Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Á fyrra stigi þessa máls hef ég látið í ljós skoðun mína og að ég teldi skakkt að hafa nokkurn forgangsrétt í þessu efni. Nú er hins vegar búið að ganga þannig fram í þessu máli, að samþykkt þessarar till. gæti orðið til þess, að þeim samtökum yrði stefnt gegn því, sem ég gerði. Ég er ekki með þessu og segi þess vegna nei.



Með tilvísun til upplýsinga hæstv. menntmrh. um, að slík brtt., ef samþ. yrði, mundi geta stofnað málinu í hættu og þannig orðið þess valdandi, að margra millj. tjón verði fyrir útgerðina á næstu vertíð, og með tilvísun til þessara miklu framkvæmda. sem fyrirhugaðar eru hér um auknar verksmiðjur í landinu, tel ég ekki ástæðu til að greiða atkv. með þessari till. og segi nei.



Ég tel sjálfsagt og eðlilegt, að fyrirtæki, sem nýtur styrks frá því opinbera, eins og þetta fyrirtæki mun gera, þá muni það skapa þeim, sem mest eiga undir því, að vel takist til að útvegsmenn hafi jafna aðstöðu til að leggja afla sinn upp í það fyrirtæki, og segi því já.



Með tilvísun til fyrirvara hæstv. menntmrh. segi ég nei.



Mér er ljóst, að samningar þeir, sem liggja til grundvallar stofnun þessa félags um forgangsrétt, geti skapað vandræði í framkvæmd, auk þess sem það getur orkað tvímælis í fjárframlögum úr ríkissjóði í samræmi við slíka ákvörðun. Og þar sem hins vegar, eftir því sem upplýst hefur verið, slíkt gæti skeð, þá teldi ég það út af fyrir sig mjög miður farið. Með tilliti til þess, að þetta gæti á þennan hátt truflað þennan félagsskap, greiði ég atkv. á móti brtt. og segi nei.



Mér skilst, að menn beri því við, að þeir, sem greiði atkv. með þessari till., setji þetta mál í voða. Þetta finnst mér alveg gagnslausar mótbárur, því að í dag er fundur og á morgun er nægur tími til að afgr. málið. Hins vegar vil ég benda á það, að ríkisstj. hefur þegar sett heimild til þess að taka lán erlendis til að greiða fyrir þeim framkvæmdum, sem hér er um að ræða, og augljóst er, að ríkisstj. getur selt hvaða skilyrði sem henni sýnist fyrir þessum fjárhagslegu framkvæmdum fyrir þann félagsskap, sem hér er um að ræða, og þess vegna segi ég já.



Enda þótt þær upplýsingar, sem hér eru fram bornar í d., stangist nokkuð á, þá finnst mér ástæða til þess að gjalda varhuga við að greiða atkv. með þessari brtt. og segi þess vegna nei.

Steingrímur Steinþórsson Till. þessi er þess eðlis, að ég get ekki greitt atkv. gegn henni. Hins vegar tek ég tillit til þeirra upplýsinga, sem hæstv. menntmrh. gaf 



Þar sem ekkert hefur komið fram, sem rökstyður ummæli hæstv. menntmrh., að þetta geti á nokkurn hátt stofnað málinu í hættu, þá er ég meðmæltur þessari till. og segi já.



Í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. reyni að fá lán, óháð og frjálst, svo mikið sem nemur framlagi ríkissjóðs sjálfs, þá segi ég nei. 6. tölul. 1. gr. samþ. með 22 shlj. atkv. 2. gr. samþ. með 20:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JG, JPálm, JS, PÞ, PO, SEH, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÁÁ, EystJ, FJ, GTh, GÞG. HÁ, Helg.J, IngJ, JóhH, BG. nei: KTh, LJós, SigfS, SB, ÁkJ, EOl. SB, HermG greiddu ekki atkv. 7 þm. (JJ, JörB, ÓTh, SK, BÁ, EmJ, HB) fjarstaddir. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 18:6 atkv.

