Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Með lögum nr. 4, 14. febr. 1902, voru sett ákvæði um það, að verkkaup skyldi greitt með peningum fyrir þá vinnu eða þau vinnubrögð, sem þar eru nánar talin, en í lögunum er ekki nákvæmlega til tekið, hvenær eða hvernig greiðsla þessa verkkaups skuli fram fara. Frv. þetta, sem nú er komið hingað frá hv.Nd., er viðauki við lög þessi, og eru þar settar reglur um það, að kaup fyrir sjerstaka vinnu skuli greitt vikulega. Allshn. hefir haft mál þetta til meðferðar, en hún var ekki allskostar ánægð með orðalag frv. eins og það kom frá háttv.Nd., sjerstaklega vegna þess, að ekki er hægt að sjá á frv., að ákvæði þess eigi að ná til annara en þeirra, sem vinna daglaunavinnu í landi, eða hina svo nefndu tímavinnu. Það þarf nú kannske að setja ákvæði um það, hvenær verkamönnum á að greiðast kaup, enda þótt víðast hvar sjeu um það fastar reglur. En það, sem allshn. fanst ónákvæmt í þessu frv., er, að fleiri eru daglaunamenn en þar eru taldir, og henni fanst, að ekki þyrfti síður að setja tryggingarráðstafanir um greiðslu á kaupi þeirra, sem ráðnir eru upp á mánaðarkaup, svo sem eru sjómenn og ýmsir aðrir, sem eiga miklu meira í hættu heldur en daglaunamenn, sem hvergi eru bundnir föstum samningi um vistráðningu. Þetta var orsök þess, að formaður allshn., hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), skrifaði undir nál. með fyrirvara. Hann áleit, að endurskoða þyrfti lögin um greiðslu verkkaups, þannig, að allir, sem taka dagkaup, verkamenn í erfiðisvinnu, aðrir daglaunamenn og ekki síst sjómenn á smábátum, sem eru svo litlir, að sjóveð nær ekki til þeirra, væru nokkurnveginn jafntryggir með það að fá kaup sitt goldið. Eins og frv. lá fyrir, hefði orðið að gerbreyta því til þess að allir nefndarmenn hefðu orðið sammála um það. Þó varð samkomulag um að leggja til, að það verði nú samþ. með nokkurri breytingu, sem er á þskj. 619. Eins og sú brtt. ber með sjer, fanst nefndinni ekki óhugsandi, að það gæti orðið samningsatriði milli verkveitanda og vinnuþiggjanda í landi, að greiðsla verkkaups færi fram á öðrum tímum en vikulega, og vill ekki binda vinnuveitendum þau bönd, að þeir megi ekki fá verkamenn til þess að hliðra eitthvað til um greiðsluna, ef þeir sjá sjer ekki fært að inna hana af hendi vikulega. Áður en jeg lýk máli mínu, vil jeg geta þess fyrir hönd allshn., að enda þótt hún leggi til, að frv. verði samþykt með þessari breytingu, þá álítur hún, að rjett sje, að stjórnin taki lögin um greiðslu verkkaups til endurskoðunar, sjerstaklega um kaup þeirra manna, er ráða sig í mánaðarvinnu, eða eru á vjelbátum, sem eru svo litlir, að núgildandi löggjöf, með þessari viðbót, kemur þeim ekki að gagni.

Jón Baldvinsson Jeg verð að segja það, að mjer þykir hv.allshn. ætla sjer að breyta frv. til hins lakara, því að í brtt. sinni hefir hún sett inn eina setningu, er verða má til þess, að lítið gagn verði að frv., og er það niðurlagssetningin þessi: „nema öðruvísi sje um samið“, - því að hún þýðir í flestum tilfellum það, að kaup skuli greiðast löngu eftir á. Frv. kom fram af því, að við síldarvinnu, pökkun o. s. frv. hafa menn ekki fengið kaup sitt goldið refjalaust, og á verkafólk nú þúsundir króna útistandandi hjá síldarútvegsmönnum. Þessi tregða á kaupgreiðslu hefir. komið sjer stórbagalega, einkum vegna þess, að flestir, sem þar hafa átt í hlut, hafa átt fyrir öðrum að sjá, flestir haft heimili, sem verkalaun þeirra hafa þurft til að ganga jafnharðan. Af því jeg álít, að hv.allshn. hafi spilt frv. með brtt. sinni, en nú er orðið svo áliðið þingtímans, að ekki er unt að koma fram með prentaðar brtt., vona jeg, að hæstv. forseti leyfi mjer að bera fram skriflega brtt. við brtt.háttv.allshn., um að bæta þar aftan við setningu, svo að 1. gr. verði líkari því, sem hún var í frv. eins og það kom frá hv.Nd.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg hygg, að háttv. 5. landsk. hafi ekki heyrt skýringar mínar um það, hvers vegna allshn. gat ekki fallist á frv. óbreytt, og þess vegna geti hann ekki felt sig við orðalagið á brtt. nefndarinnar. Jeg tók það fram, að í svona lögum mætti ekki miða eingöngu við vikukaup. Mjer fanst nú hv. 5. landsk. vera mjer þar að ýmsu leyti sammála, þótt hann vildi ekki svo vera láta. Jeg mintist á kaup á smábátum, og átti þá aðallega við síldarbáta, því að það mun rjett, að vanhöld hafa orðið á greiðslu kaups á þeim. En það var þetta, sem hv.þm. (JBald) gat ekki skilið, og skilur víst aldrei, að þegar ekki er um kaupgreiðslur í vissan tíma að ræða, þá má oft liðka mikið til, og löggjöfin má þar ekki vera þrándur í götu þess gagns, sem henni er ætlað að gera. Og um síldveiðina er það oftast svo, að þar njóta menn ýmissa hlunninda hjá húsbændum sínum, svo sem ókeypis húsnæðis og fæðis. Jeg veit ekki betur en atvinnurekendur hafi reynt að sýna fólki sínu lipurð eins og hægt er, en þá hefir stundum brostið getu til að greiða því kaup eftir því sem því hefir hentað best. Jeg skal svo ekki orðlengja meira um þetta, en brtt.hv. 5. landsk. (JBald) get jeg gjarnan greitt atkv., enda þótt jeg hafi ekki ráðgast við samnefndarmenn mína um hana.

Forseti (HSteins): Mjer hefir borist skrifleg brtt. frá hv. 5. landsk. (JBald) við brtt.allshn. á þskj. 619, svo hljóðandi: (sjá þskj. 633). Til þess að brtt. þessi komist að, þarf að leita afbrigða frá þingsköpum.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Jeg þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir hönd landbn. Eins og sjest á þskj. 623, leggur nefndin til, að þessu máli verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Er það í tilefni af því, að þingið hefir nú skipað milliþinganefnd í landbúnaðarmálum, og lítur því landbn. þannig á, að ekki sje ástæða til að láta þetta mál ganga lengra á þessu þingi, heldur megi vísa því frá með rökstuddri dagskrá, til þess að milliþinganefndin taki það ásamt öðrum málum til athugunar.

Jón Baldvinsson Jeg sætti mig við þá meðferð þessa máls, sem nefndin hefir stungið upp á, því að aðrar till., sem ganga í svipaða átt, fara til þessarar milliþinganefndar, sem skipuð hefir verið til þess að rannsaka landbúnaðarmálin.

Frsm. (Ingvar Pálmason) * Eins og nál. á þskj. 594 ber með sjer, hefir landbn. ekki getað orðið alveg sammála í þessu máli. Nefndin hafði málið til meðferðar á 5 fundum og athugaði það mjög ítarlega og komst að þeirri niðurstöðu að leggja til, að því yrði vísað til stjórnarinnar, með þeim forsendum, sem fram eru teknar í nál. Það kom fram í nefndinni, að meiri hluti hennar taldi ýmsa galla á frv., svo að ekki væri hægt að ganga að því, nema með miklum breytingum. Hinsvegar var svo ástatt með mig, að jeg gat aðhylst frv., eins og það lá fyrir. En þar sem nú var svo mjög áliðið þingtímann, taldi jeg rjettara að reyna að ná samkomulagi um málið, og það tókst á þeim grundvelli, sem kemur fram í nál. Nefndin var sammála um að leggja áherslu á, að það bæri að verjast þessum sjúkdómi, og til þess treystir nefndin stjórninni, að nota heimild þá, sem felst í 1. nr. 22, frá 15. júní 1926, svo rækilega sem hægt er. En telji stjórnin ekki í þeim felast nægilega heimild til tryggilegra ráðstafana til varnar veikinni, hefir nefndin ekkert við það að athuga, að hún gefi út bráðabirgðalög um þetta efni. Það var orðið svo áliðið þingtímann, að jeg taldi mjög varhugavert að kljúfa nefndina, með því að meiri hl. hennar var ófáanlegur til að ganga að frv., nema með miklum breytingum, sem hefðu getað orðið til þess, að það yrði ekki afgr. frá þessu þingi. Jeg álít líka, að töluverð skerping felist í nál., og tel jeg, að málinu sje á þann hátt betur borgið en með því að afgreiða ekkert frá þinginu í þessu máli. Jeg geri ráð fyrir því, að nokkrir hv.þdm. óski, að frv. gangi fram, en jeg tel, að með nál. sje sjeð fyrir því, að framkvæmd málsins geti verið einhlít og örugg, og varðar það, að mínu áliti, meiru en hitt, að lagaákvæðin sjeu mjög víðtæk. Nál. á þskj. 594 er einskonar áskorun til stjórnarinnar um að slaka í engu til á þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið, og herða á þeim, ef hún telur þess þörf, og við það held jeg að megi una. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta að sinni, en geri ráð fyrir, að sá meiri hl. í nefndinni, sem var frv. andstæður, geri einhverja grein fyrir sinni afstöðu. Ræðuhandr. óyfirlesið af þm.

