Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Geir H. Haarde): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum 1988. Nefndin kom saman til fundar í morgun. Hún klofnaði í afstöðu sinni. Meiri hl. sendi frá sér eftirfarandi nál., með leyfi forseta: "Nefndin ræddi frv. á fundi í morgun. Eftirfarandi fulltrúar komu til fundar við nefndina: Þórður Friðjónsson, forstjóri Þjóðhagsstofnunar, Sigurður E. Guðmundsson og Hilmar Þórisson frá Húsnæðisstofnun ríkisins, Kristján Guðmundsson, bæjarstjóri í Kópavogi, Guðmundur Árni Stefánsson, bæjarstjóri í Hafnarfirði, og Gunnar Rafn Sigurbjörnsson, bæjarritari í Hafnarfirði, Ásmundur Stefánsson, forseti ASÍ, og Ari Skúlason, hagfræðingur ASÍ, Kristján Thorlacius, formaður BSRB, og Björn Arnórsson, hagfræðingur BSRB, Þórir Daníelsson, framkvæmdastjóri VMSÍ, Tómas Árnason seðlabankastjóri og Bjarni Bragi Jónsson, aðstoðarbankastjóri Seðlabankans, Snæbjörn Jónasson vegamálastjóri og Hallgrímur Snorrason, formaður yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóðinni. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Meiri hl. mælir með samþykkt frv. Minni hl. skilar séráliti. Guðmundur G. Þórarinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins, en Níels Árni Lund sat fund nefndarinnar í hans stað. Einnig sat Ingi Björn Albertsson fund nefndarinnar." Undir þetta rita Páll Pétursson, Geir H. Haarde, Einar Kr. Guðfinnsson, Kjartan Jóhannsson og Níels Árni Lund. Ég vil, herra forseti, til viðbótar þessu láta tvennt koma hér fram. Hið fyrra varðar smávillu sem er í hinum almennu athugasemdum við frv. þetta. Í almennu athugasemdunum við frv. komu fram mistök hvað varðar skiptingu á framlagi til Útflutningsráðs milli fiskvinnslu og útgerðar. Þetta er neðst á bls. 5 og efst á bls. 6 í frv. Hið rétta er að framlagi til Útflutningsráðs skal skipt hlutfallslega milli fiskvinnslu og útgerðar og verður hlutur fiskvinnslu þá 673 millj. kr. af uppsöfnuðum söluskatti, en hlutur útgerðar 234 millj. kr. Í öðru lagi vildi ég láta koma fram, herra forseti, að í nefndinni var sérstaklega rætt um þau áform, sem fram koma í athugasemdum við frv., að lækka framlag til K-byggingar Landspítalans um 20 millj. kr. Í því sambandi vil ég láta koma fram þann vilja meiri hl. nefndarinnar og að ég hygg nefndarinnar allrar að leitað verði allra leiða til að beina þessum sparnaði inn á aðra þætti í heilbrigðiskerfinu þannig að skerðing framkvæmdafjár til þessarar mikilvægu byggingar verði sem minnst og helst engin. Það mun hafa verið gert ráð fyrir því að starfsemi í K-byggingunni gæti hafist með haustinu, en 20 millj. kr. skerðing framlags í ár gæti frestað því um a.m.k. þrjá mánuði, að því er kom fram í máli formanns yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóðinni á fundi nefndarinnar í morgun. Það er vilji meiri hl. nefndarinnar og eflaust allra nefndarmanna að þannig verði staðið að málum að þessari framkvæmd þurfi sem minnst að seinka og óþægindi af völdum hugsanlegra seinkana verði sem minnst. Rétt er að taka fram að ákvæði um þetta atriði er ekki að finna í lagafrv. sjálfu heldur er aðeins um að ræða skýringar í athugasemdum. Þess vegna þótti rétt að láta þennan hug meiri hl. nefndarmanna koma fram hér í framsögu.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð hv. frsm., 17. þm. Reykv., um K-bygginguna. Það var reyndar sérstök ósk stjórnarandstöðunnar í fjh.- og viðskn. að kannaðir yrðu möguleikar á að falla frá áformum um niðurskurð á fjárframlögum til K-byggingarinnar til að forða því að fallið verði frá þeim áformum að hefja þar starfsemi á komandi hausti. Það er starfsemi ríkisspítalanna ákaflega mikilvægt að þau áform raskist ekki og ég vona að hæstv. heilbrmrh. hafi hlustað með athygli á tilmæli frsm. meiri hl. og undir þau er tekið af minni hl. Nál. minni hl. á þskj. 660, herra forseti, hefst á þessum orðum, með þínu leyfi: "Frv. til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum var vísað til fjh.- og viðskn. árla sl. nætur." Það mun hafa verið rétt um eittleytið sem 1. umr. lauk hér um málið og því var vísað til nefndar. "KI. 8.30 hóf nefndin störf. Málið var afgreitt út úr nefndinni kl. 11.40." Síðan er verið að taka málið til umræðu upp úr kl. eitt. Það hefur því unnist mjög skammur tími til að athuga efni frv. milli umræðna og skýrir það að nokkru þá afstöðu minni hl. að sitja hjá við afgreiðslu þess. Fyrir nefndina komu allmargir fulltrúar eins og frsm. meiri hl. rakti, þar á meðal frá Þjóðhagsstofnun, Seðlabanka, Húsnæðisstofnun og yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóðinni, en þar sem þeim málum hafa verið gerð sérstaklega skil í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. vísast til þess hér. Skal nú vikið nokkuð að því sem aðrir, er fyrir nefndina komu, höfðu fram að færa. Nefni ég þá fyrst fulltrúa frá samtökum launafólks, Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og Verkamannasambandinu. Við fulltrúa þessara samtaka var rætt um stöðuna í kjarasamningum og horfur í þeim efnum og þar kom fram það mat þeirra manna að líklegt sé að mikill meiri hluti þeirra verkalýðsfélaga, sem aðild eiga að kjarasamningi Verkamannasambandsins og atvinnurekenda, muni fella þá samninga. Þegar hefur meiri hluti þeirra félaga, sem afgreitt hafa samningana, gert það á þann veg. Þeir hafa verið felldir í nær 2/3 þeirra félaga þar sem atkvæðagreiðslur hafa farið fram og eðli málsins samkvæmt er líklegra að þeim félögum fjölgi hlutfallslega en fækki sem fella samningana úr því að sú skriða er þegar komin af stað. Síðan kom einnig fram í þessum viðræðum að samningar bæði Verkamannasambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem þar gilda, eru þannig úr garði gerðir að í þeim eru samanburðarákvæði við samninga sem aðrir kunna að gera og náist þar fram meiri kjarabætur geta í raun og veru svo til allir kjarasamningar í landinu losnað á næstu vikum. Það er því alveg ljóst að sú niðurstaða, sem nú er að verða í verkalýðsfélögunum víða um landið, gæti leitt til þess að los komist á svo til öll kjaramálin og það hald sem menn ætluðu að væri í þessum samningum er ekki fyrir hendi. Ég held að þetta eigi sérstakt erindi hér inn í umræður, herra forseti, þar sem ljóst er að frv., sem við ræðum nú, um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum er sérstaklega rökstutt og grundvallað á niðurstöðu kjarasamninga Verkamannasambandsins og atvinnurekenda og reyndar er það talin forsenda þessara ráðstafana í yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar að þeir kjarasamningar haldi og ekki bara það heldur verði þeir og að fordæmi fyrir aðra sem eru að leita eftir samningum þessa dagana. Þá kom einnig fram í viðræðum við fulltrúa samtaka launafólks að þeir mótmæltu mjög harðlega þeim hluta þessara ráðstafana sem lýtur að niðurskurði í húsnæðismálum. Forseti Alþýðusambandsins fór aðeins yfir það hvernig vanefndir ríkisvaldsins á sínum hluta samkomulags um ráðstafanir í húsnæðismálum frá árinu 1986 hafa verið. Þar er um að ræða að nú bætast 100 millj. kr. við þann niðurskurð sem fyrir var og var upp á um 500 millj. sem vantaði upp á lágmarksframlag ríkisins inn í húsnæðiskerfið eins og það var talið nauðsynlegt þegar gengið var frá samningum á öndverðu ári 1986 um þau mál. Þessu til viðbótar eru frystar um 500 millj. af því fé sem kemur frá lífeyrissjóðunum í ríkissjóð og verða ekki til ráðstöfunar í húsnæðislánakerfinu á þessu ári. Samanlagt er hér um að ræða á annan milljarð kr. sem ríkisvaldið hefur svikist um að leggja af mörkum að sínu leyti inn í þetta kerfi. Síðan koma talsmenn jafnvel sjálfrar ríkisstjórnarinnar og tala um ófremdarástand í húsnæðismálunum og það vanti fé inn í húsnæðismálin. En hverjum stendur nú næst að bæta úr því, herra forseti, öðrum en hæstv. ríkisstjórn sjálfri sem hefur með ráðstöfunum sínum nú og fyrr samanlagt tekið um 1100 millj. kr. frá húsnæðiskerfinu og minnkað það fé sem þar er til ráðstöfunar sem því nemur? Þessum stórkostlegu vanefndum ríkisvaldsins í húsnæðismálunum er rétt að halda til haga, herra forseti, og það gerðu fulltrúar samtaka launafólks sem áttu, eins og öllum er væntanlega kunnugt, ákveðna aðild að því á sínum tíma að það samkomulag náðist milli lífeyrissjóðanna og ríkisvaldsins um fjármögnun húsnæðislánakerfisins sem það byggir á. Fyrir nefndina komu einnig bæjarstjórar Hafnarfjarðar og Kópavogs og mótmæltu þeir harðlega skerðingu Jöfnunarsjóðs. Þeir töldu að tekjutap sinna bæjarfélaga yrði um það bil 15 millj. fyrir Hafnarfjörð og 16 millj. fyrir Kópavog og munar um minna hjá bæjarfélögum sem hafa takmarkað fé til framkvæmda. Þeir lýstu einnig, bæjarstjórarnir, sérstökum vonbrigðum sínum með þessa niðurstöðu vegna þess að hún hljóti óhjákvæmilega að hafa mjög slæm áhrif á samskipti ríkis og sveitarfélaga og rýra enn það takmarkaða traust sem sveitarfélögin bera til ríkisvaldsins í landinu, a.m.k. þeirra stjórnmálaflokka sem hafa farið með það sl. ár. Þeir töldu þetta sérstaklega slæmt einnig, bæjarstjórarnir, vegna þess að ekkert samráð var haft við sveitarfélögin í landinu um þessar ráðstafanir. Hér er um einhliða skerðingu ríkisstjórnarinnar að ræða án nokkurs minnsta samráðs við sveitarfélögin um þessa niðurstöðu, bæði að falla frá verkaskiptingarfrv. og grípa þá til þessara hörðu niðurskurðaraðgerða í staðinn. Vegamálastjóri kom fyrir nefndina og hann upplýsti að niðurskurður til vegamála ætti ekki að þurfa að raska áður umsömdum verkefnum á sviði vegagerðar, en mundi að sjálfsögðu ganga á það fé sem að öðru jöfnu hefði verið til nýframkvæmda í vegamálum og ekki hafði verið