Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. til l. um Útgerðarstofnun ríkisins til atvinnujöfnunar. Frv. þetta á þskj. 119 hefur einkum tvenns konar tilgang. Annars vegar er hugsunin sú, að unnt verði með þessu átaki að efla togaraútgerð í landinu, en hún hefur heldur dregizt saman á undanförnum árum, eins og flestum er kunnugt. Hinn megintilgangurinn er sá að fá þarna upp stofnun, sem til þess sé fallin að miðla hráefni til frystihúsa víða um land og bæta með því rekstur þeirra. Það er sérstaklega til þess ætlazt, að þeir staðir víðs vegar um land, sem búa við lélegt atvinnuástand á hverjum tíma, verði einkum fyrir valinu. Þessi megintilgangur frv. kemur skýrt fram í 1. gr. þess, þar sem segir, að Útgerðarstofnun ríkisins sé sjálfseignarstofnun, sem lúti sérstakri stjórn og sé hlutverk hennar að annast útgerð togara og báta og miðla hráefni til þeirra staða, þar sem atvinnuástand er lélegt og verkefni skortir. Þessum tilgangi er ætlunin að ná á þann hátt, að ríkisstj. taki sér fyrir hendur að kaupa allt að 5 skuttogara 1500–2000 smálestir að stærð og allt að 5 báta af stærðinni 250–400 rúml. og þeir verði afhentir Útgerðarstofnun ríkisins. Er sérstaklega ætlazt til þess, að stærri skipin séu búin fullkomnum tækjum til að heilfrysta fisk, en eins og kunnugt er, hefur rutt sér til rúms ný tækni á því sviði, sem er í því fólgin, að aflinn er heilfrystur um borð og síðan verða frystihús í landi að hafa sérstök tæki til þess að þíða aflann og fullvinna. Það er óþarfi að rekja það hér, að hagur togaraútgerðar hefur verið heldur lélegur á liðnum árum, og það á nú reyndar við um flestar tegundir sjávarútvegs, ef síldin er undanskilin. Það er svo, sérstaklega með togaraútgerðina, að þar eru miklir fjármunir í veði, og reynslan hefur verið sú, að fjárvana bæjarfélög og einstaklingar hafa ekki ráðið við það til langframa að standa undir slíkum rekstri, þegar um það hefur verið að ræða, að hann hefur verið rekinn með tapi um nokkurra ára skeið, og þess vegna hefur togurunum stöðugt verið að fækka. En ég geri ráð fyrir, að þeir, sem einhvern ofurlítinn skilning bera á hagfræði og hagvísindi, viti það, að fyrirtæki getur verið rekið með miklum halla til langframa, enda þótt það sé þjóðhagslega mjög nauðsynlegt, og fer það fyrst og fremst eftir því, hvernig búið er að því, bæði hvað snertir gengisskráningu, vaxtabyrði, lánaaðstöðu og margt, margt fleira. Og þess vegna liggur það í augum uppi, að það má ekki afskrifa togaraútgerðina í landinu á þeim forsendum einum, að þar hafi verið um taprekstur að ræða. Það verður að gera ráðstafanir til að efla togaraútgerð á Íslandi að nýju. Það er sem sagt annar megintilgangur þessa frv., að ríkisvaldið hlaupi undir bagga í þessum efnum og gerist virkur þátttakandi í atvinnulífinu, þar sem svo stendur á, að einstaklingar hafa ekki ráðið fullkomlega við þennan atvinnuveg. Ef við lítum t. d. á stórfyrirtæki eins og Sementsverksmiðjuna, mun það sanni næst, að engum hafi dottið í hug á sínum tíma, að hún yrði reist af einstaklingum. Ástæðan er auðvitað fyrst og fremst sú, að einstaklingar réðu ekki við slíkt stórfyrirtæki, og það voru allir sammála um það, hvort sem þeir voru að stjórnmálaskoðun hægri menn eða vinstri menn, að slíkt stórátak yrði aðeins gert með sameiginlegu átaki þjóðarinnar allrar og fyrir forgöngu ríkisvaldsins. Og ég held, að menn eigi á sama hátt að geta verið sammála um það, að þegar um það er að ræða, að ein mjög mikilvæg atvinnugrein hjakkar í sama farinu árum saman eða er jafnvel stórum að dragast saman, þá dugir alls ekki að vera með neina fordóma gagnvart ríkisafskiptum eða ríkisrekstri á slíku sviði. Þá eiga menn ekki að láta kreddukenningar um það, að ríkisvaldið megi ekki koma nálægt atvinnurekstri, hafa áhrif á sig. En það er nú ekki svo, að þetta frv. sé fyrst og fremst flutt vegna togaraútgerðarinnar almennt, þó að það sé að vísu annar tilgangur þess. Það má segja, að megintilgangur þessa frv. sé að reyna að leysa atvinnuvandamál ýmissa staða úti um land. Við vitum, að í flestum sjávarþorpum víðs vegar um landið hafa verið byggð frystihús. En það nægir ekki að byggja frystihús, ef hráefni eru ekki til staðar, og það hefur víða verið aðalvandinn, sem við hefur verið að glíma að hráefni hefur skort. Hér er sem sagt ætlunin að reyna að leysa þetta vandamál, a. m. k. að einhverju leyti, og þá einkum þar sem atvinnuástand er lélegast, með því að ríkisvaldið komi þarna beinlínis til skjalanna. Ég vil taka það fram, að frv. eins og þetta er ekki neitt algert nýmæli hér á Alþ., þó að það hafi að vísu ekki komið fram núna um alllangt skeið, en mér er nær að halda, að svo sem fyrir 20 árum hafi hugmyndir eins og þessar átt miklu fylgi að fagna, og frv. eins og þetta var stutt af Alþfl. bæði á áratugnum milli 1930 og 1940, og svo er mér kunnugt um, að svo var í kringum 1950, en þessi hugmynd hefur ekki komið fram hér núna í seinni tíð, og ég persónulega hef verið þeirrar skoðunar, að þarna væri um nokkra lausn að ræða, og þess vegna hef ég flutt þetta frv. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir þessu frv. Ég vildi þó geta þess, að stjórn þessarar stofnunar er ætlað að vera samkv. 4. gr. skipuð 7 mönnum og 7 til vara til þriggja ára. Það hefur verið algengast um stofnanir, sem ríkið hefur sett á fót, að menn í stjórn slíkra stofnana væru kjörnir á Alþ. og þá að hver stjórnmálaflokkur ætti sinn fulltrúa í slíkum stofnunum. Ég verð að segja það, að ég hef ekki verið algerlega sáttur við þessa skipan mála og aldrei talið þetta hina einu eðlilegu lausn. Ég hef ævinlega talið, að fyrst og fremst þeir, sem mestra hagsmuna hefðu að gæta varðandi viðkomandi stofnun, ættu að eiga fulltrúa í stjórn fyrirtækisins, og í þessu tilfelli finnst mér alveg sjálfsagt, að slík sjónarmið séu afgerandi við val manna í stjórn. Ég hef þess vegna lagt til, að ráðh. skipi menn í þessa stjórn og þar af séu tveir tilnefndir af áhöfnum skipanna og öðru starfsliði stofnunarinnar, en tveir af frystihúsaeigendum, og eru þeir nefndir þarna sérstaklega vegna þess, að þeir hafa óneitanlega mestra hagsmuna að gæta. Um það, hvernig þessu verður fyrir komið, hvernig tilnefningin á sér stað, verður auðvitað að setja sérstakar reglur, og er ætlazt til þess, að ráðh. setji þær reglur. Það er einnig gert ráð fyrir því, að ráðh. setji nánari ákvæði um framkvæmd laganna. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Það kom fram í ræðu hv. flm., að þm, mættu ekki láta fordóma um ríkisrekstur ráða afstöðu sinni til þessa máls. Það er öllum ljóst og vitað, að menn greinir mjög á um það, hvað mikil afskipti ríkisvaldið eða hið opinbera á yfirleitt að hafa af atvinnurekstrinum. Í þessu sambandi verður þó ekki fram hjá því gengið, að Íslendingar hafa verulega reynslu af afskiptum hins opinbera, sérstaklega í sambandi við togaraútgerð. Þegar nýsköpuninni svokölluðu var komið á fót hér eftir stríð, var um það mjög almenn stemmning um land allt og fór þá yfirleitt ekki eftir stjórnmálaskoðunum ráðandi manna, að hið opinbera ætti að taka verulegan þátt í þeirri nýsköpun. Ég hygg, eftir því sem ég man, að þá hafi 13 kaupstaðir af 14 kaupstöðum landsins haft meiri og minni afskipti af togararekstri. Ég held, að það sé rétt munað hjá mér, að aðeins Kópavogskaupstaður hafi einn staðið utan við afskipti af togararekstri, sem þá var komið á fót hér í stórum stíl með þeim nýsköpunartogurum, sem fluttir voru til landsins. Reynsla allra kaupstaðanna, - það er enginn kaupstaður þar undan skilinn, - var sú, að þeir reyndu við fyrsta tækifæri, eftir að þeir höfðu átt togarana í til þess að gera stuttan tíma, - þá reyndu þeir allir eða flestallir að losna við þá aftur og höfðu haft af þeim verulegt fjárhagslegt tjón. Mér er þetta mál mjög vel kunnugt vegna afskipta minna sem eins af bæjarfulltrúum í Vestmannaeyjum, að sá kaupstaður réðst í kaup á tveimur þessara nýsköpunartogara og rak þá í nokkur ár og fékk af þeim verulegar fjárhagslegar byrðar, sem síðan varð að leggja á almenning til að losna við fyrirtækið aftur. Þessi sama reynsla fékkst hjá, að ég held, öllum öðrum kaupstöðum, mismunandi mikil að sjálfsögðu, og nú munu aðeins vera, eftir því sem ég man eftir, aðallega tveir, en þó munu það vera þrír eða fjórir kaupstaðir, sem hafa afskipti af togaraútgerð, þó að hún hafi alls staðar dregizt mjög saman, nema þá hér í Reykjavík og á Akureyri. Hafnarfjörður, sem um áratuga bil hefur haft með höndum togaraútgerð, hefur dregið þann rekstur mjög saman, og er það eingöngu vegna þess fjárhagslega tjóns, sem það bæjarfélag hefur haft af þessum rekstri síðasta áratuginn. Það er því ekki eingöngu um fordóma að ræða, eins og fram kom hjá hv. flm., sem markar afstöðu manna til þess, hvort ríkisvaldið eða það opinbera á að standa fyrir atvinnurekstri í jafnstórum stíl og þarna er gert ráð fyrir, heldur er það sú reynsla, sem við höfum þegar öðlazt af þessum afskiptum og ég hef hér bent á. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir kaupum á 5 skuttogurum, 1500–2000 smálestir að stærð, og 5 bátum af stærðinni 250–400 tonn, og er þessum atvinnutækjum ætlað að afla hráefnis til frystihúsa víðs vegar um landið. Ég er þeirrar skoðunar, að ef ríkið ætti að fara í bein afskipti af öflun hráefnis til frystihúsanna, ætti það að gerast með skipum af allt annarri stærð en þarna er tilgreint. Togarafiskur mun vera í dag og hafa verið undanfarin ár langdýrasta hráefni, sem aflað hefur verið til vinnslu í frystihúsunum. Það liggja fyrir um það opinberar skýrslur, enda öllum það ljóst, sem þessi mál þekkja, að til útgerðar togara er greitt úr ríkissjóði hlutfallslega meira á hvert einasta tonn fisks en greitt hefur þó verið til báta, sem aflað hafa hráefnis til fiskvinnslustöðvanna. Af þessu sést, að það hráefni, sem togararnir skila á land, er það langsamlega dýrasta, sem aflað er, og því hlýtur það að koma í huga manns, að eðlilegra væri að fara aðrar leiðir en þessar, ef ríkisvaldið ætlaði að skipta sér af þessu máli á þann veg að stuðla að meiri hráefnisöflun en nú er. Útgerð 250–400 tonna báta, - ég hygg, að það liggi alveg ljóst fyrir í dag, að það er sú stærð skipa, sem langsamlega á erfiðast uppdráttar með rekstur sinn. Einnig það hlýtur að benda til þess, að það hráefni, sem aflað yrði á slíkum skipum, yrði enn dýrara en jafnvel hjá togurunum og örugglega dýrara en hægt væri að gera, ef um smærri fiskibáta væri að ræða, þannig að ég tel það grundvallaratriði, sem í þessu frv. er og fram kemur í 2. gr., - ég tel það byggt á röngum forsendum, þannig að ef Alþingi væri á því að fara einhverjar slíkar leiðir, eins og frv. gerir ráð fyrir, hlyti að verða farið í aðra stærð skipa en þarna er gert ráð fyrir. En ég hygg, að brýnna sé fyrir þjóðina í heild og þá sérstaklega sjávarútveginn að gera allt aðrar ráðstafanir en í þessu frv. felast. Skortur sá, sem verið hefur á öflun hráefnis til hinna ýmsu fiskvinnslustöðva víðs vegar um landið, byggist að mínum dómi á því, að við höfum ekki getað komið okkur saman um enn þá hér á hv. Alþingi að nýta þau fiskimið, sem í kringum landið eru, á þann hagkvæmasta hátt, sem þau hljóta að verða nýtt í framtíðinni, ef fiskiðnaður á að eiga sér nokkra framtíð hér á landi. Án efa sýnir sú reynsla, sem við þó höfum af nýtingu fiskimiðanna, - á ég þar við þá reynslu, sem við höfum af togveiðum smærri báta, bæði við Suðvesturland og einnig við Norðurland, - að það má halda fiskiðnaðinum gangandi með mjög eðlilegum hætti, ef fiskimiðin á þessum stöðum og annars staðar við strendur landsins eru nýtt á eðlilegan og skynsamlegan hátt. Það þarf ekkert að vera að eyða orðum að því, að togveiðarnar hafa að sumu leyti, nokkrir segja að verulegu leyti, stuðzt við veiðar, sem ekki samrýmast þeim reglum og þeim lögum, sem þar gilda um. Nú hefur nýlega verið gefin út tilkynning frá hæstv. dómsmrh., þar sem þeim aðilum, sem kunna að hafa reynzt brotlegir í sambandi við þessar veiðar, er veitt sakaruppgjöf, og það jafnframt vitað, að í verki mun þessum lögum verða framfylgt. Öllum, sem þessi mál þekkja og við sjávarsíðuna búa og hafa fylgzt með öflun hráefnis yfir sumartímann, er ljóst, að ef svo vindur fram sem nú horfir og ef Alþingi gerir ekkert til að leysa þessi mál eða ég vil segja vindur ekki bráðan bug að því að leysa þessi mál, munu stöðvast tugir báta, sem þessar veiðar hafa stundað víðs vegar um land. Ég tel því, að það liggi allt annað fyrir hv. Alþ. nú í dag í sambandi við öflun hráefnis til vinnslustöðvanna í kringum landið heldur en fara að stofna til nýrrar útgerðar á vegum ríkisins og þá á skipum, eins og ég hef bent á, sem eru langsamlega dýrust í rekstri og skila til fiskvinnslustöðvanna langsamlega dýrasta hráefni, sem þær taka á móti. Ég hygg, að það megi nokkuð tryggja atvinnuástandið, ekki einasta fyrir sjómenn og þá afkomu vélbátanna, heldur einnig og frekar fyrir hið vinnandi fólk á hinum ýmsu stöðum í kringum landið, með því að Alþ. komi sér saman um skynsamlega nýtingu þeirra fiskimiða, sem við búum við og getum nýtt þjóðinni allri til hagræðis, ef það er gert á eðlilegan og skynsamlegan hátt. Fiskiskipafloti okkar, sem þessar veiðar stundar, hefur að vísu dregizt nokkuð saman, og hlýtur að koma að því, að opinber afskipti koma til við að endurbyggja hann að einhverju leyti, og mín skoðun er sú, að það verði bezt gert með því, eins og verið hefur, að hann verði rekinn af einstaklingum, en ekki því opinbera. En ef það verður gert, og ef settar verða reglur um nýtingu fiskimiðanna, þar sem önnur veiðarfæri en handfæri, lína og net verða leyfð, þá frekast yfir sumartímann, þá hygg ég, að afla megi fiskvinnslustöðvunum nægjanlegs hráefnis, til þess að atvinnuástand á hinum ýmsu stöðum í sjávarþorpunum geti haldizt með nokkuð eðlilegum hætti. Ég er alveg sannfærður um það, að slík ráðstöfun yrði mun heilladrýgri fyrir þjóðarheildina heldur en þó að ráðizt yrði í fyrirtæki eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Eins og ég sagði í upphafi, greinir menn sjálfsagt á um það, hefur alltaf greint á um það og um það munu í framtíðinni einnig verða skiptar skoðanir, að hve miklu leyti ríkisvaldið á að verða beinn þátttakandi í atvinnurekstrinum. En ég vil undirstrika það, sem ég sagði einnig í upphafi, að við höfum vissulega fengið verulega reynslu um afskipti hins opinbera af þessum málum, og á ég þar við þátttöku hinna ýmsu sveitarfélaga í útgerð nýsköpunartogaranna, sem hingað komu til landsins eftir stríðslok. Sú reynsla, sem þá fékkst, hlýtur að vera nokkur aðvörun til ráðandi manna í þjóðfélaginu um að fara þar gætilega og ekki stofna á ný til slíkrar útgerðar, nema önnur ráð til öflunar hráefnis til fiskvinnslustöðvanna séu ekki fyrir hendi. En ég tel, að sú aðstaða sé ekki fyrir hendi í dag. Það er mín sannfæring, að það megi með allt öðrum og miklu einfaldari aðgerðum auka verulega hráefnisöflun til handa fiskiðjuverunum, það megi gera á allt annan og auðveldari hátt en þetta frv. gerir ráð fyrir, og hef ég af þeim ástæðum viljað láta þessar aths. og ábendingar koma fram nú við 1. umr. þessa máls hér.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, gerði hér nokkrar aths. við það frv., sem ég hef hér flutt. Hann taldi m. a., að sú stærð, sem í frv. er tiltekin að vera skuli á þessum skipum, sé ekki hin rétta. En í frv. segir, að skuttogararnir eigi að vera 1500–2000 smálestir og bátarnir 250–400 rúmlestir. Ég held, að ég treysti mér ekki til þess að deila við hv. þm. um þetta atriði. Ég verð að viðurkenna það, að persónulega er ég ekki nægilega viss í minni sök hvað það atriði snertir, en þó hafa menn, sem mjög kunnugir eru þessu máli, sagt mér, að þessi stærð mundi tvímælalaust vera talin hin heppilegasta, og þeir hafa með ýmislegum rökum getað sannfært mig um það, að miðað við allar aðstæður mundi þetta vera skynsamlegust lausn á málinu. En sem sagt, þetta er svo sannarlega ekkert trúaratriði hjá mér, og þetta atriði verður að sjálfsögðu að athuga nánar. Þetta verður að teljast með smærri atriðum. Hitt meginatriðið, sem hv. þm. vék að, var spurningin um það, hvort ríkisvaldið ætti yfirleitt að skipta sér af slíkum atvinnurekstri eins og þessum. Og ég vil taka það skýrt fram, að þó að ég flytji hér frv. um ríkisútgerð togara, þá er það síður en svo, að ég vilji amast við því, að aðrir aðilar fáist við slíkan atvinnurekstur. En ég tel æskilegt, að ríkisvaldið leggi hins vegar hönd á plóginn á þessu sviði ásamt þeim aðilum, sem fyrir eru. Við Alþb.