Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Baldvinsson) Í fyrra var þetta frv. samþ. hjer í háttv.Ed. og afgreitt til Nd.; þar var því vísað til ríkisstjórnarinnar. Farið er fram á það í þessu frv. að veita kaupstöðum heimild til þess að áskilja sjer forkaupsrjett á hafnarmannvirkjum, lóðum þeim, er að sjó liggja, og lóðum og löndum innan lögsagnarumdæmisins, svo og öðrum fasteignum, er bæjarfjelög nauðsynlega þurfa að eiga. Það liggur í augum uppi, að bæjarfjelagi er nauðsynlegt að hafa eignarumráð yfir eignum þeim, sem almenningur þarf að nota, eins og t. d. lendingarstaði o. s. frv., sem einstakir menn geta, ef í þeirra höndum er, haldið fyrir almenningi. Ætlast er til, að bæjarstjórnir geri sjálfar samþykt um þær eignir, er þær telja rjett að eiga forkaupsrjett að. Er tilætlunin, að ekki sje lengra gengið í þá átt en hæfilegt þykir. T. d. ekki gengið inn á þá braut, að leggja undir sig íbúðarhús o. s. frv., nema óhjákvæmilegt sje vegna legu þeirra. Það hefir komið fyrir, að seldar hafa verið eignir, sem sýnilegt var, að bæjarfjelagið átti að eiga. Þetta frv. á að fyrirbyggja, að slíkt komi fyrir. Jeg býst við, að háttv. deild sje sama sinnis og í fyrra, og þykist því ekki þurfa að tala langt mál fyrir frv. Mjer þykir rjett, að því verði vísað til athugunar í nefnd, og þá til hv.allshn.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það má segja, að þetta mál sje enginn nýr gestur hjer á þingi, því að á mörgum undanförnum árum hafa legið fyrir tillögur til að koma skipulagi á verslun og útflutning á saltaðri síld. Því hefir enn ekki tekist að koma neinum þeim tillögum fram á Alþingi, er bætt geti það ástand, er síldarútvegurinn er sokkinn niður í. Á Alþingi 1926 var, að tilstuðlan hinna helstu síldarútgerðarmanna, samþ. heimild ríkisstjórninni til handa um að veita fjelagi síldarútvegsmanna einkasölu á síld til útflutnings. En af fjelagsstofnun í þessu skyni hefir ekkert orðið, eftir því sem jeg veit best, enda held jeg, að mjer sje óhætt að fullyrða, að ríkisstjórnin hafi ekki á neinn hátt notað heimildarlögin enn sem komið er. Hvað valdið hefir því, að ríkisstj. hefir ekkert gert í þessu efni, skal ósagt látið, en hitt virðist þó ekki fjarri, að geta sjer til, að hún hafi ekki haft trú á þessu skipulagi í framkvæmdinni, enda mætti benda á, að þegar í upphafi, eða á þinginu 1926, sáu ýmsir þá ágalla, er verða mundu þessu máli að falli; meðal annars var þá bent á, að erfitt mundi reynast í framkvæmdinni að stofna fjelagið og búa um það á tryggilegan hátt. Með þessu frv. er farið fram á, að ríkið taki að sjer einkasölu á útfluttri síld og síldarafurðum, sem jeg fyrir mitt leyti hefi meiri trú á, heldur en að slík einkasala sje í höndum einstakra manna. Þetta fyrirkomulag, einkasala ríkisins, hefir marga kosti í mínum augum. Út á við mundu ekki rísa upp neinar deilur um það, þó að ríkið tæki að sjer slíka einkasölu, en hinsvegar mjög mikil hætta á, að erlend ríki mundu leggjast fast á móti því, að fjelag einstakra útgerðarmanna færi með einkasöluheimildina, eins og lögin frá 1926 ætlast til. Þessi breyting er í mínum augum einn af aðalkostum frv. Því að það er mikilsvert, að slíkt fyrirtæki eins og síldareinkasalan standi þannig gagnvart erlendum ríkjum, að engin ástæða sje til þess, að gruna hana um hlutdrægni. Og svo er hinn kosturinn, að þá er ríkiseinkasalan hefir undir höndum alla síldarframleiðsluna, getur hún miðlað saltaðri síld á markaðinn eftir þörfum, og með því móti haldið verðinu uppi. En alt yrði þetta auðveldara, heldur en nú á sjer stað, á meðan leppmenskan þróast og heldur áfram, eins og reynsla undanfarandi ára hefir sýnt. Það má líka í þessu sambandi benda á, sem sjerstaka ástæðu fyrir því, að ríkið hafi síldareinkasölu með höndum, að það hefir verið álitið, af kunnugum mönnum, að síðastl. haust hefði verið hægt að selja meira til Rússlands en þessar 25 þús. síldartunnur, sem skrapað var saman; en þegar til átti að taka, var ekki um meiri síld að ræða í höndum innlendra manna, sem hægt var að selja á nýja markaði. Yfirrráð útlendra manna yfir síldarframleiðslunni voru svona mikil. Það er líka vitanlegt, að útlendingar, sem stunda hjer veiði, vildu gjarnan sjálfir vera þeir, sem sendu Rússum, eða öðrum þar í Eystrasaltslöndunum, framleiðslu sína. Nú hefir á undanförnum þingum, í þeim frv., sem legið hafa fyrir um sölu á síld, aðeins verið talað um salt- og kryddsíld. En það er ekki nema hálfnað verk. Því þó að ríkið taki í sínar hendur söluna, þá er ekki hægt að hafa hönd í bagga með, að hæfilega mikið sje saltað af síld í miklum aflaárum. Þess vegna álíta margir, sem við útgerð þessa fást, að mjög nauðsynlegt sje að taka síldarverksmiðjurnar undir einkasöluna. Í frv. þessu er aðeins talað um verslun með síld og síldarafurðir, en af því að síldarverksmiðjumálið er undir rannsókn hæstv. ríkisstjórnar, þá er ekki lengra farið í þessu efni. Jeg geri líka ráð fyrir, að flestir hv.þdm. hafi hlýtt á hið mjög fróðlega erindi, sem hv. 3. landsk. (JÞ) flutti í gær, enda mun von á tillögum frá honum viðvíkjandi rekstri síldarverksmiðju á Norðurlandi. Annars vil jeg í áframhaldi af þessu frv. taka þegar fram, að mín skoðun er sú, að nauðsynlegt sje, að ríkið ætti einnig verksmiðjurnar. En á meðan það er ekki, verður óhjákvæmilegt, að samband sje á milli síldareinkasölu ríkisins og verksmiðjanna, svo að hægt sje að jafna á milli, þannig, að saltsíldarmarkaðurinn sje jafnan trygður, en að afgangurinn eða ónothæf síld til söltunar fari í verksmiðjurnar. Í aflaleysisárum, sem altaf koma við og við, verða verksmiðjurnar að standa tómar, ef ekki aflast meira en saltað verður niður til þess að fullnægja markaðseftirspurninni. En gott verð á saltaðri síld á þá að bæta það tap upp, sem verður á verksmiðjunum. Því að frv. gangi ekki lengra nú en að taka aðeins til sölu síldar og síldarafurða, þá gæti jeg trúað, að seinna á þinginu, þegar fyrir liggur rannsókn síldarverksmiðjumálsins, að þá verði tekin afstaða til síldarverksmiðjanna yfir höfuð, og mætti þá bæta inn í frv. því, sem nauðsynlegt þætti. Annars get jeg minst á eitt atriði frv., sem jeg tel allmikilsvert, það er gjald það, 2%, sem leggja skal á síldina til þess að útvega nýja markaði, en jafnhliða því er gert ráð fyrir, að útflutningsgjald af síld falli niður. Með því að ríkið hafi fje til umráða í þessu skyni, er hægt að vinna að því, að koma síldinni inn á nýja markaði. Í því sambandi gæti einnig komið til greina að kaupa síld, sem send yrði hreint og beint ókeypis, sem sýnishorn, til þeirra staða eða landa, sem líklegt mætti telja, að hægt mundi að selja til, er stundir líða. Þetta mál er svo mikill þáttur í atvinnulífi okkar, að því verður ekki lengur skotið á frest, að koma á skipulagi, sem ekki aðeins snertir veiðina, heldur nái það einnig til verksmiðjanna og sölunnar. Það er svo mikið í húfi, ekki aðeins fyrir fjölda verkalýðs, heldur og alla aðra, sem nærri þessum útveg standa, að kosta verður kapps um, að hann fari sem best úr hendi. Eins og gengið hefir að undanförnu, hafa Íslendingar haft bæði skaða og skömm af því, að fást við síldarútveg. Og er hart að þurfa að segja það, eins mikið og hægt væri að hafa upp úr þessum rekstri, ef honum væri hagkvæmlega stjórnað. Jeg ætla ekki að þessu sinni að orðlengja frekar um málið, en mælist til, að hv. deild lofi frv. að ganga til 2. umr. og hv. sjútvn., til nánari athugunar.

