Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Það hefur orðið að samkomulagi milli allra flokkanna að falla frá óskum um sérstaka n. í þessu máli, og það er sameiginleg till. allra flokka að vísa málinu til fjhn.

Forseti (JJós): Með því að hv. þm. hafa tekið aftur till. sínar um sérstaka n. í þessu máli og fyrir liggur till. um að vísa málinu til fjhn., verður gengið til atkv. um það. Vil ég þá um leið minna hv. þm. á niðurlagsorðin í ræðu hæstv. forsrh., um að hv. fjhn. ynni í sameiningu við hv. fjhn. Ed. að athugun málsins. Frv. vísað til fjhn. með 25 shlj. atkv.



Ég hef lagt fram litla brtt., sem mér skilst raunar, að hafi ekki áhrif á efni frv. Í till. er farið fram á, að ríkissjóður leggi nokkurt fé til verkfærakaupasjóðs, eftir því sem fé er veitt til þess í fjárl. ef fjárhagur sjóðsins leyfir ekki, að keyptar séu allar þær vélar, sem þörf er á til að halda uppi starfsemi þeirri, er um getur í 32. gr. jarðræktarl. Hér er, sem sagt, gert ráð fyrir, að heimild fjárl. þurfi að liggja fyrir, en framlagsheimild ríkissjóðs er ekki takmörkuð. Þar sem hér er ekki um að ræða ákvæði, sem ætlazt er til, að verði til frambúðar, þótti mér réttara að binda þetta við heimild í fjárl. Vænti ég þess, að hv. d. geti fallizt á þessa brtt.



Landbn. fékk að sjá till. hv. þm. Ísaf., og henni var gefinn kostur á að gera hana að sinni till., þó að hún sæi ekki ástæðu til að taka því boði, þar sem hún taldi frv. vel mega vera eins og það er nú. Eina breytingin, sem leiðir af till. hv. þm. Ísaf., er sú, að ríkisstj. þurfi heimild fjárl. til að veita þetta fé til kaupa á verkfærum og vélum, en með frv. er það lagt á vald ríkisstj. einnar að gera þetta, að fengnum rökst. till. verkfæranefndar og meðmælum Búnaðarfélags Íslands. N. telur, að með brtt. hv. þm. Ísaf. séu möguleikar til þessara kaupa heldur þrengdir en hitt, og vill hún ekki mæla með till. Þó vill hún ekki gera þetta að kappsmáli og leggur það á vald hv. þd. að samþykkja till., ef henni sýnist svo.



Eins og ég gat um við 2. umr., var frv. þannig, þegar það kom frá hv. Ed., að ég taldi ekki við unandi, og sama skoðun kom fram hjá flestum, ef ekki öllum, í landbn. Ég tók það fram þá, að í staðinn fyrir ákveðið framlag úr ríkissjóði, sem miðaðist að vísu við greiddan jarðabótastyrk, hefðum við fremur kosið, að þetta væri framkvæmt svo, að ákveðinn hundraðshluti væri lagður á seldar landbúnaðarvörur, svo sem kjöt, mjólk o.fl., og það fé lagt í þennan ferðasjóð. Þetta taldi ég rökréttara framhald af orlofsfrv., því að þeir, sem orlofs njóta samkv. því, fá orlofið ofan á laun sín fyrir störf í þjóðfélaginu. Mér virðist því rökréttara, að sveitafólk fái einnig orlof sitt greitt ofan á greiðslu fyrir störf sín, sem eru fólgin í framleiðslu þessara afurða. Hins vegar hné landbn. ekki að því ráði við 1. umr. málsins á fundi sínum að breyta málinu þannig, því að hún taldi, að þetta væri ákveðið samkv. beinu samkomulagi flokkanna í hv. Ed., og hún vildi ekki raska því samkomulagi, ef um slíkt hefði verið að ræða. En við umr. hér í hv. d. hefur komið í ljós, að þm. telja, að ekki hafi verið um neitt slíkt samkomulag að ræða, og eftir að landbn. var orðið þetta ljóst, tók hún málið upp á nýjum grundvelli og ákvað að bera fram brtt. til þess að færa frv. í það form, sem henni þótti rökréttast og mest í samræmi við hitt málið. Þessar brtt. n. eru prentaðar á þskj. 446. Ég mun ekki lýsa hverri einstakri brtt., tel