Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og mönnum er kunnugt, hef ég dvalið erlendis í nokkra daga. Eftir að ég kom heim, hef ég lesið íslenzku blöðin að miklu leyti og séð, að þar er mjög villandi sagt frá utanför minni og hvað ég hafi aðhafzt erlendis. Ég tel þess vegna rétt, enda þótt ég álíti allar deilur um landhelgismál á þessu stigi óheppilegar, að skýra hæstv. Alþ. frá, hver mín afskipti hafa verið af málinu, og er mér alveg vandalaust að segja þar sannleikann og sannleikann allan og ekkert nema sannleikann. Efni málsins er þetta: 1) Í utanför minni átti ég aldrei tal við einn einasta erlendan stjórnmálamann, hvorki um landhelgismálið né neitt annað, - ég átti aldrei tal við einn einasta erlendan stjórnmálamann, hvorki um landhelgismálið né neitt annað. 2) Ráðherrarnir Bjarni Benediktsson og Guðmundur Í. Guðmundsson áttu oft tal við mig í síma um málið frá Genf og sögðu mér, hvernig sakir stæðu á hverjum tíma. Viðhorfin voru ákaflega breytileg frá degi til dags. 3) Er heimferð mín var ráðin, komu íslenzku ráðh. daginn áður til London til viðræðna við mig, svo að við gætum borið saman bækurnar, þar eð sýnilegt var, að senn mundi draga til úrslita á ráðstefnunni. 4) Við vorum allir alltaf sammála um öll meginatriði málsins. 5) Við töldum sjálfsagt að gera okkar ýtrasta til þess að tryggja, að við fengjum 12 mílna fiskveiðilandhelgina okkar viðurkennda. 6) Tækist það ekki, töldum við sjálfsagt að vinna að því, að ráðstefnan færi algerlega út um þúfur. Þannig stóðu málin, þegar við skildum í London s.l. fimmtudagskvöld. Á föstudagsmorgun eða föstudaginn fyrir hádegi töluðu ráðh. þrisvar sinnum við mig frá Genf. Þó var það ekki fyrr en eftir brottför mína frá London á föstudag, að þeir tóku ákvörðun um að flytja þá brtt., sem nú er kunn orðin og lýtur að því, að sérstaða Íslands um 12 mílna fiskveiðilandhelgina verði viðurkennd. Um þá till. vil ég leyfa mér að taka þetta fram: 1) Það var auðvitað alveg sjálfsagt að reyna að tryggja henni sigur, því að vitaskuld kemur ekki til greina, að Íslendingar hafni möguleikum á slíkri viðurkenningu á rétti sínum eingöngu af því, að einhverjir aðrir fái ekki 12 mílna landhelgi viðurkennda. 2) Þessi till. er ekki borin fram sem liður í samningum við einn eða neinn. 3) Ég tel því miður yfirgnæfandi líkur til, að þessi till. verði felld, og ég tel, að vel geti farið svo, að hún fái aðeins fá atkvæði. En við höfum þó þrátt fyrir það gert skyldu okkar með því að bera hana fram. 4) Ég vil geta þess, að það er langt frá því, að ég sé öruggur um, að hin sameiginlega till. Bandaríkjanna og Kanada verði felld. Ég er einmitt þvert á móti kvíðinn fyrir því, að hún verði samþ., og það er langversta útkoma á ráðstefnunni fyrir okkur. Ég byggi þetta, sem ég segi, á því, að það er alveg sýnilegt, að bæði Bandaríkin og Kanada og kannske fleiri leggja höfuðáherzlu á að vinna menn til fylgis við þessa till., og því miður eru ekki allir eins fastir fyrir og við Íslendingar í þessu efni, sem förum okkar fram, hvað sem hver segir, og miðum afstöðu okkar við það eitt, sem við teljum Íslandi fyrir beztu. Ég vil taka fram, að þetta mál er samkv. verkaskiptingu stjórnarinnar fyrst og fremst í höndum ráðherranna Bjarna Benediktssonar, sem fer með málefni varðandi verndun fiskimiða landgrunnsins, og Guðmundar Í. Guðmundssonar, sem kemur sem utanrrh. fram gagnvart öðrum þjóðum í slíkum málum. Við þetta vil ég svo bæta því einu, að bæði hef ég verið þeim báðum sammála ævinlega í þessu máli, á meðan á ráðstefnunni stóð, og auk þess njóta þeir báðir fulls stuðnings og trausts allrar ríkisstj. í málinu. Þeir eru þessum hnútum kunnugastir, og það eru mennirnir á staðnum, þ.e.a.s. í Genf, sem verða að taka ákvarðanirnar, eftir því sem viðhorfin segja til um á hverjum tíma, þar sem viðhorfin breytast, ekki einasta frá degi til dags, í þessu máli á ráðstefnunni, heldur jafnvel frá klukkutíma til klukkutíma. Að öðru leyti skal ég svo ekki fjölyrða um þetta. Mér þótti rétt, að hæstv. Alþ. vissi, hvað forsrh. Íslands hefur verið að hafast að og hvort hann hefur verið að fara eitthvað á bak við Alþingi í málinu. Mér þótti skylda mín að skýra þinginu frá þessu, en vil engan þátt eiga í, að við hefjum neinar deilur um málið. Atkvgr. fer fram á morgun og ráðstefnunni lýkur, eftir því sem ég bezt veit, á miðvikudaginn. Ég talaði nú, rétt áður en ég kom á fundinn, við hæstv. dómsmrh. Bjarna Benediktsson, og hann sagði mér, að það væri ómögulegt fyrir neinn að segja örugglega, hvað mundi ske, það gæti oltið á einu atkv. Og ég vil, að menn viti það, að verði okkar brtt. felld, sem ég tel alveg víst eða yfirgnæfandi líkur til, þá greiðum við auðvitað atkv. á móti Kanada- og Bandaríkjatillögunni.



