Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. á þskj. 678, eins og ég hét við 2. umr. þessa máls. Fyrsta brtt. er við 7. gr. og gengur út á það, að á eftir 1. tölul. komi nýr tölul., svo hljóðandi: „Að stuðla að því, að upp sé komið stóriðju í ríkiseign.“ Mér er það ljóst, enda er því haldið fram af hálfu hæstv. ríkisstj. og þeirra, sem mæla með þessum banka, að hans hlutverk eigi alveg sérstaklega að vera að taka erlend lán til þess að veita þannig erlendu lánsfé inn í landíð. Ég álit, að Alþ. eigi að marka frá upphafi þá stefnu í þessu sambandi að, að svo miklu leyti sem það eigi að vera hlutverk þessa banka að vinna að því að koma upp stóriðju á Íslandi, þá sé sú stóriðja í ríkiseign. Og það er í samræmi við þá stefnu, sem hingað til hefur ríkt í þessum efnum, og í samræmi við allar þær hugmyndir, sem verið hafa uppi um stóriðju á Íslandi fram til þessa. Ég álít þess vegna, að svo framarlega sem ekki eru uppi hér allt aðrar hugmyndir af hálfu flutningsmanna þessa máls heldur en þeir hafa látið í veðri vaka við umræðurnar fram að þessu, þá beri hv. þd. að samþ. þessa till. mína. Í b-lið legg ég svo til, að 3. liður í 7. gr. sé felldur burt. 3. töluliðurinn í 7. gr. er um, að þessi banki megi kaupa ný hlutabréf í fyrirtækjum, sem séu gagnleg þjóðarbúskapnum og arðvænleg að dómi bankastjórnarinnar. Þennan rétt hefur enginn annar banki á Íslandi, heldur en þessi. Og með því að veita þessum banka rétt til þess að kaupa hlutabréf í fyrirtækjum einstaklinga er verið að gera bankann sérstaklega interesseraðan í ákveðnum fyrirtækjum og afnema þannig það almenna hlutleysi, sem maður hefur gengið út frá að væri hjá bankastjórum og bönkum gagnvart einstökum fyrirtækjum, gera sem sé bankann alveg sérstaklega bundinn ákveðnum fyrirtækjum í landinu. Nú sem stendur er bönkunum bannað að eiga hlutabréf, og það er sett af löggjafanum með það fyrir augum að hindra, að bankarnir fari að binda sig alveg sérstaklega einstökum fyrirtækjum þannig. Ég álít, að þetta eigi þess vegna að fella burt, það sé skaðlegt að hafa þetta ákvæði, vegna þess að það þýðir að tengja ríkisbanka á þennan hátt við sérstök auðfyrirtæki einstaklinga í landinu. Þá legg ég til í þriðja lagi viðvíkjandi 7. gr., að sú breyting sé gerð þar á 8. tölul., sem nú skal greina. Þar segir, að bankinn skuli hafa samvinnu við einkaaðila, sem ráðast í arðvænlegar framkvæmdir, og veita þeim stuðning. Hæstv. fjmrh. vildi halda því fram við umr. þessa máls, að þetta orð, „einkaaðila“, þýddi ekki bara hlutafélög og einstaklinga, það gæti líka þýtt samvinnufélög, bæjar- og sveitarfélög o.s.frv. Þetta vil ég gera gleggra. Ég er margbúinn að skora á hæstv. fjmrh. að leggja fram enska frumtextann að þessum l., leggja fram fyrirskipanirnar um að setja þessi l., eins og þær komu á ensku frá þeim amerísku sérfræðingum, sem hingað voru sendir, og sjá, hvað þar stendur og hvaða enskt orð er notað yfir „einkaaðila“, því að það er sjáanlega þýtt á íslenzku í þessu frv. Hæstv. ráðh. hefur ekki fengizt til þess. - Ég legg þess vegna til, að í staðinn fyrir þetta, „einkaaðila“, þá komi - og þá verði greinin þannig: „Að hafa samvinnu við opinbera aðila, jafnt ríkisstofnanir sem bæjar- og sveitarfélög, svo og samvinnufélög, hlutafélög og einstaklinga“, - svo kemur hitt áfram eins og nú er - „sem ráðast í arðvænlegar framkvæmdir, og veita þeim fyrirgreiðslu.“ Með þessu er allur vafi tekinn af um það, við hverja þessi banki á að hafa samstarf, að hann á ekki að taka hlutafélög og einstaklinga fram yfir t.d. samvinnufélög, bæjar- og sveitarfélög og ríkisstofnanir. Og atkvgr. um þessa breytingu sker alveg hreint úr um það, hver hugmyndin er með þessum banka. Þá legg ég til viðvíkjandi 9. gr., að hún sé felld niður. Það er ekki aðeins álit okkar sósialista hér í þessari hv. deild, það er líka álit bankastjórnar Landsbankans, að það sé undarlegt tiltæki að fara að heimila ráðherra að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs lán, án þess að Alþ. hafi hugmynd um, til hvers þau lán séu tekin. Það hefur aldrei tíðkazt áður. Og það, að Alþ. afsali sér svona rétti, er einsdæmi, algert einsdæmi. Og eins og ég hef tekið fram áður, ætla ég ekki neinum ráðh. það að hafa komið með svona af sjálfsdáðum. Þetta er lagt upp í hendurnar á þeim, þetta er í till. frá Alþjóðabankanum og eitt af þeim skilyrðum, sem þar eru. Og svona skilyrðum á Ísland ekki að ganga að. Þá geri ég þá brtt. viðvíkjandi 10. gr., að hún falli niður. Við 2. umr. málsins skoraði ég á hv. 3. landsk., sem er sá eini þm. í þessari hv. deild, sem hefur haft tækifæri til að fjalla um þetta mál, áður en það kom fyrir deildina, sem meðlimur í bankamálan., að gefa sína skýringu á því, hvernig hann hugsar sér þessa 10. gr. framkvæmda. Mér þætti vænt um að heyra, hvernig bankamálanefndin hefur litið á, að hægt væri að framfylgja tveim peningakerfum hér á Íslandi á sama tíma. Þegar gengislækkunarlögin voru sett, þá var það beinlínis bannað að menn lánuðu út fé hér á Íslandi með því skilyrði, að það yrði greitt aftur til baka í hlutfalli við það gengi, sem íslenzk króna á þeim tíma hefði gagnvart sterlingspundi eða dollar. Nú á að leiða það í lög, að einn banki, einn af öllum íslenzku ríkisbönkunum, hafi rétt til þess að lána fé hér innanlands með þessari klásúlu, með þessum skilyrðum. Hvað þýðir þetta? Það þýðir það, að þessi banki fær alveg sérstöðu, alveg einstök sérréttindi fram yfir alla aðra banka á landinu. Og það er skiljanlegt, af hverju þessi sérréttindi stafa. Þau stafa af því, að hann á að vera eini bankinn, sem verður milliliður milli útlends auðmagns, útlends fjármagns og íslenzks. En þetta þýðir um leið, að hvert það fyrirtæki, sem leggur hér t.d. í einhverja stóriðju og fær lán hjá svona banka, verður um leið að fá sérstaka samninga við ríkisstj. til þess að tryggja sig á eftir út af verðhækkunum, þannig að það verður margföld sérréttindakeðja fyrir þau fyrirtæki, sem grundvölluð eru af þessum banka, sem af þessu hlýst í íslenzku atvinnulífi. Þetta er til þess að opna dyrnar fyrir því að skapa sérréttindi handa einstökum hlutafélögum í íslenzku atvinnulífi. Ákveðin hlutafélög skulu fá þarna sérstakan rétt, sérstaka aðstöðu, og það er alveg gefið, að þegar sérstökum félögum er veitt þetta, að svo miklu leyti sem áhætta væri í því fyrir þau, þá verður um leið séð um, að önnur félög gætu ekki fengið t.d. betri kjör, við skulum segja t.d., að önnur félög væru firrt gengislækkunarhættu. Það er þess vegna alveg gefið, að þetta er sniðið við, að útlend fyrirtæki lána bankanum erlent fé til þess að leggja í innlend leppfyrirtæki viðkomandi erlends lánveitanda hér á landi. Aðeins undir slíkum kringumstæðum eru þessir hagsmunir og það öryggi fyrir hendi fyrir þann útlenda lánveitanda og hans innlenda lántakanda að geta rekið hér fyrirtæki með þessu móti. Það er þannig verið að skapa tvenns konar peningakerfi í landinu með þessu móti. Meira að segja þegar gengislækkunarl. eru framkvæmd, þá þykir þetta óhæft, og þá er þeim íslenzku fyrirtækjum, sem lánuðu út upp á þennan máta, bannað að framfylgja þeim skuldbindingum, sem þau höfðu látið menn undirskrifa, bannað með l. frá Alþ. að framfylgja þeim. Og ég vil vekja eftirtekt á því, að ef hægt hefur verið að banna það með gengislækkunarl., eins og þá var átt við með Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis, býst ég við, þá er alveg eins hægt að banna þetta seinna meir án nokkurrar skaðabótaskyldu ríkisins. Þetta eru í stuttu máli mínar brtt. viðvíkjandi Framkvæmdabankanum. Ég er áður búinn að gera till. um að fella hann og er honum andstæður. En ég vildi aðeins með þessu móti, að það væri gengið úr skugga um, hvort nokkrir möguleikar væru enn þá á því að lagfæra þessa bankastofnun, sem nú á að píska í gegnum þingið landinu til óþurftar.



Herra forseti. Ég flyt hér tvær brtt. ásamt hv. 5. landsk. þm. við þetta frv. Brtt. okkar eru á þskj. 668. Þær eru báðar við 7. gr. frv. og um það að bæta í hana tveimur nýjum liðum. Ég lýsti því nokkuð við 2. umr. málsins, að ýmis ákvæði 7. gr. frv. væru þess eðlis, að hæpið yrði, að atvinnulíf t.d. úti á landi og ýmsar greinar okkar atvinnulífs, eins og t.d. sjávarútvegurinn, gætu orðið lánveitinga aðnjótandi frá þessum banka, ef einhvern tíma kæmi til einhverra lánveitinga úr þessum banka. Nú vildi ég gjarnan gera tilraun til þess að fá ný ákvæði inn í 7. gr. nokkuð til styrktar þessu, þannig að það mætti þó eiga von á því, að hægt væri samkvæmt þessum l. að veita nokkurt fé til atvinnuvega einnig úti á landi. Fyrri brtt. okkar er um það, að bankinn skuli vinna að því með lánveitingum sínum að viðhalda jafnvægi í byggðum landsins með því að lána fé til framkvæmda þar, sem þess er þörf til þess að tryggja þar atvinnu og örugga lífsafkomu manna. Það hefur nú legið hér fyrir Alþ. till. í þessa átt, og ég hygg, að flestir alþm. viðurkenni það, að það er veruleg þörf á því að leggja fram nokkurt lánsfé í þessu skyni, til þess að örva nokkuð atvinnuvegina úti á landi, og jafnvel að láta fé af höndum í þessu skyni, þó að það liggi ekki fyrir, að það sé öruggt, að þau fyrirtæki, sem þar verða stofnuð, geti t.d. á fyrstu árum borið nægilegan arð, eins og stendur í því frv., sem hér er um að ræða, til þess að þau geti borgað vexti og afborganir. En það er m.a. samkvæmt frv., eins og það er núna, skilyrði þess, að bankinn megi veita lán til framkvæmdanna, að þau fyrirtæki, sem þessi lán fá, geti örugglega staðið við vexti og afborganir. Mér er það alveg ljóst, að ef á að fara að veita lán til þess að viðhalda að einhverju ráði jafnvægi í byggðum landsins, þá mundi í ýmsum tilfellum þurfa að veita lán þannig, að ekki væri alveg öruggt, að vextir og afborganir yrðu skilvíslega greidd af slíkum lánum. Síðari till., sem við flytjum, er um það, að bankanum verði einnig heimilað að veita lán til bæjar- og sveitarfélaga til þeirra framkvæmda, sem gagnlegar verða að teljast og efnt er til á þeirra vegum. Eins og frv. er nú, þá ber það ekki með sér, að bankanum sé ætlað það hlutverk á neinn hátt að veita slíkum aðilum nein lán. Ég hef alveg sérstaklega leitað eftir því í frv., og það kemur hvergi nokkurs staðar fram, að bankinn eigi að veita bæjar- og sveitarfélögum lán til þeirra framkvæmda, sem þau kunna að ráðast í, en hins vegar er mjög greinilega tekið fram í frv., að bankinn eigi að hafa sérstaka samvinnu við alla einkaaðila til þeirra framkvæmda. En nú vitum við það, sem búum úti á landi, að það er nú viða þannig komið málum, að þeir aðilar, sem verða þar að standa undir mestum framkvæmdum og aðalatriði þessara mála verða að hvíla á, eru einmitt bæjar- og sveitarfélög, svo að ef þar á að vinna að einhverjum verulegum framkvæmdum, þá verður varla hjá því komizt, að þessi banki hafi einnig samvinnu við bæjar- og sveitarfélög og veiti þeim lán til þeirra framkvæmda, sem þau vilja ráðast í. Ef það er virkilega tilætlunin með setningu laga um nýjan banka enn að örva til framkvæmda í sambandi við atvinnulíf landsins og það um allt land, þá ætti ekki heldur að standa á þeim, sem fyrir þessu máli beita sér, að samþ. þessar till., sem fara beinlínis í þá átt að gefa þessum banka lagalega heimild til þess að hafa samvinnu við þá aðila í framkvæmdamálum, t.d. úti um land, sem eðlilegastir eru til þess og mest verða að standa í framkvæmdum í þessa átt. Ég vona því, að þessar till. verði samþ. og geti fengið góðar undirtektir þm.