Jón Þorláksson Þetta frv. hefir legið fyrir þinginu áður, en verið þá felt. Og jeg sje enga ástæðu til að eyða tíma þingsins nú til þess að ræða það. Eins og þessum málum er nú komið, hefir ríkisstjórnin heimild samkv. lögum til að koma á skipulagi um síldarsöluna, og getur þá hvenær sem henni þurfa þykir tekið til sinna ráða. Jeg mun því ekki greiða þessu frv. atkv. til 2. umr.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Á síðasta þingi var svipað frv. þessu á ferðinni hjer í hv. deild. Jeg mun þá hafa greitt atkv. með því til 2. umr., en lengra náði fylgi mitt ekki. Eiginlega hefi jeg svipaða skoðun á þessu máli og hv. 3. landsk., að ríkisstjórnin hafi það í sinni hendi, samkv. heimildarlögunum frá 1926, að ákveða, hvernig fara skuli með sölu síldar. Jeg álít, að heppilegast mundi að nota heimildina, en vildi þó skjóta því til hv. sjútvn. að athuga, hvort ekki mundi betra að breyta að einhverju leyti lögunum frá 1926, heldur en að setja ný lög í þessu efni.

Flm. (Jón Baldvinsson) Háttv. 3. landsk. getur ekki sagt, að það sje óþarfi að ræða þetta mál, sem verið hefir eitthvert mesta vandamál á undanförnum þingum. Því að alt frá 1921 hafa útgerðarmenn og aðrir, sem nærri þessum útveg standa, lagt það til, að komið yrði með lögum skipulagi á þennan atvinnuveg. Í þessu skyni hafa útvegsmenn snúið sjer til þingsins hvað eftir annað, þótt lítinn árangur hafi borið. Hv. 3. landsk. vísaði til núgildandi laga - heimildarinnar frá 1926 - þar sem ríkisstjórninni er heimilað að veita fjelagi útgerðarmanna leyfi til að taka að sjer einkasölu á síld. En jeg vil spyrja hann: Hvers vegna veitti hann ekki, eða hans stjórn, þetta leyfi, eða beitti sjer að einhverju leyti fyrir því, að slíkur fjelagsskapur kæmist á stofn, sem heimildarlögin gera ráð fyrir? Þó að jeg væri vantrúaður á, að sú breyting mundi til bóta, hefði jeg þó kunnað því betur, að eitthvað hefði verið reynt, svo að ljóst yrði, á hvern hátt þyrfti að breyta lögunum frá 1926. Hefðu lögin reynst góð og hagkvæm í framkvæmdinni, hefði jeg vitanlega ekki borið fram frv. þetta. En að lögin hafa ekki enn komið til framkvæmda, þykir mjer líklegt að stafi af ýmsum þeim ágöllum, er bent hefir verið á, að gera mundu vart við sig, er á reyndi. Jeg get látið mjer nægja að svara hæstv.dómsmrh. þessu sama. Hann álítur, eins og hv. 3. landsk., að óþarft sje að setja lög um þetta efni, og að heimildarlögin frá 1926 dugi. Því undarlegra er þetta, þegar þess er gætt, að vegna skipulagsleysis á þessu sviði er nú alment viðurkent, að síldarútvegurinn sje í kaldakolum. Og svo litla trú hafa bankarnir á þessum rekstri, að mjer er sagt, að bankastjórarnir virði ekki þá menn svars, eða reki þá blátt áfram út, sem minnast á að fá lán til þess að gera út á síld. En þó er sú hliðin kanske alvarlegust á þessu máli, að verkalýðurinn fær lítið eða ekkert kaup fyrir vinnu sína. Það skiftir nú tugum þúsunda, sem norðlenskir verkamenn eiga hjá síldarútvegsmönnum, sem tapað hafa ógrynnum fjár á þessu skipulagsleysi, sem lýst hefir sjer í „frjálsu samkeppninni“ um síldarframleiðsluna. Jeg sje því ekki betur en að rök hæstv.dómsmrh. og hv. 3. landsk. sjeu einskis virði og báðir sjeu í sameiningu að vinna að því, að þessi útvegur haldist áfram í sömu óreiðunni og verið hefir, í staðinn fyrir að stuðla að breyttu skipulagi, svo að útvegur þessi gæti orðið mikil tekjugrein fyrir almenning þann tíma, sem ekki borgar sig að reka þorskveiðarnar.

