Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.og trn. hefur fjallað um þetta frv. Það gerir ráð fyrir að við 1. gr. nefndra laga bætist ný mgr. er verði 2. mgr. og orðist svo: „Ráðherra getur ákveðið. að fengnum meðmælum landlæknis, að ákvæði 1. mgr. nái einnig yfir geislatæki er framleiða aðra geisla en jónandi.“ Það skal tekið fram, eins og raunar stendur í aths. með þessu frv.. að það er flutt að höfðu samráði við Geislavarnir ríkisins og landlæknisembættið og er með því lagt til að heimilað verði að láta ákvæði 1. gr. laga nr. 95/1962 ná yfir önnur geislatæki en þau sem framleiða jónandi geisla. Til glöggvunar er munurinn á jónandi geislum og öðrum sá fyrst og fremst, að jónandi geislar eru orkuríkari, en aðrir orkuminni. Til dæmis eru röntgengeislar jónandi, en þeir geislar, sem við fáum af háfjallasólinni, og þeir geislar, sem eru í örbylgjuofnum, ekki jónandi. Þeir eru orkuminni. Ég fer ekki nánar út í að skýra þetta, en munurinn er þessi. Nú getur einhverjum dottið í hug að ekkert eftirlit hafi verið með innflutningi þessa varnings hingað til eða meðferð þessara tækja. Svo hefur verið. Það hefur verið eftirlit. Hins vegar hefur það eftirlit vantað stoð í lögum og að sjálfsögðu er það ástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt hér. Heilbr.- og trn. leggur eindregið til að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Heilbr.og trn. hefur fjallað um þetta frv., sem er frv. til I. um breyt. á lögum um vátryggingarstarfsemi. Eins og hv. þdm. er vafalaust kunnugt um er þetta frv. flutt fyrst og fremst til að tryggja afkomu tryggingareftirlitsins. Það voru gerðar allverulegar breytingar á frv. í Nd. Frv., eins og það var lagt fram, gerði ráð fyrir að iðgjöldin mundu breytast á þann veg að þau yrðu 2.50/00 af frumtryggingariðgjöldum, en jafnframt endurtryggingariðgjöldum, en áður höfðu verið innheimt 0.60/00 af endurtryggingariðgjöldum. Nd.-nefndin féllst ekki á þetta og lagði til og gerði ráð fyrir að þessi 0/00-tala héldist óbreytt. En breytingin, sem gerð er, er fyrst og fremst fólgin í því, að álagningargrunnurinn er færður fram um eitt ár. Þetta hefur verið þannig, svo að dæmi sé tekið, að tekjur tryggingaeftirlitsins t.d. á árinu 1980 eru byggðar á reikningum vátryggingarfélaganna frá 1978. Þetta er sem sagt fært fram um eitt ár og með því móti virðist svo sem fjárhag tryggingaeftirlitsins verði borgið. Við skulum hugsa okkur að þessi breyting hefði verið í gildi á árinu 1978, þá hefðu gjöld tryggingaeftirlitsins orðið aðeins undir, það hefði orðið afgangur 1979 sömuleiðis og 1980, en 1981 hefðu staðist nokkurn veginn á sértekjur tryggingaeftirlitsins og gjöldin. Heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar féllst á þessa málsmeðferð, hefur ekkert við hana að athuga og leggur til að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem samþykktar voru í Nd. Til glöggvunar vil ég taka það fram, að í niðurlagi brtt. er gert ráð fyrir að tryggingaeftirlitið sendi kostnaðaráætlanir og yfirlit um álagningu til Sambands ísl. tryggingafélaga og ársreikninga þegar þeir liggja fyrir. Þessi breyting, sem Nd.- nefndin gerði að því er þetta varðar, er fyrst og fremst komin hér inn fyrir tilstilli Sambands ísl. tryggingafélaga. En að lokum: Heilbr.- og trn. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar voru á því í Nd.



Herra forseti. Með þessu frv. til laga um heimild til hækkunar á hlutafé Íslands í Alþjóðabankanum er leitað eftir heimild til að auka hlutafé Íslands í Alþjóðabankanum úr 26.8 millj. dollara í 88 millj. og er þetta í samræmi við samþykktir stjórnar bankans um aukningu hlutafjár. Hlutafjáraukningin er í tvennu lagi: Annars vegar almenn aukning í hlutfalli við núverandi hlutafjáreign. Hluti Íslands er þar 25.1 millj. dollarar. Af þeirri fjárhæð þarf að yfirfæra strax 3/4% eða um 188 þús. dollara. 63/4 %, jafnvirði 1694 þús. dollara, þarf að greiða inn á reikning Alþjóðabankans í Seðlabankanum á nokkrum árum. Það er miðað við að það gerist á sjö árum og yrði þá árleg greiðsla jafnvirði um 270 þús. dollara á því gengi sem gildir á greiðsludegi. Er fullt samkomulag um það í ríkisstj. milli mín og hæstv. fjmrh. og Seðlabankans að þetta verði gert með þessum hætti. Það mundu sennilega verða tæplega 3 millj. kr. sem þyrftu að koma inn á fjárlagafrv. fyrir næsta ár til að fullnægja þeim skuldbindingum sem þarna er um að tefla. Við Íslendingar erum taldir vera það efnuð þjóð og hafa það miklar tekjur á mann að við fáum ekki, a.m.k. ekki á næstunni, möguleika á lánum frá Alþjóðabankanum. Hins vegar höfum við notið mikillar fyrirgreiðslu og verðmætrar fyrirgreiðslu frá Alþjóðabankanum eða nutum á meðan við þurftum þess með. Fylgir í aths. við lagafrv. tafla yfir þau lán sem við skuldum hjá bankanum. Er heildarupphæðin um 47 millj. dollara. Eins og sést eru vaxtakjörin ákaflega hagstæð, 6 og upp í 71/4%, þannig að við njótum þar og höfum notið mikillar og góðrar fyrirgreiðslu. Ef ætti að tengja þetta sérstaklega við hagsmuni okkar nú og í framtíðinni er þess að geta, að Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eru í raun og veru stofnanir ef sama meiði, vinna saman í mikilli samvinnu, eins og kunnugt er, en við njótum og höfum notið mikillar og góðrar fyrirgreiðslu. Ef ætti að tengja þetta sérstaklega við hagsmuni okkar nú og í framtíðinni er þess að geta, að Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eru í raun og veru stofnar af sama meiði, vinna saman í mikilli samvinnu, eins og kunnugt er, en við njótum og höfum notið mikillar fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. T.d. fengum við á árunum 1968–1969, þegar mikið verðfall varð á útflutningsafurðum okkar, gífurlega mikla fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem bjargaði okkur að verulegu leyti yfir það erfiðleikatímabil, sem kom í kjölfar áfalla í viðskiptum okkar á árunum eftir 1967–1968. Við vitum aldrei hvenær við þurfum á slíkri fyrirgreiðslu að halda. Það getur orðið aflabrestur hjá okkur í okkar þýðingarmesta atvinnuvegi, sjávarútveginum. Það getur orðið skyndilegar og óvæntar verðlækkanir í markaðslöndum okkar þannig að við verðum ævinlega að búast við því að verða fyrir verulegum sveiflum í sambandi við gjaldeyrisviðskipti. Þá er ákaflega þýðingarmikið fyrir okkur að hafa aðgang að fyrirgreiðslu úr Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til að brúa tímabil í sambandi við slíkar niðursveiflur. Þetta mál tengist því í raun og veru óbeint Alþjóðagjaldeyrissjóðnum vegna þess að þessar stofnanir vinna svo mjög saman. Það fylgir nokkuð glögg grg. þessu frv., sem er aðeins í tveimur greinum. Í fyrsta lagi: „ Ríkisstj. er heimilt að semja um hækkun á hlutafé Íslands í Alþjóðabankanum úr 22.2 millj. Bandaríkjadollara í allt að 68 millj. Bandaríkjadollara miðað við gullgengi dollars þann 1. júlí 1944.“ Í öðru lagi: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Ég hef ekki orðið var við að það væri ágreiningur um þetta mál í þinginu. Ég vil því vinsamlegast beina þeim tilmælum til hv. fjh.- og viðskn., sem eflaust fær þetta mál til meðferðar, að hraða meðferð þess til þess að það geti örugglega orðið afgreitt á yfirstandandi þingi. Ég legg svo til að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Heilbr.og trn. hefur haldið fund um þetta mál, þ.e. frv. til l. um breyt. á lögum nr. 52/1975, um Viðlagatryggingu Íslands. Í sjálfu sér er óþarfi að taka hér fram um aðdraganda þessa máls, en ég vil leyfa mér að lesa örlitinn hluta úr grg. sem fylgir frv. Það var sett á laggirnar nefnd á sinni tíð. sem fékk það hlutverk að kanna möguleika á að stofna til trygginga þar sem gert væri ráð fyrir að þjóðin yrði tryggð fyrir meiri háttar áföllum af náttúruhamförum, eins og efnislega er rakið í skipunarbréfi þeirrar nefndar. En í nefndinni voru Guðmundur Hjartarson bankastjóri, Pétur Stefánsson verkfræðingur, Þorleifur Einarsson jarðfræðingur og Ásgeir Ólafsson fyrrv. forstjóri Brunabótafélags Íslands, sem jafnframt var formaður umræddrar nefndar. Nefndin, sem vann að undirbúningi, eins og tekið er fram hér, gildandi laga um Viðlagatryggingu Íslands 1975, aflaði á þeirri tíð ýmissa upplýsinga um slíkar eða áþekkar tryggingar í öðrum löndum og hér er verið að fjalla um. Of langt mál er að rekja þann þátt hér. Það mun þó óhætt að halda því fram, að óvíða sé eins víðtæk trygging starfræki með öðrum þjóðum sem Viðlagatrygging Íslands er nú. Heilbr.- og trn. fékk til fundar Ásgeir Ólafsson fyrrum forstjóra Brunabótafélagsins sem veitti forstöðu nefnd þeirri sem ég var að geta um. Heilbr.- og trn. naut auðvitað ágætrar leiðsagnar hans og gjörkunnugleika á tryggingamálum. Ég held að það sé hyggilegast, til þess að hv. dm. glöggvi sig á því, hvað hér er um að ræða, að ég fari nokkuð ítarlega yfir lagagreinarnar í frv., en áður en að því er komið vil ég aðeins ítreka að nefndin, sem vann þetta frv., gekk þær götur með því hugarfari að hér væri verið að endurbæta og færa inn í ýmsa nýja tryggingaliði -þætti sem tryggðir yrðu í ljósi þess að þjóðin þyrfti að tryggja sig fyrir hinum stærri áföllum. Hér er ekki um það að ræða að taka til minni háttar tjóna. Hér er fyrst og fremst um „katastrofu“-tryggingu að ræða, eins og viðlagatryggingin hefur raunar alla tíð verið hugsuð. 1. gr. frv. hljóðar um breytingar á 5. gr. viðlagatryggingarlaganna. Hér stendur, með leyfi forseta: „5. gr. orðist svo: Eftirtalin verðmæti er skylt að tryggja: a. Allar húseignir og lausafé, sem í þeim er geymt, þar með taldar vörubirgðir, vélar og tæki, enda séu þessi verðmæti brunatryggð hjá vátryggingarfélagi eða stofnun, sem starfsleyfi hefur hér á landi. Tryggingarskylda nær einnig til lausafjár, sem tryggt er almennri samsettri tryggingu, er innifelur brunatryggingu, enda flokkist slíkt trygging undir eignatryggingar samkv. skilgreiningu tryggingaeftirlitsins. Þó skulu þær tryggingar, er flokkast undir svonefndar „All risks“ tryggingar eða einstakar sértryggingar, ekki falla undir viðlagatrygginguna, nema með sérstöku samþykki stjórnar stofnunarinnar. Tryggja skal allt ræktað land og lóðir, sem metin eru af Fasteignamati ríkisins.“ Fyrri hluti þessa a-liðar er raunar mjög svipaður og er í gildandi lögum. Viðbótin er fyrst og fremst niðurlag þessa liðar. Í b-liðnum eru síðan talin upp þau mannvirki sem fyrst og fremst eru tryggð til viðbótar því sem áður hefur verið tryggt. Að vísu var búið að taka fram um ræktað land og lóðir. Hér er fyrst og fremst um að ræða verðmæti í opinberri eigu. Ég mun nú lesa það upp, með leyfi forseta: „b. Neðangreind mannvirki: Hitaveitur. Vatnsveitur. Skolpveitur. Hafnarmannvirki. Brýr. Raforkuvirki, þar með talin dreifikerfi, stíflur og veitumannvirki. Sími og önnur fjarskiptakerfi, þar með talin dreifikerfi hljóðvarps, sjónvarps og flugþjónustu.