Herra forseti. Ég hef flutt hérna brtt. ásamt hv. 2. landsk. þm. á þskj. 668, og hefur hann nú gert grein fyrir þeim, svo að ég þarf engu við það að bæta. En auk þess hef ég flutt hér eina brtt. á þskj. 679, við 7. gr. frv., þar sem lagt er til, að á eftir 7. tölul. komi nýr liður, svo hljóðandi: „Að stuðla að framkvæmdum, er horfa til almenningsheilla og reknar eru á samvinnugrundvelli.“ Mér finnst það vera töluvert athugavert, að í þessari grein, sem telur einmitt upp í ekki færri en 11 tölul. hlutverk bankans, skuli hvergi vera minnzt á framkvæmdir, sem beinlínis eru unnar á samvinnugrundvelli. Að vísu er hér í 11. lið tekið fram, að það eigi að greiða fyrir atvinnuframkvæmdum á þeim stöðum, sem skortir framleiðslutæki, en hafa skilyrði til framleiðslu. En það er mjög skýrt tekið fram einmitt í 8. tölul. þessarar greinar, að bankinn eigi að hafa samvinnu við einkaaðila, sem ráðast í arðvænlegar framkvæmdir, og veita þeim fyrirgreiðslu. Og í þessum lið virðist mér einmitt koma mjög skýrt fram, hvert sé hið raunverulega hlutverk bankans; það sé ekki það, sem kom þó fram í þeirri þál., sem verið var að samþ. hér í gær við fyrri umr., um að gera ráðstafanir til þess að gæta þess, að jafnvægi héldist í byggðum landsins. Það er mjög kunnugt, að einmitt viða úti um land er mjög mikið af smáfyrirtækjum, t.d. smáútgerðarfyrirtækjum, sem eru rekin á samvinnugrundvelli og eðlilegast er að séu rekin þannig. Slík fyrirtæki eru oft aðaluppistaðan í atvinnulífi fjölmargra smástaða úti á landi, og það er litil ástæða til þess að mínum dómi að taka það fram í þeim ákvæðum, sem ákveða um hlutverk þessa banka, að hann elgi einmitt að veita líka fé til einkafyrirtækja, en ekki slíkra atvinnufyrirtækja. Svo vildi ég enn fremur beina einni fyrirspurn til hæstv. ráðh. í sambandi við 3. gr., sem fjallar um það, hvaða fjármuni Framkvæmdabankinn eigi að fá til meðferðar. Þar er gert ráð fyrir því, að honum eigi að afhenda skuldabréf fyrir lánum úr mótvirðissjóði, og enn fremur er það upplýst, að þegar fé mótvirðissjóðs greiðist inn aftur frá þeim fyrirtækjum, sem fá það að láni í fyrstu umferð, þá skuli það einnig renna til bankans. Ég gerði grein fyrir því við 2. umr., hversu mikil hætta væri fólgin í þeim afskiptum erlendra ríkisstjórna af þessu fé, sem sýnilega eru fyrirhuguð með því fyrirkomulagi, sem hér á að ríkja. Og því hefur alls ekki verið mótmælt nokkurn tíma í umr. um þetta mál, hvorki í Ed. né í þessari hv. d., að raunverulega væri þannig fyrirhugað, að erlend ríkisstj. ætti að hafa íhlutunarrétt um þetta fé þegar það kemur inn aftur og svo þegar það kemur inn þar á eftir og þar með verulegan íhlutunarrétt um fjárfestingar í atvinnulífi þjóðarinnar um ófyrirsjáanlegan tíma. Nú liggur það fyrir, að í mótvirðissjóði eru rúmlega 300 millj., eða 310–315 millj., og gert ráð fyrir, að eitthvað bætist við. En ég vildi beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., hvort þessum skilyrðum eigi einnig að hlíta sá vöxtur, sem verður á mótvirðissjóðnum við það, að vextirnir leggist við. Ég man það nú ekki á stundinni, hversu lengi hver króna er að tvöfaldast við það að vera lánuð út með 5% vöxtum, eins og gert er ráð fyrir um fé mótvirðissjóðs: En ég held, að ég megi fullyrða, að það sé eitthvað milli 10 og 15 ár. Þetta mundi þýða það, að ef vextirnir eiga að leggjast við þennan höfuðstól, sem síðan á að hlíta þessu skilyrði, þá mundi á þessum tíma, 10–15 árum, þessi höfuðstóll verða orðinn helmingi hærri - ekki milli 3 og 4 hundruð milljónir, heldur sennilega um það bil 700 milljónir, og mundi þá verða í vaxandi mæli það fjármagn, sem yrði starfandi í atvinnulífi þjóðarinnar að þessu leyti. Og sé þessu svona varið, sem mér virðist næsta líkur til að sé meiningin, þá þýðir það enn þá meira vaxandi íhlutun af öllu fjármálalífi landsins í framtíðinni heldur en þó getur virzt í fljótu bragði, þegar litið er á höfuðstólinn, - enn þá meiri vaxandi íhlutun á þeim grundvelli, sem aðalbankastjóri Landsbankans talar um í sínu áliti til fjhn. Ed. En þótt það hafi verið ákaflega tregt um svör við spurningum, sem bornar hafa verið fram í sambandi við þetta mál til hæstv. ríkisstj., - ákaflega tregt um svör frá hæstv. ríkisstj., þá vildi ég samt sem áður mjög óska þess að fá svar við þessari spurningu, hvort það er tilgangurinn, að vextir af fé mótvirðissjóðs skuli leggjast við höfuðstólinn og verða framvegis sem vaxandi hluti þess stofnfjár í Framkvæmdabankanum, sem ber þetta nafn og á að lánast út með þessum skilyrðum, sem alls ekki hefur verið mótmælt að séu hin raunverulega fyrirhuguðu.



Herra forseti. Það var eitt af síðustu verkum Alþ., áður en jólaleyfi hófst, að afgreiða sem lög breytingu á almannatryggingalöggjöfinni, sem þurfti að gera fyrir áramótin. Ég gat þess þá, að í sambandi við þá vinnudeilu, sem þá dagana var einmitt að leysast í Reykjavík, mundi verða nauðsynlegt að leggja nýtt frv. um breyt. á almannatryggingalöggjöfinni fyrir Alþ., þegar fundir þess byrjuðu aftur eftir áramótin, því að eins og öllum hv. alþm. er kunnugt, þá var eitt í þeim till., sem ríkisstj. lagði fram sem málamiðlun í vinnudeilunni fyrir áramótin, að vissar breytingar yrðu gerðar á almannatryggingalöggjöfinni. Það veigamesta í þeim breytingum var að auka fjölskyldubætur frá því, sem verið hefur í okkar löggjöf í þessu efni, og það á þann hátt, að í stað þess, að eins og almannatryggingalöggjöfin er nú, þá er fyrst farið að veita fjölskyldubætur með 4. barni, var í þeim till., sem ríkisstj. lagði fram sem málamiðlun í vinnudeilunni, gert ráð fyrir, að strax yrðu veittar nokkrar fjölskyldubætur með 2. barni, nokkru hærri með 3. og svo fullar bætur miðað við það, sem nú er í löggjöfinni, þ.e. með 4 barni og fleirum. Á þessum grundvelli og með nokkrum smærri breytingum öðrum, sem varð að gera á löggjöfinni í sambandi við þá nýju samninga, sem gerðir voru milli vinnuþega og vinnuveitenda, var þetta frv. fram borið. Það var lagt fram í hv. Ed. og hefur verið rætt þar allmikið, en afgr. þaðan með einni lítilfjörlegri breytingu frá því, sem það var lagt fyrir þá hv. þd. Ég tel rétt að geta þess, að þar kom fram - í hv. Ed. - það sjónarmið frá nokkrum hv. þdm., að of langt væri gengið um veitingu á fjölskyldubótum í þessum till., miðað við ýmsa aðra þætti tryggingalöggjafarinnar, og var þá sérstaklega bent á þá skerðingu, sem er á ellilífeyrir og var framlengd enn fyrir jólin í þeim breyt., sem þá voru gerðar á almannatryggingalöggjöfinni. Og einmitt vegna þess, að þessi skoðun kom fram hjá sumum hv. þm. í Ed., þá leitaði ég álits þeirra, og voru það þá helzt þeirra till., að fjölskyldubæturnar yrðu skertar þannig, að þessar nýju fjölskyldubætur með 2. og 3. barni yrðu aðeins veittar mönnum eða fjölskyldum, sem hefðu innan við ákveðið tekjuhámark, þannig að þeir, sem hefðu hærri tekjur, kæmu ekki til greina í þessu sambandi. Ríkisstj. leit svo á, að það væri ekki hægt að breyta þessu ákvæði vegna þeirra samninga, sem búið væri að gera, þar sem ekki var þar gert ráð fyrir neinni slíkri skerðingu. Til þess að athuga þetta sem nánast bað ég þá sáttanefnd, sem starfaði í þessari vinnudeilu og skipuð var af ríkisstj., um álit hennar í þessu máli. Þessi nefnd var þannig skipuð, að form. hennar var sáttasemjari ríkisins, Torfi Hjartarson tollstjóri, og aðrir nm. voru Emil Jónsson alþm. og vitamálastjóri, Gunnlaugur Briem skrifstofustjóri og Jónatan Hallvarðsson hæstaréttarforseti. Þeir hafa tjáð mér það, að þeir litu svo á, að ekki væri hægt annað, en líta svo á, að samningum væri riftað, ef breytt væri þeim ákvæðum, sem sett voru inn í samningana þegar vinnudeilan var leyst, á þann hátt að miða þessar nýju fjölskyldubætur við eitthvert ákveðið tekjuhámark. Að sjálfsögðu er þetta enginn úrskurður í þessu máli, en það er álit n. og a.m.k. gerir það að verkum, að ríkisstj. lítur enn ákveðnar svo á, að ekki sé unnt að breyta þessu ákvæði eins og er. Ég taldi aðeins rétt að nefna þetta hér, um leið og þetta frv. er lagt fram, vegna þeirra umræðna, sem um þetta urðu í hv. Ed. Ég ætla ekkert að fara út í það frekar, hvort sú skoðun sé rétt, að hér sé gengið of langt í fjölskyldubótum, miðað t.d. við ellilífeyrinn; það kann að vera, að það megi segja það að vissu leyti, þó að ég persónulega sé nú eiginlega ekki á þeirri skoðun, því að ég lít svo á, að í okkar þjóðfélagi hafi yfirleitt illa verið séð fyrir þeim fjölskyldum, sem ala upp meginþorra þjóðarinnar. Það eru einmitt barnafjölskyldurnar, sem þarf fyrst og fremst að styðja, og hefur hlutur þeirra verið gerður knappur oft og tíðum, bæði í skattalöggjöf og á annan hátt. Og á þeim grundvelli tel ég, að ekki sé óeðlilegt, þó að fjölskyldubæturnar séu nokkuð auknar. Sumar nágrannaþjóðir okkar - eins og Svíar - veita strax fjölskyldubætur með 1. barni og svo áfram, en fara ekki eins hátt upp eins og við förum aftur með krakka, þegar fjölskyldurnar eru að verða stórar. Allt þetta er náttúrlega til athugunar. En nú stendur þetta svo af sér, að gert er ráð fyrir, að allsherjar endurskoðun fari fram á almannatryggingalöggjöfinni á næsta ári, 1954. Reglugerðir t.d., sem settar hafa verið, hafa verið við það miðaðar, að þær giltu ekki lengur, og það út frá því sjónarmiði, að þá ætti að fara fram almenn endurskoðun á allri tryggingalöggjöfinni, enda mun sterk nauðsyn vera til þess, að þessi geysilegi lagabálkur, eins margþættur og flókinn og hann er að ýmsu leyti, verði tekinn til gagngerðrar endurskoðunar. Ég nefni þetta m.a. af því, að ég tel þá minni ástæðu til að fara að bera saman ýmis atriði í tryggingalöggjöfinni nú, vegna þess að þessi endurskoðun liggur fyrir, en vil aðeins taka það fram, að ríkisstj. telur, að hún sé bundin við það að koma þeim ákvæðum, sem í þessu frv. eru, fram á þessu þingi, ef hún á að geta staðið við þau loforð, sem hún gaf í vinnudeilunni. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum nú í framsögunni um þetta mál, en leyfi mér að leggja til að, að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Út af því stóra máli, sem hér er lagt fram um breytingar á almannatryggingal., þykir mér ástæða til að segja örfá orð, einkum með tilliti til þeirra upplýsinga, sem hæstv. forsrh. hefur gefið í sambandi við málið. Það er alkunnugt mál, að gjöldin til trygginganna eru orðin almenningi ærið há, og ekki sízt vert að minnast þess, að mörg sveitarfélóg eru illa við því búin að hækka þessi gjöld, og hefur meira að segja gengið mjög illa að innheimta þau hjá sumum sveitarfélögum. Nú verð ég að segja það, að hvað sem því líður, að það sé langt gengið að gera svo stóra samninga sem hér er um að ræða, án þess að bera þá fyrir fram undir Alþ., þá er það þó út af fyrir sig, að þeir samningar gildi um verkamennina í landinu eða þá menn, sem stóðu í deilum um kaup og kjör, og þar með auðvitað aðra þá, sem ekki eru á föstum launum. En ef það er svo, að þessir samningar eru þannig úr garði gerðir, eins og hæstv. forsrh. upplýsti, að þeir eigi einnig að gilda um alla launastéttina, alla fastlaunaða menn í landinu, hvað há laun sem þeir hafi, og einnig alla atvinnurekendur, sem hafa börn á sínu framfæri, þá þykir mér það mjög undarlegt, ef það er rétt, að svo langt hafi verið gengið í þessum samningum, að þetta eigi að gilda um allar stéttir í þjóðfélaginu. Þess vegna vil ég óska þess, að sú hv. n., sem fær þetta til athugunar, geri á því frekari rannsókn, hvort það er virkilega svo, að þessir samningar eigi líka að gilda um alla aðra en þá, sem stóðu í vinnudeilum og samningarnir eru gerðir út af. Ég get ósköp vel skilið það, að það mundi þýða eða vera talið brot á samningunum, ef það væri sett eitthvert tekjuhámark varðandi verkamenn eða aðra þá, sem eru í óvissu um það að hafa atvinnu. En frá mínu sjónarmiði gildir allt öðru máli um þá, sem eru á föstum launum, hvar sem þeir eru í starfi, og eins um þá, sem stunda atvinnurekstur sjálfir. En það var svo að skilja af ræðu hæstv. forsrh., að þessar auknu fjölskyldubætur ættu að gilda um alla menn í landinu.



Herra forseti. Ég vil aðeins út af því, sem hv. þm. A-Húnv. skaut hér fram og óskaði eftir að n. athugaði, hvort nauðsynlegt væri, að þessar auknu fjölskyldubætur næðu til allra þegna þjóðfélagsins, sem þennan barnahóp hefðu á framfæri sínu, svo sem gert er ráð fyrir, taka það fram, að bæði er það greinilegt í þeim samningi, sem þegar hefur verið birtur opinberlega, að þannig voru fjölskyldubæturnar hugsaðar í fyrstu, og svo vil ég á það benda, að ef ætti að setja eitthvert tekjuhámark, sem tryggði það, að þeir aðilar, sem væru í deilunni, rækju sig ekki upp undir, - ja, hvar ætti að setja það? Þetta snertir ekki einungis verkamennina, sem voru í deilunni; þetta snertir allt að einu atvinnurekendurna. Tillögurnar voru vitanlega miðaðar við báða aðila, og það eru ekki einungis verkamenn, sem geta talið, að riftun sé á samningnum, heldur vitanlega einnig atvinnurekendur, ef ekki er staðið við þau loforð, sem þessum aðilum báðum voru gefin meðan deilan stóð yfir. Það er aðeins þetta atriði, sem ég vildi taka fram í sambandi við þessi ummæli hv. þm. A-Húnv., en ætla ekki að öðru leyti að fara að ræða þetta atriði hér, því að það er þá eðlilegra, að það sé gert þegar hv. n. er búin að athuga frv. og átta sig á því, hvernig hún vill láta afgr. það. Að sjálfsögðu skal það tekið fram, að henni skuli látnar í té allar þær upplýsingar, sem hún óskar eftir varðandi þetta mál. Um það, að ekki hefði átt að afgr. svona stórt mál nema leggja það fyrir Alþingi, eins og mér heyrðist á hv. þm. A-Húnv., þá held ég nú, að hv. þm. A-Húnv. sé bæði svo gamalreyndur þm. og glöggur maður, að hann viti það, að í öðru eins samningamakki og alltaf á sér stað, þegar jafnmiklir samningar eru á döfinni eins og þessir, þá er ekki hægt að hlaupa með hvert atriði fyrir Alþingi. Hitt undrar mig aftur á móti, ef hv. þm. A-Húnv. hefur ekki vitað um þessi mál, hvernig þau gengu. Ég gat frekar búizt við, að hér risu upp hv. alþm. úr öðrum flokkum og teldu, að þeir hefðu ekki vitað neitt, hvernig þessi mál hefðu gengið, meðan á vinnudeilunni stóð, en ég bjóst tæplega við því með hv. þm. A-Húnv.



Herra forseti. Allshn. þessarar hv. d. hefur orðið ásátt um að leggja til við hv. d., að þetta frv. verði samþ. með þeim breyt., sem n. ber hér fram og eru á þskj. 637. Í nál. er gerð nokkur grein fyrir afgreiðslu málsins, hvernig hún varð í Ed., og þó að um sum þau atriði, sem breytt var í frv. eins og það barst þeirri hv. d., sé annað lagt til grundvallar en tíðkazt hefur af hálfu allshn. Nd., þá vildi n. þó ekki fara að gera breyt. á frv., gera till. um að fella nöfn í burtu af frv. eins og það barst frá d., því að þá kynni að fara svo, að málinu yrði stefnt í hættu og það næði ekki afgreiðslu á þessu þingi. Nær undantekningarlaust hefur það verið regla allshn. Nd. með afgreiðslu á þessu máli, að þeir útlendingar, sem sótt hafa um ríkisborgararétt og n. hefur fallizt á, að yrði hann veittur, hefðu verið búsettir hér í 10 ár. Nú eru að vísu nokkrar undantekningar frá því, að þessi regla hafi verið alger hér í hv. d., því að borið hefur það við, að samþ. hefur verið af hálfu d. að veita mönnum ríkisborgararétt, þó að eitthvað skorti á um þetta skilyrði. En fyrir þessar sakir, hvað áliðið er orðið þingtímans og hvað hæpið mundi vera um afgreiðslu málsins, ef n. færi að gera till. um að fella í burtu suma þá, sem búið er að samþ. í Ed., lætur n. það hlutlaust. Hins vegar, eins og vikið er að í nál., hefur Ed. láðst að gera till. um konur þriggja manna, að þær öðluðust ríkisborgararéttinn um leið og mönnum þeirra er hann veittur, og brtt. n. lýtur m.a. að því atriði, að það sé lagt til. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta atriði meira. Þá hefur n. og leyft sér að bera fram brtt., sem er undir 2. lið rómverskum á þessu sama þskj„ um mannanöfnin, að haldið verði þeirri reglu, sem tekin var hér upp í fyrra, að þeir, er vilja hljóta hinn íslenzka ríkisborgararétt, verði að taka sér íslenzk heiti. Það er ekkert vafamál, að ef þetta verður látið gersamlega hirðulaust um nafngiftir, þá geti það orðið, þegar stundir líða, til að stórspilla íslenzkri tungu, og þegar lengra liður frá og því fólki fjölgar, sem hefur þessi erlendu heiti og ættarnöfn, þá getur málinu orðið stórspillt. Og það virðist ekki vera nein ástæða til þess að vera þar ekki á verði, heldur þvert á móti. Ég get tekið undir þau ummæli hæstv. menntmrh., sem hann viðhafði bæði í fyrra og nú, að Alþ. á að vera á verði um þessa hluti, það er því skyldast. N. leggur þess vegna fram samhljóða till. og samþ. var við afgreiðslu slíks máls sem þessa á þingi í fyrra, að þau skilyrði verði sett inn í þessi l., að þeir, sem sækja um ríkisborgararéttinn, fái hann því aðeins, að þeir taki sér íslenzkt nafn. Þá voru nokkrar umsóknir, sem ekki lágu nógu ljóst fyrir hjá n., þegar hún afgreiddi málið, og hún hugsaði sér að taka til betri athugunar á milli 2. og 3. umr. Ég sé, að nokkrir hv. þm. hafa borið hér fram brtt. Hv. þm. A-Húnv. og hv. þm. N-Ísf. flytja brtt. um að veita útlendum mönnum íslenzkan ríkisborgararétt. Hv. þm. A-Húnv. er þarna með einn mann, og hv. þm. N-Ísf. vill bæta inn á frv. tveim mönnum. Ég ætlaði nú áður en þessi umr. byrjaði að líta á skjölin, sem þessum umsóknum fylgja, en þau voru þá ekki við höndina á skrifstofu þingsins, en ég man það samt sem áður, frá því að við fórum yfir þessar umsóknir, að eitthvað skorti á um, að þeir hefðu þann rétt, sem hefur hjá allshn. þessarar hv. d. verið lagður til grundvallar langvenjulegast. En vera má, að hliðstæður megi engu að síður finna fyrir því, að menn með svipuð skilyrði hafi verið settir inn annaðhvort í Ed. eða hér á þingi áður af hv. þm. - Ég ætla nú ekki að fjölyrða um þessar till. Hv. flm. þeirra gera vafalaust frekari grein fyrir þessu. Og ég ætla þá að bíða með það, þar til ég hef hlustað á þeirra mál. Þá hefur hv. 3. landsk. þm. borið hér fram brtt. viðvíkjandi nöfnum þeirra útlendinga, sem vilja fá íslenzkan ríkisborgararétt. Ég man nú eftir hans ummælum frá fyrri umr. málsins um þetta efni, en vera má, að hann hafi nú enn frekari ástæður fram að færa fyrir því, að þessum skilyrðum sé fullnægt, sem hann setur fram, og ég ætla þá að bíða átekta um það og gera ekki hans till. að umtalsefni fyrr en ég hef heyrt hans rökstuðning.