Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. ferðamönnum. Á það má benda, að Alþingi feli ríkisstj. að undirbúa fyrir næsta reglulegt þing frv. til laga um eftirlit með sögustöðum og öðrum þeim stöðum á landinu, sem sérstaklega eru sóttir af erlendum og innlendum ferðamönnum. Á það má benda, að Alþingi hefur með sérstakri löggjöf sett reglur um friðhelgi og eftirlit með umgengni á helgasta sögustað þjóðarinnar, Þingvöllum. Enn fremur eru í lögum, reglur um náttúruvernd og eftirlit með opinberum veitingastöðum í landinu. Þrátt fyrir þessa löggjöf brestur mikið á það, að umgengni á ýmsum fjölsóttum sögustöðum sé eins góð og vera bæri, og það hefur hent allt of oft, að landinu hefur orðið vansæmd að umgengni á þessum stöðum, bæði í augum erlendra og innlendra ferðamanna. Þess er skemmst að minnast, að á s.l. sumri heimsótti stór hópur erlendra blaðamanna einn frægasta sögustað þjóðarinnar, þar sem einn ágætasti sonur þessarar þjóðar bjó, og gaf þá þar að líta slíka umgengni, að hinn mesti vansi var að, svo að ekki sé dýpra tekið í árinni. Ég hygg, að hvorki hv. þm. né Íslendinga almennt geti greint á um það, að á ágætustu og frægustu sögustöðum þjóðarinnar beri umgengni að vera háttað þannig, að þangað sé hægt að koma hvenær sem er, bæði Íslendingar sjálfir og þeirra erlendu gestir. Það er augljóst, að á því fólki, sem byggir slíka staði, hvílir töluvert mikil ábyrgð. Það verður sjálft að finna til þessarar ábyrgðar, og það má segja, að erfitt sé að tryggja með löggjöf og reglum fulla smekkvísi eða háttvísi í þessum efnum. Þó hygg ég, að það sé ekki óeðlilegt, að það opinbera leggi það ómak á sig að fylgjast nokkuð með umgengni á þessum stöðum, eins og líka er viðurkennt með löggjöf um þá staði, sem helgastir eru í hugum þjóðarinnar. Þess vegna er það, að ég hef leyft mér að flytja þessa till., þar sem lagt er til, að undirbúið verði fyrir næsta reglulegt þing frv. til laga um eftirlit með sögustöðum og öðrum þeim stöðum á landinu, sem sérstaklega eru sóttir af erlendum og innlendum ferðamönnum. Það er mín skoðun, að af þessu þyrfti ekki að leiða mikinn og tilfinnanlega aukinn kostnað. Það má á það benda, að hugsanlegt væri, að sýslumenn og bæjarfógetar önnuðust þetta eftirlit með sögustöðum, hver í sínu umdæmi. Einnig mætti hugsa sér, að sérstök yfirstjórn þessara mála væri í höndum tiltekinna embættismanna í höfuðstaðnum. Ég hef brotið upp á því í grg. till., að það væri í höndum t.d. húsameistara ríkisins, þjóðminjavarðar og vegamálastjóra. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál. En ég teldi rétt, að sú hv. n., sem fengi þetta mál til meðferðar, leitaði um það álits, t.d. þeirra embættismanna, sem ég nú nefndi, þ.e.a.s. húsameistara ríkisins, vegamálastjóra og þjóðminjavarðar. Enn fremur mætti hugsa sér, að hún yrði send til álita ferðaskrifstofu ríkisins, sem fylgist mjög með ferðalögum útlendinga um landið og veit, hverjir þeir staðir eru, sem mest ös er um, ef svo mætti að orði komast. Ég leyfi mér svo að óska þess, að till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þingi 1948 var samþ. ályktun samkv. till., er ég flutti og þáv. þm. V-Sk. (JG), og hljóðar sú ályktun Alþingis þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um verndun staða, sem eru sérstaklega merkir af náttúru sinni eða sögu.“ Þáverandi menntmrh. lét framkvæma ályktun þessa á þann veg, að hann fól þeim Ármanni Snævarr prófessor og Sigurði Þórarinssyni jarðfræðingi að undirbúa löggjöf samkv. þessari ályktun. Þegar þessir tveir embættismenn fóru að fást við þetta verkefni, virtist þeim aðgengilegra að skipta því í tvo þætti. Og þeir sömdu frv. um náttúruvernd, sem lá hér fyrir þingunum 1954 og 1955 og var lögfest á þingi 1955 með tiltölulega litlum breyt. af hálfu Alþingis frá því, sem þeir, er undirbjuggu frv., lögðu til. En eftir er að ganga frá löggjöf um hinn þáttinn, sem ályktunin gerði ráð fyrir, en að sjálfsögðu er hún enn í gildi, þó að verkefnið hafi ekki enn þá verið leyst. Nú virðist mér, að sú till., sem hér liggur fyrir, fjalli um mjög svipað efni. Það er álit mitt, að tæplega verði gengið frá þessu máli á þann hátt, sem fyrir flm. þessarar till. vakir og vakti fyrir Alþingi 1948, án þess að um þetta verði sett löggjöf. Við höfum reynslu við að styðjast, t.d. með verndun fornminja. Það er byggt á löggjöf, þar sem teknar eru á fornleifaskrá þær minjar, sem vernda ber. Við höfum enn fremur nokkra reynslu af lögunum um náttúruvernd. Ég vil minna á það, að orðalag ályktunarinnar frá 1948 er að mínum dómi nokkru víðtækara, en orðalag þessarar till., því að með ályktuninni frá 1948 er gert ráð fyrir, að löggjöfin taki til verndar eða verndunar sögustaða, og nær það út yfir jarðrask t.d. með stórvirkum vélum. En mér virðist, að samkv. orðalagi þessarar till. um eftirlit með sögustöðum muni vera hæpið, hvort það nær til þess að setja reglur um og reisa skorður gegn jarðraski á slíkum stöðum með sprengingum eða af öðrum ástæðum. Ég vildi því leyfa mér að benda á það, hvernig þetta mál liggur fyrir, og vildi benda þeirri hv. n., sem fær þessa till. til athugunar, á það að leita eftir því og kynna sér, hvort þeir embættismenn, sem ég gat um að var á sínum tíma falið þetta viðfangsefni, hafa það þegar í taki eða ekki.



Ég skal ekkert mæla á móti þessari till. Ég vildi benda nm. á, að það eru til, skipaðar af ríkisstj., nefndir um ákveðna sögustaði. Það er til svokölluð Reykhólanefnd, Skálholtsnefnd og Rafnseyrarnefnd. Hún er búin að starfa í nokkuð mörg ár og átti að gera þennan sögustað þannig, að það væri komandi þar og allt í fínu lagi. Vill ekki n. athuga, hvernig þessar opinberu nefndir hafa starfað að þessum sögustöðum, áður en hún ræðst í margar fleiri, því að það er ekki allt til fyrirmyndar, sem þar hefur verið gert og látið ógert.