Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Húsnæðismál hafa jafnan verið og eru enn nokkuð erfitt vandamál. Því veldur, að framkvæmdirnar eru fjárfrekar og að þeir, sem oft á tíðum hafa mesta þörf fyrir húsnæði, hafa ekki bolmagn til að standa í framkvæmdum, vantar fjárhagslegan grundvöll og lán er oft á tíðum erfitt að fá og þau eru dýr. Hið opinbera verður þá oft að hlaupa undir bagga og greiða fyrir þeim, sem á aðstoð þurfa að halda. Þetta hefur verið gert að verulegu leyti á undanförnum árum. Hin elzta viðleitni í þá átt eru lög um verkamannabústaði, sem nú eru orðin rúmlega 40 ára, og síðar hafa verið gerðar ýmsar ráðstafanir til þess að koma á móti þessum þörfum. Þar er stærsta fyrirtækið hið almenna veðlánakerfi, sem hefur nú starfað í tæp 20 ár. Framkvæmdanefnd byggingaáætlunar er svo síðasta átakið, sem í þessu hefur verið gert, sem var gert að verulegu leyti fyrir frumkvæði verkalýðssamtakanna, þegar kjarasamningar voru gerðir fyrir nokkrum árum. En öll þessi þrjú fyrirtæki, þessi þrenns konar starfsemi, sem hefur verið höfð uppi, verkamannabústaðirnir, hið almenna veðlánakerfi og framkvæmdaáætlunin, hafa verið að meira eða minna leyti í fjárhagslegu svelti. Þau hefur skort lánsfé, og framkvæmdirnar hafa verið dreifðar á marga aðila. Um það leyti sem Alþ. tók sér frí frá störfum í febrúarmánuði vegna Norðurlandaráðsfundarins, þá skipaði ég n. til að taka þessi mál til athugunar, og var fyrir n. lagt, að hún skilaði áliti eftir u. þ. b. einn mánuð. Í n. voru skipaðir ráðuneytisstjórinn í félmrn., Hjálmar Vilhjálmsson, Jón Þorsteinsson alþm. og Þorvaldur Garðar Kristjánsson framkvæmdastjóri. Þessi n. vann mjög vel og dyggilega að þessu og skilaði áliti í byrjun s. l. mánaðar eða fyrri hluta s. l. mánaðar, og hefur málið síðan verið til athugunar hjá ríkisstj. Þeim var uppálagt þessum nm., eins og ég sagði, að skila áliti sínu mjög fljótlega, að gera till. um, hvernig fá mætti aukið fé og gera till. um einfaldara kerfi en nú er, þannig að þessum lánastofnunum yrði að einhverju eða verulegu leyti steypt saman, svo að framkvæmdin yrði einfaldari. Þetta frv., sem n. samdi, liggur nú hér fyrir. Í upphafi grg., á bls. 10 og 11, er gert ráð fyrir því, hverjar séu helztu efnisbreytingar frá núgildandi löggjöf í þessu frv., og ég held, að það sé rétt, að ég leyfi mér að hafa þær yfir, því með því er frv. eiginlega að verulegu leyti skýrt. Fyrsta breytingin er sú, að stjórn Byggingarsjóðs verkamanna er falin húsnæðismálastjórn, og húsnæðismálastjórn annast því úthlutun lána, bæði fyrir Byggingarsjóð ríkisins og fyrir Byggingarsjóð verkamanna. Fjáröflun til Byggingarsjóðs ríkisins verði aukin með tvennum hætti. Í fyrsta lagi verða lífeyrissjóðir og eftirlaunasjóðir skyldir að kaupa íbúðarlánabréf fyrir fjórðung ráðstöfunarfjár síns, enda verði lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins til sjóðsfélaga ekki skertar, svo sem nú hefur verið gert. Í öðru lagi verður framlag ríkisins aukið og það hækkað úr 40 millj. kr. árlega, eins og nú hefur verið, í 75 millj. Breytingar á reglum um lán úr Byggingarsjóði ríkisins eru þessar helztar. Hámark láns verði hækkað upp í 600 þús. kr. Ætlazt er til, að farið verði í hámark lána vegna bygginga, sem hafnar eru eftir 1. jan. 1971. Heimild til breytingar lánsfjárhæðar verði á tveggja ára fresti í samræmi við breytingu á byggingarkostnaðarvísitölu. Þá er líka gert ráð fyrir, að lán megi veita til byggingar leiguíbúða til allra, sem fullnægja skilyrðum reglugerðar um leiguíbúðir, sem verður væntanlega samin fljótlega eftir að þetta frv. verður samþykkt, ef það nær fram að ganga. Þetta er líka nýmæli. Heimilt verði að veita lán til kaupa á eldri íbúðum fyrir allt að 25 millj. á ári. Þetta er líka nýmæli. Heimild til viðbótarlána til efnalítilla manna innan verkalýðsfélaga falli niður. Og heimild ríkisins til íbúðabygginga, sem nú er í gangi með framkvæmdaáætlun byggingaáætlana verði haldið áfram, á meðan þess verður óskað, en heimild sett inn í lögin til að breyta þessari framkvæmd þannig, að byggingaáætluninni geti í framtíðinni, ef samkomulag verður um það á milli þeirra aðila, sem að byggingaáætluninni standa, verið breytt í verkamannabústaði, þannig að hún komi undir verkamannabústaði. Þetta eru aðalbreytingarnar á lánveitingunum úr hinum almenna sjóði. Þá er brtt. um framkvæmd á byggingum verkamannabústaða þannig, að það er nú eftir frv. á valdi sveitarfélags, hvort það lætur byggja verkamannabústaði eða ekki. Tekjuöflun til Byggingarsjóðs verkamannabústaða er breytt þannig, að hvert sveitarfélag ákveði til 4 ára í senn framlag sveitarsjóðs, sem miða skal við íbúatölu á þéttbýlissvæðunum og ekki vera lægra en 200 kr. á íbúa og ekki hærra en 400 kr. á íbúa á hverju ári. Þetta er allmikil breyting frá því, sem nú er, því að framlag sveitarfélaga og ríkis hefur að undanförnu verið frá 40 kr. til 60 kr. á íbúa, eftir því sem sveitarfélagið hefur ákveðið hverju sinni. Það er gert ráð fyrir því, að jöfnunarsjóður inni þessar greiðslur sveitarfélaganna af hendi og ríkissjóður greiði, sem fyrr segir, jafnt á móti. Hver sveitarsjóður, sem hyggst byggja verkamannabústaði, lætur gera áætlun um slíkar byggingar á næstu fjórum árum, og skal miða ákvörðun framlagsins til Byggingarsjóðs verkamanna við þá áætlun. Það má segja, að þegar búið er að rannsaka þörfina fyrir byggingar í hverju sveitarfélagi, þá gerir sveitarstjórnin áætlun um framkvæmdir og miðar framlag sitt til Byggingarsjóðs verkamanna við það, að það framlag að viðbættu framlagi ríkissjóðs nægi til þess að greiða umframlánin til verkamannabústaðanna. Ráðh. skipar fimm manna stjórn verkamannabústaða í hverju því sveitarfélagi, sem hyggst byggja verkamannabústaði, eftir tilnefningu sveitarstjórnarinnar og eftir tilnefningu húsnæðismálastjórnarinnar, tvo frá hvorum, og eftir tilnefningu verkalýðsfélaga á staðnum einn, þannig að þessi stjórn er skipuð samtals fimm mönnum, en þessi stjórn annast um áætlunargerð og byggingarframkvæmdir á þeim verkamannabústöðum, sem í því sveitarfélagi er stofnað til. Lánveitingar til byggingarfélaga verkamanna falla að mestu leyti niður, en lánin skulu veitt sveitarfélögum, sem verða yfirfærð á íbúðareigendur við afhendingu bústaða fullgerðra. Lánin skulu vera tvö. Í fyrsta lagi lán úr Byggingarsjóði ríkisins með venjulegum kjörum, þ. e. a. s. 600 þús. kr. á ári, og með þeim kjörum, sem húsnæðismálastjórn hefur á sínum venjulegu og almennu lánum. En að öðru leyti koma lán úr Byggingarsjóði verkamanna, sem eru lánuð til 42 ára með 2% vöxtum, annuitetslán, tryggt með 2. veðrétti í íbúðinni. Samanlögð fjárhæð lánanna skal vera 4/5 hlutar eða 80% af raunverulegum byggingarkostnaði. Íbúðareigandinn skal leggja fram 20%, sem á vantar. Íbúðareigandanum, eða þeim, sem er að eignast íbúðina, ber að standa skil á helmingnum af framlagi sínu, þegar hann fær úthlutun, og hinum helmingnum skal hann standa skil á, þegar hann fær afsal. Verði svo vanskil af hans hálfu, þá er gert ráð fyrir, að hann geti misst íbúðina, en hann kann að fá endurgreitt það, sem hann kann að hafa greitt upp í kostnaðinn. Verkamannabústaðirnir skulu vera 2–4 herbergi auk eldhúss og vera í fjölbýlishúsi. Heimilt er að byggja þá í sambyggðum raðhúsum eða jafnvel í einbýlishúsum, ef um litla byggingaráfanga er að ræða, eða skipulag á staðnum krefst slíkra frávika, en aðalreglan á að vera, að það sé byggt í sambyggingum, sem gert er ráð fyrir að geti orðið ódýrari en þegar byggt er í smærri stíl. Hámarksstærð hverrar íbúðar á verkamannabústöðunum skal ekki vera yfir 100 fermetra. Í þessu sambandi er gert ráð fyrir, að efnahagsviðmiðun kaupenda þessara íbúða verði rýmkuð nokkuð, þannig að tekjumark íbúðareigenda verði hækkað í 200 þús. kr. á ári og 20 þús. kr. fyrir hvert barn á framfæri innan 16 ára aldurs, og eignarmarkið er hækkað í 400 þús. kr. Þessi mörk breytast líka til samræmis við byggingarkostnaðarvísitölu. Takmarkanir á ráðstöfunarrétti þessara íbúða eru þær sömu og verið hafa á verkamannabústöðunum. Noti sveitarstjórnin forkaupsrétt sinn, skal húsinu ráðstafað á ný með sama hætti og um væri að ræða nýjan bústað, og lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna verði að sama marki, eins og þegar um nýjan bústað er að ræða. Kerfi það um aðstoð við láglaunafólk, sem frv. gerir ráð fyrir, er, að því er þeir telja, sem frv. sömdu, öllu hagstæðara en lánin eru í framkvæmdaáætlun byggingarframkvæmdanna, sem þegar er í gangi hér inni í Breiðholti við Reykjavík. Út af þessu sérstaklega vildi ég segja það, að það er ekki hugsað að halda þessari framkvæmdaáætlun gangandi úti á landsbyggðinni, heldur komi þar verkamannabústaðirnir í staðinn. Framkvæmdaáætlunin, sem nú er í gangi, er við það miðuð fyrst og fremst, að það sé byggt í mjög stórum stíl, þ. e. a. s. íbúðir, sem skipta hundruðum, í einu, þannig að ætla má, að með því fáist ódýrari framkvæmd en þegar byggt er eitt og eitt hús. Um þessar byggingar er það að öðru leyti að segja, að ef þær væru hugsaðar framkvæmdar úti á landsbyggðinni, þá er engin von til þess, að hægt sé að byggja í svo stórum stíl sem hér hefur verið gert í Reykjavík og þar af leiðandi ekki á jafnhagstæðan hátt og væntanlega hefur fengizt hér eða á a. m. k. að geta fengizt hér, þannig að verkamannabústaðirnir úti á landsbyggðinni eiga að koma þar í staðinn, og þeir eiga að geta orðið, eins og ég sagði hér rétt áðan, enn hagstæðari en þessar Breiðholtsíbúðir. Fjáröflun til þessara bygginga, bæði til almenna veðlánakerfisins og til Byggingarsjóðs verkamanna, er gert ráð fyrir að verði þannig: Árið 1970 er gert ráð fyrir, að ráðstöfunarféð geti orðið 794 millj. Þar af fara til framkvæmdanefndar byggingaráætlunar 116.5 millj. Áætlað lán á íbúð á þessu ári er 540 þús. kr., en þetta hækkar á næsta ári þegar upp í 600 þús. og verður það framvegis. Þetta svarar til þess, að fjöldi fullunninna íbúða og fullra lána til þeirra geti á árinu orðið 1255 íbúðir. Árið 1971 er svo gert ráð fyrir, að ráðstöfunarféð verði hækkað upp í 847 millj. þar af komi í hlut framkvæmdaáætlunarinnar 50 millj., og áætlað lán á íbúð verður 600 þús., eins og ég gat um áðan, og íbúða- að ráðstöfunarféð verði komið upp í 955 millj. Til byggingaráætlunarinnar fer ekki neitt á því ári, en áætlað lán á íbúð verður 600 þús. og fjöldi íbúða getur þá orðið 1590. Svo heldur þetta áfram 1973 og 1974. 1974 er gert ráð fyrir því, að ráðstöfunarféð verði komið upp í 1216 millj. Áætlað lán á íbúð er enn 660 þús. og fjöldi fullsmíðaðra íbúða er þá gert ráð fyrir að verði 1850. Það hefur verið gerð skrá yfir þessar lánveitingar frá 1956 og til þessa dags, og ég held, að það sé fróðlegt fyrir hv. alþm., að ég lesi þessa skrá upp. Það er útlán á verðlagi hvers árs. Árið 1956 voru þetta 68 millj., 1957 50 millj., 1958 52 millj., 1959 37 millj., 1960 55.9 millj., 1961 78 millj., 1962 97 millj., 1963 102 millj., 1964 179 millj., 1965 294 millj., 1966 377 millj., 1967 510 millj., 1968 522 millj. og 1969 408.9 millj. Árið 1970 er gert ráð fyrir að þessi lán verði komin upp í, eins og ég sagði áðan, 794 millj., vaxandi í 1216 millj. 1974. Nýir tekjustofnar, sem hér er gert ráð fyrir, að verði teknir til ráðstöfunar, eru tvenns konar: Fyrst hækkun á framlagi ríkisins úr 40 millj. upp í 75 millj. Þá er gert ráð fyrir, að komið verði á almennri kaupskyldu lífeyrissjóða og eftirlaunasjóða, sem nemi 1/4 af ráðstöfunarfé þeirra. Árið 1968 nam ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna samkv. þeirri skilgreiningu að vera innborguð iðgjöld, mínus kostnaður við rekstur og greiðslur tjóna eða bóta, 532 millj., en það er síðasta árið, sem ábyggilegar tölur eru fyrir hendi um. Samkv. upplýsingum þeirra, sem athugað hafa þetta nákvæmlega, bæði í félmrn. og Seðlabanka, þá er gert ráð fyrir, að þetta ráðstöfunarfé lífeyrissjóða og eftirlaunasjóða fari hækkandi frá 1968 og til ársins 1973 um 150–200%, þannig að það má gera ráð fyrir, að 1973 verði þetta ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna komið upp í 1400–1500 millj. á ári. Ég hef heyrt um það rætt, að það væri nokkuð hart aðgöngu að binda þetta ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna að þessum 1/4 hluta við lán til húsnæðismálastjórnar. En ég vil um það aðeins segja, að ég tel, að það sé sú bezta ráðstöfun, sem eftirlaunasjóðirnir geti gert á sínu fé, að styrkja byggingarstarfsemina í landinu á þennan hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Þeir hafa líka 3/4 hluta af ráðstöfunarfé sínu eftir til ráðstöfunar. Og í þriðja lagi vildi ég segja, að það munar öllu fyrir þá, að nú fá allir lán úr veðlánakerfinu, hvort sem þeir eru meðlimir í lífeyrissjóði eða ekki, en það var nokkuð lækkað hér fyrir stuttu og hefur verið þannig, að meðlimir lífeyrissjóðanna fengu ekki fullt lán hjá húsnæðismálastjórn, en í frv. er gert ráð fyrir, að lánið verði veitt öllum jafnt, hvort sem þeir eru meðlimir í lífeyrissjóði eða ekki. Það er í frv. gert ráð fyrir því, að fjárframlag ríkissjóðs til útrýmingar heilsuspillandi íbúða verði látið standa óbreytt, eins og það hefur verið, eða 13 millj. á ári. Lánin til verkamannabústaðanna er gert ráð fyrir að verði um 1200 þús. kr. á íbúð, eða sem svarar um 80% af byggingarkostnaði, og það stendur í frv., að lánin skuli vera 80% af byggingarkostnaðinum. Fjáröflun til þessa verkamannabústaðakerfis er ætlað að verði á þann hátt, eins og raunar hefur verið að nokkru leyti áður, að sveitarstjórnir og ríkissjóður skipti á milli sín láninu til sjóðanna, sem er umfram hið venjulega lán. Það er gert ráð fyrir, að verkamannabústaðirnir fái sams konar lán og aðrir, sem um lán sækja þar, eða 600–660 þús. kr. á ári, en til viðbótar er svo gert ráð fyrir, að þær íbúðir fái um 300–360 þús. kr. á ári, sem sé aflað með framlagi frá sveitarfélögum og ríkissjóði. Ríkissjóður og sveitarsjóðirnir eiga samkv. þessu að leggja á íbúa sveitarfélagsins 200–400 kr. á hvern íbúa, safna því í sjóð, og ríkissjóður leggur svo fram jafnt á móti. Þetta er náttúrlega nokkur upphæð, en hún hefur verið nokkuð há miðað við undanfarandi verðlag, þar sem sveitarsjóðirnir hafa þar lagt fram 60 kr. á hvern íbúa, og það er nú hækkað upp í 400–600, eftir því hvað sveitarstjórnirnar ákveða. Lánin til byggingar verkamannabústaðanna til viðbótar almennu framlagi veðlánakerfisins er gert ráð fyrir að geti orðið nægileg til byggingar á 350 verkamannabústöðum á ári, sem mundu þá kosta um 420 millj. miðað við þann kostnað, sem hér hefur verið áætlaður. Framlag kaupenda yrði 84 millj., framlag Byggingarsjóðs ríkisins 210 millj. og framlag Byggingarsjóðs verkamanna 126 millj. Þessi framlög til byggingar húsnæðis fyrir láglaunafólk eru hagstæðari, verð ég að segja, og meiri en áður hefur verið, og er þess að vænta, að þessi lán geti orðið viðráðanleg fyrir kaupendurna, en þeir þurfi ekki að hrekjast út úr íbúðum sínum, vegna þess að þeir hafi ekki efni á því að greiða vexti og afborganir af lánunum. Þetta 2% lán til 42 ára er mjög hagstætt og hagstæðara en nokkurn tíma hefur verið hér á landi, enda gert ráð fyrir, að framlag sveitarfélags og ríkis gangi til þess að leggja fram fé, sem þessum lánum svarar, því að hvergi er á frjálsum markaði hægt að fá þessi lán með þeim kjörum. Þetta er aðalefni frv., en fleiri nýmæli eru þarna, svo sem ég minntist á í þeirri upptalningu, sem ég gat um í byrjun, yfir þau atriði, sem væri breytt frá því, sem er í núverandi lögum. Ég tel t. d., að það sé mjög þýðingarmikið atriði frá mínu sjónarmiði, að það verði tekin upp lán til byggingar leiguíbúða, hvort sem bæjarfélag eða einstaklingar taki að sér bygginguna, þá verði íbúðirnar lánshæfar, þó að um leiguíbúð sé að ræða og ekki um einkaíbúðir. Það er náttúrlega til fólk, sem á erfitt með að kosta byggingu og standa undir byggingu, eins og þær eru gerðar nú, og þess vegna er viðbúið, að það sé til fólk, sem ekki hafi nein efni á því að ráðast í húsbyggingu, þó að lán séu hagkvæm. Og þá er náttúrlega möguleiki til þess, að sveitarfélögin hlaupi í skarðið og byggi, eða einhver framtakssamur byggingarmeistari geri það, og leigi síðan út íbúðirnar á viðráðanlegu verði fyrir leigutaka, en úr húsnæðismálasjóði er hægt að fá lán til þessara íbúða, alveg eins og til þeirra íbúða, sem eru í einkaeign. Með þessu móti ættu, þegar fram í sækir eða þegar á næsta ári, að koma í byggingarsjóðina báða samtals til útlána rúmar 200 millj. kr., sem ráðstöfunarfé byggingarsjóðanna vex þá um. Það geta sjálfsagt orðið einhverjir erfiðleikar á framkvæmdinni á þessu ári, vegna þess að ekki eru komin í framkvæmd eða verða ekki komin í framkvæmd fyrr en á miðju ári í fyrsta lagi, þessi lán úr lífeyrissjóðunum, og ríkissjóður leggur ekki fram sína fjáraukningu í þessu skyni fyrr en á næsta ári, þar sem búið er að ganga frá fjárl. þessa árs, og þetta eru nokkuð verulegar upphæðir, sem gætu numið úr ríkissjóði til hækkunar um það bil 80 millj. kr. En það hefur hins vegar verið gengið út frá því og liggur fyrir loforð um það frá bankakerfinu og Seðlabankanum, að það láni til skamms tíma út á þær tekjur, sem ekki eru komnar til greiðslu, en væntanlegar eru á næsta ári. Ég veit ekki, hvort það er nokkur þörf á því, að ég fari að ræða þetta öllu nánar eða rekja einstakar gr. frv. Ég held, að allar þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir og nokkra verulega þýðingu hafa, séu komnar fram í þessum orðum, sem ég hef nú sagt. Og ég vildi vona, að hv. dm. taki frv. vel og samþykki það út úr þessari hv. d. og Alþ. geri það að lögum þegar á þessu þingi, því að ég álít, að í þessu felist mikil bót fyrir húsbyggjendur. Það er enginn vafi á því, að það verður hægara við þessa hluti að fást, þegar og ef þessi ákvæði geta orðið að lögum. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það er eflaust rétt, sem fram kom í ræðu hæstv. ráðh. hér áðan, að opinber fjáröflun til íbúðabygginga í landi okkar hefur á undanförnum árum verið mikið vandamál og verður svo vafalaust áfram. Það er rétt og skylt að viðurkenna, að við Íslendingar höfum byggt mikið á undanförnum árum, að vísu nokkuð dýrar íbúðir, en að ég hygg til jafnaðar nokkuð vandaðri en algengast er með útlendum þjóðum, af mjög svo skiljanlegum ástæðum. Ég hygg, eins og ég gat um áðan, að í framtíðinni verði fjáröflun til lánveitinga út á íbúðabyggingar mikið vandamál í landinu, og mun ég lítillega víkja að því í sambandi við umr. um það frv., sem við erum nú að ræða. Hv. alþm. hafa eflaust tekið eftir því, að í stuðningsblöðum hæstv. ríkisstj. hefur að undanförnu öðru hverju verið getið um mikla athafnasemi hjá hæstv. ríkisstj. við að leggja fram ný lagafrv. á hv. Alþ., og hafa sum þeirra verið talin merk mál og stór. Það frv., sem hér er til umr., verður tvímælalaust af þeim skrifum, sem mátt hefur lesa undanfarna daga í stjórnarblöðunum, að teljast til hinna stóru mála, og í ræðu hæstv. ráðh. áðan var það einmitt sérstaklega undirstrikað. Í fyrradag birtist þannig í Alþýðublaðinu viðtal við hæstv. ráðh. um þessi mál og um þetta frv., sem bar yfirskriftina: „Alger nýsköpun húsnæðismálanna.“ Var öll miðsíða blaðsins lögð undir þetta viðtal, sem var að mestu leyti hól um framgöngu Alþfl. og ráðh. hans í núv. ríkisstj. í sambandi við þennan málaflokk, sem alla tíð hefur heyrt undir ráðh. úr þeim flokki. Í leiðara blaðsins í gær er enn fremur skrifað um þetta mál mjög í sama dúr og var í Alþýðublaðinu í fyrradag. Hins vegar er verulegur og greinilegur munur á skrifum Morgunblaðsins og Vísis um þetta frv. Þau blöð fara sér miklu hægar í sambandi við frv. en Alþýðublaðið gerir og kannske af skiljanlegum ástæðum. Meira að segja aðalstuðningsblað ríkisstj., Morgunblaðið, segir í dag, að sá grundvöllur, sem allt hól um sjálft frv. byggist á, þ. e. a. s. grundvöllur þeirrar fjáröflunar, sem á að fjármagna lánin, sé meira en vafasamur, og mun ég víkja að því síðar. Skoðun mín er sú, að þetta frv. sé í sjálfu sér ekki stórt að því leytinu til, að í því felast ekki ýkjamörg nýmæli frá því, sem er að finna um þessi mál í gildandi lögum. Þó vil ég undanskilja eitt atriði, sem er stórt og er nýmæli í sambandi við löggjöfina um Húsnæðismálastofnun ríkisins, og það eru ákvæði frv. um skyldukaup lífeyrissjóða og eftirlaunasjóða, sem er að finna í 6. gr. frv., að mig minnir, og hér hefur verið að nokkru lýst. Það atriði út af fyrir sig er stórt, en önnur atriði frv. eru að mínu viti ekki nein stórmæli út af fyrir sig, og tel ég rétt til glöggvunar að víkja að þeim helztu örfáum orðum. Mér virðist, að í frv. felist nokkrar formbreytingar. Sú stærsta er, að nú á að sameina yfirstjórn Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna undir húsnæðismálastjórn. Þar er um ráðstöfun að ræða, sem ég tel að sé til bóta. Þá má enn fremur telja það til formbreytinga í frv. frá því, sem er nú í gildi, að sveitarfélögunum er ætlað nokkru meira forræði um byggingu verkamannabústaða en verið hefur til þessa. Valdið er í reynd með frv. fært til sveitarfélaganna frá byggingarfélögum verkamanna, en það var áður hjá þeim og sveitarfélögum sameiginlega. Þetta er breyting, sem má bæði segja kosti og galla á, og mun ég e. t. v. víkja lítillega að því síðar. Þá má telja það líka til formbreytinga í frv., að gert er ráð fyrir nokkuð breyttri skipan á stjórn Byggingarfélags verkamanna í hinum einstöku sveitarfélögum frá því, sem gilt hefur til þessa. Um efnisbreytingar er svo það helzt að segja, að þar ber hæst hina nýju fjáröflunarleið, sem frv. gerir ráð fyrir, um skyldukaup lífeyrissjóða og eftirlaunasjóða á bréfum húsnæðismálastjórnarinnar. Það má enn fremur telja það nýmæli, að nokkurn hluta af fjármagni Byggingarsjóðs ríkisins, þ. e. a. s. 25 millj. kr., á nú í fyrsta skipti að lána til kaupa á eldri íbúðum. Efnisbreyting er það einnig, að nú á að afnema hin svokölluðu verkalýðslán, þ. e. a. s. lán til meðlima í verkalýðsfélögunum, sem gátu fengið allt að 75 þús. kr. viðbótarlán ofan á þau almennu hámarkslán, sem giltu samkv. löggjöfinni um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Þá sýnist mér, að frv. beri það með sér, að Breiðholtsframkvæmdunum umdeildu, sem verið hafa í gangi undanfarandi ár, skuli hætt í þeirri mynd, sem þær hafa verið til þessa, og möguleikar opnaðir til þess að halda byggingu 735 íbúða áfram, sem ekki er byrjað að vinna að, þrátt fyrir samkomulag um það á sínum tíma, að þeim skyldi lokið fyrir lok þessa árs. Það eru opnaðir með frv. möguleikar til þess að taka þær inn í verkamannabústaðakerfið, ef um það semst á milli réttra aðila, þ. e. á milli Reykjavíkurborgar og verkalýðsfélaganna, en hvort Reykjavíkurborg telur sér fært eða telur sér hag að því að gera slíkan samning, skal ég ósagt láta um nú, þó að ég telji það heldur ólíklegt, að svo verði á næstunni. Þá verður enn fremur að telja til efnisbreytinga frá gildandi lögum það ákvæði frv. að afnema þá skyldu, að íbúðalánin skuli hækka og fylgja hækkandi byggingarvísitölu, því að í frv. er aðeins um heimild að ræða til hækkana annað hvert ár í stað þess, að samkv. gildandi lögum er skylduákvæði til þess að hækka íbúðalánin árlega í samræmi við byggingarvísitölu. Þetta eru, að því er mér sýnist, helztu ákvæði þessa nýja frv. og geta nú hv. alþm. metið það hver og einn sjálfur, hvort hér er um óskaplega mikla nýsköpun á húsnæðismálakerfinu að ræða eða eitthvað annað. Á það hefur verið bent, bæði hér á hv. Alþ., þar sem ár eftir ár hafa orðið miklar umr. um íbúðamál, og eins á mannfundum utan Alþ., að opinber lán til íbúðabygginga hér á landi væru miklum mun lægra hlutfall af byggingarkostnaði en algengast væri á Norðurlöndum, sem okkur af eðlilegum ástæðum er mjög gjarnt að bera okkur saman við. Á það hefur verið bent, að lengst af hafi hin opinberu lán úr húsnæðismálakerfinu numið einhvers staðar um fjórðung til þriðjungs af byggingarkostnaði venjulegra íbúða. Á Norðurlöndum hefur svo verið um margra ára bil, að þar hafa húsbyggjendur átt aðgang að opinberum lánum, er hafa numið um 80–90% af heildarbyggingarkostnaði, lánum með mjög hagstæðum kjörum til langs tíma og yfirleitt með lægri vöxtum en algengast er í þeim löndum. Á þessu er því mikill aðstöðumunur hjá okkur og frændum okkar á hinum Norðurlöndunum, og ég fæ ekki séð, þótt frv. þetta verði samþ. alveg óbreytt með þeirri nýju fjáröflun, sem það ráðgerir, að þetta bil út af fyrir sig minnki nokkuð verulega okkur í hag, að við drögum nokkuð á frændur okkar á Norðurlöndum í sambandi við lánamöguleika til íbúðabyggjenda. Ber að harma það, því að að sjálfsögðu er nauðsynlegt að efla lánamöguleika til íbúðabygginga í landinu, hvort sem þau lán koma í gegnum opinbert veðlánakerfi eða eitthvert annað kerfi, t. d. lífeyrissjóðina, sem starfað hafa hér í landi. Víða er það svo, t. d. í Vestur-Evrópu, að langstærstur hluti þeirra lána, sem ganga til íbúðabygginga, kemur einmitt í gegnum lífeyrissjóði eða svipuð félög, en alls ekki í gegnum opinbert lánakerfi. Hvort betra er, geta menn haft skiptar skoðanir um, en hitt er meginatriði, að hægt sé að beina eðlilegu og nægilega miklu og hagkvæmu fjármagni til íbúðabygginga, svo að á þann hátt megi lækka byggingarkostnaðinn, sem tvímælalaust er ein aðalástæðan fyrir þeirri miklu og alvarlegu verðbólguþróun, sem verið hefur í landinu marga undanfarna áratugi. Mig langar í framhaldi af þessu að víkja nokkuð að einstökum atriðum frv. Vil ég þá byrja á því að víkja að ákvæðum 3. gr. Sú gr. er til muna styttri en 3. gr. gildandi laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins, og tel ég hana í mörgum og veigamiklum atriðum mikla afturför frá því, sem er í gildandi lögum. Þannig er mál með vexti, að samkv. skýrum bókstaf laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins frá 1965, þá er að finna ákvæði um forustu húsnæðismálastjórnar, markvissa forustu húsnæðismálastjórnar í þá stefnu að vinna að lækkun byggingarkostnaðar. Það gefur auga leið, að aðili í landinu, sem hefur umráð yfir jafnmiklu lánsfé og húsnæðismálastjórn hefur haft undanfarandi ár, hlýtur að vera í ákjósanlegri aðstöðu í sambandi við ráðstöfun þess fjármagns að setja ýmsar reglur og vinna ýmis þau verk, er miðað geti að lækkun byggingarkostnaðar. Og 3. gr. gildandi laga um Húsnæðismálastofnun telur upp í 12 atriðum a. m. k. ákveðin verkefni, sem Húsnæðismálastofnunin á að vinna að til endurbóta í byggingarmálum og til þess að lækka byggingarkostnað. Nú verður að segja þá sorgarsögu, að því miður hefur stofnunin að mjög verulegu leyti brugðizt í þessum efnum. Hún hefur ekki nema að mjög litlu leyti sinnt þeim verkefnum, sem 3. gr. gildandi laga leggur henni á herðar. Og með frv. virðist blessun vera lögð á það, að Húsnæðismálastofnun ríkisins hafi ekki þá forustu um þessi mál, sem lög gera ráð fyrir. Ég tel þetta vera ótvíræða afturför. Af ákvæðum, sem eru í gildandi lögum um þetta atriði og ekki er að finna í frv., langar mig, með leyfi hæstv. forseta, til þess að nefna aðeins örfá: Í fyrsta lagi er það eitt af verkefnum húsnæðismálastjórnar að fylgjast jafnan nákvæmlega með byggingarkostnaði í landinu í því skyni að finna, hverjir byggi ódýrustu hús, hvaða gerðir íbúðarhúsnæðis reynist beztar og hagkvæmastar og með hvaða hætti þeim verði komið upp með minnstum tilkostnaði. Í þessu skyni er húsnæðismálastjórn heimilt að láta fara fram samkeppni um uppdrætti og byggingu hagkvæmra íbúða og veita lán þeim, sem geta tekið að sér að byggja hagkvæmar íbúðir af ákveðinni meðalstærð með minnstum kostnaði. Þetta ákvæði er ekki að finna í 3. gr. frv. Enn fremur á húsnæðismálastjórn að koma á fót og annast leiðbeiningastarf í því skyni að lækka byggingarkostnað og koma á hvers konar umbótum í húsagerð og vinnutækni við byggingu íbúðarhúsa. Þetta ákvæði er ekki heldur að finna í 3. gr. frv. Enn fremur að leggja áherzlu á stöðlun (standardiseringu) sem flestra hluta í íbúðarhúsabyggingu, fjöldaframleiðslu slíkra hluta og annast leiðbeiningar til húsbyggjenda um notkun þeirra. Þetta ákvæði er ekki heldur að finna í frv. Að endingu vil ég lesa upp þetta: „Að gangast fyrir tæknirannsóknum og kynningu nýjunga í byggingariðnaði, tilraunum, sýningum, námskeiðum, útgáfu rita, heimsóknum erlendra sérfræðinga, náms- og kynnisferðum íslenzkra byggingarmanna erlendis. Enn fremur með byggingu tilraunahúsa, þar sem reyndar verði nýjungar í húsagerð.“ Þetta ákvæði er ekki heldur að finna í 3. gr. frv. Ég þykist hafa með þessu fært að því rök, að að því er tekur til efnis 3. gr. frv. sé um beina afturför í því að ræða frá því, sem er í gildi samkv. núgildandi lögum. Þá vil ég næst víkja að því, sem margir mundu telja aðalatriði þessa frv. Það er sú aukna fjármögnun til hins opinbera lánakerfis, sem frv. ber með sér. Þá er þess fyrst að geta, að samkv. frv. er gert ráð fyrir því, að ríkisframlagið til Byggingarsjóðs ríkisins, sem hefur verið undanfarandi ár 40 millj. kr., eigi að hækka upp í 75 millj. kr., eða um 35 millj. kr. Út af fyrir sig er þetta góðra gjalda vert, þó að ekki verði það talin veruleg ný fjárframlög til íbúðarlánakerfisins. En þegar þess er gætt í leiðinni, að húsnæðismálastjórn fær með frv. heimild til þess að lána til kaupa á eldri íbúðum, - hún má nota allt að 25 millj. kr. árlega til að lána út á kaup á gömlum íbúðum, þ. e. a. s. til að sinna nýju verkefni, sem ekki var áður til og er ekki til í gildandi lögum, - þá sést, að aukning á ríkisframlaginu til byggingarsjóðsins er ekki veruleg. Hitt atriðið, sem um mundi muna, er ákvæði 3. mgr. í 6. gr. um skyldukaup lífeyrissjóða og eftirlaunasjóða. Ég sagði: sem um mundi muna. Með því á ég við, að langmestur hluti þess fjár, sem á að afla til byggingarsjóðsins með því að skylda lífeyrissjóði og eftirlaunasjóði í landinu til þess að kaupa ákveðinn hluta bréfa, og mér heyrðist hæstv. ráðh. gera ráð fyrir því, að það gæti numið allt að 200 millj. kr. þegar á næsta ári, er fé, sem þegar er lánað og hefur gengið til íbúðabygginga undanfarandi mörg ár og er þegar af þeirri ástæðu ekki ný fjármögnun til íbúðabygginga í landinu. Ég hef rætt um þetta við mann, sem þekkir vel til starfshátta lífeyrissjóða og eftirlaunasjóða, og hann hefur fullyrt það við mig, að það af ráðstöfunarfé þessara sjóða, sem gengið hefur beint sem lán til bygginga á íbúðum, nemi um 95% af heildarfjármagnsyfirráðum sjóðanna, þannig að það er alveg augljóst mál, að þetta aðalblóm og þessi aðalrós í frv. um stórkostlega aukið fé til hins opinbera veðlánakerfis er fengið með því að flytja fjármagn frá öðrum aðilum í landinu, sem lánað var til þess að byggja íbúðir í landinu, til hins opinbera veðlánakerfis og lána það í sama augnamiði. Þegar af þessari ástæðu hlýtur öllum að vera það ljóst, hversu vafasamt - og vil ég þá ekki nota sterk orð - það er, þegar menn í ræðum og blöðum leyfa sér að viðhafa mjög sterk orð um, að hér sé um eitthvert stórkostlegt frv. að ræða, hér sé um algera umsteypu og nýsköpun húsnæðismála að ræða, eins og Alþýðublaðið leyfði sér að viðhafa í fyrradag. Ég get ekki annað en dvalizt svolítið við þetta ákvæði um skyldukaup lífeyrissjóðanna og eftirlaunasjóðanna á verðbréfum byggingarlánasjóðsins. Frvgr. um þetta atriði hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta, - yfirskriftin er: „Skylt er eftirtöldum aðilum að kaupa skuldabréf (bankavaxtabréf) samkv. 5. gr. sem hér segir:“ Hér koma fyrst tveir töluliðir, um Atvinnuleysistryggingasjóð og tryggingafélög, en 3. töluliður hljóðar svo: „Lífeyrissjóðir og eftirlaunasjóðir, sem svarar einum fjórða af árlegu ráðstöfunarfé sínu. Með ráðstöfunarfé, samkv. þessum tölulið, er átt við tekjur af iðgjöldum, framlögum og vöxtum, afborganir af lánum, að frádregnum bótagreiðslum og rekstrarkostnaði.“ Hæstv. ráðh. gat um, eins og ég sagði áðan, að þessi skyldukaup gætu e. t. v. numið á næsta ári allt að 200 millj. kr. Og þess gat hann líka, enda kemur það fram í grg. frv., að þessi skyldukaup mundu fara svo vaxandi á næstu árum, að árið 1973 yrðu þau 150–200% hærri en þau eru á þessu ári, að mér skildist. Með þessu er verið að marka nokkuð nýja stefnu í sambandi við lánveitingu til íbúðabyggjenda, sem við skulum staldra örlítið við og reyna að brjóta til mergjar, hvort leiði til góðs, hvort sé til hins betra eða ekki. Með frv. er verið að færa ráðstöfunarvaldið á þessu fjármagni frá hinum raunverulegu eigendum þess, þ. e. a. s. aðilum lífeyrissjóðanna. Það er verið að svipta stjórnir lífeyrissjóðanna, sem þekkja bezt til um hagi lífeyrisþeganna hver í sínum sjóði, færa valdið, sem þeir hafa haft til þess að lána þetta til íbúðarbyggjenda, frá þeim yfir til Húsnæðismálastofnunar ríkisins, sem er skipuð pólitískt kosinni stjórn, manna, sem sitja suður í Reykjavík og útdeila þessu lánsfé svo héðan um allt land. Er þetta heppileg þróun, leiðir hún til meira réttlætis í lánveitingum til íbúðarbyggjenda en það skipulag, sem búið hefur verið við í þessum efnum til þessa dags? Það er spurning, sem ég vildi gjarnan óska eftir, að hv. alþm. skoðuðu hug sinn vel um. Á undanförnum árum hefur á Íslandi verið að gerast mjög hröð þróun í sambandi við lífeyrissjóði. Lífeyrissjóðum hefur undanfarandi ár fjölgað mjög á Íslandi. Og ef ég veit rétt, þá mun þegar á næsta ári vera svo komið, þegar bændur hafa stofnað sinn lífeyrissjóð, að allir Íslendingar, sem vilja, geta verið aðilar að einhverjum lífeyrissjóði í landinu. Sem slíkir geta þeir allir átt kost á því að fá lán til íbúðabygginga hver fyrir sig úr sínum lífeyrissjóði. Lánin kunna að vera misjafnlega há að sjálfsögðu, eftir því hvað iðgjaldatekjur sjóðanna eru miklar, hvað sjóðþegar eru tekjuháir menn og hvað þeir vilja leggja af mörkum í iðgjaldagreiðslur til sjóðanna. En leiðin er opin fyrir alla Íslendinga þegar á næsta ári til þess að verða meðlimir í einhverjum lífeyrissjóði og fá sín íbúðabyggingalán þar. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum, að söfnun fjármagns í lífeyrissjóðum á Íslandi undanfarandi ár hefur verið ein af meginforsendum þess, að við höfum getað ráðizt í miklar framkvæmdir í landinu og þá fyrst og fremst á sviði íbúðabygginga. Menn hafa, ekki sízt ungt fólk, hópazt í lífeyrissjóðina, þá sem ekki var á annað borð skylda að vera í, hina frjálsu lífeyrissjóði, fyrst og fremst af einni ástæðu, þeirri ástæðu, að með því telja menn sér mögulegt að fá lán til þess að byggja yfir sig, og lífeyrissjóðirnir hafa getað sinnt þessu verkefni nokkuð vel. Ef nú á að fara að lama hvötina hjá þessu unga fólki til þess að ganga í lífeyrissjóðina og safna þar upp fjármagni, - ég segi minnka hvötina til að ganga í þessa sjóði, af því að það á að taka 25% af ráðstöfunarfé þeirra og færa til einhvers allt annars aðila og lána til einhverra allt annarra manna heldur en þeirra sjálfra, - þá erum við að verulegu leyti að brjóta þann grundvöll, sem hinn mikli sparnaður í lífeyrissjóðunum hefur grundvallazt á á undanförnum árum. Við vitum það, hv. alþm., að 19. maí s. l. var gert mjög víðtækt samkomulag á milli verkalýðshreyfingarinnar í landinu og Vinnuveitendasambandsins með vissri aðild sjálfrar ríkisstj. að því samkomulagi. Samkomulag þetta gengur m. a. út á það að koma á fót lífeyrissjóðum verkafólks sem víðast um landið. Og ef ég þekki fyrirhugaðar reglur þessara sjóða rétt, þá er ekki gert ráð fyrir því að atvinnurekendur séu skyldaðir til þess að eiga aðild að öllum þessum sjóðum a. m. k. og e. t. v. engum þeirra. Ég er ekki nógu kunnugur því. Ef á að taka um 25% af ráðstöfunarfé þessara sjóða verkalýðsfélaganna og færa það yfir til Húsnæðismálastofnunarinnar og ef það er rétt vitað hjá mér, að atvinnuveitendur, sem eiga að borga í þessa sjóði, eru ekki skyldir til aðildar, heldur ráða því sjálfir, hvort þeir verða með eða ekki, þá fullyrði ég, að með þessu ákvæði er verið að slá að mjög verulegu leyti á vilja atvinnurekenda til þess að vera þátttakendur í uppbyggingu slíkra sjóða. Og það mun segja til sín líka. Ég fæ því ekki betur séð en að sú breyting, sem frv. gerir ráð fyrir í sambandi við þessi mál, sé a. m. k., og fullyrði ég þá ekki mikið, mjög vafasöm. Í fyrsta lagi þykist ég hafa sýnt fram á, sem ég hygg að sé alveg ótvírætt og enginn geti afsannað hér úr þessum stól, að það er varla umtalsvert nýtt fjármagn til húsbygginga í landinu í heild, sem fæst á þennan hátt, með því að lögtaka þessi skyldukaup lífeyrissjóðanna og eftirlaunasjóðanna. Það er ekki um neitt umtalsvert nýtt fjármagn að ræða til íbúðarhúsabygginga. Það er aðeins um tilfærslu að ræða, en tilfærslu, sem er þess eðlis og er til þess fallin að draga úr þeirri sparifjármyndun, þeirri söfnun fjármagns í landinu sjálfu, sem hefur verið undirstaða söfnunar fjármagns innan lífeyrissjóðanna, sem hefur verið undirstaðan að íbúðabyggingunum víða. Hún getur veikt þann vilja fólks að spara fé til þess að geta fengið lán til íbúðabygginga, og þá tel ég, að verr sé komið, ef sú verður niðurstaðan af þeirri breytingu, sem frv. felur í sér að þessu leyti. Það er ekki svo, að þetta atriði, að skylda lífeyrissjóðina til þess að kaupa vaxtabréf Húsnæðismálastofnunar ríkisins, sé alveg nýtt af nálinni eða sé fyrst að skjóta upp kollinum með því frv., sem hér er um rætt. Þetta á sér nokkurn aðdraganda og lengri sögu. Þannig er mál með vexti, að þegar á árinu 1963 mun núv. hæstv. félmrh. hafa óskað eftir kaupum lífeyrissjóðanna á íbúðalánabréfum frá Húsnæðismálastofnun ríkisins. Þeirri málaleitan höfnuðu forustumenn lífeyrissjóðanna þá. En það var fitjað upp á þessu á ný, og það varð til þess, að forustumenn lífeyrissjóða í landinu efndu til fundar 26. febr. 1964 í Þjóðleikhúskjallaranum um þetta málefni, og þá kusu þeir m. a. fimm manna nefnd úr hópi lífeyrissjóðsþega, sem athugaði þessi mál og svaraði rn. og samdi m. a. sérstaka grg. um þetta málefni. Vegna þess að grg. er stutt og í henni koma fram þau meginatriði, sem ég hef verið að reyna að lýsa og færa rök fyrir, þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa þá grg. upp, en hún hljóðar svo: „Undanfarinn áratug hefur starfsemi lífeyrissjóða vaxið mjög ört. Sjóðunum hefur fjölgað, félagatalan hefur vaxið og sjóðsmyndunin verið afar mikil. Enginn vafi leikur á, að þessi þróun á auk tryggingasjónarmiðsins að mjög verulegu leyti rót sína að rekja til lánasjónarmiðsins, þ. e. a. s. þarfa sjóðsfélaga fyrir lánsfé til bygginga eða kaupa á eigin íbúðum. Má fullyrða, að nær allt fé, sem sjóðirnir hafa til ráðstöfunar, sé veitt til íbúðalána, og eru þó lánveitingar margra hinna yngri sjóða mun takmarkaðri en æskilegt er. Ekki mun vera um það deilt, að sparnaður sá, sem á sér stað með starfsemi lífeyrissjóða og ráðstöfun fjár þeirra, verður að teljast mikils virði, bæði efnahagslega og félagslega. Hlýtur að þurfa veigamikil rök til að réttlæta ráðstafanir, sem stöðvað gætu þá þróun undanfarinna ára, sem að framan er lýst. Hér verður því drepið á nokkur atriði í sambandi við hugsanlegar þvingunarráðstafanir, sem beitt er við lífeyrissjóðina. Sum þeirra varða fyrst og fremst hagsmuni hinna einstöku sjóða og félaga þeirra, en önnur skipta ekki síður máli fyrir þjóðarheildina. 1. Af framanrituðu er ljóst, að meira fé til húsnæðismála fæst ekki með því að knýja sjóðina til að láta af hendi við húsnæðismálastjórn ráðstöfunarrétt á hluta af eignum sínum. Með slíkum ráðstöfunum má þvert á móti ætla, að sá veigamikli sparnaður, sem felst í starfsemi sjóðanna, dragist saman eða aukist a. m. k. mun minna en ella. Verður þessi skoðun rökstudd hér á eftir. 2. Svo ríkt er lánasjónarmiðið í huga margra sjóðsfélaga, einkum ungs fólks, að það mundi telja ástæðuna til þátttökunnar brottfallna, ef lánveitingar til sjóðsfélaga yrðu skertar. Mestum erfiðleikum mundi þetta valda hjá þeim sjóðum, sem myndaðir eru með frjálsri þátttöku að öllu leyti eða að nokkru leyti. Af fjölmennum sjóðum, sem búast mætti við afdrifaríkum afleiðingum hjá, má nefna Lífeyrissjóð húsasmiða, Lífeyrissjóð verksmiðjufólks og Lífeyrissjóð verzlunarmanna.“ Um þetta atriði vil ég taka fram, að síðan þetta var samþykkt, hefur sú breyting orðið á um þessa sjóði þrjá, sem hér eru taldir, að þeir eru nú orðnir skyldusjóðir, en við höfum enn þá í landinu talsvert marga lífeyrissjóði, sem starfa á grundvelli þess, að aðilar eru frjálsir að því, hvort þeir ganga í þá eða ekki. Getur sem sagt þetta atriði því gilt um þá, en meðal slíkra sjóða vil ég aðeins telja upp Lífeyrissjóð lækna, Lífeyrissjóð endurskoðenda, Lífeyrissjóð tannlækna, Lífeyrissjóð tæknifræðinga, Lífeyrissjóð lögmanna og Lífeyrissjóð iðnaðarmanna að langmestu leyti. „3. Margar stéttir og starfshópar hafa nú í athugun stofnun lífeyrissjóða. Enginn vafi er á, að flestar slíkar hugmyndir yrðu lagðar á hilluna, ef til þvingunarráðstafana kæmi.“ Ég gat um áðan hið víðtæka samkomulag, sem gert hafði verið á s. l. ári í milli verkalýðsfélaganna og vinnuveitenda um þetta atriði, og minnti á þá ákvörðun, sem tekin var, að ég held á Búnaðarþingi, um það að stofnsetja lífeyrissjóð bænda á næsta ári. Þannig að segja má, að lífeyrissjóðakerfið er þegar til fyrir allt landið og nær til allra stétta þessa lands, og allir Íslendingar geta þegar á næsta ári átt möguleika á því að gerast aðilar að einhverjum lífeyrissjóði. „4. Þeir launþegar og vinnuveitendur, sem til sjóðanna greiða, mundu telja sig freklega rangindum beitta, ef taka yrði af lánveitingum til sjóðsfélaga til þess að veita mönnum utan sjóðanna sams konar lán. Í sjóðunum er einnig margt það fólk, sem mesta þörf hefur fyrir aðstoð í húsnæðismálum, og utan frjálsu sjóðanna er oft það fólk, sem telur sig hafa betri aðstöðu í þessum efnum. 5. Sumir lífeyrissjóðir hafa orðið til með þeim hætti, að launþegar hafa krafizt beinnar kauphækkunar og ríkisstj. á þeim tíma látið í það skína, að kjarabætur kæmu einungis til greina í formi lífeyrisréttinda eða annarra slíkra hlunninda. Sem dæmi um slíka sjóði má nefna Lífeyrissjóð prentara og Lífeyrissjóð bókbindara. Þær stéttir, sem hér eiga hlut að máli, mundu vafalaust telja farið aftan að sér með þvingunarráðstöfunum og yrðu jafnvel enn harðari en aðrir í andstöðu sinni gegn þeim. 6. Á allmarga lífeyrissjóði voru með lögum á s. l. ári lagðar byrðar, til þess að sjóðsfélagar öðluðust full réttindi hjá almannatryggingum, og með breyt. á lögum um Lífeyrissjóð togarasjómanna hafði nokkrum sjóðum áður verið gert það að endurgreiða hluta af innkomnum iðgjöldum. Þeir sjóðir, sem hér eiga hlut að máli, telja, að nú þegar hafi verið alvarlega að þeim þrengt með tilliti til lánveitinga.“ Og bréf þetta endar þannig: „Að lokum skal tekið fram, að það er sannfæring undirritaðra, að veigamesti þátturinn í lausn lánsfjármála húsbyggjenda er áframhaldandi vöxtur lífeyrissjóða og óbreytt aðstaða þeirra til lánveitinga. Með því móti, svo og skaplegri þróun verðlags- og kaupgjaldsmála, mundi geysimikið vinnast á þessu sviði á næstu árum.“ Ég tel, að hér séu færð svo sterk rök fyrir því, sem þar er haldið fram, að hv. alþm. hljóti allir að staldra við og vega og meta þessi rök. Að síðustu um þetta atriði frv. vil ég leyfa mér að segja þetta: Það er staðreynd, að fáa einstaklinga í landinu hefur verðbólgan farið verr með en þá einstaklinga, sem hafa af þjóðfélagsástæðum og af eigin ástæðum verið að spara sér með uppsöfnun fjármagns í lífeyrissjóðunum, bæði til þess að koma húsi yfir sig og eins að tryggja sig og fjölskyldu sína, þegar þeir yrðu gamlir menn eða ef þeir yrðu svo óheppnir að veikjast. Kaupmáttur lífeyris þessa fólks hefur sífellt farið rýrnandi á undanförnum verðbólguárum. Sumt af þessu fólki hefur getað varið sig gegn rýrnandi kaupmætti lífeyris síns með því að fá lán úr sjóðunum og byggja sér fasteignir, íbúðir fyrir sjálft sig, og þannig með verðhækkun íbúða í verðbólguþróun og lækkandi kaupmætti lífeyris hefur þetta að nokkru leyti vegið salt. Eins og ég var að segja, þá á að þrengja ráðstöfunarrétt lífeyrissjóðanna til að lána eigin sjóðsfélögum til íbúðabygginga, og bætist það þá ofan á það varnarleysi, sem þeir flestir hafa búið við vegna verðbólguþróunarinnar og rýrnandi kaupmáttar lífeyris síns. Ég tel, að það sé ósanngjarnt í fyllsta máta. Ég vil þá víkja að öðru atriði í frv., þ. e. þeirri hækkun, sem gert er ráð fyrir að verði á hámarkslánum Byggingarsjóðs ríkisins. En með frv. er gert ráð fyrir því, að lána megi úr Byggingarsjóði ríkisins 600 þús. kr. lán, ef byrjað er á íbúðinni eftir næstu áramót. Úr þessu atriði hefur nokkuð verið gert, en það er eins og með margt annað í þessu frv., að ef það er skoðað nánar, þá er hér raunar ekki um neitt nýtt að ræða. Hér er um enga umtalsverða hækkun að ræða frá því, sem verið hefur undanfarin mörg ár. Þessu til stuðnings vil ég benda á það, að árið 1966 var byggingarvísitalan í október, - ég miða við október öll árin, - 298 og byggingarkostnaður rúmmetra í vísitöluhúsi var 2768 kr. Þá var hámarkslán 340 þús. kr. Árið 1967 var vísitalan óbreytt, 298 stig, og byggingarkostnaður óbreyttur líka. Þá var lánið hækkað í 380 þús. kr. Árið 1968 var byggingarvísitalan komin upp í 345 stig og byggingarkostnaður á rúmmetra í íbúð var 3206 kr. Þá var hámarkslánið 395 þús. kr. Árið 1969 hækkaði vísitala í 428 stig og þá var byggingarkostnaður rúmmetra 3975 kr., og hámarkslán var þá 440 þús. kr. Í febrúar 1970 var byggingarvísitalan 439 stig, og byggingarkostnaður á rúmmetra var 4080 kr., og þá er lánið, eins og það er núna, um 540 þús. kr. Þó að gert sé ráð fyrir því, að eftir áramót hækki lánið úr 540 þús. kr. í 600 þús. kr. á þau hús, sem byrjað er á þá, þá er það ekki annað en hækkun til samræmis við hækkandi byggingarvísitölu, eins og verið hefur föst venja undanfarin ár og raunar miklu lengur, þannig að um þetta atriði er ekki neitt stórt að segja. Þá verður það að teljast til ótvíræðra ókosta við frv. að fella á niður hin svokölluðu verkalýðslán. Eins og lögin eru núna hafa tekjulágir verkamenn í verkalýðsfélögum átt þess kost að fá ofan á hið almenna lögboðna lán, sem er nú, eins og ég gat um áðan, 540 þús. kr., 75 þús. kr. viðbótarlán. Með frv. á að afnema þennan möguleika láglaunafólks í landinu til þess að fá viðbótarlán til húsabygginga fyrir sjálft sig. Enn fremur verð ég að telja til ótvíræðrar afturfarar og ókosta frv., að hin skýlausu ákvæði gildandi laga um það, að húsnæðislán skuli hækka til samræmis við hækkandi byggingarvísitölu á hverju ári, verði niður felld og aðeins tekin inn í frv. heimild til þess að hækka lánin á tveggja ára fresti. En þar er aðeins um heimild að ræða, sem enginn veit um, hvort notuð verður eða hvernig notuð verður. Þá vil ég aðeins víkja nokkrum orðum að þeim ákvæðum frv., er taka til Byggingarsjóðs verkamanna. Ég gat um það áðan í upphafi ræðu minnar, að ég teldi þá skipulagsbreytingu, sem frv. gerir ráð fyrir, að hafa eina og sameiginlega yfirstjórn fyrir Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna, til bóta. Heimild til þess að lána allt að 80% af kostnaðarverði verkamannabústaða er góðra gjalda verð, en ef ég veit rétt, er hún til í gildandi lögum. Ég vil líka taka undir það með hæstv. ráðh., að lánakjör, sem eiga að vera á lánum úr Byggingarsjóði verkamanna, eru mjög hagstæð. En þá fer nú að þrengjast um það, sem mér finnst sérstaklega lofsvert við þessi ákvæði um Byggingarsjóð verkamanna í frv. Ég tel, að í frv. sé að finna nokkur atriði, sem nauðsynlegt sé að endurskoða og þurfi raunar að breyta. Í fyrsta lagi er það, að ég tel, að það sé ekki rétt að ákveða, að enginn einstaklingur, sem hefur meðaltekjur s. l. 3 ár umfram 200 þús. kr., geti átt þess kost að fá lán úr byggingarsjóðnum. 200 þús. kr. eru ekki háar tekjur á þessu ári eða í fyrra. Ég fékk í morgun upplýsingar um það á hagstofunni, að samkv. athugun, sem hagstofan hafði gert á tekjum einstaklinga, starfshópa og stétta í landinu, sem náðu til ársins 1967 og byggðar eru á upplýsingum, sem er að finna í framtölum, þá hefðu allar stéttir landsins á árinu 1967 haft hærri meðaltekjur en nemur 200 þús. kr. á einstakling, allar stéttir að undantekinni einni, þ. e. a. s. bændastéttinni, sem þá var talin með meðaltekjur 194 þús. kr. á hvern mann. Samkv. upplýsingum hagstofunnar voru meðaltekjur ófaglærðs starfsfólks í fiskiðnaði árið 1967 233 þús. kr. Þessi athugun náði til 1459 einstaklinga. Meðaltekjur ófaglærðra manna í byggingarvinnu, 1465 einstaklinga, voru 261 þús. kr. Meðaltekjur 546 hafnarverkamanna voru 263 þús. kr., og meðaltekjur ófaglærðra verkamanna, 602 verkamanna, námu árið 1967 236 þús. kr. Síðan þá, árið 1967, hefur, að því er hagstofan segir mér, vinnulaunataxtahækkun frá árinu 1967 til 1969 numið a. m. k. 25%, þannig að miðað við þessar upplýsingar, sem ég hygg að séu óyggjandi og réttar, þá hljóti að verða að taka það til verulegrar endurskoðunar, hvort þetta 200 þús. kr. tekjumark sé ekki of lágt og þurfi ekki að breyta því og hækka eitthvað. Hefur mér m. a. dottið í hug, hvort væri nokkuð óeðlilegt að lyfta því upp í a. m. k. 250 þús. kr. Mundi ég óska þess, að það yrði sérstaklega athugað í þeirri n., sem mál þetta fær til athugunar að þessari umr. lokinni. Hitt atriðið um galla við frv. að mínu viti, - það orkar a. m. k. tvímælis, - er það, hvort áskilja á sveitarfélögunum algjört einræði, sem þau virðast hafa um það, hvort yfirleitt verði byggðir verkamannabústaðir á þeirra svæði, eins og frv. gerir ráð fyrir. Það geta verið til einstaklingar í sveitarfélögum, sem vilja gjarnan og er raunar lífsnauðsyn á að byggja yfir sig verkamannabústaði og vilja njóta þeirra kjara, sem lögin bjóða þeim, er verkamannabústaði byggja. En hins vegar kann sveitarstjórnin í viðkomandi sveitarfélagi að hafa takmarkaðan eða kannske engan áhuga á að byggja slíka verkamannabústaði innan síns yfirráðasvæðis. Þá mundi hún geta ráðið því og komið í veg fyrir, að viðkomandi einstaklingur eða félagahópur í sveitarfélaginu gæti byggt yfir sig og notið þeirra kjara, sem verkamannabústaðalöggjöfin, að frv. þessu samþykktu, gerir ráð fyrir. Ég hef talað nokkuð langt mál um þetta frv. og skal nú ekki teygja það meira. Mér sýnist, ef málið er skoðað hlutlægt, og reynt að meta það, að þá sé þetta frv. ekki sérlega stórt í sniðum og boði síður en svo nokkra umtalsverða nýsköpun í sambandi við lánveitingar til byggingarmála í landinu almennt skoðað. Þetta segi ég með skírskotun til þess, sem ég hef áður sagt um flutning á peningum lífeyrissjóðanna yfir til húsnæðismálastjórnarinnar til þess að sinna sams konar verkefni. Í frv. er þó að finna ákvæði, sem ég mundi telja til bóta, eins og ég hef þegar rakið. Önnur eru tvímælalaust til hins verra, eins og ég hef líka rakið. Ég mun reyna á síðari stigum þessa máls að flytja við frv. brtt. til þess að kanna það, láta á það reyna á hv. Alþ., hvort sá stuðningur, sem frv. boðar óbreytt, eigi hér meirihlutafylgi, svo sterkt, að engu fáist í því breytt, eða hvort fleiri eru hér inni svipaðrar skoðunar og ég, að ýmis atriði frv. séu þess eðlis, að þau þurfi að athuga betur og öðrum þurfi tvímælalaust að breyta.



