Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Með bréfi, dags. 12. nóvember sl., hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um eftirlit með skuldum og fjármagnskostnaði ríkisstofnana.

Virðulegi forseti. Í vetur hafa okkur í allsherjar- og menntamálanefnd, þar sem ég er formaður, og fjárlaganefnd, þar sem ég á sæti, borist margar og ítrekaðar áskoranir frá lögreglunni víða um land um að bregðast þurfi við bráðavanda sem í stefnir í starfi margra umdæma. Staðan er sérstaklega alvarleg meðal einstakra lögregluembætta og ef ekki verður brugðist við vanda þeirra þurfa þau samkvæmt rekstraráætlunum fyrir árið 2013 og næstu ár á eftir að fækka umtalsvert í fámennu liði víða um land. Vandinn er sérstaklega mikill úti á landi, bæði fyrir norðaustan og á sunnanverðu landinu þar sem fáir eru á vakt á stórum svæðum. Gott dæmi um það er Suðurlandsundirlendið þar sem búa 15 þús. íbúar, annað eins bætist við um helgar og 700 þús. ferðamenn fara þar um á ári. 24 manna lögreglulið þarf að annast þetta svæði og þennan fólksfjölda allan. Svipuð dæmi mætti segja af norðaustanverðu og norðvestanverðu landinu þar sem mjög fáir lögreglumenn þurfa að sinna stórum og miklum landsvæðum. Ef það gengur eftir samkvæmt rekstraráætlun að enn frekar þurfi að fækka er hætta á að starf sumra þessara embætta nánast falli saman vegna fámennis í liðinu og þess hve fáir ganga vaktir á hverju svæði. Þetta þurfum við að skoða, sérstaklega áður en fjárlög verða afgreidd á þessu hausti, og hvernig við getum brugðist við vanda tiltekinna lögregluembætta. Ég hef rætt þetta mál við hæstv. innanríkisráðherra, forsætisráðherra og fjármálaráðherra og við í fjárlaganefnd höfum að sjálfsögðu ítrekað það sem og allsherjar- og menntamálanefnd. Við verðum að skoða hvernig við getum tekið stöðu lögreglunnar þannig að þessi embætti geti að minnsta kosti haldið í horfinu og þurfi ekki að fækka í fámennu liði sínu þannig að starfið á einstökum svæðum falli nánast saman út af því fámenni sem þarf að ganga vaktir. Ef fækkar enn frekar er starfið einfaldlega í uppnámi og bráðavandi blasir við.

Virðulegur forseti. Eitt helsta verkefni okkar í stjórnmálum hér á næstu árum verður að draga úr vaxtakostnaði ríkissjóðs til að geta aukið framlög til velferðar. Vaxtagjöld ríkissjóðs eru á níunda tug milljarða kr. en það er nærfellt 1 millj. kr. í vaxtakostnað fyrir hvert heimili í landinu til að setja umfang kostnaðarins í samhengi. Ég fagnaði því þess vegna að ríkisstjórn Íslands ræddi í gær lánakjör á lánum Norðurlandanna til Íslands og að kanna möguleika á því að fá endurskoðuð vaxtakjörin þar. Í upphafi októbermánaðar spurðist ég fyrir um það með formlegri fyrirspurn til norrænu ríkisstjórnanna hvort það kæmi til greina og hef fengið svar þar um frá ríkisstjórnunum. Ástæðan er sú að Írar hafa fengið svipuð lán og við en með langtum hagstæðari vöxtum, 1% í staðinn fyrir 2,75%. Þegar lánsfjárhæðin er yfir 100 milljarðar kr. eins og í okkar tilfelli munar milljörðum í hverju vaxtaprósenti. Vísað er til þess í svari norrænu ríkisstjórnanna að lánskjörin ráðist af lánstímanum og tapsáhættunni og það er auðvitað til þess að líta að frá því að við tókum lánin hefur mjög dregið úr tapsáhættu vegna Íslands því að hér hefur efnahagur allur mjög styrkst. Sömuleiðis höfum við endurgreitt lánin mun hraðar sem hefur áhrif á hinn raunverulega lánstíma fjármunanna og það gefur líka tilefni til að endurskoða þessi kjör að mínu viti, auk þess sem norrænu ríkisstjórnirnar vísa til þess að ekki hafi borist ósk frá Íslandi um þessa endurskoðun. Ég tel að það sé ótvíræð opnun fyrir okkur að setja formlega fram þá ósk og fagna því að ríkisstjórnin er að ræða þetta og því að forsætisráðherra hefur tekið þetta upp í Helsinki á fundi Norðurlandaráðs, og sömuleiðis fjármálaráðherra við sinn kollega. Ég þakka 

Virðulegi forseti. Í nýrri þjóðhagsspá Seðlabankans kemur fram að hægt hafi á fjárfestingum í hagkerfinu. Fjárfestingar eru enn, og verða í nokkur ár, undir langtímameðaltali. Ástæðan sem bankinn gefur upp er sú að fjárfestingar hafi frestast og það dylst engum að bankinn vísar með því til stóriðjuframkvæmda. Við vitum öll að enn ein stóriðjuframkvæmdin mun auka verulega fjárfestingar, ekki síst í ljósi þess að stóriðjufyrirtæki vilja gott sjúkrahús í klukkustundar radíus frá verksmiðjunni. Hagvöxturinn verður hins vegar tímabundinn þar sem virðisaukinn í stóriðjunni er lítill. Seðlabankinn minntist ekkert á viðvarandi skort á fjármagni til að kosta nýsköpunarstarfsemi og uppbyggingu í nýjum atvinnugreinum. Skorturinn er til kominn vegna þess að lífeyrissjóðirnir gleypa stærstan hluta sparnaðar í landinu en sjóðirnir eiga að fjárfesta í öruggum fjárfestingum eins og ríkisskuldabréfum. Seðlabankinn minntist heldur ekkert á hátt vaxtastig hér á landi sem er að sliga ofurskuldsett fyrirtæki og heimili í landinu. Peningastefnunefndinni fannst ástæða til að þyngja byrðarnar örlítið meira í morgun og hækkaði stýrivexti í 6%. Sú ákvörðun sýnir að peningastefnunefndin hefur engan skilning á því sem er að gerast í íslensku efnahagslífi. Frú forseti. Stýrivaxtahækkun styrkir ekki gengið og dregur ekki úr verðbólgu, eins og segir í hagfræðiskólabókum, heldur veikir gengið og eykur verðbólgu þar sem vaxtagreiðslur til hrægammasjóða og aflandskrónueigenda aukast þar sem þær má senda úr landi.

Virðulegi forseti. Ég kýs að gera fyrirhugaða uppbyggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss að umtalsefni. Líkt og svo margir sem ég hef rætt við undanfarnar vikur skil ég ekki alveg fyrirætlanir stjórnvalda í þessu stóra máli. Ég hef fylgst með umræðunni en er litlu nær um hvaða þýðingu þetta risavaxna verkefni hefur fyrir mig sem Íslending. Ég finn fyrir vaxandi efasemdum um að við séum að feta rétta slóð í þessum efnum. Ótal spurningum er ósvarað. Hvað kostar þetta og hvaðan eiga peningarnir að koma? Er pláss fyrir nýjan spítala á þeim stað sem fyrirhugaður er? Mér skilst að yfir 800 athugasemdir hafi borist borginni vegna fyrirhugaðs deiliskipulags. Hreppsnefnd Kjósarhrepps hefur einnig gert athugasemdir og bent réttilega á að þetta sé ekki eitthvert smámál sem hafi bara áhrif í einu sveitarfélagi. Formaður skipulagsráðs Reykjavíkur lætur reyndar hafa eftir sér í fjölmiðlum að erfitt sé að sjá hvernig þessi breyting á svæðisskipulagi kemur við Kjósverja. En þetta er ekki einkamál Landspítalans eða Reykjavíkur, þetta varðar alla Íslendinga sem hafa flestir litla möguleika á að koma athugasemdum á framfæri. Þótt allt bendi til að um sé að ræða eina mestu framkvæmd sem þjóðin hefur ráðist í á seinni tímum og samhliða því eina mestu skipulagsbreytinguna í íslensku heilbrigðiskerfi sem um getur er þjóðin ekki spurð álits. Sumir halda því fram að verið sé að laga allt íslenska heilbrigðiskerfið að starfsemi Landspítalans. Heilbrigðisstofnanir úti um land hafa tekið gríðarlegum breytingum, breytingum sem miða fyrst og fremst að því að færa þjónustuna í auknum mæli til Reykjavíkur og Akureyrar. Niðurskurðurinn er víða svo mikill að hann er ekki lengur forsvaranlegur. Í samræmi við það sem ég hef reifað hér hef ég lagt fram skriflega fyrirspurn til hæstv. velferðarráðherra og verður henni vonandi dreift til þingheims í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni um áhyggjur af stöðu lögreglumála á landsbyggðinni. Ég lýsi fullum stuðningi við þær tillögur sem hann lagði fram og gerði að umtalsefni í ræðu sinni. Mig langaði að ræða atvinnuleysi. Í gær og í dag voru birtar nýjar tölur um stöðu atvinnuleysis á Íslandi, bæði frá Hagstofunni og Vinnumálastofnun. Áhyggjuefnið er - sem fyrr - að atvinnulausum fjölgar á Íslandi, áhyggjuefnið er að störfum hér á landi virðist ekki fjölga. En það er annað sem vekur eftirtekt mína í þessum tölum og það er mismunurinn á tölfræði frá opinberum aðilum um atvinnulausa. Samkvæmt vinnumarkaðsrannsókn Hagstofu Íslands sem var birt í morgun voru í október 2012 að jafnaði 178.500 manns á vinnumarkaði. Af þeim voru 170.400 starfandi og 8.100 án vinnu og í atvinnuleit. Mannafli á vinnumarkaði samkvæmt áætlun Vinnumálastofnunar var hins vegar 157.638 í október 2012. Atvinnuleysistölunni ber nánast saman hjá þessum tveimur aðilum en það munar tæplega 21 þús. manns á tölum Hagstofunnar og tölum Vinnumálastofnunar þegar kemur að stærð vinnumarkaðarins. Það þarf að kanna hvað veldur þessum mismun. Síðan er annað áhyggjuefni með þá 

Forseti minnir þingmenn á að virða tímamörk. Ræðutíminn er tvær mínútur í þessari umræðu.

Forseti. Ég vek athygli á grein sem Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, skrifaði um húsnæðisvexti í gær á vefritið Pressuna. Hann sýnir að vextir af húsnæðislánum eru allt að 3–4% hærri en þeir vextir sem fjárfestar á eftirmarkaði krefjast og það getur munað milljónum þegar allt er talið. Gylfi vill fá vexti niður almennt með breytingum á gengis- og peningastefnu. Ég tek undir það og segi: Í framtíðinni er evran auðvitað besta lausnin. En það er fleira að og Gylfi vill að allt húsnæðiskerfið verði skorið upp. Við komum á sínum tíma á fót húsnæðisstofnun til að létta venjulegu fólki þetta verkefni, en sitjum núna uppi með hálfgert skrímsli sem heitir Íbúðalánasjóður og þrífst á gríðarlegum vaxtamun. Þeir hjá ASÍ benda á danska húsnæðiskerfið, eru að útfæra slíkt kerfi fyrir Ísland og ég tel það einnar messu virði fyrir okkur stjórnmálamennina hér að setjast yfir þetta. Staðreyndin er sú að hið öfgafulla séreignarkerfi hefur komið okkur í klandur. Ungt fólk sem er á byrjunarreit í húsnæðismálum hefur lifað þær Íslendingasögur lengst af að eiga tvo kosti og hvorugan góðan, að hrekjast á milli leiguíbúða eða sökkva sér í skuldir. Í grannlöndunum hefur það verið verkefni jafnaðarmanna og verkalýðshreyfingar að tryggja öruggt húsnæði á góðum kjörum. Það hefur mistekist hérna, kannski vegna þess að önnur öfl hafa verið sterkari. Margir sem lentu í hruninu með húsnæði sitt eru núna komnir aftur fyrir þennan byrjunarreit. Þegar ný kynslóð mætir til leiks blasa við sömu tveir gömlu vondu kostirnir, en þetta fólk getur farið þriðju leiðina. Það getur sest að í útlöndum, yfirgefið Ísland. Þetta er vandamál sem við munum takast á við á næstu árum; mánuðum, vikum og dögum. 

Forseti minnir enn á ræðutímann sem er tvær mínútur og biður þingmenn um að virða hann.

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þm. Mörð Árnason til að líta sér nær þegar hann ræðir Íbúðalánasjóð. Hann ætti kannski sérstaklega að skoða útlán sjóðsins árið 2008 og hvaða afleiðingar þau höfðu. Það er einfalt fyrir hann á flokksstjórnarfundi eða í þingflokki Samfylkingarinnar að fara yfir þau mál, í júlí 2008 var sett útlánamet sem aldrei skyldi verið hafa.

Hvað með SpKef?

Það hafði afskaplega alvarlegar afleiðingar, bæði fyrir skattgreiðendur og þá sem tóku þau lán. Hv. þingmaður kallar: Hvað með SpKef? Það er væntanlega vegna þess að hv. þingmaður er skyggn, en ég er búinn að fá upplýsingar frá Samtökum lánþega, upplýsingar sem eru ekki góðar. Þar eru dæmi um einstaklinga sem gerðu eins og hvatt var til, skrifuðu undir skilmála og skilmálabreytingar á þeim forsendum að ef það myndaðist betri réttur fengju þeir að njóta hans. Þetta gerðu tugþúsundir Íslendinga í góðri trú. Núna hefur komið í ljós, ef eitthvað er að marka þau gögn sem ég hef undir höndum, að ríkisbankinn sem yfirtók SpKef mun ekki láta fólk njóta betri réttar. Hann segir þessu fólki að fara bara með sínar beiðnir í þrotabú SpKef. Við erum að tala um að stjórnvöld hafa ómeðvitað, eða meðvitað, ekki hugað að því að gæta jafnræðis. Þetta mun koma mjög illa við þá sem eru með þessi lán, fólk sem fór í skilmálabreytingar með þeim formerkjum að það fengi að njóta betri réttar. 

Virðulegi forseti. Mér er það mikil ánægja að greina frá því í þingsal að sérfræðingahópur sá sem fenginn var til að rýna tillögur stjórnlagaráðs skilaði á mánudaginn var niðurstöðu sinni og mjög vandaðri vinnu. Eins og þau sögðu sjálf voru leiðarljósin við vinnuna eftirfarandi: Virðing fyrir því ferli sem er í gangi og þeirri vinnu sem hefur átt sér stað. Virðing fyrir því umboði sem þau fengu frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ábyrgð vegna mikilvægis verkefnisins og þess að útkoman verði sem best. Vilji til að koma með uppbyggilegar ábendingar á faglegum grundvelli um önnur atriði en þau sem umboðið náði strangt til tekið til. Virðulegi forseti. Nú er verið að undirbúa frumvarpið og greinargerð til framlagningar í þinginu og standa vonir til þess að 1. umr. fari fram í næstu viku. Þá hefst hin þinglega meðferð og frumvarpið verður rætt við þrjár umræður. Því hefur verið haldið fram að engin efnisleg umræða hafi verið í þinginu um tillögur stjórnlagaráðsins til þessa. Ég er ekki sammála því, en ætla ekki að þjarka meira um það. Nú munum við takast á við þetta mikilvæga verkefni, en ég efa að nokkurn tíma hafi jafnmikill og jafnvandaður undirbúningur verið að nokkru frumvarpi og því sem hér er lagt fram. Það hæfir viðfangsefninu. Það er von mín, virðulegur forseti, að við getum sameinast um að ræða frumvarpið af þeirri virðingu sem það á skilið. Ég vil loks geta þess að þeir sérfræðingar sem við leituðum til voru Guðmundur Alfreðsson, prófessor við Háskólann á Akureyri og Háskólann í Strassborg, Hafsteinn Þór Hauksson, lektor við Háskóla Íslands, Oddný Mjöll Arnardóttir, prófessor við Háskóla Íslands, og Páll Þórhallsson, skrifstofustjóri og sérfræðingur við Háskólann í Reykjavík. Við leituðum einnig til Ragnhildar Helgadóttur, prófessors við Háskólann í Reykjavík, en henni var 

Virðulegi forseti. Í skýrslu þessara sérfræðinga meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem skilað var til nefndarinnar í vikunni eru gerðar 75 efnislegar breytingar á tillögum stjórnlagaráðs. Í skilabréfi nefndarmanna eru enn fremur verulegar aðrar ábendingar um bæði skjalið sjálft og ferli málsins. Þeir fulltrúar sem sátu í nefndinni, og þrír þeirra komu fyrir nefndina á mánudaginn var, kalla eftir því að heildaráhrif breytinganna verði metin. Það hefur ekki verið gert. Enn hefur ekki farið fram skoðun á heildaráhrifum breytinga vegna frumvarps sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hyggst leggja fram eftir helgi. Það er algjört grundvallaratriði, virðulegi forseti, að slík athugun fari fram og það er enn fremur algjört grundvallaratriði að hún fari fram áður en frumvarpið er lagt fram til 1. umr. í þinginu. Þá kemur fram í áliti nefndarinnar að rétt sé að leita til sérfræðinga, ekki síst erlendra, þegar kemur að þessu máli. Ég tek undir með þeim sem unnu þessa skýrslu um að það eigum við að gera. Það er ekkert tímahrak í þessu máli, það er allt of mikilvægt til að við búum til óþarfa tímafresti og látum undir höfuð leggjast að líta til þessara grundvallaratriða. Ég mun því í starfi mínu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fara fram á að slíkir aðilar verði fengnir að verkinu. Ég fer enn fremur fram á það að þessu verki verði 

Virðulegi forseti. Við höfum oft rætt á Alþingi um vanda skuldugra heimila. Upp á síðkastið hefur þessi umræða verið mjög hávær og ekki síst beinst að vanda þeirra sem tóku hin svokölluðu verðtryggðu lán. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Helgi Hjörvar, hefur tjáð sig hvað eftir annað um þetta viðfangsefni, síðast í sjónvarpinu í fyrrakvöld þegar hann sagði efnislega á þá leið að hann teldi ótvírætt að dómar í gengislánum kölluðu á að gripið yrði til aðgerða fyrir fólk með verðtryggð lán sem sé að sligast undan þeim. Setjum þetta mál aðeins í samhengi. Ég hef undir höndum tölur sem varpa kannski dálitlu ljósi á þetta. Berum saman tvo einstaklinga sem í ársbyrjun 2006 keyptu sér fasteign fyrir 20 millj. kr. og tóku 70% lán. Í dag er staðan hjá þeim sem tók gengisbundið lán með þessu skuldahlutfalli sú að hann skuldar tæplega 13 millj. kr. Sá sem tók hins vegar verðtryggða lánið með sama skuldahlutfalli skuldar rúmar 20 millj. kr. Mismunurinn er 7 millj. kr. Ég hygg að hv. formaður nefndarinnar hafi verið að vísa til þessa raunveruleika. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, en undir hann heyrir fjármálamarkaðurinn, ræddi þessi mál á Alþingi í gær og hann vísaði þá eingöngu til þess að í fjárlagafrumvarpinu væru boðaðar einhverjar tilteknar ráðstafanir, vaxtabætur og þess háttar, þó að þær vaxtabætur verði lægri á næsta ári eins og fjárlagafrumvarpið ber með sér en gert er ráð fyrir á yfirstandandi ári. Nú vil ég spyrja hv. þm. Helga Hjörvar, formann efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, sem hefur mjög látið þetta mál til sín taka og hvað eftir annað boðað aðgerðir í þessum efnum hvort hv. þingmaður hafi með orðum sínum í sjónvarpinu í fyrrakvöld verið að vísa til þess sem stendur í fjárlagafrumvarpinu. Eða er hv. þingmaður að boða okkur 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir það dæmi sem hann rekur hér. Ég held að það sýni glögglega þann vanda sem við stöndum frammi fyrir, þá stöðu sem fólk með verðtryggð lán, fólk sem fór í Íbúðalánasjóð og var einfaldlega innan þeirra marka sem hið opinbera lagði að því að vera, er í eftir að þessir dómar eru gengnir. Það er óbreytt skoðun mín og ég styrkist í henni með hverjum mánuðinum að það sé nauðsynlegt að ráðast í aðgerðir til að styðja við þetta fólk, m.a. í ljósi gengislánadómanna en líka vegna þess að sá hópur sem þingmaðurinn nefndi og ég tel að sé sá hópur sem þurfi að taka á, það fólk sem keypti húsnæði á síðustu árunum fyrir hrun, er kynslóð sem verður fyrir þremur sleggjum í senn. Hún verður fyrir því að fasteignaverðið hrapar, að verðtryggðu íslensku lánin fara upp úr öllu valdi og kaupmátturinn fer niður. Það eru einfaldlega of mörg áföll í einu á eina kynslóð án þess að henni sé sérstaklega hjálpað í þeim efnum. Ég hef lagt til aðgerðir í þeim efnum sem nema verulegum fjárhæðum, þá með því að fara í skattinneignina í séreignarsjóðunum sem flokkur hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar hefur áður lagt til í öðru samhengi. Það er enn þá sannfæring mín að við gerðum rétt í því á þessum erfiðu tímum að létta skuldabyrði þessarar kynslóðar með því að nýta skattinneignina í séreignarsjóðunum. Ég vonast til þess að stjórnmálabaráttan í vetur, kosningarnar fram undan, þær nýju framvarðarsveitir sem flokkarnir skipa sér í og þær stefnur sem þeir marka sér á fundum sínum í vetur geti orðið til þess að það verði meirihlutastuðningur við þær tillögur eða aðrar 