Jónas Jónsson Jeg er talsvert óánægður með meðferð hv. landbn. á þessu máli. Það lítur svo út, að fyrst hafi nefndin legið lengi á málinu, og síðan legst meiri hl. hennar á móti frv. Það var fyrst í vetur, þegar þessi hættulegi sjúkdómur geisaði í Noregi, að mönnum varð það alment ljóst hjer, hver hætta var á ferðum, og jafnvel þá varð vart tveggja strauma í þessu máli. Blað Framsókarflokksins hjer í bænum krafðist þess, að ríkisstjórnin gerði ráðstafanir til að verjast veikinni og hannaður yrði innflutningur á heyi og fleiri vörum, sem smithætta stafar af. En blað stjórnarflokksins gerði gys að málinu og ljet svo sem lítil hætta stafaði af þessari veiki, en þó fór svo að lokum, að raddirnar urðu svo háværar utan af landi og kröfurnar um það, að gerðar yrðu ráðstafanir til varnar veikinni, að stjórnin bannaði innflutning á heyi o. fl., samkv. heimild frá síðasta þingi. En bændur út um landið voru nú orðnir svo hræddir, að þeir söfnuðu undirskriftum undir áskoranir til Alþingis um það, að gera enn frekari varúðarráðstafanir en enn hafa verið gerðar. Undir þessar áskoranir hafa skrifað yfir 4 þús. af bændum landsins, og má sjá þær í skjölum þingsins. Mjer þykir það einkennilegt hjá meiri hl. hv. landbn. að taka svo ljettúðlega á þessu máli: sitja fyrst á frv. óþarflega lengi, og leggja síðan til, að því sje vísað frá. Það er algerlega gagnslaust, að vísa málinu til stjórnarinnar, þar sem hún hefir sýnt sig andvíga frekari vörnum og yfirleitt mjög trega í taumi. Lagaákvæði er það eina, sem hjer má koma að gagni. Og jeg þori að fullyrða, að mjög litlar breytingar má gera á aðalatriðum þessa frv., ef von á að vera um árangur. - Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fram að fyrri hluta þessa vetrar voru allar varúðarráðstafanir gegn veikinni gersamlega gagnslausar. Þá skánuðu þær að vísu dálítið, en eru þó harla lítilfjörlegar enn. Ef hv. deild fellir þetta frv., hlýtur hæstv. stjórn að líta svo á, að ekki sje ætlast til neinna framkvæmda af henni. - Sá maður, sem mest hefir barist fyrir þessu máli, Ólafur Hvanndal prentmótasmiður, bar málið nýlega fram á fundi fulltrúa flestra kaupfjelaga landsins. Þar var í einu hljóði samþykt að skora á Alþingi að samþykkja frv. það, er hjer liggur fyrir. Þetta þótti þar svo sjálfsagt, að það var álitið hafið yfir allar umræður og samþykt í einu hljóði að gera ítrustu ráðstafanir til varnar. Nú er mjer sagt, að dýralæknirinn standi á bak við hv. meiri hl. og hæstv. landsstjórn um að drepa málið. Er það í meira lagi undarlegt, því að í öðrum löndum eru það einmitt dýralæknarnir, sem reyna að vernda löndin fyrir veikinni. Hjer reynir stjettarbróðir þeirra að halda verndarhendi sinni yfir möguleikunum fyrir því, að veikin berist til landsins. Að öllu athuguðu held jeg, að það sje tvímælalaust rjett af deildinni að samþykkja frv. óbreytt, þótt það sje e. t. v. ófullkomið að einhverju leyti; þá þarf það ekki að gilda nema part úr ári, ef næsta Alþingi sýndist rjett að breyta því. Óþægindi þau, sem t. d. verslunarstjettin hefir af sumum ákvæðum frv., eru ekki svo mikil, að ekki sje margfalt meira virði að vera laus við þennan vágest.

Einar Jónsson *) Jeg þarf ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Hv. frsm. er búinn að lýsa afstöðu þeirri, er landbn. tók til málsins í heild, og áreiðanlega mátti telja eðlilegasta. Þó verður að játa, að nokkur ágreiningur var innan nefndarinnar, enda þótt hann yrði jafnaður á friðsamlegan hátt. Eins og þetta frv. kom frá hv.Nd., sýnist aðaláhersla lögð á það, að dýralæknir skyldi að engu kvaddur til þessara mála. Þetta þótti landbn. undarlegt. Enda þótt hún vildi engan veginn binda sig í öllu við hans ráðleggingar, eða leggja málið alveg á hans vald, þá sýndist þó sjálfsagt að kveðja hann ráða. Þegar landbn. bar þetta frv. saman við lög þau, er nú gilda um þessi efni, frá 1926, þá sýndist henni óhæfilega langt gengið í upptalning á bönnuðum vörum, og þó er sú upptalning ekki tæmandi. Þar er tekið með ýmislegt, sem bæði hæstv. landsstjórn og dýralæknir telja litla eða enga hættu geta stafað af. Hinsvegar er í frv. ekki bannaður innflutningur á sumum vörutegundum, sem veikin getur engu síður borist með, svo sem ýmislegri kornvöru. Og jafnvel þótt veikin sje háskagripur, getur verið ilt að banna innflutning á sumu af því, er gæti flutt hana á milli landa, t. d. kornvöru. - Aftur á móti er það, að áliti dýralæknis, algerlega óþarft að banna innflutning eggja. Sjerfræðingar telja enga hættu geta af þeim stafað. Um smjör er vafasamara, en þó er talin af því mjög lítil hætta, og eins er um fleira. - Landbn. álítur því nógu langt gengið með því að samþykkja þá till., er hún leggur til. Og jafnvel þótt ekkert verði í málinu gert, annað en að beita lögunum frá 1926, telur nefndin litla hættu á, að veikin komist hingað. *Ræðuhandr. óyfirfarið af þm.

Jónas Kristjánsson Það er satt, að nokkur dráttur hefir orðið á afgreiðslu þessa máls, en þó ekki meiri en afsakanlegur er. Til þess að geta afgreitt málið nokkurnveginn sómasamlega, varð nefndin að afla sjer ýmislegra upplýsinga, svo sem nærri má geta. Magnús Einarson dýralæknir var erlendis, þar til fyrir skömmu, en vitanlega vildi nefndin leita álits hans um ýms atriði, þar sem hann er helsti sjerfræðingur í þessum efnum, sem hjer verður náð til. Það er hverju orði sannara, að gin- og klaufaveikin er vágestur mikill, og hin mesta hætta á ferðum, ef hún berst hingað. Og síðan veikin barst til Noregs, hefir hættan vitanlega aukist að mun fyrir okkur. Vitanlega stafar aðalhættan af innflutningi dýra, en þar held jeg, að við höfum verið sæmilega á verði. Skömmu áður en veikin barst til Noregs, var t. d. sótt um leyfi til að mega flytja inn lifandi geitur frá sýktu landi, en því var neitað, að ráði dýralæknis. - Frv. það, sem hjer liggur fyrir, bannar vitanlega innflutning á lifandi fje. En að öðru leyti ber frv. með sjer, að það er samið af mönnum, sem eru bráðókunnugir þessum efnum. Þar er bannaður innflutningur á vörum, svo að segja af handahófi, án tillits til þess, hvort aðrar vörur eru ekki miklu hættulegri. Það er t. d. áreiðanlegt, að geti veikin borist með heyi og hálmi, og það efast jeg ekki um, þá getur hún engu síður borist með ýmiskonar korni og fóðurkökum, og ekki síst með kartöflum, sem ræktaðar eru í görðum, sem ef til vill er borinn í áburður sýktra dýra. En kartöflurnar eru ekki einu sinni almennilega þurkaðar, þegar þær eru teknar upp og síðan geymdar á dimmum stöðum, svo að sýklarnir hafa hjá þeim hin bestu lífsskilyrði. - En frv. nefnir engar innflutningshömlur á korni eða kartöflum, þótt það banni innflutning á nokkrum vörutegundum, sem sennilega eru alveg hættulausar. Þannig er frv. samið af handahófi, og vandlega sneitt hjá fyrirmælum um að leita ráða dýralæknis. Mjer var nýlega bent á alveg nýjar upplýsingar um þessa veiki í ensku læknisfræði tímariti, „The Lancet“, 5. tbl. þ. á., sem út kom í mars. Þar er sagt frá því, að árið 1924 hafi enska stjórnin sett nefnd sinna allra færustu manna á þessu sviði, til þess að rannsaka háttsemi veikinnar og líf gerlanna, sem talið er að hún stafi af. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu, að gerlarnir (virus) gætu lifað nokkrar vikur á gleri eða þerripappír í rannsóknarstofu, við venjuleg skilyrði, þótt þeir sjeu í dagsbirtu. En á heyi og korni, möluðu og ómöluðu, geta þeir lifað 7–20 vikur. Ennfremur segir í þessari skýrslu, að hægt sje að sýkja fugla, en þeir sýki ekki frá sjer. Samkvæmt því ættu egg að vera hættulaus. En frv. bannar innflutning þeirra. Þetta er bygt á rannsóknum hinna færustu vísindamanna í þessum efnum. Landbn. álítur því best sjeð fyrir málinu með því að nota lögin frá 1926, einkum ef stjórnin hefir óbundnar hendur um að gera frekari ráðstafanir, með reglugerð eða bráðabirgðalögum. Í samþykt þessa frv. telur nefndin ekki liggja neina tryggingu fyrir því, að veikin berist ekki hingað. - Sjerstaklega á jeg bágt með að fella mig við það, að í frv. er hvergi gert ráð fyrir, að leitað sje ráða dýralæknis. Þó hlýtur hann altaf að hafa mesta þekkingu á þessum málefnum og fylgjast best með í öllum rannsóknum á veikinni erlendis.

