Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 6. þm. Suðurk., Unni Brá Konráðsdóttur, um að hún verði erlendis í opinberum erindagerðum á næstunni og geti því ekki gegnt þingmennsku á meðan. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Íris Róbertsdóttir, og er hún boðin velkomin til starfa. Einnig hefur borist bréf frá varaformanni þingflokks Samfylkingarinnar, Magnúsi Orra Schram, um að 5. þm. Suðurk., Oddný G. Harðardóttir, verði erlendis í opinberum erindagerðum á næstunni og geti því ekki gegnt þingmennsku á meðan. Borist hefur bréf frá 1. varamanni lista Samfylkingarinnar í kjördæminu um að hann geti ekki tekið sæti á Alþingi vegna annarra skuldbindinga. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu, Guðrún Erlingsdóttir, og er hún boðin velkomin til starfa.

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 286, um setu seðlabankastjóra í stjórnum félaga í eigu Seðlabanka. Fyrirspurnin er frá Eygló Harðardóttur. Ástæður tafar eru að ekki náðist að afla nauðsynlegra upplýsinga innan gefins tímafrests.

Til svara eru utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Hryllilegir atburðir eru að gerast fyrir botni Miðjarðarhafs og allir geta verið sammála um að stöðva beri átök strax, hvort heldur er eldflaugaárásir Hamas á Ísrael eða loftárásir Ísraelshers á Gazasvæðið. Við fordæmum að sjálfsögðu öll árásir á almenna borgara og þann hrylling sem við erum að verða vitni að enda eru leiðtogar vinaþjóða okkar og bandamenn að hvetja til vopnahlés og stefna þeirra er skýr: Réttur Ísraels til að verja sig er staðfestur og báðir aðilar hvattir til að leggja niður vopn nú þegar. Utanríkisráðherra Noregs hringdi í utanríkisráðherra Ísraels á sunnudaginn og hvatti til vopnahlés og bar honum þessi skilaboð. Sama gerði utanríkisráðherra Bretlands og svo mætti lengi telja. Þannig tala þeir sem gerst þekkja til þessara átaka og hafa tekið þátt í að miðla málum þar um árabil. Á Íslandi hvetur ráðherra í ríkisstjórninni menn hins vegar til að mótmæla fyrir utan sendiráð Bandaríkjanna og ekki bara einhver ráðherra heldur ráðherra lögreglumála, yfirmaður lögreglunnar í landinu sem allir vita að er fjársvelt og þarf að forgangsraða verkefnum. Hvað finnst hæstv. utanríkisráðherra um það? Síðan vill formaður hv. utanríkismálanefndar Alþingis fara fram á að Ísland endurskoði stjórnmálasamband sitt við Ísrael. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann sé sammála því. Það vakti reyndar athygli mína í morgun að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson var í viðtali á Rás 2 þar sem fram kom að við ættum að mótmæla kröftuglega gagnvart Bandaríkjamönnum, að þeir skuli enn og aftur fara með frasana um að Ísraelsmenn hafi rétt á að verja sig. Það kostulega var að nánast á sama tíma sagði hæstv. utanríkisráðherra þessi orð í viðtali á Bylgjunni, með leyfi forseta: Ísrael á sinn rétt til að vera til. Þeir eiga rétt á að verja sig. - Þess verður þá varla langt að bíða að formaður utanríkismálanefndar Alþingis Íslendinga mótmæli kröftuglega gagnvart Íslendingum fyrir að fara með frasana um að Ísraelsmenn eigi rétt á að verja sig.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir það að hún hefur áfellst þá sem standa í þessum ömurlegu og hörmulegu átökum fyrir botni Miðjarðarhafsins. Ég er henni og öllum þingheimi sammála um að þessir atburðir geta haft gríðarlegar afleiðingar. Ég hef fordæmt harkalega það sem þarna er að gerast og ég hef sagt að þetta sé ójafn leikur. Ég hef einnig mótmælt því harðlega sem virðist vera í uppsiglingu, sem er innrás Ísraels á Gaza. Það er alveg ljóst að nú þegar virðist vera að stefna í það sem við sáum árið 2008. Í gær voru tölur um mannfall upp á 67. Við sáum hræðilegar myndir af börnum sem höfðu dáið. Í einni sprengju dóu fimm konur, ein áttræð, fjögur börn. Þetta er auðvitað alveg svakalegt ástand sem heimsbyggðin öll og allir þurfa að leggjast á eitt um að reyna að stöðva. Ég tel fullkomlega eðlilegt að menn geri það til dæmis með því að grípa til þess réttar sem þeir hafa til að tjá sig og til að mótmæla. Af því að hv. þingmaður spurði út í afstöðu hæstv. innanríkisráðherra þá tel ég að hann hafi allan rétt til að tjá sig með hverjum þeim hætti sem hann vill. Það er ekki hægt að meina neinum að láta tilfinningar sínar í ljósi þegar menn standa andspænis voðaverkum af þessu tagi. Að því er varðar þá spurningu sem beint var til mín, sem var um það hvort ég væri sammála hv. formanni utanríkismálanefndar um að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael, þá liggur sú afstaða mín algerlega fyrir. Ég hef rætt það við nefndina sérstaklega. Ég hef skoðað þau mál og eins og hv. þingmaður veit verður engin slík ákvörðun tekin án samráðs við utanríkismálanefnd eða þá að ósk hennar.

