Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Það mál sem hér er á dagskrá, 1. dagskrármálið, vörugjald, stjfrv., þskj. 366 ásamt framlögðum brtt., er hið þýðingarmesta mál og snertir í rauninni mörg önnur sem eru til umfjöllunar þessa dagana og hafa verið frá því um miðjan desember. Þetta mál kom á dagskrá þessarar hv. deildar kl. 11 í morgun og þeir hv. þingdeildarmenn sem hér voru þann tíma urðu vitni að dálítið sérstæðri umræðu sem varð um þingsköp í hartnær tvo tíma. Það var út af fyrir sig lærdómsrík umræða vegna þess að hún sýndi í sjálfu sér hvernig þessi mál hafa verið hér undirbúin eða réttara sagt hversu lítið þau eru undirbúin. Mín ætlun er að fjalla um eitt efnisatriði þess máls sem er á dagskrá, en vil þó áður en ég geri það vekja athygli á því kannski enn betur eða enn frekar en hér var gert í morgun hversu undirbúningslítil þessi miklu mál, sem hér er verið að fjalla um, í rauninni eru. Það kemur fram þegar þetta mál er á dagskrá í hv. Ed., a.m.k. kemur það fram í nál. sem þar var lagt fram á þskj. 311, að hagsmunaaðilar í þessu efni höfðu ekki fengið tækifæri til að fjalla um málið. Ekki nema annan kantinn ef svo má segja, þ.e. einungis Félag ísl. stórkaupmanna, Kaupmannasamtökin, Verslunarráð Íslands og Félag ísl. iðnrekenda, en þeir aðilar höfðu fengið málið til umfjöllunar alllöngu áður en hv. Alþingi var gefinn tími til að ræða þessi atriði. Síðan hefur það gerst fyrir tilstilli stjórnarandstöðu fyrst og fremst að aðrir hagsmunaaðilar hafa fengið að leggja að nokkru orð í belg. T.d. aðilar eins og fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, fulltrúar frá Stéttarsambandi bænda, fulltrúar frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, náttúrlega allt aðilar sem skipta máli í þessu efni eða réttara sagt sú löggjöf sem verið er að undirbúa hér skiptir þessa aðila máli. Við fengum í þessari hv. deild í morgun, þ.e. þeir stjórnarandstæðingar sem hér voru mættir og örfáu stjórnarsinnar, lýsingu á því hvernig hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur fjallað um þetta mál á tveimur, þremur fundum, en raunverulega, að því er fram kom í þessum umræðum, voru u.þ.b. tvær mínútur til raunverulegrar umræðu um malið. Nú er það rétt og eðlilegt að þetta mál, um vörugjald, sé skoðað í tengslum við aðra stóraukna skattheimtu sem hér er uppi höfð þessa dagana í löggjöf frá hv. Alþingi. Í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. í Ed. er á það lögð þung áhersla að á þetta mál sé litið í heild í tengslum við önnur skattheimtufrv. sem hér er um að ræða. Það munu vera nær 9 milljarðar kr. í nýrri skattheimtu sem hér er á ferðinni og vörugjaldið er aðeins lítill hluti af því máli öllu saman. Mín ætlun var hins vegar að ræða sérstaklega einn þátt frv. um vörugjald. Frv. er, eins og hér getur að líta, í 12 greinum og með tveimur ákvæðum til bráðabirgða eins og gjarnan er um hin merkustu lög frá hv. Alþingi, en það er 5. gr. þessa lagafrv. sem ég vildi sértaklega gera að umtalsefni og beina í því sambandi spurningu til t.d. formanns hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar eða hæstv. fjmrh. ellegar hæstv. viðskrh. En eins og nú standa sakir í þessari hv. deild er enginn þessara aðila viðlátinn til að hlýða á mál mitt og raunar ekki einn einasti stjórnarsinni. Að vísu gengur einn þeirra í salinn í þessum töluðum orðum og annar situr hér fyrir auk forseta. En enginn þeirra aðila sem raunverulega kemur þetta mál við formlega og efnislega í meðförum þingsins hefur talið ástæðu til að vera viðstaddur þessa umræðu. Ég vildi fara þess á leit við hæstv. forseta að gerðar yrðu ráðstafanir til þess, ef þessir menn á annað borð mega vera að því að koma hingað í salinn, að þeir yrðu látnir um það vita að þetta mál sé á dagskrá þó ekki væri nú meira.

Ég hef gert ráðstafanir til þess að það verði sent eftir hæstv. ráðherrum.

Ég læt þá fyrir berast hér í stólnum á meðan og hef hægt um mig. Það er ekki að sjá að séu miklar annir á Alþingi þessa dagana. Ég sé að hæstv. viðskrh. gengur í salinn og ég fagna því. - Ég gerði, hæstv. ráðherra, hlé á máli mínu vegna þess að mig langaði til að leggja fram tvær, þrjár spurningar til aðila um það mál sem hér er á dagskrá. Að vísu hafði ég ætlað sérstaklega að beina spurningum mínum til formanns fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, sem hefur fjallað þegar um það mál sem er á dagskrá, en ég býst við að hæstv. ráðherra hafi vafalaust hugmynd um hvað fram fór í viðkomandi nefnd og geti efnislega svarað því sem mér liggur á hjarta. Í 5. gr. þessa frv. til laga er fjallað um gjaldstofn. Ég ætla mér að lesa þá grein, með leyfi hæstv. forseta, en hún hljóðar svo: "Gjaldstofn vörugjalds af innfluttum vörum er tollverð þeirra eins og það er ákveðið samkvæmt 8.10. gr. tollalaga að viðbættum tollum eins og þeir eru ákveðnir samkvæmt þeim lögum auk 25% áætlaðrar heildsöluálagningar." Það sem mér skilst að hér sé kjarni máls, þó að það komi ekki beint fram í þessari grein, er annars vegar að verið er að leggja hér vörugjald á vöru við innflutning til landsins, svo sem verið hefur, en hins vegar er það nýtt ákvæði að nú er verið að leggja vörugjald á vöru sem framleidd er í landinu að einhverju eða öllu leyti. Það sem er nýtt í þessu efni er það að nú er gert ráð fyrir 25% áætlaðri heildsöluálagningu sem kemur inn í gjaldstofninn áður en viðkomandi vörugjald er lagt á og þess vegna er fyrsta spurning mín þessi: Hver er ástæða þess að reiknað er með 25% áætlaðri heildsöluálagningu? Hver er ástæða þess að það er akkúrat þessi prósenta sem verður fyrir valinu? Er einhver sérstök ástæða til þess? Er það vegna þess að mönnum eru 25% svo ríkulega í huga vegna söluskattsins, sem á nú að vera 25% svo að segja gegnumsneitt, eða er þetta svo yfirleitt í heildsöluversluninni? Ég þekki það ekki svo. Eða eru einhverjar aðrar ástæður fyrir því að það er akkúrat þessi prósenta, 25%? Fjórðungur er ekkert lítið mál. Er ástæðan e.t.v. sú að þarna er verið að ná upp muninum frá 14–17% í endanlegri útkomu? Þetta er mér hulin ráðgáta, ég vildi gjarnan fá að vita um þetta. Ég vildi enn fremur fá að vita um það hvort fjh.og viðskn. þessarar hv. deildar hefur sérstaklega fjallað um þetta atriði á sínum fundum sem hér voru sérstaklega til umræðu í morgun. Þá er annað atriði sem ég vildi gjarnan spyrjast fyrir um í þessu efni og er af nokkuð öðrum toga og má kannski segja að í rauninni snerti allt eins frv. um tollalög, sem hér eru raunar til umræðu þessa daga og mun vera annað mál á dagskrá þessa fundar hér í dag. En engu að síður held ég að það sé í lagi að ég spyrjist fyrir um það einmitt núna í leiðinni. Hér segir, eins og ég las áðan í 5. gr.: "Gjaldstofn vörugjalds af innfluttum vörum er tollverð þeirra eins og það er ákveðið skv. 8.–10. gr. tollalaga." Fyrirspurn mín er um tollverðið. Nú er það svo að þegar tollverð er reiknað út, eins og menn vita, þá er það gert á þann hátt að til grundvallar liggur fob-verð vörunnar, þ.e. raunverulegt verðgildi vörunnar við innflutning í landið, fob-verð. Þegar tollverðið er reiknað út er síðan bætt við flutningskostnaði til landsins. Nú er það öllum mönnum ljóst að Ísland hefur þá sérstöðu að vera úti í miðju Atlantshafi og af þeirri ástæðu er flutningskostnaður til landsins töluvert meiri en annars staðar yfirleitt gerist. Af þeirri ástæðu hefur mér alla tíð þótt það ákaflega hæpið réttlæti, svo ekki sé meira sagt, sérstaklega þegar tollar voru hér háir, meðan þeir voru yfir 50% af tekjum ríkisins, að þá skyldi þessi hái flutningskostnaður til landsins vera notaður til þess að hækka gjaldstofninn annars vegar á tollum og hins vegar líka vörugjöldum, og nú auðvitað líka til viðbótar söluskattinn. Þess vegna langar mig líka til að spyrjast fyrir um það: Hefur það ekki komið til álita, hvorki í hv. fjh.- og viðskn., í meðförum málsins hjá ríkisstjórn þegar málið var undirbúið né á öðrum stigum þessa máls, hefur það ekki komið til álita að breyta þessari aðferð um myndun gjaldstofns fyrir vörugjald, nú ellegar tolla ellegar söluskatts að þessu leyti, að hætta því að hafa flutningskostnaðinn sem grundvöll að tollverði eins og hér er áfram lagt til? Að auki má bæta því við að það er ekki bara flutningskostnaðurinn sem leggst við fob-verðið þegar tollverðið er reiknað út, það er líka vátryggingarkostnaður. Hann er að jafnaði 1% nema á innflutningi á bifreiðum þá er hann um 2%. Þegar þetta leggst svo allt saman þá myndar þetta tollverðið og það er ekkert lítill kostnaður sem leggst við vöruverð þegar verið er að mynda þennan gjaldstofn hér á landi þegar þessum mikla flutningskostnaði til landsins er bætt við fob-verðið og tollverðið myndað. Nú gerist það hins vegar að auki að ofan á þetta allt saman á að bæta 25% áætlaðri heildsöluálagningu áður en gjaldstofninn fyrir hið nýja vörugjald er fundinn út. Þannig að margföldunin í sköttum í þessu efni er gífurleg. Fyrir mér er aðalatriði þessi sérstaða landsins hér úti í miðju Atlantshafi, þessi langa vegalengd og eðlilega mikli kostnaður. Hvers vegna í ósköpunum þurfum við endilega að nota hann til þess að hækka þennan gjaldstofn sem hér er um að ræða? Ég held, hæstv. forseti, að ég hafi þessi orð mín ekki öllu fleiri að sinni. Spurningar mínar eru sem sagt í meginatriðum tvær: Hver er ástæðan fyrir 25%? Og: Hefur það komið til orðs á fyrri stigum þessa máls hér í undirbúningi fyrir þessa umræðu í þinginu að breyta grundvelli að útreikningi á tollverði? Mér hefur hins vegar, hæstv. forseti, ekki auðnast að teygja svo lopann hér í ræðustól að þessu sinni að dygði til þess að formaður hv. fjh.- og viðskn. léti svo lítið að ganga hér í sal og vera viðstaddur þessa umræðu. Það hefur ekki tekist.



Herra forseti. Hér er komið til 2. umr. frv. til l. um vörugjald og samkvæmt upplýsingum sem fram komu í máli þeirra sem mæltu fyrir nál. meiri og minni hl. er þetta það mál sem er sagt að eitthvert ráðrúm hafi gefist til af hálfu hv. fjh.- og viðskn. til að fjalla um andstætt því sem verið hefur um frv. til breyttra tollalaga og frv. til l. um söluskatt sem einnig eru á dagskrá þessa fundar ef leyft verður. Samt er það svo að í sambandi við þetta frv. eru uppi margar spurningar og upplýst hefur verið af talsmönnum minni hl. nefndarinnar að á hverjum fundi sem haldinn var hafi bæst við ný atriði, ekki bara eitt, ekki bara tvö, heldur mörg og ábendingar hafi komið fram af hálfu þeirra sem með litlum undirbúningi og fyrirvara komu til viðræðu við nefndina. Hæstv. viðskrh., sem er einn ráðherra hér viðstaddur þessa umræðu, gat þess með frammíkalli að hann teldi það vera verkefni þingnefnda einmitt að fara ofan í mál og átta sig á veilum. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði um það efni. Það á að vera verkefni þingnefnda. Til þess þurfa þingnefndir hins vegar tíma og þeir starfshættir sem ríkisstjórnin tíðkar í sambandi við þessi mál bjóða einmitt ekki upp á þessi vinnubrögð sem hæstv. viðskrh. með réttu taldi að væri verkefni þingsins að fjalla um, finna veilur, breyta stefnu ef meiri hl. er fyrir því í frv. sem frá ríkisstjórn koma. Og eigi það við um þetta mál sem hér er til umræðu, hvað þá um hin stóru málin? Hvert ráðrúm hefur þingnefndum gefist til að gaumgæfa þau og leggja til breytingar að yfirveguðu ráði þeirra sem þar hafa lagt nótt við dag? Sá tími hefur enginn verið. Málunum hefur verið hent inn í þingið með sérstæðum hætti eins og hér hefur komið til umræðu. En ég ætla ekki að ræða það út af fyrir sig frekar hér, virðulegur forseti, í umræðu um þetta mál. Ég óska hins vegar eftir því að hér komi til fundarins hæstv. fjmrh., sem stendur að þessu máli, og hv. 1. þm. Norðurl. v., sem er frsm. meiri hl. Það verður auðvitað ekki hægt að halda hér áfram umræðu um málið að þeim fjarstöddum svo ég treysti því að þeir komi von bráðar í þingsal og geri hlé á máli mínu.

Hæstv. fjmrh. er þegar genginn í salinn.

Hæstv. fjmrh. er genginn í sal. Vel er það, virðulegur forseti. Þá vantar okkur hv. þm. Pál Pétursson sem ég ætla að beina til fsp. hér á eftir, en ég skal halda áfram máli mínu og ræða við hæstv. viðstadda ráðherra um þessi efni en sjá til hvort hv. þm. Páll Pétursson ekki kemur í þingsal. Það er sannarlega lærdómsríkt að heyra málflutning talsmanna minni hl. nefndarinnar um það hvernig staðið hefur verið að málum í sambandi við þetta frv. um vörugjald og hvernig þar tókst að finna matarholur, a.m.k. eina álitlega sem nokkru skiptir, og hv. 10. þm. Reykn. gat þess í sinni framsögu að þær væru áreiðanlega margar ef eftir væri leitað. Það var einnig mjög fróðlegt að heyra hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. hvernig þessi mál eru búin í hendur þm. og hvaða gögn menn þurfa að fara í gegnum til þess að átta sig á þeim frv. sem hér eru lögð fyrir og saman standa í aðalgreinum af tölustöfum einum saman. Þar þurfa menn að hafa ýmislegt við hendina og hafa aðstöðu til þess að taka sér tíma til að fletta upp í þeim gögnum, bæði tollskrám, fyrirhugaðri tollskrá með breytingum og eldri tollskrá til þess að átta sig á samhengi hlutanna. Hæstv. viðskrh., ég hafði hug á að beina til þín einni fsp. og skal láta hana koma hér.

Með leyfi forseta, ég þarf að vera við viðræðu í Ed.

Viðræðu í Ed., en væntanlega verður hæstv. ráðherra fljótlega í þingsal hér.

Já, ég verð það.