þess ekki þörf. En heildartilgangur þeirra er sá að færa málið í þann farveg, að í stað greiðslna úr ríkissjóði verði fjárins aflað með því að leggja á gjald, sem nemur 1/2% af heildsöluverði á kjöti og mjólk. Ég veit, að mörgum mun þykja gjaldið. of lágt, og vafalaust verður á það bent, að gjaldið, sem lagt er á samkv. orlofsfrv., nemur 4% af greiddum verkalaunum. En við vildum ekki fara lengra að sinni, vildum fyrst fá nokkra reynslu fyrir þessu fyrirkomulagi og því, hvernig því yrði tekið af fólkinu í sveitunum. Ég skal geta þess, að við lauslega áætlun um það, hve mikils fjár megi vænta í ferðasjóðinn með þessu fyrirkomulagi, hefur komið í ljós, að með núverandi verðlagi má búast við, að það verði um 200 þús. kr., og fer þetta þá að nálgast það að geta orðið að liði. Vitanlega verður þó ekki komið á almennum ferðum sveitafólks um landið fyrir þetta fé og ekki nema fólkið leggi nokkuð af mörkum sjálft, en þessi upphæð gæti orðið mikil hjálp til að koma þessari starfsemi á rekspöl og hjálpa til þess, að fátækir einyrkjar, sem eiga ekki heimangengt vegna annríkis og fólkseklu, gætu keypt sér aðstoð á heimilinu, á meðan þeir brygðu sér frá, og þeim gert kleift að - komast út af heimilunum. N. fór ekkert út í það að taka fé af fleiri gjaldskyldum vörum landbúnaðarins til þessa gjalds. Það hefði þá orðið torvelt um innheimtuna, þó að það hefði ekki verið óréttlátt. Ég fer ekki nánar út í einstakar gr. brtt. n. Þær eru allar um þetta aðalatriði, sem ég hef minnzt á, og eru nauðsynlegar til að kveða á um framkvæmd meginmálsins. Ég þarf svo ekki að orðlengja þetta meira, en get þess aðeins, að landbn. stendur óskipt að þessum brtt.



Ég hef flutt brtt. við frv. þetta ásamt hv. þm. Siglf. og hv. 11. landsk. Þær fara fram á, að í stað þess, að frv. þetta sé miðað við sveitafólk almennt, þá séu húsmæðurnar teknar út úr og miðað við þær. Ég skal nú gera nánari grein fyrir þeim. Tilefni þessa frv. er orlofsfrv., sem nú er orðið að l. Með þeim l. voru verkamönnum veitt réttindi og kjarabætur. Ef á að halda þessu verki áfram, þá eiga þessar hagsbætur næst að falla í skaut þeim aðila, sem ásamt verkamanninum ber þyngstar byrðar í þjóðfélaginu. Ég býst við, að allir viti um erfiðleika sveitafólksins, en það er engum vafa undirorpið, að þeir mæða þó mest á húsmóðurinni. Og þótt kjör húsmóðurinnar í sveitunum séu sérstaklega slæm, þá er einnig hið sama að segja um fátækar konur í bæjunum. Það er því rökrétt framhald á því verki, sem hafið var með orlofsfrv., að stíga næsta skrefið þar, sem þörfin er mest. - Hvaða aðila í sveitunum ætti fremur að hlynna að en húsmæðrunum? Ég álít, að þessi styrkur kæmi að meira gagni þeim til handa en bændunum. Ég veit ekki betur en heimild sé í fjárl. til að veita fé til kynnisferða bænda, og þótt sú upphæð, sem nú er veitt í þessu skyni, sé lág, þá er vandalítið að hækka hana. Til þess þarf engin sérstök lög. Auk þess hefur Búnaðarfélagið möguleika á að kynna bændum búnaðarframkvæmdir í öðrum héruðum, og ekki er rétt að miða þetta framlag við slíkt. Hér er um beint mannúðar- og réttlætismál að ræða, en ekki að kynna fólki búnaðarframkvæmdir fyrir þetta fé. Það er því engin ástæða til að tengja þetta neitt saman. Þessi styrkur á fyrst og fremst að verða til þess, að þreytt fólk geti létt sér upp, þótt ekkert sé því til fyrirstöðu, að það geti lært ýmislegt um leið. En að gert sé ráð fyrir, að það „stúderi“ búnaðarframkvæmdir, það er allt