Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til 1. umr., fjallar um það að fella úr gildi heimild í vegalögum frá 1963, en sú heimild hefur verið notuð til þess að innheimta vegaskatt af Reykjanesbraut. Frv. fjallar líka um það að fella úr gildi reglugerð frá 18. okt. 1965, sem er um sama efni og í áframhaldi af ákvæðum frv. Þessi skattur hefur verið innheimtur síðan Reykjanesbraut var opnuð til umferðar haustið 1965, og heimildin, sem hér er um að ræða og lagt er til að fella niður, gerir ráð fyrir því, að ráðh. megi innheimta vegaskatt af einstökum vegum og brúm. Hv. alþm. munu á sínum tíma yfirleitt hafa orðið sammála um að hafa þessa heimild í lögunum, eins og þeir voru sammála um þessi vegalög í heild, er mér sagt. Og meiningin hefur sjálfsagt verið að nota heimildina í tekjuöflunarskyni, þegar tímar liðu og áætlanir um varanlega vegagerð um fjölfarna vegi næðu fram að ganga. Mér þykir hins vegar ekki líklegt, að fyrir þm. almennt hafi vakað það að beita skattheimtu þessari á eitt hérað út af fyrir sig, a.m.k. trúi ég því ekki, að þm. Reykjaneskjördæmis hefðu ekki gert fyrirvara um sitt samþykki, ef þá hefði grunað, að heimildin mundi einmitt lenda á þessu héraði alveg sér. Á Alþ 1965–6 flutti Jón Skaftason, hv. 2. þm. Reykn., brtt. við lögin út af þessu atriði, þar sem þetta vald, sem ráðherra er gefið um skattheimtu af Reykjanesbraut, skyldi tekið af honum og afhent Alþ. sjálfu. Þessi breyting náði ekki fram að ganga, og þykir nú þess vegna rétt að reyna á það, hvort hv. Alþ. hefur þótt of skammt gengið um málið og það mundi heldur kannske kjósa að taka þessa heimild algerlega burt. Það þótti að vonum mikil samgöngubót, þegar Reykjarnesbrautin var lögð og hún tekin í notkun, og það álit var ekki sízt á Suðurnesjum og það meðal þeirra manna, sem þessa umferðaræð þurftu að nota. Þessir aðilar höfðu mörg undanfarin ár orðið að nota mjög slæman veg, svo að vægilega sé að orði komizt, eða algerlega ófæran með köflum, og það var á almannavitorði og á orði haft. Einn af orðheppnum þjóðarleiðtogum kallaði þennan veg Ódáðahraun íslenzkra vega af þessum sökum, og honum mátti vera það vel kunnugt, þar sem hann hafði verið þm. í Reykjaneskjördæmi lengur en nokkur annar. Hann beitti sér líka fyrir því, að þessi bót yrði á ráðin og nýr vegur lagður. Vegurinn vestur um Reykjanes varð í síðasta stríði ein fjölfarnasta leið landsins og hefur verið það síðan. Nú var gerð hins eldri vegar að vísu ekki lakari en gengur og gerist um vegi annars staðar um landið. Þetta var sæmilega undirbyggður malarvegur og gat því jafnan verið fær, meðan um ofnotkun hans var ekki að ræða. En raunin varð svo sú, að þegar fjölmenni óx á þessu svæði við sunnanverðan Faxaflóa, dugði hann ekki lengur. Þessi nýja vegagerð var því raunverulega alveg óhjákvæmileg, bæði vegna nokkuð örrar fólksfjölgunar á þessu svæði landsins og líka vegna þess stórbúskapar, sem ríkið sjálft hefur rekið á Keflavíkurflugvelli síðan um stríð. Fjölmenni það, sem nota þarf veginn, stafar því bæði af þéttbýli við sunnanverðan Faxaflóa og líka af beinum aðgerðum ríkisins í sambandi við varnarmál landsins, að ógleymdri þeirri mikilvægu samgöngumiðstöð, sem Keflavíkurflugvöllur er og hefur verið undanfarin ár. Það mátti þess vegna segja, að það væri ekkert eðlilegra en bætt væri fyrir ofnotkun malarvegarins vestur Reykjanesskagann með nýjum vegi og það þótt hann kostaði ærið fé. Það hlaut að fara um þetta eins og um aðra vegarkafla á landinu, að það hlýtur að liða að því, að það þurfi að endurbæta þá eða gera þá færa, þegar að því kemur, að notkunin er orðin svo mikil, að þeir verða ófærir í þeirri gerð, sem þeir eru. Framkvæmdin var því alveg jafnsjálfsögð og nauðsynleg eins og það að bora fjöll til þess að losna við ófærur af snjó eða smíða nýja brú yfir Rangá. Þessi framkvæmd var áformuð og undirbyggð, áður en lögfest var sú hugmynd, að skattleggja skyldi umferð um einstaka vegi og brýr, þegar tímar líða. Þó að margt megi um þessa hugmynd segja, sem ég gat um, þá getur vel skeð, að þessi hugmynd geti staðizt í einhverjum tilfellum, þar sem ekki hagar þannig til, að af verði sérsköttun á tiltekinn og innikróaðan landshluta og fólk, sem þar býr, en þannig hagar til um