Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er vonum að forseti lengi eftir þskj. þegar svo hratt skal láta mál ganga á þingi, en nefndarfundum í fjh.- og viðskn. til þess að ljúka við afgreiðslu þessa máls lauk rétt fyrir hádegi í morgun, þannig að ekki hefur gefist ýkja mikill tími til að ganga frá þeim nál. sem þurfti að gera. Engu að síður mun nál. meiri hl. liggja á borðum þm. innan skamms. Nál. minni hl. var þegar fram komið, enda ekki margar linur og þess vegna ekki lengi verið að útbúa það. Eins og fram kemur hefur fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar ekki orðið sammálá um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl., sem ég mæli hér fyrir, hefur skilað nál. á þskj. 368 sem hefur verið útbýtt ljósrituðu. Það vantar að vísu á það fskj. sem munu koma þegar nál. verður prentað, en hefði nál. átt að prentast og forseti hugsað sér að bíða þess, þá hefði hann orðið að bíða nokkuð lengi í forsetastól. Meiri hl. fjh.- og viðskn. skipa auk mín þm. Sjálfstfl., þeir hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, hv. 3. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, og fulltrúi Alþfl. í nefndinni, hv. 3. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson. Þegar fjh.- og viðskn. fékk þetta frv. til meðferðar óskuðu nm. að sjálfsögðu eftir því, að hægt yrði að fá til viðræðna þá aðila sem þetta mál sérstaklega varðaði. Formaður fjh.- og viðskn., hv. 3. þm. Austurl., mun gera grein fyrir nál. minni hl., en þar kemur fram hverjir voru boðaðir til nefndarinnar til viðræðna. Að sjálfsögðu hefðu átt þar í hópi að vera fulltrúar Landssambands ísl. iðnaðarmanna, svo mjög sem þeir bera þetta mál fyrir brjósti, en vitandi það, að afgreiðslu þessa máls var að ljúka, og úrkula vonar um það, að þeir yrðu boðaðir til fundar senda þeir í dag í einu dagblaðinu alþm. bréf þar sem þeir koma á framfæri sínum skoðunum. Mér finnst eðlilegt að vekja athygli þm. á þessu erindi þeirra - einfaldlega vegna þess að hvorki kemur það prentað sem fskj. né heldur er þeirra getið í nál. meðal þeirra sem hafi komið á fundi fjh.- og viðskn. til viðræðna. Hins vegar þótti fjh.- og viðskn.-mönnum ekki óeðlilegt að þetta frv., eins og það er úr garði gert, fengi sérstaka athugun í sambandi við ákvæði 40. gr. stjórnarskrárinnar. Að því var vikið við 1. umr. þessa máls, að það þyrfti að skoða sérstaklega, þegar gagnrýnt var að í frv. er gert ráð fyrir að með reglugerð verði lagðir á skattar og með reglugerð verði skattar teknir af. Það var leitað til lagadeildar Háskólans, en því miður fengust aðilar þaðan ekki til að mæta á fundum nefndarinnar enda þótt formaður fjh.- og viðskn. gerði ítrekaða tilraun til að fá þá til viðræðna. Það var ekki svo að þeir neituðu að koma á fund fjh.- og viðskn., heldur hitt, að þeir aðilar, sem fróðastir væru nú um þessi mál í lagadeild Háskólans af kennurunum sem þar eru, væru með einum eða öðrum hætti forfallaðir, þess vegna væri ekki unnt að koma því við að fulltrúi deildarinnar ræddi við fjh. og viðskn. eða léti uppi þar sitt álit. Ég vildi að þetta kæmi hér fram, því að þetta er eitt af þeim atriðum sem gagnrýnd voru við 1. umr. þessa máls og er gagnrýnt í því nál. sem ég mæli hér fyrir, ásamt því, hvernig unnið er að þessu máli, hver hraðinn er og annað eftir því. Hér er um að ræða hluta af þeim ráðstöfunum sem ríkisstj. boðaði með skýrslu sinni á þskj. 290. Við höfum áður fjallað um tollalækkun. Þar hafa verið boðaðar ýmsar aðrar aðgerðir, en ekki hefur verið með nokkru móti hægt að fá fram hvernig að þeim skuli staðið. Í stað þess leggur ríkisstj. fram þetta frv., eins og það er úr garði gert, og getur þess m.a. í grg. að það sé alveg óvíst hvort ýmislegt af því, sem hér er farið fram á að fá heimild fyrir, verði framkvæmt, því að það eigi eftir að athuga hvort þetta sé löglegt, hvort ekki sé verið að brjóta milliríkjasamninga, sbr. það sem segir í grg. varðandi tollafgreiðslugjaldið og samninga við Efnahagsbandalag Evrópu og Fríverslunarbandalag Evrópu. Þetta eru afar einkennileg vinnubrögð að mínum dómi. Við vöndumst því þó fram á þetta ár að fá að sjá á þriggja mánaða fresti hvað ríkisstj. hygðist gera til að leysa aðsteðjandi vandamál. En það er ekki svo lengur, heldur er verið að koma með frv. í smáskömmtum. Hér er verið að leggja mál þannig fyrir að mánaðarlega má búast við einhverjum hluta af þeim „þorrabakka“ sem nefndur var í sambandi við þessar ráðstafanir. Þegar svo þessi frv. sjá dagsins ljós eru tímasetningar með þeim hætti, að það verður helst að afgreiða málið í þinginu á einum eða tveimur dögum, og menn fá ekki tækifæri til að virða fyrir sér og gera sér grein fyrir því, hvað í raun og veru er hér á ferðinni. Ríkisstj. sjálf hefur haft þessi mál til meðferðar i margar vikur. Það er búið að vera að bögglast fyrir henni hvernig eigi að koma þessu öllu heim og saman. En alþm. eiga ekki að fá ráðrúm til að skoða þetta meira en svo að 2–3 dagar eru til stefnu. Það eru dagsetningar sem eru sérstaklega nefndar í þessum efnum. Við horfum upp á það, að hér er um að ræða frv. sem flutt er ekki mörgum vikum eftir að tollalækkun hefur verið samþykkt á Alþingi. Það var ein af ráðstöfunum, sem ríkisstj. ætlaði að gera, að lækka tolla. Það var gert til þess að lækka vísitöluna. Framfærsluvísitalan lækkaði um 0.2–0.3%. Tekjutap ríkissjóðs var 22 millj. kr., að sagt var. En síðan kemur frv. sem eyðir öllum þessum áhrifum og aflar ríkissjóði ekki aðeins 22 millj. kr., heldur 54 millj., eins og sagt er í grg. Þetta eru þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Síðan eru í frv. lagðar til nýjar skattaálögur og ætlast til að þær verði afgreiddar með þeim hætti, að þær byggist á reglugerð sem fjmrh. muni gefa út. Allsendis er óvíst hvernig túlka beri ákveðnar greinar. Þær eru ekki samræmi við það sem skýrsla ríkisstj. segir til um. Meira að segja er það svo, að einn af hv. þm. ríkisstj., einn sá sem mest hefur haft með þetta að gera í hópi þeirra, sagður vera í efnahagsnefnd ríkisstj., er ekki fyrr búinn að sjá frv. hér í þingi en hann flytur tillögur til lagfæringar og leiðréttingar á því. Þessi ákvæði, sem fjalla um tollafgreiðslugjald og um lækkun á söluskatti og ætlað er síðan að afgreiða með reglugerð, eru að dómi margra brot á stjórnarskránni. Það liggur ljóst fyrir, að hér er alls ekki um að ræða lagasetningu sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir. Þar er skýrt tekið fram í 40. gr., eins og ég nefndi áðan, að skattamálum skuli skipað með lögum og ekki megi leggja á skatt nema með lögum. Þá er ljóst að þau vinnubrögð eru hér viðhöfð, að breyting á launaskattslögunum, hverri og einni einustu grein, er lögð til í frv. sem hér í sölum Alþingis gengur undir nafninu „bandormur“, í stað þess að ríkisstj. hefði flutt heillegt frv. um launaskattslög með þeim breytingum, sem hún leggur til í þeim efnum varðandi launaskattsupphæðina, svo og þeim breytingum, sem eru í mörgum þessara greina, að breyttum öðrum lögum síðan þessi lög voru sett 1965. Í þessu frv. er fjallað um nýjan skatt, nýjan toll, tollafgreiðslugjald. Á undanförnum árum hefur verið unnið að því að taka upp hér á landi fyrirkomulag, sem víða erlendis tíðkast og sér í lagi í okkar nágrannalöndum, þ.e. að veita greiðslufrest á aðflutningsgjöldum. Hefur það verið nefnt tollkrít. Hér er um að ræða mikið hagsmunamál. Á það hefur verið bent, að ef þetta fyrirkomulag gæti náð fram að ganga mundi það leiða til sparnaðar, til hagræðingar, til lægra vöruverðs, öllum neytendum, innflutningsaðilum svo og hinu opinbera til hagsbóta. Hafa verið flutt frumvörp í framhaldi af skýrslu sem gerð var 1978 um þetta mál fyrir fjmrn. Það kom fram í skýrslu ríkisstj. á þskj. 290, að stefnt væri að því af hennar hálfu að koma þessu fyrirkomulagi á. En þá gerist það, að í stað þess að þetta nýja fyrirkomulag yrði til þess að lækka vöruverð er það notað til þess að leggja á nýjan skatt. Það er gert að