Jón Þorláksson Hv. flm. spurði, hvers vegna fyrverandi stjórn hefði ekki notað heimildarlögin frá 1926 og veitt einkaleyfi það, sem þar um getur. Þetta mál heyrði ekki undir mig, svo að svar mitt verður með fyrirvara. En jeg hygg, að sá fjelagsskapur, sem varð að myndast samkvæmt lögunum, hafi aldrei verið fullmyndaður. Þó veit jeg ekki betur en fyrv. hæstv.atvmrh. (MG) muni hafa gefið ákveðnum mönnum, sem líklegir voru til þess að stofna slíkt fjelag, loforð um, að fjelagið fengi leyfið nú frá þessum áramótum, ef samtök í þessu skyni kæmust á. Jeg veit því ekkert frekar um þann undirbúning, en geri hinsvegar ráð fyrir því, að hafi ekkert orðið af þessari fjelagsstofnun, þá sje því um kenna, að menn hafi rekið sig á einhverja þá annmarka, er samtökin strönduðu á. En ef svo er, að menn hafi þóst sjá einhverja annmarka á framkvæmdum þess skipulags, sem heimildarlögin gera ráð fyrir, þá er hitt víst, að fleiri verða annmarkarnir á þeirri leið, sem hv. 5. landsk. stingur upp á í þessu frv. sínu. Jeg neita því ekki, að mörgu þarf að breyta í sambandi við þennan útveg, og efast heldur ekki um, að það sje vilji allra, sem að því máli standa, að umbæturnar fáist. En það er alls ekki nýtt skipulag um síldarsöluna, sem mest þörf er á, heldur hefir öllum komið saman um, að byrja þurfi annarsstaðar. Það er þegar fengin full reynsla fyrir því, að markaður fyrir saltaða síld er mjög takmarkaður, og verður á engan hátt bættur með nýju skipulagi á því sviði, svo að neinu nemi. Það, sem liggur því beinast fyrir að framkvæma, er að gera síldina að markaðshæfri vöru á annan hátt. Að þessu verður að vinna, því að dómi allra skynbærra manna er það eina lausnin á öllu þessu vandamáli. Mjer finst því, að frv. hv. 5. landsk. geti menn rólega látið fara í sömu gröf sem því var búin hjer í þessari hv. deild í fyrra, og að haldið verði áfram að vinna að því á annan hátt að leysa þetta mikla vandamál.

Flm. (Jón Baldvinsson) Jeg man ekki í svipinn ákvæði heimildarlaganna frá 1926, en undarlegt þykir mjer, ef hæstv. fyrv. stjórn hefir getað heitið fyrirfram einhverjum einstökum mönnum því, að þeir skylda fá einkasöluleyfið, ef þeir kæmu á samtökum um fjelagsstofnun sín á milli.  Mjer kemur það undarlega fyrir, að hv. 3. landsk. segir, að ekki sje nauðsyn á nýju skipulagi. Ja, jeg veit ekki, hvað ætti þá að verða, ef ekki á að koma nýtt skipulag til sögunnar, því að ef alt situr í sama fari og nú er, þá er ekkert upp úr því að hafa annað en vandræði og reiðileysi. Mjer skilst hann nú sjálfur stinga upp á skipulagi, eftir þeim ágæta fyrirlestri að dæma, sem hann flutti í gær um síldarverksmiðju, nýju fyrirkomulagi, sem óneitanlega væri spor í þessa átt. Það er alls ekki rjett hjá hv. 3. landsk., að ekki sje auðveldara að koma síld á erlendan markað, ef einkasala kæmi. Nú ætluðu menn síðastliðið sumar að fá meiri síld á markaðinn í Rússlandi. En það var ekki hægt, af því að Íslendingar áttu ekki síldina, höfðu ekki ráð á henni. Ef við hefðum haft ráð yfir síldinni með einkasölu, hefðum við blátt áfram getað tekið svo og svo mikið og sent á nýjan markað, af því að verðið var ekki lakara en við seljum fyrir til Noregs og Svíþjóðar. En sænskir og norskir síldarkaupmenn hafa náð yfirráðum yfir þessari vöru og notað þau yfirráð til þess að eyðileggja söluna, nefnilega með lækkuðu verði. Mjer skilst því, að hvernig sem þessu máli er velt fyrir sjer, þá sje það eitt víst, að það þarf nýtt skipulag. Síldarútvegsmenn hafa síðasta áratuginn verið að leitast við að koma á nýju skipulagi, en það hefir ekki tekist fyrir sundurlyndi sjálfra þeirra. Og þegar þeim hefir mistekist svona hrapalega, þá álít jeg, af því að svo mikið er í húfi, að ríkisvaldið eigi að koma til sögunnar. Það á líka auðveldasta aðstöðu, bæði inn á við og út á við. Það þrýstir þessum fjelagsskítum til þess að vera með í samtökunum og er jafnframt vörn út á við gagnvart erlendum ríkjum, sem annars kynni að þykja sjer misboðið, ef fjelagi einstakra manna væri veitt svo víðtæk rjettindi yfir einni grein okkar verslunar.

Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Þetta er 4. löggjafarþingið á 10 árum, sem frv. þetta hefir borið hjer að garði. Í eitt skifti hefir það átt gestrisni að mæta, en í hin skiftin hefir því verið úthýst. En nú vona jeg, að það mæti þeirri gestrisni hjer, að Alþingi megi sæmd í verða. Krafan um 8 tíma hvíld á sólarhring fyrir þá, sem vinna á botnvörpuskipum, er jafngömul samtökum sjómanna hjer. Um kröfu þessa hefir mikið verið rætt og ritað, og meðal annars var hún þrautrædd hjer á Alþingi 1921, og þá sá meiri hl. þingsins sjer ekki annað fært en verða við henni og afgreiddi „vökulögin“, sem svo hafa verið nefnd. Árangurinn af þeirri lagasetningu varð sá, að útvegsmenn fengu meiri vinnu á skipum sínum og hásetarnir betri líðan. En hverjir eru það þá, sem gera þessar kröfur? Það er hvorki meira eða minna en kjarninn úr hinum íslenska verkalýð. Flest menn á aldrinum frá 18–35 ára, bændasynir víðsvegar að af landinu og æskumenn úr kaupstöðum landsins. Alt hraustir menn á ljettasta skeiði; samskonar menn og hernaðarþjóðirnar senda á vígvöllinn til þess að berjast fyrir fósturjörðina, eins og það er orðað. Það kann nú margur að ætla, að þessir menn þyldu flesta vinnu, sem þeim væri boðin. En svo er alls ekki. Þeir þola mikið erfiði, en reynslan er búin að margsýna, að þeir þola ekki til lengdar alt það erfiði, sem á þá er lagt á togurunum. Þeir falla fyrir örlög fram af vosbúð og þreytu, oft eftir tiltölulega stuttan tíma. Um þetta geta læknarnir best borið vitni. Þeir munu ekki þekkja svo fá tilfelli, þar sem hraustir menn hafa fengið ýmsa kvilla, sem orsakast hafa af þreytu og of miklum vökum. Menn kunna nú að spyrja, hvort löggjafarvaldinu beri skylda til að vernda þessa menn frá ofþjökun af vinnu. Við slíkri spurningu er það að segja, að þingið 1921 hefir svarað henni, þegar það samþykti „vökulögin“. Líka má vísa til Englendinga í þessu efni. Þeir hafa t. d. sett lög, sem vernda menn frá of mikilli vinnu í verksmiðjum, um afnám vinnu barna o. fl. o. fl. Var á þeim tímum háð hörð barátta fyrir þeirri rjettarbót. Eins og jeg gat um áðan, hefir gagnsemi laganna frá 1921 fyrir löngu komið í ljós. Fyrst og fremst með