Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Þórhildi Sunnu Ævardóttur, 7. þm. Suðvest., um að hún geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Eva Sjöfn Helgadóttir.



Kjörbréf Evu Sjafnar Helgadóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Eva Sjöfn Helgadóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskrá og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseti vill tilkynna að honum hefur borist erindi frá þingflokki Framsóknarflokks um mannaskipti í nefndum, samanber 1. mgr. 16. þingskapa, þannig að Ágúst Bjarni Garðarsson taki sæti sem aðalmaður í Íslandsdeild Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu í stað Lilju Rannveigar Sigurgeirsdóttur og Líneik Anna Sævarsdóttir taki sæti Þórarins Inga Péturssonar í umhverfis- og samgöngunefnd. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Forseti lítur svo á að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um.

Herra forseti. Þinginu er ansi þröngur stakkur sniðinn hér fyrir jól vegna þess að sögulega langan tíma tók að mynda ríkisstjórn. Þess vegna hljótum við að velta fyrir okkur öllum dagsetningum á öllum málum sem til afgreiðslu koma og ég vil sérstaklega vekja athygli á 12. dagskrármáli dagsins, svokölluðu Mílufrumvarpi. Það var í september á síðasta ári sem fréttir bárust af því að Síminn hefði fengið fyrirspurnir frá fjárfestum um kaup á Mílu. Það var í apríl á þessu ári sem Sýn seldi óvirka innviði. Það var í júlí á þessu ári sem fjöldi fjárfesta var sagður undirbúa kauptilboð í Mílu. Af hverju var síðasti vetur ekki notaður til að gera þetta frumvarp að lögum? Síðan var fundað um söluna á Mílu í þjóðaröryggisráði 11. nóvember, fyrir mánuði, herra forseti. Fyrir heilum mánuði fundaði þjóðaröryggisráð um þetta frumvarp, sem skiptir miklu máli að ljúka fyrir jól. Og ekki bara fyrir jól, heldur fyrir helgi. Fyrir næstu helgi þarf þingið að vera búið að klára mál sem var dreift 10. desember. Við höfum tæpa viku til að klára mál sem ríkisstjórnin, og sú sem hún var fyrir kosningar, er búin að hafa í fanginu í heilt ár. Herra forseti. Þetta er ólíðandi.  
            

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. þingmanna sem töluðu á undan mér. Mér finnst þessi atburðarás öll lýsa miklu kæruleysi, sinnuleysi í garð þessa mikilvæga máls og um leið undirstrika það hvernig ríkisstjórnin, enn og aftur, er að umgangast þingið. Það tekur ekki lengur neinu tali hvaða viðhorf birtast æ ofan í æ af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar við erum að ræða mikilvæg mál, grundvallarmál, mál sem snerta innviði þjóðar, öryggi þjóðar o.s.frv. Það mun ekki standa á Viðreisn að afgreiða málið ef það er gríðarlega mikilvægt út frá þjóðaröryggissjónarmiðum. Það mun ekki stranda á okkur. En ég biðla til ríkisstjórnarinnar og ég biðla til forseta þingsins að fara að vanda vinnubrögð. Ég biðla til forseta þingsins að þrýsta á ríkisstjórnina að sýna meiri virðingu gagnvart þinginu en verið hefur. Þetta er gríðarlega stórt mál og við þurfum tíma til þess að fara yfir það. Við þurfum að vanda okkur því hagsmunir þjóðarinnar allrar eru miklir og þetta er ekki mál sem ríkisstjórnin getur haldið hjá sér fram á síðustu fimm mínútur.

Herra forseti. Ég hefði nú fyrirgefið það þó að skautað hefði verið fram hjá mér vegna þess að ég hef svo sem ekkert nýtt efnislega fram að færa. En ég ætla að taka undir þetta og mér fannst áhugavert þegar hv. þm. Andrés Ingi Jónsson fór yfir tímalínuna. Þá dróst upp einhver mynd sem er svo alvanaleg í íslensku samfélagi, að við erum alltaf í viðbrögðum. Við erum alltaf að bregðast við þegar við erum annaðhvort komin upp við vegg eða erum á leiðinni þangað. Við þurfum einhvern veginn að fara að ná fyrir vaðið og fara að búa til regluverk og lög sem tryggja að við lendum ekki í slæmri stöðu og tímaneyð. Ég vil hins vegar líka gagnrýna það að af þessum átta vikum sem við höfðum rétt til einhvers konar samninga og andmæla eða viðræðna við þessa aðila skuli þinginu einungis hafa verið ætlað að koma að því síðustu þrjá til fjóra dagana.

Virðulegur forseti. Ég vil bara við þetta tækifæri benda hæstv. forseta á að það gæti nú lengst nokkuð umræðan um ákveðin mál í dag í ljósi þess að Mílumálið virðist vera í forgangi þrátt fyrir að það sé aftast á dagskrá dagsins. Núna virðist liggja fyrir að framlengja eigi bráðabirgðaheimildir, í frumvörpum hæstv. innanríkisráðherra, út árið 2023, ef ég skil rétt, a.m.k. að hluta til. Það er varla hægt að tala um það sem bráðabirgðabreytingu eða tímabundna breytingu. Þetta jaðrar, í samhengi hlutanna, við varanlega breytingu, þannig að ég held að slíkt muni kalla á miklu meiri umræðu en raunverulega tímabundnar aðlaganir á því regluverki sem fyrir okkur liggur hér. Ég vil því benda hæstv. forseta á að það gæti verið skynsamlegt að endurraða efnisatriðum fundarins með þetta í huga, því að það að framlengja bráðabirgðaákvæði út árið 2023 kallar á miklu meiri umræðu en ég hafði gert ráð fyrir.

Forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað. Ég hef líka áhyggjur af því að nú kemur í ljós að það á að framlengja þessi bráðabirgðaákvæði í svona langan tíma. Mér finnst það krefjast mikillar umræðu og mér finnst skrýtið að hafa þetta brýna mál, sem eru fjarskiptamálin og sala Mílu, aftast á dagskrá. Ég legg til að við endurskoðum það. Það er þó engin löngun hjá mér til að hindra að það mál fái afgreiðslu því að það er mikilvægt mál. En það kemur líka inn á hvernig við erum síendurtekið látin fara í hraðmeðferð með mál sem mikilvægt er að taka ítrekað til skoðunar. Og þetta á líka við um önnur mál sem koma hér á dagskrá, eins og EES-gerðir og annað sem hefur verið vitað í margar vikur að þarf að afgreiða og hefði verið hægt að kalla saman þing fyrir löngu, fyrir kosningar, til að afgreiða þau mál. Það er því endalaust verið að setja þingið í þá stöðu að við þurfum að afgreiða mál í flýti sem í raun hefði ekki verið nein þörf á að gera. Ég vil bara mótmæla því.

Herra forseti. Í samtali mínu við hæstv. forsætisráðherra í síðustu viku ræddum við um heldur snautlega hækkun á grunnlífeyri öryrkja sem gert er ráð fyrir í fjárlögum, en hún rétt heldur í við verðbólgu og er tveimur prósentustigum undir launaþróun á almennum markaði. Hæstv. forsætisráðherra svaraði því þannig að fyrirhugað væri að klára að endurskoða almannatryggingakerfið á þessu kjörtímabili. Ríkisstjórninni tókst það ekki á síðustu fjórum árum en þótt slík endurskoðun sé auðvitað bráðnauðsynleg getum við ekki sætt okkur við að þetta fólk sé sífellt látið bíða í þessari ómögulegu stöðu og skilið eftir. Í síðustu viku spurði hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson nafna sinn, Guðmund Inga Guðbrandsson, hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra, líka um málefni öryrkja. Þingmaðurinn spurði ráðherrann hvort greidd yrði skattfrjáls 50.000 kr. eingreiðsla til öryrkja í desember líkt og í fyrra sem gætt yrði að myndi ekki skerðast. Hæstv. ráðherra svaraði því afdráttarlaust neitandi. Það stæði ekki til. Nú breyta 50.000 kr. ekki óréttlátu kerfi en gætu haft mikil áhrif þegar jólin eru að nálgast og verðbólga er í hæstum hæðum og allt er orðið miklu dýrara. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort hún vilji staðfesta svör hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra eða hvort hún sé tilbúin til að beita sér fyrir því að þessi eingreiðsla verði líka greidd út fyrir þessi jól.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Það er auðvitað rétt, eins og kom fram hjá hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra í síðustu viku, að ekki er gert ráð fyrir slíkri eingreiðslu í fjárlagafrumvarpinu. Ég benti á það hér síðast að hins vegar sé gert ráð fyrir því að greiðslur til örorkulífeyrisþega taki meiri hækkun en venjan hefur verið á undanförnum árum, þ.e. prósentustigi umfram þá hækkun sem venjan hefur verið, sem nemur u.þ.b. 800 milljónum. Síðan vil ég líka benda á að samkvæmt því kerfi sem við búum við fá lífeyrisþegar desemberuppbót. Eitt af því sem þyrfti auðvitað að velta fyrir sér er að munurinn á þessum kerfum er enn þá sá að til að mynda þarf að taka sérstaka ákvörðun á hverju ári um desemberuppbót atvinnuleitenda. Hún er ekki bundin í kerfið eins og er hjá lífeyrisþegum. Ég dreg þetta fram af því að ég tel svo mikilvægt, og ég veit að hv. þingmaður er mér sammála um það, að við nálgumst þessi mál einmitt út frá þeim sjónarmiðum að þörf er á heildarendurskoðun á kerfinu. Við gripum til ákveðinna ráðstafana sem alþingismenn voru sammála um hér á síðasta kjörtímabili og þá er ég að vitna til þess að dregið var úr skerðingum vegna atvinnutekna og dregið var úr skerðingum milli bótaflokka. Samt sem áður er það svo, þó að þetta hafi verið breytingar sem vissulega skiluðu kjarabótum upp á 4 milljarða, að við erum samt með kerfi sem stenst ekki skoðun. Hv. þingmaður spyr og ég segi það bara hér: Fjárlögin eru að sjálfsögðu til þinglegrar meðferðar núna og ég veit að þetta verður tekið til umræðu innan fjárlaganefndar eins og ýmis önnur þjóðþrifamál. Ég held að það sé svo að við tökum bara afstöðu til þeirrar vinnu sem kemur frá fjárlaganefndinni. Ég horfi hins vegar til þess og ítreka það að ég held að við hv. þingmaður séum sammála um 

Herra forseti. Já, varðandi þessa hækkun, sem er með einu prósentustigi, 5,6%, þá gerir það ekki meira en bara rétt að halda í verðbólgu og er undir launaþróun í landinu. Desemberuppbótin, eins og við þekkjum, skerðist öll. Hún núllast út vegna skattgreiðslu og greiðslurnar skerðast líka, þannig að það hjálpar ekki þessu fólki. Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra, við þurfum að endurskoða kerfið. En ég tek líka undir með hæstv. forsætisráðherra þegar hún sagði sem hv. þingmaður fyrir nokkrum árum: Það er ómanneskjulegt að láta þetta fólk alltaf að bíða. Ég spyr því: Eigum við ekki 900 milljónir til þess að greiða þessar 50.000 kr. út skerðingarlaust fyrir jólin svo þetta fólk geti líka horft fram á gleðilegt frí?

Herra forseti. Hv. þingmaður veit eins vel og ég að við erum að sjálfsögðu að reka ríkissjóð í töluverðum halla. Þess vegna skiptir verulega miklu máli að við sjáum hvernig við getum horft fram á veginn með það að ná þeim halla niður. En ég get hins vegar tekið undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að við horfum sérstaklega til kjara örorkulífeyrisþega nú sem endranær. Þess vegna var ráðist í það að leggja til viðbótarhækkun á þennan hóp og ekki aðra. Þess vegna höfum við verið að beina fjármunum til þess að draga úr skerðingum. Ég lít svo á að málið sé statt hjá fjárlaganefnd sem mun taka þetta til skoðunar og ég veit að mun taka það til skoðunar hvort forsendur séu til að grípa til frekari ráðstafana.

Virðulegi forseti. Maður kemur hingað næstum því með tárin í augunum og grátstafinn í kverkunum eftir það sem ég heyrði hér á undan. En það breytir ekki þeirri staðreynd að hér stendur öryrki sem nú er á ofurlaunum, fjögurra barna móðir sem grét og kveið jólunum hvert einasta ár, hvert einasta ár, og það í boði sitjandi ríkisstjórna hverju sinni. Heildarendurskoðun á kerfinu, desemberuppbót og töluverður halli sem við eigum að vita að er á ríkissjóði. Skyldi hafa verið hugsað um þennan halla á ríkissjóði þegar hæstv. fjármálaráðherra steig fram fyrir alþjóð í fjölmiðlum og sagði að kostnaður við þennan ráðherrakapal sem nú hefur verið í gangi í boði ríkisstjórnarinnar myndi sennilega hlaupa á einhverjum hundruðum milljóna. Þingmenn hafa fengið fleiri hundruð pósta, unnvörpum, frá óttaslegnum foreldrum, vansælum fjölskyldum sem eru að biðja um hjálp. Við erum ekki að tala um desemberuppbót, sem hv. þm. Logi Einarsson benti réttilega á að yrði að engu. Þegar búið er að leggja inn ríflega 30.000 kr. á bankabókina hjá öryrkjanum og ellilífeyrisþeganum, sem fær ekkert annað en berstrípaðar almannatryggingar, þá verður ekkert eftir. Þetta skerðir allt saman; heimilisuppbótina, húsaleigubæturnar, skerðir allt saman. Eftir er 0. Er þetta desemberuppbót sem einhver getur verið stoltur af? Svarið er nei. Þetta er bjarnargreiði sem gerir ekkert fyrir fátækasta fólkið í landinu. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra sem hefur ítrekað tekið fram, tvívegis í september 2017, að það að láta fátækt fólk bíða eftir réttlætinu sé það sama og að neita því um réttlæti: Hefur hæstv. forsætisráðherra ekki fengið þetta ákall samfélagsins um það að fá smá jólabónus, skatta- og skerðingarlausan, sem raunverulega nýtist fjölskyldunum, sem getur raunverulega sett mat á diskinn, sem lætur raunverulega börnin okkar ekki fara í jólaköttinn? Er furða að ég spyrji? Það hefur ekkert að segja fyrir öryrkja og aldraða sem eiga ekki fyrir salti í grautinn þó að það eigi að stokka upp þetta handónýta Tryggingastofnunarkerfi sem löngu er orðið tímabært. Það hefur ekkert að segja. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hún endurspeglar nákvæmlega það sem ég hef verið að segja. Hér kemur hv. þingmaður upp og talar um skerðingar í kerfinu og það er nákvæmlega það sem ég hef verið að tala um hér, að við erum með kerfi þar sem hver viðbótarhækkun skerðir ýmist aðra bótaflokka eða aðrar tekjur. Er hv. þingmaður sammála mér um að endurskoða eigi þetta kerfi sem hún talar um hér í einhverjum háðungartón, að það eigi að fara í heildarendurskoðun? Finnst hv. þingmanni það ekki mikilvægt þegar hún stendur hér einmitt og talar um nákvæmlega það sem er að í kerfinu, sem eru þessar innbyrðis skerðingar? Það er auðvitað nokkuð sem við þurfum að ráðast í og hefur verið nákvæmlega það sem hefur verið forgangsatriði með því sem var gert á síðasta kjörtímabili, bæði gagnvart skerðingum í atvinnutekjum og innbyrðis skerðingum bótaflokka. Þetta höfum við hv. þingmaður auðvitað margoft rætt. Hv. þingmaður getur auðvitað rætt desemberuppbótina, sem nemur 64.000 kr. fyrir öryrkja sem búa einir, en tekur einmitt skerðingu vegna þess að kerfið er þannig uppbyggt. Ég ætla ekki að hika við að segja: Já, mér finnst mikilvægt að endurskoða þetta kerfi. Það kann vel að vera að hv. þingmaður sé ósammála mér og þá er það bara þannig. Ég vil líka benda á það sem ég sagði áðan í fyrra svari til hv. þm. Loga Einarssonar, að af hálfu stjórnvalda er lögð til viðbótarhækkun til örorkulífeyrisþega vegna þess að við viljum koma til móts við þann hóp. Málið er nú til þinglegrar meðferðar hjá fjárlaganefnd og ég benti á það hér áðan og get gert það aftur að hún mun væntanlega taka þetta til skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir akkúrat ekkert svar, enda bjóst ég nú svo sem ekki við miklu. Ég spurði einfaldlega hvort það ætti að hjálpa þessu fólki núna fyrir jólin. Og það er algerlega verið að leggja mér orð í munn þegar ég hér tala um handónýtt tryggingastofnunarkerfi, ef hæstv. forsætisráðherra hefur tekið það þannig að mér finnist vera allt í lagi með kerfið í heild sinni. Það er alls ekki svo. Ég er ekki að tala um þetta 1%, þennan aumingjaskap sem á að klína á þau, sem gerir kjarabilið enn gleiðara nú eftir áramót. Ég er ekki að tala um það, hæstv. forsætisráðherra. Ég er að tala um jólin sem verða hér eftir um hálfan mánuð. Ég er að tala um þann tíma, aðfangadag eftir 12 daga. Ég er að tala um hvort fátækt fólk og öryrkjar geti keypt sér eitthvað annað og gert eitthvað annað en halda áfram að elda hafragraut og vera með hrísgrjónagraut í matinn. Ég er að tala um hvort hægt sé að stíga niður á jörðina til þeirra sem hafa það bágt, og líta aðeins út fyrir eigin velferð og eigin velsæld og eigið peningaveski og koma til móts við fólkið okkar sem er að biðja um hjálp núna. Mér þætti vænt um að hæstv. forsætisráðherra svaraði spurningunni sem ég er að spyrja um núna en ekki eftir áramót eða eins og þetta var í gær. Ég er að tala um núna.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður vill endurskoða kerfið því að það er mikil þörf á því að reyna einmitt að skapa þverpólitíska samstöðu um það hvernig við viljum hafa þetta kerfi.  
             Herra forseti. Eins og fram kom í máli mínu áðan endurspeglast skýr vilji ríkisstjórnarinnar til þess að horfa sérstaklega til þessa hóps í því fjárlagafrumvarpi sem hér er til meðferðar. Hv. fjárlaganefnd er með það til skoðunar og getur tekið afstöðu til frekari úrbóta á því sviði í þinglegri meðferð.  
            

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða aðeins við hæstv. ráðherra um raforkuöryggi. Það er mál sem hefur verið mikið á milli tannanna á fólki í samfélaginu um árabil, ekki síst á vakt þessarar ríkisstjórnar og þeirrar fyrri. Orkumálin hafa einnig, vel að merkja, verið sérstaklega á könnu Sjálfstæðisflokksins síðustu níu ár og lítið sem ekkert hefur gerst og meira að segja er það þannig að það er eins og óveður og náttúruhamfarir dugi vart til að ríkisstjórninni verði gert rúmrusk í þessum efnum. Það er mikið talað, herra forseti, en lítið gert. Það er ekki boðlegt árið 2021 að heimili og fyrirtæki í landinu hafi ekki greiðan aðgang að raforku, að verið sé að mismuna fólki og fyrirtækjum eftir búsetu eða staðsetningu á landinu hvað varðar þessa grundvallarinnviði. Sterkt flutningskerfi er forsenda þess, eins og við vitum, að atvinnulíf og nýsköpun blómstri og blómleg byggð fái að þrífast um allt land. Það var áhugavert, fannst mér, að sjá stjórnarliðið vakna til lífsins, þessa sömu flokka og hafa borið ábyrgð á flutningskerfinu síðustu níu ár, vegna skerðinga á raforku til stórútgerðarinnar. Það er vissulega grafalvarlegt mál að stórfyrirtækin, hvar sem þau eru á landinu, hafi ekki greiðan aðgang að raforku. En skerðing á raforku hefur verið í gangi á Vestfjörðum, á Suðurnesjum, í Eyjafirðinum og víðar. Ég hef verulegar áhyggjur af því að við séum að fá fjögur ár í viðbót af þessu sama gamla, af miklu tali og miklu hjali, en síðan verði lítið gert. Ég vil því spyrja hæstv. orku- og loftslagsmálaráðherra: Hver er skoðun hans á þeirri stöðu sem nú er uppi og því aðgerðaleysi sem ríkt hefur? Hver er það sem ber ábyrgð á ófullburða flutningskerfi og þeirri stöðu sem blasir við mönnum víða um land í orkumálum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég get tekið undir margt sem kemur fram í máli hv. þingmanns. Það er bara mjög gott ef þessi málaflokkur fær athygli vegna þess að hann er afskaplega mikilvægur. Hv. þingmaður vísar til einhvers sem okkur finnst vera sjálfsagt sem er raforkuöryggi. En hv. þingmaður rakti það líka að við höfum séð að þar má margt betur fara. Mér finnst hins vegar helst til ósanngjarnt hjá hv. þingmanni að tala eins og ekkert hafi verið gert í því. Hins vegar liggur alveg fyrir að þetta hefur ekki fengið þá athygli sem það ætti að fá. Ég get alveg lofað hv. þingmanni því að sá sem hér stendur mun ekki sitja með hendur í skauti þegar kemur að þessum málaflokki. Þetta snýr ekki bara að því sem okkur finnst vera sjálfsagt í dag. Við erum að fara í orkuskipti aftur. Þegar við gerðum það hér áður var það afskaplega farsælt skref. Lengi vel vorum við - ég veit ekki alveg hvort rétt sé að segja að við höfum verið ein í því, en í það minnsta vorum við með algjöra sérstöðu í heiminum þegar kom að því að nota endurnýjanlega orkugjafa. Ég held að við séum örugglega enn þá í fremstu röð. Það liggur alveg fyrir að við höfum sett okkur metnaðarfull markmið í loftslagsmálum. Við ætlum að vera fremst meðal jafningja og það þýðir bara eitt: Við þurfum að sjá til þess að það sé ekki bara raforkuöryggi hér heldur þarf auðvitað að vera framboð af endurnýjanlega orku. Það segir sig algjörlega sjálft.

Virðulegi forseti. Það er margt í máli ráðherra sem ég er nokkuð ánægð með. Hann viðurkennir, og mér finnst það heiðarlegt, að það hafi verið ákveðinn skortur á athygli á þessum málum. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra, þar sem ég þekki hann ágætlega, til dáða í þessu efni. Ég hef ekki, frekar en hann, farið um land allt í kjördæmavikunni á síðustu árum og áratugum án þess að raforkumálin séu til umræðu. Ég hef nefnt Suðurnesin, Vestfirði og Eyjafjörðinn. Auðvitað er þetta þegar upp er staðið á ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna sem nú eru. Þannig er það bara. Þess vegna fagna ég því ef loksins á að fara að taka svolítið til hendinni og ég vil hvetja ráðherrann áfram til dáða. Hér verða að vera undir sjálfbær sjónarmið, græn orka, grænar fjárfestingar, flutningsöryggi, öryggi fyrir fólkið okkar. Þetta er spurning um jöfn tækifæri og jöfn búsetuskilyrði, kæri forseti. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað ætlar ráðherrann sjálfur að gera? Hver verða hans fyrstu skref í embætti til að tryggja að flutningsöryggi verði betra 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir brýninguna. Ég verð hins vegar að upplýsa það hér fyrir framan þing og þjóð að ég mun ekki ná að leysa loftslagsvandann fyrir þessi jól. Það liggur bara fyrir. Við erum að stíga gríðarlega stór skref og það er afskaplega mikilvægt að allir séu meðvitaðir um það. Þetta er græn bylting. Mikið af þessu er þannig, sérstaklega þegar kemur að raforkumálum, að því miður tekur tíma að undirbúa og líka að framkvæma, við þekkjum það ég og hv. þingmaður. Nú er það ekki þannig að maður komi að auðu borði, það er ekki svo. Ég vona hins vegar að spurning hv. þingmanns vísi á það að hér í þessum sal munum við taka umræðu um þessi mál og ég fagna því að hv. þingmaður veiti mér og 

Virðulegur forseti. Ég ætlaði við þetta tækifæri að beina aftur fyrirspurn til hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra og hún varðar friðun jarðarinnar Dranga í Árneshreppi og möguleg áhrif á aðliggjandi jarðir. Hæstv. ráðherra segir í viðtali í Morgunblaðinu í morgun: „Þetta er búið að vera í gangi í langan tíma og virðist hafa verið gert í góðri sátt.“ Áfram er haft eftir hæstv. ráðherra að hann stefni ekki að því að gera frekari athugasemdir um málið. Síðan hæstv. ráðherra fór í þetta viðtal hefur þingheimi borist tvö erindi frá landeigendum aðliggjandi jarða, annars vegar bréf fyrir hönd eiganda Ófeigsjarðar þar sem gerð er sú skýlausa krafa að ofantaldir aðilar, sem eru umhverfisráðherra, Umhverfisstofnun og forsvarsmenn Dranga, staðfesti að friðlýsing Dranga hafi engin áhrif út fyrir landamörk Dranga. Og áfram segir í bréfinu, með leyfi forseta: Eins og friðlýsingin ber með sér nær áhrifasvæði hennar yfir nær alla Skjaldabjarnarvík, Drangavík, Engjanes og talsvert inn á okkar jörð, Ófeigsjörð. Áfram segir að landeigendur geri ekki athugasemdir við að Drangajörðin sé friðlýst - enda held ég að enginn geri það eitt og sér - en þá einungis hún ein og sér. Síðan barst bréf þar sem undir ritar einn eigenda tveggja næstu aðliggjandi jarða Dranga, Skjaldabjarnarvíkur að norðan og Drangavíkur að sunnan. Hann lýsir því yfir í bréfinu að áhrif hafi ekki verið kynnt eigendum Skjaldabjarnarvíkur og Drangavíkur með formlegum hætti og hér er óskað eftir opinberri yfirlýsingu um að áhrifasvæði friðunar gæti einungis innan óumdeildra jarðarmarka Dranga. Ítrekað er í þessu bréfi, sem er undirritað af Guðrúnu Önnu Gunnarsdóttur, með leyfi forseta: Ég geri ekki athugasemdir við að fólk eða félög friði land sitt en bara sitt land. Í þessu samhengi 

Forseti minnir á að ræðutími er takmarkaður í óundirbúnum fyrirspurnum og biður hv. þingmenn og ráðherra að taka tillit til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnirnar. Hv. þingmaður vakti athygli á þessu máli í síðasta fyrirspurnatíma sem ég var í. Í kjölfarið kallaði ég eftir upplýsingum um þessa friðlýsingu og sendi á formann hv. umhverfis- og samgöngunefndar og ég vænti þess og veit raunar að það fór áleiðis á hv. nefndarmenn. Öllum þeim spurningum sem hv. þingmaður eða aðrir hafa út af þessu máli er sjálfsagt að svara. Ég held að það fari betur á því að við fáum þær spurningar sem komið hafa fram og svörum þeim efnislega. En hins vegar þegar kemur að þessum friðlýsingum liggur alveg fyrir, og þá er ég ekki bara að tala um þessa jörð, að það er eitt af því sem við þurfum að ræða. Við erum búin að friðlýsa mjög stóran hluta af landinu, ætli það sé ekki hátt í einn þriðji af landinu, eitthvað slíkt. Þetta eru orðin 32 svæði. Það varðar auðvitað alla hvernig farið er með þessi mál. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugann á þessu máli og mun reyna að upplýsa hann og aðra eins vel og ég get um einstaka þætti þess því að það er auðvitað mjög mikilvægt að allir séu meðvitaðir um hvað þarna er á ferðinni. En hins vegar þegar kom að þessu máli, eins og hv. þingmaður veit, af því að ég veit að hv. þingmaður hefur lesið minnisblaðið, þá hófst þetta ferli 2018, ef ég man rétt, og ég get ekki séð annað en að búið sé að fara í gegnum mjög ítarlegt ferli eftir þeim reglum sem eru um þessa hluti. En ef það eru einhverjar fleiri spurningar varðandi þetta er sjálfsagt að reyna að svara þeim eins fljótt og auðið er.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið sem var nú kannski ekki innihaldsmikið. Þá ætla ég að koma með mjög afmarkaða spurningu: Kemur til álita, hæstv. ráðherra, að ráðherrann gefi út yfirlýsingu þess efnis að áhrifa friðunarinnar gæti einungis innan jarðarmarka Dranga?

Virðulegi forseti. Ég vil ekki draga úr mikilvægi fyrirspurnar hv. þingmanns en ég held að betur fari á því að ég svari því með öðrum hætti en hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Ég held að hv. þingmaður sé alveg hjartanlega sammála mér hvað það varðar. Hv. þingmaður er búinn að vekja athygli á málinu og hefur komið fram með spurningar sem við höfum reynt að svara eftir bestu getu og munum að sjálfsögðu halda því áfram.

Virðulegi forseti. Geðheilsa þjóðarinnar ætti að vera í forgangi, ekki síst núna á tímum heimsfaraldurs og samkomutakmarkana, en hún er það ekki. Frá því að kórónuveiran greindist hér á landi hafa 36 einstaklingar látist vegna veirunnar. Við tölum um kórónuveiruna sem faraldur og við bregðumst við henni sem slíkri. Til viðmiðunar hafa á síðastliðnum 18 mánuðum, frá upphafi ársins 2020 til júní 2021, 64 einstaklingar fallið fyrir eigin hendi. Rúmlega fjórðungur þeirra sem létust á síðasta ári voru einstaklingar á aldrinum 18–29 ára. Meðal þessara einstaklinga voru einnig þrjú börn. Þetta eru börnin okkar sem sáu á því augnabliki enga aðra leið út úr vanlíðan en að binda enda á sitt eigið líf. Á undanförnum misserum hafa næstum því tvöfalt fleiri látist vegna sjálfsvíga en vegna kórónuveirunnar. Samt fá geðheilbrigðismál ekki þá athygli sem þau eiga skilið. Sama ríkisstjórn og samþykkti að niðurgreiða sálfræðiþjónustu ákveður að niðurgreiða aðeins 1/17 af þessari sömu þjónustu. Þetta gerir ríkisstjórnin þrátt fyrir að Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hafi varað við áhrifum faraldursins á geðheilsu fólks þegar veiran skaut fyrst upp kollinum. Í fjárlögum er talað um aukin framlög til geðheilbrigðismála en þau duga ekki til. Auk þess er óljóst hvert peningarnir eiga að fara og hvað á að gera. Í apríl 2018 kom út aðgerðaáætlun til að fækka sjálfsvígum en þeim hefur því miður ekki fækkað á Íslandi. Ég spyr því: Hvað ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að gera til að fækka markvisst sjálfsvígum og ráða niðurlögum þessa alvarlega sjálfsvígsfaraldurs sem við stöndum frammi fyrir?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu máli og þakka honum fyrir þessa fyrirspurn sem snýr að geðheilbrigðismálum og áhrifum Covid í því samhengi. Það er gott að við tökum þessa umræðu á Alþingi og við eigum örugglega eftir að gera það frekar vegna þess að við höfum hugsað okkur að taka sérstaklega vel á þeim málum og taka utan um þennan málaflokk. Hv. þingmaður kemur inn á þær afleiðingar sem geta birst í þeirri skelfilegu stöðu þegar fólk íhugar að taka eigið líf og gengur jafnvel alla leið, það er hræðilegt mál. Það hefur ýmislegt verið gert í gegnum Covid. Við höfum í gegnum fjáraukalagafrumvörp sett fjármuni í að mæta þessu og gerum það varanlega í fjárlögum, ekki bara í því sem snýr að sjálfsvígum, við höfum líka unnið sérstaklega þétt með félagasamtökum eins og Pieta o.fl. Við verðum að styðja eftir bestu getu við öll þessi góðu samtök vegna þess að þá náum við beint til fólks sem er komið í svona vonda stöðu. Síðan erum við að reyna að meta samhliða hver áhrif Covid verða í gegnum þennan faraldur. Í stóru myndinni sem ég vildi koma að, sem snýr að lýðheilsu og þar með talið geðheilbrigðismálum, er það bara skrifað niður í stjórnarsáttmála að við ætlum að fara í þjóðarátak í lýðheilsutengdum forvörnum og lýðheilsutengdum málum sem snúa ekki síst að þessu félagslega og andlega. Þannig gerum við átak í geðheilbrigðismálum samhliða. Það er ansi góð lýðheilsustefna sem er í gildi til 2030 og haldið var geðheilbrigðisþing fyrir ekki löngu síðan og 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Staðreyndin er samt sú að líðan barna hefur versnað. Einn af hverjum fimm unglingum á Íslandi hefur skaðað sig einu sinni eða oftar, og einn af hverjum þremur hefur hugsað um það. Árið 2016 sögðust 963 framhaldsskólanemar hafa reynt sjálfsvíg einu sinni eða oftar á ævinni. Og þetta var 2016. Nú fellur andleg heilsa ungs fólks innan nokkurra ráðuneyta, eins og heyrðist varðandi lýðheilsustefnuna og annað. Þessi mál eru væntanlega á forræði nokkurra ráðuneyta. Þá langar mig að spyrja hvort hæstv. heilbrigðisráðherra deili þeim áhyggjum mínum að þessi málaflokkur gæti misst þann fókus og þann slagkraft sem hann þarf vegna þessa.

