru svo mörg önnur verk brýnni sem við þurfum að koma fyrr af stað en tvöföldun jarðganganna. Þau eiga að fara af stað en við eigum að leggja allt kapp á að bæta æðarnar út frá höfuðborgarsvæðinu og vinna að þeim verkefnum um allt land sem samgönguáætlun gerir ráð fyrir. Við megum ekki gleyma því í umræðunni um mikilvæg verkefni á þessu svæði að víðar þarf að vinna. Hér var spurt um skuggagjaldsleiðina. Ég tel að hún komi vel til greina. Hún verður væntanlega til umfjöllunar í tengslum við samgönguáætlun eftir áramótin. Ég tel koma til greina að taka þær æðar sem ég hef nefnt, út frá höfuðborgarsvæðinu, austur og vestur, inn í það verkefni. Það er svo stórt og umfangsmikið að það þarf að taka sérstöku tröllataki til þess að við getum unnið það jafnhratt og við þurfum. Ég má til með að nefna, vegna þess að talað var um tvöföldun að göngunum, sem ég tel að þurfi að endurbæta, að það er verið að undirbúa endurbætur á Kjalarnesinu. 

Virðulegi forseti. Hlutskipti margra gamalla Íslendinga er nokkuð nöturlegt. Umræðan um málefni eldri borgara hefur verið hávær í samfélaginu núna um nokkurra missira skeið og má segja að sé nú á suðupunkti innan samfélags eldri borgara sjálfra þar sem þung umræða hefur t.d. verið uppi um það að stofna til sjálfstæðs framboðs eldri borgara og annarra slíkra hluta til að þrýsta á stjórnvöld og stjórnmálaflokkana að setja málefni eldri borgara í forgang. Þá er að sjálfsögðu sérstaklega rætt um lífeyriskjör eldri borgara annars vegar og hins vegar aðbúnað og umgjörð á öldrunarstofnunum og þjónustustofnunum fyrir aldraða. Fyrir nokkrum árum spurði ég hæstv. heilbrigðisráðherra hve margir eldri borgarar, að sambýlisfólki og hjónum frátöldum, væru í sambýli á hjúkrunarheimilum öldrunarstofnana, sem sagt deildu nauðug herbergjum í fjölbýlum eða tvíbýlum. Svarið við því var að yfir 1 þús. aldraðir Íslendingar gerðu það. Víða um land er hálfgert neyðarástand í hjúkrunarheimilismálum. Það er mikill og alvarlegur skortur á hjúkrunarheimilum sums staðar á landinu. Fólk er í fjölbýlum þvert á það sem það vill og það býr við nöturlegt hlutskipti. Það er þörf á nýrri og róttækri stefnu í málefnum aldraðra. Öflug heimaþjónusta og þjónustukjarnar verða að sjálfsögðu að fylgja með ríkulegri uppbyggingu á hjúkrunarrýmum og öldrunarstofnunum en eins og staðan er í dag eru brotin mannréttindi á mörgum öldruðum Íslendingum og virðing okkar fyrir reisn þeirra og sjálfsforræði er oft af skornum skammti. Auðvitað er þetta ekki gert að yfirlögðu ráði. Þróunin hefur verið sú að við höfum ekki byggt upp og haldið í við þá þróun. Það á að leggja blátt bann við því í lögum að fólk deili herbergjum á öldrunarstofnunum með öðrum en sambýlismanni sínum eða ef um hjón er að ræða. Það er alveg skýrt í mínum huga. Af þessu tilefni spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra spurninga í fjórum liðum: 1. Hver er áætlaður kostnaður við að mæta þörfinni fyrir hjúkrunarrými á landinu öllu? 2. Hversu mörg rými á landinu öllu er um að ræða? 3. Hve margir aldraðir eru á dvalarheimilum annars vegar og hjúkrunarheimilum hins vegar? 4. Hve margir deila herbergi með öðrum, ef hjón eða sambýlisfólk er frátalið, og hve margir eru í einkaherbergjum? Það er eitt af stærstu verkefnum samfélagsins í dag að bæta úr aðbúnaði eldri borgara sem búa við nöturlegt hlutskipti og kröpp kjör.

Virðulegur forseti. Hv. 7. þm. Suðurk. beinir til mín spurningum um hjúkrunarheimili og öldrunarþjónustu og spyr hver sé áætlaður kostnaður við að mæta þörfinni fyrir hjúkrunarrými á landinu öllu og hve mörg rými sé um að ræða. Nýlega kynnti ég áætlun mína um uppbyggingu hjúkrunarrýma til næstu fjögurra ára. Samkvæmt þeirri áætlun verða byggð 374 ný rými á næstunni. 200 þeirra verða í Reykjavík þar sem Seltirningar eiga 30 rými, en Reykvíkingar standa að hinum ásamt ríkinu. Hin 174 rýmin verða í Kópavogi, Mosfellsbæ, Garðabæ, Hafnarfirði, Reykjanesbæ, Selfossi og á Ísafirði. Það er mat heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins að þegar þessi 374 rými hafa verið byggð sé mjög líklegt að þörf fyrir hjúkrunarrými á landsvísu sé fullnægt. Mat ráðuneytisins byggist á þeim forsendum að heimahjúkrun verði aukin, skammtímaplássum fjölgað, almennum dagvistarrýmum og dagvistarrýmum fyrir heilabilaða fjölgað og vistunarmat bætt. Ég vil sérstaklega draga fram að nú þegar erum við með hærra hlutfall aldraðra á stofnunum hér á landi en í nágrannaríkjunum. Spurt er um áætlaðan kostnað við að mæta þörf fyrir hjúkrunarrými á landinu öllu. Eins og áður segir eru þetta 374 rými til ársins 2010 og það er áætlað að heildarkostnaður við byggingu þeirra nemi um 7 milljörðum kr. Það er búið að byggja fyrir í kringum 52 milljarða nú þegar og það er þá miðað við að það kosti 15 millj. að byggja rýmið. Reyndar hafa þær tölur hækkað núna, það kostar líklega milli 18 og 19 millj. að byggja hvert rými í dag. Það að reka þau rými sem við höfum í dag kostar um 16 milljarða á ári. Þetta er líklega of lág tala því að þar er reiknað með 5,5 millj. á rými á ári en nú þegar teljum við að sú tala sé komin upp í 6,5 millj. á ári í rekstri. Þegar ég segi að þörf fyrir hjúkrunarrými verði fullnægt á ég við að framboð rýma verður þá nægt til að vista þá aldraða sem eru í þörf fyrir slík úrræði. Þörfin fyrir hjúkrunarrými ræðst að talsverðu leyti af þeirri þjónustu sem stendur þeim öldruðu sem búa heima til boða. Því meiri stuðning sem aldraðir fá heima, þeim mun seinna þurfa þeir að fara á hjúkrunarheimili. Við verjum um 700 millj. kr. til heimahjúkrunar í dag og munum bæta um 200 millj. kr. á næsta ári þannig að ég tel mjög brýnt að auka þjónustuna heima til að við byggjum ekki um of. Það er fyrirsjáanlegt að á næstunni þurfum við að verja umtalsverðum fjármunum til að endurnýja gömul heimili, þ.e. bæta aðstæður og fækka fjölbýlum þannig að sem flestir verði í einbýli. Það er verulegt átak sem þarf til að hrinda því í framkvæmd. Hv. þingmaður spyr um fjölda aldraðra í dvalar- og hjúkrunarrýmum og fjölda þeirra sem búa í einbýli og fjölda þeirra sem búa í fjölbýli, að hjónum eða sambýlisfólki frátöldu. Í dvalarrýmum búa samtals 730 einstaklingar - þetta er byggt á tölum frá nóvember 2006 - á stofnunum um allt land. Af þeim eru 620 í einbýli en 16 í fjölbýli, að hjónum og sambýlisfólki frátöldu. Í hjúkrunarrýmum búa samtals 2.360 einstaklingar í nóvember 2006. Af þeim eru 1.440 í einbýli en 845 í fjölbýli, að hjónum eða sambýlisfólki frátöldu. Virðulegi forseti. Það eru 845 sem búa í sambýli í dag sem er æskilegt að búi vonandi bráðlega í einbýli þegar búið verður að endurbæta það húsnæði sem fyrir er. Ég vil draga fram að mikil umræða hefur verið um biðlista eftir hjúkrunarrýmum og það er alveg ljóst að það þarf að gera verulegar breytingar á því fyrirkomulagi sem við notum við vistunarmat í dag. Það er algjörlega ljóst að biðlistarnir sýna mjög ranga mynd. Yfir helmingurinn sem er á biðlistunum telur sig geta búið heima fái hann betri þjónustu. Það er þá bæði heimahjúkrun en ekki síður félagsleg þjónusta sveitarfélaga og það er mikið áhyggjuefni fyrir þá er hér stendur sem ráðherra heilbrigðis- og tryggingamála að sjá tölur um það, frekar nýlegar tölur, hjá Ríkisendurskoðun að yfir helmingur sveitarfélaga hefur dregið úr félagsþjónustu fyrir aldraða, minnkað hana. Það er alveg ljóst að sveitarfélögin þurfa að herða sig í þessari þjónustu af því að það eru réttindi þeirra sem eru aldraðir að fá að búa heima sem lengst. Það er alveg ljóst að miðað við þær tölur erum við nú þegar með hærra hlutfall hér á stofnunum, en annars staðar þurfum við að þjónusta heima. Ég sé líka verulegan mun á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu hvað það eru miklu fleiri á stofnunum á landsbyggðinni 

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. heilbrigðisráðherra þegar hún segir að hærra hlutfall aldraðra hér á landi sé á stofnunum en í nágrannalöndum okkar. Staðreyndin er hins vegar sú að það er skortur á hjúkrunarrýmum í Reykjavík og vantar verulega á. Það hefur verið metið milli 300 og 400. En ef við miðum við forsendur sem hafa verið gefnar í t.d. heilbrigðisáætlunum, að 25% þeirra sem eru 80 ára og eldri eigi að hafa aðgang að hjúkrunarheimilum, eigum við nægilega mörg hjúkrunarrými. Vandinn er hins vegar sá að við höfum ekki byggt upp heimahjúkrunina eins og við hefðum átt að gera. Við sjáum það t.d. á lausn reynslusveitarfélagsins á Akureyri, þegar það yfirtók bæði félagslega þjónustu og heimahjúkrun á einu bretti minnkaði þörfin fyrir innlögn á hjúkrunarheimili verulega og það þurfti ekki að bæta við hjúkrunarrými í heil tíu ár. Þar sjáum við hvað hægt er að gera með því að horfa á hlutina í meiri heild.

Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem ég vil nefna í þessu sambandi. Í fyrsta lagi vek ég athygli á þeirri gríðarlegu uppbyggingu hjúkrunarrýma sem er fram undan á næstu árum. Það liggur fyrir að það er verið að byggja 200 ný hjúkrunarrými í Reykjavík, á svokallaðri Lýsislóð og við Suðurlandsbraut, og nýlega tilkynnti hæstv. heilbrigðisráðherra um 174 ný hjúkrunarrými sem byggð yrðu í nágrannasveitarfélögum höfuðborgarinnar og á Ísafirði og Selfossi. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að 16 einstaklingar byggju í fjölbýli í dvalarrýmum og 845 í hjúkrunarrýmum. Ég tel að þetta sé verkefni framtíðarinnar. Kröfurnar eru orðnar þannig í dag að fólk vill yfirleitt búa eitt eða a.m.k. ekki með óskyldu fólki, eða ótengdu.

Virðulegi forseti. Þetta eru tölur sem tala sínu máli, að þörfin sé svona mikil á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum auðvitað séð það sem höfum fylgst með heilbrigðismálum í þinginu í tíð þessarar ríkisstjórnar að í heilbrigðisráðuneytinu hefur miklu meiri áhersla verið lögð á uppbyggingu á hjúkrunarheimilum úti á landi en á höfuðborgarsvæðinu. Vegna þess að verið er að tala um byggingu á Lýsislóð og byggingu á höfuðborgarsvæðinu vildi ég gjarnan fá upplýst hjá hæstv. ráðherra hvar sú uppbygging stendur. Ég heyri ekki annað en að ekkert sé farið að vinna að þeirri uppbyggingu sem ráðgerð er á höfuðborgarsvæðinu og það eru nokkrir mánuðir í kosningar. Það er margbúið að kynna þessa uppbyggingu á þessum hjúkrunarheimilum í Reykjavík en þar virðist varla vera lyft skóflu. Ég vil gjarnan fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa prýðilegu umræðu. Fram kemur hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að um þriðjungur íbúa á hjúkrunarheimilum búi í fjölbýli eða sambýli við aðra þegar hjón og sambýlingar eru frátaldir. Það er hátt hlutfall. Hátt í 900 aldraðir Íslendingar búa nauðugir í sambýli við aðra en maka sína eða sambýlinga og það er alvarleg staða. Þetta er svipuð staða og fyrir nokkrum árum þegar ég spurði hæstv. þáverandi heilbrigðisráðherra að þessu. Okkur hefur ekki miðað sem skyldi hingað til en það kemur fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að byggja þurfi 374 ný rými til að mæta þörfinni og þar af leiðandi vonandi til að eyða að mestu þessu ömurlega ástandi, að fólk sé neytt til sambýlis með þessum hætti. 7 milljarðar á ári eru lágur kostaður. Við þurfum að ráðast í átak til að afmá þennan smánarblett af samfélaginu. Það er stundum sagt að kynslóðin sem byggði upp ríkasta samfélag í heiminum sé núna fátækustu gamalmenni á Vesturlöndum. Það má að sumu leyti til sanns vegar færa, þ.e. þeir þeirra sem búa við krappari kjörin. Við erum að brjóta mannréttindi á þessu fólki. Það þarf að vinna bráðan bug á. Ég fagna því að hæstv. heilbrigðisráðherra stefnir að því á fáum missirum og vona að þetta gangi eftir, eða hraðar af því að hér er um að ræða afskaplega hóflegar kostnaðartölur miðað við hvað verkefnið er brýnt. Það á að banna með lögum að fólk á öldrunarstofnunum sé neytt til sambýlis við aðra en maka sína eða sambýlinga. Gamla fólkið á að fá að lifa með því öryggi og við þá reisn í sinni heimabyggð sem það á að sjálfsögðu skilið. Um það efast ég ekkert að sé þverpólitísk samstaða. Við eigum að þrýsta á það af öllu okkar afli að þetta gangi fram, og hraðar. Það er ekki þannig að fjármagnið þvælist fyrir, hér er um að ræða mjög hóflegan kostnað.

Virðulegi forseti. Varðandi framkvæmdirnar á höfuðborgarsvæðinu er verið að vinna í útboðsgögnum gagnvart Suðurlandsbrautinni og það er til skoðunar að aðgreina jarðvinnuna frá til að hefja útboð á því. Það gæti þá farið fram á næstunni þannig að það er komið frekar langt í undirbúningi. Lýsislóðin er komin talsvert skemur. Gagnvart báðum framkvæmdunum er búið að setja af stað vinnuhópa varðandi kostnaðinn með fulltrúum frá heilbrigðisráðuneytinu og sveitarfélögunum sem koma að. Varðandi dvalarheimilin voru þau barn síns tíma. Á sínum tíma voru byggð upp mörg dvalarheimili og stefnan núna er að reyna að fasa þau meira eða minna út. Hugsanlega þurfum við á einhverjum dvalarheimilum að halda en við viljum að fólk sé heima og ekki sett á stofnun að óþörfu allt of snemma. Hjúkrunarheimilin eiga að vera þannig rekin að þau taki bara við þeim sem eru veikastir. Fólk á að vera heima þangað til það er orðið það illa haldið sökum veikinda og aldurs að það getur ekki verið lengur heima. Og meðallegutími á hjúkrunarheimili á að vera í kringum þrjú ár. Það er mjög veikt fólk sem er á hjúkrunarheimilum og það er eðlilegt. Þangað til á fólkið að vera heima. Núna eru vistunarmatshóparnir 43 sem eru að meta inn á biðlistana og það er alveg ljóst að það verður að fækka þeim. Þeir eru allt of nálægt fólkinu. Það er verið að setja fólk á þessa biðlista sem á ekki að vera þar og þess eru dæmi að það eru mjög há hlutföll inni á stofnunum úti á landsbyggðinni. Það eru meira að segja dæmi um að auglýst hafi verið eftir fólki inn á stofnanirnar þannig að það er pottur brotinn í þessu. Ég hef mikinn áhuga á því að endurskoða vistunarmatið og gera það þannig úr garði að biðlistarnir sýni raunveruleikann en séu ekki með einhvern sýndarveruleika þar sem mjög margir eru á biðlista sem eiga alls ekki að vera þar og eiga alls ekki heima þar.

Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hefur byggst upp nýtt hverfi í Reykjavík og þá er ég að tala um Grafarholtshverfið þar sem nú búa rétt tæplega 5.000 manns. Grafarholt er eins og eitt bæjarfélag, þar býr ungt og kraftmikið fólk og samhentur hópur og þar er mikið börnum. Eitt það mikilvægasta í hverjum bæ er öflug heilbrigðisþjónusta og góð heilsugæsla og aðgengi að henni. Samkvæmt skipulagi heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er heilsugæslan í Árbæ hverfisstöð sem ætlað er að þjóna íbúum Árbæjar, Seláss, Ártúnsholts og Grafarholts. Það er í sjálfu sér gott og blessað en ég tel að þessi skipan mála sé ófullnægjandi til framtíðar. Við sem búum í Grafarholti viljum fá okkar eigin heilsugæslustöð og ekki hvað síst í ljósi þess að fyrirhuguð er mikil uppbygging í hlíðum Úlfarsfells en það hverfi mun koma til með að heyra undir Grafarholtssókn og mynda eitt samfélag með Grafarholti. Það var stefna þáverandi meiri hluta í borgarstjórn að troða Grafarholtinu sífellt undir Árbæinn og ég rek það nú einkum til eins borgarfulltrúa Samfylkingarinnar sem þar var alinn upp. Þetta er þvert á vilja íbúa í Grafarholti sem vilja auðvitað fá þjónustu í sínu samfélagi. Ég treysti mér til þess að fullyrða að til sé laust húsnæði undir heilsugæslustöð í Grafarholti. Ég hef því lagt fram fyrirspurn á þingskjali 345 til hæstv. heilbrigðisráðherra þar sem ég spyr, hver séu áform ráðherra um framtíðarskipulag heilsugæslu í Grafarholti í Reykjavík.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hefur beint til mín fyrirspurn um heilsugæsluna í Grafarholti en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hver eru áform ráðherra um framtíðarskipulag heilsugæslu í Grafarholti í Reykjavík?“ Heilsugæsla í Grafarholti er hluti af heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og verður það áfram. Uppbyggingaráform fyrir Grafarholt skoðast því í samhengi við aðra uppbyggingu á svæðinu. Nú sækja flestir íbúar Grafarholts heilsugæslu á heilsugæslustöðinni í Árbæ en einnig í Mosfellsbæ og í Grafarvog. Þetta hefur að mörgu leyti gengið mjög vel en ætlunin er að tryggja í framtíðinni að íbúar Grafarholts geti sótt þjónustu til Árbæjarstöðvarinnar uns að því kemur að reist verði stöð fyrir Grafarholtið sérstaklega. Skipulagið er þannig að þjónustusvæði heilsugæslustöðvarinnar í Árbæ nær yfir Grafarholt og Norðlingaholt ásamt eldri hverfum í Árbæ. Í undirbúningi hefur verið að útvega stöðinni í Árbæ nýtt og stærra húsnæði þar sem starfsaðstaða verði fyrir allt að tíu heilsugæslulækna auk annars starfsfólks. Auglýst verður eftir nýju húsnæði fyrir stöðina um miðjan þennan mánuð og ætti stöðin að geta flust í það í byrjun árs 2008. Það stendur því til að stórbæta aðstæðurnar á Árbæjarstöðinni sem þjónustar Grafarholtið um þessar mundir. Hæstv. forseti. Framtíðaruppbygging og skipulag þjónustu á svæðinu austan Elliðaáa er m.a. háð skipulagsáformum Reykjavíkurborgar, þar með talið uppbyggingu í Úlfarsfellsdal. Ráðuneytið og stjórnendur heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins munu áfram verða í góðu samstarfi um uppbyggingu heilsugæslunnar en í því verkefni hefur verið lyft grettistaki að undanförnu, eins og þingmenn þekkja.

Forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir svarið. Þetta er auðvitað mikilvægt fyrir Grafhyltinga, sem svo ber að kalla, sem búa í þessu nýja eða nýjasta hverfi Reykjavíkur verður að segja, a.m.k. af þeim sem nokkurn veginn er lokið. Það er fróðlegt að heyra að hv. fyrirspyrjandi telji að hér sé um samsæri að ræða sem fram hafi farið í borgarstjórn Reykjavíkur og þar sé borgarfulltrúi Samfylkingarinnar, sem vissulega kemur úr Árbænum, Dagur B. Eggertsson, sem mun vera átt við, fyrrverandi leikmaður með knattspyrnufélaginu Fylki, að draga önnur hverfi undir Árbæ. Það er auðvitað alveg hörmulegt að verða var við það að sjálfur heilbrigðisráðherrann hæstv. tekur þátt í þessu samsæri og nú stendur upp á Guðjón Ólaf Jónsson að grafast 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa fyrirspurn og svör ráðherra. Það kom m.a. fram að Grafarholtið tilheyrir heilsugæslustöðinni í Árbæ og það kom líka fram að heilsugæslan í Árbæ býr við afar þröngan kost, í algerlega ófullnægjandi húsnæði sem hún hefur búið í lengi. Ekki hefur kostur hennar batnað með því að bæta Grafarholtinu og Norðlingaholtinu við og þjóna þessum nýju svæðum. Ég fagna því yfirlýsingu hæstv. heilbrigðisráðherra um byggingu eða flutning stöðvarinnar í nýtt húsnæði, en það kom fram að hún muni flytja inn í byrjun árs 2008. En þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur verið tryggt fjármagn til þessa flutnings þannig að af þeim flutningi geti orðið á næsta ári og stöðin flust inn í byrjun árs 2008? Hefur verið tryggt fjármagn til þess í fjárlögum?

Virðulegi forseti. Það er brýnt að ræða hér heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu. Ég minni á að áratugum saman var Voga- og Heimahverfi án heilsugæslu. Það er tiltölulega stutt síðan að íbúar þar fengu sína sérstöku heilsugæslu. Nú á að leysa vanda 5.000 manns í Grafarholti og Norðlingaholti og auglýsa eftir húsnæði fyrir nýja heilsugæslustöð. Mig langar í tilefni af því að spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga: Hversu margir Reykvíkingar eru án heimilis- eða heilsugæslulæknis? Telur ráðherra, úr því að fara á að auglýsa eftir húsnæði fyrir þessa heilsugæslustöð, viðunandi að heilbrigðisþjónusta eins og heilsugæsla sé staðsett í verslunarmiðstöðvum eins og þróunin hefur verið undanfarið? Ég vil minna á þá þjónustu sem var í Heilsuverndarstöðinni við Barónsstíg sem komin er inn í verslunarmiðstöð og fleiri heilsugæslustöðvar sem hafa ratað inn í slíkt. En það hefur verið gagnrýnt harðlega af þeim sem veita þjónustuna að þetta sé ekki húsnæði sem henti fólki sem þarf á heilbrigðisþjónustu að halda. Margir sjúklingar þola illa þann eril sem er í verslunarmiðstöðvum.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og svör hæstv. heilbrigðisráðherra. Eins og fram kom í máli hæstv. heilbrigðisráðherra sækjum við sem búum í Grafarholti nú heilbrigðisþjónustu eða heilsugæsluþjónustu í Grafarvog, Árbæ og Mosfellsbæ. Þetta er auðvitað algerlega ófullnægjandi og það þarf að vinna í þessu máli hratt og örugglega. Ég gat ekki skilið hæstv. heilbrigðisráðherra öðruvísi en að það kæmi að því að sérstök heilsugæslustöð yrði opnuð í Grafarholti. Að sögn ráðherra er verið að auglýsa eftir nýju húsnæði. Ég tel að stíga eigi skrefið til fulls og auglýsa eftir húsnæði fyrir nýja heilsugæslustöð í Grafarholti. Við eigum að mæta kröfum samtímans, við eigum ekki alltaf að vera skrefinu á eftir í uppbyggingu heilsugæsluþjónustunnar. Það býr margt ungt fólk með mörg börn í Grafarholti. Þetta er fólkið sem þarf að nota heilsugæsluna hvað mest og þess vegna er mikilvægt og á að vera auðvelt án mikils tilkostnaðar að opna heilsugæslustöð í Grafarholti. Ég get í sjálfu sér ekki haft nein orð um samsæriskenningar hv. þm. Marðar Árnasonar. En það liggur hins vegar fyrir að sá ágæti maður sem hv. þingmaður vísaði til, borgarfulltrúi Samfylkingarinnar, er nú í minni hluta þannig að hann mun væntanlega ekki valda okkur Grafarhyltingum frekari vandræðum að sinni.

Virðulegi forseti. Varðandi þjónustuna fyrir þá sem búa í Grafarholti þá er alveg ljóst að á næstunni verður þeim sinnt áfram í því formi sem verið hefur í Árbæ, aðallega. Það sem er í mestum forgangi hjá okkur núna er að bæta aðstöðu heilsugæslunnar í Árbæ. Það hefur verið skoðað um nokkurt skeið að bæta aðstöðuna þar. Íbúum á svæðinu hefur stórfjölgað á seinni árum, m.a. í Grafarholti og Norðlingaholti og smæð stöðvarinnar þar er farin að valda vandræðum. Því þarf að stækka þá stöð og það er fremst í okkar forgangi. Eins og kom fram áðan munum við auglýsa eftir húsnæði um miðjan þennan mánuð. Miðað við áætlanir okkar ætti stöðin að geta flutt í það húsnæði í ársbyrjun 2008. Að sjálfsögðu verður staðið eðlilega að öllu með þær áætlanir hvað varðar fjármagn. Spurt var hve margir væru án heilsugæslulæknis á höfuðborgarsvæðinu. Ég er ekki með þá tölu á hraðbergi en það er ekki há tala miðað við íbúafjölda á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar er ljóst að bæta þarf við læknum á nokkrum stöðvum til að geta þjónustað fleiri. Einnig var spurt hvort sú sem hér stendur telji eðlilegt að hafa heilsugæslu í verslunarmiðstöðvum, í slíku húsnæði. Ég tel að það geti verið ágætt að hafa heilsugæslu í verslunarhúsnæði og ég sé ekkert að því. Aðalatriðið er að húsnæðið sé gott og að starfsemin sem þar fer fram sé öflug. Ég tel að við höfum staðið mjög myndarlega að uppbyggingu heilsugæslunnar á Íslandi hvað varðar húsnæði. Gestir sem koma hingað til lands telja sumir að við leggjum jafnvel of mikið í húsnæðið sjálft, að við höfum verið frekar brött þegar við höfum verið að byggja heilsugæslustöðvar. Þær eru víða ekki eins vel úr garði gerðar erlendis og hér. Ég tel að húsnæði í tengslum við verslunarmiðstöð geti alveg gengið. Verið er að taka í notkun húsnæði í Mjóddinni sem mun hýsa starf sem fer fram á vegum heilsugæslunnar. Það húsnæði er mjög glæsilegt, starfsfólkið getur vitnað um að húsnæðið er mjög glæsilegt og að mörgu leyti betra en húsnæðið sem stöðin var í áður eða fyrir þá starfsemi sem þar mun fara fram. Ég tel því að það geti vel farið saman að heilsugæslustarfsemi sé í húsnæði sem er tengt við verslunarmiðstöð.

Forseti. Fyrirspurn mín beinist að samstarfi Náttúrufræðistofnunar Íslands, Hafrannsóknastofnunar og Háskóla Íslands, sem boðuð var í svari fyrrverandi umhverfisráðherra á síðasta þingi, held ég að ég fari örugglega rétt með. Ég spyr líka um þá stofna sjófugla sem hefur hallað á, eða sjófugla og strandfugla sem helst hefur hallað á undanfarin sumur, kríu, stuttnefju og langvíu. Ég spyr sérstaklega um ástand toppskarfs í Breiðafirði sem menn segja að sé óvenjulega bágt og hafa haft áhyggjur af nú í sumar og í haust. Að lokum spyr ég ráðherra hvort hann telji með ráðgjöfum sínum að þær breytingar sem nú standa yfir, það bága ástand á stofnum sjófugls sem nú virðist raunin, hvort það tengist yfirstandandi loftslagsbreytingum. En upplýsingar frá grannlöndum benda til að þetta séu ekki breytingar sem einskorðaðar eru við Ísland heldur eigi sennilega við um allt Norður-Atlantshafið eða norðurslóðir almennt. Eins og ljóst er af þessum inngangi er þetta ekki í fyrsta sinn sem fyrirspurn lík þessari er borin fram. Undanfarin ár virðast stofnarnir hafa lent í áföllum. Varp hefur mistekist og fjöldinn minnkað í stofnunum. Það er mikilvægt að fylgjast með þessu og grafast fyrir um orsakirnar. Í fyrsta lagi vegna fuglanna sjálfra sem eru auðvitað órjúfanlegur hluti af náttúru Íslands og rannsóknarefni og ánægjuefni í sjálfu sér. Í öðru lagi vegna lífríkisins almennt við ströndina og sjóinn, vegna nytjastofnanna í sjó en rannsóknir á sjófuglunum geta veitt innsýn í ástand þeirra vegna þess að fæða þeirra getur að einhverju leyti verið sú sama. Að minnsta kosti er fæðukeðjan lík að einhverju leyti. Og í síðasta lagi vegna þeirra breytinga sem standa yfir á loftslagi og okkur er skylt að fylgjast mjög vel með. Ég hlakka til að heyra svörin. Mér er líka ljóst að menn eiga ekki að vera of bráðir að tengja þetta beint við loftslagsbreytingarnar vegna þess að við vitum um miklar sveiflur í þessum stofnum fyrr. Bæði úr frásögnum vísinda- og fræðimanna og reyndar úr annálum allt aftur til forneskju.