Herra forseti. Með frv. þessu er gert ráð fyrir allverulegum breytingum á gildandi lagaákvæðum um aðstoð við íbúðabyggingar í landinu. Sumar breyt., sem í þessu frv. felast, eru að mínum dómi til bóta, aðrar gera kosti húsbyggjenda heldur lakari en þeir hafa verið samkv. gildandi lögum, og nokkrar breyt. eru að mínum dómi mjög vafasamar. Við alþm. könnumst vel við það, að hér hafa komið fram margar till. á undanförnum árum um breyt. á húsnæðismálalöggjöfinni. Og hvað er það fyrst og fremst, sem þm. hefur fundizt á skorta í gildandi lagaákvæðum um húsnæðismál? Ég held, að það séu fyrst og fremst þau ákvæði gildandi húsnæðismálalaga, sem snerta fjáröflun kerfisins og lánakjör. Það hefur ekkert farið á milli mála, að Byggingarsjóður ríkisins, sem fyrst og fremst hefur þurft að standa undir lánveitingum til þeirra, sem hafa verið að byggja íbúðarhús, hefur ekki haft nægilegt fé til umráða til þess að geta afgreitt umbeðin húsnæðismálalán á eðlilegan hátt. En hvernig er þá tekið á þessu stóra vandamáli í þessu frv., sem hér liggur fyrir? Mér sýnist, að á yfirstandandi ári verði um sáralitlar breytingar að ræða varðandi fjáröflun hjá hinu almenna húsnæðismálakerfi. Sú hækkun, sem gert er ráð fyrir, að ríkið láti af höndum til húsnæðismálakerfisins, á ekki að koma til framkvæmda á þessu ári. Hún á að koma til framkvæmda í fyrsta sinn á næsta ári, þegar framlag ríkisins á að hækka úr 40 millj. kr. upp í 75 millj. kr. En samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því að skylda lífeyrissjóði og eftirlaunasjóði til þess að leggja fram 1/4 hluta af ráðstöfunarfé þessara sjóða til Byggingarsjóðs ríkisins, og þannig er gert ráð fyrir auknu framkvæmdafé til byggingarsjóðs. Því verður auðvitað ekki neitað, að þarna yrði um nokkra fjáröflun að ræða fyrir byggingarsjóð, en eins og hér hefur verið bent á í umr. áður, þá er hér ekki um að ræða aukningu á fjáröflun til íbúðabyggingaframkvæmda, því að fé þessara sjóða hefur að yfirgnæfandi meiri hluta farið í íbúðalán, og í eðli sínu er hér um tiltölulega lítinn mun að ræða að því leyti til, a. m. k. eins og sakir standa nú, að sá háttur hefur verið hafður á hjá húsnæðismálastjórn, að hún hefur látið þá aðila, sem hafa getað fengið lán úr lífeyrissjóðunum til íbúðabygginga, fá nokkru lægri lán úr Byggingarsjóði ríkisins. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því, að þeir, sem geta fengið fé úr lífeyrissjóðunum að láni til íbúðabygginga, fái fullt lán úr Byggingarsjóði ríkisins. Hér er því um tilfærslu að ræða í flestum tilfellum, sem ekki getur haft mjög veruleg áhrif á það að leysa lánamál húsbyggjenda. En ég skal ekki að þessu sinni ræða hér í löngu máli þetta ákvæði frv. Það er búið að gera það hér af öðrum í mjög löngu máli. Það er enginn vafi á því, að það orkar mjög tvímælis, hvort á að skylda þessa sjóði til þess að láta þennan hluta af ráðstöfunarfé sínu í Byggingarsjóð ríkisins. En því verður auðvitað ekki heldur neitað, að þeir, sem hafa átt kost á því að fá lán úr lífeyrissjóðum, hafa búið við miklu betri lánakjör til þessa til íbúðabygginga en hinir, sem hafa orðið að láta sér nægja lánin úr Byggingarsjóði ríkisins og ekki hafa átt kost á lánum úr lífeyrissjóðum. En meginatriðið, sem ég vildi vekja athygli á við þessa 1. umr. málsins, er það, að ekki er að finna í þessu frv. neina verulega lausn á fjárhagsvandamáli Byggingarsjóðs ríkisins eða hinna opinberu byggingarsjóða, sem lán veita til íbúðabygginga. Það er ekki að finna neina verulega lausn á fjárhagsvandamálum þeirra í frv. Og einkum og sérstaklega varðandi getu þessara sjóða til þess að veita lán á yfirstandandi ári er varla um teljandi breytingu að ræða. Þetta tel ég mikinn ágalla á frv., og ég tel, að það sé óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til þess að tryggja Byggingarsjóði ríkisins aukið starfsfé frá því, sem nú er, og það á raunhæfan hátt, þannig að meira fé verði til útlána en verið hefur til íbúðabygginga. Ég tel fyrir mitt leyti, að sjálfsagt sé, að framlag ríkissjóðs verði mun meira en 75 millj. kr. Ég tel, að framlag ríkisins ætti ekki að vera minna en 120 millj. kr. á ári og að ríkið ætti að gera sérstakar ráðstafanir á þessu ári til þess að leggja fram meira fé til Byggingarsjóðs ríkisins en gert er ráð fyrir á fjárlögum, þá að sjálfsögðu sem bráðabirgðalán í ár, sem síðan yrði greitt aftur upp á næsta ári með því að taka þá greiðslu sérstaklega upp á fjárlög. Það er einnig skoðun mín, að það væri eðlilegt, að Seðlabankinn yrði skyldaður til þess að kaupa að nokkru magni skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins, fyrir t. d. eins og 100 millj. kr. á ári. Það er vitanlega ofur eðlilegt, að nokkrum hluta af því fjármagni, sem sparast í peningakerfi landsmanna á hverju ári, sem til fellur sem sparnaður, verði varið til íbúðalána, og Seðlabankinn hefur langbezta aðstöðu til þess að sjá um það, að sanngjarn hluti af þessum sparnaði gangi til þess að efla Byggingarsjóð ríkisins, og það verður bezt gert með því að kaupa bréf af sjóðnum. Fleira getur komið til greina sem raunhæfar ráðstafanir, sem raunverulega legðu Byggingarsjóði ríkisins til aukið fjármagn, þannig að hægt væri að veita ríflegri lán en veitt hafa verið og veita fleirum lán en þau hafa getað fengið. Annað atriði hefur mikið verið rætt hér á undanförnum árum. Ég hygg, að allir viðurkenni, að þörf sé á að fá fram breytingu að því er varðar lánakjörin sjálf. Hin almennu lánakjör eru þau, að lán Byggingarsjóðs ríkisins eru til 25 ára, og þau eru veitt með 4% vaxtakjörum, en hins vegar með vísitöluákvæðum, þ. e. a. s. afborganir og vextir af lánunum hækka eða lækka, eftir því sem kaupgjaldsvísitalan breytist. Það er enginn vafi á því, að þessi lánakjör eru tiltölulega mjög óhagstæð. Þau valda því, að útgjöld manna í sambandi við íbúðarkostnað eru óheyrilega mikil hér á landi. Ég tel, að þennan lánstíma þurfi að lengja, það þurfi að setja sér það mark að koma þessum lánum upp í a. m. k. 35 ár og veita helzt af öllu lántakendum rétt til þess að vera lausir við afborganir a. m. k. tvö fyrstu árin, sem venjulega eru erfiðust fyrir þá, sem hafa staðið í byggingu íbúða. Það gefur auðvitað auga leið, að um leið og lánstíminn lengist, þarf kerfið að ráða yfir meira fjármagni en áður. Ég tel einnig, að það eigi að afnema vísitöluákvæðin á lánum byggingarsjóðs. Í verðlagi eins og því, sem við höfum búið hér við og allar líkur virðast vera til, að við munum búa hér við eitthvað áfram, þá verða lánskjörin með þessum hætti fljótlega mjög ósanngjörn og eiginlega lítt viðráðanleg fyrir lántakendur. Það þarf því að fella niður þessi ákvæði, en ég teldi viðunandi, að þessi aðallán frá Byggingarsjóði ríkisins yrðu veitt með 4% vöxtum. En þá gefur það auga leið, að í ýmsum tilfellum yrði Byggingarsjóður ríkisins að borga hærri vexti fyrir það fé, sem hann hefur til ráðstöfunar, en þá vexti, sem hann fær inn til sín fyrir veitt lán, og þá tel ég, að ríkissjóður eigi að borga þennan vaxtamismun með árlegu framlagi. Það þýðir ekki að víkja sér lengur undan því að mínum dómi, að ríkissjóður verður að leggja miklu meira á sig til að leysa húsnæðisvandamálið í landinu en hann hefur gert til þessa. Hann hefur í rauninni í öllum aðalatriðum skotið sér undan því að leysa þessi vandamál að þessu leyti til, þ. e. a. s. að tryggja Byggingarsjóði ríkisins aukið starfsfé og skapa honum aðstöðu til þess að veita betri lánskjör en hann hefur veitt til þessa. Um það fjallar þetta frv. að sáralitlu leyti. Þetta tel ég megingallana við þetta frv., eins og það liggur hér fyrir. Athygli þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, þarf fyrst og fremst að beinast að þessu, að tryggja betur fjárhag lánakerfisins en gert er, og það þarf að gera ráð fyrir hagstæðari lánakjörum. Þá er gert ráð fyrir í þessu frv. ýmsum breytingum, eins og ég sagði hér í upphafi máls míns, sumum til bóta að mínum dómi, eins og t. d. því, að nú er gert ráð fyrir því, að húsnæðismálastjórn hafi heimild til þess að verja nokkru fjármagni í lánveitingar til þeirra, sem eru að kaupa eldra húsnæði. Ég tel engan vafa leika á því, að það er þörf á því að hafa slíka heimild sem þessa, og það þyrfti reyndar að veita í þessu skyni nokkru meiri lán en gert er ráð fyrir í frv. En hér er þó spor í rétta átt, og ber að fagna því. Það ákvæði í frv. hins vegar, sem gerir ráð fyrir því að fella niður áður umsamin viðbótarlán til meðlima verkalýðsfélaga, 75 þús. kr. viðbótarlán, sem verið hefur nú um nokkurra ára skeið, tel ég vera skref aftur á bak og í rauninni alveg furðulegt, því ég veit ekki betur en að þetta hafi verið beint samningsatriði stjórnarvalda og verkalýðs í sambandi við lausn ákveðinnar vinnudeilu, og ég undrast, að ríkisstj. skuli leggja fram frv. um að fella niður þetta atriði, sem komið var inn í lög á þennan hátt. Auk þess tel ég, að þessi lán hafi átt fyllilega rétt á sér og eigi enn fyllilega rétt á sér, vegna þess að þessir tekjulágu aðilar í verkalýðsfélögum, sem njóta þessara lána, hafa enn ekki og munu ekki hafa um alllangan tíma möguleika á því að fá nein teljandi viðbótarlán úr lífeyrissjóðum sínum. Þeir munu því búa við lakari eða lægri heildarlán en þorri manna nýtur, sem nú á möguleika á því að fá lán úr lífeyrissjóði að verulegu leyti til viðbótar við lán Byggingarsjóðs ríkisins. Þó að ákvæði frv. um skyldu lífeyrissjóðanna til að verja 1/4 hluta af ráðstöfunarfé sínu til þess að kaupa bréf Byggingarsjóðs ríkisins yrðu samþ., þá gefur það samt sem áður auga leið, að þeir, sem hafa lánsmöguleika í lífeyrissjóðum, mundu eftir sem áður búa við miklu betri kjör en meðlimir verkalýðsfélaganna, þó þeir nytu áfram þessara viðbótarlána, sem nema í kringum 75 þús. kr. Ég teldi þvert á móti ástæðu til þess að hækka þessa upphæð, sem nú er orðin nokkurra ára gömul, og gera ráð fyrir því, að þessi viðbótarlán næmu a. m. k. 125 þús. í stað 75, sem verið hefur. Þá er í þessu frv. gert ráð fyrir því að leggja í raun og veru niður hið gamla byggingarlánakerfi verkamannabústaða. Ég verð að játa það, að þótt mér þyki, að illa hafi tekizt til um framkvæmd á því kerfi, einkum og sérstaklega nú hin síðari ár, þegar kerfið hefur verið mjög lamað fjárhagslega og framkvæmdir á þess vegum langt fyrir neðan það, sem þörf var á, þá verð ég að segja, að ég sé verulega eftir því, að leggja eigi niður þetta kerfi, sem a. m. k. fyrir nokkrum árum leysti mikinn vanda og var mjög þýðingarmikið lánakerfi einmitt fyrir láglaunafólk í landinu. Nú er í raun og veru gert ráð fyrir því að leggja þetta kerfi niður og taka upp annað í staðinn, en það á að byggjast á því, að viðkomandi sveitarstjórnir ákveði að hefja byggingarframkvæmdir undir nafninu verkamannabústaðir, en það er algjörlega á valdi viðkomandi sveitarstjórna samkv. frv., hvort nokkuð verður af slíkum byggingum eða ekki. Ég efast ekkert um það fyrir mitt leyti, miðað við þá þekkingu, sem ég hef á þeim málum, að þær sveitarstjórnir yrðu því miður allmargar í landinu, sem ekki mundu óska eftir því að leggja á sig þau auknu fjárútgjöld, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., til þess að þar yrðu byggðir verkamannabústaðir, þó að þær sæju, að þær gætu með því ýtt nokkuð undir byggingarframkvæmdir á sínum stöðum. Ég tel því mjög gallað að gera ráð fyrir því, að framkvæmdir samkv. þessum ákvæðum frv. séu algjörlega bundnar vilja sveitarstjórna. Það fer auðvitað ekki heldur á milli mála, að hér er um talsverð útgjöld að ræða fyrir sveitarfélögin frá því, sem verið hefur. Til þessa hefur það verið svo, að sveitarfélag, sem hefur viljað stuðla að því, að þar yrðu byggðir verkamannabústaðir, hefur þurft að greiða frá 40 til 60 kr. á hvern íbúa sinn til Byggingarsjóðs verkamanna. En nú er gert ráð fyrir því, að ef um byggingar á að vera að ræða samkv. þessum ákvæðum frv., þá þurfi sveitarfélagið að greiða a. m. k. 200 kr. á hvern íbúa í staðinn fyrir lágmarkið 40 áður. Það er sem sagt fimmföldun á þessu framlagi. Og í raun og veru er þessum málum þannig fyrir komið, að til þess að sveitarfélag verði þess aðnjótandi; að lán verði veitt til sveitarfélagsins samkv. þessum kafla laganna, þá þarf viðkomandi sveitarsjóður að taka að sér að lána miðað við þá áætlun, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., 180 þús. kr., eða að leggja fram 180 þús. kr. á hverja íbúð. Gegn því leggur síðan Byggingarsjóður verkamanna fram aðra eins upphæð, 180 þús. kr. á íbúð, þannig að úr því kerfi eiga að fást 360 þús. kr. á íbúð til viðbótar við 600 þús. kr. lán samkv. því dæmi, sem miðað er við í frv., frá hinu almenna veðlánakerfi, þ. e. a. s. Byggingarsjóði ríkisins. Heildarlánið í þessu tilfelli yrði því 960 þús. kr. á íbúð, þegar gert er ráð fyrir, að íbúðin kosti 1200 þús. kr. Ég efast mjög um, að þær sveitarstjórnir verði mjög margar í landinu, sem samþykkja að leggja fram 180 þús. kr. á íbúð til þess að hafa áhrif á það, að það komi inn í byggðarlagið 180 þús. kr. þar til viðbótar úr byggingarsjóði, sem yrði þá til þess að veita mönnum þessi tiltölulega góðu kjör, sem gert er ráð fyrir, að menn geti notið samkv. þessum kafla laganna. Ég efast að vísu ekkert um, að það yrðu nokkrar sveitarstjórnir í landinu, sem mundu nota sér þessi ákvæði, en ég óttast mjög, að þær verði margar sveitarstjórnirnar, sem ekki mundu nota sér þessi ákvæði. Og þá verður málum þannig komið, að aðilar á þeim stöðum hafa ekki lengur möguleika til þess að koma fram verkamannabústaðabyggingum á svipuðum grundvelli og þeir hafa þó getað gert til þessa í gegnum félagsleg samtök og tiltölulega lága greiðslu frá sveitarsjóði til Byggingarsjóðs verkamanna. Ég held líka, að það áhrifavald, sem sveitarstjórnunum er boðið upp á í þessum efnum í sambandi við framkvæmdir samkv. þessum kafla frv., sé of lítið. Það er gert ráð fyrir því, að sú stjórn, sem á að hafa með framkvæmdirnar að gera í hverju sveitarfélagi, verði þannig skipuð, að viðkomandi sveitarstjórn á að skipa tvo fulltrúa, verkalýðsfélögin á staðnum einn, en Húsnæðismálastofnun ríkisins á að skipa tvo. Það er augljóst, að viðkomandi sveitarstjórn, sem hefur það í hendi sinni, hvort á að hefja nokkrar framkvæmdir í þessum efnum eða ekki, á hér að vera í minni hluta. Ég er mjög hræddur um, að þegar þannig er búið að þessum málum, þá verði ekki mikið úr framkvæmdum. En þetta tel ég að mætti laga. Út af fyrir sig tel ég það til bóta í frv. að gera ráð fyrir þeim möguleika, að sveitarstjórnir geti staðið fyrir byggingarframkvæmdum eftir þeirri leið, sem gert er ráð fyrir í frv., en þær hafa ekki haft möguleika til þess á hliðstæðum grundvelli og hér er gert ráð fyrir. Ég tel, að það væri ekkert við það að athuga, að gert væri ráð fyrir í frv. félagssamtökum á svipuðum grundvelli og verið hefur, þar sem aðilar standa að framkvæmdum á nokkuð svipaðan hátt og verið hefur. Ef t. d. verkalýðsfélög á staðnum hafa áhuga á því að koma upp byggingarfélagi verkamann, þá geti þau gert það, eða einstaklingar á staðnum, og þeir geti haldið þeim möguleikum til framkvæmda, sem þeir hafa haft, þótt sveitarfélögunum yrði einnig gefinn