Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um stjórn flugmála, sem er endurflutt. Frv. þetta var lagt fram á síðustu dögum Alþingis s.l. vor til að sýna það fyrst og fremst, en er nú flutt að nýju. Áður en ég kem að efni frv. þykir mér rétt að rekja í nokkrum orðum sögu flugstjórnar. Rekja má stjórn flugmála til laga nr. 32/1929 um loftferðir. Samkvæmt þeim lögum var atvinnumálaráðherra heimilað að ráða innlendan mann til ráðuneytis um allt það er að loftferðamálum lýtur. Heimildin var þó ekki notuð fyrr en í ágúst 1936, er Agnar Kofoed-Hansen var skipaður flugmálaráðunautur ríkisins. Hélst sú skipan mála þar til Erling Erlingsen var skipaður flugmálastjóri samkv. lögum nr. 24/1945. Í 7. gr. þeirra laga er atvinnu- og samgmrh. falið að setja á stofn sérstaka stjórn í flugmálum og var þá jafnframt starf flugmálaráðunauts ríkisins fellt niður. Með lögum nr. 65/1947 var gerð breyting á stjórn flugmála. Þá var sett á stofn flugráð. Flugráð var og er enn skipað fimm mönnum og fimm til vara og stofnað embætti flugvallastjóra ríkisins. Var flugvallastjóra falið að annast rekstur og viðhald flugvalla ríkisins undir stjórn flugráðs. Með lögum nr. 119/1950 var síðan embætti flugmálastjóra sameinað embætti flugvallastjóra, en í framhaldi af því, með lögum nr. 26/1954, var embættisheitinu breytt úr embætti flugvallastjóra í flugmálastjóra og er svo enn. Samkv. þessum lagaheimildum, sem ég hef nú rakið, hefur flugráð skipað fimm mönnum á hendi stjórn flugmála, en er, eins og segir í lögunum frá 1950, undir yfirstjórn ráðh. Þrír menn í flugráði eru kosnir hlutfallskosningu á Alþingi til fjögurra ára, en ráðh. skipar tvo menn með sérþekkingu á flugmálum, annan til átta ára og hinn til fjögurra ára, og skal hinn fyrr taldi vera formaður ráðsins. Með sama hætti eru kosnir og skipaðir fimm varamenn. Flugráði hafa verið settar starfsreglur og starfar það nú samkv. starfsreglum sem gefnar voru út 1976. Samkv. gildandi lögum skipar ráðh. flugmálastjóra að fengnum tillögum flugráðs. Flugmálastjóri skal annast rekstur og viðhald flugvalla ríkisins og öll önnur störf sem flugið varða, svo sem nýbyggingu flugvalla, loftferðaeftirlit og öryggisþjónustu undir stjórn flugráðs. Í erindisbréfi flugmálastjóra, er ráðh. setur að fengnum tillögum flugráðs, skal nánar kveðið á um um störf hans. Ráðh. ræður og skipar fasta starfsmenn flugmálastjóra til aðstoðar, eftir því sem þörf krefur, að fengnum tillögum flugráðs. Flugmálastjórn annast fyrir hönd ríkisstj. samskipti við Alþjóðaflugmálastofnunina (International Civil Aviation Organization) og vinnur í samráði við ríkisstj. að öðrum þeim málum sem snerta alþjóðasamvinnu á verksviði flugmálastjórnar. Flugmálastjórn hefur aðsetur á Reykjavíkurflugvelli. Svo sem sjá má af því sem ég hef nú rakið úr gildandi lögum er flugráð nokkuð einstakt í ríkiskerfinu að því leyti að samkv. lögunum er því ætlað að fara með stjórn flugmála, þ.e. vera yfirstjórn yfir flugmálastjóra og skrifstofu hans. Flugráði er þannig ætlað að starfa eins og stjórn í hlutafélagi. Í öðrum stofnunum hins opinbera er annar háttur á hafður. Þar er ekki slík stjórn á milli þess aðila sem er ábyrgur fyrir framkvæmd á viðkomandi sviði og viðkomandi rn. Hygg ég að þessi skipan, sem ég hef nú rakið, sé einsdæmi að þessu leyti. Hins vegar tíðkast í mörgum tilfellum að stjórnir eru settar yfir ákveðnar stofnanir, en með miklu takmarkaðra verksvið, þannig að þær eru ekki á milli rn. og forstjóra eða framkvæmdastjóra viðkomandi stofnunar. En í raun og veru hefur öll starfsemi flugráðs þróast í þessa átt. Í mörg ár hefur verið beint samband á milli flugmálastjóra og rn. um alla daglega stjórn flugmála. Að sjálfsögðu koma í svo viðamiklu starfi upp fjölmörg atriði, sem þarf að leysa fljótt, og því er slíkt samband við rn. nauðsynlegt. Ég held ég megi fullyrða, að þann tíma sem ég hef þekkt til hefur það verið svo að segja daglega. Sömuleiðis hefur rn. að sjálfsögðu fjallað um mannaráðningar og um fjármál flugmálastjórnar í beinu sambandi við flugmálastjóra og þá jafnframt haft samráð við fjmrn. ef ekki hefur verið beint samband á milli flugmálastjóra og fjmrn., sem reyndar hefur verið í mjög mörgum tilfellum. Starfsemi flugráðs hefur því beinst með árunum meira að fjölmörgum mjög mikilvægum þáttum flugmála, eins og t.d. að gerð áætlana fyrir framkvæmdir á sviði flugmála, að gerð áætlana fyrir rekstur flugmálastjórnar. Flugráð hefur fylgst með framkvæmdum og gerir yfirlit yfir stöðu þeirra í lok framkvæmdatímabilsins. Jafnframt hefur flugráð fengið til umsagnar erindi frá flugfélögum. Þannig mætti lengi telja. Mér þótti ástæða til þess, að fenginni þeirri reynslu sem ég hef nú lauslega rakið, að ráðast í endurskoðun á lögunum frá 1950 og skipaði því 21. apríl 1980 þriggja manna nefnd til að endurskoða þau lög. Í þeirri nefnd áttu sæti Pétur Einarsson lögfræðingur, sem jafnframt var formaður nefndarinnar, Birgir Guðjónsson deildarstjóri og Garðar Sigurðsson alþm. Nefnd þessi skilaði mér þegar í sept. 1980 ítarlegum tillögum um breytingu á lögum um stjórn flugmála. Þær tillögur sendi ég flugráði til umsagnar og sömuleiðis flugmálastjóra. Umsagnir bárust frá þessum aðilum. Ítarleg umsögn barst frá flugráði. Flugráð gerði ýmsar athugasemdir við fyrstu tillögur nefndarinnar, m.a. þær, að of mikið væri dregið úr störfum og áhrifum flugráðs á stjórn flugmála. Sömuleiðis gerði flugráð athugasemd við þá hugmynd að flugráð yrði eingöngu skipað alþm. Flugráð taldi að rangt væri að gera ekki ráð fyrir setu kunnáttumanna um flugmál í flugráði, eins og núv. lög gera ráð fyrir. Að þessum athugasemdum fengum breytti ég frv. í það form sem það hefur nú. Í fyrsta lagi er skipan flugráðs breytt frá tillögum nefndarinnar í óbreytta frá gildandi lögum. Það er gert ráð fyrir að þrír meðlimir flugráðs verði kosnir af Alþingi, en tveir skipaðir af ráðh. og skulu þeir vera kunnáttumenn á þessu sviði. Sömuleiðis voru ákvæði um verkefni flugráðs yfirfarin og gerð miklu ákveðnari en var í upphaflegum tillögum nefndarinnar. Verkefnin koma fram í 8. gr. og held ég að ég megi fullyrða að þar er skýrt tekið fram og reyndar sú skylda lögð á flugráð að fjalla um fjölmarga veigamikla þætti flugmála, auk þess sem flugráði er ætlað að sinna öðrum þeim verkefnum sem ráðh. felur því. Að þessum breytingum gerðum var málið að nýju rætt við ýmsa aðila sem að flugmálum koma og niðurstaðan varð sú að leggja frv. fram í þeirri mynd sem það liggur nú hér fyrir deildinni. Ég skal þá rekja í fáum orðum meginbreytingar sem er gert ráð fyrir í þessu frv. I. kafli fjallar um flugmálastjórn. Í þeim kafla eru ákveðin hæfnisskilyrði fyrir flugmálastjóra. Hæfnisskilyrðin eru fram tekin í 2. gr., þar sem segir að flugmálastjóri skuli hafa almenna og góða þekkingu á flugmálum og umtalsverða reynslu af störfum sem beinlínis tengjast flugmálum. Sömuleiðis er ákveðið í þessari grein að flugmálastjóri skuli skipaður til sex ára í senn, en hann má þá endurskipa. Má segja að það ákvæði sé í anda þeirra hugmynda sem víða hefur verið hreyft um skipun æðstu embættismanna ríkisstofnana. II. kafli laganna fjallar um flugráð. Hef ég reyndar rakið efni hans að nokkru nú þegar. Eins og ég sagði áður er gert ráð fyrir óbreyttri skipan flugráðs og sömuleiðis hef ég rakið lauslega efni 8. gr. 8. gr. ákveður verkefni flugráðs, en þar segir í upphafi greinarinnar: „Auk þess að flugráð fjallar almennt um markmið og leiðir í flugmálum og hefur frumkvæði á því sviði, sem það ákveður og gefur ráðh. skýrslur þar um, skal flugráð: a) gefa umsögn um veitingu flugrekstrarleyfa, þ.m.t. áætlunarleyfa og sérleyfa, breytingar á lögum og reglugerðum um flugmál, áætlanir í flugmálum og annað það sem ráðh. ákveður. b) hafa eftirlit með og gera tillögur til ráðh. um framkvæmdir í flugmálum og fjármálum flugmálastjórnar og gefa ráðh. skýrslu þar um eftir því sem þörf krefur. c) fjalla um önnur mál eftir ákvörðun ráðh.