Hæstv. forseti. Ég er frekar hugsi eftir ræðu hv. þm. Helga Hjörvars vegna skuldavanda heimilanna. Eins og kom fram hefur hv. þingmaður margoft lýst því yfir að grípa þurfi til aðgerða og rammar sérstaklega inn hér að það sé sá hópur sem tók lán á árunum 2004–2009. Þingmaðurinn lýsir því yfir að hann hafi lagt fram tillögur þess efnis en til þess að þær fari í gegn þurfi að skipta um framvarðarsveitina í þingflokkunum, í stjórnmálaflokkunum. Má þá lesa það í orð hv. þm. Helga Hjörvars að til þess að tillaga hans nái framgangi í hans eigin flokki þurfi að bíða eftir formannsskiptum? Var hann að segja það? Það er það sem mér heyrðist hægt að lesa út úr orðum þingmannsins. Ég ætlaði annars að ræða um húsnæðiskerfið vegna þess að við þurfum bæði að taka á þeim skuldavanda sem fyrir er og eins að ræða með hvaða hætti við ætlum að haga húsnæðismálum þjóðarinnar til framtíðar. Við erum með Íbúðalánasjóð sem hefur verið í samkeppni við einkabanka um að lána fjármuni til húsnæðiskaupa. Ég tók eftir því að hv. þm. Mörður Árnason vísaði í grein Gylfa Arnbjörnssonar, forseta ASÍ, um að nú þurfi að stokka allt húsnæðiskerfið upp. Ég er sammála því að við þurfum að fara í breytingar á húsnæðiskerfinu, en hvers vegna hafa slíkar tillögur ekki litið dagsins ljós undir forustu Samfylkingarinnar, þingflokks hv. þm. Marðar Árnasonar? Hvers vegna hefur ekki verið tekið á þeim vanda sem Íbúðalánasjóður er í? Hvers vegna blandaði hv. þm. Mörður Árnason sér ekki í umræðurnar um breytingar á Íbúðalánasjóði sem áttu sér stað í vor? Við hv. þingmenn úr Sjálfstæðisflokknum reifuðum þær skoðanir okkar að það þyrfti að fara í endurskoðun á því með hvaða hætti sjóðurinn starfar, m.a. á samkeppnismarkaði. Ég hef kannski sterkari skoðanir á því en margir í mínum flokki, en breytingar þurfa að eiga sér stað. Við þurfum að horfast í augu við það 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð síðasta ræðumanns um að svo virðist vera á kosningavetri að Samfylkingin hafi steingleymt því að hún er búin að vera fimm ár í ríkisstjórn. Hún hefur verið fimm ár í ríkisstjórn og kemur svo hér, greinir vandamál og kallar eftir úrbótum. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kallaði eftir auknu fjármagni til lögreglunnar, lögreglunnar sem Framsóknarflokkurinn hefur staðið vörð um í mörg ár. Hv. þm. Mörður Árnason kallar eftir því að skera þurfi upp íbúðalánakerfið hér á Íslandi. Við framsóknarmenn höfum alltaf staðið vörð um fjölskyldurnar í landinu. Þessir hv. þingmenn hafa augljóslega gleymt því að þeir hafa farið með ríkisstjórnartaumana bráðum í fimm ár. Virðulegi forseti. Batnandi manni er best að lifa. Úr því að þingmenn Samfylkingarinnar eru nú orðnir áfram um að það þurfi að bæta ýmislegt í íslensku samfélagi ætla ég að minna á að atvinnuleysi er enn að aukast og nú eru rúmlega 8 þús. Íslendingar atvinnulausir. Rúmlega 8 þús. Íslendingar hafa flutt af landi brott síðan á haustdögum 2008. 5% Íslendinga borða sig ekki sadda á hverjum degi. Það eru 16 þús. manns og svo sagði hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra á fundinum í Háskólabíói í gær að hér væri allt í himnalagi og mikil bjartsýni hjá ríkisstjórninni. Virðulegi forseti. Við þurfum að taka höndum saman og reyna að koma málum í lag. Það verður ekki gert í tíð þessarar ríkisstjórnar vegna þess að hún hefur að mestu sóað ríkisfé í gæluverkefni eins og  
             Frú forseti. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar gleymdi hér áðan fjórða áfallinu sem þessi kynslóð sem hann vitnaði til hefur orðið fyrir og það er auðvitað hin tæra vinstri stjórn sem er búin að vera við stjórnvölinn í þessu landi undanfarið. Ástandið er kannski mest henni að kenna. Við sjáum það núna, eins og fram hefur komið, að atvinnuleysi er að aukast og það dregur orðið úr einkaneyslu. Sá froðuhagvöxtur sem hefur byggst á einkaneyslu dregst saman. Í sjávarútvegi er staðan að verða mjög erfið. Við horfum fram á einhverja erfiðustu tíma í sjávarútvegi á komandi tímum. Staða á mörkuðum er þannig að afurðaverð lækkar. Kaupendur veðja á enn frekari lækkanir á næsta ári og það er ekki útlit fyrir að annað verði upp á teningnum í þeim efnum næstu tvö, þrjú árin. Það eru byrjaðar uppsagnir í sjávarútvegi. Við eigum eftir að sjá meira af þeim. Við sjáum launalækkun hjá sjómönnum með þeim afleiðingum að þau sveitarfélög sem byggt hafa útsvarstekjur sínar á háum tekjum sjómanna verða nú af þeim. Afurðaverð er að lækka. Á sama tíma er á borðinu veiðiskattur sem er algjörlega óraunhæfur við þessar aðstæður. Rammaáætlun er lögð fram og hún boðar að það verður engin fjárfesting í orkufrekum iðnaði á næstu árum. Það á að stöðva allar orkuframkvæmdir næstu fjögur, fimm árin nema þær sem eru nú þegar komnar af stað. Við sjáum afleiðingarnar sem koma fram í minnkandi gjaldeyrisöflun fyrir þjóðarbúið með auknu álagi á krónuna,  Virðulegi forseti. Þetta verður ekki leyst nema menn horfist í augu við raunveruleikann, þá svörtu mynd sem blasir við íslensku þjóðfélagi. Menn verða að hætta að berja hausnum við steininn. Menn verða að hætta að segja þjóðinni að hér sé allt í lagi 

Frú forseti. Eins og aðrir hér sé ég ástæðu til að fagna þeim áfanga sem við höfum náð við undirbúning að breytingum á stjórnarskránni og þakka kærlega bæði stjórnlagaráði og þeim hópi lögmanna sem nú hafa skilað frá sér sínu verki fyrir vinnuna. Vegna orða hv. þm. Ólafar Nordal áðan vil ég segja að öll þau atriði sem hún rakti voru tekin upp í nefndinni á mánudaginn og tekið undir þau öll - nema það sem hún nefndi síðast, að hætta við að halda hér 1. umr. í næstu viku. Það dettur okkur ekki í hug að gera, við viljum fá málið inn í þingið og ljúka því sem fyrst. Ég vil víkja aðeins að spurningum sem hv. þm. Birna Lárusdóttir varpaði fram vegna nýbyggingar Landspítalans. Þær voru nokkrar og ég ætla að reyna að hlaupa aðeins á svörum við þeim. Já, fyrirætlanir stjórnvalda, og ég vil meina þingheims, um nýbyggingu Landspítalans á sínum stað standa óhaggaðar. Hún spurði um byggingarkostnaðinn sem er nálægt 60 milljörðum króna, þar af 7 fara milljarðar í tækjakaup. Þar hefur umfangið verið minnkað verulega, þetta er ódýrasta leiðin og sú besta sem völ er á. Hún spurði: Hvaðan koma peningarnir? Frú forseti. Það kostar nær 3 milljarða króna á ári að gera ekki neitt varðandi Landspítalann. Það sparast tæpir 3 milljarðar á ári við að hafa rekstur spítalans undir einu þaki. Það þýðir að á 20 árum mun þessi nýbygging borga sig upp. Þaðan koma peningarnir, frú forseti. Nýtt kostnaðarmat á framkvæmdunum var kynnt í október síðastliðnum og það hefur staðist skoðun tveggja óháðra aðila og við fáum vonandi frumvarp bráðlega. Landspítalinn þjónar okkur öllum, þjónar öllum landsmönnum. 

Virðulegi forseti. Ég tel að sú neikvæða byggðaþróun sem átt hefur sér stað víða á landsbyggðinni síðustu tvo áratugina sé komin á mjög hættulegt stig á einstökum stöðum og svæðum. Við verðum að bregðast strax við, stjórnvöld í landinu verða að bregðast við. Fyrir liggur skýrsla Byggðastofnunar um samfélag, atvinnulíf og íbúaþróun í byggðarlögum með langvarandi fólksfækkun. Þar eru skoðuð sérstaklega svæði sem byggja afkomu sína á landbúnaði og sjávarútvegi og önnur sem byggja á meiri fjölbreytileika í atvinnulífi. Sem betur fer er víða uppgangur á landsbyggðinni og tækifærin eru óteljandi ef rétt er á málum haldið. Samt sem áður eiga margar byggðir undir högg að sækja. Skýrt kemur fram í skýrslunni hve mikið samgöngubætur hafa að segja, ekki bara vegna jákvæðra áhrifa á búsetu heldur einnig fyrir atvinnulíf og ekki síst ferðaþjónustuna. Skýrasta dæmið um slíkt er svæði eins og sunnanverðir Vestfirðir og norðanverðar Strandir sem eiga allt sitt undir því að góðar samgöngubætur komist á. Aldurssamsetning íbúa þar sem fólksfækkun hefur orðið er verulegt áhyggjuefni. Meðalaldurinn er orðinn hár og það fækkar að sama skapi í yngri árgöngum, sérstaklega í aldurshópnum 20–40 ára sem er barneignaraldur. Þar af leiðandi dragast útsvarstekjurnar saman í kjölfarið og erfiðara reynist að halda uppi góðri grunnþjónustu sem ýtir undir áframhaldandi fækkun íbúa. Skipting milli kynja á þessum svæðum er yfirleitt þannig að karlar eru fleiri en konur og það veit ekki á gott. Nú koma margir eflaust til með að álykta sem svo að við þessu sé lítið að gera, byggðaþróunin annars staðar í veröldinni sé á sama veg. Ég tel vissulega að stjórnvöld geti ekki einhliða haft áhrif á íbúaþróun í landinu, þar hefur margt annað mikið að segja, en stjórnvöld hafa með aðgerðum og aðgerðaleysi svo sannarlega haft áhrif á byggðaþróun síðustu áratugina. Afleiðingin er mikil samþjöppun byggðar á suðvesturhorninu með tilheyrandi stofnkostnaði. Víða á landsbyggðinni standa eftir vannýtt opinber mannvirki og autt húsnæði sem selst ekki eða aðeins fyrir brot af raunvirði. Þannig hefur margt landsbyggðarfólk þurft að fara frá eigum sínum eða fengið sáralítið fyrir ævisparnaðinn. Ég met það svo að ekki hafi verið rekin raunveruleg byggðastefna hér í gegnum árin heldur hafðar uppi handahófskenndar aðgerðir af hálfu stjórnvalda til að mæta aðsteðjandi vanda fólks og fyrirtækja hverju sinni, settir plástrar hér og þar sem ekki hafa byggst á að styrkja grunngerð samfélaganna til lengri tíma. Ótal greiningar og skýrslur liggja fyrir og ég efast ekki um góðan vilja margra ráðamanna í gegnum tíðina en orð og efndir hafa ekki alltaf haldist í hendur, því miður. Hver kannast ekki við fyrirheit um jöfnun olíuverðs og húshitunar í landinu? Þetta er jú sameiginleg auðlind eins og fiskurinn í sjónum. Lengi hefur verið talað um jöfnun flutningskostnaðar og fjölgun opinberra starfa á landsbyggðinni, en ef það hefur gengið eftir er endalaus barátta við að halda störfunum inni í fjárlögum. Það er gömul saga og ný. Dreifikerfi RÚV er til dæmis víða ekki í lagi og það vantar margt upp á að búsetuskilyrði séu jöfn í landinu. Skýrt hefur komið fram í greiningu að styrkja þurfi menntunarstig á landsbyggðinni og tek ég heils hugar undir það, en þá verður líka að standa vörð um þær menntastofnanir sem þar eru fyrir og útvista fleiri opinberum störfum út á land sem krefjast fjölbreytilegrar menntunar og þekkingar. Atvinnumál, heilbrigðismál, samgöngur og menntun, allt eru þetta lykilþættir sem ráða ákvörðun um búsetu fólks. Bleiki fíllinn í umræðunni um stöðu landsbyggðarinnar í sjávarbyggðum er kvótakerfið sem og sú óvissa og óöryggi í búsetu sem fylgt hefur frjálsu framsali aflaheimilda í gegnum árin. Þetta hafa staðir eins og Vestmannaeyjar og Akranes, stór byggðarlög, þurft að reyna á eigin skinni. Ég spyr hæstv. atvinnuvegaráðherra: Liggur fyrir greining stjórnvalda á því hvaða byggðir standa veikast í byggðalegu tilliti í dag? Ef svo er, hverjar eru þá byggðirnar og svæðin? Hvaða byggðir af þeim sem háðastar eru sjávarútvegi eru í alvarlegum vanda? Hvaða áhrif hefur framsal aflaheimilda haft í því sambandi og hvaða úrræði eru möguleg í slíkum tilvikum? Hvaða landbúnaðarsvæði og hvaða búgreinar standa hvað höllustum fæti í dag og hvar innan landbúnaðar og matvælaframleiðslu sjá menn helstu sóknarfærin?  Hvað hyggjast  Að lokum: Til hvaða aðgerða hafa stjórnvöld gripið eða hyggjast grípa á næstu mánuðum 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún er sannarlega þörf. Ég held ég reyni að svara spurningunum best með því að fara almennt yfir nokkur atriði sem ákveðin hafa verið og unnið er að sem skipta máli í byggðalegu tilliti. Markmiðið er að sjálfsögðu að byggð geti blómgast um allt land og öll byggðarlög fái nýtt sín tækifæri og möguleika. Ég nefni fyrst fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem kynnt var og nú liggur fyrir hvernig fjármögnun hennar verður á fyrsta ári. Hún var sett fram upphaflega með fyrirvara um hverjar tekjur mundu skila sér af veiðigjöldum og arði úr bönkum, eignasölu og öðru slíku. Á næsta ári fara alls 10,3 milljarðar kr. í verkefni sem munu auka fjárfestingu og styðja við vaxandi atvinnugreinar, skapa hagvöxt og störf vítt og breitt um landið. Þar af fara í samgöngur 2,5 milljarðar sem gerir kleift að flýta Norðfjarðar- og Dýrafjarðargöngum og ýmsum öðrum brýnum vegbótum. Þá er tryggt fé vegna Vestmannaeyjaferjunnar Herjólfs og til endurbóta í Landeyjahöfn, samtals 640 milljónir. Í sóknaráætlun landshlutanna sem unnið er að um allt land í öflugu samstarfi við heimaaðila verður varið 400 millj. kr. Á svið ferðamála er einnig lögð mikil áhersla, enda einn af mestu vaxtarbroddum íslensks atvinnulífs og dreifist mjög vel um landið og skapar störf vítt og breitt. Þar verða settar 500 milljónir til viðbótar í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða næstu þrjú árin sem gerir kleift að fara í mikið átak til að byggja upp innviði og sömuleiðis 250 milljónir í þjóðgarða og friðlýst svæði í sama skyni. Þessu fylgja að sjálfsögðu störf og framkvæmdir en ekki er þó síður mikilvægt að þarna erum við að efla innviðina og auka möguleika okkar til að takast á við vaxandi fjölda ferðamanna. Þá má nefna Kirkjubæjarstofu en ákveðið er að ráðast í byggingu hennar og verja í það 290 millj. kr. og á Kirkjubæjarstofa að verða eitt af anddyrum Vatnajökulsþjóðgarðs. Þar á sannarlega í hlut ein af þeim byggðum sem hefur átt í vök að verjast, þ.e. Vestur-Skaftafellssýsla, eins og kom fram hjá hv. málshefjanda. Í verkefni sem flokkast undir græna hagkerfið fara sömuleiðis talsverðir fjármunir og þeir dreifast í ýmis verkefni um allt land. Varðandi jöfnun flutningskostnaðar, sem mikið hefur verið rætt á Alþingi árum og áratugum saman, eru loksins komin lög þar um og komu til framkvæmda 1. janúar sl. Með þeim er unnt að veita framleiðslufyrirtækjum á svæðum sem eru í a.m.k. 240 kílómetra fjarlægð frá útflutningshöfn 10% endurgreiðslu af flutningskostnaði en fyrirtæki sem liggja lengra frá fá 20%. Ég geri ráð fyrir að flytja á næstu vikum frumvarp sem framlengir gildistíma þeirra laga en heimilar jafnframt að fela Byggðastofnun að annast um framkvæmdina. Strandsiglingar eru í undirbúningi, þ.e. að undirbúa útboð um strandsiglingar eins og komið hefur fram. Ég vil nefna eitt mál enn sem er auðvitað eitt af stóru og brýnu hagsmunamálum margra þessara byggða, þ.e. húshitunarkostnaðinn á köldum svæðum eða húshitunarkostnað þeirra sem kynda með rafmagni. Ég vonast til þess að við afgreiðslu fjárlaga nú verði tekið nokkurt skref í að jafna þann kostnað. Þá að hinni sérstöku nálgun varðandi byggðir í bráðri hættu. Byggðastofnun hefur unnið þar mikið verk og skilgreint ýmis byggðarlög. Hún nálgast núna byggðamálin á öðrum forsendum en fyrr, annars vegar að skoða sterku svæðin, höfuðborgarsvæðið og 100 kílómetra radíus þar í kring, Miðnorðurlandið og Miðausturlandið, á þeim svæðum búa 92% þjóðarinnar. Hins vegar hafa nokkur byggðarlög sem eru á varnarsvæðum átt við mikinn vanda að etja um árabil. Það er því ekki rétt að tala um landsbyggðina í heild sem eina heldur fremur um landsbyggðirnar. Vandinn á varnarsvæðunum birtist fyrst og fremst í viðvarandi fólksfækkun, einhæfni atvinnulífs, fækkun starfa og hækkandi meðalaldri íbúanna eins og kom fram áðan. Þar er einkum um að ræða fámenna byggðakjarna og sveitir í umtalsverðri fjarlægð frá stærri byggðakjörnum. Ég hygg að segja megi að þrjú svæði séu einkum í forgrunni í þeirri flokkun eða skilgreiningu. Það eru svæði á Vestfjörðum, Suðausturlandi og á norðausturhorninu. Byggðastofnun hefur tillögur í smíðum um að leita nýrra leiða til að glíma við vanda slíkra byggða þar sem þurfi sértækari úrræði en hin almennu og hefðubundnu sem öflugri svæði geta nýtt sér betur. Byggðastofnun hefur sent ráðuneytinu greinargerð og tillögur í þeim efnum sem eru í skoðun í ráðuneytinu og við höfum fullan hug á að fylgja eftir. Varðandi sjávarútvegsmál og önnur mál sem bar á góma, allt skiptir það að sjálfsögðu máli í glímunni við vanda byggðanna en hann er sannarlega ærinn og sérstaklega tilfinnanlegur í umræddum byggðum. Sumar hverjar hafa verið í fréttum að undanförnu þar sem menn hafa átt við langvarandi erfiðleika að etja. Ég hygg að hin nýja 

Virðulegi forseti. Í þessu máli held ég að nauðsynlegt sé að allir stjórnmálaflokkar í þinginu líti í eigin barm og viðurkenni ákveðið andvaraleysi eða stefnuleysi í málefnum þeirra byggða sem eiga við mestan vanda að etja. Stefnu í byggðamálum á Íslandi hefur skort um langt árabil, eins og fram hefur komið í máli annarra, og vandi byggðanna er meðal annars tilkominn vegna þess. Þóroddur Bjarnason, formaður stjórnar Byggðastofnunar, er meðal þeirra sem hafa greint vandann skýrast og best. Eins og kom ágætlega fram í máli hæstv. forsætisráðherra hefur Þóroddur Bjarnason skilgreint ákveðin varnarsvæði landsbyggðanna þar sem vandinn er áþreifanlegastur. Þar búa 8% þjóðarinnar, það eru öll ósköpin, 25 þúsund manns. Sjáum til dæmis umræðuna um húshitunarkostnaðinn og jöfnun hans. Þar er fyrst og fremst verið að ræða um 10% landsmanna sem búa við það óréttlæti að þurfa að greiða mun meira fyrir húshitun en aðrir í landinu. Við eigum að ráða við að lagfæra það óréttlæti. Þótt margt hafi áunnist á liðnum árum sést að ekki er jafnt gefið. Skoðum hlutfall opinberra starfa, skiptingu skatttekna, flutningskostnað og aðgang að lánsfé. Ég vil segja þetta: Einhendum okkur í að skilgreina vandann. Fáum okkar færustu sérfræðinga á þessu sviði til liðs við okkur, formann stjórnar Byggðastofnunar þeirra á meðal, til að vinna tillögur hratt og vel. Tökum síðan mark á þeim og hrindum þeim í framkvæmd. Þessi málefni eiga að varða okkur öll, hvar í flokki sem við stöndum og hvar á landinu sem við búum. Ég sat lengi í bæjarstjórn vestur á fjörðum og hlustaði á margar loforðsræður ráðamanna ríkisins í þessum efnum. Hættum að tala bara um hlutina og förum að grípa til róttækra aðgerða. Það er orðið löngu tímabært að standa við öll stóru orðin um eflingu byggðanna.

Frú forseti. Versnandi staða landsbyggðarinnar er ekki náttúrulögmál. Höfuðborgin aflar um 42% ríkistekna en hún eyðir ríflega 70% þess sem kemur í ríkiskassann. Það er ekki náttúrulögmál. Það er gott að búa úti á landi í námunda við hreina náttúru, í göngufæri við vinnustað og í skjóli umhyggjusams nærsamfélags. En þau lífsgæði að vera landsbyggðarmaður kosta. Húshitun á köldum svæðum er þrefalt dýrari en í Reykjavík, það er mannleg ákvörðun, vöruverð er umtalsvert hærra vegna flutningskostnaðar sem veltur á samgöngum og því er hægt að breyta. Samgöngur eru víða erfiðar, raforkan ótrygg, internetið lélegt. Allt eru þetta forsendur þess að atvinnulíf og byggð fái þrifist og allt eru þetta forsendur sem hægt er að breyta ef vilji og heildarsýn er fyrir hendi. Þróunin á landsbyggðinni er afleiðing ákvarðana, til dæmis þeirrar að afhenda fiskveiðiauðlindina útvöldum hópi og færa þeim óðalsrétt á þjóðarauðlind án endurgjalds til samfélagsins. Af þeirri ákvörðun hefur hlotist mikil atvinnu- og byggðaröskun. Hin margrómaða hagræðing í sjávarútvegi varð á kostnað samfélagsins því daginn sem skipið er selt eða útgerðarmaðurinn selur kvótann og fer með auðæfi sín úr byggðarlaginu situr eftir byggð, atvinnulaust fólk með verðlitlar fasteignir og kemst hvergi en unga fólkið lætur sig hverfa til náms og kemur ekki aftur. Það þýðir ekki að tala um byggðaröskun sem eðlilega þróun. Slík þróun er mannanna verk. Hún stafar af misviturlegum ákvörðunum og skeytingarleysi um yfirlýst stefnumið laga um jafnan búseturétt og það á við um góðærin fyrir hrun ekkert síður en aðra tíma. 

Forseti minnir enn á ræðutímann og biður hv. þingmenn að virða hann.

