Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé, að utanrrh. er í sæti sínu, og vænti ég þess, að hann mæli fyrir frv. þessu.



Herra forseti. Árið 1951 var sú breyting gerð á 16. gr. laga um þingsköp Alþingis, að kjósa skyldi þrjá menn innan utanrmn. í sérstaka undirnefnd. Þingið skyldi eftir sem áður vísa málum, sem teldust til utanríkismála, til utanrmn. til meðferðar. En utanrmn. sjálf skyldi ekki lengur vera til samstarfs og samráðs við ríkisstj., heldur átti þessi þriggja manna nefnd að gera það, bæði á þingtíma og utan þingtíma. Reynslan af þessari breytingu hefur orðið sú, að utanrmn. hefur að jafnaði ekki haldið nema tvo fundi á ári, annan til að kjósa sér formann og ritara, hinn til að kjósa þriggja manna undirnefnd. Ég hef athugað í utanrrn., hvort nokkur skilríki finnist þar fyrir því, að hve miklu leyti samráð hefur verið haft við þessa þriggja manna undirnefnd, síðan hún var lögtekin, en hef ekki getað fundið þar nein skilríki fyrir því, að samráð hafi yfirleitt verið haft við þessa þriggja manna nefnd. Þar finnast engar fundargerðir og engin skjöl, sem benda til neins slíks samstarfs. Það mun þó rétt til getið, að ráðherra hafi rætt við þessa þrjá nefndarmenn, þegar honum hefur þótt ástæða til, án þess að haldnir hafi verið formlegir fundir eða nokkrar bókanir liggi fyrir um það, sem þar hefur gerzt. Þetta er óviðkunnanlegt fyrirkomulag. Það er nauðsynlegt fyrir ríkisstj. að hafa samráð við utanrmn. á sem breiðustum grundvelli, þannig að hægt sé að hafa samráð og samstarf við þingflokkana yfirleitt. Af þessum ástæðum er frv. þetta lagt fyrir Alþingi. Þingflokkarnir hafa haft samráð um að hraða málinu og vænti ég þess, að unnt verði að ljúka afgreiðslu þess hér í deildinni í dag.



Herra forseti. Ég hjó eftir því í ræðu þeirri, sem hæstv. utanrrh. hélt hér áðan eða var ýtt til að halda, má segja, að flokkarnir hefðu eitthvað komið sér saman um að ræða ekki mikið um þetta mál, sennilega til þess að tefja ekki framgang þess á þinginu. Ég veit nú ekkert um, hvaða flokkar það geta verið, það eru sjálfsagt stjórnarflokkarnir, a.m.k. veit ég ekki til, að við sjálfstæðismenn séum undir neinni þagnarskyldu hvað þetta snertir. Hitt er ekki mín ætlun að tefja málið með langri ræðu, en ég vildi leyfa mér að láta í ljós það álit mitt, að hér er um spaugilegan skrípaleik að ræða hjá hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj., sem að þessu frv. stendur og kommúnistar eru eiginlega í sinni aðstöðu við ríkisstj. og önnur landsmál eða landsstofnanir vel að því komnir fyrir atbeina sinn við hæstv. aðra ráðh. eða ráðamenn í ríkisstj. að njóta þess trausts, sem hæstv. utanrrh. er að votta þeim með þessu frv. Og það fór vel á því, að það skyldi einmitt vera hv. 4. landsk. þm., sem rak hæstv. utanrrh. til að taka til máls yfir höfuð um málið, - það fór vel á því, en hann hefur talið sig vera í sínum fulla rétti og þótt uppreisn sín og sinna flokksmanna ekki vera fullgerð, fyrr en hæstv. ráðh. hefði sjálfur gengið undir það jarðarmen að flytja hér ræðu um málið. Það mun vera staðreynd, eins og sagt er í nál. hv. minni hl. allshn. hv. neðri deildar, að árið 1951 hafi lýðræðisflokkarnir beitt sér fyrir því, að lögum um þingsköp Alþingis var breytt í það horf, sem þau hafa verið í fram að þessu, en nú á að fara að breyta. Hæstv. ráðh. sagði um þetta fyrirkomulag, að það hefði ekki reynzt heppilegt í meðferð og ég skal að vissu leyti taka undir það, að það hefur ekki reynzt heppilegt í höndum núv. hæstv. ríkisstj., vegna þess að hún hefur algerlega gengið á snið við það lagaákvæði, sem að baki þingskapanna stendur, m.