Reykjanes. Þegar til þess kom, að Reykjanesbrautin var opnuð til umferðar, þótti mönnum að sjálfsögðu stórt spor stigið fram á við í vegamálum landsins, og við, sem eigum heima á Suðurnesjum, fögnuðum mjög mikið yfir því, að þessi framkvæmd var gerð, þó að við hins vegar vitum það, að þessi braut er ófullgerð enn þá í báða enda. En mitt í þessum fögnuði, sem raunverulega ríkti, brá mönnum dálítið í brún, þegar þeir gerðu sér grein fyrir því, að það var alvara með skattinn, fyrst og fremst vegna algers einsdæmis um slíka sérsköttun og þá líka vegna þess, hve augljós þörf var á greiðum samgöngum við héraðið, ekki sízt fyrir ríkið sjálft, sem hefur með höndum, eins og ég sagði, rekstur mikinn þar syðra, sem nánast er óhugsanlegur til frambúðar, nema samgönguleiðin þangað væri bætt frá því, sem var, og þjóðin þá firrt þeirri skömm, sem var af algerlega ófærum vegi þangað. Vegaskatturinn reyndist þess vegna ill sending um Suðurnes, enda var honum mótmælt kröftuglega, þegar alvaran var ljós, og áttu menn að vísu dálítið erfitt með að trúa því, að hinni yfirlætislausu heimild í vegalögum um innheimtu umferðargjalds af einstökum vegum og brúm yrði beitt strax við fyrstu tilraun þjóðarinnar til þess að leggja sæmilega fullkominn vegarkafla, og þá um leið áttu menn erfitt með að skilja það, þegar ríkið sjálft þurfti raunverulega á samgöngubótinni að halda. En heimildin var til og sjálfsagt nokkur freisting að beita henni þarna á vissan hátt, hefur legið nokkuð vel við höggi, og fór þetta svipað því og segir í fornum spjöllum, er Þorgeir Hávarsson þurfti að stilla sig nokkuð um notkun axarinnar, þegar hann sá beran háls liggja vel við. Mótmæli gegn þessum vegaskatti bárust frá, að ég held, flestum sveitarstjórnum á Suðurnesjum til samgmrn. og mörgum fleirum, og viðtöl við ráðuneytið fóru fram um það, að þessum skatti mætti víkja frá. Það var haldinn stórfundur í Keflavík, sá stærsti, sem haldinn hefur verið á Suðurnesjum. En ekkert hefur dugað. Bygging sú við veginn, rétt sunnan við Straum, þar sem skattheimtuathöfnin átti að fara fram, sprakk í loft upp kvöldið áður en átti að taka hana í notkun, og að því er sumir halda fyrir atbeina æðri máttarvalda, því að enn í dag hefur enginn borgari verið fundinn sekur um skemmdarverk á því mannvirki. Það er staðreynd, að það hefur ekkert dugað til að snúa hug hæstv. ríkisstj. eða hæstv. samgmrh., sem hefur með þessi mál að gera, frá því að nota þessa veggjaldsheimild út í æsar til að sérskatta vegfarendur um Suðurnes umfram aðra landsmenn. Ég hef því ekki að þessari reynslu fenginni trú á því, að þessari skattheimtu létti, fyrr en hreinlega er búið að nema burt heimildina, og lagabreyting sú, sem hér um ræðir, gengur í þá átt. Þyki nauðsyn bera til þess síðar meir að innheimta sérstakan vegatoll í hinu litla landi okkar í viðbót við mjög ríflega sköttun á alla umferð í landinu, sköttun, sem gefur af sér meira fé en það, sem notað er til vegagerðar á ári hverju, getur Alþ. alltaf ákveðið að taka þetta upp aftur. En ég hef hins vegar ekki trú á, að til þess komi nokkurn tíma, þar sem líklega hvergi hagar þannig til, að það verði hægt vegna kostnaðar við innheimtu nema á þessum stað, á Reykjanesbraut, enda tel ég hitt miklu eðlilegri aðferð, að fé til samgöngubóta sé safnað á þeim almenna vettvangi af umferðinni í heild, eins og gert hefur verið, en ekki með sérsköttun, allra sízt þegar þannig hagar til, að hún lendir á einstöku héraði og einstaklingunum þar sérstaklega. Ég hef nokkuð drepið á ástæðurnar fyrir því, að ég tel einsætt, að hætta skuli innheimtu vegatolls á Reykjanesbraut, og í því sambandi vísa ég til grg. með frv. Ég hef bent á, að vegatollurinn er sérskattur á þá leið, sem Suðurnesjamenn fara og aðrir þeir, sem þar eiga leið, á menn, sem alls ekki komast hjá því að hlíta þessari skuld, nema þeir haldi sig innan héraðs síns og fari hvergi. Þetta stappar nærri því, að líta megi á skattheimtu þessa sem brot á meginreglu, sem er í grundvallarlögum ríkisins, um það, að allir skuli hafa sem jafnastan rétt fyrir lögunum og ekki sízt skattalögunum. Vegfarendur um héraðið eru þess vegna settir skör lægra en aðrir þjóðfélagsþegnar með því að gera þeim að inna af hendi reiðufé til