“ Í þessari grein er, eins og kom fram í því sem ég las áðan, m.a. tekið fram að flugráð skuli hafa frumkvæði á hinu almenna sviði flugmála. Flugráði er þannig ætlað að geta tekið í raun og veru upp hvaða mál sem því sýnist og varðar stjórn flugmála og framkvæmdir á því sviði. Ég held ég megi fullyrða að með þessu er flugráði síður en svo ætlað viðaminna verkefni en það hefur nú, en hins vegar ekki ætlað að fjalla um einstök atriði í daglegri stjórn flugmála, eins og liggur í orðum núgildandi laga. III. kafli laganna fjallar um flugmálaáætlun. Flugmálaáætlun hefur verið gerð. M.a, var fyrir nokkrum árum sett á fót nefnd sem gerði áætlun um framkvæmdir á flugvöllum og áætlun þessi var samþ. hér á hinu háa Alþingi sem ályktun frá Alþingi 1976. Raunar má segja að frá þeim tíma hefur flugráð og flugmálastjórn gert fjögurra ára áætlun sem hefur verið endurskoðuð ár hvert. En með III. kafla frv. er ætlunin að lögbinda slíka áætlanagerð og færa þar með framkvæmdir á flugvöllum og í flugmálum meira í það horf sem nú er um vegagerð. Í þessu sambandi eru eftirgreind meginsjónarmið höfð í huga: 1) Unnin sé reglulega heildaráætlun um framkvæmdir og rekstur flugmála með hliðsjón af stöðu og þróun samgangna innanlands og utan. 2) Alþingi ákveði á skýran og einfaldan hátt fjármagn til flugmála og vilji Alþingis sé bindandi fyrir framkvæmdavald:ð í þessu efni. 3) Fjárþörf til flugmála sé áætluð ákveðið árabil í senn. 4) Alþingi fái reglulegt yfirlit um störf flugmálastjórnar. 5) Stuðlað sé að betri nýtingu fjármagns, auknum afköstum og skipulegri vinnubrögðum. Eins og ég sagði fyrr er við samningu þessa kafla höfð hliðsjón af gerð vegáætlunar. Í þessum kafla er jafnframt ákveðin í 12. gr. flokkun flugvalla, þ.e. áætlunarflugvellir, aðrir flugvellir, flugöryggisþjónusta og önnur flugmálastarfsemi, og þannig gert ráð fyrir að áætlun nm flug.nál verði fram sett. Ég vil taka það fram, að um þennan kafla, um gerð flugmálaáætlunar, komu engar athugasemdir frá flugráði eða flugmálastjóra og hefur mér heyrst að þeir aðilar sem um þessi mál hafa fjallað hafi verið nokkuð sammála um tilgang og reyndar efni kaflans um flugmálaáætlun. Í ákvæði til bráðabirgða er fjallað um sérstöðu Keflavíkurflugvallar. Þar segir; „Þrátt fyrir ákvæði 1. gr. fer utanrrh., sbr. auglýsingu nr. 96 frá 3 1. des. 1969, með flugmál á Keflavíkurflugvelli. Í umboði utanrrh. fer flugmálastjóri með tækni- og flugöryggissvið flugumferðarþjónustu flugvallarins, en flugvallarstjórinn þar annast að öðru leyti stjórn flugmála á flugvellinum í umboði utanrrh., þ. m. t. fjármál og starfsmannahold flugumferðarþjónustu vegna Keflavíkurflugvallar.“ Þessi atriði hafa veríð töluvert til umræðu og reyndar á sú skipan, þar sem er nú og með þessu ákvæði er a.m.k. til bráðabirgða - lögbundin óbreytt, sér nokkuð lengri sögu en kemur fram í ákvæðinu. Þegar á árinu 1954 var ákveðin skipting á verksviði flugmálastjóra og flugvallarstjóra á Keflavíkurflugvelli. Með reglugerð, sem gefin var út 1957, var síðan staðfest að flugvallarstjóri á Keflavíkurflugvelli heyrir undir utanrrh. Þetta var jafnframt byggt á lögum um stjórnarráð, þar sem gert er ráð fyrir að flest málefni Keflavíkurflugvallar falli undir utanrrh. Að vísu hefur verið vakin athygli á að sum mál urðu þar út undan, t.d. er Póstur og sími ennþá undir samgrh. og eitthvað fleira þess háttar mætti kannske rekja. Hér er ekki gert ráð fyrir neinni breytingu á þessari skipan. Ég verð þó að láta koma í ljós þá skoðun mína, að þessi skipting í yfirstjórn flugmála hefur í gegnum árin valdið, því miður, nokkrum vandræðum,og nokkrum árekstrum. Ég geri mér að vísu vonir um að með samkomulagi, sem utanrrh. og ég höfum nýlega gert um aðgang að tækjum í hinum nýja flugturni á Keflavíkurflugvelli, sé málið sæmilega leyst. Það er von mín að svo geti orðið áfram. Þarna þurfa ekki að verða árekstrar ef gott samband er á milli þeirra aðila sem með þessi mál fara og í raun og veru byggir í öllum tilfellum á því. Hinu verður samt ekki neitað, að Keflavíkurflugvöllur er mjög stór eining í flugmálum þessa lands. Að sjálfsögðu er hann langsamlega stærsti flugvöllurinn og langsamlega hest útbúinn að tækjum og öryggisbúnaði til notkunar. Því verður ekki heldur neitað að þessi tvískipting er af þeim ástæðum nokkuð óeðlileg, t.d. í sambandi við ákvarðanir um fjármagn til flugvallar svo eitthvað sé nefnt. En eins og ég hef rakið er í þessu frv. ekki gert ráð fyrir neinni breytingu hér á. Það má segja að í þessari grein sé aðeins nánar kveðið á um þá verkaskiptingu sem hefur e.t.v. að einhverju leyti verið óljós til þessa. Þarna er t.d. tekið fram að flugmálastjóri sem slíkur fari í umboði utanrrh. með tækni- og flugöryggissvið flugumferðarþjónustu flugvallarins. Um þetta hefur stundum verið ágreiningur og stundum orðið nokkrir árekstrar, ekki síst með tilliti til þess að í sumum tilfellum kann að orka tvímælis að einn maður beri ábyrgð á tækni- og flugöryggissviði, en hafi ekki með mannaráðningar að gera. Jafnframt er tekið fram að flugvallarstjórinn annist að öðru leyti stjórn flugmála á flugvellinum í umboði utanrrh., þar með talin fjármál og starfsmannahald flugumferðarþjónustunnar, en þó fram tekið að það sé vegna Keflavíkurflugvallar. Má segja að það sé vísað til samkomulagsins, sem ég nefndi áðan, þar sem starfsmaður flugmálastjóra fær aðgang að tækjum vallarins til notkunar fyrir flug utan hans. Á undanförnum áratugum hefur orðið mikil og hröð þróun flugmála hér á landi. Ég hygg að við getum verið öll sammála um það. Það hefur orðið ákaflega mikil breyting á flugvöllum. Þeim hefur fjölgað og má segja að þeir séu nánast í hverri byggð; ef ekki áætlunarflugvellir þá sjúkraflugvellir. Við Íslendingar höfum að þessu leyti tekið flugið mjög í okkar þjónustu, en við höfum að vísu fylgt þar nokkuð annarri stefnu en flestar nágrannaþjóðir sem ég þekki til, sem hafa takmarkað mjög fjölda áætlunarflugvalla, en leitast við að beina umferð á næstu áætlunarflugvelli frá nærliggjandi byggðum. Aðstaða er sums staðar á landinu þannig, að mjög erfitt er að tengja saman megináætlunarflugvöll á svæðinu og nærliggjandi byggðir, bæði vegna veðráttu og aðstæðna. að ýmsu öðru leyti. Þetta hefur að vísu valdið því, að fjármagn til flugmála hefur hrokkið skemmra en til hefur verið ætlast að koma okkar meginflugvöllum í fullkomið ástand öryggislega. Engu að síður held ég að ég megi fullyrða, að á því sviði hafi einnig orðið miklar framfarir og sérstaklega í ýmsum öryggisþáttum flugsins. Á undanförum árum hefur sá þáttur verið látinn hafa forgang, t.d. með flugleiðsögutækjum og með aðflugstækjum á hinum ýmsu flugvöllum. Nýlega voru tekin í notkun ný aðflugstæki fyrir annan meginflugvöll landsins, Akureyrarflugvöll, sem gerir hann nú hæfan til flugs beint frá útlöndum með fulla vél farþega og eldsneytis. Ýmsir aðrir flugvellir hafa einnig notið slíkra breytinga, eins og t.d. Ísafjarðarflugvöllur, þar sem aðflug hefur gerbreyst vegna nýrra öryggistækja, Sauðárkróksflugvöllur, flugvöllurinn á Húsavik, Egilsstöðum, Höfn í Hornafirði, í Vestmannaeyjum, svo að nokkrir meginflugvellir séu nefndir auk Reykjavíkurflugvallar. Þarna er um að ræða tæki eins og miðlínusendi og markvita, sem valdið hafa gerbyltingu í öllu öryggi flugsins. Engu að siður eru stór verkefni þar fram undan og nú er í athugun að setja