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 654 brtt. víð frv. það um veitingu ríkisborgararéttar, sem hér liggur fyrir, um það, að tveimur manneskjum verði veittur borgararéttur. Er hin fyrri þeirra Wilberg, Nils Petter Andreas, verkamaður á Ísafirði, sem fæddur er 20. okt. 1916 í Noregi. Hin síðari er kona hans, Ólöf Konráðsdóttir Wilberg, fædd á Ísafirði 23. júní 1919. Þannig stendur á um þetta fólk, að eiginmaðurinn kom hingað til Íslands árið 1940 í norska hernum og dvaldi hér þá samfleytt í tæp 5 ár. Hann kvæntist árið 1941 þessari íslenzku konu, og þau fóru síðan til Noregs í september árið 1945, sem sagt eftir 5 ára dvöl hans hér í norska hernum. Voru þau kyrr þar til vorsins 1948, þegar þau fluttu alkomin hingað heim til Íslands, og hafa þau dvalið á Ísafirði síðan. Umsækjandinn hefur þannig dvalið samfleytt hér á Íslandi í 10 ár, en dvöl hans hefur rofnað hér, þar sem hann fer í stríðslokin út og er nokkuð á þriðja ár í heimalandi sínu. Kona hans, sem er Íslendingur, eins og ég hef áður tekið fram, glatar hins vegar ríkisfangi sínu við það að flytja með manni sínum til Noregs. Ég hygg, að það sé mjög sanngjarnt, að þetta fólk fái íslenzkan ríkisborgararétt. Konan hefur aðeins glatað ríkisfangi sínu vegna þess, að hún flutti með manni sínum til heimalands hans og dvaldi þar skamman tíma. Maður hennar talar íslenzku og skilur til hlítar og er orðinn rótfastur hér í landi og mun dvelja hér áfram. Þau hjónin stunda atvinnu sína á Ísafirði, og eins og ég sagði, þá hafa þau ákveðið að búa þar áfram. Ég hygg, að fordæmi séu fyrir því, að fólki, sem þannig stendur á um, sé veittur borgararéttur. Ég man það síðast frá reglulegu Alþingi 1951, að þá var samþ. brtt. frá mér um að veita Þjóðverja einum ríkisborgararétt, sem mjög svipað stóð á um. Hann hafði dvalið hér um nokkurt skeið fyrir stríð, var síðan tekinn til fanga af Bretum og fluttur úr landi, og slitnaði þar með dvöl hans hér á landi, þannig að hann hafði ekki verið hér samfleytt í 10 ár. Engu að síður var honum veittur þessi réttur. Um þetta má nefna fleiri dæmi. Ég tel það mjög mikið atriði í þessu máli, sem mín brtt. fjallar um, að annar aðilinn, sem hún leggur til að veittur verði borgararéttur, er Íslendingur, sem misst hefur sitt ríkisfang við það eitt að flytja um skamman tíma með manni sínum til heimalands hans. Ég vil þess vegna mjög mælast til þess við hv. n., að hún taki þessum tillögum vel. Ég væri reiðubúinn til þess, ef n. teldi það heppilegri málsmeðferð, að taka till. aftur til 3. umr., þannig að hv. n. gæfist þá tækifæri til þess að athuga öll plögg þessa fólks, sem tillagan fjallar um.



Ég hef leyft mér að flytja hér eina brtt. við þetta frv., og er hún á þskj. 681, um það, að einum manni, sem ekki hefur verið tekinn með, verði bætt inn á frv. Það er Arne Jacobssen verkamaður í Rvík, fæddur 10. ágúst 1911 í Noregi. Þessi maður sótti um ríkisborgararétt í fyrra og aftur nú, en af einhverjum ástæðum hefur hann ekki verið tekinn með, og stendur þó eins á um hann og nokkra aðra, sem fengið hafa ríkisborgararétt. Að ég blanda mér í þetta mál, stafar af því, að aðstandendur þessa manns hafa leitað eftir því, að ég athugaði, hvort ekki væri hægt að koma þessu fram og eins hvort það væri ekki eðlilegt og í samræmi við það, sem gerist um aðra menn. Þessi maður er giftur íslenzkri konu, og eru þau búin að vera gift siðan 1943 og eiga tvö börn, en hafa verið hér alla tíð síðan. Maðurinn flutti hingað 1941, en fyrstu fjögur árin var hann í norska verzlunarflotanum, en frá 1945 hefur hann verið hafnarverkamaður hjá Eimskipafélagi Íslands. Það, sem fundið var að, að því er mér skildist, hjá hv. allshn. Ed., var það, að hann hafði ekki verið með föstu heimilisfangi fyrr en 1945, en ég hef fengið upplýsingar um það, að að minnsta kosti 6 menn, sem eins stendur á um og allir eru Norðmenn, fengu ríkisborgararétt hér á síðasta þingi. Nú skal ég til frekari upplýsinga lesa hér upp þau vottorð, sem fylgja þessari umsókn, og eru þau tvö. Það er fyrst frá Gunnari Benediktssyni hæstaréttarlögmanni, og er það á þessa leið: „Árið 1943 kynntist ég herra verkamanni Arne Jæobssen, Sigtúni 37 í Rvík, og hef þekkt hann síðan. Er mér kunnugt um, að þá hafði hann starfað hér í norska verzlunarflotanum tvö undanfarin ár, og vann hann þar samfellt til stríðsloka. Frá þeim tíma hefur Arne Jacobssen unnið hjá Eimskipafélagi Íslands sem verkamaður. Arne er álitinn duglegur starfsmaður, og er mér persónulega kunnugt um, að hann er siðprúður og heiðarlegur maður.“ Hér er annað: „Ég undirritaður, Jón Rögnvaldsson, verkstjóri hjá Eimskipafélagi Íslands h/f í Rvík, til heimilis Hátúni 3 hér í bænum, votta hér með, að herra Arne Jacobssen, Sigtúni 37 í Rvík, hefur s.l. 51/2 ár unnið hjá Eimskip sem starfsmaður undir minni stjórn, og hefur mér reynzt hann duglegur í starfi, ábyggilegur og sérlega reglusamur í hvívetna.“ Nú er það náttúrlega út af fyrir sig sjálfsagt að gæta allrar varfærni í veitingu ríkisborgararéttar, en það verður líka að gera kröfur til þess, að þeir menn, sem fara með þetta vald, sem er fyrst og fremst í höndum allshn. þingsins, gæti samræmis í því að útiloka ekki einn aðila, sem stendur eins á um og aðra. - Ég vil nú mega vænta þess, að hv. n., að fengnum þessum upplýsingum, mæli með því, að þessi maður verði einnig tekinn inn á frv.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 649 varðandi nöfn hinna nýju ríkisborgara. Legg ég þar til, að þeir, sem heita erlendum nöfnum, skuli ekki öðlast íslenzkan ríkisborgararétt samkv. l. fyrr en þeir hafa fengið íslenzkt fornafn og sama regla skuli gilda um barn, sem fær ríkisfang samkv. l. með foreldri sínu, en það skuli hins vegar kenna sig við föður, móður eða kjörföður samkv. gildandi lögum um mannanöfn. Þeir niðjar þessara nýju ríkisborgara, sem fæðast eftir gildistöku þessara laga, skulu síðan á sama hátt kenna sig við föður, móður eða kjörföður samkv. reglu nafnalaganna. Í till. hv. allshn. er hins vegar gert ráð fyrir því, að hinir nýju ríkisborgarar taki sér algerlega íslenzkt nafn, þ.e.a.s. bæði fornafn og föðurnafn. Slíkt skilyrði var sem kunnugt er sett í fyrra, og þá í fyrsta sinn, í sambandi við veitingu ríkisborgararéttar. Ég hef áður látið þess getið hér, að ég tel þetta ákvæði í fyrra vera tilkomið vegna vandamáls, sem er ekki auðvelt að leysa. Ég álít hins vegar, að þá hafi verið hrapað að lausn málsins og að miklir erfiðleikar hafi komið í ljós, er farið var að framkvæma þessa samþykkt Alþingis frá því í fyrra, og þá fyrst hafi menn, að minnsta kosti ýmsir, gert sér ljóst, að það er miklum erfiðleikum bundið að framfylgja þeirri stefnu, sem þar var mörkuð. Ég hef gert mér far um að kynna mér það, hvort slík ákvæði tíðkist í nokkru nágrannalandanna. Eftir því, sem ég hef komizt næst, mun svo ekki vera. Það mun m.ö.o. vera einsdæmi í Vestur-Evrópu, að því sem ég hef komizt næst, að slík skilyrði um nafnbreytingar séu sett um leið og ríkisborgararéttur er veittur. Og það er ekki undarlegt. Hér er um að ræða afar viðkvæmt mál fyrir hlutaðeigendur. Þarf ég ekki um það að fjölyrða, að segja má, að nafn manns sé að víssu leyti hluti af sjálfum honum, nafn hans táknar tengsl við foreldra og fjölskyldu. Að skylda mann til að segja skilið við nafn sitt getur í augum ýmissa jafngilt því að höggva á helg fjölskyldubönd. Við framkvæmd laganna frá því í fyrra hefur einnig komið í ljós, að mál þetta er svo viðkvæmt, að ýmsir hinna nýju ríkisborgara hafa tekið þann kost að þiggja ekki ríkisborgararéttinn sökum þessa skilyrðis, sem veitingin var háð, og hafa ekki allir þeir, sem ríkisborgararéttinn áttu að fá, skipt um nafn og þar með ekki orðið íslenzkir ríkisborgarar. Það er í raun og veru allt að því fráleitt að skylda útlenda menn til þess að hlíta ákvæðum nafnalaganna algerlega eins og þau eru, vegna þess að í því felst skylda til þess að taka sér íslenzkt fornafn og síðara nafn, þar sem maður skal kenna sig við föður, móður eða kjörföður, og það nafn á auðvitað að vera íslenzkt líka. M.ö.o.: Maðurinn þarf ekki einungis að íslenzka fornafn sitt, heldur þarf hann einnig að íslenzka föðurnafn sitt, og sé föðurnafnið með þeim hætti, að það verði ekki íslenzkað, þá þarf hann beinlínis að endurskíra föður sinn eða, þar sem skylt er að kenna sig við föður, telja sig son manns með ákveðnu nafni, að búa það nafn til frá rótum. Það er þetta, sem gerir það sérstaklega andkannalegt að skylda menn til þess að skipta einnig um síðara nafnið, enda kemur það í ljós, að mörg hinna nýju fornafna, sem hinir nýju ríkisborgarar hafa tekið, eru í meiri eða minni tengslum við það fornafn, sem menn hafa þegar borið áður, en síðari nöfnin eru mörg hver algerlega út í bláinn. Og það er hreint ekki undarlegt, þó að mönnum sé það viðkvæmt mál að taka allt í einu að kenna sig við nöfn, sem ef til vill hafa aldrei komið fyrir í fjölskyldum þeirra, eða feður þeirra báru a.m.k. ekki. Ég hef hér fyrir framan mig lista yfir þær nafnbreytingar, sem átt hafa sér stað, en hika dálítið við að gera þær mikið að umtalsefni. Þó skal ég nefna nokkur dæmi um þessar nafnbreytingar. Hér er t.d. maður, sem heitið hefur Vidkun Amandus Rafn og heitir núna Hrafn Ámundason. Hér er ættarnafnið gert að fornafni, en föðurnafnið að því er virðist tilbúið. Maður, sem hefur heitið Otto Arnold Weg, nefnist nú Ottó Arnaldur Magnússon; í staðinn fyrir Weg kemur Magnússon. Max Robert Heinrieh Keil heitir Magnús Teitsson. Jan Wladyslaw Lotkowski heitir Jón Ólafsson. Það kemur varla til greina, að faðir þessa manns hafi heitið Ólafur eða nokkru nafni, sem getur talizt náskylt nafninu Ólafur. Að því er manni virðist, er hér um það eitt að ræða, að valið er nafn, sem á íslenzku hefur líkan hljóm nafninu Lotkowski, Ólafsson, en er þó auðvitað algerlega óskylt. Maður, sem borið hefur nafnið Karl Heinrieh Max Moritz Hírst, heitir Karl Hinrik Albertsson. Maður, sem heitið hefur Ingvald Föreland, hefur tekið sér nafnið Ingi Ólafsson. Johannes Erik Fridolf Berlin heitir Jóhannes Eiríkur Eiríksson. Eins og sést á þessu, eru fornöfn þau, sem þessir erlendu menn hafa borið, þannig, að mjög auðvelt er að íslenzka þau svo, að um tiltölulega litla breytingu er að ræða á nafninu. Hins vegar verður aðalbreytingin í síðara nafninu, í