Frú forseti. Hv. þm. Mörður Árnason spyr mig nokkurra spurninga sem lúta að sjófuglarannsóknum, m.a. um skýringar á bágu ástandi toppskarfs í Breiðafirði, um tengsl loftslagsbreytinga við breytingar á stofnum sjófugla og síðan um samstarf Náttúrufræðistofnunar Íslands, Hafrannsóknastofnunar og Háskóla Íslands um sjófuglarannsóknir. Því er til að svara að samstarfsverkefni þessara aðila hófst formlega árið 2005 og snýst það um endurmat á fjölda bjargfugla á Íslandi. Sumarið 2006 hófust samstarfsaðilar handa við að endurtaka bjargfuglatalningu á landsvísu sem fram fór 1979 og aftur 1984 til 1986. Gert er ráð fyrir að verkefnið taki þrjú ár, frá árinu 2006 að telja. Það var unnið við myndatökur úr lofti og söfnun upplýsinga af jörðu niðri í júní. Verkið hefur að mestu gengið samkvæmt áætlun samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað en veður hefur hamlað gagnaöflun á tveimur stöðum. Tilgangur verkefnisins er að fá fram nýjar heildartölur yfir varpfugla í íslenskum fuglabjörgum sem yrði grunnpunktur í stóraukinni vöktun sjófugla á lykilstöðum. Hvað varðar einstaka stofna einstakra tegunda þá er því til að svara að athuganir á kríum sem hafa farið fram eru því miður hvorki nógu víðtækar né reglubundnar til að hægt sé með vissu að segja til um ástand stofnsins. Kríuvarpið, eins og kunnugt er, hefur gengið afar illa undanfarin ár og t.d. er nánast alger viðkomubrestur á vesturhluta landsins nú í sumar, frá Miðsuðurlandi, vestur og norður um í Húnaflóa. Kríur skiluðu sér seint og illa í varp og lítið af ungum virðist hafa komist upp. En á austanverðu landinu virðist varpið hafa verið með eðlilegum hætti. En reglubundnar talningar hafa fyrst og fremst farið fram í grennd við Reykjavík, í Flatey og í ár hófst síðan vöktun á nokkrum vörpum á Snæfellsnesi. Stuttnefjunni hefur stöðugt verið að fækka síðastliðin 20 ár, um 7% á ári. En ýmislegt bendir til að fækkunin hafi staðið yfir mun lengur. Stofnar langvíu og álku stóðu í stað en fjölgaði lítillega fram undir síðustu aldamót. Talningar 2005 sýna fækkun sem of snemmt er að túlka sem varanlega og gæti stafað af minni viðvist eða afrækslu varps vegna fæðubrests. Varðandi spurningu hv. þingmanns um toppskarfinn í Breiðafirði þá er því til að svara að honum hefur fækkað umtalsvert síðasta áratug eða svo eftir fyrri stofnaukningu á árunum 1975 til 1994 og virðist fækkunin á þeim tímabilum vera mun meiri en fjölgunin. Samdráttur í stofninum virðist vera vegna þess að sandsíli sem er meginfæða toppskarfa hefur horfið að umtalsverðu leyti. Aukinn sjávarhiti vegna loftslagsbreytinga virðist sennilegasta ástæðan fyrir breytingum á lífríki sjávar. Slæmt ástand annarra sjófuglastofna gefur líklega til kynna að önnur og víðtækari áhrif séu að verki. Sennilegasta skýringin er loftslagsbreytingar en meðalsjávarhiti í Breiðafirði hefur hækkað um tvær gráður á undanförnum tíu til tólf árum. Hrun hörpudisksstofnsins í Breiðafirði, samhliða aukinni tíðni sjúkdóma, hefur verið tengdur hækkandi sjávarhita og ekki er ólíklegt að hækkað hitastig hafi einnig haft áhrif á aðra lífríkisþætti sjávar en því miður eru rannsóknir á samspili sjófuglastofna og umhverfisþátta af skornum skammti. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um tengsl við loftslagsbreytingar og vísar til helstu grannlanda okkar. En breytingar á fjölda og varpafkomu sjófugla í grannlöndum okkar, einkum í Norðursjó, eru vel þekktar og hefur mörgum stofnum þar hrakað á undanförnum árum. Margir hafa velt fyrir sér tengslum hækkandi hitastigs og versnandi afkomu ýmissa tegunda sjófugla en fleiri hafa haft áhyggjur af vaxandi veiðum á uppsjávarfiskum, einkum sandsílis til bræðslu. Sjófuglastofnar í Norður-Noregi, bæði lundi og stuttnefja, sem hrundu í byrjun 9. áratugar síðustu aldar í kjölfar stóraukinna fiskveiða í Barentshafi, hafa rétt nokkuð út kútnum á síðustu árum. Tengsl hitastigs og afkomu sjófugla eru óljós og í besta falli flókin enda líklegt að sjávarhiti hafi fremur bein áhrif á fæðuframboð fyrir fugla. Það getur verið erfitt að tengja dýr sem lifa á nokkrum fæðutegundum á mismunandi þrepum fæðuvefsins við umhverfisbreytingar sem hafa neikvæð áhrif á eina tegund en jákvæð áhrif á aðra tegund.

Frú forseti. Ég vil fullyrða að það er mjög hæpið og nánast tóm della að halda því fram að hlýnun jarðar hafi einhver áhrif á stærð sandsílastofns í Breiðafirði. Við vitum að sandsílið lifir miklu sunnar á jarðarkringlunni en við Breiðafjörð, þannig að það er ekki á einhverjum mörkum útbreiðslu hvað varðar hitastig. Það er af og frá. Maður furðar sig í rauninni á þessum svörum. Sú skýring er miklu nærtækari hve ýsustofninn hefur vaxið gríðarlega en ýsustofninn étur sandsílið rétt eins og sjófuglarnir. Það má því vera að miklu nærtækara sé að leita skýringa í því að það sé einfaldlega aukin samkeppni frá ýsunni við fæðuleit sjófuglanna. Þetta er mjög nærtæk skýring sem mér finnst að hæstv. umhverfisráðherra ætti að velta fyrir sér. Ýsustofninn núna hefur ekki verið stærri síðan árið 1953 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni varðandi þetta. Ég held að þau vandræði sem sandsílastofninn er í og hefur verið í hafi ekkert með hlýnun jarðar að gera. Alls ekki. Einn stærsti sandsílastofn í Norður-Atlantshafi er í Norðursjó og þar er hafið miklu hlýrra en hér. Þar er mjög mikið af sandsíli, eða hefur verið mjög mikið af sandsíli. Ég held að ástæðan sé sú, eins og hv. þm. Sigurjón Þórðarson benti á, að ýsustofninn hefur verið gríðarlega stór vegna mikillar nýliðunar á árunum í kringum 2000 og ýsan er botndýraæta. Hún fer um botninn eins og engisprettufaraldur. Hún er núna komin allt í kringum landið, inn á alla firði og flóa. Hún fer yfir allar sandbreiðurnar og tínir sílið upp úr sandinum og þurrkar hann þannig upp. Það er þetta sem er að gerast. Þegar við skoðum gögnin þá sjáum við að um leið og ýsan fer svona mikið upp, þá byrja vandræðin með sandsílið. Þetta er ekkert flóknara en það. Síðan má náttúrlega tengja þetta öðrum þáttum í vistkerfinu, eins og til að mynda því að ég tel að við höfum tekið allt of mikla næringu úr þessu kerfi á undanförnum árum, en það er að sjálfsögðu tilefni í aðra og miklu lengri umræðu, virðulegi forseti.

Forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra svörin og ekki síður þakka ég þessa fróðlegu litlu sjávarlíffræðilegu fyrirlestra sem tveir hv. þingmenn Frjálslynda flokksins hafa flutt. Ég verð samt að segja að þeir hjálpuðu mér ekki mikið. Því ef ýsustofninn er hér eins og engisprettufaraldur, er hann það þá líka við Bretlandseyjar, við Norður-Noreg,  Ég held nú satt að segja,  Ég held þvert á þá sem hér töluðu áðan að það hald ráðherra að umræddar breytingar tengist loftslagsvandanum sé merkileg yfirlýsing af hennar hálfu og nokkuð djarfari en aðrir ráðherrar hafa þorað að gefa undir fótinn. Og ég tel að hvað sem líður einstökum stofnum, stærð þeirra og áföllum sem þeir verða fyrir, að við eigum að stórauka rannsóknir á þessu sviði. Það eina sem ég var óánægður með, eða kvarta yfir í svari ráðherrans, var það að samstarf Náttúrufræðistofnunar, Hafrannsóknastofnunar og Háskóla Íslands virðist vera ákaflega dauft og það eina sem hér var talið var bjargfuglatalning. Þar þarf nú kannski ekki Hafrannsóknastofnun mikið til eða Háskóla Íslands, og Náttúrufræðistofnun ætti að nægja ef hún fær fé til. Við þurfum að stórefla rannsóknir einmitt á þessu því við verðum að taka alla þætti lífríkisins hér með. Mig grunar að sjófuglarnir séu ekki síst vísbending um hvað kynni að vera að gerast í kringum okkur sem skiptir okkur öll gríðarlega miklu máli.