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þingmanns fyrir að vekja máls á þessum mikilvæga málaflokki sem geðheilbrigðismál og lýðheilsan eru. Og svarið er einfaldlega já, ég mun alla daga deila þeim áhyggjum með hv. þingmanni og fagna því að hv. þingmaður sé að koma til fylgis við okkur í því átaki sem við ætlum að gera. Ég vil kannski koma því að í seinna andsvari sem ég kom ekki inn á í fyrra andsvari: Af því að Covid hefur áhrif á allt okkar samfélag og ýkir þá stöðu sem er uppi, sérstaklega í þessum málaflokki - og það er rétt að erfitt er að benda nákvæmlega á fjármuni af því að andleg og félagsleg heilsa er vítt hugtak og fer þvert á ráðuneyti - þá eru tveir stýrihópar sem forveri minn setti af stað 

Herra forseti. Mig langar til að varpa hér ljósi á stöðu garðyrkjukennslu á Íslandi. Garðyrkjukennsla hefur farið fram á Reykjum í Ölfusi samfellt frá árinu 1939 eða í rúm 80 ár. Skólinn var sjálfstæð stofnun og hefur átt mikinn þátt í því að byggja upp mikilvægar atvinnugreinar í ylrækt, skógrækt sem og landhönnun og uppgræðslu lands á Íslandi. Árið 2005 var skólinn er færður undir Landbúnaðarháskóla Íslands og allar götur síðan höfum við sem unnum þessum skóla horft upp á alvarlega hnignun, bæði staðarins, húseigna og náms. Algjört metnaðarleysi hefur verið ríkjandi gagnvart þessari merku stofnun á síðustu rúmum 15 árum. Garðyrkjubændur og hagsmunasamtök garðyrkjunnar vöruðu á sínum tíma við afleiðingum sameiningarinnar og því miður hafa öll þeirra varnaðarorð gengið eftir. Með sameiningunni fór að fjara undan innviðum starfsmenntanáms í garðyrkju á Reykjum og nú er svo komið að þetta skólaár gæti orðið það síðasta í 80 ára sögu skólahalds á þessum stað. Starfsfólki fækkar, húsakosti er ekki haldið við og fleiri feigðarmerki í starfseminni blasa við. Sögulokin skrifa sig sjálf ef svo fer fram sem horfir. Ætlum við að horfa á þetta gerast þegjandi og hljóðalaust? Það blasir orðið við að stofna verði á ný sjálfstæðan garðyrkjuskóla á Reykjum í Ölfusi. Garðyrkjan á Íslandi þarf á fagskóla halda og grænn lífsstíll kallar sömuleiðis á að garðyrkjunám að Reykjum verði styrkt og eflt. Í stjórnarsáttmálanum kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að starfsmennta- og háskólar í landbúnaði séu öflugir og í fararbroddi í rannsóknum á sviði landbúnaðar og umhverfismála, svo sem í þágu loftslagsmála, náttúruverndar, landgæða og nýsköpunar.“  
             Spurning mín til ráðherra er því: Sér ráðherra fyrir sér að beita sér fyrir því að Reykir 

Forseti minnir enn á ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og segja að við deilum þeirri sýn, ég og hv. þingmaður, að mikilvægt sé að efla garðyrkjunám á Íslandi. Við deilum þeirri sýn að efla þurfi allt sem lýtur að þessari atvinnugrein og að hún sé klárlega einn af sprotum 21. aldarinnar. Þegar kemur að Garðyrkjuskólanum á Reykjum, eða þeim hluta sem var undir Landbúnaðarháskóla Íslands, er það í þeim farvegi nú að til stendur að hann verði hluti af Fjölbrautaskóla Suðurlands. Ég kem nýr að þessu máli en ég er þeirrar skoðunar að sú ákvörðun sem tekin var af þáverandi menntamálaráðherra sé skynsamleg. Hins vegar finnst mér, hv. þingmaður, við þurfa að fara inn í þetta með jákvæðni að leiðarljósi. Ég hef í hyggju að hitta strax í upphafi nýs árs forsvarsmenn í Hveragerði, hitta og heimsækja Garðyrkjuskólinn á Reykjum, heimsækja Fjölbrautaskóla Suðurlands og eiga fundi með atvinnulífinu, af því að hv. þingmaður vitnaði til þess. Ég er sannfærður um að okkur getur tekist, á þessu kjörtímabili, á næsta ári og á því skólaári sem nú stendur yfir, að blása nýju lífi í garðyrkjunám á Íslandi. Ég er líka sannfærður um að mögulegt sé að gera það af myndarskap og það geti stuðlað að því að fram fari uppbygging á Reykjum. Ég þekki þetta mál aðeins frá gömlum tíma vegna þess að ég sat sjálfur í stúdentaráði landbúnaðarháskólans þegar Garðyrkjuskólinn varð hluti af landbúnaðarháskólanum á sínum tíma. Það sem ég hyggst gera er að hitta alla hlutaðeigandi aðila. Ég er sannfærður um að okkur tekst að byggja öflugt garðyrkjunámi á Íslandi og þar deilum við hv. þingmaður skoðun.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir áhugann á málefnum garðyrkju, það er vel. Oft hefur verið talað í þessum sal um mikilvægi garðyrkju og að við séum sjálfbær sem þjóð hvað grænmetisframleiðslu varðar. Og við þurfum á þessum skóla að halda. Hér nefnir ráðherra sömuleiðis myndarskap og ég ætla bara að fá að segja það í hreinskilni að hann hefur ekki sést á Reykjum í Ölfusi í á annan tug ára. Þar hefur ekkert með myndarskap að gera. Þar er ekki gert við nokkurn skapaðan hlut. Þar fækkar bestu kennurum í garðyrkju á Íslandi. Þeir eru flúnir, þeir eru að fara annað. Ég fagna því mjög að hér ætlar ráðherra að koma að þessum málaflokki af myndarskap. Það er mín skoðun að starfsmenntanám eigi ekki heima í háskóla eins og þarna var reynt að gera. 

Virðulegi forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni, eins og mér heyrist hún segja hér, að það hafi ekki verið skynsamlegt skref á sínum tíma þegar Garðyrkjuskólinn varð hluti af Landbúnaðarháskóla Íslands við þáverandi sameiningu. Ef mig misminnir ekki þá kom það inn á síðustu metrum þess sameiningarferlis að Garðyrkjuskólinn færi inn í Landbúnaðarháskóla Íslands. Við deilum þeirri skoðun, ég og hv. þingmaður, að það er hægt að byggja upp garðyrkjunám af myndarskap og við deilum líka þeirri skoðun að það er hægt að byggja upp í Hveragerði af myndarskap. En hver sem lendingin verður nákvæmlega í því þá getur það hvort sem er verið í sjálfstæðum skóla eða undir og í samstarfi við Fjölbrautaskóla Suðurlands. Ég hyggst, eins og ég sagði áðan, fara og hitta alla hlutaðeigandi aðila; bæjarstjórn, forsvarsmenn atvinnulífs, forsvarsmenn fjölbrautaskóla og aðra, vegna þess að markmiðið bæði hjá núverandi menntamálaráðherra og þess sem fyrir var, þáverandi hæstv. menntamálaráðherra Lilju Alfreðsdóttur, er að það rísi öflugt nám í garðyrkju og að Reykir, og sú starfsemi sem þar er, verði reknir af myndarskap.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn (endurbótalýsing verðbréfa) og fella inn samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2021/337 frá 16. febrúar 2021 er varðar endurbótalýsingu ESB og markvissar aðlaganir fyrir fjármálamilliliði til að stuðla að endurbótum í kjölfar Covid-19 faraldursins. Reglugerðin, sem felld verður inn í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 10. desember sl., er hluti af hinum svokallaða endurbótapakka fyrir fjármagnsmarkaði sem Evrópusambandið samþykkti til að styðja við bata eftir efnahagsáfallið sem Covid-19 heimsfaraldurinn hefur valdið. Ein þeirra ráðstafana sem felast í reglugerðinni er breyting á fyrirkomulagi lýsinga í því skyni að gera útgefendum og aðilum á fjármálamarkaði kleift að draga úr kostnaði og losa um fjármagn fyrir endurbótaferlið. Lýsing er samheiti yfir skjöl sem gefa þarf út vegna almenns útboðs verðbréfa eða töku verðbréfa til viðskipta á skipulegum markaði. Þeim er ætlað að gera fjárfestum kleift að taka upplýsta fjárfestingarákvörðun. Endurbótalýsing verðbréfa er einfaldaðra fyrirkomulag slíkrar upplýsingagjafar og er hér því um ívilnandi ráðstöfun að ræða fyrir fjármálafyrirtæki. Gildistími reglugerðarinnar er afar skammur og hefur nú þegar tekið gildi innan ESB. EES-ríkin innan EFTA hafa ríka hagsmuni af því að fyrirtæki innan þeirra sitji við sama borð og aðrir aðilar á innri markaðnum við aðgengi að fjármagni við endurfjármögnun í kjölfar Covid-19 faraldursins. Því er mikilvægt að umrædd gerð geti tekið gildi sem fyrst eftir að hún hefur verið tekin upp í EES-samninginn. Gerðin krefst lagabreytingar hér á landi og verður hún innleidd með breytingum á lögum nr. 14/2020, um lýsingu verðbréfa sem boðin eru í almennu útboði eða tekin til viðskipta á skipulegum markaði, og mun fjármála- og efnahagsráðherra leggja fram frumvarp þar að lútandi í þessum mánuði. Ekki er gert ráð fyrir að innleiðing gerðarinnar hafi veruleg áhrif á stjórnsýslu eða fjárhag ríkisins. Virðulegur forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Það er nú gott að í öllum þessum stjórnskipunarkapli, sem hér hefur verið í gangi og ekki enn þá allir komnir með á hreint, þá er alla vega ljóst að EES-málin eru enn hjá utanríkisráðherra. Ég styð þessa gerð og ég held að hún hafi verið mikilvæg. Það er gott að hægt sé að hafa snör handtök á snúnum og erfiðum tíma. Ég vil hins vegar spyrja ráðherra að tvennu: Liggur eitthvað fyrir varðandi viðhorf Seðlabankans, þ.e. Fjármálaeftirlitsins, hvað þetta varðar? Hins vegar er það viðhorf neytenda, af því að verið er að tala um að þótt hafi mikilvægt að létta á fjármálafyrirtækjunum. Ég styð það, þau þurftu að geta brugðist hratt við. En hafa Neytendasamtökin sjálf eða aðrir haft einhverjar áhyggjur af nákvæmlega þessu máli og þá á hvaða hátt?

Virðulegur forseti. Ég þori ekki að fullyrða í ræðustól um viðhorf Neytendasamtakanna hvað þetta varðar en ég tel mig muna rétt að eftir þessu sé kallað, ekki bara af hálfu fjármálafyrirtækja heldur kerfisins almennt, þ.e. þá Seðlabankans sömuleiðis. Ég mun koma því skilmerkilega til skila ef ég er að misskilja það, en ég held mér sé óhætt að nefna það hér. Ég geri ekki ráð fyrir að þetta sé umdeilt, hvorki þar og vonandi ekki heldur hjá Neytendasamtökunum. Sú almenna lína að við séum hér með sambærilegar reglur og sömu stöðu og annars staðar á EES-svæðinu er almennt séð mikilvæg og í þessu tilviki er um að ræða ívilnandi aðgerð þannig að ég geri ráð fyrir og vona að það sé almenn sátt um þessa innleiðingu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir prýðilegt svar. Það er kannski ekki rétt að taka þessa umræðu hér, þessa tæknilegu umræðu. Þetta er sú umræða sem við eigum innan utanríkismálanefndar. Engu síður vil ég þakka fyrir svarið. Við munum bara skoða hvað neytendur segja um þetta. Ég er að velta fyrir mér hvort við sem erum unnendur frjálsar samkeppni, opins markaðshagkerfis, við sem erum stuðningsfólk EES-samningsins - því miður sýnist mér þeim eitthvað vera að fækka. Þó er ráðherra ekki þar á meðal og ég fagna því hversu eindregin hún hefur verið í þeirri sýn sinni og þeirri stefnu að fylgja vel eftir EES-samningnum. Það eru því miður ákveðnar blikur á lofti þegar kemur að því, m.a. innan flokks hæstv. ráðherra en líka innan annarra íhalds- eða framsóknarflokka, eða hvað sem við viljum kalla flokkana. Þannig að ég velti fyrir mér hvort hægt sé með eindregnari hætti að draga fram mikilvægi þess að við Íslendingar séum einmitt á þessum markaði, fjármálamarkaði, sem er svo mikilvægur, með sveigjanlegt regluverk, öruggt regluverk, og að við séum með regluverk sem er í „sinki“ við okkar helstu viðskipta- og nágrannaþjóðir, án þess að ég vilji draga þessa umræðu neitt á langinn. En mér finnst skipta máli að skilaboð okkar til heimsins, hvort sem það er í þessu EES-máli eða öðrum, séu skýr, að við stöndum vörð um EES-samninginn.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um mikilvægi EES-samningsins. Það skiptir máli að halda því mjög á lofti hvers virði hann er en líka að fylgjast með því hvort við getum gert eitthvað betur þegar kemur að framkvæmd samningsins og innleiðingum sem honum fylgja. Sömuleiðis er ekki sjálfgefið að það sé sameiginlegur skilningur á mikilvægi hans og kannski sérstaklega þegar eitthvað bjátar á. Þar þurfum við að hafa augun opin. Að hafa aðgengi að þessum risastóra markaði og að reglur hér séu þær sömu og á stóra sviðinu, þ.e. sem EES-samningurinn nær yfir, skiptir miklu máli og þess vegna erum við að koma með þetta inn núna. Svo er það einfaldlega viðvarandi verkefni að tryggja hagsmuni íslensks samfélags sem best í gegnum EES-samninginn. Það er viðvarandi verkefni sem við þurfum að passa mjög vel upp á.

Virðulegur forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á II. viðauka, tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun, og bókun 37, sem inniheldur skrána sem kveðið er á um í 101. gr., við EES-samninginn og fella inn í samninginn reglugerðir Evrópuþingsins og ráðsins 2019/5 og 2019/6 frá 11. desember 2018. Um er að ræða heildarlöggjöf á sviði dýralyfja á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins sem tekur tillit til framfara síðustu ára á sviði vísinda, núverandi markaðsaðstæðna og efnahagslegs veruleika. Markmiðið með þessum nýju reglum er m.a. að draga úr stjórnsýsluálagi og auka framboð á dýralyfjum. Á sama tíma er heilbrigði manna og dýra tryggt sem og umhverfisvernd. Reglugerðirnar munu koma til framkvæmda innan Evrópusambandsins hinn 28. janúar á næsta ári. Þær munu ekki taka tillit til EFTA-ríkjanna innan EES, þar með talið Íslands, fyrr en þær hafa verið teknar formlega upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og sú ákvörðun tekið gildi. Innleiðing gerðanna hér á landi kallar á lagabreytingar og því var ákvörðun um að fella gerðirnar inn í EES-samninginn tekin með stjórnskipulegum fyrirvara í sameiginlegu EES-nefndinni hinn 10. desember síðastliðinn. Mikilvægt er að hægt verði að aflétta fyrirvaranum sem fyrst svo umræddar EES-reglur geti tekið gildi í EFTA-ríkjunum innan EES eins nálægt gildistöku innan ESB og mögulegt er. Lögfræðileg óvissa ríkir um að hve miklu leyti fyrri reglur geti brúað bilið fyrir EFTA-ríkin þar til nýju reglugerðirnar taka gildi gagnvart þeim. Talsverðar líkur eru á að tafir á gildistöku þeirra gætu sett skorður á sölu dýralyfja til og frá EFTA-ríkjunum. Slíkar hömlur geta fljótt valdið skorti á dýralyfjum hér á landi með slæmum afleiðingum fyrir dýraheilbrigði. Slík staða gæti valdið íslenskum bændum og matvælaframleiðendum, þar með talið fiskeldisfyrirtækjum, tjóni. Nauðsynlegt hefur reynst að aðlaga hinar nýju reglur að tveggja stoða kerfi EES-samningsins. Aðlaganirnar eru þær sömu og gilt hafa varðandi almenna lyfjagjöf ESB og hún hefur hingað til einnig gilt um dýralíf. Heilbrigðisráðherra mun leggja fram frumvarp til laga um dýralyf sem innleiða gerðirnar nú í desember. Ekki er gert ráð fyrir að innleiðing gerðarinnar hafi veruleg áhrif á stjórnsýslu eða fjárhag ríkisins. Ég legg því til, virðulegur forseti, að að aflokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegur forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 388/2021 frá 10. desember 2001. Með ákvörðuninni er gerð breyting á IX. viðauka við EES-samninginn með því að fella inn í hann reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2021/168 sem varðar fjárhagslegar viðmiðanir í fjármálagerningum og hvað skuli gilda ef þær eru ekki lengur gefnar út. Auk þess eru felldar inn í samninginn tvær framkvæmdarreglugerðir framkvæmdastjórnarinnar sem útfæra nánar ákvæði reglugerðarinnar. Í upphafi árs 2022 stendur til að hætta að birta LIBOR-vexti og millibankadagvexti í evrum sem eru vaxtavísitölur sem lagðar eru til grundvallar í fjölmörgum samningum á fjármálamarkaði. Reglugerðirnar sem ákvörðunin nær til fjalla um hvað skuli miða við í staðinn ef samningar byggjast á annarri hvorri viðmiðun og samningsaðilar komu sér ekki saman um aðra viðmiðun til að styðjast við. Upptaka og innleiðing reglugerðanna dregur því úr óvissu og hugsanlegri röskun á viðskiptum og er áríðandi að veita gerðunum gildi hér á landi fyrir áramót áður en hægt verður að birta þessar vaxtavísitölur. Tímanleg upptaka hefur sérstaklega mikla þýðingu fyrir samstarfsríki Íslands í EES-samstarfinu, Liechtenstein, því að stór hluti samninga á fjármálamarkaði þar vísar til LIBOR-vaxta í svissneskum frönkum. Ein af umræddum reglugerðum, reglugerð 2021/168, krefst lagabreytingar hér á landi. Fjármála- og efnahagsráðherra mun leggja fram frumvarp um breytingu á lögum um fjárhagslegar viðmiðanir, nr. 7/2021, fyrir áramót til að veita reglugerðinni gildi hér á landi. Ekki er gert ráð fyrir að innleiðing gerðarinnar hafi veruleg áhrif á stjórnsýslu eða fjárhag ríkisins. Virðulegi forseti. Ég legg því til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd samning milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2022 sem gengið var frá til bráðabirgða með bréfaskiptum milli stjórnvalda ríkjanna fyrr í þessum mánuði. Samningurinn kveður á um heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvort annars á árinu 2022. Færeyingar geta samkvæmt samningnum veitt allt að 30.000 tonn af loðnu eftir að 500.000 tonna heildarkvóta er náð. Ísland fær heimild til að veiða allt að 1.300 lestir af makríl á ári innan fiskveiðilögsögu Færeyja. Þjóðirnar samþykktu einnig að leitast við að ljúka á næstunni vinnu við að breyta fyrirkomulagi þessara samningaviðræðna. Markmiðið er að gerður verði rammasamningur til lengri tíma, en hægt yrði að breyta með honum ýmsum atriðum, svo sem kvótum og aðgangi miðað við aðstæður á hverjum tíma. Stefnt er að því að ljúka þeirri vinnu á fyrri hluta næsta árs. Samningurinn öðlast endanlega gildi þegar tilkynnt hefur verið um að stjórnskipulegum skilyrðum hvors lands um sig hafi verið fullnægt. Áður en samningur þessi var gerður var á grundvelli eldri samnings landanna frá árinu 1976 um heimildir Færeyinga til veiða í lögsögu Íslands var ákveðið að færeyskum skipum væri heimilt að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland á næsta ári, 2022. Heildarafli þorsks verður þó ekki meira en 2.400 lestir, heildarafli keilu ekki meiri en 400 lestir og engar veiðar eru heimilaðar á lúðu og grálúðu. Er það óbreytt magn frá fyrri samningi. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta og hið hefðbundna samtal við þingið þegar kemur að Færeyingum. Mig langaði að forvitnast hjá hæstv. ráðherra hvort fyrirhugaðar séu einhverjar breytingar á fyrirkomulaginu í samskiptum við Færeyinga. Hvort það sé eitthvað í farvatninu, að við séum að ná saman um önnur mál sem við höfum ekki náð saman um hingað til, eins og til að mynda í síldinni og að mig minnir kolmunnanum. Eru einhverjar breytingar sem myndu hafa áhrif á þennan samning okkar við Færeyinga? Ég geri mér grein fyrir því að hæstv. ráðherra er ekki búinn að vera lengi í ráðuneytinu. Ég sætti mig alveg við að ráðherra fari yfir málið á handahlaupum. Mig langar einfaldlega að forvitnast um hvort það sé eitthvað í pípunum um að samskipti við Færeyinga, sem eru gríðarlega mikilvæg fyrir okkur - það skiptir okkur máli að vera í góðum samskiptum við þessa miklu og mikilvægu grannþjóð okkar, systurþjóð, en engu að síður eru þarna líka harðkjarnahagsmunir þeirra og okkar í húfi. Megum við vænta einhverra breytinga á fyrirkomulaginu í samningum við Færeyinga?

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að svara þessu passlega loðið og segja ekki neitt sem ég þyrfti mögulega draga til baka, enda væri það mjög viðkvæmt ef ég gerði það. Þannig að ég þori ekki að segja nákvæmlega til um hvar slík samtöl eru stödd eða hvers er að vænta. En við vitum auðvitað að stundum hefur verið tekist á um þessi mál enda miklir hagsmunir þar undir. Ef hv. þingmaður vill skýrari svör þá er lítið mál að afla þeirra og hvort sem það er með óformlegum hætti eða í gegnum óundirbúna fyrirspurn eða skriflega fyrirspurn þá skal ég tryggja það að vera búin að kanna það aðeins nánar þegar að því kemur. En auðvitað eru þessi samskipti lifandi. Núna erum við að vinna að því að komast út úr því fyrirkomulagi að vera alltaf að koma með samning hér korteri fyrir jól fyrir næsta ár. Við vorum að vona að við gætum farið í gegnum hið nýja fyrirkomulag hvað það varðar fyrir þessi jól. En það tekur örlítið lengri tíma þannig að við munum vonandi klára það á fyrri hluta næsta árs þannig að það verður alla vega komið í annan farveg þá. En hvað varðar aðrar samningaviðræður og þessi samskipti læt ég duga að svara með þeim hætti sem ég hef hér gert.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svarið. Mér fannst það heiðarlegt. Mér fannst það skýrt þrátt fyrir að ekki sé hægt að gefa mjög skýra mynd. Mér fannst þetta bara eðlilegt svar. Ég fagna því að þarna var líka millikafli sem fjallaði um að við þurfum ekki alltaf rétt korteri í jól að vera að afgreiða þessa samninga á handahlaupum, af því að það sýnir að við förum ekki nægilega mikið í inntakið á sjálfum samningunum, þ.e. hvort við getum gert betur, bæði fyrir Íslands hönd og líka í samskiptum við þessa miklu vinaþjóð okkar. Þannig að ég er mjög sátt við þetta svar. Mér finnst það varpa ákveðnu ljósi á hver staðan er. En við í utanríkismálanefnd höfum líka full tækifæri og tól til að skoða málið betur. Þannig að ég þakka fyrir þessi svör.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til breytinga á lögum um loftferðir, nr. 60/1998. Með frumvarpi þessu er lagt til að gildistími ákvæðis til bráðabirgða í núgildandi lögum verði framlengdur til 1. júlí árið 2022. Ákvæðið fellur að óbreyttu niður 31. desember 2021. Ákvæði til bráðabirgða var lögfest með lögum nr. 41/2021, um breytingu á lögum um loftferðir, nr. 60/1998, og tók gildi 1. júní sl. Í ákvæðinu er í stuttu máli kveðið á um heimild ráðherra, þegar hætta er á að farsóttir berist til eða frá Íslandi og almannaheilbrigði krefst, til að kveða á um tímabundnar skyldur flugrekenda eða umráðenda loftfara með reglugerð. Þær skyldur ná til þess að kanna hvort farþegi hafi fullnægt skyldu til forskráningar og hafi tiltekin vottorð eða staðfestingu á prófum er varða heilbrigði farþega áður en farið er um borð í loftfar, enda hafi slík skylda verði lögð á farþega á grundvelli sóttvarnalaga. Ástæða þess að ég legg til að ákvæðið verði framlengt er einföld: Áhrifa Covid-19 faraldursins gætir enn um allan heim, afbrigðum Covid-19 veirunnar hefur fjölgað og þrátt fyrir útbreidda bólusetningu gegn veirunni eru smit enn mjög tíð, bæði hér á landi og víðar. Ekki er hægt að útiloka að ferðamenn, þ.e. þeir sem ferðast yfir landamæri, muni áfram bera veiruna og þess vegna ný afbrigði hennar til landsins frá löndum þar sem nýgengi smita er hátt og þar sem bólusetning er ekki enn almennt útbreidd. Spár Sóttvarnastofnunar Evrópusambandsins gera því ráð fyrir áframhaldandi fjölgun smita ef slakað verður á aðgerðum. Þá er ekki útilokað að frekari afbrigði veirunnar komi fram sem bóluefni á þessum tíma vernda ekki eins vel gegn sem og að einstaklingar muni geta veikst alvarlega eða að afbrigði sem er meira smitandi en þau sem nú eru þekkt komi fram og nýjar bylgjur smita fari af stað hérlendis. Virðulegi forseti. Í ljósi aðstæðna tel ég því brýnt að ákvæði til bráðabirgða gildi áfram tímabundið og þar með sú reglugerð sem ég hef sett á grundvelli ákvæðisins um skyldu flugrekenda til að kanna vottorð vegna Covid-19 í millilandaflugi, nr. 650/2021, með síðari breytingum. Að óbreyttum lögum er ekki talið að aðrir möguleikar séu fyrir hendi til að tryggja þær ráðstafanir og framkvæmd sem ákvæði til bráðabirgða heimilar. Í samræmi við ákvæði til bráðabirgða sætir reglugerðin endurskoðun mánaðarlega, að höfðu samráði við heilbrigðisyfirvöld. Frumvarp þetta var unnið í samvinnu við heilbrigðisráðuneytið og er rétt að geta þess að ráðherra heilbrigðismála áformar að leggja fram frumvarp til breytinga á sóttvarnalögum á þessu þingi. Bind ég vonir við að þar nái þær breytingar fram að ganga að þetta ákvæði til bráðabirgða verði þar með óþarft. Verði frumvarpið að lögum er ekki gert ráð fyrir að það hafi teljandi áhrif á afkomu ríkissjóðs. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfis og samgöngur nefndar til 2. umræðu.

Herra forseti. Það frumvarp sem varð að þeim lögum sem hér er verið að framlengja var upphaflega lagt fram af umhverfis- og samgöngunefnd að beiðni samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins. Þetta er aðferð sem er viðkvæm og við eigum helst að spara nema fyrir skýrustu og einföldustu mál, eins og t.d. bara að leiðrétta hluti eða framlengja óumdeilda fresti. Í þessu tilviki var þessi leið farin með breytingu sem þegar á hólminn var komið reyndist vera mjög umdeild. Nefndin fékk fjölda sérfræðinga á sinn fund og þar kom í ljós að upphaflegt upplegg nefndarinnar og ráðuneytisins gat mögulega stangast á við þær greinar stjórnarskrárinnar sem meina stjórnvöldum að koma í veg fyrir heimkomu íslenskra ríkisborgara. Þegar upp var staðið fjallaði nefndin um málið frá miðjum mars og fram í lok maí núna í vor. Á öllum þeim tíma gafst hins vegar ekki tækifæri til að senda málið til almennrar umsagnar. Einn af ókostunum við að nefndir flytji sjálfar mál er einmitt að þá eru þau síður send til umsagnar. Þess vegna hefur almenningur ekki haft aðkomu að þessari breytingu sem þó hefur nokkuð með samgöngur við umheiminn að gera. Þess vegna langar mig að spyrja ráðherra út í samráðskaflann í greinargerðinni, vegna þess að þar kemur fram að vegna tímaskorts hafi samráð ekki farið fram. Herra forseti. Hvernig fær það staðist? Það hefur væntanlega legið fyrir í nokkurn tíma að þetta bráðabirgðaákvæði þyrfti að framlengja. Hvers vegna í ósköpunum nýtti ráðuneytið ekki samráðsgáttina til að senda þetta mál til umsagnar almennings?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni og ég er sammála honum um að fara eigi sparlega með að biðja nefndir þingsins að flytja mál nema þegar mikið liggur við eða þegar um einfaldar framlengingar er að ræða. Þess vegna kom reyndar til álita að nefndin yrði beðin um að flytja málið, eða ég veit að slík umræða kom upp í þinginu. En þar sem fleiri mál sem við ræðum hér í dag eru í akkúrat þessu knappa formi fannst mér ekkert athugavert við að við færum þessa leið og ættum þar af leiðandi kannski möguleika á einhverjum samskiptum við ráðherra hérna í þinginu. Upphaflega var málið auðvitað sett fram undir miklum þrýstingi sóttvarnayfirvalda að gera það hratt og vel rétt fyrir páska á yfirstandandi ári vegna stöðu faraldursins á þeim tíma. Síðan fór nefndin, og reyndar þingið líka, að mínu mati og ráðuneytisins, nokkra fjallabaksleið og fann alls konar agnúa á fyrirhuguðu frumvarpi sem reyndust svo ekki vera þar þegar til kastanna kom. Margar tilraunir voru gerðar en langan tíma tók að afgreiða málið. Þess vegna tók það ekki gildi fyrr en 1. júní. En eftir á að hyggja hefði kannski verið betra að fara hina eðlilegu leið. Það var ekki ljóst að málið yrði flutt aftur vegna þess að í sumar og haust stefndum við auðvitað að því að fella niður þetta ákvæði. Það er einfaldlega þannig. Þess vegna ítrekaði ég það í framsögu minni að betra væri að svona ákvæði væri í sóttvarnalögum en í loftferðalögum. Þetta er auk þess bráðabirgðaákvæði, til þess gert, með vísan í reglur sem eru settar af sóttvarnayfirvöldum. Þess vegna er farin þessi leið. Ástæðan fyrir því að það er með skömmum fyrirvara er að 

Herra forseti. Hafi það verið vilji heilbrigðisráðuneytisins á sínum tíma að vinna málið hratt og vel þá varð reyndin í praxís sú að meiri hlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd reyndi að vinna það hratt og illa. Og sú fjallabaksleið sem hæstv. ráðherra talar um að hafi verið farin að þessu máli snerist umfram allt og fyrst og fremst um það að meiri hlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd þráskallast við að hlusta á sérfræðinga sem bentu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem stóð til að brjóta gegn. Það var ekkert flóknara en það. Við fórum fjallabaksleið til að brjóta ekki stjórnarskrárvarin réttindi á íslenskum ríkisborgurum, og ekki bara stjórnarskrá Íslands heldur alþjóðlega mannréttindasáttmála þar sem rétturinn til að ferðast til heimaríkis er varinn. Þetta eru ein af mikilvægustu réttindum þjóðríkisins. Án ríkisborgara er ekkert ríki og ef ríkið getur bara haldið fólki frá landinu þá er nú ansi lítið eftir. Þetta var í alvöru staðan sem við stóðum frammi fyrir. Það tók ekki bara eina fjallabaksleið til að vinda ofan af vitleysunni í meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, við þurftum að fara nokkra hringi í kringum fjallabak. Við þurftum að kalla málið inn í miðri 2. umr. og á milli 2. og 3. umr. þangað til þingmenn meiri hlutans kyngdu loksins stoltinu og áttuðu sig á því að leiðin sem þau lögðu til braut á stjórnarskrárvörðum réttindum fólks. Þess vegna hefði mér þótt æskilegt, virðulegur forseti, að mál sem ætlast er til að þingið klári á tveimur vikum fyrir áramót, þó að það sé aðeins framlenging á tímabundnu ákvæði, færi fyrir sjónir almennings, sem það gerði svo sannarlega ekki 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu var tekin ákvörðun um það í lok nóvember, að beiðni sóttvarnayfirvalda, að framlengja þetta ákvæði sem ellegar hefði runnið sitt skeið. Ég hef margoft svarað og talað fyrir því að slíkt ákvæði eigi miklu betur heima í sóttvarnalögum, enda er grundvallaður þar, en ekki í loftferðalögum, sá rökstuðningur sem þarf fyrir því. Þessi leið var því farin til að tryggja að við hefðum þó einhver tök á að fara fram á forskráningu frá öllum flugfélögum, sem reyndist vera þannig að sum voru tilbúin að gera það af fúsum og frjálsum vilja vegna tilmæla, en önnur gerðu það ekki fyrr en slíkt lagaákvæði var sett á laggirnar. Ég ætla ekki að nota þennan tíma í að fara yfir málið í heild sinni og fara að rífast hér við hv. þingmann, en það verður að segjast alveg eins og er að umræðan á vordögum um þetta mál innan nefndarinnar var vægast sagt sérkennileg. Að sjálfsögðu lagði ráðuneytið ekki fram mál sem braut stjórnarskrá Íslands og að sjálfsögðu benti fullt af sérfræðingum á að sú túlkun sem hv. þingmaður lýsir hér væri mjög þröng og sérkennileg. En sem betur fer fundu menn leið til að friða allt og alla og afgreiða málið. Þetta tók gildi 1. júní og hefur gagnast sóttvarnayfirvöldum í því skyni að fá öll flugfélög sem fljúga til Íslands til að standa fyrir lágmarksforskráningu og sýna fram á að í það minnsta eitt vottorð sé með í för. Það hefur hjálpað til við að halda góðri stöðu í sóttvörnum á Íslandi.

