Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hóf störf sín 18. okt. s.l. við undirbúning að afgreiðslu fjárlaga. Er það venju fremur seint, enda var n. þá nýkosin, en fjölgað var í henni með lögum um einn nm., úr níu manns í tíu, til að fulltrúar allra þingflokka ættu sæti í n. Síðustu ár hefur fjvn. haft viðtöl við sveitarstjórnarmenn fyrir þingbyrjun til þess m.a. að minnka álagið í störfum eftir að þing kemur saman. Þessu var nú ekki til að dreifa af augljósum ástæðum. Því hefur verið afar annasamt hjá fjvn. s.l. vikur. N. hefur haldið 46 bókaða fundi auk starfsnefndafunda og 230 aðilar hafa gengið á fund n. þennan skamma tíma frá því að hún var kosin í þingbyrjun. Einstaka nm. hafa einnig átt fjölda viðtala við fólk út af fjárlagaafgreiðslunni. Giska má því á að allt að eitt þúsund manns hafi á einn eða annan hátt rætt við n. um verkefni hennar síðan 18. okt. s.l. Þetta verkefni hefur fjvn. leitast við að leysa með því að byrja daginn snemma, en auðvitað hafa einstakir fjvn.-menn þurft að láta þetta starf ganga fyrir öðrum þingstörfum á ýmsan veg. Ég hef því sérstaka ástæðu til að þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir mikil og tímafrek störf í n., mjög ánægjulegt samstarf og þolinmæði í minn garð. Ég flyt enn fremur starfsmanni n., Þorsteini Steinssyni, þakkir fyrir vel unnin störf og hagsýslustjóra, Magnúsi Péturssyni, og starfsliði hans fyrir margháttaða aðstoð. Sjálfsagt finnst mörgu af því fólki sem gengið hefur á fund fjvn. að það hafi ekki haft erindi sem erfiði í viðskiptum sínum við n. Í því sambandi vil ég taka fram að það kemur ekki til einskær mannvonska n. og þaðan af síður einstakra nm. Staðreyndin er sú, að minna er til skipta nú en áður og er því n. jafnvel meiri vandi á höndum en fyrr að leysa verkefni sitt. Alþingi og ríkisstj. hafa hverju sinni þrjár leiðir í meginatriðum til fjáröflunar til að mæta áformuðum útgjöldum fjárlaga og lánsfjárlaga. Í fyrsta lagi skatttekjur, í öðru lagi innlent lánsfé og í þriðja lagi erlent lánsfé. skv. fjárlagafrv. var stefnt að því að skattaálögur yrðu 2200 millj. kr. minni en verið hefði ef sama hlutfall væri innheimt í skatta af þjóðarframleiðslunni og gerðist í raun 1982. Þá er yfirlýst stefna að taka eigi 3700 millj. kr. minni ný erlend lán á næsta ári en gert var árið 1982 til að skuldahlutfall þjóðarbúsins fari ekki yfir 60% af þjóðarframleiðslu. Þessar tölur eru á verðlagi fjárlagafrv. Þær sýna að 5–6 milljörðum minna fé á föstu verðlagi er nú til skipta en á árinu 1982 eftir fjárlögum og lánsfjárlögum. Þessi óhagganlega staðreynd sníður fjvn. þröngan stakk og þess vegna finnst áreiðanlega mörgum að naumt sé skammtað á garðann þar sem fjárveitingar eru til framkvæmda eða til margvíslegra hugðarefna fólks. Mikils aðhalds hefur verið gætt í meðförum n. á fjárlagafrv. Þó er stefnt að því svo sem gert var þegar við undirbúning frv. að fjárlög verði sem raunhæfust miðað við það umfang ríkisrekstrarins sem ekki er beinlínis tekin ákvörðun um að draga úr eða leggja niður. Í samræmi við þessa meginstefnu hækka útgjöld einungis um nálægt 166 millj. skv. brtt. sem n. flytur við þessa umr. eða innan við 1% af heildarútgjöldum frv. Margar þessar brtt. eru til komnar vegna þess að þegar frv. var samið var ákveðið að sumir liðir þess stæðu óbreyttir frá fjárlögum í ár og fjvn. tæki sérstaka afstöðu til hækkana á þeim. Þá eru ýmsar brtt. fram bornar í því skyni að gera fjárlögin sem raunhæfust og eru því nánast leiðréttingar í ljósi nýrra upplýsinga um einstaka liði. Þessar brtt. fela einnig í sér nokkra aðra stefnumarkandi þætti. Fjvn. telur að við þær aðstæður sem nú eru í þjóðarbúskapnum og þær horfur sem fram undan virðast vera sé rík ástæða til að hlúa að og efla verkmenntun í landinu. Því flytur n. till. um hækkaða fjárveitingu til Fiskvinnsluskóla, Tækniskóla Íslands og Verkmenntaskóla á Akureyri. Fjvn. hefur undanfarin ár haft fullan hug á að bæta aðstöðu Fiskvinnsluskólans. Með till. n. nú kemst skriður á þetta mál. Óhætt er að fullyrða að aukin menntun og þjálfun í betri meðferð þess afla sem við drögum á land sé við núverandi aðstæður jafnvel nauðsynlegri en áður og hið arðbærasta framfaramál. Annars hefur fjvn. ekki veitt fé til að hefja nýjar byggingarframkvæmdir nema með einni veigamikilli undantekningu, þ.e. grunnskóla á Akranesi. Þar blasir við neyðarástand ef ekki verður bætt úr húsnæðismálum grunnskólans eftir að fjölbrautaskólinn fékk hluta af húsnæði hans. N. samþykkti einróma að gera undantekningu á þeirri meginreglu að veita fremur því takmarkaða fé sem er til skipta til að þoka fram og ljúka byggingarframkvæmdum sem eru í gangi en ekki til að hefja nýjar. Þessi starfsregla gildir um dagvistarstofnanir, grunnskóla, framhaldsskóla, sjúkrahús og heilsugæslustöðvar. Hún er að sjálfsögðu fyrst og fremst á ábyrgð meiri hluta n. Því miður verður að játa að oftast er erfitt að framfylgja slíkum reglum svo að þær bitni jafnt á hinum ýmsu byggðarlögum. Verkefni eru óhjákvæmilega misjafnt á veg komin. Sums staðar eru menn jafnvel með fleiri en eitt nýtt verkefni á stefnuskrá á næsta ári og fá ekki fjárveitingar til þess að hefja neitt þeirra. Við þessu verður ekki séð. Fjárveitingar til framkvæmda hafa rýrnað mjög að raungildi undanfarin ár. Svo er einnig nú, því miður. Þess vegna stendur fjvn. frammi fyrir því erfiða vali að nýta það takmarkaða fjármagn sem til skipta er á sem skynsamlegastan hátt. Það er áreiðanlega hagkvæmara að halda áfram og ljúka þeim skólum sem eru í byggingu, svo dæmi sé tekið, en að hefja nýjar framkvæmdir við þá tugi skólabygginga sem hafa undanfarið haft undirbúningsfjárveitingar og skipta þannig takmörkuðu fjármagni á allt of marga staði. Við undirbúning fjárlagafrv. var unnið umfangsmikið starf við endurmat og niðurfærslu ríkisútgjalda. Ríkisstj. stefnir að því að draga úr ríkisumsvifum og þar með skattheimtu. Skattar hafa verið lækkaðir, bæði beinir og óbeinir. Þessar ákvarðanir hafa í för með sér hundruð milljóna minni skatttekjur ríkissjóðs á næsta ári. Jafnframt verða meiri fjármunir eftir í höndum almennings. Með þessu er ríkið að axla sínar byrðar í glímunni við efnahagsvandann. Í stað sífelldra skattahækkana á undanförnum árum æ ofan í æ og álagningar nýrra skatta er nú stefnt í öfuga átt, þ.e. að skattalækkun. Það er athyglisvert í þessu sambandi að þegar þjóðartekjur dragast ört og mikið saman, eins og gerst hefur að undanförnu, hefur ríkið tilhneigingu til að seilast í stærri bita af þjóðarkökunni. Framangreind stefna sýnir svart á hvítu að stjórnendur ríkisfjármálanna vilja spara og draga saman seglin í því skyni að leggja sitt af mörkum í þeirri glímu sem þjóðin heyr við verðbólgu og fyrri eyðsluskuldasöfnun. Nú horfir svo að árið 1984 verði þriðja árið í röð sem þjóðartekjur minnka að mun. Sú kreppulægð sem fyrrv. fjmrh. talaði um í fyrra er nú að dýpka ár eftir ár. Hafi verið ástæða til þess þá að gera neyðaráætlun til að mæta vandanum, eins og flokkur hans Alþb. talaði um á þeim tíma, er það svo sannarlega nú. Við þessar aðstæður er stefnan sú að láta minnkandi þjóðartekjur nægja fyrir útgjöldum, hætta eyðsluskuldasöfnun erlendis og ná jöfnuði í viðskiptum þjóðarbúsins við útlönd. Þetta er erfiður róður sem gerir miklar kröfur til allra þegna þjóðfélagsins. Þessi stefna er vitaskuld einnig erfið og vandasöm fyrir stjórnendur ríkisfjármálanna. Hún krefst aðhalds og lækkunar ríkisútgjalda á flestum sviðum, sá niðurskurður er ekki vinsæll hjá þeim sem hann bitnar á. Hér verður þó ekki bæði sleppt og haldið, ríkið getur ekki bæði minnkað hlut sinn í þjóðarkökunni og látið alla hafa fullar hendur fjár. Ríkissjóður hefur miklar tekjur af eyðslu. Þegar eyðslan er gegndarlaus, jafnvel langt umfram efni eins og gerðist 1982, en þá varð viðskiptahalli sem nam nálega 6 þúsund millj. kr. miðað við meðalgengi í ár - þegar eyðslan er svo takmarkalaus, þá fær ríkissjóður miklar tekjur af innflutningi og söluskatti. Á hinn bóginn; þegar þjóðartekjur dragast saman ár eftir ár og ætlunin er að láta þær tekjur nægja, hætta eyðsluskuldasöfnun, þá dragast tekjur ríkissjóðs stórkostlega saman. Það eru því margar ástæður fyrir því að mikill vandi er á höndum í ríkisfjármálunum um þessar mundir. Við þessa fjárlagaafgreiðslu verður að hafa þennan mikla samdrátt ríkistekna í huga eins og frekast er kostur. Þó verður að hafa hliðsjón af því að aflahorfur eru slæmar og minni afli dregur úr atvinnu. Það er erfiður línudans að draga saman seglin í fjárveitingum á slíkum tímum, en forðast að atvinna minnki um of. Þar er þó reynt að sigla milli skers og báru hvernig svo sem tekst til þegar upp er staðið. Ríkisútgjöldin hafa þanist út undanfarin ár. Nýjar stofnanir hafa tekið til starfa, stöðum hefur fjölgað. Á sumum sviðum virðast álíka öfl vera að verki og um náttúrulögmál sé að ræða, t.d. í heilbrigðisþjónustunni. Heilsugæslustöðvum fjölgar, sjúkrahús stækka, ýmis félagasamtök og sjóðir byggja stofnanir sem ríkinu er síðan ætlað að reka. Fyrrv. formaður fjvn. Geir Gunnarsson benti réttilega á þegar fjárlög voru afgreidd í fyrra að byggingarkostnaður þessara mannvirkja væri í raun minnsta málið. Það kostar jafnmikið að reka þessar stofnanir í örfá ár og að byggja þær. Auðvitað er það svo að ýmsir þættir þjóðarbúskaparins hljóta að vaxa umfram aðra í þjóðfélagi sem er í framþróun og mótun. Einmitt þess vegna verða menn að vera reiðubúnir til að draga úr ríkisútgjöldum á öðrum sviðum ef menn ætla ekki að auka ríkisumsvifin í heild og skilja æ minni fjármuni eftir í höndum þjóðfélagsþegnanna sjálfra til frjálsrar ráðstöfunar. Sjaldan er það jafnaugljóst og á þeim tímum þegar þjóðartekjur dragast saman jafnört og nú ár eftir ár, m.a. vegna minnkunar í sjávarafla, að ríkisbúskapurinn getur ekki þanist endalaust út ef vel á að fara. Yfirbyggingin hlýtur þá að bera undirstöðuna ofurliði. Því held ég að flestir hljóti að vera sammála þeirri meginstefnu, sem fylgt var með fjárlagafrv. og fylgt er við þessa fjárlagaafgreiðslu, að nú verði að draga saman seglin í ríkisbúskapnum. Um hitt eru menn að sjálfsögðu ósammála hvar sá niðurskurður eigi helst að koma niður. Um það snúast einfaldlega pólitískar deilur. Í fjárlagafrv. ákvað ríkisstj. að draga úr eða fella niður framlög til ýmissa sjóða. Þar komu við sögu stofnlánasjóðir atvinnuveganna, en auk þeirra sjóðir sem sinna sérstökum verkefnum, svo sem Lánasjóður ísl. námsmanna, Framkvæmdasjóður fatlaðra o. fl. Síðast nefndi sjóðurinn sinnir byggingarstarfsemi í þágu þeirra sem lög um fatlaða fjalla um. Þótt málefnið sé gott og verkefnin mikil er þetta dæmi um hvað gerist þegar ákveðinn aðili á að byggja slíkar stofnanir, en kemur svo ekki nálægt rekstrinum. Skv. fjárlagafrv. tekur ríkissjóður við rekstri ellefu nýrra stofnana á næsta ári sem byggðar eru eða keyptar af Framkvæmdasjóði fatlaðra. Þessar stofnanir munu hafa 50 manna starfslið. Miðað við aðstæður þótti rétt að láta fjárveitingar til reksturs þessara stofnana ganga fyrir, því að sjóðurinn fengi óskert framlag skv. lögum. Ég get raunar bætt því við að hér var um algera undantekningu að ræða frá þeirri meginreglu við gerð fjárlagafrv. að bæta ekki við nýjum stöðum. Í frv. er stefnt að því að draga úr framlögum til framkvæmda á ýmsum sviðum og er þeirri meginstefnu fylgt skv. till. fjvn. Sú stefna er að sjálfsögðu fyrst og fremst á ábyrgð meiri hl. n. Mikilvægar undantekningar frá þessari stefnu eru stefnan í húsnæðismálum og vegamálum. Gert er ráð fyrir að auka mjög aðstoð við húsbyggjendur skv. fjárlögum og lánsfjárlögum á næsta ári og líklegt er að framlag til nýframkvæmda á sviði vegamála muni aukast að raungildi frá því sem er í ár. Málefni vegagerðarinnar munu bíða 3. umr. Í fjárlagafrv. er gengið út frá framlögum á fjölmörgum öðrum sviðum, m.a. mun heilbr.- og trmrh. leggja á næstunni fram till. sem hafa í för með sér 300 millj. kr. lækkun á útgjöldum lífeyris- og sjúkratrygginga. Á vegum heilbrrn. er nú unnið að undirbúningi frv. sem feta mun í sér að sjúklingar sem leggjast inn á sjúkrahús greiði 300–600 kr. gjald í 10 daga að hámarki á hverju ári. Undanþegnir yrðu elli- og örorkulífeyrisþegar og börn, svo og munu til koma fleiri undantekningar. Þessi ráðstöfun mundi jafna greiðslur trygginganna til þeirra sem leggjast á spítala og fá þar þjónustu og hinna sem fá læknisþjónustu utan sjúkrahúsa eða á göngudeildum. Þá er í undirbúningi á vegum heilbrrn. að einstaklingar greiði ákveðið hlutfall af kostnaðarverði lyfja og sérfræðiþjónustu. Óbreyttar reglur munu þó gilda um sjúklinga sem nota lyf til langframa. Þess var vænst að till. í þessum efnum lægju ljósar fyrir við afgreiðslu fjárlaga, en óvíst er nú að svo geti orðið af ýmsum ástæðum. Að þessu er þó stefnt og útgjöld trygginganna við það miðuð. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að dregið verði úr launaútgjöldum um 2.5% að raungildi í öllu ríkiskerfinu og um 5% í útgjöldum til rekstrar. Í samræmi við þessar ákvarðanir skrifaði fjvn. Alþingis öllum rn. bréf sem ég leyfi mér hér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og kunnugt er hafa launaútgjöld í fjárlagafrv. verið lækkuð um 2.5% að raungildi og önnur rekstrargjöld um 5%. Þetta er gert jafnt á öllum liðum í frv. og er ætlast til þess að seglin séu dregin saman í ríkisrekstrinum sem þessu nemur. Megináhersla er á því að þessi sparnaður náist í heild. Vera kann að einstök rn. vilji að árangur náist á annan hátt, innbyrðis milli stofnana og deilda, en ráð er fyrir gert í frv. Fjvn. Alþingis óskar hér með eftir till. einstakra rn. um hvort og þá hvernig þau telji að þessum sparnaði megi betur ná með breytingum á frv. með tilflutningi milli fjárlagaliða. Þessar till. þurfa að berast fyrir miðjan nóvember. Berist slíkar till. ekki er vakin athygli á að greiðsluáætlanir verða gerðar á þeim grundvelli sem frv. og væntanleg fjárlög gera ráð fyrir.“ Þetta bréf er dags. 26. okt. s.l. og sent öllum ráðuneytisstjórum. Fulltrúar frá flestum rn. hafa rætt þetta mál við fjvn. og vonandi tekst samstaða og samstarf um að rifa seglin með þessum hætti. Öllu máli skiptir að þessari stefnu verði fylgt eftir í framkvæmd. Til þess að það sé unnt er stefnt að því að rekstrarliðir fjárlaga séu raunhæft metnir á þeim forsendum sem byggt er á. Með því eina móti er unnt að gera greiðsluáætlanir sem eru í samræmi við veruleikann. Á þann hátt að fylgjast með þeim greiðsluáætlunum með nútímatölvutækni er unnt að fylgja því eftir að heildaryfirsýn náist yfir ríkisbúskapinn og þessi sparnaður náist og fljótt komi í ljós ef eitthvað fer úrskeiðis og á hvaða sviðum ríkisreksturinn er ekki í nægjanlega föstum böndum. Það er óneitanlega misgóð aðstaða til að spara 2.5% í launaútgjöldum og 5% í rekstri ríkisins. Ýmsir aðilar sem rætt hafa þetta mál hafa þó lýst meiri áhyggjum yfir því hvernig ná megi þessum sparnaði á launaliðum. Þetta mál hefur mikið verið rætt og m.a. ítarlega við fjárlaga- og hagsýslustofnun. Í þeim viðræðum hefur komið fram að nauðsynlegt sé að taka upp fastmótaðri stefnu ríkisins í starfsmannahaldi. Í því sambandi mætti benda á eftirfarandi atriði: 1. Áfram verði heimild í fjárlögum, sú sama og er í fjárlögum í ár, en hún er svohljóðandi, að þegar starfsmaður sem hefur verið í þjónustu ríkisins hættir störfum skuli ekki endurráðið í starf það er viðkomandi starfsmaður hefur gegnt. Þegar þannig stendur á þarf heimild ráðningarnefndar ríkisins til að ráða nýjan starfsmann í stað þess er lætur af störfum. Erindi frá viðkomandi rn. þarf að afgreiðast af nefndinni áður en ráðning fer fram. Með þessum hætti gæfist m.a. kostur á því að færa menn til í störfum hjá ríkinu í stað þess að fjölga stöðugildum. 2. Þegar um kennarastöður er að ræða er heimilt að ráða í þær stöður sem losna er kennari lætur af störfum. Hins vegar er óheimilt að fjölga kennarastundum miðað við hvern nemanda. 3. Sé fjárveiting veitt til starfs þar sem ráðning varir skemur en eitt ár er nauðsynlegt að ráðningarsamningi til launadeildar fjmrn. fylgi yfirlýsing frá viðkomandi rn. um að fjárveiting sé fyrir hendi. 4. Lengingu orlofs starfsmanna ríkisins skv. nýjum lögum um orlof verði mætt þannig, að dregið verði úr starfsemi ríkisstofnana a.m.k. á orlofstíma ársins, þ.e. frá 15. maí til 30. sept. 5. Athugaðir verði möguleikar á því að færa fastráðið starfsfólk á milli ríkisstofnana, m.a. verði ákvæði kjarasamninga könnuð með tilliti til þess. 6. Stefnt verði að því að takmarka yfirvinnu hjá stofnunum ríkisins, þannig að yfirvinnutímar hvers manns á mánuði fari ekki yfir sett mörk. Fleiri tímar verði ekki greiddir nema fyrir liggi sérstök heimild. sett verði þak á magn yfirvinnu miðað við útkomu áranna 1981 og 1982, þar sem tekið er tillit til þess hvort viðkomandi stofnun hafi fengið nýjar stöður á þessum árum. Mánaðarlega verði kannað, miðað við þriggja mánaða tímabil næst á undan, hvernig tekist hefur til um framkvæmd. Náist ekki það markmið að dregið sé úr yfirvinnu niður í t.d. þriðjung dagvinnutíma hvers starfsmanns verði viðkomandi rn. gert viðvart og beiti það sér fyrir úrbótum. Á meðan þær úrbætur fást ekki verði yfirvinnugreiðslur til viðkomandi stofnana stöðvaðar hjá launadeild. Ég varpa þessum punktum um stefnu í starfsmannahaldi ríkisins fram til umhugsunar í umræðunni um hvernig ná megi fram 2.5% sparnaði í launaútgjöldum ríkisins. Ljóst er að mikið fer eftir framkvæmdinni um hvernig til tekst um framangreindar sparnaðarhugmyndir. Mikið verk er einnig óunnið á sviði áframhaldandi endurskoðunar ríkisútgjaldanna. Svo er raunar einnig ekki síður á sviði skattamálanna, en þá hlið ríkisbúskaparins mun ég ræða sérstaklega við 3. umr. Fjmrh. hefur ákveðið að skipa nefnd til að fylgjast sérstaklega með framkvæmd fjárlaga og munu eiga sæti í þeirri nefnd forstöðumaður ríkisendurskoðunar, formaður og varaformaður fjvn., deildarstjóri gjaldadeildar fjmrn. og hagsýslustjóri. Nefndin mun einnig setja fram hugmyndir um endurskipulagningu ríkisfjármála í framhaldi af því sem gert hefur verið í fjárlagafrv. með það fyrir augum að draga úr ríkisumsvifum, bæði með beinum ráðstöfunum og einnig með því að færa verkefni og tekjustofna til sveitarfélaga. Í því sambandi er það einnig skoðun mín að móta þurfi skýra stefnu að því er varðar þátttöku einstaklinga í greiðslu á opinberri þjónustu. Eitt af verkefnum þessarar nefndar ætti að vera að leggja fram hugmyndir um samræmingu á störfum ríkisendurskoðunar, fjárlaga- og hagsýslustofnunar og undirnefnda fjvn. í eftirliti með framkvæmd fjárlaga og leggja á ráðin um fastara skipulag á úttekt ríkisfyrirtækja með sparnað fyrir augum. Mikilvægt verkefni, sem ekki tókst að undirbúa við gerð fjárlagafrv. sem skyldi, er það stefnumið að færa verkefni og tekjustofna sem ríkið sinnir nú til sveitarfélaganna. Á það þarf að reyna á næstu mánuðum hvort mönnum er alvara í þessu efni. Ekki fer milli mála að sveitarstjórnir eru stjórnvald sem stendur nær fólkinu en ríkisvaldið. Ýmis verkefni er einnig eðlilegra að sveitarstjórnir annist en ríkisvaldið. Þar vil ég t.d. nefna rekstur grunnskóla og ýmsa aðra þætti fræðslumála, eins og tónlistarfræðslu, byggingu dagvistarstofnana, íþróttamannvirki o.s.frv. Um þessi efni og fjölmörg önnur þarf að taka upp alvöruviðræður strax í byrjun næsta árs milli fulltrúa ríkisvaldsins og sveitarfélaganna. Rétt er að taka fram að suma liði fjárlaga þarf að endurmeta á næsta ári ef samkomulag næst ekki við sveitarfélögin um breytta verkaskiptingu við ríkið. Þar má m.a. nefna rekstur grunnskóla og fjárveitingar til tónlistarfræðslu. Nauðsynlegast í þessum efnum er þó að í viðræðum milli ríkis og sveitarfélaga takist samkomulag um hreinni verkaskiptingu þessara aðila en nú er. Eitt grundvallarstefnumið við gerð þessara fjárlaga er að þau verði sem raunhæfust. Með þessu vinnst m.a. að unnt ætti að vera að draga úr aukafjárveitingaflóði sem tíðkast hefur síðustu ár. Afleiðingin er nánast sú, að fjárveitingavaldið er fært úr höndum Alþingis upp í fjmrn. Fjmrh. hefur marglýst þeirri skoðun sinni að þessu þurfi að breyta. Hann hefur nú um skeið óskað eftir því að formaður og varaformaður fjvn. sitji fundi þar sem aukafjárveitingabeiðnir eru afgreiddar. Sú skipan mun halda áfram að svo miklu leyti sem aukafjárveitinga verður þörf. Ég tel einsýnt að hafa beri nánara samráð við fjvn. í þessu efni. Fjmrh. hefur lýst því margsinnis að hann muni gefa n. og Alþingi skýrslu á þriggja mánaða fresti um ástand ríkisbúskaparins. Ég vil taka undir að slíkt yrði til mikillar fyrirmyndar. Eins og ég gat um áðan leggur fjvn. till. um skiptingu allra framkvæmdaflokka auk ýmissa brtt. fram á þskj. 191 við þessa umr. Til 3. umr. bíða till. um B-hluta fyrirtæki, heimildir skv. 6. gr., auk ýmissa viðfangsefna, svo sem stöðuheimildir og verkefni á sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum, framlög til hjúkrunarheimila fyrir aldraða, mál Landspítalans, vegamál og ýmis landbúnaðarframlög. N. flytur sameiginlega fyrrgreindar brtt., en fulltrúar minni hl. áskilja sér rétt til að hafa óbundnar hendur um að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. N. er ekki sammála um afgreiðslu frv. og hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar skilað séráliti. Forsendur fjárlagafrv. eru byggðar á þjóðhagsspá sem lögð var fram á Alþingi í haust. Frá þeim tíma hafa aflahorfur versnað, en af því leiðir að búast má við samdrætti þjóðartekna frá því sem þá var ráð fyrir gert. Svigrúm til launahækkana á næsta ári er því minna en reiknað var með í frv. og er nú talið 2–4% í stað 4–6%. Ríkisstj. hefur því ákveðið að launaforsendur fjárlaga fyrir næsta ár miðist við 4% meðalhækkun launa frá áramótum í stað 6% í frv. Till. um breytingu á tekju- og útgjaldaliðum frv. í samræmi við þessa breytingu á forsendum verða lagðar fram fyrir 3. umr. Ég vísa, herra forseti, til till. n. um breytingar á útgjaldahlið frv.: Embætti forseta Íslands: Lagt er til að önnur rekstrargjöld hækki um 900 þús. kr. og verði 2 millj. 255 þús. kr. Aftan við liðinn bærist viðfangsefni: Almennur rekstur 5 millj. 593 kr. og Opinberar heimsóknir 900 þús. kr. Hér er lagt til að gert verði ráð fyrir opinberri heimsókn forseta Íslands til Finnlands í fjárlögum, en sú heimsókn hefur þegar verið ákveðin. Þetta er nýmæli. Áður hafa verið veittar aukafjárveitingar fyrir öllum opinberum heimsóknum forseta Íslands. Alþingi: Gerð er till. um að útgjöld hækki alls um 11 millj. 922 þús. kr. og viðfangsefnaskiptingu verði breytt svo sem sjá má á þskj. Á undanförnum árum hefur rekstrarkostnaður Alþingis á fjárlögum ekki verið í neinu samræmi við raunveruleikann. Hér er um að ræða skref í þá átt að leiðrétta fjárlagaáætlun fyrir Alþingi, þannig að hún verði sem raunhæfust eins og stefnt er að fyrir aðrar stofnanir. -Það skal tekið fram að lagt er til með þessari till. að liðurinn Sérfræðileg aðstoð við þingflokka hækki um 634 þús. kr. á frv. og er það í samræmi við að þingflokkar eru nú sex í stað fjögurra áður. Við liðinn Ríkisstjórn er lagt til að laun hækki um 676 þús. kr. og verði 12 millj 789 þús. kr. Hér er um að ræða að í frv. var gert ráð fyrir launum fimm aðstoðarmanna ráðh., en þeir eru nú orðnir sex. Forsætisráðuneyti. Lagt er til að liðurinn Öryggismálanefnd hækki um 200 þús. kr. og verði 1 millj. 200 þús. til þess að mæta útgáfukostnaði nefndarinnar. Þá er lagt til að gjöld Þjóðhagsstofnunar hækki alls um 1 millj. 100 þús. kr. og er þar nánast um leiðréttingu að ræða, miðað við nýjar upplýsingar. Menntamálaráðuneyti. Háskóli Íslands: Liðurinn Laun hækki samtals um 1 millj. 500 þús., sem skiptist sem hér segir: Guðfræðideild hækki um 150 þús., tannlæknadeild hækki um 150 þús., lagadeild hækki um 75 þús., viðskiptadeild hækki um 75 þús., heimspekideild hækki um 300 þús., verkfræðideild hækki um 450 þús. og félagsvísindadeild hækki um 300 þús. Í frv. var gert ráð fyrir nokkurri skerðingu á framlögum til aukakennslu við Háskóla Íslands. Með þessari till. er leitast við að koma nokkuð til móts við Háskólann í þessu efni. Raunvísindadeild Háskólans: Lagt er til að önnur rekstrargjöld hækki um 750 þús. kr. og skiptist þannig á liði: Yfirstjórn hækki um 250 þús. vegna tilraunavindmyllu og Efnafræðistofa hækki um 500 þús. kr., sem verja á til eldsneytisrannsókna. Orðabók Háskólans: Laun hækki um 115 þús. kr., sem eru hálf starfslaun. Menntaskólinn í Reykjavík: Laun lækki um 270 þús. kr. og verði 23 millj. 922 þús. kr. Menntaskólinn á Akureyri: Gjöld hækki alls um 570 þús. kr. og skiptist með eftirfarandi hætti á gjaldategundir: Laun lækki um 180 þús. kr. og önnur rekstrargjöld hækki um 750 þús. kr. vegna húsaleigukostnaðar. Menntaskólinn á Laugarvatni: Gjöld hækki alls um 160 þús. kr. og skiptist með eftirfarandi hætti á gjaldategundir: Laun lækki um 90 þús. kr., en stofnkostnaður hækki um 250 þús. kr. vegna tækjakaupa. Menntaskólinn við Sund: Gjöld lækki alls um 690 þús. kr. og skiptist þannig á gjaldategundir: Laun lækki um 940 þús. kr. og stofnkostnaður hækki um 250 þús. kr. vegna tækjakaupa. Menntaskólinn á Ísafirði: Stofnkostnaður hækki um 1 millj. kr., en með þeirri fjárveitingu er gert ráð fyrir að unnt sé að taka í notkun nýtt húsnæði skólans. Menntaskólinn í Kópavogi - fjölbraut: Gjöld hækki alls um 5 millj. 680 þús. kr. og skiptist sem hér segir á gjaldategundir: Laun hækki um 680 þús. kr. og stofnkostnaður hækki um 5 millj. kr., en þar er um að ræða greiðslu skv. samningi sem gerður hefur verið milli menntmrn. og bæjarstjórnar í Kópavogi vegna skipta framhaldsskólans þar við grunnskóla á húsnæði. Á það hefur verið lögð rík áhersla að við þennan samning yrði staðið og telur fjvn. að svo sé gert með þessum fjárveitingalið og öðrum fjárveitingum til grunnskóla í Kópavogi. Framhaldsskólar, almennt: Lagt er til að gjöld hækki alls um 2 millj. 600 þús. kr. og skiptist með eftirfarandi hætti á gjaldategundir: Nýr liður: Önnur rekstrargjöld verði 2 millj. kr. og stofnkostnaður hækki um 600 þús. kr. Með þessu er tekin upp sú nýbreytni að menntmrn. geti ráðstafað til framhaldsskóla nokkurri fjárhæð og með þessum hætti haft meiri áhrif um stjórn á því hvernig rekstri þessara stofnana er háttað. Kennaraháskóli Íslands: Lagt er til að gjöld hækki samtals um 3 millj. kr. og skiptist sú hækkun á gjaldategundir sem hér segir: Laun hækki um 800 þús. kr. vegna námskeiða kermara í verkmenntagreinum. Önnur rekstrargjöld lækki um 800 þús. kr. og stofnkostnaður hækki um 3 millj. kr. Miðast það við að hægt sé að taka nýbyggingu skólans í notkun. Æfinga- og tilraunaskóli Kennaraháskólans: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 200 þús. kr. Íþróttakennaraskóli Íslands: Lagt er til að gjöld hækki samtals um 900 þús. kr. og skiptist á gjaldategundir eins og hér segir: Nýr liður: Viðhald verði 200 þús. kr. Stofnkostnaður hækki um 700 þús. kr., en sú fjárveiting er nauðsynleg til þess að hægt sé að standa við gerðan verksamning. Fjölbrautaskólar í Reykjavík: Lagt er til að laun lækki um 330 þús. kr. og skiptist sú fjárhæð með eftirfarandi hætti á viðfangsefni: Fjölbrautaskólinn í Breiðholti lækki um 960 þús. kr. og Ármúlaskóli hækki um 630 þús. kr. Fjölbrautaskóli Suðurnesja: Laun hækki um 735 þús. kr. og verði l4 millj. 731 þús. kr. Fjölbrautaskólinn á Akranesi: Lagt er til að gjöld hækki alls um 1 millj. 300 þús. kr., sem skiptist þannig á gjaldategundir: Laun lækki um 200 þús. kr. og verði 14 millj. 989 þús. kr. Stofnkostnaður hækki um 1 millj. 500 þús. kr. og verði 6 millj. 500 þús. kr. Fjölbrautaskólinn á Sauðárkróki: Laun hækki um 275 þús. kr. og verði 7 millj. 602 þús. kr. Fjölbrautaskólinn á Selfossi: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 3 millj. kr. og verði samkvæmt því varið 8 millj. kr. til að þoka þessari byggingu skólans áfram á næsta ári. Framhaldsskóli í Neskaupstað: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 360 þús. kr. til tækjakaupa. Verkmenntaskólinn á Akureyri: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 4 millj. kr. til þess að unnt verði að ná ákveðnum áfanga við þessa byggingu. Það skal tekið fram að þær tilfærslur sem hér hafa verið tíundaðar í launum og öðrum rekstrargjöldum milli einstakra framhaldsskóla eru gerðar að till. menntmrn. og miðaðar við nýjustu upplýsingar um áformaðan rekstur þessara stofnana á næsta ári. Hér er ekki um að ræða hækkun frá fjárlagafrv. í heild, heldur tilfærslur. Námsgagnastofnun: Lagt er til að rekstrargjöld hækki alls um 3 millj. kr. og skiptist sú hækkun með eftirfarandi hætti á viðfangsefni: Bókaútgáfa hækki um 2 millj. kr., en nýr liður verði tekinn upp, Hagræðing í rekstri, sem verði 1 millj. kr. Námsgagnastofnun hefur undanfarin ár lent í verulegum erfiðleikum með að gefa út þau námsgögn sem hún hefur talið nauðsynleg og hefur rekstur stofnunarinnar verið í endurskoðun undanfarna mánuði. Nefnd sem skipuð var af menntmrh. hefur nýlega skilað áfangaskýrslu sem er í athugun í menntmrn. Þar er gert ráð fyrir nokkrum breytingum á starfsemi þessarar stofnunar og jafnframt lagt til að úttekt verði gerð á mannaflaþörf hennar og öðrum rekstri í samræmi við þær tillögur. Sú úttekt liggur ekki fyrir, en ljóst er að taka verður fjármál stofnunarinnar upp á nýjan leik innan fjárlagaársins þegar þær till. liggja fyrir. Þá upphæð sem hér er lagt til og nefnd er Hagræðing í rekstri, 1 millj. kr., er fyrst og fremst áformað að nota til að undirbúa nýja starfshætti stofnunarinnar, m.a. að gera tilraun með útboð á gerð námsefnis og útgáfu námsgagna. Iðnfræðsluráð: Lagt er til að gjöld lækki um 2 millj. 59 þús. kr. Er þá miðað við að rekstur ráðsins falli niður um mitt ár 1984. Eins og kunnugt er hefur iðnnám breyst mjög á undanförnum árum með tilkomu fjölbrautaskólanna. Telja verður eðlilegt að breyta þá starfsemi iðnfræðsluráðs. E.t.v. þarf að færa sum verkefni þess til í kerfinu og þarf þá að taka það mál upp á nýjan leik, en till. þessi er lögð fram til þess að skriður komist á málið. Tækniskóli Íslands: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 4 millj. kr., sem ráðgert er að ráðstafað verði til innréttingar á húsnæði skólans og til tækjakaupa. Þessi till. er liður í þeirri viðleitni að efla verkmenntun í landinu eins og ég drap á hér áðan. Stýrimannaskólinn í Reykjavík: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 900 þús. kr. til kaupa á tölvuratsjá. Iðnskólinn í Reykjavík: Nýr liður: Viðhald verði 1 millj. 550 þús. kr., en sá liður féll niður í frv.-gerðinni. Fiskvinnsluskóinn: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 9 millj. kr. vegna byggingar nýs skólahúsnæðis. Þessi till. er eins og till. um Tækniskólann liður í þeirri viðleitni að efla verkmenntun í landinu. Geymd fjárveiting til Fiskvinnsluskólans er 4 millj. 900 þús. kr. í frv. Í frv. er gert ráð fyrir 1 millj. kr., þannig að alls verða til ráðstöfunar á næsta ári til byggingar skólans á milli 14 og 15 millj. kr. Myndlista- og handíðaskólinn: Lagt er til að gjöld hækki alls um 500 þús. kr. og skiptist hækkunin með eftirfarandi hætti á gjaldategundir: Laun hækki um 320 þús. kr., önnur rekstrargjöld hækki um 450 þús. kr., en sértekjur hækki um 270 þús. kr. Tónlistarfræðsla: Lagt er til að liðurinn Tónlistarskólar, stofnkostnaðarstyrkir hækki um 500 þús. kr. Héraðsskólar, almennt: Lagt er til að gjöld hækki alls um 1 millj. 200 þús. kr. Hækkunin skiptist með eftirfarandi hætti á gjaldategundir: Viðhald hækki um 500 þús. kr. og stofnkostnaður hækki um 700 þús. kr. Skálholtsskóli: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 200 þús. kr. til lagfæringa og tækjakaupa. Grunnskólar, almennt: Lagt er til að gjöld hækki alls um 3 millj. 320 þús. kr. Hækkunin skiptist sem hér segir: Sundskylda í skólum hækki um 3 millj. kr. og liðurinn kennsla á spítölum fyrir nemendur sem þar dvelja hækki um 320 þús. kr. Bygging grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra, framlög: Stofnkostnaður hækki um 7 millj. 750 þús. kr. Til skipta verða þá alls 115 millj. 450 þús. kr. til bygginga grunnskóla um allt land. Sundurliðun á fjárveitingum til einstakra skóla og verkefna kemur fram í brtt. n. á sérstöku yfirliti. Skólar fyrir þroskaheft börn: Lagt er til að liðurinn Önnur rekstrargjöld hækki um 1 millj. 300 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á liði: Þjálfunarskólar hækki um 300 þús. kr. og sameiginleg þjónusta hækki um 1 millj. kr. Dagvistarheimili, stofnkostnaður: Lagt er til að framlög til þessa málaflokks hækki um 1 millj. 640 þús. kr. Sundurliðun um fjárveitingar til einstakra verkefna koma fram á sérstöku yfirliti í brtt. n. Það skal tekið fram að áhersla hefur verið á að ljúka greiðslum vegna dagheimila sem tekin hafa verið í notkun en ríkið ekki greitt stofnkostnað sinn í að fullu. Þar er um að ræða 13 dagvistarstofnanir. Ekki eru veittar fjárveitingar til að hefja nýjar byggingar dagvistarheimila á næsta ári, svo sem áður segir. Náms- og fræðimenn, framlög: Lagt er til að gjöld hækki alls um 2 millj. 185 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á liði: Styrkur til útgáfustarfa hækki um 185 þús. kr. og viðhald stúdentagarða hækki um 2 millj. kr. Fjárveiting skv. frv. til viðhalds stúdentagarða er 3 millj. 500 þús. kr. Tekin hafa verið lán til þessa verkefnis og þarf að greiða af þeim á næsta ári um 2 millj. 700 þús. kr. Með þessari till. er því lagt til að til ráðstöfunar verði til viðhalds stúdentagarða á næsta ári tæpar 3 millj. kr. Fullorðinsfræðsla: Gjöld hækki alls um 253 þús. kr. og skiptist liðurinn þannig: Bréfaskóli hækki um 96 þús. kr., Námsflokkar um 26 þús. kr., Félagsmálanámskeið um 17 þús. kr., Heimilisiðnaðarskólinn hækki um 54 þús. kr. og Menntun starfsfólks á dagheimilum hækki um 60 þús. kr. Þjóðminjasafn Íslands: Lagt er til að liðurinn Sjóminjasafn hækki um 300 þús. kr. Blindrabókasafn Íslands: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 200 þús. kr. Náttúruverndarráð: Lagt er til að stofnkostnaður hækki alls um 635 þús. kr. og skiptist með eftirfarandi hætti á viðfangsefni: Þjóðgarðurinn Jökulsárgljúfrum hækki um 600 þús. kr. og Rannsóknarstörf við Mývatn hækki um 35 þús. kr. Þjóðleikhúsið, framlög: Liðurinn Til fyrirtækja í B-hluta hækki um 2 millj. 500 þús. kr. sem ráðstafað verði til utanhússviðhalds á Þjóðleikhúsinu. Liggja mun fyrir úttekt á viðhaldsþörf Þjóðleikhússins utanhúss. Með þessari fjárveitingu er lagt til að hafist verði handa við framkvæmd þessa verkefnis, sem er hið brýnasta. Listskreytingarsjóður ríkisins: Lagt er til að fjárveiting hækki um 500 þús. kr. og verði samtals 2 millj. 500 þús. kr. Listir, framlög: Lagt er til að liðurinn hækki samtals um 8 millj. 933 þús. kr. Ég vísa til brtt. n. um einstakar breytingar á viðfangsefnum þessa liðar, en vil taka fram að gengið var út frá því við gerð fjárlagafrv. að fjvn. fjallaði sérstaklega um þessa liði og eru þeir ákveðnir í frv. jafnháir í krónutölu yfirleitt og þeir eru í fjárlögum yfirstandandi árs. Ýmis vísindaleg starfsemi: Liðurinn hækki alls um 79 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig: Vísinda- og fræðimenn hækki um 8. þús. kr., Surtseyjarfélagið 20 þús. kr., Jöklarannsóknir og mælingar 7 þús. kr., Íslenska stærðfræðifélagið 11 þús. kr. og Tímaritið Jökull um 33 þús. kr. Norræn samvinna: Liðurinn hækki alls um 450 þús. kr. Hækkunin skiptist með eftirfarandi hætti á viðfangsefni: Norrænt samstarf hækki um 27 þús. kr., Norræna félagið hækki um 23 þús. kr. Tveir nýir liðir verði teknir upp: Menningarsamskipti við Færeyinga verði 200 þús. kr. og Þátttaka í framkvæmdastjórn UNESCO er áætlað að kosti 200 þús. kr. Íþróttasjóður: Lagt er til að liðurinn Bygging íþróttamannvirkja hækki um 1 millj. 500 þús. kr., sem skiptist eins og fram kemur í sérstöku yfirliti á þskj. með brtt. n. Æskulýðsmál: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 1 millj. 759 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á einstök viðfangsefni: Æskulýðsráð ríkisins hækki um 155 þús. kr., Æskulýðssamband Íslands 30 þús. kr., Ungmennafélag Íslands 1 millj. 225 þús. kr., Bandalag íslenskra skáta 145 þús. kr., Bandatag íslenskra Skáta, vegna Útfljótsvatns 30 þús. kr., Bandalag íslenskra farfugla 4 þús. kr., Íslenskir ungtemplara 40 þús. kr. og Landssamband KFUM og KFUK 30 þús. kr. Lagt er til að nýr liður verði tekinn upp: Alþjóðaár æskunnar, en til þess liðar verði varið 100 þús. kr. Alþjóðaár æskunnar verður á árinu 1985 og er hér um undirbúningsfjárveitingu að ræða. Ýmis íþróttamál: Lagt er til að liðurinn hækki um alls 737 þús. kr. Hækkunin skiptist með eftirfarandi hætti á viðfangsefni: Farkennsla í skólum hækki um 15 þús. kr. Nýr liður verði tekinn upp, Ólympíunefnd fatlaðra, og verði hann 600 þús. kr. Skáksamband Íslands hækki um 32 þús. kr., Alþjóðaskákmót, styrkir hækki um 85 þús. kr. og Bridgesamband Íslands hækki um 5 þús. kr. Húsfriðun: Lagt er til að liðurinn Byggða- og minjasöfn hækki um 200 þús. kr. Liðurinn 999 Ýmislegt undir menntmrn.: Lagt er til að þessi liður hækki um 1 millj. 896 þús. kr. og vísa ég til brtt. nefndarinnar um breytingar á einstökum viðfangsefnum. Utanríkisráðuneyti: Lagt er til að liðurinn Utanríkismál, ýmis starfsemi hækki um 200 þús. kr. og er þar um að ræða rekstrargjöld við Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Í þessum till. er ekki gert ráð fyrir hækkun á framlagi til Þróunarsamvinnustofnunnar Íslands. Það er byggt á þeirri forsendu að fjárþörf stofnunarinnar vegna veiðarfærakaupa og smíði skips sem þegar er lokið verði leyst á þessu ári. Gert er ráð fyrir að fjárveiting til stofnunarinnar samkv. frv., sem er 13 millj. 641 þús. kr., skiptist sem hér segir: Norræn verkefni, sem eru samningsbundin, 3 millj. 771 þús. kr., til Cabo Verdeverkefnis verði varið 9 millj. kr. og til greiðslu á skrifstofukostnaði 900 þús. kr. Landbúnaðarráðuneyti. Jarðeignir ríkisins, framlög: Lagt er til að liðurinn hækki um 1 millj. 500 þús. kr. Búnaðarfélag Íslands: Lagt er til að gjöld hækki um 800 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á liði: Ráðunautar hækki um 500 þús. kr. vegna starfsemi á sviði loðdýraræktar. Lagt er til að inn komi nýr liður: Landþurrkun, en þessi liður hefur jafnan verið í fjárlögum þótt hann sé ekki í fjárlagafrv. Liðurinn verði 300 þús. kr. og kemur skipting á þessum lið fram í brtt. nefndarinnar. Rannsóknastofnun landbúnaðarins: Lagt er til að gjöld hækki alls um 4 millj. 520 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á viðfangsefni: Nýr liður: Til grunnkortagerðar verði 300 þús. kr. Styrkur til Búnaðarsambands Suðurlands vegna byggingar á Stóra- Ármóti hækki um 420 þús. kr. Tilraunastöðin á Möðruvöllum hækki um 1800 þús. kr. og nýr liður: Tilraunabú, óskipt verði 2 millj. kr. Mál tilraunastöðva landbúnaðarins eru í athugun með það fyrir augum að ríkissjóður standi einungis undir greiðslu launa ákveðins fjölda tilraunamanna, en að öðru leyti verði búin rekin á ábyrgð bændasamtakanna í landinu. Á meðan niðurstaða er ekki fengin í þessu þykir nauðsynlegt að hafa óskiptan lið, en landbrn. fjallar um hvernig með verður farið. Forfalla- og afleysingaþjónusta í sveitum: Lagt er til að laun hækki um 1 millj. 711 þús. kr. Þegar lög um þessa starfsemi voru samþykkt var gert ráð fyrir að þar starfaði fólk sem svaraði 60 stöðugildum. Með þessari fjárveitingu er því marki ekki náð, en skref stigið í þá átt. Skógrækt ríkisins: Inn komi nýr liður: Nytjaskógar sem verði 500 þús. kr. Landgræðsla ríkisins: Sýnt þykir að sértekjur séu ívið ofáætlaðar. Samkv. nýjustu upplýsingum er lagt til að þær lækki um 750 þús. kr. Sauðfjárveikivarnir: Lagt er til að liðurinn Viðhald á girðingum hækki um 750 þús. kr. Yfirdýralæknir. Gerð er till. um að fjárveiting undir þessum lið hækki um 305 þús. kr. og er hækkunin skýrð nánar í nál. Landgræðslu- og landverndaráætlun: Gerð er till. um að liðurinn Fyrirhleðslur hækki um 790 þús. kr. Sundurliðun kemur fram í brtt. nefndarinnar. Í athugun er hvernig rétt er talið að haga greiðslum á verðbótum vegna landgræðslu- og landverndaráætlunar og verða till. um það lagðar fram við 3. umr. ef rétt þykir að breyta frv. í þessu efni. Landbúnaðarmál, ýmis starfsemi: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 369 þús. kr. sundurliðun á þessari hækkun kemur fram á fskj., þar sem brtt. nefndarinnar koma fram, og auk þess í nál. Bændaskólinn Hvanneyri: Framlag hækki alls um 1 millj. 500 þús. kr. Hækkunin skiptist með eftirfarandi hætti á gjaldategundir: Stofnkostnaður hækki um 900 þús. kr. til áframhaldandi framkvæmda við rannsóknahús. Sértekjur lækki um 600 þús. kr. Bændaskólinn Hólum: Stofnkostnaður hækki um 700 þús. kr. til innréttingar á starfsmannahúsi. Sértekjur lækki um 400 þús. kr. Sjávarútvegsráðuneyti. Fiskifélag Íslands: Gjöld hækki alls um 600 þús. kr., sem skiptist á gjaldategundir eins og hér segir: Viðhald hækki úr 300 þús. kr. Önnur rekstrargjöld hækki um 300 þús. kr. til fiskiræktartilrauna. Sjávarútvegsmál, ýmis starfsemi: Liðurinn hækki alls um 128 þús. kr. og skiptist eins og fram kemur í nál. Skrifstofa rannsóknastofnana atvinnuveganna: Liðurinn Keldnaholt hækki um 200 þús. kr. vegna kaupa á tækjum. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Rannsóknarlögregla ríkisins: Gerð er till. um að rekstrargjöld lækki um 800 þús. kr., en viðhald hækki um 600 þús. kr. Sýslumaður og bæjarfógeti á Húsavík: Gerð er till. um að liðurinn Löggæsla á Þórshöfn hækki um 1 millj. 100 þús. kr. vegna innréttinga á húsnæði fyrir lögregluna þar. Sýslumaður og bæjarfógeti, Eskifirði: Liðurinn Skrifstofuhúsnæði, bygging lækki um 700 þús. kr. og er þetta vegna aukafjárveitingar við þetta verkefni sem veitt hefur verið í ár. Almannavarnir ríkisins: Lagt er til að liðurinn Önnur rekstrargjöld lækki um 300 þús. kr. Stofnkostnaður hækki um 1100 þús. kr. Liðurinn Til sveitarfélaga hækki um 150 þús. kr. vegna skjálftamæla í Mývatnssveit. Fangamál, ýmis kostnaður: Lagt er til að liðurinn Fangahjálp hækki um 400 þús. kr. Biskup Íslands: Lagt er til að önnur rekstrargjöld hækki um 350 þús. kr., sem skiptast sem hér segir: Yfirstjórn hækki um 100 þús. kr. til þess að greiða skuld. Biskupsbústaður hækki um 250 þús. kr. Söngmálastjóri þjóðkirkjunnar: Lagt er til að laun hækki um 250 þús. kr. Prestaköll og prófastsdæmi: Lagt er til að gjöld hækki alls um 1 millj. 340 þús. kr. og skiptist sem hér segir: Prestar og prófastar hækki um 140 þús. kr. vegna launa prests sem verið hefur í hálfu starfi og þjónað hefur heyrnleysingjum. Með þessari breytingu yrði presturinn í fullu starfi. Embættisbústaðir, viðhald hækki um 1 millj. 200 þús. kr. Í undirbúningi er að gera áætlun um viðhald embættisbústaða á vegum þjóðkirkjunnar og sýnist það mikið nauðsynjamál þar sem mikil verkefni bíða á því sviði. Ýmis kirkjuleg málefni: Gjöld hækki um 475 þús. kr. Fram kemur í nál. hvernig hækkunin skiptist. Félagsmálaráðuneyti. Vatnsveitur: Lagt er til að liðurinn hækki um 2 millj. 500 þús. kr. og er hér um að ræða styrki til vatnsveitna, sem ríkissjóður greiðir til sveitarfélaga samkv. lögum. Málefni fatlaðra: Framlög hækki alls um 3 millj. 403 þús. kr. Þau skiptist sem hér segir: Sambýli 1 millj. 213 þús. kr. vegna Vanabyggðar á Akureyri. Þar hefur sambýli fyrir þroskahefta verið starfrækt í ár, en fyrir starfrækslu þess er ekki gert ráð í fjárlagafrv. Því mundi þurfa að loka þessu sambýli ef þessi fjárveiting væri ekki tekin upp. Leiktækjasöfn fyrir þroskahefta. Lagt er til að veitt verði 190 þús. kr. vegna leiktækjasafns í Vestmannaeyjum. Þá er lagt til að fjárveiting vegna kostnaðar samkv. 10. gr. laga um aðstoð við þroskahefta verði hækkuð um 2 millj. kr. Hér er um að ræða greiðslur á daggjöldum til heimila fyrir þá þroskahefta sem ekki er unnt að vista á stofnunum. Vinnumál: Aftan við liðinn Hagdeildir Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands, Vinnumálasambands samvinnufélaganna og BSRB bætist: og BHM. Liðurinn hækki um 250 þús. alls. Sjómannasamtök, lögskráning hækki um 50 þús. kr. Félagsmál, ýmis starfsemi: Liðurinn hækki alls um 1 millj. 57 þús. kr. Um sundurliðun vísa ég til brtt. nefndarinnar. Rétt er þó að geta þess að einn nýr liður er tekinn upp undir þessu viðfangsefni. Lagt er til að fjárveiting til greiðslu tjóns vegna snjóflóða á Patreksfirði verði 2 millj. 600 þús. kr. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Landlæknir: Önnur rekstrargjöld hækki um 250 þús. kr. og verði 2 millj. 864 þús. kr. Hækkunin er vegna útgáfu og kynningarstarfsemi á vegum embættisins. Heyrnar- og talmeinastöð Íslands: Liðurinn Til einstaklinga og samtaka hækki um 900 þús. kr., en hér er um að ræða fjárveitingu til kaupa á heyrnartækjum. Hollustuvernd ríkisins: Lagt er til að liðurinn Önnur rekstrargjöld lækki um 500 þús. kr. Sjúkrahús og læknisbústaðir: Lagt er til að gjöld hækki alls um 10 millj. 350 þús. kr. Hækkunin skiptist með eftirfarandi hætti: Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða, annarra en ríkissjúkrahúsa, hækki um 4 millj. 250 þús. kr. Sundurliðun kemur fram í brtt. nefndarinnar. Lagt er til að nýr liður verði tekinn upp, Sjúkrahús St. Franciscusarreglunnar í Stykkishólmi, byggingarstyrkur verði 4 millj. kr. Styrkur til þessa húss hefur verið í fjárlögum undanfarin ár, en er ekki í fjárlagafrv. Lagt er til að byggingarstyrkur til Dvalarheimilis aldraðra, Hrafnistu, hækki um 2 millj. 100 þús. kr. og er þá bætt raungildisrýrnun þessa styrks síðustu tvö ár, en hann var ákveðinn 1981 og skyldi greiðast í sex greiðslum, jafngóðum að raungildi. St. Jósefsspítali, Landakoti: Stofnkostnaður hækki um 2 millj. kr. vegna tækjakaupa. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri: Lagt er til að liðurinn Viðhald hækki um 800 þús. kr. Er það til að hefja gluggaskipti í gamla sjúkrahúsinu, sem nú er talin brýn þörf á. Heilbrigðismál, ýmis starfsemi: Lagt er til að liðurinn hækki um 2 millj. 887 þús. kr. og vísast til nál. um skiptingu á þessari hækkun. Þroskaþjálfaskóli Íslands: Liðurinn Stofnkostnaður hækki um 200 þús. kr. Fjármálaráðuneyti. Fasteignamat ríkisins: Lagt er til að gjöld hækki alls um 700 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á gjaldategundir, að Önnur rekstrargjöld hækki um 500 þús. kr. og Viðhald um 200 þús. kr. Samgönguráðuneyti. Vegagerð ríkisins: Liðurinn Til einstaklinga og samtaka hækki um 80 þús. kr. Liður þessi hefur runnið til styrkja til þess að halda uppi gistingu og byggð vegna vetrarsamgangna. Mál Vegagerðarinnar bíða að öðru leyti til 3. umr., eins og ég sagði áðan. Vita- og hafnamálaskrifstofan: Liðurinn Önnur rekstrargjöld lækki um 750 þús. kr. Sértekjur lækki um 1 millj. kr. Vitastofnun Íslands: Liðurinn Önnur rekstrargjöld lækki um 500 þús. kr. og sértekjur lækki um 1 millj. kr. Hafnamál: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 4.1 millj. Hækkunin skiptist þannig á viðfangsefni: Hafnarrannsóknir og mælingar hækki um 500 þús. kr. Liðurinn Ferjubryggjur hækki um 1 millj. kr. Sjóvarnargarðar hækki um 900 þús. kr. Lagt er til að nýr liður verði tekinn upp: Landshöfnin í Þorlákshöfn og verði 800 þús. kr. Ætlunin er að verja þessu fé til lagfæringar á grjótvörn og hafnargarði. Liðurinn Hafnarmannvirki og lendingarbætur hækki um 900 þús. kr. Skiptingin á þessum lið kemur fram í brtt. n. Ýmis framlög undir samgrn.: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 1 millj. 300 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á viðfangsefni: Þrír nýir liðir: Flugbjörgunarsveitir verði 450 þús. kr., Fræðsluefni um öryggismál sjómanna verði 350 þús. kr. og Sjálfvirk tilkynningarkerfi fyrir fiskiskip verði 500 þús. kr. Hafist var handa á s.l. ári um undirbúning að því að koma upp sjálfvirku tilkynningarkerfi fyrir fiskiskip og er þessi fjárveiting ætluð til að halda þeim undirbúningi áfram. Veðurstofa Íslands: Lagt er til að liðurinn Önnur rekstrargjöld hækki um 2 millj. 900 þús. kr. Sértekjur hækki um 1 millj. 400 þús. kr., sem er mótframlag frá Alþjóðaflugmálastofnuninni vegna veðurþjónustu við millilandaflug, en á móti er lagt til að varið verði 1 millj. 400 þús. kr. til kaupa á veðurathugunartækjum til mælinga í háloftunum. Landmælingar Íslands: Lagt er til að liðurinn Sértekjur lækki um 1 millj. kr. í samræmi við nýjar upplýsingar um sértekjur stofnunarinnar. Iðnaðarráðuneyti. Iðnaðarrannsóknir: Liðurinn hækki um 1 millj. kr. vegna umhverfisrannsókna í Eyjafirði í tengslum við fyrirhugað staðarval stóriðjufyrirtækis þar. Iðja og iðnaður, framlög: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 3 millj. 110. þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á viðfangsefni: Heimilisiðnaðarfélag Íslands hækki um 10 þús. kr. Iðnþróun og tækninýjungar hækki um 500 þús. kr., m.a. vegna rannsókna og nýtingar surtarbrands. Iðnþróunarverkefni hækki um 200 þús. kr. Iðnráðgjafar hækki um 900 þús. kr. Nýr liður: Kynning á íslenskum iðnaðarvörum verði 1 millj. 500 þús. kr. Ætlunin er að gera sérstakt átak í því að kynna íslenskar iðnaðarvörur, verð þeirra og gæði og tryggja þannig stöðu þeirra í samkeppni við innfluttar vörur. Á þessu hefur oft verið þörf, en nú er brýn nauðsyn. Orkusjóður: Lagt er til að liðurinn Styrking dreifikerfis í sveitum hækki um 6 millj. kr. Þá er lagt til að liðurinn Hólsfjallabæir hækki um 750 þús. kr. Þar er um að ræða framlög til að greiða niður orkukostnað á þessum bæjum og raunar fleiri samkv. þál. sem samþykkt var á Alþingi fyrir rokkrum árum. Ýmis orkumál: Lagt er til að inn komi nýr liður: Hitaveita Reykjahlíðar og verði 5 millj. kr., en þessi liður hefur verið færður frá félmrn. þar sem hann er samkv. frv. Um er m.a. að ræða greiðslu samkv. fyrri samningum vegna kaupa ríkisins á vatnsréttindum af jarðeigendum. Viðskrn., aðalskrifstofa: Lagt er til að önnur rekstrargjöld hækki um 330 þús. kr. Þá er lagt til að liðurinn Til einstaklinga og samtaka hækki um 190 þús. kr., sem er framlag til Neytendasamakanna. Verðlagsstofnun: Önnur rekstrargjöld hækki um 600 þús. kr. til verðkannana. Án þessarar fjárveitingar telur Verðlagsstofnun sig ekki geta gefið út upplýsingar til almennings um verðkannanir, en með þessari fjárveitingu á stofnunin vonandi að geta staðið vel að verki á þessu sviði. Fjárlaga- og hagsýslustofnun, aðalskrifstofa: Lagt er til að liðurinn Önnur rekstrargjöld hækki um 2 millj. kr. til hagræðingar á rekstri ríkisfyrirtækja. Ákveðið hefur verið að gera úttekt á rekstri ýmissa ríkisfyrirtækja. Nauðsynlegt er að fjárlaga- og hagsýslustofnun skipuleggi þessa úttektar- og hagræðingarvinnu og geri verksamninga við ráðgjafarfyrirtæki um að framkvæma hana að svo miklu leyti sem stofnunin gerir það ekki sjálf. Mikil þörf er að gera skipulegt átak í þessum efnum og er þessari fjárveiting ætlað að hrinda því átaki af stað. Herra forseti. Ég hef þá lokið því að gera grein fyrir brtt. fjvn. við þessa umr.



