Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 71 svo hljóðandi fyrirspurn til heilbrrh. um geðdeild Landsspítalans. Fyrirspurnin er í þremur líðum og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „1. Hvað líður byggingu geðdeildar Landsspítalans? 2. Hve mörg sjúkrarúm fyrir geðsjúka skortir og hvenær verður hægt að taka sjúkrarúm væntanlegrar geðdeildar í notkun? 3. Hvenær áætlar ríkisstj. að geðdeildarbyggingunni verði lokið?“ Ástæðan til þess, að ég flyt þessa fyrirspurn, er sú, að mér finnst ekki alveg ljóst af fjárlagafrv. hver ætlunin er í þessu efni nú, hvort fram er haldið á sömu braut og áður hafði verið mörkuð. Sú er þó raunar von mín, svo tryggilega sem ég taldi að brautin hefði verið mörkuð. Ég hlýt að flytja skýringu fyrir þessu máli mínu, því að kannske virðist allóvenjulegt að stjórnarþm. sé að flytja þinglega fyrirspurn til ráðh. um áhugamál sín. En sannleikurinn er sá, að hér er um vandamál að ræða sem ég hef haft fyrir augum frá því að ég man eftir mér, ef svo má segja. Og alla tíð frá því að ég man eftir því fyrst í minni bernsku að hafa komið út fyrir heimili foreldra minna hef ég orðið þess vör, bæði meðal barna og fullorðinna, að það skortir mikið á skilning fólks gagnvart þeim erfiðleikum sem geðsjúkt fólk á við að etja. Í stuttu máli er hægt að segja, að þessi hópur fólks er í stanslausri vörn. Til viðbótar þeim erfiðleikum sem það á í vegna síns sjúkdóms, kvíða fyrir því að ná e.t.v. ekki fullum bata, - til viðbótar þessu kemur það, að stöðugur kvíði nagar vegna þess að viðkomandi verði e.t.v. ekki meðtekinn í samfélag venjulegs fólks, jafnvel þó hann nái fullum bata. Þessi hefur því miður oft orðið raunin á. Ég held þó, að mikið hafi lagast á þessu sviði, og hafði raunar fengið trú á því og treyst því, að stjórnmálamenn hefðu raunverulega opnað augun fyrir þessum vanda. Þeir strengdu þess heit að taka þessi málefni upp á arma sína. Það gera ekki aðrir, því að þetta fólk getur ekki myndað eigin þrýstihóp og nánustu vandamenn þess eiga í of miklum erfiðleikum til að þeir myndi þrýstihóp. Þess vegna á þessi hópur sjúklinga hvergi skjóls að vænta nema hjá stjórnmálamönnum, og skilningur stjórnmálamanna verður að byggjast á því að þeir átti sig á við hver vandamál er hér raunverulega að etja. Það þýðir ekkert að velta því fyrir sér hversu mörg atkvæði fylgi lausn þessara vandamála. Það er ekki víst að þau séu nein. Hins vegar er hér um mál að ræða sem stjórnmálamennirnir bera ábyrgð á hvort leyst verða eða ekki. Fyrsti heilbrrh., sem raunverulega tók skarið af um að eitthvað verulegt skyldi gert á þessu sviði heilbrigðismála, var Jóhann Hafstein sem hér situr nú sem þm. Í yfirliti um sjúkrahúsbyggingar ríkisins 1965–1966 sagði, að ákveðið væri að koma fyrir sérstakri byggingu fyrir geðsjúkradeild á landsspítalalóðinni sem þá var verið að skipuleggja. Með þessari ákvörðun var í sjálfu sér brotið blað í sögu geðsjúkramála á Íslandi. Þessi ákvörðun sýndi að það átti að láta þessa tegund lækninga njóta jafnréttis á við aðrar lækningar. Hún sýndi að það var kominn skilningur fyrir því að hér var um verulegt og alvarlegt vandamál að ræða, hér var um grein læknisfræði að ræða sem læknar almennt urðu að fá góða fræðslu í til þess að geta sinnt sínum vandasömu störfum úti um allt land. Í fréttatilkynningu um heilbrigðismál frá því í des. 1969 sagði að geðdeild við Landsspítalann væri fyrirhuguð næsta byggingarframkvæmd heilbrigðisstofnana á landsspítalalóðinni. Um þetta leyti komu, að ég held, öll stjórnmálasamtök í kjölfarið með ályktanir og yfirlýsingar um það, að málefni geðsjúkra væru stærsti vandi sem við blasti á sviði heilbrigðismála og yrði að vinda bráðan bug að lausn þess vanda. Í ályktun landsfundar Sjálfstfl., sem ég man best eftir, var skýr og skorinorð yfirlýsing um það, að næsta stórframkvæmd á vegum ríkisspítalanna væri geðdeild Landsspítalans. Þá var í byggingu fæðingardeild Landsspítalans, og þá voru allir sammála um það, að að henni lokinni skyldi geðdeild Landsspítalans taka við. Vinstri stjórnin, sem ég hef nú yfirleitt ekki tilhneigingu til að tala hlýlega um, hafði vit á því að taka þetta málefni upp í sinn fræga stjórnarsáttmála, og þá var gerð áætlun um það og þessi bygging fullhönnuð. Áætlun var gerð um það, að hún skyldi reist í einu stóru átaki á þremur árum. Ég verð að segja það hæstv. núv. landbrh. og hv. 3. þm. Reykv. til hróss, sem þá voru fjmrh, og heilbrrh., að þeir sýndu þessu máli einlægan stuðning og fjárveitingar fengust þannig að framkvæmdin gat hafist með þeim hraða sem ætlað var. Nú vitum við að miklir erfiðleikar steðjuðu að í fjármálum í fyrra. Þeir eru að vísu enn fyrir hendi, en ástæða er til að spyrja um það sem segir í þessu þskj. Ég mun ekki misnota þann tíma, sem ég hef hér, til að ræða þetta mál frekar, hygg raunar að þess sé ekki þörf á þessu stigi.



Herra forseti. Í sambandi við þessa fyrirspurn, sem einskorðast við málefni geðdeildar Landsspítalans, vil ég minna á að óskað hefur verið eftir skýrslu um framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu með tilvitnun til 31. gr. þingskapa. Gert er ráð fyrir að þegar sú skýrsla liggur fyrir og hefur verið útbýtt, þá verði umr. um hana. Málefni geðdeildar verða að sjálfsögðu einn þáttur þeirra upplýsinga sem fram koma í þessari skýrslu sem nú er verið vinna á vegum rn., en tekur að sjálfsögðu verulegan tíma þar sem um svo fjölþætt verkefni er að ræða. Hvað líður byggingu geðdeildar Landsspítalans sérstaklega, þá er því til að svara, að frá því að byggingarframkvæmdir hófust á árinu 1974 hefur byggingin gengið fram með eðlilegum hætti fram á mitt ár 1976 og í samræmi við framkvæmdasamninga þar að lútandi. Till. heilbr.- og trmrn. um fjárveitingar til geðdeildar á fjárlögum yfirstandandi árs voru lækkaðar í meðferð Alþ. úr 188 millj. kr. í 78 millj. kr., og olli þessi lækkun því að ekki var hægt í byrjun þessa árs að gera ráð fyrir öðru en að byggingarframkvæmdir við geðdeild mundu stöðvast þegar lokið var þáv. samningsáfanga, en það var að gera húsíð fokhelt og glerja það. Þegar í ljós kom á s.l. vori að aðrar framkvæmdir sem byggingarstjórn á lóð Landsspítala hafði með höndum, mundu tefjast vegna seinkunar í sambandi við nýtt skipulag Reykjavíkurborgar og færslu Hringbrautar, þá óskaði byggingarstjórn eftir því við Háskóla Íslands að heimilt yrði að nota hluta af fé því, sem gert var ráð fyrir að færi til bygginga vegna Háskólans á landsspítalalóð á þessu ári, til þess að halda áfram framkvæmdum við geðdeild Landsspítalans, og var gert ráð fyrir að fá að láni um 50 millj. kr, í þessu skyni. Samþykki fékkst til þessarar ráðstöfunar fjárins með því skilyrði að það yrði endurgreitt af fjárveitingu ársins 1977, og var hafist handa á s.l. vori um að gera útboðslýsingar að áframhaldandi vinnu við geðdeild. En það verður að upplýsa, að þessi aðferð við fjárveitingar hefur gert það að verkum að það hönnunarstarf, sem upphaflega var gert vegna geðdeildar, hefur hvergi nærri komið að þeim notum, sem upphaflega var gert ráð fyrir, vegna þess að bjóða hefur orðið út miklu minni byggingaráfanga en fyrirhugað var. Vinna við gerð þessara útboðsgagna fór fram á s.l. sumri og var lokið, þannig að útboð fór fram nú í haust og voru tilboð opnuð 15. nóv. Það er ekki hægt að svara því á þessu stigi máls hvenær byggingu geðdeildar verður lokið. Eins og fyrr sagði, þá voru till. rn. um fjárveitingar til geðdeildar skornar mjög verulega niður í meðförum Alþ. á síðasta ári, og ég varð ekki var við það að neinn taki það upp með heilbrrn. að mótmæla þeim niðurskurði við afgreiðslu fjárlaga. Í fjárlagafrv. því, sem nú liggur fyrir Alþ., eru fjárframlög til byggingar geðdeildar skorin niður úr 185 millj. í 125 millj. kr. eða um 60 millj. Samkv. þessu fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að búa undir tréverk 3/5 byggingarinnar og var upprunalega reiknað með að það mundi kosta 80 millj. kr., en nú þegar tilboð hafa verið opnuð hefur komið í ljós að lægsta tilboðið er 100 millj. kr. Það mun þýða að nálægt sanni muni vera að með verðbótum nemi það nálægt 125 millj. kr. þegar verkinu á að vera lokið á næsta ári, þannig að það, sem nú er í fjárlagafrv., nægir ekki lengra en þetta. Ég hef lagt á það mikla áherslu, bæði við fjmrh., formann fjvn. og aðra þá sem fjalla um meðferð fjárlagafrv., að taka hér inn upphæð til viðbótar, allt að 55 millj. kr., til þess að undirbúa það að lokinni þessari vinnu að göngudeild geti tekið til starfa frá geðdeildinni í lok ársins 1977 og jafnframt 10 millj. kr. til þess að ganga frá lóð við geðdeildina. Þm. geta reynt að gera sér grein fyrir því sjálfir hve það lengir byggingartíma geðdeildar ef till. rn. um fé til framkvæmda verða áfram lækkaðar á sama hátt og gert hefur verið. Það skal upplýst að í lok okt. s.l. höfðu verið greiddar til geðdeildar rúmlega 260 millj. kr. Nákvæmar endanlegar áætlanir um hvað kosta: á verðlagi dagsins í dag að ljúka geðdeildinni liggja ekki fyrir, en ætla má að sá kostnaður muni vera nálægt 750–800 millj. kr. Til þess að geðdeildin geti öll verið komin í not í árslok 1980 þyrfti að veita til hennar um 200 millj. kr. á ári næstu 4 ár. Auðvelt er að taka deildina í not í áföngum ef nægilegt fé er veitt til hennar, þannig að göngudeild hennar geti tekið til starfa í lok næsta árs og tvær sjúkradeildir á árinu 1978. Verði hins vegar haldið áfram þeirri stefnu, sem mörkuð var með fjárveitingum ársins í ár, koma sjúkradeildir ekki í gagnið fyrr en á árinu 1979 eða jafnvel á árinu 1980. Fyrirspyrjandi spyr hve mörg sjúkrarúm vanti fyrir geðsjúka á Íslandi. Áður en bygging geðdeildar hófst fóru fram miklar umræður um þörf á sjúkrarými fyrir geðsjúka, og leyfi ég mér í því sambandi að vitna til greinar sem Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri ritaði í Morgunblaðið í nóv. 1972, þar sem ítarlega var gerð grein fyrir stefnumörkun heilbrrn. í sambandi við vistunarrýmisþörf almennt m.a. fyrir geðsjúka. Þar var gert ráð fyrir því að 210 sjúkrarúm þyrfti fyrir 100 þús. íbúa vegna geðlækninga, 125 rúm á 100 þús. íbúa á hjúkrunarheimilum fyrir geðsjúka og 100 rúm fyrir 100 þús. íbúa á sérstökum geðveikistofnunum og drykkjumannahælum. Um þessar tölur má að sjálfsögðu deila. Sumum finnst þær of lágar, öðrum of háar, og kemur þar margt til álita og einkum það, hve göngudeildarþjónusta er öflug og hve heimahjúhrun, heimilishjálp og stuðningur sveitarfélaga á sviði félagsmála er öflug. Síðan hefur bæst við sérstök deild fyrir áfengissjúklinga í Vífilsstaðaspítala og verið gerðar skipulagsbreytingar í sambandi við áfengissjúklinga á Kleppsspítala. Þá hefur og fjölgað nokkuð því rými sem hefur verið til ráðstöfunar fyrir geðsjúklinga á Reykjalundi og í Ási í Hveragerði, og sérfræðingur í geðlækningum hefur tekið til starfa við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þessar aðgerðir hafa þó varla gert meir en að halda í horfinu frá því er var á árinu 1972, og geri ég ráð fyrir að meginniðurstaða í riti heilbr.- og trmrn. nr. 3 1973 sé nokkurn veginn óbreytt, en þar var gert ráð fyrir að skorti um 200 vistunarrými á geðsjúkrahúsum, um 140 vistunarrými á geðhjúkrunarheimilum og um 140 vistunarrými á sérstökum stofnunum fyrir geðveila og drykkjumenn. Enginn skyldi þó skilja orð mín svo að þessir sjúklingahópar fái enga þjónustu í dag. Áhrif þessa skorts fyrir þennan sérstaka hóp sjúklinga koma að sjálfsögðu fram í öllu sjúkrahúsakerfinu, og vil ég fyrst og fremst nefna þar slysadeild Borgarspítalans, lyflæknisdeildir sjúkrahúsanna í Reykjavík sem annast bráðar inntökuvaktir svo og allar langdvalarstofnanir, bæði hjúkrunardeildir og dvalarheimili fyrir aldraða. Með tilkomu hjúkrunardeildarinnar að Hátúni 10 var nokkuð bætt úr fyrir suma þessara sjúklinga. Ég ætla að láta þessa umr. um geðdeild Landsspítalans nægja að sinni og vísa aftur til þess, að gera verður ráð fyrir því að almenn umr. um heilbrigðismál og framkvæmdir á sviði heilbrigðismála verði í Sþ. þegar skýrsla sú, er ég minntist á í byrjun máls míns, liggur fyrir.



Hæstv, forseti. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir hreyfir hér ákaflega mikilvægu máli. Það var ákveðið hér á Alþ. á sínum tíma að ráðast í byggingu geðdeildar og áætlanir um framkvæmdir voru við það miðaðar að geðdeildin yrði komin til starfa í ársbyrjun 1978. Nú hafa gerst þau alvarlegu umskipti á þessu ári, að til þessarar framkvæmdar hefur verið varið miklu minni fjármunum en nauðsynlegt var. Það var aðeins varið fjármunum til að gera húsið fokhelt, og aðgerðir til þess að fá lánsfé hjá Háskólanum hafa því miður strandað á eftirlitsstofnun fjmrn. sem hefur tafið allar framkvæmdir, þannig að það hefur ekki verið hægt að nota þetta lánsfé sem fékkst hjá Háskólanum, Eins og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir tók mjög skýrt fram í ræðu sinni er hér um að ræða sjúkdóm sem er mjög alvarlegur. Auk þess, sem hún sagði um það mál og ég tek alveg undir um eðli þessa sjúkdóms, þá er þessi sjúkdómur einnig ákaflega algengur. Sérfræðingar telja að ótrúlega há prósenta af fólki verði fyrir einhverjum geðveilum á lífsleiðinni, mismunandi miklum. En sem betur fer hefur þróunin orðið sú, að það er hægt að lækna slíkar geðveilur ef hægt er að taka þær fyrir á skipulegan hátt og nægilega snemma, þannig að það er mikið þjóðfélagslegt atriði einnig að reyna að bæta úr á þessu sviði svo sem unnt er, auk þess sem að sjálfsögðu verður að koma til umhyggja gagnvart því fólki sem verður fyrir slíkum sjúkdómi. Eins og ég sagði áðan, þá var fyrirhugað að geðdeildin yrði fullbúin 1978. Nú talar hæstv. ráðh. um að hún geti orðið fullbúin í árslok 1980. En ég er ansi hræddur um að eins og fjárveitingum hefur verið háttað hingað til, þá dragist það allmikið fram yfir þetta. Það er borið við efnahagslegum örðugleikum í þjóðfélaginu, En ég vil benda á það, að þegar efnahagslegir örðugleikar eru, þá er ekki farið eins illa með peninga með nokkru öðru móti en því að festa þá í steinsteypu sem ekki er tekin í notkun. Einmitt á slíkum tímum verður að hraða framkvæmdum og hraða þeim svo að þær komist í gagnið. Við skulum muna ástandið eins og það var hér fyrir nokkrum áratugum, þegar Borgarspítalinn í Reykjavík var í byggingu í meira en áratug og á sama tíma framkvæmdir við Landsspítalann sem einnig drógust von úr viti. Slík vinnubrögð eru algjör óhæfa og þau eru mest óhæfa einmitt þegar erfiðleikar eru í efnahagsmálum. Ég skal ræða þetta mál frekar þegar hin almenna umr. fer fram sem ég hef óskað eftir og hæstv. ræðumaður minntist á, en ég legg áherslu á það, að ég vænti þess að við afgreiðslu fjárlaga næsta árs verði tekin inn nægileg fjárhæð, ekki aðeins til að fullgera göngudeild, heldur einnig til þess að þarna geti komið á næsta ári fyrsta legudeildin.



