Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg sje ekki nauðsyn á því, að halda fund þennan fyrir lokuðum dyrum, og vildi fá að heyra ástæðuna fyrir því, að svo á að gjöra.



Jeg skal geta þess, að jeg tel mig ekki nógu bankafróðan eða viðskiftafróðan til að svara þessari spurningu; en í nefndinni sitja menn mjer færari til þess; og nefni jeg til þess sjerstaklega háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) og óska jeg að hann vildi taka til máls um þetta.

Björn Kristjánsson : Mjer finst það ekki liggja hjer fyrir að svara fyrirspurn háttv. þm. N.-Þing. (B. S.). Þótt stjórninni sje gefin heimild til að víxla svo miklu af handbæru fje landsins í gull sem hægt er, þá liggur það ekki hjer fyrir að ráða fram úr, hvernig það skuli gjöra. Annars býst jeg við að stjórnin snúi sjer til bankanna hjer, og afli sjer vitneskju um það, hvert lið þeir geta hjer veitt, hvað þeir eigi inni hjá erlendum bönkum o. s. frv. Sömuleiðis gjöri jeg ráð fyrir, að hún muni leita til skrifstofu sinnar í Kaupmannahöfn um það, hvort hún geti ekki eitthvað stutt að þessu með ráðum og upplýsingum Jeg endurtek það, að mjer finst það ekki liggja hjer fyrir að gefa stjórninni lífsreglur um það, hvernig hún skuli haga sjer í þessu máli. Með tillögunni er henni engin skuldbinding lögð á herðar um að víxla öllu handbæru fje landssjóðs í gull, heldur að eins farið fram á að hún leitist við, að gjöra svo mikið sem unt er til að afla gullsins.

Hannes Hafstein : Það er auðvitað ágætt að vera skjótur til ráða, þegar vanda ber að höndum; en hitt er eigi minna um vert, að hlaupa þá ekki of mikið á sig. Enn hygg jeg töluverða ástæðu vera til að ætla, að ófriðarskeytin til blaðanna sjeu nokkuð ýkt. Það er t. d. hálf ólíklegt, að þegar sje svo kom ið að Hollendingar sjeu þess búnir, að fara að veita sjónum inn á hið frjóva land sitt, eins og ein símfregnin hermir. Mjer skilst og að ófriðarhræðslan, eða hræðslan við þá allsherjar hættu, sem yfir vofi, sje ekki jafnmögnuð í skeytinu frá stjórnarskrifstofunni í Höfn eins og í skeytunum til blaðanna. En þótt hættan sje ekki jafnmikil og skeytin benda á, þá getur eigi að síður verið vit í því, að reyna nú þegar til að byrja á undirbúningi undir að tryggja landið sem best fyrir skorti, og því er vel að þessu sje sem fyrst gaumur gefinn. En jeg efast um að sá vegur sje rjettur, sem stefnt er inn á með þingsályktunartillögunni, eins og hún liggur fyrir; og eftir því sem orð hennar liggja til, gæti hún að minni hyggju jafnvel verið hættuleg. Þess er fyrst að gæta, að ef vjer fórum að kaupa forða frá útlöndum, þá mundi það naumast forsvaranlegt, að landssjóður, meðan annars er kostur, færi að senda hjeðan úr landinu gull fyrir hann, heldur mundi talið sjálfsagt, meðan unt er, að borga hann með ávísunum á erlenda banka. Í því efni geta bankarnir hjerlendu orðið oss að liði, því að svo er hamingjunni fyrir að þakka, að þeir eiga töluvert fje hjá bönkum erlendis, sjerstaklega Íslandsbanki, og standa í tryggum viðskiftasamböndum við þá. Auk þess eigum vjer nokkurt fje hjá aðalfjehirslu Dana. En þar næst er það að athuga, að eins og tillagan liggur fyrir, verður hún naumast skilin öðru vísi en svo, að meiningin sje að landsstjórnin skuli heimila, að Íslandsbanki innleysi með gulli alla þá seðla hans, sem landssjóður liggur með, eftir því sem til hrekkur, og það væri sama sem að eyðileggja bankann og gjöra sjer það verkfæri ónýtt í bráð. En þó þetta sje ekki tilætlunin, þá er víst, að það er fullkomið óráð undir þessum kringumstæðum, að skerða nokkuð þann málmforða, sem Íslandsbanki hefir, nema alt aðrar ráðstafanir væru jafnframt gjörðar. Afleiðingin af því, að gullforðinn væri að nokkru skertur, þótt ekki væri hann allur rifinn út, mundi meðal annars verða sú, að bankinn yrði að draga inn svo og svo mikið af seðlum sínum, og er fljótsjeð hvílíkur hnekkir það gæti orðið fyrir viðskiftalíf hjer innanlands, sem einnig þarf að hugsa um. Það rjetta í hugsun háttv. tillögumanna er það, að tryggja landinu, að hægt verði að borga vistaforða þann og aðrar birgðir, sem gjört er ráð fyrir að kaupa þurfi erlendis, til að fyrirbyggja hallæri í landinu, svo að landið verði ekki af kaupum fyrir þá sök að gjaldeyri skorti; en það virðist mjer eiga að gjöra með því að vinda sem bráðastan bug að því, að búa svo um, og fá það fastmælum bundið, að vjer getum ráðstafað því fje, sem útlend inneign og lánstraust íslenskra banka og landssjóðs nemur, til að borga það, sem landssjóður þarf að kaupa á þeim stöðum erlendis, þar sem vörurnar verða keyptar. Jeg held því að vjer ættum ekki að samþykkja tillögu þá, sem hjer liggur fyrir, heldur fyrst um sinn skora á stjórnina að gjöra í þessu máli það sem unt er, og er víst óhætt að treysta því, að hún muni fara hyggilega að ráði sínu.



