Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur þátttaka Íslands í samráði og samstarfi ríkja á alþjóðavettvangi verið efld. Því veldur þróun alþjóðamála en fleira kemur til. Langvarandi hagvaxtarskeið leiðir til þess að auknar kröfur eru gerðar til íslenskra stjórnvalda vegna útrásar íslenskra fyrirtækja og til þess að meira svigrúm gefist til nauðsynlegrar hagsmunagæslu. Íslendingum er í vaxandi mæli kleift að leggja af mörkum til varðveislu friðar í veröldinni og til að styrkja sjálfbæra þróun í sumum fátækustu ríkjum heims. Hér verður ekki staðar numið því ríkisstjórnin vill af pólitískum og siðferðilegum ástæðum að Ísland láti meira að sér kveða á sviði utanríkismála. Það er meginskylda stjórnvalda fullvalda ríkis að tryggja öryggi og varnir lands og þjóðar. Þetta liggur til grundvallar af Íslands hálfu í væntanlegum viðræðum við Bandaríkjamenn um varnarmálin. Þær fara fram í samhengi við heildarendurskoðun bandaríska varnarmálaráðuneytisins á herstyrk Bandaríkjanna erlendis. Íslensk stjórnvöld hafa ekki hreyft neinum andmælum við eðlilegri aðlögun varnarliðsins að breyttum aðstæðum, sem hefur frá lokum kalda stríðsins falið í sér verulegan samdrátt í búnaði og fækkun liðsmanna. Hins vegar hefur verið lögð rík áhersla á að hér á landi þurfi að vera varnarviðbúnaður eins og í öllum okkar bandalags- og nágrannaríkjum. Jafnframt er ljóst að mikill vöxtur hefur orðið í farþegaflugi um Keflavíkurflugvöll sem veldur því að stjórnvöld eru reiðubúin að semja um það við Bandaríkjamenn hvernig Íslendingar geti tekið meiri þátt í kostnaði við rekstur hans. Það verður á meðal þess sem ég hyggst ræða við Colin Powell, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, í Washington 16. nóvember næstkomandi. Tilgangur þess fundar, sem er haldinn í framhaldi af fundi mínum með Bandaríkjaforseta í júlí síðastliðnum, er að koma viðræðum í fastan farveg og eyða óvissu sem uppi hefur verið um framtíð varnarliðsins. Atlantshafsbandalagið byggir á sameiginlegum grundvallargildum og pólitískri samstöðu bandalagsríkjanna auk herstyrks og varnarskuldbindinga þeirra. Það er til marks um varanlega þýðingu bandalagsins í augum aðildarríkjanna hversu vel hefur tekist að laga það að breyttum aðstæðum eftir kalda stríðið. Í samræmi við nýjar áherslur eru jafnframt uppi aðrar væntingar en áður í bandalaginu um að öll ríki þess axli byrðar eftir bestu getu. Ísland skorast ekki undan í þeim efnum. Samvinna ríkja Evrópu og Norður-Ameríku í Atlantshafsbandalaginu er sögulega einstök og árangurinn augljós. Það er ekki til annar raunhæfur valkostur í öryggismálum aðildarríkjanna. Í því ljósi er áhyggjuefni hve margir evrópskir stjórnmálamenn og fjölmiðlar hafa alið á andúð á Bandaríkjunum. Það er reginmunur á heilbrigðri gagnrýni og glórulausum fordómum. Íslensk stjórnvöld hafa um árabil fylgst með mótun sameiginlegrar stefnu Evrópusambandsins á sviði utanríkismála og öryggis- og varnarmála. Flest aðildarríki sambandsins leggja áherslu á að öryggishlutverk þess og Atlantshafsbandalagsins eru ólík og á mikilvægi þess að forðast tvíverknað í starfi samtakanna. Ísland hefur tekið mjög undir þetta og varað við því að bandalagið verði veikt með nokkrum hætti. Það er staðreynd að hvorki Evrópusambandið né Sameinuðu þjóðirnar geta leyst Atlantshafsbandalagið af hólmi. Frú forseti. Í umræðum á Alþingi um skýrslu utanríkisráðherra 6. apríl síðastliðinn fjallaði Halldór Ásgrímsson um alþjóðlega hryðjuverkastarfsemi og benti réttilega á að baráttan gegn þessari vá snýst um grundvallargildi. Ekkert réttlætir hryðjuverk og aldrei má fallast á kröfur hryðjuverkamanna. Jafnframt verður að gæta þess að mannréttindi séu virt og alþjóðlegar skuldbindingar hafðar í heiðri í baráttunni gegn þeim. Hryðjuverkastarfsemi er þess eðlis að henni linnir ekki fyrr en hryðjuverkamenn hafa náð markmiðum sínum eða þeir lotið í lægra haldi. Oft virðast manndráp og eyðilegging reyndar vera eina markmið þeirra. Þá er mikið áhyggjuefni sá raunverulegi möguleiki að hryðjuverkamenn komist yfir gereyðingarvopn. Íslensk stjórnvöld hafa af fremsta megni reynt að styðja alþjóðlega viðleitni til að stemma stigu við og uppræta hryðjuverkaöfl. Jafnframt hafa verið gerðar nauðsynlegar ráðstafanir innan lands til að efla öryggi, en styrkja þarf samstarf íslenskra löggæsluaðila við erlend ríki og stofnanir. Þetta varðar einnig miðlun upplýsinga um skipulagða glæpastarfsemi, peningaþvætti og mansal, sem hryðjuverkaöfl nota stundum til að fjármagna ódæðisverk. Nú er liðið rúmlega eitt og hálft ár frá því að Írak var frelsað undan oki Saddams Husseins og böðla hans og bægt var frá þeirri ógn sem stafaði frá stjórninni í Bagdad. Á þeim skamma tíma hefur mikið áunnist í endurreisnarstarfi þrátt fyrir ákafar tilraunir ofbeldisafla til að valda öryggisleysi og upplausn. Bráðabirgðastjórn Íraks hefur tekið við völdum og hafið samráð við hinar ýmsu stjórnmálahreyfingar og stefnt er að almennum þingkosningum í landinu í janúar næstkomandi. Þetta hefur gerst á grundvelli ályktunar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna númer 1546, sem felur íröksku bráðabirgðastjórninni meðal annars að ákveða hversu lengi sé þörf á aðstoð fjölþjóðlegs herliðs í landinu. Íslensk stjórnvöld eru sem fyrr á þeirri skoðun að rétt hafi verið að gera innrásina í Írak, enda var hún gerð til að framfylgja ályktunum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna sem Íraksstjórn hafði virt að vettugi. Ekki varð lengur við það búið. Þá voru almennt uppi grunsemdir í garð Íraksstjórnar varðandi framleiðslu gereyðingarvopna. Ferill Íraksstjórnar innan lands og utan var eindregið með þeim hætti að ekki mátti treysta orðum hennar og hún var ógn við nágrannaríki og við frið og stöðugleika í heiminum. Enginn getur með sanngirni haldið öðru fram en að írakska þjóðin sé betur sett nú en undir Saddam Hussein og öllum hlýtur að vera ljós þýðing þess að það takist að koma á lýðræði og stöðugleika í Írak. Hinn kosturinn er að óstöðugleiki og öngþveiti nái yfirhöndinni með hrikalegum afleiðingum fyrir íröksku þjóðina, Miðausturlönd og fyrir baráttuna gegn hryðjuverkaöflunum. Átökin í Írak snúast í rauninni ekki um dvöl erlends herliðs í landinu heldur um hvort komið verði á lýðræðislegri stjórnskipan. Þeir sem úthella blóði Íraka og myrða gísla vita að það sem gerist í Írak getur haft áhrif um öll Miðausturlönd. Þeir vilja ekki lýðræðislega stjórnarhætti þar eða annars staðar. Meinfýsnishlakkandi úrtölumenn víða um heim hafa einblínt á erfiðleikana sem vissulega er við að etja í Írak og virðast telja deilur um aðdraganda innrásarinnar skipta meira máli en frelsi og framtíðarvonir Íraka. Allir sem í einlægni bera hag íröksku þjóðarinnar fyrir brjósti ættu að leggjast á eitt í stuðningi við bráðabirgðastjórnina sem leitast við að tryggja öryggi, lýðræði og endurreisn landsins. Íslendingar hafa lagt af mörkum til mannúðar- og endurreisnarstarfs í Írak. Eins og kunnugt er unnu sérfræðingar á vegum Íslensku friðargæslunnar vel metið starf við að eyða jarðsprengjum og öðrum sprengjum í suðurhluta Íraks síðastliðinn vetur. Nú er verið að kanna með hvaða hætti Ísland gæti tekið þátt í þjálfun írakskra öryggissveita á vegum NATO í Írak. Nýlegar forsetakosningar í Afganistan voru mikill áfangi í viðleitni til að tryggja lýðræði í landinu. Þrátt fyrir hörmungar undanfarinna ára og afar takmarkaða lýðræðishefð flykktust Afganir á kjörstað og ekkert varð úr hótunum talibana um árásir. Staða Karzai forseta hefur styrkst mjög og reynsla fengist sem nýtist við undirbúning þingkosninga. Miklu skiptir að samfélag þjóðanna veiti Afganistan þann pólitíska, efnahagslega og hernaðarlega stuðning sem þörf krefur. Öryggisveitir Atlantshafsbandalagsins í Afganistan eru í landinu í umboði Sameinuðu þjóðanna samkvæmt ályktunum öryggisráðsins. Eins og kunnugt er hafa liðsmenn Íslensku friðargæslunnar farið með stjórn alþjóðaflugvallarins í Kabúl frá því í byrjun júní síðastliðinn. Frá upphafi var ljóst að þetta yrði umfangsmesta og áhættusamasta friðargæsluverkefni sem Íslendingar hefðu tekist á hendur. Verkefnið hefur gengið vel og eiga íslensku friðargæsluliðarnir hrós skilið fyrir frábær störf við erfiðar aðstæður. Þegar stjórn flugvallarins færist í hendur annars aðildarríkis Atlantshafsbandalagsins á næsta ári kemur til greina að Ísland leggi í staðinn af mörkum liðsmenn til annarra friðargæsluverkefna í Afganistan. Svæðisbundin átök og spenna ráða nokkru um starfssvæði Íslensku friðargæslunnar en liðsmenn hennar eru nú við störf í Afganistan, Sri Lanka, Bosníu-Hersegóvínu og Kosovo. Það er ánægjulegt að sjá hversu fljótt og vel hefur tekist að byggja upp skilvirka sveit friðargæsluliða sem leggja af fúsum og frjálsum vilja af mörkum til öryggis og velferðar annarra þjóða þrátt fyrir erfiðar aðstæður og hættur. Því miður hefur ekki dregið úr átökum og spennu fyrir botni Miðjarðarhafs. Í morgun barst sú frétt að Yasser Arafat, forseti Palestínumanna, væri allur. Ég votta palestínsku þjóðinni samúð mína og ríkisstjórnarinnar vegna andláts hans. Það verður að vona að eftirmenn Arafats vinni í þágu friðarins með því að gera nauðsynlegar umbætur heima fyrir og hefja eindregna baráttu gegn hryðjuverkaöflum. Sharon, forsætisráðherra Ísraels, hefur tekið frumkvæði að brottflutningi Ísraelsmanna frá Gaza-svæðinu þrátt fyrir harða pólitíska andstöðu heima fyrir. Þetta gæti orðið fyrsta skrefið að nýjum samningaviðræðum um brottflutning frá hernumdum svæðum á Vesturbakkanum og stofnun sjálfstæðs ríkis Palestínumanna. Frumkvæði Sharons er í andstöðu við afstöðu og gjörðir leiðtoga Palestínumanna sem hafa hvorki ráðist gegn samtökum hryðjuverkamanna né unnið bug á langvarandi spillingu innan palestínsku sjálfsstjórnarinnar. Nú er orðið ljóst að uppreisn Palestínumanna sem hófst fyrir fjórum árum hefur unnið málstað og hagsmunum þeirra gríðarlegt tjón. Því skiptir miklu að vopnin verði lögð niður, lýðræðislegar kosningar verði fljótlega haldnar á palestínsku sjálfsstjórnarsvæðunum og aftur verði sest að samningaborði. Fyrir áratug lagði Ísland fram fé til endurreisnar á palestínsku sjálfsstjórnarsvæðunum og vilji er til þess, verði stillt til friðar, að taka höndum saman með öðrum ríkjum til þess að styðja Palestínumenn í efnahagslegu tilliti. Það eru víðar erfið vandamál í þessum heimshluta. Þannig er staðreynd að stjórnvöld í Íran hafa villt um fyrir Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni hvað varðar tilgang og framkvæmd kjarnorkuáætlunar sinnar. Fjallað verður um óheilindi íranskra stjórnvalda í þessu efni á fundi framkvæmdarráðs stofnunarinnar síðar í þessum mánuði og þá kemur væntanlega í ljós hvort þarf að vísa málinu til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Það þarf ekki að fjölyrða um áhrif þess á þetta svæði og reyndar heiminn allan ef Íranir framleiddu kjarnavopn. Önnur alvarleg hætta í þessum efnum lýtur að Norður-Kóreu sem árum saman hefur legið undir rökstuddum grun um að vinna að smíði kjarnavopna. Á undanförnum árum hafa orðið hamfarir af mannavöldum í Súdan. Allt bendir til þess að súdönsk stjórnvöld hafi att sveitum glæpamanna gegn íbúum Darfúr-héraðs og tekist með morðum og eyðileggingu að stökkva milljónum manna á flótta. Það vekur áleitnar spurningar að samfélag þjóðanna skuli ekki hafa brugðist með ákveðnari hætti við stórfelldum þjóðernishreinsunum og meintu þjóðarmorði. Þær spurningar sem vakna hljóta meðal annars að varða trúverðugleika Sameinuðu þjóðanna. Kofi Annan, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, skipaði í fyrra starfshóp sextán háttsettra manna til að fjalla um stöðu og starfshætti samtakanna í breyttu öryggisumhverfi. Gert er ráð fyrir að hópurinn skili áliti til framkvæmdarstjórans í byrjun desember næstkomandi og að umfjöllun aðildarríkja fylgi í kjölfarið á næsta ári. Hluti af þessu áliti mun væntanlega felast í tillögum um endurbætur og umbætur á stofnanakerfi Sameinuðu þjóðanna, þar á meðal breytingar á skipan öryggisráðsins. Íslensk stjórnvöld hafa um árabil hvatt til umbóta innan samtakanna og sérstaklega lýst stuðningi við þessa viðleitni framkvæmdarstjórans. Í þessu samhengi hefur Ísland hvatt til fjölgunar fastra og kjörinna sæta í öryggisráðinu og telur að Brasilía, Indland, Japan og Þýskaland og eitt Afríkuríki eigi að fá fast sæti. Vinna að framboði Íslands til öryggisráðsins heldur áfram. Ég hyggst á næstunni eiga samráð við utanríkismálanefnd Alþingis um frekari undirbúning framboðsins. Íslensk stjórnvöld hafa á undanförnum árum leitast við að fylgjast með og taka þátt í umfjöllun um mannréttindi á alþjóðavettvangi. Virðing fyrir mannréttindum er forsenda varanlegs friðar og mannréttindamálin eru eitt af þeim viðfangsefnum í utanríkisstefnunni sem gefa þarf meiri gaum á komandi árum. Á núverandi allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna hefur Ísland lýst áhyggjum vegna mannréttindabrota í ýmsum ríkjum. Þess má geta að í nýlegri atkvæðagreiðslu um viðskiptabann Bandaríkjanna gagnvart Kúbu var flutt atkvæðaskýring af hálfu Íslands þar sem kúbönsk stjórnvöld voru gagnrýnd fyrir mannréttindabrot. Oft heyrast viðvörunarraddir um að ekki kunni góðri lukku að stýra ef Vesturlönd reyni að flytja út lýðræði - eins og sumir kalla það - eða troða lýðræði upp á fólk. Auðvitað má ekki fara fram með offorsi í slíkum efnum fremur en öðrum. En málið er í raun einfalt. Mannréttindi eru algild. Reynslan sýnir að lýðræði er forsenda friðar og velferðar og enginn á að vera feiminn við að halda þeirri skoðun að þeim sem hún á erindi við. Í því felst hvorki hroki né skammsýni. Þvert á móti. Og víða um heim, meðal annars í Miðausturlöndum, er vaxandi hreyfing fólks sem vill umbætur og lýðræði að vestrænni fyrirmynd. Lýðræðisríki eiga ótrauð að hvetja til gagnrýni og umræðu um lýðræði og mannréttindi þar sem þörf krefur. Virðulegi forseti. Þróunarsamvinna hefur á undanförnum árum orðið sífellt veigameiri þáttur í íslenskri utanríkisstefnu sem sést af því að verulegur hluti útgjalda vegna utanríkismála á rætur að rekja til þróunarsamvinnu. Opinber framlög til þróunarsamvinnu hafa næstum fjórfaldast á síðastliðnum áratug og hefur ríkisstjórnin sett það markmið að stighækka þessi framlög þannig að árið 2009 nái þau 0,35% af vergri landsframleiðslu. Í framhaldi af þessari ákvörðun vinna utanríkisráðuneytið og Þróunarsamvinnustofnun Íslands að stefnumótun til næstu fjögurra ára um hvernig auknum framlögum verði varið með sem skilvirkustum hætti í þágu þurfandi þjóða. Ísland hefur um langt skeið notið góðs af fjölbreyttu samstarfi í norðanverðri Evrópu. Þar ber auðvitað hæst samstarf Norðurlanda á ýmsum sviðum. Það er til marks um styrkleika norræns samstarfs að það þrífst vel þrátt fyrir miklar breytingar í Evrópu og það má jafnvel halda því fram að mikilvægi þess hafi aukist. Það stafar af því að Norðurlönd tengjast samtökum og stofnunum í Evrópu með misjöfnum hætti en þurfa áfram að gæta sameiginlegra hagsmuna. Samráð og samstaða þeirra hefur þannig öðlast nýjan tilgang. Samráð þarf því ekki endilega alltaf að vera af hinu illa. Í lok þessa mánaðar lýkur tveggja ára formennsku Íslands í Norðurskautsráðinu. Á formennskutímanum hefur verið unnið að því að gera félagslegum og efnahagslegum þáttum í starfsemi ráðsins sömu skil og umhverfisþættinum. Með þessum hætti hafa íslensk stjórnvöld viljað stuðla að því að Norðurskautsráðið tækist á við sjálfbæra þróun í stærra samhengi. Það má vel una við árangurinn af formennsku Íslands. Eftir nokkra daga verður til að mynda lögð fram yfirgripsmikil skýrsla um mannlíf á norðurslóðum sem íslensk stjórnvöld hafa beitt sér fyrir og hún mun renna stoðum undir öfluga starfsemi ráðsins er lýtur að lífsskilyrðum fólks á svæðinu. Annað dæmi af störfum ráðsins er skýrsla um áhrif loftslagsbreytinga á norðurslóðum. Virðulegi forseti. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið tók gildi fyrir tíu árum. Það er til marks um þá víðtæku sátt sem skapast hefur um samninginn á þessum tíma að á síðasta þingi var frumvarp utanríkisráðherra um staðfestingu stækkunar EES-samningsins samþykkt samhljóða á Alþingi. Stækkun Evrópska efnahagssvæðisins með aðild Mið- og Austur-Evrópuríkja markaði merkan áfanga í sögu samningsins. Sú farsæla niðurstaða sem náðist um stækkun EES er til marks um að EES-samningurinn nýtur víðtæks pólitísks stuðnings af hálfu Evrópusambandsins. Evrópusambandið hefur þegar lokið aðildarviðræðum við Búlgaríu og stefnir að því ljúka viðræðum um aðild Rúmeníu fyrir árslok. Má því búast við að samningar um aðild þessara ríkja að Evrópusambandinu verði undirritaðir á næsta ári. Þá verður ekkert að vanbúnaði að hefja viðræður um aðild þeirra að Evrópska efnahagssvæðinu. Í síðasta mánuði undirrituðu leiðtogar Evrópusambandsins og Evrópusambandsríkjanna nýja stjórnarskrá þess. Nú tekur við fullgilding hennar í aðildarríkjunum og mörg þeirra hafa áform um að leggja hana í dóm kjósenda. Íslensk stjórnvöld munu áfram fylgjast grannt með framvindu mála í Evrópusambandinu. Það er meðal annars hlutverk nefndar um Evrópumál sem nú er að störfum undir forustu dóms- og kirkjumálaráðherra og skipuð er fulltrúum allra þingflokka. Nefndinni er ætlað að greina aðalatriði mála og helstu staðreyndir um stöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu og auðvelda þannig umræður um Evrópumálin á réttum forsendum. Það eru engin ný sannindi að okkur Íslendingum farnast best þegar við eigum þess kost að stunda frjáls og óheft viðskipti við aðrar þjóðir. Af þeim sökum hafa íslensk stjórnvöld lagt á það ríka áherslu að treysta viðskiptatengsl okkar við önnur ríki. Aðild Íslands að EFTA hefur reynst heilladrjúg í þeim efnum. Nú eru í gildi þrettán fríverslunarsamningar sem EFTA-ríkin hafa gert við önnur ríki. Til að tryggja samkeppnisstöðu fyrirtækja í ríkjum sínum hafa EFTA-löndin gætt þess að vera samstiga Evrópusambandinu í fríverslunarviðræðum. Stundum hefur EFTA líka verið skrefinu á undan Evrópusambandinu. Þannig hefjast í janúar fríverslunarviðræður við Suður-Kóreu og vonir standa til að viðræður geti hafist við Tæland strax á næsta ári. Fyrir dyrum standa og fundir með bandarískum stjórnvöldum í því skyni að ræða samskipti EFTA-ríkjanna og Bandaríkjanna á viðskiptasviðinu. Einnig er áhugi á að treysta frekar samskiptin við Japan og Rússland. Ísland leggur mikla áherslu á að það starf sem er unnið hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni gangi vel. Um þessar mundir fara fram viðræður innan stofnunarinnar um aukið frjálsræði í alþjóðaviðskiptum. Næstu mánuðir munu ráða miklu um niðurstöðu viðræðnanna en í þeim er lögð sérstök áhersla á viðskiptahagsmuni þróunarlandanna. Vonir standa til þess að samkomulag liggi í aðalatriðum fyrir undir lok næsta árs. Jafnframt því að njóta ávinnings af lækkun eða afnámi tolla og ýmissa annarra viðskiptahindrana hjá öðrum ríkjum munu Íslendingar þurfa að takast á hendur skuldbindingar sem munu hafa áhrif hér á landi, einkum á sviði landbúnaðar. Færeyingar og Grænlendingar eru okkar næstu nágrannar. Það er mikilvægt að styrkja enn frekar vináttuböndin og byggja upp öflugt net samskipta og samvinnu við þá. Fríverslunarsamningur sem stjórnvöld hafa gert við Færeyjar er liður í að styrkja vestnorræna samvinnu og tryggir enn fremur að einstaklingar og fyrirtæki njóti sömu réttinda í löndunum tveimur. Kapp verður lagt á að samningurinn verði fullgildur sem fyrst. Aðild Íslands að fjölmörgum samningum um aukið frjálsræði í alþjóðaviðskiptum hefur stutt við útrás íslenskra fyrirtækja á erlenda markaði. Þannig hefur utanríkisviðskiptastefna ríkisstjórnarinnar skapað íslenskum fyrirtækjum hagstæð skilyrði. Utanríkisþjónustan verður að vera stöðugt vakandi yfir þörfum íslensks atvinnulífs. Lykilatriði er að hún geti brugðist hratt og örugglega við í stórum hagsmunamálum. Á undanförnum missirum hefur verið unnið að því að færa þjónustu sendiskrifstofanna nær atvinnulífinu með ýmsu móti. Í þessu efni er rétt að nefna að aukið samstarf utanríkisþjónustunnar og Útflutningsráðs hefur skilað góðum árangri. En betur má ef duga skal. Þannig er til dæmis nauðsynlegt að tvíefla alla viðleitni til að kynna Ísland sem áfangastað fyrir ferðamenn. Í því skyni þarf utanríkisþjónustan að auka samstarf sitt við hagsmunaaðila í ferðaþjónustu og þau stjórnvöld sem fara með ferðamál. Hægt væri að byggja á grunni samstarfssamnings Útflutningsráðs og utanríkisráðuneytisins og eins er landkynningarverkefnið „Iceland Naturally“ í Bandaríkjunum gott dæmi um þann árangur sem náðst getur með auknu samstarfi. Virðulegi forseti. Mikilvægi auðlinda hafsins er samofið íslenskum utanríkishagsmunum. Nýting þeirra hefur lagt grunninn að velferð þjóðarinnar og verið aflvaki framfara í landinu. Markmið íslenskra stjórnvalda hefur annars vegar verið að tryggja full yfirráð yfir auðlindinni og hins vegar að tryggja sjálfbæra nýtingu hennar til framtíðar. Til að svo megi verða þurfa íslensk stjórnvöld að vera vakandi á verðinum, jafnt heima sem og á alþjóðlegum vettvangi. Umræða um málefni hafsins hefur aukist og þátttaka íslenskra stjórnvalda í alþjóðlegu starfi samhliða tekið breytingum. Vaxandi mengun, m.a. vegna aukinna efnahagsumsvifa, kröfur um fæðuöryggi og margföldun sjávarafla á heimsvísu undanfarna áratugi, hefur stuðlað að aukinni umfjöllun. Ríki heims hafa vaknað til vitundar um nauðsyn þess að vakta betur auðlindir hafsins. Æ oftar eru brögð að því að alþjóðasamfélagið hlutist til um verndun og nýtingu fiskstofna og hafsvæða. Tillögur hafa komið fram um hnattræna fiskveiðistjórn. Það gengur þvert á grundvallarhugsun íslenskra stjórnvalda um fullveldisrétt ríkja yfir auðlindum sínum og að stjórn auðlindanýtingar sé best borgið í höndum þeirra ríkja sem standi þeim næst. Íslensk stjórnvöld hafa lagt ríka áherslu á að gæta hagsmuna Íslands í þessum efnum og nýverið tókst að koma í veg fyrir að tillaga um hnattrænt bann við botnvörpuveiðum á úthafinu næði fram að ganga á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og beina málinu í réttan farveg sem var að hvetja ríki og svæðisbundnar fiskveiðistjórnarstofnanir til þess að bæta stjórn á slíkum veiðum. Sem kunnugt er hefur ríkisstjórnin í ljósi ítrekaðra brota norskra stjórnvalda á Svalbarðasamningnum ákveðið að hefja undirbúning málssóknar gegn Noregi fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag. Undirbúningurinn er á góðri leið og hefur meðal annars verið gengið frá ráðningu erlends sérfræðings til að rita ítarlega greinargerð fyrir stjórnvöld í þessu skyni. Jafnframt hafa verið haldnir tvíhliða samráðsfundir um Svalbarðamálið með ýmsum aðildarríkjum Svalbarðasamningsins og hafa viðkomandi ríki sýnt málinu mikinn áhuga. Eins og Alþingi hefur áður verið greint frá er unnið að greinargerð til landgrunnsnefndar Sameinuðu þjóðanna til að styrkja tilkall Íslands til landgrunns utan 200 sjómílna á Reykjaneshrygg, á Hatton-Rockall svæðinu og í Síldarsmugunni. Að frumkvæði íslenskra stjórnvalda fóru fram í Reykjavík haustið 2001 óformlegar viðræður fulltrúa Íslands, Bretlands, Írlands og Danmerkur fyrir hönd Færeyja um Hatton-Rockall málið. Næsti viðræðufundur verður haldinn síðar í þessum mánuði. Virðulegi forseti, Þótt ræða af þessu tagi taki einungis á því sem hæst ber í störfum utanríkisþjónustunnar um þessar mundir þá endurspeglar hún engu að síður þá miklu breidd sem er í verkefnum hennar. Utanríkisþjónustan er óaðskiljanlegur þáttur í fullveldi Íslands og skiptir miklu að takist að nýta hana í þágu lands og þjóðar. Í þeim tilgangi hefur þjónustan verið efld á undanförnum árum. Það breytir því ekki að meta verður fjölda starfsmanna, staðsetningu sendiskrifstofa og framlög til verkefna erlendis í senn á grundvelli hagsmuna á hverjum tíma og með mesta mögulega hagræðingu í huga. Virðulegi forseti. Þá hef ég lokið að flytja þá ræðu sem er upphaf þeirrar umræðu sem nú hefst og vona ég að hún megi fara vel fram.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrslu hans, þá fyrstu sem Davíð Oddsson leggur fyrir þingið í sínu nýja embætti. Hann fór að venju víða um í ræðu sinni, um sumt get ég verið honum sammála, annað er miklu erfiðara að skrifa undir. Síðan er því ekki að leyna að nálgun hans að umdeildum alþjóðlegum deilumálum og átökum á borð við Íraksstríðið, og einkunnagjafir hans í þeim efnum, er ég algjörlega ósammála og mun fara betur yfir það á eftir. Samfylkingin hefur ævinlega lagt áherslu á mikilvægi þess að staða Íslands í samfélagi þjóðanna væri staða smáríkis sem léti til sín taka á alþjóðavettvangi hvar sem tækifæri gæfist og við gætum lagt gott til. Þessi nálgun skiptir máli hvað varðar ímynd þjóðarinnar, ímynd herlausrar þjóðar sem er annt um mannréttindi og frið í heiminum hvar sem er. Auk þess varðar það líka miklu inn á við að Ísland sé virkur aðili í tafli alþjóðastjórnmála, að heimurinn fer einfaldlega minnkandi og að við Íslendingar þurfum að vera opnir fyrir alþjóðlegri opnun efnahagskerfa heimsins og nýta okkur þau tækifæri sem þar gefast. Aukinheldur eigum við Íslendingar ekki að hræðast alþjóðasamstarf á víðtækum vettvangi, jafnvel ekki á menningarsviðinu, og vera opnir fyrir nýjum straumum og stefnum í þeim efnum en um leið að vera íhaldssamir á hin þjóðernislegu gildi svo sem íslenska tungu. Það er staðreynd að við jafnaðarmenn höfum gjarnan verið í fararbroddi þegar brotið hefur verið í blað í samskiptum Íslendinga við útlönd. Það hefur ævinlega verið eins og opin bók að jafnaðarstefnan er alþjóðleg og við höfum samband við bræðraflokka erlendis og þar með milljónir skoðanasystkina okkar um allan heim. Jafnaðarstefnan og þau lífsgildi sem hún byggir á eru nefnilega án landamæra og baráttan fyrir frelsinu, jöfnuðinum og bræðralaginu þannig sömuleiðis. Það eru hins vegar ekkert allt of mörg ár frá því að ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, hvor um sig komu út úr skápnum eins og það er stundum nefnt og hættu talinu um að þessir flokkar væru séríslenskir og þyrftu ekkert til útlanda að sækja, hvorki hugmyndir né verklag. Það hefur sem betur fer breyst á síðari árum og umræðan um utanríkismál hérlendis því orðið beinskeyttari og markvissari en fyrr og ekki bara snúist um séríslenska hagsmuni heldur hafa stjórnmálaflokkarnir allir loks viðurkennt að ástandið í fjarlægum heimsálfum og stefna stjórnvalda og stjórnmálaflokka og stjórnmálaafla skiptir máli fyrir Ísland með beinum og óbeinum hætti. Að þessu sögðu hyggst ég fara yfir nokkur atriði í ræðu ráðherrans en verð að stikla á stóru enda aðeins með stuttan tíma til ráðstöfunar. Hæstv. utanríkisráðherra fór eðli máls samkvæmt yfir varnar- og öryggismál þjóðarinnar sem er afar mikilvægt mál nú um stundir. Það er í bókstaflegri merkingu verið að setja niður framtíðarskipan þeirra mála nú í þessum töluðu orðum hvað varðar öryggi og varnir landsins til langrar framtíðar. Nú er það alkunna að á síðustu öld og allt frá því að Bandaríkjamenn settu niður herstöð á Keflavíkurflugvelli og gerður var varnarsamningurinn var þjóðin var mjög skipt, ég vil ekki segja klofin, til þeirra álitaefna sem þar voru uppi. Því er afar mikilvægt nú að þannig verði að verki staðið þegar heildarendurskoðun þessara mála stendur yfir að verklag og vinnubrögð verði með þeim hætti að reynt verði að skapa eins breiða sátt um niðurstöður mála og nokkur kostur er. Allt frá því að fréttir bárust fyrir hálfu öðru ári síðan um að Bandaríkjamenn hygðust með einhliða hætti draga mjög úr starfsemi herstöðvarinnar lagði Samfylkingin áherslu á að koma að viðræðum ríkisstjórnarinnar við bandarísk yfirvöld og vinna með ríkisstjórninni að þeim lausnum og hugmyndum sem leitt gætu til farsællar niðurstöðu þeirra mála. Því miður var ekki tekið í þá útréttu sáttarhönd á þeim tíma heldur ákvað ríkisstjórnin að halda áfram á eigin forsendum og algjörlega án samráðs. Það harma ég og gagnrýni um leið. Aukinheldur lagði Samfylkingin fram þingmál á síðasta þingi þar sem leitað var eftir samráði við forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna um að ná lendingu þess máls þar sem m.a. var lagt til að fagleg vinna og umræða væri í gangi um öryggis- og varnarmál þjóðarinnar, endurvakin yrði í raun öryggismálanefnd sem starfaði áratugum saman hér fyrr á árum með ágætum árangri. Því hafnaði ríkisstjórnin einnig. Það verður því að segjast að ríkisstjórnin hefur ekki, því miður, haldið þannig á þessum málum að sérstök ástæða sé til að vera bjartsýnn á hina breiðu samstöðu um niðurstöðu mála. Ég vil undirstrika það rækilega að Samfylkingin vill og er ábyrg í varnarmálum þjóðarinnar og vill ekki að flanað verði að neinu. Þess vegna höfum við í raun stutt þá stefnu að viðræður við Bandaríkjamenn verði á jafnréttisgrundvelli þannig að nást þurfi samkomulag um framtíð herstöðvarinnar, umfang starfseminnar, kostnaðarskiptingu, ekki síst í ljósi gildandi varnarsamnings þjóðanna. Jafnmikilvægt er hins vegar að það liggi ljóst fyrir hver samningsmarkmiðin séu. Það er því miður alls ekki ljóst. Þegar gengið var á forvera núverandi utanríkisráðherra, núv. hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson, í umræðum um þessi mál og hann spurður þráðbeint hver væri í raun lágmarksviðbúnaður Bandaríkjamanna þá svaraði hann því til eftir talsverða eftirgangssemi að í raun væri það bókunin sem samþykkt var 1994 og endurnýjuð 1999 við varnarsamninginn. Það væri í raun það gólf sem byggja þyrfti á. Nú virðist það hins vegar algerlega ljóst að það lágmark er ekki lengur til staðar. Upplýsingar utanríkisráðherra nýverið um samdrátt á Keflavíkurflugvelli, um samdrátt í mannahaldi, bæði hvað varðar hermenn og almenna bandaríska starfsmenn sem og íslenska starfsmenn hefur leitt það í ljós með rækilegum hætti. Því til viðbótar hafa borist fréttir utan frá, m.a. frá Bandaríkjunum, þar sem það er upplýst að tækjabúnaður af ýmsum toga hefur skipulega verið fluttur úr landi. Það gengur vitaskuld ekki að svona gangi hlutir fram. Ég hlýt því að árétta spurningu mína til nýs utanríkisráðherra: Hver er sá lágmarksviðbúnaður sem ríkisstjórnin og hann í hans embætti mun leggja til að verði grundvöllur framhaldandi samningaviðræðu við bandarísk yfirvöld, þar á meðal utanríkisráðherrann Colin Powell þann 16. nóv. nk.? Hver er þessi lágmarksviðbúnaður? Hvar getum við Íslendingar komið þarna á vettvang og á hvaða vettvangi? Almenn samstaða virðist um að við Íslendingar tökum að okkur rekstur flugvallarins í stórauknum mæli, um það hygg ég að sé ekki deilt, en þegar kemur að öryggismálunum sjálfum þarf einnig að kortleggja nákvæmlega hvar við getum borið niður, hvað það kostar og hvað það þýðir. Þarf að setja Íslendinga undir vopn, og ef svo er í hve ríkum mæli? Öryggisverðir hljóti þeir að kallast því að enginn vilji er hjá þjóðinni til að stofna hér almennan íslenskan her - eða hvað? Allt eru þetta spurningar sem eru vakandi í umræðunni en engin svör fást við, a.m.k. engin algild svör. Við samfylkingarmenn höfum reynt að vekja þessa umræðu, ekki til að rugga bátnum eða skaða hagsmuni Íslands í viðkvæmum samningum við erlend ríki, heldur til að skapa víðtæka sátt um niðurstöðuna og eins hitt að menn gangi með opnum augum til niðurstöðunnar og framtíðarskipan varnarmála á Íslandi. Mikilvægi NATO er enn til staðar. Stækkun bandalagsins, sem nú inniheldur 26 þjóðir, undirstrikar það og fleiri eru í biðröð eftir aðild. En eðli og verkefni bandalagsins hafa breyst. Stærsta einstaka breytingin er sú að Atlantshafsbandalagið hefur látið til sín taka utan svæða, þ.e. utan þeirra landa sem taka til bandalagsþjóðanna. Stækkun bandalagsins og þessi ákvörðun um breyttar áherslur vekja upp spurningar hvort ekki sé nauðsyn á því að formfesta betur ákvörðunarferlið sem er mikilvægt ekki síst fyrir minni þjóðir eins og okkur Íslendinga. Hver er það í raun sem tekur ákvarðanir af þessum toga og með hvaða hætti? Ég er sjálfur raunar á leið til fundar þingmannasamtaka NATO síðar í dag þar sem þessi mál verða m.a. til umræðu. Og einnig hitt: Hvernig verður háttað samstarfi Atlantshafsbandalagsins og Evrópusambandsins? Þau svör eru ekki óyggjandi. Er enn þá hætta á skörun verkefna með þessum hætti? Hvernig verður ákvörðunarferlið þegar kemur að því hver á að láta til sín taka á ófriðarsvæðum, Atlantshafsbandalagið eða Evrópusambandið? Þar eru ákveðin grá svæði enn til staðar sem mikilvægt er að skera úr um hið allra, allra fyrsta. Hæstv. utanríkisráðherra fór eðli máls samkvæmt yfir stöðu mála í Írak. Ég verð að segja það, frú forseti, að mér fannst lýsing hans á aðdraganda og stöðu mála og þær einkunnagjafir sem þar var að finna vægast sagt á veikum grunni byggðar. Ég vil byrja á því að spyrja hæstv. utanríkisráðherra beint hvað hann hafi í raun átt við og til hverra hann hafi verið að vísa orðum sínum þegar hann með beinu orðalagi vísar til „meinfýsnishlakkandi úrtölumanna víða um heim“? Á hann hér við hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar? Á hann við meiri hluta íslensku þjóðarinnar? Á hann við meiri hluta hins vestræna heims, sem hefur eðli máls samkvæmt bæði gagnrýnt bæði innrásina og það sem á eftir hefur farið? Hverjir eru þessir „meinfýsnishlakkandi“? - Fyrirgefðu, frú forseti, það er ekki undarlegt að ég skuli hnjóta um þetta orðalag og geta tæplega farið með það hér svo vit sé í. Er hæstv. utanríkisráðherra að gera því skóna að við hér inni hlökkum yfir ástandinu í Írak? Er það svo? Auðvitað er það ekki þannig. Við jafnaðarmenn gagnrýndum mjög harðlega þá ákvörðun sem tekin var um innrás í Írak sem byggðist á því að uppræta gereyðingarvorpn þar í landi, sem ekki hafa reynst til staðar, og við munum halda því áfram. Við munum líka halda því áfram að spyrja hæstvirta oddvita ríkisstjórnarinnar um það á hvaða grundvelli ákvörðun þeirra tveggja var tekin án þess að leita álits ríkisstjórnarinnar, utanríkismálanefndar, hvað þá Alþingis. Þetta er vissulega liðin tíð og auðvitað ber okkur að huga að því með hvaða hætti við getum best byggt upp þetta stríðshrjáða land. En þar er erfitt um lausnir því að það eru ekki eingöngu eftirhreitur vígamanna Saddams Husseins sem við er að etja, þeir eru kannski ekki stærsta vandamálið, heldur virðist eins og innrásin hafi leitt af sér þann veruleika, því miður, að þarna er orðinn safnhaugur hryðjuverkahópa víða um heim sem þar hafa safnast saman og því miður er ekkert í augnablikinu sem eykur manni bjartsýni um að farsæl lausn sé í sjónmáli. Hér talar ekki meinfýsnishlakkandi úrtölumaður. Við höfum rætt á hinu háa Alþingi friðargæsluna og stöðu hennar á síðari tímum. Ég ætla ekki að endurtaka þá umræðu. Ég vil eingöngu undirstrika það sem ég hef hér áður sagt við það tækifæri að mikilvægt er í þessum efnum að við Íslendignar veljum okkur verkefni við hæfi, göngum til þeirra verkefna að byggja upp stríðshrjáðar þjóðir þar sem við kunnum best til verka. Því set ég spurningarmerki við það sem fram kemur í ræðu hæstv. utanríkisráðherra þegar hann víkur að áformum í þá veru og segir frá því að til standi að Ísland taki þátt í þjálfun írakskra öryggissveita á vegum NATO í Írak. Ég spyr: Kunnum við þar best til verka? Eru ekki önnur verkefni þar sem við getum betur? Ég nefni heilbrigðismál þar til sögunnar. Frú forseti. Tíminn líður hratt. Ég vil hins vegar ekki láta hjá líða í lokaorðum mínum að víkja nokkrum orðum að þeim breytingum sem orðið hafa og ekki hafa orðið í Bandaríkjunum í kjölfar bandarísku forsetakosninganna og einnig þeirra orða hæstv. ráðherra í ræðu sinni áðan þar sem hann vísar til þess að það sé reginmunur á heilbrigðri gagnrýni og glórulausum fordómum evrópskra stjórnmálamanna og fjölmiðla í garð Bandaríkjanna. Ég spyr enn og aftur: Er hæstv. utanríkisráðherra að vísa til þingmanna í þessum sal, sem hafi haldið uppi glórulausum fordómum á hendur Bandaríkjamönnum? Ég vísa því a.m.k. algjörlega á bug að við jafnaðarmenn höfum talað í þá veru. Þvert á móti höfum við gagnrýnt með heilbrigðum hætti ýmis athæfi Bandaríkjaforseta og ég er efnislega algjörlega ósammála yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra sem hann sendi frá sér í kjölfar bandarísku kosninganna, að heimurinn yrði friðvænlegri en ella vegna endurkjörs Bush Bandaríkjaforseta. Ég held þvert á móti að Bandaríkjamenn, sem þó með lýðræðislegum hætti tóku sína ákvörðun, hafi misst af gullnu tækifæri til þess að gera Bandaríkin aftur að þeirri forustuþjóð lýðræðis og friðar i heiminum sem hún á að vera þegar þeir höfnuðu John Kerry, frambjóðanda demókrata. Frú forseti. Ég hef ekki tímans vegna getað farið yfir fjölmörg önnur atriði sem ástæða væri til að staldra við, Íran, Palestínu, Ísrael. Ég vil að lokum undirstrika mikilvægi þess að umræða af þessum toga verði efni™leg og innihaldsrík og með þeim hætti að almenningur allur, ekki bara við þingmenn, geti tekið virkan þátt í henni. Utanríkismál eru innanríkismál.

