Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þessu frv. er gert ráð fyrir tveim breytingum á gildandi lögum um Listasafn Íslands, og er hvorug stórvægileg. Fyrri breytingin er sú, að breytt er því ákvæði gildandi laga, að skipa skuli safnvörð og annað nauðsynlegt starfslið fyrir fé, sem veitt er til þess í fjárl. Þetta gæti skilizt þannig, að við safnið megi aðeins starfa einn safnvörður. Þessu er breytt í það horf, að skipa skuli safnverði og annað nauðsynlegt starfslið, þegar fé sé veitt til þess í fjárl. Hin breytingin, nokkru mikilvægari, er sú, að breytt er gildandi reglum um kjör varamanna í safnráð. Uppi hefur verið deila um það, hvernig varamenn skuli kjörnir. Hingað til hefur samkv. úrskurði menntmrn. verið fylgt þeirri reglu að kjósa varamennina sérstaklega, þ.e. aðalmenn og varamenn hvora í sínu lagi. Þetta veldur því, að sá meiri hluti, sem stendur að baki kjöri aðalmannanna, fær líka alla varamennina kjörna, ef þeir halda saman, eins og þeir hafa gert. Með þessa skipun hefur verið nokkur óánægja meðal myndlistarmanna, sem á kjörskrá eru, og hefur minni hluti myndlistarmanna óskað eftir því, að sú skipan verði tekin upp, að þeir verði varamenn, sem næstflest atkv. fá á eftir aðalmönnum, og er gert ráð fyrir þeirri skipan í frv. Safnráð hefur fyrir sitt leyti fallizt á það einróma, að þessi breyting verði gerð, og vona ég, að mér sé óhætt að segja, að meðal myndlistarmanna almennt sé þetta talin stefna í friðarátt, a.m.k. hafa engin andmæli borizt gegn þessari fyrirhuguðu breytingu. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Í síðustu viku mælti hæstv. menntmrh. fyrir frv. um Landsbókasafn Íslands. Að því var þá vikið hér í umr. á eftir, að vandi þess safns er ákaflega mikill vegna mjög alvarlegs húsnæðisskorts. Þessu er einnig þannig farið um Listasafn Íslands. Mér finnst það vera orðið dálítið umhugsunarefni fyrir hæstv. ráðh. viðskipta og mennta, hvaða byggingar standa hér uppi í höfuðborginni eftir býsna langan ráðherradóm hans. Á þessu tímabili hafa bætzt við ákaflega veglegar og miklar viðskiptahallir, hvers konar verzlunarmusteri. Þar er búið ákaflega vel um þær vörur, sem hér eru á boðstólum, hvort sem það eru bílar eða aðrar neyzluvörur. En þegar kemur að hinum þættinum í störfum hæstv. ráðh., menntamálunum, þá fer minna fyrir slíkum stórbyggingum. Ástæðan er sú, að á þessu tímabili hefur gróðinn átt að skera úr um það, hvað gert væri. Það hefur verið hagnaðaratriði að byggja slórhýsi yfir vörur, en til þess að byggja yfir menningarstarfsemi okkar hefur þurft opinbert frumkvæði, og það frumkvæði hefur skort hjá hæstv. ráðh. Mér finnst, að hæstv. ráðh. mætti hugleiða þetta mjög alvarlega og bera t.d. saman, hvað gerðist hér í upphafi þessarar aldar, þegar stjórnin var flutt inn í landið. Þá réðust landsmenn í það af ákaflega litlum efnum að byggja ákaflega myndarlega byggingu, safnahúsið. En nú á þessu tímabili, þegar tekjur þjóðarinnar hafa verið miklu meiri en nokkurn tíma fyrr, þá hefur hæstv. menntmrh. ekki tekizt að finna leiðir til þess að ráðast í brýnustu byggingar í þágu mennta. Listasafnið er eins konar niðursetningur hjá Þjóðminjasafninu, eins og menn vita. Það ræður þar yfir húsnæði, sem er orðið allt of lítið. Listasafnið á á 15. hundrað mynda, en veggrými til sýningar nægir fyrir svo sem eins og 100 myndir. Allar