Virðulegi forseti. Mér er fullkunnugt um að slík ákvörðun verður ekki tekin án aðkomu og án þess að hæstv. utanríkisráðherra ræði það við utanríkismálanefnd, enda spurði ég ekki að því. Ég spurði um afstöðu hæstv. utanríkisráðherra til þess hvort slíta eigi stjórnmálasambandi við Ísrael, hvort hæstv. utanríkisráðherra muni beita sér fyrir því. Það var spurning sem ég óska svars við. Við þekkjum þessa sögu. Stofnað var til stjórnmálasambands við Ísrael árið 1948. Við þekkjum aðkomu Íslands að þeirri stofnun. Ekkert annað ríki sem við berum okkur saman við er, að því er ég best veit, í þessum hugleiðingum. Ég skoðaði listann yfir þau ríki sem við höfum stjórnmálasamband við og það eru eftir minni athugun hátt í 180 ríki, sum góð, önnur slæm. Við höfum stjórnmálasamband við ríki eins og Norður-Kóreu, Sýrland, Íran. Ef við ætlum að fara út í slíkar æfingar, 

Frú forseti. Mér finnst þetta mál sé af þeirri stærðargráðu og það sé svo alvarlegt að við eigum ekki að reyna að nota það til að reyna að ná pólitískum hælkrók hvert á annað í umræðum á Alþingi. Mér finnst miklu frekar að við eigum að reyna að sameinast um að fordæma þessi voðaverk og um að reyna að beita afli Íslands og rödd á alþjóðavettvangi til að stilla til friðar, til að hafa áhrif. Það er það sem við eigum að gera. Við eigum ekki að taka pólitíska glímu um þetta mál. Að því er varðar spurningar hv. þingmanns þá veit hv. þingmaður að ég hef gert skýra grein fyrir afstöðu minni gagnvart utanríkismálanefnd. Nefndin fól mér á sínum tíma að skoða ákveðnar mögulegar leiðir. Ég gerði það. Ég ræddi við yfirmenn Arababandalagsins, við fjölmarga utanríkisráðherra, þar á meðal Arabaríkja. Ég komst að niðurstöðu sem ég lagði fyrir nefndina á sínum tíma. Því var ekki mótmælt þá. Ég tel hins vegar að þetta mál sé þess eðlis að það hljóti að ræðast í utanríkismálanefnd. Víst er að ég mun taka þetta mál upp á fundi ríkisstjórnarinnar á morgun.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með þeim sem fordæma öll hryðjuverk og hernaðaraðgerðir sem beinast gegn saklausum borgurum. Ég ætlaði reyndar að ræða hér allt annað mál við hæstv. umhverfisráðherra. Fyrir tæplega einu ári undirritaði hæstv. ráðherra nýja byggingarreglugerð sem taka átti gildi samdægurs með ákveðnum ákvæðum sem var frestað. Síðar var gildistökunni frestað til 1. janúar 2013, ef ég fer rétt með, og nú líður að þeirri stundu. Samtök iðnaðarins hafa boðað til fundar næsta hálfa mánuðinn til að kynna þá reglugerð. Til að hlaupa rétt aðeins yfir reglugerðina þá eru auðvitað í henni mjög margir góðir þættir eins og heildarendurskoðun í kjölfar nýrra laga um mannvirki, sem samþykkt voru á þinginu 2010, og ýmis nýmæli þar sem áhersla er meðal annars lögð á svokallaða algilda hönnun og sjálfbærni auk fyrirferðarmikilla neytendaákvæða. Líka eru gerðar ýmsar auknar kröfur, t.d. um einangrun. Byggingaraðilar hafa sagt mér að sá kostnaður sem fellur til að mynda á blokkaríbúð eingöngu vegna ákvæða um aukna einangrun sé ígildi 700–800 þús. kr. kostnaðarauka á hverja íbúð, hvað þá í öðru húsnæði. Spurning mín til hæstv. ráðherra er hvort kostnaðarauki sem óhjákvæmilega fylgir þessari reglugerð og setningu hennar hafi verið yfirfarinn í ráðuneytinu og hvort ráðuneytið sé sammála þeim sem gerst þekkja í byggingargeiranum og telji að byggingarkostnaður muni hækka um allt að 10%, jafnvel 20% með tilheyrandi vandræðum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það hafi verið gert og hvort til greina komi á þessum kreppu- og erfiðleikatímum að seinka gildistöku þessarar reglugerðar um óákveðinn tíma til að fá tóm til að gefa málinu betri gaum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina sem er brýn og varðar hagsmuni gríðarlega margra og þakka fyrir tækifærið til að eiga orðaskipti við hann um þau mál. Menn hafa verið nokkuð drjúgir að kasta fram prósentutölum, 10% eða 20% kostnaðarauka sem stafar af innleiðingu eða gildistöku reglugerðarinnar. Ég hef ekki séð útreikninga þeirra sem hafa haldið þeim kostnaðarauka fram, hvorki Samtaka iðnaðarins né annarra þeirra sem um það hafa fullyrt. Af því að hv. þingmaður spyr hvort til greina komi að fresta gildistökunni þá má um það segja að yfirstandandi ár er eins konar aðlögunartími og með því að framlengja frestinn ári eftir að reglugerðin tekur í raun gildi gæti samkeppnisstaða manna skekkst umtalsvert. Ég held að það liggi fyrir og hv. þingmanni sé það ljóst, eins og okkur öllum, að iðnaðurinn verður að aðlaga sig nýjum kröfum og má segja að eins gott sé að gera það strax því að um er að ræða fjárfestingar sem eiga að standa til langrar framtíðar. Eins og kom fram í sanngjarnri yfirferð hv. þingmanns þá er þetta gríðarlega yfirgripsmikil reglugerð sem byggir á mjög miklu og ítarlegu samráði. Það er því mikilvægt og ég fagna því að haldnir skuli vera fundir meðal hagsmunaaðila og í geiranum til að ræða málin, en samráðið var líka verulegt á meðan reglugerðin var í smíðum. Ég vil geta þess í þessu sambandi að Öryrkjabandalagið og Sjálfsbjörg hafa sérstaklega fagnað þeim grunntóni í reglugerðinni sem varðar aukið aðgengi þeirra sem búa við fötlun að samfélaginu í heild, þ.e. öllu íbúðarhúsnæði en ekki bara því sem sérstaklega er hugsað fyrir þann hóp.