Hann er allt of stuttur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Það má kannski segja að dálítið seint sé í rassinn gripið fyrir ríkisstjórnina að koma og ræða það núna en betra er seint en aldrei. Ég vil túlka ræðu þingmannsins sem ákall til ráðherra sinna um að gera betur á síðustu mánuðum kjörtímabilsins en gert hefur verið. Um langt skeið má halda því fram, og ég tek undir með hv. málshefjanda, að hér á landi hefur ekki verið nein skilvirk byggðastefna. Þóroddur Bjarnason, stjórnarformaður Byggðastofnunar, var með mjög gott erindi á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna þar sem hann sýndi fram á að sú byggðastefna sem verið hefur um 150 ára skeið hefur verið mjög góð fyrir þá byggð sem hún þjónar og skilað mjög miklum árangri, þ.e. að byggja upp höfuðborgina og færa allar stofnanir ríkisins þangað. En nú er kominn tími á nýja byggðastefnu sem horfir til annarra átta. Eins og hæstv. ráðherra minntist á má segja að á landinu séu margar landsbyggðir með mismunandi aðstöðu. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að rétt sé að skoða meðal annars norsku leiðina, við höfum talað fyrir því að stækka þurfi atvinnusvæðin til að bregðast við ýmsum áföllum sem verða í minni byggðum. Við höfum talað um að styrkja innviði á landinu öllu, til að mynda fjarskipti, samgöngumál, jöfnun raforku og húshitunar, við mæltum fyrir þingsályktunartillögu um það í gær, og flutningskostnað svo eitthvað sé nefnt. Við höfum einnig talað fyrir því að taka þurfi upp sértækar lausnir í atvinnumálum sem tengjast sóknarfærum hvers svæðis fyrir sig og jafnframt að skoða sértækar lausnir í menntunarmálum þeirra svæða sem oft eiga erfitt með að standast samkeppnina um menntun ungs fólks. Við höfum staðið í því að verja heilbrigðiskerfið og aðra grunnþjónustu á kjörtímabilinu fyrir niðurskurði. Fyrir þessum atriðum höfum við framsóknarmenn barist allt kjörtímabilið. Ég vil enda ræðu mína á að taka undir það ákall sem kom fram hjá hv. þm. Birnu Lárusdóttur að nú er mál að linni. Við skulum 

Frú forseti. Þetta er mikilvæg umræða um byggðamál. Rótin að þeim vanda er að byggðirnar í landinu hafa verið sviptar atvinnumöguleikum þegar kvótinn fór frá þeim. Þetta er þróun sem þarf einfaldlega að snúa við því að tilvistarmöguleikar flestra þessara byggða byggjast á því að þær geti sótt sjóinn fyrir utan byggðina. Hins vegar er annað mál sem menn tala harla lítið um og það er hverjir eiga atvinnufyrirtækin hringinn í kringum landið. Atvinnufyrirtækin þurfa að vera í eigu heimamanna til að arðurinn af þeim verði eftir í héraði svo hægt sé að byggja upp frekari atvinnutækifæri. Förum aðeins hringinn í kringum landið. Hvað blasir við manni í nánast hverju einasta bæjarfélagi? Þar er Bónus, höfuðstöðvarnar eru í Reykjavík, arðurinn rennur til Reykjavíkur. Þar er Hagkaup, höfuðstöðvarnar eru í Reykjavík, arðurinn rennur til Reykjavíkur. Þar er Olís, N1, Landsbankinn og Arion banki. Höfuðstöðvarnar eru í Reykjavík, arðurinn af fyrirtækjunum rennur til Reykjavíkur. Þar er fjöldi hótela og annarra fyrirtækja sem eru með höfuðstöðvar í Reykjavík og arðurinn rennur þangað. Þetta er það sem er alvöruvandamál. Við getum byggt 10, 20 eða 30 byggðastofnanir til að reyna að laga þann vanda, en þetta mun ekki breytast að neinu marki fyrr en arðurinn úr fyrirtækjunum úti á landi verður eftir þar. Ef við horfum á þetta úr fjarlægð þá er þetta nýlendufyrirkomulag þar sem Reykjavík er höfuðstöðvarnar og byggðirnar úti á landi eru nýlendurnar og arðurinn úr þeim rennur í heimsveldið. Þar til arðurinn varð eftir, alveg eins og Íslendingar stóðu frammi fyrir í sambandinu við Dani, þangað til Íslendingar sjálfir eignuðust atvinnutækin og fyrirtækin og arðurinn varð eftir á Íslandi þá varð engin uppbygging á Íslandi. Nákvæmlega þetta sama á sér stað hringinn í kringum landið. Þetta er risaverkefni 

Virðulegi forseti. Eina leiðin til að sporna við fólksfækkun á landsbyggðinni er að færa þjónustu tekjustofna og ákvarðanatöku út á land og snúa þannig við þróuninni sem hefur orðið á undanförnum árum og birtist í því að um 40% tekna ríkissjóðs er aflað á höfuðborgarsvæðinu en höfuðborgarsvæðið eyðir um 70%. Síðustu ár hefur þjónusta eins og heilbrigðisþjónusta í vaxandi mæli verið færð undir Landspítalann í nafni niðurskurðar. Þjónustuskerðingin í heilbrigðiskerfinu hefur þýtt að margt landsbyggðarfólk þarf að ferðast langar vegalengdir og dvelja langdvölum á höfuðborgarsvæðinu til þess að fá spítalaþjónustu sem er ekki ýkja flókin. Ég nefni sem dæmi fæðingarþjónustu. Þeir sem búa við góða sjúkrahúsþjónustu úti á landi njóta hennar oft vegna nálægðar við stóriðju enda gerir stóriðja kröfu um að gott sjúkrahús sé í klukkustundarradíus frá verksmiðjunni. Frú forseti. Á undanförnum árum hafa stórir málaflokkar eins og málefni aldraðra og fatlaðra verið færðir til sveitarfélaganna. Reynslan af þessari yfirfærslu er að stjórnsýslan verður eftir á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að mörg sveitarfélög ráða ekki við hana vegna smæðar sinnar. Veiðigjaldið hefur auk þess verið gagnrýnt fyrir að vera í raun sérstakur landsbyggðarskattur. Mikilvæg leið til að efla þjónustustigið, atvinnulífið og lýðræðið á landsbyggðinni er að koma á svokölluðum svæðisþingum. Verkefni svæðisþinganna yrði að sjá um úthlutun veiðigjalds á viðkomandi svæði, svæðisbundnar atvinnuþróunarstofnanir og velferðarmál, svo sem ákvarðanatöku um málefni sem færð hafa verið til sveitarfélaga og nauðsynlegt er að taka á svæðisbundið.

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir að vekja máls á þessu þarfa máli sem vekur mann til umhugsunar, ekki síður en þau ummæli sem hafa fallið í umræðunni. Ég held að við getum öll tekið undir orð hv. þm. Birnu Lárusdóttur sem sagði að nú skyldum við taka höndum saman og fara að gera eitthvað í staðinn fyrir að tala endalaust. Frú forseti. Til þess að byggðir í landinu vaxi og dafni þarf auðvitað að vera til staðar atvinna og öryggi um atvinnu. Það þarf að vera einhver vissa um hvert stefnt sé og hvert umhverfið verði á næstu missirum til að fyrirtæki sem til staðar eru geti vaxið, dafnað, tekið ákvarðanir um frekari uppbyggingu o.s.frv. Það er rétt sem kom fram hér í máli hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að verkin tala. Við sjáum það af verkum núverandi ríkisstjórnar sem hefur tekið miklar ákvarðanir er varða með hvaða hætti atvinnulíf í landinu mun þróast. Teknar hafa verið ákvarðanir um ofurskattlagningu á sjávarútveginn sem hefur gríðarleg áhrif á allar sjávarbyggðir í landinu. Við höfum heyrt af litlum og meðalstórum útgerðum um land allt sem sjá ekki annan kost en að breyta verulega rekstri sínum, jafnvel selja og hætta. Þetta eru dæmi um verk sem tala. Síðan er hægt að tala um þær virðisaukaskattshækkanir sem ráðist er í gagnvart ferðaþjónustunni án nokkurs fyrirvara. Þar eru líka verkin að tala gagnvart iðnaði sem er vaxandi eða átti að vera vaxandi á landsbyggðinni. Hér eru verkin að tala. 
             Það þriðja sem hægt er að tala um hér er landbúnaðurinn. Bændur vita ekki hvað framtíðin ber í skauti sér vegna áherslu Samfylkingarinnar á að ganga í Evrópusambandið.  
            

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. málshefjanda og hæstv. ráðherra að samgöngur skipta gríðarlega miklu máli til að efla svæði, stytta leiðir og byggja undir. Góð dæmi um það eru þau sem voru nefnd hérna áðan, þ.e. nýr Herjólfur, Landeyjahöfn, hvernig samgöngustaða Vestmannaeyja gagnvart fastalandinu tók stakkaskiptum, breytti öllu fyrir þessa byggð. Menntun, framhaldsskólar og aðgengi að háskólanámi um fjarnám eru allt byggðamál sem er hægt að segja að séu mikilvægasta byggðastefnan þegar allt er samandregið. Hitt er að halda utan um svæðin sem Byggðastofnun skilgreindi réttilega sem svæði sem ekki hefur verið tekin nein sérstök ákvörðun um að eigi að lifa af og þar muni því byggð leggjast af. Dæmi um þetta eru Raufarhöfn, Mýrdalshreppur og Skaftárhreppur. Þetta er viðfang stjórnmálanna akkúrat núna. 14% fækkun íbúa á tíu árum, eins og í Skaftárhreppi, er vísbending um að byggðin leggist af ef ekki verður brugðist við strax. Þess vegna ber að fagna sérstaklega ákvörðun um 250 milljónir í fyrsta áfanga þekkingarseturs á Kirkjubæjarklaustri nú á fjárlögum fyrir 2. umr. út frá fjárfestingaráætluninni. Þetta er dæmi um ákvörðun sem verður að taka á pólitískum forsendum af fjárveitingavaldinu eigi byggð sem er í jafnalvarlegri tilvistarkreppu og þær sem ég taldi upp áðan að eiga sér viðreisnar von, hvað þá að lifa af. Það mætti nefna mörg dæmi af ágætlega heppnaðri byggðastefnu víða um land, en svæði hafa orðið eftir og út undan. Þau hafa verið mjög vel skilgreind af Byggðastofnun og fleiri aðilum, eins og nefnt hefur verið í umræðunni hérna í dag. Það er okkar að taka ákvarðanir um uppbyggingu á svæðunum þannig að þau fái viðspyrnu, lifi af og byggðin byrji að braggast þar aftur. Sú ákvörðun sem ég nefndi hérna áðan er dæmi um það. Við þurfum að taka aðrar og fleiri slíkar og láta vita af því í markvissri áætlun 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir að taka þetta mál upp hér. Ég ætla ekki að fara út í hvað núverandi ríkisstjórn hefur gert fyrir hinar dreifðu byggðir landsins því að þeir sem þekkja til hafa fundið það á eigin skinni, það þarf því ekki að fjalla um það hér. Ég ætla að fjalla um byggðamál og með hvaða hætti við getum snúið vörn í sókn. Hér hefur verið talað um sértækar aðgerðir. Sértækar aðgerðir munu eingöngu gagnast þeim byggðarlögum sem verst standa og staðreyndin er sú að ef fram fer sem horfir með stóran hluta af hinum dreifðu byggðum mun þeim byggðarlögum fjölga sem komast í þann hóp að þurfa sértækar aðgerðir eins og Raufarhöfn. Það sem við þurfum að ráðast í eru almennar aðgerðir í byggðamálum. Talað er um jöfnun húshitunarkostnaðar, það að veita fjármuni á hverju ári til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Það er sértæk aðgerð. Við þurfum að breyta kerfinu og ráðast í almennar aðgerðir þannig að þetta gerist sjálfkrafa. Við þurfum að gera þetta á fleiri sviðum. Við þurfum að bæta umgjörð fyrirtækja á landsbyggðinni með almennum aðgerðum. Það eru til fyrirmyndir af slíku í byggðastefnu Norðmanna. Noregi er skipt upp í ákveðin svæði. Eftir því sem lengra er frá höfuðstaðnum Ósló er umgjörð fyrirtækja jákvæðari. Þau greiða lægra tryggingagjald, þau greiða jafnvel lægri skatta og fólk sem hefur tekið námslán greiðir lægra hlutfall af námslánum til baka ef það býr í hinum dreifðu byggðum landsins. Þetta mundi stuðla að því til lengri tíma litið að fleiri fyrirtæki mundu setjast að á landsbyggðinni og fleiri einstaklingar mundu gera það líka. Þá mundum við sjá að þeir miklu möguleikar sem landsbyggðin hefur, því að landsbyggðin hefur gríðarlega möguleika á að afla mikilla gjaldeyristekna fyrir íslenska þjóð, mundu nýtast í auknum mæli. Það mundi ekki einungis vera hagkvæmt fyrir landsbyggðina, 

Forseti. Viljum við hafa Ísland í byggð? Ef við segjum nei eða að okkur sé sama getum við haldið áfram að gera hlutina eins og við höfum gert. Þá getum við leyft byggðunum að fjara út eftir því hvernig kvótinn færist til. Það er nákvæmlega það sem við höfum verið að gera. Svo höfum við reynt að setja einhverja smáplástra á sárin. Ef við segjum já þurfum við að breyta um stefnu eða öllu heldur, eins og Lilja Rafney Magnúsdóttir þingmaður, málshefjandi hér í dag, benti á, taka upp raunverulega byggðastefnu. Það er ákvörðun að styrkja og efla byggð í landinu. Ef við ætlum að taka þá ákvörðun þurfum við að fara í aðgerðir. Við þurfum að horfast í augu við að það kostar fé að halda landinu í byggð og það þarf að gera ráð fyrir því. Samgöngur þurfa að vera í lagi, tækifæri til menntunar þurfa að vera fyrir hendi og fjölbreytt atvinnutækifæri. Netið er grundvallaratriði fyrir fólk á 21. öld og forsenda fyrir fjölbreyttu atvinnulífi og menntunartækifærum um land allt. Við þurfum líka öruggt heilbrigðiskerfi um land allt sem byggir á nærþjónustu. Mér fannst málshefjandi hitta naglann á höfuðið þegar hún nefndi bleika fílinn í stofunni, kvótakerfið. Fiskurinn er grundvöllur byggðar hringinn í kringum landið, það er bara svoleiðis. Um leið og fiskurinn fer fer fólkið. Það þarf að kalla kvótann inn og endurúthluta honum með sanngjörnum hætti. Viljum við halda Íslandi í byggð? Ég segi já við því.