Frsm. minni hl. (Einar Olgeirsson) Herra forseti. Þegar þetta mál var til umr. á síðasta fundi, setti hæstv. menntmrh. fram þá skoðun við nafnakall að svo framarlega sem allir óskuðu eftir jafnrétti, þá væri málinu stefnt í voða. Ég get ekki betur séð en ríkisstj. geti algerlega haft þetta mál í hendi sér. Við höfum samþ. 15 milljón kr. lán til kaupa á síldarvinnslutækjum. Ég sé ekki betur en þetta sé eina lánið, sem þessir menn geta fengið til að kaupa skipið, og ríkisstj. haldi þessu því algerlega í sínum höndum. Hún getur sagt: Hérna er skipið. Ef við seljum ykkur það, þá ráðum við skilyrðunum. - Hún lætur ekki Óskar Halldórsson setja sér kosti. Ríkisstj. er sú, sem ræður. Og ef þeir ætla að hlaupa út undan sér, gæti ríkisstj. sjálf tekið skipið. ríkisstj. hefur fengið lánsheimild frá Alþ. og hún gæti látið koma þessu upp fyrir eigin reikning. Réttur Óskars Halldórssonar til síldarvinnsluvéla, sem hann hafði flutt til landsins og fengið gjaldeyri fyrir, er nú mjög vafasamur, þar sem þær hafa legið hér svo lengi og þar með verið brotin skilyrði nýbyggingarráðs. Ég skil ekkert í hæstv. menntmrh., að hann skuli halda slíku fram sem áðan, að það sé verið að stofna málinn í voða, ef ríkisstj. heldur á rétti landsmanna. 1. brtt. var felld á röngum forsendum. Ég vil því bera fram brtt. um, að aftan við 6. lið 1. gr. bætist: „enda skulu skip þeirra aðila, sem ekki eru hluthafar, hafa rétt til þess að landa afla sínum í bræðsluskipið í réttu hlutfalli við hlutafjáreign SR í hlutafélaginu.“ Þetta er mun lélegra en það, sem áður var lagt fram, en ég hef ekki fundið till., sem alveg bætir úr till. minni, sem væri þá ekki svo svipuð og sú, sem felld var áðan, að henni væri vísað frá sem sömu till. Ég vil því orða brtt. mína: í réttu hlutfalli við hlut Síldarverksmið,ja ríkisins og Reykjavíkurbæjar. En þetta er dálítið hæpið, en það gæti orðið til athugunar undir umr., hvort SB og Reykjavíkurbær ættu ekki að eiga helming hlutafjárins. Og ef slíkt hlutfall væri, ætti jafnrétti þegnanna að vera tryggt. Þar sem till. mín um fullt jafnrétti var felld. sé ég ekki neitt betra. En ef þessi till. verður samþ., fer hún til Ed., og Ed. gæti þá bætt úr þeim misrétti, sem hér hefur verið hafður í frammi. Ég vil því vona, að hv. þm. samþ. þessa till., sem er stórt spor í rétta átt. Eftir að Alþ. hefur samþ. 15 millj. kr. lán, er ekki nema rétt, að ríkisstj. geti sett þau skilyrði, sem hún telur sönnust og réttust. Að öðru leyti vil ég ekki fara út í nýjar umræður um málið núna. En ég vil segja það, að það er óneitanlega dálítið slæmt með öryggi laga, sem hér hafa verið samþ. fyrir 2 úrum, eins og t.d. um íbúðarhúsabyggingar, sem þóttu til stórbóta, að þau skuli nú vera felld með 15:13 atkv. Og óneitanlega er það slæmt, að það skuli vera Alþflþm., sem riðu baggamuninn. Það var slæmt, þegar forseti taldi fyrirsögn bandormsins samþ. áðan án atkvgr., því að ef til vill er hún það versta í frv. Sumir hv. þm. greiddu atkv. sumum liðum bandormsins til 3. umr., og vona ég, að þeir muni þá snúast gegn honum. Ég vil nú biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari till. minni, þar sem hún er svo seint fram komin og flutt skriflega.