Þá áskil ég mér rétt til þess að koma aftur inn í umræðuna og beina til hans fsp. um þetta efni. Það er nánast útilokað fyrir okkar, sem ekki eigum sæti í þingnefnd til að vinna að þessum málum, að átta okkur á efnisatriðum sem hér er verið að leggja til varðandi breytingar á vörugjaldi á þeim tíma sem okkur er ætlaður til þess. Ég ætla ekki að gera það sérstaklega frekar að umræðuefni, vek hins vegar athygli á þessu. Það hefði auðvitað átt að fylgja með frv. yfirlit sem opnaði fyrir okkur þá dularfullu tölustafi sem þarna eru fram bornir, yfirlit um það hvaða vöruflokkar eru hér á ferðinni. Þetta er, hæstv. fjmrh., auðvitað ekki frambærilegt að leggja fyrir þm. frv. af því tagi eins og gert er hér varðandi vörugjaldið þar sem 3. gr. samanstandur af eintómum tölustöfum og ekki er að finna í neinu fskj. hvaða vöruflokka er um að ræða. Þetta eru alls ekki frambærileg vinnubrögð og gerir okkur auðvitað mjög erfitt fyrir að taka á þessum málum af einhverju viti. En það er hér ein grein, hæstv. ráðherra, sem ég ætlaði að gera að sérstöku umtalsefni og það er 1 1. gr. þessa frv. sem mér sýnist að ekki hafi orðið nein breyting á í Ed., en greinin hljóðar svo:  "Fjármálaráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um tilkynningarskyldu, gjaldstofn, gjaldskyldu, uppgjörstímabil, gjalddaga og aðra framkvæmd laga þessara. Ráðherra er heimilt að undanþiggja einstaka vöruflokka gjaldskyldu skv. 3. gr. eða bæta við upptalningu í 3. gr. einstökum vörum eða tollskrárnúmerum til þess að samræmis gæti í skattlagningu sams konar eða hliðstæðra vara. Hér er að finna í þessum frumvarpstexta, sem ætlunin er að gera að lögum hið fyrsta skv. ósk ríkisstjórnar, í fyrsta lagi reglugerðarákvæði um tilkynningarskyldu, gjaldstofu, gjaldskyldu, uppgjörstímabil, gjalddaga og framkvæmd laga þessara. Og ég spyr: Hefur reglugerð um þessi efni verið sýnd? Lá hún fyrir, hv. 1. þm. Norðurl. v., í fjh.- og viðskn. þegar um þetta mál var fjallað? Lágu fyrir reglugerðardrög frá hæstv. ráðherra um þetta efni? Og þó enn frekar spyr ég og nú beint til hæstv. ráðherra: Hvers konar heimildarákvæði er það sem hér er á ferðinni í þessari 11. gr. og mun hafa verið, ef trúa má athugasemdum við einstakar greinar í frv. eins og það er lagt fram, efnislega svipað í gildandi lögum um vörugjald sem opnar fyrir heimildir, mjög rúmar að mér virðist, heimildir fyrir ráðherra bara að stokka upp spilin? Stokka upp spilin með tilliti til þessa ákvæðis að samræmis gæti í skattlagningu sams konar eða hliðstæðra vara. Ég átta mig í fljótu bragði ekki á hvað í rauninni hægt er að spila á ákvæði af þessu tagi. En mér sýnist það vera óhugnanlega óljóst og rúmt. Maður setur stórt spurningarmerki við það starf sem hv. fjh.- og viðskn. hefur á sig lagt til þess að fara í gegnum þessa hluti og athuga þá betur en sendir frá sér málið án þess að það séu tillögur um einhverja skýringu eða nánari útfærslu á þessum ákvæðum sem eru jafnrúm og mér virðist a.m.k. vera og gera hæstv. ráðherra kleift bæði að fella niður og auka við talnalyklana skv. 3. gr. Til hvers er þá verkið unnið og hvað felst nánar í þessu? Ég bið hv. 1. þm. Norðurl. v. að skýra það fyrir okkur, það væri best að hann riði á vaðið og útlistaði því það er þingið sent er að fjalla um málið. Framkvæmdarvaldið hins vegar leggur það fyrir þingið, hæstv. fjmrh., og það væri þá ágætt að hann kæmi líka til að segja hvað honum er í hug í sambandi við þetta efni, hvað hann gæti talið að undir þetta atriði gæti fallið. Þetta tel ég vera ekkert smámál heldur veigamikið atriði eins og það að reglugerðardrög séu sýnd í sambandi við ákvæði eins og kveður á um í 1. málsl. 11. gr. frv. Í skýringum með 11. gr. í frv. eins og það var lagt fyrir þingið á þskj. 227 segir, með leyfi forseta: "Grein þessi er efnislega samhljóða ákvæðum gildandi laga um vörugjöld. Í greininni er þó lagt til að ráðherra verði veitt heimild til að leiðrétta ósamræmi sem kann að vera í skattlagningu skv. frv." - Sem kann að vera í skattlagningu skv. frv. Þetta virðist samkvæmt þessari skýringu í rauninni vera nýtt og rýmra en ákvæði gildandi laga þannig að ég hef sennilega ekki haft alveg rétt fyrir mér fyrr í ræðu minni þegar ég ályktaði sem svo að þetta væri hliðstætt, því það segir: er þó lagt til að leiðrétta ósamræmi. Við höfum verið að inna eftir því hér í sambandi við ýmis mál, bæði stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðuþm., að fá einmitt upplýsingar um svona opin ákvæði, heimildir til ráðherra varðandi einstaka þætti í öðrum málum en þessum og hér sýnist mér ástæða til þess að biðja um skýringar og þær helst sem fyllstar. Ég bið hæstv. ráðh. að reiða hér fram dæmi, skýr dæmi um það hvaða tilvik gætu komið til í sambandi við þetta heimildarákvæði, nefna þar til vöruflokka og nefna til eitthvað úr talnalyklunum skv. 3. gr., hvað það er hugsanlega í þessum talnaröðum hér sem gæti þurft breytinga við vegna þess að menn hafa ekki hlutina á hreinu. Er tilfellið að það sé verið að biðja um þetta heimildarákvæði vegna þess að þetta er svo hraðsoðið plagg að menn eigi eftir að átta sig á hvort samræmis gæti í skattlagningu sams konar eða hliðstæðra vara? Er það hugsanlegt? Hvað segir þingnefndin um þetta? Hvað segja nefndarmenn í fjh.- og viðskn. sem töldu sig hafa dálítinn tíma til að líta á þetta? Var það upplýst í nefndinni að það væri ekki tími til þess að fara nánar í þetta og þess vegna skildu menn eftir opna heimild fyrir ráðherrann til að taka upp 3. gr., undirstöðugrein frv., bæta inn nýju atriði til þess að kleift sé fyrir ráðherrann bara að stokka þetta svona upp að eigin mati? Hver á að meta þetta? Hver á að meta þetta, hæstv. ráðherra og hv. 1. þm. Norðurl. v.? Hver á að meta það hvort samræmis gæti í skattlagningu sams konar eða hliðstæðra vara? Það er væntanlega framkvæmdarvaldið eins og gengið er frá þessum texta hérna. En er það skynsamlegt að senda frá sér mál þegar ekki er búið að fara yfir það hvort fulls samræmis gæti í þessum efnum? Og er það skynsamlegt að vera að láta menn puða hér vansvefta í þinginu í því að reyna að fara í gengum þessa talnalykla, sem enginn lykill fylgir með í frv. eins og það er lagt fyrir og menn þurfi að fletta upp í gömlum tollskrám og væntanlegum tollalögum til þess að átta sig á hlutunum? Ég veit ekki hverjum það er bjóðandi í rauninni að standa að vinnu með þeim hætti. Ég verð að segja að það er sannarlega ekki auðvelt að fjalla efnislega um mál sem er svona lagt fyrir. Ætli hv. 10. þm. Reykv. t.d. gæti sagt mér, ef hann mætti koma hér með mér í ræðustólinn og fara yfir þessa 3. gr. með mér, hvað býr á bak við hvert talnanúmer? Ég efast um, þó að hv. þm. sé glöggur maður, að hann réði við það þó hann hafi kynnt sér tollalögin og fjallað um þessi mál. Ég hygg að hv. þm. eigi sæti í fjh.- og viðskn. og áreiðanlega ...  En þetta lýsist nú væntanlega allt þegar frsm. meiri hl. nefndarinnar skýrir sinn skilning á þessu og meiri hl. því að það skiptir nokkru máli hvert viðhorfið er. Það liggur ekkert fyrir í nál. það ég hef séð varðandi þetta atriði. Svo kemur væntanlega hæstv. fjmrh. hér og segir okkur dæmi um það hvað það er sem er svo hraðsoðið að það þurfi að hafa þessa heimild fyrir framkvæmdarvaldið. Síðan fáum við að heyra í hv. 10. þm. Reykv. um viðhorf hans til þessa. Ég get vel nefnt úr sæti mínu fyrir þm. einstakar tölur og prófað hann meðan hann er hér í ræðustól. Ég er ekki búinn að fara ofan í þetta mál þannig að ég sé læs á þessa lykla án hjálpargagna. Og svo er það hæstv. viðskrh., sem nú er kominn hér í þingsal á ný. Það var upplýst af hv. 4. þm. Norðurl. e. í umræðu um málið á fyrri fundi að utanrrn. hefði komið með á síðustu stundu, undir lok nefndarstarfs varðandi þetta mál, ég hygg í gær, upplýsingar um ýmis atriði sem snerta tolla og vörugjöld og samspil þessara þátta og varða samkeppnisstöðu íslensks samkeppnisiðnaðar, þar sem svo virðist sem hæstv. fjmrh. og hans aðstoðarmenn hafi skóflað út ákvæðum í tollalögum að ástæðulausu og, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. nefndi, til veikingar ekki aðeins varðandi samkeppnisstöðu viðkomandi greina eða framleiðslu hér innan lands heldur einnig í hugsanlegum, eigum við að segja væntanlegum samningum eða samningaumleitunum við Efnahagsbandalag Evrópu varðandi tollamál og okkar hagsmunaatriði í þeim efnum. Er það virkilega svo að hæstv. viðskrh. hafi ekki verið með í ráðum í sambandi við þessi efni? Hann ber mikla ábyrgð einmitt á þessum viðskiptum fyrir utan hæstv. utanrrh. sem ætlar reyndar að taka til sín lungann af verkefnunum í sambandi við utanríkisviðskiptin. En ekki virðist aðgæslan hafa verið ýkja mikil á þeim bæ heldur, hjá hæstv. utanrrh. sem er að óska eftir heimildum eða breytingu á lögum til þess að taka til sín utanríkisviðskiptin og fá verkefni sem undir viðskrn. hafa fallið. En þó rumskuðu menn í utanrrn. og það er þakkarvert. Og mér skilst að það séu komnar fram brtt. eftir skjóta skoðun á þeim bæ á þessum þáttum og það er sannarlega eitt af mörgu sem sýnir veilurnar í undirbúningi þessara mála. Spurning mín til hæstv. viðskrh. er sú að hve miklu leyti hans ráðuneyti hafi að þessum málum komið, hvort þess hafi verið gætt við undirbúning málsins að ekki væri að ástæðulausu verið að veikja samkeppnisaðstöðu íslensks iðnaðar eða samningsstöðu okkar gagnvart viðskiptaaðilum eins og Efnahagsbandalagi Evrópu, hvaða aðilar og embættismenn af hálfu framkvæmdarvaldsins tóku þátt í undirbúningi mála að þessu leyti og hvernig það megi vera að það sé fyrst degi áður en málið er komið til 2. umr. í þinginu að ráðuneytisstjóri utanrrn. mætir til leiks, mér skilst nánast án fyrirmæla og án þess að sérstök ósk hafi komið um það af hálfu nefndarinnar, jafnvel bara fundið það á sér að þarna gætu einhverjir skrýtnir hlutir verið á ferðinni. Þetta veit ég ekki en ég spyr.  En ég treysti því, virðulegur forseti, að umræddir ábyrgðarmenn þessa máls, hv. 1. þm. Norðurl. v. og hæstv. ráðherrar fjármála og viðskipta geri grein fyrir þessum þáttum og lýsi inn í það samhengi sem ég hef komið hér að og þær beinu spurningar sem ég hef lagt fyrir varðandi 11. gr. sérstaklega, reglugerðina, sem þar er um að ræða: Hvort reglugerðin hafi verið kynnt í nefndinni, hvort hún sé undirbúin að einhverju leyti af hálfu fjmrn. og alveg sérstaklega um þessar einkennilegu rúmu heimildir fyrir fjmrh. til þess að stokka upp spilin varðandi 3. gr. Ég bíð spenntur eftir að heyra svörin fyrir utan svo þá kennslu sem ég vænti að við fáum hér frá hv. 10. þm. Reykv. í sambandi við þessi efni og þær flóknu talnaraðir sem er að finna í 3. gr.



Hæstv. forseti. Ég nota tækifærið meðan bankamálaráðherra er viðstaddur til þess að upplýsa Alþingi um það að mér hefur borist til eyrna oftar en einu sinni í dag að þrálátur orðrómur sé víða um land um að gengi íslensku krónunnar verði fellt jafnvel í kvöld eða á morgun, í síðasta lagi nú um áramótin. - 

Ég vek athygli á því að undir umræðum um þingsköp rúmast aðeins umræður um þau efni, en ekki almennar umræður um efnahagsmál.

Virðulegur forseti. Það er ekkert af því sem er á dagskrá núna og snertir tolla og innflutning og tollskrá, tollflokkun og tollnúmer sem ekki fellur beint undir gengismál. Það er ekkert af því sem hér er til umræðu í dag sem ekki fellur beint undir gengismál og því óska ég eftir því að hæstv. ráðherra bankamála svari því til vegna þess að ríkisstofnanir, bankarnir, eru þegar - það er fullyrt í mín eyru - farnir að gera það sem kallað er spákaupmennska, ráðstafanir til þess að bjarga sínum eignum á sama tíma sem þeir gera hliðstæðar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að einstaklingar geti gert það sama.



Herra forseti. Landbn. Nd. fékk til umfjöllunar frv. til l. um breytingu á lögum nr. 46 27. júní 1985, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Nefndin hefur athugað frv. sem flutt er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 10. júlí 1987. Nefndin klofnaði við afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem gerð var á frv. í Ed. Vísað er til fskj. með nál. meiri hl. landbn. Ed. á þskj. 386. Undir þetta nál. rita nöfn sín Árni Gunnarsson, Alexander Stefánsson, Pálmi Jónsson, Páll Pétursson og Eggert Haukdal.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hl. landbn. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 46 27. júní 1985, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Álitið hljóðar svo: "Frv. þetta miðar annars vegar að því að draga úr innflutningi á niðurgreiddu kjarnfóðri og að efla notkun íslensks kjarnfóðurs og hins vegar að afla tekna í ríkissjóð. Minni hl. getur ekki fallist á skattlagningu dýrafóðurs í tekjuöflunarskyni fyrir ríkissjóð. Breytingartillagan, sem meiri hl. landbn. Ed. bar fram, kom í framhaldi af þeirri umdeildu ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja 25% söluskatt á matvæli. Hún fól í sér tímabundnar mildandi aðgerðir vegna 25% skattlagningar á brýnustu nauðsynjar fólks þannig að verðhækkanir á afurðum svína, nauta og fugla verði um 10%. Minni hl. hefur frá upphafi lýst sig andvígan matarskattinum og getur því ekki fallist á frv. eins og það kemur frá Ed., þ.e. að greiða að hluta til ofantaldar afurðir niður í aðeins eitt ár." Við þetta hef ég engu að bæta.



Herra forseti. Þó það varði ekki kjarna þess sem ég ætla hér að mæla vek ég athygli virðulegs forseta á því að kl. er rúmlega fjögur og fyrr á deginum greindi virðulegur forseti þingdeildinni frá því að kl. fjögur í dag mundu menn hittast til að ráðgast fyrir um þinghaldið og lofaði mér m.a. svari í framhaldi af því um hvernig haldið yrði fram umræðum í deildinni um þau mál sem yrðu á dagskrá og leyft yrði að kæmu fyrir, þá með tilliti til þess að ég og sjálfsagt fleiri utanbæjarþingmenn hafa áhuga á að vera heima hjá sér um áramótin. Til þess að það geti orðið getur þinghald auðvitað ekki staðið langt fram á kvöldið, miðað við það líka að fyrirhugaður er fundur í sameinuðu þingi. Forseti greindi okkur frá því, ég held að mig misminni það ekki, að það yrði fundur um þetta hjá forustu þingsins um framhald þingstarfa kl. 4, en ætlaði að taka fyrir nýtt mál til 2.umr., frv. til laga um söluskatt. Ég inni virðulegan forseta eftir því: Er úr sögunni að það verði ráðgast fyrir um þinghaldið og framhald á umræðum í þinginu á þessum degi og þessum fundi eins og þó hafði verið gefið til kynna? Ég óska eftir því að fá hið fyrsta vitneskju um hvenær verði lokið fundi í þingdeildinni, hvenær eigi að ljúka fundi fyrir áramótin og tel að við eigum á því eðlilega kröfu þm., ekki síst þeir sem búa utan höfuðstaðarins. En það sem ég vildi auk þess mæla í sambandi við þingsköp snertir það að hér á að taka á dagskrá nýtt mál á sama tíma og ekki er lokið umræðum um annað dagskrármál sem var til umræðu. Ég hafði borið fram fsp. til þriggja tiltekinna hv. þm. og hæstv. ráðherra og það hefur ekkert reynst mjög auðvelt að fá þá til að vera viðstadda umræður í þingsal, hvað þá þegar fleiri en einn koma við sögu, varðandi mál. Þetta varðaði 11. gr. frv. til laga um vörugjald sérstaklega og einnig fleiri þætti. Mér hefði þótt eðlilegt að þetta mál fengi eðlilega áframhaldandi meðferð í þingdeildinni og inni eftir því hvað valdi að svo er ekki og beini jafnframt óskum til virðulegs forseta um að hann stuðli að því að frv. til laga um vörugjald fái hér áframhaldandi umræðu þar sem það er eina málið í rauninni sem sómasamlega er undirbúið og liggur hér fyrir. Það hefur komið fram að ekki er búið að dreifa nál. um söluskattinn. Þetta er sem sagt mín ósk við virðulegan forseta, auk þeirrar fsp. um þinghaldið sem ég hef þegar komið á framfæri.