Herra forseti. Þegar fjvn. hefur nú lokið störfum fyrir 2. umr. vil ég flytja meðnm. mínum, starfsmanni nefndarinnar og hagsýslustjóra þakkir fyrir gott og ánægjulegt samstarf og þá sérstaklega formanni fjvn., hv. 2. þm. Norðurl. e., Lárusi Jónssyni, sem hefur stjórnað störfunum af röggsemi, góðri skipulagningu og einstakri lipurð. Tími til að sinna viðtölum við þá sem leita á fund nefndarinnar var knappari nú en á undanförnum árum þegar nefndin hefur hafið störf um mánaðamótin sept.-okt. og lokið viðtölum við sveitarstjórnarmenn fyrir þingsetningu. Þetta var unnið upp með mun meiri vinnu um kvöld og helgar og jafnvel á þingfundatímum. Varðandi þær brtt. sem n. flytur sameiginlega er rétt að taka fram að við sem skipum minni hl. fjvn., fulltrúar Alþb., Alþfl., BJ og Samtaka um kvennalista, höfum tekið þátt í að gera tillögur um skiptingu fjárhæða milli einstakra framkvæmda innan þess heildarramma hvers framkvæmdaflokks sem meiri hl. n. hefur ákvarðað. Við höfum því áskilið okkur rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Í því sambandi við ég leggja áherslu á að við erum sérstaklega ósammála þeirri ákvörðun meiri hl. n. að skerða raungildi framkvæmda til dagvistarheimila og þeirri ákvörðun að leyfa engar nýjar framkvæmdir við dagvistarheimili sem hafa þó áður fengið fjárveitingar á fjárlögum til undirbúnings framkvæmda og flytjum á þskj. 194 brtt. þess efnis að framlag til þessa málaflokks hækki um 20 millj. frá till. í fjárlagafrv. Þegar fyrsta fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. kemur til afgreiðslu eru ríflega fimm ár síðan sjálfstfl. skildi við stjórn ríkisfjármála eftir að hafa haldið þannig á þeim málum að útgjöld ríkisins sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu voru að meðaltali á fjórum stjórnarárum Sjálfstfl. hærri en á tímabili nokkurrar ríkisstj. sem áður hafði setið og metútgjöld miðað við þennan mælikvarða náðust undir stjórn Sjálfstfl. árið 1975 þegar þetta hlutfall varð hærra en það hefur nokkru sinni orðið fyrr eða síðar eða 30.4%. Málsvarar Sjálfstfl. hafa æðioft til að fela þessar staðreyndir kosið að miða fremur við hverjar tekjur ríkissjóðs hafi á stjórnarárum hans orðið sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, en það látið liggja á milli hluta að vegna þess hve lítt var um það sinnt á þessum árum, þegar Sjálfstfl. fór með stjórn ríkisfjármála, að hafa samræmi á tekjum og útgjöldum varð sá fjmrh. sem við tók að kljást við það verkefni að greiða niður þær stórfelldu skuldir ríkissjóðs sem eftir voru skildar. Auk þess að afla tekna fyrir þeim útgjöldum sem til féllu á því tímabili sem við tók varð einnig að innheimta skatta af landsmönnum fyrir þeim útgjöldum ríkissjóðs sem efnt var til í tíð fjármálastjórnar Sjálfstfl. án þess að aflað hafi verið tekna fyrir þeim. Þær upphæðir, sem þannig varð að greiða í atborganir og vexti til Seðlabankans vegna óráðsíu í fjármálastjórn Sjálfstfl., námu á verðlagi í dag um 2500 millj. kr. en það jafngildir mótframlagi ríkissjóðs til framkvæmda sveitarfélaga í rúmlega sex ár miðað við þá fjárhæð sem nú er í fjárlagafrv. til þessara framkvæmda, þ.e. skólabygginga, hafnaframkvæmda, sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og dagvistarheimila. Greiðslur á þessari skuldasúpu, sem var undir stjórn Sjálfstfl. á ríkisfjármálum skilin eftir handa öðrum til að greiða, námu á núgildandi verðlagi um 54 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Þessi viðskilnaður var hin raunverulega útfærsla Sjálfstfl. á stefnumálum sínum um lækkun ríkisútgjalda, aðhald í ríkisrekstri og ábyrgð á meðferð opinbers fjár. Nú hefur Sjálfstfl. aftur tekið við stjórn ríkisfjármála með tilstyrk Framsfl. Með leiftursókn gegn lífskjörum launafólks hafa þessir flokkar keyrt svo niður kaupgetu hjá almenningi að tekjur ríkissjóðs af neyslusköttum hafa stórlega minnkað og skuldasöfnunin hjá Seðlabankanum er hafin að nýju. Vextir af þeirri skuld eins og hún er áætluð um næstu áramót. en talið er að hún muni nema alls um 1100–1200 millj. kr., eru ekki einu sinni meðreiknaðir til útgjalda á fjárlögum næsta árs, hvað þá greiðsla á skuldinni sjálfri, enda ljóst að hún verður þess í stað enn aukin á næsta ári. Ekki hafa fengist upplýsingar um hversu hárri upphæð þessir vextir af skuldinni um áramótin nemi á næsta ári, en til hliðsjónar má hafa að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að vextir af þeirri yfirdráttarskuld sem efnt verður til á næsta ári nemi 45 millj. kr. Hversu áreiðanleg áætlunin um vaxtaútgjöld ríkissjóðs á næsta ári er, en þau nema 840 millj. kr., ræðst svo að verulegu leyti af því hvernig fer um það markmið hæstv. ríkisstj. að halda gengisskráningu sem næst óbreyttri á næsta ári. Kunna ýmsir að draga í efa að það markmið sé raunhæft og þá um leið vaxtaupphæðin. 17 milljarða kr. fjárlagafrv. var lagt fram með 9 millj. kr. rekstrarafgangi. Í útgjaldahliðina vantaði þá eins og getið er um í grg. með fjárlagafrv. þau útgjöld til vegaframkvæmda sem fjármögnuð eru með lántökum og nú má ætla að geti numið um 340 millj. kr., miðað við þær forsendur sem hafa verið lagðar fram varðandi markaða tekjustofna Vegasjóðs og núgildandi áætlun um þjóðarframleiðslu á næsta ári, en samkv. forsendum fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að útgjöld til vegamála nemi 2.2% af þjóðarframleiðslu 1984. Auk þessarar upphæðar, 340 millj. kr., sem enn vantar inn í rekstrarútgjöldin, eru ýmis útgjöld ríkissjóðs vantalin. Má þar nefna framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem er vantalið um 30 millj. kr., og samkv. nýframlögðu frv. um húsnæðismál er gert ráð fyrir því að útgjöld ríkissjóðs til húsnæðismála verði á næsta ári aukin og nemi um 240 millj. kr. umfram þá upphæð sem í fjárlagafrv. er. Verði sú upphæð tekin að láni til viðbótar við lán vegna vegamála, sem eru enn ekki komin inn í frv., gætu lántökur til A- og B-hluta fjárlaga orðið ríflega 70% hærri á fjárlögum fyrir árið 1984 en í núgildandi fjárlögum, á sama tíma og verðlagshækkanir eru áætlaðar 23%. Vitaskuld verða slíkar lántökur ígildi erlendrar skuldasöfnunar með Seðlabankann sem millilið eða þá að ríkissjóður ýtir öðru út af innlenda lánamarkaðinum, en í grg. með fjárlagafrv. stendur að meginatriðið sé að erlendar skuldir haldi ekki áfram að aukast. Miðað við tekjuhlið fjárlagafrv. og þá afgreiðslu útgjaldaliliðar sem við blasir er ekki annað sýnt en að stefnt sé að hallarekstri á ríkissjóði á næsta ári. Endurmat á tekjuhlið hefur nefndin eða a.m.k. minni hl. hennar ekki fengið að sjá, þrátt fyrir að af hálfu minni hl. hafi margsinnis verið óskað eftir því að fulltrúar Þjóðhagsstofnunar kæmu eins og venja er til á fund fjvn. fyrir 2,. umr. til þess að gera grein fyrir tekjuáætluninni og hugsanlegum breytingum á forsendum hennar síðan hún var samin. Mér þykir slæmt að ekki skuli hafa verið talið fært að verða við þessum óskum, en það er þó nánast hið eina sem ég hef að athuga við það sem að minni hl. hefur snúið varðandi vinnubrögð í nefndinni. Ég hef áður lýst því hvernig til tókst um stjórn Sjálfstfl. á ríkisfjármálum, þegar hann bar ábyrgð á þeim málum síðast, en þrátt fyrir þá sýnikennslu sem Sjálfstfl. stóð fyrir í eyðslustefnu og skuldasöfnun ríkissjóðs hefur hann þó ávallt síðan haldið á lofti stefnunni um að ríkisumsvif yrðu minnkuð í því skyni að þegnar þjóðfélagsins hefðu þeim mun meira fé til eigin ráðstöfunar. Það er þó ekki með þessum hætti, sem flokkurinn útfærir kenningar sínar þegar hann ræður ríkisfjármálunum á ný, heldur verður samdráttur í ríkisumsvifum knýjandi og þvinguð afleiðing af þeirri leiftursókn sem Sjálfstfl. og Framsókn hafa staðið fyrir gegn lífskjörum almennings, með þeim afleiðingum að kjör launafólks hafa skerst langt umfram rýrnun þjóðartekna. Jafnvel er nú komið í ljós að afleiðingarnar af svo stórskertum kaupmætti hjá almenningi eru svo afdrifaríkar á hag ríkissjóðs, að höfundar leiftursóknarinnar sjá ekki önnur ráð en hækkaða skattbyrði og hallarekstur ríkissjóðs, líklega í von um að einhverjir aðrir greiði skuldirnar seinna. Ríkisumsvifin minnka, en það kemur ekki fram í bættri stöðu ríkissjóðs - skuldirnar aukast. Ríkisumsvifin minnka ekki til þess að launafólk hafi meira fé til eigin ráðstöfunar heldur vegna þess að kjörin hafi verið skorin svo stórlega niður að það bitnar á tekjum ríkissjóðs. Og launafólk hefur ekki haft minna til ráðstöfunar jafnvel í áratugi. Nú hefur þjóðin fengið að kynnast hinni raunverulegu aðferð Sjálfstfl. til þess að minnka ríkisumsvifin. Hún felst einfaldlega í því að með beinni kaupskerðingu, stórfelldum verðhækkunum vegna gengisfellingar, risahækkunum þjónustugjalda og banni við kjarasamningum hefur launafólk verið knúið til þess að draga saman neyslu sína. Svo harkalegar aðgerðir í því skyni að hafa hemil á innflutningi þarf að skoða í því ljósi að launafólk notar aðeins 1/3 hluta innflutningsins en 2/3 ráðast af innkaupum annarra og engar ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að hafa hemil á eyðslu þeirra. Eyðslugeta þeirra hefur þvert á móti verið bætt að því leyti sem þeir njóta góðs af lækkun launaútgjalda. Aðferð Sjálfstfl. til þess að koma fram því kosningaloforði að draga úr greiðslum atmennings til ríkissjóðs er sem sagt sú að losa fólk við að greiða söluskatt og önnur gjöld til ríkissjóðs af þeim vörum sem ríkisstj. hefur með stefnu sinni séð um að það geti ekki lengur keypt. Ríkisstj. hefur látið í veðri vaka að sérstakar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að hlífa þeim sem við erfiðasta fjárhagsafkomu búa. Það er því rétt að huga sérstaklega að því hvernig stjórnarstefnan hefur leikið hag þess fólks. Ef skoðað er hversu mánaðargreiðslur ellilífeyrisþega með fulla tekjutryggingu duga í dag til kaupa á einstökum vörutegundum í samanburði við kaupmátt gagnvart þessum sömu vörutegundum og þjónustu á sama tíma í fyrra kemur eftirfarandi í ljós: Ellilífeyrir og tekjutrygging nam 1. des. 1982 samtals 5188 kr. en 1. des. 1983 7018 kr. Eitt kg af smjöri kostaði 1. des. í fyrra 109.70 kr., í ár 200.40 kr. Einn lítri af nýmjólk kostaði 1. des. í fyrra 9.70 kr., í ár 17.10 kr. Eitt kg. af súpukjöti kostaði 1. des í fyrra 69.80 kr. en í ár 122.10 kr. Eitt kg af nýrri ýsu kostaði 1. des. í fyrra 18.80 kr., 36.20 kr. í ár. Fastagjald af síma í þrjá mánuði var 1. des. 1982 418.65 kr., 1. des. 1983 710.10 kr. Eitt tonn af heitu vatni hjá Hitaveitu Reykjavíkur kostaði 1. des. í fyrra 5.33 kr., í ár 12 kr. Ein kwst. af rafmagni á heimilistaxta í Reykjavík kostnaði 1. des. í fyrra 1.80 kr., í ár 3.46 kr. Fyrir ellilífeyri + tekjutryggingu einstaklings fengust 1. des. í fyrra 47.2 kg af smjöri en 35 kg. nú. 1. des. 1982 fengust fyrir lífeyrinn 534.8 lítrar af nýmjólk en 410.4 lítrar 1. des. í ár. Í fyrra fengust 74.3 kg af súpukjöti fyrir ellilífeyrinn og tekjutrygginguna en 57.5 kg í ár. Ellilífeyrir og tekjutrygging dugðu í fyrra í 37.2 mánuði fyrir fastagjaldi af síma en í 29.6 mánuði í ár. Fyrir ellilífeyrinn og tekjutrygginguna fengust í des. í fyrra 2882 kwst. af rafmagni á heimilistaxta í Reykjavík en 2028 í ár. Og gamalmennunum dugði framlagið frá Tryggingastofnun ríkisins fyrir 973.4 tonnum af heitu vatni frá Hitaveitu Reykjavíkur í fyrra en fyrir 584.8 tonnum í ár. Þ.e. fyrir greiðsluna frá Tryggingastofnun ríkisins fékk gamla fólkið 1. des. í fyrra 34.8% meira af smjöri en í ár, 30.3% meira nýmjólk, 29.2% meira af súpukjöti, 25.7% meira magn símaþjónustu, 42.1% meira rafmagn til heimilisnota og 66.5% meira af heitu vatni frá Hitaveitu Reykjavíkur. Þegar haft er í huga að þjóðartekjur á mann hafa lækkað um 4.9% á þessum sama tíma er naumast undur þó að spurt sé: Var þörf á því að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. reiddi svo hátt til höggs gegn þeim sem verst eru settir í þjóðfélaginu og hafa nú um 7 þús. kr. til lífsframfæris á mánuði? Þegar svo hefur farið um kaupmátt hjá því fólki sem ríkisstjórnarflokkarnir telja sig hafa gert sérstakar ráðstafanir til að hlífa má geta nærri hver áhrif leiftursóknaraðgerðanna hafa verið hjá öðrum. Áhrifin af þessari gríðarlegu skerðingu kaupmáttar á tekjur ríkissjóðs knýja að sjálfsögðu á um aukið aðhald í rekstri, og ég vil ekkert draga úr því að viðleitni í þá átt hafi verið við höfð þótt misjafnlega hafi til tekist. Það hefur ávallt reynst erfitt að fá ráðh. til að taka á í því skyni að draga úr útgjöldum þeirra stofnana sem heyra undir rn. þeirra og í því sambandi ekki skipt máli hvaða ríkisstj. hefur setið. Það er oft engu líkara en að ráðh. þyki vegur sinn aukast í réttu hlutfalli við aukin umsvif, fleira starfsfólk og meiri útþenslu og líti svo á að þeir standi sig ekki sem skyldi fyrir stofnanir sínar ef þeir verja ekki eyðsluna og standa ekki gegn tilraunum til að herða að rekstrinum. Sé það svo að þeir séu orðnir meðfærilegri til þess að veita stofnunum sínum fjárhagslegt aðhald má segja í sambandi við þrengingar ríkissjóðs í kjölfar kaupskerðingaraðgerðanna að fátt sé svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Hvernig svo tekst til í reynd á eftir að koma í ljós en fjvn. hefur ekki haft aðstöðu til þess að fylgjast með eða hafa áhrif á framkvæmd fjárlaga. Ég gerði aukafjárveitingar að umtalsefni við afgreiðslu fjárlaga í fyrra og eins og þá kom fram hefur n. í hæsta lagi - og fyrst í fyrra - fengið skýrslu um hverjar aukafjárveitingar hafa verið en ekkert haft um þær að segja né heldur nokkur annar aðili af hálfu Alþingis. Ég fagna því að hér er fyrirhuguð breyting á. Ég hygg að slík ráðstöfun gæti leitt til aukins aðhalds. Við samningu fjárlagafrv. hefur verið gerð tilraun til að aðlaga áætlun um rekstrarútgjöld á næsta ári raunverulegum útgjöldum og það hvarflar ekki að mér að bera rekstrartölur úr fjárlögum árisins 1983 saman við hliðstæðar tölur úr fjárlagafrv. 1984 án þess að taka tillit til þess og halda því fram að ætlunin sé að auka útgjöld sem öllum mismuninum nemur eða jafnvel ríflega 100% í einstökum tilfellum. Það er sjálfsagt nóg til að deila um þó að látið sé vera að hasla sér völl á slíkum grundvelli. Verulegur hluti tölulegrar hækkunar á öðrum rekstrargjöldum í fjárlagafrv. stafar af því, sem ljóst er, að fellt er í það bil sem í hverju tilfelli hefur orðið milli raunverulegra útgjalda og áætlunartalna á fjárlögum, án þess að í því einu felist raunverulega aukin útgjöld. Á hinn bóginn krefjast slíkar aðgerðir talsverðrar varkárni og nákvæms mats á því hvort allur raunverulegur kostnaður umfram þá áætlun sem gilt hefur í fjárlögum á að verða grundvöllur áframhaldandi fjárveitinga. Í ýmsum tilvikum getur hluti kostnaðar verið bundinn sérstaklega við tiltekið ár og ekki tilefni til að festa þau útgjöld í uppfærðri áætlun. Einnig er hætta á því að stofnanir sem hefur tekist að þrengja fram útgjöldum umfram áætlanir fái þau varanlega niður negld, en hjá öðrum sem hafa reynt að halda sig mest innan útgjaldaáætlana verði það aðhald haft til áframhaldandi viðmiðunar. Þannig gætu þeir notið upphækkunarinnar sem síst skyldi en þeir goldið sem síst ættu skilið. T.d. er það svo að við það að áætlanir um önnur rekstrargjöld stofnana eru aðlöguð raunverulegum útgjöldum þarf að hækka önnur rekstrargjöld tölulega hjá aðalskrifstofu landbrn. um 221.3%, hjá aðalskrifstofu utanrrn. um 174.8%, hjá aðalskrifstofu viðskrn. um 162.1% en hjá Hagstofu Íslands um 50.6%. Þetta skýrir e.t.v. nokkuð það sem ég hef verið hér að benda á. Fjvn. hefur engan veginn gefist tími til að endurmeta þessa uppfærslu rekstrarútgjalda sem byggð er á niðurstöðu ríkisreiknings fyrir árið 1982. En það hefur, eins og ég átti von á, komið í ljós að í þeim tiltölulega fáu tilvikum þar sem hægt hefur verið að fá upplýsingar um hver yrðu raunveruleg rekstrarútgjöld stofnana 1983, en það ætti að vera nokkuð ljóst þegar ekki lifir nema mánuður ársins, hefur ýmsum af þeim stofnunum verið úthlutað í fjárlagafrv. meira rekstrarfé að raungildi á næsta ári en raunveruleg útgjöld verða á þessu ári. Þ.e. í stað þess að lækka liðinn Önnur rekstrargjöld eins og lýst er yfir að sé ein af meginforsendum fjárlagafrv. þá fá þessar stofnanir að eyða meira fé á næsta ári en í ár. Ef beitt er forsendum fjárlagafrv. á raunveruleg útgjöld á árinu 1983 um verðbreytingar og 5% niðurskurð ætti liðurinn Önnur rekstrargjöld hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins t.d. að nema 6.8 millj. en er í frv. 7.3 millj., þar munar 1/2 millj. kr. Hjá Siglingamálastofnun ríkisins ættu rekstrarútgjöld að vera 4.1 millj. miðað við óbreytt umsvif en eru í frv. 6 millj., þar munar 1.9 millj. Hjá St. Jósefsspítala, Landakoti, ættu rekstrarútgjöld að vera 81 millj. en eru í frv. 86 millj., mismunurinn er 5 millj. Hjá Vita- og hafnamálaskrifstofunni ættu rekstrarútgjöld að vera 2.1 millj., eru 3.7 millj. í fjárlagafrv. og mismunurinn 1.6 millj. Hjá Orkustofnun ætti rekstrarútgjöld að vera 62.3 millj. en eru í frv. 70.9 millj. Þar munar 8.6 millj. kr. en þar gætu sértekjur einnig verið ofáætlaðar. Hjá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri ættu rekstrarútgjöld að vera 66.7 millj., eru í frv. 68.6 millj., þar munar 1.9 millj. Hjá Flugmálastjórn ættu rekstrarútgjöld að vera 37.3 millj., eru í frv. 39.8 millj., þar munar 1.5 millj. kr. Hjá aðalskrifstofu félmrn. ættu rekstrarútgjöld að vera 3.1 millj. en eru í frv. 3.7 millj., þar munar 600 þús. kr. Hjá aðalskrifstofu sjútvrn. ættu önnur rekstrargjöld að vera 3 millj., eru 3.9 millj., þar munar 900 þús. kr. Hjá aðalskrifstofu menntmrn. ættu rekstrargjöld að vera 12.4 millj. en eru í frv. 13.7 millj., þar munar 1.3 millj. Eins og ég áður sagði hefur n. alls ekki gefist tími til að endurskoða áætlanir um önnur rekstrargjöld í frv., en á því hefði þó verið veruleg þörf ef ætlunin er að beita aðhaldi gagnvart stofnunum að því er varðar önnur rekstrargjöld, og slæmt að láta mislukkaða uppfærslu gjalda út frá ríkisreikningi 1982 valda því að óbreyttar till. í fjárlagafrv. verði í mörgum tilvikum grundvöllur til aukningar rekstrarútgjalda á næsta ári þvert ofan í yfirlýsta stefnu. Í örfáum þeirra tilvika þar sem í ljós hefur komið að í frv. er gert ráð fyrir hækkun rekstrarútgjalda en ekki lækkun hefur n. flutt till. um lagfæringar. Þegar hagur ríkissjóðs hefur verið leikinn svo sem raun ber vitni með stórfelldum niðurskurði kaupmáttar hjá almenningi þá eru aðstæður með þeim hætti að naumast er grundvöllur til þess að standa þannig að fjárveitingum til félagslegra framkvæmda sem þörf er á. Mjög hörkulegar aðgerðir felast í skömmtun ríkisstjórnarflokkanna á fjármagni til verklegra framkvæmda þar sem nánast eru ekki leyfðar nýjar grunnskólaframkvæmdir og alls engar í dagvistarmálum og mjög skorið niður fjármagn til þeirra framkvæmda sem verið er að vinna að. Rökin fyrir þeim hörkulegu aðgerðum verða þó ekki mjög sannfærandi þegar haft er í huga að á sama tíma er lagt til að tekin séu erlend lán um 100 millj. kr á næsta ári til þess að hefja byggingu á allt of stórri flugstöð á Keflavíkurflugvelli, og er sú upphæð þó aðeins byrjunin því að ætlunin er að eyða rúmlega 600 millj. kr. í framkvæmdina á næstu árum en það jafngildir framlagi til allra framkvæmda á flugvöllum í landinu í 12 ár. Á sama tíma og nauðsynlegustu verklegar framkvæmdir hvarvetna um landið eru markvisst skornar niður veigra stjórnarflokkarnir sér ekki við að auka erlendar skuldir þjóðarinnar í að mínum dómi ótímabæra og allt of stóra framkvæmd sem jafnframt er þannig staðið að að ekki samræmist sjálfstæði þjóðarinnar. Slíkar ákvarðanir hljóta að gera þm. erfiðara fyrir um að sætta sig við svo harkalegan niðurskurð fjárveitinga til félagslegra framkvæmda sem hér er ætlunin að standa að við afgreiðslu fjárlaga, en sá niðurskurður bitnar á fétagstegri þjónustu um allt land. Fjármagn í flugstöðina tel ég að mætti spara og nota tímann til þess að færa áætlaða stærð hennar í eðlilegt horf. Og það mætti víða draga úr liðnum önnur rekstrargjöld þar sem fjárveitingar verða greinilega hærri að raungildi á næsta ári en skv. reikningum í ár. Þessu fé öllu væri betur varið til þess að draga úr mestu hörkunni í niðurskurði á félagslegum framkvæmdum. Við sem skipum minni hl. fjvn. viljum þó takmarka till. sem við flytjum sameiginlega um lagfæringu í þessu efni við eina einustu till., því að við teljum atmennt ekki efni til að flytja brtt. til hækkana á fjárlagafrv. umfram það sem n. gerir sameiginlega. Við leggjum til að fjárveiting til dagvistarframkvæmda verði hækkuð um 20 millj. kr., í 50 millj. Öllum er kunnugt um þá miklu þörf sem er fyrir hendi í hverju sveitarfélagi á úrbótum í dagvistarmálum. Víðast er verið að reyna að bæta úr í þessum efnum og framkvæmdir í miðjum klíðum eða hafa verið í undirbúningi. Fjárveitingar til þeirra framkvæmda sem nú er unnið að eru of knappar til þess að þær komi að gagni svo fljótt sem skyldi og í till. ríkisstjórnarflokkanna um fjárveitingar er gert ráð fyrir því að stöðva með öllu þær framkvæmdir sem hafa áður fengið fjármagn á fjárlögum til undirbúnings. Við leggjum til að á þessar undirbúningsframkvæmdir verði ekki lögð dauð hönd ríkisvaldsins og reynt verði að tryggja að það fjármagn sem ríki og sveitarfélög hafa þegar lagt í dagvistarheimili, sem eru í byggingu, komi sem fyrst að gagni. Það er í rauninni spurningin um nýtingu á fé sem þegar hefur verið bundið. Niðurskurðarstefna ríkisstjórnarflokkanna bitnar á fleirum en sveitarfélögunum. Í kjölfar þess að Alþingi samþykkti lög um Framkvæmdasjóð fatlaðra, þar sem ákvæði er um að framlag úr ríkissjóði skuli á næsta ári nema 91 millj. kr. skv. forsendum fjárlaga, er fjárveiting á næsta ári einungis áættuð 40 millj. kr. Og af 40 millj. kr. erfðafjárskatti, sem á að renna í Erfðafjársjóð til ráðstöfunar fyrir Framkvæmdasjóð fatlaðra, er ætlunin skv. fjárlagafrv. að hirða 20.6 millj. kr. í ríkissjóð, þannig að framlag sem Framkvæmdasjóður fatlaðra fær til ráðstöfunar er einungis um 45% af því sem lög gera ráð fyrir. Það hefur svo sem áður verið tekið fjármagn af erfðafjárskatti í ríkissjóð en ef meðferðin á Erfðafjársjóði nú er borin saman við ákvarðanir á þessu ári kemur í ljós að í fjárlögum í ár fóru 74.9% erfðafjárskatts í Erfðafjársjóð, en í fjárlagafrv. nú einungis 48%. Hlutur ríkissjóðs af skattinum hækkar um 280% en hlutur Erfðafjársjóðs einungis um 19.9%. Vandamálin varðandi Byggingarsjóð aldraðra og framlag ríkissjóðs til elli- og hjúkrunarheimila hafa ekki hlotið afgreiðslu í fjvn. og bíða 3. umr. Í umr. um tekjuskattsfrv. hæstv. ríkisstj. hefur rækilega verið sýnt fram á að skattbyrði gjaldenda mun að því er varðar beina skatta aukast á næsta ári. Það heildarfjármagn sem rennur í ríkissjóð af beinum sköttum mun aukast um 28% á næsta ári en vegin meðallaunahækkun milli áranna 1983 og 1984 er metin á 14.5–15% í forsendum fjárlagafrv. Fjárlagaafgreiðslan felur í sér áframhaldandi kjaraskerðingu af hálfu ríkisstjórnarflokkanna á fleiri sviðum en þessum. Lækkun niðurgreiðslna mun valda hækkun á verðlagi brýnustu neysluvara almennings og varðandi óbeina skatta, neysluskatta, kom það m.a. fram í gögnum sem lögð voru fyrir fjvn. varðandi tekjur Vegasjóðs á næsta ári að ætlunin er að tekjur Vegasjóðs af bensíngjaldi hækki allt árið í samræmi við breytingar á byggingarvísitölu, enda þótt allar verðbætur á laun séu bannaðar fram á mitt ár 1985. Skv. þessum fyrirætlunum verður heildarskattheimta af bensíngjaldi í Vegasjóð um 41.4% hærri á næsta ári en í ár þegar laun hækka um 14.5–15%. Fer þá lítið fyrir þeirri 2.3% lækkun á bensínverði sem verið er að sýna fólki nú fyrir jólin. Hækkun skattsins á hvern bensínlítra verður þó nokkru meiri eða 44.4% vegna minnkandi bensínsölu. Jafnframt mun þungaskattur verða 48.3% hærri á næsta ári en í ár. Á sama tíma er gert ráð fyrir því að beint framtag ríkissjóðs í Vegasjóð hækki um 13.3% frá því sem framlagið varð í ár. Það er því öðru nær en að nú sé komið að því að efna fyrirheit Sjálfstfl. um að skattheimta af bensíni og þungaskatti renni að sem allra mestu eða öllu leyti til vegaframkvæmda en ekki í ríkissjóð. Á sama tíma og horfið er frá fyrri fyrirætlunum um að á næsta ári verði varið til vegamála 2.3% af þjóðarframleiðslu og sú viðmiðun er færð niður í 2.2%, þá er einnig að því stefnt að ríkissjóður auki sínar eigin tekjur af tollum, tollafgreiðslugjaldi og söluskatti af bensíni um 295 millj. kr. eða 41.4% á næsta ári. Á árinu 1984 mun Vegasjóður skv. þessu fá í sinn hlut af sköttum af bensíni 663 millj. kr. en ríkissjóður á hinn bóginn 1008 millj. Þegar hæstv. fjmrh. fær tækifæri til þess að fylgja eftir í verki þeirri lífsskoðun sinni, sem hann nefnir svo oft, að almenningur í landinu eigi að fá að halda eftir stærri hluta af tekjum sínum en til þessa og ríkissjóður að taka minna, þá eru efndirnar m.a. þær að þegar kaupið hækkar um 14.5–15% hækka skattgjöld af bensíni um 44.4% og ríkissjóður tekur í sinn hlut nærri 300 millj. kr. hærri upphæð á næsta ári en í ár. Hlutur ríkissjóðs hækkar hlutfallslega nær þrisvar sinnum meira en kaupið og nú hefur hæstv. ríkisstj. ákveðið að miða launaforsendur á næsta ári við 2% minni kauphækkanir en áður hefur verið reiknað með. Til viðbótar allri þeirri skerðingu á kaupmætti launa og lífeyrisgreiðslna sem stjórnarflokkarnir hafa nú þegar knúið fram er það ætlun þeirra að draga úr tryggingabótum og sjúkraþjónustu svo að nemur 355 millj. kr. á næsta ári. Þetta er upphæð sem jafngildir 7600 kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu svo að einhvers staðar mun hún koma við. Af ummælum þeirra sem fengnir voru til að koma til viðræðna við fjvn. um þessar fyrirætlanir er ljóst að þeir sem um fjalla telja engar líkur á því að um nokkurn raunverulegan sparnað sem einhverju nemi gæti verið að ræða í þessu efni, heldur hljóti ákvörðun um þessa lækkun útgjalda hjá ríkissjóði að koma fram t.d. í lækkun tryggingabóta og þó einkum í ákvörðunum um að sjúklingar greiði hærri hlut en nú af lyfjakostnaði og læknishjálp og þá ekki síst með ákvörðun um að sjúklingar greiði sjálfir hluta af sjúkrahúsvist sinni. Sérstök nefnd mun vera að fjalla um slíkar till. og nefndar hafa verið ákveðnar fjárhæðir sem einstaklingum yrði ætlað að greiða fyrir sjúkrahúsvist, og var reyndar staðfest hér í ræðu hæstv. formanns fjvn. áðan. En þrátt fyrir fyrirheit um að verða við óskum minni hl. n. um að þessi gögn yrðu send n. hafa þau ekki komið enn. Ljóst er að með þessari fyrirætlun Sjálfstfl. og Framsfl. er markvisst verið að stíga fyrstu skrefin í þá átt að skerða þá lögbundnu tryggingu fyrir afkomuöryggi þegar veikindi ber að höndum sem hver og einn þegn þjóðfélagsins hefur notið á undanförnum áratugum vegna baráttu verkalýðssamtakanna og flokka þeirra. Þau skref sem stíga á í þessa átt marka tímamót við afgreiðslu fjárlaga og eru hvað ríkasti þátturinn í því að gera afgreiðslu fjárlaga athyglisverða þó að það komi fleira til. En svo sem ég hef rakið áður bendir allt til þess að fjárlögin verði afgreidd með raunverulegum halla, framfaramál eru skorin niður og aðför er hafin að tryggingakerfinu. Í ævisögu Eysteins Jónssonar segir söguritari Vilhjálmur Hjálmarsson um fjármálastjórn Eysteins Jónssonar í fyrstu ríkisstj. Hermanns Jónassonar með leyfi hæstv. forseta: „Hér virðist gengið hreint til verks að því leyti að tekjur og gjöld skuli standast á, samþykkt eru framfaramál sem kosta peninga og tekjuöflun á móti.“ Hér er í stuttu mál lýst þeirri stefnu að þeir þegnar þjóðfélagsins skyldu njóta sem þurfa þess og þeir borga sem geta það. Það er fróðlegt og segir mikla sögu um þróun Framsfl. á ekki lengra tímabili en líður þar til sonur tekur við af föður að bera þessa stefnu saman við þá stefnu í ríkisfjármálum og þjóðmálum almennt sem ræður nú við afgreiðslu fyrstu fjárlaga ríkisstj. Steingríms Hermannssonar. Nú stefnir í hallarekstur ríkissjóðs samtímis því að skattar þeirra sem betur mega sín eru léttir og fyrirheit eru gefin um sérstakar skattaívilnanir fyrir eigendur hlutafjár og fyrirtækja. Og nú eru ekki einungis framfaramál í verklegum þáttum skorin niður heldur er markvisst byrjað að höggva niður þau réttindi sem almenningi hafa verið tryggð af hálfu samfélagsins. Kynslóðabil birtist í ýmsum myndum og getur markað stjórnmálaflokka á afgerandi hátt.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið bæði í ræðum hv. frsm. bæði meiri og minni hl. fjvn. svo og eins og sjá má á þskj. hefur fjvn. ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. að þessu sinni sem í sjálfu sér er ekkert nýtt. Sá er nú gangurinn yfirleitt og sjálfsagt ekkert við því að segja. Ég vil í upphafi taka undir þær þakkir sem frsm. minni hl. flutti hér bæði til meðnefndarmanna, starfsmanns og allra þeirra aðila sem hafa aðstoðað í vinnunni í fjvn. sem er mikils virði. Allir þessir aðilar eiga vissulega þakkir skildar. Við 1. umr. fjárlagafrv. fyrir 1984 gerði ég nokkuð að umræðuefni að ég efaðist mjög um að aðalforsendur þess frv. eins og það var lagt fram mundu koma til með að standast. En þar er í fyrsta lagi um að ræða að gengið verði svo til óbreytt, stöðugt eins og menn kalla nú, að launin muni á næsta ári ekki hækka nema um 4–6% og í þriðja lagi að verðlag í landinu muni ekki á næsta ári hækka nema um sem nemur 4%. Allar þessar þrjár forsendur fannst mér - og finnst raunar enn, í því hefur mitt mat ekki breyst - hæpnar þó að ekki væri gengið út frá öðrum sjónarmiðum en voru þegar frv. var unnið og það lagt fram, en vissulega hljóta þær forsendur að hafa breyst síðan. Enda mun það ljóst og þarf ég ekki að rifja það upp í löngu máli. Ég vísa til framsögu hv. þm. Geirs Gunnarssonar áðan sem hafði framsögu fyrir minni hluta fjvn. þar sem hann kom inn á í altítarlegu máli að ljóst er - a.m.k. verður ekki annað séð nú við 2. umr. - að fjárlög fyrir árið 1984 verði afgreidd með halla. Og nú eru alltaf betur og betur að koma í ljós þau áhrif sem hin gífurlega kjaraskerðing sem orðið hefur á yfirstandandi ári hefur í raun og veru á stöðu ríkissjóðs og ríkisfjármála, og þá þar inni í að sjálfsögðu neysluskattar. Hallarekstur sá sem nú er augsýnilegur og verður á ríkissjóði á næsta ári er ekki síður vegna verulega minnkandi kaupgetu almennings í landinu sem er afleiðing af þeirri gífurlegu kjaraskerðingu sem átt hefur sér stað. Það er því augljóst að ekki verður staðið við það ákvæði stjórnarsáttmála að fjárlög fyrir árið 1984 miðist við að ná jafnvægi í ríkisfjármálum. Því mun fara víðs fjarri eftir því sem mál nú standa. Ég held að rétt sé að koma inn á það strax í upphafi að það er nýtt í sögunni a.m.k. til nokkuð margra ára að við 2. umr. fjárlaga liggi ekki fyrir endurskoðuð tekjuáætlun og endurskoðaðar forsendur fyrir fjárlögum ársins 1984 eða þess árs sem verið er að afgreiða fjárlög fyrir. Og það er athyglisvert að þessi nýja tekjuáætlun, hinar nýju og líklega - þó ekki sé nú meira sagt - breyttu forsendur fyrir fjárlögum ársins 1984 hefur ekki fengist fram þrátt fyrir ítrekaða eftirgrennslan minni hl. fjvn. um að slíkt yrði gert. Ég spái þannig í þá afstöðu að menn séu ekki alveg reiðubúnir, eigi í erfiðleikum með að koma heim og saman því sem þeir í raun og veru vildu gera þó að raunveruleikinn væri þar ekki með í spilinu. Þá er það augljóst við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984 að um gífurlega mikinn niðurskurð er að ræða á ýmsum tilteknum málaflokkum. Þar er bæði um að ræða framkvæmdamálaflokka á hinum ýmsu sviðum og einnig hrikalegan niðurskurð á ýmsum þáttum hinnar samfélagslegu hliðar sem mörgum a.m.k. hefur þótt rétt að hafa inni í myndinni þegar ákvarðaðar hafa verið fjárveitingar til hinna ýmsu málaflokka á fjárlögum. Það er nægilegt að nefna í þessu sambandi niðurskurð til framkvæmda eins og hafnarmála, til sjúkrahúsa, til skóla, til dagvistunar, húsnæðismála, vegamála og svo mætti lengi telja. Í öllum þessum málaflokkum er greinilega um hrikalegan niðurskurð að ræða frá því sem ætla hefði mátt miðað við að áfram hefði verið haldið uppbyggingarstefnu í landinu. Nú skal tekið fram að það gefur auga leið og ekkert við því að segja þegar samdráttur á sér stað eins og allt bendir til á árinu 1984 í þjóðarframleiðslu og þjóðartekjum að dregið sé úr á ýmsum sviðum að því er þetta varðar ef að á annað borð er látið fylgja með það sem snýr að ríkisgeiranum sjálfum, þ.e. ríkiskerfinu. En mér sýnist að það fari ekki saman því að eins og hér hefur komið fram er beinlínis gert ráð fyrir auknu raungildi í útþenslunni á ríkiskerfinu á árinu 1984 þrátt fyrir þann niðurskurð sem snýr að framkvæmdaframlögunum og framkvæmdaþáttunum í frv. Hér var minnst áðan á dagvistunarmálin. Þau eru einn þeirra málaflokka sem verður hart fyrir barðinu á niðurskurðarstefnu ríkisstj. þrátt fyrir að þar sé í raun og veru um að ræða samning við launþegahreyfinguna frá fyrri tíð. Þar er um að ræða að mínu viti nokkuð bindandi ákvæði við verkalýðshreyfinguna sem lét eftir af kauphækkunum til að þjóna þessum framkvæmdaflokki. Og til þess að framkvæma það samkomulag mun vanta a.m.k. 30 millj, til að standa við þá samningsgerð sem gerð var á sínum tíma á árinu 1980, a.m.k. 30 millj. Hér er því augljóslega með þeirri framkvæmd sem nú er viðhöfð á þessum þætti af hálfu ríkisvaldsins gengið á gefin fyrirheit í samningsgerð að því er varðar þennan þátt mála. Ekki er við því að búast þegar slík framkvæmd er viðhöfð að ríkisvaldinu sé yfirleitt treystandi í samningsgerð til eins eða neins þegar efndirnar eru með þeim hætti sem blasir nú við. Þetta á vissulega við um fleiri þætti en dagvistarmálin þó að það skuli ekki rakið hér sérstaklega. Það er t.d. augljóst að hinir ýmsu staðir, bæði hér á þéttbýlissvæðinu og ekki síður víðs vegar út um land, verða harkalega fyrir barðinu á niðurskurðinum í sambandi við grunnskólamálin. Ég hygg að þingmenn almennt hafi orðið fyrir þrýstingi og sé um það kunnugt hvernig það mál blasir við víðs vegar um landið þegar segja má að svo til engin ný verkefni verði sett í framkvæmd í grunnskólaþættinum á árinu 1984. Það er nýtt, a.m.k. miðað við það sem gerst hefur nokkur mörg undanfarin ár, að því er varðar fjárlagaafgreiðslu. Og svona mætti raunar segja um ýmsa aðra málaflokka sem ég skal ekki gera frekar að umræðuefni nema tilefni gefist sérstaklega til. Þá standa menn frammi fyrir þeirri staðreynd við 2. umr. fjárlaga að hæstv. ríkisstj. og meiri hl. á Alþingi virðist ætla að standa þannig að fjárlagaafgreiðslunni að láta vanta 30 millj. upp á framlag ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs sem ríkinu samkv. lögum ber að greiða. Þetta er trúlega gert í ljósi þeirra viðburða sem nú eiga sér stað víðs vegar um landið þar sem atvinnuleysið blasir við og í sumum tilfellum skollið á. Á þeim tímum ætlar ríkisvaldið að draga í land með framlög til þessa sjóðs um 30 millj. þrátt fyrir beina lagaskyldu þar um. Þetta er ekki glæsilegt fyrir þá einstaklinga sem þarna koma til með að eiga hlut að máli ofan á atvinnuleysið sem þegar er skollið á og víða blasir við, fjöldauppsagnir víða í sjávarplássum á landinu. Þá er líka athyglisvert, ekki síst núna þessa dagana eftir umr. eða nýframlagt stjfrv. um húsnæðismál og umr. þar um, að ekki er stafkrókur við 2. umr. fjárlaga um það með hvaða hætti á að sjá fyrir þeim 240 millj. sem ríkinu er ætlað samkv. frv. til viðbótar við það sem nú þegar er í sambandi við húsnæðismálakerfið. Gert er ráð fyrir viðbótarframlagi af hálfu ríkisins um 240 millj. og ekki stafkrókur um það með hvaða hætti þeirra peninga verði aflað. Ástæða er til þess í ljósi þessa að auglýsa nú eftir hugarfari hæstv. núv. félmrh. til þessa málaflokks svo mjög sem hann hefur á undangengnum árum talað um skort á vilja af hálfu einstaklinga í ráðherrastól til að leysa þetta mál. Það er ekki að sjá að það hugarfar fylgi nú hjá hæstv. félmrh. að því er þetta mál snertir. Auðvitað er ekki hægt að rifja upp og kannske ekki ástæða til í löngu máli öll þau atriði sem hugsanlega væri vert um að fjalla í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. En vissulega er ástæða til að taka á stærstu málaflokkunum, stærstu þáttunum sem hana snerta. T.d. er athyglisvert við 2. umr. að ekki er króna ætluð til greiðslu á yfirdráttarskuld ríkissjóðs við Seðlabankann við næstu áramót. Þar er um að ræða í kringum 1200 millj. kr. skuld sem ekki er stafkrókur um með hvaða hætti eigi að standa skil á eða hvort ekki þurfi að standa skil á því. Hæstv. fjmrh. upplýsir sjálfsagt á eftir með hvaða hætti fara eigi með þennan þátt afgreiðslunnar. Ég tek því undir þegar menn segja: Það er ljóst að nú á að hefja á ný skuldasöfnun við seðlabankann og að tekin verður upp lausn í ríkisfjármálum með aukinni seðlaprentun úr Seðlabankanum. Það eru þær einu lausnir sem sjáanlegar eru við þá afgreiðslu eða þá umr. sem núna fer fram sem er 2. umr. fjárlaga. Þá verður ekki hjá því komist og ekki nógu oft nógsamlega á það bent hversu hrikalega á að fara með þá einstaklinga í þessu þjóðfélagi sem síst skyldi, verst eru settir og við mest óöryggið búa. Það virðist vera að því stefnt að ráðast nú að afkomuöryggi þeirra þjóðfélagsþegna sem fyrir hvað mestum áföllum kunna að verða í þjóðfélaginu. Þetta á að gerast til viðbótar þeirri gífurlegu kjaraskerðingu sem átt hefur sér stað og í kjölfar hennar á nú að ráðast til atlögu gegn rétti sjúklinga til ókeypis sjúkrahúsvistar upp á 350 millj. kr. 350 millj. kr. ætlar nú ríkissjóður skv. því sem allt lítur nú út fyrir að velta af sér yfir á bök þessara þjóðfélagsþegna. Eins og fram kemur í nál. minni hl. fjvn. er þetta hvorki meira né minna en sem nemur 7 600 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu ofan á allt það sem gerst hefur undan á þessu ári álögur og kjaraskerðingu á launafólk. Ég veit ekki hvernig hæstv. forsrh. útskýrir þessa stefnu. Ég sé ekki betur en hér sé í fullu gildi leiftursókn gegn lífskjörum og afkomuöryggi fólks í landinu, síst minna eða skemmra gengið en gert var ráð fyrir á sínum tíma í till. Sjálfstfl. á árinu 1979. Og enn skal það rifjað hér upp að nú er það hlutverk hæstv. forsrh. að framkvæma þessa leiftursókn íhaldsins í landinu gegn launakjörum og afkomuöryggi hinna verst settu. Enn er einn þáttur sem vert er að gera hér að umræðuefni. Ekki verður annað séð, a.m.k. enn sem komið er, en að ríkisstj. æli að höggva í sama knérunn áfram og þá á ég við Framkvæmdasjóð fatlaðra. Skv. fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að hann fái um 40 millj. kr. í framlag frá ríkissjóði en það ætti skv. samþykktum lögum á síðasta þingi að nema 91 millj. að viðbættu því sem hann á samkv. lögum að fá úr Erfðasjóði sem ættu að vera skv. frv. 40 millj. Samtals ætti því skv. gildandi lögum að renna til Framkvæmdasjóðs fatlaðra á árinu 1984 131 millj. en eiga samkv. fjárlagafrv. að vera í kringum 60 millj. Hér ætlar því ríkisstj. og meiri hl. Alþingis að taka drjúgan skerf frá þessum þjóðfélagsþegnum af því sem þeim ber samkv. lögum ef fram fer sem horfir nú við 2. umr. fjárlaga. Hér ætla menn því að taka ófrjálsri hendi frá hinum verst settu í þjóðfélaginu 71 millj. frá því sem búið er að samþykkja í löggjöf og á að greiða til þess að hægt verði að halda áfram að leysa þá þætti sem enn eru óleystir og verða margir hverjir áfram fyrir þessa þjóðfélagsþegna. Og enn er spurt: Hvar er nú hugarfar hæstv. félmrh. til þessara mála við þessa afgreiðslu?  (Grípið fram í: Heima.)  Líklega er það rétt hjá hæstv. fjmrh. að hugarfarið er heima. Ég heyri að honum er kunnugt um hugarfarið sem nánum samstarfsmanni hæstv. ráðh. og skilur það vel. En þetta á auðvitað ekkert síður við hæstv. fjmrh. fyrst hann er farinn að blanda sér í umr. Þetta sýnir hugarfar hæstv. ríkisstj. allrar og þess meiri hluta sem að baki hennar stendur hér á Alþingi til þessa þáttar, að hrifsa í ríkissjó3 ólöglega 71 millj. úr þessum eina þætti, þ.e. Framkvæmdasjóði fatlaðra á árinu 1984. Ég hefði haldið að Það ætti að vera stolt hvers og eins sem á Alþingi situr að geta greitt myndarlega fyrir því að framkvæmdum í þessum málaflokki þokaði áfram og það væri lágmark að þar væri stuðst við gildandi lög í landinu en ekki skorið af frá því sem þau segja til um. En það er nú eitthvað annað. Ég sagði áðan og ítreka það að á sama tíma og skorin eru verulega niður framkvæmdafjárlög til ýmissa brýnna verkefna í uppbyggingarstarfi víðs vegar um landið er lagt til við afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir 1984 að auka að raungildi útþenslu ýmissa ríkisstofnana á sama ári. Það er lágmarkskrafa að ætlast til þess af stjórnvöldum, hver sem þau eru, að þau sýni það í verki að ætla sjálfum sér að búa við svipað ástand og þau skammta öðrum. Það var ekki vel liðið og væri ekki vel liðið, ríkti sá siður enn að húsbóndi og hjú sætu ekki við sama borð. Hér er um það að ræða að ríkisvaldið með ráðherrana í broddi fylkingar hrifsar til sín verulega meira til útþenslu ríkiskerfisins en hefur verið á árinu 1983 á sama tíma og það sker niður framlög til annarra sem síður en svo eru neitt minna virði en það sem ríkissjóður sjálfur er með á sinni könnu. Þá er ljóst og skal enn ítrekað að samkv. fjárlagafrv. eykst skattbyrði einstaklinga á árinu 1984 því að á sama tíma og gert er ráð fyrir aukinni innheimtu og auknum tekjum ríkissjóðs af tekjuskatti á því ári um 28% er ekki samkv. frv. gert ráð fyrir nema 14–15 % hækkun launa milli ára þannig að hér er greinilega um íþyngingu á skattaálögum að ræða frá því sem er á árinu 1983 hvað sem hver segir. Við stjórnarandstæðingar erum ekki einir um þessa skoðun eða túlkun mála. Ég sé í Dagblaðinu í dag að þar er einn af framámönnum í þingliði Sjálfstfl. tekinn tali og hann fullyrðir að hið nýja skattafrv. hæstv. ríkisstj., hæstv. fjmrh. auki skattbyrðina og óhjákvæmilegt sé að gera á því breytingar vegna þess. Hér er einn af máttarstólpum í þingliði Sjálfstfl., annars stjórnarflokkanna, sem er á sama máli og við stjórnarandstæðingar um íþyngingu skatta frá því sem verið hefur þannig að nú þarf ekki lengur að tala um áróðursstríð eða áróðursherferð stjórnarandstæðinga hér. Hér hefur stjórnarliði sjálfur talað sama máli og við.  Í áframhaldi af þessu í sambandi við tekjuskatt einstaklinga, skatta á launafólk, er rétt að vekja sérstaka athygli á því að á sama tíma - og þá kemur kannske að því atriði sem hv. þm. Egill Jónsson er ósammála í stjórnarstefnunni - og verðbætur á laun almennings í landinu eru bannaðar með lögum ætlar hæstv. ríkisstj. að nýta sér verðbætur til hækkunar á bensíni á árinu 1984 upp á hvorki meira né minna en yfir 40% frá því sem er í ár. Á sama tíma og verðbætur á laun eru bannaðar. Bensínverð á á næsta ári að fylgja hækkun byggingarvísitölu og þýðir a.m.k. yfir 40% hækkun bensínverðs á árinu 1984 frá því sem er í ár. Þetta gerist undir forsæti fjmrh. Sjálfstfl., þess flokks sem hvað harðast hefur talað máli þess að allir skattar af bensíni og öðru í umferðinni rynnu til umferðarmála. En þegar völdin eru fengin þá er hagað sér með þessum hætti.

