Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá velferðarráðuneytinu þar sem óskað er frests til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 270, um kostnað við uppfærslu tekjuviðmiða vegna uppbóta á lífeyri, frá Steinunni Þóru Árnadóttur.

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að skerða vaxtabætur. Við höfum fengið að heyra frá ríkisstjórninni að hún vilji standa vörð um millistéttina og að þeir sem sé verið að skerða vaxtabætur hjá séu hátekjufólk. Nú kemur í ljós að skerðingin byrjar að bíta við 600 þús. kr. fjölskyldutekjur, og við 800 þús. kr. fjölskyldutekjur og 20 millj. kr. íbúðalán er skattahækkun á millitekjufjölskyldur um 20 þús. kr. á mánuði. Það er nú öll varðstaða þessarar ríkisstjórnar um millistéttina. Það er verið að hækka skatta, það er verið að draga úr fyrirsjáanleika fólks sem gekk að því vísu eftir hrun að það gæti keypt íbúð og gengið út frá vaxtabótum. Fólk á meðallaunum upplifir nú að þessi ríkisstjórn býður upp á nýja tegund af forsendubresti.

Herra forseti. Hér kemur til útfærslu sérstök 500 millj. kr. viðbótarskerðing ríkisstjórnarinnar á fjárveitingum til greiðslu vaxtabóta. Það leiðir til þess að aðeins rúmar 8.400 milljónir verða til greiðslu vaxtabóta á árinu 2014 sem er langlægsta fjárhæð að raungildi sem varið hefur verið til stuðnings tekjulitlum fjölskyldum með þunga greiðslubyrði af íbúðalánum um langt árabil. Á það má benda að almennar vaxtabætur voru á bilinu 11–12 milljarðar kr. árin 2010 og 2011. Með sérstakri vaxtaniðurgreiðslu fór stuðningur við tekjulágar fjölskyldur vegna húsnæðiskostnaðar í á nítjánda milljarð króna á árinu 2011. Hér erum við komin langt til baka hvað varðar stuðning við tekjulágar fjölskyldur með þunga greiðslubyrði af íbúðalánum. Ég tel þetta mjög misráðið og að þarna þurfi meiri stuðning þó að síðan megi deila um útfærsluna sem er, eins og hér kemur fram, þannig að það skerðir fyrst og fremst greiðslurnar til tekjuhærri endans sem hefur þó notið vaxtabóta. Engu að síður er þetta mjög tilfinnanlegt, 

Virðulegur forseti. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á þessu sama, hér tekur stjórnarmeirihlutinn í raun og veru aftur það sem hann er nýbúinn að gefa millitekjufólki í landinu. Svona er þetta stundum, og mjög oft sýnist mér, að á einum stað er farið í ívilnandi aðgerðir með pompi og pragt og með hinni hendinni er síðan farið í íþyngjandi aðgerðir til að taka ágóðann allan til baka. Við erum á móti þessu.

Virðulegi forseti. Umræðu um áhrif þessarar aðgerðar er ekki hægt að slíta úr samhengi við annað það sem ríkisstjórnin hyggst gera á árinu 2014. Þar ber hæst áform um aðgerðir til skuldalækkana, bæði beinnar niðurfærslu á höfuðstól húsnæðislána og skattalegar aðgerðir til að auðvelda innborgun á höfuðstól húsnæðislána. Því til viðbótar verður að hafa með í þessari umræðu það sem verið er að gera að öðru leyti í skattamálum. Til dæmis er fyrir barnafólk verið að afgreiða á síðustu dögum þingsins lækkun á verði á bleium með því að færa þær í neðra virðisaukaskattsþrepið og við erum með lækkun á tekjuskatti einstaklinga. Þegar þetta er allt saman virt heildstætt er engum vafa undirorpið að ríkisstjórnin stígur 

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um fjárhæð bankaskattsins. Við höfum ekki forsendur til annars en að styðja niðurstöðu ríkisstjórnarinnar í því efni en höfum gert athugasemdir við það hversu seint það mál er komið inn og hversu erfitt hefur verið að glöggva sig á umgjörð þess vegna þess að þetta hefur verið unnið á hlaupum undir lok þings og miklar hækkanir gerðar á skattinum milli umræðna.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða endanlegt álagningarhlutfall svonefnds bankaskatts. Þá tölu fengum við fyrst að sjá síðdegis í gær. Með þessari hækkun sýnist mér að skatturinn hafi rétt liðlega nífaldast frá því sem hann var á síðasta ári. Það er nokkuð vasklega að verki verið og ekki fjarri því að það geti verið að minnsta kosti Íslandsmet ef ekki heimsmet. Hér er þá að verða til tæplega 40 milljarða skattstofn fyrir ríkið, sennilega fjórði stærsti einstaki tekjupóstur ríkisins á eftir virðisaukaskatti, tekjuskatti og tryggingagjaldi. Af því má ráða að það er ekki lítið lagt undir í þessari tilraun til skattlagningar. Við verðum að vona hið besta og efnahags- og viðskiptanefnd hefur unnið vel að því að reyna að treysta forsendur þessarar tekjuöflunar eins vel og hægt er, að ég tel, en áfram er auðvitað óvissa um málið. Við styðjum það. Við höfum þó haft lítinn tíma til að skoða það og það er ákveðin óvissa tengd þessari nýju og stórfelldu tekjuöflun.

Virðulegur forseti. Með þessum tölulið eru líkur á að umtalsverðar fjárhæðir komi inn í ríkissjóð. Eftir yfirferð efnahags- og viðskiptanefndar sjáum við ástæðu til að styðja þetta mál, en ég legg áherslu á að samt sem áður eru uppi lögfræðileg álitaefni og maður getur gert ráð fyrir að það verði látið reyna á þennan skatt fyrir dómstólum. Ég er þó frekar bjartsýnn á að hann sé lögmætur. Svo er líka álitamál hversu lengi þessi skattstofn getur skilað okkur fé í ríkissjóð. Í greinargerð frumvarpsins sem við greiðum hérna atkvæði um er gert ráð fyrir að skattstofninn fjari út 2015. Það er í raun ekkert í umræðunni sem hefur breytt þeim forsendum. Mér finnst verulega ámælisvert að ætla sér að fjármagna fjögurra ára aðgerðir, 20 milljarða á ári, með skattstofni sem útlit er fyrir að skili okkur einungis tekjum í tvö ár. Við eigum ekki að spila þannig veðmál 

Herra forseti. Við getum ekki stutt þetta mál í heild sinni þar sem í því er að finna ýmsar ráðstafanir sem hæstv. ríkisstjórn er að gera sem við erum ekki meðmælt. Við höfum hins vegar stutt þær breytingartillögur á málinu sem við teljum vera til bóta og þar á meðal efnislega álagningu sérstaks og hækkaðs bankaskatts. Engu að síður eru þarna á ferð breytingar sem við erum í mörgum tilvikum andvíg. Breytingartillögur okkar við 2. umr. voru felldar þannig að málið er alls ekki þannig úr garði gert sem við hefðum viljað sjá það. Hæstv. ríkisstjórn hlýtur auðvitað að bera ábyrgð á því, enda liður í aðgerðum hennar sem tengjast afgreiðslu fjárlaga á þessu ári.

Virðulegi forseti. Við styðjum ekki þetta frumvarp við endanlega afgreiðslu. Við styðjum álagningu bankaskattsins og teljum mikilvægt að hann sé eins vel úr garði gerður og kostur er. Í þessu frumvarpi sjást afleiðingar þess handahófskennda krafs sem hefur einkennt samsetningu fjárlaganna á síðustu metrunum, þar með talin sú breyting sem ég átel sérstaklega varðandi vaxtabæturnar þar sem fólk á meðaltekjum sem keypti húsnæði sitt eftir 2010 og mun ekkert fá út úr aðgerðunum miklu á næsta ári mun þurfa að sæta því að forsendur íbúðakaupa þeirra standist ekki fyrir tilverknað þessarar ríkisstjórnar.

Herra forseti. Við leggjum til að þessi kafli, þessi grein, falli brott úr frumvarpinu. Hér er verið að stórhækka innritunargjöld í opinbera háskóla, en það er staðið þannig að því af hálfu stjórnarmeirihlutans að framlög til háskólanna eru skert um nokkurn veginn sömu upphæð á móti. Með því er í reynd verið að breyta þessum innritunargjöldum í hreinan nefskatt á námsmenn í ríkissjóð. Þannig kemur málið út fjárhagslega. Auk þess er gengið mjög langt í hækkun skattsins miðað við raunkostnað háskólanna við innritun sem var á síðasta ári samkvæmt bókhaldsgögnum Háskóla Íslands 66 þús. kr. 

Þetta er rangt.

Þar með tel ég að skatturinn sé orðinn - 

Þetta er rangt með farið.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að greiða atkvæði gegn þeirri hækkun á innritunargjöldum í háskóla sem ríkisstjórnin hefur lagt til vegna þess að hér er um að ræða sérstakan skatt á einn þjóðfélagshóp, námsmenn, því að peningarnir eiga að drýgstum hluta að renna í ríkissjóð. Þetta er hluti af stefnubreytingu hæstv. ríkisstjórnar sem felst í því að taka æ ríkari hluta samneyslunnar í gegnum nefskatta, burt úr hinu almenna tekjujöfnunarkerfi, burt úr hinu almenna tekjuskattskerfi, til þess að auka á ójöfnuð og láta þá sem minnst hafa milli handanna bera þyngri byrðar af samneyslunni en ella. Þetta er pólitísk aðför að jöfnuði í landinu. 
            

Virðulegur forseti. Það ræður úrslitum um okkar afstöðu til þessa að það er ljóst að skráningargjöldin - sem svo óheppilega eru kölluð á stöku stað í frumvörpum stjórnarmeirihlutans skólagjöld en ég held að það hafi verið leiðrétt, þetta eru skrásetningargjöld - renna ekki að fullu til háskólans. Þar með er þetta skattur á stúdenta. Það er svo einfalt og við erum á móti því.

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um þá tillögu sem er flutt í framhaldi af samkomulagi formanna flokkanna við þinghlé um að fá ríkisstjórnina til að falla frá því hámarki á endurgreiðslu þróunarkostnaðar sem hún hugðist setja á og var hluti af aðför hennar að rannsóknum og þróun í íslensku atvinnulífi. Það er fagnaðarefni að við skulum hafa náð þessum árangri.

Virðulegur forseti. Það er mikið ánægjuefni að þessi grein frumvarpsins er felld brott nú í atkvæðagreiðslu. Hér hugðist stjórnarmeirihlutinn minnka endurgreiðslur til nýsköpunarfyrirtækja vegna kostnaðar við rannsóknir og þróun. Það er hætt við það og það er gott. Ég vil líka vekja athygli á nefndaráliti meiri hlutans, loksins er formlega fallist á það grundvallarsjónarmið að séu framlög til nýsköpunarfyrirtækja skynsamleg skili þau sér til baka. Í nefndarálitinu segir orðrétt, með leyfi forseta: „Einnig var talið að áhrif gildandi ákvæða laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki á greiðslustöðu ríkissjóðs væru í raun jákvæð …“ Þetta er lykilatriði. Þessari meginreglu verðum við að beita þegar við fjöllum líka um Tækniþróunarsjóð, Rannsóknasjóð og Kvikmyndasjóð. Framlög til þessara mála skila jákvæðri niðurstöðu fyrir ríkissjóð. Ég fagna því að það sé fallist á þau rök í atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Ég fagna mjög sinnaskiptum þingmanna vegna þessa máls því að sambærileg tillaga var felld við 2. umr. Það er ástæða til að vekja athygli á því að lagaumgjörðin um endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar til nýsköpunar- og sprotafyrirtækja hefur ekki útgjaldaáhrif að þessu leyti á árinu 2014 þar sem það er tilfallandi rannsóknarkostnaður á því ári sem er endurgreiddur eða gerður upp á árinu 2015. Hér hefðu menn fyrst og fremst verið að senda afar neikvæð skilaboð inn í framtíðina um að þetta nýsköpunarumhverfi færi versnandi eins og hæstv. ríkisstjórn lagði upp með þetta í haust, reyndar á mörgum sviðum. Það er því miður ekki bara hér sem var vegið að starfsumhverfi rannsókna, þróunarstarfs og nýsköpunar með mikilli skerðingu á framlögum til rannsóknasjóða o.s.frv. Þótt í litlu sé eru þetta ákaflega gleðileg tíðindi. Ef eitthvað er ættu menn að setjast yfir það á næstu mánuðum að skoða hvort ekki væri skynsamlegt að rýmka þann ramma sem er um þennan stuðning í staðinn fyrir að 

Virðulegi forseti. Hér er gert ráð fyrir tilteknum breytingum til að gera Ríkisútvarpinu kleift að þola þá vængstýfingu sem ríkisstjórnin stefnir að á þeirri stofnun. Til þess er komið með hugmyndir og tillögur sem fela í sér að fresta því að setja samkeppnisrekstur stofnunarinnar í sérstakt félag. Það kom fram við vinnslu nefndarinnar að ekkert liggur fyrir um það að Eftirlitsstofnun EFTA muni samþykkja þessar tillögur. Þvert á móti liggur fyrir úr langri vinnu íslenskra stjórnvalda með Eftirlitsstofnun EFTA á undanförnum árum að þeim leiðum sem hæstv. ríkisstjórn segist núna ætla að fara til þess að bjarga sér í fjárlagagerðinni hefur verið hafnað. Ekkert sýnir betur hversu vanhugsaðar þessar aðgerðir eru.

Virðulegur forseti. Hér er gerð sú krafa að í stað 215 milljóna verði 150 milljónir teknar af Ríkisútvarpinu. Samhliða er samþykkt að áður boðaður niðurskurður á auglýsingatíma Ríkisútvarpsins úr tólf mínútum í átta verði áfram tólf mínútur á hverjum klukkutíma. Ég styð þessar aðgerðir, virðulegur forseti, og við í þingflokki Sjálfstæðisflokksins eins og sjá má á grænum takka. Það er þó hálfdapurlegt að hlusta á fráfarandi ríkisstjórnarflokka harma allan niðurskurð á Ríkisútvarpinu sem nú kemur til þegar þeir stóðu að ekki minni niðurskurði á síðustu árum.

Herra forseti. Starfsendurhæfingarsjóðirnir voru settir í gang til þess að auka starfsendurhæfingu, eins og nafnið bendir til. Það er hins vegar mjög erfitt að gera það þegar við búum enn þá við 75% örorkumat sem gerir okkur mjög erfitt um vik að endurhæfa fólk. Tillagan hér um að þeir fái ekki tekjur á árunum 2013 og 2014 tekur mið af því. Hins vegar er unnið að því að koma með starfsgetumat og þá mun ekki veita af miklum fjárhæðum í starfsendurhæfingu, þegar búið er að setja kerfið inn í svona rökrétt samhengi, að það sé hægt að endurhæfa fólk. Þetta er mjög mikilvægt. Hins vegar er í sjóðunum töluvert mikið fé sem endist örugglega vel út árið 2014, en eftir það þurfum við að taka okkur á og veita meira fé í þessa sjóði. Ég segi já við þessu.

Virðulegi forseti. Það er með sérstakri ánægju sem ég greiði þessari tillögu atkvæði. Hér er verið að fella niður sjúklingaskatta ríkisstjórnarinnar. Hún hóf vegferð sína í fjárlagafrumvarpi í haust með því að ætla að leggja sérstakt gistináttagjald á veikt fólk. Þessi ríkisstjórn sem treysti sér ekki til að leggja gistináttagjald á útlenda ferðamenn ætlaði sér sem sagt að leggja gistináttagjald á veikt fólk. Hún hrökklaðist svo undan gagnrýni á þessar hugmyndir að hæstv. forsætisráðherra afneitaði þeim í beinni útsendingu að kvöldi stefnuræðudags, áður en fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Síðan höfum við beðið eftir að sjá hvaða útfærslu hæstv. ríkisstjórn mundi finna á því að rukka sjúklinga sérstaklega fyrir veikindi sín. Niðurstaðan var innritunargjald. Það gat enginn útskýrt hvernig ætti að innheimta það, hvar ætti að innheimta það, hvort ætti að vísa frá fólki sem ekki væri í ástandi til að taka ákvörðun um hvort það ætlaði að borga gjaldið eða ekki. Okkur tókst nú blessunarlega í samningum um þinglok að fá ríkisstjórnina ofan af þessu. Það er heillaskref að við skulum áfram hafa gjaldfrjálst  
            

Herra forseti. Það er sérstakt ánægjuefni að þessi kafli falli brott úr frumvarpinu. Það er hluti uppskerunnar sem þó varð hér í samkomulagi um þinglokin að stjórn…  
            

Forseti leggur eingöngu til að hv. þingmenn sem ekki eru að halda ræðu hafi hljótt um sig.

Ég skil svo sem vel að ýmsum stjórnarliðum líði illa yfir þessu. Til stóð, eins og kunnugt er, að leggja á sérstök legugjöld á sjúkrahúsum. Það breyttist svo í vandræðagangi ríkisstjórnarinnar í áformuð innritunargjöld en er nú að hverfa út. Það er mikið fagnaðarefni. Almennt er það fólk sem þarf að leggjast inn á sjúkrahús veikasta fólkið í landinu. Það hefur verið tiltekin víglína í þessum málum, velferðarmálum, að þar stæði mönnum gjaldfrjáls þjónusta til boða þegar inn á sjúkrahúsin væri komið.  
             Herra forseti. Við heyrum það á því hvað mönnum líður illa  
            

Forseti biður um að haft sé hljóð í þingsalnum. List frammíkallanna er sú að þau eigi sér að minnsta kosti stað meðan ræðan stendur yfir.

Herra forseti. Það er undarlegt að heyra tal manna, það er eins og þeir hafi ekki áttað sig á þeim breytingum sem hafa orðið. Á göngum spítalanna eru nefnilega sjóðvélar í gangi. Allir sem fara í kviðsjáraðgerðir sem standa yfir hálfan dag borga, þeir borga meira að segja fyrir aðgerðina. Þeir borga fyrir sérfræðingana, hjúkrunina og allar rannsóknir. Þetta er búið að vera í gangi núna í mörg ár, líka þegar síðasta ríkisstjórn var, hún bara tók ekki eftir þessu. Það eru sjóðvélar í gangi í ferliverkum og þvílíku hjá spítölunum. Þessi heilaga kýr er ekki eins heilög og hún sýnist.  
             Núna er verið að vinna að nýju greiðsluþátttökukerfi sem tekur væntanlega á þessu eins og öðru. Ég vonast til að sú breyting komi fram þannig að sjúklingar séu jafn settir. Ég geti ekki séð, herra forseti, að krabbameinssjúlingur sem fer í kviðsjáraðgerð sé minna veikur en annar sem fer í krossbandaaðgerð og liggur inni. 
            

Virðulegur forseti. Við fögnum því að sjálfsögðu að komugjöld, eða legugjöld eftir atvikum, eftir því hvað menn ætluðu sér, séu felld brott. Við höfum alltaf lagt áherslu á það í málflutningi okkar að við ljúkum heildarendurskoðun á fyrirkomulagi gjaldtöku af sjúklingum á spítölum. Við þurfum að horfast í augu við það að víða er tekið gjald af sjúklingum. Það er ekki réttlátt hvernig það skiptist. Okkur fannst alltaf einkennilegt að koma með þessa tillögu inn í þingið til hliðar við þá vinnu alla saman. Stundum er í stjórnmálum talað um reyksprengjur og ég held að við sjáum þær oft í okkar stjórnmálamenningu. Þá er eitthvað sett fram sem líklegt deilumál til að geta bakkað með það síðar. Mér finnst þetta líta dálítið út eins og möguleg reyksprengja. Þetta var allan tímann óútfært og nú er bakkað með þetta, en það er í öllu falli gott.

Herra forseti. Það er ekki góður bragur að því að hérna verði málþóf til að reyna að fá fellda einhverja ákveðna hluti út úr þessum tekjuaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Þegar ríkisstjórnin veit þetta setur hún að sjálfsögðu ákvæði inn í frumvarpið, eins og komugjöld á sjúkrahús og desemberuppbótina fyrir atvinnulausa, og svo er vitað að í samningum er þetta notað til að bakka aftur með. Þetta þýðir að verið er að auka áhyggjur sjúks fólks sem veit að það er að fara á spítala og atvinnulauss fólks sem heldur að það fái ekki desemberuppbótina sína. Á kostnað þess fólks er verið að skapa ákveðið leikspil í þinginu. Við verðum að finna einhverja aðra leið til að lenda tekjufrumvarpinu  
            

Herra forseti. Ég ætla að gera almenna grein fyrir því hér hvernig við nálgumst þetta mál. Við munum ekki greiða atkvæði með þeim þætti frumvarpsins sem snýr að meðferð svonefndra afleiðusamninga og breytingartillögum við það, einfaldlega vegna þess að það gafst alls ónógur tími til að fara rækilega ofan í saumana á því. Að sjálfsögðu ber að taka viljann fyrir verkið, ég veit að efnahags- og viðskiptanefnd reyndi hvað hún gat að skýra málið en það var gert á ansi skömmum tíma. Ég hef þar af leiðandi ekki sannfæringu fyrir því að í öllum tilvikum sé verið að leggja upp í skynsamlega breytingu hvað þetta varðar og treysti mér ekki til að styðja það. Við munum því sitja hjá við töluliði 1–6 í breytingartillögunni og 1.–8. gr. í frumvarpinu en styðja það að öðru leyti.