Herra forseti. Hér er til umræðu svört skýrsla Byggðastofnunar frá því í júní sem er reyndar framhald skýrslu frá árinu 2008 sem er framhald nokkurra eldri skýrslna. 30 sveitarfélög eru undir í þessari skýrslu. Allir stjórnmálaflokkar lofuðu bót og betrun fyrir kosningarnar 2009. Efndir hafa verið litla sem engar. Hér höfum við rætt um að íbúum á svæðum hafi fækkað úr 12% í 50%. Fækkað hefur í yngri aldurshópum. Talað er um fjölgun starfa á landsbyggðinni, sem er mjög auðvelt í rafrænu kerfi í dag, og að á köldum svæðum þurfi íbúar að borga 13. mánuðinn til að standa jafnfætis íbúum á heitum svæðum, verslun og annað. Miklar áhyggjur voru vegna niðurskurðar hins opinbera, ekki síst varðandi heilbrigðisþjónustu. Viðmælendum þótti gæta skilningsleysis hjá stjórnvöldum og fannst að gjá milli landsbyggðar og höfuðborgar hefði dýpkað. Í mínum augum er verst að þessi niðurskurður hefur bitnað verulega á kvennastörfum á landsbyggðinni. Íbúum á landsbyggðinni er enn mismunað og ekki er gætt jafnræðis. Í nokkrum þessara sveitarfélaga, ég nefni Skaftárhrepp og Raufarhöfn, ríkir neyðarástand. Þau eru ekki sjálfbær og þær tillögur sem hafa verið nefndar í umræðunni duga ekki til. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvaða sértækar tillögur hefur Byggðastofnun lagt fram sem hann hyggst leggja fram í framhaldinu? Dapurt dæmi um þessa mismunun er að aukaframlög í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga voru 800 milljónir árið 2011, 350 milljónir 2012, aðallega til Álftaneshrepps, en í fjárlögum í ár hafa þau verið felld niður. Það er kvöld kveðja og ámælisverð. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hyggst ríkisstjórnin bæta hér úr og bæta verulega í aukaframlög? 
             Því miður hefur vandi landsbyggðarinnar aukist á kjörtímabilinu. Vilji er allt sem þarf í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem vekja væntingar um að gripið verði til raunhæfra aðgerða gagnvart veikburða byggðum á landsbyggðinni. Vissulega eru miklar vonir bundnar við sóknaráætlun landshlutanna og að fjárfestingaráætlun ríkisins skili sér í markvissri uppbyggingu í góðu samstarfi við heimamenn, sveitarstjórnir, aðila vinnumarkaðarins og opinberar stofnanir á þessum svæðum. Ég held að það sé í raun þjóðarsátt að standa vörð um hinar dreifðu byggðir landsins en kjark hafi vantað til að horfast í augu við þá þætti sem valdið hafa hvað mestri fólksfækkun. Allt of miklar smáskammtalækningar hafa verið í gegnum tíðina í stað þess að byggðirnar njóti jafnræðis í búsetuskilyrðum og fái að njóta þeirra náttúrugæða og auðlinda sem þær hafa fyrst og fremst byggst upp á. Ef þingið sammæltist til dæmis um að klára háhraðatengingar á landsbyggðinni, bæta dreifikerfi RÚV, setja upp þriggja fasa rafmagn þar sem þörf er á og jafna orku- og flutningskostnað mundi það strax vera gífurleg innspýting og styrking fyrir byggðirnar. Þetta erum við búin að tala um í áratugi, fyrir utan að breyta kvótakerfinu sem ég tel vera gífurlegt byggðamál. Miklar fjárfestingar liggja í innviðum byggða um allt land og þær fjárfestingar eru ekki síður mikilvægar fyrir þjóðarhag í heild. Byggðarlög eins og Raufarhöfn hafa skapað mikinn gjaldeyri í gegnum tíðina og lagt mikið til uppbyggingar þjóðfélagsins. Íbúar þar eiga því allt gott skilið þegar illa árar sem og önnur veikburða byggðarlög sem þurfa á aðstoð að halda. Stefna hins opinbera þarf ekki að öllu leyti að ráðast af hagkvæmninni einni saman né heldur þurfa markaðsöflin ein að ráða för, heldur skiptir gildismat samfélagsins miklu máli og hvernig samfélag við viljum sem þjóð að þróist í landinu. Jöfnun búsetuskilyrða í landinu  Ég vil að lokum þakka fyrir þessa þörfu og góðu umræðu um 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og hefði gjarnan viljað hafa tíma til að fara betur yfir þessi mál. Ég ætla að leyfa mér að halda því hér fram að almennt standi landsbyggðin nú hlutfallslega betur en hún gerði á löngu árabili fyrir hið margfræga hrun. Þannig er það til dæmis að atvinnuleysi eða atvinnuástand er mun betra á landsbyggðinni. Það breytir ekki hinu að tiltekin byggðarlög og svæði eiga í verulegum erfiðleikum. Ég nefndi hér jöfnun flutningskostnaðar. Það er mál sem menn höfðu haft óralangan tíma að hrinda í framkvæmd við betri aðstæður en nú er þó búið að gera. Ég vil ekki að því sé alveg gleymt sem þó hefur verið gert. Ef við tökum fjárfestingarnar sem fara í samgöngumálin, innviðina, uppbyggingu ferðamannastaða og sóknaráætlanir landshlutanna, allt fjármunir sem að uppistöðu til munu renna til landsbyggðarinnar, eru sennilega um 4 milljarðar kr. nýir að fara í slík verkefni á næsta ári. Það munar eitthvað um það, hlýtur að vera. Að sjálfsögðu skiptir stefnan í landbúnaðar- og sjávarútvegsmálunum miklu máli. Hér nefndi einn hv. þingmaður að landbúnaðurinn byggi við óvissu. Má ég þá minna á að nýbúið er að framlengja alla búvörusamninga um tvö ár í góðri sátt milli stjórnvalda og landbúnaðarins. Að mínu mati hefur tekist vel að verja landbúnaðinn í gegnum þessa erfiðleika með tvennum búvörusamningum sem gerðir hafa verið í góðri sátt milli aðila, fyrst 2009 og aftur núna 2012. Tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga fara nú vaxandi og hann fær á annan milljarð kr. aukalega vegna þess að tekjustofnar ríkisins eru að gefa meira af sér. Sveitarfélögin njóta þannig líka góðs af því og hafa meiri burði til að jafna út verkefnum og kostnaði á milli sín vegna þess að þau eru að fá auknar tekjur. Ég tel hins vegar að reynsla undangenginna áratuga sýni að hið almenna stoðkerfi og hlutir af því tagi sem ég hef verið að tala hér um nýtast ekki brothættustu samfélögunum sem skyldi. Það er hin nýja skilgreining Byggðastofnunar. Ég fagna því að stuðningur sé við að styðja Byggðastofnun 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um sjúkratryggingar. Í frumvarpinu er lagt til að við ákvæði laganna um samningsumboð til handa Sjúkratryggingum Íslands vegna samninga um heilbrigðisþjónustu verði bætt inn nýrri málsgrein um heimild ráðherra til að setja reglugerð um nánari útfærslu greinarinnar. Þá er lagt til í frumvarpinu að gildistökuákvæði um að Sjúkratryggingar Íslands annist gerð samninga við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili verði frestað um tvö ár, eða til 1. janúar 2015. Samkvæmt lögum um sjúkratryggingar skal sjúkratryggingastofnun semja við heilbrigðisstofnanir, sveitarfélög, sjálfseignarstofnanir, fyrirtæki og einstaklinga um kaup á heilbrigðisþjónustu og greiða veitendum heilbrigðisþjónustu endurgjald samkvæmt samningi. Í samræmi við það annast Sjúkratryggingar Íslands nú gerð samninga sem áður voru á hendi samninganefndar ráðherra og samninga sem heilbrigðisráðuneytið gerði áður. Lögin tóku gildi 1. október 2008, en gert var ráð fyrir að ákvæði um samninga við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og samninga við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili kæmu til framkvæmda eigi síðar en 1. janúar 2010. Gildistöku þeirra ákvæða hefur hins vegar verið frestað með lögum í þrígang, eitt ár í senn. Að óbreyttu mun ákvæði um samninga um heilbrigðisþjónustu við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins taka gildi 1. janúar 2013. Frá þeim tíma munu Sjúkratryggingar Íslands taka við samningagerð um veitingu eða kaup á heilbrigðisþjónustu við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins, þ.e. sjúkrahús og heilsugæslustöðvar. Þar með eiga Sjúkratryggingar Íslands meðal annars að semja við Landspítala, Sjúkrahúsið á Akureyri, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og svæðisbundnar heilbrigðisstofnanir um kaup á heilbrigðisþjónustu og greiða þeim endurgjald samkvæmt samningi í samræmi við 39. gr. laganna. Í athugasemdum við 39. gr. kemur meðal annars fram að sjúkratryggingastofnunin taki við hlutverki sem heilbrigðisráðuneytið hefur sinnt á sviði samningsgerðar við heilbrigðisstofnanir og fjárveitingar til heilbrigðisstofnana. Ákvæði 39. gr. sjúkratryggingalaga, um umboð sjúkratryggingastofnunar til samningagerðar, eru afar opin og kunna að leiða til óvissu um framkvæmd þrátt fyrir 4. gr. laganna þar sem segir að ráðherra fari með yfirumsjón sjúkratrygginga og samningagerðar um heilbrigðisþjónustu og aðra aðstoð samkvæmt lögunum og yfirstjórn sjúkratryggingastofnunar. Þetta á einnig við þó að í 2. gr. laganna segi að ráðherra marki stefnu innan ramma laganna, laga um heilbrigðisþjónustu og annarra laga og að ráðherra sé enn fremur heimilt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja þeirri stefnu, meðal annars hvað varðar skipulag heilbrigðisþjónustu, forgangsröðun verkefna innan hennar, hagkvæmni, gæði og öryggi þjónustunnar og aðgengi að henni. Vegna þessa þykir því rétt að bæta við 39. gr. nýrri málsgrein þar sem kveðið er á um heimild ráðherra til að setja reglugerð um tegund og umfang þeirrar heilbrigðisþjónustu sem sjúkratryggingastofnun semur um, meðal annars hvað varðar heilbrigðisþjónustu á heilbrigðisstofnunum í eigu ríkisins. Rétt er að geta þess að ekki er gert ráð fyrir að sett verði reglugerð um gerð samninga við ríkisreknar heilbrigðisstofnanir fyrr en tekin hefur verið ákvörðun um að fela stofnuninni aukna samningsgerð, en slíkt krefst aukins mannafla og fjármagns. Í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar er nú unnið að undirbúningi á flutningi málefna aldraðra til sveitarfélaga og er stefnt að því að flutningurinn komi til framkvæmda í síðasta lagi 1. janúar 2015. Því þykir eðlilegra að ákvarðanir um fyrirkomulag samninga og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og skilgreiningu heilbrigðisþjónustu sem veitt verði á hjúkrunarheimilum verði teknar í tengslum við undirbúning flutnings málaflokksins til sveitarfélaga og er gert ráð fyrir að Sjúkratryggingar Íslands komi að þeirri vinnu. Því er lagt til að gildistökuákvæði laganna, um samninga við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili, verði frestað til 1. janúar 2015. Af því leiðir að framlengja þarf heimild í ákvæði til bráðabirgða IV, heimild til ákvörðunar á daggjöldum vegna hjúkrunarrýma með reglugerð. Lagt er til að sú heimild verði sömuleiðis framlengd um tvö ár. Með vísan til framangreinds þykir rétt að fresta um sinn gildistökuákvæði um samninga við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili. Lagt er til að gildistöku verði frestað í tvö ár. Jafnframt er lagt til að ákvæði til bráðabirgða IV, um heimild til ákvörðunar á daggjöldum vegna hjúkrunarrýma með reglugerð, verði framlengt til sama tíma. Haft var samráð við Sjúkratryggingar Íslands, en afstaða stofnunarinnar var sú að mikilvægt væri að lögin taki að fullu gildi um næstu áramót þannig að ágreiningur var við ráðuneytið um þann þátt. Þá var haft samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga. Í mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á kostnaðaráhrifum frumvarpsins kemur fram að verði frumvarpið óbreytt að lögum verði ekki séð að það hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð að minnsta kosti ekki fyrst um sinn. Eins og fram hefur komið felst í frumvarpinu ákvæði um heimild til ráðherra til að setja reglugerð um nánari útfærslu á samningsumboði og frestun lokaáfanga á flutningi samningsgerðar til Sjúkratrygginga Íslands. Hef ég nú gert grein fyrir hvoru tveggja. Ég legg áherslu á það sem hér er lagt til, þ.e. að ákvæði sem annars tekur gildi 1. janúar 2013 verði frestað um tvö ár. Það er nauðsynlegt að frumvarpið verði því að lögum á haustþingi. Leyfi ég mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Það er mjög dapurlegt að þetta frumvarp sé komið fram aftur. Forsaga þess er að við stofnun Sjúkratrygginga Íslands - og gengið var frá því haustið 2008 - var því frestað um eitt ár að sjúkratryggingar tækju að fullu alla samninga sem varða heilbrigðisþjónustu í landinu eins og lagt var upp með. Sjúkratryggingar Íslands voru einfaldlega stofnaðar til að hafa á einum stað alla samningagerð ríkisins. Með mikilli einföldun var það til þess að við gætum náð sem hagstæðustum samningum fyrir sjúklinga. Það er nú þannig að þetta er hagur okkar allra - það er ríkisvaldið sem greiðir fyrir þessa samninga og fyrir heilbrigðisþjónustuna að langstærstum hluta, rúmlega 80%. Það er mikil skynsemi í því að fara að dæmi nágrannalanda okkar sem hafa farið þá leið að hafa samningsgerðina á einum stað. Það þýðir að þangað safnast mesta þekkingin og reynslan. Áður en Sjúkratryggingar Íslands voru stofnaðar var þessi samningagerð í höndum sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar Íslands, síðan í höndum sérsamninganefndar heilbrigðisráðherra og síðan í heilbrigðisráðuneytinu. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það að á ýmsu gekk haustið 2008 þannig að hluta af verkefnum sjúkratrygginga var frestað um eitt ár. Svo það sé bara sagt snerist það ekki um að auka útgjöld sjúkratrygginga eða setja í þær meiri fjármuni og mannafla, þetta snerist fyrst og fremst um tilfærslu á því fólki sem að hluta er að vinna í heilbrigðisráðuneytinu og, ef ég man rétt, á Landspítalanum og hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, yfir í stofnunina þannig að við næðum þeim markmiðum sem til var ætlast. Hugmyndafræðin er einföld: Þetta gekk út á það að kostnaðargreina þjónustuna, meta faglegu þættina þannig að við værum alltaf að ná sem hagkvæmustum samningum. Hvað þýðir það að ná sem hagkvæmustum samningum? Það þýðir að við veitum betri þjónustu. Það sem vantar í íslenska heilbrigðisþjónustu er betri skilgreining á því hvað stofnun á að gera og það vantar sömuleiðis betri mælingar á því hvað stofnun eigi að gera. Það vantar samræmdar mælingar á milli stofnana og þess vegna er umræðan um íslenska heilbrigðisþjónustu oft á tíðum alhæfukennd, og byggir á tilfinningu eða skoðunum en ekki staðreyndum. Nú er staðan sú að núverandi ríkisstjórn er búin að fresta þessu allt kjörtímabilið. Það hefur alltaf fylgt að lengri tíma þurfi til að undirbúa þetta. Nú er komið að lokum kjörtímabilsins og enn erum við ekki á þeim stað að ríkisstjórnin treysti sér til að klára þetta verk og láta sjúkratryggingarnar taka þetta hlutverk um næstu áramót. Það eru auðvitað mjög slæmar fréttir, það eru slæmar fréttir fyrir þá sem þurfa á þjónustunni að halda. Það er algjörlega óskiljanlegt af hverju þessu hefur verið frestað ár eftir ár. Það er sömuleiðis fullkomlega óskiljanlegt af hverju menn ætla að fresta þessu um tvö ár. Hér eru nefndar ástæður, þ.e. að hluti af þessu snúi að því að flytja eigi ákveðinn málaflokk, sem ekki er svo sem búið að ganga frá, frá ríki til sveitarfélaga. Nú veit ég ekki hvernig sú vinna stendur, en það kæmi mér verulega á óvart ef við sæjum fyrir endann á henni. Látum það liggja á milli hluta. Það breytir ekki því að þegar verið er að flytja ákveðna þjónustu frá ríki til sveitarfélaga er afskaplega mikilvægt að hún sé vel skilgreind. Það skiptir miklu máli að hún sé kostnaðargreind því að annars horfum við upp á sama vanda og upp kom þegar málefni sem tengdust geðfötluðum voru flutt yfir til sveitarfélaganna, allt í einu kom í ljós að ástandið er mjög bágborið á mörgum sviðum varðandi búsetu geðfatlaðra. Við höfum horft upp á deilur á milli aðila í fjölmiðlum undanfarið út af þeim málum. Hvaða málaflokk sem meiningin er að flytja til sveitarfélaganna, alveg sama hver hann er, skiptir mjög miklu máli að hann sé skilgreindur og það skiptir miklu máli að það sé skýrt hvað þeir sem veita þar þjónustu eigi að gera og hver sé kostnaðurinn á bak við það. Það þarf ekkert að rökstyðja það neitt sérstaklega, það er svo augljóst. Það snýr að hluta þessara mála, annað snýr að þeim stofnunum sem eru hjá ríkinu. Hver einasti aðili sem hefur komið að þessum málum, hvort sem um er að ræða rekstraraðila eða aðila í stjórnsýslu eða í stefnumótun, erlenda aðila sem að þessum málum hafa komið - allir komast að sömu niðurstöðunni: Það er ekki nægjanlega vel skilgreint hvað hver á að gera. Ég hélt að allir væru sammála um, sama í hvaða stjórnmálaflokki viðkomandi er, að vilja sjá meira um samninga, betur skilgreint hvað hver á að gera og hvað er greitt fyrir það. Það að hæstv. ríkisstjórn sé búin að gefast upp á þessu verkefni - því þetta er bara uppgjöf, þetta er fullkomin uppgjöf, við höfum tekið þessa umræðu á öllum haustþingum frá því þessi ríkisstjórn tók við. Iðulega hafa komið góð orð um að klára eigi þetta verkefni, það þurfi bara eitt ár í viðbót eða lengri tíma til að klára þetta. Nú er niðurstaðan þessi: Menn eru búnir að gefast upp. Í ofanálag á að fara þá leið að fresta þessu og ekki bara um eitt ár heldur um tvö ár. Ég vil nú ætla að sú ríkisstjórn sem tekur við af þessari verði röskari í þessum málaflokki svo að við sjáum fram á að þetta mál verði klárað sem allra fyrst. Virðulegi forseti. Sama hvaða skoðanir menn hafa í heilbrigðismálum þá hlýtur að vera samstaða um að það sé vel skilgreint hver eigi að gera hvað, hvaða skyldur eru hjá hverri stofnun og hvað á að greiða fyrir viðkomandi þjónustu. Það getur ekki verið deilumál, ég bara trúi því ekki. Þá er það spurning um leiðirnar. Hugmyndin um Sjúkratryggingar Íslands var ekki fundin upp á Íslandi. Þetta er ekki íslensk uppfinning. Hún snýr að því að við höfum verið að skoða það sem gerist í nágrannalöndunum. Við höfum verið svo lánsöm að geta farið í smiðju Norðurlandanna sem hafa farið í þessa vegferð og gert ákveðin mistök. Við þurfum ekki að gera þau mistök vegna þess að við getum lært af mistökum þeirra. Þau eru nú komin mun lengra á veg en við, kannski fyrst og fremst vegna þess að þau fóru þá leið sem liggur að baki hugmyndinni um Sjúkratryggingar Íslands. Virðulegi forseti. Þetta verður rætt hér í þinginu, það segir sig sjálft, og örugglega líka í hv. velferðarnefnd. Það er ekki boðlegt fyrir sjúklinga þessa lands að menn séu að gefast upp með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Það er beinlínis hlægilegt að hlusta á það hjá hv. þingmanni að þetta snúist um það hvernig þjónustan er veitt sjúklingum. Þetta snýst um hvernig við getum búið til umhverfi um samkeppni, kaup og sölu á skilgreindum verkefnum. Það verður að segjast nákvæmlega eins og er að við þær aðstæður sem við höfum búið höfum við ekki náð tökum á því sem hv. þingmaður nefnir, að færa til og búa til samningateymi á einum stað. Við höfum verið í vandræðum og ekki náð að halda samningum hvorki við sérgreinalækna, sem er þó verkefni sjúkratrygginga, né tannlækna. Við höfum ekki náð þeim inn á samning frekar en fyrrverandi ráðherrar. Við skulum ræða það á þeim forsendum. Það er ekki verið að tala um þjónustuna við fólkið. Það er líka verið að gera tillögu um að ráðherra fái leyfi í gegnum reglugerð til að taka upp samninga á einstökum stofnunum í framhaldinu þannig að hægt sé að stíga ákveðin skref. Aftur á móti þykir ekki eðlilegt að byrja á því að gera samninga við einstakar stofnanir í öldrunarmálaflokknum fyrr en við vitum, og getum sammælst um það við sveitarfélögin, hvaða þjónustustig eigi að vera á þeim þannig að þeir sem eiga að taka við málaflokknum séu við borðið þegar við skilgreinum um hvað á að semja. Það er byrjað á öfugum enda með því að semja við einstök hjúkrunarheimili áður en við skilgreinum samningsmarkmiðin og þau gæði þjónustunnar sem þar eiga að vera. Þetta snýst á engan hátt um þjónustu við sjúklingana. Þetta snýst um það að við höfum haft af því svolítil vandræði hvernig hefur verið búið um kerfið og stöðu þeirra sem eru með einkafyrirtæki á markaðnum. Það er það stór hópur, um 400–500 þús. heimsóknir til sérgreinalækna, að við höfum ekki getað lagt þá þjónustu af. Enda engin ástæða til, við höfum viljað hafa þá þjónustu. Því miður hafa sjúkratryggingar, ráðuneytið og við sem að þessu störfum ekki getað haldið þeim samningum og við höldum áfram að borga þjónustuna til fólksins. Ég kom hér upp til að vekja athygli á því að þetta snýst ekki um þjónustuna við sjúklingana heldur um ytri umgjörð í samkeppnissamfélaginu okkar. Hvort það sé raunveruleg samkeppni, þvinguð samkeppni eða fákeppni. Þess vegna höfum við frestað þessu. Við viljum stíga skrefin varlega. Þess vegna er sett inn reglugerðarheimild en ekki bein frestun á þeim kafla en vinna er í fullum gangi við að skilgreina gæðaþjónustu öldrunarheimilana sem fyrst. Við höfum ákveðið að gefa okkur tíma því að svona yfirfærsla á að taka tíma og á að vinnast í samstarfi sveitarfélaga og ríkisins. Ég vona að þetta fái framgang. Það skiptir miklu máli. Ágreiningurinn sem hefur verið um sjúkratryggingar hefur fyrst og fremst verið um að sjúkratryggingar telja að þeir hafi heimild við núverandi lög til þess að vera ekki með samninga, þ.e. að ráðuneytið geti eftir sem áður ákveðið að það þurfi ekki að gera samninga. Lögfræðingar í velferðarráðuneytinu hafa metið ákvæðin í lögunum það afdráttarlaust að sú heimild að fresta samningum sé ekki hjá ráðherra ef ekki er lagaheimild og þess vegna kemur þetta hér inn sem frumvarp. Það er ekki endilega ágreiningur um það hvaða verkefni viðkomandi stofnun á að vinna.

Virðulegi forseti. Það var nú ekki eins og hæstv. ráðherra væri hlátur í huga þegar hann flutti þessa ræðu enda er þetta grafalvarlegt mál. Samningar við ríkisstofnun snúast ekki um samkeppnisumhverfi. Það er öllum ljóst að stór hluti, og kannski langstærsti hluti, heilbrigðisþjónustu á Íslandi verður aldrei rekinn í neinu samkeppnisumhverfi. Hér eiga ekki við hefðbundin samkeppnisumhverfi eins og er á mörgum öðrum sviðum. Það mætti í rauninni segja að hugmyndin á bak við stofnun sjúkratrygginga væri í rauninni mjög samkeppnishamlandi því hugmyndin er að setja alla samningagerð á einn stað til þess að ná sem bestum samningum fyrir ríkið og fyrir sjúklingana. Það er auðvitað þvert á anda samkeppni. Hæstv. ráðherra ætti að vita að til dæmis Landspítalinn hafði forgöngu um, og það er öfugt við það sem gerist í flestum öðrum löndum, að kostnaðargreina þjónustu. Vanalega er það þannig í þeim löndum sem við berum okkur saman við að hið opinbera hefur gengið í það að kostnaðargreina og stofnanir gengið á eftir. Það er alveg ljóst að við verðum ekki með marga landspítala. Langstærsti hlutinn af þeirri þjónustu sem þar er veitt verður bara veitt þar. Það að fela Sjúkratryggingum Íslands að semja við ríkisstofnanir snýst ekkert um samkeppni. Það snýst um fagleg vinnubrögð. Það snýst um að við skilgreinum hvaða þjónustu við ætlum að veita og kostnaðargreinum hana og að við náum sem hagstæðustum samningum fyrir sjúklingana sem þurfa á þeirri þjónustu að halda. Það að halda því fram og tala í þessu samhengi um að hér sé eitthvað í fullum gangi hljómar ekki sannfærandi þegar menn koma hér í lok kjörtímabils 

Hæstv. forseti. Ég þakka þá yfirlýsingu um að ekki eigi að vera samkeppni heldur eigi þetta að vera sameiginlegur ríkisrekstur og ábyrgðin á ríkinu hvað varðar heilbrigðiskerfið. Þannig er það í lagaumhverfinu og þannig hefur meiri hluti þjóðarinnar viljað hafa það. Þannig viljum við hafa það áfram. Það að kostnaðargreina og fylgjast með þjónustu o.s.frv. hefur ekkert með þetta frumvarp að gera svo að það sé sagt. Að láta það líta út þannig að stefnumótunin færist til sjúkratrygginga og þar verði þarfagreiningin og allt slíkt, það kemur ekkert þaðan. Það kemur eftir sem áður úr ráðuneytinu og frá þeim stefnum sem eru. Þar hefur verið unnið gríðarlega mikið starf, ekki með látum og ekki verið að breyta eða kúvenda, til þess að reyna að horfa til framtíðar á erfiðum tímum, niðurskurðartímum sem við höfum þurft að ganga í gegnum. Að endurskipuleggja miðað við þjónustu á landinu í heild, endurskipuleggja hvað er í þjónustunni á Landspítalanum, það gerum við ekki endilega með því að fara í samninga á milli sjúkratrygginga og Landspítala um einstök verk þegar aðeins einn aðila er við að semja. Við munum, eins og kemur hér fram, fylgjast áfram með kostnaði og vinna þetta áfram. Það sem ég var að bregðast alvarlega við, og var þess vegna grafalvarlegur á svipinn, er að menn tengja þetta við þjónustuna við sjúklinga. Það fannst mér ómaklegt og að láta að því liggja að hér sé verið að rýra eitthvað þjónustu finnst mér ekki rétt.

Virðulegi forseti. Það gekk bara út á eitt að setja Sjúkratryggingar Íslands af stað: Að bæta þjónustu við sjúklinga. Svo einfalt er það.  
             Virðulegi forseti. Ég hvet nú hæstv. ráðherra til að koma hér upp og taka umræðuna. Við skulum gera það. Það sagði enginn, og ef hæstv. ráðherra hefur haldið því fram hef ég misskilið málið í grundvallaratriðum, að stefnumótun ætti að fara til sjúkratrygginga. Hún átti aldrei að gera það. Stefnumótunin á að vera í ráðuneytinu. Þetta snýst um að vera með á einum stað þekkingu til þess að kostnaðargreina þjónustuna og gera samninga við þá aðila, eins og t.d. Landspítalann og fjölmarga aðra, sem gera hluti sem eru hvergi gerðir annars staðar. Af hverju? Til þess að nýta skattfé betur svo við getum veitt meiri þjónustu. Þetta gengur bara út á þjónustu við sjúklinga. Til þess var farið í þessa vegferð. Það er alvarlegt ef hæstv. ráðherra kemur hér í lok kjörtímabils og hefur ekki meiri skilning á þeirri hugmyndafræði. Það er mjög alvarlegt því að þetta snýst um eitt: Þjónustu við sjúklinga. Ég hef aldrei hitt neinn í heilbrigðisþjónustunni sem hefur ekki kallað eftir skýrari samningum og reyndar bara samningum. Það skiptir engu máli hvort það eru forustumenn Landspítalans, hjúkrunarheimila, heilsugæslunnar og hvort sem það er úti á landi, í Reykjavík eða hvar þeir eru.

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka það vegna þess að það skiptir máli og ég hélt, virðulegi forseti, að samstaða væri innan þingsins um að bæta góða heilbrigðisþjónustu. Það er alltaf nauðsynlegt en þó sérstaklega á tímum eins og þeim þegar við höfum minni fjárráð en við höfum haft áður. Í því felast ákveðin vandamál en líka tækifæri. Ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir gríðarlegum vonbrigðum þegar ég sá þetta frumvarp koma fram. Það eru engar afsakanir gildar þegar menn eru að fresta þessu einu sinni enn. Engar. Það hefur margoft verið hrakið, þetta snýst ekki um að eyða meiri peningum. Þetta snýst um að við færum á einn stað þá sem þekkja best til þessara mála. Er það ekki skynsamlegt, virðulegi forseti? Að sjálfsögðu er það skynsamlegt. Þess vegna fór ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar þessa leið, ríkisstjórn sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar kölluðu nú alltaf ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokksins þangað til það breyttist haustið 2008 og sá flokkur hvarf úr þeirri ríkisstjórn, í það minnsta í sögubókum Samfylkingarinnar. Við verðum að setja markið hátt í heilbrigðisþjónustunni. Við eigum að geta náð þverpólitískri samstöðu um að vinna faglega að þeim málaflokki. Það getur vel verið að við náum ekki saman um einhverja hluti, það er allt í lagi, en ég held að við séum sammála um svona 90–95%. Ég hef ekki hitt neina þá aðila, hvorki innan heilbrigðisþjónustunnar né í stjórnmálum, sem hafa virkilega kynnt sér málin og ekki verið sammála því að við skilgreinum hvað hver á að gera. Og er þá sama hvort þeir vilja stórt hlutverk einkareksturs eða ríkisreksturs, að rekstrarformið verði fjölbreytt eða að allt verði ríkisrekið sem er ákveðin öfgaskoðun sem ég held að einn stjórnmálaflokkur hafi á stefnuskrá sinni. Það gerist ekki af sjálfu sér. Það leikur enginn vafi á því að ef við gerum það náum við betri árangri. Ég nefndi hérna augnsteinaaðgerðirnar. Lengstu biðlistarnir voru á sínum tíma í augnsteinaaðgerðir. Eftir að vera búin að bera saman hina ýmsu þjónustuaðila náðum við samningum við nokkra, bæði opinbera og einkaaðila, sem gerði það að verkum að við gátum gert þetta fyrir fólkið með hagkvæmari hætti. Þetta voru ódýrari aðgerðir. Það sem er jákvætt í því líka, virðulegi forseti, er að þar komu líka einkaaðilar, fyrirgefið að ég segi frá því, sem eru að þjónusta ekki bara Íslendinga heldur líka útlendinga. Í hverri viku koma hingað Norðurlandabúar í augnaðgerðir sem gerir það að verkum að við getum haft fleira íslenskt heilbrigðisstarfsfólk að störfum í stað þess að það fari til útlanda og veitir okkur ýmsar aðrar tekjur. Þar er eftir því sem ég best veit, virðulegi forseti, stærsti kúnnahópurinn og vinir okkar í raun, Færeyingar. Ef rétt er á málum haldið eigum við að geta nýtt okkur stöðuna, vegna þess að við eigum fyrst og fremst hæft starfsfólk en líka aðstöðu sem getur nýst fleirum en bara Íslendingum. Það eru mikil sóknarfæri í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Ég bið hæstv. ráðherra að hugsa málið, hvort við getum ekki náð samstöðu um það að breyta þessu frumvarpi því um það verður ekki friður eins og er núna.

