Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 485 hef ég leyft mér að bera fram till. til þál. um lögregluvarðstöð í Mosfellshreppi sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að ríkisstj. hlutist til um að komið verði á fót lögregluvarðstöð í Mosfellshreppi ásamt tilheyrandi búnaði og fjölgun í lögregluliði sýslumannsembættis Kjósarsýslu svo að unnt verði að þjóna Kjalarneshreppi og Kjósarhreppi auk Mosfellshrepps.“ Till. þessi var flutt á 105. löggjafarþingi, en varð þá eigi afgreidd og er nú endurflutt óbreytt. Með ört vaxandi byggð og auknu þéttbýli er þörfin fyrir sérstaka lögregluvarðstöð í Mosfellshreppi orðin mjög brýn. Íbúar í hreppnum voru 1. desember s.l. 3627 og býr meiri hluti þeirra í þéttbýlinu við Varmá, en byggð í dreifbýli er einnig allnokkur. Auk þess eru í Kjalarneshreppi 366 íbúar og 187 í Kjósarhreppi. Íbúatala þessara þriggja hreppa er því orðin 4180 miðað við 1. desember s.l. skv. bráðabirgðatölum Hagstofunnar. Þessa er getið hér til þess að leiðrétta þær tölur sem eru í grg. till., en þær eru orðnar tveggja ára og á þessu tímabili hefur orðið um 10% fjölgun íbúa a.m.k. Umferðarmál og slysahætta eru meðal annarra ástæðna fyrir brýnni þörf á virkri löggæslu á þessu svæði. Vesturlandsvegur liggur um þéttbýlasta hluta Mosfellshrepps og sker raunar byggðina í tvennt með þeim hætti að samgöngur milli hverfa eru ógerlegar án umferðar yfir veginn. Opinber þjónusta, svo sem skólar, barnaheimili og íþróttasvæði, er öll staðsett öðrum megin vegarins og sama gildir um verslanir. Af þessu leiðir að innansveitarumferð um og yfir Vesturlandsveg er mjög mikil, hvort heldur um er að ræða ökutæki eða gangandi vegfarendur, börn jafnt sem fullorðna. Þetta ástand hefur í för með sér mikla og vaxandi slysahættu, eins og dæmi sanna, sem ber brýna nauðsyn að bæta úr. Íbúar og sveitarstjórn hafa vaxandi áhyggjur af þessu ástandi og telja að ein mikilvirkasta vörnin gegn umferðarslysum hvers konar á þessu svæði sé virk löggæsla á og við Vesturlandsveginn. Hreppsnefnd Mosfellshrepps hefur ítrekað ályktað um þetta mál og leggur þunga áherslu á að löggæsla á þessu svæði verði efld. Í ályktun hreppsnefndar er m.a. bent á að Vesturlandsvegurinn er í hópi fjölförnustu þjóðvega landsins, sérstaklega kaflinn frá Reykjavík og upp fyrir Mosfellshrepp. Þungaflutningar um veginn eru mjög miklir og við Brúarland liggur vegurinn í kvos sem leiðir af sér mikinn umferðarhraða, sérstaklega stórra og þungra bifreiða. En það er einmitt við Brúarland sem fjölfarnasta gangbraut barna og unglinga er yfir veginn þar sem þau fara í skólann eða til íþróttaiðkana að Varmá. Það dylst engum sem til þekkja, sérstaklega í ljósi reynslunnar, að verði umferðarslys á þessum stað er um líf að tefla. Hreppsnefndin leggur því þunga áherslu á stóraukna löggæslu við Vesturlandsveg í þéttbýli Mosfellshrepps. Hreppsnefndir Kjalarnes- og Kjósarhreppa hafa einnig ályktað um nauðsyn á efldri löggæslu á svæðinu og að lögregluvarðstöð verði staðsett í Mosfellshreppi. Þá hefur fjölmennur borgarafundur um umferðarmál, sem haldinn var fyrir tveimur árum, ályktað og samþykkt áskorun um að komið verði upp svo fljótt sem verða má lögregluvarðstöð í Mosfellshreppi. Auk þeirrar sérstöku löggæslu vegna umferðarmála sem að framan greinir er löngu orðið tímabært að efla alhliða löggæslu í þéttbýlinu við Varmá sem og í hreppnum í heild. Í þeim efnum er það ekki hvað síst þýðingarmikið öryggisatriði ef vá ber að dyrum, hvort sem um er að ræða vegna náttúruhamfara, óveðurs, stórslysa eða bruna. Í janúar s.l. var gerð athugun á stöðu almannavarna í Kjósarsýslu á vegum Almannavarna ríkisins og Almannavarna Kjósarsýslu. Í þeirri athugun er fjallað sérstaklega um löggæslumálin og um þann þátt segir, með leyfi forseta: „Að engin aðstaða er fyrir lögreglu á svæðinu og ekkert lögreglulið verður að teljast hafa lamandi áhrif á starfsemi almannavarna. Við vá á höfuðborgarsvæðinu verða íbúar á almannavarnarsvæðinu að taka löggæslu í eigin hendur þar sem aðrir staðir, svo sem Reykjavík, Kópavogur og Hafnarfjörður með Garðabæ, yrðu ekki aflögufærir varðandi löggæsluna. sem neyðarráðstöfun vegna almannavarna var ákveðið að þjálfa a.m.k. 10 manns, hjálparliða til löggæslustarfa á hættutímum.