annars eðlis, það er sérstakt mál út af fyrir sig. Það, sem um er að ræða, er að halda áfram því verki, sem hafið var með orlofsfrv., því verki að styð ja þá þrælkuðu til að afla sér hvíldar og upplyftingar. Og hvaða hv. þm. vill fullyrða, að nokkrir hafi meiri þrældóm og minna frí en húsmæður? Ég held því fram, að stefna okkar í þessu máli sé réttlát og í samræmi við orlofsfrv. Þetta á fyrst og fremst að vera mannúðarmál. Við leggjum til, að 100 þúsund krónum sé varið til styrktar í þessu skyni. Af því greiðist 2/3 til sveita og kauptúna, en 1/3 til kaupstaða, þó með því skilyrði, að eins hátt framlag komi á móti annars staðar að, t.d. frá bæjarfélögum. Þetta þótti okkur ,sanngjarnt. Ef bæjarfélögin brygðust, þá væru möguleikar á að afla fjárins á annan hátt, t.d. með samkomum og skemmtunum, er kvenfélögin gengjust fyrir. Hins vegar þótti okkur ekki rétt að gera þessar kröfur til sveitanna, þótt ekkert væri vitanlega á móti fjárframlagi þar. Rétt þótti að greiða styrkinn til kvenfélaga, með það fyrir augum að vekja áhuga þeirra á málum þessum og lofa þeim, er nota eiga féð, að hafa sem mest með það að gera. Þá er gert ráð fyrir, að greidd verði full verðlagsuppbót á upphæð þessa. Með núgildandi vísitölu yrði öll upphæðin þá um 260 þús. kr. Landbn. hefur lagt til, að sveitastyrkirnir yrðu um 200 þús., aftur á móti var reiknað með upphæð í Ed., er næmi 50–60 þús. Eftir okkar till. yrði þessi upphæð um 175 þús., svo að munurinn er ekki mikill, miðað við till. landbn., og ekkert því til fyrir stöðu, að upphæðin yrði hækkuð. Hvað viðvíkur till. n. um sérstakt gjald á kjöt og mjólk til fjáröflunar í þessu skyni, þá álít ég það óheppilega aðferð, sem ekki ætti að viðhafa. Með því er lagður óbeinn tollur á neytendurna, og er það, á móti yfirlýstri stefnu þriggja þingflokkanna. Þar að auki eykur það dýrtíðina að skatta afurðir þannig. Þó skal ég viðurkenna, að það nemur litlu. Ég álít eðlilegast, að féð væri tekið beint úr ríkissjóði og aflað í hann með beinum sköttum. Ýmsum kann að virðast óþarfi að binda þetta fjárframlag við húsmæðurnar. En ég verð að segja það, að til allrar hamingju getur mestur hluti bænda ferðazt eitthvað og lyft sér upp á fundum og mannamótum, þó að konurnar séu aftur á móti fjötraðar við heimilin. Veit ég, að þær muni eiga vont með að taka sig upp, en það má ekki standa í vegi fyrir fríi þeirra. Einnig er mér kunnugt um, að mar gar konur hafa átt heima hér í bænum áratugum saman, en hafa þó aldrei komið inn fyrir Elliðaár. Fyrir tilstilli mæðrastyrksnefndar hafa fátækar konur notið nokkurrar hvíldar að Laugarvatni undanfarin ár. Hjá flestum þessum konum hefur þetta orðið ógleymanleg endurminning. Þó hafa fæstir gert sér í hugarlund, hvað þetta þýðir. Ég vildi nefna þetta með tilliti til þess, að það er mikið talað um, að breyta þurfi bæjamenningu okkar og tengja hana meira landinu og „tradition“ þess. Það ætti þá fyrst að stuðla að því sem mest, að fólkið gæti séð sjálft landið. Auk þess álit ég, að þessar kynnisferðir mundu kynna húsmæðurnar innbyrðis, stuðla að gagnkvæmum kynnum þeirra í sveit og kaupstað. Ég vil því leggja áherzlu á, að hv. þm. íhugi það vel, hvort ekki væri sanngjarnt að veita húsmæðrunum þessi réttindi. Hvað viðvíkur kynnisferðum bænda, þá er hægt að veita meira fé í fjárl. til þeirra og auka styrkinn frá Búnaðarfélaginu. Ég álít því, að með brtt. okkar sé stigið réttlátasta sporið til áframhalds í þessum efnum.