Frsm. (Ingvar Pálmason) * Jeg þarf aðeins að segja nokkur orð út af ræðu hv. 1. landsk. (JJ). Hann taldið málið hafa verið óhæfilega lengi í nefnd. Þetta vil jeg leiðrjetta, sakir þess, að það mætti e. t. v. skiljast svo, sem hv. meiri hl. nefndarinnar hafi lagst þar á málið, af því að hann væri því andvígur. Frv. var vísað til landbn. 6. maí, en nál. er dagsett 14. maí. Á þessum 8 dögum hjelt nefndin 5 fundi um málið, og fæ jeg ekki skilið, hvernig jafnstóru máli átti að ljúka á skemri tíma. *Ræðuhandr. ólesið af þm.

Jónas Jónsson Það eru gleðilegar upplýsingar, sem hv.frsm. gefur, að nefndin hefir haldið marga fundi um málið. Samt sem áður verður því ekki mótmælt með rökum, að hún hefir afgreitt málið svo seint, að því hættir við að daga uppi, ef því verður nokkuð breytt í þessari hv. deild. Það var auðheyrt á bæði hv. 2. þm. Rang. (EJ) og hv. 6. landsk. (JKr), að það er þeim mikill þyrnir í augum, að dýralæknir á lítið að hafa að segja um málið eftir frv. Það mun vera svo, að hv.Nd. hefir ekki verið ánægð með framkomu hans í þessu máli, og því hefir hún samþykt þessi ákvæði, en þá hefir hann borið sig upp við hv. meiri hl. landbn. í þessari deild, út af því, að þarna væri rýrð virðing hans. Nú vita það allir, að dýralæknir hefir verið mjög heilsutæpur um langan tíma. Og sjúkdómur hans er þess eðlis, að lítil batavon sýnist, a. m. k. fyrst í stað. Og þótt hann fengi einhvern bata, held jeg, að mjög varasamt væri að treysta á heilsu hans, þegar hann hefir orðið fyrir slíku áfalli. - Auk þess hefir almenningi fundist lítið gert af yfirvaldanna hálfu til að koma þessu máli í gott horf. Þó sýnist það ósennilegt, ef dýralæknir fylgist á annað borð nokkuð með erlendis, að hann viti ekki um hinar ítarlegu ráðstafanir, sem þar eru gerðar, til að hamla útbreiðslu veikinnar. - Veikin hefir verið landlæg í því landi, er við eigum mest viðskifti við, Danmörku, árum saman. Samt hefir þessi vörður heilsufars íslenskra dýra ekki gert neinar ráðstafanir til að hamla komu hennar hingað, fyr en á síðasta ári, eftir að hún var komin til Noregs. Í Svíþjóð eru gerðar yfirgripsmiklar ráðstafanir til að koma í veg fyrir, að veikin berist frá suðurhjeruðunum norður í landið. Norðmenn hafa gert svo mikið til að verjast veikinni, að Íslendingar, sem komu hjeðan að heiman, hafa jafnvel verið látnir í sóttkví, áður en þeir fengu að fara út á landið. Samt sem áður barst veikin inn í landið, og var þá eytt hundruðum þúsunda eða jafnvel miljónum króna til að skera niður búpening á hinum sýktu bæjum. Á þennan hátt hefir þeim nú sennilega tekist að stöðva útbreiðslu veikinnar, a. m. k. í bili. Mjer er sagt það eftir hæstv. atvrh. (MG), að hann hafi látið sjer þau orð um munn fara, að ekki gerði mikið til, þótt veikin bærist til Vestmannaeyja. Mjer þykir þetta ótrúlegt og stórhneykslanlegt, ef satt væri. Langar mig því til að heyra hæstv. ráðh. segja um það sjálfan, hvort þetta er rjett haft eftir. - Hitt veit jeg að er satt, að leyft var að flytja til Vestmannaeyja nokkuð af heyi, sem komið var í skip áður en innflutningsbannið var á lagt, en eftir að veikin kom upp í Noregi. E. t. v. stafar þetta Vestmannaeyjatal þaðan. Það er nokkurnveginn skiljanlegt um hjerðslækninn í Skagafirði, þótt það sje óafsakanlegt um alþingismann, að hann hafi ekki opin augu fyrir þeirri hættu, er íslenskum landbúnaði getur stafað af gin- og klaufaveiki. Hitt er miklu verra, þegar fulltrúar landbúnaðarhjeraða, eins og hv. 2. þm. Rang. (EJ), sem sjálfur er auk þess bóndi, vilja taka málið vetlingatökum. Ef veikin bærist hingað, og sýkti frá sjer, eins og í Noregi, þá er afar ósennilegt, að okkur tækist að stöðva hana. Í Noregi var alt fje skorið niður, þar sem nokkur grunur var um veikina. Gerðar voru stórkostlegar girðingar um bæina, sem taldir voru sýktir, gryfjur grafnar og skrokkarnir af öllum skepnum á bænum, sjúkum og heilbrigðum, dysjaðir þar ásamt öllu, sem þeim við kom. Bæði hermenn og dýralæknar sáu um, að hins strangasta aga og nákvæmni væri gætt í öllu. - Þegar litið er á það, að meira en helmingur Íslendinga hefir uppeldi sitt af landbúnaði, og þessi veiki er atvinnu sveitamanna miklu hættulegri en nokkur önnur fjárpest, sem hingað hefir borist - ekki sambærileg við fjárkláðann - þá skil jeg ekki þá fulltrúa bænda, sem ekki vilja beita ítrustu vörnum gegn henni. Í hv.Nd. var líka aðalandstaðan gegn frv. af hálfu nokkurra kaupstaðarfulltrúa, sem meira mátu hag verslunarstjettarinnar en alls landsins. Þeir, sem ekki komast í beina snertingu við hættuna, eru altaf ókærnari um hana. En þeir menn, sem þetta frv. kæmi til að skaða, eru svo fáir, að Alþingi má alls ekki taka meira tillit til þeirra en allra hinna þúsundanna. - Hitt skal jeg játa, að þótt bæði þing og stjórn geri alt, sem í þeirra valdi stendur, til að varna veikinni að berast hingað, getur samt farið svo, að varnirnar verði ónógar. En þá getur Alþingi ekki ásakað sig fyrir að hafa ekki verið á verði. - Hitt má alls ekki eiga sjer stað, að láta hagsmuni nokkurra innflytjenda og misskilið stolt dýralæknis ráða úrslitum málsins. Tveir af hv. nefndarmönnum hjeldu því fram, að frv. leiddi til þess, að banna yrði innflutning á korni. Jeg veit nú ekki, hvort þetta á að takast alvarlega. Ef ekki er flutt korn til landsins, fæ jeg ekki sjeð, að líft sje í því. Enda er þetta útúrsnúningur. í frv. er ekkert í þá átt, að banna innflutning á korni. - Þá sagði hv. 6. landsk.þm., að ástæðulaust væri að banna egg, þar sem fuglar flyttu ekki veikina. Í almennum fræðibókum um þessi efni, sem leikmenn hafa aðgang að, er það þó sjerstaklega tekið fram, að hænsni sjeu hættuleg í þessu efni. Og í blaði, sem ekki má nefna í hv. deild, vegna þingskapanna, var því einu sinni haldið fram í ritstjórnargrein, að þær skepnur, er á þess máli heita fiðurfje eða fiðurdýr („fuglar“ á alþýðumáli) gætu borið veikina. Ennfremur var talað um vissa fuglategund, sem að vísu kemur ekki hingað, en Norðmenn eru hræddir um að kynni að flytja sjúkdóminn frá Danmörku. - Ekki held jeg því fram, að alt, sem í þessu blaði stendur, sjeu óhrekjanleg vísindi. En þar sem annan aðalritstjóra þessa blaðs má telja talsvert færan að bóklærdómi í því, sem að þessu lýtur, þá þykir mjer allólíklegt, að Íhaldsmenn í landbn. vilji tortryggja þennan vitnisburð um sýkingarmögueika. Sje það rjett, sem blaðið hefir haldið fram, er það rangt hjá hv. 6. landsk., að egg sjeu ekki sóttberar. Þá var því haldið fram af öðrum hv.þm., að hagalegt væri það, að fá ekki að bragða útlent smjör. Ekki get jeg hugsað mjer neina þjóðarógæfu af því stafa, og ekki heldur hvað eggin snertir. Við getum jafnvel vel verið án þess að flytja inn kartöflur. Er það vitanlega eitt mesta hneyksli í íslenskum atvinnurekstri, að ekki skuli vera ræktað sunnanlands og austanlands nóg af kartöflum fyrir alt landið. Þá sagði hv. 6. landsk., að hann hefði frjett - af tilviljun, að því er virtist - um grein í þektu ensku blaði, er sannaði hans mál. Sýnir þetta átakanlega, á hve veikum grundvelli ályktanir þingmannsins eru bygðar. Ef t. d. Þórður á Kleppi hefði ekki látið þetta blað í hendur hv. 6. landsk., til þess að leiðbeina honum, þá gat vel verið, að alt hefði farið öðruvísi og hv.þm. hefði verið með því að gera þessar ráðstafanir, og þá hefði máske mátt verjast sjúkdóminum, sem nú á að slá slöku við. Þetta sýnir, hve óskaplega hirðuleysislega er að farið í þessu efni, þegar aðgerðirnar eiga að byggjast á þeirri tilviljun, að eitt eintak af útlendu blaði barst í hendur eins þingmannsins, þar sem sagður er fróðleikur nokkur, en þó vafasamur, um málið. Jeg skal reyna að sýna fram á þetta, eftir ræðu hv.þm. Hann heldur fram í fyrsta lagi, að ekki hafi fundist sóttkveikja að þessari veiki, og segja það reyndar fleiri. En jafnframt sagði hann eftir þessu enska blaði, sem hann byggir á, að það hafi fengist tvær áreiðanlegar niðurstöður. Önnur er sú, að gerlarnir hafi getað lifað á gleri í nokkrar vikur og í öðru tilfelli hafi þeir getað lifað á korni í 20 vikur. - Nú vildi jeg sem ólæknisfróður maður spyrja: Hvernig er hægt að rannsaka aldur sóttkveikjanna, fyrst þær eru ekki fundnar?