Hæstv. forseti. Góðgjarn maður sagði mér einhverju sinni að það væri ágæt regla að reyna jafnan að finna það sem jákvætt væri í málflutningi manna og sannast sagna var ég staðráðinn í að hlusta á ræðu hæstv. utanríkisráðherra, Davíðs Oddssonar, með þetta í huga. Aldrei hefði mig órað fyrir að ráðherrann mundi leggja eins þunga þraut fyrir okkur sem viljum hlýða á hann með því hugarfari og raun ber vitni. Ég er að sjálfsögðu sammála hæstv. ráðherra um sitthvað, um mikilvægi þess að styrkja samstarf og vináttubönd við Færeyinga og Grænlendinga, að styrkja stöðu Íslands sem ferðamannalands, að standa vörð um náttúruauðlindir landsins en þegar kemur að utanríkismálunum almennt og utanríkisstefnu þjóðarinnar finnst mér það vera umhugsunarvert og hryggilegt á hve fáum sviðum ríkisstjórninni hefur tekist að skapa breiða samstöðu um stefnumál sín. Unnið er að því að Íslendingar fái sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Sannast sagna má ég ekki til þess hugsa að við förum með þá stefnu sem hér er boðuð inn í það ráð. Það deilir enginn um að við lifum á viðsjárverðum tímum. Mjög alvarlegir atburðir hafa gerst í heiminum og hafa Íslendingar komið þar nærri í mörgum tilvikum. Staðreyndin er sú að við tengjumst bandarískri utanríkisstefnu sífellt nánari böndum. Þetta er nokkuð sem við ráðum ekki að öllu leyti og vísa ég þar í áherslubreytingar sem orðið hafa innan NATO sem í veigamiklum atriðum hefur endurskilgreint hlutverk sitt. Í stað þess að áherslan sé á að verjast árásum á landsvæði aðildarríkja bandalagsins er nú áhersla á að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða gegn aðilum sem hætta er talin vera á að ógni hagsmunum og öryggi aðildarríkjanna. Þar eiga náttúrlega fyrst og fremst Bandaríkin í hlut en hagsmuna sinna þurfa Bandaríkin að gæta í öllum heimshornum nú um stundir, ekki síst í Miðausturlöndum þar sem harðvítug átök hafa staðið um verðmætar náttúruauðlindir. Árásirnar á Afganistan og Írak voru liður í því hagsmunastríði. Smám saman hefur verið að koma á daginn að árásin á Írak átti sér mun lengri aðdraganda en bandarísk stjórnvöld vildu vera láta, en þegar árið 1998 skrifuðu margir helstu ráðgjafar núverandi Bandaríkjaforseta forvera hans á forsetastóli bréf og hvöttu til innrásar í Írak í þágu bandarískra olíuhagsmuna. O'Neill, fyrrum fjármálaráðherra Bush og fyrrverandi forstjóri Alcoa, maður sem seint verður sakaður um vinstri villu hefur staðhæft að strax í upphafi stjórnarferils síns hafi Bush verið staðráðinn í að láta til skarar skríða gegn Írak. Síðan þekkja allir framvinduna. Eftir hryðjuverkin í New York og Washington í september árið 2001 breyttist málflutningur Bandaríkjastjórnar og var utanríkisstefnan hér eftir réttlætt í ljósi hættunnar af hryðjuverkum. Ráðist var á Afganistan haustið 2001 og Bandaríkjastjórn reyndi að fá öryggisráð Sameinuðu þjóðanna til að samþykkja árás á Írak vegna meintrar hættu sem stafaði af gereyðingarvopnum Saddams Husseins í Írak. Síðan var málflutningnum breytt lítillega í þá veru að það væri harðstjórinn Saddam Hussein sem verið væri að losa sig við. Nú hefur komið á daginn að staðhæfingar um vopnabirgðir Íraka voru byggðar á lygum og fölsunum og reyndar var það svo að Bandaríkjamenn réðust á Írak án samþykkis Sameinuðu þjóðanna. Það var vissulega vísað í fyrri samþykktir öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna en árásin var ekki gerð með samþykki Sameinuðu þjóðanna eða öryggisráðsins. Flestir þeir sem til þekkja harma hvernig málum er komið í Írak. Bandarískir læknar staðhæfðu fyrir fáeinum dögum að yfir 100 þúsund manns, þar af yfir 50 þúsund konur og börn, hafi látið lífið eftir innrásina og er ekki séð fyrir endann á átökum þar. Margt bendir til þess að átökin fari vaxandi og verði enn illvígari og blóðugri. Við þekkjum frásagnir af pyndingum í bandarískum herfangelsum og flest höfum við lesið frásagnir um hörmungar og hrylling sem þrífst í skugganum af styrjöld. Hatri hefur verið sáð til framtíðar. Við sjáum hvað nú er að gerast í Falluja. Vígasveitir hafa komið sér fyrir í borginni og er bandaríski herinn og innlent herlið að reyna að ná tökum á henni. Það var einnig reynt fyrir fáeinum mánuðum eftir að fjórir bandarískir hermenn höfðu verið drepnir og lík þeirra svívirðilega meðhöndluð. Bandaríkjaher gerði þá hefndarárás á borgina, fólk var drepið af handahófi, 700 manns, konur og börn, lágu í valnum eftir þá árás. Áhrifarík mynd greyptist þá í huga minn. Það var grátandi faðir sem hélt á líki dóttur sinnar sundurskotnu. Hann sagðist mundu hefna hennar. Ég efast ekki um að hann mun reyna að gera alvöru úr hótun sinni, því miður. Þannig heldur hringekja hatursins áfram að snúast. Heimurinn stendur nú frammi fyrir því að reyna að lægja þetta ófriðarbál. Forsenda þess að það takist er sú að menn horfist í augu við staðreyndir, viðurkenni mistök sín og leiti síðan eftir víðtækri sátt um framhaldið. Á Vesturlöndum er víða vilji til þessa. Ekki hjá ríkisstjórn Íslands. Hæstv. utanríkisráðherra vék orðum að Írak. Hann sagði að íslensk stjórnvöld væru sem fyrr á þeirri skoðun að rétt hafi verið að gera innrásina í Írak. Hann segir enn fremur að þegar innrásin var gerð hafi almennt verið uppi grunsemdir í garð Íraksstjórnar varðandi framleiðslu gereyðingarvopna. Ekki orð af hans hálfu um hvað síðar kom á daginn. Enn fremur segir hæstv. utanríkisráðherra í ræðu sinni að enginn geti með sanngirni haldið öðru fram en að írakska þjóðin sé betur sett nú en undir Saddam Hussein. Hvers konar rugl er þetta eiginlega? Hæstv. utanríkisráðherra segir enn fremur að átökin í Írak snúist í rauninni ekki um dvöl erlends herliðs í landinu heldur um hvort komið verði á lýðræðislegri stjórnskipan. Snúast átökin ekki um þetta? Er þetta sú mynd sem hæstv. ráðherra hefur í sínum huga? Trúir hann því virkilega að enginn sé andvígur veru hernámsliðsins í landinu og að átökin snúist ekki að hluta til um það? Síðan segir hæstv. utanríkisráðherra að meinfýsnishlakkandi úrtölumenn víða um heim hafi einblínt á erfiðleika sem vissulega sé við að etja í Írak. Ég ætla ekki að eyða frekari orðum að þessu þegar menn reyna að slá sig til riddara með strákslegu og óábyrgu tali af þessu tagi. Þetta er ódýrt tal um alvarlega atburði. Hvað segir hæstv. utanríkisráðherra um atburðina í Palestínu? Yasser Arafat er fallinn frá. Helsti kyndilberi frelsisbaráttu Palestínumanna er fallinn í valinn. Hæstv. ráðherra sendi palentínsku þjóðinni samúðarkveðjur. Ég tek undir þær. Hann sagði síðan, með leyfi forseta: „Sharon, forsætisráðherra Ísraels, hefur tekið frumkvæði að brottflutningi Ísraelsmanna frá Gaza-svæðinu þrátt fyrir harða pólitíska andstöðu heima fyrir. Þetta gæti orðið fyrsta skrefið að nýjum samningaviðræðum um brottflutning frá hernumdum svæðum á Vesturbakkanum og stofnun sjálfstæðs ríkis Palestínumanna. Frumkvæði Sharons er í andstöðu við afstöðu og gjörðir leiðtoga Palestínumanna sem hafa hvorki ráðist gegn samtökum hryðjuverkamanna né unnið bug á langvarandi spillingu innan palestínsku sjálfsstjórnarinnar. Nú er orðið ljóst að uppreisn Palestínumanna sem hófst fyrir fjórum árum hefur unnið málstað og hagsmunum þeirra gríðarlegt tjón.“ Hvernig hófst uppreisnin? Eru menn búnir að gleyma því? Eru menn búnir að gleyma því þegar Sharon, núverandi forsætisráðherra, þá í stjórnarandstöðu, fór fyrir 2–3 þúsund manna liði á Musterishæðina í Jerúsalem þar sem Al-Aqsa moskan er til þess beinlínis að ögra Palestínumönnum? Barak var þá forsætisráðherra í landinu og er greinilegt að það voru samantekin ráð með þeim um hvernig brugðist skyldi við ef Palestínumenn létu á sér kræla og brygðust við. Herþyrlur voru komnar í loftið fáeinum mínútum eftir að viðbrögð komu fram af hálfu Palestínumanna. Síðan hefur staðið yfir borgarastyrjöld, mörg þúsund manns hafa fallið í valinn úr liði Palestínumanna, um 3–4 þúsund óbreyttir borgarar, Ísraelsmenn einnig, 700–800 manns a.m.k. hafa fallið í blóðugum og illvígum átökum. Og það á að vera hlutverk þjóða heimsins að reyna að finna leiðir til að lægja öldurnar. Yasser Arafat var málsvari hinna hófsömu afla í Palestínu. Hann átti við öfl að stríða sem vildu ekki viðurkenna Ísraelsríki. Yasser Arafat tók þá ákvörðun að viðurkenna Ísrael og fallast á grænu línuna svokölluðu sem varð til eftir hin blóðugu átök 1948–1949, landamærin sem Sameinuðu þjóðirnar viðurkenna, sem er aðeins 22%, rúmlega fimmtungur af fyrrum landi Palestínumanna. Innan raða Palestínumanna eru hópar sem ekki vilja fallast á þetta. Og nú tekur hæstv. utanríkisráðherra undir með þeim öflum sem segja: Yasser Arafat og sveitir hans verða ekki trúverðugar fyrr en þær láta til skarar skríða gegn þessum öflum. Þetta vita allir sanngjarnir menn að er ávísun á borgarastríð í Palestínu. Ég ætla að leyfa mér að vísa í mjög athyglisverða frétt í Morgunblaðinu frá 7. október þar sem vitnað er í einn helsta ráðgjafa Sharons í Ísrael. Í fréttinni segir, með leyfi forseta: „Hið raunverulega markmið Ariels Sharons, forsætisráðherra Ísraels, með því að flytja burt herinn og gyðingabyggðirnar frá Gaza er að koma, með samþykki Bandaríkjastjórnar, endanlega í veg fyrir stofnun palestínsks ríkis. Kom þetta fram í gær í viðtali við Dov Weisglass, einn helsta ráðgjafa Sharons og tengilið hans gagnvart bandarískum stjórnvöldum. Talsmaður Sharons ítrekaði í gær að hann styddi Vegvísinn, áætlunina um frið í Miðausturlöndum, en vísaði orðum Weisglass ekki á bug að öðru leyti. Weisglass sagði einnig að Ísraelsstjórn forðaðist viðræður við Palestínumenn vegna þess að hún vildi ekki láta neyða sig til að gefa eftir í málum eins og um framtíð Jerúsalem og réttindi nokkurra milljóna palestínskra flóttamanna.“ Vonandi er þetta rangt. Hitt er rétt og staðreynd sem við getum ekki horft fram hjá, að á Vesturbakkanum hefur verið reistur kynþáttamúr, aðskilnaðarmúr, sem hefur þrengt að landsvæði Palestínumanna. Í ljósi þess sem þarna er að gerast og þeirra þrenginga sem bæði Ísraelsmenn og Palestínumenn hafa þurft að ganga í gegnum á undanförnum árum og áratugum, þá er þetta óábyrgt framlag, þá er þetta óábyrg umræða. Afganistan. Þar er allt í blóma og lukkunnar velstandi. Er það? Ég kem að því nánar í seinni ræðu minni. Ég vildi að umræðan væri miklu lengri um þessi mál.

Virðulegi forseti. Hv. þm. nefndi að vitur maður hefði ráðlagt honum í eina tíð að reyna jafnan að finna jákvæða punkta í ræðum manna, andstæðinga sem annarra. Hann fer ekki mjög oft eftir ráðum þess vitra manns vegna þess að honum er mikið niðri fyrir. Mér finnst svo sem ekkert að því að menn nýti tíma sinn til að draga fram andstæður. En hv. þm. sagði jafnframt að í ræðu utanríkisráðherrans, sem hér stendur, væri forðast að reyna að leitast við að ná fram breiðri samstöðu um utanríkismál. Ef maður horfir hins vegar af hreinskilni til háttvirts ræðumanns þá gerir hann ekkert með breiða samstöðu. 80% þjóðarinnar styður veru okkar í NATO. Ætti ekki þingmaðurinn að hlaupa til, taka þátt í hinni breiðu samstöðu og vera með okkur í því? Ónei, hann gerir ekkert með þá breiðu samstöðu og er bara á sínu eigin róli í þeim efnum. Hv. þm. sagði meira að segja efnislega: Hvers konar rugl er það að írakska þjóðin sé betur sett nú en undir stjórn Saddams Husseins? Ég hygg að það sé breið samstaða um allan heim um að svo sé, hvað sem menn segja um innrásina. En hv. þm. gerir ekkert með þá breiðu samstöðu. Hann er einn af örfáum mönnum í heiminum sem virðist telja, hér í þjóðþinginu, að írakska þjóðin væri betur sett undir ógnarstjórn Saddams Husseins sem sannarlega lét drepa 300 þúsund eigin þegna og startaði styrjöldum sem höfðu í för með sér að 1 milljón manna lést.

Hæstv. forseti. Ég veit eiginlega ekki hvernig ég á að taka á þessu. Það er von. Staðreyndin er sú að yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga, samkvæmt öllum skoðanakönnunum, var andvígur innrásinni í Írak. Um allan heim harma menn hvernig komið er og hafa af því miklar áhyggjur að okkur takist ekki að rjúfa þann vítahring haturs og hryðjuverka sem nú er hafinn. Yfir 100 þúsund manns, þar af yfir 50 þúsund konur og börn, hafa verið drepin í stríðinu í kjölfar innrásarinnar. Af þessu hafa menn áhyggjur, en ekki hæstv. utanríkisráðherra. Síðan væri ástæða til að taka góða og efnismikla umræðu um aðdragandann að stríðinu, um viðskiptaþvinganir sem Írakar voru beittir í áraraðir sem urðu að mati sérfræðinga Sameinuðu þjóðanna þess valdandi að um 1 milljón lét lífið af orsökum sem beinlínis eru raktar til þessa. Þetta eru staðreyndir sem enginn vefengir. Nú segir hæstv. ráðherra að þetta hafi verið til góðs og íslenska ríkisstjórnin styðji enn sem áður árásina á Írak. Þetta er í hróplegri andstöðu við umræður í þjóðþingum allt í kringum okkur. Þar reyna menn að horfast í augu við staðreyndir málsins, líka óþægilegar staðreyndir. Það er ríkisstjórnin og hæstv. utanríkisráðherra greinilega ófær um að gera.

Virðulegi forseti. Stundum vilja hv. þm. og Vinstri grænir skýla sér á bak við ályktanir og ákvarðanir Sameinuðu þjóðanna, eða a.m.k. fara eftir því sem þær ákveða og annað sé ómögulegt. Nú er það svo að fjölþjóðlegi herinn í Írak er þar í umboði Sameinuðu þjóðanna. Öryggisráðið hefur samþykkt að svo lengi skuli herinn vera sem bráðabirgðastjórnin í Írak eða ný stjórn sem síðar verður kjörin óskar þess. Því vill ekki hv. þm. una þótt það sé í umboði Sameinuðu þjóðanna. Það hentar ekki núna. Hv. þm. var svo seinheppinn að nefna þá kenningu Vinstri grænna, sem hér var mjög haldið uppi, að viðskiptabannið sem var áður en þessir atburðir urðu, til að reyna að þvinga Saddam Hussein til samvinnu, hefði leitt til þess að fjöldi barna hefði látist og þess háttar. En hvað gerðist við innrásina? Það fundust milljarðar dollara í reiðufé í höllum Saddams Husseins sem Íraksstjórn hefði að sjálfsögðu getað notað til að líkna börnum og sjúkum í Írak, milljarðar dollara í kjöllurum halla Saddams Husseins. Þannig var ekki hægt að kenna öðrum þjóðum um í því efni. Varðandi það sem hann sagði um bandaríska lækna þá á hann væntanlega við grein í breska læknatímaritinu Lancet þar sem framreiknaðar voru tölur um manntjón á tilteknum stöðum og útfærðar yfir allt Írak. Þessar tölur og framreikningar hafa verið dregnir mjög í efa. Menn tala fremur um 15 þúsund manns heldur en 100 þúsund manns í því sambandi. Allt er það mikið hvort sem það eru 15 þúsund eða 100 þúsund. En samt er það meira að segja óverulegt miðað við þau ósköp sem einræðisherrann í Írak hafði stefnt yfir þjóð sína.

Hæstv. forseti. Ég ítreka fyrri sjónarmið mín og legg áherslu á að við erum að tala um grafalvarlega hluti. Við erum að tala um innrás sem gerð er á ríki á grundvelli upploginna saka. Um allan heim fara fram í þjóðþingum ríkja umræður um nákvæmlega þetta. Ég vek athygli á því að ríkisstjórn Íslands og hæstv. utanríkisráðherra neita að horfast í augu við þann vanda sem við stöndum frammi fyrir og þær lygar sem ríkisstjórnin áður byggði afstöðu sína á. Hún neitar að ræða þetta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir greinargóða skýrslu um utanríkismál. Í máli hans kom skýrt fram að Ísland stendur frammi fyrir mörgum áskorunum og tækifærum í samfélagi þjóðanna. Mig langar sérstaklega að gera þróunarsamvinnuna að umtalsefni en þar hafa átt sér stað afar jákvæðar breytingar að undanförnu. Á undanförnum árum hefur Ísland aukið verulega framlög sín til þróunarsamvinnu en einnig til friðargæslumála, alþjóðlegrar hjálparstarfsemi og alþjóðastofnana. Ég fagna auknum framlögum til þessara málaflokka og tel að þessum fjármunum sé vel varið. Ísland er vel stætt ríki og það er siðferðileg skylda okkar í samfélagi þjóðanna að leggja okkar af mörkum. Mig langar að setja þessi mál í fjárhagslegt samhengi. Ef litið er til þróunar útgjalda frá árinu 2005 hafa framlög til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands hækkað úr tæplega 300 millj. kr. í tæplega 700 millj. kr. Það er rúmlega tvöföld hækkun. Framlög til þróunarmála og alþjóðlegrar hjálparstarfsemi hafa hækkað úr 164 millj. kr. í tæplega 400 millj. kr. en það er meira en tvöföldun. Þá munar og verulega um stóraukin framlög til Þróunarsjóðs EFTA en framlög til hans hafa hækkað úr tæplega 100 millj. kr. í tæplega 500 millj. kr., sem er fimmföldun. Til Íslensku friðargæslunnar, sem hefur verið stórefld, hafa framlög aukist úr 136 millj. í rúmlega 460 millj. kr. á þessum árum. Þetta er meira en þreföld hækkun. Á árinu 2005 er gert ráð fyrir að framlög til þróunarmála verði um 0,21% af vergri landsframleiðslu, eins og hér hefur komið fram. Þannig hafa framlögin til þróunarmála nærri þrefaldast á fimm árum og stefnt er að frekari aukningu á næstu árum. Ég tel einnig vert að draga fram að það er sérstakt fagnaðarefni að nú er í fyrsta skipti gert ráð fyrir framlögum af Íslands hálfu í Alþjóðaumhverfissjóðinn, GEF, en Ísland hefur verið eina vestræna ríkið sem ekki hefur verið aðili að sjóðnum um langt bil. Þessi sjóður styrkir sérstaklega verkefni í þróunarlöndunum sem hafa hnattræna skírskotun. Þau verkefni eru afar mikilvæg gagnvart vörnum gegn mengun sjávar, ósonlaginu og þrávirkum lífrænum efnum, svo eitthvað sé nefnt. En við Íslendingar höfum í alþjóðastarfi einmitt lagt mikla áherslu á umhverfismál, á varnir gegn mengun sjávar og loftslagsbreytingar. Því var mjög mikilvægt að við yrðum aðilar að Alþjóðaumhverfissjóðnum. Það var eiginlega að verða óbærilegt að vera ekki aðilar að honum. Ég fagna mjög því að það skref hafi verið tekið. Varðandi friðargæsluna þá er hún tiltölulega ný. Hún var formlega stofnuð 10. september 2001 þótt segja megi að við höfum sinnt friðargæslustörfum a.m.k. frá 1994. Hins vegar er alveg ljóst að á þeim skamma tíma sem liðinn er frá stofnun Íslensku friðargæslunnar hefur mikið vatn runnið til sjávar. Við getum að mínu mati verið stolt af henni. Þetta eru mjög krefjandi verkefni sem hún sinnir. Núna eru 25 manns við störf og um 200 manns á viðbragðslista og áætlað er að árið 2006 verði 50 manns við friðargæslustörf fyrir hönd okkar Íslendinga. Friðargæslan er erfið, þetta er metnaðarfullt verkefni en við höfum getið okkur gott orð á alþjóðavettvangi fyrir framlag okkar. Það kom því, virðulegi forseti, verulega á óvart að á þriðjudag birtist frétt í Fréttablaðinu um könnun sem gerð var á viðhorfi almennings til friðargæslu. Af þeirri könnun mátti ráða að ríflega helmingur þjóðarinnar væri hlynntur þátttöku Íslands í friðargæslu en tæp 60% hennar teldi að Íslenska friðargæslan væri her, að þar væru hermenn. Þessi niðurstaða hlýtur að koma verulega á óvart og vakna spurningar um hvort kynning á starfseminni hafi verið nægjanleg. Ljóst er að okkur Íslendingum ber að leggja okkar af mörkum til að varðveita frið og öryggi í heiminum og til að hjálpa við uppbyggingu á stríðshrjáðum svæðum. Við höfum metið það svo að við náum mestum árangri með borgaralegri friðargæslu. Þar sinna einstaklingar sérhæfðum störfum, læknar, hjúkrunarfræðingar, flugumferðarstjórar, slökkviliðsmenn og lögreglumenn svo einhver dæmi séu tekin. Það er ljóst að þetta eru borgaralegir starfsmenn en ekki hermenn. Þeir eiga ekki að blanda sér í átök á svæðum sem þeir vinna á. Auðvitað eru þetta áhættusöm störf þannig að það hefur verið talið nauðsynlegt að láta þá bera vopn en miðað við þessa könnun tel ég að upplýsa þurfi þjóðina um störf friðargæslunnar. Varðandi Írak þá hafa málefni Íraka verið mjög til umræðu á vettvangi stjórnmálanna, í þinginu, eins og við höfum heyrt í morgun, í utanríkisnefnd og í samfélaginu öllu. Ég ætla ekki að rekja hér allan aðdragandann. Hér hafa farið fram miklar umræður á milli hæstv. utanríkisráðherra og fulltrúa stjórnarandstöðunnar um það mál. En eins og allir vita er stríð neyðarúrræði og í stríð fer enginn nema að vel ígrunduðu máli. Ég tel þá hugmynd sem hefur komið upp, að Ísland taki sig nú af lista hinna staðföstu þjóða, algerlega fráleita. Það er ljóst að hið eina sem stendur eftir varðandi hlutverk þeirra sem eru á lista hinna staðföstu þjóða er uppbyggingarstarf í Írak. Það blasir við hve mikilvægt verður að fara í það uppbyggingarstarf. Það þjónar engum tilgangi að taka Ísland af lista hinna staðföstu þjóða og skorast þannig undan merkjum við uppbyggingarstarfið. Virðulegi forseti. Varðandi Evrópusamstarfið er alveg ljóst að þátttaka okkar í EES-samningnum hefur reynst afar farsæl. Það voru miklar deilur um það mál í samfélaginu á sínum tíma. Sitt sýndist hverjum en ég held að sagan sýni að það var rétt að gerast aðili að EES. Stækkun Evrópska efnahagssvæðisins, með stækkun ESB, mun vafalaust hafa mikil áhrif eða a.m.k. einhver áhrif á Ísland. Markaður okkar stækkar töluvert og þar opnast ný tækifæri. Þegar stækkunarsamningarnir voru samþykktir ákváðu íslensk stjórnvöld að beita aðlögunarákvæðum stækkunarsamningsins varðandi sameiginlegan vinnumarkað líkt og flest önnur EES-ríki gerðu. Það er rétt að minna á að sá tími styttist nú óðum sem aðlögunarákvæðin taka til. Því þarf að halda vel á spöðunum við að undirbúa vinnumarkaðinn undir komu vinnuafls af öllu EES-svæðinu. Um aðild eða tengsl Íslands og Evrópusambandsins í framtíðinni er mjög erfitt að spá. Evrópusambandið stendur á miklum krossgötum eftir stækkunina og fáa rennir í grun hvað er í vændum. Vandræðagangurinn við skipun nýrrar framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins er athyglisverður. Vonandi er hann ekki fyrirboði þess sem koma skal í Evrópusamstarfinu. Tyrkland og Rúmenía eiga í viðræðum við ESB. Þar er því margt í deiglunni og ekki gott að spá fyrir um hvernig Evrópusambandið mun þróast í framtíðinni og hvernig gengur að stækka það. Staða okkar gagnvart ESB er um margt sérstök þar sem EES-samningurinn gerir ráð fyrir því að við séum hluti af innri markaðnum. En við höfum þó minni áhrif á mótun löggjafar sem varðar markaðinn en löndin sem eru innan ESB. Því má segja að það sé alveg greinilegur lýðræðishalli á þátttöku okkar í þessu Evrópusamstarfi. Það er líka ljóst, virðulegur forseti, að sameiginleg fiskveiðistefna Evrópusambandsins eins og hún er í dag er eitt af því sem við höfum haft áhyggjur af. Meginfiskstofnar innan íslenskrar fiskveiðilögsögu geta ekki talist sameiginleg auðlind allra Evrópuríkja frekar en skógarnir í Finnlandi eða olíuauðlindir á bresku landgrunni. Mér finnst því alveg koma til athugunar að rætt verði meira um þá leið sem hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson reifaði fyrir nokkrum árum, þegar hann var utanríkisráðherra, í svokallaðri Berlínarræðu, þ.e. hvort hægt væri að sjá fyrir sér að Norður-Atlantshafið yrði skilgreint utan hinnar sameiginlegu fiskveiðistefnu sem sérstakt svæði og að þar giltu sérstakar reglur þannig að ekki væri um sérstaka undanþágu að ræða varðandi þetta mál heldur yrði svæðið yrði skilgreint sem sérstakt svæði þar sem ríki í Norður-Atlantshafinu tækju ákvarðanir gagnvart auðlindum sínum á því svæði. Það er mjög óljóst hvernig stefnir með Evrópusamstarfið. En ég velti því upp að mér finnst þetta mjög athyglisverð hugmynd sem kom fram um Berlínarræðunni. Varðandi öryggis- og varnarmál þá er alveg ljóst að málið er á forræði hæstv. utanríkisráðherra og gera má ráð fyrir því að núna eftir forsetakosningarnar í Bandaríkjunum - þær eru afstaðnar núna - verði hægt að halda þessum viðræðum áfram. Það er óásættanlegt að hafa varnarmál landsins í uppnámi um langa tíð. Alla vega upplifa mjög margir það þannig að þessi mál séu í uppnámi. Það er nú sjálfsagt orðum aukið. En ég er sannfærð um að hæstv. utanríkisráðherra muni leiða málið til lykta þannig að varnir landsins verði tryggðar. Ég hef mikla trú á því og veit að hann er í góðu sambandi við þá sem skipta miklu máli í þessu sambandi í Bandaríkjunum. Við Íslendingar höfum látið alþjóðamál til okkar taka í stöðugt meira mæli og það endurspeglast m.a. í því að við höfum áhuga á að taka sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Það ráð gegnir lykilhlutverki í varðveislu friðar og öryggis í heiminum. Ráðið er virkara og pólitískt vægi þess er meira en áður þannig að eðlilegt er að Ísland sækist eftir sæti í ráðinu og axli þar ábyrgð sem hin Norðurlöndin hafa gert. Við njótum núna stuðnings hinna Norðurlandanna við framboðið. Kosningabaráttan verður örugglega mjög erfið. Hún verður líka lærdómsrík. Vonandi tekst okkur að ná þessu sæti en það er ekkert gefið í þeim efnum. Virðulegur forseti. Ég vil líka gera að umtalsefni hér tengsl umhverfismála og utanríkismála. Eins og allir vita virðir mengun ekki landamæri. Íslendingar hafa lagt mjög mikla áherslu á varnir gegn mengun sjávar og varnir gegn loftslagsbreytingum á alþjóðavettvangi í umhverfismálum. Núna erum við að reyna að vinna á alþjóðavettvangi í anda samþykkta Jóhannesarborgarfundarins um að stórefla svæðabundið samstarf til þess að verja hreinleika heimshafanna. Þar má sérstaklega benda á samstarf um Norður-Atlantshafið sem Íslendingar áttu að vissu leyti frumkvæði að á sínum tíma. Það er búið að halda nokkrar Norður-Atlantshafsráðstefnur þar sem lönd ræða saman, lönd í kringum Norður-Atlantshafið, svo sem Norðurlönd, Skotland og eyjarnar og Kanada, svæði í Kanada ræða hvernig hægt sé að verja hreinleika hafsins. Það er alveg ljóst að Norður-Atlantshafið er með hreinustu höfum í heiminum núna. En ógnir steðja að því. Þessar ógnir eru loftslagsbreytingar sem geta haft áhrif á straumana. Það eru líka þrávirk lífræn efni sem hafa áhrif á heilbrigði manna og dýra, þungmálmar, kvikasilfursmengun, olíumengun og geislamengun, m.a. frá Sellafield. Með samstilltu átaki hefur tekist að ná áfangasigrum. Ég bendi sérstaklega á Sellafield í því sambandi. Varðandi loftslagsbreytingar er alveg ljóst að Kyoto-bókunin er eina kerfið sem við höfum núna til þess að takast á við þær. Frá iðnbyltingunni hefur þéttni gróðurhúsalofttegunda aukist um 30% í andrúmsloftinu. Alþjóðavísindanefnd loftslagssamningsins telur að á næstu 100 árum muni hitastig hækka um 1,4–5,8 gráður m.a. vegna þessarar losunar. Það er ljóst að Ísland sem var reyndar fyrsta norræna ríkið sem fullgilti Kyoto-bókunina á að beita sér á erlendum vettvangi, á alþjóðavettvangi og innan Norðurskautsráðsins þar sem við gegnum formennsku núna. Við eigum að beita okkur að því að hafa áhrif á Bandaríkjamenn. Bandaríkjamenn eru stærsti einstaki losarinn. Þeir eru ábyrgir fyrir um 36% losunar á gróðurhúsalofttegundum. Þeir eru ekki aðilar að Kyoto-bókuninni og hafa farið frá henni. Það er mjög alvarlegt þannig að ég tel að Íslendingar eigi að gera sitt til að ræða við Bandaríkjamenn um hve mikilvægt sé að þeir komi að þessu borði. Í hinni stóru skýrslu sem norðurskautssamstarfið er að kynna þessa dagana á ráðstefnu á Íslandi sjáum við að hitastig hækkar tvöfalt hraðar á norðurheimskautssvæðinu en á hnattræna vísu. Þetta veldur mjög miklum breytingum og mun valda mjög miklum breytingum. Sjávaryfirborð mun hækka. Við höfum nú þegar brugðist við því með því að hafa 20 sm hærra þil í höfnum sem við erum að byggja. Freðmýrar munu færast norðar. Gróðurinn mun færast líka norðar. Íbúar á þessum svæðum verða fyrir 30% meiri geislavirkni frá útfjólubláum geislum og svona má lengi telja. Þetta er alvarleg staða. Ég vil ljúka máli mínu á því að minnast á norrænt samstarf, virðulegur forseti. Þar höfum við Íslendingar spilað stóra rullu. Við höfum verið í formennsku þar á þessu ári í norræna ráðherraráðinu og ég bendi á að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir er nýkjörin forseti Norðurlandaráðs. Ég óska henni til hamingju með það. Íslendingar hafa lagt áherslu á mjög stór og mikilvæg mál í sinni formennskutíð, m.a. hvernig eigi að efla lýðræði í framtíðinni, hvernig við viljum efla samstarfið á Vestur-Norðurlöndunum og hvernig við viljum draga úr landamærahindrunum milli norrænna ríkja. Ég tel mjög mikilvægt að draga það fram í þessari umræðu að norrænt samstarf er einn af hornsteinum stefnu okkar í utanríkismálum. Þar erum við að vinna að mörgum verkefnum og mjög mikilvægt er að við Íslendingar stöndum afar sterkan vörð um það samstarf.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur áðan að hún sagði eitthvað á þá leið að við Íslendingar yrðum að vera áfram á lista hinna svokölluðu staðföstu þjóða í Írak, þ.e. þjóðanna sem studdu innrásina í Írak á sínum tíma, því að annars gætum við ekki tekið þátt í uppbyggingu í landinu eftir að þeirri ömurlegu styrjöld sem þar geisar nú er lokið. Mér finnst mjög mikil þversögn í þessum málflutningi. Mig langar í því sambandi að benda á að við Íslendingar höfum aldrei skorast undan því að stunda hjálparstarf, hjálpa þjóðum í neyð, til að mynda eftir styrjaldir og ég fær ekki séð að við þurfum endilega að vera á lista yfir einhverjar þjóðir sem ráðast inn í fullvalda ríki til þess að geta síðan tekið þátt þar í hjálparstarfi eftir að ósköpunum linnir. Ég vil líka benda á að hæstv. utanríkisráðherra upplýsti okkur í ræðu sinni áðan að við erum að auka mjög framlög okkar til þróunarsamvinnu. Það er í sjálfu sér mjög gleðilegt. Framlög okkar til þessa hafa fjórfaldast á síðastliðnum áratug og ríkisstjórnin hefur sett sér það markmið að stighækka þessi framlög þannig að árið 2009 nái þau 0,35% af vergri landsframleiðslu. Þetta eru að sjálfsögðu mjög ánægjuleg tíðindi og undirstrikar enn og aftur, að mínu mati, að við Íslendingar þurfum síður en svo að skrá okkur á lista yfir þjóðir sem stunda styrjaldarrekstur eða styðja styrjaldarrekstur til þess að geta veitt bágstöddu fólki hjálp víða um heim eða stundað þróunarsamvinnu að öðru leyti.

Virðulegur forseti. Varðandi Írak og lista hinna staðföstu þjóða þá er alveg ljóst að nokkur atriðin felast í því að vera á þessum lista. Ekkert stendur eftir af þeim atriðum nema uppbyggingarstarf í Írak. Það að taka sig af þessum lista núna væru því alröng skilaboð. Það væri bara mjög órökrétt, m.a. vegna þess sem hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði, þ.e. að við viljum sinna þessu uppbyggingarstarfi. Því er svo fráleitt af taka sig af þessum lista. Þetta er það eina sem stendur eftir af verkefnum á þessum lista.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta alveg fráleitur málflutningur. Það er alveg með hreinum ólíkindum að hlusta á þetta. Ég minni á að í vikunni eða í síðustu viku voru sett herlög í Írak og akkúrat núna á þessari stundu stendur yfir gríðarlega hörð á árás á borgina Falluja. Menn falla þarna þúsundum saman að öllum líkindum. Stríðinu er hvergi lokið. Það eru stöðugar sprengjuárásir í Bagdad. Við fáum að heyra um það í hverjum einasta fréttatíma að svo og svo margir hafi látist í sjálfsmorðssprengjuárásum, bílsprengjuárásum og öðru þess háttar. Því er alveg fjarri lagi að það eina sem standi eftir núna sé uppbygging í Írak. Stríðinu er hvergi lokið. Við sjáum ekki fyrir neinn enda á þessari ömurlegu styrjöld, því miður. Þetta er staðreyndin í málinu.

Virðulegi forseti. Við höfum verið á þessum lista og það hefur verið stefna hér að styðja þessar aðgerðir. Á þessum lista er líka talað um uppbyggingarstarf í Írak og ef við tökum okkur af þessum lista núna þá eru það skilaboðin væntanlega að við viljum ekki standa að þessu uppbyggingarstarfi, af því að hitt hefur allt farið fram. 

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að í ræðu sinni nefndi hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hversu EES-samningurinn hafi verið mikilvægur. Ég er því alveg hjartanlega sammála. Ég átti sæti í utanríkismálanefnd er unnið var við EES-samninginn og tók þátt í vinnunni. Ég sat m.a. í utanríkismálanefnd heilt sumar við að vinna að þessum málum. Það var alveg ljóst að átök voru um samninginn eins og þingmaður nefndi og það var mjög athyglisvert fyrir okkur sem höfðum lagt mikinn kraft og tíma í vinnuna við þennan samning og höfðum svo mikla trú á því hvaða þýðingu hann hefði í framtíðinni og á komandi árum fyrir Ísland, að verða vitni að því að Framsóknarflokkurinn klofnaði í þessu máli. Hann klofnaði ekki í einhverja hjásetu og stuðning heldur í að vera á móti og að sitja hjá. Helmingurinn af þingflokknum undir stjórn Halldórs Ásgrímssonar rausnaðist til að sitja hjá í þessu mikilvæga máli. Alþýðuflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn unnu að þessu máli og börðu það fram. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að þeir hafi barið það fram. Ekki njóta alltaf allir ávaxtanna af verkum sínum. En öllum varð ljóst á komandi árum, og það hefur hæstv. núverandi forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson margsinnis sagt í þessum stól, að sú velferð sem við höfum búið við á liðnum árum og uppbyggingin sem varð í þessu landi á tíunda áratugnum hafi orðið vegna Evrópska efnahagssvæðisins og aðildar okkar að þeim samningi. Þess vegna mun ég aftur og aftur nota tækifærið þegar talið berst að honum og minna á hvernig hann varð til, minna á samstöðuna sem var meðal sumra í þessum sal þá um að koma honum á og segja að það var ekki af því að Framsóknarflokkurinn fór í ríkisstjórn að hér varð meiri velmegun og uppbygging heldur vegna þess að unnið var að Evrópska efnahagssvæðinu.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé mjög mikil einföldun að halda því fram að allt sem vel hefur tekist til hér sé út af EES-samningnum. Hann á sitt en hann á ekki allt. Ég tel að þátttaka Framsóknarflokksins í ríkisstjórn hafi haft mjög mikið að segja. En það er rétt sem hér hefur komið fram að hluti Framsóknarflokksins á sínum tíma studdi EES-samninginn en hluti ekki og þetta var erfitt mál. Ég man eftir mjög skemmtilegum umræðum um EES-samninginn á flokksþingi á sínum tíma. Það var mikill hiti í fólki. Sumir töldu að hér yrði mikill innflutningur á fólki og að land yrði keypt upp, Íslendingar mundu ekki geta veitt í sínum laxveiðiám o.s.frv. Þetta var mjög svartmálað hjá hluta þingfulltrúa á meðan aðrir töldu að þetta væri mikið tækifæri til þess að efla íslenskt samfélag og ég held að þeir hafi haft rétt fyrir sér. Það er a.m.k. mitt mat að það var mjög gott að við fórum inn í EES-samninginn á sínum tíma. Ég vil líka benda á að það var stór Evrópunefnd sem vann að því innan Framsóknarflokksins fyrir ekki mjög löngu síðan hvernig við ættum að skoða framtíðina varðandi tengsl okkar við Evrópusambandið. Niðurstaðan í þeirri nefnd var að númer eitt ætti að viðhalda EES-samningnum. Ef það tækist ekki ætti að skoða aðild. Þriðji og sísti kosturinn var tvíhliða samningur milli ESB og Íslands. Þessi niðurstaða sýnir mér að Framsóknarflokkurinn er mun jákvæðari gagnvart Evrópusamstarfi núna en hann var á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Ég þekki alla þá umræðu og hún gekk svo langt að menn voru kallaðir landráðamenn. Það er liðin tíð. Þessi stuðningur í Framsóknarflokknum náði ekki inn á Alþingi. Helmingurinn af þingflokknum greiddi atkvæði gegn, hinn helmingurinn sat hjá og það kallast ekki stuðningur. Það sem ég er að draga fram og þingmaðurinn nefnir einföldun, og ég get alveg tekið undir það á sama hátt og flokksmenn þingmannsins leyfðu sér að halda því fram að allt hefði breyst af því að Framsóknarflokkurinn fór í ríkisstjórn. Það er munur á því og þegar Alþýðuflokkurinn var í ríkisstjórn á kjörtímabilinu á undan þegar aflabrestur varð, þegar markaðir lokuðust og það voru mjög erfiðir tímar á Íslandi og ekki hægt að gera margt af því sem flokksmenn dreymdi um að hægt væri að hrinda í framkvæmd við að fara í ríkisstjórn. Það skipti máli á slíkum tímum að horfa á hvað unnt væri að gera til að snúa vörn í sókn og það gerði sú ríkisstjórn. Hún á það að hafa virkilega tekið á stóra sínum, sett Ísland inn í Evrópu og unnið þar bæði markaði og ný tækifæri sem verulega breyttu ástandinu hér á árunum sem á eftir komu. Það sem ég hef gaman af að nefna er einmitt að vísa í orð hæstv. núverandi forsætisráðherra. Ég er ekki að einfalda neitt, ég er að vísa í orð hans í mörgum ræðum á liðnum árum þar sem hann hefur sagt að EES-samningurinn sé undirstaða þeirrar velferðar sem við höfum búið við að undanförnu. EES-samningurinn hafi hleypt nýju lífi í atvinnulíf á Íslandi, að við eigum EES-samningnum meira eða minna að þakka hversu vel hefur tekist til á liðnum árum, og ég veit allt um það að hæstv. forsætisráðherra er með allt aðrar hugmyndir um Evrópu og jafnvel Evrópusambandsaðild í dag.

Virðulegur forseti. Við getum alveg farið í slíka sögulega skoðun hér og það er kannski við hæfi. Það er a.m.k. ljóst að Framsóknarflokkurinn telur að EES-samningurinn hafi skilað góðum árangri en á sínum tíma var þetta erfitt mál í flokknum og það er kannski ekkert óeðlilegt því þetta er stórt mál í hverju samfélagi. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir reyndi að gera lítið úr hlut Framsóknarflokksins varðandi afkomuna hér á landi og talar um að þegar Alþýðuflokkurinn var í ríkisstjórn hafi verið aflabrestur og allt hafi verið svolítið erfitt.  
             Maður verður líka að líta til þess að stjórnmálaflokkar þurfa að taka ákvarðanir. Stundum eru þær erfiðar en þær geta sýnt sig að verða mjög til góðs þegar fram í sækir. Við skulum ekki spá fyrir um þessa virkjun en ég trúi því að hún verði til góðs eins og EES-samningurinn. Ég ætla samt ekki að líkja því saman en þetta sýnir hvað viðfangsefnin eru oft erfið og erfitt að sjá inn í framtíðina hvernig mál æxlast.