nýjum gjaldstofni til álagningar, ekki bara til þess að fá uppi borinn þann kostnað, sem leiðir af breytingunni sem hér um ræðir, heldur beinlínis nýr tekjutollur til þess eins að geta haldið áfram þeim vísitöluleik sem ríkisstj. hefur iðkað og sýnist ætla að halda áfram að iðka. Hér er dæminu gersamlega snúið við. Í staðinn fyrir að koma þessu máli heilu í höfn og fá fram töluvert mikil áhrif í vöruverðslækkun og þá að sjálfsögðu dregið úr verðbólgunni, þá er dæminu snúið við, eins og ég sagði áðan, og þetta gert að tekjustofni fyrir ríkissjóð. Það er skoðun mín að vinnubrögð eins og felast í frv., 1. gr. og 2. gr., að það skuli eiga að leggja á skatta með reglugerð, séu Alþingi ósamboðin. Alþingi verður að spyrna við fótum í sambandi við slíka lagasetningu og gera ríkisstj. grein fyrir því, að slíkt sé Alþingi ekki tilbúið að samþykkja. Það geta hv. þm. auðveldlega gert með því að greiða atkv. gegn 1. og 2. gr. frv. En af því að hér er um bandorm að ræða geta önnur ákvæði frv. náð fram að ganga og orðið að lögum. Hér er ekki um að ræða heilsteyptan lagabálk, en það væri e.t.v. hægt að gera þetta að lagabálki um launaskatt einmitt með því að greiða þannig atkv., hafa slíka afgreiðslu m.a. á 1. og 2. gr. frv. Þessu til viðbótar sést hvernig undirbúningi þessa máls er háttað þegar það þarf að fylgja með í grg. að alveg sé óvíst hvort ráðh. noti þá heimild sem hann óskar eftir að fá, einfaldlega vegna þess að það eigi eftir að athuga samningana við Fríverslunarbandalag Evrópu og Efnahagsbandalag Evrópu. Áður en ráðh. æskir að fá heimild til að gera slíkt hefði mér fundist að það hefði átt að grandskoða hvort þetta samrýmdist þeim samningum sem við þar höfum gert. Mér sýnist ekki heldur að Alþingi eigi að þola að hér sé verið að leggja til nýjan toll öðruvísi en að gerð sé grein fyrir því, hvort það samrýmist þeim samningum sem við höfum gert í sambandi við tollamál. Það er skýrt tekið fram í þeim tollasamningum sem við erum aðilar að, að slíkir tollar sem hér er verið að leggja til að lagðir verði á með reglugerð samrýmist ekki þeim samningum. En það er eins og annað í sambandi við þessi vinnubrögð. Þetta eru vinnubrögð sem þm. eiga ekki að þola. II. kafli frv. fjallar um launaskatt, breytingu á launaskattinum. Þar er fyrst og fremst um að ræða 3. gr. frv., sem er 1. gr. laganna, og svo 5. gr., þar sem fram kemur hvernig farið skuli með vanskil á launaskatti. Í skýrslu ríkisstj. er boðað að launaskattur á iðnaði og fiskvinnslu skuli lækkaður úr 3.5% í 2.5%. Það er gert ráð fyrir því þegar í skýrslu ríkisstj., að það verði mismunandi launaskattur í landinu. Þegar svo hins vegar frv. er lagt fram, þá er ekki aðeins gert ráð fyrir að það skuli vera mismunandi hár launaskattur á milli greina, heldur skuli líka innan atvinnugreinanna vera mismunandi hár launaskattur, eins og sést á því, að í sambandi við iðnað eru dregnar ákveðnar línur. Það var einmitt í þessu tilfelli sem hv. 12. þm. Reykv., Guðmundur G. Þórarinsson, lagði fram brtt. og vildi taka af öll tvímæli. Minni hl. fjh.- og viðskn. flytur brtt. í sambandi við þessi atriði þar sem hann gerir tillögu um breytingu á 3. gr. frv. eins og hún er, en nær ekki því sem fram kemur í brtt. hv. 12. þm. Reykv. Þegar spurst var fyrir um það í fjh.- og viðskn., hvort samkomulag gæti ekki náðst a.m.k. til vara af hálfu okkar sjálfstæðismanna um að standa að till. hv. 12. þm. Reykv., þá var okkur tjáð að svo gæti ekki orðið. Við höfum að vísu tekið skýrt fram að við teldum eðlilegast að lækka launaskattinn alfarið úr 3.5% niður í 2.5%. Ef það fengist ekki samþykkt vorum við reiðubúnir til að standa að till. hv. 12. þm. Reykv. Við spurðumst fyrir um það í fjh.- og viðskn., hvort ekki gæti orðið um það samkomulag, en samflokksmenn hans og þm. ríkisstjórnarflokkanna í fjh.- og viðskn. tjáðu sig ekki geta verið sammála því. Árangurinn birtist í brtt. sem minni hl. flytur á þskj. 365 og frsm. minni hl. mun að sjálfsögðu gera grein fyrir. En í fljótu bragði sýnist mér að málin hafi verið leyst þannig, að þar hafi að nokkru verið komið til móts við till. hv. þm., en þó ekki nærri því öll, en um leið hafi verið séð fyrir því, að ríkissjóður tapaði engu í þessum efnum - og gott betur. Ég get ekki betur séð en sú brtt., sem fram kemur á þskj. 365 varðandi gjalddaga launaskatts, tryggi ríkissjóði 20 millj. kr. í viðbót við áætlaðar tekjur af launaskatti á þessu ári, - ef við áætlum það, sem kemur til viðbótar í tekjutapi vegna málamiðlunartillögu minni hl., 10 millj., þá hafi ríkissjóður í sinn hlut upp úr krafsinu 20 millj. kr. Það er skoðun okkar, sem að meirihlutaálitinu stöndum, að skynsamlegast sé að lækka launaskattinn úr 3.5% niður í 2.5%. Það er öllum ljóst, að mismunandi hár launaskattur er mjög varhugaverð skattastefna sem tvímælalaust verður mjög erfið í framkvæmd. Ég get enn endurtekið það sem ég hef sagt um vinnuaðferðirnar, að að sjálfsögðu hefði ríkisstj. átt að flytja frv. um launaskatt, en ekki koma með allar þessar breytingar inn í bandorm þann sem við fjöllum hér um. Í 5. gr. er lagt til að auka mjög á viðurlög við vanskilum, auka svo á viðurlög við vanskilum að ég veit ekki til að þau séu annars staðar svo ströng sem hér er áformað. En mér er sagt að greiðslur á um það bil fjórðungi launaskatts dragist nokkuð, þannig að ef menn gera ráð fyrir að framhald verði á því, þá liggur alveg ljóst fyrir að hér hefur átt að bæta ríkissjóði upp það tekjutap, sem launaskattslækkunin annars gerir ráð fyrir, með því að auka á viðurlögin og ná miklu hærri upphæð í dráttarvöxtum. Það er sjálfsagt að þeir, sem gera ekki skil á sínum sköttum, greiði dráttarvexti. En ég sé ekki ástæðu til að ríkissjóður noti þá erfiðleika, sem atvinnuvegirnir eiga í í dag og e.t.v. eru þess valdandi, að þeir geta ekki staðið skil á launaskatti á réttum tíma, og ríkissjóður hafi þá að tekjulind, allra síst þegar menn gera sér grein fyrir því, hvernig að atvinnuvegunum hefur verið búið að undanförnu, m.a. vegna úrræðaleysis núv. hæstv. ríkisstj. III. kafli frv. fjallar um stimpilgjöld. Það má segja að það sýnist vera það eina í frv. sem ekki þurfi beinlínis að vera hér með gagnrýni á. Sjálfsagt er að standa að þeirri breytingu sem þar er. Hins vegar kemur IV. kaflinn okkur ekki ókunnuglega fyrir. Þar er um að ræða framlengingu á sérstöku tímabundnu innflutningsgjaldi á sælgæti og kex. Þegar frv. var flutt um þetta gjald á sínum tíma lýstum við andstöðu við það, einfaldlega vegna þess að gjaldinu var ekki ætlað að renna til iðnaðarins til að bæta stöðu hans, heldur var það ríkissjóður sem átti að hafa af þessu tekjur. Það hefur reynst svo, að ekkert af þessu gjaldi hefur runnið til iðnaðarins. Það er ríkissjóður sem hefur alfarið fengið það, og er fyrirhugað að svo verði áfram. Meira að segja lét hæstv. fjmrh. þess getið við 1. umr. málsins, að það væri vafasamt að gjaldið gæti fallið niður þegar árið væri liðið, sennilega yrði ekki staðan þannig hjá iðnaðinum að það yrði hægt að leyfa innflutning á þessum vörum án þess að taka sérstakt innflutningsgjald. Þetta voru auðvitað hans hugrenningar um hvernig málum væri komið. Hefur hann þá sjálfsagt hugsað til þess, hvernig að þessum málum hefur verið staðið í tíð núv. ríkisstj. Þegar þetta innflutningsgjald var lagt á var talið að það væri til þess að stöðva innflutning og auðvelda með því móti að einhverju leyti rekstur innlendra iðnfyrirtækja. En fjármagnið hefur alls ekki verið látið renna til iðnaðarins. Ég hef vikið að meginatriðum þess frv. sem við nú fjöllum um. Á máli mínu hefur mátt heyra hver afstaða meiri hl. er. En ég held að það sé rétt að ég geri grein fyrir því í lokin. Við erum andvígir 1. og 2. gr. frv. og teljum að þær greinar eigi ekki að ná fram að ganga. Eðlilegt er að Alþingi verði gerð grein fyrir hver sé kostnaðurinn af því að veita aðflutningsgjaldafrest, og ef sá kostnaður er einhver sem um munar, þá standi menn að því með einhverjum