því að tryggja sjómennina fyrir ofþjökun í vinnu, því að þau hafa gert það að verkum, að menn þessir hafa getað varðveitt orku sína svo, að þeir hafa getað komið jafngóðir til vinnu sinnar aftur eftir hvíldina. En mest hafa þó útgerðarmennirnir hagnast á þessum lögum, þar sem miklu meira hefir aflast á skip þeirra en áður. Því til sönnunar gæti jeg nefnt mörg dæmi, en þess gerist engin þörf, því að útgerðarmenn viðurkenna þetta sjálfir, og telja meira að segja, að hagurinn af þessari lagasetningu sje miklu meiri en þeir hafi látið sjer detta í hug. Þá hafa og skipstjórarnir næstum undantekningarlaust fallist á nauðsyn þessara laga og viðurkent hagnaðinn af þeim. Þar sem nú reynslan hefir orðið þessi, að allir aðiljar hafa hagnast af því að lögbjóða 6 tíma hvíld á sólarhring, þá fæ jeg ekki betur sjeð en alt mæli með því að fullnægja hinum upphaflegu kröfum háseta um 8 stunda hvíld á sólarhring, eins og hjer er farið fram á. Því eins og jeg gat um í byrjun máls míns, var hin upphaflega krafa hásetanna sú, að hvíldartíminn yrði lögleiddur 8 st., enda þótt þeir til samkomulags gengju inn á 6 stundir, af því að þeir bjuggust við, að þá myndi málið frekar komast gegnum þingið, eins og líka raun varð á. En krafan um 8 st. hvíld hefir eigi að síður aldrei fallið niður, og byggist hún meðal annars á því, að reynslan hefir orðið sú, að hinir umræddu 6 tímar ganga ekki nærri allir til svefns, því að oftast er í þeim tíma 1 eða 2 matmálstímar, auk þess sem menn þurfa að þvo sjer, hafa fataskifti eftir að hafa verið holdvotir frá hvirfli til ilja, binda um sár og skeinur, sem ekki er svo óalgengt, að sjómenn fái. Hinn reglulegi hvíldartími verður því oft ekki nema 4–5 tímar, og hljóta allir að sjá, að það er of lítill hvíldartími, þegar stanslaust er unnið í t. d. 14 sólarhringa. Ef hvíldartíminn því yrði 8 stundir, þá ljeti nærri, að mennirnir gætu fengið 6 tíma svefn, og þess þurfa þeir. Líka má taka tillit til þess, að sumir menn geta alls ekki sofnað strax og þeir eru lagstir til hvíldar; liggja oft andvaka 1–2 klst. Til þess eru ýmsar ástæður, sem meðal annars stafa frá taugakerfinu. Jeg gæti nú búist við, ef þekking væri hjer til andsvara, að komið væri með það, að oft væri hvíld á togurunum fyrir utan hinn ákveðna hvíldartíma, t. d. þegar varpan væri í sjó. En þar til er því að svara, að þetta er nú á tímum orðið öðruvísi en það var áður. Nú eru fiskimenn komnir að þeirri niðurstöðu, að betra sje að hafa vörpuna ekki lengi í sjó, helst ekki lengur en eina klukkustund, og jafnvel skemur. Er þar því ekki um hvíldartíma að ræða. Jeg get ekki látið vera að minnast lítilsháttar á reynslu annara þjóða í þessum efnum. Eins og kunnugt er, eru það Englendingar, sem við höfum mest lært af hvað togaraveiðarnar snertir. Þeir byrjuðu eins og við með stanslausri vinnu, svo að segja nótt og dag. En mjer er ekki kunnugt um, að nein lög hafi verið sett þar í landi til þess að koma í veg fyrir, að mönnunum væri ofþjakað. Aftur á móti hefi jeg heyrt, að hin tíðu strönd, sem hjer voru áður á enskum togurum, hafi verið talin eiga rót sína að rekja til þreytu og svefnleysis mannanna. Hafi vátryggingarfjelögin því tekið í strenginn og fyrirskipað hvíldartíma á skipunum. Eiga enskir hásetar á botnvörpuskipum því nú orðið heimtingu á í það minsta 4 tíma hvíld á sólarhring, enda þótt sjósókn á enskum togurum sje miklu minni en á íslenskum, því að Englendingar fiska aldrei í eins vondu veðri og Íslendingar og fá þar af leiðandi meiri hvíldir. Á frönskum, þýskum og belgiskum togurum mun oftast vera 8 stunda svefn. Í þeim löndum er yfirleitt litið svo á, að ofþjökun á vinnuafli sje skaði fyrir framleiðsluna. Þá er ekki úr vegi að minna á Bandaríkjamenn í þessu sambandi. Eins og kunnugt er, er útgerð þar allmjög að aukast, og er hún mest frá borgunum Boston og Halifax. Þar fá sjómenn 8 tíma hvíld á sólarhring. Að vísu veit jeg ekki, hvort það er lögboðinn hvíldartími, en svo er þó víst, að það mun vera föst siðvenja. Jeg hefi lauslega drepið á þetta til samanburðar við okkur, svo mönnum verði það ljóst, að aðrar þjóðir eru komnar lengra hvað snertir skilning í þessum efnum en fjöldi manna hjer. Jeg vænti því, að frv. þetta fái góðar viðtökur og hljóti skilning yfirleitt, svo að það fái greiðan gang gegnum þingið, eins og það fyllilega verðskuldar, því að á bak við það standa kröfur fjölda sjómanna, bæði þeirra, sem nú eru á sjó, og annara, sem á landi eru. Hjeðan ganga 38 togarar, og á þeim kemur til að vinna á vetrarvertíðinni um 800 manns, en á ísfiskveiðum 420. Er því hjer um allstóran hóp að ræða, auk þess, sem við þennan flota bætast skip Hellyers í Hafnarfirði, sem vinna mun á um 100 manns. Að vísu eru þau skip ekki skyldug að hlýða þessum lögum, því að þau ná aðeins til skipa skrásettra á Íslandi, en fiskiskipstjórarnir eru íslenskir og fara eftir lögum þessum sökum gagnsemi þeirra. Sje nú þessi hópur tekinn til viðbótar, þá er hjer um að ræða 900 manns. Jeg verð nú að segja, að það er oft sett tryggingarlöggjöf fyrir minni hóp. Þá kem jeg að síðustu mótbárunni, sem komið hefir fram áður gegn lagasetningu um þetta efni, og hún er sú, að lagaboð um þetta efni sjeu óþörf, því að um það megi semja. En þar til er því að svara, að jeg tel þau svo mörg deilumálin milli verkamanna og atvinnurekenda, að á þau sje ekki bætandi. Jeg leyfi mjer að fullyrða, að í samningum mundu mennirnir ekki fá kröfum sínum framgengt, nema með miklu rjettindaafsali. Og kaupið er ekki svo hátt, að síst er á bætandi að verða orsök til þess. Andstæðingar þessa máls kunna ennfremur að segja sem svo, að óþarfi sje að lögleiða 8 tíma svefn, því að mennirnir hafi nægilegan svefn nú þegar. Þar til hefi jeg því að svara, að á togurunum er yfirleitt óslitin vinnan allan „túrinn“, svo að það er hin mesta ofþjökun á hverjum manni að fá ekki nema 4–5 tíma til svefns á sólarhring. Nú væri sök sjer, ef slíkt kæmi fyrir aðeins einstöku sinnum. En þennan litla svefn verða mennirnir að láta sjer nægja viku eftir viku, mánuð eftir mánuð og jafnvel ár eftir ár. Jeg ætla ekki að hafa mál mitt lengra að sinni, þar sem mjer eflaust gefst kostur til andsvara. Leyfi jeg mjer að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn. að umr. lokinni.