“ Þess má geta í þessu sambandi að slíkt alvarlegt ástand hefur skapast á Vesturlandsvegi þegar óveður og ófærð hafa borið snögglega að á undangengnum árum, en við höfum að vísu blessunarlega sloppið við á þessum vetri enn sem komið er. Það er augljóst mál að það að hafa ekki staðsetta lögregluvarðstöð sem sinnir þessu svæði í hreppnum er afar veikur hlekkur með tilliti til almannavarna. Löggæslu í Mosfells-, Kjalarnes- og Kjósarhreppum er í dag sinnt frá lögreglustöðinni í Hafnarfirði og er skylt að taka fram að góð samvinna er við lögreglu Hafnarfjarðar, enda sinna þeir þjónustu við byggðarlögin eftir því sem kostur er miðað við aðstæður. Það er ljóst að með núverandi mannafla og tækjakosti er mjög erfitt fyrir stöðina að sinna lágmarksþjónustu við Mosfellshrepp og upphreppana, hvað þá að nokkur möguleiki sé á virkri löggæslu eins og brýna þörf ber þó til. Ég hef hér undir höndum nokkrar upplýsingar um mannafla og tækjakost lögreglunnar í Hafnarfirði og þar kemur m.a. fram að tækjakostur lögreglunnar er þrír sendibílar, ein fólksbifreið og þrjú lögreglubifhjól. Rannsóknarlögreglan er með eina bifreið. Á dagvakt á virkum degi eru sex lögreglumenn og eru tveir á lögreglustöð og fjórir lögreglumenn á tveimur lögreglubifreiðum. Annar lögreglubíllinn sér um útköll í Hafnarfirði og hinn í Garðakaupstað og Mosfellssveit. Á sumartíma eru tveir bifhjólalögreglumenn á vakt, sem þeir skipta á milli sín, og þrír lögreglumenn sinna vöktum á bifhjólum og eru í umferðareftirliti. Þessir bifhjólalögreglumenn, sem sinna vöktum á sumartíma, eru á vetrartíma á bifreið. Á föstudögum og laugardögum eru tveir menn teknir á aukavakt til að hafa þrjá lögreglumenn í þeim bifreiðum sem sinna útköllum og nú nýverið var skipun gefin frá dómsmrn. þess efnis að menn þeir sem hafa komið sem aukamenn um helgar ættu að mæta kl. 22 og fara af vakt kl. 5 að morgni, og áttu varðstjórar að meta það hvort eitthvað kæmi upp á eftir kl. 5. Dæmi sýna að þessi fjöldi lögreglumanna er algert lágmark til að halda uppi löggæslu ef eitthvað bjátar á. Þess skal getið að lögreglumenn í Hafnarfirði koma sjúkraflutningsmönnum oft til aðstoðar. Ef sjúkrabifreið sú sem sinnir útköllum er í verkefni hafa lögreglumenn ekið sjúkrabifreiðinni sem er til vara á Slökkvistöð Hafnarfjarðar. Fjórar vaktir eru sem sagt með sex mönnum. Eru það því 24 menn sem ganga vaktir og þrír bifhjólamenn, yfirlögregluþjónn og aðstoðaryfirlögregluþjónn ásamt einum manni sem vinnur í skráningu. Í rannsóknarlögreglu starfa þrír rannsóknarlögreglumenn. Standa þeir bakvaktir eftir að vinnutíma lýkur og um helgar og koma á vettvang ef slys verða á fólki. Samtals starfa því 33 lögreglumenn við embættið. Auk þess eru tveir lögreglumenn sem starfa við embætti bæjarfógetans í Hafnarfirði og starfa ekki við almenna löggæslu. Þess má geta að nýlega var maður sendur til að kanna fíkniefnaneyslu í umdæmi lögreglunnar í Hafnarfirði. Var ekki settur annar fyrir þann sem sendur var vegna þessa málefnis. Var því aðeins einn maður í lögreglubifreið þeirri sem stundar umferðareftirlit. Tveir lögreglumenn eru starfandi á Seltjarnarnesi og vinna þeir einir á tvískiptri vakt og á bakvöktum um helgar. Ef íbúafjöldi í lögsagnarumdæmi lögreglunnar í Hafnarfirði er borinn saman við fjölda lögregluþjóna kemur í ljós að u.þ.b. 700 íbúar eru bak við hvern lögreglumann og ef miðað er við stærri umdæmi eru samsvarandi tölur frá rúmlega 300 manns og upp í 500. Rétt er að geta þess að í Mosfellssveit hefur lögreglan aðstöðu í litlu herbergi við Þverholt og er þar sími með sjálfsvara en engin talstöð. Lögreglan reynir að sinna þessu eftirliti með því að koma upp eftir þrisvar á dag, fyrir hádegi eftir hádegi og á kvöldin. Þetta er alls ófullnægjandi, sérstaklega nú á síðustu mánuðum þar sem innbrotafaraldur hefur aukist mjög og bitnar illa á byggðarlögum sem eru þannig sett að lögreglustöðin er staðsett svo fjarri þeim sem raun ber vitni og það tekur svo langan tíma fyrir lögreglu að sinna útköllum að þeir sem að verki hafa staðið er löngu horfnir á braut þegar hún kemst á áfangastað. Það er alvarlegt hve staða þessara mála er slæm hjá lögreglu Hafnarfjarðar, bæði vegna of lítils tækjabúnaðar og manneklu. Það ber brýna nauðsyn að bæta þar úr. En lausn löggæslumála sem snúa að upphreppunum, Mosfells-, Kjalarnes- og Kjósarhreppum, má ekki verða á kostnað þeirrar þjónustu og þess öryggis sem lögregla Hafnarfjarðar veitir í heimabyggðarlögum, þ.e. Hafnarfirði og Garðabæ, enda leysir það ekki málið þar sem vegalengdir eru slíkar að svæðinu verður aldrei þjónað, svo vel sé, með útgerð mannafla frá Hafnarfirði né heldur frá t.d. lögreglustöðinni í Árbæ sem stundum hefur verið nefnd sem möguleg lausn í þessu sambandi. Því er ljóst að til að tryggja virka löggæslu í Mosfells,- Kjalarnes- og Kjósarhreppum þarf að koma á fót sérstakri lögregluvarðstöð í Mosfellshreppi sem hafi á að skipa nægjanlegum mannafla og tækjakosti til sólarhringsvaktar á þessu svæði. Þannig er unnt að veita íbúum þessara byggðarlaga þá alhliða löggæslu sem þörf er á og ekki verður veitt með núverandi fyrirkomulagi. Eftir að þessari umr. hefur verið frestað, herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ásamt hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur og sigríði Dúnu Kristmundsdóttur leyfi ég mér á þskj. 495 að bera fram eftirfarandi till. til þál. með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa nú þegar, að verðtrygging langtímalána til einstaklinga vegna náms eða byggingar eigin húsnæðis verði miðuð við vísitölu kauptaxta í stað lánskjaravísitölu.