Jeg skal benda á það, að nefndin hagaði tillögu sinni eins og hún er, af því að hún gjörði ráð fyrir, að svo gæti farið, að Ísland yrði útilokað frá póstsambandi við önnar lönd. Það er satt, að ef sambandið helst, þá duga ávísanir á erlenda banka. Færi svo að sambandið slitnaði, þá væri og loku skotið fyrir að ávísanir kæmu að haldi, og hvaðan ætti þá að taka borgunina fyrir forðann, sem gjört er ráð fyrir að landsstjórnin eigi að annast um kaup á? Því áleit nefndin nauðsynlegt að koma með tillöguna þannig orðaða sem hún er; vill hún með því reyna að tryggja að landsstjórnin hafi fyrirliggjandi nokkurn gjaldeyri í gulli til að grípa til, ef annað þrýtur. Það dettur engum í hug, að landsstjórnin eigi að fara að skerða nauðsynlegan gullforða Íslandsbanka; svo að alt tal um það er hreinasti óþarfi.



Þegar mjer var sýnd þessi tillaga áðan, þá skildi jeg hana svo, að meiningin væri sú, að landsstjórnin skyldi taka alt handbært fje landssjóðs - jeg held það sje liðugar 200 þús. krónur - og fara með það í bankana og biðja um gull í staðinn. Jeg bjóst ekki við að mikið gull væri til í Landsbankanum, en að hann þó mundi láta það, sem hann hefði. En jeg hjelt að það mundi ef til vill vera meira gull til í Íslandsbanka en hann þyrfti á að halda, og að þar mundi verða hægt að víxla talsverðu af seðlum í gull. Ástæðan til þess að nauðsynlegt getur verið að hafa gull, er sú, að mínu áliti, að vel getur verið að síma- og póstsambandi við umheiminn verði slitið. Getur þá rekið að því, að nauðsynlegt sje að senda skip, eða einn af trollurum okkar, til þess að kaupa inn nauðsynjavörur; en það er óhjákvæmilegt að hann hafi gull meðferðis. Hversu mikið fje þetta mundi geta orðið veit jeg ekki, en jeg hjelt að það mundi geta orðið svo mikil upphæð, að hún kæmi að einhverju gagni, og að því væri rjett að samþykkja tillöguna. Eins og menn vita ganga ekki seðlar vorir annarstaðar, og því er nauðsynlegt að hafa gull á reiðum höndum. Mjer er ekki kunnugt, hversu mikið gull bankarnir hafa fyrirliggjandi, og væri æskilegt að fá upplýsingar um það.