Herra forseti. Á krísutímum verða mistök. Á krísutímum eru meira að segja oft gerð mistök. Ég held að þegar við getum litið um öxl og skoðað Covid-tímabilið með opnum hug þá væru ein af þeim mistökum það frumvarp sem hér er verið að framlengja, ekki endilega vegna efnis heldur vegna þess hvernig til þess var stofnað. Það var nefnilega farin sú fjallabaksleið að ráðuneyti samgöngu- og sveitarstjórnarmála bað umhverfis- og samgöngunefnd að gera að sínu frumvarp sem snerist um takmarkanir á ferðalögum milli landa. Auðvitað eiga ráðherrar að leggja svona mál fram. Auðvitað eiga ráðherrar að standa hér og færa rök fyrir máli sínu í þingsal. Auðvitað eiga ráðherrar að bera ábyrgðina þegar upp er staðið frekar en að áframsenda frumvörp á nefndir til að láta þær finna hraðleið í gegnum þingið, vegna þess að það er það eina sem nefndafrumvörp snúast um þegar þau eru flutt með þessum hætti, þau snúast um að komast fram hjá þeim ferlum sem þingið hefur sett sér til að tryggja gæði lagasetningar. Fyrir vikið var frumvarpið á síðasta vori ekki sent til umsagnar, vegna þess að það gera nefndir giska sjaldan þegar þær leggja sjálf fram frumvörp. En þökk sé vökulum augum fjölda stjórnarandstöðuþingmanna var tekið í handbremsuna hérna í mars og bent á að upphaflega frumvarpið eins og það leit út frá umhverfis- og samgöngunefnd gengi of nærri 66. gr. stjórnarskrárinnar til að við gætum með góðri samvisku samþykkt það. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að umræðan innan nefndarinnar hafi orðið sérkennileg um þetta atriði. En hann mætti kannski frekar líta á sameiginlegt minnisblað síns ráðuneytis, forsætisráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis - gott ef dómsmálaráðuneytið var ekki með þeim líka. Það var bara megnið af Stjórnarráði Íslands sem skrifaði sameiginlegt minnisblað einmitt um að atriðið sem deilt var um væri mjög umdeilanlegt. Það sem er hins vegar sérkennilegt við umræðuna innan umhverfis- og samgöngunefndar var að stjórnarliðar voru svo blindaðir af því að vera í liði að þeir tóku ekki rökum. Við fengum - nú man ég ekki - ætli við höfum fengið svona fjóra doktora í lögum til að fara yfir þetta með okkur? Ekkert þeirra treystir sér til að slá því föstu að þetta myndi ekki teljast brot á stjórnarskrá. Sum þeirra ganga svo langt að segja að þetta væri klárlega brot á 66. gr., enda er hún býsna skýr. Þar segir, með leyfi forseta: „Íslenskum ríkisborgara verður ekki meinað að koma til landsins né verður honum vísað úr landi.“ Í frumvarpinu frá umhverfis- og samgöngunefnd var akkúrat þetta lagt til. Þar var lagt til að ráðherra gæti skyldað flugfélög til að meina ríkisborgurum landgöngu, en það átti bara að gera það annars staðar. Það átti að útvista því til erlendra flughafna. Og svo áttu þessi sömu flugfélög að bera þá skyldu að endursenda fólkið sem ekki uppfyllti skilyrði laganna. Það er eiginlega ótrúlegt hvað stjórnarliðar börðu höfðinu við steininn í þessu máli, vikum saman, alltaf kvartandi undan því hve lítill tími væri til að klára málið en þó alltaf með augun galopin fyrir því hvað lausnin væri einföld. Hún var einfaldlega sú breytingartillaga sem 1. minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar lagði fram, en í forystu fyrir þeirri breytingartillögu var hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson. Breytingartillagan var bara að bæta við einfaldri setningu um að þessi skylda næði ekki til íslenskra ríkisborgara. En sérkennilega umræðan í nefndinni, eins og hæstv. ráðherra kemst að orði, snerist dálítið mikið um að stjórnarliðunum, sem fannst ekkert tiltökumál að brjóta mögulega 66. gr. stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu, fannst þetta allt í einu voðalega slæm setning vegna þess að hún gæti farið að mismuna fólki eftir þjóðernisuppruna. Um þetta voru lögspekingarnir nokkuð sammála. Þarna væri verið að mismuna fólki, en það væru málefnalegar ástæður fyrir því, aðallega ein, sem heitir stjórnarskrá Íslands. Bara fín ástæða, bara mjög góð ástæða til að sníða lög til og láta þau ná yfir afmarkaðan hóp, sérstaklega þegar um væri að ræða jafn tímabundna heimild og á endanum var samþykkt. Það er nefnilega hitt atriðið sem við í minni hlutanum börðumst fyrir. Í mars 2021 lagði meiri hlutinn til að þessi heimild myndi gilda út árið 2022. Í rúmlega eitt og hálft ár átti þessi heimild að gilda frekar en eins og við höfum gert með flestar bráðabirgðaheimildir hér í sal í Covid-faraldrinum, að láta þær gilda í þröngt afmarkaðan tíma vegna þess að þetta er heimild sem skerðir réttindi fólks, að láta hana gilda í þröngt afmarkaðan tíma og framlengja hana frekar þegar nauðsyn er til. Og það hefði náttúrlega verið hægt að gera hvenær sem er. Þó að ríkisstjórnin hafi tekið sér lengsta frí frá þingstörfum sem sögur fara af þá hefði verið hægt að kalla saman þing einn dagpart einhvern tímann í sumar eða einhvern tímann í haust til að framlengja þetta ef þurfa þætti. Annað eins hefur nú verið gert og annað eins var gert í júní þegar við komum saman til fundar til að redda vanköntum sem voru á kosningalögunum sem þurfti að laga. Virðulegi forseti. Lexían sem ég dreg af þessu er að við eigum bara að hætta þessari dellu. Við eigum að hætta að bjóða upp á það að þingnefndir séu leppar fyrir ráðherra og beri inn mál ráðherra á þingið eins og þau væru þeirra eigin. Það kom nefnilega ekki fram fyrr en við 2. umr. frumvarpsins í vor að það hefði verið samið uppi í ráðuneyti. Fram að því létu hv. stjórnarliðar allir eins og þetta hefði bara verið þeirra uppástunga, þeirra hugmynd, þeim hefði bara dottið þetta í hug, og festu sig fyrir vikið enn fastar í skotgröfunum vegna þess að við í stjórnarandstöðunni værum að gagnrýna þeirra mál. Það er kannski auðveldara að sætta sig við efnislega gagnrýni á frumvörp sem þingmaður stjórnarliðsins ef það er ráðherrann sem mælir fyrir því en ekki þú sjálfur sem stjórnarliði. Ég held að sá tími sé liðinn að þingnefndir beri fram leiðréttingarfrumvörp ráðherra eða frumvörp sem sett eru fram í því í yfirskini að vera aðeins tæknilegs eðlis. Við brenndum okkur illa á þessu í vor þar sem hluti stjórnarandstöðunnar í umhverfis- og samgöngunefnd lét ginnast með á þetta mál vegna þess að það lá svo mikið á að fólk gat ekki kafað almennilega ofan í það. Það var platað til að styðja mál sem við nánari athugun var því þvert um geð. Virðulegur forseti. Það sem mig langar að nefna, sem ég ræddi hér í andsvörum við hæstv. ráðherra, er síðan samráðsleysið. Það er eðlilegt þegar við erum í stórsjónum miðjum að við gefum afslátt af því sem við teljum í venjulegu árferði til vandaðra vinnubragða. - Kannski ekki eðlilegt, kannski frekar skiljanlegt, kannski jafnvel nauðsynlegt. Þess vegna var stjórnarandstöðunni talin trú um það í vor að vegna þess flýtis sem yrði að vera á þessu frumvarpi væri ekki hægt að senda það til umsagnar. En svo kom reyndar í ljós að flýtirinn væri ekki meiri en svo að stuttu fyrir páska þegar við biðum og biðum eftir að vera boðuð á fund nefndarinnar til að fara yfir málið þá leyfðu stjórnarliðar málinu bara dingla. Við fengum ekkert að vita af því fyrr en eftir páska. Þannig að flýtirinn var aldrei í alvöru, enda þegar til kom þá var málið ekki samþykkt í flýti heldur með tveggja mánaða umfjöllun á þingi, sem snerist því miður aldrei um það samtal við almenning og hagsmunaaðila sem málin okkar verða að snúast um. Hérna er frumvarp sem var lagt fram úr einhverju bakherbergi umhverfis- og samgöngunefndar og ráðuneytisins. Það fór aldrei til umsagnar hjá almenningi. Við fengum jú sérfræðinga á fund nefndarinnar, en sökum tímaskorts og pressu treysti enginn þeirra sér til að skila skriflegri umsögn. Þannig að sá skjalahali, sem ætti með réttu að vera á þessu frumvarpi frá síðasta vori sem skerðir réttindi fólks, er ekki til staðar. Í Alþingistíðindum er þetta mál svarthol. Þess vegna og aðallega þess vegna er svo ótrúlega ergilegt að ráðuneytið beri aftur fyrir sig tímaskorti. Níu mánuðum síðar ber ráðuneytið aftur fyrir sig tímaskorti varðandi það að það frumvarp sem við fjöllum um hér í dag hafi ekki verið sent til umsagnar. Þó að það hafi kannski verið tekin ákvörðun seint á hausti og ekki fyrr um að framlengja þetta bráðabirgðaákvæði, þó að fólk hafi ekki áttað sig á því fyrr en kannski í október eða nóvember að þess þyrfti, þá var alltaf tími til að gera betur. Þetta mál er á þingmálaskránni sem við fengum fyrir tveimur vikum. Önnur af þeim vikum hefði getað verið samráðstími í samráðsgáttinni. Þá hefði ráðherra náð að uppfylla alla vega einhverjar lágmarkssamráðsskyldu. Nú eða þessar tvær vikur hefðu kannski getað verið nýttar hér inni á þingi ef ráðherra hefði náðarsamlegast komið með þetta einfalda mál til okkar strax við þingsetningu. En það er eins með þetta mál og svo ótal mörg mál sem ríkisstjórnin kemur nú með til þingsins undir gríðarlegri tímapressu, en sú pressa er algjörlega heimatilbúin. Hún er búin til með því að ráðherrarnir gáfu sér mjög drjúgan tíma í stjórnarmyndun, svo drjúgan að þeim leiddist og það þurfti að skrifa stjórnarsáttmálann tvisvar og prenta hvorn á eftir öðrum. Og síðan hafa þau verið að mjatla inn frumvörpin til þingsins sem við eigum síðan að hafa tvo, þrjá og fjóra daga til að afgreiða, mál sem geta verið stór, geta verið stærri en einföld framlenging á dagsetningu eins og er í þessu máli. En samt er þetta ekki einföld framlenging á dagsetningu og ekkert annað, heldur eigum við sem þing eftir að taka samtalið innan okkar raða og við almenning sem við störfum í umboði fyrir. Við eigum eftir að taka samtalið um þetta mál frá grunni. Það hefur aldrei átt sér stað. Það er vegna vinnubragða þáverandi umhverfis- og samgöngunefndar og þáverandi ráðherra, sem er hryggilegt að ekki hafi verið brugðist við í þessu máli bara með því að sinna lágmarkssamráði.

Virðulegi forseti. Ég varð svolítið sorgmædd hér úti í salnum að hlusta á hv. þingmann flytja þessa ræðu. Það var ekki út af honum heldur innihaldi þess sem hann sagði. Hann dró upp hryggðarmynd. Hann dró upp, að mínu mati, ákveðna hryggðarmynd af umgengni ríkisstjórnar við vald sitt, umgengni ríkisstjórnar við stjórnarskrána, umgengni ríkisstjórnar við löggjafarvaldið. Öll þessi atburðarás, sem hv. þingmaður lýsti svo vel í ræðu sinni, kveikir á öllum varúðarbjöllum, hvað það varðar hvort verið sé að taka tillit til eðlilegra og lögmætra sjónarmiða sem koma fram hér á þingi og sem þarf nauðsynlega að setja fram þegar krísutímar eru notaðir til að þvinga í gegn lög, tilmæli, til að hægt sé að beita valdi, stundum með geðþótta, stundum með lögmæt sjónarmið í huga. Það er þarna sem við verðum að hafa varann á þegar kemur að þessari ríkisstjórn. Hún hefur brugðist ítrekað þegar kemur að löggjafarvaldinu og samskiptum við það og í því hvernig höndla á ýmis krísumál sem við þurfum að taka á. Við studdum ríkisstjórnina í mörgum tilvikum mjög vel en við vorum líka, nákvæmlega í þessu máli, með neyðarhemilinn í gangi og þurftum að taka í hann, virðist vera, samkvæmt því sem hv. þingmaður segir, sem hefur kynnt sér málið mjög vel, þegar stjórnarflokkarnir leyfðu sér að setja fram mál sem fór svo gjörsamlega í berhögg við stjórnarskrána. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Bindur hann vonir við að þetta mál lagist nú í meðförum þingsins? Getum við lagað það, gert það betra? Bindur hann vonir við að þessi vinnubrögð verði betri á nýju ári?

Frú forseti. Við eigum eftir að leggjast yfir málið í umhverfis- og samgöngunefnd en ég held við höfum náð í vor að gera málið eins gott og það gat orðið. En ósköp þurfti mikla orku til þess. Ósköp þurfti stjórnarandstaðan að beita miklu afli innan nefndar og utan til að fá stjórnarliða til að átta sig á því að þeir þyrftu bara að samþykkja þessa einföldu breytingartillögu frá hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson um að undanskilja íslenska ríkisborgara ákvæðum laganna. En það sem situr eftir hjá mér eftir þessa reynslu er að þetta er sennilega eitt skýrasta dæmið um að stjórnarliðar hafa ekki reynt að vinna málum sínum meðbyr í baráttunni gegn Covid, hafa ekki reynt að sýna að við séum öll saman í liði. Þvert á móti voru dregnar upp flokkspólitískar línur í máli sem engin ástæða var til að gera flokkspólitískt. Stjórnarliðar, undir gunnfána eflingar Alþingis, sem reistur var í tíð síðustu ríkisstjórnar, stóðu þvert gegn öllu sem stjórnarandstaðan lagði til í þessu máli þar til á síðustu metrunum. Það var mikil orka sem umhverfis- og samgöngunefnd þurfti að eyða í þetta mál sem hefði verið hægt að leysa á einum fundi í staðinn fyrir tíu eða tuttugu, sem tók að leysa það. 

Frú forseti. Þegar ráðherrar leggja mál fram gera þeir það í samvinnu við þingið og þeir treysta þinginu. Það er samtal á milli, m.a. ráðuneytis og nefndarinnar, og það eru allir meðvitaðir um að hnykkja þarf á ákveðnum hlutum af því að ráðherrar sjá ekki öll mál fyrir. Það liggur í hlutarins eðli. Búið er að vara við og benda ítrekað á hlutina en menn virðast hafa þverskallast við að bregðast við vegna þess eins að ekki hefur mátt koma til móts við stjórnarandstöðuna, ekki samþykkja það sem gott er ef það kemur þaðan. Í mörgum málum, þvert yfir alla málaflokka, hefur stjórnarandstaðan komið með sínar tillögur en þeim hefur öllum verið hafnað og síðan eru ráðherrar komnir með svipaða tillögu eða meiri hlutinn korteri síðar. Það er bara fínt. Ef við löðum fram góðar hugmyndir hjá stjórnarliðinu þá skiptir öllu máli að fá það fram en ekki hver það er sem gerir það. Þess vegna höfum við í Viðreisn stutt ríkisstjórnina í þeim málum sem við höfum flokkað undir almannahagsmuni framar sérhagsmunum, ekki síst á tímum Covid, einmitt til að undirstrika verðmæti sem felast í samstöðunni. En það er fyrst og fremst á ábyrgð ríkisstjórnarinnar að það er að kvarnast upp úr þeirri samstöðu í dag að mínu mati í samfélaginu, fyrst og fremst á hennar ábyrgð. Ekki bara það að ríkisstjórnin sé ekki lengur sjálf samstiga og tali þvers og kruss í ýmsum málum, heldur eru vinnubrögðin einfaldlega þannig að þau auka ekki tiltrú okkar sem vinnum hér á Alþingi á að þau mál sem hún leggur fram séu raunverulega í þágu alls almennings. Ég ítreka spurningu mína: 

Frú forseti. Ég er nú yfirleitt vongóður maður en ég bind ekki miklar vonir við að vinnubrögðin batni mikið að þessu leyti af því það voru svo mörg tækifæri til þess á síðasta vetri sem ekki voru nýtt. Og varðandi það að ekki hafi verið hlustað á varnaðarorð okkar í stjórnarandstöðunni þá tvo mánuði sem við fjölluðum um málið er líka ágætt að rifja eftirfarandi upp: Frumvarp umhverfis- og samgöngunefndar er lagt fram 18. mars vegna þess að það liggur lífið á en 18. febrúar var minnisblað lagt fyrir ríkisstjórn til forsætis-, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, heilbrigðis- og dómsmálaráðherra frá samnefndum ráðuneytum þar sem álitaefni voru dregin upp. Mánuði áður en málið kemur fyrir þingið er dregið upp að þessi leið geti gengið gegn mannréttindum einstaklinga. Við vorum ekkert að finna upp á þessu. Fólkið þeirra í ráðuneytunum benti á þetta áður en málið kom fyrir okkar sjónir. Hv. þingmaður sagði að ég hefði teiknað upp hryggðarmynd af þinglegri meðferð þessa máls í vor. Það er bara það eina sem hægt er að kalla þetta. Þetta er skólabókardæmi um það hvernig framkvæmdarvaldið á ekki að umgangast löggjafarvaldið og þetta er skólabókardæmi um það hvernig við á Alþingi þurfum að forðast það að vera meðvirk með fúski ráðuneytanna. Þar verðum við að segja stopp og það er það sem þarf að breytast.

Frú forseti. Hér hefur verið áhugaverð umræða um þetta mál sem mætti að einhverju leyti segja að væri bara einföld framlenging á lögum sem verið hafa í gildi nú í hálft ár og við höfum getað lifað með. Það hefur verið hjálplegt í baráttunni við Covid-fjárann. Og af hverju ekki bara að framlengja þetta orðalaust og halda áfram með lífið? Ég hef fulla trú á því að þetta mál fari í gegn, en það vekur engu að síður upp býsna sérstaka tilfinningu að sjá það hér. Hv. þm. Andrés Ingi Jónsson fór að mörgu leyti vel yfir það mál og áréttaði það sem mig langar til að segja. Ég tel engu að síður mikilvægt að koma hingað upp og ræða málið fyrir mína hönd og míns flokks. Sem fulltrúi í umhverfis- og samgöngunefnd lagði ég þessa breytingartillögu fram með góðum stuðningi frá öðrum nefndarmönnum úr stjórnarandstöðu. Sem betur fer tók meiri hlutinn við sér og ég þakka fyrrverandi hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir að hafa unnið það mál vel þegar loksins kom að því að þingið kláraði það. Það er málið með hvernig við förum með þetta blessaða frelsi og hvernig við förum með það þegar við þurfum að skerða það af því að ógn steðjar að okkur. Hætta er á að sú skerðing, sem er jú í þágu velferðar fólks, festist í sessi og að við hugum ekki nægilega vel að mikilvægum atriðum sem varða það hvernig við högum okkar þegar við erum að skerða frelsi. Við skulum ekki gleyma því að forverar okkar höfðu töluvert fyrir því að festa frelsi okkar í sessi og það er ekkert sjálfgefið. Aðeins um forsöguna: Hv. þm. Andrés Ingi Jónsson talaði um það áðan að málið hefði verið lagt fram af hálfu nefndarinnar og fór býsna vel yfir það hversu slæmt það er þegar verið er að fara svona styttingarleiðir, koma málum fjallabaksleið í þinglega meðferð, til nefnda. Þá er skautað fram hjá formsatriðum eins og því að málin séu rædd og sett í farveg. En þegar málið var lagt fram 18. mars átti að klára það fyrir páska. Það var markmiðið. Páskarnir voru þarna um mánaðamótin. Slíkur átti flýtirinn að vera. Og það var alveg búið að vopna menn í baráttunni þegar maldað var í móinn og minnt á atriði eins og stjórnarskrárbundinn rétt Íslendinga til að koma til eigin lands og taka þá við þeim skerðingum sem boðaðar væru. Þetta snerist aldrei um að banna það eða koma í veg fyrir það. Þetta snerist um að koma í veg fyrir að Íslendingum yrði bannað að koma heim. Þá fóru menn að bera þetta ákvæði saman við það að hingað komi ekki Íslendingar nema sýna vegabréf, að það væri sambærilegt. Þetta var svo mikil vitleysa að það náði engu tali. Við hér ættum öðrum fremur að vera meðvituð um að vegabréfið er persónuskilríki sem við sýnum til að sýna fram á að við erum Íslendingar og eftir að hafa gert það höfum við þann rétt sem stjórnarskráin veitir okkur, þar með talið að fá að koma til landsins. Það hefur verið farið býsna vel yfir þetta og þessi framlenging nær einungis til vorsins 2022, 1. júlí, og þá eins og málið var samþykkt eftir þá rússibanareið sem það hlaut síðastliðið vor. Það velktist þarna fram og til baka. Mér finnst svolítið sérstakt, ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt áðan, að honum þætti málið hafa fengið sérstaka umræðu í umhverfis- og samgöngunefnd. Ég túlka það þannig að það sé þá frekar skot á okkur í minni hlutanum sem stóðum vaktina en meiri hlutann. Ég tel svo ekki vera, ég held að þingið hafi sýnt styrk sinn í þessu máli, staðið í fæturna gegn framkvæmdarvaldinu og gegn valdi embættismanna sem þarna ætluðu að létta sér lífið á kostnað réttinda sem skipta miklu máli. Málið fór þessa rússíbanareið og var lokið á þá leið að það eigi ekki við um för Íslendinga, eins og hér hefur verið farið yfir. Ég tek hins vegar undir það sem fram kom í máli hæstv. ráðherra þar sem hann sagði að betra væri að hafa slíkt ákvæði í sóttvarnalögum. Þar er reynsla til að takast á við svona hluti, vega og meta hættuna sem stafar af farsóttum, mikilvægi sóttvarnaaðgerða og það hvernig fara á með samspil á milli þessara þátta og síðan frelsi og réttindi borgaranna. Það er einfaldlega hætta á að þessir hlutir, þessi mikilvæga umræða, fari undir radarinn og dreifist á marga aðila ef verið er að fara með svona mál inn í hin og þessi ráðuneyti sem hafa takmarkaða reynslu af því að ræða þau. Ég held að ég fari rétt með, af því að hér hefur verið komið inn á að einhverjir sérfræðingar hafi að mati ráðuneytisins talið að þetta væri algjörlega óhætt, að þeir sérfræðingar hafi verið fjórir. Einn þeirra var frekar jákvæður gagnvart þessu, annar taldi mikilvægt að sýnt yrði fram á það skilyrðislaust hver þörfin væri og hinir sögðu að þetta væri ekki bara á gráu svæði heldur á mjög gráu svæði. Þetta er of veikt til að standa undir skerðingu á rétti borgaranna til að koma til landsins. Við bætist síðan að þessir sérfræðingar treystu sér ekki til að koma með skriflegar umsagnir við málið af því að tíminn væri of stuttur. Það áttu síðan að vera rök fyrir því að að hlusta ekki á þá, að þeir treystu sér ekki til að koma með skriflegar umsagnir. Það var ekki þannig af þeirra hálfu, held ég. Mér finnst mikilvægt að við stöndum í fæturna og gerum það sem við höfum gert hér í þessum sal frá upphafi faraldursins og byggjum undir þær aðgerðir sem eru nauðsynlegar með lögum. Það hefur gengið vel en við þurfum að taka þetta skref fyrir skref og vega og meta hvert einasta mál fyrir sig af því að annars lendum við í þeim vandræðum sem þetta mál hefði getað leitt okkur út í. Upphaflega átti að klára þetta mál á rúmri viku. Það endaði síðan í einhverjum mánuðum. Þá fór málið ekki í hefðbundið umsagnarferli nema með því að fá munnlega umsögn þeirra gesta sem kallaðir voru til. Ég tel þess vegna mikilvægt - ég átta mig á því að aftur erum við komin í heimatilbúna tímapressu, við getum ekki fært áramótin, þetta ákvæði fellur úr gildi þá - að hv. umhverfis- og samgöngunefnd gefi sér þann tíma sem hún getur til að fá gesti og kalla eftir umsögnum. Þetta er ekki flókið mál, það er hægt að hóa aftur í þá sem talað var við fyrir ríflega hálfu ári og leita álits þeirra. Við erum núna komin í aðra og jafnvel þriðju umferð í framlengingu á þessum skerðingarákvæðum og það er ákveðið hættusvæði. Það er því mjög mikilvægt að við sofnum ekki á verðinum í þessu máli öllu. Viðvarandi skerðingar af þessu tagi án þess að þær séu rökstuddar og án þess að það sé útskýrt fyrir borgurunum að framlengja þurfi þær óbreyttar - þótt nú sé nær öll þjóðin bólusett, ekki einu sinni, ekki tvisvar heldur þrisvar, þrátt fyrir að mun færri séu veikir, þrátt fyrir að álagið á Landspítalann sé minna, er samt verið að halda þessum skerðingum. Og það eru alveg rök fyrir því. Við þurfum bara að sýna borgurum þessa lands þá virðingu að nenna að ræða þau rök hér og í þeim nefndum Alþingis sem eiga að búa málið undir endanlega afgreiðslu. Vegna þess að á sama tíma og þessi staðreynd með bólusetningar er jákvæð stöndum við frammi fyrir því að þol fólks gagnvart skerðingum er að minnka og samstaðan að sama skapi, og hún skiptir máli. Besta leiðin til að halda þessari samstöðu er að tala við fólk, að við tölum við fólk og að við útskýrum af hverju þessi framlenging þarf að eiga sér stað, hvað okkar helstu spekingar hafa sagt um málið og hvað við sjáum fyrir okkur að gerist í sumar að gefnum tilteknum skilyrðum og hvernig ferli við ætlum þá að láta svona mál fara í gegnum. Fólkið okkar á heimtingu á því. Við viljum þetta, held ég. Miklu betra er að eyða tímanum í samtalið hér innan dyra um mál sem við erum líklega 95% sammála um frekar en einhver rifrildi fram og til baka, líkt og við stóðum í í einhverjar vikur síðastliðið vor um þetta mál, sem ég held að allir hafi verið dauðfegnir að lauk eins og því lauk. Það stóð eitthvað annað í veginum fyrir því, þvergirðingsháttur held ég að sé rétta orðið. Ég óska þess að málið fái slíka meðferð og við getum rætt þetta af þeirri virðingu sem það á skilið af því að um það snýst þetta. Þannig náum við samstöðunni.

Frú forseti. Ég vil hér við 1. umr. um þessa framlengingu gildistíma í lögum um loftferðir koma inn á nokkur atriði en kannski aðallega rifja upp þá mikilvægu og ágætu umræðu sem átti sér stað á köflum hér þegar málið var afgreitt á sínum tíma. Það kom nefnilega til þingsins í allt öðrum búningi en það var síðan á endanum afgreitt í. Það verður svona að leyfa því að liggja hvernig fulltrúar ríkisstjórnarinnar líta þá umræðu sem átti sér stað í umhverfis- og samgöngunefnd. En bara til upprifjunar langar mig, með leyfi forseta, að rifja upp með hvaða orðum sá þingmaður stjórnarflokkanna sem hvað best setti sig inn í þessi mál lýsti þessu hér eftir að umhverfis- og samgöngunefnd hafði gjörbreytt málinu til batnaðar. Ég man nú ekki hvort hlé varð á 2. umr. eða hvort það var milli 2. og 3. umr., en, með leyfi forseta, langar mig að grípa niður í ræðu fyrrverandi hv. þingmanns og ráðherra, Sigríðar Á. Andersen, þar sem segir: „Ég ætlaði undir þessari umræðu bara að þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir að hafa lagt í þá vinnu að breyta þessu frumvarpi stórkostlega í grundvallaratriðum frá því frumvarpi sem lagt var fram fyrst á milli 2. og 3. umr. að því er lýtur að Íslendingum og réttaráhrifum frumvarpsins á Íslendinga - og núna fyrir 3. umr. sem er lagabreyting sem lýtur að gildistíma frumvarpsins og þeirra laga sem verða þá að lögum. Gildistíminn er styttur verulega. Upphaflegt frumvarp gerði ráð fyrir nánast tveggja ára gildistíma sem að sjálfsögðu hefði verið fullkomlega óásættanlegt í ljósi tilgangs og markmiða þessa lagafrumvarps og í ljósi meðalhófs sem þingmenn hér eiga ætíð að hafa í heiðri.“ Mér finnst tilefni til að rifja upp þessi orð vegna þess að þetta náði ágætlega utan um þá vinnu sem var unnin í fyrra sem gekk út á að þrengja það rúma gildissvið laganna sem hæstv. ráðherra lagði upp með, bæði hvað varðar réttindi Íslendinga í þessum efnum og síðan gildistímann sem var mjög rúmur, svo vægt sé til orða tekið, í þessari fyrstu nálgun. Okkur ber auðvitað skylda í þessum efnum til að huga að samspili meðalhófs og brýnnar nauðsynjar og það hefur býsna margt breyst frá því að þessi frumvörp voru lögð fram fyrst. Ég held að hv. umhverfis- og samgöngunefnd verði að taka það til skoðunar hvort ástæða sé til að létta á einhverjum þeirra íþyngjandi þátta sem eru undirliggjandi í frumvarpinu og voru samþykktir á sínum tíma, eflaust að hluta til vegna þess hversu langt var gengið í fyrstu atrennu hæstv. ráðherra. Ég vil óska eftir því við hv. umhverfis- og samgöngunefnd að farið verði í gegnum þau íþyngjandi atriði sem þó voru kláruð á sínum tíma í frumvarpinu eins og það var samþykkt og skoðað hvort ástæða sé til að bakka með einhver þeirra í ljósi gjörbreyttrar stöðu í bólusetningum annars vegar og þekkingar á veirunni hins vegar. Frumvarpið sjálft er ekki efnismikið, greinargerðin felur meira í sér, en hér er reiknað með því að ákvæði þetta falli úr gildi 1. júlí 2022. Mér hefði þótt það heldur langur líftími en vil þó líta svo á að það að gildistíminn falli úr gildi 1. júlí 2022 sé einhvers lags melding stjórnvalda þess efnis að litið sé svo á að þetta sé síðasta framlenging í ljósi þess að það er áætlað að ákvæðið falli úr gildi þegar litlar líkur eru á að þing sé að störfum miðað við hefðbundinn þingfundatíma. Væri það ekki raunin þá eru allar líkur á að fram kæmi breytingartillaga þess efnis að líftími málsins yrði styttur þannig að ákvæðið félli úr gildi hvort sem það væri 1. maí eða 1. júní 2022 í stað 1. júlí eins og stendur í frumvarpinu. En ég kýs að líta svo á að það sé vegna þess að hæstv. ráðherra meti það svo að þetta sé síðasta framlenging. Ég ætla við 1. umr. ekki að hafa þetta mikið lengra en árétta ósk mína að nefndin taki sérstaklega hvert og eitt þeirra atriða sem snýr að íþyngjandi kvöðum á flugrekendur til skoðunar og velti því fyrir sér og meti: Er enn uppi sú staða sem réttlætir þessar íþyngjandi aðgerðir? Ég hef efasemdir um að svo sé. En miðað við það hvers lags grundvallarbreytingar voru gerðar á málinu í meðförum umhverfis- og samgöngunefndar á síðasta kjörtímabili þá er ég bjartsýnn á að hv. nefnd geti skoðað þetta með ígrunduðum hætti og komist þá að niðurstöðu um það hvort tilefni sé til að draga úr íþyngjandi aðgerðum og meðfylgjandi kostnaði fyrir ferðalanga og fyrirtækin sem veita þessa þjónustu.