Hæstv. forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðherra. Ég var samt ekki að velta því upp hvort iðnaðurinn þyrfti að aðlaga sig, sjálfsagt þarf hann þess og sjálfsagt þarf að taka tillit til samkeppnissjónarmiða. Það sem ég var að velta upp á þessum krepputímum var hvort þetta væri rétti tíminn til að gera kröfu um að þvottavélarherbergi væri í öllum íbúðum, sama hversu litlar þær væru. Við höfum verið að ræða um þörf fyrir að byggja ódýrar námsmannaíbúðir. Við erum ekki komin með nýja húsnæðisstefnu upp á borð en við erum að kalla eftir ódýru húsnæði sem fólk getur flutt í, keypt, leigt, lækkun á leigumarkaði og annað í þeim dúr. Þessi reglugerð mun hafa akkúrat öfugar afleiðingar. Hún mun snarhækka leiguverð, snarhækka byggingarkostnað og gera ótrúlega miklar kröfur til húsnæðis. Mér er spurn og ég vil gjarnan ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra hvort það komi ekki til greina og sé skynsamlegt á þessum tíma að fresta gildistökunni, alla vega þeim hluta sem leggur svo gríðarlega auknar byrðar og kröfur og kostnað á byggingarkostnað í landinu. Við eigum býsna gott húsnæði í landinu. 

Virðulegur forseti. Ég held að það skipti máli að menn gæti að því að innstæða sé fyrir því sem hér er sagt. Hér fullyrðir hv. þingmaðurinn að um sé að ræða snarhækkun á byggingarkostnaði og leiguverði án þess að fyrir því liggi nokkur skapaður hlutur. Ég held að akkúrat í málum eins og þessu, sem varðar fjárhagslega hagsmuni gríðarlega margra, verktaka, iðnaðarmanna og svo auðvitað alls almennings, eigi menn ekki að dengja slíku fram án þess að það sé fótur fyrir því. Þessi staða krefst þess klárlega að menn setjist vel yfir málin. Þetta getur kallað á mismunandi lausnir og krefjandi fyrir atvinnulíf, hönnuði og arkitekta. Ég held að við eigum að fagna því fyrst og fremst, við sem erum félagshyggjufólk, sem ég vona að hv. þingmaður geti enn flokkað sig með, að sjá hér skref í átt til samfélagslegs jöfnuðar.

Forseti. 1. júní 2010 var samþykkt sameiginleg yfirlýsing í utanríkismálanefnd, sem ég ætla að grípa í, frá fulltrúum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingar, Framsóknarflokks og Hreyfingar. Þar kom fram, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn ályktar að fela utanríkisráðherra, í samráði við utanríkismálanefnd, að skipuleggja ferð til Gaza-svæðisins og að Ísland standi að því að senda hjálpargögn til að aðstoða heimamenn og sýna þannig andstöðu við herkvína sem Ísraelsmenn hafa sett á Gaza í trássi við alþjóðalög. Það er ólíðandi að í meira en hálfa öld hafi ályktanir Sameinuðu þjóðanna um mannréttindi og sjálfsákvörðunarrétt palestínsku þjóðarinnar verið virtar að vettugi. Slit á stjórnmálasambandi við Ísrael kemur alvarlega til álita og er utanríkisráðherra falið að meta, í samvinnu við aðrar þjóðir, hvaða úrræðum verði beitt sem talin eru áhrifaríkust til að knýja á um breytingar í samræmi við alþjóðalög, svo sem alþjóðlegri samstöðu um viðskiptaþvinganir eða slitum á stjórnmálasambandi við Ísrael, beri önnur úrræði ekki ávöxt.“ Mig langar í ljósi þessa að spyrja hæstv. utanríkismálaráðherra hver hans afstaða er í dag í ljósi þess að innanríkisráðherra Ísraels sagði í samtali við ísraelska dagblaðið Haaretz að endanlegur tilgangur hernaðaraðgerðanna væri að varpa svo mörgum sprengjum að Gaza-svæðið færðist aftur til miðalda. Sagði hann að eyðileggja þyrfti allar grunnstoðir samfélags Palestínumanna, taka í sundur vegi og neita þeim um aðgang að vatni. Aðeins þá yrði öryggi Ísraels tryggt næstu fjóra áratugina. Telur hæstv. utanríkismálaráðherra að það sé orðið tímabært að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael og hvetja til viðskiptaþvingana til dæmis meðal Norðurlandaþjóðanna?

Frú forseti. Á þeim tíma sem utanríkismálanefnd samþykkti ályktun sína fól hún mér meðal annars að skipuleggja ferð til Palestínu. Ég gerði það tvisvar. Hið fyrra sinni tókst mér ekki að komast vegna þess að Ísraelar ónýttu þá ferð. Ég skipulagði síðan aðra ferð og fór í hana til Gaza og á Vesturbakkann og sá með eigin augum hvernig Ísraelsmenn fara þar með fólk. Ég var sjálfur stöðvaður af ísraelskum hermönnum sem veltu steinum í götu mína í bókstaflegum skilningi, væddir hríðskotabyssum. Ég sá með eigin augum hvernig þúsundir manna þurftu að safnast saman snemma á morgnana til þess að bíða eftir því að vera hleypt í gegnum girðingu til að geta farið út og sinnt ökrum sínum. Ég sá með eigin augum hve örbirgðin var mikil á Gaza. Ég sá afleiðingar þess sem Desmond Tutu kallaði aðskilnaðarstefnu. Ég þekki því aðeins málið. Nefndin fól mér sömuleiðis á þeim tíma að kanna þá þrjá kosti sem hv. þingmaður reifaði og las hér upp. Það gerði ég. Ég gaf nefndinni skýrslu á þeim tíma. Ég held að ég hafi talað við, ég man ekki hversu marga, á þriðja tug utanríkisráðherra. Ég tók þetta mál upp hvarvetna, m.a. meðal Norðurlandabúa, hvort hægt væri að grípa sameiginlega til tiltekinna aðgerða. Ég var sjálfur þeirrar skoðunar að það ætti ekki að gera nema samstaða væri um það. Svo reyndist ekki vera. Meira að segja arabaþjóðirnar, þær sem ganga nú harðast fram, eðlilega, til stuðnings Gaza, töldu á þeim tíma að ekki væri rétt að slíta stjórnmálasambandi við Ísraela. Rökin voru þau að það skipti máli að tala við þá, það skipti máli að beita fortölum. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að ekki eigi að hrapa að neinu og Ísland eigi ekki að taka neinar einhliða ákvarðanir, Ísland eigi að reyna að fylgja öðrum Norðurlandaþjóðum í aðgerðum sínum. Ég hef þegar í dag átt samtöl við norrænan kollega um þessi mál einmitt.