Ég vil, frú forseti, byrja á því að þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir þessa ágætu fyrirspurn og síðan svona árétta að það er ekki pólitísk yfirlýsing þegar ég segi að talið sé að tengsl séu á milli loftslagsbreytinga eða hlýnun jarðar og sjávar við stofnstærðirnar heldur eru það kenningar og tilgátur fræðimanna sem að þessum rannsóknum standa. En útbreiðsla fæðudýra getur auðvitað breyst verulega með hitastigi og einstakar tegundir geta horfið svæðisbundið á meðan aðrar koma í staðinn. Það hefur t.d. með rannsóknum verið sýnt fram á fylgni í magni rauðátu við langtímasveiflu við veðurfarsvísitölu sem er sögð byggja á loftþrýstingsmun milli Íslands og Azoreyja. En raunveruleikinn er sá að gögn um fjölda breytinga og afkomu flestra íslenskra sjófuglastofna eru takmörkuð og þau eru slitrótt. Oftast eru engar upplýsingar til um breytingar á framboði helstu fæðuflokka þeirra sem gerir auðvitað alla túlkun mjög erfiða. Það eru t.d., af því sandsílin komust hér til tals áðan, engar mælingar til um ástand sandsílastofna við Ísland á milli ára. Sandsíli er ekki bara lykilfæða fyrir margar tegundir sjófugla sunnan og vestan lands á varptíma heldur einnig undirstöðufæða margra nytjafiska. Ég vil taka undir það sem hv. fyrirspyrjandi sagði, og lagði áherslu á auknar rannsóknir og víðtæka vöktun vegna þess að án þess er erfitt að fullyrða um hvort bein tengsl séu á milli hækkandi hitastigs vegna gróðurhúsaáhrifa og versnandi afkomu margra sjófuglastofna. En slík tengsl eru vissulega líkleg og því er nauðsynlegt, eins og hv. fyrirspyrjandi lagði áherslu á, að auka vöktun sjófugla og lykilfæðudýra í hafinu. Mig langar að bæta við þetta svar, frú forseti, að á fundum umhverfisráðherra Norðurlandanna hefur ítrekað verið rætt um hnignun sjófuglastofna við Norður-Atlantshaf. Á vegum norrænu ráðherranefndarinnar hefur verið unnið að samræmingu gagnagrunna yfir sjófuglabyggðir í norrænum löndum. Norrænn hópur vísindamanna sem hefur unnið að því frá því í árslok 2002 hefur skilað ítarlegum tillögum um vöktun sjófuglabyggða og samræmda skráningu upplýsinga og í tengslum við Norðurlandaráðsþingið í Kaupmannahöfn fyrir nokkrum vikum ályktuðu umhverfisráðherrarnir um hnignun stofna vestnorrænna sjófugla og þar var heitið innbyrðis frekari samvinnu og aðgerðum til að komast að orsökum þessa.

Forseti. Svo vill til að í svari umhverfisráðherra í síðustu ræðu kom eiginlega fram inngangur að fyrirspurninni sem ég ber nú upp. Hæstv. umhverfisráðherra sagði að engar sandsílismælingar væru til sem hægt væri að nota til að bera saman milli ára og gefa grunn undir vísindalegar tilgátur um samhengið milli ástands sandsílis og sjófugla eða þeirra nytjastofna í sjó sem á sandsílinu lifa. Í fréttum í sumar kom fram að Hafrannsóknastofnun gerði í fyrsta sinn út leiðangur til að kanna vöxt og viðgang sandsílis, sem ég spái að verði tíðræddara í þessum sölum en verið hefur hingað til. Þess vegna lagði ég í haust fram fyrirspurn til sjávarútvegsráðherra um hverjar væru helstu niðurstöður sandsílisrannsókna þeirra sem Hafrannsóknastofnun hóf í sumar. Mig langar að bæta við spurningu mína: Hver er þáttur Hafrannsóknastofnunar, ef ráðherra er kunnugt um það, í samstarfi Náttúrufræðistofnunar og Háskóla Íslands um sjófuglarannsóknir? Þær hljóta að nýtast Hafrannsóknastofnun til að kanna sandsíli og aðra fiska þótt það sé þvert á þann sið Hafrannsóknastofnunar, sem er athyglisverður og kannski ámælisverður líka, að einbeita sér að könnun á nytjastofnum einum saman án þess að vísindamönnum Hafrannsóknastofnunar sé gert kleift að gera sér og okkur grein fyrir samhenginu í lífkeðju hafsins. Þó hafa ýmsir haft miklar fullyrðingar um þetta samhengi, þar á meðal sjávarútvegsráðherra sjálfur, vegna áforma sem hann hefur um veiðar á nytjastofnum, þegar honum hentar og honum þykir þörf á.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig um helstu niðurstöður sandsílisrannsókna sem hafnar voru í sumar á vegum Hafrannsóknastofnunar og hefst nú fyrirlestur um sandsílistegundir. Hér við land eru þrjár tegundir af sandsílisætt: sandsíli, marsíli og trönusíli. Sandsíli finnst aðeins á grunnu vatni við fjörur sunnan og suðvestan lands. Hámarkslengd þess er um 20 sentímetrar og er það mjög líkt marsíli að ytra útliti og þarf að telja hryggjarliði til að greina tegundir í sundur. Marsíli er langalgengasta sandsílistegundin hér við land og lifir á 10 til 150 metra dýpi en er algengast á 30 til 70 metra dýpi og finnst allt í kringum landið þótt það sé algengast sunnan og suðvestan lands. Hámarkslengd þess er 25 sentímetrar. Trönusílið finnst eins og sandsílið aðeins sunnan og suðvestan lands. Hámarkslengd þess er talsvert meiri en hinna tegundanna eða 38 sentímetrar og er ekki eins algengt. Eins og nafnið á ættinni segir til um lifa síli á sandbotni. Sú hefð hefur skapast að tala um sandsíli sem samheiti yfir sand- og marsíli. Rannsókn Hafrannsóknastofnunar sem hv. þingmaður vék að á síðastliðnu sumri beinist hins vegar að langmestu leyti að marsíli. Farið var í sandsílisleiðangur á Gæfu VE11 þann 3. júlí og stóð hann til 18. júlí. Farið var á fjögur svæði, Breiðafjörð, Faxaflóa, Vestmannaeyjar að Vík og Ingólfshöfða. Þessi svæði voru valin með það í huga að síli eru háð ákveðinni gerð búsvæða eftir fyrsta sumar og eru fremur staðbundin. Ræður botngerð þar mest um en þau vilja vera á sandbotni með minna en 10% leir. Notað var flottroll sem togað var með frá yfirborði og niður á botn. Einnig var notaður plógur til að ná í síli af botni þegar síli var ekki aðgengilegt í troll. Enn er unnið að úrvinnslu gagna svo sem aldursgreiningu afla en bráðabirgðaniðurstöður út frá lengd sílis eru þessar. Talsvert fannst af síli á öllum svæðum nema Vestmannaeyjum að Vík. Mjög lítið sást af smærra síli, 8–11 sentímetrum sem helst má vænta að sé árs síli. Þetta bendir til þess að hrygning hafi misfarist á síðasta ári og nýliðun þar með brugðist. Nokkuð fannst af seiðum frá því í vor og voru þau stærstu farin að taka botn en lengdarbil seiða eru á bilinu 4–7 sentímetrar. Mest fannst af seiðum í Breiðafirði. Þar voru seiðaflekkir í yfirborði. Magn seiða er minna en fannst í sílisrannsóknum 1998 en ekki er þó hægt að segja til um nýliðun þessa árs með neinni vissu fyrr en á næsta ári. Hlutfall tveggja eða þriggja ára sílis á aflanum var hærra nú en árið 1998, þ.e. stærðin 12–18 sentímetrar, en svipað af fjögurra ára síli, 16 sentímetrar, og eldri. Einkennandi var á öllum svæðum að síli var lítið á ferðinni meðan rannsóknin fór fram og hélt sig að mestu grafið í sandbotn. Í þeim togum sem gáfu síli fékkst yfirleitt aðeins lítið af því. Aðeins við Ingólfshöfða var vart við síli í verulegu magni í sjó. Þar fengust í einu togi tvö tonn af síli, aðallega tveggja ára og eldra, og var meðafli aðallega ýsa og lýsa. Þéttleiki var talsverður í botni þar sem dregið var með plóg nema þá við Vestmannaeyjar að Vík. Ástandið þar virðist mun verra en á hinum svæðunum og þar fékkst lítið af síli. Þar sem um er að ræða fyrsta leiðangur í vöktun á síli er erfitt að meta magn á rannsóknarsvæðinu og ekki fæst mælikvarði á það fyrr en eftir að svæðin hafa verið vöktuð í nokkur ár enda byggir aðferðin á að mæla hlutfallslegar breytingar. Færri tog gáfu sílisafla en í rannsókninni 1998 sem bendir til þess að sílið sé minna í sjó nú en þá. Það getur bent til þess að magn sílis sé minna og/eða sílið sé af einhverjum ástæðum öðrum minna á ferðinni nú en þá. Ekki er hægt að benda á einn þátt sem skýrt gæti hvers vegna nýliðun hafi brugðist árið 2005 og ekki er hægt að segja til um áhrif þess á stofninn fyrr en vöktun hefur staðið í nokkur ár. Tími frá hrygningu hjá marsíli til þess er seiði taka botn er langur. Hrygning hefst í lok október og stendur fram að áramótum. Eggin eru botnlæg og byrja að klekjast í mars eða apríl. Seiðin eru sviflæg í tvo til fjóra mánuði og myndbreyting verður við 35–55 millimetra lengd. Þetta stendur frá því í október og fram í júlí árið eftir. Þar sem sjófuglar nýta aðallega eins árs síli, einkum á varptíma, er líklegt að nýliðunarbrestur í síli einstök ár geti haft mikil áhrif á sjófugla. Nýliðunarbrestir einstök ár hafa hins vegar minni áhrif á fisk þar sem hann nýtir sér fleiri aldurshópa sílis.

Virðulegi forseti. Mig langar í upphafi að vekja athygli á því að við ræddum þetta mál í fyrirspurnatíma fyrir ekki löngu síðan, við hæstv. sjávarútvegsráðherra, þ.e. um sandsílastofninn. Mig langaði aðeins að halda áfram með þær fullyrðingar eða kenningar sem við höfum haldið á lofti, ég og hv. þm. Sigurjón Þórðarson. Ástæðan fyrir því að sandsílið er svo veikt núna er fyrst og fremst sterkur ýsustofn. Það sem gerðist var að alls staðar í Norður-Atlantshafi komu fram gríðarsterkir árgangar af ýsu á árunum í kringum og upp úr 2000. Þetta gerðist við Ísland, í Barentshafi, í Norðursjó, við Færeyjar og líka við austurströnd Kanada. Við vitum í raun ekki hvað ræður þessu. En eitthvað í náttúrunni gerir það að verkum að skyndilega verður sprenging í ýsustofninum alls staðar, nánast á sama tíma. Það er merkilegt en það er þetta sem gerist. Ýsan fer yfir, étur upp sandsíli, kemur í veg fyrir nýliðun, étur upp litlu sílin og þannig hrynur sandsílastofninn. Þessu ástandi linnir ekki fyrr en ýsustofninn fer að minnka á nýjan leik. Ég spái því.