Það skal upplýst í sambandi við þann fund sem hv. ræðumaður nefndi að hann er áætlaður kl. 4 og ég er orðinn of seinn á hann og ætlaði einmitt á þeirri stundu sem þessar umræður byrjuðu að kalla varaforseta til og víkja á þann fund. Ég mun að sjálfsögðu fara á hann. En í sambandi við 1. dagskrármálið, sem var til umræðu, var það hér rétt í þessu að umræðu var frestað um það mál vegna þess að það var óskað eftir formanni fjh.- og viðskn. til umræðunnar. Ég hef látið hafa samband við hann og óskað eftir því að hann komi til þeirrar umræðu. Það er ekkert því til fyrirstöðu að halda henni áfram þegar hann kemur hér, auk þess sem hann er frsm. í 2. dagskrármálinu sem eru tollalög. Þar sem álit meiri hl. liggur fyrir í 4. dagskrármálinu var ákveðið að taka það á dagskrá hér, taka það fyrir, en að sjálfsögðu ekki halda áfram umræðu í því fyrr en álit minni hl. liggur fyrir.



Hæstv. forseti. Ég vil draga athygli forseta að því að í dag er þingflokksfundadagur og ég hafði hugsað mér að boða til þingflokksfundar hjá Borgarafl. klukkan fjögur þar sem ég gerði ráð fyrir að deildarfundi yrði frestað um einhvern tíma. Ég óska eftir því að forseti bindi ekki 1. varaforseta í forsetastól því við munum hittast, hvort sem verður gefið fundarhlé eða ekki, að vörmu spori.



Herra forseti. Ég vek athygli virðulegs forseta á því eins og ég gerði áðan með frammíkalli, leyfði mér, að nál. minni hl. í 4. dagskrármálinu er ekki komið fram. Það er til prófarkarlestrar og fer í dreifingu hér eins fljótt og hægt verður. En ég bendi á að 2. dagskrármálið bíður einnig 2. umr. Þar eru nál. bæði meiri og minni hl. komin fram. Það vill svo til að sömu frsm. eru þar á ferðinni, a.m.k. af hálfu minni hl., þ.e. ræðumaður, en hann er jafnframt, þessi ræðumaður, boðaður á fund niðri í herbergi með forsetum á þessu augnabliki. Það fer að verða vandlifað fyrir ræðumanninn a.m.k. í þessu samhengi. Ég held að það gangi tæplega upp að halda áfram fundi um dagskrármál þar sem ég á að vera frsm. minni hl. á sama tíma og ætlast er til að ég sé á samráðsfundi nm þinghaldið niðri í herbergi. Ég fer þá fram á að þessi tvö mál, 4. dagskrármálið og 2. dagskrármálið, verði ekki rædd á meðan ég þarf að vera fjarverandi á þessum samráðsfundi og alls ekki 4. dagskrármálið fyrr en nál. minni hl. er komið fram. Ég bendi á að umræða um 1. dagskrármálið stendur yfir og svo skjótt sem tilteknir stjórnarsinnar koma í húsið er hægt að halda henni áfram. Ég sætti mig að sjálfsögðu við að þeirri umræðu haldi áfram þó að ég sé fjarstaddur um sinn þar sem ég hef lokið minni þátttöku í þeirri umræðu.



Hvað varðar þingflokksfundi má segja að við séum hér þá daga sem eru ekki ætlaðir til þinghalds að venju þannig að við höfum gefið hlé fyrir þingflokksfundi ef þess hefur verið óskað. Þær óskir hafa ekki komið fram við okkur forseta í dag. Hins vegar, ef talið er nauðsynlegt að þingflokkar hittist núna, mun ég verða við því og gefa hálftíma hlé á þessum fundi þannig að þingflokkar geti hist og fresta þá fundi um hálftíma. - Fundarhlé. Fundi er fram haldið í Nd. Alþingis. Varðandi þinghaldið hefur það verið rætt að halda áfram umræðum um þau mál sem á dagskrá væru og ljúka þeirri umræðu þannig að freista megi þess að þessi mál verði að lögum fyrir áramót af þeim ástæðum sent hafa verið raktar. Hvað sú umræða tekur langan tíma er ekki víst, en sýnt er að hún tekur langan tíma þannig að hér verður kvöldfundur í kvöld og má búast við löngum kvöldfundi eftir því sem umræður þróast um þessi mál. Þetta er það sem um málið er hægt að segja á þessari stundu, en það er stefnt að því að nota þann tíma sem er fyrir hendi til hins ýtrasta til að freista þess að ljúka málum. Hins vegar hefur ekkert verið afráðið um hvenær hætt verður og ekkert verið afráðið um lengd umræðna og munu þær að sjálfsögðu fara fram eftir því sem þingsköp kveða á um.



Herra forseti. Ég verð að lýsa mikilli undrun yfir því sem hér hefur komið fram frá virðulegum forseta í sambandi við þinghaldið, að það sé áformað að halda áfram að ræða þau stóru og viðamiklu mál sem hér eru til 2. umr. um ótiltekinn tíma fram að áramótum, ef ég skil virðulegan forseta rétt, því að hann nefndi engan lokatíma varðandi þá umræðu sem fram undan væri um þessi efni. Ég spyr virðulegan forseta að því hvort það sé hugmynd hans með þessu að koma í veg fyrir að þm. geti haldið til síns heima yfir áramót og dvalið heima hjá sér í byrjun nýs árs og hvort hann gerir ráð fyrir því, virðulegur forseti, og forusta þingsins að það skipti einhverju máli í reynd varðandi afgreiðslu mála á næstu dægrum, þau eru kannski ekki í fleirtölu mörg enn þá til umræðu á þessu ári, varðandi afgreiðslu mála sem eru flókin og eftir er að gera grein fyrir eftir að þau koma frá nefnd, að það getið raðið einhverjum úrslitum hvort hér sé kvöldfundur og næturfundur á komandi nóttu. Ég tel að það sé mikil glámskyggni af virðulegum forseta ef hann og aðrir í forustu þingsins ímynda sér að slíkir starfshættir séu líklegir til að skila árangri í sambandi við þessi mál út frá sjónarhóli hæstv. ríkisstjórnar og stuðningsmanna hennar hér. Ég get ekki annað en látið koma fram af minni hálfu andúð á þessum ákvörðunum meiri hluta á þingi og forustu þingsins. Ég vil jafnframt spyrja hvað verður um þann fund í Sþ. sem var á dagskrá, sem lá fyrir í morgun að halda átti, 39. fund Sþ., jafnvel umræður utan dagskrár sem óskað hafði verið eftir á slíkum fundi. Hvar er þessum fundi ætlað rúm á þessum degi? Að lokum vil ég spyrja virðulegan forseta um hvort forusta þingsins hafi fjallað um þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í fjh.- og viðskn. í gærkvöld og morgun í sambandi við frv. til tollalaga og fleiri efni og voru til umræðu vegna þingskapa í morgun, hvort um það hafi verið fjallað. Ég er út af fyrir sig ekki að óska eftir uppgjöri í því máli fyrr en að því kæmi að það ætti að koma á dagskrá, en mér fyndist þó ekki óeðlilegt að upplýsa hvort um það hafi verið fjallað og hvort það liggur fyrir niðurstaða af hálfu forustu þingsins varðandi þessi vinnubrögð í nefndum og þá að hæstv. forseti mundi greina okkur frá niðurstöðu að því leyti.



Varðandi spurningar hv. 2. þm. Austurl. vil ég geta þess að ég vonast að sjálfsögðu til að umræður þurfi ekki að dragast á langinn þannig að þær dragist langt fram á nótt. Það er ætlunin að halda fund í Sþ. að loknum deildarfundum. Það er óbreytt. Varðandi meðferð fjh.- og viðskn. á 2. dagskrármálinu vil ég upplýsa að ég gekk úr skugga um að fjh.- og viðskn. hélt fund í hádeginu og tók þetta mál fyrir og nál, minni hl. í málinu er komið fram. Forsetar sjá ekki ástæðu til frekari aðgerða í því máli og það getur komið til umræðu á þessum fundi.



Herra forseti. Þetta þinghald á milli hátíða er með slíkum endemum að ég er alveg viss um að það má leita um mörg þjóðlönd að annað eins finnist. Það er ekki nóg með að formaður fjh.- og viðskn. talar fyrir frv. og síðan hverfur hann. Hann lætur ekki sjá sig. Það má fresta umræðu um mál vegna hans fjarveru. Ég er t.d. með upplýsingar, sem ég ætla ekki að fara að ræða um, í sambandi við það sérstaka gjald sem er ætlað heildsölum og hvernig það verkar. Ég geri það ekki undir þessum lið. En það breytir öllu málinu, þær upplýsingar. Það breytir öllu málinu. Eins og kom fram hjá formanni fjh.- og viðskn., 1. þm. Norðurl. v., hafði hann ekki hugmynd um hvernig þetta verkaði. Honum fannst þetta aðeins of hátt kannski. Búið! En hvernig þetta verkaði hafði hann ekki hugmynd um. Þetta er eina málið sem hefur verið upplýst hér í þinginu að hafi fengið hér um bil eðlileg vinnubrögð. Hvað um annað? Ég spurðist fyrir um það í gær, virðulegur forseti, hvernig þinghaldið yrði. Ég heyri að það er ætlast til þess að við verðum hérna a.m.k. á gamlárskvöld og líklega fram á hið nýja ár. En eitt vil ég aðvara forseta um og það er að ráðherrar og formenn, a.m.k. þeirra nefnda eða frsm. þeirra frv. sem verða á dagskrá, séu hér inni. Annars t.d. mun ég standa í ræðustól þangað til þeir koma ef þeir verða ekki viðstaddir í umræðum. Ég hef gert það áður. Ég læt ekki bjóða mér slík vinnubrögð sem hér fara fram öðruvísi en þetta mun ég gera. En ég vil vegna forseta aðvara hann um þetta.



Þessi aðvörunarorð eru óþörf vegna þess að þess hefur hingað til ávallt verið gætt, ef hv. ræðumenn hafa beðið um ráðherra eða formenn nefnda til umræðunnar, að hafa við þá samband og kveðja þá hingað ef þeir hafa ekki verið viðstaddir sem hefur ekki verið mikið um á þessum löngu dögum. Þeir hafa yfirleitt verið nærstaddir nema þá af einhverjum eðlilegum ástæðum. Ég vil geta þess í sambandi við þetta þinghald allt saman að þegar fundir standa dögum saman geta legið til þess fullkomlega skiljanlegar ástæður a.m.k., þó að menn hafi einhver önnur sjónarmið uppi, að menn þurfi að ganga aðeins frá þó að fundur standi yfir. Ég vil biðja hv. þm. að skilja það. En hins vegar hef ég ætíð gert ráðstafanir til að láta menn vita og menn hafa ávallt brugðist við því vel að koma hingað til umræðunnar.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur G. Þórarinsson): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 460 um frv. til laga um söluskatt. Nál. er frá meiri hl. fjh.og viðskn. "Nefndin hefur athugað frv. og mælir með því að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 390. Einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að fylgja eða flytja brtt." Undir þetta nál. rita Páll Pétursson, Kjartan Jóhannsson, Geir H. Haarde, Matthías Bjarnason og Guðmundur G. Þórarinsson.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Ég er kannski ofurlítið vanbúinn því að umræða hæfist um söluskatt vegna þess að við vorum að ræða vörugjald og síðan hafði ég frekar reiknað með því miðað við röð dagskrármála að böndin bærust næst að tollum, en út af fyrir sig er ég tilbúinn til að mæla fyrir nál, og geyma þá þær athugasemdir aðrar sem ég kynni að þurfa að koma að í þessu máli til síðari hluta umræðunnar. Ég tel að hér sé í raun og veru á ferðinni langsamlega stærsta málið af þessum skattatillögum öllum í pólitísku samhengi séð, fyrst og fremst vegna þess að sú mikla skattheimta á matvæli og nauðsynjar, sem hér er lögð til, er tímamótaviðburður í sögu íslenska skattkerfisins og í sögu þjóðarinnar. Þetta er ekki bara tímamótaviðburður á Íslandi, herra forseti, heldur sýnist mér eftir nokkra athugun á þeim málum að þetta sé tímamótaviðburður í heiminum. Það sé tímamótaviðburður í henni veröld þegar sú þjóð sem býr við einhverja dýrustu matvöru heimsins ætlar að leggja ofan á hana alla saman 25% söluskatt. Ég hef farið yfir það, m.a. með því að kynna mér stöðu þessara mála í löndum Efnahags- og framfarastofnunarinnar eða OECD-löndunum, hvernig þessu er háttað hjá öllum þeim löndum og ég mun fara yfir það hér á eftir og leiða að því rök að það sem stendur til að gera á Íslandi með gildistöku þessa frv. er nánast einstakt í heiminum þannig að hæstv. fjmrh. er ekki lítill karl. Hann er ekki bara að slá algert Íslandsmet í skattheimtu og skapa tímamót í álögum á almenning. Hann er nánast að gerast heimsmeistari í skattlagningu á nauðþurftir eins og ég mun koma rækilegar að síðar. Nál. minni hl. hefst á þeim orðum að minni hl. sé andvígur till. um matarskatt. Það er í rauninni kjarninn í afstöðu okkar til þessa frv. til l. um breytingu á lögum um söluskatt. Breytingarnar að öðru leyti eru léttvægar og skipta nánast ekki máli að slepptu því sem varðar skattlagningu á matvæli. Minni hl. telur, eins og fram kemur í nál. á þskj. 463, að matarskatturinn komi verst við láglaunafólkið eins og margoft hefur verið sýnt fram á og ég tel ástæðu til að fara um það nánari orðum. Forseti Alþýðusambands Íslands, sem mætt hefur á fundum fjh.- og viðskn. a.m.k. í tvígang til að ræða þessi skattamál, hefur leitt að því líkur að ef tekinn er sá hluti launafólks, til að mynda sá þriðjungur launafólks í landinu sem lægstar hefur tekjurnar, og það skoðað hvernig sá hópur fer út úr þessum breytingum komi í ljós, ekki það sem haldið hefur verið fram, að framfærsluvísitala eða framfærslukostnaður breytist ekki við þetta, heldur að hvað þennan hóp varðar muni það valda a.m.k. 3% hækkun framfærslukostnaðar. Að sjálfsögðu er rétt að hafa á þessu þá fyrirvara sem eru auðskiljanlegir í ljósi þess nauma tíma sem gefist hefur til að skoða þessa hluti og þeirrar óvissu sem er auðvitað um ýmsa þætti málsins. Það sem fyrst og fremst veldur þessari hækkun er það, sem öllum mönnum ætti að vera auðskilið, að menn þurfa að borða hver sem launin eru og eftir því sem þau eru lægri eru þessar brýnustu lífsnauðsynjar, þær sem koma fyrst í röðinni, þyngri og þyngri. Og ef við gefum okkur að að meðaltali, þó leiðinlegt sé að nota það orðalag, eyði þessi þriðjungur launamanna, sem lægstar hefur tekjurnar, ekki 20% tekna sinna til matarkaupa eins og vísitölufjölskyldan margfræga er talin gera heldur 30 eða 35%, þá komi þessi niðurstaða út. Þrátt fyrir að að meðtaltali breytist ekki framfærsluvísitalan hreyfist þetta á þennan veg gagnvart þessum hluta launafólks, fyrst og fremst vegna þess að matvaran vegur þar þyngra, en einnig er hugsanlegt og kæmi þá til viðbótar að láglaunafólkið kaupi minna hlutfallslega af þeim vörum sem stendur til að niðurgreiða og ekki eiga að hækka þannig að að hlutfalli til bitni hækkunin í matvöruflokknum þyngra eftir því sem launin eru lægri. Er þetta ekki ólíklegt m.a. vegna þess að dýr hluti matvörunnar eins og kjöt á ekki að hækka, en ýmislegt annað, sem kæmi þá kannski í staðinn fyrir kjöt hjá því fólki sem ekki hefur efni á eða aðstöðu til að hafa það á borðum oft og tíðum, væru vörur sem hækka. Þannig yrði neyslusamsetningin enn til þess að auka misrétti þessa hóps og ég tel það reyndar líklegt. Herra forseti. Þetta er alveg yfirgengilegt. Hér er þingsalurinn að tæmast. Hvað eru margir orðnir eftir af stjórnarliðum, til að mynda þeim sem sæti eiga í fjh.- og viðskn., til að taka þátt í þessari umræðu? Að vísu er hér hæstv. fjmrh. og ég met það, en ég hefði talið jafnvel ástæðu til að hér væri hæstv. forsrh. vegna þeirra atriða sem ég ætla að fara að víkja að næst og eru sem sé hvernig þessar ráðstafanir óhjákvæmilega hljóta að hafa áhrif á þá kjarasamninga sem fyrir dyrum standa á vinnumarkaðnum. Vil ég þá enn vitna til forseta Alþýðusambands Íslands og ýmissa upplýsinga sem hann lagði fjh.- og viðskn. Nd. til. Ef virðulegur forseti vildi kanna hvort hæstv. forsrh. er farinn að hafa fataskipti til að undirbúa áramótahátíðahöld eða eitthvað annað eða hvort hann er enn í húsinu til að sinna þingstörfum.