Frú forseti. Já, það er svo sannarlega hægt að leggja fram frumvörp sem eru stutt í texta en skapa langar umræður. Það er dálítið mikilvægt að ræða af hverju við erum að ræða svona mikið um svo stutt frumvarp. Það er ekkert endilega að við séum á móti því að verið sé að gera kröfur um slíka sóttvarnaábyrgð á fólk sem kemur hingað, heldur það að þegar við setjum slíkar kvaðir á fólk þá þurfum við alltaf að horfa til meðalhófsins. Við þurfum líka að horfa til þeirra samninga sem við höfum gert við önnur ríki og annars. Það er kannski svolítið þannig í þessu að þegar við setjum ákveðin lög og lögin segja að íslenskir ríkisborgarar hafi eitthvað fram yfir aðra þá getur slíkt verið í bága við aðra samninga, eins og t.d. EES-samninginn um ferðafrelsi og jafnvel samninga við Norðurlöndin um hvernig við getum flutt þar auðveldlega á milli. Á þessum krísutímum hafa mörg lönd verið að setja reglur, hinar ýmsu reglur, og sum hafa gengið of langt í þeim efnum. Má t.d. nefna að það voru mörg hundruð áströlsk börn sem festust erlendis fjarri foreldrum sínum þegar Ástralir ákváðu að loka á allt flug, þar með talið flug með ástralska ríkisborgara til landsins. Sjálfur sat ég fastur í Rúanda síðastliðið sumar þar sem búið var að loka fyrir allar flugferðir til landsins frá því 21. mars og þar til í ágúst. Sem betur fer gat ég fengið far með flugvél Sameinuðu þjóðanna sem var að flytja hjálparstarfsmenn þarna á milli. En það er nefnilega þannig að aðrir eru búnir að vera að setja lög og takmarkanir og við getum lært af því. Við getum lært af því sem var gert illa og við getum kallað okkur heppin að vera kannski ekki sótt til saka um að hafa brotið sum lög vegna þess að mörg önnur lönd voru að brjóta sams konar samninga sjálf með takmörkunum. En eigi skal böl bæta með því að benda á annað verra. Við skulum reyna að gera hlutina rétt og við skulum reyna að passa að þegar við takmörkum frelsi fólks þá gerum við það á þann máta að meðalhófs sé gætt. Það hefur verið svolítið talað um það í ræðum hér á undan að ekki hafi verið haft samráð og í sjálfu frumvarpinu, í greinargerðinni með því, hjó ég einmitt eftir, eins og aðrir, að vegna tímaskorts hafi samráð ekki farið fram. En það er þannig, hæstv. ráðherrar sem hér eru inni, að það er akkúrat á krísutímum sem samráð þarf að hafa. Og af hverju segi ég það? Jú, ég hef smá reynslu af því að vera á krísutímum og má eiginlega segja að mitt starf undanfarin 15 ár hafi verið að vera endalaust á krísutímum. Þar höfum við lært að samráð er lykillinn að árangri. Við getum horft sjálf hingað til lands og horft á það hvernig hið svokallaða þríeyki starfaði hér fyrstu mánuðina eftir að við lentum í þessum heimsfaraldri. Þar voru þau þrjú ávallt tilbúin til þess að hafa samráð og upplýsa fólk og tala við aðra. En því miður hefur það verið þannig undanfarna mánuði eftir að stjórnvöld fóru að keyra hlutina meira áfram sjálf að þá virðist þetta orð hafa gleymst, svo mikið að það er ekki einu sinni tími fyrir það þegar verið er að búa til frumvörp. Mig langar til þess að veita hæstv. ráðherrum sem hér sitja og þeim sem hlusta smá ráð um það hvað það er að hafa samráð og hvers konar samráð virkar þegar við erum á krísutímum. Númer eitt er að halda fólki upplýstu, tala við aðila frá upphafi, ekki bara þegar allt er tilbúið heldur í öllu ferlinu, vegna þess að ef við gerum það þá hvetjum við til þess að andstæðar skoðanir komi fram og við fáum áskoranir í tengslum við það sem við erum að leggja til. Þar með er það betur hugsað og betur unnið, ef við vinnum saman. Við þurfum líka að vinna sem eitt teymi hér. Innan þessara veggja hef ég komist að því að það að vinna sem eitt teymi að hlutunum er eitthvert bannorð. Það að vera með samstarf um það sem gera skal er bannað. Helst eigum við að halda hlutunum að okkur alveg þangað til á síðustu stundu og þá fyrst sýna þá. Nei, það er nefnilega ekki svona sem hlutirnir virka. Í alvörusamráði er reglulegt samtal við alla aðila, reglulegt samtal og sér í lagi við þá sem eru í framvarðalínunni, í þessu tilfelli t.d. við flugrekendur eða jafnvel fólkið sem vinnur við að þurfa að fylgja þessum reglum. Það getur nefnilega komið með ábendingar um hvað er betur hægt að gera, hvar við höfum ekki hugsað hlutina nógu vel í lagasetningunni og komið með þá hluti hérna inn. Síðan þarf að horfa reglulega á það sem búið er að gera og vera tilbúin til þess að viðurkenna að við erum ekki að ná markmiðum, koma þá og setja egóið til hliðar og segja: Það er hægt að gera betur, viljið þið vinna með mér við það og ná þannig hlutunum áfram? Mig langar að hvetja hæstv. ráðherra sem eru núna að leggja fram fleiri og fleiri lög til bráðabirgða til að auka það samráð sem þeir hafa, bæði innan þings og utan. Ef við ætlum að komast í gegnum þessa krísutíma á farsælan hátt þurfum við öll að vinna saman.

Forseti. Þetta mál, eins lítið og það lítur út fyrir að vera á blaði, einungis þrjár línur - ákveðin málsgrein orðist svo og að lögin taki þegar gildi - er mjög einkennandi fyrir það ástand sem við höfum gengið í gegnum undanfarin tvö ár. Þetta er enn eitt dæmið um það hvernig á einmitt ekki að bregðast við óvissuástandi. Við höfum talað um það ítrekað í þessum ræðustól: Það er svo mikið óvissuástand, við verðum bara að fórna öllum réttindum okkar og leggja þau í hendur ríkisstjórnarinnar og hún getur bara gert það sem hún vill. En það er einmitt hlutverk ríkisstjórnar og stjórnvalda að eyða óvissu. Þegar það er óvissuástand taka stjórnvöld þannig ákvarðanir að óvissan minnkar eða hverfur. Þetta mál er dæmi um það hvernig við erum aftur að reyna að bregðast við á síðustu stundu við ástandi sem á að vera miklu aðgengilegra, gagnsærra og öruggara. Við eigum ekki að fá svona mál á síðustu stundu, það býr til aukaóvissu en minnkar hana ekki. Við eigum að krefja stjórnvöld um fyrirsjáanleika. Það er algerlega nauðsynlegt af því að stjórnvöld fara með þannig vald, fara með þannig ábyrgð að þau eiga að stuðla að fyrirsjáanleika og eyða óvissu. Það væri t.d. stöðugleiki í einhvers konar skilningi. Tímabundin úrræði á að boða með hæfilegum fyrirvara þannig að hægt sé að ræða þau í þaula, eins mikið og hægt er, alla vega miðað við óvissuástand, að sjálfsögðu. Það er aðallega af því að þingmenn eru ekki sérfræðingar, þingmenn eru bara fólk sem valið er í lýðræðislegu ferli. Það getur verið alls konar fólk og er ekkert endilega sérfræðingar í krísustjórnun eða faraldursfræðum eða hvernig á að fara með hlutina rétt og upp á punkt. Til þess leitum við umsagna og sjónarmiða sérfræðinga og almennings. Það er hlutverk þingmanna að taka afstöðu samkvæmt eigin sannfæringu, í rauninni bara samvisku, um hvað sé best að gera. En til þess að við getum gert það þá þurfum við að fá umsagnir. Það er eins augljóst og hægt er að hafa það. Þess vegna er tímaskortur alltaf slæmur. Það er enn þá skrýtnara varðandi þetta frumvarp, eins og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson benti á, hvernig tímalína þess hefur verið. Ég kem úr hugbúnaðargeiranum og hef verið í tölvunarfræði og gæðaeftirliti og þess háttar og þar glímum við við síbreytileg vandamál. Það hefur þróast ákveðin aðferðafræði til þess að glíma við síbreytileg vandamál. Fólk lærði það að þegar það tók við verki sem það þurfti að skila af sér, t.d. hugbúnaði sem leysti ákveðin vandamál, ágætisverkefni, t.d. búa til reiknivél til að afgreiða ákveðið mál og þá er það bara búið, að þegar vélin var tilbúin til þess að afgreiða vandann og komin í notkun þá fattaði fólk allt í einu að þetta var ekki alveg nógu gott. Vandinn er ekki alveg svona. Það þurfti að gera eitthvað aðeins meira, aðeins öðruvísi. Það er af því að skilningur þeirra sem taka við vandamáli er ekki endilega sami skilningur og þeirra sem verða fyrir vandanum. Þetta er kallað fossalíkan í hugbúnaðargeiranum þar sem er bara vandamál og lausn. Aðferðafræðin sem hefur verið þróuð er að þegar tekið er við vandamáli þá reynum við að skilja það. Sem hugbúnaðarforritari hef ég lítinn skilning t.d. á heilbrigðismálum og hvernig á að útfæra þau. Þegar til mín kemur læknir og segir: Ég þarf hugbúnað sem gerir hitt og þetta, þá skil ég ekki forsendur þess vandamáls. Ég verð að setja mig í spor hans og ég geri það í skrefum, líka í bókstaflegri merkingu meira að segja, með því að fylgjast með því hvernig vinnulagið er og með því að safna sögum af því hvað gerist. Þegar einhver kemur til að fá þjónustu hjá þér, lýstu fyrir mér hvað gerist. Ég fer til þeirra sem leita eftir þjónustunni og spyr: Hvað er það sem þú ert að leita að, hvaða hjálp vantar þig, hvernig væri hentugt að fá hana? Og svo þegar búið er að hugsa út í mögulegar lausnir þá kemur maður aftur með það til baka til læknisins og til þeirra sem vantar læknisþjónustuna og spyr: Gæti þetta virkað? Væri sniðugt að gera þetta? Þá er það bara mjög gróflega undirbúið, jafnvel bara rissaðar upp smáskissur, gróf hugmynd að því hvernig þetta virkar. Fólk prófar það jafnvel bara á blaði: Já, ég myndi ýta á takka hér og það myndi fara með mig hingað og það lítur svona út, já, þetta er þægilegt eða nei, þetta er óþægilegt, ég myndi vilja hafa það svona eða hinsegin. Þá er hægt að aðlagast vandanum og það er lykilatriði. Í staðinn fyrir að taka við vandamáli og skila lausn þá tökum við við vandamáli og vinnum að lausninni í skrefum. Við skiljum vandann betur og skilum að lokum lausn þar sem er búið að spyrja notendur - lækna, þingmenn eða hvern sem er: Er þetta lausn sem fer í raun og veru í áttina að því að leysa vandann? Og þegar búið er að gera þetta í mörgum skrefum þá áttum við okkur kannski á því í lokin að það sem fólk vildi var í raun og veru ekki það sem það bað um til að byrja með. En það er einmitt það sem við erum búin að vera að ganga í gegnum í faraldrinum. Fyrstu fjárlögin voru svona. Það er allt í volli og við verðum bara að henda þessu hérna inn og þið eigið bara að samþykkja allt. Hér koma risabrúarlán og alls konar neyðaraðstoð og við höfum ekki tíma til að útskýra fyrir ykkur hvernig þetta á í raun og veru að virka. Það er rosalega óheppilegt. Hvernig eigum við, sem erum ekki endilega sérfræðingar í öllum þessum málum sem við verðum að ákveða, vinnumarkaðsaðgerðir fram og til baka, að vita hvort það sem lagt er til skili þeim árangri sem til er ætlast? Við höfum ekki hugmynd um það nema við fáum tíma og ráðrúm til að leita til þeirra sérfræðinga sem skilja málið. Enn og aftur erum við að ganga í þessa gildru. Eins einfalt og þetta frumvarp er þá þurfti það ekki að koma svona seint til þingsins. Við ættum að vera komin með reynslu af því að sjá hvernig þetta virkar og þá ætti að vera rosalega auðvelt að fá nánari lýsingu á því hvort það séu einhverjir agnúar, hvort það þurfi að aðlaga ákvæðin eitthvað aðeins betur. En nei, þetta er bara breytt gildistímaákvæði; fínt eins og það er, við ætlum bara að breyta tímanum. En ég hef ekki hugmynd um hvort það sé í rauninni eitthvað í ákvæðunum sem mætti rúnna betur af eða ekki, hvort það að breyta bara dagsetningunni sé nóg. Til þess þurfum við umsagnir. Til þess þurfum við tíma. Að hægt sé að leita í samráðsgáttina, eins og var bent á í fyrri ræðu. Enn og aftur erum við að sjá slæleg vinnubrögð, skort á skilningi á því að það eru ekki stjórnvöld sem ráða. Þau eru í þjónustuhlutverki og þau þurfa að virða það þjónustuhlutverk. En þau fara hins vegar með það vald, sem þeim er vissulega veitt, á rangan hátt, ekki með því að hugsa um valdshlutverk sitt sem þjónustu heldur bara: Ég ræð. Það er bara geðþótti minn sem segir að þetta skuli vera svona en ekki hinsegin. Af því bara.

Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins til að koma hér upp af því að mér er þessi umræða í svo fersku minni, hún situr satt best að segja dálítið í mér. Þegar heiti laganna er skoðað, lög um loftferðir, og einhverjar smávægilegar breytingar þar á, hvarflar kannski ekki að manni hversu mikilsverð réttindi voru þar undir, það hvarflaði ekki að manni við fyrstu sýn. Mér finnst bara ástæða fyrir okkur að muna eftir þessu og halda þessari forsögu til haga við framvindu málsins núna. Þarna undir voru þættir sem eru í sjálfu sér kjarninn í ríkisborgararéttinum. Að þetta hafi gerst finnst mér vera dálítið skólabókardæmi um að í svona málum sem hafa góðan tilgang í erfiðum aðstæðum þar sem hræðslan er alltumlykjandi þá fara réttindin að víkja. Það er auðvitað þannig með mannréttindin, þessi grundvallarréttindi sem eru svo veigamikil og svo heilög að þeim er fundinn staður í stjórnarskránni, að stærsta prófið um það hvort og hvernig þessi réttindi virka er auðvitað þegar á þau reynir, þegar að þeim er þrengt. Þarna gerist það einmitt að umræðan fer af stað um að það sé svo mikið undir og slík hætta á ferðinni að ekki gefst tími til að rýna málið þrátt fyrir að sérfræðingar á sviðinu hafi flaggað og þeir flögguðu með þeim hætti að þarna hefðu menn átt að gefa sér tíma, þegar skylda átti flugrekendur til að synja farþega um flutning með augljósum afleiðingum. Það að vera synjað um flutning til landsins þýðir auðvitað í reynd að manneskja kemst ekki til landsins við ákveðnar aðstæður. Þessi regla hefði átt að gilda jafnt um íslenska ríkisborgara sem erlenda. Í fyrri ræðum um það atriði hefur komið fram að auðvitað bannar stjórnarskráin ekki alla mismunun milli fólks. Stjórnarskráin og öll okkar réttindalöggjöf er þannig uppbyggð að þegar við berum fólk saman þá erum við að bera saman hliðstæðar aðstæður og við erum að bera saman hvort sjónarmiðin að baki ólíku regluverki séu málefnaleg eða ómálefnaleg. Þá gengur auðvitað ekki að ætla að líta fram hjá því að stjórnarskráin mælir fyrir um það mjög skýrlega að íslenskum ríkisborgara verði ekki meinað að koma til landsins og honum verði ekki vísað úr landi. Sérfræðingar hafa talað um að þetta sé einn af veigamestu þáttunum og einn kjarninn í ríkisborgararéttinum, rétturinn að mega koma til síns heimaríkis. Mig langaði bara að koma hér upp til að minna á þetta sjónarmið, að þau réttindi í stjórnarskránni sem þarna eru undir, hvort sem við erum alveg á bríkinni við þau eða farin yfir línuna, um grundvallarréttindi fólksins í landinu hafa ekki þýðingu í reynd ef við stöndumst ekki að fara að kroppa í þau þegar hættuástand er fyrir hendi.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum, framlenging bráðabirgðaheimilda, þar sem lagt er til að framlengdar verði bráðabirgðaheimildir dómstóla, lögreglu og sýslumanna til að nota fjarfundabúnað og rafrænar lausnir við meðferð mála í ákveðnum tilvikum. Umræddar bráðabirgðaheimildir sem fyrst voru samþykktar í apríl 2020 vegna þess ástands sem þá ríkti vegna kórónuveirufarsóttarinnar og síðar voru framlengdar til 31. desember 2021 hafa reynst vel. Þannig hafa dómstólar notast við rafrænar lausnir frá því að það var heimilað, m.a. við fyrirtökur, aðalmeðferðir og við framlengingu gæsluvarðhaldsúrskurða. Ljóst er að fresta hefði þurft málum í enn ríkari mæli af völdum útbreiðslu kórónuveirunnar en raunin varð. Þá liggur fyrir að af sömu ástæðu hafa sýslumenn í auknum mæli beitt rafrænum lausnum við meðferð dánarbúa með það að markmiði að fækka óþarfa komum á sýsluskrifstofur og tryggja að þjónustan líði ekki fyrir ástandið sem myndast hefur. Það er því mikilvægt að framlengja heimildir til rafrænnar meðferðar mála. Þá hefur það fyrirkomulag að lögreglu sé unnt að taka skýrslu á rannsóknarstigi í gegnum fjarfundabúnað reynst mjög vel og engir meinbugir komið í ljós. Í ljósi þess að áhrifa heimsfaraldurs kórónuveirunnar gætir enn er talið rétt og mikilvægt að framlengja framangreindar heimildir til rafrænnar meðferðar. Með því gefst tími til að taka til frekari skoðunar hvort útfæra eigi slíkar rafrænar lausnir með varanlegum hætti. Ég legg því til að þær verði framlengdar til ársloka 2024. Með frumvarpinu er jafnframt lagt til að framlengd verði bráðabirgðaheimild laga um dómstóla sem heimilar að Landsréttur sé staðsettur utan Reykjavíkur en þá heimild samþykkti Alþingi í febrúar 2017 og gildir hún til 1. janúar 2022. Frá því að Landsréttur tók til starfa hefur rétturinn haft aðsetur í Kópavogi. Þar sem enn er unnið að húsnæðismálunum dómstólsins er lagt til að umrædd heimild verði framlengd um önnur fimm ár eða til 1. janúar 2027. Ég legg til að frumvarpinu, virðulegur forseti, verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Frú forseti. Mér finnst athyglisvert að hæstv. ráðherra sé að biðja um tímabundnar bráðabirgðaheimildir í ljósi þess að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er mikið talað um stafræna umbyltingu og stafrænt Ísland. A.m.k. fjórir af þessum liðum eru hlutir þar sem ég spyr sjálfan mig: Af hverju er það ekki bara alltaf svona? Af hverju þurfum við að nota Covid sem afsökun fyrir því að geta haft samband við fólk stafrænt og geta lagt fram skjöl stafrænt? Ég spyr því af hverju við afnemum ekki bara allar greinar um að hafa þetta tímabundið og þetta gildi bara áfram. V. kafli snertir síðan Landsrétt og hvar hann megi vera. Ég hefði haldið að það þyrfti ekkert að takmarka hann við Reykjavík heldur væri alla vega hægt að hafa hann á Stór-Hafnarfjarðarsvæðinu eða jafnvel bara hvar sem er á landinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni fyrir þessar vangaveltur og spurningar. Já, það er alveg hárrétt sem hér er tekið fram og ég get verið sammála hv. þingmanni í því að auðvitað er ástæða fyrir okkur til að horfa enn frekari til rafræns Íslands og stafrænna umbyltinga á þessu sviði. Það er reyndar vinna sem er búin að vera í gangi í nokkur ár undir forystu hæstv. fjármálaráðherra og með miklum árangri sem birtist okkur bara í okkar daglega lífi í á vefnum island.is og Heilsuveru og öllu því sem er verið að innleiða. Þannig að við erum sannarlega á réttri leið. Vissulega hefur þetta kennt okkur hér í þinginu ný vinnubrögð sem ég tel að séu komin til að vera til frambúðar. Þegar fólk utan af landi þarf að koma sem gestir á nefndarfundi þá þarf það til að mynda ekki að ferðast lengur um langan veg heldur mun það geta tekið þátt í þeim fundum heiman að frá sér og það mun spara bæði fé, tíma og fyrirhöfn. Við erum á þessari vegferð, hún tekur auðvitað tíma í stóru umhverfi og það má segja að Covid hafi ýtt við okkur til að gera þetta jafnvel enn hraðar. Það er því alveg ljóst að við erum á þessari vegferð með embætti ráðuneytisins, við munum halda áfram á þeirri vegferð og margt er að koma þar inn sem verður til lengri tíma. En auðvitað verður síðan að ná utan um það í einhverri heildarlöggjöf að heimila þessar breytingar. Það er mikil vinna sem þarf að fara fram í því sem þarf að taka tillit til allra þessara þátta. Varðandi húsnæðismálin fyrir Landsrétt þá er unnið að því að koma öllum dómstigum í nýtt húsnæði. Lagt er til í skýrslu sem fjármálaráðuneytið lét gera að Hæstiréttur verði fluttur í Safnahúsið, 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og gott að heyra að við erum í vegferð þegar kemur að þeim málaflokkum sem falla undir hæstv. ráðherra. Mig langaði að nota þetta seinna andsvar til að spyrja hæstv. ráðherra hvaða hlutir séu í vegferð og hvað við megum eiga von á að sjá verða stafrænt á næstunni í þeim hlutum sem hæstv. ráðherra ber ábyrgð á.

Virðulegur forseti. Það er til margs að líta þegar horft er til þess hvar menn eru á þessari vegferð í stjórnkerfinu almennt. Þetta á ekki eingöngu við um dómsmálaráðuneytið heldur á það við um stjórnsýsluna í heild. Eins og ég fór inn á áðan birtist þetta okkur orðið í auknum mæli í okkar dagsdaglega lífi. Í ráðuneytinu er m.a. verið að vinna að því að koma meðferð dómsmála í varanlegan stafrænan búning að eins miklu marki og unnt er að gera það, greina réttarfarslöggjöfina með heildstæðum hætti og ekki síður að útfæra þær tæknilausnir sem koma í staðinn. Við erum til að mynda nýbúin að opna réttarvörslugátt, hún var opnuð bara núna í þessari viku, þar sem þolendur geta fylgst með sínum málum rafrænt. Þetta er að gerast myndi ég segja bara eiginlega öllum sviðum þar sem er möguleiki að koma því við. Það tekur auðvitað tíma að innleiða slíkar grundvallarbreytingar og það mun taka okkur tíma að útbúa síðan um það heildarlöggjöf hvernig við höldum utan um þessar heimildir.

Virðulegi forseti. Það gildir um þetta mál eins og mörg önnur sem liggja fyrir þinginu þessa dagana að um er að ræða bráðabirgðaneyðarheimild, notuð til að festa eitthvað í sessi sem kannski má deila um hvort sé til bráðabirgða að þessu sinni. Hér er m.a. mælt fyrir bráðabirgðaheimild til ýmissa stjórnvalda og dómstóla til að taka mál fyrir á fjarfundi eða á símafundi, bjóða upp á rafræna meðferð mála. Heimildin var fyrst sett til nokkurra mánaða og var síðan framlengd í rúmt ár og átti að gilda til loka þessa árs. Nú er hún aftur lögð fram til bráðabirgða, í neyðarumræðu og óðagoti þar sem enginn almennilegur tími gefst til að ræða málið, og nú á að framlengja hana til þriggja ára. Hæstv. ráðherra hélt því fram áðan að engir meinbugir hefðu fundist á þessari framkvæmd. Þá leikur mér forvitni á að vita: Hvaða gögn liggja að baki þeirri fullyrðingu ráðherra? Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um það. Hefur verið gerð einhver úttekt á því eða eru einhver gögn sem sýna fram á þetta? Í þeim fáu umsögnum sem tækifæri hefur gefist til að leggja fram um málið kemur m.a. fram að komið hafi upp misræmi í framkvæmd og kallað hefur verið eftir nánari útfærslu og annað sem hefði kannski þurft meiri tíma til að sinna. Ég vil bara taka undir það sem aðrir hafa sagt hér í dag: Við erum komin út á hálan ís þegar við erum farin að taka því sem gefnu að það megi afgreiða bráðabirgðaheimildir trekk í trekk og til lengri tíma án þess að nokkurn tímann gefist raunverulegur tími hérna til þess að ræða mál af þessu tagi. Þau eru sannarlega mikilvæg. Til viðbótar við þær spurningar sem ég hef beint til hæstv. ráðherra langar mig bara að biðja um úthugsaðri og vandaðri vinnubrögð af hálfu þessarar ríkisstjórnar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég held að það sé ágætt að horfa svolítið á heildarmyndina þegar við erum að stíga þessi skref hér í þinginu. Það er í sjálfu sér hægt að gagnrýna það með ýmsum hætti að þetta sé að gerast þannig að menn þurfi að sækja sér bráðabirgðaheimildir. En af hverju stigum við þessi skref? Af hverju var þingið á sínum tíma að veita þessar bráðabirgðaheimildir? Jú, það var vegna þess alvarlega ástands sem skapast hafði í samfélaginu og það var til að reyna að gera stjórnsýsluna afkastameiri og skilvirkari í þágu íbúa landsins, að kerfið gæti virkað þrátt fyrir þá annmarka sem augljóslega voru til staðar. Þannig höfum við brugðist við á öllum sviðum samfélagsins, alveg eins og hér í þinginu, til að mynda þegar maður horfir hér yfir salinn, hvar fólk er staðsett, breytt vinnubrögð og við höfum innleitt nýjar reglur. Margt af því er komið til að vera. Við höfum lært af þessu. Við höfum innleitt nýja tækni sem gerir okkur kleift að gera verkin skilvirkari og afkastameiri. Ég fór yfir það áðan að við erum búin að vera í nokkur ár á mjög hraðri og ákveðinni vegferð í að innleiða rafrænar lausnir, Stafrænt Ísland. Við urðum að grípa til óvæntra ráðstafana vegna Covid-ástandsins í þeim efnum og ég held að engu okkar hafi dottið það í hug fyrir tæpum tveimur árum þegar þessi höggbylgja skall á okkur að við stæðum hér í dag og það væri ekki búið að leysa úr þessum málum, að við sætum enn þá uppi með þetta stóra vandamál sem þessi vágestur hefur gefið okkur. Þess vegna voru bráðabirgðaheimildirnar settar til skamms tíma af því að það trúði því enginn. Nú erum við enn á þessari vegferð og munum halda áfram á henni og ég myndi frekar líta, þegar upp verður staðið, á þær jákvæðu hliðar sem hafa myndast af þeim lærdómi sem við höfum dregið á þessum vettvangi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég saknaði þess þó að fá svar við spurningunni sem ég beindi til hans um hvaða gögn og upplýsingar lægju að baki þeirri fullyrðingu að engir meinbugir hefðu fundist á þessari framkvæmd. Og svo langar mig líka til að beina einni spurningu í viðbót til hæstv. ráðherra: Ef þetta á að vera til bráðabirgða, hvers vegna er þá lagt til að þetta sé til þriggja ára núna en ekki raunverulega til bráðabirgða? Þá gæti þinginu, þegar betra ráðrúm gefst til, gefist tími til að til þess að fara nánar yfir það hvort þetta sé fyrirkomulag sem við viljum hreinlega hafa til frambúðar og þá með hvaða hætti.

Virðulegur forseti. Ekkert verk okkar mannanna er algjörlega fullkomið og auðvitað eru meinbugir á ýmsu sem hafa fylgt því sem við erum að takast á við í þessu Covid-ástandi. Við getum litið þar til, held ég, flestra þátta í samfélaginu. Við getum líka litið bara inn á við hjá þinginu og fundið ýmsa meinbugi sem hafa orðið á framkvæmd á störfum þingsins, til að mynda. Við þekkjum það öll sem vorum hér á síðasta kjörtímabili hvernig það gekk nú að koma þessum stafrænu fundum á með fjarfundarbúnaði og því öllu. Þetta var ekki til staðar. Það voru ýmsir meinbugir sem við glímdum við; það heyrðist ekki í mönnum þegar það átti að heyrast í þeim og svo heyrðist í mönnum þegar ekkert átti að heyrast í þeim o.s.frv. Þannig að auðvitað eru einhverjir meinbugir sem fylgja þessu. Við erum auðvitað bara að slípa það til og það hefur verið að gerast úti um allt samfélagið. Af hverju til þriggja ára? Ja, ætli það sé ekki verið að horfa til þess að við þurfum ákveðið svigrúm. Við sjáum það í dag núna, u.þ.b. tveimur árum eftir að þessi höggbylgja skall á okkur, þetta Covid-ástand, 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Ég er á svipuðu róli og komið hefur fram hér í andsvörum á undan. Það snýr að tímanum. Rökstuðningur málsins, eins og segir hér í kafla um tilefni og nauðsyn lagasetningar, er þessi: Þar sem allri óvissu vegna útbreiðslu kórónuveirunnar hér á landi hefur ekki verið eytt þykir nauðsynlegt að leggja til að bráðabirgðaheimildir umræddra laga verði framlengdar. Fyrr má nú aldeilis fyrrvera. Ég skil alveg þá stefnumörkun, ef hún væri til staðar, að til framtíðar ætti að koma á því verklagi sem viðhaft hefur verið undanfarið rúmt ár. En það að ætla að taka allt kjörtímabilið hér um bil, því að lok árs 2024 er bara korter í kosningar - ef þessi ríkisstjórn höktir allan þann tíma og ef ekki verður boðað til kosninga í millitíðinni þá er þetta gríðarlega langur tími. Ég hef verið þeirrar skoðunar að allar Covid-aðgerðir, sérstaklega þær sem eru settar í búning bráðabirgðaaðgerða, eigi að vera til skamms tíma. Þótt ekki væri fyrir nema annað geld ég varhug við því að við förum að setja Covid-aðgerðir í búning sem ætlunin er að viðhafa í rúm þrjú ár. Við ætlum öll fyrir löngu að vera komin út úr þessum bráðaaðgerðum Covid-faraldursins á þeim tíma og ég held að það styttist óðum í þann tíma að almenn sátt verði um að snúa af þeirri braut sem við höfum verið á undanfarið. Hæstv. ráðherra, ég get alveg skilið rökstuðninginn, þetta er hluti af þeirri sviðsmynd sem við ætlum að horfa á til langs tíma, en ég skil það alls ekki að ætla að setja þessa bráðabirgðaaðgerð í kórónuföt og ætla að vera í þeim í rúm þrjú ár.

Virðulegur forseti. Mig langar að nefna það enn og aftur að kannski sé fátt svo með öllu illt að ei boði nokkuð gott. Það höfum við þó lært af þessu Covid-ástandi að við höfum getað innleitt tækni og við höfum getað breytt vinnubrögðum. Það mun auka á skilvirkni og þægindi þeirra sem njóta. Þetta á sér stað víða í samfélaginu. Ég nefndi það hér í inngangsorðum mínum að mjög góð reynsla væri af mörgu af því sem hefur verið innleitt og ástæða sé til að horfa til varanlegra breytinga á kerfinu. Það er auðvitað eitthvað sem er bara verið að læra núna á þessum tíma, í ljósi reynslunnar og þeirrar þróunar sem orðið hefur á tækninni. Rafræn meðferð mála, t.d. á vettvangi þess ráðuneytis sem ég stend fyrir, hefur skilað einhverju í reynslubankann sem sýnir okkur að það er tímabært að horfa á þetta til lengri tíma. Ég lít á þennan tíma sem áframhaldandi safn í reynslubankann og síðan munum við í framhaldi af því koma fram með varanlega löggjöf til að innleiða þessar breytingar. Það krefst lagabreytinga þegar verið er að fjalla um svo viðkvæma málaflokka eins og heyra undir í þessu ráðuneyti. Ég get alveg tekið undir það að ég vona að það taki ekki þrjú ár. Ég vona að innan þess tíma verðum við laus við þennan vágest og búin að leggja fram heildarlöggjöf sem snýr að þessum málum og öðrum þar sem við stígum þessi skref inn í framtíðina.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég held að þetta þurfi að gerast á grundvelli stefnumörkunar ráðherra og í því samráði sem því fylgir. Við erum alla daga að senda einhver skilaboð frá okkur hér í þessum sal með því sem við samþykkjum. Ég held að það væri mjög vont að senda héðan þau skilaboð að segja: Heyrðu, við ætlum að vera í bráðabirgðaframlengingum á Covid-aðgerðum hér um bil út allt kjörtímabilið, til ársloka 2024. Það eru ekki góð skilaboð. Við eigum að senda þau skilaboð að við ætlum okkur út úr þessu ástandi hið allra fyrsta, ekki í árslok 2024. Ég hvet hæstv. ráðherra til að taka þetta mál úr kórónufötunum og setja það í búning stefnumörkun ráðherra. Það má vel vera að þetta sé hið besta mál, enda sýnist mér á öllu í samráðskaflanum að engar umsagnir hafi borist. Þeir sem um höndla virðast ekki gera miklar athugasemdir við þennan tíma en ég held að við eigum ekki að senda þau skilaboð út að við verðum í Covid-bráðaaðgerðum út árið 2024.