Herra forseti. Ég hafði ætlað mér að kveðja mér hljóðs utan dagskrár til þess að biðja einmitt um upplýsingar um þetta mál, sem hæstv. forsrh. hefur nú gert að umtalsefni, og þykir mér vænt um, að hann skuli þess vegna hafa lagt hér málið fyrir. Sú fsp., sem ég vildi fyrst og fremst beina til ríkisstj. í þessu sambandi, er sú: Hvað gerir hæstv. ríkisstj. eða lætur sína fulltrúa í Genf gera, svo framarlega sem íslenzka tillagan yrði samþykkt? Ég skal fyllilega taka trúanlegt frá hálfu hæstv. forsrh. það, sem hann segir því viðvíkjandi, að hann hafi ekki verið að semja við erlenda stjórnmálamenn. En hitt er alveg gefið, að þeir ráðh., sem eru í Genf, hafa vafalaust ekki komizt hjá því að tala við allmarga erlenda stjórnmálamenn undanfarna daga og undanfarnar vikur. Það er vitanlegt, að Bandaríkjastjórn hefur unnið að því af miklu kappi að reyna að ná út úr röð þeirra ríkja, sem staðið hafa saman um 12 mílurnar, ríkjum, sem hún hefur haldið að væru að einhverju leyti eitthvað veik fyrir. Það hefur jafnvel gengið orðrómur um það, eftir því sem ég hef heyrt frá Genf, að sjálfur Eisenhower forseti hafi verið að skrifa ríkisstj. hinna og þessara landa til þess að reyna að hafa áhrif í þessum málum á ýmis ríki, þannig að þau taki afstöðu með till. Bandaríkjanna og Kanada. Við Íslendingar höfum í landhelgismálinu ekki aðeins verið að berjast fyrir okkar hagsmunum, þótt þeir séu höfuðatriði fyrir okkur. Við Íslendingar höfum í sambandi við landhelgismálið verið að berjast fyrir ákveðnu prinsipi, fyrir því prinsipi að fá 12 mílna fiskveiðilandhelgi viðurkennda, og við höfum verið, þegar unninn væri sigur í því máli, sem við höfum álitið að við hefðum raunverulega í hendi okkar nú, að reyna að fá einhver fríðindi utan við þá 12 mílna fiskveiðilandhelgi fyrir þær þjóðir eins og okkur, sem eiga sitt að öllu leyti að heita má undir fiskveiðunum. Allt, sem heitir þess vegna tilslökun fyrir okkur, að ganga inn á eitthvað minna en 12 mílna landhelgina eða samþykkja það undir nokkrum kringumstæðum, það er að slá úr hendi okkar sigri, sem við erum raunverulega búnir að vinna. Ég held, að það sé óhætt að fullyrða það, að eins og ástandið er nú í þessum fiskveiðilandhelgismálum, þá mundu Bretar ekki treysta sér til þess að leggja aftur í það að senda her á móti okkur, eins og þeir hafa gert undanfarið. Þess vegna er öll tilslökun frá okkar hálfu í þessu máli hrein vitleysa frá okkar eiginhagsmunasjónarmiði. Þess vegna álít ég í fyrsta lagi rangt að hafa borið fram þessa brtt., en að öðru leyti væri það rangt af okkur að greiða atkv. með till. Kanada og Bandaríkjanna, þó að okkar brtt. yrði samþ., þannig að ganga þar með raunverulega inn á það prinsip, sem þeir eru að leggja og er þveröfugt við allt það, sem við höfum verið að berjast fyrir. Ég álít þess vegna, að það hafi verið mikil skyssa, svo að ekki sé verra sagt, af hálfu þeirra ráðh., sem nú eru í Genf, að bera fram þessa brtt. Og mér skildist á hæstv. forsrh., að svo framarlega sem hún mundi verða samþ., sem hann gerði sér litlar vonir um, mundi að öllum líkindum verða litið þannig á, að við mundum á eftir greiða atkv. með till. Bandaríkjanna og Kanada. En það er aftur það, sem ég spyr um, hvort það væri ekki hugsanlegt þó, að ríkisstj. tæki þá ákvörðun, jafnvel þótt okkar brtt. væri samþ., að greiða atkv. á móti till. Bandaríkjanna og Kanada. Sú skyssa, sem gerð er með því að flytja þessa till., liggur í því, að við Íslendingar höfum ekki aðeins verið að berjast fyrir okkar eigin hagsmunum í þessum málum, við höfum verið að berjast fyrir alþjóðlegu prinsipi, fyrir alþjóðlegri höfuðreglu, 12 mílna fiskveiðilandhelgi, og verið að reyna að koma okkar eigin hagsmunum að utan þeirrar 12 mílna landhelgi, hvað snertir landgrunnið þar fyrir utan. Við höfum í þessu máli, baráttunni við Bretann út af þessu, vakið á okkur heimsathygli og það á mjög gæfuríkan hátt fyrir Ísland. Það hefur verið ritað um Ísland í flestum blöðum heims á undanförnum árum út af þeirri djörfung, sem þetta litla ríki hafi sýnt í því að berjast fyrir þessu prinsipi, sem það byggir sínar framtíðarvonir á hvað snertir sína efnahagslegu afkomu. Og það hefur jafnvel gengið svo langt, að við skulum segja