“ Um síðustu áramót svaraði ég nokkrum spurningum Morgunblaðsins fyrir hönd Kvennalistans og lýsti því m.a. yfir að Kvennalistinn vildi láta miða verðtryggingu langtímalána við vísitölu kauptaxta en ekki lánskjaravísitölu. Margir hafa síðan komið að máli við okkur Kvennalistakonur og lýst sig fylgjandi þeirri hugmynd og hvatt okkur til að fylgja henni eftir á þingi og það höfum við nú gert með till. þeirri sem ég hef nú lesið. Þessi till. hefur reyndar verið talsvert lengur í undirbúningi, enda vorum við lengi í vafa um hver væri besta lausnin í þessu máli. Umræðan um vanda húsbyggjenda er ákaflega hávær þessa dagana. Sá vandi er margþættur, en hæst ber hina óbærilegu greiðslubyrði lántakenda sem hefur vaxið langt umfram greiðslugetu vegna misgengis í þróun kauptaxta og lánskjara, en frá því í júní 1979, þegar lánskjaravísitalan var fyrst reiknuð út, hefur hún hækkað um 34% umfram kauptaxta verkamanna. Flestir eru orðnir sammála um réttmæti verðtryggingar fjárskuldbindinga og viðurkenna það sjónarmið að lánardrottni beri að fá verðmæti lánsfjárhæðar að fullu endurgreitt að lánstíma loknum og eitthvað að auki fyrir greiðann. Það er hins vegar ekkert einfalt mál og öldungis ekki sama við hvað verðtryggingin er miðuð, eins og lántakendur hafa rækilega orðið varir nú síðustu árin. Fram til þessa hefur þótt rétt að miða við kostnaðarþróun og verðtryggingin þannig miðuð við lánskjaravísitölu sem er mynduð af vísitölu byggingarkostnaðar að 1/3 og vísitölu framfærslukostnaðar að 2/3 hlutum. Hugmyndin var þá sú að fá mætti jafngilt verðmæti í hlutum eða þjónustu fyrir endurgreiðsluna og upphaflegu lánsfjárhæðina, en vextir væru svo að auki. Þetta virðist eðlileg viðmiðun að því tilskildu að þróun kaupgjalds haldi a.m.k. í við þróun verðlags og framfærslukostnaðar. Því er þó alls ekki alltaf að heilsa og reynsla undanfarinna mánaða kallar eindregið á breytingu í þessum efnum. Það hlýtur að teljast með öllu ósanngjarnt að neyða fólk til að spá um verðlagsþróun til margra ára eða jafnvel áratuga til að átta sig á greiðslubyrði langtímalána með föstum vöxtum. Slíkt er raunar ógerlegt eins og komið er á daginn. Nú um nokkurt skeið hefur þróunin verið almennu launafólki afar óhagstæð og ljóst að margir eru að kikna - og hafa þegar kiknað - undir greiðslubyrði lána sem í flestum tilfellum hefur vaxið langt umfram greiðslugetu. Kaupmáttur hefur illa fylgt eftir kostnaðarþróun og einsýnt að mikið misgengi hefur myndast nú að undanförnu, m.a. vegna aðgerða stjórnvalda sem æ ofan í æ hafa hindrað að laun haldi í við verðlagsþróun. Af því leiðir að fólk þarf ekki aðeins að bera skertan kaupmátt á neysluvörum, heldur einnig að borga af langtímalánum sínum með sífellt fleiri vinnustundum. Langt er síðan farið var að benda á þennan vanda og er furðulegt að stjórnvöld skuli ekki fyrir löngu vera búin að taka á honum með einhverju móti til að koma í veg fyrir það ástand sem nú hefur skapast hjá fjölmörgum. Því miður virðast þau ekki koma auga á aðra leið en að bjóða lán á lán ofan sem farið er að minna óþægilega á eitt atriðið í áramótaskaupi fyrir rúmu ári þegar ímynd launþegans var látin skjögra um sviðið með hverja byrðina ofan á annarri. Ég hlýt að lýsa miklum vonbrigðum með þær aðgerðir því ljóst er að þær leysa ekki vandann, þær auka hann aðeins og slá honum á frest. Greiðslubyrðin léttist vitanlega um skeið, en svo fara viðbótarlánin að falla í gjalddaga og menn festast í vítahring sem erfitt reynist að rjúfa. Aukin lán eru því tæpast til bóta. Þau eru dæmigerðar skammtímalausnir sem hafa verið reyndar margsinnis áður. Varanlegri lausnir eru nauðsynlegar. Svo að gætt sé fullrar sanngirni skal þess getið að sumar tillögur stjórnvalda varðandi húsnæðismálin eru góðra gjalda verðar, svo sem að leyfa einstaklingum að draga frá tekjum til skatts það sem þeir spara til húsnæðiskaupa, einnig tilraunir þeirra til að hamla gegn byggingu óhóflegs húsnæðis. En áfram um verðtryggingu lána. Það hefur verið talað um afnám verðtryggingar, en slík lausn mundi vafalaust kalla á enn frekari hækkun vaxta en orðið hefur og greiðslubyrðin vaxa af þeim sökum. Vissulega hafa heyrst tillögur til úrbóta, t.d. að fresta greiðslu á þeim hluta verðtryggingar sem er umfram almennar launahækkanir þar til í lok lánstíma, en þá lausn hefur t.d. Alþfl. sett fram í frumvarpsformi á þskj. 445. Í umr. um það frv. í Nd. 4. febr. s.l. lýsti ég yfir stuðningi Kvennalistans við það um leið og ég skýrði frá því að við værum að vinna að till. þeirri sem hér er til umr. Þá hafa heyrst hugmyndir um breytingu á lánskjaravísitölunni í þá átt að byggingarvísitalan verði látin vega þyngra eða jafnvel að miða verðtryggingu eingöngu við byggingarvísitölu. Til þess að það sé alveg á hreinu hvað um er að ræða, skal þess getið að frá því í júní 1979 hefur lánskjaravísitalan hækkað, eins og hv. þm. vafalaust vita, um 906%, byggingarvísitalan um 820%, en vísitala kauptaxta um 606%. Til þess að skýra málin enn frekar má taka dæmi: 1 millj. kr. lán tekið í janúar 1983 er með beinni framreiknun, þ.e. án afborgana og vaxta, orðið að 2 millj. 