Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Á milli funda hafa nokkrir aðilar úr heilbr.- og trn. tekið til athugunar 5. gr. frv. um Þroskaþjálfaskóla Íslands, b-lið þeirrar greinar, en í þeirri grein er fjallað um inntökuskilyrðin í Þroskaþjálfaskóla Íslands. Í b-liðnum er gert ráð fyrir að inntökuskilyrði séu stúdentspróf eða hliðstætt nám, eins og stendur þar í frv. Það hefur verið bent á að í grg. um 5. gr. stendur svo, með leyfi forseta. „Inntökuskilyrði í skólann skv. reglugerð frá 1977 eru þau að viðkomandi sé orðinn 18 ára og hafi lokið a. m. k. tveggja ára námi í framhaldsskóla í þeim námsgreinum sem skólinn gerir kröfu til eða hliðstæðu námi. Ekki er í reynd lögð til nein efnisbreyting varðandi það sem þegar hefur verið í gildi.“ Okkur þótti eðlilegt með tilliti til þessa að segja hreinlega í b-lið 5. gr.: stúdentspróf eða tveggja ára nám í framhaldsskóla. Það gefur auga leið að í reglugerð, sem mun verða sett á grundvelli þessara laga eins og stendur í 6. gr. frv., mun að sjálfsögðu verða tekið fram að þeir sem hafa að baki tveggja ára nám í framhaldsskóla muni fremur hafa lagt stund á þau fræði sem tilheyra þroskaþjálfastarfinu. Þetta þarf ekki að taka fram. En niðurstaða okkar er sú að rökvísara sé að segja „tveggja ára nám í framhaldsskóla“ í lagagreininni sjálfri fremur en „nám hliðstætt stúdentsprófi“. Þetta er að sjálfsögðu skrifleg brtt. sem n. flytur og afhendi ég hana forseta.



Virðulegi forseti. Ég get verið afar stuttorður um þetta mál. Mér sýnist að þetta sé heldur skynsamleg breyting, að gera þær ráðstafanir sem gera það kleift að koma í verð þeirri miklu þekkingu og reynslu sem er fyrir hendi hér á landi á þessum sviðum, og ég held raunar að þetta hefði fyrr mátt gerast. Mér sýnist við fyrstu skoðun málsins að þetta sé mál sem vert sé að styðja og eðlilegt sé að hafi greiðan framgang. Það er aðeins eitt sem ég vildi beina til þeirrar nefndar sem fær þetta mál til umfjöllunar og sem ég hef hnotið um hér og það er þetta orð „að markaðsfæra“ sem er orðskrípi og ekki íslenska að mínu mati. Þetta er vond danska. Ég mundi leggja til að það yrði tekið til íhugunar að nema þetta orð brott úr frv. og leita annarra leiða til að koma þeirri hugsun á framfæri sem þarna býr á bak við.



Virðulegi forseti. Ég verð að játa að ég ber ekki alveg sömu trú til stofnana og hæstv. iðnrh. og hv. 5. landsk. þm. Ég hef alltaf litið á Orkustofnun sem hálfgerðan óskapnað. Þar er blandað saman þremur kannske ekki óskyldum en þremur verkþáttum sem alls ekki eiga þó heima undir einu og sama þaki. Orkustofnun er að hluta til verktakafyrirtæki þar sem voru Jarðboranirnar sem nú er reyndar verið að aðskilja. Að hluta til er það ráðgjafarfyrirtæki. Sú deild gæti í sjálfu sér alveg eins verið innan Landsvirkjunar. Og að hluta til er Orkustofnun hreint og beint rannsóknafyrirtæki sem á heima innan Háskóla Íslands. Það þýðir ekki að fyrirtæki eins og hér er um rætt geti ekki fyllilega lifað einhvers staðar í okkar þjóðfélagi, en ég sé ekki hvers vegna þetta þarf endilega að vera enn eitt æxlið á Orkustofnun og áskil mér allan rétt til þess að hafa margar aths. við þetta frv. fram að færa sem kannske ganga eilítið lengra viðvíkjandi þeim greinum sem þetta frv. fjallar um.



Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. hefur hér lagt fram frv. til l. um breytingu á orkulögum sem m. a. felur það í sér að ráðh. verði veitt heimild til að stofna hlutafélag sem hafi það hlutverk að selja á erlendum markaði þekkingu sem Orkustofnun hefur byggt upp úr sínum fórum og ræður yfir á hinum ýmsu sviðum jarðhitarannsókna og vatnsorkurannsókna. Ég vil láta það sjónarmið í ljós þegar við 1. umr. málsins að ég tel að það sé skynsamlegt mál á ferðinni og að eðlilegt sé að standa að málum með þeim hætti sem hér er gert. Ég er sem sagt ekki alls kostar sammála þeim frjálshyggjusjónarmiðum sem að jafnaði koma fram hjá talsmönnum Bandalags jafnaðarmanna. Ég tel þvert á móti að það sé nauðsynlegt og sjálfsagt að ríkisvaldið hafi forustu með þeim hætti, sem hér er lagt til, að nýta í þágu íslensks efnahagslífs þá miklu reynslu og þekkingu sem við höfum öðlast á undangengnum árum. Oft hafa orðið harðar og miklar umræður um Kröfluvirkjun og oft hefur því verið haldið fram að sú virkjun muni ekki standa undir sér, en það er sannarlega mjög umdeilanlegt og reynslan á eftir að skera úr um það. En eitt veit ég, að þeir menn sem unnið hafa að jarðhitarannsóknum hafa sannarlega öðlast mikilvæga reynslu og þekkingu í glímunni við þau einstæðu og sérstæðu vandamál sem við hefur verið að glíma við Kröflu og það er enginn vafi á því að sú mikla og langvinna glíma hefur einmitt skapað okkur hér á landi meiri og merkilegri þekkingu á þessu sviði en unnt er að finna víðast annars staðar. Ég tel því að það sé svo sannarlega rétt að málum staðið þegar reynt er að gera sér þessa reynslu og þekkingu, sem við svo sannarlega höfum orðið að gjalda töluvert fyrir, að söluvöru á erlendum vettvangi. Ég vil í þessu sambandi láta þess getið að í tíð fyrrv. iðnrh. var unnið að undirbúningi allmargra laga á sviði orkumála. Það var unnið að frumvarpsgerð og frv. til laga um Orkustofnun, Orkusjóð og Rafmagnsveitur ríkisins voru tilbúin af hálfu rn. þegar fyrrv. ríkisstj. fór frá. Ég hygg að þessi frumvörp hafi auk þess verið lögð fram hér í þinginu og hafi verið lögð, eins og ég hef þegar rakið, mikil vinna í að undirbúa þau og virtist ekki vera mikið því til fyrirstöðu að unnt væri að gefa þinginu færi á að endurskoða þessa mikilvægu málaþætti. En síðan hefur lítið heyrst frá þessum frumvörpum og ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. iðnrh., úr því að tilefni gefst hér, hvað orðið hefur um þau frv. sem hér um ræðir og þá miklu vinnu sem í þau hefur verið lögð og hvort ekki sé von á því að frv. um þessi efni komi fyrir þingið þó ekki væri fyrr en á næsta hausti. Það er sennilega ekki á bætandi stjfrv. sem koma hér inn á seinustu stundu. Ég er ekki að biðja um að fá að sjá hér ný stjfrv. þessa seinustu þingdaga, það er víst nóg af slíkum fráleitum vinnubrögðum, en það væri vissulega fróðlegt að vita hvað þessari frumvarpssmíð líður og hvort ekki sé von á því að þingið fái á næsta vetri að fjalla um þessi mál.



Virðulegi forseti. Ég þakka góðar undirtektir við frv. um breytingu á orkulögum og þær hugmyndir að stofna til hlutafélags til þess að sinna þeim verkefnum á vegum Orkustofnunar. Ég kannast vel við þau frv. sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gat um. Margt er þar vel athugað og nýtilegt og ég veit að sú vinna, sem þar hefur verið innt af hendi, og þær upplýsingar, sem þar eru saman komnar, munu nýtast við þá endurskoðun á þessum málum sem nú er unnið að. Ég get hins vegar ekki svarað því hér og nú hvenær vænta megi frv. fyrir hið háa Alþingi um þessa málaflokka, en öll eru mál þessi í gagngerðri endurskoðun og sem mest að vinna við að greiða fram úr ýmsu því sem manni hefur þótt vera þar ábótavant. Vil ég í því sambandi alveg sérstaklega geta um fjármálahlið orkubúskapar okkar.