Jón Ólafsson Eins og hv.þdm. er kunnugt, lá þetta mál fyrir síðasta þingi. Þá kom jeg fram með þær upplýsingar og þau rök, sem háttv.þdm. er kunnugt um. Hefi jeg því nú litlu við að bæta og bið velvirðingar á því, ef jeg skyldi endurtaka eitthvað af því, sem jeg áður hefi sagt. Frá almennu sjónarmiði er það gersamlega fráleitt, að Alþingi ljái lið sitt til þess að draga úr því, að einstaklingurinn fórni kröftum sínum í þágu þjóðarinnar. Ef það ágerist, að hver einstaklingur þykist leggja of mikið fram, þá skil jeg ekki, hvernig sú framsókn, sem hin íslenska þjóð hefir hafið, á að halda áfram, þannig að kynslóð fram af kynslóð skili landinu af sjer í betra horfi en það var, er hún tók við því. Þegar við lítum á þetta, en gleymum um stund 900 manna hópnum, sem hv.flm. benti á, kemur það þá ekki í bága við þann anda, sem á að ríkja hjá þjóðinni nú og altaf? Ástæðan til þess, að þetta mál er viðsjárvert, er meðal annars sú, að það er byrjunarstigið til þess, að allir þykist gera of mikið og heimti að gera sem minst. Ef þetta mál nær fram að ganga, þá er ekki ugglaust um, að samskonar lagasetning komi á eftir um aðrar greinar atvinnulífsins. Það er staðreynd, að þess meira sem einstaklingurinn notar af orku sinni sjálfum sjer til nytja, þess betur mun honum farnast. Ef hann gerir ekki þetta, þá dregst hann aftur úr í samkepninni við aðra einstaklinga. Jeg veit, að þetta kemur mjög í bága við skoðanir jafnaðarmanna. Við erum því ekki óvanir að heyra, að menn eigi að gera háar kröfur til hvíldar, en leggja sem allra minst á sig. Ef við nú bygðum land, sem frá upphafi vega væri betur úr garði gert frá náttúrunnar hendi og sem forfeður okkar hefðu skilað af sjer í betra ástandi en raun ber vitni um, þá gætu menn látið sig dreyma um það, að nú mættu þeir hvílast og hætta að strita. En vilji jafnaðarmenn ná því marki, er það ekki byrjunarstigið að vilja sem minst á sig leggja, en lifa við lystisemdir. Jeg er hræddur um, að komandi kynslóðir mundu ekki þakka jafnaðarmönnum hugsun og framkvæmd borgaralegrar skyldu. Það verður ekki varið, að það er yfirleitt lítil ástæða, og í þessu falli engin, til þess að grípa inn í löggjöf þjóðarinnar um slík mál sem þessi, frekar en gert hefir verið. Hv. flm. vjek að því, að það mundi nú samt sem áður verða til hinnar mestu blessunar fyrir land og þjóð, fyrir útgerðarmenn og háseta. Jeg verð að segja, að jeg hefi af þessu máli aðrar sagnir en hv.flm. Mjer er sagt, að allflest skip sjeu farin að tíðka þann hvíldartíma, sem hv.flm. er að berjast fyrir, nema aðeins í þeim tilfellum, þegar aflinn er svo mikill, að ekki verður hjá því komist, að hver maður leggi fram sitt ítrasta til þess að koma honum undan. Háttv. flm. og hans samherjar vilja ekki skilja, að það er alveg sjálfsagt fyrir alla, sem að framleiðslu vinna, að lána alla krafta sína til þess að bjarga því, sem hægt er að ná. Ef þetta mál á fram að ganga, til viðbótar hinum lögákveðna hvíldartíma, þá er það í óþökk þeirra skipshafna, sem mjög eindregið hafa lagt á móti því, að mönnum verði bætt við á skipum þeirra, þar sem þeirra lifrarhlutur mundi þá minka að mun. Það er svo um þá, er eiga að þiggja þennan viðbótarhvíldartíma, að þó að þeir hafi viljað þóknast formanni síns fjelags með því að ljá nöfn sín undir þá kröfu, sem hann hjer ber fram, þá hafa þeir lagt blátt bann við því, að fjölgað yrði fólki á skipunum. Þetta hafa þeir minst á við mig, og jeg held, að ekki sje vert að vera beinlínis að þrengja þessum lögum upp á þá. Jeg vil í þessu sambandi minna á hina skynsamlegu ályktun hv. 1. þm. S.-M., sem fram kom í umr. um þetta mál á Alþingi í fyrra. Hann vildi fallast á, að lengdur væri hvíldartíminn og um leið dregið af kaupinu. Þessi atvinnuvegur, sjávarútgerðin, en þó einkum togaraútgerðin, á við hina mestu erfiðleika að stríða. Það er því síst á bætandi og síst vert að gera sjer leik að því að leggja honum þyngri byrðar á herðar en hann þegar hefir að bera. Hv. flm. tálaði um það af miklum fjálgleik, að þegar lög þau, sem nú gilda, voru sett, þá hefðu heyrst hörmulegar sögur af ástandinu meðal sjómanna á íslenskum togurum. Já, jeg minnist þess, að hafa eitthvað heyrt um það. En jeg hefi fylgst rækilega með ferli íslenskra sjómanna um langan aldur, og mín staðreynd er sú, að engir menn í þjóðfjelaginu, sem stunda líkamlega vinnu, sjeu ólúnari, hraustari og sællegri en einmitt sjómennirnir. Verkamenn þessa bæjar eru til dæmis sannkölluð olnbogabörn í samanburði við sjómennina. Háttv. flm. sagði, að hina ströngu vinnu á togurunum þyldu ekki nema ungir menn. Þar eiga líka að vera ungir menn, en þó eru þar oft rosknir menn innan um, og hefi jeg ekki orðið þess var, að þeir væru óánægðir með sitt hlutskifti. Maður, sem nú er á sextugsaldri, hafði verið við útveg hjá mjer um 20 ára skeið og hætti síðan að stunda sjómensku. En í haust ræður hann sig á eitthvert erfiðasta skipið. Þegar hann kom aftur í land, spurði jeg hann, hvernig honum hefði liðið. Jú, vinnan var nokkuð erfið, sagði hann, en verst var, að jeg fitnaði alt of mikið! Jeg held, að jeg geti engu síður borið um heilsufar manna á skipunum en hv.flm. Enda bera reikningar læknanna ár eftir ár með sjer, hvernig það er. Það er ekki heldur nema eðlilegt, að sjómennirnir sjeu líkamlega hraustir, því að þeir eiga við mjög góð skilyrði að búa, bæði um daglegt viðurværi og holla útivinnu. Jeg heyrði ekki betur en að hv.flm. væri mjer þó sammála um það, að í þeim efnum væri mikil bót á orðin frá því, sem við áttum að venjast hjer áður fyr. Eins og hv.flm. tók fram, hafa útlendar þjóðir ekki enn sjeð sjer fært að lögskipa ákveðinn hvíldartíma á veiðiskipum sínum. Þær hafa sjeð, sem rjett er, að um aflabrögð verða að gilda aðrar reglur en um siglingar. Það er álit allra fiskimanna, sem ekki eru haldnir af líkamlegri værð, að svo eigi fiskimannalífið að vera, að unnið sje af öllum kröftum, meðan afli er, en notið fullrar hvíldar í illviðrum og þegar lítill er afli. Jeg skil ekki heldur, hvernig ætti að koma því við á bátum og skipum sumstaðar hjer við land, til dæmis á mótorbátunum í Vestmannaeyjum og hjer við flóann, að menn leggi lítið á sig. Við skulum segja, að það sjeu 15 fiskidagar í mánuðinum. - Hvernig færi, ef þeir væru ekki notaðir nema að nokkru leyti? Jeg ætla ekki að fjölyrða um þetta mál að svo stöddu. Jeg tel sjálfsagt, að ef þau fríðindi, sem hjer er farið fram á, eiga að veitast einum vissum hóp manna, þá komi fram fleiri kröfur á sínum tíma, sem stefna í sömu átt. Jeg sje yfirleitt ekki fyrir endann á því, sem af þessu kynni að leiða.

Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Jeg hjelt, að hv.þm. kynni að meta sinn eiginn hag, sem er í því fólginn, að hann tryggi verkamönnum sínum svo mikla hvíld, að sem bestur árangur verði af vinnu þeirra. En það virðist hv.þm. og hans samherjar í þessu máli aldrei hafa skilið. Hv. þm. leyfir sjer að segja, að þær kröfur, sem hjer er farið fram á, sjeu ekki sprottnar frá sjómönnunum sjálfum, heldur frá okkur talsmönnum þeirra. Þetta er algerlega rangt, og hlýt jeg þó að játa, að þeir hafa gert alt of litlar kröfur, ef miðað er við það, sem þeir leggja í sölurnar. Enda þótt það sje vitanlegt, að hv.þm., sem er talinn allvel fjáður maður, hefir fengið auð sinn af stríði þessara manna, þá virðist vera óforsvaranlegt að halda því fram, að þeir vilji ekkert á sig leggja. Íslensku sjómennirnir eru einmitt viðurkendir, bæði utanlands og innan, fyrir meiri dugnað en dæmi eru til annarsstaðar. Og það er einmitt þess vegna, að þeir eiga heimtingu á að fá nægilega hvíld. Þeir vinna því betur, sem þeir njóta betri hvíldar. Háttv. þm. sagði, að sjómönnunum væri þetta ekkert kappsmál, af því að þeir óttuðust mannafjölgun á skipunum og rýrnun lifrarhlutarins. Jeg get upplýst hv.þm. um það, að engar líkur eru til þess, að á saltfiskveiðar þurfi að fjölga mönnum. Þar eru þeir einmitt oft óþarflega margir, og veit jeg meira að segja dæmi þess á hans eigin skipum. Jeg varð hissa, þegar hv.þm. sagði, að sjómennirnir hefðu látið undirskrift sína fyrst og fremst til þess að þóknast mjer. Jeg þakka hv.þm. fyrir þann heiður, sem hann sýnir mjer, þar sem hann er svo viss um, að sjómennirnir vilji alt fyrir mig gera, en það er um þá eins og svo marga aðra, að þeir líta á sinn eiginn hag í þessu efni. Gamalt máltæki segir: „Sá veit best, hvar skórinn kreppir, sem ber“. Það hefir hv.þm. aldrei reynt, og talar hann því meira af hugboði en reynslu. Hv. þm. hefir aldrei unnið sem háseti á íslenskum togara, og að því er jeg best veit, enginn af framkvæmdarstjórum togarafjelaganna. Hv. þm. sagði, að togaraútgerðin ætti við svo mikla erfiðleika að stríða, að bættur hvíldartími hásetanna mundi, skildist mjer, koma henni á knje. Jeg býst við, að margir sjeu mjer sammála um, að þetta sje ástæðulaus harmagrátur. T. d. verð jeg að ætla, að síðastl. ár mundi ekki hafa sjeð högg á vatni, þó að kröfum hásetanna hefði verið gegnt. Jeg veit ekki, hvað hv.þm. meinar, þegar hann segir, að engir vinnandi menn eigi eins gott og sjómenn. Þeir eiga að vísu að fá nægilegt að borða, en kaupgjald þeirra er mjög lítið, í samanburði við það, sem þeir leggja af mörkum í vinnu. Eins og jeg vjek að áðan, eru íslenskir sjómenn einhverjir aflamestu og sjósæknustu fiskimenn í heiminum. Þá kom háttv.þm. fram með þá ástæðu, að sömu menn ynnu lengi á togurunum, án þess á þeim sæi. En þess munu vera örfá dæmi. Hve margir ætli nú vinni þar af þeim, er byrjuðu fyrir 20 árum? Hv. þm. gat aðeins nefnt eitt dæmi. Sá maður hafði þó ekki unnið óslitið að því, en er óvenjulega þrekmikill maður. Hvar lenda svo þessir menn, þegar þrekið er svo lamað, að þeir þola ekki lengur hina hörðu vinnu á togurunum? Þeir lenda hjer í ruslakistunni - á eyrinni. Þar verða þeir að hanga yfir snöpum. Það eru launin eftir mikið og dýrmætt strit í þágu útgerðarinnar. Háttv. þm. sagði, að sú regla hefði verið komin á áður en vökulögin gengu í gildi, að veita ákveðna hvíld á togurunum. Skipstjórar margir myndu fúsir til þess að veita næga hvíld, en þeir þora það ekki fyrir útgerðarmönnunum - húsbændum þeirra. Þeir vita, að staða þeirra getur verið í veði. Orðið „reiðarahræðsla“ er líka orðið alþekt hjer, einnig innan skipstjórastjettar útgerðarinnar. Einn skipstjóri sagði, að hann myndi veita 8 tíma hvíld, ef hann þyrði. Hann var sannfærður um, að með því fengist meiri og betri vinna. Þetta mál strandar ekki á skilningi skipstjóranna, heldur á skilningsleysi útgerðarmannanna, sem sjá má á því, að hv.þm., sem hefir verið sjómaður á þilskipum og ætti því að hafa betri skilyrði en margir aðrir útgerðarmenn til að skilja þetta, legst jafnvel á móti málinu. Hv. sami þm. sagði, að áður hefði verið byrjað að veita hvíld, og nefndi einn skipstjóra, sem fyrstur hefði byrjað á því. En það er ekki rjett. Jeg hefi fylgst vel með í þessu máli síðan 1910, Fyrsti maður, sem byrjaði á því, var Jón Jóhannsson skipstjóri, sem var á skipi, er Elías Stefánsson hafði á leigu. Hann ljet sína menn fá minst 4 stunda svefn í sólarhring, þegar mestur fiskur var. En þetta stóð ekki lengi, vegna ótta við útgerðarmenn. Þá vildi sami háttv.þm. halda því fram, að hjer væri aðeins um byrjun að ræða, sem óvíst væri, hvar endaði. En með smærri útveginn er alt öðru máli að gegna, og er því ekki sambærilegt. Mótorbátarnir t. d. í Vestmannaeyjum fara á sjó að morgni, eða jafnvel að nóttu, og koma að síðari hluta dags. Þeir eru því jafnan heima og hvílast part af sólarhringnum. Auk þess verða hvíldardagar fleiri, þar sem þeir eru meira háðir veðráttu en togararnir, sem fiska oft, þótt mótorbátar sjeu í landi vegna veðurs. Á togurunum er það nú svo, að hásetarnir vinna þar sömu vinnuna dag eftir dag og ár eftir ár. Einhæfni vinnunnar gerir þá óþolnari heldur en ef um fjölþættari vinnu væri að ræða. Þetta gerir það að verkum, að hvíldartíminn þarf að vera lengri, svo kröftum mannanna sje ekki ofboðið. Þetta er líka orðið viðurkent t. d. í verksmiðjum. Mjer kæmi ekki á óvart, þó síðar kæmi fram krafa um lengri hvíld en þetta. Þeim er nauðsynlegt að hvílast, sem eiga að starfa vel. - Jeg hefi ekki fleirum að svara og skal því hætta að sinni.