skipt. Það kemur Vegagerðinni til góða í þessu sambandi að um nokkra vanáætlun á tekjum Vegagerðarinnar hafði verið að ræða þannig að þar er öllu meira til skiptanna en menn höfðu gert ráð fyrir við afgreiðslu vegáætlunar á síðasta ári og jafnframt við afgreiðslu fjárlaga fyrr í vetur og má því segja að Vegagerðin sleppi að þessu leyti fyrir horn, en það er þó rétt að minna á í þessu sambandi að langur vegur er frá því að staðið sé við áform langtímaáætlunar um vegagerð um framlög til vegamálanna sem hlutfall af þjóðartekjum. Minni hl. mun sitja hjá við afgreiðslu málsins, herra forseti. Það er ljóst að forsendur þessara ráðstafana, eins og þeim var lýst af hæstv. ríkisstjórn, eru að hrynja, þær forsendur að kjarasamningar Verkamannasambandsins og atvinnurekenda haldi og verði að almennu fordæmi eru að hrynja þessa dagana og það verður væntanlega orðið ljóst um miðjan dag á mánudag, þegar verkalýðsfélögin, sem aðild eiga að samningunum, þurfa að hafa tekið afstöðu til þeirra, að mikill meiri hluti félagsmanna unir ekki þessari niðurstöðu, telur hana óviðunandi og óásættanlega. Það þýðir væntanlega að eigi að takast hér samningar um kaup og kjör á næstunni verða þær niðurstöður að vera nokkuð aðrar en hér var skrifað upp á. Þar með yrðu forsendur efnahagsráðstafananna væntanlega brostnar, svo ekki sé nú talað um það ef slíkir kjarasamningar takast ekki í landinu fyrr en eftir stórkostleg átök eins og allt eins gæti orðið raunin á. Út af fyrir sig er ýmislegt í þessum ráðstöfunum til bóta eins og bent hefur verið á. Einkum og sér í lagi þó að ríkisstjórnin er nú að taka til baka margar af þeim ráðstöfunum sem anað var út í af lítilli fyrirhyggju vægast sagt fyrir nokkrum mánuðum, svo sem eins og að leggja launaskatt á útflutningsatvinnuvegina og frysta uppsafnaðan söluskatt þeirra aðila. Hitt er jafnljóst, herra forseti, að ríkisstjórnin hefur misst öll tök á stjórn efnahagsmálanna. Stjórnin er innbyrðis sundurþykk og bæði hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni og einstakir hv. stjórnarþm. eru í beinni andstöðu við ýmislegt í þessum ráðstöfunum. Það eru stórtíðindi í sjálfu sér eða ættu að vera stórtíðindi þegar slíkt ástand er komið upp hjá einni ríkisstjórn að um sérstakar efnahagsráðstafanir, sem eiga að leggja grunn að efnahagsstefnu ríkisstjórnar, er slíkur ágreiningur uppi að bæði stuðningsmenn stjórnarinnar í þingliðinu og jafnvel hæstv. ráðherrar sjálfir eru í beinni andstöðu við einstaka liði þeirra ráðstafana. Það ríkir því alger óvissa um framhaldið næstu mánuði. Líkja má ríkisstjórninni við hóp manna sem eru í vonlausu jakahlaupi með þessum sífelldu bráðabirgðaráðstöfunum í efnahagsmálum. Stjórnarandstaðan mun ekki taka þátt í því og situr hjá við afgreiðslu þessa máls, en áskilur sér rétt til að greiða atkvæði á móti einstökum tillögum í frv. en styðja aðrar eftir því sem efni standa til. Ingi Björn Albertsson sat fund nefndarinnar og er samþykkur þessu nál., en undir það skrifa Steingrímur J. Sigfússon og Kristín Halldórsdóttir. Ég vil svo bæta því við, herra forseti, að það væri fjöldamargt í þessum ráðstöfunum sem og í þeim upplýsingum sem fram komu í morgun á fundi fjh.og viðskn, sem ástæða væri til að fara ofurlítið út í. Ég vil einungis nefna tvennt eða þrennt. Í fyrsta lagi þær upplýsingar sem komu frá bankastjórum Seðlabankans í morgun um afurðalán og vaxtakjör í því sambandi. Það var næsta fróðlegt að heyra bankastjóra Seðlabankans lýsa því, sem hafa nú stundum verið sérstakir talsmenn frelsisins í peningamálunum sem og á fleiri sviðum, að heyra þessa merku spekinga um efnahagsmál fara yfir hvernig bankarnir hefðu notað frelsi sitt í þessum efnum. Það var tvennt sem þar var til umræðu. Það var vaxtamunur á afurðalánum og gjaldtaka eða þjónustugjöld af þeim hinum sömu lánum. Þetta tvennt skiptir miklu máli fyrir ákveðnar greinar atvinnulífsins, þau kjör sem bjóðast á afurðalánum og auðvitað einnig sá hluti sem bankarnir taka til sín fyrir þjónustu á þessu sviði. Og hvernig stendur þetta, herra forseti? Það stendur þannig að þegar bönkunum var gefið frelsi til að ákvarða þessa hluti með gildistöku seðlabankalaganna 1. nóv. 1986 var vaxtamunur gengistryggðra afurðalána 1,25% eins og hann var þá ákvarðaður. Nú er talið að þessi sami vaxtamunur sé á bilinu 1,5–1,6%. Bankarnir hafa þannig tekið um 0,25–0,35% til sín aukalega frá því að þeir fengu frelsið. Þetta eru tæpar 20 millj. kr. á ársgrundvelli í sérstaka þjónustuþóknun sem bankarnir hafa ákveðið að skammta sér sjálfir í þessum efnum. Það eru þessar aukaálögur sem hæstv. ríkisstjórn og Seðlabanki eru nú að fara fram á að menn falli frá, afnema frelsið með þeim hætti eftir að það hefur komið í ljós að bankarnir nýttu sér það til hins ýtrasta. Og hvað varðar eftirlitsgjöldin eða þjónustu- og afgreiðslugjöldin er sá ferill enn ljótari því að 1. nóv. 1986 var bönkunum heimilt að taka um 0,2% af afurðalánasamningum til sín fyrir þjónustu á þessu sviði, en núverandi gjaldtaka bankanna virðist samsvara um 0,7%. Sem sagt: frelsið notuðu bankarnir til að hækka þjónustugjöldin á sviði afurðalánaviðskiptanna úr 0,2% af þessum stofni upp í 0,7% og tóku til sín með þeim hætti um 50 millj. kr. á ársgrundvelli. Þetta eru, herra forseti, tvö dæmi par exellence um hvernig frelsið er meðhöndlað í þessum efnum uppi á Íslandi, blessun frelsisins í bankamálunum fyrir atvinnulífið og mætti segja fleiri sögur af því fyrir ýmsa aðila. Ríkisstjórnin er nú aðeins að ná áttum. Það er að rofa til, a.m.k. hjá einstökum mönnum. Það hefur dugað til þess að ríkisstjórnin felur Seðlabankanum að láta þessar hækkanir ganga til baka, enda sjálfsagt mál og þótt fyrr hefði verið. Rétt væri að láta nokkur vandarhögg fylgja með að mínu mati. Þetta var fróðleg lexía um vaxtakostnaðinn og það væri út af fyrir sig ástæða til þess að ræða meira um vextina, en ég ætla aðeins að ítreka það sem ég vék hér að áðan um húsnæðismálin og framlög ríkisins til þeirra mála. Það er rétt að undirstrika það með því að fara yfir þetta aftur að hér er ekki um fyrsta og eina niðurskurðinn af hálfu ríkisstjórnarinnar til húsnæðismálanna að ræða. Vanefndir ríkisstjórnarinnar hvað það varðar að standa við sinn hluta samkomulagsins frá 1986 um fjármögnun húsnæðiskerfisins nema nú á annan milljarð kr. á ársgrundvelli sem skiptast þannig, hæstv. félmrh., að um 500 millj. vantaði upp á fyrir þennan niðurskurð að ríkið legði sambærilega upphæð í formi framlaga inn í húsnæðislánasjóðina og talað var um 1986. 100 millj. til viðbótar koma í þessum niðurskurði og 500 millj. þar á ofan verða frystar í ríkissjóði af því fé sem lífeyrissjóðirnir ættu ella að leggja húsnæðislánakerfinu til miðað við 55% kaup af þeirra ráðstöfunartekjum. Það er ástæða til fyrir hæstv. félmrh. einnig að hafa þessar staðreyndir í huga þegar hún gerir upp hug sinn í atkvæðagreiðslunni á eftir hvað varðar þá liði í frv. sem snerta húsnæðismálin sérstaklega. Að lokum vil ég segja frá því að fulltrúi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja viðhafði nokkuð hörð orð á fundinum um þær brigðir ríkisvaldsins sem væru á orðnar í sambandi við stjórnun efnahags- og gengismála miðað við þær forsendur sem samtök opinberra starfsmanna gengu út frá þegar þau undirrituðu síðustu kjarasamninga. Þá var hornsteinninn sá að í engu yrði hvikað frá fastgengisstefnunni og aðhalds yrði gætt á sviði verðlagsmála að öllu leyti þannig að verðbólgutölur yrðu hér mjög lágar og svo héldist út árið 1988 og jafnvel út árið 1989 eins og sum aðildarfélög opinberra starfsmanna gerðu kjarasamninga um. Þessar forsendur eru í raun og veru hrundar gersamlega til grunna þannig að ríkisvaldið hefur svikið sinn hluta samkomulagsins við opinbera starfsmenn sem eykur enn á líkurnar á því að sá hluti vinnumarkaðarins fari einnig á flot, losni einnig upp á næstu vikum og mánuðum. Að öllu þessu samanlögðu, herra forseti, bæði því sem ég hef farið yfir og varðar kjarasamninga í landinu sem og stjórn hæstv. ríkisstjórnar á efnahagsmálunum eða stjórnleysi og óstjórn væri öllu réttara nafn, er ljóst að í þessum efnum ríkir nánast upplausnarástand. Upplausnin er ekki bara innan ríkisstjórnarinnar þar sem öll samloðun, eins og það heitir í eðlisfræðinni, er horfin þannig að óreiðan er vaxandi eins og það heitir á máli kosmólógíunnar. Eitt grundvallarlögmál kosmólógíunnar er að óreiða heimsins sé vaxandi. Þetta er alveg eins í ríkisstjórninni. Hún hefur tekið þetta sér til fyrirmyndar. Óreiðan þar er vaxandi. Það má ganga út frá því sem eðlisfræðilegu lögmáli og félagsfræðilegu einnig. Ríkisstjórnin er sjálf jafnilla á sig komin og raun ber vitni og tök hennar á stjórn efnahagsmálanna eru í fullkomnu samræmi við samkomulagið á stjórnarheimilinu. Þar er greinilega hver höndin upp á móti annarri og hálfvelgjan ræður ríkjum, en menn vita ekki í hvorn fótinn þeir eiga að stíga. Þetta eru heldur dapurlegar staðreyndir, herra forseti, sem benda ekki til þess að þetta verði í síðasta skipti sem við ræðum á þessu þingi stöðu efnahags- og þjóðmálanna. Ríkisstjórnin kaupir nú líf sitt, ef svo má að orði komast, dag frá degi með skammtímaráðstöfunum sem er með ólíkindum vegna þess að nú situr ríkisstjórn á fyrsta starfsári sínu eða ætti að gera. Ég ætla ekki að segja að það sé þegar gefið að það verði það síðasta, en óneitanlega hvarflar sú hugsun að manni að þetta verði bæði fyrsta og síðasta starfsár þessarar hæstv. ríkisstjórnar miðað við þá dapurlegu niðurstöðu sem hér er að verða í sambandi við þessar efnahagsráðstafanir eða óráðstafanir, hvað sem við viljum kalla það, hæstv. félmrh.