Forseti (BG): Hv. deildarmenn hafa heyrt brtt. þá, sem hv. 2. þm. Reykv. flytur. Auk hennar hafa mér borizt þrjár skrifl. brtt., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 664, 665, 666, 668.] - Mun ég nú leita afbrigða fyrir allar þessar brtt. í einu.



Út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, og viðvíkjandi grg. minni áðan vil ég taka fram, að í vetur kom hæstv. sjútvmrh. að máli við okkur ráðh. frá Framsfl. og spurðist fyrir um það, hvernig við mundum taka því að styðja fjárframlög af hendi ríkisins í hlutafélag til þess að kaupa síldarbræðsluskip, sem á haustin og vetrum væri ætlað að vera við Faxaflóa, en Síldarverksmiðjur ríkisins gætu fengið það leigt - þá var talað um tvö ár - til notkunar á sumrin. Og hæstv. ráðh. upplýsti nokkru nánar, hvernig þetta væri hugsað, og ýmsir útvegsmenn mundu fúsir til þess að leggja fram hlutafé. en óskuðu hins vegar eftir að hafa forgangslöndun. Eftir að við höfðum borið okkur saman við flokksmenn okkar. álitum við rétt að styðja þetta mál, en tvennt vildum við fá breytt. Annað, að leigan næði yfir lengri tíma, en forgangsstríðið tekið burt. Ráðh. taldi ef til vill líkur til, að hægt væri að koma þessari leigu á sumrin upp í 5 ár. en hinu atriðinu mundi ekki kleift að breyta. Þá sagði ég við hæstv. ráðh., að þótt við værum óánægðir með það ákvæði, mundum við ekki setja það fyrir okkur til úrslita, og mundum við styðja þetta mál samt. Og á þessu byggði ég grg. mína við atkvgr. Af þessu leiðir, að ég mundi vilja styðja allt það, sem gengi í þá átt að rýmka það ákvæði, að menn gætu lagt upp í þessa verksmiðju, sem ekki hafa þó lagt fram hlutafé, og fái þar helzt fullkomið jafnrétti, en þó þannig, að það stefndi málinu ekki í hættu. Og ég mun fyrir mitt leyti mjög vilja athuga þá brtt., sem kom hér fram áðan frá hv. 2. þm. Reykv., að ríkið áskilji sér nokkurn rétt fyrir sitt framlag eins og einstaklingar hafa áskilið sér fyrir sitt. Og ég vil eindregið skora á hæstv. sjútvmrh. að athuga, hvort ekki sé hægt að finna einhverja slíka leið út úr þessu máli.