ríkis umfram aðra, ef þeir þurfa og vilja bregða sér út fyrir túngarðinn. Þá er á hitt að líta líka, að þessi vegatollur er fjárhagslegur baggi fyrir einstaklinga og fyrirtæki, sem mikið þurfa að nota veginn. Atvinnurekstur á þessu svæði kemst ekki hjá því að hafa samband við aðalhöfn landsins, auk hins, að til höfuðborgarinnar verða auðvitað margir að sækja þaðan að sunnan eins og úr öðrum áttum. Þeir, sem ekki hafa atvinnustöð sína sömu megin við tollhliðið og þeir búa, verða daglega að gjalda fyrir það sérstaklega að komast á vinnustað. Þannig hagar til um fjölda manns, sem á ekki heima á tollsvæðinu, en vinnur þar. Þar er t.d. um nokkuð stóra starfshópa af Keflavíkurflugvelli að ræða. Ef um það væri að ræða, að um Reykjanesbrautina færu ekki neinir menn í neinum erindum, heldur í erindisleysu, þannig að hún væri ekkert annað en lúxusbraut, óháð daglegum þörfum fólksins, gegndi auðvitað öðru máli um það, þótt hún væri notuð sem skattstofa. En nú er því ekki að heilsa. Reykjanesbraut gegnir sama hlutverki og aðrir vegir um landið. Þeir eru allir gerðir vegna þarfa einstaklinga, einstakra byggðarlaga og allrar þjóðarinnar, og verður því auðvitað augljóst, að hún gegnir alveg fullkomnu hlutverki, hún er ekki nein sérstök lúxusbraut. Allar þær brautir og vegir, sem þegar hafa verið lagðir um landið, hafa kostað mikið fé. Það er gott til þess að vita, að miklu fé er varið árlega í slíka hluti. Það er hins vegar langt frá því, að nægilega hratt sé unnið og á nægilega fullkominn hátt. Reykjanesbrautin hefur þess vegna enga sérstöðu aðra en þá að vera fyrsta fullkomna akbraut landsins, en margar slíkar eiga vonandi eftir að koma, þegar tímar liða og fé til framkvæmda. Ég held, að það liggi hins vegar algerlega ljóst fyrir, að þær framkvæmdir verða aldrei unnar fyrir fé, sem fást mundi af umferðarskatti eða vegagjaldi, það getur aldrei numið neinu að ráði og líklega ekki meira en sem svarar kannske helmingi af vöxtum af stofnkostnaði árlega. Þetta er nokkurn veginn augljóst. Íslendingar eru ekki milljónaþjóð, og bifreiðafjöldinn er takmarkaður, sem um er að ræða, að geti farið í umferðina. Nú segja auðvitað þeir, sem. gert hafa þessa skattheimtu að nokkurs konar þjóðfélagshugsjón, að það yrði nú aldeilis skarð fyrir skildi um tekjur vegasjóðs og ríkissjóðs, þegar umferðarskattur af Reykjanesbraut yrði aflagður, og víst er það góðra gjalda vert að sjá hag þessara stofnana sem allra bezt borgið. En hæstv. ríkisstj. og Alþ. eru að minni hyggju allúrræðagóð um þá hluti, og þess vegna ætti ekki að vera nein hætta á hruni, þótt vegatollur á Reykjanesbraut yrði felldur niður. Þó er því ekki að neita, að óðum þrengist auðvitað um útvegun á nýjum skattstofnum, og möguleikar til þess að bæta á þá, sem fyrir eru, fara ekki vaxandi, eins og nú horfir. En þá er líka önnur aðferð til. Það er gömul íslenzk aðferð. Það er sú aðferð að taka upp meiri sparnað, ef verulega hallast á, eins og mig grunar, að haldið verði fram, þegar sérsköttun á vegfarendur Reykjanesbrautar verður látin falla niður, og ef afleiðingin af þessu verður reiknuð svo alvarleg, að hún kunni að hafa örlagarík áhrif á sjálft efnahagskerfið, sem við erum alltaf að tala um, þá er auðvitað nauðsynlegt að benda á róttækar aðgerðir á móti í sparnaðarátt. En slíkar aðgerðir hlytu að verða því alvarlegri sem tekjurýrnunin verður þungbærari í augum þeirra, sem við skattheimtuna vilja halda. Mundi t.d. duga í þessu sambandi að leggja til, að þingmönnum yrði fækkað niður í 30 og ráðh. niður í 3, sýslumönnum og bæjarfógetum niður í 8, svo að fátt sé nefnt, sem hugsanlegt væri að taka til bragðs? En þetta ætti að sjálfsögðu að gera betur en vega á móti niðurfellingunni, og um leið er ég ekki frá því, að þessi hugmynd um sparnað mundi koma sér nokkuð vel, eins og sakir standa núna. Afnám þeirrar sérsköttunar, sem fram hefur farið á vegfarendur um Reykjanesbraut allan sólarhringinn síðustu missiri, jafnt á jólum sem páskum, er réttlætismál, fyrst og fremst gagnvart heimamönnum um Suðurnes, enda vænti ég þess, að málið njóti nægjanlegs skilnings hér í hv. Alþ., til þess að skattheimtu þessari megi létta. Ég legg til, að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og samgmn.