Virðulegur forseti. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í upphafi ræðu sinnar áðan að það sé meginskylda fullvalda ríkis að tryggja öryggi og varnir lands og þjóðar. Það liggi til grundvallar af Íslands hálfu í væntanlegum viðræðum við Bandaríkin um varnarmálin. Ja, guð láti gott á vita, segi ég nú bara. Hvers vegna segi ég það? Jú, ég hef síðustu vikur fyllst miklum efasemdum um að núverandi ríkisstjórn sé yfir höfuð fær um að tryggja varnir okkar, mér þykir stjórnin vera ansi aum þegar kemur að þeim mikilvæga þætti. Mér þykir miður að þurfa að segja þetta en tilburðir og málaskýringar ríkisstjórnarinnar varðandi framtíð varnarliðsins hafa ekki verið sannfærandi, því miður. Það er ekki annað að sjá en að varnarliðið sé smám saman að færa sig af landi brott. Það hefur komið fram í umræðum á hinu háa Alþingi að hermönnum á vellinum fækkar stöðugt. Íslenskum starfsmönnum á Keflavíkurflugvelli, starfsmönnum varnarliðsins, fækkar stöðugt, Orion-vélarnar eru farnar, kafbátaleitarvélarnar, þotunum hefur fækkað mjög og ef ég man rétt eru aðeins fjórar þotur eftir og þær svífa hér um himingeiminn óvopnaðar að manni skilst. Það heyrir til tíðinda að sjá bandaríska þyrlu á flugi yfir Íslandi í dag. Þetta er allt og sumt hvað varðar varnarviðbúnað Íslands. Mér finnst sú ríkisstjórn ansi aum sem ekki er fær um að gæta öryggis þegna sinna þegar þeim er ógnað. Ég tel að ógn hafi steðjað að okkur fyrir nokkrum vikum þegar við urðum þess vafasama heiðurs aðnjótandi að fá í heimsókn hinn svokallaða norðurflota rússneska hersins. Þetta er einn öflugasti floti heimsins sem hefur bækistöðvar sínar á Kólaskaga í Barentshafi norðaustur af Íslandi. Þessi floti lá hér við Norðausturland dögum saman, hátt í hálfan mánuð. Það var alveg með ólíkindum að verða vitni að slælegum viðbrögðum ríkisstjórnarinnar því að hér var um að ræða flotadeild sem bjó yfir gríðarlegum gereyðingarmætti í formi vopna. Ríkisstjórnin viðhafði engin mótmæli, a.m.k. var ekki hægt að sjá það. Hún viðhafði enga tilburði til að bægja flotanum á brott. Við ræddum þessi mál að sjálfsögðu á hinu háa Alþingi. Margir þingmenn höfðu verulegar áhyggjur af þessum flota, enda er það ekki daglegt brauð að við Íslendingar fáum slíka heimsókn þétt upp að ströndinni. Hæstv. dómsmálaráðherra lýsti því yfir í þessum ræðustól að Rússum væri í raun og veru heimilt að gera þetta, þeim væri heimilt að liggja hér dögum saman allt að 12 sjómílum frá ströndum landsins. Það má vel vera rétt að það standist samkvæmt alþjóðalögum, það skiptir ekki máli, en það er gersamlega óþolandi að slík flotadeild erlends ríkis, sem við erum ekki í neinu varnarbandalagi við, liggi í kannski 30 km fjarlægð frá ströndinni. Það er alveg með ólíkindum að ráðherra í ríkisstjórn Íslands skuli nánast þegjandi og hljóðalaust skrifa upp á það að erlendu ríki sé heimilt að gera slíkt, því það þýðir ef þetta á að standa að næst þegar Rússar koma hingað í heimsókn geta þeir lagst við akkeri úti á miðjum Faxaflóa. Þeir geta legið í sjónmáli við höfuðborgina með þennan flota. Ég get ekki ímyndað mér annað en að Rússar hafi verið mjög ánægðir með viðbrögð íslenskra stjórnvalda því að við höfum í raun og veru veitt þeim í heyranda hljóti heimild til að hafa herskipalægi hér við land, aðstöðu hér við land, aðstöðu sem þá dreymdi um öll árin sem kalda stríðið geisaði. Þetta eru nú allar varnir landsins í dag. Að sjálfsögðu áttu íslensk stjórnvöld að mótmæla þessu af öllum krafti, hæstv. utanríkisráðherra eða hæstv. forsætisráðherra og helst báðir. Það hefði átt að kalla sendiherra Rússa til fundar og afhenda honum opinber formleg mótmæli og biðja Rússa um að hypja sig á brott með flotann. Rússar sögðu að þessi floti væri hér við heræfingar. Hvað eru menn að gera þegar þeir stunda heræfingar? Jú, þeir eru að æfa sig í að gera árásir á óvininn. Og hvernig stendur á því að Rússar, þá sjaldan þeir senda þennan flota sinn á haf út - þeir gera það mjög sjaldan vegna þess að ástand rússneska flotans er mjög bágborið og Rússar hafa átt við mikla fjárhagsörðugleika að stríða - hvernig í ósköpunum stendur á því að þeir senda dýrustu og stærstu herskip sín til Íslands og láta þau vera hér við æfingar í tvær vikur? Væri ekki nær fyrir þá að láta þennan flota vera við æfingar í Barentshafi eða við strendur Norðvestur-Rússlands á þeirra eigin heimaslóðum til þess að æfa varnir síns eigin lands? Hvað voru þeir að gera hér? Ég get ekki ímyndað mér annað en að Rússar hafi verið að æfa árás á Ísland. Það er erfitt að hugsa sér annað. Þarna var fullkomnasta orrustubeitiskip heimsins, Pétur mikli, þarna voru tundurspillar, þarna voru flugmóðurskip með orrustuþotur um borð. Þetta atvik varð þess valdandi að ég fór alvarlega að efast um að stjórnvöldum sé í raun og veru alvara þegar þau lýsa því yfir að þau líti á það sem meginskyldu sína að tryggja öryggi og varnir lands og þjóðar, þ.e. hið algera aðgerðaleysi sem maður varð vitni að þegar þessi floti kom hingað. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum að því sem hefði getað gerst, það eru í sjálfu sér fræðilegar vangaveltur, en við vitum að sjálfsögðu að Rússar hafa margoft lent í alvarlegum slysum við heræfingar. Hið síðasta var þegar kjarnorkukafbáturinn Kúrsk fórst í Barentshafi árið 2000 og það var einmitt þessi flotadeild sem var þá við æfingar, nákvæmlega sömu skip. Við vitum ekkert um hvort rússneskur kjarnorkukafbátur hefur fylgt þessum flota eftir. Ég ætla rétt að vona að bandamenn okkar, Bandaríkjamenn, hafi fylgst með þessum flota þó að þeir hafi gert það úr undirdjúpunum. Það má a.m.k. segja um það að floti Bandaríkjamanna virðist vera miklu betur búinn en floti Rússa, sem betur fer, ekki síst hvað varðar öryggismál. Ég ætla svo sem ekki að fetta fingur út í það þó að þeir fari um hafsvæði okkar með sín herskip, við erum í varnarsamstarfi við Bandaríkjamenn og ég styð það eindregið og fetti ekki fingur út í það, en Rússa vil ég ekki sjá hér. Hæstv. utanríkisráðherra vék að sjálfsögðu að stríðinu í Írak og það kom að auðvitað ekki á óvart, það hefði frekar þótt tíðindum sæta ef hæstv. utanríkisráðherra hefði sleppt því að tala um það stríð. Ég kemst að sjálfsögðu ekki hjá því, virðulegi forseti, að eyða nokkrum hluta af ræðutíma mínum til að minnast á hernaðarástandið í því landi. Flokkur minn, Frjálslyndi flokkurinn, hefur frá upphafi verið algjörlega andvígur þessu stríði, við höfum margoft fordæmt aðild okkar Íslendinga að þessari styrjöld sem hefur kostað tugi þúsunda manna lífið og það sér ekki fyrir endann á því ömurlega blóðbaði, því miður. Ég vil fá að minna á að við erum aðilar að þingsályktunartillögu sem stjórnarandstöðuflokkarnir hafa lagt fram á Alþingi um að Ísland dragi til baka stuðning sinn við þetta stríð sem við teljum ólöglegt og brjóta í bága við alþjóðalög og hafi gert allt frá upphafi. Það er alveg rétt sem einn hv. þingmaður benti á áðan að í löndunum í kringum okkur fer núna fram mjög mikil og hörð umræða um réttmæti þessarar styrjaldar. Sú umræða er ekki ný af nálinni, hún hefur staðið yfir í marga, marga mánuði. Ég tók með mér að gamni mínu af skrifstofu minni blað sem ég fékk sent frá Danmörku í fyrra, það er danska Ekstra Bladet. Þetta er aukablað sem gefið var út fyrir ári síðan sem fjallar um styrjöldina í Írak á mjög gagnrýninn hátt og yfirskriftin er „Lygin um stríðið, stríðið um lygina.“ Mér finnst öll umræðan í kringum Íraksstríðið einmitt hafa einkennst mjög mikið af þessu frá upphafi, lygum og blekkingum. Ég ætla rétt að vona að þeir tveir menn sem tóku þá ákvörðun að gera okkur að aðilum að þessu stríði, að okkur forspurðum og að hinu háa Alþingi forspurðu, fái að svara fyrir það og helst fyrir þingnefnd, því að þetta stríð er gersamlega óásættanlegt á allan hátt. Ég hjó eftir því að hæstv. utanríkisráðherra minntist í lok ræðu sinnar á að við Íslendingar værum að undirbúa málssókn á hendur Norðmönnum varðandi Svalbarðasvæðið. Það er mjög ánægjulegt að hæstv. utanríkisráðherra skuli einmitt hafa notað hluta ræðutíma síns til að ræða um hafréttarmál því föðurland vort hálft er hafið og landamæri okkar eru mörk 200 mílna lögsögu umhverfis Ísland. Mig langar til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra nánar að því hvernig undirbúningnum að málssókn fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag gegn Noregi líði. Hér er talað um að gengið hafi verið frá ráðningu erlends sérfræðings til að rita ítarlega greinargerð fyrir stjórnvöld í þessu skyni. Ég fylgdist grannt með því þegar við Íslendingar hófum deilur okkar við Norðmenn um þetta svæði fyrir 10 árum. Þá voru einmitt líka fengnir erlendir sérfræðingar til að rita greinargerð ef ég man rétt. Þá var Jón Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra. Mér leikur forvitni á að vita hvaða erlendi sérfræðingur þetta er. Þeir eru ekki svo margir í heiminum í dag sem hafa sérþekkingu á Svalbarðamálinu, enda er málið mjög sérstakt. Eins og ég nefndi áðan byrjuðum við að deila við Norðmenn um þetta svæði fyrir 10 árum og mér finnst sorglegt að við skulum ekki hafa fylgt því eftir. Málið var sett í eins konar biðstöðu þegar samningar náðust við Norðmenn og Rússa um veiðar í Barentshafi á sínum tíma og síðan er eins og ekkert hafi verið unnið í þessu. Mér finnst það með hreinum ólíkindum því að Norðmenn hafa alla tíð sýnt okkur mjög mikla óbilgirni í málinu og vilja tileinka sér fullan yfirráðarétt, að manni virðist, yfir þessum gríðarstóra eyjaklasa í Íshafinu norður af okkur. Það eru ekki nema 700 sjómílur frá Íslandi til Svalbarða. Þeir eru að vinna sér ákveðinn hefðarrétt og á meðan klukkan tifar og árin líða festist rétturinn í sessi. Ég tel því mjög mikilvægt að við Íslendingar förum að herja á þá af fullri alvöru. Það er gersamlega ólíðandi að Norðmenn skuli einhliða hafa áskilið sér rétt til að stjórna fiskveiðum á þessu gríðarlega hafsvæði sem er 830 þúsund ferkílómetrar, stærri en öll íslenska efnahagslögsagan, og að við höfum ekki neinn rétt þarna. Í vikunni var kynnt merkileg skýrsla á ráðstefnu í Reykjavík sem enn stendur yfir um loftslagsbreytingar í norðurhöfum. Þar kemur m.a. fram að ef rétt reynist að hitastig er að hækka á norðurslóðum muni einmitt svæði eins og Svalbarði geta haft verulega þýðingu hvað varðar auðlindanýtingu. Það muni verða auðveldara að nálgast verðmæti sem þarna eru. Við vitum að þarna er mikið af kolum, það er mjög sennilega olía og gas á hafsbotninum umhverfis Svalbarða. Þetta er mjög gamalt land, það er svo gamalt að þar hafa fundist spor eftir risaeðlur. Ég tel því mjög líklegt að þarna hafi einhvern tíma verið skógur og það er sjálfkrafa ávísun á að þarna sé að finna mikilvægar náttúruauðlindir. Þetta ætti að veita okkur enn á ný aukinn innblástur í því að krefja réttar okkar á svæðinu og stefna Norðmönnum þannig að við fáum loksins niðurstöðu í þetta mikilvæga mál, því sá yfirgangur sem Norðmenn hafa sýnt á Norður-Atlantshafi er gersamlega óþolandi og slæmt að hafa orðið vitni að því hve illa íslensk stjórnvöld hafa staðið sig í þessum málum á undanförnum árum. Ég vona svo sannarlega að bragarbót verði unnin á því.

Virðulegi forseti. Varðandi þann sérfræðing sem nefndur er til sögunnar er ekki gert ráð fyrir að gefa upp nafn hans að svo stöddu en á hinn bóginn get ég upplýst að þarna er um að ræða einn fremsta sérfræðing á þessu sviði í heiminum öllum. Þegar verið er að tala um þjóðarréttinn og hvernig menn fara með hann og fundið er að því að ekki hafi verið farið að þjóðarrétti varðandi ákvörðun íslenskra stjórnvalda varðandi Írak, sem ég andmæli fullkomlega, þá kemur óvart að menn vilja ekkert með þjóðarrétt að gera þegar kemur að ferðum rússneska flotans. Því hvort sem okkur líkar betur eða verr var rússneski flotinn innan ramma þjóðarréttarins. Þeir tilkynntu bæði okkur og norskum yfirvöldum með ríkulegum fyrirvara að þeir yrðu á tilteknu mánaðartímabili í norðurhöfum við æfingar og óskuðu eftir því m.a. að geta fengið hér aðstöðu fyrir neyðarlendingar ef sú staða kæmi upp, svo og í Noregi, og þeim var heitið því af báðum löndunum að þeir fengju slíka aðstöðu til neyðarlendinga ef á þyrfti að halda. Allt var þetta innan ramma þjóðarréttareglna. Hitt er annað mál að við fylgdumst auðvitað mjög vel með æfingunum, bæði Landhelgisgæslan okkar og jafnframt samstarfsþjóðir okkar í NATO. Bæði voru flugvélar frá Norðmönnum og Bretum sendar yfir svæðið. Þyrlur varnarliðsins voru um hríð staðsettar á Egilsstöðum og þotur varnarliðsins flugu yfir svæðið og könnuðu það, auk þess sem fylgst er með slíkum hlutum með öðrum hætti og fjarlægari eins og menn þekkja.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að efast um að Rússar hefðu kannski einhvern lagalegan rétt til að vera hér með flotadeildina, en ég undrast að íslensk stjórnvöld skyldu þrátt fyrir það ekki mótmæla heimsókninni því að þarna var herdeild á ferð. Rússar sögðu að þeir væru að stunda æfingar. Við erum ekki í neinu varnarbandalagi við Rússa. Þeir voru ekki að æfa varnir Íslands. Þeir hljóta að hafa verið að æfa einhvers konar árásir, ég get ekki ímyndað mér annað. Varnarsvæði þeirra er ekki við Ísland, langt frá heimahöfnum þeirra á Kólaskaga, þannig að ég tel að þetta atvik hafi verið mjög alvarlegt. Hins vegar lýsi ég ánægju með að hæstv. utanríkisráðherra skuli þó upplýsa okkur um það núna að þyrlur varnarliðsins hafi verið staddar á Egilsstöðum um hríð og að þotur Bandaríkjamanna hafi fylgst með þessu. Það hefur ekki komið fram í fréttum, að því er ég best veit, og sýnir að það eru þrátt fyrir allt einhver töggur eftir í varnarliðinu þó að það hafi veikst allt of mikið á undanförnum árum. Ég tel og vil koma því á framfæri að mér finnst að við ættum að ræða við Rússa um þetta atvik og lýsa opinberlega yfir óánægju okkar með að flotinn skuli hafa verið hér við æfingar. Hann hefur nákvæmlega ekkert að gera hér. Við erum í friðsamri sambúð við Rússa. Ég lít á þá sem vinaþjóð okkar þó við séum ekki í neinu varnarbandalagi við þá og það er algerlega ólíðandi að vinaþjóð okkar komi allt upp að 30 km frá ströndum landsins til að stunda heræfingar. Það finnst mér fullkomlega óskiljanlegt og ráðgáta að Rússum skuli yfirleitt hafa dottið þetta í hug.

Virðulegi forseti. Það hefðu verið ankannaleg og ómálefnaleg mótmæli ef við hefðum mótmælt æfingum Rússa í norðurhöfum sem þeir tilkynntu okkur með lögboðnum fyrirvara og fengu samþykki fyrir því af okkar hálfu og Norðmanna að þeir mættu njóta hér skjóls ef áhætta kæmi. Á hinn bóginn komu fram athugasemdir af hálfu utanríkisráðuneytisins, vegna þess að viðveran var þetta löng á sama stað á ákveðnum fiskislóðum við norðausturhorn landsins, og óskað var eftir upplýsingum um viðverutíma, brottfaratíma og allt þess háttar og ástæðu fyrir því að flotinn héldi kyrru fyrir. Við gengum eftir slíkum svörum bæði hér og eins í Moskvu. Utanríkisþjónustan fylgdi því málinu eftir af fullkominni festu en auðvitað innan ramma þjóðarréttarins, enda værum við ekki tekin hátíðlega ef við ætluðum að haga okkur með þeim hætti að viðbrögð okkar samrýmdust ekki þeim þjóðréttarlegu skuldbindingum sem við höfum undirgengist.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það hefði heldur betur komið hljóð í strokkinn ef floti hefði t.d. lagst í 30 km fjarlægð frá ströndum Noregs og legið þar í hálfan mánuð. Ég leyfi mér að fullyrða að það hefði allt orðið vitlaust í Noregi hefði það gerst og Norðmenn hefðu mótmælt kröftuglega. Ég hygg að aðrar þjóðir hefðu gert það líka. Ef flotinn hefði allt í einu lagst við festar t.d. við Skotland, legið þar í hálfan mánuð og stundað þar heræfingar er ég ansi hræddur um að það hefði vakið mikla alþjóðlega athygli og breska ríkisstjórnin hefði reynt að beita Rússa þrýstingi til að skipin færu á brott því það stafar hætta af þessum flota, sérstaklega hvað varðar slysahættuna. Það er ekki á þá treystandi. Dæmin hafa því miður sýnt það. Það eru ótal dæmi um að Rússar hafi lent í vandræðum með herskip sín í Norður-Atlantshafi og í raun og veru mikil mildi að ekki skuli hafa farið illa. Þarna var alla vega eitt kjarnorkuknúið skip sem mjög sennilega var búið kjarnorkuvopnum og ólíklegt að ætla að Rússar sendi jafnöfluga flotadeild út í svo langan tíma án þess að sú flotadeild sé búin öflugustu vopnum sem til eru ef ske kynni að það brytist út styrjöld eða einhvers konar hættuástand í heiminum á meðan flotinn væri á hafi úti. Það er því mjög erfitt að ímynda sér annað en það hafi stafað raunveruleg hætta af flotanum og enn og aftur ítreka ég að mér finnst að við ættum að segja það við Rússa og láta það í ljós að við séum alls ekki sátt við að hafa fengið þessa heimsókn.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ákaflega yfirgripsmikla ræðu sem undirstrikar þá miklu breidd sem er í verkefnum íslensku utanríkisþjónustunnar. Þá ber ekki síður að undirstrika þau afdráttarlausu sjónarmið sem hæstv. utanríkisráðherra setti fram í sinni góðu ræðu og þeirri skýru stefnu sem er greinilega í utanríkismálum okkar Íslendinga. Það er athyglisvert að varnarmálin eru ofarlega á baugi umræðunnar. Það er auðvitað viðfangsefni sem þarf að leiða til lykta og ég vil í því sambandi sérstaklega fagna því frumkvæði sem hæstv. utanríkisráðherra, þáverandi hæstv. forsætisráðherra, sýndi með viðræðum við George Bush Bandaríkjaforseta og þeim viðræðum sem boðaðar hafa verið á þriðjudaginn kemur við utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Colin Powell, á degi hinnar íslensku tungu. Það er mikilvægt að ljúka þeim málum sem enn þarf að ræða við þessa bandalags- og vinaþjóð okkar. Við höfum fylgt farsælli stefnu í varnarmálum undanfarin 55 ár og þær gömlu deilur sem voru mjög áberandi í þeirri umræðu eru að langmestu leyti að baki. Það er mjög almennur stuðningur við stefnu okkar í varnarmálum hér á landi og athyglisvert að hlusta á þær umræður sem þegar hafa farið fram sem sýna okkur að tveir af þremur stjórnarandstöðuflokkum sem sitja á Alþingi og hafa rætt þessi mál í umræðunni hafa gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir að hér sé ekki nægjanlegur varnarviðbúnaður. Þeir krefjast meiri varnarviðbúnaðar. Þetta hefðu einhvern tíma þótt gríðarleg tíðindi í þeim miklu umræðum sem fram hafa farið um varnarmál um áratuga skeið hér á landi. Það er athyglisvert að ræða málin í þessu samhengi og ég vil í því sambandi aðeins nefna að fyrr á þessu ári heimsótti okkur breski Evrópumálaráðherrann Dennis MacShane. Hann varpaði að mínu mati ákaflega athyglisverðu ljósi á varnarmálin í því samhengi sem við ræðum um. Hann benti á mikilvægi þess fyrir Evrópuþjóðirnar að rækta Atlantshafstengslin. Það þýðir að Evrópuþjóðir þurfa að eiga gott og náið samstarf við Bandaríkin. Þetta er og hefur verið hornsteinn samvinnu Atlantshafsbandalagsríkjanna frá öndverðu. Fyrir okkur Íslendinga hefur þetta verið mjög mikilvægt, m.a. vegna legu lands okkar, eyju úti í miðju Norður-Atlantshafi. Varnarsamningur okkar við Bandaríkin sem hefur reynst svo vel er liður í þessu og rökrétt framhald þeirrar hugmyndafræði. Bandaríkin eru eins og menn vita öflugasta ríki heims, langöflugasta raunar. Það á bæði við um efnahags- og hernaðarsviðið. Hernaðarmáttur allra ríkja Evrópu er fjarri því sem Bandaríkin ein búa yfir. Af þeim ástæðum eru það augljósir hagsmunir Evrópu að eiga sem mest og best hernaðarlegt samstarf við Bandaríkin og hið pólitíska samhengi er líka viðblasandi. Evrópa og Bandaríkin eru hornsteinar hinnar borgaralegu lýðræðislegu hugmyndar sem einkennir hin opnu samfélög heimsins, brjóstvörn frelsis og mannréttinda. Það er því alveg rétt sem lesa mátti út úr ræðu breska ráðherrans, að samvinna Bandaríkjanna og Evrópu er algerlega rökrétt, pólitískt rökrétt. Evrópusambandið getur þess vegna alls ekki orðið valkostur sem kemur í stað Bandaríkjanna í utanríkispólitísku samhengi, þvert á móti. Það var ákaflega fróðlegt að heyra ráðherra úr bresku ríkisstjórninni, krataríkisstjórninni, víkja að þessu á fundi sem fjallaði um Evrópumál öðru fremur, ekki síst í ljósi þess að breska ríkisstjórnin hefur alveg frá lokum síðari heimsstyrjaldarinnar lagt áherslu á samvinnu Evrópu og Bandaríkjanna líkt og við. Enn fremur nú, sérstaklega í ljósi þess mikla og sérstaka sambands sem er á milli bresku ríkisstjórnarinnar undir forsæti jafnaðarmannsins Tonys Blairs og bandarískra yfirvalda. Tal manna hérlendis og erlendis um Evrópusambandið og Bandaríkin sem andstæður, eins og öfgakenndast mátti heyra af vörum varaformanns Samfylkingarinnar á sínum tíma, er þess vegna algerlega fráleitt í ljósi ábendinga breska ráðherrans og vonandi stuðlar umræðan að því að setja málið í nýtt ljós. Það fer auðvitað ekkert á milli mála að áherslur okkar í utanríkismálum hafa tekið breytingum eins og eðlilegt er í heimi sem tekur miklum breytingum. Þetta sjáum við m.a. á því þegar við skoðum útgjöld sem hafa verið til utanríkismála hjá okkur á síðustu árum. Mjög mikið hefur verið gert úr þeirri miklu útþenslu sem þar hefur átt sér stað og það er alveg rétt að það hefur orðið talsverð útþensla í þessum efnum. En hún hefur hins vegar ekki verið á þeim póstum sem menn hafa kannski látið í veðri vaka í umræðunni. Ég t.d. vek athygli á því að ef við skoðum almennan rekstur sendiráða hér á landi þá hefur hann hér um bil og nánast staðið í stað frá árinu 2002. Hins vegar höfum við verið að auka framlög okkar til tveggja, þriggja atriða í utanríkismálum sem bera uppi að langmestu leyti þessa útgjaldaaukningu. Í fyrsta lagi höfum við aukið mjög framlög okkar til þróunarmála og ef við skoðum þetta í samhengi þá blasir það við að frá árinu 2000 til 2005 hafa framlög til Þróunarsamvinnustofnunarinnar tvöfaldast. Þetta er skýrt merki um tiltekna áherslubreytingu og aukna áherslu okkar á þessum sviðum. Þetta er fagnaðarefni. Þróunarsamvinna er nauðsynleg. Þó ber að gjalda varhuga við þessu sambandi því hún mun ekki leysa öll mál. Engu að síður þarf að horfa á þróunarmál í öðru samhengi og við höfum alltaf verið að vinna á þeim vettvangi. Við höfum verið þátttakendur í WTO-viðræðunum og við höfum á margan hátt verið leiðandi innan þessara samtaka og á þeim vettvangi. Við erum þar með að reyna að stuðla að því að auka heimsviðskiptin sem skipta langmestu máli fyrir þróunarríkin. Það hins vegar dugir ekki til eitt og sér. Við þurfum líka að leggja áherslu á betri stjórnunarhætti og við sjáum að í þeim ríkjum, til að mynda í Afríku, sem minnst hefur miðað í þessum efnum og jafnvel miðað aftur á bak þá er ástæðan ekki endilega sú að það hafi vantað þróunaraðstoð eða vantað það að ríki heimsins hafi reynt að koma til móts við þessi ríki. Þar er hins vegar vandinn oft og tíðum spilling, slæmir stjórnunarhættir, ofríki einræðisherra o.s.frv. sem er sjálfstætt vandamál sem erfitt er að taka á. Í öðru lagi vil ég líka í þessu sambandi vekja athygli á því að við höfum mjög meðvitað verið að auka framlög okkar og þátttöku í íslenskri friðargæslu. Árið 2002 lögðum við til þeirra mála 135 millj. kr. en á næsta ári er áætlað að það verði 460 millj. kr. Þetta er gríðarlega mikil aukning og við erum með þessu að segja að við viljum, þó litlir séum, leggja áherslu á þetta atriði af því að það skiptir okkur miklu máli. Ég verð að segja það eins og er, virðulegi forseti, að það hefur þess vegna komið mér mjög mikið á óvart að heyra úr þessum ræðustóli frá ýmsum hv. þingmönnum mjög neikvæð viðhorf til þessarar breytingar. Við höfum sannarlega verið að auka framlög okkar til friðargæslunnar og við höfum gert það á margvíslegum vettvangi. Í því sambandi vil ég m.a. vekja athygli á því að í Afganistan sem umræðan hefur verið kannski mest fókuseruð á upp á síðkastið vinna núna 10 þúsund manns að friðargæslu á vegum NATO í umboði Sameinuðu þjóðanna og þessi friðargæsla er grundvölluð á ekki færri en þremur ályktunum Sameinuðu þjóðanna. Í þessu umboði vinnum við. Og hvað erum við að gera þar? Við erum að reyna að stuðla að því að endurreisa borgaralegt þjóðfélag í Afganistan og við gerum það með þeim hætti að reyna að tryggja að fólk geti notað grundvallarsamgöngutæki, þ.e. flugvöll. Þetta eru menn síðan að setja í það ljós að sé óeðlilegt, að við séum í einhverju hernaðarbrölti, „að þrífa upp eftir Bandaríkin“, svo ég taki upp fleygt orðalag, þó að við séum fyrst og fremst þarna í friðarhlutverki að reyna að tryggja eðlilega starfsemi í ríki sem áður var rjúkandi rúst. Vegna þess að það hefur orðið út undan í umræðunni upp á síðkastið vil ég í þessu sambandi einnig segja að Íslenska friðargæslan er núna að sinna mjög margvíslegum verkefnum. Ég vil nefna að í Pristina fer fram grasrótarverkefni með UNIFEM til að styrkja múslimskar konur í héraði til að taka þátt í sveitarstjórnarmálum. Telja menn að það sé óskynsamlegt? Við erum líka að sinna í umboði Flugmálastjórnar öryggismálum flugvallarins í Pristina í umboði Sameinuðu þjóðanna. Lögreglufulltrúi vinnur í lögreglusveitum Evrópusambandsins í Bosníu. Fjórir Íslendingar eru í vopnahléseftirliti Norðmanna á Sri Lanka o.s.frv. Allt er þetta til þess að reyna að stuðla að friði og þess vegna er það mjög undarlegt finnst mér að þessi umræða skuli hafa átt sér stað þegar við erum meðvitað að auka framlög okkar til friðargæslumála. Við erum með þessum hætti að reyna að stuðla að betri heimi, að leggja okkar litla af mörkunum sem lítil þjóð en öflug þjóð. Því finnst mér mjög undarlegt hversu mjög menn hafa verið að setja þetta allt saman í neikvætt ljós. Virðulegi forseti. Á þessum skamma tíma er erfitt að koma að mjög mörgum málum. En á einu vil ég þó aðeins vekja athygli. Það er að hér hefur það gerst að þrír fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa talað, fyrstu ræðumenn stjórnarandstöðunnar, án þess að ræða Evrópusamhengið, Evrópumálin. Það er stundum sagt, virðulegi forseti, að þögnin geti líka sagt manni heilmikla sögu og ég held að hún sé að segja okkur heilmikla sögu í þessum efnum. Það eru auðvitað tíðindi upp á síðkastið í utanríkisumræðunni að það skuli gerast að fyrstu talsmenn þriggja stjórnarandstöðuflokka skuli ekki sjá ástæðu til þess að taka upp þetta mikilvæga mál. Ég geri ráð fyrir að aðrir muni gera það hér á eftir. Engu að síður undirstrikar þetta ákveðið pólitískt samhengi og af því að hér var verið að rifja upp þessa pólitísku sögu þá vil ég vekja athygli á því að þannig háttaði nú til á þeim árum sem við vorum að koma á Evrópska efnahagssvæðinu að tveir af þeim þremur stjórnmálaflokkum sem þá áttu sæti á Alþingi og runnu síðan inn í Samfylkinguna treystu sér hvorugur til þess að styðja, og ekki einu sinni að sitja hjá almennt, aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu. Ég mundi því, virðulegi forseti, ekki vera mjög mikið að hreykja mér hátt ef ég væri úr þessum hópi.  Virðulegi forseti. Hins vegar eru miklir umbrotatímar hjá Evrópusambandinu sjálfu og það hefur að mínu mati verið að þróast með ákaflega athyglisverðum hætti. Það er alls ekki lengur sú heildstæða eining sem menn hafa viljað vera láta. Ég skal vekja athygli á einu. Við getum m.a. vakið máls á Schengen-samstarfinu. Að því eigum við og Norðmenn aðild, sem þó erum ekki aðilar að Evrópusambandinu, en fjölmennar þjóðir á borð við Breta og Íra sem eru í Evrópusambandsinu starfa ekki á Schengen-vettvanginum. Tökum myntbandalagið. Þar standa fjölmennar þjóðir á borð við Breta, Svía og Dani fyrir utan. Aðrar fjölmennar þjóðir á borð við Þjóðverja og Frakka láta sig bara engu skipta hvaða reglur hafa verið samþykktar síðan, jafnvel þó það hafi verið gert að þeirra eigin frumkvæði, og einfaldlega vaða yfir þetta eins og þá lystir. Þeim er alveg sama um þessa reglur varðandi fjárlagaafganginn. Þær skipta þessar þjóðir ekki nokkru máli. Þær segja litlu þjóðunum að hlýða í þessum efnum en er nákvæmlega sama hvernig þær gera þetta sjálfar og hirða ekkert um þetta. Þessi þróun í Evrópusambandinu blasir við núna. Evrópusambandið er ekki heildstæð eining heldur þróast í allar mögulegar áttir og enginn treystir sér í dag til að segja til um hvernig það muni líta út eftir eitt ár eða tvö ár, hvað þá enn lengur. Þetta blasir við. Nýja stjórnarskráin sem nú var verið að samþykkja á tilteknum vettvangi Evrópusambandsins á eftir að fara fyrir aðildarríkin 25. Eftir er að bera hana upp væntanlega í þjóðaratkvæði kannski í tíu, ellefu ríkjum og menn telja almennt að hún verði felld út um alla Evrópu. Menn hafa miklar efasemdir um að stjórnarskráin verði samþykkt í fjölmennum ríkjum eins og t.d. Bretlandi, Danmörku, Hollandi, Frakklandi, Tékklandi og Póllandi. Hvar standa menn þá? Hvar standa menn t.d. þegar eitt af stofnríkjum Evrópusambandsins, Frakkland, samþykkir ekki þessa stjórnarskrá? Hvar standa menn þegar það blasir nánast við að Bretar munu ekki samþykkja þessa stjórnarskrá? Það er augljóst mál að Evrópusambandið er að þróast í allar mögulegar áttir og öllum er ljóst að mjög margt bendir til þess núna að til verði tvenns konar Evrópusamband, þ.e. Evrópusamband þar sem ríkjasamvinnan er náin og Evrópusamband þar sem hún er ekki jafnnáin. Það er augljóst að við þessar aðstæður daðra menn við margs konar hugmyndir. Sumir telja t.d. að hluti ríkjanna kjósi gjarnan að hverfa til upprunans þannig að þetta verði líkara gamla Kola- og stálbandalaginu. Auðvitað geta menn deilt endalaust um þetta. En stóra málið hvað okkur áhrærir í þessum efnum að mínu mati er að við þessar aðstæður hlýtur staða samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði að verða margfalt sterkari þegar það liggur fyrir að Evrópusambandið er að þróast með þessum hætti út og suður. Hún er að hverfa þessi eina skýra lína sem menn hafa alltaf látið í veðri vaka að sé til, þ.e. þeir sem hafa talað fyrir því að við skilgreindum þarna einhver óljós samningsmarkmið og færum þarna inn eins og við værum að máta föt í kjólabúð eða fatabúð. Það gefur augaleið að þegar Evrópusambandið þróast með þessum hætti þá er samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði, sem hefur reynst okkur gríðarlega vel, þar eru engin vandamál uppi, þar höfum við fullkominn aðgang að ákvarðanaferlinu - þegar allt þetta blasir við sjá menn í hendi sér að EES-samningurinn er mjög að styrkjast og ekkert bendir til neins annars en að hann muni halda áfram sinni góðu stöðu. Virðulegi forseti. Það gengur mjög á tíma minn. Ég vildi aðeins koma inn á þetta mál vegna þess að mér fannst óþægilegt að utanríkisumræðan héldi áfram án þess að nein frekari viðbrögð kæmu við því sem hæstv. utanríkisráðherra vakti máls á, þ.e. þróun í Evrópusambandinu. Mér fannst nauðsynlegt að gera það úr því að aðrir hv. þingmenn höfðu ekki gert það, t.d. engir fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna. Án þess að ég ætli að setja mig í þau spor þá vildi ég a.m.k. vekja máls á þessari umræðu sem ég held að þurfi að halda hér áfram.

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda mig við það sem var tilefni þess að ég óskaði eftir að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns. Hann nefnir það að Bandaríkin hafi verið vinaþjóð okkar í 50 ár og ég tek undir það. Við höfum átt mjög farsælt samstarf við þessa þjóð, bæði tvíhliða og ekki síður innan NATO. Ég er alveg sammála þessu. Hins vegar hefur mér þótt mjög óþægilegt núna allra síðustu ár hvað umræðan um varnarsamstarf okkar og Bandaríkjanna hefur verið kvik og hversu erfitt hefur verið að fá skýr svör frá Bandaríkjunum um framhald varnarsamningsins og áform Bandaríkjanna varðandi Keflavíkurflugvöll. Bara til að nefna hvað hafi verið að gerast þá kom í fyrra háttsettur embættismaður hingað til lands. Því miður er ég ekki með nafnið hans hér og nú. Þeir hafa reyndar komið nokkrir og þá hafa oft orðið ágætar viðræður í sendiráðinu. Í þetta sinn hélt þessi tiltekni embættismaður opinn fund í Háskóla Íslands og formaður utanríkismálanefndar stýrði þessum fundi. Hann var mjög afdráttarlaus. Ef ég dreg saman það sem hann sagði þá var það það að fastar herstöðvar væru úreltar, að það væri úrelt að vera með vélar og hertæki bundin á einum stað, að til ættu að vera stöðvar á mikilvægum svæðum og þær ættu að vera færanlegar og að eftirsóknarvert væri að hafa stöðvar í Suður-Evrópu þar sem stutt væri til Miðausturlanda, Afríku o.s.frv. Hann sagði einnig að það væri markmiðið að loka herstöðvum þar sem Bandaríkin væru með þær í dag og svo rammt kvað að þessari umræðu að formaður utanríkismálanefndar sem stjórnaði fundinum spurði hvort viðkomandi væri að tala í nafni bandarískra stjórnvalda og varð fátt um svör. En eftirtektarvert er að síðan hafa þessir hlutir verið að gerast. Öll skref sem hafa verið tekin hafa verið í þá átt sem þessi ágæti embættismaður kvað á um.

Virðulegi forseti. Þetta er að sumu leyti eins og umræðan hefur stundum verið í sambandi við Evrópumálin. Það er verið að vitna til tiltekinna ummæla tiltekinna embættismanna og tiltekinna sérfræðinga á þessu sviði en auðvitað verðum við fyrst og fremst að horfa til þeirra yfirlýsinga sem liggja fyrir af hálfu bandarískra stjórnvalda og þau eru mjög afdráttarlaus. Bandarísk stjórnvöld hafa talað mjög afdráttarlaust um að þau telji sig hafa tilteknar varnarskuldbindingar gagnvart Íslendingum. Við vitum að varnarsamningurinn er af því taginu að honum verður ekkert sagt upp einhliða. Við höfum vitanlega gríðarlega sterka stöðu og þær viðræður sem hafa farið fram á æðstu stigum milli hæstv. þáverandi forsætisráðherra og Bandaríkjaforseta og þær viðræður sem nú eru fram undan milli hæstv. utanríkisráðherra og utanríkisráðherra Bandaríkjanna benda til þess að á bak við þær sé fullkomin alvara. Ekkert gefur okkur tilefni til þess að tala um þessi mál með neinum öðrum hætti. En mér finnst mikil ástæða til að undirstrika það, og ég lagði mikla áherslu á það í máli mínu áðan, að gerbreytt viðhorf ríkir í varnarmálaumræðunni hér á landi vegna þess að svo er að tveir af þeim stjórnarandstöðuflokkum sem hér hafa talað hafa frekar hvatt til þess að auka varnarviðbúnað hér á landi og kvarta undan því að hann sé ekki nægjanlegur. Þetta eru ákveðin þáttaskil. Hv. þingmaður er með tali sínu núna fyrst og fremst að leggja áherslu á það, ef ég skil hana rétt, að við eigum að halda uppi mjög sterkum varnartengslum við Bandaríkin og er þar með náttúrlega að klippa á og mótmæla með þessum hætti sjónarmiðum sem hafa komið fram innan hennar eigin flokks um að hverfa eigi frá varnarskuldbindingum við Bandaríkin og leggja fremur áherslu á einhvers konar aðrar varnarskuldbindingar og talað er með þeim hætti að það sé samrýmanlegt íslenskum hagsmunum að hverfa frá varnarskuldbindingunum milli Íslands og Bandaríkjanna.

Virðulegi forseti. Það er óþarfi að vera með einhverja heift við að skilgreina orð mín. Mér finnst það óþægilegt að hafa ekki nafnið á þeim ágæta embættismanni en þetta er bara staðreynd sem talar sínu máli. Við höfum oft rætt þetta, ég og formaður utanríkismálanefndar. Það sem gerst hefur er að við höfum staðið í endalausum viðræðum þar sem menn hafa viðhaft góð orð. Staðreyndin er hins vegar stöðug fækkun á vellinum, án þess að útkljáð hafi verið mál varðandi varnarsamninginn. Reyndin er sú að kafbátavélarnar eru farnar þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar og að dregið hefur verið saman frá mánuði til mánaðar. Ég nefndi þessa ræðu og þennan merkilega fund af því að allt sem hefur gerst er í samræmi við þá leið sem sá háttsetti embættismaður lýsti að Bandaríkjamenn vildu fara. Það er hins vegar ekki það sama og sagt hefur verið við íslensk stjórnvöld þegar náðst hefur að funda um málið. Ég sagði jafnframt að mér þætti óþægilegt hvað umræðan væri kvik. Við viljum vera í varnarsamstarfi. Af því að þingmaðurinn nefndi minn flokk þá vill minn flokkur vera í NATO. Hvort einhver niðurstaða verður af öllum þessum viðræðum og einhver afgreiðsla skal ósagt látið. Verður þetta þannig að við sameinumst um að niðurstaðan verði sú að við förum inn í aukið samstarf á vettvangi NATO? Það ætla ég ekki að kveða upp úr um hér. Það á eftir að koma í ljós varðandi þá þróun mála. En það þýðir ekkert að berja hausnum við steininn og segja að okkar foringi tali við foringjann í bandaríkjamálunum og þá sé sambandið afar gott, ef staðreyndirnar tala öðru máli. Ég er ekki með stórar yfirlýsingar. Ég segi: Umræðan er kvik og það er óþægilegt.

Virðulegi forseti. Mér fannst hv. þingmaður vera með dálítið stórar yfirlýsingar og hún gerði það á vissan hátt með þögninni. Hv. þingmaður sagði: Jú, við viljum vera í NATO. Punktur. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við fylgjum eftir þeirri stefnu okkar frá árinu 1951 sem er varnarsamningurinn við Bandaríkin. Það er á þeim grundvelli sem menn vinna. Mér finnst að hv. þingmaður geti ekki horft fram hjá því að fram hafa farið viðræður fyrr á þessu ári og munu einnig verða eftir helgina, viðræður á milli æðstu forsvarsmanna tveggja fullvalda ríkja til að ræða málin á þeim grundvelli. Það skiptir miklu máli þegar hæstv. forsætisráðherra fer til viðræðna við forseta Bandaríkjanna. Það skiptir einnig miklu máli þegar hæstv. utanríkisráðherra fer til viðræðna við utanríkisráðherra Bandaríkjanna til að ræða þessi mál sem við erum hér að fjalla um. Þótt hv. þm. muni ekki nafnið á einhverjum bandarískum manni sem talaði uppi í háskóla þá finnst mér það ekki skipta miklu máli í þessari umræðu. Aðalatriðið er auðvitað hin pólitíska stefnumótun. Það er rétt hjá hv. þm. að það hafa orðið breytingar á Keflavíkurflugvelli. En það breytir hins vegar ekki því, virðulegi forseti, að á æðstu stigum eru menn í viðræðum með ákveðið markmið í huga, þ.e. að tryggja til frambúðar varnarskuldbindingar Bandaríkjanna gagnvart Íslandi. Mér finnst allar þær yfirlýsingar sem komið hafa fram, ekki síst yfirlýsing forseta Bandaríkjanna eftir viðræðurnar við hæstv. forsætisráðherra á sínum tíma, sýna að Bandaríkjamönnum eru vel ljósar skuldbindingar sínar, ella hefði forseti Bandaríkjanna ekki talað með þeim hætti sem hann gerði. Mér finnst ástæðulaust af hv. þm., sem ekki treystir sér til að fullyrða að stefna eigi að því að halda uppi varnarskuldbindingunum milli Íslands og Bandaríkjanna, að tala eins og hún gerði, að reyna að gera lítið úr því sem er að gerast milli tveggja fullvalda þjóða, þessara tveggja gömlu vinaþjóða.

Virðulegi forseti. Ég kem upp í andsvar við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vegna ummæla hans um hið meinta góða aðgengi okkar að ákvarðanatöku innan Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn. Ég vil byrja á að vitna í skýrslu utanríkisráðherra frá því árið 2000 þar sem segir um einmitt það atriði, með leyfi forseta: „Í grófum dráttum má segja að aðgangur íslenskra stjórnvalda að mótun ákvarðana sé mestur í upphafi, á undirbúningsstigi og þegar mál eru enn í höndum sérfræðinga. Eftir því sem ofar dregur í stjórnsýslu og almenn pólitísk sjónarmið koma til sögunnar minnkar aðgangur og er enginn á þeim vettvangi þar sem endanlegar ákvarðanir eru teknar.“ Þetta, virðulegi forseti, er viðurkennt af utanríkisráðuneytinu árið 2000. Síðan þá hafa orðið miklar breytingar á framkvæmd samningsins og í dag, þ.e. samkvæmt EES-samningnum, á framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að tala máli EFTA-ríkjanna. Nú hafa miklar breytingar orðið á valdastrúktúr Evrópusambandsins. Vægi Evrópuþingsins og ráðherraráðsins hefur aukist en að þeim höfum við ekki beinan aðgang í gegnum EES-samninginn. Ég vildi benda hv. þm. á þetta. Staðan er ekki júbílerandi góð eins og hann vill gefa í skyn. Að auki er staðan sú að í gegnum EES-samninginn þurfa Íslendingar að taka við allri löggjöf um innri markaðinn, sem er ekkert smáræði. Menn hafa mælt það þannig að um 70–80% af öllum lagagerðum Evrópusambandsins sé að ræða. Hér er um stórmál að ræða og verulegan lýðræðishalla EFTA-stoðarinnar gagnvart Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Þetta er standardumræðan um þessi mál. En engu að síður tala tölurnar og staðreyndirnar sínu máli. Þær tillögur sem seinna verða að gerðum og tilskipunum Evrópusambandsins eiga hér um bil allar uppruna sinn í fagnefndum á vegum framkvæmdastjórnarinnar. Þar höfum við fullan aðgang. Við höfum verið þátttakendur í þeim. Við getum hins vegar ekki verið þátttakendur alls staðar. Við gætum það heldur ekki ef við værum innan Evrópusambandsins. Þar starfa einar 430 nefndir og guð almáttugur hjálpi okkur ef við ætlum að reyna að manna þær allar saman, jafnvel þó við værum innan Evrópusambandsins. Það sem blasir við er í fyrsta lagi að við höfum aðgang að fagnefndum og við höfum verið að nota okkur það. Þar höfum við haft heilmikil áhrif á sviðum sem við höfum talið henta okkur. Í öðru lagi, varðandi ráðherraráðið, þá þekkjum við það líka að fagráðherrarnir eru kallaðir til, fagráðherrar utan Evrópusambandsins. Okkar fagráðherrar hafa komið að slíkum málum og þar eigum við margvíslegan aðgang. Í þriðja lagi finnst mér menn gera lítið úr hlutverki Alþingis, þingmanna, í því að reyna að hafa áhrif á síðari stigum gagnvart Evrópuþingmönnum, gagnvart Evrópuþinginu, á þeim pólitíska vettvangi þar sem við störfum annars staðar, í flokkahópunum, í öðrum stofnunum og í góðu samstarfi okkar við Evrópuþjóðirnar. Virðulegi forseti. Ég held að það séu allt saman miklar ýkjur að við höfum ekki möguleika á að hafa alls konar áhrif. Við höfum hins vegar ekki viljað ganga í Evrópusambandið af margvíslegum ástæðum sem ég hef ekki tíma til að útlista. En hv. þm. vill kannski segja okkur að leiðin fyrir okkur sé að ganga inn í Evrópusambandið sama hvað það kostar. Ég vakti hins vegar athygli á því áðan í ræðu minni að Evrópusambandið væri að breytast, væri að þróast í allar mögulegar áttir og staða Evrópuríkja innan Evrópusambandsins sjálfs væri mismunandi. Þær tækju misjafnlega mikinn þátt í heildarstarfi Evrópusambandsins 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að Evrópusambandið er að taka miklum breytingum, hreinum stakkaskiptum ef svo má að orði komast, sérstaklega vegna stækkunarinnar. Auk þess eru að myndast við Evrópusambandið fleiri sameiginlegir fletir og samstarfið að verða þéttara. Það er að aukast og samstarfssviðum að fjölga. Ég get ekki frekar en hv. þm. sagt mikið um inngöngu í Evrópusambandið á skömmum tíma, eða einni og hálfri mínútu sem ég hef núna. Ég ætla að gera það í ræðu á eftir og færa fyrir því rök hvers vegna við eigum að ganga þar inn. Ég tel að við eigum að gera það. Af því að við höfum verið að ræða lýðræðishallann þá vil ég koma inn á að fræðimenn, m.a. einn ágætur fræðimaður sem hefur sérstaklega sérhæft sig á sviðum Evrópufræða, vara við því að hugsanlega brjóti EES-samningurinn og framkvæmd hans í dag gegn 21. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. fullveldisákvæðinu. Ég ætla að vitna í ákveðinn kafla í grein eftir Eirík Bergmann Einarsson, sem heitir „Blikur á lofti – áratugur í EES“. Með leyfi forseta þá hljómar þessi kafli svona: „Við gerð EES komst nefnd fjögurra sérfræðinga á vegum utanríkisráðuneytisins að þeirri niðurstöðu að hann bryti ekki fullveldisákvæði stjórnarskrárinnar, en það var þó afar umdeilt meðal fræðimanna. Í 21. grein stjórnarskrárinnar segir: „Forseti lýðveldisins gerir samninga við önnur ríki. Þó getur hann enga slíka samninga gert, ef þeir hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef þeir horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins, nema samþykki Alþingis komi til.“ Færa má rök fyrir því að þróunin á rekstri samningsins hafi undanfarin ár verið með þeim hætti að hann takmarki fullveldi Íslands meira nú en í upphafi og brjóti orðið fullveldisákvæði stjórnarskrárinnar.“ Þannig hljóða skrif, hæstv. forseti, virts fræðimanns á þessu sviði sem við eigum að skoða og taka fullt mark á.