á fót nýtt kerfi, annaðhvort byggt á fjölstefnuvitum eða á Loran-C mælingum. Rannsóknir hafa farið fram nú í sumar á þessu hvoru tveggja og geri ég ráð fyrir að ákvörðun um stefnu í þeim málum verði tekin nú alveg á næstunni. Auk þessara öryggisþátta hefur smám saman verið að því unnið að koma upp stórbættum aðbúnaði fyrir farþega og hafin a.m.k. markviss framkvæmd að lagningu bundins slitlags á flugvelli, þótt víða eigi það langt í land. Lýsing flugvalla er einnig orðin miklu almennari en áður var. Engu að síður er það staðreynd, að flugvellir okkar eru, eins og ég sagði, ákaflega margir og mjög margir þeirra eru vanbúnir tækjum og meira að segja svo að það er ábyrgðarhluti að heimila áætlanaflug. Á þessu hefur enginn maður vakið betur athygli en núverandi flugmálastjóri, Agnar Kofoed-Hansen. Reyndar má segja að Agnar Kofoed-Hansen hafi meira og minna fylgt fluginu frá því að það var skipulagt hér á landi, bæði sem flugmaður í upphafi og síðar yfirmaður í stjórn flugmála. Að öllum Öðrum ólöstuðum hygg ég að fullyrða megi að enginn á stærri þátt í þeim miklu framkvæmdum sem þó hafa orðið og framförum á sviði flugmála hér á landi. Á hann miklar þakkir skilið fyrir ákaflega ósérhlífið starf á þessu sviði og oft við hinar erfiðustu aðstæður. Ég, herra forseti, læt svo lokið framsögu fyrir þessu frv. og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Aðeins fáein orð. Þar sem ég á sæti í þeirri nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar sé ég ekki ástæðu til að hafa um mjög langt mál hér eða fara um það mörgum orðum, en mér sýnist hins vegar í fljótu bragði við lestur og skoðun þessa frv. að það horfi ekki endilega allt til mikilla bóta sem þar er kveðið á um. Sumt gerir það vissulega. Í 2. gr. þessa frv. er fjallað um flugmálastjóra og þau skilyrði sem sá embættismaður skal uppfylla. Satt best að segja sýnist mér það orðað svo almennum orðum að það hafi nánast enga þýðingu. Hér segir, með leyfi forseta: „Flugmálastjóri skal hafa almenna og góða þekkingu á flugmálum og umtalsverða reynslu af störfum sem tengjast flugmálum“. Ég held að svo almennt orðuð skilyrði um starfshæfni hafi nánast enga þýðingu, sé eins gott þá að sleppa þeim eða gera mun ákveðnari kröfur, sem vel gæti komið til greina. Í II. kafla laganna, sem fjallar um flugráð, sýnist við fyrstu sýn að þau völd sem flugráð hefur haft séu verulega skert og nánast af því tekin. Ég lendi á 8. gr. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Auk þess að flugráð fjallar almennt um markmið og leiðir í flugmálum og hefur frumkvæði á því sviði, sem það ákveður og gefur ráðh. skýrslur þar um, skal flugráð“ o.s.frv. Mér er ekki alveg ljóst hvað þetta merkir. Þetta er a.m.k. ákaflega kauðst orðalag, að ekki sé meira sagt, og mætti þar úr bæta og gera skýrara. Ég er líka á annarri skoðun en kemur fram í a-lið R. gr., þar sem segir að flugráð skuli gefa umsögn um veitingu flugrekstrarleyfa, þar með talið áætlunarleyfa og sérleyfa o.s.frv. Ég held að flugráð eigi að hafa verulega meira vald í þeim efnum. Ég held t.d., að ef flugráð er einhuga um veitingu flugrekstrarleyfa, áætlunarleyfa og sérleyfa eigi flugráð að veita slík leyfi. Það eigi aðeins að koma til kasta ráðh. ef ágreiningur er uppi í flugráði um veitingu sérleyfa og áætlunarleyfa. Við þekkjum þær deilur sem orðið hafa um veitingu sérleyfa. Mín skoðun er sú, að þar hafi ekki verið skynsamlega að farið og þar hafi raunar verið þverbrotin sú stefna sem mörkuð var af hálfu stjórnvalda hér þegar Flugfélag Íslands og Loftleiðir hf. voru sameinuð. Þegar hluthafar þessara tveggja flugfélaga, sem þá voru, samþykktu sameininguna var forsenda þeirrar samþykktar loforð sem hæstv. þáv. ráðh. gáfu um hvers lags skilyrði þetta nýja flugfélag mundi við búa. Það var ein af ákvörðunarforsendum eigenda þessara tveggja flugfélaga. Núv. hæstv. samgrh. hefur valið þann kost að breyta þessu þannig að sú ákvörðunarforsenda, sem þá var, er ekki lengur til staðar. Það er búið að breyta þessu og sú ákvörðun hæstv. ráðh. var að mínum dómi alröng og ég er ekki einn um þá skoðun. Ég tel því að flugráð eigi frekar að hafa þetta vald en ráðh. Sú reynsla sem við höfum af því hvernig ráðh. beitir valdinu er miður góð. Ég tel að það hafi verið ein alvarlegustu mistök varðandi flugmálastefnu sem hér hafa verið gerð þegar hæstv. ráðh. tók þá ákvörðun að skipta því sem ekki var til skiptanna og skapa þá stöðu í íslenskum flugmálum að fyrr eða síðar kann sagan að endurtaka sig. Þegar er verið að skipta því sem ekki er til skiptanna svelta auðvitað báðir. Kannske kann að koma að því að óskað verði á ný einhvers konar sameiningar flugfélaga vegna þess að kakan er ekki til skiptanna, eins og var vitað fyrir mörgum árum. Þess vegna var ákvörðun ráðh. skref aftur á bak. Ég vil raunar nota þau orð, að hún hafi að vissu leyti verið svik við það fólk sem á sínum tíma samþykkti sameiningu flugfélaganna gegn þeim loforðum sem þá voru gefin og oft hefur verið vitnað til. - Ekki fleiri orð um þetta að sinni. II. kafli þessa frv. er kannske sá sem mest horfir til bóta, en hann fjallar um flugmálaáætlun. Af hálfu Alþfl. hefur hér verið margflutt frv. um þetta sama efni og því ber að fagna að skipan skuli komið á þessi mál með þeim hætti sem hæstv. ráðh. gerði grein fyrir. Auðvitað má sjálfsagt ýmislegt að því finna og einhverjar breytingar gera á því fyrirkomulagi, en í stórum dráttum horfir það til mjög mikilla bóta. Það er auðvitað alveg rétt, eins og fram kom í framsögu hæstv. samgrh., að í þessum efnum er gífurlegt átak fram undan. Þetta hefur verið látið danka. Framkvæmdir á íslenskum flugvöllum hafa dregist úr hömlu og verið til þeirra varið skammarlega litlu fjármagni. Öryggisaðstaða á flugvöllum hér er ekki eins og best verður á kosið, nema á Keflavíkurflugvelli þar sem allur aðbúnaður í því efni er til fyrirmyndar, enda sýnir reynslan að þá blessunarlega sjaldan eitthvað verður að í áætlunarflugi hér kjósa flugmenn, þegar er ráðrúm vals í þeim efnum, að lenda þar. Það segir auðvitað sína sögu um ástand öryggismála á öðrum flugvöllum landsins. Þar þurfum við að taka okkur á og þar eru gífurleg verkefni fram undan, bæði á stærstu áætlunarflugvöllunum, Reykjavík og Akureyri, og ekki síður á hinum minni flugvöllum, þar sem þessi mál eru vegna fjármagnsskorts mjög í ólestri. En það er fyrsta skref til bóta í þessum efnum að vinna þetta eftir skipulegri áætlun. Ég held að mjög gott sé að gera þetta á svipaðan hátt og gert hefur verið varðandi vegáætlun. Ég held að það hafi reynst tiltölulega vel, þó að það sem máli skipti í þessum efnum sé auðvitað það fjármagn sem er til umráða til framkvæmda. Það er auðvitað meginmálið. Aðeins eitt dæmi um hvernig mætti nýta skynsamlegar fjármagn það sem varið er til öryggismála á íslenskum flugvöllum er auðvitað að hér í Reykjavík er rekið sérstaki slökkvilið á Reykjavíkurflugvelli, sem ég hygg að sé ekki allt of vel búið að tækjum, en í 400–500 metra fjarlægð er slökkvilið Reykjavíkurborgar, sem er vel búið tækjum. Þarna er auðvitað himinhrópandi dæmi um slæmt skipulag og slæma nýtingu, bæði á fjármagni, tækjum og mönnum. Auðvitað ætti fyrir langa löngu að vera búið að sameina þetta tvennt, þannig að það séu ekki þarna með nokkur hundruð metra millibili tvö slökkvilið. Þarna mætti með skipulagi áreiðanlega ná margfaldri nýtingu á tækjum og mönnum og því fjármagni sem veitt er til þessara öryggismála. Þetta er mönnum til athugunar. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, herra forseti, þar sem ég mun hafa tækifæri til að fjalla betur um þetta mál í þeirri nefnd sem það fær til meðferðar.