Herra forseti. Það var sannarlega þörf að hreyfa þessu máli. Flestir þm. vita þessa sögu um aðdraganda þessa máls. Í fyrra kom framkvæmdanefnd um byggingaráætlun á landsspítalalóðinni á fund fjvn., og þeir lögðu á það gífurlega áherslu að upphafleg áætlun gæti staðist. Ég man eftir því að fyrrv. heilbrrh., Jóhann Hafstein, lagði á þetta áherslu á sínum tíma, þegar þetta mál var rætt mikið hér, og að allar þessar áætlanir gætu staðist. Svo kemur hæstv. núv. heilbr.- og trmrh. og segir hér, ef ég hef tekið rétt eftir: „Ef till. til framkvæmda eru enn lækkaðar.“ Það er eins og Alþ. hafi lækkað og skorið niður fyrir rn. Ég held að það sé ekkert leyndarmál núna, að frá hendi rn. liggja fyrir till. til framkvæmda í sjúkrahúsmálum að fjárhæð rúmlega 1770 millj., en ég held ég megi segja það rétt að fjárlög gera ráð fyrir 928 millj. Það er hægt að kasta boltanum yfir á Alþ. og kenna slæmu árferði, en ég vil þó segja það, að það skal ekki standa á mér, kannske sumir segi að það sé létt verk, en ég vil heldur geðdeildina áfram af fullum krafti en sjá minna til t.d. húss verslunarinnar í nærri því steinkasts fjarlægð frá þeim byggingum. Ef um er að ræða að ráðstafa fjármagni til að skapa minni þenslu í þjóðfélaginu, - að vísu er það „opinberi sektorinn“, eins og sagt er í dag, sem um er að ræða, - en ef um það er að ræða að draga úr fjármagni í umferð, þá vel ég geðdeildina. Það er ekki hægt að kasta boltanum hér yfir á Alþ. og segja: Alþm. skera niður svona mikilvægt mál. - Ég vil aðeins vekja athygli á því, að ef það kemur í ljós að verulega er skorið niður í till. frá fjvn., þá hefur hún fengið um það bendingu annars staðar frá, og einhver samþ. fjárlagafrv. þegar það var lagt fram hér í upphafi Alþingis.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. svör hans. Hann skýrði þá töf sem orðið hefði á síðasta ári, sem raunar er ekki eina töfin. Töfin er nú orðin meiri og hefði verið hægt að framkvæma meira og veita meira fé, ef samþ. hefði verið, á næsta úri þar á undan. En að því er varðaði þennan einkennilega gang á útboðsgerð og láni frá Háskóla Íslands, þá verð ég að segja og kemst ekki hjá því að geta þess hér, að þessar upplýsingar komu mér einkennilega fyrir sjónir. Sannleikurinn er sá, að þetta mál hefur veikst á milli aðila. Hæstv. ráðh. sagði að byggingarnefnd eða framkvæmdanefndum byggingar á landsspítalalóð hefði sótt um þetta lán frá Háskólanum. Það veit ég að vísu ekki eða vissi ég ekki fyrr en nú. Hæstv. ráðh. sagði að Háskólinn hefði samþ. þetta lán. Það vissi ég ekki heldur fyrr en nú. Og hæstv. ráðh. sagði að það hefði verið hafist handa við útboðslýsinguna í maí s.l. Það vissi ég ekki heldur fyrr en nú. Það, sem ég hafði fengið upplýsingar um, var að útboðið hefði ekki veríð undirbúið nægilega snemma vegna þess að það lægi ekki ljóst fyrir að peningarnir fengjust frá Háskólanum. Peningarnir fengust hins vegar ekki frá Háskólanum vegna þess að ekki lægi ljóst fyrir um útboðið. Þetta fannst mér í meira lagi óljóst og þess vegna var gott að fá þessar upplýsingar frá hæstv. ráðh. nú, að svona hefði málið verið, en það vekur út af fyrir sig til alvarlegrar umhugsunar. Hæstv. ráðh. talaði um afgreiðslu Alþ. á fjárveitingu til þessa máls á s.l. ári og gat þess, að hann hefði ekki orðið var við það að neinn tæki undir mótmæli heilbrrn. gegn því að þessar fjárveitingar væru lægri en þær ættu að vera. Ef hæstv. ráðh. hefur ekki orðið var við þetta í fyrra, þá skal hann verða var við það nú. Hæstv. ráðh. sagði að hann stæði að því að farið hefði verið fram á hækkun til fjvn. sem næmi 55 millj. kr. til þess að hægt væri að ljúka við að ganga frá 3/5 byggingarinnar undir tréverk og ljúka við göngudeild. Þetta er myndarlegur áfangi, rétt er það. En hafa menn hugleitt að hve miklu leyti þessi áfangi kemur geðsjúku fólki að gagni? Leysir fullbúin göngudeild vanda bráðsjúks geðveiks fólks í Reykjavík? Leysir fullbúin göngudeild vanda nokkurs geðveiks manns utan af landi, nema þá í báðum þessum tilvikum að sjúkrarúm fylgi? Það er nefnilega svo, að þótt fólk utan af landi eigi aðstandendur í Reykjavík, þá þýðir ekki að benda því á að geðveikur sjúklingur geti fengið inni hjá aðstandendum sínum á meðan hann fær meðferð á göngudeild í Reykjavík. Það taka engir aðstandendur geðveikt fólk inn á sig meðan þeir eru til læknismeðferðar. Þeir verða að fá sjúkrarúm. Mönnum dettur kannske í hug að það sé til ein stofnun hér í Reykjavík sem tekur veikt fólk utan af landi til gistingar á meðan það fær meðferð á göngudeildum. Það er sjúkrahótel Rauða kross Íslands. Sjúkrahótel Rauða kross Íslands tekur ekki geðsjúkt fólk. Þess vegna þarf sjúkrarúm. Göngudeildir þjóna ekki aðeins fyrirbyggjandi tilgangi. Þær þjóna ekki aðeins því hlutverki að veita meðferð svo þeir sem eru svo létt veikir að þeir geti verið heima hjá sér og fái e.t.v. heimahjúkrun. Göngudeildir þjóna líka þeim tilgangi að þeir, sem hafa verið veikir og þurft á sjúkrarúmum að halda, geti útskrifast fyrr og fengið eftirmeðferð á göngudeildinni. Til þess að fá eftirmeðferð þurfa menn að hafa fengið fyrirmeðferð, þ.e.a.s. menn þurfa að hafa fengið sjúkrarúm til afnota. Þess vegna er höfuðnauðsyn að sjúkradeild, þó lítil sé, svo sem eins og 15 rúm, sé opnuð um leið og göngudeild. Það hefur verið gert samkomulag milli lækna um það, að sameiginleg afnot Landsspítalans almennt og geðdeildar skuli vera af ýmsu því rými í geðdeildinni sem kann að vera til ráðstöfunar þegar þess þarf ekki nauðsynlega með fyrir geðsjúka. Eins og málið horfir nú virðist göngudeild geðdeildar eiga fyrst og fremst að þjóna Landsspítalanum að öðru leyti. Það má vel vera að á því sé þörf. En þá verður að leysa bráðan vanda geðsjúks fólks. Og að því er varðar skýrslu hæstv. ráðh. um heilbrigðisframkvæmdir úti um land og vanda í heilbrigðismálum yfirleitt, þá afsakar það ekki drátt á þessu máli. Það er fyrir löngu búið að viðurkenna það af öllum stjórnmálaflokkum, að þessi vandi sé þess eðlis að það sé fullkomin hneisa að leysa hann ekki. Þetta er engan veginn pólitískt mál. Og kannske er vandinn ekki leystur vegna þess, að mönnum finnst fullkomin hneisa að tala um hann. Ef menn vilja ekki tala um hann er í sjálfu sér allt í góðu lagi, ef menn bara vilja hugsa um hann og skilja hann. Til þess að ljúka geðdeild, sagði hæstv. ráðh., árið 1980 þyrfti um það bil 200 millj. á ári. Það var frétt í Morgnablaðinu í morgun þess efnis að horfur væru á því að geðdeild yrði ekki tilbúin, eins og þar sagði, fyrr en á árinu 1980. Mér kom þetta einkennilega fyrir sjónir, því að að betur athuguðu máli er þarna um misskilning að ræða. Það, sem verður tilbúið 1980, er helmingurinn af sjúkrarúmafjöldanum sem um er að ræða. Það eru 30 sjúkrarúm sem verða tilbúin 1980, önnur 30 og sjúkraþjálfunaraðstaða verður ekki tilbúin, ef svo heldur sem horfir, fyrr en 1982. Ég hef ekki fleiri orð, hæstv. forseti, um þetta. Hæstv. heilbrrh. hefur þegar skírskotað til Alþ. um að standa að þessum fjárveitingum eins og þarf. Það skal ekki standa á mínum stuðningi, og það skal ekki standa á mínum mótmælum ef það verður ekki gert eins og hæstv. ráðh. hefur þegar kallað eftir.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) Hv. síðasti ræðumaður hefur fengið til liðs við sig tvo þm. sem stendur nú ekki á að koma til liðs við hann. En e.t.v. stendur á þeim þegar á að fara að afla tekna til þeirra útgjalda, sem samþ. eru, að standa þá með viðkomandi þm. Það getur vel verið að þm. varði ekkert um það þó að vanti tekjur, það eigi að borga það tekjulaust.  Alþingi hefur sjálft samþ. og gengið frá löggjöf um heilbrigðisþjónustu. Þar segir að ákveðnir landshlutar, sem njóta ekki neinna sjúkrahúsa og mjög takmarkaðrar lækningaþjónustu, eigi að sitja fyrir um fjárveitingar. Ég veit ekki til þess að þessi hv. þm. hafi barist gegn þessu. Samt segir hann að þessa einu framkvæmd skuli taka fram fyrir allt: bara af því að ég er með henni. Þetta er skemmtilegur hugsunarháttur! Svo er ráðist hér að mönnum á jafnskemmtilegan hátt og þessi hv. þm. gerði áðan ! Ég ætla að láta hv, þm. vita að á meðan ég er heilbrrh., þá ætla ég ekki að taka þessa einu deild fram yfir allt annað og segja öllu öðru að eiga sig, þvert ofan í þau lög sem Alþ. hefur samþ.



Herra forseti. Það kemur mér ekki alveg spánskt fyrir sjónir þó að hæstv. heilbrrh. verði fyrir einhverjum ádeilum úr hópi þm. Ég var því mjög kunnugur fyrr á árum að það vantaði fé og deilt var um að eitt og annað var ekki byggt. Ég ætla ekki að fara út í þetta. Hæstv. heilbrrh. hefur gert ráð fyrir nánari skýrslugerð um þetta mál og ekkert nema gott um það að segja, En í því sambandi vék hann aðeins að lóð Landsspítalans, og ég vildi að menn vissu það, að það var eitt af mínum síðustu verkum sem heilbrrh. að gera makaskiptasamning við Reykjavíkurborg, þáv. borgarstjóra, Geir Hallgrímsson, núv. forsrh., um stórkostlega stækkun á landsspítalalóðinni. Og við skulum ekki alveg láta það gleymast, að það gerir mögulegar margvíslegar byggingarframkvæmdir fram yfir það sem ella hefði verið. Ég tel það eitt af þýðingarmestu atriðum fyrir Landsspítalann um alla framtíð að þessi samningur var gerður. - Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. En ég vildi að inn í þetta kæmi að menn minntust þess að þessi samningur var gerður við Reykjavíkurborg og Landsspítalinn fékk þessa stóru lóð sem hann ekki átti áður.



Herra forseti. Ég þarf þó a.m.k. að fá að bera af mér sakir. - Hæstv. heilbrrh. gat þess í sinni ræðu að sumt fólk væri svo einsýnt að það sæi ekki nema eitt mál sem það hefði áhuga á. Það er þá illa komið fyrir stærsta stjórnmálaflokknum, Sjálfstfl., ef einn af hæstv. ráðh. hans telur það um málefni, sem bæði landsfundur flokksins og margar aðrar stofnanir flokksins hafa gert ítrekaðar yfirlýsingar um að hafi forgang, að það sé einsýni af hálfu þm. að skírskota til slíks. Hæstv. ráðh. bætir því við, að hér sé um dæmigerðan þrýstihóp að ræða. Ég þakka hólið. Ég hef aldrei fyrr verið kölluð þrýstihópur og ef ég hef eitthvað svipuð áhrif og þrýstihópur hér á Alþ., þá veit ég að þessu máli er borgið. Þrýstihópar fara oft dálítið öðruvísi að. Ég vil í þessu máli nota þinglega aðferð, og það tel ég mig nú vera að gera og hafa fyllsta rétt til. Ég vil hins vegar ekki sitja undir því að mér sé brigslað um einsýni þegar ég bendi á hrópandi vanda sem menn hafa lengi horft á og flokkurinn minn og hæstv. ráðh, hefur gert um ítrekaðar yfirlýsingar að skuli hafa forgang, fyrir nú utan það, sem fram hefur komið í ræðum ýmissa manna utan þings og innan á ýmsum tímum, að það sé ekkert vit í öðru en að leggja áherslu á eina stórframkvæmd í einu. Það er ekki þar með sagt að allt annað sé látið sitja á hakanum. Það er ekki þar með sagt að heilbrigðismál ýmis úti um land séu látin sitja á hakanum. En ég bendi á það, hæstv. ráðh., að það er geðsjúkt fólk úti um land sem þarf á sjúkrarúmum í geðdeild Landsspítalans að halda mjög tilfinnanlega.



Herra forseti. Ég vil aðeins endurtaka það sem ég sagði, að þó að landsfundur flokks míns hafi gert slíka samþykkt, þá hefur þingflokkur flokks míns gert þá samþykkt sem hann hefur gert með því að greiða atkv. með lögum um heilbrigðisþjónustu, þar sem tiltekin svæði og tilteknar framkvæmdir eiga að njóta forgangs. Ég hef ekki á móti því, síður en svo, að það verði veitt hærri upphæð til heilbrigðismála eða til uppbyggingar heilbrigðisstofnana, eins og ég hef lagt til. Hitt verður svo að ráðast, að hver málaflokkur fyrir sig verður að slá af í þeim efnum.



Hæstv, forseti. Við fengum hér áðan dæmi um skapsmuni hæstv. heilbrrh. og þeir hafa oft orðið honum til trafala í störfum hans. Hann á ákaflega auðvelt með að reiðast, þessi hæstv. ráðh., og gefur þá stundum yfirlýsingar sem eru ekki í samræmi við verksvið hans. Ég vona sannarlega að þessir skapsmunir ráðh. verði ekki til þess að hann dragi úr nauðsynlegum og brýnum og sjálfsögðum framkvæmdum á þessu sviði. Í sambandi við geðdeildina, þá fékk hann í hendur alveg fullunna áætlun frá fyrrv. ríkisstj. - alveg fullunna, og það var aðeins um það að ræða að útvega nægilega fjármuni til þess að koma henni í gagnið. Og eins og ég sagði áðan, þá skiptir það meginmáli með allar slíkar stofnanir að framkvæmdum sé flýtt eins og unnt er til þess að þær geti farið að hafa þau áhrif sem til er ætlast. Það hefur enginn gagn af steinsteypu sem hlaðið er upp, ef það er ekki hægt að nota hana. Þetta er því miður ekki eina málið á sviði heilbrigðísmála þar sem hæstv. núv. ráðh. hefur tafið þær áætlanir sem gerðar voru. Á sínum tíma voru gerðar fastar áætlanir um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Ég sé ekki betur en að þannig hafi verið haldið á því máli að nú sé áætlað að því verði lokið einhvern tíma í blámóðu framtíðarinnar, ákaflega langt í burtu. Og hæstv. ráðh, hefur gjörsamlega vanrækt að gera þá áætlun um uppbyggingu heilbrigðismála, sem ákveðin var í lógum, en hún er forsenda þess að Alþ. geti unnið skipulega og skynsamlega að þessum framkvæmdum. Það er ekki rétt sem hæstv, ráðh. sagði, að geðdeildin stangist á við það að þeir staðir á landinu, þar sem aðstæður eru erfiðastar, eigi að hata forgang, því að geðdeildin hér er fyrir landið allt, og fólk, sem þarf á þeirri þjónustu að halda sem þar er veitt, er um allt land. Þessi vinnubrögð hæstv, ráðh. og þeir skapsmunir, sem komu fram hjá honum í umr., eru honum því miður til vanvirðu.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að ég er nokkuð undrandi á þeim furðulegu umr, sem hér hafa orðið, og þeim árásum, sem hæstv. núv. heilbrrh. hefur orðið fyrir og það m. a, af fyrrv. hæstv. ráðh, þessara mála, vegna þess að hann er í nákvæmlega sömu sók og núv. ráðh. ef hann verður sakfelldur. Það hafa verið byggðar byggingar hér í Reykjavík og nágrenni sem gilda og þýða það sama fyrir allt land, og hann veit vel við hvað ég á þar. Þýðing þeirra er ekki minni þótt ég hins vegar taki heils hugar undir með hv, þm., frænku minni af Engeyjarætt sem við sáum hér í ræðustól áðan, frú Ragnhildi, sem hefur mikinn og verðugan áhuga á þessu mikla og þýðingarmikla máli. En er þetta ekki hjá okkur öllum að deila um keisarans skegg, ef við getum ekki komið okkur saman um að útvega peninga til þessara nauðsynlegu framkvæmda sem við öll hér erum sammála um að þurfi að framkvæma? Hver vill sleppa sínu? Hver vill benda á að taka af þessu til þess að gera hitt? Við getum staðið hér hvert framan í öðru heila daga og sagt: Þetta er nauðsynlegt. Þetta er nauðsynlegt. Og við skulum taka undir það, sem hv. þm., frú Ragnhildur, var að segja hér áðan, að þetta er með hinum nauðsynlegustu málum hér á Alþ. að mínu mati í sambandi við heilsuvernd og heilsugæslu. Við skulum þó a.m.k. reyna, - ég held mig fast við þessi orð, - við skulum þá reyna að ráða bót á þessu eftir þessar síðustu umr. Og ég beini til fyrrv. ráðh. þessara mála, hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar, að hann var ekki kominn með nema bara grunninn og sökklana þegar hann skildi við. 



Herra forseti. út af skiljanlegum áhyggjum hæstv. heilbrrh. um visst ákvæði í heilbrigðisþjónustulögunum vil ég benda á, að túlkun þess er sú, að það sjúka fólk sem verst er statt, hvar sem er á landinu, skuli eiga forgang um heiðbrigðisþjónustuframkvæmdir. Þetta er geðsjúkt fólk hvar sem er á landinu. Þess vegna fara þessi lög ekki á neinn hátt í bág við þá stefnu sem Sjálfstfl. þegar hefur markað í heilbrigðísmálum, og ég vildi rétt benda hæstv. ráðh. á þetta. Málið liggur því ekki þannig fyrir, að það sé um að velja annaðhvort að framfylgja heilbrigðisþjónustulögunum eða þá að standa að geðdeildarbyggingunni, heldur er ekki hægt að mínu mati að framfylgja þessu ákvæði í heilbrigðisþjónustulögunum nema byggja geðdeildina,



Herra forseti. Mér skilst á fjölmiðlum að frá og með síðasta föstudegi teljist ég ekki til þrýstihópa. Hins vegar er ég hér að gera fyrirspurn um báta sem eru fylltir upp af þrýstilofti, og þessir bátar voru á dagskrá í fyrirspurnarformi seint á s.l. vori, en því miður of seint fram borið til þess að svar fengist. Vera má að nú sé svo einnig, vegna þess að mér er kunnugt um að þegar hefur verið hafist handa og það mjög verklega við að koma þessari rannsókn í framkvæmd og þar hafi komið margt forvitnilegt í ljós. Ég vil taka það fram til þess að firra misskilningi, þegar ég ber fram þessa fyrirspurn til ráðh., að það var hvorki mitt álit þá né þeirra félaga minna, sem áhuga höfðu á málinu, að hreyfa því á neinn alvarlegan hátt meðan við vissum að þau skip, sem til staðar voru til rannsóknanna, sem sagt skip Landhelgisgæslunnar, stóðu í baráttu sinni. Kannske er það þess vegna sem þessi fyrirspurn er svona seint fram borin og kannske ástæðulaust að láta hana koma fram. En ég vænti þess samt sem áður að hæstv. dómsmrh. gæti gefið einhverja skýrslu til alþjóðar um þetta mái, þannig að fólk, sem hefur áhuga þar á, og það eru þá sérstaklega þeir sem við sjó búa, sjómenn á skipum okkar, þeir mættu verða nokkurs vísari, og ekki aðeins þeir, heldur sérstaklega þeir menn sem vinna að björgunarmálum sjómanna. Þar á ég sérstaklega við Slysavarnafélag Íslands og að sjálfsögðu við Landhelgisgæsluna sem er undir hans stjórn. Ég held að það sé rétt að fyrirspurnin eigi heima hjá dómsmrh.