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig ekkert nýtt að fræðimenn hafi uppi þau sjónarmið að EES-samningurinn standist ekki fullveldisákvæðið. Út á það gekk eiginlega öll umræðan fyrir tíu árum. Hún fjallaði um að við værum hér að brjóta gegn fullveldi Íslendinga, að við værum að brjóta stjórnarskrána og allt mögulegt. Þá voru háværar kröfur um að þetta mál yrði að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, einmitt vegna þess. Maður kannast auðvitað við þessi rök. Ríkisstjórnin á þeim tíma tók málið mjög alvarlega og leitaði eftir því að fá helstu sérfræðinga til að fara ofan í málin. Á þeim grundvelli tókum við þessa pólitísku ákvörðun, að ganga í EES. Flestir hafa talið að þetta hafi verið mikið heillaskref. Ég vakti sérstaka athygli á því hve mikill friður virtist allt í einu ríkja um Evrópumálin í þeim farvegi sem hæstv. ríkisstjórn hafði komið umræðunni. Enginn af þeim stjórnarandstöðuflokkum sem talaði í upphafi, enginn af fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna, sá ástæðu til þess að nefna orðið Evrópu einu orði. Ég tók eftir því að fulltrúi Samfylkingarinnar fór um víðan völl og sagði í lokin að ekki hafi verið hægt að fara yfir öll þau mál sem ástæða væri til að nefna. Hann taldi upp Íran, Pakistan og ég man ekki hvaða fleiri lönd hann taldi upp, en nefndi Evrópu ekki einu orði. Það var greinilega horfið úr huga hv. þingmanns. Þessi mál eru í þeim ágæta farvegi núna  Virðulegi forseti. Mér finnst að umræðan sem fram hefur farið í þessum litlu andsvörum og er fyrsti vísir að Evrópuumræðu við þessa umræðu 

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið fremur áhugaverð umræða og margt sem ber á góma þegar utanríkismál eru rædd heilan dag á hæstv. Alþingi og við verðum auðvitað að velja okkur meginatriði í því sem við ætlum að ræða. Ég er sammála orðum hæstv. utanríkisráðherra um mikilvægi norræns samstarfs fyrir Ísland. Ég vil nota tækifærið í upphafi ræðu minnar og þakka stuðning við tilnefningu mína til forseta Norðurlandaráðs. Ég met þann stuðning afar mikils og þakka hlý orð í minn garð, ekki síst hlýjar kveðjur sem Siv Friðleifsdóttir sendi mér í umræðunni í dag. Það eru miklar hræringar í Evrópu vegna stækkunar ESB sem er orðin um 25 lönd. Þeirri stækkun er ekki lokið og vinnan við hana heldur áfram, en á þessum tímapunkti beinum við sjónum okkar ekki síst að nýjum, fátækum nágrannalöndum í austri. Það fer því ekki hjá því að Norðurlandaráð skoði hvernig best sé unnið, bæði í innra starfi þess og í Evrópu, þar sem Norðurlandaráð vill halda uppi öflugu þingmannasamstarfi og vera mótandi og ekki síst vinna að mótun í þróun svæðasamstarfs í Evrópu. Þess vegna hafa verið settar fram ýmsar hugmyndir á allra síðustu missirum um hvernig norrænt samstarf eigi að verða, hvort e.t.v. eigi að sameina Norðurlandaráð og Eystrasaltslöndin þrjú, en þau hafa átt samstarf innbyrðis og hafa einnig unnið með Norðurlandaráði, mér finnst þær raddir samt hafa hljóðnað. Það er jafnvel talað um að þróa þingmannasamstarf í Norður-Evrópu, stórt og mikið þingmannasamstarf, sem muni fylgja einhvers konar svæðasamstarfi. Þá skiptir auðvitað máli ef það á eftir að verða hvernig unnið er innan þess og hver hlutur Norðurlandaráðs verður þar. Þess vegna var mjög ánægjulegt að á fundi forsætisnefndar með forsætisráðherrum á Norðurlandaþingi í síðustu viku kom afdráttarlaust fram hjá forsætisráðherrum, ekki síst hjá Halldóri Ásgrímssyni og Göran Persson frá Svíþjóð, að það ætti að byggja áfram á því öfluga kjarnasamstarfi sem Norðurlandaráð viðhefði. Mér finnst ástæða til, vegna þróunar umræðunnar í morgun, að nefna það sem Göran Persson nefndi oftar en einu sinni á Norðurlandaþinginu, að þrátt fyrir að Norðurlöndin hefðu valið sér ólíkt samstarfsform í tilteknum málum, ekki síst utanríkismálum - t.d. hafa Norðurlandaþjóðirnar ýmist valið að vera innan eða utan NATO og sumar hafa valið að vera innan Evrópusambandsins en aðrar utan þess - þá væri full eining í samstarfi Norðurlandanna innbyrðis um grundvallaratriðin og það yrði áfram og á því yrði byggt. Þetta skiptir afar miklu máli þegar við erum að tala um okkur í Evrópu að muna að í gegnum Norðurlandaráð erum við mjög sterk í Evrópu. Í ræðu sinni kemur utanríkisráðherra jafnframt inn á norðurskautssamstarfið. Ég sit fyrir hönd Norðurlandaráðs í norðurskautssamstarfi þingmanna og ég minni á að þetta samstarf varð til að frumkvæði Norðurlandaráðs og samkvæmt tillögu frá Íslandi. Nú hefur það sýnt sig að þetta starf er mjög mikilvægt. Það hefur orðið geysilegur árangur af því, ekki síst hvað varðar rannsóknarverkefnið um loftslagsbreytingar og allir gera sér grein fyrir því að afleiðingarnar geta haft geigvænleg áhrif á lífslíkur hér uppi við norðurskaut. Það er því afar brýnt að ná saman um aðgerðir til úrbóta. Mér finnst það mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að Rússar og Kanadamenn hafa verið mjög virkir í þingmannasamstarfinu, en það er verulegt áhyggjuefni hve illa hefur gengið að fá Bandaríkjamenn með í þingmannasamstarfið. En eftir kosningar í Alaska í vor kom inn þingmaður sem e.t.v. mun koma og taka þátt í þessu samstarfi, um það hafa vaknað vonir. Samstarf Norðurlandaráðs við Rússa fer nú fram í gegnum norðurskautssamstarfið, í gegnum Barentssamstarf og á vettvangi Eystrasaltsráðstefnunnar. Jafnframt er stefnt að því að reyna að byggja brú inn í Norðvestur-Rússland, ekki síst út af umhverfismálunum og mannréttindamálunum, og að reyna að ná upp einhvers konar þingmannasamstarfi við Norðvestur-Rússland. Það yrði auðvitað á öðrum nótum þar sem það væri við landshluta en ekki land. Virðulegi forseti. Ég kýs að gera Sameinuðu þjóðirnar að meginumfjöllun ræðu minnar. Ég er frekar vonsvikin yfir því af því hæstv. utanríkisráðherra er ekki í salnum.

Hann er í viðtali.

Já, það er gott að vita það. Ég hefði haft áhuga á að hann yrði hérna áfram við umræðuna, en hann er búinn að sitja mjög vel yfir henni í morgun. Það eru Sameinuðu þjóðirnar. Ísland stefnir á setu í öryggisráðinu eftir fimm ár. Ég tek það fram, svo ekki sé verið að tala um það sem ekki er sagt í þessum ræðustól, að Samfylkingin studdi þá ákvörðun. Ég hef stutt það mál heils hugar og talið óumdeilt að Ísland mundi reka friðarstefnu á erlendum vettvangi. Mér finnst það grundvallaratriði á hvaða forsendum Ísland fer inn í öryggisráðið. Við höfum verið með friðarboðskap. Við höfum ekki slegist í för með þeim sem jafnvel vilja brjóta í bága við samþykktir Sameinuðu þjóðanna og þannig á það að vera áfram. Fólk er óttaslegið í dag. Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar eftir síðari heimsstyrjöldina, þegar Evrópa var í rúst og allur heimurinn meira og minna undirlagður. Þá var óskin um að tryggja frið og öryggi á alþjóðavísu sterk. Það var drifkrafturinn á bak við stofnun Sameinuðu þjóðanna. Heimsmyndin hefur breyst, en þörfin fyrir sterk og afkastamikil samtök ríkja, eins og Sameinuðu þjóðirnar, er óbreytt. Það eru 192 ríki sem mynda Sameinuðu þjóðirnar, en þær eru ekki yfirþjóðlegt vald. Þess vegna geta ríki sem starfa innan Sameinuðu þjóðanna farið sínu fram þvert á ályktanir, ef þau kjósa að vinna þannig. Þess vegna er nú umræða í alþjóðasamfélaginu um að endurskipuleggja þurfi samstarfið og tryggja betur lýðræðislegan ramma um ákvarðanir Sameinuðu þjóðanna og grundvallargildi samstarfsins. Það er full ástæða til að líta til þess að vandamál mismunandi heimshluta eru ólík. Við búum við nýjar ógnanir sem ekki voru við lýði á þeim tíma sem Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar. Þar er annars vegar átt við hryðjuverkahótanir sem Vesturlönd búa við, sem hafa valdið miklum ótta, og hugsanlega dreifingu eða framleiðslu gjöreyðingarvopna. Hins vegar er svo þriðji heimurinn þar sem vandamálin snúast um fátækt, eyðni, fleiri sjúkdómsfaraldra og ólæsi. Þessi vandamál eru yfirþyrmandi ögrun hvað varðar öryggi og þróun mála í þeim heimshluta. Þrátt fyrir að við viljum öll sameinast í baráttunni gegn hryðjuverkaógninni og gera allt sem hægt er til að hamla gegn henni og finna lausnir, þá verðum við samt að vera meðvituð um að t.d. á árinu 2001 voru færri sem fórust vegna hryðjuverka í heiminum en sem létust úr eyðni á einum degi í Afríku. Þetta segi ég ekki til að gera minna úr þeirri ógn sem steðjar að Vesturveldunum. Þvert á móti. Ég vil bara draga það fram að Sameinuðu þjóðirnar eru til til að taka á ólíkum málum. Þær þurfa að takast á við ólík stórverkefni á heimsvísu, því þarf skipulag sem gerir kleift að bregðast við á árangursríkan hátt. Virðulegi forseti. Þá er það öryggisráðið og umræðan um það. Ég var á fundi í Berlín ásamt formanni utanríkismálanefndar, Sólveigu Pétursdóttur, og fyrsti hluti ráðstefnunnar sem við vorum á var um Evrópusambandið og utanríkismál. Sólveig Pétursdóttir bar fram fyrirspurn til Joscha Fischers um hvort spenna væri á milli ESB-ríkjanna vegna ásóknar Þjóðverja í fastasæti í öryggisráðinu og hvort það gæti komið niður á þróun utanríkisstefnu sambandsins. Ítalir, Spánverjar og Pólverjar hafa lagst gegn því að Þjóðverjar fái fastafulltrúa og telja að Evrópa eigi að fá nýtt sæti í öryggisráðinu og að fast sæti eigi að falla í hlut ESB. Fischer var mjög afdráttarlaus, hann sagði að stjórn Þýskalands þætti hugmyndin um fastafulltrúa Evrópusambandsins í öryggisráðinu góðra gjalda verð en þó væri hún óraunhæf við nánari athugun. Ef Evrópusambandið fengi fastafulltrúa hlytu Bretar og Frakkar að missa sín föstu sæti, en álfunni væri mun betur þjónað með þremur fastafulltrúum þjóðríkja en einu sæti ESB. Hann var líka spurður um andstöðu Bandaríkjamanna við að Þjóðverjar fengju fast sæti, og hann benti á að fyrir utan að vera fjölmenn þjóð legðu Þjóðverjar til næsthæsta fjárframlagið til reksturs Sameinuðu þjóðanna og þriðja stærsta framlagið til friðargæslumála. Fischer var mjög afdráttarlaus í þessu og það segir okkur að það mundi náttúrlega varla verða eining um það að þessi tvö stóru ríki, England og Frakkland, færu út úr öryggisráðinu og Evrópusambandið fengi þar eitt sæti. Það verður örugglega þróunin og umræðan fram undan hvernig Evrópusambandið sem ríkjasamband muni endurspeglast í öryggisráðinu. Samsetning öryggisráðsins endurspeglar valdahlutföllin i heiminum eftir síðari heimsstyrjöldina og valdahlutföll sem eru úrelt í breyttum heimi. Í dag er þýðingarmikið fyrir árangur ráðsins hvernig unnið verður með öryggismálin. Sameiginleg ábyrgð byggir á því að iðnríkin og þróunarríkin taki höndum saman og viðurkenni ólíkar öryggispólitískar ögranir. Föstu sætin í öryggisráðinu eiga sigurvegararnir fimm úr síðari heimsstyrjöldinni, Bandaríkin, Rússland, Kína, England og Frakkland. Það kom fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að Ísland styður að Brasilía, Indland, Japan, Þýskaland og eitt Afríkuríki fái fast sæti. Önnur ríki en þau sem hér eru nefnd sem hafa verið í umræðunni eru Indónesía til viðbótar Indlandi og í Afríku Nígería og Suður-Afríka. Það þarf jafnframt að skoða með hvaða hætti sætin sem ganga á milli landa dreifast. Nefnt hefur verið að búa mætti til einhvers konar lykil sem tryggði að sæti í ráðinu gengi á milli landa á tilteknum svæðum, að sérstök svæði ættu alltaf tryggt að eitthvert landanna innan svæðisins væri í öryggisráðinu. Þetta er mjög áhugavert að skoða af því að við vitum að alls staðar í Evrópu eru sérstök svæði og í öðrum heimshlutum eru landahópar að vinna saman vegna staðsetningar landa sinna, og það sé þá tryggt að jafnvel öll Afríka geti ekki verið utan þess eða jafnvel öll Asía. Þetta er umræða sem við eigum auðvitað að hafa skoðanir á líka á Íslandi. Það verður að tryggja að unnt sé að leysa ágreiningsmál án þess að grípa til vopnavalds. Það er stóra framtíðarverkefnið. Ég trúi að hægt sé að ná því og stuðla að þeirri framtíðarsýn í gegnum Sameinuðu þjóðirnar. Virðulegi forseti. Ég hefði gjarnan viljað koma aðeins inn á hvernig við vinnum með tilskipanir Evrópusambandsins vegna þess sem kom fram hér í ræðu í morgun. Ég sé til hvort ég fæ tækifæri til að koma inn í umræðuna síðar í dag. Það er full ástæða til fyrir okkur á Íslandi og okkur sem erum í EES-vængnum í samstarfinu í Evrópu að skoða með hvaða hætti hægt er að bæta úr því hvernig við tökum við tilskipunum, að við tökum þær fullunnar án þess að hafa þar nokkur áhrif á og það var einmitt rætt á ráðstefnu sem ég sótti í desember í fyrra í Finnlandi og ég hef áhuga á því að koma inn á það síðar í umræðunni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddssyni fyrir afar yfirgripsmikla ræðu. Þar kom m.a. glöggt fram hve þátttaka Íslands í samráði og samstarfi ríkja á alþjóðavettvangi hefur verið efld. Varnar- og öryggismál þjóðarinnar eru afar mikilvæg. Eins og fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar er það meginskylda stjórnvalda fullvalda ríkis að tryggja öryggi og varnir lands og þjóðar. Hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddsson mun í næstu viku eiga viðræður við Colin Powell, utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Það er nauðsynlegt að eyða þeirri óvissu sem verið hefur um framtíð varnarliðsins hér á landi. Engum treysti ég betur til að standa vel að þeim viðræðum sem fyrirhugaðar eru en hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddssyni, en varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna hefur verið einn af hornsteinum íslenskrar utanríkisstefnu. Hæstv. forseti. Íslensk stjórnvöld hafa aukið framlög til þróunarsamvinnu ár frá ári og hafa þau næstum fjórfaldast síðasta áratug. Gert er ráð fyrir að stighækka þessi framlög þannig að árið 2009 nái þau 0,35% af vergri þjóðarframleiðslu. Því er það afar mikilvægt sem kom fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að unnið verði að stefnumótun til næstu fjögurra ára um hvernig auknum framlögum verði varið með sem skilvirkustum hætti í þágu þurfandi þjóða. Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra kom í ræðu sinni inn á hið öfluga samstarf sem við Íslendingar eigum með hinum Norðurlöndunum. Ég vil nota tækifærið og óska hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur til hamingju með það mikilvæga hlutverk sem hún er komin í núna með því að vera forseti Norðurlandaráðs. Það er afskaplega ánægjulegt að Ísland skuli vera þar í forustu en Íslendingar voru í forustu fyrir hönd ráðherranna á síðasta ári og hafa unnið þar afskaplega gott verk sem eftir er tekið á Norðurlöndunum. Norrænt samstarf þrífst vel. Og eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði mætti jafnvel halda fram að mikilvægi þess hafi aukist. Því er ég hjartanlega sammála, því mikilvægi norræns samstarfs hefur síst minnkað á síðustu árum þrátt fyrir miklar breytingar í okkar alþjóðlega umhverfi. Það má einnig segja að mikilvægi norræns samstarfs sé enn meira á tímum breytinga en þegar stöðugleiki ríkir í alþjóðamálum. Ástæða þess er einfaldlega sú að þegar við Íslendingar eigum eitthvað undir á alþjóðavettvangi og þurfum að koma hagsmunum okkar á framfæri þá eru Norðurlöndin alltaf okkar fyrsta stökk. Við tryggjum okkur stuðning vinaþjóða okkar og með þann stuðning að baki þokum við málum okkar áfram á viðeigandi vettvangi. Það má því segja að Norðurlandasamsamstarfið sé heimahöfn okkar í alþjóðamálum. Þaðan gerum við út þegar við þurfum að gæta hagsmuna okkar. Skýrt dæmi er auðvitað framboð okkar til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna þar sem við eigum stuðning nágrannaþjóða okkar vísan, enda hafa Norðurlandaþjóðirnar löngum verið einhuga um að styðja hver aðra á þeim vettvangi og talið æskilegt að eiga norræna rödd í öryggisráðinu. Annað sem gerir norrænt samstarf mikilvægt eru auðvitað breytingar í Evrópu þar sem Norðurlönd sem kunnugt er tengjast samtökum og stofnunum með misjöfnum hætti. Þrátt fyrir það eiga þau sameiginlega hagsmuni á vettvangi Evrópumála, eins og hæstv. utanríkisráðherra benti á, og eiga því mikilvæg samráð um þau mál. Á vettvangi Norðurlandasamstarfsins erum við í nánum tengslum við þau þrjú Evrópusambandsríki sem standa okkur næst og hafa mestan skilning og þekkingu á sérstöðu okkar. Það er mikilvægt að eiga þau að nú á tímum hraðra breytinga á Evrópusambandinu. Virðulegi forseti. Aukið frelsi í alþjóðaviðskiptum hefur reynst einkar happadrjúgt fyrir okkur Íslendinga og stjórnvöld hafa gert vel í því að treysta viðskiptatengsl okkar við aðrar þjóðir. Útrás Íslenskra fyrirtækja hefur verið mikil á undanförnum árum og eykst vonandi enn á komandi árum. Stækkun EES-svæðisins er að sjálfsögðu mikilvægust í þessu sambandi, en fríverslunarsamningar EFTA veita íslenskum fyrirtækjum einnig ný og spennandi tækifæri. Það eru tækifæri sem Íslendingar eru svo sannarlega fúsir að nýta sér og reyna til hins ýtrasta. Í þessu sambandi vil ég aftur nefna norrænt samstarf en á komandi starfsári verður gerð sérstök úttekt á landamærahindrunum í atvinnulífinu á milli Norðurlandanna. Þrátt fyrir að viðskipti og umsvif fyrirtækja séu auðveldari innan Norðurlanda en innan EES-svæðisins sem heildar þá er það markmið norrænna stjórnmálamanna að gera Norðurlönd að einu markaðssvæði í reynd. Þar sem Norðurlandaþjóðirnar eru smáar er einkar mikilvægt að tryggja atvinnulífi þeirra sem best skilyrði, en stærri heimamarkaður, norrænn heimamarkaður, mundi styrkja samkeppnisstöðu þeirra verulega, bæði innan Evrópu og utan. Þrátt fyrir að norrænt samstarf þyki ekki alltaf spennandi er það nú svo að stór hluti viðskipta okkar er við Norðurlönd og ég minni á að stór hluti hinnar miklu útrásar íslenskra fyrirtækja hefur einmitt verið til Norðurlandanna. Hæstv. forseti. Að lokum vil ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir góða og mikla ræðu í morgun sem gefur góða yfirlitsmynd af þeim verkefnum og þeirri breidd sem er í íslenskri utanríkisþjónustu og þeirri uppbyggingu sem þar hefur átt sér stað. Ég óska honum alls hins besta í komandi viðræðum við Colin Powell.

Frú forseti. Ég ætla að fara yfir þrennt helst hér í fyrri ræðu minni í dag. Vissulega gefur skýrsla hæstv. utanríkisráðherra tilefni til umræðu um mjög mörg mál. Umræðan hlýtur að sjálfsögðu að litast mjög af því hvernig hæstv. utanríkisráðherra fylgir henni úr hlaði. Því verð ég að leyfa mér að segja hér í upphafi, frú forseti, að mér finnst óviðkunnanlegt þegar mætir þingmenn koma hér upp, eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, til þess að tína út það sem ekki er sagt. Það er náttúrlega hægt að beita sömu rökum á skýrslu hæstv. utanríkisráðherra og ég gæti eytt 15 mínútum í að ræða það sem ekki er þar skrifað. Slíkur málflutningur dæmir sig sjálfur, frú forseti. Eins og allir hér vita stendur nú yfir í Reykjavík mikil alþjóðleg vísindaráðstefna um norðurskautssvæðið og loftslagsbreytingar á því. Ráðstefnan er afurð samvinnu Norðurskautsráðsins, landanna átta sem í því sitja. Þar hefur verið lögð fram mjög mikilvæg og í raun söguleg skýrsla um svæðisbundnar loftslagsbreytingar á norðurskautinu, sú fyrsta sinnar tegundar. Fyrir utan þá vinnu sem farið hefur fram á vettvangi samningsins um loftslagsbreytingar hjá Sameinuðu þjóðunum þá er þessi skýrsla sú mikilvægasta sem fram hefur komið um loftslagsbreytingar hingað til. Í raun eru hér heimsfréttir á ferðinni, ef ég má leyfa mér að leggja mat á það. Vísindamennirnir sem hafa unnið þessa miklu skýrslu benda okkur m.a. á að norðurskautssvæðið í heild hefur á síðustu 50 árum hlýnað helmingi meira en jörðin almennt að meðaltali. Vísbendingarnar sem norðurskautið gefur okkur eru mjög gildar. Þær eru bæði góðar og þær eru mikilvægar, vegna þess að norðurskautið er eins konar barómet á það sem gerist síðar annars staðar á jörðinni. Þar er náttúrufarið með þeim hætti að náttúran og dýralífið er mjög viðkvæmt fyrir öllum breytingum. Það segir til um það sem gæti orðið ef fram heldur sem horfir í losun gróðurhúsalofttegunda. Þessir vísindamenn benda okkur einnig á að meðaltölin geta blekkt, þó það sé nógu slæmt að heyra að norðurskautssvæðið hafi hlýnað helmingi meira en önnur svæði á jörðunni síðustu hálfu öld þá eru svæði þar innan sem eru að hlýna miklu hraðar. Þar er að verða mjög geigvænlegur svæðisbundinn vandi innan þess mikla flæmis sem norðurskautsísinn og norðurskautssvæðið, landmassinn, er. Hér þarf heldur betur að huga að og ákveða eftir vandlega íhugun og yfirvegun hvað gera skuli. Mér segir svo hugur að þrátt fyrir það sem samþykkt hefur verið, og sem betur fer gengið í gildi, að Rússland staðfesti Kyoto-bókunina, vitum við að fyrsta bókhaldstímabil loftslagssamningsins mun ganga í gildi og standa frá 2008–2012. Það þarf eigi síðar en í dag að huga að því sem tekur við á öðru og þriðja tímabili þess samnings og langt fram eftir öldinni. Það er stærð viðfangsefnisins. Stærð vandamálsins er slíkt að það má enginn sitja eftir í þeim efnum. Í því ljósi vil ég inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hvort hann geti alla vega gefið okkur vísbendingu um það sem lagt verður fyrir utanríkisráðherra norðurskautssvæðisins á fundi þeirra í lok nóvember þegar Ísland lætur af formennsku sinni í Norðurskautsráðinu. Hvort tækifærið verði notað, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir benti á áðan, til þess að þrýsta á Bandaríkjastjórn til að taka þátt í samstarfinu af fullri alvöru og einurð, bæði innan norðurskautsins, en ekki síður innan loftslagssamningsins og með því þá vonandi í náinni framtíð að fullgilda Kyoto-bókunina. Ég geri mér ekki miklar vonir um að afstaða Bandaríkjastjórnar sé breytt, en það þýðir ekki að gefast upp fyrir henni. Vonandi, þrátt fyrir fréttir um að Bandaríkjastjórn hafi m.a. beitt sér gegn því að ákveðin atriði þeirrar skýrslu sem hér er rædd og þeirra vísindarannsókna sem verið er að ræða í höfuðborginni yrðu birt og birt fjölmiðlum, sjá þessir ágætu menn að sér og ákveða með tilstilli okkar og annarra samstarfsþjóða í Norðurskautsráðinu að taka sér tak og taka loftslagsbreytingarnar alvarlega. Það er von mín og ég vænti þess að hæstv. utanríkisráðherra komi inn á það í seinni ræðu sinni hvernig gengið verði í þau mál. Eins og flestir vita, frú forseti, byggja framtíðarspádómar á verstu hugsanlegu afleiðingum loftslagsbreytinga. Þeir spádómar eru geigvænlegir, en jafnvel þó að miðað væri við lægri mörk hlýnunar, af því að auðvitað eru skekkjumörk í þessum mælingum eins og öllum vísindalegum mælingum, á næstu árum og áratugum er alveg ljóst að ríki heims þurfa öll, ekki síst þau sem eyða mestri orku, mestu bensíni, og þau sem byggjast hraðast upp, eins og t.d. Kína, að horfa á það af mikilli alvöru hvernig eigi með margvíslegum aðgerðum að minnka losun gróðurhúsalofttegunda á jörðinni. Það verkefni blasir við og ég vænti þess að ríkisstjórn Íslands beiti sér af fullri einurð í málinu, jafnt innan Norðurskautsráðsins sem og á vettvangi loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna. Í annan stað langar mig, frú forseti, að gera að umræðuefni ástandið í Írak. Ég get tekið undir með hæstv. utanríkisráðherra að allir fögnuðu því, nema kannski helst sá sem fyrir varð, að Saddam Hussein var steypt af stóli og þurfti ekki lítið til. Ég verð þó að segja alveg eins og er að það er líklega hingað til það eina sem hefur lukkast vel í aðgerðum innrásarherjanna, að ná harðstjóranum Saddam Hussein. Það tókst þó. Því ber að fagna, burtséð frá því hvort menn studdu innrásina á þeim forsendum sem farið var í hana eður ei. Ég vil að það liggi alveg hreint fyrir. Ég held að það sé líka hægt að fullyrða að hinn almenni borgari í Írak hafi verið ánægður með að vera laus við harðstjórann. Ég held hins vegar að að sama skapi megi segja að sömu borgarar uni hernáminu illa. Fyrir því liggja ýmsar ástæður, sögulegar, þjóðernislegar og að þeir sem fögnuðu komu herjanna hafa nú, einu og hálfu ári síðar, orðið vitni að einu allsherjarklúðri í hvernig mál hafa verið rekin í Írak og hvernig uppbyggingin hefur í raun verið ein samfelld sorgarsaga. Ég er ekki að segja að hinn almenni írakski borgari sé hrifinn af uppreisnaröflunum, ég held reyndar að hann sé það ekki. Ég held að allir vilji að bráðabirgðastjórninni sé gefinn séns, ef svo má að orði komast, og að almenningur vilji allur ganga til kosninga í janúar. Vonandi tekst að gera það alls staðar í Írak, en ekki bara sums staðar. En margt bendir til þess að stjórnkerfið sé jafnspillt og áður, þó án hinnar kerfisbundnu kúgunar og fyrir það ber að þakka. En kúgunin hefur samt átt sér stað. Þegar hæstv. utanríkisráðherra sagði að mannréttindi væru algild, eins og við vitum öll, horfir það náttúrlega við í öllum aðstæðum, líka þegar í hlut á hernámsliðið sem tekur almenna borgara til fanga af því þeir liggja undir grun um eitthvað og varpar þeim í fangelsi. Eins og allir vita hefur hernámsliðið orðið uppvíst að grófum mannréttindabrotum. Það hefur síst orðið til þess að efla stuðning við það í Írak. Forsenda uppbyggingarinnar er að friður og öryggi hins almenna borgara sé tryggður. Hvað var gert, frú forseti? Hernámsliðin stóðu ekki vörð við þjóðargersemar Íraka á meðan slegin var skjaldborg um olíusvæðin og olíuhreinsistöðvarnar. Einhverjar mestu menningargersemar sem við eigum hér á jörðunni hurfu og voru eyðilagðar á dögunum og vikunum eftir innrásina. Nýlega kom í fréttum að 380 tonn af sprengiefni sem nota má m.a. til að búa til gereyðingarvopn hefðu horfið undir nösunum á hernámsliðinu. Mikið hefur verið rætt um öryggi kvenna sem ekki er gott. Það þarf í sjálfu sér ekkert að segja neitt meira um það. Vandi kvenna í Írak er að þær komast oftast nær ekki út fyrir hússins dyr. Síðan má segja að ofan í þetta klúður tókst ekki að tryggja öryggi borgaranna í landinu og var ekki gert þrátt fyrir viðvaranir og þrátt fyrir áætlanir utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna þar um. Það er ekki eins og gagnrýnisraddirnar komi bara úr stjórnarandstöðunni á Íslandi, frú forseti. Um þetta eru miklar deilur í höfuðborg Bandaríkjanna, á milli varnarmálaráðuneytis og utanríkisráðuneytis. Deilur sem skrifað er um í útbreidd blöð, New York Times og Washington Post, og talað er um í sjónvarpinu. Þetta virðist ekki berast til eyrna ráðamanna á Íslandi. Það er viðurkennt að sú áætlun sem bandaríska utanríkisráðuneytið, undir forustu Colins Powells, hafi gert um uppbyggingu og framtíð Íraks var að engu höfð af Donald Rumsfeld og félögum og hernámsstjórninni, undir stjórn Pauls Bremers, sem tók fljótlega við. Menn fóru bara með autt blað og ætluðu að flytja inn lýðræðið með þeim hætti sem þeim datt í hug og byrjuðu á því að leysa upp írakska herinn, byrjuðu á því að leysa upp Baath-flokkinn. Þó hann væri ekki kræsilegur stjórnmálaflokkur gerði það það að verkum og upplausn írakska hersins, að þúsundir ef ekki tugþúsundir írakskra karlmanna á besta aldri hafa ekki fundið sér neitt annað að gera eftir þetta en að berjast gegn hernámsliðinu. Það er ástæða fyrir öllu. Ofbeldi verður ekki til af engu. Ofbeldi verður til í ákveðnum jarðvegi, jarðvegi kúgunar og skilningsleysis og þeim jarðvegi þegar fólk fær ekki að láta rödd sína heyrast og þegar enginn er til að gæta öryggis þess. Það sama má segja um ofbeldi annars staðar, t.d. í Palestínu er jarðvegurinn vissulega frjór fyrir ofbeldi. Ég sé, frú forseti, að tími minn er næstum á þrotum og ég er aðeins komin á annað atriðið af þremur sem ég vildi gera að umræðuefni í dag. Ég vona að mér gefist tími til þess að koma aftur í pontu og ræða betur bæði það sem þegar hefur verið minnst á og einnig langaði mig að minna hæstv. utanríkisráðherra og alla þá sem hér eru á nýja skýrslu frá Amnesty International sem heitir: Komum taumhaldi á vopnin. Um takmörkun vígbúnaðar allra gerða vopna. Ísland hefur stutt þetta framtak dyggilega og ég þakka það og ítreka mikilvægi þess að takmörkun vígbúnaðar af öllu tagi sé á dagskrá stjórnvalda og hluti af því viðfangsefni og þeim efnum sem við ræðum við umræður um utanríkismál.

Virðulegi forseti. Hv. þm. nefndi að það hefði ekki margt annað heppnast við innrásina í Írak en að einræðisherranum var komið frá völdum, reyndar á bak við lás og slá, en flest annað hefði misheppnast. En þetta eina er kannski meginatriðið og við þekkjum mörg önnur dæmi þess að slíkt hafi verið meginatriðið. Til að mynda á Spáni, þegar generalissimo, einræðisherrann Franco, fékk loksins heilablóðfall, minnir mig að hafi verið, eftir að hafa legið í dái í 16–17 daga og ekkert gerðist. Það var ekki fyrr en hann var allur að það hófst nýr tími á Spáni og Spánn færðist í lýðræðisátt og er núna eitt af forusturíkjum lýðræðis í heiminum. Það er ekki langt síðan að þar ríkti einræði og skoðanakúgun, allt byggt á einum einræðisherra. Það getur því skipt mjög miklu máli að einmitt slíkur maður sé hrakinn frá völdum þó það kosti heilmikið til. Fundið er að því að ekki hafi verið nægilega góðar áætlanir af hálfu þeirra sem hröktu innrásarliðið frá völdum. En ef farið væri yfir það sem allir spekingarnir sögðu í öllum sjónvarpsþáttunum um götubardagana sem yrðu í Bagdad, hvernig hundruð þúsundir manna mundu falla þegar barist yrði við úrvalssveitirnar, hús úr húsi og fleira þess háttar, borgarastyrjöld svo árum skipti, ekkert af þessu hefur staðist. Auðvitað er ekkert ríki sem getur með góðu móti staðist sjálfsmorðsárásir á venjulega borgara. Það er aldrei hægt að verja alla borgara ríkis. Þetta gátum við séð í menningarríkinu Bretlandi, á Norður-Írlandi, þar sem bjórstofur og skólar voru sprengdir í loft upp þar til nýlega. Þetta var í okkar næsta nágrannaríki og þar sem deilendur 

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að það getur gert gæfumuninn, og mun vonandi gera það í framtíðinni fyrir Íraka, að einræðisherrann er farinn frá. Við höfum séð það áður í sögunni að það hefur skipt öllu máli. En ég er ekki sammála hæstv. utanríkisráðherra um að áætlanir hafi ekki verið fyrir hendi. Þær voru fyrir hendi, þær voru bara ekki notaðar og umræðan um það hvernig aðgerðum og hernáminu hefur í rauninni mistekist að tryggja hið raunverulega öryggi og frelsi Íraka hefur logað um allan heim vegna þess að það liggur fyrir að hernámsstjórnin var vöruð við. Starfsmenn hennar sögðu: Við skulum ekki leysa upp herinn. Við skulum gera þetta með öðrum hætti. Við skulum ekki láta fólk komast upp með að ræna og rupla og stunda gripdeildir. Allt sem gerðist í upphafi og reyndar líka í framhaldinu hefur kynt undir óánægju og ofbeldi, því miður. Vissulega getur enginn varist sjálfsmorðsárás. Þannig er það. Þess vegna er svo mikilvægt að komast að rótunum, hvort sem við erum við Írak, Palestínu eða einhvers staðar annars staðar. Hvað kemur einstaklingi til þess að murka lífið úr öðrum og sjálfum sér með sjálfsmorðsárás?

Virðulegi forseti. Sem betur fer er árangur víða að nást í lýðræðisátt. Hverjum hefði dottið í hug fyrir aðeins 5 árum, að ekki bara færu fram almennar kosningar í ríki eins og Afganistan heldur að konur fengju að taka þátt í þeim kosningum? Hver hefði spáð því? En það var auðvitað gert með valdi. Þeirri skipan var komið á með valdi og hefði aldrei verið hægt að koma henni á með öðrum hætti og hið sama mun gerast í Írak. Vegna þess sem hv. þm. nefndi um loftslagsbreytingar og þær nýju skýrslur sem þar eru að koma er alveg rétt hjá hv. þm. að það er mikill fengur að slíkum skýrslum, en það er líka rétt hjá hv. þm. að allt verður þetta með fyrirvörum, þetta eru spádómar langt fram í tímann. Við sáum til að mynda að fræðimaður sem hér var staddur nýlega á vegum íslensku Veðurstofunnar, að ég hygg, hefur miklar efasemdir um sumar spár varðandi hækkun á hafinu vegna hlýnunar, telur það allt saman ofreiknað og ofspáð og um þetta deila menn. En meginatriðið held ég að sé að auka skilning á viðfangsefninu og ég hygg að það hafi menn gert með þessu verki, að þó ekkert sé hafið yfir deilur og ágreining fari skilningur á viðfangsefninu vaxandi og muni verða mönnum hjálplegur við að leggja mat á með hvaða hætti þjóðir heims eigi að bregðast við. Ég tel að það hafi ekkert ríki í Norðurskautsráðinu reynt að hafa óeðlileg áhrif á þá starfsemi eða uppbyggingu þeirra skýrslna sem hér eru á ferðinni.

Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin varðandi Norðurskautsráð. Það er gott að heyra að ekkert eitt ríkjanna í Norðurskautsráði hafi reynt að hafa áhrif á það hvernig niðurstöður eru birtar. Við getum þá væntanlega látið okkur hlakka til ráðherrafundarins 24. nóvember og niðurstaðna hans. Ég er þess fullviss að þau lönd sem eiga hlut að máli taka niðurstöður vísindarannsóknanna mjög alvarlega og munu taka mið af þeim við pólitískar ákvarðanir sínar um aðgerðir til að minnka losun gróðurhúsalofttegunda. Það er full þörf á því, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, þó að menn fari eftir varlegustu spám, ég tala nú ekki um annað. Verkefnið er því svo sannarlega fyrir hendi. Frú forseti. Mig langar rétt í blálokin að vitna í friðarverðlaunahafa Nóbels, Shirin Ebadi, lögmann frá Íran. Ég varð þess heiðurs aðnjótandi að fá að hlusta á hana á laugardaginn var og hún talaði einmitt um rætur ofbeldis. Hún taldi rætur ofbeldis í Miðausturlöndum liggja í jarðvegi ófullburða lýðræðis, einræðisherranna og harðstjóranna, sem eru svo miklu víðar en var í Írak. Eigum við t.d. að tala um kóngana í Sádi-Arabíu? Þetta ófullburða lýðræði kemur m.a. fram í kúgun kvenna og þegar löndin sem búa við þær aðstæður búa svo yfir miklum náttúrulegum auðlindum sem skipta allan heiminn máli ásælast sterk og voldug ríki, e.t.v. ekki bein völd heldur áhrif á þessum slóðum. Þessi blanda, sagði friðarverðlaunahafinn, stendur uppbyggingu lýðræðis í Miðausturlöndum, í Íran, Írak, Sádi-Arabíu og víðar, fyrir þrifum.

Forseti. Á þriðjudaginn var var kynnt í Reykjavík skýrsla um loftslagsbreytingar á norðurslóðum eða réttara sagt niðurstöður þeirrar skýrslu. Fréttir af skýrslunni eru þessar helstar: Loft hlýnar ákaflega hratt við norðurskaut. Breytingarnar hér eru miklu meiri en áður var haldið og það er margvísleg hætta á ferðum fyrir norðurskautssvæðið, fyrir Ísland og fyrir veröldina alla. Einnig kemur fram í niðurstöðum skýrslunnar og í þeim rannsóknum og umræðum sem fram hafa farið hjá vísindamönnum, að viðbrögð okkar skipta verulegu máli. Það er ekki okkar bara að bíða og biðja, ekki að liggja á bæn eða kasta ónotum að skýrslunni eða því sem verða vill heldur skiptir öllu máli hvort hlýnunin verður við lágmark þess sem spáð er eða við hámarkið. Það getur skipt öllu máli samkvæmt niðurstöðum þeirra 300 vísindamanna frá 8 löndum og að auki 6 frumstæðum þjóðum sem kallaðar eru hvernig við bregðumst við í veröldinni allri. Það hafa verið miklar fréttavikur á Íslandi hefur okkur þótt, þessi og sú sem síðast leið, en það er spá mín, og ég held að hún sé ekki frumleg, að sú frétt sem lengst lifir af öllum þeim fréttum sé fréttin af loftslagsskýrslunni sem kynnt var í Reykjavík. Ég hyggst verja ræðu minni eingöngu í það efni, þótt hin yfirgripsmikla skýrsla hæstv. utanríkisráðherra gefi vissulega tilefni til margra ræðna. Mér þykir athyglisvert að í ræðu sinni, ég veit að hann þarf að fara hratt yfir, segir hæstv. utanríkisráðherra aðeins eina setningu um þetta, á bls. 9 í textanum sem dreift var. Hún er svona, með leyfi forseta: „Annað dæmi af störfum ráðsins“ - Norðurskautsráðsins - „er skýrsla um áhrif loftslagsbreytinga á norðurslóðum.“ Þó er það svo, eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir lýsti m.a., að hinn 24. nóvember næstkomandi er fundur utanríkisráðherra ríkjanna í Norðurskautsráðinu og í undirbúningi er yfirlýsing fyrir þann fund. Í bandaríska blaðinu Washington Post birtist 4. nóvember, á fimmtudaginn var, frétt um að Bandaríkjastjórn hygðist ekki samþykkja hvatningu um aðgerðaáætlun eða framkvæmdaáætlun í yfirlýsingunni. Í blaðinu var sérstaklega nefndur textinn sem Bandaríkjastjórn leggst gegn. Hann er hér í þýðingu minni, með leyfi forseta: „Norðurskautsráðið hvetur aðildarríkin til þess að ákveða aðgerðaáætlun vegna loftslagsbreytinganna hvert fyrir sig og sameiginlega þegar það á við. Þessar aðgerðir verða að beinast að því að minnka losun gróðurhúsalofttegunda.“ Í sömu frétt ber ónafngreindur embættismaður í bandaríska utanríkisráðuneytinu það fyrir sig að Bandaríkjastjórn vilji ekki taka þátt í stefnumótun á vegum Norðurskautsráðsins heldur eingöngu á vettvangi rammasamnings Sameinuðu þjóðanna, UNFCCC, eins og það er skammstafað að enskum hætti. Þetta virðist vera hægt að skýra þannig að Bandaríkjastjórn sé á ákveðinn hátt að bakka frá hinni hörðu línu sinni gagnvart þessum málum þegar hún er orðin fréttnæm, en við vitum að Bandaríkjastjórn, eins og áður hefur verið rakið, hefur dregið lappirnar í þessum málum öllum undir núverandi forustu og m.a. ekki undirritað Kyoto-bókunina sem nú er hins vegar að ganga í gildi. Bandaríkjastjórn virðist ekki vera vel við neikvæðar fréttir af málinu og virðist bregðast við þrýstingi. Haft er eftir Dobriansky varautanríkisráðherra í sama blaði að skýrslunni sé ekki lokið og hún hafi ekki verið send ríkisstjórnunum, sem er klassísk bírókratísk afgreiðsla þegar maður hefur engu að svara. Það er ekki ljóst hvað hún á við. Skýrslan var auðvitað komin, samantektin eða niðurstöðurnar eru Bandaríkjastjórn algerlega ljósar enda hefur hún, eins og Paula Dobriansky bendir á, kostað skýrsluna að töluverðum hluta og að henni vinna margir bestu vísindamenn Bandaríkjanna á þessu sviði. Þetta virðist vera einhvers konar fyrirsláttur. Við fréttum Washington Post og fleiri blaða og fjölmiðla og umsagnir áhrifamanna hefur Bandaríkjastjórn enn brugðist og fyrir nokkrum dögum var gefin út yfirlýsing í bandaríska utanríkisráðuneytinu. Það gerði Richard Boucher sem þar er upplýsingafulltrúi. Í henni er slegið úr og í og sagt m.a. að Bandaríkjastjórn styðji sumar tillögurnar í stefnudrögunum og sé að íhuga aðrar. Bendir því margt til þess að Bandaríkjastjórn sé á einhvers konar hreyfingu í þessu efni, að henni þyki þrýstingurinn óþægilegur, henni finnist ekki gott að koma fram á vettvang heimsmálanna sem sá sem ekki vill hreyfa sig í þessum málum, sem sá sem vill halda áfram að menga en ekki bregðast við. Þrýstingurinn kemur ekki aðeins utan frá, hann kemur líka innan frá og nefna má tvo kollega okkar, sem við könnumst við úr fréttum, sem hafa lýst því yfir að Bandaríkjastjórn beri að taka aðra afstöðu í þessu efni og hafa þeir hvatt ríkisstjórnina í Washington til þess að taka þátt í aðgerðum til að minnka losun gróðurhúsalofttegunda. Þetta eru þeir John McCain sem var hér um daginn, repúblikani frá Arizona, og Joe Lieberman, varaforsetaefni í þarsíðustu kosningum, demókrati frá Connecticut. Það er athyglisvert og merkilegt við skýrsluna að með henni og næstum einróma undirtektum við hana í vísindasamfélaginu ætti að vera frá vafi um loftslagsbreytingar af manna völdum, sem var e.t.v. réttmætur fyrir áratug og eðlilegt að menn hefðu þá uppi í ljósi þess gangs sem þá var á málinu. En afstaða Bandaríkjastjórnar byggist nú sem fyrr á því að ekki séu nægileg vísindagögn fyrir hendi. Ég nefni áratug en þó eru held ég ekki liðin nema sex ár frá því að þáverandi forsætisráðherra, núverandi hæstv. utanríkisráðherra, bar fram svipuð rök um loftslagsbreytingar í almennri samfélagsumræðu hér. Ég man ekki hvort það var í áramótaræðu, þingræðu eða á öðrum vettvangi en ég man mjög glöggt að hann gerði það. Ég taldi að hann, eins og aðrir, hefði breytt afstöðu sinni með þeirri þróun sem orðið hefur í vísindarannsóknum og umræðu um þessi mál og menn eru menn að meiri þegar þeir gera það í ljósi þeirra staðreynda sem fram eru komnar og þeirra upplýsinga sem smám saman breyta þeim grunni sem menn standa á við slíka afstöðu. Þess vegna kom það mér á óvart að mér virtist að ráðherrann hefði ekki gætt nægilega að þessum staðreyndum í andsvari sínu áðan, en ég tel að hann hafi kannski ekki sagt sitt síðasta orð um þetta. Hins vegar brá mér líka við að heyra hæstv. umhverfisráðherra í ríkisstjórn Íslands vera með svipaðar skoðanir uppi í vikunni, einmitt við upphaf þeirrar vísindaráðstefnu þar sem skýrslan var kynnt. Þar sagði hæstv. umhverfisráðherra þetta í þýðingu Vefþjóðviljans, því ræðan var flutt á ensku, þegar hún talar um áhrifin sem fram undan séu vegna loftslagsbreytinganna, með leyfi forseta: „Hversu mikil þessi áhrif eru og hve miklar loftslagsbreytingarnar verða er enn háð mikilli óvissu. Loftslag jarðar er flókið kerfi sem háð er mörgum þáttum.“ Ég kýs líka að afgreiða þetta sem einhvers konar misskilning hjá hæstv. umhverfisráðherra eða handvömm því að tveir Íslendingar sem framarlega standa í þessum málum hafa talað öðruvísi. Annar þeirra er Gunnar Pálsson, diplómat og forustumaður í Norðurskautsráðinu fyrir Íslands hönd. Hann sagði í ræðu hjá Sameinuðu þjóðunum, í þýðingu minni, með leyfi forseta: „Niðurstöðurnar úr hinni væntanlegu vísindarannsókn Norðurskautsráðsins eru þær að hiti eykst helmingi hraðar við norðurskaut en að heimsmeðatali. Jöklar bráðna og gjörvallt vistkerfið er að breytast sífellt hraðar. Séu spár ACIA nákvæmar, sem öll rök hníga til,“ - segir Gunnar Pálsson. Á ensku: ,,as we have every reason to believe they are“ - þá virðist norðurskautssvæðið verða undanfari heimsbyggðarinnar allrar í þeim breytingum sem vænta má.“ Hinn Íslendingurinn sem ég nefni til er fyrrverandi utanríkisráðherra, núverandi hæstv. forsætisráðherra, sem sagði fyrir mjög skömmu á þingi Norðurlandaráðs. Það er enn mín þýðing, nú úr dönsku, með leyfi forseta: „Norðurskautssvæðið stendur nú frammi fyrir alvarlegustu og hröðustu loftslagsbreytingum nokkru sinni.“ - Á dönsku: „de alvorligste og mest accelerende klimaændringer nogen sinde“. „Þær“ - þ.e. loftslagsbreytingarnar - „eiga eftir að hafa gífurlegar afleiðingar.“ - Á dönsku: „drastiske“ - „Bæði vistfræðilegar, efnahagslegar og félagslegar,“ segir Halldór Ásgrímsson, hæstv. forsætisráðherra. „Það er því eðlilegt að þær valdi miklum áhyggjum, ekki síst fyrir okkur sem byggjum norðurskautssvæðið.“ Vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra er á leiðinni á fund utanríkisráðherra norðurskautsríkjanna og vegna þess að áður en það gerist verður hæstv. utanríkisráðherra - að ég hygg á þriðjudaginn í næstu viku, 16. nóvember - í Washington á fundi með Colin Powell, óska ég eftir að hann svari þremur spurningum og að hann sjái sér fært að svara þeim nú, að gefnu tilefni: 1. Hver er afstaða hæstv. utanríkisráðherra til hins umdeilda kafla í yfirlýsingardrögunum um að aðgerðirnar verði að beinast að því að minnka losun gróðurhúsalofttegunda? 2. Hyggst ráðherrann ræða þetta mikilvæga mál á fundi sínum með Colin Powell, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, hinn 16. nóvember nk.? 3. Hafa íslensk stjórnvöld hvatt stjórnina í Washington til að undirrita Kyoto-bókunina eða hyggjast þau gera það? Til þess gefst einkar gott tækifæri 16. nóvember, einkum í því ljósi að eitt af erindum Tonys Blairs, forsætisráðherra Breta, til Washington þessa dagana er samkvæmt fréttum í breskum fjölmiðlum, ég vitna í leiðara Guardian í dag, að reyna að snúa Bandaríkjamönnum til réttrar stefnu í málinu. Að lokum vil ég segja, vegna þess að mér heyrðist hæstv. utanríkisráðherra vitna í Svíann Mörner sem var hér fyrir nokkrum dögum með kenningar um sólarhita o.s.frv., að enn finnast vissulega menn í vísindaheiminum - og það er jákvætt og gott að ekki skuli vera þar einróma samstaða, einhver talkór, þannig eiga vísindin ekki að vera - enn finnast þeir menn sem efast um þetta og telja að hér sé að mestu um náttúrulegar breytingar að ræða. Hins vegar er sú skoðun í þeim geira vísindanna sem fjallar um þetta svið fullkomin minnihlutaskoðun. Það er misskilningur, sem vert er að leiðrétta úr þessum stól, að Mörner hinn sænski hafi verið hér á vegum Veðurstofunnar. Það var hann ekki þó að hann flytti einhvers konar ræðu á fundi hjá Félagi íslenskra veðurfræðinga, heldur virðist hann hafa verið hér á vegum einstaklinga úr Félagi frjálshyggjumanna eða á vegum fjölmiðilsins Vefþjóðviljans, sem hefur einmitt sagt mjög dyggilega frá heimsókn hans. Þetta var aðeins til að rétt skyldi vera rétt.