Herra forseti. Ég fagna þessari breytingartillögu, 9. tölulið, sem breytir 12. gr. frumvarpsins sem áður hafði gert ráð fyrir að 4. mgr. 58. gr. tekjuskattslaganna félli brott. Ég varaði við því við 1. umr. og efnahags- og viðskiptanefnd hefur fallist á, að góðra manna ráðum sem við fengum líka utan frá, að gera þess í stað breytingar á skilgreiningu tengdra aðila í einkahlutafélögum. Þetta er til þess að ekki verði aftur nánast óheft svigrúm fyrir eigendur eða ráðandi aðila í einkahlutafélögum að greiða sér út arð og í raun dulbúa launagreiðslur sem arðgreiðslur. Með því að skilgreina í lögum tengslin eins og hér er gert má beita reglum um reiknað endurgjald til þess að setja því nokkrar skorður að menn fari ekki offari í þessum efnum eins og því miður var gert á löngu árabili og allir þekkja. Þessi breyting er því tvímælalaust til bóta þótt betur mætti sjálfsagt gera.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 20. desember 2013 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 14. janúar 2014.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá atvinnuveganefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um matvæli. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Baldur Erlingsson, Eggert Ólafsson og Ólaf Friðriksson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Pétur Reimarsson frá Samtökum atvinnulífsins og Lárus Ólafsson frá Samtökum verslunar og þjónustu. Í frumvarpinu er lagt til að innflutningur á efnum og hlutum bætist í upptalningu í 6. gr. laganna þar sem talin eru upp þau atriði sem Matvælastofnun hefur eftirlit með. Hugtakið efni og hlutir er skilgreint í 4. gr. laganna en þar undir heyra til dæmis umbúðir, tækjabúnaður og efni sem geta komist í snertingu við matvæli. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að heilbrigðisnefndir hafi eftirlit með framleiðslu og dreifingu efna og hluta sem er ætlað að vera í snertingu við matvæli en Matvælastofnun mun hafa eftirlit með innflutningi þessara vara svo sem fyrr greinir. Þá er í 2. gr. lagt til að þeir sem framleiða eða flytja inn efni og hluti sem ætlað er að vera í snertingu við matvæli skuli tilkynna heilbrigðisnefnd um þá starfsemi áður en hún hefst. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að ákvæði 25. gr. laganna þar sem mælt er fyrir um eftirlitsgjald matvælafyrirtækja nái einnig til þeirra sem framleiða eða flytja inn efni og hluti sem ætlað er að vera í snertingu við matvæli. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt og undir það skrifa Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir. Nefndin fékk fjölmarga aðila á sinn fund til þess að fjalla um málið. Frumvarpið tekur til þriggja óskyldra efnisþátta, þ.e. umhverfismerkja, færanlegrar starfsemi og innleiðingar EB-tilskipana um loftgæði. Megintilgangur frumvarpsins samkvæmt athugasemdum við það er að innleiða þrjár EB-gerðir og að styrkja framkvæmd norræna umhverfismerkisins hér á landi. Þær gerðir sem lagt er til að verði innleiddar eru reglugerð EB nr. 66/2010 um umhverfismerki Evrópusambandsins, tilskipun 2008/50/EB um gæði andrúmslofts og hreinna loft í Evrópu og tilskipun 2001/81/EB um landsbundin efri mörk losunar fyrir tiltekin loftmengunarefni. Frumvarp um þetta efni var lagt fram á 140. og 141. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Frumvarpið var sent ýmsum aðilum til kynningar á fyrri stigum og jafnframt sett á heimasíðu umhverfisráðuneytis, nú umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Unnið var úr umsögn sem barst frá Samtökum heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi og aðilum úr atvinnulífinu og tók frumvarpið nokkrum breytingum í framhaldi af því. Það er í rauninni ekki mikið meira um þetta frumvarp að segja. Það er ánægjulegt að segja frá því að umhverfisnefnd eins og hún leggur sig, bæði stjórn og stjórnarandstaða, er á þessu nefndaráliti án fyrirvara. Vil ég þakka hv. félögum mínum í umhverfis- og samgöngunefnd fyrir afar gott samstarf á þessu hausti og vonast til þess að samstarfið verði jafn gott á vorþingi og það var núna.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2014. Við erum eðli málsins samkvæmt búin að ræða þetta mál mjög mikið að undanförnu, það er vel og það er nauðsynlegt. Ég ætla bara að fara yfir helstu atriði sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögunum. Ég held að óhætt sé að segja að þetta fjárlagafrumvarp endurspegli breytta forgangsröðun í ríkisfjármálum. Það hefur bersýnilega komið í ljós í umræðu undanfarinna vikna og mánaða að það er ekki sjálfgefið að hafa hallalaus fjárlög, en þetta frumvarp miðar að því og samkvæmt því sjáum við hér sem betur fer jákvæðan heildarjöfnuð upp á 927 millj. kr. Á sama tíma hefur sérstök áhersla verið lögð á það að efla heilbrigðismálin. Við sáum hækkun frá frumvarpinu 2013 til frumvarpsins 2014 um 4,5 milljarða. Í meðförum þingsins var það framlag hækkað enn frekar og núna erum við að tala um 10 þús. millj. kr. aukningu frá fjárlögum 2013. Einnig sjáum við aukna áherslu á styrkingu til eldri borgara og öryrkja með því að hverfa frá skerðingarákvæðum sem áður voru inni. Þar erum við sömuleiðis að tala um milljarða. Við erum að breyta hér um skattstefnu, við erum að hefja skattalækkanir á fólk og fyrirtæki sem eru afskaplega mikilvægt og stórt mál. Við sjáum enn fremur í þessu frumvarpi mjög stór úrræði í skuldamálum. Í skattamálunum eru ekki bara lækkanir, það eru líka hækkanir á fjármálafyrirtæki sem um hefur náðst nokkuð góð sátt í meðförum þingsins sem kannski má sjá best á því að þrátt fyrir efasemdir og jafnvel gagnrýni frá hv. stjórnarandstöðu á þá skattlagningu hefur öll stjórnarandstaðan tekið undir það og að mér sýnist bæði greitt atkvæði með þeim sköttum og sömuleiðis gert ráð fyrir þeim í sínum tillögum. Ég tel mjög mikilvægt að við séum meðvituð um þá breytingu sem hefur orðið á þessu fjárlagafrumvarpi. Þar sjáum við það sem margir hafa talað fyrir, m.a. núverandi forseti þingsins, hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra og fjölmargir aðrir hv. þingmenn og stjórnmálamenn í gegnum tíðina, að það er mikilvægt að auka sjálfstæði þingsins og að það sé sjálfstætt í athöfnum sínum. Við höfum séð það hér í verki. Í meðförum þingsins hafa verið gerðar veigamiklar breytingar á frumvarpinu, að sjálfsögðu í góðri sátt á milli stjórnarflokkanna, ríkisstjórnar og hv. stjórnarmeirihluta, en það hafa verið gerðar verulegar breytingar á frumvarpinu. Það er sjálfstæði þingsins í raun. Þannig virkar það því að gagnrýnin fram til þessa hefur verið sú að hér hafa komið mál frá framkvæmdarvaldinu sem hafa farið beint í gegnum þingið, jafnvel án mikillar umræðu. Sérstaklega hefur verð áberandi að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa ekki lagt sitt sjálfstæða mat á það, heldur keyrt í gegn breytingar frá hæstv. ríkisstjórn. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir rakti sérstaklega í umræðum um fjárlagafrumvarpið vinnubrögðin á síðasta kjörtímabili, rakti það þegar meiri hluti hv. fjárlaganefndar fékk í hendurnar breytingartillögur frá þáverandi hæstv. ríkisstjórn, gerði þær að sínum á sama fundi og þær komu fram og keyrði þær þannig í gegnum nefndina. Þetta er nokkuð sem við höfum ekki séð í þessum fjárlögum, þvert á móti hefur hv. fjárlaganefnd lagt sitt sjálfstæða mat og sett mark sitt á þetta frumvarp og þá í báðar áttir. Það er mjög langt síðan hv. fjárlaganefnd hefur skoðað útgjaldahlið jafn gagnrýnið og nú hefur gerst og komið með breytingartillögur sem miða að því að lækka útgjöld á ákveðnum sviðum til að hækka þau á öðrum, með öðrum orðum forgangsraðað í þessu máli fyrst og fremst í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Þetta er sjálfstæði þingsins í hnotskurn og kemur fram í störfum þess. Hvað sem okkur finnst um fjárlagafrumvarpið og einstakar stjórnmálastefnur vona ég að þetta sé komið til að vera. Ég vona að hv. Alþingi og stjórnarmeirihluti, sama hver hann er, líti ekki svo á að honum beri að vera verkfæri framkvæmdarvaldsins. Ég vek athygli á því að forustumenn stjórnarflokkanna, hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson og hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hafa ekki bara talað um þetta því að undir forustu þeirra höfum við séð áþreifanlegar breytingar í þessu efni. Það er mjög mikilvægt að við séum meðvituð um að þetta sé breyting sem er komin til að vera og að við aukum frekar fagleg og sjálfstæð vinnubrögð þingsins en förum ekki á sama stað og þingið var á áður. Ég vek þó líka athygli á annarri breytingu sem hefur komið fram í vinnubrögðum þingsins núna. Það er rétt hjá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar þegar hún gagnrýnir stjórnarmeirihlutann fyrir að hafa komið seint fram með sumt sem snýr að þessu máli, það er réttmæt gagnrýni. Í því efni þurfum við í stjórnarmeirihlutanum að standa okkur betur. Það er mikilvægt að við fáum góðan tíma til að fara yfir málin og þar máttum við standa okkur betur. Það skal bara sagt og viðurkennt. Ég vek þó athygli á því að ég tel það breytingu til batnaðar að núna á þessum tíma árs erum við ekki, eins og stundum hefur gerst og var sérstaklega áberandi á síðasta kjörtímabili, að keyra í gegn í desembermánuði mörg stórmál sem þurfa mikla yfirlegu og umræðu. Hér erum við einungis með fjárlögin undir, eða að langstærstum hluta. Það tel ég skynsamlegt. Við vitum að forusta hv. stjórnarandstöðu notaði samt tækifærið vegna þess að það er skammur tími til að knýja fram allra handa breytingar á fjárlagafrumvarpinu. Mér vitanlega hefur það ekki verið gert áður í sama mæli. Burt séð frá efni máls er það umhugsunarefni vegna þess að oft og tíðum gagnrýnum við lönd sem eru með svipað fyrirkomulag. Þar nefni ég til dæmis Bandaríkin þar sem tveir stórir flokkar takast á síðustu metrunum á um sérstaklega fjárlagafrumvarpið og semja sig í gegnum það. Það má vera að þetta sé gott fyrirkomulag en ég er ekki alveg sannfærður um það. Valkostur stjórnarliða var að keyra í gegn sína hluti með góðu eða illu því að svo sannarlega er hér stór þingmeirihluti. Við hefðum þá væntanlega verið hér fram á Þorláksmessu, jafnvel milli jóla og nýárs. Hinn kosturinn var að setjast niður og reyna að finna flöt á málum. Seinni leiðin var farin og ég vona og efast ekki um að margt sem var breytt var til bóta. Ég er ekki að ræða þann þáttinn, ég er meira að ræða vinnubrögðin og það hvers konar fyrirkomulag við viljum hafa í vinnubrögðum okkar í þinginu. Við vitum það sem höfum verið hér í einhvern tíma, og er frekar augljóst, að hlutverk breytast. Stundum eru menn í stjórn og stundum í stjórnarandstöðu. Það er í það minnsta mikilvægt að við séum meðvituð um það hvaða breytingar við séum að gera á vinnubrögðum því að það sem verður gert í dag hefur fordæmisgildi inn í framtíðina. Við ættum að gefa okkur góðan tíma til að ræða það hvernig við viljum sjá þessum málum fyrir komið. Fjárlagafrumvarpið er á forræði stjórnarmeirihlutans og stjórnarmeirihlutinn ber ábyrgð á því. Fram til þessa hefur stjórnarandstaðan litið þannig á það. Önnur leið hefur verið farin núna sem ég veit ekki hvort breytir einhverju um ábyrgð stjórnarliða, ég tel það að stærstum hluta ekki vera þannig, en þetta er samt sem áður breyting á vinnubrögðum sem við ættum að velta fyrir okkur hvort skynsamlegt sé að hafa til framtíðar. Virðulegi forseti. Sömuleiðis tel ég að við ættum aðeins að hugsa um það hversu lýðræðislegt það er að hagsmunaaðilar komi að gerð fjárlaga. Þá er ég að vísa til þess að nú eru forstjórar einstaka ríkisstofnana að fara í fjölmiðla og telja að þeir fái einhverjar fjárveitingar í nafni þess að sterk hagsmunaöfl fyrir utan þingið, að vísu gríðarlega sterk hagsmunaöfl, hafi ákveðið það og komist að þeirri niðurstöðu og nýtt afl sitt til þess að fá sínar breytingar fram. Nú getum við haft allar skoðanir á því hvort það sé skynsamlegt að setja fjármuni í einstaka ríkisstofnun til eða frá. Svo mikið er víst að hagsmunagæslan í kringum ríkisstofnanir er gríðarleg. Það er enginn vafi á því í mínum huga eftir að vera búinn að fara í þessa vinnu að enginn lobbíismi, ef við getum kallað það svo á ljótri íslensku, er harðari en á bak við einstakar ríkisstofnanir. Þegar maður kemur að ríkisfjármálum og hefur áhuga á að breyta forgangsröðun, sem ég held að flestir hafi, og sér kannski ýmislegt sem má minnka vegna þess að við viljum leggja í annað finnur maður fyrir því að þar er gríðarlega sterk hagsmunagæsla, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Hún er orðin svo blygðunarlaus að einstaka forstöðumenn ríkisstofnana koma í fjölmiðla og segja að þeir fái ákveðnar fjárveitingar vegna þess að hagsmunaaðilar úti í þjóðfélaginu hafi ákveðið það og keyrt það í gegn fyrir utan sali þingsins, fyrir utan lýðræðislega kjörið þing. Þetta þykir fullkomlega sjálfsagt og eðlilegt. Ég man að vísu ekki eftir jafn skýrum dæmum og fyrir þessi fjárlög, en hins vegar liggur alveg fyrir að þetta er niðurstaðan. Ég ætla að fara yfir helstu breytingar á frumvarpinu á milli umræðna. Þar vega náttúrlega langstærst skattar á bankastarfsemi. Það mun að stórum hluta fara í lækkun á húsnæðislánum sem við munum örugglega ræða hér á næsta ári, enda um mikið og stórt mál að ræða. Við sjáum sömuleiðis eftirlitsgjöld vegna dýrahalds hækka verulega, þ.e. um 44 millj. kr. Það er mál sem ég tel afskaplega mikilvægt að við skoðum vel. Ég tel að hv. fjárlaganefnd eigi að vinna af miklum krafti eftir áramót í að skoða þá þætti. Það sem við köllum eftirlit hefur stækkað alveg gríðarlega á undanförnum árum og áratugum sem er mikið til komið vegna tilskipana sem eru misjafnlega úr garði gerðar og eiga misvel við á Íslandi. Þar eru stofnanir sem hafa vaxið gríðarlega mikið. Það er áhugavert, sérstaklega í ljósi þess að alla jafna hefur verið kallað eftir því í þjóðfélaginu, a.m.k. í almennri umræðu, að við eigum að bæta í grunnstoðir og grunnþjónustuna sem við þurfum á að halda, heilbrigðisþjónustuna, löggæsluna, menntamálin og annað slíkt, en það sem hefur vaxið sérstaklega á síðustu fjórum og sex árum eru eftirlitsstofnanirnar. Það er verið að setja aukna fjármuni í Alþingi, sérstaklega 44 milljónir til að halda upp á 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna. Það verður sömuleiðis gert ráð fyrir svipuðum upphæðum á næsta ári, þ.e. fjárlagaári 2015, og þarf ekkert að rökstyðja það sérstaklega. Forsvarsmenn óbyggðanefndar töldu óhagkvæmt að skera framlag jafn mikið og ráð var fyrir gert, þ.e. um 20 milljónir á þessu ári, og færðu fyrir því þau rök að það mundi ekki leiða til sparnaðar að gera svo mikla aðhaldskröfu á þessu ári. Á þau rök var fallist og settar 10 millj. kr. í viðbót. Það er sett aukið fé í Háskóla Íslands og Rannsóknasjóð. Sömuleiðis var gerð breyting í kjölfar gagnrýni, fyrst hv. meiri hluta fjárlaganefndar og svo minni hluta, um að við fylgdum ekki eftir fjárreiðulögum varðandi fjáraukann. Þess vegna eru settar 242 milljónir í framkvæmd á almennri skólastefnu 2014 í staðinn fyrir að hafa það fé í fjáraukalögum 2013 og sparnaður kemur þar á móti. Það er að vísu holur hljómur í þessu hjá okkur á hv. Alþingi vegna þess að síðan gerðum við aðrar breytingar á fjáraukalögunum sem eru þvert á það prinsipp sem lagt var upp með í þessu. Við héldum okkur ekki við þennan anda fjárreiðulaganna annars staðar þó að við breyttum þessu í menntamálunum. Það er aukið framlag í myndlistarsjóð og hönnunarsjóð, og Matvælastofnun eins og ég nefndi í tengslum við breytt lög um dýravernd. Það er sett 50 milljóna tímabundið framlag í verkefnið Brothættar byggðir hjá Byggðastofnun. Svo er millifærsla varðandi Vegagerðina sem var búið að ákveða áður vegna rannsókna á samgöngukostum milli Fljótsdalshéraðs og Seyðisfjarðar. Sömuleiðis eru hækkuð verulega framlög til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, um nærri 500 millj. kr. í samræmi við hækkaðar skatttekjur ríkissjóðs. Þetta er gríðarleg aukning í þann sjóð. Á sama tíma var sett aukið fjármagn í sjúkrahúsin og heilbrigðisstofnanir vegna þess að fallið var frá innritunargjaldi á spítala. Sú umræða er því miður ekki þinginu til sóma og því er jafnvel haldið fram að sú gjaldtaka hafi verið nýtilkomin og fullyrt að hér sé ekki tekið gjald af sjúklingum. Allir þeir sem kynna sér það vita að það eru fullkomin ósannindi. Það er misjafnt eftir því í hvaða aðgerðir viðkomandi einstaklingar fara hvort þeir borga gjald eða ekki. Sjúklingar á Íslandi borga gjald fyrir mjög margar aðgerðir ef þeir fara á spítala. Þær fullyrðingar að bara veikasta fólkið þurfi ekki að greiða standast heldur ekki skoðun. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur margoft bent á það og spurt málefnalegra spurninga, hvort það sé virkilega þannig að sá einstaklingur sem fer í krossbandaaðgerð sé minna veikur en sá sem er í krabbameinsmeðferð. Sem betur fer þarf sá sem er í krabbameinsmeðferð ekki að vera á spítala. Við erum komin það langt í þróuninni og vonandi þurfum við ekki að snúa við hvað það varðar. Hann þarf hins vegar að fara í ýmsar aðgerðir eins og bent hefur verið á sem þarf að greiða fyrir, en ef sá sem er með krossbandsslit, svo við tökum þann flokk sérstaklega, liggur yfir nótt þarf hann ekki að greiða fyrir aðgerðina. Ég vona að þegar kemur að þessum viðkvæma málaflokki, þ.e. gjaldtöku af þeim sem veikastir eru í þjóðfélaginu, verði umræðan í nánustu framtíð málefnalegri og meira byggð á staðreyndum. Ríkisstjórnin sem hér var hækkaði verulega gjaldtökur af sjúklingum. Hlutfall sjúklingagjalda til heilbrigðisþjónustunnar hækkaði líka. Þetta er allt saman skjalfest. Staðreyndirnar liggja fyrir, en það vantar nokkuð upp á að umræðan sé málefnaleg og byggð á staðreyndum. Sömuleiðis er hér bætt verulega í rekstur Vinnumálastofnunar, hvorki meira né minna en 250 millj. kr. Svipaðar tilfærslur voru á sama tíma á síðasta ári. Þegar kemur að vinnumarkaðsaðgerðum, Vinnumálastofnun og öllum þeim úrræðum og stofnunum sem þar heyra undir, hefur Alþingi að mínu áliti brugðist eftirlitsskyldu sinni. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að hv. fjárlaganefnd skoði þessi mál gaumgæfilega á næsta ári. Umfang stofnunarinnar miðað við þau módel sem til staðar eru er ekki í samræmi við atvinnuleysið, stofnunin ætti að vera minni. Sömuleiðis virðast sömu hlutirnir gerðir á fleiri en einum stað sem hið opinbera greiðir fyrir. Ég var að vísa til hagsmunaaðilanna úti í bæ, að þeir beittu sér mjög í þessu máli. Fallist var á kröfu þeirra en það liggur alveg fyrir að við eigum vinnuna eftir. Ég mun í það minnsta gera hvað ég get til þess að fara gaumgæfilega ofan í þau mál strax í janúar því að það er hv. Alþingi ekki til sóma að ganga í stórauknar fjárheimildir til einnar stofnunar á síðustu dögum þings undir mikilli pressu frá hagsmunaaðilum í þjóðfélaginu. Það má vel vera að hverri einustu krónu sé mjög vel varið með þessum hætti, en það hefur ekki verið gert eins og hv. fjárlaganefnd og löggjafinn eiga að gera. Reyndar bendir margt til þess að þarna megi margt betur fara. Við verðum að vinna vinnuna okkar hvað þetta varðar. Virðulegi forseti. Niðurstaða mín eftir að vera búinn að fara í gegnum þessi mál er sú að ríkissjóður eigi fáa vini. Stjórnmálamenn verða ekki vinmargir með því að vera vinir ríkissjóðs. Hins vegar fer hagur ríkissjóðs og almennings algjörlega saman. Þess vegna er ánægjulegt að nái þetta frumvarp fram að ganga og við sjáum það ganga eftir verða hér hallalaus fjárlög og nokkur afgangur á þeim. Það er ekki hægt að hugsa sér betri jólagjöf fyrir Íslendinga almennt en að við séum hætt að safna skuldum. Menn tala oft um einstaka hópa og tilfinningar en það er enginn vafi að sá hópur fólks sem fer verst út úr því að ríkissjóður safni skuldum og þurfi að greiða stærstan hluta af tekjum sínum, þá er ég að vísa í stærsta útgjaldaliðinn, er sá hópur sem minnst má sín. Hann fer langverst út úr því að við söfnum skuldum. Þá á ég við alla sem lítið mega sín. Ég verð að segja að það er mikið afrek hjá hæstv. fjármálaráðherra að ná því markmiði að vera með hallalaus fjárlög. Það er mikið afrek að það skuli fara í gegnum þingið ef fer sem horfir því að svo sannarlega hefur verið togað í aðrar áttir. Þó að í orði tali flestir fyrir hallalausum fjárlögum hefur það ekki verið sýnt í verki. Þar er langur vegur frá. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. fjárlaganefnd fyrir gott samstarf og góða vinnu. Við höfum lagað ýmislegt og reynum að gera það í okkar vinnu, en á heildina litið held ég að við getum verið sátt við þá byrjun sem við sáum í þessari vinnu. Ég þakka sérstaklega hv. formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, fyrir hennar framlag. Svo sannarlega hefur mikið mætt á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og enginn stjórnmálamaður verður fyrir jafn miklu aðkasti og árásum og hv. þingmaður. Það væri í lagi ef það væri byggt á staðreyndum og málefnalegri umræðu, en því fer víðs fjarri. Þeir einstaklingar sem ganga lengst í slíkum vinnubrögðum gagnvart hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur eru ekki meiri menn af því. Svo mikið er víst. Ég held að flestir hv. stjórnmálamenn væru búnir að bugast undan þessum endalausu árásum en það vill svo til að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir eflist við hverja raun. Það er aðdáunarverður eiginleiki. Af því að við erum að ræða fjárlögin og þessa vinnu tek ég sérstaklega út hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, en þetta er ekki bundið við stjórnmálin og stjórnmálamenn. Við sjáum að mínu áliti miklu harðari og grófari árásir á einstaklinga en við höfum séð áður. Í það minnsta var það ekki fyrir nokkrum árum. Hvað sem okkur finnst um einstakar stjórnmálastefnur og einstaka stjórnmálamenn eða aðila sem eru í forustu í þjóðfélaginu, hvort sem það er útvarpsstjóri eða einhver annar, svo ég taki bara eitt dæmi, held ég að við ættum að hugsa um hvort við séum á réttri braut þegar við færum umræðuna í þá átt sem hún er að fara í. Ég held að það sé ágætt að við hugsum um það í aðdraganda jólanna og yfir jólahátíðina. Við verðum aldrei sammála. Það væri líka skelfilegt ef við værum sammála. Það er ekkert gott við það að allir séu sammála og það verður vonandi aldrei. Það er mjög mikilvægt að við tökumst á um hlutina. Það er mjög mikilvægt að við séum með gagnrýna hugsun og gagnrýnum stjórnvöld. Það er mjög mikilvægt að við gagnrýnum þá sem eru í meiri hluta í þinginu. Það er mikilvægt að við gagnrýnum ríkisstjórnina og þá sem eru í forustu, í þessu tilfelli í einhverjum nefndum, en það er ekki sama hvernig það er gert. Ég fullyrði að við náum ekki neinum árangri, að þjóðfélagið verður ekki betra og lagaumgjörðin verður ekki betri með því að fara fram með miklum árásum á einstaklinga. Virðulegi forseti. Það er langur vegur frá að maður fái allt sitt fram og svo sannarlega er það ekki í þessum fjárlögum. Ég er hins vegar stoltur af því að hafa fengið að koma að þessu verki. Ég er stoltur af því að við séum hér að afgreiða hallalaus fjárlög. Næsta verkefni er að sjá til þess að þau verði framkvæmd eins og þau eru samþykkt. Þar er mikið verk óunnið. Það er mjög mikið verk óunnið þegar kemur að ríkisfjármálunum, svo mikið er víst, og ég held að ég tali fyrir hönd flestra, kannski allra, í hv. fjárlaganefnd þegar við segjum að eftir yfirferð okkar sjáum við að mjög margt má betur fara svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Það er verkefni okkar allra að bæta þar um. Virðulegi forseti. Ég vonast til þess að þetta mál fái góða umfjöllun hér í dag og verði samþykkt sem allra fyrst því að þetta er gott fjárlagafrumvarp. Ég vil nota tækifærið að lokum og þakka hv. fjárlaganefnd fyrir gott og ánægjulegt samstarf. Ég hlakka til að vinna með hv. fjárlaganefnd á nýju ári.