kostur á þessu. Þá er enginn vafi á því, að ákvæðin í frv. um meðaltekjur þeirra, sem heimilt er að veita lán samkv. þessum kafla, og um meðaleign þeirra, fá ekki staðizt í reynd. Ef stranglega yrði farið eftir þessum ákvæðum, þá er enginn vafi á því, að margir þeir aðilar, sem sannarlega þurfa á því að halda að fá þá lánafyrirgreiðslu, sem gert er ráð fyrir samkv. þessum kafla, mundu falla út, þar sem þeir mundu hafa meiri tekjur en þarna er gert ráð fyrir, a. m. k. ár og ár. Mér sýnist líka, að það sé býsna þröngt að gera ráð fyrir því, að sá aðili, sem sæki um lán samkv. þessum kafla, megi ekki eiga meiri eign en sem nemur 400 þús. kr., en þó er tekið fram, að hann eigi að leggja fram áætlað framlag, sem nemur 240 þús. kr., og hann megi ekki fá það frá opinberum aðila, hann verður að eiga upphæðina. Hann verður þá að eiga 240 þús. kr. miðað við núverandi verðlag og má þá í mesta lagi eiga 160 þús. kr. þar til viðbótar. Það þýðir, að ef hann á trillubát, þá fellur hann alveg örugglega út. Ég held, að þessi ákvæði séu allt of þröng. Það verður að gera ráð fyrir því, að tekjumarkið megi verða nokkru hærra og eignamarkið líka. Hitt er svo annað atriði, að það kemur vissulega til greina að setja það inn í útlánareglur, að þeir, sem hafi lægri tekjur, skuli jafnan hafa forgang til þess að fá þessi lán. Það er hins vegar annað mál. Í þessu frv. eru mörg önnur atriði, sem ástæða væri til þess að ræða um, en ég skal ekki fara um það mörgum orðum nú við þessa 1. umr. Þó vil ég segja það, að mér þykir full ástæða vera til þess að gera ráð fyrir því, að í þeirri stjórn, sem tæki að sér yfirstjórn bæði verkamannabústaðakerfisins og hins almenna lánakerfis, yrðu a. m. k. 7 menn, sem Alþ. kysi, en ég kann ekki við þá breytingu, þar sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv., að Alþ. kjósi 6 menn, en einn verði til viðbótar í n. sem fulltrúi Landsbankans með fullum réttindum, en það var ekki áður. Sá fulltrúi Landsbankans eða veðdeildar Landsbankans, sem hafði fundarseturétt í húsnæðismálastjórn með hinum 5 kjörnu fulltrúum, hafði ekki fullan rétt þar, t. d. til ákvörðunar um lánveitingar. Nú er allt í einu gert ráð fyrir því, að fulltrúi banka hafi þarna jafnan rétt, sem ég sé enga ástæðu til. Í rauninni er veðdeild Landsbankans í þessum efnum og bankinn ekkert annað en ákveðin þjónustustofnun, sem hefur með framkvæmdir á þessum málum að gera, en á ekki að vera slíkur aðili, að hún eigi þarna einhvern sjálfskipaðan mann í stjórn. En hitt hefði mér fundizt eðlilegt, að Alþ. hefði kosið 7 menn í þessa stjórn, sem fær allt þetta verkefni, sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil einnig segja það, að ég tel óhjákvæmilegt að breyta ákvæðunum um skyldusparnað frá því, sem nú er, þannig að það sé algerlega tryggt, að þau ungmenni, sem skylduð eru til þess að leggja til hliðar sem nemur 15% af kaupi sínu á þessu tímabili, árabili frá 16 ára aldri til 25 ára aldurs, fái a. m. k. sem nemur fullum venjulegum bankavöxtum fyrir innistæðufé sitt, en nú er þetta fé tekið af þessum ungmennum og þau fá aðeins 4% vexti og að vísu vísitöluálag samkv. kaupgjaldsvísitölu, sem er reiknað út á þann hátt, að í mjög mörgum tilfellum kemur í ljós, að þessi ungmenni fá ekki sem nemur venjulegum bankavöxtum af þessu innistæðufé sínu. Það er mér vel kunnugt um, því að ég hef þurft að taka út fé fyrir ungmenni í ýmsum slíkum tilfellum og hef varla viljað trúa því, að þetta gæti verið rétt. En svona er það samt. Það verður að tryggja það, að af þessu fé séu greiddir a. m. k. vextir, sem nema fullkomnum bankavöxtum. Þá tel ég einnig, að það þurfi að breyta ákvæðum í 9. gr. frv. í þá átt, að nú verði lagt fyrir, að veðdeildin standi þannig að framkvæmdum lánveitinga, að þegar tekin hefur verið ákvörðun um það, hve mikið lán skuli veitt til hvers lántakanda, þá skuli veðdeildin sjá um það, að öll afgreiðsla lánanna, þar með undirskrift lánsskjala, allur frágangur lánanna og útborgun þeirra geti farið fram í bankastofnunum, bæði í sparisjóðum og bönkum úti um land. Sá óeðlilegi siður verði lagður niður, að það sé ekki hægt að ganga frá láni út á íbúð, sem byggð er, með öðrum hætti en þeim að útvega sér einhvern umboðsmann í Reykjavík, sem fer inn í tiltekið hús hér í Reykjavik og verður að skrifa undir skjölin þar og taka við peningum þar til þess síðan að koma þeim til þeirra, sem eiga að taka við þessu einhvers staðar úti á landi. Það dugir ekki lengur að hafa einhverja heimild í þessum efnum. Það er sýnilegt, að þær stofnanir, sem hafa með þetta að gera, vilja halda þessu öllu í sínum höndum. Það á að leggja fyrir þær að standa þannig að framkvæmdum, að þegar búið er að ákveða lánsupphæðina og búið er að athuga um það, hvernig skuli ganga frá láninu að öðru leyti, þá á að senda lánin til þeirra staða, þar sem bankastofnun er a. m. k. næstliggjandi við þann aðila, sem á að fá lánið, þannig að hann geti þar gengið frá láninu sjálfur og tekið við láninu á eðlilegan hátt. Það eru mörg önnur atriði, sem ég hefði viljað ræða um, en ég skal ekki gera það hér nú við 1. umr. málsins. Þau verða að sjálfsögðu rædd hér nánar síðar, þegar n. hefur fjallað um málið. En ég vil aðeins segja það að lokum, að ég tel, að við þá endurskoðun, sem nú fer hér fram á þessari löggjöf, sé alveg óhjákvæmilegt að tryggja það, að fjárhagur byggingarlánasjóðanna verði gerður öflugri en hann er nú, svo að sjóðirnir geti veitt hærri lán og með betri kjörum, og það verði bundið í lögum, að lánakjörin batni frá því, sem verið hefur. Þetta er aðalatriði þessa máls.



Herra forseti. Það er nú búið að ræða þetta mál allmikið, þannig að þótt ég hefði ætlað að fara nokkuð ítarlega ofan í þetta, þá mun ég sleppa ýmsu af því, sem ég var búinn að hugsa mér að segja, vegna þess að það yrði bein endurtekning á því, sem aðrir hafa hér áður sagt um þetta mál. En ég verð að segja það, að ég varð fyrir allmiklum vonbrigðum, þegar ég sá þetta frv., eins og það er lagt hér fram á hæstv. Alþ., miðað við það vandamál, sem nú er við að stríða. Eins og komið hefur fram, þá er lítill munur á því í sjálfu sér um þá fjáröflunarmöguleika, sem lagt er til að verði í sambandi við húsnæðisbyggingarsjóð húsbyggjenda, frá því, sem nú er. En eins og allir vita, þá eru þessi mál algerlega komin í óefni hjá þjóðinni, og er það svo, að þeir, sem sóttu um lán eftir miðjan marz 1969, hafa ekki fengið neitt lánsloforð enn, þrátt fyrir það að í lögunum stendur þó, að enginn skuli hefja framkvæmdir fyrr en hann er búinn að fá loforð fyrir láni, þannig að við sjáum, hvernig þetta hlýtur að draga úr og raunar að stöðva allar byggingarframkvæmdir í landinu, eins og þessi mál eru nú í framkvæmd. Þetta er náttúrlega enn þá alvarlegra úti á landi, þar sem byggingarframkvæmdir á sumum stöðum hafa eiginlega stöðvazt af þessum ástæðum, eins og hv. þm. vita. En mér sýnast nú öll teikn á lofti um það, að þetta frv. muni ekki ná fram að ganga á þessu þingi miðað við þær undirtektir, sem það hefur fengið í blöðum annars stjórnarflokksins. E. t. v. á það að fá svipuð örlög eins og verðgæzlufrv. fékk. Það er bara annar flokkur, sem stendur kannske að því að hindra það. En það er fróðlegt að sjá, hver það verður, sem ætlar að reisa sér þar minnisvarða hér í sölum Alþingis. Ég ætla að minnast á nokkrar breyt., sem ég tel að þurfi að gera á þessu frv., og vil, að það komi fram hér við 1. umr., til þess að hv. n., sem fær þetta til meðferðar, geti athugað þær að nokkru. 1. gr. er óbreytt að öðru leyti en því, að gert er ráð fyrir að fjölga í stjórn Húsnæðismálastofnunarinnar um einn, þannig að þeir verði sex, fimm verði kosnir í Sþ., eins og nú er, en sjötti maðurinn verði skipaður af hæstv. félmrh. eftir tilnefningu Landsbanka Íslands. Mér sýnist þessi breyt. alveg fráleit. Ef á annað borð þætti ástæða til þess að fjölga í húsnæðismálastjórninni, þá er sjálfsagt, að öll stjórnin sé kosin á sama hátt, þ. e. a. s. í Sþ. Ég sé engin frambærileg rök fyrir því, að Landsbankinn út af fyrir sig fái einn í stjórn stofnunarinnar. Það gæti alveg eins verið ástæða til þess og ekki síður, að t. d. stærstu hagsmunasamtökin fengju fulltrúa í stjórninni, eins og t. d. Alþýðusamband Íslands eða Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Ég tel, að það væri nær, þótt mér finnist það í raun og veru líka fráleitt. En ég vil ekki trúa öðru, þegar þetta mál er athugað betur, en að sú n., sem fær frv. til athugunar, sjái það, að þessi breyt. er ekki til bóta. Hitt er svo annað mál, það má athuga það, hvort ekki væri rétt að fjölga í stjórninni, t. d. upp í sjö, og þá, að þeir séu kosnir, eins og ég sagði áðan, í Sþ. Það er búið að ræða töluvert mikið um 3. gr., þannig að ég get sleppt miklu af því, sem ég ætlaði að segja um þá gr. Þessi gr. eins og hefur verið sagt, hefur verið stytt frá því, sem er í gildandi lögum. Eins og gr. er nú, þá fjallar hún um það, hvaða verkefni húsnæðismálastjórn eigi að inna af hendi, og hún er allítarleg nú í lögunum. Þessu er að mestu leyti sleppt í þessu frv., en frvgr., eins og hún er hér, er þannig, með leyfi forseta: „Húsnæðismálastofnun ríkisins skal vinna að umbótum í byggingarmálum, lækkun á byggingarkostnaði og almennri fræðslu um byggingarmálefni. Stofnuninni er heimilt að starfrækja teiknistofu, er láti í té hagkvæmar teikningar og annist leiðbeiningarstarf um hvers konar umbætur og vinnutækni við byggingu íbúðarhúsa. Við úrlausn verkefna til umbóta í byggingarmálum skal Húsnæðismálastofnun ríkisins leita samvinnu við Iðnaðarmálastofnun Íslands, Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og aðra opinbera aðila, sem sérþekkingu hafa á málum þessum og gegna hliðstæðum hlutverkum hver á sínu sviði. Félmrh. skipar n. sérfróðra manna húsnæðismálastjórn til ráðuneytis um tæknileg mál, og ákveður ráðh. þóknun nm.“ Það er mjög athyglisvert, að þótt hæstv. ríkisstj. leggi til að lögfesta það, að húsnæðismálastjórn eigi að leita aðstoðar ýmissa stofnana, sem hafa í þjónustu sinni starfskrafta með sérþekkingu á sviði byggingarmála við lausn verkefna á þessu sviði, þá er það ekki nóg. Samkv. þessari gr. er einnig gert ráð fyrir, að hæstv. félmrh. skipi n. sérfróðra manna húsnæðismálastjórn til ráðuneytis um tæknileg mál, og ákveður ráðh. þóknun til nm. Mér er ekki ljóst, til hvers þessi n. á að vera, nema ef vera kynni til að taka við þóknun, þar sem fyrr í gr. er húsnæðismálastjórn uppálagt að leita til vissra stofnana um úrlausn verkefna. Mér skildist það í gær á hæstv. fjmrh., að eitthvað væri fyrir af n. hjá því opinbera og því ekki bein ástæða til að fjölga þeim eða viðhalda öllum. Mér skildist á hæstv. ráðh., að sannast sagna væri hæstv. ríkisstj. að drukkna í nefndafarganinu. Þær væru svo margar, að það mundi taka margar vikur að telja þær og tíunda, og svo þyrfti að tilnefna nýja n. til þess að skilgreina, hvað sé n. og hvað sé ekki n., og jafnvel aðra n. til þess að rannsaka allt þetta nefndafargan, sem yrði þá nokkurs konar nefndanefnd. Eins og frv. er lagt fram, er ekki tekið fram, hvað þessa n. á að skipa til langs tíma. Á þessu þarf að verða líka breyting, eða á þetta að verða einhver eilífðarnefnd, ef þessi grein verður óbreytt, eins og hún er? 4. gr. er óbreytt frá því, sem hún er í núverandi lögum, að öðru leyti en því, að b-liður, framlag ríkissjóðs, hækkar úr 40 millj. í 75 millj., en þó kemur þessi greiðsla ekki til fyrr en á næsta ári, þ. e. a. s. 1971. En 8. gr. gerir ráð fyrir, að 25 millj. kr. á ári sé varið til þess að lána til kaupa á gömlum íbúðum, sem er nauðsynjamál út af fyrir sig, en það þýðir, að til útlána í nýtt húsnæði fara ekki nema 10 millj. af þessari hækkun. Hækkunin á ríkisframlaginu, eins og frv. gerir ráð fyrir, er allt of lítil og verður að hækka mikið, a. m. k. í 100–125 millj., ef að einhverju gagni á að koma. Í þessu sambandi ber að líta á það, að ný lækkun mun hér koma til, ½% af aðflutningsgjaldi samkv. tollskrá vegna EFTA-aðildarinnar, en þær tekjur munu hafa numið um 17.5 millj. á síðasta ári. 5. gr. vil ég nú skoða nánar. Ég sé ekki þýðingu hennar að því leyti, að það sé veðdeild Landsbankans, sem hefur heimild til þess að gefa út og selja skuldabréf. Það er húsnæðismálastjórn, sem á að hafa þessa heimild, þó að Landsbankinn hafi framkvæmdina á hendi í umboði hennar. Eins og þetta er í frv., þá er það í höndum Landsbankans að meta þær byggingar, sem húsnæðismálastjórn hefur veitt lán út á, og er hann því nokkurs konar hæstiréttur í þeim málum. Mér þykir eðlilegt, að húsnæðismálastjórn hafi framkvæmd á hendi og beri ábyrgð á sjóðum byggingarsjóðs, enda ætti sú skipan að tryggja betur samræmingu á þessari framkvæmd. Verði ágreiningur um virðingar, er eðlilegast, að það sé húsnæðismálastjórn, sem skeri úr um þann ágreining, en ekki Landsbankinn. Að mínum dómi á Landsbankinn aðeins að hafa á hendi afgreiðslu og innheimtu, en annað ekki. Þá er það 6. gr. Tveir fyrri liðirnir eru óbreyttir frá því, sem þeir eru nú í lögum. Þriðji liðurinn er nýr og er um það að skylda lífeyris- og ellilaunasjóði til að láta af hendi 1/4 af ráðstöfunarfé sínu til að kaupa fyrir skuldabréf byggingarsjóðs. Þessir sjóðir hafa varið þessu fé, eins og aðrir hv. ræðumenn hafa tekið fram, til þess að lána meðlimum sínum til íbúðakaupa og bygginga að mestu eða öllu leyti. Þessi skerðing mundi því koma mjög hart niður á ýmsum meðlimum þessara sjóða. Það er gert ráð fyrir í frv., að þessi eignaupptaka nái til ársins í ár. Mér þykir mjög sennilegt, að búið sé að ráðstafa fé úr þessum sjóðum að mestu leyti á þessu ári eða gefa lánsloforð. Sé það, mundi slík lagasetning hafa í för með sér mikil óþægindi og vandræði, því að þetta þýddi, að það yrði að skerða þessi lífeyrissjóðslán um 25% í flestum tilfellum frá því, sem fyrirhugað hefði verið. Er ekki verið að fara út á hæpna braut í þessu efni að hefja eignaupptöku einkasjóða ýmissa félaga á þennan hátt? Er ekki á sama hátt hægt að seilast í fleiri sjóði ýmissa félaga, verði farið út á þá braut á annað borð að taka umráðarétt af eigendum einkasjóða, þótt eigendur þeirra þurfi á þeim að halda til eigin nota? Hvers virði er þá í raun og veru eignarrétturinn? Er ekki búið að ganga nógu langt í því á undanförnum árum að rýra framkvæmdamátt þessara sjóða vegna þeirrar verðbólgustefnu og stjórnleysis, sem ríkt hefur í landinu síðustu árin, þótt þetta sé ekki kórónað með því að taka líka af eigendunum umráðaréttinn með þessu móti, alveg burt séð frá því, hvort eigendur þessara sjóða þurfa að nota þetta fjármagn til eigin þarfa eða ekki? En það liggur fyrir, að mestöllu þessu fé hafi verið ráðstafað einmitt til íbúðabygginga eða íbúðakaupa. Hvernig er það t. d. með Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins? Mér er sagt, að þegar sé búið að ráðstafa 20% af þeim sjóði, sem fjmrn. hefur til umráða eða hefur ráðstafað. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh.: Er það þá meiningin að skerða þennan lífeyrissjóð um 25% í viðbót? Í a-lið 8. gr. segir m. a. svo, með leyfi forseta: „Lán skal þó að jafnaði því aðeins veita, að loforð um lánveitingu hafi verið gefið, áður en hlutaðeigandi byggingarframkvæmd hófst eða kaup á nýjum íbúðum gerð.