Forseti. Ég þakka þessi svör. Málið er að við búum í allt öðrum heimi í dag en við gerðum árið 2010. Í millitíðinni var hið svokallaða arabíska vor og ef maður les fréttaskýringar um ástandið núna er alveg ljóst að stjórn Egyptalands mun bregðast við og hefur þegar brugðist við á annan hátt en fyrrverandi einræðisherra. Nú kemur fram á RÚV að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, formaður utanríkismálanefndar, hefur óskað eftir umræðu um málið á Alþingi og hann segir að tilefnið sé að endurskoða stjórnmálasamband við Ísrael og hvetja aðrar þjóðir að gera hið sama. Ég og fleiri þingmenn munum leggja fram þingsályktunartillögu, vonandi í dag, við erum alla vega byrjuð að vinna að því máli, þar sem við munum hvetja til þess að stjórnmálasambandi við Ísrael verði hætt og að viðskiptaþvinganir verði settar gagnvart Ísraelsstjórn.

Frú forseti. Ég held að það skipti máli þegar svona atburðir gerast að tillögur af því tagi sem hv. þingmaður boðaði hér komi fram. Ég held að það eitt að þær komi fram, ég tala nú ekki um að þær séu ræddar, hafi áhrif. Það skiptir máli að þingmenn á löggjafarsamkundum reifi þessi mál með svo djúptækum hætti. Á sínum tíma beitti ég mér fyrir því sem utanríkisráðherra Íslands að leita eftir þeim möguleika að þjóðir, m.a. þjóðir nærstaddar okkur, mundu taka höndum saman og hefja beitingu viðskiptaþvingana með svipuðum hætti og gert var í Suður–Afríku til að berjast gegn aðskilnaðarstefnunni. Ég greindi bæði þinginu og utanríkismálanefnd sannferðuglega frá því að ekki var grundvöllur fyrir því þá. Ég ætla ekki að leiða neinum getum að því hvort svo sé nú en mér er það til efs. Hins vegar tel ég koma til greina að skoða allar leiðir, en ég er þeirrar skoðunar að við eigum að reyna að vera samferða sem flestum þjóðum varðandi þær aðgerðir sem við kynnum hugsanlega að  
            

Virðulegi forseti. Ég vil ræða við hæstv. ráðherra um skýrslu sem innanríkisráðuneytið hefur látið gera um stöðu lögreglunnar og hefur eftir því sem ég best veit verið kynnt í ríkisstjórn. Í henni kemur fram að ljóst er að mati ráðuneytis að brýnt sé að huga að grunnþáttum í starfi lögreglunnar, þ.e. fjárveitingum og fjölda lögreglumanna. Forgangsatriði sé að fjölga almennum lögreglumönnum sem annast útköll og almennt lögreglueftirlit með nauðsynlegum búnaði því tengdu. Það kemur einnig fram að grunnbúnaður lögreglu til að takast á við sérstakar lögregluaðgerðir, t.d. vegna vopnamála, hryðjuverka og annarra stórfelldra ofbeldisglæpa, sé mjög takmarkaður og búnaðurinn sem til er þarfnist að mestu leyti endurnýjunar og viðbúnaðargeta sé óviðunandi varðandi fyrstu viðbrögð vegna öryggis ríkisins. Einnig kemur fram og fjallað er um hið viðamikla starf sem lögregluskólinn sinnir og því framhaldsnámi sem er boðið upp á, en þar segir að árleg síþjálfun lögreglumanna sé lítil sem engin hvað varðar verklega þjálfun á sviði lögregluaðgerða og viðbúnaðar. Þetta er ítarleg skýrsla, virðulegi forseti, og er til dæmis komið inn á mannfæð og fjárskort lögreglu sem hefur leitt til þess að lögreglan er hætt að sinna fjölmörgum verkefnum og að möguleikar á að skipuleggja sérstök átaksverkefni og þjálfun séu nánast engir. Í samantekt Lögreglustjórafélags Íslands kemur fram að fjárskortur lögreglunnar hefur leitt til fækkunar lögreglumanna víða í lögregluliði landsins og það hafi haft mikil áhrif á störf og mátt lögreglunnar í landinu. Það má segja að þetta komi inn á fjölmarga þætti eins og öryggi lögreglumanna, dregið hafi úr þjálfun, eins og komið hefur fram, og að eignakaup og endurnýjun búnaðar séu í algeru lágmarki. Að mínu mati er um mjög svarta skýrslu að ræða, skýrslu sem dregur það fram hversu veik lögreglan er orðin, sem sinnir grunnöryggisþörf okkar sem borgara í landinu. Við þessu verður að bregðast og ábyrgð Alþingis er gríðarlega mikil í þessu máli. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hyggist kynna þessa skýrslu sérstaklega fyrir þinginu vegna þess að ábyrgðin á því að 