-menn höfum flutt frv. og þáltill. á fyrri þingum um, að ríkisvaldið hafi forgöngu um smíði nokkurra skuttogara og að þessir togarar verði síðan framseldir einstaklingum og bæjarfélögum, og frv. eins og þetta er síður en svo í neinni andstöðu við þann tillöguflutning, heldur aðeins honum til viðbótar. Ég held hins vegar, að hv. þm. muni eiga fjarska erfitt með að telja nokkrum trú um það, að reynslan af nýsköpunartogurunum hafi verið slæm. Það held ég, að sé býsna mikill misskilningur hjá hv. þm. Fyrsta áratuginn, eftir að þessi skip voru keypt, sköpuðu þessi atvinnutæki mikla atvinnu víðs vegar um landið, ekki aðeins þeim sjómönnum, sem þar fengu pláss, heldur og fólkinu í landinu, og er ástæðulaust að rekja það hér. Einnig, er ástæðulaust að tíunda þær stórkostlegu gjaldeyristekjur, sem þessir togarar hafa veitt þjóðinni. Það er hægt að fullyrða það, að lífskjör þjóðarinnar hefðu verið talsvert önnur og miklu lakari á 5. áratug aldarinnar, ef þessi skip hefðu aldrei verið keypt. Það er alveg rétt, að togaraútgerðin hefur oft verið rekin með tapi. Þar hefur verið um að ræða það, sem með réttu má kalla bókhaldslegt tap. En það hefur á sama tíma verið ótvíræður þjóðhagslegur gróði af útgerð slíkra skipa, og vandamálið hefur auðvitað verið það, að það hefur ekki verið búið nægilega vel að togaraútgerðinni. Efnahagsstefnan, sem fylgt hefur verið í landinu, hefur því miður oft og tíðum verið hlynntari ýmsum öðrum fyrirbrigðum efnahagslífsins heldur en sjávarútvegi. Það er alkunna, að það hefur ekki fyrst og fremst verið í sjávarútvegi, sem menn hafa safnað miklum auðæfum, heldur hefur það miklu frekar verið í ýmiss konar milliliðastarfsemi og verzlunarstarfsemi, og efnahagsstefnan, sem rekin hefur verið í landinu, hefur verið fyrst og fremst miklu hagstæðari slíkum atvinnugreinum. Það er skoðun mín, að ef fyrirtæki skilar mjög miklum gjaldeyri og er tvímælalaust þjóðhagslegt gróðafyrirtæki, þá skiptir hitt minna máli fyrir þjóðarheildina, þó að um sé að ræða taprekstur. Þá er sem sagt ekki lausnin sú að henda því fyrirtæki á hauga, heldur ber fyrst og fremst að laga þjóðfélagið eftir aðstæðum, þannig að það geri fært, að þetta þjóáhagslega hagstæða fyrirtæki sé líka rekið með bókhaldslegum gróða. Hv. þm. gat þess, að bæjarútgerðir víða um land hefðu reynzt illa. En staðreyndin er sú, að á þeim eina stað, þar sem töluvert fjármagn hefur staðið á bak við slíka útgerð, eins og verið hefur hér í Reykjavík, þar sem Bæjarútgerðin hefur verið töluvert stór í sniðum, þar hefur þetta fyrirtæki staðið alla tíð, og mér er ekki kunnugt um það, að neinn flokkur í bæjarstjórn Reykjavíkur hafi nokkru sinni lagt það til, að Bæjarútgerð Reykjavíkur væri lögð niður. Það sýnir svo sannarlega, að menn hafa talið, að það væri nauðsynlegt og gott fyrirtæki. Ég álít sem sagt, að ef svo stendur á, að einstaklingar eða fjárvana bæjarfélög og aðrir aðilar ráða ekki við að halda úti togurum og gera togara út, þá sé langeðlilegast, að hinn eini aðili hér á landi, sem getur leyst slík verkefni, hefur nægilegt fjármagn á bak við sig til þess að byggja það upp, svo að það sé hagkvæmlega rekið, eigi þá að grípa þarna í taumana og koma til skjalanna, þ. e. a. s. ríkisvaldið. Og ég vil alvarlega vara við því, að menn haldi enn á lofti þessum gömlu og löngu úreltu kreddukenningum um það, að ríkisvaldið megi ekki koma nálægt atvinnurekstri. Það hefur sýnt sig, að í þjóðfélagi okkar eru ekki margir aðilar, sem geta ráðizt í stór verkefni. Oft og tíðum er það þá ríkisvaldið eitt, sem getur ráðið við slík verkefni, og þá á það hiklaust að gera það. Mér sýnist á öllu, að togaraútgerð á Íslandi sé eiginlega komin í þann farveg, að ekki verði undan því vikizt, að ríkisvaldið grípi þar í taumana.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð til þess að leiðrétta misskilning, sem mér skilst að hafi orðið hjá hv. frsm., ef hann heldur, að ég í ræðu minni áðan hafi verið að tala gegn togaraútgerð. Ég taldi mig ekki hafa komizt svo að orði, að þannig ætti eða mætti misskilja það, sem ég sagði. Ég get alveg fallizt á það, að það getur verið eðlilegt að halda uppi útgerð, þó að hún sé rekin með tapi, ef það er nauðsynleg undirstaða undir atvinnurekstri og vinnu fólks í landi. Hins vegar þýðir ekki að vera að berja höfðinu við steininn með það, að sú reynsla, sem fékkst af rekstri togara í eigu hins opinbera, bæjarfélaganna, á sínum tíma, varð mjög neikvæð og mjög dýr fyrir mörg sveitarfélög, þannig að þau fengu vart og ekki undir því risið sum þeirra. Það, sem ég vildi láta koma hér fram í sambandi við þetta mál, var það, að ég tel, að ef ríkisvaldið vill hafa einhver bein afskipti af öflun meira hráefnis til hinna ýmsu vinnslustöðva víðs vegar um land til atvinnuaukningar fyrir það fólk, sem þar býr, þá er hægt að gera það að mínum dómi á allt annan og miklu þjóðfélagslega séð betri hátt en þarna er lagt til. Það var þetta, sem ég vildi láta koma fram og sérstaklega undirstrika, að ég tel, að þetta frv. stefni ekki í þá átt að skapa aukna atvinnu í sambandi við fiskiðnaðinn á eins hagkvæman hátt og ég hygg, að megi gera eftir öðrum leiðum, og ég lítillega kom hér inn á í minni fyrri ræðu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram sex fsp. til hæstv. fjmrh. um Vestfjarðaáætlun á þskj. 100. Að undanförnu hefur margt verið rætt og ritað hér á landi um áætlanagerðir byggðaáætlanir og landshlutaáætlanir og fólk hefur bundið miklar og margvíslegar vonir við þær, eins og eðlilegt er og hefur áhuga á að fylgjast með gangi mála. Ástæðan fyrir þessum fsp. er sú, að með hina svokölluðu Vestfjarðaáætlun hefur verið pukrað, meira en góðu hófi gegnir. Þm. í stjórnarandstöðu hafa litið eða ekkert fengið að fylgjast með undirbúningi eða framkvæmd þessarar áætlunar. Í síðustu alþingiskosningum höfðu þm. viðreisnarinnar með sér gula bók á framboðsfundum, sem þeir veifuðu óspart og kölluðu Vestfjarðaáætlun. Þegar þeir voru spurðir, hvort leyfilegt væri að sjá þessa gulu bók, svöruðu þeir neitandi og þegar þeir voru gagnrýndir fyrir þessi vinnubrögð, svöruðu þeir aðeins: Sjáið, hvað við erum búnir að gera, byggja flugvelli, leggja vegi og reisa hafnarmannvirki. Þeir boðuðu þá aðra þætti Vestfjarðaáætlunar, eins og um atvinnumál, félagsmál og menningarmál og töluðu um, að tilbúin væri rammaáætlun um þessa þætti. Sannleikurinn er sá, að þeir, sem hafa fjallað um Vestfjarðaáætlunina, eru hæstv. ríkisstj., ýmsir sérfræðingar, þm. stjórnarinnar og einstaka menn í ákveðnum stöðum. En þannig á vissulega ekki að vinna að sameiginlegum hagsmunamálum heilla byggðarlaga. Auðvitað er sjálfsagt, að sem flestir fái tækifæri til að fjalla um slíkar till. og leggja eitthvað gott til málanna, því að hér er um að ræða sameiginlegt fjármagn frá viðreisnarsjóði Evrópuráðsins, sem segja má, að öll þjóðin eigi. Við vitum allir, hvernig Vestfjarðaáætlun var byggð í upphafi. Það voru fengnir hingað norskir sérfræðingar til þess að gera svokallaða rammaáætlun um, hvernig verkið væri bezt unnið. Og þeir bentu á, að hagkvæmast væri að hafa í Vestfjarðakjördæmi tvo byggðakjarna, þ.e. Ísafjörð og Patreksfjörð og koma góðu samgöngukerfi á milli þessara byggðakjarna. En ýmislegt virðist hafa verið í þessari rammaáætlun norsku sérfræðinganna, sem ekki hefur verið framkvæmt. Það var, eftir því sem heyrzt hefur, hugmynd þeirra, að skipað yrði heildarráð fyrir þennan landshluta, sem hefði náið samstarf við sérfræðinga og sveitarstjórnir og eftir að slíkt ráð væri komið á laggirnar, hlyti það sérstaka framkvæmdastjórn, sem ætti að sjá um allar væntanlegar framkvæmdir, en það var ábyggilega þeirra hugmynd, að sem flestir gætu kynnt sér væntanlegt verkefni, þannig að sem beztum árangri mætti ná. Ég hef lagt fram nokkuð margar fsp. til hæstv. fjmrh., en sú fsp., sem hæst ber, er auðvitað fsp. um áætlanagerð um uppbyggingu atvinnulífsins á Vestfjörðum. Allir vita, að á þessu ári hefur skapazt langvarandi atvinnuleysi í mörgum sjávarþorpum á Vestfjörðum vegna stöðvunar hraðfrystihúsanna, en þau eins og önnur atvinnufyrirtæki hefur skort rekstrarfé. Það er því brýnt verkefni, að þessum og öðrum atvinnufyrirtækjum verði strax skapaður öruggur rekstrargundvöllur og Vestfirðingum þar með tryggð eðlileg atvinna. Og með hliðsjón af síðustu gengisfellingu ætti þetta að takast, en þolir enga bið. Það er ekki lengra síðan en í gær, að við lásum í Vísi, að þýzkir skuttogarar, sem eru rétt fyrir utan Vestfirði, hafa haft ævintýralega veiði þar. En á sama tíma skeður það, að allt er hjá okkur í meira og minna lamasessi. Það er því kominn tími til, að við gerum raunhæfar aðgerðir og ég vil sérstaklega minna á, að Vestfirðingar hafa alltaf með sínum sjávarútvegi skilað þjóðarbúinu verðmætum í erlendum gjaldeyri, þrátt fyrir margvíslega örðugleika til sjósóknar. Þess vegna er heilbrigð uppbygging atvinnulífsins á Vestfjörðum á sinn hátt lyftistöng fyrir alla þjóðina.