ö.o. brotið lögin, og finnst einfaldasta leiðin út úr því að afnema þau og setja ný lög. Það er mikið talað um lögbrot í þessu þjóðfélagi, ekki sízt núna á síðustu tímum, á ýmsum sviðum, en það eru ekki allir, sem eiga eins hægt um vik og hæstv. ráðamenn þjóðfélagsins, sem - eftir að þeir eru búnir árum saman að brjóta viss ákvæði laganna - geta með dálítilli lagabreytingu afnumið þau ákvæði, sem þeir hafa dundað við að brjóta svona lengi og skapað nýtt ástand. Að öðru leyti vil ég leyfa mér að mótmæla því, ef það er rétt haft eftir hæstv. utanrrh., sem stendur í nál. meiri hl. allshn. Nd., að utanrmn. hafi allt frá þeim tíma, að þetta ákvæði var sett, haldið ekki nema tvo fundi á ári. Ég var form. utanrmn. um tíma og allt fram að kosningum 1956 og var vel kunnugt um það, að ekki hvað sízt á því ári voru miklu fleiri fundir haldnir í n. en ráðh. virðist hafa gefið í skyn með sínum ummælum og haft er eftir honum í opinberu þskj. A.m.k. ættu þeir að muna það, sem mest gengust fyrir því að nota utanrmn. sem stökkpall til þess að koma hér af stað stjórnarbreytingu, að þá voru miklu fleiri utanríkismálanefndarfundir haldnir á því ári, en gefið er í skyn í þessu nefndaráliti. Það er að vísu ekki óeðlilegt, að kommúnistar út af fyrir sig uni því illa, að þeir eru ekki jafnréttháir og aðrir í utanrmn., frá sínu sjónarmiði séð. Hitt er allt annað mál, að það er ekki bara á þessu sviði, en þeir hafa komizt til valda á fleiri sviðum og þykir því leitt og hafa kúgað það í gegn, að þeim væri líka veitt sú umbun síns stuðnings að breyta þingsköpunum á þann hátt, sem hæstv. utanrrh. nú berst fyrir eða færir í form. Áður en kosningar fóru fram, vita menn það, að hinir svonefndu lýðræðisflokkar, sem nú eru í stjórn og 1951 gengust fyrir því ásamt sjálfstæðismönnum að breyta þessu ákvæði þingskapanna á þann veg, að kommúnistar hefðu ekki aðgang að leyndarmálum utanrmn., hafa kyngt svo miklu af sínum ummælum um kommúnista frá þeim tíma, - þar á ég við hv. foringja Alþfl. og ekki síður hv. foringja Framsfl., - að þessi aukabiti, sem hér er um að ræða, er svipur hjá sjón á móts við allt það, sem þeir hafa rennt niður af sínum fyrri ummælum og heitstrengingum um áhrif kommúnista í landinu. Ég ann þeim þess arna því ekkert illa fyrir mitt leyti sem sjálfstæðismaður og skal ekki tefja þetta mál með langri ræðu, því að ég ætla að lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að ég vil ekki taka þátt í þeim skrípaleik, sem hér er haldinn, og vil láta valdamenn landsins njóta ávaxtanna sem bezt af þessu frv. og breytingu á meðferð utanríkismálanna, sem hér er stefnt að. Ég mun því fyrir mitt leyti ekki greiða þessu frv. atkv., hvorki með né móti. Ég lít á það sem skrípaleik og veit, að það eru hrossakaup, sem eru knúin fram innan ríkisstj., ein af mörgum, sem við höfum haft vitund um á þeim tíma, sem liðið hefur, síðan þessir háu herrar settust í valdastól og skal þess vegna vera hlutlaus við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Þetta frv. er stjórnarfrv. og hefur þingflokkur Alþb. samþykkt að standa að framgangi þess. Ég hef hins vegar ekki getað komið auga á neina sérstaka ástæðu til þess nú að hraða meðferð þess og gangi gegnum þingið sérstaklega í dag með afbrigðilegum hætti. Ég tek þó ekki til máls til þess að eyða tíma þessarar hv. deildar lengi í meðferð þessa máls og því síður til þess að hindra framgang þess nú í dag, eins og ætlazt er til. Ég get ekki séð, að utanrmn., eins og hún er nú skipuð, geti ekki verið fullkomlega starfhæf, hvort sem þetta frv. verður fyrr eða síðar að lögum. Ég álit, að nefndin sé fullkomlega starfhæf í dag og geti tekið afstöðu til hverra þeirra mála, sem hæstv. ríkisstj. kynni að óska að leggja fyrir hana. En fyrst það er nú ósk hæstv. utanrrh., eins og komið hefur fram hér, að þetta frv. verði afgreitt hér í dag með sérstökum hraða, þá er ég ekki á móti því. Þetta frv. er, eins og öllum er kunnugt, flutt til þess að nema úr gildi ákvæði varðandi utanrmn., sem sett voru á Alþingi 1951, þá í alveg sérstökum tilgangi. Það var sem sé yfirlýst þá, af þeim flokkum, sem stóðu að þeirri lagasetningu, að hún væri gerð til þess að útiloka ákveðinn þingflokk frá öllum áhrifum um meðferð sérstakra mála, utanríkismála, og lék ekki á tveim tungum, að það væri flutt til þess að afnema með lögum þann rétt, sem ákveðinn þingflokkur hafði unnið sér með fylgi meðal kjósenda landsins. Ég benti á það þá, að það væri alveg ósæmandi lýðræðisflokkum, sem svo vildu nefna sig, að standa að slíkri lagasetningu og það gæti komið í