61 þús. 475 kr. í janúar 1985 miðað við lánskjaravísitölu. Miðað við byggingarvísitölu er upphæðin orðin 1 millj. 850 þús. eða 211 þús. 475 kr. lægri en miðað við lánskjaravísítöluna. En ef við miðum við vísitölu kauptaxta væri þessi upphæð orðin 1 millj. 678 þús. 571 kr. eða 382 þús. 904 kr. lægri en ef miðað væri við lánskjaravísitölu og 171 429 kr. lægri en ef miðað væri við vísitölu byggingarkostnaðar. Allar þær hugmyndir sem heyrst hafa og ég hef hér getið eru til bóta á núverandi kerfi, sem er gersamlega ónothæft, en bestu lausnina telur Kvennalistinn að miða verðtryggingu við kaupgjaldsvísitölu eins og fyrrgreind till. okkar felur í sér. Meginhugsunin að baki slíkrar verðtryggingar er þá sú að launafólk þurfi að vinna jafnmargar vinnustundir fyrir greiðslu lánsins og virði þess var í vinnustundum þegar lánið var tekið að viðbættum einhverjum vöxtum. Mikið öryggi fælist í því að vita að endurgreiðsla lána yrði alltaf svipuð í vinnustundum talið. Launafólk er í raun algerlega varnarlaust gagnvart ráðstöfunum sem miða að skerðingu kaupmáttar. sala vinnu er eina tekjuöflunarleið þess og því eðlilegast og réttlátast að það sé lagt til grundvallar við ákvörðun verðtryggingar lána. Það er sú mikla kjaraskerðing, sem almennt launafólk hefur mátt þola síðustu árin, sem er meginorsök vandans og þeir sem tekið hafa á sig fjárskuldbindingar til margra ára, þar sem boginn er spenntur til hins ýtrasta, ráða einfaldlega og skiljanlega ekki við afborganir og vaxtagreiðslur þegar slíkt misgengi verður í þróun kaupgjalds og verðlags eins og reynslan sýnir að undanförnu. Reyndar er mjög freistandi að leggja til að miðað væri við breytingar á kaupmætti kauptaxta, en við teljum tæpast raunhæft að fara fram á slíkt þótt ég standist ekki freistinguna að varpa því hér fram. Hins vegar er full ástæða til að ætla að till. Kvennalistans um viðmiðun verðtryggingar við vísitölu kauptaxta hafi fylgi hér á Alþingi, sbr. t.d. grein hv. 2. þm. Reykn. í DV 11. febr. s.l., svo og ummæli ýmissa annarra nýlega í umr. hér á þinginu og annars staðar og sakna ég nú sannarlega ýmissa sem ég hefði vænst að mundu taka til máls í þessari umr. Lánskjaravísitalan er ónothæf, a.m.k. eins og hún er nú saman sett. Það sannast best á því að hækkun áfengis og tóbaks s.l. tólf mánuði olli hækkun lánskjaravísitölunnar um rúmlega 1% og jók þar með skuldir kaupanda dæmigerðrar verkamannaíbúðar um 24–30 þús. kr. Og nú vilja stjórnvöld og stefna að því að taka upp virðisaukaskatt. Við Kvennalistakonur munum, eins og við höfum marglýst yfir, vinna sem við getum gegn því að hann hafi áhrif á verð matvæla, en leggist hann óheft og af fullum þunga á matvæli mun það valda stórfelldri hækkun lánskjaravísitölunnar. Það slys verður að hindra. Þetta rugl verður að stöðva strax. Í þeim tilgangi er till. Kvennalistans borin hér fram. Herra forseti. Að loknum fyrri hluta umr. um till. þessa legg ég til að henni verði vísað til hv. allshn. og treysti því að hún vinni þetta mál fljótt og vel.



Herra forseti. Aðeins örfá orð um þessa íhugunarverðu till. Taflan sem birt er með þessari till. og mismunurinn sem kemur þar fram varðandi árin 1983 og 1984 varðandi vísitölu kauptaxta og lánskjaravísitöluna segir í raun og veru allt sem segja þarf um þann gífurlega mismun sem hér er á orðinn og sem hlýtur að verða að leiðrétta. Ég vil ekki trúa því að óreyndu að stjórnvöld vilji ekki gera einhverja tilraun til þess að leiðrétta þá gífurlegu mismunun sem þar er á ferðinni, nema það sé vísvitandi stefna þeirra að sú mismunun eigi að ganga yfir fjölskyldurnar í landinu og yfir heimilin í landinu. Það þarf því að leita allra leiða. Að miða þetta við þann kaupmátt sem fólk hefur er vitanlega eðlilegri og sjálfsagðari leið þegar svo er komið að allar vísitölur í landinu eru í gangi nema þessi eina, þ.e. kaupgjaldsvísitalan, og er ég þó ekki að segja að sú vísitala hafi á sínum tíma verið ógölluð, langt í frá, og skapaði sér kannske sem slík þær óvinsældir hjá launafólki, m.a. vegna prósentureglunnar þar, að launafólk var jafnvel farið að tala um það sjálft að það bæri að taka hana úr sambandi og taka upp eitthvert annað kerfi. En hitt er svo annað mál að þegar fyrir því er staðið að allar aðrar vísitölur, byggingarvísitalan, vísitala opinberrar þjónustu og að ég tali nú ekki um lánskjaravísitöluna, eru í gangi, en kaupgjaldsvísitalan ein, sem ræður launum fólks, er bundin, þá hljóta hlutföll að raskast hér svo að eitthvað verður að gera. Það er því ótækt annað en að taka á þessum málum. Það er greinilegt að þær fálmkenndu tilraunir sem við sjáum þessa dagana, m.a. í húsnæðismálunum, gera ekki