Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. hefur nú farið gegnum hv. Ed. og hafa verið gerðar á því þar nokkrar breyt. frá því, sem var, þegar því var skilað héðan úr d. fyrir nokkru. Landbn. hefur tekið þessar breyt. til athugunar, vill ekki ganga inn á, að sumar þeirra séu réttmætar, og hefur þess vegna leyft sér að leggja til sameiginlega, að 2 brtt. verði gerðar á frv., eins og það kemur frá hv. Ed. Önnur breyt. er varðandi 28. gr. frv., en fellt hefur nú verið úr gr., að atkvgr. um fjárskiptafélög skuli fara fram með sama hætti eins og á sér stað um óhlutbundnar kosningar til hreppsnefndar. Í öðru lagi er hér um breyt. á 37. gr. að ræða. Eins og það ákvæði var afgr. héðan úr d., skyldi vera þriggja ára frestur varðandi framtal til fjárskiptabóta, þannig að framlag ríkisins vegna fjárskipta á árunum 1947, 1948 og 1949 skyldi miðast við fjártölu eigenda samkvæmt skattaframtali á árinu 1946, en svo áfram með þriggja ára fyrirvara. Þessu hefur hv. Ed. breytt þannig, að þetta skuli miðast við næstsíðustu áramót á undan samkvæmt skattaframtali, og getur landbn. þessarar d. með engu móti gengið inn á þetta sem réttmæta breyt., því að með því fyrirkomulagi væri hægt að spekulera nokkuð í fjárskiptabótum, ef miðað er við svo nálægt skattaframtal. Nú hefur landbn. þessarar d. gengið nokkuð til móts við hv. Ed. með því að miða við tveggja ára frest. Vænti ég, að hv. dm. geti gengið inn á þá breyt., og vænti einnig, að hv. Ed. geti sætt sig við þetta í þeirri mynd. Auk þessara tveggja brtt., sem landbn. flytur sameiginlega, flytur meiri hl. hennar aðrar tvær brtt. á þskj. 678, sem fjalla um það, að það ákvæði haldist í frv., sem var í því, þegar það fór úr þessari d.. um sóttvarnarstöð, og var upphaflega 9. kafli þess. Við teljum nefnilega, að það séu engar líkur fyrir því, að það frv., sem nú liggur fyrir hv. Ed. um innflutning á búfé, nái fram að ganga á þessu þ., þar sem um það er mikill ágreiningur. Það er hins vegar mjög aðkallandi mál að koma upp sóttvarnarstöð og á heima í því frv., sem hér liggur fyrir. Það hefur valdið miklum ágreiningi, hvort nema eigi úr gildi l. um allt búfjárpestafarganið, sem sett voru 1931, og síðari breyt. á þeim l. Hefur hv. Ed. fellt úr frv. að nema öll þessi l. úr gildi. en við í meiri hl. landbn. leggjum nú til. að þau verði numin úr gildi. og er þá ekki heimilt samkv. þessum l. að flytja inn búfé. nema sérstök l. verði um það sett. Ég fyrir mitt leyti legg á það talsvert mikla áherzlu, að þessar brtt. verði samþ., og undrast mjög, ef hv. Ed. getur ekki fallizt á, að þessi ákvæði séu í frv. Ég mun svo ekki fjölyrða frekar um málið á þessu stigi, þar eð það hefur verið rætt allrækilega hér í hv. d., en leyfi mér að leggja til, að þessar brtt. landbn. þessarar d. og meiri hl. n. verði samþ. og frv. þannig endursent Ed.