Herra forseti. Ég gat þess, þegar þetta mál var til 1. umr., út af gagnrýni frá hv. 2. þm. N-M., að það væri fyrst og fremst undir þeim mönnum komið, sem stofnað hefðu þetta félag og lagt sitt fé þar til, og alveg undir hælinn lagt, hvort þeir gætu sætt sig við það að hafa þarna engan forgang. En á hinn bóginn vænti ég þess, og ég mun fyrir mitt leyti vilja vinna að því eftir því sem ég get, að það, sem þessu skipi er ætlað að gera, geti orðið sem þægilegast í meðferðinni fyrir þá menn, sem ekki ættu í skipinu. Ég er sammála hv. þm. Ísaf., sem talaði um það, að vegna forgangs, sem þessir menn hafa þarna, þá yrði öðrum aðilum frekar opnaður aðgangur að þeim verksmiðjum, sem hér starfa væntanlega við Faxaflóa. Ég fyrir mitt leyti vil ekki leggjast á móti brtt. frá hv. 2. þm. Reykv., ef hægt er að samræma þau sjónarmið, þegar til kemur, við skoðanir þessa félags, sem hér er um að ræða, og ef þeir vilja sætta sig við það, að Síldarverksmiðjur ríkisins verði hluthafi með einhver slík skilyrði, og er rétt að freista þess. En hitt er náttúrlega til í málinu, að þetta komi einhverjum glundroða af stað, ég þori ekki um það að segja. Ég er ekki riðinn við þennan félagsskap á nokkurn hátt, hvorki beint né óbeint, og ég veit ekkert, hvernig þessir menn snúast við till. En ég tel það ekki óeðlilegt, þó að reynt sé að fá eitthvað rýmkaðan aðgang að þessum tækjum fyrir aðra en þá, sem þarna hafa forgang eftir frv. Ég hef orðið var við að menn vilji. að ríkið tæki slíkan þátt í fleiri verksmiðjum og mér skilst á landinu yfirleitt, en með því get ég ekki mælt. Ég álít, að það væri ekki heppilegt, að ríkið væri þátttakandi í slíkum fyrirtækjum og smáverksmiðjum, sem byggðar væru á ýmsum stöðum. Ef þær verksmiðjur þyrftu á stuðningi að halda, þá yrði hann að vera á annan hátt en að ríkið gerðist þar aðili. Ein hugmynd, sem komið hefur fram, er sú að gera það að skilyrði, að það væru engin takmörk fyrir því, hve margir mættu fá að gerast hluthafar í þessu síldarbræðsluskipi, og væri þannig opnuð leiðin fyrir alla. En mér hefur skilizt, að þessi leið væri opin fyrir alla, sem hafa viljað taka þátt í þessum félagsskap. Ég vona, að hv. d. geti komið sér niður á samkomulag um afgreiðslu á þessu máli, sem menn geti unað við, þannig að afskipti hæstv. Alþ. af málinu þurfi ekki að verða til trafala.