Herra forseti. Þessi fsp. er í allmörgum liðum og einnig tel ég rétt að gefa örlitið almennt yfirlit yfir Vestfjarðaáætlun, hvað að henni hefur verið unnið og hvernig hún er til komin, enda þótt ljóst væri af ræðu hv. fyrirspyrjanda, að honum var þetta í rauninni allt saman mæta vel ljóst. Vestfjarðaáætlun er upphaflega þannig til komin, að það var gerð ályktun á Alþ. 1963, þar sem Framkvæmdabanka Íslands var falið að vinna að framkvæmdaáætlun fyrir Vestfirði, sem átti að miðast við að stöðva brottflutning fólks úr þeim landshluta. Hér var þá engin reynsla af gerð slíkra áætlana og því sneri Framkvæmdabankinn sér í samráði við Efnahagsstofnun og Seðlabanka Íslands til byggingarsjóðsins norska, „Distrikternes utbygningsfond“, með beiðni um aðstoð við lausn þessa verkefnis. Hinn norski sjóður varð góðfúslega við þessum tilmælum, en gat ekki vegna anna heima fyrir og takmarkaðs starfsliðs sent menn hingað til lands nema til stuttrar dvalar. Þrír sérfræðingar frá sjóðnum komu hingað tvívegis á árinu 1964 og sömuleiðis sérfræðingar í samgöngumálum, er áður höfðu starfað hér á landi, frá annarri norskri stofnun, „Transportökonomisk Institut“. Allur kostnaður við ferðir og dvöl hinna norsku sérfræðinga var greiddur af Efnahags– og framfarastofnuninni í París. Það kom í ljós þegar í upphafi þeirra athugana, sem fram fóru á Vestfjörðum, að orsaka fólksfækkunar í þessum landshluta var fyrst og fremst að leita í einhæfni atvinnulífsins og skorti á margs konar þjónustu og almennum lífsþægindum, sem álitin eru nauðsynleg í nútímaþjóðfélagi. Hins vegar reyndust tekjur manna á Vestfjörðum sízt lægri, en í öðrum landshlutum. Það var skoðun hinna norsku sérfræðinga og íslenzkra samstarfsmanna þeirra, að frumskilyrði til að draga úr einhæfni atvinnulífsins og skorti á þjónustu væru endurbættar samgöngur, annars vegar umbætur á samgöngum innan Vestfjarða og á fyrst og fremst við tvo aðalkjarna byggðarinnar, Ísafjörð og Patreksfjörð og hins vegar samgangna milli Vestfjarða og annarra landshluta. Það var því ákveðið að hraða gerð samgönguáætlunarinnar sem mest og láta hana sitja í fyrirrúmi. Slík áætlun var gerð til fjögurra ára, og var hún ásamt grg. um hana tilbúin snemma á árinu 1965. Erlends lánsfjár var aflað til framkvæmda þessarar áætlunar fyrir milligöngu viðreisnarsjóðs Evrópu í „Strasbourg“. Áætlunin kom til framkvæmda á árinu 1965. Hún hefur verið endurskoðuð árlega og viðbótarlánsfjár aflað til hennar erlendis. Að öðru leyti gengu hinir norsku sérfræðingar frá heildartill. sínum í maí 1965 og lá skýrsla þeirra fyrir í íslenzkri þýðingu síðar á því sama ári. En eins og hv. þm. sagði, var hér fyrst og fremst um rammaáætlun að ræða og nákvæm útfærsla var eingöngu hvað snerti samgöngumálahlið áætlunarinnar. Það ár, sem nú er senn lokið, er fjórða ár samgangnaáætlunar Vestfjarða og hefði samkvæmt upphaflegu áætluninni átt að vera lokaár hennar. Enda þótt framkvæmdum hafi yfirleitt miðað vel áfram, hafa verkin þó, eins og oft vill verða, reynzt erfiðari og dýrari en upphaflega hafði verið búizt við. Varð þetta til þess, að ákveðið var að framkvæma áætlunina á 5 árum í stað fjögurra og eins og ég áðan vék að, reyndist hér um nokkru meiri kostnað að ræða en gert hafði verið ráð fyrir, sem ekki var óeðlilegt, eins og þróunin hefur verið. Hefur nú fengizt vilyrði fyrir því hjá viðreisnarsjóðnum, að bætt verði við lánið sem svarar 500 þús. dollurum til þess að ljúka þessum framkvæmdum. Í viðbót við þetta kom til, að af tæknilegum ástæðum þurfti að gera ýmsar breytingar frá því, sem upphaflega hafði verið gert ráð fyrir, m.a. er ekki gert ráð fyrir að gera göng undir Breiðadalsheiði, en í þess stað að hækka og breikka og breyta veginum, sem yfir heiðina liggur. Einnig hefur verið ákveðið, að malbikun Ísafjarðarflugvallar verði ekki framkvæmd að svo stöddu. Auk erfiðleika við sjálf verkin hefur það einnig tafið framkvæmd Vestfjarðaáætlunarinnar, að ekki hefur reynzt unnt að afla eins mikils fjár innanlands og upphaflega var gert ráð fyrir. Erlenda lánsfjáröflunin mun hins vegar verða að sama skapi meiri, eins og ég gat um. Heildarútgjöld vegna Vestfjarðaáætlunar eru nú áætluð 202 millj. kr. á 5 árum. Það er miðað við verðlag fyrir gengisbreytingu. Upphaflega áætlunin var 172 millj. á 4 árum. Af þessari upphæð er gert ráð fyrir, að 80 millj. kr. verði aflað innanlands, en 122 millj. kr. með erlendu lánsfé. Framkvæmdum er lokið eða að heita má lokið við hafnargerðirnar á Patreksfirði, Tálknafirði, Bíldudal, Þingeyri, Flateyri, Suðureyri og Súðavík. Framkvæmdir við Bolungarvíkurhöfn eru komnar allvel áleiðis, en í ár hafði verið gert ráð fyrir að vinna í Ísafjarðarhöfn. Það kom hins vegar til breyting á því, vegna þess að óumflýjanlegt reyndist að vinna við Bolungarvíkurhöfn sökum sandburðar inn í höfnina, sem gerði ófært að fresta því verki, þannig að þessum tveimur verkum var víxlað til, þannig að Bolungarvíkurhöfn kemur á undan, en Ísafjarðarhöfn verður að sjálfsögðu næsta verkefni. Um vegaframkvæmdirnar er það að segja, að Bíldudalsvegi og flugvallarvegum við Patreksfjörð og Ísafjörð er að fullu lokið. Vestfjarðavegur sunnan Þingmannaheiðar og um Breiðadalsheiði er langt kominn og Súgandafjarðarvegur og Bolungarvíkurvegur komnir vel áleiðis. Á næsta ári er ráðgert að ljúka þessum vegum og enn fremur að leggja Vestfjarðaveg um Gemlufallsheiði. Framkvæmdum við flugvellina á Patreksfirði og Ísafirði var að mestu lokið á fyrstu árum áætlunarinnar, en flugskýli við Ísafjarðarflugvöll er enn í byggingu. Þá hafa einnig verið sett upp flugöryggistæki á Breiðadalsheiði. Það má því segja, að samgöngulið þessarar Vestfjarðaáætlunar sé mjög langt komið og hafi gengið svo sem efni stóðu til og sjá megi fyrir endann á þessum þýðingarmiklu framkvæmdum á Vestfjörðum, sem að dómi hinna norsku sérfræðinga voru grundvallaratriði til eflingar byggða í þessum fjórðungi. Þá var það annað höfuðatriðið, sem hinir norsku sérfræðingar lögðu áherzlu á, til þess að um gæti verið að ræða raunhæfan árangur af byggðaáætlunum yfirleitt, og það var, að stofnaður yrði sérstakur framkvæmdasjóður með sérstakri stjórn. Í þeirra till. var að sjálfsögðu, eins og hv. þm. vék að fyrst og fremst miðað við Vestfirði, en niðurstaðan varð sú, eins og hv. þm. er kunnugt, og hlaut í rauninni að verða sú, að stofnaður yrði sjóður, sem hefði þetta verkefni með höndum varðandi landsbyggðina almennt, en þessu var hrundið í framkvæmd með stofnun Atvinnujöfnunarsjóðs, þannig að því máli hefur verið komið í höfn, sem að sjálfsögðu varðar bæði Vestfirði og aðrar byggðir landsins. Sá sjóður var stofnaður á árinu 1966. Ég tel, að það, sem ég hef sagt, geti verið svar við 1. spurningu, þar sem talað er um, hvaða þáttum Vestfjarðaáætlunar sé að fullu lokið. „Hefur verið gerð áætlun um samgöngumál Vestfjarða, þar með taldar samgöngur á sjó?“ Þannig hljóðar 3. fsp. Ef átt er með þessu við skipaútgerð í sambandi við Vestfirði og staðsetningu skipa þar, þá hefur áætlun um það efni ekki verið gerð sérstaklega, nema að því leyti sem það fellur inn í verkefni Skipaútgerðar ríkisins og endurskipulagningu þeirra mála yfir höfuð. Varðandi annað atriðið, áætlanagerð um uppbyggingu atvinnulífs á Vestfjörðum, skal tekið fram, að nánari útfærsla á þeim köflum áætlunar norsku sérfræðinganna hefur ekki átt sér stað enn þá. Það var gerð lausleg athugun á þessum viðfangsefnum og fyrst og fremst bent á, eftir hvaða línum þyrfti að vinna að þeim og framkvæmd þeirra með stofnun þeirrar sérstöku áætlunarnefndar, sem hv. þm. vék að og framkvæmdasjóði, sem gæti þá hrundið í framkvæmd slíkum áætlunum. Að öðru leyti hefði litla þýðingu að vinna að þeim, en hins vegar vildi svo til, að á árinu 1966, - en þá hafði samgöngumálaáætlun Vestfjarða fyrir nokkru verið hrundið í framkvæmd, eins og ég gat um, og tryggt fé til hennar, - þá horfði þannig í landinu, að ljóst var talið, að erfiðust atvinnuaðstaða væri á Norðurlandi. Þá var hafizt handa um byggðaáætlun fyrir Norðurland vegna þessara sérstaklega alvarlegu atvinnuhátta þar, sem ég hygg, að hafi enginn ágreiningur verið um. Um það leyti var ekki um atvinnuörðugleika að ræða á Vestfjörðum né heldur á Austfjörðum, þannig að um það var enginn ágreiningur, að þarna væri sá landshluti, sem brýnast væri að sinna atvinnulega séð, eins og sakir stóðu. Þetta var einnig þáttur í samningum við stéttarfélögin á Norðurlandi og Austurlandi, að þessi áætlun yrði gerð. Í þessari áætlun er Strandasýsla tekin með og getur það þá verið svar við þeirri fsp., hvort Vestfjarðaáætlunin nái til Strandasýslu. Hún nær ekki til hennar, heldur er hún tekin með Norðurlandi og kemur innan ramma Norðurlandsáætlunar. Þetta er fyrsta áætlunin, sem unnið er að hér á landi af innlendum sérfræðingum fyrst og fremst og er fyrsta áætlunin, þar sem gert er ráð fyrir, að atvinnumálin verði sérstaklega tekin til meðferðar. Hefur verið lögð á þau höfuð áherzla í þeirri áætlunargerð. Hún er hins vegar ekki á dagskrá og mun ég ekki frekar víkja að henni. Ég geri ráð fyrir því, að áhugi hefði verið fyrir, enda hefur því máli verið hreyft af talsmönnum bæði Vestfirðinga og Austfirðinga, m.a. innan atvinnujöfnunarsjóðsstjórnarinnar, en lögum samkv. heyra áætlunargerðir undir stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs, - að nauðsynlegt væri að halda áfram að vinna að Vestfjarðaáætlun, atvinnumálaáætlun Vestfjarða og Austfjarðaáætlun. Það er hins vegar þannig ástatt, að starfskraftar til þessara áætlanagerða eru mjög takmarkaðir hér á landi og það er auðvitað mikil nauðsyn, að reynt verði að ljúka einhverri áætlun af þessu tagi, m.a. til þess að gera sér grein fyrir, hvernig áætlunargerð um önnur byggðarlög verði unnin. Það er miklu einfaldara mál og auðveldara, eftir að ein áætlun af þessu tagi hefur verið gerð. Nú má sjá fyrir endann á gerð Norðurlandsáætlunar og þá tel ég ekkert efamál, að það komi á dagskrá að vinna að áætlunum