“ Eins og framkvæmdin hefur verið á þessu hjá húsnæðismálastjórn, svarar hún aldrei lánbeiðnum fyrr en hún getur gefið lánsloforð, og eins og ég sagði áðan, þá hefur enginn, sem hefur sótt um íbúðarlán eftir 15. marz 1969, fengið neitt að vita um þessar umsóknir, ekki einu sinni, hvort þær hafa borizt, nema þá að þeir hafi sjálfir haft samband við skrifstofuna annaðhvort í síma eða farið þangað sjálfir. Þessi framkvæmd nær engri átt, og það má ekki minna vera en Húsnæðismálastofnunin svari þeim, sem umsóknirnar senda, þannig að þeir viti, að þær hafi borizt í hendur hennar, og það sé tekið fram, hvort eitthvað sé athugavert við umsóknina. En þetta í sjálfu sér þýðir það, að þetta hamlar alveg byggingarframkvæmdum, enda sjást þess merki, því að árið 1967 var byrjað að byggja 2052, 1968 1041 og 1969 um 1060 íbúðir. Í sambandi við þessa gr. er fleira, sem þarf að athuga. T. d. er sú breyting á b-lið að hætta að breyta lánunum eftir byggingarvísitölu alveg fráleit. Það hefur verið þannig í framkvæmd, að október-vísitalan hefur gilt fyrir árið á eftir, þannig að eftir þeirri vísitölu, sem gilti í október s. l., sem var 418 stig, er farið með lánin í ár, sem hefðu átt að vera 545 þús. En síðan í október hefur vísitalan hækkað um 21 stig. Það hefur verið getið um það að í sjálfu sér hafi þessi lán hækkað frá því, sem nú er. Ég get nú ekki betur séð en að þau lækki. Ég get ekki séð annað en að þau lækki a. m. k. í öllum þeim tilfellum, þar sem meðlimir verkalýðsfélaganna hefðu átt að fá til viðbótar 75 þús., sem mundi hafa þýtt á árinu 1970 620 þús. kr., en ekki 540 þús., eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, að verði greitt á þessu ári. Ég tel, að breytingin í sambandi við verkamannabústaðina sé að vissu leyti til bóta frá því ástandi, sem nú er, ef sveitarfélögin treysta sér til að nota þær heimildir, sem frv. felur í sér. En ég efa mjög, að allir smærri staðirnir treysti sér til þess. Og þá sjáum við það, að miðað við þetta plan, sem hér er, verður landsbyggðin algerlega út undan. Það kom t. d. í ljós, eftir því sem Morgunblaðið frá 21. febr. s. l. hafði eftir Gísla Halldórssyni borgarfulltrúa í Reykjavík, að það hafi verið byggt meira af íbúðum í Reykjavík en þörf sé fyrir, að í borginni hafi íbúðum fjölgað um 17.5%, en fjölgun íbúa hafi aðeins verið 6 á sama tíma. Á þessu tímabili hafa verið byggðar 3700 íbúðir, en borgarbúum hefur fjölgað um 4700. Aftur á móti á Akureyri, Húsavík, Dalvík og víðar hefur verið miklu minna um byggingar eða ekkert s. l. ár, en þar er skortur á húsnæði. Miðað við þetta frv. er gert ráð fyrir, að haldið verði áfram þessu Breiðholtsævintýri, það verði klárað að byggja þetta, þrátt fyrir það að einn borgarfulltrúi Sjálfstfl. segir, að það séu of margar íbúðir í Reykjavík. En frv. gerir ekki ráð fyrir svipaðri fyrirgreiðslu t. d. á Akureyri eða á þeim stöðum, þar sem húsnæðisskortur er. Þannig er þetta hugsað. Ég er ekki að lasta það, þó að það sé gert ráð fyrir því að standa við þá samninga, það má enginn misskilja það, - sem er búið að gera. En það eru líka samningar við verkalýðsfélög í raun og veru á Norðurlandi, eins og hér á þessu svæði, og ekki síður ástæða til þess að byggja þar, sem húsnæðisskortur er, en þar sem, - ef það er rétt, sem fulltrúi Sjálfstfl. sagði í borgarstjórn, - búið er að byggja of mikið af íbúðum, þ. e. hér í Reykjavík. Þetta eru hans orð, en ekki mín, og ég legg engan dóm á það, hvort þetta er rétt eða ekki. Eins og ég sagði áðan, þá get ég ekki séð annað, ef stefnt er að því að gera þetta frv. að lögum, sem ég hef nú ekki trú á, eins og ég sagði í upphafi máls míns, þá þurfi að taka hér upp ákvæði í lögin, þar sem það sé tryggt, að á þeim stöðum, þar sem sveitarfélögin treysta sér alls ekki til þess að byggja verkamannabústaði, þá fái fátækari meðlimir verkalýðsfélaganna eitthvert aukið lánsfé fram yfir það, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég tel því, að það sé engan veginn réttlætanlegt að leggja niður verkalýðslánin, a. m. k. í flestum tilfellum, heldur þyrfti a. m. k. að tvöfalda þau eða þrefalda frá því, sem nú er. Í sambandi við þessa gr. verð ég líka að segja það, að eins og þessi mál eru komin, er ekki hægt að ganga fram hjá því, að það er brýn nauðsyn að lengja lánstímann. Það verður að lengja lánstímann a. m. k. í 35 ár, það er það minnsta, og að lánin séu afborgunarlaus fyrstu þrjú árin. Ef maður lítur á það, hvað þetta lánsfé, sem þarna er ætlað að lána, er í raun og veru óverulegur hluti af þeim byggingarkostnaði, sem nú er að verða í landinu, þá hljóta allir að sjá, hvers konar byrðar það fólk ber, sem er að ráðast í að reyna að koma yfir sig íbúð. Það verður að breyta þessum lánakjörum, ef það á að vera nokkur leið, að fólk geti undir þeim risið. 13. gr. fjallar um útgáfu sparimerkja og skyldur kaupgreiðenda að greiða tilskilinn hluta launanna í sparimerkjum. Nú er lítill vafi á því, að út af því er oft og tíðum brugðið, að atvinnurekendur borgi tilskilinn hluta launanna í sparimerkjum. Mér finnst það því koma vel til athugunar að setja beinlínis ákvæði í löggjöfina um það, að þeir verði fyrir sektum, sem ekki framfylgja þessu ákvæði laganna. Í 22. gr. eru merk nýmæli og alger stefnubreyting frá því, sem verið hefur hjá hæstv. ríkisstj. Í þessari gr. er lagt til, að vextir úr Byggingarsjóði verkamanna lækki og verði 2%. Í lögunum, eins og þau eru nú, er það Seðlabankinn í samráði við hæstv. ríkisstj., sem ákveður vextina, en þeir eru nú 6%, hafa, að ég ætla, þrefaldazt í höndum Seðlabankans eða allt að því. Nú á að lækka vextina, og það er vel. Við framsóknarmenn höfum haldið því fram á undanförnum árum, að það séu fleiri vextir, sem ætti að lækka, en af þessum lánum, en það hefur klingt í okkar eyrum, að það væri svo lítið atriði þetta vaxtaspursmál, að það væri ekki umtalsvert. Það er vel, að hæstv. ríkisstj. er nú með stefnubreytingu í þessum málum, og ég vona, að fleira komi á eftir. En það er athyglisvert, að um leið og vextirnir eru lækkaðir, er afnumið ákvörðunarvald Seðlabankans að ákveða vextina. Það hefur verið stefnan fram að þessu að auka alltaf vald þessarar stofnunar í þjóðfélaginu. E. t. v. má telja, að þarna sé um að ræða stefnubreytingu, það eigi að fara að draga eitthvað af þessu valdi til baka, og ekki mundi ég harma það. Í sambandi við kostnaðaráætlunina er dálítið merkilegt mál í sambandi við þær tölur, sem þeir, sem hafa samið þetta frv., leggja þarna til grundvallar, þ. e. a. s. það muni verða 1200 þús., sem íbúðirnar muni kosta að meðaltali. Ég tók eftir því, að hæstv. félmrh. gat um það í framsögu sinni hér áðan, að einn af þeim, sem höfðu samið þetta frv., hefði verið hv. alþm., Jón Þorsteinsson. En það er dálítið athyglisvert, að þegar áætlunin er gerð um þessar byggingar, t. d. í sambandi við þessar íbúðir fyrir verkamannabústaðina, þá eru lagðar til grundvallar 1200 þús. kr. Mér skildist á hæstv. ráðh. í framsöguræðunni áðan, að það væru ætlaðar 1200 þús. að láni. En ég fæ það ekki út úr þessu frv., heldur að það sé kostnaðurinn við bygginguna, og það skiptir nokkuð miklu máli. Ef það er misskilningur hjá mér, þá vona ég, að það verði leiðrétt, en ég skil það svona. En ef við lítum á þann kostnað, sem reynslan sýndi í Breiðholti, þegar byggingarvísitalan var 298 stig að meðaltali, þá kostaði 90 fermetra íbúð 1132 þús., og er ekkert leyndarmál, að hún var afhent innan við raunverulegan byggingarkostnað á þeim tíma. En á tímanum síðan hefur byggingarkostnaðurinn hækkað um 36% rúmlega. Ef ætti að leggja þessa reynslu hæstv. ríkisstj. til viðmiðunar byggingarkostnaðinum, þá hefði hún þurft að bæta eitthvað við þessa áætlun. Ég sé ekki betur en slíkt mundi kosta 1540 þús. kr. a. m. k. miðað við þá byggingarvísitölu, sem er í dag, og ekki er ólíklegt, að byggingarvísitalan eigi eftir að hækka eitthvað á næstu mánuðum, eða ég veit ekki, hverjum dettur það í hug, að kaupgjald haldist óbreytt marga mánuði hér á eftir í þessu landi. Nei, ég held, að öll undirstaðan sé veik. En það kannske skiptir engu máli, ef þetta frv. er bara til að leggja það fram og sýna það, ef það er bara gert af kosningahræðslu og er ekki ætlazt til, að það nái fram að ganga, sem er grunur minn. Ég sakna þess, að hæstv. landbrh. er ekki hér í salnum, og ég vil mælast til þess, að hæstv. fundarstjóri hlutist til um það, að hann komi hingað. Ég ætla að leggja fyrir hann nokkrar spurningar í sambandi við pólitík í landbúnaðarmálum. Þar sem nú er farið að lækka vextina í sambandi við íbúðalán til verkamanna, þá geri ég ráð fyrir, að á næstu dögum muni verða lagt fram hér frv. til þess að lækka vextina á íbúðalánum til þeirrar stéttar, sem er sannarlega lægst launaða stéttin í þessu landi. Ef það verður ekki gert, þá verða aðrir til þess að leggja fram slíkt frv. Og ég hefði gaman af því að reyna á það, hvort það væru ekki einhverjir í stjórnarliðinu, sem hika við, ef þetta frv. verður að lögum, að fella vaxtalækkun á stofnlánum til íbúðabygginga í sveitum. Það er ýmislegt fleira, sem ég hafði ætlað að minnast á hér, en tímans vegna mun ég fara að stytta mál mitt. Eitt af því, sem ég vil benda á hv. n., sem fær þetta frv. til meðferðar, er það, að gert er ráð fyrir því í frv., í 23. gr., að það sé hámarksstærð á þessum verkamannabústöðum, fjögurra herbergja íbúðir eða innan við 100 fermetra mörk. Í sambandi við hið almenna byggingarkerfi er gert ráð fyrir, að það megi vera 150 fermetrar fyrir 8 manna fjölskyldu og stærri. Það er alkunna, að margar verkamannafjölskyldur eru stórar, og ég verð að segja það, að mér finnst þessi mörk mjög knöpp miðað við 8 eða 10 manna fjölskyldu. Og ég held, að það sé full ástæða til þess að líta eftir því fyrir þá n., sem fær þetta mál til meðferðar. Nú er auðséð á þessu frv., að gert er ráð fyrir því að halda áfram þessum framkvæmdum í Breiðholti, og það er í þessari áætlun áætlað að leggja fram 116 millj. á yfirstandandi ári í þessa framkvæmd og 50 millj. á næsta ári og síðan ekki meir. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. að því, hvort þessar 116 millj. séu hugsaðar umfram hin venjulegu húsnæðisstjórnarlán og þessar 50 millj. á næsta ári. En með hliðsjón af því, að eftir er að byggja margar íbúðir miðað við þá samninga, sem hafa verið gerðir, hvernig stendur á því, að það er ekki áætlun um, að það þurfi meira fjármagn til þessara íbúða í framtíðinni. Eftir því, sem ég hjó eftir hjá hæstv. ráðh. í framsögu hans, þá er áætlað að halda þessu áfram. Hvernig á þá að fjármagna þessar framkvæmdir? Í öndverðu var því lofað, að það væri ekki tekið fjármagn úr hinu almenna veðlánakerfi í þessa byggingaframkvæmd umfram hin venjulegu íbúðalán. En ég veit, að það eru a. m. k. 130 millj., sem hafa verið teknar til þess, þegar byggingarsjóðurinn er nú þannig, að það eru allar byggingaframkvæmdir í landinu nema þessar í raun og veru strandaðar. Hvernig væri nú, að hæstv. ríkisstj., af því að það er nú komið nálægt tvennum kosningum, mannaði sig upp og reyndi að skila þessu fjármagni aftur í sjóðinn? Ég vildi spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort það sé ekki von á slíku. Ég geri ráð fyrir því og vona það, að ef þetta frv. kemur úr n., þá verði hæstv. landbrh. hér staddur, og mun ég þá leggja þær spurningar, sem ég ætlaði nú, fyrir hann í sambandi við, hvað hann hyggist gera með vaxtagreiðslur húsbyggjenda í sveitum, eftir að þetta frv. hefur verið lagt fram. Ég mun sjálfsagt einnig taka fleiri atriði í þessu frv. þá til athugunar, ef ekki verður gjörbreyting á því frá því, sem nú er.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að þessu frv. verði vísað til n., sem ég á sæti í, og get ég af þeim sökum verið fáorðari en ella um þetta frv. við 1. umr., enda hafa nú þegar farið fram allítarlegar umr. um málið strax við 1. umr. Það er vissulega rétt, sem hæstv. félmrh. sagði í upphafi máls síns, að húsnæðismálin hafa löngum verið vandamál, einkum vegna fjárhagshliðarinnar, og hann játaði í raun og veru, að alltaf hefðu húsbyggingamálin verið í fjárhagslegu svelti. Og það er vissulega rétt. Þannig hefur það verið, og því miður er ég hræddur um, þrátt fyrir mjög yfirlætisfull ummæli í Alþýðublaðinu um gjörbreytingu þessara mála með þessu stjórnarfrv., að það verði því miður niðurstaðan, eftir að frv. hefur orðið að lögum, að húsbyggingamál okkar verði áfram í fjárhagslegu svelti, af því að það er rétt, sem hér hefur verið bent á, að það er þrátt fyrir yfirskin þess á mörgum stöðum í frv., að um stórkostlegar umbætur sé að ræða í húsnæðismálunum, þá er, þegar betur er að gáð, um frekar lítið nýtt að ræða í frv. Sérstaklega á þetta við um nýjar fjárútveganir. Þær eru því miður miklu minni en ætla mætti við fljótan yfirlestur frv. Það er ekkert umtalsvert, sem aflað er af nýju fé til lausnar húsnæðismálunum, þegar undan er tekinn pósturinn um lífeyrissjóðina. Það er hin eina umtalsverða nýja fjáröflun til húsnæðismálanna, og þó er það rétt, sem sagt hefur verið, að meginhluti þess fjármagns, sem lífeyrissjóðirnir hafa haft til umráða, hafi farið, að vísu fram hjá húsnæðismálakerfinu, til lausnar húsnæðismála, og er þannig ekki um nýtt fé að ræða nema að litlu leyti, þó að húsnæðismálakerfinu sé nú ætlað að láta peningana ganga til húsnæðismálanna í stað þess að lífeyrissjóðirnir gerðu það beint áður. Við þetta eykst notagildi peningsins ekki nokkurn skapaðan hlut, en nú er seilzt ofan í þá lífeyrissjóði verkalýðshreyfingarinnar, sem verið er að mynda og ekki komnir á laggirnar, og þykir mér furðu fljótt gripið til þess úrræðis. Að því kem ég síðar. Það eru 35 millj. kr., sem ríkið ætlar að útvega á ári meira en það hefur gert, 75 millj. á ári í staðinn fyrir 40, og það er smápóstur, það sjá allir. 