Við 2. umr. þetta máls gat ég þess, að ég hefði áskilið mér rétt til þess í landbúnaðarnefnd að fylgja breytingartillögum, sem fram kynnu að koma við þetta mál. Ástæðan er sú, að ég var ekki í verulegum atriðum ánægður með þetta frv., eins og það lá fyrir. Í fyrsta lagi fannst mér framlagið svo lágt, að tæplega væri hægt að vænta árangurs. Í öðru lagi var ég því mótfallinn, að framlagið til þess að standa straum af kostnaðinum við þessar ferðir skyldi greiðast úr ríkissjóði, og í þriðja lagi var málið alveg óundirbúið, þegar því var kastað út í þingið sem hliðstæðu við orlofsfrv., sem var mjög vel undirbúið. Nú hefur tveimur þessum atriðum verið breytt. Framlagið hefur verið hækkað, eins og hv. frsm. landbn. hefur skýrt frá, þannig að nú munu um 200 þús. kr. ganga til þess árlega, og í öðru lagi hefur það verið ákveðið, að féð skuli tekið á svipaðan hátt og orlofsféð, þ.e. sem álag á vinnu þeirra, sem eiga að njóta þessa fjár. Hv. 2. þm. Reykv. gat þess þó, að meiri hluti Alþ. mundi vera mótfallinn óbeinum sköttum, og það er rétt. En ég tel þetta hafa svo lítil áhrif sem óbeinn skattur, að þess vegna sé alveg óhætt að vera með þessu. Hér er aðeins um að ræða, 1/2% af framleiðslukostnaðarverði mjólkur og kjöts, en aðrar vörur eru ekki teknar með. Ég tel, að með þessu sé tveimur fyrstu aths., sem ég hafði að gera við þetta frv., mætt þannig, að ég tel viðunandi. Hins vegar er málið mjög illa undirbúið, eins og sjá má á því, að landbn. hefur orðið sammála um að fella niður alla 3. gr. frv. og setja 8 nýjar gr. í staðinn. Það er því varla hægt að umsnúa einu máli meira en þarna hefur verið gert. Þessi undirbúningur er mjög ólíkur þeim, sem orlofsfrv. fékk, þar sem það var undirbúið af fimm manna mþn., sem var skipuð fulltrúum atvinnurekenda og verkamanna og stjórnskipuðum oddamanni. Þessi mþn. starfaði í heilt ár eða meira og skilaði niðurstöðum á þann veg, að nálega engum stafkrók var breytt í frv., enda hafði n. lagt til grundvallar hliðstæð lög hjá erlendum þjóðum og samræmt þau íslenzkum staðháttum. Hér í þessu frv., eins og það liggur nú fyrir, eru engar frekari ákvarðanir teknar um það, hvernig þessu fé skuli útbýtt, heldur komizt yfir þann vanda með því að fela Búnaðarfélagi Íslands að skipta þessu fé eftir reglugerð, er ráðh. setur. En á hvern hátt þessi reglugerð verður og hvernig skipting fjárins verður að öðru leyti, er hér á engan hátt ákveðið í frv. Það er að vísu tekið upp í frv. eitt ákvæði, sem ég tel þarft og rétt, sem sé, að féð megi nota, auk þess sem það sé notað til kynnisferða, til þess að greiða fátækum einyrkjum, sem ekki eiga heimangengt, nauðsynlega aðstoð við heimastörfin, meðan á kynnisferð stendur. Þetta er þarft, og þetta er líka eina ákvæðið, sem sett er í frv, um það, hvernig með þetta fé skuli fara, annars er allt óákveðið um meðferð þess. En eins og ég sagði, hefur frv. að mínu viti fengið mjög verulega búningsbót, frá því að það kom hér til hv. d. fyrst. Og þess vegna stend ég að því með landbn. að flytja þessar brtt., eins og þær liggja fyrir á þskj. 446. Mér er sagt, að þm. V.-Sk. (SvbH) hafi sent mér hnútur nokkrar, þegar ég var fjarstaddur og gat ekki verið hér, vegna afstöðu minnar og orða við 2. umr. þessa máls. Ég skal ekki karpa við þennan hv. þm., og kemur mér ekkert á óvart, þótt hann hafi sent mér hnútur, því að hann er vanur því, ef ekki er skilyrðislaust gengið inn á öfgarnar, sem hann og flokkur hans kunna fram að bera í þessu máli eða öðrum svipuðum. En ég tel, að málstaður minn hafi nokkuð styrkzt með því, að frv. hefur verið snúið nálega alveg við, og það sýnir betur en nokkuð annað, að ekki var hægt að samþ. það eins og það lá fyrir. Viðvíkjandi því, sem 2. þm. Reykv. (EOl) sagði um þetta mál, þá viðurkenni ég, að hér er fyrst og fremst um mannúðarmál að ræða, og á því fyrst að koma til álita að styrkja þá, sem mest hafa þörf til þess. Og þá koma þar í fyrsta lagi til álita húsmæðurnar, eins og hann vildi líka vera láta. En ég tel, að með orlofsfrv., sem orðið er að l., hafi nokkuð verið séð fyrir þessu, að því er tekur til húsmæðra í kaupstöðum, því að vitanlega fylgja þær mönnum sínum, þegar það fé kemur þeim til góða; út frá því er gengið. Og á sama hátt hygg ég, að húsmæður í sveitum muni njóta þessa fjár með mönnum sínum, og ekki síður heldur en hinar. Ég tel því ekki ástæðu til þess að binda þessa fjárveitingu eða þessi l. eins mikið og hv. þm. vill vera láta við það, að húsmæðurnar njóti þess, því að ég tel, að þær muni gera það, eins og orlofslögin eru og þetta frv. gerir ráð fyrir, eftir því sem ástæður og efni standa til. Ég þarf svo ekki að fara frekari orðum um þetta. Ég mun standa með brtt. landbn. eins og þær liggja fyrir, vegna þess að þær fara allar í þá átt, sem ég hafði hugsað mér að gera brtt. um, eins og málið lá fyrir hér fyrst.