Frú forseti. Ég tel að um mjög áhugaverða umræðu sé að ræða vegna þess að málið snýst um stofna sem við nýtum ekki, sem við veiðum ekki. En í umræðunni um stjórn fiskveiða tala ráðamenn og jafnvel sumir vísindamenn eins og maðurinn einn hafi áhrif á stærð og afkomu stofna. Við sjáum það í því þegar menn velta fyrir sér hvort 200.000 tonna veiði eða 205.000 tonna veiði skipti öllu máli. Það er af og frá ef við lítum á þær stærðir sem eru í náttúrunni. Þá sjá menn að veiðar mannsins skipta mjög litlu máli. Bara hrefnustofninn étur meira sjávarfang heldur en landsmenn sækja. Hrefnustofninn við Íslandsmið étur mun meira en landsmenn veiða allt árið í kringum Ísland. Það að telja 

Frú forseti. Ekki er ég algerlega sammála síðasta hv. ræðumanni. Ég tel einmitt að veiðar mannsins hafi áhrif á sandsílastofninn. Það kom t.d. fram í ágætri ræðu hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að ýsumergð sé líkleg til að draga bæði úr afkomu sandsílis og höggva skörð í raðir sílanna, sem aftur er töluvert nauðsynleg fæða, t.d. fyrir fugl. Ég er þeirra skoðunar að ein leið til að ráða bót á þessu og bjarga hag sjófuglanna væri að auka veiðar á ýsu. Þá kem ég að því sem ég hef áður nefnt úr þessum ræðustól. Ég er þeirra skoðunar, í ljósi þess að menn hafa ekki fullnýtt ýsukvótann og orðið hefur gríðarleg aukning á ýsu við Ísland og víðar, að hæstv. ráðherra eigi að berjast fyrir því að gefa ýsuveiðarnar frjálsar til reynslu í einhver ár. Er ekki hæstv. sjávarútvegsráðherra sammála mér um það?

Forseti. Enn leiðist umræðan að ýsustofninum. Ég skal ekki verða þrándur í götu þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra fái þær athugasemdir beint í æð og svari þeim. Ég þakka honum að öðru leyti fyrir snjallt svar sem þarf að íhuga í betra næði þegar það birtist í þingtíðindum á pappír eða á tölvuskjám. Ég held að niðurstaða okkar hljóti að vera sú að við eigum að auka rannsóknir á sandsílinu og annarri þeirri fæðu sem sjófugl og nytjafiskur étur við ströndina. Það vakti athygli að í svari ráðherrans kom fram að rannsóknir á sjófugli gætu orðið gagnlegar fyrir fleiri en áhugamenn um sjófugl og jafnvel af öðrum ástæðum en þeim að kanna lífríkið við ströndina og í björgunum. Vistkerfið sem sjófuglinn lifir í er að sínu leyti einfaldara en við mætum í hafinu. Eftir því sem maður hlustar á fleiri sjávarlíffræðinga og fiskifræðinga þeim mun sannfærðari verður maður um að við vitum enn þá mjög lítið um það sem gerist í hafinu, samhengið milli allra þeirra stofna sem þar eru. Það á þó ekki að leiða okkur til glannalegra ályktana í eigin hag, svo sem um að óhætt sé að veiða stofna vegna þess að þeir valdi skaða, hvort sem þar er um ýsuna eða hvalinn að ræða. Ég hvet til aukinna rannsókna á þessu sviði og spyr enn um þátt Hafrannsóknastofnunar 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa ágætu, efnislegu umræðu um býsna flókið mál. Fyrir hálfum mánuði ræddum við svipað mál. Þá var sá sem hér stendur eini þingmaðurinn sem ekki var með líffræðipróf í salnum þann daginn og nú bættist einn líffræðingurinn í hópinn við þessa umræðu og er auðvitað heilmikið skjól að vita til þess að íslenskufræðingur var hér til þátttöku í umræðunni og sýnir það að stríð eru of mikilvæg til þess að láta hershöfðingjunum þau ein eftir og þannig er líka með líffræðina. Þau fræði eru of mikilvæg til þess að láta líffræðingunum þau ein eftir. Hitt er það að í fyrsta lagi spurði hv. þm. Mörður Árnason hvort um væri að ræða samstarf milli Hafrannsóknastofnunar og annarra rannsóknastofnana í landinu um þennan þátt málsins. Án þess að geta svarað því til hlítar vil ég vekja athygli á að í því svari sem ég veitti fyrir hálfum mánuði um skylt mál kom fram í gögnum sem ég hafði þá undir höndum frá Hafrannsóknastofnun að vísað var einmitt í rannsóknir Arnþórs Garðarssonar á þessu samspili. Mér sýnist því að menn taki mark á og taki tillit til rannsókna sem fara fram í landinu og er sjálfsagður hlutur. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson talaði um áhrif veiða mannsins og að menn gerðu of mikið úr þeim þætti. Ég held að enginn haldi því fram að ekki þurfi að horfa til fleiri þátta en bara veiða mannsins og enginn, held ég, sem hefur verið að tjá sig um þessi mál sem er í sjálfu sér að gera lítið úr því. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hvort ég væri til í að auka veiðar á ýsu vegna þeirrar umræðu sem hérna fór fram og gera þær frjálsar. Ég vil vekja athygli á því að ég tók ákvörðun um að fara verulega fram úr ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar varðandi heildaraflamark í ýsu sem gefur færi til þess að auka veiðarnar í ýsu og varð til þess að um var að ræða meiri ýsuveiði, m.a. vegna þess að smábátarnir tóku hluta af kvóta stærri skipanna. Út af fyrir sig var heildaraflamarkið í ýsu ekki neinn flöskuháls í þessum efnum. Ég tek undir það að lokum með hv. þm. Merði Árnasyni að auðvitað þarf að auka rannsóknir og halda þeim áfram þannig að við getum fengið 