Virðulegi forseti. Á þskj. 898 flyt ég frv. til l. um breytingu á lögum nr. 107/1973, um þörungavinnslu við Breiðafjörð. Með frv. þessu er lagt til að lögum um þörungavinnslu við Breiðafjörð verði breytt þannig að ríkisstj. verði veitt heimild til að semja við hlutafélag, sem aðilar í Austur-Barðastrandarsýslu hafi forgöngu um að stofnað verði, um að það kaupi eða leigi eignir Þörungavinnslunnar hf. Gert er ráð fyrir að sú kvöð verði á eignunum að þær verði nýttar við þörungavinnslu á Reykhólum. Verði um sölu að ræða er gert ráð fyrir að Þörungavinnslunni hf. verði slitið skv. XIV. kafla laga nr. 32/1978, um hlutafélög, þó þannig að ríkissjóður greiði allar réttmætar kröfur á hendur félaginu aðrar en hlutafé, en yfirtaki jafnframt eignir þess. Þá er gert ráð fyrir að heimili verði að lána kaupendum andvirði eignanna til allt að 15 ára og lánið megi verða víkjandi þannig að greiðsluskylda verði háð afkomu hins nýja fyrirtækis. Enn fremur er lagt til að heimilt verði að semja svo um að leiga, ef um leigu á eignunum verður að ræða, gangi upp í kaupverð eignanna, þ. e. að gerður verði kaupleigusamningur. Rekstur Þörungavinnslunnar hefur gengið erfiðlega frá upphafi, eins og fram kemur í yfirliti á fskj. 1, og hefur fjárhagsstaðan farið síversnandi. Á miðju ári 1984 var áætlað að tap félagsins fyrir það ár yrði um 10 millj. kr., eða nokkru minna en árið áður. Hins vegar sýna reikningsskil fyrirtækisins frá 31. des. s. l. að um mun verri útkomu var að tefla því að tap reiknast tæpar 20 millj. kr. Gengisfelling á s. l. hausti vó þungt í stórlega verri afkomu en áætluð var. Nettó-gjöld vegna gengisbreytinga og verðbóta eru 15.1 millj. kr., eða um 76% af tapi ársins 1984. Með þeirri skuldabyrði, sem hér er um að ræða, er útilokað að koma fyrirtækinu á réttan kjöl miðað við núverandi rekstur. Skammtímaskuldir og viðskiptaskuldir eru það miklar að stöðvun fyrirtækisins er fyrirsjáanleg alveg á næstunni, verði ekkert að gert. Uppgjör á fyrirtækinu er því óumflýjanlegt og bráðaðkallandi. Þörungavinnslan hf. var upphaflega sett á fót fyrir athygli margra aðila en með verulegri þátttöku ríkisins. Þegar fyrirtækið hefur lent í erfiðleikum hefur jafnan verið sótt til ríkisins um aðstoð og leiðsögn og nú er svo komið að ríkið á um 97% hlutafjár. Ríkið er í ábyrgð fyrir langtímaskuldum fyrirtækisins. Ríkið hefur á undanförnum árum lagt að lánardrottnum að ganga ekki að fyrirtækinu þótt það hafi í raun verið gjaldþrota og verður þannig að teljast í siðferðilegri ábyrgð fyrir viðskiptaskuldum. Nú, þegar staða fyrirtækisins er slík að það er gjaldþrota í öllum venjulegum skilningi þess hugtaks, á ríkið um fjóra meginkosti að velja: 1. Leggja aukið fé í fyrirtækið til þess að halda áfram rekstrinum í óbreyttu formi í þeirri von að hagnaður verði af rekstrinum og fyrirtækið geti greitt áhvílandi skuldir. 2. Láta fyrirtækið verða formlega gjaldþrota og taka á sig öll þau áföll sem því fylgja. 3. Reyna að selja hlutabréf í fyrirtækinu innlendum eða erlendum aðilum án undangengins uppboðs í eignum eða fjárhagslegs uppgjörs. 4. Gera núverandi félag upp og afhenda heimaaðilum eignir fyrirtækisins til rekstrar eða yfirfæra reksturinn til sömu aðila skv. leigusamningi. Hvað fyrsta kostinn áhrærir, þ. e. að leggja aukið fé inn í fyrirtækið í óbreyttu formi, mundi sá kostur e. t. v. kosta ríkissjóð minni fjárútlát í fyrstu en sá kostur sem lagður er til í frv. þessu. Áframhaldandi fjárframlög úr ríkissjóði til fyrirtækisins í óbreyttu formi mundu viðhalda núverandi ástandi og ekki leysa neinn vanda til frambúðar. Þrautalendingin fyrir ríkissjóð er að sjálfsögðu sú að hætta öllum tilraunum til þess að halda rekstrinum gangandi og framselja hlutafélagið til gjaldþrotaskipta og láta selja eignir búsins á nauðungaruppboði í samræmi við ákvæði gjaldþrotaskiptalaga. Ef fyrirtækinu yrði lokað og það missti þá fótfestu á mörkuðum sem það hefur náð, þá gæti tekið langan tíma að koma því af stað aftur. Slíkt yrði til mikils tjóns fyrir sjálfan reksturinn svo ekki sé talað um nærliggjandi byggð sem stendur og fellur með áframhaldandi rekstri fyrirtækisins. Þess má geta að skv. síðustu opinberum tölum, þ. e. fyrir árið 1982, má rekja 24% launa í Austur-Barðastrandarsýslu allri beint til Þörungavinnslunnar hf. Í þriðja lagi bendi ég á að reyna mætti að selja hlutabréf fyrirtækisins innlendum eða erlendum aðilum. Með núverandi skuldabyrði virðist það borin von að hægt sé að ná inn nýju áhættufé í reksturinn. Eignir eru verðlitlar og fyrirsjáanlegt er að ríkið þyrfti á endanum að yfirtaka skuldir fyrirtækisins. Jafnframt mundi þessi kostur ekki samrýmast áformum stjórnvalda um að yfirtaka fyrirtækisins skuli fela í sér hvöt til áframhaldandi þörungavinnslu. Fjórði kosturinn, sem felst í því að yfirfæra reksturinn til heimaaðila, er sá sem talinn hefur verið álitlegastur. Valið á honum byggir á þeirri trú að aukin ábyrgð heimamanna sé árangursríkust til að framkvæma og fylgja eftir þeim breytingum á rekstri fyrirtækisins sem nauðsynlegar eru til að fyrirtækið geti skilað arði. Með þessum hætti er jafnframt best stuðlað að eflingu byggðar í Austur-Barðastrandarsýslu sem var eitt aðalmarkmið með þátttöku ríkisins í rekstrinum í upphafi. Eins og ég gat um hér að framan er einn kostur ríkisins að selja eignirnar án frekari kvaða á þeim. Hafa ber í huga að verulegur hluti eignanna eru lausafjármunir sem selja mætti úr héraði. Það hefur hins vegar afgerandi áhrif á verðmæti eigna fyrirtækisins ef ríkið með tilliti til byggðastuðnings og annarra sjónarmiða afhendir þær nýjum aðilum með kvöð um áframhaldandi þörungavinnslu. Þá skiptir fyrst og fremst máli mat á arðsemi þörungavinnslu á Reykhólum. Sé höfð hliðsjón af rekstrarafkomu fyrirtækisins frá stofnun væru eignirnar trúlega allt að því verðlausar, þ. e. sem arðgefandi fjárfesting. Eftir yfirfærslu eignanna til heimamanna ætti að vera mögulegt að bæta afkomu verksmiðjunnar með aukinni hagkvæmni í rekstri, sérstöku markaðsátaki, auknu almennu aðhaldi heimaaðila að rekstrinum, lækkun aðstöðugjalds og minni skuldabyrði. Er því ljóst að ríkið verður að gera um það kröfu, þrátt fyrir kvöð um að eignirnar verði nýttar í þágu þörungavinnslu við Breiðafjörð, að greitt verði að hluta fyrir eignirnar skv. bættum rekstrarhorfum, þ. e. í formi víkjandi lána. Í því sambandi yrði höfð hliðsjón af verðmæti eignanna ef þær væru seldar úr héraði kvaðalaust. Ef gerður yrði leigusamningur um eignirnar mundi hið nýja hlutafélag í raun vera stjórnunarfyrirtæki frá upphafi. Í því tilviki er gert ráð fyrir að Þörungavinnslan hf. yrði áfram til sem lögaðili og að leiguandvirði gengi til að greiða af áhvílandi lánum sem ekki yrðu yfirtekin af ríkissjóði í tengslum við samninga um eignayfirfærsluna. Jafnframt er gert ráð fyrir að hluti leigu gæti gengið til greiðslu kaupverðs, kjósi félagið að kaupa eignirnar. Mætti hugsa sér að leigan yrði í tveimur þáttum. Annars vegar að grunngjald verði ákveðið sem hundraðshluti af eignaverði, eða söluverði sem samningar tækjust um. Sá þáttur gengi til greiðslu fastakostnaðar af eignunum og greiðslu hluta núverandi lána. Hins vegar yrði um leiguþátt að ræða er tæki mið af afkomu. Semja mætti um að sá hluti leigunnar kæmi til frádráttar fyrirfram ákveðnu kaupverði tækjust um það samningar. Með samningum um yfirtöku heimamanna á rekstri þörungavinnslu á Reykhólum er nauðsynlegt að ganga svo frá málum að ríkið hætti alfarið þátttöku í rekstrinum og að framvegis verði það undir heimamönnum og/eða öðrum hagsmunaaðilum komið hvort reksturinn haldi áfram. Skiptir þá engu hvort um sölu eða leigu eignanna yrði að ræða. Hugmyndin um yfirfærslu fyrirtækisins til heimamanna er sprottin af athugunum sem gerðar voru á s. l. ári á vegum iðnrn. og stjórnar fyrirtækisins um stöðu og framtíðarhorfur þess. Slík yfirfærsla mundi byggjast á því að ríkissjóður yfirtæki hluta af áhvílandi skuldum fyrirtækisins en að stofnað verði nýtt hlutafélag á vegum heimamanna sem yfirtæki helstu eignir Þörungavinnslunnar hf., þ. e. húsnæði, vélar og tæki verksmiðjunnar, og hefji rekstur á nýjum grunni. Lögð verði áhersla á að efla samband við erlenda viðskiptaaðila og m. a. kannaðir til hlítar möguleikar á erlendri eignaraðild að fyrirtækinu. Þörungavinnslan hf. stendur nú á tímamótum. Ef ekki verður gerð mikil fjárhagsleg uppstokkun á fyrirtækinu blasir við rekstrarstöðvun og greiðsluþrot. Einmitt þess vegna er nú aðkallandi að færa reksturinn og ábyrgðina í hendur heimaaðila, þ. e. þeirra aðila er mestra hagsmuna hafa að gæta, samhliða endurfjármögnun fyrirtækisins. Eins og fyrr segir getur yfirfærsla fyrirtækisins til heimamanna gerst með tvennum hætti, með slitum og uppgjöri á núverandi félagi og meðfylgjandi ráðstöfunum eigna eða með leigusamningi. Í báðum tilvikum er þó fyrirsjáanlegt að ríkið muni þurfa að yfirtaka verulegan hluta af skuldum fyrirtækisins. Yfirtaka skulda fyrirtækisins mundi kosta ríkissjóð um 41 millj. kr. á árinu 1985. Hér er um að ræða mismun skammtímaskulda, og veltufjáreignar að meðtalinni afborgun langtímaskulda 1984 og 1985. Eftir árið 1985 munu eftirstöðvar langtímalána vera um 45 millj. kr. miðað við verðlag í ársbyrjun 1985. Samanlögð útgjöld ríkissjóðs vegna þessa máls munu því nema um 86 millj. kr. á verðlagi síðustu áramóta. Þar af eru 65 millj. kr. vegna langtímaskulda sem eru í ábyrgð ríkissjóðs. Frá þessum upphæðum mundi að sjálfsögðu dragast söluandvirði eða leigutekjur. Grundvallarspurningin, sem heimaaðilar eða aðrir sem vilja bera ábyrgð á rekstri þörungavinnslu á Reykhólum þurfa að spyrja sjálfa sig að, er sú, hvort nokkur von sé til að reksturinn geti borið sig, hvort reksturinn geti skilað einhverju upp í afskriftir og fjármagnskostnað. Ekki er unnt að ætlast til þess að fólk leggi fé í nýtt hlutafélag nema það hafi trú á því að reksturinn geti borið sig. Eftirfarandi atriði í rekstri verksmiðjunnar lofa góðu um framtíð hennar: Tök hafa náðst á öflun hráefnis sem nóg er af. Næg orka er til staðar og gæði framleiðslunnar eru mikil. Þeir annmarkar sem helstir eru eru þessir: Afurðaverð hefur ekki hækkað nægjanlega frá um 40% verðfalli á árinu 1980. Örðugleikar hafa orðið við vinnslu þangs á vissum tímum. Kostnaðarbókhaldi hefur ekki verið beitt sem stjórntæki. Starf að markaðsmálum og vöruþróun hefur ekki skilað þeim árangri að fyrirtækið geti borið sig. Gera þarf ýmsar tæknilegar breytingar á verksmiðjunni. S. 1. sumar var gerð úttekt á tækjabúnaði verksmiðjunnar þar sem fram kemur að með því að hrinda í framkvæmd þeim áformum, sem uppi hafa verið í fyrirtækinu um endurbætur á stjórnbúnaði þurrkara, og með ýmsum viðbótaraðgerðum mætti gera vinnsluna mun öruggari en verið hefur. Kostnaðarbókhald má bæta með því að kaupa tiltölulega ódýra smátölvu sem getur reynst mikilvæg stoð til að fá upplýsingar sem þarf til að hafa yfirsýn yfir rekstur verksmiðjunnar. Mikilvægasta breytingin til þess að auka líkurnar á því að þörungavinnsla geti skilað arði er hins vegar aukin áhersla á vöruþróun og markaðsmál. Í þessu efni þarf að koma á beinum tengslum við kaupendur afurðanna. Að því er nú unnið á vegum stjórnar fyrirtækisins. Hinir nýju rekstraraðilar verða að sjálfsögðu að athuga gaumgæfilega hvort ekki sé nauðsynlegt að freista þess að fá hina erlendu kaupendur til að taka beinan þátt í rekstrinum. Til þess að verksmiðjan geti borið sig þarf reksturinn að skila 6–7 millj. á núverandi verðlagi upp í árlegar afskriftir og fjármagnskostnað. Árleg nettó-greiðslubyrði af núverandi skuldabyrði fyrirtækisins er ekki undir 15 millj. kr. að meðaltali, en ekkert fékkst á s. l. ári upp í afskriftir og fjármagnskostnað. Hér þarf tvennt að koma til, bætt rekstrarafkoma og stórlega minnkuð skuldabyrði. Með yfirtöku ríkissjóðs á skuldum verksmiðjunnar verður fjárhagsstaða hennar traust. Tvísýnt er þó um hagnað af rekstrinum á allra næstu árum þrátt fyrir það uppgjör sem hér um ræðir. En að sjálfsögðu verður að horfa lengra fram í tímann þegar ákvörðun er tekin í svo mikilvægu máli sem þessu. Ef litið er til næstu ára virðast vera allraunhæfir rekstrarmöguleikar fyrir verksmiðjuna. Afurðirnar henta sérstaklega í framleiðslu á ýmsum vörum sem nú eru í tísku og virðast verða vinsælli með ári hverju. Tíminn vinnur tvímælalaust með rekstrinum og það gefur vonir um að hann geti skilað arði. En til þess að nýta þessa möguleika verður að vinna markvisst að því að bæta reksturinn. Ég vil geta þess sérstaklega að ég átti þess kost að eiga fund með heimamönnum og má lesa samþykktir þess fundar í fylgiskjali III. Mér kom það þægilega á óvart hvað samhugur og eindrægni var mikil meðal hreppsbúa, að heita mátti að hvert mannsbarn mætti til þess fundar, og algjör einhugur um að stofna til félagsskapar sem tæki að sér rekstur fyrirtækisins. Því er það, virðulegi forseti, að ég legg mikla áherslu á að þetta heimildarfrv. nái fram að ganga og legg til að þegar þessari umr. lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og iðnn.