Herra forseti. Ég hef kannski farið vitlaust með á hvers vegum þessi ágæti Svíi var, ég var svo sem að giska á það. Ég reyndar vissi ekki að hinn merki fjölmiðill Vefþjóðviljinn væri svo burðugur að hann væri að kosta hingað mannskap, það er sjálfsagt eitthvað nýtt. 
             Það sem ég las um þennan ágæta Svía virtist vera það að hann vildi byggja málflutning sinn á því sem lægi fyrir, miða við það sem hefði verið sagt og byggja sitt á staðreyndum en ekki spám. Hann sagði að engar mælingar, eins og ég las þetta, sem þegar lægju fyrir styddu fullyrðingar um þá aukningu á massa hafsins, öndvert við spár og slíka hluti. Ég skal ekki setjast í dómarasæti um það efni en spárnar hafa gjarnan verið dálítið sveigjanlegar og víðtækar og bilið langt þar á milli. Það skiptir ekki máli hvort vísindamenn eru 300, 500 eða 1.000 og fáir á móti því að það er nú alþekkt, eins og Sigurður Nordal benti á, að þekking verður ekki endilega lögð saman þannig að hún aukist eftir því sem fleiri koma saman. Lengi vel var Einstein einn í minni hluta með afstæðiskenninguna en ég hygg að hún hafi verið rétt samt. Fleiri dæmi má nefna úr vísindaheiminum. 
             Varðandi hins vegar afstöðu okkar hefur hún legið fyrir varðandi það. Við tókum afstöðu með þeim sem vildu samþykkja og undirskrifa Kyoto-bókunina. Það hefðum við Íslendingar ekki gert nema vegna þess að við töldum hættumerki á ferðinni, ella hefðum við ekki gert það. Við takmörkuðum til að mynda þær heimildir sem við höfðum sjálf 

Forseti. Ég þakka svörin en þau voru ekki við þeim spurningum sem ég bar fram. Mér var kennt í skóla að  Ég spurði hins vegar, og bið hæstv. utanríkisráðherra að svara því, hvort hann ætlar að ræða þetta mál við Colin Powell 16. nóvember og hver afstaða hans sé til þessa kafla í yfirlýsingardrögunum, hvernig gangi að koma þá hinni einörðu íslensku afstöðu til þessa máls, sem lýsir sér í undirritun Kyoto-bókunarinnar, til skila í yfirlýsingu utanríkisráðherranna og í þeirri framkvæmdaáætlun sem menn hafa gert ráð fyrir að þar verði undirrituð.

Herra forseti. Þær viðræður sem fyrir dyrum standa við utanríkisráðherra Bandaríkjanna munu í meginatriðum snúast um varnarmálin. Af minni hálfu er óskað eftir þessum fundi til að fjalla um þau. Það hefur þó verið nefnt úr báðum áttum, bæði af okkur og eins bandaríska utanríkisráðherranum, að við áskiljum okkur rétt til þess eftir því sem tíminn leyfir - þessir fundir eru yfirleitt frekar stuttir - að taka upp önnur mál. Meginverkefnið er samt þetta þannig að ég skal ekki segja til um hvaða tími verður fyrir annað. Við höfum verið í forustu fyrir þeirri vinnu sem hér hefur verið unnin. Hv. þm. nefndi sérstaklega þau orð sem sendiherrann Gunnar Pálsson hefur látið frá sér fara. Auðvitað gerir hann það í umboði Íslands, ekki er um að ræða persónulegar skoðanir sendiherrans þegar hann flytur ræðu af þessu tagi, heldur er hann þá að tala í umboði íslenskra stjórnvalda og hann hefur talað mjög skýrt í þeim efnum.

Forseti. Ég skora eindregið á hæstv. utanríkisráðherra - og hygg að ég hafi marga með mér í því - að ræða þetta mál, undir liðnum önnur mál þá, á dagskrá þeirra utanríkisráðherranna tveggja 16. nóvember. Ég fagna líka þeirri yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra að hann sé sammála sendiherranum Gunnari Pálssyni og forsætisráðherranum Halldóri Ásgrímssyni um niðurstöðurnar í skýrslu ACIA, norðurskautsráðsvísindamannanna sem munu nú vera 400, þó að vissulega geti einn Davíð velt öllum þeim Golíötum í vísindalegum skilningi. Hæstv. utanríkisráðherra hefur hér með tekið undir það að hinar líklegu afleiðingar hitnunarinnar sem rannsóknin snýst um séu geigvænlegar og geti haft mjög afdrifaríkar afleiðingar á ástandið á norðurskauti og á Íslandi. Ég bíð þess að ríkisstjórnin taki afstöðu í samræmi við það og undirbúi þá framtíð þar sem þetta verður eitt heitasta og erfiðasta pólitíska málið, bæði innan ríkjanna og milli þeirra.

Herra forseti. Ræða hæstv. utanríkisráðherra um utanríkismál var um margt sérstök. Það er greinilegt að andi Bush svífur yfir vötnunum, heimurinn er svart/hvítur og hlutirnir annaðhvort góðir eða illir. Það er erfitt að átta sig á því hvers vegna hæstv. utanríkisráðherra vopnlausrar þjóðar flytur slíka ræðu á þjóðþingi þar sem fram að þessu hefur verið fylgt þeirri stefnu að þjóðin skuli ekki bera vopn á aðrar þjóðir. Eina haldbæra skýringin sem ég finn fyrir slíkri ræðu er að hæstv. utanríkisráðherra er að undirbúa fund. Hann er að undirbúa fund sem hann mun eiga með Colin Powell í næstu viku, hann er einfaldlega að tala upp í eyrun á hæstv. utanríkisráðherra Bandaríkjamanna í þeim tilgangi að fá gott veður í viðræðunum. Ísland er fámenn þjóð og hefur gefið sig út fyrir að vera friðsöm. Ein mikilvægasta ákvörðun í utanríkismálum sem Íslendingar hafa tekið var innganga Íslands í varnarbandalag vestrænna þjóða, NATO. Íslendingar settu þó eitt ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir aðildinni en það var að Ísland mundi aldrei taka beinan hátt í hernaðaraðgerðum. Ég tel að mikil sátt hafi ríkt í þjóðfélaginu um framangreint atriði. Í ljósi þess er óskiljanlegt að hæstv. utanríkisráðherra og forsætisráðherra hafi brotið lög í ákafa sínum þegar þeir settu Íslendinga á lista yfir þær staðföstu og viljugu þjóðir sem studdu árásina á Írak. Nú hefur komið í ljós að árásin á Írak var gerð á fölskum forsendum þar sem engin gereyðingarvopn fundust í Írak. Auðvitað ættu íslensk stjórnvöld að fá viðhlítandi skýringar á því hvers vegna þau voru teymd á upplognum forsendum á lista yfir viljugar og staðfastar þjóðir. Það er rétt sem fram kemur í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að írakska þjóðin var vægast sagt illa sett með Saddam Hussein í forsæti. Hins vegar er rétt að taka það fram að það er afar mikil einföldun sem fram kemur í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að írakska þjóðin sé betur sett nú en hún var undir Saddam Hussein. Þessi fullyrðing lýsir svart/hvítu viðhorfi sem á sjaldan við og örugglega ekki í Írak. Eflaust er ástandið mun betra á einhverjum svæðum svo sem í Norður-Írak þar sem Kúrdar eru fjölmennir og voru kúgaðir í valdatíð Saddams Husseins. Ástandið í kringum Bagdad er þó mun verra og þarf ekki frekari vitnanna við en að hlusta á fréttir þessa dagana. Þar ríkir algjör óöld, stríð geisar í Falluja, í landinu eru í gildi herlög, stöðugar sprengjuárásir, sjálfsmorðsárásir, gíslatökur og í raun algjör viðbjóður. Sömu einföldun má sjá í ræðunni um átök Palestínumanna og Ísraela. Sharon, forsætisráðherra Ísraels, er lýst sem manni friðarins sem fer gegn almenningasálitinu í Ísrael, manni sem hafi tekið frumkvæðið að brottflutningi landnema eða landtökumanna á Gaza-svæðinu. Leiðtogar Palestínumanna eru hins vegar gerðir einhliða ábyrgir fyrir átökunum vegna þess að þeir hafi hvorki ráðist gegn samtökum hryðjuverkamanna né heldur unnið bug á spillingu. Auðvitað er algjör firra að varpa allri ábyrgðinni á hendur Palestínumönnum. Sjaldan veldur einn er tveir deila og ég held að það eigi vel við í þessu máli. Það er óumdeilt að Ísraelsmenn eru þeir sem eru meiri máttar í þessari deilu og hafa sýnt fádæma hörku gagnvart palestínskum almenningi. Með þessum orðum er ég alls ekki að draga úr ábyrgð forustu Palestínumanna. Með framtaksleysi sínu hafa þeir ekki beitt nógu miklum aðgerðum gegn viðbjóðslegum sjálfsmorðsárásum. Hvað sem því líður hafa Bandaríkjamenn haldið hlífiskildi yfir harðlínustefnu Sharons og eru því miður að uppskera í samræmi við það. Þeir eru ótrúverðugir í augum múslima og að einhverju leyti má skýra þá miklu andstöðu sem er í Írak með aðgerðum eða aðgerðaleysi Bandaríkjamanna gagnvart Ísraelsmönnum. Við Íslendingar eigum að leggja okkar af mörkum til alþjóðasamfélagsins en við verðum að gera okkur grein fyrir því að við erum fámenn þjóð og við verðum að velja verkefni þar sem við höfum eitthvað fram að færa. Í máli hæstv. utanríkisráðherra kom fram að Ísland sé að kanna hvernig Íslendingar geti komið að þjálfun írakskra öryggissveita. Það er algjör fásinna að velja sér slíkt verkefni og það er sagt með fullri virðingu fyrir sérsveit ríkislögreglustjóra og Landhelgisgæslunnar. Ég tel engan vafa á því að við gætum lagt meira af mörkum á ýmsum öðrum sviðum en með þjálfun öryggissveita Íraks. Herra forseti. Ísland sækist eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna samanstendur af fimm þjóðum sem hafa fast sæti og 10 til viðbótar sem eru kosnar á allsherjarþingi til tveggja ára í senn. Skipan öryggisráðsins endurspeglar valdahlutföll eins og þau voru í lok seinni heimsstyrjaldarinnar. Ríkin fimm sem eiga fastafulltrúa eru sigurvegararnir og þau hafa neitunarvald. Kjörnu þjóðirnar 10 skiptast hnattrænt á milli þjóða þannig að heimshlutarnir eiga sína fulltrúa og Íslendingar eiga kost á tveim sætum sem Vestur-Evrópu eru ætluð. Helsta hlutverk ráðsins er að varðveita heimsfriðinn og stuðla að friðsamlegum lausnum deilumála. Öryggisráðinu er ætlað að rannsaka sérhverja deilu eða ástand sem getur leitt til alþjóðlegra átaka, leita sátta og gera tillögur um lausn deilumála. Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna er ætlað að úrskurða um hvort ófriðarhætta sé fyrir hendi, friðarrof eða árás. Í framhaldi af þeim verkefnum sem öryggisráðinu er ætlað að fara í, þ.e. að beita þvingunum, setja á viðskiptabann og jafnvel að grípa til hernaðaraðgerða, er rétt að fara yfir það hvort við Íslendingar eigum sérfræðinga á sviði þeirra mála sem örygggisráðinu er ætlað að fjalla um, þ.e. á sviði hernaðar, alþjóðamála á helstu átakasvæðum heimsins. Ég efast um það. Eigum við sérfræðinga á sviði öryggismála í Miðausturlöndum, Vestur-Afríku eða Asíu? Ísland á að axla ábyrgð og velja sér verkefni þar sem sérfræðiþekking þjóðarinnar nýtist en ekki að vera með afskipti þar sem þekking og afl er takmarkað. Af nægum verkefnum er að taka. Ríki heims settu sér m.a. þúsaldarmarkmið sem ætlað var að ná fram fyrir árið 2015. Þau miða að því að eyða fátækt og hungri, draga úr misskiptingu tekna í heiminum, efla menntun, bæta heilsufar og vinna að jafnrétti kynjanna. Ég tel miklu nær að við veljum okkur þau verkefni en að vera í verkefnum sem við ráðum lítt við. Mér finnst það mun eðlilegra og ég tel að við getum lagt mun meira af mörkum til þeirra verkefna en að taka þátt í að ákveða hvaða ríki eigi að beita þvingunum. Hvað leggur Ísland til þróunaraðstoðar? Jú, ein ríkasta þjóð heims leggur til um 0,16% af landsframleiðslu sinni. Þrír áratugir eru síðan aðildarríki Sameinuðu þjóðanna ákváðu að iðnríkin skyldu veita 0,7% af landsframleiðslu til þróunaraðstoðar. Í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra kemur fram að stórauka eigi framlagið til þessa málaflokks - það er vel og ber að þakka það - en þó ekki meira en svo að það á að fara í 0,35% af landsframleiðslu. Ég tel að þarna eigum við að beita okkur en ekki á sviði öryggisráðsins þar sem við höfum takmarkaða þekkingu. Ef litið er til þröngra hagsmuna Íslands um ávinning af því að fá aðild að öryggisráðinu er hætta á því að Ísland geti einungis tapað á því. Hætt er við að Ísland þyrfti að byggja að miklu leyti á upplýsingum frá vinaþjóðum við ákvarðanatöku, svo sem frá Bandaríkjamönnum. Einnig er einsýnt að það þjóni vart pólitískum hagsmunum þjóðarinnar að fara gegn Bandaríkjunum, ég efast a.m.k. um það. Ef litið er til utanríkisstefnu Bandaríkjanna síðustu ár hefur hún verið nokkuð herská og skapað mikla óvild í garð Bandaríkjanna og þeirra ríkja sem fylgja Bandaríkjamönnum hvað fastast eftir. Ég tel óráðlegt að setja þjóðina í eldlínu, sérstaklega í ljósi þess að Íslendingar hafa takmarkaða sérfræðiþekkingu á þeim málum sem öryggisráðinu er ætlað að fjalla um. Að lokum ætla ég að fjalla um það jákvæða í skýrslunni sem er ýmislegt. Sérstaklega vil ég taka fram að mér finnst mjög jákvæð sú breyting sem hefur orðið á síðustu árum, og verður vonandi áfram, að það eigi að efla samskipti við nágrannaþjóðir okkar, Grænlendinga og Færeyinga. Það er eitt af því sem Íslendingar ættu að leggja mun meiri áherslu á. Þótt ákveðin áherslubreyting hafi orðið á síðustu árum má gera enn betur. Ég er á því að við getum líka lært mjög margt af Færeyingum, t.d. hvað varðar auðlindastjórnun. Við ættum að skiptast á upplýsingum varðandi stjórn fiskveiða. Færeyingar geta örugglega miðlað til okkar enda hefur stjórn á fiskveiðum gengið mun betur þar en hér. Í Færeyjum er botnfisksafli í sóknarkerfi og hefur verið það undanfarin ár, mun betri. Fróðlegt væri að fá afstöðu hjá hæstv. utanríkisráðherra hvað varðar þau mál því að mér skilst að það hafi einmitt verið á borði ríkisstjórnarinnar að gera úttekt á færeyska fisveiðistjórnarkerfinu. Það kemur fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að það eigi að efla samskipti við Grænlendinga og Færeyinga. Hér hefur okkur greinilega mjög mistekist með okkar kerfi, hér er þorskafli einungis helmingurinn af því sem hann var fyrir daga kvótakerfisins en Færeyingum gengur mun betur. Væri þá ekki einmitt ráð hjá íslensku utanríkisþjónustunni - sem er stöðugt að eflast og þangað fara æ meiri peningar - að kanna einmitt þetta? Þarna gæti orðið uppspretta mikils auðs hjá íslensku þjóðinni ef okkur tækist að gera betur en okkur hefur gert. Okkur hefur greinilega mistekist við okkar stjórnun og nú er lag að fara yfir það hjá nágrannaþjóðunum sem hefur tekist betur upp og læra af þeim.

Herra forseti. Því hefur verið haldið fram aftur og aftur úr þessum ræðustól að Íslendingar hafi verið blekktir til þess að taka þá afstöðu sem tekin var, um að standa að því að hrekja Saddam Hussein frá völdum. Það vill þannig til að í lýðrðisríkjunum sem þar fóru fremst í flokki, Bandaríkjunum og Bretlandi, hefur þetta verið sérstaklega rannsakað af óháðum aðilum. Þar hefur komið fram að hvorug ríkisstjórnin, hvorki sú breska né sú bandaríska, hafi beitt neinum blekkingum vegna þeirrar ákvörðunar að ganga í það verk að hrekja Saddam Hussein frá völdum og koma á lýðræði í Írak. Á hinn bóginn hefur komið fram að mat leyniþjónusta þessara ríkja á því hvaða vopnabúnaði Saddam Hussein hefði yfir að ráða reyndist ekki rétt. Hvergi hefur komið fram að forustumenn lýðræðisríkjanna hafi reynt að fá leyniþjónustu af sinni hálfu til að halda einhverju fram sem þóknaðist málstaðnum. Það hefur ekki komið fram, og fjarri því. Hins vegar trúðu Sameinuðu þjóðirnar því sjálfar að þarna væru slík vopn, enda höfðu þeir vopnaeftirlitsmenn árum saman við að leita að þeim. Það er líka íhugunarefni að nú segja menn að áður en bandamenn komust inn í Bagdad hafi uppreisnarmönnum tekist að næla sér í 300 tonn af skot- og sprengiefni sem hafi ekki fundist. Allir viðurkenna að þessi 300 tonn hafi verið tekin en hafi ekki fundist. Það segir mjög vel söguna af því hversu erfitt er að finna vopn af þessu tagi. Staðreynd var að Saddam Hussein hafði slík vopn en hvort hann hafði látið eyðileggja þau eða ekki á sagan enn eftir að segja okkur.

Staðreyndirnar tala sínu máli, herra forseti. Það voru engin gereyðingarvopn í Írak og það er það sem málið snýst um. Tony Blair, forsætisráðherra Bretlands, stóð ansi tæpt þegar verið var að kafa ofan í málið. Þegar Hutton-skýrslan kom fram stóð hann ansi tæpt. Mér finnst að hæstv. utanríkisráðherra ætti einmitt að skoða hvers vegna Ísland fór á þennan lista. Var það ekki á þeim forsendum að gereyðingarvopn væru í Írak? Það var ekki á þeim forsendum að Saddam Hussein væri vondur stjórnandi, alls ekki.

Herra forseti. Það er athyglisvert og heilmikil lexía út af fyrir sig að frá því að allir þessir atburðir gerðust hafa farið fram kosningar í tveimur af þeim þremur ríkjum sem lögðu hvað mestan herafla til innrásarinnar og þess árangurs að steypa Saddam Hussein af stóli, Ástralir, Bandaríkjamenn og Bretar. Í báðum þessum löndum, Ástralíu og Bandaríkjunum, hafa stjórnendur landsins aukið fylgi sitt og stuðning meðal þjóðarinnar, í Bandaríkjunum á öllum sviðum, ekki bara forsetinn heldur einnig í þinginu sem studdi forsetann. Reyndar virðist það vera svo í Bretlandi að Íhaldsflokkurinn breski, sem studdi innrásina á sínum tíma en er nú svona að hvika frá afstöðu sinni, fær ekki stuðning með það verkefni sitt hjá bresku þjóðinni. Svo virðist vera, ef marka má kannanir, að Blair forsætisráðherra muni vinna þriðju kosningarnar í röð í framhaldi af afskiptum sínum af þessu stríði. Íslensk stjórnvöld tóku afstöðu opinskátt tveimur mánuðum fyrir kosningar, hún var mikið rædd í kosningabaráttunni og ríkisstjórnin hélt velli. Á öllum þessum svæðum þar sem þjóðin hefur talað hafa stjórnvöldin haldið velli. Þeir sem trúa á lýðræðið og lýðræðislega afstöðu kjósendanna í landinu ættu að hugleiða þessar niðurstöður.

Herra forseti. Úrslit kosninga hér og þar í heiminum breyta ekki sannleikanum eða staðreyndunum í þessu máli. Það verður hæstv. utanríkisráðherra að sætta sig við. Hver svo sem úrslitin eru í kosningunum í Bandaríkjunum, Bretlandi eða Ástralíu tala staðreyndirnar sínu máli hvað varðar gereyðingarvopnin í Írak. Það voru engin gereyðingarvopn í Írak og fölsunum var nánast beitt til að fara í þetta stríð. Ef við tölum samt um kosningar voru líka kosningar á Spáni og þar var nú einn aðalhvatamaðurinn að því að fara í þetta stríð, félagi hæstv. utanríkisráðherra hvað það varðar, og hann fór hrikalega illa út úr þeim kosningum. Við skulum minnast þess líka og halda því til haga hér.

Hæstv. forseti. Ég verð að játa að það má segja að um mig hafi farið við að heyra ræðu hæstv. utanríkisráðherra. Í gegnum huga minn fóru ótal hugsanir og í gegnum hjartað tilfinningar sem bentu til þess að við tvö, ég og hæstv. ráðherrann, lifum ekki í sama heimi. Í mínum heimi geisar mjög alvarlegt stríð í Írak og í Palestínu sem sér ekki fyrir endann á, stríð þar sem tugþúsundir óbreyttra borgara hafa látið lífið. Í mínum heimi ríkir hnattvæðing stórfyrirtækjanna og ráðamenn eru haldnir veruleikafirringu. Í mínum heimi er himinn og haf á milli vestræns lýðræðis og stjórnarfarsins sem komið hefur verið á með vopnavaldi í Afganistan. Í mínum heimi hafa stórfyrirtæki og gróðaöfl raunar grafið svo undan því sem við höfum til þessa kallað vestrænt lýðræði að það er að verða að skrumskælingu. Og í mínum heimi er fólk orðið hrætt við að segja skoðanir sínar ef þær fara gegn stefnu ríkjandi stjórnvalda af ótta við það að það missi vinnuna eða að því verði refsað á annan hátt. Í mínum heimi, herra forseti, kemur fólk saman á alþjóðlegum ráðstefnum, tugþúsundum saman, jafnvel hundruðum þúsunda saman, og reynir að benda ráðamönnum og þjóðum heimsins á það hvers konar villigötur ráðamenn hafa leitt okkur inn á. Fyrir nokkrum vikum var haldin í London mikil stefna, European Social Forum. Þangað mættu 20 þús. manns til að láta í ljósi áhyggjur sínar af stríðsrekstri og neikvæðum áhrifum hnattvæðingarinnar, áhyggjur sínar af stöðu lýðræðis í veröldinni og áhyggjur af því að stórfyrirtækin eru að verða æ valdameiri og að ítök þeirra í ríkisstjórnum þjóðríkja eru sífellt að aukast. Árlega er svo haldin enn stærri stefna, World Social Forum, þar sem 100 þús. manns mæta til að ræða framtíð veraldarinnar, fólk sem hvetur til þess að við höngum ekki föst í fortíðinni heldur aðgætum ástandið eins og það er og horfum til framtíðar með það að markmiði að skapa öðruvísi heim. Ár eftir ár hafa einstaklingar og félagasamtök reynt að vekja athygli heimsbyggðarinnar á tengslum þessara þátta sem ég rakti áðan, stríðs og hnattvæðingar, lýðræðisþróunar og valds stórfyrirtækja, hvernig stórfyrirtækin hafa beina hagsmuni af stríðsrekstrinum, hvernig val þjóðþinganna og lýðræðislega kjörinna ríkisstjórna minnkar stöðugt. Svona mætti áfram telja og þetta eru ekki bara einhverjar saklausar vangaveltur, þetta eru áþreifanleg vandamál. Eða hver þekkir ekki hagsmuni stórfyrirtækja á borð við Halliburton og Becktel í Írak? Já, þess sama Becktels og er um þessar mundir að reisa 1.500–1.800 manna starfsmannaþorp á Reyðarfirði sem farandverkamennirnir eiga að búa í, þeir sem fyrirtækið ræður á lágmarkslaunum til þess að reisa álver á Reyðarfirði fyrir annað stórfyrirtæki, stórfyrirtækið Alcoa. Ekki er þessi veruleiki svo fjarlægur okkur Íslendingum. Angi ofurvalds stórfyrirtækjanna er einnig sýnilegur í olíusvindlinu sem hér er nú verið að upplýsa og í auknu umfangi og valdi banka og fjármálafyrirtækja hér upp á síðkastið. Það skyldi þó ekki styttast í að tengsl íslenskra stjórnmálaflokka og íslenskra stórfyrirtækja verði afhjúpuð? Virðulegi forseti. Þetta er að gerast í mínum heimi og ég hef af því verulegar áhyggjur. Í ræðu sinni gerði hæstv. utanríkisráðherra að umtalsefni öryggi og varnir lands og þjóðar, eins og hann kallar það. Þar er allt á sömu bókina lært. Öryggið er fólgið í því að hafa fjórar F-15 orrustuþotur staðsettar á Keflavíkurflugvelli og þyrlubjörgunarsveit. Að því er virðist er herinn u.þ.b. að tygja sig til brottfarar, kafbátaleitarvélarnar eru farnar, sjóherinn fækkar mönnum mjög hratt og á þessum tíma er þróunin í öryggis- og varnarmálum í veröldinni einmitt fólgin í fækkun herstöðva þeirra sem eru fastar og hafa fast aðsetur í löndum vítt og breitt. Ef marka má orð Alyson K. Bailes, forstjóra Friðarrannsóknastofnunarinnar í Stokkhólmi, í fréttum í gær munu Norðurlöndin þurfa á næstunni að velja á milli Evrópu og Bandaríkjanna í ýmsum málum, ekki síst í öryggis- og varnarmálum. Samkvæmt því sem Alyson K. Bailes sagði eru dagar herstöðvarinnar á Miðnesheiði taldir. Samkvæmt því er það lítið annað en óskhyggja sem kemur fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra þegar hann segir að ekki sé til annar raunhæfur valkostur í öryggismálum okkar en þessi nána samvinna og kaup kaups á milli okkar og Atlantshafsbandalagsins. Hæstv. utanríkisráðherra virðist þegar kominn í mikla tilvistarkreppu vegna þessarar umræðu og er nú á leiðinni að ræða við kollega sinn Colin Powell til að eyða óvissu, eins og hann orðaði það í ræðu sinni. Að þessu leytinu lifi ég, friðarsinninn og herstöðvaandstæðingurinn, ekki í sama heimi og hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddsson. Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra gerir að umtalsefni í ræðu sinni þróunarsamvinnuna og þátttöku okkar í þróunarsamvinnu á undanförnum árum. Hann segir frá því hvernig opinber framlög okkar til þróunarsamvinnu hafi næstum fjórfaldast síðasta áratuginn og hvernig ríkisstjórnin hafi sett sér það markmið að stighækka þessi framlög þannig að árið 2009 nái þau 0,35% af vergri landsframleiðslu. En í hverju hefur þessi hækkun fjárframlaga verið fólgin, hvert hafa þessir fjármunir farið? Jú, fyrst og fremst í Íslensku friðargæsluna. Þróunarsamvinnan okkar, aukningin á fjármununum sem við höfum látið renna í aukna þróunarsamvinnu, hefur farið í Íslensku friðargæsluna. Hvað er Íslenska friðargæslan? Fyrir skemmstu fór fram umræða um þessa íslensku friðargæslu hérna á Alþingi og álitamálið hvort Íslendingarnir sem sinna störfum friðargæsluliða í Afganistan, sem umræðan snerist um, séu í raun og veru hermenn. Í umræðunni sagði hæstv. utanríkisráðherra þessa félaga okkar, þessa friðargæsluliða okkar, hafa réttarstöðu hermanna gagnvart NATO og að þeir njóti sömu verndar og aðrir hermenn NATO. Hann svaraði því líka til að ekki þyrfti neina sérstaka lagastoð til að senda Íslendinga til útlanda í herþjónustu af þessu tagi, og í umræðu á opinberum vettvangi hefur verið tekið undir þau ummæli ráðherrans. Hæstv. forseti. Ég spyr um hina siðferðilegu og pólitísku stoð og ábyrgð í þessu sambandi. Íslenskir friðargæsluliðar í Afganistan gegna störfum sínum undir merkjum NATO í hermannabúningum og með alvæpni. Það var einmitt NATO sem réðist inn í Afganistan á sínum tíma. Hvernig má það þá vera að hernámsliðinu í Afganistan skuli jafnframt hafa verið falin friðargæslan í Afganistan? Jú, sú ákvörðun var knúin fram af Bandaríkjamönnum í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna þar sem þeir koma ævinlega sínu fram. Það var sem sagt NATO sem hertók Afganistan með hersveitum sínum og það er NATO sem þykist vera að gæta friðar þar með þessum sömu hersveitum. Þetta er hæstv. utanríkisráðherra svona ljómandi ánægður með. Í mínum augum er þetta ósiðlegt, virðulegi forseti, og okkur Íslendingum er til skammar að við skulum taka þátt í þessari vitleysu, heimsvaldastefnu Bandaríkjanna. Í þessu sambandi langar mig að vitna í grein sem Einar Ólafsson, skáld, friðarsinni og herstöðvarandstæðingur, ritaði á heimasíðu sína fyrir skemmstu, en þar segir hann, með leyfi forseta: „Það er auðvitað með ólíkindum að Bandaríkin og NATO komist upp með það að ráðast inn í lönd og hernema þau, alla vega hluta þeirra, og kalla svo hernámsliðið friðargæslulið. Og það er með ólíkindum að íslenska utanríkisráðuneytið komist upp með að senda Íslendinga til þátttöku í þessum hernámsliðum með herforingjatitlum og öllu tilheyrandi og kalla þá friðargæsluliða. Þetta er herlið og ekkert annað, hernámslið meira að segja og þar með innrásarlið, og við skulum bara horfast í augu við það, að Halldóri Ásgrímssyni hefur tekist að koma upp íslenskum her og ekki nóg með það, heldur hefur honum tekist að láta íslenskan her taka þátt í hernámi annarra landa í kjölfar innrása sem ekki standast alþjóðleg lög og sáttmála.“ Ég tek undir þessi orð. Ég tek undir að það bendi allt til þess að við séum að koma okkur upp íslenskum her og ég tel þessa þróun alvarlega, svo ekki sé meira sagt. Ég tel þessa stríðstals sjá stað í þeirri ræðu sem hæstv. utanríkisráðherra flutti okkur hér í dag. Ég vara við því að ríkisstjórn Íslands haldi áfram að gæla við þetta stríð og þessi átök úti í heimi á þeim nótum sem íslensk yfirvöld hafa gert. Auðvitað verður að harma það að fólkið sem starfar fyrir okkur í þessari íslensku friðargæslu skuli halda því fram að hún færi okkur dýrmæta reynslu og þekkingu sem eigi eftir að mynda þekkingargrunn fyrir ráðuneytið. Það eru hugleiðingar frá Arnóri Sigurjónssyni sem starfar fyrir Íslensku friðargæsluna, og hann vill meina að við eigum eftir að búa til einhvern brunn sem megi sækja í ómælda þekkingu. Ég spyr: Í hvað á að nota þekkinguna sem verður í þeim brunni sem verið er að safna í, þekkingu sem byggir á vopnaburði og hermennskutilburðum á vettvangi stríðs í fjarlægu landi? Ég spyr hvort það geti verið að þarna sé komið að kjarna málsins. Kannski er það einmitt það að þekkinguna eigi að nota til að gera Íslendingum kleift að taka aukinn þátt í vörnum síns eigin lands, eins og starfshópur sem starfað hefur í utanríkisráðuneytinu frá 1999 taldi nauðsynlegt að unnið yrði að. Í skýrslu þess hóps segir, með leyfi forseta: „Sjá verður til þess að mögulegt sé að nýta reynslu og þekkingu þeirra Íslendinga sem starfað hafa að friðargæslu á erlendum vettvangi í þágu varna landsins.“ Það er sem sagt verið að safna í sarpinn fyrir íslenska herinn sem allir vita að hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason hefur dreymt um að stofna. Það er ekki ólíklegt að ríkisstjórnin ætli að láta þetta íslenska herlið okkar leysa bandaríska herliðið frá störfum sem, eins og ég var að segja áðan, er náttúrlega að stórum hluta farið. Þetta hernaðarbrölt íslenskra stjórnvalda hefur ekki átt sér stað með neinni leynd, öðru nær. Við höfum getað lesið það á heimasíðum einstakra ráðherra að allt hafi verið gert fyrir opnum tjöldum, áætlanir sem hljóða upp á 50 friðargæsluliða árið 2006 og 740 millj. kr. árlegt framlag undir því yfirskini að verið sé að leggja þróunarlöndum lið. Eins og ég sagði áðan er nefnilega allt það fé sem íslenski herinn kostar bókfært sem þróunaraðstoð. Já, heyr á endemi, herra forseti. Í niðurlagi ræðu minnar langar mig til að geta um það sem hv. þm. Mörður Árnason og Þórunn Sveinbjarnardóttir hafa rætt um á undan mér en það er ráðstefna Norðurskautsráðsins og skýrsla sú sem þar hefur verið lögð fram og hefur verið í fjölmiðlum hér að undanförnu. Ég tek undir þau orð hv. þingmanna sem lýsa áhyggjum af ástandinu og ég fagna því í sjálfu sér að það kveður við annan tón í ræðu hæstv. utanríkisráðherra varðandi þetta mál núna en gerði t.d. um áramótin 1997–1998 þegar hann gerði í áramótaræðu lítið úr þeim vísbendingum sem vísindamenn töldu þá vera á lofti. Hann vildi meina að verið væri að mála skrattann á vegginn og talaði um að skrattinn væri æðileiðigjarnt veggskraut. Hæstv. ráðherra er nú greinilega horfinn frá þeim tóni, hefur lesið sér betur til, er farinn að tala um sjálfbæra þróun í ræðum sínum og það er vel. Það er auðvitað vel þegar ráðamenn þjóðarinnar opna augu sín fyrir alvöru mála á borð við hlýnun lofthjúpsins og viðurkenna þær hættur sem það hefur mögulega í för með sér. Á hinn bóginn þurfum við að standa saman um það, ekki að einblína á ástandið eða spárnar sem liggja í loftinu og menn hafa verið að gefa út í skýrsluformi, heldur verðum við auðvitað að búa okkur undir að takast á við afleiðingar þessara mála, afleiðingar þess að hlýnunin á Norðurskautssvæðinu verði um 4–7 gráður á næstu 100 árum. Afleiðingar þessa verða gífurlegar. Íslenskum stjórnvöldum ber skylda til að búa sig undir það af skynsemi að takast á við þær breytingar sem við horfum fram á. Auðvitað eiga íslensk stjórnvöld að axla ábyrgð sína í þessum efnum. Það hafa þau ekki gert vegna þess að allt ofurkapp var lagt á það að fá undanþágu fyrir losun gróðurhúsalofttegunda fyrir Ísland á vettvangi loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna. Fjölda manns var haldið úti í sendinefndum fund eftir fund til þess að knýja fram ákvæði sem heimilaði Íslendingum losun umfram aðrar þjóðir, ekki bara 10% sem Kyoto-bókunin sjálf gaf okkur heldur 1,6 millj. tonna á ári umfram það. Slík stefna íslenskra stjórnvalda er til skammar og ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Það er rétt að fara að vinda ofan af þeirri stefnu og skrúfa niður gegndarlausa stóriðjustefnu íslenskra stjórnvalda.

Herra forseti. Hv. þm. kallaði sjálfa sig friðarsinna og ég efast ekkert um að þingmaðurinn sé það. Vonandi hefur það hins vegar ekki falið í sér að gagnálykta mætti sem svo að aðrir væru það ekki. Ég er a.m.k. þeirrar skoðunar að Ísland hafi lagt sitt af mörkum til að skapa friðvænlegri heim með því að styðja afstöðu NATO og Sameinuðu þjóðanna í Kosovo, með því að styðja afstöðu NATO og Sameinuðu þjóðanna í Bosníu-Hersegóvínu, með því að styðja afstöðu NATO og Sameinuðu þjóðanna í Afganistan, með því að styðja afstöðu bandalagsríkjanna í Írak og nú þá afstöðu Sameinuðu þjóðanna að þar skuli vera herlið staðsett svo lengi sem Írakar óska eftir því sjálfir meðan þeir eru að koma á lýðræði í landinu. Ég tel að afstaða þeirra sem kalla sig friðarsinna, sem ekkert af þessu vildu gera, geti ekki verið líkleg til þess að efla frið í heiminum. Ef ástandið væri enn þá eins og það var í Kosovo og Bosníu-Hersegóvínu áður en þessir aðilar gripu inn í, ástandið eins og það var í Afganistan áður en Sameinuðu þjóðirnar og NATO gripu inn í, ástandið eins og það var í Írak áður en bandalagsþjóðirnar gripu þar inn í væri ástandið verra. Þeir aðilar eru hinir sannkölluðu friðarsinnar sem þar eru á ferðinni. Menn nota orð með ýmsum hætti. Chamberlain var kallaður friðarsinni en Winston Churchill var kallaður stríðsæsingamaður. Hvor skyldi hafa lagt meira af mörkum til friðar, Chamberlain friðarsinni eða stríðsæsingamaðurinn Winston Churchill?

Hæstv. forseti. Það hvernig hæstv. ráðherra nefnir í þessu andsvari sínu ævinlega Sameinuðu þjóðirnar og hernaðarbandalagið NATO í sama orðinu segir sína sögu. Það segir þá sögu að hernaðarbandalagið NATO hefur í gegnum Bandaríkin beitt óæskilegum áhrifum sínum í Sameinuðu þjóðunum. Þetta vita auðvitað allir. Bandaríkjamenn hafa beitt ofurvaldi sínu í öryggisráðinu, neitunarvaldi sem og annars konar valdi, til þess að knýja fram ályktanir sem hægt er að heimfæra síðan á þann hátt sem hæstv. utanríkisráðherra gerir, að Sameinuðu þjóðirnar standi við bakið á öllu þessu starfi hernaðarbandalagsins NATO. Auðvitað er þetta óæskilegt og auðvitað er þetta ekki siðferðilega sterkt. Þetta er siðferðilega mjög veikt. Ef Sameinuðu þjóðirnar fengju að standa heilar að starfi sínu án áhrifa frá hernaðarbandalaginu NATO er ég sannfærð um að margt væri öðruvísi í þessum heimi. Ég er sannfærð um að afskipti Sameinuðu þjóðanna af friðarmálum í veröldinni væru þá önnur og á öðrum nótum en þau eru í dag. Ég er sannfærð um það að þau afskipti hefðu ekki það hernaðaryfirbragð sem þau hafa í dag. Ég veit að innan Sameinuðu þjóðanna er sú umræða núna í fullum gangi hvernig hægt sé með einhverjum ráðum að gera Sameinuðu þjóðirnar trúverðugri á vettvangi friðargæslu og á vettvangi friðarmála. Auðvitað eiga friðargæsla og friðarmálin heima á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Það verður þá að frábiðja sér skemmdarverk á borð við þau sem NATO hefur verið að stunda innan Sameinuðu þjóðanna með Bandaríkin í broddi fylkingar.