fyrir aðra landshluta, ekki sízt vegna þess, að nú er svo komið, eins og hv. þm. sagði, að vissulega er við mikil atvinnuvandamál að stríða, bæði á Austfjörðum og Vestfjörðum. Austfirðingar hafa sjálfir haft vissa forgöngu um áætlunargerð hjá sér á sviði atvinnumála og ráðið til þess starfsmann og rétt er, að á Vestfjörðum er við að stríða atvinnuörðugleika, sem ekki var um að ræða, þegar hafizt var handa um gerð Norðurlandsáætlunar, heldur var miklu fremur við þann vanda að stríða á Vestfjörðum, að þar vantaði fólk. Og í sambandi við umsóknir af Vestfjörðum til Atvinnujöfnunarsjóðs til atvinnuuppbyggingar í sjávarútvegi allt fram til síðasta árs hefur sérstaklega verið að því vikið, að nauðsynlegt væri að tæknivæða meira hraðfrystihús þar og aðrar vinnslustöðvar, vegna þess að þar væri fólksskortur. En vitanlega koma þessi viðfangsefni á dagskrá aftur vegna ríkjandi ástands og hljóta að verða tekin til athugunar strax og Norðurlandsáætlun liggur fyrir. Um menntamál á Vestfjörðum hefur ekki verið gerð sérstök áætlun og í rauninni er ekki heldur gert ráð fyrir því, að sérstök áætlun um það verði innifalin í Norðurlandsáætlun af þeirri einföldu ástæðu, að unnið hefur verið að því um nokkurt skeið af hálfu menntamálayfirvalda og menntmrn. og trúnaðarmanna þess í samvinnu við erlenda sérfræðinga um það efni að gera almenna hagræna áætlun um þróun skólamála í öllu landinu. Er því ástæðulaust að vera að gera sérstakar áætlanir um þetta atriði varðandi einstaka landshluta a.m.k. ekki fyrr en séð er fyrir endann á þessari heildaráætlunargerð, hvort hún rúmar ekki þau hagsmunamál þessara landshluta, sem eru á þessu sviði. Það er þá, held ég, ekki nema eitt atriði, sem ég á ósvarað í þessari fsp., en það er um það, hvort gerð hafi verið sérstök áætlun um raforkumál og hvenær megi búast við, að raforka verði komin til allra sveitabýla á Vestfjörðum? Það hefur ekki verið gerð sérstök áætlun um raforkumál á Vestfjörðum umfram það, sem felst í almennum áætlunargerðum um rafvæðingu landsins yfirleitt og um dreifingu raforku til strjálbýlisins. Um þetta var á sínum tíma gerð svo kölluð 10 ára framkvæmdaáætlun. Eftir að henni lauk hefur verið unnið eftir áætlunum, sem gerðar hafa verið til styttri tíma og ákvörðun hefur verið tekin um það fyrir nokkru síðan, að stefnt yrði að því svo skjótt sem auðið væri, og í rauninni hefur verið áformað að reyna að ljúka því á árinu 1970, að leggja rafmagn til allra býla á landinu, þar sem meðalfjarlægð milli býla væri innan við 11/2 km. Ég sé ekki ástæðu til þess í þessari fsp., nema tilefni gefist, að fara að gera grein almennt fyrir þessari áætlun, en það er ekki auðið, hvorki í sambandi við Vestfirði né önnur byggðarlög á landinu, að svara því nákvæmlega, hvenær öll býli í þessum landshluta eða öðrum landshlutum hafa verið rafvædd. Jafnhliða því, að dreifiveitur eru lagðar, er gert ráð fyrir því, að allstór fjöldi býla geti ekki fengið raforku frá samveitum, heldur þurfi að fá raforku frá sérstökum dísilstöðvum, annaðhvort fyrir eitt eða fleiri býli. Framkvæmdum í þessu efni hefur fleygt mjög áfram síðustu árin. Menn hafa að vísu beðið með það í von um að fá raforku frá samveitum, en eftir að ljóst var orðið, að það mundi ekki vera með neinu móti hægt varðandi allmikinn fjölda býla, þá hafa þessir bændur orðið sér í vaxandi mæli úti um dísilstöðvar og hafa lánveitingar úr orkusjóði til þeirra framkvæmda vaxið mjög síðustu 2 árin. Það má því tvímælalaust sjá fram á í náinni framtíð, að hægt sé að vænta þess, að öll byggileg sveitabýli á landinu hafi fengið raforku, annaðhvort frá sérdísilstöðvum eða samveitum. Ákvörðun hefur ekki enn verið tekin um það, hvort lagt verður til býla, sem eru á vegalengdinni 1.5 km og meira, kannske allt upp að 2 km, sem hefur verið rætt um oft og tíðum og verið á dagskrá. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða það hér, en um það hefur ekki verið tekin ákvörðun, enda er eftir að leggja til það margra býla, sem eru með meðalvegalengd upp að l.5 km á býli, að ekki er hægt að gera ráð fyrir, að auðið verði að leggja meira á árinu 1969 og 1970 en til býla, sem þannig er ástatt um. Ég hef þá, held ég, svarað þessum fsp. í eins stuttu máli og hægt var. Það er auðvitað ótalmargt, sem upp kemur, þegar þessi mál eru rædd, en ég ætla ekki að fara út í þá sálma nema frekara tilefni gefist til.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans, sem að vissu leyti voru afar fróðleg og upplýstu margt, sem ekki var ljóst áður. Þó vonaði ég, að hann mundi geta svarað annarri fsp. betur og það er í sambandi við uppbyggingu atvinnulífs á Vestfjörðum, því að það mun vera rétt, að rammaáætlun um þessa uppbyggingu hafi verið til a.m.k. síðan í júní 1967. A.m.k. er svo að sjá í málgagni Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, þar sem þeir segja, að rammaáætlanir séu þá til um uppbyggingu atvinnulífsins og einnig áætlanir um aðra þætti Vestfjarðaáætlunarinnar í menningar– og félagsmálum. Ég tel ekki ástæðu til þess að ræða einstök atriði, sem hér hafa komið fram, en ég legg ríka áherzlu á, að hæstv. ríkisstj. geri allt, sem í hennar valdi stendur til þess að hraða öllum framkvæmdum í því máli, þannig að Vestfirðingar geti haft fulla og trygga vinnu og skapað þjóðinni verðmæti.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. lét þess getið áðan í ræðu sinni, að nú mætti sjá fyrir endann á Norðurlandsáætlun svonefndri. Það var gleðilegt að heyra, en ég hefði viljað fara fram á það við hæstv. ráðh., að hann léti okkur þm. Norðlendinga hafa þessa áætlun til athugunar hið allra fyrsta, jafnvel þó eftir sé að skrifa eitthvað í endann á henni. Það er sannarlega kominn tími til, að þm. fái að kynnast þessu plaggi.



Herra forseti. Það var aðeins eitt atriði, sem ég vildi minnast á í sambandi við þær upplýsingar, sem hér voru gefnar af hæstv. ráðh. um þetta mál. Hann skýrði frá því, að einn mikilvægur þáttur í hinni svo nefndu Vestfjarðaáætlun væri nú framkvæmdur að mest öllu leyti. Var það samgöngumálaþáttur þessarar áætlunar? Hann gat þess, að kostnaður við þennan þátt næmi í kringum 202 millj. kr. og að þessu hefði verið unnið í 5 ár. Nú vitum við, eins og hér hefur komið fram, að þessi Vestfjarðaáætlun er aðeins ein af nokkrum, sem nú er farið að ræða um af svona byggðaáætlunum. Ég verð að segja, að ég kann mjög illa við, að sá háttur sé hafður á um stórframkvæmdir í landinu, sem unnar eru af opinberum aðilum, framkvæmdir, sem eru upp á nokkur hundruð millj. króna, að alþm. sé ekki gerð grein fyrir slíkum áætlunum, þegar þær hafa verið gerðar, svo að maður fái í aðalatriðunum að fylgjast með því, hvað er verið að gera fyrir þær fjárhæðir, sem ríkið leggur fram eða hefur tekið að láni. Ætti þetta t.d. að fara þannig, að þegar búið er að gera Norðurlandsáætlun, sem nú sér fyrir endann á, eins og sagt hefur verið, að þá verði unnið að henni kannske upp á 300–500 millj. Þegar svo því verki væri lokið, heyrðu alþm. fyrst, hvað þarna hefði verið á ferðinni. Þetta tel ég með öllu óhafandi vinnubrögð. Auk þess erum við þm. búnir að heyra ár eftir ár og nokkrum sinnum á ári, að þm. úr þessum kjördæmum kvarta undan því, að þeir hafi ekki fengið að sjá þessa áætlun. Stundum hafa þeir fengið að sjá eitthvert hrafl af henni á erlendri tungu og svo er sagt á öðrum tímum, að það hafi verið búið að þýða þessa kafla. En hvað sem þessu líður, held ég, að það eigi að viðurkenna, að taka þarf upp þá starfshætti í þessum efnum, að þegar svona áætlanir hafa verið gerðar, jafnvel þó að aðeins um einn þátt af þeim sé að ræða, á vitanlega að birta þessar áætlanir. Þá á að gera Alþ. kunnugt um þessar áætlanir. Allt annað er auðvitað ósæmilegt. Mér sýnist hins vegar á því, sem hér hefur verið upplýst, að þessi þáttur, sem snýr að samgöngumálunum þar fyrir vestan, sé merkilegur og mikilvægur og að mörgu leyti þýðingarmikill fyrir íbúa þessa landshluta. Eflaust er ekkert nema gott um þennan þátt að segja. En ég vildi sem sagt vekja athygli á þessum vinnubrögðum og óska eftir því, að hæstv. ráðh., sem með þessi mál hefur að gera, sjái svo um, að t.d. Vestfjarðaáætlunin verði birt, það sem til er, og eins verði gert með Norðurlandsáætlun, svo menn sjái, hvernig fjármunum hefur verið veitt í hina ýmsu þætti, sem þarna hefur verið um að ræða. Það á ekki að vinna að þessum málum með neinu sérstöku pukri og alls ekki þannig, að einstakir þm. úr vissum flokkum geti verið að veifa einhverjum plöggum á framboðsfundum, sem nánast eru eins og leyniplögg gagnvart öðrum þm. Hér er um framkvæmdir að ræða fyrir forgöngu ríkisins og það ber auðvitað að standa að þessu með allt öðrum hætti. Þetta vildi ég, að hæstv. ráðh. tæki til sérstakrar athugunar í sambandi við framhald þessara mála.