Virðulegi forseti. Á þskj. 694 hef ég ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds og Helga Seljan lagt fram frv. til laga um launakjör bankastjóra og ráðherra. Hinar tvær efnisgreinar frv. eru svohljóðandi með leyfi forseta: „1. gr. Þrátt fyrir ákvæði laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna og laga um ríkisbankana skulu launakjör bankastjóra og aðstoðarbankastjóra ákveðin af Kjaradómi, sbr. lög nr. 46/1973. með síðari breytingum. Sama gildir um forstjóra Framkvæmdastofnunar ríkisins. 2. gr. Hvers konar hlunnindi bankastjóra og ráðh., sem fela í sér að greiddur sé tollur af innflutningi einkabifreiða, eru bönnuð, svo og hvers konar launauppbætur í staðinn fyrir þessi hlunnindi." Í grg. með frv. segir einnig, með leyfi forseta: „Þetta frv. er flutt í framhaldi af umræðum um bílafríðindi bankastjóra undanfarna daga. Frv. gerir ráð fyrir því að Kjaradómur ákveði framvegis öll kjör bankastjóra í stað bankaráðanna eins og nú er. Þingflokkur Alþb. gerði miðvikudaginn 10. apríl eftirfarandi samþykkt um þessi mál: „Þingflokkur Alþb. lýsir fullri andstöðu við bílafríðindi bankastjóra og ráðh. Þingflokkurinn minnir á að Alþb. hefur beitt sér fyrir því að þessi bílafríðindi verði felld niður til handa ráðherrum og ráðherrar flokksins í síðustu ríkisstj. notfærðu sér ekki þessi hlunnindi og slíkar greiðslur til þeirra því ekki tilefni til neinna fríðinda bankastjóra. Þingflokkur Alþb. leggur áherslu á eftirfarandi aðgerðir vegna bílafríðinda bankastjóra: 1. Kaup og öll launakjör bankastjóra verði ákveðin af Kjaradómi og afgreiðsla þeirra mála tekin frá bankaráðum. 2. Bílagreiðslur til bankastjóra verði með öllu stöðvaðar frá 1. janúar 1985 enda verður ekki séð að störfum bankastjóra fylgi nokkur sérstök þörf á bifreiðaakstri.““ Eins og hv. þm. er í fersku minni upplýsti eitt af dagblöðum borgarinnar 3. apríl s. l. að bankastjórar ríkisbankanna og forstjórar Framkvæmdastofnunar ríkisins hefðu fengið launaauka sem næmi 450 000 kr. á ári. Sem eðlilegt var upphófust nú miklar umr. um þennan launaauka, bæði hér á hv. Alþingi svo og í fjölmiðlum og meðal almennings. Svo virtist sem allir væru yfir sig hneykslaðir og andvígir þessum launafríðindum. Viðskrh. fór fram á grg. aðila og fjmrh. lýsti því yfir að þetta yrði að stöðva. Þingflokkar hver af öðrum gáfu út yfirlýsingar um málið þar sem þessum fríðindum var mótmælt. Ekki lá jafnframt á hreinu hver eftirleikurinn skyldi vera, hvernig þessum málum yrði fyrir komið í framtíðinni. Frv. okkar er flutt í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að það komi fyrir aftur að teknar séu ákvarðanir um launagreiðslur til nokkurra hæst launuðu starfsmanna í ríkiskerfinu án nokkurra tengsla við þróun launa í landinu. Það að bankaráðin skuli ákveða launakjör bankastjóra ber í sér og framkallar óréttlæti og vafasamar ákvarðanatökur svipaðar þeim sem nú um stund hafa verið hvað mest til umræðu. Um leið og NT birti fréttina um vísitölutryggðu 450 þúsundin til hvers bankastjóra kom strax í ljós hversu hvert bankaráð var vanmegnugt til afdráttarlausrar ákvarðanatöku út af fyrir sig. Það var farið að metast á um það hvaða bankaráð hefði samþykkt þetta fyrst. Fljótlega kom í ljós að bankaráð sjálfs Seðlabankans hafði riðið á vaðið. Eftir umræðum að dæma virtist svo að bankaráð Landsbanka. Útvegsbanka og Búnaðarbanka hafi druslast á eftir að samþykkja kröfur sinna bankastjóra sem voru færðar þeim bankastjórum á silfurfati af bankastjórn Seðlabankans. Hér í hv. Ed. Alþingis hefur það verið undirstrikað og margoft yfirlýst að seðlabankastjóri Jóhannes Nordal sé snillingur við samningagerð, mjög góður samningamaður og haldi þar vel á sínum hlut. Því miður hefur það sannreynst með meðferð þessa máls í bankaráði Seðlabankans. Hvernig færi það á vinnumarkaðnum ef hver semdi fyrir sig, hver skipstjóri væri á sérsamningi, hver menntaskólarektor semdi við sína skólanefnd? Thorlaciusinn í Hamrahlíðarskólanum næði út úr sinni skólanefnd svipuðum kjörum og Nordalinn í Seðlabankanum náði út úr sínu bankaráði? Almenningur mundi að vísu una því að Thorlaciusinn fengi svipuð kjör og Nordalinn en við vitum að því verður bara ekki að heilsa með því kerfi sem við búum við. Samþykktir bankaráða ríkisbankanna um kaupauka og fríðindi bankastjóra og hvernig að því var staðið fyrir forgöngu bankastjóra og bankaráðs Seðlabankans sýnir að það er fráleitt að láta fjögur bankaráð um það að ákveða launakjör bankastjóra. Eins og í ljós hefur komið getur hvert bankaráð fyrir sig verið leiðandi og gert samþykktir sem önnur bankaráð taka síðan sem fyrirmyndir að sínum ákvörðunum. Fyrst slíkt hefur átt sér stað nú og með þeim fádæmum sem varla þarf frekar um að ræða getur það endurtekið sig nema lögum verði breytt. Því ber að nema úr gildi heimild bankaráða ríkisbankanna til að ákveða launakjör bankastjóra og aðstoðarbankastjóra og fela það vald Kjaradómi. Sömu rök hníga að því að Kjaradómur ákveði laun bankastjóra og ráðuneytisstjóra. Alþb. hefur beitt sér fyrir því að bílafríðindi ráðh. og þar með bankastjóra verði felld niður. Ráðh. Alþb. í síðustu ríkisstj. notfærðu sér ekki þessi hlunnindi. Bifreiðahlunnindi bankastjóra voru hin sömu og ráðh. og hafa verið óbreytt í 15 ár frá 1. ágúst 1970. Nokkrar atrennur hafa verið gerðar að þessum fríðindum til að afnema þau en ríkisstj, og Alþingi hafa ekki komið sér saman um afnám á þeim ef frá er skilin yfirlýsing hæstv. fjmrh. um að hann hafi breytt þessum fríðindum nú fyrir nokkrum dögum næstum í það sama form og var fyrir 15 árum og þá var talið illt við að búa. Fríðindin eru því í gildi enn þá, þó í annarri mynd sé, en með skattfrjálsri tollaeftirgjöf eða með 450 þús. kr. lánskjaravísitölutryggðri uppbót á ári. Síðasta umfjöllun, sem ég hef tekið eftir í fjölmiðlum um launasamninga Jóhannesar Nordals við bankaráð Seðlabankans sá ég í Morgunblaðinu 7. þessa mánaðar og er samþykkt frá félagsfundi Iðju, félags verksmiðjufólks. Mig langar til að lesa þessa samþykki. með leyfi virðulegs forseta: „Aðalfundur Iðju, félags verksmiðjufólks, haldinn 24. apríl 1985 lýsir yfir undrun sinni á ákvörðun bankaráða um 450 þús. kr. bifreiðastyrk til bankastjóra ríkisbankanna á ári hverju og þar á ofan verðtryggt með lánskjaravísitölu meðan verðtrygging launa er bönnuð með lögum. Þessi greiðsla til bankastjóranna svarar til 28 meðalmánaðarlauna iðnverkafólks. Fundurinn telur þetta furðulega ósvífni þar sem bankastjórar eru með yfir 80 þús. kr. mánaðarlaun, en í allri umræðu um kjaramál þeirra lægst launuðu telur forsrh. höfuðnauðsyn að ná þjóðarsátt um sem lægstar launahækkanir í krónutölu. Þetta sannar að ekki er sama hver í hlut á. Því skorum við á stjórnvöld að láta þessar greiðslur ekki koma til framkvæmda og afnema greiðslur á aðflutningsgjöldum og rekstri bifreiða bankastjóra þar sem þeir þurfa ekkert meira á bifreið að halda en aðrir launþegar.“ Þessi samþykkt Iðju, félags verksmiðjufólks, fellur í einu og öllu að þeim till. sem við Alþb.-menn flytjum hér og tek ég undir þessa samþykki. Mál er að slíku fyrirkomulagi linni. Frv. okkar felur í sér afnám hlunninda og bann á launauppbótum í staðinn fyrir hlunnindi. Frv. ætlar Kjaradómi að taka að sér hlutverk bankaráða í sambandi við launakjör bankastjóra. Með samþykkt þessa frv. verður komið í veg fyrir ákvarðanatöku með svipuðum aðdraganda og afgreiðsla bankaráðanna var í sambandi við kaupauka bankastjóra á nýliðnum vetri. Ég legg svo til að lokinni þessari umr. að frv. verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Gyðingaofsóknir eru fyrir nokkru aflagðar og upp teknar bankastjóraofsóknir. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég sjái ekki ofsjónum yfir launum bankastjóra eins og margir hverjir í þessu landi, heldur vegna þess hvaða leiðir menn fara til þess að komast hjá því að tala um aðalatriði þessa máls. Þessi till. er á yfirborðinu till. um það að flytja ákvarðanatöku um laun bankastjóra frá bankaráðum til Kjaradóms. Sé horft til þess frá hverjum till. kemur - hún kemur sem sé frá fulltrúa þess flokks sem hér hefur talið sig vera talsmann verkalýðsins í landinu - er hún út frá grundvallarsjónarmiðum nokkuð einkennileg. Ef þeir telja Kjaradóm vera það tæki, sem leiðrétt getur kjör manna á þann veg sem þeir helst æskja, í þessu tilviki að draga úr launum og kjörum manna, þá hlýtur Kjaradómur líka að geta virkað á hinn veginn fyrir þá sömu höfunda, þ. e. geta bætt kjör þeirra sem bætt kjör þurfa. Næsta till. væri þá eðlilega sú að flytja frv. um að kjör alls launafólks á Íslandi yrðu ákveðin af Kjaradómi. Einhverra hluta vegna grunar mig samt sem áður að þessir sömu aðilar séu ekki á því að gefa eftir þann litla skika af samningsrétti sem launþegar þó enn þá halda  Hvers vegna ekki að ganga bara þetta skref til fulls og segja einfaldlega: Burt með bankaráðin? Þau hafa í raun engu hlutverki að gegna. Þeirra hlutverk á vegum löggjafans innan veggja bankanna var að mestu leyti þetta litla, að hafa umsagnir og ákvarðanatöku um ráðningu bankastjóra og ákveða kjör þeirra. Það er orðið afskaplega lítið eftir af hinu eiginlega umboði þessara bankaráða sem þau þarna hafa af hendi löggjafans. Segja má að gagnsleysi þeirra sé þar með orðið algjört með þessari till. Þar með erum við hv. flm. Skúli Alexandersson - þó að hann hafi ekki sagt það hér berum orðum - líklega í hjarta okkar orðnir sammála. En ég verð að viðurkenna að ég hef ekki þá trú á stöðu og hlutverki Kjaradóms að ég geti stutt þessa till. frekar en aðrar sem fram eru hér komnar um að flytja samningsrétt frá fólki, hvort sem það eru bankastjórar eða verkamenn, til Kjaradóms.