Þingmaðurinn veit ekki, hvað hann er að tala um.

Hv. þm. (JKr) átti að skýra frá því, hvernig það á sjer stað, að bakteríurnar eru ekki þektar, en þó sje hægt svo að segja að telja höfuðhár þeirra. Getur vel verið, að hv.þm. vilji jeta ofan í sig annan liðinn, og þá getur hitt náttúrlega staðist. En hvílík fásinna, að á slíkum rökum frá svo fáfróðum manni eins og hv. 6. landsk. eigi að byggja opnun landsins fyrir þeirri hættulegustu veiki viðkomandi íslenskum landbúnaði, sem hingað getur komið.

Guðmundur Ólafsson * Jeg fór að biðja um orðið, þegar jeg heyrði á hv. 6. landsk., að þeir væru nú farnir að tala um þetta mál, sem ekki hefðu vit á því; hjelt jeg, að jeg mætti þá eitthvað segja eins og hinir. Jeg verð að segja, að þótt hv. landbn. hafi ekki beinlínis legið á þessu máli, þá hefir hún ekki tekið það alvarlega. Það er reyndar ekki von, að hún hafi afgreitt það á styttri tíma en þetta, en jeg held það hefði verið ráðlegra fyrir nefndina að fara meir eftir því, sem nefndin í Nd. komst að við rannsókn á þessu máli; hún hafði málið til meðferðar mestallan þingtímann. Mjer finst skína bæði út úr nál. og ræðum hv. nefndarmanna, sem allir hafa tekið til máls, að þeir taki þetta mál hreint ekki svo alvarlega. þeir álíta, eins og háttv. form. sagði, líklegt, að hættan komi ekki yfir. Sami hv.þm. sagði, að óþarflega langt væri farið í frv., og býst jeg við að meiri hl. líti svo á. Þeir eru ekki hræddir við veikina, sem þetta segja. En jeg er á því máli, að það sje minna saknæmt. Þótt gerð verði ef til vill óþarflega ströng lög um þetta efni, ef það yrði til þess, að við fengjum ekki þessa hættulegu veiki inn í landið. Jeg held það sje mjög óvarlegt að hafa þessa skoðun tveggja hv. nefndarmanna, að okkur sje óhætt að fara hægt í sakirnar, sökum lítilla líkinda fyrir því, að veikin berist hingað. Það ættu allir að geta sjeð - og er margbúið að taka fram - að þar með er eyðilagður annar aðalatvinnuvegur landsmanna. Reyndar er það altaf að heyrast betur og betur, að við sjeum ekki miklu ver farnir fyrir það, en jeg get ekki verið þeirrar skoðunar. Og jeg er því mjög hissa á þeirri niðurstöðu hv. meiri hl., að best væri að hafa sem allra vægust ákvæði í lögum um þetta efni, því að ef maður ber saman lögin frá 1926 og þetta frv., þá er það miklu harðara, en samkv. gildandi lögum er málið lagt að miklu leyti í hendur stjórnarinnar. Mjer þykir ólíklegt, að hæstv. stjórn sje gerður beinn greiði með þessu; því að jeg veit ekki, hvernig hún á eiginlega að fara að, hvort hún á ekki að gera neina frekari ráðstöfun, fyr en ef til vill að veikin væri komin til landsins, ef niðurstaðan verður sú, að þingið láti í ljós, að frv. þetta gangi of langt. Mín skoðun er sú um þetta frv., að nokkur vafi leiki á um það, hvort það gangi ekki of skamt. Það hefir verið miðað við það, að banna þær vörur fyrst og fremst, sem mest hætta stafar af, og því næst það, sem skaðminst má teljast fyrir landsmenn að vera án. Viðvíkjandi ræðu hv. 6. landsk. og hans læknisvísindum, hygg jeg, að við hefðum haft gagn af því, þegar veikin er komin, en síður til þess að verjast veikinni. En þar sem hann talaði um, að sannað væri, að sóttkveikjur gætu lifað á gleri í nokkrar vikur, en á heyi lengur, eða 20 vikur, þá er auðsætt, að mun hættulegra er að leyfa innflutning á heyi en gleri. Þá talaði sami hv.þm. líka um það, að mjög mikil hætta gæti stafað af kartöflum. Ef svo er, og ef það er álit nefndarinnar, hefði jeg ekki tekið til þess, þótt hún hefði bætt kartöflum við, ef hún vildi fara varlega. En öll meðferð nefndarinnar á málinu sýnir, að hún er hvergi smeyk og hefir viljað fara hægustu leið. Hv. form. landbn. (EJ) sagði líka, að ekki væri nóg tekið fram í frv., svo að það væri örugt. Hví bætir nefndin þá ekki við? Má vera, að menn segi í þessu máli eins og fleirum hjer í hv. deild, a. m. k. seinustu daga þingsins, að það sje ekki til neins að hreyfa neinum andmælum gegn því, sem meiri hl. vill vera láta. En jeg gat ekki stilt mig um að láta það koma fram - með því að jeg er fulltrúi fyrir landbúnaðarhjerað - að jeg tel þessa hv. nefnd hafa tekið á þessu máli með ljettúð. Hún vill fá deildina til að álíta, að hættan sje svo lítil.

Þetta er misskilningur.

Jeg er nú svo læs, að jeg get lesið þessar 8 línur, sem nál. er. Hún leggur til, að frv. verði ekki samþ., þótt ekki sje með berum orðum; það á að vísa því til stjórnarinnar, og alt á að standa við það sama, nema að hún geti gefið út bráðabirgðalög, ef henni þykir ástæða til. En jeg leyfi mjer að efast um röggsemi hennar í þessu efni, þar sem jeg óttast það, að hún telji okkur of örugga fyrir veikinni.

Það er engin hjálp í frv.

Það má náttúrlega kasta því fram, en jafnframt er sagt, að frv. gangi of langt um bann á innflutningi.

Of langt og of skamt!

. Þar sem það er talið ganga of langt, hlýtur að vera mikil hjálp í því. En ef hv. nefndarmenn álíta, að á sumum sviðum gangi það ekki nógu langt, þá bar þeim að lagfæra það. *Ræðuhandr. óyfirlesið af þm.