Herra forseti. Hv. frsm. landbn. hefur mælt fyrir þeim brtt., sem n. varð sammála um að flytja, og þarf þar engu við að bæta, en út af brtt. frá meiri hl. n. á þskj. 678 langar mig til að segja örfá orð. Við þm. Skagf. gátum ekki orðið sammála hv. meiri hl. um að taka aftur kaflann um sóttvarnarstöð og einangrun inn í frv., sem hv. Ed. felldi úr því. Afstaða mín til þessa máls byggist mjög á því, sem ég reyndar gat um í vetur við umr. um þetta mál almennt, að ég liti sem sé svo á, að það væri þörf á fullkominni löggjöf um þetta efni, fullkomnari en er í þessum kafla frv., þótt ég til samkomulags væri þá með því að lofa þessum kafla að vera í frv., af því að þá var ekkert frv. komið fram um þessi mál í heild, þ.e. innflutning búfjár. Nú hefur það hins vegar gerzt síðan, að borið hefur verið fram í hv. Ed. frv. til l. um innflutning búfjár, sem búnaðarþing gekk frá í vetur og mælir eindregið með að verði samþ. Ég veit ekki, hvað hv. þm. A-Húnv. hefur fyrir sér í því, að þetta frv. geti ekki náð fram að ganga á þessu þ. Mér virðist hins vegar líkurnar vera allmiklar til þess, einkum af því, að hv. Ed. hefur tekið þessa stefnu í málinu, sem ég geri ráð fyrir, að stafi af því, að hv. Ed. hafi hugsað sér að afgreiða nú á þessu þ. frv. um innflutning búfjár, en í því frv. eru einmitt ákvæðin úr þessum kafla um sóttvarnarstöð og einangrun. Það er af þessum ástæðum, að við þm. Skagf., sem erum báðir ráðnir í því að vinna að framgangi þess frv., sem nú liggur fyrir hv. Ed. um innflutning búfjár, höfum ekki orðið sammála hv. meðnm. okkar um að setja þennan kafla inn í frv. aftur. Hins vegar er mér það ekkert kappsmál, hvernig þetta er nú afgr., því að afnema má þennan kafla úr þessu frv., ef að l. verður, þótt þessi kafli verði aftur settur í frv., ef frv. um innflutning búfjár verður samþ. á þessu þingi. Ég mun því ekki tefja málið, en vildi aðeins geta um afstöðu mína, og er hún í fullu samræmi við afstöðu mína hér fyrr í vetur, að setja þyrfti heildarlöggjöf í þessu efni, og ég trúi því, að hægt verði að afgreiða þetta frv. þannig, að samkomulag náist, þótt það kynni að verða með nokkrum breytingum.



Herra forseti. Þetta mál liggur það ljóst fyrir, að ekki þarf að ræða það ýtarlega. En það kom fram hjá hv. 1. þm. Skagf., að ágreiningur milli meiri hluta og minni hluta er ekki um það, hvort nauðsyn sé á að reisa sóttvarnarstöð, heldur um það, hvort ákvæði þess efnis skuli vera í þessum l. eða bíða í trausti þess, að slíkt frv. yrði samþ. í Ed. Það er nú svo komið, að búast má við, að það frv. verði ekki samþ. á þessu þingi, og eru báðir þm. Skagf. á móti því frv., þar sem annar þeirra er á móti öllum innflutningi sauðfjár. en hinn vill, að hann sé nokkru meiri en gengið var út frá í okkar frv. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um þetta, en ég vil, að sóttvarnarstöðinni sé komið á, og er þá réttara að hafa ákvæðin í þessu frv. en að biða hins frv.. sem óvíst er um.



Herra forseti. Það er tilgangslaust, að við játum trú okkar sitt á hvað, hvort frv. í Ed. nái fram að ganga eða ekki. En ekki þarf að óttast ágreining frá okkur í minni hlutanum, því að ég man ekki betur, en að búnaðarþingið afgreiddi þetta samhljóða, enda var það útbúið tryggilega. En ég vildi mótmæla því hjá hv. þm. A-Húnv., að ég hafi verið meðmæltur víðtækum heimildum um innflutning. Það hef ég ekki verið, heldur taldi ég, og reynslan hefur sýnt það, að alltaf yrði eitthvað af skepnum flutt inn í landið, og þess vegna þarf að hafa heilsteypta löggjöf um það. Að öðru leyti er svo ekki ástæða til að fjölyrða um málið.



Ég álít í sjálfu sér, að þetta sé þarft ákvæði, og mundi hafa verið með því, en þar eð þetta ákvæði er í frv., sem liggur fyrir Ed., tel ég réttara að hafa ákvæðið í því frv. og segi því nei.



Herra forseti. Það var aðeins út af atkvgr. Vegna atkvgr. næst á undan verða orðin „48. gr.“ að falla niður. Það er atriði, sem leiðrétta verður í prentun.



Herra forseti. Það er hæpin atkvgr., ef við endurskoðun má breyta efni í þessari till. Hér er í annarri brtt. vitnað í efni 42. gr., sem er þegar felld. En umskapa þarf 43. gr., ef það á að geta komizt að, því að tilvitnunin er um allt annað efni. Eða er það 2. liður, um hvað niður skuli fellt?

Svo mun vera.

Úr því svo er, þá bið ég afsökunar.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Þar sem hv. þm. Siglf., sem er í minni hl., er fjarverandi, þá vil ég geyma mér framsögu málsins, þar til hann getur verið viðstaddur.