Virðulegi forseti. Ég á sæti í þeirri hv. nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar, en vil segja hér örfá orð við 1. umr. þessa máls. Ég vil lýsa mig andvíga 1. gr. þessa frv. og láta það koma hér fram að mér finnst að verið sé að hlaupast frá vandanum með því að vísa launamálum bankastjóra til Kjaradóms umsvifalaust. Ég teldi langeðlilegast að bankastjórar, aðstoðarbankastjórar og forstjórar Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem 1. gr. tekur til, tækju laun skv. launasamningum opinberra starfsmanna, að í slíkum samningum væru laun þeirra ákveðin eins og annarra opinberra starfsmanna. Það segir sig sjálft að með því að að skilja hæst launuðu ríkisstarfsmennina frá öðrum opinberum starfsmönnum með þeim hætti að vísa launakjörum þeirra fyrrnefndu án nokkurs formála beinustu leið í Kjaradóm er í rauninni verið að fága enn eitt verkfærið til að halda almennum opinberum starfsmönnum niðri í launasamningum. Hæst launuðu ríkisstarfsmennirnir eru, ef svo einfaldlega má að orði komast, mikilvægur þrýstihópur í samningum um kaup og kjör opinberra starfsmanna. Ef samningar um kaup og kjör opinberra starfsmanna stranda er þeim vitaskuld vísað til Kjaradóms og þá mundu bankastjórar, aðstoðarbankastjórar og forstjórar Framkvæmdastofnunar ríkisins fylgja með til Kjaradóms ásamt öðrum opinberum starfsmönnum og laun þessara starfsmanna allra metin saman í heild. Ég vil vekja athygli á að á síðasta þingi kom hér fram frv. og var afgreitt um breytingu á lögum nr. 46, um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Þetta var 276. mál síðasta löggjafarþings og það gekk í stuttu máli út á það að þar var fjölgað þeim embættismönnum sem taka laun skv. Kjaradómi, þeim embættismönnum sem ekki þurfa að hlíta samningum við opinbera starfsmenn heldur eru ákvarðanir um þeirra kaup og kjör færðar til Kjaradóms. Hv. fjh.- og viðskn. Ed. klofnaði í afstöðu sinni til þessa máls. Meiri hl. nefndarinnar, sem samanstóð af fulltrúum Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl. og Alþb., lagði til að þetta mál yrði samþykkt hér í Ed. en minni hl., sem fulltrúi Kvennalistans í nefndinni skipaði ásamt hv. þm. Stefáni Benediktssyni sem er áheyrnaraðili að nefndinni, lagði til að frv. yrði fellt á þeirri forsendu að eðlilegast væri að þeir aðilar, sem þetta frv. tók til, tækju sín laun skv. kjarasamningi opinberra starfsmanna en væri ekki vísað til Kjaradóms. Þetta frv. var samþykkt hér í Ed. óbreytt. En síðan gerðust þau tíðindi að þegar þetta frv. kom til meðferðar í Nd. sameinaðist stjórnarandstaðan í hv. fjh.- og viðskn. Nd. um að fella niður 1. og 2. gr. frv. sem eru megingreinarnar, þ. e. þær greinar sem taka til hvaða opinberir starfsmenn skuli taka laun skv. Kjaradómi. Þarna urðu því viðhorfsbreytingar hjá fulltrúum Alþb. og Alþfl. á milli deilda. Enn önnur viðhorfsbreyting eða kollsteypa hefur átt sér stað eftir því sem best verður séð því að allir þm. Alþb. í þessari hv. deild standa að því að flytja það frv. sem hér er nú til umr. sem efnislega hljóðar upp á það að vísa launakjörum bankastjóra, ráðherra og forstjóra Framkvæmdastofnunar ríkisins í Kjaradóm. Ekki hefur enn komið fram við þessa umr. hver er afstaða Alþfl.manna til þessa máls, hvort þar hefur einnig átt sér stað kúvending. En ég vek athygli á því að þarna er um dálítið kyndugt mál að ræða. Ég endurtek það að ég hef ekki skipt um skoðun frá því í fyrra, ég er andvíg því að launakjörum hæst launuðu ríkisstarfsmanna sé vísað til Kjaradóms. Ég tel að þau eigi tvímælalaust heima í almennum samningum við opinbera starfsmenn. 2. gr. þessa frv., sem hér er til umr., er ég hins vegar samþykk. Þær upplýsingar, sem fram komu hér fyrir ekki svo löngu síðan, um að 450 þús. kr. ættu að greiðast á ári til bankastjóra vegna bílakaupa komu vitaskuld eins og löðrungur framan í þjóð sem hefur mátt búa við gífurlegar kjaraskerðingar á undanförnum misserum. Þingflokkur Kvennalistans gerði á sínum tíma ályktun um þetta og hefur þegar verið gerð grein fyrir henni hér á hæstv. Alþingi og ætla ég ekki að endurtaka það. Ég ítreka aðeins að á meðan ég er andvíg 1. gr. frv. er ég sammála 2. gr. þess þótt ég telji að þar með sé engan veginn nóg að gert. Bílahlunnindi tíðkast miklu víðar í hinu opinbera kerfi en meðal þeirra aðila sem þetta frv. nær til og það er kominn tími til að taka á þessum málum öllum í heild, þessum skollaleik, sem ég vil kalla svo, í launamálum verði hætt, að hver og einn fái einfaldlega sín laun metin eftir venjulegum aðferðum skv. starfsmati þar sem allir þættir starfsins eru teknir með í reikninginn en þar sem aukahlunnindi, styrkir og uppbætur koma ekki til greiðslu aukalega umfram það sem umsamið er sem launakjör.