Virðulegur forseti. Það kom náttúrlega fram í ræðu minni áðan og í því sem ég hef verið að segja hér að við erum að horfa til framtíðar. Það var við neyðaraðstæður sem menn fóru að stíga skref í tilraunaskyni til að auka skilvirkni, til að ná meiri árangri, til að geta þjónað betur þeim sem við eigum að þjóna. Reynslan af því er ekki bara hjá okkur, hún er út um allt. Og hún hefur sýnt okkur að við erum að fara að stíga varanleg skref í þessum málum, gera varanlegar breytingar. Sú stefnumörkun var reyndar tekin fyrir nokkrum árum og hefði væntanlega haft lengri aðdraganda ef þetta ástand hefði ekki skapast. Ég held að það sé ekkert tiltökumál og að það sé alls ekki verið að klæða málið í einhvern Covid-búning þó að við segjum að ástæða sé til að framlengja þetta til þriggja ára. Ég held að þar sé bara verið að búa til svigrúm einmitt til að 

Herra forseti. Það gæti verið fróðlegt að bera saman tvö frumvörp sem við höfum til umfjöllunar hér í dag sem eru hliðstæð hvað efni varðar en lýsa ólíkum vinnubrögðum að ýmsu leyti, annars vegar frumvarp innanríkisráðherra um framlengingu bráðabirgðaheimilda í ýmsum lögum og hins vegar frumvarp innviðaráðherra um breytingu á lögum um loftferðir sem snýst líka um framlengingu gildistíma. Það eru nefnilega tvö atriði sem eru áberandi ólík á milli þessara mála. Í fyrsta lagi samráðið. Það frumvarp sem við fjöllum hér um var sett í samráðsgátt stjórnvalda 12. nóvember og var þar í tíu daga. Þetta er nefnilega ekkert mál. Hæstv. innviðaráðherra gat ekki gert slíkt hið sama með sitt frumvarp sem við ræddum hér fyrr í dag. Það er ótrúlega lélegt. Ég vil þakka hæstv. ráðherra Jóni Gunnarssyni fyrir að sýna okkur svart á hvítu hvernig hægt er að gera þessa hluti betur en hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jónsson gerir. Síðan er hitt atriðið sem hallar á hinn veginn og það er varðandi þann tímaramma sem lagt er upp með. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir viðheldur nefnilega þeirri, vil ég segja, hefð sem skapaðist hér á fyrstu dögum Covid-viðbragða þingsins að hafa úrræði sem við værum að lögfesta á handahlaupum vel og þröngt römmuð inn í tíma. Þetta skipti mjög miklu máli í upphafi faraldursins þegar umræður í þingsal voru takmarkaðri en þær eru í dag og nefndastörf voru í óttalegu skötulíki miðað við það sem best gerist og meðan samfélagið var á þeim stað að ég held að fólki hafi bara gengið illa að halda fókus á að skila til okkar umsögnum. Það var mjög mikið sem gekk á þessa fyrstu mánuði Covid-faraldursins og það að skila inn umsögn við frumvarp hjá Alþingi var kannski ekki eitt af því sem skoraði hæst á lista hjá fólki í fjarvinnu heiman frá sér með börnin heima sem ekki gátu sótt skóla og allt það. En til að bregðast við þeim halla sem varð á þinglegri meðferð mála fórum við að venja okkur á að setja heimildir í lög til skamms tíma; hálft ár, heilt ár, ekki meira en það. Þeirri hefð viðheldur innviðaráðherra í frumvarpi sínu um framlengingu gildistíma í lögum um loftferðir, leggur til að ákvæðið sé framlengt um hálft ár, til 1. júlí 2022. En hæstv. innanríkisráðherra gengur mjög langt varðandi tímarammann og leggur til framlengingu til 2024. Af umræðunum hér í dag held ég að það megi bara þykja ljóst að þetta er of langur tími. Auðvitað eigum við að skoða hvort festa megi heimildir til fjarfunda hjá hinum ýmsu stjórnsýslueiningum varanlega í lög. Þá skulum við gera það með almennilegu frumvarpi sem fær almennilega meðferð í ráðuneyti og hjá þingi en ekki einhverju sem er klárað hér korter í jól. Mig langar þess vegna að beina því til virðulegrar allsherjar- og menntamálanefndar að hún breyti þessu frumvarpi þannig að það gæti samræmis við þá hefð sem skapaðist hérna, þá hefð sem innviðaráðherra virðir, að við veitum svona heimildir aðeins til skamms tíma í senn. Ég myndi leggja til að nefndin skoðaði það að framlengja bráðabirgðaheimildir innanríkisráðherra til miðs árs 2022, sem sagt um hálft ár, og að ráðuneytið noti þann tíma til að fara í þá vinnu sem þarf til að skoða að festa þessar heimildir varanlega í sessi. Það er bara hægt að koma með það frumvarp til okkar hér í vor, það er hægt að senda það til umsagnar með tveggja til þriggja vikna umsagnarfresti frá þinginu eins og við viljum gera í öllum málum sem á að vinna vel en getum ekki í málum sem koma svona skömmu fyrir áramót. Það væri töluvert betri bragur á því og myndi leysa okkur undan óþarfa deilum um það að framlenging til þriggja ára sé ekkert til bráðabirgða heldur varanleg, eitthvað sem við getum hæglega losað okkur við og gert hlutina töluvert betur í leiðinni.

Virðulegi forseti. Mig langar að fylgja eftir þeirri tillögu sem hv. 10. þm. Reykv. n., Andrés Ingi Jónsson, kom með. Ég hjó eftir því í svörum hjá hæstv. ráðherra að hann virtist ekki geta svarað spurningunni um það hvort einhverjir meinbugir hefðu verið á heimildum fyrir rafrænni meðferð. Ég veit það af reynslu minni úr tæknigeirann að það er mikilvægt að tala við notendur og það tekur alltaf svolítið lengri tíma en ætlast er til og því langar mig að leggja það til að hæstv. ráðherra ýti á það að ráðuneytið geri slíka athugun. Ég er sammála hv. 10. þm. Reykv. n. að þrjú ár séu allt of langur tími. Ég væri frekar til í að leggja það til við virðulega allsherjar- og menntamálanefnd að tíminn sem ætlaður sé í að koma með varanlegri löggjöf sé fyrir árslok 2022. Þá er hægt að gera þessa athugun núna í vor, kynna hana fyrir þingi. Það er hægt að vera í góðu samráði við stjórn og stjórnarandstöðuflokka um hvernig þetta væri gert. Ég myndi líka halda að þetta væri hlutur sem hæstv. ráðherra vildi klára meðan þessi mál heyra enn undir hann. Ég beini því til virðulegrar allsherjar- og menntamálanefndar að veita ráðuneytinu og hæstv. ráðherra smá aðhald með því að gefa ekki þrjú ár heldur horfa frekar til þess að búið verði að klára þetta fyrir árslok 2022.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, lögum um Fjarskiptastofu og lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Frumvarpið er til komið vegna endurmats stjórnvalda á áætlunum og viðbúnaði í kjölfar orðinna og mögulegra breytinga á eignarhaldi fjarskiptainnviða, svo sem fjárfestinga erlendra aðila í grunnvirkjum og fjarskiptaþjónustu hér á landi. Það var undirbúið í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu í samráði við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og Fjarskiptastofu. Ljóst er að fjarskiptanet og fjarskiptaþjónusta eru undirstaða margvíslegrar samfélagslegrar og efnahagslega mikilvægrar starfsemi. Það er skylda ríkisvaldsins að gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja sem best öryggi og áreiðanleika fjarskipta á landinu á hverjum tíma með tilliti til þjóðaröryggis og almannahagsmuna. Starfsemi mikilvægra innviða samfélagsins, þar á meðal ríkisins, byggist m.a. á virkni og öryggi fjarskiptaneta og fjarskiptaþjónustu sem varða því þjóðaröryggi. Líta verður svo á að öryggi ríkisins sé fólgið í hugtakinu þjóðaröryggi. Fjarskiptasamband sem varðar varnarmál og fjarskiptasamband við útlönd telst einnig varða þjóðaröryggi. Þá eru almannahagsmunir í fjarskiptum bæði fólgnir í því að þjónustan sé tiltæk þegar hennar er þörf með vísan til hugtaksins alþjónustu í fjarskiptum og mikilvægi þess að ná sambandi við neyðarþjónustu 112, svo og leynd fjarskipta. Í frumvarpinu er byggt á því að almannaöryggi, að því er viðkemur fjarskiptum, rúmist innan hugtaksins almannahagsmunir. Markmið frumvarpsins er að stuðla að vernd almannahagsmuna og auknu þjóðaröryggi á sviði fjarskipta. Telja má að erlent eignarhald fjarskiptainnviða og fjarskiptafyrirtækja auki líkur á útvistun afmarkaðra þátta í starfsemi þeirra, svo sem í hagræðingarskyni eða vegna samlegðaráhrifa. Útvistun fjarskiptafyrirtækja út fyrir íslenska lögsögu getur að einhverju leyti torveldað eftirlit Fjarskiptastofu, auk þess sem áhættusnið rekstraraðila stækkar óhjákvæmilega við slíka útvistun. Frumvarpinu er ætlað að mæta framangreindum áskorunum og með því auka áfallaþol fjarskipta á Íslandi. Með frumvarpinu eru lagðar til eftirtaldar breytingar á gildandi fjarskiptalögum: Í fyrsta lagi verði gerðar ítarlegri kröfur til fjarskiptafyrirtækja um áhættustýringu og viðbúnað hvað varðar útvistun rekstrarþátta út fyrir íslenska lögsögu. Horft var til svonefndrar kóðatilskipunar ESB á sviði fjarskipta og fyrirmynda í norrænum rétti við útfærslu ákvæða frumvarpsins sem þetta varða. Meðal annars verði gerð sú krafa að fjarskiptafyrirtæki geti fært starfsemi sem útvistað hefur verið út fyrir íslenska lögsögu inn í íslenska lögsögu komi upp þær aðstæður að hætta sé talin á að rekstrarsamfellu fjarskiptanetsins eða fjarskiptaleynd stafi ógn af útvistuninni, sem ekki er brugðist við með öðrum hætti og varðar almannahagsmuni eða þjóðaröryggi. Þá þarf fjarskiptafyrirtæki að geta endurreist fljótt fjarskiptaþjónustu sem rofnar vegna útvistunar út fyrir íslenska lögsögu. Í öðru lagi verði lögfest tilkynningarskylda fjarskiptafyrirtækja gagnvart Fjarskiptastofu um nýjar upplýsingar eða annað sem tengist áfallaþoli fjarskiptaneta eða fjarskiptaþjónustu og varðar almannahagsmuni eða þjóðaröryggi. Í þriðja lagi eru ákvæði um að eftirlit Fjarskiptastofu með framkvæmd fjarskiptalaga verði styrkt. Í fjórða lagi er síðan lagt til að lögfest verði heimildarákvæði er lýtur að staðsetningu fjarskiptaneta. Ráðherra geti þá í reglugerð kveðið á um að kerfi og búnaður í fjarskiptanetum, sem teljast mikilvæg með tilliti til almannahagsmuna eða þjóðaröryggis, og er nauðsynlegur fyrir virkni eða stjórnun fjarskipta innan landsins skuli staðsettur í íslenskri lögsögu. Í reglugerð verði tekið mið af umsögnum Fjarskiptastofu og ríkislögreglustjóra á grundvelli áhættumats þeirra. Jafnframt megi í reglugerð kveða á um að rekstur slíks búnaðar og kerfa skuli fara fram í íslenskri lögsögu, þasr með talin umsjón og eftirlit með virkni og ástandi fjarskiptaneta. Þar býr m.a. að baki mikilvægi þess að í landinu sé á hverjum tíma nauðsynleg þekking og geta til endurreisnar þjónustu ef á reynir. Gildandi löggjöf takmarkar ekki útvistun starfsemi fjarskiptafyrirtækja út fyrir íslenska lögsögu, þar á meðal staðsetningu búnaðar og kerfa fjarskiptaneta eða rekstur þeirra. Slík þróun er þegar hafin og drifin áfram af tæknilegum möguleikum og fjárhagslegu hagræði. Endurmat á öryggisráðstöfunum og viðbúnaður á sviði fjarskipta er viðvarandi viðfangsefni okkar. Áhættumat með tilliti til almannahagsmuna eða þjóðaröryggis gæti gefið tilefni til að setja reglugerð á grundvelli ákvæðisins. Með frumvarpinu eru jafnframt lagðar til breytingar á gildandi lögum um Fjarskiptastofu. Markmið þeirra er að kveða skýrar á um eftirlitsheimildir stofnunarinnar og hlutverk hennar er varðar almannahagsmuni og þjóðaröryggi. Meðal annars verður Fjarskiptastofu heimilt að krefjast upplýsinga um eigendur, keðju eigenda og þá aðila sem raunverulega fara með atkvæðisrétt, stjórnarmenn, framkvæmdastjóra, eftirlits- og stjórnkerfi innan fjarskiptafyrirtækis. Lögfest verði líka heimild til álagningar stjórnvaldssekta vegna brota gegn skyldu til að afhenda réttar og fullnægjandi upplýsingar. Loks eru lagðar til breytingar á gildandi lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Ráðherra geti bundið erlenda fjárfestingu skilyrðum í því skyni að koma í veg fyrir að hún geti ógnað öryggi landsins, gengið gegn allsherjarreglu eða almannaöryggi. Um þessar breytingar var haft samráð við starfandi nefnd á vegum forsætisráðuneytisins um rýni fjárfestinga í þýðingarmiklum samfélagsinnviðum og tengdri starfsemi vegna þjóðaröryggis með vísan í fyrirhugaða framlagningu frumvarps á vorþingi. Við undirbúning frumvarpsins var horft til sjónarmiða um meðalhóf og jafnræði og hliðsjón höfð af lagaumgjörð á Norðurlöndunum er varðar öryggi fjarskipta. Aðrar Norðurlandaþjóðir hafa á að skipa löggjöf og stofnanaumgjörð sem miðar að því að stuðla að áfallaþoli grunnvirkja, vernd almannahagsmuna og þjóðaröryggi á sviði fjarskipta. Mati á mögulegum fjárhagslegum áhrifum af samþykkt frumvarpsins fyrir Fjarskiptastofu verður gerð ítarlegri skil í frumvarpi til nýrra laga um fjarskipti, sem fyrirhugað er að leggja fram í þriðja skipti í næsta mánuði. Umfjöllun um það frumvarp fór fram á síðasta þingi og svipar því að sumu leyti til hluta þessa frumvarps. Frumvarp þetta er brýnt og með því er stigið mikilvægt skref í að bæta lagaumgjörð um almannahagsmuni og þjóðaröryggi á sviði fjarskipta enda krefst ör þróun í tækni og viðskiptum stöðugs endurmats, viðbúnaðar og öryggisráðstafana af hálfu stjórnvalda. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins í stórum dráttum og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og 2. umr.

Herra forseti. Við ræddum aðeins í byrjun þingfundar hversu bagalegt væri að þetta frumvarp væri fyrst nú að koma til þingsins þegar upptakturinn að sölu á þessum mikilvægu fjarskiptainnviðum hefði verið í gangi í rúmt ár. En ráðherrann er nýtekin við þessum málaflokki og ætla ég ekki að elta ólar við það í andsvörum við hana heldur langar mig að spyrja út í staðsetninguna, aðallega út í 2. gr. varðandi það að ráðherra geti í reglugerð kveðið á um að starfsemin skuli staðsett í íslenskri lögsögu. Ráðherra nefndi að þarna kæmi til skoðunar að það gæti torveldað eftirlitshlutverk Fjarskiptastofu með aðilum ef starfsemi væri að flytja úr íslenskri lögsögu. Mig langar að velta því upp hvort þetta gæti ekki líka virkað í hina áttina. Ef lögsagan væri erlendis, hvort erlend ríki væru þá farin að hafa einhverja leið inn í íslenska fjarskiptainnviði, hvort ríki geti sett lög sem skyldi rekstraraðila sem á hlut í íslenskum fjarskiptainnviðum til að láta þeirri ríkisstjórn upplýsingar í té og jafnvel skylda rekstraraðila til að gera það í leyni. Ég spyr líka, í ljósi þeirra miklu hagsmuna sem eru undir, hvort veik reglugerðarheimild sé nægjanleg í 2. gr., hvort við þurfum ekki hreinlega að sýna vilja þingsins skýrar um að það sé skylda til staðsetningar í íslenskri lögsögu á þessum grunninnviðum íslensks samfélags. Ég hefði alla vega búist við einhverju sterkara en beru reglugerðarákvæði hvað þetta varðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Þetta eru bara eðlilegar vangaveltur, spurningar sem ráðuneytið hafði sjálft spurt, hvernig best væri að koma þessu fyrir í löggjöfinni. Það er kannski flókið að skella á beinu lagaákvæði og móta það í dag af því að þetta er kvikur markaður, hlutirnir breytast hratt, tæknin er ör. Við vitum varla hvernig fjarskiptasamskipti verða hér eftir einhver ár. Það var því talið betra að gera þetta með þessum hætti og skýrt er kveðið á um mikilvægi samráðs og víðtæks áhrifamats til að beita henni og koma á þessari reglugerðarheimild. Ég held, eftir það mat sem lagt hefur verið á þetta í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, að það sé skynsamlegt að fara þessa leið. Síðan munum við auðvitað taka til umræðu frumvarp um ný fjarskiptalög í byrjun næsta árs og þá koma þessar spurningar aftur upp. Við erum að reyna að bregðast við hluta þeirra núna, sem við teljum mikilvægt að gera. 2. gr. gengur langt en ég held við förum kannski ekki að beita henni fyrr en annað í löggjöfinni dugar ekki til. Ég tel því að þessu sé betur fyrir komið með heimild fyrir ráðherra um reglugerð.

Herra forseti. Ég held að í innviðaráðuneytinu, ráðuneytinu sem er með alla hina innviðina, myndi fólki seint detta í hug að opna fyrir það t.d. að Landsnet mætti vera í annarri lögsögu en íslenskri. Ég held að þetta séu þvílíkir grundvallarhagsmunir að nefndin hljóti að taka til alvarlegrar skoðunar að festa þetta sem skýrt lagaákvæði en ekki veika reglugerðarheimild fyrir ráðherra. Mig langar líka að spyrja ráðherrann varðandi eignarhald til framtíðar. Þetta mál sprettur upp úr því að franskur sjóður gerir tilboð í Mílu. Hvað ef sjóðurinn ákveður að selja hlutinn áfram til annars aðila? Dugar eitthvert óljóst ákvæði um tilkynningar til Fjarskiptastofu eða ættum við að leita fanga í fyrirmyndum í öðrum lögum? Þá detta mér t.d. í hug lög um landshöfuðlén, sem voru samþykkt hér á síðasta vetri, þar sem kemur skýrt fram að íslenska ríkið geti gripið inn í sölu á hlutum í ISNIC. Nú eða bara gömlu góðu lögin um Þingvallaþjóðgarð þar sem ekki má selja sumarbústað, ekki einu sinni á milli ættingja, án þess að það fari fyrir Þingvallanefnd og fái vottun hennar.

Virðulegur forseti. Já, nú erum við komin út í hugmyndir um sölu á innviðum landsins. Við sjáum í löndunum í kringum okkur að grunninnviðir, svo sem fjarskiptakerfi, flugvellir o.fl., eru oft í eigu og rekstri einkaaðila, innlendra sem erlendra, og það er okkar hlutverk að skapa umhverfið, hafa leikreglurnar skýrar og tryggja þjóðaröryggi og almannahagsmuni af öllum mætti. En það er engin ástæða til að ætla að sama fyrirkomulag geti ekki gengið hér á landi og í öðrum löndum. Hv. þingmaður spyr síðan hvort áætlað sé að áframselja fjarskiptainnviði, eins og ég skildi hann, og hvort þá kikki ekkert inn. Jú, þá fer sama ferli aftur í gang. Ef erlendur aðili ætlar að kaupa er sama málsmeðferð. Þá er það á málefnasviði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, þessi lög sem eru líka hér til umfjöllunar og breytinga varðandi sölu á fjárfestingu erlendra aðila. Þá myndi á ný reyna á stöðvunarheimild hlutaðeigandi ráðherra eða þessi skilyrði ef ákvæði frumvarpsins þar að lútandi verða samþykkt. Hér erum við að tryggja að við getum sett skilyrði á svona sölu en ekki bara sagt nei eða ekki aðhafst neitt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu og andsvör hingað til. Það er að sjálfsögðu ávallt alvarlegt þegar innviðir þjóða eru seldir. Við getum séð nærtækt dæmi um það. Nýverið varð alþjóðaflugvöllurinn í Kampala í Úganda gjaldþrota, en hann er í eigu Kínverja. Þar er heilt land nú bundið við það hvort Kínverjar vilja að þeir innviðir haldi áfram eða ekki. Það sem mig langaði hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra um er að í umræðum um fundarstjórn hér í morgun kom fram að það sé langt síðan byrjað var að ræða þessi mál um kaup erlendra aðila á fjarskiptanetum. En ég hjó eftir því að í frumvarpinu, eins og það er lagt fram, er talað um að ekkert samráð hafi verið haft við hagsmunaaðila eða almenning. Ég tel það mjög slæmt og vona að meira samráð verði haft við gerð nýrra laga sem hæstv. ráðherra hefur boðað á nýju ári. En spurningin sem mig langar að spyrja varðar það að við höfum ekki haft neitt samráð: Hefur verið skoðað hvaða áhrif þessi lög hafa á fjarskiptafyrirtækin sem eru hér í landinu í dag? Til dæmis er í þessum lögum lagt til að hægt verði að banna tæknibúnað frá ákveðnum löndum, tæknibúnað sem þegar er í notkun hér á landi hjá fjarskiptafyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður fór fyrst yfir, þ.e. sölu á innviðum, þá erum við einmitt að bregðast við því með þessu frumvarpi. Við erum að treysta og tryggja áfallaþolið. Og af því að hv. þingmaður tók dæmi frá öðru landi þá erum við að tryggja áfallaþolið fyrir því að eitthvað gæti mögulega komið upp. Varðandi samráð í þessu máli þá hefur tíminn auðvitað verið stuttur. Um hitt frumvarpið, nýja löggjöf, þá hefur auðvitað nú þegar farið fram mikið samráð um hana og mun aftur fara fram í hefðbundinni þinglegri meðferð. Það er mjög mikilvægt að hin nýja löggjöf fái hefðbundna þinglega og góða meðferð. Þess vegna er þetta frumvarp með snörpu yfirbragði, þar kemur fram það allra mikilvægasta sem við teljum áríðandi að komi fram núna þannig að við höfum leið til að grípa inn í ef samningar nást ekki. Og þar liggur línan. Varðandi síðan spurninguna um áhrif á önnur fjarskiptafyrirtæki, tæknibúnað og annað, þá er það mögulegt ef reglugerðarheimildinni er beitt. Hún er auðvitað vandmeðfarin og það er ekki æskilegt að beita henni án ítarlegs áhrifamats og aðeins ef hún ógnar þjóðaröryggi. Við erum ekki að kippa stoðum sisvona undan því að nýta ýmsa tækni frá ýmsum löndum með einhverri löggjöf hér í þinginu af því við erum hrædd við það. Nei, það þarf að liggja fyrir áhrifamat og áhættugreining á slíku frá Fjarskiptastofu, frá ríkislögreglustjóra og meta þjóðaröryggishagsmuni Íslendinga í hverju einasta skrefi sem við stígum þegar við erum að takmarka sölu hjá einkaaðilum eða nýtingu á tækni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er von mín að nýtt frumvarp fái þinglega meðferð, sem þetta frumvarp hefur ekki fengið. Þetta frumvarp hefur ekki einu sinni verið sett í hendur stjórnarandstöðuflokka eða formanna þeirra eða utanríkismálanefnd eða neins, heldur hefur því verið haldið mjög frá öllu samráði. Við töluðum hér á undan um Covid og hvað við höfum verið að gera á krísutímum og ég held að hæstv. ráðherra ætti kannski að hlusta á nokkuð af því sem sagt var um samráð í því sambandi og mikilvægi þess. En í dag gerðist það að fjarskiptanet Íslands eru komin á óvissustig almannavarna. Ég held, það er samkvæmt minni vitneskju, að þetta sé í fyrsta skipti sem við nýtum okkur almannavarnaástand til að skilgreina hættu á því hvað geti komið fyrir fjarskiptanet okkar. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra, sem fór reyndar með almannavarnir í sinni fyrri ráðherratíð, hvernig hægt sé að tryggja áfallaþol þegar kemur að því að samhæfa aðgerðir með erlendum aðilum en ekki bara íslenskum fjarskiptafyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Það er rétt að þetta frumvarp fær kannski ekki hina hefðbundnu þinglegu meðferð er varðar tíma, en það fær samt þinglega meðferð og ég bind vonir við þær viðræður sem eru í gangi til að tryggja hagsmuni ríkisins og þjóðarinnar með tilliti til mikilvægra innviða í eigu Mílu. Þær eru langt komnar. Ég vona að þeim ljúki fljótlega og að þar með minnki pressan á samþykkt frumvarpsins og þingið geti tekið sér aðeins lengri tíma í þetta frumvarp. En ég minni aftur á að heildarlögin hafa áður farið fyrir þingið frá þáverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Það mál fór í samráð. Það hefur verið uppfært í samræmi við umsagnir og annað og búið að fjalla um það í nefnd og mun koma aftur til þingsins, þannig að það verður enginn skortur á samráði í kringum þá heildarlöggjöf. Varðandi annað þá held ég að þetta sé besta niðurstaðan. Við þurfum að endurmeta allt hverju sinni. Þessir hlutir þróast hratt og varðandi áfallaþolið þá eigum við í samskiptum við þessi lönd á sviði öryggismála í dag. Það er mjög mikilvægt á tímum netöryggis og fjarskipta að öryggi í samstarfi fari einmitt þvert á landamæri af því að fjarskiptin og tæknin einskorðast ekki við eitt land, eins og sú hætta sem við höfum fjallað um síðustu daga sýnir svo vel. Þar eru öll lönd undir og þá er öryggissamstarf við önnur lönd, m.a. í NATO, um netöryggismál, afar mikilvægt. Það er ekki svo að við getum ekki átt slíkt samstarf við fyrirtæki á þeim svæðum líkt og við stjórnvöld, sem mun tryggja okkur að við eigum einhvern kost á að bregðast við þegar svona gerist, því að við erum algjört eyland ef við ætlum ekki að nýta okkur stærri þjóðir og stuðla að alþjóðasamstarfi í þessum málaflokki eins og öðrum.

Herra forseti. Það var árið 2005 sem mistökin voru gerð þegar grunnnet Símans var selt. Samfylkingin var á móti þeirri aðgerð og þeirri sölu og vildi láta slíta í sundur og halda grunnnetinu í opinberri eigu en stjórnarliðar þáverandi, þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og þeirra ráðherrar sögðu að það væri ekki hægt að slíta þetta í sundur. Þeir lögðust í miklar ræður hér í þingi til að rökstyðja að það væri ekki hægt að slíta þetta í sundur en höfðu augljóslega rangt fyrir sér því að núna erum einmitt við að tala um sölu Mílu. Við erum að tala um innviði sem eru undirstaða fyrir fjarskipti á Íslandi sem voru seldir á sínum tíma, árið 2005, og ég ítreka að það er augljóst að þar hafi mistökin verið gerð og það er þess vegna sem við stöndum í þessari stöðu. Forseti. Við snúum víst ekki tímanum við til að leiðrétta þau mistök en við getum sett lög og regluverk sem tryggir viðhald, öryggi og heimild yfirvalda til að taka fyrirtækið yfir ef neyðarástand skapast eða einkaaðilinn er ekki hæfur til að sinna svo mikilvægri starfsemi. Það verður að koma í veg fyrir það að eigendur geti af geðþótta eða vegna vanhæfni lamað íslenskt samfélag, farið með fyrirtækið út fyrir lögsögu Íslands eða selt úr landi nauðsynleg tæki til starfseminnar. En hvers vegna, forseti, er ástæða til að hafa áhyggjur af þessari sölu? Það er vegna þess að Míla er ekki venjulegt fyrirtæki sem engu máli skiptir hverjir eiga eða hvernig er rekið. Rekstur fyrirtækisins varðar íslenskan almenning og öryggi þjóðarinnar. En menn spyrja: Er þetta ekki bara góður díll? Stoðir græða sem eiga um 16% í Mílu og það gera lífeyrissjóðirnir líka. Er þetta þá bara ekki fínt? Það er ástæða til að hafa áhyggjur vegna þess að Míla á stærsta hlutinn í stofnljósleiðara landsins á móti NATO og það er Míla sem sér um rekstur og viðhald allra þráðanna í strengnum. Það eru átta þræðir í strengnum. Míla á fimm, NATO þrjá, en Míla sér um reksturinn á þessu hringneti. Ljósleiðarastrengirnir eru undirstaða flestra fjarskiptakerfa sem notuð er á Íslandi, þar á meðal símkerfisins, farsímakerfisins, Tetra-neyðarfjarskiptakerfis, mikilvægra gagnatenginga fyrir helstu stoðkerfi landsins og almennrar internettengingar landsmanna. Nánast öll tal- og gagnafjarskipti við útlönd fara um ljósleiðaratengingar á landi og síðan um þrjá sæstrengi sem tengja Ísland við umheiminn. Sambandsrof getur gert Ísland að mestu sambandslaust við umheiminn og haft alvarlegar afleiðingar á efnahags-, öryggis-, varnar- og almannahagsmuni, þannig að þetta er stórt mál sem við erum að ræða hér. Fjárfestingarfélagið Ardian France SA ætlar að kaupa Mílu og við þurfum að gera ríkar kröfur til félagsins sem er með eignarhald á svo mikilvægum innviðum. Míla má ekki fara í hendur fjárfestingarsjóðsins án skilyrða um samfélagsöryggi sem halda. Ef illa fer er það nefnilega almenningur sem verður fyrir skaða og ber tjónið. Vandinn við fjárfestingarsjóði er að þó að við vitum hverjir eiga sjóðinn í dag þá geta aðrir verið komnir í spilið á morgun með einhver önnur markmið og önnur áform en eigendurnir sem ráða för í dag. Í lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri segir í 12. gr. að ef erlend fjárfesting ógnar öryggi landsins geti ráðherra stöðvað slíka fjárfestingu enda kynni ráðherra ákvörðun sína innan átta vikna frá því að samningurinn er gerður. Samningurinn um sölu á Mílu var gerður 23. október síðastliðinn. Hæstv. ráðherrann hefur því tíma til 17. desember til að stöðva sölu Símans á Mílu ef stjórnvöld telja að salan geti leitt til þess að þjóðaröryggi sé ógnað. Við vitum ekki hvað er verið að tala um við samningaborðið, þar sem er verið að togast á um það hvaða skilyrði þurfa að vera til þess að samningurinn geti gengið í gegn. Við verðum að treysta því að þar sitji við borðið okkar færasta fólk og horft sé út frá hagsmunum almennings en það sé ekki verið að býtta á þjóðaröryggi hér og hag fyrirtækisins þar, því að þetta er mjög mikilvægt mál fyrir okkur Íslendinga. Í frumvarpinu sem við ræðum hérna er talað um útvistun. Stóra málið, sýnist mér, í þessu frumvarpi er til þess að verja okkur Íslendinga fyrir því tjóni sem gæti orðið ef fyrirtækið útvistar ákveðinni starfsemi eða selur einhver tæki eða fer með úr landi og út fyrir lögsögu Íslands. Ég fæ ekki betur séð, forseti, hvað varðar þau ákvæði sem eru í frumvarpinu og þessa reglugerðarheimild en að þetta sé of veikt. Þetta verður hv. umhverfis- og samgöngunefnd að fara mjög vel yfir til þess að ganga úr skugga um að þessi ákvæði haldi. Síðan eru lagðar skyldur á Fjarskiptastofu og það þarf að fara yfir það hvort þar sé tækniþekking, þar séu fjárveitingar og það sé styrkleiki og möguleiki til að sinna þessu eftirlitshlutverki svo að vel sé. Nefndin þarf að fara yfir áhættuþættina, kalla til sérfræðinga á þessu sviði og kortleggja það hvað getur farið úrskeiðis og hvernig við getum sett undir þá áhættuþætti með þessari lagasetningu sem við höfum tækifæri til að gera núna. En vandinn er auðvitað sá að við höfum örfáa klukkutíma til að ræða þessi mikilvægu mál. Auðvitað telja hv. þingmenn það ekki eftir sér að leggja nótt við dag, en þegar svona mikill flýtir er á málunum er hætta á því að gerð verði mistök sem draga dilk á eftir sér. Það er alvarleiki málsins. Ég sagði hér áðan, frú forseti, að þessi samningur var gerður 23. október en það var ekki þá sem við fengum fyrst hugmynd um að eitthvað svona gæti verið á döfinni. Við vissum það löngu áður. En það er ekki fyrr en í dag, 13. desember, sem við erum hér í þingsal að ræða frumvarp sem á að verja almannahag. Markmiðið með frumvarpinu er að verja þjóðaröryggi og almannahag vegna þessarar sölu á Mílu til erlendra aðila. Úti um allan heim, eða alla vega ef við lítum til þeirra landa sem við viljum bera okkur saman við, er annaðhvort búið eða verið að semja og samþykkja lög sem verja mikilvæga innviði fyrir erlendum aðilum og við þurfum auðvitað að líta til þeirra. En í hvaða umhverfi er þessi sala að fara í gegn með þessum látum? Lagaumhverfi okkar er mjög veikt. Það er vísu til umræðu og okkur er sagt að það séu að koma hingað inn í þingið heildarlög um mikilvæga innviði frá forsætisráðuneytinu en þau eru ekki komin. Þau lög eru ekki til og það er í skötulíki hvernig lagaumhverfið er, skilgreiningar á því hvað eru mikilvægir innviðir og hvernig við eigum að verja þá o.s.frv. fyrir áhrifum sem eru óæskileg. Fjarskiptalög, já, það er að koma frumvarp um heildarfjarskiptalögin. Við fengum að sjá það í vor eða á síðasta þingi. Stjórnarandstaðan var áhugasöm um að koma þessu mikilvæga frumvarpi í gegn en það voru stjórnarliðar sem á síðustu dögum sópuðu því út af borðinu sjálfir vegna einhverra innbyrðis deilna eða innbyrðis samninga eða hvað það nú var á milli stjórnarflokkanna. Þar voru auðvitað atriði sem skiptu mjög miklu máli og hefði skipt máli að vera með sem lagasetningu í dag. Síðan eru það lögin um fjárfestingar, erlendar fjárfestingar í atvinnurekstri. Þau eru 30 ára gömul, ef ég man rétt. Það hefur ýmislegt gerst á fjarskiptasviðinu og -markaðnum á þeim tíma þannig að það eru líka lög sem þarf að endurskoða. Þessi sala á innviðum, sem eru undirstaða fyrir fjarskipti á Íslandi, til erlendra aðila, til fjárfestingarsjóðs er að fara fram núna í þessu veika lagaumhverfi rétt áður en að við erum búin að koma því umhverfi í lag og við eigum á einhverjum örfáum klukkutímum, löggjafinn, að meta það hvort þetta frumvarp sem við ræðum hér haldi þegar kemur að þjóðaröryggi og almannahag. Ég gagnrýni því harðlega, forseti, þennan seinagang. Ég átta mig ekki á því af hverju í ósköpunum það þurfti að taka svona rosalega langan tíma að útbúa þetta frumvarp sem er ekki svo stórkostlegt þegar maður flettir því. Ég efast um að það dekki alla áhættuþætti sem við þurfum að vara okkur á. Ég hvet hv. þingmenn sem sitja í umhverfis- og samgöngunefnd til dáða og hvet þau til að kalla sér til liðs allra færustu sérfræðinga á þessu sviði þannig að við getum verið viss um að markmiðin náist um að tryggja þjóðaröryggi og almannahag.