Hann er hér í húsinu.

Já, það gleður mig stórlega og væntanlega er hann þannig klæddur að hann getur mætt inn í þingsalinn. Forseti Alþýðusambands Íslands upplýsti það og það kann að hafa komið fram áður að líklega yrði kaupmáttur lágmarkslauna 4–5% lægri í desember en hann verður að meðaltali á þessu ári. Svo mikið er fall kaupmáttarins á síðustu mánuðum ársins vegna verðbólgunnar að kaupmáttur lágmarkslaunanna verður að líkindum 4–5% lægri nú í desember en hann verður að meðaltali á öllu árinu. Og hvaða fólk erum við þar að tala um? Ætli það sé ekki drjúgur hluti þess hóps sem er í lægsta þriðjungi hvað tekjur snertir? Jú, auðvitað. Til viðbótar því að framfærslan hækkar hjá þessum hluta launamanna blasir sú staðreynd við að kaupmáttur launa þeirra er að hrapa í verðbólgunni og verður núna í desember 4–5% lægri að líkindum en hann verður að meðaltali á árinu. Það er því ekki lítil kjaraskerðing sem er þegar orðin og fyrir dyrum stendur hjá þessum hluta launamanna í landinu ef frv. verður að lögum og tekur gildi núna. Við þessar aðstæður eru nánast allir kjarasamningar lausir í landinu. Ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti að líta í kringum sig og skoða þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu þegar hún er að láta matarskatta sína dynja yfir. Síðan er upplýst enn að kæmi til að mynda til 7% gengisfelling, sem heyrst hefur nefnd, þýði hún næstum samstundis um 3–4% hækkun framfærslunnar og kaupkröfur upp á 1–2% væntanlega í viðbót ef á að jafna þann mun upp. Það er alveg ljóst að þær hækkanir sem koma til framkvæmda með frv., fall kaupmáttarins og óhjákvæmilegar kaupkröfur í framhaldi af því, ef síðan við bætist gengisfelling, eru að vísa okkur inn í verðbólgu á næsta ári upp á 40–60%. Það er alveg ljóst. Þær kauphækkanir sem verða að koma til, eigi launafólk á Íslandi að þó ekki nema halda kaupmætti sínum, plús þær miklu verðhækkanir sem munu fylgja þessum frv., plús verðhækkanir á opinberri þjónustu á ýmsum sviðum, allt þetta leggur sig saman upp á verðbólguspár nálægt 40%. Komi til gengisfelling þar ofan á erum við að tala um verðbólguhraða af stærðargráðunni 40–60%. Við þessar aðstæður ætlar hæstv. ríkisstjórn að dengja sköttum á matvöru í landinu sem nema a.m.k. 7% hækkun þess liðar í framfærslu vísitölufjölskyldunnar. Það er mikið umhugsunarefni. Það væri í framhaldinu gaman að spyrja hæstv. fjmrh. að því af því að nú er nýbúið að samþykkja fjárlög sem byggja á reiknitölu varðandi hækkanir milli ára af stærðargráðunni 17–18%, ef ég man rétt. Þar inni er liður sem heita niðurgreiðslur og er fært undir viðskrn., niðurgreiðslur á vöruverði. Þær eru einn stærsti liðurinn í því að bæta launafólki upp þá kjaraskerðingu sem það tekur á sig með þessum vöruverðshækkunum og skattapakka hæstv. ríkisstjórnar. Hvernig er sá liður verðtryggður ef hér verður verðbólga 40–60% á næsta ári? Hvað verður um verðgildi þeirrar krónutölu sem ráðstafa á í niðurgreiðslur? Skyldi það ekki geta farið svo að þegar á næsta ári snarrýrni þær hliðarráðstafanir sem hæstv. ríkisstjórn er að reyna að telja mönnum trú um að eigi að gera almenningi þessar breytingar allar kostnaðarlausar? Það er vert að hugleiða. Síðan er það auðvitað svo að þessi meginréttlæting matarskattsins, að það eigi að grípa til ýmissa ráðstafana til hliðar, sem eigi að bæta mönnum það upp, byggir á sandi og meira en á sandi. Það er verra en svo. Það liggur fyrir og er yfirlýst stefna a.m.k. tveggja af þremur stjórnarflokkum að þeir telja niðurgreiðslur hið mesta skaðræði og vilja afnema þær eins fljótt og þeir geta. Hæstv. fjmrh. er alveg sérstakur baráttumaður og krossfari gegn niðurgreiðslum, búinn að vera það um árabil. Trúa hv. þm. stjórnarliðsins, sem væntanlega hafa gert sér að góðu að samþykkja þennan matarskatt á grundvelli þess að það ættu að koma til hliðarráðstafanir sem bættu hann upp, að við það verði staðið? Sýnast þeim líkur á því þegar m.a.s. hvað eftir annað hefur komið fram í ummælum hæstv. fjmrh. og fleiri aðila að menn reikni með að þetta verði tímabundið, tímabundnar ráðstafanir til að taka af almenningi í landinu sárasta höggið rétt á meðan þessar breytingar ganga yfir? Herra forseti. Það er þessi hlið þessa skattlagningarmáls, burt séð frá öllu öðru, sem ég hefði talið ástæðu til að hæstv. forsrh. legði eyrun eftir ef hann á annað borð er enn við að reyna að uppfylla skyldur sínar sem slíkur, ef hann er enn í embættinu. Hann ætti að vera í þingdeildinni og fylgjast með umræðum um þetta mál. Ég hefði talið ástæðu til fyrir forsrh. sem er með ríkisstjórnarmálin í þeirri stöðu sem raun ber vitni, án þess að ég sé að gera lítið úr hæstv. fjmrh. Auðvitað fer hann með hluta þeirra mála sem tengjast kjaramálum, þ.e. samninga við opinbera starfsmenn. En það er þó einu sinni hæstv. forsrh. sem á að heita yfir efnahagsmálum í heild sinni og þetta heyrir auðvitað líka mikið undir hann. Það eru þær staðreyndir sem ég hef dregið fram um hvernig kaupmáttur lægstu launa er að lækka í landinu vegna dýrtíðarinnar, um þá hækkun sem sá hópur væntanlega verður sérstaklega fyrir við þessar breytingar og þá stöðu sem þetta hlýtur að setja kjarasamninga á næstu mánuðum í sem ég vil að menn hafi í huga þegar um þetta er fjallað. Það verður sérstök áhersla og krafa um og nauðsyn á því að hækka laun þeirra sem minnst bera úr býtum í ljósi þeirra ójafnaðaraðgerða sem hér á að fara að grípa til. Þetta er nefnilega ójafnaðarmennska, herra forseti, af verstu tegund og niðurlægjandi fyrir þetta orð, jafnaðarmennska, að nota það í þessu samhengi þó að forskeytinu sé bætt við. Þetta er mismununar- og óréttlætisstefna. Herra forseti. Eins og ég nefndi áðan er óhjákvæmilegt að vekja athygli á þeirri staðreynd að verði frv. að lögum er verið að festa í sessi einhverja hæstu skattprósentu af þessu tagi sem þekkist í okkar heimshluta. Og hvað á ég við með því? Ég á við að það þekkist naumast í okkar heimshluta og út af fyrir sig hvergi í veröldinni að jafnháir óbeinir skattar séu lagðir á matvæli og hér stendur til að fara að gera. Það er nauðsynlegt að menn átti sig á því að það er lagður söluskattur á allar matvörur með frv., líka á mjólk, líka á kjöt, líka á fisk, allar tegundir matvæla. Meiningin er hins vegar að auka niðurgreiðslur á tilteknum flokkum þannig að það vegi hvað annað upp, en söluskatturinn er í raun lagður yfir þessar vörur vegna þess að þær eru ekki taldar upp í þeirri grein frv., 3. gr., þar sem listaðar eru þær vörutegundir og sú þjónusta sem er undanþegin söluskatti. Ég er ekki viss um að allir hafi áttað sig á þessu. M.a.s. bændur landsins margir hverjir virðast enn ekki hafa áttað sig á þeirri staðreynd að það á að leggja söluskatt á allar matvörur í landinu.  Ein helsta röksemd stjórnarliða fyrir því að leggja söluskatt einnig á matvörur er sú að það sé nauðsynlegt einföldunar- og samræmingaratriði og að það sé undirbúningur undir virðisaukaskatt sem taka á upp á næsta ári. Það hefur einnig verið gefið í skyn, m.a. af hæstv. fjmrh., að með þessum breytingum séum við að fara í þá átt og breyta til samræmis við þróun mála í okkar nágrannalöndum og þá stöðu sem þar er á um þessi efni. Þetta er rangt. Þetta er ekki rétt. Staðreyndin er sú að verði þessar breytingar gerðar og lagafrv. samþykkt eru Íslendingar að halda einir út á nýja braut svo að segja. Þeir væru að fara fram úr frændþjóðum sínum á Norðurlöndum sem þó hafa lengst af staðið upp úr hvað varðar skattlagningu á þessu sviði. Þar er líklegra að þróunin verði til baka, til lægri óbeinna skatta og sérstaklega lægri skatta á matvöru til samræmis við það sem verður niðurstaðan á hinum stóra sameinaða evrópska markaði og þegar hafa verið teknar ákvarðanir um. Eins og fram hefur komið er nú stefnt að því innan Evrópubandalagsins að samræma skatta með því að virðisaukaskattur verði tvö þrep og annað þrepið, þ.e. lægra þrepið, á bilinu 4–9% og undir það falli vel að merkja allar helstu nauðsynjar, fyrst og fremst matvörur, þannig að á sama tíma og í Evrópubandalaginu er verið að taka ákvörðun sem mun í framtíðinni þýða skattlagninguna 4–6% á matvörur og aðrar nauðsynjar er hér verið að leggja 25% söluskatt á alla matvöru. Þetta er munurinn og þetta er rétt að menn hafi í huga. Ég tel því, herra forseti, að það sé nánast sama hvernig er litið á þessa matarskatta. Þeir eigi sér engar raunverulegar málsbætur sem standast nánari skoðun málsins. Það eru engin skattaleg úrslitarök. Það hafa engin skattaleg úrslitarök verið færð fram fyrir því að hér sé ekki hægt að hafa kerfi óbeinnar skattheimtu án þess að í því felist skattlagning á matvæli. Ég kalla það engin rök þó að menn séu hér með "frasa" um samræmingu og einföldun án þess að rökstyðja þá nánar. Það geta allir talað í fyrirsögnum af því tagi. Auðvitað er endalaust hægt að skjóta sér á bak við slíkt, en ef menn skýra þá ekki út við hvað er átt verður það harla gagnslítið. Ég spyr: Úr því að flestallar aðrar þjóðir, t.a.m. flestallar þjóðirnar innan OECD, treysta sér til að innheimta óbeina skatta í þrepum eða með því að undanskilja matvöru eða með því að hafa sem sagt mjög lága skattheimtu á matvöru, hvers vegna geta þá Íslendingar ekki gert það? Er verið að segja það að við ráðum ekki við nema svo bláberlega einfalt skattkerfi að það sé alveg sérstakt í veröldinni? Treysta menn ekki framkvæmdaaðilum þessa máls? Treysta menn ekki fjmrn. og treysta menn ekki þeim aðilum sem eiga að hafa eftirlit með þessu til þess að framkvæma skattkerfi hér á Íslandi sem er eitthvað svipað því sem gerist í nálægum löndum? Það virðist ekki vera. Ég ætla, herra forseti, að fara hérna ofurlítið yfir það hvernig þessu er háttað í löndum sem tilheyra OECD-stofnuninni eða skila skýrslum um sín mál þangað inn. Ég er með í höndunum vinnuskýrslu frá þeirri deild sem fjallar um efnahags- og tölfræðileg málefni, dagsetta í ágúst 1987, þar sem er að finna ágætis yfirlit um það hvernig skattheimta fer fram í öllum aðildarlöndum stofnunarinnar. Þessa skýrslu dró ég með töngum út úr hagdeild Seðlabankans eftir að hafa leitað upplýsinga af þessu tagi hér út um dal og hól í öllu kerfinu í marga daga, og gengið vægast sagt illa. Helstu upplýsingarnar sem ég hafði fram að því fengið voru frá Alþýðusambandi Íslands sem hefur gert dálítið af því að kynna sér þessi mál af augljósum hagsmunum sinna félagsmanna, og fyrst og fremst í raun til þess að afla sér gagna til að rökstyðja það að ekki sé nauðsynlegt að leggja 25% söluskatt á matvöru. Og hvernig er þetta nú, herra forseti, í þessum löndum OECD- stofnunarinnar? Við skulum aðeins fara yfir það því að ég tel að það sé ástæða til þess að við skoðum þessar miklu breytingar sem hér er lagt til að gera á íslenska skattkerfinu í ljósi þess hvað mönnum hefur gefist vel og hvert hlutirnir stefna í öðrum löndum. Það er engin ástæða fyrir því, held ég, að íslenska skattkerfið þurfi að vera eitthvert alveg sérstakt úníkúm, alveg einstakt í heiminum og með öðrum hætti en nágrannaþjóðir okkar og þær þjóðir sem helst eru sambærilegar um lífskjör og aðstæður viðhafa. Til þess að rifja það upp fyrir mönnum er best að byrja á Íslandi til að menn gleymi því ekki hvernig samsetning skatta er á Íslandi ef einhverjir skyldu hafa gert það. Þessi ágæta stutta úttekt OECD er jafngóð fyrir okkur held ég eins og aðra. Ég get því notast við það sem hér stendur. Það er þannig að samanlögð skattheimta á Íslandi er samkvæmt þeim mælikvörðum sem þarna eru notaðir, "total tax revenues", með leyfi forseta, upp á 18,5% af vergri landsframleiðslu á árinu 1986. Af þeirri tölu koma 87,3% frá óbeinum sköttum. 87,3% koma frá óbeinum sköttum. Hlutfall óbeinna skatta hér er, ef ekki hæsta, þá örugglega með því hæsta sem þekkist í heiminum. Mig rekur ekki minni til þess að hafa séð innan þessa hóps landa sambærilega tölu. Af þessum óbeinu sköttum skila söluskattarnir um helmingi en, vel að merkja, fyrir þær breytingar sem hér er verið að tala um, skila rúmum helmingi af þeim 87%, rúmum, sem óbeinu skattarnir leggja til á Íslandi, eða tæpum 44%. Og þetta er auðvitað sömuleiðis einhver hæsta tala sem finnst af þessu tagi. Nú er verið að breyta skatthlutföllunum þannig að lækka stórlega hlutfall tolla og vörugjalda og auka hlut söluskatts, þannig að þó að hlutfall óbeinna skatta í heildarskattheimtu landsmanna kunni að breytast lítið, reyndar fer það upp á við eins og margoft hefur verið sýnt fram á, mun hlutur söluskattsins eða arflaka hans stórhækka við þessar breytingar. Hér er því verið að tala um einhvern hæsta söluskatt að hlutfalli í tekjuöflun nokkurs ríkissjóðs í heiminum. Rétt, hæstv. fjmrh. kinkar kolli. Það er þessi hæsti söluskattur að hlutfalli sem á að leggjast út yfir allar matvörur, á einhverjar dýrustu matvörur sem finnast. Þessar staðreyndir, herra forseti, tel ég nauðsynlegt að draga fram um leið og ég mæli fyrir þessu nál. og þær eru að hluta til dregnar þar saman á tveimur blaðsíðum. Og mig langar til, til þess að rökstyðja mál mitt enn betur, að fara yfir það í eins stuttu máli og mér er unnt hvernig þessum málum er háttað hjá hinum einstöku aðildarlöndum innan OECD. Í Bandaríkjum Norður-Ameríku er skattheimta upp á 29% af þjóðarframleiðslunni á árinu 1984. Þar vega skattar á vöru og þjónustu, þ.e. sá skattflokkur sem helst er sambærilegur við okkar söluskatt og áform um hann 18,2% af þessum hluta. Þar kemur að vísu ekki fram hver heildarskattheimta óbeinna skatta er, en það er alla vega ljóst að þar er hlutur söluskatts, eða vöruskatta, miklu, miklu minni en hér. Og það segir enn fremur að í skattakerfinu bandaríska séu skattar á vörur og þjónustu tiltölulega léttvægir í efnahagslegu samhengi. Ef mér leyfist að lesa þetta á enskri tungu er það svona, herra forseti: "relatively unimportant in the eeonomywide context", sem sagt tiltölulega léttvægir. Hvernig eru þessir skattar á vöru og þjónustu? Þeir eru þannig að í 45 ríkjum og í Colombíuhéraði eru söluskattar, RST-skattar, "Retailed Sales Taxes", á bilinu 4,25% og upp í 8,25%. Það er sú skattprósenta sem þar er notuð, 4,25–8,25%. Ekki er það sambærilegt við 25% matarskatt, eða hvað? Ekki er verið að stefna til samræmis við það með því að leggja 25% skatt á matvælin? Nei. Hvernig er þetta í Japan? Í Japan er skattheimtan 27,4% af þjóðarframleiðslu. Þar vega skattar af vörum og þjónustu einungis 15,1% af þeirri heild. Sem sagt, mjög léttvægir. Svo segir áfram um japanska skattkerfið: Þar eru engir venjulegir neysluskattar en allfjölbreyttir skattar á vöru og þjónustu, bæði á ríkisgrundvelli og innan fylkja, - eða á staðbundnum vettvangi. Og enn segir um áform Japana í skattamálum: Ætlunin var að innleiða virðisaukaskatt sem yrði nálægt 5% á árinu 1988 til að koma í stað hinna mörgu óbeinu skatta og fjármagna þann hluta lækkunar á beinum sköttum sem til stóð