Jeg gjöri ráð fyrir að nú sjeu um 1600 þús. til 1800 þús. kr. úti af seðlum Íslandsbanka, og nemur þá sá málmforði, sem bankinn hefir til tryggingar þeim seðlum, um 6–700 þús. kr., þar af í gulli sjálfsagt yfir 450 þúsundum. Og landssjóður hefli nú svo mikið fyrirliggjandi af seðlum Íslandsbanka,að ef hann heimtaði þá alla innleysta þegar í stað með gulli, eins og þingsályktunartillagan virðist benda til, þá gengi til þess allur gullforði bankans.  (Kl, J.: Hann hefir ekki svo mikið)  . Landssjóður hlýtur að hafa svo mikið alt í alt. En að taka þannig alt gullið frá bankanum, væri sama sem að sprengja bankann. Hvar stæði hann með innlausn allra hinna seðlanna, sem hann yrði að kalla inn og mætti ekki hafa úti, þegar gullforðinn væri farinn? Hann yrði auðvitað þegar að stansa. En slíkt væri stór háski fyrir landið í heild sinni, viðskiftalífið inn á við og lánstraust landsins út á við, og þarf vissulega til alt annara ráða að taka. Jeg skal til vonar og vara taka það fram, að jeg tel óhugsandi, að háttvirtir tillögumenn hafi vísvitandi viljað stofna bankanum í voða. En orðalagið hefir óvart orðið þannig í flýtinum, að mjer virðist tillagan ótæk.



Jeg vil leyfa mjer að benda háttv. þingmönnum á, að það, sem farið er fram á í þessari tillögu, er að eins að landsstjórnin víxli fje landssjóðs í gull, svo sem unt er og nauðsyn krefur. Það verður að leggja aðaláhersluna á þetta orðalag tillögunnar. Landsstjórninni verður að vera það ljóst, að hún má ekki gjöra þessar ráðstafanir nema nauðsyn krefji. Það verður að vera óhjákvæmileg þörf fyrir hendi. Í tillögunni segir ennfremur „svo sem unt er“. Þar með er sagt, að ekki má fara svo að, að hætta stafi af því fyrir landið, svo sem væri, ef allur gullforði Íslandsbanka væri tekinn.



Þegar þetta mál kom til athugunar á flokksfundi sjálfstæðismanna, spurði jeg, hvernig menn hugsuðu sjer að landssjóður borgaði það, sem hann kann að kaupa í útlöndum af nauðsynjum, því að mjer var það alls ekki ljóst, og sýnist það talsverðum annmörkum bundið. Jeg held að ekki geti komið til mála að senda botnvörpuskip til Englands með gull, eins og háttv. umboðsm. ráðh. (Kl. J.) gjörði ráð fyrir. Það væri ekki vel örugt á ófriðartímum. Þá held jeg og, að vjer getum ekki borið mikið traust til ávísana á banka í Höfn, ef Danmörk lendir í hershöndum. Eins og nú stendur, virðist tvísýnt um verslunarsambönd Íslands við önnur lönd en Vesturheim.

Eggert Pálsson : Jeg veit það að tillögumönnum gengur gott eitt til með þeirri þingsályktunartillögu, sem þeir hafa komið fram með. En mjer virðist að hjer hafi verið farið fullgeyst af stað, því að mjer er ekki grunlaust um, að þessar aðfarir þingsins geti vakið óþarfa ótta hjá almenningi. Ef ekki á að skilja tillöguna öðruvísi en svo, að landsstjórnin skuli gjöra þær ráðstafanir, sem nauðsyn krefur, til þess að forða landinu við yfirvofandi hættu, þá get jeg ekki sjeð að nauðsyn hafi verið að kalla þingið saman á þessum tíma dags. Þingið hefir þegar kosið nefnd í þessu skyni og mjer sýnist að það hefði verið nægilegt að sú nefnd og umboðsmaður ráðherra hefðu komið sjer saman um hvað gjöra skyldi, og að stjórnin hefði svo á morgun og í kyrþei gjört þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar hefðu verið, svo sem að víxla seðlum landssjóðs í gull, eftir því sem bankarnir hjer hefðu viljað og getað látið af hendi: Því til þess hefði enga íhlutun þurft frá löggjafarvaldsins hálfu. Það held jeg að hefði verið rjettara en að kalla þingið saman að næturþeli og hleypa svo öllum bænum, og jafnvel öllu landinu, í uppnám og ótta. En úr því að þessi tillaga er komin fram opinberlega, erum við neyddir til að samþykkja hana, því að þingið getur með engu móti staðið sig við að fella hana, þar sem það væri sama og að banna stjórninni að gjöra þær ráðstafanir, sem þar er farið fram á.