Ég get tekið undir margt af því, sem var fram flutt í hinni fallegu ræðu fyrir minni kvenna, sem hv. 2. þm. Reykv. flutti hér í d. Og ég skal viðurkenna það með honum, að það eru víst fáar stéttir í þessu þjóðfélagi, sem eiga það frekar skilið heldur en húsmæðurnar og frekar rétt á því, að greitt sé fyrir því, að þær fái ofurlítið meira frjálsræði en þær hafa og aðstöðu til þess að létta sér upp nokkra daga af árinu úr því mikla erfiði, sem þær standa í dag frá degi. En ég hafði skilið orlofsfrv. þannig, að það væri ekki aðeins gert fyrir karlmenn, heldur ættu eiginkonur þeirra að njóta þess líka, þannig að annaðhvort færu þær með þeim í þessar ferðir eða þær fengju einhvern hluta af fénu sjálfar, ef þær geta ekki farið með þeim. Hvað viðvíkur þessu frv., sem hér liggur fyrir, þá er vissulega tilgangurinn, að það fé, sem með þessu frv. er gert ráð fyrir að veita til kynnisferða sveitafólks, fari ekki síður til húsmæðranna í sveitum heldur en til karla, annaðhvort á þann hátt, að þær taki ásamt bændum sínum þátt í hópferðum eða verði styrktar til sérstakra ferða. Og þó að þetta fé, sem hér er ætlazt til, að varið verði til kynnisferða sveitafólks, verði mjög lítið á móts við það fé, sem afla á samkv. orlofsl. til þeirra orlofsferða, sem þar eru ákveðnar, þá tel ég, að að því fé mundi verða mikill styrkur einmitt til þess að hjálpa húsmæðrum í sveit til þess að fá frídag við og við frá hinu argsama starfi sínu. Ég vil benda á eitt atriði í þessu sambandi hér til samanhurðar. Landbn. hefur reiknazt svo til, að með því verðlagi, sem nú er á þeim vörum, sem hér eru gerðar gjaldskyldar, mundi orlofsframlag ársins nema röskum 100 þús. kr. Þetta er ekki mikið fé, en samt tel ég, að fólki mundi verða mikill styrkur að 'því til þess að létta sér upp. Í þessu sambandi vil ég benda á, að orlofsfé fyrir vegavinnumenn einungis er 300 þús. kr. Og mér þætti hart, ef vegavinnumönnum einum er ætlað að nota þetta fé einungis fyrir sig, en létu ekki konur sínar njóta þess með sér. Við umr., sem fóru fram hér í gær um annað mál, upplýsti hv. 2. þm. Reykv., að verkalaun verkamanna hér í Rvík einni væru um 100 millj. kr. á ári. Mér skilst, að samkv. orlofslögunum fái verkamenn þessir um 4 millj. kr. til orlofs á ári. Og ég verð að segja, að mér þykir hart, ef til þess er ætlazt, að þessar 4 millj. fari eingöngu til karlmanna úr þessum stéttum, en konurnar fái þar af engan hlut. Virðist mér þar ærið misjafnt skipt milli karla og kvenna hjá hv. 2. þm. Reykv., ef hann ætlar körlum úr verkamanna- og launastéttum Rvíkur 4 millj. kr. í orlofsfé á ári, en konur eigi ekki að fá nema eitthvað um 6 þús. kr. Ég ætla, að það liggi alveg í hlutarins eðli, að þetta fé eigi að fara bæði til karla og kvenna. Hins vegar tel ég, að þessi brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. hefur flutt ásamt fleiri þm., sé alveg óþörf og meira að segja hættuleg, ef með henni yrði slegið föstu, að vesalings konurnar ættu ekkert að fá af þessum millj., sem falla til orlofsferða samkv. orlofsl. Þá sagði hv. 2. þm. Reykv., að þetta frv. væri óþarft, vegna þess að nú væri í fjárl. veitt fé til kynnisferða bænda. Að vísu hefur 2 þús. kr. verið varið í fjárl. í þessu skyni. En það er ekki nema til þess að gera gys að bændum landsins að veita þeim 2 þús. kr. á ári, .