Herra forseti. Ég hef áður hreyft þessari till. hér og þarf ekki að fara um hana mörgum orðum. Ég benti á það við 1. umr. þessa máls, að hagnýting á Faxaflóasíld eftirleiðis hlyti að byggjast á því, að hér væri fyrir hendi aðstaða til þess að bræða eða vinna úr þeirri síld og að reynsla sú, sem fengizt hefur af síldarflutningum norður í vetur. væri á þann veg, að ekki mundi þykja tiltækilegt að ætla sér að byggja síldveiðar hér á því fyrirkomulagi með vinnslu úr síldinni. Það virðast líka vera nú á ferðinni slíkar fyrirætlanir, sem er spor í þá átt, að hægt verði að vinna úr Faxaflóasíldinni hér fyrir sunnan. En slík framkvæmd, sem nú er verið að tala um, mundi þó ekki nægja til þess að vinna úr álíka magni og barst hér á land í vetur. En því fjær stendur þetta því takmarki, ef svo færi, að sumar af þeim verksmiðjum, sem eru að rísa upp, verður ekki hægt að fullgera vegna fjárskorts, en þannig veit ég, að stendur á með tvö eða þrjú fyrirtæki, sem hófust handa um þetta. En ekki lítur út fyrir, að þau fái þá lausn á fjárhagsaðstoð til þessara hluta eins og nauðsynlegt er. Vegna þessa hef ég gripið til þess ráðs, sem felst í þessari brtt., að ríkisstj. sé heimilt að gerast meðeigandi að 1/4 í þeim síldarbræðslufyrirtækjum við Faxaflóa, sem nú eru starfandi eða ver;ð er að reisa og rekin eru sem hlutafélög eða samvinnufélög. Náttúrlega er það á valdi ríkisstj. að kynna sér allar aðstæður á þessum stöðum og ganga úr skugga um, að slíkur stuðningur sé nauðsynlegur. Mér urðu það töluverð vonbrigði, að hæstv. sjútvmrh., sem sýnt hefur mjög lofsverðan áhuga á þessum málum með fyrirgreiðslu sinni á margvíslegan hátt í vetur og till., sem hann hefur borið fram um það að búa í haginn fyrir seinni tímann, skyldi nú heldur leggjast gegn því, að lausn þessa máls yrði með þeim hætti, sem ég legg til í brtt. Að vísu lagði hæstv. ráðh. ekki neinn þunga í þessa afstöðu sína, og vænti ég þess, að við nánari athugun geti hann fallizt á, að ríkisstj. sé veitt heimild í þessu efni, sem hún að sjálfsögðu ekki notar framar því, sem nauðsynlegt er til þess að hrinda þessum fyrirtækjum áfram. Það hafa orðið miklar umr. um þessi forréttindi, sem tengd eru við það fyrirtæki, sem ríkið hefur lagt fram 1/4 hluta af stofnfé í. Og eins og ég tók fram í grg. fyrir afstöðu minni áður, þá lít ég svo á, að hér sé farið inn á allhæpna og vanhugaverða braut. Það er náttúrlega ekkert við því að segja, að einstakir menn og félög komi slíkum fyrirtækjum upp á eigin spýtur. án stuðnings eða þátttöku hins opinbera, og ákvarði sjálfum sér not af sínum eigin fyrirtækjum, og slíkt er allt annað mál en að slík réttindi séu gefin fyrirtækjum, sem ríkið leggur fé í. Ég hef með þessari brtt. alveg viljað þræða hjá slíkum grundvelli, sem lagður hefur verið vegna þessa síldarbræðsluskips, heldur byggt á þeim grundvelli, að ríkissjóður legði fram fé, og svo yrði það samkomulagsatriði á milli ríkisstj. og þeirra manna, sem fé eiga í fyrirtækinu, hvernig síldarmóttöku í þær verksmiðjur yrði háttað. Og þess hafði ég vænzt, að ríkisstj., sem lýsti hér yfir, bæði hæstv. menntmrh., sem taldi þetta fyrirkomulag, sem felst í frv., mjög hæpið og þótti ástæða til þess að gera grein fyrir atkv. sínu um þetta mál út frá þeirri skoðun sinni, og eins hæstv. fjmrh., sem lýsti hér yfir. að hann vildi taka til athugunar. hvort ekki væri hægt að fá einhverja breyt. hér á. En þrátt fyrir þessa skoðun mína greiði ég atkv. gegn því, að sett yrðu ákvæði inn í frv., sem tækju alveg af skarið í þessu efni, af ótta við, að það gæti ef til vill orðið til þess að torvelda gott samkomulag um stofnun þessa þarfa félagsskapar. Jafnframt því, sem ég mælist til þess, að hv. þdm. líti á nauðsyn þessa máls, sem ég flyt brtt. um, - og ég veit, að ég mun fyrir stuðning þeirra mega vænta þess, að hægt yrði að hrinda málinn áfram fyrir næstu vertíð, - þá vildi ég mega vænta þess, þrátt fyrir andmæli hæstv. fjmrh. áðan gegn tillögu minni, að hann vildi ásamt hæstv. menntmrh. bera fram brtt., sem veitti ríkisstjórninni heimild til að leysa þau vandkvæði, sem hér gætu á orðið.



Ég vil benda hv. þm. Borgf. á, að hvað formið á þessu snertir, þá er það í frv., bandorminum, sem heimild um, að ríkisstj. megi heimila stjórn Síldarverksmiðja ríkisins að gerast hluthafi í Hæring h/f.

Þetta á að koma sem alveg sérstakur liður

. Ég veit það, en ég hefði álitið, að ef hugsað væri um, að ríkið hefði hlutdeild í þessum litlu verksmiðjum, sem ég verð því miður að álíta, að ekki sé heppilegt, að þá væri réttara, að það væri stjórn Síldarverksmiðja ríkisins fyrir þeirra lönd, sem mætti gerast hluthafi í þessum fyrirtækjum, heldur en að ríkið sjálft færi að eignast hlut í allmörgum þeim smáverksmiðjum, sem hér eru við Faxaflóa. Það er ekki nema eðlilegt, að þessir menn eigi í fjárhagslegum örðugleikum við að koma upp þessum verksmiðjum, sem hv. þm. Borgf. talaði um. En að því er snertir gjaldeyrisöflun til þeirra, þá hefur ríkisstj. reynt að fara þá leið að afla þessa gjaldeyris með lántöku, þó að ekki sé vitað um það enn, hvort hún fáist. Ég hefði heldur kosið aðrar leiðir til þess að styðja þessar framkvæmdir en að gera ríkið að hluthafa í þeim, en hv. d. tekur sínar ákvarðanir í því efni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja til, að einum lið verði bætt við þennan bandorm.