Það kemur smátt og smátt.

Það kemur smátt og smátt já. Ég heyri að hæstv. fjmrh. er hættur við að segja af sér ef frv. hækkar í meðförum því að hann ætlar greinilega að sitja lengi. Því að eigi það að koma smátt og smátt undir hans forsæti dugar ekki yfirstandandi kjörtímabil til að það gerist. Þannig að hann ætlar sér að sitja lengur en það þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar um að fara frá verði einhver breyting eða hækkun í meðförum Alþingis á frv. Og í þessu má segja: Svo bregðast krosstré sem önnur tré, hæstv. fjmrh. Það er ekki lítill peningur sem hæstv. ríkisstj. ætlar sér að taka með þessum hætti í sambandi við bensínverðið og byggingarvísitöluna. Hún ætlar sér að taka 295 millj. á næsta ári með þessum hætti umfram það sem ríkissjóður fékk á árinu 1983. Ég trúi því ekki að þá klígi ekki marga íhaldsmennina í þingliði Sjálfstfl. og fleiri við að keyra á bensíni sem fengið er með þessum hætti. Það á kannske eftir að sýna sig á næsta ári. Ég hef ekki trú á að Framsóknarliðið klígi neitt við því, hvað sem hv. þm. Ólafur Þórðarson segir.

Ég er nú að hlusta á þig, Karvel minn, ætli ég hafi meira að gera þessa stundina?

Og veitir ekki af.

Og mikið á sig lagt.

Það er aldrei of mikið á þennan hv. þm. lagt til að reyna að beina honum á réttar brautir. En kannske má segja eins og hæstv. fjmrh. sagði áðan að það komi smátt og smátt.

Verst ef þú ruglast í textanum, Karvel minn.

Nei, ég þarf yfirleitt ekki texta. Það er annað en þarf að segja um hv. þm. Ólaf Þórðarson. Það er eftirtektarvert að þetta skuli gerast undir forsæti fjmrh. Sjálfstfl. en það er enn þá eftirtektarverðara að þetta skuli gerast undir forsæti samgrh. Sjálfstfl. eins og sá hv. þm., núv. hæstv. ráðh., hefur talað í þeim málum á undangengnum árum.  Því miður, verð ég að segja, er allt of oft sem menn virðast skipta gersamlega um skoðun frá því að vera í stjórnaraðstöðu til þess að vera í stjórnarandstöðu eða öfugt. Hér er enn eitt glöggt og með gleggri dæmum um það hvernig menn leyfa sér þrátt fyrir fyrri afstöðu til málaflokka að gersamlega söðla um og breyta þvert á það sem þeir hafa áður lagt til, boðað og gefið fyrirheit um. Þetta er íhugunarefni fyrir nýkjörinn foringja þeirra sjálfstæðismanna að beina liðinu á réttari og farsælli brautir í þessum efnum. Það er ástæða til.  Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessa umr. mikið. Ég vil þó áður en ég hverf frá þessu vekja athygli á að ljóst er að ég held við þessa umr. að breytingar verða gerðar á skattamálum hér á Alþingi. Það verður óhjákvæmilega að breyta skattstigum í þá veru að létta byrðar þeirra sem nú sligast undan áþján skattpíningarstefnu núv. ríkisstj. Ég hygg að það sé nokkuð ljóst og áreiðanlegt að það verður gert. Ég minni á að Alþfl. hefur um langan tíma varað við því að ganga áfram á þeirri braut sem gert hefur verið að því er varðar t.d. tekjuskatt á launafólk. Hann hefur margoft flutt um það till. á Alþingi að afnema beri þennan óréttláta skatt, tekjuskattinn, í áföngum vegna þess að sá skattur er orðinn svo til einvörðungu launamannaskattur. Alþfl. flytur ekki við 2. umr. tillögur þar að lútandi né aðrar brtt. við fjárlagafrv. vegna þess að hann telur ekki raunhæft meðan ekki liggur fyrir endurskoðuð tekjuáætlun og endurskoðaðar forsendur fyrir fjárlagagerðinni að flytja brtt. að því er það varðar. En hann áskilur sér allan rétt við 3. umr. til að flytja brtt. í þeim þætti, svo og öðrum, þannig að ljóst sé að þó að venjan sé sú að slíkt sé flutt við 2. umr. er það ekki gert núna vegna þessa að forsendur hafa ekki fengist um hverf mat ríkisstj. eða stjórnarflokkanna er á því hvað kann að gerast í ríkisfjármálum á næsta ári. Þetta taldi ég rétt að kæmi fram. Að síðustu vil ég víkja hér örfáum orðum að máli sem ég hef líklega manna oftast talað um hér á Alþingi. Það er hið margumtalaða orkujöfnunargjald. Ég tel ekki eftir mér að fara örfáum orðum um það einnig nú, ekki síst í ljósi þess að hæstv. iðnrh. óskaði í raun og veru eftir í utandagskrárumræðum á föstudaginn var að það mál yrði fyrst og fremst rætt hér og nú. Orkujöfnunargjaldið var á sínum tíma lagt á 1980 með því að 1,5 söluskattsstig rann til þessa tekjustofns. Það átti að vera til að lækka hitunarkostnað, draga úr þeim gífurlega bagga sem var á ýmsum í landinu sem þurftu að búa við nánast orkuokur. Því miður hefur þessu ekki verið skilað. Árið 1983 var gert ráð fyrir að þetta gjald gæfi í fjárlögum 315 millj. Aðeins broti af þessari upphæð var skilað að ákvörðun fyrrv. meiri hl. hér á Alþingi til réttra aðila. Samkvæmt því sem best er vitað er gert ráð fyrir að á árinu 1984 komi þetta gjald til með að skila um 470 millj. kr. í ríkissjóð. Af því er skv. fjárlagafrv. einvörðungu gert ráð fyrir að skila til réttra aðila 291,5 millj. kr., muni ég rétt. Annað virðist eiga að taka til annarra hluta og þarfa í ríkishítinni margnefndu. Í ljósi þessa hef ég ásamt hv. þm. Eiði Guðnasyni leyft mér að flytja brtt. við 2. umr. um að öllu andvirði þessa gjaldstofns verði skilað til þeirra aðila sem það átti að fara til skv. lögum. Till. er því um að breyting verði gerð á 4. gr., það er liðurinn 12 202 Olíunotkun til húshitunar. Ég bið menn að misskilja ekki, hér er ekki verið að tala um að hækka olíustyrki því till. er um það að liðurinn orðist svo: „Til jöfnunar orkuverðs samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis.“ Hér er því lagt til að öllu andvirði orkujöfnunargjaldsins verði skilað til þess verkefnis að lækka húshitunarkostnað hjá almenningi í landinu þar sem hann er hæstur og svo hár að meira en helmingur dagvinnutekna launafólks fer í þennan eina þátt heimilishaldsins. Ég bið menn að íhuga til hvers það kann að leiða ef svo heldur fram í því máli sem nú virðist eiga að gera. Ég minnist þess að hæstv. iðnrh. og orkuráðh. viðhafði þau orð réttilega í utandagskrárumræðum s.l. föstudag að hann sæi hér eina mestu hættu sem hann hefði séð á búferlaflutningum og byggðaröskun í landinu vegna þessa, og ég bið hv. þm. að taka eftir því: Ég bið hv. þm. sem ekki við það búa að íhuga hvað þeir segðu kæmi eftir hver mánaðamót reikningur upp á um helming af þeirra launatekjum yfirstandandi mánaðar sem þeir þyrftu að borga í þennan þátt einan. Ég bið menn að íhuga til hvers er ætlast af þeim þjóðfélagsþegnum í landinu sem við þetta búa ef það á að halda áfram. Þetta er svo alvarlegt mál að ég undrast hreinlega að ráðandi menn, hvar í flokki sem þeir eru á annað borð, skuli ekki sýna a.m.k. það lágmark í viðleitni til þessa fólks að skila því til baka skatti sem búið er að leggja á það til að gera þessa jöfnun. Ég trúi ekki fyrr en ég tek á því við endanlega afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984 að ekki verði betur viti komið fyrir núv. stjórnarlið í ljósi tillöguflutnings hér á Alþingi fyrir um ári síðan einmitt í þessum dúr, nákvæmlega eins af hv. þm. Sjálfstfl. Ég trúi ekki að ekki verði viti komið fyrir þessa aðila hér innan veggja til að þetta nái fram að ganga og raunar þyrfti miklu meira að gera ef ekki á stór skaði að ske í sambandi við búferlaflutninga og byggðaröskun. Ég vek athygli á að þegar gífurleg kjaraskerðing blasir við launafólki nánast þriðjungur tekna fólks er tekinn af því með stjórnvaldsaðgerðum, þurfi það að standa undir slíkum byrðum sem þessi skattur einn leggur á herðar þeirra sem við það búa og nemur helmingi tekna miðað við dagvinnu á mánuði. Ég hvet þm. til að íhuga gaumgæfilega þennan þátt mála í ljósi staðreynda sem ég hygg að þeim eigi a.m.k. öllum að vera kunnar. Ég minni á að a.m.k. einhverjir þm. úr öllum flokkum sem fulltrúa eiga í fjvn. munu hafa fengið erindi frá stjórn Fjórðungssambands Vestfirðinga varðandi þetta mál þar sem ítrekað er að lágmarkskrafan sé sú að öllu andvirði orkujöfnunargjaldsins verði skilað til að jafna og lækka hitunarkostnað hjá þeim sem verst eru settir og við mesta okrið í þessum efnum búa. Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð hér um, en ég ítreka og vara alvarlega við því ef ekki á að verða við þessum sanngjörnu óskum um ráðstöfun á þessu fjármagni sem lög beinlínis gera ráð fyrir að verði gert með þessum hætti.