ráð fyrir þessu. Þar er aðeins um lengingu í snörunni að ræða, ef svo mætti segja, fyrir velflesta, því miður. Það er ekki tekið þar á neinu sem raunhæft er hæ t að kalla svo að fólk geti séð út úr sínum vanda. Ég skal því ekki hafa um þetta fleiri orð hér, en taka undir meginhugsunina í þessari till. því það er útilokað annað en að þær skuldbindingar sem launafólk tekur á sig séu í samræmi við þau laun sem það hefur þó að vissulega sé þar að öðru að gæta og stærra máli en hér er komið að þó óbeint sé, þ.e. launamismuninum í landinu og þeim ólíku möguleikum sem fólk hefur vissulega á því að mæta sínum skuldbindingum eftir því hvaða laun það hefur. En viðmiðunin hlýtur að vera eðlilegri, sjálfsagðari og réttlátari, einkum þegar svo er komið málum eins og taflan með þessari till. segir til um, og þarf ekki fleiri orð að hafa þar um.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við þessa till. Í fyrsta lagi langar mig að vekja athygli á því að það er ekki eins einfalt verk og það virðist vera við fyrstu sýn að leggja réttan grunn fyrir lánskjaravísitölu, hvaða grunn sem menn velja sér, vegna þess að ef menn miða t.d. við vísitölu kauptaxta eða vísitölu ráðstöfunartekna eða einhverja slíka vísitölu og ætla að byggja lánskjaravísitöluna á því, þá mun það gerast að fari svo, sem við stefnum nú öll að, að kaupmáttur taki aftur að aukast, þá þyngist lánið, þá hækkar lánið meira en eðlilegt er. Gallinn á núverandi viðmiðun lánskjaravísitölunnar er sá að kaupmáttur hefur dregist saman og þess vegna eykst greiðslubyrðin. Ef kaupmáttur hefði hins vegar staðið í stað, ég tala nú ekki um ef hann hefði aukist, hefði greiðslubyrði lánanna alls ekki aukist. Ef kaupmáttur hefði staðið í stað hefði greiðslubyrðin staðið í stað. Ef kaupmátturinn hefði aukist, hefði greiðslubyrðin minnkað. Menn verða því að skoða það mjög vandlega hvernig þeir ætla að breyta þessari viðmiðun því að öll stefnum við að því að kaupmáttur aukist á ný og þá væri mjög óeðlilegt að greiðsluþunginn af láni ykist samsvarandi. Þá gæti komið til skoðunar að þegar árferði er eins og nú, að kaupmáttur fer rýrnandi, væri ákvæði um það sett í lánskjaravísitölu að til greiðslu skyldi þó aldrei koma meira hverju sinni en sem samsvaraði breytingu á kaupmætti annaðhvort kauptaxta eða ráðstöfunartekna og sé mismunur þar á milli bættist hann við höfuðstónsins og yrði e.t.v. til þess að lengja lánstímann. Það er annað atriði sem ég vildi benda á, en varðar þetta mál ekki beint þó svo að það varði ákveðinn hluta þess. Það er það sem hv. frsm. sagði áðan um möguleika fólks til frádráttar á vöxtum og verðbótaþætti af lánum eins og hér er verið að ræða um, þ.e. lánum til öflunar húsnæðis eins og flest þessi lán eru með einum eða öðrum hætti. Sjálfsagt hafa allir, sem þurft hafa að telja fram til skatts, rekið sig á að í greiðslukvittunum frá lánastofnunum, bönkum og lífeyrissjóðum, eru gjarnan ekki tilteknar nema tvær tölur, annars vegar vextir sem gjaldfalla og eru innheimtir af greiðanda og hins vegar svokölluð afborgun sem er samanlögð tala afborgunar af nafnverðsupphæð og verðbótum. Nú er það svo skv. gildandi skattalögum að húsbyggjendum er heimilt að draga frá tekjum sínum ekki aðeins vextina heldur einnig verðbótaþáttinn í afborgunargreiðslum. Eins og gengið er frá greiðslukvittunum frá bönkum og allflestum lífeyrissjóðum er hins vegar ógerningur fyrir fólk að sjá af afborgunartölunni, sem færð er í einu lagi, hvað af henni eru verðbótagreiðslur sem má draga frá skatti og hvað af því er nafnverðsafborgun. Þetta verður til þess og hefur orðið til þess að fjölmargir einstaklingar, sem telja sjálfir fram og mér er ekki grunlaust um einnig ýmsir einstaklingar sem láta aðra telja fram fyrir sig, hafa orðið af stórfé í sambandi við vaxtafrádrátt sem skattalögin heimila þeim. M.ö.o.: þegar það lítur á þessar tvær tölur á greiðsluviðurkenningarseðli heldur fólkið að það megi aðeins draga frá skattinum sínum það sem fært er á greiðslukvittun sem vaxtagreiðslur, en athugar ekki að því er einnig heimilt að draga frá tekjum sínum þann hluta afborgunar sem eru verðbætur. Sá hluti getur oft verið stærri en nafnverðsafborgunin sjálf. Það er að sjálfsögðu fráleitt að lánastofnanir skuli ganga þannig frá greiðslukvittun að það sé ekki alveg ljóst hvaða fjárhæðir það eru sem heimilt er að draga frá launum skv. gildandi skattalögum. Einmitt þess vegna hef ég rætt um þetta mál í dag við hæstv. viðskrh. og lagt fram fsp. til hans hér á Alþingi sem ég vona að verði þess valdandi að þessum málum verði kippt í lag og bönkum og lánastofnunum settar reglur um gerð greiðslukvittana, þannig að það geti ekki gerst, sem hefur gerst á undanförnum árum, að fólk hafi orðið af stórum fjárhæðum, sem því er heimilt að draga frá launatekjum sínum til skatts, vegna þess hversu ranglega og villandi greiðslukvittanir banka og lánastofnana eru gerðar.