Virðulegi forseti. Með fjárlagafrumvarpi 2014 er því miður boðuð afturhaldssöm atvinnustefna, byggðastefna sem stuðlar að veikingu landsbyggðar og óljós menntastefna. Fjármunir eru veittir til þeirra sem nóg hafa handa á milli frá þeim sem ekki eru aflögufærir. Þetta er í stuttu máli andi þessara fyrstu fjárlaga ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Við meðferð frumvarpsins í þinginu og í þingnefndum hafa þó verið gerðar breytingar til batnaðar og mun fjárlaganefnd í heild sinni flytja tillögur sem samkomulag varð um. Það er ástæða til að staldra við einstaka liði og það mun ég gera hér í fáum orðum. Virðulegi forseti. Það er gert ráð fyrir tekjum af bankaskatti sem mun verða úthlutað af þeim lið í samræmi við samþykkt lagafrumvörp á árinu 2014. Mörgum spurningum er ósvarað varðandi þetta málefni. Ekki er búið að greina hverjir fá niðurfelldar skuldir samkvæmt tillögu sérfræðingahóps forsætisráðuneytisins. Það þarf að greina eignastöðu lántaka í íbúðarhúsnæði sem er veðandlag lánsins sem á að greiða niður samanborið við eignastöðu annarra heimila sem fá ekki niðurgreiðslu. Það þarf að greina eignastöðu lántaka í íbúðarhúsnæði og öðrum eignum samanborið við eignastöðu annarra heimila sem fá ekki niðurgreiðslu. Það þarf að greina hvenær lán sem fá leiðréttingu voru tekin og skipta þeim eftir höfuðborgarsvæði og landsbyggð til að hægt sé að meta í hvaða tilvikum verðbólga hefur verið hærri en hækkun vísitölu húsnæðisverðsins. Auk þess þarf að greina hvenær þau húsnæðislán sem ekki á að leiðrétta vegna aðgerða sem stjórnvöld hafa þegar gripið til voru tekin. Við alla þessa liði þarf að skoða hver eru áhrifin af því að draga frá fyrri aðgerðir stjórnvalda og hverjir það eru sem fá hámarksniðurgreiðslu. Skoða þarf áhrifin eftir tekjutíundum heimila, heildarupphæðir og fjölda heimila í hverri tekjutíund. Greina þarf hver eru áhrif niðurfellinganna á hlutfall húsnæðiskostnaðar af ráðstöfunartekjum, hver fjöldi heimila er sem mun greiða undir 20% af ráðstöfunartekjum sínum í húsnæðiskostnað ef af niðurfellingu verður en greiðir meira en 20% núna. Hvað kostar að bæta Íbúðalánasjóði tap vegna hraðari uppgreiðslu lána? Hvert er áætlað tap Landsbankans vegna hraðari uppgreiðslu lána? Þörf er á nákvæmari greiningu á áhrifum niðurfellingarinnar á verðbólgu og aðrar hagstærðir en var birt með skýrslu sérfræðingahópsins. Seðlabankinn hefur sagt að verðbólguáhrif gætu verið vanmetin sem og áhrif á einkaneyslu og viðskiptajöfnuð. Allt eru þetta þættir sem gætu torveldað afnám gjaldeyrishafta. Þörf er á að meta hvaða aðrar aðgerðir ríkið gæti farið í fyrir sambærileg útgjöld og meta hver áhrif þeirra væru á helstu hagstærðir. Greina þarf hvernig koma á til móts við leigjendur þannig að þyngri greiðslubyrði vegna verðtryggðrar leigu verði bætt. Námslán þarf að meðhöndla eins og önnur verðtryggð lán. Aðrar aðgerðir sem mætti skoða væri niðurgreiðsla á skuldum ríkissjóðs, skattalækkanir sem næðu til almennings, aðgerðir sem auðvelduðu afnám gjaldeyrishafta og uppbyggingu innviða samfélagsins, t.d. þeirra sem eru líklegir til að skapa aukna atvinnu og gjaldeyristekjur. Það sem ég hef nú farið yfir og þær spurningar sem ég hef nefnt að þurfi að svara eru engan veginn tæmandi, en þær gefa til kynna hversu mörgum spurningum er enn ósvarað varðandi áform stjórnvalda um skuldaniðurfellingar. Virðulegi forseti. Formenn stjórnmálaflokkanna gerðu með sér samkomulag um þinglok fyrir jól. Í því samkomulagi fólust tillögur sem hafa bæði áhrif á tekjur og gjöld á árinu 2014. Í fyrsta lagi mun samráðsnefnd um veiðigjöld, sem Alþingi kýs samkvæmt gildandi lögum, fjalla um möguleika á álagningu á nýjar fisktegundir í íslenskri lögsögu, með það að markmiði að unnt verði að leggja slíkt gjald á á árinu 2014. Þessi tillaga skiptir miklu máli og 1. minni hluti vonar að vinna nefndarinnar leiði til útboðs á kvóta til leigu sem gefi tekjur í ríkissjóð sem munar um. Gjöld sem leggja átti á sjúklinga sem þurfa að leggjast inn á sjúkrahús er dregin til baka. Um er að ræða 290 millj. kr. og verða lagaheimildir til gjaldtökunnar felldar út við 3. umr. um bandorm sem fjallar um tekjuhluta frumvarpsins. Við vorum að gera það hér fyrr í dag. Fyrsti minni hluti fagnar þeirri tillögu sérstaklega enda fráleitt að taka gjald af okkar veikasta fólki til reksturs sjúkrahúsanna. Fjórar tillögur um eflingu nýsköpunar og skapandi greina eru gerðar. Hönnunarsjóður og myndlistarsjóður fá hvor um sig 25 millj. kr. en í fjárlagafrumvarpinu voru framlög til þeirra engin. Tillögurnar eru því til bóta þó að ljóst sé að sjóðirnir muni ekki geta styrkt mörg verðug verkefni á árinu 2014. Gerð er tillaga um að Rannsóknasjóður fái 50 millj. kr. viðbótarframlag sem er einnig til bóta þó að ekki náist sú upphæð sem stefnt var að. Þá skiptir miklu máli fyrir nýsköpunarverkefni fyrirtækja að fallið verði frá þaki á endurgreiðslur vegna þeirra, eins og tillaga er gerð um. Verkefni Byggðastofnunar um brothættar byggðir fær 50 millj. kr. framlag og getur því haldið áfram á árinu 2014. Byggðastofnun hefur á árinu 2013 unnið með íbúum Raufarhafnar, Bíldudals, Skaftárhrepps og Breiðdalshrepps. Í þessari nýstárlegu nálgun stofnunarinnar felast sértækar aðgerðir og vinna með íbúum þar sem hin almennu stuðningsúrræði á sviði atvinnuþróunar, nýsköpunar og byggðaaðgerða duga ekki ein til. Verkefnið verður ekki skorið niður eins og til stóð og það er vel. Þá var samið um að þverpólitísk vinna um stefnumörkun á grundvelli þingsályktunar um fæðingarorlof fari af stað. Ekki er gert ráð fyrir að sú vinna leiði til útgjalda á árinu 2014 en 1. minni hluti fagnar því að þverpólitísk stefnumótunarvinna eigi sér stað um fæðingarorlof og um hvernig brúa megi bilið á milli fæðingarorlofs og leikskóla. Gert er ráð fyrir 700 millj. kr. tekjum af losunarheimildum samkvæmt EES-samningnum. Gert er ráð fyrir að heimildir ársins 2013 og 2014 verði boðnar upp og samtals gefi þetta 700 millj. kr. í tekjur. Hins vegar er samkvæmt lögum nr. 70/2012 gert ráð fyrir að helmingur teknanna renni til umhverfismála, það er ekki gert ráð fyrir þeim útgjaldalið í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarp 2014 og ljóst að skilaboðin sem gefin eru eru að breyta eigi lögunum um loftslagsmál sem leiði til þess að helmingur teknanna rennur þá ekki til umhverfismála. Engin fagleg umræða hefur farið fram til að undirbyggja þessa ákvörðun og þessu mótmælir 1. minni hluti harðlega. Í nefndaráliti við 2. umr. benti 1. minni hluti á að atvinnuleysi hefur minnkað umtalsvert frá hruni og stendur núna í rúmum 4%. Það er þó óásættanlega hátt hlutfall sem þýðir að enn eru um 7.000 einstaklingar án atvinnu. Há niðurskurðarkrafa var gerð á Vinnumálastofnun, svo há að talið var að hún mundi ekki geta gegnt hlutverki sínu hvað varðar ráðgjöf til atvinnuleitenda og miðlun atvinnu. Það væri alvarlegt mál og mikilvægt að á milli umræðna verði starfsskilyrði stofnunarinnar bætt þannig að hún get uppfyllt sitt lögbundna hlutverk. Fjárlaganefndin öll leggur til að niðurskurður á Vinnumálastofnun verði dreginn til baka og því fagnar 1. minni hluti. Meiri hluti fjárlaganefndar lagði til 5% niðurskurð að jafnaði á öll ráðuneytin. Fyrsti minni hluti bað um skrifleg svör við eftirfarandi spurningum eftir að beiðni um gesti til nefndarinnar hafði verið hafnað. Spurningarnar eru þessar: 1. Á hvaða sviðum mun stjórnsýslan veikjast vegna aðgerða sem gripið verður til? 2. Hvað fækkar um mörg störf vegna þessa? 3. Hve mörgum nýjum nefndum og hópum er gert ráð fyrir í fjárlögunum sem starfa að málefnum ráðuneytisins? Ráðuneytin svöruðu nánast öll með samræmdum hætti að ekki væri mögulegt að leggja endanlegt mat á hver áhrif aðhaldskröfunnar yrðu en augljóst væri að svo mikið aðhald til viðbótar niðurskurði undanfarinna ára hlyti að hafa umtalsverð áhrif á rekstur ráðuneytanna. Einnig kemur fram í svörum ráðuneytanna að þau muni grípa til samræmdra ráðstafana eins og kostur er varðandi ýmis stoðkerfi sem samræma megi en óhjákvæmilegt væri að segja upp starfsfólki í einhverjum mæli. Samfara niðurskurði í stjórnsýslunni undanfarin ár hefur verið gripið til ráðstafana til að fækka ráðuneytum og styrkja starfseiningar. Fyrsti minni hluti varar við frekari niðurskurði í stjórnsýslunni og gagnrýnir hversu seint 5% viðbótarniðurskurðarkrafa kom og telur að ef lengra verður haldið muni stjórnsýslan veikjast þannig að skaði geti hlotist af. Virðulegi forseti. Í nefndaráliti 1. minni hluta við 2. umr. fjárlaga var sagt frá því að vinna fjárlaganefndar við afgreiðslu mála fyrir 2. umr. fjárlagafrumvarpsins hefði einkennst af flýti og örum breytingum á tillögum og skjölum. Það vinnulag var gagnrýnt og varað við því að vegna þess geti mistök átt sér stað sem geti kallað á vandamál á árinu 2014 í rekstri stofnana. Vinna fjárlaganefndar fyrir 3. umr. hefur ekki verið skárri. Öllum óskum 1. minni hluta um gestakomur fyrir nefndina var hafnað. Fundirnir voru stuttir og þeir voru ómarkvissir. Tillögur vegna áhrifa af ráðstöfunum til niðurfærslu á verðtryggðum fasteignalánum upp á 23 milljarða kr. voru ræddar og afgreiddar á innan við klukkustund samtals á tveimur fundum sama daginn. Fyrsti minni hluti gagnrýnir harðlega vinnubrögðin í nefndinni bæði við fjáraukalagafrumvarpið og fjárlagafrumvarp 2014.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara yfir álit okkar í 2. minni hluta fjárlaganefndar við 3. umr. Ég tek undir að stefnan um hallalaus fjárlög er metnaðarfull og geri ég ráð fyrir að við vonumst öll til þess að svo megi verða en við í 2. minni hluta höfum af því miklar áhyggjur að svo geti orðið, miðað við það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir. Forsætisráðherra boðaði við þingsetningu mestu aðgerð í þágu skuldugra heimila sem átt hefði sér stað í veraldarsögunni. Síðar lýsti sami ráðherra því yfir að ríkisstjórn hans hygðist reisa hina íslensku millistétt upp úr ánauð skulda og skelfingar með áður óþekktum brögðum. Tillögurnar voru kynntar í lok nóvember og því var lýst yfir að ríkisstjórnin mundi leggja út í 150 milljarða kr. björgunarleiðangur fyrir íslensk heimili og allir ættu að geta unað sælir við sitt. Þegar betur var skoðað kom í ljós að tillagan snerist í raun um 80 milljarða kr. millifærslu af skattfé til efnameiri fjölskyldna landsins, þeirra sem réðu og ráða vel við að greiða skuldir sínar, minnst til þeirra sem þurfa á aðstoð að halda, mest til þeirra sem síst þurfa þess. Stærstur hluti þessarar millifærslu fer því til íbúðareigenda á Reykjavíkursvæðinu eða stór-höfuðborgarsvæðinu þar sem við vitum að eignabólan hefur orðið hvað mest fyrir hrun og skuldirnar þar af leiðandi hæstar þar og fasteignaverðið hækkaði jú í takti við það, umfram verðlag frá hruni. Til viðbótar munu svo þeir sem hafa aukið svigrúm í bókhaldi heimila sinna fá sérstakan 70 milljarða kr. skattafslátt gegn því að greiða höfuðstól lána sinna hraðar niður. Heimsmet í skuldaniðurfellingu gætum við því frekar kallað heimsmet í millifærslu, millifærslu á skattfé, frá landsbyggð til höfuðborgar, frá láglaunafólki til þeirra sem hafa hærri laun, frá eignalitlum fjölskyldum til þeirra eignameiri. Hæstv. forseti. Í yfirlýsingu peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands frá 11. desember segir meðal annars, með leyfi forseta: „Áætlanir ríkisstjórnar um lækkun verðtryggðra skulda heimila liggja nú fyrir í meginatriðum. Þær munu að öðru óbreyttu auka innlenda eftirspurn. Vegna þess að slakinn í þjóðarbúskapnum er óðum að hverfa mun meiri eftirspurn auka verðbólgu að óbreyttu taumhaldi peningastefnunnar. Meiri eftirspurn mun einnig auka innflutning og draga úr viðskiptaafgangi sem stuðlar að lægra gengi en ella. Miðað við umfang aðgerðanna og dreifingu þeirra yfir tíma ætti þéttara taumhald peningastefnunnar að duga til þess að verðbólgumarkmiðið náist á næstu missirum, að öðru óbreyttu. Við útfærslu aðgerðanna ætti að huga að því með hvaða hætti megi draga úr neikvæðum hliðarverkunum þeirra á viðskiptajöfnuð og verðbólgu og minnka þannig þörfina á mótvægisaðgerðum peningastefnunnar.“ Það er því álit Seðlabanka Íslands að millifærslan muni leiða til aukinnar verðbólgu, lækkandi gengis krónunnar og hærri vaxta. Það kom líka fram á fundi bankans í gær með fjárlaganefnd. Að mati bankans þarf að sporna við augljósum neikvæðum afleiðingum millifærslunnar, þ.e. hærri verðbólgu, veikari krónu og neikvæðum viðskiptajöfnuði, því að það mun væntanlega kalla á vaxtahækkanir og auka þörfina á strangari peningastefnu. Seðlabanki Íslands vinnur nú að viðamikilli úttekt á áhrifum millifærslunnar á íslenskt efnahagslíf. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leggur það mat á millifærsluna að hún muni valda aukinni verðbólgu og leiða til hækkunar á opinberum skuldum og þar af leiðandi versnandi lífskjara almennings. AGS segir tillögur stjórnvalda vera misráðnar og kalla á tugmilljarða útgjöld fyrir ríkissjóð á næstu árum. Erlend matsfyrirtæki slá sömu tóna og Seðlabankinn varðandi neikvæðar afleiðingar millifærslunnar og benda á að fjármögnun hennar sé óljós og ekki í hendi. Þannig segir matsfyrirtækið Moody's að þó að millifærslan eigi ekki að hafa mikil áhrif á íslenskt efnahagslíf muni ríkissjóður verða af framtíðarskatttekjum og þurfi að auki að leggja fram talsverða fjármuni, m.a. vegna áhrifa millifærslunnar á Íbúðalánasjóð sem auka muni skuldir ríkissjóðs. Alþjóðlega matsfyrirtækið Fitch Ratings tekur í sama streng í sínu áliti og bendir sömuleiðis á að millifærslan gæti haft neikvæð áhrif á fjárfestingu, hagvöxt og ytri umgjörð fjármála ríkisins auk þess að festa gjaldeyrishöftin enn frekar í sessi. IFS er íslenskt þjónustu- og ráðgjafarfyrirtæki á sviði fjármála og greininga og hefur lagt mat á tillögur ríkisstjórnarinnar um millifærsluna, sem ég vitnaði í við 2. umr. Það dregur saman helstu niðurstöður sínar um áhrif þessara tillagna með þessum hætti, með leyfi forseta: „Tillögur sérfræðinganefndar á vegum forsætisráðuneytisins eru þær að lækka skuldir heimilanna um 80 milljarða kr. á fjórum árum, sem hefur strax áhrif á greiðslubyrði og veita skattleysi á viðbótarlífeyrissparnað til að greiða annars vegar inn á höfuðstól lána eða inn á húsnæðissparnaðarreikning. Alþingi á eftir að taka tillögurnar til efnislegrar umræðu og ekki er útilokað að tillögurnar breytist í meðförum þingsins. Áhrif aðgerðanna eru, að mati IFS: Skuldir heimila lækki og greiðslubyrði lækkar. Eftirspurn eftir vörum og þjónustu eykst vegna lægri skulda og greiðslubyrða heimila. Veikara gengi krónunnar. Aukin verðbólga. Bætt afkoma sumra fyrirtækja. Uppgreiðsluvandi Íbúðalánasjóðs eykst en vanskil gætu minnkað. Óvissa um skuldastöðu ríkissjóðs eykst og þar með um lánshæfismat. Uppgreiðsla lána eykur fjárfestingar í verðtryggðum skuldabréfaflokkum og lækkar ávöxtunarkröfu, en aukin óvissa um stöðu ríkissjóðs gæti dregið úr lækkun kröfunnar. Draga mun úr veltu á fasteignamarkaði að þeirra mati næsta árið og jafnvel næstu þrjú til fjögur árin. Óvissa ríkir um viðbrögð Seðlabankans við lakari verðbólguhorfum.“ - Það kom fram á fundinum að Seðlabankinn mun skila nánari og ítarlegri greiningu sinni í febrúar. „Aukin eftirspurn eftir vörum og þjónustu mun setja þrýsting á verðbólgu. Greiðslubyrði lántakenda mun lækka en sparnaður mun aukast að einhverju leyti þó að skuldarar muni líklega draga úr öðrum sparnaði. Seðlabanki Íslands gæti þurft að beita stýritækjum sínum til að bregðast við aukinni verðbólgu, þar með talið hækkun stýrivaxta og inngripum á gjaldeyrismarkaði. Að mati IFS verða verðbólguáhrifin meiri á árunum 2015–2017. IFS spáði 3,5% verðbólgu árið 2014. Í þeirri spá var tekið tillit til óvissu um kjarasamninga og aðgerða ríkisstjórnarinnar. Engu að síður telur IFS rétt að hækka spána í 3,8% fyrir árið 2014.“ Nánari greining á áhrifunum og uppfærð hagspá er væntanleg frá IFS. Allt sem ég hef lesið hér er meira og minna bein tilvitnun í Seðlabankann, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og í greiningu IFS. En IFS segir einnig, með leyfi forseta: „Fjárfestingarþörf ÍLS og innlánsstofnana mun aukast sem gæti sett þrýsting á hækkun eignaverðs, aðallega verðtryggðra skuldabréfa. Uppgreiðsluvandi ÍLS eykst til muna og þar af leiðandi tap ríkissjóðs. Aukin skuldsetning, hækkun stýrivaxta og hærri verðbólguvæntingar hafa neikvæð áhrif á ávöxtunarkröfu óverðtryggðra ríkisskuldabréfa á markaði sem eykur fjármögnunarkostnað ríkissjóðs.“ IFS bendir einnig á að vægi séreignarleiðarinnar í tillögum stjórnvalda sé ofmetið, jafnvel tvöfalt á við það sem búast megi við að verði, að þeirra mati. Hæstv. forseti. Sveitarfélögin í landinu munu verða fyrir skakkaföllum vegna boðaðra aðgerða stjórnvalda. Ekkert samráð var haft við sveitarfélögin vegna málsins, hvorki í aðdraganda þess, undirbúningi né í kjölfar þess að tillögurnar voru kynntar á yfirlýstu sviði Hörpu. Það kom líka fram á fundi sem ég sat í velferðarnefnd þar sem formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga kom á fundinn. Ekkert mat liggur fyrir af hálfu stjórnvalda á áhrifum millifærslunnar á sveitarfélögin sem virðist eiga að þvinga til þátttöku í aðgerðinni. Að mati Halldórs Halldórssonar, formanns stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga, munu sveitarfélögin verða af 1,5 milljörðum kr. vegna aðgerðanna á árinu 2014 og enn meiru þegar fram í sækir. Miðað við stöðu sveitarfélaganna núna er ljóst að þau þurfa að bregðast við með því að draga enn frekar úr rekstri sínum og útgjöldum, sem við vitum að eru að stærstum hluta vegna skóla- og fræðslumála. Þar held ég að flestum þyki nú nóg um, eins og staðan er í dag. Allir íslensku viðskiptabankarnir hafa uppi miklar efasemdir um millifærsluna og vara mjög við neikvæðum afleiðingum hennar. Um það segir meðal annars í yfirlýsingu greiningardeildar Íslandsbanka að þrátt fyrir að millifærslan geti hugsanlega aukið hagvöxt eitthvað í framtíðinni vegna áhrifa hennar á eignastöðu heimilanna og ráðstöfunartekjur, felist hliðarverkanir aðgerðanna í aukinni og þrálátri verðbólgu auk þess sem búast megi við hækkandi vöxtum, veikari krónu og versnandi viðskiptajöfnuði. Í áliti greiningardeildar Arion banka segir að bankinn óttist að neikvæð efnahagsleg áhrif millifærslunnar séu vanmetin, sér í lagi verðbólguáhrifin. Um þetta segir í yfirlýsingu bankans, með leyfi forseta: „Við erum hrædd um að efnahagsleg áhrif skuldaniðurfellingarinnar geti verið vanmetin, þá sérstaklega verðbólguáhrifin. Ástæðan felst fyrst og fremst í þjóðhagslíkaninu sem stuðst var við en það er byggt á áhrifum þeirra aðgerða sem þegar hefur verið ráðist í. Að okkar mati er þetta hæpinn samanburður enda eru heimilin er njóta niðurfellingarinnar ekki endilega eins aðþrengd og gilti t.d. um heimilin er fóru 110%-leiðina. Það svigrúm sem skapast við niðurfellinguna er ekki endilega nýtt í afborganir lána eða nauðsynjavörur og getur því aukið áhættuna á þenslu. Þá skiptir jafnframt máli hvort vannýtt framleiðslugeta í hagkerfinu sé rétt metin, en ef minni framleiðsluslaki er til staðar en áætlanir gera ráð fyrir er hætt við því að aukinn eftirspurnarþróttur skili sér hraðar út í verðbólgu. Sennilegast eru upphæðirnar sem um er að tefla þó ekki svo háar að þetta muni valda verulegum vandræðum. Í raun virkar lækkun greiðslubyrðinnar að einhverju leyti líkt og launahækkun hjá þeim sem hana hljóta og því ýtir aðgerðin undir mikilvægi þess að stíga varlega til jarðar í komandi kjarasamningum. Það er þó fullsnemmt að segja til um hver endanleg áhrif leiðréttingarinnar verða enda aðeins um tillögur að ræða sem eiga eftir stranga og mögulega langa göngu í gegnum þingið áður en nokkuð verður gert.“ Landsbanki Íslands hefur eins og aðrir lagt mat á efnahagsleg áhrif millifærslunnar. Í yfirlýsingu hagfræðideildar bankans segir að mikið hafi verið gert úr því við kynningu aðgerðanna að þær væru fullfjármagnaðar og að áhrifin á ríkissjóð yrðu óveruleg en óvíst er að innstæða sé fyrir þeim fullyrðingum. Að mati bankans mun ríkissjóður þurfa að „bera kostnað upp á tugi milljarða króna á ári til að byrja með og verður auk þess fyrir verulegu tekjutapi þegar fram í sækir vegna skattafsláttar á hluta launatekna sem renna til niðurgreiðslu íbúðaskulda. Tekjurnar af væntanlegum bankaskatti eru ekki í hendi.“ Í áliti hagfræðideildar Landsbankans segir einnig: „Þrátt fyrir að komandi aðgerðir séu umfangsmiklar, og verði kannski einhverjar umfangsmestu opinberu tilfærsluaðgerðir Íslandssögunnar, lítur út fyrir að heimilin reikni ekki með að áhrif þeirra verði mikil á þeirra stöðu.“ Þeir vitna til könnunar sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands vann fyrir Morgunblaðið og segja: „Í nýlegri könnun kom fram að innan við 10% svarenda töldu að aðgerðirnar hefðu mjög eða frekar mikil áhrif á fjárhagsstöðu sína. Um 66% svarenda töldu hins vegar að áhrifin yrðu lítil eða engin. Þetta er athyglisverð niðurstaða. Þrátt fyrir könnunin hafi verið gerð strax eftir kynningu aðgerðanna kom skýrt fram í kynningunni að þorri skuldugra heimila gæti vænst þess að fá einhverja niðurfærslu skulda sinna.“ Hér í nefndaráliti okkar er ágætismynd sem sýnir þessa niðurstöðu könnunar Félagsvísindastofnunar sem Landsbankinn vitnar í. Talsvert hefur verið fjallað um aðgerðir stjórnvalda. Sú umfjöllun er öll á svipuðum nótum og hefur komið fram hér að framan. Efast er um réttmæti aðgerðanna og að þær muni ná yfirlýstum tilgangi sínum. Slík einhliða neikvæð umræða um íslensk efnahagsmál erlendis hefur neikvæð áhrif á framvindu mála hér á landi til lengri tíma. Það má gera ráð fyrir því að hún gæti dregið úr tiltrú erlendra fjárfesta og fyrirtækja á íslensku atvinnu- og efnahagslífi og þar með hagvexti og batnandi lífskjörum. Umsagnir erlendra aðila um íslenska stjórnmálamenn í þessu sambandi hljóta að vera þungbærar þeim sem til sín taka. Í því sambandi má minnast orða Lars Christensens, aðalhagfræðings Danske bank, sem ég kannski fer þá með á íslensku núna en þegar ég vitnaði í orð hans síðast fékk ég að heyra bjölluhljóm af því að ég notaði erlenda tungu. Hann lýsir íslenskum stjórnmálamönnum sem skammsýnum og að þeir hafi það eitt að markmiði með gerðum sínum að tryggja endurkjör sitt við næstu kosningar. Að öllu þessu samanlögðu, og er þó langt í frá allt talið, er ljóst að aðgerðir stjórnvalda til að lækka skuldir íslenskra heimila fá falleinkunn hjá allflestum sem um þær hafa fjallað. Það sem er þó meira um vert er að íslensk heimili telja sig fæst munu njóta nokkurs úr þessum aðgerðum sem þó eru þeim ætlaðar. Fjárlaganefnd barst erindi frá fjármála- og efnahagsráðuneyti varðandi leiðréttingu á framkvæmd aðgerðarinnar og hvernig mæta skuli útgjaldaskuldbindingum í fjárlögum næstu ára. Tillögur ráðuneytisins þar að lútandi eru bæði óljósar og óútfærðar að stærstum hluta. Það liggur þó alveg skýrt fyrir að fjármögnun útgjaldanna er ekki trygg og upphæð sem ætluð er til lækkunar skulda er mun lægri en áður hefur verið haldið fram. Í erindinu kemur fram að ríkissjóður verði milligönguaðili milli skuldara og tekjulindarinnar, þ.e. bankaskattsins, en beri enga ábyrgð á málinu að öðru leyti. Í því felist engin ábyrgð eða skuldbinding af hálfu ríkisins á aðgerðinni. Í þessu sambandi hljóta að vakna upp spurningar um stöðu málsins gagnvart skuldurum. Miðað við erindi fjármála- og efnahagsráðuneytisins virðist það vera mat stjórnvalda að engin skuldbinding fylgi yfirlýsingu ríkisstjórnar um að tryggja lækkun skulda. Spyrja má hvort það sé í samræmi við fyrri yfirlýsingar stjórnvalda, t.d. þegar neyðarlögin voru sett 2008 og tryggðu innstæður í föllnu bönkunum. Enn fremur þarf að svara spurningum um hver verði staða skuldara ef málum er þannig háttað að skuldir hvíla áfram á þeirra herðum og ekki liggur fyrir nein formleg skuldbinding af hálfu stjórnvalda um að lækka þær. Því verður að svara skýrt hvort ganga megi að eignum þeirra og hvort bjóða megi upp eignir þeirra vegna vanskila. Enn fremur þarf að skýra stöðu lánveitenda, hvort þeir megi innheimta lán sín með því að ganga að veðum eða hvort þeir geti sótt á ríkissjóð varðandi þann hluta sem til stendur að lækka. Í erindi fjármála- og efnahagsráðuneytisins kemur fram að skatt á fjármálafyrirtæki eigi að nýta til að greiða niður höfuðstól verðtryggðra lána, 20 milljarða kr. á ári í fjögur ár, samtals 80 milljarða kr. Það kemur hins vegar fram hjá ráðuneytinu að þessa upphæð eigi að nýta - og þetta vakti athygli okkar í gær, en við fengum örstuttan tíma til að fara yfir þetta blað, um það bil tíu mínútur þegar búið var að lesa það upp fyrir okkur - til greiðslu á vanskilum, vöxtum, verðtryggingu og rekstrarkostnaði vegna málsins. Með öðrum orðum má skilja að allur kostnaður vegna málsins falli innan þessara 80 milljarða kr. Hvað getum við þá gefið okkur? Verða þá eftir 60–65 milljarðar kr.? Það er þá orðið ansi langt frá upphaflegum sögðum orðum um mun stærri fjárhæðir sem lofað var í aðdraganda kosninganna síðastliðið vor. Í erindi fjármála- og efnahagsráðuneytisins koma líka fram efasemdir um að tekjurnar sem ætlaðar eru til að standa undir aðgerðinni innheimtist að fullu eða að hluta til. Ráðuneytið vekur athygli á þessu og segir að ef það gerist verði að bregðast við með einhverjum hætti, sem er þó ekkert sagt um hvernig eigi að gera eða hvernig geti orðið. Munum við þá þurfa að taka peninga af öðrum skatttekjum eða ætlum við að skera niður á móti því sem ekki innheimtist? Með þessum efasemdum ráðuneytisins er málið allt sett í mikla óvissu sem ljóst er að muni hafa áhrif jafnt á lántakanda sem lánveitanda. Enn fremur er mikil óvissa um hvernig eigi að bregðast við áætluðu tekjutapi ríkissjóðs vegna þess hluta aðgerðarinnar sem snýr að séreignarsparnaði en ráðuneytið metur hann upp á u.þ.b. á 3,5 milljarða kr., þótt tekið sé fram að erfitt sé að áætla tekjutapið nákvæmlega. Ráðuneytið gerir einnig ráð fyrir því að aðgerðin muni leiða til aukinnar neyslu þeirra sem njóta hennar. Það er réttmætt að ætla svo enda beinist aðgerðin að tekjuhærra fólki sem nú þegar hefur rými til neyslu og mun því nýta viðbótarsvigrúm að öllum líkindum til frekari neyslu. Að sama skapi er þetta sá hluti aðgerðanna sem líklegastur er til að kalla fram neikvæð áhrif, aukna verðbólgu og hækkun vaxta. Það hefur komið skýrt fram. Ekkert er hins vegar um það fjallað í erindi ráðuneytisins frekar en aðrar neikvæðar afleiðingar millifærslunnar. Ráðuneytið gerir ráð fyrir að framlag til jöfnunarsjóðs muni aukast um 0,4 milljarða kr. vegna aukinna skatta á fjármálafyrirtæki en ekki er gerð grein fyrir því hver önnur áhrif aðgerðanna á sveitarfélög kunna að verða. Ljóst er að um milljarða er að ræða miðað við yfirlýsingar formanns Sambands íslenskra sveitarfélaga sem getið er um hér áður. Ef ríkisstjórnin ætlar ekki að láta sveitarfélögin bera þennan kostnað má ætla að sá kostnaður falli einnig innan heildarupphæðarinnar. Annar minni hluti getur ekki stutt þessar aðgerðir að svo stöddu. Þær munu þó fá frekari umræðu þegar frumvarp kemur inn á Alþingi á vorþingi og þá verður hægt að greina aðgerðirnar betur. Við fyrstu sýn leysa þær ekki vanda þeirra sem eiga við greiðsluvanda að stríða en geta hins vegar bætt eignastöðu margra sem ekki ættu að þurfa á hjálp ríkisins að halda. Hættan er sú að aðgerðirnar leiði til aukins ójafnaðar, enn fremur að skattfé sem nýta á með skilvirkum hætti í þágu almennings verði nýtt til að greiða niður skuldir fólks sem ekki þarf á hjálp að halda. Þetta þykir okkur einkennileg forgangsröðun á tímum þar sem innviðir almannaþjónustu eru skornir niður með blóðugum hætti vegna þess að ekki er nægilegt fé til ráðstöfunar. Hæstv. forseti. Ég bendi á að áliti 2. minni hluta fylgir minnisblað fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem lagt var fyrir fjárlaganefnd í gær og ég hef vitnað hér töluvert til. Það samkomulag sem stjórnarandstaðan á Alþingi knúði stjórnarmeirihlutann til að gangast inn á við lok 2. umr. fjárlagafrumvarpsins sneið sannarlega sára agnúa af frumvarpinu. Tillögu meiri hlutans um lækkun barnabóta og afnám desemberuppbótar handa atvinnuleitendum og stuðnings við brothættar byggðir voru snúnar niður á lokametrum umræðunnar en auk þess voru framlög til ýmissa sjóða lítillega aukin, svo sem eins og hönnunarsjóðs og myndlistarsjóðs. Þá voru heimildir til að innheimta komugjöld af sjúklingum á spítölum felldar niður en það er að sjálfsögðu grundvallaratriði sem þarfnast ítarlegrar umræðu í heildarsamhengi um þann kostnað sem sjúklingar bera og var sannkallað smyglgóss inni í fjárlagafrumvarpinu. Hæstv. forseti. Fjárlögin munu hafa slæmar afleiðingar fyrir hag almennings í landinu. Nú þegar höfum við séð fjöldauppsagnir hjá Ríkisútvarpinu. Framlagning frumvarpsins varð til þess að afar hæfur stjórnandi Landspítala sagði upp störfum með þeim orðum að hann vildi ekki vera sá sem leiddi sjúkrahúsið fram af bjargbrúninni. Blóðugur niðurskurður á framlögum til nýrra og vaxandi atvinnugreina mun verða til þess að hefta viðgang þeirra og þróun og leiða til fækkunar starfa, og það hefur ítrekað komið fram mjög víða. Ákvörðun meiri hlutans um niðurskurð til þróunarmála og þróunaraðstoðar getur ekki talist siðleg þegar horft er til þess að Ísland er í hópi 20 ríkustu þjóða heims en hefur verið að styðja við ríki sem skipa neðstu sætin á lista yfir ríkidæmi þjóða. Svo mætti lengi áfram telja. Undir lok umfjöllunar Alþingis um frumvarpið fyrir árið 2014 ákvað ríkisstjórnin að fara í viðbótarniðurskurð á aðalskrifstofum ráðuneyta til að mæta auknum útgjöldum annars staðar. Viðbrögð ráðuneyta við 5% viðbótarniðurskurði í rekstri þeirra benda til þess að ekkert mat hafi verið lagt á áhrif þess á rekstur ráðuneytanna. Í stöðluðum svörum þeirra allra kemur fram að óljóst sé hvernig brugðist verði við niðurskurðinum en ljóst að hann muni hafa mikil áhrif á rekstur ráðuneytanna. Það kemur fram hjá þeim öllum að óhjákvæmilegt sé í þessu sambandi að horfa til launaliða við niðurskurðinn. Nefna má að mennta- og menningarmálaráðuneytið bendir á að umfang niðurskurðarins nemi um sex til sjö stöðugildum. Ljóst hlýtur að vera að fjöldi starfa muni tapast við þennan niðurskurð sem þó leggst við önnur töpuð störf. Þar að auki hlýtur það að teljast meira en lítið undarlegt að ráðherrar sem sjálfir hafa lagt til viðbótarniðurskurð í ráðuneytum sínum hafi hvorki lagt mat á áhrif hans né geti svarað því hvernig verði brugðist við innan þeirra ráðuneyta. Hæstv. forseti. Ríkissjóður mun verða fyrir miklu tekjutapi í kjölfar samþykktar þessa fjárlagafrumvarps og hliðarfrumvarpa þess. Það sama má segja um sveitarfélögin í landinu, bæði vegna boðaðra aðgerða stjórnvalda vegna skuldaniðurfærslu verðtryggðra skulda og aukins atvinnuleysis vegna fjárlagafrumvarpsins. Um það var fjallað í nefndaráliti við 2. umr. og er vísað til þess sem þar kemur fram hvað þetta varðar. Einhverjar lagfæringar hafi verið gerðar á frumvarpinu á milli 2. og 3. umr. fyrir þrýsting stjórnarandstöðu og almennings, sem er vel, og við í minni hluta fjárlaganefndar stöndum að nokkrum þeirra, samanber verkefni eins og Brothættar byggðir, liðinn Listir, aukið framlag til háskólans til þess að kaupa örgreini, sem er nauðsynlegur vegna efna- og öskugreiningar þegar eldgos verður, 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna, svo fátt eitt sé tekið. Við studdum að sjálfsögðu að sjúkrahúsin yrðu ekki látin taka á sig þann niðurskurð sem fólst í því að draga til baka innritunargjöldin. Þrátt fyrir þetta endurspeglar fjárlagafrumvarpið enn þá skýru hægri stefna sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Þar er öll áherslan á niðurskurð sem réttlættur er með nauðung um leið og sköttum er létt af þeim aðilum sem einna helst geta borið þá en þar nefnum við að sjálfsögðu helst sérstaka veiðigjaldið. Um leið er horfið frá fjárfestingum í vaxtargreinum á borð við rannsóknir, þróun, nýsköpun, ferðaþjónustu og skapandi greinar. Þær tillögur, sem 2. minni hluti lagði fram við 2. umr. og voru því miður felldar, byggjast á blandaðri leið tekjuöflunar og aðhalds auk þess sem áhersla er lögð á að hefja uppbyggingu almannaþjónustu til að efla á nýjan leik velferðarkerfi landsmanna, skólakerfi og heilbrigðisþjónustu, enn fremur að örva fjárfestingu þannig að hér á landi verði stuðlað að sjálfbærum vexti og aukinni verðmætasköpun án þess að ganga um of á takmarkaðar auðlindir landsins. Það er í takt við umræðu á alþjóðavettvangi þar sem æ fleiri taka undir þau sjónarmið að nauðsynlegt sé að örva hagkerfið í þrengingum og ekki sé einfaldlega hægt að spara sig út úr kreppu. Ég fór mjög ítarlega yfir þau álit í fyrri ræðu í minni. Þessi fjárlög stefna því miður í aðra átt. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram um þá vinnu sem við höfum átt í fjárlaganefnd og hefur verið misstrembin, skulum við segja, því miður verið unnin á of miklum hraða og óneitanlega mjög erfitt að vinna samhliða algerlega fjáraukalagafrumvarp og fjárlögin. Ekki nóg með það, heldur var tíminn svo knappur og breytingarnar gerðust svo ört að maður náði nánast ekki að halda utan um það og pappírum var jafnvel skipt út á fundum. Það er mjög miður og eykur að sjálfsögðu líkurnar á því að okkur verði á mistök sem við vildum síður að yrði. Viljum við það? Með þetta að veganesti held ég að við förum inn í nýja árið með ósk um það, sem ég tel að við viljum öll í fjárlaganefnd, að geta skilað frá okkur góðri og ábyrgri vinnu. Ég vil að lokum þakka fyrir samstarfið í nefndinni. Eins og ég segi er það búið að vera misstrembið en hefur þó skilað því að samkomulag hefur náðst um suma hluti en því miður ekki aðra eins og gengur og gerist. Ég vil sérstaklega líka þakka starfsmanni okkar í minni hlutanum á fjárlagasviðinu sem hefur reynst ómetanlegur í mjög mörgu sem upp hefur komið og þegar við höfum þurft á nánari aðstoð að halda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar en verð þó að segja að ég get tekið undir afar fátt í henni. Ég varð pínulítið hryggur þegar ég áttaði mig á því að Vinstri grænir geta ekki að svo stöddu stutt þær tillögur sem snúa að því að leiðrétta þann forsendubrest sem varð hér haustið 2008 sem gerði það að verkum að þeir sem voru með verðtryggð lán þurftu að búa við snarhækkuð lán. Nú hefur það verið leiðrétt eða verður vonandi leiðrétt. Það eru nokkrar klisjur sem ég hef reyndar ekki heyrt eftir að tillögurnar komu fram eins og að hér sé um sérstakan landsbyggðarskatt að ræða. Svo er ekki, virðulegi forseti. Það væri nú gaman ef hv. þingmaður mundi reyna að færa rök fyrir þeim fullyrðingum. Eins og allir vita og var greitt atkvæði í dag um að leggja skattana á bankana í þessu landi sem Vinstri grænir og allir þingmenn greiddu atkvæði með hér sem var mjög gott. Hún eyddi þó nokkrum tíma í að taka undir með bönkunum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þau álit sem komu frá bankastofnunum fari saman við þá hugmyndafræði sem Vinstri grænir standa fyrir. Ég hefði ekki talið svo. Ég hefði nefnilega talið að Vinstri grænir ættu frekar að fagna því að sækja eigi peninga til þeirra sem sköpuðu vandann á sínum tíma. Svo er eitt líka að lokum sem ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með. Það er fullyrðing um að búast megi við því að skuldaleiðréttingar eða frumvörp þeim tengdum muni eiga langa göngu í gegnum þingið. Ég vona svo sannarlega ekki, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar. Varðandi það sem hann sagði um bankaskattinn, við höfum stutt hann að sjálfsögðu, við gerum það af því að við teljum að þangað getum við sótt tekjur. Það lögðum við líka fram í tekjuáætlun okkar fyrir 2. umr. Þetta snýst í öllu falli um það hvert og hvernig viljum við verja þeim fjármunum sem rými skapast fyrir að innheimta en ekki að við viljum ekki innheimta. Það er ekki rétt með farið. Það sem hann vísaði í, langa og þrönga göngu, tók ég beint upp úr tilvitnun til að hafa sagt það, það voru í rauninni ekki mín orð heldur var ég að vitna til álitsgjafa eða þá sem hafa verið að greina þennan vanda. Það að geta ekki stutt bankaskattinn að svo stöddu er vegna þess að allt of mörg ágreiningsmál eru hvað hann varðar. Það er því miður of neikvæð umfjöllun um þetta eins og það stendur í dag, en mér þykir líka mikilvægt að öll sjónarmið komi fram. Við hljótum að vera sammála um það, ég og hv. þingmaður, að við viljum svo sannarlega koma skuldugum heimilum til aðstoðar, en okkur greinir á um leiðir, bæði hvernig við viljum gera það og hvort við viljum láta það yfir flesta ganga eða ekki, hvort við eigum að greiða niður skuldir ríkissjóðs að hluta skapist okkur slíkt rými og fáum við þetta fé geti það innheimst. En ég bendi líka á, það veit hv. þingmaður, að það er ekki í hendi að skatturinn innheimtist. Sá fyrirvari sem ég fór yfir hjá mörgum aðilum snýr í rauninni að því að menn hafa áhyggjur af því hvað gerist ef hann innheimtist ekki. Ef við náum ekki í þær tekjur, hvað gerist þá? Hvernig sér hv. þingmaður það til dæmis fyrir sér að við munum fjármagna það takist okkur ekki að innheimta þá fjármuni á næsta ári og í framhaldinu, af því þetta er jú ekki framtíðarskattur?