hinar eru í geymslu. Geymslurými er raunar ekkert þarna. Það hefur orðið að taka það af sjálfu sýningarrýminu, og þessar geymslur eru svo lélegar, að það er stórhætta á því, að dýrmæt málverk eyðileggist. Dæmi um það höfum við raunar þegar haft. Það bilaði hitun í safninu ekki alls fyrir löngu með þeim afleiðingum, að vatn lenti á einum 10 málverkum og eyðilagði þau mjög verulega. Þetta ástand er óviðunandi með öllu. Það fer sannarlega að verða álitamál, hvort það er skynsamlegt að verja opinberu fé til þess að kaupa málverk handa þjóðinni, ef þau eiga að hreppa þau ein örlög að vera geymd, lokuð inni í hirzlum, sem eru auk þess svo lélegar, að það er mikil hætta á því, að listaverkin eyðileggist. Það eru nú liðin nærri 10 ár síðan sett voru lög um byggingarsjóð fyrir Listasafnið. Í hann hefur safnazt smávegis upphæð, en það er nú ekki meira en svo, að hún haldi í við verðbólguþróunina á þessu tímabili. Og ég hygg, að framtaksleysið af hálfu hæstv. ráðh. sé svo mikið, að það sé ekki enn þá einu sinni búið að ákveða lóð undir væntanlega safnbyggingu. Ég vildi mælast til þess við hæstv. ráðh., að hann gerði hér grein fyrir því, hvort einhver von er um framkvæmdir í þessu máli á næstunni. Það er ekki aðeins mikilvægt fyrir Listasafnið, eins og ég hef verið að lýsa, heldur fer það einnig að verða mjög mikilvægt fyrir Þjóðminjasafnið, því að það er einnig að verða mjög þröngt um starfsemi þess, og það þarf nú þegar á að halda því húsrými, sem nú er lagt undir Listasafn Íslands.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. þm. saknaði þess, að ekki væru byggðar byggingar í þágu menningarmála til jafns við þau verzlunarhús, sem hér hafa risið ört á undanförnum árum. Ástæðan til allmikilla bygginga verzlunarhúsa er kunnari er frá þurfi að segja. Áður fyrr hafði verið hér eftirlit með fjárfestingu, raunar algert bann um fjölda margra ára skeið á því að byggja verzlunar- og skrifstofuhúsnæði. Þegar fjárfestingareftirlitið var afnumið á fyrstu valdaárum núv. ríkisstj.,þurfti ekki aðeins að byggja yfir árlega vaxandi þörf fyrir verzlunarhúsnæði og skrifstofuhúsnæði, heldur líka vinna upp margra ára húsnæðisskort á þessu sviði. Þannig stendur auðvitað á þeim fjörkipp, sem um skeið hljóp í byggingu verzlunar- og skrifstofuhúsnæðis. En hann saknaði stórbygginga í þágu menntamála eða menningarmála. Hér er um algeran misskilning að ræða, að ekki hafi verið byggt mikið af byggingum í þágu þeirra. Skólabyggingar hafa aldrei á Íslandi verið líkt því eins miklar og þær hafa verið undanfarin ár: Það eru u.þ.b. 10 ár síðan þessi hv. þm. var stuðningsmaður ríkisstj. Nú eru byggingar miðað við sambærilegt verðmæti meira en tvöfalt meiri á ári en var á valdaárum þeirrar stjórnar, sem hann studdi og virtist vera ánægður með. En það er raunar líka misskilningur, að eingöngu hafi verið byggt mikið af skólahúsnæði. Hér hefur risið hver stórbyggingin af annarri af almennu skólahúsnæði. Ég veit, að honum er kunnugt um kennaraskóla, honum er kunnugt um raunvísindastofnun, honum er kunnugt um Árnagarð, svo að ég nefni nokkrar einstakar byggingar. Hitt er annað mál, að af þessu mætti gjarnan gera meira, en ég stilli mig ekki um að minna á það, sem í þessu efni hefur verið vel gert og hefur í öllu falli verið miklu, miklu betur gert en á valdaárum þeirrar stjórnar, sem hv. þm. studdi dyggilega.