Hæstv. forseti. Hv. þingmann sagði að það hefði ekkert átt að kosta að stofna sjúkratryggingar á sínum tíma. Hann sat við borðið á þeim tíma sem ráðherra þegar verið var að stofna sjúkratryggingastofnun og ég tók raunar þátt í þeirri vinnu fyrir hönd Samfylkingarinnar meðal annars og átti ágæta fundi í tengslum við það og hef því skilning á því um hvað var rætt og hvaða kröfur við gerðum. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann nefndi það ekki: Hvað var áætlað að fjölgað yrði um marga starfsmenn? Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður muni það. Hér voru nefndar augnsteinaaðgerðir. Það er ljóst að Sjúkratryggingar Íslands sjá um slíka samninga og marga aðra og við erum með fjölda samninga í gangi í dag. Hér erum við að ræða hvort færa eigi alla samninga afdráttarlaust frá og með 1. janúar 2013 yfir til sjúkratrygginga, þar með hjartaaðgerðir á Landspítalanum og ýmsar aðrar aðgerðir. Mig langar líka að heyra frá hv. þingmanni hvort honum finnist ekki eðlilegt að við bíðum með að semja við einstakar stofnanir þar til við höfum gert gæða- og forsendulýsingar varðandi hjúkrunarheimilin, taka út einstakar stofnanir þar, á sama tíma og við vinnum með sveitarfélögunum að því hvaða kröfur eigi að gera. Í þriðja lagi langar mig að velta upp hvort hv. þingmaður hafi ekki áttað sig á því að þessi framsetning á frumvarpinu núna er breytt frá því sem var áður vegna þess að ekki er tekin afstaða gegn því að gerðir verði samningar. Það er kveðið á um að ráðherra hafi heimild til að gefa út með reglugerð við hverja skuli semja og þar er tekið á því ágreiningsefni sem verið hefur á milli sjúkratrygginga og ráðuneytisins hvað núverandi lög þýða. Ef lögin taka gildi túlkar ráðuneytisfólkið, lögfræðingarnir, það þannig að það sé afdráttarlaust að allir samningar verði gerðir í gegnum sjúkratryggingar frá og með þeim degi. Sjúkratryggingar segja: Við getum ráðið því hversu hratt þetta verður innleitt. Á þessu er tekið með 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir ágætisandsvar og ég tel að ef við ræðum þetta á þessum nótum geti það orðið grunnur að málefnalegri og góðri umræðu. Ég tel afskaplega mikilvægt að við skilgreinum hvaða þjónustu við ætlum að færa frá ríki til sveitarfélaga. Miðað við þær sem upplýsingar sem ég fæ frá sveitarstjórnarmönnum um síðustu tilfærslu telja þeir að ekki hafi verið nógu vel vandað til verka. Ég skal viðurkenna að þetta er bara það sem ég hef heyrt í samtölum við fjölda sveitarstjórnarmanna, meðal annars bæjarstjóra og aðra. Við þekkjum það í gegnum söguna að oft hefur vantað upp á að við höfum skilgreint nógu vel hvaða þjónustu við ætlum að færa yfir. Síðan hafa staðið endalausar deilur milli ríkis og sveitarfélaga um hvað var í rauninni samið um og hvort nægilegir fjármunir hafi fylgt og svo framvegis. Ég held því að það sé lykilatriði að skilgreina þetta vel. Þeir sem hafa rekið hjúkrunarheimili hafa mjög oft, ég held bara á hverjum einasta fundi sem ég hef farið á með þeim, talað um að það sé verið að bera saman epli og appelsínur þegar kemur að þjónustunni. Þeir eru ósáttir við að ekki séu samningar í gildi og ekki skýrt hvað þeir eigi að gera. Sá þáttur skiptir því mjög miklu máli. Hvað sjúkratryggingar varðar veit ég auðvitað að það er ekki verið að taka neitt af þeim, en hæstv. ráðherra nefndi að við værum að tala um aðgerðir á spítölum og annað slíkt, að það ætti að semja um þetta allt saman. Ég hef ekki tíma til að fara yfir það í þessu stutta andsvari, ég fer betur yfir það á eftir, en ef við skoðum hvernig þetta er á Norðurlöndunum þá er alla jafna ekki samið um hverja einustu aðgerð. Það eru vissar aðgerðir sem menn eru með en síðan er gerð kostnaðargreining á aðgerðum til að meta þær, til dæmis má gera það milli íslenskra stofnana eða þá á milli landa og stofnana þar. Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt, en ég fer betur yfir þetta í seinna andsvari.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segir að sveitarfélögin hafi ekki verið sátt við yfirfærsluna og ekki hafi alls staðar verið vandað til verka. Nú veit ég ekki hvað hann á við. Varðandi málefna fatlaðs fólks held ég að almennt séð hafi sveitarfélögin og þeir sem hafa notið þjónustunnar verið mjög ánægðir með yfirfærsluna. Þótt það hafi komið upp ágreiningur um einstaka þætti er skýr farvegur fyrir það. Það sem er ólíkt því sem gert var á sínum tíma þegar grunnskólinn var færður yfir er að núna er sett inn að árið 2014 skuli meta árangurinn af yfirfærslunni, fara yfir fjárhagslega útkomu, þróun þjónustunnar og svo framvegis. Það er nákvæmlega þess vegna sem við höfum seinkað því að færa málefni aldraðra yfir. Þess vegna erum við að tala um tvö ár, við ætlum að bíða og sjá hver niðurstaðan verður á sama tíma og við munum vinna af fullum krafti við að undirbúa yfirfærslu á málefnum aldraðra. Samtímis verðum við að gera okkur grein fyrir því að það verður erfitt að skilja á milli heilsugæslu og öldrunarþjónustu hjá einstaka stofnunum úti á landi. Víða er þessi þjónusta á hendi einnar stofnunar og þá verður hugsanlega að vera valkvætt hversu stór hluti er fluttur yfir. Það eru auðvitað fordæmi fyrir því að sveitarfélög reki heildstæða þjónustu eins og til dæmis á Höfn í Hornafirði og víðar. Það er í sjálfu sér enginn ágreiningur um að það eigi að meta kostnað og vinna nákvæmar úttektir um það hver afköstin eru í heilbrigðiskerfinu og við munum halda þeirri vinnu áfram algjörlega óháð þessu. Við getum svo farið að taka inn einstaka þætti með þessari reglugerðarbreytingu til að starfsfólk sjúkratrygginga sé undir það búið að geta farið að þróa ákveðna vinnu í framhaldinu. Þetta er hugmyndafræðin hér á bak við og ég held að ég deili því með hv. þingmanni að það er ánægjulegt að heyra að þverpólitísk samstaða hefur verið um meginþætti heilbrigðiskerfisins. Þannig 

Virðulegur forseti. Við erum komin á þann stað sem ég mundi vilja hafa okkur, við erum að minnsta kosti að ræða það sem við erum sammála um. Við erum sammála um að það eigi að kostnaðargreina þjónustuna og vinna þetta eins faglega og hægt er. Ég tel þess vegna að það sé skynsamlegt að hafa þekkinguna á einum stað og það sem snýr að því sem við getum kallað kaupendahlutverkinu, alla vega sem snýr að þeim sem greiða þetta sem eru fulltrúar skattgreiðenda. Þess vegna var ákveðið að setja Sjúkratryggingar Íslands á fót, til að hafa þekkinguna á einum stað. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að á mörgum stöðum er mjög erfitt að greina á milli þjónustunnar. Ég hef ekki verið neinn sérstakur talsmaður þess að færa málefni aldraðra yfir og hefði viljað sjá góð rök fyrir því. En vegna þess að aðstæður eru mismunandi á milli landshluta, sveitarfélaga og svo framvegis tel ég að það verði að fara svolítið fjölbreyttar leiðir í þessu. Ég held að það sé mjög æskilegt að fara þá leið sem farin var á Höfn, Akureyri og öðrum stöðum. Ég vildi sjá það gerast á fleiri stöðum að sveitarfélög taki yfir heilbrigðisþjónustu og samnýti við aðra þjónustu og samnýting gæti verið jafnvel meiri en verið hefur fram til þessa. Það fyndist mér æskilegt. Aðstæður er hins vegar mjög mismunandi hjá sveitarfélögum í landinu. Virðulegi forseti. Málið er að það var farið af stað í þessa vegferð 2008 og síðan hefur þessari yfirfærslu verið frestað ár eftir ár. Nú er komið 2012 og þá ætla menn að fresta þessu til ársins 2015, að ég held. Það er bara ekki gott fyrir þjónustuna. Við erum sammála um að það þurfi að kostnaðargreina. Það er af því að við erum að hugsa um þjónustuna. Við erum ekki að greina kostnaðinn, hvort sem hann er á spítölum eða annars staðar, bara af því að við erum svo forvitin um tölur. 

Herra forseti. Mig langar til að blanda mér aðeins í þessa umræðu þó að seint sé, ég vona að hún lengist ekki mjög mikið við það. Ég er hingað komin til þess að vekja athygli á þeim skýru fyrirvörum sem minn flokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, hafði og hefur við löggjöfina um Sjúkratryggingar Íslands. Okkar grunnstefna er sú að heilbrigðisþjónustan skuli rekin af sameiginlegum sjóðum okkar allra, þ.e. fyrir skattfé, og að allir fái notið hennar eftir þörfum án tillits til fjárhagsstöðu. Þetta er það sem kallað hefur verið norræna módelið í heilbrigðisþjónustu. Það er allt annars eðlis en ameríska módelið sem er á hinum endanum þar sem menn þurfa að kaupa sér læknisþjónustu af eigin aflafé eða með tryggingum, sem atvinnurekendur í flestum tilfellum borga, eða vera án hennar ella. Því er það nú svo að milljónir manna og sérstaklega barna í Bandaríkjunum eru án trygginga þegar kemur að heilbrigðisþjónustu, en sú er ekki raunin þar sem norræna módelið er lagt til grundvallar. Það er áhugavert að taka á ný þátt í umræðum um þessi mál og ég ætla sannarlega að vona að heilbrigðisþjónustan og skipulag hennar komi oftar á dagskrá þingsins. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra af þessu tilefni um Sjúkratryggingar Íslands. Tilefnið er orðaskipti hans og hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem fór á sínum tíma hér í gegn með lögin um sjúkratryggingar á afskaplega óvenjulegan hátt, svo vægt sé til orða tekið, rétt fyrir hrun og vakti miklar deilur, bæði aðferðafræðin, vinnubrögðin og niðurstaðan. Það sem hann er að verja hér er nokkuð sem minn flokkur greiddi atkvæði gegn og styður ekki. Studdi ekki og styður ekki. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort hugmyndir séu uppi um að kanna hver reynslan er af stofnun og rekstri Sjúkratrygginga Íslands, þeirrar nýskipunar í heilbrigðisþjónustu sem taka átti upp og sótt var fyrirmynd til Svíþjóðar og Bretlands, þessa kaup- og söluhugsunarháttar sem átti að yfirskyggja allt. Í lögunum er meira að segja tekið fram að ekki megi semja við stéttarfélög eins og Ljósmæðrafélag Íslands. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hver eru áhrifin á Tryggingastofnun ríkisins? Þeirri stofnun var skipt upp og búnar til tvær stofnanir í stað einnar. Ég spyr í ljósi þess að nú hafa félags- og tryggingamálaráðuneytið sem þá hét svo og heilbrigðisráðuneytið sem þá hét svo verið sameinuð í eitt ráðuneyti velferðarmála. Ég heyrði ekki að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson svaraði spurningu hæstv. ráðherra um það hversu margir starfsmenn hefðu átt að vinna hjá Sjúkratryggingum Íslands. Ég man að aðeins á skrifstofunni í yfirstjórninni átti að fjölga um 14 manns, haustið sem við ræddum þetta í þáverandi hv. heilbrigðisnefnd. Mig langar því til að spyrja hæstv. velferðarráðherra hvaða áhrif þessi nýja stofnun hefur haft og hvort einhverjar nýjar hugmyndir séu uppi um að samræma eða sameina einhverja af þeim þáttum sem nú eru hjá stofnununum tveimur. Ég er ekki að spyrja hvort til standi að ganga skrefið alla leið til baka, ég hygg að það sé ekki hægt, en ég tel hins vegar mjög nauðsynlegt að skoða í þessum efnum eins og öllum öðrum í ríkisrekstrinum tækifæri til samlegðar og sameiningar, til að bæta þjónustu og spara fé. Mig langar líka til að spyrja hæstv. ráðherra hvort einhvers staðar hafi verið höfð uppi sú skoðun að athuga ætti hvort stofnun Sjúkratrygginga Íslands hafi leitt til sparnaðar í kerfinu og þá hvar og fyrir hvern. Hafa þeir samningar sem Sjúkratryggingar Íslands hafa gert verið árangursmetnir á einhvern hátt? Hafa þeir skilað einhverju öðru en síhækkandi kröfum um fjárveitingar frá Alþingi? Það sjáum við sem gleggst í fjárauka- og fjárlagatillögum til sérfræðiþjónustu vegna þess að það þarf líka að árangursmeta þá samninga sem Sjúkratryggingar Íslands hafa ekki gert. Ég spyr um kostnað af því, ekki aðeins fyrir ríkissjóð heldur ekki síður fyrir þá sjúklinga á höfuðborgarsvæðinu sem eru þúsundum saman án heilsugæslulæknis, án heimilislæknis og leita beint til sérfræðilækna. Þar hafa ekki verið samningar í gildi í eitt og hálft ár, hygg ég. Á þeim tíma hefur engin þörf verið fyrir sérgreinalækna að fara á samning vegna þess að þeir hafa tekið sér launahækkun úr vasa sjúklinga sinna með því að krefja þá um sérstakt álag á komugjöldin sem nemur allt að 3 þús. kr. í heimsókn hjá hverjum sérgreinalækni. Þar er ekki spurt hvort menn séu öryrkjar eða hvort þeir séu með mörg börn á heimili. Herra forseti. Þetta eru mikilvæg mál sem við þurfum svo sannarlega að ræða miklu frekar. Ég hef orðið fyrir verulegum vonbrigðum með að ekki hafi enn komið fram frumvarp um breytingu á heilbrigðisþjónustunni í þá veru sem allir þingmenn sem tjáðu sig hér fyrir tveimur til þremur árum voru sammála um að taka upp, en það er valkvætt tilvísanakerfi sem mundi að mínu mati leiða til verulegs sparnaðar og bættrar þjónustu í heilbrigðismálum á Íslandi. Ég hvet hæstv. velferðarráðherra til að taka til hendinni í þeim garði.

Virðulegi forseti. Ég heyri að hér er kannski komin skýringin á þessum sífelldu töfum því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kemur hingað upp og segir að hún hafi ekki stutt og styðji ekki enn Sjúkratryggingar Íslands. Virðulegi forseti. Við munum, af því að hæstv. ráðherra …

Forseti þarf að gera aðvart um að nota ekki farsíma í þingsal.

Ég var ekki að nota neinn farsíma.

Enda var orðum að sjálfsögðu ekki beint til hans heldur til annars, en ég bið hv. þingmann að halda áfram ræðu sinni og tíma verður bætt við vegna þessara tafa.

Getur virðulegur forseti kannski bent mér á hvar ég var í ræðunni? Það er ekki svo. Ég þarf þá að rifja það upp. Hér hefur komið skýrt fram - ekki fæ ég neinn viðbótartíma, virðulegi forseti, á klukkuna. Verður örugglega séð til þess? Virðulegur forseti. Hér kom skýrt fram að hv. þingmaður Vinstri grænna studdi ekki og styður ekki enn Sjúkratryggingar Íslands eða hugmyndafræðina á bak við þær. Við munum atganginn hjá hv. þingmanni þegar hún var ráðherra gagnvart þeirri stofnun og forustunni þar. Það var mjög alvarlegt en ég ætla ekki að fara út í það hér og heldur ekki útleggingar hennar á heilbrigðiskerfum almennt. Ég vildi spyrja hv. þingmann að tvennu: Telur hv. þingmaður að ástæðan fyrir því að ekki náðust samningar - og nú hefur hæstv. ríkisstjórn misst sérfræðinga af samningi sem er alvarlegt - sé vegna Sjúkratrygginga Íslands og að það sé út af Sjúkratryggingum sem sérfræðingar fóru af samningi? Trúir hv. þingmaður því virkilega? Hv. þingmaður getur þá kannski útskýrt fyrir okkur af hverju tannlæknar fóru af samningi fyrir mörgum árum því að þá var ekki búið að stofna Sjúkratryggingar Íslands. Síðan hitt, af því að hér er talað um valkvætt tilvísanakerfi, … 
             Hvað nú, virðulegur forseti?

Ja, nú hefur forseti bætt við þeim tíma sem ræðumaður varð fyrir truflun og þessum andsvaratíma hv. þingmanns er því lokið að þessu sinni.

Já, ég vil bara spyrja: Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur, ef farið verður út í tilvísanakerfi, af þeim stóra vanda í heilbrigðiskerfinu hvað eru fáir heimilislæknar? 
            

Herra forseti. Stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessum efnum er ekki skýring á þeim töfum sem orðið hafa á því máli sem við ræðum. Þvert á móti, þetta módel gengur einfaldlega ekki betur upp en svo. Það er óþarfi að vera undrandi á stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessum efnum eða stefnufestu minni og annarra þingmanna okkar. Ég nefndi áðan að þessi hugmynd hefði verið sótt til Svíþjóðar einna helst þar sem hún hefur þegar, sérstaklega hvað varðar heilsugæsluna, leitt til sífellt verri þjónustu þar sem hennar er mest þörf. Þetta þekkja menn mjög vel. Sænska módelið er því miður ekki lengur það fyrirmyndarmódel sem það var áður vegna þess að hægri menn hafa haldið þar of lengi um stjórnartauma og eru komnir býsna langt með að eyðileggja heilbrigðisþjónustuna. Ég gæti rökstutt þetta ef ég fengi til þess lengri tíma. Herra forseti. Hv. þingmaður spurði af hverju ekki væri samið og hvort ég teldi að það væri út af Sjúkratryggingum Íslands. Nei, ég kenni þeim ekki um en mér er ljóst, eins og hv. þingmanni hlýtur líka að vera, að Sjúkratryggingar Íslands hafa ekki dugað til að ná samningum á þeim vettvangi og var það er þó eina hlutverkið sem þeim var ætlað í þeim efnum. Ég var að vekja athygli á því. Varðandi tannlæknana er rétt að það er enginn hvati til þátttöku þeirra í samningum við ríkið meðan ríkið tekur ekki þátt í neinum niðurgreiðslum á tannlæknaþjónustu fyrir þá sem mest nota hana 

Virðulegi forseti. Það er alveg ótrúlegt að þær fréttir hafi ekki borist til landsins að heilbrigðiskerfið í Svíþjóð sé orðið ónýtt. Þetta eru örugglega stærstu fréttir dagsins og þær hafa ekki borist um internetið þannig að það er kannski skip á leiðinni með þessar fréttir til að styðja það sem hv. þingmaður, formaður velferðarnefndar  Ég spurði hv. þingmann út í tilvísanakerfið. Ef við erum með tilvísanakerfi þá þýðir það að allir þurfa að fara í gegnum heimilislækni. Ég þarf stundum að nota heimilislækni og fjölskyldan mín, eins og aðrir Reykvíkingar, og ég veit alveg hvað það tekur langan tíma, þó þurfum við ekki að gera það ef við ætlum að sækja einhverja sérfræðiþjónustu. En ef það væri tilvísanakerfi, hvort sem það væri valkvætt eða ekki, mundi aukast mjög álag á þessa fáu heimilislækna sem hér eru. Við vitum líka að það vantar heimilislækna úti á landi. Einnig hafa menn miklar áhyggjur af því að þeir séu almennt komnir á aldur því að það hefur verið allt of lítil endurnýjun. Ég spyr hv. þingmann því aftur: Hefur hún engar áhyggjur af því ef við tökum upp tilvísanakerfi að það kæmi niður á þjónustunni og mundi lengja enn meira biðina eftir þjónustu heimilislækna, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu?

Herra forseti. Jú, auðvitað er það mikill og alvarlegur vandi hversu fáir heilsugæslulæknar eru og hversu lítil afköst þeirra eru í dagvinnutíma en þeim mun meiri á læknavaktinni á kvöldin. Þetta er skipulagsatriði og það skiptir verulega miklu máli að styrkja stöðu heilsugæslulækninga í læknadeild Háskóla Íslands og hvetja til þess að menn fari í þá grein læknisfræðinnar því að það er eins og menn hafi algjörlega misst áhugann á því. Á undanförnum misserum hefur áhuginn þó vaknað aftur og síðast þegar ég vissi stóðu vonir til þess að þetta væri eitthvað að breytast. Herra forseti. Mig langar aðeins, af því að hv. þingmaður nefndi hávaða í kringum Sjúkratryggingar Íslands þegar ég var ráðherra, að nota tækifærið til að segja að ég er afskaplega hreykin af því að hafa getað komið því til leiðar þrátt fyrir mikla andstöðu Sjúkratrygginga Íslands að þeir sem fæddir eru með skarð í vör og klofinn góm eða með meðfætt tannleysi af einhverjum öðrum orsökum fái nú notið heilbrigðisþjónustu í tannlækningum og tannísetningum eins og þeir þurfa. Ég tel að valkvætt tilvísanakerfi, eins og við höfum oft rætt um hér, væri af því góða. Það þyrfti auðvitað að innleiða það í tilteknum áföngum og skrefum. Ég hygg að hv. þingmaður sé mér sammála um að það mundi leiða til betri þjónustu, bættrar skilvirkni og jafnvel sparnaðar í kerfinu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir spurði mig hvort gerð hefði verið úttekt á sjúkratryggingum og kannað hver reynslan hefði verið. Já, gerð var úttekt á rekstri og umfangi og hvernig hefði tekist til varðandi kostnað og annað. Úttektin kom afar vel út fyrir sjúkratryggingar. Reksturinn hafði verið hagkvæmur en samtímis verðum við að viðurkenna að þar var ekki um að ræða gæðamat á vinnu. Eftir sem áður hef ég ákveðið á þeim tíma sem ég hef verið ráðherra að halda áfram rekstri sjúkratrygginga og ekki farið í róttækar breytingar þess efnis að hverfa til baka eða færa þetta verkefni inn í ráðuneytið eins og sumir hafa viljað. Varðandi áhrifin á Tryggingastofnun ríkisins þá held ég að í sjálfu sér hafi aðalvandamálið verið ágreiningur um það hvernig stofnununum skyldi skipt upp. Sérstaklega var ágreiningur um tölvukerfi og eins var ágreiningur hvað varðar fjárveitingar og annað slíkt. Að hluta til er þessi ágreiningur enn óleystur. Varðandi hvað hefur áunnist í samræmingu og sameiningu þá verður að viðurkennast að ekki hefur náðst sá fulli taktur sem ég hefði viljað sjá á milli velferðarráðuneytis og Sjúkratrygginga Íslands. Við þurfum einmitt að stilla betur saman strengi varðandi þau boð sem koma frá velferðarráðuneytinu og hvernig þeim er framfylgt af sjúkratryggingum varðandi stefnumótun, framkvæmd samninga og annað slíkt. Ég svara þessu varðandi það hvort sjúkratryggingar hafi náð fram sparnaði: Já, það hafa þær gert á ýmsum sviðum eins og varðandi lyf, þó ekki S-merktu lyfin en það er auðvitað ekki bara við sjúkratryggingar að sakast þar. Það er rétt sem komið hefur fram að það hefur verið vandamál varðandi sérfræðilækna og samningar hafa ekki náðst og auðvitað bera bæði ráðuneytið og sjúkratryggingar ábyrgð á því en fyrst og fremst sérfræðilæknarnir sjálfir. Varðandi tilvísanakerfið þá er það í heilbrigðisáætluninni að vinna eigi að því. Við höfum kallað þetta þjónustustýringu sem er auðvitað það sama og valkvætt vegna þess að ekki er 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir þessi svör, sem mér finnst góð og fullnægjandi. Ég verð þó að segja að mér finnst orðið „þjónustustýring“ ekki par betra en „tilvísanakerfi“ sem er það orð sem við þekkjum yfir þessa þjónustu og ég hefði viljað halda í af stakri íhaldssemi sem ég er þekkt fyrir.

Hæstv. forseti. Ég náði ekki að svara í fyrra andsvarinu um samningsleysið og áhyggjur mínar, sem ég deili með hv. þingmanni, varðandi það að sérgreinalæknar eru sumir hverjir farnir að setja aukagreiðslur á sjúklinga, sem ekki eru innan þeirra hámarka eða þátttöku sem við miðum við í endurgreiðslu til sjúklinga, og það er alls kostar óásættanlegt. Í því samhengi vil ég vekja athygli á að í skýrslu sem starfshópur á vegum velferðarráðuneytisins og mín, eftir vinnu sem Magnús Pétursson leiddi, kom fram mjög hörð gagnrýni á og efasemdir um að löglegt væri að greiða fyrir þjónustu sem ekki væri samningur um. Við þurfum því að fylgja því mjög eftir að þarna náist samningar. Varðandi tilvísanakerfið og þjónustustýringu er það alveg rétt hjá hv. þingmanni, það er svona ákveðinn orðaleikur. Þegar maður talar um tilvísanakerfið er það kannski skilningurinn hjá manni sjálfum að einhver eigi að vísa til annars. Þjónustustýringin getur verið með öðrum hætti, að menn þurfi stundum að fara í gegnum ákveðna tilvísun en einnig sé hægt að stýra með verði eða aðgengi eða einhverju slíku. Það hefur verið skoðað samhliða hvað er skynsamlegt miðað við að við höfum gríðarlegan mannauð í sérgreinalæknunum, en það var forsenda þess að ná samningum. Við þurfum líka að nýta okkur heilsugæsluna og efla hana. Ég held að enginn ágreiningur sé um það. Það hefur ekki tekist fyllilega þannig að við eigum þar mjög mikið verk óunnið. Ég þakka umræðuna. Mér finnst gagnlegt að fá tækifæri hér, þó í kringum þetta frumvarp sé, til að fá smátíma til að ræða heilbrigðismálin. Heilbrigðisáætlunin kemur vonandi fljótlega inn í þingið. Þá verður vonandi umræða um heilbrigðismálin, langtímamarkmiðin og hvað við sjáum. Við erum líka komin með innanhússkýrslu sem er framhald af svokallaðri Boston Consulting vinnu, sem var starfshópur þar sem allir þeir hópar komu og skiluðu sinni vinnu. Það verður mikið fóður í umræðu líka þar sem þessi umræða þarf að eiga sér stað. 