Herra forseti. Á þskj. 74 er fyrirspurn frá hv. 8. þm. Reykv. sem var stíluð til dómsmrh., en hins vegar ber mér að svara sem samgrh. og skal ég gera það hér með. Með bréfi, dags. 13. ágúst 1974, fól samgrn. rannsóknarnefnd sjóslysa forgöngu um rannsókn á reki gúmbáta o.fl., sbr. þál. frá 29. apríl 1974. Rannsóknarnefndin hóf þegar undirbúning þessa máls í samstarfi við fulltrúa sem Landhelgisgæslan, Siglingamálastofnunin, Hafrannsóknastofnunin og Landssíminn tilnefndu í þessu skyni. Í desembermánuði 1974 lagði n. fyrir rn. áætlun um framkvæmd rannsóknarinnar ásamt kostnaðartölum, ca. 8 millj. kr. Áætlun þessari var komið á framfæri við fjvn., en jafnframt bent á að 6 millj. væru vegna leigu á varðskipi og spurning væri hvort eða hvernig ætti að greiða slíka þjónustu. Í fjárlögum fyrir árið 1975 voru veittar 2 millj. kr. til nefndarinnar til þessara rannsókna, og hófst þegar útvegun þeirra tækja, sem til slíkrar rannsóknar þarf, gúmbáta, neyðarsenda o.fl., jafnframt því sem leitað var eftir skipi til aðstoðar. Rn. hefur þrisvar sinnum á grundvelli afgreiðslu fjvn, óskað eftir skipi til rannsóknanna, en án árangurs. Ekkert fé var veitt í fjárlögum fyrir árið 1976 til þessa máls, en eftir munu standa 1163 þús. kr. af fjárveitingu 1975. Í frv. til fjárlaga var gerð till. af hálfu samgrn. um fé til þessara rannsókna, en þrátt fyrir tilmæli rn. um fjárveitingu upp á 1.2 millj, kr, er hana ekki að finna í fjárlagafrv. Rn. hefur gert ítrekaðar tilraunir til að fá þessa fjárveitingu svo hægt sé að sinna málinu, og það hefur í samráði við Siglingamálastofnunina og sjóslysanefnd mótað hugmyndir til framkvæmda ef fjárveiting þessi fæst.



Herra forseti. Ég vil enn mikillega biðja hæstv. ráðh. afsökunar þess efnis, að ég skyldi leyfa mér að telja að það teldist ekki til samgöngumála að reka á gúmbjörgunarbát, heldur að það tilheyrði þeim helstu aðilum sem fást við björgunarmál hér á landi, varðskipum okkar. Sýnir þetta kannske okkur hér á Alþ. á hverjum villigötum við erum, ef stærsti björgunarfélagsskapur okkar, sem er að mestu uppbyggður af sjálfboðaliðum, telst heyra undir eitt rn., virkasti kraftur til björgunarstarfseminnar á sjó telst til annars ráðh. eða hans málaflokks. Spurning er hvort þarna sé ekki verið á rangri braut. Ég verð nú eftir þetta svar, vegna þess að ég þóttist hafa frétt um að eitt af skipum Landhelgisgæslunnar hefði farið til starfa við þetta, að lýsa vonbrigðum mínum með svar hæstv. samgrh. og að það þurfi að standa á því hvort það fáist leigumáli við Landhelgisgæsluna um skip til þessa. Nú veit ég vel að um margra mánaða skeið hefur verið hið heppilegasta skip liggjandi í Reykjavíkurhöfn sem hefði mátt fást til að framkvæma þessar rannsóknir, sem voru einmitt mjög nauðsynlegar strax nú á haustmánuðum og yfir vetrarmánuðina. Hefði jafnvel verið hægt að manna þetta skip sjálfboðaliðum, meðlímum sjóslysanefndar, sem buðust til þess nær allir, og jafnvel sjálfboðalíðum frá Slysavarnafélagi Íslands sem hafa ekki minni réttindi til skipstjórnar heldur en þeir sem hjá Landhelgisgæslunni starfa. Ég verð því miður að lýsa því yfir, að hér finnst mér illa að staðið eftir allan þann tíma frá því að landhelgisstríði lauk. Við vildum ekki vera að hreyfa þessu máli þá vegna skipastólsins sem við vissum að mundi verða kallaður til. En að sjálfsögðu eru fleiri sem þar geta til komið, svo sem hafrannsóknaskip okkar og jafnvel fleiri sem hafa boðist til þess af einstaklingum, ekki aðeins skipstjórum og útgerðarmönnum, heldur og enn fleiri aðilum erlendum sem hér hafa verið við land. En hins vegar vil ég leyfa mér að þakka hæstv. ráðh, fyrir þetta fátæklega svar hans.



Herra forseti, Ég hélt nú satt að segja að það' hefði verið prentvilla bara, að fyrirspurninni var beint til dómsmrh. Skýringin á því, að þetta heyrir undir samgrh., er einfaldlega sú, að Siglingamálastofnunin heyrir undir hann og þetta mun vera verkefni hennar. En að sjálfsögðu hefur það verið svo, að það hafa einhverjar tilraunir farið fram með þessa báta af landhelgisgæsluskipum - eða ég veit ekki betur - og ég geri ekki ráð fyrir að það standi á samvinnu í því efni. - Þetta vildi ég aðeins taka fram, en þetta heyrir ekki undir dómsmrh. sem slíkt.



Í till. var getið um sjóslysanefnd svokallaða. Þar eiga aðild að Slysavarnafélag Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandið, Sjómannasamband Íslands, Landhelgisgæsla Íslands og fleiri aðilar, þannig að þetta getur á engan hátt fallið eingöngu undir samgrn. Og ég undirstrika enn, að rek gúmbjörgunarbáta getur ekki talist til samgöngumála á Íslandi.



Herra forseti. Ég hygg að það skipti ekki öllu máli undir hvaða rn. þessi þáttur heyrir. Aðalatriðið er að fá fjármagn til að framkvæma það sem framkvæma á. Samgrn. hefur leitað eftir því við Siglingamálastofnunina að reyna að framkvæma þetta atriði án aukafjárveitingar ef það tekst ekki að útvega fjárveitingu eins og leitað er eftir, Það mun verða haldið áfram, hvort sem mönnum finnst það skynsamlegt eða ekki að samgrn. fjalli um málið, og reynt að hrinda því í framkvæmd. En það mun reynast mjög erfitt ef ekki eru til fjármunir til þess að greiða þá þjónustu sem þarna verður að inna af hendi.



Herra forseti. Á undanförnum áratugum hafa vöruflutningar á landi eflst mjög vegna bættra samgangna, stórvirkari tækja og síaukinnar flutningaþarfar. Vöruflutningar á landi eru nú orðin þjónustugrein, sem vex hröðum skrefum, Nú eru reknir skipulagsbundnir vöruflutningar á milli Reykjavíkur og flestra staða á landinu og hafa flutningsaðilarnir reist vöruafgreiðslur hér í Reykjavík og á ýmsum stöðum úti um land. Flutningastarfsemin er nú í allföstum skorðum og þótt ekki sé um sérleyfi að ræða á flutningaleiðunum, þá hafa sumir aðilarnir og fyrirtækin um árabil annast sömu flutningaleiðirnar, svo að þekking og reynsla flutningsaðilanna hefur varðveist í atvinnugreininni. Þeir aðilar, sem annast skipulagsbundna vöruflutninga, hafa myndað með sér landssamtök, er nefnist Landvari, landsfélag vörubifreiðaeigenda á flutningaleiðum. Innan félagsins eru flestir þeir aðilar, sem annast vöruflutninga á milli Reykjavíkur og heimabyggða sinna og innan þeirra. Þá eru í félaginu aðilar, sem annast reglubundna mjólkurflutninga í sveitum, þótt þeim fari töluvert fækkandi vegna breytinga á flutningsfyrirkomulaginu, þ.e.a.s. síðan var byrjað á tankvæðingunni. Atvinnutæki aðila í Landvara eru vörubifreiðar, flutningabifreiðar, yfirleitt þriggja öxla, og er undirvagn bifreiðarinnar fluttur inn frá hinum ýmsu viðskiptalöndum, en síðan er byggt yfir bifreiðarnar hérlendis. Heildarverð hverrar bifreiðar tilbúnar til notkunar er nú um 15 millj. kr. Hafa bifreiðarnar á síðustu þremur árum nær fjórfaldast í verði samfara almennum lánsfjárskorti, og er því svo komið nú að aðilum í Landvara er ofviða að endurnýja bifreiðar sínar nema til komi veruleg lánafyrirgreiðsla. Þörf á stofnlánum til kaupa á vöruflutningabifreiðum hefur raunar alltaf verið brýn, því engin lánastofnun hefur veitt lán beinlínis til kaupa á bifreiðum og með veði í þeim, heldur hafa kaupendur þurft að taka víxillán til skamms tíma og gegn veði í fasteignum sínum, en slík lán liggja ekki á lausu nú, eins og hv. þm. vita. Vöruflutningar á landi eru svo snar þáttur í samgöngum landsmanna og veigamikil forsenda búsetu viða um land, að nauðsynlegt er að nú komi til lánsfyrirgreiðsla svo að þessi þjónustugrein stöðvist ekki. Síðla árs 1973 gekk stjórn Landvara á fund a.m.k. tveggja ráðh. og bar fram ósk um að myndaður yrði sjóður til þess að leysa þetta verkefni af hendi. Buðust þeir til að bifreiðastjórarnir legðu í þennan sjóð 1% af brúttótekjum hvers félagsmanns. Hæstv. ráðh, tóku komumönnum vel, en ekkert gerðist í málum þeirra. Síðan þetta gerðist hefur stjórn Landvara gengið oft á fund hinna ýmsu ráðh., alltaf verið vel tekið, en ekkert verið gert í málum þeirra þar til haustið 1975, að Framkvæmdastofnun ríkisins gekk í málið og útvegaði 40 millj. kr. til að greiða erlenda víxla sem bifreiðastjórarnir höfðu tekið í sambandi við bifreiðakaup, en höfðu enga möguleika til að greiða þá af eigin rammleik, enda voru upphæðir orðnar allt aðrar en þegar lánin voru tekin vegna gengisbreytinga. Þessi fyrirgreiðsla var gerð með a.m.k. vitund hæstv. ríkisstj., ef ekki með samþykki hennar. S.l. vetur flutti samgn. hv. Ed. frv. að beiðni hæstv samgrh. um myndun Stofnlánasjóðs vörubifreiðastjóra á flutningaleiðum. Frv. þetta rann í gegnum hv. Ed., en þegar málið kom til umfjöllunar í hv. samgn. Nd. kom í ljós að formaður n. ásamt öðrum nm. var ófáanlegur til að mæla með samþykkt frv., og þegar á þá var gengið kom í ljós að það var hæstv. fjmrh. sem hafði tekið í spottann og vildi hindra framgang málsins. En þrátt fyrir þetta skiluðu fimm nm. nál. og mæltu með samþykkt frv. Hæstv. forseti d. tók málið ekki á dagskrá og dagaði frv. uppi. En 18. mars var samþ. þáltill. um svipað efni Að vísu náði hún yfir stærra svið: atvinnubifreiðar og stórvirkar vinnuvélar. En þar sem mál þetta þolir ekki lengri bið og þar sem ég tel að Landvaramenn hafi a.m.k. fengið vilyrði fyrir þessari sjóðsstofnun hef ég leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 78 til hæstv. fjmrh. þar sem hann hindraði málið í fyrra og er fsp. þannig, með leyfi forseta: „Hvað hefur ríkisstj. gert til þess að framfylgja þál. er samþ. var 18. mars s.l. um að komið verði á fót stofnlánasjóði vegna stórvirkra atvinnubifreiða og stórvirkra vinnuvéla?“



Herra forseti. Eitt af því, sem tilheyrir samgöngumálum, er að greiða fyrir því að menn nái saman, hvort sem það er á þjóðvegum eða á annan hátt, og það hefur því fallið í minn hlut að svara fsp. er til annarra ráðh, hefur verið beint. Ég mun því svara fsp. á þskj. 78 frá hv. 3. þm Norðurl. e., en fsp. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hvað hefur ríkisstj. gert til að framfylgja þál. er samþ. var 18. mars s.l. um að komið verði á fót stofnlánasjóði vegna stórra atvinnubifreiða og stórvirkra vinnuvéla?“ Svarið er á þessa leið: Um svipað leyti og þáltill. sú, sem hér um ræðir, var samþ, á Alþ. var til athugunar í samgrn. erindi frá Landvara, landsfélagi vörubifreiðaeigenda á flutningaleiðum, þess efnis að ráðuneytið beitti sér fyrir samþykkt frv. til l. um Stofnlánasjóð vörubifreiða á flutningaleiðum er félagið hafði samið. Ætlun rn. var þá að láta athuga málið fyrir haustið á þeim breiða grundvelli sem þál, markar, en vegna mikils áhuga stjórnar Landvara á framgangi síns máls var hv. samgn. Ed. sent frv. og hún beðin að standa að flutningi þess. N. lagði frv. fram sem þskj. 644 á 104. fundi hv. Ed. miðvikudaginn 12. maí s.l. og er óþarft að rekja fyrir þingheimi frekari gang málsins hér, enda gerði hv. fyrirspyrjandi það. Í samræmi við ákvörðun rn., sem áður var lýst, skal hér upplýst að rn. hefur nýverið leitað eftir tilnefningu í n. sem semja skal frv. til l. um stofnlánasjóð í samræmi við þál., og er að því stefnt að frv. verði lagt fyrir Alþ. það sem nú situr. Ég vona að þessi orð mín svari spurningu hv. fyrirspyrjanda og séu fullnægjandi að því öðru leyti en því, að fjármagnið hef ég ekki í höndunum frekar nú en áður, fyrr en leitað verður eftir því.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli hér á þessu máli og þakka hæstv. ráðh. fyrir það, hvernig hann hefur nú tekið á þessari ályktun sem samþ, var hér í fyrra. Ég tek það aðeins fram í þessu sambandi, að við hv. þm. Páll Pétursson og Karvel Pálmason, sem stóðum að tillöguflutningnum sem hér hefur verið getið um, höfðum ekki síður aðra í huga en vörubifreiðastjórana. Það var minnst hér einnig á stórvirkar vinnuvélar sem þykja sjálfsagðar við öll meiri háttar verk og eru orðnar feikidýrar, við vorum einnig með eigendur þeirra í okkar till. um Stofnlánasjóð. En við vorum ekki siður og kannske ekki síst með þá aðila í huga sem eiga hinar stóru farþegabifreiðar á hinum ýmsu sérleyfisleiðum, þá aðila sem nú eru beinlínis víða að gefast upp vegna lánsskorts til endurnýjunar tækja sinna. Og ég vona sannarlega að sú n., sem fær þetta mál til umfjöllunar, taki ekki síður á vanda þessara manna því hann er ekki minni heldur en vörubifreiðastjóranna og þeirra sem eru með stórvirku vinnuvélarnar. Þegar frv. kom í Ed. í fyrra um vörubifreiðarnar eingöngu, hinar stóru vörubifreiðar, þá hafði ég ekkert þar á móti, en taldi það kannske eðlilegt sem fyrsta áfanga í átt við þá till. sem við höfðum þá þegar fengið samþ. Ég taldi reyndar að það frv. hefði verið óþarft á þessu stigi, að vera að slíta þá þar út úr, en hindraði það á engan hátt, enda væri ágætt ef eitthvað væri hægt að gera í þessa átt. En ég vil ítreka það, að það þarf að leysa vanda allra þessara aðila. Hér er um það dýr tæki að ræða að við getum ekki tekið einn flokk út úr af þessum aðilum. Við þurfum að leysa vanda allra þeirra sem þarna eiga við mikil vandamál að stríða.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. eða samgrh. fyrir svar hans, þó að ég beindi ekki fsp. til hans af þeirri ástæðu að það voru aðrir sem hindruðu framgang málsins í fyrra. En þar sem hann hefur tekið að sér að svara þeim fsp. sem aðrir vilja ekki svara, þá er ég þakklátur þó fyrir svarið. Þetta mál er mjög brýnt, og það er alveg rétt sem hv. þm. Helgi Seljan sagði, það eru fleiri sem búa við slík vandamál. En ég vil þó segja það, að þeir sem flytja inn stórvirkar vinnuvélar, hafa þó í mörgum tilvikum haft aðgang að lánasjóði sem bifreiðastjórarnir hafa ekki, og þarf ekki að hafa fleiri orð um það. En þetta mál er af ýmsum ástæðum orðið það brýnt að ekki má svo líða þessi vetur að það verði ekki leyst Ég hef verið að athuga ýmislegt í sambandi við þessi mál, vegna þess að við, sem erum fulltrúar landsbyggðarinnar, höfum oft verið að ræða um að það þyrfti að reyna að jafna lífsaðstöðu fólksins í landinu. En einmitt á þessar bifreiðar leggur ríkið í innkaupi yfir 72%. Mér er kunnugt um að margir af þessum bifreiðastjórum eru nú að gefast upp. Á þremur árum hafa hinar venjulegu vörubifreiðar, sem vinna t.d. hér í Reykjavík eða í bæjunum, fengið langtum meiri taxtahækkun heldur en þessir langferðabílar, þó að gjöldin af langferðabilunum vegna mælagjaldsins séu miklu hærri en þeirra sem eru í slíkri vinnu. Þeir hafa fengið 102% gjaldahækkun á þremur árum, þessir venjulegu, en hinir, langferðabílarnir, hafa fengið 176% hækkun. Ef ekki verður eitthvað liðkað um fyrir þessum mönnum nú, þá fullyrði ég að þeir gefast upp sumir á næstu mánuðum. Ég held að þar sem yfirleitt þungaflutningar út á land hafa færst yfir á bifreiðarnar og þetta er orðið lífsnauðsynlegt bæði fyrir atvinnurekstur úti um land og eins til þess að fá vörur héðan, þá væri mjög illa komið ef það yrði ekki fundin leið til að leysa þennan vanda. En ég vonast fastlega og treysti hæstv. samgrh. nú til að reka á eftir þessu máli þannig að þetta geti orðið að veruleika á þessu þingi.