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Austf. ræddi nokkuð um vinnubrögð varðandi áætlanagerðir og þá fyrst og fremst varðandi Vestfjarðaáætlun. Hann fann að því, að ekki hefðu verið gefnar skýrslur eða þessi áætlun birt strax í upphafi. Ég þekki ekki nákvæmlega upphaf málsins, en hygg þó að ástæðan hafi verið sú, að það hafi ekki í öllu verið fastmótað um einstök verk, sem átti að vinna að og í hvaða röð þau yrðu tekin. En að öðru leyti er ég hv. þm. sammála, að það er sjálfsagt að birta svona áætlanir. Ég skýrði frá því í fyrravetur, þegar rætt var um Norðurlandsáætlun, en þá bar þessa áætlun einnig nokkuð á góma, að ég mundi hlutast til um, að gefin yrði nákvæm skýrsla um framkvæmd á samgöngumálaáætlun Vestfjarða og það er þegar farið að vinna að því. Hins vegar var málið komið á það lokastig, að mér fannst eðlilegast, úr því sem komið var, að þá yrði gefið heildaryfirlit yfir það, sem þarna hefði gerzt, að hvaða málum hefði verið unnið og hvað hefði verið lagt til hverrar einstakrar framkvæmdar. Og ég get lofað því, að það er sjálfsagt, að hv. þm. fái þetta yfirlit, og það ætti að vera auðið að gera það innan skamms, því að 1969 mun örugglega verða síðasta ár þessarar áætlunar. Varðandi skýrslu norsku sérfræðinganna getur vitanlega komið mjög til álita, hvort rétt sé að birta hana og afhenda þm. hana. Það er sjálfsagt að taka það til athugunar. Hins vegar var þar um það almennar hugleiðingar að ræða um ýmis atriði, að ekki þótti sérstök ástæða á því stigi til að birta þessa grg., því að hún var meira hugsuð sem nokkurs konar vinnuplan varðandi áframhald áætlunargerðarinnar og hefði þá með eðlilegum hætti fallið inn í framhaldsáætlun, eftir því sem efni hefðu staðið til. Varðandi Norðurlandsáætlun er það að segja og get ég þá vikið bæði að því, sem hv. 4. þm. Austf. og hv. 1. þm. Norðurl. v., sögðu, að ég tel alveg sjálfsagt, að sú áætlun verði birt. Eins og hv. þm. er kunnugt, eru lagðar ákveðnar línur um það í samkomulaginu við stéttarfélögin á Norðurlandi, hvernig að þessu verði unnið og það hefur allt tekið nokkurn tíma og lengt tímann að hafa þau vinnubrögð. Það á að hafa þar samráð við sveitarstjórnirnar, sem er auðvitað sjálfsagt og eðlilegt, eftir því sem áætluninni þokar áfram og jafnframt að hafa samráð við heildarsamtök verkalýðsins á þessu svæði. Það hefur verið gengið endanlega frá fyrsta kafla þessarar áætlunar og í sumar eða síðla sumars hafa staðið yfir einmitt viðræður við þessa aðila um þennan þátt áætlunarinnar, sem er raunverulega forsenda fyrir allri frekari áætlunargerð, vegna þess að þessi kafli fjallar um sennilega byggðaþróun eða mannfjöldaþróun á þessu landssvæði á næstu tímum og vitanlega þarf að byggja ofan á það bæði hugleiðingar og áætlunargerð um atvinnumál og aðra þætti framkvæmda, sem máli skipta varðandi möguleika fyrir þann fólksfjölda til þess að taka sér búsetu eða eiga áfram búsetu á þessu svæði. Næsti kafli þessarar áætlunar er langt kominn og fjallar hann um almenn atvinnuviðhorf á þessum stöðum, bæði almennt og á einstökum stöðum og sá kafli verður að sjálfsögðu einnig ræddur með sama hætti. Ég tel hins vegar ekki ástæðu til að birta áætlunina fyrr en hún liggur fyrir í heild. Ég skýrði frá því á s.l. vetri, að ég vonaðist til, að þessari áætlunargerð yrði lokið á þessu ári. Ég skal að vísu játa, að þó að reynt hafi verið að vinna að því með öllum krafti, er hér um margvísleg vandamál að ræða, sem þarf að skoða nánar, þannig að ég tel ekki líkur til, að hún verði tilbúin um áramót, en henni mun verða mjög langt komið, þannig að herzlu munurinn einn mun verða eftir til þess að ganga frá áætluninni. Hvort hún svo að lokum verður í því formi, sem hv. þm. geðjast að, er önnur saga og kemur þá að því að ræða það, þegar að því kemur. En ég vil aðeins endurtaka, að ég tel sjálfsagt og eðlilegt, þegar frá þessari áætlun hefur verið gengið, að hún verði afhent hv. þm. til athugunar.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í umr. um þessa fsp. En í tilefni af fyrri ræðu hæstv. fjmrh. vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um tvö atriði, sem fram komu í þessari ræðu. Ég vil þá byrja á því eða minna á það, að vorið 1965 var gerður samningur um það milli hæstv. ríkisstj. og verkalýðsfélaga á Norðurlandi, að gerð yrði Norðurlandsáætlun. Ætla ég, að einkum hafi vakað fyrir verkalýðshreyfingunni fyrir norðan í því sambandi, að sú áætlun tæki fyrst og fremst til atvinnumála. Hinn 4. júní 1967 skýrði einn af hæstv. ráðh. í ríkisstj. frá því opinberlega, að Norðurlandsáætlun kæmi á árinu 1967. Þetta þóttu að vonum góð tíðindi. Af því varð samt því miður ekki og á síðasta þingi bar ég ásamt fleiri þm. Norðurl. fram fsp. til ríkisstj. um það, hvenær mætti vænta Norðurlandsáætlunar. Hæstv. fjmrh. varð þá fyrir svörum og skýrði frá því, að Norðurlandsáætlun kæmi á þessu ári, þ.e. á árinu 1968. Ég gerði þá aths. í sambandi við þessar upplýsingar hæstv. ráðh., að úr því áætlunin ætti að koma á árinu 1968, væri mjög æskilegt, að hún yrði komin fyrir þann tíma, er Alþ. færi að fjalla um ýmsar áætlanir, sem hér eru til meðferðar, eins og vegáætlun og hafnaáætlun, og áður en fjárl. kæmu til afgreiðslu. Af því varð ekki og áætlunin er ekki komin enn. En nú upplýsti hæstv. ráðh., að það sæist fyrir endann á henni og ég vil því spyrjast fyrir um það, hvort þetta þýði, að það verði, eins og sagt var, þegar fsp. var svarað í fyrra og áætlunin komi fyrir áramótin eða ef það verður síðar, eins og hæstv. ráðh. gaf í skyn, hvort hann treysti sér þá til að nefna þann tíma, sem búast má við, að áætlunin komi. Ég verð að drepa á það, að hæstv. ráðh. gat þess, að búið væri að semja byrjunina á þessari áætlun og sagði, að þar væri m.a. rætt um mannfjöldaþróun. Ég vil leyfa mér að skjóta því inn, að ég held, að hér kunni að hafa verið byrjað á öfugum enda. Ég held, að mannfjöldaþróunin á Norðurlandi hljóti að fara nokkuð eftir því, hver þróunin verður t.d. í atvinnumálum, menntamálum og samgöngumálum í þessum landshluta. Í öðru lagi vil ég minnast á, að hæstv. ráðh. svaraði fsp. um raforkumál á Vestfjörðum á þá leið, að sérstök raforkumálaáætlun hefði ekki verið gerð fyrir Vestfirði og biði eftir því að raforkumálaáætlun væri gerð fyrir allt landið. Í því sambandi vil ég leyfa mér að minna á, að við höfum nokkrir alþm. á mörgum þingum undanfarið flutt till. til þál. um það, að slík áætlun um rafvæðingu landsins í heild yrði gerð á tilteknum tíma og á tiltekinn hátt. Hæstv. ríkisstj. hefur jafnan á þessum þingum beitt sér fyrir því, að þessu máli hefur verið vísað frá. Nú vil ég spyrjast fyrir um það, hvort hæstv. ráðh. telur e. t. v., að ríkisstj. mundi á þessu þingi vilja fallast á, að Alþ. fjallaði um þetta mál og gerði ráðstafanir til þess, að slík áætlun væri gerð með ákveðið markmið fyrir augum og á ákveðnum tíma? Fleira skal ég ekki nefna í þetta sinn.



Herra forseti. Ég hefði ekki blandað mér í þessar umr., ef menn hefðu haldið sig við fsp., en hæstv. ráðh. ræddi um Norðurlandsáætlun, þó að fsp. sé um Vestfjarðaáætlun og því ræðst ég í að segja hér örfáar setningar. Fyrst vil ég minna á, að þessar áætlanir, sem talað er um, hafa ekki lagagildi og þær eru ekki ákvarðanir um að gera eitt eða annað, a.m.k. ekki það, sem peninga þarf til, vegna þess að það getur enginn nema Alþ. ákveðið það. Það þarf að ákveða fjárveitingar á Alþ., ef um er að ræða verkefni, sem kostuð eru af ríkinu eða lántökur, ef um er að ræða verkefni, sem á að kosta fyrir lánsfé, sem ríkið aflar. En samt sem áður geta þessar áætlanir verið mjög þýðingarmiklar og eru það vafalaust og mér skilst, að ætlunin sé sú, að Efnahagsstofnunin standi fyrir gerð þeirra. Nú hefur verið unnið að áætlun fyrir Vestfirði og verið er að vinna að áætlun fyrir Norðurland, en við þm. af Austurlandi höfum farið fram á það oftar en einu sinni að gerð yrði hliðstæð áætlun fyrir Austurland, en úr því hefur ekki orðið ennþá, en okkur hefur verið sagt að, að því mundi koma bráðlega. Ég vil láta í ljósi óánægju yfir því, að það skuli ekki vera farið að vinna að Austfjarðaáætlun á vegum Efnahagsstofnunarinnar. Þó að mér sé kunnugt um, að hún hefur í mörg horn að líta, má slíkt ekki dragast og hefði átt að vera farið af stað að dómi okkar austanmanna. Drátturinn á Austfjarðaáætluninni hefur orðið til þess, að sveitarfélög á Austurlandi hafa á vegum samtaka sinna lagt í allmikinn kostnað við að safna upplýsingum á Austurlandi varðandi ýmis málefni, sem safnað er á kostnað ríkisins í öðrum landshlutum og þykir okkur þetta vera ferlegt misrétti. Satt að segja vil ég vonast eftir því, að hæstv. fjmrh. styðji þá ósk, sem fyrir liggur, að ríkisvaldið styðji á einhvern hátt fjárhagslega þessa upplýsingasöfnun, sem er algerlega hliðstæð þeirri, sem aðrir fjórðungar, a.m.k. tveir, fá unna á ríkisins kostnað. Hér er um misrétti að ræða, sem ekki ætti að eiga sér stað. Það þarf sem sagt að ganga í gerð áætlunarinnar og það þolir ekki bið. Þetta eru bara frumdrög, sem safnað hefur verið þarna eystra. Varðandi undirbúning áætlana að öðru leyti á vegum ríkisvaldsins vil ég segja, að ég tel það alveg sjálfsagðan hlut og ég vona, að hæstv. ríkisstj. fallist á, að það verði þannig í framkvæmdinni, að öllum alþm. sé gefinn kostur á að fylgjast sæmilega vel með þessum áætlanagerðum og koma sínum sjónarmiðum á framfæri, áður en áætlununum er lokað eða gengið er frá þeim. Annað er fullkomið siðleysi. Það er auðvitað fullkomið siðleysi, ef ekki er leitað til alþm. úr þessum byggðarlögum og þeim gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, áður en kallað er, að lokið sé einhverri áætlun. Þessar áætlanir eiga ekki að vera gerðar á vegum embættismanna og heldur ekki eingöngu á vegum þeirra og forráðamanna sveitarfélaganna, heldur er það sjálfsagt, að alþm. fái einnig að koma sínum sjónarmiðum þar á framfæri. Hitt er svo annað mál, að stofnun á vegum ríkisstj., eins og Efnahagsstofnunin, leggur síðustu hönd á áætlunina og þá er hún á ábyrgð ríkisstj. í raun og veru, en það er þá bara áætlun, sem á eftir að ganga í gegnum Alþ. En að alþm. viðkomandi kjördæma sjái hana fyrst, þegar hún hefur gengið í gegnum alla hreinsunarelda og á aðeins eftir síðasta stig á Alþ., finnst mér ekki skynsamleg eða heppileg vinnubrögð. Ég vil vonast til, að það verði tekinn upp þessi háttur framvegis, hvernig sem farið hefur verið að fram að þessu. Satt að segja höfum við þm. af Austurlandi aldrei látið okkur detta annað í hug, en við fengjum að fylgjast með, þegar að því kæmi, að farið væri í Austfjarðaáætlunina, sem við höfum verið að vona, að yrði án tafar. Það ætti ekki að þurfa að vera mjög flókið, hvernig að þessu á að vinna. Efnahagsmálastofnunin er umboðsaðili ríkisstj. í þessu efni og að sjálfsögðu á hún að hafa samvinnu við byggðarlögin og þá þann félagsskap, sem mestu lætur sig varða atvinnumál, eins og stéttarfélög og önnur slík og að því leyti er skynsamlega unnið að Norðurlandsáætluninni og svo eiga þm. í því kjördæmi, sem hlut á að máli, að sjálfsögðu að fylgjast með, svo að þeir geti komið sínum sjónarmiðum að.