Herra forseti. Við 1. umr. um fjárlagafrv. hér í þingi sagði ég frá því að einn af viðmælendum fjvn. hefði bent okkur á það hversu snjall leikari hv. þm. Karvel Pálmason er. Það eru orð að sönnu og sannast alltaf þegar hann kemur hér í ræðustólinn. En hann upplýsti okkur um annað líka, í þessari ræðu sinni áðan: að hann heyrir menn þegja eins og hann upplýsti þegar hann heyrði að hv. þm. Egill Jónsson kallaði ekki fram í fyrir honum en hitt er venjulegra að menn heyra þegar það er gert. En þetta vekur aðeins athygli mína á því hve snjall hv. þm. Karvel Pálmason er. Það er ekki ætlun mín, herra forseti, að taka langan tíma hæstv. Alþingis í þessum umr. um fjárlagafrv. og ekki heldur ástæða til. Formaður fjvn., hv. þm. Lárus Jónsson, hefur þegar mælt fyrir nái. meiri hl., sem við framsóknarmenn stöndum að, og hefur hann gert ítarlega grein fyrir þeim brtt. sem n. leggur fram. Ég mun því reyna að verða stuttorður. Frv. til fjárlaga fyrir árið 1984 var vísað til fjvn. á fundi Sþ. mánudaginn 31. okt. s.l. Fjvn. hafði að vísu samkvæmt venju tekið til starfa nokkru fyrr til að flýta fyrir nefndarstörfum, undirbúningi og framgangi mála. Síðan má segja að unnið hafi verið sleitulaust, fjölmargir fundir haldnir og rætt við ótrúlegan fjölda fólks, miklu fleiri en fjöldi viðtala gefur til kynna, þar sem miklu oftar háttar svo til að margir einstaklingar mæta til fundar og flytja mál eins aðila, hvort sem það er nú sveitarfélag, ráðuneyti, ríkisstofnun, félagasamtök eða aðrir sem telja sig eiga brýnt erindi við fjvn. Allur sá ótrúlegi fjöldi fólks sem kemur til viðtals við fjvn. og allt það pappírsflóð sem hjá n. hrannast upp hlýtur að leiða hugann að því hvort notuð séu rétt vinnubrögð. Hlýtur ekki að vera hægt á þeirri tækni- og tölvuöld sem nú er að koma þessum upplýsingum á framfæri og vinna úr þeim á hentugri, þægilegri og ódýrari hátt en nú er gert? Þessu varpa ég hér fram til umhugsunar án þess að vera með till. til breytinga eða vilja eyða tímanum nú í frekari vangaveltur. Ég tel þó fyllilega tímabært að þetta verði athugað nánar. Hver er svo árangurinn af öllum þessum viðtölum, fundarhöldum og fyrirhöfn með ærnum tilkostnaði, a.m.k. hjá fulltrúum sveitarfélaga utan af landsbyggðinni, sem allt þetta fólk hefur á sig lagt? Að nokkru leyti kemur hann fram í þeim breytingum sem n. leggur hér til að gerðar verði á frv. Vonandi hafa ýmsir haft nokkurn árangur af erfiði sínu og er það vel ef tekist hefur að veita einhverjum úrlausn þó ekki hafi allt fengist sem um var beðið. En svo eru einnig, því miður, ýmsir sem sjálfsagt telja sig litla eða enga úrlausn hafa fengið. Og svo verður vafalaust lengst af, að ekki er hægt að gera öllum til hæfis og allra síst nú eins og ástand og horfur eru í efnahagslífi þjóðarinnar. Ég lét þau orð falla við 1. umr. um frv. að það væri lagt fram við óvenjulegar og erfiðar aðstæður í þjóðfélaginu. Meðan n. var að störfum hafa þessar horfur síst batnað. Heldur má segja að útlit hafi versnað að mun. Á ég þar að sjálfsögðu við fram komnar spár um aflahorfur á næsta ári. Fram hjá þessu er útilokað að horfa, og verður að sjálfsögðu að bregðast við í samræmi við það. Því hefur verið ákveðið að endurreikna launaforsendur frv. svo sem fram kom í framsöguræðu formanns n. Brtt. þær sem n. flytur hér geta vart talist háar eða óeðlilegar þótt ástandið sé erfitt. Samtals nema þær um 166 millj. króna eða tæplega 1% af heildarútgjöldum frv. Sumpart stafa svo litlar brtt. sem raun ber vitni af því að við undirbúning frv. var reynt að áætla rekstrarútgjöldin eins raunveruleg og frekast var talið unnt, svo fjárlög yrðu sem raunhæfust og á þann hátt það stjórntæki sem þeim ber að vera. Virðist það hafa tekist nokkuð og kom fram í viðtölum við ýmsa aðila að þeir teldu sig geta við unað. Er brýnt að það megi takast og nauðsynlegt að fylgjast náið með því að eftir fjárlögum verði farið. Á hinn bóginn verður svo að segjast að n. reyndi að vera eins sparsöm og aðhaldssöm og frekast var unnt. Ýmsa liði var þó nauðsynlegt að lagfæra og leiðrétta. Ætla ég ekki að tíunda þá alla en aðeins drepa á örfá atriði. Allverulegar breytingar voru gerðar á stofnkostnaðarframlögum til þeirra skóla sem ætlað er að byggja upp verkmenntun í landinu. Má þar nefna 9 millj. kr. til Fiskvinnsluskólans svo og 4 millj. kr. til Tækniskóla Íslands og aðrar 4 millj. kr. til Verkmenntaskólans á Akureyri. Auk þess voru hækkuð framlög til nokkurra mennta- og fjölbrautaskóla. Framlög til lista voru einnig hækkuð nokkuð, einkum til leiklistar- og tónlistarflutnings, þó vafalaust telji þeir sem þar eiga hlut að máli að of lítið hafi verið að gert. Liðurinn æskulýðsmál hefur hækkað verulega. Munar þar mest um hækkun til Ungmennafélags Íslands, en talið var eðlilegt að það fengi svipaða hækkun og Íþróttasamband Íslands hafði áður fengið. Tel ég hvortveggja þessi samtök vel að þessu komin og fjármagni til þeirra vel varið, enda verður seint fullþakkað það mikla starf sem innt er af hendi í æskulýðs- og íþróttamálum fyrir tilstuðlan og með stuðningi þessara samtaka, að ekki sé minnst á hin uppeldislegu og þroskandi áhrif sem allt þetta starf hefur í för með sér. Hvað varðar brtt. við landbrn. vil ég nefna stuðning við búgreinar eins og loðdýrarækt en till. er um fjárveitingu til að efla ráðgjöf á því sviði svo og skógrækt, en nú virðist talsverður áhugi á því að efla skógrækt í landinu, m.a. bæði í Eyjafirði og í Suður-Þingeyjarsýslu og er því einnig flutt till. um fjárveitingu að upphæð 500 þús. kr. til svokallaðra „nytjaskóga.“ Eins og nú háttar í landbúnaðinum tel ég mjög mikilvægt að efla og auka fjölbreytnina og því bæði sjálfsagt og skylt að ríkið hjálpi nokkuð til og létti undir með þeirri þróun. Svo sem áður hefur komið fram er gert ráð fyrir því í frv. að á árinu 1984 taki til starfa 11 ný heimill fyrir fatlaða og eru nýjar stöður vegna reksturs þessara heimila áætlaðar um 50. Í brtt. n. er að auki gert ráð fyrir fjárveitingu til reksturs sambýlis á Akureyri, sem nú þegar er starfrækt en hafði ekki komist inn í frv., svo og till. um 2 millj. kr. hækkun til að standa straum af kostnaði við 10. gr. laga um aðstoð við þroskahefta, en þar er gert ráð fyrir greiðslu til foreldra eða forráðamanna fatlaðra barna sem búa heima en ekki á stofnunum. Slíkt hefur að sjálfsögðu í för með sér mikinn tilkostnað fyrir heimilin, auk þess sem viðkomandi foreldri getur ekki sótt hinn almenna vinnumarkað og því sjálfsagt og eðlilegt að greiða til heimilisins á móti þeim kostnaði sem annars væri við rekstur vistheimilis. Hins vegar þykir því miður ekki fært að hækka framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra frá því sem ráðgert er í frv., þó ekki leiki vafi á að þörfin er brýn fyrir frekari úrbætur á þessu sviði, þar sem almennt er gert ráð fyrir því að hefja ekki nýjar framkvæmdir heldur leggja áherslu á að þoka áfram því sem í gangi er. Vík ég aðeins nánar að því síðar. Nokkur hækkun er á einstökum liðum sem heyra undir heilbr.- og trmrn., svo sem leiðrétting á áður lofuðu framlagi til byggingar DAS, Hrafnistu í Hafnarfirði sem nú er fært upp til verðlags. Einnig má nefna hækkun á framlagi til Hjartaverndar, Krabbameinsfélags Íslands og annarra félagasamtaka sem að heilbrigðismálum vinna. Þá vil ég að lokum í þessari upptalningu nefna hækkun á framlögum til ýmissa iðnaðarmála, svo sem til iðnaðarrannsókna, iðnþróunar og tækninýjunga og til iðnráðgjafar, en nú er gert ráð fyrir því að hægt sé að ráða iðnráðgjafa til starfa í öllum kjördæmum. Þá er og lagt til að varið verði 1.5 millj. kr. til kynningar á íslenskum iðnvarningi. Margt fleira mætti að sjálfsögðu nefna í þessum brtt. en eins og ég sagði í upphafi er ekki ástæða til þess eftir ítarlega ræðu formanns n. Mig langaði aðeins að drepa hér sérstaklega á örfá atriði. Þó að reynt sé að setja frv. fram þannig að það megi teljast raunhæft hvað rekstrarútgjöld varðar þá er vitað að fjárveitingar til rekstrar grunnskóla eru vanáætlaðar miðað við óbreytt form. stafar það af því að rætt hefur verið um að breyta kostnaðarskiptingu við grunnskólareksturinn á milli ríkis og sveitarfélaga frá því sem nú er. Ljóst er að til að þessi breyting nái fram að ganga þarf að nást um það samkomulag við fulltrúa sveitarfélaganna. Jafnframt þarf að sjá svo um að kostnaði við þennan rekstur verði réttlátlega jafnað milli sveitarfélaga, þannig að ekki verði lagður óbærilegur kostnaður á minnstu sveitarfélögin, sem að sjálfsögðu þurfa að sjá þeim ungmennum sem þar búa fyrir sambærilegri menntun og gerist í þéttbýlinu. Þetta má hugsa sér að gera t.d. með raunverulegum jöfnunarsjóði sem standi undir nafni eða á einhvern annan hátt sem samkomulag næst um. Náist slíkt samkomulag hins vegar ekki verður það að vera öllum ljóst að skyldan um greiðslu þessa kostnaðar hvílir á ríkissjóði. Verða stjórnvöld að taka á því máli á raunhæfan hátt þegar eða ef til þess kemur. Í ræðu sinni hér áðan gerði formaður fjvn. grein fyrir þeirri vinnureglu sem reynt var að halda fast við er fjárveitingum var skipt á einstaka framkvæmdaliði. En þar á ég við regluna um að engum nýjum framkvæmdum sé hleypt af stað. Auðvitað er þetta hörð regla, erfið og viðkvæm í framkvæmd. En það hlýtur að teljast skynsamlegt þegar þrengir að í ríkisbúskapnum að stýra fjármagninu fremur til þeirra framkvæmda sem komnar eru vel á veg eða u.þ.b. að takast í notkun fremur en að hleypa af stað fjölmörgum nýjum framkvæmdum, sem þó er að sjálfsögðu beðið um nú ekki síður en oft áður. Engin regla er án undantekningar og sjálfsagt ekki þessi heldur. Og fái hún ekki staðist verða forsendur undantekninga að vera alveg ljósar, annaðhvort mjög brýn þörf fyrir þá starfsemi sem viðkomandi bygging á að hýsa eða mjög alvarlegt ástand í atvinnumálum á viðkomandi svæði. Þessi málsmeðferð vekur líka til umhugsunar um hvort ekki sé rétt og tímabært að taka upp gerð langtímaáætlana varðandi hina ýmsu fjárfestingarliði svipað og nú er gert við gerð vegáætlunar. Herra forseti. Ég hef orðið langorðari en ég ætlaði mér í upphafi. Ég vil þó, áður en ég lýk máli mínu, nefna nokkur atriði sem enn eru ekki útrædd í fjvn. og koma til umfjöllunar hér við 3. umr. Eftir er að leiðrétta framlög til landbúnaðar í samræmi við jarðræktarlög en þar er um að ræða greiðslur vegna framkvæmda sem þegar hafa verið unnar. Framkvæmdasjóð aldraðra þarf að taka til athugunar með tilliti til ákvæða í lögum um sjóðinn hvað varðar greiðslu stofnkostnaðar hjúkrunarheimila og sjúkrastofnana fyrir aldraðra. B-hluta stofnanir allar eru einnig geymdar til 3. umr. Varðandi þær stofnanir vil ég á þessu stigi aðeins taka fram að við framsóknarmenn munum leggja áherslu á að áfram verði haldið framkvæmdum við lagningu sjálfvirks síma og sveitarafvæðingu samkvæmt lögum og þáttill. sem Alþingi hefur áður samþykkt þar um. Auk þess eru svo nokkur smærri atriði sem ekki hafa enn fengið fullnaðarafgreiðslu í fjvn., en verða tekin til meðferðar milli umr. Í lok ræðu sinnar hér áðan vék hv. 5. þm. Reykn. Geir Gunnarsson nokkrum orðum að Framsfl. og taldi að þar væri um mikla stefnubreytingu að ræða. Flokkurinn hafi horfið frá félagshyggjustefnu sinni og nú væri ráðist á ýmis félagsleg réttindi. Ég tel að hér sé nokkuð hallað réttu máli og vil minna hv. þm. á að nú þegar hefur hæstv. félmrh. beitt sér fyrir verulegum lagfæringum í húsnæðismálum og þessa dagana er t.d. verið að úthluta viðbótarlánum til húsbyggjenda hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Þá hefur hæstv. félmrh. einnig lagt fram hér í Alþingi frv. til breytinga á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins þar sem um er að ræða verulegar umbætur sem tryggja hag húsbyggjenda. Ráðgert er að taka í rekstur fjölmargar nýjar stofnanir fyrir fattaða, svo sem ég hef áður getið um, þó um stundarsakir verði að draga úr nýframkvæmdum á ýmsum sviðum þegar þjóðartekjur dragast saman. Þá munum við framsóknarmenn beita okkur fyrir því að fyrirhugaður sparnaður í tryggingakerfinu komi ekki niður á þeim verst settu, en eins og allir vita njóta ýmsir bóta í einu eða öðru formi, sem hafa þó mjög mismunandi aðstæður, sumir svo góðar að umhugsunarvert er hvort ástæða er til að greiða fyrir þá t.d. sjúkrakostnað í nokkra daga. Við framsóknarmenn munum áfram sem hingað til standa vörð um ýmis félagsleg réttindi, en við viðurkennum þær erfiðu aðstæður sem nú er við að glíma í þjóðfétaginu og teljum að ekki verði fram hjá þeim gengið. Að lokum vill ég þakka gott og ánægjulegt samstarf við alla meðnefndarmenn mína svo og starfsmenn fjárlaga- og hagsýslustofnunar.



Herra forseti. Ég vil til að byrja með þakka samstarfsfólki mínu í fjvn. svo og ritara og öðru starfsfólki kærlega fyrir mjög gott samstarf og vonast eftir því að að það samstarf fái að þróast áfram á þeirri braut sem hingað til. Eins og fram hefur komið flytur fjvn. sameiginlegar brtt. en hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Brtt. eru fluttar með fyrirvara af hálfu minni hl. sem áskilur sér rétt til þess að flytja eða fylgja þeim brtt. sem fram kunna að koma. Minni hl. skilar sérstöku nái. þar sem gerð hefur verið grein fyrir þeirri einu brtt. sem minni hl. flytur sameiginlega, sem er hækkun stofnkostnaðar dagvistarheimila. Nú dettur engum í hug að halda því fram að ekki sé við mikla erfiðleika að etja í efnahagslífi Íslendinga. Skilyrði til þess að rétta megi af þjóðartekjur og þar með þjóðarhag og freista þess þar með að byggja upp efnahagslíf okkar er að rofi til fyrir atvinnuvegum þjóðarinnar. Það er að styrkja nýjar atvinnugreinar, svo sem iðnað, þannig að innan ekki svo langs tíma náist það markmið að byggja afkomu okkar á mun sterkari og minna sveiflukenndum grundvelli en verið hefur hingað til. Þegar þar að kemur þurfum við ekki að byggja alla okkar afkomu á fiskveiðum eins og hingað til. Ég hef heyrt því fleygt að fjárlög ársins í ár hafi verið kölluð kreppufjárlög. Hvað má þá segja um það frv. til fjárlaga sem hér er til 2. umr.? Það gæti hugsanlega kallast aðhalds-, sparnaðar- og niðurskurðarfrv., a.m.k. þegar litið er til þeirra liða er varða fétagslega þjónustu, heilbrigðis- og tryggingamál. Þó má til sanns vegar færa að hlutur framlaga til menningarmála, lista, æskulýðsmála o.fl. hafi réttst til muna í meðförum fjvn. og er það vel. Því sama er hins vegar ekki að heilsa þegar litið er á liði eins og yfirstjórn rn. og fleira í þeim stíl. Fjárlagafrv. endurspeglar alltaf stefnu þeirrar ríkisstj. sem leggur það fram á hverjum tíma. Það fjallar um það hvernig skuli útdeila því fjármagni sem til skiptanna er og því sem í handraðanum kann að leynast. Öll umræða um peninga og skiptingu þeirra til hinna ýmsu málaflokka hlýtur alltaf að vera afstæð, og þar að auki spurning um gildismat. Það sem einum finnst vera það mikilvægasta og merkilegasta af öllu og þurfi ríflegan skammt finnst öðrum að koma hefði mátt neðar á forgangslistanum og öfugt. Í athugasemdum við fjárlagafrv. fyrir 1984 stendur að í því felist breytt stefna í ríkisfjármálum og efnahagsmálum frá því sem áður hefur verið. Ef hins vegar eru skoðuð fjárlagafrv. síðustu ára er ekki að sjá að svo sé, því miður. Þvert á móti virðist ríkja mikil sjálfvirkni við gerð slíkra frv. og þeir liðir sem einu sinni eru þangað komnir virðast lifa þar góðu lífi um ómunatíð. Það er sem sagt mun erfiðara að koma liðum inn í fjárlög en að koma þeim þaðan út aftur, enda eins gott fyrst þessu er svo farið sem raun ber vitni. BJ leggst eindregið gegn þeirri sjálfvirkni sem ræður gerð fjárlaga frá ári til árs og telur að leita verði færra leiða til að koma í veg fyrir að stórir og smáir útgjaldaliðir og tekjustofnar gangi aftur í hverju fjárlagafrv. á fætur öðru. Þess vegna telur BJ mjög athugandi að sett sé „sólarlag“ á sem flesta liði fjárlaga, þannig að sett sé sérstök endurskoðunarkrafa á þá liði, enda vel tímabært að kveða niður þá fásinnu að eitt sinn inni, alltaf inni, sé raunveruleiki sem það vissulega virðist vera í dag. Það er álit BJ að þær vinnuaðferðir sem viðhafðar eru við framkvæmd þess hluta fjárlagagerðar sem á fjvn. hvílir hafi gengið sér til húðar. Og ég tek undir ummæli hv. þm. Guðmundar Bjarnasonar er hann mælti eitthvað þar að lútandi áðan. BJ vill að sjálfsögðu engan veginn skjóta sér undan þeirri ábyrgð sem vinnan í fjvn. er, en leggur áherslu á að einstaklingum og samtökum þeirra, hvort sem er á sviði sveitarstjórna, viðskipta- eða áhugafélaga, verði með breytingum á stjórnarháttum gert mögulegt að sinna áhugaefnum sínum og skyldum án þess að þurfa að sækja allt sitt undir pólitískt duttlungavald. BJ hefur þegar kynnt hugmyndir sínar í þessu efni, en þær stefna allar í þessa átt. Í athugasemdum frv. segir að viðleitni sé sýnd til að draga úr ríkisumsvifum án þess þó að skera niður mikilvæga þjónustu. Þessi atriði hvor tveggja eru fallin um sjálf sig, því miður. Það er vegna þess að enginn liður í frv. heldur sínu striki jafnvel og einmitt ríkisumsvifin. Nægir í því sambandi að nefna, eins og ég gat um áðan, yfirstjórnir ráðuneyta. Samtímis er áætlað að stíga risaskref aftur til grárrar fortíðar og fara að láta sjúklinga taka á sig eiginhlutdeild í sjúkrakostnaði, sem svarar um 355 millj. kr. Það á sem sagt ekki að draga úr kostnaði eða spara, svo sem forsendur gera ráð fyrir, það á einungis að skipta því út hvaða aðili það er sem borgar brúsann. Til þess eru valdir þeir sem eru sjúkir og illa í stakk búnir til þeirra hluta. Í athugasemdum segir að gert sé ráð fyrir því að ýmsar ríkisstofnanir selji þjónustu sína á eðlilegu verði og að sértekjur þeirra hækki í samræmi við það. Enn fremur segir að strangs aðhalds sé gætt við áætlun útgjalda í öllu frv.og að meginstefnu til sé ekki gert ráð fyrir fjárveitingum til að ráða í nýjar stöður. Í takt við þessar forsendur er haft eftir hæstv. fjmrh. í Tímanum 3. sept. að í fjárlagafrv. sé gert ráð fyrir miklum samdrætti í fjárframlögum til þeirra ríkisfyrirtækja sem eru á sölulista með það fyrir augum að þau verði seld á næsta ári. Við í BJ teljum að mikið skorti á að framangreindar forsendur og fullyrðingar fái staðist og að mikið vanti á að þessu sé framfylgt í frv. Höfum við þess vegna lagt fram brtt. við frv. þar sem við leggjum m.a. til að laun og annar rekstrarkostnaður ýmissa fyrirtækja í eigu eða á framfæri ríkisins verði skorin niður um 35% en að þau auki að sama skapi sértekjur sínar um sömu krónutölu, þannig að þeim sé í auknum mæli gert skylt að standa undir eigin rekstri. Það sér hver maður að það hlýtur að vera raunhæf ráðstöfum ef um er að ræða ákvörðun um að selja viðkomandi fyrirtæki. Það hlýtur að verða að gera ráð fyrir því að hinir nýju eigendur þurfi og eigi að sjá til þess að reksturinn standi undir sér. BJ harmar einnig mjög þá atvinnustefnu sem birtist í fjárlagafrv. og kemur fram í fjárveitingum til þeirra stofnana sem ætlað er að styðja og efla helstu atvinnuvegi þjóðarinnar. Af fjárlagafrv. er ljóst að ríkisstj. stefnir ekki að neinni nýsköpun atvinnuveganna. Iðnaðinum er t.d. ætlað að standa að verulegu leyti undir þeirri ráðgjafar- og sérfræðiþjónustu sem honum stendur til boða. Ekki verður heldur séð að nein umtalsverð aukning skuli eiga sér þar stað. BJ er þeirrar skoðunar að skyldur stjórnvalda eigi fyrst og fremst að miða að nýsköpun í atvinnugreinum. Markmið opinbers stuðnings við atvinnuvegina hlýtur annars vegar að vera að koma þeim til einhvers þroska og sjálfsbjargar og hins vegar að fleyta þeim yfir tímabundna erfiðleika. Við erum ekki að fara fram á það að iðnaðurinn fái ellefu hundruð ára aðlögunartímabil eins og landbúnaðurinn. Iðnaðurinn þarf bara að njóta jafnréttis á við aðrar atvinnugreinar, m.a. að því er varðar aðgang að fjármagni. Þegar til þess er litið að iðnaður er sá vaxtarbroddur sem framtíðaratvinnumarkaðurinn hlýtur að byggjast á verður sinnuleysi stjórnvalda öllum góðum mönnum harmsefni. Framangreint eru m.a. forsendur brtt. BJ, sem lagðar hafa verið fram og ætla ég að greina frá helstu liðum þeirra en 2. flm. till. mun á eftir skýra þær lið fyrir lið. Í samræmi við þær forsendur sem greinir í fjárlagafrv. en þó er ekki farið eftir að okkar mati, leggjum við til í fyrsta lagi að skera niður rekstrarkostnað í yfirstjórn allra rn. um 10%. Í öðru lagi að nokkrar stofnanir verði lagðar niður og/eða að starfsemi þeirra verði flutt annað. Dæmi um það eru Fasteignamat ríkisins og framkvæmdadeild Innkaupastofnunar. Í þriðja lagi í samræmi við stefnu BJ um að í áföngum verði horfið frá útflutningskvótum og niðurgreiðslu landbúnaðarafurða, drögum við 25% frá þeirri upphæð sem til þess liðar er ætluð í frv. Þeir fjármunir sem þannig fást eða liðlega 400 millj. kr. leggjum við til að verði m.a. veitt til sérstaks átaks við uppbyggingu og þjónustu við iðnað. Dagvistarheimilin fái þá upphæð sem minni hl. fjvn. lagði til að þau fengju, enda nauðsynlegt að stefna markvisst að því að þeim þörfum fyrir dagvistun barna sé fullnægt. Auknum fjárveitingum verði varið til Framkvæmdasjóðs fattaðra og þannig stefnt að því að koma til móts við þann stóra hóp sem á við andlega eða líkamlega fötlun að stríða og allt of lítið tillit virðist eiga að taka til í fjárlagafrv. Skv. till. BJ, ef samþykktar verða, er séð til þess að bygging K-deildar fái það framkvæmdafé sem til þarf á næsta ári sem stuðlar að því að byggingartími verði styttri en ella. Að auki höfum við lagt til að ýmsir smáskattar sem litlu skila í ríkissjóð, en geta munað launafólk miklu verði lagðir niður. Að lokum, herra forseti, vonast ég svo sannarlega til þess að brtt. BJ fái góðan hljómgrunn og verði skoðaðar og teknar til athugunar fyrir afgreiðslu frv. af raunsæi og velvilja. Þetta segi ég vegna þess að með þeim geri ég ráð fyrir að til verði fjármagn fyrir þeim till. til hækkunar við hina ýmsu bráðnauðsynlegu liði sem vanáætlaðir hafa verið að okkar mati í fjárlagafrv.



Herra forseti. Í tvo mánuði höfum við fulltrúar í fjvn. þolað saman súrt og sætt, hlýtt á erindi manna svo hundruðum skiptir, velt fyrir okkur fölum svo milljónum skiptir og rætt málin fram og aftur. Slík er vinnuskorpan í þessari n. að ein ágæt ráðherrafrú sagði við mig um daginn að sér þætti ólíkt skárra að hafa eiginmanninn í ráðherrastól en í fjvn., hún sæi hann þó a.m.k. um helgar núna. Þessi mikla samvinna og samvera hefði náttúrlega verið nánast óbærileg ef nm. væru ekki slíkt ágætisfólk sem þeir eru og ég þakka þeim öllum fyrir samstarfið og formanninum sérstaklega fyrir lipurð og þolinmæði. Það er vitanlega ljóst að núverandi efnahagsástand setur okkur þröngar skorður, auk þess sem föst lögbundin framlög eru svo stór hluti af útgjöldum ríkisins að þegar allt kemur til alls eru þetta sorglega lágar upphæðir sem skipta þarf á marga staði og þörfin er víða mikil. Og það er gremjulegt hversu mikið fé er bundið í fjármagnskostnaði vegna gamalla mistaka sem óvíst er að muni nokkru sinni bera sig, eins og Kröfluvirkjun sem kostar okkur um 190 millj. á næsta ári svo aðeins eitt dæmi sé tekið. Það er þeim mun sárara þegar kreppir að í efnahagsmálunum og aðhalds er þörf á öllum sviðum. Skylt er að geta þess að í mörgum atriðum tókst gott samkomulag milli nm. innan þess þrönga ramma sem okkur var settur. Um sum atriði var hins vegar töluverður ágreiningur, þótt ég sjái ekki ástæðu til að tíunda slíkt nákvæmlega því eins og áður er komið fram flytjum við sameiginlega þær brtt. sem frá n. koma, þótt með fyrirvara sé um stuðning við einstaka liði. Það er erfitt fyrir Kvennalistakonu að standa í þessum sporum hér og nú og gera grein fyrir niðurstöðum þessa starfs. Framtíðardraumarnir eru enn fjarlægari en áður þegar fjárveitingar eru skornar svo grimmdarlega niður til félagslegra þátta sem hér er gert. Í skólamálum höfum við alltaf lagt mikla áherslu á betri aðbúnað í öllu skólastarfi og í því sambandi sett á oddinn að koma á samfelldum skóladegi í öllum skólum landsins. Þeirri skoðun hefur vaxið mjög fylgi upp á síðkastið og er þess skemmst að minnast að 1. nóv. s.l. voru hér í þinginu umr. um þáltill. Guðrúnar Helgadóttur o.fl. um könnun á kostnaði við einsetningu skóla, sem er vitanlega forsenda þess að unnt sé að koma á samfelldum skóladegi. Heldur þótti mér dauf þátttaka karla í þeim umr. en vonandi er ekki áhugaleysi um að kenna - eða hvað? Ljóst er að einkum í þéttbýli skortir mikið á að skólamannvirki séu nægilega mikil og stór til að fullnægja kröfum um samfelldan skóladag og ekki verðum við nær því markmiði eftir næsta ár. Framlög til skólabygginga hefðu þurft að vera a.m.k. helmingi hærri en raun verður á eða sem svarar rúmlega þeirri upphæð sem verja á til byggingar flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli árið 1984, svo að rétt einu sinni sé vikið að þeirri gjörsamlega óþörfu og óarðbæru fjárfestingu. Það er alltaf jafnerfitt að kyngja því að stjórnendum landsins geti fundist það réttmætt að eyða stórfé í þessa ótímabæru framkvæmd á sama tíma og þeir krefjast umburðarlyndis og skilnings á þörf fyrir niðurskurð í byggingum skólamannvirkja, dagvistarheimila og sjúkrahúsa. Samdráttur í heilbrigðismálunum er ekki síður alvarlegt mál. Á öllum sviðum heitbrigðismála þrengir nú verulega að og ekki er enn þá fullljóst hver áhrif það hefur því ákveðnar till. hafa ekki enn þá verið lagðar fram til umr. og umfjöllunar, enda þótt margir mánuðir séu síðan gefnar voru út tilskipanir um 300 millj. kr. sparnað. Sýnir það betur en nokkuð annað að hér er í rauninni verið að tala um hið ómögulega. 300 millj. kr. sparnaður á þessu sviði er að mínum dómi óhugsandi. Þá upphæð hefði hins vegar mátt spara með því t.d. að fella niður uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, en til þess liðar eru ætlaðar 280 millj. á næsta ári. Hvergi er jafnerfitt að finna leiðir til umtalsverðs sparnaðar og á sviði heilbrigðis- og tryggingamála, ef það á ekki að koma niður á þjónustu við fólkið eins og alltaf hefur verið haldið fram. Auðvitað hljóta sparnaðaraðgerðir í heilbrigðisþjónustu að koma illa við fólk. Þeir sem þurfa mest á lyfjum að halda eru að miklu leyti hinir sömu og þeir sem minnst hafa á milli handanna. Og sama er að segja um mikinn hluta þeirra sem fylla sjúkrahúsin. Það yrðu aldrei stórar upphæðir sem fengjust við það að láta einhverja sjúklinga greiða fyrir sjúkrahúsvist eða hækka þátttökugjald neytenda í lyfjakostnaði. Til þess hafa þeir ekkert bolmagn sem mest þurfa á þessari þjónustu að halda, enda veigra ráðamenn sér við því að leggja fram till. í þessa átt. Þá er væntanlega sú leið ein ófarin að loka deildum og stofnunum og segja upp starfsliði. Sú leið hefur ekki enn heyrst nefnd, en ég sé ekki hvernig menn ætla að komast hjá því ef þeir ætla að standa við sparnaðaráformin. Hvaða leið sem valin verður bendir nú margt til þess að sjúkraþjónusta muni í talsverðum mæli færast aftur inn á heimilin í landinu. Það er vitanlega ódýrasta lausnin. Nú verður treyst á fórnfýsi og hjálpsemi húsmæðra, þótt störf þeirra séu annars aldrei metin sem vert væri. Ætli konur fari ekki senn að heyra gömlu plötuna um mikilvægi heimilanna þegar brýnt verður að losna við þær af vinnumarkaðinum og nýta ókeypis starfskrafta þeirra t.d. við umönnun sjúkra? Hvað byggingarframkvæmdir á sviði heilbrigðismála snertir blasir hvarvetna við knýjandi þörf sem lítið er komið til móts við, í byggingu heilsugæslustöðva úti um landið og sjúkrahúsa á mestu þéttbýlissvæðunum, það er þrýst á um aðstöðu til hjartaskurðlækninga og krabbameinslækninga og í öldrunarmálum er ótrúlega mikið ógert. Á einum stað á landinu er þó ætlunin að vinna af fullum krafti. Naumast er það tilviljun að sá staður er í kjördæmi hæstv. heilbrmrh. Til sjúkrahúsbyggingar á Ísafirði eru ætlaðar 18 millj. kr. og geta menn borið það saman við framlög til annarra staða á landinu. Og þá eru það dagvistunarmálin. Í samningagerð launafólks við atvinnurekendur í okt. 1980 vógu þungt á metunum loforð ríkisvaldsins um að leggja sitt af mörkum til að fullnægja þörf fyrir dagvistarrými á næstu 10 árum. Til að standa við það loforð er áætlað að framlag til byggingar dagvistarheimila á næsta ári hefði þurft að nema rúmlega 70 millj. kr. Til þess hins vegar að standa við lögboðið framlag, bara til þeirra bygginga sem þegar eru hafnar, þyrfti framlag ríkisins að vera 57 millj. 568 þús. kr. og rúmlega 65 millj. ef orðið væri við óskum um nýjar framkvæmdir, en slíkar óskir eru nú eðlilega færri en orðið hefðu ef sveitarfélög væru betur stödd fjárhagslega. Í frv. er gert ráð fyrir 30 millj. kr. framlagi til þessa málaflokks, en í meðförum fjvn. hækkaði framlagið um 1 millj. 640 þús. kr. Þá niðurstöðu gat minni hl. engan veginn sætt sig við og flytur sameiginlega brtt. á þskj. 194 til hækkunar um 20 millj. kr. Til samanburðar má geta þess að ferða- og risnukostnaður aðeins tveggja rn., þ.e. utanrrn. og heilbr.og trmrn., nam rúmlega 20 millj. kr. árið 1982. Hvað sem líður nauðsyn á góðum tengslum við ýmsa aðila bæði utanlands og innan er ekki nokkur vafi á því að ferða- og risnukostnaður hins opinbera mætti lækka verulega ef nokkur vilji er fyrir hendi, og hann ætti að lækka einmitt nú þegar þrengir að í þjóðarbúskapnum. - Og ég vil taka sérstaklega undir það sem kom fram í máli 5. þm. Reykn., Geirs Gunnarssonar, varðandi rekstrargjöld rn. og stofnana. Ég hef nú rætt um örfáa gjaldaliði þessa frv., þá mikilvægustu frá sjónarhóli kvenna. Og ég vil undirstrika að þar sem ég hef bent á þörf fyrir aukin framlög hef ég einnig bent á hvar við teljum að hægt væri að spara á móti ef vilji væri fyrir hendi. Það er gamla góða spurningin um verðmætamatið og forgangsröðina sem enn á ný er verið að svara. Við 1. umr. um fjárlagafrv. lét ég í ljós efasemdir um að forsendur tekjuhliðar frv. fengju staðist. Því miður hafa þær efasemdir styrkst til muna og eru raunar orðnar að vissu. Á þeim vikum sem liðnar eru síðan þetta frv. leit dagsins ljós hafa þeir atburðir gerst sem hljóta að gjörbreyta allri tekjuáætluninni. Þar nægir að minna á svörtu skýrsluna sem birt var í byrjun nóvembermánaðar, þar sem fram komu niðurstöður rannsókna fiskifræðinga á ástandi þorskstofnsins og till. þeirra um aflamagn á næsta ári. Þeir leggja til að þorskaflinn á næsta ári verði takmarkaður við 200 þús. tonn, en í aflaforsendum þjóðhagsáætlunar fyrir árið 1984 er miðað við 300–320 þús. tonna þorskafla. Miklar umr. hafa orðið um þessar till. bæði hér í þinginu og annars staðar. Flestir virðast nú loks hafa gert sér ljóst að minnkun þorskstofnsins er ekkert einkamál fiskifræðinga og sjómanna og við þessum vanda verður að bregðast með skynsamlegum hætti. Við höfum of lengi látið viðvaranir fræðimanna sem vind um eyru þjóta. Sjónarmið rányrkju og stundargróða hafa orðið okkur dýrkeypt. Það er svo enn fremur ljóst að verði þorskaflinn á næsta ári miðaður við 200 þús. tonn hlýtur það að hafa í för með sér enn frekari rýrnun lífskjara og aukið atvinnuleysi. Minnkandi afli hefur þegar sett mark sitt á líf fjölmargra fjölskyldna. Stöðugt berast fregnir af uppsögnum í fiskvinnslu og á fiskiskipum, nú síðast hjá Ísbirninum í Reykjavík sem hefur sagt upp nær öllu starfsfólki sínu, á þriðja hundrað manns, og á Suðurnesjum er atvinnuástand orðið mjög alvarlegt. Það furðulega er að ótrúlega margir líta atvinnuleysi misjafnlega alvarlegum augum eftir því hvort í hlut eiga konur eða karlar. Því til sönnunar ætla ég að vitna í Alþýðublaðið í dag þar sem haft er eftir Sigurbirni Björnssyni hjá Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur, með leyfi forseta: „Það sem bjargar dálítið stöðunni hjá okkur er að stærri hluti atvinnulausra eru konur og því ekki fyrirvinnur. Við teljum að um þriðjungur atvinnulausra séu karlar, en 2/3 konur, þannig að í sumum tilvikum hefur það ekki afgerandi áhrif á afkomu heimilanna þar sem konan er ekki fyrirvinna.“ Ég mótmæli harðlega viðhorfum af þessu tagi. Þau eru beinlínis ósæmileg og gjörsamlega úr takti við raunveruleika nútímans. Atvinnuleysi kvenna er nákvæmlega jafnalvarlegt og atvinnuleysi karla. Við skulum ekki gleyma því að fjórða hvert barn á landinu er á framfæri einstæðra foreldra, í langflestum tilvikum einstæðra mæðra. Og hvort sem um karla eða konur er að ræða, þá er þetta fólkið sem á erfiðast með að trúa fullyrðingum ríkisstj. um lækkun skattbyrði á næsta ári. Sá samdráttur sem nú blasir við vegna aflaminnkunar er talinn geta þýtt 3.5% minnkun þjóðarframleiðslu og 12–13% samdrátt útflutningsframleiðslu. Hvað er þá orðið um þann grunn sem þetta fjárlagafrv. er reist á? Áætlun frv. um gjöld af innflutningi og skatta af seldri vöru og þjónustu fær með engu móti staðist eins og búið er að þrengja að kaupgetu fólks. Og á næsta ári er gert ráð fyrir enn frekari rýrnun kaupmáttar. Það þarf því töluvert mikla bjartsýni og óraunsæi til að vænta þess að beinir skattar innheimtist eins og gert er ráð fyrir. Ólíklegt er einnig að genginu verði haldið stöðugu, eins og stefnt er að. Um þessa liði er þó erfitt að fjalla þar sem enn hefur ekki verið lagt á borðið endurmat Þjóðhagsstofnunar með tilliti til breyttra aðstæðna. Það þarf þó ekki mikið brjóstvit til að sjá að stefnt er í töluverðan halla á þjóðarbúskapnum á næsta ári. Spurningin er fremur hversu mikill hann verður. Herra forseti. Ég vil svo að lokum mæta fyrir brtt. sem ég flyt ásamt Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur og Guðrúnu Agnarsdóttur um aukið framlag ríkisins til Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Við leggjum til á þskj. 199 að í stað 400 millj. undir lið 02 872 komi 500 millj., en til vara 450 millj. Rök okkar fyrir þessari brtt. eru þau, að komi ekki aukið framlag ríkisins til sjóðsins hljóti grundvöllur hans að raskast svo að erfitt verði um að bæta. Með tilliti til laga og reglugerðar sjóðsins þyrfti framlag til hans raunar að hækka töluvert meira. Á næsta ári á lánshlutfall að hækka úr 95 í 100% af framfærslukostnaði. Og þegar reiknað er með því svo og með 10% fjölgun umsækjenda er fjárþörf lánasjóðsins til lánveitinga u.þ.b. 780 millj. kr. Ef hins vegar er gengið út frá forsendum fjárlagafrv. um þróun verðlags og gengis árið 1984, 8% fjölgun umsækjenda og skerðingu lána á sama hátt og gert var í haust verður fjárþörfin vegna lánveitinga 1984 samtals um 740 millj. kr. Beint framlag ríkissjóðs er samkv. frv. 400 millj. Heimild til lántöku nemur 258 millj. 437 þús. kr. og vaxtatekjur eru áætlaðar 26 millj. 416 þús. kr. eða samtals 684 millj. 853 þús. kr. Miðað við 740 millj. kr. lánveitingaþörf, 77 millj. 521 þús. kr. til rekstrar sjóðsins, eins og frv. gerir ráð fyrir, og 34 millj. 582 þús. kr., sem er mismunurinn á innheimtum afborgunum annars vegar og afborgun lána og fjárfestingu hins vegar, er fjárþörf sjóðsins 852 millj. 103 þús. kr. Mismunurinn á þessum heildartölum er því 167 millj. 257 þús. kr. og má því ljóst vera að till. okkar um hækkað framtag um 100 millj., en til vara 50 millj., miðar ekki einu sinni að því að bæta stöðu sjóðsins til fulls miðað við þrengstu útreikninga, heldur aðeins að rétta grundvöll hans. Verði framlag ríkissjóðs til lánasjóðsins ekki aukið við afgreiðslu fjárlaga hlýtur það að kalla á aukafjárveitingar eða það sem líklegra er: auknar lántökur sjóðsins til fjármögnunar útlána og fjármagnskostnaður þar með enn að aukast. Það er býsna alvarlegur hlutur sem dregur sífellt meira úr möguleikum sjóðsins til að standa undir sér sjálfur. Árið 1984 verða tekjur af útlánum sjóðsins ekki nema 44% af afborgunum af teknum lánum. Þrátt fyrir hertar reglur um endurgreiðslur námslána hefur staða sjóðsins varðandi eigin fjármögnun versnað. Það er því afar brýnt að bæta stöðu sjóðsins með auknu framlagi ríkisins svo að ekki þurfi að koma til stórfelldrar lántöku þegar líður á næsta ár. Því verður ekki trúað að óreyndu að yfirstjórn menntamála hyggist þrengja svo að möguleikum námsmanna til að stunda nám að eigin vali að þessi upphæð dugi, sem sjóðnum er ætluð skv. fjárlagafrv. Heyrst hefur um hugmyndir sem miða að því að draga úr þörf fyrir lánveitingar, svo sem að fækka lánshæfum umsækjendum, hætta að veita lán til nemenda á fyrsta ári, afnema framlög til að mæta ferða- og bókakostnaði og fleira í þeim dúr. Við vörum alvarlega við hugmyndum af þessu tagi, sem hljóta að leiða til gífurlegs misréttis, auk þess sem við sjáum ekki hag ríkisins betur borgið með því að fá fólk inn á atvinnuleysisskrá fremur en að veita því lán sem það mun greiða aftur verðtryggt. Ein af helstu auðlindum þessa lands er fólkið sem landið byggir, þekking þess og tæknikunnátta. Og það er meðal forgangsverkefna kvennalistakvenna að fjárfesta í menntun barna sinna. Við skulum minnast þess að allt fram á þennan dag hefur fólkið í landinu unnið og fært fórnir til að koma börnum sínum til mennta. Á seinni tímum hefur svo það nám sem áður var forréttindi fárra orðið raunverulegur möguleiki margra með aðstoð lána og styrkja. Þessi lán námsmanna eru nú að fullu verðtryggð og munu skila sér aftur í því krónu- og auragildi sem úthlutað er. Námsmenn hafa þegar tekið á sig skerðingu lífskjara í hátt við aðra landsmenn. Lengra má ekki ganga í þeim efnum.