Herra forseti. Það hefur komið fram í umr. að Framkvæmdasjóður Íslands greiddi fyrir vandamálum allmargra aðila sem áttu í vandræðum vegna endurnýjunar á stórvirkum tækjum á sviði samgöngumála. Þessi fyrirgreiðsla, sem raunar var gerð í samráði við og með aðstoð Seðlabankans að hluta til, en síðar verður þannig að Framkvæmdasjóður Íslands þarf að greiða þetta fé eða standa skil á þessu fé, 40 milljónum, - þessi fyrirgreiðsla var hugsuð þannig, að ef af sjóðsstofnun yrði á þessum vettvangi, þá yrði þetta fé, þessar 40 millj., lánað þeim sjóði til þess að greiða fyrir áframhaldandi fyrirgreiðslu á þessu sviði. Ég álít að það sé ákaflega þýðingarmikið að hraða þessu máli, vegna þess að það er gert ráð fyrir því að þeir aðilar, sem reka þau tæki sem hér er um að ræða, hvort sem eru langferðabílar, þungavinnutæki eða önnur tæki, þeir greiði af höndum fjármagn í slíkan sjóð. Þess vegna er þýðingarmikið að hraða málinu til þess að sjóðsstofnunin geti orðið staðreynd sem allra fyrst og þannig safnist saman fjármagn á þessum vettvangi til þess að greiða fyrir endurnýjun og uppbyggingu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 47 að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv, félmrh.: „Hver eru áform félmrn. um framtíðarskipan Styrktarsjóðs vangefinna: a) varðandi fjáröflun til sjóðsins; b) yfirstjórn hans með hugsanlegri aðild landssamtakanna Þroskahjálpar; c) verkefni sem sjóðnum yrðu falin í tengslum við hugsanlega eflingu hans?“ Stuttan formála skal hér hafa: Málefni þroskaheftra hafa verið í sviðsljósi að undanförnu og margir lagt þar hönd á plóg í áhugastarfi og kynningu þessa vanrækta samfélagsverkefnis. Aðalatriði er þó forganga hins opinbera þar sem hinir þroskaheftu hefðu forgang á þeim sviðum sem brýnust eru: á sviði menntunar og þjálfunar, á sviði félagslegrar þjónustu og atvinnulegra möguleika og eins hvað snertir heilsugæslu alla. Framlag hins opinbera, samfélagsins, hefur verið mjög af vanefnum, þar sem löngu er vitað og viðurkennt að jafnrétti þessa fólks við okkur hin krefst mikilla fjármuna, umframfjármuna. E.t.v. hefur þetta framlag birst skýrast í Styrktarsjóði vangefinna sem hefur smám saman verið að missa æ meira af raungildi sínu í verðbólgunni þar sem hann var bundinn sem fastur tekjustofn. Lög runnu út á þessu ári, hinn fasti tekjustofn hvarf. Eins og hann var orðinn þá ber út af fyrir sig ekki að sakna hans. En þó að gosdrykkjagjaldið eða tekjustofninn hefði verið fjórfaldaður hefði enginn fundið sérlega til, en margt hefði mátt betur gera. Um endurnýjun af þessu tagi, þ.e.a.s. hins afmarkaða tekjustofns, lágu fyrir víss vilyrði í vor. Nú er þessum sjóði ætlað á fjárl. 40 millj. kr. framlag og hefur hækkað um 25% frá síðasta ári, en þá lækkaði það hins vegar að krónutölu um nær 2 millj. kr. Sjóðurinn sinnir engan veginn í dag brýnustu verkefnum og því er um fjáröflun spurt. Má einskis vænta í átt við þau vilyrði sem fyrir lágu í vor, eða er ákveðið að hinn markaði tekjustofn hverfi að fullu og hvað á þá að koma í hans stað? Nauðsyn er, hvernig sem allt fer, að skipa sjóðnum ákveðna stjórn, þó að hann eigi að vera í vörslu félmrn. Nú hafa verið stofnuð landssamtökin Þroskahjálp, og fram á það mun farið að þau hafi þar ríkulega hönd í bagga hvað ráðstöfun snertir á þessu fé, og um það er því spurt. Í síðasta lið er beint að því vikið að sjóðurinn verði efldur og sinni um leið fleiri verkefnum, svo sem ég veit að hæstv. félmrh. hefur haft ákveðin áform um. Öðru verður a.m.k. ekki trúað en að sú efling fáist fram fyrr en síðar. Inn í þetta kemur félagsleg og atvinnuleg aðstaða og þar er fátt gert nema af sjálfboðaliðum. Sjóður, sem tilheyrir þessu rn., ætti að hafa þessi verkefni, auk þess eina verkefnis hingað til að standa fyrir byggingum eða standa undir kostnaði við byggingar. Mér þykir hlýða að fá hér um nokkur svör til þess annars vegar að byggja á framhaldsbaráttu innan þeirra samtaka, sem ég starfa í, og eins til að fá þessi mál á hreint fyrir afgreiðslu fjárlaga.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi, 7. landsk. þm., hreyfir hér mjög merku máli og er ekki að ófyrirsynju að fsp. hans eru fram bornar. Styrktarsjóður vangefinna var stofnaður með lögum 1958 um aðstoð við vangefið fólk og tekjur sjóðsins voru frá upphafi gjald sem lagt hefur verið á gosdrykki og öl. Í fyrstu var þetta gjald 10 aurar á hverja flösku. Árið 1962 var gjaldið hækkað í 30 aura. Árið 196& var það hækkað í 60 aura. Var þá jafnframt ákveðið að fjórðungur þess skyldi renna til Hjartaverndar. Í stað laganna um aðstoð við vangefið fólk frá 1958 komu svo árið 1971 sérstök lög um vörugjald, en í 12. gr. þeirra laga voru Styrktarsjóði vangefinna tryggðar tekjur með gjaldi af gosdrykkjum og öll til loka júnímánaðar 1976, og var gjald þetta ákveðið í lögunum kr. 1.95 af hverjum lítra. Á s.l. vetri, þegar að því leið að lög um þetta gjald rynnu út, óskuðu forráðamenn Styrktarfélags vangefinna eftir því að lögin yrðu framlengd og gjaldið hækkað verulega. Í bréfi til félmrh. segir m.a., að stjórn Styrktarfélags vangefinna fari þess á leit að lög um Styrktarsjóðinn verði framlengd um 5 ár með verulega hækkuðum tekjum á þeim tíma. Félmrn. tók þetta mál til meðferðar og ræddi við forráðamenn Styrktarfélagsins, m.a. um það, hvað þeir hefðu í huga varðandi hækkun gjaldsins. Það kom í ljós að það, sem menn höfðu í huga, var að gjaldið, sem var fastbundið í lögunum frá 1971 kr. 1.95, yrði hækkað sem svaraði verðlagshækkunum á þessu tímabili. Könnun leiddi í ljós að gjaldið ætti að fjórfaldast til þess að hafa sama raungildi og árið 1971 þegar það var ákveðið. Í félmrn. var samið frv. um þetta efni í fyrravetur, að gjaldið yrði framlengt og að það yrði ákveðið 8 kr. á lítra í stað kr. 1.95. Með þessu hefðu sjóðnum veríð tryggðar tekjur til þess að halda áfram ýmsum þeim framkvæmdum sem eru í gangi og bráðnauðsynlegar eru. Þegar þetta frv. hafði verið samið var um það rætt við fjmrn., sem taldi að málið heyrði undir það rn. þar sem þetta væri ákveðið í lögum um vörugjald. Félmrn. sendi því frv. til fjmrn. til fyrirgreiðslu. En þetta frv. var því miður ekki lagt fyrir Alþ. á s.l. vori og þess vegna féll gjaldstofn sjóðsins niður 1. júlí 1976. Við undirbúning fjárlagafrv. fyrir næsta ár lagði fjmrn. til að þar sem lögin hefðu ekki verið framlengd, þá yrði veitt í fjárl, fyrir 1977 sú upphæð til styrktarfélags vangefinna sem hið umrædda gjald fjórfaldað mundi hafa gefið, en það voru 120 millj. kr. Í fjárlagafrv. var hins vegar ekki tekin inn sú upphæð, heldur 40 millj. Var það að vísu nokkur hækkun frá því sem er í ár, en aðeins þriðjungur þess sem gjaldið framlengt og hækkað mundi hafa gefið. Það er augljóst að þessi fjárveiting í frv. hrekkur skammt til að standa straum af þeim framkvæmdum sem nú eru á döfinni í þessum efnum. Varðandi b-lið í fsp. hv. þm., um yfirstjórn sjóðsins og hugsanlega aðild landssamtakanna Þroskahjálpar, vil ég taka það fram, að styrkir úr Styrktarsjóði vangefinna hafa ávallt verið veittir í samráði við Styrktarfélag vangefinna. Nú hafa verið stofnuð landssamtökin Þroskahjálp, en að þeim standa 13 félög sem vinna að málefnum þroskaheftra í landinu. Hefur komið til tals að þessi nýju samtök verði umsagnaraðili um styrkveitingar og einnig að þau eigi aðild að yfirstjórn Styrktarsjóðsins. Hvort tveggja verður að sjálfsögðu tekið til vinsamlegrar athugunar, enda eðlilegt og sjálfsagt að þessi nýju samtök fái hér aðild að. Varðandi 3. liðinn í fsp. hv. þm., um verkefni sem sjóðnum yrðu falin í tengslum við hugsanlega eflingu hans, þá er auðvitað ljóst að jafnvel þó lögin hefðu verið eða verði framlengd og gjaldið fjórfaldað, þá munu fjárráð Styrktarsjóðsins í rauninni ekki nægja til þess að standa straum af þeim framkvæmdum sem hafnar eru og nauðsynlegar eru. Það er rétt til upplýsinga að skýra þingheimi frá því hvernig þessu fé, sem Styrktarsjóðurinn hefur fengið á undanförnum árum, hefur verið varið. Til ársloka 1975 hefur verið veitt úr sjóðnum sem hér segir. Til Kópavogshælis 127 millj., til Sólheimahælis, Grímsnesi, 12 millj., til Styrktarfélags vangefinna 4.8 millj., til Skálatúnsheimilis 40 millj., Tjaldanesheimilis 10.5 millj. Sólborgar, Akureyri, 56 millj., Bjarkaráss, Reykjavík, 11 millj., til Egilsstaðaheimills 400 þús. Samtals eru þetta um 263 millj. kr. Af þeim framkvæmdum, sem nú eru á döfinni og eru fjármagnaðar af Styrktarsjóði vangefinna, eru þessar helstar: Kópavogshælið, vistheimilið Sólborg á Akureyri, Egilsstaðaheimilið og Tjaldanesheimilið. Það er því ljóst að Styrktarsjóður vangefinna hefur gegnt miklu hlutverki í uppbyggingu stofnana fyrir vangefið fólk hér á landi, en mörg verkefni biða úrlausnar. Er í þessu sambandi sjálfsagt að minnast þess fórnfúsa og ómetanlega starfs sem félög áhugamanna inna af hendi til að bæta hag vangefinna. Það var fyrir atbeina þeirra sem lög um aðstoð við vangefna voru sett árið 1958, en fyrir þann tíma höfðu ríki og sveitarfélög ekki sinnt málefnum þessa fólks að marki. Á síðustu árum hefur mikið áunnist í þessum efnum, en betur má ef duga skal. Það þarf að hraða svo sem kostur er byggingarframkvæmdum, sem hafnar eru, og gera áætlanir um aukna starfsemi sjóðsins. Ég vil að lokum taka það fram, að mér virðist Alþ. eiga um tvo kosti að velja í sambandi við fjáröflun, annaðhvort að hækka stórlega, ég vil segja þrefalda þá fjárhæð, sem veitt er í fjárlagafrv. til þessara mála, eða að fara þá leið, sem ég teldi æskilegri, að flytja frv. um framlengingu þess gjalds, sem Styrktarsjóðurinn hefur áður notið, og þá miðað við að gjaldið verði 8 kr. á lítra í staðinn fyrir kr. 1.95 eins og verið hefur undanfarin ár.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að fagna efni ræðu hæstv. félmrh. um Styrktarsjóð vangefinna og fjármögnun þeirra verkefna sem á þessu sviði biða úrlausnar. Mér fór sem fleirum, sem hafa sérstakan áhuga á þessum málum, að það olli mér miklum vonbrigðum að ekki skyldi fást framlengt tappagjaldið svokallaða, sem fellt var niður 1. júlí s.l., þrátt fyrir mjög ákveðna umsókn samtaka þroskaheftra um að halda því áfram og hækka það í samræmi við hækkað verðlag. Ég ætla ekki að hafa mörg orð hér um, en ég vil eindregið vænta þess að framfylgt verði lokaorðum hæstv. félmrh. um að vænlegasta leiðin til leiðréttingar hér verði að flytja frv. um að þetta fasta vörugjald verði tekið upp aftur í stað þess að leggja það í vald Alþ. og fjvn. árlega hve þessi upphæð skuli vera mikil. Hæstv. ráðh. færði rök að því að þau verkefni, sem nú þegar eru hafin að því er varðar byggingu ýmissa stofnana í þágu vangefinna, hljóta auðvitað ekki nándar nærri nógan styrk með þessum 40 milljónum sem ætlaðar eru nú samkvæmt fjárlögum. Það kom fram að 120 millj. hefðu það átt að vera ef farið hefði verið nokkurn veginn að till. samtaka vangefinna, þannig að sýnt er að bæði heimilinu á Akureyri, Sólborg, Egilsstaðaheimilinu, Tjaldanesi og þeim öðrum stofnunum, sem þegar hafa framkvæmdir á döfinni, verður engan veginn sinnt að neinu gagni með þessari upphæð sem er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. Ég vil taka undir það, að áhugafólk hefur unnið hér ómetanlegt starf, og ég held að enda þótt ríki og sveitarfélög komi til með að sinna þessum málum meira en hefur verið, þá munum við ekki gera ráð fyrir því að áhugafólkið láti deigan síga. Það hefur jafnan verið svo, að þess konar mál hafa átt hvað bests stuðnings að vænta úr þeirri átt og svo verður áfram. En það er sýnt að þetta fólk þarf fjárhagslegan stuðning frá hinu opinbera til þess að koma verkefnum sínum í framkvæmd. Ég vil benda á að í tveimur landshlutum, í Vesturlandskjördæmi og á Vestfjörðum, eru engar stofnanir og engin úrræði enn skipulögð til þess að mæta þessum vandamálum. Þar bíða ásamt þeim verkefnum, sem þegar ern á döfinni annars staðar, mikil verkefni sem krefjast óhjákvæmilega mikilla fjármuna á næstu árum, og ég vænti þess að áframhaldandi starf áhugafólks megi njóta meiri skilnings og meiri flárveitinga frá hinu opinbera en hingað til hefur verið.



Herra forseti. Ég vildi aðeins láta það koma fram. að ég hef mikinn áhuga á því að sú leið verði valin að flytja frv. um áframhaldandi starfsemi Styrktarsjóðs vangefinna og hann verði efldur a.m.k. að því er svarar til verðrýrnunar peninga. Mér er vel ljóst að það urðu umskipti í málefnum þroskaheftra þegar Styrktarsjóður vangefinna tók til starfa, og þótt, eins og fram hefur komið hér fyrir nokkrum dögum, enn þá séu geysimörg verkefni óunnin og margt eigi eftir að gera, þá var þarna gert stórátak meðan þessi sjóður var við lýði. Og þar sem við höfum nú í dag eins ort oft áður heyrt um það hve mörg verkefni á sviði heilbrigðismála liggja fyrir og hve erfitt er að sinna þörfum allra. há held ég að framgangur þessa málefnis yrði best tryggður með því að Styrktarsjóður vangefinna fengi að starfa áfram og að landssamtök þroskaheftra fengju aðild að stjórn hans þannig að þau mundu nokkru mega ráða um það hvernig fjármunum hans yrði varið. Það hefur orðið, eins og sagt var hér nýlega, allmikil breyting á möguleikum þroskaheftra nú undanfarið, og ég lít svo á að með samþykkt grunnskólalaganna hafi í raun og verið brotið blað í framtíðarmöguleikum þessa fólks. Þegar þau lög koma til framkvæmda að fullu, þá verður það stór hópur af þessu fólki sem á að geta fengið þá sérkennslu, ýmist í sérdeildum eða við sérstakar aðstæður í venjulegum deildum sem þeim er mest þörf á. En þrátt fyrir að svo verði, þá verða enn þá margar þarfir, bæði á félagslegu og læknisfræðilegu sviði, sem þarf að uppfylla, og það held ég að verði best tryggt með því að þetta fólk hafi sérstakan sjóð sér til stuðnings vegna þess að svo margir verða um hinar almennu fjárveitingar á fjárlögum að keppa.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svörin og góðan vilja hans, sem ég vissi reyndar fyrir, í þessu máli, og þá vænti ég þess í framhaldi af svörum hans að við getum nú fram að fjárlagaafgreiðslu lagst rösklega á sveif um að fá þessa upphæð hækkaða verulega. Ég skildi orð hans þannig, að ekki yrði um það að ræða að flutt yrði stjfrv. um framlengingu þessa sjóðs, a.m.k. ekki að svo stöddu, og ég hlýt að harma það, því að mér er ljóst að það er í raun og veru eina leiðin sem við höfum til þess að fá verulegt f.í,ármagn hér inn. Í sambandi við upphæðir við fjárlagaafgreiðsluna, þar sem hin mörgu verkefni kalla að, verður þetta ævinlega örðugra. Mér er vel ljóst hve mikil andstaða er við hina mörkuðu tekjustofna. Það var mér því sannarlega gleðiefni í fjvn. nú um daginn að heyra hvern fjvn.- manna á fætur öðrum lýsa því yfir að síst skyldi þessi markaði tekjustofn lagður niður, og meira að segja fulltrúi hagsýslunnar tók undir og þá varð ég náttúrlega steinhissa. Ég held þess vegna að andstaðan við þetta út af fyrir sig sé ekki meiri en svo, að við ættum að geta komið þessu fram ef við vinnum þarna vel að. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir að taka vel í tilmæli mín um það að Þroskahjálp verði umsagnaraðili eða jafnvel taki þátt í yfirstjórn þessa sjóðs. Ég álít það mjög til bóta, sérstaklega vegna þess að hér verður nú um verkefni að ræða sem spannar meir yfir landið allt en áður hefur verið. Ég vil aðeins benda á til viðbótar að verkefni Styrktarsjóðsins án allrar útvíkkunar á verkum hans, þ.e.a.s. nauðsynlegrar útbreiðslu á starfi almennt, - þessi verkefni, sem hann hefur sinnt eingöngu, eru risavaxin og krefjast geysimikilla fjármuna. Lausleg úttekt hjá okkur félögum Þroskahjálpar, byggð á brýnustu verkum í byggingum sem ráðgerðar eru í dag, þó Vestfirðir séu þar undanskildir og Vesturland einnig, sýnir að hér er, miðað við núverandi verðlag, um 600 millj. kr. verk að ræða á næstu 5 árum, þ.e. um 120 millj. á ári, og er þó hvergi of í lagt, svo mikið er enn þá ógert. Svo að ég taki dæmi núna varðandi fjárlagaupphæðina eins og hún er núna, 40 millj., þá mun hún aðeins nægja til þess á næstu 5 árum að gera viðbygginguna við Sólborg á Akureyri sæmilega úr garði og ljúka fyrsta áfanga að heimili okkar austur á Egilsstöðum. Þessi fjárveiting okkar mun ekki nægja til meiri verka. Og svo kemur hér enn til viðbótar verkefni sem ég veit ekki hvar á að lenda, er komið út úr grunnskólakerfinu greinilega og er vanrækt, þar sem Öskjuhliðarskólinn er. Hvaðan á þessi skóli að fá fjármagn og hvernig ætla menn að láta starfsemi hans halda áfram? Fyrir því er ekki gert ráð í fjárl. núna. Til hans er aðeins ætluð smáupphæð og annar áfanginn sem sagt hvergi í sjónmáli. Það þýðir að sú starfsemi, sem hefur farið þar fram nú að undanförnu, verður til miklu minna gagns en annars hefði verið, ef hægt hefði verið að halda áfram með annan áfanga og standa þannig að kennslumálum þessa fólks eins og þarf að gera. Og þá dettur manni það í hug, að ef þessi sjóður yrði efldur, þá kæmi vel til greina að taka einnig úr honum til þessa menntahlutverks, sem er kannske eitt það allra brýnasta sem við eigum eftir að leysa í þessum málum.