Herra forseti. í frv. því, sem hér er um að ræða, er lagt til að fella úr lögum heimild til þess að taka umferðargjald af einstökum vegum. Hv. flm. hefur nú talað fyrir þessu máli, og hefur e.t.v. að sumra áliti gert það vel. En rökin, sem hann viðhafði hér, eru ekki að öllu leyti mikils virði. Þegar ákveðið var að taka þessa heimild í lög, var Reykjanesbrautin sérstaklega höfð í huga. Það hafði ekki þá verið áformuð önnur hraðbraut með varanlegu slitlagi heldur en Reykjanesbrautin, og þessi heimild var sett inn í lögin vegna þess, að Reykjanesbrautin var þá í því formi, sem hún nú er að mestu leyti Það var þess vegna þá vilji Alþingis að taka umferðargjald. Eðlilegt er, að það sé prófað, hvort Alþ. hefur skipt um skoðun. Út af fyrir sig er ekkert við það að athuga. Og þessi heimild verður vitanlega felld úr gildi, ef meiri hl. Alþingis vill það gera. En grg. fyrir þessu frv. er á vissan hátt dálítið einkennileg. Þar er talað um, að hér sé sérsköttum á einstakt hérað. Hvar var hugsanlegt að nota þessa heimild nema í þessu eina héraði, sem hefur orðið svo lánsamt að fá varanlegan vegi. Þetta er eini steypti vegurinn hér á landi. Því er nú verr, að þeir eru ekki enn fleiri. Þetta er eina leiðin, sem hugsanlegt var að nota heimildina við. Og Suðurnesjamenn voru svo heppnir að vera þeir fyrstu hér á landi, sem fengu þennan ágæta veg. Eða voru þeir óheppnir. Það mætti ætla það eftir málflutningi hv. flm. Það mátti skilja það á honum, að þeir hefðu verið óheppnir að vera fyrstir í röðinni og fá þessa sérsköttun, sem hann svo nefnir. En hv. þm. lýsti Reykjanesveginum, eins og hann var, áður en sá nýi kom, og lýsti honum alveg réttilega, talaði um hraunið, sem var illfært yfirferðar, talaði um veginn, sem eyðilagði ökutækin, talaði um leiðina, sem var þjóðinni til skammar. En Suðurnesjamenn eru lausir við þennan veg. Nú skemma þeir ekki ökutækin, þegar þeir fara á milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Nú endast þau miklu lengur en áður. Ég hef rætt við vörubílstjóra, sem aka oft á þessari leið, bílstjóra, sem í fyrstu voru á móti þessu gjaldi, en viðurkenna nú, að þeir spara stórfé á því að fara þennan veg. Þeir spara stórfé í brennsluefni og varahlutum og viðhaldi á bílunum. Ég hef talað við sérleyfishafa, sem gerir út bíla á þessari leið og einnig á annarri leið, malarvegi. Og hvað hefur hann að segja? Hann segist nota nýja bílinn á vonda veginn, því að notaði bíllinn sé alltaf inni á verkstæði, ef hann sé á malarveginum. En notaða bílinn, eldri bílinn, notar hann á Keflavíkurleiðinni, vegna þess að þar er slitið minna. Þar verður viðhaldið lítið, þótt bíllinn sé gamall. Það sparast mikið fjármagn hjá útgerðinni við það að fara þennan ágæta veg. Og þegar reglugerðin var samin og ákveðið að taka toll af veginum, var reiknað út eftir norskri fyrirmynd, hvað sparast mundi við það að fara steypta veginn miðað við það að vera á malarvegi. Og gjaldið var miðað við það, að það sparaðist helmingur, að bíleigandinn fengi helminginn af þeim hagnaði, sem á því væri að hafa góðan veg á móti því að þurfa að fara malarveg. Og það er leiðinlegt, að hv. flm. skuli ekki hafa áttað sig á þessu. Það er vel fyrirgefanlegt, þótt Suðurnesjamenn hafi í fyrstu ekki áttað sig á þessu, því að þetta var nýtt á okkar landi og reynsluna vantaði. Og þegar hv. flm. var hér áðan að tala um öxina og bera hálsinn, kom mér í hug ýmislegt, sem gerðist í sambandi við þetta, áður en vegurinn var tekinn í notkun. Mér koma í hug fréttir af fundarhöldum þar syðra, till., sem voru bornar upp og felldar, till. um það að þakka þm. kjördæmisins fyrir það að hafa nú beitt sér fyrir lagningu þessa vegar, till. um það að þakka ríkisstj. fyrir það, að þessi vegur væri kominn. Þær till. voru vitanlega felldar. Þegar búið var að reisa tollskýlið, en því hafði verið lokið, þegar þessi fundur var, var rætt um tollinn og tollskýlið. Og þá var það vitur áhrifamaður á fundinum, sem ráðlagði, að skýlið yrði fjarlægt. Einni eða tveimur nóttum síðar brann skýlið. Hv. flm. heldur, að æðri máttarvöld hafi gripið í taumana. En ég held, að ef þau hafi verið að verki, hefðu þau gengið þannig frá því, að gjaldið hefði ekki verið innheimt. En vegna þess að það var nú ekki, heldur var það mannlegt hreyfiafl, sem orsakaði brunann, þótt það hafi ekki komizt upp enn, hverjir það gerðu, var skýlið endurreist og tollurinn