Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. til muna. En þegar umr. var frestað í gær, hafði hv. 4. þm. Vesturl., sem við 2. umr. var frsm. n., tekið til máls og andmælt till. okkar hv. 5. þm. Norðurl. e. á þskj. 746. Ég veit, að hv. þm. er í rauninni samþykkur brtt. eða efni þeirra, og að andmælin stafa af því samkomulagi, sem virðist hafa verið gert í n. um að fylgja frv. óbreyttu, eins og það er nú. Ég held, að hv. þm. hafi orðið mismæli, þegar hann sagði, að breyt., sem við viljum gera, sé til óþurftar, enda dró hann úr þeim ummælum síðar með því að segja, að hún væri óþörf. Brtt. okkar hv. 5. þm. Norðurl. e. ganga í sömu átt og brtt. n., sem samþ. voru við 2. umr., en dálítið lengra í þessa átt. Við erum að reyna að koma því til leiðar, að því verki, sem n. vann að með talsverðum árangri við 2. umr., verði lokið við þessa umr. og að félmrn. verði ekki lögð á herðar nein lagaskylda til að hafa frumkvæði um sameiningu sveitarfélaga, þótt því sé hins vegar ætlað að veita aðstoð sína, ef sveitarfélög vilja sjálf sameinast. Þessu viljum við koma til leiðar með lagfæringum á 1. og 2. gr. frv., og vona ég, að þetta mál liggi nú ljóst fyrir, hvernig sem atkv. falla.



Herra forseti. Meiri hl. landbn. mælir með þessu frv. En ég tel mig verða að fara fáeinum orðum um það málefni, sem þetta frv. er angi af. N. leggur einnig til, að við frv. verði gerð breyting, sem er að sjá á þskj. 760. Þegar fjárl. voru undirbúin og afgr. fyrir árið 1968, var horfið að því ráði að lækka verulega framlag til Landnáms ríkisins í sparnaðarskyni. Þá stóð þannig á fyrir Landnáminu, að þetta virtist gerlegt, en hins vegar voru nokkrir örðugleikar á að koma fjárl. saman án halla. Fjvn. og Alþ. féllust á þetta, en setja varð þó að sjálfsögðu sérstök lög til að þessi ákvörðun hefði lagagildi, þar sem lög um Stofnlánadeild og Landnám ákveða tiltekna upphæð til Landnámsins, samkvæmt 27. og 48. gr. Sú staðfesting fékkst frá Alþ. og þar að auki að sama sparnað mætti viðhafa næsta ár, þ. e. 1969. Við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1970 í desember var enn sama upphæð felld niður með samþykki fjvn. og Alþ. Og með þessu frv., sem hér er til umr., er farið fram á, að fullnaðarstaðfesting á því fáist, og að auki, að sama megi gera 1971. Ég tel, að Alþ. geti ekki neitað því nú, sem það samþ. fyrir 4 eða 5 mánuðum, þar sem þegar er búið að ráðstafa þessum peningum Landnámsins til annarra hluta með afgreiðslu fjárl. Hins vegar tel ég fráleitt að taka enn þessa sömu upphæð af þessari stofnun 1971, eins og frv. gerir ráð fyrir, og flytjum við því brtt. um að taka það út úr frv., sem ég vona að verði samþ. Nóg er samt að gert, þar sem Alþ. er búið að vega þarna í sama knérunn þrisvar sinnum í röð. Annars vil ég við þetta tækifæri fara örfáum orðum um hlutverk Landnámsins og nýbýlastjórnar. Segja má, að það sé einkanlega tvíþætt: Að stuðla að því, að byggð þéttist í sveitum landsins með stofnun nýbýla og byggðahverfa, og hins vegar að sporna við því, að byggilegar bújarðir fari í eyði. Pálmi Einarsson landnámsstjóri gegndi því embætti frá því að stofnunin reis á legg, þar til hann lét af störfum rétt nýlega fyrir aldurs