Herra forseti. Það er kunnugt að ýmsir eru andvígir þessum svokölluðu mörkuðu tekjustofnum, einsog þeim sem við ræðum um hér. Ég vil taka það alveg skýrt fram að ég er á gagnstæðri skoðun. Náttúrlega má færa mörg rök fyrir því frá sjónarmiði ríkissjóðs og opinberrar sýslu að æskilegra sé að hafa þá fáa eða enga, þessa mörkuðu tekjustofna. En ég þekki það ákaflega vel af reynslunni, að því er þannig farið um fjölmörg mannúðarmál, líknarmál og framfaramál, að það hefur ekki tekist að fá það fjármagn, sem væri viðunandi, til slíkra mála með fjárveitingum í fjárl., en hvað eftir annað hafa markaðir tekjustofnar bjargað málunum við. Einn þeirra er þessi. Ég verð að viðurkenna að mér er málið kannske nokkuð skylt, vegna þess að ég var einn flm. að frv. á Alþ. 1956 þegar þetta gjald, þessi markaði tekjustofn til Styrktarsjóðs vangefinna var ákveðinn. Við vorum 4 þm., einn úr hverjum flokki, sem fluttum þetta frv., sameinuðumst um það, og sá maður, sem lagði stærsta skerfinn til þess, var þá utan þings, hv. núv. 2. þm. Reykn., Oddur Ólafsson. Ég vil líka ítreka það sem ég sagði áðan, að af þeim tveimur leiðum sem fyrir hendi eru, annars vegar að stórhækka framlagið í fjárl, hitt að lögfesta framlengingu þessa gjalds og hækkun, þá er ég fyrir mitt leyti hlynntari því að síðari leiðin verði farin.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 63 fsp. til hæstv. iðnrh. um raforkumál á Austurlandi, en því er ekki að leyna að við austfirðingar höfum miklar áhyggjur af ástandi orkumála í fjórðungnum. Fsp. eru svo hljóðandi: „1. Hvenær verður hægt að taka ákvörðun um virkjun Bessastaðaár og hvaða stærð virkjunar mundi verða hagstæðust? 2. Hefur ríkisstj. tekið ákvörðun um lagningu háspennulinu frá Kröfluvirkjun til Austurlands? 3. Hvernig ætla Rafmagnsveitur ríkisins að tryggja Austurlandi nægjanlegt rafmagn í vetur? 4. Hvað liður framkvæmd þál. um rannsókn á byggingu Fljótsdalsvirkjunar?“ Varðandi 1. lið fsp. vil ég vísa til þess, að á fundi í Sþ. 9. mars s.l. svaraði hæstv. iðnrh. fsp. frá mér um virkjun Bessastaðaár og rannsóknir á Fljótsdalsvirkjun. Með hliðsjón af svari hæstv. ráðh. þá þykir mér nú tímabært að endurtaka fsp. mína og þá sérstaklega varðandi ákvörðunartöku um Bessastaðaárvirkjun. Ég hef fengið í hendur álitsgerð frá fyrirtækinu Hönnun hf., sem er verkfræðiskrifstofa hér í Reykjavík, sem heitir: Afl og orka, hugleiðingar um þróun orkumála á Íslandi næstu árin. Í þessari álitsgerð kemur fram á bls. 8 orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. mynd 1 þarf ný virkjun að taka til starfa í landinu síðla árs 1981 vegna hættu á aflskorti. Ef athugað er hvaða meiri háttar virkjanir gætu hafið orkuframleiðslu um þetta leyti er ljóst að aðeins tveir virkjunarvalkostir eru á því undirbúningsstigi að slíkt sé mögulegt. Hrauneyjarfossvirkjun er nú tilbúin til útboðs og gæti hafið orkuframleiðslu í árslok 1980. Fyrir liggur hönnunaráætlun um Bessastaðaárvirkjun og er áætlað að hún geti hafið vinnslu með fyrri 32 mw. aflvél og öðru miðlunarlóninu í árslok 1980. Í áætluninni er lagt til að virkjunin verði fullbúin í árslok 1983, og ef þörf krefur getur vinnsla seinni áfanga auðveldlega hafist mun fyrr.“ Ég leyfi mér að vísa til þessarar álitsgerðar sem er, eins og ég gat um áðan, hugleiðingar um þróun orkumála á Íslandi næstu árin. 2. líður fsp. fjallar um háspennulínu frá Kröfluvirkjun til Austurlands. Ég hef leitt hjá mér umr. um Kröfluvirkjun, en vonast til þess að virkjunin skili frá sér raforku eins og til er ætlast. Verði svo er ljóst að nokkur afgangsorka verður þar, a.m.k. um sinn. Við austfirðingar komum ekki auga á annan kost betri til að auka og tryggja Austurlandi raforku sem allra fyrst. Þess vegna höfum við þm. Austurlands allir verið fylgjandi því að háspennulína verði lögð frá Kröflu austur yfir hálendið og þetta verði gert sem fyrst. Að okkar dómi er nauðsynlegt að hefja línulögnina sumarið 1977 og ljúka henni árið 1978. Þess er vert að geta, að ef eitthvað færi úrskeiðis varðandi Kröfluvirkjunina sjálfa, þá er hér um að ræða raunverulega tengingu allar götur frá Suðvesturlandinu norður yfir heiðar, eftir Norðurlandi og til Austurlands, þannig að þar opnast möguleiki til raforkuflutnings til Austurlands ef Krafla skilar ekki þeim árangri sem vonir standa til. Þriðji liður fsp. fjallar um það, hvernig eigi að tryggja Austurlandi næga raforku nú í vetur. Í stórum dráttum er ástandið þannig á Austurlandi að lágmarksafköst Lagarfossvirkjunar eru um 3 mw. og Grímsár um 1 mw. Dísil- og gasstöðvar á Austurlandi geta framleitt um það bil 8.6 mw. af afli. Þetta eru samtals 12.6 mw, Þörfin er hins vegar talin vera um 14.5 mw. Er því ljóst að á skortir um það bil 2 mw. til að fullnægja þörfinni í vetur. Hér er mikið í húfi, því að ljóst er að sjávariðnaðurinn, bæði rekstur fiskiðjuveranna og síldarverksmiðjanna, er í hættu ef ekki verður nægilegt rafmagn. Þá er og þess að geta, að talsvert mörg hús víðs vegar á Austfjörðum eru í byggingu og verða að fá rafmagn. Flest þeirra eru byggð án miðstöðvar og treysta alfarið á rafmagnið. 4. liðurinn í fsp. fjallar um framkvæmd þál. um rannsókn á byggingu Fljótsdalsvirkjunar. Þar er endurtekin fsp. frá því á síðasta Alþ. Þá gerði hæstv. ráðh. grein fyrir því hvað gerst hafði í þeim málum frá því að ályktunin var samþykkt og þar til í fyrravetur, og nú er ég að leyfa mér að gera fsp. um framhaldið.



Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram, þá beindi hann til mín fsp. á síðasta þingi um svipað efni og nú er spurt og svaraði ég þeim fsp. allítarlega á Alþ. 9. mars. Að sumu leyti má vísa til þeirra svara. Fyrsta spurningin er: „Hvenær verður hægt að taka ákvörðun um virkjun Bessastaðaár og hvaða stærð virkjunar mundi verða hagstæðust?“ Í svari mínu í marsmánuði var rætt um orkuvinnslugetu Bessastaðaárvirkjunar og er þar komist svo að orði m.a. með leyfi hæstv. forseta: „Niðurstaða þessara athugana er því sú, að með virkjun Bessastaðaár aukist verulega nýting þeirra rennslisvirkjana sem fyrir eru á Austurlandi, þ.e. Grímsár og Lagarfoss, og að æskilegt sé að uppsett afl í virkjuninni verði nokkru meira en upphaflega var ráð fyrir gert. Jafnframt bendir þessi athugun til að virkjunin falli vel að samrekstri við aðrar virkjanir í landinu, þegar komist hefur á örugg tenging hennar við virkjanir á Norður- og Suðurlandi.“ Í lögum um Bessastaðaárvirkjun frá því í des. 1974 var gert ráð fyrir að afl hennar yrði allt að 32 mw. Þær athuganir, sem síðar hafa farið fram, hafa leitt í ljós að þar mætti byggja töluvert stærri virkjun, jafnvel með tvöföldu afli á við það sem gert var ráð fyrir haustið 1974. Er því bent á það af sérfræðingum sem undirbúið hafa þetta mál, að margt bendi til þess að hagkvæmust stærð virkjunar muni vera á bilinu 30–60 mw. og virkjunina megi byggja í tveimur eða fleiri áföngum og aðlaga þannig framkvæmdakostnað á hagkvæman hátt að aukinni afl- og orkueftirspurn. Síðan segir: „Unnið er nú að áætlun um virkjunina og er ráðgert að sú áætlun verði tilbúin í þessum eða næsta mánuði“ - þ.e.a.s. mars eða apríl s.l. „Á grundvelli hennar verður væntanlega hægt að meta hvenær í virkjunina skuli ráðist og hvaða stærð endanlega verður valin.“ Nú liggja mál þannig fyrir að út af fyrir sig væri hægt nú eða á næstunni að taka ákvörðun um Bessastaðaárvirkjun sem slíka. Hins vegar hafa þeir sem fjallað hafa um þetta mál, bæði á vegum Rafmagnsveitna ríkisins og enn fremur Orkustofnun, látið í ljós að æskilegra sé að taka ekki endanlega ákvörðun um virkjun Bessastaðaár, þ.e.a.s. tímaáætlun og stærð hennar, nema í beinu samhengi við áfangaskiptingu Fljótsdalsvirkjunar. En eins og margsinnis hefur verið tekið fram er hugsanleg Fljótsdalsvirkjun mjög stór virkjun, talað hefur verið um 350 mw. eða nálægt þeirri stærð og þeir virkjunarmöguleikar hafa verið árum saman í athugun og undirbúningi. En eins og komið hefur fram frá byrjun er Bessastaðaárvirkjun hugsuð sem fyrsti áfangi eða frumáfangi í Fljótsdalsvirkjun. Það er sem sagt álit bæði Orkustofnunar og Rafmagnsveitna ríkisins að æskilegt sé varðandi stærð Bessastaðaárvirkjunar og tímaáætlun að gerð sé nokkru nánari grein fyrir stærð og áfangaskiptingu Fljótsdalsvirkjunar vegna þess hve náið samhengi sé þar á milli. Varðandi 2. spurningu hv. þm., hvort ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um lagningu háspennulinu frá Kröfluvirkjun til Austurlands, vil ég segja þetta: Í tillögum Rafmagnsveitna ríkisins að framkvæmdaáætlun fyrir árið 1977 er gert ráð fyrir lagningu 132 kw. línu frá Kröfluvirkjun að Eyrarteigi í Skriðdal og að þessum framkvæmdum sé skipt á tvö ár, þ.e.a.s. árin 1977 og 1978, og þá miðað við að lina og nauðsynleg aðveitustöð verði teknar í notkun haustið 1978. Rafmagnsveitur ríkisins áætla heildarkostnað við þessa framkvæmd 1376 millj. kr. sem mundu skiptast á þessi tvö ár. Rafmagnsveiturnar lögðu til að fé yrði veitt til þessara framkvæmda á þessum tveim árum, og var mælt með þeirri till. af hálfu iðnrn. Þessi fjárveiting eða réttara sagt lánsheimild er ekki í fjárlagafrv., en hefur nú að undanförnu verið rædd að nýju í sambandi við lánsfjáráætlun þá sem nú er í smíðum. Ég er þeirrar skoðunar að það sé brýn nauðsyn að leggja þessa línu og hefja framkvæmdir við hana á næsta ári. Ég tel einnig að með þeirri framkvæmd sé verið að vinna verk sem er þjóðhagslega mjög hagkvæmt, því að þótt hér sé um stórar fjárfúlgur að ræða, þá er ljóst að þessi lína, þegar hún er fullgerð og tekin til starfa, mundi spara mjög mikið í erlendum gjaldeyri vegna þeirrar dísilkeyrslu sem ella er óhjákvæmileg á næstu árum á Austurlandi. Þetta mál stendur því svo, að það er ekki hægt að segja að ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um lagningu þessarar linu frá Kröfluvirkjun til Austurlands, en ég vil undirstrika að það er eindregin tillaga Rafmagnsveitna ríkisins, studd af iðnrn. 3. spurning: „Hvernig ætla Rafmagnsveitur ríkisins að tryggja Austurlandi nægjanlegt rafmagn í vetur?“ Samkv. upplýsingum Rafmagnsveitna ríkisins verður það ekki gert með öðru móti en aukinni raforkuframleiðslu með dísilvélum eins og nú er háttað rekstri vatnsaflsvirkjana á Austurlandi. Í þessu skyni verða fluttar til Austurlands þrjár dísilvélar og er mér tjáð að afl þeirra sé samtals 11/2 mw. Hv. fyrirspyrjandi minntist á að aflþörfin gæti orðið 2 mw. Er sjálfsagt að bera þær tölur saman og kanna hvort þessar fyrirætlanir Rafmagnsveitna ríkisins eru þá nægilegar eða hvort þarf hér einhverju að breyta eða við að auka. 4. liður fsp. er: „Hvað líður framkvæmd þál. um rannsókn á byggingu Fljótsdalsvirkjunar?" Þá er því að svara, að Orkustofnun hefur þessar rannsóknir með höndum. Á þessu ári hefur lítið fé verið til ráðstöfunar í því efni, en till. Orkustofnunar eru þær, að á næsta ári, 1977, þyrfti að vinna að rannsóknum í Fljótsdal fyrir 135 millj. kr. Í fjárlagafrv, eru 36 millj. tiltækar í þessu skyni og vantar því 99 millj. annaðhvort í fjárl. eða á lánsfjáráætlun ef ætti að ná þessu marki Orkustofnunar sem hún telur mjög æskilegt að fáist til þess að vinna sómasamlega að framkvæmd þeirrar ályktunar sem Alþ. hefur samþykkt í þessu efni. Lúðvík Jósepsson: Herra forseti. Það var aðallega í sambandi við 1. lið þeirrar fsp., sem hér var rætt um, sem ég kvaddi mér hljóðs, en það snertir ákvörðun varðandi virkjunarframkvæmdir á Austurlandi. Eins og hér kom fram er búið að standa nokkuð lengi á því að ákvörðun sé tekin í þessum efnum. Lög voru sett um Bessastaðaárvirkjun í árslok 1974 og síðan var í rauninni alltaf gefið í skyn að ákvörðun yrði tekin innan skamms um virkjunarframkvæmdir. Talsverðu fé var varið í ýmiss konar rannsóknir á rannsóknir ofan, sem kom meira og meira í ljós að voru ekki bara bundnar við þær virkjunarhugmyndir sem lög höfðu verið sett um, heldur allt annað. En nú hafa um alllangan tíma legið fyrir endurskoðaðar áætlanir um Bessastaðaárvirkjun þar sem sérfræðingar telja 64 mw. virkjun á þessum stað væri sérstaklega hagstæð fyrir raforkukerfið sem heild, og reyndar er nú bent á að það sé aðeins um tvo möguleika að ræða til þess að hafa til upp úr 1980 viðbótarafl fyrir raforkukerfi landsmanna í heild: Að ráðast í Hrauneyjarfossvirkjun eða þá þessa virkjun í Bessastaðaá upp á 64 mw. Það er ekkert um það að villast að fyrir landskerfið væri þessi virkjun, sem gerð hefur verið allítarleg grein fyrir, mjög hagstæð vegna þess að þarna er um að ræða mikið afl sem hægt er að setja inn á kerfið. Er bent á að þessi virkjun sé sérstaklega hagstæð einmitt vegna Kröfluvirkjunar sem raunverulega er grunnaflsvirkjun og nýtist þá best að hægt sé að nota allt afl hennar stöðugt inn á kerfið, og þá þurfi einmitt á slíkri virkjun að halda eins og þeirri sem gerð hefur verið áætlun um í Bessastaðaá. Nú heyri ég að hæstv. ráðh. segir eftir allan þann drátt sem orðið hefur á að taka ákvörðun í þessum efnum að enn vilji Orkustofnun bíða og kanna málið enn betur og athuga um það hvað Fljótsdalsvirkjun eigi að verða stór eða áfangar hennar eigi að verða stórir. En við höfum verið upplýstir um það, þm. af Austurlandi, að þessi virkjun upp á 64 mw. trufli ekki á einn eða neinn hátt síðari framkvæmdir í sambandi við Fljótsdalsvirkjun sem rætt hefur verið um, svo að ég get ekki séð að það sé nein ástæða til þess að bíða með ákvarðanir í þessum efnum af þessum ástæðum, hér sé bara um nýjan fyrirslátt raunverulega að ræða: bíða og bíða og taka enga ákvörðun. Það er sýnilegt að það þarf hér á auknu afli að halda inn á raforkukerfið. Þarna er um hagstæða virkjun að ræða. Við erum allir sammála um það, þm. af Austurlandi, að sjálfsagt er að koma upp linunni frá Kröflu til Austurlands og tengja raforkukerfi Austurlands við meginraforkukerfi landsins. Það er algert undirstöðuatriði. En það þarf jafnhliða að taka ákvörðun um virkjunarframkvæmdir á Austurlandi, og ég vil nú vænta þess að hæstv. iðnrh., sem ég ætla að hafi fylgst allvel með þessum málum og iðulega hefur komið fram frá hans hálfu áhugi á því að reyna að greiða fram úr þessum vandræðamálum sem eru á Austurlandi varðandi raforkuframleiðsluna, skeri á þennan hnút, knýi það fram að fá ákvörðun um þessa virkjun, en þvæli þessu ekki lengur á undan sér eins og gert hefur verið.