Nú er það svo að forseti er gæslumaður formsatriða og þingskapa hér á þingi. Það er venja að þegar forseti slær í bjöllu ber þingmanni að gera hlé á ræðu sinni, alveg sama hvort það er ræða eða andsvar. Forseti þurfti að koma skilaboðum út í sal og telur að þingmanninum hafi verið bættur upp allur sá tími sem fór í það í andsvari hans.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um Farsýsluna, stjórnsýslustofnun samgöngumála. Þetta er annað tveggja mála sem ég mun mæla hér fyrir, ég mæli fyrir öðru nefndaráliti sem er næsti dagskrárliður. Þessi tvö mál snúast um sameiningu samgöngustofnana og tilbúning tveggja nýrra stofnana, sem er annars vegar Farsýslan og hins vegar Vegagerðin. Þær eru reistar á grunni núverandi samgöngustofnana sem eru Vegagerðin, Siglingastofnun, Umferðarstofa og Flugmálastjórn Íslands. Annars vegar er um að ræða framkvæmdastofnun, sem er Vegagerðin, eins og ég sagði hér áðan, og stjórnsýslustofnun, sem er Farsýslan, hefur hlotið það nafn. Við 2. umr. komu fram þau sjónarmið, og reyndar einnig í nefndinni áður en málið fór til 2. umr., hvort tímafrestir sem lagafrumvörpin gerðu ráð fyrir væru nægir. Gert var ráð fyrir að sameiningin gengi í gegn um áramót. Við umfjöllun nefndarinnar eftir 2. umr. var ákveðið að gera þá breytingu að í stað orðsins „janúar“ í 1. og 2. mgr. 20. gr. komi: „júlí“. Þannig að þessu var seinkað um hálft ár. Færð voru rök fyrir því að meira svigrúm þyrfti til þessara breytinga áður en nýjar stofnanir tækju til starfa. Þrátt fyrir að þetta hafi verið niðurstaða nefndarinnar vil ég líka geta þess að óþreyja er innan þessara stofnana eftir því að þessi mál verði afgreidd af eða á, tekin til afgreiðslu hér í þinginu. Þannig bárust þingmönnum í dag áskoranir frá meiri hluta starfsmanna Siglingastofnunar þar sem þeir taka í sjálfu sér ekki efnislega afstöðu til málsins heldur hvetja fyrst og fremst til þess að það verði afgreitt. Í áliti þeirra kemur fram að þeir vilji frekar, ef ákveðið verði að ráðast í þessar breytingar, að það taki gildi strax, þ.e. strax í janúar. Í ljósi þeirra raka sem fram komu í umfjöllun í nefndinni telur nefndin engu að síður betra að hafa borð fyrir báru í þessum efnum og tímarammann rýmri. Það er það sem sú breytingartillaga sem ég mæli fyrir gengur út á. Undir hana rita auk framsögumanns hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Arna Lára Jónsdóttir, Mörður Árnason og Halldóra Lóa Þorvaldsdóttir.

Virðulegi forseti. Nú er þetta umdeilda mál komið til 3. umr. og væntanlega til afgreiðslu innan ekki mjög langs tíma. Ég hef lesið hér nefndarálit með þeirri breytingartillögu sem hv. þingmaður gerði grein fyrir. Þar sé ég að fyrir nefndina var kallað margt ágætisfólks frá ýmsum stofnunum og ráðuneytum. Ég sakna þess hins vegar að sjá ekki á þeim lista ýmsa þá sem beðið var sérstaklega um að kallaðir yrðu fyrir í meðförum nefndarinnar milli 2. og 3. umr. Mér er kunnugt um að þingmenn Sjálfstæðisflokksins í umhverfis- og samgöngunefnd óskuðu eftir því að fá á sinn fund fyrrverandi flugmálastjóra, sem hefur gríðarlega mikla reynslu á þessum sviðum, þekkir meðal annars til þess hvernig til hefur tekist um sambærilegar breytingar í öðrum löndum, og fulltrúa Icelandair, okkar stóra flugfélags, sem ég veit að höfðu ýmislegt fram að færa varðandi þetta mál og athugasemdir við það fyrirkomulag sem nú er ætlunin að lögleiða. Ég vil því spyrja hv. þingmann sem er talsmaður og framsögumaður þessa máls, hv. þm. Róbert Marshall, hvernig því víki við, hvers vegna gerist það í nefndinni að ekki er orðið við svo sjálfsagðri ósk. Við vitum að stundum þarf að hraða málum af ýmsum ástæðum. Það á ekki við um þetta mál. Hér er verið að gera ráð fyrir því að gildistakan verði ekki fyrr en um eða eftir mitt næsta ár, þá er auðvitað nægur tími til að fara yfir þetta mál á einum fundi, t.d. með þeim aðilum sem ég nefndi hér og mögulega einhverjum fleirum sem mér er ekki kunnugt um. Ég hefði talið að fyrir málið sjálft hefði það verið mjög til bóta að fá þessar upplýsingar fram, t.d. afstöðu Icelandair til þessa máls. Þetta mál varðar ekki síst það stóra flugfélag, þann mikilvæga vinnustað, þá mikilvægu gjaldeyrisskapandi starfsemi sem þar fer fram. Það væri líka mjög mikilvægt fyrir okkur að vita hver reynsla annarra þjóða er. Er það sammerkt með öllum þjóðum að vilja fara þessa leið? Mér er ekki kunnugt um það eða mér er öllu heldur 

Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmanni er kunnugt er þetta mál í sjálfu sér ekki nýtt af nálinni og hefur verið lengi til umfjöllunar. Sá sem hér stendur kom fyrst að því sem aðstoðarmaður samgönguráðherra árið 2008 þegar út kom stjórnsýsluúttekt frá Ríkisendurskoðun sem mælti með þeirri aðferðafræði sem síðan hefur verið fylgt. Málið hefur verið til umfjöllunar í fjögur ár, í opinberri umræðu, bæði innan ráðuneyta, milli starfsfólks, í starfshópum starfsfólksins. Það hefur verið afgreitt á öðrum þingum úr umhverfis- og samgöngunefnd, að minnsta kosti tvisvar áður, held ég, án þess það komi til afgreiðslu. Þannig að þeir umsagnaraðilar sem hv. þingmaður vísar til hafa komið fyrir nefndina og lýst sjónarmiðum sínum. Það er ekkert nýtt í málinu frá því þær umsagnir komu fram, að minnsta kosti ekki hvað varðar Flugmálastjórn og forstjóra Flugmálastjórnar. Ég man ekki nákvæmlega hvernig umsögn þess ágæta fyrirtækis Icelandair var háttað eða hvort hún barst, en fyrirtækinu hefur að minnsta kosti verið gefinn góður tími til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, vegna þess að málið hefur verið til umfjöllunar, eins og ég segi, á þessu kjörtímabili, allt frá árinu 2009.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit er það alvanalegt að umsagnaraðili komi oftar en einu sinni fyrir nefndir þegar verið er að fjalla um viðurhlutamikil mál. Það kann vel að vera að á einhverjum tímapunkti hafi þeir aðilar sem ég nefndi komið að málinu, t.d. í undirbúningi eða við meðferð málsins á fyrri stigum. Það breytir ekki því að málið var statt með ákveðnum hætti í nefndinni áður en það var afgreitt. Það er mjög óvanalegt satt að segja að því sé neitað, þegar verið er að fjalla um mál, að kalla fyrir einstaka umsagnaraðila. Ég geri mér grein fyrir því að þegar menn eru í miklu tímahraki kann það að vera erfitt, en það átti ekki við um þetta mál. Þetta mál er afgreitt úr nefndinni 24. október. Það kemur ekki hingað til umræðu fyrr en nú um miðjan nóvember og verður ekki gert að lögum fyrr en um miðjan nóvember, þannig að það var nægur tími í sjálfu sér til þess að skella á fundi til að kalla fram þau viðhorf sem mögulega hefðu getað breytt afstöðu manna í þessum efnum eða hugsanlega haft einhver áhrif á hina efnislegu niðurstöðu. Ég gagnrýni það harðlega að þetta skuli hafa verið keyrt áfram með þessum hætti. Ég veit ekki hvort það hefði haft áhrif á hina efnislegu niðurstöðu, en það hefði þó verið þess virði fyrir nefndarmenn að fá fram viðhorf fyrrverandi flugmálastjóra og þessa stóra flugfélags sem þarf að búa við þetta nýja skipulag. Þetta kann hugsanlega að hafa einhver áhrif á rekstur og stöðu þessa fyrirtækis. Það veit ég ekki nákvæmlega, vegna þess að þær upplýsingar koma ekki þarna fram. Mér finnst það ekki frambærileg rök að á einhverjum öðrum tímapunkti í því langa ferli sem sannarlega var til staðar kunni þessir aðilar að hafa haft möguleika á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Það hefði að sjálfsögðu átt að verða við hinni sjálfsögðu og frómu ósk sem kom fram frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í umhverfis- og samgöngunefnd að kalla þessa aðila fyrir og heyra viðhorf þeirra til þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði hér áðan og geta þess jafnframt að það var að ósk þingmanna Sjálfstæðisflokksins að málið var tekið til umræðu milli 2. og 3. umr. Sú ósk kom fram hér þegar mælt var fyrir nefndaráliti og orðið við henni strax. Það kom hins vegar alveg skýrt fram að það yrði til þess að fjalla um tímasetningar um gildistökuákvæðin og óskir um aðra gesti komu ekki fyrr en eftir að þau orð féllu. Ég vil ítreka það sem ég sagði hér áðan. Það er ekkert óðagot í þessu máli. Ekki er hægt að halda því fram að verið sé að ana fram án þess að hlusta á sjónarmið, vegna þess að fyrir liggja stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar frá árinu 2008, skýrsla starfshóps frá árinu 2009 og síðan ítarleg umfjöllun umhverfis- og samgöngunefndar allt frá árinu 2009. Ég held því að kominn sé sá tími þar sem þingið verður að taka afstöðu til málsins. Ekki er hægt að bjóða starfsfólki ríkisins og þessara stofnana upp á það að í sífellu sé verið að draga umfjöllun hér í þinginu. Þau sjónarmið sem hv. þingmaður óskaði eftir hafa komið fram í málinu. Þá er bara eðlilegt að menn nýti það tæki sem þessi þingsalur er og sú afgreiðsla sem hér fer fram felur í sér, að greidd séu atkvæði um framhald málsins.

Virðulegi forseti. Stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar er enginn heilagur dómur. Þar eru reyndar líka ýmsar spurningar og ekki alveg rétt að fara í algjört skjól við þá úttekt þegar fjallað er um það mál. Það er lenska hjá sumum að koma til verka á staði og þykjast ætla að finna upp nýtt hjól. Hjólið er einfalt form og það þarf fyrst og fremst að snúast eðlilega. En þá koma bjagaðar hugmyndir. Það er rangt hjá hv. framsögumanni nefndarálitsins að gætt hafi verið allra sjónarmiða í athugun á málinu vegna þess að hugmyndin um þetta stjórnsýslufyrirkomulag, að sjóða saman ákveðna eftirlitsþætti og öryggisþætti sem varða flugrekstur, siglingar og umferð, er sænskættuð og smíðuð í Svíþjóð. Síðan tóku Finnar þennan anga upp og Danir hafa þetta fyrirkomulag að hluta en þó með allt öðrum hætti. Norðmenn hafa haft sama fyrirkomulag og Íslendingar enda eru þeir að öllu jöfnu skynsamari en hinar þjóðirnar í flestu er lýtur að verksviti og reynslu. Þeir sem komu þessu kerfi á og tóku það upp eru núna að breyta því, þeir eru núna að fella það niður og tálga það til baka. Þeir sem eru á meirihlutaálitinu virðast ekki hafa neina hugmynd um það og ekki vilja vita neitt um hver reynslan er af framgangi þessa þáttar. Það er synd vegna þess að þarna er verið að skapa hættu og vandamál sem kosta mun mikið fyrir íslenskt þjóðfélag þegar upp er staðið. Stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar byggir fyrst og fremst á því að það kunni að vera hagkvæmara peningalega séð að sinna þessum þætti með því að setja saman öryggisnefnd sjómanna, flugsins og umferðar og allra þessara þátta sem eru auðvitað mjög viðamikið svið. En það er alveg ljóst og reynslan hefur sýnt það á fáum árum í Skandinavíu að það hefur farið úr böndunum. Það er reyndar oft þannig að þegar gera á snjalla hluti sem byggst hafa upp á reynslu fara böndin fljótt að losna. Í Svíþjóð og Finnlandi hefur það fyrst og fremst þýtt að það hefur kostað miklu meiri peninga vegna þess að það hefur kallað á stórkostlega aukningu starfsmanna sem engin þörf var fyrir. Við leggjum áherslu á það á Íslandi að gera hlutina skynsamlega. Öryggismálanefnd í fluginu er mjög sérhæfð og hún hefur náð miklum árangri á Íslandi vegna þess að byggst hefur upp trúnaður í þessum efnum milli þeirra sem sjá um eftirlitið og öryggisþáttinn og flugmannanna sjálfra. Öryggismálanefnd sjómanna varðandi fiskiskipin er auðvitað sérhæfð að nokkru leyti en samt er það miklu þrengra svið en um er að ræða í fluginu. Við vitum alveg á hverju öryggi í umferðinni byggir, það byggir á ákveðnum þáttum sem nánast hvert mannsbarn á landinu þekkir. Þessu er ætlað að steypa saman í einn pott. Sérhæfingin á að detta út og ekki er tryggt að það muni skila þeim árangri sem til var ætlast í framgangi málsins. Flug- og ferðaþjónusta er þriðja stærsta útflutningsgrein Íslendinga. Helmingurinn af þeirri þjónustu fer í gegnum Flugmálastjórn og höfuðstöðvar í flugrekstri þannig að það er mjög öflug útflutningsgrein. Ef tálga á af þeim þætti án þess að tryggja sérhæfinguna þýðir það einfaldlega að samkeppnisstaðan verður lakari og það hefur í för með sér meiri kostnað fyrir þjóðfélagið í heild. Það er vandinn við frumvarpið. Það er svo einkennilegt að margir nefndarmenn í hv. samgöngu- og umhverfisnefnd nenna ekki að setja sig inn í þessi mál, og nú tala ég bara mannamál. Það á ekki við um þá sem eru í minni hlutanum, það er alveg klárt mál. En þarna koma einhverjar tilskipanir sem eru því miður að fjara út vegna reynslu annarra þjóða af þeim. Danir tóku það upp þegar þeir gerðu breytingar sem voru í þessum dúr að þeir létu sérhæfinguna halda sér. Sérstök stofnun sinnir fluginu, sérstök stofnun sinnir siglingum og sérstök stofnun sinnir umferðinni, þannig að sérhæfingin er varin og hún nýtist vel. Þar ganga hlutirnir stórslysalaust. Í Svíþjóð lullar þetta áfram án þess að miklar deilur séu um fyrirkomulagið en þó eru deilur innan borðs vegna þess að þrátt fyrir að Svíar séu þægastir allra þjóða Evrópu gagnvart embættiskerfinu hefur þetta sýnt sig að vera leiðitamt fyrirkomulag og ekki trúverðugt vegna þess að sérhæfing hefur minnkað. Það skiptir miklu máli að sérhæfingin haldi velli og sé kveikjan að því að ná miklum árangri. Í Finnlandi er verið að stokka allt þetta fyrirkomulag upp núna. Og svo erum við að taka það upp samkvæmt finnskum og sænskum sið. Bíddu, hvaða vinnubrögð eru þetta? Af hverju lærum við ekki af reynslunni hjá löndum sem sinna alþjóðaþjónustu eins og við en fóru út af sporinu þegar þær reyndu að gera hlutina hagkvæmari? Það var virðingarvert en það reyndist ekki rétta niðurstaðan. Þetta fyrirkomulag gengur ekki upp og þess vegna eru menn að draga í land og breyta því á ný þannig að sérhæfð þjónusta sé á hverju sviði, aðskilin í flugi, siglingum og umferð. Það er einfaldur sannleikur, einfaldar staðreyndir. Af hverju eigum við þá að hleypa þessu í gegn án þess að tryggja ákveðna hluti? Það er ekki tryggt að sérstök verkaskipting eigi að vera innan Farsýslunnar, það er ekkert tryggt um það. Gefið hefur verið í skyn að kannski verði reynt að gera það en það er ekki í hendi, það er í skógi. Þessir hlutir þurfa að vera á hreinu til þess að hægt sé að sigla svona breytingum áfram en því miður er það nú svo - og ekkert því miður, það er reynsla margra forsvarsmanna í flugstjórnun á Íslandi, bæði hjá opinberum aðilum, hjá einkarekstrinum, hjá flugmönnum, þeir eru mjög tortryggnir í garð þess fyrirkomulags sem á að innleiða. Hv. framsögumaður nefndarálits meiri hlutans sagði að tími væri kominn til að Alþingi Íslendinga tæki af skarið. Ef hrossakjöt er hálfsoðið þarf það að sjóða lengur. Menn taka ekkert af skarið og svikka því upp úr pottinum, það þarf að sjóða lengur og það þarf að vinna þetta mál betur þannig að hnýttir séu upp varasamir og vitlausir endar í því, virðulegi forseti.

Frú forseti. Við þekkjum öll forsögu þessa máls. Eins og framsögumaður kom inn á hefur það verið í vinnslu í þinginu og á undanförnum þingum. Það snýr að því að stofna tvær nýjar ríkisstofnanir, Farsýsluna og Vegagerðina. Margar athugasemdir hafa komið fram um málið, bæði hvað varðar hagræðingu og skilvirkni og eins hafa komið fram athugasemdir sem tengjast siglingamálum, fluginu og fleiri atriðum. En nú er svo komið að málið er að komast á lokastig og allt útlit fyrir að það verði að lögum eða komi í það minnsta til atkvæðagreiðslu í þinginu. Ég er einn þeirra sem hafa verið andsnúnir málinu í því formi sem það er og er það enn þá, bæði hvað varðar þá þætti sem ég nefndi áðan og eins varðandi fjárhagslega ávinninginn. En ég held að það sé ekki ástæða til að taka efnislega umræðu um málið, það hefur verið gert á fyrri þingum. Það er hins vegar gagnrýnisvert að ekki hafi verið tekið nægilegt tillit til þeirra athugasemda sem fram hafa komið bæði á fyrri þingum og á þessu þingi. Því miður var það ekki gert. Ég lýsi því yfir að þegar málið kemur til atkvæða munu framsóknarmenn að öllum líkindum leggjast gegn því að frumvarpið um Farsýsluna verði að lögum og eins frumvarpið sem snýr að Vegagerðinni.