Virðulegi forseti. Ég er samþykkur meginefni þess frv. sem hér um ræðir. Ég á sæti í þeirri nefnd sem fær frv. til meðferðar. Það gefst tækifæri til að ræða það nánar þar og ég mun því ekki hafa mörg orð við þessa umr. Ég held að það sé í samræmi við þá stefnumörkun, sem samþykki var á síðasta þingi, að ákvarðanir um laun bankastjóra fari til Kjaradóms. Það var, eins og fram hefur komið hér hjá síðustu ræðumönnum, samþykkt frv. um það á síðasta þingi að launakjör æðstu starfsmanna ríkisins yrðu ákveðin af Kjaradómi. Mér finnst eðlilegt að launakjör bankastjóra ríkisbankanna falli þarna undir, að þeir séu í þessum hópi. Ég get ekki verið samþykkur því að það sé almennum launasamningum í landinu neitt til framdráttar að þessir æðstu embættismenn fái frjálsan samningsrétt og þar af leiðandi verkfallsrétt. Ég get ekki séð það, það verður að hafa visst öryggi í þessum málum. Ég vil t. d. ekki sjá það að t. d. sýslumenn í landinu fái verkfallsrétt eða æðstu embættismenn yfirleitt. Ég held að verkfallsvopnið sé alveg jafnbeitt hjá launafólki þó að það sjálfsagða öryggisatriði sé viðhaft að þessir menn hafi ekki verkfallsrétt. Það mætti spyrja hvort við alþm. ættum þá að bætast í hóp opinberra starfsmanna og fara í verkfall ef sú staða kæmi upp að þeir færu í verkfall. Ég vil sem sagt ekki samþykkja það að það sé neitt óeðlileg ráðstöfun að laun þessara manna séu ákveðin af Kjaradómi. Ég held að það sé hugsunin á bak við þetta frv. Ég vil hafa vissa fyrirvara um 2. gr. frv. Ekki það að ég er samþykkur efni hennar en mér finnst einhvern veginn að það sé varla hægt að senda til Kjaradóms fyrirmæli um hvernig hann á að dæma í málum bankastjóra. Þessi ákvæði eiga heima í tollalögum, sem eru nú væntanleg fram. Þetta verður skoðað nánar í nefnd og ég ætla ekkert að orðlengja um það við þessa umr. Ég get ómögulega fallist á það að það sé vantraust á bankaráðin að vísa ákvörðun um launakjör bankastjóra til Kjaradóms. Það er eðlilegt að taka þennan kross frá bankaráðunum, að semja við bankastjórana um kaup og kjör, og þau hafa nægt hlutverk í eftirliti með starfsemi bankanna þó að þetta sé frá þeim tekið. Ég lít a. m. k. ekki svo á með mínum stuðningi við frv. að það sé að neinu leyti vantraust á bankaráðin og vil láta það koma skýrt fram við þessa umr. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að lengja umr. frekar að sinni en mun skoða málið nánar í nefnd eins og áður hefur komið fram.