Herra forseti. einsog hefur komið fram er hér hreyft mjög svo stóru og mikilvægu máli. Það er nokkuð ljóst, að ég held, ef menn kynna sér þetta, að verði ekki bót á þessu ráðin nú þegar, þá er fjöldi aðila, sem nú sinnir hinum ýmsu mikilvægu þjónustufyrirgreiðslum í þessum málum, sem mun hætta og leggja niður þau störf sem eru a.m.k. úti á landsbyggðinni nauðsynleg og í sumum tilfellum grundvallaratriði fyrir því að hægt sé að búa sæmilega á þessum stöðum. Mér kom það heldur á óvart þegar það upplýstist hér hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni að það hefði verið komið í veg fyrir það, viljandi skildi ég þá, að frv. það, sem hér var til umr. á Alþ. í fyrravor, næði fram að ganga. Ég hélt að hér hefðu hreinlega orðið bara mistök og málið verið svæft. Það harma ég, þó ég vilji taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Helga Seljan, að það var bara eitt atriðið í þessu, þ.e.a.s. fyrir vörubifreiðastjórana. En ég tek mjög undir það, að það sé mjög áríðandi að taka inn í þessa lausn einnig vinnuvélaspursmálið og ekki síst þá aðila sem sinna því mjög svo mikilsverða hlutverki, fólksflutningum viða á landinu. Ég þekki nokkur dæmi þess úr mínu kjördæmi að þeir aðilar, sem hafa haft þessi mál með höndum, eru bókstaflega að gefast upp. Og það liggur fyrir að verði ekki hér hlaupið undir bagga, þá verður sú raunin á að þessi þjónusta líður undir lok. Þessir aðilar hafa ekki fengið neina fyrirgreiðslu sambærilega við aðra til þess að sinna þessum verkefnum sínum, sem eru svo mjög nauðsynleg. Ég vænti þess að hæstv. samgrh. sjái svo um að hæstv. samráðh. hans líðist ekki þennan veturinn að koma í veg fyrir að mál þetta nái fram að ganga, heldur að lausn verði á því fengin nú á þessu þingi og þessu brýna verkefni verði sinnt með þeim hætti sem upp hafa komið hugmyndir og till. um, að þetta mál verði afgreitt nú á þessu þingi. Styrktarsjóður vangefinna, fsp. ( Þskj. 47). - Ein umr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Eins og kom fram í þeim svörum, þá er sýnilegt að á milli þessara mála allra er ákveðið samhengi, og þess vegna setti ég fram þessar fsp. í einu lagi eins og þær birtast á þskj. 63. Ég álít að það sé ákaflega þýðingarmikið fyrir okkur austfirðinga að fá ákvörðun tekna um Bessastaðaárvirkjun. Ég er ekki að tala fyrir því, að það sé gert áður en nauðsynleg gögn liggja fyrir, og vil leggja áherslu á nauðsyn þess að menn taki ekki ákvarðanir í orkumálum, sem varða stórar fjárhæðir, fyrr en öll gögn og athuganir liggja fyrir, þannig að hægt sé að byggja á traustum grunni. En eigi að síður er málum svo háttað eystra, að ákvarðanir í þessum efnum þola ekki mikla bið. Austfirðingafjórðungur er fjarri öðrum fjórðungum, eins og kunnugt er, og öðrum orkuveitusvæðum. Ef fjórðungurinn þarf að byggja verulega á orku frá Suðvesturlandi, þá gefur auga leið að hætta er á truflunum á slíkum orkuflutningi. Þess vegna er ákaflega þýðingarmikið að teknar verði ákvarðanir um byggingu orkuvers á Austurlandi sem tryggi austfirðingum grunnafl úr fjórðungnum. Á annað er í raun og veru ekki að treysta til fulls þegar til lengdar lætur. Þess vegna leggjum við á það hina mestu áherslu, að ákvörðun um Bessastaðaárvirkjun verði tekin sem allra fyrst, til þess að menn viti hvar þeir standa í þessum málum og geti þá hagað sér í samræmi við það. Ég geri mér góðar vonir um að línan frá Kröflu verði tekin inn á lánsfjáráætlun á þessu þingi og stefnt verði að því að hún verði tekin í notkun til Austurlands haustið 1978, eins og fram kom hjá hæstv. ráðh. að væri vel mögulegt. Ég vil fagna svari hans varðandi það atriði sérstaklega. Um ástand orkumála eystra í vetur, þá er það vægast sagt mjög krítískt. Það kom strax fram um daginn í fyrsta kuldakastinu að það urðu nokkrar truflanir á Lagarfljótsvirkjuninni sem leiddu til þess að stöðva varð vinnslu þýðingarmikilla undirstöðuatvinnufyrirtækja í fjórðungnum Og sýnilegt er, ef ekki verður úr bætt þegar kemur fram á loðnuvertíð og vetrarvertíð, að þá er hreinn háski á ferðinni ef ekki er nægilegt rafmagn til að tryggja stórvirkum atvinnutækjum á Austurlandi næga raforku til vinnslu. Það atriði treysti ég að Rafmagnsveiturnar og hæstv. ráðh. athugi nánar, hvað þarf til að tryggja nauðsynlega lágmarksorkuframleiðslu í vetur. Varðandi þessi mál öll vil ég láta það koma fram aftur, en ég minntist á það í þingræðu í fyrra, að ég álít að það sé ekki hægt að búa við það til langframa að hið mikla þéttbýli hér á Suðvesturlandi verði alfarið og einvörðungu að treysta á raforkuframleiðslu frá Þjórsársvæðinu. Það geta gerst atburðir á þessu svæði sem valda því að rafmagnstruflanir verða verulegar um lengri eða styttri tíma eftir atvikum, og þarf ekki að ræða það nánar. Þess vegna er ákaflega þýðingarmikið að það séu aðrar leiðir fyrir hendi um raforkuflutning til þessa svæðis, og þess vegna álít ég að það þurfi í fullri alvöru að bera saman þá valkosti sem nú eru fyrir hendi, sem samkv. þessari álitsgerð, sem ég vitnaði til áðan, eru Hrauneyjarfossvirkjun og Bessastaðaárvirkjun, - bera saman þessa valkosti í fullri alvöru og þá einnig með tillíti til nauðsynjar á því, að það verði einhvers konar varaafl fyrir þéttbýlissvæðið á Suðvesturlandi ef jarðskjálftar, eldgos eða einhverjir þvílíkir atburðir gerast. Það er erfitt að gera sér í hugarlund hvað mundi gerast á þessu svæði ef hin miklu orkuver við Þjórsá og á því hættusvæði yrðu fyrir skakkaföllum. Og ég legg á það mikla áherslu að þessir valkostir verði athugaðir. Ég geri engar kröfur í því efni og við gerum það ekki, austfirðingar, aðrar heldur en þær, að það verði af fullum heiðarleika og sem fyrst gerður raunhæfur samanburður á hagkvæmni þess, hvaða valkost á að velja í fyrstu lotu.



Herra forseti. Ég hef margtekið það fram, bæði hér á Alþ. og annars staðar, að ég vil stefna að því að á næstu árum verði reistar stórvirkjanir ekki aðeins á Þjórsársvæðinu, heldur utan þess, og eru þá sérstaklega tveir möguleikar sem hafðir hafa verið í huga. Annar er Bessastaðaárvirkjun og hinn er Blönduvirkjun. Báðar þessar virkjanir hafa það m.a. til síns ágætis, fyrir utan að þær virðast vera hagkvæmar virkjanir, þá hafa þær einnig það sér til ágætis að vera utan hins eldvirka svæðis á landinu. Ég held að við ættum ekki að setja málin þannig fram að sé um að ræða annaðhvort Hrauneyjarfossvirkjun, Bessastaðaárvirkjun eða Blönduvirkjun. Ég held að allar þessar virkjanir hljóti að koma. Það er að vísu spurning um röð þeirra. En ég vil aðeins í tilefni af því, sem hv. 2. þm. Austurl. sagði um drátt á þessu máli, taka það fram, að að sjálfsögðu hefði mér þótt ákaflega vænt um að geta tekið ákvörðun um það að ráðist yrði í Bessastaðaárvirkjun. Það eru nú tvö ár liðin síðan ég flutti frv. um hana og það var hér lögfest. En það sem ég vil benda aðeins á hér í umr. og vil undirstrika nú, það er álit Orkustofnunar, og það er rétt að ég lesi hér upp úr bréfi orkumálastjóra fyrir hönd Orkustofnunar einmitt í tilefni af þessari fsp. hv. þm. Þar segir orkumálastjóri m.a.: „Í áætlunum um Bessastaðaárvirkjun hefur verið reiknað með 64 mw. uppsettu afli endanlega í virkjuninni, þar af 32 mw. í fyrsta áfanga.“ Síðan segir hann: „Þetta er ljóst dæmi þess, hve nátengdar Bessastaðaárvirkjun og Fljótsdalsvirkjun eru. Ekki er unnt að fullnaðarhanna Bessastaðaárvirkjun og hrinda henni í framkvæmd fyrr en rannsókn Fljótsdalsvirkjunar er það vel á veg komin að ákvarða megi stærð hennar og áfangaskiptingu sæmilega vel. Stærð Bessastaðaárvirkjunar ræðst fremur af því en vinnslugetu hennar einnar sér.“ Það er auðvitað alltaf matsatriði og ákvörðunaratriði að hve miklu leyti Alþ. og ríkisstj. vilja fara í einu og öllu eftir áliti sérfræðinga og trúnaðarmanna, en ég tel skylt að láta þetta sjónarmið Orkustofnunar koma hér fram.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess sérstaklega að fagna öllu því, sem kom fram í svari hæstv. orkumálaráðh. við fsp. hv. þm. Tómasar Árnasonar. Í fyrsta lagi, að nú er á döfinni að taka ákvörðun um að leggja línu austur norðan frá Kröflu. Það er fyrsti kosturinn sem austfirðingar eygja til þess að tryggja orku í landsfjórðungnum. Ef, sem við væntum nú ekki, einhver misbrestur verður á um orkuvinnslu í Kröflu, þá er að því gætandi að byggðalína nær nú brátt og um þessi áramót austur að Kröflu og innan tveggja ára hefur verið lokið við að leggja háspennulínu frá Geithálsi og upp í Hvalfjörð og er þá hægt að flytja allmikla orku þar norður og þá austur ef svo vill verkast. Á meðan virðist verða að una við þann vélakost sem fluttur hefur verið austur, og úr brýnasta vanda hefur verið ráðið með því dísilafli sem nú hefur verið sett upp á einum þrem stöðum fyrir austan. Enn fremur varðandi það sem fram kom um rannsóknir á Fljótsdalshéraði, það er ekki rétt, sem fram kom í máli hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, að það lægi beint við nú að taka ákvörðun um virkjun Bessastaðaár, af því að hún ein út af fyrir sig, án tengsla við framhaldsvirkjun á Fljótsdalshéraði, er ekki hagkvæm. Hagkvæmni hennar byggist á framhaldsvirkjunum á Fljótsdalsheiði, og eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., þá yrði þar um að tefla frumáfanga Fljótsdalsvirkjunar. En öllu því, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh., sé ég ástæðu til þess að lýsa ánægju minni yfir.



Herra forseti. Það eru örfá orð. Ég sagði áðan að við austfirðingar gerðum ekki kröfur í raforkumálum umfram það sem gefur svigrúm til þess að ljúka eðlilegum rannsóknum og undirbúningi virkjana. En ég vil leyfa mér í tilefni af því, sem hæstv. ráðh. sagði áðan um þessi mál, að óska eftir því að sá valkostur, sem Verkfræðistofan Hönnun gerir ráð fyrir í þeirri álitsgerð sem ég vitnaði til áðan í mínu máli, verði tekinn til athugunar af þar til bærum réttum aðilum og rannsókn fari fram á því, hvort sá kostur geti veríð heppilegur þegar allar aðstæður eru athugaðar.

Fyrirspyrjandi (Guðmundur H, Garðarsson): Herra forseti. Ég hef lagt fsp. fyrir hæstv. iðnrh. um greiðslufyrirkomulag úr Fiskveiðasjóði Íslands vegna nýsmíða,lenginga og yfirbygginga fiskiskipa. Fsp. er svo hljóðandi: „1. Hvernig hefur greiðslum verið háttað úr Fiskveiðasjóði Íslands við áfangamat árin 1974, 1975 og það sem af er þessu ári vegna: a) Nýsmiði skipa innanlands? b) Lenginga og yfirbygginga skipa innanlands? 2. Hefur núverandi framkvæmd þessara mála tafið þau verkefni sem eru í gangi í íslenskum skipasmiðastöðvum?“ Svo sem kunnugt er gegna íslenskar skipasmiðastöðvar mjög veigamiklu hlutverki í atvinnuþróun þjóðarinnar. Í þeim fer fram auk nýsmiða mikilvæg þjónustustarfsemi fyrir sjávarútveg, - þjónustustarfsemi sem verður að vera fyrir hendi í landinu sjálfu. Hundruð manna vinna við þessa atvinnugrein víðs vegar um landið og með árunum hafa íslenskir járniðnaðarmenn öðlast mikla reynslu og þjálfun við viðgerðir og skipasmíðar. Á orði er haft að þessi iðngrein standist fyllilega erlenda samkeppni. En þrátt fyrir það hafa ætið verið nokkur brögð að því, að leitað hefur verið til útlanda með viðgerðir á fiskiskipum sem unnt hefði verið að gera við hér innanlands. Hefur stundum verið borið við að íslenskar skipasmiðastöðvar hefðu ekki getað tekið að sér umrædd verkefni vegna skorts á fjármagni eða nauðsynlegri fyrirgreiðslu hjá innlendum lánastofnunum. En á sama tíma sem erlendar skipasmíðastöðvar hafa tekið að sér verkefni með greiðslufresti á grundveili bankaábyrgða frá íslenskum ríkisbönkum hafa innlendu stöðvarnar ekki fengið nægileg verkefni eða hraði ekki verið sem skyldi á þeim verkefnum sem stöðvarnar hafa verið að fást við. Það er auðvitað hin mesta óhæfa ef þessum málum er þannig háttað sem ég gat um. Íslenskar skipasmíðastöðvar verða að búa við bestu kjör hvað fjármagnsfyrirgreiðslu áhrærir. Þessa atvinnugrein ber að efla eftir því sem kostur er, og eiga opinberir fjárfestingarsjóðir þar sérstöku hlutverki að gegna. Með tilliti til þessa óska ég eftir að fá upplýsingar um hvernig Fiskveiðasjóður Íslands hefur rækt skyldur sínar við þessa þýðingarmiklu iðngrein sem hefur vaxið mikið á síðustu árum sérstaklega og á væntanlega eftir að vaxa enn meir og verða sú lyftistöng í atvinnuþróun þjóðarinnar sem sjávarútvegur sérstaklega og þjóðin öll bindur vonir við.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 6, landsk. þm. vil ég taka þetta fram í fyrsta lagi: Frá árinu 1969 hefur Fiskveiðasjóður veitt bráðabirgðalán vegna innlendrar nýsmiði fiskiskipa. Þau lán hafa verið greidd út í áföngum eftir því sem framkvæmdum miðaði. Þessi lán eru tryggð með 1. veðrétti í nýsmíðinni og greiðast upp af andvirði stofnláns þegar nýsmíðinni er lokið. Samkv. 9. gr. laga frá 1976 um Fiskveiðasjóð Íslands er sjóðnum heimilt að geyma fé í viðskiptareikningum við aðra banka eða sparisjóði ef svo stendur á að sú lánastofnun, sem hlut á að máli, hefur veitt bráðabirgðalán til framkvæmda sem stjórn Fiskveiðasjóðs hefur samþykkt að veita lán til, enda sé innistæðunni haldið innan þess hundraðshluta útlagðs kostnaðar við verkið sem ætla má að lánið úr sjóðnum nemi. Bráðabirgðalán eða greiðslur við áfangamat hafa því farið fram eftir báðum þessum leiðum, sem hér var lýst, á því tímabili sem fsp. nær til. þ.e. 1974–1976. Greiðslur bráðabirgðalána hafa ráðist af fjárhagsgetu sjóðsins. Samkv. upplýsingum Fiskveiðasjóðs hafa bráðabirgðalán vegna nýsmíða fiskiskipa innanlands verið þessar: 1974 71% af hverju áfangamati, 1. jan. til 20. nóv. 1975 71%, 20. nóv. til 31. des. 1975 35.5% af hverju áfangamati, en það, sem á vantaði 71%, var síðan greitt á fyrstu vikum ársins 1976, 1. jan. til 31. mars 1976 46% af hverju áfangamati, en það, sem á vantaði 71%, var síðan greitt í aprílbyrjun, 1. apríl til 31. júlí 1976 51%, það, sem á vantaði 71%, var greitt á næstu vikum, 1. ágúst 1976 til þessa dags 51% af hverju áfangamati. Vegna lenginga og yfirbygginga hefur að öllum jafnaði ekki verið gert formlegt áfangamat og bráðabirgðafyrirgreiðsla til slíkra framkvæmda ráðist enn meir af fjárhagsgetu sjóðsins hverju sinni. Þó munu flestar eða allar framkvæmdir við lengingar og yfirbyggingar, sem hófust á árunum 1974 og 1975, hafa notið verulegrar bráðabirgðafyrirgreiðslu. Það eru 6–8 skip. Vegna lenginga og yfirbygginga, sem hafnar hafa verið á þessu ári, hefur sjóðurinn ekki getað veitt bráðabirgðafyrirgreiðslu, Bráðabirgðafyrirgreiðsla vegna lenginga og yfirbygginga hefur á þessu ári verið veitt af viðskiptabönkum, þar til verki hefur verið lokið og lánveiting Fiskveiðasjóðs kemur til greina. Þá er 2. fsp. - Framkvæmd þessara mála á yfirstandandi ári og í lok síðasta árs hefur ekki verið viðunandi vegna fjárskorts Fiskveiðasjóðs, og því hefur framkvæmd verka tafist. Ég vil taka það fram að lokum, að þegar innlendar skipasmiðastöðvar framleiða með fullum afköstum geta þær framleitt um helming af þeirri árlegu endurnýjun fiskiskipaflotans sem þörf er fyrir. Er gert ráð fyrir að árleg endurnýjun flotans þurfi að vera um 4000 brúttórúmlestir til þess að hann geti haldist í óbreyttri stærð, en framleiðslugeta stöðvanna mun vera nú liðlega 2000 lestir. Fjórar stöðvar geta smíðað skuttogara af stærðinni 400–500 tonn, en það er sú gerð skipa sem mest er spurt eftir nú. Um þessi mál hef ég átt viðræður við forráðamenn Félags dráttarbrauta og skipasmiðja og fór þess á leit að félagið léti rn. í té áætlanir um innlendar skipasmíðar næstu 5 ár. Niðurstöður og stefnumörkun ættu því bráðlega að liggja fyrir. En að því verður að vinna að efla afkastagetu stöðvanna og auka hlutdeild innlendrar skipasmíði í endurnýjun skipaflotans.