að gera. Síðan segir: "However this proved very unpopular." Aftur á móti reyndist þetta mjög óvinsælt. Japanar voru mjög óhressir með áform stjórnarinnar um að taka upp 5% virðisaukaskatt sem hefði náttúrlega lagst þá yfir matvöru líka. En Íslendingar eiga ekki að fá fimm heldur fimm sinnum fimm prósent ofan á sínar matvörur. Hvernig er þetta í Vestur-Þýskalandi? Þar vegur heildarskattheimtan líklega nálægt 38% og um 25% koma í gegnum skattlagningu á vöru og þjónustu. Þar segir enn fremur: "Mikilvægasti skatturinn á vörur og þjónustu er virðisaukaskattur, "valuated tax", sem er í tveimur þrepum upp á 14% og 7% og þau 7% eru fyrst og fremst notuð við skattlagningu á matvælum. Í Vestur-Þýskalandi eru þetta sem sagt 7% sem hér eiga að verða 25%. Hvernig er þetta í Frakklandi sem er nú reyndar föðurland virðisaukaskattsins? Þar er þetta þannig að heildarskattheimtan er nálægt 45% af þjóðarframleiðslu, og tæp 30% koma frá skattlagningu á vörur og þjónustu. Þar er síðan að finna mjög fjölbreyttan skattstiga, mjög skrautlegan skattstiga í virðisaukaskatti þar sem svona meðaltalsprósentan er nálægt 18,5% en mörg þrep finnast í skattinum allt frá 5,5% og upp í 33,5%. Tilhneigingin er sem sagt höfð á þá lund að skattleggja upp á við eða hækka skattana eftir því sem vara er flokkuð sem meiri lúxusvara. Og eins og venjulega er matvaran í lægsta skattþrepinu eða 5,5%. Ekki er það til samræmis við skatta í Frakklandi, ekki í Þýskalandi, ekki í Japan, ekki í Bandaríkjunum, að leggja 25% söluskatt á mat. Öll hafa þessi lönd miklu, miklu lægri og margfalt lægri skattlagningu á þessu sviði. Hvernig er þetta í Bretlandi? Þar er heildarskatttekja til opinberra aðila um 38,6% af þjóðarframleiðslu á árinu 1985 og um 30% rúm koma frá sköttum á vörur og þjónustu. Þar er mikilvægasta neysluskattlagningin í formi virðisaukaskatts þar sem almenna skattþrepið er 15% og nær það yfir rétt rúmlega helming þeirra vöruflokka og þeirrar þjónustu sem finnst í landinu. En þar er um umtalsverðar undanþágur frá virðisaukaskattinum að ræða, bæði til lækkunar og núllunar, þ.e. hluti varnings er með öllu virðisaukaskattslaus, fyrst og fremst matvælin, fyrst og fremst matvælin. Ekki er það til samræmis við óbeina skatta í Stóra-Bretlandi þar sem matvara er virðisaukaskattslaus, núll, að leggja hér á 25% matarskatt? Hvernig er þetta á Ítalíu? Þar er heildarskatttekja opinberra aðila um 41% af þjóðarframleiðslu. Og skattar á vöru og þjónustu nálægt 26%. Og svo segir, og ég er að þýða þetta beint, herra forseti, þannig að mér fyrirgefst vonandi þó að mig reki pínulítið í vörðurnar: Virðisaukaskatturinn leggur til um 60% af sköttum á vöru og þjónustu og er lagður á með skattþrepum allt frá 2% og upp í 38% - tvö prósentin að sjálfsögðu notuð á matvöruna. Stór hluti matvörunnar á Ítalíu ber einungis 2% virðisaukaskatt á sama tíma og mestu lúxusvörurnar bera 38% virðisaukaskatt. Þannig er þetta hjá Ítölum. Ekki er það til samræmis við skattakerfið á Ítalíu að leggja 25% flatan söluskatt á matvöru. Það er nú eitthvað annað. Hvernig er þetta í Kanada? Þar er heildarskatttekjan um 34% og um 30% koma frá sköttum á vöru og þjónustu. Svo segir enn fremur um skattakerfið í Kanada í þessari ágætu vinnuskýrslu frá OECD, sem Seðlabankinn var svo vænn að senda mér og er nú einhver mesti greiði sem sú stofnun hefur gert mér, kannski sá eini, að óbeinir skattar eru teknir á "provincial level", þ.e. teknir í héruðum sem söluskattur, RST-skattur. Venjulega er þó matvara undanþegin. Með þínu leyfi, forseti: "Usually excluding food and some others items." Þannig er þetta í Kanada. Virðisaukaskattur er tekinn í fylkjunum. Yfirleitt er matvara og einhverjar aðrar nauðsynjar undanþegnar. Er það þá til samræmis við skattkerfið í Kanada að leggja hér 25% flatan skatt á matvöru? Nei, það er ekki tilfellið. Þar er einmitt matvaran undanþegin virðisaukaskatti í stórum stíl. Hvernig er þetta í Ástralíu? Þar var heildarskatttekja nálægt 31% á árinu 1984 og þar komu 32% af þeirri tölu frá sköttum á vöru og þjónustu. Þar eru skattar á vöru og þjónustu á bilinu 10–30% og matvaran auðvitað lægst, auðvitað lægst, 10% á sama tíma og aðrar vörur liggja á bilinu þaðan frá og allt upp í 30%. Í Austurríki er skatttekja há, nálgast það sem er á Norðurlöndunum, 42,3% af þjóðarframleiðslu. Þar koma um 32% frá sköttum á vöru og þjónustu. Og þar er skatttekjan, óbeina skatttekjan, þ.e. skattar á vörur og þjónustu í formi virðisaukaskatts, með frekar fáum undanþágum en þó eru þær til og snerta fyrst og fremst matvöru - þar er meðaltalsprósentan nálægt 20 með háþrepi upp á 32% og lágþrepi upp á 10% og auðvitað er 10%-þrepið aðallega notað til þess að skattleggja matvöru. Lægsta álagningin er á matvöru. Þannig er þetta í Austurríki. Ekki er það til samræmis við skattkerfið í Austurríki að leggja hér á 25% flatan skatt yfir matvæli. Nei. Þeir hafa þar allt annan hátt á. Hvernig er þetta í Belgíu? Þar er heildarskatttekjan miðað við þjóðartekjur há, 46,7% og skatttekja af vörum og þjónustu er þar af um 25%. Aðalskatturinn á vörur og þjónustu er virðisaukaskattur og þar er um sex mismunandi þrep að ræða frá 1% og upp í 33%, lægstu þrepin, eina prósentið, og nálæg þrep fyrst og fremst notuð til að skattleggja matvörur. Og þá sjá menn að sjálfsögðu að þessu eina prósenti er fyrst og fremst haldið inni af bókhaldsástæðum í skattinum til að varan sé virðisaukaskattsskyld og færð sem slík en auðvitað munar ekki um 1% álagningu á vöruna. Ekki er það til samræmis við skattkerfið í Belgíu að leggja 25% flatan söluskatt fyrir alla matvöru þar sem trúlega stór hluti hennar er skattlagður upp á 1%. Hvernig er þetta í Danmörku? Þar er heildarskatttekja mjög há eins og við vitum, 49,4%, og þar af koma 34,5% frá sköttum á vöru og þjónustu. Jafnvel þar er þó hlutfall vöruskatta mun lægra en á Íslandi. Og þar er notast við eitt skattþrep upp á 22% í virðisaukaskatti með mjög fáum undanþágum. Það er þó auðvitað helst Danmörk af þessum ríkjum sem hægt væri að líkja þessum fyrirætlunum hæstv. fjmrh. við en, vel að merkja, Danir undirbúa nú það vegna aðildar sinnar að EBE að lækka virðisaukaskattinn og þá alveg sérstaklega á matvörunni vegna þess að þeir þurfa að samræma sitt skattkerfi því sem er innan Evrópubandalagsins. Hvernig er þetta í Finnlandi hjá frændum okkar þar? Þar er heildarskatttekja einna lægst, ef ekki lægst, á Norðurlöndunum, fyrir utan Ísland, 37,1% af þjóðarframleiðslu. Af óbeinu sköttunum er virðisaukaskattur upp á 16% mikilvægastur en er einungis lagður á hluta af vörum og þjónustu, undanþegnar eru til að mynda matvörur í stórum stíl. Ekki er þetta til samræmis við skattkerfið í Finnlandi. Það er annar háttur hafður á þar. Grikkland, hvernig er það? Þar er heildarskatttekjan 35% af þjóðarframleiðslu árið 1984 og koma þar af um 43% af sköttum á vöru og þjónustu. Það er þá helst í Grikklandi sem er hægt að finna sambærilegt hlutfall söluskatts eða vöruskatta við það sem var á Íslandi áður en þessar kerfisbreytingar eiga sér stað. Og hvernig er virðisaukaskatturinn byggður upp í Grikklandi? Hann er þannig byggður upp að hann er í stigum á bilinu 6, 18 og 36% og auðvitað matvara fyrst og fremst í lægsta þrepinu, 6%. Næst á eftir Grikklandi í stafrófinu yfir OECD-löndin kemur Ísland og ég er þegar búinn að gera grein fyrir því hvernig þessum málum er þar háttað og menn vita það væntanlega af umfjöllun undanfarinna daga og hafa kannski haft um það góða vitneskju hvort sem var. Hvað á þá að segja um Írland? Þar er heildarskatttekjan 38,4% af þjóðarframleiðslu og koma 44,4% frá sköttum á vöru og þjónustu, eða mjög sambærilegt hlutfall við það sem var á Íslandi áður en söluskattsbreytingar hæstv. fjmrh. hófust. Ég vek athygli manna á því aftur að skýrslan er dagsett í ágúst og er væntanlega samin þá á mánuðunum fyrir þann tíma, áður en hæstv. fjmrh. hóf að leggja söluskatt á hluta af matvöru. Og Írar hafa þetta þannig að aðalskatturinn er virðisaukaskattur með meðaltalsskattálagningu upp á nálægt 25% en þrep, 10%-þrep og 0%-þrep, sem er matvara, 0% matvara. Þetta er því eins hjá frændum okkar Írum sem eru náskyldir a.m.k. sumum okkar að þar er virðisaukaskatturinn í þessum þrepum og 0 á matvöru, eins og í Kanada og víða, víða annars staðar. Er það þá til samræmis við skattkerfið í Írlandi að leggja 25% flatan söluskatt á alla matvöru? Nei. Nei. Það kemur sem sagt í ljós þegar að er gáð að það er ekki. Í Lúxemborg er þetta þannig að . . .  Í Hollandi er heildarskatttekja upp á tæp 45% af þjóðarframleiðslu árið 1985. Þar af koma 25,7% frá sköttum á vöru og þjónustu. Og hvernig er óbeina skatttekjan í Hollandi? Hún er þannig að aðalskattur á vöru og þjónustu er virðisaukaskattur sem er lagður á tiltölulega breiðan grunn með nánast meðaltali eða aðalskattþrepi nálægt 20% en aukaþrepi upp á 6% á nauðsynjar og með undanþágu fyrir ýmsa þjónustu. Sem sagt, matvaran, sem hlýtur að flokkast undir nauðsynjar í þessu eins og annars staðar í heiminum hjá þeim Hollendingum, er skattlögð upp á 6%, aðrar vörur upp á 20. Ekki er það þá til samræmis við Hollendinga að leggja hér 25% skatt á matvæli. Hvernig er þetta hjá þeim andfætlingum okkar á Nýja-Sjálandi, í Kiwilandi, sem ræðumaður þekkir býsna vel og dvaldist í einu sinni svo árum skipti. Það er þannig að skatttekja hjá þeim frændum mínum þarna niður frá var upp á 30,9% á árinu 1984 af þjóðarframleiðslu og þar af komu 27,2% frá ýmsum óbeinum sköttum, þ.e. allir óbeinir skattar samanlagt í Nýja-Sjálandi eru ekki nema 27,2% af heildarsköttum, þar með taldir skattar á hraðbrautir og brúartollar og ýmislegt fleira. Þar er því auðvitað um miklu lægra hlutfall að ræða en hjá okkur. Hvernig er óbeina skatttekjan? Í hvaða formi er hún? Hún er fyrst og fremst í formi söluskatts sem lagður er á heildsöluviðskipti eða viðskipti á heildsölustigi og er á bilinu 10–50% og enn sem fyrr er auðvitað matvaran, eins og þeir segja, "seleeted goods", ýmsar vörur, aðallega matvara, í lægsta þrepinu eða á lægstu þrepunum. Þannig að á sama tíma og þeir Kiwimenn leggja nálægt 10% skatt eða rúmlega það kannski á matvöruna og ýmsar helstu nauðsynjar fara þeir alveg upp í 50% á hinum endanum með skatt á ýmsar aðrar vörur. Ekki er því einn flatur skattur upp á 25% og þar með talið yfir alla matvöru til samræmis við skattakerfi þeirra ágætu manna sem byggja þessar eyjar þarna langt niður á hinum enda hnattarins. Í Noregi er þetta nokkuð þekkt. Þar er skatttekja 47,8% af þjóðarframleiðslu árið 1985 og skattar á vöru og þjónustu skila 37,6%. Þar er langstærsti óbeini skatturinn virðisaukaskattur upp á 20% sem er á mjög breiðum grunni, matvara þar inn undir og 10% á flestar fjárfestingar. Það er þá enn sem fyrr helst hægt að horfa til Norðurlandanna, Noregs til að mynda, um samanburð við það sem hér á að fara að gera. Þó munar þarna orðið 5% á því sem virðisaukaskatturinn er þar og því sem hér er áformað að taka upp á matvöru. Enn minni ég á það að bæði kaupmáttur launa er þar hærri og matvara mun ódýrari og það er auðvitað nauðsynlegt að hafa í huga. Í Portúgal er heildarskatttekja 31,5% af þjóðarframleiðslu árið 1985 og óbeinir skattar leggja þar til um 42,6% af því hlutfalli. Hvernig er óbeinu skatttekjunni háttað í Portúgal? Þar er auðvitað mikilvægasti skatturinn virðisaukaskattur eins og í öðrum sambærilegum löndum og hann er í þrepum frá 8%, um 14% og upp í 30% og leggst á um helming heildarviðskipta í landinu, afgangurinn þá væntanlega undanþeginn, og enn sem fyrr er að sjálfsögðu aðallega matvaran í lægsta skattþrepinu, 8%. Það er sem sagt skatturinn á matvöruna í Portúgal þannig að ekki eru þessar breytingar á Íslandi til samræmis við skattkerfið í Portúgal, óbeinu skattatekjuna í Portúgal. Það hefur nú komið í ljós við athugun málsins. Á Spáni, hvernig er þetta þar? Þar er heildarskatttekja 28,5% af þjóðarframleiðslu og þar af koma 26,4% frá sköttum á vöru og þjónustu. Hvernig er þeirri skatttekju háttað á Spáni? Þar er auðvitað aðalskattstofninn virðisaukaskattur með meðalþrep, almennt þrep, upp á 12% en nauðsynjar - eða eins og segir í enska textanum, með leyfi þínu, forseti: "and necessities and luxuries rates of 6 and 33% respectively", sem sagt, nauðsynjar, matvara og annað slíkt á 6% og lúxusvörur á 33%. Þannig er þetta á Spáni. Er þetta til samræmis við skattkerfið á Spáni, hv. fjh.- og viðskiptanefndarmaður Matthías Bjarnason? Nei, það er ekki. Þeir skattleggja matvöruna á 6% og lúxusvörurnar á 33%. Hvernig er þetta í Svíþjóð þar sem heildarskatttekja er ein sú hæsta í heimi, yfir 50% af þjóðarframleiðslu á árinu 1985? Þar vega þó neysluskattar ekki nema 26,3% í þeirri köku. Þar eru sem sagt aðrir skattar, eins og reyndar víðast hvar annars staðar í heiminum, miklu þyngri á metunum en hér hjá okkur. Þar er um að ræða tvö þrep í skatti, í virðisaukaskatti upp á 23,46% og lægra þrep upp á 12,87% sem aðallega er á ýmiss konar þjónustu, svo sem viðskipti, veitingahús o.fl. Þar er væntanlega fundið hæsta skattþrepið sem enn hefur komið fram af þessu tagi hjá þeim frændum okkar Svíum og er næst því að nálgast heimsmetstilraun hæstv. fjmrh. Þó skakkar þar nokkru og Svíar hafa nýlega lýst því yfir að þeir séu tilbúnir til að breyta sínu skattkerfi og ýmsu öðru í sínu efnahagslífi til að aðlaga sig væntanlegum breytingum í hinum stóra sameinaða evrópska markaði sem væntanlega þýðir breytingar á þessu líka. Hvernig er þetta í Sviss, því mektarríki sem er nú eitt grónasta og stöðugasta þjóðfélag Evrópu og hefur sloppið við styrjaldir og ýmsa aðra óáran vegna sinnar hlutleysisstefnu og friðsamlegrar sambúðar við aðrar þjóðir? Það er þannig að heildarskatttekja er um 32% af þjóðarframleiðslu og þar af koma um 19% frá vörum og þjónustu. Og hvernig er svo óbeinu skatttekjunni háttað í Sviss? Þar er um að ræða viðskiptaskatt sem ég kann nú ekki almennilega að nefna á íslensku sem er sem sagt ákveðin tegund af söluskatti eða virðisaukaskatti, svonefndur "turnover"-skattur og skattprósentan er 6% á smásölustigi og 9% á heildsölustigi og er eingöngu lagður á vörur og með mörgum undantekningum, svo sem mat og eldsneyti. Þó að söluskatturinn eða vöruskatturinn, neysluskatturinn, hjá þeim Svisslendingum sé ekki nema 6% á smásölustigi og 9% á heildsölustigi er samt undanþegin matvaran og eldsneytið. Ekki eru því þessar breytingar hér til samræmis við skattkerfið í Sviss þar sem matvara er undanþegin 6% og 9% söluskatti. Og nú er ég kominn býsna aftarlega í stafrófið, herra forseti, og styttist lesturinn því að Tyrkland er næst á dagskrá, þessi vinaþjóð okkar í NATO eins og sumir segja, ha, það merka og þróaða ríki Tyrkland þar sem lýðræðisástin hefur lengi átt traustan bólstað í hvers manns hjarta og þjóðin enda verið heiðursfélagi í hópi vestrænna lýðræðisþjóða, ekki satt? Jú, jú, jú. 