Herra forseti. Það er út að þessu máli, að fram hefur komið ósk um, að umr. um það yrði frestað, þar sem hv. þm. Siglf. hefur fengið fjarvistarleyfi, en hann er frsm. minni hl. í málinu, og vil ég því eindregið mælast til þess, að málið verði tekið út af dagskránni og umr. um það frestað.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Hv. þm. Siglf. hefur enn ekki skilað minnihl. áliti, enda þótt nú séu tólf dagar liðnir, síðan álit meiri hl. kom út, og hins vegar hefur hæstv. fjmrh. eindregið óskað þess, að það yrði ekki dregið lengur að afgreiða málíð og að annað og þriðja málið fylgist að. Því tel ég rétt að mælast til þess, að umr. fari nú fram. Ég gef þá yfirlýsingu, að ég mun geyma að ræða málið þar til við 3. umr., þar sem einn maður minni hl. er fjarstaddur, en það eru tilmæli mín, að málið gangi áfram.



Herra forseti. Þar sem forseti hefur orðið við tilmælum um, að þriðja málið á dagskránni fengi að halda áfram, án þess að minni hl. flytti sitt sjónarmið í málinu, þá sé ég ekki annað en að í síðara tilfellinu sé rétt að taka tillit til óska minni hl., og hefur þá forseti fullnægt óskum beggja aðila með því að taka 2. málið af dagskrá.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég vil ítreka það, að ég óska þess, að málið haldi áfram. Þetta mál hefur nokkrum sinnum verið tekið af dagskránni og lítur ekki út fyrir, að það sé til annars en að tefja málið, en ég er reiðubúinn að fresta umr. um málið þar til við 3. umr., svo að hv. þm. Siglf. geti komið fram og skýrt afstöðu sína gegn frv.

Forseti (BG) : Hér hafa komið fram óskir mót hvor annarri, eins og hv. þdm. hafa heyrt, og þykir mér því rétt að leita úrskurðar d. í málinu. Verður viðhaft nafnakall eftir ósk. Þeir hv. þdm., sem vilja fresta umr. um 2. dagskrármálið, segi já, en þeir, sem vil ja, að málið haldi áfram, segi nei.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég ítreka það, að ég geymi framsögu um málið þar til við 3. umr.