Herra forseti. Það er ekki í fyrsta sinn, sem minnzt er á Vestfjarðaáætlun í þessum sal, en ég verð að viðurkenna, að hæstv. fjmrh. talaði af meiri hreinskilni og sanngirni um þetta mál, en við höfum átt að venjast áður. Hann skýrði frá því, eins og ég reyndar vissi áður, að Vestfjarðaáætlunin hefði alls ekki verið birt að neinu leyti, nema hvað snertir vegina. Þetta hef ég gagnrýnt mjög á undanförnum þingum, en það hefur ekki verið viðurkennt fyrr en nú. Ég kann hæstv. ráðh. út af fyrir sig þakkir fyrir að vera það hreinskilinn að skýra alveg hreinlega frá þessu. Það kom líka fram í svörum hans, að þessi rammaáætlun, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið gera, nær aðeins til nokkurra þátta samgöngumálanna, þ.e. til vega og sá þáttur var birtur. Hún nær til hafna og flugvalla, en það hefur aldrei verið birt, hvernig sá hluti áætlunarinnar var, en hún nær ekki til samgangna á sjó. Þar að auki hefur komið fram, að hún snertir ekkert atvinnulífið, þ.e.a.s. engin áætlun hefur verið gerð um uppbyggingu atvinnulífsins á Vestfjörðum. Hún nær á engan hátt til menntamála. Hún nær ekkert til raforkumála. Og loks vil ég benda á, að hún nær ekki nema til nokkurs hluta Vestfjarða. Það er allstór hluti Vestfjarða, sem hún nær alls ekki til. Það er öll Strandasýsla. Það er ekki einn einasti stafur í henni um þá sýslu. Það er allt Ísafjarðardjúp að innanverðu, það eru fjögur sveitarfélög. Ég veit ekki til, að neitt sé í þessari áætlun, sem snertir Djúpið. Og hún nær ekki til Vestur–Barðastrandarsýslu, nema að því leyti, að einn vegarspotti nær, eftir því sem ég veit bezt, nokkra km yfir mörkin. Ég vil því benda á, að þar sem ólokið er miklu í áætlunargerð fyrir Vestfirði, verður að taka þessi héruð með, alveg eins og önnur héruð, þó að þau séu fámennari. Atvinnuástand hefur verið bágborið þarna víða, að ég ekki tali um rafmagnsmálin, þar sem heil byggðarlög hafa enga raforku. Þá gat hæstv. ráðh. þess í sambandi við Norðurlandsáætlun, að Strandasýsla hefði verið tekin þar með. Ég hef ekkert orðið var við, að hve miklu leyti, það kann að hafa verið. Ég er ekki að neita því, að það hafi verið tekið tillit til Strandasýslu, hvað snertir ráðstafanir í atvinnumálum. Ég hygg þó, að það hafi að einhverju leyti náð til Hólmavíkur og Drangsness. En hvað samgöngurnar snertir, kemur það ekkert við Norðurlandsáætlun, því að Strandasýsla verður þó að tilheyra Vestfjörðum. Svo er það hvað snertir raforkumálin og svo mætti lengi telja, enda veit ég ekki, hvernig er hægt að tala um Vestfjarðaáætlun, ef hún á ekki að ná til nema nokkurs hluta af Vestfjörðum. Það má ekki skera kjördæmin sundur hér um bil til helminga fyrirvaralaust. Að lokum vil ég beina því til hæstv. ráðh., hvort honum fyndist ekki ástæða til, þar sem svo mikið er eftir í áætlunargerð fyrir Vestfirði, að kveðja til fulltrúa frá Vestfirðingum sjálfum til þess að undirbúa þær áætlanir, sem enn eru eftir, í hvaða formi sem það er gert, hvort sem það eru þm. eða hreinlega kjörnir fulltrúar af t.d. sýslunefndum og bæjarstjórnum fyrir vestan, svo að ég nefni dæmi. Er það ekki eðlilegast, að hæstv. ríkisstj. hafi ásamt sínum sérfræðingum fulltrúa heiman úr byggðarlögunum til þess að undirbúa áætlanirnar? Ég vil mjög mælast til þess, að slíkt ráð verði upp tekið við áætlunargerð fyrir Vestfirði, sem mikið er eftir af og hæstv. ríkisstj. taki þetta til athugunar. Mér þætti gott að heyra, hvernig hæstv. ráðh. tekur þeirri hugmynd.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Vestf., lýsti mikilli gleði yfir svari mínu, og ég er honum þakklátur fyrir það, að honum hefur fallið það vel í geð. En mér skildist, að sú ánægja stafi aðallega af því, að hann hefði lagt í svarið þann skilning, að ég hefði játað, að Vestfjarðaáætlun hefði aldrei verið birt, nema hvað snertir vegina. Nú veit ég ekki, hvort um þetta hefur út af fyrir sig verið deila, hvað hefur verið birt og ekki birt. Um það held ég, að geti varla verið deila. Mér hefur alltaf skilizt, að deilan væri um það, hvort Vestfjarðaáætlun yfirleitt hefur verið gerð eða ekki.  Hins vegar skal ég geta þess að, að því leyti hefur þessi áætlun jafnan verið birt, að í grg. fjmrh. um framkvæmdaáætlun á hverju ári og í skýrslum, sem um það hafa verið gefnar, hefur verið gerð grein fyrir því, hvað ætlunin væri að vinna í Vestfjarðaáætlun og í hvaða verkum þar ætti að vinna á hverju ári. Varðandi vinnubrögð um áætlanir er það alveg rétt, sem hv. 1. þm. Austf. sagði, að áætlun sem slík hefur auðvitað ekkert lagagildi. Það er hárrétt, og ég efast sannast sagna um það, að áætlun verði lögð fyrir Alþ. til samþykktar. Það efast ég stórlega um. Það, sem kemur vitanlega til samþykktar Alþ., er spurningin um það, hvort Alþ. vill veita fé, eftir því. sem efni standa til og ástæða er til í sambandi við ríkisframkvæmdir til þessara tilteknu framkvæmda og þá væntanlega með hliðsjón af áætluninni og framkvæmd hennar og svo í annan stað, hvort Alþ. vill veita lántökuheimildir, eftir því sem þörf er á í sambandi við aðrar framkvæmdir, annaðhvort beint til þeirra eða til sjóða, sem eiga að vinna að þessum framkvæmdum. Ég efast sem sagt um það, – ég vil ekkert fullyrða um það, - ég efast um, að framkvæmdaáætlunin t.d. fyrir Norðurland verði með þeim hætti, að hún verði lögð fyrir Alþ. til samþykktar, heldur verði það fyrst og fremst skýrsla, sem Alþ. verði gefin. Þetta er vinnuplan og ég vil taka það fram varðandi framhald áætlunargerðar, að í lögum um Atvinnujöfnunarsjóð er beinlínis gert ráð fyrir, hvernig að þessum málum verði staðið. Norðurlandsáætlun verður til með sérstökum hætti eins og Vestfjarðaáætlun. Hún var á sínum tíma ákveðin af ríkisstj. og Norðurlandsáætlunin einnig í framhaldi af samningum við stéttarfélögin, sem ég vék að og að þessum áætlunum er unnið eftir sérstöku fyrirlagi ríkisstj. Hins vegar er í lögum um Atvinnujöfnunarsjóð gert ráð fyrir því, að Atvinnujöfnunarsjóður láti, eftir því sem hann sér ástæðu til, gera byggðaáætlanir, annaðhvort heildaráætlanir eða áætlanir um einstaka framkvæmdaþætti. Og það er gert ráð fyrir því, að Efnahagsstofnunin vinni að þessum áætlunum, en í samráði við Atvinnujöfnunarsjóð. Og það er þar af leiðandi í rauninni Atvinnujöfnunarsjóðs að leggja blessun sína yfir þessa áætlunargerð. Það kemur þá meira til kasta Alþ., að mínu mati, að segja til um það, hvort það vill samþykkja þessa áætlunargerð á þann hátt að veita það, sem til þarf, til að hún geti orðið að veruleika, þ.e.a.s. fjármagn eftir atvikum hverju sinni.  Hv. 1. þm. Austf. sagðist vera óánægður með biðina varðandi Austfjarðaáætlun, sagðist að vísu ekki hafa vikið að því, nema af því að ég vék að Norðurlandsáætlun. Það var ekki ætlun mín að fara að ræða hana, heldur gaf fsp. tilefni til þess í rauninni, vegna þess að það var eðlilegt, að ég skýrði frá, hvernig stæði á því, að ekki hefði verið haldið sleitulaust áfram með atvinnumálaáætlun Vestfjarða, en það stafaði af því atvinnuástandi, sem skapaðist á Norðurlandi, að talið var rétt að vinna að þeirri áætlun á undan. Ég geri ráð fyrir, að allir hv. þm. taki vafalaust undir það með hv. 1. þm. Austf., að þeir hefðu gjarnan viljað sjá áætlunargerð sem fyrst varðandi sín héruð og sín byggðarlög. En ég vil aðeins leggja áherzlu á, að þessi áætlunargerð er ekkert einfalt mál. Þetta er mjög flókið vandamál, sem er þess eðlis, að þetta kostar geysilega skoðun og ýtarlega, til þess að þetta verði ekki hreint glundroðaverk, sem ekki komi að neinu haldi. Hv. 1. þm. Norðurl. e. vildi fá yfirlýsingu mína um það, hvenær Norðurlandsáætlun yrði til. Ég get ekki svarað um það nánar, en ég sagði áðan, að ég vonaðist til, að það færi að sjá fyrir endann á því. Hún gæti ekki endanlega orðið til fyrir áramót, það veit ég nú. Að því var stefnt og ég lagði fyrir Efnahagsstofnunina að reyna með öllum ráðum að ljúka verkinu fyrir þann tíma. Það hefur komið í ljós, sem raunar mátti gera ráð fyrir, að það eru svo margir þættir, sem þarna koma inn og þarf að athuga, að það tekur allt lengri tíma. Og það þarf að hafa samráð við þessa aðila um verkið, eftir því sem því miðar áfram. Það er vitanlega eðlilegt, að sérfræðingar vinni verkið fyrst, eftir að hafa kynnt sér og safnað þeim upplýsingum, sem þeir telja nauðsynlegar. En síðan, áður en frá hverjum kafla er gengið, verði