þegar öðrum stéttum þjóðfélagsins eru veittar til slíkra ferða millj. króna. Og vitanlega er til þess ætlazt, að þessi liður í fjárl. falli niður, verði þetta frv. að l. Þá þótti hv. 2. þm. Reykv. óviðkunnanlegt, að tekið væri fram í l., að þessar ferðir ættu að vera til þess að kynnast fjarlægari héruðum, búnaðarframkvæmdum og búnaðarháttum. Vitanlega eru þessar ferðir fyrst og fremst hvíld og upplyfting fyrir þetta fólk. En um leið og fólkið hvílir sig, er ekkert á móti því, að það slái tvær flugur í einu höggi, - kynnist einnig því í starfsgrein sinni, sem betur má fara, því að alltaf er eitthvað hægt að læra af öðrum í þessu efni. Þá skildist mér hann færa fram sem rök á móti þessu frv., að orlofslögin ættu að vera til þess að stuðla að því, að sveitafólkið fengi upplyfting og hvíld. Það mátti skilja orð hans þannig, að í öðrum stéttum fyndist fyllilega eins þreytt og þjakað fólk og í sveitum landsins. Ég veit, að þreyttar hendur starfa bæði í sveit og við sjó. En ég efast um, að meiri þreytu vegna sífelldrar vinnu megi finna annars staðar en í sveitum landsins. Og þessu fólki á að veita hjálp til þess að lyfta sér upp nokkra daga. Og ég lít svo á, að um leið og Alþ. afgr. frv. til l. um orlof eins og það, sem afgr. var sem l. nýlega, þá eigi líka að vera gerð tilraun til þess að létta undir með sveitafólkinu til þess að fá sér hvíld, því fólki, sem hvað harðast og ósleitilegast vinnur „hörðum höndum ár og eindaga“. Þá kvað hv. 2. þm. Reykv. það óheppilega aðferð að leggja þetta gjald með tollum á mjólk og kjöt. Það yrði m.a. til þess að auka dýrtíðina eða vinna móti því, að dýrtíðin lækki. Hv. þm. Hafnf. hefur svarað þessu og bent á, hve lítið atriði væri hér um að ræða. En ef orlofsféð yfirleitt eykur dýrtíðina í landinu, þá yrði það miklu meira samkv. hinu frv. Það eru því síður en svo rök á móti þessu máli sérstaklega, heldur orlofslögunum í heild. Hv. 2. þm. Reykv. taldi fjölda bænda hafa tök á því að leyfa sér að ferðast árlega frá heimilum sínum. Það er rétt. En jafnvíst er hitt, að fjöldi bænda hefur mjög litla aðstöðu til þess að komast frá heimilum sínum og strjúka um frjálst höfuð í nokkra daga. Og fyrst og fremst er þessu frv. ætlað að hlynna að því, að sveitafólk fái fleiri frídaga en það hefur átt kost á hingað til, því að þeir eru fáir.



Herra forseti. - Hv. þm. Mýr. var að tala um það áðan, að verkamenn mundu fá mikla upphæð til orlofs og væri þess vegna hægt að líta svo á, að þeir gætu af því fé veitt konum sínum nokkurt frí og ferðalög. Nú er það svo í kaupstöðum, að til eru fleiri húsmæður en konur verkamanna. Það er fjöldi af húsmæðrum hér, sem hafa jafnvel allra bágasta aðstöðu, sem ekki einu sinni hafa þá aðstöðu að geta þó kallað til manns síns til þess að fara fram á slíkan styrk hjá honum. Og í brtt. okkar er lagt til, að féð, sem á að greiðast til kaupstaðanna í þessu sambandi, greiðist til mæðrastyrksnefndar. Og það er vitað, að sú n. mundi sjá um, að þessu fé yrði úthlutað fyrst og fremst til þeirra kvenna, sem minnsta möguleika hafa til að njóta þeirra réttinda, sem konur, sem eiga menn á lífi, fengju með orlofsfénu. Það er þess vegna ekki bætt úr þeirri nauðsyn, sem fyrir er um að létta undir með konum kaupstaðanna, jafnvel þótt verkamenn hafi fengið orlof. Það kann að vera erfitt fyrir verkamenn á sumum heimilum að koma því svo fyrir, að konur þeirra fari í orlof, a.m.k. á annan hátt en þann, að þeir slepptu því sjálfir og konur þeirra færu í staðinn. Og ég vil minna hv. þm. á það, að það er alveg sérstakt, hve mikið verkamenn hafa haft á síðasta ári í Rvík. Verkamenn hafa yfirleitt ekki geta gengið út frá því að hafa vinnu hvern dag árið um kring. Hitt hefur verið tíðara síðustu áratugina, að þeir hafi kannske ekki fengið að vinna nema annan og