Herra forseti. Það væri nú viðkunnanlegra, ef hæstv. fjmrh. væri hér við, og mun ég bíða, ef hv. forseti vildi láta senda eftir honum. Og vegna þeirra óska, sem fram hafa komið um að hraða þessu máli, þá væri hyggilegt, ef ríkisstj. vildi upplýsa, hvers vegna hún er að breyta stjórn þessa fyrirtækis. Er það tilgangurinn með þessu frv. að hindra að þessi starfsemi verði framkvæmd? Það er vitað mál, að síldarniðursuða og síldarniðurlagning á sér mikla möguleika hér á landi. Undanfarið hafa Íslendingar selt síldarafurðir sínar án þess að fullvinna þær. Nokkrar smáar verksmiðjur hafa þó undanfarið unnið að því að setja matéssíld í dósir, og hefur tekizt að skapa allsæmilegan markað fyrir þá vöru í Ameríku. Þetta hefur allt verið í smáum stíl, en það eru tvímælalaust spor í rétta átt að leggja allt kapp á að við vinnum úr öllum hráefnum okkar. Hins vegar hefur stjórn síldarverksmiðjanna staðið í vegi þessara framkvæmda, og má hér t. d. minna á, að er bæjarstjórn Siglufjarðar hafði undirbúið að koma upp Rauðku, þá var meiri hl. síldarverksmiðjustjórnarinnar á móti því. Og nú er lagt til að stjórn síldarverksmiðjanna eigi að sjá um byggingu niðursuðuverksmiðju. Mér lízt nú ekki á það. Ég held, að núverandi stjórn síldarverksmiðjanna hafi nóg á sinni könnu, og mér þykir nú rétt að víkja hér nokkuð að öðru máli í þessu sambandi. Í fimm ár hefur verið talað um að koma upp lýsisherzluverksmiðju. Því hagar svo til, að afurðir herzluverksmiðju væri hægt að selja til flestra landa í heiminum, sem framleiða smjörlíki og sápur. Nú voru á síðasta ári samþ. lög um að taka lán til þess að byggja þessa verksmiðju, en hins vegar virðist nú, síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, að ekkert sé meir gert í þessu máli. Nú er og vitað, að brezki feitmetishringurinn er algerlega andvígur því, að herzluverksmiðja verði byggð á Íslandi, en sá hringur hefur verið nær einráður um kaup á hráefni til iðnaðar síns frá Íslandi. Nú væri gott að fá að vita, hvað hæstv. ríkisstj. hyggst fyrir í þessum efnum og hvers vegna hún ætlar að gera breytingar á stjórn síldarverksmiðjanna. Ég tel það mjög óheppilegt, og það kemur eins og þruma úr heiðskíru lofti, ef nú á að stöðva byggingu herzluverksmiðju. Nú liggur hér fyrir frv. til l. um breyt. á l. um síldarniðursuðuverksmiðju, og nú vill minni hl. n. fresta umr. um málið, þar sem frsm. hefur fjarvistarleyfi, en hæstv. fjmrh. vill, að málið gangi hart áfram, en mætir ekki til þess að svara spurningum. En það er nú ekkert undarlegt, þó að menn mundu spyrja um eitt og annað í sambandi við þessi mál. Ég held þess vegna, að það væri heppilegt, að umr. um þetta mál færu þannig fram, að hæstv. ríkisstj. gæfi nokkrar skýringar á því, hvað það er, sem hún stefnir að í þessu máli. Það liggja ekki fyrir frá ríkisstj. neinar sérstakar upplýsingar um það, hver hennar stefna sé í atvinnumálum okkar. En þar virðist aðallega koma fram sú tilhneiging að reyna að hefta einhvern veginn þær miklu atvinnuframkvæmdir, sem síðasta ríkisstj. hóf og var komin á veg með, því að þau frv., sem hér hafa verið flutt á þessu þingi frá hæstv. ríkisstj., virðast miða að því að draga nokkuð úr þessum framförum og reyna að hindra það, að þessar stórfelldu framkvæmdir, sem síðasta ríkisstj. hafði hug á eða hafði undirbúið, nái fram að ganga. Hins vegar var það svo, að við síðustu kosningar var því lýst yfir af hálfu þeirra flokka, sem nú mynda ríkisstj., að þeir vildu vinna að því að halda nýsköpun atvinnuveganna áfram og vildu vinna að því að koma upp meiri verksmiðjum í landinu, sérstaklega að því er snertir að vinna úr hráefnum okkar. En enn hefur ekki komið fyrir þetta þing - og er þó hæstv. ríkisstj. búin að hafa tvo og hálfan mánuð til þess að athuga sinn gang -, þá hefur ekki, svo að ég muni, komið fram eitt einasta frv., sem ætti að miða að því að gefa ríkisstj. fjárforráð eða annað slíkt til þess að leggja í neitt af þessum fyrirtækjum. Það eina, sem virðist vera hugsað fyrir, eftir því sem virðist koma í l jós, það er að breyta um stjórn á undirbúningi málanna. Ósjálfrátt skapast hjá manni sú hugmynd, að ekki verði sérstaklega mikið úr framkvæmdum, þegar maður í það minnsta horfir upp á framtaksleysi og hugsunarleysi á þeim sviðum, sem ég álít, að mest væri undir komið, að reistar væru verksmiðjur, eins og t. d. síldarniðursuðuverksmiðja. Og manni hlýtur að detta í hug, að með þessu sé beinlínis verið að stefna að því að hindra þær framkvæmdir. Það er líka í samræmi við þá stefnu, sem komið hefur fram hjá hæstv. ríkisstj., þar sem þetta kemur greinilega fram í því frv., sem hún hefur flutt um fjárhagsráð, þar sem fyrst og fremst er talað um að gefa valdið í hendur einnar n. til þess að takmarka og neita, á meðan hinar nýju og miklu atvinnuframkvæmdir standa yfir. Ég sé ástæðu til þess að vekja athygli á þessu, vegna þess að þær breytingar, sem hér er um að ræða og lagt er til, virðast vera undarlega í samræmi við einmitt þær tilhneigingar, sem komu í ljós við umr. um