Einar Jónsson * Jeg vil ekki fyrir nefndarinnar hönd taka þær ásakanir gildar, að hún hafi verið óttalaus fyrir þessari veiki og áhugalaus í málinu, eins og ýmsir hv.þm. hafa komist að orði. Hún hefir blandað sjer í málið með mestu alvöru. En hún komst að þeirri niðurstöðu, eins og nál. ber með sjer, að ef stjórnin beitti lögunum frá 1926, ætti það að nægja, en ella gæti hún gefið út bráðabirgðalög. Hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) mintist á, að nauðsynlegt væri að fá fleira upp talið í lögunum. Jeg vil benda á, hvort það muni vera hyggilega af stað farið - ekki meira en hægt er að sanna um sýkingarhættu - að banna innflutning á öllum kornvörum. Jeg álít, að það eigi ekki að leika sjer að því, að banna slíkt. En það er sannanlegt, og það frá fróðari mönnum en voru í nefndinni, að óþarft hefði verið að telja upp smjör, osta og egg. En hverjar vörur, sem nauðsynlegt er að fá fluttar inn eða að banna að flytja inn, það megum við ekki ganga inn á, nema eitthvað vaki fyrir, sem er meira áríðandi. Skal jeg viðurkenna, að ef við erum í þeirri hættu fyrir gin- og klaufaveikinni, sem ýmsir álíta, þá gengi jeg inn á, að gott væri að banna innflutning á smjöri, ostum og eggjum. En meðan hættan er ekki sterkari en nú er útlit fyrir, vil jeg ekki vinna til, að banna t. d. innflutning á öllum kornvörum. Hv. þm. A.-Húnv. var að gera lítið úr nefndinni fyrir það, að við hefðum komist svo að orði, að óþarflega margt væri talið í frv. þótt lögin sjeu ekki tæmandi, þá er þetta rjett. Ef hv.þm. vill leggja út í svo tæmandi upptalningu, að engin hætta geti á nokkurn hátt stafað af veikinni, býst jeg við, að það hefði orðið af fá það afgert, að ekkert skyldi inn flytja. En það, sem talið er upp í lögunum frá 1926, er jeg í engum vafa um að er það, sem mest hætta stafar af. Og í þeim lögum er lagt á vald stjórnarinnar - og hún enda hvött til - að vera á verði með ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru á hverjum tíma. Jeg álít því, að tæplega sje fært að fara lengra. Jeg mundi ekki, hvaða ræður sem haldnar yrðu yfir mjer hjer í hv. deild, geta óttast svo mikið háska af gin- og klaufaveikinni, að jeg færi að samþykkja innflutningsbann á öllum mögulegum vörum. Jeg er nú svo gefinn fyrir að fá mjer brauðbita úr útlendu korni, að jeg mundi þykjast illa settur, ef jeg gæti ekki náð í hann. Ef það væri nokkuð, sem vert væri að athuga öðru fremur, þá er það fatnaður fólks, sem fer landa á milli. En samkvæmt heimild í lögunum frá 1926 býst jeg við, að hæstv. stjórn geri þær skynsamlegustu ráðstafanir, sem mögulegt er. Með þetta fyrir augum hefir nefndin afgreitt málið eins og hún hefir gert, en ekki vegna þess, að hún sje svo óttalaus fyrir veikinni. Nefndin hefir og haft dýralækni í ráðum með sjer. Það mun hafa verið hv. 1. landsk. (JJ), sem efaðist um, að sá maður, sem nú starfrækir það embætti hjer í Reykjavík, væri hæfur til þess, sökum heilsubrests. Það er augljóst, að ef heilsu hans er þannig háttað, að hann er ekki fær að rækja sitt starf, mun brátt verða valinn annar í hans stað. Hjer er hvergi átt við Magnús Einarson sjerstaklega, heldur dýralækninn í Reykjavík. Eins og hv. 1. landsk. tók fram, er sjálfsagt að velja þann í þetta embætti, sem færastur er til þess - þegar þar að kemur, enda mun ekki öðrum hent að fylla sæti Magnúsar Einarsonar. *Ræðuhandr. óyfirlesið af þm.

Jónas Kristjánsson Það var einn af þeim agnúum, sem jeg fann á þessu frv., að hvergi er talað um, að dýralæknir eigi nokkuð að vita um þetta mál. Þá sýnist mjer málinu spilað í óefni, ef þeir, sem hafa vit á því, eiga ekki að koma nærri því, en aðrir, sem ekkert vit hafa á þessu máli, eiga að fjalla um það. Skyldi það yfirleitt vera heppilegt, að láta þá fást við sjúkdóma, sem ekkert hafa til brunns að bera í þeim sökum, nema bara fáfræði? Hjer rís upp maður og talar um sjúkdóm, og ræða hans lýsir svo mikilli fáfræði og heimsku, að slíks eru ekki dæmi nokkursstaðar; jeg á við hv. 1. landsk. (JJ). Það er um gin- og klaufaveikina að segja, að það er ekki í fyrsta skifti nú, sem hún kemur til Danmerkur. Veit jeg ekki betur en þetta sje í 4. skiftið, sem hún kemur til Danmerkur á 20 árum. Veikinni hefir verið útrýmt nokkurn veginn í bili, en hún komið aftur og aftur. Það er algerlega órjettmætt að brigsla mjer og öðrum um það, að okkur liggi í ljettu rúmi um þessa veiki; þetta er vitanlega sú vanalega pólitíska óráðvendni, sem hv. 1. landsk.þm. gerir sig sekan í, og er ekki orða vert. Jeg er viss um, að mjer er eins ant um eins og honum, að veiki þessi berist ekki til landsins, og hitt veit jeg líka, að honum er mest um það gefið að nota þetta sem pólitískt „númer“. Hvað því viðvíkur, að banna innflutning á kartöflum, þá verður að líta á það, að það kemur alloft fyrir, a. m. k. um alt Norðurland, að uppskera bregst. Skortur á kartöflum getur auðveldlega orsakað skyrbjúg á fólki. Jeg hefi að minsta kosti ekki svo sjaldan orðið var við skyrbjúg í kauptúnunum, þegar kartöfluþurð hefir verið. Jeg álít þessu máli best borgið í höndum samviskusamrar stjórnar og undir eftirliti samviskusams, mentaðs dýralæknis - miklu betur en þótt taldar sjeu af handa hófi einhverjar vörur, sem ekki mætti flytja inn. Sumar þessar vörur ættu alveg að vera hættulausar, svo sem burstavörur; slíkir hlutir eru búnir til úr suðrænum stráum og koma ekki á þessi veikindasvæði utanlands. En sumt af þessu getur verið rjettmætt að banna, svo sem hár í sjúkradýnur o. fl., og er ástæða að athuga það; en alt þetta getur stjórnin gert í samráði við dýralækni. Annars vita menn ekki með hverju veikin barst til Noregs; sumir segja með krákum, en aðrir segja að hún hafi borist með mönnum, sem hirða gripi. Dýralæknirinn hjer ljet í ljós við mig, að sjerstaklega mikil hætta gæti af stafað, ef gripahirðar erlendir kæmu og færu að hirða gripi hjer, og kæmu t. d. með ósótthreinsuð föt. Þá var hv. 1. landsk. að tala um, að jeg hefði fengið þetta vit hjá geðveikralækninum. Er ekki nema eðlilegt, að honum detti sá maður fyrst í hug, en það var próf. Guðmundur Thoroddsen, sem henti mjer á það. Gilti einu, hvaðan gott kom. En þegar hv.þm. fór að tala um bakteríurannsóknir, sló verulega út í fyrir honum. Það þýðir auðvitað ekkert að segja hv. 1. landsk. Það, að það er hægt að vita, að einhverjir sjúkdómar eru smitandi, löngu áður en maður getur hreinræktað bakteríurnar, sem þeim sjúkdóm valda. Menn hafa vitað í marga tugi ára, að krabbamein er smitandi, og menn hafa getað sýkt apa. En það er fyrst nú á þessu eða síðastliðnu ári, sem bakterían er fundin; það er fyrst, þegar hægt er að hreinrækta sýkla og rannsaka öll þeirra skilyrði, þegar þeir eru einangraðir og hægt að hreinrækta þá og sjá í smásjá. Það er hægt að sýkja eitt dýr, með því að sprauta vessa úr sjúku dýri í annað heilbrigt, jafnvel þótt sýkillinn, sem veikinni veldur, sje ekki fundinn. Þetta vissu menn fyrir löngu um bóluveikina, að hún var smitandi, og þótt gerillinn þektist ekki, var hægt að smita kýr og nota bóluvessa úr kúnni til þess að fyrirbyggja, að menn fengi bóluna. - Ræða hv. 1. landsk. er því bara bull út í loftið, og er ekki orða verð. Jeg gat þess, að lífskraftur eða þol þessarar bakteríu hefði verið rannsakaður, vessi úr sjúkum dýrum rannsakaður á gleri í þeim vökva, sem þær lifa á. Það er hægt að vita, hve mikið ljós þær þola og uppþurkun, síðan taka það, sem er á glerinu, og reyna að sýkja með því. Sýkist dýrið, hafa bakteríurnar verið lifandi, en dauðar, ef það sýkist ekki. Þetta er auðskilið mál. En þeir, sem ekki hafa neina hugmynd um það og virðist varnað alls skilnings, þótt þeim sje leiðbeint, ættu ekki að vera að spreyta sig á að halda langar ræður um það. Jeg vil, að alt sje gert að yfirlögðu ráði, en ekki af blindum ótta, af þekkingu, en ekki vanþekkingarofsa. Þar sem óttinn ræður, er hættan mest. Ef þekkingin er lítil, geta menn hlaupið beint í voðann. Þekkingin er undirstaða framkvæmda, hjer sem annarsstaðar, og dýralæknar eru þeir, sem þekkinguna hafa á þessu sviði fyrst og fremst. Til þeirra ber að leita. Það er ekki endilega bundið við dýralækninn hjer í Reykjavík, heldur má og leita upplýsinga hjá dýralæknum utanlands, sem hafa miklu meira af þessari veiki að segja í sinni lækna-„praxis“. Að gera þetta mál að æsingamáli, leiðir ekki til neins góðs. Hyggilegast er að leiða það til lykta að vitrustu manna ráði, en það verða dýralæknarnir að teljast í þessu tilfelli.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg verð að telja till.hv. landbn. skynsamlega. Það er af því, að á frv. eru þeir gallar, að það tekur með vörur, sem engin hætta stafar af, en sleppir aftur á móti öðrum, sem teljast verða hættulegar. Þótt hv.flm. þykist hafa farið svo langt sem hugsanlegt var í upptalningu þess, er banna skyldi innflutning á, hefir þeim þó skotist yfir sumt. Því tel jeg ekki rjett að samþ. frv. Verði till. hinsvegar samþ., mun jeg leita mjer upplýsinga um það hjá „fag“-mönnum erlendis, hverjar vörutegundir sjeu hættulegar og hverjar ekki. Og jeg á von á, að þar verði talsvert annað upp á teningnum heldur en í frv. Byggi jeg það á aðgerðum Englendinga í þessum efnum. Þeir hafa ekki bannað hjá sjer innflutning á smjöri og eggjum t. d., og hafa þó útrýmt veikinni. Hv. 1. landsk. sagði, að dýralæknirinn hjer hefði ekki gert neitt í þessu máli fyrri heldur en nú á síðasta ári. Það er ekki rjett. Dýralæknirinn hefir altaf spyrnt á móti innflutningi dýra hingað til lands, jafnvel svo, að sumum hefir þótt um of. Hefir eitt sinn orðið ágreiningur milli hans og Búnaðarfjelags Íslands um það, hvort flytja skyldi inn geitur eða ekki. Búnaðarfjelagið vildi leyfa það, en dýralæknirinn ekki. Og svo hefir oftar verið. Mun hann eiga manna mestan og bestan þátt í því, að ekki hafa borist hingað til landsins ýmsir alidýrasjúkdómar, sem geisað hafa erlendis. Það hefir hann hindrað með því að leggja á móti innflutningi lifandi dýra. En af þeim stafar hættan mest. Hjer í frv. er heimild til þess að gera undanþágu með innflutning á dýrum, en alls engin um innflutning á t. d. ostum. Jeg veit ekki betur en sumir ostar að minsta kosti sjeu soðnir. Og hvað er þá hættulegt við þá?