sakir. Hann var frábær starfsmaður og þekkti hvern byggðan blett á landinu og vissi um hag og kringumstæður hvers einasta bónda, að því er ég hygg. Honum tókst að hafa mikil áhrif í þá átt, að byggðin héldi velli víðast hvar og þéttist sums staðar. Stefna sú, sem fylgt hefur verið síðasta áratug í landbúnaðarmálum, mjög fyrir forgöngu landbrh. og með mikilli aðstoð Pálma Einarssonar, hefur stutt mjög að því að efla sveitabyggðina með aukinni ræktun, stærri býlum og aukinni túnrækt. Að þessu hefur öll ríkisstj. staðið og hennar stuðningslið, þó hjáróma raddir hafi að vísu heyrzt við og við úr ýmsum áttum. Lög um Stofnlánadeild landbúnaðarins og Landnámið eru nú í endurskoðun. Það er vel, því ýmis ákvæði þeirra þurfa endurskoðunar við. Og ég ber gott traust til þeirrar endurskoðunarnefndar, sem fer með það mál. En af því að svo virðist sem skilningur þjóðarinnar á gildi landbúnaðar og sveitalífs fari nú hraðminnkandi, er nauðsynlegt, að þessi nefnd hafi skilning á þessu fyrir alla þjóðina, að ógleymdri okkar ágætu Efnahagsstofnun, sem nú virðist helzt ætla að ráða stefnu í mjög mörgum málum, jafnvel meira en sjálft Alþingi. T. d. er hugmynd þessarar virðulegu stofnunar að sjá í „veðurspá“ hennar um búsetu fólks á Íslandi næsta áratuginn, sem er að finna í þskj. einu, er liggur hér á borðum okkar þm. Skjalið fjallar annars um olíuhreinsunarstöð. Þar segir, að árið 1980 muni Íslendingar orðnir 250 þús. og þar af 3 700 bændur, eða alls í sveitum 20 þús. manns í stað 30 þús. nú, m. ö. o., að fólkinu fækki þar um þriðjung á næstu 10 árum og sveitabýlum um 1500–1600 á tímabilinu. Með sama áframhaldi mundi sveitabyggðin rýrna um fullan helming frá því sem nú er næstu 15 árin. Ég veit ekki, hvort okkar ágæta stofnun, sem gefur þannig skýrslur, hefur hugsað sér, að þetta verði stefnan. Ég býst nú síður við því. Og ekki hefur hún heldur samið áætlun í þessa átt, svo ég viti. Ekki vil ég heldur ætla henni, að þessi spá, eins og hún kallar það, sé af sama toga spunnin og illspáin, sem Stephan G. talar um: „Falin er í illspá hverri / ósk um hrakför sýnu verri.“ Sé þetta svona, þó ekki væri nema brot af þessu, stöndum við nú, sem búa viljum úti á landsbyggðinni, frammi fyrir meira vandamáli en nokkru öðru á þessari öld, og ekki aðeins við, heldur öll okkar þjóð. Helmings mannfækkun í sveitum þessa lands og þó minna væri á 15 árum þýðir ekki grisjun í öllum landshlutum, sem margir tala um að sé góð og nauðsynleg, svo bújörðin nái að stækka. Nei, ónei, hún mundi í reynd þýða afnám flestra sveitabyggða á Íslandi, nema um Borgarfjörð, Suðurlandsundirlendið og ofurlitlar pönnukökur kringum Akureyri, Húsavík, Sauðárkrók og máske Blönduós. Og hvað skyldi svo verða um sjávarþorpin fyrir austan, vestan og norðan, sem styðjast öðrum þræði við sveitirnar, sem næstar þeim eru? Svari því hver fyrir sig. Ég hefði gjarna viljað tala miklu meira um þetta mál, en ég vil ekki eyða dýrmætum tíma okkar hér í það, en benda aðeins þeirri n., sem hefur landbúnaðarmálin, þ. e. a. s. Stofnlánadeildina og Landnám ríkisins, til endurskoðunar, að taka vel eftir því, sem kemur fram í þessari skýrslu Efnahagsstofnunarinnar og spánni, sem hún talar um.