Virðulegi forseti. Það hefur margítrekað komið fram að reynt verði að semja við kröfuhafana með einum eða öðrum hætti. Eins og flestir vita tekur það tíma. Ég er ósammála hv. þingmanni um margt eins og ég kom inn á áðan og verð eiginlega að segja að þegar hv. þingmaður fullyrðir að Vinstri grænir vilji jafna möguleika allra sem skulda þá skil ég ekki af hverju þeir styðja ekki þessar tillögur. Förum aðeins yfir sviðið. Hvað gerðist hér þegar áfallið dundi yfir? Jú, byrjað var á því að bjarga öllum sem áttu innstæður í banka. Var það sanngjarnt? Ég er ekki viss um það, en það var gert með neyðarlögum. Þá var sko ríka fólkinu bjargað. Hvað gerðist svo? Ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks fór í það að greiða öllum sem þeim sem áttu í peningamarkaðssjóðum. Þannig að í staðinn fyrir að þeir mundu tapa um 80% af kröfum sínum þá töpuðu þeir í rauninni ekki nema 20%. Þeim var bjargað að stærstum hluta.

… gamla fólkið líka?

Gengistryggðu lánin. Við börðumst fyrir því fyrir daufum eyrum í tíð síðustu ríkisstjórnar að þau yrðu lagfærð. Sagt var nákvæmlega eins og hv. þingmaður kom inn á áðan: Ja, það eru bara of mikil áhrif á ríkissjóð og gengið mun hækka og þetta fer allt til … Já. Hvað gerist? Hæstiréttur kemur og bjargar. Hvað gerist? Allir ánægðir og jákvæðir, ekki satt? Nú á að bjarga þeim sem eru með verðtryggðu lánin, reyna að laga þennan forsendubrest. En hv. þingmaður heldur hér langa ræðu, um hálftíma langa ræðu, þar sem hún finnur aðgerðunum allt 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að svara þessu síðasta. Ég held ég hafi ekki fengið það orð á mig hér í þinginu fyrir að vera fúl á móti, bara til að hafa sagt það svona í upphafi. Það var Arion banki sem ég vitnaði til, svo hv. þingmaður viti það þar sem hann ræddi það við mig hér áðan. Við bentum á það, hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson, að þetta tekur tíma. Um það erum við sammála. En við Vinstri græn viljum bíða, við viljum fá nánari greiningar á þessu. Við viljum líka láta greina þann hóp sem er í raunverulegum vanda, sem er í greiðsluvanda, lánsveðshópinn o.s.frv. Það er meginmunurinn á því sem við viljum gera í okkar tillögum og því sem hæstv. ríkisstjórn leggur til. Um það erum við ósammála og þess vegna getum við ekki stutt þetta að svo komnu máli. Hvað verður þegar þessi frumvörp koma fram vitum við ekki, það getur ýmislegt átt eftir að breytast. Vika er löng í pólitík eins og við vitum. Hér hefur það nú heldur betur skýrst undanfarna daga, að hlutirnir breytast hratt. Kannski verða þeir bara orðnir okkur að skapi eftir áramótin hvað þetta varðar, hver veit? Eins og þetta er lagt upp - tekjuhátt fólk sem á kannski stórar eignir og á ekki beinlínis í greiðsluvanda, það er að fá neyðaraðstoð af hálfu ríkisins, neyðaraðstoð, því að þetta er ekkert annað, ef við erum að borga tugi milljarða út úr ríkiskerfinu til að aðstoða fólk sem skuldar en er ekki í beinum greiðsluvanda í staðinn fyrir að hjálpa þeim sem hafa nú þegar misst húsnæði og hafa ekki fengið hjálp nú þegar eða eitthvað slíkt, og sem þurfa virkilega á því að halda. Liggi fyrir greiningar um alla þessa hópa þá þætti mér vænt um að það væri borið á borð fyrir okkur. Það hef ég ekki séð. Ýmsir álitsgjafar hafa gefið álit sitt. Hv. þingmaður fetti fingur út í að ég væri að fara hér með svartagallsraus, en það er ástæða til að hlusta á þetta. Við eigum að taka tillit til þess, við eigum að 

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera hér grein fyrir nefndaráliti 3. minni hluta um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2014. Gerðar hafa verið nokkrar breytingar á fjárlagafrumvarpinu á milli 2. og 3. umr. Þar má kannski helst til taka 20 milljarða sem koma inn og gera að verkum að heildarjöfnuður verður heldur hærri, nálgast núna milljarð. Við höfum haldið því fram að okkur finnist þessi stefna um hallalaus fjárlög vera mjög metnaðarfull og vonum að þau áform gangi eftir, en höfum svo sem gert ágætlega grein fyrir því í nefndaráliti okkar að veikleikarnir eru margir og alls óvíst hvort ríkisreikningurinn verður hallalaus þegar upp verður staðið. Því er ástæða til að gæta aðhalds og vanda til verka. Þessi nýi gjaldaliður, að upphæð rúmlega 20 milljarðar, sem er ætlaður í niðurfærslu á verðtryggðum húsnæðisskuldum heimila - ég ætla aðeins að fjalla um hann hér. Áætlað er að verja 80 milljörðum í þessa aðgerð þannig að höfuðstóll verðtryggðra lána verði lækkaður og einnig á að veita lántakendum heimild til að greiða séreignarsparnað sinn inn á höfuðstól láns. Ríkið mun veita skattafslátt á móti og er áætlað að sú aðgerð kosti 70 milljarða, að hluta til fjármagnað úr ríkissjóði en síðan leggur fólk sjálft til sinn sparnað. Önnur aðgerð felst í því að leigjendur og þeir sem ekki eru með húsnæðislán muni geta látið séreignarsparnað renna skattfrjálst í sérstakan húsnæðissparnað. Þetta er til að koma til móts við leigjendur, ef ég skil rétt. En nú er það ekkert endilega þannig að þeir sem eru á leigumarkaði eigi þann draum æðstan að kaupa sér hús. Við höfum rekið séreignarstefnu á Íslandi, gert lítið fyrir leigjendur og ég set stórt spurningarmerki við þetta. Ég vildi frekar sjá að komið væri til móts við leigjendur í stað þess að gera þeim kleift að setja séreignarsparnað sinn í sérstakan húsnæðissparnað, við vitum ekki einu sinni hvort leigjendur eru upp til hópa með séreignarsparnað eða fólk yfir höfuð. Síðan munu verða einhver skattaúrræði fyrir þá sem hafa selt fasteignir eftir hrun og eru ekki lengur að borga af þeim lánum sem hækkuðu vegna efnahagshrunsins. Ég tek dæmi af fjölskyldumeðlim sem seldi húsið sitt rétt eftir hrun, tapaði á því, er svo búinn að vera á leigumarkaði og búinn að kaupa nýja íbúð. Eins og ég skil þetta mun viðkomandi fá einhver skattaleg úrræði og þá væntanlega ekki greiða skatt. En þegar ég spurði fjármálaráðuneytið hvað áætlað væri að þetta kostaði ríkið, þá er það atriði ekki alveg útfært enn þá. Því er mörgum spurningum ósvarað. Hvað varðar tekjuöflunina er hugmyndin að fjármagna skuldaniðurfellinguna með skatti á fjármálastofnanir, og breytingin er sú að einnig á að leggja skatt á þær sem eru í slitameðferð. Við teljum alveg óljóst á þessari stundu hversu lengi þessi skattur getur skilað svo umfangsmiklum tekjum í ríkissjóð. Eins og við höfum bent á kemur fram í greinargerð frumvarps um tekjuaðgerðir til fjárlagafrumvarps fyrir árið 2014 að gengið sé út frá þeirri forsendu að í lok árs 2015 verði slitameðferð föllnu bankanna að fullu lokið. Ekkert hefur komið fram í umræðunni sem bendir til þess að þær forsendur hafi breyst. Eftir stendur þá spurningin um hvernig eigi að fjármagna aðgerð til fjögurra ára með skattstofni sem ekki er gert ráð fyrir að skili nægum tekjum nema í tvö ár. Hvað gerist þá ef þessi skattur er ekki lengur fyrir hendi eða þessar tekjur, hvernig á þá að fjármagna þessa niðurfellingu? Verður bara hætt í miðjum klíðum eða munu menn fara í að reyna að finna peningana annars staðar? Þá er einmitt stóra spurningin: Er það besta meðferð á almannafé að fara í þessar aðgerðir? Við höfum efasemdir um að svo sé. Við teljum að varðandi það skattfé sem aflað er með tímabundnum skattstofni eins og bankaskattinum sé betra að verja því til verkefna sem spara ríkissjóði fé til langs tíma eða skila arði. Meðal slíkra verkefna eða aðgerða væri niðurgreiðsla opinberra skulda, sem er mjög mikilvægt mál, og fjárfestingar í atvinnulífi og innviðum samfélagsins. Þessi aðgerð verður ríkissjóði mjög dýr og virðist ekkert endilega hönnuð þannig að hún hjálpi þeim sem eiga í mestum vandræðum með að greiða af lánum sínum. En eins og ég segi eigum við eftir að sjá nánari útfærslur. Þá hefur maður áhyggjur af því að eftir sem áður verði verulegur greiðsluvandi heimila óleystur. Síðan eru það efnahagsleg áhrif þessara aðgerða. Leiða má að því líkur að þær auki verðbólgu og setji þrýsting á krónuna. Og það sem mér finnst mjög mikilvægt, og 3. minni hluti bendir á, er að þessum aðgerðum fylgja í raun engar áætlanir um að taka á undirliggjandi vanda efnahagslífsins, sem eru forsendur síendurtekins forsendubrests fyrir heimili og fyrirtæki. Hér er ég nú að tala um gjaldmiðilinn okkar en við virðumst einhvern veginn aldrei vera tilbúin til að taka þá umræðu. Við erum ekki sammála þeim sem halda því fram að þessi endalausi sveigjanleiki krónunnar sé góður fyrir landið. Við munum taka þessa umræðu þegar frumvörpin sem liggja til grundvallar þessari aðgerð verða lögð fram eftir áramót eða í vor. Í raun er alveg ótrúlegt að standa hér og vera að ræða nýjan fjárlagalið upp á 20 milljarða á einum eftirmiðdegi og án þess að ítarleg greining liggi fyrir. Þessi umræða heldur því áfram eftir áramót. Við 3. umr. hafa orðið nokkrar breytingar á gjaldahliðinni, jákvæðar breytingar. Dregið hefur verið úr niðurskurði til Vinnumálastofnunar þannig að stofnunin getur áfram sinnt sínu mikilvæga hlutverki þar sem atvinnuleysi er því miður enn of mikið. Fjármagni var varið í verkefnið Brothættar byggðir til að styrkja byggðir á svæðum sem eiga undir högg að sækja. Það er mjög mikilvægt verkefni sem Byggðastofnun hefur umsjón með, mjög mikilvægt að það haldi áfram. Síðan eru þarna samkeppnissjóðir sem fá aukið framlag, myndlistarsjóður og hönnunarsjóður auk annarra verkefna sem 3. minni hluti styður. Síðan er fallið frá legugjöldum á sjúklinga og er það vel. Reyndar held ég að það hafi eiginlega aldrei verið ætlunin að leggja þessi gjöld á, algjörlega óútfærð hugmynd. Enginn virtist geta svarað því hver ætti að borga þessi gjöld og þá hversu mikið og hvernig ætti að innheimta þau og hvernig þetta ætti að vera. Við höfum aðeins talað í þessari umræðu um fjárlög um vinnubrögðin og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði í ræðu sinni áðan að ákveðinn seinagangur hefði verið og baðst afsökunar á því; og ég virði það þegar fólk viðurkennir það sem betur mætti fara. Ég held að við séum alveg sammála um að vinnubrögðin verði betri næst, það verður auðveldara fyrir stjórnvöld að leggja fram fjárlagafrumvarp á nýju ári, ég hef svo sem ekki áhyggjur af því að við munum ekki bæta vinnubrögðin. Þetta hefur verið mjög áhugaverð og skemmtileg vinna og virkilega gaman að sitja í hv. fjárlaganefnd með öllu því góða fólki sem þar er. Ég vil þakka nefndarmönnum fyrir samstarfið og sérstaklega vinkonum mínum í minni hlutanum sem ég hef átt mjög gott samstarf við og eins ritaranum okkar og starfsfólkinu. Ég held að ég hafi þetta ekki lengra að sinni, ég held að ég sé búin að segja allt sem máli skiptir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir ágæta ræðu. Það var ánægjulegt að heyra að hún benti á ýmsa jákvæða þætti sem eru í þessum breytingartillögum. Hún kom sérstaklega inn á eitt sem mig langar að fá að spyrja nánar út í, það snýr að skuldaleiðréttingu heimilanna. Ef ég skildi hv. þingmann rétt er hún sammála því að rétt sé að leggja þessar álögur á bankastofnanir í slitameðferð, sækja fjármuni þangað, en er ósammála því að féð eigi að fara til þeirra sem urðu fyrir hinum svokallaða forsendubresti og voru með verðtryggð lán. Hv. þingmaður talaði um að betra væri að það færi í niðurfærslu vaxtagreiðslna ríkissjóðs. Hæstiréttur dæmdi í málum er varðar gengistryggðu lánin. Það var mikið rætt á Alþingi í aðdraganda dómsins hvort ríkissjóður ætti að fara í þessar aðgerðir. Nú er ljóst varðandi það sem við ætlum að laga núna að fjárhæðin kemur úr bönkum landsins varðandi gengistryggðu lánin. Þá spyr ég: Ef staða þeirra sem voru með gengistryggð lán hefði ekki verið lagfærð með dómi Hæstaréttar, væri hv. þingmaður þeirrar skoðunar að taka ætti peninginn úr bönkunum en að það ætti ekki að fara í að lagfæra lánin heldur í að greiða niður vaxtatekjur ríkissjóðs?

Virðulegi forseti. Nú er það einu sinni þannig að efnahagshrun verður ekkert svo auðveldlega leiðrétt. Þess vegna hlýtur að vera mikilvægasta verkefni hverrar ríkisstjórnar að koma í veg fyrir efnahagshrun. Það er ekki þannig að bara þeir sem eru með verðtryggð lán hafi orðið fyrir forsendubresti. Öll þjóðin varð fyrir forsendubresti. Til er fólk sem var ekki einu sinni búið að kaupa sér íbúð á þessum tímapunkti, sem er búið að vera í leiguhúsnæði allan þennan tíma. Ég sé t.d. ekki hvaða skilaboð ríkisstjórnin er að senda til þeirra. Farið var í 110%-leiðina. Það er áhyggjuefni af hverju ekki fleiri en raun ber vitni hafa sótt um það hjá Íbúðalánasjóði. Það er alveg rétt að þeir sem voru með gengistryggðu lánin fengu meira en aðrir, en, eins og ég segi, þetta er efnahagshrun sem bitnar illa á öllum en þó misilla á fólki. Mér finnst ekki réttlætanlegt að taka 80 milljarða og dreifa þeim á heimilin, jafnvel kannski einhverja íbúa í Vesturbæ Reykjavíkur sem eiga töluvert mikið í húsum sínum, skulda kannski mikið en búa þó við þann lúxus að þeir munu alltaf geta selt húsin sín og að þau munu alltaf hækka í verði. Hins vegar skal ég alveg viðurkenna að það eru hópar sem setið hafa eftir. 110%-leiðin ætti t.d. að gilda líka fyrir lánsveðshópinn, það þarf að laga. Við höldum að besta aðgerðin sé að laga grunninn, koma hér á stöðugu efnahagsumhverfi, lágum vöxtum til framtíðar og tryggja að ekki verði önnur gengisfelling, vegna þess að við getum búist við forsendubresti á nokkurra áratuga fresti. Þetta er ekki fyrsti forsendubresturinn. Þeir munu verða fleiri. Þá velti ég fyrir mér hvaða skilaboð ríkisstjórnin hefur sent með þessu: Við komum og reddum þessu. Við leiðréttum þetta eftir á.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður svarar ekki spurningunni minni, hún var mjög skýr. Hún sneri að því hvernig það væri ef við værum í þeirri stöðu að Hæstiréttur hefði ekki fellt dóm sinn um gengistryggðu lánin, við mundum þá nýta fjármuni úr bankakerfinu til þess að koma til móts við þann hóp, sem mér sýnist nú á öllu að flestir Íslendingar séu sammála um að hafi verið góð og sanngjörn leið, hún var ekki tekin af stjórnvöldum, hún var tekin af Hæstarétti Íslands.  Ég mundi gjarnan vilja fá svar við þessari spurningu og kannski um leið þessu: Var rangt að setja neyðarlögin á sínum tíma? Ég hef heyrt hv. þm. Guðmund Steingrímsson segja að það hafi verið jákvætt og nauðsynlegt að fara í neyðarlögin. En hvað gerðist með neyðarlögunum? Öllum þeim sem áttu pening í banka var bjargað. Þá erum við að tala um ríka fólkið. Af hverju minnist fólk ekki á það? Ég held að sé mjög ósanngjarnt að halda því fram að sú leiðréttingarleið sem nú er farin, að leiðrétta forsendubrest, beinist eingöngu að þeim sem eiga mikla fjármuni, það er bara því miður ekki rétt, það er margítrekað og útskýrt. Ég vona að hv. þingmaður nái öllu því sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson hefur fram að færa, ég hefði nú gaman af því að fá að heyra hans hlið á málinu líka. Ég var mjög ánægður að heyra það þegar Björt framtíð lýsti ánægju sinni yfir því að það væru einhverjar tillögur á leiðinni fyrir suma. Mig langar til að heyra hvort 

Virðulegi forseti. Þetta eru margar spurningar og ég skal reyna að svara þeim. Varðandi bankaskattinn þá greiddum við atkvæði með honum hérna. Að sjálfsögðu á ríkið að reyna að ná í þær tekjur sem það getur og það er um að gera að ná í þennan bankaskatt. En við bendum á að það eru trúlega ekki tekjur til framtíðar. Við erum því algjörlega fylgjandi því, en við verðum að sætta okkur við það, ég og hv. þingmaður, að við erum kannski ekki sammála í þessu máli. Það er bara allt í lagi. Ég þarf ekkert að vera sammála hv. þingmanni um þetta. Okkur greinir á og þá tökum við bara umræðuna um það í þinginu. Það er ekki þannig að ekkert hafi verið gert, eins og oft hefur verið haldið fram. Búið var að fara í gengistryggðu lánin og umreikna þau, síðan kemur dómur Hæstaréttar sem kom sumum á óvart. Ef ég man rétt fór það nú þannig að það voru fjórir dómarar á móti þremur í Hæstarétti, hann hefði getað fallið á hvorn veginn sem var. Ekki hefur enn þá verið komið til móts við lánsveðshópinn en það er nokkuð sem við höfum talað fyrir að þurfi að skoða. Ég endurtek að samkvæmt upplýsingum sem ég hef þá hafa í rauninni ótrúlega fáir sótt í 110%-leiðina hjá Íbúðalánasjóði. Maður veltir fyrir sér hvernig standi á því.  
             Ég endurtek að við setjum 80 milljarða í úrræði sem virka ómarkviss eins og staðan er núna. En um leið og stjórnvöld eru búin að koma með ítarlega greiningu á því hverjir fá þetta fé, hverju aðgerðin skilar, hver efnahagslegu áhrifin verða, þá skulum við skoða þetta. Hins vegar er furðulegt að vera hér á einum eftirmiðdegi að ræða þetta mál, þetta eru 20 milljarðar, þetta er ekkert smámál. En við tökum þá umræðu eftir jól.

Frú forseti. Við erum hér komin í lokaumræðu um fjárlög fyrir árið 2014. Eins og fram hefur komið í umræðum hefur þetta frumvarp tekið ýmsum breytingum í meðförum þingsins sem er eðlilegt og ekki óvenjulegt því ég hygg að fjárlög taki alltaf nokkrum breytingum, en kannski mismiklum, í vinnslu þingsins. Fjárlagafrumvarp hverrar ríkisstjórnar er eitt af þeim meginfrumvörpum sem hún leggur fram á hverju ári. Þar birtast að sjálfsögðu áherslur viðkomandi ríkisstjórnar í efnahagsmálum og ríkismálum. Það er líka eðlilegt að tekist sé á um þær áherslur milli stjórnmálaflokka, milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er gangur lýðræðisins að menn hafa ólíka sýn á það hvernig markmiðum er náð og hvaða markmið menn setja sér. Um það hefur verið tekist á hér, bæði í þingsal og í nefndarvinnu. Ég heyri samt að nefndarvinnan hafi í öllum aðalatriðum gengið vel og verið gott samstarf í nefndum, það er jákvætt. Við höfum gagnrýnt það hvað fjárlagafrumvarpið kom seint fram. Við gagnrýndum það reyndar strax í sumar þegar gerðar voru breytingar á þingskapalögum í þá veru að þingsetningunni, og þar með fjárlagafrumvarpi, var frestað um þrjár vikur. Ein meginástæðan fyrir því að þessu var breytt á sínum tíma var einmitt að gefa þinginu lengri tíma til þess að vinna fjárlagafrumvarp og tengd frumvörp. Ég held að það hafi endurspeglast í stöðunni á þingi í haust að fresta varð 2. umr. um fjárlagafrumvarp um eina viku eða tíu daga frá upphaflegum áætlunum. Það held ég að helgist af því að frumvarpið kom nokkuð seinna fram heldur en almenna reglan í þingsköpum gerði ráð fyrir. Það er bagalegt. Við erum samt komin hér, 20. desember, í síðustu umræðu um fjárlagafrumvarpið. Mig langar í þessari umræðu að fara í nokkur atriði sem hafa verið til umfjöllunar. Ég ætla ekki að fara sérstaklega ofan í nefndarálit frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar eða fulltrúum míns flokks í fjárlaganefnd, en vil vekja máls á nokkrum atriðum sem hafa verið til umræðu. Mig langar til þess að fara fyrst sérstaklega í skuldamál heimilanna sem hafa verið hér til umfjöllunar og eru aðeins viðruð í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur komið hér í andsvör við tvo hv. þingmenn úr fjárlaganefnd um þau mál. Ég vil segja það að upphaf þessa máls alls er auðvitað að rekja til efnahagshrunsins. Ég vil taka undir með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur sem sagði áðan að það varð auðvitað öll þjóðin fyrir forsendubresti, burt séð frá því hvort fólk skuldaði eða skuldaði ekki. Fólk missti vinnuna og fólk hafði gert ýmsar áætlanir og ráðstafanir, fólk sem ekki hafði fest kaup á húsnæði hafði kannski verið með það í bígerð og annað slíkt. Allir urðu í sjálfu sér fyrir ákveðnum forsendubresti og hann var misjafn. 
             Við þessu var reynt að bregðast með ýmsum hætti strax haustið 2008 af þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar með neyðarlögum. Menn höfðu ýmsar skoðanir á því hvort sú leið hefði verið rétt eða ekki og hvort hún hefði verið rétt útfærð. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur hér sérstaklega nefnt að innstæður voru tryggðar og þar hafi fyrst og fremst þeim sem voru vel stæðir hjálpað. Það má segja að hugsanlega hefðu menn átt að útfæra neyðarlögin með aðeins öðrum hætti, t.d. setja þak á innstæðutryggingarnar. Ég vil ekki útiloka það, en ég átti ekki aðild að ríkisstjórn á þeim tíma og var svo sem ekki ábyrgur fyrir því, en ég tel að kannski hefði átt að gera það, setja ákveðið fjárhæðarþak. En það voru auðvitað líka margir sem áttu bara sinn almenna sparnað, ekkert endilega vel stætt fólk, jafnvel ellilífeyrisþegar eða fólk komið á eftirlaun sem átti sinn sparnað, sem nam ekkert endilega háum upphæðum, en fékk það tryggt. 
             Frú forseti. Er ætlast til þess að það séu samtöl milli ræðumanns og salarins?

Forseti biður hv. þingmenn um að tala saman í ræðustóli.

Það urðu allir fyrir ákveðnum forsendubresti. Á því hefur verið reynt að taka. Það var gert með neyðarlögunum. Það var gert á síðasta kjörtímabili af hálfu þáverandi ríkisstjórnar með ýmsum hætti. Sumir hafa gagnrýnt það. Ég minnist þess að hér komu þingmenn sem voru í stjórnarandstöðu þá og sögðu æ ofan í æ úr þessum ræðustól að það hefði ekkert verið gert fyrir heimilin í landinu. Ekkert. Síðan ber svo við að þegar nefnd á vegum núverandi ríkisstjórnar birtir skýrslu um aðgerðir í þágu heimilanna kemur fram að þær aðgerðir sem gripið var til á síðasta kjörtímabili skuli koma til frádráttar þeim aðgerðum sem nú á að fara í. Þá kemur fram í þeirri skýrslu sömuleiðis að það voru bara umtalsverðar fjárhæðir sem um var að ræða, 

Forseti biður hv. þingmann að koma frekar í andsvör.

Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum og greiddum atkvæði hér með þeim skatti á bankana og fjármálafyrirtækin sem ætlað er að leggja á, ekki síst til að standa undir aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur boðað í þágu heimilanna. Við teljum að það sé rétt. Við teljum að nú séu forsendur til að leggja skattinn á bankana í slitameðferð. Það var auðvitað erfitt að ákveða það þegar ekki var ljóst hvert væri andlag skattsins á meðan búin voru enn þá í þeirri stöðu sem þau voru, en við teljum að nú, þegar sú staða hefur verið gerð upp, séu forsendur til að leggja á þennan skatt. Ýmis sjónarmið hafa komið upp um lögmæti skatts af þessum toga, en við treystum því að sá grundvöllur sem ríkisstjórnin telur að sé fyrir þeirri skattlagningu haldi og viljum standa að þessu. Það er hins vegar áhyggjuefni varðandi þessa fjármögnun að slitameðferðinni - nú á að sækja þessa peninga til fjármálafyrirtækja í slitameðferð - á að verða lokið ef ég hef skilið málið rétt á næstu tveimur árum eða svo, á meðan skatturinn á að vera til að minnsta kosti fjögurra ára. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvað verður um þennan skattstofn þegar slitameðferðinni sem fyrirtækin eru í er lokið? Þá eru þau væntanlega ekki lengur til staðar til þess að greiða þennan skatt. Þannig að ég tel að fjármögnunin sé ekki að fullu tryggð. Það er áhyggjuefni. Þetta er að vísu atriði sem hljóta að koma hér til meðferðar þegar ríkisstjórnin leggur fram frumvarp um málið sem hún hefur heitið að gera á vorþingi. Þá gefst ráðrúm til þess að fara betur í saumana á málum af þessum toga. Við erum að sjálfsögðu ekki andsnúin því að gripið sé til ráðstafana fyrir skuldug heimili í landinu, en við teljum engu að síður að þær aðgerðir verði að vera markvissar. Mönnum verður að vera ljóst fyrir fram, þegar þeir eru að ákveða útfærsluna, hvernig hún kemur út fyrir einstaka hópa. Tökum sem dæmi hjón sem eru með milljón á mánuði í laun hvort og eiga kannski 120 millj. kr. hús í Garðabæ, skulda kannski 20–30 milljónir og geta vel staðið undir því. Er endilega réttlátt að setja kannski 4 milljónir úr almannasjóði til þeirra við slíkar aðstæður? Ég hef efasemdir um það. En þetta er útfærsla sem á eftir að koma fram og við fáum ráðrúm til að skoða betur. Við erum því opin fyrir þessum aðgerðum. En við viljum vita nákvæmlega hvernig þær koma út fyrir einstaka hópa. Við viljum líka vita hvernig ýmislegt í fjárlagafrumvarpinu vegur þar á móti. Í 2. umr. um fjárlagafrumvarpið nefndi ég að verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins og ýmsar aðgerðir til þess að hækka ýmis gjöld hjá hinu opinbera gætu haft neikvæð verðlagsáhrif, þ.e. gætu leitt til meiri verðbólgu. Þá er hættan sú að verðtryggingin hækki meira en ella og spurningin er þá: Er það nýr forsendubrestur? Eða er hluti af því sem heimilin eiga að fá, skuldug heimilin í gegnum skuldaleiðréttingarnar, tekinn til baka með verðbólgunni og hækkun á verðtryggingunni? Þetta er atriði sem menn verða að skoða og fara yfir fordómalaust og vita hver heildaráhrifin eru. Það má líka spyrja hvernig lækkun á vaxtabótum, sem hér var ákveðin núna, vegur á móti. Við erum ekki að segja fyrir fram að við ætlum að vera andsnúin þessum aðgerðum, síður en svo. Við studdum fjármögnunina, en við viljum vita hvernig á að útfæra hlutina, hvernig þeir koma út og við viljum fyrst og fremst að það sé ákveðið félagslegt réttlæti í því.  Ég vil því árétta það við hv. þm. Höskuld Þórhallsson, af því hann hafði áhyggjur af því í andsvari áðan að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði ætluðum fyrir fram að segja að við værum á móti aðgerðunum, að svo er ekki. Þvert á móti. Við greiddum atkvæði með tekjuöfluninni. Við höfum bara fyrirvara á því vegna þess að við höfum ekki séð nákvæma útfærslu. Menn verða að virða okkur það til vorkunnar að við viljum vita hvernig útfærslan verður og hvernig hún skilar sér út í samfélagið. Það finnst mér eðlilegt. Ég ætla að fara hér í ýmis nokkur önnur atriði. Ég hefði getað farið aðeins í sjúklingaskattinn, en nú hefur tekist samkomulag um að taka hann út og ég ætla ekki að eyða tíma í það. Ég fagna því að málflutningur stjórnarandstöðunnar í því efni hefur haft áhrif. Ég tel að það sé að sjálfsögðu hlutverk stjórnarandstöðunnar á hverjum tíma að tala fyrir sínum málum og reyna að koma einhverju áleiðis og ég er ánægður með það að ríkisstjórnin mætir þeim sjónarmiðum meðal annars í þessu efni. Það er annað sem ég vil fara í sem ég er verulega ósáttur með. Það er hlutdeild okkar í þróunarsamvinnunni og niðurskurðurinn þar. Hér hefur verið talsverð umræða um þetta og því haldið fram að verið hafi niðurskurður í tíð síðustu ríkisstjórnar. Hlutdeild þróunarsamvinnu í vergum þjóðartekjum hafi farið upp í 0,33% á árinu 2009 og síðan farið niður á árinu 2010 og 2011. Hér er mikilvægt að hafa nokkra hluti hugfasta sem skipta máli í samanburði af þessum toga, vegna þess að tölur geta alltaf verið mjög vandmeðfarnar. Staðreyndin er sú að á árinu 2008 var gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpi að hlutdeild þróunarsamvinnu yrði 0,23% af vergum þjóðartekjum. Ég bið sérstaklega hv. þingmenn Framsóknarflokksins að taka eftir þessum tölum og málflutningi vegna þess að það skiptir máli. Ég veit að þingmenn Framsóknarflokksins stóðu alveg heilir með okkur í þróunarsamvinnuáætluninni, eins og reyndar þingið allt eða að langmestu leyti, og mér finnst þetta skipta máli. Í fjárlögum fyrir árið 2008 var gert ráð fyrir að hlutdeildin í þróunarsamvinnu yrði 0,23% af vergum þjóðartekjum. Þegar upp var staðið fyrir árið 2008 reyndist hún vera 0,27%, þ.e. nokkuð hærri en fjárlögin gerðu ráð fyrir. Af hverju var það? Það var vegna þess að gengi íslensku krónunnar byrjaði að lækka verulega mikið í ársbyrjun 2008. Verkefnin í þróunarsamvinnunni eru fjármögnuð og bundin í erlendum gjaldmiðli. Síðan byrjuðu þjóðartekjur að falla í kjölfar hrunsins. Þess vegna varð hlutfallið hærra en fjárlögin gerðu ráð fyrir. Ekki vegna þess að menn höfðu tekið ákvörðun um að hækka það. Sama gerðist 2009. Þá hafði verið gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpi að hlutdeildin yrði 0,26%, en útkoman varð 0,33%. Ekki vegna þess að menn höfðu bætt inn pening í málið, það var ekki svoleiðis, það var vegna þess að þjóðarframleiðslan féll á árinu 2009, eins og kannski flestir muna eftir enn. En fjárhæðin í þróunarsamvinnunni var föst og hún verður þá hlutfall af lægri tölu þegar upp er staðið. Þá verður hlutfallið hærra. Þetta skilja allir sem kunna að reikna. Það er því ekki alveg sanngjarnt að segja að framlagið hafi svo verið lækkað á árinu 2010 og 2011. Það var lækkað í krónum og tölum og í hlutfalli af vergri þjóðarframleiðslu, en það er ekki sanngjarnt að miða við toppinn 0,33% sem stafaði af þessum ástæðum, ekki vegna þess að menn hefðu sett 0,33% í þróunarsamvinnu í fjárlögum heldur vegna þess að þjóðarframleiðslan féll og hlutfallið hækkaði þar af leiðandi. Þetta vil ég hafa á hreinu. Síðan gerist það að á árinu 2011 er samþykkt á Alþingi fyrsta þingsályktunin um alþjóðlega þróunarsamvinnu sem byggði á lögunum frá 2008. Þá kemur fram nákvæmlega hver framlögin í þróunarsamvinnu eiga að vera á hverju ári. Þar segir í þeirri áætlun, fyrstu áætluninni, að á árinu 2011 skuli hlutfallið vera 0,21% af vergum þjóðartekjum og útkoman varð 0,21%, nákvæmlega eins og áætlunin sagði fyrir. Á árinu 2012 átti hún líka að vera 0,21% og varð 0,21%, nákvæmlega eins og áætlunin sagði fyrir. Á árinu 2013 átti hún samkvæmt áætluninni frá 2011 að vera 0,25% og það stefnir í, miðað við áætlaða útkomu á árinu 2013, að hún verði 0,25%. Nákvæmlega eins og áætlunin sagði fyrir. Þannig að frá því að fyrsta þróunarsamvinnuáætlunin er samþykkt hér á Alþingi hefur verið staðið við þetta hlutfall. Á árinu 2014 átti það að vera 0,28%, en í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar var það lækkað ofan í 0,26 og síðan hefur orðið meiri lækkun í meðförum þingsins. Þetta hlutfall verður því eitthvað lægra. Það er þetta samhengi sem ég vil hafa í þessum hlutum. Ég harma mjög þennan niðurskurð af því ég tel að við séum þrátt fyrir allt það vel efnuð þjóð að við getum lagt okkar af mörkum til þeirra sem minnst bera úr býtum í alþjóðasamfélaginu. Virðulegur forseti. Ég vil aðeins koma að tveimur málum sem varða heimildarákvæði í fjárlagafrumvarpinu. Í breytingartillögum meiri hlutans við frumvarpið við 2. umr. kemur inn nýr liður sem ekki var í frumvarpinu upphaflega, heimildargrein sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Að afsala, í samráði við utanríkisráðuneyti, flugbrautakerfi, tengdu akbrautakerfi og flughlöðum á Keflavíkurflugvelli til Isavia ohf. enda verði þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands vegna varnar- og öryggismála tryggðar sem og varnar- og öryggishagsmunir landsins.“ Ég óskaði eftir því að þessi grein yrði kölluð til baka við 2. umr. og fengi umfjöllun í utanríkismálanefnd vegna þess að hér er verið að vísa í þjóðréttarlegar skuldbindingar og varnar- og öryggishagsmuni landsins og m.a. tengist þetta Mannvirkjasjóði NATO og hvernig eignarhaldi á flugbrautum á Keflavíkurflugvelli er háttað. Þá kemur í ljós að þetta var mál sem hafði verið í undirbúningi á milli ráðuneyta um allnokkurn tíma en ekki hafði gefist ráðrúm til að lenda því, ráðuneytin eða stofnanirnar höfðu ekki náð að lenda þessu máli þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Þess vegna var þetta ekki inni í frumvarpinu sem slíku, en það kom beiðni til fjárlaganefndar um að setja þetta inn. Við sjáum þetta því fyrst þegar það kemur sem breytingartillaga við 2. umr. Það gerist bara fyrir örfáum dögum og við áttum síðan að samþykkja þetta svona. Það var fundað í utanríkismálanefnd og fengin öll ráðuneytin sem að máli koma og einnig Isavia til að fjalla um málið. Þá upplýstist að málið hafði verið alllengi í undirbúningi. Auðvitað komu upp þau sjónarmið hjá þingmönnum úr öllum flokkum í utanríkismálanefnd að það væri mikil tilætlunarsemi að ætlast til þess að Alþingi hefði einn eða tvo sólarhringa til að fjalla um svona mál. Hér er verið að ræða um að afsala hlutafélagi, að vísu í 100% eigu ríkisins, flugbrautum og akbrautakerfi og flughlöðum á Keflavíkurflugvelli. Þetta er meira mál en svo að við getum látið það fara í gegn án þess að þingið hafi einhverja frekari aðkomu að málinu.  Ég gerði athugasemd við þetta og fleiri þingmenn, einnig þingmenn úr báðum stjórnarflokkunum. Við gerðum athugasemdir við hraðann á þessu máli og hvernig ætti að tryggja að þingið hefði einhverja frekari aðkomu vegna þess að hér skiptir máli að við erum með varnarsamning við Bandaríkin og eigum aðild að Atlantshafsbandalaginu. Þótt það séu ekki mín gæluverkefni er það engu að síður staða sem við sem þjóð og þing og ríkisstjórn verðum að virða og vinna út frá meðan svo er, ég tel að það sé mikilvægt. Þess vegna var það að eftir umfjöllun utanríkismálanefndar kom inn ný breytingartillaga frá meiri hluta fjárlaganefndar við 3. umr. um þessa grein þar sem hún er eins og hún var í breytingartillögunni við 2. umr., en við bætist setning sem er í anda þess sem ég hafði talað um í utanríkismálanefnd. Í viðbótarsetningunni segir, með leyfi forseta: „Hafa skal samráð við fjárlaganefnd og utanríkismálanefnd Alþingis áður en heimildin er nýtt.“ Þetta tel ég vera til mikilla bóta. Ég get fellt mig við þessa breytingartillögu af því að þá er tryggt að Alþingi, að minnsta kosti þær nefndir sem hlut eiga að máli, mun fjalla um málið ef til þess kemur að nýta eigi þessa heimild. Að lokum, herra forseti, vil ég gera að umtalsefni mál sem varðar flugmál. Greint hefur verið frá því í fréttum og bent á að heimild sem Alþingi veitti á gildandi fjárlögum til að selja Reykjavíkurborg umdeilt flugvallarsvæði í Skerjafirði rynni út um áramótin og ekki hafi verið gert ráð fyrir að heimildin yrði áfram í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2014. Þar er sagt a.m.k. að það hafi verið mistök og að ráðuneytin hafi óskað eftir því við fjárlaganefnd að þessi heimild yrði áfram inni, en að meiri hluti fjárlaganefndar hafi ekki fallist á það, þess vegna sé þessi heimild ekki lengur inni. Því hefur verið haldið fram að þetta hafi áhrif á það samkomulag og samstarf sem er á milli ríkis og borgar í flugvallarmálinu. Ég mundi hafa áhyggjur af því ef svo væri. Ég hef hins vegar upplýsingar um að Reykjavíkurborg og ríkið hafi sett á laggirnar sérstaka nefnd til þess að fjalla um flugvallarsvæðið. Mér finnst sjálfum mikilvægt að reyna að ná góðri sátt um Reykjavíkurflugvöll og framtíð hans milli landsbyggðar og höfuðborgar og allra aðila sem hlut eiga að máli, ég tel það þýðingarmikið. Sett hefur verið á laggirnar sérstök nefnd sem er undir forustu Rögnu Árnadóttur, fyrrverandi dómsmálaráðherra. Ég hef skilið það þannig að menn ætli að bíða með samþykkt á skipulagi á þessu svæði og annað slíkt þangað til sú nefnd hefur lokið störfum, kannski einhvern tímann á næsta ári, seint á næsta ári, hvað veit ég um það. Þó að þessi heimild komi ekki inn í fjárlagafrumvarpið núna eða fjárlögin fyrir árið 2014 hafi það ekki áhrif á þá vinnu. Mér finnst mikilvægt að fá þetta staðfest og ég fagna því að hæstv. innanríkisráðherra er hérna, af því ég vil heyra frá hæstv. innanríkisráðherra hvort hún sé sammála þeim skilningi að áfram sé verið að vinna á grundvelli þess samkomulags sem hefur legið fyrir á milli Reykjavíkur og ríkisins og það hafi engin áhrif á það þótt heimildarákvæðið verði ekki í fjárlögum fyrir næsta ár. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram hér í umræðunni þannig að það hafi verið sagt um málið. Að lokum, herra forseti, ætla ég að segja að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munum að sjálfsögðu sitja hjá í atkvæðagreiðslu um frumvarpið í heild. Það er eðlilegt að það sé afgreitt á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, en við munum taka afstöðu til einstakra breytingartillagna út frá efni þeirra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir málefnalega ræðu. Hann fór yfir ýmislegt sem þarf að ræða. Eitt finnst mér standa upp úr og það eru vonbrigði mín með að Vinstri grænir ætla ekki að standa að því að samþykkja 20 milljarða útgjöld sem koma til með að leiðrétta skuldir heimila landsins eða þeirra sem eru með verðtryggð lán. Hv. þingmaður fór örstutt yfir það áðan að þegar neyðarlögin voru sett á var þeim bjargað sem áttu pening í banka. Það var gert án allra skilyrða eða takmarkana. Það var ekki sett hámark eins og sett er í þessu máli okkar framsóknarmanna. Það hefur verið talað um að þetta snúi fyrst að fólki sem er með miklar tekjur en ég hafna því alfarið vegna þess að þetta nær til 85% þeirra sem keyptu eign undir 25 milljónum og það held ég að geti varla talist til hátekjufólks. Þetta er almenn aðgerð. Vissulega kemur hún misjafnlega niður hjá fólki en neyðarlögin komu öllum til bjargar sem áttu pening í banka og jafnvel þótt það hafi í einhverjum tilvikum verið ellilífeyrisþegar eða þeir sem áttu lítinn sparnað, eða guð má vita hverjir, held ég að alltaf megi fullyrða, hv. þingmaður, að þeir sem eiga pening í banka og geta lagt fyrir eru betur staddir en þeir sem skulda í húsnæði sínu og öðru - svo ekki sé talað um þá sem var bjargað í peningamarkaðssjóðunum. Ég vona, af því mér fannst hv. þingmaður kannski vera aðeins jákvæðari en fyrri ræðumenn, 

Herra forseti. Ég verð eiginlega að biðja hv. þingmann um að hlusta á það sem sagt er.

Ég geri það.

Ég sagði aldrei að Vinstri hreyfingin – grænt framboð ætlaði ekki að standa að því að 20 milljarðar færu til skuldaleiðréttinga.  Við höfum sagt um ráðstöfunina að við viljum vita nákvæmlega útfærsluna áður en við tökum afstöðu. Er það til of mikils mælst? Ætlast þingmaðurinn til að við komum hér og segjum að við ætlum svo sannarlega að samþykkja það sem ríkisstjórnin hefur í hyggju að gera með þessa 20 milljarða þegar við vitum ekki nákvæmlega hvað það er eða hver áhrifin eru? Mundi hann ekki sjálfur við þær aðstæður, ef hann væri í mínum sporum, segja hið sama, að hann vildi vita hvernig þessir hlutir kæmu út? Það er það sem við erum að segja. Mér finnst ekki til of mikils mælst að segja: Við viljum sjá hvernig útfærslan á að vera. Við höfum líka bent á, hv. þingmaður, varðandi skattinn á fjármálafyrirtæki í slitameðferð að það á að innheimta þetta á fjórum árum en slitameðferðinni á að ljúka eftir tvö ár. Hvert verður andlagið þegar þau fyrirtæki eru komin út úr myndinni? Okkur finnst þetta ekki alveg nógu skýrt. Það er það sem við erum að biðja um upplýsingar um. Ég sagði líka áðan að þegar frumvarp ríkisstjórnarinnar kemur inn verður efnislegur grundvöllur til þess að ræða þau mál.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði vel á ræðu hv. þingmanns og legg gjarnan við hlustir þegar hann stígur hér í pontu. Það sem ég hef áhyggjur af og hef lýst vonbrigðum mínum yfir er að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lýst því yfir í þessum ræðustól að hún ætli ekki að standa að heimildinni í fjárlögum heldur ætli að sitja hjá. Þannig skildi ég hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur. Ef það er einhver önnur áform held ég að Vinstri hreyfingin – grænt framboð verði að gera þeim skil. Ég skil vel að menn hafi áhyggjur, en að standa ekki að heimildinni finnst mér ganga í berhögg við að menn skyldu þó standa að tekjuöfluninni. Ég hef áhyggjur af þessu. Hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir útskýrði þetta mjög vel. Hún sagði að það væri einfaldlega þeirra skoðun að það ætti að verja fjármununum í annað. Það er mjög skýrt. Ég verð að viðurkenna að ég var að vonast til þess að hv. þingmaður mundi svara þessu öðruvísi, en gott og vel, við skulum láta það liggja á milli hluta. Varðandi fjármuni í þróunaraðstoð vil ég segja eitt. Það kemur fram í bók sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson skrifaði að ekki hefði staðið til á síðasta kjörtímabili að setja í það aukna fjármuni. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur lesið bókina en hann sagði þetta mjög skýrt og einnig að hann hefði barist fyrir því að fá þetta fjármagn inn, en þar hefði fyrst og fremst verið um líf ríkisstjórnarinnar að ræða. Nú er fjárhæðin á pari við það sem ríkisstjórnin ákvað fyrir árið 2012, eftir því sem ég best veit. Auðvitað viljum við auka hana. 

Herra forseti. Ég ítreka þetta með skuldamálin. Við viljum sjá útfærsluna og við höfum fyrirvara á því máli á meðan við vitum ekki nákvæmlega hver hún er. Hv. þingmaður getur ekki haft athugasemdir við það  Þeirri spurningu er til dæmis ósvarað hvað á að verða með þá sem skulduðu á þeim tíma sem tiltekinn er, hafa selt eignir sínar og jafnvel flutt úr landi, farið í nám eða farið að vinna erlendis. Það virðist samkvæmt útfærslunni vera þannig að þeir eigi ekki að fá neina leiðréttingu. Það gengur ekki upp að mínu viti. Það fer í bága við þau jafnræðissjónarmið sem þrátt fyrir allt eru lögð til grundvallar í þessari vinnu, eins og ég hef skilið hana. Það eru ýmis svona atriði og ég segi við hv. þingmann: Þetta á eftir að ræða þegar við sjáum nákvæma útfærslu í frumvarpsformi. Það skulum við gera. Síðan vil ég segja varðandi þróunaraðstoðina að við samþykktum á árinu 2011 fyrstu þróunarsamvinnuáætlunina. Hún var samþykkt hér og það stóðu allir flokkar í utanríkismálanefnd að því nefndaráliti. Þar var tiltekið hvert hlutfallið ætti að vera á hverju ári frá 2011 og áfram. Í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar var staðið við það sem þróunarsamvinnuáætlun sagði um hlutfall. Það er núna fyrst sem er verið að lækka það, það er það sem við erum að gagnrýna. Varðandi ummæli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í bók hans ætla ég að segja að 

Virðulegur forseti. Vegna umræðu um flugvallarmálið í Vatnsmýrinni vil ég aðeins láta þess getið, og þakka þingmanni fyrir að vekja athygli á því, að það er mín skoðun, sem ég hef rætt líka við fulltrúa Reykjavíkurborgar, að það hvort umrætt heimildarákvæði sem nú er rætt um verður inni í þessum fjárlögum eður ei hefur ekki bein áhrif á þann samning sem við hæstv. forsætisráðherra undirrituðum fyrir hönd ríkisins við Reykjavíkurborg og Icelandair í lok október sl. Sá samningur er að sjálfsögðu í fullu gildi og það er unnið í samræmi við hann á vettvangi nefndar undir forustu Rögnu Árnadóttur, fyrrverandi dómsmálaráðherra. Markmiðið með þeirri vinnu, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, er alveg skýrt, að skoða alla kosti fyrir innanlandsflug á höfuðborgarsvæðinu og þar með talið þann kost að völlurinn verði áfram í Vatnsmýrinni, annaðhvort í núverandi legu eða í breyttri mynd. Það er að mínu mati, og ég hef ítrekað sagt það úr þessum ræðustól hér og get sagt það aftur, að það er mikil framför í því fólgin og stórmál, bæði fyrir ríki og borg, að menn setjist niður við þetta sameiginlega borð og reyni að finna lausn á þessu máli með hagsmuni allra landsmanna að markmiði. Ég tel verið að því núna. Hvað varðar það einstaka mál sem um er rætt og lýtur að Skerjafirðinum vil ég taka fram að þær upplýsingar sem komu til dæmis fram í fréttum í gær, að Reykjavíkurborg væri búin að samþykkja skipulag er lyti að Skerjafirði, eru einfaldlega ekki réttar. Þá bendi ég á bókun úr borgarráði frá því í gær þar sem segir að borgarstjórn hafi ákveðið að fresta því skipulagi til þess, eins og stendur í bókuninni, að gefa þeirri nefnd sem nú starfar á vettvangi ríkis, Reykjavíkurborgar og Icelandair fullt svigrúm til að kanna alla flugvallarkosti. Í því skyni er beðið með það skipulag til að tryggja að það verði unnið í framhaldi og í samræmi við niðurstöður nefndarinnar. Það er það sama og ríkisvaldið gerir; í samræmi við samning frá 1999 og fjölda samninga eftir það tilkynnir það um lokun þriðju brautarinnar en í samræmi við þessa ákvörðun Reykjavíkurborgar verður þeirri braut hins vegar ekki lokað fyrr en niðurstaða þessarar nefndar liggur fyrir 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur fyrir þetta innlegg og þessa yfirlýsingu. Ég tel að þessi yfirlýsing skipti miklu máli. Þó að við hæstv. innanríkisráðherra séum ekki endilega alltaf sammála í pólitík held ég að ég megi fullyrða að í því máli sem við erum hér að ræða fari áherslur okkar mjög vel saman. Þær gerðu það reyndar einnig þegar við störfuðum saman á vettvangi borgarstjórnar Reykjavíkur. Ég er mjög ánægður með þessa yfirlýsingu, hún er algerlega fullnægjandi fyrir að minnsta kosti mig hvað þetta mál snertir. Ég ber þá von í brjósti að sú nefnd sem er að störfum komist að góðri niðurstöðu sem mætir öllum sjónarmiðum eins og hægt er. Auðvitað er að mörgu leyti togað hvert í sína áttina, en ég tel að það sé hægt að ná niðurstöðu um flugvöllinn, jafnvel áfram í Vatnsmýri, að mínu viti helst í breyttri mynd, þó með þeim hætti að tryggður sé aðgangur að höfuðborginni frá þeim stöðum þaðan sem flogið er. Ég ætlaði að fara að segja alls staðar að af landinu, en flugvöllurinn þjónar nú ekki nema í raun fáum stöðum á landinu sem hafa þangað beint flug. Gott og vel, flugið er mikilvæg samgönguleið og ég tel mikilvægt að hafa það. Ég tel líka mikilvægt að hægt sé að þróa byggð inn á við í höfuðborginni. Það skiptir miklu máli fyrir innviði og uppbyggingu og umhverfislega, sjálfbæra þróun innan höfuðborgarinnar. Ég fagna þessari yfirlýsingu og tel að hún lýsi því í raun að áfram verði unnið að þessu máli á þeim nótum sem verið hefur og í samræmi við það samkomulag sem gert hefur verið.

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt, við höfum ekki alltaf verið sammála um þetta stóra mál, flugvallarmálið í Reykjavík. Ég held að það skipti mjög miklu máli, ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að flugvöllur skuli vera í Reykjavík. Það er sérstakt fagnaðarefni að borgarstjórn Reykjavíkur skuli sameinast í því verkefni með ríkinu að fullkanna alla kosti í Reykjavík, á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst að menn eigi að horfa á þann árangur sem náðist í þessu samkomulagi, að fá fólk til þess að setjast að því borði og fullkanna kosti á höfuðborgarsvæðinu. Það er mikill árangur. Það er líka mikill árangur fyrir ríki og Reykjavíkurborg að hafa komist að þeirri niðurstöðu að völlurinn fái að vera áfram í óbreyttri mynd, tvær brautir, fram að þeim tíma sem skiptir svo miklu máli. Á tímabili leit út fyrir að það mundi ekki gerast en því hefur verið afstýrt. Ég hvet líka þingheim til að leyfa fólki að fara í gegnum þessa umræðu og athuga hvort við getum fundið lausn, líkt og mér finnst borgarstjórn hafa gert í þessu verkefni, þrátt fyrir ólíkar skoðanir á málinu. Ég skil alveg þær ólíku skoðanir. Mér finnst stundum eins og menn séu orðnir svo vanir að rífast um þetta mál að við höldum áfram að rífast um það þrátt fyrir að verið sé að leita sátta í því. Ég hvet okkur til þess að leyfa þessari nefnd, sem er undir forustu Rögnu og í sitja fulltrúar ríkis, Reykjavíkurborgar og flugrekstraraðilans á svæðinu, Icelandair, með aðkomu og samráði við alla þá sem hafa komið að málinu, að klára störf. Það verður leitað álits og farið í samráð við almenning líka og ég hvet okkur til þess að gefa þessu þann tíma sem þarf. Það eru nokkrir mánuðir sem menn þurfa til þess að fara yfir þetta og menn geta tekist á um það meðan á því stendur hvort flugvöllur skuli vera áfram í Reykjavík og jafnvel tekið einhvern slag í því í kosningabaráttunni í vor. Ég geri ekki neinar athugasemdir við það, ég er fyrst og síðast að brýna okkur í því að leyfa þessu verkefni að klárast. Ég er þeirrar skoðunar, bæði af vettvangi borgarstjórnar og þingsins, að hægt sé að finna sátt um flugvöll í Reykjavík. Ef það tekst er það stórkostlegur árangur 

Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hæstv. innanríkisráðherra fyrir það sem hún hefur sagt og lagt inn í þessa umræðu hér og nú. Ég er algjörlega sammála hennar mati, ég tel að það sé hægt að finna lausn í þessu máli ef menn gefa því bara einhvern séns, ef menn fara upp úr skotgröfunum eins og stundum hafa einkennt umræðuna um þetta mál, því miður. Það eru þrátt fyrir allt sameiginlegir hagsmunir, bæði höfuðborgarinnar og landsbyggðarinnar, að um þetta náist sátt. Við vitum að við byggjum ekki þetta land öðruvísi en að hafa öfluga landsbyggð, byggð um allt land, en við þurfum líka öfluga höfuðborg. Það eru sameiginlegir hagsmunir okkar allra. Við eigum að vinna að þeim. Ég vann á sínum tíma, þegar ég átti sæti í borgarstjórn, mikla vinnu í tengslum við þetta flugvallarmál, sat bæði sem formaður í skipulagsnefnd og í skipulagsnefnd höfuðborgarsvæðisins þar sem mikið var fjallað um málið og margar úttektir gerðar þannig að mér er alveg kunnugt um hin ólíku sjónarmið sem eru uppi og ber virðingu fyrir þeim. Mér er líka kunnugt um að ýmsir möguleikar hafa verið teiknaðir upp en kannski ekki alveg í þaula og þess vegna legg ég áherslu á að þessi vinna sem nú er í gangi og hæstv. innanríkisráðherra gat um fái að halda áfram í friði og ró. Síðan getum við tekið umræðu að þeirri vinnu lokinni um hvaða lausnir menn sjá til frambúðar. Ég þakka aftur hæstv. innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að fagna sérstaklega einni ákvörðun meiri hluta fjárlaganefndar. Hún er að taka út heimildarákvæði fyrir fjármálaráðherra að selja eignarhlut sinn á því landi sem Reykjavíkurflugvöllur er að hluta eða í heilu lagi. Ég held að það sé gríðarlega jákvætt og gott skref og við sjáum áhrifin strax. Það á ekki að fara í að leggja niður þriðju mikilvægustu flugbrautina eins og markmiðið var að gera. Ég held að þetta sé til marks um að Alþingi verður með einum eða öðrum hætti að koma að málinu. Það er mikið talað um sátt. Mig langar til þess að ræða það örstutt. Í febrúar síðastliðnum var ákveðið af hálfu Akureyrarbæjar og Reykjavíkurborgar að stofna samráðsvettvang þar sem menn mundu fara yfir þessi mál í sameiningu, vegna þess að allir voru sammála um að staðsetning Reykjavíkurflugvallar lyti að almannahagsmunum. Það hefur reyndar verið mikil samstaða um það á Alþingi. Hins vegar var fátt um svör þegar Akureyrarbær leitaði eftir raunverulegu samráði. Aldrei voru fulltrúar Reykjavíkurborgar reiðubúnir að setjast niður og ræða málið. Það er öll sáttin sem hefur verið í málinu. Ég hef verið þeirrar skoðunar að alveg eins og með Keflavíkurflugvöll eigi Alþingi að hlutast til um skipulagsvaldið á Reykjavíkurflugvelli. Mér finnst það eðlilegt, mér finnst það sanngjarnt. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann hreyfa andmælum við því að ríkið fari með skipulagsvald yfir Keflavíkurflugvelli. Af hverju? Jú, það er flugvöllur allra landsmanna. Ég held að mönnum þætti það fyrst óeðlilegt ef bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ gætu með einum eða öðrum hætti ákveðið eða hlutast til um hvernig framtíðarskipulag flugvallarins yrði. Þetta skiptir máli, virðulegi forseti. Af hverju er Reykjavíkurflugvöllur þar sem hann er, í Vatnsmýrinni? Vegna þess að ítrekað hefur komið fram að þetta er besti staðurinn fyrir innanlandsflug. Hver er annar mögulegur valkostur á flugvelli innan höfuðborgarinnar, innan Reykjavíkur? Það er Hólmsheiði. En hvað gerist? Sú tillaga er alltaf felld, ítrekað. Veðurfræðingar, verkfræðingar, skipulagsfræðingar, hverjir sem er, koma og benda á gallann við að staðsetja flugvöllinn þar, fyrst og fremst er það af veðurfarslegum ástæðum. Ég er þeirrar skoðunar að Reykjavíkurflugvöllur sé einhver mikilvægasta samgöngubót landsmanna. Hann er ekki einungis það heldur líka aðgangur landsbyggðarinnar að höfuðborginni, höfuðborg allra landsmanna. Það er ekki þannig að Reykjavíkurflugvöllur hafi verið byggður í kringum stjórnsýsluna. Það er öfugt, stjórnsýslan hefur byggst upp í miðborg Reykjavíkur vegna nálægðarinnar við Reykjavíkurflugvöll. Það er mjög mikilvægt að því sé haldið til haga. Það hefur ríkt sátt um margt á milli höfuðborgar og landsbyggðar. Höfuðborgin nýtur gríðarlega mikils bara við að fá að hafa flestar stjórnsýslustofnanir, öll ráðuneytin og Alþingi Íslendinga, svo ekki sé minnst á Landspítala allra landsmanna sem stóð einu sinni til að byggja í nálægð við flugvöllinn. Ef Reykjavíkurflugvöllur fer, þá fyrst er sáttin rofin. Það er allra góðra gjalda vert að hin svokallaða Rögnu-nefnd ljúki yfirferð sinni. Ég reyndar tel einsýnt að niðurstaðan verði að Vatnsmýrin sé besta staðfestingin vegna þess að það hefur margítrekað verið niðurstaðan eftir sambærilegar rannsóknir. Þegar niðurstaðan liggur fyrir finnst mér ekki eðlilegt að fulltrúar höfuðborgarinnar taki ákvörðun. Það er eðlilegt að fulltrúar allra landsmanna, þjóðkjörnir fulltrúar á Alþingi taki þá ákvörðun. Viðhorf ýmissa borgarfulltrúa komu því miður bersýnilega í ljós þegar hinar 80.000 undirskriftir voru afhentar. Þá sagði borgarstjórinn eitthvað í þá veruna að þetta væri svona og svona en að það væri Reykvíkinga að taka ákvörðun. Því er ég innilega ósammála. Ég lýsi því ánægju minni með þessa tillögu, þ.e. að búið sé að fella þessa heimild á brott. Ég tel að hún skipti gríðarlega miklu máli. Ég er ekki sammála þeim sem halda því fram að ef Reykjavíkurborg tekur einhverja ákvörðun eigi að henda þessari heimild þegjandi og hljóðalaust inn og vísa þar í vilja allra landsmanna. Ég vona að það komi ekki fram breytingartillaga, en við skulum sjá til. Ég vona þá að hún verði ekki samþykkt. Ég fagna því að þetta sé gert á þennan hátt og ég vona líka að frumvarp mitt sem tryggir aðkomu ríkisins verði samþykkt hér á seinni stigum, en það mun væntanlega koma til afgreiðslu Alþingis næsta vor.

Virðulegur forseti. Það gerist stundum í stjórnmálunum að einhverri einni stjórnmálahreyfingu tekst eða a.m.k. reynir að eigna sér stórt og jákvætt hugtak í pólitískum áróðurstilgangi. Mér finnst það hafa gerst á undanförnum árum varðandi hugtakið heimili í pólitískri orðræðu á Íslandi. Einn stjórnmálaflokkur hefur haldið því fram að hann ætli að gera hluti fyrir heimilin. Í þeirri yfirlýsingu liggur að aðrir flokkar ætli ekki að gera neitt fyrir heimilin. Ég tel ástæðu til að viðra þetta í upphafi ræðu minnar vegna þess að mér finnst svo gríðarlega mikilvægt að gera athugasemdir við svona stjórnmál. Núna erum við að fara að ræða 20 milljarða fjárveitingu úr ríkissjóði í aðgerðir til að lækka verðtryggðar skuldir heimilanna sem hafa lauslega verið kynntar. Til stendur að verja 20 milljörðum á ári næstu fjögur árin til þessa verkefnis. Sagt er: Við ætlum að gera þetta fyrir heimilin - og látið liggja í orðunum að þeir sem eru á móti séu á móti því að gera eitthvað fyrir heimilin. Slík stemning myndast oft í pólitískri orðræðu. Það þarf pólitískan kjark til þess að standa gegn svona pressu. Ég hef þá trú og sannfæringu að við öll sem sitjum í þessum þingsal höfum það að markmiði að búa til betra umhverfi fyrir heimili og fyrirtæki í landinu; öll okkar pólitík miðast við það. Hvað teljum við í Bjartri framtíð að væri best fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu? Lægri vextir á húsnæðislánum, svo dæmi sé tekið. Komast úr umhverfi óstöðugleika sem sífellt leiðir til verðbólguskota. Það mundi gera að verkum að við þyrftum ekki að búa við verðtryggð lán. Það væri til góðs fyrir heimilin og fyrirtækin ef stöðugleiki kæmist á til að hægt væri að gera áætlanir í íslensku samfélagi sem stæðust. Ef gripið væri til verkefna til að auka fjölbreytni í atvinnulífi mundi það koma íslenskum heimilum til góða. Það mundi auka útflutningstekjur ef skynsamlega er á málum haldið, sem eykur aftur stöðugleika. Agi í ríkisfjármálum er heimilum til góða vegna þess að agaleysi eykur óstöðugleika og verðbólgu. Góður gjaldmiðill sem við getum stólað á kæmi heimilum til góða. Lækkun á verðlagi kæmi heimilum mjög til góða. Betri kjör, aukinn kaupmáttur. Við erum að fara að ræða kjarasamninga á komandi mánuðum. Það kæmi heimilum til góða, en staðreyndin er sú að það óstöðugleikaumhverfi sem við búum við hefur gert kjarabætur mjög erfiðar á Íslandi. Styttri vinnuvika og meiri framleiðni á vinnumarkaði, svo að við þyrftum ekki að vinna miklu meira til að ná sama árangri miðað við nágrannaþjóðirnar, væri heimilum mjög til hagsbóta. Það er svo margt sem þarf að ræða ef við ætlum að ræða hvernig við ætlum að bæta samfélagið, bæta umgjörð heimilisrekstrar og atvinnulífs. Mér finnst orðræðan á Íslandi núna, sérstaklega í þessum sal og í kosningabaráttunni síðustu, vera einhvern veginn þannig að einn flokkur aðhyllist mjög róttækar og öfgafullar hugmyndir um það hvernig eigi að verja fjármunum til ákveðinna hópa í samfélaginu og hann kallar það að aðstoða heimilin og þeir sem eru á móti þeirri leið eru á einhvern hátt á móti heimilunum. Við mótmælum þessu. Á eftir stendur til að greiða atkvæði um það hvort við ætlum að verja fyrstu 20 milljörðunum af fjórum á þessu kjörtímabili til verkefnis sem ber heitið, að ég held, í fjárlagatillögunni: Niðurgreiðsla verðtryggðra skulda heimilanna. Engar efnahagstillögur fylgja þessari tillögu og engin áætlun um að taka á rót vanda íslensks efnahagslífs. Það fylgir ekki einu sinni sýn um það hvernig á að koma á meiri stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Sagt er að það eigi að leiðrétta forsendubrest. En hverjar eru forsendurnar og hafa verið um áratugaskeið í íslensku samfélagi? Sveiflur á verðlagi, mikil verðbólga, verðtryggð lán. Þetta þarf að laga. Það þarf að laga forsendurnar. Í rauninni mátti ganga út frá því og hefur mátt ganga út frá því og má í rauninni enn ganga út frá því að einhvern tímann komi aftur verðbólguskot ef ekkert verður að gert. Þá mælist ég til þess að við köllum það ekki forsendubrest því að það eru nákvæmlega forsendurnar. Það eru þær sem þarf að laga. En þessari áætlun um útdeilingu opinberra fjármuna fylgir engin sýn, engin áætlun um það hvernig á að koma á meiri stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Það eru verulegar líkur á að nú eigi enn og aftur að pissa í skóinn, að þessar aðgerðir sem lækka höfuðstól verðtryggðra lána hjá sumum heimilum verði étnar upp með verðbólgu af forsendunum á örskömmum tíma. Hvað segjum við þá? Þessi tekjustofn er þar að auki verulega ótryggur. Ég vil leyfa mér að segja að ef atkvæði fara eins og búast má við, að þetta verði samþykkt, þá föllum við í nákvæmlega sömu áhættusæknina og hefur orðið íslensku samfélagi að falli hvað eftir annað. Það stendur einfaldlega í greinargerð með frumvarpi um bankaskattinn, þar sem hann kom til atkvæðagreiðslu, að tekjustofninn mundi einungis vara í tvö ár. Þessar aðgerðir eru boðaðar í fjögur ár. Þetta gengur ekki upp. Hæstv. fjármálaráðherra, aðspurður um þetta af mér í gær, gat ekki svarað því skýrt hvað mundi gerast ef tekjurnar fjöruðu út á miðju kjörtímabili. Þá mun okkur allt í einu vanta 40 milljarða til að standa við loforðið um að færa niður verðtryggðar skuldir heimilanna. Hvað gerum við þá? Það er sagt að semja eigi einhvern veginn við kröfuhafana, nýta eitthvert svigrúm, en allar þær tillögur eru óútfærðar. Við vitum ekki hvað tekjustofninn sem á að fjármagna þessar aðgerðir duga okkur langt. Það er veðmál, það er áhættusækni og ég leyfi mér að segja dálítið dæmigert fyrir íslensk stjórnmál að fara í slíkt veðmál. Við mótmælum því. Miðað við kynningu á boðuðum aðgerðum, sem þessir 20 milljarðar eiga að fara í og svo aðrir 20 og svo aðrir 20 og enn aðrir 20, liggur fyrir að í sumum tilvikum mun einhverjum heimilum verða hjálpað úr erfiðri stöðu en í mjög mörgum tilvikum þar sem fólk glímir við mikinn greiðsluvanda á húsnæðislánum munu þessar aðgerðir ekki þýða neitt. Fyrir liggur greining á því. Fullt af fólki á í miklum greiðsluvanda og getur einfaldlega ekki borgað af húsnæðisskuldum, sama þótt þær séu færðar niður. Þessar aðgerðir hjálpa ekki því fólki, þær gera það ekki. Í stórum hluta tilfella er bara um ríkisvæðingu einkaskulda að ræða. Ég sé ekki betur. Er það rétt ráðstöfun opinberra fjármuna? Ég hitti mann í gærmorgun, í morgunmyrkrinu sem fór yfir stöðu sína brosandi út í annað. Hann sagðist eiga stóra eign en skulda þó nokkuð í henni, en ekkert sem hann réði ekki við og það væru bara eðlilegar skuldir. Hann sagði brosandi út í annað rétt eins og hann vissi ekki alveg hvort hann ætti að vera glaður eða undrandi: Ég fæ 4 milljónir. Svo gekk hann spengilegur út í morgunmyrkrið. Er þetta það sem við viljum? Viljum við verja opinberu fé svona? Er það nauðsynlegt? Hvers lags hagstjórn er það? Til hvers erum við að hvetja með slíkri beinni og ástæðulausri ríkisvæðingu einkaskulda? Til hvers? Þessar spurningar blasa einfaldlega við, virðulegur forseti. Við sjáum ekki hvernig við getum stutt það að verja 20 milljörðum af skattfé til þessara aðgerða. Það er líka í meira lagi skrýtið að eyrnamerkja fyrst 20 milljarða í einhverjar aðgerðir á meðan frumvörp um aðgerðirnar liggja ekki fyrir í þinginu og aðgerðirnar hafa, ég leyfi mér að segja aldrei af neinn dýpt verið ræddar í þinginu. Það er í meira lagi undarlegt. Ég mundi segja að við ættum að anda ofan í kviðinn og reyna fyrst að fá þessar tekjur. Svo skulum við skoða hvernig við nýtum þá peninga til hagsbóta fyrir heimilin og fyrirtækin, ég legg áherslu á það - til hagsbóta fyrir heimilin og fyrirtækin. Hefur farið fram einhver greining á því hvernig hægt er að nota 20 milljarða á þessu ári, 20 milljarða á næsta ári, 20 milljarða á þarnæsta ári og 20 milljarða aftur, 80 milljarða samtals, sem best til hagsbóta fyrir íslenskt samfélag? Fjárþörf íslenska ríkisins, velferðarkerfisins, menntakerfisins, innviðanna, er gríðarleg eftir mikinn niðurskurð undanfarinna ára af augljósum ástæðum. Munum við ekki einhvern tímann þurfa að ráðast í nauðsynlegt viðhald og uppbyggingu á þessum innviðum? Ætlum við að láta börnin okkar borga það? Hver á að borga það? Mun ekki heyrast eitthvert hljóð úr horni þegar við ætlum væntanlega á næsta ári að samþykkja hér annað vers af þessum 20 milljörðum í skuldaniðurfellingar ef þá verður t.d. neyðarástand í heilbrigðisþjónustu? Heilbrigðiskerfið er algjörlega á bjargbrúninni. Þar er gríðarleg uppbyggingarþörf. Hvað ef hún verður nú öllum ljós á miðju kjörtímabilinu og í það mun vanta gríðarlegt fé? Þá erum við búin að lofa þessu fjármagni í ómarkvissar skuldaniðurfellingar. Hvað ef krónan hrynur? Krónan er í gjaldeyrishöftum núna. Það er allt í járnum. Landsbankinn þarf að greiða 300 milljarða á gjalddaga af erlendum lánum til gamla Landsbankans. Það getur haft áhrif á gengið. Sveitarfélög og fyrirtæki þurfa að greiða á gjalddaga háar upphæðir. Gengið gæti hrunið. Þetta er erfitt hagstjórnarverkefni. Hvað ef það gerist? Á þá að bæta það líka? Þýðir það meiri útdeilingu opinberra fjármuna til þessa verkefnis? Hvers lags hagstjórn er það? Á hvaða leið erum við? Hér á að stilla okkur upp við vegg. Hér er sagt: Ef þið eruð á móti þessu viljið þið ekkert gera fyrir heimilin. Því mótmælum við. Ég er búinn að fara yfir það hér í mörgum liðum hvernig pólitík Bjartrar framtíðar snýst um það að gera eitthvað fyrir heimilin og fyrirtækin til langs tíma en ekki pissa í skóinn endalaust.

Þetta var málefnalegt.

- Já, ég er mjög málefnalegur, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson.

Frekar …

Ég er að fara yfir það hérna í mörgum liðum hvernig við leggjumst gegn þessari boðuðu áætlun. Þú verður einfaldlega að sætta þig við að það er ekkert eitt rétt í þessu og sannleikurinn er ekki bara ykkar megin. Það eru fjölmargar leiðir til að koma til móts við heimilin og fyrirtækin og ég er að fara yfir það í þessari ræðu. Ég er líka að fara yfir það hvernig tekjustofninn er ótryggur og hvernig þetta lýsir áhættusækni. Hvernig væri skynsamlegast að verja slíkum peningum að okkar mati? Ef þetta er tímabundinn tekjustofn, ef hann kemur hugsanlega inn í eitt ár, hugsanlega í tvö, kannski þrjú, við vitum það einfaldlega ekki, hvernig er skynsamlegt að verja slíkum peningum? Ríkissjóður er yfirskuldsettur. Við greiðum 75 milljarða á ári í vaxtagjöld út af skuldum ríkissjóðs. Það er höfuðviðfangsefni íslenskra efnahagsmála að ná niður þessum skuldum, annars erum við endalaust að greiða vaxtagjöld og börnin okkar verða að greiða vaxtagjöld. Það hefur engin greining farið fram á því af hálfu efnahags- og fjármálaráðuneytisins hvort skynsamlegt væri að nota þessa peninga til að greiða niður opinberar skuldir og það er ámælisvert. Ég held að þessum peningum, sem eru tímabundnar upphæðir sem fara inn í ríkissjóð, væri best varið í að greiða niður opinberar skuldir og til skynsamlegra fjárfestinga sem skapa störf, sem skapa arð og til nauðsynlegra viðhalds- og uppbyggingaverkefna sem við verðum hvort sem er að fara í á komandi árum og munu kosta peninga. Ég held að það væri skynsamlegt. Það væri til hagsbóta fyrir fyrirtækin. Það væri til hagsbóta fyrir heimilin. En hér á að afgreiða þetta stóra spursmál á einum eftirmiðdegi út af einhverjum áróðri um að það sé bara ein leið til að gera eitthvað fyrir heimilin. Virðulegi forseti. Þetta er misráðið að okkar mati. Það hefur engin greining farið fram á fórnarkostnaðinum við það að nota þessa peninga svona. Af þeim sökum getum við ekki stutt þetta mál. Við teljum samt mjög mikilvægt að gera marga hluti varðandi skuldamál heimilanna. Við minnum líka á að það er búið að gera mjög mikið og ef einhverjir liðir væntanlegrar áætlunar hugnast okkur betur en aðrir munum við væntanlega styðja það, en svona ómarkvissa útdeilingu opinberra fjármuna, ekki bara í eitt ár, heldur tvö, þrjú og fjögur, með svo ótryggum tekjustofni og á óljósum pólitískum forsendum getum við ekki stutt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér fannst nú ekkert sérstaklega sanngjörn á köflum, ég verð að viðurkenna það. Það er rétt að Framsóknarflokkurinn hefur öðrum flokkum fremur í aðdraganda síðustu kosninga talað um það að hann ætlaði að koma til móts við skuldug heimili. Hann lýsti því líka hvernig hann ætlaði að fara að því og reyndi eftir bestu getu að standa við þau loforð með útfærðri leið sem ég held að allir þeir sem eru í meiri hluta verði að standa fyrir. Það hefur enginn fullyrt, og ekki sá sem hér stendur, að það sé aðeins ein leið til að gera eitthvað fyrir heimilin. Mér fannst það ómálefnalegt, virðulegi forseti. Mér fannst líka einkar ómálefnalegt þegar hv. þingmaður fullyrti að við værum að pissa í skóinn okkar. Ég mundi nú vilja að hann útskýrði þau orð aðeins nánar. Mér fannst það heldur hátt reitt til höggs og ósanngjarnt af hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ef það má vera til útskýringar þá er ég ekki að halda því fram að hv. þingmaður ætli persónulega að pissa í skóinn sinn, heldur er þetta einfaldlega orðatiltæki sem oft er notað um skammsýni og það að horfa ekki fram á veginn. Þetta er orðatiltæki sem er notað til að lýsa skammgóðum vermi, einfaldlega eitthvað sem dugar skammt. Ég fór yfir það í ræðu minni að ég tel að taka þurfi á ákveðnum grunnvanda í íslensku samfélagi sem er verðlagið, sem er krónan, einhæft atvinnulíf til dæmis, við þurfum að skapa meiri útflutningstekjur, aga þarf í ríkisfjármálin, ná þarf stöðugleika í íslenskt efnahagslíf svo að verðbólga fari niður, svo að hægt sé að bæta kjör, svo að vextir fari niður. Það er stærsta hagsmunamálið. Það veldur mér áhyggjum og þess vegna notaði ég orðatiltækið að pissa í skóinn sinn, sem er vel þekkt orðatiltæki, að fyrst engar aðgerðir, jafnvel þvert á móti, eru boðaðar sem snúa að því að reyna að koma á meiri stöðugleika í íslensku samfélagi þá muni þessar aðgerðir duga skammt, verða étnar upp af sömu verðbólgunni og er haldið fram að skapi nauðsynina fyrir þeim. Ég get notað fleiri orðatiltæki, til dæmis að bíta í skottið á sér, að við munum halda því áfram. Við erum einfaldlega með því að benda á það að fleiri leiðir eru til til að koma til móts við íslensk heimili og hjálpa íslenskum heimilum og fyrirtækjum, þá erum við að leggja áherslu á það að við höfum annars konar sýn á þessi mál en Framsóknarflokkurinn greinilega hefur. Það er ágætt að hv. þingmaður viðurkennir það, en ég var hins vegar líka að lýsa ákveðinni pólitískri orðræðu sem mér finnst hafa farið fram í þjóðfélaginu á undanförnum mánuðum. Mér er það fullfrjálst og það er fullmálefnalegt að lýsa þeirri tilfinningu minni að mér finnst eins og hugtakið „heimili“ 

Virðulegi forseti. Alveg eins og Framsóknarflokkurinn talaði öðrum fremur fyrir aðgerðum í þágu heimilanna veit ég að Björt framtíð talaði öðrum fremur fyrir bættri menningu hér í þingsal. Ég held að það sé sanngjarnt að ég fái að lýsa þeirri skoðun minni að mér finnst orðatiltækið, ég átta mig á því að það er orðatiltæki, að pissa í skóinn sinn, ansi sterkt til orða tekið. Að mínu mati er í rauninni verið að segja að þær aðgerðir sem nú er farið í séu algjörlega ómögulegar.  En ég endurtek þá skoðun mína að mér fannst þetta ekki í þeim anda sem Björt framtíð kom fram með í vor þegar hún lýsti yfir ánægju sinni að það ætti að fara í einhverjar aðgerðir. En ég vona líka að menn taki tillit til þess að það verður að koma fram með einhverja eina stefnu. 

Virðulegur forseti. Við skulum aðeins minna okkur á um hvað við erum að ræða hérna. Við erum að ræða um að setja 20 milljarða úr ríkissjóði á næsta ári í ákveðnar aðgerðir og gera það í fjögur ár án þess að vita hvort við höfum tekjur fyrir því. Þetta eru 80 milljarðar. Það er gríðarlega mikill peningur. Gríðarlega mikilvægt er að við ræðum það hvort sá peningur komi að tilætluðu gagni og að við ræðum það líka hvernig hann gæti hugsanlega komið að meira gagni í þeim kringumstæðum sem við erum í. Það er fullkomlega málefnalegt og í anda góðra stjórnmála að lýsa þeirri skoðun og rökstyðja það að svona stór og dýr aðgerð muni ekki skila tilætluðum árangri í þeirri efnahagsumgjörð sem við búum við.

Ert þú eini dómarinn hvað …?

Þetta er skoðun okkar í Bjartri framtíð. Og það er eitt sem einkennir Alþingi að í þessum þingsal situr fólk með ólíkar skoðanir. Þegar ég fer í ræðustól eða við í Bjartri framtíð, svo ég fari yfir þessi grundvallaratriði, þá segjum við okkar skoðanir, svo segir hv. þingmaður sínar. Það er okkar skoðun að svona dýr og umfangsmikil aðgerð muni vera skammgóður vermir í því efnahagsumhverfi sem við höfum búið við um áratugaskeið. Laga forsendubrest, er sagt. Við segjum: Lögum forsendurnar. Það er meginstefið í málflutningi okkar. Og meðan forsendurnar eru ekki lagaðar er það fullkomlega málefnalegt að nota vel þekkt orðatiltæki eins og að pissa í skóinn sinn ef menn ætla ekki að laga forsendurnar.

Þú ert eini dómarinn. Hvað er málið …?

Ég er ekki í dómarasæti, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, ég er hér einn af þingmönnum, einn af 63, og nýti málfrelsi mitt til að segja álit mitt á boðuðum aðgerðum. 20 milljarðar úr ríkiskassanum núna á eftir og svo í þrjú skipti í viðbót, það er dýrt og mikilvægt er 

Herra forseti. Við erum nú að sigla í lok þessa þinghalds hér fyrir jól og eðlilegt að með síðustu málum á dagskrá sé 3. umr. um fjárlög næsta árs. Ég minnist þess varla að á síðustu klukkustundunum áður en fjárlögum er lokað hafi tölurnar stokkið upp um yfir 20 milljarða kr., bæði á tekju- og gjaldahlið. Það er óvenjulegt að slíkt komi inn undir kvöld dagsins áður en ljúka á umfjöllun og afgreiðslu fjárlaga. Það munar nú um minna. Ég man ekki dæmi slíks. Af sjálfu leiðir að menn hafa ekki haft mikinn tíma til að skoða það sem því máli fylgir. Satt best að segja eru engin gögn af einu eða neinu tagi reidd fram um það mál, til að mynda í efnahags- og viðskiptanefnd sem fékk það hlutverk að setja inn í viðeigandi lagafrumvarp tekjustofninn eða tekjuaukann, fyrr en á um það bil hálftímalöngum fundi undir kvöld í gær. Þannig var það. Ég hlýt að taka undir það sem síðasti hv. ræðumaður var að segja. Ef maður tæki það alvarlega er það sem reitt er hér fram með þessu máli náttúrlega á engan hátt boðlegt. Auðvitað veltir maður því fyrir sér í hvað tíminn hefur verið notaður síðan 30. nóvember. Af hverju kom þetta mál ekki tiltölulega fljótt til þingsins þannig að þingið hefði þær vikur sem síðan eru liðnar til þess að skoða gögn og meta málið? En það var ekki gert. Þessu var haldið hjá stjórnarflokkunum og þetta kom ekki inn við 2. umr., hvorki fjárlagafrumvarps né tekjuöflunarfrumvarpa; nei, beðið var með þetta þar til síðdegis í gær. Þá fær efnahags- og viðskiptanefnd loksins að vita hvert eigi að vera endanlegt álagningarhlutfall bankaskattsins og fjárlaganefnd var beðin um að taka útgjaldaheimildirnar inn sín megin. Þetta á sér, held ég, tæpast fordæmi. Ég vil aðeins segja hér um ræðuna á Alþingi og störf þessa ágæta þings sem kom hér saman á nýjan leik 1. október af því að ríkisstjórnin var ekki tilbúin með fjárlagafrumvarp og fékk lögbundinni þingsetningu frestað, hvernig þetta blasir við manni núna þegar við erum á lokametrunum að ræða hér málin rétt fyrir jólaleyfi. Ég verð að segja að ég er tiltölulega ánægður með þann brag sem hefur verið á þinginu í það heila tekið og ég er sérstaklega ánægður, herra forseti, með stjórnarandstöðuna. Það þykja kannski ekki mikil tíðindi af því ég tilheyri henni, en ég ætla að leyfa mér að fara aðeins yfir þetta mál. Það verður gaman að vita hvort einhverjir gerast órólegir ef maður gerir það. Ég segi eins og hv. síðasti ræðumaður, ég ætla að ræða þetta út frá mínum sjónarmiðum og ekki tala fyrir neina aðra. Ég ætla ekkert að reyna að halda því fram að mitt mat á þessu eða mín umfjöllun um þetta sé sú eina rétta. Ég tel að það hafi teiknast hérna upp fyrir okkur á þessu haustmissiri og nú síðustu dagana sérstaklega að landið hefur aftur eignast tiltölulega málefnalega og uppbyggilega stjórnarandstöðu. Til hamingju með það, Ísland. Það er himinn og haf á milli þess hvernig umræður hafa verið hér á þessu haustmissiri, hvernig framganga stjórnarandstöðunnar hefur verið, og var á síðasta kjörtímabili. Þá var stunduð hér einstök niðurrifs- og eyðileggingarstarfsemi sem átti ekkert skylt við málefnalega eða uppbyggilega stjórnarandstöðu.  
             Þessi stjórnarandstaða hefur náð sýnilegum árangri þrátt fyrir að halda ekki störfum Alþingis hér í upplausn og illindum og leggjast gegn hverju einasta máli. Þvert á móti er hér að takast með alveg ágætlega sæmilegum brag, að vísu talsvert seinna en til stóð, að ljúka þinginu og allir vita í hverju sú seinkun er fólgin. Hún er aðallega bundin við það að stjórnarmeirihlutinn og ríkisstjórn voru ekki búin að ná saman endanlega um tillögur sínar og þess vegna varð til dæmis að seinka 2. umr. fjárlaga um tæpa tíu daga. Ég tel að þetta sé ánægjuefni og viti frekar á gott vegna þess að ég hef bundið innilega vonir við að stjórnarandstaðan, eins og hún gekk fram og hegðaði sér og þróaðist á síðasta kjörtímabili, verði bara einsdæmi í íslensku þingsögunni, að við eigum aldrei aftur eftir að eignast stjórnarandstöðu sem gangi jafn ótrúlega langt og raun bar vitni þá um að reyna að eyðileggja og rífa niður vinnu þingsins sem slíks og koma í veg fyrir eðlilega afgreiðslu mála. Þetta hefur auðvitað tekið á sig ýmsar hlægilegar myndir eins og þær þegar núverandi stjórnarflokkar, ráðherrar í ríkisstjórn, hafa þurft á færibandi að flytja hér inn á þing mál sem þeir stöðvuðu sjálfir í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili, jafnvel sauðmeinlaus innleiðingarmál á einhverri evrópskri tilskipun. En meinbægnin var orðin þannig og andrúmsloftið var orðið þannig. Auðvitað er ég ekkert að reyna að halda því fram að það hafi allt verið stjórnarandstöðunni að kenna, en hún þarf að axla verulega ábyrgð á því hvernig hún hegðaði sér á síðasta kjörtímabili. Hér hefur tekist sæmileg samstaða um að klára þetta þinghald. Það er auðvitað ekki þannig að menn verði sáttir um allt sem afgreitt er, en það er ríkisstjórn og það er meiri hluti sem hún styðst við sem eðlilega ræður ferðinni. En hér er líka stjórnarandstaða sem hefur sín sjónarmið, hefur komið þeim á framfæri og ætlast til þess að á hana sé hlustað og eftir atvikum eitthvað með hana gert þegar hún hefur góðan málstað fram að færa. Það hefur skilað sér í því að þó nokkrar lagfæringar hafa verið gerðar á fjárlagafrumvarpinu við 2. og núna 3. umr. aðallega og nokkrum tengdum frumvörpum. Það er ánægjuefni og væri betur ef við ættum eftir að sjá meira af slíku. Þannig vil ég fagna því sérstaklega, þó að ýmsir telji það kannski ekki meðal stóru málanna, að það tókst að bjarga, eða tekst væntanlega eftir atkvæðagreiðslur, inn í fjárlögin aftur fjárheimild til handa Byggðastofnun til að halda áfram með það verkefni sem hún hefur verið að þróa með stuðningi og hvatningu frá stjórnvöldum að styðja sérstaklega við og grípa til sértækra aðgerða í veikustu byggðum landsins, einfaldlega vegna þess að reynslan hefur sýnt að hinar almennu aðgerðir duga ekki. Þær nýtast ekki þegar ástandið og erfiðleikarnir eru komnir á það stig að í raun og veru er í gangi má segja síðasta tilraunin til að reyna að verja viðkomandi byggðir endanlegu hruni, að þær bara tæmist eða eyðist. Byggðastofnun hefur á grundvelli greininga á þessu og með góðum rökstuðningi, að ég tel, mótað þá aðferðafræði að til viðbótar við almennum atvinnuþróunar- og byggðaúrræðum verði að koma til sértæk vinna með fólkinu í þeim byggðum sem allra brothættastar eru. Það hafa líka verið settar til hliðar veiðiheimildir þannig að Byggðastofnun getur gert samninga við aðila í heimabyggð um uppbyggingu þegar í hlut eiga sjávarbyggðir sem í flestum tilvikum eru minni eða mjög lítil sjávarpláss sem hafa farið illa út úr kerfinu, misst frá sér veiðiheimildir, þar sem verið hefur mikil fólksfækkun, atvinnulífið orðið mjög einhæft og byggðin öll brothætt. Að sjálfsögðu er það eðlileg nálgun að horfa til þess sem hefur gert þessar byggðir að byggðum í gegnum tíðina, nálægðarinnar við sjóinn. Aðrar ráðstafanir þarf svo kannski til í byggðarlögum sem byggja meira á landbúnaði eða öðrum atvinnugreinum. Við lögðum á þetta mikla áherslu, þingmenn Vinstri grænna, að haldið væri áfram með þetta verklag og því ekki stútað eins og til stóð. Þess vegna er það gleðiefni að þessar 50 millj. kr. koma þarna inn á liðinn Brothættar byggðir. Ég fagna því líka sérstaklega, og hef gert áður, að hætt var við þau afar undarlegu áform um að draga úr stuðningi við nýsköpunar- og þróunarstarf sem miðar að endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar, öllu heldur í nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum. Það hefur aðeins dregið úr hinum harkalega niðurskurði á rannsóknarsjóðina. Rannsóknasjóður fær aukalega 50 milljónir. Sjóðir á sviði skapandi greina fá nokkra úrbót mála. Þannig að þeir verða að minnsta kosti til áfram með einhverjum fjármunum, myndlistarsjóður og hönnunarsjóður. Þar til viðbótar eru svo aðrir sem fyrir höfðu einhverja fjármuni. Þá munar að sjálfsögðu mikið um það að desemberuppbót verður núna greidd, ef ekki í dag þá vonandi eftir helgina, til atvinnuleitenda. Það hefði auðvitað verið alveg stórkostlega undarleg ráðstöfun ef það hefði ekki verið gert í lok árs 2013 þegar atvinnuleysið hefur sem betur fer minnkað umtalsvert. Kostnaður við að greiða atvinnuleitendum desemberuppbót er sennilega kominn niður undir helming af því sem var þegar hann var mestur, einfaldlega af því að þá voru þeir miklu fleiri sem áttu annaðhvort óskertan eða lítt skertan rétt til slíkra bóta. Nú fær þessi hópur þessa meðferð og það er að sjálfsögðu sanngjarnt og eðlilegt. Ég undraðist sjónarmið, sem ég sá sett fram, um að þetta væri bara einhver misskilningur að atvinnuleitendur ættu að fá desemberuppbót vegna þess að þetta væri uppbót á laun vinnandi fólks. Nú, ég hélt nú að grunnhugsunin við atvinnuleysisbætur væri sú að bæta mönnum upp tekjutapið af því að þeir hafa ekki vinnu, og því væri eðlilegt að taka mið af kjörum þeirra sem eru úti á vinnumarkaði, því það er verið að bæta upp þær tekjur sem menn ella hefðu ef þeir væru úti á vinnumarkaði. Auðvitað eru atvinnuleysisbætur mjög lágar og erfitt hlutskipti að reyna að draga fram lífið af því, sérstaklega ef það varir í einhvern lengri tíma. Ekki síður í því ljósi að grunnatvinnuleysisbæturnar eru mjög lágar væri það nú að bíta höfuðið af skömminni að þær tækju ekki á sig desemberuppbót. Ég vil svo sérstaklega fagna einni breytingartillögu við lið 02-201 Háskóli Íslands, þar sem er á ferðinni byggingaframkvæmdir og tækjakaup. Þar er lögð til, með skýringum á þingskjalinu, fyrri fjárveiting af tveimur upp á 20 millj. kr. til Jarðvísindastofnunar Háskóla Íslands til að fjármagna kaup á örgreini. Það er afar mikilvægt rannsóknartæki sem auðvitað þarf að vera til í landinu. Þannig háttar til að gamli örgreinirinn, eða massagreinirinn eins og við kölluðum hann í gamla daga, sem Íslendingar fengu í raun og veru með tilkomu Norrænu eldfjallastöðvarinnar eða í gegnum hana, er algjörlega úr sér genginn, ónýtur, og ekki hægt að gera við hann. Engum framleiðanda til að dreifa til að sækja til varahluti o.s.frv., enda tækið orðið fjörgamalt. Þetta er gríðarlega mikilvægt rannsóknartæki, ekki síst í jarðvísindum. En fleiri greinar koma þar við sögu þannig að allar helstu rannsóknarstofnanir hafa sameinast um að reyna að leggja saman kraftana til þess að gera það mögulegt að kaupa þetta nýja tæki inn í landið og vonandi verður það hægt á næsta ári og meðal annars með þessum stuðningi. Það vantar að vísu nokkuð upp á enn þá að búið sé að safna nægjanlegu fé, en ýmsir aðilar eru að leggja þessu lið, þar á meðal hefur verið sótt um styrk í sjóði og er verið að því áfram. En vonandi tekst að brúa það bil sem út af stendur þannig að hægt verði að kaupa nýjan örgreini og setja hann upp á næsta ári. Það er fjárfesting upp á um 160 millj. kr., tækið sjálft án virðisaukaskatts. Þannig að tvisvar sinnum 20 millj. kr. fjárveiting í viðbót frá ríkissjóði - fyrri ríkisstjórn hafði reyndar ákveðið að styrkja þetta framtak um 35 millj. kr. og þeir peningar eru til reiðu - er mjög nálægt því að vera ígildi virðisaukaskattsins sem greiddur verður á tækið. Það er nú ekki hægt að segja að ríkinu sé beinlínis að blæða þó að það verji svipaðri fjárhæð í styrk til háskólans þannig að af þessu geti orðið. Það ættu fleiri góðir aðilar í samfélaginu að taka sér þetta til eftirbreytni og ég skora hér með á stór fyrirtæki í landinu og aðila sem eiga mikilla hagsmuna að gæta í því, t.d. flugið og samgöngugeirinn, að þetta rannsóknartæki sé til staðar í landinu, að leggja þessu lið. Við vorum heldur betur minnt á mikilvægi þessa þegar eldgosin komu í Eyjafjallajökli og Grímsvötnum, en þetta er líka mikilvægt tæki vegna aldursgreininga fornleifarannsókna og fjölmargra annarra hluta. Þannig að Jarðvísindastofnun, Norræna eldfjallasetrið, Veðurstofan, orkurannsóknirnar, fornleifarannsóknirnar og fjölmargir fleiri eiga mikið undir því að þetta tæki sé í landinu. Herra forseti. Ég hef svo sem áður, í umræðum bæði um þetta þingmál, fjárlögin fyrr, við 1., 2. umr. og frumvörp sem því tengjast, viðrað nokkuð áhyggjur mínar af horfunum í ríkisfjármálunum til næstu ára. Það er auðvitað umtalsverð óvissa uppi og hún hefur ekki, finnst mér, minnkað að öllu leyti eins og æskilegt væri nú á þessu ári og í tengslum við afgreiðslu þessa frumvarps og tengdra mála. Þvert á móti er sú stefna sem hæstv. ríkisstjórn hefur valið í þessum efnum ávísun á talsverða óvissu inn í framtíðina. Það er einfaldlega vegna þess að tekin hefur verið ákvörðun um að veikja umtalsvert tekjugrunn ríkissjóðs til næstu ára þannig að framreikningur á horfum sýnir að afkoman verður í járnum næstu fjögur árin eða svo og við munum ekkert komast áfram í því að fara að skila einhverjum teljandi afgangi af ríkissjóði og greiða niður skuldir. Það blasir við. Það er í fyrra hefti fjárlagafrumvarpsins teiknað upp og undirritað eða á ábyrgð fjármála- og efnahagsráðherra sjálfs. Auðvitað bætist svo við það sem nú kom korteri fyrir tólf inn í fjárlagafrumvarpið og tekjuöflunarfrumvörpin, í raun vantaði klukkuna bara eina mínútu í tólf þegar hækkun bankaskattsins kom hér inn í gærkvöldi, sú stóra aðgerð, óvissan um fjármögnunina og óvissan síðan um útfærsluna á hina hlið, hún eykur ekki beinlínis stöðugleikann í íslenskum ríkisfjármálum og efnahagsmálum, það væri mikill barnaskapur að horfa fram hjá því. Auðvitað er þetta aðgerð af þeirri stærðargráðu að margt í kringum hana skapar óvissu. Menn geta gert sér vonir um að óvissan sé í rétta átt. Það sé óvissa upp á við, en það getur líka verið óvissa niður á við. Það er oft þannig. Það er erfitt að meta hvort áhrif verða jákvæð eða neikvæð þegar upp er staðið. Ég sagði það strax þegar þessar aðgerðir voru kynntar að mér væri rórra en mér hafði verið frá vorinu vegna þess að umfang þeirra er miklu minna en helstu aðstandendur málsins, framsóknarmenn, hefðu lofað fyrir kosningar. Þar af leiðandi er þetta ekki jafn risavaxin stærð inni í hagkerfinu sú tilfærsla sem þarna á að verða á fjármunum. En engu að síður eru þetta nú 80 milljarðar brúttó á fjórum árum. Það er komið í ljós og er nú staðfest, sem ég þóttist lesa út úr plöggunum, að það er brúttófjárhæðin. Í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar er birt sem fylgiskjal minnisblað sem við fengum náðarsamlegast í gær undir kvöld frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, skrifstofu opinberra fjármála, sem er eiginlega fyrsta plaggið, fyrir utan skýrslu nefndarinnar, sem ég sé um þessa aðgerð frá hæstv. ríkisstjórn. Þar koma út af fyrir sig fram gagnlegar upplýsingar og staðfestist sumt af því sem ég hafði leyft mér að reikna með að væri og talað út frá, meðal annars í fjölmiðlum, að 80 milljarða talan eða 20 milljarða talan á hverju ári er brúttófjárhæðin og frá henni dregst kostnaður. Frá henni dragast líka vextir og verðbætur af leiðréttingarhluta lánanna á því fjögurra ára tímabili sem þau eru að greiðast upp. Vanskil verða gerð upp og dregin frá áður en til niðurfærslu höfuðstóls kemur og ef ég veit rétt - í ljósi þess líka að allar fyrri ráðstafanir sem tengdust höfuðstól lána koma til frádráttar þessum aðgerðum, þ.e. niðurfelling lána á yfirveðsettu húsnæði samkvæmt svonefndri 110%-leið, sértæk skuldaaðlögun, sérstök vaxtaniðurgreiðsla og greiðsluaðlögun, þar með talið greiðsluaðlögunarreikningar verða gerðir upp, þannig að þegar upp verður staðið verður nettóniðurfærsla höfuðstólsins væntanlega komin niður í 70 milljarða, jafnvel neðar. Ég hafði reiknað með að hún yrði 72, en mér sýnist á þessu, sem nú hefur orðið opinbert, að eiginleg og endanleg niðurfærsla höfuðstóls verði enn lægri og það dreifist á fjögur ár. Það skiptir að sjálfsögðu máli. Engu að síður verður ekki fram hjá því horft að margir hafa áhyggjur af efnahagslegum áhrifum þessara aðgerða, velta fyrir sér hver þau verða og augljóslega er það kannski hættan á verðbólguþrýstingi sem er nærtækust og blasir við. Því miður var verðbólgumæling nú síðast ekki mjög hagstæð. Við stöndum í 4,2% ársverðbólgu miðað við síðustu mælingu. Það er þó nokkuð. Sú verðbólga má nú ekki fara mikið upp til þess að um það bil 5% niðurfærsla verðtryggðra íbúðalána að meðaltali brenni upp. Það er um það bil það sem er á dagskrá í þessari aðgerð. Ef niðurfærsla höfuðstólsins sjálfs er rétt um 70 milljarðar er það tiltölulega fljótreiknað miðað við stabbann í heild, verðtryggð íbúðalán í heild, að við erum komin niður undir 5% niðurfærslu höfuðstóls að meðaltali. Einhver heimili fá 13% en önnur fá 0 eins og gengur. Það er svo önnur saga sem ég ætla tímans vegna ekki að fara langt út í, en auðvitað er mörgum spurningum ósvarað um félagsleg og efnahagsleg áhrif þessara aðgerða ef út í þær verður farið. Það á allt saman að koma hér betur skilgreint í frumvörpum til þingsins eftir áramót. Það má segja að tekjuöflunin og heimild til útgjalda sé eðli málsins samkvæmt í raun bundin þeim skilyrðum að hún verður ekki nýtt fyrr en sett hafa verið lög og nauðsynlegar lagabreytingar átt sér stað varðandi aðgerðir. Þar af leiðandi gefst eitthvað meiri tími til að skoða það, en ég hef auðvitað miklar efasemdir um að þetta sé skilvirk aðgerð, skilvirk og félagslega réttlát ráðstöfun opinberra fjármuna ef þeir eiga að koma til á annað borð. Ég held reyndar að það sé grundvallarmisskilningur í sjálfum grunni aðgerðarinnar þegar menn nálgast þetta út frá forsendubresti sem menn afmarka innan mjög þröngs tímabils og segja að vegna verðbólgu umfram hækkunar launa eða fasteignaverðs á tilteknu tímabili frá 2008 eða 2007 til 2010 þá skuli þetta leiðrétt svona og svona. En það er hvorki horft lengra aftur né til stöðunnar eins og hún er aftur orðin núna, til dæmis með hækkandi fasteignaverði. Þaðan af síður er haft í huga að á löngu árabili þar á undan var þessi „forsendubrestur“ með öfugum formerkjum. Það er þannig. Á alllöngu árabili hækkaði neysluverðsvísitala minna en bæði launavísitala og fasteignaverð. Væru menn sjálfum sér samkvæmir mundu menn viðurkenna að það væri forsendubrestur í hina áttina þar sem menn hefðu hagnast á því á löngu árabili að lánin þeirra hækkuðu minna en laun og fasteignir. En það á víst ekki að taka með. Þetta leiðir til þess að margir munu fá mikla úrlausn og heilmikla óvænta lækkun á höfuðstól verðtryggðra lána sinna sem sennilega hefur aldrei hvarflað að þeim að þeir ættu von á, t.d. þeir sem tóku verðtryggð lán einhvern tímann á síðasta áratug síðustu aldar og borga af þeim og borga þau niður. Þegar maður lítur yfir það í löngu sögulegu samhengi var þróunin hagstæð á löngu árabili eins og ég segi, bæði laun og fasteignaverð hækkuðu umfram þá vísitölu sem lánin taka uppfærslu gagnvart. Það er hins vegar rétt að ákveðinn hópur varð fyrir forsendubresti ef við viljum kalla hann það, þ.e. verðbólguskotið frá árunum 2007–2010 skrúfaði upp lánin umtalsvert umfram launaþróun og fasteignaverðsþróun á því tímabili. Þannig að þeir sem lentu í því að taka lán eða kaupa íbúð, sérstaklega fyrstu íbúð, á akkúrat þeim árum sitja uppi með skell, það er rétt. En það er tiltölulega auðvelt að afmarka það og reikna það út hvar á kúrfunni þeir liggja og hvaða árabil og hópar það eru. Auðvitað væri augljóslega „réttlátast“, ef eitthvað er hægt að kalla réttlæti í þessu, að endurreikna lánin út frá tilteknum gefnum formúlum eða parametrum sem tækju mið af þessu. Það er miklu minni aðgerð, skilar miklu skilvirkar til þeirra sem mest eiga rétt á niðurfærslu á höfuðstól. En þessi flata nálgun er mjög dýr og óskilvirk. Það er sjálfgefið að fjöldi fólks, heimila, sem er ekki í neinum vandræðum með sín lán og varð ekki í sjálfu sér fyrir neinum sérstökum forsendubresti, af því hann liggur utan þessa tímabils með sínar lántökur, fær líka færðan niður höfuðstól. En á sama tíma munu margir aðrir í miklum erfiðleikum ekki fá neitt. Alls ekki neitt. Það er að byrja að renna upp fyrir mörgum. Að loforðið mikla sem margir skildu bara eins og að færa ætti niður öll verðtryggð lán, alla vega með veði í húsnæði, um 20%, það er nú orðið eitthvað annað. Alls konar misskilningur var í gangi í þessu. Til dæmis hafa ekki allir áttað sig á því að auðvitað verður þessi niðurfærsla bundin við íbúðalán í skilningnum lán sem stofnar rétt til greiðslu vaxtabóta. Það er ekki nóg bara að hafa verðtryggt lán með veði í húsnæði ef það lán var tekið án nokkurra tengsla við íbúðakaup eða byggingu húsnæðis. Þá stofnar það ekki rétt til greiðslu vaxtabóta og er ekki íbúðalán í þeim skilningi. Það virðast margir því miður hafa haldið það. Slíkar voru væntingarnar sem kyntar voru upp með hinum dæmalausu loforðum vorsins. Efnahagslegu áhrifin af þessari aðgerð eru hins vegar í tvennum skilningi mikið áhyggjuefni, þ.e. annars vegar að ef farið verður í þessa aðgerð með ráðstöfun opinberra fjármuna, það er það sem er á dagskrá núna, það er ríkið sem á að borga þessa aðgerð, þá er eins gott að hún heppnist og étist ekki upp í aukinni verðbólgu og auknum óstöðugleika á næstu missirum þar á eftir. Þá væri nú til lítils lagt af stað. Svo er það auðvitað bara sjálfstætt áhyggjuefni út frá hagstjórn í landinu, hvernig hún mun ganga og takast. Seðlabankinn gefur í skyn að hann kunni að þurfa að auka aðhald peningastefnunnar. Á mannamáli þýðir það að hækka vexti, sem væri náttúrlega ekki góð sending fyrir okkur inn í okkar skulduga hagkerfi þar sem við þyrftum miklu frekar á hinu gagnstæða að halda, ef efnahagslegar aðstæður leyfðu það, að vextir væru hér lágir og reynt að greiða götu þess að fjármagnið færi í umferð og ynni fyrir sér. Þetta verður allt saman að skýrast betur þegar þar að kemur, virðulegur forseti, og við fáum tíma til að ræða það hér eftir áramót. Það er auðvitað ekkert hægt annað á þessu stigi mála en hafa fullkominn fyrirvara á því sem snýr að þessari aðgerð eins og málin standa. Þó er hún að koma hér nánast án umræðu inn í fjárlög í þeim skilningi að útgjaldaheimildin verður stofnuð og tekjurnar voru hér ákveðnar í atkvæðagreiðslu í morgun. Ég vona að hæstv. ríkisstjórn hafi nú lært svolítið af haustinu, enda er hún ný og eðlilegt að menn þurfi að skólast. Það er búið að ganga á ýmsu. Í fyrsta lagi þurfti ríkisstjórnin að biðja um lengri tíma til að koma fram fjárlagafrumvarpi og bar við annríki í kringum kosningar. Gott og vel. En ef þær verða nú ekki á næsta ári, nema sveitarstjórnarkosningarnar, ættu þær ekki að réttlæta annað en að fjárlög kæmu hér aftur fram næsta haust á réttum tíma, viku af september eða svo, og þinginu gæfist aðeins rýmri tími til að fjalla um málin. Vonandi koma þá líka fjáraukalög ekki fram í desemberbyrjun, eða hvenær það nú var, heldur á tilskildum tíma með fjárlagafrumvarpinu. Enn betra væri auðvitað að við værum þá komin með málin í farveg nýrra fjárreiðulaga, eða laga um opinber fjármál, sem fjármálaráðherra hefur margboðað að hann hyggist leggja hér fram. Varðandi skuldaaðgerðirnar á nýjan leik er auðvitað ekki hægt að sleppa því að nefna þar hlut sveitarfélaganna. Það vekur mikla athygli að ríkisstjórnin ákveður einhliða, með útfærslu þessara aðgerða, að sveitarfélögin leggi þar mjög mikið af mörkum, þ.e. þau bæði tapi talsverðum tekjum í núinu og síðan gríðarlega miklum framtíðarskatttekjum í gegnum þann hluta aðgerðanna sem tengist greiðslu óskattaðs séreignarsparnaðar inn á höfuðstól eða sparnaðarreikninga sem aðrir geta tekið upp í húsnæðisöflunarskyni. Ég held að líklegt tekjutap ríkis og sveitarfélaga vegna þeirrar aðgerðar, ef hún yrði 70 milljarðar að umfangi, eins og talað er um að geti orðið, sé stórkostlega vanreiknað. Það eru greinilega á milli 30 og 40 milljarðar sem þar með er í raun reikningur sendur inn í framtíðina. Börnin okkar og barnabörnin koma til með að bera þetta, í formi meiri skattgreiðslna þá eða minni tekna í ríkissjóð og aftur minni þjónustu, hvernig sem það nú verður. Þannig er að hluta til verið að skutla þessu inn í framtíðina og ætla öðrum að borga brúsann eins og stundum áður hefur gerst, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ræðu hans. Mér heyrist hv. þingmaður vera sammála því eða vera á því og ég trúi ekki öðru en að hann fagni þessum aðgerðum fyrir heimilin í landinu, en ég velti fyrir mér hvernig hann getur fengið út að þetta komi sér vel fyrir eitt heimili en ekki annað. Ég hefði haldið að ef forsendubrestur verður hjá einum aðila sem er með verðtryggt lán, hvenær sem hann tók lánið, sé það sami forsendubrestur og hjá þeim sem tóku lánið á einhverjum öðrum tíma. Annaðhvort er forsendubrestur á þessu tímabili eða ekki. Ég held, burt séð frá því hvernig menn standa eða hvernig lánin standa, að ef menn eru sáttir við að það sé forsendubrestur - verður ekki að ganga jafnt yfir alla hvenær sem lánin voru tekin? Ef þú ert með verðtryggð lán á einhverju tímabili og það verður forsendubrestur á því tímabili hlýtur það að eiga við öll lán, hvenær sem þau voru tekin.

Herra forseti. Það eru mörg slagorðin búin að vera í þessari umræðu. Eitt er „fyrir heimilin í landinu“. Það þarf miklu meiri tíma ef á að reyna að ræða það málefnalega en gefst í stuttu andsvari. Í fyrsta lagi er þetta ekki aðgerð sem tekur til allra heimila í landinu og er órafjarri því. Þegar upp verður staðið gagnast hún tiltölulega þröngum hópi heimila, þeirra sem eru með verðtryggð lán, þeirra sem ekki höfðu fengið neina úrlausn áður. Við getum sagt að það sé sanngjarnt, en þetta gengur líka í verulegum mæli til heimila sem eru í ágætri stöðu, eiga ágætar eignir, eru með háar tekjur, en vissulega með einhver verðtryggð lán á þeim eignum. Þetta gerir ekkert fyrir leigjendur. Það er eins og hver annar brandari að tala um að þeir fái einhverja úrlausn þarna. Halda menn að fólk í Félagsbústöðum sé almennt líklegt til þess að fara að leggja 4% tekna sinna til hliðar í séreignarsparnað í því skyni að reyna að komast yfir húsnæði einhvern tímann seinna? Þetta gerir ekkert fyrir þann stóra hóp, sem er hátt í fjórðungur, sem skuldar ekki í sínu húsnæði, að uppistöðu til eldra fólkið sem er búið að borga skuldir sínar, það fær ekkert út úr þessum aðgerðum. Það eru líka heimili. Leigjendur búa líka á heimilum. Eldra fólk býr líka á heimilum. Landsbyggðin býr á heimilum og fólk þar fær sáralítið út úr þessari aðgerð, ósköp einfaldlega vegna þess að fasteignaverð er þar miklu lægra og skuldir fylgjandi miklu lægri. Þetta er fyrsta klisjan sem þarf að koma í burtu, að þetta snúist um öll heimilin í landinu. Það gerir það ekki. Var ekki forsendubresturinn jafn fyrir alla? Nei, hann var það ekki. Eingöngu ef þú horfir á þetta þrönga tímabil. En það voru ekki allir að taka sín lán eða byggja sín hús á því tímabili. Ég held að eðlilegra sé að líta yfir líftíma lána og horfa til þess hvort eitthvað hafi gerst sem hefur breytt stöðunni fyrir mann sem tók verðtryggt lán 1995. Er hann að ráðstafa eftir þetta hærra hlutfalli tekna sinna, ef hann er með meðaltekjur, í afborganir af láninu en hann gerði áður? Nei, hann er að ráðstafa lægra 

Virðulegi forseti. Ég fæ ekki enn skilið hvernig menn geta fengið það út, hv. þingmaður, að þessi forsendubrestur eigi við suma en ekki aðra. Það hlýtur að ganga jafnt yfir alla. Það hefur aldrei verið talað um að þetta sé lausn fyrir öll heimili. Það er verið að tala um lausn fyrir skuldug heimili. Þessi forsendubrestur - það hefur alltaf verið talað um leiðréttingu á lánum yfir ákveðið tímabil. Það er tekin, eins og hv. þingmaður veit, meðalkúrfa, fyrir þetta tímabil er tekin meðalverðbólga. Auðvitað getum við tekið heila mannsævi og einhvern tímann voru þetta neikvæðir vextir og svo jákvæðir vextir. En númer eitt, ef við erum að tala um forsendubrest tökum við eitthvert tímabil þar sem verðbólgan varð meiri og lánin hækkuðu meira, lánin stökkbreyttust á því tímabili. Í einu vetfangi stökkbreyttust lánin, við vitum það, það er sá forsendubrestur sem verið er að laga. Svo eru aðrar aðgerðir til að hjálpa öðrum. Þetta er bara eitt skref. Þetta er einn hluti af þeim aðgerðum sem verið er að gera fyrir heimilin og það hefur alltaf verið talað um að þetta sé fyrir skuldug heimili sem voru með lán á þessu tímabili. Þar varð forsendubresturinn, þess vegna er talað um að það geti verið forsendubrestur hjá einum aðila, hjá einu heimili, af því fólk skuldar eða tók lánið á öðrum tíma, það er verður bara eitt að ganga yfir alla.

Herra forseti. Þetta er kannski að einhverju leyti spurning um hvaða hugtök við veljum okkur að nota. Það má auðvitað segja að allir á Íslandi hafi orðið fyrir forsendubresti, það er óskaplega vinsælt orð, við urðum öll fyrir áfalli hérna. Verðbólgan kom sér illa fyrir alla, hún kom sér mjög illa fyrir marga aðra en þá sem voru með verðtryggð íbúðalán. Ég hugsa að sennilega mætti segja að sá hópur sem hafi orðið fyrir mestum forsendubresti af öllum séu þeir sem leigja í Félagsbústöðum eða leigja í sambærilegri leigu þar sem leigan er verðtryggð. Mér er ekki kunnugt um að sá hópur hafi fengið eina einustu hjálp. Hann fékk á sig fulla verðbólguhækkun á leigunni af því hún er verðtryggð. Var það ekki forsendubrestur? Var það ekki högg? Hitt er alveg ljóst að höggið sem kom á verðtryggð íbúðalán, við erum bara að tala um þau hér, er mismikið eftir því hvenær lánin voru tekin og í hvaða stöðu þú varst þegar hrunið verður. Þeir sem tóku lán árin rétt á undan eru í fyrsta lagi með fullt lán. Lánið er nýtt og ekkert byrjað að borgast niður. Það tekur fullt högg á sig. Í öðru lagi keyptu þeir íbúðir eða byggðu á uppsprengdu verði eins og fasteignamarkaðurinn var þá, þannig að þeir eru skuldugri en þeir sem nutu góðs af hagstæðara fasteignaverði áður. Það er þetta sem ég á við, að staða hópanna er ólík að þessu leyti. Það sýna það allar greiningar. Þær gera það. Hvað ætlum við að leiðrétta? Ætlum við að leiðrétta yfir allt tímabilið, taka líftíma allra verðtryggðra lána? Eigum við að reyna að reikna út á hvaða tímabilum lánið hækkaði minna en laun og fasteignaverð og á hvaða tímabilum það hækkaði meira og netta þetta út? Ef það er mínus tökum við hann. Hvað væri aðgerðin þá orðin stór? Hún væri sennilega hrunin niður í fáeina tugi milljarða hið mesta.