t.d. í grískum blöðum hefur okkar baráttu verið stillt upp svipað og baráttu Davíðs og Golíats fyrr á öldum, að því er sagt er. Það er engum efa bundið, að Ísland hefur áunnið sér heiður og virðingu hjá öðrum þjóðum einmitt fyrir þessa baráttu, ekki aðeins vegna þess, að við þyrðum að berjast vel fyrir okkar eigin hagsmunum, heldur líka vegna þess, að við berðumst vel fyrir hagsmunum fjölmargra annarra þjóða og fiskimannastétt annarra þjóða, eins og við höfum greinilega fengið að heyra, bæði frá fiskimönnum í Færeyjum, Skotlandi, Írlandi og víðar. Fátækir fiskimenn hér allt í kringum okkur hafa samúð með þessari baráttu okkar, og þeir hafa litið á okkur sem foringja í þessari baráttu, sem brautryðjanda, sem væri ekki aðeins að berjast fyrir sínum eigin hagsmunum, eins og eðlilegt væri, heldur væri líka að berjast fyrir hagsmunum annarra, sem oft og tíðum var lítið tillit tekið til. Og það var engin tilviljun, að hjá fiskimannastéttunum allt í kringum okkur við Atlantshafið komu fram kröfur, strax eftir að við höfðum brotið ísinn. Það, sem er gert með því að flytja þessa brtt., er, að við glötum þessu áliti og þessum heiðri, við setjum blett á hann, vegna þess að í okkar kaldranalega heimi mun verða erfitt, jafnvel þótt við vildum einhverju trúa af því, sem hæstv. forsrh. segir, að telja mönnum trú um, að okkar fulltrúar í Genf hafi ekki verið í neinu samningamakki við fulltrúa Bandaríkjanna og jafnvel Bretlands þar syðra, eða a.m.k. að það hafi ekki verið reynt að hafa áhrif á þá, þannig að eitthvert samningamakk hafi farið fram. Það verður þess vegna, er ég hræddur um, litið svo á, að við séum með flutningi þessarar brtt. að bjóðast til að skera okkur út úr þeim hóp, sem með okkur hefur staðið, bregðast hagsmunum þeirra annarra fiskimanna í heiminum, sem hafa litið til okkar sem forustumannsins og forustuþjóðarinnar í þessu, svo framarlega sem við gætum skarað eld að okkar eigin köku. Það vitum við bezt, sem höfum haft nokkuð að gera með verkföll og þá samheldni, sem er grundvöllur allra verkalýðssamtaka, að það er alltaf hægt fyrir þann, sem er forustumaður í verkfalli eða slíkri baráttu fyrir hagsmunum fjölda, að tryggja sína eigin persónulegu hagsmuni hjá einum atvinnurekanda gegn því að skerast úr leik og skilja hina eftir. Og það, sem ég óttast, og það, sem mér þykir sárt í sambandi við þetta, það er, að þessi till., sem nú hefur verið flutt í Genf, verði skoðuð sem tilboð um slíkt frá Íslands hálfu, sem tilboð um að skerast úr leik. Þá mundum við standa þannig, svo framarlega sem við samþykktum á eftir, ef okkar brtt. yrði samþykkt, brtt. Kanada og Bandaríkjanna, að við hefðum samið við þessi ríki og skorizt svona úr leik. Ef hins vegar okkar till. væri ekki samþ. og við greiddum síðan atkv. á móti tillögu Kanada og Bandaríkjanna, þá mundi vera litið svo á eins og við hefðum verið að reyna að gera tilraun til þess, hvort við gætum ekki komið ár okkar fyrir borð án þess að hugsa um hina, og okkur hefði mistekizt, m.ö.o.: við hefðum bæði skaðann og skömmina af því. Ég álít þess vegna ákaflega illa farið og blettur settur á heiður Íslands með því að flytja þessa brtt. Ég álít, að það eina, sem eitthvað gæti dregið úr þessu, væri það, að nú kæmi ótvíræð yfirlýsing um, að jafnvel þótt till. okkar væri samþ., þá mundum við ekki greiða atkv. með till. Kanada og Bandaríkjanna, það mundi þó ofur lítið draga úr þessu, og sú yfirlýsing væri strax gefin. En ég álít sjálfa aðferðina að flytja þessa brtt., eins og ég hef tekið fram, mikla skyssu, og þar að auki vil ég minna á, að því var lofað að hafa samráð við utanrmn. og þannig væri utanrmn. þá gefið tækifæri til þess að hafa samráð við Alþingi um, hvað gert yrði í þessum málum. Það hefur ekki verið gert, og það mun vafalaust koma betur fram í þessum umr. Þetta eru sem sé skoðanir, sem ég hef viljað láta í ljós á þessu, en höfuðatriðið er hitt, að ég vil beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hvort ríkisstj. vilji nú þegar gefa yfirlýsingu um, að hvort sem okkar brtt. verður samþykkt eða ekki, muni ríkisstj. greiða atkv. á móti till. Bandaríkjanna og Kanada. Það heppilegasta hins vegar af öllu álit ég, að till. væri þegar tekin til baka.