Jeg hefi ekki haft tækifæri til þess að tala við nefndarmenn, og vil því spyrja, hvort nefndin hefir kynt sjer nokkuð hversu miklar matarbirgðir við höfum nú í landinu. Annaðhvort skellur Norðurálfuófriðurinn yfir eða ekki. Verði engin styrjöld, þá er okkur við engu hætt. Fari nú svo, að til almenns ófriðar dragi, þá mun okkur þó ekki stafa nein hætta af honum, nema hvað verð á vörum getur hækkað að mun. Hjer í Norðurhöfum mundi öllum skipaferðum vera óhætt og póst- og símasamband við umheiminn haldast. Ef til ófriðar kemur, þá held jeg að fari líkt og ef brennur hjer í bæ. Allir snúa huga sínum þangað sem eldurinn er, og enginn hirðir um annað. Ef almennur ófriður verður, þá er ekki ólíklegt að það stríð standi skamma stund, áður en yfir líkur. Sumir fræðimenn í þeirri grein giska á, að úrslit fáist á 2 mánuðum, miðað við ófriðinn milli Þýskalands og Frakklands.



Jeg vildi leyfa mjer að spyrja, hvernig eigi að skilja það, að stjórninni er boðið að víxla fje landssjóðs í gull; hvort það er meiningin að fá alt það gull hingað til lands, eða geyma það í Englandi. Það er vel hugsanlegt, að sambandinu milli Íslands og Kaupmannahafnar verði slitið, en það er óhugsandi, að sambandinu milli Íslands og Englands verði slitið. Floti Englendinga og sambandsríkja þeirra er svo miklu meiri en floti hinna, að það er ómögulegt annað en að Englendingar geti bæði siglt hingað og yfirleitt um öll höf veraldarinnar. Mjer sýnist því ekki heppilegt að safna gullinu hingað. Mjer virðist að það væri best komið í Englandsbanka, svo að við gætum borgað þær nauðsynjar okkar, sem við kaupum ytra, með ávísun til seljandans á Englandsbanka. Mjer virðist orðalag tillögunnar ekki útiloka þetta, og vil að eins beina þeirri spurningu til nefndarinnar, hvort þetta sje ekki rjett skilið hjá mjer.