fjárhagsráð, og reyndar í samræmi við alla afgreiðslu á till. um verklegar framkvæmdir á fjárl. og annað slíkt. Það er ekki nema eðlilegt að nokkur tortryggni skapist hjá þm. í sambandi við þessa meðferð mála, og hefði í það minnsta verið fróðlegt að fá einhverjar upplýsingar frá stjórn síldarverksmiðja ríkisins, hverjar hennar fyrirætlanir væru í þessu efni og hvað það væri, sem hún hugsaði sér að gera, hvort hún hugsaði sér að framkvæma það, sem henni er upp á lagt, svo framarlega sem þetta frv. yrði samþ. Það hefur í sambandi við niðursuðuiðnaðinn hér á landi verið af hálfu einstakra manna, sem rekið hafa niðursuðuverksmiðjur, dálítið um það rætt; að sá iðnaður mundi ekki vera hér sérstaklega glæsilegur til frambúðar. Ég held, að það sé alveg þveröfugt. Ég held, að gallinn á þeim niðursuðuverksmiðjum og niðurlagningarverksmiðjum hér á landi fram að þessu hafi fyrst og fremst verið sá, að það hefur verið ráðizt í þetta í allt of smáum stíl. Verksmiðjurnar hafa verið of litlar, og þegar framleiðslan hefur tekizt vel, hafa þær engan veginn fullnægt þeirri eftirspurn sem hefur verið fyrir þessar vörur. Ég veit, að stundum hafa komið pantanir erlendis frá í þessar vörur, en ekki hefur verið hægt að sinna slíkum pöntunum vegna smápantana hér í landinu sjálfu, vegna þess að verksmiðjurnar eru svo litlar, að þær hefðu ekki getað afgreitt allar þær pantanir, þó að þær ynnu að því allt árið. Það er því nauðsynlegt að koma hér upp stórum niðursuðu- og niðurlagningarverksmiðjum og sá iðnaður væri hafður eins vélrænn og í eins stórum stíl og frekast væri unnt. Og einmitt með því, að ríkið réðist í slíkar framkvæmdir, væri helzt hægt að tryggja það, að þetta væri rekið í nægilega stórum stíl. Það hefur verið hafinn undirbúningur að slíkum rekstri undanfarið með þeirri stjórn, sem hefur verið sett á laggirnar til þess að vinna að því að koma þessu upp. Í grg. hæstv. ríkisstj. fyrir þessu frv. segir á þá leið, að það virðist óþarfi að setja á laggirnar sérstaka stjórn fyrir hina fyrirhuguðu síldarniðursuðuverksmiðju. Nú held ég að það sé mál manna, að það sé ekki hvað sízt nauðsynlegt, þegar verið er að ráðast í ný fyrirtæki og slíkt fyrirtæki, að stjórn slíkra fyrirtækja sé í höndum kunnáttumanna og áhugamanna og slíkri byrjunarstarfsemi sé bezt tryggð framtíð og gengi með því, að framkvæmd þeirra mála sé falin mönnum, sem hafi þekkingu og áhuga fyrir, að framkvæmdin og reksturinn takist sem allra giftusamlegast. Á þetta þá líka allra helzt við þau fyrirtæki, sem framleiða vörur fyrir heimsmarkaðinn og þurfa að keppa þar við stór fyrirtæki. Ég held, að undanfarið hafi einmitt verið stefnt að því með því fyrirkomulagi, sem verið hefur á stjórn og undirbúningi þessara verksmiðja. Það hefur verið reynt að hagnýta þar þá beztu krafta og áhuga, sem við höfum í þessum efnum hér á landi. Ég álít þess vegna, að það væri mjög miður farið, ef nú ætti að fara að skipta um stjórn á þessum fyrirtækjum og fara að fela stjórn þeirra, ábyrgðina og valdið í hendur þeirra manna, sem ef til vill hefðu engan áhuga fyrir að koma þessu upp. Í það minnsta liggur það hvergi fyrir, að svo sé, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins hafi nokkurn sérstakan áhuga á þessu. Hvað snertir hins vegar þau rök, sem koma fram í nál. meiri hl. n., að það geti orðið hagkvæmara á ýmsan hátt .að hafa þarna sameiginlega stjórn verksmiðjanna, þá er það ekki nema að litlu leyti rétt, því að það er fyrst og fremst eftir því, hvort okkur tekst að hafa þessar verksmiðjur það stórar og fullkomnar til þess að reka þennan iðnað í nógu stórum stíl og hvort undirbúningurinn fer nægilega vel úr hendi. Mér virðast þær einu röksemdir hæstv. ríkisstj. fyrir þessu, að hafa ekki sérstaka stjórn fyrir þessar verksmiðjur, heldur sameina það stjórn síldarverksmiðjanna, vera þær að spara með þessu laun, sem stjórn niðursuðuverksmiðjanna annars fengi. Ég tel þetta alveg fáránlega hugsun. Ég býst við, að ef stjórn síldarverksmiðjanna ætti að sjá um að koma þessu upp, þá hefði hún ekki sérlega mikinn tíma til þess að athuga og undirbúa það mál. Og ég tala nú ekki um, ef áhuginn hjá meiri hl. stjórnar síldarverksmiðjanna fyrir að reisa slíkar verksmiðjur væri af skornum skammti, þá er mjög illa farið, ef svona stjórnarbreyting væri gerð. Möguleikinn á því, að við getum staðizt samkeppni við niðursuðuvörur annarra þjóða, ef rétt er á haldið, byggist fyrst og fremst á því, að okkar vara er sú bezta, sem völ er á, og í öðru lagi, að okkur takist við meðferð hennar að gera hana betri en aðrar slíkar vörur, og það er hægt, ef vel er haldið á málunum. Ég held þess vegna, að ef það vakir fyrir hæstv. ríkisstj. að spara þarna stjórnarlaun þessarar verksmiðju til þess að gera þessar síldarafurðir samkeppnisfærar á heimsmarkaðinum, þá geri hún sér ekki grein fyrir því, hvað hún er að fara. Það er mjög fjarri því, að stjórn síldarverksmiðjanna hafi ekki nóg önnur verkefni víðvíkjandi því að koma upp síldarverksmiðjum. Og það er vitanlegt, að það