Herra forseti. Þessar umr., sem hér hafa orðið utan dagskrár, eru auðvitað til komnar vegna þeirra umr., sem orðið hafa síðustu daga út af atburðunum á Genfarráðstefnunni og þeirri afstöðu, sem íslenzka nefndin hefur tekið þar varðandi einstök atriði. Það er augljóst, að á þessari ráðstefnu hefur orðið geysilegt tafl fram og aftur um þetta mál, eins og við mátti búast, um brtt. og annað, sem gæti haft áhrif á lokaniðurstöðuna. Sannleikurinn er sá - og bezt að vera alveg hreinskilinn í því, að það er nær óhugsandi fyrir þá, sem sitja í fjarlægð, að dæma um, hvað gera skuli á svona ráðstefnu frá degi til dags. Nú vitum við, að það hefur risið ágreiningur í nefnd Íslands um aðferðir, mér sýnist um aðferðir á ráðstefnunni af Íslands hendi. Út af þessu hefur verið rokið upp hér af ýmsum og felldir þungir áfellisdómar með stórum orðum á víxl um þær afstöður, sem teknar hafa verið. Ég verð að telja þessar umr. óheppilegar og ekki til sóma og allar þær fullyrðingar, sem fram hafa komið í því sambandi. Ég tel, að það verði að álíta, að þeir, sem að þeim standa, hafi ekki skilyrði til þess að fella dóma um afstöðurnar, þar sem það liggi alls ekki fyrir fullnægjandi upplýsingar um þau rök og þær ástæður, sem nefndarmenn hafa haft fyrir þessum afstöðum sínum. Ég tel, að það væri réttast að láta frekari kappræður um þessi efni og dóma um þann ágreining um aðferðir, sem þarna hefur komið upp, bíða, þangað til full vitneskja liggur fyrir um allar ástæður og þeir, sem hér að standa, hafa haft aðstöðu til þess að gera grein fyrir þeim. Framsfl. hefur ætíð viljað hafa það höfuðsjónarmið að tryggja 12 mílna fiskveiðilandhelgi og vill hafa það sjónarmið eitt. Framsfl. hefur ætíð viljað draga sem allra mest úr deilum um landhelgismálið og hefur miðað afskipti sín við það sjónarmið og það eins fyrir því, þótt ágreiningur hafi verið um aðferðir á vissum stigum málsins. Og þannig munum við reyna að koma fram í þessu máli enn þá, þangað til það er til fullnægjandi lykta leitt. Þess vegna munum við leiða hjá okkur umr. nú um þann ágreining um aðferðir, sem komið hefur fram á ráðstefnunni, og ekki taka þátt í þeim kappræðum, sem hafnar hafa verið í landinu varðandi þau efni, fyrr en nánari vitneskja liggur fyrir.



Herra forseti. Ég get í öllum aðalefnum tekið undir það, sem hv. 1. þm. Austf. (EystJ) sagði. Við höfum nauðalitla aðstöðu til að dæma það, sem er að gerast þarna, og þó að ég telji mig hafa haft miklu betri aðstöðu en hv. þm. almennt, þar sem ég hef talað við þessa menn daglega, þá veit ég vel, að þeir, sem lifðu, hrærðust og önduðu á staðnum, höfðu næmari tilfinningu fyrir málinu en ég, þótt ég væri svona nærri þeim og fengi svona miklar upplýsingar. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) spurði, hvort stjórnin mundi mæla með því eða beita sér fyrir því, að Ísland greiddi atkv. á móti Kanada- og Bandaríkjatill., ef búið væri að samþykkja inn í hana okkar till. Ég tek fram, að þeir ráðh., sem eru þarna ytra, eiga eðli málsins samkv. að ráða þessu, en ég tek hitt líka fram, að ég tel ekkert vit í því að greiða þá atkv. á móti. Við teljum, að ef við erum búnir að tryggja okkar 12 mílna landhelgi, þá eigum við ekki á eftir að greiða atkv. á móti því að fá þá tryggingu. Ég hef ekkert umboð frá neinum í þessu þjóðfélagi - engum - til þess að afsala Íslandi 12 mílna fiskveiðilandhelgi, bara af því að einhver önnur þjóð fær ekki 12 mílna landhelgi. Annað er fátæka mannsins einasta lamb, það er okkar fiskur, hitt er hápólitískt og hernaðarlegt mál, sem okkur kemur hreint ekkert við. Hann má ekki halda, þessi þm., þó að hann hafi einhverja samúð með einhverjum ákveðnum stórveldum, að hann sé þeirra foringi. Hann telur sig orðinn heimsforingja og mig líka. Ég segi nú bara um garminn hann Ketil, þ.e.a.s. mig: Ég finn ekki þessa heimsforingjatign mína. Nei, við erum sendir til að þjóna Íslandi og höfum gert það. Hitt er svo alveg rétt, sem hv. 1. þm. Austf. sagði, það getur verið álitamál, hvernig á að fara að því. Við skulum bara láta þá rífast um það og skýra það fyrir okkur, sem þar hafa verið, og ég ætla ekki að vera að kveða upp neina sterka dóma hér. Við höfum talið þetta skynsamlegt, og þess vegna höfum við gert það, sem gert hefur verið. Ég hef rök hérna uppi í erminni, sem sannfæra mig um, að það er ekkert vit í öðru en að hafa borið fram þessa till. og reyna að fá hana samþykkta. Ég álít ekki málinu til góðs að vera að tíunda þau hér, en ég veit, að hæstv. félmrh., sem fer með utanríkismálin, mun skýra það fyrir hv. utanrmn. í dag, og mér finnst þau rök ákaflega sterk. En sem sagt, sá, sem ætlar