Fyrirspyrjandi (Guðmundur H, Garðarsson): Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Í þeim kom m.a. fram að á þessu ári hefði Fiskveiðasjóður ekki getað veitt lán vegna yfirbygginga og lenginga á fiskiskipum eins og gert var á s.l. tveimur árum. Ég tel nauðsynlegt, að þessu sé kippt í lag þannig að sambærileg lánafyrirgreiðsla eigi sér stað vegna þessara verkefna á þessu ári eins og átti sér stað á árunum 1974 og 1975, og vænti þess, að hæstv. ráðh. muni beita sér fyrir því.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, að ég tel að það hafi verið mjög miður farið þegar stjórn Fiskveiðasjóðs ákvað á s.l. hausti að draga stórlega úr bráðabirgðaaðstoð við skipamiðar í landinu, þar sem þessi lán voru allt í einu lækkuð úr 71% niður í 351/2%, þó að nokkuð væri bætt úr síðar. Stjórn sjóðsins mun hafa talið sig til neydda vegna fjárskorts að taka þessa mjög svo alvarlegu ákvörðun sem, eins og ég tók fram áður, hefur orðið til skaða og tafið framkvæmd verka. Það verður að sjálfsögðu að reyna á næsta ári að tryggja Fiskveiðasjóði fjármagn sem nægi til að gera viðunandi skil að þessu leyti. Ég tek mjög undir það sem fyrirspyrjandi og hv. 4. þm. Norðurl, e, sögðu áðan, að það getur auðvitað ekki gengið, það getur ekki staðist að menn leiti eftir smíði á skipum erlendis eða viðgerð á þeim erlendis vegna þess að þar fá menn goða fyrirgreiðslu til lána og engir erfiðleikar með það, en ef íslenskar skipasmiðastöðvar eða viðgerðarstöðvar eiga að annast málin, þá stendur oft á fjármagninu og þess vegna eru bæði nýsmiði og viðgerðir fluttar út. Þetta mál, sem hér er gerð fsp. um, nýsmíðin, er auðvitað nátengt viðgerðunum. Ég gat þess áðan að ég hefði beðið Félag ísl. dráttarbrauta og skipasmiðja að gera 5 ára áætlun um nýsmiði skipa innanlands með það fyrir augum að fullnýta skipasmiðastöðvarnar, efla þær og auka og flytja sem mest, eftir því sem unnt væri, af skipasmíði til landsins. Viðgerðarstarfsemin er auðvitað ákaflega mikilvæg, og að tilhlutan iðnrn. hefur á undanförnum mánuðum verið gerð athugun á þörfum íslenska skipaflotans fyrir viðgerðarþjónustu og um leið athugun á getu innlendra viðgerðarstöðva til að anna þeim verkefnum, en þau munu fyrirsjáanlega aukast á næstu árum, Að þessari könnun vinna iðnþróunarstofnun Íslands, Landssamband iðnaðarmanna, Rannsóknastofnun iðnaðarins og Samband málm- og skipasmiðja. Ég vil í þessu sambandi taka fram að heildarkostnaður við viðgerðir, viðhald og breytingar á skipaflotanum nam á s.l. ári 6370 millj, kr. Af því voru viðgerðir erlendis 1770 millj., en innanlands 4600 millj, Nú er því töluverður meiri hluti af viðgerðum framkvæmdur innanlands, en hér er um miklar fjárhæðir að ræða sem notaðar eru erlendis og er sjálfsagt að stefna að því að draga sem allra mest úr því. Það eru ýmis atriði sem þarf að vinna og stefna að í sambandi við þessi mál. Fyrsta meginatriðið er auðvitað að tryggja jafna fjárhagslega fyrirgreiðslu við framkvæmd verkefna innanlands og unnt er að fá hjá hinum erlendu skipasmiðastöðvum, hvort sem um er að ræða nýsmiði eða viðgerðir skipa. Það þarf að gera ýmislegt fleira. Það þarf að ljúka þessari áætlunargerð, bæði um þörf fyrir skipaviðgerðir hér næstu árin og getu innlendra viðgerðarstöðva til að sinna þessum verkefnum, en að þeirri áætlun er unnið eins og ég gat um. Það þarf markvissar aðgerðir til að bæta aðstöðu stöðvanna. Það þarf aukið samstarf milli samtaka viðgerðarstöðva og útgerðar í þeim tilgangi m.a. að tryggja hagkvæma nýtingu stöðvanna með því að dreifa reglubundnu viðhaldi sem jafnast yfir árið. Og það þarf beinar aðgerðir hjá viðgerðarstöðvunum sjálfum til að auka framleiðni þeirra, en tækniaðstoð á því sviði er einmitt nú að hefjast að tilstuðlan opinberra aðila í framhaldi af mjög mikilvægri tækniaðstoð til skipasmíðastöðvanna varðandi nýsmíði.



Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með að þessi fsp. skuli vera hér flutt og rædd, um leið og ég lýsi óánægju minni með svör hæstv. ráðh. Ég vil minna hæstv. ráðh. á að það eru nú liðin tvö ár síðan ég bar sams konar fsp. fram hér í Sþ. Hún var borin fram haustið 1974, svo dróst nokkuð lengi að hæstv. ráðh. sæi sér fært að svara fsp., en henni var svarað í Sþ. 25. febr. 1975. Þá tók hæstv. ráðh, það sérstaklega fram, að hann gerði sér ljóst að hér væri við mikinn vanda að etja og vart við því að búast að fræðsluumdæmin gætu tekið til starfa og starfað eðlilega nema sá vandi yrði leystur. Hann lýsti því yfir, hæstv. ráðh., þá, fyrir tveimur árum, að enn væri ekki búið að taka ákvörðun um það af hálfu ríkisstj, hvernig sá vandi yrði leystur, en einmitt þá væri á hans vegum og ríkisstj. verið að vinna að slíkri ákvarðanatöku. Síðan sagði hæstv. ráðh. orðrétt, með leyfi forseta: „Ég álít hins vegar að það væri ekki skynsamlegt að fresta því lengur en svo sem eins og fram um mitt ár“ - mitt ár 1975. Það hafa sem sagt liðið tvö ár síðan þessari fsp. var svarað. Það hefur liðið hálft annað ár frá því að hæstv, ráðh, taldi sjálfur óhjákvæmilegt annað en fræðsluskrifstofurnar gætu tekið til starfa með eðlilegum hætti, en samt hefur ekkert gerst. Og ég vil ljúka þeim fáu orðum, sem ég get sagt í þessu máli tímans vegna, með því að benda hæstv. ráðh. á það, að fyrir tveimur árum taldi hann í svari við þessari fsp. minni að óleystur fjárhagsvandi vegna kostnaðarhluta sveitarfélaganna af rekstri fræðsluskrifstofa væri 23 millj, og 70 þús. Þessa tölu mætti örugglega í dag margfalda með tveimur, ef ekki þremur. Þetta er sá vandi sem hæstv. ráðh. sagði að væri til umr, í ríkisstj, að leysa fyrir tveimur árum og lofaði lausn á sem komin yrði um mitt sumar 1975, en ekki sést enn. Ég vil enn fremur vekja athygli hv. þm. á því, að svarið, sem hæstv. ráðh. gaf við fsp. um nákvæmlega sama efni sem flutt var tveimur árum síðar en þessi vandi kom til umr. hér á Alþ., var nákvæmlega hið sama í öllum efnisatriðum og hæstv. ráðh. svaraði sams konar fsp. fyrir tveimur árum. Það hefur sem sé hjá hæstv. ráðh. ekki gerst nokkur skapaður hrærandi hlutur í þessu máli í tvö ár.



Herra forseti. Það er mikið hagsmunamál margra sveitarfélaga að eðlilegur rekstrargrundvöllur sé fundinn fyrir fræðsluskrifstofur og starfsemi fræðslustjóra. Þetta er vegna þess verkefnis, sem þeim skal falið samkv. lögum. Ég vil vekja athygli á því, að eins og nú er málum háttað verða sveitarfélögin bæði að leggja út fé og hafa allmikla skrifstofumennsku í sambandi við ýmsar aukagreiðslur til kennara og enn fremur greiðslu á launum stundakennara, Allt þetta veldur því, að á sveitarfélögin og þeirra skrifstofur hlaðast störf sem annars eru ætluð fræðsluskrifstofunum. Ég vil þess vegna leggja áherslu á það að það verður að finna varanlega lausn á þessu mikla vandamáli. Og enn fremur í sambandi við það, sem rætt var hér nú nýlega, þá má vekja athygli á því að fræðslustjórunum er ætlað að fylgjast með því hvaða nemendur það séu í þeirra umdæmi sem ekki geti haft fullt gagn af venjulegri grunnskólastarfsemi og þurfi þess vegna að veita þeim sérfyrirgreiðslu. Þetta á við t.d. um þá sem eru sjóndaprir, þá sem eiga erfitt með að læra og þroskahefta á ýmsan hátt, Við það að fræðsluskrifstofurnar fái eðlilegan rekstrargrundvöll og fræðslustjórarnir geti þess vegna sinnt öllum þeim störfum sem þeir eiga að gera, þá mun einnig verða betra lag á þeim málum sem hér hafa verið rædd mikið nýlega varðandi þroskaheft börn og þeirra menntunaraðstöðu. Því vil ég leggja mikla áherslu á að reynt verði að finna góða lausn á rekstrarvanda fræðsluskrifstofa.



Herra forseti. Þessi fsp. gefur vissulega tilefni til umr, um fræðsluskrifstofurnar almennt, en á því er að sjálfsögðu ekki færi í fsp.-tíma á hv. Alþ. Ég vildi aðeins með örfáum orðum leggja áherslu á það, að fjárhagsvandi fræðsluskrifstofanna verði leystur, eins og aðrir hv, ræðumenn hafa lagt áherslu á. Það eru sjálfsagt ýmsar leiðir til, en mér sýnist þó einsýnt að fjárhagsvandi fræðsluskrifstofanna verði leystur með því að sveitarfélögunum eða landshlutasamtökunum verði fenginn tekjustofn, eins og reyndar gert var ráð fyrir þegar grunnskólalögin voru sett hér á hv. Alþ. á sínum tíma. Þá var að vísu gert ráð fyrir því að landshlutasamtökin yrðu lögfest sem ákveðnar stjórnsýslueiningar í okkar stjórnsýslukerfi, en svo varð ekki og verður sjálfsagt ekki, a.m.k. ekki í því formi sem þá var ætlað. En það breytir ekki þeirri staðreynd, að fræðsluskrifstofurnar eru teknar til starfa, skipað hefur verið í embætti allra fræðslustjóranna og það hefur örugglega sannast, að þessar fræðsluskrifstofur hafa gert sitt gagn og þær hafa sannað tilverurétt sinn svo að menn vilja ekki missa af þeim. Ég hygg að einfaldast sé að breyta lögum um söluskatt og um leið lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Það hefur stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga lagt til og einnig undirnefnd sú sem starfar á vegum samvinnunefndar um verka- og tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þar er lagt til að Jöfnunarsjóður fái af söluskatti 81/4% í stað 8% eins og nú er. Ef sú lagabreyting fengist fram, þá held ég að fullyrða megi að þessi vandi væri leystur. Sjálfsagt mætti nefna fleiri leiðir, en ég sé ekki ástæðu til þess að gera það við þetta tækifæri. Ég legg aðeins áherslu á það, að sveitarfélögin geta ekki unað því að á þau séu lagðar byrðar og þeim lofað tekjustofni til þess að standa undir þeim, en svo sé ekki staðið við það. Og ég held að hæstv. ríkisstj. megi vita af þeim umr., sem hér hafa þegar farið fram, hver áhugi er á lausn þessa máls. Ég treysti því að hæstv, ríkisstj, finni lausn á þessu máli. Ég bendi svo á í lokin að fjölmargar sveitarstjórnir hafa gert ályktanir um þetta mál nú á síðustu víkum og skorað á stjórnvöld að bregðast nú skjótt við og leysa þennan vanda. Það sama hafa aðalfundir landshlutasamtakanna gert.



Herra forseti. Ég þakka svar ráðh. sem hann gaf við fsp. minni þegar hún var hér fram borin. Það fullnægir lausn hluta vandamálsins sem ég spurði um, þ.e.a.s. því sem tekur til ársins í ár. Hins vegar gaf það ekki til kynna hvað við tekur eftir 31. des., og eins og hér hefur verið minnst á, þá verður að finnast lausn á vandanum til frambúðar. Fræðsluskrifstofurnar hafa á skömmum tíma og ég vil segja við ófullkomnar aðstæður sannað ágæti sitt og það væri mikið spor aftur á bak ef yrði að leggja þær niður. En það er, eins og hér hefur verið tekið fram, ekki hægt fyrir landshlutasamtökin að standa undir þeim kostnaði, sem af þessu hlýst, án þess að fá á móti tekjustofn. Þess vegna er málið leyst á þann hátt sem gert er í ár, að ríkissjóður tekur að sér greiðslurnar. Hér hefur verið minnst á aðrar leiðir til þess að leysa þennan vanda, þ.e.a.s. að skapa landshlutasamtökunum tekjustofn til að geta að sínu leyti staðið undir þessum kostnaði. Ég vil svo, herra forseti, ljúka máli mínu með því að vænta þess að fyrir afgreiðslu fjárlaga liggi ljóst fyrir hvaða leið ríkisstj. hyggst fara til að leysa þennan vanda. Ef ekkert liggur fyrir í því efni, þá get ég ekki látið fjárlagaafgreiðslu hjá líða án þess að láta reyna á það hver sé vilji þingsins í því efni að tryggja framtíð og rekstur fræðsluskrifstofanna á komandi árum.



Herra forseti. Það er synd að segja að þessi fsp. veki ekki menn til umhugsunar, og ég fagna því hvað hún hefur fengið jákvæðar undirtektir því að þarna er hreyft merkilegu máli. Það er búið að rekja það glögglega, að það er búið að skipa í öll fræðslustjóraembættin. Það er orðin staðreynd að þessar stofnanir eru orðnar til og reynslan af þeim hefur verið góð. Það er ánægja yfirleitt, held ég, úti á landi með þessa nýskipan mála sem leiðir af nýlega settum grunnskólalögum. Þarna er verið að flytja verkefni út úr rn. í Reykjavík og heim til fólksins sem að flestu leyti á að hafa nærtækari þekkingu á þeim vandamálum sem við er að stríða á hverjum stað, og þess vegna eru þessi verkefni betur komin heima fyrir. Það er ekki óeðlilegt, að það var ætlast til í lögunum að greiða þennan kostnað að hluta úr ríkissjóði, sem væntanlega hefur átt að vera eins og mótframlag á móti því sem rn. gæti létt á sér við að færa þessa starfsemi út í skrifstofurnar, og ég fagna því svari ráðh. að kostnaðurinn verði allur greiddur 1976. En það er þó ekki alveg nóg, Það er skipanin í framtíðinni sem máli skiptir, og ég vonast eftir því að hæstv. ríkisstj. og sá þingmeirihl., sem að henni stendur, láti nú hendur standa fram úr ermum og tryggi framtíð þessara stofnana, því að eins og hefur komið fram í þessum umr., þá er annar fóturinn á fræðsluskrifstofunum, þ.e.a.s. sá fóturinn sem vissi að landshlutasamtökunum, ekki enn þá fullskapaður og staða hans nokkuð í lausu lofti, a.m.k. enn þá. Ég vil ekki spá um hve lengi það stendur. Ég held að þetta mál sé byggðastefna og þarna hefur verið farið að ýmsu leyti skynsamlega í byggðastefnu. Þetta má ekki verða til útþenslu. Þessar skrifstofur mega ekki verða nein óskapleg bákn. En þetta geta verið hentug, mátulega stór stjórnsýsluapparöt sem verka vel á sínum vettvangi. Þetta er því byggðastefna í raun og nærtæk og auðveld byggðastefna og heppilegri en t.d. sá stofnanaflutningur sem stungið var upp á í mjög þykkri bók sem lá á borðunum hjá okkur hér í fyrravetur og sumir kölluðu Lönguvitleysu.



Herra forseti. Þegar grunnskólafrv. var til meðferðar Alþ. var ég einn þeirra sem gagnrýndu það frv. hvað harðast, m.a. vegna fyrirsjáanlegs mikils kostnaðarauka af framkvæmd laganna. Lítill póstur í þeim kostnaðarauka eru þær fræðsluskrifstofur sem hér eru til umr. Það má auðvitað um það deila og hefur kannske verið álitamál hvort þessar fræðsluskrifstofur hefðu átt að taka til starfa nú þegar eða hvort hefði mátt fresta því eitthvert árabil. Um það skal ég ekki segja. Hitt er helmingi verra, að þegar þær eru orðnar að veruleika og búið að koma þeim á fót, þá sé ekki fram úr því séð hvernig eigi að standa straum af kostnaði við rekstur þeirra. Ég get tekið undir margt sem hér hefur verið sagt, m.a. að starfsemi þeirra hefur, þar sem ég þekki til, líkað vei. því er auðvitað mikil nauðsyn að forðast að um mikla útþenslu verði þar að ræða. En ég tel að úr því að búið er að koma þessum skrifstofum á fót og búið að ráða þeim starfsfólk að nokkru með skipan fræðslustjóranna, þá sé ákaflega neikvætt og erfitt spor að láta þær gefast upp af fjárskorti. Þess vegna held ég að það sé ekki um annað að tefla en það verði að kveða á í löggjöf um það, hvernig eigi að leysa þeirra mál til frambúðar, og láta ekki ríki og sveitarfélög vera að kasta því á milli sín eins og gerst hefur til þessa. Þetta vildi ég láta hér koma fram. Og þó að hér sé að vissu leyti um að ræða óverulegan hlut í þeirri kostnaðaraukningu sem grunnskólalögin hafa í för með sér og ég tel að ekki dugi annað en að halda áfram, þá eru auðvitað margir póstar í þeim lögum sem frekar væri ráð að höggva í og draga eitthvað úr kostnaði við heldur en þennan.