Hæstv. forseti. Þessi skýrsla er ekki neitt leyniplagg enda fór það svo þegar hv. þingmaður óskaði eftir að fá eintak í hendur þá fékk hann það, núna í morgun. Hann talar um svarta skýrslu. Við höfum stundum í þessum sal talað um svart ástand í íslensku efnahagslífi á undanförnum árum. Það hefur verið rifjað upp hvernig komið var fyrir okkur árið 2008 við efnahagshrunið þegar halli á fjárlögum nam 216 milljörðum kr. Árið eftir, 2009, nam hallinn 139 milljörðum kr. Við höfum verið að vinna bug á þessum vanda með því að hækka skatta og draga úr útgjöldum hins opinbera, finna heppilega og sanngjarna blöndu hvað það áhrærir. Þetta hefur leitt til þess að við höfum skorið niður útgjöld ríkisins þannig að hjá allflestum stofnunum sem undir ríkið heyra nemur skerðingin á milli fimmtungi og fjórðungi af heildarupphæðum, niðurskurðurinn nemur því. Auðvitað kemur það niður á allri þeirri starfsemi sem í hlut á, hvort sem það er menntakerfi, heilbrigðiskerfi, löggæsla eða annað. Þetta höfum við rætt opinskátt og eigum að sjálfsögðu að gera og horfast í augu við það sem er að gerast í starfsemi hins opinbera. Þetta er umgjörðin, þetta eru ástæðurnar. Nú vonumst við til þess að sólin fari hækkandi á lofti á hinum efnahagslega himni og að við getum bætt í. Við erum við það að ná tökum á fjárlögunum og viljum að sjálfsögðu stíga framfaraskref, ekki síður innan löggæslunnar en annars staðar, enda lítum við á löggæsluna sem veigamikinn þátt í innviðum samfélags okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að gera þessa skýrslu í raun opinbera. Ég get staðfest það að þegar ég leitaði eftir skýrslunni fékk ég hana senda um hæl. Ég held nefnilega að það sé mjög mikilvægt að við tökum opna umræðu um þetta mál, að við gerum okkur grein fyrir þeirri ábyrgð sem við berum hér á Alþingi. Það er orðið mjög alvarlegt þegar segir í skýrslu innanríkisráðuneytis að viðbúnaðargeta vegna öryggis ríkisins sé óviðunandi varðandi fyrstu viðbrögð. Við erum að tala um algera grundvallarstarfsemi hvað varðar öryggi borgaranna. Við erum líka að tala um það fólk sem starfar í þessari grein, en við komum inn á það í sérstakri umræðu um málið í síðustu viku hversu alvarlegt ástand er að skapast í sambandi við starfsöryggi lögreglumanna. Það þarf jafnvel að flytja fjölskyldur á brott af heimilum til að tryggja öryggi þeirra. Þessi skýrsla kemur einmitt inn á það hversu öryggi lögreglumanna er orðið ábótavant og hve mikið hafi dregið úr þjálfun þeirra á námskeiðum, sem er alger grundvallarþáttur til að þeir geti sinnt störfum sínum. Ef heldur fram sem horfir  Ég ítreka 

Hæstv. forseti. Við höfum margoft tekið málefni löggæslunnar til umfjöllunar. Við gerum það núna og höfum gert það í tengslum við fjárlögin. Það er alveg sjálfsagt að taka sérstaka umræðu um stöðu löggæslunnar í landinu og ég skorast alls ekki undan því ef slíkar óskir berast.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um fjármálalæsi ungs fólks og hvernig ráðherrann telji best að skólakerfið bregðist við. Viðfangsefni er að tryggja að ungt fólk sé vel upplýst og hafi góða grunnþekkingu og færni í fjármálalæsi þegar það kemur út í lífið að skyldunámi loknu. Fjármálalæsi íslensku þjóðarinnar var verulega ábótavant fyrir hrun og ábyrgðarleysi fjármálastofnana í útlánastarfsemi fyrir hrun beindist ekki síst að ungu fólki. Lánað var þótt ekki lægju fyrir upplýsingar um greiðslugetu eða hverjar ábyrgðirnar raunverulega væru með lántöku fólks og var hugsunin sú sem loðað hefur við íslenska þjóðarsál: Þetta reddast. Samkvæmt rannsóknum fá flestir þekkingu sína á fjármálum frá fjölskyldunni og þar á eftir í gegnum bankana sjálfa og internetið. Þá hefur komið fram í könnunum að meiri hluti svarenda telji sig ekki hafa mikla þekkingu á fjármálum.

Forseti biður hv. þingmenn og hæstv. ráðherra um að virða ræðutíma þess ræðumanns sem er í pontu og hafa einn fund í salnum.

Ég tel því mikilvægt að við tökum þessi mál föstum tökum og byrjum frá grunni hjá börnum á grunnskólaaldri svo að unga fólkið verði í framtíðinni ábyrgir neytendur. Þá þarf líka að huga að menntun kennara til að sinna því hlutverki. Við búum í neyslusamfélagi sem einkennist um of af áreiti og sölumennsku og er því mikilvægt að ungt fólk og raunar allur almenningur hafi skilning og þekkingu á fjármálahugtökum og eðli fjármála og hvaða fjárhagslegar skuldbindingar geta í raun þýtt. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig er skólakerfið í stakk búið til að taka við fræðslu nemenda í fjármálalæsi og þarf að styrkja menntun kennara til að mæta því hlutverki? Í öðru lagi: Telur ráðherra að ungmenni séu nægilega varin í lögum gagnvart almennri markaðssetningu og ásókn fjármálafyrirtækja og annarra söluaðila í að gera ungt fólk að virkum neytendum strax í æsku?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þetta er mál sem varðar okkur öll. Fjármálalæsi rímar mjög vel við þá grunnþætti sem eru lagðir fram í nýjum námskrám. Þar er læsi einn þeirra þátta og sérstaklega tiltekið að ekki sé eingöngu átt við lestur á bók heldur talnalæsi, miðlalæsi o.fl. Við höfum raunar farið í sérstakt tilraunaverkefni á þessu sviði á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytis. Við settum á laggirnar hóp til að skoða hvernig mætti vinna að þessum þætti sérstaklega í skólunum, þ.e. fjármálalæsi. Afrakstur vinnu þessa hóps kom í ljós núna í haust þar sem tilraunakennsla hófst í sex skólum á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi, bæði í yngri deildum, á gagnfræðastigi og í framhaldsskóla. Hugsunin er að prófa hvernig best er að hanna námsefni og kennsluaðferðir til að kenna fjármálalæsi. Á undanförnum árum hefur komið kennsluefni í þessum efnum en það sem miklu skiptir, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, er að stuðla að símenntun kennara um þessi mál og að það sé eðlilegur hluti af kennaramenntun að fræða um fjármálalæsi og finna því stað. Við höfum unnið þetta verkefni með því að færa fjármálalæsi inn í ólíkar námsgreinar og höfum gert það í samráði við skólafólk og kennarasamtök. Við höfum líka haft Neytendasamtökin með í ráðum og Samtök fjármálafyrirtækja þannig að við erum að reyna að fá alla aðila að borðinu til að vinna að því hvernig við getum gert ungu kynslóðina okkar læsari á fjármál, ekki bara á sín einkafjármál heldur líka á almennar þjóðhagsstærðir. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er full þörf á þessu. Ég er að vonast til þess að þegar þessu verkefni lýkur verðum við komin með bæði námsefni í hendur og reynslu af kennslu sem við getum þá nýtt áfram þannig að þetta verði fastur hluti af starfi allra skóla.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir svörin. Ég undirstrika að út kom skýrsla árið 2009 á vegum þáverandi viðskiptaráðherra þar sem fram kom að börn og unglingar fá takmarkaða fræðslu um fjármál í skólum. Í skýrslu þeirrar nefndar voru settar fram margar tillögur sem lúta að menntakerfinu og ég heyri á hæstv. menntamálaráðherra að þeim hefur verið hleypt af stað. Ég vil að lokum spyrja menntamálaráðherra hvort einhverjar mælingar hafi farið fram á árangri af þeirri tilraun sem gerð hefur verið, hvort einhver mælanlegur árangur sé því að það kom fram í skýrslunni að menntamálaráðuneytið ætti að mæla reglulega hvort árangur væri af tillögunum í skýrslunni.