Herra forseti. Ég skal ekki við þessa umr. setja á langa ræðu um þetta fjárlagafrv. eða ræða forsendur þær sem þetta frv. er byggt á, enda hefur það ítarlega verið gert hér í dag af stjórnarandstöðunni. Ég mun þess í stað snúa mér að því að gera grein fyrir þeim brtt. sem ég hef hér lagt fram. Í fyrsta lagi hef ég leyft mér að flytja brtt. á þskj. 197 ásamt hv. þm. Helga Seljan um 15 millj. kr. hækkun til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Fyrir þingslit s.l. vor voru samþykkt lög um mátefni fatlaðra. Samkv. þeim lögum átti að leggja Framkvæmdasjóði fattaðra árlega til 55 millj. kr. miðað við verðlag í jan. 1983. Skv. því ákvæði laganna hefði því átt að leggja sjóðnum til nú á fjárlögum um 91 millj. kr. Það olli mér því miklum vonbrigðum að sjá í fjárlagafrv. að einungis var gert ráð fyrir 40 millj. kr. framlagi, eða undir þeirri krónutölu sem lögin gera ráð fyrir, hvað þá að verðbætur væru reiknaðar á þá tölu. Taldi ég því einsýnt að breyting yrði gerð á þessari upphæð við meðferð málsins í fjvn. Nú hefur komið í ljós að fjvn. hefur afgreitt frv. til 2. umr. án þess að nokkur breyting sé gerð á þessum fjárlagalið. Ég veit ekki hvort hv. þm. gera sér það atmennt ljóst að með því framlagi sem nú á að renna í sjóðinn er um verulega lægri fjárhæð að ræða en átti að vera skv. lögum um aðstoð við þroskahefta, þrátt fyrir aukin verkefni skv. lögum um málefni fatlaðra. Lögin um aðstoð við þroskahefta, sem tóku gildi 1980, voru felld inn í lögin um málefni fattaðra. Skv. lögunum um málefni fatlaðra voru verkefni Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra, sem fjármagnaði framkvæmdir skv. lögum um aðstoð við þroskahefta, stóraukin og bætt á hann viðamiklum framkvæmdum í þágu öryrkja almennt. Engu að síður eru framlög til sjóðsins skert svo stórlega í þessu fjárlagafrv. að þau fara töluvert niður fyrir það sem sjóðurinn átti að hafa skv. fyrri lögum, áður en verkefni hans voru aukin. Mikið lá á s.l. vor að samþykkja þessi lög um málefni fatlaðra og áttu þau að verða stórt framfaraspor í þágu fatlaðra. Margítrekað varaði ég þá við því að ef ekki fylgdi þessum lögum aukin fjárveiting frá því sem sjóðurinn áður hafði haft þá væri borin von að lögin skiluðu þeim árangri sem til var ætlast. Ljóst er að sú spá hefur ræst svo ekki verður um villst. Er það ekki vansalaust fyrir Alþingi hvernig æ ofan í æ eru samþykktir lagabálkar sem þegar upp er staðið sýnir sig að ekki er staðið við. Samkvæmt óbreyttum lögum um aðstoð við þroskahefta hefði sjóðurinn átt að hafa á næsta ári yfir 60 millj. kr. og þá er miðað við að ekki hafi bæst á hann þau verkefni sem nú er ætlað með lögum um málefni fatlaðra. Sjóðurinn hafði skv. lögum um aðstoð við þroskahefta yfir að ráða á þessu ári 39 millj. 960 þús. kr., en þrátt fyrir nýju lögin um stóraukin verkefni sjóðsins er einungis bætt við 40 þús. kr., eða hækkun milli ára um 0.1%. Framkvæmdabeiðnir sem borist hafa sjóðnum fyrir árið 1984 eru um 176 millj. kr. Svæðisstjórnirnar sem eru átta talsins um allt land hafa metið brýnustu forgangsverkefni á næsta ári og er sú tala 95.5 millj. kr. Til framkvæmda sem hafnar hafa verið á undanförnum 2–3 árum og sem flestar hverjar er stefnt að að taka í notkun á næsta ári þarf um 45–48 millj. kr. Nokkur þessara verkefna, sem eru sambýli, skammtíma fósturheimili og verndaðir vinnustaðir, hafði verið ráðgert að taka í notkun á fyrri hluta næsta árs, enda gert ráð fyrir rekstrarfé til þessara stofnana nú í fjárlagafrv. Til að ljúka þeim framkvæmdum á fyrri hluta ársins þarf að veita um 30–32 millj. kr. fyrstu sex mánuði ársins. Ljóst er að þessar áætlanir um brýnustu framkvæmdir og þegar gerða verksamninga munu ekki standast nema sú upphæð sem ráð er fyrir gert á fjárlögum muni verulega hækka nú við meðferð þessa fjárlagafrv. hér á hv. Alþingi. Á síðustu árum eða frá því að Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra var stofnaður 1980 hefur nokkuð af upphæð sjóðsins einnig farið í að fjármagna byggingar öryrkjasamtakanna, eins og Öryrkjabandalagsins, Sjálfsbjargar, Blindrafélagsins o.fl. Miðað við framtag á fjárlögum er einsýnt að ekkert er aflögu í þær framkvæmdir á næsta ári. Auk þessa framlags á fjárlögum eiga að renna í sjóðinn tekjur Erfðafjársjóðs. Áætlaðar tekjur Erfðafjársjóðs á næsta ári eru um 40 millj. kr. Engu að síður er einungis gert ráð fyrir að 19.4 millj. af tekjum Erfðafjársjóðs renni til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Skerðingin nemur yfir 50%. Formanni fjvn. fannst ekki eins sjálfsagt að lækka framlag til Erfðafjársjóðs á síðasta ári eins og nú er gert og hann mælti fyrir í dag. Við afgreiðslu síðustu fjárlaga sagði núv. form. fjvn. með leyfi forseta um Erfðafjársjóðinn og erfðafjárskatt: „Sé talið eðlilegt að lækka framlög til sjóða með félagsleg markmið, t.d. Erfðafjársjóðs, á að sjálfsögðu að gera það með breytingum á lögum. sé það ekki gert er skatturinn innheimtur á fölskum forsendum.“ Þetta sagði hv. núv. formaður fjvn. á síðasta þingi við afgreiðslu fjárlaga. Þá taldi hann nauðsynlegt að breyta lögunum ef skerða ætti framlag til Erfðafjársjóðs, en nú þykir honum sjálfsagt að gera það með einu pennastriki. Skv. lögum um málefni fatlaðra hefði átt að renna í sjóðinn um 91 millj. kr. en eins og áður er sagt er einungis gert ráð fyrir 40 millj. kr. Hér er því í heild um geysilega mikla skerðingu að ræða. Af því sem er áður sagt er ljóst að sjóðurinn getur ekki staðið við skuldbindingar sínar, hvað þá heldur að hægt sé að bæta við nýjum verkefnum. Á biðlista er nú í Reykjavík einni saman 46 þroskaheftir einstaklingar sem bíða eftir að komast á sambýli. Auk þess eru um 43 mjög fjölfötluð börn á aldrinum 1–11 ára, sem einnig bíða úrlausnar sinna mála, sem ekki virðist í augsýn að nokkuð sé hægt að gera fyrir. Það er því ljóst að með þessu framlagi verður ekkert hægt að gera fyrir þessa einstaklinga á næsta ári. Í áætlun sem ég hef hér frá svæðisstjórn Reykjavíkur eru sett fram brýnustu verkefni sem úrlausnar þurfa við á næsta ári. Áætlað er að það þurfi hér í Reykjavík einni saman um 39 millj. kr. á næsta ári. Þar er m.a. gert ráð fyrir sambýlum fyrir þessi fjölfötluðu börn. Einnig er gert ráð fyrir í þessari áætlun að komið verði á fót meðferðarheimili fyrir 6–8 þroskaheft ungmenni sem hafa alvarleg hegðunar- eða geðræn vandamál vegna þess að þau hafa ánetjast vímugjöfum. Ekkert verður hægt að gera fyrir þessa einstaklinga á næsta ári með því framlagi sem ætlað er í þennan sjóð. Þar sem ég er hér að ræða um sambýli þá sé ég hér að þm. Alþb. hafa flutt brtt. sem eftir því sem ég fæ best séð er um rekstrarkostnað í sambýli í Kópavogi. Þetta er auðvitað mjög brýnt því það eru 18 einstaklingar í Kópavogi sem bíða eftir að komast inn á sambýli. En ég fæ ekki séð hvað stoðar að sjá fyrir rekstrarkostnaðinum einum ef ekki eru til peningar til að byggja eða kaupa hús fyrir sambýli fyrir þessa einstaklinga. Ég hef því leyft mér að flytja brtt. ásamt hv. þm. Helga Seljan um að sjóðurinn fái a.m.k. þá krónutölu sem honum er ætlað lögum samkvæmt, eða 55 millj. kr., og er þá verðtryggingunni sem koma átti frá 1. jan. s.l. sleppt. Brtt. hljóðar því upp á að í stað 40 millj. kr. komi 55 millj. Ég undirstrika að þessi upphæð nægir einungis til að hægt sé að standa við þegar gerða verksamninga og þær framkvæmdir sem á að taka í notkun þegar á næsta ári og stefnt er að að ljúka á næstu mánuðum, enda er gert ráð fyrir rekstrarfé á fjárlögum næsta ár til þessara stofnana. Fáist ekki aukið framlag í framkvæmdasjóðinn er einhlítt að ekki er hægt að standa við gerða verksamninga og er það mjög alvarlegt mál. Ég hef einnig leyft mér að flytja á þskj. 202 brtt. ásamt hv. þm. Stefáni Benediktssyni, Guðrúnu Helgadóttur og Guðrúnu Agnarsdóttur um að framlag til K-byggingarinnar hækki um 11 millj. og 700 þús. kr. og verði framlag því samtals til K-byggingarinnar á næsta ári 14 millj. kr. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það hve nauðsynlegt er að aukið framlag fáist nú við afgreiðslu fjárfaga til þessara framkvæmda. Fyrir nokkrum dögum urðu hér nokkrar umr. í Sþ. um K-bygginguna. Fram kom þá hjá heilbr.- og trmrh. að yrði tekin ákvörðun um að hefjast handa væri hægt að byggja K-bygginguna á árunum 1984–1992, en sá byggingarhraði þýddi að leggja þyrfti til 52 millj. kr. á ári í bygginguna og með því móti yrði hægt að taka krabbameinslækningadeildina í notkun um áramótin 1989–1990. Fram hefur komið í skýrslu læknaráðs Landspítalans að allt stefni að óbreyttu í það að á næstu árum þurfi í auknum mæli að senda sjúklinga út til krabbameinslækninga. Í máli heilbrrh. hér á Alþingi fyrir nokkru kom einnig fram að frá árinu 1979 hefur þurft að senda 144 sjúklinga utan til krabbameinslækninga. Í geislameðferð komu á s.l. ári 289 sjúklingar og talið er að helmingur til 2/3 hlutar þeirra þurfi á að halda geislameðferð í línuhraðli sem staðsetja á við K-bygginguna. Ef gripið verður til þess ráðs á næstu 2–3 árum að senda þessa sjúklinga til útlanda mun það hafa geysilegan kostnað í för með sér. Meðaltalskostnaður vegna fjögurra sjúklinga sem sendir voru utan á þessu ári var um 440 þús. kr. Ef helmingur þeirra sjúklinga sem þurfa á sérstakri geislameðferð að halda verður sendur til útlanda til krabbameinslækninga, þá þýðir það miðað við þessar tölur 63–64 millj. árlega, eða 10 millj. kr. hærri upphæð en þarf árlega næstu fjögur árin til að krabbameinsdeildin í K-byggingunni komist í notkun. Ég fel því einsýnt, herra forseti, að lítill sparnaður sé í því að veita ekki framlag á fjárlögum nú til að hægt sé að hefja þessar framkvæmdir. Í þeirri brtt. sem ég mæli hér fyrir er einungis lögð til 11.7 millj. kr. hækkun eða að samtals verði veitt til K-byggingarinnar 14 millj. á næsta ári. Ljóst er að þetta framlag mun hvergi nægja til að hægt sé að standa við þær áætlanir sem heilbrrh. lýsti hér fyrir nokkrum dögum, en þær miðuðu við að hægt yrði að taka bygginguna í notkun á árunum 1989–1990, og var þá miðað við 52 millj. kr. árlegt framlag. Með þessari brtt. eru því ekki gerðar miklar kröfur, einungis að hægt sé að láta fara fram útboð og ljúka jarðvegsvinnu á næsta ári. Ég vil vænta þess að fjvn. taki þetta mál aftur upp milli 2. og 3. umr. og kanni alla möguleika til að veita meira fjármagni til K-byggingarinnar en hér er lagt til. En ljóst er að þessi upphæð sem ég hér mæli fyrir er algjört lágmark til að nokkuð sé hægt að hefja undirbúning og ljúka jarðvegsframkvæmdum á næsta ári. Ég hef einnig leyft mér á þskj. 197 að flytja till. um að veitt verði sérstakt framlag til útgáfu sérkennslugagna. Ljóst er að miðað við það framlag sem í fjárlagafrv. er ætlað til Námsgagnastofnunar er þess ekki að vænta að framlag fáist til útgáfu sérkennslugagna á næsta ári. Sérkennslugagnagerð hefur ávallt setið á hakanum og lítið sem ekkert fjármagn runnið til þessa málefnis. Sérkennarar hafa því þurft að grípa til neyðarráðstafana með því að útbúa einfalt efni til að bjarga því að hægt væri að halda uppi einhverri sérkennslu, auk þess sem gripið hefur verið til þess ráðs að þýða erlent sérkennsluefni. Ég tel ekki vansalaust fyrir Alþingi ef ekki verður hægt að halda uppi sérkennslu í skólum landsins fyrir fatlaða nemendur vegna skorts á námsefni. Í fyrsta sinn á yfirstandandi ári var veitt til sérkennslugagnagerðar nokkurri upphæð og með þessari till. sem nú er flutt er þess freistað að hægt verði að halda því starfi áfram. Í áliti starfshóps sem fyrrv. menntmrh. skipaði til að vera ráðgefandi um gerð og útgáfu kennslugagna fyrir nemendur með sérþarfir á grunnskólastigi, en starfshópur þessi skilaði áliti í maí s.l., kemur fram áætlun um þörf fyrir sérkennslugögn á næstu árum. Að dómi þessa starfshóps þarf næstu fimm árin um 14 millj. kr. til að gera átak á þessu sviði og er þá miðað við verðlag í jan. 1983. Gera má því ráð fyrir að um 4 millj. þurfi á ári í þetta verkefni. Í þeirri brtt. sem ég hef flutt og mæli hér fyrir er einungis gert ráð fyrir 1.2 millj. kr. og því aðeins um að ræða 1/4 af þeirri upphæð. Vænti ég að þm. geti sameinast um till. Svo að útgáfa sérkennslugagna geti haldið áfram á næsta ári, en það ætti að geta orðið ef veitt verður til þess þeirri upphæð sem hér er gert ráð fyrir. Ég mæli einnig fyrir brtt. á þskj. 197 sem ég flyt ásamt hv. þm. Eiði Guðnasyni. Hún er við 6. gr. frv. og kveður á um heimild til að ráðstafa upptækum hagnaði af sölu ávana- og fíkniefna til fyrirbyggjandi aðgerða gegn frekari dreifingu slíkra efna. Í þjóðféfaginu hafa undanfarið orðið miklar umr. um fíkniefnavandamálin og einnig hér á Alþingi. Ljóst er að mikill vilji er fyrir því að átak verði gert í þessum málum, bæði með því að efla starf toll- og löggæslu og allar rannsóknaraðferðir og fræðslu um skaðsemi ávana- og fíkniefna. Átak í þessum efnum kostar nokkurt fjármagn en ég tel að ekki sé hægt að spara á þessu sviði ef sporna á við útbreiðslu og dreifingu þessara eiturefna. Ég tel að á Alþingi sé mikill vilji til að gera átak í þessum málum. Verði sú brtt. sem hér er lögð til samþykkt mun hún staðfesta þann vilja. Það hafa reyndar komið einnig fram nú við 2. umr. tvær aðrar brtt., í fyrsta lagi um fjármagn til fræðslustarfsemi og í annan stað um 5 millj. kr. framtag sem gert er ráð fyrir að fari í aðgerðir vegna smygls og dreifingar á fíkniefnum. Ég tel að þær þrjár till. sem hér liggja fyrir sýni raunar ljóslega að það er mikill vilji fyrir því að gera átak í þessum málum og því vænti ég þess fastlega að við afgreiðslu fjárlaga nú verði samþykkt sú till. sem ég mæli fyrir. Hún kveður ekki á um neina ákveðna upphæð sem verði sett í þetta mál, einungis er um að ræða heimildarákvæði að ráðstafa upptækum hagnaði af sölu ávana- og fíkniefna til fyrirbyggjandi aðgerða í þessu skyni. Hér er vissulega um óvissan tekjustofn að ræða í þetta málefni en engu að síður væri hægt að nýta þetta fjármagn til fyrirbyggjandi aðgerða. Á síðustu tveim árum hefur verið gerður á hvoru ári um sig upptækur hagnaður vegna sölu ávana- og fíkniefna fyrir um 200 þús. kr. Hér er ekki um stórar upphæðir að ræða en engu að síður gæti hér verið um nokkrar tekjur að ræða sem aukist gætu umfram það sem verið hefur ef átak yrði gert til að hefta dreifingu á þessum fíkniefnum og koma í veg fyrir ólöglegan innflutning þeirra. Segja má því með fullri vissu að þessum peningum yrði hvergi betur varið en til þessara mála, enda í fyllsta máta eðlilegt að það fjármagn sem gert er upptækt vegna sölu á fíkniefnum renni til fyrirbyggjandi aðgerða á þessu sviði heldur en að það fari beint í ríkiskassann. Verði ekkert að gert í þessum málum getur það einnig kostað ríkissjóð mikla fjármuni í aukinni heilsugæslu, að ekki sé talað um hvernig þessi vágestur getur lagt í rúst líf fjölda ungmenna og aukið afbrot hér á landi ef ekki er brugðist við með skjótum hætti. Að lokum, herra forseti, hef ég leyft mér að flytja á þskj. 202 till. til lækkunar á útflutningsuppbótum á landbúnaðarafurðir um 27.9 millj. kr. sem er sama upphæð og hækkun framlaga nemur vegna þeirra brtt. sem ég hef flutt. Brtt. þær sem ég hef hér lýst í mínu máli munu því ekki hafa áhrif á niðurstöðutölu fjárlaga. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir þeim brtt. sem ég hef lagt fram hér við 2. umr. þessa máls.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. við fjárlagafrv. ársins 1984 á þskj. 200. Þessar till. eru fram bornar af Kristínu S. Kvaran, Stefáni Benediktssyni, Guðmundi Einarssyni og Kristófer Má Kristinssyni. Undirstaða efnahagslífs okkar, þar með talið afkomu okkar í veraldlegum jafnt sem andlegum efnum, er atvinnulíf og framleiðsla. Framtíð okkar stendur eða fellur með ásetningi okkar í atvinnumálum. Ljóst er að eina atvinnugreinin sem tekið getur við starfskröftum á næstu árum er iðnaður. Það hefur verið sagt mjög oft og það segja það nánast allir. Menn verða því að horfast í augu við þessa staðreynd og framkvæma þá hluti sem hæst ber í tyllidagaumræðum. Auðvitað birtast fjárlög í tölum. En á bak við tölurnar er lifandi fólk. Og því er það lífsnauðsyn að við gerð fjárlaga ráði markvisst frumkvæði. Eitt dæmi og það reyndar mjög táknrænt fyrir andleysið sem ræður gerð þessara fjárlaga er sú yfirlýsing að ekki verði ráðið í neinar nýjar stöður sem losna hjá því opinbera. Í fyrsta lagi er þetta vitlaus yfirlýsing í ljósi þeirra gífurlegu fjárfestinga sem lagðar hafa verið í þjónustu hins opinbera. Á ekki að nýta þá fjárfestingu? Hverjar eru skyldur þeirra sem lagt hafa í þessar fjárfestingar gagnvart þegnunum? Einnig er þetta vitlaust vegna þess að samsetning starfsliðs hjá því opinbera, bæði hvað menntun og starfsaldur snertir, gerir það oft að verkum að ekki þarf nema einn aðili, við skulum segja yfirlæknir á deild, að falla frá til þess að þjónusta viðkomandi stofnunar lamist. Á hún þá að leggjast niður með öllu? Eða haldið þið t.d. að ekki verði ráðinn bílstjóri á ráðherrabíl ef einhverjum bílstjóranna dettur í hug að fá sér aðra atvinnu? Ef draga á úr kostnaði í þjónustu má það ekki ráðast af duttlungum heldur verður það að gerast með endurskipulagningu þar sem markmiðið er að gera meira úr minna. Fjárlög eru náttúrlega meira en bara rekstraráætlun. Þau stefna sífellt til framtíðar, það er ekkert endanlegt markmið að ná jafnvægi í ríkisfjármálum. Það er miklu fremur endanlegt markmið að ná misvægi í þjóðarbúskap, meiri tekjum en útgjöldum. Í hættuástandi eins og menn tala um að sé í dag er ekki ráðið að standa í sömu sporum heldur verður að leita að útgönguleiðum, það verður að reyna að breyta vígstöðunni. Í þessum leik er enginn hálfleikur og heldur engin leikslok og undanhaldsleiðir eru engar. Eina vörnin er sókn. BJ hefur lýst þeirri skoðun sinni að það telji kerfisbreytingar nauðsynlega forsendu efnahagslegra úrbóta, þ.e. að aflvakinn væri og ætti að vera frelsi og ábyrgð einstaklinga. Þessar kerfisbreytingar hafa ekki orðið eins og allir vita og þeirra er ekki að vænta á næstunni. Þess vegna göngum við hér í tillögugerð okkar út frá gefnum forsendum núverandi stjórnsýsluskiptingar. Meginmarkmið þessara till. er að stefnt verði til sóknar í iðnaði með því að auka hlut og aðstöðu iðnaðar. Rannsóknir, ráðgjöf og þjónusta í iðnaði verði aukin á kostnað yfirstjórnar ráðuneyta og að hluta til á kostnað landbúnaðar og sjávarútvegs. Ég veit að menn eiga eftir að gera mér upp andúð á þessum atvinnugreinum og vil því vísa því frá mér strax. Hugsun okkar er þessi: Tveir atvinnuvegir eiga að baki 1100 ára hefð og aðlögunartíma í íslensku atvinnulífi. Ráðgjöf og þjónusta til þessara atvinnuvega er að mestu leyti gefins á meðan sams konar þjónustu til iðnaðar er gert að standa nær því undir sér. Ef horft er til annarra fríðinda atvinnufyrirtækja í gömlu atvinnugreinunum, þessum með þúsund ára aðlögunartímann, og síðan til þess árangurs sem öll sú fyrirgreiðsla hefur skilað, t.d. sífelldar aðgerðir til aðstoðar í rekstri fiskvinnslufyrirtækja, sífelld offramleiðsla í landbúnaði með fækkandi starfskröftum, þá verður ekki séð að framlög ríkisins til fyrirtækja eins og t.d. Búnaðarfélags Íslands og Fiskifélags Íslands hafi skilað tilætluðum árangri og því allt í lagi a.m.k. um skeið að gera ráð fyrir að þær selji sína þjónustu hærra verði og lækka megi ríkisframlög til þeirra á móti. Ungi, nýi atvinnuvegurinn, þ.e. iðnaðurinn, hefur aldrei fengið að slíta barnsskónum. Honum er gert að bera stærri bagga en uppkomnum bræðrum hans, sjávarútvegi og landbúnaði. Þar má nefna t.d. aðstöðugjöld til sveitarfélaga, sem eru hærri á iðnaði en á framleiðslugreinum sjávarútvegs og landbúnaðar, launaskatt sömuleiðis, söluskatt, óniðurgreidda ráðgjöf sem ég hef nefnt áður og þjónustu auk innlends vörugjalds. Auk þess átaks í iðnaði sem brtt. BJ stefna að beinast þær einnig að því að lagfæra nokkra vankanta á núverandi fjárlögum eins og efni leyfa miðað við það sem við treystum okkur í. Sum þessara atriða eru tengd séráhugamálum BJ eins og nánar verður komið að í umfjöllun um brtt. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að fara stuttlega yfir till. 1. liður. Þar er um að ræða lítils háttar lækkun á innflutningsgjaldi af bensíni. Þetta er nánast kannske frekar yfirlýsingaratriði til að gefa til kynna ákveðinn vilja því að ef við skoðum þetta við hliðina á lið nr. 2, sem er niðurfelling gúmmígjalds, þá er hér um að ræða gagnrýni á ákveðna skattpíningarstefnu á vegum ríkisins, sem kemur mjög hart niður á fólki sem miðað við byggð í landinu og almenna bílaeign er afskaplega háð sínum farartækjum. 3. liður. Hagnaður af sölu varnarliðseigna. Liðurinn fatli niður. Hér með er lagt til að Sala varnarliðseigna verði lögð niður fyrir fullt og allt og að Ameríkanar flytji sitt rusl sjálfir, hvert sem þeir vilja eða fá heimildir til. 4. Sérstakt vörugjald af innlendri framleiðslu. Liðurinn falli niður. Ég geri mér alveg grein fyrir því, að hér er um að ræða ákveðna samningsbundna framkvæmd milli okkar og nágrannatanda okkar. En ég geri mér líka grein fyrir því, að nágrannalönd okkar hafa brotið samninga á okkur í þessum málum, eins og mjög mörgum öðrum, þannig að ég tel okkur ekkert vanbúna að nota þá möguleika sem við höfðum til að styðja við þessa starfsgrein, sem svo nauðsynlegt er að efla í dag. Gjald af eyðublöðum heillaskeyta er einn af dæmigerðum sporslusköttum sem ríkið stendur í að innheimta og er langt fyrir neðan þess virðingu. Flugvallagjald. Þetta er gjald sem sett var á við ákveðnar aðstæður fyrir nokkuð löngu síðan og var eitt af því sem átti að fella niður bráðlega. Það er tími til kominn að fella það niður. Það er ekki stór upphæð. Einkaleyfisgjald frá Happdrætti Háskóla Íslands. Það er illskiljanlegt annars vegar að skattleggja háskólahappdrættið og síðan þurfi ríkið að leggja framlög til Háskólans á móti. Hvers vegna ekki einfaldlega að fella þennan skatt niður og leyfa happdrættinu, sem er byggingarsjóður Háskóla Íslands, að nýta þessa fjármuni til að byggja yfir sig? Má þar nefna sem hliðstæðu að gjarnan er fellt niður innflutningsgjald af vinnuvélum við sérstakar aðstæður. Prófgjald iðnnema. Það snertir umræddan áhuga okkar á iðnaði að fella það niður. Það er lítil upphæð en engin ástæða til að vera að þurrtutla þessa námsmenn á meðan þeir eru að koma undir sig fótunum. Síðan koma liðir þar sem er um nokkuð taktvissar endurtekningar að ræða. Hér er um að ræða að lækka laun og önnur rekstrargjöld hjá ráðuneytum um 10% yfir alla línuna, þ.e. í öllum ráðuneytum. Ég hirði ekki um að lesa það. Það er hér upp talið. Það er fyrst forsrn., síðan kemur liður 10, það er húsameistari ríkisins, liðurinn falli niður. Hér er ég að leggja til að embætti húsameistara ríkisins verði einfaldlega lagt niður. Það er óþurftargemlingur á ríkisframfæri. 11. liður, menntmrn. Þar er aftur yfirstjórnarlækkun. 12. liður Fiskvinnsluskólinn. Þar verði gjaldfærður stofnkostnaður hækkaður. 13. liður. Stofnkostnaður dagvistarheimila verði hækkaður. 14. liður. Lækkaður verði yfirstjórnarkostnaður í utanrrn. Sama gildir um 15. lið um yfirstjórnarkostnað við landbrn. Þá komum við að 16. lið sem er Búnaðarfélag Íslands. Hér er verið að leggja það til í lið a, b og c að sértekjur Búnaðarfélags Íslands verði hækkaðar, þ.e. því verði einfaldlega gert að selja sína þjónustu hærra verði heldur en gert hefur verið hingað til og lækka þar með framlög ríkissjóðs til Búnaðarfélagsins. 17. liður. Veiðistjóri. Það er liður sem hiklaust má falla út. Þetta er ákveðið verkefni sem á að vera á höndum sveitarfélaga. Það er þeirra hagsmunamál hvort vargur er innan þeirra vébanda eða ekki og engin ástæða til að ríkið sé að gera út á slíkt. 18. liður. Uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. Það kemur fram í málefnagrundvelli BJ að við viljum leggja útflutningsuppbætur niður í þrepum. Hér er um 25% lækkun að ræða. 19. liður. Sjútvrn. Lækkun yfirstjórnar. Þar næst kemur Framleiðslueftirlit sjávarafurða. Þar er um að ræða að sértekjur hækki, þ.e. að framlag ríkisins til Framleiðslueftirlitsins lækki á móti. Sama gildir um 21. lið, Fiskifélag Íslands. Þá erum við komin að 22. lið, dóms- og kirkjumrn. Yfirstjórnarkostnaður lækkar um 10%. Síðan kemur félmrn., aðalskrifstofa. Yfirstjórnarkostnaður lækkar. 24. liður. Framkvæmdasjóður fatlaðra. Sá liður hækki um 25%, úr 40 millj. í 50 millj. 25. liður. Hagdeildir Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands, Vinnumálasambands samvinnufélaganna og BSRB. Þar hafa verið greiddar einhverjar nokkrar krónur á ári hverju. Sú upphæð hefur reyndar farið hækkandi og mér hefur skilist að jafnvel standi til að aðilum að þessari þjónustu fari fjölgandi líka. Ég sé enga ástæðu til þess að ríkið sé að kosta hagdeildarvinnu þessara fyrirtækja. Ríkið kostar sína Þjóðhagsstofnun. Hún gefur út þau gögn sem hún er beðin um að láta í té og ástæðulaust að vera að reka sams konar þjónustu hjá öðrum aðilum. 26. liður. Heilbr.- og trmrn. Það er yfirstjórnarkostnaður. 27. liður. Þessi liður er samhljóða þeim sem kemur fram í þáltill. fluttri af hv. 2. landsk. þm., Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég reikna með að draga þetta til baka við atkvgr. 28. liður. Fjmrn. Það er yfirstjórnarkostnaður. 29. liður. Tollamál, nýr liður. Aðgerðir vegna smygls og dreifingar á fíkniefnum, 5 millj. Það hefur komið í ljós að eitt af því sem stendur raunverulegri baráttu gegn fíkniefnum fyrir þrifum er mjög léleg aðstaða tollyfirvalda til rannsókna og nákvæmra kannana á möguleikum smygls. Því er full þörf á því að veita fé til þessa því að afleiðingar þess ef við gerum það ekki verða okkur ansi dýrkeyptar. 30. liður. Fasteignamat ríkisins. Við leggjum til að Fasteignamat ríkisins verði einfaldlega lagt niður. Sú vinna sem þar fer fram er að mestu leyti unnin af byggingaryfirvöldum viðkomandi sveitarfélaga. Fasteignamatið í sjálfu sér er ekkert annað en skattfótur og er hægt að nota hvaða skattfót sem er. Við leggjum til að í því tilfelli að þetta yrði samþykkt væri um það að ræða að nota brunabótamat sem alls staðar er fyrir hendi í öllum sveitarfélögum. Þær upplýsingar sem Fasteignamat ríkisins hefur safnað og dreift geta þess vegna farið rakleitt frá byggingarfulltrúum til byggða- og áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar í dag, sem er að verða einhver auðugasti upplýsingabanki sem við eigum. 31. liður. Framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins leggjum við líka til að verði lögð niður. Þetta er fyrirtæki sem hefur þvælst fyrir í flestöllum innlendum framkvæmdum og haft þau áhrif oft á tíðum að framkvæmdir hafa orðið úr hófi dýrar og dregist á langinn gjörsamlega að óþörfu. Án þess að ég hafi hér svigrúm til að rekja þá sorgarsögu get ég bara minnt á eitt byggingarverkefni, sem er Geðdeild Landspítala Íslands, en samskipti verkkaupa þar og verksala við Innkaupastofnun var hreint með ósköpum. 32. liður. Samgrn., aðalskrifstofa. Yfirstjórnarkostnaður lækki. 33. liður. Strandferðir. Framlög til skipaútgerðar ríkisins lækki a.m.k. um helming. Þetta fyrirtæki ætti náttúrlega í sjálfu sér ekki að vera til og alls ekki nauðsynlegt að ríkið standi í útgerð með þessum hætti, sem verður sífellt meiri baggi á ríkissjóði. 34. liður. Iðnrn. Yfirstjórnarkostnaður lækki. 35. liður. Iðntæknistofnun. Sértekjur verði engar, þ.e. að þjónusta Iðntæknistofnunar verði nánast gefin. B-liður. Iðntækniþjónusta í lið 102 verði hækkuð um 20 millj. Liður 103, nýiðnaðarrannsóknir verði líka hækkaður um 20 millj. 36. liður. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Aftan við linn bætist liður 101 Almennur styrkur, 22 millj. 779 þús. kr. og liður 102 Rannsóknir og kynning á orkusparnaði 10 millj. 37. liður. Iðja og iðnaður, framlög. Þetta eru framlög aðallega til sveitarfélaga og landsbyggðarinnar. Liður 104 Iðnþróun og tækninýjungar. Fyrir 2 millj. komi 4 millj. Liður 126 Iðnþróunarverkefni. Fyrir 2.5 millj. komi 5 millj. Liður 127 Iðnráðgjafar. Fyrir 2 millj. 595 þús. komi 7 millj. Þá er verið að reikna með að í hverjum fjórðungi verði a.m.k. tveir fullstarfandi iðnráðgjafar. 38. liður. Ýmis orkumál, orkusparnaður. Þar verði liðurinn hækkaður úr 2.5 millj. í 15 millj. Það er gífurlega áríðandi fyrir okkur að ná niður orkusóun eða orkueyðslu okkar sem allra fyrst. Þar er einhver stærsti virkjanamöguleiki á Íslandi fyrir hendi í dag, sem hægt er að virkja með mjög skjótum hætti. 39. liður. Viðskrn. Yfirstjórnarkostnaður lækki. 40. liður. Niðurgreiðslur á vöruverði verði lækkaðar um 25%. 41. liður. Skráning hlutafélaga. Liðurinn falli niður. Það er engin ástæða til annars en að hlutafélög borgi þann litla kostnað sem hlýst af því að skrá þau. Herra forseti. Ég hef hér rakið í mjög stuttu máli þær till. sem birtast á þskj. 200. Ég held að ekki sé nauðsynlegt að skýra þær neitt ítarlegar nema þá að til komi einhverjar spurningar. Þó er reyndar smárúsína hérna í endann. Í 3. gr. fjárlaga, lið 884, þ.e. tekjuhlið fjárlaga, er gert ráð fyrir tekjum af verðjöfnunargjaldi upp á 240 millj. Síðan undir iðnrn., sem er liður 11 371, viðfangsefni 101, er þessu verðjöfnunargjaldi aftur veitt til niðurgreiðslu á raforkuverði. Og í umr. um Orkusjóð er talað um að verðjöfnunargjald af raforku hækki um 120 þús. frá síðustu fjárlögum verði 240 þús. kr. Nú hef ég hér fyrir framan mig upplýsingar frá Sambandi ísl. rafveitna dagsettar 7. des. Þær eru allforvitnilegar og reyndar kannske dálítið áhyggjuefni fyrir mig a.m.k., sitjandi í Ed. og hafa ekki fengið þær í hendur fyrr. Þar er sagt að innheimta verðjöfnunargjalds raforku stefni á þessu ári í 266 millj., ekki 120 eins og gert var ráð fyrir á seinustu fjárl. Þ.e. áætlun upp á 240 millj. í ár er röng. Samkvæmt upplýsingum Sambands ísi. rafveitna og Rafmagnsveitna ríkisins stefnir þetta gjald í það að verða á næsta ári 376 millj., þ.e. 140 millj. hærra. Þetta er smájólagjöf til ríkisstj. Það er ráðgert auk þess að niðurgreiðslur á raforku til húshitunar nemi 230 millj. Þannig nema verðjöfnunargjöldin, sem reyndar eru óskyld í sjálfu sér, um 470 millj. kr. Samband ísi. rafveitna minnir á að á sínum tíma var 1.5% orkugjaldi bætt inn í söluskatt: Ef þetta orkugjald, sem á sínum tíma féll einhvern veginn inn í söluskattinn, væri notað aftur nú þá næmi það u.þ.b. 470 millj. kr., eða sömu upphæð og verðjöfnunargjald og niðurgreiðslur. Ef verðjöfnunargjaldið á að vera 240 millj. eins og gert er ráð fyrir í fjárl. verður skattprósentan að lækka úr 19 í 12, annars verða verðjöfnunargjöldin á næsta ári samanlagt a.m.k. 606 millj. kr. Það er oft talað um að það séu peningar til í þessu landi. En það er ekki alltaf vitað hvar þeir eru. Og tilfellið er að maður á oft á tíðum mjög erfitt með að greina hvar þeir geta verið. En svona er það nú, að mörg er matarholan. Nú gætum við hugsað okkur það annars vegar að lækka verðjöfnunargjaldið úr 19 í 12 til að halda okkur við þessa tölu, 240 millj. Það er náttúrlega sjálfsögð og eðlileg krafa þeirra sem þessi gjöld greiða. Hins vegar gætum við líka hugsað okkur að láta þá greiða þennan skatt. Það er í sjálfu sér mismunun þegna landsins, en við það eignuðust menn 140 millj. í ríkiskassanum, sem hægt væri að gera heil ósköp með, ef menn vildu. Má þar minna á smáræði eins og 11.7 millj. til K-deildar og þar fram eftir götunum. Ég gæti nú talið hér ansi lengi áfram upp ýmis mál, sem æskilegt væri að sinna, en eftir sem áður verða menn að gera það upp við sig hvorum megin réttlætið á að liggja. Á að mismuna þegnum áfram með þess konar skattheimtu sem hér um ræðir eða á að láta sem nokkurn veginn jafnt yfir alla gangi með því að lækka verðjöfnunargjaldið, þannig að krónutalan stemmi á endanum.



Herra forseti. Það var ekki meining mín að fara í neinar almennar umr. um fjárlagaafgreiðsluna, en þó eru þar atriði sem mig langar aðeins til að drepa á, reyndar eitt atriði öðru fremur sem ég mun gera hér að umræðuefni, og mér þætti vænt um ef formaður fjvn. væri hér nærri. Ég veiti því athygli að í brtt. fjvn. er gert ráð fyrir að hækka frá því sem er í frv. til fjárlaga framlög til Listskreytingasjóðs ríkisins um 500 þús. kr., úr 2 millj. í 2.5 millj. Nú var það svo að þegar fjárlög voru lögð fram þá hygg ég að hæstv. fjmrh. hafi tekið það fram að hann væri með ýmsa liði óbreytta frá gildandi fjárlögum og var út af fyrir sig ekkert við því að segja. Þá virtist hann gera ráð fyrir því að þessar upphæðir ýmsar breyttust í meðförum þingsins. Það er sjálfsagt ekkert óvanalegt að svo sé og þetta mun hafa eitthvað tíðkast í áranna rás varðandi ýmis framlög til menningarmálanna. Ég átti þess vegna von á því að þessi liður, eins og margir fleiri liðir sem ég sé að hv. fjvn. hefur fjallað um til hækkunar, lyti sömu lögum og reynt yrði að áætla af nokkurri sanngirni út frá þeim forsendum sem lögin um Listskreytingasjóð gera ráð fyrir, hvað veita skyldi eða áætla háa fjárveitingu til Listskreytingasjóðs. En það held ég að sé hverjum manni ljóst sem vill kynna sér þetta mál að hvort heldur um er að ræða 2 millj. eða 2.5 millj. kr. þá er hér sýnilega um allt of lágar upphæðir að gera. Nú skal ég viðurkenna það að ég hef ekki möguleika á því svona frá eigin brjósti eða með eigin útreikningi að segja fyrir um það hversu há þessi upphæð ætti að vera. En ég hef hér í höndunum bréf sem varð mér tilefni þess m.a. að taka til máls við þessa umr. og spyrja formann fjvn. nánar út í þetta mál. Þetta bréf er sent fjvn. frá menntmrn. 7. þ.m. og varðar Listskreytingasjóð ríkisins. Bréfið hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Við undirbúning fjárlaga 1984 á s.l. sumri áætlaði menntmrn. framlag til Listskreytingasjóðs ríkisins 5 millj. 360 þús. kr., sbr. meðfylgjandi afrit af bréfi ráðuneytisins, sem dagsett er 13. júlí 1983, til fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Með tilvísun til þess að frv. til fjárlaga vegna ársins 1984 gerir aðeins ráð fyrir 2 millj. kr. framlagi til sjóðsins hefur stjórn Listskreytingasjóðs ríkisins rætt þetta mál og samþykkt að beina þeim tilmælum til hæstv. fjárveitinganefndar Alþingis að hækka framlag til sjóðsins í samræmi við það sem lög nr. 34 1982, 3. gr. þeirra laga, gera ráð fyrir. Jafnframt er sent með lögfræðilegt álit, sem Benedikt Sigurjónsson hæstaréttardómari hefur samið fyrir tilstuðlan sjóðsstjórnar, viðvíkjandi því hvernig beri að túlka lög nr. 34 1982 að því er varðar árlegar greiðslur til sjóðsins.“ Undir þetta ritar Hákon Torfason deildarstjóri í menntmrn. Þetta er meginefni bréfsins. Eins og fram kom fylgir lögfræðilegt álit frá Benedikt Sigurjónssyni. Ég sé enga sérstaka ástæðu til að lesa það en það styður þá skoðun stjórnar Listskreytingasjóðs að það beri að áætla sjóðnum tekjur eftir þeim forsendum sem getið er um í 3. gr. laga nr. 34 1982, um Listskreytingasjóð. Eins og fram kemur í bréfinu sem ég var hér að lesa frá deildarstjóranum í byggingardeildinni, sem jafnframt er formaður Listskreytingasjóðs, áætlar rn. þetta rúmlega 5.3 millj. kr. á verðlagi í sumar. Hér skeikar náttúrlega afar miklu. Af þessum ástæðum vil ég leyfa mér að víkja þeirri athugasemd til formanns fjvn. hvort þetta mál hafi ekki verið tekið fyrir og rætt í n., þar á meðal þetta bréf sem borist hefur núna fyrir tiltölulega skömmu, um það bil sem fjárlagavinnan stendur hæst í desembermánuði. Ég tel að hér muni svo miklu að það sé illt við að una og þó að þessi lög séu að vísu ný og enn skorti ýmislegt á um hefðir og venjur og kannske settar reglur um það hvernig framkvæma skuli þessi lög, þá held ég að það sé alveg ljóst að hér er skorið of naumt, hér er skorið við nögl. Þess vegna vænti ég þess að hv. fjvn. athugi þetta mál nú á milli umræðna og sjái til hvort ekki muni vera möguleikar á því að bæta hér eitthvað um.



Herra forseti. Það frv. sem hér er nú til umr. er auðvitað ástæða til að fara rækilega yfir, en hv. 5. þm. Reykn. hefur hins vegar gert svo glögga grein fyrir því máli hér í dag að af hálfu okkar Alþb.manna er ekki þörf á að bæta við miklu með ítarlegum ræðum, nema um einstök málefni. Það er hins vegar rétt, sem hv. 5. landsk. þm. sagði áðan, að það frv. sem við erum að ræða nú er allt annað en það frv. verður sem við ræðum væntanlega á mánudag eða þriðjudag í næstu viku eða laugardag, þegar 3. umr. um fjárlögin fer fram. Tekjuforsendurnar liggja ekki fyrir. Fjvn. hefur verið neitað um að fá að tala við Þjóðhagsstofnun. Tekjuforsendur liggja ekki fyrir og útgjaldahliðin er öll meira og minna í graut. Launaforsendurnar er verið að toga og teygja þessa klukkutímana til að reyna að láta þetta dæmi passa og skattamálin eru öll á fleygiferð. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flytur till. uppi í Ed. um að lækka vörugjaldið og hv. þm. Gunnar G. Schram flytur tillögu í Vísi eða Dagblaðinu um að lækka tekjuskattinn. Hv. þm. Lárus Jónsson heldur að hann sé að mæla hérna fyrir alvarlegu fjárlagafrv., en það er sorglegur misskilningur og hefði kannske átt að renna fyrr upp fyrir jafnþingreyndum manni og hv. þm. Lárus Jónsson er. Það er sem sagt ekkert að marka þetta frv. Þetta er tóm vitleysa eins og það liggur hérna fyrir, stendur ekki steinn yfir steini. Ég býst við að þessir talnadálkar sem hér eru séu rétt lagðir saman í meginatriðum og kannske á stöku stað rétt dregið frá líka, en þó dreg ég mjög sterklega í efa að þar séu allir hlutir eins og eðlilegast ætti að vera. Hitt er einnig sérkennilegt við málsmeðferð þessa hér, að þeir menn sem helst ættu að vera í fyrirsvari fyrir þessum ósköpum, þ.e. hæstv. ráðh., eru yfirleitt í burtu. Hæstv. heilbr.- og trmrh., sem ber ábyrgð á 35% af ríkisútgjöldum, er sennilega sofandi í Arnarnesinu. 