Virðulegur forseti. Við hv. þingmaður erum kannski ósammála að megininntaki um stöðuna, um erlendar fjárfestingar hér á landi. En ég ætla ekki að fara í þær rökræður hér í dag við hv. þingmann heldur vil ég koma inn á örfá atriði sem hv. þingmanni finnst enn þá vera óljós í málinu. Hv. þingmaður nefndi að allir væru í algjörum skugga varðandi það hvað við værum með á samningaborðinu. Það er auðvitað ekki svo. Þáverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hefur farið yfir hvaða markmið við erum með við það samningaborð og það hefur birst í fjölmiðlum og ég veit ekki betur en að hv. þingmaður sitji líka í þjóðaröryggisráði. Ég get þá ítrekað hér í ræðustól þingsins að markmiðin eru þrjú: Í fyrsta lagi að staðsetning búnaðarins í mikilvægum fjarskiptanetum Mílu og rekstur hans sé í íslenskri lögsögu. Í öðru lagi að búnaður í mikilvægum fjarskiptanetum Mílu sé frá framleiðendum í ríkjum sem Ísland á í öryggissamstarfi við eða ríkjum innan EES, og í þriðja lagi að Míla veiti fullnægjandi upplýsingar um þá þætti starfseminnar sem varða þjóðaröryggishagsmuni, raunverulega eigendur félagsins og áform þeirra er varða uppbyggingu og rekstur fjarskiptaneta Mílu. Þessar viðræður hafa gengið vel og ég bind vonir við að tímapressan í málinu fari aðeins að flýta þeim. Síðan er spurt hvort Fjarskiptastofnun sé nægilega öflug til að sinna eftirliti. Þá langar mig bara að minna á nýleg endurnýjuð lög um stofnunina þar sem skerpt er á hlutverki hennar. Hún hefur nú þegar ríkar heimildir þó að við séum enn að bæta í núna. Við kveðum skýrar á um þessar heimildir. Síðan er spurt að því hvort kveðið sé nógu fast að orði um hvort við séum að koma í veg fyrir útvistun afmarkaðra þátta. Já, það er okkar mat að svo sé. Við byggjum t.d. á fyrirmyndum úr norskri og finnskri löggjöf og við gerum líka ráð fyrir að áhættumat með tilliti til almannahagsmuna og þjóðaröryggis geti gefið tilefni til að setja reglugerð eins og kveðið er á um. Ég vildi bara koma inn á þessa þætti til að skýra mögulega eitthvað sem hv. þingmanni fannst enn þá óljóst.

Herra forseti. Ég kannast ekki við að hafa tjáð mig almennt um erlenda fjárfestingu á Íslandi. Auðvitað skiptir hún miklu máli. En hér erum við að tala um innviði sem eru grunnurinn undir fjarskiptasamskipti og það er stórt mál og það er flóknara þegar þar er komin erlend fjárfesting, ég tala nú ekki um þegar það er fjárfestingarsjóður og hlutir þar ganga kaupum og sölum. Þá þurfum við auðvitað að gæta okkar alveg sérstaklega. Ég vil að slíkir innviðir séu í opinberri eigu, að það séu a.m.k. góð lög og góðar reglur í kringum það hvernig slík starfsemi á að fara fram þannig að gætt sé að þjóðaröryggi og almannahag. En það eru örugglega allir sammála um að það er gott að fá erlendan gjaldeyri inn í landið, það er ekkert að því. En það er ekki það sem við erum að tala um hér. Við erum að tala um þjóðaröryggi og almannahag. Ég hef ekki séð skilyrðin sem verið er að semja um. Ég hef auðvitað heyrt um hver þau eru en ég hef ekki séð þau til að meta þau og gá hvort þau haldi. Þannig er það. Mér finnst það vera veikt, og það má vera að annað komi í ljós þegar nefndin fer að vinna með frumvarpið, að vera bara með reglugerðarheimild þegar talað er um útvistun á starfsemi. Ég vil að það sé fast í lögum að ekki megi fara með svona veigamikla starfsemi út fyrir lögsögu Íslands.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir það sem hún sagði, ef ég hef skilið hana rétt. Mér finnst miður hvernig undirbúningi þessa máls hefur verið hagað, hver aðdragandinn hefur verið. Þar liggja í raun áhyggjur mínar því að mín nálgun er fyrst og síðast á grunni almannaöryggis, almannahagsmuna og þjóðaröryggis. Aðeins stutt varðandi söluna á Símanum á sínum tíma - þetta eru réttmætar ábendingar, réttmætar hugleiðingar, um hvort selja hefði átt dreifikerfið með eða ekki. Ég var þeirrar skoðunar. Ég fór í ákveðna naflaskoðun. Ég er búin að skoða þetta aftur. Ég er enn þeirrar skoðunar að það hafi ekki verið rangt að selja dreifikerfið með, en á þeim forsendum að regluverkið sé í lagi, á þeim forsendum að við völd sé ríkisstjórn sem tekur tillit til þess að hafa regluverkið burðugt, hafa Póst- og fjarskiptastofnun og nú Fjarskiptastofu það burðuga að hún geti haft almannahagsmuni í huga, hafa Samkeppniseftirlitið það burðugt að ekki sé verið að reyna að mylja undan því o.s.frv. Við vorum að tala hér um flutningskerfi. Við sjáum að flutningskerfi raforku, sem er á vegum ríkisins og í eigu ríkisins, er ekkert endilega eins og best verður á kosið - talaðu við Vestfirðinga, Austlendinga, Suðurnesjafólk, það er ekki samasemmerki þarna á milli. En ég vil engu að síður segja: Þetta eru mjög eðlileg sjónarmið af því að þetta eru risahagsmunir. Og guð minn góður hvað þetta svæði og þetta svið hefur breyst á þessum tæplega 20 árum þar sem upplýsingar eru orðnar að þeim miklu verðmætum sem raunin er og ekki síst í tengslum við varnar- og öryggismál. Þetta er skiljanlegt sjónarmið, ég virði það, en við erum bara ósammála þegar kemur að þessu. Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann sem situr í þjóðaröryggisráði: Hefur NATO fengið álit varðandi umsýslu á strengjunum þremur eða þráðunum þremur sem NATO hefur? Í öðru lagi 

Herra forseti. Þjóðaröryggisráð hefur fjallað um áformin og síðan um söluna, eins og fram hefur komið hjá hæstv. forsætisráðherra, sem er formaður þjóðaröryggisráðs. Mér finnst það góð hugmynd að nefndin kalli til sín fulltrúa NATO til að fara yfir varnarhlið málsins. Það held ég að sé alveg nauðsynlegt að gera. Ég veit að það hefur verið samtal við NATO en það er ekki nóg að einhverjar fréttir berist af því heldur þarf nefndin að kalla til sín fulltrúa NATO til að fara yfir samningana á milli Mílu og NATO um rekstur strengjanna og þá um leið hvort þeir samningar haldi áfram og erfist yfir til nýju rekstraraðilanna. Nei, þjóðaröryggisráð hefur ekki verið kallað saman. Ég hef ekki litið í tölvupóstinn nýlega en hættustig almannavarna var sett á í dag og ráðið hefur ekki, svo að ég viti, verið kallað saman út af því.

Virðulegi forseti. Já, ég hef verið nokkuð gagnrýnin á störf þjóðaröryggisráðs. Ég er vonandi þá ekki að kasta rýrð á hv. þingmann, sem er reynslumikil þegar kemur að þessu, enda í minni hluta; ráðið lýtur stjórn forsætisráðherra og utanríkisráðherra er varaformaður. Það er liðið á annað ár síðan umræða um söluna á Mílu kom til greina. Á sínum tíma þegar dreifikerfið var selt var sagt í þessum ræðustól, af forsætisráðherra og þáverandi ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, að þetta ætti að vera í íslenskri eigu. Út af hverju? Ekki endilega út af þjóðernisást einni saman heldur út af þjóðaröryggishagsmunum. Ég hélt því einfaldlega að verið væri að fara yfir þessi mál þegar eignarhaldið væri að fara þarna yfir, ekki síst út frá þjóðaröryggishagsmunum. Ég ætla að koma aðeins að þessu í ræðu minni á eftir. Það sem ég velti fyrir mér með þjóðaröryggisráðið, af því að hátt í tvö ár eru liðin, er að ég hef saknað þess að sjá frumkvæði af hálfu þáverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og núverandi innviðaráðherra. Mín spurning er: Hafði þáverandi ráðherra og núverandi frumkvæði að því að kynna málið, hvaða hagsmuni væri um að ræða, fyrir þjóðaröryggisráð? Óskaði hann eftir því að farið yrði yfir málið með þetta í huga? Mér finnst það skipta mjög miklu máli að það frumkvæði hafi verið sýnt þaðan þegar kemur að þessu, ekki síst í ljósi þess að fyrr á árinu var mikil umræða um þessi mál. Þó að við værum bara að ræða óvirka innviði var mikil umræða þegar fyrirtækin Sýn og Vodafone seldu sína óvirku innviði. Það var ekkert óeðlilegt við þá sölu af því að þetta voru óvirkir innviðir. En umræðan var engu að síður mikil. Hvað gerum við ef? Svo gerist það að verið er að selja hér virka innviði. Ég hélt einfaldlega að öryggisventlarnir hjá okkur myndu fara af stað. Mig langar að spyrja: Hafði þáverandi ráðherra 

Herra forseti. Fyrst vil ég segja um þjóðaröryggisráð: Þjóðaröryggisráð er samkvæmt lögum samráðsvettvangur. Þar eru þrír ráðherrar, þar er ríkislögreglustjóri, Landhelgisgæslan, fulltrúi frá björgunarsveitum - hópurinn er þannig samsettur - og svo er einn stjórnarþingmaður og einn stjórnarandstöðuþingmaður. Hugmyndin með þessum þingmönnum þarna inni er sú að hafa tengsl við þingið. En þjóðaröryggisráð er samráðsvettvangur. Þjóðaröryggisráð er ekki stjórn sem er yfir ríkisstjórn Íslands. Það er ekki þannig. Það er því ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á framkvæmdinni algerlega. Það sem gerist á vettvangi þjóðaröryggisráðs er trúnaðarmál, meira að segja er dagskráin trúnaðarmál. Það er til að skapa þá umgjörð að þessir aðilar geti talað algerlega óhindrað og í trúnaði um mikilvæg mál. Ég held að það skipti máli að svo sé. Það hefur hins vegar mörgum sinnum komið fram hjá hæstv. forsætisráðherra að um þetta mál sérstaklega hefur verið rætt í þjóðaröryggisráði og hæstv. innanríkisráðherra hefur verið þar með kynningu og framsögu. Ég hef ekki hugmynd um hvort hann átti frumkvæðið að því eða hvað. En umræðan var auðvitað sú innan ráðsins að við þyrftum að fá góðar upplýsingar um hver staðan er á þessu máli. Ég vil ítreka að það er ríkisstjórn Íslands sem ber ábyrgð á þessari stöðu og ráðherrar málaflokksins en ekki þjóðaröryggisráð. Það er bara ekki þannig vettvangur. Mér finnst vont þegar verið er að breyta hlutverkinu í umræðunni. Þjóðaröryggisráð er auðvitað stórt og mikið orð en þetta er samráðsvettvangur, hann er mikilvægur en hann skipar ekki fyrir eða sendir út ályktanir.

Forseti tilkynnir að honum hefur borist erindi frá þingflokki Flokks fólksins um mannaskipti í nefndum, samanber 1. mgr. 16. gr. þingskapa, þannig að Eyjólfur Ármannsson taki sæti sem aðalmaður í fjárlaganefnd í stað Ingu Sæland, sem verður varamaður í sömu nefnd, Jakob Frímann Magnússon taki sæti sem aðalmaður í utanríkismálanefnd í stað Eyjólfs Ármannssonar og Tómas A. Tómasson verði varamaður í sömu nefnd í stað Jakobs Frímanns Magnússonar, og að lokum taki Eyjólfur Ármannsson sæti sem aðalmaður í allsherjar- og menntamálanefnd í stað Jakobs Frímanns Magnússonar og Guðmundur Ingi Kristinsson taki sæti sem varamaður í efnahags- og viðskiptanefnd í stað Eyjólfs Ármannssonar. Þessar mannabreytingar teljast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Herra forseti. Þetta frumvarp sem við ræðum hér í kvöld er réttilega ættbókarfært til einkavæðingar Símans árið 2005 og myndi ég vilja taka undir flest það sem hv. þm. Oddný Harðardóttir fór yfir í sinni ræðu varðandi það hvernig fólki var talin trú um að ekki væri hægt að skilja að grunnnet fjarskiptainnviðanna frá öðrum rekstrarþáttum Símans fyrir einkavæðingu. Síðan reyndist það bara svo vel gerlegt að hér erum við stödd nokkrum árum seinna að ræða hvernig á að selja grunnnetið úr landi. Það er dálítið undarlegt að lesa þetta frumvarp og finna ákveðinn áferðarmun á því hvernig er fjallað um þessa mikilvægu grunninnviði sem fjarskiptin eru miðað við hvernig við værum að ræða t.d. um, segjum grunnnet í raforku eða vegakerfið. Það segir sína sögu að þessir grunninnviðir, fjarskiptainnviðirnir, hafi verið slitnir frá öllum öðrum innviðum hins opinbera. Þeir sitja nú í réttnefndu innviðaráðuneyti en fjarskiptunum er komið yfir í annað ráðuneyti þar sem væntanlega gilda önnur lögmál. Það er rétt að nefna það sem við fórum aðeins inn á við upphaf þingfundar í dag að það er mjög undarlegt hversu langur tími leið frá því að fyrstu hræringar gera vart við sig um að fjárfestar væru farnir að sýna áhuga á að festa kaup á Mílu. Fréttir voru skrifaðar af því í september á síðasta ári og síðan í júlí á þessu ári voru enn skrifaðar fréttir um að fjöldi fjárfesta væru að undirbúa kauptilboð í Mílu. Maður hlýtur að spyrja: Hvers vegna leið þessi langi tími, hvers vegna leið allur síðasti vetur án þess að stjórnvöld rönkuðu við sér að hér þyrfti mögulega að grípa í taumana?  Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að ræða hversu slæmt það hafi í raun verið að færa Mílu úr höndum hins opinbera en kannski rétt að nefna t.d. þær háu fjárhæðir sem hafa runnið úr fjarskiptasjóði til að tryggja að þau svæði sem ekki uppfylla markaðsforsendur fái notið þeirra mannréttinda sem það er orðið að vera í tryggum samskiptum við umheiminn. Míla hefur ekki og á kannski ekki að þurfa standa undir því að ljóstengja allt landið og þess vegna er kannski rétt að spyrja eins og gert var þegar fregnir bárust af því að til stæði að selja Mílu: Er einhver ástæða til að láta einkaaðila halda um þjónustu sem ekki má fara á hausinn? Míla er slík þjónusta. Við lifum náttúrlega heilmikla einkavæðingartíma í ríkisstjórnum Katrínar Jakobsdóttur. Það er verið að einkavæða hluta af vegakerfinu með vegtollum og PPP-framkvæmdum í vegakerfinu, en ég hefði ekki haldið að þessir grunninnviðir væru sama marki brenndir. Svo ég víki aðeins að frumvarpinu sjálfu þá tek ég undir með þeim sem hér hafa tekið til máls fyrr í umræðunni að það sem snertir staðsetningu innan íslenskrar lögsögu er líklega eitt mikilvægasta atriðið í þessu frumvarpi og eiginlega ótrúlegt hvað er illa frá því gengið. Hér sagði ráðherra í andsvörum að ráðuneytið hefði alveg spurt sig, eins og ég spurði hana í andsvörum, hvort færi ekki betur á því að skylda þá sem reka samfélagslega mikilvæga grunninnviði til að vera innan íslenskrar lögsögu frekar en að útfæra það með veiku reglugerðarákvæði eins og er í frumvarpinu. Þetta þótti ráðuneytinu bara of flókið að útfæra. Ég held að það sé nógu mikilvægt að búa þessu tryggan sess til þess að ráðuneytið þurfi bara að bíta á jaxlinn og gera eitthvað sem er flókið. Ég vænti þess að við munum skoða það af fullri alvöru í umhverfis- og samgöngunefnd að bæta úr þessum vankanti á frumvarpinu en tímans vegna þá óttast ég að sjálfsögðu, eins og fram hefur komið, að flýtirinn gæti orsakað mistök þannig að við náum ekki nógu vel utan um þetta. Þess vegna hefði nú verið gott ef hæstv. ríkisstjórn hefði nýtt tímann betur og komið með fullunnið frumvarp sem næði utan um allar spurningar í þessu máli. Í greinargerð og í framsögu hæstv. ráðherra var lögsagan umfram allt og eiginlega eingöngu nefnd í tengslum við möguleika Fjarskiptastofu til að hafa eftirlit með fjarskiptainnviðum. En ég verð að nefna að þetta virkar líka í hina áttina. Þetta er eitthvað sem við megum jafnvel hafa dálitlar áhyggjur af. Segjum sem svo að fjarskiptainnviðir Íslands væru reknir frá landi X og í landi X eru sett lög sem skylda rekstraraðila til að njósna um fjarskipti, um sín kerfi, og afhenda ríkisstjórn X gögnin. Er þá land X komið með einhvers konar lögsögu innan Íslands, bara vegna þess að netin okkar eru tæknilega séð í þeirra höndum? Hvernig getum við tekið á þessu? Þetta er nefnilega dálítið erfitt. Segjum t.d. að stjórnvöld í þessu ónefnda landið gerðu kröfu um að leynd hvíldi yfir slíkri afhendingu. Þá er ekkert sem hægt er að gera. Við lendum jafnvel í vandræðum þó að við setjum mjög skýrt ákvæði inn í lögin, alls konar viðurlög og sektarákvæði og bara hvað sem hægt er að nefna. En þá eru bara komnir hvatar til að láta ekki góma sig og allt eins líklegt að fólk reyni að finna einhverja leið fram hjá reglunum til að þóknast stjórnvöldum í hinu landinu. Þetta eru engar fjarlægar tröllasögur heldur bara eitthvað sem við eigum regluleg dæmi um, eins og t.d. varðandi netnjósnir bandarískra stjórnvalda í gegnum danska fjarskiptainnviði með vitund og vilja danskra stjórnvalda. Það er því mjög glannalegt að búa ekki betur um þetta ákvæði. Síðan er frekar slæmt að ekki sé búið að skilgreina t.d. mikilvæga innviði vegna þess að forsætisráðherra eigi eftir að skila frumvarpi þess efnis til þingsins og þar með sé ramminn fyrir neyðarhemilinn til framtíðar óljós. Það má líka spyrja sig hvort þau ákvæði sem snúa að þessum málum í lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri nái nógu skýrt og nógu sterkt yfir mögulega endursölu á Mílu til þriðja aðila. Og þetta er alveg ótrúlega skrýtið, herra forseti, í ljósi þess hversu auðvelt stjórnvöldum hefur reynst að búa betur um hnútana í öðrum málum, t.d. í málum sem heyra til innviðaráðuneytisins sem heldur um alla innviði nema fjarskiptainnviði. Þar samþykktum við bara í fyrra lög um breytingu á raforkulögum þar sem var meira að segja horfið frá einkavæðingarmöguleikanum sem var á Landsneti þegar til þess fyrirtækis var stofnað. Það var bætt inn svohljóðandi málslið: „Flutningsfyrirtækið skal vera í beinni eigu íslenska ríkisins og/eða sveitarfélaga.“ Nú hefur náttúrlega komið fram hérna í umræðunni að Landsnet er ekkert fullkomið í því að reisa flutningsmannvirki og það er ýmislegt sem má bæta í rekstri þess. En hérna kristallast öryggissjónarmiðið. Við erum með eitt kerfi utan um dreifingu raforku um landið. Það kerfi skal vera í samfélagslegri eigu. Við samþykktum það í júní. En svo allt í einu gegnir allt öðru um dreifikerfi fjarskipta og allra upplýsinga landsins. Því miður var þetta allt einkavætt 2005 en það hlýtur að vera hægt að koma einhverjum traustari böndum utan um þetta. En þá er það tíminn, forseti. Umhverfis- og samgöngunefnd eru gefnir fjórir dagar til að klára málið. Það eru risastór pólitísk viðfangsefni í þessu frumvarpi sem er skilað ókláruðu til þingsins og við eigum að klára þetta fyrir helgi. Þetta er náttúrlega fullkomlega ólíðandi framkoma ríkisstjórnarinnar við þingið. Ég má til með að enda þetta á léttu nótunum, forseti, vegna þess að við höfum rætt líka önnur lög sem eiga að bæta umhverfi þessa reksturs og það eru fjarskiptalögin, heildarendurskoðun fjarskiptalaga. Það var einmitt rifjað upp í andsvörum áðan að þau voru svo til tilbúin í umhverfis- og samgöngunefnd í vor. Það strandaði á voðalega fáu til að klára þau. Það sem drap heildarendurskoðun fjarskiptalaga var bara einhver kýtingur á milli stjórnarflokkanna, enn eitt dæmið um það hvernig, hvað eigum við að segja, ósamlyndi stjórnarflokkanna hefur bein og veruleg áhrif á samfélagið. Með heildarendurskoðun fjarskiptalaga hefði mögulega verið búið betur um hnútana hvað sumt varðar í Mílusölunni. Svo er ýmislegt annað sem hékk á þeirri spýtu. Útboð á tíðnisviðum fyrir 5G-væðinguna t.d., það bíður eftir því að við klárum það frumvarp. Noregur og Svíþjóð buðu út 5G-tíðnirnar haustið 2020. Ísland hefði getað gert það árið 2021 ef stjórnarflokkarnir hefðu ekki flækst fyrir sjálfum sér með fjarskiptalögin í vor. Í staðinn verðum við væntanlega tveimur árum á eftir Norðmönnum og Svíum að 5G-væða landið. Herra forseti. Þetta átti nú að vera á léttu nótunum, fyrirgefið, en ég nefni þetta vegna þess að þetta er svo hrópandi dæmi um það að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, hvort sem er sú fyrri eða síðari, hefur í fjarskiptamálum eins og svo mörgu öðru látið innanhússeiginhagsmuni flokkanna ráða för frekar en almannahagsmuni.

Forseti. Við ræðum í grunninn mjög stórt mál þegar við ræðum um frumvarp um breytingu á lögum um fjarskipti, lögum um Fjarskiptastofu og lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri (áfallaþol fjarskiptaþjónustu og fjarskiptaneta). Þetta er þjóðaröryggismál. Hér er um almannahagsmuni að ræða. Þetta er eitt af þessum grundvallarmálum sem skipta miklu máli og ég hef lengi kallað eftir því úr þessum ræðustól að við þurfum að styrkja þjóðaröryggi og þjóðaröryggislöggjöf fyrir landið. Nú er kominn tími á að þjóðaröryggisstefnan frá 2016 verði endurskoðuð. Þetta er grundvallarmál sem tengist mjög inn í það. Hér hefur verið rætt í dag um flutningskerfi raforku, sem er náttúrlega mikið og stórt þjóðaröryggismál. Við höfum kannski áttað okkur á því í umræðunni undanfarnar vikur. Fyrir akkúrat tveimur árum þegar slæmt veður gekk yfir Norður- og Austurland og flutningskerfi raforku fór úr skorðum, þá gerðist það á þeim tímapunkti í fyrsta skipti að meginflutningskerfi raforku í landinu, byggðalínan, brást. Fram að því höfðum við frekar kynnst því þegar t.d. dreifikerfi Rariks eða Orkubús Vestfjarða gáfu eftir. En þarna urðu truflanir á stóra kerfinu, háspennta kerfinu. Fyrir mér er þetta mál á þeim skala. Þetta er þjóðaröryggismál. Það sem við ræðum hér sérstaklega er starfsemi ljósleiðaratengingar og grunnkerfisins undir fjarskiptunum, það sem nútímaheimurinn byggist á, nettækni og slíkt. Þá erum við komnir í netöryggismálin, sem vinna reyndar alla þvert á alla grunninnviði. Og það er einmitt það sem er að gerast bara þessa dagana hjá okkur og hefur verið að gerast - það er kannski það alvarlegasta í dag þegar við erum komin á það stig sem raun ber vitni, en við höfum fengið mjög slæm dæmi á undanförnum árum varðandi netöryggismálin. Nú hef ég verið formaður Íslandsdeildar NATO-þingsins í fjögur ár og við sem höfum tekið þátt í því starfi höfum kynnst því þessi þrjú, fjögur ár að þetta hefur verið stóra málið í umræðunni á NATO-þinginu og, ef ég sletti, með leyfi forseta, það sem á ensku er kallað „cyber security“, því að það hefur hreinlega verið stóra málið þangað til kannski núna síðustu vikur eða mánuði þegar Úkraínumálið varð að þessu stóra máli. „Hybrid warfare“, svo ég sletti aftur á ensku, eða fjölþáttaógnun, og þetta og netöryggi sem er samtengt. Hér erum við í sjálfu sér að ræða um það. Þetta er mjög stórt mál inn í fjórðu iðnbyltinguna, 5G-væðinguna. Þetta er raunverulega kerfið sem allt annað byggist á, 5G og það sem við erum að ræða, í fjórðu iðnbyltingunni. Fyrir næstum tveimur árum lögðum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins fram skýrslubeiðni um innviði og þjóðaröryggi í þó nokkuð mörgum liðum. Beiðnin var í átta liðum og í einum liðnum, e-lið, óskuðum við eftir að forsætisráðherra myndi flytja Alþingi skýrslu um stöðu grunninnviða samfélagsins og mikilvægra samfélagslegra innviða sem varða þjóðaröryggi og hvernig þeir hagsmunir væru tryggðir innan íslenskrar stjórnsýslu út frá ábyrgð og málefnasviði ráðuneyta og íslenskri löggjöf. Í e-lið var spurt um hvort helstu fjarskiptakerfi Íslands hefðu verið skilgreind með tilliti til þjóðaröryggis, svo sem jarðsímakerfið, ljósleiðarakerfið, Tetra-kerfið, farsímakerfið, gagnastrengir til útlanda, langbylgjan, RÚV og FM-útvarpssendingar. Í byrjun þessa árs kom skýrslan frá hæstv. forsætisráðherra þar sem flestum spurningunum, sem voru í átta liðum, var svarað og í þessari umræðu getur verið býsna fróðlegt að lesa svörin sem þar eru. Í svörum við skýrslubeiðninni er mikið talað um almannahagsmuni, þjóðaröryggishagsmuni, sem mér hefur þótt vanta upp á að væri gert almennt í umræðu í þingsal og við erum langt á eftir nágrannalöndunum í þeim efnum. Ég hef kallað eftir þjóðaröryggislöggjöf sem snýr að þessum grunninnviðum samfélagsins. Sem dæmi væri hægt að ræða samgöngur, flutningskerfi raforku, fjarskipti og þá grunninnviði sem allt byggir á. Svo getum við talað um fæðuöryggi og ýmislegt fleira sem er nú yfirleitt dregið fram í svörum hæstv. forsætisráðherra við skýrslubeiðninni. Þetta er ágætisumræða hér í dag og áhugavert sem fram kom í máli hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur áðan varðandi aðkomu NATO að þessu máli. Það er bara fínt að fá það í framhaldinu inn í umræðuna og inn í vinnu hæstv. umhverfis- og samgöngunefndar sem fær málið til sín, jafnvel bara í fyrramálið, að það er þarna vinna, það er þessi sameignarsamningur milli Mílu, varnarmálaskrifstofu, fyrir hönd NATO og einhverra fleiri aðila, um hvernig farið er með rekstur og viðhald á ljósleiðarastrengnum, stofnstrengnum. Það er stofnstrengurinn, sem var tekinn í notkun fyrir 30 árum, sem er undirstaðan undir þessu fjarskiptakerfi sem við búum við í dag. Þetta mál snýst um hvernig við fyrir hönd Íslands verjum þá grunninnviði sem þessi strengur er. Stofnstrengur þessi var tekinn í notkun í byrjun árs 1991, minnir mig. Mannvirkjasjóður NATO lagði hann en hann var fyrst og fremst lagður til þess að byggja upp ratsjárkerfið á Bolafjalli, Gunnólfsvíkurfjalli, við Höfn í Hornafirði og síðan á Keflavíkurflugvelli. Þetta var bæði til að fylgjast með umferð í kringum landið og síðan til flugumferðarstjórnar. Strengurinn hefur gegnt gríðarlegu hlutverki en síðan hefur byggst ofan á hann allt þetta gagnamagn og hafa það verið gríðarlegar framfarir fyrir landið. Það var stórt skref þegar strengurinn kom. Það hefur komið fram í máli hv. þingmanna í dag að það eru fimm strengir af átta sem eru í eigu Mílu og síðan þrír sem þessi samningur nær yfir, sameignarssamningurinn. Þetta er stórt mál. Við höfum skamman tíma til að fara í gegnum það. Efnið er mikið. En það sem ég vil fyrst og fremst fagna hér er að við séum farin að ræða þau mál sem snúa að grundvallarhagsmunum, öryggissjónarmiðum þjóðarinnar. Við þurfum að ræða þetta nákvæmlega varðandi flutningskerfi raforku og dreifikerfi, að þessara þjóðaröryggishagsmuna sé gætt. Við þurfum að ræða þetta varðandi samgöngur. Þannig að ég vona að þetta sé bara byrjunin á góðri vinnu sem snýr að þessu og að meira verði unnið í þessum málum hér í þinginu á komandi árum, á næstu misserum, vegna þess að þegar maður les svar frá hæstv. forsætisráðherra við skýrslubeiðni - það er mjög áhugavert bara fara í gegnum þessa 14 síður, mikið efni og fjöldamargar spurningar, hvernig við stöndum að málum. Það er hægt að fara ótrúlega víða í þessu en það gefst ekki tóm til þess í stuttri ræðu. En eins og ég kom inn á þá þurfum við virkilega að ræða þjóðaröryggisstefnuna. Það er margt sem hefur breyst á fimm árum, frá 2016 þegar hún var samþykkt hér í þinginu. Það er kominn sá fimm ára tími sem talað var um að ætti að líða áður en hún yrði endurskoðuð. Við þurfum virkilega að taka okkur á og fara lengra inn í þetta. Það er áhugavert að skoða tillögur átakshópsins eftir desemberveðrið 2019, sem kom raunverulega af stað þeirri umræðu sem er núna vegna þess að þar voru, minnir mig, í kringum 500 tillögur. Margar þeirra snúa svolítið að grundvallarspurningum um þjóðaröryggi. Reyndar vísar átakshópurinn í mars 2020, sem vann þessar tillögur eftir desemberveðrið 2019, t.d. í stefnu í almannavarna- og öryggismál ríkisins fyrir árin 2015–2017, skýrslu sem hefur kannski ekki verið allt of mikið í umræðunni. Hér er farið í gegnum það. Í þeirri skýrslu er litið til fjarskipta, net- og upplýsingakerfa, fjármálakerfa, heilbrigðisþjónustu, löggæslu, viðbúnaðar- og neyðarþjónustu, matvæla, fæðu- og neysluvatns, fráveitukerfis, orkukerfis, samgöngukerfis og æðstu stjórnar ríkisins. Það er því auðvelt að sjá hversu gríðarlega stórt og víðfeðmt þetta svið er. Hér á þessari löggjafarsamkundu hefur ekki verið tekist á við þessi mál með sama hætti og við þekkjum t.d. á Norðurlöndunum og nánast um alla Evrópu. Það eru kannski þrjú, fjögur lönd í Evrópu sem eru á sama stað og við og eru ekki með þjóðaröryggislöggjöf sem snýr að grundvallarhagsmunum þar sem það er ríkisins að halda virkni og passa upp á, sem við erum svo sannarlega að reyna að gera hér. Það hefur verið töluvert rætt um eignarhald á Mílu og erlenda fjárfestingarsjóði og náttúrlega þessi kaup. Ég tel að okkar hlutverk hér sé fyrst og fremst að koma fram með lög sem verja hagsmuni Íslendinga, sem snúa að almannahagsmunum, og síðan þjóðaröryggisvinkillinn. Það er raunverulega það sem við eigum að tryggja og það sem við eigum að tryggja á öllum þessum sviðum. Ég ætlaði ekki að hafa þetta mikið lengra, það er bara ekki tími til að fara mjög djúpt inn í þessi mál. Ég vísa til þessarar skýrslu og svara hæstv. forsætisráðherra í þessu máli við skýrslubeiðninni fyrir tæpum tveimur árum. Það er áhugavert plagg inn í þessa umræðu. Þar er af mörgu að taka. En ég vil hins vegar fagna því sem hefur þó verið gert hér, að við erum vonandi að hefja umræðu um þau grundvallarmál sem snúa að samfélagi okkar og öryggismálunum. Við sem tökum þátt í alþjóðastarfi þingsins erum víða, og eins og ég tiltók í NATO-þinginu hef ég oft lýst því þannig að við Íslendingar séum í ákveðinni búblu hér á landi - og þá kinka þingmenn kolli sem þekkja til þessara mála og starfa erlendis og eru í slíkum störfum. En fyrir mér hefur þetta verið svolítil búbla þegar maður fer að kynnast þessu, og svo sem áður. En við þurfum að stækka þennan heim inn í þennan þingsal og víkka þessa umræðu vegna þess að það er svo sannarlega þörf á því. Og þegar við förum inn í fjórðu iðnbyltinguna og 5G-væðinguna og allt sem við höfum verið að horfa til þá verðum við að passa að vera ekki allt of barnaleg í nálguninni og verja okkar ýtrustu hagsmuni með alvörulöggjöf. Vonandi er þetta fyrsta merkið inn í þá vinnu. En ég vona svo sannarlega að hún verði miklu ítarlegri á svo mörgum sviðum. Við erum farin að sjá þetta í þessu máli, við erum farin að sjá þetta í loftferðalögunum sem voru lögð fram síðasta vetur, við erum farin að sjá þetta aðeins í umræðu um flutningskerfi raforku, að þetta eru grundvallarmál sem eru að detta hér inn. En það sem sá sem hér stendur kallar eftir er heildarþjóðaröryggislöggjöf fyrir Ísland til að verja ýtrustu hagsmuni þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir þessa ljómandi ræðu, hún var raunsönn og raunveruleikatengd. Ég tek heils hugar undir það með honum að við getum ekki sýnt barnaskap og einfeldni í þessu. Við verðum að átta okkur á því að þessi mál eru að þróast með gífurlegum hraða og fela í sér ákveðna ógn við þjóðaröryggi allra þjóða heims, allra landa, og þar eru Íslendingar ekki undanskildir. Við verðum að vera vakandi. Ég tek undir það, eftir að hafa verið með hv. þingmanni í NATO-nefndinni, að þessi mál hafa í raun verið alfa og omega flestra funda. Það hafa komið upp ákveðin mál, eins og einmitt Úkraínumálið og náttúrlega hegðun Rússa á ákveðnum sviðum, hvort sem er á sviði mannréttinda eða ögrandi tilburða, og alltaf er umræðan um netöryggi mjög mikil og víðfeðm af því að það hefur svo mikil áhrif á þjóðaröryggi okkar og skiptir máli. Það hafa orðið grundvallarbreytingar á síðustu fimm til tíu árum, hvað þá 15 til 20 árum, með tilliti til þessa. Upplýsingar eru að verða verðmæti í dag og aðgangurinn að þeim. Það kom mér því mjög spánskt fyrir sjónir hversu illa ríkisstjórnin og ekki síst samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, nú innviðaráðherra, var búinn undir þessa umræðu um Mílu. Þessi kaup snúa ekki að beinu eignarhaldi heldur fyrst og síðast að því hvernig við verjum almannahagsmuni og höfum yfirsýn yfir það hvernig við tryggjum öryggi landsmanna, bæði hvað varðar uppbyggingu innviða hér innan lands en líka hvað það varðar að tryggja þjóðaröryggi. Það kom mér á óvart að ekki var hægt að svara einföldum spurningum um hvernig það hefði verið gert af hálfu þjóðaröryggisráðs og ráðuneytisins. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hefði hann viljað sjá ríkisstjórnina taka öðruvísi á málum og sýna meira frumkvæði í þessum málaflokki 

Frú forseti. Ég hef, síðan ég byrjaði hér á þingi fyrir fimm árum, kallað eftir umræðu um þjóðaröryggismál almennt, að við verjum þjóðaröryggi með löggjöf og pössum vel upp á þessa risastóru hagsmuni. Heimurinn hefur breyst alveg gríðarlega hratt, ég myndi gefa þessu þrjú til fjögur ár í NATO-þinginu. Það hefur orðið grundvallarbreyting á þessum umræðum á örskömmum tíma. Ég hefði viljað kalla miklu fyrr eftir ítarlegri löggjöf um þessi mál. Ég held að þetta séu fín skref sem verið er að stíga núna og vonandi eru það bara fyrstu skref. Við höldum síðan áfram að byggja ofan á þessi mál. Það er í grunninn það sem ég vildi segja. Mér finnst ágætlega tekið á þessu máli. Þingið er að koma saman og það er einhver pressa og allt það. Við getum svo rætt hvort það hefði mátt ganga betur frá málum í maí þegar við kláruðum starfið hér, eða í júní. Þetta hefur verið ákveðið ástand. Þetta er mjög stuttur tími, ég viðurkenni það. Við erum að fá þetta til umhverfis- og samgöngunefndar á morgun, risamál. Þetta er stuttur tími en þau atriði sem við erum að taka inn núna, varðandi löggjöf sem snýr að Fjarskiptastofu, eru tiltölulega einföld. En við þurfum að gera svo miklu betur í stóru myndinni og það er það sem ég kalla eftir og ég held að hv. þingmaður sé sammála mér um að við þurfum að gera betur þar og byggja upp heildstæða löggjöf um þessi mál sem ver okkur fyrir framtíðinni því að hlutirnir gerast ógnarhratt, það sem snýr að öllum þessum málum.

