Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég hafði skrifað hjá mér nokkrar athugasemdir frá fyrri meðferð málsins, en sé nú ekki ástæðu til að fara mikið út í það. Því hefur mjög verið haldið á lofti í þessum umr., að bændur yrðu að sætta sig við sama hlut og aðrir og að sparnaður yrði að ganga yfir þá sem aðra. Mótmæli ég þessu ekki, en vil, að tillit sé tekið til þess, hvernig ástatt er um atriði, sem miklu skipta fyrir atvinnuvegi landsmanna, og að því lúta till. um innflutning jeppa og landbúnaðarvéla. Meginþorri þeirra bifreiða, sem undanfarin ár hafa verið fluttar til landsins, hefur fallið í skaut öðrum en bændum. Það mun að jafnaði ekki mikið yfir 2 bifreiðar á hrepp í sveitum landsins, og af 1.200 jeppum, sem inn hafa verið fluttir að undanförnu, hafa tæp 500 farið út í sveitirnar og hæpið, að allir þeir jeppar hafi ílenzt þar, en það er ekki sök þeirra, sem úthlutuðu. Hér í Reykjavík eru bifreiðar talsvert á 7. þúsund, og hér er fjöldi jeppa, til lítilla nytsemda fyrir framleiðslu landsmanna flestir hverjir. Að því var vikið - ég hygg það hafi verið hæstv. ráðh., að það væri ekki óeðlilegt í sambandi við þetta mál að líta á það, að landbúnaðurinn léti ekki mikið af mörkum í gjaldeyri, en þyrfti hins vegar vélar og rekstrarvörur, sem kostuðu mikinn gjaldeyri, og er þetta rétt, meðan við erum að breyta um búnaðarhætti og þurfum að afla okkur mikils vélakosts, sem til þess þarf, en það, sem landbúnaðurinn lætur af mörkum borið saman við aðrar atvinnugreinar, er hreint ekki lítilvægt. Árið 1947 var það gjaldeyrisverðmæti, sem kom inn fyrir landbúnaðarafurðir, 26 milljónir króna, og mér er tjáð, að nettógjaldeyristekjur af togurunum hafi sama ár numið 34 milljónum króna, svo að munurinn er ekki ýkja mikill. Ég tek þessi dæmi vegna þess, að mikið orð er á því gert, hvað togaraútgerðin afli mikils gjaldeyris, og það gerir hún vissulega, en nettógjaldeyristekjurnar eru þó minni en manni kann að virðast við fyrstu sýn. Ég ætla, að tölur þær, sem ég nefndi, séu réttar, því að þær hef ég úr upplýsingum frá þeim mönnum, sem sérstaklega eiga að athuga þessi mál. Það hefur verið drepið á að aðrar nauðsynjar yrði að spara, ef innflutningur landbúnaðartækja væri aukinn, og er það að vísu rétt, en þó ég viðurkenni, að t. d. heimilisvélar hafi sína þýðingu og séu gagnlegar, þá vil ég gera mun á þeim og slíku sem því, sem beint lýtur að framleiðslunni, því að það á að ganga fyrir. Við fyrri meðferð málsins urðu hér nokkrar greinir út af úthlutun jeppanna, og skal ég ekki fara nákvæmlega út í það, en n. fannst sér skylt að afla sér um þetta allra fáanlegra gagna, ef slíkar umr. yrðu aftur, og skrifaði því n. Búnaðarfélagi Íslands og fjárhagsráði, sem hefur gögn nýbyggingarráðs undir höndum, og óskaði eftir skýrslum um úthlutun þessara aðila. Búnaðarfélagið sendi sína skýrslu þegar, en frá fjárhagsráði, sem geymir plögg nýbyggingarráðs, eða frá skrifstofustjóra þess bárust þau svör, að skýrsla þessa efnis væri ekki til og þyrfti að semja hana, en virtist mjög erfitt. Ég margendurtók ósk mína um að fá skýrsluna, og þegar það var þrásinnis sagt, að ekki væri búið að taka hana saman, þá bað ég að láta frumdrögin af hendi við n. Dugði þá ekki gamla viðbáran, að ekki væri búið að semja skýrsluna, og var nú sagt, að bera þyrfti málið undir fjárhagsráð. Þetta er alveg fáheyrt, og er rétt, að þetta komi fram. Síðan hef ég ekki haft hirðu á að ganga enn frekar eftir skýrslunni, svo að ég get ekki nú sagt neitt frekar um úthlutunina. En ef hér á að fara að taka upp þann nýja sið, að opinberar stofnanir neiti Alþ. um plögg sín, þá mun ég lýsa eftir þessum plöggum á öðrum vettvangi og láta reyna á, hvort menn fái að skyggnast inn í helgidóminn. Hv. frsm. hefur gefið skýrslu n. um viðræður n. við hæstv. viðskmrh. Það er vitanlega ekki hægt að ganga lengra en gjaldeyrisgetan leyfir, en ég vænti þess, að stjórnarvöldin, er um þetta ráða, sjái svo um, að hið gagnlegasta verði látið sitja fyrir innflutningi og þá sérstaklega það, sem getur aukið öflun verðmæta í starfi þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég hef látið í ljós, að ég teldi varhugavert fyrir Alþ. að gera samþykktir um innflutning á vissum vörutegundum, án þess að innflutningsáætlunin liggi fyrir og sömuleiðis áætlun um gjaldeyrisöflun, því að þá getur svo farið, að aðrar vörutegundir, sem ef til vill eru enn þá nauðsynlegri, verði að sitja á hakanum og gæti slíkt t. d. valdið rekstrarstöðvun hjá aðalútflutningsatvinnuvegi okkar, sjávarútveginum. Einkum er þetta varhugavert nú, með því að útlit er fyrir, að gjaldeyristekjur okkar geti orðið 50–60 millj. kr. minni en s. l. ár. Ef sömu gjaldeyristekjur verða af togaraútgerðinni og vélbátaútgerðinni hvað þorskveiðar snertir, þá mundi þurfa 50–60 millj. kr. meira virði af síldarafurðum til þess, að útflutningurinn verði jafnmikill og í fyrra, eða ca. 400 millj. kr. Nú liggja hér fyrir allmörg mál svipaðs eðlis og þessi þáltill., sem nú er til umr. Það er í fyrsta lagi till. á þskj. 66 um að fela ríkisstj. að hlutast til um, að flutt verði til landsins efni í vinnuföt, vinnuvettlinga og hlífðarföt. Í öðru lagi er till. á þskj. 82 frá hv. 1. þm. Árn. og hv. 1. þm. Rang. um að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að flutt verði til landsins algengustu raftæki til heimilisnota, enn fremur raforkuvörur til orkuveitna og rafleiðslna til heimila. Þá er till. á þskj. 92 frá hv. 2. þm. Rang. um að skora á ríkisstj. að stuðla að aukinni framleiðslu rafmagnstækja innanlands með því að tryggja þeim verksmiðjum í landinu, sem framleiða rafmagnstæki, nægilegt hráefni, svo að þær geti unnið allt árið með fullum afköstum. Einnig skal stuðla að stofnun nýrra fyrirtækja til framleiðslu ýmissa rafmagnstækja, sem enn hafa ekki verið framleidd í landinu. Svo er till. á þskj. 100 frá hv. þm. S-Þ. um að skora á ríkisstj. að leitast við að koma rafmagni inn á hvert sveitaheimili í sambandi við Marshallaðstoðina. Enn eru þessar tvær till., sem hér eru á dagskrá, um jeppana og landbúnaðarvélarnar, og má vera, að enn fleiri till. svipaðs eðlis hafi komið fram. Mig langar nú til að spyrja hv. flm. þessara till.: Ef skilja á milli þess, sem þeir skora á ríkisstj. að flytja inn, vilja þeir þá láta jeppana sitja fyrir t. d. rafmagnsvörum eða þá vinnufötum? Ef ekki verður nú sérstakt aflaár, þá verður gjaldeyrisskortur, og ég verð að segja það, að þótt ég beri virðingu fyrir Alþ. og öllum þorra þm., þá held ég, að hv. Alþ. hafi ekki möguleika á því að ákveða innflutning einstakra liða án þess að hafa yfirsýn yfir innflutninginn í heild. Ef menn gera till. sem þá, er hér um ræðir, þá verða menn að gera sér grein fyrir, hver innflutningurinn er í einstökum flokkum og enn fremur hvaða gjaldeyrismöguleika við höfum. Hvorugt þetta hafa þm. möguleika á að afla sér upplýsinga um. Ég tel því nauðsynlegt, að hæstv. ríkisstj. birti hv. þm. innflutningsáætlunina og að ekki sé mögulegt að ganga frá innflutningi í einum vöruflokki, án þess að heildaráætlun liggi fyrir. Ef Alþ. segir t. d., að jeppar eigi að sitja fyrir olíu til sjávarútvegsins, þá hefur Alþ. rétt og vald til þess, en eins og nú er háttað, þegar ekki er hægt að auka mikið innflutning á einstökum vöruflokkum án þess, að það gangi út yfir rekstrarvörur landsmanna, þá ættu hv. þm. að athuga svona till. alvarlega. Mundu flm. þessara till. óska, að innflutningur jeppa gengi fyrir innflutningi á t. d. fóðurbæti? Þetta er spurning, sem hv. þm. verða að gera upp við sig. Og hvar ætla þeir að taka peninga í þetta? Mér dettur ekki í hug, að þeir vilji fara út á þá braut að taka gjaldeyrislán til þessara hluta. Hv. 1. þm. Árn. gerði það að umtalsefni, að gjaldeyristekjur af togurunum væru ekki mjög miklu meiri, en af landbúnaðinum, og miðaði hann þar við árið 1947. Skal ég ekki rengja tölur hans, en þær eiga bara ekki við árin 1948 og 1949, því að gjaldeyristekjur af landbúnaði fara minnkandi, en vaxandi af togurunum. 1948 hygg ég ekki, að gjaldeyristekjurnar af landbúnaðinum fari fram úr 20 millj. kr., en gjaldeyristekjurnar af togurunum eru 60 millj. kr. nettó, og á árinu 1949 eru gjaldeyristekjurnar af landbúnaðinum áætlaðar 10 millj. kr., og er ástæðan fyrir þessari lækkun sú, að ekki er gert ráð fyrir útflutningi á kjöti - og gærur af öllu því fé, sem slátrað var 1948, seldust fyrir áramót 1948–49. Tekjurnar af landbúnaðinum 1947 eru því enginn mælikvarði á árið 1949. Hins vegar segi ég ekki, að minnka eigi stórkostlega innflutning á þörfum landbúnaðarins. Það mætti hugsa sér að auka hann eitthvað, en þegar kröfur eru gerðar um meiri innflutning en áætlað er, þá má það ekki valda óbærilegu ósamræmi, t. d. þannig, að draga þurfi úr innflutningi neyzluvara, sem við getum ekki án verið, eða rekstrarvara til aðalatvinnuvegar okkar, sjávarútvegsins. Ég mun því annaðhvort sitja hjá eða greiða atkv. móti þessum till. af þeim röksemdum, sem ég hef þegar talið.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður um málið. Þegar þetta mál var til umr. hér síðast, var ég einn af þeim, sem benti á, að varhugavert væri að afgreiða till., eins og hún kom frá allshn. Ég tók undir þau orð, sem hæstv. viðskmrh. talaði hér í sambandi við þetta mál. Ég fékk þá ýmsar hnútur hér frá hv. flm., t. d. um það, að ég væri kominn hér í sérstaka afstöðu gegn bændastéttinni, og þar með, að ég hefði ekki hugsað nægilega um hag þeirra manna, sem ég ætti að vera fulltrúi fyrir hér á Alþ. Eitt af dagblöðum bæjarins sendi frétt út um það, að þm. Barð. væri mikið á móti þessum framfaramálum bænda. Nú sýnist mér risið á n. hafa heldur lækkað, eftir að hún hefur rætt við hæstv. viðskmrh. Nú eru menn beðnir að minnast þess, þegar atkv. verða greidd um þessa till., að um hana eigi ekki að gilda annað eða meira en það, sem hæstv. viðskmrh. fór fram á, þegar ég studdi hans mál hér, sem sé, að þetta verði gert í samræmi við annan innflutning, þ. e. a. s., ef gjaldeyrir væri til fyrir þessu magni. Það er látið í hendur hæstv. viðskmrh. og fjárhagsráðs að fara með málið, eins og þeim aðilum sýnist sjálfum. Það er ekki bara vikið frá þeirri ákvörðun að hækka innflutning jeppabifreiðanna úr 600 upp í 750, heldur er hér farið niður fyrir 400, eins og upplýst er, að hæstv. ráðh. hugsar sér að flytja inn. Þetta er allur árangurinn. Það er rétt að taka fram, að eftir nýjustu upplýsingum um þetta mál - og er gott fyrir formann n. að athuga þetta, vegna þess að hann var að tala um misræmi, sem ætti sér stað við skiptingu þeirra bifreiða, sem flytja á inn - þá mun hugsað að flytja inn á árinu 1949 200 fólksbifreiðar. Nú vildi ég því biðja formann n. að athuga, hvort ekki er hægt að fá samkomulag um að færa til af þessari áætlun eitthvað af þessum 200 bifreiðum og bæta við þá upphæð, sem allshn. hefur nú sætt sig við, þ. e. 400 jeppabifreiðarnar. Ég hef einnig fengið upplýsingar um, að flytja eigi inn 500 vöru- og jeppabifreiðar. Það er ekki flokkað niður hér, hvernig á að skipta þessu, en viðskmrh. hefur gefið upp, að fluttar yrðu inn 400 jeppabifreiðar og 100 vörubifreiðar. En við vitum, að svo mikið er til af vörubifreiðum í landinu, að til vandræða horfir að starfrækja þær allar. Væri það ekki verkefni fyrir n. að ræða enn einu sinni við hæstv. viðskmrh. og við fjárhagsráð og fá að vita, hvort ekki er hægt að ná samkomulagi um að sameina þessar áætlanir um innflutning jeppabifreiða. Ég er á sama máli um það, að óverjandi sé að flytja inn 200 fólksbifreiðar á árinu 1949, en skera niður í 400 innflutninginn á jeppabifreiðunum. Það væri þess vegna æskilegt að fá samkomulag um þetta, áður en till. er kastað svona út, sem er lítill sómi fyrir þá menn, sem hafa ætlað að bera þetta mál fram til sigurs. Hv. 1. þm. Arn. sá ástæðu til þess í sambandi við þetta mál að bera saman gjaldeyrisöflun hins íslenzka landbúnaðar og gjaldeyrisöflun togaraflotans íslenzka. Hv. 1. þm. Árn. sagði, að á árinu 1947 hefði nettótekjuöflun af landbúnaðinum orðið 26 millj. kr. í erlendum gjaldeyri, en nettógjaldeyrisöflun togaranna mundi hafa verið 34 millj. kr. Ég skal ekkert um það segja, hvort þessar tölur eru réttar, en ég vil benda á, að í áætlun fyrir 1949, sem byggð er á reynslu, er talið, að meðaltekjur hinna nýju togara muni vera 4 millj. kr. á ári. Þegar komnir eru 30 togarar, verða þetta 120 millj. kr. á ári, þ. e. a. s. brúttósalan. 15 togarar gefa af sér 3 millj. kr. hver, sem verður 45 millj. kr. á ári. Þetta verða 165 millj. kr. alls brúttó í erlendum tekjum. Af þessu verða að jafnaði eftir um 25% í erlendri mynt, sem ekki er hægt að segja, að raunverulega ætti að draga frá, vegna þess að mest af þessu eru laun greidd fólkinu, sem keyptar eru ódýrari vörur fyrir erlendis, en hér er hægt að fá, og þyrfti þá annars að eyða í það öðrum gjaldeyri. Þá eru eftir rúmlega 123 millj. kr. Ég geri ráð fyrir, að nokkuð af þessum mismun stafi af því, hvaðan sem hv. þm. hefur fengið þetta, að ekki hefur verið reiknað með allri þeirri óhemju gjaldeyrisöflun, sem liggur í lýsi því, sem togararnir afla og sent er út sem sjávarafurðir, en það er stundum fullkomlega 1/3 af afla togaranna. Ég skil ekki, hvernig þetta mál kemur innflutningi jeppabifreiða við, hvaða tilraun þetta er til þess að vekja úlfúð milli þessara tveggja atvinnuvega. Ef dæma ætti um þetta til fulls, þá er ekki nóg að reikna með þessum 24 millj. króna fyrir landbúnaðinn. Á móti kæmi svo allt það, sem innflutt er til landbúnaðarins og bændur fá, vélar, áburður o. fl., sem flutt er inn beinlínis til þess, að hægt sé að framleiða vörur fyrir þetta margar millj. til útflutnings. Þá sagði hv. form. n., að önnur deild sjávarútvegsins bætti þetta betur upp, smábátaútvegurinn. Ég get upplýst það, eftir skýrslum um þetta, að allur sá fiskur, sem veiddur er á báta, mun gefa 100 millj. kr. útflutning, af því þarf ríkissjóður sjálfur að taka yfir 20 millj. kr. á sig í styrki. Það er kannske þessi leið, sem hv. þm. vill fara lengra inn á. Svo má bæta því við, að síldarútvegurinn gefur af sér að meðaltali 100 millj. kr. á ári. Ég held, að hv. 1. þm. Árn. ætti að lesa betur þessi gögn öll, áður en hann ræðir meira um samanburð á útflutningi landbúnaðarins og sjávarútvegsins. Ég vil taka það fram, að ég er ekki að draga úr þeim kostum, sem því fylgja að framleiða einnig landbúnaðarvörur til þess að selja á erlendum markaði. Svo fast situr í þessum hv. þm. hatrið til togaraútgerðarinnar, að hann getur ekki sagt satt um þetta atriði. Það er honum þá víst gleðiefni, að útlit er fyrir, að í dag verði að leggja öllum flotanum, svo að hann getur ekki orðið aðalútflutningsstoð landsmanna.