innheimtur. Ég veit ekkert, hvort bv. flm. telur þetta út af fyrir sig nokkrum til sæmdar eða vegsauka, að með því að minnast á öxina, hlaut það hugarfar, sem að baki slíku býr, að rifja einmitt þetta upp. Til gamans er einnig rétt að geta þess, hvernig ýmsir ráðamenn þar syðra litu á tollinn í byrjun. En flestir hafa skipt um skoðun aðrir en hv. flm. Það stóð til, þegar vegurinn var opnaður, að gefa samgmrh., vegamálastjóra og fylgdarliði kaffi í tilefni dagsins, t.d. hjá bæjarstjórn Keflavíkur. Og það hafði komið fram till. um það, hvort það væri nú ekki viðeigandi að halda upp á daginn og bjóða nú þessum mönnum kaffi, þegar þeir kæmu suður eftir. En sú till. var felld, en með mjög naumum meiri hl., mig minnir eins atkv. meiri hl. Allt þetta verður vitanlega í annála fært, og er harla merkilegt, að þegar þetta fyrsta mannvirki af þessari tegund er tekið í notkun á Íslandi, eru þeir, sem eiga að njóta þess, þannig, að þeir eru algerlega á móti því í rauninni að taka við þessu mannvirki, af því að þeir eiga að greiða nokkurn hluta af því, sem það gefur viðkomendum í hagnað. En eins og ég sagði áðan var hægt að afsaka þetta í byrjun, á meðan engin reynsla var fengin og meðan menn trúðu því, að það væri verið að taka skattinn að óþörfu og níðast á þeim, sem hann greiða. En þegar reynsla er komin á þetta og þegar það sýnir sig og hægt að sanna það með tölum, að þeir, sem nota veginn og borga gjaldið, greiða tæplega helming af því, sem þeir hagnast til vegagerðarinnar, er ekki hægt að fyrirgefa eða afsaka það, þegar haldið er við sömu trúnni sem menn höfðu, áður en reynslan var komin á þessa hluti. Og nú þekkti ég þennan flm. fyrir löngu að því að vilja hafa alltaf það, sem sannara reynist, og ég veit, að hann er ekki svo breyttur nú, að hann vilji það ekki enn í dag. En ég vil vænta þess, að hv. flm. setji sig nú inn í þessi mál betur en hann virðist hafa gert og sannfæri sig um það, hvort það er nú ekki sanngjarnt, að þeir, sem nota þennan góða veg, láti sér nægja helminginn af hagnaðinum, á meðan allir aðrir verða að sætta sig við malarvegi. Það eru fleiri vegir fjölfarnir hér heldur en Suðurnesjavegurinn. Það er t.d. Vesturlandsvegurinn hér upp í Hvalfjörð. Hann er mun fjölfarnari. Það er Austurvegurinn. Hann er a.m.k. á vissum árstímum eins fjölfarinn. Og þannig mætti nefna ýmsa vegi og framkvæmdir, sem bíða. En það er rétt, sem hv. flm. sagði hér áðan, við Íslendingar erum engin milljónaþjóð, og það er kannske þess vegna, sem við höfum ekki efni á því að gera miklu meira fyrir einstök héruð heldur en önnur, án þess að þau borgi eitthvað sérstaklega fyrir það. Suðurnesjavegurinn kostaði 270 millj. kr. Út af fyrir sig er það ekkert óeðlilega há upphæð, miðað við þetta mannvirki. Þetta er ágætt mannvirki, og við vonum, að það endist vel. En það er mannvirki, sem önnur héruð hafa ekki fengið. Og þegar hv. þm. talar um í grg., að fyrir löggjafanum 1963 hafi ekki getað vakað, að beita skyldi heimild 95. gr. laganna þannig, að tiltekið hérað og héraðsmenn þar yrðu fyrir stórum búsifjum hennar vegna umfram aðra, hvað skyldi þá hafa getað vakað fyrir löggjafanum? Skyldi það hafa vakað fyrir löggjafanum að nota þessa heimild á aðrar leiðir, þar sem ekki var komið varanlegt slitlag? Áreiðanlega ekki. Og skyldi löggjafanum hafa dottið í hug, að þeir, sem nota veginn, héldu því síðar fram, að þeir yrðu fyrir þungum búsifjum af því að fá veginn og njóta a.m.k. helmings þess hagnaðar, sem af því fæst að hafa góðan veg? Ég hef aldrei heyrt þetta áður hér á hv. Alþ. í sambandi við þennan veg og eru þó þm. af öllum flokkum fyrir þetta kjördæmi. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að hafa öllu fleiri orð um þetta. En það er alveg augljóst, að þessi heimild verður ekki notuð lengur en meiri hl. Alþ. vill hafa hana í lögunum, og það er síður en svo, að ég sé á móti því, að á það verði reynt, hvort hv. Alþ. vill hafa heimildina áfram eða afnema hana. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Ég vil aðeins undirstrika það og enn endurtaka það, sem ég hef heyrt frá bílstjórum, sem þessa leið nota, og þeim, sem gera út bíla á þessari leið, að þeir hafi algerlega skipt um skoðun frá því, sem var um það leyti sem gjaldið var fyrst tekið í notkun, og það verður að ætlast til þess, að menn læri af reynslunni, og ég er alveg viss um það, að hv. flm. þessa frv. mun einnig gera það.