25 millj. kr. eru ætlaðar til nýs hlutverks, en það hlutverk álít ég að sé bráðnauðsynlegt og tel einn af ljósu punktunum við þetta frv., ákvæðið í 8. gr. um, að það megi verja fé, allt að 25 millj. kr. árlega, til lánveitinga til kaupa eldri íbúðarhúsa. Það eru mörg ár síðan ég flutti það mál hér á Alþ., sem fékk þá allgóðar undirtektir, og mér var sagt í veðdeild Landsbankans, að það mál væri komið svo langt, að það lægi á borði ráðh. Síðan eru liðin ein sex ár, og því máli hefur ekki verið hreyft. En það er augsýnilegt þó, að það er þjóðarhagur að hjálpa mönnum til að kaupa eldri nothæf hús og endurbæta þau svo, að þau geti orðið góðar íbúðir, og búa þannig að því, sem þjóðin á, nýta betur. Það hefði getað forðað mörgum manni frá því að ráðast í það átak og reisa sér hurðarás um öxl með því að byggja nýja íbúð, ef lánsmöguleikar hefðu verið fyrir hendi til þess að kaupa eldri hús fyrr en nú. Þetta álít ég vera einn stærsta kost þessa frv., að þessu máli er þó hreyft og ætlaðar til þess 25 millj. kr., sem að mínu áliti er þó margfaldlega of lág upphæð. En þarna er loksins sinnt þörfu máli, og ég vil þakka hæstv. ríkisstj. fyrir að láta þetta þó fljóta með þessu frv. Það hefur ekkert vit verið í því í okkar lánakerfi, hvorki að því er varðar gömul nothæf skip, að hafa engan pening til þess að geta greitt fyrir kaupum og sölum á þeim og fá þannig betri nýtingu þeirra, né heldur að því er snertir íbúðarhúsnæði. Þarna er byrjað að ráða bót á þessu, en ég er alveg viss um, að a. m. k. fyrst í stað þarf miklu meira fé en 25 millj. kr. til þess að greiða fyrir þessu. En þetta mundi jafnframt við betri nýtingu þess húsnæðis, sem til er, draga nokkuð úr fjölda þeirra nýju íbúða, sem þörf er á að ráðast í, og spara þannig nokkuð útgjöld í nýbyggingum á næstu árum, ef þessu hlutverki er sinnt eins og þjóðarþörf og hagur krefst. Ég sé ekki betur en þetta frv. um Húsnæðismálastofnun ríkisins byggi að mestu leyti á gömlum stofnum. Fjáröflunin er að meginstofni sú, sem við búum við í núv. löggjöf. Þar vegur þyngst það, sem verkalýðshreyfingin hefur í samningum við ríkisvaldið knúið fram á ýmsum tímum. Við vitum, hvað launaskatturinn þýðir fyrir húsnæðismálin, launaskatturinn, 1% af öllum greiddum launum. Það er einn af gildustu tekjuþáttunum hjá Húsnæðismálastofnuninni. Á þessum stofni er auðvitað byggt áfram. Þá er það frá atvinnuleysistryggingunum, sjóði, sem verkalýðshreyfingin á ótvírætt. Þar var ríkissjóði ætlað að leggja fram til atvinnuleysistrygginganna tugi millj. á ári hverju. En hvernig fór um það fé? Það er tekið. Ríkið greiðir þetta til atvinnuleysistrygginganna að nafni til, en borgar það með bréfum og tekur það til húsnæðismálanna. Á þessum stofni er auðvitað líka byggt hér. Það er annar gildasti stofninn, sem húsnæðismálin hafa yfir að ráða. Svo er það skyldusparnaðurinn. Á honum er byggt áfram eins og verið hefur, 15% tekið af unga fólkinu til þess að leggja fram til húsnæðismálanna. Það þótti nú ekki góð latína, þegar ég tók það nýmæli upp í löggjöf í fyrsta sinn árið 1957, að mig minnir, að leggja 6% skyldusparnað á unga fólkið. En þessu var breytt í 15% nokkru síðar, og hefur þó verið gerð meinleg breyting að því er þetta varðar. Ég álít, að þetta hafi verið sjálfsögð ráðstöfun frá upphafi og sé enn í fullu gildi og eigi að halda áfram við skyldusparnaðinn. En að einu leyti hefur þessu máli verið spillt, og úr því finnst mér ekki bætt í þessu frv. Unga fólkið, sem nauðugt viljugt, því að þetta er skylda, verður að festa sitt fé á þennan hátt og þjóna þjóðfélaginu með því að leggja til hliðar 15% af tekjum sínum, á ekki að fá nema 4% vexti af þessu fé. Það finnst mér óhæfa. Það má ekki minna vera, þegar unga fólkið er svipt þessu fjármagni, en það fái það óskert aftur og með vöxtum. Það er á því vísitölutrygging að sjálfsögðu, en vextirnir eru ekki nema helmingur af því, sem unga fólkið gæti haft á bundinni bók, sem það hæglega gæti gert, og þá vexti á það að hafa. Ekki meira um skyldusparnaðinn. Hann er einn af þeim gömlu stofnum, sem hér er nú byggt á áfram. Þá er það verkamannabústaðakerfið. Það er nú, eins og hæstv. ráðh. sagði, yfir 40 ára gamalt. Það er tekið inn í þennan lagabálk og fátt nýtt við það. Ég verð að segja það, að það verður að vera talsverður sparnaður við þessa samsteypu, ef ég á að fagna henni yfirleitt. Það má vera, að það sé hagkvæmara að hafa almenna lánakerfið, verkamannabústaðakerfið og útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis allt undir sömu stjórn og í sama lagabálki, ef það sparar fé. En að öðru leyti, ef það gerir það ekki að verulegu leyti, þá fagna ég ekki og tel ekki til kosta þessa frv., að verkamannabústaðakerfið sé lagt niður í því formi, sem það hefur verið. Þar með verður maður að sjá á bak byggingarfélögum verkamanna úti um allt landið, sem hafa haldið þeim málum þó að verulegu leyti í höndum verkalýðsstéttarinnar sjálfrar. Byggingarfélögum verkamanna er ekki ætlaður lengri aldur en svo samkv. þessu frv., að þau á að leggja niður, þegar lokið er byggingu þeirra verkamannabústaða, sem nú er verið að byggja, þá taka sveitarfélögin við. Og eins og einn ræðumaður sagði hér í dag, þá er það til í dæminu, að sumar sveitarstjórnir geri vel í þessum málum og leggi ljúflega fram það fé, sem frv. ætlast til af þeim, og þannig dragi ekki þar úr byggingum verkamannabústaða, en ég er afar hræddur um það, að mörg sveitarstjórnin sé ekki víðsýnni en það, að það sé nokkur áhætta bundin við að leggja þessi mál alveg í hendur sveitarstjórnanna með svo víðtæku valdi, sem sveitarstjórnirnar eiga að hafa yfir framkvæmd þeirra og geta þannig ráðið ferðinni um byggingu verkamannabústaða úti um landið. Ég efa því, að sá ókostur, sem þessu fylgir, vegi upp á móti þeim fjárhagslega sparnaði, sem kann að leiða af því að steypa þessu saman undir eina stjórn, sem ég tel þó út af fyrir sig vera skynsamlega ráðstöfun, en það má ekki gerast á kostnað þess, að verkalýðsstéttin sjálf hafi nokkra hönd í bagga um byggingu verkamannabústaða, eins og var eitt grundvallaratriðið, þegar lög um verkamannabústaði voru sett, og hefur að mínu áliti ekki gefizt illa. Undir bálkinn er svo að síðustu felld hin sérstaka löggjöf um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, og sé ég fátt af nýmælum í þeim kafla varðandi útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Þetta er fellt undir hið almenna kerfi og verður þannig undir stjórn Húsnæðismálastofnunar ríkisins. Ég held, að það sé alveg rétt, að þó að manni sýnist svo við fljótan yfirlestur, að lánin hækki allverulega út á íbúð hverja, þar sem talað er um 600 þús. kr. lán, þá sé það svo, að miðað við, að lánin ná núna 540 þús. kr. með byggingarvísitölu í upphafi þessa árs, þá er ég afar hræddur um það, að strax á árinu 1970 verði svo komið, að byggingarvísitalan segi til, að lánið ætti að öllu óbreyttu að vera komið upp undir 600 þús., og það sé þannig ekki um hækkun að ræða, sem sýnist vera á pappírnum. Hitt er annað mál, að lánstíminn er svo skammur og vaxtakjör ekki hagkvæmari en svo, að það rís enginn verkamaður með venjulegum verkamannstekjum undir því að standa undir hærri lánum en 600 þús. kr., og þar er veggur, sem við rekum okkur á, sem þýðir það, að til þess að einstaklingarnir geti risið undir nauðsynlega háum lánum í sambandi við lausn húsnæðismála sinna, þá þarf að lengja lánstímann og það þarf að gera vaxtakjörin aðgengilegri. Þegar ég kem að þeirri kvöð, sem lögð er á lífeyrissjóðina í þessu frv., þá kemst ég ekki hjá að láta í ljós þá skoðun mína, að ég held, að það hefði verið miklu einfaldara og í raun og veru miklu sjálfsagðara að leggja þá kvöð hreinlega á Seðlabanka Íslands að standa undir fjármagnsútveguninni til húsnæðismálakerfisins, hafa vextina lága, það væri ekki sízt gert í þágu atvinnulífsins, og taka afleiðingum af því á þann veg að tvöfalda launaskattinn, eingöngu til að standa undir vaxtaniðurgreiðslunni. Það væri atvinnulífinu eðlilegast að taka þá byrði á sig, því að það er gert fyrir atvinnulífið að halda húsnæðiskostnaði og þar með framkvæmdakostnaði í landinu niðri. Þessu varpa ég nú hér fram, þó að það fari langt úr leið, að því er snertir þetta frv., en ég hygg, að það væri þó athugunarvert, hvort þetta væru ekki greiðari götur og eðlilegri að fara en þær leiðir, sem hér eru farnar. Og þá á ég sérstaklega við kvaðirnar um lífeyrissjóðina. Það hefur verið á það bent, að sumir lífeyrissjóðir, sem starfað hafa um lengri tíma, hafi þegar með samkomulagi tekið á sig þá kvöð að leggja fram 20% af ráðstöfunarfé sínu til húsnæðismála, og ef nú á að bæta 25% þar ofan á, sem ég er ekki alveg viss um og trúi varla, þá er anzi mikið búið að skerða möguleika þeirra lífeyrissjóða til þess að geta með frjálsum hætti lagt nokkuð verulegt af mörkum til húsnæðismálanna. En fyrir hönd verkalýðshreyfingarinnar verð ég að segja það, að ég harma, að það skuli flutt fram í frv.-formi á Alþ., rétt í þann mund sem lífeyrissjóðir verkalýðsfélaganna eru að verða til, að taka skuli fjórðu hverja krónu af ráðstöfunarfé þeirra frá og með 1. jan. 1970, án þess að þeir mannasiðir séu viðhafðir að ræða með einu orði við verkalýðshreyfinguna um þetta. En 19. maí 1969 var um það samið, að stofnaðir skyldu lífeyrissjóðir á frjálsum félagsgrundvelli og álögur lagðar á atvinnurekendur og verkafólkið sjálft í stað beinna launahækkana. Þetta var samþ., og ríkissjóður lagði ekki annað fé til þessa en að gera mögulegt, að öldruðu fólki yrði greiddur lífeyrir frá ársbyrjun 1970 með fjármagni, sem að 3/4 hlutum var tekið úr eigin sjóðum verkalýðsfélaganna, atvinnuleysistryggingunum, og að 1/4 hluta úr ríkissjóði næstu 15 ár. Að öðru leyti var þarna um að ræða að leggja kvaðir á atvinnurekendur og verkafólk eftir frjálsu samkomulagi þeirra í stað þess að inna þetta af hendi sem launagreiðslur. En svo, áður en árið er liðið, er án samkomulags við verkalýðshreyfinguna ákveðið að taka fjórðu hverja krónu af þessu ráðstöfunarfé, sem lífeyrissjóðirnir koma til með að hafa, og verja því til húsnæðismálanna. Nú er ég alveg sannfærður um það, að verkalýðsfélögin sjálf hefðu varið allverulegum hluta af þessu fé til þess að leysa húsnæðismál félaga sinna, en nú á það að fara almennt til lausnar húsnæðismálanna, langt út yfir það, sem um var samið, og þess vegna kemur okkur það mál við og hefði verið umræðuvert við okkur. Ég er alveg viss um, að það var skakkt að farið, þegar þetta frv. var í undirbúningi, að ekki skyldi vera svo mikið sem við verkalýðshreyfinguna talað, því að það er verið að taka hennar fé og binda það, og það sem verra er, það er verið að rýra ávöxtunarmöguleika þessa fjár stórkostlega. En ávöxtunin átti þó að vera umsamin á þann veg, að verkalýðshreyfingin stjórnaði sjálf sjóðunum og sæi um ávöxtun þeirra auðvitað á þann hátt, sem bezt væri hægt að ráðstafa þeim hlutum. Á þessari stundu situr miðstjórn Alþýðusambandsins á fundi eingöngu til þess að ræða um þetta frv., og ég er alveg viss um það, þó að ég verði að vera þar fjarverandi, að það verður ekki ánægja með það í miðstjórn Alþýðusambandsins, og munu menn þar ekki skiptast í flokka um það, að hér skuli vera gripið til þessara sjóða án nokkurs samráðs við verkalýðshreyfinguna að svo nýafstöðnum samningum um stofnun lífeyrissjóðanna sem raun ber vitni um. En það er betur munað eftir verkalýðshreyfingunni en þetta, því að þær umsömdu 15–20 millj., sem verja átti til viðbótarlána fyrir tekjulitla meðlimi verkalýðsfélaganna og skyldu vera í einstökum lánum 75 þús. kr., eru nú niður felldar í þessu frv. Auðvitað finnst mér það til lýta á þessu frv., ekki til bóta, og það er í raun og veru hart, að svo skuli vera gert. En þó að svona djarflega sé tekið til fjár þeirra lífeyrissjóða, sem nú er verið að stofna, þá er þó ekki gert ráð fyrir því, að verkalýðshreyfingin fái svo mikið sem einn mann í stjórn Húsnæðismálastofnunarinnar. Nei, það skal vera Landsbankinn, þó að hann leggi engan eyrinn til. Þegar ég lít á 3. gr. þessa frv., þá verð ég að segja það, að ég tek undir það, að það er mjög dregið úr gildi 3. gr. gildandi laga, því að það eru vissulega þar mörg ákvæði um það, að Húsnæðismálastofnuninni skuli skylt að beita hvers konar aðgerðum, sem leiða megi til þess, að dregið verði úr byggingarkostnaði. Og það er ekkert síður hlutverk Húsnæðismálastofnunarinnar en sjálf lánastarfsemin. En hver var ástæðan til þess, að verið var að draga úr þessu í gildandi lögum? Til þess sá ég enga ástæðu, nema það sé ætlunin að leggja minni áherzlu á þann þátt í starfi stofnunarinnar en áður. Að öðrum kosti hefðu a. m. k. ákvæðin að meinalausu mátt vera áfram í lögum og ekki veitt af. Þá hlýt ég að minna á það, að lögfest var samkomulag verkalýðshreyfingarinnar við ríkisstj. um framkvæmdaáætlunina, Breiðholtsframkvæmdirnar, sem allt of seint og treglega hefur gengið að framkvæma. En í viðbót við það var búið að gefa gullin loforð og lögfesta á grundvelli þessa samkomulags byggingaráætlanir víðs vegar í kaupstöðunum úti um land. Það er rétt, það hefði orðið að sætta sig við minni áfanga og e. t. v. ekki á eins auðveldan hátt, og hér á Reykjavíkursvæðinu er hægt að koma við stórfelldum nýtízku vinnubrögðum, rétt er það, og inn á það kom hæstv. ráðh. En samt var búið að gefa þessi loforð og lögfesta þau, en nú er því kippt í burt í þessu frv. Landsbyggðin mun þykjast svikin að því er þetta snertir. Það er ég sannfærður um. Þá tek ég undir það, sem sagt hefur verið, að þó að hér í frv. sé um nokkra hækkun að ræða á tekjum þeirra, sem njóta mega réttinda varðandi verkamannabústaði, þá er sú hækkun of lítil, tekjumarkið verður of lágt. Það að útiloka sérhvern þann verkamann, sem hefur yfir 200 þús. kr. tekjur nú og á næstu árum, útilokar allt of marga, og þetta tekjumark verður áreiðanlega að endurskoðast til hækkunar, og efast ég ekkert um það, að á það mun hæstv. ráðh. fallast, þegar málið hefur verið athugað. Þetta mark er nú sett of lágt, þ. e. a. s. það verður of þröngt, það útilokar of marga. Bráðabirgðaákvæði eru nokkur með frv. Ég hef áður vikið að því, að byggingarfélög verkamanna verða tekin af, þegar lokið er byggingarframkvæmdum, sem nú standa yfir. Það er m. a. ákveðið í upphafi bráðabirgðaákvæðisins. Í öðru lagi segir, að haldast skuli óbreytt ákvæði laga og reglugerða um framkvæmd byggingaráætlunar í Reykjavík, en heimilt er ríkisstj., Reykjavíkurborg og fulltrúaráði verkalýðsfélaganna í Reykjavík að semja svo um, að þær 735, - takið eftir, - 735 íbúðir í byggingaráætlun þessari, sem eigi er hafin bygging á, eða hluti þeirra, verði byggðar sem verkamannabústaðir samkv. IV. kafla þessara laga. Þessi tala sýnir, hversu óhemjumikið er eftir til þess að til fulls verði staðið við byggingaráætlunina, og var þess þó full þörf, að staðið væri við hana, þó að ýmiss konar gallar hafi orðið á í framkvæmdinni. En það eitt vil ég þó segja lofsamlegt um þetta atriði, að hér er ekki beitt valdboði. Hér er farin mjög eðlileg leið. Það er sagt, að ef samningar takast um að breyta framkvæmdinni að þessu leyti og hverfa til verkamannabústaðakerfisins, þá skal það vera heimilt, og ég tel, að þarna hafi hæstv. ríkisstj. farið alveg rétta leið, að það á að opna samningamöguleika um þetta, af því að þarna var byggt á samningsákvæðum, sem annar aðilinn mátti ekki taka sér vald til þess að breyta og mátti ekki heldur, að því er snertir lífeyrissjóðina, gera það að mínu áliti. Af 4. málsl. bráðabirgðaákvæðanna er alveg ljóst, að það er rétt, sem sagt var hér áðan, að þessar 35 millj. kr., sem ríkið ætlar að hækka sitt framlag um til húsnæðismálanna, koma ekki á árinu 1970. Það kemur fyrst til framkvæmda á árinu 1971. En aftur er gripið til lífeyrissjóðanna frá 1. jan. 1970. Ég lofaði hæstv. forseta því, að ég skyldi ekki verða langorður um málið, bæði af því að málið fer til n., sem ég á sæti í, og sökum þess, að umr. hafa þegar orðið ítarlegar um það. En ég lýk máli mínu með því að segja, að þó að nokkur atriði séu til bóta í þessu frv., þá eru líka á því stórkostlegir gallar, og það er fjarri því, að hér sé um að ræða nokkra byltingu til hins betra í lausn húsnæðismálanna. Ég er alveg sannfærður um það, að hófsamur og sanngjarn félmrh. mundi að einu eða tveimur árum liðnum játa, eins og núv. hæstv. félmrh. hefur játað, að framkvæmdamöguleikar húsnæðismálanna séu enn þá í fjárhagslegu svelti.