Frú forseti. Við eigum von á því að í lok þessa vetrar, sem sagt í vor, verði metið hvernig til hafi tekist og hvað megi betur fara. Ég á von á því að það mat verði svo undirstaðan fyrir því sem unnið verður áfram. Ég vil segja að mikill áhugi er á því í skólunum að fara í þessi verkefni, við höfum fundið fyrir því. Það er vel fylgst með því sem er að gerast og við töldum bestu leiðina til að breiða út bæði kennsluhætti og nám í fjármálalæsi vera þá að prófa mismunandi aðferðir í ólíkum skólum og læra af því sem best gengur. Hv. þingmaður nefndi líka áðan vernd barna og ungmenna. Ég vísa auðvitað til þess að í nýjum fjölmiðlalögum frá síðasta ári voru sett inn sérstök ákvæði um vernd barna gagnvart auglýsingum í fjölmiðlum. Það er hins vegar ekki tekið til fjármálastarfsemi heldur er sérstaklega horft til barna. Ég held að í þessum efnum komi ekkert í stað menntunar og fræðslu barnanna þannig að þau verði sjálf gagnrýnir neytendur og gagnrýnir lesendur á það efni sem þeim er boðið upp á. Ég held að það sé lykillinn að því að við ölum upp öfluga neytendur á þessu sviði.

Forseti. Í 25. gr. þingskapa segir, með leyfi forseta: „Fjárlaganefnd á rétt á að fá þær upplýsingar sem hún telur nauðsynlegar um rekstur og fjárhagsáætlanir fyrirtækja og stofnana sem óska eftir framlögum úr ríkissjóði.“ Við í stjórnarandstöðunni í fjárlaganefnd höfum allan þann tíma sem við höfum verið að vinna með fjáraukalagagerðina óskað upplýsinga til að við værum fær um að sinna því lögbundna hlutverki sem okkur er ætlað í eftirliti með framkvæmd fjárlaga ársins. Í þrígang hefur þessu verið neitað og loks beittum við ákvæðum 51. gr. þingskapa sem kveður á um að fjórðungur nefndarmanna geti krafist þess að fá þær upplýsingar sem hann telur nauðsynlegar. Ekki hefur verið við því brugðist. Það er með öllu óskiljanlegt og gjörsamlega óþolandi að þingmönnum sé ekki gert kleift að rækja starf sitt á þeim grunni sem þingsköp bjóða. Ég geri alvarlegar athugasemdir við þetta verklag, frú forseti, og krefst þess að hér verði ráðin bót á. Með engum hætti er hægt að standa að því að samþykkja þá tillögu sem liggur fyrir 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað til að tjá þingheimi að við framsóknarmenn ætlum að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Fram hefur komið mjög sterk gagnrýni á að Ríkisendurskoðun var ekki hleypt að þessari vinnu en samkvæmt lögum um ríkisendurskoðanda skal hann fara yfir fjárlög og fjáraukalög. Þetta eru ólíðandi vinnubrögð, frú forseti, sem meiri hlutinn beitir í þessari umræðu. Málið var keyrt með miklum hraða í gegnum fjárlaganefnd á milli 2. og 3. umr. Ríkisstjórnin ber fulla ábyrgð á þeim gjörningi. Við framsóknarmenn ætlum að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Hér er um hreina innleiðingu ESB-tilskipunar að ræða. Seðlabankinn benti á í umsögn sinni að nauðsynlegt væri að fara í heildarendurskoðun á lögum um greiðslukerfi en það var ekki gert. Alþingi er enn á ný komið í hlutverk afgreiðslustofnunar fyrir ESB. Markmiðið með lagabreytingunni sem við erum að fara að greiða atkvæði um er að tryggja heildstæða réttarvernd fyrir notendur greiðslukerfa en engin tilraun er gerð til að tryggja að notendur sem verða fyrir skaða eða töfum á greiðslum fái skaðabætur. Það sem gerðist hérna í hruninu var að mörg fyrirtæki urðu fyrir því frá október 2008 fram í júní 2009 að greiðslur týndust í greiðslukerfi okkar og Evrópusambandsins. Engin þessara fyrirtækja eða einstaklinga hafa fengið skaðabætur og ekki er einu sinni gerð tilraun til að tryggja að svo verði í framtíðinni. Ég er ósátt við það, frú forseti, að við skulum ekki vera að innleiða löggjöf þar sem við lærum af hruninu.