ættarnafninu, og þar veldur þetta því, að menn taka sér föðurnafn, sem að minnsta kosti í mörgum tilfellum hefur greinilega ekki verið nafn föðurins, þó að stundum kunni það að hafa verið, og er þetta auðvitað mjög óeðlilegt, eiginlega fráleitt. Hitt er rétt, að sökum fornrar menningarvenju Íslendinga varðandi nafngiftir er mjög slæmt að veita erlendum nöfnum, og þó einkum erlendum ættarnöfnum, heimilisfang í íslenzku máli. Einmitt þess vegna er hér mikið vandamál á ferðinni. Ég þarf ekki að rifja það upp fyrir hv. alþm., hver deila varð hér fyrr á árum varðandi mannanöfn. Meginatriði þess máls voru í sem allra fæstum orðum sagt, að til 1913 höfðu engar fastar reglur um þetta efni gilt, þó að langflestir hefðu fylgt þeirri fornu venju, að menn bæru eitt eða fleiri íslenzkt nafn og kenndu sig síðan til föður síns. 1913 voru hins vegar samþ. l., sem heimiluðu mönnum skýrum stöfum að taka sér ættarnöfn, enda hafði verið háð barátta fyrir því, að Íslendingar legðu niður þennan forna sið sinn og tækju sér allir ættarnöfn. Svo langt var þó ekki gengið að skylda menn til töku ættarnafna, heldur var það einungis heimilað. Samkv. heimild í þessum l. frá 1913 tóku sér allmargir ættarnöfn, fengu þau lögskráð og lögfest. Þessi l. voru hins vegar afnumin með gildandi l. um mannanöfn frá 1925, og í þeim l. var bannað að taka upp ný ættarnöfn. Það er því bannað nú. Hins vegar var mönnum í þessum l. frá 1925 heimilað að halda þeim ættarnöfnum, sem þá höfðu verið lögskráð, og sú heimild náði ekki einungis til þeirra manna, sem þá báru nöfnin, heldur einnig til allra niðja þeirra. Samkv. gildandi l. gilda í raun og veru tvenns konar ákvæði að því er varðar mannanöfn. Þeir, sem báru lögleg ættarnöfn 1925, og allir niðjar þeirra mega halda ættarnöfnum sínum áfram. Aðrir skulu fylgja þeirri reglu að bera eitt eða fleiri íslenzk nöfn og kenna sig við föður, móður eða kjörföður, og ný ættarnöfn má ekki upp taka. Það er því misskilningur, sem komið hefur fram, að verði till. mín á þskj. 649 samþykkt, þ.e.a.s., verði hinum nýju ríkisborgurum leyft að bera áfram sín ættarnöfn, meðan þeir eru á lífi, sé þeim veittur meiri réttur, en ýmsum Íslendingum er nú veittur samkv. gildandi nafnalögum, því að ýmsir menn, eins og ég gat um áðan, hafa þann rétt nú að bera ættarnöfn, sem og allir niðjar þeirra. Ég geri ráð fyrir því í þessari till., að hinir nýju ríkisborgarar njóti hluta af þeim rétti, sem þeim, sem báru ættarnöfnin 1925, var veittur, er nafnalögin voru sett. Þá hvarflaði það ekki að neinum að skylda þá menn, sem báru ættarnöfn, til nafnbreytingar. Við mjög lauslega athugun á þeim umræðum, sem fóru fram um þetta mál, virtist mér ekki hafa verið uppi till. um það 1925 að skylda þá menn, er þá báru ættarnöfn, til þess að skipta um nafn og taka að kenna sig við föður, móður eða kjörföður að venjulegum hætti. Það þótti öllum sjálfsagt að láta þá fá að halda ættarnöfnum sínum. Hitt er annað mál, að sumir töldu vafasamt, að sú heimild ætti einnig að ná til niðjanna, en niðurstaðan varð sú. Það, sem mér finnst eðlilegasta stefnan í sambandi við nöfn hinna nýju ríkisborgara, er að láta þá sjálfa fá að halda sínum ættarnöfnum, meðan þeir lifa, en láta hins vegar niðjana ekki halda þeim rétti, heldur láta þá þegar í stað, þ.e. þau börn, sem fylgja foreldrum sínum og öðlast ríkisfang um leið og foreldrarnir, taka að kenna sig við föður sinn, og þá geta nöfn þeirra orðið með algerlega íslenzkum hætti, þar sem gert er ráð fyrir því, að hinir nýju ríkisborgarar taki sér allir íslenzkt fornafn. Það hefur verið sagt, að af þessu mundi hljótast ruglingur og að nöfnin mundu þrátt fyrir allt ílendast í málinu. En till. er hvað þetta snertir alveg skýrt orðuð. Afkomendur hinna nýju ríkisborgara eiga þegar í stað að taka að kenna sig við föður sinn, þannig að það gefst enginn frestur til þess, hvað þá snertir, að láta hin nýju ættarnöfn festast. Ef litið er yfir nöfn þeirra manna, sem hér er nú ætlazt til að fái ríkisborgararétt, verður augljóst, hversu auðvelt er að framkvæma þær breyt., sem ég geri ráð fyrir í minni brtt., þar eð langflestir þessara manna bera fornöfn, sem afar litið þarf að víkja við, til þess að þau verði algerlega að íslenzkum hætti, og geta þm. gengið úr skugga um það með því að líta yfir nafnalistann á þskj. 537, 637, 654 og 681. Langflest þeirra eru þannig, að aðeins þarf að víkja við, e.t.v: aðeins rithætti, til þess að nöfnin geti talizt algerlega íslenzk. Um nöfn barnanna er auðvitað ekki kunnugt, en eftirnafn þeirra yrði þá auðvitað líka algerlega íslenzkt. Mér finnst rétt að minna á það í þessu sambandi, að margt þetta fólk, jafnvel flest af því, hefur þegar búið lengi hér á landi, og hefur margt af því raunverulega skoðað sig sem Íslendinga, þótt ekki hafi það haft íslenzkt ríkisfang. Það á hér sína kunningja og hefur tengzt margvíslegum fjölskylduböndum. Einmitt með tilliti til þess er það mjög harkalegt að skylda það til algerrar nafnbreytingar, - eins og till. allshn. gerir ráð fyrir. Segja mætti, að öðru máli gilti um fólk, sem væri að flytja til landsins og setjast hér að, ef svo mætti segja, í algerlega nýju landi eða nýjum heimi. Þá mætti segja, að því fylgdi minni sársauki fyrir slíkt fólk, um leið og það tæki sér nýtt heimili, þó að það tæki sér nýtt nafn. En þetta á ekki við um langflest af því fólki, sem hér er um að ræða og hefur þegar verið búsett hér langalengi, talar íslenzku, býr hér sem íslenzkt fólk og hefur búið hér sem íslenzkt fólk, og ég lái því ekki, þó að því sé það viðkvæmt mál að þurfa nú allt í einu að segja skilið við nafn sitt. Það hefur einnig verið að því víkið í sambandi við málið, að það væri í rauninni í ósamræmi við nafnalögin að heimila þessu fólki að bera áfram, meðan það lifir, sín erlendu ættarnöfn, þar eð í nafnalögunum standi, að enginn megi bera nafn, sem lúti ekki lögum íslenzkrar tungu. Um þetta er í fyrsta lagi það að segja, að fjölmargir íslenzkir ríkisborgarar bera nú þegar nöfn, sem lúta ekki lögum íslenzkrar tungu, og hef ég ekki heyrt till. um að skylda þá menn til nafnbreytingar af þeirri sök einni. Um hitt er ég alveg sammála, að æskilegt er að framfylgja nafnalögunum miklu betur í framtíðinni og sjá svo um, að ekki séu börn skírð öðrum nöfnum en þeim, sem híta réttum lögum íslenzkrar tungu. En það er óeðlilegt að framfylgja þessu ákvæði nafnalaganna, sem hingað til hefur ekki verið í fullum heiðri haft, einvörðungu gagnvart þeim, sem sækja um íslenzkan ríkisborgararétt, en láta ekki eitt yfir alla ganga, svo sem sjálfsagt er að gera. Að síðustu vildi ég svo aðeins endurtaka það, sem ég tel kjarna málsins, að nauðsynlegt er að koma í veg fyrir, að erlend nöfn fái til frambúðar heimilisfang í íslenzku máli. En ég vil þó ekki kaupa það svo dýru verði, að nokkur fullorðinn maður sé knúinn til algerrar breytingar á nafni sínu með þeim persónulegum afleiðingum fyrir hann, sem slíkt hlýtur að hafa, sérstaklega þar sem mér finnst á þessu máli vera til miklu einfaldari og sanngjarnari lausn, sem fullnægi í raun og veru sjónarmiðum beggja, - þeirra, sem vilja koma í veg fyrir, að erlend nöfn festist í málinu, og þeirra einstaklinga, sem hér eiga hlut að máli og er það eðlilega viðkvæmt mál að þurfa að segja skilið við það nafn, sem þeir sjálfir hafa borið ef til vill um langa ævi og fjölskylda þeirra ef til vill um aldaraðir. Lausnin er sú að láta þessa breytingu einungis ná til niðjanna, sem gætu borið algerlega íslenzkt nafn, en hinir nýju ríkisborgarar íslenzki aðeins fornafn sitt. Það eiga þeir mjög auðvelt með í langflestum tilfellum.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. beitti mikilli mælsku fyrir málstað hinna erlendu fjölskyldunafna, en minni mælsku fyrir þeirri hefð, sem hér hefur ríkt frá landnámstíð um íslenzk mannanöfn, og fyrir því, sem segir í l. um mannanöfn, að þau skuli háð lögum íslenzkrar tungu. Mér þykir mjög vænt um að sjá, að hv. allshn. vill halda fast við þá stefnu, sem hún markaði á síðasta þingi um það, að nýir ríkisborgarar skuli nefnast íslenzkum nöfnum. Ég er henni alveg sammála um það, að ekki sé heppilegt að hafa neitt millispor í þessu efni, eins og till. hv. 3. landsk. gerir ráð fyrir. Till. hans er engin lausn á málinu. Þó að hann hugsi sér, að hin erlendu nöfn muni deyja út með þeim mönnum, sem fá ríkisborgararéttinn, þá er ég a.m.k. einn af þeim, sem ekki trúa á, að svo muni verða, heldur að þessi nöfn muni verða hér við líði um aldur og ævi og niðjarnir kenna sig til hins erlenda nafns þrátt fyrir það, sem hv. þm. ætlast til um breytingu á fornöfnum þessara manna. Hv. þm. minntist á það, að í l. um mannanöfn stendur, að „ekki mega menn bera önnur nöfn en þau, sem rétt eru að lögum íslenzkrar tungu“. Þetta hlýtur að eiga jafnt við um útlendinga og Íslendinga. Ég sé ekki annað en fyrst og fremst væri nú verið að brjóta l., ef alls konar fáránlegum erlendum nöfnum væri heimilað að taka sér stað í málinu. Þar að auki væri þeim gefinn með þessu meiri réttur, en Íslendingum sjálfum, eins og ég tók fram við fyrri umr. málsins. Ég er sannfærður um það, að verði þessi till. hv. þm. samþ., þá yrði hún til þess að bjóða heim flóði erlendra fjölskyldunafna hingað, sem mundu svo festast í málinu um aldur og ævi. Ég vík ekki frá því, að auk þeirrar hættu, sem íslenzku máli og íslenzku þjóðerni stafar af því að hleypa þessum íslenzku fjölskyldunöfnum inn í málið, þá er útlendingunum um leið veittur meiri réttur, en Íslendingum sjálfum. - Vona ég, að hv. þm. snúist gegn þessari brtt. hv. 3. landsk.