“ Síðan stendur: „Heimilt skal stjórn stofnunarinnar, að fengnu samþykki ráðh., að ákveða að stofnunin taki að sér að tryggja önnur verðmæti en þau sem falla undir skyldutrygginguna samkv. a- og b-lið hér að framan.“ Þetta niðurlag táknar auðvitað það, að aðilar, sem hafa með höndum verðmæti sem ekki falla undir þessa tryggingu, geta snúið sér til viðlagatryggingar með tilliti til þess, að viðlagatrygging taki að sér að tryggja verðmæti sem farið er fram á að tryggð séu. Þarna er tryggingin opnuð í verulega ríkari mæli en verið hefur, ef ég má svo að orði komast. 2. gr. frv. hljóðar fyrst og fremst um mat hins tryggða. „6. gr. orðist svo: Vátryggingarfjárhæðir skulu ákveðnar þannig: a. Öll verðmæti, sem brunatryggð eru, skulu tryggð fyrir sömu fjárhæð og brunatryggingin nemur á hverjum tíma.“ Þessi liður, a-liðurinn, er raunar alveg eins og áður var í lögunum. Viðbótin er fyrst og fremst eftirleiðis: „b. Ræktað land og lóðir skulu tryggð fyrir þá fjárhæð, sem þau eru skráð á hjá Fasteignamati ríkisins á hverjum tíma. c. Mannvirki, sem tryggð eru samkv. b-lið 5. gr., skulu tryggð fyrir áætlað endurbyggingarverð. d. Verði heimildarákvæði 5. gr. notað skulu verðmæti, sem tryggð verða, tyggjast á raunvirði.“ 3. gr. fjallar fyrst og fremst um eigin áhættu: „7. gr. orðist svo: Eigin áhætta vátryggðs skal vera 5% af hverju tjóni, þó eigi lægri fjárhæð en hér segir: a. Verðmæti, sem tryggð eru samkv. a-lið 5. gr., lágmarksfjárhæð kr. 5000. b. Verðmæti, sem tryggð eru samkv. b-lið 5. gr., lágmarksfjárhæð kr. 50.000. c. Verðmæti, sem tryggð verða samkv. heimildarákvæði 5. gr., lágmarksfjárhæð ákveðin hverju sinni af stjórn stofnunarinnar, innan þeirra marka, sem gilda fyrir a- og b-lið hér að framan. Ofangreindar lágmarksfjárhæðir skulu umreiknast til samræmis við gildandi vísitölu byggingarkostnaðar á hverjum tíma.“ Hingað til hefur verið gert ráð fyrir að slík u væri breytt með reglugerð hverju sinni. 4. gr. frv. fjallar um iðgjöldin og þar segir svo, með leyfi forseta: „8. gr. orðist svo: Árleg iðgjöld skulu vera þessi: a. Af verðmætum, sem tryggð eru samkv. a-lið 5. gr. 0.25'%°. b. Af verðmætum, sem tryggð eru samkv. b-lið 5. gr. 0.20%°. c. Af verðmætum, sem tryggð verða samkv. heimildarákvæði 5. gr. reiknast iðgjald, sem stjórn stofnunarinnar ákveður hverju sinni“. Ég lít svo til, að það sé óþarfi að lesa lengra úr þessari grein. Meginhlutinn af greininni, það sem ólesið er, er samhljóða því sem fyrir er í lögum. Þar er fyrst og fremst fjallað um hreina eign stofnunarinnar með tilliti til þess gjalds sem tekið er í því skyni að tryggja eign, góðan fjárhag, tryggja að viðlagatryggingin rísi undir nafni, að hún sé í stakk búinn að mæta þeim áföllum sem hún þarf e.t.v. að rísa undir. Þar er gert ráð fyrir því, eins og er í lögum, að iðgjaldið kunni að lækka eða hækka eftir atvikum, eftir því hvernig eiginfjárstaða viðlagatryggingar er hverju sinni. 5. gr. „Upphaf 1. mgr. 9. gr. hljóði svo: Telji vátryggður að gerst hafi bótaskyldur tjónsatburður, skal hann tilkynna það stjórn Viðlagatryggingarinnar eða vátryggingarfélagi því o.s.frv.“ Ég fer ekki að lesa úr frv. lengra. Áður var þetta þannig, að þetta skyldi tilkynna vátryggingarfélagi. Nú er gert ráð fyrir að tjón sé tilkynnt beint til stjórnar Viðlagatryggingarinnar. 6. gr. fjallar fyrst og fremst um meðferð tjóna og möt, en þar stendur: „12. gr. orðist svo: Stjórn Viðlagatryggingar Íslands skal setja reglur um meðferð tjóna og möt. Við uppgjör tjóna skal stjórn stofnunarinnar leita til hæfra og óvilhallra matsmanna. Heimilt er stjórn stofnunarinnar að fela viðkomandi tryggingarfélagi uppgjör minni háttar tjóna. Nánari ákvæði um skipun matsmanna, matsreglur og uppgjör tjóna skal setja með reglugerð.“ Ég sé ekki ástæðu til að fjalla um þessa grein frekar. Þessi grein er allverulega stytt og einfölduð frá því sem er í gildandi lögum. 7. gr. „Í stað síðustu mgr. 13. gr. komi ný mgr. er orðist svo: Sömu reglur gilda um önnur tryggð verðmæti eftir því sem við á.“ Hér er um það að ræða að heimildin er aðeins víðari. Hún er rýmkuð frá því sem verið hefur, þ. e, heimildargreinin um að lækka eða synja alveg um bætur. 8. gr. „19. gr. orðist svo: Stjórn stofnunarinnar er heimilt að veita fé til rannsókna og til að styrkja framkvæmdir, sem ætlað er að varna, tjóni af völdum náttúruhamfara. Enn fremur er stjórninni heimilt að veita styrki til björgunarsveita vegna starfsemi, sem viðurkennd er af Almannavörnum ríkisins.“ Það, sem er nýtt við þessa grein, er að gert er ráð fyrir heimild til að veita fé til rannsókna og enn fremur að það sé hægt að veita styrki til björgunarsveita vegna þeirrar starfsemi sem viðurkennd er af Almannavörnum ríkisins. 9. gr. er raunar eins og margt í þessu. Það leiðir hvað af öðru. 9. gr. er til samræmis við aðrar breytingar sem lagðar eru til: „1. mgr. 22. gr. orðist svo: Stjórnin skal semja við þau vátryggingarfélög og aðra aðila, sem annast störf fyrir stofnunina samkv. lögum þessum. Náist ekki samkomulag um þóknun fyrir slík störf, sker trmrh. úr ágreiningi.“ 10. gr. gerir ráð fyrir að lögin taki gildi, ef samþykkt verða, 1. jan. 1983. Herra forseti. Ég þykist hafa farið yfir frv. eins og það liggur hér fyrir. Heilbr.- og trn. hefur ekki breytingar fram að færa á frv. Það skal viðurkennt að við eyddum ekki löngum tíma í að athuga þetta mál. Þó hygg ég að þm. hafi sett sig allvel inn í það. Tími, sem fer í athugun mála, segir ekki alla sögu. Ég vil í lokin segja frá því, enda þótt það sé einhverjum kunnugt, hver staða Viðlagatryggingar er í ljósi fjárhags. Í lok liðins árs voru í sjóði, má segja, um 60 millj. kr., í lok ársins 1981. Gert er ráð fyrir að innheimta á þessu ári 15–16 millj. kr. og er þá að sjálfsögðu miðað við núgildandi lög. Sú viðbót að verðmætum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, ef innheimt væru gjöld í ljósi þeirra verðmæta, mundi auka tekjur Viðlagatryggingar um 5.4 millj. kr. og samtals yrði þetta um 21 millj. kr. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á að Viðlagatrygging greiðir að hámarki fyrstu 2 millj. dollara í hverju tjóni. Þeir samningar, sem nú liggja fyrir og hafa legið fyrir og eru auðvitað í gildi við endurtryggingaraðila, gera ráð fyrir að umræddir endurtryggingaraðilar greiði allt að 28 millj. dollara í hverju tjóni. Það, sem tryggt er í dag, er áætlað vera um 80 milljarða verðmæti. Það, sem hér er gert rá fyrir að auka við, er um 27 milljarða kr. virði. Hér er auðvitað um gífurlegar tölur að ræða. En að síðustu: Ég þakka heilbr.- og trn. fyrir fljóta og góða afgreiðslu í ljósi ágætrar samvinnu um þetta mál. Um þetta hygg ég að sé enginn ágreiningur. Við viljum öll standa saman um að verjast hinum stærstu áföllum. Nefndin leggur eindregið til að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég flyt það frv., sem hér er til umr., ásamt hv. þm. Eiði Guðnasyni og Agli Jónssyni. Þetta frv. er um jöfnun hitunarkostnaðar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að eitt mesta misrétti, sem fyrirfinnst í þjóðfélaginu í dag, er fólgið í hitunarkostnaði. Hitunarkostnaður þess fólks, sem býr við lakastan kost, er óbærilegur. Þess vegna láta menn sér svo tíðrætt um hitunarkostnað sem raun ber vitni. Nokkuð hefur verið bætt úr ófremdarástandinu með niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa. Samt sem áður er ástandið með öllu óviðunandi. Með tilliti til þessa er frv. þetta flutt. Við vandanum verður brugðist með tvennu móti: Annars vegar að flýta svo sem verða má öllum framkvæmdum til að innlendir orkugjafar komi í stað olíu og ódýrari innfluttur orkugjafi verði nýttur í stað dýrari orkugjafa og orkunýting verði bætt. Hér er um að ræða það sem heyrir til frambúðarlausnar í þeim vanda sem við er að glíma. Hins vegar er að auka niðurgreiðslu orkugjafa til húshitunar. Hér er um að ræða bráðabirgðaráðstafanir meðan unnið er að frambúðarlausn. Þessar bráðabirgðaráðstafanir þola ekki bið og fjallar þetta frv. um þær. Það er nú svo komið, að 172 þús. af 229 þús. íbúum landsins hafa húshitun sína frá hitaveitum með jarðvarma. Hér er um áð ræða um 35 millj. rúmmetra húsrými af um 45 millj. rúmmetra húsrými sem samtals er í landinu. Orkusala hitaveitnanna 27 að tölu nemur nú um 2 800 gwst. á ári, en heildarorkusala til húshitunar í landinu nemur samtals 3 700 gwst. á ári. Ódýrrar rafhitunar njóta nú um 6000 íbúar landsins, sem ráða yfir um 1 millj. rúmmetra húsnæðis og þurfa um 80 gwst. á ári til upphitunar sinna húsa. Meðaldýra rafhitun hafa 4000 íbúar með um 700 þús. rúmmetra húsnæði og nota þeir um 60 gwst. á ári. Rafmagnsveitur ríkisins, Orkubú Vestfjarða og hitaveitur þessara fyrirtækja, sem nota rafmagn og olíu sem orkugjafa, sjá um 26 þús. íbúum landsins fyrir húshitun. Nemur húsnæði þeirra um 4.5 millj. rúmmetra og þarf til þeirrar húshitunar um 370 gwst. á ári. Þeir, sem kynda hús sín með olíu, eru um 2l þús. að tölu og ráða yfir 2.6 millj. rúmmetra húsnæðis og þurfa til upphitunar húsa sinna um 210 gwst. á ári. Þetta, sem ég hef nú sagt, gefur nokkra mynd og ég ætla á sinn hátt glögga mynd af því hvernig ástandið er. Á síðari árum hefur mjög miðað til frambúðarlausnar í húshitunarmálum með hinum miklu hitaveituframkvæmdum sem átt hafa sér stað. Nú er svo komið að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar býr við þann kost, sem bestur er í húshitun, þar sem eru hitaveitur með jarðvarma sem orkugjafa. En á sama tíma er hlutur þeirra, sem ekki fá notið þessarar aðstöðu, því miður allsendis óviðunandi. Nú er ástandið þannig að meðalorkuverð hitaveitna nemur um 22.7% af hitunarkostnaði með olíu, hitunarkostnaður með ódýrri rafhitun nemur 38.4% af olíukostnaði og hitunarkostnaður með meðaldýrri rafhitun nemur 55.6% af hitunarkostnaði olíu. Raforkuverð Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða til húshitunar og orkuverð frá hitaveitum þessara fyrirtækja, sem hafa rafmagn og olíu sem orkugjafa, nemur 65.1 % af upphitunarkostnaði með olíu. En niðurgreidd olía til húshitunar nemur 70.5% af olíuverði. Það er af þessu sem má marka að mestur er misjöfnuðurinn gagnvart þeim sem kynda hús sín með olíu, þrátt fyrir olíustyrkinn sem nú er greiddur. Þá fylgir fast eftir í ójöfnuðinum það fólk sem býr við rafmagnsupphitun frá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða og upphitun frá hitaveitum þessara fyrirtækja sem nota rafmagn og olíu sem orkugjafa. Meginatriðið er því að rétta hlut þessa fólks, sem er um 47 þús. að tölu og ræður yfir 5.1 millj. rúmmetrum í húsnæði og þarf til upphitunar húsa sinna um 580 gwst. á ári. Þetta frv., sem við nú ræðum, tekur mið af þessari staðreynd. Það er gert ráð fyrir að takmörk séu fyrir því, hve mismunur á hitunarkostnaði megi vera mestur. Gert er ráð fyrir að menn hljóti að geta komið sér saman um að einhvers staðar hljóti að vera takmörk í þessu efni. En með tilliti til þessa kveður frv. svo á að verð olíu skuli greitt niður sem nægi til að olíukostnaður við kyndingu húsa verði eigi hærri en sem nemur 2.5-földu vegnu meðalverði hjá hitaveitum landsins sem hafa jarðvarma að orkugjafa. Af þessu leiðir, að samkv. ákvæðum frv. verða sjálfvirkar breytingar á upphæð niðurgreiðslunnar sem fylgja breytingum á verði olíu og jafnframt breytingum á gjaldskrám hitaveitnanna. Hækkun gjaldskrár hitaveitna hefur því áhrif til lækkunar á upp hæð olíustyrksins engu síður en hækkun olíu hefur að öðru jöfnu áhrif til hækkunar á olíustyrknum. Vegið meðalverð hjá hitaveitum landsins er nú 22.7% af óniðurgreiddu olíuverði eða 13.1 aurar á kwst. Samkv. frv. verður hví hæsta verð olíukyndingar húsa 32.8 aurar á kwst. Óniðurgreiddur kostnaður við olíukyndingu er hins vegar 57.9 aurar á kwst. og nemur því niðurgreiðsla á olíu samkv. frv. 25.1 eyri á kwst. Er þá kostnaður olíukyndingar samkv. frv. 26.7% af kyndingu með óniðurgreiddri olíu og nemur þá niðurgreiðslan 43.3% eða 25 1 þús. kr. á gwst. Olíunotkun fyrir hitun íbúða, stofnana og atvinnurekstrarhúsnæðis, sem frv. gerir ráð fyrir, er 328 gwst. á ári. Þetta þýðir að niðurgreiðsla á olíu samkv. 