Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get ekki verið ánægður með breytingar þær, sem hv.Nd. gerði á frv., að þingmannatalan var færð niður og að eins bætt við tveimur þm. En það verður best, ef þinginu á að verða slitið fyrir helgi, að hv. deild samþ. frv. óbreytt frá Nd., enda þótt rjettlætiskröfum Reykjavíkur sje alls ekki fullnægt með því. En betri er hálfur skaði en allur. Jeg vil leggja til, að frv. verði vísað til stjórnarskrárnefndar, sem gæti afgreitt það fljótt.

Forseti: Mál þetta er komið frá hv.Nd., var þar í allsherjarnefnd, og legg jeg það til, að því verði vísað til sömu nefndar hjer.

Forseti: Frv. þessu var útbýtt á þessum fundi, og verður því að leita leyfis til afbrigða frá þingsköpum, til þess að frv. megi koma til meðferðar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil ekki að þessu sinni beinlínis leggjast á móti því, að leyft verði að taka þetta mál fyrir eða önnur þau, sem eins er á komið með. En mjer virðist þó óviðkunnanlegur og jafnvel skaðlegur allur sá mikli hraði, að jeg ekki segi flaustur, sem er á öllum störfum þingsins, og þess er vart að vænta, að öll þau mál, sem þannig er þyrlað inn á þingið, verði lesin langt ofan í kjölinn með þessu lagi. Væri því öll ástæða til að athuga það, hvort ekki mætti leggja einhverjar hömlur á það, að málunum sje dembt svo hlífðarlaust inn. því ýms mál hljóta að bíða hnekki við það.

Forseti: Jeg fyrir mitt leyti læt þetta hlutlaust og legg það undir úrskurð hv. deildar, þótt jeg hins vegar viðurkenni það, sem hv. 3. landsk.þm. (S. J.) sagði.

Flm. (Guðmundur Guðfinnsson) Jeg skal ekki tefja tímann. Eins og kunnugt er, hefir verið samþykt hjer á síðasta þingi þingsályktun um endurskoðun vegalaganna frá 1907, og stjórnin síðan vísað því máli til vegamálastjóra til athugunar. Þessi till. er nú komin fram af því, að mjer þótti vanta inn í fyrri ályktunina ákvæði um flutningabrautina austur yfir Ytri-Rangá. En óánægja hefir lengi verið austur þar með viðhald brautarinnar, enda er það erfitt og brautin oft ófær eða illfær. Þó er flutningsmagnið, sem um braut þessa fer, mjög mikið, og umferðin að því skapi, eins og að líkum lætur, þar sem um hana ganga aðdrættir mörg hundruð manna. Braut þessi var bygð árið 1898–99, samkvæmt vegalögunum frá 1894, þar sem gerðar eru minni kröfur um vegagerðina en síðar varð, sem sje að brautin ætti að eins að vera akfær á sumrum. En þegar við þetta bætist, að vegarstæðið var ilt í upphafi og óhægt um aðdrætti ofaníburðar, er auðsjeð, að ærin þörf muni vera að athuga þetta atriði vegna viðhaldsins, enda er það allþungur baggi á sýslufjelaginu. Mjer virðist því öll sanngirni mæla með því, að reynt verði að kippa þessu í liðinn, og öll ástæða til að ætla, að það verði ekki með öðru betur gert en þeirri till., sem hjer liggur fyrir.

Atvinnumálaráðherra (S. J ): Án þess að jeg fari nokkuð verulega út í þetta mál, vil jeg þó skjóta því fram, hvort ekki myndi hæfa betur að vísa málinu til fjárveitinganefndar, með því að hjer er um mikið fjármál að ræða.

Flm. (Karl Einarsson) Sjávarútvegsnefndin mun að sjálfsögðu leita umsagnar fjárveitinganefndarinnar.