Herra forseti. Hv. þm. N-Ísf. gerði hér grein fyrir brtt. sinni, og það kom í ljós, eins og ég reyndar vissi fyrir, að það skortir nokkuð á búsetuna hjá þessum tveim mönnum, sem hans brtt. hljóðar um. Það var algild regla áður, að ef menn fóru í burtu, dvöldust ekki samfellt í 10 ár, þá var ekki lagt til að veita slíku fólki ríkisborgararétt, a.m.k. var slík till. ekki borin fram af hálfu allshn. í þeirri tíð, sem ég hef þekkt til afgreiðslu hennar á þessum málum. Nú kemur það í ljós, að þó að ekki sé tekið tillit til þeirrar dvalar, sem þessi hjón áttu erlendis, þó að ekki sé litið þannig á það, eins og hefur þó verið algild regla, að þau hafi slítið búsetutíma, þá eru þau samt ekki búin að vera hér nema í 9 ár, og 5 ár af þessum tíma er þessi maður í þjónustu útlendinga, að vísu hér á landi, en mun hafa verið í þjónustu landa sinna hér, Norðmanna, fram undir 1945. Kona hans hefur, sakir þess að hún dvaldist með manni sínum erlendis um 3 ára skeið, tapað íslenzkum ríkisborgararétti, og eins og rétt er, þá ber hv. þm. fram till. um að veita henni hann nú á ný. - Mér þótti nú vænt um, að hv. þm. N-Ísf. bauðst til að taka sína till. aftur til 3. umr., ef n. vildi athuga málið nánar. Ég vil gjarnan einmitt óska þess, að hann geri það, því að ég held, að n. eigi ekki annars kost nú, ef hún á að greiða atkv. um þessa till. hans strax, en að greiða atkv. á móti henni. Þá hefur hv. þm. A-Húnv. gert grein fyrir sinni till., og það fór eins og mig varði þar, að þennan mann skortir nokkuð á sína heimilisvist hér á landi. Hann kemur hingað fyrst 1941 og er 4 árin í verzlunarflota Noregs. Hann kann að hafa verið hér við land eða ef til vill verið í siglingum í öðrum löndum, það þekki ég ekki, - ef til vill má eitthvað sjá á skjölunum, sem með umsókninni fylgja, - en svo hefur hann unnið frá 1945 hér. En eins og allir sjá á þessu, þá uppfyllir hann ekki heldur þá aðalreglu, sem verið hefur. En það er alveg rétt, sem hv. A-Húnv. sagði, að það eru dæmi til um það, þó að allshn. þessarar d. hafi ekki gert till. um slíkt, að samþ. hefur verið af þinginu að veita ríkisborgararétt, þó að menn hafi ekki til fulls uppfyllt þessi skilyrði, og m.a. liggur það fyrir hér á þessu frv. eftir afgreiðslu hv. Ed. á því, að þá uppfylla ekki allir einmitt þetta skilyrði, svo að hann hefur rétt fyrir sér að því leyti. Ef hv. þm. A-Húnv. þykir ekki miður að fresta atkvgr. um sína till. til 3. umr., þá vildi ég gjarnan óska þess. Ég held, að það tapist ekkert við það frá hans sjónarmiði, svo að sé fylgi fyrir að veita þessum manni íslenzkan ríkisborgararétt, þá ætti það alveg eins að mega takast við 3. umr. Annars vil ég taka það fram í sambandi við afgreiðslu á þessum umsóknum, að n. hefur enga hvöt til þess að vera mönnum meinsmaður með að fá þennan rétt. Ef þeir uppfylla öll skilyrði, sem þarf til þess, og þeir að öðru leyti hafa öll sín plögg í lagi og vitnisburður þeirra er góður og æskilegur, þá er fjarri því. En svo mikið er sótt um íslenzkan ríkisborgararétt nú orðið af hálfu útlendinga, að sjálfsagt er að hafa fulla aðgæzlu um afgreiðslu slíkra mála. Hv. 3. landsk. hefur gert að umtalsefni það skilyrði, sem sett var inn í l. í fyrra fyrir því, að menn fengju íslenzkan ríkisborgararétt, um nafnabreytinguna, að menn tækju upp íslenzk heiti, og þykir á skorta um afgreiðslu málsins í fyrra og telur þá afgreiðslu hæpna og jafnvel fráleita að skylda menn til að taka alveg upp íslenzk heiti. Telur hann, að það nálgist eða jafnvel geti alveg orðið til þess að höggva á fjölskyldubönd, sem mönnum sé sárt um. Ættir, sem að þessu fólki standa, hafi haft þessi heiti kannske í aldaraðir o.s.frv. Það er auðvitað um þetta atriði að segja, að það má ómögulega skoða af hálfu Alþ. sem menn á einhvern hátt vilji krenkja þetta fólk, þegar íslenzkur ríkisborgararéttur er því veittur, og ég vil vona, að þeir, sem eftir þessum rétti sækja og vilja öðlast hann, líti ekki þannig á málið, heldur skoði þeir meir þá nauðyn, sem hlýtur að vera fyrir okkur Íslendinga á því að vernda okkar tungu, vernda okkar mál. Nú er hv. 3. landsk. það menntaður maður, að hann þekkir til erlendra tungna, og svo að ég vitni sérstaklega til tungumálanna á Norðurlöndum, þá veit hann alveg eins og ég, hvernig þar hefur tekizt til með þeirra mál. Norsk tunga, dönsk tunga, svo að ég nefni þessi tvö þjóðlönd, líða stórkostlega einmitt af þessu. Þar er fullt af heitum, sem eru komin frá öðrum þjóðum. Og eftir því sem ég ætla, þá munu vera enn meiri brögð að því í Danmörku, heldur en þó í Noregi. Því fámennari sem þjóðin er, því meiri hætta stafar henni af, að málið brenglist, hvort heldur það stafar af nafngift á fólki eða tekin eru erlend orð í tunguna, nema því aðeins að þau séu þess eðlis, að þau geti lotið lögum málsins algerlega, bæði í töluðu máli og skrifuðu. Það eru auðvitað einstök heiti og einstök orð, sem geta samlagazt málinu, og af þeim stafar minnst hætta. En hugsum okkur nú eftir nokkrar aldir, þegar það fólk, sem við erum búnir að veita íslenzkan ríkisborgararétt, og þeir, sem eftir þessu hafa leyfi til þess að halda þeim nöfnum áfram, ef nú svo tækist til, að niðjar þeirra færu að kenna sig að einhverju leyti við heiti, þó að ekki sé það ættarnafnið, heldur hafi nafnið í sér eitthvað af heiti sinna forfeðra, hvernig íslenzkt mál mundi þá líta út. Þó að við gerum ráð fyrir miklu betri aðgæzlu, heldur en verið hefur um þetta efni hjá okkur um, að ekki væru tekin upp nema íslenzk nöfn, og að þess væri gætt, að menn tækju ekki upp ættarnöfn o.s.frv., og þá enn betur en er, þá er eigi að siður mjög mikil hætta einmitt um þetta efni, nema algerlega sé fyrir það tekið. Þetta veit ég að hv. 3. landsk. þm. hlýtur að sjá. Nafnalögin, sem voru samþ. á Alþ. 1925, eru nú nokkuð skýr, og auðsætt er, til hvers hefur verið ætlazt með þeim. Þó vitum við ósköp vel, hvernig það hefur tekizt. Því miður hefur þess ekki verið gætt í framkvæmdinni að hafa þessa löggjöf í heiðri, og þess vegna ber enn þá meira á því en nokkurn tíma var þá, að það eru komin ýmis nöfu, sem menn hafa sumpart sem nokkurs konar ættarnöfn eða eitthvert aukaheiti, sem fer illa í íslenzku máli, og það vill svo til, að einmitt á þessu ári, sem þessi löggjöf var sett, eru hér 9 heiti, sem tilkynnt eru í Stjórnartíðindunum og menn hafa tekið upp, sjálfsagt með löglegu móti. Ég hef ekki haft tækifæri til þess að rannsaka það, en ekki sýnist mér, að það fari sérlega vel. Það er t.d. orðið Árnason, án þess að það sé náttúrlega kennt við föður, Gunnlaugsson, Hallgrímsson, Hofdal, Kristmanns, Markan, Rósinkrans, Valfells, Varmdal, - auðvitað ekki Varmidalur, heldur Varmdal, þó að það sé nú örlitið öðruvísi, en tungunni er nú eiginlegast og hljómar bezt í íslenzku máli. Ég nefni þetta af því, að þetta gerist þó einmitt um leið og á sama árinu og þessi l. eru sett. Það sýnir, að mikil nauðsyn er á að hafa þarna einmitt skarpar línur og skilmerkilegar, ef það á að hafa fulla gæzlu um þetta efni. Hv. þm. telur, að mörgum finnist eins og nafnið sé hluti af sjálfum sér. Það má nú vel vera. Ég vil ekki vera með neinar getgátur um það, hvernig menn líta á það, en þess ber þó að gæta, að þegar útlendur maður á í hlut og er ekki í sínu heimalandi, þar sem hans tungumál er ekki talað, heldur allt annað mál, og ef hann hugsar til fyrir sig að dvelja til æviloka í þessu landi og niðjar hans koma til með að dvelja þar áfram, þá finnst mér, að það hljóti að vera honum nokkur linkind, þó að hann breyti um nafn, og þá hafi minna að segja sú mikla hefð og helgi, sem kann að vera á ættarnafni hans. Ég vil taka það trúanlegt, að þeir, sem sækja um ríkisfangsrétt, geri það í því skyni, að þeir vilji vera hér, þeir skoði það sitt föðurland orðið, þó að þeir hafi átt annað föðurland fyrir, og þeir hafi þá trú á landinu og þeirri þjóð, sem þeir taka sér bólfestu hjá, að þeir ætli niðjum sínum að lifa með þjóðinni, og þá held ég, að það hljóti að vera þeim enn ríkara í huga, að það, sem niðjanna biður í þessu efni, verði samkvæmt eðli þeirrar tungu, sem þeir tala, svo að það mál sé haft í heiðri, mál þess föðurlands, sem niðjar þeirra hafa tekið sér bólfestu í. Það hefði ég viljað meina, að þannig væru þeir ekki gerðir, þessir menn, þó að þeir séu komnir til fullorðinsára, að þeir meti ekki þessar ástæður fyrir niðja sína meira en það, sem þeim kann að virðast í fljótu bragði um sínar eigin tilfinningar, aðeins fyrir heiti sínu. Ég vil engan veginn gera lítið úr þessu atriði í sjálfu sér, þar sem það á heima, en úr því að maðurinn er setztur að í allt öðru þjóðlandi, þar sem allt annað mál er talað, og úr því að hann hugsar til, að hann dvelji, - þannig verður maður að taka þetta, - að hann dvelji ævi sína í þessu landi, og ef hann á niðja, þá komi þeir til með að vera þar, þá hefði ég haldið, að það væri enn helgari réttur og meira virði en þó að hann skipti um nafn um leið og hann fær íslenzkan þegnrétt. Ég meira að segja lít þannig á, að mörgum útlendum manni, sem svona er ástatt um, væri ljúft einmitt að færa þessa fórn fyrir sjálfan sig, til þess að öðlast þegnréttinn, og fyrir niðja sína. Hinir, sem þannig kann að vera ástatt um, að þeir eigi ekki niðja og það sé aðeins um þá sjálfa að ræða, þá verð ég að segja það, að ef þeim finnst það mikils virði að fá íslenzkan þegnrétt, þá held ég, að þeir verði að færa þessa fórn. Ég held, að við getum ekki tekið svo mikið tillit til þeirra, að við getum undanþegið þá, því að það er vitaskuld ekki hægt, ef hitt á ávallt að vera reglan, og þeir verði þá að færa þessa fórn, ef þeim finnst þá einhver fórn í því. Finnist þeim, að þeir geti það alls ekki, þeir geti ekki unnið það til að fá þennan þegnrétt, þá verður náttúrlega að vera án þeirra, og þó að það kunni að vera góðir menn, þá finnst mér samt, að við verðum að láta það ráðast, hvort þeir láta þetta ráða sínum óskum eða ekki. Hv. þm. drap á, að það mundi ekki vera í neinum öðrum löndum, sem þetta væri sett að ófrávíkjanlegu skilyrði, þó að menn öðluðust þegnrétt. Það má vei vera. Ég þori ekkert að fullyrða um það, ég þekki ekki svo til. En ég vil segja honum, og það vil ég að hann geri sér ljóst, að fyrir okkur, sem erum langsamlega minnsta þjóðin, þegar miðað er við sjálfstæðar þjóðir, er miklu vandfarnara í þessum efnum heldur en þær. En þess ber þó líka að gæta, að þrátt fyrir þeirra fjölmenni ber nú þeirra nafngift á fólki og þeirra tunga líka menjar þess, að þeir hafi ekki verið á verði eins og skyldi um sína eigin tungu. Við höfum verið svo lánsamir, Íslendingar, að eiga marga góða menn, sem hafa verið á verði fyrir íslenzka tungu. Okkar forna menning og okkar mál er fyrst og fremst þessu að þakka, að við erum sjálfstæð þjóð enn og höfum nú endurheimt frelsi okkar. Ef við hefðum ekki verið jafnpassasamir og lánsamir um þessa hluti, þá er áreiðanlegt, að þetta væri týnd þjóð í þjóðahafið. Við höfum einmitt þess vegna í þessum efnum mikils að gæta, og þó að maður vilji vera góður við aðra menn og gjarnan gera þeim til geðs, eftir því sem við höfum aðstöðu til, þá lít ég þannig á, að við höfum ekkert leyfi til þess, samt sem áður, að gera það á kostnað okkar móðurmáls. Ég vil því vænta, að hv. d., sem gerði þessa ákvörðun í fyrra, þegar l. um þetta efni voru afgreidd, mjög skörulega, haldi fast við þá ákvörðun og málið verði nú afgreitt á sama hátt.



Herra forseti. Ég ætla fyrst að víkja fáeinum orðum að ræðu hæstv. menntmrh. Ég var í rauninni hissa á því, að jafngreindum manni og honum skyldi heppnast að koma fyrir jafnmiklu af missögnum í jafnstuttri ræðu. Aðalatriði í ræðu hans voru þrjú. Ég mun sýna fram á, að þau voru öll á misskilningi byggð. Hæstv. ráðh. sagði í fyrsta lagi, sem er nú kannske aukaatriði, að ég hefði ekki mælt fast með þeim forna sið Íslendinga, að menn kenni sig við föður sinn. Það gerði ég ekki að aðalatriði máls míns, vegna þess eins, að um það er hér engin deila. Við erum allir, sem höfum talað um málið, algerlega sammála um, að það eigi að vera aðalregla framvegis í íslenzku máli, að menn beri eitt eða fleiri íslenzkt nafn og kenni sig við föður sinn. Um það er enginn skoðanamunur á milli hæstv. ráðh. eða hv. 1. þm. Árn. og mín, enda gerir till. mín ráð fyrir því, að öll börn hinna nýju ríkisborgara skuli þegar í stað taka sér íslenzkt fornafn, ef þau hafa það ekki, og taka að kenna sig við föður sinn, sem einnig skuli taka íslenzkt fornafn, þannig að nöfn barnanna verði algerlega að íslenzkum hætti. Ég taldi mig ekki þurfa að rökstyðja það, sem enginn ágreiningur er um milli okkar í málinu, en ég get gjarnan bætt því við, sem raunar leiðir af hinu, að ég er persónulega algerlega andvígur ættarnöfnum og tel raunar, að ganga ætti lengra en hv. n. vill nú ganga. Ég er að vísu ekki þeirrar skoðunar, að þeir, sem nú bera ættarnafn, eigi að leggja þau niður, þ.e. breyta nafni sínu, heldur að niðjar þeirra ættu að leggja þau niður og taka að kenna sig við föður sinn, að hinum venjulega íslenzka hætti. Svo eindreginn er vilji minn til að halda í heiðri þessum forna íslenzka sið. Þá sagði hæstv. ráðh. í öðru lagi, að í till. minni fælist engin lausn, því að hin erlendu ættarnöfn mundu ekki deyja út, niðjarnir mundu nota þau áfram. Ég fæ ekki séð, hvernig hæstv. ráðh. getur staðhæft annað eins og þetta, þegar það er skýrt tekið fram í minni brtt., að þau börn hinna nýju ríkisborgara, sem fylgja foreldrum sínum og fá ríkisfang að lögum ásamt þeim, skuli taka upp íslenzkt fornafn og kenna sig við hið íslenzka fornafn föður síns. Hvaða ástæða er til þess að halda, að þetta ákvæði verði frekar brotið heldur en ákvæðið, sem samþ. var í fyrra, að menn skuli taka upp algerlega íslenzkt nafn, fornafn og ættarnafn? Mér finnst það vera mikil ósamkvæmni að gera alltaf ráð fyrir því, að tili. hv. allshn. verði framfylgt út í æsar, en reglan samkv. minni till. verði alltaf brotin. Sannleikurinn er sá, að það er síður en svo torveldara að framkvæma mína till. Það er þvert á móti auðveldara. Ég vildi segja, að ýmislegt benti til þess, að meiri líkur væru til þess, að stefna hv. allshn. yrði rofin, en ekki sú stefna, sem ég vil marka í málinu. Styð ég það við þau almennu sannindi, að þeim mun gagngerðari breyt. sem er gerð, þeim mun minni líkur eru á því, að hún nái fram að ganga í raun og veru. Mér er raunar ekki alveg grunlaust um, að þegar beri á því, að nafnbreytingunum frá því í fyrra sé ekki framfylgt. Ég held, að talsvert kveði að því, að menn hafi talið þessa breyt. svo róttæka og jafnframt svo ósanngjarna, að menn hafi ekki framkvæmt hana. Að lögum hafa mennirnir ný nöfn, en nota þau ekki í raunveruleikanum. Þetta er náttúrlega miður farið, og þessu mæli ég ekki bót. Því fer fjarri. En ég verð að segja, að ef sú leið er farin, sem ég sting upp á, þá hef ég þá trú, að mönnum finnist hún svo miklu sanngjarnari, að það verði auðveldara að halda uppi þeim lögum heldur en hinum, sem nú eru í gildi, eða yrðu í gildi, ef till. meiri hl. n. yrði samþykkt. Þess vegna er sú staðhæfing hæstv. ráðh. algerlega úr lausu lofti gripin, að hin erlendu ættarnöfn mundu ekki deyja út, ef till. mín næði fram að ganga. Það er auðvelt að fara að ganga úr skugga um það strax næsta dag eftir að lögin eru samþykkt, hvort þeir unglingar, sem leggja eiga ættarnafnið niður og taka að kenna sig við hið íslenzka fornafn föður síns, hlýða þessu eða hlýða því ekki. Hitt tel ég engu máli skipta, þó að þeir aðilar, sem þegar eru á fullorðinsaldri, fái að halda sínum ættarnöfnum þann tíma, sem þeir eiga eftir ólifað. Þá sagði hæstv. ráðh., og það var þriðja atriði máls hans, að með till. minni væri þessum erlendu mönnum veittur meiri réttur, en Íslendingum sjálfum. Þetta er alger misskilningur. Réttur Íslendinga í þessu efni er nú sá, að menn mega bera ættarnafn, ef þeir höfðu það 1925, og ekki aðeins þeir sjálfir, heldur niðjar þeirra einnig. Þau ættarnöfn mega lífa í málinu, hvort sem þau eru íslenzk eða erlend. Ég tel engan vafa á því, að allir þeir menn, sem hér eiga hlut að máli, hafi haft ættarnafn árið 1925, svo að ef þeim er núna gert að skyldu að leggja ættarnafnið niður, þá eru þeir sviptir rétti, sem talíð var sjálfsagt, að allir íslenzkir ríkisborgarar fengju að njóta árið 1925, og enginn mælti þá með, að skyldi af þeim tekinn. Þetta er því alveg öfugt. Sanni nær væri að segja, að þessum mönnum væri veittur minni réttur, en Íslendingar hafa nú, og er í sjálfu sér ekkert við það að athuga, einkum þegar stefnir í rétta átt, eins og tvímælalaust gerir, ef það væri tryggt, að ættarnöfnin hverfi úr málinu um leið og þessir menn, sem núna fá ríkisborgararétt, hverfa af sjónarsviðinu. Hæstv. ráðh. minntist svo enn fremur á það ákvæði nafnalaganna, að menn mættu ekki bera nöfn, nema þau, sem væru rétt að lögum íslenzkrar tungu. Þá vil ég minna hæstv. ráðh. á allan þann fjölda íslenzkra manna, sem nú bera ekki aðeins ættarnöfn, heldur beinlínis erlend ættarnöfn, og gera það í skjóli við gildandi lög um mannanöfn frá 1925. Erlend ættarnöfn eru svo kunn, að ég þarf ekki á þau að minna, algerlega erlend nöfn, eins og t.d. Claessen, Möller, Petersen, Biering og mörg, mörg fleiri. Allt saman eru þetta lögleg ættarnöfn að íslenzkum lögum, sem þeir menn, sem nú bera þau, mega bera og allir niðjar þeirra. Ef halda á svona strangt á málum gagnvart hinum erlendu mönnum, þá ætti auðvitað líka að svipta þessa menn heimild til þess að bera hin erlendu nöfn, með tilvísun í það, að þau lúti ekki lögum íslenzkrar tungu. En mér er spurn: Dettur nokkrum manni slíkt í hug? Dettur nokkrum manni í hug í alvöru að bera fram frv., þar sem nöfn eins og þessi væru bönnuð og þeim mönnum, sem nú bera þau, væri skylt að leggja þau niður og taka upp íslenzk nöfn í staðinn? Það væri alveg hliðstætt því, sem hér er að gerast. Hvað halda menn, að yrði sagt, ef hér væri borið fram frv. um það, að nöfn eins og Claessen, Möller, Petersen, Biering og fjöldamörg önnur, sem ég gæti nefnt, skyldu hverfa úr málinu, þeir menn, sem bera þau, leggja þau niður og taka sér önnur, íslenzk nöfn í staðinn? Ég mundi fara hörðum orðum um slíkt frv., telja það allt að því móðgun við þá menn, sem hér er um að ræða. Og ég held, að um þetta séu menn svo sammála, að engum dytti í hug að sýna slíkt frv. Hitt væri annað mál, og það tel ég mjög vel geta komið til greina, að samþykkja lagaákvæði, sem kæmi í veg fyrir, að niðjar þessara manna, frá einhverjum vissum degi, mættu hera þessi nöfn, heldur skyldu þeir fylgja hinum venjulega, forna og ágæta íslenzka sið. Það væri allt annað mál, og það teldi ég mjög vel koma til athugunar. Hv. 1. þm. Árn. ræddi almennt um nauðsyn þess að vernda tunguna fyrir erlendum orðum og erlendum nöfnum. Vék hann að dæmum frá nágrannaþjóðunum og gat þess, hvernig tungur þeirra hefðu spillzt af erlendum orðum og erlendum nöfnum. Ég er sammála hverju einasta orði, sem hv. þm. sagði um þetta efni. Milli okkar er enginn ágreiningur um brýna nauðsyn þess að koma í veg fyrir það, að tungan spillist af erlendum nöfnum og erlendum orðum. Það, sem ég hef lagt til málanna, er einnig við það miðað. Tilgangur þess er einnig sá að koma í veg fyrir, að fleiri erlend ættarnöfn, en nú eru í málinu fái þar heimilisfang. En hitt er annað mál, að ég tel ekki nauðsynlegt að ganga eins langt í þeim efnum og hv. þm. og hæstv. menntmrh. vilja ganga. Ég tel ekki nauðsynlegt að vera jafnbráðlátur í þeim efnum eins og þeir, ekki svo bráðlátur, að það þurfi að kosta jafnóvenjulega ráðstöfun, jafnalgerlega óvenjulega ráðstöfun og þá að láta fullorðið fólk skipta um nafn í því umhverfi, sem það hefur dvalizt í árum saman, ef ekki áratugum. Ég tel íslenzkri tungu enga hættu af því stafa, þó að það fólk, sem hér er um að ræða, og það, sem framvegis verður veittur ríkisborgararéttur, fái að halda nöfnum sínum óbreyttum meðan það lifir, í þau ár eða áratugi, sem það á eftir ólifað, ef jafnframt er algerlega tryggt, að niðjar þeirra allir saman beri íslenzk nöfn og þá fullkomlega í samræmi við hina fornu og góðu íslenzku venju hvað þetta snertir. Hv. þm. talaði um nauðsyn á skörpum linum í þessu efni og nauðsyn á því að vera mjög vel á verði. Ef hv. þm. vill í raun og veru láta vera algerlega skarpar línur í þessu máli og vera fullkomlega á verði, þá er ekkert annað í samræmi við skoðanir hans, og sama gildir um hæstv. ráðh., en að leggja fram frv. um það að útrýma öllum erlendum nöfnum og ættarnöfnum úr málinu. Það eitt er algerlega skörp og fullkomlega hrein lína, og það eitt mundi tryggja það, að málið héldi ekki áfram að spillast af slíkum erlendum nöfnum. Það dettur hv. þm. ekki í hug, og það dettur hæstv. menntmrh. ekki heldur í hug.  Hv. þm. sagði einnig, að menn hefðu ekki leyfi til þess að vera góðir við aðra menn á kostnað móðurmálsins. Þessari setningu er ég líka algerlega sammála. En ég tel það ekki vera að gera neitt á kostnað móðurmálsins, þó að nokkrir einstaklingar fái að bera það sama nafn, sem þeir hafa borið frá vöggu, til grafar, ef jafnframt er tryggt, að nafnið lifi ekki áfram í málinu. Og ég vil segja það að síðustu, að ég treysti hæstv. ríkisstj. mjög vel til þess að framkvæma þau ákvæði, sem ég hef lagt til í brtt. minni, að yrðu lögtekin, og það er mjög auðvelt að framkvæma þau. Það er mjög auðvelt að hafa eftirlit með því, að börn hinna nýju ríkisborgara taki sér íslenzk fornöfn og taki þegar í stað að kenna sig við hið íslenzka fornafn föður síns. Það er ekki torveldara að framfylgja því heldur en hinni gagngeru breytingu, sem n. leggur til. Það er þvert á móti miklu auðveldara að halda þeirri reglu uppi heldur en stefnu hv. allshn.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. miklu meira. En mig langaði til að svara nokkrum orðum nokkru af því, sem hv. 3. landsk. sagði í sinni síðustu ræðu. Fyrir hverju er öll þessi barátta hv. þm.? Hún er fyrir því, að nokkrir menn, sem vilja njóta þess dýrmæta réttar að vera íslenzkir borgarar, taki ekki upp íslenzk nöfn, m.ö.o., að þeir þurfi ekki, um leið og þeir fá þessi dýrmætu réttindi, sem þeir sækjast mjög mikið eftir, að færa þá fórn að bera íslenzk nöfn eins og aðrir íslenzkir borgarar. Það er þetta, sem hann er að berjast fyrir. Hann las hér upp í sinni fyrri ræðu nöfn nokkurra manna, sem höfðu tekið sér íslenzk nöfn, fengið höfðu borgararétt í fyrra. Ég get nú ekki betur séð, en að þessi upplestur hv. þm. hafi verið sterkustu rökin gegn ræðu hans sjálfs. Hann las upp prýðileg og falleg íslenzk nöfn á þessum nýju borgurum, og þessir menn, sem þarna eiga hlut að máli, hafa vafalaust gert það með mikilli ánægju að taka sér þessi fallegu íslenzku nöfn. Hinu get ég vel trúað, að það séu aðrir, sem ekki vilja taka borgararéttinn upp á þau býti, að þeir þurfi að skipta um nafn. Það er þá þeirra mál, alveg eins og hv. 1. þm. Árn. sagði. Ef þeir vilja ekki vinna það til að öðlast þessi réttindi, þá þeir um það. Ég skil ekki, að það verði neinn landbrestur hér hjá okkur, þó að eitthvað af því fólki, sem nú flykkist að og vill ná íslenzkum borgararétti, týnist úr lestinni. Hv. þm. sagði, að ég hefði farið með lokleysur miklar, vegna þess að ég hefði sagt, að ég hefði ekki trú á því, að þessi nöfn, sem heimiluð yrðu samkv. hans till., féllu nokkurn tíma burt úr málinu. Og ég vík ekki frá því. Ég hef ekki neina trú á því, að þau mundu falla úr málinu, ef þau yrðu einu sinni leyfð. Það hefur ekki reynzt svo haldgott eftirlit með slíku, og ég hygg ekki, að það yrði neitt betra í framtíðinni. Hins vegar verð ég að mótmæla því, sem hv. þm. sagði, að það væri ekki haldbetra að láta menn skipta um nöfn, áður en þeir fengju ríkisborgararéttinn. Ég er þeirrar skoðunar, að um leið og einn maður er búinn að taka sér nýtt nafn, áður en hann fær borgararéttinn, þá er engin hætta á því, að hann breyti því á eftir. Þá er það, hvernig skilja beri lögin í þessu efni, vegna þess að ég sagði, að með þessu væri útlendingum veittur meiri réttur, en Íslendingum sjálfum. Ég vík alls ekki frá því. Lögin gera ráð fyrir því, að þeir, sem hafa fjölskyldunafn eða ættarnafn 1925, megi halda því, en enginn megi taka upp ný. En ég get ekki séð, að þar með sé um aldur og ævi gefinn réttur þeim mönnum, sem kunna að sækja um að verða íslenzkir ríkisborgarar, til að koma með sín ættarnöfn inn í málið, eins og ekkert hafi skeð og engin lög séu því til fyrirstöðu. Ég get ekki séð, að ég hafi farið með staðlausa stafi í þessu efni, eins og hv. þm. vildi vera láta. Hann gat þess, og hv. 1. þm. Árn. vék nokkuð að því, að hann vissi ekki til, að þessi venja væri nokkurs staðar í öðru landi, að menn væru skyldaðir til að taka sér innlent nafn, ef þeir fengju ríkisborgararétt. Ég get vel trúað því, að þetta sé alveg rétt hjá hv. þm. En ég vil aðeins benda á, að það eru allt aðrar aðstæður hjá okkur, og ég efast um, að til séu sömu aðstæður í nokkru öðru landi hvað þetta snertir. Við höfum haldið þessum þætti menningar okkar í gegnum aldirnar frá landnámstíð, og það er verið að eyðileggja þennan merka menningarþátt með því að hleypa erlendum mannanöfnum inn í málið. Gegn því eigum við að sporna.



Herra forseti. Ég vildi mega beina hér til hæstv. ríkisstj. einni fyrirspurn utan dagskrár. Eins og hv. alþm. er kunnugt, þá hefur enn þá ekki verið tilkynnt neitt um fiskverð á þessu ári. Ég vildi nú mega beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvað liði samningum hennar við útvegsmenn um fiskverð fyrir yfirstandandi ár. Nú þegar er liðinn um einn mánuður af þessu ári. Vetrarvertíðin er hafin alls staðar þar, sem fiskveiðar eru stundaðar um þetta leyti árs, og enn þá sem sagt ríkjandi það ástand, að hvorki útvegsmenn né sjómenn vita neitt um það fiskverð, sem á að gilda á þessu ári. Ég vil í þessu efni aðeins benda á það, að síðan fiskverð var síðast ákveðið - eða í byrjun ársins 1952 - þá hefur kaup hjá verkamönnum og öðrum launþegum hækkað vegna vísitöluhækkana um 10%. Hæstv. ríkisstj. hefur einnig fundið ástæðu til þess að flytja hér á Alþ. frv. til l., sem tryggja á embættismönnum og öðrum fastlaunamönnum samsvarandi launahækkun, en þessir aðilar -eins og kunnugt er - taka laun sín nokkuð eftir hækkandi vísitölu á hverjum tíma. Ef þeir menn, sem starfa á bátaflotanum í landinu, ættu að fá tilsvarandi launabætur eins og launþegar hafa nú almennt fengið fyrir samninga við ríkisstj., þá ætti fiskverðið hjá þeim að hækka um a. m. k. 10%, eða það fiskverð, sem síðast var ákveðið, kr. 1.05 fyrir kg, ætti að fara upp í kr. 1.15 á kg. Nú sem stendur verða bátasjómenn í landinu að vinna að sínum störfum án þess að vita nokkurn skapaðan hlut um fiskverð á þessu ári, og það, sem þeir heyra helzt um þetta, er það, að það séu uppi raddir hjá hæstv. ríkisstj. um það, að fiskverðið þurfi að lækka, - að laun þeirra verði beinlínis að lækka, á sama tíma sem gerðar eru hér á Alþ. ráðstafanir til þess að hækka laun t. d. embættismanna í landinu. Sömuleiðis er það kunnugt, að samningsaðill að þessu máli, eins og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, mun hafa sett fram kröfu um það, að það fiskverð, sem nú yrði ákveðið, yrði ekki látið ná nema yfir hluta af árinu og jafnvel ekki einu sinni alla vetrarvertíðina. Vitanlega nær slíkt ekki nokkurri átt og mundi koma mjög illa við þá sjómenn annars staðar á landinu, sem aðallega stunda fiskveiðar á öðrum tíma árs. Ég vil nú gjarnan mælast til þess við hæstv. ríkisstj., að hún upplýsi hér á Alþ. nokkuð um þessa samninga sína við bátaútvegsmenn um fiskverðið á þessu ári. Ríkisstj. hefur vallð þann kost að taka þessi mál að mestu út úr störfum Alþ. og fjalla þar ein um við útvegsmenn, en það virðist vera sá seinagangur á þessu nú, að af þessu geti hlotizt verulegt tjón fyrir landsmenn í heild. Ég vil líka benda hæstv. ríkisstj. á það, að nú þegar ber mjög mikið á því, að erfitt sé að fá sjómenn til starfa á bátunum, og það er ofur eðlilegt, á sama tíma sem laun allra annarra aðila í landinu fara hækkandi, ef þá á jafnvel að lækka þeirra laun eða að þeir geti ekki fengið neina vissu um það, úr hvaða fiskverði hlutur þeirra á að reiknast. Ég vildi mjög eindregið óska eftir því, að hæstv. ríkisstj. gæfi hér nú þegar einhverjar upplýsingar um þetta mál.



Herra forseti. Ég vildi aðeins geta þess út af þessum fyrirspurnum hv. 2. landsk., að sá ráðh., sem þetta heyrir undir, er hér ekki viðstaddur, og að sjálfsögðu er ekki hægt að svara fyrirspurnum hans nú.