þriðja hvern dag, og þeir hafa fengið vinnuna mun verr borgaða en nú og þess vegna átt fullt í fangi með að hafa nægilegt til þess að draga fram lífið í sér og sínum, hvað þá að þeir hafi getað kostað upp á kynnisferðir og frí fyrir sjálfa sig og fjölskyldur sínar. Í sambandi við þessa brtt. er um það að ræða, hvort samsvarandi styrk eins og þarna á að veitast til sveitanna, m.a. húsmæðra í till. okkar, eigi líka að veita til þeirra, sem bágast eru staddir í kaupstöðum, sem ekki eiga kannske kost á að njóta neins af því, sem verkamenn hafa fengið til orlofs. Og það er sérstaklega vegna þess, sem við leggjum til, að þetta fé verði falið mæðrastyrksnefnd til úthlutunar. Hv. þm. Mýr. vildi leggja nokkuð upp úr því, að það, sem í till. landbn. felst, ætti ekki síður að geta komið húsmæðrum að notum heldur en bændum. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa eina setningu úr brtt. við 6. gr.: „Styrk úr ferðasjóði skal aðallega verja til þess að standast kostnað við hópferðir sveitafólks til að kynnast fjarlægum héruðum, búnaðarháttum þar og búnaðarframkvæmdum.“ Það er auðheyrt á því, hvernig þetta er orðað, að það eru karlmennirnir, sem eru fyrst og fremst bornir fyrir brjósti, þó að ég geti vel trúað því, að landbn. vilji ekki láta líta svo út sem hún hafi gleymt húsmæðrunum. Ég held, að sá tilgangur, sem hv. þm. Mýr. segir, að hafi vakað fyrir n., náist miklu betur með brtt., sem ég og fleiri þm. flytja. Hv. þm. Mýr. minntist á, að veittar væru 2 þús. kr. í fjárl. til kynnisferða bænda, og væri það að gera gys að bændum. Hefur ekki Framsfl. sett þetta inn í fjárl.2  Þetta mál var fyrst flutt í hv. Ed. af nokkrum þm. Alþfl. og Framsfl., var það hugsað sem eins konar mótvægi móti orlofsfrv., sem veitti verkamönnum réttindi til orlofs. Þar kom fram till. um að tryggja bændum a.m.k. 60 þús. kr. án verðlagsuppbótar. Og það var við þá brtt., sem við lögðum fram brtt., og það áður en landbn. kom með sína brtt. um, að í staðinn fyrir 60 þús. kr. sé greitt í hlut sveitafólks a.m.k. 170 þús. kr. Landbn. fór fram á nokkru ríflegra framlag, og ég held það sé ekki fjárhæðin, sem skilur á milli þarna, heldur hitt spursmálið, til hvers eigi að nota féð. Ég sé ekki .betur en allt mæli með því, að þetta fé sé notað handa húsmæðrum í sveit, og síðar sé hægt að styðja að aukinni kynningu meðal bænda, svo að þeir kynntust búnaðarháttum hver hjá öðrum, með því að auka fjárframlagið, sem til þess er ætlað nú í fjárl. ríkisins. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Mýr. var að reyna að verja, að allt, sem lagt er á kjöt og mjólk í þessu skyni, auki dýrtíðina, vil ég segja, að það ætti varla að þurfa um það að deila, að allt, sem lagt er á þessar vörur, er nefskattur, sem kemur þyngst niður á þá, sem sízt mega við því, í staðinn fyrir, að fé væri varið úr ríkissjóði, en aflað mest með beinum sköttum, sem hlutfallslega þyngra koma niður á þeim ríku. Það er rétt aðferð. En eftir till. landbn. er lagður skattur á þá fátæku til að hjálpa öðrum. Það hefur staðið í stefnuskrá Framsfl., að hann væri á móti óbeinum sköttum, og ætti ekki að þurfa að rökfæra slíkt mál við þá menn, þó að hér komi fram till. um óbeina skatta. Hitt málið, hækkun launa verkamanna í landinu, er spursmál út af fyrir sig, sem tekur til atvinnurekenda í landinu. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta efni, en ég fæ ekki betur séð en að þarna sé landbn. að flytja nýtt frv., um tolla, sem ætti að athugast af fjvn. En þær till., sem ég hef lagt til, eru brtt. við hverja gr. frv.