koll þeim sjálfum síðar að fremja slík verk, enda er það komið á daginn. Lagasetning um stjórnskipuleg málefni má aldrei miðast við hagsmuni flokka í augnablikinu, en það hefur því miður orðið oftar en einu sinni, hér á landi. Reglur, sem eiga að tryggja lýðræði, mega ekki nokkurn tíma miðast við sérstaka hagsmuni flokka á líðandi stund. Þær eiga að vera til þess að tryggja það í nútíð og framtíð, að vilji þjóðarinnar fái að koma fram hér á hv. Alþingi. En lagasetningin 1951 var, eins og yfirlýst var af flutningsmönnum hennar, gerð í þeim tilgangi að afnema og gera að engu þann vilja þjóðarinnar um skipun Alþingis, sem hafði komið fram þá í kosningum. Það vissu allir þá, 1951, að þetta var þó ekki aðalatriðið fyrir þeim öflum, sem stóðu að lagasetningunni um utanrmn., heldur hitt að setja utanrmn. frá störfum innan Alþingis. Það hafði þá um sex ára skeið viðgengizt, að utanrmn. fengi ekki að starfa samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis, vegna þess að það hentaði ekki þeim, sem þá fóru með stjórn landsins, að utanrmn. fengi að starfa. Ég benti á það 1951, að með lögunum, sem þá voru sett um kosningu 3 manna nefndar úr utanrmn., yrði engin breyting á þessu, af því að utanrmn. hafði þá lengi ekki verið sýndur neinn trúnaður af þeim, sem höfðu á hendi meðferð utanríkismála í landinu. Það hefur ekki heldur verið gert síðan, hvorki við utanrmn. né þá þriggja manna n., sem stofnuð var með lögunum 1951. Henni var heldur enginn trúnaður sýndur. Þessum þremur mönnum, útvöldum af hv. lýðræðisflokkum, sem svo kölluðu sig þá og gera stundum enn, var ekki heldur sýndur neinn trúnaður. Það er nú upplýst af sjálfum hæstv. utanrrh., að hvergi séu finnanleg nokkur skjöl eða skilríki fyrir því, að nokkurt samráð hafi verið haft við þessa útvöldu þriggja manna n. Það finnst engin fundabók, engin skilríki fyrir því, að þeir 3 útvöldu menn hafi nokkurn tíma komið saman og fengið að hafa nokkur ráð um utanríkismál fremur en sjálf utanrmn., kosin af Alþ. Máltæki segir, að batnandi manni sé bezt að lifa og það gildir einnig um stjórnmálaflokka. Ég fagna því þess vegna nú, að nú er nokkuð bætt fyrir það ofstækisfulla tilræði gegn lýðræði og þingræði í landinu, sem gert var með lögunum frá 1951. Ég vona, að setning þessara l., - en með henni er afturkallað það, sem gert var 1951, og allt, sem sagt var 1951 af hálfu þeirra flokka, sem stóðu að lagasetningunni þá, ég fagna því, að nú er þessu aftur kippt í það horf, sem vera ber, að allir þingflokkar eigi jafnan rétt á fulltrúa í utanrmn., eftir því sem þeir hafa til þess fengið styrk á Alþingi. En ég vona, að það verði einnig sú breyt. á, að utanrmn. í heild sinni - þar með fulltrúum stjórnarandstöðunnar hér á hv. Alþ. - verði sýndur sá trúnaður, sem ætlazt er til í l. um þingsköp Alþingis, að undir utanrmn. verði jafnan borin utanríkismál, jafnt þegar Alþ. á setu og utan þess. Lagaákvæði um meðferð þingmála verða ekki sízt að tryggja það, að stjórnarandstöðunni, hvernig sem hún er skipuð á hverjum tíma, sé veittur réttur til þess að fylgjast með öllum málum, ekki sízt hinum allra þýðingarmestu málum fyrir þjóðina alla. Því miður verð ég að játa, að eftir að núv. ríkisstj. tók við árið 1956, varð ekki sú breyt. á afstöðu hæstv. ríkisstj. til utanrmn., sem rétt hefði verið. Þau tvö ár, sem síðan hafa liðið, hefur utanrmn. ekki verið kölluð til samráðs við ríkisstj. um utanríkismál. Hún hefur verið kölluð saman á síðasta þingi - held ég einu sinni og á undanförnum þingum eitthvað svipað og varla afgreitt þau mál, sem til hennar hafa komið. Um leið og ég fagna því, að þeir tveir stjórnarflokkar, sem standa að flutningi þessa frv. ásamt þingflokki Alþb., hafa breytt um afstöðu sína í þessum málefnum síðan 1951 - og Sjálfstfl. líka - því að hann er nú ekki andstæður því að afturkalla með þessari lagasetningu það, sem hann gerði og sagði 1951 í þessu máli, - um leið og ég fagna því, þá vil ég aðeins láta í ljós þá von, að allt starf utanrmn. verði framvegis í meira samræmi við lagaákvæði um starf n., eins og þau verða nú með setningu þessara laga.