Flutningsmaður (Einar Arnórsson) : Jeg get verið stuttorður. Að eins vil jeg taka það fram í sambandi við það, sem háttv. 3. kgk. (Stgr. J.) sagði, að það getur með engu móti gjört skaða þó að tillagan verði samþykt, því að framkvæmd hennar er undir því komin, hvort stjórnin telur nauðsyn bera til að framkvæma þær ráðstafanir, sem þar er rætt um. Tillagan leggur engar skyldur á stjórnina, þótt hún verði samþykt. Af orðalagi tillögunnar leiðir það, að ekki getur komið til tals að taka lögboðinn gullforða úr Íslandsbanka samkvæmt henni. Slíkt væri að vísu ef til vill lögleg stjórnarráðstöfun, ef stórnauðsynjar krefðu, en hún væri ekki heppileg, og harðneskjuleg væri hún. Við ætlum stjórninni að sýna þá gætni, að hún fari ekki að grípa til ráða, er sett gætu bankann á höfuðið og þar með stofnað öllu landinu í háska. Háttv. 2. þm. Rangæinga (E. P.) sagði, að það hefði verið óþarfi að kalla þingið saman nú þegar á næturþeli. Það getur hver haft sína skoðun um það, en nefndin leit svo á, að enginn hætta mundi stafa af því, þótt við flýttum okkur að koma þessu máli í framkvæmd, en hins vegar gæti stafað hætta af biðinni. Sami háttv. ræðumaður hjelt því fram, að nefnd sú, sem kosin hefir verið og umboðsmaður ráðherra hefðu getað komið sjer saman um að gjöra þær ráðstafanir í kyrþei, sem hjer er farið fram á. En má jeg spyrja: Hvers vegna á ekki að lofa þinginu að taka þær ákvarðanir um málið, sem það getur vel tekið, fyrst svo heppilega stendur á, að það stendur nú yfir? Mjer virðist alveg sjálfsagt, að bera þetta mál undir þingið. Tillagan er komin fram í því skyni, að útiloka það, að stjórnin geti talist vítaverð, þótt hún valdi landssjóði nokkru rentutapi með því að víxla fje hans í gull. Háttv. 1. þm. Húnvetninga (G. H.) sagði, að ef engin styrjöld yrði, þá væri engin hætta á ferðum. Þetta er alveg rjett. En það kemur að eins ekki þessu máli við, því að ef engin styrjöld verður, þá kemur ekki til að þær ráðstafanir verði gjörðar, sem hjer er um að ræða. En þá fyrst, er víðtæk styrjöld, sem heftir aðflutninga, hefst, kemur til mála að grípa til þeirra ráða, sem hjer ræðir um. Viðvíkjandi því, hvort nefndinni væri kunnugt um vöruforða hjá kaupmönnum hjer, er því til að svara, að hún hefir ekki haft tækifæri til þess að rannsaka það. En það má búast við að vörubirgðir hjer sjeu nú alllitlar, vegna þess, að aðflutningar eru mestir á vorin og haustin. Vorflutningarnir eru nú um garð gengnir og menn eru farnir að eyða þeim, en haustflutningarnir eru ekki komnir ennþá. Viðvíkjandi því, sem háttv. 2. kgk. (E. B.) sagði, skal jeg geta þess, að nefndinni hefir ekki komið til hugar að binda stjórnina með það, hvar hún geymdi gullforðann. Jeg get ekki sjeð, að það geti undir nokkrum kringumstæðum verið rangt að samþykkja tillöguna, en það er alls ekki útilokað að maður geti ef til vill bætt eitthvað hag sinn með því, og virðist mjer því sjálfsagt að tillagan verði samþykt. Þá er hjer var komið höfðu umræður staðið um 1½ klukkustund. Var þá komin fram skrifleg tillaga frá þessum þingmönnum um að hætta umræðum : Sigurði Stefánssyni, Einari Arnórssyni, Matthíasi Ólafssyni, Stefáni Stefánssyni, 2. þm. Eyf., Benedikt Sveinssyni, Magnúsi Pjeturssyni, Jósef Björnssyni, Birni Kristjánssyni, Sigurði Gunnarssyni, Þorleifi Jónssyni. Með því að þá höfðu nokkrir þingmenn beðið um að taka til máls, bar forseti tillöguna undir atkvæði.



Jeg vil leyfa mjer að beina þeirri spurningu til háttv. flutningsmanna, hvort þeir vilji ekki laga tillöguna, svo að hún verði aðgengilegri? Hjer er ekki annað gull til í landinu en það, sem er í Íslandsbanka, og eru það um 6–700 þús. kr. Það er nú upplýst, að fyrir skömmu hafði bankinn úti um 1,600 þús. kr. í seðlum. Svo að málmforði hans er ekki meiri en hann þarf að hafa til tryggingar seðlum sínum. Ef nú þetta gull yrði tekið frá bankanum, þá yrði hann að draga inn seðla sína. Á umræðunum hefir mjer skilist, að hægt mundi að fá gull á þann hátt að bankarnir gæfu landssjóði ávísun á það fje, sem þeir eiga hjá útlendum bönkum, og jeg held að það væri heppilegt að þetta kæmi beint fram í tillögunni. Eins og tillagan er nú orðuð, sje jeg ekki annað en landsstjórnin sje neydd til að taka það gull, sem hún getur náð í. En að taka alt gull frá Íslandsbanka, er sama sem að eyðileggja bankann, því að nú eiga menn 3 miljónir inni hjá bankanum í sparisjóðsfje, sem margir mundu vilja fá. Jeg vil því skjóta því til flutningsmanna hvort þeir vilji ekki laga tillöguna í þá átt, sem hjer er farið fram á.