Herra forseti. Eins og kemur fram í nál. minni hl. hefur nú verið fremur hart keyrt í nefndarstörfum og raunverulega ekkert tóm gefist til að gaumgæfa þá pappíra sem gestir okkar hafa fóðrað okkur með né að melta þær upplýsingar og spádóma sem heyrst hafa og heyrðust á nefndarfundi í morgun. Eitt er þó orðið aldeilis morgunljóst og þurfti reyndar ekki nefndarfund til, nema þá til að skrá orðrétt eftir þjóðhagsstjóra, að engin spá er betri en forsendurnar. Og sakar ekki að bera hagfræðing fyrir því. En það er einmitt það sem segir okkur að þessar ráðstafanir muni ekki leysa þann vanda sem þeim er ætlað. Það sakar heldur ekki að minna á annað gullkorn sem segir að stjórnviska sé sú list að ráða fram úr einni kreppu með því að stofna til annarrar, en það er einmitt það sem margir sjá út úr þeim ráðstöfunum sem staðfestar eru í frv. þar sem með þeim er verið að reyna að velta vanda sjávarútvegsgreinanna yfir á sveitarfélögin að miklum hluta. Ég þarf kannski ekki að hafa mörg orð um frv. nú í 2. umr. Viðhorf og afstaða okkar kvennalistakvenna hefur þegar komið fram. Við erum samþykkar því að aðgerða var þörf til að létta róðurinn í sjávarútveginum. Við erum samþykkar því að nauðsynlegt sé að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt að fullu í sjávarútvegsgreinunum og samkeppnisgreinum iðnaðarins og við erum að sjálfsögðu samþykkar því að taka launaskattinn til baka, enda vorum við andvígar því að leggja hann á. Við erum einnig samþykkar því að fresta breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þótt við vonum sannarlega að með því sé málið ekki drepið. En það var okkar skoðun frá upphafi að til þeirrar aðgerðar þyrfti að vanda betur og gefa sveitarfélögunum lengri aðlögunartíma. Við erum því hlynntar að þessar breytingar verði undirbúnar með hliðsjón af því að þær taki gildi um næstu áramót og þá í góðu samkomulagi við fulltrúa sveitarstjórna um allt land. Hins vegar sjáum við ekki réttlæti þess að skerða Jöfnunarsjóðinn í tengslum við þessa frestun svo sem gera á. Hann var svo sannarlega skertur fyrir og það er ljóst að með þessu er mörgum sveitarfélögum gert afar erfitt fyrir og það er ekki síst með tilliti til þessa sem við höfum leyft okkur að segja að með þessum aðgerðum öllum sé verið að reyna að velta vanda sjávarútvegsgreinanna yfir á sveitarfélögin. Það verður bersýnilega afar erfitt fyrir sveitarfélögin að bregðast við þessum niðurskurði þar eð þau hafa vafalaust að miklu leyti nú þegar bundið það ráðstöfunarfé sem þau töldu sig hafa til reksturs og framkvæmda á þessu ári. Það er því hætt við að mörg þeirra verði að reyna að leysa sín mál með dýrum lánum og þannig mun sá vandi vinda upp á sig. Það var vissulega þungt í bæjarstjórum Kópavogs og Hafnarfjarðar sem komu á fund nefndarinnar í morgun. Þeim var þungt í hug til ríkisvaldsins og töluðu mikið um alvarlegan trúnaðarbrest milli ríkis og sveitarfélaga í landinu. Það orð heyrðist aftur og aftur á fundi nefndarinnar í morgun, trúnaðarbrestur. Þeir sögðu svigrúm lítið í bæjarfélögum sínum til að mæta þessari atlögu ríkisvaldsins að tekjustofnum þeirra. En það er ekki eini vandinn sem sveitarfélögin þurfa að kljást við þar eð breytingar á tekjuskattslögunum með upptöku staðgreiðslukerfisins hafa valdið þeim vissum óþægindum og breytt stöðu mála og innkomu tekna. En það er kannski annar handleggur sem ekki verður tekinn fyrir núna. Það er rétt að taka fram að vitaskuld gafst ekkert ráðrúm til að kanna viðhorf og afstöðu neinna fulltrúa minni sveitarfélaganna, en það er enginn vafi á að þeirra vandi verður ekki minni að vöxtum. Því miður gaf borgarstjórinn í Reykjavík sér ekki tíma til að koma á fund nefndarinnar þrátt fyrir að óskað væri eftir því. Ekki síst hefðum við kosið að heyra viðhorf hans með tilliti til eindreginna tilmæla um samdrátt í framkvæmdum á vegum sveitarfélaga, en til þess töldu fyrrgreindir bæjarstjórar, þ.e. í Kópavogi og Hafnarfirði, engin efni í sínum bæjum. Hins vegar má af fréttum ráða að Reykjavíkurborg hafi frekast möguleika á slíkum samdrætti og er þá fyrst að minna á marengs-toppinn á Öskjuhliðartönkunum að ógleymdu ráðhúsi og vafalaust fleiri framkvæmdum sem gaman hefði verið að ræða nánar við borgarstjóra. En hann mátti ekki vera að því að koma á fund fjh.- og viðskn. í morgun. Við kvennalistakonur höfðum miklar áhyggjur af niðurskurði til húsnæðismála og óttuðumst að afleiðingar þess niðurskurðar yrðu svikin loforð sem að sjálfsögðu hefðu þá einfaldlega þýtt harmleik fyrir fjölda manns. Fulltrúar Húsnæðisstofnunar, sem komu á okkar fund í morgun, telja að svo verði ekki. Þeir hafi skilið eftir svigrúm sem dygði til að mæta þessum niðurskurði. Hins vegar sögðu þeir að þessi niðurskurður mundi bitna á framkvæmdalánum vegna byggingar íbúða fyrir aldraða og er það hörmuleg niðurstaða þar sem ástandið í þeim málum er ekki svo björgulegt að á þann lið mætti ganga. En í þeim flokki, þ.e. til framkvæmdalána, er ekki búið að binda neitt fastmælum þannig að niðurstaðan af samræðum okkar við fulltrúa Húsnæðisstofnunar er sú að það muni ekki þurfa að svíkja gefin loforð. Við fengum fleiri gesti, t.d. vegamálastjóra sem við spurðum um áhrif 125 millj. kr. niðurskurðar til vegamála. Því miður hef ég glatað, einhvers staðar er í fórum mínum pappír sem við fengum frá vegamálastjóra um hvernig síðustu tölur líta út í sambandi við vegamálin, en það kom fram að vegna þess að tekjuáætlun hafði verið of tæp, þ.e. að áætlun tekna vegna markaðra tekjustofna hafði verið of tæp, menn höfðu ekki reiknað með jafnmiklum tekjum af bensíngjaldi og fleira, mundi þessi niðurskurður ekki valda því að gengið yrði á gerða samninga né að yrði að skera niður framkvæmdir sem hafa þegar verið ákveðnar á þessu ári, en að sjálfsögðu mundi langtímaáætlun enn raskast. Hér hefur verið fjallað um K-bygginguna. Hallgrímur Snorrason hagstofustjóri og fulltrúi yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóð kom á okkar fund og skýrði þar fyrir okkur hvernig þessi áætlaði niðurskurður mundi koma við þær framkvæmdir sem þar höfðu verið ætlaðar. Menn skyldu hafa í huga að þessi 20 millj. kr. niðurskurður, sem áformaður var, hefur ekkert með byggingarframkvæmdirnar sjálfar að gera og mundi þess vegna ekki þýða neinn samdrátt til að hafa áhrif á þenslu eins og menn vilja gjarnan beita þar eð þessi niðurskurður mundi fyrst og fremst þýða að fresta yrði kaupum á tækjum í húsbúnaði og öðrum búnaði sem nauðsynlegur er til þess að þessi bygging verði tekin í notkun og komi að tilætluðum notum. En að vísu mun þessi niðurskurður einnig hafa önnur áhrif, þ. e. að tefja með óbeinum hætti fyrir frekari lagfæringum og endurbótum á kennsluaðstöðu, rannsóknastarfsemi o.fl., en þarna er mikil þörf á því að bæta alla aðstöðu og starfsfólk orðið ákaflega langþreytt að bíða eftir úrbótum í þessum efnum. Eins og kom fram í máli frsm. meiri hl. og minni hl. áðan urðu töluverðar umræður um þetta í nefndinni og ég get staðfest að við vorum öll einhuga um að það væri nauðsynlegt að kanna mjög vel hvort ekki mætti mæta þessum niðurskurði á einhvern annan hátt og væri út af fyrir sig hægt að benda á ýmsa liði. Ég held að ráðherrar mættu t.d. líta sér nær og skera niður á eigin bæjum. Það eru ýmis fjárútlát áætluð í sambandi við innréttingar, tölvukaup o.fl. af því tagi, sem eru vissulega allt saman nauðsynlegar aðgerðir, en þetta hlýtur að vera spurning um forgang og ætli við metum ekki flest þegar allt kemur til alls meira að hafa til tæki og húsgögn sem nýtast vegna þjónustu við sjúka en til skrifstofuhalds. En við verðum að vona að tekið verði tillit til vilja sem kom fram í máli þeirra sem töluðu á undan mér. Ég þarf e.t.v. ekki að segja mikið meira um þetta. Það komu á okkar fund fulltrúar launþegasamtakanna og þeirra orð voru að sjálfsögðu nánast nákvæmlega samhljóða því sem við höfum margsagt héðan úr þessum ræðustól. Launafólki er ofboðið vegna vanefnda ríkisvaldsins og aðgerðir ríkisvaldsins hafa manað upp ónægju fólksins. Það er fyrst og fremst matarskatturinn og e.t.v. ekki síður, eins og ég minntist á í ræðu minni í gær, fréttir og upplýsingar um misgengi í þjóðfélaginu, misgengi á milli hópa fólks og misgengi milli atvinnuvega sem valda hinni gífurlegu óánægju fólks og því sem er að koma fram í atkvæðagreiðslu um þá samninga sem gerðir hafa verið. Það er einmitt þessi niðurstaða sem sýnir að hæstv. ráðherrar hafa misreiknað sig og ekki gætt þess að vera í nægilega miklum tengslum við fólkið í landinu. Það er ástæða til að minna á frumskógalögmálið. Fólkið er að hafna frumskógalögmálinu.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að stíga í ræðustól vegna þess sem fram kom hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrími J. Sigfússyni þar sem hann fjallaði um framlög í byggingarsjóðina. Hv. þm. er ekki viðstaddur, en ég vil engu að síður láta koma fram að hv. þm. hélt því fram að ríkisstjórnin hefði ekki staðið við sinn hlut varðandi framlög í Byggingarsjóð ríkisins vegna nýju húsnæðislaganna. Það er vissulega rétt að verkalýðshreyfingin hefur haldið því fram að ríkisvaldið hafi ekki staðið við skuldbindingar sínar í þessu efni, hvorki á þessu né síðasta ári. Verkalýðshreyfingin hefur litið svo á að þær 1000 millj. sem fóru í húsnæðiskerfið þegar nýju lögin voru samþykkt á sínum tíma, 1986, ættu að vera verðtryggðar og miðað við þau framlög sem fram koma á fjárlögum og lánsfjárlögum hafi ríkisvaldið ekki staðið við sínar skuldbindingar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi í þessu sambandi tölu á bilinu 1000–1100 millj. kr. og blandaði þar m.a. í svokallaðri frystingu sem fram kemur á fjárlögum yfirstandandi árs að því er varðar hluta af fjármagni frá lífeyrissjóðunum. Ég held að það sé nauðsynlegt að upplýsa hið rétta í þessari stöðu. Það kemur fram í gögnum sem ég hef frá Húsnæðisstofnun varðandi framlag ríkissjóðs á þessu ári, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: "Í greinargerð sem fylgir með frv. til breytinga á lögum Húsnæðisstofnunar ríkisins, nr. 60/1984, lög nr. 54/1986, kemur fram að framlag ríkissjóðs miðað við gefnar forsendur skuli ekki vera lægra en 1000 millj. kr. á ári. Sé þessi tala framreiknuð yfir á fjárlagaverðlag ársins 1988 með byggingarvísitölu verður hún 1450 millj. kr." Af þessu má draga þá ályktun að það sé skoðun Húsnæðisstofnunar að miðað við þessar forsendur, sem þarna voru gefnar, ætti framlag ríkissjóðs á þessu ári að vera 1450 millj. kr. Að því er varðar frystingu á hluta af skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna kemur fram í fjárlögum að þar sé um að ræða 500 millj. kr. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í það sem fram kemur í frv. til fjárlaga, greinargerð fyrir árið 1988, að því er þetta varðar, en þar segir: "Þá er miðað við að 150 millj. kr. af því fjármagni verði varið í sama skyni á árinu 1988. Miðað er því við að í árslok 1988 verði 500 millj. kr. í sjóði hjá Byggingarsjóði ríkisins. Er þetta m.a. gert vegna þess að veruleg aukning er á ráðstöfunarfé byggingarlánasjóðanna og hætta á að vaxandi þensla ýti undir hækkun íbúðaverðs. Ákvörðun þessi getur þó komið til endurskoðunar ef forsendur breytast verulega, t.d. ef ráðstöfunarfé lífeyrissjóða reynist vera undir áætlun eða ef verðlag rýrir framkvæmdamátt." Um var að ræða að á haustmánuðum á síðasta ári kom fram ný áætlun um ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á árinu 1987. Um var að ræða að áætlað var að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna yrði 825 millj. meira en ráð var fyrir gert á fjárlögum ársins 1987. Sú ákvörðun var tekin með fjárlögum að frysta 500 millj. af þessum 825 millj. fyrir árið 1987 og geyma í sjóði til ársloka 1988. Nú hefur komið í ljós að þetta ráðstöfunarfé, þessar 825 millj., hefur ekki skilað sér í byggingarsjóðina. Það kemur í ljós að í staðinn fyrir að áætlað var að kaupin yrðu 4 milljarðar og 590 millj. kr. hafa kaupin einungis orðið 4 milljarðar 195 millj. kr. Niðurstaðan er því sú að af þeim 825 millj., sem áætlað var að kæmu til viðbótar frá lífeyrissjóðunum á árinu 1987, hafi einungis skilað sér 430 millj. Þeim hefur verið ráðstafað með þeim hætti að 150 millj., eins og er samkvæmt fjárlögum, hefur verið varið í greiðsluerfiðleikalán, sem er samkvæmt því sem ætlað er í fjárlögum, 175 millj. hefur verið ráðstafað í lánsloforð eða samtals 255 millj. kr. Eftir standa því af þeim 430 millj. sem skiluðu sér 105 millj. Ef menn eru að tala um að hér sé fryst fjármagn, geymt fjármagn í sjóði nú um síðustu áramót sem geymast eigi til næstu áramóta vegna skuldabréfakaupa lífeyrissjóðanna árið 1987 er það ekki rétt. Sú frysting er ekki 500 millj. kr. heldur 105 millj. kr. sem eru í sjóði. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að komi fram í þessari umræðu, einkum vegna þeirra orða sem féllu hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, auk þess sem ég held að nauðsynlegt sé að það komi fram vegna þess að verkalýðshreyfingin hefur mjög andmælt því að 500 millj. yrðu frystar hjá Byggingarsjóði ríkisins. Eins hefur verið talið að lífeyrissjóðirnir héldu m.a. verulega að sér höndum að því er varðar skuldabréfakaup af Húsnæðisstofnun fyrir árin 1988 og 1989 vegna frystingar á þessum fjármunum. Ég held að það sé rétt líka að upplýsa það hér varðandi skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna, og um það hef ég upplýsingar, að fyrir 1989 hafa 54 lífeyrissjóðir samið við Húsnæðisstofnun og fyrir 1990 hafa 33 sjóðir samið. Nokkrir sjóðir hafa enn ekki samið, hvorki fyrir árið 1989 né fyrir árið 1990, og ég vil, með leyfi forseta, fá að lesa úr ræðustól hvaða sjóðir það eru sem hvorki hafa samið fyrir árið 1989 eða fyrir árið 1990. Það eru Eftirlaunasjóður atvinnuflugmanna, Eftirlaunasjóður Hafnarfjarðarkaupstaðar, Eftirlaunasjóður starfsmanna Olíuverslunar Íslands, Eftirlaunasjóður starfsmanna Búnaðarbankans, Eftirlaunasjóður starfsmanna Landsbanka og Seðlabanka, Lífeyrissjóður Akraneskaupstaðar, Lífeyrissjóður apótekara og lyfjafræðinga, Lífeyrissjóður bókagerðarmanna, Lífeyrissjóður bænda, Lífeyrissjóður Félags íslenskra hljómlistarmanna, Lífeyrissjóður Félags íslenskra stjórnunarstarfsmanna á Keflavíkurflugvelli, Lífeyrissjóður Félags starfsmanna í veitingahúsum, Lífeyrissjóður Landssambands vörubifreiðastjóra, Lífeyrissjóður Neskaupstaðar, Lífeyrissjóður starfsmanna Áburðarverksmiðjunnar, Lífeyrissjóður starfsmanna SÍF, Lífeyrissjóður Tannlæknafélags Íslands, Lífeyrissjóður trésmiða á Akureyri, Lífeyrissjóður verkafólks Grindavík, Lífeyrissjóður Verkalýðsfélags Norðurlandi vestra og Lífeyrissjóður verkamanna á Hvammstanga - eða samtals um 22 lífeyrissjóðir. Það er auðvitað ljóst og það hefur komið fram áður og ætti öllum að vera ljóst og líka forráðamönnum þessara lífeyrissjóða að verði ekki samið um skuldabréfakaup við Húsnæðisstofnun fyrir árið 1989 og 1990 mun það koma niður á sjóðfélögum þessara lífeyrissjóða sem ekki munu hafa lánsrétt hjá Byggingarsjóði ríkisins. Það var kannað sérstaklega með símtölum við þessa lífeyrissjóði hvort þeir hygðust ekki ganga til skuldabréfakaupa við Húsnæðisstofnun. Í ljós kom að flestir þessara 22 sjóða hygðust gera það. Þó voru það þrír sjóðir sem ekki sögðust mundu ganga til samninga við Húsnæðisstofnun að því er varðar skuldabréfakaup. Ég held að það sé nauðsynlegt líka að upplýsa að um er að ræða Lífeyrissjóð atvinnuflugmanna, sem upplýsir að hann muni ekki ganga til samninga, og Lífeyrissjóð Tannlæknafélags Íslands. Einnig kom fram að það væri nokkuð óljóst hvort Lífeyrissjóður verkafólks í Grindavík mundi ganga til samninga. Þetta eru þeir þrír sjóðir af 22 sem standa eftir. A.m.k. tveir munu ekki ganga til skuldabréfakaupa og jafnvel sá þriðji, en aðrir af þeim 22 sem eftir standa sögðust mundu ganga frá samningum um skuldabréfakaup á næstunni. Að því er varðar orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar get ég auðvitað undir það tekið og tel að framlög ríkissjóðs í byggingarsjóðina þurfi að vera meiri. Ekki bara til að standa við það sem verkalýðshreyfingunni hefur verið lofað, eins og hv. þm. hélt fram, heldur er alveg auðsætt að ef það á að standa við þau loforð sem voru gefin með nýju húsnæðislöggjöfinni þarf ríkisframlagið að vera meira. Meðan við búum við þetta kerfi þarf auðvitað ríkisframlagið að vera meira til þess að biðraðirnar verði ekki með þeim hætti sem þær eru. En auðvitað þurfum við að komast út úr þessu kerfi og ég held að flestir séu um það sammála að það þurfi að gera. Og að því er nú unnið í félmrn. af nefnd sem hefur verið skipuð að kanna hvaða kostir eru fyrir hendi til að endurskipuleggja húsnæðislánakerfið. Ég tel einnig rétt að upplýsa að því hefur verið haldið fram í umræðum um þetta mál á hv. Alþingi að með því að skerða 100 millj. af ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins á þessu ári væri ekki hægt að standa við gerða samninga. Þessu var m.a. haldið fram í umræðum í gær og kom fram hjá einum stjórnarliða að hann sá ekki að það var hægt að mæta þessu öðruvísi en að taka af framlagi í kaupleiguíbúðir, en það framlag er áætlað úr Byggingarsjóði verkamanna. Þetta kom fram hjá hv. þm. Alexander Stefánssyni. Hann taldi að það væri ekki hægt að standa við gerða samninga með 100 millj. kr. skerðingu og því yrði að skerða framlög til kaupleiguíbúða. Staðan að því er þetta varðar og eftir því sem ég hef bestar upplýsingar um er sú að það eru enn 200 millj. óráðstafaðar í Byggingarsjóði ríkisins á þessu ári. Það skýrist af því að það hafa ekki enn verið afgreiddar beiðnir til framkvæmdaaðila, þ.e. til söluíbúða aldraðra, leiguíbúða fyrir aldraða, dagvistarstofnana og til dvalarheimila. Ástæðan fyrir því að þessu hefur ekki verið ráðstafað var í fyrsta lagi sú að beiðnir höfðu ekki borist frá öllum framkvæmdaaðilum. Því var beðið með að úthluta þessum 200 millj. Í öðru lagi óvissa varðandi skuldabréfakaup og í þriðja lagi óvissa í verðlagsbreytingum. Vegna þess að það fjármagn sem Byggingarsjóður ríkisins hefur ráðstafað er miðað við að verðlagsbreytingar milli ára fari ekki yfir 14,5%. Ef þær gera það er gengið á þessar 200 millj. af því að lánin hækka í takt við lánskjaravísitölu. Ég hef lýst andstöðu minni við að framlag Byggingarsjóðs ríkisins skuli skert. Ég taldi þegar nóg að gert að skerða framlögin í Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna þegar fjárlögin voru afgreidd hér og var um það öllum kunnugt hver mín afstaða var í því efni. Þess vegna tel ég alveg óviðunandi að ganga lengra í þessu efni á byggingarsjóðina. Ég tel, og vísa þá í þær forsendur sem lágu að baki þessari frystingu, sem ég vil, með leyfi forseta, ítreka, en þar stendur að því er varðar þessar áætluðu 500 millj.: "Ákvörðun þessi getur þó komið til endurskoðunar ef forsendur breytast verulega, t.d. ef ráðstöfunarfé lífeyrissjóða reynist vera undir áætlun" - reynist vera undir áætlun stendur hérna - "eða ef verðlag rýrir framkvæmdamátt." Ég hef lýst því hér að þessi frysting er ekki 500 millj. kr. heldur 105 millj. kr. Í ljós hefur komið að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna reyndist undir því sem áætlað var á árinu 1987. Þess vegna tel ég að þær forsendur hafi breyst að því er varðar þessa frystingu og því eigi að aflétta þessari frystingu og að þessar 105 millj., sem nú standa í sjóði um sl. áramót, skili sér inn í Byggingarsjóð ríkisins. Það eigi að aflétta þessari frystingu og að þetta fjármagn eigi að skila sér í byggingarsjóðinn aftur. Það er mín skoðun í þessu efni og með því móti getum við komið í veg fyrir að sú ráðstöfun sem hér er gerð, að taka 100 millj. af Byggingarsjóði ríkisins, komi með einum eða öðrum hætti niður á þeim samningum eða þeim lánsloforðum sem Húsnæðisstofnun ríkisins hefur gert. Þess vegna er það mín skoðun að þetta eigi að endurskoða. Ég taldi nauðsynlegt, herra forseti, að láta þetta koma fram í þessari umræðu vegna þeirra orða sem féllu hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Hann hélt því fram og reyndar vissi ekki betur og það er skiljanlegt að þarna væru 500 millj. frystar um áramótin sl. í Byggingarsjóði ríkisins.