2. gr. frv. nemur á ári 82 millj. kr. Þá gerir frv. ráð fyrir í 3. gr. að verð olíu. sem hitaveitur nota til framleiðslu rafmagns til upphitunar húsa, skuli greitt niður sem nemi þeirri fjárhæð sem hitunarkostnaðurinn verði sambærilegur og gert er ráð fyrir í 2. gr. frv. Nokkrar hitaveitur, sem nota jarðvarma sem orkugjafa. eru með toppkyndistöðvar sem notaðar eru þegar kaldast er í veðri, þ. á m. hitaveitur Akureyrar, Siglufjarðar, Egilsstaða, Vestmannaeyja og Reykjavíkur. Auk þess reka Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða kyndistöðvar með olíu sem orkugjafa, svokallaðar R O-kyndistöðvar, á Höfn í Hornafirði, Seyðisfirði, Ísafirði, Bolungarvík og patreksfirði. Þá kemur hér til olíunotkun til framleiðslu rafmagns til húshitunar sem fer eftir árferði og orkuskorti frá vatnsaflsstöðvum. Áætlað er að niðurgreiðsla á olíu til hitaveitna og rafveitna samkv. 3. gr. frv. nemi um 2 millj. kr. á ári. Enn fremur gerir frv. ráð fyrir samkv. 4. gr. að verð á raforku til húshitunar skuli greitt niður eftir því sem með þarf til þess að hitunarkostnaður verði 10% lægri en kostnaður við kyndingu með niðurgreiddri olíu. Raforka þessi skal greidd niður hvort sem hún er heldur seld til beinnar upphitunar eða sem orkugjafi hitaveitna. Hér er ákvæði til hvatningar mönnum um að taka upp innlendan orkugjafa í stað erlends orkugjafa til húshitunar eða skipta frá olíu til rafhitunar. Verðið á raforkunni til neytenda yrði samkv. þessu ekki hærra en 90% af kostnaði olíukyndingar samkv. 2. gr. eða 29.5 aurar á kwst. Niðurgreiðslan á raforku er aðallega vegna beinnar upphitunar og þó fyrst og fremst þar sem um dýra rafhitun er að ræða. Dýr rafhitun nemur nú um 344 gwst. á ári og er greidd niður samkv. frv. um 28.2 millj. kr. á ári, en meðaldýr rafhitun, sem nemur 57 gwst. á ári, er greidd niður um 1.5 millj. kr. á ári. Til viðbótar þessu kemur svo niðurgreiðsla á raforku til hitaveitna sem nota raforku sem orkugjafa, svokallaðar R O-hitaveitur, og hefur sú niðurgreiðsla verið áætluð að nema 1.6 millj. kr. á ári. Samkv. þessu nemur niðurgreiðsla á raforku á ári samkv. 4. gr. frv. um 31 millj. kr. Miðað við óbreytt olíuverð og óbreyttar gjaldskrár hitaveitna nema útgjöld samkv. 2., 3. og 4. gr. frv. samtals 115 millj. kr. á ári. Ef hins vegar verð hjá ódýrum hitaveitum yrði hækkað umfram verðlagshækkanir, svo sem óskað er eftir og nauðsynlegt er talið til að tryggja rekstur og viðgang hitaveitnanna, horfir málið öðruvísi við. Ef reiknað væri með að verð hjá ódýrum hitaveitum hækkaði t.d. um 30% mundi heildarniðurgreiðslan samkv. frv. þessu ekki vera 115 millj. kr. á ári, heldur 83 millj. kr. á ári, þ.e. olíuniðurgreiðslan samkv. 2. gr. yrði 6 7 millj. kr. á ári í stað 82 mill j. kr. á ári og niðurgreiðsla á raforku samkv. 4. gr. yrði 14 millj. kr. á ári í stað 31 millj. kr. á ári. Ef stjórnvöld yrðu við eðlilegum kröfum ódýru hitaveitnanna um gjaldskrárhækkanir yrði ekki einungis tryggð betur sú orkunýting, sem hagkvæmust er til upphitunar húsa, eða notkun jarðvarmans, heldur væru og ríkissjóði spöruð umtalsverð útgjöld um leið og stefnt væri að jöfnuði í hitunarkostnaði landsmanna. Viðmiðunarreglan samkv. 2. gr. þessa frv. um jöfnun hitunarkostnaðar felur í sér hvata fyrir stjórnvöld til þess loks að taka af ábyrgð og raunsæi á því úrlausnarefni að koma á jöfnuði milli landsins þegna um hitunarkostnað húsa. Í frv. er lagt til að ríkissjóður greiði Orkusjóði óafturkræft framlag sem varið skuli til að greiða niður verð á orkugjöfum til upphitunar húsa í landinu. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður verji fjármagni af andvirði orkujöfnunargjalds í þessu skyni. Samkv. lögum nr. 12 frá 1980, um orkujöfnunargjald, er innheimt mikið gjald sem rennur í ríkissjóð og nemur á þessu ári samkv. fjárlögum um 190 millj. kr. Fjármagn þetta er nú að mestu leyti almennur eyðslueyrir ríkissjóðs. Ríkissjóður hefur svo varið fé til niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa og nemur sá styrkur 30 millj. kr. á fjárlögum ársins 1982. Eftir stendur þá mikið fé í ríkissjóði af þeim skatti sem innheimtur hefur verið undir yfirskini orkujöfnunar. Verður því fé ekki betur varið en til frekari aðgerða til jöfnunar hitunarkostnaðar, svo sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Ber þá að hafa í huga að frv. þetta mælir ekki fyrir um að mismunur á dýrum og ódýrum hitunarkostnaði skuli nema 2.5-földu vegnu meðalverði hjá hitaveitum landsins. Frv. kveður ekki á um að það skuli vera þessi mismunur. Ég bið hv. þm. að taka vel eftir því. En frv. kveður á um að mismunurinn megi ekki vera meiri en þessu nemur. Það mætti orða það svo: Það er sett þak á það óréttlæti og misjöfnuð sem menn ættu að telja óþolandi að yrði meiri. Það gefur auga leið að þörf er frekari jöfnunar, jafnframt því sem fjármagn er fyrir hendi af andvirði orkujöfnunargjaldsins til frekari jöfnunar hitunarkostnaðar en skylt er að ráðstafa samkv. þessu frv. Það fer þá að vilja fjárveitingarvaldsins á hverjum tíma hvað miklum jöfnuði verður náð. Það skal tekið fram, að í þessu frv. er ekki að finna reglur um með hverjum. hætti olíustyrkjum skuli úthlutað til jöfnunar hitunarkostnaði. Þykir rétt að þetta verði ákveðið í reglugerð. Frv. kveður sérstaklega á um að þess sé gætt að einfalda framkvæmd alla og sporna við misnotkun á þeim rétti sem einstaklingum, stofnunum og fyrirtækjum er veittur. Í frv. er að finna heimildarákvæði um að veitt sé sérstök fjárhagsleg aðstoð hitaveitum, sem nota jarðvarma sem orkugjafa, þegar um sérstaka rekstrarerfiðleika er að ræða eða við afbrigðilegan vanda er að fást, eins og hjá hitaveitum Suðureyrar, Siglufjarðar, Egilsstaða o.fl. Er þetta til að jafna þann mun sem orkuverð þessara hitaveitna er metið hærra en sem nemur hitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk. Það skal tekið fram, að þetta heimildarákvæði, sem hér er um að ræða, er sams konar og ákvæði um þetta efni í núgildandi lögum. Ég hef nú farið í eins stuttu máli og mér hefur þótt unnt í að skýra þetta mikilvæga frv. Mér þykir rétt, áður en ég lýk máli mínu, að leggja áherslu á meginbreytingarnar sem í frv. er að finna. Þar er þá fyrst til að taka, að frv. setur takmörk fyrir því, hvað mismunur á hitunarkostnaði landsmanna má vera mestur. Í öðru lagi kveður frv. á um reglu um hvað niðurgreiðsla á orkugjöfum til húshitunar skal vera mikil, og þar er tekið mið af hvoru tveggja í senn: verði á olíu og gjaldskrám hitaveitna. Þriðja meginnýmælið, sem frv. þetta hefur að geyma, er fólgið í því, að verð á dýrustu raforku til húshitunar skal greiða niður hvort heldur er til beinnar upphitunar eða sem orkugjafa hitaveitna. Ekki þarf að taka fram að nú er einungis greidd niður olía. Fjórða nýmælið, sem mér þykir rétt að vekja athygli á, er að hitunarkostnaður atvinnuhúsnæðis er greiddur niður samkv. frv. jafnt sem hitunarkostnaður íbúðarhúsnæðis. Hér er um að ræða nýmæli. Olía er ekki nú greidd niður að því er viðkemur atvinnuhúsnæði. En það þykir rétt að jafna einnig í þessum efnum sem öðrum varðandi upphitun þannig að atvinnuvegir landsins búi sem mest við álíka kostnað við upphitun húsa hvar sem er á landinu. Þá vek ég athygli í fimmta lagi á því nýmæli eða ákvæði þessara laga, að ráðstafa skuli andvirði orkujöfnunargjalds á þann veg að það gangi til niðurgreiðslu á orkugjöfum til húshitunar. Sannleikurinn er sá, að þetta virðist vera svo sjálfsagt að ekki hefði þurft að taka slíkt fram. En því miður, eins og ég hef áður vikið að, er staðreynd að hér er um að ræða fjármagn sem hefur verið innheimt með sköttum undir fölsku yfirskini, - undir því yfirskini að það væri verið að bæta misrétti milli þegna þjóðfélagsins í húshitunarmálunum, - en fjármagnið verið gert að eyðslueyri ríkissjóðs. Í sjötta lagi vil ég vekja athygli á því nýmæli, að gert er ráð fyrir að það fé, sem verður til ráðstöfunar til niður-, greiðslu á orkugjöfum til húshitunar, gangi til Orkusjóðs og Orkusjóður ráðstafi þessu fé samkv. lögum og reglugerðum sem ákveðnar verða. Það er eðlilegt, hvað sem líður því sem verið hefur þegar eingöngu hefur verið um olíustyrki að ræða til einstaklinga, að Orkusjóður komi hér inn í þegar jafnframt er gert ráð fyrir framlagi til orkufyrirtækja. Þykir mér að öll framkvæmd þessara mála verði þá betur samræmd og í fastari skorðum en verða mundi ef einn aðili hefði ekki með þetta verkefni að gera. Ég vek þá að lokum athygli á sjöunda nýmælinu sem ég hef viljað sérstaklega leggja áherslu á í máli mínu, og það er að þessi mál, sem varða jöfnun hitunarkostnaðar, falli ekki undir viðskrh., eins og nú er samkv. lögum, heldur verði þessi mál í verkahring iðnrh. Ég hygg að það þurfi ekki að fjölyrða um réttmæti þessarar breytingar þó að ég hafi í máli mínu ekki komið fyrr að því en nú. Ég hef nú lokið við, herra forseti, að gera grein fyrir frv. þessu og leggja áherslu á meginnýjungar þess. Ég vil að lokum minna á að þetta frv. er að stofni til byggt á frv. sem ég ásamt þm. Tómasi Árnasyni, Stefáni Jónssyni og Eiði Guðnasyni flutti á næstsíðasta þingi. Í því frv. var kveðið á um þá viðmiðunarreglu varðandi ákvörðun olíustyrks og þau takmörk fyrir mismun sem gátu verið á upphitunarkostnaði. Þetta, sem stóð í fyrra frv. okkar fjórmenninganna sem ég vitna til, er orðrétt eins í því frv. sem hér er til umr. En á þessum frv. er verulegur munur samt. Það er í fyrsta lagi, að í hinu fyrra frv. var gert ráð fyrir að einungis olía væri greidd niður sem orkugjafi til upphitunar, en í frv. því, sem við nú leggjum fram, ég og hv. þm. Eiður Guðnason og Egill Jónsson, er gert ráð fyrir niðurgreiðslu einnig á raforku til upphitunar, eins og ég áður tók fram. Það er enn fremur sá mismunur á þessum frumvörpum, hinu fyrra og þessu síðara sem við nú ræðum, að í hinu fyrra var gert ráð fyrir að kostnaður vegna niðurgreiðslu væri greiddur beint úr ríkissjóði. En frv. það, sem við nú ræðum, gerir ráð fyrir að notað verði það fjármagn sem kemur inn við skattlagningu samkv. lögum um orkujöfnunargjald í þessu skyni, eins og ég hef áður greint frá. Það eru nokkrar fleiri minni háttar breytingar, kannske sums staðar hnikað til á orðalagi eða minni háttar efnisbreytingar; sem hafa verið gerðar frá hinu fyrra frv. og til þess frv. sem við nú ræðum. Ég sé ekki ástæðu til að fara sérstaklega út í það. Ég vil aðeins segja það að lokum, að þetta frv. er sannarlega lagt fram í því trausti, að það fái jákvæðar viðtökur og við höldum ekki áfram að tala sífellt um þann vanda sem við er að fást í upphitun húsnæðis, heldur að við látum nú verkin tala. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. leyfi ég mér að leggja til að málinu verði vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. 1. flm. þessa frv., hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánssonar, hefur í framsöguræðu sinni gert ítarlega grein fyrir efnisþáttum þessa máls. Sé ég ekki ástæðu til að bæta þar neinu við,svo ítarlega sem hann rakti alla meginþætti málsins. Eitt atriði get ég þó ekki látið hjá líða að minnast á. Það er það sem um er fjallað strax í 1. gr. frv., þ.e. að til að mæta þeim kostnaði, sem þarna er gert ráð fyrir, skuli ríkissjóður verja, fjármagni af andvirði orkujöfnunargjalds. Í rauninni er hlálegt að skuli þurfa að taka slíkt fram. vegna þess að nafnið eitt, orkujöfnunargjald, segir til hvers þeim fjármunum skuli varið. Staðreynd er hins vegar og ekki einsdæmi hjá núv. hæstv. ríkisstj. að markaðir tekjustofnar, sem renna eiga til ákveðinna þátta, eru teknir til annarra nota. Þetta höfum við séð í sambandi við húsnæðismál sem hafa verið til umr. að undanförnu í þessari hv. deild, þetta höfum við séð í sambandi við orkujöfnunargjald og þetta höfum við séð í sambandi við ákaflega margt fleira. Þess vegna er það ekkert undarlegt þó að hæstv. fjmrh. geti gumað af góðri afkomu ríkissjóðs þegar hinir merktu tekjustofnar eru teknir hver á eftir öðrum og settir beint í ríkishítina, en þau málefni, sem þessir tekjustofnar voru markaðir, eru látin reka á reiðanum þangað til í fullkomið óefni er komið, eins og er í húsnæðismálum og eins og er nú um þennan málaflokk. Það er ekki aðeins á einu sviði, sem ríkisstj. hefur orðið ber að því að standa svona að málum, heldur er það á hverju sviðinu á eftir öðru sem slíkt hefur komið upp. Síðan megum við þm. hlusta á það hér og lesa um það í blöðum, hlusta á það í útvarpi og sjónvarpi, að fjmrh. gumar af því í eyru landslýðs, að afkoma ríkissjóðs hafi aldrei verið betri en einmitt um þessar mundir. En skýringanna á góðri afkomu ríkissjóðs er m.a. að leita í þeirri staðreynd, að markaðir tekjustofnar hafa í auknum mæli verið látnir renna beint í ríkissjóð, en ekki til þeirra verkefna sem þeim var upphaflega ætlað. Varðandi þetta mál í heild er það eitt að segja, að hér er á ferðinni réttlætismál og kannske eitt mesta réttlætismálið sem fram hefur komið á þessu þingi. Við Alþfl.menn höfum flutt hér frv. til l. um leiðréttingar á þessu sama máli, en lagt þar til að farnar væru nokkuð aðrar leiðir, þ.e. upphitunarkostnaður þeirra, sem ekki búa við hagkvæmar hitaveitur, verði gerður frádráttarbær frá skatti. Virðist alveg ljóst að það frv. fær enga náð hjá stjórnarherrunum og því verður ekkert sinnt. Því þótti mér rétt að gerast meðflm. að þessu frv. sem sannarlega fjallar um hið mesta réttlætismál. Raunar fékk hitt frv., sem við fluttum, um jöfnun hitunarkostnaðar, leiði til að létta almenningi þessar þungu byrðar. Það fékk þá einkunn hjá einum af þm., sem styðja núv. hæstv. ríkisstj., að það væri bæði vonlaust og vitlaust, án þess að hirt væri um að rökstyðja það frekar. Þegar þeir ágætu menn tala um að leiðrétta þurfi þetta ranglæti fylgir ekki ákaflega mikill hugur máli. Ég endurtek að mismunur hitunarkostnaðar þeirra, sem búa við það að þurfa að hita hús sín með olíu, og nú á hinum síðari tímum ekki síður marga þeirra, sem búa við rafmagnshitun, er eitt mesta misrétti sem þekkist í þjóðfélaginu. Ég ætla ekki að fara að þylja hér tölur. Það er búið að segja það hér nægilega oft, og ég hygg að öllum hv. þm. og raunar kannske ráðherrum líka, hafi þeir lagt við hlustir, sé ljóst hvert ranglæti hér ríkir. Hér er, hæstv. fjmrh., um að ræða það ranglæti sem ríkir í húshitunarmálum annars vegar þeirra sem verða að una því að kynda hús sín með dýrri olíu og jafnvel dýru rafmagni líka. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar, að viðgangist þetta misrétti miklu lengur muni það hafa mjög alvarlegar þjóðfélagslegar afleiðingar, og mun ég koma nánar að því síðar. Ég átti þess kost í byrjun þessa mánaðar að sækja fund sem samtök sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi gengust fyrir í Stykkishólmi þar sem fjallað var um stöðu þessara mála, einkanlega að því að varðar kauptúnin á norðanverðu Snæfellsnesi. Þar hefur farið fram jarðhitaleit sem því miður hefur ekki borið árangur, og er litlar vonir með núverandi tækni að binda við að þar fáist jákvæð svör. Þess vegna blasir það við íbúum þessara svæða að taka ákvarðanir um hvort leggja skuli fjarvarmaveitur, þ.e. miðstýrt eða miðhitað vatnskerfi, í þessi byggðarlög, hvort taka skuli upp það sem ég vil kalla óbeina rafhitun, þ.e. að hita vatn með raftúbu og hafa síðan vatnskerfi í húsunum, eða í þriðja lagi hvort nota skuli beina rafhitun. Á þessum fundi mættu fjölmargir sérfræðingar, bæði frá Orkustofnun og Rafmagnsveitum ríkisins. Á fundinum var vitnað til bréfs frá hæstv. iðnrh., sem hann skrifaði 1979 og tilkynnti sveitarstjórnum í þéttbýlisstöðum á norðanverðu Snæfellsnesi að það væri ekki eftir neinu að biða með að hefja undirbúning fjarvarmaveitna fyrir þessi þorp. En síðan kom babb í bátinn. Það reyndist nefnilega svo, þegar betur var reiknað, að Rafmagnsveitur ríkisins gátu ekki staðið við það orkuverð sem þær höfðu boðið. Þetta eru auðvitað afar slæm mistök vegna þess að sveitarfélögin höfðu frestað ýmsum framkvæmdum og hagað öðrum framkvæmdum með tilliti til þess, að þarna yrðu lagðar fjarvarmaveitur. Þetta hefur tafið aðgerðir í þessum húshitunarmálum a.m.k. um eitt ef ekki tvö ár. Það, sem á hefur skort í þessum efnum, er að fyrir lægi mörkuð stefna stjórnvalda um að hvers konar kyndingu skyldi stefna. Nú var það að heyra á forvígismönnum Rafmagnsveitna ríkisins á þessum fundi, sem ég hef áður vitnað til, að að þeirra mati væri hagkvæmast að hafa vatnskerfi í húsunum og hita vatnið með raftúbum. Það er það sem ég vil kalla óbeina rafhitun. Gott og vel. Sé þessi stefna mörkuð og sé það staðreynd, sem menn geti ekki reiknað sig frá, að fjarvarmaveitur séu ekki hagkvæmar verður auðvitað að hlíta því. En satt best að segja voru þær tölur, sem nefndar voru á þessum fundi í Stykkishólmi um húshitunarkostnað og þann aukaskatt sem með þeim hætti er lagður á íbúa þessara staða, bæði þarna á norðanverðu Snæfellsnesi svo og auðvitað alls staðar annars staðar á landinu þar sem menn verða að una þessu, óhugnanlegar, og enn voru þær mér óhugnanlegri kannske fyrir þá staðreynd, að svo vill til að ég bý á hitaveitusvæði Hitaveitu Reykjavíkur, þar sem verðið á orkunni er langt fyrir neðan það sem raunhæft eða sanngjarnt getur talist vegna þess að stjórnvöld eru í vísitöluleik með afnotagjald Hitaveitunnar. Hún fær ekki að hækka verð fyrir sína þjónustu, fær ekki að taka eðlilegt verð fyrir sína þjónustu, er skikkuð til að selja sína þjónustu undir kostnaðarverði. Allt gerir þetta málið erfiðara, allt skekkir þetta myndina og allt gerir þetta þær tölur fáránlegri sem um er verið að tala hér. Það hafa verið gerðir ítarlegir útreikningar m.a. um hitunarkostnað húsa á Vestfjörðum. Ég veit að ég þarf ekki að rekja þær tölur hér fyrir þm., þær eru öllum mönnum kunnar, og ég veit líka að hv. þm. þessarar deildar er mætavel ljóst hver aukaskattur er lagður á þetta fólk vegna þess að þegar það kaupir olíuna eða borgar rafmagnsreikningana gerir það það með peningum sem þegar er búið að borga skatt af. Það er kannske óskhyggja, en eina réttlætið í þessu máli er auðvitað að íbúar þessa lands, hvar sem þeir búa á landinu, borgi nokkurn veginn sama orkuverð. Það mælir enginn gegn því, að við skulum öll, hvar sem við erum stödd á landinu, borga sama verð þegar við kaupum bensín eða olíu. Af hverju skyldum við ekki borga sama verð fyrir varma inn í hús? Ef okkur þykir rétt að láta alla sitja við sama borð varðandi þessa orkugjafa, olíur og bensín, hvers vegna á það ekki að ganga jafnt yfir aðra orkugjafa sem eru jafnnauðsynlegir? Ég segi ekki: nauðsynlegri, heldur jafnnauðsynlegir. Það væri litið lif í þessu landi ef þessir orkugjafar væru ekki til. Ég ætla, herra forseti, ekki að tala langt mál um þetta. Það var sagt í frægri ræðu og oft vitnað til, þó að þau orð væru raunar ekki uppfinning flytjandans, að vilji sé allt sem þarf. Það gildir ekki síst um þetta mál. Mig undrar að ekki skuli vera hægt að samstilla pólitískan vilja til að leiðrétta þetta hróplega ranglæti sem allt of lengi hefur viðgengist. Hvaða ályktun ber að draga af því, að ekkert skuli hafa gerst? Það er ekki hægt að draga aðra ályktun en þá, að viljinn sé ekki fyrir hendi. Ég geri mér fyllilega ljóst að þessi leiðrétting á sér ekki stað í einu skrefi. Til þess er munurinn allt of mikill. Þetta verður að gerast á nokkrum tíma og í nokkrum skrefum - og það verður að gerast. Ef það gerist ekki, og þá kem ég að því sem ég minntist á stuttlega fyrr, held ég að það hafi meiri og alvarlegri þjóðfélagslegar afleiðingar en menn eiga kannske auðvelt með að gera sér í hugarlund á þessari stundu. Þetta mun nefnilega hafa þær afleiðingar, að fólk muni í vaxandi mæli flytja frá hitadýru stöðunum á hina ódýrari staði, t.d. á höfuðborgarsvæðið. Þær þjóðfélagslegu breytingar verða okkur dýrar og ég held að það dæmi hafi aldrei verið reiknað. Við skulum segja sem svo: Ef flyttu á ári 10% af íbúum þeirra 10 staða, sem búa við hæstan hitunarkostnað, hingað á Reykjavíkursvæðið, hvað mundi það kosta þjóðfélagið? Ég er sannfærður um að það kostar þjóðfélagið kannske hundraðfalda þá upphæð sem það kostar að samþykkja þetta frv. eða samþykkja það frv. sem við Alþfl.-þm. höfum lagt fram um að gera hitunarkostnað frádráttarbæran frá skatti. Þetta verða menn auðvitað að hafa í huga. Ég held að menn hafi alls ekki hugað nægilega vel að þessari hlið málsins. Ég ætla, herra forseti, ekki að hafa þessi orð fleiri, en ég vona að ítrekaðar tilraunir okkar, sem stöndum að þessu frv., eigi eftir að bera árangur, og ég vona sömuleiðis, að það geti orðið fyrr en seinna, því vilji er allt sem þarf.



Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir það með 1. flm. þessa frv., sem hér er til umr., hv. 4. þm. Vestf., að brýna nauðsyn ber til að jafna það misrétti sem felst í mjög misjafnlega háum hitunarkostnaði í landinu. Það er ljóst að hitunarkostnaður er óvefengjanlega í ýmsum tilfellum a.m.k. fimmfaldur og í mörgum tilfellum sjálfsagt enn meiri. Úr þessu ástandi þarf að sjálfsögðu að bæta. Svo háttar til, að við hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson höfum einmitt að'undanförnu, á undanförum vikum og mánuðum, unnið saman í nefnd sem hefur verið að fjalla um þetta mál. Sú nefnd var skipuð af viðskrh. 24. júlí s.l. og var henni falið það verkefni að endurskoða lög um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, lög nr. 53 frá 1980. Við höfum unnið að þessu máli síðan í fyrrasumar, eins og hér kemur fram, og mér er það mikil ánægja að geta sagt frá því, að einmitt á þessum degi, í morgun, hélt nefndin sinn 20. fund og gekk á þeim fundi frá nefndaráliti til hæstv. viðskrh., þar sem hún hefur lokið störfum sínum, og skýrir í því áliti frá því sem hún hefur verið að fjalla um. Ég ætla ekki að gera það álit að umræðuefni hér. Ég tel að það sé ekki tímabært þar sem nefndin var að skila af sér í dag á sínum síðasta fundi og gögnin um það bil að berast í hendur hæstv. viðskrh. Ég vil hins vegar fara örfáum orðum um það sem hér er til umr., einmitt það misrétti, sem ríkir varðandi hitunarkostnað í landinu og þá nauðsyn að jafna hann og hvernig helst mætti að því standa. Hættan við niðurgreiðslu á olíu, og ég tala ekki um ef á að ganga í að reyna að greiða einnig niður innlenda orkugjafa, er auðvitað sú, að dregið verði úr þeim hvata sem nauðsynlegur er til að við nýtum þá orkugjafa sem til eru í landinu. Við hljótum að reyna að ganga eins langt og kostur er í því að nýta innlenda orku. Eftir hækkun, sem varð á olíustyrkjum í des. s.l. samkv. tillögum þeirrar nefndar er ég gat um áðan var hitunarkostnaður með olíu greiddur niður um um það bil 1/3 eða líklega rúmlega það. Hitunarkostnaður með niðurgreiddri olíu. var þá talinn vera um 65%. Ef ég man rétt var meðalhitunarkostnaður með niðurgreiddri olíu á s.l. ári talinn vera 64.7 % að meðaltali af því að olíustyrkir voru látnir verka aftur fyrir sig. Sú hækkun, sem varð á olíustyrkjum í desember, var látin verka aftur fyrir sig fyrir allt s.l. ár samkv. tillögu nefndarinnar sem ég gat um áðan. Þá var orðið ljóst í störfum þessarar nefndar að svo nærri var komið verði á innlendum orkugjöfum, að vart væri hægt að ganga lengra á þessu sviði og ef ætti að reyna að jafna hitunarkostnað enn meir en gert yrði á þennan hátt þyrfti að koma til lækkun eða einhver breyting á verðlagningu innlendu orkugjafanna. Má þar auðvitað fyrst nefna dýrustu rafhitunartaxtana, frá Rafmagnsveitum ríkisins og frá Orkubúi Vestfjarða, og einnig nokkrar dýrar hitaveitur, sem annaðhvort hafa orðið fyrir áföllum í sínum virkjunarmálum eða eru svo nýjar að stofnkostnaður þeirra er svo hár, miðað við þann fjármagnskostnað sem við búum nú við, að taxti þeirra er yfir því marki sem við töldum að við yrðum að ná til þess að jöfnuður væri viðunandi í hitunarkosti. Nú ber að geta þess líka, að ódýrustu hitaveitur eru með mjög lágan taxta. Munar þar að sjálfsögðu langsamlega mest um Hitaveitu Reykjavíkur. Eins og fram kom í máli hv. 5. þm. Vesturl., Eiðs Guðnasonar, er líka vitað að Hitaveita Reykjavíkur hefur sótt um allverulegar hækkanir á sínum gjaldskrám og er því ljóst að það verð þyrfti að hækka. Samanburður við þetta verð, sem er í raun of lágt, hefur að mínu áliti nokkuð brenglað mat landsmanna á hitunarkostnaði. Við berum okkur saman við þann lága hitunarkostnað, sem er hér í Reykjavík, sem sannarlega er of lágur, og þess vegna verður mismunurinn svo gríðarlega mikill sem ég ræddi um áðan. Ýmsar hitaveitur, nýjar, stórar hitaveitur, eins og t.d. Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar, Hitaveita Akureyrar og Hitaveita Vestmannaeyja, eru með taxta sem liggur á bilinu 53–57% af óniðurgreiddri olíu. Þetta er hugsanlega það dýrasta sem við getum sætt okkur við að það kosti að kynda upp - um það bil 55–60% af kostnaði við að kynda með óniðurgreiddri olíu. Það er vart gerandi ráð fyrir að við greiðum niður hitunartaxta þessara nýju hitaveitna, vegna þess að þá getum við að sjálfsögðu spurt okkur út í hvað var verið að leggja. Var skynsamlegt að fara í þessar framkvæmdir ef þær voru svo dýrar að við gátum ekki boðið fólki upp á að hita upp hús sín með þeim töxtum sem þessar veitur urðu að sel ja orku sína á? Nú liggur einnig fyrir að Rafmagnsveitur ríkisins hafa beðið um hækkun á sínum húshitunartaxta, þannig að e.t.v. er hægt að segja að nú þegar sé hann niðurgreiddur, ef nota má það orð, þó það sé e.t.v. ekki rétt, en alla vega telja forsvarsmenn Rafmagnsveitna ríkisins að þeirra taxti til húshitunar sé líklega 15–20% of lágur og þyrfti að hækka. Þess vegna er ljóst af þessum upplýsingum, sem ég hef reynt að setja hér fram, að þarna er við mikið vandamál að glíma og allt annað en einfalt að snúa sér að því að greiða niður eða lækka verðið á þessum innlendu orkugjöfum, ef við ætlum að reyna að halda áfram á því sviði að nýta þá eins og framast er kostur. Þessi stefna, að reyna að greiða niður hitunarkostnaðinn, og hættan við, að sú stefna dragi úr hvatanum til að nýta innlenda orkugjafa, hefur verið mikið rædd og líka að það dragi úr því að við reynum að spara orkuna í eins miklum mæli og mögulegt er. við höfum e.t.v. ekki hugað nóg að þeim þætti málanna, hugað nóg að því að gefa upplýsingar og veita aðstoð einstaklingum við að einangra hús sín, kenna þeim að nýta orkuna á réttan hátt með upplýsingum og veita því næga athygli, þegar við byggjum upp húsnæðið, að það sé byggt á þann hátt að orkusparnaðar sé gætt til hins ítrasta. Einnig hafa komið fram þær hugmyndir, að því fjármagni, sem varið hefur verið til olíustyrkja á undanförnum árum, hefði verið betur varið með því að setja það beint í ýmsa orkusparnaðarþætti. Ég hygg þó, að hér hafi verið um svo stóran vanda að ræða og svo brýnt að leysa fyrir þá einstaklinga, sem bjuggu og hafa búið við þetta misrétti, að ekki hafi verið komist h já því að beita þessari aðferð, þ.e. niðurgreiðslu olíunnar eða greiðslu olíustyrkja. Við í þeirri nefnd, sem ég nefndi áðan, höfum látið reikna út fyrir okkur ýmsa kosti og skoða ýmsar leiðir til að ná fram einhverri jöfnun á hitunarkostnaði. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að fara ítarlega út í álit nefndarinnar á þessu stigi vegna þess að það er vart tímabært. Ég vona að síðar gefist tími og tækifæri til þess. En varðandi það frv., sem hér er til umr„ er ekki því að neita, að ýmislegt, sem þar kemur fram, er einmitt þættir sem við höfum skoðað og athugað í störfum okkar og vinnu. Við höfum leitast við að finna eitthvert viðunandi hlutfall milli ódýrustu og dýrustu upphitunar, og við höfum leitast við að finna einhverja leið til að lækka þá innlenda hitunarkosti sem standa svo verulega upp úr að vart sé unandi við að hita upp húsnæði með. Þetta eru einmitt atriði sem koma fram í þessu frv. og eru að því leytinu til mjög í sambandi og ýmislegt sem fram hefur komið í þeim störfum sem við höfum unnið í nefndinni sem var að endurskoða lögin um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. En við höfum athugað ýmsa fleiri kosti einnig og reynt að huga að því, hvaða leiðir væru hér skynsamlegastar. Varðandi það, sem kemur fram í 1. gr. frv. um að verja skuli fjármagni til niðurgreiðslu af tekjum orkujöfnunargjalds, vil ég aðeins segja að þegar þetta orkujöfnunargjald var lagt á á sínum tíma var í aths. við það frv. þess getið, að ríkissjóður hefði auk þess að greiða olíustyrkina lagt fjárframlög til Rafmagnsveitna ríkisins og til ýmissa annarra verkefna sviði orkumála og væri ekki óeðlilegt. Segir, með leyfi forseta, í aths.þess frv.: „Þykir ekki óeðlilegt að það, sem eftir stendur af gjaldinu, renni í ríkissjóð til að styrkja stöðu hans til mótvægis við fyrrgreind framlög til orkumála.“ Nú hefur það komið fram, að á fjárlögum þessa árs munu tekjur af orkujöfnunargjaldi vera áætlaðar um 190 millj. kr. og til olíustyrkja er áætlað að verja um 30 millj. kr. Þarna er auðvitað mikið bil, en ég hygg að það megi benda á æðimargar aðrar fjárveitingar í fjárlögum sem gera ráð fyrir ýmiss konar orkujöfnun og fjárframlögum til ýmiss konar orkuöflunar sem þá jafnframt geta leitt til orkujöfnunar, án þess að ég hafi þær upplýsingar hér handbærar eða treysti mér til að tína þær til á þessari stundu. Ég vil benda á það og tel að það væri ekki óskynsamlegt að skoða þá leið til jöfnunar á orkukostum landsmanna, að lagt yrði á verðjöfnunargjald eða orkuskattur í einhverjum mæli. Við erum að vísu nú þegar með verðjöfnunargjald á raforku, en ég tel að það kæmi fyllilega til greina að leggja slíkt gjald á alla húshitunarkosti, hélst á alla orku. Ef orkuskattur væri lagður á alla orku er ljóst að það þyrfti tiltölulega litla upphæð, tiltölulega lága prósentu, til að ná tekjum sem mundu létta okkur þessa jöfnun. Slíkt gjald verkar líka í eðli sínu til jöfnunar sé það lagt á í krónutölu. Prósentuálagning slíks gjalds er að mínu áliti óeðlileg þar sem hún verkar í eðli sínu til þess að auka bilið, leggst þyngst á hæstu taxtana og dýrustu orkuna. Þess vegna ætti við álagningu slíkra gjalda að nota frekar krónutöluaðferð. Um þetta ætla ég ekki að fara fleiri orðum. Ég vil aðeins benda á þetta atriði, að mér finnast koma þarna til greina fleiri leiðir og ekki kannske síst sú að leggja einhvern skatt, hvort sem við köllum hann orkuskatt eða hvað, á alla orku í landinu til að jafna þennan mikla mismun og þeir, sem búa við ódýrastan kost í því sambandi, tækju þá þátt í að greiða niður eða hjálpa til við að lækka verð á dýrustu kostunum til þeirra sem búa við mest óréttlæti. Í 2. gr. þessa frv. er fjallað um það m.a., hverjum eigi að greiða olíustyrki og í hvaða formi niðurgreiðsla á olíu skuli vera. Þar er m.a. talað um, eins og verið hefur, að þetta skuli greiðast til húsráðenda sem nota olíu til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Þá er hér einnig talað um að greiða þetta vegna upphitunar atvinnuhúsnæðis, til skóla og annarra menningarstofnana, sjúkrahúsa og annarra heilbrigðisstofnana. Þá fer kannske að verða spurning: Er það þá ekki orðin öll olía til upphitunar sem gert er ráð fyrir að sé niðurgreidd í raun? Eins og lög eru nú er aðeins gert ráð fyrir að olía sé niðurgreidd til einstaklinga sem nota olíu til upphitunar íbúðarhúsnæðis, og einnig heimild til að greiða niður olíukostnað við skólahúsnæði, og hefur sú heimild verið notuð. Ég tel að ef menn treysta sér til að útvíkka þetta enn eigi þar næst að koma heilbrigðisstofnanir og dvalarstofnanir. Um atvinnuhúsnæði tel ég gegna nokkuð öðru máli, og þá er stigið stærra skref en verið hefur og munar verulega í kostnaði við olíuniðurgreiðslur. Í 4. gr. frv. er nýmæli um að greiða niður verð á raforku til húshitunar. Ég hef áður rætt um að ég tel að þetta þurfi að athuga. Ef við ætlum að ná meiri jöfnun en þegar hefur verið náð þurfum við að athuga gaumgæfilega hvernig okkur tekst að greiða niður eða lækka verð á raforku til húshitunar. Þess vegna ítreka ég að það er margt í þessu frv. sem gengur mjög í þá átt sem fram hefur komið í nefndinni sem við hv. 4. þm. Vestf. höfum báðir átt sæti í. Þess vegna er kannske ekki óeðlilegt að það komi einmitt hér fram. Ég ætla ekki að fara, herra forseti, öllu fleiri orðum um málið á þessu stigi. Ég get tekið undir það með hv. 1. flm., að þetta þarf að athuga vel. Hann sagði eitthvað á þá leið í lokin á ræðu sinni, að hann óskaði og vonaðist til þess, að frv. þetta fengi jákvæðar viðtökur. Ég vil taka undir með honum því að ég tel, að jöfnun á húshitunarkostnaði þurfi að fá jákvæðar undirtektir og viðtökur í þinginu, og vonast til að svo verði. Það er brýn nauðsyn á því, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, að bæta úr því ófremdarástandi, sem nú ríkir á þessu sviði, og að það takist að ná viðunandi jöfnun á húshitunarkostnaði landsmanna.



Herra forseti. Það er oft sem frsm. þakkar fyrir undirtektir undir það mál sem hann hefur flutt, og ég verð að gera það hér. En það skal tekið fram, að annar þeirra tveggja ræðumanna, sem talaði á eftir mér er meðflm. minn, hv. þm. Eiður Guðnason, þannig að við öðru var ekki að búast af honum, enda var líka hans framlag í þessum umr. hið markverðasta. En ég vil einnig þakka hv. síðasta ræðumanni, hv. 5. þm. Norðurl. e., fyrir það sem ég kalla góðar undirtektir undir frv. það sem ég hef hér mælt fyrir. Það kom ekkert fram í ræðu þessa hv. þm. sem túlka má sem andmæli eða beina gagnrýni eða nokkra gagnrýni á því frv. sem hér hefur verið lagt fram, og raunar kemur mér það ekki á óvart. Ég hef kynnst náið skoðunum þessa hv. þm. í þessum málum. Eins og kom fram í ræðu hans höfum við báðir verið í nefnd sem unnið hefur að athugun þessara mála og skipuð var á s.l. sumri, í júlímánuði, af hæstv. viðskrh. Ég hef verið liðsmaður í þessari nefnd, en hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur verið formaður nefndarinnar. Ég segi eins og hv. þm., að ég ætla ekki að fara að ræða allt það sem þessi nefnd hefur nú gengið frá. Það var reyndar í dag sem gengið var frá því áliti, og verður það sent hæstv. viðskrh. svo ég skal ekki frekar en hv. 5. þm. Norðurl. e. fara að ræða þetta álit. En ég bara ítreka það, sem lá í mínum fyrstu orðum, að ég tel að það sé stuðningur í þeirri athugun, sem nefndin hafði með höndum og lýst er í skýrslu hennar, - beinn stuðningur við þetta frv. sem hér hefur verið lagt fram. Þetta er heldur ekkert óeðlilegt í sjálfu sér þegar þess er minnst, að þegar núverandi löggjöf um þessi mál - lög um jöfnun og niðurgreiðslu hitunarkostnaðar-var samþykkt á síðustu dögum þings vorið 1980 var gert ráð fyrir, eins og fram kom í nál. hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar, að fljótlega yrði þessi löggjöf endurskoðuð. Í nál. var talað um að ætlast væri til að tekið vær í mið af frv. sem ég flutti ásamt þremur öðrum hv. þm. á því þingi, þinginu 1979–80, og ég vék lítillega að í frumræðu minni. Ég benti áðan á að frv. það, sem við nú ræðum, væri byggt á þeim grunni sem lagður var í frv. frá 1980. Það var gott frv. og það var traustur grunnur. Auk mín voru flm. þess hæstv. núv. viðskrh. Tómas Árnason, og hv. þm. Stefán Jónsson og Eiður Guðnason. Með tilliti til þess, að allt frá því 1980 hefur legið í loftinu að núgildandi löggjöf um þetta efni væri endurskoðuð og sett ný og betri, og með tilliti til þess, hvers eðlis þetta frv. er og hver saga þess er, eins og ég hef rakið nú í örfáum orðum, vildi ég mega vænta þess, að það væri almennur stuðningur við þetta frv. þannig að það gæti orðið að lögum áður en þessu þingi lýkur. Mér dettur að vísu ekki í hug að segja sem svo, að það megi engu breyta ef mönnum sýnist að eitthvað geti betur farið í þessu frv. En ég held að það sé naumast hægt að mæla gegn því að grunni til þar sem það er í samræmi við það sem hefur verið talað um af öllum talsmönnum allra.stjórnmálaflokka hér í þinginu að ætti að stefna að og með beinni tilvitnun í frv. frá 1980. Nú langar mig að spyrja hæstv. viðskrh. hvort ekki megi vænta jákvæðra viðbragða af hans hálfu gagnvart þessu frv., þannig að við mundum nú halda áfram því starfi sem við hófum þegar við stóðum saman að frv. frá 1980. Og ég spyr hvort þess megi ekki vænta, að hann leggi sitt lóð á vogarskálarnar til þess að þetta frv. nái fram að ganga óbreytt eða þá með breytingu sem kynni að vera nauðsynlegt að gera, því að mér sýnist eins og málum er komið að þetta sé eina leiðin til að fá eitthvað gert á þessu þingi í málinu. Ég hef gengið út frá því, að við værum allir, hv. þm. og hæstv. viðskrh., sem þetta mál heyrir undir, og ríkisstj. í heild, sammála um að það þurfi að gera eitthvað, að það þurfi að vinna að þessum mátum eftir þeim stefnumiðum sem lögð eru til grundvallar í þessu frv. Og raunar höfum við verið að tala um það allan tímann þegar þessi mál hefur borið á góma á Alþingi frá því 1980.