Herra forseti. Ég hygg að þetta frv., sem við ræðum nú, horfi í ýmsu til bóta frá því sem nú er. Mér virðist um 5. gr. frv., þar sem talað er um verkefni flugmálastjórnar, sé tekið það sem máli skiptir og ég hef ekki hér fram að færa nú athugasemdir heldur við 8. gr. varðandi verkefni flugráðs. Það kann að vera að sumt orki tvímælis, eins og hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Vesturl., kom inn á hvernig eigi að vera um tiltekna verkaskiptingu milli flugmálaráðh. og flugráðs. En við getum nefnt að sjálfsögðu ýmis dæmi sem bæði mæla með og á móti breytingu frá því sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Allt er þetta afstætt. Við höfum mismunandi samgrh. og kannske líka mismunandi flugráð. En það sem ég hygg að stefni mest til bóta í þessu frv. er III. kaflinn varðandi flugmálaáætlun. Hæstv. ráðh. hefur hér lagt áherslu á þau miklu verkefni sem óunnin eru á vettvangi flugmálanna og hv. 5. þm. Vesturl. gerði það einnig. Það er algjör óþarfi fyrir mig að fara að ítreka það sem þeir sögðu í þessu efni. Ég vil aðeins segja það, að ekkert er ofmælt sem sagt hefur verið um þau brýnu verkefni sem bíði í þessu efni. Þess vegna er það fagnaðarefni að taka á upp skipulegri og markvissari vinnubrögð varðandi framkvæmd flugmálanna og flugvallamálanna en gert hefur verið. Þetta frv. stefnir í þá átt. Að því leyti er ekkert nema gott um það að segja. En við skulum vona að þetta ákvæði muni reynast meira en umbúðir einar, heldur verði það í raun svo, að við getum mína markað veruleg tímamót í framkvæmd þessara mála, því að um langt skeið hefur flugmálunum verið sinnt allt of lítið. Að vísu vitum við að það er fjármagnið sem takmarkar aðgerðir. En í þessum efnum eins og svo fjölmörgum öðrum verðum við að velja og hafna. Ég tel að það hafi ekki verið gætt þess jafnræðis milli flugmálanna og annarra veigamikilla þátta sem við erum allir sammála um m.a. í samgöngumálum, hvað þá heldur ef lengra er litið. Ég vildi hér sérstaklega víkja að einu atriði, sem hæstv. samgrh. kom að. Það er atriði sem varðar ákvæði til bráðabirgða. Eins og kom fram hjá hæstv. samgrh. er utanrrh. yfirmaður flugmála á Keflavíkurflugvelli. Það hefur verið svo lengi og frá upphafi eftir að núverandi skipan var tekin upp varðandi Keflavíkurflugvöll. Það hefur verið litið svo á, að það væri rétt að öll mál á Keflavíkurflugvelli heyrðu undir utanrrh. Nú kom það fram hjá hæstv. samgrh. að svo mun ekki vera, því hann upplýsti að hann væri yfirmaður símamála a.m.k. á Keflavíkurflugvelli. Einhver undantekning er því frá þeirri reglu að allt heyri undir utanrrh. Nú ætla ég hvorki að fara að mæla með eða móti þeirri skipan að Keflavíkurflugvellur heyri undir utanrrh. En það er annað sem skiptir miklu máli í þessu efni og það er hvernig fer með þá framkvæmd. Þó að utanrrh. fari með yfirstjórn Keflavíkurflugvallar er ekki sjálfgefið að flugmálastjóri annist ekki framkvæmd þessara mála þá í umboði utanrrh. Nú er ekki gert ráð fyrir þessu í frv. nema að einhverju leyti eða kannske, ef maður gæti orðað það svo, að hálfu leyti. Í ákvæði til bráðabirgða er tekið fram að flugmálastjóri fari með tækni- og flugöryggissvið flugumferðarþjónustu Keflavíkurflugvallar í umboði utanrrh., en flugvallarstjórinn þar annist að öðru leyti stjórn flugmála á flugvellinum í umboði utanrrh., þar með talin fjármál og starfsmannahald flugumferðarþjónustu vegna Keflavíkurflugvallar. Það vita allir, sem eitthvað hafa fylgst með þessum málum, að verið hefur mikill ágreiningur í röðum þeirra sem næst hafa staðið þessum málum varðandi þá skipan að flugmálastjóri hafi ekki alfarið farið með þessi mál á Keflavíkurflugvelli í umboði utanrrh. á sama veg og hann fer með þessi mál annars staðar í umboði samgrh. Hæstv. samgrh. vék einmitt að þessu í ræðu sinni áðan og benti á að komið hefði upp alvarlegur ágreiningur varðandi framkvæmd þessara mála vegna þess að þessi skipan er á. Hæstv. ráðh. vék m.a. að því, að það hefði verið ágreiningur um aðgang að tækjum á Keflavíkurflugvelli. Má af þessu marka, og var raunar vitað fyrr, að þetta ástand er algjör óhæfa. Hér er um svo þýðingarmikið framkvæmdaatriði að ræða að ekki má koma til árekstra í þessu efni, sem geta orðið til þess að veikja það öryggi sem við þarf að hafa varðandi notkun Keflavíkurflugvallar. Hæstv. samgrh. vék í sinni ræðu að flugmálastjóra Agnar Kofoed-Hansen. Hann fór nokkrum orðum um störf hans og mikilvægi þeirra fyrir íslensk flugmál fyrr og síðar. Ég tek undir hvert einasta orð sem hæstv, ráðh. sagði um Agnar Kofoed-Hansen. Ég held að að öllum ólöstuðum hafi enginn einn maður unnið meira og betur fyrir íslensk flugmál en einmitt flugmálastjórinn. Ef við höfum þetta í huga, sem ég veit að við hæstv. samgrh. höfum í huga, ber okkur þá ekki að hlusta á það sem þessi maður, flugmálastjóri, segir um hin þýðingarmestu atriði varðandi framkvæmd og stjórn flugmála í landinu? Það er vitað og hefur alltaf legið fyrir, að flugmálastjóri hefur talið þetta ástand, þessa tvískiptingu í framkvæmd flugmálanna, sem hefur verið með tilliti til Keflavíkurflugvallar, óhæft skipulag. Það hlýtur að vera þungt þegar við ræðum þessi mál. Ég verð líka að segja að mér fannst það sem hæstv. samgrh. sagði um þessi mál bera vott þess að hann væri ekki heldur ánægður með þetta skipulag. Hann leiðréttir mig ef þetta er ekki rétt skilið, en ég gat ekki skilið hans mál á annan veg. Og til áréttingar þessu sýnist mér koma fram í skýringum við bráðabirgðaákvæði þessa frv. að hæstv. ráðh. hafi ekki of mikla trú á því að sú skipan sem bráðabirgðaákvæðið gerir ráð fyrir sé sú besta. Í skýringunum við bráðabirgðaákvæðið er talað um að hér sé gerð tilraun til að koma eðlilegu skipulagi á stjórn Keflavíkurflugvallar með lögákveðnum stjórnunarleiðum meðan utanrrn. fer með þennan þátt samgöngumála. Það er tvennt í þessu orðalagi sem ég hegg eftir. Það er í fyrsta lagi talað um að gerð sé tilraun til þessa. Látum svo vera, að það sé gerð tilraun, en mér virðist, eins og ég sagði áður, að hæstv. samgrh. hafi ekki mikla trú á þessari tilraun. Þá er hitt atriðið í orðalaginu á skýringum við bráðabirgðaákvæðið sem ég tók sérstaklega eftir. Sagt var að þessa tilraun skyldi gera meðan utanrrn. fer með þennan þátt samgöngumála. Má líta svo á, að hæstv. samgrh. sé með þessu að gera því skóna að þetta ástand verði tímabundið og kannske fyrr en við höfum gert ráð fyrir eða vitað um og utanrrn. láti af yfirstjórn Keflavíkurflugvallar? Ég hef bent á þetta til að árétta það sem ég sagði, að mér virtist hæstv. samgrh. ekki hafa mikla trú á tvískiptingunni varðandi framkvæmd flugmála á Keflavikurflugvelli, sem ég hef rætt um. Ég vil hins vegar taka fram, að þó að hæstv. samgrh. hafi gefið þær upplýsingar að það sé ekki algild regla að hæstv. utanrrh. fari með öll mál á Keflavikurflugvelli, þá er ég með þessum orðum ekki að leggja til að við breytum nú, og allra síst í sambandi við afgreiðslu þessa frv., þeirri skipan að utanrrh. fari með mál Keflavíkurflugvallar. Hins vegar leyfi ég mér að spyrja hæstv. samgrh. að því: Hvað mælir á móti því að flugmálastjóri fari með framkvæmd allra flugmála á Keflavíkurflugvelli í umboði utanrrh.?



Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir um stjórn flugmála felur í sér ýmis nýmæli. Ég mun ekki á þessu stigi málsins ræða mörg efnisatriði. Þó vil ég vekja athygli á því, að mér sýnist að frv. stefni í átt frá valddreifingu, sem hefur verið nokkur með því að hafa flugráð starfsamt og vera inni í málum á öllum stigum. Það sem ég vildi helst ræða um er ákvæði til bráðabirgða um stjórn flugmála á Keflavíkurflugvelli. Ég er þeirrar skoðunar, að eðlilegra hefði verið að greina á milli, menn gerðu sér grein fyrir því hvernig væri best að festa niður það ástand sem ríkt hefur í þessum málum og gerðu sér grein fyrir því að annars vegar erum við að tala um flugmálastjórn alfarið á vegum íslenskra aðila og hins vegar flugmálastjórn sem lýtur að erlendum aðilum og að varnarliði því sem starfar á Keflavíkurflugvelli. Ég hygg að ákvæði til bráðabirgða sé skammtímalausn á þessu og menn þurfi að gera sér grein fyrir staðreyndunum. Til þessa, eða frá því að varnarliðið kom, hefur stjórn flugmála á Keflavíkurflugvelli fallið undir utanrrh. og tel ég rétt að svo sé. Ég tel eðlilegt að svo sé vegna þeirra öryggissjónarmiða sem þar er að gæta. Ráðh. minntist á það hér áðan, að það hefða verið einhverjir stirðleikar í samskiptum aðila, flugmálastjóra og svo aftur yfirstjórnar flugmála á Keflavíkurflugvelli. Mér er nú ekki kunnugt um þennan stirðleika frá hendi þeirra þar suður frá og mér skilst að staðið hafi opið að hafa fyllstu samvinnu um allt sem varðað hefur flugmál okkar Íslendinga. Hitt er annað, að flugmálastjóri hefur hvað eftir annað gert kröfu til að ráða yfir þessu öllu sjálfur og vegna þess að ekki hefur verið hlustað á það hefur hann sýnt af sér ýmiss konar stirðleika sem valdið hefur erfiðleikum. Það er skammt síðan það varð sorglegt flugslys í nágrenni Reykjavíkur, sem vakti menn til umhugsunar um þessi mál, og þá vöknuðu menn upp við að e.t.v. hefði verið hægt að koma í veg fyrir þetta flugslys ef þeirra tækja hefði notið við sem til staðar eru á Keflavíkurflugvelli. Mér er kunnugt um að það hefur verið möguleiki á allan tímann að hafa afnot af þeim tækjum og veita þá þjónustu frá hendi Keflavikurflugvallar svo að flugvélar gætu notið hennar - þær flugvélar sem eru á því flugumsjónarsvæði sem flugmálastjóri hefur umráð yfir. Það mun ekki hafa verið þegið, að mér er sagt, en þegar þetta sorglega mál kom upp og umr. hófust um að þörf væri á slíkum tækjum hafði ráðh. gengið í að sætta aðila þarna. Út af fyrir sig er hægt að vera þakklátur fyrir það framlag. Hitt er annað, að eftir því sem ég best veit er framkvæmdin á þann undarlega hátt að fjórir starfsmenn annast tækin og þeir eru starfsmenn flugmálastjóra hér í Reykjavík og aka suður í Keflavik daglega til að sinna þessum störfum, - sem einn maður gæti auðveldlega sinnt, að því er mér er tjáð af þeim kunnáttumönnum sem gerst vita um þetta. Ég vildi vekja athygli á þessu og tel nauðsynlegt að fá skýringar ef þetta er rangt hjá mér, en ég hygg að svo sé ekki. Það er ekki furða þó að illa gangi sú framfarasókn sem menn ætla í flugmálum ef kostnaður þarf að vera slíkur sem þessi að óþörfu. Svo nefndi hv. 5. þm. Vesturl. eitt dæmið og það var varðandi slökkviliðið hér á Reykjavíkurflugvelli, sem ég tel með ólíkindum að skuli vera til. Ég held að það hljóti að vera hægt með samvinnu að reka þetta sameiginlega með því að kaupa slíka þjónustu frá Reykjavíkurborg. Ég hygg að það sé afar óeðlilegt að tala í þeim tón, sem hv. 4. þm. Vestf. gerði áðan, að það sé sjálfsagt að við göngum í öll þau tæki sem aðrir eiga. Það er ekkert sjálfsagt finnst mér. En hins vegar veit ég til þess að það liggja fyrir heimildir og boð um að gera það. Við skulum átta okkur á að þau tæki sem eru þar syðra eru ekki í eigu Íslendinga. En ég vil og taka það fram, að þeir aðilar sem þar stjórna hafa á allan hátt viljað veita þá þjónustu sem hefur komið okkur til góða og mundi koma okkur til góða og er það vissulega þakkarvert. Það má út af fyrir sig segja að eðlilegt sé að flugumsjón sé á einni hendi. En á meðan það ástand ríkir að við erum með varnarlið í landinu verðum við að huga að því að þar eru öryggissjónarmið uppi einnig, og meðan svo er tel ég eðlilegt að þessi þáttur flugmálanna sé undir rn. utanrrh. og treysti því. að svo verði áfram.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mikið í þessar umr., en svona til öryggis vildi ég taka það fram í sambandi við ákvæði til bráðabirgða að ég er því samþykkur og ég tel raunar að það sé í samræmi við það sem verið hefur í framkvæmdinni, þar sem ég stend í þeirri meiningu að flugmálastjóri hafi farið með tækni- og flugöryggissvið á Keflavíkurflugvelli samkv. reglugerð eða samkomulagi sem þar um var gert á sínum tíma. Ég er því samþykkur þessu ákvæði eins og það er og tel að það geti vel gengið. Það er að sjálfsögðu svo, að þó að utanrrh. fari með þessi mál er ekkert því til fyrirstöðu að það sé flugmálastjóri sem fer með málin undir hans yfirstjórn. Hitt er svo auðvitað annað mál, að endalaust má sjálfsagt deila um hvort rétt sé þessi skipting, sem á sér stað þarna á milli utanrrh. og annarra ráðh., þar sem flest mál sem tengd eru Keflavíkurflugvelli heyra undir þann mann sem fer með utanríkismál, en ekki undir hina einstöku ráðh. Það má sjálfsagt endalaust deila um hvort það sé eðlileg eða heppileg skipan. Ég ætla ekki að fara að kveða upp neinn dóm um það, en bendi bara á þá reynslu sem fyrir hendi er, bæði frá þeim árum þegar þessu var skipt á milli hinna einstöku ráðh. og svo þau nokkuð mörgu ár sem sú skipan hefur haldist sem nú gildir. Ég tel að það eigi ekki að gera of mikið úr ágreiningi og árekstrum sem þarna hafa átt sér stað. Ég held að þeir séu ekki meiri en gengur og gerist annað slagið í kerfinu á milli embættismanna, sem dálitið eru viðkvæmir fyrir sínum verkahring. Ég held að þó að slíkir árekstrar hafi einstöku sinnum átt sér stað. og ég held reyndar að þeir hafi þá átt sér stað fyrir mína tíð í þessu starfi, hefði verið hægt að jafna þá og þeir hafi verið jafnaðir með góðri samvinnu. Ég skil það vel að flugmálastjóra hafi þótt nokkuð snúið að aðalflugvöllur landsins væri tekinn undan hans embætti. Ég ætla ekkert að fara út í hvernig og hvenær það var gert, en sú skipan sem nú er fylgt hefur átt sér stað í mörg ár og þar af leiðandi hefur embætti flugvallarstjóra á Keflavíkurflugvelli fests í sessi. Mér sýnist að með því fyrirkomulagi sem þarna er sé sneitt fram hjá því að til árekstra þurfi að koma á milli þessara tveggja embættismanna. Það sem er höfuðatriðið er að flugöryggismál og flugtæknimál séu á einni og sömu hendi og það er eðlilegt, að mínu viti, að þau séu undir embætti flugmálastjóra. Þeir starfsmenn, sem fara með þessi mál, eru af honum skipaðir og bera auðvitað ábyrgð gagnvart honum. Til þess að fyrirbyggja misskilning vil ég taka það fram, sem öllum hér er auðvitað kunnugt, að það hafa ekki farið neinar fjárveitingar af íslensku fjármagni til Keflavíkurflugvallar, þannig að það hefur enginn ágreiningur komið til greina í því sambandi við skiptingu fjár á milli flugvalla. Allt sem byggt hefur verið þarna hefur verið byggt af öðrum aðilum en íslenska ríkinu. sama er raunar að segja um rekstur flugvallarins. Það eru ekki fjárveitingar til hans á fjárlögum umfram það að ríkið greiðir laun þeirra manna sem eru í flugvallarstjórninni þarna og fást við þá starfsemi og flugstjórnarmanna. Allur annar reksturskostnaður er greiddur af öðrum aðila. Ég vil ekki nefna neina fjárhæð í því sambandi. Ég hef ekki blaðið við hendina um það efni og þó að ég hafi kannske eitthvað í huganum vil ég ekki vera að nefna neinar tölur í því sambandi. Það er þó óhætt að segja að það er talsvert há fjárhæð sem kostar að reka Keflavíkurflugvöll. Ég vil undirstrika það, sem ég reyndar tók fram áðan, að ég held að ekki sé gerandi of mikið úr þeim ágreiningi og þeim árekstrum sem hafa átt sér stað í þessu sambandi. Þann tíma sem ég þekki til þessa hefur það gengið nokkurn veginn snurðulaust og hægt hefur verið að leysa með samkomutagi á milli okkar ráðh. ef eitthvað hefur bjátað á. Ég vil taka það fram í sambandi við það sem ég sagði áðan, að þó að laun þeirra aðila sem ég nefndi séu að sjálfsögðu greidd af íslenska ríkinu gera tekjur þær sem koma af Keflavíkurflugvelli allmiklu betur en standa undir þeim. Það verður fyrst þegar farið verður að byggja nýja flugstöð sem kemur til kasta Alþingis að veita fé til framkvæmda á Keflavíkurvelli, en hingað til hefur ekki verið um slíkt að ræða og þess vegna hefur ekki verið um það að ræða að Keflavíkurvöllur hafi dregið til sín fé sem annars hefði farið til annarra framkvæmda í flugmálum. Þetta vildi ég taka alveg skýrt fram. Ég get svo tekið undir það sem sagt hefur verið um flugmálastjóra, að hann hefur verið brautryðjandi í þessum málum og á lof fyrir það skilið. Hitt er líka náttúrlega rétt, að það hefur ekki verið lagt til flugmála á Íslandi af íslenska fjárveitingavaldinu það sem skyldi og sennilega hefur verið nokkurt vanmat í því sambandi á þýðingu flugsins. En ég held að enginn maður hafi lagt meiri áherslu á það en einmitt núv. flugmálastjóri að það þyrfti að verða stefnubreyting í þessum efnum, þar sem hann hefur æ ofan í æ t.d. skýrt frá hörmulegu ástandi á mörgum flugvöllum hér á landi og jafnvel svo að þeim ætti samkv. réttum reglum að loka. Það er vonandi að þetta frv., t.d. þetta um áætlunargerð, ýti við mönnum. Ég get alveg tekið undir það sem hér hefur komið fram, því að ég held að ekki hafi verið rétt hlutfall á milli þess sem hefur farið til flugmáfa og svo annarra samgönguþátta, sem allir eru þó auðvitað nauðsynlegir og allir í mikilli þörf. Sérstaklega er auðvitað vert að undirstrika að flugið er dálítið sérstakt að því leyti að það verður að gera alveg sérstakar kröfur til öryggismálanna. Ég held að flugmálastjóri hafi nokkuð til síns máls þegar hann telur að fjárveitingavaldið hafi ekki verið mjög hlustnæmt þegar hann hefur rakið ástand þessara mála fyrir því.