Bjarni Jónsson : Mjer sýnist þessi nefnd eiga þakkir skildar fyrir það, hve fljótt hún hefir komið með tillögur sínar. Jeg vil reyndar vona, eins og háttv. 1. þm. Eyf. (H. H.), að vel rætist úr þessu og ekkert verði af ófriði, en það er of seint að hertygjast þegar á hólminn er komið. Það hefir nefndin sjeð og því hefir hún brugðið svo skjótt við. - Mjer sýndist í fyrstu, eins og háttv. þm. Vestm. (K. E.), till. vera ákveðnara orðuð, svo sem bein skipun eða áskorun til stjórnarinnar um að víxla öllu handbæru fje landssjóðs í gull, en við umræðurnar sá jeg að með þessu orðalagi: „svo sem unt er og nauðsyn krefur“, eru stjórninni gefnar lausar hendur. Með þessu orðalagi er tillagan meinlaus, og tel jeg óhætt að samþykkja hana. Hið eina hættulega við málið er það að tillagan kom fram. Hitt nægði, að segja við stjórnina: „Þetta skaltu gjöra“. En úr því hún er komin fram, þá er rjettast að samþykkja hana, því að verði nú tillagan feld, má skoða það svo sem þingið vilji ekki að stjórnin gjöri neitt í þessu máli. - Úr þessari hræðslu hjer á Íslandi, út af því að þingið sest á rökstóla svo seint á degi, gjöri jeg ekki mikið. En það er ekki gott að treysta því, að ófriður standi ekki nema 2 mánuði. Jeg trúi ekki á það og hygg að seigla Englendinga, Frakka, Þjóðverja og Rússa og fleiri þjóða sje meiri en svo, að hún endist ekki nema 2–3 mánuði. Jeg gæti fult eins vel ímyndað mjer, að það liðu 2–3 ár áður en dautt yrði í kolunum. Mjer finst sjálfsagt að gjöra alt, sem gjört verður skynsamlega, til þess að tryggja landið gegn hættu, sem stafað getur af yfirvofandi ófriði, og jeg tel skynsamlegt að samþykkja þessa tillögu.



Mjer datt að eins í hug, hvort ekki mætti koma með breytingartillögu vegna þess að orðalag tillögunnar er dálítið stífara en ætlast er til að hún sje skilin. Hún er svo orðuð: „Alþingi ályktar að skora á landsstjórnina að víxla öllu handbæru fje landssjóðs í gull, svo sem unt er og nauðsyn krefur“, o.s.frv. Væri þetta orðað svo: „Alþingi ályktar, að heimila landsstjórnni að víxla handbæru fje landssjóðs í gull, svo sem uni er og nauðsyn krefur“, o. s. frv., þá er stjórninni ekki skipað að gjöra þetta, og þannig kæmi tillagan líka betur heim við það, hvernig umræðurnar hafa fallið. Það sem jeg vil með þessari breytingartillögu, er að heimila stjórninni að víxla fjenu, en ekki skipa henni það, og þar af leiðandi þyrfti líka að breyta fyrirsögninni. Mjer finst tillagan þannig orðuð koma heim við það sem háttv. flutningsmaður (E. A.) talaði um, að væri eini tilgangurinn, sá, að bera landsstjórnina undan vítum eftir á, ef hún gjörði eitthvað í þessa átt.



Jeg vil að eins leyfa mjer að koma fram með þá tillögu, og skora fastlega á alla háttv. þingmenn að láta það eftir, að þessu lítt hugsaða máli verði ekki ráðið til lykta nú í kveld. Ein af ástæðunum til þess er sú, að þessi bráða fundarsamköllun í sameinuði þingi að næturlagi hefir vakið ugg og ótta í bænum, sem ef til vill getur orðið háskalegur fyrir bankana, þar sem hann getur orðið því valdandi, að menn þyrpist að þeim þegar á morgun til að rífa út inneignir sínar. Jeg er innilega sannfærður um að þingið gjörir alt hið sama gagn, sem það getur gjört í þessu efni, þó að mál þetta sje látið bíða til morguns.