Frú forseti. Það er nú svo að Sjálfstæðisflokkurinn hefur unnið sjávarútveginum gríðarlegt tjón á umliðnum árum og áratugum. Þetta tjón hefur valdið því að landsbyggðin hefur farið mjög illa út úr þeim verkum flokksins. Þetta hefur verið einn höfuðatvinnuvegur landsbyggðarinnar, sjávarbyggðanna, og segja má að t.d. Vestfirðir hafi farið mjög illa út úr þeim óhæfuverkum sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir. Fyrst var þessi fiskveiðistjórn gerð í því augnamiði að vernda þorskstofninn. En allt kemur fyrir ekki, alltaf berast nýjar og nýjar slæmar fréttir af afkomu þorskstofnsins. Nú síðast fór haustrall Hafrannsóknastofnunar 6% niður og einhverra hluta vegna fékkst ekki að ræða þau ótíðindi hér á hinu háa Alþingi í fyrirspurnatíma þingsins á mánudaginn, en þetta var gert undir þeim formerkjum að verið væri að byggja upp stofninn. Með þeim forsendum var þetta kerfi sett á stofn. Síðan hafa komið einhver hagræn rök en þau hafa bara alls ekki gengið eftir, frú forseti. Meðal annars hefur það sýnt sig að á síðustu tíu árum hefur runnið út úr atvinnugreininni a.m.k. sú upphæð sem svarar til tveggja Kárahnjúkastíflna, hvorki meira né minna. Þar að auki hefur verðmæti sjávarfangs sem flutt er til útlanda ekkert aukist á umliðnum árum og jafnvel minnkað. Það sem ég ætla að ræða nú er að þeir sem ætla að berja sér leið inn í greinina eru nýliðar og þeir þurfa að búa við afar slæm samkeppnisskilyrði. Þeir vísuðu erindi til Samkeppnisstofnunar fyrir um sex árum og fengu þá úrskurð um að sjávarútvegsráðuneytið ætti að bæta stöðu þeirra. Úrskurður kom í löngu máli með ýmsum úrbótum sem lagt var til að sjávarútvegsráðuneytið ætti að fara í til að tryggja stöðu nýliða í greininni og einnig þeirra sem búa við það að verka fisk í landi miðað við þá sem verka fisk á sjó í frystiskipum. En staða þeirra er ójöfn og tekið er undir það í þeim úrskurði. Ég vil því spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort hann hafi að einhverju leyti farið eftir þessum úrskurði eða áliti Samkeppnisstofnunar og hvaða gögn liggi fyrir í ráðuneytinu um að hann hafi gert það og hvort þingmönnum sé tryggður aðgangur að þeim gögnum.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í máli hv. þingmanns er um að ræða álit sem er orðið nokkurra ára gamalt. Forsaga þess máls er sú að á árinu 1998 sendi fiskvinnslufyrirtækið Gunnólfur ehf. á Bakkafirði erindi til Samkeppnisstofnunar um álitaefni sem varðar samkeppnisstöðu íslenskrar fiskvinnslu í landi. Samkeppnisráð svaraði með áliti nr. 2 frá árinu 2000, dags. 21. febrúar það ár. Gunnólfur spurði allumfangsmikilla spurninga sem samkeppnisráð svaraði. Í tilefni af fyrirspurn hv. þingmanns ákvað ég að fara sérstaklega yfir þessa skýrslu. Ég vona að mér fyrirgefist það að hafa ekki getað gert það fyrr í ljósi þess að ég tók ekki við starfi sjávarútvegsráðherra fyrr en fyrir rúmu ári síðan og var ekki vel kunnugt um þessa skýrslu samkeppnisráðs. En þessi fyrirspurn hv. þingmanns gaf mér gott tilefni til þess að fara yfir málið með sérfræðingum mínum og leita álits á því. Samkeppnisráð beinir í rauninni tvennum tilmælum til sjávarútvegsráðherra. Í fyrsta lagi beinir ráðið þeim tilmælum að ítarlega verði kannað hvort ekki sé nú þegar fyrir hendi búnaður sem geri mögulegt að koma við vigtun inn á vinnslulínur vinnsluskipa. Komi í ljós að slíkur búnaður sé til beinir samkeppnisráð því jafnframt til sjávarútvegsráðherra að hann beiti sér fyrir því að tekin verði upp vigtun inn á vinnslulínur vinnsluskipa. Í tíð hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra var sett niður nefnd til að fara yfir samkeppnismál sem lúta sérstaklega að vinnsluskipunum. Í sjávarútvegsráðuneytinu hefur verið fylgst með þróun á sviði voga sem hægt væri að nota um borð í vinnsluskipum. Þeir aðilar sem við teljum að viti hvað best um þróun þessara mála og ráðuneytið hefur rætt við telja að enn þá sé við að glíma ákveðna tæknilega erfiðleika við að vigta hverja fisktegund sérstaklega inn á vinnslulínur vinnsluskipa beint úr móttöku. Þess má geta að á síðustu árum hefur Fiskistofa eflt eftirlit um borð í vinnsluskipum og þar eru til að mynda að jafnaði sex sérhæfðir eftirlitsmenn til eftirlits um borð í vinnsluskipunum og starfa eingöngu þar. Í öðru lagi beinir samkeppnisráð þeim tilmælum til ráðherra að hann láti kanna hvort unnt sé að breyta reglum um framsal og skráningu aflaheimilda þannig að komið verði til móts við þau sjónarmið sem að framan eru reifuð. Í reifun samkeppnisráðs kemur fram að ekki hafi verið sýnt fram á að reglur sem heimila framsal á kvóta og fela í sér möguleika á fénýtingu þeirra í skyldum rekstri fari gegn markmiði samkeppnislaga. Þessu er mikilvægt að átta sig á. Á hitt ber þó að líta að samkvæmt 5. gr. laga um stjórn fiskveiða er það skilyrði sett fyrir úthlutun aflaheimildar eða yfirráðum yfir slíkri hlutdeild að hún sé bundin við skip. Að mati samkeppnisráðs gæti það - ég vek athygli á orðalaginu - auðveldað til muna aðgang fiskvinnslustöðva að hráefni og styrkt samkeppnisstöðu þeirra á markaði ef heimildir til skráningar aflahlutdeildar tækju einnig til fiskvinnslufyrirtækja. Samkeppnisráð ítrekar að aukið frelsi - og líka er mikilvægt að menn átti sig á þessu orðalagi, meira framsal, auka framsalið frá því sem nú er - til framsals aflaheimilda, t.d. með þeim hætti að unnt verði að verða sér úti um aflahlutdeild án þess að eiga skip, er til þess fallið að efla virka samkeppni á þeim markaði sem hér um ræðir. Jafnframt væri samkeppnisstaða aðila á fiskvinnslumarkaði að vissu marki jöfnuð og aðgangur nýrra keppinauta að markaðnum auðveldaður. Með vísan til framangreinds beinir samkeppnisráð þeim tilmælum til sjávarútvegsráðherra - og enn vil ég vekja athygli á orðalagi - að hann láti kanna hvort unnt sé að breyta reglum um framsal og skráningu aflaheimilda þannig að komið verði til móts við þau sjónarmið sem hafa verið reifuð hér að framan. Síðari tilmæli samkeppnisráðs lúta að því að þessi atriði séu könnuð, hvort það megi rýma eða auka frelsið í lögum um stjórn fiskveiða til framsals, auka sem sagt framsalið til þess að þeir menn geti verið handhafar aflahlutdeilda án þess að eiga skip. Þessi umræða hefur mjög oft komið upp eins og menn vita og hefur verið ítarlega rædd en það er til flötur á því að aflaheimildir verði á hendi fiskvinnslustöðva en ekki skipa. Það er út af fyrir sig sjónarmið sem mér finnst alveg vert að líta á. Hins vegar hefur það sem samkeppnisráð er að segja í för með sér að það eigi að gera með þeim hætti að aflaheimildir verði á hendi fiskvinnslustöðva, sem þá síðan væntanlega leigi þær út, ráði einhvern til þess að afla þeirra aflaheimilda. Það verður ekki gert öðruvísi. Það þarf náttúrlega skip til þess eins og gefur augaleið og þar með verður þetta til, eitthvað aukið framsal. Það er út af fyrir sig ekkert bundið við kvótakerfið, af því að hv. þingmaður talar nú gjarnan um það, heldur er það bara bundið við það fyrirkomulag að við skilgreinum einhvern fiskveiðirétt, einstaklingsbundinn fiskveiðirétt. Ég held þess vegna að ekki séu forsendur til þess að stíga þetta skref núna, m.a. í ljósi þess að aðilar eins og sjómannasamtökin eru því mjög andvíg að auka framsalskerfið í sjávarútveginum og hafa viljað reyndar ganga enn þá lengra í því að þrengja kerfið. Það er alveg ljóst mál að fyrirkomulag eins og það að fiskvinnslan væri með þessar aflaheimildir mundi auðvitað leiða til einhvers aukins framsals þó að það gætu líka verið á því jákvæðar hliðar sem ég er ekki að gera lítið úr.

Frú forseti. Ég beindi fyrr í umræðunni einföldum spurningum til hæstv. sjávarútvegsráðherra um hvað hann hefði gert til að framfylgja þessu áliti Samkeppnisstofnunar og hvaða gögn lægju fyrir. Svarið var einfalt, það var: Hann hefur ekkert gert. Sjávarútvegsráðuneytið hefur ekkert gert. Það liggja engin gögn fyrir. Það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra reyndi að gera í umræðunni var að buna út úr sér úrskurði Samkeppnisstofnunar og gera einfalt mál flókið. Þetta er einfalt mál: Á að fara eftir þessu áliti eða ekki? Hefur það verið gert? Það hefur ekki verið gert, heldur kemur hæstv. sjávarútvegsráðherra og bunar út úr sér, lætur dæluna ganga og les upp álitið sem ég er að spyrja hann út í. Þetta mál snýst ekki um  Ég verð að segja að þetta er mjög alvarlegt mál vegna þess að það fyrirtæki sem kvartaði undan slæmri samkeppnisstöðu, mjög vel rekið fyrirtæki, Gunnólfur ehf., er hætt rekstri. Það gat ekki búið við þá samkeppnisstöðu sem Sjálfstæðisflokkurinn bjó fyrirtækinu. Það verður því fróðlegt að heyra ræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra um hvað hann hafi gert og hvaða gögn liggi fyrir. Ég vona svo sannarlega að hann geri einfalt mál ekki flóknara en þörf er á.

Virðulegi forseti. Gallinn við hv. þingmann, eins ágætur og hann er nú,  Ég rakti það áðan að ég hefði farið yfir þetta álit samkeppnisráðs mjög ítarlega. Ég greindi það að -  Ég var að rekja það hérna áðan að ég fór mjög rækilega yfir þetta álit samkeppnisráðs.  
            

Gefa ræðumanni hljóð.

Ég hef nú bara ekki komist áfram í að reyna að útskýra,  Hitt sneri að miklu stærra máli. Ég fór yfir ýmis álitamál varðandi það og það getur vel verið að hv. þingmaður sé ósammála mér um niðurstöðuna, þá er það bara þannig, en það þýðir ekki það að ég hafi ekki svarað málinu. Ég svaraði málinu.

