Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er samhljóða lögum, sem afgr. voru s.l. ár til eins árs í senn, og fjallar um mjög takmarkaðan rétt Færeyinga til fiskveiða hér við land. Ég legg mjög eindregið til, að þetta leyfi verði veitt, og tel það hyggilegt varðandi ýmis atriði í samningum Íslendinga og Dana, sem nú standa yfir og ekki er ástæða til í svipinn af Íslendinga hálfu að ýta á eftir að ganga endanlega frá. Eins og málin standa, höfum við ekki hag af því. En meðan á þessum samningum stendur, hefur eiginlega orðið samkomulag um, að Færeyingar héldu þessum réttindum frá ári til árs.



Það er vissulega alvarlegt mál fyrir Íslendinga að ljá máls á því að leyfa erlendum þjóðum not af landhelginni hér. Við erum bundnir samningum um takmörk íslenzkrar landhelgi, sem Danir gerðu við Englendinga á sínum tíma að Íslendingum forspurðum. Þessir samningar hafa orðið okkur ákaflega þungir í skauti, og því þyngri sem tímar hafa liðið fram, og enn hefur okkur ekki reynzt kleift að létta af okkur þessu oki. En vonandi líður nú brátt að leikslokum í þessu efni, því Íslendingar herða nú sóknina um rýmkun landhelginnar og alfriðun á fjörðum og flóum fyrir botnvörpu- og dragnótaveiðar. Því varhugaverðara er þá að ljá máls á því að opna þessa þröngu landhelgi eins og hér er gert. Það er að vísu rétt, að hér eru nokkrar skorður settar, þar sem heimildin miðast eingöngu við handfæraveiði, sem þó bæði nær til stærri og minni skipa og viðlegu í landi, þegar því er að skipta. Þetta mál hefur fleiri hliðar, ég vil t.d. benda á (fyrir utan fordæmið, sem með þessu er gefið), að í ár hefur allt til þessa horft uggvænlega með beitu til þorskveiðanna í vetur, nokkuð hefur þó rætzt úr þessu, en ekki fullnægjandi. Síld, sem fryst var fyrir norðan s.l. sumar til beitu, var nær öll seld Færeyingum samstundis, en þeir stunduðu veiðar jöfnum höndum innan og utan landhelgi. Vegna þessarar sölu til Færeyinga hefur orðið að kaupa síld frá Noregi handa ísl. veiðiflotanum til nota á vetrarvertíðinni, miklum mun lakari beitu. Það er vitað mál, að aðstaða Færeyinga á þilskipum er allt önnur, af því að þeir hafa afnot af íslenzkri landhelgi. Ég vil því eindregið vara við þessu fordæmi. Þó að þessi veiðiréttindi séu takmörkuð, eru þau þó allveruleg og stundum jafnvel beint til tjóns Íslendingum. Mér skildist á hæstv. utanrrh., að hann óskaði ekki að öðru leyti eftir umræðum nú í sambandi við uppgjör vegna skilnaðar Íslands og Danmerkur, þó að þetta mál sé við skilnaðinn tengt í fyrirsögn frv. Ég vil því ekki að þessu sinni fara nánar út í þau mál, þótt það væri t.d. freistandi að spyrja, hvað liði endurheimt skjala og verðmætra íslenzkra gripa úr dönskum söfnum. En ég skal ekki fara út í það, ef hæstv. ráðh. álítur heppilegra að ræða það undir öðrum kringumstæðum, né krefja hann svars um þessi atriði.