að forðast deilur, og það ætla ég, hann stendur ekki hérna og segir: Ég veit einn allt, og ég hef einn vit á, hvað á að gera, og hinir eru tómir asnar. - Hv. 3. þm. Reykv. segir: Ég trúi alveg Ólafi Thors. - Og hann má gera það. Hann má vel trúa mér og ég honum. En hann segir: Ég efast ekkert um, að hinir ráðh. hafi verið að tala við bæði Breta og aðra. - Ég skal segja honum alveg fyrir víst, að allir okkar samninganefndarmenn hafa meira og minna verið að reyna að ná í alla menn þarna suður frá til þess að vinna okkar máli gagn. Þau eru ekki þýðingarminnst, þessi daglegu viðtöl á bak við tjöldin. Við reynum að fá t.d. stórveldið Rússland til að standa sem fastast með okkur. Við reynum að fá Bandaríkin til þess að skilja það, að þau verði að standa með okkur líka. Og við höfum hins vegar sagt þessum mönnum alveg einarðlega, hvers vegna við gerum þessa hluti og að við verðum að gera það, af því að við erum þjónar þessarar litlu þjóðar, sem getur ekki lifað án þess að fá þennan rétt viðurkenndan. Mér þykir það náttúrlega sómi, að grísk blöð skrifa um okkur og baráttuna eins og Davíð og Golíat. En hvernig var það nú? Var það ekki Davíð, sem vann á Golíat á sínum tíma? Mér þætti ekkert leiðinlegt, að íslenzki Davíðinn hefði slöngvað einum smásteini á Golíatinn brezka. Hv. 3. þm. Reykv. var of stórorður, þegar hann sagði, að það væri blettur á Íslendingum að hafa flutt þessa tillögu. Ég segi honum af alveg sama heilhug og ég býst við að hann tali af, þegar hann segir þetta, að ég teldi, að það hefðu verið svik við íslenzku þjóðina, ef við hefðum ekki flutt þessa tillögu, og ég get fært rök, sem ég tel þó ekki málinu til góðs að gera nú, fyrir þessu, sem ég er að segja. Og ég á ekki gott með að trúa því, að svo greindir menn sem hér eiga hlut að máli sjái a.m.k. ekki, að það þarf að láta reyna á, hverjir standa með Íslandi í þessu. Það þarf að láta reyna á það með atkvgr. Ég skal svo ekki, nema alveg sérstakt tilefni gefist til, fara um þetta fleiri orðum, því að ég er sammála því, að okkur ber að fresta deilum þar til síðar, ef deilur þurfa að vera. Hinu get ég svo huggað vin minn, hv. 3. þm. Reykv., með, að ekkert bréf fékk ég frá Eisenhower.



Herra forseti. Þá hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir, að svo framarlega sem þessi brtt. verði samþykkt, muni fulltrúar Íslands í Genf, ráðherrarnir, sem þar eru, greiða atkvæði með till. 

Jú, jú, en það getur allt breytzt frá degi til dags, það getur komið nýtt viðhorf.

Hans hugmynd var sem sé þetta, að þegar hann talaði við ráðherrana, fékk hann þá tilfinningu, að þeir mundu greiða atkvæði með tillögunni.

Ég fékk þá skoðun, að þeir mundu gera það, af því að þeim bæri að gera það, og það er mín skoðun, að þeim bæri að gera það.

En voru þeir ekki mjög ákveðnir í þessu?

Ekki samtal.

Það var hæstv. forsrh., sem gerði sig sekan um samtal. Sem sé, það liggur sem sagt fyrir, að það er skoðun forsrh., að ráðherrarnir í Genf muni, svo framarlega sem íslenzka brtt. verður samþykkt, greiða atkv. með þeirri till. Bandaríkjanna og Kanada á eftir, svo framarlega sem þeim snýst ekki einu sinni hugur enn þá, án þess að íslenzka ríkisstj. hér heima eða utanrmn. Alþingis fái nokkurn skapaðan hlut að vita um það. Þetta var það, sem ég spurði um, og þetta var það svar, sem ég vildi satt að segja sízt fá. Mér sýnist þetta svar þýða, að um allan heim verði þetta lagt þannig út, að svo framarlega sem brtt. Íslands verður samþykkt í Genf og íslenzku ráðherrarnir síðan greiða atkvæði með till. Kanada og Bandaríkjanna, þá hafi farið fram samningar milli Bandaríkjanna annars vegar og Íslands hins vegar um þetta. Ég er hræddur um, að hvað svo sem hæstv. forsrh. sver af sér í þeim efnum, þá verði þetta sú almenna skoðun í veröldinni viðvíkjandi afstöðu ráðherranna, sem eru suður í Genf. Það mundi m.ö.o. þýða, að við sláum 12 mílna landhelginni, sem við erum búnir að vinna, út úr höndunum á okkur og göngum inn á sex plús sex, með ákveðnum sögulegum rétti til tíu ára, sem þó vissar þjóðir, sem við vonumst til að við mundum teljast til, eigi að geta sloppið við að öllum líkindum, svo framarlega sem ákveðinn gerðardómur fellst á það. Ég vil vekja athygli á því, að við erum búnir að vinna 12 mílna fiskveiðilandhelgi handa Íslandi, og það getur enginn máttur í veröldinni tekið þá 12 mílna fiskveiðilandhelgi héðan í frá frá okkur. Meira að segja brezki flotinn, þó að hann kæmi hingað aftur og þó að hann héldi hér áfram að fiska, þá heldur hann það ekki út. Það er dýr sá fiskur, sem hann hefur veitt hérna þetta rúma ár innan okkar landhelgi. Við erum búnir að vinna 