Herra forseti. Mig langaði aðeins að bæta hér örlitlu við vegna þess sem sagt var hér áðan. Ég vil byrja á því að þakka undirtektir hv. þm. sem hafa talað í þessari umr. Það var þetta með kaupgjaldsvísitöluna. Það hefur vissulega heyrst oft einmitt undanfarna daga og vikur, ýmsir hafa sagt sem svo að við ættum að ríghalda jafnvel í lánskjaravísitöluna, svo vitlaus sem mörgum virðist hún, og sagt að ekkert vit væri í því að taka upp kaupgjaldsvísitölu. Þetta sé óeðlilegt ástand, sem við búum við núna, kauptaxtar hljóti að hækka, jafnvel rjúka upp og þar með lánin á eftir eða lánsupphæðirnar. Vissulega vonar maður að kauptaxtar hækki. En vilja menn með þessu halda því fram að hækkun kaupgjaldsvísitölu hefði ekki áhrif á lánskjaravísitölu eða byggingarvísitölu, kaupgjaldsvísitalan gæti bara hækkað en lánskjaravísitalan setið eftir? Reynslan sýnir að þessar vísitölur hafa yfirleitt fylgst nokkuð að, þótt breyting hafi orðið á nú síðustu mánuðina þar sem kaupgjaldsvísitalan hefur setið eftir. Hækkun kaupgjaldsvísitölu kemur býsna fljótt fram í hækkun framfærslukostnaðar. Kaupgreiðendur eru fljótir að velta því út í verðlagið. Eða kunna menn haldgóð ráð gegn því? Og aukinn launakostnaður hefur áhrif á byggingarvísitöluna og örugglega líka lánskjaravísitöluna. Þær hækka sem sagt í kjölfarið þótt sú hækkun komi eitthvað á eftir. Við skulum líka athuga við hvaða atvinnustéttir er miðað. Vísitala kauptaxta er miðuð við kauptaxta verkafólks og iðnaðarmanna. Nú er alltaf erfitt að spá, og einkanlega um framtíðina, eins og vitringurinn sagði. En er fráleitt að hugsa sér að viðmiðun verðtryggingar lána við vísitölu kauptaxta hefði þau áhrif að þessum viðmiðunartöxtum yrði lyft upp? Ekki mundi ég sýta það. Mér finnst á allan hátt eðlilegasta hugsunin að miða endurgreiðslu lána við jafnmikið framlag vinnu og við upphaf lántöku. Ef menn kjósa síðan að leggja á sig aukna vinnu um skeið til að greiða niður skuldir vegna fjárfestingar í húsnæði eða öðru njóta þeir góðs af því. Í þessu sambandi er vert að minna á það hagræði sem öllum skattgreiðendum væri að því ef tekin væri upp staðgreiðsla skatta eins og Kvennalistinn hefur flutt till. um og tekið þar með undir sjónarmið sem á sér áreiðanlega fylgjendur í öllum flokkum og stjórnmálasamtökum. Slíkt fyrirkomulag væri tvímælalaust í hag skattgreiðendum, sérstaklega þeim sem hafa sveiflukenndar tekjur, í þessu tilviki þeim sem verða að auka við sig vinnu tímabundið til áð standa undir greiðslu skulda. Það hefur líka heyrst, þó að það hafi alls ekki komið fram hér, að viðmiðun verðtryggingar við vísitölu kauptaxta mundi skerða tekjur þeirra sjóða og aðila sem lána. En í því sambandi hlýtur maður að spyrja hverra hag við eigum að bera mest fyrir brjósti og hvort ekki sé nær að tryggja að lántakendur geti staðið við fjárskuldbindingar sínar en að ýta þeim út á kaldan klaka og taka ekkert tillit til ástandsins í launamálum og nánast gera almennu launafólki gjörsamlega ókleift að áætla fram í tímann. Ég vildi aðeins koma þessum hugleiðingum að um leið og ég þakka þm. fyrir undirtektirnar.



Herra forseti. Ásamt hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni og Ólafi Þ. Þórðarsyni hef ég leyft mér að flytja svohljóðandi till. til þál. um þróunarverkefni á Vestfjörðum: „Alþingi ályktar að fela Framkvæmdastofnun ríkisins að semja álitsgerð um framkvæmd þróunarverkefna í atvinnumálum á Vestfjörðum í því skyni að hraða nýsköpun í atvinnulífi, örva framtak einstaklinga og félaga, efla vöxt byggðarkjarna og auka fjölbreytni í atvinnustarfsemi. Í álitsgerðinni skulu koma fram, auk ábendinga um æskileg verkefni, hugmyndir um hvernig að framkvæmdum skuli staðið, þ. á m. um hvaða sértækum aðgerðum skuli, beita af hálfu sveitarstjórna og ríkisins til þess að greiða fyrir framgangi atvinnuþróunarverkefna sem líkleg væru til þess að treysta grundvöll atvinnulífsins og búsetu fólks á svæðinu.“ Tillaga sama efnis og þessi var flutt á síðasta þingi en hlaut þá ekki afgreiðslu. Það er íhugunarvert að frá því að þessi till. til þál. var fyrst flutt hafa borist fréttir af því úr herbúðum stjórnarliðsins að í undirbúningi sé ný löggjöf um starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins þar sem gert er ráð fyrir því m.a., ef marka má blaðafréttir, að stofnuð verði sérstök stofnun, byggðaþróunarstofnun, til þess að vinna að tilteknum byggðaþróunarverkefnum. Það er einnig mjög athygli vert að ef marka má þessar sömu blaðafréttir þá virðist vera í hugum þeirra sem þetta nýja frv. sömdu að tilgangur þeirrar stofnunar sem þar er um fjallað, byggðastofnunar, sé einmitt að vinna svipuð þróunarverkefni í hinum einstöku landshlutum og hinum einstöku byggðum á landsbyggðinni og hér er gerð tillaga um. M.