Þeir eru allir soðnir.

Þá þess heldur. Og víða veit jeg til þess, að mjólkin er „pasteuriseruð“, áður en búið er til úr henni smjör, þótt ekki sje það gert vegna hættu á útbreiðslu gin- og klaufaveiki, heldur vegna berklahættu. Alt þetta þarf rannsóknar við. Hinsvegar er hægt, ef dýralæknir álítur þess þörf, að bæta við þær vörutegundir, sem taldar eru upp í lögum um varnir gegn alidýrasjúkdómum, sem sett voru á þingi 1926. Leiði rannsókn í ljós, að banna þurfi fleiri vörur, þá er það heimilt samkvæmt þeim núgildandi lögum. Jeg veit, að það er full ástæða til þess að verjast þessari veiki, og jeg vil ekki gera neitt til þess að standa á móti, að svo verði gert. En jeg heimta, að það sem gert er, sje gert eftir rannsókn og að ráði þeirra manna, sem fróðastir eru og færastir um að dæma í þessum sökum. Jeg skil vel, að hætta geti stafað af kartöflum, sem teknar eru upp úr jörð, sem ef til vill hefir verið borinn í áburður undan sjúkum dýrum. Hví þá ekki að banna innflutning á kartöflum, fyrst banna á innflutning á öðrum vörum, t. d. þeim, sem jeg nefndi og soðnar eru, og því með öllu hættulausar. Þetta bendir á, að málið sje fjarri því að vera næglega rannsakað. Þetta frv. var athugað í nefnd í hv.Nd., og það er alkunnugt, að sú nefnd var komin að sömu niðurstöðu og hv. landbn. Ed., en hætti svo búin, af því að henni skildist á mjer, að dýralæknirinn hefði of mikið að segja í þessu máli. Hv. 1. landsk. var að spyrja um norska heyið, sem fór til Vestmannaeyja. Það stóð svo á, að „Lyra“ var farin frá Noregi, áður en frjettist um bannið hjer. þegar „Lyra“ kom síðan til Vestmannaeyja, var leyft að flytja heyið þar í land, vegna þess, hve Vestmanneyingar voru illa stæðir með hey og höfðu kvartað um, og ókleift væri að nálgast innlent hey úr landi. Það hefi jeg aldrei sagt, að lítið gerði til, þótt gin- og klaufaveiki bærist til Vestmannaeyja. En hitt er satt, að það er tiltölulega langminstur skaði skeður, þótt veikin bærist þangað, af því að Vestmannaeyjar eru sá staður, sem langauðveldast er að einangra. En að það væri ekki ilt, eigi að síður, því hefi jeg aldrei haldið fram, hvorki fyr nje nú. Að síðustu skal jeg enn taka það fram, að jeg tel rjettast að fylgja till.hv. landbn., og þá verður málið rannsakað svo sem föng eru á og till. gerðar að ráði sjerfróðustu manna, og loks stofnað til framkvæmda, hyggilega og tryggilega, að aflokinni rannsókn.

Guðmundur Ólafsson * Mjer þykir verst, að hv. form. landbn. (EJ) er ekki við. Hann veittist að mjer lítillega í ræðu sinni. En mjer fanst öll ræða hans sanna mitt mál og bera þess vott, að hann hafi ekki úr hófi fram heitan áhuga á þessu máli. Hann vildi segja, að lögin frá 1926 um svipað efni og þetta frv. væri að mestu leyti nægileg. En þó ekki væri nema að mestu leyti, vildi hann samt láta þar við sitja og ekki setja nein ákvæði um frekari varúð, meðan hættan er sem mest. Hvað sýnir betur en slík ummæli og önnur eins, að sá, er tekur þau sjer í munn, er með öllu áhugalaus og alvörulaus hvað þennan voða snertir? Hann sló á gamanstrengi, og kvaðst fyrir sitt leyti vilja hafa brauð til matar, þótt til mála kæmi að banna innflutning á korni. Hann þarf ekki að vera hræddur um, að til þess komi, og ekki er farið fram á það í frv. Nokkuð líkt fór fyrir hv. 6. landsk. (JKr), þegar hann hann tók kartöflurnar t. d., og var að útmála, hvað fyrir okkur lægi, ef við ætum ekki kartöflur, jeg held mest mata. Ef bannaður yrði innflutningur á kartöflum, hjelt hann að menn mundu fá skyrbjúg. Bara að hann gæti þá sýnt okkur fram á, að við fengjum ekki aðra sending öllu verri viðureignar en nokkurntíma skyrbjúg. Það kátlegasta við þetta alt saman er það, að hv. nefnd er ýmislegt að finna að frv., en hefir svo annaðhvort ekki nenning eða getu, nema hvorttveggja sje, til þess að koma með brtt. við frv. Þá er það hæstv. atvrh. Mjer þótti satt að segja ekki nema eðlilegt, að honum þætti skynsamleg till., að málið færi til stjórnarinnar, þar sem hann á sjálfur sæti í þeirri hæstv. stjórn og veit gerst, hversu þeim málum er vant að reiða af, er þar lenda. Síðan fjelst hann á hugsanagang hv. landbn., að gallar væru á frv., og því ekki vert að samþ. það. Hann hnaut um það atriði í frv., að heimilt væri að veita undanþágu um innflutning á dýrum, en ekki t. d. eggjum. Mátti ekki breyta því og hafa endaskifti á heimildinni, strika út innflutning dýra og setja inn eggin í staðinn? En hv. nefnd hefir ekki orðið úr vegi að gera, hvorki þessa breytingu nje aðrar, sem henni kynnu að hafa þótt betur fara. Hvað sýna nú slík ummæli og aðgerðir sem þessar? Ekkert annað en það, að hæstv. ráðh. (MG) og háttv. nefnd, eða meiri hl. hennar, eru ánægð með ástandið eins og það er og vilja ekki setja neinar strangari varúðarreglur við því, að veikin berist hingað til lands. Hæstv. atvrh. vildi reyndar fara að kynna sjer þetta betur ytra, mjer skildist einkum og sjer í lagi á Englandi. En það er ekki víst, að veikin bíði eftir þeir rannsóknum öllum og hyggilegu framkvæmdum og tryggu ráðstöfunum, sem af þeim á að leiða. Jeg geri mjer engar vonir um, að hún geri boð á undan sjer eða spyrjist fyrir um, hvenær hæstv. ráðh. (MG) er tilbúinn að taka á móti henni. Hann kvað heldur ekki vera ástæðu til að sporna við varúðarráðstöfunum. Full ástæða væri til að reyna að verjast veikinni. - Þó það nú væri! Jeg býst við því, að það mætti vera grunnhygginn maður í stöðu hæstv. atvrh. (MG), ef hann færi að halda því fram, opinberlega að minsta kosti, að engin ástæða væri til að standa eitthvað á móti. En alt þyrfti þetta að rannsakast áður en hafist væri handa, sagði hæstv. ráðh. (MG). Það er nú svo. Jeg held, að sú rannsókn hefði átt að vera komin fyr og árangur hennar lagður fyrir þetta þing, til þess að svigrúm ynnist í tæka tíð til tryggari löggjafar í þessu efni heldur en lögin frá 1926 eru. *Ræðuhandrit óyfirlesið af þm.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það er rjett hjá hv.þm. A.-Húnv. (GÓ), að jeg taldi vanta rannsókn. En jeg vil minna á, hvað gerðist á þingi í fyrra. Þá voru sett lög, sem þinginu þótti nægileg varúðarráðstöfun gegn þessari veiki. Fyrir því fann stjórnin ekki ástæðu til þess að rannsaka málið neitt sjerstaklega frekar. Jeg skil ekki, hvernig þessi ótti er kominn yfir menn síðan í fyrra. Því að það er nú vitanlegt, að gin- og klaufaveiki er minni núna í nágrannalöndunum heldur en oft áður. Í Danmörku t. d. er hún lítið útbreidd nú, en hefir verið mikil undanfarin ár. Þegar þingið í fyrra samþykti lögin, sem jeg gat um áðan og álitin voru þá nægileg, tók jeg það fram, að jeg skildi frv. svo, að lagt væri á herðar dýralækni vald til þess að gera allar frekari ráðstafanir, sem honum þætti þurfa í hvert sinn og mótmælti því enginn. Jeg held það sje eins heppilegt að fara að ráði háttv. landbn., í stað þess að hlaupa til að gera einhverjar ráðstafanir, sem meira eða minna eru gerðar út í bláinn og margur leggur sig út af á koddann út frá, í þeirri góðu trú, að nú sje öllu óhætt, án þess að rannsakað sje til botns, hvort svo er ellegar ekki. Jeg vil láta rannsaka nákvæmlega og svo fljótt sem unt er, og ráðstafanir verða svo að byggjast á niðurstöðu þeirra rannsókna.