Jón Ólafsson Jeg hefi mótmælt því, að þörf væri á lögum um þetta efni, enda var svo, að áður en þau gengu í gildi, var svipaður hvíldartími og sá, er lögin ákveða, orðinn venja. Lögin hafa því ekkert gagn gert. Það liggur líka í augum uppi, að svo mikið samstarf og skilningur hlýtur að vera milli skipstjóra og háseta, að skipverjum myndi ekki misboðið, þó vel væri unnið með köflum. Ástandið er nú það, að nauðsyn atvinnuvegarins heimtar það, að vel sje unnið, þegar færi býðst, og að hver og einn leggi sig þá fram af fremsta megni. Svo hefir það verið frá upphafi vega sinna, og er öllum fyrir bestu. Lögin um þetta efni má því segja, að hafi verið meinlaus, en ekkert gagn gert. En svo kom aðalatriðið. Hann hjelt, að jeg hefði, eða gæti, auðgast á þessu. Þar sprakk nú blaðran. En jeg get fullvissað hann um, að jeg hefi ekki grætt neinn auð á þessum mönnum. En jeg hefi frá því fyrsta átt minn þátt í að skapa þennan atvinnuveg. Það er því tilgangslaust að slá því fram. En ræða hv. 4. þm. Reykv. bendir einmitt til þess, að hann hafi sjálfur borið of mikið úr býtum frá þessari stjett. Hv. þm. segist sjálfur hafa verið á togara, og þykist því vera dómbær í þessu máli. En það er nú eins og það er virt. Ef menn leggja sig aðeins eftir einni hlið málsins, t. d. að þeirri hlið að eiga sem hægast og fá sem mesta hvíld, þá er ekki víst, að þeir verði dómbærari en aðrir um starfið, nje þekkingin komi að tilætluðum notum. Þá talaði hann um, að jeg væri með harmagrát fyrir hönd útgerðarmanna. Jeg mun nú oftast hafa borið með rósemd erfiðleika þá, sem útgerðinni hafa fylgt á liðnum árum. En jeg vil benda honum á það, að hin tíðu eigendaskifti og afföllin, sem hafa orðið á framlögðu hlutafje, tala sínu máli um það, að útgerðin hefir ekki ávalt verið rekin með hagnaði. Um það er nú máske ekki svo mikið að segja, þótt framlagt fje hafi tapast. Það hefir þá t. d. gengið til greiðslu á of háu kaupi og verkamenn þá notið þess, þótt þeir ættu vitanlega enga heimtingu á því fje, sem Pjetur og Páll hafa lagt í útgerðina. Þá var það um manninn, sem jeg tók sem dæmi um endingu manna. Áður en hann varð háseti á togara, hafði hann um mörg ár verið á þilskipi. En á þilskipunum lögðu þeir menn miklu meira á sig, sem nokkurt kapp var í. Þótt þeir menn, sem byrjuðu að vinna á togurunum fyrir 20 árum, sjeu margir horfnir frá því starfi, þá er það, sem betur fer, í mörgum tilfellum svo, að þeir menn, sem farið hafa vel með sitt aflafje, eru orðnir svo vel efnalega sjálfstæðir, að þeir þurfa ekki lengur að vinna harðari vinnu. Þeir hafa hjálpað til að byggja bæinn og vinna nú að hinni og annari ljettari vinnu hjer í bænum, sem þeir lifa af, ásamt eignum sínum. Það er að vísu satt, að togararnir eru oft 13–14 daga úti í hverjum túr. En þar með er ekki sagt, að hver túr gefi svo marga vinnufæra daga. Venjan mun vera sú, að í slíkum túr sjeu ekki nema 9–10 fiskidagar. Og ef meðaltalið væri tekið, þá hygg jeg, að fiskidagarnir mundu ekki vera meira en 9, jafnvel færri, af hverjum 14 dögum. Þá talaði sami hv.þm. um heilbrigði mannlegs líkama og að honum þyrfti að hlífa. Það er nú sjálfsagt gott, að slíta honum ekki um skör fram. En þegar hugsunarhátturinn verður sá, að hlífa honum sem mest, þá verður heldur ekki mikið gert. Atorkumennirnir um land alt, sem lifað hafa heilbrigðustu lífi, hafa ekki sparað líkama sinn. Jeg vona, að þó ýmsum þyki þægilegt að prjedika um hægðina, þá finnist hjer enginn akur fyrir það sæði, sem felst í frv. þessu.