ö.o., það virðist vera að þegar við þremenningarnir fluttum þessa till. á Alþingi í fyrra höfum við þá a.m.k. verið að boða brot af þeirri stefnu sem hæstv. ríkisstj. er nú að hugsa um að framkvæma því að þetta á víst að vera ósköp svipuð fyrirmynd, sem verið er að setja upp í sambandi við starfsemi væntanlegrar Byggðastofnunar ríkisins, eins og gerð er till. um að falið sé Framkvæmdastofnun ríkisins á þessu þskj. Herra forseti. Þessari till. var fylgt úr hlaði á síðasta þingi og er því ástæðulaust að fara mjög mörgum orðum um efnisatriði hennar að öðru leyti en því að ég kemst ekki hjá því, þó svo að töflugerð sé ekki skemmtilegt lesefni, að vekja athygli á nokkrum upplýsingum sem draga má út úr þeim töflum sem birtar eru sem fskj. með frv. Mjög athyglisvert er t.d. að skoða þar samband fólksflutninga til og frá landsbyggðinni annars vegar og hins vegar þróun atvinnutekna. Í töflum á bls. 8, fskj. III, má t.d. sjá breytingar á brottflutningstíðni í einstökum landshlutum á árabilinu 1965–1970 annars vegar og 1977–1982 hins vegar. Langmest dregur úr fólksflótta frá Vestfjörðum af öllum landsbyggðarkjördæmunum í heild. Brottflutningstíðni á Vestfjörðum 1965–1970 er 12.8%, brottflutningstíðni 1977–1982 er hins vegar 3.75%. Það dregur ekki jafnört úr brottflutningi í nokkrum öðrum landshluta eins og einmitt þarna. Ef menn skoða síðan aðra töflu á bls. 10, þar sem greint er frá meðalbrúttótekjum framteljenda eftir skattumdæmum og skattumdæmin flokkuð með sama hætti í kjördæmi, þá kemur í ljós að það helst í hendur að á sama tíma og dregur svo ört úr brottflutningi frá Vestfjörðum aukast atvinnutekjur þar að sama skapi umfram það sem atvinnutekjur aukast í öðrum landshlutum. Af þessu má beinlínis leiða að því gild rök að a.m.k. gagnvart landsbyggðinni sé mikið samhengi á milli búsetuþróunar annars vegar og atvinnuteknaþróunar hins vegar. Þegar atvinnutekjur vaxa í landshluta eins og Vestfjörðum, þar sem búsetuflutningar hafa verið miklir, þá stöðvast fólksflóttinn a.m.k. um skeið. Þegar hins vegar atvinnutekjur fara að dragast aftur úr á ný, eins og hefur verið að gerast undanfarin ár, þá hefst brottflutningurinn aftur. Það er einnig mjög athyglisvert að skoða það sem ég held að sé nýmæli líka og kemur fram í töflu á bls. 4; og bera saman annars vegar innanlandsflutninga, þ.e. brottflutninga og aðflutninga frá Vestfjarðakjördæmi í heild, og hins vegar búsetuflutninga í þéttbýli á Vestfjörðum. Í ljós kemur allt önnur mynd þegar menn skoða þéttbýlisstaðina á Vestfjörðum eina út af fyrir sig heldur en gefin er ef menn aðeins staðnæmast við landshlutann sjálfan. Ef menn staðnæmast við landshlutann sjálfan þá hefur orðið mikill fólksflótti frá Vestfjörðum á ellefu árum, 1971–1982. Brott hafa flutt á því árabili 1166 einstaklingar umfram þá sem að hafa flust. Sama mynd er hins vegar ekki uppi á teningnum ef við horfum á þéttbýlisstaðina eina út af fyrir sig. Þar hefur ekki verið um fólksflótta að ræða. Þvert á móti hafa þéttbýlisstaðirnir á Vestfjörðum staðið sig ákaflega vel í þessu sambandi. Fólk hefur ekki flutt þaðan. Miklu frekar hefur fólki fjölgað á þessum þéttbýlisstöðum. Þó að ekki sé það mikið ef á heildina er litið er það talsvert ef skoðaður er hver staðurinn fyrir sig. Þetta segir okkur þá sögu, sem við nánast þekkjum, að fólksflóttinn frá Vestfjörðum er fyrst og fremst úr hinum dreifðu byggðum, úr hinum gömlu landbúnaðarbyggðum og stafar af breyttum atvinnuháttum. Þá er einnig mjög athyglisvert að skoða í fskj. með þessari till. ýmsar upplýsingar sem þar koma fram um atvinnugreinaþróun á Vestfjörðum og aukningu ársverka. Kemur það sjálfsagt mörgum nokkuð á óvart, að á s.l. 10 árum er næstmesta vaxtargrein atvinnulífsins á Íslandi í fiskiðnaði. Störfum hefur fjölgað mest í þjónustu, eins og allir vita, en næstmesta vaxtargreinin á eftir þjónustunni er ekki iðnaðurinn, eins og margir hafa talið, heldur fiskvinnslan. Þess vegna mætti ætla að landshluti þar sem t.d. þjónusta væri mjög ríkur þáttur í atvinnulífi, eins og t.d. Reykjavíkursvæðið, mundi njóta mjög mikils góðs af þeirri atvinnugreinasamsetningu í sambandi við atvinnuþróun á staðnum. Með sama hætti mætti ætla að landshluti eins og Vestfirðir þar sem fiskvinnsla, næstmesta vaxtargreinin í atvinnulífinu, er mjög ráðandi hlyti að njóta atvinnulega góðs af samsetningu atvinnulífsins hvað varðar fjölgun atvinnutækifæra. En það kemur í ljós þegar hvort tveggja þetta er skoðað, að af ýmsum ástæðum stenst þetta ekki. Til er sérstök aðferð, sem kölluð er á ensku máli „shift and share“ sem ég veit ekki hvað heitir á íslensku, sem notuð er til þess að meta samsetningu atvinnugreinaskiptingar á atvinnuþróun. Ef þessi aðferð er notuð til þess að áætla stöðu og styrk atvinnulífsins á hverjum stað kemur það t.d. í ljós varðandi Reykjavík að þrátt fyrir hina styrku stöðu Reykjavíkur vegna mjög hás hlutfalls þjónustu, sem hefur verið mesta