haft samráð við þá aðila, sem málið varðar. Þannig er að þessu unnið. En það verður auðvitað hlutur sérfræðinganna að semja áætlunina. Ég get ekki annað sagt en það, að ég mun leggja á það alla áherzlu, að áætlunin verði tilbúin sem fyrst og tel þá sjálfsagt, að í framhaldi af henni verði tekin fyrir þau byggðarlög, sem brýnust þörf er að sinna vegna atvinnuvandamálanna. Það er vitanlegt, að það er víða um landið, sem slík vandamál blasa við, bæði á Vestfjörðum, Austfjörðum og raunar víðar á landinu. Það er auðvitað ekki svo, að þessum vandamálum hafi ekkert verið sinnt, enda þótt áætlanir væru ekki til. Atvinnujöfnunarsjóður og eftir atvikum ríkisvaldið sjálft eða ríkisstj. hafa sinnt þeim verkefnum á margan hátt, sem upp hafa komið, til að forða vandræða ástandi. Það þekkjum við og ég veit, að allir hv. þm. þekkja það úr sínum byggðarlögum. Og vitanlega verður því haldið áfram og töf á áætlunargerð hefur engin áhrif í því sambandi. Varðandi það hins vegar, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði, að sér fyndist byrjað á öfugum enda að gera áætlun um mannfjöldaþróunina, þá get ég ekki verið honum sammála um það, vegna þess að mannfjöldaþróunin er auðvitað gerð með hliðsjón af mannfjöldaþróuninni í landinu yfirleitt. Og það er skoðað, hvernig þróunin hefur orðið varðandi þessi einstöku byggðarlög, í þessu tilfelli Norðurland, síðustu tvo áratugina. Það er hægt að áætla nokkurn veginn mannfjöldann í landinu, og þá er jafnframt hægt að gera sér grein fyrir því, hvað mundi falla til af þessum mannfjölda á Norðurlandi, ef allt væri með felldu og Norðurland fengi sinn hlut, miðað við mannfjöldann í landinu í dag, af aukningunni, eins og hún verður. Þetta þurfa menn auðvitað að skoða. Menn þurfa að vita, fyrir hve stóran hóp fólks á að skapa ný atvinnutækifæri. Þetta held ég, að verði að gerast á undan öðru. Það er alveg ljóst mál. Það er nákvæmlega þetta, sem hefur verið gert og ég held, að allir, sem hafa kynnt sér það, hafi talið, að þarna sé um mjög merkilegan fróðleik að ræða, sem hafi grundvallarþýðingu varðandi framhaldstök á þessu máli og þá m.a. í hvaða greinum þessi mannfjöldi verður og á hvaða sviðum þarf þess vegna að leggja áherzlu á að skapa ný atvinnutækifæri. Hv. þm. spurðist fyrir um það, hvort þess mætti vænta, að fallizt yrði á till. um að gera sérstaka áætlun um dreifingu raforku um landið. Ég reikna með, að hann hafi þá átt við rafvæðingu strjálbýlisins, en ekki byggingu orkuvera. Hann vitnaði til þess, að ég hefði sagt, að raforkumál Vestfjarða yrðu tekin inn í almenna áætlun, sem yrði gerð um þetta. Ég held, að hv. þm. hafi misskilið mig í þessu efni. Ég sagði ekkert um það. Ég sagði aðeins, að unnið hefði verið að rafvæðingarmálum Vestfjarða eins og annarra byggðarlaga á grundvelli þeirra áætlana, sem um þetta hefðu verið gerðar. Þar hef ég vikið fyrst og fremst að 10 ára áætluninni og svo í framhaldi af því þeim viðbótaráætlunum, sem gerðar hafa verið til skemmri tíma og nú síðast áætlun, sem hefur verið samþ. af orkuráði og send ráðh. á s.l. ári um það, að ákveðið verði, eftir því sem fjárveitingar frekast leyfa og að því stefnt að reyna að ljúka því á árinu 1970 að leggja dreifiveitur frá samveitukerfinu til býla, þar sem meðalfjarlægð væri ekki yfir 1.5 km á býli. Frekari ákvarðanir hefðu ekki verið teknar um dreifingu raforku um strjálbýlið frá samveitum, en hins vegar hefðu aukizt mjög kaup bænda á dísilstöðvum á býlum, sem væru afskekktari og þess vegna mætti fara að sjá fyrir endann á rafvæðingunni út af fyrir sig, því að auðvitað er það rafvæðing, þótt um sé að ræða kaup á dísilstöð. Ég get því ekki sagt nánar um þetta á þessu stigi og tel hæpið, að menn séu reiðubúnir til þess að slá nokkru föstu um stefnuna í þessum efnum, enda í rauninni engin sérstök ástæða til þess, vegna þess að það tekur alltaf tvö ár að ljúka þeim framkvæmdum, sem nú þegar hefur verið ákveðið að ljúka upp að markinu 1.5 km á býli að meðaltali.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. taldi sér ekki fært að svara spurningu minni varðandi stuðning ríkisstj. við gerð áætlunar um rafvæðingu dreifbýlisins og á ég að sjálfsögðu ekki neina kröfu á því, að hann svari henni á þessum fundi. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði um mannfjöldaþróun og mannfjöldaáætlanir, vil ég vekja athygli á því, að ég efast um, að hæstv. ráðh. hafi gert sér fyllilega grein fyrir þessu máli eða a.m.k. þeirri hlið þess, sem var mér efst í huga, þegar ég ræddi það. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. og aðrir hv. þm. hafi veitt því athygli, að t.d. í einum hluta landsins er mannfjöldaþróunin á þá leið og hefur verið undanfarið, að fólki hefur stöðugt fækkað. Ef ætti að gera mannfjölda þróunaráætlun fyrir þennan landshluta, miðað við það, sem átt hefur sér stað undanfarið, þá verður hún að byggjast á þessu lögmáli, sem hefur verið ráðandi undanfarin ár, að fólkinu hefur fækkað og þarna sýnist mér, að kynni að vera töluverð hætta á ferðum fyrir aðra hluta áætlunarinnar. Um þetta skal ég svo ekki ræða meira. En ég vil segja það almennt út af þeim umr., sem hér hafa farið fram um landshlutaáætlanir, bæði um Vestfjarðaáætlun, Norðurlandsáætlun og Austurlandsáætlun, sem einnig hefur borizt hér inn í umr., þó að ekki hafi verið unnið að henni enn þá af hálfu landsstjórnarvalda, að það er skoðun mín á þessu máli, að Efnahagsstofnunin sé ekki heppilegur aðili til þess að vinna að þessum áætlunum eingöngu eða hafa frumkvæði að þeirri vinnu. Það kemur auðsæilega fram, að Efnahagsstofnunin á annríkt og trúlega stafar það af því, að ekki stóðst, að Norðurlandsáætlunin kæmi 1967 og eftir því, sem hæstv. ráðh. sagði, stenzt ekki heldur, að áætlunin komi á árinu 1968. Hæstv. ráðh. hefur að líkindum misreiknað sig á afkastagetu Efnahagsstofnunarinnar. Ég held, að heppilegasta aðferð í sambandi við gerð slíkrar landshlutaáætlunar sé, að samtök sveitarfélaga eða fjórðungssamtök í landshlutunum vinni að þessum áætlunum a.m.k. á fyrsta stigi. Þau þekkja bezt alla aðstöðu og eru að mörgu leyti beztu sérfræðingarnir í þessum málum. Að sjálfsögðu á þetta þó að gerast með stuðningi frá ríkisvaldinu því að þetta er í heild þjóðmál og ég álít, að sá stuðningur yrði veittur á hagkvæmastan hátt með fjárstuðningi við starfsemi sveitarfélagasambandanna á þessu sviði. Þar að auki gæti sjálfsagt verið æskilegt, að þau ættu kost á ráðunautum. Á síðara stigi gæti svo að sjálfsögðu verið eðlilegt, þegar slíkar áætlanir eru fullbúnar, að þær færu í gegnum einhverja skoðun á vegum þjóðfélagsins í heild. Þetta finnst mér eðlileg aðferð og ég álít, að sú aðferð, sem beitt hefur verið, hafi verið skökk, sé óheppileg og valdi því m. a., hvað þetta hefur gengið seint. Vonandi er þetta áætlunarverk fyrir Norðurland nokkuð á veg komið og sjálfsagt að sjá til, hvernig árangurinn verður af því, en vegna framtíðarinnar vil ég láta í ljós þessa skoðun, að á þennan hátt eigi að vinna að þessum málum og t.d. þegar farið verður að vinna að áætlunum fyrir Austurland, þá á að fela það verk Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi, sem nýlega hefur verið stofnað með miklum myndarbrag og það á að vinna að gerð þeirrar áætlunar fyrst um sinn með þeirri aðstoð ríkisvaldsins, sem ég hef nefnt. Þannig kemur mér þetta mál fyrir sjónir og þannig hygg ég, að heppilegast væri að haga þessum vinnubrögðum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 100 að bera fram örstutta fsp. til hæstv. viðskrh., sem hljóðar þannig: „Hve miklum fjárhæðum hefur Seðlabanki Íslands varið til innlausnar á íslenzkum seðlum, sem skipt hefur verið í gjaldeyri í erlendum bönkum frá 1. ágúst 1968 til þessa dags?“ Fsp. þessi gefur ekki tilefni til neinnar framsögu af minni hálfu og vænti ég þess, að hæstv. ráðh. geti gefið við henni skýr svör.



Herra forseti. 19.2 millj. kr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. skýr og stutt svör, eins og ég tel, að þau eigi að vera við fsp., sem hér eru fram bornar. Af þessu svari þykist ég mega ráða, að allmikið hafi kveðið að fjárflótta úr landinu á stuttu tímabili. Þetta er að sjálfsögðu ein afleiðing af þeirri óvissu, sem hér hefur verið til staðar í þjóðfélaginu í efnahagsmálum og við m.a. sopið seyðið af á þann hátt, að fjárflótti hefur verið allmikill úr landinu.