Herra forseti. Hitunarkostnaður íbúðarhúsnæðis og raunar alls húsnæðis er eitt þýðingarmesta mál sem um þarf að fjalla, vegna þess að kostnaðurinn er misjafn á landsmenn af utanaðkomandi ástæðum sem erfitt er að ráða við. Með hækkun fjármagnskostnaðar við framkvæmdir, m.a. orkuframkvæmdir, hefur enn aukist sá vandi í mörgum tilvikum sem um er að tefla í sambandi við upphitunarmálin og samanburð milli einstakra landshluta, einstakra héraða. Þegar lögin um jöfnun hitunarkostnaðar, sem nú eru í gildi, voru sett lýsti ég því yfir, að fljótlega yrði nauðsynlegt að endurskoða þau lög. Ég minnist þess, að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson spurðist einmitt fyrir um það hér á hv. Alþingi, hvenær væri að vænta endurskoðunar á lögunum. Ég hafði þegar áhuga á að reyna að mynda nokkuð breiða samvinnu um þessi mál á Alþingi og beitti mér þess vegna fyrir því, að sett var á fót nefnd sem allir stjórnaraðilar núv. hæstv. ríkisstj. eiga aðild að og allir þingflokkar. Eins og kunnugt er er hv. 5. þm. Norðurl. e. formaður þeirrar nefndar, en í nefndinni eru auk þess Eggert Haukdal alþm., Gunnar R. Pétursson rafvirki, Kjartan Ólafsson ritstjóri og hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson. Þessi nefnd hefur unnið að þessum málum í allan vetur og raunar lengur og hefur raunar lokið störfum, að því er ég hygg. Ég er nú með í höndunum handrit af nái., en ég hef ekki haft tíma til að lesa það, þó ég hafi að sjálfsögðu fylgst með störfum nefndarinnar bæði fyrir tilstilli ritara hennar, Yngva Ólafssonar deildarstjóra í viðskrn., og formanns nefndarinnar, hv. þm. Guðmundar Bjarnasonar. Þessi mál, eins og margrakið hefur verið varða þegar til lengri tíma er litið hreinlega búsetu manna, eru nokkurs ráðandi um hvernig búseta verður í landinu ef ekkert er að gert. Þó það sé að vísu skynsamlegt að setja sig niður þar sem er jarðhiti o.s.frv. eru þó allar landnytjar, auðlindir og annað slíkt, sem landið og s jórinn hafa upp á að bjóða, þess eðlis, að það er nauðsynlegt þegar af þeim ástæðum og auðvitað mörgum fleiri að byggja allt landið. Þess vegna verður að leita lausna á þessu máli sem eru þess eðlis að menn setji sig niður meira og minna um allt land. Það gera menn ekki nema það sé sæmilegur jöfnuður í þessum málum. Það er ástæða til að benda á að vandinn, þegar litið er á málið sem heild, hefur minnkað talsvert verulega frá því sem var þegar fyrri olíukreppan skall á seint á árinu 1973. Ég hef stundum minnt á það, að þegar þá voru teknar ákvarðanir um að greiða olíustyrki til að jafna hitunarkostnaðinn að nokkru leyti voru þeir samtals 95 þús. eða allt að því, en eru nú líklega komnir niður í um 20 þús., að ég hygg. Þetta sýnir hversu mjög þessi vandi hefur minnkað og hversu auðveldar almannavaldinu á að veitast við hann að fást þar sem hann er miklu minni umfangs en hann var áður. Að vísu hefur komið til nýr vandi sem er þess eðlis að það er dýrt að byggja orkuver þegar þarf að taka gífurlega mikið lánsfé með - ég vil segja: okurvöxtum, eins og vextir eru orðnir á alþjóðlegum mörkuðum. Það þýðir að fyrsta sprettinn, meðan menn eru að greiða niður stofnkostnaðinn, verður orkuverð að vera nokkuð hátt og það skapar vanda þeirra sem búa við upphitun með raforku. Það er alveg rétt hjá hv. 4. þm. Vestf„ að við vorum flm. að ágætu frv. hér á sinni tíð. En það verður að minnast þess alltaf í stjórnmálastarfi, að veröldin litur dálítið öðruvísi út af tröppum Alþingishússins í stjórnarandstöðu en af tröppum Stjórnarráðsins í ríkisstjórn, Þegar menn eru í ríkisstjórn þurfa menn að afla fjárins, en ef menn eru í stjórnarandstöðu er léttara að bera fram tillögur án þess að þurfa að afla fjár til að framkvæma þær. Þetta eru almenn sannindi, sem við allir viðurkennum, þó að ég vilji halda í heiðri því, að menn eigi að hafa sömu skoðanir hvort sem menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Þessu frv., sem hér er lagt fram af hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, Eiði Guðnasyni og Agli Jónssyni, hygg ég að væri langeðlilegast að vísa til ríkisstj., eiginlega til mín, á þessu stigi málsins. Ég hef alltaf litið svo á, að starf nefndarinnar, sem vinnur að endurskoðun laganna og stefnumörkun í þessum málum, ætti að vera grundvöllur að framtíðarstefnu í þessum málum. Ég held að framtíðarstefnan hljóti að verða sú, að menn greiði sama verð fyrir upphitun hvar sem menn eru búsettir í landinu. Mér er ljóst að það er sennilega ekki framkvæmanlegt eins og sakir standa, en það verður að vera framtíðarstefnan í þessum málum. Ég tek eftir því, þó ég hafi ekki lesið nál., að nm. hafa orðið sammála um málið. Ég lýsi yfir ánægju yfir því, að það hefur tekist samstaða um meginstefnu í þessum málum. Meginstefnan í nál. sýnist mér vera sú, að munurinn milli ódýrustu og dýrustu upphitunar verði ekki meiri en þrefaldur. Ég mun að sjálfsögðu taka þetta nál. til athugunar og er þeirrar skoðunar, að það eigi að byggja nýja löggjöf á þessu nái. Það er samkomulag um það milli nm. og ég treysti því og veit raunar að það samkomulag byggist áreiðanlega á umræðum í þingflokkunum, því að nm. eru fulltrúar sinna þingflokka og málin hafa áreiðanlega verið þrautrædd innan þingflokkanna. Ég fagna því, að mér sýnist vera þarna samstaða um meginstefnuna í þessu máli.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. fór nokkrum almennum orðum um þýðingu þessa máls og sagði að þetta væri eitt af þýðingarmestu málum, sem við fengjumst við núna, vegna þess misréttis sem væri varðandi kostnað við upphitun húsa. Hann sagði margt rétt í því sambandi: þetta varðandi búsetu manna í landinu, það yrði að vera sæmilegur jöfnuður milli manna í þessum efnum. Hann benti líka á að vandinn hefur minnkað. Hann er minni umfangs en áður vegna þess að það hafa fleiri og fleiri fengið aðstöðu til að njóta ódýrustu upphitunarinnar með hagnýtingu jarðvarmans. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um þetta allt, sem hér er vikið að, og fleira sem hann sagði í sama anda. En ég dreg dálítið aðrar ályktanir af þessu eða kannske réttara sagt: Mín viðbrögð við þessum vanda eru á nokkuð annan veg en hæstv. ráðh. Að vísu segir hæstv. ráðh. að veröldin liti öðruvísi út frá tröppum Stjórnarráðsins en frá hinu háa Alþingi þegar menn séu í stjórnarandstöðu. Ég held að þegar frv. var lagt fram snemma árs 1980 hafi málin staðið þannig, að það hafi ekki verið skörp skil á milli stjórnarandstöðu og stjórnarliðs, vegna þess að þá sat að völdum bráðabirgðastjórn. Ég held að allir hafi þá talið sig standa nokkuð jafnt hvað þetta snertir. Það hefur kannske verið skýringin á því, hve almenn samstaða varð þá um þetta frv. Hæstv. ráðh. vék að nál. þeirrar nefndar sem hann skipaði í fyrrasumar til að vinna að athugun þessara mála. Hann sagði - ég skildi hann þannig - að nál. ætti að vera grundvöllur fyrir stefnu í málinu. Og hann sagði að nefndin hefði verið sammála um meginstefnu. Þetta þarf örlítillar skýringar við.

Ég er ekki búinn að lesa alla skýrsluna.

Já, ég hygg að hæstv. ráðh. hefði þá ekki orðað þetta á þennan veg. Þó er ég ekki með þessum orðum að gefa í skyn að það hafi verið harðvítugar deilur eða ágreiningur um það nál. sem lagt var fram. Það var ágætissamvinna í nefndinni. Við höfðum ágætan formann og ég hef ekki að kvarta undan samvinnu við neinn einstakan mann í nefndinni. Og nefndin gaf út sameiginlegt nál. Enginn hafði fyrirvara um neitt. Við erum allir sammála um markmiðið. Það þurfti ekki að setja nefnd þess vegna. Við erum allir sammála um markmiðið, að það þurfi að koma á jöfnuði. En við höfum verið að ræða um leiðirnar að því. Það, sem nefndin gerði, var að hún lét reikna út ýmsa valkosti og stillir þeim upp í sínu nál., mælir ekki beint með neinni ákveðinni leið. En eins og ég tók fram og hef tekið fram hér áður í þessum umr. er ekkert í nál. andstætt eða mælir gegn frv. sem hér liggur fyrir. Í raun og veru er það áð mínu viti góður stuðningur við frv. og þá alveg, að ég hygg, afdráttarlaus um þá grundvallarstefnu frv. að setja takmörk fyrir því, hvað ójöfnuðurinn má vera mikill í húshitunarkostnaði. Nefndin var líka sammála um annað grundvallaratriði. Það er að nú eigum við ekki einungis að binda aðgerðir til jöfnunar á hitunarkostnaði við niðurgreiðslu á olíu, heldur líka dýru rafmagni. Ég ætla ekki að rekja þetta frekar. Ég tel að þegar hæstv. ráðh. hefur lesið nál. sannfærist hann um að það mælir ekki gegn frv. þessu, enda höfðu menn í huga það sem gert var ráð fyrir alla tíð, að tekið yrði mið af frv. okkar hæstv. ráðh. og fleiri frá 1980. Þetta frv., sem við nú ræðum, byggist á þeim grunni. Ég sagði áðan að ég væri alveg sammála hæstv. ráðh. um lýsingu hans á ástandinu og eðli þessara mála, en ég virtist draga aðrar ályktanir en hann, eins og orð hans féllu áðan. Ég vona að það sé ekki hans síðasta orð. Ég spurði hæstv. ráðh. hvort hann vildi beita sér fyrir því, að á þessu Alþingi væri sett ný löggjöf um þetta efni. Hæstv. ráðh. svaraði þessu ekki. Ég undirstrika að það hefur verið grunntónninn í öllum umr. um þetta mál frá því 1980 og þetta ár sérstaklega, að þetta Alþingi, þetta þing, liði ekki svo að það yrði ekki búið að lögfesta þá endurskoðun sem fram færi. Nú benti ég á það áðan, að mér virtist engin leið til þess nema samþykkja þetta frv. óbreytt eða með breytingum sem hæstv. ráðh. teldi að væru eðlilegar. Við getum athugað hvort það getur ekki orðið samstaða um það. Ef hæstv. ráðh. er alvara með að ljúka þessu máli á þessu þingi, eins og ég hef fram að þessu talið, sé ég ekki aðra leið en þessa. Hæstv. ráðh. sagði að það færi vel á því að vísa þessu frv. til hans eða ríkisstj. Ég hef ekkert á móti því að vísa frumvarpi til ríkisstj. ef það á við og svo stendur á. En það þýðir í þessu tilfelli að það verður ekki gert út um þessi mál og þau afgreidd á þessu þingi. Þetta vil ég leggja áherslu á og biðja hæstv. ráðh. að hafa í huga. Ég spyr því enn hæstv. ráðh. einfaldrar spurningar, beinnar spurningar: Vill hæstv. ráðh. stuðla að því, að við getum afgreitt þetta mál í formi nýrra laga á þessu þingi? Ég leyfi mér að óska mjög eindregið eftir því, að hæstv. ráðh. svari þessu, gefi yfirlýsingu um þetta atriði í þessum umr. þannig að hv. þm. viti hvar þeir standa í þessum efnum.