Jónas Jónsson Það er auðsjeð, að dýralæknirinn í Reykjavík hefir mikil áhrif á gang þessa máls. Er kunnugt hald manna um það efni í hv.Nd. Og nú er það hann, sem hefir komið þeirri bakteríu inn í hv. meiri hl. landbn. hjer, sem veldur dauða þessa frv. nú. Það er auðsætt af orðum hæstv. atvrh., að honum er ljóst, að dýralæknirinn er ekki eins vel fær til leiðbeininga síðan hann veiktist í vetur, og því hefir hann nú við orð að leita til útlanda um upplýsingar. En eins og tekið hefir verið fram, getur orðið langt að bíða eftir þeirri þekkingu, sem þaðan á að fást, og hættan vofir yfir. Þar sem nú dýralæknirinn var veikur í vetur og gat ekki aðstoðað hæstv. stjórn, þá hefði verið eðlilegt, að hún hefði leitað upplýsinga í þessu skyni og leiðbeint þinginu samkvæmt því, í stað þess að draga úr framkvæmdum í málinu. Sinnuleysið í þessum sökum er gallinn á framkomu hæstv. stjórnar og sumra fylgismanna hennar hjer í Ed. Hinsvegar á það alls ekki við um marga stuðningsmenn hennar í hv.Nd., t. d. hv.þm. Borgf. (PO), sem vítti hæstv. stjórn fyrir það, að hafa ekki gert samkvæmt þeim lögum, sem sett voru í fyrra, neinar nýjar ráðstafanir til varnar gegn sýkinni, fyr en eftir að veikin hafði blossað upp í Noregi og knýja varð fram einhverjar aðgerðir með ítrekuðum áskorunum í blöðum. Og loks, er þær komu, voru þær ekki merkilegri en svo, að eitt blaðið, sem þó styður hæstv. stjórn, gerði jafnvel gys að þeim. Hvernig stendur á því, að ekki voru gerðar ráðstafanir í sumar, eftir að lögin gengu í gildi, og í haust, eftir að frjettist um veikina, viðvíkjandi þeim mönnum, sem komu frá útlöndum og grunur gat leikið á að kæmu frá sýktum hjeruðum? Mjer finst það benda á, að lögin frá 1926 sjeu ekki nægilega sterkt aðhald, og hæstv. stjórn hafi hinsvegar ekki haft þann áhuga, sem skyldi. Og nú reynir hvorki hæstv. landstjórn með þeirri þekkingu, sem hún ætti að hafa aflað sjer, nje háttv. meiri hl. landbn., sem manni sýnist þó málið skyldast, að laga frv. eða breyta því, heldur gera þessir tveir aðilar alt til þess, að það dagi uppi eða verði beinlínis felt. Því hefir verið haldið fram, að í frv. væri taldar vörutegundir, svo sem egg, smjör og kartöflur, sem ekki kæmi til mála að banna innflutning á. En alt eru þetta vörur, sem við ættum að geta framleitt nægilega mikið af í landinu sjálfu. Hvaða ástæða er t. d. til að flytja inn smjör? Hjer er nóg af fólki, sem líður neyð af atvinnuleysi, af því að okkur hefir enn ekki lærst að leggja fulla stund á það, sem hægt er að vinna að í okkar eigin landi. Þyki einhverjum hjer kenna of mikils „agrarisma“, þá vil jeg benda þeim hinum sama á það, að þetta frv. er samið og sniðið eftir þeim reglum, sem gilda í Noregi. Og annaðhvort hefir hv.Nd. skjátlast hrapallega, þar sem meiri hl. hennar samþ. frv., eða reglurnar eru í öllum aðalatriðum fullkomlega frambærilegar. Hæstv. atvrh. kvað dýralækninn hafa gert mikið gagn með því að hindra innflutning lifandi dýra. Má satt vera. En óskynsamlega langt má ganga í því efni, því að hægur vandi er að ganga úr skugga um, að engin hætta fylgi, með því að einangra dýrin vissan tíma, t. d. í úteyjum, áður en þau eru flutt í land. En það verður hæstv. ráðh. (MG) þó að játa, að dýralæknirinn hefir ekki gert neinar sjerstakar ráðstafanir gagnvart þessari veiki. Hefði þó verið sjálfsögð skylda hans, að vekja að minsta kosti eftirtekt þings og stjórnar á hættunni. Röksemdaþrot hv. 6. landsk. (JKr) hlaupa með hann, eins og vant er, út í fúkyrði. Hann bregður mönnum um fáfræði og heimsku. Hann ætti að láta sjer hægt og varast að nefna snöru í hengds manns húsi, því að kunnugt er, hve lítið hann hefir til brunns að bera af andstæðum þessa, þekkingu og viti, hvað þingmál snertir, og það lítið hann leggur til málanna, þá er það veikt bergmál af öðrum. Þrátt fyrir alla bakteríufáfræði háttv. 6. landsk., er það fyllilega rjett, sem jeg sagði, að enn er það vísindalega ósannað, sem hann fullyrti rjett vera, að hægt sje að vita aldur bakteríu, sem enginn þekkir. Enda neyddist hv.þm. til þess að játa vitleysurnar óbeinlínis og fór að tala um alt annað, þol og verkanir bakteríunnar, sem hægt væri að athuga, þótt ekki þektist hún. En hver heilvita maður sjer, að meðan hún er ekki hreinræktuð og einangruð frá öllum óviðkomandi áhrifum, er engin trygging fyrir því, að veikin stafi ekki af annari orsök en ætlað er. Og menn hafa ekki leyfi til að halda því fram sem fullsönnuðu, sem er á líkum bygt. Jeg veit vel, að hv. 6. landsk. (JKr) trúir þessu, sem hann heldur fram, af því að honum hefir verið sagt þetta.

Jónas Kristjánsson Hafi vanþekking hv. 1. landsk. (JJ) í þessum efnum ekki verið kunn áður, þá er hún nú ber orðin af ummælum hans. Það, sem hann dirfðist nú að bera á borð af vísdómi sínum, er alt slík vitleysa, að ekki er orða vert að svara því. Mjer hefði þótt gaman, að nokkrir læknar hefðu verið komnir til þess að hlusta á þessa bakteríuspeki hans. En nú verður hann að hafa skemtun af henni einn. Jeg held, að hæstv. atvrh. hafi svarað sem þarf hv.þm. A.-Húnv. (GÓ). Mjer finst vaka fyrir honum, að bara eitthvað sje gert, án tillits til þess, hvað að gagni verði, en það hlýtur að verða sem eðlilegt er, þar sem þekkinguna vantar, til einskis gagns.

Já, það er alveg rjett; hæstv. atvrh. hefir enga þekkingu á þessu máli.

- Jeg var að tala um hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) en ekki hæstv. atvrh. (MG). Jeg verð að halda því fram, að nefndin hafi gert alt, sem hægt var að gera í þessu máli að svo stöddu. Það, sem andstæðingarnir halda fram, er á lítilli þekkingu bygt, og ráðstafanir, sem þeir stinga upp á, eru fálm út í loftið. Það þýðir ekkert að banna innflutning á vörum, sem taldar eru upp af handahófi, og skeyta svo ekkert um ýmislegt annað, sem meiri hætta stafar af. Þeir vilja víst vel, en vita ekki það rjetta í þessu máli. - Jeg geri lítið úr undirskrift manna, sem koma með skipum frá útlöndum, enda þótt þeir leggi við drengskap sinn, vegna þess að þeir vita í rauninni ekkert, hvað um er að ræða.