Frú forseti. Ég beini svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um jafnrétti til tónlistarnáms: Hyggst ráðherra tryggja kennslu og kostnað við tónlistarnám á grunn- og framhaldsstigi og með því jafnrétti til tónlistarnáms óháð búsetu og efnahag til jafns við annað nám samkvæmt opinberum námskrám? Tilefni þessarar fyrirspurnar er það að samkvæmt lögum um framhaldsskóla ber menntamálaráðherra ábyrgð á öllu skólastarfi á framhaldsskólastigi og samkvæmt sömu lögum ber ríkissjóði að greiða kostnað vegna framhaldsskóla, bæði launakostnað vegna kennslu, stjórnunar og annarra starfa og einnig rekstrarkostnað skólans samkvæmt nánari reglum þar um. Tónlistarnám er hluti af hinu skilgreinda framhaldsskólanámi og samkvæmt lögum eru námsbrautir á framhaldsskólastigi skilgreindar sem starfsnámsbrautir, bóknámsbrautir, listnámsbrautir og almennar brautir, en innan listnámsbrautar er einmitt tónlistarnám. Ég er hér t.d. með námskrá frá Menntaskólanum á Akureyri fyrir tónlistarbraut sem sýnir að 45 einingar eru sérhæfðar á tónlistarsviði. Nemendur sem stunda þetta nám og skrá sig í tónlistarnám á framhaldsskólastigi þurfa að greiða stóran hluta þess kostnaðar sem er við námið. Þetta er mikið óréttlæti og stríðir gegn lögunum um framhaldsskóla. Rétt er að halda því til haga að í október 2004 var gert samkomulag, bráðabirgðasamkomulag sem gilti fyrir skólaárið 2004–2005, milli menntamálaráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem mátti framlengja áfram fyrir skólaárið 2005–2006, þar sem ríkissjóður skuldbatt sig til að koma að greiðslu kostnaðar við tónlistarnám á framhaldsskólastigi. Þessi samningur var ekki endurnýjaður þannig að árið 2006 hefur það farið svo að nemendur hafa þurft að greiða stóran hluta af námskostnaði við tónlistarnám m.a. í framhaldsskólum. Þetta er í fyrsta lagi lítilsvirðing gagnvart þessu námi og að mínu mati ekki farið að lögum. Í öðru lagi er þetta gríðarlega mikið misrétti gagnvart því fólki sem verður að senda börn sín úr heimahéraði í fjarlæga skóla, eins og á Akureyri eða í Reykjavík, og ef þau vilja stunda tónlistarnám þar, þarf það greiða þann kostnað. Því beini ég fyrrgreindri fyrirspurn til hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Aðeins varðandi lagaumhverfi tónlistarskólanna. Gildandi lög um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla eru frá árinu 1985, en samkvæmt 7. gr. þeirra greiða sveitarfélög sem reka tónlistarskóla launakostnað kennara og skólastjóra. Einkareknir tónlistarskólar sem hlotið hafa samþykki sveitarstjórna, í formi þjónustusamnings alla jafna, og sérstakt samþykki ráðuneytisins geta samkvæmt 10. gr. laganna einnig fengið greiddan launakostnað kennara og skólastjóra úr sveitarsjóði. Hlutverk ráðuneytisins er að veita tónlistarskólunum sérstakt samþykki samkvæmt 1. gr. laganna og hafa með höndum faglega umsjón og eftirlit með tónlistarkennslu í landinu. Í mars 2004 tók til starfa nefnd á vegum ráðuneytisins við endurskoðun laga um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla. Nefndinni var ætlað að gera tillögur um endurskoðun gildandi laga um tónlistarfræðsluna. Drög að frumvarpi hafa um langt skeið verið til umræðu í nefndinni en ýmis ágreiningsmál milli ríkis og sveitarfélaga eru óleyst sem tengjast beint efni frumvarpsins. Í fyrsta lagi er ágreiningur um fyrirkomulag og kostnaðarskiptingu tónlistarnáms nemenda á framhaldsskólaaldri, eins og hv. þingmaður kom inn á. Fulltrúar sveitarfélaga telja að kennslukostnaður við tónlistarnám nemenda á framhaldsskólaaldri eigi að falla á ríkið. Fulltrúar ríkisins í nefndinni telja að óbreytt fyrirkomulag eigi að gilda um skyldur sveitarfélaga til að greiða kennslukostnað við tónlistarskólann. Fulltrúar tónlistarskólakennara og tónlistarskólastjóra hafa sett fram sín sjónarmið í nefndinni. Það eru því ýmis sjónarmið uppi sem leitt hafa til þess að niðurstaða hefur ekki fengist. En fyrst og síðast tengist þetta líka m.a. kostnaðarskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga, að mínu mati. Rétt er að taka fram að í upphafi skólaársins 2005–2006 lá fyrir að rekstrarfyrirkomulagi Listdansskóla Íslands yrði breytt á því ári. Þá taldi ég rétt, og tók það upp við sveitarfélögin hvort við ættum þá ekki að klára, ef svo mætti segja, flutning skólans, og þá grunnstigsins, yfir til sveitarfélaga. Eins og við vitum er þessu þannig háttað, lögum samkvæmt, að sveitarfélögin bera ábyrgð á rekstri tónlistarfræðslunnar en ekki ríkisvaldið, en það hefur aftur á móti staðið fyrir greiðslum og stuðningi við t.d. listdansinn. Ég taldi rétt að fara yfir listmenntun í landinu og gera hana skýrari og skilvirkari þannig að allir vissu að hverju þeir gengju. Ég hef sagt það áður í þessum ræðustól að ég tel að grunnstigið og miðstigið eigi að vera á ábyrgð sveitarfélaganna og þá skiptir ekki máli í hvaða listgrein nemendur stunda nám, hvort heldur er um tónlist eða listdans að ræða. Síðan verði framhaldsstigið í viðkomandi listgrein, eins og í tónlistinni, á ábyrgð ríkisins. Þá er ég heldur ekki að tala eingöngu um einingarbært nám heldur allt framhaldsstigið. Ég tel þetta vera eðlilegt fyrirkomulag. Það fór svo að menn náðu ekki saman, hvorki sveitarfélögin né ríkisvaldið voru tilbúin til að klára þessar tillögur og þá á ég við fjárhagslegu hliðina. Þar var verið að ræða um 200 millj. kr. millifærslu frá sveitarfélögunum til ríkisvaldsins hvað þetta varðar, þannig að ríkið tæki á sig meiri kostnað við tónlistarkennsluna en á móti tækju sveitarfélögin, sem er reyndar mun lægri fjárhæð, á sig aðrar listgreinar eins og listdansinn. Ég taldi rétt, með heildarsýnina að leiðarljósi, að fara þessa leið en því miður náðist það ekki í gegn. Nú er nefndin sem fjallar um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla að reyna að komast til botns í þessu máli og sjá fyrir endann á því, því að það er afar brýnt að sett verði lög um tónlistarskóla. Ég tel það skyldu okkar, bæði sveitarfélaganna og ríkisvaldsins og einnig tónlistarkennaranna, að reyna að komast að ásættanlegri niðurstöðu í málinu fyrst ekki var hægt að sameinast. Það er mikilvægt að þessir aðilar sameinist um þær leiðir sem þeir vilja fara hvað varðar nám á öllum skólastigum, hvort heldur um er ræða grunnskólastig eða framhaldsstig. Þetta var í rauninni skýrt í mínum huga. En ég vil undirstrika að enda þótt tónlistarfræðslan sé ekki meðal skylduverkefna sveitarfélaga samkvæmt lögunum, er hverju sveitarfélagi í sjálfsvald sett hvort það ákveður að veita fjármuni til þessa málaflokks 

Frú forseti. Það er eiginlega með ólíkindum að hæstv. ráðherra komi hér og lýsi stefnu sinni, sem ég get út af fyrir sig verið sammála í grundvallaratriðum, þegar nefnd er búin að starfa að þessum málum í rúm tvö ár. Það verður að koma einhver skýring á því hvers vegna enginn árangur hefur orðið af þessu nefndarstarfi sem staðið hefur í rúmlega tvö ár varðandi þetta mál, sem því miður bitnar á einstökum nemendum. Við vitum alveg hvaða afleiðingar það fyrirkomulag hefur þegar einstök sveitarfélög senda reikninga á önnur sveitarfélög og ætlast er til þess að nemendur semji um það við sveitarfélög sín að borguð séu nokkur hundruð þúsund vegna kostnaðar þeirra við námið. Það hefur auðvitað þær afleiðingar að viðkomandi nemendur hætta námi. Þetta er algerlega óviðunandi ástand og það gengur ekki að nefndir sitji árum saman yfir í raun og veru eins einföldu verkefni og þessu. Það er sífellt verið að semja um og deila um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og það er hægt að búa til miklar flækjur í kringum svona einfalt mál. Það er auðvitað rétt hjá hæstv. ráðherra að það er eðlilegt að sveitarfélögin sjái um grunnstigið 

Virðulegi forseti. Þetta er ákaflega vondur vitnisburður um verkleysið hjá hæstv. menntamálaráðherra. Henni hefur mistekist að leiða til lykta þessa deilu sem hefur staðið yfir meira og minna í þrjú ár. Að sjálfsögðu er afar brýnt að leysa deiluna eins og hæstv. ráðherra segir, en hún hefur brugðist þeirri grunnskyldu sinni að leysa það mál að tryggja jafnrétti til náms í tónlist og það er alvarlegt mál. Fyrir það líður heil kynslóð ungra Íslendinga. Menntamálaráðherra hefur einfaldlega ekki tekist að leysa þetta ákaflega einfalda mál sem snýr að verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga annars vegar og jafnræði til tónlistarnáms hins vegar og deilan er skilin eftir árum saman í fanginu á einhverri nefnd úti í bæ út af deilum um 200 millj. Þetta eru smáaurar, hæstv. forseti, þetta er hæstv. menntamálaráðherra til vansa og vondur vitnisburður um árangursleysi í íslenskum menntamálum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra í rauninni ekki fyrir svörin heldur ræðuna og öðrum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með ræðu hæstv. ráðherra því að hún byggðist á nokkrum misskilningi. Það er tvennt ólíkt, almennt tónlistarnám og stuðningur hins opinbera við tónlistarnám og tónlistarskóla í landinu, sem ég er alveg sammála um að þarf að endurskoða og á að skapa sama sess og öðru námi. Ég var fyrst og fremst að lýsa lögunum um framhaldsskóla og skyldum hæstv. ráðherra hvað þau varðar. Ég vitnaði til þess að í lögum um framhaldsskólann er kveðið á um námsbrautir, m.a. um listnámsbrautir, þar sem m.a. tónlistarnám er stór hluti af framhaldsskólanáminu. Ráðherra getur ekki skorast undan því að hún ber ábyrgð á námskrá og námsframboði framhaldsskólanna, bæði hvað varðar kostnað, launagreiðslur og annað. Enda tók líka samkomulagið sem gert var, bráðabirgðasamkomulag milli ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga og gilti bara út árið 2005, fyrst og fremst til náms í framhaldsskólunum. Alveg óháð þeim vandræðagangi sem er með tónlistarnámið og listnámið almennt, þá tel ég að ráðherra beri skylda til þess gagnvart nemendunum, lögum samkvæmt, að þeir þurfi ekki að bera fjárhagslegt tjón af því að stunda nám á framhaldsskólastigi og þessum hluta af námi til stúdentsprófs sérstaklega. 

Frú forseti. Markmiðið á sínum tíma með samningi ráðuneytisins var vissulega að reyna að jafna stöðu nemenda í framhaldsskólum landsins til tónlistarnáms. En af hverju kom sá samningur? Það er beinlínis hlægilegt, frú forseti, að hlusta á hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma hingað í pontu og tala um stefnuleysi í þessum málaflokki. Hvað varð til þess að við gerðum þennan samning á sínum tíma? Það var uppgjöf R-listans með Samfylkinguna í broddi fylkingar. Það var Samfylkingin sem setti tónlistarnám í landinu í uppnám með því að breyta reglunum varðandi fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla. 

Forseti biður þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Ég heyri að ég hef greinilega snert viðkvæman streng í brjóstum og hjarta hv. þingmanna Samfylkingarinnar. En þannig er þetta bara einfaldlega.  Ég ítreka enn og aftur skoðun mína. Grunn- og miðstigið á að vera á herðum sveitarfélaga, framhaldsstigið, hvort heldur það er í framhaldsskóla eða annars staðar, á að vera á herðum ríkisins. Um þetta höfum við því miður ekki náð samkomulagi við Samband íslenskra sveitarfélaga. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að það er slæmt ef það kemur til með að bitna á nemendum. En enn og aftur er ábyrgðin á herðum sveitarfélaga þegar kemur að tónlistarmálum, að óbreyttum lögum.