Ég áminni enn hv. þingdeildarmenn um það að vera ekki svo skemmtilegir að þeir trufli ræðumenn.

Já, ég ætla að reyna að koma mér að því, herra forseti, að ljúka þessari umfjöllun um Tyrkland og þetta er þannig:  Þá hef ég farið yfir þessar merku þjóðir, herra forseti, sem teljast til og skila inn gögnum til OECD-stofnunarinnar. Engin einasta þeirra hefur skatta á matvöru af þeirri stærðargráðu sem hér á að leggja til, engin. Langflestar þeirra eru annaðhvort með engan skatt á matvöru eða mjög lágan skatt. Hvað er þá orðið um samræmingarrökin? Hver eru þau? Var kannski ekki meiningin að íslenska þjóðin ætti að vita af því áður en matarskatturinn yrði afgreiddur að það stendur til að slá heimsmet í skattheimtu á matvæli með þessu frv. verði það að lögum? Hæstv. fjmrh. ætlar sér ekkert minna með stuðningi Framsfl. og annarra góðra manna hér en að slá heimsmet í skattheimtu því að það liggur auðvitað alveg á borðinu að úr því að ekki finnast skattaálögur af þessu tagi í hópi mestu velmegunarþjóðanna eru þær ekki annars staðar. Eins og menn hafa e.t.v. tekið eftir af þessum lestri eru þær þjóðir, sem þó hafa lægsta framleiðslu og lökust lífskjör en teljast til OECD, yfirleitt með lægstu skattana líka. Það er nú einu sinni þannig að það eru mestu velmegunarríkin sem eru með umfangsmesta velferðarkerfið sem leggja á hæstu skattana. Þeim mun lakari sem lífskjörin eru, þeim mun lægri er yfirleitt skattlagningin, sérstaklega á nauðsynjarnar, af þeirri eðlilegu og einföldu ástæðu að fólkið þarf að geta dregið fram lífið líka í þeim löndum. Nú er staðan þannig á Íslandi að hér er kaupmáttur með því lægra sem þekkist í OECD-löndunum, matvaran hins vegar dýrari en nokkurs staðar annars staðar. Meira að segja í Noregi þar sem lengi hefur nú þótt dýrt í soðið, a.m.k. í pottinn, er matvaran ódýrari. Það liggur fyrir. Ég hef spurst fyrir um það hjá Neytendasamtökunum íslensku og spurði einnig fulltrúa Alþýðusambandsins sem kom á fund nefndarinnar um þessa hluti. Þeir höfðu ekki í höndunum tölur yfir það en töldu sig geta fullyrt að ekki fyndust hliðstæð dæmi við verð á matvörum hér, þannig, herra forseti, að hafi mönnum þótt það eitthvað ástæðulaust að fara aðeins yfir það hvernig þessum málum er háttað hjá okkar nágrannaþjóðum þykist ég geta og þegar hafa sýnt fram á að svo var ekki. Ég tel einmitt að það sé ástæða til þess að íslenska þjóðin viti að það á að fara að slá á henni heimsmet með skattlagningu á matvæli. Hvar er nú hæstv. fjmrh.? Og allt í einu er hv. formaður fjh.- og viðskn. gufaður upp. Óskapleg óeira er þetta í blessuðum mönnunum. Ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni, herra forseti, að menn hafi ímyndað sér að sljóleiki þjóðarinnar og kannski líka stjórnarandstöðunnar væri slíkur að matarskattarnir mundu rúlla í gegnum þingið án þess að menn tækju eftir því hvað væri að gerast, án þess að menn áttuðu sig almennilega á því að það ætti að fara að slá heimsmet í skattlagningu á brýnustu lífsnauðsynjar almennings. Á sama tíma fer kaupmáttur lækkandi og verðbólgan æðir upp. Það skal a.m.k. vera alveg ljóst, herra forseti og hæstv. utanrrh., að sá sem hér stendur og talar mun gera sitt til þess að íslenska þjóðin viti það, í öllu falli áður en þetta verður að lögum, hvað hér stendur til að gera. Ég tel alveg sérstaka ástæðu til að ræða þetta við formann Framsfl., til að mynda hvernig þetta kemur til með að reynast íslenskum landbúnaði í reynd þegar til langs tíma er litið. Telur hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. að þetta sé greiði við bændur landsins og landbúnaðinn, matvælaframleiðsluna í landinu og lífskjör þjóðarinnar, að stuðla að því að leggja 25% söluskatt á alla matvöru sem, þegar niðurgreiðslum og öðrum hliðarráðstöfunum hefur svo verið kippt til baka, situr auðvitað eftir eins og allir aðrir skattstofnar sem settir eru á? Það er alveg sama hvernig menn hatast gegn skattstofnum þó þeir séu í stjórnarandstöðu, eins og íhaldið gerði lengi gegn skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, um leið og menn komast sjálfir í stjórn verður það þeim kærast sem þeir áður börðust mest gegn og þeir framlengja það og viðhalda því og hækka það jafnvel ár eftir ár. Þannig að auðvitað verður söluskattur af matvælum aldrei tekinn af, a.m.k. ekki á meðan þessir menn ráða ríkjum, ef hann kemst á vöruna á annað borð. Það mun þá þurfa kaflaskipti í stjórnmálum á Íslandi og algjör stjórnarskipti ef það á að takast að koma honum aftur af. Hitt er miklu líklegra, því miður, sú framtíðarsýn er því miður miklu raunhæfari að reikna með því að á næstu árum hrynji niðurgreiðslur að verðgildi og jafnvel ýmsar aðrar stoðaðgerðir í tengslum við þessar breytingar þannig að innan tiltölulega fárra ára sitji almenningur uppi með 25% skatt á allar sínar lífsnauðsynjar, óbættur hjá garði, því miður. Ég held að íslenska skattkerfið, sem lengi hefur verið skrýtið og sérstakt með þjóðunum, verði að slíku undrabarni, slíku viðundri er líklega betra orð, slíku viðundri í hópi skattkerfa heimsins ef þessar breytingar verða, þar sem óbeinir skattar verða kannski yfir 90% allrar skatttekju í landinu, þar af söluskattur e.t.v. yfir 50% eða virðisaukaskattur, og þegar það bætist svo við að þessi skattur á að leggjast yfir allar matvörur og allar lífsnauðsynjar, að engu tali tekur. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er algjörlega forundrandi á því hvað hv. þm. stjórnarliðsins - nudda þeir nú stírur úr augum sér, sumir hverjir - hafa látið bjóða sér þegar þeir í sínum þingflokkum, eins og mér skilst að gerst hafi, samþykktu það að þetta yrði lagt fram sem stjfrv. Ég man ekki eftir því að einn einasti þm. stjórnarliðsins af því að ég tel hv. þm. Karvel Pálmason ekki þar með.

Ha?

Ég tel hann ekki stuðningsmann ríkisstjórnarinnar, alla vega ekki í þessu máli og að honum slepptum man ég ekki eftir því að einn einasti þm. stjórnarliðsins hafi mótmælt þessu, hafi haft fyrirvara á þegar þetta var lagt fram sem stjfrv. Ég endurtek það, herra forseti, að ég held að það sé ekki nóg að horfa bara á þær breytingar sem hér eru að verða, einangrað. Við eigum að skoða íslenska skattkerfið í heild vegna þess að það er verið að snúa því öllu á haus, tollum, vörugjöldum, söluskatti, tekjuskatti, bæði á einstaklinga og fyrirtæki, og fleira kemur e.t.v. í framhaldi. Við skulum því horfa aðeins á þessi hlutföll. Í hvers konar feni erum við að festast með þessa geysilega háu prósentu óbeinna neysluskatta, þar af líka söluskatt á matvæli? Þegar það kemur svo í ljós eftir skoðun, herra forseti, eins og ég hef hér framkvæmt, að þetta er hvergi nokkurs staðar annars staðar svona í heiminum, allar aðrar sambærilegar þjóðir eru með annan hátt á og langflestar hafa allt, allt annað fyrirkomulag á þessum málum, undanskilja eða skattleggja mjög vægilega brýnustu lífsnauðsynjarnar, hlýtur maður auðvitað að spyrja hvaða snillingar eiginlega voru það uppi á Íslandi sem fengu þessa hugmynd? Hvar finnast slík séní á Íslandi að láta sér detta þetta í hug að ætla að gera þessar breytingar hér og gera okkur að slíkum viðundrum með þessum hætti sem raun ber vitni? Gera menn sér ekki grein fyrir því hvað Ísland er sérstakt þjóðfélag hvað það varðar að matvaran og lífsnauðsynjarnar vega svona þungt eins og raun ber vitni? Það virðist ekki vera. Menn virðast bara ekki hafa nokkrar tilfinningar fyrir því hvernig þessum hlutum er hér fyrir komið. Herra forseti. Ég hef vissulega eytt nokkru máli í það að ræða sérstaklega þessa skattlagningu á matvörur enda, eins og ég sagði, frv. að öðru leyti næsta ómerkilegt. Í því felst í raun og veru nánast engin breyting að mínu mati nema þessi að leggja fullan söluskatt á allar matvörur. Það eru stórtíðindin, en það eru líka stórtíðindi sem eru að gerast eða mundu gerast ef þetta yrði að lögum. Það má sleppa því í raun og veru mín vegna að ræða aðra hluta þessa frv. Ég tel að þeir skipti nánast ekki máli í samanburði við þetta. Það væri auðvitað hægt að ræða ýmislegt, til að mynda það hvers vegna á að fara að taka söluskatt af aðgöngumiðum að íslenskum kvikmyndum? Og hvers vegna á að fara að taka söluskatt af aðgöngumiðum að útisamkomum og ýmislegt slíkt? En mér finnst það léttvæg mál, svo léttvæg mál að þó að ég gæti út af fyrir sig við aðrar og betri aðstæður vel rætt þau og lagt mitt af mörkum til þess að reyna að finna þar sanngjarna niðurstöðu einnig held ég að minni hagsmunir víki fyrir meiri og það er langbrýnast að gera mönnum grein fyrir því hvað er að gerast í sambandi við þessa fyrirhuguðu skattlagningu á matvöru. Það er í raun og veru stóra verkefnið ef hægt væri að kveikja einhverja týru í sálarkirnum hv. stjórnarþm. sem létu sig hafa það möglunarlaust að samþykkja að þetta yrði lagt fram sem stjfrv. Það eru regintíðindi og ég veit, þó að það sé auðvitað dapurlegt í sjálfu sér, í dapurlegu samhengi, að verði þetta að lögum með sérstökum stuðningi og fyrir tilstuðlan hv. landsbyggðarþm. stjórnarliðsins, til að mynda Framsfl., verður manni það aðhlátursefni í framtíðinni ef þeir menn ætla að láta taka sig alvarlega um málefni t.d. íslensks landbúnaðar og matvælaiðnaðar eftir slíka gjörð. Eftir það afrek, ef af verður, að koma 25% söluskatti yfir alla innlendu matvælaframleiðsluna verður það varla annað en aðhlátursefni ef þeir menn ætla að fara að tala um kjör landbúnaðar eða aðstöðu hans í framtíðinni. Herra forseti. Rök meiri hlutans fyrir þessu frv. eru sögð fyrst og fremst þau að með því náist fram skilvirkni í skattakerfinu, með því náist fram réttlæti, það er sérstakt réttlætismál - það er tíundað sem rök fyrir þessari skattlagningu að það náist fram réttlæti - og í þriðja lagi er það einföldunin. Það er einföldunarþráin sem við urðum sammála um að kalla svo, ég og hæstv. viðskrh. hérna á dögunum, að það væri fallegra orð að kalla þetta einföldunarþrá en einföldunarþráhyggju. Ég get fallist á það hjá hæstv. viðskrh. að það sé málfarslega réttara að tala um einföldunarþrá. En undir því yfirskini, liggur mér við að segja, er sem sagt verið að leiða menn út í þessar ógöngur, fremja það sem ég get varla kallað annað en óhæfu. Það er djúp pólitísk sannfæring mín, herra forseti, að verði þetta gert sé það pólitískt óhappaverk af þeirri stærðargráðu að það þurfi jafnvel áratugi aftur til að finna sambærilegar aðgerðir, að slepptu kannski því sem mætti segja að jafnist á við eða nálgist þetta í stærð sem er vaxtabrjálæðisstefna hæstv. núv. og hæstv. fyrrv. ríkisstjórnar, þær geysilegu ógöngur sem þær hafa leitt auðvitað yfir þjóðina með sínum vitleysisgangi í peningamálum og vaxtamálum. Þó held ég að þessi aðgerð, ef framkvæmd yrði, mundi hafa verri og djúpstæðari áhrif á lífskjör almennings og meiri pólitíska þýðingu í reynd þegar til langs tíma yrði litið. Vegna hvers? Vegna þess að með þessu er auðvitað verið að færa skattbyrðina í landinu í enn þá hrikalegri mæli en áður hefur verið yfir á herðar almennings, yfir á herðar hins almenna launamanns. Og þeir sem hagnast í þjóðfélaginu, hvort sem það eru einstaklingar eða fyrirtæki, njóta auðvitað þess ef bein skattheimta lækkar á móti. Það er ævinlega þannig og hlýtur að verða þannig. Í fyrsta lagi þetta um skilvirknina. Ég tel að ósannað sé með öllu að þessar breytingar, fyrst og fremst það að taka matvöru inn undir söluskattinn líka, leiði til meiri skilvirkni í íslenska söluskattskerfinu. Ríkisskattstjóri kom á fund fjh.- og viðskn. Hann var þar að því spurður hvort það hefði verið aðalvandamálið í sambandi við skattaeftirlit á Íslandi, söluskattinn, að sumar vörutegundir hefðu verið undanþegnar. Sá ágæti maður sagði auðvitað nei. Vissulega hefur það skapað erfiðleika og verið mikið verkefni að fylgjast með því hvernig undanþágurnar kæmu fram. En það er ekki vöruverslunin, það er ekki matvaran í því sambandi, sem er erfiðust viðureignar, nei. Það eru undanþágur á ýmsum öðrum sviðum. Það eru markatilfelli í öðrum greinum eins og innan byggingariðnaðarins í heild sinni og í ýmissi persónulegri þjónustu sem eru auðvitað erfiðust viðureignar. Þetta sagði ríkisskattstjóri. Og það stendur reyndar í ágætri skýrslu sem ég hef vitnað til áður í umræðunni um umfang skattsvika. Þetta með skilvirknina gengur því ekki upp. Það reynist ekki vera rétt, í öllu falli stórlega ýkt. Hvað með réttlætið? Í hverju felst það mikla réttlæti sem boðað er og koma á með þessum breytingum? Ég lýsi nú bara eftir því. Hver treystir sér til þess að koma hér upp úr stjórnarliðinu og útskýra fyrir mér í hverju réttlætið er fólgið? Ég bið um þann mann. Það má vera bara hver sem er af þeim stjórnarliðum sem kynnu að vera hér eftir í húsinu. Og hvað með einföldunina? Jú, jú. Auðvitað er þetta einföldun. Lengi má einfalda hlutina. Það er auðvitað einfaldast að hafa ekkert skattkerfi. Það er langeinfaldast. Vilja menn það kannski? Hve langt ætla menn að ganga í einföldunaráttina ef hún á að ráða ferðinni á annað borð? Ætla menn að ganga yfir öll önnur sjónarmið? Já. Ég tel það. Ég tel að með þessu séu menn í raun og veru að segja það að öll önnur sanngirnissjónarmið, réttlætissjónarmið, skuli víkja fyrir þessari einföldunarþrá, þessari óskaplegu einföldunarþrá. Heimurinn verður að vera svo einfaldur fyrir þessa menn. Það má ekkert vera flókið. Það þarf að vera svo einfalt, svona óskaplega einfalt. En er það nú í samræmi við raunveruleikann? Er raunveruleikinn einfaldur? Er veröldin einföld? Er lífið einfalt? Nei. Þetta er allt saman mjög flókið. Það er því auðvitað bull og vitleysa að skattkerfið geti verið einfalt, endalaust einfalt. Það er þá ekkert skattkerfi. Það er þá ekki í samræmi við aðrar aðstæður. Auðvitað verður það að taka mið af hlutum eins og lífsafkomu fólks, aðstöðu fólks. Öðruvísi er það ekkert skattkerfi og er ekkert í samræmi við aðrar aðstæður í þjóðfélaginu. Ég tel því, herra forseti, að þetta þrennt, skilvirknin, réttlætið og einföldunin, séu, þegar til kastanna kemur, engin rök. Þetta eru engin rök. Hvernig duga t.d. þessi rök á móti því að spyrja: Af hverju er ekki stefnt á Íslandi, ef menn ætla að skattleggja matvörur á annað borð sem ég er andvígur, en ef menn ætla að gera það af hverju er þá ekki stefnt á tvö þrep hvort heldur sem er í söluskatti eða virðisaukaskatti, matvöruna t.d. upp á 2 eða 4% og restin upp á 24 eða 25, eða 28 ef menn þurfa með til þess að ná inn tekjum? Hvað er svona flókið við það? Hvað er svona óréttlátt við það? Hvað er svona óskilvirkt við það að taka þá t.d. upp svoleiðis kerfi? Ég vil fá svör við því vegna þess að mér dugar ekki það að það þurfi að einfalda hlutina og að það eigi að leggja 25% söluskatt á allar matvörur og aðrar lífsnauðsynjar og síðan eigi að taka upp virðisaukaskatt á næsta ári. Herra forseti. Ég tel mig hafa farið yfir þá helstu efnisþætti sem fram koma í samanþjöppuðu máli í nál. minni hl. á þskj. 463 og ætla ekki að hafa mál mitt lengra við þessa umræðu. Ég hef reynt að toga ýmsa hv. stjórnarliða fram úr skúmaskotunum til þess að ræða þessi mál, til að mynda hæstv. fjmrh. Hér á sínum tíma við 1. umr. þessa máls þegar ég vitnaði í ræður hans frá síðasta ári um hið brjálæðislega háa virðisaukaskattsstig sem þá var kynnt og hæstv. fjmrh. var þá svo óskaplega mikið á móti eins og raun ber vitni. Ég las upp úr skýrslu um þróun þessara mála í Evrópubandalagsríkjunum og spurði hæstv. fjmrh. ýmissa spurninga í því sambandi. Það voru heldur stuttaraleg svörin og ekki hefur hann lagt mikið til þessarar umræðu enn þá a.m.k. Ég held, herra forseti, að það gangi ekki hjá hæstv. ríkisstjórn og hv. meiri hl. að ætla að láta menn kaupa þetta mál, þennan matarskatt á svona veigalitlum rökum, á svona hæpnum forsendum. Ef þeir ætlast til þess að þjóðin og þingið og aðrir trúi þeim, umheimurinn trúi þeim, verða þeir að færa einhver betri rök fyrir þessu en þetta. Hvernig lítur það út t.d. í augum útlendra manna sem kæmu hingað og fregnuðu af því og sannreyndu að á því landi þar sem matvaran er hvað dýrust í heiminum, kaupið lægra en í mörgum nálægum löndum, miklu lægra á tímann, standi til að leggja 25% nýja skatta á helstu lífsnauðsynjar? Hvers konar speki er það? Hver fékk þessa hugmynd? Það ætti að leiða fram í dagsljósið þá snillinga sem kveiktu þessa hugsun. Ég teldi ástæðu til. Það væri hugsanlegt að finna út einhver verðlaun sem væru við hæfi svipað og veitt voru hér á félagsvistum og kannski framsóknarvistum stundum, ekki fyrir þá sem voru hæstir, ég tek það fram. Það væri alveg hugsanlegt að grípa það gamla fordæmi upp og veita verðlaun sem menn fengu stundum á félagsvistum í gamla daga, vel að merkja ekki þeir sem urðu hæstir.