12 mílurnar, við erum búnir að vinna 12 mílna fiskveiðilandhelgina, og við erum með því að greiða atkvæði með tillögu Bandaríkjanna og Kanada að slá því út úr höndunum á okkur að þessu leyti. Hæstv. forsrh. vill lítið gera úr því, hvað við sláum út úr höndunum á öðrum fiskimannastéttum eða öðrum fiskimannaþjóðum. Ég talaði hér um fiskveiðilandhelgi áðan, en ekki pólitíska landhelgi. Það er vitanlegt, að t.d. Sovétríkin, sem hafa 12 mílna pólitíska landhelgi og fiskveiðilandhelgi, eru fær um að sjá um sína landhelgi, og þau munu vafalaust ekki breyta því neitt, hvað sem samþykkt verður í Genf. Og við gátum fyllilega staðið við á því stigi að lýsa því yfir, að við mundum ekki beygja okkur fyrir neinu minna en 12 mílna fiskveiðilandhelgi, meðan allar aðrar þjóðir veraldarinnar hefðu ekki beygt sig fyrir slíku, þannig að það er engin ástæða til þess að fara að koma með slík pólitísk stórvandamál hér inn í. Sú samþykkt, sem gerð verður í Genf, breytir engu í þeim efnum. Hún breytir eingöngu gagnvart Íslandi og spilar út úr höndunum á Íslandi hlut, sem við vorum búnir að vinna. Það að fá viðurkenningu Bandaríkjanna og Bretlands á sex plús sex með sögulegum rétti og gerðardómi, það er ekki það, sem við höfum verið að berjast fyrir. Við erum búnir að vinna sigur í því máli að tryggja 12 mílna fiskveiðilandhelgi fyrir Ísland, sem verður ekki skert í reyndinni, og við erum að spila því út úr höndunum á okkur með því að samþykkja þessa till. Bandaríkjanna og Bretlands. Hæstv. forsrh. talaði um Davíð og Golíat. Það var rétt, Davíð lagði Golíat, en hann hljóp ekki til hans og gekk í lið með honum á eftir og gaf honum einhvern sögulegan rétt, og það er einmitt það, sem við erum að gera og eiga svo undir alþjóðlegum gerðardómi, að hve miklu leyti verði viðurkennt, t.d. á þeim grundvelli, að við lifum eingöngu af fiskveiðum eða svo að segja eingöngu. Ég vil bara segja hæstv. forsrh.: Ef við værum búnir að vinna okkur 12 mílna fiskveiðilandhelgi núna, hreina og beina, og við værum orðnir stóriðjuþjóð, sem framleiddi stóriðjuafurðir meiri partinn af öllum okkar útflutningi eftir 10–20 ár, þá yrði samkvæmt ykkar samningi litið á það, að við værum ekki lengur fyrst og fremst háðir fiskveiðum. Það er verið að gera hér vitleysu, verið að spila út úr höndunum á Íslandi sigri, sem við erum búnir að vinna og hefur þýðingu fyrir okkur um alla framtíð, bara vegna þess að Bandaríkin og Bretland liggja í okkar fulltrúum og vegna þess að þessir fulltrúar okkar, ráðherrarnir þarna, eru svo næmir fyrir áróðrinum frá hendi þessara stórvelda. Við höfum fengið að kynnast því í fleiri málum en þessu, hvers konar gunguskapur á sér þar stað. En við héldum þó a.m.k., að þegar Ísland átti í hlut, þá mundi þetta ekki verða gert. Þess vegna er ekki til neins að fara að koma hér inn í með einhver mál viðvíkjandi þeim ríkjum, sem hafa 12 mílna pólitíska landhelgi, þau munu sjá um hana. Bandaríkin diktera þeim ekki neitt. Það er um að ræða Ísland og þær fiskimannastéttir, sem eru hérna í nágrenni við okkur, sem hafa litið til okkar sem forustumanns í þessu, og ég held, að hæstv. forsrh. hafi áreiðanlega fengið hugmynd um, að Ísland hefur vaxið í áliti fyrir sína baráttu gagnvart Bretunum. Okkar stefna hefur verið sú allan tímann og margyfirlýst að vinna okkur 12 mílna landhelgina alveg umsvifalaust og umdeilulaust, og því erum við raunverulega búnir að. Allar þjóðir virða þetta nema Bretar, og þeir eru að þreytast á því. Þrái okkar Íslendinga verður meiri en þrái Bretans. En það, sem við höfum verið að hugsa um þar fyrir utan, það var að vinna okkur rétt til viðurkenningar vegna þess, hve mikið við værum háðir fiskveiðum, á landgrunni utan 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Það er það, sem við höfum verið að miða við, og því er algerlega spilað út úr höndunum á okkur með þessu. Nú erum við að semja um sérréttindi innan 12 mílna fiskveiðilandhelgi, reyna að tryggja okkur það, í staðinn fyrir að það, sem við höfum áður sett okkur og flutt meira að segja till. um tvívegis í Genf, það var að reyna að tryggja okkur rétt utan 12 mílnanna, þannig að bæði hvað snertir afstöðu með höfuðreglu og hvað snertir bardagaaðferð í einstökum atriðum, þá er það rangt, sem hér hefur verið gert, og ofan á það bætist svo, að þetta setur að mínu áliti blett á okkar heiður. Ég ætla ekki að fara að taka upp umræður við hæstv. forsrh. viðvíkjandi því, sem hann minntist á hér, viðvíkjandi stórveldunum í þessum efnum, en það situr ekki á ríkisstj. Íslands að fara að sveigja að þeim ríkjum, eins og t.d. Sovétríkjunum, sem hafa verið að berjast fyrir 12 