Í Arnarnesi.

Í Arnarnesi líka, og báðir á jeppum eins og alkunna er. - Landbrh. hæstv. lætur ekki sjá sig hér. Og hæstv. fjmrh. situr hér einn í fyrirsvari ásamt hæstv. ráðh. Sverri Hermannssyni og formanni fjvn., sem er eins konar hjálparmaður hér hjá þeim hæstv. fjmrh. og félögum hans og nýtur núna til þess stuðnings hv. þm. Halldórs Blöndals sem áður hefur af mér verið boðinn velkominn heim af Allsherjarþinginu og er það enn gert hér. Munar nú miklu hvað þingstörfin ganga öll greiðlegar eftir að hann birtist hér í salnum, miðað við það sem áður var. Margt mætti segja um frv. þetta, herra forseti, svo og einstakar till. og þó væri auðvitað langmest freistandi á þessari stundu að láta vekja ráðh. eða kanna hverjir eru vakandi og hvar þeir eru. Mætti kannske leggja fram um það fsp., ég vona að hún þurfi ekki að vera skrifleg, þannig að við gætum fengið um það upplýsingar hvar þeir eru þessir hæstv. ráðh. sem ætla nú að fara að leggja á sjúklingaskattinn, t.d. hæstv. heilbr.- og trmrh. sem hefur fundið nýjan skattstofn, þá sem eru veikir á spítölunum. Það mætti kannske kanna hvernig hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur hugsað sér að úttæra þennan sjúklingaskatt, þennan nýja skattstofn sem Sjálfstfl. hefur af örlæti sínu fundið upp núna rétt fyrir jólin, rétt fyrir hátíðirnar þegar himins opnast hlið samkvæmt þeim textum sem menn leggja fyrir sig einmitt þessa dagana. Það er fróðlegt fyrir menn að velta því fyrir sér hvað það er sem boðið er upp á bak við hin háu hlið dýrðarinnar sem Sjálfstfl. er að opna mönnum þessa dagana. Og sá maður sem lengst hefur gengið í því að skreyta sig á torgum og gatnamótum sem vinur smælingjanna, hæstv. fjmrh., er hér mjög í forustu. Sjást nú vel úlfshárin undir sauðargærunni, sem yfirleitt hefur verið brugðið yfir til hátíðabrigða á undanförnum árum þegar hæstv. ráðh. hefur verið að tala við smælingjana í þessu þjóðfélagi. Skattstofninn liggur á spítölunum. Það eru þeir sjúku sem nú eiga að borga skatta. Það er ekki nóg með að það sé ætlun hæstv. ríkisstj. að draga saman seglin í heilbrigðismálum, það er ekki nóg með að það sé ætlun hæstv. ríkisstj. að stöðva alls staðar framfarir í heilbrigðismálum á Íslandi, heldur á nú líka að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur og leggja skatt á þá sjúku í þjóðfélaginu. Hv. formaður fjvn., sem talaði hér fyrir munn íhaldsins áðan, framsóknaríhaldsins og þeirra beggja, komst þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Á vegum heilbrrh. er nú unnið að undirbúningi frv. sem fela mun í sér að sjúklingar sem leggjast inn á sjúkrahús greiði 300–600 kr. gjald í 10 daga að hámarki á hverju ári.“ Með þessum hætti er ætlunin að ná inn um 300 millj. kr. Og auk þess að leggja þennan sérstaka skatt á sjúklingana er ætlunin að auka hlut sjúklinga í lyfjakostnaði. Nú kom það ekki fram hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni, sem einhverra hluta vegna er farinn héðan úr salnum og þætti mér vænt um ef hann vildi gera svo vel að koma hér inn því ég hef nokkrar spurningar að bera fram við hann, hvernig hann hugsar sér að útfæra þennan skatt í smáatriðum. Á að rukka fólkið þegar það er lagt inn á spítalann? Á að segja við þann mann sem lagður er inn á spítala: Hefur þú efni á því að liggja hér í 10 daga eða lengur? Verða menn rukkaðir í upphafi 10., 11., 12., 13. til og með 21. degi um 300 kr. dag hvern þegar þeir fá morgunverðinn? Verður lagður fram með morgunverði sjúklinga á spítölunum reikningur frá hæstv. fjmrh. Albert Guðmundssyni upp á 300 kr. sem menn eigi vinsamlegast að borga áður en þeir meðtaka árbítinn á þessum stofnunum opinberra aðila, sjúkrastofnunum? Eða er ætlunin að innheimta þetta í lokin, þegar meðferðinni er lokið hjá sjúklingum? Er ætlunin að innheimta þegar meðferðinni er lokið og halda mönnum inni ef þeir ekki greiða umyrðalaust og refjalaust? Hvernig er ætlunin hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni að framkvæma þessa einstöku aðför að þeim sem síst skyldi í þjóðfélaginu? Það hefur til þessa verið talið alveg nóg á fólk lagt að vera sjúkt. Það hefur í rauninni verið talið sjálfsagt að rétta hinum sjúka hjálparhönd og stuðnings og reyna að lina þjáningar viðkomandi. En hér eru menn komnir svo langt frá þeirri fornu bók, sem þeir þykjast þó yfirleitt standa á með sinn siðferðisgrundvöll að það er ekki fyrst hugsað um að lina þjáningar hinna sjúku, heldur fyrst að rukka þá, svo að bera smyrsl á sárin. Og sá sem ekki borgar sjúklingaskattinn sinn fær ekki smyrsl á sín sár. Það verður ekki gert að hans meinum. Hann verður að hafa þau. - Og mætti flm. þessara nýsköpunartillagna Íhaldsins og Framsóknar gjarnan líta í þær bækur fornar sem oft er vitnað til á sunnudögum, ekki síst um jól, og dæmisögur af miskunnsömum Samverjum. Ætlar hv. þm. Lárus Jónsson að láta innheimta þennan sjúklingaskatt sinn þannig að þetta verði tekið af mönnum á hverjum degi sem þeir liggja inni á spítalanum? Ég óska eftir svörum við þessari spurningu, hv. þm. Á að borga þetta um leið og menn fá árdegisverð eða hádegisverð? Er ætlunin að taka þetta af mönnum þegar þeir útskrifast af spítölunum og verður þeim haldið föstum inni á spítölunum ef þeir ekki borga? Er ætlunin að rukka menn þegar þeir koma inn á spítalana, um leið og sjúkrabíllinn skilar þeim þangað inn? Hvernig ætlar hv. þm. sér að framkvæma þetta og formaður Sambands ungra sjálfstæðismanna? Hvernig er meiningin að framkvæma þessi ósköp. Og hæstv. fjmrh. Hvernig er ætlunin að framkvæma þennan nýja skattstofn Sjálfstfl.? Virðingin fyrir einstaklingsfrelsinu kemur vel fram í þessu efni. Það er mikil virðing og djúp fyrir frelsi þess einstaklings sem liggur sjúkur á spítalanum og á að fara að borga skatt. Það er athyglisverð nýlunda, hv, þm. Lárus Jónsson, að þú skulir leggja það hér til að með þessum hætti verði gengið að þeim sem síst skyldi í þessu þjóðfélagi. Og það leggst lítið fyrir ykkur, að þið skulið ganga svo langt í skattheimtugræðgi ykkar að ráðast að fólki sem getur enga björg sér veitt og hvergi borið hönd fyrir höfuð sér. Ég tel að þessi hugmynd hæstv. ríkisstj. sé ekkert minna en hneyksli. Og það kemur auðvitað ekki til greina af hálfu Alþb. að taka undir sjónarmið af því tagi sem hér er um að ræða. Ég vil láta það koma hér skýrt fram við þessa umr. að Alþb. mun beita sér fyrir því strax og tækifæri gefst að afnema þennan sjúklingaskatt. Við munum ekki líða þá árás á almannatryggingakerfið, á íslenska velferðarþjóðfélagið, sem þeir leiftursóknarriddarar Íhaldsins eru hér að innleiða. Við munum ekki taka þátt í því, heldur leggja á það höfuðáherslu að þetta verði afnumið. Hér er svo gróflega vegið að grundvallarréttindum mannsins í þessu þjóðfélagi, hér er svo gróflega vegið að siðferðislegum grundvelli íslenska þjóðfélagsins að ég hélt að það gæti ekki gerst, jafnvel ekki í ríkisstjórn Íhaldsins og Framsóknar, að menn legðu upp með svona andstyggð eins og þessar hugmyndir eru. Ég hélt það gæti ekki gerst. Nú hafa þau miklu tíðindi hér gerst að það hefur verið lagt til að rukka þá sem eru lagðir inn á sjúkrahús. Það er verið að ráðast hér að almannatryggingakerfinu. Með þessu væri ríkisstj. að stíga fyrsta skrefið í því að rústa niður það kerfi sem alþýðuhreyfingar þessa lands hafa barist fyrir og knúið fram á síðustu áratugum. Hér er verið að stíga stórhættulegt skref og það er auðvitað grundvallaratriði að það kemur ekki til greina af hálfu flokks sem kennir sig við jafnrétti og félagshyggju að standa að sjónarmiðum af þessum toga. Og það er athyglisvert að Framsfl., sem einu sinni var stofnaður til að gæta sjónarmiða félagshyggju og samvinnu, skuli taka þátt í því að framkvæma þessi ósköp. Samkvæmt þeim orðum sem hv. talsmaður meiri hl. fjvn. lét falla hér í dag virðist það vera svo að ríkisstj. ætli að leggja fram það frv. sem hér um ræðir fyrir hátíðirnar. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. og hv. þm. að því hvort það er rétt. Ef þessi kerfisbreyting á að taka gildi um áramótin og ef forsendur fjárlaganna í þessu efni eru réttar yrði kerfisbreytingin að taka gildi um áramótin. Það er auðvitað alveg útilokað að framkvæma þessa skattheimtu án lagabreytingar. Ef ríkisstj. gerir tilraun til að innheimta þessa fjármuni án lagabreytinga af sjúklingum frá 1. jan. n.k., eins og fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, væri það lögbrot. Það er brot á almannatryggingalögunum. Og ég vil fá það alveg á hreint hér hjá hæstv. ráðh. og hv. formanni fjvn.: Er ætlunin hjá þeim að fara að innheimta þennan spítalaskatt strax frá 1. jan. n.k. og með hvaða hætti er ætlunin að það verði gert? Ég óska eftir nákvæmri sundurliðun í þessu efni. Hér er um þvílíkt stórmál að ræða að það dugir ekki fyrir hæstv. ráðh. eða hv. formann fjvn. að aka sér undan með einhverjum hér um bil og kannske. Hér verða þeir að svara skýrt. Hvernig ætla þeir að fara að þessu? En stefnan liggur alveg skýrt fyrir í ræðu hv. formanns fjvn. Og það er athyglisvert að hann skuli vera notaður til að flytja þingheimi og þjóðinni þessi ótíðindi í þessum mánuði skammdegisins. Það er athyglisvert að það skuli vera hann en ekki hæstv. fjmrh. eða heilbrrh. sem setja þetta fram. Hann tekur að sér að vinna þetta verk fyrir þá, að tilkynna þjóðinni þessar gleðifréttir. Það er eins gott að hann greini frá því líka hvernig ætlunin er að rífa þessa skatta af sjúklingunum, spítalaskattinn sem var verið að kynna hér í dag. Ég tel í rauninni, herra forseti, að tilkynning hv. þm. Lárusar Jónssonar um spítalaskattinn sé stærstu pólitísk tíðindi dagsins í dag og þó það væri farið langt aftur í tímann. Hér er brotið í blað, hér er stigið skref mörg ár og áratugi aftur í tímann. Hér er efnt til aðfarar, tilræðis við velferðarkerfið í þessu þjóðfélagi. Ég tel þess vegna að þingheimur eigi rétt á því að fá nákvæmar upplýsingar um hvað ætlunin er að gera í þessu efni og hvernig. Er það kannske ætlun hæstv. ríkisstj. að ganga lengra á þessari braut? Hvar ætlar hún að stöðva sig eftir að einu sinni hefur verið lagt af stað inn á þessa braut sjúklingaskattsins? Hvaða stofnanir, hvaða einstaklingar í þjóðfélaginu fá að vera í friði fyrir ríkisstj. eftir að farið er að skattleggja sjúklinga í spítölunum? Hvaða einstaklingar eru það? Hverjir geta það i rauninni verið sem fá að vera í friði eftir að ríkisstj. hefur snúið sér að þessu fólki? Það er varla hægt að hugsa sér að það séu nokkur takmörk fyrir því sem þessi hæstv. ríkisstj. lætur sér til hugar koma þegar að því kemur að ráðast að velferðarkerfinu og fitja upp á nýjum skattstofnum. Hinn nýi skattstofn, hæstv. fjmrh., eru sjúklingarnir. Þingflokkur Alþb. stendur að áliti minni hl. fjvn., eins og komið hefur fram hér í dag. En auk þess flytjum við hér nokkrar brtt. við fjárlagafrv. fyrir árið 1984. Þær till. byggjast á því, að annars vegar er gert ráð fyrir að tvöfalda skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, þannig að hann hækki á næsta ári úr 65 millj. kr. upp í 130 millj. kr., og þeim tekjum sem þannig fást gerum við till. um að verði ráðstafað með alveg ákveðnum hætti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og Steingrímur J. Sigfússon munu gerá grein fyrir þremur af þessum brtt. okkar Alþb.-manna, sem liggja fyrir á þskj. 204. Fyrsta till. fjallar sem sagt um skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Önnur till. fjallar sérstaklega um Námsgagnastofnun, sem hefur verið hér mjög til meðferðar að undanförnu. Þar er um að ræða tvíþætta till., annars vegar um aukningu á framlögum til bókaútgáfu um 2 millj. kr. frá brtt. fjvn. og hins vegar 1 millj. kr. sem snertir sérkennslugögn. Í þriðja lagi flytjum við hér till. sem gerir ráð fyrir því að gjaldfærður stofnkostnaður á Blindrabókasafninu verði hækkaður frá því sem er í fjárlagafrv. úr 600 þús. kr. og er í brtt. fjvn. 800 þús. kr. Við gerum ráð fyrir að hér verði enn bætt við 200 þús. kr. og upphæðin fari upp í 1 millj. kr. Hér er því ekki, herra forseti, um stóra fjárhæð að ræða, en skiptir miklu máli fyrir þessa litlu stofnun sem er að hefja göngu sína. Í bréfi sem fjvn. var sent 24. nóv. s.l. og undirritað er af Helgu Ólafsdóttur, forstöðumanni Blindrabókasafns Íslands, og Halldóri Rafnar, formanni stjórnar Blindrabókasafnsins, er farið fram á að talan í fjárlagafrv. verði hækkuð um 400 þús. kr. Ég tel að hér sé í rauninni um litla upphæð að ræða til mikilvægs málefnis. Ef menn vilja hafa fyrir því að kynna sér erindi Blindrabókasafnsins kemur greinilega fram að þessi litla hækkun sem hér er lögð til, um 200 þús. kr., gæti munað býsna miklu varðandi starfsemi þessarar stofnunar, m.a. í sambandi við tölvuvæðingu námsefnis sem nú er unnið að í tengslum við Námsgagnastofnun. Ég vek athygli á því, herra forseti, að hér er ekki um að ræða mikinn útgjaldalið fyrir íslenska ríkið, en ég held að þetta mundi skipta verulegu máli fyrir Blindrabókasafnið og óska eftir því að hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega hæstv. menntmrh. taki þetta mál til sérstakrar athugunar. Fjórða brtt. á þskj. 204, sem Alþb. flytur, snertir Þjóðarbókhlöðu. I stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens var gert ráð fyrir að lögð yrði sérstök áhersla á byggingu Þjóðarbókhlöðunnar. Munu ekki mörg dæmi þess að slík hús hafi verið tekin inn í stjórnarsáttmála hér á landi. Ástæðan til þess að þetta hús var tekið þar inn var auðvitað sú, að ríkisstj. vildi undirstrika með þeim hætti mikilvægi þess að unnt væri að búa varðveislu og rannsóknastarfsemi íslenskra fræða sem allra veglegastan sess í landinu og bestan aðbúnað. Þeir hv. þm. sem hafa ekki komið t.d. á Þjóðskjalasafn eða Landsbókasafn mættu gjarnan kynna sér þau söfn með því að fara þá þangað í heimsókn og sjá hvernig búið er að t.d. Þjóðskjalasafninu, þar sem verulega þýðingarmikil gögn geta jafnvel legið undir skemmdum vegna þess að ekki hefur verið unnt að varðveita þau og sinna þeim nógu vel, auk þess sem margvísleg þrengsli valda því líka að ekki er unnt að sinna rannsóknastarfsemi sem skyldi. Oft er því haldið fram að ekki sé mögulegt fyrir þjóðina einmitt um þessar mundir að standa í jafndýrri framkvæmd og Þjóðarbókhlaðan óneitanlega er. Og menn segja sem svo, að slík framkvæmd hljóti að bíða og hún eigi að bíða betri tíma. Ég held að þessi rök hafi í raun og veru alltaf verið notuð á móti Þjóðarbókhlöðunni, nema kannske síðustu tvö, þrjú ár. Það er þó þannig, að ef þjóðin vill leggja áherslu á að sinna þessu - ja, ég vil segja grundvelli tilveru sinnar með skikkanlegum hætti, þá er hér um að ræða mjög brýna framkvæmd. Það er að mínu mati músarholusjónarmið að geta ekki horft framan í þá staðreynd af fullri reisn að það þarf að kosta nokkru til. Ég held að við ættum að leggja meiri áherslu á að efla rannsóknir og starfsemi alla í kringum íslensk fræði. Fyrir nokkrum dögum fóru fram umr. á hv. Alþingi í sambandi við Íslandssögukennslu í skólum þessa lands og margt var mjög missagt í þeim fræðum sem flutt voru héðan úr þessum virðulega stól þann daginn, eins og stundum kemur nú fyrir. Ég þóttist hins vegar verða var við að menn, a.m.k. í orði, vildu gjarnan sinna þessum þætti í okkar skólastarfi betur en gert hefur verið. Sæmilegur aðbúnaður í Þjóðarbókhlöðunni er auðvitað grundvallarforsenda þess að þekking á Íslandssögu og íslenskum fræðum sé sem best í þessu landi. Þó að margt sé dýrt og gangi okkur öndvert um þessar mundir held ég að við höfum ekki efni á því að vanrækja þann arf sem felst í íslenskum bókmenntum og íslenskum fornritum. Ég minni á að á kreppuárunum, sem oft er vitnað til, einkum kannske um þessar mundir, var ráðist í mjög stórtækar framkvæmdir í menningar- og félagsmálum. Margvíslegir skólar voru byggðir víðs vegar í landinu og sömuleiðis ýmsar aðrar menningarstofnanir. Og mér finnst að sú kynslóð sem nú er burðarásinn í framleiðslu og tekjuöflun í þessu landi sé í rauninni ekkert of góð til að leggja nokkuð á sig varðandi þessa byggingu sem er Þjóðarbókhlaðan. Mér er mikið kappsmál að á þessum hlutum sé tekið og ég held hv. alþm. hljóti að skilja hvað þetta mál er þýðingarmikið ef þeir hugleiða það eitt augnablik. Ég hef að vísu orðið var við núna að undanförnu að menn eru að fjargviðrast yfir þessu húsi, Þjóðarbókhlöðunni, rétt eins og ýmsum byggingum sem rísa af öðrum toga, t.d. verslunum og þess háttar framkvæmdum, og eru að gagnrýna að fjármunum skuli vera eytt í þessa byggingu. Mér finnst þetta bera vott um afskaplega mikla og hættulega skammsýni og ríkisstj. megi ekki láta undan skammsýni af þessum toga, hún eigi að beita sér fyrir því að myndarlega sé þarna á hlutunum haldið. Sú till., herra forseti, sem við flytjum nokkrir þm. Alþb. um þetta efni gerir ráð fyrir að það verði veitt 15 millj. kr. framlag til Byggingarsjóðs Þjóðarbókhlöðu á árinu 1984 í staðinn fyrir 2 millj. eins og það er í fjárlagafrv. Ég skora á hæstv. ríkisstj. og fjvn. að líta á þessa till. með fullum velvilja. Ég tel það ekki sæmandi að láta staðar numið þarna við 2 millj. kr., eins og gert er ráð fyrir í till. ríkisstj. Ég tel það hreint ekki sæmandi og legg á það áherslu að reynt verði að auka þar eitthvað við. Hér bendum við nokkrir þm. Alþb. á 15 millj. kr. í þessu efni. Ég minnist þess, herra forseti, að þegar umr. um Þjóðarbókhlöðu fór hér fram hvatti hæstv. menntmrh. til þess að þm. sýndu málinu áhuga hér þegar það kæmi til meðferðar við afgreiðslu fjárlaga. Með þessum till. flutningi eru nokkrir þm. Alþb. að verða við áskorun hæstv. menntmrh. og ég vona þá að stuðningur hennar liggi ekki eftir í málinu þegar á það reynir. Fimmta brtt. Alþb. snertir Þróunarsamvinnustofnun Íslands og munu þeir félagar mínir, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og Steingrímur J. Sigfússon, ræða það mál sérstaklega og sömuleiðis sjöttu till. sem snertir fyrirhleðslur á Skeiðarársandi. Í sjöunda lagi flytjum við hér litla till. sem varðar málefni fatlaðra, en þannig er að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir þó nokkrum nýjum stofnunum fatlaðra á árinu 1984 í samræmi við lögin um málefni fatlaðra. Í þessari till. er fjallað um sambýli í Kópavogi. Mér er tjáð að erindi þetta, um sambýli í Kópavogi, hafi borist nokkuð seint til fjvn. og þess vegna verið erfitt fyrir hana að taka málið fyrir. Ég er hér með í höndunum bréf frá svæðisstjórn Reykjanessvæðis varðandi fyrirhuguð sambýli í Reykjaneskjördæmi. Það er dags. 7. okt., sýnist mér. Þar er farið fram á að það verði veittir fjármunir til rekstrar sambýlis fyrir níu einstaklinga í Kópavogi og sjö einstaklinga úr Hafnarfirði. Þessi till. sem hér er um að ræða, 2 millj. kr. í rekstur, er ekki um stóra upphæð. Og ég geri ráð fyrir að rekstri þessarar stofnunar mætti koma af stað með nokkru lægri tölu. Í þeim efnum bendi ég á sambýlið við sólborg, sem mig minnir að sé með 1.3 millj. kr. í rekstri á næsta ári. En ég vildi leyfa mér að biðja hæstv. félmrh. um að líta sérstaklega á þetta mál og þá geng ég auðvitað út frá því að það verði unnt að ljúka við framkvæmdir við sambýlið í Kópavogi á næsta ári, en ég hef skilið það svo að það ætti að vera mögulegt. Í áttunda og síðasta lagi flytjum við svo till. um heilbrigðismál. Við höfum sett undir almennan lið, sem heitir Ýmis heilbrigðismál, lið sem við orðum svo: „Fræðslustarf gegn fíkniefnum skv. till. heilbrn. Alþingis 2 millj. kr.“ Hér er náttúrlega ekki um stóra upphæð að ræða miðað við það mikla verkefni sem hér er á ferðinni, en hugmyndin með þessari till. er að fylgja eftir ákveðnu rannsóknastarfi sem hefur verið unnið í heilbrrn. á síðustu árum í sambandi við útbreiðslu fíkniefna hér á landi. Og hugmyndin er líka sú að tengja Alþingi, þ.e. heilbr.- og trn. Alþingis, við það fræðslu- og forvarnarstarf sem þarna þarf að vinna, þannig að þarna sé ekki alveg slitið í sundur annars vegar framkvæmdaþátturinn og hins vegar ákvörðunin hér, heldur sé um að ræða ákveðin tengsl á milti heilbrigðisnefnda Alþingis annars vegar og heilbrrn. hins vegar um fræðslustarfið. Ég vil minna á að í heilbrrn. er sjóður sem heitir Gæsluvistarsjóður og hefur að nokkru kostað m.a. fræðslustarf vegna ávana- og fíkniefna, og í undirbúningi er ákveðin stefnumótun í þeim efnum á vegum nefndar sem starfar á vegum þess rn. En ég held að hérna gæti verið brotið upp á nokkuð þörfu nýmæli þar sem heilbrrn. og heilbrn. þingsins, þ.e. þm., legðu saman í þessu efni. Og mér þykir það miklu lakara, eins og ég hef nú áður nefnt hér, að hæstv. heilbrrh. skuli ekki vera hér. Ég held að þessi till. sé ekki slæm og það þyrfti að athuga hana alvarlega við afgreiðslu málsins. Herra forseti. Í tengslum við þessi mál, sem ég hef hér gert grein fyrir, ætla ég einnig að nefna fáein önnur málefni sem nauðsynlegt er að ræða nú við þessa umr. Og það er þá sérstaklega og í fyrra falli B-álma Borgarspítalans. Þannig er að á liðnum árum hefur B-álma Borgarspítalans fengið talsvert mikla fjármuni úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Ég var gagnrýndur nokkuð fyrir það, þegar ég var heilbrrh., að B-álman fengi of mikið fé úr þessum sjóði. Á þeim árum voru gerðar um það kröfur að fjárhagsáætlun og framlagaáætlun Bálmunnar yrðu birtar samhliða 2. og 3. umr. fjárlaga. Nú vil ég fara fram á það við hæstv. fjmrh. og hv. formann fjvn. að þeir tryggi að áætlun Framkvæmdasjóðs aldraðra fyrir árið 1984 verði birt þingheimi áður en fjárlögin verða afgreidd. Mér þætti vænt um ef hv. þm. Lárus Jónsson tæki eftir þessari beiðni, sem gengur út á það að áætlun fyrir Framkvæmdasjóð aldraðra árið 1984 yrði birt þingheimi áður en fjárlögin verða afgreidd. Það hefur ekki verið gert á undanförnum árum, en það var óskað eftir því á s.l. ári og ég sá fyrir mitt leyti þá enga ástæðu til að amast við slíkri beiðni. Ég tel að það sé að mörgu leyti betra fyrir heilbrrh. að áætlunin liggi fyrir um leið og fjárlög eru afgreidd. Ég fer fram á það við hv. þm. Lárus Jónsson að hann tryggi að áætlunin liggi hér fyrir fyrir 3. umr. fjárlaganna. Ástæðan til þess að ég nefni hér Framkvæmdasjóð aldraðra er ekki síst sú, að B-álma Borgarspítalans hefur verið fjármögnuð úr þessum sjóði og þar þurfa til að koma verulegar upphæðir á árinu 1984 ef á að halda þeirri þörfu framkvæmd áfram. Ég geri ráð fyrir að hv. alþm. hafi fengið um þetta efni bréf Öldrunarfræðafélags Íslands, dags. 7. des. 1983, þar sem þörfin á Bálmunni er undirstrikuð alveg sérstaklega. Ég vil láta það koma fram hér að ég ræddi þetta mál við hæstv. heilbrrh. í dag og hann tjáði mér að það væri til athugunar enn þá. Af þeirri ástæðu ákvað ég að flytja hér enga brtt. varðandi B-álmu Borgarspítalans, en ég tel að það sé mjög mikið atriði að tryggt verði að einhverjir fjármunir fáist til hennar. Mér er að vísu ljóst að þetta er geysidýr framkvæmd og það er mikil upphæð sem borgarstjórn Reykjavíkur fer fram á, - ég veit ekki nákvæmlega hvaða tala það er, ég gæti trúað að hún væri 25–30 millj. kr., - þannig að það er vafalaust mjög erfitt að verða við allri þeirri beiðni sem þar er um að ræða. En ég heiti á menn að reyna að tryggja að þarna verði um myndarlega tölu að ræða. Bálman er svo langt komin að það verður unnt að taka hana í notkun, a.m.k. tvær hæðir í viðbót, á árinu 1984 ef þarna fengist sæmileg upphæð. Þá væru komnar í notkun fjórar hæðir í þessari stofnun sem á að hýsa langlegusjúklinga. Ég vil í sambandi við þetta, herra forseti, undirstrika alveg sérstaklega B-álmuna, en spyrja síðan í framhaldi af því hv. þm. Lárus Jónsson og hæstv. fjmrh.: Hvað um ný verkefni í sjúkrahúsum á næsta ári, þ.e. hvað um kostnað við rekstur nýrra sjúkradeilda sem tilbúnar verða á næsta ári?

Lastu ekki ræðuna mína betur en þetta?

Ég las ræðuna alla, hv. þm., mjög ítarlega og ég sá ekki að þar væri gert ráð fyrir rekstrarkostnaði við B-álmu Borgarspítalans, og þar var ekki heldur gert ráð fyrir rekstrarkostnaði við ýmsar stofnanir aðrar sem munu vera tilbúnar eða að verða tilbúnar. Ég tók a.m.k. ekki eftir því að svo væri. Það er alltaf svo um hver áramót, að það eru margar deildir á spítölum sem eru kannske í þann veginn að verða tilbúnar. Það eru stofnanir og deildir sem ekki hafa verið teknar í notkun. Í þessu sambandi vil ég t.d. nefna gamla sjúkrahúsið á Selfossi, sem hefur verið ætlunin að taka undir hjúkrunarheimili. Ég vil í þessu sambandi nefna hluta af Fjórðungssjúkrahúsinu á Norðfirði og vafalaust er þarna um að ræða einhverjar fleiri slíkar sjúkrastofnanir. Ég vil þess vegna spyrja hv. þm.: Hvar er gert ráð fyrir þessu fé í fjárlagatill. ársins 1984?

Ég sagði að umfjöllun um þetta biði 3. umr.

Umfjöllun um nýjar deildir á árinu 1984? Ég er að tala um rekstur.

Það er það.