Þar sem við vorum áðan í miðri umræðu um 1. dagskrármálið og þar sem hv. 1. þm. Norðurl. v. er mættur munum við halda áfram þeirri umræðu, en fresta umræðum um 4. dagskrármálið þar til síðar á fundinum.



Herra forseti. Ég byrjaði á að ávarpa forseta eins og venja er þó að umræður fari fram um þingsköp og vona ég að hv. 4. þm. Norðurl. e. misvirði það ekki við mig. Ég vek á því athygli að hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur flutt alveg stórgóða ræðu og komið á framfæri við deildina gífurlegum upplýsingum frá Seðlabankanum, en eins og menn vita er þar bókasafn sem mikinn fróðleik hefur að geyma og sennilega er þetta samantekt úr því sem hann hefur hér flutt. Það er mjög bagalegt eftir jafnfróðlegan fyrirlestur ef málið er tekið af dagskrá meðan manni er nokkurn veginn í fersku minni hvað sagt var í þessum efnum. Ég tel að forseti geri beinlínis í því að rugla deildarmenn með því að skipta svo ört á milli eins og upp er tekið og mælist nú undan því að það sé gert mikið af því heldur reynt að klára eitthvert af þessum málum.



Ég vil taka það fram að forseti ber mikið traust til dómgreindar hv. deildarmanna, telur reyndar alveg útilokað að rugla þá þó að það væri reynt. Ég ber enn þá meira traust til minnis hv. 2. þm. Vestf. og tel honum ekki verða skotaskuld úr því að muna hinar lengstu ræður þó að það dragist fram yfir kvöldmatarhlé að þessari umræðu verði haldið áfram. En þessi umræða var upp tekin til þess að nýta þann takmarkaða tíma sem við höfum vegna þess að ég féllst á tilmæli hv. 5. þm. Vesturl. um að gera hlé þangað til þeir þm. væru gengnir í salinn sem hann vildi eiga orðastað við.

Er búið að takmarka tímann?

Það hefur að engu leyti verið takmarkaður tími þannig að umræðum verður nú haldið áfram um 1. dagskrármálið.

Ingi Björn Albertsson (frh.): Herra forseti. Ég fagna því að hv. formaður fjh.og viðskn. skuli vera viðstaddur, en ég hafði í nokkrum orðum farið yfir frv. og var byrjaður að fara yfir brtt. þær sem Borgarafl. leggur fram og taldi nauðsynlegt í ljósi þess að í nefndinni er ekki farið yfir þær umræður sem eiga sér stað inni á þingi, til þess að það kæmist til skila til hv. formanns, að hann væri hér viðlátinn. Hann er það nú svo að ég mun þá fara aftur yfir þetta. Þær brtt. sem Borgarafl. leggur fram eru í og með framhald á þeirri yfirlýstu stefnu ríkisstjórnarinnar að taka tillit sérstaklega til heimilanna. Það skref hefur ekki verið stigið til fulls og með brtt. sem við leggjum fram er það sjálfsagt ekki enn, en það er þó stigið aðeins lengra en komið er. Við leggjum fram till. um að vörugjald verði fellt niður af tollskrárnúmerum 3922.1000, 2000, 9001, 9009 sem eru í 39. kafla. Það er kafli, eins og ég hef áður sagt, upp á allmargar síður. Eini liðurinn í þeim kafla sem ber vörugjald eru hlutar til heimilisnota eins og baðker, sturtubaðker, handlaugar o.fl. Við leggjum til að vörugjald verði fellt niður og eins og ég hef áður sagt, þar sem þess þarf þá með í framhaldi af niðurfellingu vörugjalds, verði 0-eftun felld niður einnig. Við erum einnig með brtt. við 69. kafla sem má segja það sama um. Þar er um sömu vöru nánast að ræða nema úr öðrum efnum. Sama má segja um kaflann. Hann er allur vörugjaldslaus nema þessi heimilistæki. Við erum með tillögur um breytingar á tollskrárnr. 7324.1000, 2100, 2900 og 9000. Þarna er um að ræða enn það sama, vaska, handlaugar og annað slíkt. Í kafla 7418.2000, hreinlætisvörur, eina númerið í öllum kaflanum þar sem vörugjald er. 7615.2000, aftur hreinlætisvörur. Eina númerið í kaflanum með vörugjald. 8450.9000 er mjög athyglisvert að skuli bera vörugjald. Þar er um að ræða varahluti í þvottavélar sem eru í 15% tolli og eiga að bera vörugjald, en varahlutir í uppþvottavélar og þurrkara bera hins vegar engin vörugjöld. Þarna er mikið ósamræmi á og vægast sagt hlýtur að skapa mikil vandamál fyrir tollverði hvernig þeir eiga að grípa á slíkum varahlutum og má benda á að það er afskaplega einfalt fyrir innflytjendur hreinlega að láta merkja vörurnar sem varahluti í uppþvottavélar og sleppa þar með við vörugjaldið. Þarna er um samræmingaratriði að ræða og ég vænti að það verði tekið tillit til þess. 8509.9000. Það er það sama. Þar eru varahlutir í annars konar tæki. Það eru hlutir í ryksugur og hrærivélar. Það á að taka vörugjald af þeim en ekki öðrum heimilistækjum. Það má nefna straujárn, rakvélar, hárþurrkur og slíkt. Tollnr. 8516.4009. Þar á að taka vörugjald af straujárnum sem ómótmælanlega eru mikið notuð á heimilunum, en hins vegar ekki af kaffivélum, brauðristum eða öðrum álíka tækjum. 8518.3000. Það eru heyrnartól. Þar er ráðgert að taka vörugjald. Hins vegar á fyrir 8518.1000 ekki að taka vörugjald. Þarna er um má segja sömu hlutina að ræða. Þetta eru hljóðnemar. Má kannski benda á að hljóðnemi eins og þessi hér ber ekkert vörugjald. Hljóðnemi sem aftur fréttamaður mundi nota við útsendingar mundi bera vörugjald. Þarna er mikið ósamræmi á ferðinni. 8518.9000, sem eru hlutir í þetta, varahlutir eða aðrir smáhlutir, eiga að bera bæði tolla og vörugjald og verður það til þess að það er ódýrara að flytja inn hellu stykkin en taka inn varahluti og er þá nær að panta inn heilu stykkin og rífa þau í sundur og nota sem varahluti og henda þá því sem ónothæft er. Má þá spyrja um gjaldeyrisnotkun Íslendinga, hvort hún er þarna í skynsamlegum farvegi. 8519.2100 eru hinir marg- og títtrættu laser-spilarar sem nefndin tók á og lækkaði tollinn á. Hér er farið fram á og lagt til að skrefið sé stigið til fulls og tekið af þeim vörugjaldið einnig. Þarna er um viðurkenndan smyglvarning að ræða. Þau rök voru m.a. notuð í nefndinni við það að lækka tollinn á þeim. Þetta eru þau númer sem Borgarafl. leggur til að vörugjald verði fellt niður af. Ég vildi gjarnan, úr því að hv. formaður fjh.- og viðskn. sýndi mér þann heiður að hlýða á þetta, að hann segði sitt álit á þessum hlutum. Ég skal lána honum þessar tillögur vandlega merktar ef þetta hefur eitthvað skolast til. En áfram um vörugjaldið. Ég var að vísu búinn að fara yfir flest það sem ég vildi segja í þessari umferð, en ég vil spyrja hæstv. viðskrh., úr því að hann er hér, um þetta 25% heildsöluálag sem hér er verið að leggja á og ég taldi mig hafa spurt hann að því þegar þetta var til 1. umr. hvort mætti túlka þetta sem svo að hér væri ríkisstjórnin að varða veginn fyrir heildsala í landinu og segja okkur þar með, sem höfum að innflutningi staðið, að 25% sé línan sem við skulum fylgja. Ég trúi ekki öðru en hæstv. ríkisstjórn fari mjög varlega í sakirnar þegar hún áætlar heildsöluálag og varla fara heildsalar mikið niður fyrir það.

Það er frjáls álagning.

Það er frjáls álagning. Það er alveg rétt. En það er gott að hafa eitthvert lágmark og ef þetta er það er mikils virði að vita af því. Herra forseti. Ég hef ekki meira um þetta að segja að svo stöddu. En ég varpaði fjölmörgum spurningum til viðskrh. sérstaklega í fjarveru fjmrh. þá stundina. Ég vænti þess að fá svör við því. Ég vænti þess einnig að hv. formaður nefndarinnar tjái sig hér. Ég að vísu, svo að hann viti af því, tók undir þá gagnrýni sem hér kom fram á störf nefndarinnar og taldi að það væri ekki boðlegt að starfa að slíkum lagabálki sem þetta er án þess að hafa heildarmyndina fyrir framan sig sem þýðir að hafa öll þau gögn sem í gildi eru í dag og þau gögn sem í gildi eiga að vera á morgun. Öðruvísi er ekki hægt að gera sér grein fyrir því hvað er á ferðinni.



Herra forseti. Ég spurði frsm. fjh.- og viðskn. um 25% áætlaða heildsöluálagningu. 5. gr. frv. sem hér er til umræðu, frv. til l. um vörugjald, hljóðar þannig, með leyfi forseta: "Gjaldstofn vörugjalds af innfluttum vörum er tollverð þeirra eins og það er ákveðið samkvæmt 8.10. gr. tollalaga að viðbættum tollum eins og þeir eru ákveðnir samkvæmt þeim lögum auk 25% áætlaðrar heildsöluálagningar." Ég hef haft samband við nokkra aðila sem þekkja inn á þessi mál og þeir tjá mér að heildsöluálagning sé yfirleitt frá 2 upp í 10%, í einstaka tilvikum 25% og það hafi fundist fyrir ári 30%. Fram kom í máli hv. 1. þm. Norðurl. v. að hann hefði ekki athugað þetta mál, en taldi að þetta væri kannski nokkuð hátt. Það er búið að margspyrja hæstv. viðskrh. að þessu og hann varpaði því fram úr sæti sínu að það væri frjáls álagning og þar af leiddi að þetta væri í lagi að mér skildist. En við skulum láta álagninguna út af fyrir sig eiga sig, þ.e. að það sé ekki alveg víst að heildsöluálagningin breytist mjög mikið, og við skulum gera ráð fyrir því að það sé meðaltalsálagning, þ.e. 10% eins og þeir aðilar allir hafa tjáð mér sem ég hef haft samband við. Þarna er verið að hækka viðmiðunina úr 10% upp í 25%. Síðan kemur söluskattur og svo álagning smásalans og mér er tjáð að hún sé að meðaltali um 30%. Bara þessi aðgerð, hvað annað sem um er að ræða, mundi hækka verðið að mér er tjáð eitthvað yfir 20%, sennilega 26–27% eftir því hvernig álagningin er. Í fréttum í gærkvöld kom fram að það væri álit verðlagsstjóra eða þeirrar stofnunar að sú lækkun sem reiknað væri með mundi ekki koma fram, a.m.k. ekki fyrst um sinn. Þá var ekki tekið tillit til þessara 25% sem koma ofan á tollverð. Það er talan sem er ágiskunartala. Það skyldi ekki vera að þetta hafi þau áhrif þrátt fyrir tollalækkunina og þegar hún kemur fram að þetta breytti ekki miklu á vöruverði þegar upp er staðið? Það er alveg sama hvað hæstv. viðskrh. segir, hvort það er úr sæti sínu eða úr ræðustól, þessi viðmiðun, þessi 25%, hefur veruleg áhrif á vöruverðið. Ég skora á hv. frsm. fjh.- og viðskn. að skoða þetta mál nánar áður en lengra er haldið. Það gæti komið honum og öðrum í koll síðar ef það er rétt sem mér er tjáð, m.a.s. af hagfræðingi. Ég hef lagt þetta fyrir hagfræðing sem er vanur maður í viðskiptum. Ég ætla að láta lokið máli mínu um þetta atriði, en ég ætla að koma áður en ég lýk máli mínu inn á það atriði sem hefur verið nokkuð rætt hér og ég hef heyrt að utan þessa salar vekur mikla athygli, þ.e. vinnubrögðin hjá þingnefndum og Alþingi yfirleitt. Ég las upp rökstudda dagskrá um daginn frá núverandi hæstv. fjmrh. í sambandi við umfjöllun þáverandi landbn. á búvörulögunum og ég ætta að minna aftur á eina grein til að sýna fram á hvernig hugur hans var þá í sambandi við störf nefnda, en það munu hafa verið tólf formlegir fundir í þeirri nefnd þó að hann mætti ekki nema á tvo. Hann segir í till. til rökstuddrar dagskrár m.a., með leyfi forseta: "Hefur ekki fengið þinglega meðferð. Er m.a. órætt í landbn. og fékkst ekki send til umsagnaraðila sem geta beðið alvarlegt fjárhagslegt tjón af lögfestingu þess." Þetta sagði hæstv. fjmrh, þá. Þá var hann ekki fjmrh. Ég efast um að nokkurt frv. á þessu ári hafi fengið eins mikla umfjöllun og búvörulögin á þeim tíma. Ég efast um það og a.m.k. er óhætt að fullyrða að þau frv. sem hér er verið að fjalla um hafi enga umfjöllun fengið miðað við þá umfjöllun. En þannig ganga hlutirnir fyrir sig. Ég minni hæstv. forseta á að ég kom með fsp. til heilbrmrh. og félmrh. m.a. í sambandi við söluskattinn.