vaxtargreinin undanfarin 15 ár, þrátt fyrir þessa sterku stöðu Reykjavíkur hefur fjölgun atvinnutækifæra í Reykjavík verið langt undir því sem ætla mætti. Með sama hætti hefur vöxtur atvinnulífsins úti á landsbyggðinni verið miklu meiri en ætla mætti af óhagstæðri skiptingu atvinnugreina á landsbyggðinni. Menn geta auðvitað velt því fyrir sér hvaða þýðingu þetta hefur. En í mínum huga sýnir þetta og sannar að sú byggðastefna sem fylgt hefur verið á undanförnum árum hefur borið talsverðan árangur. Hún hefur borið þann árangur að þrátt fyrir það að landsbyggðin stendur höllum fæti hvað varðar atvinnugreinaskiptingu, þá hefur atvinnulífið úti á landsbyggðinni vaxið umfram það sem ætla mætti, en atvinnulífið í Reykjavík, sem stendur mjög vel hvað varðar atvinnugreinasamsetningu, hefur vaxið minna en ætla mætti af samsetningu atvinnugreina á höfuðborgarsvæðinu. M.ö.o., byggðastefnan, sem oft hefur verið harkalega gagnrýnd, hefur þó skilað þessum ótvíræða árangri. Þetta á við öll önnur kjördæmi en Vestfjarðakjördæmi. Jafnvel þó að Vestfjarðakjördæmi standi betur en flest önnur landsbyggðarkjördæmin hvað varðar hagstæða atvinnugreinaskiptingu með tilliti til vaxtargreina, þá hefur það samt sem áður gerst þar að Vestfirðingar hafa ekki notið þeirrar atvinnugreinasamsetningar í fjölgun atvinnutækifæra. Þvert á móti eru Vestfirðir eini landshlutinn utan Reykjavíkur þar sem skortir mjög verulega á að atvinnutækifærum hafi fjölgað jafnmikið og samsetning atvinnulífsins í landshlutanum gefur tilefni til að ætla. Suðurland er þar ekki samanburðarhæft, þó að einnig sé neikvæður vöxtur þar, af þeirri einföldu ástæðu að eldgosið í Vestmannaeyjum hafði gríðarleg áhrif á atvinnulíf á Suðurlandi og er villandi í því sambandi að bera atvinnugreinaþróunina á Suðurlandi saman við atvinnugreinaþróun í öðrum landshlutum. Vestfirðir skera sig úr öðrum landshlutum að þessu leytinu til. Þar hefur byggðastefnan ekki skilað sama árangri og annars staðar. Þar hefur atvinnulífið ekki vaxið umfram það sem ætla mætti af atvinnugreinasamsetningu, eins og í öllum hinum landsbyggðarkjördæmunum, heldur hefur atvinnutækifærum fjölgað þar minna en ætla mætti eftir atvinnugreinasamsetningu. Þessar upplýsingar eru vissulega bæði athyglisverðar og umhugsunarverðar. Þegar haft er í huga að samdráttur er þar mjög verulegur í atvinnutekjuþróun og það bætist ofan á að fólksflótti hefst vegna samdráttar í atvinnutekjum, þá er vissulega ástæða til þess að Framkvæmdastofnun ríkisins eða ný stofnun á svipuðu sviði taki að sér það verkefni, sem gerð er tillaga um í þessu þskj., að semja álitsgerð um framkvæmd þróunarverkefna í atvinnumálum á þessum stað. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessa till. til þál. því að hún skýrir sig að öllu leyti sjálf. Ég legg til að umr. verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 504 flytur hv. 3. þm. Suðurl. Óli Þ. Guðbjartsson þáltill. um orkufrekan iðnað á Suðurlandi. Eins og 3. þm. Suðurl. skýrði frá er veruleg fækkun í stórum hluta Suðurlandskjördæmis og tek ég undir það að nauðsynlegt sé að snúa þeirri þróun við og finna leiðir til atvinnuaukningar á þessum landshluta þar sem atvinnulífið er mjög veikt og stendur mjög veikum fótum þar sem dregið hefur mjög úr framkvæmdum nú um sinn, sérstaklega í orkumálum, sem unnið hefur verið að inni á hálendinu. Hvort það á að vera stóriðnaður eða ekki vil ég ekki fullyrða um, en að mínu áliti kæmi alveg eins vel til greina smærri iðnaður, t.d. ýmiss konar raftækniiðnaður og samsetningariðnaður ásamt mörgu fleiru. Á Suðurlandi hefur almennur iðnaður verið fremur lítill og þróun hans verið frekar hæg og tilviljunarkennd. En með stofnun Iðnþróunarfélags Suðurlands og tilkomu iðnþróunarfulltrúa hefur verið unnið mikið starf, bæði til hjálpar iðnaði sem fyrir er og í leit að nýjum iðngreinum. En eigi iðnaður að vera veigamikil undirstaða í atvinnuþróun á komandi árum þarf að taka vel á og skipulega í þessum málum. Suðurland hefur að vissu leyti sérstöðu að því leyti að þar eru stærstu landbúnaðarhéruð landsins, en samdráttur í landbúnaði kemur mjög hart niður á íbúum þess landshluta, sem byggt hefur afkomu sína að stórum hluta á landbúnaði og þróun og þjónustugreinum ýmiss konar. Núverandi stjórnarflokkar hafa líka tekið myndarlega á til uppbyggingar atvinnu með því að leggja 500 millj. til nýsköpunar í atvinnulífi og vænti ég þess að það eigi eftir að styrkja víða atvinnulíf í þessu landi. Á Suðurlandi eru stærstu orkuver landsins og hitaorka er þar mikil svo að ekki ætti það að tefja fyrir framgangi uppbyggingar þar. Vafasamt er þó að léttur iðnaður og þjónustugreinar geti leyst vanda okkar í atvinnulífinu svo að eðlilegt er að skoða verði möguleika á stóriðnaði á Suðurlandi, eins og till. hv. 3. þm. Suðurl. Óla Þ. Guðbjartssonar gerir ráð fyrir.