mílna landhelgi, bæði fiskveiðilandhelgi og annarri. Það eru þau ríki, sem fyrst hafa orðið til að viðurkenna okkar 12 mílna fiskveiðilandhelgi, og þeirri viðurkenningu erum við raunverulega að reyna að slá út úr höndunum á okkur með þessari framkomu. Ég mundi einlæglega óska þess, en ég heyri það á öllu, að á því munu ekki vera miklir möguleikar, að hæstv. ríkisstj. sæi að sér í þessu máli, gæfi okkar fulltrúum í Genf fyrirskipun um að taka þessa brtt. til baka, en ella, þótt hún yrði samþykkt, að greiða atkv. á móti till. Bandaríkjanna og Kanada, því þó að sú till. félli á okkar atkvæði á eftir, till. Bandaríkjanna og Kanada, þá þýddi það, að við hefðum 12 mílna fiskveiðilandhelgina okkar örugga, - og 12 mílna fiskveiðilandhelgin er að sigra í heiminum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hefja umræður um landhelgismálið, eins og það liggur nú fyrir á ráðstefnunni í Genf, hvorki um aðalatriði þess né einstök atriði. Ég var ekki viðstaddur, þegar hæstv. forsrh, talaði hér, svo að mér er ekki kunnugt um, hvaða upplýsingar hann hefur viljað gefa Alþ. um málin, eins og þau liggja nú fyrir í dag í Genf. En ég hefði viljað spyrja hæstv. forsrh., hvaða upplýsingar ríkisstj. getur gefið hv. Alþ. í dag um eitt atriði, það, hver er afstaða Bandaríkjastjórnar til þeirrar brtt. Íslands, sem nú hefur verið flutt í Genf. Mér þykir það næsta ólíklegt, að hæstv. forsrh., nýkominn heim frá London eftir að hafa ráðfært sig þar við hæstv, utanrrh. og hæstv. dómsmrh. um stöðuna í Genf, geti ekki skýrt Alþ. frá því höfuðatriði, sem er höfuðatriði í mínum augum a.m.k., hver er afstaða Bandaríkjastjórnar til þessarar fram komnu brtt. Íslands. Ég trúi því ekki, að sendinefndin í Genf og ríkisstj. hér, hvorugur hluti ríkisstj., sá, sem hefur verið hér heima síðustu daga, né hinn, sem hefur verið erlendis, viti ekki, hvaða afstöðu Bandaríkjastjórn og sendinefnd hennar í Genf ætlar að taka til þessarar brtt. Íslands við atkvgr. á morgun. Bandaríkjastjórn hefur í Genf beitt öllu því afli, sem hún á yfir að ráða í heiminum, á alþjóðaráðstefnu til þess að safna um sig meiri hluta, 2/3 hluta ríkjanna, sem eiga atkvæði á ráðstefnunni í Genf, á móti hagsmunum Íslands, á móti lífshagsmunum Íslands, eins og við viðurkennum allir, að þeir séu mestir. Það hefur tekið Bandaríkjastjórn nokkurn tíma og kostað hana mikið erfiði að tryggja, ef henni hefur þá tekizt það, að tryggja 2/3 atkv. í Genf á móti 12 mílna fiskveiðilandhelgi. En það er sagt svo, að sendinefnd Bandaríkjanna í Genf láti vel yfir því, að þetta hafi nú tekizt, með því að safna ríkjum eins og páfastólnum og San Marinó og Austurríki og fleiri slíkum, sem engra hagsmuna hafa að gæta á sjó eða við sjó, á móti þeim ríkjum, sem eins og Ísland eiga alla hagsmuni sína undir því. Hefur þessum mikla og góða bandamanni okkar og verndara, Bandaríkjunum, e.t.v. tekizt að gera út af við alla von um það, að Íslendingar geti búið við 12 mílna landhelgi næstu 10 árin? En hvað sem er um þetta, þá er það alveg víst nú, að brtt. Íslands, sem þýðir það, að því er hún er skýrð af hálfu okkar ríkisstj. og sendinefndar, að Ísland verði undanþegið næstu tíu árin frá hinum sögulega rétti, hún kemur vitanlega til atkv. á eftir till. Bandaríkjanna, - hún er flutt sem viðaukatill. við hana, - og eins og ég sagði áðan, þykir mér næsta ólíklegt, að sendinefnd okkar í Genf hafi ekki reynt að kynna sér það hjá sendinefnd Bandaríkjanna eða ríkisstj. okkar hjá ríkisstj. Bandaríkjanna, hvað Bandaríkin, forusturíkið, sem ræður e.t.v. yfir 2/3 atkv. á ráðstefnunni í Genf, ætlar sér að gera sjálft. Hvað ætla þau að gera sjálf, og hvað ætla nánustu bandamenn þeirra, Bretar, sem þetta er gert fyrir, því að þetta er ekki gert vegna hagsmuna Bandaríkjanna, þetta er gert vegna hagsmuna Breta? Er það trúlegt, að ríkisstj. hér og sendinefndin í Genf hafi ekki gert tilraun til að kynna sér þetta, svo að forsrh. okkar hæstv. í dag geti sagt Alþ. það? Hvaða afstöðu hefur stjórn Bandaríkjanna til þessa lífshagsmunamáls Íslands, eins og það er lagt fyrir af Íslands hálfu í Genf? Við vitum, að Bandaríkin ráða yfir tugum atkv. þarna í Genf. Þau geta ráðið miklu um það, hvort þessi brtt. okkar verður samþ. eða ekki. Ég er ekki að spyrja um það, ég er ekki að spyrja hæstv. forsrh. eða hæstv. ríkisstj. um það, hver verði afdrif okkar till., því að ég ætlast ekki til þess, að hæstv. ríkisstj, eða hæstv. forsrh. viti það í dag. En hitt spyr ég um: Hvað veit hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstj. og sendinefnd okkar í Genf um afstöðu Bandaríkjanna til okkar till., eins og hún liggur fyrir?