Hann gengur nú í salinn, heilbrmrh.

Sem hefur ekki verið. Hann var þá ekki hér viðstaddur og ég bað fyrir skilaboð til hans. En ég vil minna á að forseti komi skilaboðum til hans svo hann verði viðstaddur þegar ég ræði þau mál hér í þingsalnum.



Virðulegi forseti. Hér hefur verið til umræðu frv. um vörugjald. Ég tók þátt í þessari umræðu fyrr í dag, nálægt um fjögurleytið eða svo, áður en að tekin var upp umræða um söluskatt og ég lagði fram ákveðnar fsp. til þriggja nafngreindra hv. þm., þar af tveggja hæstv. ráðherra. Nú virðist sem enginn sé á mælendaskrá í máli þessu, en enginn af þessum aðilum hefur séð ástæðu til að svara mínum fsp. Ég beini því til virðulegs forseta hvort hann telur þetta eðlilegt þó ég viti að virðulegur forseti getur ekki neytt menn til að koma upp í ræðustól. En ég leyfi mér að benda á þetta. Mér finnst það vera harla kynlegt í máli sem þessu, þegar beint er efnislegum spurningum til þeirra ráðherra sem málið snertir og framsögumanns viðkomandi þingnefndar, að þeir skuli ætla að þruma það af sér að svara hér efnislegum fsp. þm. Ég tel að þetta sé óviðunandi verklag og vinnubrögð og hlýt að gagnrýna það mjög. Ég ætla ekki að biðja um orðið frekar í þessari umræðu fyrr en ég hef heyrt viðbrögð við fsp. mínum frá viðkomandi aðilum og sé enga ástæðu til þess í rauninni að ég fari að taka tíma í þingdeildinni, sem hefur mikið að gera, til slíkra ræðuhalda nema tilefni gefist til eftir að viðkomandi hv. aðilar hafa svarað. Ég ætla ekki að fara að rifja upp efnislega um hvað spurt var. Ég treysti því að menn hafi það í minni, bæði hv. 1. þm. Norðurl. v., hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh. sem er með sérfund í hliðarherbergi að ég hygg en ætti frekar að vera í þingsal til þess að hlýða á mál manna. Fari svo hins vegar að viðkomandi þm. og hæstv. ráðherrar sjái ekki ástæðu til að taka hér efnislegan þátt í þessari umræðu hlýt ég að taka til máls sérstaklega um þetta mál og fleiri sem snerta þessi tekjuöflunarmál. Ég vil að það liggi hér fyrir og vona að þetta hafi náð eyrum viðkomandi hv. þm. Það var m.a. 11. gr. og það sem í henni stendur, þær heimildir sem þar eru á blaði svo ég nefni eitt efnisatriðið sem spurt var um.



Eins og hv. ræðumaður tók reyndar fram er það ekki í valdi forseta að draga hvorki þm. né ráðherra upp í ræðustól og ég held umræðunni áfram í samræmi við þá mælendaskrá sem fyrir liggur.



Hæstv. forseti. Meðan hv. 2. þm. Austurl. er að búa sig þeim gögnum sem hann þarf að hafa með sér í ræðustólinn vildi ég aðeins af því tilefni sem hér gefst rétt minna á að ég er í hópi þeirra þm. sem leyfðu sér fyrr við umræður um vörugjald í dag að bera fram ákveðnar, þær voru að vísu ekki margar, fsp. til formanns hv. fjh.- og viðskn. og eða hæstv. ráðherra. Þær fsp. voru fyrst og fremst um 5. gr. þessa lagafrv. Efnislega var ein þeirra mjög svipuð þeirri sem hv. 6. þm. Norðurl. e. hafði lagt fram. Það hefur ekki komið fram eitt einasta atriði í svari, hvorki frá þessum hv. aðilum né nokkrum öðrum stjórnarsinna, í allan dag. Ég hef verið viðstaddur umræðurnar alveg frá byrjun. Ég er að vísu ekki aldinn í þingstörfum, en ég hef reynslu af einu stigi stjórnskipunar, þ.e. sveitarstjórnarlögum, verið þar hartnær fjórðung aldar, og framkoma af þessu tagi þætti ekki burðug á þeim bæ. Þess vegna vil ég ákveðið ítreka það sem ég fyrr af fullri einlægni lagði hér fram. Þetta var annars vegar um störf viðkomandi nefndar, hins vegar um ákveðin efnisatriði og viðhorf og vinnubrögð. Af því tilefni sem hv. 2. þm. Austurl. gaf hér fyrr vildi ég ekki láta hjá líða að það kæmi þó fram að ég á þar líka hlut að máli og er ekki einn um það.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Mér sýndust engar líkur til að komið væri að lokum þessarar umræðu, jafnvel þó enginn væri á mælendaskrá, og reiknaði með að fá fleiri fsp. og ætlaði að geyma mér að svara og vildi helst svara sem flestum í einu. En út af fyrir sig er skyldugt að svara skynsamlegum og kurteislega fram bornum fsp. jafnvel þó umræða sé kannski að verða óþarflega ítarleg. Ég verð að biðja afsökunar á því að ég hef ekki getað fylgst með allri þessari umræðu og sumt af þessum fsp. heyrði ég ekki sjálfur og kann að vera að eitthvað verði út undan sem menn hafa beint til mín, en menn hafa verið að bera til mín spurningar sem þeir hafa verið að hripa niður hér, stjórnarsinnar, og einkum er það viðskrh. sem hefur verið mér innan handar með að bera það til mín sem til mín hefur verið beint og sumt hef ég heyrt sjálfur. Ég var búinn að svara Stefáni Valgeirssyni, hv. 6. þm. Norðurl. e., um 25% álagið. En Óli Þ. Guðbjartsson spyr: Af hverju 25% álag á innflutning? Það er í fyrsta lagi til þess að gjaldstofn innlendrar framleiðsluvöru og innfluttrar sé sá sami. Þetta er óbreytt frá því sem nú er nema hvað í stað þess að reikna vörugjaldið á 80% af innlendri framleiðslu er þetta gert á innflutningshlið, þ.e. með 25% álagi. Í öðru lagi: Á bak við þessa prósentu liggur sú hugmynd að heildsöluálagning sé á bilinu 20–30%. Til að einfalda málið er miðað við eina prósentu, 25%. Það er mjög gott og eftirbreytni vert ef heildsöluálagning er til muna lægri en þetta og þá hljóta þeir heildsalar sem svo vel versla að dafna og verða langlífir í landinu og koma þá lögmál samkeppninnar væntanlega þeim til góða. Í þriðja lagi má nefna að samkvæmt fríverslunarsamningum okkar við EFTA og EBE má ekki mismuna innlendum og erlendum vörum með mismunandi vörugjaldi. Þess vegna þarf að beita 25% reglunni, annaðhvort á innlendu vöruna eða þá innfluttu. Til þess að vera vissir um að álag á erlenda vöru verði ekki minna en á hina innlendu er þessi regla upp tekin. Hv. 6. þm. Suðurl. Óli Þ. Guðbjartsson spurði líka um hvað tollverð væri. Tollverð er fob-verð + fragt + trygging. Það verður cif-verð. Mismunur á fob og cif er ca 10%. Í þriðja lagi spurði hann: Af hverju ekki fobverð? Spurning um tekjur, þ.e. að þá þyrfti að bæta tekjutapið með öðrum hætti. Með þeim tollalækkunum sem frv. felur í sér veldur þetta miklu minni mun í söluverði en áður, þ.e. fob eða cif. Munurinn skiptir minna máli eftir en áður. Hv. 2. þm. Austurl. spurði hvort 11. gr. vörugjaldsfrv. væri óbreytt frá fyrri tíð. Svar er já. Hv. 6. þm. Vesturl. spurði hverju 25% álagið skilaði og ég hef aflað mér gagna um það. Það er áætlað að það skili um 25 millj. kr. Í öðru lagi spurði hann um vörugjald á sykur sem ég verð að viðurkenna að er sérstakt áhugamál mitt. Þetta telja þeir í fjmrn. að gæti skilað 15–20 millj. kr. nettó. Þá er reiknað væntanlega með því eftir að hefði verið endurgreitt iðnaðinum. Ég er ekki sannfærður um að þetta séu réttir útreikningar, en þessu halda þeir starfsmenn fjmrh. fram. Ég held að þarna sé vannýttur tekjustofn sem við getum vel litið til í framtíðinni og vitna til reynslu Norðmanna sem skattleggja sykur. M.a. af hollustuástæðum er ágætt að hafa þessa vöru dýra. Ég bendi á að sykur hér á landi er óeðlilega ódýr og eðlilegt að hann væri í hærra verði. Ég vona að ég hafi komið frá mér svörum við þeim meginspurningum sem til mín hefur verið beint. Vera kann að eitthvað hafi fallið niður af því sem ég hef verið spurður að, en ég mun þá reyna að bæta úr því síðar í umræðunni.



Virðulegur forseti. Það var raunar fleira sem ég beindi til hv. 1. þm. Norðurl. v., en þetta eitt, hvort um óbreytt ákvæði væri að ræða. Ég vakti athygli á að í athugasemdum við þessa grein er tekið þannig til orða að ég skil að um breytingu sé að ræða þó hér sé staðhæft að greinin sé óbreytt. Ég hef ekki haft tíma til að kanna gildandi lög um vörugjald, en ég bendi á að í athugasemdum við greinina stendur eftirfarandi: "Grein þessi er efnislega samhljóða ákvæðum gildandi laga um vörugjöld. Í greininni er þó lagt til að ráðherra verði veitt heimild til að leiðrétta ósamræmi sem kann að vera í skattlagningu samkvæmt frv." Er hv. 1. þm. Norðurl. v. viss um að það standist sem hann fullyrti hér í ljósi þeirrar athugasemdar sem fylgir greininni? Ég vakti athygli á að með 11. gr., og bið hv. þingdeildarmenn að gefa því gaum, er verið að veita ekki aðeins hæstv. fjmrh. heimild til reglugerðar heldur stendur þar líka, með leyfi virðulegs forseta: "Ráðherra er heimilt að undanþiggja einstaka vöruflokka gjaldskyldu skv. 3. gr. eða bæta við upptalningu í 3. gr. einstökum vörum eða tollskrárnúmerum til þess að samræmis gæti í skattlagningu sams konar eða hliðstæðra vara." Samkvæmt þessu virðist vera hægt að kippa út úr 3. gr. heilum flokkum, sem þar eru tilteknir aðeins með tölustöfum, fella niður eða bæta við. Þetta tel ég óeðlilega og allt of rúma heimild og ég gekk eftir því við hæstv. fjmrh. að hann greindi frá því hvernig á því stæði. Ég vænti þess að hann heyri mál mitt og verði kallaður í þingsal, sá hæstv. ráðherra, fjmrh., og hann greini frá því hvort það sé vegna þess hversu snöggsoðið þetta frv. er af hálfu ríkisstjórnarinnar að óskað er eftir heimild af þessu tagi. Ég hefði talið nauðsynlegt af hálfu nefndarinnar að hún færi yfir það hvað gæti þarna helst verið um að ræða. Það er ekkert smáræði sem verið er að fjalla um þarna. Það er hægt bara að kippa út heilu liðunum, breyta og auka við, fella niður. Þetta er ekki sómasamleg lagasetning eins og mér sýnist þetta mál liggja þó ég verði að viðurkenna að ég hef ekki haft aðstæður til að sökkva mér niður í það eins og vert væri, hvað þá að kanna þá vöruflokka sem liggja að baki þeim talnaröðum sem lesa má og sjá í 3. gr. frv. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. láti til sín heyra um þetta efni, ef ekki við 2. umr. þá í síðasta lagi við 3. umr., og í millitíðinni verði kannað hvort hér sé um breytingu að ræða eða ekki, hvort staðhæfing hv. 1. þm. Norðurl. v. er rétt eða ekki og hvers vegna er þá tekið til orða svona í athugasemdum við frv.



Herra forseti. Ég held að við í minni hlutanum ættum að þakka meiri hlutanum, þakka ríkisstjórninni fyrir þá tillitssemi sem hún sýnir okkur minni hlutanum að hafa hugsað sér að gefa matarhlé innan tíðar.

Ég vil benda hv. 5. þm. Reykv. á að þakka þingforseta fyrir matarhléið. Það er ekki ríkisstjórnin sem hefur ákveðið hlé. Það er á ábyrgð forseta.

Já, ég segi: Eins og guð gaf og ríkisstjórnin tók. Ég tek það aftur. Ég hélt að ríkisstjórnin væri með í þessu samkomulagi um fundarhald, en það hlaut að vera að eitthvað gott kæmi annars staðar frá. En ég þakka a.m.k. hvað mig snertir virðulegum forseta fyrir væntanlegt matarhlé. Það var skrýtið fyrir mann sem hafði hugsað sér að gera innflutning að ævistarfi að hlusta á hv. 1. þm. Norðurl. v. koma með skýringar sem snerta þá atvinnugrein sem tilheyrir innflutningi og vitna í fagmann, viðskrh. sjálfan, sem hefur verið ráðgefandi fyrir ríkisstjórnir um efnahagsmál. Innflutningur er gríðarlega stór liður. Ég skildi hann ekki. Ég hreinlega skildi ekki hvað hann var að fara. Fyrst tekur hann fram að umræður hafi verið óþarflega ítarlegar. Ég hélt að engar umræður um nokkurt mál á Alþingi Íslendinga væru óþarflega ítarlegar. En það getur verið að ég hafi þar rangt fyrir mér. Hann talar um, ef ég skildi hann rétt, ég verð að segja alveg eins og er að ég er ekki viss um að ég hafi skilið hann, að 25% heildsöluálagning, sem er bætt inn í álagningarstofn á vörugjaldinu, sé til þess að það sé ekki minni álagning á erlendum en innlendum vörum og þetta sé einhver skylda til að jafna á milli EFTA og innlendra tolla. - Nú er það ekki ég sem tef fundinn, hæstv. forseti. Ég hafði hugsað mér að reyna að tala stutt. En það er líklega síminn einu sinni enn. Ég verð líklega bara að bíða.

Þar sem kl. er nú 5 mínútur yfir 7 vil ég gefa hv. ræðumanni kost á að halda máli sínu áfram eftir kvöldmatarhlé.

Virðulegur forseti. Má ég svara forseta strax? Ef forseti óskar eftir því að ég tali stutt ráðlegg ég forseta að ...

Það var ekki óskað eftir því sérstaklega og hv. ræðumanni voru ekki settar neinar skorður um ræðulengd. Ég innti hann eftir því hvort ræða hans mundi verða löng því ef hún hefði verið það hefði ég gefið kvöldmatarhlé fyrst. Ég ætla mér að gefa hlé núna. Ef hv. ræðumaður lýkur ekki máli sínu fer ég þess á leit við hann að hann haldi áfram eftir kvöldmatarhlé.

Já, hæstv. forseti, og ég segi forseta fyrir fram að sú ræða verður miklu lengri en sú sem ég hefði flutt ef ég hefði klárað hana núna.