ríkir mikill áhugi fyrir því, ekki aðeins hjá eigendum þeirra báta, sem þar eru, og þorpum, heldur líka hjá síldarútvegsmönnum og sjómönnum yfirleitt. Það lítur þess vegna út fyrir, áð stjórn síldarverksmiðjanna hafi nægilegt verkefni að inna af hendi fyrst um sinn og þar að auki á hún að sjá um stærsta fyrirtæki, sem nú er til á Íslandi, fyrirtæki, sem líklega koma til með í sæmilegu síldarári að framleiða verðmæti, sem vel geta orðið um 200 millj. kr., svo framarlega sem stjórnin sér til þess, að vörurnar séu seldar á heppilegu verði. Það er þess vegna vissulega nægilegt verkefni fyrir stjórn síldarverksmiðjanna að vinna, ef hún annast nokkurn veginn sæmilega það verkefni, sem henni er falið, að ráðstafa upp undir helming alls verðmætis, sem landsmenn framleiða til útflutnings á hverju ári. Það er vitanlegt, að nú er verið að selja síldarolíu á 130–140 £ eða með öðrum orðum 3–4 þús. kr. smálestina. Og það er vitanlegt, að okkar síldarlýsisframleiðsla getur í sæmilegu ári farið upp í 50 þús. tonn af síldarlýsi, sem er á 3. þús. kr. tonnið, og ef það yrði svo mikið, yrðu það 150 millj. kr., sem hægt er að fá fyrir þessa vöru. Og þar að auki kemur svo síldarmjölið, sem stjórnin þarf einnig að ráðstafa, þannig að stjórn síldarverksmiðjanna á að sjá um sölu á verðmætum fyrir um 200 millj. kr. Og það virðist nú, að stjórn, sem hefur svona mikið og ábyrgðarmikið hlutverk með höndum, að reisa síldarverksmiðjur, fylgjast með möguleikum fyrir markaði fyrir afurðirnar og afla markaða og gera það alveg hlutlaust og hleypidómalaust, hafi nóg að gera. Það sýnist því lítið vit vera í því að ætla að íþyngja henni með því að koma upp sérstöku fyrirtæki og vinna það upp, þar sem sérstaka kunnáttu og áhuga þarf til þess að vinna slíkt fyrirtæki upp og ryðja þeim vörum braut á heimsmarkaðinum. Ég er að vísu ekki nákunnugur því, hvað stjórn síldarverksmiðjanna hefur lagt á sig undanfarið til . þess að afla markaða fyrir þær vörur, sem hún hefur með að gera, síldarlýsi og síldarmjöl, eða hvaða ráðstafanir hún hefur gert til þess að afla hæsts verðs fyrir þær vörur, en mér er nær að halda, að atorka hennar hafi ekki verið það mikil á því sviði, að það gefi ástæðu til þess að fara að fela henni sérstaklega að fara að taka að sér að koma upp nýjum fyrirtækjum, sem þurfa á því að halda, að unnið sé að af áhuga og fullum krafti að útvega markað fyrir. Ég held þess vegna, ef það væri eitthvað erfitt að afla þeirra markaða, þá væri alveg sérstök ástæða til þess, að menn, sem maður getur verið öruggur um, að hafi virkilega áhuga fyrir málinu, sjái um slíkt. Mér er nær að halda, að meiri hlutinn í stjórn síldarverksmiðjanna gangi jafnvel fram hjá að hagnýta nógu vel möguleikana á því að selja síldarafurðir okkar, ef þau tilboð koma frá vissum löndum. Ég er hræddur um, að frekar sé tilhneiging hjá henni að hrinda frá sér mörkuðum, sem fyrir eru, heldur en að leggja sig í líma við að hagnýta þá. Við verðum að gera okkur ljóst, að ef við ætlum að vinna upp íslenzka stóriðju á sviði fiskframleiðslunnar, þá þurfum við að berjast nokkuð fyrir því úti um heim. Það er áreiðanlegt, að það verður af aðilum úti um heim reynt að hindra það, að okkar vara komist inn á heimsmarkaðinn. Það þarf vafalaust að sækja fast á, og það er alveg hreint gefið mál, að okkar baráttu fyrir því að ryðja okkar vörum rúm á heimsmarkaðinum verður að vera framfylgt af trú á, að við getum sigrað í slíkri baráttu. Ég man eftir því, strax og byrjað var að tala um niðursuðu, bæði síldar- og fiskniðursuðu í stórum stíl, þá skrifaði einn iðjuhöldur á Akranesi, sem hafði haft niðursuðuverksmiðju undanfarin ár, í Morgunblaðið, og sagði, að í raun og veru væri það fjarri lagi að fara að koma upp niðursuðuiðnaði hér, markaðurinn væri svo slæmur fyrir þær vörur, að í raun og veru væri þetta alveg fráleitt. Ég vissi þess vegna um ýmsa menn, sem misstu alveg kjarkinn til að byrja með og hættu við slíkt. Landsbankinn var ekki fáanlegur til þess að lána til þessara fyrirtækja. En fyrir niðursuðuvörur og niðurlagningarvörur var haldið áfram að afla markaða, og að lokum hefur þetta farið svo, að hægt var að sýna fram á, að hægt er að selja íslenzkar niðursuðu- og niðurlagningarvörur út um allan heim og eftirspurnin eftir niðurlagningarvörum síldarinnar var í Ameríku svo mikil, að ekki var hægt að fullnægja henni. Landsbankinn, sem ekki vildi taka þennan lið framleiðslunnar inn á stofnlánadeildina, er farinn að vinna að því, að slíkar verksmiðjur komist upp. Það er því breytt viðhorf til þessarar framleiðslu hér á landi. Og er búið að viðurkenna af þeim, sem vit hafa á þessum málum, að þarna sé í uppsiglingu ein af okkar þýðingarmestu greinum í síldar- og fiskiðnaði. Ég held þess vegna, að það þurfi að tryggja það, að unnið sé af fullum krafti að því að koma upp síldarniðursuðu- og síldarniðurlagningarverksmiðju ríkisins. Og ég held, að þetta sé ein af þýðingarmestu greinum okkar fiskiðnaðar og hún komi til með að gefa landinu einna öruggastan arð.