Virðulegi forseti. Já, ég tek undir með hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni hvað þetta varðar. Honum er auðvitað ákveðin vorkunn með þennan málaflokk sem hann þekkir jafnvel betur en flestir í þessum þingsal. Hann saknaði þess að ekki hafi verið farið betur yfir þessi mál, ekki síst í ljósi hraðra breytinga á umliðnum árum. Það er ósköp skiljanlegt að hann verji ríkisstjórnina sem hann styður en ég skil vel að það fari pínulítið í taugarnar á honum að ekki skuli hafa verið gert betur. Og kannski er ekki mikils að vænta, við erum með einn flokk hér á þingi sem greiddi ekki atkvæði með þjóðaröryggisstefnunni sem var samþykkt hér 2016. Það er flokkur Vinstri grænna sem er í forsæti fyrir ríkisstjórninni og á um leið að vera í forsæti fyrir þjóðaröryggisráðinu. Þetta er kannski ekki efst á dagskránni á aðgerðalistanum hjá þeim flokki og þetta kann að vera ein birtingarmynd þess. Ég dreg líka fram að frá því að þjóðaröryggisályktunin var samþykkt hér hefur ekkert mikið meira gerst annað en að þróunin hefur verið ör - einhverjar snertingar en engar aðgerðir og ekkert aðgerðaplan hjá okkur. Þá spyr ég enn og aftur: Hvar er þessi fíni samráðsvettvangur, þjóðaröryggisráð? Það er vettvangur sem á að nýta miklu meira í þau mál sem við erum að ræða um hér. Svo skilaði forsætisráðherra þessari fínu skýrslu sem svarar mjög mörgum spurningum en það er ekkert gert við skýrsluna. Ég hefði einmitt haldið, þegar þessi svör komu í skýrslunni í upphafi ársins, að við værum tilbúin þegar farið væri í svona umfangsmikil umskipti á eignarhaldi á Mílu. Hvað verður um innviðina? Það á að vera búið að svara því. Hvernig tryggjum við þjóðaröryggi? Það á að vera búið að ganga í það. Það er ekkert gert með þessa skýrslu sem er bara skilað hingað inn en ráðuneytið situr eftir og á því ber ríkisstjórnin fulla ábyrgð.

Frú forseti. Þjóðaröryggisstefnan var samþykkt vorið 2016, minnir mig, og sá sem hér stendur kom á þing í lok október 2016 og hefur talað um þetta síðan í mörgum málum, víðs vegar, hvort sem það snýr að flutningskerfi raforku, netöryggi, samgöngum, þessum grunninnviðum. Ég hef einmitt nefnt Norðurlandaþjóðirnar, ríki eins og Svíþjóð. Nágrannalönd okkar hafa verið með slíka löggjöf í áratugi, 30 til 50 ár, þar sem verið er að verja æðstu stjórn landsins. Þingið ver þessa grundvallarhagsmuni með lögum. Við höfum verið svolítið barnaleg í nálgun okkar með því að vera ekki með alvörulöggjöf sem snýr að þessum málum, svona grundvallarlöggjöf. Ég minntist á það í ræðu minni áðan að nú eru liðin fimm ár frá því að þjóðaröryggisstefnan var sett fram vorið 2016, það eru þá sex ár í vor. Ég reikna með að sú vinna hljóti að skila sér og að ný þjóðaröryggisstefna verði kynnt á næsta ári. Mér skilst að síðan hafi það komið fram í umræðu hér að löggjöf eigi að koma fram á komandi ári, frá hæstv. forsætisráðherra, sem snýr að innviðum landsins. Ég vona að það verði gott innlegg inn í þetta sem byggir þá á því sem kemur fram í skýrslubeiðninni og í skýrslu hæstv. forsætisráðherra. Það eru ótal mörg atriði - ég vil ég ítreka það við hv. þingmenn að lesa svör hæstv. forsætisráðherra í umræðum um skýrslubeiðni og það sem kemur fram í skýrslunni - sem hægt er að byggja alvörulöggjöf á, sem grundvallarmál. Ég trúi ekki öðru en við höldum áfram að byggja upp alvörulöggjöf sem snýr að svona gríðarlega mikilvægum málum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og góð andsvör hér á undan. Ég get svo sannarlega tekið undir þá von hv. þingmanns að hér komi góð þjóðaröryggislöggjöf, því það er svo sannarlega tími til þess að hugsa mun meira um þau mál en við höfum gert. Við getum ekki, eins og við erum kannski þekkt fyrir í mörgum hlutum, bara vonað að þetta reddist allt saman þegar kemur að þjóðaröryggi. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum að margir af innviðum landa eru í hættu vegna netöryggis. Þannig fara t.d. nær öll fjarskipti á landinu; neyðarfjarskipti, útsendingar sjónvarps og útvarps o.fl., að miklu leyti í gegnum ljósleiðara í dag og því mjög hættulegt ef slíkt virkar ekki. Það er jafnvel þannig að alls konar hlutum í þeim kerfum, þeim innviðum, sem við höfum er í dag stýrt í gegnum fjarskiptanetið okkar, í gegnum ljósleiðarann okkar. Það var talaði um raforkuöryggi, það var talað um innviði, það var talað um netöryggi - telur hv. þingmaður ekki vera hættu á því, þegar svona grunninnviðir falla í eigu erlendra aðila, að við töpum þeirri stjórn og þeim möguleika að geta haldið netörygginu góðu?

Frú forseti. Eins og ég kom inn á í ræðunni áðan þá snýst þetta um löggjöf, öfluga löggjöf til að verja hagsmuni íslenskra borgara og landsins í stóru myndinni. Hver á viðkomandi starfsemi finnst mér ekki vera aðalatriðið. Það er hins vegar lögin, löggjöfin á bak við sem unnið er eftir, eftirlitshlutverkið, að þess sé gætt að þannig sé staðið að málum að við tryggjum almannahagsmuni landsins og þjóðaröryggi. Það er það sem ég er að kalla eftir með öflugri löggjöf og vonandi erum við að stíga þannig skref á mörgum sviðum. Nú erum við að ræða um það sem snýr að fjarskiptum og slíkum hlutum. Ég er ekkert viss um ef þetta hefði allt verið í eigu ríkisins síðustu 30 ár, þessi stofnljósleiðari, að sú gríðarlega þróun hefði orðið í fjarskiptum á Íslandi, sú nýsköpun og allt sem hefur gerst á 30 árum, sem hefur skilað okkur á toppinn í heiminum í fjarskiptum ár eftir ár, á listum sem koma að utan yfir fjarskipti. Ég held að það hefði ekki endilega náðst ef ríkið hefði verið með allt eignarhaldið á þessu. Þá held ég að nýsköpunin hefði ekki verið sú sama og ekki fjárfesting í kerfinu og að við hefðum ekki byggt upp þetta öfluga kerfi. Ég er bara að benda á það. Aðalatriðið í mínum málflutningi er að við sem hér stöndum tryggjum löggjöf sem snýr að þjóðaröryggi og tryggir það. Það má líka benda á þegar ég er að tala um fjarskiptin - nú er tíminn að styttast - varðandi ljósleiðaravæðinguna og 5G-væðinguna, eins og sagði áðan, að hver einasti sendir sem er með 5G-tækninni er ljósleiðari. Sendarnir eru helmingi þéttari en þeir hafa verið í hinu kerfinu þannig að ljósleiðarinn er undirliggjandi í öllu saman. Það er allt þetta sem við þurfum að tryggja. En það er erfitt að klára svona umræðu á örfáum sekúndum í þingsal.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góð svör. Ég stend í þeirri trú að við getum unnið saman að því að tryggja þjóðaröryggi og setja góða löggjöf. Ég er ekki viss um að þessi löggjöf sé nógu góð og mun ræða það á eftir. Mig langaði að tala svolítið um eitt sem hv. þingmaður nefndi og það er hversu mikið við erum í rauninni tengd þegar. Hafandi búið erlendis, t.d. í Kísildalnum í Bandaríkjunum, þá er vert að nefna að þar er t.d. ekki hægt að fá ljósleiðara alls staðar þótt það sé vagga tæknibyltingarinnar. Við lifum við það á Íslandi að farið var í fjárfestingu fyrir 30 árum síðan við að búa til hringtengingu um landið og síðan þá hefur verið fjárfest í því að tengja dreifðari byggðir landsins við ljósleiðara. Það hefur reyndar allt verið gert meðan þetta hefur verið í ríkiseigu. Nú er svo komið að það á að fara að selja þessa grunninnviði, selja þessa ljósleiðara til erlendra aðila sem eru fjárfestar. Fjárfestar hugsa um eitt og það er ágóði. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að sumar af dreifðari byggðunum sem ekki eru þegar tengdar verði ekki tengdar af alla vega þessum fjárfestum, af því það er ekki hagkvæmt. Þá hugsar maður með sjálfum sér: Hvað ef þetta væri vegakerfið okkar sem væri allt saman í eigu einhvers fjárfestingarsjóðs? Væri mikið af dreifðari byggðum Norðausturkjördæmis t.d. tengdar við restina af dreifikerfinu, restina af vegakerfinu með góðum vegum?

Frú forseti. Ég veit ekki hvar ég á að byrja en það er kannski grundvallaratriði að hafa það á hreinu að það er ekki íslenska ríkið sem hefur fjármagnað alla ljósleiðaravæðingu innan lands síðustu ár og áratugi. Ísland ljóstengt t.d., þar sem hinar dreifðari byggðir voru ljósleiðaravæddar, lagning á ljósleiðara í dreifðu byggðunum, ríkið lagði til pening þar en það náði því kannski að vera tæpur helmingur fjárfestingarinnar í stóru myndinni. Þar að auki hafa orkufjarskipti og einkaaðilar, eins og á mínu svæði fyrir norðan, í Eyjafirðinum - þar var gríðarlega snemma ljósleiðaravætt. Það er einkafyrirtæki sem heitir Tengi sem fór í málið og tengdi fjörðinn og út um sveitirnar og austur út um allt. Ótrúlegt framtak og hefur gert gríðarlega mikið fyrir svæðið. Ríkið sem slíkt og þessi ljósleiðarahringur, stofnljósleiðarinn frá því fyrir 30 árum þegar hann var tekinn í notkun - ofan á það hefur byggst gríðarlega mikið af einkaframtaki og síðan Ísland ljóstengt. Kannski er stærsta vandamálið í dag þorpin og þessir minni staðir og við sjáum vonandi fram á að úr því verði bætt. Ég ætla ekki að samþykkja að aðili sem ætlar að gera sem mest úr þessari fjárfestingu, sem er stór, í ljósleiðaranum, muni ekki gera allt til að ná sem mestu út úr fjárfestingunni. Ég held að þetta sé einmitt tækifæri og að hann muni gera meira vítt og breitt um landið til að nýta heildarfjárfestinguna betur. Síðan getum við rætt í sérstakri umræðu um ljósleiðaravæðingu í heiminum, þessa þrjá fjarskiptastrengi sem eru að koma að utan og hvað við gætum gert ef við myndum nýta ljósleiðaratengingarnar í landinu betur, ákveðnar tengingar, og möskvunin yrði betri. Þar værum við komin í fjórðu iðnbyltinguna og framtíðina, græna orku og öflug fjarskipti. Þess vegna þurfum við að hafa alvöruþjóðaröryggislöggjöf á bak við báða þessa hluti og heildarmálið.

Virðulegur forseti. Ég tel þetta frumvarp hæstv. vísinda-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra vera þarft í ljósi nýlegrar sölu á grunnkerfi fjarskipta landsins og hugsanlegum áhrifum hennar á þjóðaröryggi, enda gefur það ráðherra ríkari heimildir til að grípa inn í samninga þegar um þjóðaröryggi er að ræða. Ég ætla því að nota þetta tækifæri til að ræða aðeins um sölu Mílu og eignaraðild. Málefni sem snerta sölu Mílu eru miklu alvarlegri og liggja dýpra en kannski virðist við fyrstu sýn. Skoðum fyrst eigendur Mílu. Stoðir eiga 16% í Símanum en Stoðir eru gamla FL Group sem mörg okkar muna eftir frá árunum fyrir hrun. Lífeyrissjóðirnir eiga svo 62% en þó að lífeyrissjóðirnir séu meirihlutaeigandi þá virðast þeir einfaldlega spila með áhættufjárfestunum og láta þá ráða för. Það eitt og sér er rannsóknarefni út af fyrir sig því það er almennt vitað að Stoðir hafa stjórnað þessari vegferð og það að selja innviði Símans vekur óneitanlega upp spurningar um hvernig gamalkunnar viðskiptablokkir eru enn og aftur að gera sig gildandi í íslensku viðskiptalífi og tæma enn eitt félagið af verðmætum innviðum. Þetta er það sama og gerðist fyrir hrunið 2008. Í þessu samhengi er líka athyglisvert að skoða verðlagningu grunnnets fjarskipta á Íslandi. Fyrir það telst hæfilegt verð 78 milljarða kr. Hvort það sé rétt verð hef ég engar forsendur til að meta en þegar ég lít til þess að arðgreiðslur Arion banka á þessu ári eru 88 milljarðar þá finnst mér myndin sem blasir við vera svolítið mikið skökk, ekki síst þegar einnig er litið til þess að Stoðir, þeir hinir sömu og eru að selja Mílu, eru líka stórir fjárfestar í Arion banka. Annaðhvort erum við að selja grunnnet fjarskipta allt of ódýrt eða hagnaður og arðgreiðslur banka eru óeðlilega háar nema hvort tveggja sé um að ræða, annað of lágt og hitt of hátt. Og ef við skoðum hvað það er sem er í rauninni að gerast á íslenskum fjarskiptamarkaði blasa nokkrar staðreyndir við. Förum aðeins yfir það sem við vitum. Við vitum að Síminn er að selja mikilvæga innviði Mílu á 78 milljarða og fjárfestingarsjóðurinn Ardian er kaupandi, en við vitum ekki hverjir eru eigendur Ardian. Þá er nær ómögulegt að finna. Við vitum þannig ekkert hverjir eru í raun og veru að fara að eignast grunnkerfi fjarskipta á landinu. Við vitum einnig að samhliða sölunni er gerður 20 ára leigusamningur milli Mílu og Símans. Spurningin sem vaknar er: Til hvers er verið að selja eitthvað til þess eins að leigja það til baka? Þetta var gert í stórum stíl fyrir bankahrunið 2008 og setti eitt sveitarfélag á hausinn og a.m.k. eitt annað rambaði um tíma á barmi gjaldþrots vegna nákvæmlega svona samninga. Við vitum heldur ekki hvaða áhrif þessi sala mun hafa til langframa annars vegar á stöðu Símans og hins vegar á neytendur og verð til þeirra. Enginn veit heldur hvernig rekstrarhæfi Símans verður eftir söluna. Við vitum þó að 80% af tekjum Mílu komu frá Símanum og það er ljóst að tekjur Mílu duga hvergi nærri til að greiða þessa 78 milljarða fjárfestingu Ardian. Það er því nokkuð augljóst að viðskiptavinir Símans, almenningur, munu borga þessa fjárfestingu upp í topp og rúmlega það með hærra verði fyrir þjónustuna. Það er líka nauðsynlegt að skoða þessa sölu í samhengi við annað sem gerst hefur á þessum markaði, eins og t.d. að Sýn og Nova seldu nýverið mikilvæga innviði er tengjast 5G-uppbyggingu til Digital Colony. Í frétt Viðskiptablaðsins frá 11. febrúar 2021 segir, með leyfi forseta: „Digital Colony er langt komið með að ljúka kaupum á svokölluðum óvirkum fjarskiptainnviðum af Sýn og Nova fyrir um 13 milljarða króna samkvæmt heimildum Viðskiptablaðsins. Þá vinnur félagið að því að fjármagna kaupin að hluta með útgáfu skuldabréfs í krónum upp á 8 til 9 milljarða króna. Fjárfesting í skuldabréfunum hefur verið kynnt lífeyrissjóðum og öðrum innlendum fjárfestum á síðustu vikum af fyrirtækjaráðgjöf Kviku banka sem hefur umsjón með fjármögnuninni hér á landi. Sýn og Nova munu leigja innviðina aftur af kaupandanum. Sýn sagði fyrst frá viðræðunum með tilkynningu í október þar sem fram kom að um 6 milljarða króna söluhagnaður myndist við söluna en hefur ekki gefið upp hver kaupandinn sé. Gangi kaupin eftir má vænta þess að innviðirnir verði endanlega í eigu sjóðs í stýringu hjá Digital Colony, sem sérhæfir sig í stýringu fjárfestinga á ýmsum stafrænum innviðum á borð við gagnaverum, fjarskiptamöstrum, ljósleiðarakerfum og öðrum sambærilegum eignum.“ Samkvæmt annarri frétt Viðskiptablaðsins frá 18. maí, stefnir Sýn á frekari sölu fjarskiptainnviða til ónefndra aðila. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Í samtali við Viðskiptablaðið segir Heiðar Guðjónsson, forstjóri Sýnar um sé að ræða þrjá innlenda og erlenda aðila. Viðræðurnar snúist um sölu svokallaðra fastlínuinnviða á borð við ljósleiðara sem eru á um 800 stöðum víða um land.“ Þá kemur stóra spurningin: Tengjast þessir fjárfestingarsjóðir sem eru á góðri leið með að eignast fjarskiptainnviði Íslands með einhverjum hætti? Svarið er já. Digital Colony og Ardian hafa unnið náið saman í kaupum á fjarskiptainnviðum sem teygja sig til Norður-Ameríku og Evrópu. Digital Colony og Ardian tengjast einnig í kringum kaupin á Zayo Group LLC. Einnig má fletta upp á fleiri áhugaverðum tengslum og viðskiptasamböndum þessara sjóða. Nú hafa báðir þessir sjóðir gert samninga um kaup á mikilvægum fjarskiptainnviðum á Íslandi. Digital Colony við Sýn og Nova, sem inniheldur 20 ára leigusamning um afnota á sömu innviðum og seldir voru, og Ardian við Símann, sem einnig inniheldur 20 ára leigusamning um afnot af sömu innviðum og seldir voru. Eftir standa stórar spurningar. Hvað stöðu eru íslenskir neytendur í þegar tengdir aðilar hafa með kaupum á mikilvægum fjarskiptainnviðum Íslands tryggt 20 ára samninga við alla fjarskiptarisa Íslands? Hver verður samkeppnin? Og trúir því einhver að sjóðir sem starfa náið saman á öðrum mörkuðum fari að keppa á litla Íslandi? Eru nafntogaðar viðskiptablokkir sem ráða í skjóli minnihlutaeignar á móti lífeyrissjóðunum að komast yfir gríðarlega fjármuni með innviðasölu þessara fyrirtækja og fórna í leiðinni langtímahagsmunum heillar þjóðar fyrir skammtímagróða? Þetta ætti að vera landsmönnum kunnuglegt viðskiptalíkan frá því fyrir bankahrunið. Hvernig munu þessi fyrirtæki standa eftir viðskiptin þegar þau hafa verið tæmd að innan og læst inni í 20 ára viðskiptasambandi við fjárfestingarsjóði sem enginn veit hver raunverulega á? Eftir stendur að það er ekkert eðlilegt við að jafn mikilvægar grunnstoðir og fjarskiptakerfið okkar sé í höndum fjárfesta að möndla með og hagnast á án tillits til þeirra langvarandi áhrifa sem aðgerðir þeirra geta haft á landsmenn. Við hljótum að biðla til stjórnvalda, Samkeppniseftirlitsins, lífeyrissjóðanna og eftirlitsaðila að hefja opinbera rannsókn á þessum viðskiptum og stoppa þau af á meðan hún stendur yfir. Strax í upphafi þingsins lagði ég fram beiðni um sérstaka umræðu um málefni sölu Mílu. Þar sem óvíst er að hún fari fram úr þessu ætla ég, með leyfi forseta, að fara yfir þær spurningar sem þar eru. Þeim átti að beina til forsætisráðherra þar sem hún situr í þjóðaröryggisráði og hér er svo sannarlega öryggi þjóðarinnar í húfi. Helstu spurningarnar sem ég hugðist beina til ráðherrans eru eftirfarandi: „1. Hvenær var forsætisráðherra, ríkisstjórninni og þjóðaröryggisráði tilkynnt að sala á grunnkerfi Íslands í fjarskiptum væri í bígerð? 2. Hefur ráðherra, ríkisstjórnin eða þjóðaröryggisráð á einhvern hátt mótmælt áformum örfárra fjárfesta um sölu sem getur haft gríðarlega víðtæk og alvarleg áhrif á fjarskiptaöryggi þjóðarinnar? Gæti komið til álita að beita heimild í 12. gr. laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, nr. 34/1991, til að grípa inn í? 3. Samkeppniseftirlitið er að rannsaka tengsl Ardian og Digital Colony sem hafa starfað náið saman og eru sameiginlega að öðlast yfirburðastöðu á íslenskum fjarskiptamarkaði. Vita ríkisstjórnin og þjóðaröryggisráð hverjir standa á bak við þessi tvö fyrirtæki og hvort þetta séu að hluta eða öllu leyti sömu aðilarnir? 4. Stoðir, sem eiga 16% í Mílu, standa á bak við þessa sölu. Félagið Stoðir, áður FL Group, er Íslendingum vel kunnugt frá hruni þar sem það átti stóran þátt í skaðanum sem þjóðin varð fyrir og þessi sami hópur er einnig í þann mund að fá tugmilljarða arðgreiðslur frá Arion banka. Telja ráðherrar og ríkisstjórn eðlilegt að jafn lítill hópur og raun ber vitni geti ráðskast með þessum hætti með grunnstoðir þjóðarinnar og hefur ríkisstjórnin sett einhvern þrýsting á lífeyrissjóðina sem eiga 62% í Mílu að standa gegn sölunni í nafni þjóðarhags? 5. Þarf ekki að rannsaka hlutabréfaviðskipti, þá sérstaklega innherja og tengdra aðila, með bréf í Símanum í aðdraganda samnings um sölu á Mílu eða hefur það kannski verið gert? 6. Þetta snýst ekki bara um skammtímahagsmuni. Getur ríkisstjórnin tryggt að neytendur muni ekki þurfa að greiða hærra verð vegna sölu á Mílu? 7. Hefur ríkisstjórnin skoðað hvaða áhrif 20 ára bindandi viðskiptasamningur Símans við Mílu mun hafa á framtíðarrekstur Símans?“ Allt þetta þarf að taka með í reikninginn. Í frumvarpinu sem hér er til umræðu stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ráðherra getur bundið erlenda fjárfestingu skilyrðum í því skyni að koma í veg fyrir að hún geti ógnað öryggi landsins, gengið gegn allsherjarreglu, almannaöryggi o.s.frv., sbr. 2. mgr.“ Síðar stendur: „Ef brotið er gegn skilyrðum sem ráðherra hefur sett á grundvelli 5. mgr. er ráðherra heimilt að taka ákvörðun um að hlutaðeigandi erlend fjárfesting skuli ganga til baka að viðlögðum dagsektum, eftir að hafa skorað á hlutaðeigandi að bæta úr broti.“ Mér finnst því ástæða til að inna hæstv. vísinda-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra eftir því hvort hún hyggist beita þessari heimild til að stöðva sölu Mílu, a.m.k. þangað til málið hefur verið skoðað, öryggi neytenda tryggt og öllum þessum spurningum svarað. Ég vona innilega að hæstv. ráðherra muni nýta sér þessar auknu heimildir því það er mikið í húfi.