Herra forseti. Í fyrsta lagi vildi ég minnast aðeins á þann innflutning bifreiða, sem hv. þm. Barð. minntist á hér og er að verulegu leyti byggður á misskilningi. Hv. þm. sagði, að gert væri ráð fyrir að flytja inn 200 fólksbifreiðar og vöru- og jeppabifreiðar samtals að upphæð 500 stykki. En á innflutningsáætluninni, eins og fjárhagsráð nú hefur gengið frá henni, eru áætlaðar 3 millj. kr. til jeppabifreiða, en ekki er þar gert ráð fyrir neinum vörubifreiðum. Sérleyfisbifreiðar eru þar fyrir 1 millj. kr. og fólksbifreiðar fyrir 750 þús. kr. Ég skal taka það fram, að þessi upphæð, 3 millj. kr., var lögð til grundvallar, þegar ég taldi, að innflutningur á jeppabifreiðum mundi verða 400–500 stykki. Sérleyfisbifreiðarnar eru að nokkru leyti ákveðnar í samræmi við sérleyfishafana, og þeir telja, að með því að flytja að mestu leyti inn grindur og láta byggja yfir þær hér heima, verði þetta nægileg upphæð. Til fólksbifreiða eru, eins og fyrr segir, áætlaðar 750 þús. kr., og fer það eftir því, hve dýrar bifreiðar verða keyptar, hve margar þær verða. En sé reiknað með meðalverði, þá mun það vera kringum 15 þús. kr. fyrir bifreið. Þetta verða þá 50 fólksbifreiðar alls yfir árið, minna ef meðalverðið yrði hærra, en meira ef það yrði lægra. Ég tel ekki hægt að fara neðar með innflutning þessara bifreiða, en gert er. Ef þess vegna á að hækka enn þennan lið, jeppabifreiðarnar, þá er það ekki hægt nema með því að hækka áætlunina í heild, en við því var ég að vara við í umr. á fyrra stigi málsins og líka við því að taka einn lið út úr og ákvarða innflutning hans án þess að miða við afgreiðslu áætlunarinnar í heild. Ég þakka hv. allshn. fyrir það, að hún gaf mér kost á að ræða við sig í morgun um þetta mál, og get ég eftir atvikum fallizt á þá afgreiðslu, sem hún leggur til, að höfð verði á þessu, ef á annað borð er verið að gera ályktanir um mál eins og hér liggur fyrir, en ég er á móti því af ástæðum, sem ég hef áður skýrt frá og hirði ekki að endurtaka hér. Ég geri ekki ráð fyrir, að n. leggi fram brtt. um þetta, en þessi ákvörðun komi aðeins fram sem yfirlýsing frá hv. þm. N-Ísf. Sé þessi yfirlýsing skráð, - en hana má skilja þannig, að innflutningsáætlun jeppabifreiðanna hrófli ekki við innflutningsáætluninni að öðru leyti og komi því aðeins til framkvæmda, að gjaldeyrir verði til umfram það, sem áætlunin gerir ráð fyrir, þá get ég, eins og áður er sagt, eftir atvikum fallizt á þessa afgreiðslu n. Ég þarf raunar ekki að hafa fleiri orð um þetta mál, en ég get ekki stillt mig um að víkja nokkrum orðum að því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði hér áðan. Ég er á sömu skoðun og hv. þm. um það, að það sé mjög óviðeigandi, ef þn. geta ekki togað út plögg, sem þær þurfa að nota, frá nýbyggingarráði. Ég álít, úr því að Búnaðarfélag Íslands hefur lagt fram sín plögg, þá eigi líka að koma fram, hvernig nýbyggingarráð hefur annazt sinn hluta, svo að það liggi fyrir opinberlega líka. Ég er þeirrar skoðunar, að þá yrði ýmislegt upplýst, eins og raunar verður við allar slíkar úthlutanir. Hitt atriðið, sem hv. þm. minntist á, þar sem hann var að bera saman útflutning landbúnaðarins og togaraflotans, þar er ég honum ekki eins sammála. Hv. þm. minntist á, að tölur yfir nettó-gjaldeyrisöflun togaranna og hins vegar landbúnaðarins á vissu ári nú nýliðnu hefðu verið mjög sambærilegar, og virðist vilja leiða rök að því, að þessi atvinnuvegur, landbúnaðurinn, eigi ekki síður skilið stuðning en togaraútgerðin, sem kostað sé til tugum millj. í innflutningi.

Ég kom ekki að því.

Hv. þm. kom ekki beint að því, en mér virtist mega skilja, að hann undirbyggi þessa skoðun. Það þarf ekki að vera neinn mælikvarði um þetta efni, þó að landbúnaðurinn flytji ekki út eins mikil verðmæti og togararnir afla. Það getur fullkomlega komið til mála og verið sjálfsagt að veita landbúnaðinum þann stuðning, sem frekast væri hægt, til vélakaupa og eins af öðrum ástæðum. Það gæti verið, að landbúnaðurinn ynni svo mikið fyrir innlendan markað, að hann hefði þess arna fulla þörf og gæti sömuleiðis með öflun þessara tækja lækkað verð á landbúnaðarafurðum. Í þriðja lagi, þá gæti hann komið til með að auka útflutningsverðmæti sitt. Nú vil ég spyrja formælendur þessa máls hér um það, hvort þessi aukni innflutningur landbúnaðarvéla mundi þýða það, að búast mætti við, að eitthvað væri hægt að lækka verð á framleiðsluvörum landbúnaðarins, ef þessi innflutningur yrði framkvæmdur. Mér skilst, að framleiðsluverðmæti til útflutnings muni ekki aukast. Það hefur verið upplýst hér, að samtímis hinum stórauknu framlögum til vinnuvéla hefur útflutningur landbúnaðarins minnkað úr 26 millj. kr. og niður í 10 millj. kr., sem hann er áætlaður í ár. Þetta er að vísu áætlun, en eftir gögnum, sem ég hef fengið, er talið, að útflutningur 1949 verði ekki mikið yfir 10 millj. kr. Og þá finnst mér, að eitthvað þurfum við að hafa til að rökstyðja það, að þessi gífurlegi innflutningur á landbúnaðarvélum skuli veittur umfram það, sem venjulegt er. Spurningin er þá, hvort ekki mundi hægt með öllum þessum vinnuvélum að lækka verð þeirra vörutegunda, sem framleiddar eru. Það væri vel þegið í okkar verðbólgulandi. Væri hægt að fá yfirlýsingu um þetta frá forsvarsmönnum þessa máls, þá teldi ég afar mikið unnið og það mundi breyta mjög mínu viðhorfi til málsins.



Herra forseti. Mér datt það ekki í hug, þegar ég drap á nokkur atriði varðandi útflutningsframleiðslu togaranna og landbúnaðarins, að gera það í því skyni, að það ætti að skiljast sem metingur um þessar atvinnugreinar eða þaðan af verra. Það hefur verið talið, að togararnir legðu mjög mikið af mörkum í þjóðarbúið. Eins og ég sagði, þá hef ég ekki rannsakað þetta sérstaklega, heldur fengið það meira af skotspónum. Ég þori þess vegna ekki að ábyrgjast þessar tölur né heldur, hve vítt þær taka til framleiðslunnar, eins og t. d. togaranna. Ég vil ekki, að hv. þm. Barð. temji sér þann sið að vera með getsakir um það, að menn kunni að meina allt annað, en þeir segja. Það er vafalaust á fárra færi að rannsaka hjörtun og nýrun eða annað en það, sem kemur fram, og er þá engan veginn rétt að vera með slíka sleggjudóma. Að hatur eða öfund til sjávarútvegsins hafi sýnt sig í því, sem ég talaði um þetta mál, er mjög fjarri sanni. Hann getur ekki skírskotað til einnar einustu umr. á Alþ., þar sem ég hafi talað öfundaryrði til sjávarútvegsins. Ég skora á hv. þm. að leita að slíkum ummælum í minni þingsögu. Ég hef að vísu, eins og fleiri hv. þm., verið svo óvarkár, að ég hef ekki litið á allar mínar ræður, en finnist nokkurt orð í þá átt í mínum ræðum á því tímabili, er það ekki rétt hermt eftir mér. Ég vona, að ritararnir séu það nákvæmir, að þeir snúi ekki hlutunum þannig við. Þó minnist ég þess, þegar ég leiðrétti ræðu, að þingskrifarinn lét mig halda því fram, sem ég var í algerri andstöðu við. Ég slæ þennan varnagla, en annars vil ég vona, að hv. þm. Barð. hafi misskilið það, sem ég sagði í minni ræðu og gaf honum tilefni til sinna ummæla. Út af því, sem hv. þm. Ísaf. sagði, þá hygg ég, að álit okkar fari mjög saman í þessu efni. Þó að ég dræpi á þessar tölur, þá var það aðeins til að sýna, hvernig þetta hefði staðið. En viðvíkjandi gjaldeyrisöflun þessara atvinnuvega vil ég taka það fram, sem mér láðist áðan, að þýðing landbúnaðarins er að mínu áliti ekki minni fyrir þjóðarheildina, þó að hann flytji ekki svo sérlega mikið út af sinni vöru. Hann brauðfæðir þjóðina að langmestu leyti. Það munar að vísu nokkuð á framleiðslunni hvað krónuupphæð snertir, en ekki ýkjamiklu, þegar allt er fært til reiknings. Ef flutt væri út allt það, sem framleitt er af landbúnaðarafurðum: mjólk, kjöt, ull o. fl., o. fl., þá mundi það ekki gera litla upphæð. Þess þarf þjóðin og með. Þá má og líka taka það með í reikninginn, hve fólkinu hefur fækkað í sveitum landsins á síðustu tímum. Því má heldur ekki gleyma, að yfir landbúnaðinn hafa gengið fádæma plágur, þar sem eru sauðfjárpestirnar, sem skert hafa bústofn bænda stórkostlega, bæði hvað snertir til að framleiða vörur fyrir þjóðina sjálfa og til útflutnings, móts við það, ef allt hefði verið með felldu um hag bænda. Ég skal svo ekki ofbjóða þolinmæði hæstv. forseta. Ég vona, að hv. þm. Barð. taki þetta til athugunar, að hann hefur hrapallega misskilið mig út af því, sem ég drap á áðan í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Árn. þarf ekki að kenna mér neitt um það, hvaða þýðingu landbúnaðurinn hefur hér á Íslandi. Ég hef fullkomlega eins djúpan skilning á þeim málum eins og hann. Ég skal ekki ræða um sjávarútveginn við hann frekar, en mér þykir vænt um, að hann hefur lýst því yfir, að hann hefur ekki meint það, sem skilja mátti út úr orðum hans. Ég stóð upp til þess að gera stutta fyrirspurn til hæstv. viðskmrh. Hann lýsti því yfir, að þær tölur, sem ég hafði nefnt í sambandi við bifreiðainnflutninginn, væru á misskilningi byggðar. Nú vildi ég spyrja hæstv. ráðh. um það, hvort má meira trúa því, sem ráðh. segir úr ráðherrastóli á Alþ., eða bréfi rituðu í ráðuneyti, með upplýsingum frá ríkisstofnunum. Fjvn. hefur, 27. f. m., fengið bréf frá fjmrn. með upplýsingum frá fjárhagsráði. Þar stendur m. a.: Fjárhagsráð áætlar innflutninginn, og svo koma ýmsar greinar hans og þar með 200 fólksbílar. Þar er svo reiknað skv. upplýsingum frá fjárhagsráði, að áætla megi gjöld af 200 fólksbílum og 500 vöru- og jeppabifreiðum. Ef þessar upplýsingar eru rangar, þá á ég enga sök á því. En ég vil fá að vita, hvort fjvn. muni þurfa undirskriftir frá öllum fjárhagsráðsmönnum og þess utan hæstv. ráðh. Það er þetta, sem ég vil fá upplýst.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég get ekki sagt hv. þm. Barð., hvort meir sé að marka eitt skjal heldur en annað frá fjárhagsráði. En ég hef leyft mér að trúa því, að sama upphæðin væri á skjölum þess, er send eru í ýmsar áttir. Í þeirri áætlun, sem okkur hefur borizt í hendur, er gert ráð fyrir 3 millj. kr. innflutningi á jeppabifreiðum, á sérleyfisbílum fyrir 1 millj. kr., á fólksbílum fyrir 750 þús. kr. 