Ásgeir Ásgeirsson Fjhn. hefur gert nokkrar breyt. við þetta frv., sem ekki er búið að útbýta, en þar sem þær eru sama efnis og þær brtt., sem fyrir liggja, vildi ég mælast til þess, að þær yrðu teknar aftur til 3. umr. eða málið tekið út af dagskrá.



Ég hef leyft mér að bera fram nokkrar brtt. á þskj. 601. Þær eru að efni til frv., sem ég hef áður flutt, en þótti nú þessi leið eðlilegri að bera það fram sem brtt. við þetta frv. Hvort ég vil taka þær aftur til 3. umr., fer eftir efni brtt. fjhn., sem ekki er enn búið að útbýta. Um það get ég ekki sagt fyrr en ég hef heyrt efni þeirra till.



Í þessu sambandi kemur það ekki málinu við, en ég get tekið það fram, að þessar till. eru lægri. Nánari skýringu mun ég ekki gefa að svo stöddu, en óska þess, að forseti taki málið út af dagskrá. (Hlé.) Það vill nú reyndar svo til, að verið er að útdeila þessum brtt. 1. og 2. brtt. eru um það, sú fyrri að fella niður toll af barnabókum - og sú síðari, fyrri liður að fella niður toll af kortabókum - og síðari liður að fella niður toll af kennsluáhöldum. Hér er um að ræða barnabækur og kennsluáhöld. Er það alþjóðastefna að halda þessum vörum utan við toll, enda um lítinn tekjulið af þeim að ræða. 3. till. er um það að lækka tolla á búsáhöldum og 3. og 4. till. ná yfir búsáhöld, hvort sem eru rafknúin eða ekki. Fyrri till. er um rafmagnsáhöld eingöngu. N. hefur lagt til, að verðtollur af þessum áhöldum verði 8%, og er það lækkun frá 10%, sem hann var áður. Er það til samræmis við annað, en lægra treystist n. ekki til að fara vegna samræmis, ekki vegna þess að hún væri mótfallin fyrri till., heldur vegna þess, að í tollskrá bindur hvað annað,, eins og nánar er gerð grein fyrir í grg. Ég vona nú, að frv. geti komið til afgreiðslu, þar sem brtt. þessar eru einfaldar og menn ættu að vera fljótir að átta sig á þeim.