Herra forseti. Ég vil gera hér nokkrar athugasemdir nú strax við 1. umr. þessa máls, vegna þess að ég tel, að fram komi bæði í grg. með því frv., sem hér er til umr., og einnig hafi komið fram hjá frsm. sá skilningur, sem ég vil ekki láta athugasemdalaust fram hjá mér fara. En það er það, að líta má svo á, að tilkoma Reykjanesbrautarinnar steyptu sé fremur óþurftarverk í garð Suðurnesjamanna en hitt, og í öðru lagi, að með innheimtu umferðarskattsins hafi verið komið aftan að Suðurnesjabúum eða öðrum. Allt þetta er rangt. Eins og hæstv. samgmrh. tók fram, hygg ég, að það hafi tvímælalaust verið ljóst öllum alþm., þegar vegalögin voru samþ. hér 1963 og þetta ákvæði um heimild til handa ráðh. að ákveða með reglugerð innheimtu umferðargjalds á tilteknum stöðum, að þá hafi fyrst og fremst verið höfð í huga hin væntanlega Reykjanesbraut. Þá var ekki annað, hygg ég, í hugum hv. þm. heldur en einmitt sú fyrirhugaða framkvæmd fyrst og fremst. Það er svo annað mál, að margvíslegum áróðri hefur verið beitt gegn þessari framkvæmd, gegn þeim aðilum, sem að þessu hafa staðið. Það er kannske ekki einsdæmi, að svo sé, en þeir, sem til þekkja, vita, að þarna hefur verið á stundum gengið mjög langt. Ég minnist þess t.d., að fyrir alþingiskosningarnar 1983 var uppi nokkur deila og hún allviðkvæm milli íbúa Voga og Vatnsleysustrandar annars vegar og ráðamanna í samgöngumálum hins vegar um legu vegarins þar suður eftir. Íbúar þessa svæðis kusu fremur að fá veginn um sína byggð, í stað þess að hann lægi beint suður Strandarheiði, eins og raun er á. Þetta er allt skiljanlegt frá sjónarhóli beggja aðila, að þarna hlaut að verða viss ágreiningur. Skyldi hv. flm. nokkuð kannast við það, að einn frambjóðandi fyrir alþingiskosningarnar 1963 beinlínis lofaði því á framboðsfundi í Vogunum, að ef hann kæmist til áhrifa, skyldi hann beita sér fyrir því, að vegurinn lægi ekki suður Strandarheiði, heldur yrði fluttur nær byggðinni. Og ef litið er á það dæmi, er engu líkara en þar hafi átt að styðjast við aðstoð æðri máttarvalda, því að það var þá þegar mjög langt komið undirbyggingu þessa trausta vegar. Ég nefni þetta sem eitt dæmi af mörgum, sem sanna, að það hefur verið beitt í þessu máli mjög lævíslegum og markvissum áróðri til þess að vekja óánægju í héraðinu um þessa merku og nauðsynlegu framkvæmd. Ræðumaður vitnaði hér til þess, að mikið hafi verið talað um, og vitnaði í tiltekinn aðila máli sínu til sönnunar um það, að fast hafi verið kveðið að orði um, hversu slæmt ástand gamla Suðurnesjavegarins hafi verið. Þetta er alveg rétt. Þeim mun fremur hlýtur það að hafa orðið verulega mikil samgöngubót að fá í staðinn bezta veg landsins. Það hlýtur að vera mikill munur fyrir þá, sem þar eiga hlut að máli. En sé það ekki réttlætanlegt að greiða það umferðargjald, sem greitt er af veginum, eins og hann er í dag, þá hefur það ekki verið satt, sem haldið hefur verið fram um það, hversu erfiður gamli vegurinn hafi reynzt þeim, sem um hann þurftu að fara. Það er ekki hægt að segja hvort tveggja, að Suðurnesjavegurinn hafi verið svo slæmur, að það hafi valdið stórfelldu tjóni umfram aðra landshluta, að sá vegur hafi verið í svo ömurlegu ástandi, að það hafi valdið íbúum þessa héraðs verulega miklu meira tjóni en íbúum annarra héraða, ástand vegarins þar, miðað við aðra vegi landsins, ef um leið á að segja um þann nýja veg, sem notaður er núna, að það sé ekki greiðandi eitthvað sérstaklega fyrir að nota hann. Og ég get ekki séð, að það sé réttlætanlegra, að það fólk, sem enn býr við lélegu malarvegina, eigi einnig að taka á sig þann aukakostnað, sem orðið hefur af byggingu Reykjanesbrautarinnar. Einhvers staðar verður að taka fjármagnið. Það vissu allir. Reykjanesbrautinni hefur ekki verið ætlað fé á vegalögum eða vegaáætlun, svo að miklu nemi. Það mun ávallt hafa verið stílað upp á það, að tekið yrði lánsfé til þessara framkvæmda. Hvernig á að greiða það? Er ekki réttlætanlegast, að þeir, sem njóta vegarins, greiði það, í stað þess að þeir, sem þurfa að notast við miklu lélegri vegi, eigi einnig að hæta þessum kostnaði á sig? Ræðumaður minntist einnig í sinni framsöguræðu á fundinn fræga í Keflavík. Ég ætla ekki að ræða um þann fund. Ég vil segja, að því miður varð sá fundur ekki til sóma fyrir þá, sem að honum stóðu eða tóku þátt í samþykktum þar, eins og raunar samgmrh. kom hér inn á áðan. Þá kem ég að því, að ég vil mótmæla því, að hægt sé að láta líta svo út, að vegaskatturinn eða umferðargjaldið hafi komið Suðurnesjabúum á óvart. Menn geta deilt um upphæð gjaldsins, það er vissulega hægt að deila um það, en það er ekki hægt að segja, að innheimta skattsins hafi komið neinum á óvart, sem fylgzt hefur með. Ég vil aðeins í því sambandi minna á það, að þegar það kom til umr., að vegurinn yrði malbikaður frá Kúagerði og suður úr, í stað þess að hann yrði steyptur, eins og fyrirhugað var, þá risu Suðurnesjamenn mjög upp og andmæltu þessu og færðu fram mörg rök fyrir sínu máli. Ég dreg enga dul á það, að ég var ávallt þeirrar skoðunar, að halda ætti við það, eins og ráðgert hafði verið, að steypa veginn alla leið, og sú varð raunin. Ég hlustaði á rök þessara manna. Það voru ekki haldnir opinberir fundir um þetta atriði, þetta var þá í athugun, en ekki búið að taka opinberlega ákvörðun um það, hvort breytt yrði til, en ég hlustaði á marga Suðurnesjabúa og þeirra rök í þessu máli, og m.a. þau rök, sem mér fannst vera mjög þungvæg, er þeir sögðu: Við eigum að borga þennan veg, og við viljum því hafa talsvert um það að segja, hvort hann verður malbikaður eða steyptur. - Þeir gerðu sér þá ljóst, að það átti að innheimta umferðargjald þarna, og það var í hugum áreiðanlega margra þeirra, að þeir vildu þá heldur, að vegurinn yrði steyptur áfram frá Kúagerði og suður úr en hann yrði malbikaður, þó að það þýddi kannske að einhverju leyti hærra umferðargjald. Ég vil aðeins, herra forseti, vekja athygli á þessu, því að eins og ég gat um í upphafi, virtist mér koma fram, að tilkoma þessarar merkustu samgöngubótar hér á landi, Suðurnesjavegarins, hafi beinlínis valdið búsifjum í þessu héraði og að innheimta umferðargjaldsins hafi komið aftan að íbúum þar. Þetta er hvort tveggja alrangt. Þarna er um glæsilegustu samgöngubót að ræða, sem fyllsta ástæða er til fyrir íbúa þessa héraðs að vera þakklátir fyrir, sem þeir og allir aðrir, sem þar eiga leið um, njóta, og ég er þess fullviss, að þó að tekizt hafi að vekja upp þessar deilur á fyrri stigum þessa máls, eru þær raddir mjög svo þagnaðar. Þótt við höfum heyrt eina hér í þingsölunum í dag, þá er sem betur fer orðinn allt annar skilningur á þessu máli heima í héraði en þar er haldið fram.