Herra forseti. Við fyrri umr. þessa máls flutti ég á þskj. 33 litla brtt. þess efnis, að jafnframt því sem leyfður væri innflutningur bíla og varahluta til þeirra, yrði og sett ákvæði um innflutning á varahlutum til annarra bíla. Hv. n., sú er um málið hefur fjallað, tók upp í nál. sitt, að flytja skyldi inn varahluti til jeppabíla, en hins vegar ekki til annarra. Mér skilst, og það kom fram við 1. umr., að þetta þætti eigi eiga við, því að hér væri um ákveðna stétt manna að ræða, og mætti ekki blanda saman tveim málum. Ég álít, að þetta séu ekki nægileg rök til að vísa frá brtt. minni, og flyt ég hana því aftur á þskj. 285 með þeirri breytingu, að jafnframt sé gert ráð fyrir varahlutum „til þessara og annarra atvinnubifreiða.“ Er ekki deilt um, að vegna hins mikla bílafjölda í landinu er nauðsynlegt að auka innflutning varahluta allverulega. Er það sparnaður, en engin sóun, því að þá sparast innflutningur á nýjum bílum og þar með erlendur gjaldeyrir. Svo er og hitt, að bílarnir nýtast miklu betur og lengur með þessu móti. Þetta álít ég síður en svo veigalítið atriði, og flyt því till. að nýju í þessu formi og vil fá hana borna undir atkv. Þó að hér sé um einstaka bíla að ræða, álít ég ekki rétt, að þörf sé á að greina svo á milli tækja, að það megi ekki koma fram till. um, að sama máli skuli gegna um aðra bíla. Og er þetta engan veginn nægileg ástæða til að vísa till. minni frá.



Herra forseti. Ég tel rétt að taka það fram, að þessi ágreiningur á milli gagna hv. form. fjvn. og minna getur verið skýranlegur. Hef ég þegar tekið það fram, í hverju hann muni liggja. Eftir þeim skjölum, er ég hef, fær ríkissjóður meira í aðra hönd. Ég tek fram, að þegar liggja fyrir umsóknir um á milli 40 og 50 bíla. Ef þessir bílar koma til landsins, munu þeir mega teljast á lista ráðuneytisins, þó að þeir séu ekki á áætlun fjárhagsráðs. Þessi munur er því skiljanlegur. En á innflutningsáætlun ársins er ekki gert ráð fyrir meira en ég las upp. Kemur þetta til af því, hver háttur er á hafður um flokkun vörutegundanna. Ég ætla, að þetta skýri muninn á þeim tveim plöggum fjárhagsráðs. Skila ég svo hv. þm. skjölunum aftur hátíðlega.



Herra forseti. Ræða hæstv. viðskmrh. gefur mér ástæðu til að biðja um orðið. Hér hefur borið nokkuð á milli. Hæstv. ráðh. segir, að munurinn stafi af því, að sú stofnun, sem upplýsingarnar sendir, geri ráð fyrir töluverðum innflutningi bíla gjaldeyrislaust. Nú þykir mér ólíklegt, að grannar vorir í útlöndum séu svo gjafmildir við okkur, að þeir láti vörur af hendi gjaldeyrislaust. Hæstv. ráðh. kveður um 40–50 umsóknir um bíla liggja hjá yfirvöldunum, og þarna vantar upplýsingar um, hvernig þessir menn hafa aflað sér gjaldeyris. Ég held það sé rétt, ef þessir menn hafa fengið hann á annan hátt en þann, sem yfirvöldunum er kunnugt um, að þau láti athuga þetta nánar og vísi þeim góðu mönnum í banka til að skila þangað erlendum gjaldeyri. Er það beinlínis skylda manna, svo að fjárhagsráð geti ráðstafað þessum peningum. Hygg ég, að benda mætti á fleira, sem þörf er á að flytja til landsins, en þessa 40–50 bíla, sem hæstv. ráðh. hefur gefið upplýsingar um. Hæstv. ríkisstj. ætti að taka það til athugunar, hvort eigi væri rétt að skila þessum gjaldeyri í bankana, þeim er fara á til bílakaupa, og gæfist þess þá kostur að festa kaup á ýmsu þarfara í staðinn.



Herra forseti. Það má nú segja sem mælt er: Fár bregður hinu betra, ef hann veit hið verra. Hv. þm. finnur enga aðra skýringu á málinu en þá, að menn vilji skjóta undan ólöglegum gjaldeyri og kaupa fyrir hann bifreiðar. En peninga geta menn aflað sér á eðlilegan hátt, t. d. þegar menn, sem búsettir hafa verið erlendis, flytjast heim til Íslands, eða á annan veg. Ég man t. d. eftir kennara, er fluttist heim frá Ameríku. Mátti hann flytja allt með sér nema bílinn? Ég hygg þó, að fáar vörur hafi verið hægt að kaupa fyrir andvirði bílsins, þótt manninum hefði verið neitað um að fá hann fluttan inn. Þá fá sjómenn í siglingum frjálsan erlendan gjaldeyri handa milli. Sumir kaupa bíla. Má þá veita þeim mönnum innflutningsleyfi fyrir þeim? Ef ekki, væri vita tilgangslaust að láta þá yfirleitt fá erlendan gjaldeyri. Ýmsar fleiri ástæður geta legið til þess, að sumir fara fram á leyfi til þessara hluta, án þess að um neinn feluleik sé að ræða með erlendan gjaldeyri.



Herra forseti. Ég tel það æskilegt, að hæstv. ráðh. gæfi Alþ. ýtarlega skýrslu um málið. 

Forseti (JPálm): Hv. 1. þm. N-M. hafði kvatt sér hljóðs. Nú, - það er reyndar gott, ef hv. þm. fellur frá orðinu. Og hv. þm. Barð. fellur frá því líka.



Herra forseti. Mér var gefinn kostur á að mæta á f. hjá allshn. í morgun og ræða við hana um málið. Þá fékk ég þá skýringu á till., að hún mundi geta rúmazt innan takmarkana innflutningsáætlunar fjárhagsráðs. Ef svo er, er ég henni samþykkur. En fari hún fram á aukin gjaldeyrisútlát umfram innflutningsáætlunina, þá er ég þess ekki hvetjandi, að hún verði samþ. - fremur en varðandi jeppana, enda tek ég fram, að þegar fullnægt hefur verið þörfinni á jarðræktarvélum, þá er hægt að flytja aðrar vélar inn. Með þeim skilningi get ég látið athugasemdalaust og afskiptalaust um afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Þetta verða aðeins örfá orð. Ég tel till. ekki í verra formi frá n. komna, en í upphafi. Og á ég við það, að í till. er lögð áherzla á innflutning ræktunarvéla, skurðgrafna o. fl. Sannleikurinn er sá, að full nauðsyn er á ákveðinni tölu af vélum. Munu jarðræktarframkvæmdir í landinu stöðvast, nema þær fáist. Svo mikill óréttur er gerður héruðunum, að sum hafa fengið tæki og önnur ekki, orðið út undan. Framkvæmdir samkv. l. eru stöðvaðar, þar sem ræktunarvélar hafa eigi fengizt til félaga. Því er nauðsynlegt að fá þarna ákveðna tölu véla til þess að fullnægja brýnustu þörfum. Þykir mér sérstaklega vænt um orð hæstv. viðskmrh. áðan, að till. rúmist innan innflutningsáætlunarinnar fyrir þetta ár. Ef svo er, er vel farið, og ég vona, að úr þessu fari nú að rætast. - Ég skal taka það fram vegna þeirra umr., sem hér hafa farið fram, að rétt er, að ræktunarframkvæmdir takmarkast af áburðarskorti. Og það er engan veginn hættulaust að hvetja menn til að hefja ræktun í ríkum mæli, nema skilyrði séu fyrir hendi að fá nægilegan áburð. En við munum tæplega þurfa að óttast skort eftirleiðis. Mun áburðurinn fást í vor. Ég held, eftir síðustu fréttum að dæma, að þetta verði síðasta árið, sem við munum þurfa að búa við skömmtun á þessari vöru, þannig að árið 1950 muni nægur tilbúinn áburður fást með skynsamlegum kaupum. Því held ég, að sú ætlun manna þurfi hér á engan hátt að standa í vegi, að fáist ræktunarvélarnar, verði um áburðarskort að ræða, áburðarþörfinni eigi fullnægt. Þetta vil ég taka fram. Gleður það mig, að kröfurnar, sem gerðar eru um ákveðna tölu af vélum, geti rúmazt innan innflutningsáætlunarinnar. Hins vegar er þörfin fyrir minni dráttarvélar umdeild. - Það dettur engum í hug að neita því, að það er hægt að nota hesta til að draga sláttuvélar og aðrar minni vélar, en það er bara þýðingarlaust að tala um það, því að fólkið heimtar önnur tæki. Þróunin er sú, að vélarnar ryðja sér braut og fólkið vill nota þær, og þess vegna verður að flytja þær inn, eftir því sem mögulegt er, fyrst stóru dráttarvélarnar til að brjóta landið og svo minni vélar til að yrkja hið ræktaða land. Úr því að ég stóð upp, ætla ég að víkja nokkrum orðum að einu máli, sem hér hefur dregizt inn í umr., en það er framleiðsla landbúnaðarins, sem sumir hafa haldið fram, að hafi minnkað á síðustu árum, og aðrir, að hafi vaxið. Ég held, að það sé bezt að hafa það, sem sannast reynist í þessu máli sem öðrum, og það rétta er, að kjötframleiðslan var 1200 tonnum minni 1948 en áður. Þetta stafar af fækkun fjárins í sambandi við sauðfjárveiki, sem herjað hefur í bústofni landsmanna, en það er líka vegna þess, að bændur settu miklu meira á af lömbum á því ári en næstu ár áður, og það þýðir að vísu minnkandi kjötframleiðslu í ár, en vaxandi bústofn og þar af leiðandi aukna kjötframleiðslu í framtíðinni. Sannleikurinn er því sá, að kjötframleiðslan stendur nokkuð í stað, því þó að ærtalan minnki, þá hefur afurðamagnið vaxið sem þeirri fækkun nemur. Hins vegar hefur mjólkurframleiðslan aukizt, og er hún 3 millj. kg, meiri síðasta ár, en næsta ár á undan. Að vísu er það að sumu leyti vegna þess, að ný mjólkursvæði hafa stofnað mjólkurbú og hafið mjólkursölu, en þrátt fyrir það mun framleiðslan hafa aukizt nokkuð. Að þessu athuguðu mun hið rétta í þessu máli, að framleiðsla landbúnaðarins er svipuð og nokkur ár áður, hefur þó fremur aukizt en hitt. Ástæðan til þess, að landbúnaðurinn hefur ekki verulega aukið framleiðslu sína, er sú, að hann hefur ekki enn fengið aðstöðu og tæki nema að litlu leyti til þess, að hægt sé að reka hann eftir nútíma kröfum. Þetta er þó í áttina, og komi ekkert sérstakt strik í reikninginn, ætti mjólkurframleiðslan að aukast verulega á næstu árum, og ég vona, að kjötframleiðslan eigi eftir að aukast líka, því að ég er ekki í vafa um, að við eigum að auka sauðfjárræktina, því að skilyrðin til þess eru svo ákjósanleg í sumum héruðum landsins, að vart verður á betra kosið. Mér þætti heldur ekki ólíklegt, að á næstu 10 árum vaxi kjötframleiðslan um 1/3 til ½, miðað við það, sem hún er nú. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, en taldi hins vegar rétt að láta það koma fram að gefnu tilefni. Þar sem náðst hefur samkomulag við viðskmrh. um þessa þál., virðist mér eðlilegt og rétt, að hún hljóti samþykki.



Herra forseti. Tveir hv. þm. - 1. þm. N-M. og þm. Barð. - voru með fyrirspurn til mín fyrir nokkrum dögum. Þeir eru nú ekki staddir hér og því varla von, að ég geti nú upplýst þá. En ég vil geta þess, að hæstv. viðskmrh. kom á fund hjá allshn. í morgun, og var honum skýrt frá viðhorfi n. Og sé við það miðað, hvernig till. er nú orðuð, eftir að allshn. hefur skilað henni frá sér, getur þetta allt saman samrýmzt ágætlega, og ráðh. þarf ekki að leggja annan skilning í till. en eftir orðanna hljóðan. En eins og hv. þm. muna, var það það, sem hæstv. ráðh. fór fram á fyrir nokkrum dögum, að ef hann mætti skilja till. svona eða svona, þá gæti hann þolað, að hún yrði samþ. En nú er það svo, að n. hefur lagt aðaláherzluna á það, að innflutningur stórra ræktunarvéla væri látinn sitja í fyrirrúmi. Ég hef kynnt mér, hve mikil væri þörf búnaðarfélaga og ræktunarsambanda. Nemur hún 3½–4 millj. kr., eftir því sem ræktunarráðunautur ríkisins telur. Sennilega nægði 3½ milljón, ef hætt er við að flytja inn stærri dráttarvélar, 30–40 hestafla. En ráðunauturinn telur hæpið, að rétt sé að kaupa þær vélar, með því að bændur eru nú almennt að eignast eigin dráttarvélar, sem þeir geta notað til jarðvinnslu, eftir að stórvirkari vélar hafa brotið landið. En hvað snertir smærri búvélar, svo sem heimilisdráttarvélar og aðrar vélar, er þannig til orða tekið í till., að gert sé eins og unnt er í þessu efni, eða eins og gjaldeyrisgeta þjóðarinnar leyfir og innflutningsyfirvöld og ríkisstj. sjá sér fært að fara. Þegar þess vegna n. hafði talað við ráðh. og upplýst var, að nær 12 millj. kr. voru ætlaðar til þessa á innflutningsáætluninni, kom í ljós, að ráðh. getur sætt sig við samþykkt till., þótt hún sé ekki skilin á annan veg, en hún bókstaflega hljóðar á þskj. 247.