Ég er hv. fjhn. þakklátur fyrir það, að hún hefur viljað ganga til móts við frv. mitt, sem ég áður bar fram sem brtt. við þetta frv. En mér þykir leitt, að n. hefur ekki séð sér fært að ganga lengra. Hv. þm. V-Ísf. lét þess getið, að n. væri ekki mótfallin því að færa tollinn lengra niður, en það hefði ekki verið hægt vegna samanburðar við aðrar vélar. Mín till. er gerð með samanburði við landbúnaðarvélar. Hún stefnir að því, að sami tollur verði á landbúnaðarvélum og heimilisvélum, og er það í samræmi við ályktun sem gerð hefur verið af Kron. Ég veit ekki, hvaða vélar aðrar gætu komið til samanburðar, því að þessar vélar eru til starfsléttis í sveit og við sjó, en ég sé ekki, að um aðrar vélar væri að ræða. Mér þykir gott, að n. hefur viljað taka tillit til heimilisvéla, sem ekki eru knúnar rafmagni, og viljað færa þær til samræmis við aðrar heimilisvélar. Ég sé ekki ástæðu til annars en að sjá nú þegar vilja hv. þd. og fresta ekki atkvgr. um till. mína, en ég vil benda á það, að með þeim tollahækkunum, sem nú hafa verið samþ., verða 8 aurarnir 10 aurar, og 2 aurarnir ekki 2, heldur 6 aurar, svo að á þessu ári verður ekki um mikla lækkun að ræða. Vænti ég þess svo, að hv. d. sjái, að það er sanngjarnt að bera saman heimilisvélar og landbúnaðarvélar.

Ásgeir Ásgeirsson Hv. þm. Reykv. spurðist fyrir um, hvaða vélar væru teknar til samanburðar um 8%. - Ég vil benda honum á að kynna sér 46. og 47. nr. og 49.–54. nr. í 73. kafla tollskrárinnar, sem hann hefur ekki flutt brtt. um. Í 2% flokki eru aðeins framleiðsluvélar. Ég held, að ekki þurfi fleiri orð um þetta, þar sem n. hefur tekið allar heimilisvélar.



Á Alþ. 1945 flutti ég till. til þál. um að skora á ríkisstj. að undirbúa l. um vatnsveitur. Það var þá komið í ljós, að ýmis kauptún áttu við þann skort að búa, að þau gátu ekki veitt sér þá miklu nauðsyn, sem vatnsveita er. Tilgangurinn var að láta ekki þetta viðgangast, en setja l. til styrktar þessu nauðsynjamáli, og því er þetta frv. fram komið. Í grg. er tekið fram að meiningin sé, að ríkið styrki vatnsveitur með ábyrgð á lánum og styrk. Athugun á þessum málum fór fram og segir svo í grg., með leyfi hæstv. forseta: „Aðstaða kauptúnanna til þess að ná í gott neyzluvatn er allmisjöfn, en þó yfirleitt nokkuð örðug. Er augljóst, að sumum kauptúnanna er algerlega um megn að standa undir þessum kostnaði án aðstoðar ríkissjóðs, sérstaklega með ábyrgð á lánsfé eða jafnvel með beinum styrk.“ Í frv. er gert ráð fyrir, að ríkið veiti bein fjárframlög til stofnæða, þegar þær eru svo dýrar, að tekjur þær, sem vatnsveitan gæti fengið með vatnsskatti o. fl., geta ekki risið undir því. Frv. hlaut auðveldlega samþykki í þessari hv. d., en það fór um það eins og mörg önnur frv., að það spilltist mjög í hv. Ed., en hún hefur svo farið að, að styrkurinn hefur verið felldur niður, en í þess stað tekið upp lán, sem sé vaxta- og afborganalaust fyrstu 10 árin. Eins og frv. er nú, er það bersýnilegt, að það mundi stoða lítt og verða því til lítils gagns. Ég tel sjálfsagt, að þessi hv. d. færi það aftur í sama horf, og vil því mælast til þess, að hæstv. forseti fresti umr. og frv. verði vísað til heilbr.- og félmn.