Út af því sem háttv. þingmaður Vestm. (K. E.) og fleiri háttv. þingmenn hafa sagt um það, að tillöguna mætti skilja svo, að stjórnin ætti að heimta gull af Íslandsbanka, skal jeg taka það fram til að fyrirbyggja misskilning, að það hefir engum í nefndinni dottið í hug, að sú leið yrði farin, heldur að landsstjórnin útvegaði með hjálp bankanna gull frá útlöndum. Það hefir engum dottið í hug að skipa landsstjórninni að fara niður í Íslandsbanka og eyðileggja hann með því að heimta gullið af honum. En nefndinni var það kunnugt, að Íslandsbanki á inni fje í útlöndum, og fyrir þá inneign mætti kann ske fá fje í svipinn. Það var það sem vakti fyrir nefndinni og annað ekki. Nú var fram komin tillaga frá 1. þm. Eyfirðinga (H. H.) og nokkrum öðrum þingmönnum um að fresta umræðunum til morguns. Forseti bar því næst þessa tillögu undir atkvæði.

Flutningsmaður (Einar Arnórsson) : Svo sem öllum háttv. þm. mun sjálfsagt kunnugt, barst hingað til lands símskeyti í gær um að ófriður væri hafinn milli Austurríkismanna og Serba, og jafnframt allískyggilegar fregnir um það, að þetta mundi leiða til almennrar styrjaldar í Norðurálfu. Þegar þessar fregnir höfðu hingað borist, kom einn þingflokkurinn saman á fund í gær, til að ræða um, hvað tiltækilegast mundi vera að gjöra til að afstýra vandræðum og skorti, er af þessu gæti leitt hjer á landi. Niðurstaðan varð sú, að hann kaus nefnd til að íhuga málið. Tók sú nefnd til starfa þegar í gær, og í morgun bættust við í nefndina tveir menn úr hvorum hinum flokknum, svo að nú skipa hana alls 9 menn. Frá nefnd þessari er svo komin tillaga sú til þingsályktunar, sem hjer er til umræðu. Jeg tel það við eiga að skýra nokkuð nánar frá störfum nefndar þessarar. Störf hennar hafa beinst að því, að reyna að finna ráð til þess að afstýra sem mest tjóni því, sem hlýtur að leiða af almennri Norðurálfustyrjöld fyrir þetta land. Einn liður starfa nefndarinnar er tillaga þessi; brátt mun og koma frv. frá henni. Aðalstarf nefndarinnar hefir beinst að tvennu. Annað er það, að landið lendi ekki í sveltu, og er þar tvent til að grípa. Annað að reyna að afla birgða frá útlöndum, og hins vegar að hlutast til um, að eigi sje flutt úr landi, það sem vjer megum síst án vera af gæðum þess. Til þess að sporna við útflutningi matvæla úr landinu um skör fram taldi nefndin nauðsynlegt, að þingið gæfi landsstjórninni heimild til að leggja bann að einhverju eða öllu leyti við útflutningi nauðsynjavöru úr landinu, og miðar frv. það, sem jeg gat áðan um, að því. Nefndin hefir ráðfært sig við umboðsmann ráðherra - því miður er ráðherra sjálfur ekki viðstaddur - bæði um till. og frv., og veit jeg ekki annað en að hann sje málinu hlyntur. Nefndin hefir haft stuttan tíma til starfa, og því hætt við, að nokkur ljóður kunni að vera á gjörðum hennar, þótt hún hafi haft þann undirbúning undir tillögu sína og frumv., sem unt var. Meðal annars hefir hún ráðgast við þá kaupsýslumenn, umboðssalana, sem líklegastir þóttu til að geta gefið upplýsingar um, hvernig tiltækilegast mundi að ná í vörur frá útlöndum. Þessir menn hafa getað gefið oss lítilsháttar upplýsingar. Þá hefir nefndin og fengið nokkra vitneskju um horfurnar af tveim símskeytum, sem hingað hafa borist í dag. Annað skeytið barst til Ísafoldar og Morgunblaðsins, og mun öllum háttv. þm. kunnugt efni þess. Hitt skeytið var til stjórnarráðsins frá íslensku stjórnarráðsskrifstofunni í Kaupmannahöfn og mun það ókunnara ýmsum háttv. þm., og vil jeg með leyfi hæstv. forseta lesa það upp. Það er þannig: „Konfererað við utanríkisstjórn í dag; útlitið afleitt alstaðar; korn stórstígur; símar aftur um kol; ekki mobiliserað hjer enn; en um exportteppu óvíst“. Svo kemur það sem oss varðar mestu: „Jeg tilraader Forsyning hurtigst. - Íslandskontor.