Herra forseti. Ég skal gjarnan svara fsp. hv. þm. um þetta mál. Ég hef áhuga á að hraða setningu löggjafar til endurskoðunar á löggjöfinni um hitunarkostnað. Hins vegar hef ég verið að bíða eftir nál. því ég hef ætíð hugsað málið þannig, að ef nefndin næði samstöðu um veigamestu atriðin, sem snerta þessi mál, væri eðlilegt og raunar sjálfsagt að byggja löggjöf á því áliti, á þeirri stefnu sem þar kemur fram. Nú hef ég ekki, eins og ég gat um áðan, fengið nál. formlega í hendur. Ég er með handrit af því og var að sjá það fyrir nokkrum mínútum þannig að ég hef ekki haft tækifæri til að kynna mér það, en mun að sjálfsögðu gera það gaumgæfilega. En ég vil engu lofa hv. þm. um að ég styðji það frv. sem hann hefur lagt fram hér á þinginu. Ég vil engu lofa um það á þessu stigi málsins. Ég mun athuga gaumgæfilega nál. og byggja mínar tillögur væntanlega á því. Þó vil ég ekki alveg gefa yfirlýsingu í þeim efnum í öllum atriðum. Ég þarf að sjálfsögðu að lesa nál. áður en ég hef tækifæri til að tjá mig um þetta. En ég hef áhuga á að flýta setningu nýrrar löggjafar um þetta mál.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hæstv. ráðh. fyrir þá yfirlýsingu, að hann hefði áhuga á að flýta þessu máli, flýta því að sett sé ný löggjöf um jöfnun hitunarkostnaðar. En ég verð að segja að það slævir mikið mína ánægju og ég verð vissulega fyrir miklum vonbrigðum og ég jafnvel efast um alvöru þessarar yfirlýsingar ef hæstv. ráðh. kemur því ekki í verk að ljúka þessu máli á þessu þingi. Það er aðalatriðið fyrir mig að það verði sett ný löggjöf sem bæti ástandið frá því sem nú er. Ég er þeirrar skoðunar, að það, sem gerst hefur með framlagningu þessa frv., sé mjög til að flýta málinu og aðstoða hæstv. ráðh. við að koma vilja sínum fram. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að gefnu tilefni, að í nál., sem við erum alltaf að tala um og vitna í, er ekki um að ræða ákveðna leið að markinu. Ég get sagt hæstv. ráðh. að hann finnur slíkt ekki þó hann lesi nál. Í nál. er engin leið, engin aðferð, sem hæstv. ráðh. hefur ekki þegar og lengi velt vöngum yfir. Það er aðeins þar að finna framreikning og útreikninga á aðferðum til hagræðis fyrir þá sem vilja taka einhverja þessara aðferða. Ég vona að hæstv. ráðh. taki það ráð í þessu máli að ljúka því á þessu þingi og bæta þannig ástandið. Það er aukaatriði fyrir mig, hvort það er samþykkt á mínu frv. eða ekki, óbreyttu eða jafnvel breyttu. En ég held að það yrði auðveldasta leiðin fyrir hæstv. ráðh. að stuðla að samþykkt frv. sem hér er til umr. Það er líka, eins og margsannað er, í bestu samræmi við skoðanir ráðh. sjálfs, eins og þær hafa komið fram í þessum umr., eins og þær hafa komið fram á undanförnum misserum og eins og þær voru settar fram í frv. því sem hann var meðflm. minn að árið 1980.



Herra forseti. Ég vil gjarnan láta það koma fram í þessum umr., að hv. 4. þm. Vestf. hefur unnið mikið og gott starf í þessu máli. Hann hefur minnt á að við unnum saman að undirbúningi frv. hér á sínum tíma, og hann hefur verið mikill áhugamaður, eins og margir fleiri, um þessi upphitunarmál, sem vissulega eru hin alvarlegustu mál og varða mjög miklu afkomu fólks sem býr við óhagstæð skilyrði að þessu leyti. Ég get verið honum sammála um að frv., sem hann hefur lagt fram nú ásamt fleiri, er innlegg í þetta mál. Þar koma fram ýmsar gagnlegar upplýsingar sem koma að notum þegar málið er undirbúið til endanlegs frv.-flutnings. Ég get mjög vel unnt honum þess, að hann hefur unnið vel að þessu máli, á sinn þátt í því ásamt fleiri nefndarmönnum í nefndinni, sem ég skipaði, að hún sendi frá sér sameiginlegt nál. sem ég álit að sé mjög mikils virði fyrir framgang málsins þó á síðara stigi verði.



Herra forseti. Frv. þetta til laga um búnaðarmálasjóð er fylgifrv. með frv. til laga um breytingu á lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins sem lagt hefur verið fyrir þessa hv. deild. Frv. hefur hlotið afgreiðslu hv. Nd. með smávægilegum breytingum. Frv. er samið af nefnd sem skipuð var með bréfi, dags. 30. júní 1980. Fékk nefndin það hlutverk að endurskoða lagaákvæði um sjóðagjöld landbúnaðarins. Nefndina skipuðu þeir Gunnar Guðbjartsson þáv. formaður Stéttarsambands bænda, Gísli Andrésson bóndi, Gunnar Jóhannsson bóndi, Stefán Pálsson forstöðumaður Stofnlánadeildar landbúnaðarins og Guðmundur Sigþórsson deildarstjóri í landbrn. og var hann jafnframt skipaður formaður nefndarinnar. Gildandi lög um búnaðarmálasjóð eru frá 15. febr. 1945. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að gera nokkrar breytingar á lögunum vegna þess að einstök atriði þeirra væru úrelt orðin vegna breytinga á viðskipta- og framleiðsluháttum í landbúnaði, enn fremur hafa komið til nýjar búgreinar, sem ekki voru stundaðar þegar gildandi lög voru sett. Lög um búnaðarmálasjóð ákvarða gjaldstofn við álagningu á gjöldum til Stofnlánadeildar landbúnaðarins, Lífeyrissjóðs Bænda og til Bjargráðasjóðs, auk búnaðarmálasjóðs, svo sem fram kemur í lögunum. Í 2. gr. þessa frv. kemur fram nokkur breyting á gjaldstofni og gjaldtöku til búnaðarmálasjóðs. Þar er gert ráð fyrir að vöru- og leigusala í landbúnaði skiptist í tvo gjaldflokka til þessa sjóðs, og er gert ráð fyrir samkv. frv. að greiða 0.25% gjald til búnaðarmálasjóðs af alifugla- og svínarækt, fiskeldi, fiskrækt, veiðileigu og leigu á landi til annarra nota en búrekstrar. Jafnframt er gert ráð fyrir því, að af afurðum annarra búgreina en hér hafa verið nefndar skuli greiða 0.50% gjald, þ.e. af nautgripaafurðum, sauðfjárafurðum, garð- og gróðurhúsaafurðum, loðdýraafurðum og afurðum hrossa. Enn fremur gerði frv. ráð fyrir að þessi prósenta væri greidd af sölu lífgripa, skógarafurðum, hlunnindum o.fl., en breyting hv. Nd. er í því fólgin, að með reglugerð skuli ákveða, eftir því sem ástæða þykir til, gjald til búnaðarmálasjóðs af þessum greinum. Önnur atriði, sem fram koma og breytt eru í þessu frv., eru nánast til samræmis við nýja verslunarhætti og búskaparhætti. Þar er einnig kveðið nánar á um innheimtufyrirkomulag og hvaða aðilar séu gjaldskyldir til sjóðsins. Frv. er lítið að vöxtum og ekki flókið. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa um það lengri framsögu. Ég vænti þess, að hv. deild sjái sér fært að afgreiða þetta mál á þeim dögum sem eftir lifa þessa Alþingis. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Frv. þetta til laga um dýralækna er samið af nefnd sem skipuð var með bréfi 1. júlí 1981. Fékk nefndin það hlutverk að endurskoða gildandi lög nr. 31/1970, um dýralækna, ásamt þeim breytingum sem á þeim lögum hafa verið gerðar. Nefndarskipun þessi var gerð í samræmi við yfirlýsingu sem ég gaf við umræður um þingmannafrv. um þessi mál hér á hv. Alþingi fyrir um það bil einu ári. Samdi nefndin það frv. sem hér var lagt fram á hv. Alþingi í Nd. Var það lagt þar fram óbreytt eins og nefndin gekk frá því. Hv. Nd. hefur gert á frv. ýmsar breytingar og varð samkomulag um þær við nefndina, sem vann að samningu frv., og einnig lýsti ég samþykki við þær breytingar. Nefndin, sem vann að þessu verki, var skipuð þeim Páli Agnari Pálssyni yfirdýralækni, Jóni Guðbrandssyni héraðsdýralækni, formanni Dýralæknafélags Íslands, og frú Ragnheiði Árnadóttur deildarstjóra í landbrn. Var hún jafnframt skipuð formaður nefndarinnar. Enda þótt lög um dýralækna séu ekki nema 11 ára gömul hafa verið gerðar á þeim breytingar hvað eftir annað eða alls sjö sinnum. Flestar breytingarnar varða dýralæknaskipan. Hafa þær oftast verið til komnar vegna óska eða tilmæla bændasamtaka um fleiri héraðsdýralækna og betri þjónustu. Á síðustu árum hafa borist óskir um ný dýralæknaembætti og skiptingu héraðsdýralæknaumdæma: Hafa óskir borist um allt að sex ný héraðsdýralæknaumdæmi. Í frv. þessu er meginbreytingin einmitt á þessu sviði, þ.e. á umdæmaskiptingu héraðsdýralækna í landinu. Samkv. frv. er gert ráð fyrir að stofnuð verði sex ný héraðsdýralæknisumdæmi. Þessi nýju umdæmi eru þannig, að Gullbringu- og Kjósarsýsluumdæmi er skipt í tvennt og tekin tvö umdæmi, þ.e. Reykjavíkurumdæmi og Hafnarfjarðarumdæmi. Borgarfjarðarumdæmi er einnig skipt í tvennt og tekið þar upp nýtt umdæmi, Akranesumdæmi. Skagafjarðarumdæmi er skipt í tvennt og tekið upp nýtt umdæmi, Hofsósumdæmi. Þá er Þingeyjarumdæmi skipt í tvennt og verður þar um tvö umdæmi að ræða, Þingeyjarumdæmi vestra og Þingeyjarumdæmi eystra. Austurlandsumdæmi nyrðra verði skipt í tvennt og þar tekin upp Austurlandskjördæmi nyrðra og Norðfjarðarumdæmi. Laugarásumdæmi er skipt í tvennt og tekið upp nýtt umdæmi, Hreppaumdæmi. Þetta eru sem sagt sex ný héraðsdýralæknisumdæmi sem lagt er til að stofnuð verði. Í frv. er gert ráð fyrir að skipting héraðsdýralæknisumdæma samkv. þessari grein komi til framkvæmda eftir því sem landbrh. ákveður og fjárveiting segir til um. Fram að þeim tíma að ný héraðsdýralæknisembætti verða veitt gilda eldri lög um skiptingu landsins í héraðsdýralæknisumdæmi, lög nr. 77/1981. Í frv. þessu er gert ráð fyrir að landbrh. ákveði hvar héraðadýralæknar skuli hafa aðsetur og starfsaðstöðu. Samkv. þeim breytingum, sem urðu í meðförum hv. Nd„ er gert ráð fyrir að það verði gert að fengnum tillögum yfirdýralæknis, stjórnar Dýralæknafélags Íslands og viðkomandi búnaðarsambands. Frv. gerir ráð fyrir því, að heimilt verði að tveir héraðsdýralæknar sitji á sama stað, ef það má verða til þess að koma við meiri verkaskiptingu þeirra í milli, þannig að þjónusta þeirra geti gengið greiðar fyrir sig og þannig orðið til hagræðis. Í frv. er það nýmæli að heimilt verði að greiða kostnað við ferðalög dýralæknis sem er umfram 40 km vegalengd frá heimili hans. Er þá gert ráð fyrir að ríkið greiði ferðakostnað, sem er umfram 40 km akstur frá heimili dýralæknis, en landbrh. setji reglur um framkvæmd á ákvæðum þeirrar greinar. Það frv., sem hér er á dagskrá, er að meginstofni auðvitað byggt á eldri lögum. Ýmsar greinar þess eru að miklu leyti óbreyttar að efni til frá því sem gildandi lög segja til um, þó að þar sé á ýmsan hátt um orðalagsbreytingar að ræða og einnig nokkrar efnisbreytingar. Frv. gerir ráð fyrir að lagaákvæði um dýralækna skarist nokkuð við aðra lagabálka. Það er þó fyrst og fremst varðandi lögin um lyfjadreifingu. Er gert ráð fyrir því samkv. frv., að dýralæknir hafi heimild til þess að annast sölu dýralyfja, en ekki sé nauðsynlegt að sala á dýralyfjum fari öll fram í lyfjabúðum. Væri horfið að því ráði mundi það væntanlega hafa í för með sér nokkuð aukin umsvif og erfiðleika fyrir þá sem þurfa að sækja sér dýralyf, því það mundi leiða.til þess, að héraðsdýralæknir mundi þurfa að skrifa lyfseðla og síðan yrði að sækja lyfin í lyfjabúð. En stundum vill svo til, ekki síður en hjá mannfólkinu, að dýr veikjast með snöggum hætti. Er þá oft auðveldara að ná til dýralæknis, sem hefur lyf í fórum sínum, heldur en til lyfjabúðar sem hefur fastan afgreiðslutíma og takmarkaðri en þjónusta héraðsdýralækna er við miðuð. Einnig skarast frv. nokkuð við lög um hollustuvernd. Urðu nokkrar umr. um þá skörun í meðförum hv. landbn. Nd. Komu fram óskir og athugasamdir frá starfsmönnum sem vinna á vegum stofnana heilbrmrn., en það tókst að ná samkomulagi um þau atriði þannig að ég vænti að sæmilega megi við una. Varðandi þetta mál að öðru leyti geri ég ráð fyrir því, ef frv. verður afgreitt, að á þessu ári verði veitt eitt eða tvö ný dýralæknisembætti. Mun verða leitað umsagnar yfirdýralæknis og stjórnar Dýralæknafélags Íslands um það, hvar mest þörf sé á að stofna ný umdæmi eins og nú standa sakir, en að öðru leyti er ráðgert, svo sem frv. ber með sér, að ákvæði frv. taki gildi smám saman. Er það heppilegt bæði með tilliti til þess fjármagns, sem það kostar að setja upp ný embætti af þessu tagi, og einnig með tilliti til þess mannafla sem ráð er á til að sinna þessum störfum. Það er vitaskuld tilgangur laga um þetta efni að gera ramma um þessa starfsemi. Sá rammi þarf að vera þannig úr garði gerður að hann leiði til sem mestrar hagkvæmni í þessari þjónustu, en greiði þó fyrir því, að þjónusta sé veitt með eins greiðum hætti og föng eru á. Ég hygg að yfirleitt hafi svo tekist til. Og það er auðvitað tilgangur frv. að leitast við að greiða fyrir því, að sú þjónusta, sem hér er um að tefla, verði sem hagkvæmust og liprust. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta frv. hér lengri framsögu. Ég vonast eftir því, að frv. geti hlotið afgreiðslu hv. Ed. og þar með Alþingis á þessu vori. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þar sem mér mun gefast tækifæri til að fjalla um þetta mál í nefnd nú á næstu dögum mun ég ekki hafa um það mjög mörg orð. Engu að síður finnst mér hér vera að vissu leyti um nokkra meginspurningu að ræða varðandi þetta frv. og kannske þann skamma tíma sem lifir þings, að því er okkur þm. er tjáð. Ég læt í ljós nokkurn efa um að takast muni að afgreiða þetta mál. Fyrir því vil ég færa eftirfarandi rök: Það er ljóst að miklar breytingar hafa verið gerðar á frv. í Nd. Engu að síður er ég þeirrar skoðunar, að eins og þetta frv. er núna geti Alþingi ekki af ýmsum ástæðum afgreitt það í þessari mynd. Ég skal ekki vera langorður. Ég ætla bara að telja upp nokkrar ástæður, vegna þess að ég tel alveg ástæðulaust að löggjafarsamkunda þjóðarinnar geri sig að athlægi með því að afgreiða atriði eins og þau eru orðuð hér. Það er þá í fyrsta lagi í 3. gr., með leyfi hæstv. forseta. Þar stendur: „Landbrh. getur veitt mönnum, sem ekki eru íslenskir ríkisborgarar, tímabundið lækningaleyfi“ o.s.frv. „og hafi að dómi yfirdýralæknis nægilega kunnáttu í töluðu og rituðu íslensku máli.“ Ég álít að yfirdýralæknir eigi ekki að vera og geti ekki verið prófdómari um íslenskukunnáttu erlendra manna sem hér vilja leita eftir störfum. Það mun að vísu hafa gerst hér þegar Schierbeck sótti fyrst um landlæknisembættið, að hann var felldur á íslenskuprófi, en náði því svo aftur seinna þegar hann fékk hagstæðari prófdómara. Í öðru lagi er í II. kafla þannig tekið til orða um skyldur yfirdýralæknis: „Honum ber að fylgjast með heilsufari húsdýra í viðskiptalöndum Íslands svo sem við verður komið.“ Mér finnst þetta svolítið andkannalegt orðalag, og ég satt best að segja sé ekki hver ástæða er til að taka þetta hér fram. Sama máli gegnir raunar um 7. gr. alla, sem er upptalning á því sem sjálfsagt er og eðlilegt. Þar stendur t.d., með leyfi forseta: „Dýralæknar skulu forðast að baka dýraeigendum óþarfan kostnað, svo sem með óhóflegri lyfjanotkun, óþörfum vitjunum eða aðgerðum.“ Þarf að binda slíkt í lög? Þarf að binda það í lög að héraðsdýralækni sé skylt að svara spurningum í síma ef til hans er hringt? Það má vel vera að menn telji það nauðsynlegt, en ég tel þetta afskaplega afkáralega lagasetningu, ég verð að segja það alveg eins og er. Í þriðja lagi segir í 16. gr.: „Dýralækni eru óheimilar hvers konar auglýsingar eða áróður um starf sitt sem dýralæknir. Þó er honum heimilt að auglýsa í blöðum, viðtalstíma, læknavakt, orlof o.s.frv. sem og birta nafn dýralæknis á lyfseðlum og dyraspjöldum.“ Á þetta að vera löggjafaratriði? Þetta finnst mér gjörsamlega út í hött og fáránlegt. Þá vil ég víkja aðeins að 18. gr. og raunar 19. gr.líka. Þar eru atriði bundin í lög sem eru hrein kjarasamningaatriði dýralækna og vinnuveitanda þeirra, þ.e. ríkisins. Þessi atriði eiga að mínu mati ekkert erindi í löggjöf. Þetta eru atriði sem á að binda í kjarasamningum eins og gert er um aðra. T.d. segir hér, með leyfi forseta: „Þegar dýralæknir hefur starf sem héraðsdýralæknir er heimilt að veita honum hagkvæmt lán til kaupa á bifreið við starf sitt, enda skuldbindi hann sig til þess að starfa sem héraðsdýralæknir næstu þrjú ár.“ Hvað þýða orðin „hagkvæmt lán“ í þessu tilviki? Þetta er gjörsamlega út í hött, að mér finnst. Og í síðasta lagi, svo ég tefji ekki þessar umr. öllu lengur, segir í 19. gr.: „Þegar dýralæknir er kvaddur til vitjana á eigin farkosti á fleiri en einn stað í sömu akstursleið ber honum að aka sem beinasta og greiðasta leið til þeirra. sem vitjana hafa óskað.“ Þarf þetta að vera löggjafaratriði? Ég held að við hv. þm. verðum aðeins að athuga okkar gang áður en við samþykkjum þetta, vegna þess að ég teldi það beinlínis til minnkunar fyrir okkur alla ef svona lagað fer hér athugasemdalaust í gegn. Þá er hægt að kalla Alþingi afgreiðslustofnun. Ég tel mér skylt að láta þessar athugasemdir koma hér fram. Ég hef ýmsar fleiri athugasemdir við þetta fram að færa. Ég er ekki að gera ágreining um það sem landbrh. e.t.v. telur meginefni þessa frv., ekki á þessu stigi, en ég verð því miður að segja það sem mína skoðun, að mér finnst þetta þess eðlis að því verði að breyta.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vesturl. hefur gert nokkrar athugasemdir við þetta frv., sem aðallega fjalla um orðalag, eða hversu frv. og lög um þetta efni skuli vera ítarleg. Ég tel að þær athugasemdir séu ekki veigamiklar. Ég vil t.d. taka fram varðandi athugasemd hv. þm. um það, að yfirdýralæknir skuli fylgjast með heilsufari húsdýra í viðskiptalöndum Íslands svo sem við verður komið, að auðvitað má lengi deila um orðalag. En þetta atriði er ákaflega mikilvægt. Okkur er auðvitað kunnugt einmitt á þessum dögum og vikum að það geisar alvarlegur gin- og klaufaveikifaraldur í Danmörku, á Fjóni. Það ætti að minna okkur á að það er ákaflega mikilvægt og nauðsynlegt að yfirdýralæknir fylgist með öllum slíkum málum. Það kemur oft upp veiki í dýrum erlendis sem ekki eru eins mikið fréttaefni og þessi alvarlegi faraldur. Ég held að það sé mjög mikilvægt atriði að um það séu ákvæði í lögum, að með þessu sé fylgst af hálfu okkar Íslendinga svo sem kostur er. Og það er eðlilegt að það sé hlutverk yfirdýralæknis. Gerð var athugasemd við að yfirdýralæknir sé ekki þann veg í stakk búinn að eðlilegt sé að hann sé dómari um kunnáttu manna í íslensku máli þegar útlendingar sækja hér um dýralæknaleyfi. Það má vel vera, að það væri hægt að fá sérfræðinga sem hefðu meiri kunnáttu um það efni en yfirdýralæknir hver sem hann er á hverjum tíma. Hitt er annað mál, að við höfum þennan opinbera starfsmann til þess að sinna tilteknum atriðum varðandi framkvæmd þessara laga. Og ég get fullyrt það, að a.m.k. núv. yfirdýralæknir hafi fullnægjandi kunnáttu til þess að skera úr um það, hvort erlendur maður, sem hér sækir um dýralæknaleyfi, hafi þá kunnáttu á íslensku máli að hann geti sæmilega gert sig skiljanlegan við þá sem hann þarf að hafa skipti. við. Og það er það sem máli skiptir í þessu efni. Við vitum það, að ef erlendur dýralæknir starfar hér og kann ekkert í íslensku m áli, þá er honum ekki kleift að veita í öllum tilvikum þá þjónustu sem hann er kostaður til. Þess vegna er þetta ákvæði sett inn í frv. Hv. þm. taldi að orðalag t.a.m. í 7. gr. væri óþarflega ítarlegt. Þetta má allt vel vera og væri unnt að fella sumt af slíku inn í reglugerð. En frv. er samið af stjórnskipaðri nefnd og frv. er lagt fram nákvæmlega eins og nefndin gekk frá því. Ég taldi eðlilegt að viðhafa þau vinnubrögð og taldi eðlilegt að Alþingi fjallaði um frv. eins og það kom frá nefndinni og hefði tækifæri til að gera þær athugasemdir og breytingar sem þætti við þurfa. Ég tel að þau atriði, sem hér eru talin, svo sem að dýralæknar skuli forðast að baka dýraeigendum óþarfakostnað eða að héraðsdýralækni sé skylt að svara fyrirspurnum í síma og veita upplýsingar, séu engum til meins þó í löggjöf séu og löggjöfin a.m.k. rýrni ekki að gildi við að þessi ákvæði séu höfð þar, enda þótt það geti verið álitamál, hvort ekki hefði verið nægilegt að hafa slík ákvæði í reglugerð. Nokkrar fleiri athugasemdir hv. þm. voru í svipaða átt. Ég vil þó aðeins minnast hér á eina af þessum athugasemdum, en sú varðar 18. gr., þar sem segir: „Þegar dýralæknir hefur starf sem héraðsdýralæknir er heimilt að veita honum hagkvæmt lán til kaupa á bifreið við starf sitt“ o.s.frv. og enn fremur í næstu mgr., að gert er ráð fyrir sérstakri fjárhæð á fjárlögum í þessu skyni og að landbrh. setji reglur um fjárreiður þessa sjóðs. Ég tel rétt að fram komi að á þessi ákvæði, sem staðið hafa lengi í lögum um dýralækna, hefur aldrei reynt. Það hefur aldrei komið til þess, að héraðsdýralækni hafi verið veitt lán samkvæmt þessari grein sem er í gildandi lögum. Og ég veit ekki til þess, að það hafi verið gert ráð fyrir fé í þessu skyni á fjárlögum ríkisins. Það eru því í sjálfu sér mjög litlar líkur til að þessar málsgr. í 18. gr. hafi gildi eða að þetta leiði til þess að héraðsdýralæknum verði veitt slík lán. En nefndin, sem vann að samningu frv., taldi rétt og skaðlaust að þessi ákvæði væru áfram í lögum. Ég fyrir mitt leyti mundi ekki gera nemar sérstakar athugasemdir við, þó að þessi ákvæði væru felld niður, ef það yrði ekki til þess að tefja um of fyrir afgreiðslu þessa máls. Þessi atriði koma vitaskuld til kasta þeirra hv. þingnefndar sem fær þetta mál. Ég veit að það er auðvitað nokkuð skammur tími eftir til þess að fjalla um frv. Um frv. hefur verið fjallað mjög ítarlega í hv. landbrn. Nd., eins og sannast af því að það hafa komið fram mjög margar brtt., sem hafa kostað verulega vinnu að ná samkomulagi um við alla þá aðila sem þar hafa þurft að eiga hlut að. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð. Ég tel að þó að frv, væri afgreitt eins og það liggur fyrir, þá væri fjarri því að Alþingi yrði að athlægi af þeim sökum.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. gat um það áðan að þessi lög sköruðust við önnur. Það er laukrétt. Ég vil minna á að í V. kafla lyfjalaga, sem fjallar um framleiðslu lyfja, standa þessi orð: „Lyfjagerðir skulu framleiða stöðluð forskriftarlyf og sérlyf, sbr. 7. gr. 1.–2. tölul. Ráðherra gefur út starfsleyfi til lyfjafyrirtækja þeirra sem getur í 1. málsgr. Er óheimilt að hefja rekstur slíkra fyrirtækja fyrr en leyfi hefur verið gefið út. Til þess að fá starfsleyfi verður lyfjafyrirtæki, sbr. 1. málsgr., að fullnægja eftirtöldum skilyrðum.“ Og þá kem ég að þeim lið sem ég ætlaði að vitna til: „1. Að vera undir tæknilegri stjórn manns, sem veita mætti lyfsöluleyfi, enda gegni hann fullu starfi við fyrirtækið.“ Þar sem stendur:„tæknilegri stjórn manns, sem veita mætti lyfsöluleyfi“ er átt við lyfjafræðing. Nú er það þannig að í þessu frv. um dýralækna stendur í 10. gr.: „Tilraunastöð háskólans í meinafræði að Keldum selur og framleiðir undir stjórn sérmenntaðs dýralæknis ónæmislyf handa húsdýrum“ o.s.frv. Ég les ekki lengra, það er óþarfi. Sú grein, sem hér um ræðir, byggist raunar á undanþáguákvæðum sem eru í frv. til breytinga á lyfjalögum sem ekki hefur náð fram að ganga enn. Þetta er því ekki í gildi samkv. orðanna hljóðan fyrr en það frv. hefur náð fram hér í þinginu. Ég vildi aðeins benda á þetta, ekki síst vegna þess að ég á sæti í heilbr.- og trn. Ed. og við höfum þar verið að fjalla um þessi mál, m.a. vegna Keldna. Það virðist svo sem þar sé einhver togstreita milli ráðandi afla innan ríkisgeirans, hvernig fyrir skuli koma þeim málum: Ég vildi aðeins benda á þetta, að í dýralæknafrv. er um að ræða grein sem á sér ekki stoð nema því aðeins að breyting á lyfjalögunum nái fram að ganga.



Herra forseti. Hv. þm. Davíð Aðalsteinsson hefur vakið hér athygli á einu atriði í þessu frv. sem skarast við önnur lög, þ.e. lyfjalög. Ég bendi á að hér er gert ráð fyrir að Lyfjaeftirlit ríkisins hafi eftirlit með þeirri starfsemi sem hér er um rætt, þ.e. framleiðslu Tilraunastöðvar háskólans í meinafræði á dýralyfjum. Það er einnig álit mitt og þeirra sem um þetta hafa fjallað, að þrátt fyrir það sem lög um lyfjaframleiðslu segja, þá taki þau lög ekki af þau ákvæði sem hér eru í 10. gr. og eru mjög sambærileg við það sem stendur í gildandi dýralæknalögum um þetta efni: Það færi hins vegar auðvitað vel á því, að samræmi væri í löggjöf sem snertir sambærilega þætti, og væri óskandi að Alþingi gæti staðið svo að málum að það þyrfti ekki að valda erfiðleikum eða ágreiningi. Ég tel sem sagt að önnur lög taki ekki af þau ákvæði sem hér eru og fjalla um þá starfsemi sem fram fer í Tilraunastöð háskólans á Keldum í lyfjaframleiðslu og einvörðungu er varðandi þann þátt lyfjafræðinnar sem snertir dýralyf og hefur gefið góða raun og verið stórmerk starfsemi. Ég vona að það verði ekki farið að flækja þá starfsemi með of mikilli yfirstjórn og allt of miklum kostnaði. Ég hygg að það væri heppilegra og betra og ódýrara að sú starfsemi fái að vera í friði nokkurn veginn í því horfi sem verið hefur til þessa og verði svo framvegis.