hætti að bæta ríkissjóði það, ef hann hefur ekki þá þegar verið búinn að ná því einhvers staðar annars staðar. Í sambandi við launaskattinn flytjum við í meiri hl. brtt. á þskj. 369 þar sem gert er ráð fyrir að launaskatturinn verði 2.5% og ekki hærri. Þar sem við gerum okkur grein fyrir því, að vegna þeirrar tillögu, sem minni hl. n. hefur flutt, megi búast við að dregin verði til baka till. hv. 12. þm. Reykv., munum við, ef þessi till. verður ekki samþykki, taka upp till. hv. 12. þm. Reykv. sem okkar varatillögu ef til þess kemur. En við skulum vona að menn átti sig á því, að mismunandi hár launaskattur er ekki það sem við teljum skynsamlegt að hafa, og þess vegna muni þm. samþykkja þá till. sem við flytjum á þskj. 369. Ef 1. og 2. gr. frv. verða samþykktar munum við í meiri hl. styðja brtt. sem minni hl. flytur bæði við 2. gr. og eins við bráðabirgðaákvæðið. Í sambandi við launaskattinn munum við styðja þann hluta af brtt. minni hl. sem fjallar um viðurlögin, þannig að niður falli 25% álagið ef launaskattur er ekki greiddur. En við sjáum ekki neina ástæðu til þess að vera að hringla með gjalddaga launaskatts í sambandi við þetta, einfaldlega til þess að ná inn á árinu 1982 13 mánaða launaskatti. Það kemur að sjálfsögðu niður síðar þegar þessu yrði breytt. Það er auðvitað alltaf íhugunarvert með hvaða hætti slíkar greiðslur eigi að fara fram, hversu oft og hvernig. En að gera breytingar aðeins til að leysa vandamál í sambandi við tillöguflutning eins af hv. stuðningsmönnum ríkisstj. - og einmitt þess sem situr í efnahagsnefnd ríkisstj. - ég get ekki fallist á að breyta eigi löggjöf landsins samkv. því. Það held ég að sé ekki ráðlegt að taka upp. Það gætu þá sjálfsagt ýmsir aðrir úr hópnum farið að flytja slíkar brtt. og sá vandi yrði þá leystur með því sem hér er gert og notaðar hinar sömu aðferðir. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir sjónarmiðum meiri hl. fjh.- og viðskn., því nál., sem lagt hefur verið hér fram, og þeirri brtt., sem við leggjum fram og ég hef hér mæli fyrir.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyttar tekjur til ríkissjóðs vegna ráðstafana í efnahagsmálum. Ég mun hér aðeins gera grein fyrir starfi nefndarinnar og þeim brtt. sem fram eru bornar af minni hl. n., en þar sem málið að öðru leyti hefur fengið margháttaða umfjöllun hér á Alþingi sé ég ekki ástæðu til að bæta þar neinu við. Nefndin fjallaði um frv. þetta á mörgum fundum. Þeir voru ýmist sameiginlegir með fjh.- og viðskn. Ed. eða nefndarfundir í fjh.- og viðskn. Nd. Til fundar við nefndina komu fulltrúar þeirra aðila sem hafði verið óskað eftir að kæmu til viðtals frá fjmrn., Verslunarráði Íslands, Sambandi ísl. samvinnufélaga, Félagi ísl. iðnrekenda, Tollvörugeymslunni hf. Einnig kom hagstofustjóri á fund nefndarinnar í morgun. Þessi umfjöllun hefur leitt til þeirrar niðurstöðu, að minni hl. n., hv. þm. 1ngólfur Guðnason, Guðrún Hallgrímsdóttir og Halldór Ásgrímsson, leggur til að sjö breytingar verði gerðar á frv. 1. brtt. varðar 2. gr. Þar er fyrst og fremst um að ræða að komið verði í veg fyrir að greiða þurfi tollafgreiðslugjald af vörusendingum í heild við það að aðeins hluti af vörusendingu sé leystur út úr tollvörugeymslu. Þarfnast það ekki frekari skýringar. 2. brtt. varðar 3. gr. frv., en hún orðast þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Leggja skal á launagreiðendur almennan launaskatt að fjárhæð 3.5% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum svo sem ákveðið er í lögum þessum.“ Síðan segir: „Þó er heimilt að ákveða að greiða skuli 2.5% launaskatt af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum hjá fyrirtækjum í fiskverkun og í iðnaði (útflutnings- og samkeppnisiðnaði) samkv. nánari ákvörðun í reglugerð.“ Þetta hefur okkur þótt nauðsynlegt að skýra frekar og kveða fastar að orði varðandi þessi atriði. Við leggjum til að greinin orðist þannig: „Þó er heimilt að ákveða að greiða skuli 2.5% launaskatt af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum hjá fyrirtækjum sem flokkast undir fiskverkun og iðnað samkv. atvinnuvegaflokkun Hagstofu Íslands.“ Með þessu er ákveðið að það skuli eigi heimilt að greiða hærri launaskatt en 2.5% af slíkum launatekjum og það skuli varða öll laun í fiskverkun og öll laun í iðnaði, öllum iðnaði samkv. atvinnuvegaflokkun Hagstofu Íslands. Þessi atvinnuvegaflokkun er frá því í febr. 1970. Það kemur fram í upphafi hennar, að hún er byggð á hinum alþjóðlegu ISIC-reglum, International Standard for Industrial Classification, eins og þar kemur fram, en þessar reglur eru gefnar út af Efnahags- og félagsmálaráði Sameinuðu þjóðanna. Síðasta útgáfan, sem leggur fyrir, er frá 1964 og var hún gefin út hér 1970. Varðandi þetta mál er sem sagt vitnað til þessarar atvinnuvegaflokkunar Hagstofunnar. Hún hefur verið notuð hér um langan tíma og ætti ekki að fara á milli mála við hvað er átt í þessu sambandi. Er það lagt til grundvallar skilgreiningu á því, hvað sé iðnaður í skilningi þessa frv. Varðandi 3. brtt. er það eitt að segja, að gert var ráð fyrir því í frv., að dráttarvextir yrðu greiddir af launaskatti, en viðurlög skyldu einnig greidd. Tel ég að það hafi orðið vegna einhverra mistaka, vegna þess að það er alveg Ljóst að hér var um að ræða mestu viðurlög sem um getur við drætti á skatti hér á landi. Þegar 25% álagið var tekið upp á sínum tíma, ég man ekki nákvæmlega hvaða ár það var, gæti verið 1964 eða 1965, þá var þetta álag mjög mikið. Þá var verðbólga langt innan við það sem hún er nú og þessi viðurlög áttu að koma í stað dráttarvaxta. Á þeim tíma þóttu þessi viðurlög svo há að menn reyndu allt sem þeir gátu til að greiða þennan launaskatt á gjalddaga. Með breyttri verðþróun hafa aðstæður breyst og er hér um að ræða í reynd einhverja lægstu vexti sem menn geta greitt fyrir að skulda bæði opinberum aðilum og öðrum aðilum, og hafa menn notfært sér það í nokkrum mæli. Þess vegna hlýtur að vera eðlilegt að færa þetta til jafns við annað í þjóðfélaginu. Hér er um að ræða 15–20 ára gamla reglu sem nauðsynlegt var að breyta. Leggur minni hl. n. til að hér verði aðeins viðhafðir dráttarvextir með sama hætti og dráttarvextir eru greiddir af tekjuskatti og af slysa-, líf- og atvinnuleysistryggingagjöldum, eignarskatti, aðstöðugjaldi og öðrum þeim sköttum sem lagðir eru á ákveðinn stofn. Öðru máli gegnir um söluskatt. Þar er um að ræða allmikil viðurlög, enda er sá skattur allt annars eðlis. Þar er verið að skila því fjármagni sem neytandi hefur greitt til kaupmanns eða annars aðila sem ber að skila því fé til ríkisins, og er því ekki um sambærilegan skatt að ræða að því er varðar viðurlög. Um þetta er samstaða í nefndinni, menn telja að það sé eðlilegt, og hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar tekið undir þetta atriði. Þá er lagt til að gjalddagar verði fimm, þeir eru fjórir í dag, og eindagi einum mánuði síðar. Þetta mun hafa þau áhrif að heldur meiri hraði verður á innheimtu þessa skatts. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það atriði, enda skýrir það sig sjálft. Þá er gert ráð fyrir að þeim gjaldendum, sem greiða eigi hærri laun á mánuði en 15 þús. kr., sé heimilt að skila greinargerð á uppgjörstímabili þegar samanlögð greidd vinnulaun ná 150 þús. kr. Okkur þótti nauðsynlegt að hafa ákvæði er heimilaði að breyta þessum fjárhæðum með framfærsluvísitölu, en í því sambandi má geta þess, að það ákvæði, sem er í núgildandi lögum, er 5000 kr. í árslaun, sem var nokkur fjárhæð á sínum tíma. En menn þurfa að hafa með höndum afskaplega lítilfjörlega atvinnustarfsemi til þess að fara yfir þessi takmörk og þess vegna er betra að hafa heimildir til að hækka þessi mörk með vísitölu. Aðrar brtt. leiðir af þeim brtt. sem ég hef áður gert hér að umtalsefni. Hef ég þá gert grein fyrir þeim breytingum sem minni hl. n. hefur lagt hér fram. Við leggjum eindregið til að frv. verði síðan samþykkt með þeim breytingum.