Herra forseti. Við þurfum ekki annað en að fara í gegnum söguna og þá áttum við okkur á því að Sameinuðu þjóðirnar voru að hluta til stofnaðar sem hernaðarbandalag. Þjóðabandalagið sem var við lýði milli stríðsáranna hafði skort þá möguleika að stilla til friðar með hernaði, með hernaðaríhlutun. Það var nákvæmlega það sem Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar til að gera umfram Þjóðabandalagið. Stóra aðgerðin og sú frægasta sem Sameinuðu þjóðirnar stóðu fyrir var Kóreustyrjöldin, þegar útþensla kommúnista var stöðvuð í Suður-Kóreu af herjum hinna Sameinuðu þjóða. Það voru Sameinuðu þjóðirnar sem ráku það stríð undir fána sínum þó að auðvitað kæmu margar þjóðir að, og ekki síst Bandaríkjamenn lögðu þar til herafla. Á þessu varð sem sagt meginbreyting og menn gleyma því stundum. Stundum hentar að vera á móti Íraksstríðinu af því að Sameinuðu þjóðirnar báru ekki gæfu til þess að standa allar saman að lokum þrátt fyrir að ýmsar ályktanir væru samt til staðar. Það er síðan ekki látið duga þegar Afganistan á í hlut að þar var farið fram undir merkjum Sameinuðu þjóðanna. Nú er starfsemin í Írak undir merkjum Sameinuðu þjóðanna að því leyti að þær hafa samþykkt með sérstakri ályktun að þar skuli vera her þar til réttkjörin stjórnvöld í Írak óska eftir breytingum á því.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér fróðlegt og áhugavert að rifja upp söguna í þessu sambandi og rifja upp þann tíma sem Sameinuðu þjóðirnar eru stofnaðar upp úr, og forvera Sameinuðu þjóðanna, Þjóðabandalgið. Auðvitað er ekki hægt að líkja þeim tíma sem við lifum á núna saman við þann tíma sem þá var. Þegar Sameinuðu þjóðirnar eru stofnaðar, upp úr síðari heimsstyrjöldinni, eru þær auðvitað stofnaðar til þess að viðhalda friði í veröldinni. Það er meginmarkmið Sameinuðu þjóðanna þó að á þeim tíma hafi ekki verið hægt að finna neina einfalda lausn á því hvernig hægt væri að gera það án þess að einhvern tíma þyrfti mögulega að beita einhvers konar hervaldi í þeim efnum. Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan þær samþykktir voru gerðar sem liggja til grundvallar stofnun Sameinuðu þjóðanna, og það veit hæstv. utanríkisráðherra alveg eins vel og ég að Sameinuðu þjóðirnar hafa af því baráttu, innri baráttu, vegna þess hvernig til hefur tekist. Stærstur hluti hinna Sameinuðu þjóða er óánægður með stríðsyfirbragð friðargæslunnar, það er bara staðreynd, og það er verið að reyna að finna lausnir. NATO auðveldar ekki að þær lausnir finnist, því miður. Svo hagræða menn sögunni, nákvæmlega á þeim nótum sem hæstv. utanríkisráðherra gerir, búa til nýjar forsendur fyrir t.d. innrásinni í Írak, staglast á því hér í þessari umræðu að hún hafi verið gerð til þess að steypa af stóli ógnarstjórn Saddams Husseins. Það er bara beinlínis rangt, innrásin var gerð til að finna gereyðingarvopn sem voru ekki til, sem ríkisstjórnirnar sem stóðu að innrásinni eru búnar að viðurkenna að hafi ekki verið til og að ráðamennirnir hafi farið með fleipur þegar þeir héldu því fram að Írakar gætu innan örfárra mínútna gert kjarnorkuvopnaárás á Evrópu. Þetta eru staðreyndirnar í málinu og hæstv. utanríkisráðherra gerist sekur um að hagræða þeim. NATO og Bandaríkin gerast líka sek um að hagræða staðreyndunum varðandi Sameinuðu þjóðirnar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að koma hérna inn á mál sem eru örlítið reifuð í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra, Evrópumálin og stöðu okkar gagnvart þeim. Ég tel að umræðan um aðild okkar að Evrópusambandinu sé eitt stærsta pólitíska viðfangsefni samtímans, og ég er alls ekki sátt og hef ekki verið sátt við afgreiðslu ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Mér hefur fundist hún ódýr. Það á að hafa málið í nefnd, það á ekki að sækja um aðild á þessu kjörtímabili, það á ekki að sækja um aðild fyrr en þá í fyrsta lagi eftir 2007 og það á að halda áfram að fylgjast með þróuninni. Virðulegi forseti. Eins og ég segi er ég ekki sátt við þessa afgreiðslu vegna þess að hagsmunum Íslendinga væri betur borgið færum við inn í Evrópusambandið hið allra fyrsta. Hvers vegna segi ég þetta? Samfylkingin hefur á stefnuskrá sinni að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja síðan samninginn undir atkvæði þjóðarinnar. Þar innan raða er vissulega fólk sem vill ganga mishratt til þeirra verka og það má kalla mig express-aðgangssinna. Hvers vegna er ég það? Það ætla ég að fá að reifa hér í örfáum atriðum á þessum mínútum sem ég hef. Ég vil byrja á EES-samningnum. Það er enginn vafi á því að EES-samningurinn er það sem hefur undirbyggt þá velsæld sem við höfum búið við á Íslandi sl. áratug. Hæstv. fráfarandi utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, reifar þetta í skýrslu sinni frá 2000 þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Aðgangur að mörkuðum er greiðari, þátttaka í evrópskum samstarfsverkefnum, ekki síst á sviði rannsókna og þróunar, hefur skilað umtalsverðu fjármagni og þekkingu í íslenskt þjóðarbú og samræming leikreglna í atvinnulífi hefur leitt til aukins frjálsræðis og nútímalegri stjórnunarhátta. EES-samningurinn hefur án efa stuðlað verulega að þeim stöðugleika sem nú ríkir í íslensku efnahagslífi.“ Þetta, virðulegi forseti, stendur í skýrslu utanríkisráðherra frá árinu 2000. Hún var að mörgu leyti ágæt og mjög gagnleg. Eins og fyrr segir tel ég að hagsmunum okkar til framtíðar og hagsmunum okkar Íslendinga verði betur borgið með því að ganga í Evrópusambandið. Eins og staðan er nú er gríðarlegur lýðræðishalli á þessum EES-samningi sem við erum aðilar að. Það má í rauninni segja að í gegnum hann séum við aukaaðilar að Evrópusambandinu vegna þess að við tökum við um 70–80% af öllum lagagerðum Evrópusambandsins. Í gegnum EES þurfum við að taka við allri löggjöf um innri markaðinn. Þarna tel ég að sé gríðarlegur lýðræðishalli í gangi. Við höfum mjög takmarkaðan aðgang að ákvarðanatökuferlinu og framkvæmd EES-samningsins hefur líka breyst töluvert á þessum tíma, þessum 10 árum sem við höfum verið aðilar að EES. Uppbygging Evrópusambandsins hefur sömuleiðis breyst mjög mikið, frá því að vera þar sem vægi framkvæmdastjórnarinnar var mest fyrir 10 árum yfir í það að nú er vægi Evrópuþings og ráðherraráðsins orðið mun meira. Í gegnum EES-samninginn höfum við mestan aðgang að framkvæmdastjórninni. Það segir sig sjálft, virðulegi forseti, að þetta hlýtur að valda ákveðnum lýðræðishalla og gera okkur erfitt fyrir í því samstarfi að koma sjónarmiðum okkar að. EES-samningurinn hefur ekki fylgt eftir þeim breytingum sem hafa orðið á starfsemi Evrópusambandsins og þess vegna hefur gjáin á milli Evrópusambandsins og EES breikkað töluvert. Fræðimenn hafa meira að segja orðað þetta svo að við fáum reglugerðirnar sendar, þær komi einfaldlega í pósti. Þetta er tiltölulega harkalega til orða tekið en að mörgu leyti rétt. Þetta er aðvörun eða athugasemd sem okkur ber að hlusta á. Aðrir fræðimenn hafa líka bent á það að borgarar Evrópusambandsins hafi margvíslegar leiðir til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri sem við íslenskir ríkisborgarar höfum ekki þegar kemur að stofnunum Evrópusambandsins. Þær byggja auðvitað eins og allir vita á fjölþættu samráði við sérfræðinga, stjórnmálamenn og hagsmunaaðila í aðildarríkjunum. Ég kom inn á það áðan í andsvari og lagði líka fram í fyrra þingsályktunartillögu um það að gerð yrði úttekt á framkvæmd EES-samningsins. Slík úttekt eða slík könnun var gerð á vegum utanríkisráðuneytisins og henni skilað í nefndaráliti þann 6. júlí 1992. Sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu að samningurinn rúmaðist innan valdheimilda 21. gr. stjórnarskrárinnar en að ekki væri loku fyrir það skotið að þróun samningsins yrði á þann veg að það mat breyttist. Nú, 10 árum síðar, er nokkuð ljóst að breytingarnar sem hafa orðið á skipulagningu innan Evrópusambandsins valda því að þarna er kominn stór efi. Ég leyfi mér að fullyrða að þessir ágætu fræðimenn mundu komast að annarri niðurstöðu í dag en að þetta rúmaðist innan 21. gr. stjórnarskrárinnar. Virðulegi forseti. Kostir aðildar eru fjölmargir og ég ætla að fá að nefna þó nokkra þeirra. Mig langar í fyrsta lagi að nefna að auðvitað er það kostur að Íslendingar fengju fullan aðgang að innri mörkuðum aðildarríkjanna og þá fulla niðurfellingu tolla á öllum sjávarafurðum sem við flytjum til aðildarríkjanna. Sú er ekki staðreyndin í dag. Þá finnst mér það kostur við inngöngu í Evrópusambandið að íslenskir námsmenn fengju aukin tækifæri og sætu við sama borð og evrópskir námsmenn við inngöngu í skóla innan aðildarríkjanna, t.d. í Bretlandi. Þá fyndist mér það einnig kostur við inngöngu í Evrópusambandið að Íslendingar yrðu hluti af stærstu viðskiptablokk í heimi með þeim viðskiptasamningum sem fylgja. Samkeppni á heimamarkaði mundi stóraukast og kjör neytenda þannig batna. Það má nefna að komið hefur fram í úttektum að matvælaverð í þeim aðildarríkjum, t.d. hjá þeim norrænu ríkjum sem hafa gengið í Evrópusambandið, hefur lækkað um tugi prósentna við inngöngu. Fleiri atriði mætti tína til, ég tala ekki um ef við gengjum í Myntbandalagið sem ég tel að yrði ótvírætt kostur fyrir íslenskt efnahagslíf og mundi skapa hér stöðugleika. Helsta bitbein okkar í umræðunni um aðild að Evrópusambandinu er sjávarútvegurinn. Það er ekkert skrýtið vegna þess að þar er um grundvallarhagsmuni fyrir íslenska þjóð að ræða. Það er því ekki undarlegt að við stöldrum við sjávarútveginn í umræðunni um aðild að Evrópusambandinu. Sjávarútvegurinn færir okkur um 40% af gjaldeyristekjum landsins og er um 12% af landsframleiðslunni. 10% vinnuaflsins starfar í sjávarútvegi auk þess sem rúm 60% af öllum okkar útflutningi koma úr sjávarútvegi. Sjávarútvegur er ekki nema um 1% af landsframleiðslu innan ríkja Evrópusambandsins og 0,6% vinnuaflsins þar starfar við sjávarútveg. Það er augljóst að hér er gríðarlegur munur á og miklir hagsmunir í húfi fyrir okkur miðað við litla hagsmuni Evrópusambandsins. Hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, kom inn á mjög athyglisverðan þátt í Berlínarræðu sem hann flutti sem utanríkisráðherra í mars 2002 þar sem hann kom með tillögu að lausn á þessu atriði, sjávarútveginum, færi svo að við sæktum um aðild að Evrópusambandinu. Þar lagði hann fram athyglisverða hugmynd sem gæti tryggt stjórn okkar yfir fiskimiðunum til frambúðar ef af aðild yrði. Hann sagði í stuttu máli að vegna legu landsins og veiðireynslu gæti efnahagslögsagan í kringum Ísland verið skilgreind sem sérstakt stjórnsýslusvæði undir stjórn Íslendinga. Þessi hugmynd er mjög góð og að mörgu leyti raunhæf þar sem hún kemur vel heim og saman við reglur Evrópusambandsins, svo sem regluna um hlutfallslegan stöðugleika sem er einn af hornsteinum sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Reglan gengur út á að ríki fái í sinn hlut veiðiheimildir í réttu hlutfalli við veiðireynslu ákveðinna ára. Önnur ríki hafa ekki fiskað svo neinu nemur í íslenskri lögsögu í tvo áratugi og því sætum við ein að fiskveiðum hér samkvæmt þeirri reglu. Þá er ekki síður vert að nefna nálægðarregluna en hún skiptir okkur miklu máli í þessu sambandi. Reglan felur í sér að reynt er að leysa öll mál á lægsta mögulega stjórnsýslustigi. Þannig hefur t.d. eftirlit með fiskveiðum, úthlutun kvóta, verndaraðgerðir og fleira verið fært til einstakra ríkja. Reglan um það hve háð svæði eru fiskveiðum skiptir okkur einnig gríðarlegu máli. Þá er tekið sérstakt tillit til svæða sem eru mjög háð fiskveiðum. Hjá ríkjum Evrópusambandsins er í langflestum tilvikum um svæðisbundna hagsmuni að ræða en hér á Íslandi er engum vafa undirorpið að um þjóðarhagsmuni og grundvallarhagsmuni er að ræða. Þessi regla mundi því geta átt við um alla efnahagslögsöguna. Þegar Norðmenn gerðu samning árið 1994 var tekið sérstakt tillit til þeirra svæða sem háð eru fiskveiðum hjá þeim. Þar er einungis um svæðisbundna hagsmuni að ræða. En svo við berum aðstæður þeirra saman við okkar þá eru einungis um 7% af útflutningi þeirra sjávarafurðir en rúm 60% okkar útflutnings. Hagsmunir þjóðanna eru því gríðarlega ólíkir. Ég vildi koma inn á þetta en þar sem tími minn er að verða búinn þá tel ég að við eigum raunhæfa möguleika á að halda fullum yfirráðum yfir fiskimiðunum gengjum við til aðildarviðræðna við Evrópusambandið þannig að engar undanþágur séu nauðsynlegar. Við eigum ekki einu sinni að hugsa í þá átt að við þurfum undanþágur. Eins og ég nefndi áðan þá kom fram í hinni ágætu Berlínarræðu fyrrverandi utanríkisráðherra, núverandi hæstv. forsætisráðherra, góð lausn á þessu máli og raunhæft samningsmarkmið fyrir okkur Íslendinga. Það getur allt gerst í samningaviðræðum við Evrópusambandið og fyrir því eru fordæmi sem standa okkur nærri, þ.e. aðildarviðræður Finna og Svía þar sem þeir höfðu mikla hagsmuni í landbúnaði og fengu skilgreindan sérstakan heimskautalandbúnað í þeim aðildarviðræðum. Þá varð til heimskautalandbúnaður sem lýtur öðrum lögmálum en landbúnaðarstefna Evrópusambandsins. Þær reglur gilda fyrir landbúnað fyrir ofan 62. breiddargráðu þannig að við höfum fordæmi fyrir því að sérstök svæði séu búin til og ég tel okkur hafa töluvert með okkur í þeim efnum. Ég sagði áðan að ég væri nokkurs konar express-aðildarsinni að Evrópusambandinu af því að ég tel að spurningin sé ekki um hvort heldur hvenær við sækjum um og förum þar inn. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við förum inn á undan Norðmönnum. Ástæðan fyrir því að ég segi þetta er sú að ef Norðmenn fara inn er EES-samningurinn fallinn um sjálfan sig. Þeir bera hann uppi bæði fjárhagslega og félagslega. Sömuleiðis tel ég að ef Norðmenn ganga á undan okkur til samningaviðræðna við Evrópusambandið um sjávarútvegsmál til að fá aðlaganir eða annað þá yrði það byggt á svæðisbundnum hagsmunum, eins og ég kom inn á áðan, en ekki á þjóðarhagsmunum eða grundvallarhagsmunum heldur á svæðisbundnum hagsmunum. Ég tel að það gæti ekki gert okkur gott. Ég tel mikilvægt fyrir okkur að fara inn á undan til að tryggja markmið okkar hvað sjávarútveginn varðar innan Evrópusambandsins. Ég sé að ég á 30 sekúndur eftir og ætla aðeins að stökkva örstutt yfir í annað mál. Mig langar að taka undir með félaga mínum Þórunni Sveinbjarnardóttur sem skrifaði ágæta grein í vikunni um að hún teldi rétt að við veittum Bobby Fischer pólitískt hæli. Ég hvet ríkisstjórnina til að lesa þá grein og verða við ósk þess ágæta manns.

Herra forseti. Mig langar til að byrja á því að hrósa hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir að vera a.m.k. heiðarleg varðandi skoðun sína á Evrópusambandinu. Hún er sannkristinn Evrópusinni og vill ganga hratt inn í Evrópusambandið. En ég hlýt að gera athugasemdir við ýmislegt sem fram kom í ræðu hennar varðandi það samband og kosti þess. Hún hélt því t.d. fram, sem Evrópusinnar hafa reyndar gert svo árum skiptir, að við Íslendingar innleiddum í kringum 70–80% af öllum gerðum Evrópusambandsins í íslenskan rétt. Ég leyfi mér að efast um það og vísa til þess að Norðmenn, sem eru í nákvæmlega sömu stöðu og við, hafa ekki innleitt nema um 18% af gerðum Evrópusambandsins í sinn landsrétt. Þetta kom fram í svari utanríkisráðherra Noregs á norska Stórþinginu síðasta vor, í svari við fyrirspurn frá þingmanni þar um. Ég vil því leyfa mér að halda því fram að þær tölur sem þingmaðurinn heldur hér fram séu ýktar. Mig langar einnig til að spyrja háttvirtan þingmann, vegna þess að Evrópusambandið hefur verið að stækka á síðustu missirum og tekið inn ný ríki: Telur þingmaðurinn virkilega hyggilegt á þessu stigi málsins að ganga beint inn í Evrópusambandið? Væri ekki skynsamlegra að sjá hver reynslan verður af þessari stækkun og hvað hún þýðir? Hið sama gildir um stjórnarskrárdrög ESB. Þau liggja fyrir og óvíst hvort þau verða samþykkt í þeirri mynd sem þau eru og hafa verið lögð fram. Væri ekki skynsamlegra að sjá fyrst hver þróunin varðandi stjórnarskrána og reynsluna af stækkuninni verður áður en við beinlínis sækjum um aðild eins og háttvirtur þingmaður vill gera?

Virðulegi forseti. Varðandi prósentutölurnar sem ég nefndi þá hef ég þær eftir fræðimönnum á sviði Evrópumála sem farið hafa yfir þetta, hvað við erum að taka inn. Það er ekkert skrýtið að það sé munur á milli okkar og Norðmanna. Við erum með ólíka samsetningu atvinnuvega o.s.frv. og það þarf ekki að vera undarlegt. En varðandi spurningar háttvirts þingmanns til mín um hvort ég telji skynsamlegt að ganga inn í Evrópusambandið og hvort við ættum ekki að sitja og bíða og sjá hvernig stjórnarskrármálið fer og hvernig stækkunarmálið fer, þá er ég honum algerlega ósammála um það. Það er mín einlæga skoðun að við fengjum meira út úr því að taka þátt í þessu ferli með öðrum Evrópusambandsríkjum. Við eigum að vera fullir þátttakendur í þessu ferli sem fullvalda ríki vegna þess að að sjálfsögðu samanstendur Evrópusambandið af fullvalda ríkjum sem koma að samningaborði og fjalla um innri markað og þau mál sem uppi á borði eru. Evrópusambandið hefur verið að breytast töluvert á undanförnum árum og ég tel að breytingarnar séu til góðs. Samstarfsflötunum hefur fjölgað, sem er jákvætt, og samstarfið orðið þéttara. En að sama skapi og á sama tíma fer ekki á milli mála að þjóðirnar, hver og ein, hafa haldið sérkennum sínum. Við höfum séð þetta. Margir töldu að þegar aðildarríki Evrópusambandsins tækju upp evruna þá yrði bara til eitt ríki sem væri í raun orðið samræmdara heldur en Bandaríkin. En er einhver hér sem efast um að t.d. Spánn sé fullvalda ríki eða Ítalía? Hafa þessi lönd ekki enn þá haldið sérkennum sínum? Ég er algerlega ósammála háttvirtum þingmanni í þessum efnum.

Herra forseti. Ég held að það sé fullseint í rassinn gripið að við Íslendingar, sem hugsanlegir aðilar að Evrópusambandinu í framtíðinni, tökum þátt í stækkunarferlinu vegna þess að það er um garð gengið.  Þingmaðurinn nefndi einnig í ræðu sinni að hún teldi hagsmunum Íslendinga best borgið innan ESB og fiskveiðistjórnarkerfi sambandsins skipti þar engu. Ég leyfi mér að efast um það og ég leyfi mér líka að efast um að við Íslendingar fengjum nokkurn tíma einhverjar undanþágur frá hinu sameiginlega fiskveiðistjórnarkerfi. Fyrir því nefni ég þrjár ástæður. Í fyrsta lagi, af því að þingmaðurinn nefnir fræðimenn, hefur nýjasta úttektin sem gerð hefur verið á möguleikum okkar á undanþágum frá fiskveiðistefnu Evrópusambandsins leitt í ljós að það er afar ólíklegt að slíkar undanþágur yrðu veittar. Ég vísa þar til skýrslu Stefáns Más Stefánssonar, prófessors í Evrópurétti, og Óttars Pálssonar lögmanns þar um. Ég get líka nefnt að ég var staddur á fundi á þingmannaráðstefnu EFTA-ríkjanna í Sviss fyrr á þessu ári. Þar fékk ég tækifæri til að spyrja Franz Fischler, framkvæmdastjóra landbúnaðarmála og þar á meðal sjávarútvegsmála í Evrópusambandinu, að því hvort einhver möguleiki væri á því að Íslendingar fengju slíka undanþágu. Hann aftók það gersamlega. Hann taldi engar líkur á því að undanþágur yrðu veittar og við yrðum að taka upp þær reglur sem Evrópusambandið setur á þessu sviði. Í þriðja lagi nefni ég að setja á ákvæði um hina sameiginlegu fiskveiðistjórn í stjórnarskrá ESB. Það er þannig með stjórnarskrár og ákvæði þeirra að menn geta ekki pillað það út úr stjórnarskrám sem þeim líkar en sleppt hinu. Það gildir bæði um stjórnarskrá ESB og stjórnarskrá okkar lýðveldis.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur illa hlustað á ræðu mína eða kosið að heyra vitlaust það sem ég sagði. Ég sagði að við þyrftum ekki undanþágu frá fiskveiðistjórnarkerfinu, við þyrftum ekki undanþágu við aðildarviðræður. Ég sagði: Fordæmin eru til, þau eru til í aðildarviðræðum Svíþjóðar og Finnlands við Evrópusambandið þegar skilgreint var að fyrir ofan 62. breiddargráðu ætti að vera skilgreindur sérstakur heimskautalandbúnaður sem lyti öðrum reglum en í landbúnaðarstefnunni almennt. Ég nefndi einnig að sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins gengur út á sameiginlega fiskstofna, hún gengur út á sameiginlega efnahagslögsögu og sameiginlega fiskstofna. Íslensk efnahagslögsaga liggur ekki að efnahagslögsögu Evrópusambandsins. Við eigum ekki sameiginlega fiskstofna nema einstaka flökkustofna og um þá er þegar samið. Ég sé því ekki að sjávarútvegurinn verði sá akkillesarhæll sem menn hafa gjarnan talið. Ég þykist greina það hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að hann sé sammála ríkisstjórninni um að „sitja-hjá-pólitíkin“ í þessum efnum sé málið  Ég sagði í ræðu minni áðan að þessi „sitja-hjá-pólitík“ muni fara illa með okkur á endanum vegna þess að við verðum að fara inn á undan Norðmönnum til að tryggja hagsmuni okkar innan Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum.

Herra forseti. Fram kom hjá hv. þingmanni að hann væri einlægur Evrópusinni en einnig kom fram að sjávarútvegurinn væri mjög mikilvægur og ég get tekið heils hugar undir það. Mig langar að fá svar við eftirfarandi spurningu. Ef við fáum ekki undanþágu eða sjálfsstjórn í þessum málum, fiskveiðistjórninni, mun þá þingmaðurinn enn þá vera á því að ganga inn í Evrópusambandið? Er það forsenda fyrir því að ganga inn í Evrópusambandið að fá þessa undanþágu eða sjálfsstjórn sem um var rætt? Mér leikur forvitni á að fá það svar, sérstaklega í ljósi þess að ég hef heimsótt fiskveiði- og útvegsbæi í Bretlandi, Danmörku og á Írlandi og séð afraksturinn af fiskveiðistefnu Evrópusambandsins. Hvað sem segja má um fiskveiðistjórn Íslendinga sem er afar slæm, mjög slæm og árangurslítil, þá er árangur Evrópusambandsins jafnvel ívið verri. Þess vegna væri forvitnilegt að fá að heyra hvort forsendan fyrir inngöngunni sé sú að fá undanþágu frá fiskveiðistjórninni eða einhverja ákveðna sjálfsstjórn.

Herra forseti. Aftur, ég var ekki að tala um undanþágur. Þetta snýst ekki um undanþágur. Þetta snýst um að fá að halda yfirráðum yfir íslensku efnahagslögsögunni sem liggur ekki að efnahagslögsögu Evrópusambandsins.

En ef það fæst ekki?

Ef það fæst ekki - ég vil koma aðeins inn á að það er regla hjá Evrópusambandinu að ganga ekki gegn grundvallarhagsmunum aðildarríkja sinna og sjávarútvegurinn er svo sannarlega grundvallarhagsmunir fyrir okkur Íslendinga. Það er enginn hagur í því fyrir Evrópusambandið að hirða af okkur fiskimiðin og kippa fótunum þannig undan okkur og gera okkur háð styrkjakerfi sínu, einhver eyja úti í Atlantshafi. Ég trúi því ekki og ég tel og vil ekki taka þátt í svona úrtölum fyrr en það er fullreynt. Ég tel að við höfum góða möguleika á þessu og við skulum ræða það þegar og ef að því kemur. Ef ekki verður af þessu er ég sammála því að ég þarf auðvitað eins og aðrir Evrópusinnar að taka afstöðu mína algerlega til gagngerðrar endurskoðunar. En fram að þeim degi mun ég ganga með þá trú í brjósti að af þessu verði en verði það ekki þarf ég að taka alla mína afstöðu gagnvart Evrópusambandinu til athugunar. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði að árangur Evrópusambandsins í fiskveiðistjórnarmálum er að mörgu leyti afleitur og er alls ekki til fyrirmyndar. Það má líka nefna t.d. eftirlitskerfi þeirra og annað sem ekki er gott. Þess vegna legg ég svona þunga áherslu á að við séum með sterk samningsmarkmið í sjávarútvegsmálum og höldum því til streitu þegar við göngum til aðildarviðræðna að það er okkar stærsta hagsmunamál að halda fullum yfirráðum yfir auðlindinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir fyrstu skýrslu sem hann flytur sem utanríkisráðherra. Við fyrsta lestur hennar fannst mér hún ansi mjúk og erfitt var að koma auga á einhver misindisverk. Við annan lestur kvað hins vegar við annan tón. Maður vaknaði við lesturinn og áttaði sig á að þetta er í raun og veru ekkert annað en afbakað afrit af síðustu ræðu forvera núverandi utanríkisráðherra. En hvað um það. Við erum hérna að tala um verk forverans og sennilega nokkur upphafsverk núverandi hæstv. utanríkisráðherra. Við í Frjálslynda flokknum erum enn ekki á nokkurn hátt sátt við að land okkar skuli hafa verið dregið inn í hóp hinna staðföstu þjóða með Bandaríkjamönnum og Bretum í fararbroddi þegar innrásin í Írak var ákveðin fyrir tveimur árum. Hvað hefur gerst síðan þá? Nokkuð var tæpt á því í síðustu skýrslu en í skýrslunni núna er m.a. að finna það að bráðabirgðastjórn Íraks hefur nú þegar völd þar. En enn eru Bandaríkjamenn í Írak eða öllu heldur fjölþjóðaherinn margumræddi og látið líta út eins og allt sé í sómanum. Það er það kannski en miðað við orðalag í skýrslunni í samanburði við fréttir fjölmiðlanna á ég erfitt með að átta mig á hvað hefur áunnist með endurreisnarstarfinu í Írak. Hvernig er hægt að vinna endurreisnarstarf ef vilji íbúa landsins til þess er ekki sá sami? Fjölmiðlar flytja okkur sífellt fréttir af ástandinu í Írak. Þar er ekki allt í sómanum. Bandaríkjamenn fremstir í flokki tröllríða samfélaginu með sprengjum, vopnum og pyntingum á föngum og þeir segja þetta nauðsynlegt. Það er þeim sjálfum nauðsynlegt að ljúka ætlunarverki sínu, nefnilega að kúga heila þjóð og eftir sitjum við Íslendingar með þeim í flokki sem ég held að meiri hluti landsmanna vilji engan veginn kenna sig við. Fólkinu í Írak líður illa. Það mun taka heila kynslóð að uppræta stríðsklúður Bandaríkjamanna sem við erum aðilar að. Já, við erum sek. Verðum við Íslendingar í bræðralagi með Bandaríkjamönnum til eilífðar? Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra hvort engin leið sé til að við segjum okkur úr bandalagi hinna staðföstu þjóða og leggjum okkar af mörkum til endurreisnarstarfs Íraks án vopnalags eins og nú er. Saddam Hussein er úr leik og það var ein af forsendum þess að við vorum með. Það verk er búið. Hin forsendan var hins vegar sú að grunsemdir voru um að gereyðingarvopn væri að finna í Írak. Gereyðingarvopn hafa ekki fundist þrátt fyrir ítrekaða leit þannig að ekki eru lengur forsendur fyrir áframhaldandi setu Íslands í flokki hinna staðföstu þjóða. Mannúð er alltaf af því góða og á að vera það. Ég er virkilega ánægð með að sjá að við Íslendingar tökum þátt í hvers konar mannúðarstarfi á alheimsvísu. Hjálpum þjóðum að koma sér á réttan kjöl eftir hamfarir og stríðsógnir. Friðargæsla telst til mannúðarstarfa en allur ljómi af henni fellur þegar vopn eru notuð. Ég tel friðargæslu með vopnalagi ekki til neinna mannúðarmála og vil gjarnan fá svör frá hæstv. utanríkisráðherra um til hvaða mannúðarstarfa hann vísar í skýrslunni en þar er bara ekki átt við friðargæslu með vopnalagi. Hvað hafa íslensk stjórnvöld látið til sín taka í sambandi við harmleikinn í Darfúr í Súdan? Þarna voru framin einhver mestu níðingsverk sem komast samt ekki enn á þann stall sem pyntingar Bandaríkjamanna á föngum í Írak eru. Ástandið fyrir botni Miðjarðarhafsins hefur verið nefnt í nánast hverri skýrslu utanríkisráðherra. Þetta er mál sem heimurinn fylgist með og enn er barist. Átökin stigmagnast frá degi til dags og enginn munur þar á. Núna þegar baráttumaðurinn fyrir frelsi Palestínu, Yasser Arafat, leiðtogi Palestínumanna, er allur hvernig verður þá ástandið? Því getur hvorki utanríkisráðherra né ég svarað. En það er víst að mikið þarf til að komið sé skikki á hlutina í þeim heimshluta. Kannski utanríkisráðherra hafi í það minnsta einhverjar tillögur þar að lútandi. Það væri fróðlegt að sjá þær. Frjálslyndi flokkurinn hefur löngum talað fyrir almennum sparnaðaraðgerðum í utanríkisþjónustu og vil ég því sérstaklega vísa til reksturs sendiráða Íslands víða um heim. Ég verð að leyfa mér að nota orðið bruðl í því sambandi. Það sannfærir mig og flokk minn engan veginn að verið sé að ausa fé í utanríkisþjónustuna á sama tíma og aðrar þjóðir eru að draga saman seglin í sendiráðsrekstri sínum. Bretar hafa t.d. lokað nokkrum sendiráðum sínum og hafa uppi áætlanir um að loka fleirum. Með hagkvæmnina að leiðarljósi trúa þeir því að fjármunum sé betur varið í öðru rekstrarformi en dýrri umgjörð sendiráða. Stór hluti af þessari ákvörðun þeirra er tekin í ljósi þeirra ógna sem steðja að þeim varðandi hryðjuverk. Það var mér því mikilvægt að lesa lokaorð hæstv. utanríkisráðherra í skýrslu hans. Þar kveðst hann ætla að meta fjölda starfsmanna, staðsetningu sendiskrifstofa og framlög til verkefna erlendis á grundvelli íslenskra hagsmuna á hverjum tíma og með mestu mögulega hagræðingu í huga. Ég tek heils hugar undir með hæstv. utanríkisráðherra að hann hugi að almennri hagræðingu í sendiráðsrekstri í framtíðinni og leggi þar með skýra stefnumörkun í þau mál á næstunni. Jafnframt því langar mig til að spyrja utanríkisráðherra nánar út í það hvort eitthvað hafi verið ákveðið eða jafnvel áætlað í þessum efnum nú þegar. Virðulegi forseti. Mörg orð hafa verið látin falla um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra í dag en fyrst og fremst vil ég nota tækifærið nú í lokin til að óska hæstv. utanríkisráðherra velfarnaðar í núverandi starfi sínu og vona að hann verði fastur fyrir eins og hans er von og vísa. Utanríkismál hafa löngum legið undir gagnrýni og þurfa því mjög markvisst aðhald af valdhöfum sínum. Ég treysti því að hæstv. utanríkisráðherra taki aðhaldið föstum tökum.

Virðulegi forseti. Ég vil færa hv. þingmanni þakkir fyrir málefnalega ræðu hennar sem hún flutti um utanríkismál og eftir því sem við á góð orð í minn garð. Auðvitað er það svo varðandi málaflokk eins og utanríkismál að menn geta deilt um einstök efnisatriði og útfærslu í þeim efnum en þó er mikilvægt að nokkur sátt ríki innan þings og meðal þjóðarinnar um það sem menn eru að gera. Við heyrum öðru hverju talað um að stundum eigi sér stað bruðl og sóun vegna þess að við rekum um 20 sendiráð eða sendistofnanir um veröldina sem er nú sennilega það minnsta sem nokkurt sjálfstætt ríki sem einhverju nemur gerir. Sendiherrar okkar víða um veröld eru með fleiri lönd á sinni könnu en annars staðar þekkist, eru með kannski þrjá eða fjóra starfsmenn samanlagt í hverju sendiráði. Þegar menn horfa á útgjöldin af þessum sendiráðum gleyma menn því að vegna þess að við rekum sendiráð og vegna gagnkvæmnisreglna er stærri sendiráðum haldið uppi hér á landi með þeim tekjum fyrir þjóðarbúið sem það skilar. Til viðbótar gerist það einnig að við færum bara til gjalda kostnaðinn við sendiráðin en það sem útsendarar okkar í viðkomandi löndum gera til að tryggja viðskipti, ferðamál og þess háttar sem skilar heilmiklu í þjóðarbúið sér hvergi stað þegar menn gera upp reikninga sendiráðanna. Þetta er vandamál varðandi þessar reikningskúnstir. Ég ætla að svara kannski aðeins fleiru í næsta andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra svörin. En mér þykir það alveg skýrt og vil enn þá kalla það bruðl sem á sér stað í utanríkismálum varðandi sendiráðin. Ég er alveg sammála því að stór lönd ættu að nýta meiri peninga í þetta en við gerum og við ættum einmitt núna að nýta tímann í að búa til stefnu sem sparar okkur þó nokkrar krónur í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég vildi nefna það sem kom fram í frumræðu hv. alþingismanns. Hún nefndi til sögunnar þá atburði sem urðu fréttir víða um veröld þegar fram kom að í ákveðnum fangelsum í Írak eftir innrásina hefðu Bandaríkjamenn iðkað ósæmilega hluti sem ollu mikilli hneykslun, bæði hér og annars staðar. En eins hræðilegt og þetta var, þá er þetta kannski samt talandi dæmi um breytingarnar. Pyntingar af hvers konar tagi fóru fram í írökskum fangelsum áratugum saman og það gat enginn klagað, það gat enginn fengið uppreisn og hinir seku voru ekki dregnir til ábyrgðar. Nú þegar er búið að draga bandaríska yfirmenn í þessum fangelsum fyrir dómstóla og dæma í fangelsi vegna framferðis þeirra. Það hefði verið óhugsandi í Írak á fyrri tíð. Þó að þetta sé óskemmtilegt dæmi er það þó dæmi um hvernig hlutirnir hafa breyst þegar menn ganga götuna í átt til lýðræðis. Auðvitað mun á ýmsu ganga, ég tala nú ekki um þegar hermdarverkamenn sprengja saklausa borgara í loft upp víða hvar á þessari leið. En við skulum ekki gleyma því að eftir fall Þýskalands og til þessa dags, þó að það sé kannski ekki ástæða til þess, hafa Bandaríkjamenn 100 þúsund hermenn í Þýskalandi. Bretar og Frakkar höfðu einnig hermenn í því landi eftir styrjöldina og hafa reyndar enn þó að forsendur séu breyttar. Allt tekur þetta tíma. Ég er ekki að halda því fram að það sé nein nauðsyn að hafa hermenn í Þýskalandi af ástæðum eins og í Írak en þetta sýnir samt sem áður hversu langan tíma hlutirnir eru að breytast.

Virðulegi forseti. Já, ég er sammála þeim málflutningi hæstv. utanríkisráðherra að margt hefur breyst en mér finnst samt að þessir hlutir eigi aldrei að gerast og eigi ekki að eiga sér stað og það er alveg rétt sem kom fram í málflutningi hans. En það er sorglegt að við skulum vera tengd því bandalagi sem framkvæmdi þennan verknað. Það er eitt sem ég hef ekki enn fengið svar við í spurningu minni og það er varðandi friðargæslumálin. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort það sé stefna í framtíðinni í mannúðarmálum og félagsmálum að styðja fatlaða, konur og börn í meira mæli en gert hefur verið, ekki bara að veita peninga í friðargæslu heldur líka í önnur störf í flokki mannúðarmála. Ætlar Ísland að veita meira fjármagn í þessi atriði en gert hefur verið?

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að hæstv. utanríkisráðherra hefur veitt andsvar tvisvar og hefur ekki möguleika á að svara henni í andsvarstíma nú en vísar þá til síðari ræðu hæstv. utanríkisráðherra.

Frú forseti. Það eru örfá afmörkuð atriði sem ég vil koma inn á varðandi ræðu hæstv. utanríkisráðherra. Í fyrsta lagi fagna ég því og vona að þar sé um stefnubreytingu eða áherslubreytingu að ræða í utanríkisráðuneytinu, þ.e. um fyrirætlanir gagnvart Evrópusambandinu. Fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, formaður Framsóknarflokksins, hefur á köflum í ráðherratíð sinni verið mjög öflugur talsmaður þess að kanna inngöngu í Evrópusambandið og á tímum virtust oddvitar flokkanna sem mynda ríkisstjórnina vera að kljást eða vera í ákveðnum skylmingum um að laða fram með- og mótrök fyrir inngöngunni í Evrópusambandið. En í ræðu hæstv. utanríkisráðherra nú er lögð áhersla á, að því er ég best sé, að byggja samskipti við Evrópuþjóðir á þeim grunni sem núverandi samningur er, þ.e. samningur um Evrópska efnahagssvæðið, og að öðru leyti er líka lögð áhersla á frjáls og óháð samskipti íslenska ríkisins við önnur lönd á eigin forsendum. Ég fagna því og vona að hér sé í bili a.m.k. um áherslubreytingu að ræða í afstöðunni til Evrópusambandsins. Ég vil árétta það hér að ég tel að við eigum alls ekki að sækja um inngöngu í Evrópusambandið. Við eigum að tryggja stöðu okkar að geta tekið sjálfstæða afstöðu til samskipta og viðskipta við önnur lönd hvar sem er í heiminum en þurfa ekki að gera það í gegnum ríkjasamband eða láta ríkjasamband eins og Evrópusambandið fara með þau mál fyrir okkar hönd, það væri að fórna verulega miklum hagsmunum ef svo færi. Hins vegar get ég ekki deilt áhuga hæstv. utanríkisráðherra og ánægju með þátttöku Íslands í stríðsátökum á erlendri grund. Það mun hafa verið í kringum 1574 eða svo sem bannað var að bera vopn á Íslandi og síðan hefur Ísland verið vopnlaus þjóð. Það var að vísu gerð lítils háttar undantekning með Vestfirðinga til þess að verjast þar ákveðnum innrásum en lögum samkvæmt höfum við verið vopnlaus þjóð síðan. Það hefur verið stolt okkar að vera boðberar friðar á alþjóðavettvangi. Við sóttum sjálfstæði okkar á grunni samninga, á grunni sögu og grunni raka sem við töldum að við hefðum fyrir því að vinna sjálfstæði okkar til baka og það reyndist okkur farsælt. Í þátttöku á erlendri grundu höfum við lagt áherslu á að við kæmum fram í nafni friðar, við værum vopnlaus þjóð, við værum herlaus þjóð og þó svo að við værum hersetin ætti þjóðin sem slík ekki eigin her og hefði ekki áætlanir um það. Í samskiptum okkar við aðrar þjóðir í uppbyggingu friðar og að styrkja og efla aðrar þjóðir til þess að verða sjálfbjarga á sem flestum sviðum höfum við miklu frekar lagt áherslu á að taka þátt í uppbyggingu á menntun, í heilbrigðismálum og atvinnumálum þar sem við höfum reynslu og þekkingu til að miðla af. Við höfum komið fram með opna lófa til að bera þann boðskap. Því var það að mínu viti eins og köld gusa framan í íslensku þjóðina sú einhliða ákvörðun að því er virðist oddvita ríkisstjórnarinnar í fyrsta lagi að lýsa yfir stuðningi við innrás Bandaríkjamanna í Írak og síðan þátttaka eða stuðningur við innrásina þar og í öðru lagi að setja svokallaða íslenska friðargæsluliða undir vopn við gæslustörf í Afganistan. Með því erum við ekki aðeins að brjóta í blað gagnvart íslensku þjóðinni, gagnvart þeirri vitund og þeirri ímynd sem hún hefur talið og vill standa fyrir, með því að hervæða störf okkar á erlendri grund heldur erum við einnig með þessu að beina spjótum að Íslendingum hvar sem er í heiminum með þátttöku okkar í stríðsrekstri af því tagi sem ég hér er að nefna, bæði í Írak og Afganistan. Við erum að láta spjótin standa, við erum að setja Íslendinga úti um allan heim í skotlínu fullkomlega að ástæðulausu og fullkomlega andstætt vilja íslensku þjóðarinnar og við gætum unnið hugsjónum hennar miklu meira gagn með því að taka þátt í öðrum störfum á alþjóðavettvangi. Ég er ekki að draga úr því að við eigum að taka þátt í og miðla af ríkidæmi okkar og reynslu okkar og þekkingu til þess að styrkja aðrar þjóðir til að efla atvinnulíf sitt, menningu, menntun og heilsugæslu, til að styrkja þær til sjálfstæðis og friðar, en okkar styrkur liggur ekki í her. Mér er mjög minnisstætt viðtal í sjónvarpinu fyrir nokkrum dögum við íslenska konu sem vinnur í Írak. Hún lýsir ástandinu í Írak þannig, með leyfi forseta: „Við fyrstu augsýn lítur það út fyrir að hafa batnað. Ég mundi segja að það hafi versnað og mín persónulega skoðun er að það eigi eftir að versna enn frekar.“ Og hvað hefur komið á daginn? Hún lýsir síðan störfum sínum þarna og lýsir því svo yfir: „Vegna þess m.a. að Ísland var stuðningsaðili að innrásinni í Írak verð ég að fara mjög varlega og sem betur fer hef ég annan passa en íslenskan þannig að ég gæti þess að láta það ekki koma fram að ég sé íslenskur ríkisborgari í Írak.“ Ég hef hingað til litið svo á að það væri metnaðarmál okkar Íslendinga, hvar sem þeir væru, hvort sem þeir tækju þátt í friðarstörfum, þróunarstörfum eða öðrum verkefnum á erlendri grundu að þeir væru stoltir af þjóðerni sínu, þyrftu ekki að leyna því. Ef litið er á það sem er að gerast í Írak þessa dagana er verið að blása til enn annarrar stórsóknar af hálfu innrásarliðsins þar. Landið virðist loga í borgarastyrjöld. Í fréttum er þessu líkt við ákveðið tímabil í Víetnamstríðinu. Meira að segja framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, Kofi Annan, varaði við aðgerðunum, bæði fyrir fram og núna og lýsir miklum áhyggjum yfir þeim aðgerðum sem nú standa yfir í Írak. Hjálparstofnanir eins og Rauði hálfmáninn lýsir yfir miklum áhyggjum vegna þess sem þar er að gerast og telur þær árásaraðgerðir sem nú eru í gangi í engu þjóna íröksku þjóðinni. Ef litið er til skoðana íslensku þjóðarinnar kom fram í skoðanakönnun sem gerð var í Fréttablaðinu nýverið, þó hún sé aðeins vísbending um ákveðna afstöðu en ekki kosning, að landsmenn virðast skiptast í tvær jafnstórar fylkingar í afstöðu sinni til þátttöku Íslendinga í friðargæslu. Auk þess er það skoðun meiri hluta Íslendinga í könnuninni að friðargæsluliðar í Afganistan séu hermenn á vegum NATO, eins og yfirmenn NATO lýsa yfir og hæstv. utanríkisráðherra hefur lýst því á Alþingi að þeir hafi réttarstöðu hermanna NATO á þessum vettvangi. Ég vil láta í ljós djúpa hryggð yfir því að við Íslendingar fórum út á þessa braut án þess að haft hafi verið um það samráð við Alþingi, utanríkismálanefnd eða þjóðina. Ég tel að sú stefna sem hefur verið tekin sé í fullkomnu ósamræmi við þá ímynd sem þjóðin vill hafa af sér á erlendum vettvangi. Hún vill taka þátt, hún vill láta gott af sér leiða en að vera þátttakandi í herjum og hervæðast með þessum hætti er henni andstætt, eins og ég hef vikið að. Frú forseti. Ég vil ljúka máli mínu á því að skora á hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnina að draga stuðning sinn við stríðið í Írak þegar í stað til baka. Aðrar þjóðir sem hafa glapist til að styðja innrásina eru núna í ákveðnu uppgjöri, viðurkenna að hér hafi verið um mistök að ræða. Eiturvopnin og gereyðingarvopnin sem áttu að vera í Írak fundust hvergi og það er engin lögleg ástæða þó að Saddam Hussein hafi verið harðstjóri og hafi ekki verið sá þjóðarleiðtogi sem við vildum styðja og teldum að hann hefði átt að fara frá og því fyrr því betra, réttlætir það samt ekki að gerð sé innrás í lönd með þeim hætti sem hér var, ekki síst þegar vitað var að á eftir kæmi borgarastyrjöld sem óvíst er hvern endi fær. Í borgarastyrjöld er saklaust fólk, almenningur, konur og börn, fórnarlömb. Við Íslendingar eigum ekki að vera þátttakendur í því, við eigum að vera boðberar friðar, við eigum að taka þátt í verkefnum á friðarvettvangi. Þar er styrkur okkar og við eigum að hverfa gjörsamlega frá þeirri stefnu að hervæða Íslendinga á erlendri grund.