Guðmundur Ólafsson * Hv. 6. landsk. (JKr) sagði, að það, sem jeg legði til málanna, um það, sem hjer er um að ræða, væri á lítilli þekkingu reist. Jeg skal fúslega játa það, að þekking mín á þessum málefnum er ef til vill ekki mikil. Hv. þm. (JKr) sagði einnig, að hjá þeim, sem eitthvað vildu gera í þessu máli, væri aðeins um fálm út í loftið að ræða. En sannleikurinn er sá, að hv. landbn. hefir ekki gert neitt. *Ræðuhandr. ólesið af þm.

Ingvar Pálmason * Það hefir verið kastað hnútum til hv. landbn. út af meðferð hennar á þessu máli, en þó frekar til hv. meðnefndarmanna minna en til mín. Samt vil jeg ekki láta hjá líða að víkja nokkrum orðum að aðfinslum þeim, sem fram hafa komið í garð nefndarinnar. Menn eru óánægðir yfir því, að nefndin skuli hafa farið þá leið í þessu máli, sem hún hefir kosið að fara, en ekki þá leiðina, að breyta frv. Jeg vil taka það fram, að eins og áliðið er nú þingtímans, þá myndi málið ekki verða afgreitt nú, ef frv. yrði breytt, heldur hefði afleiðingin orðið sú, að frv. hefði dagað uppi, vegna þess að nefndinni hefði ekki unnist tími til þess að afgreiða málið á þann hátt. Því taldi jeg rjettast að afgreiða það á þann hátt, sem nefndin hefir gert. Jeg hefi tekið það fram, að með þessu ætti að vera hægt að verjast veikinni, og jeg hefi einnig tekið það fram, að nefndin vill á engan hátt slaka til um öryggisráðstafanir, heldur væntir þess, að stjórnin fylgi þeim fast fram og gefi út bráðabirgðalög, ef þörf gerist. Þessa afgreiðslu verð jeg að telja vingjarnlegri við málið heldur en að láta það daga uppi í þinginu, því að með því er ekki um neina fasta stefnu í málinu að ræða, sem hægt er að vinna samkvæmt til næsta þings. En í nál er skýrt frá því, hvað nefndin vill, að gert sje í málinu. Jeg fæ því ekki skilið, hvers vegna fylgismenn frv. átelja þá leið, sem nefndin hefir farið. Hitt skil jeg vel, að þeir hefðu heldur kosið að málið yrði afgreitt í frv.-formi, og er svo einnig um mig. En þar sem málið kom svo seint frá hv.Nd., þá var ekki hægt að afgreiða málið hjeðan úr hv. deild í því formi. *Ræðuhandr. óyfirlesið af þm.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Jeg vil aðeins taka það fram, að í dag hafa verið haldnir tveir nefndarfundir um þetta mál; ítarlegar skýrslur hafa komið fram frá hlutaðeigandi mönnum, en enginn tími hefir gefist til að vinna úr þeim. Jeg verð þess vegna að greiða atkv. á móti því, að afbrigði verði leyfð um þetta mál.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : *) Till. þessa, sem hv. 2. þm. Rang. (EJ) flutti hjer í vetur, hefir allshn. haft til meðferðar. Niðurstaða nefndarinnar varð sú, eins og sjá má á þskj. 616, að hún sá sjer ekki fært að mæla með því, að ríkið ráðist í þessar framkvæmdir, sem till. fer fram á. En nefndin er hinsvegar sammála flm. um það, að ríkið eigi að fá tekjur af þessum jörðum, og ætlast til, að stjórnin taki til athugunar, á hvern hátt best megi ráða fram úr því máli. Þetta mál mundi krefjast svo mikillar rannsóknar, að það væri ofvaxið þingnefnd að leysa hana af hendi. Nefndin leggur því til, að till. verði afgr. með rökstuddri dagskrá, sem sjá má á þskj. 616 og hv.þdm. mun kunn orðin.

Einar Jónsson): *) Það mun þykja mjög líklegt, að jafnmiklir starfsmenn eins og eru í hv.allshn. fái þakkir frá mjer fyrir afgreiðslu þessa máls. En það er þó svo, að jeg get ekki hrósað þeim fyrir frammistöðuna, með því að það hefir tekið hv. nefnd 3–4 mánuði að afgreiða þetta mál. Hinsvegar skal jeg lýsa yfir því, að afgreiðslu málsins get jeg vel unað, að svo stöddu. Það er aðalatriðið fyrir mjer, að ríkið fái vexti af því fje, sem það hefir lagt í kostnað á þessum jörðum, en hitt var ekki farið fram á, að sett yrði upp kúabú, nema það þætti rjett að aflokinni rannsókn. Þannig ætlaðist jeg til, að till. yrði skilin. Sem sagt, jeg sætti mig við dóm nefndarinnar og dagskrártill., þó að jeg geti ekki hrósað nefndinni fyrir dugnað. *) Ræðuhandr. óyfirlesið.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : *) Út af ummælum hv.flm. (EJ) skal jeg geta þess, að jeg hygg, að nefndin hafi skilið till. eins og hann ætlaðist til. Hvað snertir dráttinn á afgreiðslu málsins, skal jeg bæta því við, að það lá í augum uppi, að þessu máli lá ekki á fram yfir önnur nauðsynjamál. Hv. flm. (EJ) hefir því ekki yfir neinu að kvarta. Það er enn nógur tími til, að dagskráin geti orðið samþ. fyrir þinglok, og málið er því nægilega fljótt afgreitt. Það er vitanlegt, að þó að það hefði verið afgr. fyr á þinginu, hefði ekkert verið gert í því fyr en eftir þinglok. *) Ræðuhandr. óyfirlesið.

Einar Jónsson): *) Jeg vona, að hv.frsm. hafi skilið, að jeg er ekki að álasa allshn., en hitt sje jeg ekki, að hún hafi neina ástæðu til að stæra sig af frammistöðu sinni, því að það sjá allir að seinna mátti það ekki vera að koma fram með nál., og litlu munaði, að það yrði of seint. *) Ræðuhandr. óyfirlesið.

Jón Baldvinsson Jeg vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann tæki á dagskrá á væntanlegum fundi, sem verður haldinn í deildinni til þess að ráða til lykta a. m. k. einu máli, sem enn er óútrætt - þáltill. um skipun nefndar til þess að rannsaka hag bátaútvegsins og gera till. til tryggingar honum. Þessi till. á þskj. 413 var afgr. frá sjútvn. og gæti hæglega orðið afgr. frá þinginu. Ef gerð verður breyting á henni hjer, má láta hana fara í sameinað þing, en þar er eftir að halda fund hvort sem er. Af því að till. þessi er mikilsverð og snertir annan aðalatvinnuveg landsins, álít jeg ekki rjett af þinginu að láta undir höfuð leggjast að afgreiða hana.

Forseti (HSteins): Ef þingið þarf ekki að tefjast af öðrum ástæðum en vegna þessarar till., mun jeg ekki taka hana á dagskrá á morgun. Hinsvegar er útlit fyrir, ef neitað verður um afbrigði um þau mál, sem þurfa að komast fram, að þingið verði að framlengja, og getur þá till. komið til greina.

Jón Baldvinsson Jeg var einn af þeim, sem neituðu um afbrigði í kvöld fyrir fyrsta málið á dagskránni (sölu á Mosfellsheiðarlandi). Jeg áleit, sannast að segja, fulla ástæðu til þess, þegar mál eru nýkomin í deildina og þeim á að hespa af með 2–3 umræðum sama daginn með stöðugum afbrigðum á nýjum fundum. Hinsvegar er ekki hirt um að útkljá önnur mál, sem bíða, mál, sem horfa mjög til almenningsheilla.

Forseti (HSteins): Jeg veit ekki annað en gert hafi verið ráð fyrir, að fundur yrði haldinn í sameinuðu þingi aðeins til þingslita, og geri því ekki ráð fyrir, að þetta mál yrði tekið þar á dagskrá. Annars er umræðum um þetta lokið. Þá las forseti dagskrá fyrir næsta fund.

Jón Baldvinsson Mjer heyrðist hæstv. forseti tilkynna fundinn kl. 10½ árdegis. Mundi forseti ekki vilja breyta ákvörðun sinni og halda fundinn t. d. kl. 9 árdegis. Neðri deild heldur sinn síðasta fund kl. 10 árd.; hefir hún ekki nema eina þáltill. á dagskrá, og svo önnur þau mál, sem kunna að verða send frá efri deild. Ef við höldum fund kl. 10½ og einhverjar umr. verða, er sýnilegt, að hv.Nd. þarf að bíða lengi, eða hún slítur fundi, og komast þá málin ekki að.

Forseti (HSteins): Jeg geri ekki ráð fyrir, að þingslit verði fyr en kl. 5. Er þá nægur tími fyrir Nd. að skjóta á fundi fyrir þau mál, sem kunna að verða send hjeðan.