Flm. (Karl Einarsson) Jeg skal fyrst geta þess, að nokkrar prentvillur eru í till. og greinargerðinni, sem væntanlega má leiðrjetta á skrifstofunni, eins og karkó fyrir kaskó o. fl. Verst er prentvillan í 3. línu að neðan, frá með Faxaflóa, fyrir frá og með Faxaflóa. Jeg hefi áður minst á ýmislegt, sem stendur í sambandi við till. þessa. Það liggur í augum uppi, að þessu eina fiskiþorpi muni það ofvaxið að gera út skip, svo dýrt, að minsta kosti fyrst um sinn. Þess vegna er leitað til landsstjórnarinnar um útgerð skipsins, gegn því, að bæjarsjóður Vestmannaeyja greiði til þess 15000 kr. á ári, og hafi skipið þá á hendi jafnframt landhelgisgæslu fyrir suðurströnd landsins vetrarvertíðina með aðalbækistöð í Vestmannaeyjum. Það kann nú að þykja mikið gert fyrir sjómennina í Vestmannaeyjum að veita þeim þennan stuðning. En þó að þarna búi að eins lítið brot þjóðarinnar, þá eru það þó ekki óverulegar tekjur, sem þaðan renna til landssjóðs; þannig námu útfluttar vörur 1919 nálægt 6 milj. kr., og ef hverjar aðrar 2 þús. landsmanna væru eins drjúgar í framleiðslu, ættu útfluttar vörur landsins að nema ca. 40 sinnum það, eða 240 milj. kr. Aðalatriðið er þó það, að skipið er nauðsynlegt vegna velferðar manna. En því má ekki heldur gleyma, að framleiðslan getur aukist við það, að sjómennirnir þannig verða ótrauðari til sjósóknar, enda veiðarfærum þeirra minni hætta búin en ella, þar sem botnvörpungar spilla mjög veiðarfærunum. Það má jafnvel gera ráð fyrir því, að netjaveiðar hætti, ef Alþingi verður ekki til þess að styrkja skipið. Annars hefir atvinnuvegur Vestmannaeyinga verið mjög stöðugur, enda kemur hann ekki í bága við annan aðalatvinnuveg landsmanna, landbúnaðinn; þvert á móti, minst helmingur vertíðarmanna fer í sveit á sumrum, og margur maður hefir fasta atvinnu í Vestmannaeyjum á vetrum, en á annars heima á Suðurlandsundirlendinu og stundar þar sveitavinnu. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um till. alment. Um einstaka liði er þess að geta, að í kol er ætlað 1000 tonna eyðsla á ári, en þá er skipið einnig mikið á sveimi. Það er talið nærri sanni, að skipið eyði 4–5 tons um sólarhringinn, þegar það er á fullri ferð, 2–3 tons með hálfri ferð. Nú eru vitanlega oft hvíldir og illviðri, svo að líklega er þessi liður fullhár; 160000 kr. mundi sennilega nægja. Um 2. og 3. lið áætlunarinnar er ekkert að segja. Í 4. lið er fæði ætlað 6 kr. handa hverjum skipverja, og má vera, að það sje fullhátt, en samsvarar þó nokkurn veginn því, sem áður var fyrir ófriðinn. Kaskóvátrygging er miðuð við verð skipsins, eins og það var, en nú er vitanlega hægt að selja skipið miklu hærra. Laun eru ákveðin eins og í till. stendur. Skrifstofukostnaður 2000 kr., þar af 1200 kr. til framkvæmdarstjóra. Fyrning og viðhald 20000 kr. Jeg álít ekki, að hægt sje að hafa það minna, þar sem skipið er orðið gamalt. „Ýmislegt“ er vitanlega heldur lágt reiknað en hitt. Viðvíkjandi vöxtunum er það að segja, að jeg veit, að flestir hafa lagt fje í fyrirtæki þetta til þess að fá skip til björgunar, en ekki til að græða fje á því, og það er varla hægt að kalla það gróða, þótt þeir fái 5%, og jeg veit, að flestir mundu ánægðir, þótt þeir fengju ekki nema venjulega bankarentu. Svo lýk jeg máli mínu og vona, að málinu vegni vel í hv. deild.