Hæstv. forseti. Ég flutti ræðu fyrr í dag þar sem ég boðaði endurkomu mína í þennan stól þar sem ekki gafst tími til að fara yfir alla þá efnisþætti sem ræða hæstv. utanríkisráðherra spannaði. Ég ræddi nokkuð um innrásina í Írak og furðaði mig á þeim staðhæfingum sem hæstv. utanríkisráðherra setti fram um að íslenska ríkisstjórnin hefði engar efasemdir um réttmæti þess að ráðist var inn í Írak, að þjóðinni vegnaði nú betur en áður þótt við heyrum það í hverjum fréttatíma á fætur öðrum að átök fari vaxandi í landinu. 100 þúsund manns, þar af 50 þúsund konur og börn, hafa fallið í átökum frá því að innrásin var gerð og ekki er séð fyrir endann á þeirri voveiflegu atburðarás. Ég vék einnig að átökunum fyrir botni Miðjarðarhafs og furðaði mig á yfirlýsingum hæstv. utanríkisráðherra sem telur greinilega að Sharon, núverandi forsætisráðherra Ísraels, hafi frumkvæði að friðarsamningum. Staðreyndin er sú að Sharon er í hópi allra hörðustu haukanna sem hafa staðið í vegi fyrir því að samningar nást. Í því sambandi vitnaði ég í fréttafrásögn í Morgunblaðinu frá 7. október þar sem einn helsti ráðgjafi Sharons, Dov Weisglass að nafni, var með fullyrðingar í þá veru. Ég ætla að segja örfá orð um Afganistan. Hæstv. utanríkisráðherra telur greinilega allt vera í lukkunnar velstandi þar, nýafstaðnar kosningar og hernámsliðið hafi náð fram markmiðum sínum. Staðreyndin er sú að svo er ekki. Við urðum vitni að því úr fjarlægð þegar íslenskir friðargæsluliðar eða hermenn, hvaða nafni sem við eigum að kalla þá, urðu fyrir árás í Kabúl, sem á þó að vera eitt af „frelsuðu svæðunum“. En mig langar til að víkja að hlutskipti kvenna í Afganistan. Menn vísa oft í slæmt hlutskipti þeirra fyrr og nú, að það sé ekki saman að jafna ástandinu nú og fyrir innrásina. Ég held að þetta sé mikil einföldun á málinu. Skömmu eftir innrásina í Afganistan, ég held að það hafi verið í desember 2001, tveimur mánuðum eftir að ráðist var inn í landið, var haft eftir Colin Powell, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, að ekki yrði samið á kostnað afganskra kvenna, ,,the rights of Afghan women are not negotiable“, held ég að það hafi verið orðað á ensku, með leyfi forseta. Það er einmitt þetta sem hefur gerst. Það er búið að semja á kostnað afganskra kvenna og landinu er nú stýrt af stríðsherrum sem hafa fótum troðið réttindi kvenna. Ég held ég hafi náð því áður en ég lauk ræðu minni að vitna í blaðagrein sem birtist í breska stórblaðinu Guardian í febrúar sl. þar sem þetta var mjög rækilega rakið. Þetta er því afskaplega mikil einföldun á þeirri stöðu og því ástandi sem nú er uppi í Afganistan. Mig langar til að víkja örlítið að friðargæslunni, sem svo er nefnd. Ég og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt áherslu á að Íslendingar kæmu að hjálpar- og uppbyggingarstarfi, þess vegna friðargæslustarfi, en ekki undir þeim formerkjum sem nú er gert. Við höfum verið fylgjandi því sem er að gerast á Sri Lanka svo dæmi sé tekið. Þar hafa Norðmenn gengið fram fyrir skjöldu og haft frumkvæði í átt til friðar þar sem tamílar hafa átt í höggi við ríkisvaldið eða ríkisvaldið við tamíla, eftir því hvernig við stillum því dæmi upp, þar sem ófriður hefur ríkt m.ö.o. og þar er unnið að friði og Íslendingar koma að því máli. Það sem hins vegar virðist vera að gerast er að íslenska ríkisstjórnin er að hnýta okkur sífellt fastar við utanríkisstefnu Bandaríkjanna og nú virðist það ætla að verða hlutskipti NATO að verða eins konar hreinsunardeildur eftir að bandaríski herinn hefur farið sprengjandi um löndin. Þá er kallað á NATO og þar með Íslendinga. Þetta er iðulega gert í nafni Sameinuðu þjóðanna. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hæstv. utanríkisráðherra, að það sem nú er að gerast í Afganistan, í Írak, er vissulega í nafni Sameinuðu þjóðanna, en hvernig er þeirri niðurstöðu náð? Hvað hefur gerst í öryggisráðinu á undangengnum árum þegar Bandaríkjamenn knýja fram vilja sinn? Ég gæti rakið það í ítarlegu máli hvað þar hefur gerst, hvaða þrýstingi hefur verið beitt til að ná fram niðurstöðum. En þrátt fyrir mikinn þrýsting í aðdraganda innrásarinnar í Írak tókst þó ekki að fá stimpilinn á sjálfa innrásina á sínum tíma. Það sem síðan gerist er að heimsbyggðin stendur frammi fyrir vanda eftir að ráðist er á land, Afganistan, Írak, og menn verða að reyna að greiða úr þeim flækjum sem uppi eru og þá er iðulega úr vöndu að ráða. Ég tel hins vegar að Íslendingar eigi að láta að sér kveða, fyrst og fremst á þeim sviðum sem þeir hafa sérþekkingu á og ekki í þessu nána slagtogi með Bandaríkjastjórn, með NATO og Bandaríkjastjórn. Um miðjan síðasta mánuð kom ákall frá Bandaríkjunum um að þessar friðargæslusveitir sem starfa í samvinnu við NATO í Afganistan verði sameinaðar bandarískum herafla sem þar á í höggi við hryðjuverkamenn, War on terror eins og Bandaríkjamenn kalla það. Í breska stórblaðinu Guardian segir 15. október, og ég ætla að koma með tilvitnun hér á ensku, svohljóðandi, með leyfi forseta: „This week's US proposal to integrate Nato's peacekeepers in Afghanistan with US combat troops fighting the "war on terror" there is a case in point.“ Hér er vitnað í tillögu Bandaríkjamanna um að sameina friðargæslusveitir í Afganistan bandaríska heraflanum þar. Ég spurði um það við utandagskrárumræðu fyrir fáeinum dögum hver hefðu orðið viðbrögð, eða hver yrðu viðbrögð eða hvort rædd hefðu verið viðbrögð, af hálfu íslenskra stjórnvalda við þessari ósk. Nú er það komið á daginn og kom fram í framsöguræðu hæstv. utanríkisráðherra að til stæði að Íslendingar kæmu einnig að málum í Írak, legðu sitt af mörkum til að þjálfa írakskar öryggissveitir. Hæstv. ráðherra hefur svarað því til að þar sé átt við aðstoð við sprengjuleit og annað af því tagi. Allt ber þetta að sama brunni, smám saman er verið að sameina friðargæsluna heraflanum, bandaríska heraflanum í Afganistan og í Írak. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum mjög miklar efasemdir um þessa þróun, höfum andmælt henni og ég ítreka þau mótmæli sem við höfum sett fram. Í ræðu sinni vék hæstv. utanríkisráðherra m.a. að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og dásamaði mjög starfið á þeim bænum. Hann sagði eitthvað í þá veru - ég finn ekki ummælin - að starfið í Alþjóðaviðskiptastofnuninni, WTO, væri sérstaklega til hagsbóta fyrir þriðja heims ríki. Gott ef hann vitnaði ekki í því efni í Cancún-fundinn sem var haldinn fyrir ekki svo ýkja löngu. Þetta tel ég hin örgustu og verstu öfugmæli. Það starf sem unnið er á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunar gagnast aldeilis ekki þriðja heiminum og ekki fátækum ríkjum þessa heims. Í fyrsta lagi er unnið að því á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunar að þróa svokallaðan GATS-samning, General Agreement on Trade in Services. Þetta er fyrst og fremst markaðsvæðingarsamningur. Slagurinn stendur um það hvort opna eigi markaðsöflunum leið inn í velferðarkerfi landanna, inn eftir spítalaganginum og inn í skólastofuna, inn í vatnið og rafveiturnar. Þetta er slagurinn um það. Þetta er slagurinn um GATS. Síðan var slegist um landbúnaðarmál og um tollastefnu. Um hvað var deilt og hverjar voru kröfurnar sem fram voru settar í Cancún á sínum tíma? Í hverju er fólginn þessi mikli rausnarskapur ríkra iðnríkja í garð snauðra þriðja heims ríkja? Evrópusambandið hugðist lækka tolla um 30% og Bandaríkin minna en 25% en sum af fátækustu ríkjunum, svo sem Bólívía og Kenía, áttu að fella niður 80% af sínum tollum. Þetta er nú réttlætið. Meira að segja forsætisráðherra Kanada, Jean Chrétien, sem þó stóð að þessari tillögu viðurkenndi eftir fundinn að þarna hefðu iðnríkin gengið of langt. Engu að síður eru menn á þessum bænum enn þá við sama heygarðshornið, halda fram þessum ómenguðu frjálshyggjuhugmyndum og staðhæfingum sem gert var þá. Nú hristir hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson höfuðið og verður mjög fróðlegt að hlusta á innlegg hans til utanríkisumræðunnar hér á eftir. Þá verður sérstaklega gaman að heyra hvað hann hefur að segja um GATS-samningana og samningana sem fara fram á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar fyrst hann sér ástæðu til að hrista höfuðið með fyrirlitningu yfir þessum staðhæfingum sem þó eru sannar.

Þetta er rugl.

Rugl, segir hv. þm., og nú skal hann færa rök fyrir máli sínu. Það væri mjög fróðlegt að heyra hann færa rök fyrir því. Ég hef í rauninni mörgu við að bæta en tími minn er senn út runninn við þessa umræðu. Víða var komið við í ræðu ráðherrans en hún er þó ekki mjög á dýptina, kannski tímans vegna. Það er hreyft við ýmsum málum og mér finnst sá tónn sem hér er boðaður ekki góður. Ég hef verið spurður hvort breyting hafi orðið með nýjum ráðherra. Ég held ekki. Ég held að innhaldið sé mjög svipað. Þeir eru mjög samstiga, þessir pólitísku tvíburar, hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson og hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddsson, að öllu innihaldi en blæbrigðamunur er vissulega. Kenni ég hans fyrst og fremst kannski í afstöðunni til Palestínu og Palestínumanna. Þar þykir mér kveða við heldur harðari, afdráttarlausari og óbilgjarnari tón í garð Palestínumanna og frelsisbaráttu þeirra en áður gerði. Að öllu innihaldi er stefnan þó mjög svipuð og áður var. Það hlýtur að vera okkur öllum harmsefni.

Það er svo sem ekki nýtt að okkur greini á, mig og hv. þingmann sem talaði hér síðast. Ekkert er við því að segja í sjálfu sér. Út af því sem hv. þm. sagði um Sharon, forsætisráðherra Ísraels, vil ég aðeins nefna að auðvitað á hann sína fortíð sem við þekkjum. Eru þar stór atvik uppi sem menn kannast við. Það er þó ekki endilega þar með sagt að hann geti ekki átt sín spor í átt til friðar - þrátt fyrir þá sögu alla. Við skulum muna eftir því að einn harðsnúnasti forustumaður Ísraels, Begin forsætisráðherra, sem hafði verið mjög harðsnúinn fyrir málstað Ísraels á árum fyrr - við þekkjum hvað þar var á ferðinni og ég ætla ekki að rifja það upp núna - náði einmitt samningum við Sadat, forseta Egyptalands. Allir þekktu hörku Richards Nixons gagnvart kommúnisma og þeirri afstöðu en það var einmitt hann sem opnaði hins vegar breyttar leiðir og hugsun gagnvart Kína. Margt er til í þeim efnum. Ég var svolítið undrandi á því hvað menn brugðust illa við hugmyndum Sharons varandi Gaza-svæðið og sérstaklega þegar Bush Bandaríkjaforseti tók undir þær hugmyndir. Þessum hugmyndum var tekið mjög illa af þeim sem báru hag Palestínumanna fyrir brjósti, gerðu það af innileik og sannfæringu, tóku þessum hugmyndum illa og töldu að eiginlega fælist í þeim einhvers konar árás á hagsmuni Palestínumanna. Ég held að þetta hafi verið frekar góð tíðindi fyrir Palestínumenn í öllum þeirra raunum, ég er þeirrar skoðunar. Ég vek athygli á því að hvað sem mönnum finnst um Bush Bandaríkjaforseta er hann fyrsti Bandaríkjaforsetinn sem hefur lýst því yfir að hann telji að Palestína eigi á endanum að verða sjálfstætt ríki. Því hefur enginn annar Bandaríkjaforseti lýst yfir, hvorki fyrr né síðar. Þetta er staðreynd. Þegar menn tala um haukana, menn á borð við Begin, Sharon, Nixon o.s.frv. - og það er út af fyrir sig rétt allt sem sagt er um fortíð þeirra í þeim efnum, að þeir hafi verið mjög afgerandi menn með afgerandi skoðanir - er það samt sem áður þannig að stundum eru það akkúrat þeir menn sem síðan verða brautryðjendur á öðrum sviðum. Varðandi Afganistan. Hv. þm. orðar það eitthvað á þá leið að ég hefði látið eins og þar væri allt í himnalagi. Ég held að þar sé ekki nákvæmlega farið með það sem ég hef sagt þó að ég telji að miðað við þau ósköp sem þar voru áður, meðan talibanar réðu þar ferðinni, sé Afganistan orðin himnaríkissæluparadís. En af hverju eru þarna friðargæsluliðar og menn undir vopnum, ekki bara frá okkur auðvitað, heldur frá miklu öflugri þjóðum? Það er vegna þess að friðurinn er brothættur. Það eru menn sem vilja snúa til baka, ganga leiðina til baka. Ég hlustaði með athygli á friðargæsluliðana okkar sem lentu í hremmingunum austur þar. Mér þótti athyglisvert að heyra einn þeirra lýsa því að 90% þjóðarinnar styddu þær aðgerðir sem þarna færu fram, 10% væru að reyna að eyðileggja þær. Hann nefndi sérstaklega hvað það væri rík og mögnuð tilfinning að sjá ungar stúlkur á leið í skóla í fyrsta skipti í þessu ríki. Hann nefndi það sérstaklega til sögunnar, þessi maður sem nýlega hafði orðið fyrir árásum í Afganistan þótt hann bæri friðargæslumerki okkar. Mér fannst eftirtektarvert og gott að heyra sjónarmið manna sem hafa verið á staðnum, að 90% þjóðarinnar styddu þá lýðræðisþróun, þá baráttu sem þarna væri á ferðinni, 10% væru að reyna að eyðileggja hana, koma þessu öllu í gamla vonda farið sem var þarna meðan Mulla Omar og þeir kumpánar stýrðu ferðinni. Auðvitað er ekki enn allt komið þar með friði og spekt vegna þess að verið er að vinna gegn því að lýðræðið komist á. Þó kusu 90% þjóðarinnar í kosningum öfugt við það sem spáð hafði verið. Það þætti gott í Evrópu. Það þætti gott í Bandaríkjunum að 90% þjóðarinnar kysu. Mig langar að skjóta inn í að ég man eftir fréttum úr Melaskólanum þar sem kom fram í útvarpinu að menn hefðu orðið að bíða í korter við kjörklefana út af skipulagsleysi og voru orðnir hinir æstustu. Það virðist ekki vera í svona góðu lagi alls staðar eins og hjá okkur. Ég skýt því bara inn í hér, veit reyndar ekki hvort þetta á hér heima en þetta var svo athyglisvert. Ég er þeirrar skoðunar að þótt við séum aldrei neinir aðalleikarar á heimssviðinu og eigum ekki að þykjast vera það og verðum hálfbjánaleg ef við þykjumst vera það eigum við ekki að láta það aftra því að við leggjum okkar lóð á vogarskálar, vogarskálar friðar vegna þess að friðurinn hlýtur að vera forsenda þess sem á eftir kemur, frelsisins, lýðræðisins og þar með batnandi hags þeirra sem viðkomandi land byggja. Ég er í hjarta mínu algjörlega sannfærður um að það sem við erum að gera í Írak og Afganistan, svo lítið sem það er sem við gerum, erum við að leggja litla lóðið á réttu vogarskálina. Hinum megin er uppgjöf og vonleysi. Við sköpum þó a.m.k. von um betri framtíð. Við erum að leitast við það og vonin í þessum hrjáðu ríkjum er heilmikils virði. Mjög lengi í þessu landi okkar áttum við ekkert nema von og kannski hélt hún í okkur líftórunni löngum. Við skulum ekki gera lítið úr því. Nú ætla ég að ljúka ræðu minni svo að hv. þingmaður komist í andsvör. Hann er að hliðra til fyrir mér þannig að ég ætla að sjá til þess að ég geti svarað.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í ræðu sinni að mannréttindi væru algild og við ættum að flytja út lýðræðið og mannréttindin. Ég er sammála þessu. Ég er í hjarta mínu alveg sammála þessu. Þá verðum við líka að gera það. Þá verðum við að hafa burði og þrek til að horfa í eigin barm þegar okkur mistekst. Þegar t.d. það gerist í kjölfar innrásar í annað ríki að innrásarherirnir verða uppvísir að því að pynta, beita hrikalegum pyntingum í fangelsum sem þeir stýra og verða uppvísir að grófum mannréttindabrotum, þá ætlumst við til að menn hafi þrek og burði til að ræða slíka hluti. Ekki einu einasta orði er vikið að slíkum málum í ræðu hæstv. utanríkisráðherra. Þetta er ekki trúverðugt. Ég er hins vegar sammála honum um að vinna að friði og lýðræði í heiminum, en þá verðum við líka að gera það og beita aðferðum sem eru líklegar og vænlegar til að ná því markmiði. Varðandi skoðanakannanir í Afganistan þá kaupi ég þær ekki alveg. Ég get mér til um að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar vilji búa við frelsi og lýðræði. Staðreyndin er hins vegar sú að á stórum svæðum landsins ríkir ekki frelsi og lýðræði, þar býr þjóðin við ógnarstjórn stríðsherra sem bandaríska hernámsliðið samdi við; stríðsherra sem beita konur harðræði, sem fótumtroða réttindi þeirra og mannréttindi almennt. Það er þetta sem ég vakti máls á í ræðu minni áðan og vitnaði þar í afganskar kvenréttindakonur.

Virðulegi forseti. Ég nefndi ekki sérstaklega í ræðu minni það sem fór illilega úrskeiðis í fangelsum í Írak, sem hv. þingmaður gat um hér áðan, en það hef ég hins vegar gert fyrr í dag í öðrum andsvörum. Eins og það voru hryggilegir og fordæmanlegir atburðir, þá eru þeir þó einnig dæmi um hvað hefur breyst. Pyntingarnar og allt það sem átti sér stað í fangelsum áður fyrr fékk enginn tækifæri til að upplýsa eða draga menn til ábyrgðar. Þeir sem stóðu fyrir þessum hlutum í Írak á vegum Bandaríkjamanna og bandamanna, hafa þegar verið dregnir fyrir rétt, réttarhöld eru hafin og búið er að dæma í málum sumra þeirra. Yfirmaður fangelsisins var nýlega dæmdur, ég man ekki hvort hann fékk sex eða átta ára fangelsisdóm vegna þessara atburða, þannig að þetta hefur verið gert. Þess vegna er ekki sérstök ástæða fyrir mig til að fjalla um þetta. Ef menn hefðu ekki brugðist við slíkum verkum og þeim hefði verið haldið áfram þá hefði verið sjálfsagt að finna að því og gera það harkalega. Varðandi Afganistan, þá var því haldið fram að það mætti takast að koma í veg fyrir kosningar vegna þess hvernig málum þar væri skipað. Samt sem áður skráðu 90% kvenna sig til þess að kjósa, jafnvel þó að andstæðingarnir hefðu tilkynnt að þær konur sem skráðu sig til að kjósa væru réttdræpar og sumar þeirra voru sprengdar í loft upp. Þær skráðu sig samt til að kjósa eftir aldalanga kúgun. Það er gríðarlegt framfaraspor og mikill kraftur, þrek og þor, sem þetta fyrrum undirokaða fólk sýndi og það gefur von. Mikla von.

Ég held að þetta sé óskaplega mikil einföldun á ástandinu í þessum löndum og vísa aftur og ítrekað í yfirlýsingar sem koma frá kvenréttindakonum og mannréttindahópum í þessum löndum. Mig langaði aðeins til að taka upp annað atriði sem hæstv. utanríkisráðherra vék að, það varðar Palestínu og Sharon. Það er alveg rétt sem hann sagði að sundum geta haukar orðið dúfur. Stundum tekst haukum að ná ýmsu fram sem öðrum tekst ekki og hann vitnaði í Nixon sem opnaði dyrnar til Kína á sínum tíma. Þetta er alveg rétt. Ég held hins vegar að Sharon sé ekki slíkur maður, því miður. Svo ég vitni í helstu ráðgjafa hans og í fréttafrásagnir í Morgunblaðinu nýlega þá má þar sjá fyrirsögnina: „Vill hindra stofnun ríkis Palestínumanna“, en þar er verið að vísa í Sharon. Þetta er það sem ég hef verið að auglýsa eftir, umræðu um ýmis álitamál sem eru uppi. Heimurinn er ekki jafnsvart/hvítur og afdráttarlaus og kemur fram í máli hæstv. utanríkisráðherra. Mig langar að lokum til að beina spurningu til ráðherrans sem ég hef ekki fengið svör við ennþá. Ég vísaði í beiðni bandarískra hermálayfirvalda um að sameina svo nefndar friðargæslusveitir í Afganistan bandaríska herliðinu. Það hafa komið fram beiðnir. Þetta var rætt í fjölmiðlum í Evrópu og vestan hafs. Hver er afstaða íslenskra stjórnalda til þessa?

Ég hef svarað því áður að við höfum ekki tekið afstöðu til þessa erindis sem síðast var spurt um og mundum ekki gera það nema að höfðu samráði við utanríkismálanefnd þingsins um það. Þannig að það liggi fyrir. Vegna þess sem nefnt var um Sharon forsætisráðherra og tillögurnar um Gaza þá ollu þessar tillögur slíkum titringi í röðum þeirra sem voru harðastir í hans eigin flokki að ljóst var að ríkisstjórn hans var að falla og var fallin út af þessu máli. Þá ákvað Simon Perez, einn af helstu leiðtogum Verkamannaflokksins, friðarverðlaunahafi Nóbels ásamt Arafat, sem lést í dag, að koma ríkisstjórn Sharons til hjálpar þannig að hann yrði ekki felldur á þessu máli. Hann taldi þetta svo jákvætt skref í átt til friðar að hann vildi bjarga ríkisstjórn Sharons frá falli til þess að harðlínumenn innan hans eigin flokks, fengju ekki fellt hann vegna þessarar árásar. Jafnframt var öryggisgæsla um Sharon stóraukin vegna þess að óttast var um líf hans af sömu ástæðum og kostuðu Rabin forsætisráðherra lífið. Þetta finnst mér segja heilmikla sögu þó það segi kannski ekki alla söguna.

Frú forseti. Þetta hefur verið góð og fróðleg umræða að mörgu leyti. Ég ætla ekki að lengja hana mikið en stikla þó aðeins á nokkrum þáttum. Ég er innilega sammála því sem kom fram hjá hæstv. utanríkisráðherra að mannréttindi eru algild og ég held að menn hugi ekki alltaf nægilega vel að því í umræðunni. Menn hljóta alltaf að verða að hafa það að leiðarljósi í störfum sínum á vettvangi utanríkismála og ég efast ekki um að svo sé um alla sem eru í þessum sal. En það er ekki einfalt mál að fara til svæða sem eru mjög ólík því sem við þekkjum í þeim tilgangi að breyta þar og bæta og slíkt tekur örugglega langan tíma. Hér hefur bæði verið rætt um málefni Afganistans og Íraks. Enn er þar langt í land þrátt fyrir að menn hafi lagt sig alla fram, en við hljótum að vera sammála um að ástandið er orðið mun betra en það var fyrir nokkrum missirum. Það hefur líka verið rætt um Evrópusambandið, sem er eðlilegt, og það er athyglisvert að fylgjast með þróuninni þar. Ég held að Evrópusambandið hafi haft mjög gott af stækkuninni. Ég sit í þingmannanefnd EFTA og nefndin fær oft gesti, háttsetta embættismenn frá Evrópusambandinu, sem lýsa hlutunum frá fyrstu hendi og það er athyglisvert að fylgjast með málum á þeim vettvangi. Það er skemmst frá því að segja að það er ekki hægt að horfa fram hjá því að í þessum 15 ríkja klúbbi hafa menn ekki náð þeim markmiðum sem þeir ætluðu sér, ef þannig má að orði komast. Og vandamálin verða enn fleiri þegar ríkin verða orðin 25. Ég er hins vegar ekki í nokkrum vafa um og vil í það minnsta trúa því að Evrópusambandið hafi mjög gott af stækkuninni. Ég held að við munum sjá það þróast í góða átt eftir stækkunina, það má a.m.k. alveg eins gera ráð fyrir að svo verði. Það liggur fyrir að vandamálin eru mörg og kannski er það lýsandi dæmi, svo ég fari ekki út í smáatriði, hvernig viðhorf íbúa innan Evrópusambandsins hafa breyst. Samkvæmt nýlegum skoðanakönnunum eru bara um 43% af íbúunum Evrópusambandsins jákvæðir út í Evrópusambandið. Hlutfallið hefur aldrei verið lægra. Í landi eins og Þýskalandi sem mætti ætla að hefði mikinn hag af því að vera í Evrópusambandinu og hefur verið annað af tveimur öflugustu ríkjunum innan Evrópusambandsins - í stjórnmálunum hefur alla vega verið mikil samstaða um áherslu á Evrópusambandið og mál þess - þar telja einungis 39% íbúanna að Þýskaland hafi hagnast á Evrópusambandinu en 38% telja að landið hafi tapað á því. Um 50% af íbúum Evrópusambandsins er sama þó Evrópusambandið væri ekki lengur til, eða væri mjög ánægt með það. Þetta er nokkuð athyglisvert og hefur verið til umfjöllunar í ýmsum erlendum fjölmiðlum en lítið áberandi í umræðu í íslenskum fjölmiðlum, þ.e. sú viðhorfsbreyting almennings sem hefur orðið í þessum löndum á undanförnum árum gagnvart Evrópusambandinu. Það er áhyggjuefni og ekkert gleðiefni. Ég held hins vegar að það væri ágætt ef íslenskir fjölmiðlar upplýstu okkur betur um þessi mál þegar rætt er um Evrópumálin hér inni. Að um 50% af íbúum Evrópusambandsins skuli standa á sama um hvort Evrópusambandið hætti að vera til eða yrðu mjög ánægðir ef það hætti að vera til hlýtur að segja einhverja sögu. Ég hef heyrt í spjalli við fólk og einnig hjá fyrirlesurum innan Evrópusambandsins sem hafa mikinn áhuga á því að EFTA-löndin gangi í Evrópusambandið, ég held að ég hafi hlustað á þessar ræður í áratug á ýmsum vettvangi - og ég vísa hér í fund og ráðstefnu núna síðast í tilefni af 10 ára afmæli EES-samningsins - að það er komin ákveðin gremja í málflutning þeirra aðila sem hafa allan þennan tíma sagt að við þyrftum að vera inni vegna þess að við mundum tapa svo stórkostlega á því að vera þar ekki, mér finnst maður greina þarna svolitla gremju. Ég velti fyrir mér hvort menn muni verða minna umburðarlyndir gagnvart EFTA-ríkjunum á þessum vettvangi og hvort hugsanlega verði reynt með ýmsum leiðum að fá okkur inn í sambandið. Ég vona að svo sé ekki. Það er auðvitað lykilatriði fyrir okkur að eiga góð samskipti við Evrópusambandið og þannig verður það vonandi um alla framtíð. Ég vona að embættismenn og stjórnmálamenn sem er mjög umhugað um Evrópusambandið beiti sér ekki með óeðlilegum hætti fyrir því að EFTA-ríkin neyðist til að fara inn í Evrópusambandið. Ég lít hins vegar á EFTA-samstarfið sem ákveðið sóknarfæri og ég held að við nýtum það ekki sem skyldi. Ég tel að við eigum að beita okkur meira innan þingmannanefndarinnar, við höfum sannarlega gert það en þurfum að gera meira af því, og sem formaður umhverfisnefndar mun ég beita mér þar og á þessum vettvangi til þess að hafa áhrif á þær reglugerðir og tilskipanir sem okkur berast. Þetta var sett á sínum tíma inn í vettvang til þess að við gætum haft áhrif á gang mála og við eigum að nýta okkur það. Við kannski áttum okkur ekki á því hve mikið af hlutum hafa áhrif á þjóðlífið hér og margt auðvitað haft góð áhrif, en svo sannarlega ekki allt og við þurfum að vera vel á verði. Hér var rætt áðan um Alþjóðaviðskiptastofnunina. Ég verð að segja eins og er að það kom mér ansi mikið á óvart þegar hv. þm. Ögmund Jónasson talaði um að það væri ekki hagur þróunarríkjanna að vera með frjáls viðskipti innan stofnunarinnar. Auðvitað er Alþjóðaviðskiptastofnunin ekkert annað en tæki til þess að koma á frjálsum viðskiptum og ekki nokkur einasta leið að halda því fram með nokkurri sanngirni að þróunarríkin hagnist ekki á því að iðnríkin opni markaði sína fyrir þeirra vöru. Það hefur verið baráttumál þróunarríkjanna í ansi langan tíma og þeir hafa réttilega bent á að það hefur verið tilhneiging hjá iðnríkjunum að loka sína markaði inni til þess að koma í veg fyrir samkeppni frá þessum löndum. Ef menn eru á annarri skoðun er það mikil frétt. Ég held að þeir ættu að kynna hana fyrir þróunarlöndunum því þau berjast með oddi og egg fyrir opnun markaða og auknu frelsi í viðskiptum. Við tölum um þetta mjög fjarrænt, en það er ekkert rosalega langt síðan við vorum nákvæmlega í þessum sporum, Íslendingar. Svo sannarlega byggjum við velferð okkar á frjálsum viðskiptum. Ef við lítum til þeirra aðila sem börðust fyrir sjálfstæði landsins, t.d. Jóns Sigurðssonar, þá barðist hann ekki lítið fyrir því að við mundum geta stundað frjáls viðskipti, enda er það undirstaða fyrir efnahag þjóðarinnar. Einu sinni vorum við fátæk þjóð, en sem betur fer hefur sú staða breyst. Um langan tíma var fiskur mikilvægasta greinin okkar, fiskveiðar og sjávarútvegur. Þó hlutfallslegt vægi hafi minnkað er lykilatriði fyrir velferð okkar að við höfum aðgang að mörkuðum iðnríkjanna með þær vörur. Það nákvæmlega sama á við um þróunarríkin sem eru stórir matvælaframleiðendur. Ef við ætlum að hjálpa þeim til sjálfshjálpar verðum við að gera það með því að opna markaði okkar. Ég tel mjög mikilvægt að það náist farsæl niðurstaða í lotunni sem nú er í gangi hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Þrátt fyrir að menn geti haft misjafnar skoðanir á þeim einstaklingi sem nýlega var kosinn forseti Bandaríkjanna held ég að menn séu sammála um að það eru þó meiri líkur á því að jákvæð niðurstaða náist í þeim samningum með hann við stjórnvölinn en keppinaut hans. Nú liggur fyrir að þeir aðilar sem eru mestu þátttakendurnir í viðskiptasamningnum, fyrrum GATT, sem nú er kallað WTO eða Alþjóðaviðskiptastofnunin, eru Bandaríkjamenn því Evrópusambandið, sem er hinn stóri þátttakandinn á efnahagssviðinu, hefur verið gagnrýnt mjög í gegnum tíðina fyrir að hafa lítinn áhuga á að efla viðskipti á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunar þó það hafi svo sannarlega lagt sitt af mörkum til að efla innri markað sinn. Ég velti fyrir mér hvert hlutskipti okkar geti verið. Hvað getum við gert? Við gætum gert eitt á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunar. Annað gætum við líka gert, af því við erum ekki í neinu tollabandalagi og höfum í rauninni frelsi um þessa hluti, við gætum skilgreint með skýrari hætti að minnka hér innflutningshöft á einhverju tímabili og sett okkur metnaðarfyllri markmið en þau sem við verðum að undirgangast í samningunum, sem mundu miða að því að auka frelsi, lækka tolla og minnka innflutningshöft á Íslandi. Ég hef velt því fyrir mér hvort það væri skynsamlegt að gera eins og margar aðrar þjóðir sem líta fyrst og fremst á landbúnað sinn út frá menningarforsendum, í tengslum við sögu og menningu. Ég gerði úttekt á sínum tíma á Alþjóðaviðskiptastofnuninni í stjórnmálafræðinni og GATT-samningunum. Þá lögðu Japanar t.d. mikið upp úr því, þar sem það var mjög óhagstætt að vera með hrísgrjónarækt, að það væri órofa hluti af menningu þeirra og sögu og þess vegna, þó svo þeir stæðust ekki samkeppni og þyrftu að hafa mikil innflutningshöft til að viðhalda þeim landbúnaðarrekstri, var ekki annað forsvaranlegt. Það voru rök þeirra í málinu. Ég velti því fyrir mér hvort það væri skynsamlegt af okkur að skilgreina hagsmuni okkar á landbúnaðarsviðinu út frá þeim forsendum. Það er þyngra. Að líta fyrst og fremst á hefðbundna sauðfjárrækt, mjólkurframleiðslu og þá kjötframleiðslu sem að því lýtur. Kannski minnka þá innflutningshöftin á öðrum sviðum á einhverjum árum. Þá vísa ég í þann landbúnað sem er kannski ekki hefðbundinn sögulegur landbúnaður, svínarækt, kjúklingarækt og annað slíkt. Slíkt þyrfti auðvitað að gerast í góðri samvinnu og það þyrfti ekki að gera það hratt því eðli málsins samkvæmt hafa menn og aðilar mikilla hagsmuna að gæta. Ég held að það væri sjálfsagt fyrir okkur að taka þá umræðu og skoða það mál. Við megum ekki gleyma því að við höfum frelsi í þessum málum. Við getum gengið mun lengra en þeir viðskiptasamningar sem við gerum bjóða upp á. Það er okkar val. Það hefur sýnt sig að það eru hagsmunir þjóða að hafa sem minnst höft á sviði verslunar og erum við skilgreint dæmi um það, Íslendingar, þó að við þurfum eðli málsins samkvæmt að líta til annarra þátta. Ég er ekki að boða neinar byltingar, heldur fyrst og fremst að menn ræði þessi mál. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt mikið lengra. Það er af mörgu að taka þegar utanríkismálin eru annars vegar og hægt að ræða þau fram eftir vikunni og fram eftir nóttu. Það er sjálfsagt að ræða þau eitthvað áfram ef svo ber undir, en þetta vildi ég gera að umtalsefni að þessu sinni.

Hæstv. forseti. Aðeins minni háttar athugasemd varðandi alþjóðasamninga. Ég held að það sé ekki rétt að Evrópusambandið hafi ekki beitt sér á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar í átt til markaðsvæðingar. Evrópusambandið hefur hins vegar verið gagnrýnt mjög harðlega fyrir að gera það og að reyna að fara sínu fram á bak við tjöldin. Evrópusambandsríkin hafa falið kommissjóninni samningsumboð fyrir sína hönd. Það olli meira að segja miklum úlfaþyt á sínum tíma þegar upplýst var að Evrópusambandssamningsaðilarnir hefðu farið fram á það gagnvart öllum viðskiptaríkjum sínum að þeir opnuðu aðgang að vatni, einkavæðingu vatnsins, svo dæmi sé tekið. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að Alþjóðaviðskiptastofnunin er tæki til að markaðsvæða samfélögin. Tækinu er stýrt af ríkum iðnríkjum, sérstaklega Bandaríkjunum sem hafa mest áhrif innanborðs, en einnig öðrum ríkum iðnríkjum. Þau hafa einnig önnur tæki á hendi, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Alþjóðabankann. Við fengum fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í heimsókn fyrir fáeinum dögum til að hvetja Íslendinga til að taka upp gjöld í heilbrigðisþjónustunni í ríkari mæli en verið hefur. Maður spyr sjálfan sig stundum í umboði hverra þessir fuglar eru eiginlega að tala. Þá er komið að athugasemd minni við ræðu hv. þingmanns, þeirri staðhæfingu að markaðsvæðing gagnist sérstaklega þriðja heims ríkjum og fátækum ríkjum heimsins. Það er alveg rétt hjá honum að hún gagnast þeim þegar iðnríkin opna markaði sína fyrir þeirra vöru, 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég var nógu nákvæmur áðan þegar ég ræddi um annars vegar Evrópusambandið og hins vegar Bandaríkin. Samkvæmt þeim heimildum sem ég hef, ef hv. þingmaður hefur betri upplýsingar væri ágætt að fá þær, hefur Evrópusambandið aldrei haft frumkvæði að viðskiptalotum á vegum GATT eða Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Ég veit ekki til þess, nema það hafi verið Doha-lotan sem ég efast um að Evrópusambandið hafi haft frumkvæði að. Á þessum vettvangi hefur almenna reglan verið sú að ef einhver aðili hefur haft frumkvæði eru það Bandaríkin, en svo sannarlega hafa þróunarríkin líka þrýst mjög á að efla frelsi í viðskiptum og að iðnríkin opni markaði sína, enda er það grundvöllur fyrir velferð þeirra. Líkt og það hefur verið okkur til hagsbóta að opna markaði okkar er það líka hagur þeirra þjóðríkja að opna markaði sína fyrir öðrum ríkjum. Út á það gengur þetta, þetta gengur ekki bara í aðra áttina. Ég veit ekki til þess að nokkur haldi því fram að það væri skynsamlegt, frú forseti, af Íslendingum t.d. að taka einhver skref til baka varðandi opnun markaða okkar eða lækkun tolla. Ég veit ekki til þess að einhver haldi því fram með fullum rökum að það væri æskilegt. Ef það er stefna einhverra stjórnmálaafla á þingi að það eigi t.d. að hækka tolla á einhverjum vörum eða loka á innflutning á einhverjum vörum er gott að það komi skýrt fram. En það liggur alveg fyrir hvernig þróunarríkin skilgreina hagsmuni sína.

Hæstv. forseti. Ég er almennt fylgjandi því að greiða fyrir viðskiptum og hef ekki lagt stein í götu slíks. Hins vegar er ég því fylgjandi að við séum sjálfráð um hvað við gerum í þeim efnum. GATS-samningarnir eru mjög fljótandi samkomulag. Annars vegar er samið um sjálfan grunninn í Doha-lotu og öðrum lotum sem kunna að vera uppi, en síðan eru skeið þar á milli þar sem ríkin semja innbyrðis, setja fram óskir og kröfur sem iðulega fara ekki hátt. Menn geta líka hlaupið í mismunandi þrep samningsins. Það var það sem ég var að vísa í, að eftir Doha-samninginn gátu einstök ríki, þar á meðal við, sett fram kröfur gagnvart viðskiptaaðilum. Það er þetta sem ég var að vísa í að Evrópusambandið hefði gert, reyndar á bak við luktar dyr á sínum tíma, og varð að miklu blaðamáli um alla Evrópu þegar það var upplýst. Þótt ég telji að aukin viðskipti og samgangur á milli ríkja og þjóða sé af hinu góða og þegar á heildina er litið er það sjálfræðið sem ég vil standa vörð um, ekki síst þegar við skuldbindum okkur til að gera grundvallarbreytingar á samfélagi okkar með því að gefa fyrirheit um að setja t.d. velferðarþjónustuna, vatnsveitur, raforku og annað af því tagi sem flokkast til grunnþjónustu í einu samfélagi, að setja slíkt á markað á óafturkræfan hátt. Það er það sem gagnrýni mín og okkar gengur fyrst og fremst út á.

Virðulegi forseti. Ef ég skildi hv. þingmann rétt er hann á því að frjáls viðskipti séu góð, milliríkjaviðskipti, en hann setur bara fyrirvara sinn við ákveðinn þátt innan GATT-samningsins ...

GATS.

Það er allt í lagi að hann leiðrétti mig þá bara í frammíkalli, ég er að reyna að átta mig á því hvar skoðanir þingmannsins liggja. Af fyrstu ræðu hans var ekki hægt að greina annað en það að hann væri almennt á móti frjálsum viðskiptum milli landa. Ég get ekki annað heyrt en að þingmaðurinn hafi annaðhvort verið að leiðrétta mig, að ég hafi ekki skilið hann rétt, eða draga í land með það og að eftir standi að hann sé annaðhvort á móti GATS-samningnum sem einum af samningum Alþjóðaviðskiptastofnunar eða einhverjum hluta GATS-samningsins. Það má vel vera að þar séu einhverjar hugmyndir sem þurfi að skoða, ég ætla ekkert að segja um það. Hins vegar liggur alveg fyrir að hagur þjóða liggur í því að hafa sem frjálsust viðskipti milli landa. Það er það sem menn stefna að af ástæðu. Það er ekki út af kvikindisskap eða stóru samsæri, heldur eru menn að þessu fyrst og fremst til þess að bæta hag almennings í viðkomandi löndum. Reynslan hefur sýnt okkur að menn leggja allt þetta á sig, sem er ekki lítið, til þess að efla viðskiptafrelsi í heiminum, til að bæta hag almennings í viðkomandi löndum. Þó er sérstaklega mikilvægt, virðulegi forseti, í þeim löndum sem við köllum þróunarríki að við hleypum þeim inn á markaði okkar og þar nái að þróast markaðshagkerfi öllum til hagsbóta.

Ekki þegar viðskiptafrelsið er notað til að ræna það.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði í ræðu sinni áðan að hann teldi að ástandið í Írak væri betra en það hefði verið fyrir nokkrum missirum. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í ræðu sinni að mikið lægi á að koma á lýðræði og tryggja stöðugleika í Írak. Nú er ég ekki kominn hingað til mæla þeirri stjórn bót á neinn hátt sem var í Írak áður en innrásin var gerð fyrir rúmlega einu og hálfu ári, langt í frá, en maður hlýtur að setja spurningarmerki við fullyrðingar um stöðugleika í Írak í ljósi þeirra frétta sem berast frá því landi þessa dagana. Ég prentaði að gamni mínu út fyrirsagnir sem komið hafa inn á fréttavefinn mbl.is frá því í fyrradag. Hér eru fyrirsagnirnar, með leyfi forseta: „Íröksk öfgasamtök fyrirskipa árásir á skotmörk í Írak. Tveir Írakar létust af völdum bílasprengju við Kirkuk. 13 Írakar fórust af völdum bílasprengju í Bagdad. Bardagar brjótast út í Falluja að nýju. Vegarsprengjur verða 7 að bana í Írak. 11 bandarískir hermenn og 2 írakskir fallnir í Falluja. Bílasprengjuárás gerð á borgarstjóra Kirkuk í Írak. 600 uppreisnarmenn drepnir frá upphafi innrásar í Falluja.“ Þar geisar núna gríðarlega hörð orrusta sem staðið hefur yfir í nokkra sólarhringa. Í hádeginu fengum við fréttir af því að skæruliðar sem földu sig í þessari borg hefðu sennilega sloppið, flestir þeirra, og að uppreisnin væri farin að breiðast út víðar um landið, þ.e. við erum farin að sjá klassísk einkenni skæruhernaðar þar sem menn birtast og hverfa jafnharðan aftur, mjög erfitt að festa hendur á ástandinu og nánast ómögulegt að ráða niðurlögum þessara afla. Ef þetta er stöðugleikinn sem menn hafa verið að lýsa eftir í Írak núna þegar rúmlega eitt og hálft ár er liðið frá því að innrásin hófst verð ég að segja að stöðugleiki er mjög afstætt hugtak.

Frú forseti. Ég man ekki eftir því að hafa minnst á stöðugleika í ræðu minni. Ég vil trúa því að þar sem við, vestrænar þjóðir, höfum haft afskipti - menn gleyma oft í upptalningunni sumum landsvæðum, t.d. Kosovo áður - þ.e. í Afganistan og Írak núna, séu hlutirnir að þróast í rétta átt. Það hvarflar ekki að mér að halda því fram að þetta séu vandamálalaus svæði. Í rauninni held ég að það sé þvert á móti, ég held að þar séu uppi gríðarleg vandamál. Menn tala aldrei um Kosovo en þar vitum við af mjög miklum vanda. Að byggja Afganistan upp úr þeim rústum sem það land var í eftir þá gríðarlegu harðstjórn sem þar var er ekki auðvelt verk. Það hefur svo sem ekki klárast. Ég held hins vegar að jákvæð teikn séu á lofti eins og menn voru að nefna hér áðan varðandi kjörsókn og annað slíkt. Írak er örugglega stærsta dæmið. Ef þær fullyrðingar sem hér voru uppi í þingsal sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur vakið athygli á eru réttar héldu vinstri grænir því fram að í tíð Saddams Husseins hefðu 300 börn dáið á dag úr hungri og vannæringu, á sama tíma og hann var með milljarða inni í höllum sínum. Við þekkjum þær fjöldagrafir sem hafa fundist. Það liggur alveg fyrir og allir vita að engir fjölmiðlar sögðu okkur hvað var í gangi í tíð þess harðstjóra sem mun nú komast á spjöld sögunnar og er á spjöldum sögunnar sem einn mesti harðstjóri í sögu mannkynsins. Ég ætla ekki að halda því fram að menn séu búnir að leysa allan vanda, því fer víðs fjarri, en við skulum vona að við munum ná árangri þar sem og annars staðar.

Virðulegi forseti. Ég held að við getum haldið mjög lengi áfram að deila um það hversu margir hafa látist á ákveðnum tímabilum í sögu Íraks, bæði á þeim dögum sem nú líða og fyrir nokkrum árum þegar ógnarstjórn Saddams Husseins var við lýði. Sú umræða skilar okkur kannski ekkert voðalega langt á veg. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í andsvari fyrr í dag að hann efaðist mjög um tölur um mannfall óbreyttra borgara í Írak frá því að innrásin hófst, 100 þús. manns. Þær tölur voru birtar í breska læknavísindaritinu The Lancet á dögunum. Hæstv. utanríkisráðherra efaðist um að þær tölur væru réttar og hélt að mannfallið væri í raun og veru miklu minna. Ég veit það ekki. Ég hef ekki komið til Íraks. Ég hef ekkert fast í hendi hvað þetta varðar. Ég tel að þetta sé heldur ekki alveg mergurinn málsins. Mergurinn málsins er sá að ég held að þessi innrás hafi einfaldlega ekki skilað því sem til var ætlast. Hún mun ekki gera það. Ég held að full ástæða sé til að hafa miklar áhyggjur af því að ástandið í þessu hrjáða landi eigi eftir að versna enn og eigi eftir að versna mjög á næstu vikum og mánuðum þegar líður að kosningum sem fyrirhugað er að halda þarna í janúar, ef ég man rétt. Það er ekki að sjá að herjum Bandaríkjamanna, Breta og fleiri þjóða hafi tekist að ná neinum tökum á þessu ástandi, því miður. Stjórnvöld, bæði hér á Íslandi og í öðrum löndum, voru ítrekað vöruð við áður en ákvörðun var tekin um innrásina í Írak. Það var sagt að þessi innrás mundi eingöngu gera vont verra. Ég held því miður að það hafi komið á daginn. Menn hefðu átt að hugsa sig um tvisvar áður en þeir fóru inn í Írak til að reyna að koma Saddam Hussein frá völdum og frekar þá að íhuga þann möguleika hvort vel heppnuð byssukúla hefði ekki getað leyst af hendi það verk sem nú hefur tekið þessa heri eitt og hálft ár að reyna að leysa af hendi, verk sem gersamlega er að mistakast.

Frú forseti. Hinn kaldi raunveruleiki er einfaldlega þessi: Ef ekki hefði verið gripið til þessara aðgerða, hvort sem það var í Kosovo, Afganistan eða Írak, væru þeir aðilar sem þá voru við völd í þessum löndum enn við völd; Milosevic í þáverandi Júgóslavíu, talibanar í Afganistan og Saddam Hussein í Írak. Þannig er það. Og þetta er ekkert nýtt í mannkynssögunni. Ef við lítum á seinni heimsstyrjöldina og uppbyggingarstarfið eftir hana fer því víðs fjarri að á einni nóttu hafi tekist að snúa öllum þeim hlutum til hins betra. Þar erum við samt að tala um mun líkari menningarheim og í rauninni minni vandamál, ef þannig má að orði komast, en við erum að horfa á hér. Það liggur fyrir. Og það liggur fyrir að öllum var ljóst að eftir átök eins og þessi bíður þjóða heims gríðarlegt uppbyggingarstarf. Ef menn eru hér í að rifja upp söguna og segja hvað þeir hefðu átt að gera liggur fyrir að ef menn hefðu farið eftir þeim aðilum sem sögðu að ekki ætti að gera neitt í þessum málum væru enn við völd Saddam Hussein í Írak, talibanar í Afganistan og Milosevic í Júgóslavíu. Svo einfalt er það. Menn verða að reyna að sannfæra þann sem hér stendur um að það væri betra en það ástand sem er uppi núna. Ég er alveg til í að hlusta en ég held að erfitt yrði að komast að þeirri niðurstöðu.