Þegar þetta frv. kom frá Ed. og til landbn., þá vildi n. ekki bregða fæti fyrir málið, en nm. áskildu sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma við frv. Flestir nm. voru óánægðir með frv. eins og það var, og það vor í fyrsta lagi af því, að þetta er ríkisstyrkur. Í öðru lagi af því, að þetta er svo smá upphæð, að það var eins og verið væri að gera gys að sveitafólkinu, eftir að búið var að safna. orlofsfrv., sem hafði þá nýlega gengið í gegnum þingið. Að ætla sér að samþ. frv. þar sem látnar voru af hendi 10 kr. til hvers heimilis, var þýðingarlítið mál, auk þess sem ríkisstyrkur í þessu skyni var ógeðfelld leið. En í því formi, sem frv. er orðið nú samkv. till. landbn., held ég, að allir nm. séu ánægðir með það, jafnvel þó að segja megi, að þetta sé mjög lítil upphæð, þegar hún er borin saman við það, sem kemur helzt til samanburðar. Nú er það svo í sveitum landsins, að það er ekki það, sem á veltur, hvort fólkið geti kostað til 10 eða 20 kr. til þess að lyfta sér upp, heldur hitt, að sveitafólkið hefur engan tíma til þess að hverfa frá heimilunum, þó að um skamma hríð sé. Þess vegna er það öllu þýðingarmeira atriði, sem er tekið fram í 6. lið brtt. okkar, að það sé heimilt að styrkja þá, sem örðugast eiga með að afla sér vinnukrafts. En það var ekki þetta, sem gerði það að verkum, að ég kvaddi mér hljóðs, því að hv. frsm. hefur gert fyrir þessu glögga grein, heldur hitt, að mér finnst till. og ummæli, sem fram komu hjá hv. 2. þm. Reykv. vera þannig, að það sé full ástæða til þess að víkja frekar að því. Þessi hv. þm. vill færa þetta mál inn á það svið, að þessi styrkur nái aðeins til húsmæðra í sveitum og kaupstöðum og sé ríkisstyrkur. Eins og tekið hefur verið fram, nýtur allt fólk í kaupstöðum landsins orlofsfjár, jafnt húsmæður sem karlmenn, og þess má geta, að allt fastlaunafólk í kaupstöðum hefur frí einhvern ákveðinn tíma með fullu kaupi. Ég bendi á þetta til. þess að sýna fram á, að ekki er ástæða til þess að fara inn á þessa leið. Það gefur augaleið, að þessi upphæð, sem veitt yrði í þessu skyni til sveitafólksins, þarf að ganga jafnt yfir alla, bæði karla sem konur, ef það hefur aðstöðu til þess að fara slíkar ferðir einhvern tíma á árinu. Það er gert ráð fyrir því, að Búnaðarfélag Íslands og búnaðarsamböndin komi sér saman um að skipta þessu fé á milli héraðanna. Varðandi það, sem hv. 2. þm. Reykv. talaði um konurnar í kaupstöðum landsins, þá er það út af fyrir sig rétt hjá honum, að til eru konur, sem hvorki eru giftar verkamönnum né fastlaunamönnum og hafa örðuga aðstöðu, en það verður að hafa einhver önnur ráð til þess að rétta þeim hjálparhönd, heldur en þau að taka af því fé, sem ætlað er í þessu skyni handa sveitafólkinu, og færa það yfir til þeirra. Ég held þess vegna, að hv. þm. ættu að geta sætt sig við það að afgreiða þessar brtt. landbn., eins og þær liggja fyrir, en láta allar aðrar brtt. eiga sig. Þeir, sem voru orlofsfrv. fylgjandi, ættu sannarlega ekki að sjá ofsjónum yfir því, þó að ætlazt sé til, að þessi smáupphæð verði veitt í þessu skyni til sveitafólksins, því að þar er ólíku saman að jafna, eins og hv. þm. Mýr. benti á, þar sem orlofsfé til verkamanna í Rvík einni mun verða um 3 millj. kr. Þar að auki er þess að geta, að það fé, sem fastlaunafólk nýtur í þessu skyni, er engin smáupphæð. Ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum, en vil vænta þess, að eftir að atkvgr. hefur farið fram, þurfi ekki að verða meiri ágreiningur út af þessu máli, og vona, að menn sætti sig við það eins og landbn. hefur gengið frá því.



Ég greiddi atkv. á móti orlofsfrv., þar sem ég er á mótí þeirri stefnu, sem þar er upp tekin. En þar sem það frv. var samþ., segi ég já við þessu frv., enda þótt ég sé líka á móti þeirri stefnu, sem hér er tekin upp.



Í trausti þess, að fleiri liðir verði samþ. en þessi, segi ég já.



Með tilvísun til grg. hv. 10. landsk. þm. segi ég já.