Herra forseti. Ef ég á að svara öllu því, sem út af fyrir sig gæti verið tilefni til út af ræðum hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykn., mundu verða hér stólpaumræður og hnakkrifrildi, öllum til leiðinda á þessu stigi málsins. Ég vil þó alveg skýrt segja það, að brtt. okkar, þessi sem hefur hér verið rædd, er ekki borin fram í samráði við eða með samningum við Bandaríkin eða aðra. Í öðru lagi segi ég það alveg frómt, að ég veit ekki, hvernig Rússar greiða atkvæði um þessa till., - og ekki heldur Bandaríkin, - hvernig Bandaríkin greiddu atkvæði. Við höfum talað við Rússa alveg jafnt og Bandaríkin, og ég veit ekki, hvernig þeir greiða atkvæði. Ég skýrði frá því, að ég væri hræddur um, að þessi till. okkar félli, og ekki aðeins það, heldur gæti vel svo farið, að hún fengi nauðafá atkvæði. Við höfðum ekki neina aðstöðu til að semja um þetta og urðum bara að láta slag standa og taka þetta sem möguleika. Okkar eina von er, að mínu viti, ef málið stæði þannig, að það riði á okkar atkvæði um hina tillöguna. Það var mat okkar manna í dag, þegar ég talaði við þá, að það væru sáralitlar líkur fyrir, að okkar till. næði samþykki, og orða ég það nú mjög veikt núna, því að ég segi: sáralitlar líkur. Ætli það sé ekki réttara að segja, að það séu afar litlar vonir eða minna en það, eins og það er líka ómögulegt að segja um, hvernig fer um Bandaríkjatillöguna? Ég veit um eina þjóð, sem lýsti yfir í gær, að hún ætlaði að sitja hjá, en lýsir yfir í dag eða á morgun, að hún ætli að greiða atkvæði á móti Bandaríkjatillögunni. Og ég veit um aðra þjóð, sem ef til vill gerir það sama. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að við gætum skapað okkur andúð vissra þjóða með þessari framkomu. Ég vona, að það verði nú ekki, og mitt mat er það, að Rússar séu svo miklir vinir okkar, að þeir fari aldrei að gera okkur bölvun. Ég held, að óhætt sé að treysta því - eða hvað heldur hv. þm. um það? Ég spyr bara. En ég vil svo að lokum bara segja það, að sterkustu rökin fyrir því að bera fram þessa till., eru þess eðlis, að mér finnst réttara að ræða þau eða skýra frá þeim á lokuðum fundi í utanrmn. heldur en að vera að ræða það okkar á milli hérna, því þó að auðvitað alþingismenn eigi kröfu á að vita hlutina og að þeim sé fullur trúnaður sýndur, þá er þetta opinn fundur, og ég kann ekki við að vera að leggja nein rök upp í hendur andstæðinga okkar í þessu máli. Ég segi þess vegna, að ég álít, að margt af því, sem hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykn. hafa hér sagt, sé byggt á misskilningi. En ef ég á að fara að hrekja þann misskilning, þá endurtek ég: Við mundum lenda í leiðinlegum deilum, sem skaða málið. Nú á atkvgr. að fara fram um þetta á morgun, og ég kæri mig ekki um, að héðan hljómi neinar sundurþykkar raddir um málið, og legg þess vegna ekki áherzlu á að hrekja það, sem mér þykir rangt í þessu, heldur að koma engu illu af stað með þeirri skýrslu, sem ég gaf.

Forseti (FS): Svo hljóðandi bréf hefur mér borizt frá forseta Nd.: „Alþingi, 23. apríl 1960. - Mér hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Halldóri E. Sigurðssyni, 3. þm. Vesturl.: „Þar sem mér er nauðsynlegt vegna aðkallandi starfa heima fyrir að fara af þingi næstu vikur, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþ. að óska þess, að varamaður minn, Daníel Ágústínusson bæjarstjóri á Akranesi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu Alþingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Jóhann Hafstein, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Með bréfi þessu fylgir kjörbréf, gefið út af yfirkjörstjórn Vesturlandskjördæmis til handa varaþm., Daníel Ágústínussyni. Fundarhlé verður nokkrar mín., meðan kjörbréfanefnd rannsakar kjörbréfið. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman á fund og athugað kjörbréf Daníels Ágústínussonar bæjarstjóra á Akranesi sem varaþm. Vesturl., kjörins af B-lista, en eftir því er óskað, að hann taki sæti á Alþ. í forföllum Halldórs E. Sigurðssonar, 3. þm. Vesturl., sem hverfur af þingi nú um skeið, svo sem lýst hefur verið hér. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Daníels Ágústínussonar og hefur ekki fundið neitt athugavert við það né hans kosningu. Hún leggur því einróma til, að kosning Daníels Ágústínussonar verði tekin gild og kjörbréf hans samþykkt.