Virðulegi forseti. Markmið þessa frv. er þríþætt. Í fyrsta lagi að afnema heimild til að veita bankastjórum tollaívilnanir með beinum greiðslum frá bönkunum vegna bílakaupa. Í öðru lagi að afturkalla þær ívilnanir sem samþykktar hafa verið. Í þriðja lagi að koma nýrri skipan á kjarasamningamál bankastjóra. Það er einkum þessi seinasti þáttur málsins sem hér hefur orðið að umræðuefni. Þegar við veltum því fyrir okkur hvernig á að ganga frá kjarasamningamálum bankastjóra getur komið þrennt til greina. Í fyrsta lagi að stjórn bankans semji við þá eins og nú er. Í öðru lagi að þeim sé ætlaður verkfallsréttur og þeir gangi í BSRB og heyi sína baráttu þar, fari þá væntanlega í verkfall þegar svo vill horfa og geri síðan samninga á grundvelli niðurstaðna verkfalls. Þriðja leiðin er sú að Kjaradómur fjalli um málið. Ég bendi á það að þegar um er að ræða stofnanir sem sambærilegar eru við bankana, æðstu stofnanir eða stóra vinnustaði ríkisins, er hvergi það skipulag ríkjandi að stjórn viðkomandi stofnunar eigi að hafa með samningamál að gera. Það er mesti misskilningur, sem hér kom fram hjá hv. þm. Stefáni Benediktssyni, að það sé eitthvert sjálfgefið og sjálfsagt viðfangsefni bankaráða að hafa með kjaramál bankastjóra að gera. Bankaráðin hafa að sjálfsögðu fjöldamörg önnur viðfangsefni sem máli skipta. Þau eru stefnumarkandi aðili í störfum bankanna og hafa eftirlit með störfum þeirra og allri starfsemi. Miðað við það hvernig háttar til á öðrum stöðum í ríkiskerfinu er fullkomlega óeðlilegt að bankaráðin hafi nokkuð með kjarasamningamál að gera. Ég spyr: Telja menn virkilega eðlilegt að útvarpsráð semji um launakjör útvarpsstjóra ellegar að stjórn Sementsverksmiðju ríkisins semji um launakjör forstjóra Sementsverksmiðjunnar? Auðvitað er það fjarstæða. Þetta er óeðlilegt fyrirkomulag og ég gæti nefnt býsna mörg dæmi úr ríkiskerfinu sem sýna hversu fráleitt það væri. Frsm. fyrir frv. benti einmitt á að ekki væri það sérlega viðkunnanlegt ef skólanefndirnar ættu að semja við skólastjórana um kaup þeirra og kjör. Það má nefna mörg dæmi af þessu tagi. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það sé hópur manna sem flokkist undir stjórnendur æðstu stofnana ríkisins, hæstaréttardómarar, ráðuneytisstjórar, forstjórar stærstu ríkisstofnana. Þessir menn eru í þess háttar störfum að það er fullkomlega eðlilegt, hvort sem maður telur sig til verkalýðsflokks, atvinnurekendaflokks eða til kvennalista, að hafa þá skoðun að þessir menn eigi ekki að hafa verkfallsrétt. Þeir eru ekki í störfum af því tagi að það sé nauðsynlegt og sjálfsagt. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það skipulag sem verið hefur á þessum málum, að Kjaradómur dæmi um kjör þessara manna, dæmi t. d. um kjör hæstaréttardómara, sé eðlilegt og sjálfsagt. Enda hefur þetta verið svona um mjög langt skeið og hefur ekki nokkrum manni dottið í hug að hæstaréttardómarar eða alþm. eigi að fara í verkfall. Þetta er alveg sambærilegt. Það væri auðvitað hægt að vera með svo almenna skoðun í þessu að segja: Það eiga allir að hafa verkfallsrétt. Bankastjórar eiga að hafa hann, þeir eiga bara að vera í BSRB, alþm. eiga að vera það og þeir eiga bara að vera í BSRB. Auðvitað er hægt að hafa svona skoðun. En þetta er ekki að mínum dómi eðlileg skoðun og ég er viss um að hv. þm. Sigríður Dúna, sem hér talaði áðan, er alls ekki þessarar skoðunar.

Mega alþm. ekki fara í verkfall?

Þeir geta ekki farið í verkfall skv. núgildandi lögum. Ég er sannfærður um að Stefán Benediktsson meinar það ekki í fullri alvöru að þeir eigi að fá verkfallsrétt.

En það er ekki sama samningsréttur og verkfallsréttur.

Nei, það er ekki sama samningsréttur og verkfallsréttur. það er rétt. En ég minni á það, að alþm. hafa heldur ekki samningsrétt að þessu leyti. Ráðherrar hafa ekki samningsrétt að þessu leyti um kjör sín. Þeir sem eru undir Kjaradómi beint með sín kjör, eins og samþykki var í frv. sem hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir vitnaði til hérna rétt áðan, hafa ekki samningsrétt í þessari venjulegu merkingu orðsins. Ég held að við getum verið sammála um það að bankastjórar, sem hefur verið talið að eigi að hafa einhver hæstu laun sem greidd eru hér og eru látnir miða launakjör sín við núverandi aðstæður við kjör ráðh. hvort sem nokkrum finnst það nú eðlilegt eða ekki - sjálfum finnst mér það ekki eðlilegt -  Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir var að gera því skóna áðan að við þm. Alþb. værum stöðugt að kúvenda í þessu máli. Ég kannast ekkert við það, ég veit ekki betur en við flm. þessarar till. höfum fylgt einni og sömu stefnunni í þessu máli. Við vorum þeirrar skoðunar að eðlilegt væri að bæta inn í hóp þeirra, sem Kjaradómur hefur ákveðið laun fyrir, nokkrum mönnum sem eru forstöðumenn allra stærstu ríkisstofnananna. Það voru lögreglustjórinn í Reykjavík, ef ég man rétt, forstjóri ríkisspítalanna, forstjóri Vegagerðar ríkisins og nokkrir aðrir slíkir menn sem eru í þess háttar störfum að talið var eðlilegt að þeir hefðu ekki verkfallsrétt og samningsrétt heldur ákvæði Kjaradómur laun þeirra með hliðstæðum hætti og hann ákveður laun alþm. án þess að þeir séu þar samningsaðilar. Því er það fullkomlega í rökréttu framhaldi af stefnu okkar í því máli hér á dögunum að við flytjum nú frv. um það að kjör bankastjóra falli undir sömu reglu og þarna var ákveðin. Hv. þm. var að reyna að gera sér mat úr því að í Nd. munu stjórnarandstæðingar hafa tekið eitthvað öðruvísi afstöðu til þessa máls en hér í Ed. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér það. Ég hygg að hvorki í Alþfl. né Alþb. hafi það verið neitt sérstaklega rætt en ég held að það sjónarmið, sem fram kom þar, hafi verið það að það ættu einfaldlega allir, hver og einn einasti aðili, að vera í kjarasamningahópnum, þ. e. annaðhvort í BSRB eða BHM og ætti að ákveða laun þeirra þar. Það er sjónarmið út af fyrir sig. En það mundi þá þýða að við tækjum væntanlega alþm. alla, ráðh. alla, ráðuneytisstjórana alla, hæstaréttardómarana alla og meðhöndluðum þá á nákvæmlega sama hátt. Meðan sú skipan er, sem verið hefur lengi, að við tökum þessa sérstöku hópa og látum Kjaradóm dæma sérstaklega í þeirra málum verður það að teljast fullkomlega rökrétt og eðlilegt að bankastjórar bætist í þann hóp. Þetta er fyrst og fremst spurning um samræmingu. Ég veit að hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir getur verið sammála mér um það að það er áreiðanlega í bestu samræmi hvað við annað úr því að skipulag þessara mála er á þann veg sem það er, að bankastjórar falli inn í þann hóp. Ef hún vill að bankastjórar gangi í BSRB og fái verkfallsrétt o. s. frv. hlýtur hún að telja að við þm. eigum að fara sömu leiðina. Væntanlega flytur hún þá frv. um það því að öðruvísi er ekki nokkur leið að fá nokkurn botn í hennar afstöðu til málsins.