Ég get sagt hv. þm. Borgf. það varðandi þau mál, sem hann var að tæpa á síðast í ræðu sinni, að unnið er að framgangi þeirra mála Íslandi í vil eftir þeim leiðum, sem líklegastar eru. Ég get ekki sagt um það að svo stöddu, hve miklar líkur eru til þess, að viðunandi málalok náist eftir þeim leiðum, en það get ég sagt, að ekki eru meiri líkur til þess eftir öðrum leiðum. Annars bjóst ég sízt við andstöðu gegn þessu máli af hálfu hv. þm. Borgf., sem hefur verið manna áhugasamastur um, að við fengjum fiskveiðaréttindi við Grænland. Ég fullyrði, að við höfum hag af, að samningar dragist á langinn um þetta, þar til búið er að skera úr um það, hvort við eigum réttarkröfur til Grænlands, því að ef við verðum ekki taldir eiga tilkall til Grænlands, sem hv. þm. Borgf. telur þó, að við eigum, þá er langlíklegast, að við getum samið þar um einhver fiskveiðaréttindi við Dani í sambandi við frágang sambandsslitanna og þá einhver fiskveiðaréttindi Færeyinga hér við land. Það er því talið beint áhugamál Íslands, að þessum samningum í sambandi við skilnaðinn sé ekki lokið um sinn, því að það mundi veikja réttarkröfur okkar til Grænlands, ef við semdum um skipti á fiskveiðaréttindum þar og hér, áður en úrskurður félli um kröfur okkar til Grænlands. En samninga um þau skipti yrðum við að taka upp áður en þær kröfur væru til lykta leiddar, ef við vildum knýja þessi mál í gegn strax. Það er því bezt að láta þessum málum ólokið eins og stendur, og því hefði ég ekki búizt við, að hv. þm. Borgf. beitti sér gegn þessu máli, sem hér liggur fyrir. Ég þori að ábyrgjast, að þessi takmörkuðu veiðiréttindi Færeyinga hér við land verða ekki til þess að draga úr möguleikunum á rýmkun landhelginnar. Það er annað og óskylt mál, að þessi réttindi spilla engu í því efni. En þótt þau séu takmörkuð, eru þau vitanlega einhvers virði, ella væri ekki sótzt eftir þeim. Það er auðvitað rétt hjá nv. þm., þótt mér sé hins vegar ókunnugt um, að þau hafi bakað Íslendingum beint tjón. Ég hafði alltaf hugsað mér að fá einhver fiskveiðaréttindi við Grænland í skiptum fyrir þessi réttindi Færeyinga hér við land, ef svo færi, að við teldumst ekki eiga tilkall til Grænlands. En það dugar ekki að fara á flot með slík skipti, á meðan talið er, að við munum fá Grænland.



Það er ekki mín sök, þótt dregizt hafi að fá skorið úr um rétt Íslands til Grænlands. Ef mínum tillögum hefði verið fylgt, væri búið að skera úr því máli. Ég hef borið það þrisvar fram á Alþingi. Mér hefur aldrei komið til hugar, að farið væri að semja við Dani um fiskveiðaréttindi Íslendingum til handa við Grænland, á meðan við gerum kröfur til landsins sjálfs og ekki hefur fallið dómur um réttmæti þeirra krafna. Það kemur vitanlega ekki til mála. Afgreiðsla þessa máls nú er því ekkert háð því, hvort búið er að ganga frá Grænlandsmálinu eða ekki. Óskin frá Dönum byggist á þörf Færeyinga, og hún er söm, hvernig sem Grænlandsmálið fer. Hitt er rétt, að við eigum ekki að ganga til neinna samninga við Dani um Grænland, áður en skorið er úr um rétt Íslendinga til Grænlands, sem vér gerum kröfu til.