Herra forseti. Einu sinni áður höfum við þurft á því að halda nú á síðustu vikum að afgreiða frv. frá hæstv. ríkisstj. í tengslum við aðgerðir hennar í efnahagsmálum. Það var frv. um nokkra lækkun á tollum á tilteknum rafmagnstækjum sem þurfti að afgreiða á tímabilinu frá 3. febr. til 5. febr. Málið varð að verða að lögum fyrir 5: febr. því ella fóru vísitöluáhrif þeirrar aðgerðar forgörðum svo að Alþingi varð að afgreiða málið með miklum hraða. Þetta er annað mál sem kemur til kasta hv. Alþingis frá ríkisstj. og þá þarf enn að hafa sérstakan hraða á, að þessu sinni ekki vegna vísitöludagsetningar, heldur vegna þess að hæstv. fjmrh. liggur lífið á að komast til útlanda. Einmitt þess vegna þurfum við nú að afgreiða málið með afbrigðum og keyra málið í gegn svo það hljóti afgreiðslu á þingi í þessari viku, þar eð hæstv. fjmrh. verður ekki á Alþingi í næstu viku, heldur að sinna störfum í útlöndum. Ekki er nú virðingin fyrir starfsemi Alþingis meiri hjá þessum herramönnum sem þó stofnuðu núv. ríkisstj. - að því er þeir sögðu sjálfir - vegna ofurástar á virðingu og heiðri þessarar stofnunar. Það er eins og áður að við fáum engin frekari svör um hvað ríkisstj. hyggst fyrir í efnahagsmálum. Þaðan kemur ekkert annað en þau tvö mál sem við höfum hér fjallað um og varða bæði þá gamalkunnu aðferð að greiða niður vísitöluna. Í fyrra var eina aðgerð ríkisstj. í efnahagsmálum fólgin í því að fresta greiðslum á 7 stigum vísitölu, því sem launafólk átti áð fá 1. mars á því ári til að bæta því upp verðhækkanir sem orðið höfðu í nóvember- og desembermánuði árið áður og í janúarmánuði á því ári, Síðan er liðið eitt ár. Þá kemur hæstv. ríkisstj. með efnahagsaðgerð nr. tvö. Hún er ekki fólgin í því að fresta greiðslu vísitölustiga hinn 1. mars, heldur að greiða niður nokkur vísitölustig, sem launþegar hefðu átt að fá til þess að bæta sér upp verðhækkanir sem þeir hafa nú þegar borið bótalaust í nóvember- og desembermánuði á s.l. ári og í janúarmánuði á þessu ári. Annað felst ekki í þessum aðgerðum. Og margt af því, sem boðað var í þeim vísitöluleik, hefur enn ekki fengist frá hæstv. ríkisstj. Nokkur hluti af kostnaðinum vegna niðurgreiðslu vísitölunnar er þannig að sögn ríkisstj. fólginn í niðurskurði og sparnaði í opinberum rekstri. Þrátt fyrir ráðstafana í efnahagsmálum. 2610 ítrekaðar fyrirspurnir hefur hins vegar ekkert fengist frá hæstv. ríkisstj. um hvernig þeim niðurskurði eigi að beita, hvaða framkvæmdum á að fresta, ef fresti á að veita, hvaða sparnað á að framkvæma, hvaða samdráttur er fyrirhugaður. Engin svör hafa við því fengist. Menn verða að láta sér nægja að horfa aðeins á þau tvö takmörkuðu þingmál sem þegar hafa komið fram, og hvorugt þeirra veitir nein svör við þessum spurningum, hvað þá að þau svari öðru af því sem fram hefur komið hjá hæstv. ríkisstj. um hvað hún hugsi sér að gera í íslenskum efnahagsmálum. Það er því næsta takmarkað sem hægt er að ræða um stefnu ríkisstj. út frá þeim gögnum sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþingi. Hún er að tína þetta upp úr sínum 10 pokum, og kemur innan við eitt mál fram frá hæstv. ríkisstj. á viku. Virðist ganga mun erfiðar að koma þessum málum í gegnum hina 10 manna ríkisstj. heldur en það gengur að koma þessum sömu málum í gegnum þrjár umferðir í hvorri deild Alþingis, þar sem sitja þó 60 þm. Hin 10 manna ríkisstj. vinnur því mun hægar að sínum málum en þó þessi stofnun sem sex sinnum fleiri menn skipa. Meginatriðið í þeim breytingum, sem hafa orðið og eru að verða fyrir tilstuðlan hæstv. fjmrh., er að tollar á nokkrum tegundum heimilistækja hafa verið lækkaðir um 22 millj. kr. samtals. Þetta var gert fyrir 5. febr., eins og ég sagði áðan, og varð að hafa náðst fyrir 5. febr. til þess að þessi aðgerð gæti skilað þeim eftirsótta árangri að lækka nokkuð þær verðlagsbætur, sem launþegar áttu að fá 1. mars til þess að bæta upp verðhækkanir í nóvember og desember á fyrra ári og í janúar á þessu ári. Nú er þessi dagsetning liðin og aðgerðir hæstv. ríkisstj. í tollamálum munu ekki koma fram í vísitölu fyrr en 1. maí n.k. Þegar svo er komið grípur hæstv. ríkisstj. til þess ráðs að hækka tolla um meira en tvöfalda þá upphæð sem hæstv. ríkisstj. lækkaði tolla á fyrir 5. febr. s.l. Nú er verið að hækka tolla um 54 millj. með álagningu hins svokallaða tollafgreiðslugjalds, en tollalækkunin á nokkrum tegundum rafknúinna heimilistækja nam um það bil 22 millj. kr. 5. febr. s.l. eða innan við helmingi af þeirri upphæð sem verið er að hækka tollana um núna. Vegna þess, hvenær þessar dagsetningar eru valdar, önnur aðgerðin er framkvæmd fyrir 5. febr. og hin ekki fyrr en eftir 5. febr., verður árangurinn sá, að þegar að því kemur að greiða fólki laun í landinu 1. mars n. k. mun sú launahækkun, sem fólk á að fá vegna verðhækkana sem þegar hafa orðið, verða 0.2–0.3% minni en ella. Og fólk getur ekki átt von á því að fá bætur fyrir þær tollahækkanir, sem hér eru ráðgerðar, fyrr en í fyrsta lagi 1. júní n.k. M.ö.o.: vegna þess hvernig dagsetningarnar eru valdar verður fólk nú þegar að taka á sig launalækkun vegna 22 millj. kr. lækkunar á tollum heimilistækja, en mun í fyrsta lagi 1. júní n. k. geta átt von á einhverri launahækkun til að bera uppi almennar verðlagshækkanir sökum 54 millj. kr. tollahækkunar sem nú á að eiga sér stað. Þá er einnig þess að geta, að menn þurfa að skoða áhrif þessara tveggja breytinga á vísitöluna, sem á að mæla launþegum í landinu launahækkanir til þess að bæta fólki upp verðhækkanir sem orðið hafa. Nú skyldu menn ætla að það ætti ekki að skipta miklu máli hvaða heiti tollaaðgerðunum væri gefið. Ef tollur væri lækkaður um 22 millj. kr. og hækkaður aftur um sömu upphæð, þá ættu launþegar að standa nokkuð jafnréttir eftir, þá hefðu engar breytingar verið gerðar sem hefðu áhrif á afkomu þeirra. En það er ekki aðeins að hæstv. ríkisstj. hafi valið dagsetningarnar þannig, að tollalækkunin verkar tafarlaust til kauplækkunar, en tollahækkunin mun engin áhrif hafa á kaupgjald í landinu fyrr en 1. júní n.k., það eru ekki aðeins dagsetningarnar sem hafa verið þannig valdar, heldur hafa vörurnar, sem annars vegar tollalækkunin og hins vegar tollahækkunin eru lagðar á, verið þannig valdar að tollalækkun upp á 22 millj. kr. og tollahækkun upp á 54 millj. kr. standast ekki á. Vísitalan mælir að fólk hafi fengið meiri kjarabætur af 22 millj. kr. tollalækkun en nema á væntanlegri kjararýrnun sem fólk á að verða fyrir vegna 54 millj. kr. tollahækkunar. Það þarf að leggja ofan á þessa 54 millj. kr. tollahækkun einnig áhrif sérstaks tímabundins innflutningsgjalds á sælgæti og kex, sem nemur um 8 millj. kr., til þess að vísitöluáhrifin af þessum aðgerðum standist á. M.