Herra forseti. Ég vil aðeins drepa á nokkur þau atriði sem hér hafa verið nefnd. Hv. 5. þm. Vesturl. talaði um hæfnisskilyrði þau sem sett eru í 2. gr. Ég er honum út af fyrir sig alveg sammála að svona lagað orkar alltaf tvímælis. Það er ekki hægt að vísa í ákveðna menntun. Það má vel vera að svona skilyrði haldi ekki vel. Engu að síður eru þarna vissar leiðbeiningar, hygg ég, þannig að varla yrði maður skipaður flugmálastjóri sem hefði aldrei nálægt flugmálum komið. Reyndar held ég að ákvæði þau sem þarna eru um almenna og góða þekkingu á flugmálum hljóti að einangra skipun flugmálastjóra við mann sem hefur starfað aðflugmálum allmikið. En ég er sammála hv. þm. um að þetta orkar tvímælis. Reyndar hef ég verið þeirrar skoðunar, að engin slík skilyrði eigi að vera í lögum og það eigi að vera frjálst að velja hæfasta manninn. Ég geri ekki miklar aths. við þetta. Hins vegar kom hv. 5. þm. Vesturl. og sömuleiðis hv. 3. landsk. þm. að því, að vald flugráðs væri mjög skert. Hv. 3. landsk. þm. taldi að ekki væri hér um þá valddreifingu að ræða sem þyrfti að vera. Ég held að hér sé um mikinn misskilning að ræða. í gildandi lögum segir: „Flugráð fer með stjórn flugmála undir yfirstjórn ráðherra.“ Ég kannast bókstaflega varla við nokkurt mál sem hefur ekki komið til ráðh., ef það hefur verið nokkurs virði. Það eru örfá smámál sem ekki hafa komið þangað. Í starfsreglum, sem settar voru 1976, segir að flugráð skuli senda öll mikilvæg mál til samgrn. Hitt er svo annað, að þetta hefur valdið alls konar misskilningi í meðferð fjölmargra daglegra mála og stundum hefur jafnvel orkað tvímælis hvort flugmálastjóri hafi heimild til að koma með mál sín beint til rn. án þess að þau fari fyrir stjórn sem kemur þó ekki saman oftar en aðra hverja viku. Það er útilokað að bíða með fjölmörg slík mál eftir fundum flugráðs og þess vegna hafa þær starfsvenjur skapast, að flugmálastjóri hefur komið beint með fjöldann allan af málum til rn. og hefur reyndar haft beint samband við önnur rn., eins og t.d. fjmrn., um mál sem undir slík rn. falla. Hér er því verið að reyna að greina þarna á milli þannig að slíkur misskilningur þurfi ekki að vera. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Vestf., að 5. gr. er e.t.v. ein sú mikilvægasta í þessu öllu. Þar er nú í fyrsta sinn tekið mjög ákveðið á þeim verkefnum sem falla undir flugmálastjórn. 5. gr. er mjög mikilvæg og skilgreinir langtum betur en áður var. Reyndar var engin viðunandi skilgreining til á því hvert væri verkefni flugmálastjórnar og þar með flugmálastjóra. Það er rétt hjá hv. 5. þm. Vesturl., að 8. gr. mætti orða betur. Ég er sammála því. En svona vill nú stundum fara þegar verið er að hlaupa með mál á milli margra aðila og breyta einu til tveimur orðum í hvert skipti. Ég vil leyfa mér að fullyrða, að þeir sem með þetta mál fóru lögðu sig mjög fram um að mæta hugmyndum sem flestra sem að þessum málum koma. Það orkar alltaf tvímælis, en góðar leiðbeiningar voru teknar til greina og greinin því umorðuð með tilliti til þeirra. Það er alls ekki ætlunin með þessari grein að draga úr þeim verkefnum sem flugráð sinnir sem mikilvægustum í dag, en hins vegar á að fella brott hin ýmsu smærri verkefni sem eðlis síns vegna heyra beint undir rn. í öllum tilfellum. Hv. þm. kom að því, að hann vildi að flugráð hefði eitt með útgáfu flugrekstrarleyfa að gera. Það er vitanlega veruleg breyting frá því sem nú er. Flugráð hefur ekki haft með það að gera. Hv. þm. kom inn á skipan flugmála og deildi á mig fyrir það. Við höfum áður tekið sennur um það mál í Sþ. og ég ætla ekki að fara að hefja umr. hér um það. Ég er honum algerlega ósammála. Ég tel að sú einokun, sem hefur verið hér á flugi, hafi reynst mjög illa. Ég tel að það hafi verið mistök 1974 að sameina flugfélögin. Ég tel að þá hafi átt að skipta leiðum eins og nú er gert. Það ástand sem þá hafði skapast var ófremdarástand, það er rétt, en í staðinn fyrir að sameina flugfélögin átti að skipta leiðum. Það vill svo til að ég sat í flugráði þá, en ég man varla eftir að flugráð væri um þetta mál spurt nema á hlaupum svo að við fengum lítið um það að fjalla þar. Hins vegar lýsti ég sjónarmiðum mínum á hinu háa Alþingi, þegar málið var rætt. Ég tel að nokkur samanburður sé þarna nauðsynlegur og samkeppni og að því er stefnt, eins og reyndar var um rætt í Sþ. í sambandi við þáltill. sem hv. þm. er flm. að bar ásamt öðrum Ætla ég svo ekki að far á fleiri orðum um þetta ágreiningsmál. Minnst var á slökkviliðið. Það er oft búið að fjalla um, m.a. í flugráði, að sameina þessi tvö slökkvilið. Staðreyndin er sú, að það verður að gera þær kröfur að slökkvilið sé á flugvellinum. Það verður að vera staðsett þar sem það á skjótastan aðgang að flugvellinum. Allir eru sammala um það. Því getur vel komið til greina sameining þarna. En það breytir því ekki, að slökkvistöð verður að vera við flugbrautina. Sú krafa er gerð samkv. alþjóðareglum. Hvort sem slökkviliðsstjórinn er einn og sá sami, þá er alveg ljóst að starfsmenn, slökkvitæki og slökkvistöð verða að vera á báðum stöðum. Það getur vel verið að í þjálfun o.fl. megi ná einhverjum sparnaði. Staðreyndin er þó sú, að slökkviliðsmenn sem með slík mál fara á flugvöllum eru nokkuð sérþjálfaðir. Sömuleiðis hafa þeir komið að þjálfun starfsmanna flugmálastjóra um allt land, þar sem ekki eru sérstakir slökkviliðsmenn en slökkvitæki sem flugvallaumsjónarmönnum er ætlað að fara með. En ég vil taka það skýrt fram, að ekki hef ég á móti því ef hægt er að finna þarna leið til sparnaðar, enda væri - ég undirstrika það - ekki dregið á nokkurn hátt úr öryggisþættinum. Ég ætla að koma síðar að því sem rætt var um Keflavíkurflugvöll. En hv. 3. landsk. þm. ræddi dálítið um verkaskiptinguna og reyndar kemur hann þá strax inn á mál Keflavíkurflugvallar. Það er misskilningur hjá hv. þm. að flugmálastjóri hafi ekki einnig mikið að gera með erlenda aðila, því að flugmálastjóri og hans stofnun sér um alla flugumsjón yfir Norður-Atlantshafið. Hún fer fram frá Reykjavíkurflugvelli. Það eru náttúrlega allt erlendir aðilar. Ég hygg að hv. þm. muni hafa átt við varnarliðið sem slíki. Það er rétt að flugmálastjóri hefur ekki með samskipti við það að gera. En hv. þm. minntist svo dálítið á það hörmulega slys sem varð, sem ég ætla ekki að gera að miklu umræðuefni. Ég verð þó vegna misskilnings sem mér fannst koma fram hjá hv. þm. að rekja aðeins aðdraganda þess máls, sem ég setti mig mjög vel inn í. Samkomulag varð um það við varnarliðið - ég hygg að það hafi verið á árinu 1976 eða svo - að byggður yrði flugturn og nýr radar, sem er með tvo skerma á einum ási. Annar skermurinn er hentugur til að gefa merki vegna yfirflugs yfir þetta flugumsjónarsvæði og var þegar ákveðið að flytja það merki inn á Reykjavíkurflugvöll og í þá flugumsjón sem þar er staðsett fyrir þetta flugumsjónarsvæði. Samkomulag hefur náðst um það við alþjóðaflugmálastofnunina að hún taki þátt í þeim kostnaði. Hins vegar er þar annar skermur sem hentar fyrir aðflugsstjórn meira staðbundið, sérstaklega þá inn á Reykjavíkurflugvöll og í nágrenni Reykjavíkurflugvallar því að hann getur náð til stærra sviðs. Þegar þjálfun fór fram á mönnum fór hún fram undir umsjá flugmálastjóra og loftferðaeftirlits og þá var gert ráð fyrir að þessi radar yrði mannaður. Hins vegar var mönnum flugmálastjóra af einhverjum ástæðum neitað um aðgöngu að turninum þegar manna átti þennan radar 1979. Þetta liggur allt fyrir skriflega og bréflega, m.a. frá varnarmáladeild, þar sem flugmálastjóra er tjáð að aðgang að flugturninum fái eingöngu starfsmenn varnarmáladeildar. Svo má um það deila hvort flugmálastjóri og þáv. samgrh. áttu að beygja sig undir það og biðja starfsmenn varnarmáladeildar að taka að sér umsjón með aðflugi inn á Reykjavíkurflugvöll. Ég get ekki hugsað mér það. Ég segi það bara hreint út: Ég veit ekki hvar komið er stjórn flugmála ef sú skipun á að festast í sessi. Ég get ekki hugsað mér það. Sem betur fer hefur þetta mál leysts, og ég er sammála því að vitanlega hefði átt að leysa það fyrr með samkomulagi okkar utanrrh., þannig að starfsmenn sem þarna eru eru starfsmenn flugmálastjóra og engir sambúðarerfiðleikar, að því er ég best veit, á milli starfsmanna þar suður frá. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm., að með því að þeir eru starfsmenn flugmálastjóra verða þeir að vera fleiri. Síðan þyrftu þeir að ganga á vaktir, sem hinir gætu þá fremur sinnt. Á þessu máli eru tvær lausnir: Önnur er sú, að fallast þá á að starfsmenn varnarmáladeildar utanrrn, annist flugleiðsögn í gegnum radarinn á Suðvesturlandi og inn á Reykjavikurflugvöll. Þá gætu þeir orðið færri. Ég hef tekið fram, að ég get ekki fellt mig við þá lausn. Ég hef fallist á og hef enga brtt. við að utanrrh. fari með stjórn flugmála á Keflavíkurflugvelli, en mér þykir nokkuð langt gengið ef hann á að taka að sér yfirstjórn radaraðflugs að Reykjavíkurflugvelli og ég hef ekki orðið var við að núv. hæstv. utanrrh. seildist eftir því. Hitt er svo lausn sem hefur töluvert verið rædd. Það er ekkert því til fyrirstöðu að færa einnig merkið frá þessum radarskermi til Reykjavikur. Það kostar 100 þús. kr. til viðbótar, sem er alls ekki meiri fjárhæð en það kostar að halda úti fjórum flugumsjónarmönnum og flytja leiðsögn þeirra eftir símalínum til Reykjavíkur, sem kostar töluvert á ári hverju því það þarf að leigja sérstakar símalinur til þess. Um þetta var nokkur misskilningur í upphafi, en það er nú upplýst að þetta má gera og ég hef gert tillögu um að merkið verði flutt og þá verði flugumsjón öll hér á Reykjavíkurflugvelli. Þarna er sem sagt um tvær leiðir að ræða og ég tel þá síðari eðlilega með tilliti til þess að hinir mennirnir eru ekki undir stjórn flugmálastjóra og flugmálaráðh. og ráðuneytis. Eitt kom mér dálítið undarlega fyrir eyru, þegar hv. þm. sagði að tækin væru í eigu varnarliðsins. Þetta kann að vera rétt, ég þekki ekki svo vel til, en ég man ekki betur en flugturninn væri með pompi og prakt afhentur íslenskum stjórnvöldum, vígður o.s.frv. Ég hélt satt að segja að tækin þarna suður frá væru í íslenskri eigu, en hæstv. utanrrh. veit þetta náttúrulega betur. A.m.k. finnst mér að þau ættu að vera alveg skilyrðislaust í íslenskri eigu, en ekki í eigu varnarliðsins. Þetta er íslenskur flugvöllur, sem varnarliðið hefur aðgang að og hefur greitt kostnaðinn af alls konar framkvæmdum við. Við getum sagt það séu leigugjöld vegna afnota af flugvellinum. Ég tel því að það eigi að kippa þessu í lag, ef þetta er rétt hjá hv. 3. landsk. þm. Ég vil taka undir það, að ekki er ástæða til að gera mikið úr árekstrum. Það hefur tekist að leysa þau mál undanfarið, eins og kom fram hjá hæstv. utanrrh. Ég hef sett bráðabirgðaákvæðið í frv. eins og hæstv. utanrrh. hefur mælt með því. Við höfum að sjálfsögðu fjallað um þetta og það kom fram í ræðu hans að hann er sáttur við ákvæðið eins og það er. Ég tók eftir því, að hæstv. utanrrh. sagði að það væri ekkert því til fyrirstöðu að flugmálastjóri færi með yfirumsjón þessara mála undir stjórn utanrrh. Ég lít á það sem málefni utanrrh. frekar en samgrh. hverjum hann felur þá milligöngu. En ég tek undir það, sem kom fram h já hæstv. utanrrh., að ekkert sé því til fyrirstöðu og ég tel það að ýmsu leyti eðlilegra. Hins vegar hefur önnur skipan verið á. Eitt er það atriði sem kom fram hjá hæstv. utanrrh., að flugmálstjóri fer, eins og fram kemur í ákvæði til bráðabirgða, með öryggismálin og ber þannig ábyrgð á þeim. Það er rétt, að loftferðaeftirlitið gefur starfsskírteini út fyrir þá menn sem að þeim málum starfa, t.d. flugumferðarstjóra og þá sem eru í flugturninum og fara með stjórn radarsins, og margt fleira. Hins vegar er það utanrrn. sem ræður þessa menn. Er það ekki rétt hjá mér? Ég hef a.m.k. aldrei haft tækifæri til að ráða neinn. 



Herra forseti. Hv. 3. landsk. þm. talaði hér áðan. Ég skal ekki fara út í einstök atriði þess sem hann sagði. Mér þykir þó ástæða til að koma að einu sem fram kom í hans ræðu. Hann sagði að ég hefði látið orð að því liggja að það væri sjálfsagt að við gengjum í öll þau tæki sem væru á flugvellinum. Þetta sagði ég ekki og ég sagði ekkert í minni ræðu sem gefur tilefni til að gera mér upp þessi orð. Þess vegna vildi ég leiðrétta það. Hæstv. samgrh. vék að eignarhaldi á þessum tækjum. Ég vil gera hans orð að mínum því að ég hef haldið að Íslendingar ættu þessi tæki. Ef þeir eiga þau ekki er kominn tími til þess að við eigum óskoraða eignaraðild að þeim. Hv. 3. landsk. þm. sagði að það væri eðlilegt að mál Keflavíkurflugvallar heyrðu undir utanrrh. Þetta er hans skoðun. Ég sagði hins vegar að ég gerði það ekki að tillögu minni að gerð yrði breyting í þessu efni. Ætli ég sé ekki nokkuð sammála því sem hæstv. utanrrh. sagði um þetta efni. Það má endalaust deila um hvort utanrrh. skuli fara með mál Keflavíkurflugvallar, eins og hæstv. utanrrh. sagði. Ég hygg að það sé. En í þessum umr. hef ég ekki gert það atriði að umtalsefni undir hvaða ráðh. völlurinn heyrði, heldur hitt. að flugmálastjóri fari með öll mál Keflavíkurflugvallar sem varða flugmál. Hæstv. utanrrh. sagði um það efni að ekkert væri því til fyrirstöðu að svo væri. Það er náttúrlega ákvörðunarefni hvað gera skal í því efni. En mín skoðun er sú, að það sé rétt að svo sé og á það benti ég í fyrri ræðu minni í þessum umr. Hæstv. utanrrh. sagði að það væri ekki rétt að gera mikið úr ágreiningi sem hefði verið milli starfsmanna flugmálastjóra annars vegar og flugvallarstjóra hins vegar á Keflavíkurflugvelli. Það kann að vera. Það sem ég sagði um þetta efni var aðallega fólgið í því að taka undir það sem hæstv. samgrh. hafði sagt um það efni. Mér sýnist enn frekar eftir það sem hæstv. samgrh. sagði í síðari ræðu sinni ekki ástæða til að horfa alveg fram hjá þessum þætti, þ.e. þeim ágreiningi sem orðið hefur. Hæstv. utanrrh. ræddi nokkuð um fjárveitingar til flugvallarins og gat þess, að Íslendingar hefðu ekki lagt fé til flugvallarins. Hæstv. utanrrh. vék líka að því áhugamáli okkar margra að koma upp flugstöðvarbyggingu á Keflavíkurflugvelli. Það er ekkert nema gott um það að segja að hæstv. utanrrh. noti tækifærið í þessum umr. til að undirstrika það mál. En ég sé enga ástæðu til þess að ræða frekar um það, enda er enginn ágreiningur í þessum efnum milli mín og hæstv. utanrrh. Hæstv, samgrh. sagði að það hefði verið rangt sem vinstri stjórnin gerði, stjórn Ólafs Jóhannessonar, að sameina flugfélögin. Ég er hæstv. samgrh. sammála um þetta. hetta er eitt af því sem sú ríkisstj. gerði rangt. En jafnvel þó að um sé að ræða loforð vinstri stjórnar, eins og þau sem gefin voru hinu nýja félagi þegar sameiningin var gerð, verður, jafnvel þó um loforð vinstri stjórnar sé að ræða, að taka tillit til þess sem lofað hefur verið. Ég vil benda hæstv. samgrh. á það. Hæstv. samgrh. er sammála okkur hæstv. utanrrh. um að það geti verið hvort heldur, að við höldum áfram þeirri skipan sem nú er, að utanrrh. fari með mál Keflavíkurflugvallar, eða að við breytum. Ég held að við séum sammála um þetta. En þetta er ekki meginþráðurinn í því sem ég hef verið að segja, heldur hitt, sem ég spurði hæstv. samgrh. um og hann svaraði ekki, hvað mæli gegn því að flugmálastjóri fari með öll flugmál Keflavíkurflugvallar.