Herra forseti. Ekki kemur mér það á óvart, svo svekktur sem ég veit að hv. þm. Páll Pétursson er undir núv. stjórnarfari. að hann reikni með því að í höndum hæstv. núv. ríkisstj. verði þær ágætu og vel rökstuddu till., sem við lögðum hér fram um stofnanaflutning, að hreinni lönguvitleysu. Það er víst mála sannast að svo muni verða. Mér fannst á svörum hæstv. ráðh. fyrr við þessa umr. að þau væru nokkuð svipuð og í umr. í fyrra um þetta mái, þ.e.a.s. málefni fræðsluskrifstofanna mundu fá afgreiðslu innan tíðar. Þessi voru svör hans þá. Hæstv. ráðh. treysti á það. En það hefur ekkert gerst, og ég óttast að enn kunni svo að fara. Ég vil aðeins koma hér inn á til undirstrikunar, hvers konar starf fræðsluskrifstofurnar annast, og leggja áherslu á að það er mjög mikilvægt að fá slíkan anga af miklu valdi rn. heim í héruðin. En einmitt í sambandi við það hef ég þær spurnir af starfi fræðslustjórans á Austurlandi, að ég þori að fullyrða að meginhluti verkefnis hans er beint á því sviði sem áður var alfarið inni í rn. og unnið þar að svo miklu leyti sem starfskraftar þar leyfðu. Fræðslustjórar fá starfsáætlanir skóla á vorin og úrskurða þar um alfarið. Þetta var áður algerlega unnið af rn. Þeir fá vinnureikninga, þeir fá vinnuskýrslur unnar vegna greiðslna frá ríkinu út frá stundakennslu og yfirvinnu kennara og úrskurða þar um einnig. Það gerði rn. áður, að svo miklu leyti sem því var það fært vegna starfskrafta. Að öðru leyti er hér að mestu um að ræða starf áþekkt námsstjórastarfi sem að fullu var greitt af ríkinu áður. Allt er þetta starf eins og það er í dag, en á e.t.v. og vonandi eftir að vaxa mikið og verða á öðrum sviðum einnig, en í dag er þetta starf miklu fremur á hreinu ríkissviði - á ráðuneytisplani beinu - og ætti því að vera eðlilegast að ríkið kæmi hér inn í að fullu þrátt fyrir ákvæði laganna eða sæi beinlínis fyrir tekjustofnum til sveitarfélaganna. Enn er sem sagt allt í lausu lofti og enn hefur ekkert verið hér að gert. Ég ítreka það að aukin þjónusta úti á landsbyggðinni, hvort sem hún er upp úr einhverri lönguvitleysu eða úr lögum um grunnskóla, á ekki að vera annað en sjálfsagt samfélagsverkefni, ekki síst í menntamálum einmitt. Fræðsluskrifstofurnar hafa við slæmar aðstæður nú þegar að mínu viti sannað gildi sitt, og nú held ég að sé kominn tími til að tryggja þeim eðlilegan grundvöll til að starfa á. Ég treysti á hæstv. ráðh. að fylgja nú máli sínu betur eftir en gert mun hafa verið á síðasta vetri og knýja á það af fullum krafti að fræðsluskrifstofum verði tryggður eðlilegur grundvöllur því að annars lamast þær og koðna niður - ég segi: til mikils tjóns fyrir skólastarfið, alveg sérstaklega úti á landsbyggðinni.



Herra forseti: Það gerist nú harla titt í fyrirspurnatímum hér á Alþ. að stjórnarþm. beri fram mjög þýðingarmiklar fsp. um ýmis mál sem komin eru í óefni hjá núv. hæstv. ríkisstj. og ráðh. komi hér upp í ræðustól og lýsi yfir eldskýrum og óvefengjanlegum vilja sínum til þess að leysa þessi mál, en bera við vonsku ríkisstj. og aumingjaskap sem þeir sitja í, að þau mál nái ekki fram að ganga. Okkur er kunnugt um það, þm. utan af landi, í fyrsta lagi, hversu vel fræðsluskrifstofurnar hafa reynst í skólakerfinu úti í dreifbýlinu, og hins vegar hitt, að þær hafa verið reknar með þeim hætti af hálfu hins opinbera að þar hafa hrúgast upp skuldir. Fræðslustjórarnir hafa setið undir ógnunum um lokun síma og yfir þeim hafa vofað reikningar vegna hitakostnaðar og vangoldinnar búsaleigu. Þeir hafa bókstaflega ekki getað sinnt þessu starfi eins og þeir gjarnan hefðu viljað sökum fjárskorts. Ég get ekki tekið undir óskir tveggja hv. stjþm. úr Norðurl. v. um að þetta ágæta starf, sem unnið hefur veríð af hálfu fræðsluskrifstofanna, verði ekki aukið eða - eins og þeir orða það - komið verði í veg fyrir útþenslu, en með því mun vera átt við það að í herrans nafni megi ekki efla þetta ágæta starf ef því skyldi fylgja einhver aukinn kostnaður. Ég get ekki með öllu tekið undir gagnrýni hv. þm. Sighvats Björgvinssonar á menntmrh. fyrir fræðilegan óbreytileika hans í svörum frá einu ári til annars. Þó hefði hæstv. ráðh. gjarnan mátt draga dám af afa allmargra kjósenda hans á Suðausturlandi sem þótti ekki nógu vel að sér í fræðunum þegar prestur húsvitjaði. Gamall maðurinn kunni ekkert gott fyrir sér og prestur kenndi eina ljóðlinu úr sálmi, svolátandi: „Sjá þar guðs lamb sem burt ber heimsins synd.“ Þegar prestur húsvitjaði aftur þar á Berufjarðarströndinni og gekk nú á karl um það hvort hann myndi þessa hendingu, þá sagði karl: „Sjá þá guðs veturgömlu kind sem burt ber heimsins synd.“ Prestur leiðrétti sóknarbarn sitt og sagði, að það væri nú rannar lamb sem hér var um að ræða. En þá sagði karl: „Hafi það verið lamb í fyrra, þá er það orðin veturgömul kind núna.“ Svar hæstv. ráðh. við ítrekaðri fsp. var nú tvævetla. Eins og ég sagði fyrst, þá ætla ég að óhagganleikinn beri vott um fræðilegt „stabilltet“, ef svo má segja. En þess ber að gæta, að vandamálið, sem spurning hv. þm. Sighvats Björgvinssonar kviknaði af fyrir tveimur árum, hefur nú fengið vexti og vaxtavexti og hefur orðið miklu brýnna síðan, þar sem fræðsluskrifstofurnar munu hafa starfað þennan tíma undir handarjaðri hæstv. menntmrh., eru komnar í þrot og forstöðumenn þeirra sjá fram á þess háttar vandræði á næsta ári að ætla má að þeir taki nú þann kostinn til þess að halda uppi sæmd stofnana sinna að hafast ekkert að, þannig að þeir lendi ekki aftur í skammarskuldum, nema því aðeins að þeir fái tryggingu fyrir því að séð verði fyrir nauðsynlegu rekstrarfé.



Herra forseti. Það hafa orðið miklar umr. um þessa fsp., og ég þakka þann stuðning sem menn leggja hér fram í þessu málefni sem hér er rætt um. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og reyndar fleiri hv. þm. eru ekki sérstaklega lukkulegir með það, hvernig þokað hefur fram því máli að tryggja að greiðist hluti heimaaðila í kostnaði og rekstri fræðsluskrifstofanna. Ég er það ekki heldur. Hitt er svo annað mál, að fræðsluskrifstofurnar eru nú komnar á laggirnar að nafninu til. Þær byrjuðu að starfa, sumar árið 1975, og það er búið að skipa í öll embættin núna. Það hefur verið ákveðið að greiða allan kostnað á árunum 1975 og 1976 úr ríkissjóði. Mér finnst rétt í framhaldi af þessum umr. að rifja upp örfáa punkta í sambandi við þetta mál. Það fer ekki á milli mála að þeir, sem njóta skulu þjónustu fræðsluskrifstofanna, telja hana mikilsverða. Það hefur komið hér fram í ræðum manna. Öll landshlutasamtökin með tölu hafa tekið undir þessa skoðun, og það yrði allt of langt mál að telja upp ályktanir þeirra, hvað þá heldur að greina efni þeirra sérstaklega. En ég vil minna á það, að á fulltrúafundum þessara samtaka mæta fulltrúar frá öllum sveitarfélögum svo að segja, svo að ætla má að þeir sýni nokkuð almennan vilja í þessu efni - almennan vilja fólksins. Samtök skólamanna, kennara og skólastjóra, og fræðsluráða o.s.frv. hafa mjög viða látið til sín heyra um þetta mál og alls staðar á einn veg og tekið í sama streng og landshlutasamtökin, sveitarstjórnirnar og einnig Samband ísl. sveitarfélaga. Þetta er alls staðar sama sagan. Svo þýðingarmiklar telja menn fræðsluskrifstofurnar vera, að t.d. Reykjanesumdæmi, þar sem eitt sveitarfélag hefur nokkra sérstöðu í þessum málum, þar hafa næstum öll önnur sveitarfélög og öll þau stærstu lýst stuðningi sínum við þetta mál með sérstökum ályktunum sem hafa borist til okkar í rn. og e.t.v. víðar. Það er ekki enn þá fullráðið hversu þetta verður afgreitt um kostnaðarhluta sveitarfélaganna í rekstri fræðsluskrifstofanna. Ég hef vel getað hugsað mér það, að þessar skrifstofur yrðu, eins og skrifstofur Vegagerðarinnar, reknar eingöngu fyrir ríkisfé, en viðurkenni þó að í mínum huga er hitt aðgengilegra og sveitarstjórnarmennirnir virðast eindregið á þeirri skoðun að sveitarfélögin skuli standa að rekstri þeirra líkt og grunnskólalögin gera ráð fyrir, en vilja aðeins fá tekjur á móti, fá tekjustofn, aukna tekjustofna vegna þess kostnaðar. Það hafa komið fram formlegar tillögur í þessa stefnu, þær till. eru í athugun á vegum ríkisstj. nú og ég fæ niðurstöður frá þeim starfshópi alveg á næstunni. Ég vil taka það fram og árétta það, sem ég held að hafi komið fram í svari mínu um daginn, að ég tel að nú verði að finna lausn á þessu máli, ekki innan tveggja ára, heldur fyrir næstu áramót. En svo aðeins þetta: Hvað er það þá sem sóst er eftir í starfi og þjónustu fræðsluskrifstofanna, sbr. þetta sem ég áðan sagði? Ég vil aðeins rifja þetta upp í lokin. Og þó, áður en ég svara þeirri spurningu beint, þá vil ég minna á að fræðsluskrifstofurnar munu alveg tvímælalaust draga úr annars óhjákvæmilegri aukningu í mannahaldi í menntmrn. og á þann hátt, eins og hér hefur verið lögð áhersla á af öðrum þm., stuðla að því að flytja störf og ákvarðanatöku úr höfuðstöðvunum hér syðra og út á landið. Það er alveg greinilegt að það léttir mikið á ýmsum deildum í menntmrn., t.d. fræðsludeild, fjármáladeild, byggingadeild, skólarannsóknadeild o.s.frv., sem hafa verið mjög svo áhlaðnar að undanförnu, að ég segi ekki meira. Störf fræðsluskrifstofanna hljóta að létta á þessum deildum og þannig koma í veg fyrir aukningu sem ella hefði verið óhjákvæmileg á starfseminni þar. Svo eru það heimaaðilarnir. Menn hafa þegar reynt það, þrátt fyrir það að starfsemin hafi verið rekin við mikil vanefni og þess vegna ófullkomnari en ella hefði orðið, að fræðsluskrifstofurnar veita aukna þjónustu og miðla upplýsingum margs konar til þess fólks sem vinnur að skóla- og uppeldismálunum. Hér er um að ræða bæði kennslufræðileg atriði, starfshætti skólanna, námsskipan, áætlanagerð, úrskurði reikninga, eins og hér hefur aðeins verið drepið á, umsjón með einstökum vandamálum í sumum þáttum, eins og sérkennslumálunum. Sérstakur þáttur, sem oft er gagnrýndur sér á parti, er ráðgjafar- og sálfræðiþjónusta. Þar er um að ræða úti á landinu alveg nýja starfsemi, nýja þjónustu, sem ekki hefur verið þar til. En þessi þjónusta hefur verið til í þéttbýlinu. Hún hefur verið og er rekin í Reykjavík og raunar víðar, t.d. í Reykjanesumdæmi og enn víðar, og hefur þar verið kostuð af sveitarfélögunum því að þau hafa haft bolmagn til þess. Þarna er um að ræða atriði sem kostar fé, og þar hljóta fjárveitingar að ráða og einnig hitt, hvernig gengur að fá hæfa kunnáttumenn til starfa, þannig að þetta getur ekki komið í neinum risastökkum, heldur verður að þróast smátt og smátt. En í raun og veru er þarna aðeins um það að ræða, með því að sameina þetta í stór svæði, að fá möguleika til þess að láta í té þá þjónustu í dreifbýlinu sem þéttbýlið hefur nú þegar komið sér upp og notið um þó nokkurt skeið. Fræðsluskrifstofurnar kosta auðvitað fjármuni. Það þekkjum við best sem um þetta erum að fjalla. En þær veita líka mikla þjónustu eins og hér hefur verið bent á. En svo kemur fleira á móti þeim fjármunum sem þarna verður fram að leggja því að að nokkru leyti hefur þessi starfsemi verið rekin áður. Það hafa starfað fræðsluskrifstofur hér syðra í þéttbýlinu og kostaðar af opinberum aðilum, þótt það hafi ekki verið af ríkinu á sama hátt og nú. Og það hafa verið starfandi námsstjórar, þótt það hafi ekki verið í öllum landshlutum. Þeim hefur verið greitt að fullu af ríkissjóði. Og síðan er það, sem ég nefndi áðan, að starfsemi þessara skrifstofa kemur tvímælalaust í veg fyrir óhjákvæmilega fjölgun hjá rn. Menn verða að hafa þetta í huga þegar verið er að ræða um þann kostnað sem þarna kemur til og mönnum finnst kannske fljótt á lítið að sé meira nýr kostnaður heldur en hann er í raun og veru. En svo enn til viðbótar út af þessum orðum um kostnað, þá er það mín skoðun, og ég held að hún sé alls ekki út í bláinn, að staðþekking fræðslustjóranna geti í sumum tilvikum leitt til hagræðingar og aukinnar hagkvæmni í rekstri og jafnvel til beins sparnaðar. Það er allt annað að vinna viss verk, t.d. í sambandi við áætlunargerð, fyrir menn sem þekkja staðhætti heldur en fyrir mann sem situr með allan bunkann á hnjánum hér suður í rn. og hefur aldrei komið á staðinn. Það er allt annað. Og ég vil skýra frá því hér og leggja áherslu á það sem þýðingarmikið atriði, að fræðslustjórarnir hafa í samráði við menntmrn. í upphafi lagt mjög mikla vinnu í að reyna að samræma athafnir og aðgerðir fræðslustjóranna allra og fá fullkomið samræmi í skoðunum og síðan athöfnum með fræðslustjórunum innbyrðis og fræðslustjórunum og rn. og þá ekki hvað síst með ýmis hagræðingar- og aðhaldsatriði í huga. Ég skal svo ekki, herra forseti, hafa þessi orð öllu fleiri. En ég held nú, að þegar allt þetta er haft í huga, að það verði fleiri alþm. en þeir, sem hér hafa talað, og eru þeir orðnir óvenjulega margir um eina fsp., - þá held ég satt að segja að allir alþm. hljóti að verða sammála um að það beri að finna lausn á heimaframlaginu og þá helst í samræmi við óskir sveitarfélaganna og stuðla þannig að því að fræðsluskrifstofurnar geti eflst og aukið starfsemi sína, þá auðvitað eðlilega og innan skynsamlegra marka.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., er fyrir löngu orðið mjög brýnt og þarf ekki að leita að einu eða neinu í því sambandi. Það þarf aðeins að vera fyrir hendi sá vilji hjá hæstv. ráðh. fjármála og menntamála að þeir geri sér alvarlega grein fyrir því, að núv. grunnskólalög verða ekki framkvæmd, svo að vel sé, nema þessi þáttur sé inni í þeirri framkvæmd. Þm. almennt vilja gjarnan biðjast undan því að þurfa að sitja uppi með innanríkisdeilur á Reykjanesi sem vandamál fyrir allt landið í þessu sambandi. Ég skora á ráðh. að vinda sér hið snarasta í að leysa þetta mál, áður en eitt ár líður enn með það ástand sem verið hefur.



Herra forseti. Ég tek hér til máls til að leggja þunga áherslu á að þetta mál verði leyst. Ég vil kveða enn þá ákveðnar að orði heldur en hv. síðasti ræðumaður. Ég held að þetta sé grundvöllurinn í sjálfu sér undir þessari löggjöf, og ef þetta verður brotið niður, þá getum við varla vænst þess að þessi lög komist til framkvæmda á þann hátt sem stefnt var að. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta. Ég get tekið undir allt það sem hæstv. menntmrh. sagði áðan um þetta efni, og ég vonast til þess að það skipti ekki máli hvar í flokki menn standa. Þetta er löggjöf sem við erum búnir að samþykkja. Ef þetta verður brotið niður, þá er að mínu mati grundvöllurinn brostinn.



Herra forseti. Ég hugsa að þessa dags verði lengi minnst í sögu Alþingis vegna þeirra umr. sem hér hafa átt sér stað, bæði að því er varðar allan þann misskilning s2m átt hefur sér stað milli stjórnarliða, innbyrðis deilur hv. stjórnarþingmanna og hæstv. ráðh. samflokka og nú siðast yfirlýsingu eins af hv. stjórnarsinnum, 2. þm. Vestf., þess efnis, að það eina, sem skorti á að bót verði ráðin á þeim vanda sem hér er verið að ræða nú, sé að það vanti vilja hjá hæstv. menntmrh. og fjmrh. Það er það eina sem skortir, segir þessi hv. þm. - stjórnarsinni. Nú vil ég a.m.k. taka hæstv. menntmrh. í forsvar fyrir það, að hann vantar ekki viljann til að kippa þessu í lag - ekki hans eigin vilja. Vel má vera að það sé hörð barátta hjá honum gagnvart hinum aðilanum sem ráða á með honum, en ég held að það verði á engan hátt sagt með réttu að hæstv. menntmrh. skorti vilja. Hann skortir kannske hörkuna til þess að halda þessu til streitu, og ég vona að sú brýning, sem hér hefur komið fram í dag til hæstv. ráðh., nægi til þess að hann sjái svo um að hér verði bót ráðin í þessu mikla vandamáli, sem verður til þess, ef áfram heldur sem horfir, að kippa gjörsamlega grundvellinum undan þessari starfsemi sem þegar er hafin úti á landsbyggðinni. Ég vil aðeins til viðbótar þessu láta þá skoðun mína í ljós, að mér hefur alltaf fundist það undarleg tilfinning eða hugsun hjá ráðandi mönnum í þjóðfélaginu, að í hvert einasta skipti sem á að stofnsetja á vegum ríkisins, hvaða nafni sem það nefnist, stofnun úti á landi, utan Reykjavíkursvæðisins, þá verða alltaf heimaaðilar að borga svo og svo stóran hluta af því sjálfir. Allt, sem gert er hér á þessum hring, og heyrir undir það sama, er borgað beint úr ríkissjóði. En sveitarfélög í þessu tilfelli verða alltaf að borga svo og svo stóran hluta af kostnaði við stofnanir sem settar eru niður úti á landsbyggðinni. Þetta er að mínu viti óæskileg hugsun, óæskileg þróun, sem ætti að koma í veg fyrir hið allra fyrsta. Ég tek undir það með hæstv. menntmrh., sem hann sagði áðan: Auðvitað á ríkissjóður að borga allan þennan kostnað.