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af meiri hl. fjhn., þ.e.a.s. þremur nm. Ég vildi ekki gerast meðflm. að þessu frv., sökum þess að ég tel ekki rétt að framlengja þessi lög, er nú gilda um skattfrelsi Eimskipafélags Íslands. Ég hef hér í höndum síðustu. reikninga þessa fyrirtækis. Samkvæmt þeim virðist mér, að gróði Eimskipafélagsins á árinu 1947 hafi numið nokkru meiru en einni millj. kr., - rúmlega einni millj. og eitt hundrað þús. kr., að því er mér virðist, samkv. rekstrarreikningi félagsins. Rétt er það, sem haldið er fram af hv. flm. frv., að samkvæmt reikningunum þá hefur orðið nokkur halli á rekstri eigin skipa félagsins árið 1947. En hins vegar hefur gróði á rekstri leiguskipa félagsins það ár orðið meiri en sem nemur tapinu á eigin skipum þess. - Nú er á fleira að líta í þessu sambandi. Eimskipafélag Íslands mun hafa fengið leyfi yfirvaldanna á þessu ári til þess að hækka verulega farmgjöld á aðfluttum vörum þrátt fyrir þessa góðu rekstrarafkomu 1947. Og þó að mér sé ekki kunnugt enn um afkomu félagsins á þessu ári, sem nú er bráðum liðið, þá liggur það í augum uppi, að einmitt þessi farmgjaldahækkun, sem félagið fékk samþ. nú á þessu ári, hlýtur að bæta verulega fyrir félaginu hvað reksturinn snertir árið 1948. Ég sé ekki ástæðu til þess, eins og ég áður hef sagt, að framlengja þessi lög. Eimskipafélag Íslands er, eins og þegar hefur verið tekið fram og öllum er kunnugt, ákaflega vel á vegi statt fjárhagslega. Samkv. reikningum þess á það nú um síðustu áramót fimm skip, sem bókfærð eru á 5 þús. kr. hvert. Húseignir þess hér í Reykjavík eru bókfærðar allar á aðeins sjö þús. kr., og áhöld, bæði í Reykjavík og Kaupmannahöfn, á einar tvö þús. kr. En þrátt fyrir þetta, að þessar miklu eignir eru taldar í reikningum félagsins með aðeins þessum lágu upphæðum, þá eru eignir félagsins umfram skuldir um síðustu áramót 49,7 millj. kr. Ég fæ heldur ekki séð, að það mundi verða til hnekkis starfsemi félagsins, þó að það nú væri látið greiða skatta, ef það hefði einhvern ágóða, með svipuðu fyrirkomulagi og önnur fyrirtæki. Með tilliti til þess, hve félagið er vel efnum búið, virðist ekki ástæða til þess, að það taki svo mikil farmgjöld, að ár hvert verði mikill gróði á rekstrinum. En einmitt þetta skattfrelsi, það getur, virðist mér, orðið til þess m.a. að hvetja félagsstjórnina til þess að hafa farmgjöldin hærri heldur en ella mundi verða, þar sem allur gróðinn er skattfrjáls. Þá vil ég benda á það, eins og áður hefur verið gert í umr. um þetta mál, að þetta eru óeðlileg forréttindi, sem þetta fyrirtæki hefur fram yfir önnur fyrirtæki, sem hafa svipaða starfsemi með höndum. Öllum hv. þm. er þetta mál kunnugt, bæði að fornu og nýju. Og ég sé ekki ástæðu til að eyða frekar tíma fundarins í umr. um það, nema tilefni gefist. Ég vildi aðeins láta vitnast, að ég var ekki í þeim meiri hluta fjhn., sem stendur að þessu frv., og mun því greiða atkv. gegn því. Sigfús Sigurhjartarson: Herra forseti. Mér skildist á umr., sem fóru fram í gær um þetta mál, að það hefði verið samkomulag um það á milli hv. 2. þm. Reykv. og hv. frsm. þessa máls, að málið yrði athugað nokkru nánar í n. Nú er hv. 2. þm. Reykv. ekki viðstaddur hér, og ég vildi aðeins spyrjast fyrir um það hjá hv. frsm., hvort þetta samkomulag hafi farið fram, og ef svo er ekki, hvort ekki væri rétt að fresta málinu, svo að sú athugun geti farið fram um málið, sem um var rætt hér í gær.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að hv. 2. þm. Reykv. muni bera fram þá ósk, að þetta mál verði aftur tekið upp til athugunar í nefnd, svo sem kom fram við 1. umr. Hins vegar hefur sú ósk ekki komið fram enn þá. En þó að málið sé nú látið ganga í gegnum 2. umr., þá er sama tækifæri til slíks nefndarfundar milli 2. og 3. umr. Og þess vegna hef ég ekki borið fram ósk um að taka málið af dagskrá nú, þó að það reyndar væri tekið á dagskrá án sérstakrar beiðni minnar. Ég tel skylt að fullnægja beiðni hv. 2. þm. Reykv. í þessu efni, þó að atkvgr. fari fram nú við 2. umr. um frv., og mun þess vegna láta þetta atriði afskiptalaust, hvort málið verður látið ganga áfram nú.