Haraldur Guðmundsson Það var eins og hv. 3. þm. Reykv. væri þungt í skapi í ræðu sinni, því hann sagðist ekki sjá fyrir endann á afleiðingum þessara laga. Jeg veit þó ekki, af hverju það er, því jeg sje ekki, að ræða hans gefi ástæðu til þess, nema þá að það sje út af þessum aldraða manni, er hann gat um, að hlaupið hefði í spik hjá þeim. Jeg vona samt, að hann þurfi ekki að bera kvíðboga fyrir því, að svo fari um marga háseta, og að honum sje óhætt að sofa rólega fyrir því. Á frv. því, er hjer liggur fyrir, eru tvær hliðar. Önnur, sem snýr að sjómönnunum, en hin að útgerðarmönnunum, sú fjárhagslega. Á flotanum eru nú yfirleitt ungir og hraustir menn, enda gömlum mönnum og óhraustum ekki fært að vinna þar. Hjá öðrum þjóðum er barist fyrir og víða lögleiddur 8 stunda vinnudagur. En hjer er barist á móti því, að viss stjett manna fái 8 tíma hvíld. Svo mjög eru menn aftur úr hjer. En gera ekki flestar eða allar aðrar stjettir hjer meiri kröfur til lífsins gæða heldur en sjómennirnir? Það er fróðlegt að spyrja hv. 3. þm. Reykv. að því. Þá er hin hliðin, sem snýr að útgerðinni. Því var óspart haldið fram, þegar togaravökulögin, sem nú gilda, voru á ferðinni, að útgerðinni væri sýnt fjárhagslegt banatilræði með þeim og stefnt í hreinasta voða. En nú hefir skift um, því nú telur hv. 3. þm. Reykv., að þau sjeu meinlaus. Hitt mun þó sanni nær, enda viðurkent af flestum, að útgerðarmenn hafa haft beinan fjárhagslegan hagnað af lögunum. Nú er aftur risið upp, þegar talað er um 8 stunda hvíld, og sömu ástæður færðar fram gegn henni. En jeg hygg, að sú spá mín rætist, að þegar frv. þetta er orðið að lögum, þá muni lækka öldur þær, sem nú rísa gegn frv., og útgerðarmenn sjá, að þeir hafi hag af því, ekki síður en hinum eldri lögum. Og hvað fjárhagsútkomu útgerðarinnar snertir, þá hygg jeg, að ekki myndi skaða, þótt heimtuð væri meiri hagsýni af útgerðarmönnum en þeir hingað til hafa sýnt. Ríkið hefir rjett til þess að líta eftir því, að mönnum sje ekki ofboðið svo með erfiðri eða óhollri vinnu og næturvökum, að þeir sjeu gerðir að aumingjum eða heilsa þeir sett í beina hættu. Frá mínum bæjardyrum sjeð er þetta frv. sjálfsögð sanngirniskrafa.

Jón Ólafsson Það var leiðinlegt að ræða hv.þm. Ísaf. kom ekki fram fyr en jeg var dauður. Að vísu er ekki miklu að svara þeirri ræðu, því að það var eins og hv.þm. hefði ekki hugmynd um, að neins þyrfti að gæta nema að hafa nógan hvíldartíma. Það er hans áhugamál. En svo fór hann að rangfæra orð mín. Þar sem jeg sagði, að jeg sæi ekki fram úr því, sem á eftir kynni að fara, þá átti jeg við margt, t. d. sölu á sjávarafurðum o. fl. Sami hv.þm. mintist á það, að takmarkaður væri vinnutími í verksmiðjum. En þar er ólíku saman jafnað, því þar er um innivinnu að ræða, sem oft er óholl. En þetta er útivinna. Auk þess fá hásetarnir miklu meira en 6 tíma svefn til jafnaðar. Það er og hefir verið venja sjómannsins að vaka með köflum og sofa mikið á milli. Óstöðugleiki tíðarinnar gerir það nauðsynlegt. Það eru ekki sjómennirnir sjálfir, sem heimta meira eftirlit, heldur eru það aðrir, sem eru að ala upp í þeim þennan anda. Hvað fjárhagshliðinni viðvíkur, þá er það ofureinfalt reikningsdæmi, hverju þarf við að bæta, ef starfstíminn er styttur um tvo tíma og gengið er út frá því, sem þeir halda fram, að nú sje þörf fyrir alla þá krafta, er þeir hafa. Þá leiðir af sjálfu sjer, að fjölga verður mönnum. En jeg verð að segja það, að ef sjómenn hafa 6 tíma skyldusvefn, þá hafa þeir að jafnaði miklu lengri svefntíma yfir hverja ferð. Já, það var ekki nema stutt aths., sem jeg mátti gera. Hvað snertir þá fjármálalegu hagsýni, þá er auðvitað víða þörf á henni, en það er aðeins eftir að vita, hvert á að snúa sjer til umbóta í því efni, á hvaða sviði sem um er að ræða.

Flm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er samhljóða því, er jeg flutti hjer í háttv.Ed. í fyrra. Jeg sje ekki ástæðu til þess að fjölyrða um frv. nú. Um forsendur þess læt jeg mjer nægja að vísa til greinargerðar, er frv. fylgdi á þingi 1926. Hefi jeg nú í hinni örstuttu greinargerð vísað til þess þskj. og mælist til þess, að þeir háttv. deildarmenn, sem ekki hafa setið á þingi fyr, kynni sjer það, svo og umræður þær, er fram hafa farið um frv. á 2 síðustu þingum. Jeg vil aðeins geta þess, að allar ástæður, sem þá voru færðar þessu máli til stuðnings, eru enn í fullu gildi og hafa aukist frekar en hitt. Horfir nú til vandræða með sveitarstjórn á Norðfirði. Þrátt fyrir kreppu þá, er gengið hefir yfir Austfirði ekki síður en aðra landshluta, hefir kaupstaðurinn stöðugt aukist hröðum skrefum: Oddvitastörf eru því orðin ærið umfangsmikil. Til þess að bæta úr í bili hefir fyrir nokkrum árum fengist leyfi sýslunefndar til þess að hækka laun oddvita nokkuð. En líkur eru til, að er ný kosning á fram að fara að vori komanda, fáist enginn til þess að gegna oddvitastörfum, nema launin verði enn hækkuð að miklum mun. Þessi störf eru orðin svo umsvifamikil, að þau verða ekki leyst af hendi á sama hátt og í sveitum. Má það nokkuð marka af því, að gjaldendatala er komin upp í 400 og árleg reikningsupphæð hreppsins var við síðustu reikningsskil, í fardögum 1926, yfir 60 þús. kr. Má og geta þess, að núverandi oddviti, sem gegnir kennarastörfum á vetrum, hefir undanfarna vetur orðið að kaupa mann á skrifstofuna meiri hluta dags. Sama sagan er með hreppstjórann í þessum hreppi. Við hreppsbúar höfum verið svo hepnir að hafa mjög duglegan og samviskusaman mann í þeirri stöðu nú undanfarið - höfum sjálfsagt haft það oft áður -, en það er almæli, að hann hefir leyst störf sín óvenjulega vel af hendi. En mjer er óhætt að lýsa því yfir hjer - hann mun votta það hvenær sem er, að hann sjer sjer ekki fært að halda áfram starfinu vegna þess að það er orðið svo dýrt, að það er hreint peningatap fyrir viðkomandi hreppstjóra að hafa það á hendi. Jeg tel ekki rjett að láta menn leysa af hendi störf í þágu þjóðfjelagsins án þess þeir fái þau sæmilega borguð. En ef að því ráði væri hnigið að hækka laun þessa starfsmanns, svo sem hann á fulla rjettlætis- og sanngirniskröfu til, þá fer að verða lítið úr aðalástæðunni gegn þessu frv., sem sje þeirri, að það hafi í för með sjer kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Annars vil jeg ekki þreyta háttv. þingdeildarmenn á því að fara að rekja þær ástæður, sem þeir eiga greiðan aðgang að kynna sjer í þingskjölum frá 1926. Jeg vænti þess, að þeir líti þetta frv. velvildaraugum. Tíminn, sem það hefir verið hjer á ferðinni, er nú orðinn svo langur, að maður getur leyft sjer að vona, að háttv. deild muni nú geta felt um það endanlegan úrskurð, og að sá úrskurður verði rjettlátur. Jeg legg til, að frv. verði vísað til allshn. til athugunar. Þar hefir það verið til meðferðar á undanförnum þingum, og þar mun það sennilega helst eiga heima.