Herra forseti. Það er upplýst hér í umr., að haldinn sé flokksfundur í einum þingflokknum, meðan fundur stendur hér í Sþ. Ég verð að taka enn fram það, sem ég sagði áðan, að það er teflt á það tæpasta að taka til umr. í Sþ. till. á kvöldtíma, jafnvel á meðan einstakir þingflokkar eru að halda flokksfundi, - ég tala nú ekki um, þegar um slíkar till, sem þessa er að ræða. Ég vil aðeins vekja athygli hæstv. forseta á því, að ef umr. á Alþ. eiga að veita eitthvað örlítið brot af líkindum fyrir því, að það kynni að vera hægt að koma við rökum eða fá menn til að hugsa um það, sem sagt er, þá er fyrsta skilyrðið, að menn séu viðstaddir, sem á þyrftu að hlýða. Hér er síðari hluti umr. um þáltill., og því hæpið að ljúka henni meðan heill þingflokkur er á sínum eigin fundi. Ég hef flutt brtt. á þskj. 291 við þá brtt., sem allshn. gerir við þá till., sem fyrir liggur. Mín till. fer fram á, að Alþ leggi fyrir ríkisstj. og gjaldeyrisyfirvöld að fullnægja þörfinni til landbúnaðarvéla áður en leyft er að flytja inn bíla. Það er upplýst í umr., sem hafa farið fram í dag um skylda till. þessari, að gjaldeyrir sá, sem landsmenn hafa til umráða til innflutnings á þessu ári, verður líklega 50 millj. kr. minni en í fyrra. Nú nam útflutningur síðasta árs um 400 millj. kr. Finnst mér ekki ólíklegt, að fjárhagsráð hafi miðað við eitthvað svipað. En minnki gjaldeyrisfúlgan um 50 milljónir, verður að gera ráðstafanir viðvíkjandi því, hvað menn ætla að láta ganga fyrir og hvað skal sitja á hakanum, ef Alþ. á annað borð skiptir sér af innflutningsmálunum, sem ég álít það ætti að gera meira að. Það þarf að láta í ljós sína skoðun á málinu. Í minni till. er tiltekið, að fyrst sé séð fyrir þörf landbúnaðarins, áður en leyfður er innflutningur á bílum. Annars er hætt við, að ríkisstj. hefði tilhneigingu til að skera jafnt niður af hvoru tveggja. Mér finnst rétt, um leið og Alþ. afgr. svona till., að það segi til, hvernig það hugsi sér, að farið sé að, sérstaklega ef séð er fram á, að gjaldeyrir hefur eitthvað minnkað frá því, sem var. Og ég vil einnig taka fram, að ég álít þá eina afgreiðslu sómasamlega á þeim till., sem liggja fyrir, hvort heldur er um innflutning rafmagnstækja eða véla til rafmagnsverksmiðja, hráefna til þeirra, sem fyrir eru, innflutning á landbúnaðarvélum og öðru slíku, að afgr. innflutningsáætlun í sambandi við fjárveitinguna. Þetta eru svo náskyldir liðir, að ómögulegt er að slíta í sundur. Meira að segja fjárl. byggja á þessum hlutum, svo að ég tali ekki um ráðstafanir í landinu um atvinnu og atvinnuöryggi. Og meðan Alþ. álítur ekki rétt að afgr. innflutningsáætlunina sjálft og hafa þar endanlegt vald, en ekki aðeins ráðgefandi aðstöðu, eins og kemur fram í þáltill., þá finnst mér betra að bæta því við, sem ég hef lagt til.

Forseti (JPálm.): Út af aðfinnslum hv. 2. þm. Reykv. viðvíkjandi því, að ég hefði ekki fund seinni partinn í dag, heldur í kvöld, þykir mér rétt að taka fram, að það var vegna þess, að það er venjulegur flokksfundartími. Og sá flokksfundur, sem nú er haldinn, mun hafa verið boðaður löngu eftir að ég ákvað að halda þingfund. Varðandi þennan fund virðist það ekki gera mikið til, því að við síðari umr. þessa máls er búið að halda 12 ræður og margar þeirra langar, - og þetta er till., sem n. er sammála um. Þær löngu umr., sem farið er að viðhafa um einstakar þáltill., ganga langt úr hófi fram, svo að þess vegna er alveg óhætt, þó að fáir séu við til að halda þessum umr. áfram og ljúka umr. málsins.



Ég stend upp aðallega til að ræða þingsköp og nokkur almenn atriði, sem lúta að fundahaldi Sþ. undanfarna daga og jafnvel vikur. Ég get tekið undir með hæstv. forseta, að sá máti, sem farið er að taka upp í Sþ., að haldnar séu margar ræður og jafnvel tugir ræðna um tiltölulega ómerkilegar þáltill., nær engri átt. Hér er komið út í fullkomnar öfgar. Ég sé ekki betur en sóma þingsins sé stefnt í voða. Ef litið er á dagskrá þessa fundar, sést, að af 9 málum, sem eru á dagskrá, eru 4 þáltill., þar sem lagt er til, að Alþ. hafi bein eða óbein afskipti af innflutningsmálum, þ. e. að segja innflutningsyfirvöldum fyrir verkum um það, hvernig þau skuli haga sínum ákvörðunum, þeim yfirvöldum, sem Alþ. hefur sjálft sett l. um, að skuli fara með innflutningsmálin. Það á að segja fyrir um jeppa, landbúnaðarvélar, efni í vinnuföt og raftæki til heimilisnota. Þessi afskipti Alþ. af innflutningsmálunum á þennan hátt eru komin út í algerðar öfgar og farin að nálgast hreina vitleysu. Alþ. hefur sett l. um, að ákvarðanir í þessum málum skuli vera í höndum tiltekinnar n., sem a. m. k. allir stjórnmálaflokkar eiga menn í. Meiningin hlýtur að vera að treysta þessum mönnum að leysa þetta þannig af hendi, að sómasamlegt og viðunandi teljist. Er ekki líklegt, að 52 menn í Alþ. séu færari að taka ákvarðanir um ýmis framkvæmdaatriði á innflutningi til landsins, enda hefur það sýnt síg í þeim hrókaumræðum um flestar þessar till., að þær eru ekki alvarlega meintar, heldur áróðursherferð eingöngu, aðallega þeirra, sem hljóta sinn stuðning að mestu leyti í sveitum landsins. Það á að fiska eitthvað í þessum málum. 

Forseti (JPálm): Mér hefur borizt svohljóðandi till. frá hv. þm. Ísaf.: „Legg til, að máli þessu verði vísað til ríkisstj.“ - Út af þessari furðulegu ræðu hv. 4. þm. Reykv., sem hann hélt hér í tíu mínútur og ég gat ekki skilið annað en væru fyrst og fremst ásakanir til forseta fyrir að hafa tekið þessa þáltill. fyrir, þá sé ég ekki ástæðu til að taka við slíkum áminningum, sízt í máli, sem búið er að halda 20–30 ræður í alls og ekki er flókið.



Ég vil taka undir það, að þetta mál, sem hv. 4. þm. Reykv. er að tala um nú, var svo að segja útrætt, og áleit Sjálfstfl. að svo væri, eftir að allshn. átti tal við hæstv. viðskmrh. í morgun og búið var líka að ræða málið á einum fundi áður. Hvorki ég né aðrir flm. gerðum ráð fyrir umr. um hana að verulegu leyti í kvöld. Sjálfstfl. hefur leyft sér að hafa flokksfund í kvöld. Man ég ekki betur, en annar þingflokkur hefði flokksfund í fyrra kvöld, en hv. 4. þm. Reykv. fannst ekki taka því þá að bjarga Alþ. Þetta er líklega vegna þess, að nú á Sjálfstfl. í hlut. Ekki veit ég, hvað þær getsakir eiga að þýða, að tala um meiningarleysu með flutningi till. hér á Alþ., þó að ekki séu allir flm. viðstaddir, eftir að raunverulegum umr. er lokið. Og í fyrra kvöld þagði hv. 4. þm. Reykv., þegar heill þingflokkur hélt flokksfund meðan fundur var í Sþ.

Ég vissi ekki af því

.



Alllangur tími er nú liðinn síðan þessari till. var útbýtt, en það var 3. nóv. 1948. Ég sé ekki ástæðu til að sakast um, að málið er svo seint tekið fyrir. Till. hefur gildi fyrir það, en engu að síður missir hún að nokkru leyti marks, sem ég mun síðar koma að. Það er upphaf þessa máls, að þegar skömmtunarkerfið var upp tekið, láðist að taka upp sérstaka úthlutun til vinnandi manna, sem sjáanlegt var, að þyrftu frekar en aðrir að halda á vinnufötum og skjólfötum í sínu starfi. Af þessari ástæðu og fleirum var flutt þáltill. um sérstaka skömmtun á vinnufötum og vinnuskóm. Sú till. náði ekki fram að ganga, en hafði þá raunhæfu þýðingu, að skömmu á eftir var tekin upp sérstök skömmtun á þessum vörutegundum. Og skömmtun sú, sem gert var ráð fyrir, má segja, að hefði verið að mestu fullnægjandi, ef nægilegt af vinnufötum og vinnuskóm hefði verið fyrir hendi. En á s. l. hausti var ástandið orðið á þann veg, að verkamenn í Reykjavík og Hafnarfirði og öðrum nálægum stöðum gátu ekki fengið nauðsynleg vinnuföt til síns starfs. Menn urðu að vinna jafnvel í venjulegum jakkafötum. Ég veit ekki vel, hvernig ástandið úti á landinu var. En fyrir liggja nokkrar góðar upplýsingar, sem gefnar voru í umr. í Ed. Einn þm. úr sveitakjördæmi, hv. þm. Barð., lét svo um mælt, að hrúgazt hefðu hjá sér bréf utan af landi, sem full væru af kveinstöfum yfir því, að fólk geti ekki fengið nægan skófatnað og vinnuföt. Á einum stað verða bræður að skiptast á verkamannafatnaði til þess að geta gengið til verka, og bóndinn verður að liggja í rúminu, til þess að hinir karlmennirnir geti farið út til vinnu. Sumum fannst þessi hv. þm. hafa tekið of fast til orða, en hann svaraði á þessa leið: Ég get staðfest, að ég hef fengið bréf, sem skýrir frá því, að bóndinn verði að liggja í rúminu meðan bræðurnir vinna við útistörf. - Ef svona er ástandið í sveitum landsins, þá er það verra en hér í kaupstöðunum, það skal ég viðurkenna, þó að slæmt sé. Við flm. höfum óskað upplýsinga frá þeim mönnum, sem sjá notendum fyrir þessum vörum, og fengum svo hljóðandi skýrslu, sem ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Alþýðusamband Íslands og Verkamannafélagið Dagsbrún, Reykjavík. Vegna fyrirspurnar yðar til félags vors um, hvernig á því muni standa, að mikil þurrð er um þessar mundir á vinnuvettlingum, vinnufötum og skjólfatnaði fyrir verkamenn, þá höfum vér reynt að afla upplýsinga um þetta mál, að því er varðar innlenda framleiðslu. Hins vegar getum ver ekki sagt um það, hve mikið kann að hafa verið flutt inn af tilbúnum vinnufötum nú og á undanförnum árum, enda slíkur innflutningur með öllu óþarfur, þar eð innlendu verksmiðjurnar geta framleitt vinnufatnað á hagstæðu verði og afkastageta þeirra samanlagt mun vera nokkru meiri, en markaðurinn þarfnast, miðað við, að næg efnivara sé fyrir hendi. Til þess að fá yfirlit yfir framleiðslu þessa árs, til samanburðar við framleiðslu undanfarinna ára, höfum vér snúið oss til viðskiptanefndar með beiðni um upplýsingar varðandi veitt leyfi fyrir efnum til vinnufatnaðar árin 1944–1948, að báðum meðtöldum. Jafnhliða höfum vér fengið upplýsingar frá fulltrúa iðnrekenda í stjórn Sambands vefnaðarvöruinnflytjenda um innflutning til vinnufataverksmiðja fyrir milligöngu þeirrar stofnunar, á meðan Ameríkuviðskiptin stóðu yfir. Síðar nefndu tölurnar eru þó ekki hárnákvæmar, en láta mjög nærri sanni. Samanlagt hefur innflutningurinn til þeirra fyrirtækja, sem innflutningsyfirvöldin telja, að noti efni til vinnufatnaðar, verið þessi, samkvæmt upplýsingum viðskiptanefndar og fulltrúa iðnrekenda í S. V. Í. Árið 1944 kr. 2.907.556,00 - 1945 - 1.952.861,00 - 1946 - 2.616.967,00 - 1947 - 1.886.494,00 og - 1948 - 1947.963,00 Þess ber að geta, að í innflutningsmagni þessu eru taldar leyfisveitingar til nokkurra fyrirtækja, sem framleiða auk vinnufata og vinnuvettinga sjóklæði, regnkápur, rykfrakka, sportfatnað, manchettskyrtur o. fl. þess háttar, þó að verulegur hluti séu leyfisveitingar fyrir eiginlegum vinnufatnaði. Verksmiðjurnar, sem hér koma til greina, eru: Vinnufatagerð Íslands h.f., Vinnufataverksmiðjan h.f., Sjóklæðagerð Íslands h.f., Skjólfatagerðin h.f., Fatagerðin, Verksmiðjan Skírnir h.f., Toledo, Verksmiðjan Magni h.f., Verksmiðjan Sunna, Skyrtugerðin h. f., Sjófataverksmiðjan h.f., Elgur h.f. (öll í Reykjavík) og Fatagerðin, Seyðisfirði. Þó að svo virðist sem leyfisveiting yfirstandandi árs sé hlutfallslega svipuð og sum undanfarinna ára, er hún raunverulega allmikiu lægri, þegar tillit er tekið til þess, að vegna hækkandi vöruverðs erlendis fæst langtum minna vörumagn nú en áður fyrir sömu krónuupphæð. Nefnum vér sem dæmi, að verð á nankini (algengustu tegund vinnufataefnis) var 1938 93/4 pr. yard, 1940 12 cent, 1942 20 cent, 1946 28 cent og 1947 42 cent. Hér er nefnt vinnufataverð í Bandaríkjunum, en síður en svo verður samanburður síðustu tveggja áranna hagstæðari, ef miðað er við Evrópuverð þau árin, á móti áðurnefndu verði hin árin, en þá var vinnufataefnið keypt frá Ameríku. Má því með réttu segja, að ein ástæðan til þess, að minna hefur komið á markaðinn af vinnufatnaði nú en endranær, sé sú, að veitt hafa verið leyfi fyrir töluvert minna efnismagni 2 síðast liðin ár, en áður. En hér kemur fleira til greina. Skal til glöggvunar tekin hver tegund fyrir sig, algengur vinnufatnaður, vinnuvettlingar og skjólfatnaður. 1. Samkv. upplýsingum frá þeirri verksmiðju, sem framleitt hefur mestan hlutann af algengum verkamannafötum (buxum, jökkum og samfestingum úr nankini), þá var verulegur hluti af leyfisveitingunni, sem talin er hafa verið 1947 um 800.000 kr., veitt seint á árinu 1946, en vörurnar komu á neyzlumarkaðinn 1947. Hins vegar hafi fyrirtæki þetta næstum engin ný leyfi fengið árið 1947, eða um 30.000 kr. Fyrrnefnd 800.000 kr. leyfisveiting hrökk til þess að fullnægja að nokkru markaðsþörfinni árið 1947, en vegna þess að ný leyfi voru ekki veitt á því ári, gengu efnisbirgðir verksmiðjunnar upp, svo að um síðustu áramót átti verksmiðjan engin vinnuföt til, til þess að fullnægja eftirspurn fyrri hluta árs 1948. Það var því ekki fyrr en verksmiðjan fer að vinna úr efni því, sem veitt var leyfi fyrir eftir áramótin, sem vinnuföt komu á markaðinn. Verksmiðjan fékk nokkur leyfi í jan. og marz og álíka mikið í júlí. Afgreiðslufrestur á vinnufataefnum frá erlendu verksmiðjunni er venjulega frá 3 til 6 mán., eftir að pöntun er gerð, en pöntun er ekki hægt að senda fyrr, en leyfið er veitt.“ Þessi skýrsla er mun lengri, en það er komið fram, sem mestu máli skiptir. Og þegar þessi skýrsla var fengin, var þessi þáltill. flutt. Hún gerir ráð fyrir tvennu. Í fyrsta lagi, að flutt verði til landsins nægilegt vinnufataefni, og í öðru lagi, að leyfin verði veitt með nægilegum fyrirvara. Það hafa nú legið fyrir þinginu áskoranir um innflutning. Margir þm. hafa gagnrýnt þessar áskoranir og sagt, að um áróðursmál væri að ræða. Ég skal ekki segja um aðra, en mér þykir sjálfum gott að fá sem flest atkv. En ástand það, sem nú ríkir, er til óþurftar og skaða. Það er ekki heppilegt, að menn fari í dýrum fötum til vinnu sinnar eða geti ekki staðið í stöðu sinni sökum skorts á vinnufötum. Þessi þáltill. er borin fram í fullri alvöru. - Ég vil svo mælast til að umr. verði nú frestað og málinu verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég stend nú í annað sinn á fætur á þessum fundi til þess að ræða um fundarsköp. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hversu lengi hann ætli að halda áfram þessum skrípaleik. Ég er eini maðurinn hér í deildinni auk flm., forseta og skrifara. Þetta er þyí fullkominn skrípaleikur. - Viðvíkjandi ummælum hv. 2. þm. Rang., að ég hefði þagað yfir því, er annar flokkur en Sjálfstfl. hefði haldið fund, er fundur stóð yfir í deildinni, þá er það ekki rétt. Enginn flokkur hefur haldið þingflokksfund meðan fundir stóðu yfir. En Framsfl. hélt miðstjórnarfund, en margir þm. þess flokks voru hér á fundi. - Ég vil svo endurtaka tilmæi mín um það, að þessum skrípaleik verði hætt.

Forseti (FJ): Forseti hefur áður svarað hv. þm., og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það.



Það er nú fremur þunnskipað í hv. d., svo að ekki er ástæða til að flytja hér langa ræðu, þó að þetta mál eigi það vissulega skilið, að því sé gaumur gefinn. Þessi þáltill. er, eins og menn sjá, um það að skora á ríkisstj. að greiða fyrir innflutningi raftækja til heimilisnota, og þá jafnframt skorað á ríkissstj. að sjá um, að nægilega mikið af raforkuvörum til orkuveitna og rafleiðslna til heimila verði fluttar til landsins. Það er máske þannig háttað í okkar fjármálum, að ekki sé unnt að sinna slíkum málum eins og menn hefðu gjarna vilja til og þörf fyrir, en ég vil mega vona, að hæstv. ríkisstj. geri sér far um að greiða fyrir því eftir því, sem getan frekast leyfir. Þar sem raforkan er komin, er vitanlega nauðsynlegt, að fólk geti fengið þau allra nauðsynlegustu tæki, eins og t. d. eldavélar og annað þess konar. Þá er og mikil nauðsyn á því, að greitt sé fyrir því, að raforka geti dreifzt út um byggðirnar, og vil ég telja það mjög nauðsynlegt, að aflað sé þeirra hluta, sem til þess þarf, svo sem efnis til orkuveitna og rafveitna út um byggðir landsins. En þó að þau algengustu tæki komi ekki til þeirra staða, þar sem orkuveita er í smíðum, þá sakar það minna, þá ætti röðin þar fyrst að koma að, þegar orkuveitan er komin, en þá er líka sjálfsagt, að slíkar veitur komi að gagni. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þessa þáltill. Ég geri það að till. minni, að umr. um þetta mál verði frestað og málinu vísað til fjvn.



Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 92 till. til þál. um framleiðslu rafmagnstækja innanlands. Við vitum allir um hina miklu þörf rafmagnstækja í landinu vegna þess, að á undanförnum árum hefur rafmagni verið meir og meir dreift út um byggðir landsins, og verður svo vonandi í náinni framtíð. En rafmagnstæki vantar tilfinnanlega. Það hefur verið talað um gjaldeyrisskort og að erfitt sé að fullnægja um innflutning. En þá virðist beinasta leiðin að framleiða þau tæki í landinu sjálfu, þar sem reynsla er fengin fyrir, að framleiðsla rafmagnstækja er samkeppnisfær við erlenda, bæði að verði og gæðum, og á ég við það, að í Hafnarfirði, í Rafha, hefur reynsla fengizt með framleiðslu eldavéla, sem hafa reynzt eins góðar og erlendar og alls ekki dýrari, heldur ódýrari, en erlendar. En svo einkennilega hefur það atvikazt, að þessi eina raftækjasmiðja í landinu hefur ekki afkastað með fullum krafti, af því að það vantar efni til að vinna úr. Samkvæmt uppiýsingum frá forstjóra þessa fyrirtækis er erlendur gjaldeyrir til efniskaupa ekki nema ¼ miðað við að flytja inn tækin tilbúin. Það virðist þess vegna vera sjálfsagt að reyna að efla þennan iðnað í landinu, bæði vegna þess, að við eigum nú við erfiðleika að stríða í gjaldeyrismálum og megum búast við, að þannig verði einnig í framtíðinni, og þá alveg sérstaklega ef ekki verður horfið að því ráði að spara þar, sem möguleikar eru fyrir hendi, t. d. með því að efla iðnaðinn. Till., sem hér er flutt, fer fram á að stuðla að aukinni framleiðslu rafmagnstækja innanlands með því að tryggja þeim verksmiðjum í landinu, sem framleiða rafmagnstæki, nægilegt hráefni, svo að þær geti unnið allt árið með fullum afköstum, þannig að það verði ekki látið henda, að þær verði að stöðva rekstur sinn vegna þess, að þær vanti efni, um leið og veitt eru innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir tilbúnum tækjum, sem verksmiðjurnar geta framleitt alveg eins vel. Mér virðist ástæða til að veita því alveg sérstaka athygli. Þá segir enn fremur í till., að stuðlað skuli einnig að stofnun nýrra fyrirtækja til framleiðslu ýmissa rafmagnstækja, sem enn hafa ekki verið framleidd hérlendis. Eru það t. d. kæliskápar, þvottavélar, rafmagnsofnar og fleiri tæki, sem fróðir menn á þessu sviði hafa tjáð mér, að vel megi framleiða hér á landi með sama árangri og eldavélarnar. Það, sem ég á við með að skora á ríkisstj. að stuðla að því, að stofnuð verði slík fyrirtæki, er ekki það, að ríkisstj. endilega fari að setja á stofn slíkar verksmiðjur, heldur greiði fyrir því, ef einstaklingar eða félög vildu ryðja braut í því efni. Eins og kunnugt er, er öllum málum þannig háttað, að það er ekkert hægt að hreyfa sig nema með aðstoð hins opinbera. Þó að einstaklingar eða félög vildu ráðast í að koma upp verksmiðju á þessu sviði, þá er það ekki hægt nema með beinum eða óbeinum stuðningi þess opinbera. Það er þess vegna nauðsyn, að ríkisstj. stuðli að því, að sú verksmiðja, sem nú er til í landinu, hafi efni til þess að framleiða rafmagnstæki, og hjálpi til að koma upp nýjum slíkum fyrirtækjum. Ég býst við, að hægt verði að efla skilning hinna háu yfirvalda á þessum málum með því að vekja athygli á hinni miklu nauðsyn þessara tækja. Ég vona, að þessi till. mín geti orðið til þess, enda þótt hér í kvöld séu fáir til að hlusta á það, sem ég hef að segja í þessu sambandi. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, vegna þess að ég óska, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Það er mjög slæmt, að hæstv. viðskmrh. skuli ekki vera hér. Þetta er mjög eftirtektarverð till., sem ég álít, að heppilegt væri, að ríkisstj. gæfi okkur upplýsingar um við þessa umr., hvernig skilyrði eru fyrir hendi að framkvæma hana. Eftir því sem upplýst hefur verið af flm. till. og ég hef fengið staðfest annars staðar frá, er það alveg rétt, að Rafha í Hafnarfirði, sem að nokkru leyti er ríkisfyrirtæki og stendur þannig mjög vel að vígi að geta framleitt rafmagnstæki innanlands, getur nú ekki unnið með fullum afköstum vegna efnisskorts. Það hefði þess vegna verið æskilegt, að við hefðum nú þegar við fyrri umr. málsins fengið það upplýst frá hæstv. viðskmrh., hvernig fyrirhugað er að haga innflutningi á eldavélum og öðrum rafmagnstækjum, sem Rafha getur framleitt, í þeirri áætlun, sem liggur fyrir viða víkjandi þessu frá fjárhagsráði og ríkisstj. Það er vitanlegt, eins og segir í grg. fyrir þessari till., að það er hægt að fullnægja þessari þörf hér á landi. En ég hef heyrt, að í innflutningsáætluninni, sem liggur fyrir, - ég veit ekki, hvort hv. þm. Barð. hefur þá áætlun undir höndum, en ég heyrði á umr., sem fram fóru í dag, að hann mun hafa nokkrar upplýsingar, sem fjvn. hefur fengið viðvíkjandi þessari áætlun, - en það væri mjög æskilegt að fá upplýsingar um þetta, áður en málið fer til n., hvort það er rétt, að í áætluninni sé reiknað með of litlu hráefni handa Rafha, svo að aðeins 3/4 hlutar þess vinnukrafts, sem fyrir er, geti starfað, en í stað þess eigi að úthluta gjaldeyri til heildsölufyrirtækja, sem flytja inn erlendis frá fyrir upphæð, sem mundi, eins og hér er réttilega sagt frá, verða ferföld hvað hlutfallsmagn snertir, ef Rafha fengi að nota hana. Sem sagt; það er gert samkomulag með fjárhagsráði og ríkisstj. um það, að vissir aðilar, sem ríkisstj. er annt um, fái þennan innflutning á kostnað Rafha, svo að möguleikar Rafha séu ekki hagnýttir til fulls. Það er eins með þessa till. og aðra, sem verið var að ræða hér, að Alþ. vill gjarna geta tekið ákvörðun um þessi mál og ákveðið sjálft, hvernig innflutningi er hagað, og tekið sjálft á sig ábyrgðina. Nú er verið að afgreiða þessa áætlun, - við höfum heyrt, að ekki sé samkomulag innan ríkisstj. um hana og jafnvel ekki innan fjárhagsráðs, og þess vegna er ekki nema eðlilegt, að Alþ. segi sitt orð um þá afgreiðslu. Ef á að taka tillit til sérhagsmuna nokkurra heildsala í Reykjavík og eyða gjaldeyri til kaupa á eldavélum, sem Rafha getur framleitt, þá nær það náttúrlega ekki nokkurri átt. Þess vegna þykir mér leitt, að svona mál skuli vera tekin fyrir á kvöldfundi, svo framarlega sem ríkisstj. sér sér ekki fært að sitja kvöldfund. Svona mál er tekið fyrir til þess, að ríkisstj. geti tekið tillit til þess, og ríkisstj, þarf að geta flutt fyrir þingið sínar athugasemdir og upplýsingar viðvíkjandi þessu máli, og við þurfum að sýna og geta lagt dóm á þær upplýsingar og þá stefnu. En þetta er vitaskuld ekki hægt, ef ríkisstj. er hvergi nærri. En hins vegar sé ég ekkert á móti því að hafa kvöldfund. Nú vill svo til, að hæstv. viðskmrh. er formaður fyrir Rafha og fulltrúi ríkisstj. þar. Þar er því um að ræða fyrirtæki, sem ríkið sem eigandi hefur hagsmuna að gæta, að sé rekið með skynsemi, og enn fremur fyrirtæki með stórauknum vélakosti á síðustu árum með gjaldeyrisleyfum frá nýbyggingarsjóði, og ætti þess vegna alveg sérstaklega að miða að því að gera þetta fyrirtæki fært um að framleiða sem allra mest. Við rekum okkur á það viðvíkjandi svo að segja hverju einasta stórfyrirtæki innanlands, að það eru hagsmunir nokkurra heildsala í Reykjavík, sem standa svo á móti þjóðarhagsmunum, að menn fá ekki að kaupa hráefni til þeirra fyrirtækja, svo að þau fá ekki að starfa af fullum krafti fyrir ofríki þessara manna, sem heimta að fá að græða á því að flytja viðkomandi tæki fullunnin erlendis frá, jafnvel þótt þau séu miklu dýrari. Þess vegna endurtek ég það, að það er mjög slæmt, að hæstv. viðskmrh. skuli ekki vera við og geta gefið okkur upplýsingar um þessa verksmiðju, sem ég veit, að hann er nákunnugur. Þetta mál fer til allshn., og vonandi, að verði tækifæri fyrir þingið, annaðhvort af hálfu þeirrar n. eða við framhaldsumr. um málið, að fá þær upplýsingar, sem liggja fyrir. Hvað snertir 2. lið þessarar þáltill., þá tel ég varhugavert, sem þar er farið fram á, að stofna ný fyrirtæki til framleiðslu á ýmsum raftækjum. Það er svo í okkar iðnaði, að of mörg fyrirtæki eru rekin. Hvað snertir framleiðslu fyrir innanlandsmarkað, þá ætti ekki að hafa nema eina verksmiðju í hverri grein, til þess að verða tæknilega praktísk. Ein verksmiðja í hverri grein getur framleitt allt, sem landið þarf, og einungis með því fyrirkomulagi er hægt að framleiða ódýrt og hafa tæknilega fullkomnastar vélar, afkasta til hins ýtrasta, og vinnukrafturinn sparast þar mest. Það er vitanlegt, að ein smjörlíkisgerð getur framleitt allt smjörlíki, sem landið þarf. Þannig er það í mörgum greinum okkar iðnaðar. Nú þori ég ekki að segja, hvernig það mundi verða hvað snertir rafmagnstæki, en mér er nær að halda, að framleiðsla eldavéla sé það skyld hvað ýmislegt annað snertir í rafmagnsiðnaði, að mætti hafa alla þá framleiðslu í sömu verksmiðjunni. Allur úrgangur notaðist betur, allar pantanir gætu farið saman, allt, sem í þessa hluti á að fara, hagnýting véla, hagnýting mannafla verður betri með því, að þetta sé í einu og sömu verksmiðjunni. Ef við Íslendingar ætlum að framleiða með sem fullkomnustum tækjum, verðum við að skipuleggja okkar framleiðslu þannig að framleiða í eins stórum stíl og hægt er. Ég veit, að þetta rekst á hagsmuni einstakra einstaklinga. Ef þessi plön yrðu framkvæmd, að hafa eina verksmiðju í hverri grein, þá mundi með góðu skipulagi og samvizkusömu eftirliti hægt að pína út lægsta verð á vörum framleiddum innanlands. Hins vegar ef á að nota þann kost að hafa frjálsa samkeppni og menn undirbjóði hver annan, þá eru verksmiðjurnar íslenzku síður en svo of smáar. Ef allar verksmiðjur hafa of lítið hráefni, verður reksturinn dýr, og þá verður afleiðingin sú, að varan verður of dýr, og þegar slíkar verksmiðjur hafa verið reknar með tapi nokkurn tíma, endar það með því, að framleiðendurnir slá sér saman í hring og einn heldur svo áfram, en álagningin á vörurnar er látin vera sú sama og áður, og neytendurnir fá að borga. Þess vegna held ég, að það væri mjög varhugavert að stuðla að því, að stofnuð verði slík ný fyrlrtæki. Ef það reyndist svo, að Rafha gæti framleitt miklu fleiri tæki, þá er eðlilegra að gera slíkt fyrirtæki stærra og sterkara, svo framarlega sem við ætlum að framleiða sem ódýrast. Hitt spursmálið kemur svo á eftir, hvort við stjórnum okkar þjóðfélagi þannig, að við hagnýtum orkuna í verksmiðjunum. Ég held, að það sé ákaflega ópraktískt að fara að eyða peningum í kapítalvörur, ef við höfum fyrirtæki fyrir, sem geta framleitt meira en þau hafa gert hingað til. Og að tvísetja eða margsetja vélar í sömu grein til að framleiða hér, þegar svo að segja ein vélasamstæða getur framleitt það magn, sem þarf, er tæplega æskilegt. Þessu vil ég fyrst og fremst skjóta fram til athugunar, áður en málið fer í n., til þess að hún geti athugað þennan síðari hluta gr. vel.

Forseti (JPálm): Út af aðfinnslum hv. 2. þm. Reykv. vil ég vekja athygli á því, að þetta er aðeins fyrri hluti umr., og er ætlazt til, að þessari till. sé vísað til n. og þar fari fram athugun á því, hvort nokkurt samkomulag er um að afgr. slíka till., en vegna þess, hve mikið er borið fram af þáltill. og fyrirspurnum í Sþ., þá sé ég ekki ráð til að koma þeim áleiðis án þess að halda kvöldfund, án tilllts til, hvort hv. þm. eru almennt viðstaddir.



Ég ætla lítið að blanda mér í umr. um þetta merkilega málefni. En þrátt fyrir þá þörf, sem hæstv. forseti telur á því að halda kvöldfundi, og þótt vafamál sé, hvort till. sem þessi, sem nú er rædd, fær notið sín vegna mannfæðar á fundi, þá vil ég segja það, að þessi till. og sú næsta á undan á dagskránni um þetta mikilsverða málefni eru þess virði að vekja eftirtekt hv. þm. á, svo að þeir gætu átt þess kost að athuga málið. Hitt er ekki á valdi forseta, hve vel eða illa eru sóttir fundir. En það eru önnur mál, sem hafa verið rædd í þinginu, sem eru mál kjaftæðisins eins, og þau mætti gjarna ræða á kvöldfundi með tveimur, þremur eða fjórum áheyrendum úr hópi þm., en þetta mál er ekki þess eðlis. En það, sem ég vildi sérstaklega hreyfa við viðvíkjandi þessari tili. og þeirri, sem rædd var hér næst á undan, sem er nokkuð svipaðs eðlis - og er gott og blessað, að komnar eru fram, - er það, að talað er um, að flutt verði til landsins, eins og frekast er unnt, algengustu raftæki til heimillsnota, eins og þar greinir. Ég geri ráð fyrir, að fjöldi þm. vilji stuðla að því, að aflað sé nauðsynlegra tækja, eins og jeppanna og þeirra, sem hér ræðir um. En aðferðirnar við að afla þessara tækja hafa verið vefengdar, og það er hin mesta nauðsyn, að svo sé um hnútana búið, að þau tæki, sem aflað er, komi að sem mestum notum. Þess vegna vildi ég, að í stað almennra og hvetjandi orðatiltækja væri heldur reynt að hafa einhverja vegsögn um það, hve mikið ætti að útvega. Til dæmis held ég, að það lægi nærri, og vildi skjóta því til n., ef nokkrir nm. væru hér viðstaddir, hvort ekki væri réttmætt, að rafveitustjórnin, sem á að gera fræðilegar tillögur um rafveltur, léti í té nákvæmar skýrslur um það, að í þessu og hinu byggðarlagi og kauptúni yrðu gerðar svo og svo miklar framkvæmdir á komandi sumri og til þeirra þyrfti svo og svo mikið efni. Ef þetta lægi skipulega fyrir, væri það ákaflega mikilsverður leiðarvísir fyrir stjórnarvöldin. Þá þyrfti síður að segja setningar eins og þessa t. d.: „Maður gat ekki séð fyrir, að rafveitan þróaðist svona mikið og ört, og þess vegna er nú ekkert efni fyrirliggjandi.“ Það þyrfti einmitt að ganga svo frá málunum, að þetta þyrfti aldrei að koma fyrir. Og það er unnt að gera með skorðuðum áætlunum, sem mundu verða til ómetanlegrar leiðbeiningar fyrir stjórnarvöldin. Ég segi þetta að gefnu tilefni. Reynslan hefur sýnt, að sá háttur er beztur, að þekkingin sé sem mest spurð ráða og reynt að hnitmiða framkvæmdirnar og innflutninginn þannig, að allt sé samræmt.



Herra forseti. Er hv. 2. þm. Reykv. við? Ég vildi leiðrétta dálítinn misskilning, sem mér þótti gæta hjá honum. Hann fór yfirleitt vinsamlegum orðum um till., en seinni hluta hennar taldi hann þó varasaman, og ég vil benda honum á, að það er misskilningur, ef hann heldur, að þetta fyrirtæki í Hafnarfirði geti framleitt þau rafmagnstæki, sem við þurfum. Verksmiðjan í Hafnarfirði hefur svo að segja eingöngu framleitt eldavélar, og vélar hennar passa ekki til framleiðslu á öðrum rafmagnstækjum, og með þeim húsakosti, sem verksmiðjan hefur yfir að ráða, getur hún engan veginn fullnægt eftirspurninni. Meining mín er heldur ekki sú, að öðrum verksmiðjum verði komið upp til þess að keppa við hana, heldur til þess að framleiða annarskonar tæki, en hún er fær um. Það er svo ekkert aðalatriði fyrir mér, hvort þau fyrirtæki yrðu í Hafnarfirði eða annars staðar. En ef við ætlum að verða sjálfum okkur nógir hvað framleiðslu þessara tækja snertir, þá verðum við að fá fleiri verksmiðjur, hvort sem þær verða reistar við hliðina á Hafnarfjarðarverksmiðjunni eða á einhverjum öðrum stöðum. Við verðum sem sagt að kaupa nýjar vélar og reisa ný hús. Það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði áðan, að erlendis væri hver verksmiðja með aðeins eina tegund tækja, er vitaskuld rétt. Ein verksmiðja framleiðir t. d. eldavélar, önnur þvottavélar o. s. frv. En vegna þess, hve okkar þjóð er fámenn, getum við ekki farið að öllu að hætti stórþjóða við okkar iðnað. Verksmiðjan í Hafnarfirði er ekki stærri en svo, að hún getur ekki gert meira, en fullnægja okkar litla markaði á eldavélum. Það er því engin fjarstæða, þótt reist væri önnur verksmiðja fyrir t. d. þvottavélar og kæliskápa, en til þess þarf að flytja inn nýjar vélar. Þótt það megi til sanns vegar færa, að jafnaðarlega verði framleiðslan ódýrari, ef hún er rekin í stórum stíl, þá er margt, sem kemur til greina, er það skal meta. Lítil verksmiðja, sem aldrei hefur fleira fólk en svo, að vinnuaflið nýtist til fulls, og rekin er að öðru leyti á hagnýtan hátt, - slík verksmiðja getur staðið sig eins og þær, sem stærri eru. Á þessu vildi ég vekja athygli. Ég gat ekki skilið hv. 2. þm. Reykv. öðruvísi en svo, að það væri jafnvel nægilegur vélakostur hjá þessu eina fyrirtæki. En því er ekki að heilsa, og sé ég ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum.



Fyrst hæstv. forseti hefur óskað kvöldfundar, þá verður bezt að hafa hér dálítið kvöldrabb um þessa till. frá hv. 2. þm. Rang. Ég vildi nú óska þess, að hv. þm. hefði haft fyrir því að kynna sér athuganir fjárhagsráðs um iðnaðinn og möguleika hans, áður en hann samdi till. sína. Tel ég ekki ólíklegt, að hún hefði þá orðið nokkuð á annan veg og þá einnig upplýsingar hans um raftækjaverksmiðjuna í Hafnarfirði. Mér er það kunnugt af starfi mínu í fjárhagsráði, að það hefur einkum bagað verksmiðjurnar og staðið framleiðslunni fyrir þrifum undanfarin ár, hve vont hefur verið að fá efni frá útlöndum, og miklu fremur en hitt, að staðið hafi á leyfisveitingum. Flestir vita, að rafmagnsáhöld eru einkum gerð úr járni og stáli, en á slíkum hlutum er innflutnings- og afgreiðslutími svo langur, að það dregst oft á annað ár, að varan fáist, enda þótt leyfi séu fyrir hendi. Mér er kunnugt um, að einmitt verksmiðjan í Hafnarfirði hefur átt við slíka erfiðleika að stríða. Nú er það svo með okkar iðnfyrirtæki, að það er takmarkað, hve mikið þau mega taka af fólki frá útflutningsframleiðslunni. Hefðu iðnfyrirtækin nægilegt hráefni til framleiðslu sinnar, mundu þau taka verulegan hluta af því vinnuafli, sem útflutningsframleiðslan þarfnast, - en ef hún biði verulegan hnekki af slíkum sökum, hvar ætti þá að taka þann gjaldeyri, sem iðnaðurinn þarfnaðist? Staðreynd er það, að í höfuðiðngreinunum eru komin upp fyrirtæki, sem geta tekið miklu fleira fólk en þar er fyrir, og þar eru enn fremur vélar til að vinna hluti, sem enginn markaður er fyrir í landinu. Það á þó ekki við um raftækjaverksmiðjuna í Hafnarfirði. En með því móti, að þar væri unnið í vöktum, gæti hún framleitt upp undir 4.000 eldavélar á ári í stað 1.700 nú. En það, sem flm. segir, að verksmiðjan þurfi nýjar vélar til þess að geta framleitt önnur tæki en eldavélarnar, eins og t. d. kæliskápa, er ekki rétt. Hún getur það og áætlar að smíða á næsta ári um 500 kæliskápa og hefur fengið leyfi fyrir efni í þá. Verksmiðjan framleiðir líka ýmíslegt fleira, eins og t. d. stóra bökunarofna og þvottapotta, og mér er nær að halda, að þar mætti framleiða flestar heimilisvélar, án þess að bætt væri við vélum. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Reykv. benti á, að það er varhugavert að flytja inn athugunarlítið nýjar verksmiðjuvélar ofan á þær, sem fyrir eru, og æskilegt hefði verið, að þess hefði verið gætt, áður en gefin voru leyfi fyrir ýmsum þeim vélum, sem nýbyggingarráð lét flytja inn á sínum tíma. Nú er það ekki svo, að ég sé beinlínis að amast við þessari till. Hins vegar er vandinn sá, að við höfum ekki ótakmarkaðan gjaldeyri handa öllum iðnfyrirtækjum, auk þess sem verzlunarsamböndum okkar er oft svo háttað, að við verðum að kaupa tilbúnar ýmsar vörur, sem við gætum þó framleitt meira af innanlands. - Ég tel réttast að till. verði vísað til hæstv. ríkisstj., svo að hún verði tekin til frekari athugunar. Ég get upplýst það, að í innflutningsáætlun fjárhagsráðs hefur verið tekið meira tillit til þarfa iðnaðarins en áður og gert ráð fyrir aukningu hans í landinu, fyrst og fremst þeirra greina, sem samkeppnisfærar eru við erlendan iðnað, eins og t. d. raftækjaiðnaðarins, svo að þessi till. er þannig í rauninni óþörf. Það er sama um hana að segja og aðrar till. hér á Alþ. um sama efni, að á meðan Alþ. semur ekki innflutningsáætlun sjálft, þá er þetta óhyggilega að farið.



Herra forseti. Það, sem hv. þm. Ísaf. sagði, var nú úr ýmsum áttum komið. Hann lét af kunnleika sínum á raftækjaverksmiðjunni í Hafnarfirði. Ég get nú upplýst hv. þm. um það, að ég er þar dálítið kunnugur líka og átti t. d. tal við forstjórann, áður en ég skrifaði till., enda segi ég í grg. minni fyrir till., að verksmiðjan sé mjög myndarlegt fyrirtæki. Það var forstjórinn sjálfur, sem gaf mér þær upplýsingar, að undanfarin 3 ár hefði verksmiðjan aldrei fengið nóg efni. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að afgreiðslutíminn er langur, en einmitt þess vegna er ekki rétt að láta forstöðumenn fyrirtækisins vera á bónbjörgum mánuð eftir mánuð eftir leyfisveitingum. Afleiðingin verður sú, að efni verksmiðjunnar er þrotið löngu áður en næsta sending kemur. Þessi till. er þannig ekki á neinn hátt óþörf. Hún væri þörf, þótt ekki væri nema vegna þess, að með henni er fjárhagsráði gefin áminning um, að þegar svona stendur á, er ekki heppilegt að láta fyrirtækið bíða mánuðum saman eftir innflutningsleyfum. Það er vitaskuld rétt hjá hv. þm., að það þarf að takmarka það, hve margt fólk fer frá útflutningsframleiðslunni til iðnaðarins, og það er enda fjarri því, að augljóst sé, að ýmiss konar iðnaður, sem hér er rekinn, borgi sig gjaldeyrislega. En þessi iðnaður borgar sig augljóslega. Ein röksemd hv. þm. gegn því að flytja inn vélar var sú, að raftækjaverksmiðjan hefði nægar vélar. En staðreynd er hins vegar hitt, að ef verksmiðjan ætti að fullnægja eldavélaþörfinni, með þeim húsa- og vélakosti, sem hún hefur, þá gæti hún ekki fullnægt öðru. Það eru takmörk fyrir afköstum hennar. Það er rétt, að það verður að vinna í vöktum, ef það á að fullnægja eftirspurninni eftir eldavélunum, og það er vegna þess, hve vélarnar eru takmarkaðar. Ég held, að þetta sé nokkuð augljóst mál. Og ég geri fastlega ráð fyrir því, að þm. líti rétt á þá þörf, sem við höfum fyrir þessar vélar í landinu, og till. verði því samþ.



Frá því 1. des. s.l. og þar til 1. jan. þessa árs hefur verið símasambandslaust við Ísafjörð og nágrenni samtals í 17 daga, þar að auki mjög slæmt samband í eina viku, þannig að segja má, að þessa tvo mánuði hafi verið svo að segja helming þess tíma svo til símasambandslaust við þennan landshluta. Í því sambandi vil ég einnig geta þess, að eftir þeim athugunum, sem ég hef látið gera á hinu almenna ástandi í símamálum á Vestfjörðum, þá þurfa íbúar á Vestfjörðum yfirleitt að greiða 2 símtöl af þrem með þreföldu gjaldi, sem sé sem hraðsamtöl. Þá er þess. að geta um ástandið í símamálum í þessum landshluta, að heil byggðarlög hafa í vetur verið svo vikum skiptir gersamlega símasambandslaus við t.d. Ísafjörð og jafnvel einstök byggðarlög innbyrðis. Á Ísafirði sjálfum er ástandið þannig, að símstöðin þar er svo ófullkomin, að það má heita, að símamál kaupstaðarins sjálfs innbyrðis séu í fullkomnum ólestri. Ég hef ekki tíma til þess að rekja þetta öllu nánar, en þær tíðu bilanir og sambandsleysi, sem Vestfirðir hafa yfirleitt við að búa, ekki eingöngu Ísafjörður, og á ég fyrst og fremst þá við Ísafjarðardjúpið, því að þar er ég kunnugastur, er svo slæmt og alveg sérstaklega í vetur, að það er alveg óviðunandi við slíkt. Símabilanir hafa verið svo tíðar, að algert sambandsleysi hefur verið um langt skeið. Af þessum ástæðum leyfi ég mér að beina fyrirspurn til hæstv. samgmrh. varðandi símabilanir í þessum landshluta. Ég spyr um það, hverjar séu taldar vera orsakir hinna tíðu bilana, sem orðið hafa undanfarna mánuði á símalínum á Vestfjörðum. Og í öðru lagi spyr ég um það, hvaða ráðstafanir séu fyrirhugaðar til þess að bæta úr því öngþveitisástandi, sem ríkir í símamálum þessa landshluta. Í þriðja lagi, hvernig horfur eru með innflutning á nauðsynlegu efni til viðhalds og nýbyggingar símalína í landinu. Ég hef ekki tíma til þess að ræða þetta nánar nú en ég vildi aðeins segja það áður en ég fæ svar hæstv. ráðh., að þetta ástand, sem ríkt hefur í vetur í símamálum Ísafjarðar og annars staðar á Vestfjörðum, er gersamlega óviðunandi.



Herra forseti. Ég hafði óskað eftir því við settan póst- og símamálastjóra, Gunnlaug Briem, að hann gæfi mér skýrslu um það, sem að er hér spurt, og í þeirri röð, sem spurningarnar eru bornar fram, og ég held, að málið skýrist bezt með því að lesa upp svar, sem settur póst- og símamálastjóri, Gunnlaugur Briem, hefur sent mér. Þar segir: „1. spurning: Hverjar eru taldar vera orsakir hinna tíðu bilana, sem orðið hafa undanfarna mánuði á símalínum á Vestfjörðum? Greinargerð: Það yrði allt of langt mál að fara nákvæmlega út í allar línur á Vestfjörðum, og skal því símalínan milli Borðeyrar og Ísafjarðar tekin til meðferðar sem dæmi, en hún er væntanlega þýðingarmesta línan til Vestfjarða og sú, er verst skakkaföll hefur hlotið í vetur. Á þessari línu er og fjölsímasambandið til Ísafjarðar. Á s.l. ári bilaði þessi lína alls 5 sinnum, en einu sinni það sem af er þessu ári. Geta þetta varla talizt tíðar bilanir á svo langri og erfiðri leið. Hins vegar hafa viðgerðir tekið alllangan tíma vegna veðurofsa og ófærðar, og hefur það valdið miklum óþægindum. Skeytasambandi hefur þó verið haldið uppi loftleiðis, meðan línurnar voru ónothæfar. Ein af nefndum bilunum var smávægileg og stóð í sambandi við sumaraðgerðarvinnu, og var viðgerð lokið eftir 2 klukkustundir. Orsakir allra hinna bilananna var mikil ísing, sem engar loftlínur standast, ef stormur er samtímis ísingunni. Við ísinguna hleðst handleggsþykkt íslag utan á hvern vír. Þegar þessu fylgir ofsarok, verður áreynslan á vír, einangrara, króka og staura oft hundraðfalt meiri ,en við íslausan vír í logni. Hins vegar er áreynslan á íslausan vír í ofsaroki aðeins 4–5 sinnum meiri en í logni. Af þessu er auðskilið, að ísingarhættan er ólikt alvarlegri fyrir loftlínur, en nokkurt rok án ísingar. Þegar lína hefur bilað við slíka ísingu og hefur fengið viðgerð að vetrarlagi, er hún yfirleitt veikari en áður, því að fullkominni viðgerð, þar á meðal algerðri endurnýjun hins ofreynda efnis, verður að jafnaði ekki við komið fyrr en næsta sumar. Nefndum bilunum á línunni milli Borðeyrar og Ísafjarðar skal nú lýst nokkru nánar. 1. bilun: 12. jan. 1948. Línan slitnar niður af 34 staurum hjá Arngerðareyri vegna ísingar. Enginn staur brotnaði. Viðgerð var lokið eftir 2 daga. - 2. bilun: 26. febr. 1948. Vírar slitnuðu niður á 2 km svæði á Steingrímsfjarðarheiði vegna ísingar. Brotnuðu 100 einangrarar. Vegna óveðurs og vatnavaxta urðu viðgerðarmenn að margsnúa við í viðgerðarferðum, og var ekki unnt að ljúka viðgerð fyrr en 6. marz, eða eftir 9 daga. 3. bilun: 30. sept. 1948. Var smábilun í sambandi við sumaraðgerðarvinnu, og var viðgerð lokið eftir 2 klukkustundir. - 4. bilun: 8. nóv. 1948. Gríðarmikil ísing á svonefndri Skák milli Arnardals og Sauradals, upp af Súðavík. Brotnuðu 28 staurar,margir krókar og einangrarar eyðilögðust og línur lágu niðri á 5 km svæði. Viðgerðarmenn voru strax sendir af stað, en urðu frá að hverfa vegna veðurofsa. Daginn eftir var aftur reynt, og loks var viðgerð lokið 12. nóv., eða á 5. degi. 5. bilun: 1. des. 1948. Urðu miklar bilanir á mörgum stöðum vegna ísingar og aftakaveðurs. Línurnar slitnuðu niður á 12 km svæði frá Ögri og inn með Mjóafirði, en enginn staur brotnaði þar. Í Reykjarfirði brotnuðu 5 staurar, og línur slitnuðu á 300 m svæði. Hjá Húsavík í Steingrímsfirði brotnuðu 5 staurar og allir vírar slitnuðu á 300 m svæði. Ísingin var þar yfir 10 cm þykk á hverjum vír. Á Steingrímsfjarðarheiði slitnuðu línurnar niður á rúmlega 1 km svæði, en staurar brotnuðu þar ekki, en hins vegar margir einangrarar. Þess má geta, að þarna var vírinn úr 5,3 mm járni, sem er gildasti vír, sem hér hefur verið notaður í símalínur. - 6. bilun: 1. jan. 1949. Bilun á Steingrímsfjarðarheiði vegna ísingar. Var ekki hægt að senda út viðgerðarmann sama dag vegna stórhríðar, og næsta dag urðu viðgerðarmenn að snúa við vegna veðurs. Þriðja daginn var blindhríð á heiðinni. Viðgerð tókst loks 8. jan., og línan hefur ekki bilað síðan. Þess skal getið, að símasambandið milli Reykjavíkur og Ísafjarðar hefur rofnað oftar vegna bilana sunnanlands, eða í 7 skipti árið 1948, þar af voru tvær bilanir vegna skemmda af mannavöldum, og tvísvar var sambandslaust á fjölsímanum vegna rafmagnsleysis á Ísafirði, en aðeins 2–3 stundir í einu. Veðráttan á þessum vetri hefur valdið óvenju stórfelldum bilunum á Ísafjarðarlínunni. Hins vegar munu bilanir á ýmsum öðrum loftlínum í landinu hafa verið tíðari, svo sem á sunnanlandslínunni til Austfjarða. Á Barðastrandarlínunni urðu um helmingi fleiri bilanir, en á Ísafjarðarlínunni, en viðgerð tókst samdægurs eða næsta dag í öll skipti nema eitt, en það var í byrjun desember, eða í sama óveðrinu og versta bilunin varð á Ísafjarðarlínunni. Þá var Barðastrandarlínan sama sem sambandslaus í 16 daga.“ Þá vil ég geta þess, að eftir að grg. þessi er samin, bilaði Ísafjarðarlínan frá Ögri, eða í fyrradag, en komst aftur í lag í morgun. Varð samsláttur, sem talinn er stafa frá tognun frá biluninni í des. s.l. Eins og hv. þm. hafa heyrt af þessari skýrslu, er það ísing, sem mestu hefur valdið um þessar skemmdir og bilanir, og þá einnig veðrið, sem hefur hamlað viðgerð á línunum, svo að hún hefur dregizt lengur en ella. En mér skilst á skýrslunni, svo og á samtali við póst- og símamálastjóra, að í þessum efnum hafi verið gert allt, sem hægt er, til þess að gera við þessar bilanir og það eins fljótt og hægt er. En trygging getur ekki fengizt í þessu efni meðan um loftlínur er að ræða. „2. spurning: Hvaða ráðstafanir eru fyrirhugaðar til þess að bæta úr því öngþveitisástandi, sem ríkir í símamálum þessa landshluta. Greinargerð: Á hverju sumri fara línuflokkar meðfram öllum aðallínum, og svo var einnig á síðasta sumri á línunni milli Borðeyrar og Ísafjarðar. Á Steingrímsfjarðarheiði var þannig skipt um ónýta staura og farið upp í topp á hverjum staur til athugunar á einangruðum og bindingum víra og lagfært það, sem athugavert fannst. Jafnframt er sú venja að skrá niður, hvaða staurar séu að byrja að fúna og þurfi að skipta um á næsta sumri eða því sem næst. Er verkstjórinn skildi við línuna eftir síðustu sumaraðgerð, taldi hann, að staurarnir á Steingrímsfjarðarheiði væru í svo góðu ástandi, að ekki þyrfti að skipta um neinn staur fyrst um sinn, en hins vegar þyrfti að skipta um nærri 100 staura næsta sumar á leiðinni Arngerðareyri–Ísafjörður. Af þessum 100 síðastnefndum staurum eru 7 á svæðinu milli Ögurs og Þernuvíkur, þar sem mikil ísingarbilun varð í vetur, en enginn þeirra staura brotnaði þar. Það kom og fram annars staðar, að við svona ísingu brotnuðu jafnt nýir staurar sem gamlir og nýr vír úr sterkasta efni hélt ekki heldur. Á næsta sumri er ráðgert, eins og venjulega hefur verið, að skipta um allt hið ofreynda efni á þeim svæðum, sem hefur bilað í vetur, og enn fremur staga staura mun meira, en gert hefur verið að undanförnu, svo og stytta staurabilið á vissu svæði milli Ísafjarðar og Arngerðareyrar, þótt það sé kostnaðarsamt. Kostnaðurinn við þessa aðgerð á Ísafjarðarlínunni hefur verið áætlaður nálægt hálfri millj. kr., og er það nærri sjötti hluti þess, sem áætlað er til viðhalds allra lína í landinu samkvæmt tillögum til fjárlaga 1949. Hins vegar telur póst- og símamálastjórnin, að slíkar aðgerðir tryggi ekki gegn bilunum við svo mikla ísingu, sem varð á þessum vetri, en staurabrot og aðrar skemmdir yrðu þá minni. Póst- og símamálastjórnin telur, að ekki fáist viðunandi trygging gegn símabilunum fyrr en hægt er að nota loftlínur. Hjá Landssímanum hafa lengi legið fyrir áætlanir um framtíðarlausn þessara mála, bæði yfir Vestfirði og aðra landshluta. Fela þær í sér jöfnum höndum fjölgun símasambanda, betri afnot og hraðari afgreiðslu, svo og stóraukið öryggi með því að fella niður notkun loftlina á aðalleiðum. Hér skal rétt drepið á helztu atriðin í þessum áætlunum varðandi sambandið við Ísafjörð: Fyrsti liðurinn í nefndum áætlunum er að koma upp símastöð með mögnurum og fjölsímum í Hrútafirði við endann á núverandi jarðsíma frá Reykjavík norður. Á sambandið við Ísafjörð þá að fara í gegnum jarðsíma á þeim hluta leiðarinnar, sem er milli Reykjavíkur og Hrútafjarðar, og þar með verða óháð loftlínunum. Næst er ráðgert að koma á ultrastuttbylgjuradiosambandi (með fjölsíma) milli Melgraseyrar og nágrennis Ísafjarðar og þar með komast fram hjá loftlínum og sæsímum á leiðinni frá Arngerðareyri til Ísafjarðar. Þá er eftir að komast fram hjá loftlínum á leiðinni milli Hrútafjarðar og Melgraseyrar. Er hugsað að leysa það sumpart með jarðsíma yfir Steingrímsfjarðarheiði og sumpart með ultrastuttbylgju-fjölsíma milli Blönduóss og Hólmavíkur, þegar fyrirhugaður jarðsími milli Hrútafjarðar og Akureyrar er kominn til Blönduóss. Verður þá hægt að fjölga samböndum úr 3 upp í 5 eða meira. Síðan er hugsuð önnur sambandsleið við Ísafjörð um Patreksfjörð til Reykjavíkur, en það yrði of langt mál að rekja þessar áætlanir hér. Allar þessar framkvæmdir kosta mikið og verða ekki gerðar á stuttum tíma, nema þá með stórlánum. Póst- og símamálastjórnin hefur að undanförnu sótzt mjög fast eftir fjárveitingu og fjárfestingarleyfi til síma- og magnarastöðvarinnar í Hrútafirði, sem hún telur óhjákvæmilegan fyrsta lið í öllum umbótum á símaleiðunum til Vestfjarða og Norðurlands, og liggur það mál nú fyrir fjvn. Alþ. 3. spurning: Hvernig eru horfur með innflutning á nauðsynlegu efni til viðhalds og nýbyggingar símalína í landinu? Greinargerð: Í okt. s.l. heimilaði fjárhagsráð að gera pantanir fyrir vissri upphæð varðandi mikið aðkallandi efni. Þetta svaraði þó tæplega til 1/30 þess, sem síminn telur sig þurfa á þessu ári. Var þá pantaður vír og einangrarar meðal annars. Nú er það svo, að á einangruðum er nú nærri tveggja ára afhendingartími, svo að sú pöntun leysir ekki úr þörfum þessa árs. Hins vegar er póst- og símamálastjóri í utanför sinni að reyna að leysa það mál, ef til vill með láni hjá erlendum símastjórnum. Enn fremur hefur landssímanum verið tjáð, að alveg á næstunni muni hann fá innflutningsleyfi fyrir upphæð, sem svarar til um 20% umsókna hans, og verða þá strax gerðar pantanir á staurum og öðru mest aðkallandi símaefni, eftir því sem leyfisupphæðin nær. Hins vegar er póst- og símamálastjórninni ekki kunnugt um, hvenær leyfi verða veitt til pöntunar meginhluta efnisþarfanna. Loks skal þess getið, að vegna hins langa afhendingarfrests og fyrirvara, sem nú er á flestu efni, er ekki víst, að efnið, sem nú verður pantað, fáist í tæka tíð fyrir sumaraðgerðirnar.“ Við þessa skýrslu póst- og símamálastjórnarinnar hef ég ekki öðru að bæta en því, að á innflutningsáætlun ársins, sem fjárhagsráð hefur nú gengið frá, en aðeins er ósamþ. af ríkisstj., er gert ráð fyrir að leyfa innflutning á símaefni á árinu 1949 fyrir 6,1 millj. kr., og ætti með því að vera leyst úr a.m.k. öllum aðalefnisþörfum símans. Þessi leyfi er vitanlega ekki farið að veita enn þá, því að ekki hefur verið gengið frá efnisþörfinni til fulls. Ég sé svo ekki þörf á að bæta við þessa ýtarlegu skýrslu póst- og símamálastjórnarinnar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. svör hans og þá ýtarlegu skýrslu, sem hann hefur gefið í tilefni af fyrirspurn minni. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því fyrst og fremst, að nú er fengin vitneskja um það. að gert er ráð fyrir verulegum innflutningi á efni til síma og talstöðva. Ég er að vísu feginn að heyra, að símamálastjóri hefur búið til áætlun um það, hvernig bæta eigi úr ástandinu í símamálum Vestfjarða, en verð þó að játa, að ég byggi ekki vonir um mjög miklar úrbætur á henni, vegna þess að mér skilst, að hún muni vera miðuð við allmörg ár fram í tímann, og líka vitað, að hún verður mjög dýr, en hins vegar fé það, sem fyrir hendi er til þessara framkvæmda, takmarkað mjög, eins og ráðh. einnig minntist á. Ég hygg, að eina leiðin til þess að bæta til bráðabirgða úr þessu ástandi sé að endurnýja og bæta loftlínurnar og staurana, en hins vegar engin von til, að hægt sé að bíða þess rólegur, að dýrt og voldugt símahús verði byggt í Hrútafirði né jarðstrengir lagðir um flestar þær byggðir, þar sem þessar bilanir hafa orðið. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir, að hæstv. ráðh. hafi lesið upp úr skýrslu póst- og símamálastjóra, að honum hafi ekki fundizt þessar bilanir neitt sérstaklega tíðar. Ég verð að segja, að það er náttúrlega ekki mjög uppörvandi að heyra frá póst- og símamálastjóra, að honum finnist það ekki nema svona rétt í meðallagi tíðar bilanir, þegar svo er komið, að heill landsfjórðungur er einn mánuð af tveimur símasambandslaus. Það er nokkuð mikil nægjusemi. Ég vil svo vænta þess, að þessi skýrsla, sem ráðh. hefur gefið og varpað hefur ljósi á málið, verði til þess, að þm. gefi þessu máli meiri gaum en ég ætla, að gert hafi verið að undanförnu.



Herra forseti. Ég hef hér á þskj. 286 leyft mér að bera fram fsp. þess efnis, hvað undirbúningur frv. til l. um öryggisráðstafanir á vinnustöðum hefur kostað, hvernig sá kostnaður skiptist, til hvaða aðila greiðslurnar hafa farið og hve mikið til hvers aðila.



Herra forseti. Ég hef látið taka saman þennan kostnað og sundurliða hann nokkurn veginn eins og spurt er um. Kostnaðurinn skiptist þannig: Nefndarmenn voru fimm: Jón Vestdal, Guðmundur H. Guðmundsson, Kristinn Ág. Eiríksson, Páli S. Pálsson og Sæmundur Ólafsson. Var Jón E. Vestdal formaður n. og fékk í laun kr. 10.473.00, en meðnm. hans hver um sig kr. 6.982.00. Skrifstofukostnaður nefndarinnar var kr. 10.000.00. Fyrir vélritun voru greiddar kr. 1.498.50, ferðakostnað kr. 6.573.00, ritföng, frímerki o. fl. þess háttar kr. 959.80. Samtals nemur þá þessi kostnaður kr. 57.432.00. Þess skal getið, að grunnlaun formanns voru ákveðin 300 kr., en annarra nefndarmanna 200 kr. pr. mán. Ég tel, að með þessu sé fsp. svarað, og hef ég ekki fleiru við það að bæta.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál hér, enda ekki til þess ætlazt, og mun ég ræða það í sambandi við afgreiðslu málsins sjálfs, þegar þar að kemur.



Núna í þessum þungu snjóum kom það fyrir hvað eftir annað, sem ekki er óeðlilegt, að mjólkurbílar úr Mýrasýslu og Borgarfirði komust ekki fyrir Hvalfjörð. Það vakti eftirtekt manna hér, að beinast lægi við, þar sem Laxfoss gengi því nær daglega milli Rvíkur og Akraness og Borgarness, að flytja þessa vöru með honum. Munu að vísu vera taldir á því meinbugir að flytja mjólk frá Borgarnesi með tankbílum, þar sem ekki séu til nægileg ílát til þess að skipta um daglega. En þetta er svo fráleitt mál, að mér fannst sjálfsagt að spyrja um þetta í þinginu, því að Hvalfjörður er alltaf vafasamur vegur. Mér finnst ekki sæmilegt að bjóða bifreiðarstjórum að flytja mjólk úr tveimur sýslum þennan háskaveg, jafndýrt og það hlýtur að vera. Ég þykist vita, að ráðh., sem er þm. Mýr., muni finna einhver ráð til þess, eftir að þessi fsp. hefur verið borin fram, að úr þessu verði bætt. Þetta er mál, sem snertir alla og sérstaklega hans kjördæmi.



Þó að þessi starfsemi sé í rauninni utan við það ráðuneyti, sem ég hef með að gera í ríkisstj., og á vegum sérstakra stofnana í landinu, bænda í Borgarfirði og þeirra, sem annast söluna hér, hef ég aflað mér nokkurra upplýsinga um þessi mál, sem ég var nokkuð kunnugur af þeim ástæðum, að ég er þm. fyrir Mýrasýslu, og skal ég gefa nokkrar upplýsingar um þetta. Það eru ýmis teknísk atriði í sambandi við þetta mál, sem hafa gert það eðlilegt, að flutningarnir hafa tekið þessa rás viðburðanna. Fyrst og fremst er þess að geta, að flutningar á mjólk, ekki sízt þaðan ofan að, eru nokkuð tímaglöggir, þurfa að vera öruggir, til þess að mjólkin komi eins ný á markaðinn og mögulegt er. Mun það vera venja, að mjólkin er flutt fyrri hluta dags úr héruðum Borgarfjarðar og þá tekin til meðferðar og gerilsneydd síðari hluta dags. Og nú þarf að vera tryggt, til þess að mjólkin bíði ekki, að hún komist þegar að kvöldi áleiðis til Rvíkur eða snemma næsta dag. Nú er það svo, að Laxfoss hefur undanfarið haft sérstaklega fyrir stafni að annast fólksflutninga bæði milli Rvíkur og Akraness og Borgarness, og sömuleiðis hefur hann annazt fólksflutninga í sambandi við hraðferðir frá Akranesi. Þetta hefur gert það að verkum, að hann hefur verið bundinn á vissum tímum til þess að taka á móti hraðferðunum, þegar þær koma að norðan. Það er þess vegna mjög örðugt fyrir skipið að binda sig því að vera alltaf til taks á kvöldin að taka mjólk, og hafa ferðirnar í Borgarnes verið nokkuð meir af handahófi þá tíma, sem hann hefur ekki verið bundinn við hina aðra fólksflutninga. Þess ber einnig að geta, að sigling í Borgarfjörð er bundin vandkvæðum, þar sem sæta verður sjávarföllum, og þegar þannig stendur á, er nokkrum vandkvæðum bundið, að skipið geti verið til taks á þeim tímum, sem það þyrfti að vera. Þetta eru út af fyrir sig nokkrir teknískir örðugleikar, eins og starfsemi skipsins er hagað. Í sambandi við þetta má minna á, að þarna hefur verið gerð rannsókn á því, eins og víðar á landinu, að flytja mjólkina á tankbílum, sem er á allan hátt miklu betra vegna mjólkurflutninganna, og þarf til þess miklu minni ílát að geta flutt hana á tankbilum í stað þess að flytja hana á brúsum, og er það atriði út af fyrir sig. En hér kemur einnig annað til greina. Það mun láta nærri, að flutningskostnaður á mjólkinni með skipinu sjálfu sé um 40 kr. á tonn, en útskipun í Borgarnesi og uppskipun í Rvík samtals um 100 kr. á tonn, en þar að auki bætist hér við flutningskostnaður við að koma mjólkinni frá skipshlið og í mjólkursölubúðirnar. Mun láta nærri, að allur kostnaður við flutning sjóleiðina fari upp í 176 kr. tonnið. en flutningur á landi hefur ekki kostað nú meir, en 140–150 kr. tonnið, og er því eðlilegt, að bændur hafi fremur kosið að nota þá leið en hina. Það er að vísu rétt, að Hvalfjörður eða landleiðin getur orðið ófær bilum. En þegar þannig hefur verið ástatt, hefur venjulega verið gripið til sjóflutninga, til þess að mjólkurflutningarnir skyldu ekki stöðvast, þegar sjóleiðin hefur verið fær. En þó að það komi ekki oft fyrir, getur sjóleiðin í Borgarnes líka verið ófær vegna veðurs, og hefur komið fyrir, að flutningar gátu farið fram á landi, þó að þeir væru ekki mögulegir á sjó. Annars hefur mér verið tjáð, að ekki hafi komið nema 4 dagar, sem landleiðin hafi lokazt. En ef allt væri talið saman, mundu ekki verða færri dagar, sem sjóleiðin hefur líka lokazt, og er þannig ekki hægt að tryggja fullkomið öryggi um daglega flutninga, þó að hugsað sé um landleiðina eingöngu. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa hvort tveggja opið, til þess að hafa einn möguleika til þess að grípa til, þegar annar bregzt. Landflutningarnir eru í senn ódýrari og tryggari, ef skipið á að anna öðru, en mjólkurflutningunum einum, og er því eðlilegt, að bændur grípi til þess ráðs að velja landleiðina, eins og þeir þegar hafa gert. Ég hygg, að þessar upplýsingar ættu að nægja til þess að sýna, að það er ekki að ástæðulausu, að gripið hefur verið til þess ráðs að nota að mestu landflutninga til þess að koma mjólkinni á markaðinn.



Ráðh. hefur nú skýrt þetta mjög ýtarlega, og árangurinn er sá, að það ætti að vera þm. ljóst, hvílíkt ófremdarástand er í mjólkurmálunum, ef það kostar 50 kr. í Borgarnesi að láta eitt tonn af mjólkurbrúsum af bryggjunni upp í Laxfoss og aðrar 50 að taka brúsana hér við bryggjuna og láta á bíla, en flutningsgjaldið yfir hafið er líka 50 kr. Allt sýnir þetta manni, hvað skipulagið er lélegt í þessu yfirskipulagða landi, því að ef nokkurri hagsýni væri til að dreifa, væri þetta auðvitað ekki nærri svona stór liður að koma brúsunum af bryggju eins og raun ber vitni, að það skuli þurfa að eyða 100 kr. á tonnið fyrir að lyfta brúsunum upp á skip í Borgarnesi og taka af skipi hér. Ég vænti svo þess, að hæstv. ráðh. stilli svo til, að þessu ófremdarástandi verði aflétt, og menn sjái, að engin meining er í öðru, en að nota Laxfoss til þessara flutninga. Ég vona, að þessar upplýsingar verði til þess, að á þetta komist betra skipulag, hið vonda skipulag fæði af sér betra skipulag.