Virðulegur forseti. Það mál sem nefndarálitið er um er efnislega samstofna því sem umræðu lauk um rétt í þessu. Hér er sem sagt sá hluti sem lýtur að Vegagerðinni, framkvæmdastofnun samgöngumála. Nefndin hefur fjallað um málið sem var vísað til hennar eftir 2. umr. og það voru færð rök fyrir því eins og í fyrra málinu að meira svigrúm þyrfti til breytinganna áður en nýjar stofnanir tækju til starfa. Því leggur nefndin til að breytingin taki gildi í júlí á næsta ári í stað janúar. Undir þessa tillögu og þetta nefndarálit rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Arna Lára Jónsdóttir, Mörður Árnason og Halldóra Lóa Þorvaldsdóttir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um 40 stunda vinnuviku, með síðari breytingum, og lögum um almennan frídag 1. maí. Nokkur umfjöllun hefur verið um þetta mál í fjölmiðlum síðustu daga. Það felst í stuttu máli í því að frídagar sem ber upp á í miðri viku eru færðir að helgum til að skapa meiri möguleika fyrir fjölskyldufólk og allan almenning til að fá lengra samfellt frí en hitt fyrirkomulagið felur í sér. Áður hafa verið lagðar fram þingsályktunartillögur þar sem það hefur verið lagt til að flytja það frí sem fólk hefur fengið á sumardaginn fyrsta, uppstigningardag og verkalýðsdaginn frá þeim fimmtudegi sem daginn ber upp á og yfir á föstudag eða mánudag þar á eftir. Þetta mál hefur fengið nokkuð almenna umfjöllun, meðal annars hefur Rafiðnaðarsambandið beitt sér fyrir sambærilegri breytingu. Vilji þjóðarinnar hefur verið kannaður nokkrum sinnum á liðnum árum og oft verið mikil fylgni við það að breyta fyrirkomulaginu í samræmi við það sem lagt er til í þessu frumvarpi. Með frumvarpinu er ekki lagt til að helgi eða hefð viðkomandi daga sé færð, breytt eða rýrð, heldur eingöngu að það frí sem þeim fylgir sé fært til hagræðis fyrir launþega, fjölskyldur þeirra og atvinnurekendur. Stakir frídagar eru á margan hátt óheppilegir á vinnustöðum. Þeir skapa óhagræði og draga úr framleiðni. Á sama hátt nýtist stakur frídagur launþegum ekki nema að nokkru leyti, með vinnudag á undan og eftir. Það fyrirkomulag sem hér er lagt til ætti því að auka möguleika launþega á að nýta það frí sem þeir fá með lengri helgi, það er fjölskylduvænna fyrirkomulag og til hagræðis fyrir atvinnurekendur. Hér er lagt til að veita skuli almennan frídag vegna uppstigningardags og sumardagsins fyrsta næsta föstudag eftir þann dag sem þá ber upp á. Með því að færa fríið um einn dag skapast meiri tenging við upphaflega frídaginn og vísa má þá til uppstigningarhelgarinnar og fyrstu sumarhelgarinnar. Þar sem sumardaginn fyrsta ber stundum upp á sama dag og skírdag og föstudagurinn á eftir er þá föstudagurinn langi er kveðið á um að þegar svo sé skuli veita almennan frídag vegna hans daginn þar á undan. Með því lengist páskafrí og verður frá miðvikudegi. Þá er lagt til að 1. maí verði haldinn hátíðlegur fyrsta mánudag í maí og veitt almennt frí þann dag. Þetta yrði þá sams konar helgi og verslunarmannahelgin og gæti markað upphaf að þeim ferðahelgum sumarsins sem í kjölfarið koma. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál, ég held að það tali fyrir sig sjálft. Þetta er ekki fjölgun frídaga, þess misskilnings hefur að einhverju leyti gætt, það er einfaldlega verið að tryggja að launþegar haldi lögbundnum frídögum og missi þá ekki þegar þeir lenda á helgardögum. Það er til dæmis lagt til að lendi jóladagur eða annar dagur jóla á laugardegi eða sunnudegi komi frídagur á virkum degi þar á eftir í staðinn. Ég held að þetta sé þjóðþrifamál og vonast til að það fái skjóta og örugga afgreiðslu á Alþingi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru sá er hér stendur og hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Margrét Tryggvadóttir. Ég mun fara hér í stuttu máli fyrir frumvarpið og útskýra greinar þess og greinargerð, en að öðru leyti mun ég ekki hafa mjög langt mál. Í 1. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: Markmið laga þessara er að breyta skipulagi fiskveiðistjórnar og sölu sjávarafla og tryggja með því ríka aðkomu sveitarfélaga að úthlutunum aflaheimilda og eflingu byggðar. Með lögunum er stefnt að því að hvert sveitarfélag á Íslandi fái forræði yfir veiðum á samsvarandi hluta nytjastofna á Íslandsmiðum og nemur samanlagðri aflahlutdeild þeirra fiskiskipa sem skráð voru í viðkomandi sveitarfélagi fyrir gildistöku laga um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990. Að auki stefna lögin að fjárhagslegri endurskipulagningu útgerðar á Íslandi í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Loks stefna lögin að eflingu umhverfisvænna handfæraveiða. Í 2. gr. frumvarpsins segir orðrétt, með leyfi forseta: „Á eftir 3. gr. laganna koma fjórar nýjar greinar, 3. gr. a – 3. gr. d, svohljóðandi: a. (3. gr. a.) Heimildir til veiða úr nytjastofnum við Ísland eru á forræði íslenskra sveitarfélaga. Þó skulu sveitarfélög hlíta ákvörðun ráðherra samkvæmt 3. gr. Hlutdeild hvers sveitarfélags í heildarafla skal vera hin sama og samanlögð hlutdeild skráðra fiskiskipa í sveitarfélaginu við gildistöku laga um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990.“ Frú forseti. Hér er verið að færa aflaheimildir sem úthlutað er úr sameiginlegum stofnum til þess fyrirkomulags sem var áður en framsal var heimilað á sínum tíma með lögum árið 1990 og í þeim hlutföllum sem voru á viðkomandi svæðum á landinu og byggðust á veiðireynslu á sínum tíma þegar kvótakerfinu var fyrst komið á. Þetta teljum við vera mjög mikilvægt ákvæði þar sem hér er um gríðarlega mikla og góða byggðatengingu að ræða og ætti að vera fyllilega í samræmi við áherslur Framsóknarflokksins í þessum málaflokki en hann hefur lagt mikla áherslu að sjávarbyggðir landsins geti haldið áfram að afla fiskjar. Í b-lið 2. gr. frumvarpsins segir: Sveitarfélög samkvæmt 3. gr. a skulu selja aflaheimildir til bjóðenda gegn gjaldi á grundvelli uppboða. Uppboð skulu kynnt rækilega með hæfilegum fyrirvara og skal öllum landsmönnum heimil þátttaka. Skulu uppboð haldin með jöfnu millibili tvisvar til tólf sinnum á hverju fiskveiðiári. Ráðherra skal setja nánari reglur um fyrirkomulag uppboða og forsendur fyrir vali boða samkvæmt 1. mgr. með reglugerð. Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skal sveitarfélögum heimilt að selja allt að helmingi aflaheimilda sem þau hafa yfir að ráða hverju sinni með framvirkum samningum um sölu aflaheimilda til allt að fimm ára í senn til einstaklinga eða lögaðila sem hafa gert samninga um fjárfestingar í nýjum fiskiskipum. Verð aflaheimilda í slíkum samningum skal vera hið sama og meðalverð í uppboðum sveitarfélagsins. Slíkir samningar eru óframseljanlegir án sérstaks samþykkis viðkomandi sveitarfélags. Kjósi kaupandi aflaheimilda ekki að nýta þær að fullu við lok fiskveiðiárs skal sveitarfélögum skylt að afturkalla sölu þeirra í heild eða að hluta gegn endurgreiðslu alls eða hluta kaupverðs. Fjárhæð endurgreidds uppboðsverð skal nema uppboðsverði að viðbættri eða frádreginni þeirri hækkun eða lækkun sem orðið hefur á meðalverði aflaheimilda frá kaupdegi til afturköllunardags. Selji sveitarfélag aflaheimildir til einstaklinga eða lögaðila sem eiga lögheimili utan þess skulu kaupendur greiða sveitarfélaginu 10% álag á uppboðsverð. Öðrum en sveitarfélögum eða uppboðsmörkuðum á vegum sveitarfélaga er óheimil sala eða framsal aflaheimilda. Frú forseti. Hér er verið að færa aflaheimildir og úthlutun þeirra inn í það hagkvæmasta fyrirkomulag sem hugsast getur, þ.e. að setja þær á uppboðsmarkað sem allir landsmenn hafa aðgang að. Uppboð hafa sýnt sig leiða ætíð til hagkvæmustu niðurstöðu fyrir seljandann og fyrir kaupandann sem mun náttúrlega aldrei greiða hærra verð en hann ræður við að greiða. Eigandi auðlindarinnar fær hæsta verð sem hægt er að selja hana á og allir ættu að öðru jöfnu að ganga sáttir frá borði. Hér inni eru ákvæði sem tengjast byggðasjónarmiðum líka þar sem fram kemur að ef aflaheimild er seld úr viðkomandi sveitarfélagi gerist það með ákveðnum kvöðum, þ.e. á hana leggst 10% gjald. Þetta er byggðatengt sjónarmið en það kemur samt ekki í veg fyrir að sú hagræðing sem ná þarf í greininni náist vegna þess að heimildir eru að öðru leyti framseljanlegar. Í c-lið 2. gr. frumvarpsins segir eftirfarandi: Við veiðar á afla á grundvelli aflaheimilda samkvæmt 3. gr. a er heimill meðafli úr öðrum tegundum allt að 10% af heildarafla hverrar veiðiferðar. Við löndun meðafla skal kaupandi aflaheimilda greiða viðeigandi sveitarfélagi gjald sem nemi meðaluppboðsverði aflaheimilda sömu tegundar á síðasta þekkta uppboðsdegi aflaheimilda, samanber 3. gr. b. Frú forseti. Hugmyndin á bak við þennan lið er fyrst og fremst sú að reyna að koma sem mest í veg fyrir brottkast á fiski sem ekki eru heimildir fyrir til að veiða. Í gegnum árin hafa margar sögur farið af því brottkasti sem viðhaft hefur verið á íslenskum fiskiskipum, hvort sem er á frystitogurum, ísfisktogurum eða bátum. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir auðlindina í heild sinni að brottkasti verði hætt og að mönnum verði heimilt að koma með þann afla að landi sem þeir veiða sjálfir og fái þá einfaldlega að landa honum og selja hann á viðeigandi verði en greiði líka fyrir þann afla sem heimild. Í d-lið 2. gr. frumvarpsins segir svo: Allur sjávarafli sem veiddur er á grundvelli aflaheimilda sem seldar hafa verið á uppboði sveitarfélags, þó ekki rækja, humar og uppsjávarfiskur, og veiddur er úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands, skal seldur á innlendum uppboðsmarkaði sjávarafla er fengið hefur leyfi ráðherra og starfræktur er innan þess sveitarfélags þar sem uppboð aflaheimilda fór fram. Ákvæði 1. mgr. gildir ekki um einstaklinga og lögaðila sem starfrækja eigin fiskvinnslu og vinna aflann að fullu. Í þeim tilvikum skal uppgjör á aflahlut sjómanna ákvarðast af meðalverði þess uppboðsdags eða síðasta þekkta meðaluppboðsverði uppboðsdags á uppboði samkvæmt 1. mgr. Heimilt er að selja fullunninn frystan afla utan uppboðs samkvæmt 1. mgr. Til fullunnins frysts afla telst sjávarafli sem hefur verið veiddur og í kjölfarið unninn um borð í frystiskipi, honum pakkað og hann verið flakaður, flattur, sneiddur, roðdreginn, hakkaður eða verkaður á annan hátt og hann frystur að vinnslu lokinni. Þegar aðeins fer fram frysting um borð í frystiskipi á heilum eða hausskornum fiski eða heilfrysting á rækju telst slíkur afli ekki til fullunnins frysts afla í skilningi laga þessara. Bjóðendur á uppboðsmarkaði samkvæmt 1. mgr., sem vinna keyptan afla utan þess sveitarfélags sem uppboðið fer fram í, skulu greiða því sveitarfélagi 10% álag á uppboðsverð. Frú forseti. Í 2. gr. er um þýðingarmikinn lið að ræða því að þar segir að allur afli sem veiddur er á Íslandsmiðum fari á innlenda uppboðsmarkaði þar sem hverjum sem er er leyft að bjóða í hann. Eins og fram hefur komið og þekkt er skila uppboðsmarkaðir hagstæðustu niðurstöðu sem hægt er að fá. Hér er líka stigið það mikilvæga skref að skilja milli veiða og vinnslu sem lengi hefur verið kallað eftir. Samtök fiskútflytjenda án útgerðar hafa nefnt að með því að vinna allan afla innan lands skapist um það bil 800 afleidd störf. Það er mikilvægt að leggja áherslu á að erlendir bjóðendur geti líka boðið í þennan fisk. Hér eru hagkvæmnissjónarmið því ekki fyrir borð borin. Hæsta verð mun fást fyrir aflann hverju sinni og ef erlendir kaupendur hafa áhuga á að kaupa íslenskan fisk verður þeim það heimilt. Í 3. gr. frumvarpsins segir: 4. gr. laganna orðast svo: Enginn má stunda veiðar í atvinnuskyni við Ísland nema hafa fengið til þess almennt veiðileyfi. Veiðileyfi í atvinnuskyni fellur niður hafi fiskiskipi ekki verið haldið til fiskveiða í atvinnuskyni í tólf mánuði. Þá fellur veiðileyfi niður ef fiskiskip er tekið af skrá hjá Siglingastofnun Íslands og ef eigendur eða útgerð þess fullnægja ekki skilyrðum síðari málsliðar 5. gr. Frú forseti. Hér er einfaldlega verið að taka á ákveðnum öryggis- og aðgengissjónarmiðum í fiskveiðum. Þessi grein er í samræmi við gildandi lög um stjórn fiskveiða. 4. gr. hljóðar svo: Eftirfarandi breytingar verða á 6. gr. a laganna: a. Í stað 1. mgr. koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Á hverju fiskveiðiári hefur ráðherra til ráðstöfunar 40.000 lestir af óslægðum botnfiski sem nýttar skulu til veiða með handfærum á tímabilinu frá 1. apríl til 30. september samkvæmt sérstökum leyfum Fiskistofu. Í lögum þessum eru slíkar veiðar nefndar strandveiðar og leyfin til þeirra veiða strandveiðileyfi. Afli sem veiðist með strandveiðum reiknast ekki til heildarafla samkvæmt 3. gr. b. Í stað 3. mgr. koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Strandveiðar eru háðar sérstöku leyfi Fiskistofu. Fiskistofu er aðeins heimilt að veita fiskiskipi leyfi til strandveiða að fullnægt sé ákvæðum 5. gr. og einungis er heimilt að veita hverri útgerð, einstaklingi eða lögaðila leyfi til strandveiða fyrir eitt fiskiskip. Á gildistíma strandveiðileyfis er fiskiskipi óheimilt að stunda aðrar veiðar í atvinnuskyni en strandveiðar. Handhafar strandveiðileyfis skulu greiða því sveitarfélagi þar sem þeir landa afla gjald, auðlindagjald, við löndun afla. Gjaldið skal lagt á miðað við hvert kíló landaðs sjávarafla. Fjárhæð gjaldsins skal miðast við meðalkílóverð síðasta þekkta uppboðsdags aflaheimilda í sveitarfélaginu. c. 4. mgr. orðast svo: Strandveiðileyfi skulu veitt skráðum fiskiskipum með heimilisfang á svæði samkvæmt 3. mgr. Einungis er heimilt að veita fiskiskipum útgerða, einstaklinga eða lögaðila strandveiðileyfi sé lögheimili þeirra skráð á sama stað og heimilisfang skráðs fiskiskips. Sama fiskiskipi verður aðeins veitt leyfi frá einu landsvæði á hverju veiðitímabili. d. Orðið „föstudaga“ í 1. tölulið 5. mgr. fellur brott. e. Í stað tölunnar „14“ í 2. tölulið 5. mgr. kemur: 18. f. 5. töluliður 5. mgr. fellur brott. Frú forseti. Hér er um að ræða stórfellda útvíkkun á strandveiðum. Heildarhlutdeildin fer í 40 þús. lestir og tímabilið lengist um einn mánuð í hvorn enda frá því sem nú er, þ.e. hefst 1. apríl og lýkur 30. september. Þetta mun auka mjög aðgengi allra að fiskveiðum og gera mönnum kleift, hvort sem þeir stunda veiðar eingöngu í atvinnuskyni eða í hjáverkum, að sækja sjó frá Íslandi. Lenging veiðitímabilsins og stærð kvótans sem varið er til strandveiðanna mun gera það að verkum að ólympískar veiðiaðferðir leggjast af, það verður enginn svo mikið í spreng að bruna út á sjó fyrstu tvo til þrjá daga hvers mánaðar eða hvers tímabils til að ná sem mestu af fiski vegna þess að það er af nógu að taka. Tímabilið er þar að auki lengt þannig að þetta mun gera mönnum kleift að sækja sjóinn ásamt því að taka sér þau eðlilegu frí sem þarf á þeim tíma. Í 5. gr. frumvarpsins segir: Við gildistöku laga þessara skal sérstakur sjóður, kvótaskuldasjóður, taka við réttindum og skyldum skuldara allra krafna á hendur íslenskum útgerðum, einstaklingum og lögaðilum sem sannanlega eru til komnar vegna kaupa eða leigu á aflaheimildum. Frá þeim tíma er sjóðurinn eini skuldari slíkra krafna. Kröfur á hendur kvótaskuldasjóði samkvæmt 1. mgr. bera ekki vexti. Seljendur aflaheimilda skulu að loknu uppboði og uppgjöri greiða kvótaskuldasjóði gjald að fjárhæð sem nemur 5% söluverðmætis seldra aflaheimilda hvers uppboðs. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fer með yfirstjórn kvótaskuldasjóðs og skal hlutast til um að rekstur hans fari fram á eðlilegan og lögmætan hátt. Ráðherra er heimilt að ráða sjóðnum starfsfólk. Frú forseti. Hér er um að ræða mikilvæga endurskipulagningu á skuldum sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi. Við leggjum þetta til sem sanngirnis- og réttlætismál til að koma til móts við þær útgerðir sem keyptu kvóta í góðri trú um að þær mundu eiga hann til frambúðar. Menn geta sagt sem svo að útgerðarmenn hefðu átt að vita að þeir væru að kaupa köttinn í sekknum þegar þeir keyptu sér kvóta en engu að síður gerðu þeir það í góðri trú og samkvæmt gildandi lögum. Skuldir sem til er stofnað vegna þessara kaupa verða því afskrifaðar og settar í sérstakan kvótaskuldasjóð. Eigendur þessara skulda, þ.e. væntanlega lánastofnanir, munu fá þær endurgreiddar, að vísu án vaxta sökum þess að árum og áratugum saman var ljóst að bönkum og fjármálafyrirtækjum var óheimilt að lána til kvótakaupa en gerðu það engu að síður. Þess vegna teljum við ekki rétt að þau verði áfram verðlaunuð með því að geta tekið vexti af lánunum en höfuðstóllinn verður endurgreiddur að fullu. Þarna kemur inn ákvæði um 5% álag á söluverðmæti til að greiða upp þessar skuldir. Áður hefur komið fram spurning um hvað þetta gæti tekið langan tíma. Það er einfaldlega eitt af þessum atriðum sem ekki er búið að reikna út og er mjög erfitt að reikna út. Þetta er í sjálfu sér útfærsluatriði og ef menn sjá fram á að þessi kvótaskuldasjóður verði ekki gerður upp fyrr en að 100 árum liðnum er einboðið að hækka hlutfallið, ólíklegt er að það þurfi að lækka. Í 6. gr. frumvarpsins kemur fram að 8.–15. gr., V. og VI. kafli og ákvæði til bráðabirgða I–VII í núgildandi lögum falli brott. Í 7. gr. kemur fram að lög þessi öðlist gildi 1. september 2013. Frú forseti. Vonandi fer þetta frumvarp til umsagnar í atvinnuveganefnd og síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu, en hæstv. forsætisráðherra hefur talað um það oftar en einu sinni að breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu ættu að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Vitandi það að væntanlegt er frumvarp frá ríkisstjórninni um þetta sama efni er augljóst að ágætt væri að setja þessi tvö mismunandi mál í þjóðaratkvæðagreiðslu á sama tíma og leyfa þjóðinni að velja hvaða leið verður farin. Frú forseti. Í greinargerð með frumvarpinu segir eftirfarandi: Frumvarp þetta var lagt fram á 139. löggjafarþingi og 140. löggjafarþingi og er nú lagt fram að nýju. Markmið þessa frumvarps er að færa úthlutun á aflaheimildum úr sameiginlegum fiskveiðiauðlindum þjóðarinnar til þess horfs sem hún var í áður en framsal aflaheimilda kom til árið 1991, en fram að þeim tíma hafði úthlutunin byggst á veiðireynslu til margra ára og var því bæði sanngjörn og réttlát. Með frumvarpinu er einnig reynt að tryggja að aflaheimildir fari til þeirra byggða sem þeim var upprunalega úthlutað til. Miðað er við að aflahlutdeildin sé nýtt í viðkomandi sveitarfélagi. Þó er sveigjanleiki í nafni hagkvæmni tryggður þar sem aflahlutdeildin er framseljanleg þegar hagkvæmnisrök gefa tilefni til. Með því móti verður réttur íbúa sjávarbyggða á Íslandi til sjósóknar tryggður eins og verið hefur frá örófi alda sem eini raunverulegi grundvöllur tilvistar flestra þeirra. Niðurstöður framangreindrar tilfærslu á aflaheimildum til sveitarfélaga heimfært á fiskveiðiárið 2010/2011, miðað við upphaflega úthlutaðan kvóta byggt á veiðireynslu, er sýnt sem dæmi í töflu sem er í greinargerðinni. Þar kemur skýrt í ljós hvað kemur í hlut hvers sveitarfélags miðað við breytingu á þessu fyrirkomulagi. Ég mun fara stuttlega yfir það á eftir hvaða áhrif þetta muni hafa á fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Skýrt er kveðið á um eignarhald þjóðarinnar á fiskstofnunum í kringum landið í fyrstu tveimur greinum laga um stjórn fiskveiða. Þar segir orðrétt í 1. gr., með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Og í 2. gr. laganna segir, með leyfir forseta: „Til nytjastofna samkvæmt lögum þessum teljast sjávardýr, svo og sjávargróður, sem nytjuð eru og kunna að verða nytjuð í íslenskri fiskveiðilandhelgi og sérlög gilda ekki um. Til fiskveiðilandhelgi Íslands telst hafsvæðið frá fjöruborði að ytri mörkum efnahagslögsögu Íslands eins og hún er skilgreind í lögum nr. 41 1. júní 1979, um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn.“ Frú forseti. Frumvarp þetta tryggir að arður af nytjastofnum á Íslandsmiðum skili sér til réttmæts eiganda þeirra, þ.e. íslensku þjóðarinnar. Upptaka uppboðskerfis við sölu aflaheimilda tryggir hámarksverð fyrir nýtingarrétt auðlindarinnar en þó eingöngu að því marki sem útgerðirnar geta borið. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að hluta aflaheimilda megi selja framvirkt til allt að fimm ára í senn þannig að þeir sem hyggjast fjárfesta í útgerð geti gert ráð fyrir aðgengi að heimildum til lengri tíma en eins árs. Þá er sveigjanleiki tryggður með því að útgerðir utan viðkomandi sveitarfélaga geta keypt þar aflaheimildir gegn greiðslu með 10% álagi. Með ákvæði um meðafla er stefnt að því að girða að mestu leyti fyrir brottkast afla. Þó væri æskilegt að settar yrðu skýrar og afdráttarlausar reglur sem alfarið bönnuðu brottkast afla gegn þungum viðurlögum. Frumvarpið gerir ráð fyrir mikilli beinni atvinnusköpun vegna löndunar alls afla og sölu í gegnum innlenda uppboðsmarkaði í samræmi við ákvæði frumvarps til laga um sölu sjávarafla o.fl. frá 139. löggjafarþingi (50. mál) þar sem segir meðal annars, með leyfi forseta: „Allur sjávarafli, þó ekki rækja, humar og uppsjávarfiskur, sem veiddur er úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands, skal seldur á innlendum uppboðsmarkaði sjávarafla er fengið hefur leyfi Fiskistofu.“ Þessi breyting ein sér mun að öllum líkindum leiða til um 800–1.000 nýrra starfa við fiskverkun með litlum tilkostnaði á mjög skömmum tíma. Frú forseti. Framsal aflaheimilda hefur leitt til gríðarlegrar byggðaröskunar víða um land og gert að engu eina bjargræði sjávarbyggða, sjósóknina, sem þær hafa notið í aldaraðir. Með því að taka lífsbjörgina af sjávarbyggðunum hefur öll afkoma og eignastaða íbúa á þessum stöðum raskast við atvinnuleysi, brottflutning og eignabruna. Með samþykkt þessa frumvarps mun sú þróun snúast við og fólksflótti af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins stöðvast og koma í veg fyrir þann gríðarlega samfélagslega tilkostnað sem slíkir hreppaflutningar hafa í för með sér. Aukning á afla til strandveiða, sem hér eftir verða utan tillagna Hafrannsóknastofnunar um heildarafla og standa yfir stærri hluta árs en nú er, mun hafa umtalsverð áhrif á atvinnulíf um allt land. Auðlindagjald og strandveiðar munu einnig skila umtalsverðum tekjum til þeirra sveitarfélaga þar sem aflanum er landað. Sá skaði sem útgerðir og núverandi handhafar aflaheimilda verða fyrir vegna missis aflaheimilda verður bættur með því að skuldir útgerða sem eru til komnar vegna kaupa á aflaheimildum verða færðar í sérstakan kvótaskuldasjóð. Skýrt er í lögum að aflahlutdeild útgerðar er ekki eign hennar og þær skuldir sem stofnað hefur verið til vegna kaupa á slíkum heimildum eru og hafa alltaf verið áhættulánveiting viðkomandi lánveitanda. Kvótaskuldasjóður verður greiddur niður með 5% gjaldi á allar seldar veiðiheimildir þar til sjóðurinn er að fullu gerður upp. Skuldir kvótaskuldasjóðs bera enga vexti. Varðandi þá umræðu sem skapast hefur og lýtur að hugsanlegum brotum á eignarréttarákvæði stjórnarskrár skal tekið fram að um langa tíð hefur skýrt verið kveðið á um það í lögum að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar. Þrátt fyrir að möguleiki sé á þeirri ólíklegu niðurstöðu dómstóla að ríkið yrði skaðabótaskylt vegna innköllunar aflaheimilda eða annars þess sem mundi leiða af frumvarpi þessu þá er engu að síður þess virði að þær breytingar sem hér eru lagðar til komist til framkvæmda. Betra er að þurfa hugsanlega að sæta slíkri niðurstöðu dómstóla en að búa áfram við óbreytt eða lítið breytt fyrirkomulag fiskveiða. Í framhaldi af þeim breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir er brýnt að fram fari víðtæk og ítarleg úttekt á Hafrannsóknastofnun og veiðiráðgjöf hennar með tilliti til aðferðafræðilegra sjónarmiða. Einnig verði kannað hversu vel hefur tekist til með verndun fiskstofna, fiskimiða og lífríkis og uppbyggingu fiskstofna. Í þeirri úttekt er brýnt að fiskveiðar við Ísland verði skoðaðar heildstætt með tilliti til þess skaða sem þær hafa valdið á lífríkinu og lagt mat á hagkvæmni togveiða annars vegar og krókaveiða hins vegar. Slíka úttekt ættu hlutlausir erlendir aðilar að gera í samráði við sjómenn, íslenska fiskifræðinga og vistfræðinga. Frú forseti. Mig langar að tæpa aðeins á því hvað það þýðir í tekjum fyrir sveitarfélög úti á landi ef uppboðsheimildir verða færðar til sveitarfélaganna og tryggt að arðurinn af uppboðunum verði eftir hjá þeim. Þá er um gríðarlega breytingu á fjárhagsstöðu sveitarfélaga um allt land að ræða. Við gerðum smávægilega úttekt á þessu þar sem við tókum meðalverð af aflaheimildum þann 1. janúar árið 2010 og drógum af því 50% þar sem við gerðum ráð fyrir að ef allar aflaheimildir færu á markað yrði umtalsverð verðlækkun á þeim þannig að í staðinn fyrir að verðleggja þær á 318 kr. þorskígildiskílóið lækkuðum við það um helming, niður í 159 kr. Miðað við þá tölu, sem er ekkert óraunhæf í þessu samhengi, mundi til dæmis sveitarfélagið Akureyri fá hvorki meira né minna en 3,6 milljarða á hverju fiskveiðiári í sinn hlut fyrir þær aflaheimildir sem færðust til sveitarfélagsins, miðað við sömu aflaheimildir. Ísafjarðarbær fengi til umráða 3,2 milljarða. Norðurþing, þar sem er m.a. sveitarfélagið Raufarhöfn sem er í miklum vandræðum, mundi fá til ráðstöfunar um 1,4 milljarða. Reykjanesbær, sem hefur tapað frá sér nánast öllum aflaheimildum sínum, mundi fá um 1,8 milljarða og Vestmannaeyjar mundu fá um 4,6 milljarða í tekjur í sinn hlut frá svona uppboðum miðað við þetta verð og þann kvóta sem þeir hefðu samkvæmt þessum breytingum. Þessir fjármunir, frú forseti, gjörbreyta merkingu þess „að búa úti á landi“ vegna þess að sveitarfélög með slíkar tekjur geta búið íbúum sínum öruggt og gott umhverfi. Þau geta boðið upp á betri skóla, þjónustu og aðstöðu til afþreyingar sem að mínu viti mundi leiða til þess að þau sveitarfélög sem hafa horft upp á fólksfækkun undanfarna áratugi mundu sjá þá þróun snúast við. Þegar fámenn sveitarfélög hafa skyndilega umtalsverða fjármuni milli handanna og geta boðið upp á góða þjónustu við íbúa mun fólk einfaldlega hugsa sig um og ákveða ef til vill að flytja í minna sveitarfélag þar sem þægilegra er að búa og þjónustan er betri. Mikilvægt er þó að hafa í huga að arðurinn af þessum uppboðum renni ekki í hítina í Reykjavík, í ríkissjóð, heldur verði eftir á þeim stöðum þaðan sem gert er út. Þessi aðgerð ein og sér mun virka sem kraftaverk á byggð í landinu og atvinnulíf um allt land og gjörbreyta náttúrlega allri umgjörð um fiskveiðar á Íslandi til langs tíma og jafnvel til frambúðar. Við verðum laus við þær deilur sem við höfum staðið í núna í um 30 ár um fiskveiðistjórnarkerfið og jafnræði til sjósóknar verður komið á en það eitt og sér er mjög mikilvægt atriði. Það er von mín að atvinnuvegnanefnd Alþingis taki þetta frumvarp til alvarlegrar athugunar með það í huga, eins og ég sagði áðan, að það verði sett í þjóðaratkvæðagreiðslu, væntanlega samhliða frumvarpi ríkisstjórnarinnar, en eins og ég sagði áðan hefur hæstv. forsætisráðherra ítrekað sagt að breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu ættu að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð að sinni um þetta mál.

Frú forseti. Mér rennur blóðið til skyldunnar fyrst við erum hér aðeins tveir þingmenn í salnum að hlusta á ræðu hv. framsögumanns að tjá mig aðeins um frumvarpið þó að ég ætli ekki í ræðu. Ég vil segja að ég skil mjög vel andann í frumvarpi hv. þingmanns og þau meginsjónarmið sem liggja til grundvallar, sem ég er sammála. Ég tel mjög þarft að taka frumvarp sem þetta til umfjöllunar í atvinnuveganefnd þingsins núna þegar útlit er fyrir að frumvarp ríkisstjórnarinnar um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu í heild sinni komi inn til þingsins og til átektar atvinnuveganefndar. Ég tel einmitt mjög þarft að þetta frumvarp liggi samhliða til umfjöllunar vegna þess að ég tel mjög mikilvægt að fara yfir þau sjónarmið sem þingmaðurinn reifar sem lúta að jafnræðinu, atvinnufrelsinu og því hvernig arðurinn af þeirri mikilvægu auðlind er að skila sér og hvort hann skilar sér yfirleitt inn í samfélagið sjálft og til byggðanna. Ég tel mjög þarft að farið sé yfir þau grundvallarsjónarmið um leið og við fjöllum um stóra frumvarpið sem þó hefur ekki litið dagsins ljós enn þá. Ég vil því þakka þingmanninum fyrir að halda a.m.k. því merki og þessari umræðu á lofti þó að útfærslan á hugmyndum hans sé eitthvað sem þurfi að ræða betur. Ég ætla ekki að úttala mig um það á þessu stigi máls hvort rétt eða eðlilegast sé að sveitarfélögin úthluti aflaheimildum með þeim hætti sem þingmaðurinn leggur til en finnst mér það fullkomlega skoðunarinnar virði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni álit hennar á frumvarpinu. Það er rétt að fram komi og sé ítrekað að það eru ekki sveitarfélögin sem úthluta aflaheimildum. Aflaheimildir koma í hlut hvers sveitarfélags í samræmi við það sem þær voru áður en framsalið var gefið frjálst árið 1991. Þeim er úthlutað sínum hluta í kvóta hvers fiskveiðiárs af Hafrannsóknastofnuninni eða ráðuneytinu. Sveitarfélögunum er svo skylt að setja þær heimildir á uppboð, þannig að við losnum við þann djöful að draga að sveitarstjórnir úthluti aflaheimildum í sínu sveitarfélagi. Þeim er einfaldlega skylt að setja þær á uppboð, uppboðin verða strúktúreruð með hætti að tryggt sé að nógu margir fái aflaheimildir - það eru margvíslegar tegundir til af uppboðum - og það verði tryggt að einn stór aðili nái ekki að kaupa til sín allar aflaheimildirnar, heldur verði þær flokkaðar eftir ákveðnu kerfi og boðnar upp þannig. Menn geti þá látið mismunandi sjónarmið ráða ferðinni, annaðhvort að fá sem hæsta krónutölu eða að sem flestir fái heimildir. Það er uppboðstækni sem menn þurfa að kynna sér betur og innleiða hér, en hún er notuð til dæmis við útboð á ríkisskuldabréfum hjá fjármálaráðuneytinu, þetta eru því þekktar aðferðir. Það er mjög sterk byggðatenging í frumvarpinu og það er mjög sterk jafnræðis- og atvinnufrelsistenging í því. Það eru þau atriði sem skipta mestu máli í greininni á Íslandi þessa stundina eða þessi árin. Vonandi fá þau framgang.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um lagaskrifstofu Alþingis. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Eygló Harðardóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Höskuldur Þórhallsson, Margrét Tryggvadóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Siv Friðleifsdóttir og Þór Saari. Það er í þriðja sinn sem frumvarp þetta er lagt fram. Það var áður flutt á fyrri þingum eftir að ég tók sæti á Alþingi en varð ekki útrætt. Meginefni frumvarpsins felst í 1. gr. þess en þar stendur, með leyfi forseta: „Stofna skal lagaskrifstofu Alþingis sem hafi það hlutverk að samræma reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála. Starfsmenn lagaskrifstofu skulu vera alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis og Stjórnarráðsins til ráðgjafar um undirbúning löggjafar. Skal einkum líta til þess að frumvörp standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga sem íslenska ríkið er bundið af og að frumvörp séu lagatæknilega rétt. Lagaskrifstofa skal einnig ganga úr skugga um að frumvörp standist þjóðréttarlegar skuldbindingar og séu í samræmi við gildandi lög, að þau séu nákvæm, skýr og auðskiljanleg og gjaldtökuheimildir séu skýrar.“ Virðulegi forseti. Kallað hefur verið mjög eftir því að Alþingi vandi lagasetningu, sérstaklega eftir haustdagana 2008, að hér séu sett skýr og skilmerkileg lög og að stunduð sé sú lagasetning sem þarf til að reka þjóðríki. Gott dæmi um slaka lagasetningu á Alþingi eru hin svokölluðu Árna Páls-lög. Þeim var þröngvað í gegnum þingið í mikilli andstöðu. Þingmenn héldu óteljandi ræður og bentu á að þau gætu hugsanlega strítt gegn stjórnarskrá. Flestir fræðingar sem komu fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd töldu að þetta mundi brjóta gegn stjórnarskrá en samt var ofríki meiri hlutans á þingi það mikið að frumvarpið var samþykkt naumlega og gert að lögum. Hvað kom á daginn? Aðilar leituðu réttar síns fyrir dómstólum, en eins og allir vita skal fyrir dómstólum sækja mál séu einstaklingar eða lögaðilar óánægðir með rétt sinn. Það kom svo á daginn að viðkomandi lög stóðust ekki stjórnarskrá hvað varðar afturvirkni vaxtaákvarðana. Þess vegna tel ég enn á ný að málið verði að ná fram að ganga á þessu þingi. Ég hef haldið málinu mjög á lofti á síðustu þingum en aldrei fengið neinn samhljóm hjá ríkisstjórnarflokkunum með því að slík stofnun verði sett á fót hjá Alþingi. Að vísu brást hæstv. forsætisráðherra við frumvarpinu á sínum tíma með því að stofna lagaskrifstofu í forsætisráðuneytinu. En það er ekki það sama og að lagaskrifstofa sé hýst á vegum Alþingis því að þingmenn hafa ekkert aðgengi að lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins, svo það eitt sé tínt til, auk þess sem ég tel að ógnarvald framkvæmdarvaldsins gagnvart löggjafanum nú um stundir sé of mikið. Það er óeðlilegt að framkvæmdarvaldið hafi svo mikið forskot á lagasetningu að hafa starfandi fimm manna lagaskrifstofu í ráðuneytinu á móti minni hlutanum í þinginu. Ég er talsmaður þess að þingið beri að efla, bæði fjárhagslega og faglega, svo það geti sinnt sínu lögbundna hlutverki í þrígreiningu ríkisvaldsins, að setja skýr og skilmerkileg lög, virðulegi forseti. Það er afar brýnt. Við flutningsmenn frumvarpsins erum alveg tilbúin í það, sé það vilji meiri hlutans að þetta verði skrifstofa laga- og hagfræðimála, að sett séu líka undir sömu stofnun þau álitamál sem til dæmis vakna í sambandi við fjárlög og aðra fjárlagavinnu, og vera jafnframt stoðþjónusta fyrir efnahags- og viðskiptanefnd. Það er sársaukalaust af minni hálfu. Ég tel að eftir því sem tímar líða sé nauðsynlegt að hafa slíka öfluga skrifstofu við þingið. Þegar verið er sem dæmi að leggja fram frumvarp er oft og tíðum ekki reiknaður út kostnaðarauki fyrir ríkissjóð, hvað viðkomandi lagasetning hefur í för með sér peningalega fyrir ríkissjóð. Ég hef verið spurð að því, af því að ég er ekki með kostnaðargreiningu í þessu frumvarpi, hvað þetta mundi kosta fyrir ríkissjóð. Því er til að svara að kostnaður verður til að byrja með fyrir ríkissjóð, þ.e. að koma stofnuninni á fót og ráða til sín lagaprófessora sem hafa það hlutverk að lesa yfir frumvörp áður en þau eru lögð fram á þingi. Langtímaáhrifin eru þau að mikill þjóðhagslegur sparnaður skapast vegna þess að eftir því sem lagasetning er vandaðri og betri fækkar að sjálfsögðu álitaefnum, þá fækkar að sjálfsögðu málum fyrir dómstólum, þá fækkar úrskurðum umboðsmanns Alþingis. Það gefur augaleið. Ég tek sem dæmi. Kvartað hefur verið mjög yfir því að einstaklingar í íslensku samfélagi hafi þurft að sækja rétt sinn fyrir dómi til dæmis varðandi gengislánin. Það er mikill kostnaður sem viðkomandi einstaklingur sem ákveður að höfða mál gegn ríkinu þarf að leggja í. Margir hafa ekki slíkt handbært fé til að leita réttar síns, og á hinni hliðinni, sá sem ver málið fyrir ríkissjóð er ríkislögmaður og hans fólk, og svo náttúrlega það sem kostar líka, þ.e. hlutur dómstóla, tíminn og annað sem fer í slíkan málarekstur. Það er því þjóðhagslega hagkvæmt að stofna skrifstofu við þingið til að vanda lagasetningu. Mig langar, virðulegi forseti, að fara aðeins yfir greinargerðina með frumvarpinu. Til samanburðar er á Norðurlöndunum liður í starfsemi ráðuneyta að starfrækja sérstakar lagaskrifstofur sem hafa það hlutverk að fara yfir stjórnarfrumvörp og kanna meðal annars hvort á þeim séu lagatæknilegir ágallar eða hvort þau samræmist stjórnarskrá. Þessu var breytt hér á landi þegar hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, setti á stofn slíka skrifstofu við forsætisráðuneytið. En eins og ég fór yfir áðan tel ég að það eigi að vera hliðarstofnun við þingið til að tryggja sjálfstæði bæði þingmanna og þingsins. Vegna þeirra dæmalausu aðstæðna sem við lentum í fyrrnefndum á haustdögum verður að vera fullkominn aðskilnaður. Það er meðal annars rökstutt á þeim nótum að yfirgnæfandi meiri hluti lagafrumvarpa sem samþykkt eru í þinginu kemur frá Stjórnarráðinu. Þess vegna ber framkvæmdarvaldið svo mikinn ægishjálm yfir þinginu sjálfu. Oft og tíðum komast þingmannamál tæpast á dagskrá þingsins og þau eru sjaldnast útrædd. Það er raunverulega mikið misræmi og ójafnræði milli þingmanna. Í skýrslu sem var gefin út af forsætisráðuneytinu 1999 og ber heitið Starfsskilyrði stjórnvalda eru settar fram vangaveltur um hvað eigi að gera í þeim efnum hér á landi. Á bls. 72 í skýrslunni er kafli sem ber heitið Lagaskrifstofa eða lagaráð? Þar kemur fram að ekki er farið ítarlega og skipulega yfir öll lagafrumvörp hér á landi og ekki kannað hvort lagatæknilegir ágallar eru á þeim áður en þau eru lögð fyrir Alþingi og samþykkt sem lög. Því kemur ekki á óvart að miklu fleiri og stærri hnökrar eru á íslenskri löggjöf en annars staðar á Norðurlöndum. Engum vafa er undirorpið að sú skipan sem Alþingi býr við er ófullnægjandi. Má segja að hlutverk Hæstaréttar sé að dæma í slíkum málum en það gerist ekki fyrr en lög hafa verið sett og málarekstur hafinn. Réttara væri að óháður aðili kæmist að niðurstöðu um álitamál þegar frumvarp er undirbúið. Að sjálfsögðu hefði Hæstiréttur og dómstólarnir sjálfir eftir sem áður lokaorðið ef svo færi að Alþingi samþykkti lög sem einhver teldi fara í bága við stjórnarskrána. Sá réttur yrði að sjálfsögðu ekki tekinn af aðilum, eðlilega ekki, þrátt fyrir lagaskrifstofu. Segja má að það sé ánægjulegt fyrir mig að rifja upp aðdraganda þessa frumvarps. Á 116. löggjafarþingi lagði Páll Pétursson, þáverandi alþingismaður, fram þingsályktunartillögu um að sett yrði á stofn lagaráð til ráðgjafar um lögfræðileg álitaefni, einkum hvað varðar stjórnarskrá lýðveldisins, mannréttindi og alþjóðlegar skuldbindingar og til að gæta lagasamræmis. Tekið var fram í þeirri þingsályktunartillögu að skylt yrði að leggja fyrir lagaráð öll stjórnarfrumvörp þar sem reyna kynni á ákvæði stjórnarskrár. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni kom fram að Alþingi skorti mjög óháðan aðila til að kanna og kveða upp úr um lögfræðileg álitaefni. Þetta væri einkum bagalegt þegar um væri að ræða viðkvæm deilumál er snertu stjórnarskrá Íslands, mannréttindamál og alþjóðlegar skuldbindingar og þegar gæta þyrfti lagasamræmis. Þessi hugmynd var því komin fram á árinu 1992 og studdist flutningsmaður, Páll Pétursson, fyrrverandi þingmaður Framsóknarflokksins, við yfirlit sem danska þingið hafði þá látið taka saman um lögfræðilegt eftirlit og sérfræðiráðgjöf í ýmsum þjóðþingum Evrópuríkja. Þar kemur fram að í öllum þeim ríkjum sem athuguð voru var það skylda þingforseta að athuga hvort frumvörp væru í samræmi við stjórnarskrá áður en þau voru talin dagskrárhæf. Ef samt sem áður komu fram efasemdir við meðferð máls um hvort það væri í samræmi við stjórnarskrá var mismunandi úrræðum beitt í einstökum ríkjum. Páll Pétursson alþingismaður lagði fram óbreytta þingsályktunartillögu um lagaráð á 117. löggjafarþingi og 118. löggjafarþingi en þær tillögur hlutu ekki brautargengi. Það er athyglisvert að horfa á ártalið á þeim tíma þegar Páll Pétursson, þáverandi þingmaður Framsóknarflokksins, lagði þær þingsályktunartillögur fram um lagaráð, en fyrst leggur hann fram tillögu árið 1992. Þá skildi þingmaðurinn hversu brýnt væri að einhvers konar lagaráð eða einhver stofnun væri við þingið til að skera úr um hvort ákveðin lög mundu standast stjórnarskrá eða brjóta stjórnarskrá. Þarna er ég að sjálfsögðu að vísa í þær miklu deilur sem spruttu upp á Íslandi í upphafi EES-samningsins á meðan á lagasetningunni stóð og svo eftir hana. Þar klofnaði þingið á sínum tíma og voru mjög misvísandi skilaboð frá lögfræðingum varðandi EES-samninginn, hvort hann væri þess eðlis að íslenska ríkið væri með of mikið fullveldisframsal með því að samþykkja hann að óbreyttri stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Um er að ræða 20 ára gamla hugmynd við Alþingi Íslendinga. Það sýnir hversu brýnt málið er og hversu gömul hugmyndin er raunverulega og alveg hreint með ólíkindum að hugmyndin skuli ekki vera löngu komin í framkvæmd miðað við þá reynslu sem við svo höfum fengið af EES-samningnum. Eins og allir vita hefur EES-samningurinn breyst í tímans rás. Ég fullyrði að ef við værum að ganga í EES í dag gætum við það ekki að óbreyttri stjórnarskrá, því að fullveldisframsalið hefur komið smátt og smátt inn í löggjöf okkar en er orðið svo mikið núna að ef við værum að taka hann upp efaðist ég um að það mundi standast stjórnarskrá. Eins er með Schengen og fleiri álitamál sem við þingmenn höfum þurft að takast á við. Það er líka skemmtilegt að segja frá því að þetta mál Páls Péturssonar var endurvakið á 126. löggjafarþingi í formi lagafrumvarps um lagaráð. Flutningsmenn þá voru Bryndís Hlöðversdóttir - virðulegi forseti, ég verð að beina athyglinni að því að þá var jafnframt flutningsmaður núverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, og Lúðvík Bergvinsson sem var þingmaður Alþýðuflokksins og síðar Samfylkingarinnar. Merkilegt er að þá skuli hæstv. núverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hafa lagt fram lagafrumvarp, líklega í ljósi þess að það væri brýnt úrlausnarefni fyrir Alþingi Íslendinga að fá slíka stofnun við þingið til að lesa yfir frumvörp stjórnarandstöðunnar og jafnframt ríkisstjórnarinnar. En svo hef ég reynt að koma þessu máli í gegnum þingið síðan á vordögum 2009 og ekkert gengur, hvorki nú né áður, málið er alltaf svæft í nefnd. Ég trúi því ekki upp á hæstv. forsætisráðherra að eitthvað annað sé á bak við það en hreinlega skortur á forgangsröðun því að hæstv. forsætisráðherra hlýtur að hafa þann eldmóð, eins og hún hafði áður, fyrir því að slík stofnun verði sett á fót við þingið. Virðulegi forseti. Svona fer lífið í hringi. Svo gerist það næst í málinu að ég legg fram þetta frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis sem er byggt á þeim tveimur tillögum sem ég fór yfir og lagði ég frumvarpið fyrst fram á 138. þingi. Mig langar til að grípa aðeins niður í greinargerðina og koma því að, verði þessi stofnun sett á stofn við þingið, að þá má sú skrifstofa ekki vera íþyngjandi fyrir þingmenn enda er meiningin með frumvarpi þessu að ræða bætt vinnubrögð í þinginu og lagasetningu. Þingmenn verða samt sem áður að hafa frelsi til að leggja fram þau frumvörp og þingsályktunartillögur sem þá fýsir í hvert og eitt sinn, en að uppfylltum þeim ákvæðum sem ég fór yfir í byrjun, þ.e. að frumvörpin eða þingsályktunartillögurnar standist lög og stjórnarskrá. Hér á landi er löng hefð fyrir meirihlutastjórnum, með örfáum undantekningum, því er nauðsynlegt að minni hlutinn í ríkjandi stjórnmálaástandi njóti jafnræðis varðandi í fyrsta lagi framlagningu mála í þinginu og í öðru lagi umræðu í þinginu og í nefndum og svo ekki síst í afgreiðslu mála á þinginu. Ég sé því ekkert til fyrirstöðu þó að þingmenn sem eru í minni hluta fái þingmál sín fullrædd í þinginu, og þá eru þau bara einfaldlega felld á minni hluta atkvæða og meiri hlutinn hefur þar með afgreitt málið út í stað þess að málin sofni alltaf í nefndum, sem er mjög óeðlilegt. Ég fer nú yfir í hlutverk umboðsmanns Alþingis. Eins og allir vita ber umboðsmanni Alþingis lögum samkvæmt að skila skýrslu til þingsins einu sinni á ári. Núverandi fyrirkomulag er á þann hátt að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skal fá hana til umfjöllunar og skila nefndaráliti inn í þingið og þingmenn skulu fjalla um hana í þingsölum. Ég staldra við kaflann sem umboðsmaður Alþingis minnist á í hverri skýrslu, þ.e. sá kafli sem hann kallar Meinbugir á lögum. Í þeim kafla fer umboðsmaður Alþingis yfir það sem hann hefur fundið að löggjöf undanfarins árs, eða ára, eftir því á hvaða mál reynir. Hann kemur með ábendingar til þingsins til að gera bragarbót á og laga það sem aflaga hefur farið við lagasetningu. Ég fullyrði, frú forseti, að umboðsmaður Alþingis hefði mun minna að gera ef stunduð væri vandaðri lagasetning. Það er jú hlutverkið, er það ekki? að draga saman seglin í hinu opinbera. Bara það eitt að setja á stofn lagaráð gæti leitt það af sér að umboðsmaður Alþingis mundi jafnframt draga saman. Svo hef ég farið yfir þetta með dómstólana, sem er ekki síður mikill sparnaður og langtum meiri sparnaður, líka fyrir almenning í landinu. Það er ekki ásættanlegt í samfélagi sem er að reyna að byggja sig upp á nýtt að hinn almenni borgari þurfi sífellt að sækja rétt sinn á ríkið vegna þess að einhver vafi leikur á um lög. Það heyrist líka allt of oft hjá þingmönnum þegar einhver ágreiningur er um ákveðnar lagagreinar eða málsgreinar í frumvörpum, að viðkvæðið er: Við skulum ekki hafa áhyggjur af þessu, dómstólar sjá um að skera úr um þetta ágreiningsefni. Það er óásættanlegt. Þetta fer að minna fremur á lagasetningu í engilsaxneskum ríkjum í stað hinna norrænu ríkja því þá byggir lagasetningin meira á fordæmi dómstóla og svo er lögunum breytt eftir á. Við erum í því kerfi að fyrst eru sett lög og ef ágreiningur rís dæma dómstólar. Komi í ljós ágalli, eins og til dæmis í Árna Páls-lögunum þar sem þau stríddu beinlínis gegn stjórnarskránni, þá eru þau ýmist dæmd ógild eða þingið taki þau aftur til sín og lagfæri lagagallann. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál að sinni. Ég fagna því að búið sé að taka það á dagskrá svo snemma fyrir jólaleyfi og ég vonast eftir því að það fái fljóta og skjóta meðferð í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég tel að málið sé mjög brýnt og sé þáttur í því að efla og auka virðingu og hlutverk Alþingis með því að hér fari fram vönduð lagasetning eins og best verður á kosið öllum til heilla. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að málinu verði vísað til hæstv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.