Herra forseti. Ég skal nú ekki eyða löngum tíma í þetta, sem ég segi núna, ekki beint ástæða til þess, hvorki af síðustu ræðu né ræðu hæstv. samgmrh. En ég verð að viðurkenna það, að það er óguðlegt af mér, það er ekki fallega gert af mér, ef ég hef gert hv. 1. þm. Reykn. (AJ) vondan. Mér fannst hann vondur, þegar hann var að tala. Það fannst mér alger óþarfi. Það er skiljanlegt, að hann heldur, að málið sé eitthvað ekki hagstætt fyrir sig pólitískt. Það kann að vera, að það sé svo. En ég hef nú ekki beint gert mér grein fyrir því. Sannleikurinn er sá, að það er og var nokkurn veginn sama, hvar í flokki menn stóðu, þeir eru ákaflega mikið á móti þessari uppátekt, að taka skattinn af vegfarendum, og það er alveg eins enn þá og það var. Seinast í gær hitti ég einn ágætan sjálfstæðismann í Keflavík, og hann sagði náttúrlega við mig: Þú verður að gera svo vel að afnema skattinn. Ég sagðist skyldu gera það, ef ég gæti. Það var sjálfstæðismaður. Ég veit ekki, hvað ég get. Um atriði í ræðu hv. 1. þm. Reykn. held ég, að ég þurfi ekki neinum orðum að eyða. Hæstv. samgmrh. tók málinu ljúflega, eins og honum sæmdi og ber líka skylda til, þegar hann er í þessari mikilvægu stöðu, og ræddi það á ýmsan hátt og flutti rök, sem hann hefur beitt áður og þeir aðrir um það, að það væri ekkert við þetta að athuga, að taka vegaskatt af Keflavíkurvegi, og það hefur maður margheyrt. En móti því var ég að mæla þarna áðan, svo að það stendur náttúrlega orð á móti orði. En ég vil einmitt minnast þeirrar stundar, þegar þetta geysimikilvæga mannvirki var tekið til notkunar. Þá rann mér til rifja, að ekki skyldi vera nein athöfn við það. Mér er ekki kunnugt um það, að neinar till. hafi verið uppi um það að halda kaffiboð, hvorki inni á tollsvæðinu eða utan þess. Ég hef a.m.k. ekki verið á fundi, þar sem það kom til atkv. En svo mikið er vist, að það varð ekkert úr því, að það væri nein athöfn, heldur kom hæstv. samgmrh. fyrstur að hliðinu í lögregluvernd. Hátíðleikinn var ekki meiri en það, og það var reglulega grátlegt. Og ég tel, að það hafi verið bara af hreinu hugsunarleysi að fara að nota þessa heimild í þessu sambandi, þó að vegurinn yrði lagður á Suðurnes, sem nauðsynlega þurfti að koma, bæði vegna Suðurnesjamanna og líka ríkisins sjálfs. Allir hefðu verið mjög ánægðir með að láta skattheimtuna bíða og a.m.k. að gera fólkinu það meira ljóst heldur en um var að ræða, því að sannleikurinn er sá, að það var fjöldi manna þarna suður frá, sem aldrei trúði því, að þessari skattheimtu yrði beitt, allra sízt strax, um leið og vegurinn var opnaður. Ég ítrekaði það í minni ræðu áðan, að framkvæmdin var mjög mikilvæg og ómetanleg sem slík fyrir okkur, og það er auðvitað hreinn misskilningur eða útúrsnúningur af ásettu ráði að lesa það út úr því, sem ég sagði, að ég hefði kallað þetta óþurftarverk. Ég kalla það óþurftarverk að taka þennan skatt af fólki, sem fer um veginn. Við vitum það nefnilega, að það er víða lagt fé í samgöngubætur á Íslandi. Ég vil hins vegar ekki fara neitt út í það eða ala á neinni öfund út af því. Það er, eins og ég sagði í minni ræðu, mjög gott og nauðsynlegt að geta varið sem mestu fé í samgöngubætur hvar sem er á landinu. Hérna erum við svo heppnir að vísu að fá fyrsta veginn, sem er fullgerður. Það koma margir á eftir. Og staðreyndin er sú, að fé, sem fæst út úr þessari skattlagningu, er svo lítið, að það gerir aldrei neitt strik í reikninginn í sambandi við það, að það sé hægt að gera meira en ella í vegamálum. Það er svo lítið. Það verkar fyrst og fremst til þess að gera menn óánægða með ágætt verk. Hæstv. samgmrh. sagði, að menn væru nú orðnir yfirleitt ánægðir með að borga skattinn. En það er nú ekki tilfellið. Við vitum það, sem umgöngumst menn á þessu sviði, sem hafa með atvinnurekstur að gera, að þeir eru mjög óánægðir með skattinn út af fyrir sig, þó að þeir séu hins vegar ánægðir með mannvirkið. Um það, að það hafi dregið úr tilkostnaði á farartækjum, viðhaldi þeirra og þar fram eftir götunum, það