Ætli þær hefðu verið frystar hefðu þær verið til?

Það hefur komið fram að ég hef bókað andstöðu í ríkisstjórn við í fyrsta lagi skerðingu á framlagi í byggingarsjóðinn og ég hef lýst þeirri skoðun minni hérna að ég teldi að þar væri of langt gengið og þarf út af fyrir sig ekki að rökstyðja það hér frekar þó að um það mætti hafa fleiri orð. Ég hef líka haldið því fram og bókað andstöðu mína við það í ríkisstjórn að það væri ekki skynsamlegt, eins og nú virðist vera niðurstaðan, að hætta við áform um að fyrsti hluti verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga kæmi til framkvæmda á þessu ári og þá skerðingu sem orðið hefur á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Ég hélt því fram í Ed. um daginn að þetta væri óskynsamleg ráðstöfun og taldi að það mundi rýra traust sveitarfélaganna til ríkisvaldsins og hefur það reyndar komið fram í ýmsum bókunum frá sveitarfélögunum og m.a. frá Sambandi ísl. sveitarfélaga um þetta mál. Ég tel að þó að ekki hafi allir verið alls kostar ánægðir með frv. um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og frá örfáum sveitarfélögum hafi komið andstaða við það mál hafi engu að síður verið skynsamlegra að halda því áfram og var reyndar allan tímann sannfærð um að ef það yrði ekki gert mundi koma enn meiri andstaða frá sveitarfélögunum í þessu máli eins og raunin hefur orðið á. Ég taldi, eins og fram hefur komið, nauðsynlegt að þessi skoðun mín kæmi fram í ríkisstjórninni og taldi nauðsynlegt að bóka þá afstöðu mína og andstöðu við þessa þrjá þætti að því er varðar þessar efnahagsaðgerðir, en ég mun auðvitað axla þá ábyrgð að öðru leyti sem fylgir þessum efnahagsaðgerðum.