Mun þm. fylgja frv., ef þetta verður samþ.?

. Nú fyrir lítilli stundu ræddi hv. þm. Borgf. í Sþ. um það, hversu farið hefði um meðferð svo kallaðra áfengismála hér á Alþ. Og það er alkunnugt, að frá þeim mönnum, sem um þessi mál hafa mest hugsað, bæði á hæstv. Alþ., í Rvík og úti um byggðir landsins, þá hefur þeim mönnum helzt komið til hugar, að til nokkurra úrbóta yrði það í þessum málum, ef skömmtun væri á vini með þeim nánari skilyrðum, sem hér liggur fyrir brtt. um. Alþ. hefur haft þann hátt á tvö þing í röð að víkja sér undan því að greiða þessum málum atkv. Þetta virðist vera ósæmileg meðferð þessara mála, og ég veit, að fjöldi hv. þm. er mér sammála um það. Ég skal ekki fara út í að ræða þessa brtt., en ég vil gefa hv. d. tækifæri til þess að greiða atkv. um þessi mál með þessu móti. Mér þykir æskilegra og betra, að þetta sé bundið í lagafrumvarpsbreytingu, sem um þetta yrði, ef þetta yrði samþ. nú, en að það sé í einfaldri þáltill. Það er talað um að slíta þingi á morgun, og mér finnst satt að segja, að það hafi nógu lengi setið. Vil ég því ekki hefja umr. um þetta mál nú, enda er það margrætt hér á hæstv. Alþ. Út af því, sem hæstv. menntmrh. skaut hér inn í áðan, vil ég taka fram, að ég mun aldrei selja atkv. mitt til þess að samþ. að hverfa frá þeirri tilraun til að koma upp mannsæmandi bústöðum yfir landsmenn, og jafnvel ekki þótt gott mál sé tengt við slík skemmdarverk.

Frsm. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Þetta frv. sendi sjútvn. fjórum aðilum til umsagnar: Síldarútvegsn., síldarverksmiðjum ríkisins, Fiskifélagi Íslands og stjórn Landssambands íslenzkra útvegsmanna. Umsagnir bárust frá þremur. Fiskifélagið og síldarverksmiðjur ríkisins leggja afdráttarlaust á móti frv. Síldarútvegsn. er á móti frv., en telur þó að það kunni að vera rétt að breyta l. þannig að auka skyldur hennar og verkefni í sambandi við hagnýtingu og markaðsöflun fyrir Faxaflóasíld. Og einmitt í sambandi við þær ábendingar síldarútvegsn. hefur orðið samkomulag í n. um það, að frv. yrði afgr. með rökst. dagskrá sem er á þskj. 616. þar sem ríkisstj. er falið að endurskoða l. um síldarútvegsn., en auk þess leggja síldarútvegsn., þær skyldur á herðar að annast frekar en nú undirbúning að því, að betur sé hægt að hagnýta Faxaflóasíldina heldur en nú er gert. Ég fyrir mitt leyti sem annar flm. þessa frv. tel, að að svo komnu máli sé sjálfsagt að fara að prófa, hvort síldarútvegsn. getur ekki leyst þetta verkefni þannig af hendi, að viðunanlegt megi teljast. Enn fremur er búizt við, að í framtíðinni verði lögð meiri áherzla á þetta mál, því að Faxaflóasíldin er nú meiri þáttur í atvinnulífi þjóðarinnar heldur en áður. Í samræmi við þetta leggur n. til, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá sem er á þskj. 616.