held ég að hljóti nú að vera að hafi gerzt, alveg eins og verður annars staðar, hvar sem er um landið, að það fari betur með bílana, þar sem vegirnir eru orðnir sæmilegir, og að þessu er unnið, eins og ég segi, víðar en þarna á þessu svæði. En þrátt fyrir það, að þetta sé nú svona, að menn græði kannske stórfé á því að aka Keflavíkurveg, þá hafa fargjöld ekki lækkað neitt. Mér er kunnugt um það, að sérleyfishafar Keflavíkur borga nokkuð mikinn skatt, eins og eðlilegt er, því að þeir fara svo margar ferðir á dag. Skatturinn var 1968 um 350 þús. kr. Hann er það hár auðvitað af því, að ferðirnar eru margar. En í sambandi við einmitt það, þegar maður sér þessa tölu í reikningum þess fyrirtækis, þarf maður að gæta líka að hinu, hvað viðhaldskostnaðurinn á þessum bifreiðum, sem þarna aka, hefur lækkað. Staðreyndin er sú, að hann hefur ekki lækkað þrátt fyrir þetta. Ég er hins vegar ekki að halda því fram, að bifreiðaeigendur hafi ekki grætt á þessu. Ég skal svo ekki orðlengja þetta öllu meira, tók fram í minni fyrri ræðu það, sem ég taldi mig þurfa að taka fram, og ég held því enn fram, að menn hafi ekki trúað því almennilega fyrst, að skatturinn yrði á lagður. Ég vil ekki eyða tíma í að fara út í þann þátt málsins, sem spannst af breyttri áætlun um efnið í veginn, það er svo langt mál. Það var aðeins drepið á það af hv. 1. þm. Reykn. áðan og væri náttúrlega fróðlegt, en það kæri ég mig ekkert um að rekja núna, en það þótti okkur á sínum tíma dálítið skrýtið, þegar það kom allt í einu á dagskrá að hætta við að steypa veginn, en malbika hann heldur. En ég fagna því að öðru leyti, að hæstv. samgmrh. vill gangast fyrir því, að það sé gengið úr skugga um vilja Alþingis um, hvort þessi skattur skuli afnuminn eða ekki.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni að síðustu setningunni, sem hv. þm. sagði hér áðan, að ég mundi gangast fyrir því að sannreyna það, hvort meiri hluti væri fyrir því að hafa þessa heimild í l., sem er. Hv. flm. gengst fyrir því með því að flytja þetta frv., og ef meiri hluti hv. þm. vill afnema heimildina, þá vitanlega verður það gert. Hins vegar hef ég aldrei efast um það, að meiri hluti alþm. lítur líkt á þetta mál nú og var, þegar þessi heimild var lögfest. Annars er það í rauninni ekki fleira, sem er ástæða til þess að segja í tilefni af þessari seinni ræðu hv. flm. En það er rétt að minna á, að það er nauðsynlegt fyrir hv. flm. að kynna sér þetta mál betur en hann virðist hafa gert til þessa. Ég efast ekkert um, að það er hægt að hitta marga menn á Suðurnesjum, sem gjarnan vilja vera lausir við að borga þetta gjald. Það merkir ekki það, að þeir séu óánægðir út af fyrir sig með gjaldið, en þegar hv. flm. talar við menn og segir við þá, að hann ætli nú að reyna það sem hann geti, til þess að fá þetta afnumið, þá finnst mér eðlilegt, að þeir sem borga gjaldið, út af fyrir sig samþykki það og segi eitthvað á þá leið, að það væri gott að vera laus við að borga þetta. En það þýðir ekki það, að þeir séu óánægðir. Það þýðir ekki það, að þeir telji ósanngjarnt að greiða þetta gjald. Og ég ætlast til þess, að hv. 2. þm. Reykn. (VG) kynni sér þetta mál og sannfærist um það, hvað er rétt og sanngjarnt í þessu, hann tali við sérleyfishafann, sem ég vitnaði til hér áðan, sem sagðist geta notað eldri bílana á Keflavíkurleiðinni, en þeir væru ekki nothæfir á malarveginum, hann tali við vörubílstjórana, sem voru óánægðir í fyrstu, en hafa nú sannfærzt um, að þeir græða stórfé á því að fara þennan veg, þótt þeir borgi gjaldið, hann tali við aðra, sem nota veginn og eiga bíla, og kynni sér þetta. Ég þekki þennan mann ekki rétt og hann hefur breytzt mjög mikið frá því í gamla daga, ef hann vill ekki leitast við að vita, hvað er rétt og sanngjarnt í þessu máli. Og noti hann svo tímann til þess, þá held ég, að háan flytji ekki frv. t þessum dúr aftur, þótt hann komi inn í Alþingi, ef hann notar nú tímann rétt, á meðan hann er utan þings, til þess að kynna sér þetta mál alveg til botns.