Herra forseti. Ég fæ satt að segja ekki skilið það sem hæstv. ríkisstjórn kallar efnahagsaðgerðir. Aðgerðir fyrir hverja? Mér er spurn. Ég fæ ekki séð á nokkurn hátt hvernig þær auka hagsæld almennings í landinu. Þvert á móti sýnist mér að þær muni þýða verulegan samdrátt hjá launafólki, enda leysir þessi hæstv. ríkisstjórn ekki vanda launafólks heldur, eins og venjulega, er vandinn leystur á kostnað þess. Í stórum dráttum þýða þessar aðgerðir minnkandi kaupmátt og samdrátt á félagslega sviðinu sem við vitum á hverjum bitnar verst. Það er ráðist harkalega á sveitarfélögin einu sinni enn eins og síðasti ræðumaður, hv. 7. þm. Norðurl. e., benti á og þakka ég hennar orð. Þær aðgerðir sem hæstv. fjmrh. ætlar að standa fyrir ganga svo sannarlega þvert á stefnu flokks hans í kosningum. Sem landsbyggðarmanneskju varð mér satt að segja hálfflökurt þegar hæstv. fjmrh. gerði aðgerðir gegn sveitarfélögum að hálfgerðu gamanmáli og spurði hvort menn hefðu ekki verið á móti breytingunum á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, en nú skiptu þær allt í einu sköpum.

Ég óska eftir því að einhver úr stjórnarliðinu sé viðstaddur þegar merk ræða er flutt. Þetta er dónaskapur við stjórnarandstöðuna.

Á hann við ráðherra, þingmaðurinn?

Ráðherra jafnt sem þingmenn. Náttúrlega aðallega ráðherrana.


            

Það eru sömu þingskyldur fyrir alla.


             Ég held þá áfram, herra forseti, þar sem frá var horfið. Í fjárlögum var sveitarfélögum gert að yfirtaka meiri verkefni en ríkissjóður létti af þeim á móti og það var þar sem stjórnarandstaðan mótmælti. Nú er hæstv. fjmrh. hættur við að taka á sig verkefni, en sveitarfélögin eiga að sitja uppi með verkefni ríkisins. Er þetta virkilega maðurinn sem endasentist milli landshorna fyrir kosningar boðandi bættan hag landsbyggðarinnar? Er valdið, með fullri virðingu herra forseti, þessum manni allt en æran ekkert? Ég vil í þessu sambandi minnast á bókaða afstöðu hæstv. félmrh. og finnst að þar ætti hæstv. fjmrh. að taka hana sér til fyrirmyndar. Alþingi mætti gæta sín á að vega ekki alltaf í þann knérunn. Þrátt fyrir metaflaár hjá útgerðinni er víða á landsbyggðinni nánast ekkert framkvæmt nema á vegum viðkomandi sveitarfélags því auknar gjaldeyristekjur skila sér ekki þar sem þeirra var aflað heldur í verslunar- og skemmtihöllum á suðvesturhorninu. Í stað þess að ráðast á Jöfnunarsjóð og biðja borgina að framkvæma minna ætti að taka úthlutunarreglur sjóðsins til gagngerrar endurskoðunar. Jöfnuðurinn næst ekki með því að öll sveitarfélög fái úr sjóðnum jafnmargar krónur á íbúa heldur með því að veita litlu eða engu til þeirra sem mikið hafa en styðja hraustlega við þau sveitarfélög sem standa ekki undir félagslegum kröfum í nútímasamfélagi. Hafi Reykjavíkurborg efni á að byggja stásshús út í Tjörnina og veitingahús á vatnsgeymum er fjármunum Jöfnunarsjóðs betur varið til að bæta stöðu þeirra sveitarfélaga sem engu hafa úr að spila. Ef sveitarfélög úti á landi yrðu tilneydd til að draga úr sínum litlu framkvæmdum yrðu iðnaðarmenn víða atvinnulausir því að framkvæmdir sveitarfélaganna eru víða einu framkvæmdirnar í gangi. Flóttinn til höfuðborgarinnar yrði enn víðtækari og þetta hefði svo í för með sér enn erfiðari aðstöðu fyrir hinn almenna launamann sem ekki gæti fengið nauðsynlega þjónustu ef þörf krefði. Þá eru það aðgerðir sem eiga að koma sjávarútveginum til góða. Í fyrsta lagi gengisfelling sem ætlast er til að allir fái bætta nema launafólk. Það er sem sagt launafólk sem á að standa undir helstu bragarbótinni eins og alltaf. En bjargar 6% gengisfelling einhverju fyrir sjávarútveginn? Munu ekki þau frystihús, sem nú þegar hafa lokað eða eru að því komin, gera það þrátt fyrir aðgerðirnar? Ég er hrædd um það. Fastgengisstefna ríkisstjórnarinnar er fyrir löngu gengin sér til húðar og er að verða búin að gera út af við mörg útflutningsfyrirtæki ásamt vaxtastefnunni. Samkvæmt þessari fastgengisstefnu er gengið og launin fryst. Útflytjendur fá alltaf sama verð fyrir afurðir sínar, en verð á vörum og þjónustu fer síhækkandi innan lands. Lág laun í útflutningsiðnaðinum eiga svo að bæta honum upp minnkandi kaupmátt þess gjaldeyris sem hann aflar. Það sem hefur aftur á móti gerst er að kaupgeta þeirra sem lifa af innlendri álagningu vex hraðar, en kaupgeta launafólks og útflytjenda minnkar. Eyðsla á erlendum gjaldeyri hefur aldrei farið meira fram úr því sem aflað er en einmitt nú. Þetta er einkar athyglisvert í ljósi þess að gjaldeyrisöflun okkar jókst meira en nokkurn hafði órað fyrir. Þessar auknu tekjur skiluðu sér því miður hvorki til launafólks né sjávarútvegsins heldur runnu þær beint í hendur innflytjenda og alls kyns braskara á höfuðborgarsvæðinu, til þeirra sem seldu almenningi í landinu dýrustu vörur og þjónustu með hæstu álagningu sem þekkist í heimi. Það er mun arðbærara að flytja inn klósettpappír en að framleiða verðmætar útflutningsafurðir. En það hlýtur þó að koma að því að hæstv. stjórnendur þessa lands verði, með fyllstu virðingu herra forseti, að éta ofan í sig allan þennan klósettpappír og hyggja frekar að hollari næringu fyrir velferðarmaga þjóðarbúsins. Það væri gaman að vita hverjar tekjur sjávarútvegsins og fiskvinnslunnar hefðu orðið í íslenskum krónum frá 1983 á núgildandi verðlagi ef gengið hefði verið fljótandi með verðlaginu í stað þess að halda því föstu óháð innlendri verðbólgu. Mig grunar að þar sé um stórar tölur að ræða. Hvað þá með skuldbreytingarnar? Þær eru svo sem viðurkennd bráðabirgðaaðgerð, en breyta í sjálfu sér ósköp litlu. Greiðslubyrðin minnkar í bili, en gerir sjávarútveginn enn háðari skuldareigendum sínum en áður. Það fer að verða vafamál hverjir stjórna fiskiðnaðinum í landinu, hvort það eru svokallaðir eigendur eða bankar og aðrar lánastofnanir. Aðgerðirnar varðandi hækkun gjalds á erlendar lántökur þýða e.t.v. ekki svo miklar breytingar fyrir sjávarútveginn, en þó finnst mér að það ætti hreinlega að banna erlendar lántökur nema fyrir framleiðslufyrirtækin í landinu. Það á ekki að veita leyfi til erlendrar lántöku fyrir fyrirtæki sem nota það fjármagn eingöngu til að auka neysluna, t.d. til að geta selt alls konar neysluvarning með afborgunum. Erlend lán ætti eingöngu að veita til að auka framleiðslu í iðnaði sem gæti borgað mannsæmandi laun. Varðandi olíuverðslækkunina finnst mér satt að segja tími til kominn. Hvernig í ósköpunum stendur á því að hér hefur viðgengist allt að 80% hærra olíuverð en í nágrannalöndum okkar? Einhverjir græða á því aðrir en sjávarútvegurinn. Lækkun nafnvaxta þýðir ekkert, breytir engu heldur er bara eðlileg afleiðing ört minnkandi verðbólgu. Auðvitað átti að lækka raunvexti því að það eru þeir sem ákvarða vaxtaokrið. Það er hin raunverulega þóknun fyrir afnotin af peningunum. Aukning sparifjár landsmanna þýðir að stór hluti þjóðarinnar skuldar örlitlum minni hluta stöðugt meira því að hver spöruð króna er lánuð út. Að fagna aukningu þess í bankakerfinu og okurlánabúlum er að fagna aukinni skuldsetningu almennings. Háir raunvextir koma fáum til gagns en knésetja stóran hluta launafólks. Nei, herra forseti. Ég er eiginlega orðlaus yfir að þetta skuli kallast efnahagsaðgerðir. Ég hefði getað viðurkennt þá nafnbót ef um hefði verið að ræða t.d. skattlagningu vaxtatekna, skattlagningu á stóreignir þannig að ríkið hefði tekið á móti kostnaði en þyrfti ekki að hleypa vöxtum upp í landinu með gegndarlausum lántökum, jöfnun raforkukostnaðar í landinu, að gengið yrði látið fylgja verðbólgu innan lands, að laun væru verðtryggð og að nægilegu fjármagni yrði haldið innan landsfjórðunga þannig að landsbyggðin gæti hafið sókn til bættra lífskjara. En þar sem ekkert af þessu er að finna í svokölluðum efnahagsráðstöfunum get ég ekki fallist á þessa nafnbót. Mér finnst þetta plagg í sjálfu sér hvorki fugl né fiskur. Það leysir varla nokkurt þeirra vandamála sem hæstv. ríkisstjórn hafði hugsað sér og er líklega ekki einu sinni, með leyfi herra forseta, redding fyrir horn eins og það heitir á lélegu máli. Því verður þó ekki neitað að aðstaða margra versnar komi þetta til framkvæmda. Og hvet ég hæstv. ríkisstjórn að sýna ábyrgð gagnvart fólkinu í landinu, ábyrgð sem hún er stöðugt að hrópa á, og stinga þessu plaggi undir stól. Slíkt væri virðingarvert. Þau vandamál sem við er að etja krefjast að ég held róttækari og öðruvísi aðgerða en þessara.



Herra forseti. Þrátt fyrir þann knappa tíma sem við höfum ætla ég að minnast aðeins á nokkur atriði í því frv. sem er til umræðu. Það er látið að því liggja að sú mikla skerðing á Jöfnunarsjóðnum sem nú er gert ráð fyrir sé vegna þess að ákveðið er að fresta gildistöku frv. sem nú er til umfjöllunar í félmn. deildarinnar um breytta verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Þetta er auðvitað ekki rétt. Ef framlag til Jöfnunarsjóðs væri óskert, þ.e. 5% af aðflutningsgjöldum og 8% af 20% söluskatti, væru tekjur Jöfnunarsjóðs 1655 millj. skv. fjárlagafrv. Skv. lánsfjárlögum átti að skerða fé til sjóðsins og átti það að vera 1540 millj. kr., 100 millj. kr. áttu að fara til uppgjörs við sveitarfélögin vegna þeirra framkvæmda sem ríkissjóður hefur skuldbundið sig til að taka þátt í. 100 millj. áttu síðan að fara til þeirra verkefna sem sveitarfélögin áttu að taka yfir frá ríkinu og ríkissjóður hyggst nú samkvæmt því sem stendur í fylgiskjölum með frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum verja 130 millj. kr. til þeirra verkefna sem áður var gert ráð fyrir að verja 200 millj. kr. til. Auk þessa seilist ríkisstjórnin enn frekar í fé Jöfnunarsjóðsins. Þannig er gert ráð fyrir aðeins 1142 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga á þessu ári. Þetta kemur mjög illa við sveitarfélögin, sérstaklega þau minni, og kemur sér verst úti á landsbyggðinni. Ég geri t.d. ráð fyrir að það breyti litlu um fjárfestingar og framkvæmdir Reykjavíkurborgar og annarra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hvort framlög Jöfnunarsjóðsins eru meiri eða minni. En fyrir önnur sveitarfélög skiptir þessi skerðing verulegu máli. Ég vil upplýsa það, herra forseti, að fjöldi sveitarstjórna og flest landshlutasamtök hafa sent félmn. Nd. álit á frv. um breytta verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði við umræðurnar í gærkvöld að flestir sem sendu umsagnir um frv. vildu að það yrði samþykkt með ákveðnum óverulegum breytingum. Ég túlka umsagnirnar ekki á sama hátt. Landshlutasamtök sveitarfélaganna hafa öll átalið skerðinguna til Jöfnunarsjóðsins og sum beinlínis mælt gegn samþykkt breyttrar verkaskiptingar nú þar sem óvissa ríkir um uppgjör og fjárhagslegt sjálfstæði sveitarfélaganna. Einnig átelur meiri hluti þeirra sem láta álit í ljós að nú séu aðeins flutt verkefni frá ríkinu til sveitarfélaganna. Ef ég man rétt hafa t.d. öll sveitarfélög á Austurlandi mælt gegn samþykkt frv. og þar af leiðandi líka Samtök sveitarfélaga á Austurlandi og einhver fleiri sveitarfélög, sem hafa sent umsagnir, hafa beinlínis mælt gegn samþykkt frv. Öll hafa verið með miklar efasemdir, sérstaklega varðandi fjármálalegt uppgjör. Í ályktun Sambands ísl. sveitarfélaga frá 22. jan. 1988 stendur, með leyfi forseta, þegar verið er að fjalla um frv. til laga um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga: "Jafnframt gerir stjórnin þá kröfu að samhliða verði tryggðar nýjar tekjur til að mæta þessum verkefnum. Stjórnin ítrekar þá kröfu sveitarfélaganna, sem margoft hefur verið sett fram, að skerðing á tekjum Jöfnunarsjóðs verði afnumin og þaki létt af tekjum sjóðsins." Þarna eru ýmsar efasemdir á lofti og ekki rétt að það séu mjög fáir sem séu á móti samþykkt þessa frv. því að það eru flestallir sem efast um að sveitarfélögin hafi bolmagn til að taka við þeim verkefnum sem þarna var um að ræða. Ég vil taka fram til að hressa upp á minni hv. 1. þm. Vesturl., fyrrv. félmrh., og í tilefni orða hans í gær að Jöfnunarsjóðurinn var skertur verulega allt síðasta kjörtímabil. Á síðasta ári fyrrv. ríkisstjórnar var hann skertur hlutfallslega nákvæmlega jafnmikið og hann er skertur núna. Ég undirstrika að ég hef aldrei verið ósátt við að einfalda skiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og að breyta þeirri skiptingu sem nú er á þar á milli, einfalda hana og gera hana skýrari. En ég var á móti því að það frv. sem við vorum að ræða um hér fyrr í vetur yrði samþykkt óbreytt og vildi fresta því að tekið yrði á þessum málum fyrr en tekið yrði á því öllu í einu og að fjármálaleg samskipti væru líka ljós. Herra forseti. Það hefur komið fram við þessa umræðu að fulltrúar frá Húsnæðisstofnun ríkisins telja að ekki þurfi að svíkja fólk um lán sem hafa nú þegar fengið lánsloforð. Í samtali sem Morgunblaðið hafði við Rannveigu Guðmundsdóttur, formann húsnæðismálastjórnar, segir, með leyfi forseta: "Rannveig sagði í samtali við Morgunblaðið að þau lán sem koma til greiðslu á þessu ári séu öll greidd út samkvæmt lánveitingum, svokölluðum lánsloforðum, á síðasta ári eða fyrr. Þess vegna væri þessi skerðing nú á framlögum til Byggingarsjóðs ríkisins óskiljanleg. Hún hlýtur að bitna á lántakendum. "Við erum ekki að fjalla um peninga sem er ráðstafað nú heldur útborgun peninga sem var ráðstafað 1987 og við vitum ekki hvort við þurfum í árslok að stöðva greiðslur sem búið var að lofa", sagði Rannveig í viðtali við Morgunblaðið miðvikudaginn 2. mars sl. Það er því ánægjulegt ef ekki þarf til þess að koma að svíkja fólk um lán sem því hefur verið lofað. Mér finnst hins vegar slæmt ef ganga þarf á það fé sem ætlað er til framkvæmdalána vegna byggingar húsnæðis fyrir aldraða eða það fé sem ætlað er til greiðsluerfiðleikalána. Hæstv. félmrh. upplýsti áðan að 200 millj. kr. væri óráðstafað hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Hæstv. ráðherrann upplýsti einnig að gert væri ráð fyrir 14,5% hækkun á verðlagi milli ára. Ég held að það verði því varla mikið eftir af þessum 200 millj. í árslok því varla trúir félmrh. því að verðbreytingar á milli áranna 1987 og 1988 verði ekki meiri en 14,5%. Það er því ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af þessum niðurskurði til Húsnæðisstofnunar. Ég hafði, herra forseti, hugsað mér að spyrja heilbrmrh. nokkurra, aðallega tveggja, spurninga. Er hann í húsinu? 

Hinir ráðherrarnir geta skilað spurningunum til mannsins, allir hinir.

Já, ég geri ráð fyrir því. Allir hinir ráðherrarnir, sem eru hér, allir hinir sem sitja hérna fyrir framan mig, það er nú frekar lítið um þá, geta komið þessu til skila. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð við þessa umræðu, herra forseti. Aðrar þingkonur Kvennalistans hafa gert grein fyrir afstöðu Kvennalistans til frv. að öðru leyti.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa efnislegar umræður uppi, en ég vil segja við hv. 12. þm. Reykv. að við eigum eftir að hittast í félmn. Nd. og þá ræðum við sjálfsagt nánar um þær umsagnir sem borist hafa. En það sem kom mér til að koma aðeins upp er það að hæstv. félmrh. tíundaði nokkuð samskipti lífeyrissjóðanna við húsnæðiskerfið og las upp nöfn þeirra lífeyrissjóða sem ættu eftir að gera samninga við Húsnæðisstofnun. Einnig tíundaði hæstv. ráðherra nöfn á þremur lífeyrissjóðum sem ekki hygðust kaupa skuldabréf af Húsnæðisstofnun. En það sem kemur mér til að gera athugasemd við þetta, af því að þetta fer inn í þingskjöl, er að það kemur í ljós samkvæmt upplýsingum hæstv. ráðherra að það eru aðeins 54 sjóðir sem hafa samið vegna 1989 og aðeins 33 sjóðir fyrir 1990. Miðað við að 22 sjóðir væru þarna í vanskilum eða hefðu ekki enn þá gert samninga vantar þarna allnokkuð á að allir sjóðir hafi verið tilnefndir, þeir sem ekki hafa staðið við samninga, miðað við að við vitum að lífeyrissjóðirnir eru 80–90 sem eru samningsskyldir um þessi mál. Þess vegna hefði ég talið æskilegt að fyrst farið er að tíunda hvaða sjóðir ekki hafa staðið við kaup væri allur lífeyrissjóðahópurinn nefndur sem ekki hefur staðið við skuldbindingar sínar en ekki aðeins lítill hluti af þeim eins og hér hefur verið gert. Þetta er viðkvæmt mál að sjálfsögðu svo það er ekki víst að það hafi æskileg áhrif að það sé aðeins tíundaður hluti af þeim sem ekki hafa staðið við samninga. Fyrst farið er að gera það á annað borð hefði þurft að fullnægja því að öllu leyti.



Herra forseti. Þar sem 1. gr. frv. fjallar um heimildir fjmrh. til að gera ákveðnar ráðstafanir, er tengjast ríkisútgjöldum og eru annars vegar til hækkunar vegna endurgreiðslu söluskatts í sjávarútvegi og fleiri liða en hins vegar til lækkunar, og þar undir eru liðir eins og framlög til byggingarsjóða ríkisins og framlög til K-byggingar ríkisspítalanna og framlög vegna lyfjakostnaðar og sérfræðikostnaðar og þar er á ferðinni niðurskurður á liðum, sem ég er algerlega andvígur, segi ég nei.



Herra forseti. Ég hef í ríkisstjórn látið bóka andstöðu mína við skerðingu á framlögum til byggingarsjóðanna. Með vísan til þess undirstrika ég þá afstöðu mína og greiði ekki atkvæði.



Herra forseti. 9. gr. frv. lýtur að stórfelldri skerðingu á tekjum Jöfnunarsjóðs. Þannig eru lögbundnir tekjustofnar sveitarfélaga gerðir upptækir með einhliða ákvörðun ríkisstjórnarinnar og látnir renna í ríkissjóð. Hér er á ferðinni það sem heitir á góðri og gildri íslensku þjófnaður. Ríkið notar aðstöðu sína. 



Hæstv. forseti. Ég held að þeir sem bera fram þessa skerðingartillögu átti sig ekki á því að nú er verið að koma aftan að hverju einasta sveitarfélagi og rugla fjárhagsáætlanir sveitarfélaganna, eins og komið hefur fram í umræðum, og það gengur ekki. Sveitarfélögin þau lifa þetta ekki af þó eitt og eitt sveitarfélag geri það. Og Reykjavík er ekki eitt af þeim sveitarfélögum sem þola þessa skerðingu þó svo að margir ræðumenn hafi haldið því fram hér. Ég stend með félmrh. í þessum klofningi í ríkisstjórninni og greiði ekki atkvæði.