“ Nefndin hefir nú í fljótum hasti reynt að afla sjer upplýsinga um, hvað landið muni vanhaga mest um. Hún býst við því, að þótt almennur Norðurálfuófriður hefjist, þá muni hann varla standa mjög lengi. Hún telur það nauðsynlegt að byrgja landið upp með 3 mánaða forða; vonar að það muni nægja. Í samráði við þá kaupsýslumenn, sem jeg gat áðan um, hefir nefndin gjört mjög lauslega áætlun um, hvers mundi þurfa með til að fullnægja þessu, og hvaðan vænlegast mundi að fá vörurnar. Taldist svo til, að landið mundi verða nokkurn veginn birgt til 3 mánaða með steinolíu, salt og kornvöru, fyrir hjer um bil 1,000,000 kr, með vanaverði. Þá kom næst til athugunar, hvaðan vörur þessar mundu fáanlegar. Eftir upplýsingum þeim, sem nefndin fjekk, má telja líklegast að margar þeirra verði helst fáanlegar frá Ameríku, svo sem hveiti, hrísgrjón, haframjöl og steinolía, ef á þyrfti að halda, þó að nefndin hins vegar gjöri ráð fyrir, að steinolíufjelagið geti sjeð fyrir henni. Kol er ekki ólíklegt að hægt mundi að fá frá Bretlandi, og ekki víst að mikil ástæða sje fyrir stjórnina að hlutast til um kolaútvegun; kolakaupmennirnir mundu annast það. Frá Noregi má vænta, að hægt sje að fá rúg og rúgmjöl. Þaðan má gjöra ráð fyrir að þyrfti að fá 11–1200 tons af rúgi og rúgmjöli, eða einn til tvo stóra farma, en frá Ameríku 1000 tons af kornvöru, og yrði steinolía og vjelaolía líka tekin þaðan, má gjöra ráð fyrir að hun yrði alls um 850 tons, eða samtals þaðan um 1850 tons, og yrði það einn allstór skipsfarmur. Þetta er að sjálfsögðu ekki annað en lausleg bráðabirgðaaætlun, en jeg álít þó rjett að skýra háttv. þm. frá henni. Ástæðan fyrir því að till. þessi er komin fram, er sú, að seðlar vorir eru ekki gjaldgengir erlendis, annarstaðar en í Danmörku og ef til vill í Noregi. Því er sjálfsagt að reynt sje að fá skift handbæru fje landssjóðs í gull, svo að landsstjórnin hafi á reiðum höndum gjaldeyri, sem víst er að gjaldgengur sje, hvar sem vörur kann að þurfa að kaupa. Að vísu má gjöra ráð fyrir að erfitt verði að afla gullsins; þó virðist oss eigi mega leggjast undir höfuð að reyna það. Önnur ástæða fyrir því, að tillaga þessi er komin fram, er sú, að búast má við því að rentutap leiði af því, að víxla handbæru fje landssjóðs í gull, og vildi nefndin með tillögunni firra landsstjórnina ámæli fyrir þær gjörðir hennar, ef til kæmi. Að endingu tek jeg það fram, að nefndin treystir því, að bankarnir muni gjöra alt, sem þeir geta, til þess að greiða fyrir málinu. Finn jeg svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið að sinni.



Áður en gengið er til atkvæða um tillögu þessa, vildi jeg fá að heyra hjá háttv. flutnm. tillögunnar, hvernig þeir hugsi sjer að hægt muni að fá gullið.



Með því að háttv. þm. sjálfum mun allflestum óljóst um hvað á að tala á skyndifundi þessum, hvað þá hitt, hverja afstöðu þeir eigi að taka, þá sýnist mjer naumast tími til kominn að bjóða almenningi upp á að hlusta á umræðurnar.

Forseti: Samkvæmt 40. gr. stjórnarskrárinnar, samanborinni við 47. gr. þingskapanna, leyfi jeg mjer að bera það undir atkvæði háttv. þings, hvort fund þennan skuli halda fyrir lokuðum dyrum eða ekki.