Ég þakka hv. þm. fyrir þær upplýsingar. Þá vil ég spyrja einnig varðandi viðhald sjúkrastofnana. Er einnig ætlunin að það bíði 3. umr.? Viðhald sjúkrastofnana er í tvennu lagi í fjárlagafrv. Annars vegar á þeim stofnunum sem eru undir beinum fjárlögum. Þar er það tilgreint sérstaklega hversu mikið á að fara í viðhald þessara húsa. Hins vegar er hér um að ræða tölu sem leynist í B-hluta fjárlagafrv. undir Tryggingastofnun ríkisins, sjúkratryggingar, þar sem gert er ráð fyrir að ríkið greiði 85% af viðhaldskostnaði sjúkrahúsa á árinu 1984, þ.e. daggjaldasjúkrahúsa. Og ég vil spyrja hv. þm. Lárus Jónsson, og mér þykir leitt ef það hefur nú farið fram hjá mér líka í ræðu hans, það var meiningin að reyna að lesa sæmilega vel, - ég vil spyrja hv. þm. að því: Hve há er sú upphæð sem ætluð er til viðhalds daggjaldasjúkrahúsa á árinu 1984? Þá vil ég inna hér eftir öðru atriði, herra forseti, og það snertir Atvinnuleysistryggingasjóð. Skv. lögum nr. 52 frá 1981 um breyt. á lögum nr. 97/1979, um eftirlaun aldraðra, er gert ráð fyrir að þeir sem fá eftirlaun skv. þeim lögum njóti ákveðinna þriggja stiga í eftirlaunarétti sem eru kostuð af Atvinnuleysistryggingasjóði. Nú lá það fyrirheit fyrir, þegar þessi lög voru sett um stigin þrjú, að ríkissjóður létti þessum greiðslum jafnt og þétt af Atvinnuleysistryggingasjóði. Í samræmi við þetta voru í fjárlögum fyrir árið 1983 veittar úr ríkissjóði 5.5 millj. kr. til greiðslu upp í þennan viðbótarlífeyri, sem áætlað er að verði árið 1983 28.3 millj. kr. Nú er gert ráð fyrir að þessi viðbótarlífeyrir verði árið 1984 30.9 millj. kr. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1984 er hins vegar ekki að finna neina fjárveitingu til endurgreiðslu á fjárhæð þessari né hluta hennar. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh. og hv. formann fjvn.: Er það ekki ætlun núv. ríkisstj. að koma til móts við Atvinnuleysistryggingasjóð í þessu efni? Atvinnuleysistryggingasjóður á í talsverðum fjárhagslegum erfiðleikum. Fyrst og fremst er það vegna þess að framlög hans til framkvæmdar laganna um eftirlaun til aldraðra hafa orðið miklu hærri en áætlanir gerðu ráð fyrir í upphafi. Ég sé ekki betur en það sé alveg óhjákvæmilegt að gerðar verði ráðstafanir til að koma þarna nokkuð til móts við Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég minni t.d. á í þessu sambandi að Atvinnuleysistryggingasjóði hefur verið ætlað að kaupa skuldabréf af Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég hef grun um að sjóðurinn hafi ekki haft lausafjárstöðu til að gera það á þessu ári nema með nokkrum eftirrekstri. Ég hygg að hann hafi svo keypt sín bréf að lokum, en það var ekki fyrr en löngu seinna en gert hafði verið ráð fyrir í greiðsluáætlunum. En ég vil sem sagt spyrja hv. formann fjvn. og hæstv. fjmrh.: Er ekki ætlunin að koma þarna nokkuð til móts við Atvinnuleysistryggingasjóð? Og ég fullyrði að það skiptir miklu þó að þar yrði aðeins um lítið skref að ræða. Aðalatriðið er áreiðanlega frá sjónarmiði Atvinnuleysistryggingasjóðs að það liggi fyrir viðurkenning á því að ríkisstj. vilji stíga þarna skref til móts við sjóðinn. Herra forseti. Í frv. til fjárlaga fyrir 1984 er gert ráð fyrir að verja liðlega 100 millj. kr. í lánsfé á þessum tímum mikillar lánsfjárkreppu til flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Ég hef ekki hugsað mér nú við þessa umr. að fara rækilega út í það mál, en við Alþb.-menn munum taka á því máli sérstaklega við 3. umr. fjárlaganna. Ég tel að hér sé um að ræða útgjöld sem við getum sparað okkur, eins og fram kemur í till. sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon o.fl. hafa hér flutt, og við munum flytja sérstaka till. um meðferð þessa lánsfjár áður en afgreiðsla fjárlaganna fer fram. Á þessum tímum mikilla þrenginga í ríkisbúskapnum, þegar flest er nú sparað, hefur hæstv. ríkisstj. fundið einn lið sem ástæða hefur þótt til að hækka sérstaklega myndarlega og það er liðurinn við 4. gr. 0108 Þingmannasamtök NATO. Sú tala er í fjárlagafrv. 117 þús. kr. Nú þykir mikið liggja við að efla tengsl Íslands við Þingmannasamtök Atlantshafsbandalagsins. Nú er ekki verið að knía með 9.1% eða 14.4 eða 21.2, eins og þessar nákvæmu tölur eru sem Þjóðhagsstofnun lætur ríkisstj. reikna eftir fjárlögin. Það er nú ekki naglaskapurinn uppi þegar kemur að þessum mikilvægu erlendu samskiptum, og væri kannske fróðlegt að fá hér lista yfir hverjir það eru sem aðallega þurfa að bregða sér af bæ til að sinna Þingmannasambandi Atlantshafsbandalagsins. Ég hef nú ekki yfirlit yfir það. Hæstv. forseti, sem er innanbúðar þarna í Sjálfstfl., kann það sjálfsagt hverjir þar eru helst og hv. þm. Guðmundur Bjarnason gæti sennilega veitt um það upplýsingar hvaða framsóknarmenn það eru sem þurfa á alveg sérstakri andlegri styrkingu að halda frá NATO um þessar mundir. Það er nú ekki verið að klípa það eða skera nærri nögl; eins og hv. þm. Ingvar Gíslason sagði áðan þegar var verið að lýsa hér Listskreytingasjóði, þar væri nú skorið nærri nögl eins og hann sagði. Hérna eru það ekki 100% og ekki 200%, heldur er hér gert ráð fyrir því að Þingmannasamtök NATO fari úr 117 þús. kr. upp í 900 þús. kr. Og nú fer ég fram á það við hv. þm. Lárus Jónsson og hæstv. fjmrh. að þeir rökstyðji hina brýnu nauðsyn þess að hækka þessa tölu svona mikið, að þeir rökstyðji þessa tölu þannig að þingheimi megi ljóst vera hví liggur svona mikið við í sambandi við Þingmannasamtök Atlantshafsbandalagsins. Eru kannske einhverjir vantrúaðir í hópi ríkisstj.? Eru einhverjir sem þurfa á alveg sérstakri meðhöndlun að halda? Mér skilst að þeir hjá Ameríkananum hafi boðið upp á ókeypis sérmeðferð um borð í flugvélamóðurskipum fyrir einu eða tveimur árum og menn hafi fengið að gista þar og ekki þurft að borga mikið fyrir það.  Nú er sem sagt meiningin að fara að greiða þennan gistikostnað um borð í flugvélamóðurskipunum með því að hækka framlag á fjárlögum úr 117 þús. kr. upp í 900 þús kr. Það er engin smátala. Ég fer hér fram á 200 þús. kr. til Blindrabókasafns t.d. og bliknar sú till. sannarlega í samanburði við þau ósköp sem hér eru á ferðinni. Mér finnst að hv. þm. Lárusi Jónssyni, sem flutti hér annars athyglisverða ræðu um margt og sem er ástæða til að þakka honum fyrir, hún var skýr og skilmerkileg, hafi láðst að gera grein fyrir því hvernig á því stendur að það þarf að hækka þennan lið svona rosalega eins og gerð er till. um. Það er engin ástæða til þess fyrir stjórnarandstöðuna að sætta sig við að þetta fari hér skýringalaust í gegn. Og ég óska eftir því að hv. þm. upplýsi mig um það í leiðinni hvaða þm. það eru sem þurfa á þessari sérmeðferð að halda þarna hjá Atlantshafsbandalaginu. Eru það einhver sérkennslugögn sem þeir eiga að fá í hendur, þessir hv. þm. sem þarna eru að fara að kynna sér málin hjá NATO? Eru einhverjir að ganga af trúnni kannske eða hvað er hér að gerast? Það væri fróðlegt ef hv. þm. Lárus Jónsson vildi dreifa lista með nöfnum þeirra manna sem þurfa á þessari sérmeðferð að halda. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Það er ekki ætlan mín að ræða forsendur fjárlaga eða fara mörgum orðum um fjárlagafrv. almennt séð. Það hefur þegar verið gert skilmerkilega af talsmönnum minni hl. fjvn. og raunar hefur meiri hl. gert grein fyrir sinni afstöðu með ræðu sem nýbúið er að þakka og ég get tekið undir það. Það er gott að fá skýringar, svo langt sem þær ná. En það eru ýmis atriði sem ég vildi þó víkja hér að og óska nánari upplýsinga um, auk þess sem ég ætla að mæla hér fyrir nokkrum brtt. Áður en ég kem að þessum þáttum vil ég þó aðeins nefna það vegna þess að hér er rætt um að endurskoða þurfi forsendur fjárlaga, þ. á m. launaliði, að mjög margt virðist vera í endurskoðun hjá hæstv. ríkisstj. um þessar mundir. Mönnum finnst það skiljanlegt ef þeir taka trúanleg ýmis gögn sem fram eru reidd af rannsóknarstofnunum og sérfræðistofnunum og ekki ætla ég mér út af fyrir sig að vita betur en þær um efni sem þeim er ætlað að sinna. En ég vil þó slá ákveðna varnagla í þeim efnum og alveg sérstaklega vara menn við þeim síbyljuáróðri, þeim stöðuga áróðri sem glymur þessa dagana, að nú sé allt að fara norður og niður umfram það sem verið hafi í þessu þjóðfélagi, eins og við höfum mátt hlusta á allt frá því að hæstv. ríkisstj. settist á stóla. Ég held að það sé engin tilviljun að þessum þáttum er haldið svo mjög á loft af hæstv. ríkisstj. og sumt af þeim spám sem fram hafa komið og ekki eru bjartar hafi þótt nokkur hvalreki á þessum skammdegisdögum í tengslum við ýmis áform sem stefna hafði verið mörkuð um af hæstv. ríkisstj. áður en að því kom að endurskoða þyrfti forsendur fjárlaga. Ég er þó ekki að ætla neinum út af fyrir sig að hann óski þess ekki að úr rætist í þeim efnum og að úr hugmyndum um, að við þurfum að búa við 200 þús. tonna þorskafla á komandi ári, geti ræst og horft til betri vegar í þessum efnum. Ég þykist vita að allir hæstv. alþm. vænti þess að þar rætist úr. En ég held að við þurfum á þessum skammdegisdögum að leita leiða sameiginlega til að auka með öllum ráðum aflafé þjóðarinnar til þess að bæta úr þeim dökku horfum sem í ýmsum greinum eru fram undan. Ég held að það sé hægt með mörgu móti ef menn leggjast saman á árar að bæta þar um og auka verðmæti þeirrar þjóðarframleiðslu sem þarf að vera til skipta með sanngjörnum hætti. Um skiptin á því sem aflað er í ríkissjóðinn er fjallað í fjárlagafrv. og ég ætla þá að víkja nánar að því. Það er mikill svipur almenns niðurskurðar og aðhalds í þessu fjárlagafrv. Það kemur engum á óvart út af fyrir sig og þetta kemur víða niður. Þetta kemur niður á verklegum framkvæmdum, þ. á m. skólabyggingum, þetta kemur niður á framlögum til menningarmála og niður á flestum liðum fjárlaga í raun sem ekki eru þeim mun betur verndaðir af lögum. En ég minni á að þegar litið er á þessar tölur hljótum við að hafa í huga að hæstv. ríkisstj. - og hæstv. fjmrh. alveg sérstaklega - taldi mögulegt og nauðsynlegt á þessu ári að rýra tekjur ríkissjóðs með því að létta af tollum og sköttum, t.d. skatti á ferðamannagjaldeyri og tollum á ýmsum varningi en mönnum sýndist nú vera misjafnlega brýnt að létta af tollum og minnka þannig tekjur ríkissjóðs. Ég held að m.a. hafi það verið gráfíkjur, ef ég man rétt sem voru á skránni hjá hæstv. fjmrh. og hann lækkaði tollana á. Þetta er rétt að menn hafi í huga þegar litið er á lágu tölurnar í þessu fjárlagafrv. Hvaða nauðsyn bar til að minnka í sameiginlegum sjóði með þessum hætti á yfirstandandi ári og því næsta? Hæstv. ríkisstj. hefur látið að því liggja í stjórnarsáttmála og einstakir ráðh. í sínu máli oft að hér þurfi að reyna að treysta undirstöður atvinnulífs í landinu, hér þurfi að reyna að hefja sókn. Auðvitað gleðst maður yfir slíku tali ef eitthvað fylgir síðan á eftir í þeim efnum. Í því samhengi vil ég koma að því að mér finnst að ekki sé alltaf samkvæmni á milli slíkra orða og þess sem við sjáum svo till. um, m.a. í þessu fjárlagafrv. Ég vil þar koma að fáeinum dæmum, tek þar Iðnrekstrarsjóð fyrstan. Það er aðalþróunarsjóður iðnaðarins sem um hefur verið fjallað á hv. Alþingi með endurskoðun laga síðast á árinu 1980 þegar sjóðnum voru sett ný og endurskoðuð lög. Þessum sjóði er ætlað skv. þessum lögum m.a. að stuðla að auknum útflutningi iðnvarnings, að auka samkeppnishæfni íslensks iðnaðar á innlendum og erlendum markaði að örva nýsköpun í átt til aukinnar og bættrar framleiðslu í iðnaði og að auka framleiðni í iðnaði. Og til þess að sjóðnum sé kleift að rækja hlutverk sitt gera lögin ráð fyrir að hann fái fjárveitingar, framlög úr ríkissjóði, til að geta veitt styrki og hagstæð lán undir verðtryggingarkröfum. Á síðasta ári var fjárveitingin til þessa sjóðs á fjárlögum 16.6 millj. kr. Í ár bregður hins vegar svo við að í fjárlagafrv. er gerð till. um 5 millj. kr. fjárveitingu sem er auðvitað enn minna að raungildi, kannske eitthvað í kringum 3 millj. samanborið við 16. millj. á fjárlögum yfirstandandi árs. Stjórn Iðnrekstrarsjóðs lýsti áhyggjum sínum - í erindi til fjvn. Alþingis og þar kemur m.a. fram í upphafi, með leyfi hæstv. forseta: „Nýlega hefur komið fram í máli iðnrh. að hugmyndir séu um að leggja Iðnrekstrarsjóð niður en fela verkefni hans öðrum aðilum, m.a. Iðnlánasjóði að því er stuðning við vöruþróun og hagræðingu varðar. Jafnframt hefur komið fram í máli ráðherrans að ekki sé ætlunin að skerða fé það sem runnið hefur til þessara mála“, ég endurtek: „að ekki sé ætlunin að skerða fé það sem runnið hefur til þessara mála.“ Síðan er rakið það framlag sem kemur til sjóðsins og í skýru máli þörfin á því að auka fjárveitingar til hans umfram það sem verið hefur. Rökstutt er hversu fjárveitingar til sjóðsins hafa komið í góðar þarfir til að renna stoðum undir nýja vaxtarsprota í iðnaði. Í þessu erindi segir að fjárveitingar til sjóðsins auk þess fjár sem hann hefur af vaxtatekjum þyrftu á komandi ári að vera 36 millj. kr. Og í lok erindisins segir stjórnarformaður Iðnrekstrarsjóðs: „Hvernig svo sem skipulagsmálum sjóðsins verður varið væntir stjórn Iðnrekstrarsjóðs þess að fyrir þessu fjármagni verði séð til að ekki verði brugðið fæti fyrir þá þróun sem sjóðurinn hefur stuðlað að á síðustu árum. Hefur sjaldan verið meiri nauðsyn en einmitt nú að vöruþróun og útflutningsviðleitni sé stunduð af kappi í iðnaði landsmanna.“ Ég vil af þessu tilefni, vegna þessa máls spyrja hæstv. iðnrh. og hann má gjarnan koma með hæstv. fjmrh. sér við hönd til að skýra fyrir okkur með hvaða hætti og á hvaða forsendum fjármagn til þessa sjóðs sé skorið niður og sé það ætlun hæstv. ráðh. og ríkisstj. að bæta þar um með öðrum hætti að sýna okkur þá fram á með hvaða hætti það sé gert í þessu fjárlagafrv. Ef eitthvað óvænt á eftir að koma í ljós fyrir afgreiðslu þess væri æskilegt að hæstv. ráðh. upplýsti um það. Ekki er að finna fjárveitingar úr ríkissjóði til Iðnlánasjóðs sem nefndur hefur verið til að taka við einhverjum hlutverkum Iðnrekstrarsjóðs. Ekki er að finna auknar fjárveitingar til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins. Fjárveiting til hennar stendur í stað í krónutölu samkvæmt þessu frv. þannig að það hefur lækkað að raungildi milli ára. Ekki er því líklegt að sú stofnun, Útflutningsmiðstöð iðnaðarins, taki á sig mikið af verkefnum Iðnrekstrarsjóðs. Hér er sannarlega komið í óefni ef þetta á að ganga fram með Iðnrekstrarsjóð og ég hef ekki viljað trúa því að hæstv. iðnrh. vildi standa að því að rista með þeim hætti sem hér eru till. um niður fjármagn til þessarar starfsemi. Ég vænti þess að hann varpi ljósi á þetta mál hér í umr. En það er víðar en í fjárlagaliðum undir iðnrn. sem við sjáum lækkaðar tölur með nokkuð óvæntum hætti. Ég tek hér dæmi af stofnun sem Iðnfræðsluráð heitir þar sem fram kemur á þskj. 191 sem fram var lagt í gær og prentað upp, að ég hygg, í dag og dreift í hv. Sþ. að fjárveitingar til Iðnfræðsluráðs eru lækkaðar verulega frá því sem fyrirhugað var í fjárlagafrv., launaliðurinn lækkaður úr 4.2 millj. niður í um 2.8 millj. og önnur rekstrargjöld lækkuð meira en um helming. Það fylgdi síðan með í ræðu hv. formanns fjvn. að til stæði að leggja þessa starfsemi Iðnfræðsluráðs niður, athuga í því sambandi hvort þyrfti að ráðstafa einhverjum af verkefnum þess annað, en á því byggði þessi till. fjvn. sem ég var hér að koma að. Það kemur nokkuð á óvart fyrir þm. - ég geri ráð fyrir fleiri en mig - að heyra þetta því um þetta hef ég ekkert heyrt í fjölmiðlum sem hafa þó rætt ýmislegt um endurskoðun á málefnum einstakra stofnana í landinu. Það bætist síðan við og ég hef af því spurnir að starfsmenn Iðnfræðsluráðs hafi komið algerlega af fjöllum að frétta af því fyrst í gærkveldi eða í morgun að til stæði að leggja þessa stofnun, Iðnfræðsluráð, niður. Þar vinna nú í föstu starfi að ég hygg átta manns sem sendar eru þessar kveðjur í gegnum þetta þskj. og fá síðan af því spurnir frá Alþingi eftir krókaleiðum að þau verkefni sem þar séu unnin séu kannske óþörf, alla vega hafi verið ákveðið að leggja Iðnfræðsluráð niður frá miðju næsta ári eða svo. Nú vil ég taka skýrt fram að ég tel það enga goðgá að athuga mátefni einstakra stofnana og hvort þeim megi betur fyrir koma og endurskipuleggja. Það má vel vera að hægt sé að koma verkefnum Iðnfræðsluráðs fyrir með öðrum hætti en nú. Ég hef meira að segja látið mér til hugar koma löngu áður en ég sá þessar tölur í fjárlagafrv. eða till. hv. fjvn. að ekki væri óeðlilegt að verkefni Iðnfræðsluráðs flyttust inn í menntmrn., að hluta til til verk- og tæknimenntunardeildar þar og e.t.v. til skólarannsóknadeildar sem svo hefur verið kölluð en sem nú heyrast hugmyndir um að eigi raunar að leggja niður, svo það er nú kannske ekki gott að vera að vísa miklu til hennar í bili. En hvað sem um það má segja á Iðnfræðsluráð lögum samkvæmt nú að sinna skilgreindum verkefnum og það mikilvægum verkefnum fyrir iðnfræðsluna í landinu, verkefnum sem hafa verulega þýðingu fyrir þessa starfsemi og þá sem hennar njóta, iðnnemana, sem njóta þjónustu Iðnfræðsluráðs. Þarna er á meðal leiðbeiningarstarf varðandi starfsval fyrir iðnnema, þ.e. um staðfestingu námssamninga, slit á þeim og styttingar og reyndar margt fleira sem mætti að víkja. Ég ætla ekki að hafa langa tölu um þetta atriði, en í því sem ég vildi sérstaklega nefna til viðbótar er gerð á námsskrám og námsgögnum fyrir iðngreinarnar sem hefur verið unnið að á vegum Iðnfræðsluráðs og skilað hafa verulegum árangri á undanförnum árum, að ég hygg, og þar unnið að mörgum atriðum sem ekki er fulllokið. Ég heyrði í máli hv. formanns fjvn. sem rökstuðning að iðnnámið hefði færst svo mjög inn í fjölbrautaskólana að það gerði endurskipulagningu og niðurfellingu eða niðurlagningu þessarar stofnunar eðlilega. En ég hygg að nálægt 60% iðnnema séu á samningum, þrátt fyrir að í mjög auknum mæli sé farið að stunda iðnfræðsluna innan framhaldsskólakerfisins og ekki nema gott um að segja. Ég vil vegna þessa sérkennilega máls spyrja hæstv. menntmrh. sem hér er viðstaddur hverju þetta sæti. Ég vil leita eftir skýringum hæstv. menntmrh. á því hvort hæstv. ráðh. hefur tekið ákvörðun um þetta eða hvort það er hv. formaður fjvn. í hans umboði eða hvernig þessi ákvörðun sé til komin. Ákvörðun sem gerð er með slíkri leynd að hvorki formaður Iðnfræðsluráðs, Sigurður Kristinsson, eða framkvæmdastjóri ráðsins höfðu hugmynd um að eitthvað af þessu tagi stæði til. Þetta minnir nokkuð á vinnubrögð sem voru blaðaefni fyrir skemmstu varðandi Rafmagnsveitur ríkisins þar sem hæstv. iðnrh. gaf til kynna á hádegisverðarfundi hjá óskyldum aðilum að nú ætti aldeilis að taka til hendi gagnvart þeirri stofnun. síðan hafði flokksmálgagnið Morgunblaðið það eftir ráðh. að það væri hátt í 100 manns sem mættu missa sig hjá Rafmagnsveitunum og á annað hundrað bifreiðar, en nánari fregna af þeim tíðindum öllum væri að vænta í byrjun næsta árs, í janúar. Það endurtók ráðh. þannig að þar eru ekki öll kurl komin til grafar. Ég ætla ekki að ræða það mál hér frekar en það sem hér kemur fram varðandi Iðnfræðsluráð, sem eru undir öðru rn., minnir á þessi tíðindi og hvernig þeim er komið til skila af hálfu hæstv. iðnrh. varðandi Rafmagnsveiturnar. En það er annað atriði varðandi Rafmagnsveitur ríkisins sem ég vil koma hér að sem varðar fjárhag þess fyrirtækis. Það eru framlög ríkisins sem eignaraðila til Rafmagnsveitna ríkisins. Allt frá árinu 1979 hefur eigandinn lagt til Rafmagnsveitnanna framlög sem hefur munað verulega um í rekstri fyrirtækisins og auðveldað að ná fram þeim markmiðum til jöfnunar á gjaldskrám sem náðst hafa t.d. á almennum heimilistaxta á þessu tímabili. Þannig var t.d. árið 1981 veitt á fjárlögum 14 millj. og 250 þús. kr. til Rafmagnsveitnanna á verðlagi þess árs. Á árinu 1982 var veitt til Rafmagnsveitnanna 17 millj. 750 þús., þar af voru 10 millj. sem komu eftir afgreiðslu fjárlaga og síðan til viðbótar bráðabirgðalán sem var breytt í eignarframtag upp á 12 millj. kr. þannig að á árinu 1982 var veitt um 30 millj. kr. framlag til Rafmagnsveitna ríkisins. Skv. fjárlögum yfirstandandi árs, 1983, er veitt 12 millj. 170 þús. kr. til Rafmagnsveitnanna sem framlag eiganda. En síðan ber svo við að í þessu fjárlagafrv. er ekki að finna krónu sem framlag til Rafmagnsveitnanna, engin fjárveiting er sýnileg til þeirra. Þetta mun ekki létta róður fyrirtækisins sem þjónar eins og við vitum öðru fremur dreifbýlinu. Ekki auðveldar þetta að halda niðri gjaldskrám og tryggja þar hallalausan rekstur. Ég minni á að stefnumótun ríkisstj. fráfarandi var að slík framlög skyldu veitt og tekið mið af félagslegum þætti framkvæmda á vegum Rafmagnsveitnanna. Ég vil spyrja hæstv. iðnrh.: Gerði hann ekki till. við mótun fjárlagafrv. af hálfu síns rn. um að fá slíkt framlag til Rafmagnsveitnanna? Hafi það verið gert, hvernig stendur þá á því að málið hefur ekki fengið framgang með till. skv. fjárlagafrv.? Fékk málið ekki stuðning í hæstv. ríkisstj.? Hverjir voru það sem brugðu þar fæti fyrir málið, ef það gerðist? Var það kannske hæstv. fjmrh. eða ráðh. Framsfl. sem þó studdu þetta mál í síðustu ríkisstj., að Rafmagnsveiturnar fengju slíkt framlag? Ég vil inna hæstv. iðnrh. eftir þessu. Þá kem ég að húshitunarkostnaðinum og því sem varðar lækkun hitunarkostnaðar húsnæðis í landinu. Það eru ekki nema fáir dagar síðan fram fór umr. um það mál utan dagskrár í hv. Nd. og ég ætla að vísa til hennar að hluta til að stytta mál mitt. Í þeirri umræðu vakti ég athygli á verulegri hækkun húshitunarkostnaðar hjá viðskiptavinum rafveitna og hitaveitna á þessu ári eftir að núv. ríkisstj. var mynduð. Ég benti þar á það, sem ég vil rifja hér upp, að húshitunartaxtinn hefur að meðaltali hækkað um 17.4% frá því að ríkisstj. tók við völdum, þrátt fyrir auknar niðurgreiðslur, þrátt fyrir að varið hafi verið um 150 millj. kr. í auknar niðurgreiðslur á raforku til húshitunar vegna þess að það sem þannig hefur komið hefur verið tekið með öðrum hætti, með hækkun gjaldskráa, með miklum hækkunum á gjaldskrám sem hafa meira en tekið til baka það sem húseigendur eða leigjendur væntu að kæmi þeim til góða. Annar orkukostnaður hefur hins vegar hækkað enn meira eða um 38.5%, hinn almenni taxti heimilanna, þannig að það er orðið um mánaðarlaun lágtekjumanns sem núverandi ríkisstj. hefur tekið í kostnaðarauka á ári af meðalfjölskyldu með hækkun orkukostnaðar. Ég hlýt að minna á stóru orð núverandi stjórnarherra á síðasta þingi þegar þeir voru í ríkisstj. og utan ríkisstj. því að í þeim kór sungu saman með hv. þm. Sjálfstfl. þm. Framsfl., að vísu mismunandi hátt, en þeir gerðu það bæði hér á Alþingi og utan þingsala og í málgögnum sínum með mjög eftirminnilegum hætti. Þeir tóku þar undir söng hæstv. núv. iðnrh. um orkujöfnunargjaldið sem stolið hefði verið og það skyldi fara á aðra leið ef þeir mættu koma áhrifum sínum við. Hæstv. núv. iðnrh. upplýsti í umr. á föstudaginn var að tekjur af þessu margumtalaða orkujöfnunargjaldi, 1.5 söluskattsstigi frá árinu 1980 mundi nema um 470 millj. kr. á næsta ári. Skv. fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 230 millj. kr. framlagi í niðurgreiðslu vegna rafhitunar og um 60 millj. kr. vegna olíustyrkja. Ég vil benda á að þessar 290 millj. kr., þó að saman væru lagðar, nægja ekki einu sinni til að standa undir núverandi niðurgreiðslustigi á næsta ári. Þar er því ekkert að hafa til að mæta hugsanlegum hækkunum á gjaldskrám, verðlagningu sem hæstv. ríkisstj. boðaði að verði gefin frjáls frá 1. febr. n.k., og kæmi nokkuð spánskt fyrir sjónir ef fyrirtækin bættu ekki eitthvað við sínar gjaldskrár. Ef til þess kemur er ekkert að hafa skv. fjárlögum ef ekki verður breyting á til að halda núverandi niðurgreiðslustigi og kostnaði í skefjum. Og ekkert til að lækka eða jafna húshitunarkostnaðinn með þeim hætti frá því sem nú er. Ég kem þá að brtt. sem ég flyt á þskj. 205 varðandi þetta mál, sem er fyrsta lagi tekjuöflunartillaga til að afla ríkissjóði 190 millj. kr. tekna til að standa undir lækkun húshitunarkostnaðar sem því nemur - ég segi lækkun húshitunarkostnaðar, ekki bara vegna rafhitunar heldur einnig hjá dýrari hitaveitum, þannig að upphæðin samkv. umræddum fjárlagalið, 11 399, Ýmis orkumál, undirliður 105, breytist úr 230 millj. kr. í 420 millj. Það er upphæð sem hefur samsvörun í till. á þskj. 125 um lækkun og jöfnun húshitunarkostnaðar og átak í orkusparnaði, þáltill. sem ég flyt með sex öðrum hv. þm. Alþb. um þetta efni, þar sem gert er ráð fyrir að til að lækka húshitunarkostnað íbúðarhúsnæðis á komandi ári að því marki að lágtekjufólk þurfi ekki að vinna nema sem svarar 8 vikur á ári, tvo mánuði á ári til að standa straum af húshitunarkostnaðinum, þá verði það gert kleift, með 421 millj. raunar samkv. útreikningi, til að standa undir þeirri lækkun sem þetta markmið fæli í sér. Þá vantar á vegna atvinnuhúsnæðis, ef standa ætti við markmið þáltill. að þessu leyti varðandi þennan áfanga í lækkun húshitunarkostnaðar. Ég veit að hv. alþm. eru býsna vel kunnugir þessum málum vegna ítrekaðrar umr. um þau hér á hv. Alþingi svo sem vert er. Ég ætla því ekki með mörgum orðum að rökstyðja þessa till. En ég hlýt að víkja að þeirri tekjuöflun sem hér er lögð til í formi hækkunar skatta af seldri vöru og þjónustu með nýjum lið í formi hækkunar orkuverðs til stóriðju og/eða með orkuskatti, sem gefi 190 millj. í tekjur, nýjar tekjur í ríkissjóð. Hér er fylgt þeirri stefnu sem gerð var till. um af nefnd sem skilaði áliti 28. jan. s.l. og í áttu sæti fulltrúar frá öllum þingflokkum og fjölluðu um það efni hvernig ætti að afla tekna til að standa undir lækkun húshitunarkostnaðar. Þeirra aðattillaga var hækkun orkuverðs til stóriðju og þeirra varatillaga, ef það gengi ekki fram með skjótum hætti, var álagning orkuskatts á alla notorku, að undanskilinni orku til fiskiskipa og þeirri orku sem nú þegar er lagt á verðjöfnunargjald, þannig að það bættist ekki þar við. Ég vísa til þessara tillagna varðandi þessa tekjuöflun. Ég hlýt jafnframt að vísa til þess að hæstv. ríkisstj. og hæstv. iðnrh. alveg sérstaklega er að vinna að endurskoðun raforkusölusamninga til stóriðjufyrirtækja, gerði bráðabirgðasamkomulag 23. sept., s.l., sem hann nú nýlega upplýsti okkur um að hann teldi allsendis ófullnægjandi, og gladdi mig að heyra það, þrátt fyrir það að talið væri ótrúlegt afrek á haustdögum, og fyrir 1. apríl n. k. er ætlunin að ganga frá samkomulagi um endurskoðun samninga við Íslenska álfélagið, sem nú greiðir 9.5 mill fyrir kwst., sem er hækkun um 3 mill frá gildandi samningi. Hins vegar vantar þrisvar sinnum 3 mill upp á það að fyrirtækið greiði enn framleiðslukostnaðarverð fyrir raforkuna og ég get ekki trúað því, og ég hugsa að flestir hv. alþm. taki undir það, ég get ekki trúað því að menn ætli að greiða áfram með raforkusölu til þessa fyrirtækis. Sú till. sem hér er gerð varðandi tekjuöflun af þessum pósti er ekki ofílögð, ef litið er á þetta efni. Hækkun um 3 mill gefur á ári samkv. upplýsingum hæstv. ráðh. 137 millj. kr. og þreföld sú hækkun losar 400 millj. kr. Þriðjungur ársins er liðinn 1. apríl og við skulum taka tillit til þess. Þá gæfi framleiðslukostnaðarverð af raforkunni í tekjuauka um 300 millj. kr. og hér er þó aðeins gert ráð fyrir að tæpum 200 verði skilað í ríkissjóð til þess að standa undir lækkun húshitunarkostnaðar sem þessu nemur. Til vara síðan orkuskattur, sem er lagður m.a. á raforkusölu til stóriðju hjá nágrönnum okkar Norðmönnum og hefur verið svo lengi. Ég kem þá að brtt. sem ég ætla að mæla hér fyrir á þskj. 204 sem ég flyt ásamt fjórum öðrum þm. Alþb. varðandi Námsgagnastofnun. Það er brtt. við lið 2 422 og gerir ráð fyrir 3 millj. kr. framlagi til viðbótar til Námsgagnastofnunar umfram það sem gert er ráð fyrir í till. fjvn., umfram það sem hún hefur lagt til á þskj. 191. Till. okkar gerir ráð fyrir því að 1 millj. kr. af þessum 3 verði varið til undirbúnings og útgáfu sérkennslugagna á vegum Námsgagnastofnunar. Hér er um mjög brýnt verkefni að ræða fyrir þá sem höllustum fæti standa, eins og m.a. kemur fram í bréfi sem formaður landssamtakanna Þroskahjálpar, Eggert Jóhannesson, ritaði m.a. þingflokki Alþb. 5. des. s.l. um þetta efni. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, m.a.: „Hlutverk Námsgagnastofnunar er að sjá grunnskólunum fyrir sem bestum og fullkomnustum náms- og kennslugögnum. Þessum ákvæðum hefur ekki verið nærri fullnægt hvað varðar nemendur með sérþarfir, enda ekki verið um að ræða skipulega útgáfu á sérkennslugögnum á vegum hins opinbera. Stjórn landssamtakanna Þroskahjálpar leggur áherslu á að útgáfa á námsgögnum fyrir nemendur með sérþarfir verði fastur liður í verkefnum Námsgagnastofnunar og að hafist verði handa um skipulega útgáfu á sérkennsluefni strax á næsta ári. Með þessu bréfi vill stjórn landssamtakanna hvetja fjvn. Alþingis til að tryggja það að Námsgagnastofnun verði gert kleift að sinna því hlutverki sem henni er ætlað þannig að réttur umræddra nemenda verði ekki enn einu sinni fyrir borð borinn.“ Það er mat starfsmanna Námsgagnastofnunar að með 1 millj. kr. framlagi megi koma verulegu skriði á þessi mál í framhaldi af því starfi sem hafið er á vegum stofnunarinnar með ráðningu sérstaks fulltrúa á síðasta ári sem vinnur að þessum málum. Ég treysti því að hv. alþm. sýni þessari till. skilning með stuðningi við hana. Þá leggjum við til varðandi Námsgagnstofnun að framlag til bókaútgáfu á hennar vegum hækki um 2 millj., eða 4 millj. samtals frá tölu fjárlagafrv., í 27 millj. 399 þús. kr. Til rökstuðnings þessari till. vísa ég til þeirrar umr. sem fór hér fram í Sþ. þann 6. des. s.l. þegar hæstv. menntmrh. svaraði fsp. minni um fjárhag og skyldur Námsgagnastofnunar. Það er ljóst að stofnunin er þrátt fyrir óverulega leiðréttingu samkv. till. fjvn. miðað við áætlun stofnunarinnar og þarfir í algerri hnappheldu og afleiðingar þess á skólastarf eru óforsvaranlegar. Ég minni á að eftir sem áður eru framlög til Námsgagnastofnunar aðeins - og þá er það deildin sem til hennar rennur - aðeins sem svarar um 1000 kr. á hvern nemanda í grunnskólum landsins en þeir eru um 37 þús. talsins. Hér er því engin ofrausn á ferðinni heldur verið að taka sárasta broddinn úr þeim aðstæðum, þeim bágu aðstæðum sem Námsgagnastofnun eru búnar með þeim tillögum sem fram eru komnar frá ríkisstj. og fjvn. Það kom fram í máli hv. formanns fjvn. að athugun stæði yfir á málefnum stofnunarinnar og boðuð væri hagræðing mála, m.a. fjárveiting í því skyni. Ég verð nú að segja að sumt af því sem þar kom fram gladdi mig ekki sérstaklega, þar sem í máli hv. þm. Lárusar Jónssonar, formanns fjvn., var um það getið að með hagræðingu væri m.a. til sérstakrar athugunar að fara í útboð varðandi undirbúning og útgáfu námsefnis á vegum stofnunarinnar. Ég vil hvetja til þess að menn fari varlega í þeim efnum og hlýði af gaumgæfni á varnaðarorð áður en út á þá braut verður farið. Það má vera að menn sjái möguleika á einhverri lækkun útgjalda með slíkum hætti í byrjun en ég er ansi hræddur um að það geti virkað verulega neikvætt á námsefni og starfsemi stofnunarinnar, sem á marga lund er til fyrirmyndar, eins og þeir munu sannfærast um sem kynna sér starfsemi hennar. Þá mæli ég hér að lokum, herra forseti, fyrir brtt. varðandi liðinn Landgræðslu- og landverndaráætlun þar sem lagt er til að tekinn verði inn nýr liður, Fyrirhleðslur vegna hamfarahættu á Skeiðarársandi, að upphæð 8.7 millj. kr. Í sambandi við þessa till. og til að skýra hana fyrir þeim sem ekki hafa átt sæti í hv. fjvn. vil ég vitna til erindis sem henni var sent, dags. 22. nóv. s.l., frá almannavarnanefnd Austur-Skaftafellssýslu, undirritað af Friðjóni Guðröðarsyni sýslumanni, formanni nefndarinnar, en þar segir m.a. með leyfi hæstv. forseta: „Eins og alkunna er hafa Skeiðarárhlaup unnið tjón, að vísu ekki stórvægilegt enn sem komið er, á varnargörðum á Skeiðarársandi svo og gróðurtorfunni neðan undir Skaftafellsbæjum. Þessara flóða er að vænta nær hvenær sem er og um styrkleika þeirra er ekki unnt að spá. Því er bráðaðkallandi að nú þegar og í allra síðasta lagi með vordögum verði hafist handa um garðagerð og styrkingu auk lagfæringa á þeim varnargörðum sem fyrir eru á Skeiðarársandi og tengjast brúarmannvirkjunum þar. Því er óskað eftir sérstakri fjárveitingu í þessu skyni, sbr. kostnaðaráætlun Vegagerðar ríkisins,“ - sem fylgdi þessu erindi til fjvn., það er innskot mitt. „Upphæðin sem farið er fram á nemur 8.7 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir mótframlagi Viðlagatryggingar Íslands, sbr. bókun þar á fundi snemma árs 1982.“ Ég vek sérstaka athygli á fyrirheiti Viðlagatryggingar Íslands um allt að 50% mótframtag til viðbótar framlagi ríkisins vegna þessara aðgerða. Skeiðarárhlaup sem nú stendur yfir hefur raunar undirstrikað þetta erindi nefndarinnar og staðfest það, að Skeiðarárhlaupa getur verið að vænta á öðrum tímum en menn hafa gert ráð fyrir. Hér er mikið í húfi að komið verði upp nauðsynlegum vörnum, sem líkur eru á að geti komið í veg fyrir mikið tjón, bæði á verðmætri aðstöðu sem komið hefur verið upp svo og landi sem gróið hefur upp í skjóli þeirra mannvirkja sem risin eru, þeirra varnargarða og annarra mannvirkja sem risin eru á Skeiðarársandi. Ég bendi á að fordæmi fyrir slíkum fjárveitingum til viðbótar fjárveitingum frá Viðlagatryggingu eru frá liðnum árum t.d. vegna fyrirhleðslna við Vík í Mýrdal vegna hamfarahættu af Kötlugosi og hlaupum sem því eru samfara. Ég vænti þess að þetta mál fái jákvæðar undirtektir og ég er vissulega reiðubúinn til þess að á það verði litið milli umr., ef tilmæli koma um þar að lútandi, og ef von er þess að þetta erindi fái jákvæðar undirtektir. Ég tek fram að hugsanlegt getur verið að lægri upphæð geti komið að notum og skynsamlegu gagni og á það er sjálfsagt að líta ef stuðnings er að vænta við þetta málefni. Herra forseti. Ég hef hér mætt fyrir brtt. sem ég stend að og tveimur brtt. sem ég stend að með öðrum hv. þm. Alþb. Ég minni á það, að við höfðum gert tillögur um tekjuöflun á móti þessum brtt. svo að ekki yrði um að ræða röskun á niðurstöðutölum fjárlaga ef á tekjuöflunartillögurnar er fallist. Ég hefði vissulega ástæðu til að nefna hér margt fleira en skal nú draga í land, skal hér stytta mál mitt, enda senn komið að miðnætti á þessum fundi. Ég vil þó minna á að á sama tíma og flestum er naumt skorinn stakkur samkv. fyrirliggjandi fjárlagafrv., bæði framkvæmdum og opinberri þjónustu og ekki síst margháttaðri menningarstarfsemi í landinu, þá eru þeir aðilar til, opinberir aðilar sem m.a. virðast hafa sæmileg efni og telja sig ekki þurfa að spyrja hv. Alþingi og jafnvel ekki þingkjörnar stjórnir varðandi fjárfestingar og önnur umsvif. Þar er glöggt dæmi bygging Seðlabankahúss sem ekki fer fram hjá neinum, síst hæstv. ráðherrum sem í Arnarhvoli sitja, ef þar er brugðið á sprengingar eins og þær sem þeir sem í stólum þeirra sátu fyrr, máttu búa við á þeim slóðum. Þar er haldið áfram framkvæmdum á sama tíma og m.a. er stöðvuð bygging þjóðarbókhlöðu. Ég tel það nú ekki vel við hæfi að bregðast þannig við á þrengingartímum, sem kallaðir eru, að stöðva byggingu yfir bækur og handrit í þessu landi og láta framkvæmdir við hallir jafnvel þó að því sé haldið fram af forstöðumönnum þeirra að þar verði til peningar svona nokkurn veginn af sjálfu sér, láta framkvæmdir við slíkar hallir ganga áfram eins og ekkert hafi í skorist. En ég vil nefna hér annað dæmi sem er ekki með öllu óskylt þó að það sé annars eðlis. Stofnanir margar, sem við lesum um hér í fjárlagafrv., telja sig hafa fengið heldur neikvæðar undirtektir varðandi ýmislegt, sem þær hafa farið fram á, en ég skil það að möguleikar á að verða við beiðnum þeirra eru takmarkaðir. Þó er það svo að menn hljóta að líta þar á málin út frá efni, hversu brýnar umsóknir er um að ræða og hverju fjárveitingar geta skilað. Ég vil í þessu sambandi minna á að Hafrannsóknastofnun, sem við eigum nú mikið undir, m.a. þeir sem eru að spá í fjárlög komandi árs, óskaði eftir því að fá fjárveitingu til tölvukaupa, til að geta komið sér upp tötvu við hæfi að mati starfsmanna stofnunarinnar. Talið var að tölvan með nauðsynlegasta búnaði kostaði eitthvað nálægt 7 millj. kr. Fjvn. mun hafa tekið á þessu erindi og þó að ekki hafi verið orðið við neinu af óskum stofnunarinnar varðandi gjaldfærðan stofnkostnað einstakra deilda, þá var þó heimiluð fjárveiting eitthvað nálægt 1.5 millj. kr. til tölvukaupa fyrir Hafrannsóknastofnun. Tölvuna sem stofnunin vildi kaupa átti að nota til stofnstærðarútreikninga á fiskistofnum, sem þjóðhagsáætlun og einnig forsendur fjárlagafrv. eru reistar á, og nú boðað að endurskoða þurfi vegna þess að nýjar tölur og nýir spádómar hafa komið út úr gömlu tölvunni hjá þeim hjá Hafrannsókn. En það var einmitt kvartað undan því að það hefði þurft að bíða eftir úrvinnslu á gögnum hjá stofnuninni vegna þess að menn komust ekki að í tölvunni og það reyndist tafsamt að reikna út úr gögnunum, upplýsingunum, sem safnað hafði verið. En fyrir hverju skyldi nú upphæðin, 1.5 millj. kr., hrökkva, sem fjvn. ætlar Hafrannsóknastofnun? Jú, hún á að nægja fyrir tölvu. En hvaða tölva ætli það sé? Jú, það er tölva ofan úr Framkvæmdastofnun ríkisins. Það er tölva sem Framkvæmdastofnun ríkisins tetur óbrúklega fyrir sig og sína starfsemi og hefur ráðist í það að endurnýja tölvuna hjá sér og hugbúnaðinn sem henni á að tengjast. Ég fékk þær upplýsingar í dag, þegar ég talaði við einn forstjórann, einn framkvæmdastjórann mun hann heita, því að það eru aðeins þeir á toppnum sem bera forstjóranafnbótina, að þetta væri 5 ára gamall öldungur sem þeir hefðu orðið að losa sig við þar hjá Framkvæmdastofnun. En það er sem sagt Hafrannsóknastofnunin, sem á að kaupa þennan 5 ára gamla öldung fyrir 1.5 millj. kr. og koma upp hjá sér til þess að reyna að bæta eitthvað úr gagnaúrvinnslunni varðandi fiskistofnana, stofnstærðarrannsóknirnar og spádómana, sem við bíðum eftir spenntir og í ofvæni hér á Alþingi, ekki síst eftir að veruleg röskun hefur nú orðið á síðustu árum í sambandi við upplýsingar og spádóma þessarar annars ágætu og virtu vísindastofnunar. Fjvn. treystir sér m.ö.o. ekki til að verða við ósk stofnunarinnar um fjármagn til þess að hún gæti keypt Digital Vex tölvuna japönsku, sem ég frétti reyndar að væri með sama merki og er á tölvubúnaðinum í Gautaborg sem menn hafa verið að hnýsast í upp á síðkastið. Það mun vera sama firmað, sami framleiðandinn, Digital Vex. En á sama tíma og þessi undirstöðustofnun í okkar sjávarútvegi fær ekki fjárveitingar frá hv. Alþingi til þess að endurnýja sinn tölvubúnað, heldur fær rétt til þess að hirða 5 ára gamlan öldung ofan frá Framkvæmdastofnun, þá kaupir Framkvæmdastofnun ríkisins tölvu, glæsilegt tæki, eðlileg endurnýjun að mati starfsmanna og framámanna þar, en gífurleg stækkun, sem er álíka stökk eins og það, þegar þeir höfðu ekki neina tölvu, frá þeim öldungi, sem þeir nú eru að losa sig við, og með margfalda möguleika, enda eiga að fylgja skjáir inn á flest borð starfsmanna hjá stofnuninni auk hugbúnaðar af ýmsu tagi, sem auðvitað þarf að koma til ef á að nýta þetta tryllitæki. Nú vil ég taka það fram að vera má að Framkvæmdastofnun hafi skynsamlegt gagn af slíkri tölvu. Á það hef ég ekki lagt mat og er ekki að kveða upp úr um það. Það getur verið að það sé nauðsynlegt að margfalda, tífalda eða svo afkastagetu tölvanna þar inn frá og kannske þaðan af meira til þess að menn geti spáð betur í spilin þar. En ég spyr hér: Finnst hv. Alþingi vinnubrögð af þessu tagi við hæfi? Og ég hef ástæðu til að ætla að þessi opinbera stofnun, Framkvæmdastofnun ríkisins, hafi ekki talið sig þurfa svo mikið sem að spyrja þingkjörna stjórn stofnunarinnar að því, hvort hún mætti fjárfesta í sömu tölvunni og Hafrannsóknastofnun var synjað um fjármagn til að kaupa. En ég spyr vegna þess að hér er stjórnarformaður Framkvæmdastofnunar meðal vor, hv. þm. Stefán Guðmundsson, hv. 5. þm. Norðurl. v., nýtekinn þar við á bæ, og hér er raunar einnig hjá okkur á þinginu forstjóri sjálfrar Framkvæmdastofnunar, hv. 4. þm. Austurl., svo að þessir hv. fulltrúar Framsfl. hljóta að geta upplýst okkur um það með hvaða hætti var tekin ákvörðun um tölvukaupin inni við Rauðarárstíg og var málið lagt fyrir stjórn. Stjórnarformaðurinn getur eflaust upplýst það með hvaða hætti ákvörðun var tekin um þetta efni. Ég tel þetta vera mál til umhugsunar fyrir hv. Alþingi. Ef þau eru mörg dæmin af þessu tagi, Seðlabankabygging, tölvukaup hjá Framkvæmdastofnun og ráðstafanir opinberra stofnana af slíku tagi, ef þeim dæmum fjölgar hér, sem ég er ansi hræddur um að yrði ef farið væri að leita eftir, þá er það nokkurt umhugsunarefni fyrir okkur, sem erum hér að skammta opinbert fé með gerð fjárlaga á hv. Alþingi, ef slíkir hlutir gerast svo bara án þess að nokkur nánast viti af hjá opinberum eða hálfopinberum aðilum, sem jafnvel eru undir þingkjörnu eftirliti og stjórnun. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mál mitt. Ég taldi nauðsynlegt að víkja hér að ýmsum þáttum. Ég hef spurt hv. formann fjvn. hér að vissum atriðum en sérstaklega hef ég beint máli mínu til hæstv. ráðh., hæstv. fjmrh., hæstv. menntmrh. vegna Iðnfræðsluráðs sérstaklega og til hæstv. iðnrh. ekki síst vegna Iðnrekstrarsjóðs, framlaga til Rafmagnsveitna ríkisins, sem ég finn ekki á fjárlögum, og vegna húshitunarkostnaðarins, fjármagns til lækkunar húshitunarkostnaðar. Og þar sem ég veit að hæstv. ráðh. átti von á nál. varðandi húshitunarkostnað hér um daginn og ég hygg að hann hafi fengið það, tillögur frá nefnd sem hann skipaði í júnímánuði hygg ég að hafi verið, til þess að undirbúa tillögur um lækkun húshitunarkostnaðar. Hafi hann nú fengið þær till. þá er hann væntanlega í stakk búinn til að segja okkur frá því á hverju við eigum von, hvað er í vændum til þess í reynd að lækka húshitunarkostnaðinn í stað þeirrar öfugþróunar sem orðið hefur á undanförnum mánuðum. Varðandi hæstv. fjmrh. þá var það fyrst og fremst það sem tengdist þessum fsp. til annarra ráðh., með hvaða hætti hann hefði að þeim málum komið, því að eflaust er hann allra manna kunnugastur því frv. sem hér er til umr.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austurl. beindi hér fsp. til mín, aðallega vegna Iðnrekstrarsjóðs og reyndar vegna húshitunarkostnaðar einnig. Iðnrekstrarsjóður hefur verið til athugunar að undanförnu og verður e.t.v. nýtt af honum að frétta á næstunni. Það var hugmynd mín að breyta til um skipulag í þessum efnum, ekki til þess að draga úr hlutverki því sem hann hefur gegnt heldur til þess að efla það. Það verður auðvitað nýtt af honum að frétta einnig við 3. umr. fjárlagafrv., þannig að ég stytti mér leið að því leyti. Það liggur fyrir að breytingar þær sem ég hafði haft í huga ná ekki fram að sinni. Fyrir því verður framlag til hans hækkað, en aðrar útveganir fjár munu fara fram í byrjun næsta árs og bind ég vonir við að fjármagn sem verður til ráðstöfunar til þessara þarfa verði að raungildi snöggt um meira en verið hefur í ár. Þá minntist hv. þm. með sérkennilegum hætti á fréttir um Rafmagnsveitur ríkisins og fór þar greinilega vísvitandi með rangt mál, og kannast ég illa við þennan málflutning hjá hv. þm., að ég hefði upplýst á einhverjum fundi um fjöldauppsagnir hjá RARIK. Í Morgunblaðinu segir hinn 7. des. þar sem blaðið stær upp þessum fréttum svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sverrir Hermannsson iðnrh. vildi ekki tjá sig um mál þetta, er blaðamaður Morgunblaðsins ræddi við hann í gærkveldi, en hann sagði rétt vera að eitt af hans fyrstu verkum er hann kom í rn. hefði verið að láta gera úttekt á skipufagi og rekstri RARIK, einnig Orkustofnunar o.s.frv. Aðspurður um áðurgreindar niðurstöður sagðist Sverrir ekkert geta látið uppi um málið á þessu stigi.“ Þetta er beinlínis rangt þegar hv. 5. þm. Austurl. fer að þylja það hér að ég hafi gefið upp á opinberum fundum eða annars staðar einhverjar tölur í þessu sambandi. Slíkur málflutningur sýnir ekki styrkleika málstaðar og kannast ég ekki við hann yfirleitt í hans mátflutningi, og verð ég nú að játa það. Um framlag til RARIK á fjárlögum er frá því að segja að menn ættu að geyma sér undrunarupphrópanir þangað til - leiða þá rök að því að þörf sé fyrir það. Það er verið að gera úttekt á starfsemi RARIK. Ég get ekki dæmt um í hvaða stað kemur niður að sinni. Ég bind þó fastlega vonir við að það muni leiða til sparnaðar. RARIK hefur látið af hendi eða öllu heldur öðrum hafa verið fengin ýmis stór verkefni og umsvif sem RARIK hafði áður með höndum og fyrir því er það líka að draga má úr útgjöldum fyrirtækisins væntanlega. Um þetta get ég þó ekki frekar sagt eins og ég segi nú, en ég bind þó vonir við að fyrir fjármunum RARIK verði séð. Um jöfnun húshitunarkostnaðarins ræddum við á dögunum, og auðvitað á umr. um þetta efni heima við umr. um fjárlög fyrst og fremst, þó mun ég vafalaust geyma mér aðalumræðu um það fram til 3. umr. Þessi mál eru öll í athugun. Ég rifjaði hér upp hver hefði verið afstaða Sjálfstfl. í þessum málum. Afstaða málflytjenda Sjálfstfl. hefur ekkert verið leyndarmál. Þeir héldu henni fast fram á sínum tíma og fram til þessa dags og héldu því fast að hv. fyrirrennara mínum hver skylda hans væri í þeim efnum. En málin horfa kannske ofurlítið öðruvísi við af hans sjónarhóli í dag en fyrir ári. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson flytur till. um að orkujöfnunargjaldið verði 420 millj. kr. Ef við leggjum saman það sem ætlað er til niðurgreiðslu rafhitunar og olíukyndingar er það samtals 291 millj., en í fyrra sá hann af 35 millj. til niðurgreiðslu í sínu frv. og 29 til olíuverðsniðurgreiðslu. Og þótt þeir hafi nú kynt sæmilega verðbólguna standast ekki þessar tölur á. En eins og ég segi: það er kannske auðveldara um vik að útvega þessa fjármuni núna en var meðan hann réði. Við héldum því fram að 1.5 söluskattsstig hefði verið á þessu fjárlagaári 214–216 millj. kr. Fyrir því var það að við myndun ríkisstj. var bætt við til þessara þarfa 150 millj. kr. Á árinu hafa því verið til ráðstöfunar 216.5 millj. ef ég man rétt nákvæmlega. Og hefur því fé ekki alveg enn öllu verið ráðstafað, en því sem ekki yrði tekið til þessara þarfa nú myndi þá verða bætt við tölur á næsta ári, þannig að það verður ekki gengið á bak þeim loforðum að þessar 150 millj. í viðbót renni til þessara þarfa. Það er ýmislegt í athugun í þessu sambandi. Orkuverðsnefnd hefur starfað. Hún hefur nýverið skilað mjög ítarlegum till. og strax í jólahléi verður hafist handa um að móta og mynda framtíðarstefnu í þessum sökum. Á þessu stigi málsins kýs ég ekki að ræða þetta mál frekar. Ég sé að hv. 3. þm. Vestf. á ásamt hv. 5. landsk. þm. till. undir öðrum lið um hækkun til þessara þarfa –lið sem er um olíuniðurgreiðslur.  Eins og menn sjá á fjárlagafrv. hefur ekki orðið samkomulag um það enn þá að verja slíkri fjárhæð til þessara þarfa. Það liggur alveg ljóst fyrir, og ég get ekki nú spáð neinu um framhaldið í því. En það mun koma í ljós áður lýkur nösum. (Gripið fram í: Ríkisstj.? Já.