Frú forseti. Við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skrifuðum undir nefndarálitið með fyrirvara. Hann snýr að þrennu. Í fyrsta lagi að kerfisstjóra. Við vorum ekki búnir að fá útskýrt hvað fælist í orðinu kerfisstjóri og hvar ábyrgð hans lægi, en það fengust svör við því frá ráðuneytinu. Síðan tókum við fram að skilgreiningin á greiðsludegi væri í rauninni ekki dagur og ekki tímabil heldur atburðir sem gerast í einni ákveðinni lotu. Það er sem sagt hvorki tími né dagur. Síðan vorum við með athugasemd við það að í frumvarpinu stendur „geiðslufyrirmæli“ en í lögunum stendur greiðslufyrirmæli. Það er prentvilla í frumvarpinu og hana þarf að leiðrétta áður en þetta verður samþykkt sem lög. Að öðru leyti vorum við ekki með fyrirvara og samþykkjum þessa tillögu.

Frú forseti. Það er hér sem prentvillan er í frumvarpinu sem ég legg til að hv. nefnd fái að skoða milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn teljum að ekki sé búið að færa nógu góð og gild rök fyrir þessari sameiningu. Við sjáum ekki fram á þann sparnað sem á að vera þarna. Við höfum hlustað á athugasemdir starfsmanna þeirra stofnana sem á að færa þarna saman og því munum við greiða atkvæði á móti þeim tillögum sem hér eru lagðar fram um sameiningu þessara stofnana.

Virðulegur forseti. Ef þetta mál verður að lögum er búin til ein stofnun sem á að annast stjórnsýslu og eftirlit er lýtur að flugmálum, hafnamálum og málum sem varða sjóvarnir, siglingamálum, umferðarmálum og vegamálum, allt á einum og sama staðnum. Þetta er framfaramál sem hefur lengi verið til umfjöllunar í þinginu, nánast allt kjörtímabilið, og ástæða er til að styðja. Það geri ég.

Hæstv. forseti. Varðandi þá breytingartillögu sem hér er til umræðu styðjum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins hana og teljum að sú breyting sem varðar tímasetningu sé skárri kostur í vondri stöðu. Varðandi málið sem slíkt höfum við gert athugasemdir við það frá upphafi, bæði á þessu þingi og fyrri þingum. Við sátum hjá við 2. umr. um málið á dögunum í þeirri von að hugsanlega væri hægt að ná fram einhverjum breytingum milli 2. og 3. umr., en ekki var vilji til þess af hálfu meiri hluta nefndarinnar og meira að segja var óskum okkar um gestakomur sem voru fremur hógværar hafnað, algjörlega að tilefnislausu. Við munum því leggjast gegn því að frumvarpið sem slíkt verði að lögum og hið sama á við um það sem næst er á dagskránni.

Virðulegi forseti. Ég er komin upp til að taka undir hvert orð sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði áðan. Að auki vil ég benda á að komið hefur upp mikil andstaða gegn því að gildistökuákvæðum skuli vera frestað fram á mitt ár 2013. Starfsmenn þessara stofnana vilja taka skellinn strax úr því að búið er að koma því alla leið inn í 3. umr. og frumvarpið er að verða að lögum. Virðulegi forseti. Mér finnst ekki hafa verið tekið tillit til þeirra starfsmanna sem vinna í stofnununum sem um ræðir og því hafna ég. Málið er komið í ansi skrýtinn feril því að ekki er hægt að sameina ríkisstofnanir með ofbeldi.

Frú forseti. Þetta er mál sem ég hef verið gagnrýninn á alveg frá fyrstu tíð. Ég tel að ekki ætti að fara þá leið sem farin er við sameiningu stofnana í samgöngumálum, sem frumvörpin hér gera ráð fyrir. Hún byggir ekki á þeim tillögum sem upphaflega voru lagðar til af hálfu nefndarinnar sem undirbjó málið. Ég hef mælt fyrir því að menn skoðuðu meðal annars leiðir sem nefndin lagði til, að koma á laggirnar stofnun hafs og stranda. Ég hefði frekar talið það í takt við þau sjónarmið sem nú eru uppi um breytingar á norðurslóðum, um auknar siglingar í kringum landið og fleira í þeim dúr. Þau sjónarmið hafa ekki átt upp á pallborðið, a.m.k. ekki í mínum þingflokki. Ég er hins vegar sammála því viðhorfi sem meðal annars hefur komið frá hæstv. innanríkisráðherra, að sú óvissa sem starfsemin og starfsmenn hafa mátt búa við í þessu máli sé líka mjög bagaleg. Af þeim sökum kýs ég að styðja þá breytingartillögu sem nefndin 

Forseti. Ég tel að þetta sé þarft mál og mun styðja það hér eins og ég gerði í nefndinni. Ég vil hins vegar segja í tilefni af orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar að þegar ákveðið var að taka málið aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. var það ákveðið eingöngu í kringum gildistökuákvæði frumvarpsins, ekki neitt annað. Það var sameiginlegur skilningur í salnum að svo væri. Þess vegna eru kvartanir hans og hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, sem flutti langa ræðu um þetta litla efni, ekki á neinum rökum byggðar. Það stóð aldrei til að ræða málið upp á nýtt í sjötta eða níunda sinn í nefndinni heldur átti að ræða um gildistökuákvæðið eitt og sér, sem var gert, og ekki yfir neinu að kvarta í því efni.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í orð hv. þm. Marðar Árnasonar áðan. Við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. kom fram sú afstaða í atkvæðaskýringu af minni hálfu a.m.k., og fleiri þingmanna hygg ég, að við litum ekki svo á að það væri eingöngu gildistökuákvæðið sem væri til umfjöllunar. Staðreyndin er auðvitað sú að samkvæmt þingsköpum er heimilt að gera hvaða breytingu sem er á málinu á hvaða stigi sem er þangað til lokaafgreiðsla fer fram. Þess vegna hafna ég þeirri skýringu hv. þm. Marðar Árnasonar þar sem hann lýsti eingöngu eigin skilningi, og kannski skilningi annarra í meiri hlutanum, en ekki sameiginlegum skilningi þingsins. Það er fráleitt að halda því fram að menn geti fyrir fram útilokað að einhver tiltekin atriði séu tekin til umræðu milli 2. og 3. umr. eða í 3. umr. ef út í það er farið.