Herra forseti. Mér hefur náttúrlega aldrei dottið það í hug, að með þessu frv. hafi verið fundið allt púður, því að þetta mál er erfiðara en svo, að hægt sé að búast við því, að í þessari tilraun felist möguleikar til þess að afnema alla galla eða bæta stjórn og framkvæmd þessara mála, eins og frekasta nauðsyn er fyrir. Það er náttúrlega alveg augljóst, að þetta frv. uppfyllir ekki allar óskir manna. En ég hef haldið fram og talið, að það mundi vera veruleg breyting til lagfæringar frá því, sem er, og alveg sérstaklega á því sviði, sem hér hefur verið mest talað um, og er það, sem kallar mest að, það er um fjármagnsútvegun til húsnæðismálakerfisins og rentur af þeim lánum. Ég skal leyfa mér að fara nokkrum orðum um sumt af því, sem ég hef getað skrifað hjá mér og minnzt hefur verið á í þessum umr. Skal ég þá fyrst minnast á það, sem síðast var talað hér af hv. 9. þm. Reykv., sem taldi, að með þessu frv. væri seilzt allt of djúpt niður í vasa verkalýðsfélaganna, sem flest eða mörg a. m. k. væru búin að stofna til lífeyrissjóða, og þau væru ómegnug á þessu stigi til þess að lána úr sínum sjóðum eins og þau, sem lengur hafa verið við lýði og eiga meira fé úr að spila. Þess vegna væri ranglátt að láta eitt yfir þau ganga eins og þessi, sem sterkari eru og stærri. Þetta lítur vel út, þegar það er sagt. En við þetta er það að athuga, að þau verkalýðsfélög eða þeir lífeyrissjóðir, sem nýstofnaðir eru, eru ekki þess umkomnir að lána, eins og þeir þyrftu að lána. En með því að taka 25% af ráðstöfunarfé allra lífeyrissjóðanna er með nokkrum hætti verið að hjálpa þeim, sem ekki geta fengið fulla fyrirgreiðslu úr þessum yngstu lífeyrissjóðum, sem stofnaðir hafa verið. Það er náttúrlega augljóst, að þeir lífeyrissjóðir, sem eru gamlir og sterkir, eiga meira fé til þess að lána sjóðfélögum sínum. En þeir, sem nýstofnaðir eru, eiga það ekki. En með því að taka í heild þessi 25% af ráðstöfunarfé, sem lífeyrissjóðirnir í heild hafa safnað sér, þá er verið að safna fé til þess að geta fjölgað almennum lánum hjá húsnæðismálastjórn og þar með hjálpað þeim, sem eru meðlimir í verkalýðsfélögunum og í verkalýðsfélagalífeyrissjóðunum og geta ekki fengið þar þá fyrirgreiðslu, sem aðrir fá úr stærri lífeyrissjóðunum. Ég held þess vegna, að það sé ekki rétt að orða þetta svo, að það sé verið að seilast ofan í vasa lífeyrissjóða verkalýðsfélaganna með þessu frv., heldur sé þvert á móti verið að gera ráðstafanir til þess að gera mögulegt að auka almennu útlánin, sem þá náttúrlega þeir njóta, sem í lífeyrissjóðum verkalýðsfélaganna eru. Þetta held ég, að sé vert að taka með í reikninginn, þegar verið er að tala um lífeyrissjóði verkalýðsfélaganna. Mér þótti ánægjulegt, að hv. þm. skyldi minnast á afskipti sín af skyldusparnaðarmálinu og þeim ráðstöfunum, sem hafa verið gerðar til þess að fá unga fólkið til þess að leggja í það að geyma nokkurn hluta af öflunarfé sínu og safna þannig til þess tíma, þegar að því kæmi, að það þyrfti m. a. að byggja. Hann sagði, að hann hefði verið með í því að stofna til 6% skyldusparnaðar unga fólksins til þess að leggja í húsnæðismálastjórnarpúlíuna. Nú eru þessi 6%, sem hann byrjaði með, orðin að 15%, og það er að vísu nokkru þyngra fyrir unga fólkið að leggja til hliðar 15% en 6% áður, en „prinsipið“ er þó hið sama. Og ég tel, að það hafi verið vel ráðið á sínum tíma, hvort sem það var fyrir forgöngu hans eða annarra, að til þessa skyldusparnaðar var stofnað, það sé gott fyrir unga fólkið, að þetta hafi verið gert, og það hafi náðst árangur með því að gera þetta. En skyldusparnaðurinn er að sumu leyti ekki óskyldur þeirri ráðstöfun, sem nú er verið að gera á lífeyrissjóðunum. Þar er verið að flytja fé í bili til húsnæðismálastjórnarinnar frá unga fólkinu, sem hefur aflað þessara tekna, til þess að leggja í sjóðinn. Það er líka verið á sama hátt að taka nokkuð af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna til þess að leggja húsnæðismálastjórninni til í viðleitni sinni til þess að halda uppi sterkari lánastarfsemi. Þetta er rétt og þetta er hvort tveggja að mínu viti sjálfsagðir hlutir. Það var sagt hér áðan, að þessar ráðstafanir á lífeyrissjóðunum væru eignaupptaka. Þetta er fjarri lagi. Það er engin eignaupptaka, sem gerð er í þessu frv. Það er fé fengið að láni, það er ekki tekið, eins og annars er gert, þegar um eignaupptöku er að ræða. Það er ekki skertur sjóðurinn. Hann er fenginn að láni til annarra hluta, en um eignaupptöku er þar alls ekki að ræða. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 9. þm. Reykv., minntist líka á vextina af skyldusparnaðarfénu, sem hann taldi vera of lága, þó að þeir væru 4% plús vísitölutrygging, en ég ætla, að í flestum tilfellum sé þessi vaxtafótur, 4% plús vísitölutryggingin, hærri en er hjá bönkunum með almennum vaxtafæti. Ég hygg það, þó að það hafi verið dregið í efa hér. Vísitöluhækkunin er mjög veruleg á þessu tímabili.  Það hefur líka verið minnzt á í sambandi við verkamannabústaðina, að það væri ekki nægilega mikil trygging fyrir því, að þeir gætu fengið aðstoð hjá sveitarfélögunum, og þau mundu jafnvel koma í veg fyrir, að þessi samtök, eða hvað maður á að kalla það, yrðu stofnuð. Ég þori náttúrlega ekki að fullyrða neitt um þetta, en ég tel ákaflega ólíklegt, þegar sveitarfélag verður þess vart, að það getur fengið úr ríkissjóði jafnmikið framlag til bygginga á staðnum og sveitarfélagið leggur fram sjálft, að þá muni verða mörg sveitarfélög, sem komi í veg fyrir þetta framlag úr ríkissjóði til bygginga verkamannabústaðanna á þeim stað. Það mætti vera undarlega innrætt sveitarstjórn, sem gerði það, að mínu viti. Nú vil ég geta þess í sambandi við verkamannabústaðina og þá breytingu, sem verður á kerfinu með þessu frv., að það er gert ráð fyrir, að byggingarfélögum verkamanna, sem hafa haft með höndum byggingar á umliðnum árum og ekki hafa lokið þessum byggingum sínum, verði veitt viðbótarfé, 200 þús. kr. á hverja einustu íbúð. Hv. alþm., sem hafa minnzt á verkamannabústaðakerfið, hafa ekki minnzt á þetta. En þetta er vissulega hjálp, því að það er svo á þó nokkrum stöðum, sem ég veit um, og má þó vera, að sé á fleiri stöðum einnig, að ekki hefur verið hægt að ljúka verkamannabústaðabyggingunum eftir gamla kerfinu, vegna þess að þeir, sem þar koma til greina að eignast íbúð, hafa alls ekki haft efni á því að leggja fram þá miklu upphæð, sem þurfti til þess að hægt væri að ljúka byggingunum, sem stofnað var til. Það var komið svo, að framlag til þessara verkamannabústaða þurfti að vera, frá eigendum sjálfum, byggjendunum, 40–50% af heildarkostnaði íbúðanna. Og það var náttúrlega greinilegt, að það er ekki hægt að gera með þeim tekjum, sem verkamenn nú hafa. Þá er tekjumarkið, sem var minnzt á að væri of lágt. Það hefur nú verið hækkað úr 140 þús. upp í 200 þús., þannig að nú getur hver maður, sem hefur 200 þús. kr. á ári, fengið að komast að í þessi verkamannabústaðakerfi. Og þó er þessi upphæð sjálfsagt í flestum tilfellum hærri, því að í frv. segir líka, að það skuli vera 200 þús. kr. mark plús 20 þús. kr. fyrir hvert barn innan 16 ára, sem viðkomandi maður á. Og ef maður gerir ráð fyrir, að hann hafi tvö börn á sínu framfæri, 16 ára og yngri, þá verður þetta a. m. k. 240 þús. kr. og ýmsir eru það, sem eiga fleiri börn, og þeir náttúrlega hafa meiri þörf fyrir þessi verkamannabústaðakerfislán en þeir, sem eiga færri eða engin börn. Ég held, að með þessum 240 þús. kr. lánum sem viðmiðun, sé gengið mjög á móti þeim, sem þurfa á þessum verkamannabústaðalánum að halda. Það hefur verið sagt hér og meira að segja vitnað í Hagstofuna, - hv. 2. þm. Reykn. var með það í ræðu sinni hér í upphafi í kvöld, - að tekjur verkamanna væru miklu hærri en þetta. En ég vil nú segja, að það kemur mér á óvart, ef svo er. Þá eru tekjur verkamanna hærri en ég hafði haldið, ef meðaltalið hjá þeim er yfir 240 þús., ef ég reikna með tveimur börnum, sem er ekki óeðlilegt að gera. Og þeir, sem hafa minni tekjur en það eða allt upp í 240 þús. kr., hafa möguleika til þess að komast inn í verkamannabústaðakerfið, í staðinn fyrir að grunntalan í gamla kerfinu var 140 þús. kr., þannig að ég sé ekki betur en þarna sé um verulega bót að ræða frá því, sem var. Þá var minnzt á Breiðholtskerfið svokallaða úti um landsbyggðina og talið hæpið, svo að ekki sé fastar að orði kveðið, að halda því ekki áfram úti á landsbyggðinni. Ég sagði í frumræðu minni hér í dag, að ég teldi, að kerfi eins og Breiðholtskerfið kæmi fyrst til að njóta sín verulega, ef þetta væri byggt í mjög stórum stíl og miklu stærri stíl en víðast er mögulegt úti á landsbyggðinni. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, þó að það séu byggðar milli 10 og 20 íbúðir á hverjum stað þar, að þá verði að því mikill hagnaður að byggja þennan íbúðafjölda í einu lagi. Hagnaðurinn á fyrst að koma til greina, þegar byggðar eru nokkur hundruð íbúðir, eins og var ráðgert að gera hér í Reykjavík. Ýmisleg önnur atriði hafa verið hér til umr. Hv. 5. þm. Norðurl. e. vildi halda því fram, fyrir utan þessi orð hans um eignaupptökuna, og fannst mér það merkilegast í hans máli, að hann gerði ráð fyrir og næstum því að segja fullyrti, að þetta frv. mundi ekki ná fram að ganga. Ég veit nú ekki, hvaðan honum kemur sú vizka. Ég fyrir mitt leyti er mjög vongóður um, að frv. nái fram að ganga, og vona, að það geri það, af því að ég tel, að í frv. felist ýmislegt til verulegra bóta. Ég skal taka það fram sérstaklega út af því, sem hv. síðasti ræðumaður, hv. 9. þm. Reykv., minntist á í lok ræðu sinnar, þ. e. a. s. að það hafi verið afnumin 75 þús. kr. lánaviðbótin til meðlima verkalýðsfélaganna, að hugsunin við það að fella þetta í burt var sú, að þeir, verkalýðsfélagsmenn, sem kæmu til greina við úthlutun þessara íbúða, fengju aðild að verkamannabústaðabyggingum og gætu þar fengið miklu betri kjör en almenna lánið plús 75 þús. kr., því að það er óumdeilanlegt, að í verkamannabústaðakerfinu kemur ríkissjóður eða Alþ. til með að sjá um það, að lánin í því nema um 80% af kostnaðarverði og sennilega þá í kringum 960 þús. kr. Ég bið afsökunar á því, ef ég hef farið skakkt með í frumræðu minni. Það var ekki lánsupphæðin, eins og ég sagði, sem var 1200 þús. kr., heldur var það áætlað kostnaðarverð íbúðanna. Það er alveg rétt. En eigi að síður, þó að lánin verði ekki nema 960 þús. kr., þá er mikill munur á þeirri upphæð og venjulegu íbúðalánunum upp á 600 þús. kr. plús 75 þús. kr. til meðlima verkalýðsfélaganna. Með þessari 75 þús. kr. viðbót í almenna kerfinu fá þeir 675 þús., en ekki 960 þús., eins og þeir geta fengið í verkamannabústaðakerfinu. Og þetta hélt ég að gæti dugað til þess að vega á móti afnámi þessa 75 þús. kr. viðbótarláns. Hins vegar skal ég ganga inn á það fúslega, að ef talið verður, að þetta sé einhver brigð við verkalýðsfélögin, þá skal ég verða fyrstur manna til þess að fallast á að taka þetta upp aftur, ef það er talið nauðsynlegt. En ég taldi ekki, þegar var verið að breyta láni úr 675 þús. og upp í 960 þús., þá væri þar um neina brigð að ræða, heldur þvert á móti. Það hefur verið vitnað í þetta af öðrum eins og hv. 3. þm. Norðurl. e., sem taldi, að þarna væri um raunverulega lækkun að ræða, þar sem þessi 75 þús. væru tekin burt, sem áður voru veitt. En ég skil þetta þannig, að það sé ekki um lækkun að ræða, heldur þvert á móti sé hér um hækkun að ræða upp á nærri 300 þús. kr. á láni, af því að þeir munu komast flestir undir verkamannabústaðahámarkið, sem gert er ráð fyrir að sé 240 þús. með tveimur börnum, árstekjumarkið. Þá voru ýmsir, sem hafa fett fingur út í 3. gr. frv., þ. e. a. s. þeir telja, að hún hafi verið skert með því að stytta hana, eins og gert hefur verið, og það séu ekki eins full ákvæði þar nú og í gömlu 3. gr. voru um starfsemi húsnæðismálastjórnar. Ég tel, að með þessari gr. sé ekki skert starfsemi húsnæðismálastjórnar, þar sem í núv. 3. gr. sé tekið upp allt það, sem máli skiptir. Það segir í henni, að Húsnæðismálastofnun ríkisins skuli vinna að umbótum í byggingarmálum, lækkun á byggingarkostnaði og almennri fræðslu um byggingarmálefni. Þó að um þetta sé fjallað með nokkru fleiri orðum í lögunum, sem nú eru í gildi, þá tel ég, að það sé ekki neitt aðalatriði. Aðalatriðið er, að þetta verði gert og fullnægt verði þeim ákvæðum, sem í gr. eru. Stofnunin getur starfrækt teiknistofu, eins og hún hefur gert áður, og hún getur fengið, sem er alveg nýtt í málinu, aðstoð Iðnaðarmálastofnunar ríkisins og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og annarra opinberra aðila, sem sérþekkingu hafa á málum þessum, til þess að gegna hliðstæðum hlutverkum hver á sínu sviði. Meginatriðið og það, sem mest hefur verið rætt um, og það, sem að eðlilegum hætti mest veltur á, er um fjáröflun til kerfisins, bæði til almenna kerfisins og til verkamannabústaðakerfisins. Það hefur verið vefengt, að það væri nokkurt viðbótarfé fengið með þessari tilfærslu, eins og það hefur verið orðað, á fjármagni lífeyrissjóðanna, heldur væri það bara flutt frá einum lánveitandanum til annars, en viðbót kæmi þar engin. Ég vil í því sambandi endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að það er gengið út frá því, að þessi ákvæði til fjáröflunar verði ekki öll komin til framkvæmda á þessu ári, 1970, en ég sagði líka, að ég hefði loforð fyrir því frá bankakerfinu og Seðlabankanum, að það væri lánað úr þessum stofnunum til þess að brúa bilið, a. m. k. nokkuð á annað hundrað millj. til þess að setja inn í kerfið. Þetta er loforð, sem liggur fyrir, og þetta sýnir, hvers virði þetta kerfi er metið. Það eru 127 millj., held ég að ég megi segja, sem er gert ráð fyrir að bankakerfið láni á þessu ári, ef til kemur, að tekjustofnarnir komi ekki allir fram strax. Og þá þýðir það, að þetta fé a. m. k. kemur fram frá bankakerfinu og Seðlabankanum, á meðan hitt féð er ókomið, og þá þýðir það, að hitt féð muni verða af svipaðri stærð. Það hefur líka verið talið, að það væri eiginlega ekki neitt og ósköp lítils virði, að viðbótarfjármagn ríkisins væri hækkað um 35 millj. eða úr 40 millj. og upp í 75. 35 millj. eru þó nokkurt fé, og ég vil segja, að þegar annað fé bætist við, sem ríkissjóður líka leggur fram til verkamannabústaðakerfisins, þá verður framlag ríkissjóðs miklu meira en þetta. Þegar fullt framlag ríkissjóðs er komið til verkamannabústaðanna, ef út í þá verður farið, og að byggðir verði 350, eins og hér er gert ráð fyrir í frv., sem ég efast um að vísu, að verði á fyrsta ári, þá er framlag ríkissjóðs og framlag sveitarfélaganna um 126 millj. Það þýðir, að ríkissjóður þyrfti að leggja fram helminginn af þeirri upphæð, eða 63 millj. þannig að þegar þetta er komið til framkvæmda, þá er heildarframlag ríkissjóðs til byggingarkerfanna beggja orðið yfir 100 millj., sem hv. 4. þm. Austf. taldi, að væri nákvæmlega sú upphæð, sem ríkissjóður þyrfti að leggja fram nú. Hann leggur þetta fram í þessa báða sjóði til samans. Þegar byggingaframkvæmdir verkamannabústaðakerfisins eru komnar til framkvæmda upp í þetta, sem í grg. segir, þá verður framlagið 35 millj. plús 63 millj. eða 98 millj. kr.  Á yfirstandandi ári, taldi hv. 4. þm. Austf., að ekki væru teljandi viðbótargreiðslur, sem kæmu, og það er að vísu rétt. Það eru ekki teljandi viðbótargreiðslur frá ríkissjóði. En greiðslurnar koma þó frá lífeyrissjóðunum, eftirlaunasjóðunum, þannig að mat manna á því, hvað okkur hafi vantað til að fá þessar tekjur allar á árinu, nemur, eins og ég sagði áðan, um 127 millj. kr. Þá sagði hv. þm. í sambandi við þetta, og það hafa raunar fleiri sagt, að það væri röng aðferð að taka þetta fé af lífeyrissjóðunum og eftirlaunasjóðunum. Ég tel, að þetta sé ekkert ranglátara en skyldusparnaðurinn t. d. Það er engin eignaupptaka, síður en svo. Það er lán, sem er fengið hjá þessum sjóðum, og alveg eins og hefur verið gert ráð fyrir hjá skyldusparnaðarkerfinu. En mér er nú spurn: Ef það er rangt að leita til lífeyrissjóðanna og eftirlaunasjóðanna með fjárframlag í þessu skyni, hver á þá að borga og hvar á að afla teknanna? Ríkissjóður, sagði hv. 4. þm. Austf., en ég er þá anzi hræddur um, að ríkissjóður teldi sig ekki geta gert þetta, nema hann teldi sig geta fengið einhvern tekjustofn á móti, og þá er maður kominn út í það að skattleggja almenning í landinu til þess að standa undir þeirri fjáröflun. Þá er annað atriði, sem minnzt hefur verið á og ég að nokkru leyti get fallizt á, og það er, að það hefur verið talið ranglátt að hafa vísitölubindingu á þessum lánum. Þegar vísitölubindingin var fyrst lögð á, þá var gengið út frá því, að vísitölubinding yrði sett á öll eða flest lán til lengri tíma. Úr þessu hefur ekkert orðið, og ég get vel hugsað mér, að þetta verði tekið til endurskoðunar, og skal sannarlega ekki hafa á móti því, að það verði tekið til endurskoðunar, hvort ekki verði unnt að losna við vísitölubindinguna vegna þess, mundi ég segja, að hliðstæð ákvæði hafa ekki verið sett á önnur langtímalán, sem veitt hafa verið á þessu tímabili. Ég vildi gjarnan, að sú n., sem fær málið til athugunar, athugaði þetta, því að ég tel þetta hreint ekki fráleitt, heldur þvert á móti að með því mæli nokkur sanngirni. Þetta eru, held ég, aðalatriðin í því, sem ég hef a. m. k. skrifað hjá mér. Það getur vel verið, að eitthvað hafi farið fram hjá mér, ég skal ekki mæla á móti því. En ég vil vona, að hugmyndir um það, að málið nái ekki fram að ganga, eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. e., reynist ekki réttar, og vildi þess vegna leyfa mér að vonast eftir því, að hv. n., heilbr.- og félmn. þessarar d., taki málið til mjög gaumgæfilegrar skoðunar og kveði upp um það sinn dóm, svo að ekki verði um það villzt, hvort hér er um nokkra framför að ræða frá því, sem er, eða ekki. Hinu skal ég ekki halda fram og hef aldrei haldið fram, að þetta leysti allan vanda, heldur væri þetta spor í þá átt og gæti talizt til bóta.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessar umr., en þar sem hæstv. félmrh. hneykslaðist mjög á þeim ummælum mínum áðan, að ég væri að tala um eignaupptöku á þessu fjármagni, þá vildi ég athuga það svolítið nánar. Ef maður fer að athuga um það, hvernig þessi mál hafa þróazt á þessu tímabili, sem hæstv. ríkisstj. hefur setið að völdum, þá var byggingarvísitalan 1959 132 stig. Eftir því, sem mér hefur verið upp gefið, var meðalstærð á íbúðum, sem byggðar voru t. d. 1968, - og ég legg þá stærð til grundvallar í báðum þeim dæmum, sem ég ætla að koma með, - 438 rúmmetrar. Miðað við byggingarvísitölu 1959 hefði slík íbúð átt að kosta 537 þús. kr., en sams konar íbúð í dag ætti að kosta 1787 þús. kr. Við skulum athuga það, að ef þróunin verður á næsta áratug eins og þessum og það er tekið þarna fé, sem ég eða aðrir, sem væru í lífeyrissjóði, gætu annars fest í fasteign, og ég hefði fengið aðgang að meira láni, þá mundi sú eign haldast óbreytt miðað við það ástand, sem verið hefur. En ef þessu er skilað aftur eftir 10 ár, þá er hver króna ekki orðin nema 30 aurar miðað við þessa reynslu. Mér sýnist þetta hálfgerð eignaupptaka. Ég get ekki kallað þetta annað.