ö.o.: aðgerðirnar eru valdar þannig saman, að tollalækkunin um 22 millj. kr. skilar kauplækkun upp á rúmlega 0.2% og samanlögð tollahækkun upp á 54 mill j. kr. og áhrif af sérstöku gjaldi á sælgæti og kex upp á 8 millj. kr., eða skattahækkun upp á 62 millj. kr., skila sama árangri í vísitölumálum. M.ö.o.: Þetta er valið þannig saman að ríkissjóður geti með hækkaðri skattheimtu sótt sér 40 millj. kr. nýjar tekjur án þess að það komi nokkurs staðar fram í mælingu hinnar opinberu vísitölu á lífskjörin í landinu. Það er sem sé leikinn sá leikurinn í fyrsta lagi að velja dagsetningar aðgerðanna þannig, að þó að ekki liði nema um það bil 20 dagar á milli tollalækkunar og tollahækkunar merki tollalækkunin tafarlausa kaupskerðingu, en tollahækkunin mun ekki koma fram í verðlagsmælingum og til hækkunar á kaupgjaldi fyrr en eftir næstum 4 mánuði. Þetta er annar þáttur aðgerðanna. Hinn þáttur aðgerðanna er að velja vörutegundir, sem tollarnir eru lækkaðir á annars vegar og hækkaðir á hins vegar, þannig að skattalækkun, sem nemur 22 millj. kr., og skattahækkun, sem nemur 62 millj. kr., eyðast út í vísitölumælingum á lífskjör í landinu. Það er m.ö.o. látið líta svo út að fólk standi jafnrétt eftir þegar búið er að hækka tolla og skatta á því um 62 millj. kr. og það stendur þegar búið er að hækka tolla og skatta á því um 62 millj. kr og það stendur þegar búið er að lækka sambærilega skatta um 22 millj. Það er verið að búa til tekjur fyrir ríkissjóð upp á 4 milljarða gkr. án þess að vísitölumælingarnar segi að þær tekjur séu frá nokkrum teknar. Með þessum hætti hefur hæstv. ráðh: búið til nokkurs konar eilífðarvél sem hingað til hefur ekki verið hægt að finna upp. Hæstv. ráðh. hefur búið til slíka eilífðarvél með þessum aðgerðum sínum að hann getur leikið sér að því að búa til nýjar tekjur fyrir ríkissjóð, sem að sjálfsögðu koma frá borgurum þessa lands í formi hærri skatta, án þess að opinberar mælingar á lífskjörum mæli að um hafi orðið að ræða nokkra minnstu lífskjaraskerðingu hjá því fólki sem hina hækkuðu skatta borgar. Þetta, herra forseti, kallar Alþb. auk þess að skipta á sléttu, vegna þess að vísitölugrundvöllurinn er orðinn svo rangur að það er hægt að leika þann ljóta leik að hækka skatta á almenningi um 62 millj. kr., lækka skatta um 22 millj. á sama fólki og vísitalan mælir enga breytingu. Þá segir Alþb. við verkalýðshreyfinguna: „Nú höfum við skipt á sléttu.“ „Við höfum ekkert gert,“ segir Alþb., „ til að rýra kjör eða kaupmátt launa. Við höfum tekið svolítið af ykkur með einum hættinum, en við höfum bara borgað ykkur það til baka með öðrum hætti. Og vísitölumælingin, sem á að segja til um hvort þið hafið orðið fyrir nokkurri kjaraskerðingu, reynist vera núll.“ Hún segir: „Við höfum skipt á sléttu. Þið hafið látið okkur fá 62 millj., við höfum látið ykkur fá 22 millj., og þið hafið ekki orðið fyrir neinni kjaraskerðingu.“ Svona, herra forseti, segir Alþb. að eigi að standa vörð um launakjörin í landinu. Verkalýðshreyfingin á að sjálfsögðu ekki að kvarta yfir því að hafa látið taka af sér 62 millj., en fá ekki nema 22 millj. á móti, vegna þess að þetta er að skipta á sléttu. Svona skipta menn á sléttu. Svona stjórna menn íslenskum efnahagsmálum án þess að nokkur finni fyrir því. Svona auka menn tekjur íslenska ríkisins án þess að nokkur finnist sem þarf að borga, vegna þess að mælingin segir okkur að það hafi enginn greitt þessar auknu tekjur sem verið er að fá inn í ríkissjóð. Þessir 4 mill jarðar gkr., sem þannig eru fengnir, eru búnir til úr engu. Þetta er annar þáttur þeirra aðgerða sem hér eru á ferðinni. Auðvitað hefði hæstv. ríkisstj. getað tekið þessa auknu skattheimtu með einhverjum öðrum aðgerðum en hún leggur til með þessu tollafgreiðslugjaldi. Mér er nær að halda að sérfræðilegir ráðunautar hæstv. fjmrh. í fjmrn. hafi einfaldlega ráðlagt þá leið, fyrst hann þurfti á frekari tekjum að halda, að nota einhverja af þeim gömlu tekjustofnum sem hann hefur yfir að ráða, að hækka t.d. vörugjald, söluskatt eða beinu skattana. En hæstv. ráðh. vildi það að sjálfsögðu ekki. Hann vildi finna eitthvert nýtt gjald, einhvern nýjan „skítaskatt“, ef nefna mætti það orð í þessum virðulegu salarkynnum, einhverja nýja aðferð til skattlagningar sem gæti tryggt honum að hann gæti sagt við flokksbróður sinn, Ásmund Stefánsson, að hér væri um að ræða slétt skipti á 22 og 62 millj. kr. Og það fann hæstv, hæstv. fjmrh. með því að búa til nýjan skatt á innfluttar vörur sem kallast tollafgreiðslugjald. Þessi nýi skattur á innfluttar vörur, þetta tollafgreiðslugjald hæstv. ráðh., svífur svo í lausu lofti að hvorki hann sjálfur né starfsmenn hans í fjmrn. geta nokkuð um það fullyrt, hvernig þessu gjaldi verður beitt í raun. Hæstv. fjmrh. fær það sem fjármálaráðherrar yfirleitt hafa ekki fengið. Hann fær hjá Alþingi heimild til að leggja þennan skatt á og fella hann niður að eigin geðþótta með reglugerð. M.ö.o.: það er mjög vafasamt að þetta ákvæði, þetta valdaafsal Alþingis samrýmist þeim ákvæðum íslenskrar stjórnarskrár, að skatta megi aðeins leggja á og afnema með lögum. Fjmrn.-menn með hæstv. fjmrh. í fararbroddi vita svo lítið um það, hvernig þeir ætla að beita þessu gjaldi, að þeir biðja Alþingi um að heimila ráðh. að fá sjálfdæmi um það, hvernig þetta verður lagt á og hvernig það verður fellt niður. Ég vil aðeins vekja athygli hv. alþm. á því, að það er ekki aðeins að það séu blessunarlega ýmsar vörur sem fluttar eru til landsins án þess að greiddur sé af þeim tollur, þ. á m. ýmsar vörur sem eru fyrir sérstaka hópa í okkar samfélagi sem Alþingi hefur viljað liðsinna, með þeim hætti að fella niður tolla af vörum til þeirra, heldur afgreiðir Alþingi sjálft jafnan í hverjum fjárlögum heimildir til ríkisstj. til að fella niður m.a. aðflutningsgjöld af ýmsum vélum og tækjum til sérþarfa, sérstaklega þó til alls konar neyðarþjónustu í landinu, af tækjum eins og sjúkrabifreiðum, snjóbílum, snjótroðurum og öðrum slíkum hjálpartækjum. Eins og frá tollafgreiðslugjaldinu er gengið í l. kafla þessa frv. er Alþingi að veita fjmrh. heimild til þess að leggja þennan toll - því þetta er tollur þó það heiti tollafgreiðslugjald - m.a. á vörur sem Alþingi hefur sjálft gefið ráðh. fyrirmæli um að fella niður öll aðflutningsgjöld af. Alþingi er með þessari afgreiðslu að selja hæstv. fjmrh. sjálfdæmi í þessu máli. Honum er heimilað að leggja þennan toll á vörur sem Alþingi sjálft hefur gefið honum fyrirmæli um að fella aðflutningsgjöld af. Ég vil af þessu tilefni sérstaklega spyrja hæstv. fjmrh. hvernig hann hyggist haga framkvæmdinni varðandi þessa málaflokka sérstaklega. En hæstv. fjmrh. er ekki í salnum. Ég held að hann sé í landinu enn þá. Ég vil þess vegna biðja hæstv. forseta að gera tilraun til þess að fá hæstv. fjmrh. til þingsins.

Já, svipist um eftir fjmrh. fyrir mig.

Herra forseti. Ég kem þá með fsp. sem ég ætlaði að beina til hæstv. fjmrh. Í I. kafla þessa frv. er gert, eins og ég sagði áðan, ráð fyrir að hæstv. fjmrh. geti með reglugerð ákveðið ýmist að innheimta umrætt tollafgreiðslugjald eða fella það af ákveðnum vörum og vöruflokkum. Nú eru fjölmargar vörur sem ekki ber að greiða tolla eða önnur aðflutningsgjöld af, en samkvæmt þeirri afgreiðslu, sem hér á að hafa, er Alþingi að selja hæstv. fjmrh. sjálfdæmi í því máli, hvort hann hyggst leggja á og innheimta þetta sérstaka tollgjald af þeim vörum sem annars eru tollfrjálsar. En látum það nú vera. Það er kannske ekki ástæða til þess að gera það sérstaklega að umræðuefni. Það, sem ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. um, er einfaldlega hvort hann geti eitthvað um það sagt og vilji eitthvað um það segja, hvernig hann muni beita þeirri reglugerðarheimild sem hann fær gagnvart þeim vörum sem Alþingi leggur fyrir hæstv. ráðh. að fella niður aðflutningsgjöld af í 3. gr. fjárlaga sem afgreidd eru hér á hverju ári. Þar eru taldir upp, eins og hæstv. fjmrh. veit, fjöldamargir vöruflokkar og einstök tæki, aðallega í sambandi við hvers konar hjálpar- og neyðarþjónustu i landinu, hvers konar vélar og tæki sem lagt er raunverulega fyrir fjmrh. að fella niður aðflutningsgjöld af. Það má skilja það svo, eins og hann leggur til að tollafgreiðslugjaldið sé ákveðið, að hann fái heimild þrátt fyrir það til þess að leggja á og innheimta tollafgreiðslugjald af þeim vörum. Ég vildi gjarnan fá yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. um að það standi ekki til að innheimta þetta tollafgreiðslugjald af þeim vörum sem Alþingi hefur lagt fyrir hæstv. ráðh. að fella aðflutningsgjöld af við afgreiðslu fjárlaga. Herra forseti. Talsmaður meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur að öðru leyti gert grein fyrir afstöðu okkar í meiri hl. þeirrar nefndar til einstakra greina frv. Í viðbót við það, sem hann sagði, vil ég aðeins leyfa mér að benda á annað meginatriði í þessum ráðstöfunum ríkisstj. Ég hef þegar rætt um fyrra meginatriðið í ráðstöfunum hennar, sem lýtur að því að velja tímann til annars vegar tollalækkana og hins vegar tollahækkana, og hins vegar vöruflokkana sem ráðstöfununum er beint að þannig að áhrifin til tjóns fyrir launafólk í landinu verði sem mest. Það er annar tilgangurinn með þessum ráðstöfunum, að tjónið, sem launþegar verða fyrir af þeirra völdum, verði sem allra mest, að ráðstafanirnar hafi sem mest áhrif til að lækka kaupgjald í landinu. Það er annar þáttur ráðstafananna. Hinn meginþáttur ráðstafananna er sá, að í þeim samvirku aðgerðum skattahækkana og skattalækkana, sem verið er að gera, eru skattstofnar valdir þannig að skattarnir eru hækkaðir á fólkinu sjálfu með hækkun á aðflutningsgjöldum og með því að taka upp sérstakt tollafgreiðslugjald sem leggst á venjulegar neysluvörur allra íslenskra launþega. Það ráðrúm, sem þannig fæst, er síðan notað til að lækka að nokkru skatta á atvinnufyrirtækjum. Þetta er hinn meginþáttur ráðstafana hæstv. ríkisstj., að haga sínum afskiptum af skattamálum þannig að hækka að mínu viti allverulega skatta á venjulegu launafólki í landinu til þess m.a. að geta nokkuð lækkað skattlagningu á atvinnurekstri. Ég verð að segja eins og er, að allnokkur er nú orðin endurhæfingin á Alþb. í hæstv. ríkisstj., að fjmrh. þess skuli haga aðgerðum sínum þannig í skattamálum annars vegar, að það verði til eins mikils tjóns fyrir launafólk og framast er kostur, og hins vegar, að skattalækkanirnar skuli verða á atvinnurekstrarsköttunum en skattahækkanirnar á skattheimtunni hjá láglaunafólkinu. Þáttur framsóknarþingmannsins hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar er svo kapítuli alveg út af fyrir sig. Það er svo mikill framsóknarsvipur af hans afskiptum af þessu máli, að það ætti, herra forseti, að gefa þingflokki Framsfl. bæði ræðu hans og tillögu í málinu sem sérstakt innrammað þskj., helst áritað af þingflokknum öllum. Ég hef áður vakið athygli á því, að hv. þm. er einn af þeim þm. Framsfl. sem leikur jafnan þann leik þegar til umr. eru efnahagsaðgerðir ríkisstj. hér á Alþingi og ljóst er að ekki stendur til að samþykkja neinar till. frá Framsfl. um slíkar aðgerðir, m.a. vegna þess að þm. flokksins hafa aldrei einurð í sér til þess að standa við till. sínar eða fylgja þeim eftir. Þá skunda þeir af og til, nokkrir þingmenn þessa flokks, ávallt sömu mennirnir, annaðhvort upp í ræðustóla hér á þinginu, í kjallaragreinar í Dagblaðinu eða í forsíðuviðtöl í Tímanum og koma með alls konar yfirlýsingar og gervitillögur um hvað þeir mundu hafa viljað gera ef þeir hefðu fengið að ráða og ef einhver hefði tekið mark á þeim. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson flutti eina slíka till. við 1. umr. þessa máls, þar sem hann lagði til - það var ekki lengra seilst hjá hv. þm. en það - að ríkisstj. stæði við þá yfirlýsingu sem hún gaf í tengslum við boðaðar efnahagsaðgerðir um það leyti sem þing kom saman, þ.e. að launaskatti yrði létt af iðnaði. Hv. þm. leyfði sér ekki meira, þegar ljóst var að ríkisstj. hafði ekki í hyggju að standa við þessa yfirlýsingu sína, en að leggja til hér á hinu háa Alþingi að þetta yrði gert, og hafði í því sambandi sérstaklega í huga iðnaðarstarfsemi í byggingariðnaði og verktakaiðnaði, sem er mjög mikið stunduð í hans eigin kjördæmi. Hafði hv. þm. að sjálfsögðu mikinn áhuga á að geta stuðlað að framgangi þeirrar starfsemi sem hann ber mjög fyrir brjósti. Það vantaði ekki að formælendur þessa iðnaðar voru mjög hrifnir af þessu framtaki þingmannsins. M.a. birtist í Morgunblaðinu í morgun opið bréf til alþingismanna þar sem þeir eru sérstaklega beðnir að styðja þessa brtt. þm. og sérstaklega vakin athygli á því i þessu opna bréfi, hvaða misrétti væri verið að bjóða iðnaðinum upp á ef till. þm. yrði ekki samþykkt og ef til stæði að halda byggingariðnaði og verktakastarfsemi fyrir utan þá leiðréttingu sem hér væri verið að gera fyrir iðnaðinn. Ég átti þess kost ásamt nokkrum fleiri þm. Alþfl. að sitja hádegisverðarfund með stjórn Landssambands iðnaðarmanna í dag, þar sem menn óskuðu mjög eindregið eftir að við hjálpuðum hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni að fá þessa till. sína fram. En auðvitað þurftu þessir menn ekki að láta sér til hugar koma að þessi till. hv. þm. væri í alvöru lögð hér fram. Hún var bara lögð hér fram til að sýnast. Það er búið að gera þá breytingu frá upphaflega frv. um launaskattinn, að til viðbótar við þær iðngreinar, sem þar voru taldar upp og lækkun launaskattsins átti að ná til, hefur verið bætt örfáum öðrum, þ. á m. að mér skildist mjólkuriðnaði og kjötvinnslu. En þau fyrirtæki og sá iðnrekstur, sem sérstaklega er rætt um í opnu bréfi stjórnar Landssambands iðnaðarmanna og einkum vöktu fyrir hv. þm. með flutningi till. sinnar, þau eru hvergi nefnd. Menn voru, bæði í gamni og alvöru, að geta sér til um hvað hv. þm. hygðist gera miðað við fyrri afskipti hans í svipuðum dúr af sambærilegu máli. Þeir, sem gerst þóttust þekkja til, töldu að hv. þm. hefði í hyggju að greiða till. sinni atkv., en sitja síðan hjá að henni fallinni. Ég held að jafnvel þeir, sem þekkja málflutning hv. best, hafi ekki látið sér detta í hug það sem ætlar nú að verða reyndin á, að hv. þm. geri sér bara lítið fyrir og dragi till. sína til baka þannig að hún fái aldrei að ganga til atkv. og það fái aldrei að reyna á það, hvort stuðningur sé hér á Alþingi við málflutning hv. þm. Þetta er auðvitað hámark tvöfeldninnar og dæmigert fyrir störf og stefnu Framsfl. á síðustu tveimur árum. Þetta er það sem lætur þessum flokki orðið best, að hegða sér svona, leggja fram till. eins og þá sem hv. þm. lagði hér fram, fá áskoranir utan úr bæ til alþm. um að standa við bakið á hv. þm. og reyna að hjálpa honum til að ná till. í gegn, sem síðan þegar á á að herða og till. á að koma til atkvæða dregur flm. hana bara til baka. Hann er búinn að ná tilgangi sínum. Hann er búinn að sýna fram á hvað hann mundi hafa gert ef einhver í stjórnarliðinu hefði tekið mark á honum. Ég veit ekki, herra forseti, hvað hægt er að draga fólk lengi á asnaeyrunum með svona málflutningi. En ég held að þessi málflutningur verði hv. þm. ekki til mikils álitsauka hér á Alþingi, og þá ekkert frekar hjá flokksbræðrum hans en andstæðingum hans. Ég held að flokksbræður hans séu manna minnst hrifnir af svona framkvæmd, séu manna ólíklegastir til þess að styðja að því, að svona málflutningur skili viðkomandi einstaklingi einhverjum árangri, enda býst ég við að það hafi verið fyrir samtakamátt flokksbræðra hans sem hv. þm. hefur fengist til að draga umrædda till. til baka.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er liður í ráðstöfunum ríkisstj. í efnahagsmálum sem boðaðar voru í skýrslu hennar 28. janúar. Að mínum dómi eru þessar ráðstafanir allar lítið bitastæðar og duga lítt í baráttunni gegn verðbólgunni, þótt segja megi að þær hafi aðeins áhrif til lækkunar verðbólgustigs og geti því talist spor í rétta átt, en tæplega meira. Til að ná þeim nýjustu markmiðum, sem ríkisstj. hefur sett sér í verðbólgumálum, að verðbólga verði um 35% á þessu ári og hraði hennar í lok ársins 30%, þurfa til að koma nýjar aðgerðir í sumar. Um þá endurskoðun á vísitölugrundvellum, sem nú er hafinn, er gott eitt að segja, en ef ná á samkomulagi um hann við hvern einasta þrýstihóp í þjóðfélaginu er hætt við að útþynningin verði mikil. Það verður ekki ráðið við verðbólguna að neinu marki hér á landi fremur en annars staðar nema keðjuverkandi sjálfvirkni vísitölukerfisins verði afnumin, a.m.k. að verulegu leyti, og menn sætti sig við minni hækkanir í krónutölu í dag til að geta greitt með verðminni krónum á morgun. Það er svo stjórnvalda hverju sinni að verja kaupmátt láglauna með sérstökum aðgerðum, t.d. í skatta- og tryggingamálum. Sífelldar reikningskúnstir fjölmargra hagspekinga og heilla stofnana og allskyns millifærslur í þeim eina tilgangi á reikningslegan hátt að greiða lægra kaup en framfærslumælir vísitölunnar sýnir segja okkur blátt áfram að þetta kerfi hefur gengið sér til húðar þótt það hafi gert sitt gagn í fyrstu. Þetta vísitölukerfi virðist fremur sniðið fyrir þjóðfélag þar sem verðbólga er á lágu stigi, en fyrir þá miklu verðbólgu sem ríkt hefur hér á landi frá vinstristjórnarárunum 1971–1974. Þegar ríkisstj., sem nú situr, var mynduð í febrúar 1980 gaf ég henni fyrirheit um stuðning til góðra mála. Eitt stærsta verkefni hennar var að færa niður verðbólguna í áföngum. Fyrsta árið miðaði lítið, en verðbólgan hélst þó nokkurn veginn í skefjum. Efnahagsaðgerðirnar í fyrra báru árangur, en slakað var á er líða tók á árið. Því er vandinn meiri nú en ella hefði orðið og sérstaklega er svigrumið til aðgerða grenilega minna en áður. Þá vil ég láta koma fram við þessa umr., að fremur er ógeðfellt að standa í niðurskurði á nýsamþykktum fjárlögum, sérstaklega framkvæmdaliðum, eins og t.d. vegamálum, og hef ég allan fyrirvara um það. En niðurskurður rekstrarliða er í mörgum tilvikum sjálfsagður. Það er bara að hann standist í raun. Lækkun launaskatts um 1% fyrir fiskverkun og útflutnings- og samkeppnisiðnað svo og lækkun stimpilgjalds af afurðalánum er spor í rétta átt til að létta á allt of miklum álögum á atvinnuvegina. En gjaldið fyrir það, 1% tollafgreiðslugjald, er hreinlega tollahækkun, svo ljóminn af þessu dofnar svo ekki sé meira sagt: Ég mun styðja brtt. sem ganga lengra í þá átt að létta launaskatti af atvinnuvegunum og bornar hafa verið fram við þessa umr. Þó að þetta efnahagsfrv. dugi skammt nema sem liður í áframhaldandi aðgerðum í sumar mun ég ekki hindra framgang þess. En það geri ég í trausti þess, að staðið verði við það fyrirheit um áframhaldandi lækkun verðbólgunnar síðari hluta árs sem ríkisstj. hefur sett sér.



Herra forseti. Þær brtt., sem minni hl. fjh.- og viðskn. hefur lagt hér fram, eru mjög til bóta. Í umræðum um þetta frv. við 1. umr. gerði ég sérstaklega athugasemdir við tvö atriði. Annars vegar gerði ég athugasemdir við þau viðurlög sem frv. gerði ráð fyrir að lögð yrðu á ef ekki væri staðið í skilum með launaskatt. Ég lýsti því þá yfir, að ég mundi með engu móti geta stutt 5. gr. frv. eins og hún lægi fyrir, þar sem bæði væri um að ræða 25% viðurlög og auk þess dráttarvexti eða refsivexti. Í brtt. minni hl. fjh.- og viðskn. er gert ráð fyrir að viðurlög falli niður, en dráttarvextir verði greiddir - refsivextir, ef ekki er staðið í skilum með launaskatt. Þar er fyllilega komið til móts við þá kröfu sem ég setti fram í umræðum um þetta mál við 1. umr., að annaðhvort ákvæðið gilti, en ekki bæði. Ég lýsi þess vegna ánægju minni yfir að þetta hefur fengist fram. Í öðru lagi gerði ég athugasemd við það, að í þessu frv. væri eingöngu um að ræða lækkun á launaskatti um 1% á fiskverkun og iðnaði, þ.e. útflutnings- og samkeppnisiðnaði, samkvæmt nánari ákvörðun í reglugerð. Ég flutti þess vegna brtt. þess efnis, að launaskattslækkunin næði til fiskverkunar og iðnaðar í sama mæli sem skýrsla ríkisstj. hafði gert ráð fyrir. Nú hefur minni hl. fjh.- og viðskn. lagt fram þá brtt. að lækkun á launaskatti um 1% nái til alls iðnaðar. Hvað eiga menn þá við með iðnaði? Hvernig á að skilgreina orðið iðnaður? Jú, það er lagt til að lækkun á launaskatti nái til alls iðnaðar samkvæmt atvinnuvegaflokkun Hagstofu Íslands, opinberrar stofnunar sem hefur tekið að sér að skipta atvinnuvegunum eftir starfsheitum, en Hagstofa Íslands notast þar við alþjóðlega flokkun á starfsheitum og skilgreinir iðnað samkv. International Standard for Industrial Classification, sem Sameinuðu þjóðirnar hafa komið sér saman um að nota. Það hefur orðið samkomulag um það, og hér liggja fyrir till. minni hl. fjh.- og viðskn. um að fella niður launaskatt um 1% af öllum iðnaði samkv. þeirri skilgreiningu sem Hagstofan hefur á iðnaði, samkv. þeirri alþjóðlegu skilgreiningu sem notuð er um iðnað, samkv. þeirri skilgreiningu sem almennt er notuð í öllum milliríkjaviðskiptum á orðinu iðnaður og notuð er og skilgreind í öllum milliríkjatollasamningum um iðnað. Ég heyri á ræðum sumra manna, sem hér hafa talað á undan, að þeir eru ekki sammála um hvernig skilgreina eigi orðið iðnað. Ég get að ýmsu leyti tekið undir að það þyrftum við kannske að skoða betur. En í brtt. minni lagði ég fyrst og fremst til að þessi lækkun á launaskatti næði til alls iðnaðar. Nú hefur verið gengið fyllilega til móts við þá brtt. mína og þá kröfu mína, að launaskattslækkunin nái til alls iðnaðar, og hún er skilgreind þannig, að um sé að ræða alla þá starfsemi, sem Hagstofa Íslands, telur iðnað, alla þá starfsemi, sem alþjóðlegar samþykktir og staðlar telja iðnað, og alla þá starfsemi sem skilgreind er sem iðnaður samkv. alþjóðlegum viðskiptasamningum. Meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur lagt hér fram brtt. þess efnis, að launaskattur verði lækkaður í 2.5% af öllum greiddum vinnulaunum. Í upphaflegum umr. um þessi mál ræddu menn þann möguleika mikið. Þegar ljóst var að eftir að fjárlög höfðu verið ákveðin var ekki unnt að ná samstöðu um svo mikinn niðurskurð á ríkisframkvæmdum og ríkisútgjöldum að unnt væri að fella launaskatt niður um 1% af öllum launatekjum, þá var það tillaga mín að launaskattur yrði lækkaður um 1% af fiskvinnslu og iðnaði. Ég stend því fyllilega að því og ég mótmæli þeim sem telja að hér sé eitthvert vandræðakerfi komið á. Ég tel að skref sé stigið í rétta átt með lækkun launaskatts um 1% fyrst og fremst af þessum greinum sem eiga í verulegri samkeppni við innflutning. Ég hygg að menn verði að skilja að ekki er unnt að stíga þetta skref allt í einum áfanga. Ég geri mér hins vegar vonir um að þetta sé aðeins fyrsta skref og unnt verði að ná samstöðu um að lækka launaskatt af fiskvinnslu og iðnaði enn frekar á starfstíma þessarar ríkisstj. Ég sé í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. að þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Verði sú till. ekki samþykkt,“ - þ.e. till. um að lækka launaskatt í 2.5% alfarið af öllum launatekjum „er varatill. okkar að launaskattur lækki á fiskverkun og hvers konar iðnaði úr 3.5% í 2.5%, þ.e. till. Guðmundar G. Þórarinssonar á þskj. 356 verði samþykkt. Dragi þm. till. til baka við 2. umr. munum við taka hana upp og flytja og er þá miðað við að launaskattur verði 2.5% hjá öllum iðnaði, sem greiðir iðnlánasjóðsgjald, svo og kjöt- og mjólkuriðnaði.“ Ég skil það svo, að það sé búið að koma til móts við þetta mál. Með þessari till. minni hl. er verið að lækka launaskatt um 1% af öllum iðnaði sem greiðir gjald í Iðnlánasjóð, vegna þess að þeir aðrir, sem greiða gjald í Iðnlánasjóð og ekki falla undir þessa till., flokkast ekki sem iðnaður samkv. þeirri almennu og alþjóðlegu skilgreiningu sem uppi er á iðnaði. Það eru alveg hreinar linur. Í till. minni óskaði ég eftir að launaskattur yrði lækkaður um 1% af öllum iðnaði og fiskverkun. Þessu markmiði hefur verið náð fyllilega með till. minni hl. fjh.- og viðskn. þar sem nú er lækkaður launaskattur um 1% af allri starfsemi í landinu sem telst iðnaður samkv. atvinnuvegaflokkun Hagstofu Íslands, samkv. alþjóðlegu mati á hvað iðnaður sé, samkv. þeirri skilgreiningu um iðnað sem gildir í öllum milliríkjasamningum og tollasamningum varðandi þessi mál. Þess vegna hefur með nál. minni hl. verið gengið fyllilega og algjörlega að kröfum mínum um lækkun launaskatts. Það hefur algjörlega verið gengið að því markmiði sem ætlað var að ná fram með brtt. minni um lækkun launaskatts á hvers konar iðnaði eins og sú starfsemi er skilgreind. Þess vegna dreg ég till. mína til baka og tel að fullum sigri hafi verið náð í þessu máli og þessum áfanga. Allar raddir um annað eru ekkert annað en hræsni, vegna þess að skilgreining á orðinu iðnaður liggur alveg ljós fyrir. Hitt er annað mál, og því lýsi ég yfir hér og endurtek enn, að auðvitað geri ég mér vonir um að síðar á starfstíma þessarar ríkisstj. náist samkomulag um að stíga þessi skref enn þá lengra fram á við til hagsbóta fyrir iðnaðinn í landinu.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. 12. þm. Reykv. hefur kallað aftur brtt. sem hann átti á þskj. 356. Með vísun til nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. og orða frsm. nefndarinnar, hv. 1. þm. Reykn., er þessi till. tekin upp aftur og liggur því fyrir áfram til umr. og afgreiðslu.



Herra forseti. Ég er einn af þeim mörgu sem dáðust að sjálfstæðiskennd virðulegs 12. þm. Reykv. áður en hann dró till. sína til baka, og ég harma það veika yfirklór sem hann reyndi að viðhafa hér. Það er augljóst að hv. þm. er að verða laginn stjórnmálamaður. Hann getur kannske náð út til fólksins og talið því trú um að hér hafi allt verið klappað og klárt og allt fengist fram með brtt. minni hl. fjh.- og viðskn. En að sjálfsögðu blekkir hann ekki þm. með tali sínu. Ég býst við að frsm. okkar í meiri hl. fjh.- og viðskn. eigi létt með að svara honum hér á eftir og geri því ekki frekari tilraun til þess. En ég harma að svona skuli fara fyrir svo góðum dreng sem hv. 12. þm. Reykv. er í raun og veru. Ástæðan fyrir því að ég kem upp í ræðustólinn, virðulegi forseti, er smáhugleiðing sem hefur verið að velkjast í huga mínum undir umr. og er um hvernig vegferð mála sé farið þegar vara kemur til landsins. Menn geta fylgt eftir í huganum vörusendingu sem kemur til landsins. Hver er þá vegferð mála? Hún er sú, ef ég má fyrst vitna í frv.: Það er gert ráð fyrir að tollafgreiðslugjald það, sem ráðgert er að innheimta í tolli samkv. þessu frv. til laga um breytta tekjuöflun ríkisins vegna ráðstafana í efnahagsmálum á þskj. 337, verði 1% af tollverði vöru og verði það innheimt við greiðslu aðflutningsgjalda í tolli. Þá er meðferðin sú, að varan hefur að sjálfsögðu komið til landsins og breyst frá því að vera fob.-vara í cif.-vöru. Við verðmyndunina í tolli eru að sjálfsögðu taldir með allir þeir kostnaðarliðir, sem þar eiga sér stað, og eru færðir á sérstök eyðublöð, síðan er kostnáðarverð vörunnar reiknað út og þá eru öll gjöld í tolli komin til skila. Þegar þessi verðmyndun hefur átt sér stað frá fob. til cif. til kostnaðarverðs, með öllum gjöldum í tolli, þar með talið afgreiðslugjald, þá kemur til álagningar. Þá er reiknuð út álagning. Lokaþáttur verðmyndunar hjá innflytjanda er söluskattur. Þegar hann er kominn er allt lagt saman og þá er komin niðurstaða. Þetta er niðurstaða um verðið í heildsölu, skulum við segja, og síðan er verðinu dreift á einingar vörunnar sem er í hverri sendingu. Ef menn skilja þessa málsmeðferð stendur það eftir í mínum huga, að þetta 1% gjald hefur tekið með sér önnur gjöld ríkisins í útreikningunum ég nefndi eitt: söluskatt-og því vil ég leyfa mér að leggja fram spurningu. - Nú, það er ekki hægt að leggja hana fyrir neinn. Það er hvorki fjmrh. né heldur formaður fjh.- og viðskn. viðstaddur. - Alla vega er spurningin sú: Hver er þá hin raunverulega upphæð sem ríkissjóður fær vegna þessa 1% sem lagt er á sem tollafgreiðslugjald upphaflega? Hæstv. fjmrh. er genginn í salinn. Það var ekki að minni ósk, en ég ætla að endurtaka spurninguna og rifja upp fyrir hæstv. ráðh.: Ég hef þrætt hér vegferð innflutningsskjala allt frá því að vara breytist frá fob. í cif. í kostnaðarverð vöru, síðan bætt á álagningu innflytjandans, sem endar svo með síðasta lið á innflutningsskýrslu eða á skýrslu til verðlagsstjóra. - Það eru fleiri en eitt þing í gangi.

Ráðherrafundur er ekki leyfður hér í deildinni.

Ég vona að ég þurfi ekki að endurtaka það sem ég var búinn að segja, en síðasti liðurinn - ég er búinn að segja það nokkrum sinnum - í verðmyndun innfluttrar vöru er söluskatturinn. Það er síðasti liðurinn í að mynda hið eiginlega verð til neytendanna. Í þessu tilfelli eru söluskattur og önnur gjöld, sem reiknast í tolli og er bætt við verðmyndun vörunnar, kominn á þetta 1%, og þá vil ég mega leggja þá spurningu fyrir hæstv. ráðh., hvort sem hann svarar henni nú eða seinna í umr. um þetta mál: Hvað hefur þetta 1% hlaðið á sig í ríkissjóðstekjum og hver er þá endanleg tekjuaukning ríkissjóðs vegna þessa gjalds? Ég vona að hæstv. ráðh. hafi heyrt spurninguna, og ég vona að hann geti svarað henni einhvern tíma í þessum umr.



Herra forseti. Aðeins örstutt leiðrétting út af orðum hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar áðan. Meðal þeirrar iðnaðarstarfsemi, sem ekki fellur undir þá breytingu sem gerð hefur verið á frv., er allur byggingariðnaðurinn og verktakastarfsemin. Áfram verður innheimtur hámarkslaunaskattur af þeim þætti iðnaðarins. Ekki er þar heldur að finna ljósmyndaiðnað og kvikmyndaiðnað og ekki heldur hárskurð og hárgreiðslu, og eru þetta aðeins nokkrar iðngreinar sem greiða iðnlánasjóðsgjald, en felldar eru út úr þeirri lækkun sem verið er að gera á launaskattsheimtu af iðnaði. Hins vegar eru teknar með þeirri breytingu, sem samþykkt hefur verið af hálfu minni hl. fjh.- og viðskn., iðngreinar sem ekki greiða iðnlánasjóðsgjald, svo sem mjólkuriðnaður og kjötiðnaður. Ég held að það sé alveg ljóst hvað vakti fyrir hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni með þeim tillöguflutningi, að þessi lækkun skyldi ná til alls iðnaðar, þ.e. sú lækkun á launaskatti sem átti að framkvæma.