Forseti. Það eru fá mál, fáar skipulagsbreytingar í stjórnsýslunni, sem hafa fengið jafnítarlegan, langan og vandaðan undirbúning og samráð og þetta mál. Það er Alþingi til vansa að hafa ítrekað frestað því og sýnt sjálft sig ófært um að afgreiða málið og þannig haldið starfsmönnum í fullkominni og óþolandi óvissu. Ég hvet þingheim til að segja já við þessari framsæknu og nýju nálgun til samþættingar þvert á samgöngugreinar og ítreka enn og aftur hversu langt og viðamikið samráðsferli og undirbúningsferli málið hefur fengið. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Frumvarpið sem um ræðir er því miður til óbóta. Svíar tóku þetta fyrirkomulag upp og það hefur hökt. Finnar tóku það upp í framhaldi og eru núna að stokka spilin vegna þess að fyrirkomulagið gekk illa. Danir tóku það upp. Þeir tryggðu í upphafi að sérhæfing í öllum rannsóknum er lutu að flugi, siglingum og samgöngum væri tryggð eins og var í gamla kerfinu. Norðmenn eru með sama kerfi og við og það hefur gengið vel. Það er alveg klárt mál að okkur yrði mikill vandi á höndum við að hrista þarna saman án þess að tryggja að sérhæfnin héldi sér og sérþekkingin væri til staðar sem hefur byggt upp mikla þekkingu og traust til að gera rannsóknir á öllum þáttum í þeim efnum. Þess vegna segi ég nei.

Virðulegi forseti. Hin langa ræða sem hv. þm. Mörður Árnason sagði að ég hefði flutt um málið stóð nákvæmlega í tvær mínútur. Þetta var eitt andsvar. Að öðru leyti vil ég segja að það er auðvitað til marks um heldur vonda samvisku þegar hv. þingmenn í meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar neita mönnum um að kalla fyrir sig gesti til þess að ræða málin og fá upplýsingar svo hægt sé að taka sem vandaðasta ákvörðun um málið. Þær upplýsingar lutu meðal annars að reynslu annarra þjóða af því að hafa gert þessar breytingar. Það var auðvitað nauðsynlegt fyrir okkur að hafa þær upplýsingar uppi á borðum en því var sem sagt hafnað. Það er ekki búið að sýna fram á neinn raunverulegan fjárhagslegan sparnað af breytingunum. Þótt aðdragandinn hafi verið langur er ýmsum spurningum algjörlega ósvarað og þess vegna er verið að fara af stað með mál sem ekki er búið að ljúka, m.a. vegna þrákelkni meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég segi já við breytingartillögunni og ég sagði já áðan við atkvæðagreiðslunni um Farsýsluna, stjórnsýslustofnun samgöngumála. Ég ætla að nota tækifærið fyrst ég er kominn í stólinn og segja já við frumvarpinu í heild sinni á eftir og lýsa mikilli ánægju minni yfir því að málið skuli loksins vera til lykta leitt á Alþingi. Það hefur mikinn og góðan hljómgrunn og hefur verið unnið að því vel og lengi. Þetta hefði mátt gerast fyrr en betra er seint en aldrei. Ég er alveg viss um, virðulegi forseti, að við erum að stíga góð skref. Þetta er vinna sem hófst fyrir nokkuð mörgum árum síðan í minni samgönguráðherratíð eftir stjórnsýsluúttekt sem gerð var og mikla og faglega vinnu vinnuhópa sem sett var í gang í framhaldi af því. Hér er sem sagt afraksturinn af því og ég óska okkur til hamingju með að klára það þótt seint sé.

Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn höfum gert grein fyrir því að okkur þyki þetta mál ekki nægilega vel undirbúið. Því styðjum við að gildistökunni verði frestað svo að betri tími vinnist til þess að undirbúa þetta betur og framkvæmdin verði þannig að sómi verði að. Ég vek athygli á þeim ummælum hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar þegar hann lýsir því að ekki hafi verið orðið við óskum um að aðilar kæmu á fund nefndarinnar til þess að gera grein fyrir meðal annars reynslu annarra þjóða. Það gerist of oft í þinginu, virðulegi forseti, að það skorti á málsmeðferðina. Ég minnist yfirlýsinga margra hv. þingmanna um nauðsyn þess að vanda vinnubrögð, um gegnsæi og samvinnu. Þessi vinnubrögð eru ekki í samræmi við það.

Hæstv. forseti. Ég er sannfærður um að við stígum hér gæfuspor. Við erum að hugsa samgöngumálin upp á nýtt, að hafa þau öll heildstætt undir, samgöngur á sjó, samgöngur á landi og samgöngur í lofti. Við erum að laga stofnanakerfið að þeirri nýhugsun. Það er rangt sem hér hefur verið haldið fram að ekki hafi verið ástunduð vönduð vinnubrögð. Menn eiga ekki að einblína um of á það sem gerst hefur innan veggja þingsalarins. Það er í stofnunum og í stofnanakerfinu sem mikil vinna hefur farið fram, starfshópar hafa komið þar að verki, fjölmargir starfsmenn. Ég hef átt fundi með starfsmönnum Vegagerðarinnar, Siglingastofnunar og allra þeirra stofnana sem hlut eiga að máli. Ég staðhæfi að það hefur verið unnið að málunum á vandaðan hátt. Ég fagna því að við séum að stíga þetta gæfuskref.