Herra forseti. Mér þykir tekinn að færast nokkur drungi yfir þennan fund þegar mér hlotnast sá heiður að hefja mál mitt hér á nýjum drottins degi, sem mun vera miðvikudagurinn 14. desember. Það vekur einnig athygli mína sem nýliði hér á hinu háa Alþingi hversu fáir hv. þm. og hæstv. ráðh. kjósa að vera viðstaddir þessa umr. til að fylgja þessu mikilvæga máli úr hlaði eða öllu heldur leggja því lið sitt á þessum áningarstað í þinginu. Það eru tvær þekktar persónur úr bókmenntunum sem eiga það sameiginlegt m.a., þeir Hrói Höttur og Skugga-Sveinn, að þeir rændu einkum og sér í lagi frá hinum ríku. Nú er ég hér ekki að halda því fram að hæstv. ríkisstj. fari með ránum og gripdeildum, en hún á það ekki heldur sameiginlegt með þeim Skugga-Sveini og Hróa Hetti að hún leiti einkum fanga hjá hinum ríku. Nú er leitað annars staðar. Nú er farið til hinna snauðu og einkum og sér í lagi til hinna sjúku. Nú eiga menn að borga peninga fyrir að leggjast veikir. Það eru ekki aðalsmenn og ekki höfuðból sem nú eru skattlögð, nei, ó nei. Nú er hægt að létta álögum af þeim sem hafa efni á því að fara til útlanda.  Herra forseti. Ástæður þess að ég kem hér í ræðustól eru einkum tvær. Ég mæli fyrir brtt. sem ég flyt ásamt nokkrum öðrum þm. Alþb. á þskj. 204.5. lið, og í öðru lagi vil ég taka undir brtt. sem flutt er á þskj. 199. 5. liður á þskj. 204 varðar Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Þar er í frv. til fjárlaga gert ráð fyrir óbreyttri krónutölu frá árinu 1983, þ.e. 13 millj. 641 þús. kr. Ég dreg mjög í efa að þessar fjárveitingar muni duga til að standa við samningsbundin verkefni okkar Íslendinga í þessum efnum. Hv. þm. Lárus Jónsson formaður fjvn. sundurliðaði fjárveitingar til þessa verkefnis í dag á þá leið að til norrænna samstarfsverkefna ættu að fara 3 millj. 740 þús. kr., til Cabo Verde verkefnisins 9 millj. kr. og til skrifstofukostnaðar 900 þús. Einkum og sér í lagi er ég efins um að 9 millj. kr. muni duga til að senda nýtt skip til veiða suður við Cabo Verde eyjar og gera það þar út í heilt ár. Því mun fylgja fimm manna áhöfn og þetta skip mun væntanlega ganga fyrir olíu eða einhverju öðru eldsneyti. Ég efa stórlega að þetta skip verði mikill bjargvættur fyrir eyjaskeggja þar suður í hafi ef það á að reka sig á 9 millj. kr. á öllu næsta ári, fyrir nú utan það að það hlutfall sem við Íslendingar með þessu móti ætlum að verja til þróunarverkefna á næsta ári er til háborinnar skammar. Það er óralangt í land að við stöndum við skuldbindingar okkar, sem við bundum okkur við á sjöunda áratugnum, að stefna að að verja 1% af þjóðartekjum til þróunarverkefna. Þar af var talið eðlilegt að 0.7% kæmu af beinum framlögum frá ríkinu og 0.3% kæmu frá öðrum aðilum. Við höfum hæst komist í 0.065% í þessum efnum og nú stefnir aftur niður á við. Það má eflaust segja nú sem endranær að það séu erfiðir tímar á Íslandi, en við erum samt ein af ríkustu þjóðum heimsins og það er okkur til háborinnar skammar að þetta hlutfall fari nú aftur niður á við þegar svo óralangt er í land að við stöndum við þær skuldbindingar sem við höfum í tvo áratugi verið aðilar að í þessum efnum. Þess vegna flyt ég ásamt þm. Alþb. á þskj. 204 brtt. um að í 4. gr. lið 03 390 komi í staðinn fyrir 13 millj. 641 þús. kr. 20 millj. kr. Ég tel það lágmarksupphæð til þess að Þróunarsamvinnustofnun Íslands geti á næsta ári staðið við þau verkefni sem við erum nú þegar samningsbundin við, og þá er ég ekki að tala um nein ný verkefni í þessum efnum, sem þó væri sannarlega ástæða til að taka upp eins og nú horfir víða í heiminum í þessum efnum. Í öðru lagi vil ég taka undir þá brtt. við fjárlög sem flutt er á þskj. 199 um að framlög ríkissjóðs til Lánasjóðs ísi. námsmanna hækki á næsta ári. Ég vil taka undir þessa till. heils hugar og þann rökstuðning hv. flm. sem kom fram hér í dag. Ég tel aðförina að Lánasjóði ísi. námsmanna bæði óréttláta og óviturlega. Með þessu er því samkomulagi sem tekist hefur eftir ærna erfiðleika í samskiptum samtaka námsmanna og ríkisvaldsins, því samkomulagi sem þó hafði náðst og orðin var góð eining um, stefnt í voða. Og það er fróðlegt fyrir þá námsmenn, sem nú eru úti í löndum eða heima á Íslandi, að kynna sér t.d. kosningaloforð Sjálfstfl. í þessum efnum og þau bréf sem Sjálfstfl. hefur sent út um heiminn og innanlands til námsmanna undanfarin ár varðandi þetta mál. Það er fróðlegt fyrir námsmenn að gera það og ég veit að þeir munu fylgjast vel með í þessum efnum. Það sýnir sig nú sem endranær að eitt eru orð og annað eru gjörðir. Hér er enn og aftur vegið að þeim sem síst skyldi, að námsmönnum og kannske miklu fremur að því grundvallaratriði, sem mörgum er þó enn mikilvægara, sem er jafnrétti allra þegna þjóðfélagsins til náms. Herra forseti. Það er ætlan mín og það er trú mín og það er von mín að þau minnismerki sem hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hv. fjvn. hafa reist sér með sjúkraskatti, með niðurskurði á aðstoð Íslendinga við þróunarlönd og með aðför að námsmönnum muni standa lengur en samstarf núverandi ríkisstjórnarflokka.



Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að stytta mitt mál, enda nokkuð liðið á þennan sólarhring. Ég vil hefja mál mitt með að þakka formanni fjvn. og fjvn.-mönnum öllum fyrir vel unnin störf. Eins og kom fram í ræðu formanns fjvn. hefur fjvn. haldið 46 fundi og tekið á móti 230 aðilum og með þeim einstaklingum sem fjvn.-menn hafa talað við skilst mér að það fari að nálgast þúsund manns sem komið hafi til viðtals við fjvn.-menn. Sjá þá allir hve gríðarlega mikið starf hefur verið unnið af nm. á skömmum tíma. Ég vil líka þakka samstarfsmönnum mínum í fjmrn. fyrir vel unnin störf og góða samvinnu og taka undir þakkir fjvn.-manna til starfsmanns fjvn. Ég ætla ekki að rekja neitt af því sem kom fram h á formanni fjvn. í hans framsögu, enda ekki ástæða til. Ég tek undir það sem hann sagði, að eflaust verða margir óánægðir þegar upp er staðið, enda ekki óeðlilegt því ekki var mikið til skiptanna þegar þessi ríkisstj. kom að ríkisfjármálum og kassanum. Það er alveg rétt, sem komið hefur fram og ég hef sjálfur haldið fram allt frá því að ég kom til starfa í fjmrn., að ekki er nokkur leið og enginn getur ætlast til þess að ríkissjóður nái jafnvægi við þessa fjárlagagerð með slíka skuldasúpu á herðunum. Það væri óraunhæft að búast við því. Þar af leiðandi tel ég ekki ástæðu nú við þessar umr., frekar en við öll mín störf í fjmrn., að leyna því að skuldir þessa árs verða að sjálfsögðu afgreiddar á þann hátt að samið verður við Seðlabankann um að koma þeim fyrir á skuldabréfi til langs tíma og afborganir eigi sér ekki stað á komandi ári, 1984, og þar af leiðandi er ekki gert ráð fyrir því á fjárlögum. Við skulum bara kalla hvítt hvítt og svart svart, vera ekkert að leyna hvert annað einu eða öðru. Við sem nú erum í ríkisstj. höfum setið þar síðan í maí. Lætur nokkur maður sér detta í hug, þrátt fyrir allan þann málflutning sem hér hefur átt sér stað hjá stjórnarandstöðunni, að þessi ríkisstj. hafi búið til allan þennan vanda á þeim skamma tíma? Það er alveg furðulegt að heyra málflutning foringja þess flokks sem fólkið hafnar, fólkið vill ekki, formann Alþb., tala í sínum skemmtilegu áróðursræðum eins og hann haldi - það getur verið að hann trúi því - að hann geti leitt fólk frá staðreyndunum með slagorðum. Það er langt frá því að fólk láti leiða sig þannig. Ég ætla ekki að fara út í að svara hans ræðu að einu eða neinu leyti. Þó væri full ástæða til, vegna þess að tilefni gefst, að skila  Hvernig á ég sem fjmrh. við 2. umr. að svara virðulegum formanni stærsta stjórnarandstöðuflokksins þegar ræða hans inniheldur enga spurningu í minn garð, en hann talar um að fjmrh. skreyti sig á gatnamótum í augum smælingja, sé úlfur í sauðargæru og allt fram eftir götunum eða á þeim línum? Ég held að ég hafi sjaldan séð, þó hefur það nú komið fyrir, en það er sjaldan sem ég hef séð fyrrv. hæstv. ráðh. eins vanstilltan í ræðustól og í þetta sinn. Og það er eingöngu vegna þess að málefnalega er fátæktin alger. Með slagorðum, sem eiga að vera niðrandi um það sem um er rætt, á að hylja þessa fátækt. En þegar hann hafði ausið úr skálum reiði sinnar kom hann að brtt. á þskj. 204 og fylgdi þeim á sinn ágæta hátt úr hlaði. En hverjar eru svo þessar till. og hver er hugsunin á bak við þær? Hver er meiningin með þeim? 1. liðurinn er um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, að fyrir 65 millj. komi 130 millj. Nú veit virðulegur þm. Svavar Gestsson, 3. þm. Reykv., að þetta er mál sem Sjálfstfl. mundi aldrei samþykkja. Það er á stefnuskrá og er stefnuatriði hjá sjálfstæðismönnum að fella þennan skatt niður, en vegna þess hve ríkissjóður er illa á sig kominn eftir stjórnartímabil Alþb. getum við ekki að þessu sinni framfylgt því stefnuatriði okkar. Virðulegur 3. þm. Reykv. veit að það er gersamlega tómt mál að tala um að fá þessa till. samþykkta. Það þýðir að allir hinir góðu liðirnir á eftir, sem munu byggjast á því að það verði samþykkt að skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði verði tvöfaldaður, eru óraunhæfir. Till. eru því allar hrein sýndarmennska. Ég hefði satt að segja búist við öðru frá þessum ágæta þm. Það er líka talað um að Sjálfstfl. ætli nú, og þá sérstaklega fjmrh., og líklega felst í þeim orðum að fjmrh. ætli að nota heilbrrh., að heimta skatta af sjúklingum. Nú er það svo að Alþb.-menn eru ekki að verja þá fátæku. Það hefur komið fram í málflutningi heilbrrh. að það væri aðeins hugsað að þeir sem væru á góðum launum, hefðu góðar tekjur ...  Ég ætla ekki að tína upp fleiri punkta til að svara. Ég ætla að geyma mér það ef fulltrúi flokksins sem fólkið vill ekki lengur og hefur líklega aldrei viljað mun koma hér upp aftur. En ég þakka aftur fjvn. fyrir vel unnin störf.



Herra forseti. Það er nú farið að líða á kvöldið og ég skal vera mjög stuttorður. Ég tók eftir því að hæstv. fjmrh. benti á að hann hefði í sumar sagt að það væri ókleift að ná jafnvægi í ríkisfjármálum á þessu ári, ríkissjóður væri það illa staddur. En ég þykist líka minnast þess að hann hafi talað um það í sömu andránni að nauðsynlegt væri að ná jafnvægi á árinu 1984. Eins og fjárlagafrv. liggur fyrir núna sér ekki örla á því jafnvægi. Það sést ekki að það heit frá því í sumar að ná jafnvægi á árinu 1984 verði haldið.

Á kjörtímabilinu.

Nei, nei, nei, nei. Á árinu I984. Á næsta ári, Albert Guðmundson hæstv. fjmrh.  Það er athyglisvert í þessu sambandi hvernig hæstv. fjmrh. tekur á skuldunum við Seðlabankann. Hann lætur eins og vextirnir af skuldum við Seðlabankann séu partur af samningum, þannig að þetta geti verið vaxtalaust á árinu 1984 og þess vegna eigi sú upphæð ekki að koma inn í fjárlagafrv. Þetta er blekking. Þegar talað er um að semja um þessar skuldir við Seðlabankann er það gert með þeim hætti að það er samið um á hvaða tíma þær eigi að greiðast. Það er væntanlega samið um það líka hverjir vextirnir eigi að vera. Og hvort sem þeir eru greiddir fyrr eða síðar reiknast þeir á árinu 1984. Jafnvel þetta vantar upp á að jafnvægi náist á því ári. Ég saknaði þess líka í orðum hæstv. fjmrh. að hann skyldi ekki víkja einu orði að hækkun á bensíngjaldinu sem fyrirhuguð er á árinu 1984 upp á 40–50%, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Geirs Gunnarssonar, á sama tíma og menn eru að tala um launahækkanir sem séu á milli áranna væntanlega einhvers staðar á bilinu 10–12–14%. Ekki orð um þetta. Ekki orð um að vísitöluskrúfan eigi að fá að halda áfram á gjaldapósti til ríkissjóðs. Það hefði þó enn frekar verið ástæða til þess fyrir hæstv. fjmrh. að gera grein fyrir þessu úr því að hv. formaður fjvn. hefur ekki farið neinum orðum um hvernig þetta sé hugsað. Það var líka heldur billegt svarið hjá hæstv. fjmrh. að því er varðaði það sem gengur nú almennt undir nafninu sjúkraskatturinn. Þá sagði hæstv. ráðh.: Ja, það eru bara þeir ríku sem eiga að borga. Hann svaraði ekki einu orði því hvernig ætti að innheimta þennan skatt, hvernig ætti að framkvæma þessa gjaldtöku, sem hv. þm. Svavar Gestsson leitaði þó ítrekað eftir svörum við. En ég vil þá spyrja líka í framhaldi af svörum hæstv. ráðh., þegar hann talar um að einungis þeir ríku eigi að borga: Hverjir eru þessir ríku? Og hvernig eiga menn að sanna fátæki sitt á spítölunum þegar þessi gjaldtaka á að framkvæmast samkvæmt þeim boðskap sem hv. formaður fjvn. boðaði hér í dag? Hvernig eiga menn að sanna fátæki sitt? Og hvaða tryggingu hefur hæstv. ráðh. fyrir því að tekjulágur einstaklingur, sem síst skyldi, vilji leggja það á sig að sanna fátæki sitt á spítalanum til að sleppa við að borga þetta gjald? Svona aðferðir eru nefnilega niðurlægjandi. Það er þetta sem við höfum verið að leitast við að komast hjá í okkar þjóðfétagi, að ætla mönnum að standa upp og biðja um undanþágurnar, ætla mönnum að standa upp og biðja um að fá að sleppa við að greiða af því að þeir séu fátækir, að niðurlægja menn með þessum hætti - eða eiga menn núna þegar þeir leggjast inn á spítala, að ganga með framtalið sitt í vasanum til að ganga megi úr skugga um hvort þeir eigi að verða gjaldteknir eða ekki, hvort þeir eigi að greiða þennan skatt eða ekki, eða er meiningin að fara eftir framtölum manna? Hafa framtöl manna verið svo góður mælikvarði á það á Íslandi hvort þeir séu aflögufærir eða ekki að það sé besti mælikvarðinn sem menn hafi um hvort rétt sé að þeir greiði þennan skatt eða ekki? Hvernig er þetta hugsað af hálfu hæstv. ríkisstj. sem er nú með lagafrv. í undirbúningi um að brjóta upp það kerfi sem hér hefur verið byggt upp stig af stigi á s.l. 50 árum, að hverfa frá þeirri braut sem menn hafa verið á? Þetta er ekkert smámál. Menn segja að 300 kr. eða 500 kr. séu svo sem ekki neitt, það geti allir greitt ef þeir hafi laun á annað borð. En hér er verið að brjóta í blað, hér er verið að víkja frá grundvallarstefnumörkun sem hefur verið í þjóðfélaginu - grundvallarstefnumörkun ekki bara um að hjúkrun skuli menn ekki þurfa að greiða fyrir á Íslandi, heldur líka um að menn skuli ekki þurfa að niðurlægja sig og biðja um undanþágu til að sleppa við gjaldtöku þegar þeir eru sjúkir. Þessum spurningum kemst ríkisstj. ekki hjá því að svara og ég tel rétt að hæstv. fjmrh. svari þessu núna. Og ég vil treysta því að þegar hann hefur hugað betur að þessu máli og menn hafa gætt að því í ríkisstj. hverfi þeir frá þessum hugmyndum því að þær eru vægast sagt hættulegar. Þær eru niðurlægjandi fyrir fólkið sem yrði fyrir þessu, þær eru niðurlægjandi fyrir Íslendinga sem þjóðfélag og þetta er ekki sú braut sem við viljum vera á.



Herra forseti. Í núv. hæstv. ríkisstj. hafa verið teknir upp nýir siðir á mörgum sviðum. Einn er sá að svara ekki stjórnarandstöðunni. Hæstv. félmrh. ruddi þessa braut með býsna athyglisverðum hætti í umr. um húsnæðismál hér á dögunum, þannig að það þurfti að tvítryggja ofan í hann spurningar um einfalda hluti. Hæstv. fjmrh. ætlar að fylgja þessari stefnu, virðist mér, og neitar að svara spurningum sem stjórnarandstaðan ber fram. Og hv. formaður fjvn., sem hefur verið spurður hér um ákveðin atriði, mun ekki hafa kvatt sér hér hljóðs enn þá. Mér dettur ekki í hug að þessir menn séu svo rökþrota að þeir geti ekki amlað eitthvað hér í ræðustól og mér fyndist að það væri heiðarlegra af þeim að koma hingað og gera grein fyrir máli sínu en að haga sér með þeim hætti sem þeir hafa gert hér í kvöld, sérstaklega þó hæstv. fjmrh. sem kemur hingað í ræðustólinn til þess eins að flytja skæting og útúrsnúning á því máli sem hér hefur verið borið fram með málefnalegum hætti og haldandi almenna pólitíska stjórnmálaræðu, en neitar að svara eðlilegum spurningum. Ég held að við verðum að átta okkur vel á því að umr. á Alþingi eru til skoðana- og upplýsingaskipta. Það er tilgangur þessara umr. að þm. spyrja ráðh. gjarnan ákveðinna spurninga og ráðherrar reyna yfirleitt eftir bestu samvisku og vitund að svara þeim spurningum ellegar þá að þeir segja sem svo að þeir hafi ekki upplýsingar við höndina og óski eftir að fá að svara þeim síðar, og þá gerir enginn maður aths. við slíkt. Núv. hæstv. fjmrh. hefur þennan hátt ekki á. Hann hagar sér allt öðruvísi í þessu efni. Hann stekkur hingað í ræðustólinn eftir að stjórnarandstaðan hefur talað, snýr út úr þeim spurningum sem bornar hafa verið fram og gerir ekki svo mikið sem tilraun til að svara þeim málefnum sem borin hafa verið fram af stjórnarandstöðunni. Ég veit að hæstv. fjmrh. er auðvitað hálfgert rökþrotabú þegar komið er að því að spyrja hann um ýmsa þætti fjárlaga íslenska ríkisins. Hann getur ekki svarað ýmsum þeim spurningum sem bornar eru fram - eða ég skil það svo, því að ég held að ella mundi hann gera það. En ég skora á hann að reyna það vegna þess að það greiðir fyrir meðferð mála á Alþingi. Við höfum hér í stjórnarandstöðunni undanfarna daga verið að aðstoða við að koma málum í gegnum þingið, haldið hér hvern fundinn á fætur öðrum með formönnum þingflokkanna og forsetum þingsins, þar sem farið hefur verið samviskusamlega yfir hin einstöku mál sem óskað er eftir að afgreidd verði, og það er mikill asi á nefndastörfum þessa dagana. Það getur flýtt fyrir þessum nefndastörfum að ráðh. svari spurningum sem eru bornar fram hér á hv. Alþingi. Ég er að segja þetta af fullri einlægni. Ég tek það fram vegna orða hæstv. fjmrh. um að hérna sé verið að bera upp mál af vanstillingu og skepnuskap. Ég er hér að bera upp mál af fullri einlægni. Ég spurði t.d. hæstv. fjmrh.: Hvað með Atvinnuleysistryggingasjóð? Það er greinilegt að hann ræður ekki við sín verkefni, miðað við þær fjárlagaforsendur sem liggja fyrir. Það er alveg augljóst mál. Hann ræður ekki við þau. Ætlar ríkið ekkert að koma til móts við Atvinnuleysistryggingasjóð vegna þeirra loforða sem hafa verið gefin sjóðnum á undanförnum árum? Ég spurði að þessu og ég óska eftir svari. Kannske hv. þm. Lárus Jónsson geti eitthvað upplýst um þetta. Ég spurði í ræðu minni áðan alveg sérstaklega um þennan sjúklingaskatt. Ég spurði um þann nýja tekjustofn sem ríkisstj. hefur núna fundið til að bjarga ríkisfjármáladæminu. Hæstv. fjmrh. fjargviðrast hins vegar yfir skattinum á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Hann var mjög hneykslaður á því að Alþb. skyldi leggja til að sá skattur yrði tvöfaldaður vegna þess að Sjálfstfl. væri á móti skattinum. Það eru engin rök í málinu, hæstv. fjmrh. Ég geri ráð fyrir að ráðh. hafi tekið eftir því að það eru fleiri hér á hv. Alþingi en sjálfstæðismenn, sem betur fer. Það getur vel verið að einhverjir þeirra verði tilbúnir til að samþykkja þennan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, a.m.k, frekar en spítalaskattinn sem hæstv. ráðh. ætlar að fara að innleiða. Ég óska eftir upplýsingum um hvernig hæstv. ráðh. og hvernig ríkisstj. ætlar að framkvæma þennan spítalaskatt og ég skora á hv. þm. Lárus Jónsson, sem var sendur í verkin fyrir ríkisstj. í dag til að lýsa þessum ófögnuði yfir, að gera grein fyrir því hvernig á að rukka þennan skatt. Hverjir eru það sem eiga að borga hann og hvernig? Þurfa menn að leggja fram tekjuvottorð, eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson var að spyrja um áðan, þegar þeir verða rukkaðir á spítölunum? Ég óska eftir nákvæmum upplýsingum um þetta. Eru það skattaframtölin sem á að miða við í þessari árás á almannatryggingakerfið, á velferðarkerfi íslenska þjóðfélagsins? Hvernig ætla þessir menn að rukka sjúklingana? Ég óska eftir upplýsingum um það. Og ég skora á þá að falla frá þessum áformum sínum. Ég skora á þessa hv. þm. og ráðh. og stjórnarliðið í heild að falla frá þessum áformum vegna þess að þau eru ekki mönnum bjóðandi. Þau eru ekki í samræmi við þann siðferðilega grundvöll sem íslenska þjóðfélagið byggir á þann grundvöll jafnréttishugsjóna sem íslenska þjóðfélagið byggir á. Ég skora á stjórnarliðið allt að falla frá þessum ófögnuði. Og ég er reiðubúinn til þess fyrir mitt leyti að finna aðra leið til að bjarga ríkisfjármáladæminu, ef það er það sem hæstv. ríkisstj. er hér að hugsa um. Þennan skattstofn samþykki ég aldrei og eins og ég tók fram áðan mun Alþb. strax og það fær tækifæri til afnema slíkan skatt, ef hann verður lagður á. Hann er ólíðandi með öllu frá sjónarmiði þeirra flokka sem hafa starfað næst alþýðuhreyfingunni í þessu landi og kenndir eru við jöfnuð og lýðréttindi. Ég skora á þessa menn, hv. formann fjvn. og hæstv. fjmrh., að svara þessum spurningum. Hæstv. fjmrh. var að tala um bognu bökin, þau ættu sér nú ekki málsvara í Alþb. Ja, hérna! Þarna eru þeir að sletta skyrinu sem eiga það, þeir sem helst geta nú ráðist að öðrum í þeim efnum. Sömu dagana og hæstv. fjmrh. er að leggja til að sjúklingarnir í landinu verði skattlagðir, spítalaskatturinn verði lagður á, er hann að ráðast að öðrum stjórnmálaflokkum vegna þess að bognu bökin eigi ekki stuðning í þeim hinum sömu flokkum. Ég held að aðrir en hæstv. fjmrh. gætu þessa stundina haldið ræðu af þessum toga. Ég tel að það fari honum mjög illa á sama tíma og hann er að leggja til að skattur verði rukkaður af veiku fólki í þessu landi. Hæstv. fjmrh. fór nokkuð yfir það að núv. ríkisstj. hefði í raun og veru aldrei ætlað sér að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum, svo að ég víki næst að því, á árinu 1984, það hefði ekki verið hægt og það hefði ekki verið hægt að gera ráð fyrir að slíkt næðist. Ég tel að hæstv. fjmrh. hafi aukið alveg stórkostlega vanda ríkisins og ríkisbúskaparins á þessu ári með þvílíku endemis háttalagi í ríkisfjármálum að það er leitun að öðru eins. Í fyrsta lagi með því að skera svo niður kaup fólksins í landinu að það getur ekki keypt þær vörur sem eru skattlagðar fyrir ríkissjóð, í öðru lagi með því að fella niður ýmsa tekjustofna, eins og t.d. álag á ferðamannagjaldeyri og í þriðja lagi með því að auka útgjöld ríkissjóðs með ýmsum hætti á þessu ári. Hæstv. fjmrh. hefur einnig á þessu ári vegna stöðunnar í þeim efnum og vegna þess hvernig ríkisstj. hefur staðið að húsnæðismálum greitt út úr ríkissjóði 200–300 millj. kr. í aukafjárveitingu, eins og það heitir, á þessu ári. Þannig er auðvitað alveg ljóst að ríkisstj. ber meginábyrgð á vandanum í ríkisfjármálunum. Núv. ríkisstj. tók við óvenjugóðu búi í ríkisfjármálum. Hæstv. núv. fjmrh. hefur aftur og aftur lýst því hvernig fráfarandi fjmrh. Ragnar Arnalds hélt á þeim málum, og af því gæti núv. fjmrh. ýmislegt lært. En hæstv. fjmrh. var að fullyrða áðan að í rauninni hefði ríkisstj. verið að hugsa um að reyna að ná jafnvægi í ríkisfjármálum á kjörtímabilinu. Kjörtímabilið er fjögur ár-venjulegt kjörtímabil. Vonandi verður það styttra hjá hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. En stefna núv. ríkisstj. er skrifuð í plagg, sem er dags. 26. maí 1983 og hæstv. fjmrh. ætti að lesa. Það er þessi græni bæklingur hér. Það er eðlilegt að liturinn skuli vera grænn, því að það er margt býsna grænt í þessu plaggi, satt að segja. Hæstv. fjmrh. hefur bersýnilega ekki lesið þessa speki nýlega. En á bls. 7 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Gerð fjárlaga fyrir árið 1984“ - þ.e. næsta ár sem við erum að tala um núna - „miðist við að ná jafnvægi á ný í ríkisfjármálum.“ Það hefur ekki verið gefin út nein skrá um prentvillur í þessari bók, sem þurfi að taka sérstakt tillit til. Hæstv. fjmrh. hefur ekkert getið um að það séu alvarlegar prentvillur í þessari bók, sem þurfi að taka sérstaklega tillit til. Hæstv. fjmrh. hefur ekkert getið um að það séu alvarlegar prentvillur í þessari bók sem geri það að verkum að það sé ástæðulaust og varasamt að taka mark á henni. Það kæmi mér ekki á óvart þó að ríkisstj. sæi fljótlega að það er lítið mark takandi á þessu plaggi. En hér stendur þetta þó, að gerð fjárlaga fyrir árið 1984 miðist við að ná jafnvægi á ný í ríkisfjármálum. Það er bersýnilegt að ríkisstj. tekst þetta ekki, mistekst það eins og annað sem hún hefur tekið sér fyrir hendur á undanförnum mánuðum. Hún reynir að vísu að ná jafnvægi í ríkisfjármálum, hún reynir. Hún leitar dyrum og dyngjum að nýjum tekjustofni til að bjarga sér fyrir horn í þeim efnum og til að rétta af hallarekstur ríkisins. Það eru sjúklingarnir sem finnast. Það er viðleitni ríkisstj. til að tryggja að ekki verði um að ræða halla í ríkisfjármálum á árinu 1984. Ég skora á hæstv. fjmrh., að áður en hann fer að fara hér með skæting um Alþb. og afstöðu þess kynni hann sér þann stjórnarsáttmála sem hann á að starfa eftir. Ég er fús til þess að lána honum mitt eintak til lestrar um hríð, því að það er bersýnilegt að hann þarf meira á því að halda en ég. Hæstv. núv. fjmrh. er á góðri leið með að verða hallakóngur íslenska ríkisins fyrr og síðar. Matthías Á. Mathiesen var hér fjmrh. um skeið, þegar ráðdeild Íhaldsins var síðast við völd í fjmrn. á Íslandi. Þá var hallinn þvílíkur að það þurfti að greiða verulegan hluta af ríkisútgjöldunum með seðlaprentun frá Jóhannesi Nordal. Nú gerist það enn á ný, þegar Íhaldið er komið í stjórnina aftur, að þá verður Jóhannes Nordal að láta prenta seðla úti í London til þess að standa undir útgjöldum ríkissjóðs. Það má segja að það komi vel á vondan að hæstv. núv. fjmrh. skuli vera með þessum hætti upp á Jóhannes Nordal kominn. Það má vera nokkuð athyglisvert og hefðu fáir spáð því að slíkt gerðist hérna fyrir nokkrum mánuðum, þegar hann stóð hér í þessum ræðustól sem stjórnarandstæðingur. En sú staðreynd liggur nú fyrir að hér verður um að ræða halla á ríkissjóði á árinu 1984, eftir því sem hér hefur verið rakið mjög rækilega í dag. Hæstv. fjmrh. undrast að ég skuli flytja till. um að tvöfalda skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég vil segja honum að það eru ákveðin rök fyrir því að ég flyt þessa till. hér. Það eru hans sinnaskipti. Á síðasta kjörtímabili hélt hann yfirleitt 2–5 ræður á hverju þingi um þennan ægilega skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sem væri nú rétt eitt dæmið um hvernig Alþb.menn vildu leggja verslunina í rúst, ganga af henni dauðri. Svo gerist það í dag að við fáum frá ríkisstj. lista yfir forgangsmál ríkisstj., sem eigi að afgreiða núna í jólamánuðinum. Það eru átta mál. Við í stjórnarandstöðunni erum reiðubúin til að gera allt sem við getum til að hjálpa ríkisstj. við það að ljúka þinginu með sóma. Og hvaða mál eru nú á þessum lista, eitt efsta málið, langt fyrir ofan ýmis stórmál sem hér hafa verið rædd síðustu dagana? Hvaða mál er það? Skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég fyrir mitt leyti taldi víst að hæstv. fjmrh. væri tilbúinn að taka inn af þessu meiri tekjur úr því að hann var lagður af stað á annað borð. Það er af þeim ástæðum sem þessi till. er hér flutt. Ég taldi víst að hún mundi mæta skilningi hjá hæstv. fjmrh. Hann væri að átta sig á því að þarna væri tekjustofn sem væri a.m.k. betri en sumir þeir sem hann virðist grípa til þessa dagana. Að lokum, herra forseti, mun ég sjá til þess að núv. hæstv. fjmrh. fái eintak af stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. þannig að tryggt sé að hann geti kynnt sér sem best hvað í því plaggi stendur.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. byrjaði á því að tala um að ég flytti hér mál mitt með skætingi og útúrsnúningi. Það er einmitt það sem ég var að kvarta undan, málefnaskorti formanns Alþb., hv. 3. þm. Reykv., í hans inngangsorðum, sem var aðdragandi að þeim till. sem hann mælti fyrir hér. Hann endaði sinn málflutning með því að spyrja, eftir að hafa hreytt í mig persónulega, sem ég sé ekki ástæðu til að endurtaka hér nema hann óski sérstaklega eftir því, hvaða einstaklingar fengju að vera í friði fyrir ríkisstj. hér - í einhverju lýðfrjálsasta landi sem til er og spursmál hvort kommúnistar eiga heima í slíku landi.

Svo, já.

Það er út af fyrir sig ekkert spursmál. Þeir eiga ekkert heima í slíku landi.  En ég var spurður hér og ætla að reyna að svara. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson spurði um sjúkragjaldið, hvernig ætti að innheimta það. Ég hef ekki svar við því. Það er ákveðin stefna ríkisstj. að skera niður ríkisútgjöld á sem flestum sviðum. Heilbrrh. taldi sig hafa svigrúm eða a.m.k. vildi hann reyna að skera niður ákveðna upphæð. Ein af hans hugmyndum var að taka sjúkragjald af þeim sem eru með sæmilegar tekjur, góðar tekjur skulum við segja, á meðan þeir eru á sjúkrahúsi. Hann verður að skýra frá því sjálfur, þegar hann kemur hér, hvernig hann ætlar að framkvæma þetta. Annað svar hef ég ekki á þessum tíma. En ég reikna með því að leggi heilbrrh. til að þetta gjald verði tekið hafi ríkisstj. ekkert við það að athuga. En hann framkvæmir niðurskurð í heilbrigðismálunum, hefur tekið að sér að framkvæma hann. Það er eins og allt annað sem kemur fram hjá hv. 3. þm. Reykv. Það er ekki rétt að fjmrh. leggi á þennan skatt eða hafi fundið hann upp. Það er ekki rétt.  Þá er talað um að fjmrh. hafi skorið niður launin, þannig að fólk geti ekki keypt vörurnar sem eiga að gefa ríkinu tolltekjur og aðrar óbeinar tekjur. Er það nú alveg rétt, ef menn vilja vera sanngjarnir, menn sem hafa árum saman talað um að það þurfi að ná niður verðbólgunni til að bæta lífskjörin? Þegar vísitalan er tekin úr sambandi fær fólk ákveðna krónutölu í laun við 100% eða meira hærri verðbólgu. Við þessi laun hafa bæst 8%+4%, í sumum tilfellum 10%, en verðbólgan hefur farið verulega niður. Því hefur enginn mælt á móti. Það hlýtur að vera kjarabót, jafnvel þó að Alþb. sé ekki í stjórn. Það hefur verið málflutningur allra þm. að ná ætti verðbólgunni niður, það væri besta kjarabótin. Það er kannske ekki lengur nothæft sem málflutningur. Þá segir hv. 3. þm. Reykv. að þessi ríkisstj. hafi tekið við óvenjugóðu búi og vitnar síðan í stefnuyfirlýsingu ríkisstj., sem er dagsett daginn sem ríkisstj. tekur við, áður en ríkisstj. hefur hugmynd um það hræðilega ástand í peningamálum þjóðarinnar sem kemur ekki í ljós fyrr en eftir að ríkisstj. hefur látið gera úttekt á ríkissjóði.  Ég hélt mig hafa svarað í fáum orðum þeim mikla skætingi sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv. og var aðdragandi að þeim málflutningi sem hann hafði með þeim tillögum sem hann flutti hér. Ég verð að segja alveg eins og er, og reyndar hefur hann staðfest það, að þessar tillögur eru fluttar til þess að draga fram að skoðanaskipti geti orðið pólitísk, en ekki málefnaleg, um tillögur eins og þær sem snerta eignaupptöku. Alþb. vinnur að eignaupptöku atvinnufyrirtækja. Það kemur best fram með þeim tillögum sem hér koma fram um tvöföldun skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Það veit Alþb. að Sjálfstfl. getur ekki samþykkt og þar af leiðandi getur ekki orðið samkomulag um það í stjórnarflokkunum, og ég veit ekki til þess að Framsfl. standi að slíku. Þar af leiðandi eru þær tillögur á þskj. 204 um aukin framlög til hinna liðanna, frá 2–8, hrein sýndarmennska. Þessi skattur fæst ekki samþykktur. Við skulum þó sjá hvað kemur út úr þessu. Till. fer til atkvgr. og þá kemur í ljós hvort þetta eru sýndarmennskutillögur eða hvort það reynist rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það væri kannske meiri hluti hér á Alþingi fyrir till. um tvöföldun á þeim skatti sem nú er á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég hef ekki trú á því. En ef till. í 1. lið á þskj. 204 er felld staðfestir það að hinar tillögurnar eru líka fluttar af hreinni sýndarmennsku. Ég man ekki hvort það er eitthvað sem virðulegur þm. spurði sérstaklega um. Það var reyndar Atvinnuleysistryggingasjóður, ef ég man rétt. Atvinnuleysistryggingasjóður hafði ekki þegar ég síðast vissi keypt bréf af húsnæðismálastjórn né Byggingarsjóði, hvorki verkamanna né Byggingarsjóði ríkisins. Ég held að þeir hafi ekki lagt neitt fram. Það vantaði frá Atvinnuleysistryggingasjóði, þegar ég síðast vissi, 76 millj. kr. framlag. Annars er það mál sem þarf að skoða og er á umræðustigi hvort ekki þarf að breyta hlutverki Atvinnuleysistryggingasjóðs, koma þeim lífeyri sem greiddur er út úr Atvinnuleysistryggingasjóði, yfir á einhvers konar lífeyrissjóði - kannske þegar lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn verður settur á laggirnar. En það er á umræðustigi hvað gert verður í því tilfelli.



Herra forseti. Ég sakna þess mjög að hæstv. forsrh. skuli ekki vera í salnum þessa stundina, því að það væri mjög æskilegt að fá að heyra hans álit á málflutningi hæstv. fjmrh. Ef forsrh. fyrir hönd ríkisstj. tekur undir þá röksemdafærslu sem við heyrðum hérna áðan tel ég það mikið alvörumál. Ég hef reyndar heyrt þetta fljúga fyrir hjá hæstv. fjmrh. áður og hlustaði kannske ekki mjög grannt eftir því þá, en legg öllu dýpri merkingu í það núna. Ef þessi fullyrðing hans stenst, - þ.e. við vissum ekkert hvað við vorum að segja í stjórnarmyndunarviðræðunum, við vissum ekkert hvað við vorum að segja þegar við mynduðum ríkisstj., við vissum nánast ekkert fyrr en liðið var fram á sumar, - þá er mér spurn: Hvaða vissu höfum við þá fyrir því að þessir háu herrar viti yfir höfuð hvað þeir eru að segja í dag? Ég vil fara fram á að hæstv. ríkisstj. taki afstöðu til þessara fullyrðinga. Þetta eru mjög alvarlegar fullyrðingar. Þetta eru hreinar og beinar ásakanir á þá aðila sem hafa aflað upplýsinga fyrir ríkisstj., eins og Þjóðhagsstofnun, og hérna er hreint og beint fullyrt í ræðustól að allar þær upplýsingar, sem Sjálfstfl. og Framsfl. höfðu úr hendi þeirra aðila, og þar með sú ráðgjöf sem þar kom líka fram, hún kom þar mjög beint fram, hafi verið rangar og falskar og beinlínis fram lagðar til að villa um fyrir þessum háu herrum. Ég vil að það verði hér fært til bókar að ég tel brýna nauðsyn bera til að forsrh. taki afstöðu til þessara fullyrðinga hæstv. fjmrh.



Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan til þess að það verði ekki misskilið - viljandi eða óviljandi - af virðulegum 8. þm. Reykv. Ég sagði að við hefðum ekki haft réttar upplýsingar um ríkisfjármál þegar við fórum í kosningabaráttuna. Sum af okkar kosningaloforðum voru byggð á þeim upplýsingum sem við héldum að væru réttar. Við höfðum ekki réttar upplýsingar þegar við hófum stjórnarmyndunarviðræður. Við fengum þær ekki fyrr en við sjálfir létum gera úttekt á ríkissjóði. Þetta eru mín orð.



Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá tækifæri til að gera örstutta aths. Ég hef reyndar ekki undir höndum alla þá umræðu og þann málflutning sem fór fram í kosningabaráttunni, en ég minnist þess þó glöggt að flestir ef ekki allir þm. Sjálfstfl. héldu því fram að dansaður væri hrunadans í þáv. ríkisstj. og allt á hraðri leið til helvítis. Ég sé því ekki hvað hefur getað komið þeim svo gífurlega mikið á óvart þegar að þessu búi var komið. Og ég þykist muna það af einum fundi sem ég tók þátt í með hæstv. núv. fjmrh. í sjónvarpi að hann hafi haldið því þar fram að ríkisbúskapurinn væri gersamlega búinn að missa botninn úr sér vegna þess hve illa væri á málum haldið. Þess vegna koma mér fullyrðingar hans núna mjög spánskt fyrir sjónir, að allt saman hafi komið þeim svo gersamlega á óvart mánuði eftir kosningar og hvernig málin stóðu þegar þeir tóku við.