Herra forseti. Ég flyt frv. á þskj. 12 um þóknun fyrir innheimtu opinberra gjalda. Efni þess er það, að þegar atvinnurekendum er fyrirskipað samkv. lagaheimild að innheimta opinber gjöld hjá fólki, sem þeir hafa í þjónustu sinni, skuli greiða þeim þóknun fyrir innheimtustörfin, er nemi 3% af upphæðum innheimtra gjalda, og þóknunin skuli greiðast um leið og innheimtufénu er skilað til réttra aðila. Nú á tímum er það algengt, að atvinnurekendum sé fyrirskipað að vinna á þennan hátt við innheimtu opinberra gjalda. En atvinnurekendur hafa aldrei fengið borgun fyrir innheimtuna. Þegar á það er litið, að ríki og sveitarfélög borga fyrir önnur störf, sem unnin eru í þeirra þágu, verður það að teljast mjög ósanngjarnt, að atvinnurekendur fái enga þóknun fyrir þá vinnu og ábyrgð, sem þeir taka á sig með þessum innheimtustörfum. Ég hef tvisvar áður flutt frv. um þetta efni hér á Alþ., en þau hafa ekki náð fram að ganga. Á síðasta þingi bárust fjhn. meðmæli með frv. frá Félagi ísl. iðnrekenda og Vinnuveitendasambandi Íslands. Ég vona, að hv. þm. sé nú orðið ljóst, að það sé rétt að greiða þessum mönnum, þó að þeir séu nefndir atvinnurekendur, eitthvað fyrir þá þjónustu, sem þeir láta ríki og sveitarfélögum í té, eins og tíðkast, þegar aðrir eiga í hlut. Og því vil ég vænta þess, að málið hljóti nú loks samþykki í þriðju atrennu. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2, umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Breytingar þær, sem hér er lagt til að gerðar verði á almannatryggingal., eru efnislega tvær: að atvinnuleysisbætur skerði í engu bótarétt manna til almannatrygginga né einstæð móðir missi mæðralaun sín, þótt hún verði öryrki og hljóti þar af leiðandi örorkubætur. Um fyrra atriðið skal þetta tekið fram: Atvinnuleysistryggingar og almannatryggingar eru óskyld tryggingakerfi, þar sem bótaréttur byggist á ólíkum forsendum í meginatriðum eða í þeim tilvikum, sem hér hafa helzt komið til bótatakmarkana, eins og l. eru nú, annars vegar vinnutap, hins vegar aldur eða örorka. Virðist harðleikið af löggjafanum, meðan þjóðin telur sig ekki geta greitt hærri elli- og örorkulífeyri en nú er, að ellilífeyrisþegi eða örorkulífeyrisþegi, sem þrátt fyrir aldur sinn eða örorku freistar þess að vinna hörðum höndum, meðan hann orkar, en missir svo atvinnu vegna atvinnuskorts, missi auk vinnunnar líka rétt sinn til atvinnuleysisbóta. Kunna þeir, sem hafa haft með höndum framkvæmd laga þessara, mýmörg dæmi þess, hve ranglátlega þetta getur komið niður. Um síðari breytinguna, sem hér er lagt til að gerð sé á almannatryggingalögunum, þá, að einstæð móðir missi ekki rétt sinn til mæðralauna, þótt hún sé eða verði öryrki, þarf ekki að hafa mörg orð. Mun þessi óréttur hafa lent inn í l. vegna óaðgæzlu í skilgreiningu, því að svo augljóst er það, að einstæð kona, sem hefur barn eða börn á framfæri sínu og verður öryrki, er verr sett eftir en áður í lífsbaráttunni, þótt örorkulífeyri fái, en meðan hún hefur vinnugetu sína óskerta. Og því er augljóst óréttlæti að svipta hana mæðralaunarétti við þær aðstæður. Þó að hér séu ekki gerðar fleiri till. um breytingar á almannatryggingal., er raunar augljóst mál, að brýn þörf er orðin á gagngerðri endurskoðun þeirra. Er hér t. d. minnt á, að aðkallandi er að taka inn í almannatryggingalög tryggingarákvæði um þá, sem nauðsynlega verða að leita sér læknishjálpar erlendis, en þar sem Alþ. samþykkti s. l. vetur þál. varðandi endurskoðun á því atriði, er því ekki blandað hér inn í, með von um, að árangur þeirrar endurskoðunar komi innan tíðar fyrir Alþ. til samþykktar. Ég legg svo til, að frv. verði afgreitt til 3. umr. og vísað til heilbr.- og félmn.