Ég kom að því og sagði að gegni því mælti ekkert.

Hæstv. ráðh. segir úr sæti sínu að ekkert mæli gegn því. En þá er ég reiðubúinn að koma með aðalspurninguna: Vill hæstv. ráðh. þá beita sér fyrir því, að í meðferð þessa máls verði bráðabirgðaákvæðinu breytt á þann veg að flugmálastjóri fari með öll flugmál á Keflavíkurflugvelli? Ég hef ástæðu til að spyrja hæstv. samgrh. að þessu. Ég tel mig hafa fært sterk rök fyrir því að það eigi að gera þetta og ég tel mig hafa sýnt fram á að hæstv. samgrh. sé ekki ánægður sjálfur með aðra skipan. Ég spyr því: Vill hæstv. ráðh. beita sér fyrir því að koma á þeirri skipan að flugmálastjóri fari með öll flugmál á Keflavíkurflugvelli?



Herra forseti. Mér þykir undarlegt ef það liggur ekki ljóst fyrir hver á tækin sem eru þarna suður á Keflavíkurflugvelli í flugturninum.Ég held að það hljóti að fást upplýst. Ég hef reyndar þær upplýsingar að þau séu ekki í eigu íslenska ríkisins og það sé þess vegna sem þessi ágreiningur sé uppi. Ef svo er hins vegar að íslenska ríkið á þetta allt saman og á sama hátt og þau örfáu tæki sem eru hér í Reykjavík, þá sé ég ekkert því til fyrirstöðu að stjórn flugumferðar fari fram frá Keflavíkurflugvelli og það sé eðlilegt að nýta þau tæki sem til eru. Ég minntist á það áðan, að við þetta ástand, sem við búum nú við, þarf fjóra menn til að sinna starfi sem einn maður gæti stundað. Það er mjög miður. Það þykir mér og miður að þetta þurfi að vera menn sem ráðnir eru héðan. Þrír þeirra þurfa að aka á hverjum degi til og frá Reykjavík. Ekki fá þessir menn að ráða sig frá Keflavík eða Suðurnesjum. Það er eitt spaugilegt við þetta líka. Fjórði maðurinn sem starfar við þetta hefur starfað í nokkur ár í Reykjavík og þurft að aka daglega á eigin kostnað til Reykjavíkur í vinnu. Hvað eftir annað fór hann fram á að fá klómetragjald fyrir það, hvað ekki fékkst. Þegar hinir mennirnir þrír eru hins vegar ráðnir til Keflavíkur, þá fá þeir klómetragjald frá Reykjavík til Keflavíkur. Þetta eru skringilegheit sem var rétt að segja frá, en koma afskaplega undarlega fyrir sjónir. Varðandi þann ágreining, sem uppi hefur verið, tek ég undir að við eigum ekki að gera allt of mikið úr honum. Þegar ágreiningur er hafa menn sitt hvort sjónarmiðið. Þeir þar syðra hafa allt önnur sjónarmið en flugmálastjóri sjálfsagt hefur. Reyndar má segja um tilurð þessa ágreinings og að starfsmönnum var neitað 1979 að koma héðan frá Reykjavík til að taka við þar syðra, að það mál heyrir sögunni til. En nú er byggt á sömu rökum og áður. Það var hægt að sinna þessum störfum af því starfsliði sem til staðar er þar í flugturninum á Keflavíkurflugvelli og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að það sé gert þannig og þá eftir ósk flugmálastjóra í Reykjavík.



Herra forseti. Ég taldi mig reyndar hafa svarað spurningu hv. 4. þm. Vestf. Ég vísaði í ummæli hæstv. utanrrh. og tjáði mig sammála honum um að ekkert væri því til fyrirstöðu að flugmálastjóri væri undir yfirstjórn utanrrh. yfirmaður flugmála á Keflavíkurflugvelli. Ég sagði hins vegar, að flugmál á Keflavíkurflugvelli heyrðu undir hæstv. utanrrh. Þess vegna verður hæstv. utanrrh. að ákveða hvaða skipan hann vill hafa að þessu leyti og hann yrði þá að beita sér fyrir slíkri breytingu. Ég upplýsti að ákvæðið til brb. er samið í fullu samráði við hæstv. utanrrh. Út af því sem hv. 3. landsk. þm. sagði, vil ég aðeins ítreka það, að að sjálfsögðu er ekkert því til fyrirstöðu að flugumsjón fyrir Reykjavíkursvæðið kom frá Keflavík, en ég endurtek að það getur ekki bara verið að ósk flugmálastjóra, heldur verður sá starfsmaður að vera undir hans stjórn.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. upplýsti að ég hefði ekki beint spurningu minni til rétts aðila. Ég spurði hæstv. samgrh., en hann hefur tjáð okkur að ég hefði átt að spyrja hæstv. utanrrh. Ég vil því beina sömu spurningu til hæstv, utanrrh., hvort hann vilji beita sér fyrir því að flugmálastjóri fari með öll flugmál á Keflavíkurflugvelli. Ég spyr hæstv. utanrrh. með því að hæstv. samgrh. hefur tjáð mér að ég ætti að beina þessari spurningu til hæstv. utanrrh. 



Herra forseti. Svarið við þessari spurningu er nú ósköp stutt, og það er bara eitt nei.



Herra forseti. Segja má að frv. þetta sé fylgifrv. með því sem við ræddum hér áðan, um stjórn flugmála. Nefnd sú sem ég skipaði og greindi frágerði tillögurum breytingu á lögum um loftferðir frá 1964. Í 3. mgr. 141. gr. gildandi laga segir svo, með leyfi forseta: „Skylt er flugmálaráðh. að skipa nefnd kunnáttumanna til að kanna orsakir flugslysa, ef manntjón hefur orðið“. Lagt er til að í stað þessarar setningar komi það sem ég les nú, með leyfi forseta: „Flugmálaráðh. skal skipa 5 kunnáttumenn til fjögurra ára í senn í rannsóknarnefnd flugslysa. Nefndin skal kanna orsakir flugslysa, ef manntjón hefur orðið eða legið hefur við slysi á mönnum eða miklu tjóni á munum. Nefndin skal einnig gera tillögur til úrbóta í öryggismálum flugsins. Rannsóknarnefndin skal starfa sjálfstætt og óháð. Henni er heimilt að leita til flugmálastjórnar og lögreglu um aðstoð og upplýsingar eftir því sem tilefni gefst til“. Ég sé ekki ástæðu til að lesa meira, en ég vildi lesa þessar tvær málsgr. Þar kemur fram, að með þessu frv. er ætlunin að gera ákvæði um nefnd sem kanni orsakir flugslysa miklu fyllri en nú eru. Einnig er tilgangurinn með þessu frv. að kveða á um að rannsóknarnefndin starfi sjálfstætt og óháð. Þar með er verið að vissu leyti að kveða á um að rannsóknarnefndin starfi óháð loftferðaeftirliti sem slíku. Að því hefur oft verið fundið, að loftferðaeftirlit og rannsókn flugslysa séu meira og minna undir einum og sama hatti þ.e. flugmálastjórn og því kunni í einstökum tilfellum að skapast viss hagsmunaárekstur, ef ég má orða það svo. Hér er leitast við að draga úr þeim möguleika. Ég sé, út af fyrir sig ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv , en legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgn.