Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (S. E.) Vegna sambandslaganna gaf Hans Hátign konungurinn út bráðabirgðalög um skrásetning skipa. Þær breytingar, sem gerðar hafa verið eru svo sjálfsagðar og auðsæjar, að mjer þykir ekki taka að fara inn á þær, t. d., að í lögunum skuli hvarvetna koma „íslenskur fáni“ fyrir danskt flagg, og að hugtakið íslenskt skip er nú ákveðið í samræmi við ríkisviðurkenninguna. Jeg leyfi mjer að óska þess, að frv. þessu verði vísað til sjávarútvegsnefndar, því að sú nefnd mun hafa fjallað um það í hv.Ed.

Fjármálaráðherra (S. E.) Breytingar á þessum lögum eru sjálfsagðar og nauðsynlegar vegna fullveldisins og leiða af því. En á skilyrðunum til þess að eignast íslensk skip er þó gerð nokkur breyting, sem ekki stafar beint af sambandslögunum. Þar eru sett þau skilyrði, að eigendurnir skuli hafa eins árs heimilisfestu á Íslandi. Þótti ekki ástæða til að hafa búsetuna styttri, því að svo var talið, að með því væri útlendingum gert það auðvelt að flytja flota sinn hingað, og koma miklu af honum undir íslenskan fána með litlum fyrirvara, en af því gæti leitt óþægindi. Undanþága um það, að heimila stjórninni að veita stjórnum hlutafjelaga sjerstaka undanþágu undan búsetuskilyrðinu, hefir ekki verið tekin upp. Í hv.Ed. hefir aðallega verið gerð ein breyting frá stjórnarfrv., að þau skip, sem hafa verið löglega skrásett sem íslensk skip fyrir 1. desember 1918, þurfa ekki að strikast út úr skránni, þó að skilyrðunum um búsetu og heimilisfang sje ekki fullnægt. Jeg leyfi mjer að stinga upp á því, að máli þessu sje vísað til sjávarútvegsnefndar að lokinni umr.

Frsm. (Einar Árnason) Fjárhagsnefnd hefir borist erindi frá stjórn Fiskifjelags Íslands, þar sem farið er fram á, að salttollurinn verði ekki hafður hærri en svo, að hallinn á saltversluninni vinnist upp á 4–5 árum. Beiðni þessa hefir nefndin viljað taka til greina, og mun hún þess vegna fallast á brtt. frá háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), sem fer í þá átt, að fyrir „12 kr.“ komi 8 kr. Aftur á móti er nefndin hikandi við 2. málsgr. þessarar brtt., um það, hve nær lögin skuli falla úr gildi. Henni virtist, að það gæti orðið óþægilegt að binda það fyrirfram við fastákveðinn tíma. Hins vegar ætlast hún til, að lögin standi ekki lengur en verið er að vinna upp hallann, og við það er orðalag frv. miðað. Þetta virtist nefndinni að mundi verða þægilegra í framkvæmd heldur en ákvæði brtt. Jeg verð þess vegna að leggja á móti brtt., að minsta kosti þangað til jeg hefi heyrt flm, færa gild rök fyrir henni.

Benedikt Sveinsson Háttv. frsm. gat þess, að fjárhagsnefnd hefði borist erindi frá stjórn Fiskifjelags Íslands, þar sem farið hefði verið fram á, að hallanum á saltkaupum stjórnarinnar yrði jafnað niður á 5 ár, og sagði hann, að nefndin hefði fallist á þessi tilmæli, og mundi því fylgja fyrri málsgr.brtt. minnar, sem fer fram á að lækka tollinn úr 12 kr. niður í 8 kr. á ári. En það er ekki rjett, sem háttv.frsm. (E. Árna.) segir, að nefndin hafi orðið við beiðni fiskifjelagsstjórnarinnar, um að vinna skakkann upp á 5 árum, þótt hún aðhyllist brtt. mína. Brtt. mín var komin fram áður en beiðni Fiskifjelagsins og er því ekki í samræmi við hana. Með brtt. minni, 8 kr. tolli á ári, er gert ráð fyrir, að hallinn vinnist allur upp á tveim árum, ef álíka miklu salti verður eytt í landinu og síðustu árin fyrir stríðið, eða yfir 40 þús. smálestir. Og þó að vjer gerum ráð fyrir, að salteyðslan verði töluvert minni næstu 2 árin, t. d. 30 þús. smálestir á ári, yrði hallinn samt unninn upp á því tímabili eða því sem næst. Brtt. mín gengur því ekki hálfa leið við það, sem stjórn Fiskifjelagsins hafði óskað enda hafði jeg ekki óskir hennar fyrir augum. Jeg hafði fyrst hugsað mjer að lækka tollinn niður í 5 kr. Færði jeg það í tal við nokkra þm., en þeir álitu, að svo mikil lækkun væri ekki vænleg til sigurs. Þess vegna þorði jeg ekki að lækka tollinn meira en niður í 8 kr., þótt mjer væri hitt miklu skapfeldara. En úr því að nefndin segist vilja fallast á tilmæli Fiskifjelagsins, ætti hún að lækka tollinn niður í 4–5 kr. Jeg sje ekki betur en að stjórnin megi vel við una að fá hallann upp borinn á 5 árum. Það er og hverju orði sannara sem stjórn Fiskifjelagsins hefir tekið fram, að margt gjaldið hvílir á sjávarútveginum um þessar mundir, en hins vegar ósýnt um arð. Hann er nægilega illa staddur, þó að ekki sje öllum hallanum af saltkaupum landsverslunar dembt á hann þar að auki á einu ári. Síðari málsgrein brtt. minnar fer fram á, að tollinum skuli ljett af næstu áramót eftir það, að áhallinn er upp unninn. Það er ekki nefnt einu orði í frv. á þgskj 90, hve nær tollurinn skuli ganga úr gildi. Að vísu er sagt í greinargerðinni við frv., að ráðgert sje, að tollurinn falli úr gildi, þegar hallinn sje unninn upp. En mjer virðist, að einlægara sje að taka það skýlaust fram í lögunum sjálfum, hve nær tollurinn skuli falla úr gildi. Eftir brtt. minni getur tollurinn ekki legið á sjávarútveginum nema í lengsta lagi upp undir eitt eftir að skakkinn er upp unninn, en tíminn getur líka orðið miklu styttri. En ef ekki stendur nokkurn veginn rjett á um nýár, þá mun ekki mikið um það fengist, því að landssjóður fær hagnaðinn. Hinu mótmæli jeg, að það sje nokkrum erfiðleikum bundið að komast að raun um, hversu mikið flyst til landsins af salti árlega. Stjórninni ætti að vera innan handar að afla sjer upplýsinga um það fyrir hver áramót, hve mikið hefir flust inn af salti, og veit því, hve nær tollurinn skal numinn úr gildi. Jeg vona því, að háttv. þingdeild sjái, að þessi brtt. mín er til bóta og getur ekki komið stjórninni í neinar ógöngur. Og jeg veit, að útgerðarmönnum er geðfeldara, að tekið sje fram í lögunum hve nær tollurinn skuli falla úr gildi, jafnvel þótt það dragist um part úr ári eftir að landssjóður hefir fengið hallann upp borinn.

Pjetur Ottesen Háttv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) hefir tekið margt fram af því sem jeg vildi sagt hafa. Jeg vildi leggja sjerstaka áhersla á það, að þessum salttolli sje ekki haldið lengur en nauðsyn krefur til þess að vinna upp hallann, sem orðið hefir af saltversluninni. Því að eins og háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) tók fram, er ekki gert ráð fyrir í greinargerð fjárhagsnefndar, hve nær tollinum skuli af ljett. En við þekkjum það ofurvel, að þegar tollur er kominn á einhverja vöru á annað borð, gengur seint að fá honum af ljett. Hitt er miklu tíðara, að tollinum hafi ekki verið að eins haldið við, heldur hefir verið bætt ofan á hann, sbr. kaffitoll, sykurtoll, tóbakstoll o. m. fl. Jeg vil þess vegna, að það sje tekið skýrt fram, að tolli þessum sje ekki haldið lengur en nauðsynlegt er til að bæta þann halla, sem orðið hefir á saltversluninni. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) hefir talið hallann af saltversluninni vera um ½ milj. kr. Af því má sennilega ætla, að saltversluninni hafi verið haldið sjerskildri, eigi verið ruglað saman við aðrar vörur landsverslunarinnar. En í sambandi við þetta vildi jeg spyrja hæstv. stjórn, við hvaða verð tollurinn hefir verið miðaður, hvort hann hefir t. d. verið miðaður við það verð, sem nú er á salti. En þess er að gæta, að saltverðið lækkar. Þess ber að gæta, að nokkur allverulegur hluti af saltbirgðum þeim, sem landsverslunin nú liggur með, er enskt salt, sem er óhæft til fisksöltunar. Að minsta kosti ekki notað ef annað salt fæst. Má því gera ráð fyrir allmiklu verðfalli á þessu salti, þegar betra salt kemur á markaðinn. Eins má gera ráð fyrir, að allmikil rýrnun verði á saltbirgðum þeim, sem nú eru fyrirliggjandi. Það má því gera ráð fyrir, að tapið verði meiru en hæstv. fjármálaráðherra hefir gert ráð fyrir. Eins vil jeg leggja áherslu á það, að þessari saltverslun verði haldið sjerskildri, svo tap, sem verða kann á öðrum vörutegundum, sje ekki fært yfirá saltið, og tollinum á þessari vörutegund þar með haldið lengur en raunverulega rjettmætt er. Það er óumflýjanlegt, að landssjóður nái upp þeim halla, sem hann hefir beðið af saltversluninni, á þeirri vörutegund. En leiðin til þess er sennilega heppilegust, að tollinum sje jafnað niður á nokkur ár, eins og stjórn Fiskifjelagsins hefir farið fram á. Það kemur miklu vægar niður á þeim, sem þurfa að nota saltið. Að leggja 12 kr. toll á hverja smálest af salti, eins og frv. það sem fjárhagsnefnd flytur, að tilhlutun stjórnarinnar, gerir ráð fyrir, og að ná þar með upp öllu tapinu á einu ári, er alt of freklega í farið. Sá tollur er fullkomlega helmingur þess verðs, er smálestin af salti var seld hjer fyrir stríðið. Þetta nær því ekki nokkurri átt. Brtt. hv.þm. N-Þ. (B. Sv.) er þá sanni nær, en rjettara þó að dreifa þessu á fleiri ár. Jeg óska þessvegna, að fjárhagsnefnd taki tilmæli Fiskifjelagsins til greina og komi með brtt í samræmi við þau við 3. umr. málsins.

Fjármálaráðherra (S.E.): Menn gleyma því of oft, þegar rætt er um þennan salttoll að hann er lagður á til þess að gera sjávarútveginum hægra fyrir. Ef landssjóður hefði viljað fá alt saltverðið undir eins inn, hefði smálestin kostað 250 kr. Og þetta hefði landssjóður getað gert með einokun. En af því að stjórnin skildi vel, að tillit þurfti að taka til sjávarútvegsins, færði hún saltverðið niður um 100 kr. Þar af stafar þessi tollur. Fiskifjelagið kannast og við það, að halli þessi eigi að vinnast upp aftur. Og sömu skoðunar eru allir, sem líta með nokkurri sanngirni á málið. Hitt er álitamál, á hversu löngum tíma hallinn skuli vinnast upp. Það er auðvitað vinningur fyrir landssjóð að fá hallann sem fyrst upp borinn. Og það er rangt, sem háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) hjelt fram, að landssjóð muni engu, hvort hann fengi hallann bættan undir eins eða á nokkrum árum. Frá sjónarmiði landssjóðs er ekki ósanngjarnt, að hann nái upp hallanum sem fyrst. En samt mun stjórnin geta fallist á brtt.háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), þá að tollurinn verði 8 kr., en það þýðir 7 kr., því vörutollurinn var áður 1 kr. Það er óvíst, hversu langan tíma tæki að vinna upp hallann með þessu móti; það færi eftir því, hversu miklar saltbirgðir flyttust til landsins. Ef aðflutningurinn verður álíka mikill og tvö síðustu árin, tekur það 4 ár. Ef hann verður álíka mikill og fyrir stríðið, tekur það styttri tíma. En hyggilegast er að fara gætilega í þessu efni og miða við tvö síðustu árin. Annars vill Fiskifjelagið auðvitað fara sem lengst í kröfum sínum. Tollurinn yrði þess vegna að færast langt niður, ef fullnægja ætti þeim. Hins vegar er eðlilegt, að landssjóður vilji fá upp borinn hallann sem allra fyrst. Jeg skal taka það fram, að stjórnin mun ekki gera ágreining um 2. tölulið brtt. En í sambandi við fyrirspurn hv.þm. Borgf. (P. O.), um það, hvort saltreikningnum væri haldið sjer, vil jeg gefa þær upplýsingar, að svo er. Hann spurði enn fremur, hvort miðað væri við það verð, sem nú er á salti, eða gert væri ráð fyrir verðfalli á því og rýrnun. Um þetta efni get jeg vísað til ummæla minna við 1. umr. málsins, þar sem jeg tók fram, að ef saltið yrði selt á kr. 150.00, þá mundi hallinn á því verða hjer um bil kr. 383,000.00, en þar sem óvarlegt væri að gera ráð fyrir, að alt saltið seldist þessu verði, þá taldi jeg, að hallinu mundi verða um ½ miljón króna. Það er rjett hjá háttv.þm. Borgf. (P. O.). að varla er við að búast, að alt það salt, sem eftir er, seljist með 150 kr. verði tonnið, og með fram með tilliti til þess er gert ráð fyrir, að tapið á saltinu muni nema hálfri miljón króna; þó skal jeg taka það fram, að rjett þessa dagana fjekk jeg skýrslu frá landsversluninni um, að nú væru eigi eftir nema 2409 tonn óseld af saltinu; svo mikið hefir selst af því síðan 1. júní. Það er því ekki líklegt, að hallinn verði öllu meiri en hálf miljón króna, þótt selja þurfi eitthvað af því, sem eftir er, undir 150 kr. tonnið. Þó verður ekki sagt um það með vissu, og síst ástæða til nje ráðlegt að setja tollinn lægri en hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) stingur upp á í brtt sinni. Stjórninni hefir aldrei komið það til hugar, að salttollinum yrði varið til nokkurs annars en til að jafna upp hallann við saltsöluna, enda væri annað óverjandi. Tollur þessi á eingöngu að leggjast til að bæta úr því, að saltið hefir nú um hríð verið selt undir sannvirði; stjórnin greip til þessa úrræðis til þess, að menn gætu sem fyrst fengið salt með tiltölulega lágu verði; og hún gerði það eingöngu til að ljetta undir með sjávarútveginum.

Frsm. (Einar Árnason) Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) vildi bera brigður á, að fjárhagsnefnd hefði tekið tillit til óska Fiskifjelagsins. En þar mun sitt sýnast hverjum. Hitt er auðsætt, að fjárhagsnefnd varð að fara mjög varlega í áætlun sína um innflutning á salti; annað var ekki forsvaranlegt, hvað sem háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) svo kann að sýnast. Nefndinni fanst langábyggilegast að miða áætlunina við innflutninginn tvö síðustu árin; framtíðarhorfur allar eru þannig, að valt er að byggja á, að aðflutningar muni bráðlega komast í sama horf sem áður. Það er því eðlilegt, að nokkuð skjóti skökku við með útreikninginn, þar sem háttv.þm. (B. Sv.) reiknar með 40 þús. smálesta innflutningi, en nefndin gerir ekki ráð fyrir meiru en 20 þús., eins og hann var 2 síðastl. ár. Þess ber og að gæta, að eftir brtt.háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) verður tollurinn á tonni af salti ekki 8 kr., heldur að eins 7 kr., þegar vörugjaldið, sem nú hvílir á salti, er dregið frá. Að svo stöddu er eigi unt að segja, hve mikið tap muni verða á salti því, sem landsverslunin hefir nú; það er ekki hægt að segja með vissu, fyrir hvaða verð hún muni geta selt það, nje heldur hver rýrnun muni verða. Þó taldi nefndin líklegt, að tapið mundi með 8 kr. tollinum vinnast upp á hjer um bil 4 árum. Það er annars óþarfi að deila um þetta atriði, því að flestir eða allir sýnast ásáttir um 8 kr. tollinn. En þá er hitt atriðið, hve nær tollurinn skuli látinn falla niður. Hv. þm. Borgf. (P. O.) vildi, að það væri tekið skýlaust fram í lögunum, að tollurinn skyldi eigi lengur standa en á meðan verið væri að vinna upp hallann á sölu landssjóðssaltsins; þó vill hann aðhyllast viðaukatill. hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) við 3. gr. frv., en eftir henni gæti svo farið, að salttollurinn hjeldist við því nær heilt ár eftir að unninn væri upp hallinn á saltinu; það gæti staðið svo á, að búið væri að vinna upp hallann skömmu eftir nýár, en eftir tillögunni á salttollurinn eigi að síður að haldast til næsta nýárs þar á eftir. Jeg fæ því eigi sjeð, að þessi tillaga sje aðgengilegri fyrir sjávarútveginn, en yfirlýsingin í greinargerðinni fyrir frv., síður en svo. Eins og jeg tók fram, er það til ætlun fjárhagsnefndar, eins og líka kemur fram í greinargerð frv. þessa, að lög þessi standi eigi lengur en nauðsynlegt er til að fá endurgreiddan hallann á verslun landsins með salt, en ekki lengri eða skemri tíma eftir það, eins og orðið getur, ef viðaukatillagan er samþykt. Þessi er tilætlun fjárhagsnefndar og hinnar núverandi stjórnar; en auðvitað er ekki hægt að vita, hvað önnur þing eða önnur stjórn kann að gera.  (B. K.: Einmitt þess vegna er nauðsynlegt, að það standi í lögunum sjálfum, hve nær þau skuli falla úr gildi)  . Síðari þing geta eins breytt þessu, þó það standi í lögum. Enn er einn annmarki á brtt. Það getur verið, að hallinn sje unninn upp skömmu fyrir nýár, en stjórnin hafi ekki fengið í hendur skýrslur, er sýni það, fyr en í febrúar eða mars næsta ár, og tollur hafi því verið borgaður af salti þangað til. Það er hætt við, að það geti orðið nokkuð vafningasamt að endurgreiða þann toll, því næst liggur að skilja tillöguna þannig, að til þess sje ætlast. Þá vildi jeg að lokum spyrja háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.): Hlýtur ekki vörutollur á salti að falla niður jafnframt salttollinum, ef viðaukatillagan verður samþykt.

Pjetur Ottesen Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) gat þess, að með frv. þessu væri verið að gera sjávarútveginum ljettara fyrir.  Það mátti skilja orð hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) þannig, að jeg væri að færast undan því, að saltnotendur greiddu hallann, sem verða mun á landsverslunarsaltinu, þar sem hann var að tala um, að allir sanngjarnir menn væru sammála um, að þeir ættu að greiða hann. Slík orð var ástæðulaust að hafa í því sambandi, sem þau voru töluð, nema því að eins, að hann vildi skipa mjer, og þá háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), í flokk ósanngjarnra manna, sem vildu skjóta sjer undan tollgreiðslunni. En það þykist jeg ekki eiga skilið, því að jeg hefi ekki mælt á móti tollinum, heldur að eins upphæð hans á hverju tonni á salti, og hinu, að hann verði ekki heimtaður lengur en meðan verið er að vinna upp hallann. Háttv. frsm. (E. Árna.) setti það út á viðaukatillöguna, að verið gæti, að hallinn yrði unninn upp snemma á ári, en eftir henni ætti þó eigi að síður að heimta inn tollinn til ársloka. Það er þó sá kostur við hana, að það er sett fast tímatakmark fyrir afnámi tollsins, en ekkert í frv. og með óákveðnum orðum í greinargerðinni fyrir frv. Nú virðist það liggja í loftinu hjá sumum, að þing muni eftirleiðis koma saman árlega, og mundi þá á því þingi, er kæmi saman næst eftir að vitneskja er fengin fyrir því, að hallinn sje unnin upp, vera hægt að gera ráðstafanir til þess, að þeim tilgangi yrði því sem næst bókstaflega náð, að eigi yrði greiddur meiri tollur af salti en til að vinna upp hallann af fyrirliggjandi saltbirgðum. En annars er stjórninni í lófa lagið að fylgjast með í því hvað tollgreiðslunni líður, og haga sjer eftir því.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það leit út fyrir, að hv.þm. Borgf. (P. O.) hneykslaðist á því, er jeg sagði, að saltkaup stjórnarinnar hefðu verið einn þáttur í dýrtíðarráðstöfunum hennar. Jeg vil spyrja: Hvernig mundi hafa farið fyrir sjávarútveginum, ef landsstjórnin hefði ekki ráðist í að kaupa salt, þótt hún gæti búist við, að halli yrði á því? Og við því mátti í sannleika búast, verðlækkunin sveif altaf yfir og hún skall á meðan stjórnin lá með allmiklar saltbirgðir. Einmitt af því, að útlitið var þetta, drógu kaupmenn sig í hlje með það að birgja sig upp með salt, eigi síður en ýmsar aðrar vörur, og var þeim það í sjálfu sjer ekki láandi. Landsstjórnin hljóp þá undir bagga og tók á sig áhættuna, til þess að bjarga við sjávarútveginum, og finst mjer hann mega vera þakklátur fyrir það, enda hefi jeg talað við marga, sem þá skoðun hafa. En hitt liggur og í augum uppi, að landssjóður gat ekki tekið á sig þessa áhættu og halla þann, sem henni fylgdi, nema með því að fá hann bættan upp síðar. Þetta vona jeg, að hv.þm. (P. O.) skilji.  (P. O.: Það hafa ekki komið fram mótmæli gegn því, sem hæstv. ráðherra segir, og því óþarft að orðlengja um það)  . Nú er útlitið orðið það, að ekki eigi að heimta nema 7 kr. viðbótartoll af hverju tonni af salti. Það sýnist því ástæðulaust að vekja hjer deilur og úlfúð út af þessum tolli, þar sem ekki er dýpra tekið í árinni. Það er sýnilegt, að allir hjer vilja hlaupa undir bagga með sjávarútveginum og fyrir það ættu meðhaldsmenn hans að vera þakklátir. Háttv. þm. Borgf. (P. O.) kvað landssjóð mundu liggja með allmikið af ensku salti, og að það vildu menn eigi nota til fiskverkunar. Sem stendur veit jeg ekki, hve mikið er fyrirliggjandi af þessu salti; en það veit jeg frá einum af forstjórum landsverslunarinnar, að sumir, t. d. Vestmannaeyingar, vilja einmitt þetta salt. Jeg tek það enn fram, að eigi er aflögu tími til að deila um þetta atriði, sem allir sýnast í raun rjettri sammála um, allir sammála um, að rjett hafi verið af landinu að hlaupa undir bagga með sjávarútveginum og tryggja honum salt meðan horfurnar voru erfiðar, og rjett, að sjávarútvegurinu beri hallann sem af ráðstöfunum þessum leiddi. Með 7 kr. tolli á salttonnið tel jeg líklegt, að 3–4 ár þufti til að vinna upp hallann, miðað við líka salteyðslu sem síðustu árin.

Benedikt Sveinsson Mjer finst það óþarfi af hæstv. fjármálaráðh. (S. E.), og eigi á rökum bygt, að varpa því fram, að hjer sje verið að vekja deilur um salttollinn og saltkaup landsstjórnarinnar. Allir sýnast ásáttir um, að salttollinn skuli leggja á, og Fiskifjelagið þar á meðal. Það hlýtur því að stafa af ofheyrn hjá hæstv. fjármálaráðh. (S. E.), er hann talar um deilur út af tollinum. Um tollálagninguna greinir menn ekki á, heldur um það eitt, á hve löngum tíma eigi að vinna upp hallann á saltkaupum landsstjórnarinnar. Það er dálítið undarlegt að heyra hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) tala um það, að sjávarútvegurinn megi vera stjórninni þakklátur fyrir það, að hafa ekki orðið að sæta þyngri kjörum af hennar hendi en raun er á orðin. Henni hefði verið innan handar að hafa einokun á salti framvegis, segir hann. Það er rjett eins og hann hafi í bili gleymt því, að stjórnin er hjer ekki einráð, en að það hlaut að koma til þingsins kasta að kveða á um, hvort einokuninni skyldi haldið eða ekki, eins og það yfir höfuð verður þingið, en ekki stjórnin, sem að lokum kveður á um það, hverjum tökum sjávarútvegurinn skuli beittur. Jeg held því fram, að tollurinn sje settur fullhár, og að ekki sje rjett að miða hann við saltinnflutninginn tvö síðustu árin, því að það dylst engum, að ófriðurinn hefir lagt ýmsar hömlur á sjávarútveginn og dregið mjög úr salteyðslu í landinu. Þá munaði ekki heldur lítið um það, er 10 botnvörpungar voru seldir hjeðan úr landi nú fyrir tveim árum. En nú stendur fyrir dyrum, að jafnmargir eða fleiri bætist í skarðið í haust og í vetur.  (S. E.: Er víst, að þeir muni fiska í salt?)  Það er lítil ástæða til að ætla, að þeir muni ekki halda því áfram líkt og að undanförnu, hvort heldur sem litið er til hins háa kolaverðs, sem dregur úr Englandsferðum botnvörpunganna, eða útlits á saltfisksverði nú um sinn. Auk þess eru allar horfur þær, að útgerð muni aukast að öðru leyti og þar með notkun á salti. Þá er um hitt að ræða, hve nær skattur þessi eigi niður að falla. Þar höfum vjer ekkert annað fyrir oss en óljós orð í greinargerð frv. og vilyrði hv.frsm. (E. Árna.). Þó dró hann sjálfur allmjög úr þessu, er hann sagði, að enginn vissi nú, hverjir sætu þá á þingi, er tollurinn ætti niður að falla, nje heldur hvaða stjórn sæti þá að völdum, og þar af leiðandi væri eigi hægt að segja nú, hvernig þá mundi verða litið á málið. Þetta sýnir ljóst, hve nauðsynlegt er að taka fram í lögunum sjálfum, hve nær þau skuli falla úr gildi. Þá drap hv.þm. (E. Árna.) á, að það væri ekki heppilegt fyrir sjávarútveginn, að ákveðið væri í lögunum, að þau falli úr gildi um næsta nýár eftir að hallinn á saltinu væri unninn upp; kvað hann stjórnina ekki mundu hafa fengið allar skýrslur um saltsölu og saltbirgðir um nýár, og ekki fyr en komið væri fram í mars eða apríl. Þetta er misskilningur hjá hv.þm. (E. Árna.), því að, eins og jeg sagði áður, á stjórninni að vera innan handar að ná í skýrslur þessar á örfáum dögum með símskeytum, og engin ástæða að væna hana að óreyndu um ófyrirgefanlegt seinlæti í því. Það á að vera innanhandar fyrir stjórnina að sjá undir árslokin, hve nær lögin muni mega falla úr gildi, og það er engin ástæða að taka lögin svo bókstaflega, að þótt nokkrar krónur vantaði um nýár upp á að hallinn vari að fullu unninn upp, að láta lögin fyrir þá sök gilda alt næsta árið. Hver mundi verða afleiðingin af því, ef frv. yrði látið ganga fram óbreytt? Við höfum óljós loforð fyrir því, að lögin skuli falla úr gildi, þegar hallinn sje unninn upp. En ekki falla þau úr gildi af sjálfu sjer, ef í þeim er ekkert um það fyrirmælt; og ef stjórnin sýnir annan eins slóðaskap og hv.þm. (E. Árna.) gerir ráð fyrir, þá getur það dregist, að þau hverfi úr sögunni. Eða gerir hv.þm. (E. Árna.) ráð fyrir, að stjórnin fari að gefa út bráðabirgðalög um, að lög þessi skuli falla úr gildi, þegar hún einhvern tíma seint og síðar meir hefir fengið vitneskju um, að þeirra þurfi ekki lengur við? Ef til vill ætlast hann til, að beðið sje til næsta þings með það að fella þau úr gildi, og lægi það óneitanlega beinast við. Jeg sje ekki, hvað hv.þm. (E. Árna.) getur haft á móti brtt., því að hún fer ekki fram á neitt annað en það, sem hann segir að sje tilgangur frv., en gerir það að eins auðveldara að ná honum til fulls. Hv. þm. (E. Árna.) spurði, hvað verða ætti um vörutollinn, þegar lögin fjellu úr gildi, ef brtt. fengi framgang. Jeg get beint alveg sömu spurningu að hv.þm. (E. Árna.), því að í frv. er ekki gert ráð fyrir, að vörutollurinn leggist aftur á salt, þegar lögin hverfa úr gildi. En jeg geri ráð fyrir, að vörutollurinn muni aftur af sjálfu sjer falla á saltið, þegar þessi lög falla úr gildi, svo framarlega sem vörutollslögin sjálf verða þá eigi horfin úr sögunni. Að öðru leyti er hægt að laga þetta til 3. umr., því að þess er jafnmikil þörf, hvort sem frv. verður samþykt óbreytt, eða brtt. mínar komast að.

Flm. (Pjetur Ottesen) Jeg held ekki, að langrar framsögn þurfi í þessu máli. Það er alkunna, að sjúkrasamlagafjelagsskapurinn er mjög nauðsynlegur og hefir komið að miklu liði hjer á landi, þótt hann því miður sje ekki líkt því eins útbreiddur og skyldi. Fyrir starfsemi sjúkrasamlaganna hefir stórum fækkað þeim, er hafa þurft að leita styrks annara vegna sjúkdóma. En það hefir þegar í upphafi þótt þurfa að setja takmörk þannig, að útilokaðir væru frá samlögunum þeir menn, er alls ekki geta talist þurfa landssjóðsstyrk. Á þingi 1911, er lögin voru búin til, voru sett þau takmörk fyrir þessu, að þeir, sem hafa 1200 kr. tekjur árlega, auk 100 kr. fyrir hvert barn innan 15 ára aldurs, skuli ekki njóta styrks af þessum fjelagsskap, og enn fremur þeir, er eiga skuldlausar eignir, sem nema meiru en 5000 kr. 1915 var tekjutakmarkið fært upp í 1800 kr., en hin ákvæðin látin haldast óbreytt. Nú hafa orðið miklar breytingar á viðskiftasviðinu. Peningar hafa fallið mikið í verði. Þess vegna kvarta nú margir menn, er nauðsynlega þurfa að vera í fjelagsskap þessum, en eru útilokaðir vegna gildandi lagaákvæða. Jeg hefi því leyft mjer að koma fram með brtt. um að færa atvinnutakmarkið upp í 3000 kr. og eignatakmarkið upp í 10000 kr. Jeg skal geta þess, að jeg hefi borið mig saman við Georg Ólafsson cand. polit., sem er mjög kunnugur þessum málum öllum, og eru þessar tölur settar í samráði við hann, og nokkuð í samræmi við breytingar á sjúkrasamlagslöggjöf Dana. Jeg skal geta þess, að Georg sagði, að ástæða væri til að hafa þetta takmark mismunandi. Mætti vel forsvara að setja takmarkið hærra í Reykjavík. En hann kvað það örðugt að koma því við, og var þess vegna ekki horfið að því. Jeg vænti þess nú, að menn geti verið sammála um, að nauðsyn sje á þessum breytingum, og að þeim sje stilt í hóf. Það hefir líka verið kvartað undan því, að þegar í upphafi hafi eigna- og atvinnutakmarkið verið sett of lágt og þar með ýmsir menn útilokaðir, sem nauðsynlegt væri að hefðu aðgang að fjelögunum, t. d. til þess að mynda fjelögin og hjálpa þannig fátæklingunum. Gætu því þessi ákvæði staðið í vegi fyrir stofnun sjúkrasamlaga í ýmsum hjeruðum. Jeg held ekki, að nefnd þurfi í þetta mál. Þó er mjer það ekkert keppsmál, en jeg vænti þess, að deildin taki vel í málið og greiði því veg.

3771Pjetur Ottesen: Aðalflutningsmaður þessa frv., háttv.þm. Dala. (B. J.), er nú ekki viðstaddur. Ætla jeg ekki að innleiða neinar umr. um málið nú, en vona, að hv. deild leyfi því til nefndar. Vil jeg stinga upp á allsherjarnefnd.

Einar Arnórsson Jeg leyfi mjer að stinga upp á því, að frv. sje vísað til landbúnaðarnefndar.