Virðulegi forseti. Það er líklega rétt af mér að koma hér upp þegar tveir af flm. þessa frv. eru búnir að tala og ræða út frá þeim sjónarhóli sem hér hefur verið fjallað um. Auk þess er hér um að ræða einn af bankaráðsmönnum sem er að afsala sér þessu mikla og eftirsótta valdi sem hefur verið talað um hér, að fá að semja um kaup og kjör bankastjóra. Ég held að rétt sé að menn geri sér grein fyrir því að það mál, sem hér um ræðir, þ. e. bílafríðindin, hefur ekki verið á samningaborðum bankaráðsmanna og bankastjóra á liðnum árum. Þessum málum hefur sem sagt verið stjórnað, eins og menn þekkja og eiga að vita, eftir reglugerð sem sett var á árinu 1970 og þótti þá til stórbóta. Þáv. fjmrh. fékk mikið lof fyrir það að hafa breytt fyrirkomulagi því sem áður var hjá bönkunum og fært þessi fríðindi í þennan farveg. Hæstv. þáv. fjmrh. var Magnús heitinn Jónsson og það vænir hann væntanlega enginn um það að hann hafi verið með það í huga að auka spillingu og auka á siðleysi í landinu með reglugerðarsetningu þessari, ég efa það. Þessi reglugerðarsetning var gerð í nánu samráði við þáv. hæstv. viðskrh. Gylfa Þ. Gíslason. Þessir tveir aðilar áttu heiðurinn eða skömmina - hvort sem menn vilja kalla það í dag í öllum hávaðanum sem í kringum þetta mál er - af þeirri reglugerð sem eftir hefur verið farið varðandi þessi hlunnindi margumtöluðu öll þessi ár. Það er svo alveg rétt að þegar menn sjá þessi hlunnindi nú eftir hálfan annan áratug í því ljósi, að beinharðar tölur eru lagðar á borðið, engin viðbót, ekkert nýtt, heldur aðeins að fólki er sýnt það í beinhörðum tölum sem það á að hafa vitað allan tímann því að umr. um þessa breytingu fór ekkert hávaðalaust fram á sínum tíma. Breytingin fólst í því að í stað þess að bankarnir ættu bílana og rækju þá kæmi niðurfelling aðflutningsgjaldanna af bílunum. Hún fór ekkert hávaðalaust fram í þjóðfélaginu. Menn vissu alveg af henni. Menn hafa vitað þetta allan tímann. Hins vegar hrukku menn við þegar þeir sáu í beinhörðum tölum hversu mikil þessi fríðindi voru. Ég gerði það líka sem bankaráðsmaður. Við í bankaráði Búnaðarbankans leituðum leiða til að finna einhvern farveg út úr þessu máli og ég veit að í bankaráði Útvegsbankans var sömuleiðis leitað allra leiða til þess að finna einhverja aðra útgönguleið í þessu efni. Bankaráð Búnaðarbankans fór út í það að fara í gamla farið fyrir 1970, þ. e. að bankinn ætti bílana. Ætli það verði ekki niðurstaðan þegar upp verður staðið og ég er ekkert viss um að þegar menn fara að skoða málin í rólegheitum þyki mönnum það öllu geðfelldari kostur þegar á allt er litið. En um Kjaradóm get ég vitanlega verið sammála mínum meðflm. Ég er það kannske einfaldlega vegna þess að á sínum tíma var ég mjög efins um það á hvern hátt ætti að skipa kjaramálum okkar þm. sem lengi höfðu verið í þeim farvegi að þingfararkaupsnefnd hér ákvað laun þm. eins og það var svo smekklega orðað: Þessi stétt gat samið um laun sín sjálf og ein. Þá var látið undan þeim þrýstingi sem þá var varðandi kjaraákvarðanir hér inni á þingi og málinu vísað til Kjaradóms. Ég játa það hins vegar að reynslan af umfjöllun Kjaradóms um kjör þm. hefur verið þm. býsna hagstæð miðað við umfjöllun þingfararkaupsnefndar. Mér kemur heldur ekki til hugar að segja það hér að þó að við vísum þessu í þennan farveg muni laun bankastjóra lækka. Mér dettur ekki í hug að halda því fram en ég held að eins og umr. hefur verið um þessi mál öll sé það einlægast að sá aðili, sem á að vera hlutlægastur í þessum efnum, fjalli um þetta og kveði upp sinn dóm, m. a. yfir þeim mönnum sem harðast hafa verið dæmdir nú upp á síðkastið, þ. e. bankaráðsmönnum ríkisbankanna, og það komi þá nokkuð í ljós eftir þann kjaradóm hvað menn hafa gengið langt í þessum efnum í bankaráðunum. Ég vil a. m. k. sannarlega fá þann samanburð og styð m. a. þess vegna þetta frv. Ég vil sannarlega fá samanburð þessara hlutlausu aðila Kjaradóms annars vegar um laun og kjör bankastjóra í ýmsum greinum miðað við það sem bankaráðin hafa ákveðið. Ég er ekki að tala hér til neinnar afsökunar eða afbötunar á því sem framkvæmt var í því bankaráði sem ég sit í. Ég er hins vegar að vekja athygli manna enn einu sinni á því sem ég fagna að var gert af hálfu talsmanna BJ í umr. um þessi mál á sínum tíma vegna þess að þar gátu talsmenn þeirra leikið visst fríspil og tekið þátt í þeim ódæma óhróðri sem þá var dembt yfir bankaráðsmenn varðandi siðleysi, spillingu og annað því um líkt. Ég fagna einmitt þeim málflutningi sem þar kom fram og var kjarni málsins og sannleikur málsins, að það hafði ekkert nýtt gerst, að það var ekki á þann veg að bankaráðin væru að veita bankastjórunum launaauka sem þeir ekki áður hefðu haft. En talið þið við manninn á götunni eftir umfjöllun bæði alþm. og fjölmiðla um þetta mál. Þá munuð þið finna að yfirgnæfandi meiri hluti trúir því að bankaráðin hafi verið að veita bankastjórunum nú splunkuný fríðindi, rétt þeim 450 þús. til viðbótar við það sem þeir áður höfðu. Umfjöllunin hefur öll verið á þann veg. Hér var einungis verið að umreikna þessi fríðindi sem hafa gilt miklu lengur en frá 1970 en í þessari mynd frá 1970 og allir hafa vitað um allan tímann að giltu um þessa aðila, þeir hafa einungis verið að umreikna það í beinharða peninga. Ég fagnaði því einnig þegar svo greindur og gegn maður sem Skjöldur vinur minn Eiríksson skrifaði í Þjóðviljann og þakkaði bankaráðsmönnum fyrir að hafa upplýst þjóðina um það hvað þessi hlunnindi hefðu þýtt öll þessi ár. Síðan hafa menn komið hér upp í ræðustól í Alþingi og í fjölmiðlum með heilagsandasvip og sagt að hér hafi menn verið að framkvæma stórkostlega tilfærslu á kjörum bankastjóra og bætt við þá alveg aukalega á þessum tímum kjaraskerðingar þessum krónum. Hér er mikið ósamræmi í málflutningi sem ekki er hægt annað en að mótmæla. Ég get ekki annað samvisku minnar vegna en mótmælt því harðlega hvernig um þetta mál hefur verið fjallað og reynt að gera það tortryggilegt með öllum hætti. Kannske einmitt þess vegna, vegna þess að menn eru þá lausir við þetta í eitt skipti fyrir öll með því að vísa þessu til hlutlauss aðila sem á að hafa yfirsýn yfir þetta svið allt, gerðist ég flm. að þessu frv. án þess að hafa hina minnstu sektarkennd af því að hafa sýnt fólki fram á hvað þetta var í peningum. Hitt er svo annað mál að við bankaráðsmenn hefðum kannske átt að huga að því að við hefðum ekki átt að framkvæma þá reglugerð sem okkur var sagt að framkvæma af hálfu rn. 1970 og alla tíð síðan. Það er allt annar hlutur. Það er atriði sem við skulum ekki ræða hér á þessum vettvangi nú en ég er reiðubúinn til umr. um hvenær sem er vegna þess-og þá kem ég inn á það sem hv. þm. Sigríður Dúna kom hér inn á áðan - að þá eigum við ekki að taka hér út eitthvert afmarkað svið, einhverja afmarkaða stétt, heldur eigum við að taka sviðið allt, fríðindasviðið allt, hlunnindasviðið allt, hvar sem það finnst í þjóðfélaginu, þannig að við höfum kjaramyndina í þjóðfélaginu sem réttasta, allt sé í beinum greiðslum þannig að myndin, sem við höfum af kjaramálum þjóðfélagsins í heild, sé sem sönnust og skýrust á hverjum tíma en sé ekki falin meira og minna. Ég er ekki talsmaður þess að þannig sé að farið.



Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þessa umr. en hart er að sitja undir þessum umr. án þátttöku. Ég er víst einn af hinum seku, á sæti í einu bankaráðanna sem hefur verið mjög hart deilt á í öllum þessum umr. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta mál vegna ágætrar ræðu þess sem hér var á undan mér. hv. 2. þm. Austurl. En ég vil aðeins taka fram og undirstrika það sem þar var sagt, að bankaráðin hafa ekkert gert af sér í þessu máli sem hægt er að deila á þau fyrir. Þau voru aðeins að fara eftir þeim lögum og reglum sem eru í gildi í þessum efnum. Þess vegna þótti mér það ekki smekklegt áðan hjá frsm., hv. 4. þm. Vesturl., þegar hann talaði um hvað Nordal hefði verið sérstaklega duglegur við að þrýsta þessum launamálum sínum í gegn hjá Seðlabankanum fyrir áramót. Ég skal engan dóm á það leggja, ég hef ekki orðið var við slíkt. Hins vegar er það rétt að þetta var samþykki sama daginn, 28. des., hjá bæði Seðlabanka og Landsbanka. Hvor var á undan í þeim efnum skal ég ekki um segja. En hinir komu smátt og smátt á eftir í þessum efnum þannig að það hefur verið samræmi í launakjörum þessara manna. Undanfarin ár hefur aldrei verið um þetta rætt nokkurn skapaðan hlut. Bankastjórarnir hafa fylgt launum hæstaréttardómara. Þannig hefur þetta verið í gegnum árin, ég veit ekki hvað mörg ár, og þetta hefur ekki verið sent til sérstakrar meðferðar, þetta hefur enginn gagnrýnt. Frá 1970, eins og síðasti ræðumaður sagði, að breytt er fyrirkomulagi í bílamálunum þannig að bankarnir sköffuðu ekki lengur bankastjórum bíla til afnota sem voru í eigu bankans. Sá ágæti fjmrh., sem þá var, Magnús heitinn Jónsson, taldi til mikilla bóta að breyta slíku í kerfinu. Ég hef séð bréf til Landsbankans, ég hef ekki séð fyrirmæli um þetta til okkar í Útvegsbankanum en þetta var sent öllum ríkisbönkunum. Þetta var svo gert á sama hátt í öllum bönkunum. Eins og hv. 2. þm. Austurl. sagði, þegar talan allt í einu kemur upp á borðið eins og hún raunverulega er, þá er ljóst hvað um er að ræða. Það eru 450 þús. kr. Ég undirstrika það sem hann sagði hér áðan að fólkið á götunni heldur almennt að ríkisbankarnir hafi verið að færa sínum bankastjórum þetta á silfurbakka núna um þessi áramót, hreina launauppbót upp á 450 þús. kr. Fyrr má nú rota en dauðrota. Svo erum við kallaðir sekir sem að þessum málum stöndum en við erum bara að afgreiða mál skv. ákvæðum í reglugerðum í bankaráðunum. Þessum áróðri mótmæli ég harðlega. En það er rétt að benda á þetta og við höfum kannske verið of hæverskir, þessir bankaráðsmenn. að vera ekki að setja neitt í fjölmiðla í þessum efnum til að bera af okkur sakir. Við höfum alls ekki verið að því á nokkurn hátt. En ég veit að þeir sem kynna sér þessi mál eiga að vita hvernig þessi mál eru tilkomin og þarf það ekki að undirstrikast frekar. En aðeins að lokum, ég er ekki sammála flm. um það að það muni bæta þessi mál að láta þetta fara í Kjaradóm. Það er ekki af því að ég óski eftir endilega að fá að fjalla um þessi mál í bankaráðunum, það er ekkert skemmtilegra en hvað annað. En ég ætla ekki að taka þann kaleik frá þeim því að í ljósi þess hvernig Kjaradómur vinnur og hefur sínar reglur til að vinna eftir er ég handviss um að þegar allt hefur verið metið inn í þau kjör sem hann á að dæma þessum mönnum, öll þau fríðindi og annað sem þar hefur verið í gegnum árin, þá hljóti þau laun að hækka verulega frá því sem er í dag. Því skulu menn vera algerlega viðbúnir að þau munu hækka. Það verður ekki skorið þar neitt niður frá því sem er núna. Þetta vil ég benda á. Þess vegna tel ég það ekki rétta leið til að fría sig vanda í augnablikinu eða ádeilu að hlaupa undir Kjaradóm. Eins og í pottinn er búið mun það ekki lækka launakjör þessara manna.



Virðulegi forseti. Það er áliðið dags og komið fram yfir venjulegan fundartíma og ég skal því stytta mál mitt eftir bestu getu. Ég kem hér fyrst og fremst vegna málflutnings hv. þm. Ragnars Arnalds sem mér þótti allundarlegur. Mér heyrðist hv. þm. -  Mér þótti nú heldur týra við þessi ummæli því að af þeim var helst að ráða að hv. þm. væri í öllum þremur tegundum af flokkum úr því að hann treysti sér til að staðhæfa að það væri sama hvers lags flokki maður tilheyrði, menn hlytu að telja þetta vera eðlilegt. Það eru fyrir mér fréttir ef hv. þm. er kominn í Kvennalistann en -  Bæði hv. þm. Ragnar Arnalds og hv. þm. Jón Kristjánsson töldu að með þessu væri ég að leggja til að þeir aðilar sem þarna um ræðir svo og þeir aðilar, sem 277. mál síðasta þings fjallaði um, en þeir eru býsna margir, gengju í BSRB og hefðu þannig verkfallsrétt. Ég vil benda á að samningsréttur og verkfallsréttur er ekki sami hluturinn og að fjöldi opinberra starfsmanna hefur ekki verkfallsrétt. Skemmst er að minnast þess, sem öllum hv. þm. ætti að vera í fersku minni, að BHM-menn hafa ekki verkfallsrétt þótt þeir semji við ríkið um kaup sín og kjör. Ég hef hér lagt til að þeir aðilar, sem þetta frv. tekur til, hafi samningsrétt. Ég hef ekki lagt til að þeir hafi verkfallsrétt. Eins og ég sagði áðan finnst mér eðlilegt að ef samningar ganga ekki sé þeirra málum vísað til Kjaradóms en fyrr ekki og þá ásamt málum annarra opinberra starfsmanna sem svipað er háttað fyrir. Menn hafa einnig blandað alþm. inn í þetta mál og talið að með málflutningi mínum væri ég að leggja til að alþm. gengju í BSRB eða halda því fram jafnvel að þeir væru opinberir starfsmenn. Að mínu viti hafa alþm. og ráðherrar reyndar líka sérstöðu. Það vill svo til að fyrir fáeinum dögum þurfti ég að fylla út eyðublað um landvistarleyfi í öðru landi. Þar var m. a. spurt um atvinnurekanda, hver sé atvinnurekandi viðkomandi. Ég spurði hér fáeina hv. þm., m. a. af tilviljun 1. flm. þessa frv., hverjir mundu teljast atvinnurekendur okkar hér á Alþingi. Svörin sem ég fékk voru vitaskuld þau að það er Alþingi sjálft. Alþingi hefur í þessum efnum algera sérstöðu. Að mínu viti eru alþm. ekki opinberir starfsmenn á sama máta og þeir aðilar sem um er að ræða í þessu frv. Mér finnst því fullkomlega eðlilegt að laun þeirra séu ákveðin af Kjaradómi því að mér finnst ekki eðlilegt að alþm. ákveði sín laun sjálfir. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Helga Seljan að hvað varðaði hlunnindi og þær ákvarðanir, sem teknar voru ekki fyrir alilöngu síðan um 450 þús. kr. greiðslu í bílastyrk til bankastjóra, væru þar út af fyrir sig engar nýjar greiðslur á ferðinni. Þetta er sjónarmið sem ég tel satt og rétt vera og fellst fullkomlega á og vil gera það hér. Ég þakka það sem fram kom í máli hans um það, sem ég legg mikla áherslu á, að þessi hlunnindi og fríðindi verði öll sömul tekin til skoðunar. Ég vildi sjá þau öll brott numin þannig að launamyndin geti legið fyrir skýr og klár hverju sinni, hvernig launum er í raun og veru háttað hér á landi. Það kemur ekki síst inn á mismuninn á launakjörum karla og kvenna því að eins og við hv. alþm. fengum upplýsingar um á síðasta þingi er fjöldi karla, sem þiggur slík hlunnindi, margfaldur á við fjölda kvenna. Þetta er ein leið til þess að dylja það kynbundna launamisrétti sem viðgengst hér á landi. Hv. þm. Ragnar Arnalds sór af sér, ef ég skildi hann rétt, allar kúvendingar Alþb. í þessu máli og tek ég fullkomlega undir það með honum að það er ekkert sem bendir til þess að nokkrar kúvendingar hafi átt sér stað hjá hv. þm. Alþb. hér í þessari hv. deild. En ég vil benda honum á það að undir nál. minni hl. fjh.- og viðskn. í Nd. skrifar f. h. Alþb. hv. þm. Svavar Gestsson. Ég hlýt þá að álykta að Alþb. sé klofið í þessum málum, að formaðurinn sé þá í broddi fylkingar fyrir því broti sem í Nd. er en Alþb.-menn hafi aðra skoðun hér í þessari hv. deild. Ég held að ég þurfi ekki að hafa þessi orð fleiri en ítreka það að Kvennalistinn er þeirrar skoðunar að launakjör allra opinberra starfsmanna beri að skoðast í samhengi og að semja beri um þau í innbyrðis samhengi.