Herra forseti. Það er nú raunar þýðingarlítið að ræða mál hér á hv. Alþingi, þegar svona er að unnið. Hér á að setja nýjan fund eftir tæpan klukkutíma og flestir eru farnir af þeim sökum. Þess vegna mun ég ekki halda langa ræðu núna, en geyma hana til 3. umr. Ég vil fagna þeim orðum, sem hæstv. síðasti ræðumaður sagði hér á þessum stað áðan. Það leyndi sér ekki af orðum hans, að það voru þung spor fyrir hann að þurfa að ganga upp í þennan stól til þess að mæla með samþykki þessa frv. Hann leyndi því ekki heldur. Og það er fullvíst, að það munu fleiri af þeim mönnum, sem styðja ríkisstj., sem greiða ekki atkv. með þessu frv. með glöðu geði, þó þeir láti hafa sig til þess. Hins vegar lít ég svo á, að það sé engin afsökun fyrir afstöðu þessara manna, þó að fjárl. hafi verið afgreidd á þann hátt, sem þau voru afgreidd hér fyrir jólin, vegna þess að hér eru ekki þeir fjármunir miðað við heildarupphæðina, að þeir skipti miklu máli. Við heyrðum það hér í gær, að hæstv. menntmrh. lýsti því yfir, að ríkisstj. ætlaði sér að borga úr sameiginlegum sjóði til að standa undir hallanum af Þjóðleikhúsinu, þó að engin heimild sé fyrir því í fjárlögum þessa árs. Þegar viljinn er fyrir hendi, þá eru allir hlutir framkvæmanlegir hjá hæstv. ríkisstj. En það, sem við leggjum til, hæstv. 5. þm. Austf. og ég, er að þetta frv. verði fellt, en verði svo ekki og verði það afgr. til 3. umr., þá munum við koma fram með ýmsar brtt. við stofnlánadeildarlögin. Í fyrsta lagi munum við leggja til, að þetta fjármagn, sem þarna er um að ræða, fari til veðdeildarinnar, þessar 7.5 millj. kr. Í öðru lagi munum við leggja til að hækka styrkinn til íbúðarhúsa í sveitum úr 60 þús. kr. í 120 þús., sem er til samræmingar við það, sem hann ætti að vera miðað við verðgildi peninganna nú og miðað við setningu laganna frá 1964. Og í þriðja lagi munum við koma með brtt. um, að vextir af lánum til íbúðarhúsa verði lækkaðir úr 6% niður í 2% til samræmingar því, sem er verið að gera nú í sambandi við verkamannabústaðina. En eins og hv. alþm. vita, þá er nú bæði í lögum um verkamannabústaði og eins Stofnlánadeildarinnar, að það er Seðlabankinn, sem ákveður vextina, en þeir eru 6% í báðum tilfellunum. Þetta munum við leggja til við 3. umr. Frsm. meiri hl. landbn., hæstv. þm. Bjartmar Guðmundsson, gat um þá spá, sem Efnahagsstofnunin hefur gert. En þó að ég ætli ekki í þetta sinn að tala langt mál, þá vil ég bara benda hæstv. þm. á það, að þetta frv. er m. a. flutt til þess, að þetta rætist. Það framlag, sem við fengum nú í Stofnlánadeildina, sem er það sama og í fyrra, þrátt fyrir það að framkvæmdamáttur hverrar krónu hafi minnkað, er til þess, að þessi spá rætist, og einnig hitt, að veðdeild Búnaðarbankans er orðin algjörlega vanmegnug og hefur ekki nú á þessu ári nema 6.6 millj. kr. til útlána, þó hún borgi ekkert af þeirri skuld, sem hún er í við Búnaðarbankann, þ. e. 15 millj. kr. Það hefur ekkert verið gert í þessum málum, og það er til þess líka, að þessi áætlun rætist. En hefur hv. þm. tekið eftir því, hvernig þetta hefur verið á undanförnum árum? Eftir þessum sömu þskj. og hann vitnaði í voru bændurnir 6 700 fyrir 15–16 árum, en eru taldir 5 þús. í dag. Og miðað við þessa spá væri enginn landbúnaður til á Íslandi um aldamótin. En þessi þróun er fyrst og fremst á valdi þessara manna, hæstv. þm., sem ræddi hér áðan, og annarra. Ef þeir létu svona frv. og ýmislegt annað, sem er verið að koma hér fram, ekki komast í gegn hér á Alþ., þá mundi þessi spá ekki rætast. Herra forseti. Að þessu sinni sé ég ekki ástæðu til að teygja þessar umr. langt fram á matartíma. Ég mun ræða þetta mál við 3. umr., þegar við leggjum fram þær till., sem ég lýsti, ef hv. þd. verður ekki við till. okkar um að fella þetta frv.