Frú forseti. Ég vil byrja ræðu mína á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir greinargóða skýrslu þar sem dregin var upp mynd af stöðu alþjóðastjórnmála nú um stundir og jafnframt dregin upp mjög skýr mynd af margvíslegum verkefnum sem íslenska utanríkisþjónustan sinnir. Í umræðunni sem fylgt hefur framsögu ráðherrans hefur m.a. verið rætt um varnar- og öryggismál í víðum skilningi. Ég tel eðlilegt að uppi séu mjög misjafnar skoðanir á innrásinni í Írak, enda eru slíkar aðgerðir ávallt neyðarúrræði. Það sem ég hins vegar álít að sé öllu mikilvægara nú er að koma á friði í landinu svo að unnt sé að einbeita sér að framtíðaruppbyggingunni í landinu. Það er alveg ljóst að það er ekkert sem gerist á einni nóttu og það er líka alveg ljóst að það gerist ekkert af sjálfu sér, það er eitthvað sem vestræn ríki og þjóðir þurfa að taka saman höndum um og vinna að saman. Mér hefur fundist opinber umræða í íslensku samfélagi um utanríkismál mörg undanfarin missiri öðru fremur einkennast af stóryrtum upphrópunum um Íraksstríðið, að ógleymdum staðhæfingum um mikinn kostnað við að koma á fót tveimur íslenskum sendiráðum. Ég lít svo á að þessi málaflokkur sé mun þýðingarmeiri en svo að það sé ásættanlegt að honum sé sniðinn þessi þröngi stakkur. Utanríkismál og utanríkisviðskipti, varnar- og öryggismál eru í rauninni málefni sem snerta okkur öll, alla einstaklinga í íslensku samfélagi frá degi til dags. Hvað stríðið í Írak varðar er löngu orðið ljóst að meginforsendurnar fyrir innrásinni í Írak stóðust ekki. Þær reyndust að stórum hluta rangar en það kom í ljós eftir á, eftir innrásina. Ákvörðunin var tekin að hluta til á grundvelli forsendna sem reyndust rangar, á grundvelli rangra upplýsinga, en ákvörðun þeirra sem að þessu hafa staðið var hins vegar tekin í góðri trú. Innrásin í Írak tilheyrir liðinni tíð og það þjónar hvorki hagsmunum öryggis og friðar, lýðræðis og mannréttinda né félagslegra og efnahagslegra hagsmuna Íraka að við hér uppi á Íslandi eða annars staðar séum sýknt og heilagt að hjakka í sama farinu, að hjakka í fortíðinni og í endalausri leit að sökudólgum. Það sem er mikilvægast núna er að ríki heims taki höndum saman í baráttunni gegn hryðjuverkum, hvort sem varðar bein átök við hryðjuverkamenn eða þróunaraðstoð, uppbyggingarstarf eða friðargæslu. Aukin og efld aðkoma Sameinuðu þjóðanna og forusta er afgerandi að mínu mati hvað þetta varðar. Í ljósi úrslita forsetakosninganna í Bandaríkjunum og í ljósi þess að of litlir kærleikar eru á milli húsbóndans í Hvíta húsinu og þorra stjórnarherra á meginlandi Evrópu er kannski ekki ástæða mikillar bjartsýni um að Vesturlöndin snúi bökum saman. Auðvitað hljótum við að vona að þær alvarlegu aðstæður sem ríkja í alþjóðamálum og erfið staða Bandaríkjanna í Írak knýi á um að Evrópa og Bandaríkin nái saman að nýju. Á sama hátt og það er nauðsynlegt að mæta hryðjuverkaógninni af fullri hörku með her- og lögregluvaldi er að mínu mati mikilvægt langtímaverkefni að vinna gegn þeim stuðningi sem hreyfingar hryðjuverkamanna njóta. Við þurfum að vinna gegn því að þær geti aflað sér meira fylgis og fái nýliða til voðastarfa. Uppbyggingin á þeim landsvæðum þar sem öfgamenn útbreiða boðskap sinn og lokka óharðnaða unglinga til liðs við sig, jafnvel til sjálfsmorðsárása, er mikilvægur hluti af því að mæta hryðjuverkaógninni. Svo lengi sem til er frjór jarðvegur fyrir boðskap hryðjuverkamanna þá næst a.m.k. lítill varanlegur árangur. En í uppbyggingarstarfi á átakasvæðum og friðargæslu er einmitt vettvangur þar sem við Íslendingar og aðrar smáar þjóðir getum einkum látið til okkar taka. Þess vegna hefur myndarleg uppbygging átt sér stað á síðustu árum hjá Íslensku friðargæslunni. Það er sérstakt fagnaðarefni. Við getum látið gott af okkur leiða á því sviði og vakið verðskuldaða athygli þrátt fyrir smæð okkar. Stjórn okkar á flugvellinum í Kabúl er eitt besta dæmið um það. Eitt af því sem ég tel brýnt að gera er að skilgreina bæði hætturnar sem steðja að í öryggis- og varnarmálum, þá hagsmuni sem við viljum standa vörð um og viðfangsefnin sem við viljum setja í forgang. Ég sagði áðan að ég teldi að málaflokknum utanríkismálum væri allt of þröngur stakkur sniðinn því hann snerti í raun okkur öll, daglegt líf okkar og framtíð. Alþjóðavæðing, alþjóðleg hryðjuverkastarfsemi, stækkun Evrópusambandsins og hugsanleg aðild okkar að því, svo ég nefni bara þrjú dæmi, eru ekki bara orð sem stjórnmálamenn, embættismenn eða fræðimönnum koma við, heldur heiti og hugtök með efni og innihald sem færa okkur viðfangsefni sem við þurfum öll að taka afstöðu til. Þau snerta alla aðra málaflokka og þau snerta öll önnur viðfangsefni í pólitíkinni. Öryggi okkar Íslendinga snýst ekki bara um veru hersins og fjórar þotur á Keflavíkurflugvelli. Það snýst ekkert síður um aðgerðir gegn útbreiðslu smitsjúkdóma og mengun hafsins, baráttu fyrir persónuvernd og friðhelgi einkalífsins, fyrir mannréttindum og fyrir lýðræði. Við getum ekki setið hjá og einangrað okkur frá öðrum þjóðum. Vandamálin virða ekki landamæri. Við erum þátttakendur í alþjóðasamfélagi, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, bæði með kostum þess og göllum. Nýjar og fyrirséðar ógnir kalla á ný úrlausnarefni og gera kröfur til samstarfs og samhæfingar þeirra krafta sem við ráðum yfir. Loftvarnir okkar eru þýðingarmiklar, en við þurfum líka að tryggja samhæfingu þeirra varna og samstarfið við þá sem ætlað er að axla ábyrgð á innra öryggi okkar, lögreglu, Landhelgisgæslu, Almannavörnum, slökkviliði og hjálparsveitum. Við eigum, frú forseti, stöðugt að meta og endurskoða hvernig framlögum okkar til utanríkis- og varnarmála er varið, jafnt framlögum til utanríkisþjónustunnar sem öðrum framlögum sem falla undir þennan málaflokk, t.d. til þróunaraðstoðar og friðargæslu. Stærðin skiptir ekki öllu máli. Það að við erum lítil og fámenn þjóð má ekki ráða öllu um afstöðu okkar í utanríkismálum. Hvað framlög til þróunaraðstoðar varðar þá er á alþjóðavettvangi gerð krafa til ákveðins hlutfalls af þjóðartekjum og við erum sannarlega meðal ríkustu þjóða heims. Við eigum mikinn mannauð og menntað og reynsluríkt fólk á fjölmörgum sviðum. Auk þess njótum við virðingar og trúverðugleika á alþjóðavettvangi sem eitt Norðurlandanna. Það er á hinn bóginn sérstakt viðfangsefni að skoða hvernig hægt er að tryggja hámarksárangur og ávinning af fjárhagslegum framlögum okkar sem öðrum með aukinni samhæfingu og samstarfi við aðrar þjóðir. Í ræðu minni af sama tilefni í fyrra nefndi ég að Norðurlöndin hafa lengi leikið stærra hlutverk í alþjóðastjórnmálum og að Norðurlöndin hafi haft mun meiri pólitísk áhrif en hernaðar- og efnahagsmáttur þeirra segir til um. Ástæða þess er að Norðurlöndin hafa um árabil notið virðingar víða um heim. Það hefur verið litið til okkar sem fyrirmyndarsamfélaga þar sem jöfnuður og velferð ríki og ekki síst hefur verið litið til okkar vegna þess að Norðurlöndin njóta trúverðugleika sem hlutlausir og sanngjarnir aðilar sem ekki ganga erinda stórvelda á alþjóðavettvangi. Í núverandi landslagi alþjóðastjórnmála er einmitt þörf á slíkum öflum sem geta til að mynda sent friðargæsluliða eða stjórnað uppbyggingarstarfi á átakasvæðum í sátt við alla deiluaðila. Samstarf Norðurlandanna á sviði friðargæslu er því einkar þýðingarmikið. Fyrirmyndardæmið um samstarf á þessu sviði er friðargæslulið undir stjórn Norðmanna á Sri Lanka, en þar hafa friðargæsluliðar frá öllum Norðurlöndunum starfað saman í einni sveit. Það hefur um tíma verið ósk þingmanna í Norðurlandaráði að samstarf landanna á þessum vettvangi verði eflt enn frekar, að löndin starfi saman að þjálfun friðargæsluliða og komi á samnorrænum friðargæsluliðum til að takast á við sérstök verkefni. Á vettvangi Norðurlandaráðs var á þinginu í Stokkhólmi í síðustu viku fjallað sérstaklega um þetta, um samstarf og samhæfingu krafta Norðurlandanna um þróunaraðstoð, sem jafnframt yrði sterkasta vopnið gegn alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi. Þar var einnig fjallað um samstarf okkar við Eystrasaltslöndin um málefni Evrópusambandsins og stuðninginn við efnahagslega, pólitíska og félagslega uppbyggingu hjá nýjum nágrönnum okkar í austurátt. En það eru nágrannar sem við eignuðumst við stækkun Evrópusambandsins. Áður en ég lýk máli mínu, frú forseti, vil ég enn og aftur nefna hlut kvenna í þessu samhengi, þ.e. í tengslum við friðargæsluna. Norðurlöndin hafa allar forsendur til að vera í fararbroddi á því sviði friðargæslunnar, þ.e. í að setja málefni kvenna í forgang á átakasvæðum. Jafnréttishefðin á þrátt fyrir allt sterkastar rætur á Norðurlöndum og því eru Norðurlöndin betur í stakk búin en nokkur önnur til að setja málefni kvenna, hagsmuni þeirra, hagsmuni barna og fjölskyldna, í fyrirrúm. Ég tel að fjölgun kvenna í friðargæslu og uppbyggingarstarfi sé lykilatriði hvað þetta varðar. Ég lít þannig á að markmið okkar hljóti að vera að tryggja sem jafnastan hlut kvenna og karla í friðargæslustörfum og almennt í alþjóðastarfi á þessum vettvangi. Að þeim orðum sögðum, frú forseti, vil ég lýsa þeirri von minni að nýr hæstv. utanríkisráðherra tryggi stöðu kvenna innan íslensku friðargæslunnar. Jafnframt legg ég mikla áherslu á að við þjálfun og undirbúning friðargæsluliða verði sérstakur gaumur gefinn að stöðu kvenna á átakasvæðum. Víða er mikið verk að vinna, ekki bara í Írak og Afganistan. Ég hef sjálf heimsótt löndin á Balkanskaganum og orðið vitni að því að þar er alls ekki kominn á sá stöðugleiki og ró sem alþjóðasamfélagið, að mér finnst, gefur sér eða gerir sér von um. Það er ljóst að þar er mikið verk að vinna og ekki síst með friðsamlegri, borgaralegri friðargæslu, við að hjálpa mönnum við að byggja upp samfélagið. Þar skiptir ekki minnstu að horfa sérstaklega til aðstæðna kvenna, barna og fjölskyldna, að loknum stríðsátökum. Frú forseti. Umræða um utanríkismál sem einskorðast við krónutölu, kostnað við að koma á fót sendiráðum eða lagalegar forsendur fyrir innrásinni í Írak, er að mínu mati öðru fremur hættuleg. Hún einokar og aftrar því að við ræðum öll þau þörfu og brýnu viðfangsefni sem ég held að þingheimur allur geti verið sammála um að brýnt sé að takast á við í nútíðinni til að tryggja frið í framtíðinni.

Frú forseti. Ég tek undir þakkir háttvirtra þingmanna til hæstv. utanríkisráðherra fyrir góða skýrslu. Í henni kom fram að áætlað er að stórauka þróunarhjálp og að hún hafi verið aukin. Ég vil í því sambandi benda á að það er mjög vandasamt að stunda skynsamlega þróunarhjálp. Matargjafir geta t.d. verið mjög skaðlegar. Korngjafir geta eyðilagt landbúnað viðkomandi landa. Bændur fara á vergang því að þeir geta að sjálfsögðu ekki framleitt korn í samkeppni við gjafakorn. Það er því ekki sama hvernig menn stunda þróunarhjálp. Það sem gert hefur verið með byggingu brunna og annað slíkt er mjög jákvætt. Þá er verið að byggja upp innri strúktúr. Sömuleiðis mættum við fara út í vegagerð en ég vil benda á enn eina leið. Í bók sinni „Mystery of Capital“ færir hagfræðingurinn Hernando De Soto rök fyrir því að grundvöllur kapítalismans eða frjáls markaðshagkerfis liggi hjá lóðaskrárriturum. Það er svo merkilegt. Við höfum oft séð grínmyndir um rykfallna lóðarskrárritara en þeir eru í raun grundvöllur kapítalismans. Vandamál nýfrjálsra ríkja Sovétríkjanna felst í því að þar er engin lögbundin eða lögmæt eignaskráning til. Fátækt fólk, sérstaklega, getur ekki fengið staðfestingu á eignum sínum nema með mikilli fyrirhöfn. Þetta er vandinn. Vandinn má segja að sé í hnotskurn þannig að maður sem á lítið hús, jafnvel úr pappa eða einhverju slíku, sem er lítils virði í okkar augum en mikils virði í hans augum, getur soltið heilu hungri en samt átt þetta hús. Hann getur ekki veðsett það. Hann verður að selja eignina alla í heilu lagi ef hann ætlar að kaupa sér mat. Hann getur ekki veðsett eign sína eða gengið að henni vísri. Hann þarf að verja hana fyrir þeim sem ásælast hana og margs konar vandræði geta komið upp. De Soto bendir á að eignir fátæks fólks í þróunarlöndunum séu umtalsverðar og ef þær yrðu veðsetjanlegar, skráðar og með opinberu skráningarkerfi, þá væri mikið til unnið og mætti byggja þar upp markaðshagkerfi í okkar skilningi. Nú er það svo, frú forseti, að við Íslendingar búum við eitt besta kerfi á þessu sviði, þ.e. skráningu fasteigna, sem nýbúið er að taka upp. Í því kerfi er í fyrsta lagi ákveðin lagasetning, stofnanaumhverfi og skilgreining á því hvað er fasteign, hvað er eign. Það er ekki svo lítið. Ég hef velt upp þeim möguleika að íslenska ríkið, væntanlega í samvinnu við önnur ríki Norðurlandanna eða önnur, gefi einhverju þróunarríki slíkt kerfi, að þar yrði byggt upp opinbert skráningarkerfi þar sem allir, sérstaklega fátækt fólk, geti skráð eignir sínar sem yrðu þá skilgreindar. Þannig held ég að við mundum gera mest gagn með minnstum tilkostnaði. Það mundi ekki kosta okkur nein ósköp að flytja það hugvit og þann hugbúnað sem við búum að í okkar kerfi til annars ríkis. Frú forseti. Ég má til með að koma inn á umhverfismál. Við höfum nýlega fengið í hendur skýrslu um hlýnun norðurslóða. Þar eru uggvænlegar fréttir um að greinilegt virðist að norðurslóðir séu að hitna. En það er eins og með sjúkling sem fær hita. Við þurfum að vita af hverju hann þjáist áður en við förum í læknisaðgerðir. Er hann með kvef, er hann með magaverk, magaveiki einhverja, eða hvað hrjáir sjúklinginn? Því miður telja margir sig hafa fundið sjúkdóminn og ganga að því vísu að það sé koldíoxíðmengun sem valdi hlýnun jarðarinnar og svokölluðum gróðurhúsaáhrifum. Þetta er að mínu mati ekki vísindalega sannað. Ákveðin teikn benda til þess en það gætu verið aðrar ástæður fyrir þessari hlýnun. Ástæðan gæti t.d. verið vatnsgufan í andrúmsloftinu sem stafar af umsvifum mannsins við byggingu stórborga, umsvifum mannsins við áveitur og annað slíkt, umsvifum mannsins við að höggva niður skóga. Það væri mjög alvarlegt ef við færum að lækna sjúklinginn með meðulum við röngum sjúkdómi. Það yrði mjög alvarlegt vegna þess að þær aðgerðir sem menn grípa til vegna koltvíoxíðmengunar miða að því að hefta að miklu leyti ýmiss konar efnahagslegar aðgerðir. Þegar haft er í huga að fjórðu hverja sekúndu deyr einhver maður í heiminum úr hungri þá geta slíkar heftingar á efnahagslegum aðgerðum valdið ómældum hörmungum og dauða víða um heim eða komið í veg fyrir að menn geti barist gegn hungurvofunni. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn viti nákvæmlega og að það sé vísindalega sannað hvað valdi þessari hitun, upphitun eða gróðurhúsaáhrifum eða hvort yfirleitt sé um gróðurhúsaáhrif að ræða. Sumir hafa bent á að ákveðnar sveiflur í útgeislun sólar gætu hugsanlega valdið þessu. Það er, að því að ég tel, vísindalega sannað. Reyndar er orðið mjög erfitt að átta sig á því hvað séu ekta raunvísindi. Menn koma með kenningar, styðja þær ákveðnum gögnum, en það eru engar vísindalegar sannanir fyrir þeim. Mér finnst upp á síðkastið að vísindin séu farin að taka allt of mikið mið af stjórnmálum, að til séu orðin svona stjórnmálaleg vísindi sem verða stundum allt að því að trúarbrögðum, þ.e. menn trúa því að þetta og hitt sé að gerast í staðinn fyrir að sanna það með vísindalegum aðferðum sem eru viðurkenndar og þekktar af öllum. Ef þetta væri vísindalega sannað þá þyrfti ekki annað en birta þær greinar og sanna það. Þá yrði lækningin tiltölulega einföld. En hún er ekki einföld þegar menn vita ekki nákvæmlega hver sjúkdómurinn er. Þess vegna legg ég áherslu á að menn styðji rannsóknir á þessari hitun jarðar. Mannkynið þarf að sjálfsögðu að grípa til eins mikilla vísindalegra rannsókna á þessu fyrirbæri og hægt er því þetta er mjög alvarlegt mál. Ég hygg að þessi frétt muni kannski verða stærsta fréttin af öllum fréttum síðustu viku, þar á meðal fréttum um kennaraverkfall, borgarstjóra í Reykjavík o.s.frv. Þetta er að sjálfsögðu nokkuð sem gjörvallt mannkyn stendur frammi fyrir. Sumir hafa sagt að við eigum að láta náttúruna njóta vafans. Auðvitað er það í lagi svo fremi sem við fórnum ekki mannslífum í stórum stíl fyrir þann vafa. Við þurfum vissulega að gæta þess að aðgerðir okkar grípi ekki þannig inn í efnahagslíf heimsins að þær komi niður á þeim sem síst skyldi, því fólki sem í dag er að deyja úr hungri. En það er því miður staðreynd.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur nú lagt fram fyrstu skýrslu sína um utanríkismál. Um leið og ég óska honum heilla í starfi sínu ætla ég að ræða örfá atriði í skýrslu hans. Skýrslan fjallar að verulegu leyti um störf forvera hans og samráð þessara hæstvirtu ráðherra um þjónkun við stefnu Bandaríkjamanna í Íraksstríðinu. Ég hefði viljað sjá skýrari merki um nýja og e.t.v. breytta stefnu á ýmsum öðrum sviðum hjá nýjum ráðherra. Ég kem síðar að þeim atriðum sem varða hernaðarstefnu íslenskra stjórnvalda. En ég ætla að byrja á að ræða síðustu orð skýrslunnar sem vekja mér nokkrar vonir um stefnubreytingu og aukið aðhald í utanríkisþjónustunni enda er þess mikil og brýn þörf. Niðurlag ræðu hæstv. ráðherra hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Utanríkisþjónustan er óaðskiljanlegur þáttur í fullveldi Íslands og skiptir miklu að takist að nýta hana í þágu lands og þjóðar. Í þeim tilgangi hefur þjónustan verið efld á undanförnum árum. Það breytir því ekki að meta verður fjölda starfsmanna, staðsetningu sendiskrifstofa og framlög til verkefna erlendis í senn á grundvelli hagsmuna á hverjum tíma og með mesta mögulega hagræðingu í huga.“ Þessi niðurlagsorð skýrslunnar vekja vissulega vonir um breytt viðhorf til útþenslu utanríkisþjónustu þar sem kostnaður hefur keyrt úr hófi fram á undanförnum árum. Útgjöld utanríkisráðuneytis hafa nærfellt þrefaldast á undanförnum átta árum. Sendiráðum hefur fjölgað stöðugt þar sem saman fer óhóflegur stofnkostnaður og rekstrarkostnaður þessara sendiráða. Líklega er hækkun þessa kostnaðar við utanríkisþjónustuna mjög nærri því að vera sjö sinnum meiri en hækkun vísitölu neysluverðs á Íslandi á sama tíma. Það er erfitt að sjá fyrir sér réttlætingu á svo stórkostlegri hækkun á sama tíma og önnur ríki draga úr umsvifum sínum og kostnaði vegna sendiráða og nýta sér nýjustu tækni til þess að efla samskipti sín við aðrar þjóðir. Má t.d. nefna að Bretar eru að draga verulega úr starfsemi sendiráða sinna erlendis. Ég hef heyrt töluna 40 í því sambandi. Danska ríkisstjórnin lagði fram áætlun á síðasta vetri um að leggja niður 130 stöður á næstu tveimur árum og jafnframt leita leiða til þess að lækka húsnæðiskostnað. Danir hafa þegar lagt niður á annan tug sendiráða og fækkað stöðugildum mjög verulega. Sendiráðum okkar hefur hins vegar fjölgað töluvert á undanförnum árum eins og ég hef þegar getið um og sum þeirra hafa verið verulega umdeild vegna óheyrilegs kostnaðar. Við Íslendingar ættum að geta dregið einhvern lærdóm af þessum aðgerðum nágranna okkar. Við hljótum að geta markaðssett okkur og gætt hagsmuna þegna og viðskiptalífs með hagstæðari hætti en hér hefur verið gert á síðustu árum. Það er ekki réttlætanlegt að setja upp sendiráð með yfir hálfan milljarð í stofnkostnað og hundruð milljóna í rekstrarkostnað á ári til þess að byggja upp viðskiptahagsmuni eða á annan hátt treysta bönd okkar við umheiminn. Það hljóta að vera mun virkari leiðir til þess en að beina þeim viðskiptum í gegnum diplómataleiðina sem verður æ fjarlægari hinum raunverulega viðskiptaheimi með hverju árinu sem líður. Virk dæmi úr hinni íslensku útrás efnahagslífsins ættu að sanna það betur en flest annað þar sem íslensk fyrirtæki hafa ötullega unnið sér sess á alþjóðlegum markaði og a.m.k. mörg þeirra án þess að hafa notið hinnar diplómatísku velvildar og fyrirgreiðslu. Þau hafa mörg hver komist þangað sem þau eru nú án þess að sendiráðin hafi eytt dýrmætu fjármagni sínu í öflun viðskiptasambanda fyrir þau. Nú geri ég ekki lítið úr þeim áhrifum sem hægt er að hafa í gegnum utanríkisþjónustuna og vissulega hefur á hennar vegum og í samráði við hana verið staðið fyrir mjög mörgum athyglisverðum dagskrám og kynningu á Íslandi og íslenskum varningi. Hér þarf fyrst og fremst að gæta hófs og beita meira aðhaldi en verið hefur. Ég vona að fyrrgreind tilvitnun boði stefnubreytingu í þessum efnum og bendi einnig á bls. 11 í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra. En hann sagði, með leyfi forseta: „Þannig er til dæmis nauðsynlegt að tvíefla alla viðleitni til að kynna Ísland sem áfangastað fyrir ferðamenn. Í því skyni þarf utanríkisþjónustan að auka samstarf sitt við hagsmunaaðila í ferðaþjónustu og þau stjórnvöld sem fara með ferðamál.“ Samvinna ferðaþjónustu og utanríkisþjónustunnar er nauðsynleg og ég fagna aukningu hennar sem hér kemur fram. Þær áherslur verða til hagsbóta í starfi sendiráðanna. Herra forseti. Því miður er ekki hægt að hæla mörgu fleiru í þessari skýrslu eða nefna neitt í henni sem gæti vakið vonir um breytingu á stuðningi okkar við stríðsrekstur Bandaríkjamanna í Írak. Hæstv. utanríkisráðherra segir að íslensk stjórnvöld séu nú sem fyrr á þeirri skoðun að rétt hafi verið að gera innrásina í Írak og enn er í skýrslunni hamrað á því að Írakar hafi haft gereyðingavopn undir höndum. Nú heitir það að vísu að almennt hafi verið uppi grunsemdir um slíkt. En það var nánast fullyrt á sínum tíma og hefur nú verið hrakið á alþjóðavettvangi að slíkar fullyrðingar hafi haft við rök að styðjast. Enn fremur er því lýst sem áhyggjuefni hve margir evrópskir stjórnmálamenn og fjölmiðlar hafi alið á andúð á Bandaríkjamönnum og Bandaríkjunum að undanförnu. Það er ekki eins og það sé án ástæðu. Bush og aðrir oddvitar stríðsrekstursins í Írak skiptu heiminum í svart og hvítt. Annaðhvort ertu með okkur eða þú ert á móti okkur, var boðskapurinn þá og það hefur lítið breyst. Þá tóku menn afstöðu og fátt hefur gerst til að milda afstöðu manna til aðgerða Bandaríkjamanna í Írak síðan. Ein mikilvægasta ákvörðun í utanríkismálum sem Íslendingar hafa tekið er vafalaust innganga Íslands í varnarbandalag vestrænna ríkja, NATO, árið 1948. Þá settu Íslendingar eitt ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir aðildinni sem var að Ísland mundi aldrei taka beinan þátt í hernaðaraðgerðum, aldrei fara með ófriði á hendur öðrum þjóðum. Að þessu skilyrði gengu aðrar þjóðir í bandalaginu umyrðalaust. Ríkisstjórnin braut þetta skilyrði með því að skipa Íslandi í bandalag hinna staðföstu þjóða sem stóðu að árásinni á Írak. Þáverandi hæstvirtir forsætisráðherra og utanríkisráðherra sem síðan hafa haft stólaskipti tóku þessa afdrifaríku ákvörðun án nokkurs samráðs við Alþingi þrátt fyrir skyldu sína til samráðs við utanríkismálanefnd um öll meiri háttar utanríkismál. Varla finnst nokkur maður hér á landi sem telur aðild okkar að hernaði í Írak til minni háttar utanríkismála. Hver var svo réttlætingin sem færð var fyrir þeirri kúvendingu á stefnu Íslendinga í utanríkismálum sem varð þegar ríkisstjórnin ákvað að styðja árásarstríðið á Írak? Hún var gereyðingarvopnin sem áttu að vera í Írak. En þau hafa hvergi fundist og staðhæfingar um tilvist þeirra reyndust úr lausu lofti gripnar. Vissulega vilja menn sjá að Írakar eignist frelsi og framtíðarvonir eins og hæstv. utanríkisráðherra gat um. En fátt bendir til þess, því miður, að slíkt sé á næstu grösum. Að lokum vil ég fara örfáum orðum um starf íslensku friðargæsluliðanna. Ég býst við að það sé rétt fullyrðing að þeir hafi unnið vel við erfiðar aðstæður. Hins vegar held ég að það slys sem varð nú nýverið þegar íslenskir friðargæsluliðar urðu fyrir árás við störf sín hafi opnað augu manna fyrir því hvert eðli starfa þeirra er og hversu mikil áhersla er lögð á hermennsku og vopnaburð í störfum þeirra. Það vekur vissulega upp spurningar um hermennsku á erlendri grund á vegum Íslendinga. Þessi atburður opnaði sýn á störf friðargæsluliðanna sem almenningur hér hafði ekki fyrir. Fyrir rúmum 20 árum var ég á svokallaðri veraldarvakt um tveggja ára skeið. Þar voru þeir sem lokið höfðu námskeiði eða námskeiðum fyrir erindreka til hjálparstarfa erlendis. Óneitanlega hefur mikið breyst síðan þá. Þá var helsti vettvangur hjálparstarfs Íslendinga vanþróuð svæði, einkum í Afríku, og frekar var glímt við fáfræði, samgönguerfiðleika, vöntun á vistum, fjármagni og áhöldum heldur en að glímt væri við hryðjuverkamenn með alvæpni sem tilbúnir eru að láta lífið fyrir málstað sinn eins og nú er. Og þar er auðvitað mikill munur á aðstöðu miðað við það sem nú er. Ég viðurkenni það. Aldrei var reiknað með því á þessum tíma að hjálparstarfsmenn íslenskir gengju um með vopn eða hefðu þau undir höndum til þess að beita þeim í starfi sínu. Sá möguleiki var almennt ekki ræddur. Ég viðurkenni breytt umhverfi frá þessum tíma en vara við því að upplýsingar eins og þær sem nú komu fram nýverið um íslensku friðargæsluliðana komi alþýðu manna hér á óvart eins og nú varð raunin. Það þarf að fara fram umræða um það að hvaða leyti við viljum standa að þessum hernaðarátökum og ákvörðun um það þarf að taka fyrir opnum tjöldum í stað þess að svona uppákomur afhjúpi allt annan veruleika en almenningur vissi af. Við þurfum að taka upp umræðu um hvort við viljum í raun að friðargæsluliðar okkar starfi sem hermenn, beri einkennisbúning hermanna og vopnist sem slíkir. Er það sönn ímynd okkar á erlendri grund? Er það í samræmi við þá ímynd sem við erum að reyna að byggja upp fyrir land og þjóð?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vék hér aðeins að því sem hann nefndi kostnaðarútþenslu í utanríkisþjónustunni. Það er alveg rétt að útgjöld til utanríkisþjónustunnar hafa vaxið á undanförnum árum. En þá verðum við að hyggja að því hvað nákvæmlega búi því að baki. Umræðan úti í þjóðfélaginu hefur verið einhvern veginn sú að risið hafi hvert sendiráðið á fætur öðru og að stórkostlegur vöxtur hafi orðið í rekstrarkostnaði utanríkisþjónustunnar af þeirri ástæðu. Nú hef ég hér í höndum upplýsingar sem sýna það svart á hvítu að rekstrarkostnaður sendiráða Íslands er nánast sá sami núna, og verður á næsta ári, eins og hann var árið 2002. Það sem fyrst og fremst hefur valdið því að útgjöld utanríkisþjónustunnar hafa aukist er í fyrsta lagi það að við höfum tekið pólitíska ákvörðun um að auka framlög okkar til Þróunarsamvinnustofnunar þannig að þau hafa nú tvöfaldast frá árinu 2000 til næsta árs. Í öðru lagi var það þannig að til að ná samningum varðandi EES og m.a. í tengslum við stækkun hins Evrópska efnahagssvæðis höfum við neyðst til þess að greiða meira til þróunarsjóðs EFTA sem kemur fátækustu ríkjum Evrópu sérstaklega til góða. Í þriðja lagi höfum við verið að efla, og það er pólitísk ákvörðun, friðargæslustarfsemi okkar úti í heimi vegna þess að við höfum talið að við sem þjóð bærum ábyrgð á því að reyna að koma á uppbyggingu borgaralegs samfélags víða úti um heim þar sem búið var að leggja það í rúst vegna hernaðarumsvifa. Þess vegna held ég, virðulegi forseti, þó að sjálfsögðu eigi að gæta aðhalds í þessum efnum eins og öðrum, að ég verði að vekja athygli á því að hér er í öllum tilvikum um að ræða pólitískar ákvarðanir sem við höfum tekið á Alþingi. Við höfum viljað leggja áherslu á aukna þróunaraðstoð, aukna friðargæslustarfsemi og við höfum tekið þessa pólitísku ákvörðun til að hægt væri að tryggja áfram starfsemi á hinu Evrópska efnahagssvæði 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar, sem eru að mörgu leyti ágætar, að hér er að draga úr þenslu. Ég er ekki viss um að hv. þingmaður hafi heyrt alla ræðu mína en það sem ég ræddi einmitt um, - viðmiðunartíminn sem ég er að tala um er lengri, hann er frá 1996 og mesta þenslan var líklega fram að árinu 2002–2003 eða svo en það eru mjög gleðilegar fréttir, sem ég þakka fyrir, að það skuli hafa dregið úr þessu - en það sem ég var að tala um var þetta: Þarf ekki að meta í hvað þessi kostnaður fer? Þær ánægjulegu fréttir að hann skuli ekki fara vaxandi eru út af fyrir sig góðar og eins það sem kom fram í skýrslunni, og ég gat líka um og taldi hrósvert, að það væri stöðugt aukning á samstarfi bæði ferðaþjónustuaðila og ýmissa viðskiptaaðila og utanríkisþjónustunnar um markaðssetningu. Því ber að fagna. Það sem ég var aðallega að leggja áherslu á var að þetta gerðist með margvíslegum hætti. Það væri ekki samræmi milli útrásar íslenskra fyrirtækja og aukningar í utanríkisþjónustunni. Það er vafalaust rétt að þetta er ákvörðun sem tekin er á Alþingi en það þarf ekki að þýða það að allir alþingismenn séu því samþykkir og eftir því sem ég hef fylgst með afgreiðslu þingsins hefur ekki verið eindrægni um allar aðgerðir sem þarna hafa verið gerðar þó svo að það hafi verið samþykkt. Ég held að það sé alveg ljóst. Hvað það snertir að efla friðargæslustarfsemi þá kemur það einmitt inn á nokkur atriði sem ég ræddi um áðan að það er hlutur sem þarf að meta. Hvers eðlis er friðargæslustarfið sem við sinnum núna, hvernig hefur það breyst á undanförnum árum og í hvaða farvegi viljum við sjá það starf þróast á næstunni?

Virðulegi forseti. Varðandi útþensluna og útgjaldaaukninguna í sambandi við sendiráðin þá er þar náttúrlega langhelst til að taka að það var Alþingi sjálft sem ákvað að við skyldum stofna sendiráð í Japan. Þar er auðvitað langdýrasti pósturinn sem við höfum aukið á því sviði. Hv. þáverandi þingmaður, Hjörleifur Guttormsson, barðist mjög fyrir því að þetta sendiráð yrði opnað og það var niðurstaða á Alþingi að það skyldi gert. Við vitum að það kostaði heilmikið í stofnkostnaði en það er allra manna mat að það hafi verið skynsamlegt hjá okkur að kaupa fremur húsnæði þar en að leigja þannig að það dregur til lengri tíma úr rekstrarkostnaðinum. Stóra málið er auðvitað að við tókum ákvörðun um það í samræmi við þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna að auka framlög okkar til þróunaraðstoðar og við höfum gert það mjög myndarlega eins og ég rakti, við erum búin að tvöfalda það. Samt sem áður erum við með lægra hlutfall af okkar þjóðarframleiðslu en margar aðrar þjóðir og heldur en markmiðið kveður á um. Við verðum því að horfast í augu við það hvort við ætlum að standa við það markmið sem við höfum talað fyrir og þjóðirnar hafa verið að krefjast og þá þurfum við væntanlega að bæta þarna enn í. En það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað þurfa menn að ræða það. Teljum við að við eigum að leggja meira af mörkum fyrir fátækustu þjóðirnar í heiminum eða viljum við leggja peningana í einhverja aðra hluti? Það er auðvitað atriði sem við þurfum að ákveða. Varðandi friðargæsluna þá er það einfaldlega svo að friðargæslan snertir marga hluti. Við erum t.d. í grasrótarverkefni með UNIFEM til þess að styrkja konur, múslimskar konur í fyrrum Júgóslavíu til að taka aukinn þátt í sveitarstjórnarmálum. Mér finnst það mjög göfugt markmið og mjög mikilvægt að við sinnum því. Og mér finnst það skipta miklu máli fyrir það fátæka og smáða ríki, Afganistan, að við stuðlum að því að fólk geti komist til og frá því landi. Við höldum uppi lögum og reglu á flugvelli, rekum flugvöll. Er hægt að hugsa sér nokkurt friðsamlegra og elskulegra starf en einmitt það að tryggja að borgaralegt fólk geti geti ferðast til og frá landinu? 

Hæstv. forseti. Ég hygg að það sé kannski ekki mjög langt á milli sjónarmiða okkar, míns og hv. þingmanns. Það er vafalaust rétt að Hjörleifur Guttormsson hafi haft áhuga á sendiráði í Japan en ég er ekki viss um að hann hefði verið jafnfús að greiða fyrir það. Nú er ég kannski ekki nógu vel informeraður en ég hef hugmynd um að talan gæti verið nærri 700 milljónum við stofnkostnað þess, það eru a.m.k. þær upplýsingar sem ég hef. Ég er ekki viss um að það hafi verið ákvörðun á sínum tíma að leggja svo mikið í þessa uppbyggingu. Við erum sammála um friðargæslustarfið, það er í sjálfu sér mjög göfugt starf og það er ekki það sem við erum að tala um í þessu sambandi. Við þurfum bara að skilgreina betur hvar við ætlum að sinna því og hvernig. En það má ekki gleyma því í þessum orðaskiptum okkar að það er svolítið furðulegt að það sem hv. þingmaður er helst að gagnrýna í ræðu minni eru þau atriði sem ég tek undir og reyndar hæli í ræðu hæstv. utanríkisráðherra, því ég er einmitt að taka undir þau orð þar sem hann segir að það þurfi meta starfsemi sendiráðanna með bestu mögulegu hagræðingu í huga. Það er nú eiginlega megininntakið í því sem ég hef verið að segja, að taka undir með hæstv. utanríkisráðherra. Mér þykir miður ef hv. þingmaður er að draga þessa ætlun hans í efa og ég vona að sá sé ekki tilgangur hjá honum.

Frú forseti. Komið er að lokum þessarar umræðu um utanríkismál sem hófst í morgun með ræðu hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar og hefur staðið í allan dag. Ég vil þó taka undir orð margra sem hér hafa talað að eftir sem áður eftir langan dag býr það í brjósti margra að tíminn fyrir hvern og einn sé of knappur til þess að fara yfir svo vítt svið sem umræðan býður upp á. Hér er allt undir hvað varðar utanríkismál og af nógu að taka. Frú forseti. Ég vil taka það fram að af svo víðfeðmu efni má ekki túlka það svo að viðkomandi ræðumaður sé samþykkur öllu sem ekki er nefnt og ekki er hægt að koma að í stuttri ræðu. En eins og kom fram fyrr í dag þar sem mál Evrópusambandsins höfðu ekki komist inn í ræðu ákveðins þingmanns var það tekið sem svo að hv. þingmaður legði blessun sína yfir allt sem væri að gerast á því sviði en svo þarf ekki að vera. Ég óska hæstv. utanríkisráðherra til hamingju með sína fyrstu ræðu á nýjum vettvangi. Það var ekki að vænta mikilla breytinga á stefnu í stefnuræðu hæstv. utanríkisráðherra, það gerist ekki mikið þó að skipt sé um skipstjóra í brúnni þegar hæstv. ríkisstjórn hefur verið svo samstillt í sínum utanríkismálum og utanríkisstefnu. Það hefði komið okkur á óvart ef við hefðum séð hér einhverja kúvendingu. Þó vil ég segja að þó svo að ekki séu miklar áherslubreytingar í ræðu hæstv. utanríkisráðherra frá þeim fyrri þá er eins og að eingöngu orðalagið, málnotkunin geri stefnuna skýrari og geri það enn ljósara hvert hæstv. ríkisstjórn stefnir. Það er orðið deginum ljósara af innihaldi ræðunnar að áhersla ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum er að þjónka sem best Bandaríkjastjórn og þá í þeim tilgangi að ná sem bestum árangri í samningaviðræðunum fram undan við Colin Powell, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, sem fram eiga að fara 16. nóvember næstkomandi. Umræðurnar eiga að fjalla um áframhaldandi setu bandaríska hersins þar sem hæstv. ríkisstjórn er svo umhugað um að halda bandaríska hernum hér áfram og helst með óbreytta starfsemi undir því flaggi að hér verði að vera öflugar landvarnir, en það sem ekki er sagt hátt en býr þar að baki er að horft er til þess fjölda starfa sem fylgja setu hersins á Keflavíkurflugvelli þar sem áherslan er lögð á þann þátt þrátt fyrir breytta heimsmynd, og að þar af leiðandi ættu þjóðir heims að horfa til þeirrar hernaðaruppbyggingar í sínu landi sem var byggð upp á dögum kalda stríðsins. Til þess að ná sem bestum árangri í fyrirhuguðum samningaviðræðum hefur ofuráhersla verið lögð á það undanfarið ár að stilla sér dyggilega upp við hlið Bandaríkjastjórnar og styðja stefnu þeirra. Þetta var því miður mjög augljóst þegar við fengum þær fréttir, íslenska þjóðin, að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra hefðu í sameiningu sett íslensku þjóðina óspurða og án vitundar þingsins inn á lista hinna staðföstu þjóða. Mönnum var brugðið, mér var mjög brugðið við að heyra þessa frétt vitandi það að þarna vorum við búin að stilla okkur upp á lista sem gæti hugsanlega, og í mínum huga alveg örugglega, sett svartan blett á ímynd íslensku þjóðarinnar til lengri tíma litið. Það var sagt þá og það er sagt enn að innrásin hafi verið studd þar sem Sameinuðu þjóðirnar réðu ekki við verkefnið sem var ærið, að koma Saddam Hussein frá völdum og koma á lýðræðislegri skipan í Írak. Þetta átti að vera eina ráðið. Innrásin var hins vegar gerð án samþykkis Sameinuðu þjóðanna og hún var ólögleg. Það er ekkert hægt að horfa fram hjá því að það kom í ljós að ástæðan sem var gefin upp, að þar væru gereyðingarvopn sem hægt væri að nota gegn þjóðum, hélt ekki, vopnin fundust ekki. Nú er alveg ljóst að það var vitað að vopnin mundu ekki finnast því að það var búið að eyða þeim. Vefur var spunninn og settur fram til að fá þjóðir til að ánetjast þessari kenningu og styðja innrásina. Það er alveg ljóst að ógnin sem var sett fram var tilbúningur. Við erum öll fegin því að Saddam Hussein var steypt af stóli og að hann bíður nú dóms og vonandi löglegs dómstóls en það þýðir ekki að segja í dag að við megum ekki gleyma okkur í fortíðinni, við eigum að horfa til framtíðar og uppbyggingarstefnunnar þegar í núinu eru enn harðar árásir. Í Írak geisar stríð sem við lögðum blessun okkar yfir og erum beinir þátttakendur að. Það þýðir ekkert að gleyma því, hætta að horfa alltaf um öxl eins og sagt er og horfa til framtíðar. Við eigum að viðurkenna þá staðreynd að við erum þátttakendur í þessu og stuðningsaðilar þess viðbjóðslega stríðs sem þarna geisar og við eigum að vera menn að meiri og biðjast afsökunar á því að hafa látið glepjast. Við eigum að biðja íröksku þjóðina og heim allan afsökunar og skipa okkur í hóp þeirra þjóða sem það hafa gert og séð að sér. Ég vona að íslenska þjóðin þekki utanríkisstefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við höfum friðarstefnu á stefnuskrá okkar. Við viljum út úr hernaðarbandalagi NATO og stefnum að því og munum stuðla að því ef við fáum mátt til. Hvaða ógn ætti svo sem að geta steðjað að íslensku þjóðinni, hvað ógn réttlætir hersetu hér á landi? Þegar ríkisstjórn Íslands og þingið tóku þá ákvörðun að Ísland gengi í NATO voru hér aðrar aðstæður uppi þó að ég sé ekki að réttlæta þær aðstæður eða það að við höfum gengið í NATO. Í dag eru aðstæður breyttar og sú ógn sem helst mundi beinast að íslensku þjóðinni er þá, eins og hjá öðrum þjóðum, hryðjuverkaógnin. Með því að setja okkur á lista hinna staðföstu þjóða höfum við frekar aukið á þá ógn en hitt og verðum að sætta okkur við að sitja við sama borð og Danir sem hafa fengið beina ábendingu um að þeir gætu orðið skotmark hryðjuverka vegna stuðnings við stefnu Bandaríkjanna. Ef við horfum aðeins bak við tjöldin, og það held ég að verði gert í nánustu framtíð, munu fleiri þættir koma í ljós sem skýra hvað stjórnaði því að farið var í þetta innrásarstríð, innrás gerð í Írak. Ég trúi að það verði ljóst að miklir hagsmunir stórfyrirtækja liggja þar að baki, sérstaklega stórfyrirtækjanna í Bandaríkjunum. Þegar allt verður krufið til mergjar eru það þeir hagsmunir sem hafa ráðið ferð og stjórnað bæði stjórnmálamönnum og ákvörðunum hvað varðaði innrásina. Við Íslendingar höfum fram til þessa talið okkur til friðelskandi þjóða. Við höfum ekki íslenskan her, við höfum viljað styðja við friðargæslustörf og friðarstörf almennt. Við höfum viljað efla þróunarstarf og stuðla að sjálfbærri þróun þróunarlandanna. Núna erum við þátttakendur í ólöglegri innrás í Írak. Íslenskir friðargæslumenn hafa í dag réttarstöðu hermanna NATO og þeir eru því miður skotmörk sem hermenn en ekki sem friðargæslumenn, eins og við töldum að þeir væru. Styrjaldir bitna harðast á konum, börnum og óbreyttum borgurum. Vopnaðir hermenn eru sannarlega skotmörk og falla í átökum en fjöldi þeirra er ekki nema brot af fjölda fallinna. Svo er það um stríðin í Írak, Afganistan, Palestínu og Ísrael. Sú frétt hefur borist að sterkur leiðtogi Palestínu sé nú látinn og ég vil nota þetta tækifæri til að votta palestínsku þjóðinni samúð og von um farsæla lausn við stjórn landsins og við að ná árangri um sjálfstæði Palestínu undir betri kringumstæðum en nú steðja að palestínsku þjóðinni. Hvað varðar umsókn Íslands að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna er margt um hana að segja. Smáþjóðir eins og Ísland hafa átt sæti í öryggisráðinu og nú teljum við komið að okkur að sækja um þátttöku. Ef við teljum það í raun forsvaranlegt að leggja út í þann mikla kostnað sem barátta um sæti í öryggisráðinu kostar þjóðina verðum við að stefna að því að vera þar sem sjálfstæð smáþjóð svo að rödd okkar verði trúverðug. Því tel ég að með því að setja okkur á lista hinna staðföstu þjóða hafi dregið mjög úr trúverðugleika okkar sem fulltrúa í öryggisráðið, ég tala nú ekki um ef við höldum áfram að styðja svo gagnrýnislaust stefnu Bandaríkjastjórnar sem hæstv. utanríkisráðherra gerði í ræðu sinni. Hann lét jafnvel að því liggja að gagnrýnisraddir Evrópuþjóða og fleiri gagnvart Bandaríkjamönnum og utanríkisstefnu þeirra væru allt að því ámælisverðar. Það væri áhugavert að tala svolítið um Evrópusambandið, Schengen, Norðurlandasambandið, skýrslu Norðurlandaráðs o.fl.