Virðulegi forseti. Já, þetta er gríðarlega umfangsmikið mál þó að frumvarpið sjálft sé eins og það er. Það er greinilegt að ríkisstjórnin hefur pínulítið verið tekin í bólinu þegar kemur að þessum málum. Ég held að þetta frumvarp, þó að verið sé að reyna að bjarga því sem bjargað verður, beri vitni um að ríkisstjórnin hafi ekki haft augun á boltanum þegar kemur að sölunni á Mílu og ekki síst þegar kemur að þjóðaröryggismálum. Ég leyfði mér fyrir einhverjum mánuðum síðan að spyrja hvar þjóðaröryggisráð hefði verið varðandi söluna á Mílu því að hún hefur verið í bígerð í nokkurn tíma, hátt á annað ár, þannig að það hefði ekki átt að koma á óvart að verið væri að undirbúa söluna. Ég hef verið að reyna að fá fram hvenær þjóðaröryggisráð hafi í rauninni fjallað um þetta og mér sýnist að þjóðaröryggisráð hafi ekki fjallað um þetta fyrr en þessi mál voru komin í fréttir og við vorum byrjuð að spyrjast fyrir um þau. Það er líka alveg augljóst af fundum okkar formanna þegar við óskuðum eftir því þegar þing var ekki starfandi og hæstv. forsætisráðherra og þáverandi utanríkisráðherra aumkuðu sig yfir formenn flokka á þingi, af því að það var ekkert virkt þing, ekkert eftirlit með framkvæmdarvaldinu, að fara yfir málið. Þá var ekki hægt að svara einföldum skýrum spurningum þegar kom að því hverjir eiga innviðina, hverjir muni eiga fyrirtækið. Hvað verður ef land X - mér fannst það ágætt sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson kom inn á áðan - ef fyrirtækið X í eigu einhverra kaupir fyrirtæki og þetta fyrirtæki er í landi Y sem setur ákveðnar reglur um að fyrirtækið verði að afhenda allar upplýsingar eða hlera fyrir hönd þess ríkis. Þetta er ekki útópía. Þetta eru raunhæf dæmi, bara þannig að það sé sagt. Það er alveg hægt að tala um þessi lönd hérna tæpitungulaust. Við erum að tala um lönd sem bera ekki endilega mikla virðingu fyrir lýðræðinu, fyrir mannréttindum. Það eru lönd eins og Kína og líka lönd eins og Rússland. Þess vegna er það ekki tilviljun, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar áðan, að a.m.k. þessi fjögur ár sem ég sat í NATO-nefndinni með hv. þingmanni var einmitt verið að ræða um þessi mál, hvernig NATO-ríki, vestræn lýðræðisríki gæti að því að þessir innviðir séu undir stjórn þeirra ríkja sem innviðirnir snerta. Þurfa þeir að vera í eigu ríkisins? Nei, ekkert endilega. En það þarf að vera skýrt regluverk. Það er algjört lykilatriði. Mér finnst með ólíkindum eftir að við samþykktum hér þjóðaröryggisstefnu árið 2016 - fyrir utan Vinstri græn sem samþykktu hana ekki. Þau eiga samt að sjá um að fylgja stefnunni eftir og gott og vel en það er ekki endilega mikið traust í því. En þannig er þetta og ég hefði haldið að hinir flokkarnir, sem hafa þó verið stuðningsaðilar þess að við byggjum upp hér öflugt vestrænt varnarsamstarf, myndu halda forystuflokknum í ríkisstjórninni við efnið. En það er ekki endilega tilfinningin þegar við skoðum söguna, ekki bara að þjóðaröryggisstefnan hafi verið samþykkt 2016, það hefur lítið gerst í þessum málum þrátt fyrir að þróun í fjarskiptum, uppbygging ljósleiðara, aðgangur að upplýsingum, blokkun á upplýsingum, skuli vera á fleygiferð og vera verðmæti sem óvinveitt ríki vilja hugsanlega komast yfir. Það var mikilli og merkri skýrslu skilað hér fyrr á árinu, svör við mikilvægum spurningum. Þar er m.a. dregið fram að það séu fá ef nokkur stærri neyðar- og öryggisfjarskiptakerfi á landinu og gagnvart umheiminum sem eru algerlega óháð eða sjálfstæð almennum fjarskiptakerfum. Það er líka dregið fram að sérstaklega hafi verið varað við því að þjónusta sé of háð einum birgi eða framleiðenda búnaðar og gera þurfi sérstakrar öryggiskröfur vegna afmarkaðra hluta fjarskiptakerfa. Það var líka dregið fram að framlag birgja við uppbyggingu 5G-farneta sé sérstakt skoðunarefni þar sem hugbúnaður eða íhlutir í vélbúnaði, með leyfi forseta: „… kunna að gera kleift að opna bakdyr til ólöglegrar gagnaöflunar“ - hugsanlega ríkja - „og/eða til að stýra eða stjórna búnaði eða netum. Hvort sem það gæti komið upp eða ekki eru gerðar æ harðari kröfur um öryggisbúnað farneta, sérstaklega þeirra hluta sem stýra kerfum eða teljast mikilvægir og viðkvæmir af öðrum ástæðum.“ Þetta er alveg skýrt. Þetta kemur fram í skýrslu frá forsætisráðherra. Samt var engu hægt að svara á fundum okkar um þetta mál. Eftiráviðbrögð, eftiráaðgerðir, verið að paufast við eftir að salan er komin í gegn að reyna að búa til einhvern samning sem á síðan að fá stoð í lagaumgjörð frá þinginu. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð og ég hefði einmitt haldið að þetta myndi ekki gerast á vakt m.a. Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn. En þetta er það sem er að gerast, hvorki Vinstri græn né Framsóknarflokkurinn gátu svarað einu eða neinu til um þjóðaröryggisvinkilinn í þessu ferli öllu. Það hefur sérstaklega verið talað um þjóðaröryggisráð og ég ætla aðeins að ræða það en ég vil líka draga fram, af því að hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, þingmaður Samfylkingar, nefndi söluna á Símanum á sínum tíma, að mér finnst skipta máli að það eru eðlileg sjónarmið í þá veru að ríkið og ríki eigi að standa undir öllum grunninnviðum. Ég virði alveg þau sjónarmið. Ég er ekki alveg sammála þeim í öllu en skil þau á ákveðnum sviðum. Á að selja Landsvirkjun? Nei. Fyrir mína parta nei. En við höfum einfaldlega reynslu af því að einkaaðilar hafa komið að uppbyggingu ljósleiðara, uppbyggingu fjarskiptakerfa sem hefur engu að síður leitt okkur Íslendinga í það umhverfi að við erum fremst. OECD og fleiri segja að við séum fremst meðal þjóða þegar kemur að aðgengi fólks, fyrirtækja, netnotkun o.fl. Það er m.a. út af því að það hafa verið fjárfestar, það hefur verið fjárfest í uppbyggingu innviða. Á móti, og ég hef bent á það, sjáum við að ríkið stendur sig ekki þegar kemur að t.d. flutningskerfinu okkar. Það er einfaldlega vegna þess að við erum búin að vera hér í níu ár með flokka sem hafa meira og minna borið ábyrgð og eiga að bera ábyrgð á því að byggja upp flutningskerfið en hafa ekki staðið sig þar. Svo er jarmað í hverri einustu kjördæmaheimsókn af hálfu þessara þingmanna og rétt fyrir kosningar að nú skuli byggja upp innviði, þessir sömu flokkar sem bera beinharða ábyrgð á því að við erum ekki með flutningskerfi sem er nógu burðugt til að standa undir almennilegum rekstri á heimilum á Vestfjörðum, fyrirtækjum á Vestfjörðum, heimilum á Suðurnesjunum, fyrirtækjum á Suðurnesjunum, atvinnulífi á Norðurlandi. Á þessu öllu bera þau ábyrgð. Svo er lýst rosalegri hneykslun loksins yfir að það þurfi að byggja þetta upp þegar útgerðin lendir í vandræðum. En það er alla vega mikilvægt að farið sé af stað. Þetta var aukalega en ég tel mikilvægt að við lítum til þessa. Þýðir þetta að við eigum ekki að hafa áfram augun á boltanum og setja skýrar kröfur? Nei, ef þessir grunninnviðir eru í höndum einkaaðila, sérstaklega ef um einokun er að ræða, og það má alveg spyrja sig hvort sé verra, ríkisrekin eða einkarekin einokun, en ef það er fyrirtæki sem rekur umfangsmikla grunninnviði og hefur gengið ágætlega, eins og ég sagði bæði um Mílu, Sýn og Vodafone, þá verðum við að hafa skýrt regluverk. Við verðum að passa upp á það að neytendur hafi greiðan aðgang að öflugu kerfi, séu heldur ekki teknir í bakaríið þegar kemur að verðlagningu. Við höfum fram til þessa verið með nokkuð hóflega verðlagningu. Það er m.a. út af því að Póst- og fjarskiptastofnun, núna Fjarskiptastofa, og líka Samkeppniseftirlitið hafa sinnt aðhaldshlutverki þannig að það er svolítið að fúnkera. Það sem er ekki að fúnkera í tengslum við alla þessa sölu, að mínu mati, þó að við þurfum vissulega að skoða hvernig við munum passa upp á þjónustuna fyrir neytendur til skemmri og lengri tíma, er eftirlitshlutverkið með þjóðaröryggi. Það er það sem fúnkerar ekki í öllu þessu. Við getum haldið áfram að tala um pólitíkina, um kosti þess að fá einkaaðila að borðinu, kosti þess að hafa „public private partnership“, svo ég fái að sletta, með leyfi forseta. Það hefur víða gefist vel. Við sjáum það t.d. beint og óbeint í gegnum Hvalfjarðargöngin. Við höfum séð það víða í rekstri flugvalla, í ýmsum löndum, með góðum en líka slæmum árangri. Það fer allt eftir umhverfinu, regluverkinu og skýrri gegnsærri sýn um það hverju við erum að ná í gegn með því að fá einkaaðila að borðinu. Þannig að mínar athugasemdir og áhyggjur af þessu máli öllu eru að ríkisstjórnin er ekki með fókus á þessu mikilvæga máli sem flokkast undir þjóðaröryggi. Og já, það er barnaskapur ef við ætlum ekki að einblína á þá þætti. Það er líka barnaskapur af hálfu þeirra, af hálfu okkar sem flokkum okkur svona miðju/hægra megin, fyrir þau okkar sem eru fyrir frjáls viðskipti, frjálsan markað, opinn markað, trúa svolítið á einkaframtakið, að spyrja ekki spurninga. Við eigum bara að klappa og klappa af því að jú, þetta eru 78 milljarðar. Við eigum að halda kjafti og þegja af því að þetta eru svo rosalegir peningar. Þetta eru svo mikilvæg viðskipti. En við eigum einmitt að snúa þessu við og spyrja, af því að við trúum á það að frjáls og opin viðskipti þoli spurningar, þoli gagnrýnar spurningar sem snerta hag neytenda, almannahag og þjóðaröryggi. Það á enginn að ókyrrast yfir því. Ég ókyrrist þegar samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra virðist ekki hafa hugmynd um hvað verið er að selja. Fyrr á árinu ræddum við mjög mikið söluna á Sýn og Vodafone, á þeim innviðum sem þeir seldu. Það voru óvirkir innviðir upp á 14 milljarða hjá Vodafone. Það var farið mjög vel yfir það og ég hélt einfaldlega eftir alla þá umræðu í nefndum þingsins og á þinginu að við værum pínulítið betur tilbúin. Við erum líka með skýrsluna frá forsætisráðherra. Ég hélt að kerfið, stjórnkerfið allt, væri að fúnkera hér. Það er aldeilis ekki svo. Svo kemur sveitarstjórnarráðherra í fréttum Ríkisútvarpsins og segir: Við erum bara selja hér óvirka innviði, það er bara það sem um er að ræða. Allir sem fylgjast með vita að Míla er með meira og stærra hlutverk þarna enda er umfangið eftir því, 78 milljarðar, það mikið að hafa þarf sérstakt samráð við Seðlabankann til þess að vita hvaða áhrif þessi sala hefur á gengi krónunnar. Þannig var nálgunin hjá ríkisstjórninni, að þetta skipti engu máli. Það væri bara frábært að fá þessi viðskipti. Og ég tek undir það, vil absolút taka undir það. En við megum spyrja spurninga og þá verður stjórnkerfið og atvinnulífið líka að vera tilbúið í ákveðna umræðu, af því að við eigum að hafa lært það, fjandakornið. Við eigum að hafa lært af reynslunni að þessir hlutir verða að vera á hreinu. Ég segi: Lái mér hver sem vill. Þannig að við sem erum stuðningsfólk einkarekstrar, stuðningsfólks opins frjáls markaðar, eigum að spyrja spurninga og vera óhrædd við það. Við eigum líka að spyrja um þjóðaröryggi og ég fagna því ef við ætlum að fara fókusera meira á það núna. En þá vil ég líka að ríkisstjórnin sýni frumkvæði. Þjóðaröryggisráð, samráðsvettvangur, já, en þeir sem eru þar eiga ekki bara að sitja undir einhliða miðlun upplýsinga, þeir eiga að spyrja spurninga. Af hverju kom samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra ekki og kynnti málið, hvaða þýðingu það hefði fyrir þjóðina, fyrr en eftir að við vorum búin að spyrja um þetta, fyrr en einhvern tímann í nóvember? Þá byrjaði þjóðaröryggisráð að fjalla um þetta. Hvers konar handarbaksvinnubrögð og metnaðarleysi er þetta? Virðulegi forseti. Í mínum huga fer allt of lítill tími í að ræða þetta. Þetta er risamál og ég veit að umhverfis- og samgöngunefnd hefur gert vel í vetur í því að fara yfir málin, gera þau betri. Þetta er mál þar sem ríkisstjórnin var sjálf í málþófi við sig og sína, stoppaði sjálf þetta mál. Það var nú allur forgangurinn hjá Vinstri grænum og hinum flokkunum. Þetta mál var stoppað síðastliðið vor af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðuna. Það er ofboðslega gaman að hlusta á hv. þingmann þegar hún brennur svona fyrir efninu og lifir sig inn í þetta. Ég get tekið undir margt sem kemur fram í ræðu hennar. Ég held að við deilum sýn á mikilvægi opins og frjáls markaðar og erlendra fjárfestinga hér á landi og ég tek bara undir það, við eigum að spyrja spurninga. Til þess erum við hérna. Ég var ein af þeim sem kölluðu eftir skýrslu forsætisráðherra sem vísað hefur verið í hér í þessari umræðu og ég held einmitt að það sé góð skýrsla og við þurfum að nota hana meira. Það er reyndar ekki svo langt síðan hún kom fram og í kjölfarið hefur verið boðuð löggjöf, m.a. löggjöf sem ég hef líka kallað eftir hér í ræðum og við höfum rætt, til að mynda í hv. utanríkismálanefnd, að við þurfum að fara í rýni á innviðafjárfestingum. Þá skiptir ekki endilega máli hvort það eru erlendir aðilar eða innlendir aðilar. Þegar við erum að tala um mikilvæga innviði, sem geta jú alveg verið í eigu einkaaðila, þá þarf að rýna slíkt út frá þjóðaröryggishagsmunum. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni hvað það varðar. Hv. þingmaður kom inn á þjóðaröryggisráð sem ég hef litið svo á að væri mjög mikilvægur vettvangur. Ég á reyndar ekki sæti í þjóðaröryggisráði, en ég spyr hv. þingmann hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að hún sitji í þjóðaröryggisráði. Mig langar jafnframt að spyrja út í það sem hún sagði í ræðu sinni, að henni hefði fundist eftirlitið klikka varðandi þjóðaröryggi. Ef hv. þingmaður gæti aðeins farið betur yfir hvað hún á við með því.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir. Ég veit að við deilum frekar sýn í þessum málum en hitt eftir þær samræður sem við höfum átt í gegnum tíðina um þessi mál. Ég veit að hún hefur mikinn áhuga á samkeppni en líka þjóðaröryggi sem slíku. Nú er þessi ríkisstjórn búin að sitja í fjögur ár. Það hefur ekkert gerst síðan þjóðaröryggisstefnan var samþykkt, fyrir utan að þessi mikilvæga skýrsla var lögð fram og það eru mjög mikilvægir punktar sem þar koma fram. Ég, eins og allir þingmenn Viðreisnar, greiddi atkvæði með beiðni um þá skýrslu, enda er það ekki venja hjá okkur í Viðreisn að greiða atkvæði gegn skýrslubeiðni þó að aðrir flokkar kunna að hafa tekið það upp. En við töldum líka, þrátt fyrir formið, að það væri mikilvægt að draga einmitt fram þessa þætti. Í skýrslunni koma fram mjög sterk og mikilvæg lykilsjónarmið til að tryggja þjóðaröryggi sem þarf að vinna eftir, þannig að gott og vel, guð láti gott á vita ef ríkisstjórnin ætlar núna að fara svona aðeins að haska sér í þessum efnum. En reynslan frá síðasta kjörtímabili um það sem stóð í stjórnarsáttmála um þjóðaröryggi, og núna stendur eitthvað um þjóðaröryggi í stjórnarsáttmála, það eigi að halda eitthvað áfram, er kannski ekki endilega góð. Það er svolítið trúverðugleikaspursmál hjá ríkisstjórninni, hvort hún hafi raunverulega vilja til að fylgja því eftir sem er í stjórnarsáttmálanum. Nei, ég sit ekki í þjóðaröryggisráði. Það er bara einn fulltrúi frá stjórnarandstöðunni og ég er ekki sá fulltrúi. Ég vil líka draga sérstaklega fram hvað aðrar þjóðir eru að gera, hvort sem það eru Bandaríkin, Bretland, Þýskaland, ríki Evrópusambandsins. Það eru allir að kortleggja hjá sér þetta umhverfi og eru nú þegar búnir að setja löggjöf um þjóðaröryggi, þá hagsmuni sem um ræðir, kortleggja hvaða áhrif þetta hefur varðandi önnur lönd en manns eigin sem hugsanlega geta komið að því að stýra þeim mikilvægum innviðum sem um ræðir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held samt að hún hafi ekki komið inn á hvað hún átti við með eftirliti varðandi þjóðaröryggi. Hún getur kannski farið yfir það í seinna andsvari. En ég og hv. þingmaður sátum saman í utanríkismálanefnd og ef mig misminnir ekki þá situr hv. þingmaður áfram þar, ekki satt? Þannig að ég vil bara hvetja hv. þingmann og aðra sem eiga sæti í utanríkismálanefnd - lít ég hér á hv. þm. Njál Trausta Friðbertsson - að halda því einmitt áfram að fjalla um þjóðaröryggismál þar. Við áttum nokkur góð samtöl og kölluðum til gesti út af þjóðaröryggismálum á síðasta kjörtímabili og ég held að það sé mjög mikilvægt að við gerum það hér í þingnefndum og í þingsal. Við höfum líka átt ágætisumræður hér í þingsal um þjóðaröryggismál. Það má auðvitað líta á þjóðaröryggismál í víðum skilningi. Netöryggismál eru eitt sem við höfum líka fjallað um og þurfum líka að standa okkur betur í. Svo eru það fjarskiptalögin sem hér er verið að gera ákveðna breytingu á. Eins og hér hefur verið komið inn á vorum við með ofboðslega stórt frumvarp um breytingu á fjarskiptalögum og við fjölluðum um það í utanríkismálanefnd, tvær greinar sem tengdust okkur þá sérstaklega, og gáfum umsagnir um það á síðasta kjörtímabili. Ég ber miklar væntingar til þess að það mál klárist. En það er í eðli sínu flókið og ég held að það telji allir þingmenn sem komið hafa að því máli og hafa reynt að lesa sig í gegnum það. Þetta er mikill lagabálkur en skiptir engu að síður miklu máli. Ég vona að hv. þingmaður geti farið aðeins yfir þetta með eftirlitið og svo vil ég hvetja hv. þingmann sem og aðra þingmenn hér inni að við fylgjum þessu eftir. Við eigum að spyrja þessara spurninga. Ég tek bara heils hugar undir það. Þjóðaröryggi skiptir máli. Við þurfum að ræða það bæði í utanríkismálanefnd og hér í þingsal.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem fram kom og deili skoðunum hv. þingmanns. Varðandi eftirlitið með þjóðaröryggi þá bendi ég á í tengslum við þessa sölu á grunninnviðum að á sínum tíma þegar dreifikerfið var selt var sérstaklega tekið fram af hálfu þáverandi ríkisstjórnar að það ætti að vera í íslenskri eigu. Það var m.a. til að tryggja ákveðna innviði, það er bara öryggisatriði. Fyrst verið er að fara út fyrir það svið þá hefði maður einmitt haldið að eitthvað væri tilbúið, einhver væri búinn að skoða það. Fyrir rúmu ári síðan voru fréttir um þessa hugsanlegu sölu. Fínt. Þá á eitthvað að fara af stað í ráðuneytinu, í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, núna innviðaráðuneyti. Það hefur ekki gerst. Ég tel að það hefði þurft að fara gaumgæfilega ofan í það hvað þetta þýðir. Hvað þýða virkir innviðir? Hvað þýðir það að hafa þessi IP-net, endastöðvar og fleira inni í þessum pakka? Hvað þýðir það fyrir þjóðaröryggi? Hvar var sú kortlagning? Ég spurði að því á fundi formanna og ekki var sagt neitt annað en: Við erum að skoða. Við erum að reyna að gera samning og við ætlum að reyna að tryggja okkur eftir á. Það er fínt en þetta er bara allt eftir á. Við eigum að vinna forvinnu ef við ætlum að vera virk í okkar eigin hagsmunagæslu þegar kemur að þjóðaröryggi. Ég vil ítreka það að Viðreisn mun, þótt tíminn sé skammur, gera allt til þess að tryggja þjóðaröryggi, til að tryggja þessa vinkla sem við erum að draga fram hér og sinna vinnu okkar í umhverfis- og samgöngunefnd með þeim hætti og hér í þinginu. En ég verð að ítreka að mér finnst það vera metnaðarleysi af hálfu forystufólks í ríkisstjórninni hvernig að þessu hefur verið staðið og svarleysið er hrópandi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu, upplifun og kraftur, og það er bara gott að vita og heyra skoðun hennar. Mig grunar að við séum bæði innblásin af veru okkar innan NATO-þingsins undanfarin ár í þessum málum. Við fáum náttúrlega meiri innsýn í þessi málefni en þingmenn almennt hafa fengið hér í þinginu með því taka þátt í því öfluga starfi sem fer fram í NATO-þinginu og hefur gert síðustu árin. Þar er þetta eiginlega lykilmálið. Fölþáttaógnin; það eru fjarskiptin og það er raforkan. Þetta höfum við lært og mikið rætt. Þetta er raunverulega fyrsta stigið í hernaði í dag. Það er fjölþáttaógnin, að fara gegn fjarskiptunum og raforkunni. Ég hef heyrt frá hv. þingmanni síðustu daga og nú síðast í dag varðandi raforkukerfið. Mig langaði aðeins að koma inn þjóðaröryggisvinkilinn almennt því að maður fær svo sjaldan tækifæri til að ræða það. Við ræðum mjög sjaldan þessi mál. Við kynntumst því fyrir nákvæmlega tveimur árum í vondu veðri, eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan, á norðanverðu landinu þar sem hreinlega var rafmagnsleysi víða bara dögum saman. Hv. þingmaður hefur komið inn á hversu illa hefur gengið síðustu ár að koma á og byggja upp flutningskerfi raforku. Nú eru þó framkvæmdir hafnar, Kröflulína 3 er komin frá Fljótsdalsstöð í Kröflu, svo er unnið að Hólasandslínu, hún verður spennusett væntanlega næsta sumar, það er Krafla–Akureyri og síðan á að halda að Blöndu frá Akureyri og við erum að tala um Suðurnesjalínu og svo eru það Vestfirðirnir. Eins og hv. þingmaður kom inn á þá er ástandið verst á Suðurnesjum, Vestfjörðum og Norðurlandi. Nú hef ég talað fyrir löggjöf sem snýr að þjóðaröryggi til að passa upp á þessa hluti. Hvert er álit hv. þingmanns 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg dúndurspurning og ég held að það sé besta að segja: Þetta er samspil margra þátta. Já, það er kannski þetta leiðinlega svar en það er það. Á hinn bóginn liggur alveg ljóst fyrir að það gengur ekki að við þurfum óveður, við þurfum náttúruhamfarir til að framkvæmdarvaldið vakni, til að ráðuneyti og stofnanir vakni til þess að sinna þörfum fólks og fyrirtækja. Fyrir utan það sem hv. þingmaður þekkir náttúrlega miklu betur, t.d. bara ákall Eyjafjarðarsvæðisins um að geta byggt upp öflugt atvinnulíf, fullt af fyrirtækjum sem vilja eðlilega fara norður en geta það ekki af því að þau fá ekki raforku. Það er eitthvað að þegar svoleiðis er. Það eru ótrúleg vaxtarsvæði á Vestfjörðum, til uppbyggingar atvinnulífs, fjölbreytni í atvinnulífi og þau geta það ekki af því að það er bara lokað, segir kerfið. Umgjörðin, sem m.a. við í þessum sal höfum hefur samþykkt, veitir ekki svigrúmið en samt er raforkan til staðar. Raforkan er til staðar þegar kemur að þessu. Við þurfum mjög líklega að virkja til skemmri og lengri tíma til að byggja upp alla innviðina, fara í orkuskiptin og fara í það að byggja undir enn fjölbreyttara atvinnulíf um land allt. En við þurfum einfaldlega, og það mun ekki standa á okkur í Viðreisn þegar kemur að því, við áttum okkur algjörlega á því að þetta fer saman: öryggi fyrir heimilin og fjölbreytt atvinnulíf. Þá er lykilatriði að byggja upp raforkukerfið þannig að sveitarfélög hafi raunverulegt sjálfdæmi um hvernig atvinnulíf þau vilja byggja upp á sínu svæði en þurfi ekki að vera háð því hvort veitandinn, flutningskerfið, geti sinnt þeim eða ekki. Það er ekki boðlegt árið 2021.

Frú forseti. Það sem ég var kannski helst að kalla eftir í þessu máli er að við höfum verið að vinna eftir tíu ára kerfisáætlun og þriggja ára framkvæmdaáætlun, það hefur verið regluverkið sem hefur verið unnið eftir síðustu ár og við sjáum það í Eyjafirði. Þetta eru orðin 15–20 ár þar sem lítið hefur verið hægt að gera, lítið hægt að gera í þessum framkvæmdum, þeim seinkar bara og það eru kærur endalaust og það hefur ekkert gengið. Þetta þekkjum við kannski. Ég er með á máli um Suðurnesjalínu 2, allan vandræðaganginn í kringum það. Það er alveg ótrúlegt hvernig þetta allt saman er. Ég er eiginlega að kalla eftir skoðun þingmanns á þessu, kærufrestirnir hafi verið þannig að það er einhver hringlandaháttur sem heldur endalaust áfram. Það er búið að marka og það er búið setja peninga í framkvæmdir sem ekki er hægt að nýta árum saman eins og hjá Landsneti varðandi uppbyggingu á kerfinu en tókst loksins. Það var byrjað með Kröflulínu fyrir tveimur, þremur árum og hún var spennusett í lok ágúst. Framkvæmdir við Hólasandslínu eiga að klárast næsta sumar og hún verður spennusett. Það er búið að tengja Akureyri við Fljótsdalsstöð og Kröflusvæðið með sterkari hætti. En það er svo mikið eftir. Þegar við erum að tala um græna framtíð og loftslagsverkefnin, þá gerist náttúrlega ekkert í þeim nema þetta sé allt tengt saman með einhverjum vitrænum hætti. Ég er eiginlega að kalla eftir því hjá hv. þingmanni: Eigum við að setja bara lög á þetta, eins og verið er að tala um Suðurnesjalínu 2? Hvað eigum við að ganga langt í því þegar við bíðum í 15–20 ár eftir því að fá orkuna? Það er raunverulega spurningin því að hv. þingmaður hefur verið að gagnrýna að það hafi gengið hægt en við erum komin þangað. Það er búið að kalla eftir henni í 15, 20 ár og endalaus hringlandi. Það hafa orðið breytingar og þetta hefur aðeins skánað núna og Landsnet tók upp nýtt verklag og hefur aðeins tekið öðruvísi á málum, en hversu langt eigum við að ganga? Eigum við að setja lög, sem ég hefði alveg verið til í í mörgum verkefnum, þegar maður hefur séð fram á þennan 

Virðulegi forseti. Ef ég á að stíga aðeins til baka og segja hvert sé fyrsta skrefið á þeirri leið og þeirri lausn að við horfum á landið sem eina samfélagslega heild þá segi ég bara: Einn maður, eitt atkvæði og landið eitt kjördæmi. Ég vil bara byrja á því. En það er ekki í boði hér núna en er samt hluti af því að hægt sé að leysa málið. Ég hef oft dregið fram t.d. Teigsskóg, það mál allt hefur velkst um í kerfinu í 15 ár. Það hefði aldrei velkst um í kerfinu ef landið hefði verið eitt kjördæmi. Allir hefðu borið ábyrgð á því, allir þingmenn landsins hefðu líka þurft að bera ábyrgð á því að sú framkvæmd hefði átt að fara fyrr af stað. Það sem ég vil segja: Lög og lagasetning um framkvæmdir er alltaf síðasta úrræðið. Við sjáum bara núna í tengslum við Covid alla þessa íþyngjandi lagasetningu, frelsissviptingu, og við eigum náttúrlega að tala um það í dag hvernig frumvörp hafa komið frá ríkisstjórninni um að meina t.d. íslenskum ríkisborgurum að koma heim, að detta það í hug. Það er varasamt úrræði. Þess vegna þarf að einfalda kerfið, það þarf þverpólitíska sátt um það, en það getur líka tekið sinn tíma. Ég er alveg reiðubúin til að gera allt til þess að einfalda kerfið. Við þurfum að hafa tvennt í huga, umhverfisleg sjónarmið, grænu sjónarmiðin, og líka atvinnulífið, þetta tvennt. Sumir sjá þetta sem andstæður, ég geri það ekki. Leið okkur í Viðreisn varðandi umhverfismál er einmitt að samþætta uppbyggingu atvinnulífs við grænar lausnir. Þetta tvennt fer að mínu mati saman. Já, það er bagalegt og það er til vansa að við skulum ekki komast hraðar í gegnum þetta. En það er líka kerfislægt. Það er líka innan stofnana, eins og hv. þingmaður sagði réttilega, Landsnet byrjaði að laga aðeins verkferlana hjá sér og þá byrjaði þetta að hökta aðeins minna. 

Frú forseti. Það glaðnaði dálítið yfir umræðunni hér áðan og ég áttaði mig ekki á hvers vegna en sá svo að allt í einu höfðum við fengið hv. stjórnarliða Bryndísi Haraldsdóttur og Njál Trausta Friðbertsson í umræðuna, fyrstu og einu stjórnarliðana sem hafa tjáð sig í þingmálum dagsins. Við höfum fundað hér síðan klukkan þrjú í dag. Í sex klukkutíma höfum við verið að ræða frumvörp sem eiga að ganga til nefnda og ég man ekki betur en að í þeim sitji fulltrúar frá öllum stjórnarflokkunum - en hvað finnst þeim um þessi mál? Hvað finnst Framsóknarmönnum t.d. um frumvarpið sem við ræðum hér sem var samið í ráðuneyti hæstv. formanns Framsóknarflokksins? Ég veit það ekki, þau mættu ekki. Hvað finnst Vinstri grænum um þetta mál sem greiddu atkvæði gegn einkavæðingu Símans á sínum tíma? Ég veit það ekki, þau hafa ekki verið hérna. Á ekki þjóðin skilið að vita hvað stjórnarflokkunum finnst um þau stóru mál sem við ræðum hér í dag? Frú forseti. 

Forseti. Ég tek undir með hv. þm. Andrési Inga Jónssyni. Við erum að glíma við mál sem koma inn með rosalega stuttum fyrirvara og fá lítinn tíma í þinginu. Það er því brýnt að stjórnarmeirihlutinn taki þátt í þeim stuttu umræðum sem við höfum annars um þetta mál. Ég skil alveg að fólk vilji líka fjalla um málið í nefndum, en þá þarf að fjalla um þau í þingsal og líka í nefndum. Hingað til hefur þetta sama og ekkert verið rætt í þingsal. Það er einhvern veginn þumalputtaregla sem stjórnarþingmenn, með sinn aukna meiri hluta í ýmsum nefndum, hafa bara ákveðið að miða við. Nei, við ætlum bara að vinna í nefndum, bak við luktar dyr þar sem almennt séð er ekki opin dagskrá og fólk heyrir ekki hvað við erum að segja. Svo bara afgreiðum við þetta og stimplum og segjum: Ókei, bæ.

Virðulegi forseti. Ég vil að mörgu leyti taka undir það sem hér hefur verið sagt - ekkert að mörgu leyti heldur bara að öllu leyti - um leið og ég nefni að það er svolítið einkennandi að eingöngu einn stjórnarflokkur hefur tekið þátt í þessari umræðu og það er Sjálfstæðisflokkurinn. Framsóknarflokkurinn, sem í raun ber ábyrgð á undirbúningi þessa máls, lætur ekki sjá sig. Formaður þjóðaröryggisráðs og forsætisráðherra - enginn úr hennar flokki, Vinstri grænum, hefur sýnt sig í þessari umræðu. Það er svo sannarlega hægt að segja að þessi umræða skipti gríðarlega miklu máli út frá þjóðaröryggi. Það hafa flestir þingmenn rætt hér, að loksins fáum við tækifæri til að ræða nákvæmlega þessi mál, eiga hér samtal um þessa grundvallarinnviði, hvað þetta þýðir fyrir almannahag, hvað þetta þýðir fyrir þjóðaröryggi, það skiptir máli. En Vinstri græn og Framsóknarflokkurinn skila auðu í þessu máli í dag.

Frú forseti. Mikið hefur verið talað í dag um raforkukerfið og þjóðaröryggi. Verandi nýr á þingi þótti mér athyglisvert að sjá að inn í raforkulög var bætt, fyrir einungis örfáum mánuðum, þeirri kröfu að raforkudreifikerfið væri í beinni eigu ríkisins eða sveitarfélaga. En þegar kemur að því að tala um stafræna innviði erum við að gera akkúrat öfugt. Það hefur líka verið talað um það í dag að þjóðaröryggi sé að miklu leyti háð öryggi innviða landsins. Við sjáum ekki lengur sömu hættu á því að hingað komi einhverjir tindátar að slást við okkur heldur nota þeir stafræna innviði okkar til að hafa áhrif á okkur. Það er líka mjög mikilvægt að átta sig á því að stafrænir innviðir eru ólíkir öðrum innviðum að því leyti að það er auðvelt að taka allt sem um þá fer og beina því annað. Það er ekki mjög auðvelt, t.d. með vegakerfið okkar, að láta alla keyra í gegnum Færeyjar. En það er ekkert mál að taka alla nettraffík á Íslandi og senda hana eitthvað annað og það þarf ekkert endilega að útvista einhverju, eins og stendur í lögunum, til að slík áhætta sé fyrir hendi. Það er nefnilega þannig að þegar erlendur aðili eignast þessa stafrænu innviði þá getur sá erlendi eigandi þurft að hlýða fyrirmælum þess lands sem hann starfar í. Hvað myndi gerast ef DGSI, sem er njósnaþjónusta franska ríkisins, myndi taka ákvörðun rétt eins og danska leyniþjónustan gerði fyrir hönd Bandaríkjanna frá 2012–2014 og var opinberað fyrr á þessu ári? En við lítum kannski á þetta út frá því að um vinveitt land sé að ræða. Ég spyr sjálfan mig hvernig viðbrögðin væru ef svo væri ekki. En hverjir eru í raun vinveitt þjóð ef frændþjóð okkar, Danir, var tilbúin að njósna um embættismenn Íslands og annarra Evrópuríkja? Ég tel því mikilvægt, þegar hv. umhverfis- og samgöngunefnd skoðar þessi mál, að þau fái til sín aðila sem hafa tæknilega þekkingu á því hvort það sem nefnt er í frumvarpinu dugi til þess að tryggja stafrænt sjálfstæði Íslendinga til framtíðar. Það er skýlaus krafa okkar að við getum átt örugg fjarskipti hér innan lands án þess að einhver annar sé að hlusta á allt sem við segjum.

Forseti. Þetta er alveg áhugavert frumvarp. Það er dálítið merkilegt að um leið og einhver erlendur aðili kemur og kaupir sig inn í grunninnviði samskipta þá er svo mikið vandamál með þjóðaröryggi. Vandamálið var náttúrlega til staðar áður. Innlendir aðilar geta valdið vandamálum þegar kemur að þjóðaröryggi. Mér finnst það sem fjallar um breytingu á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri í III. kafla þessa frumvarps sérstaklega áhugavert. Þetta eru svo sem önnur lög, frá 1991 upprunalega, en ég veit ekki hversu viðeigandi þau eru lengur af því að að sjálfsögðu eiga þessi öryggisatriði að vera skýr, hvort um er að ræða erlendan aðila eða innlendan þegar allt kemur til alls. Öryggissjónarmiðin hljóta að vera jafn veigamikil. Það sem mér finnst athyglisvert við að skoða frumvarpið frá stærra sjónarhorni er að við erum einmitt ekki með sambærilegt fyrirkomulag á eignarhaldi í grunninnviðum hjá okkur. Við erum tiltölulega nýbúin að fara í gegnum breytingar á lögum um póstþjónustu þar sem við erum vissulega með einkaeigu, einkaaðilar geta sinnt póstþjónustu. En þar er möguleiki á því að hið opinbera geti skilgreint alþjónustukvöð til þeirra svæða þar sem ekki eru taldar vera markaðsforsendur fyrir rekstri. Svipað má finna varðandi orkuflutninga. Þó að við séum með einn aðila, Landsnet, sem sér um þá er það líka varðandi framleiðsluna á orku. Það er hægt að setja á alþjónustukvöð um það að orkan skuli fara á þá staði þar sem er skortur á henni. Í vegaframkvæmdum erum við að mestu leyti með opinbera eign en einnig eru nokkur verkefni sem eru sett í sam… - Hvert er orðið sem Framsókn notar alltaf um þetta?

Samvinnu.

Samvinnu, rétt, samvinnuleiðin, PPP. Orðið er ekki það algengt að maður noti það en það er þarna og getur svo sem virkað. Það virkaði ágætlega fyrir Hvalfjarðargöngin og fyrir stærri verkefni. Það eru til skýrslur um það hvenær slík verkefni eru arðbær fyrir bæði einkaaðila og hið opinbera, ekki bara annaðhvort eða. Almennt séð eru verkefni í vegaframkvæmdum arðbærari, hagkvæmari fyrir hið opinbera því að hið opinbera sér um þau verkefni en í stærri framkvæmdum getur verið arður af því fyrir bæði einkaaðila og opinberra aðila þar sem um er að ræða flýtingu á arðbærri fjárfestingu sem deilist þá á einhverjum tíma til allra aðila, náttúrlega líka til neytenda þegar allt kemur til alls. Hérna erum við með þessa grunninnviði, fjarskipti, þar sem við erum með hluta þeirra samskiptainnviða í opinberri eigu, eigu sveitarfélaga, Gagnaveitu Reykjavíkur, en annars í eigu einkaaðila. Mér finnst áhugavert að þetta sé ekki samræmdara regluverk á einhvern hátt, að þegar við erum að glíma við eitthvað sem við myndum flokka sem grunninnviði þá sé ekki bara hægt að ganga beint að ákveðnu reglu- og fyrirkomulagi um slíka innviði. Það má kannski vísa til þess hversu skammsýn við erum í rauninni í því að setja upp almennari og gegnheilli löggjöf einmitt í þessu frumvarpi þar sem þjóðaröryggi var aldrei vandamál fyrr en erlendur aðili kaupir í samskiptaþjónustunni, grunninnviðum samskipta. Þetta vandamál var augljóslega til staðar áður. Í 4. gr. frumvarpsins er áhugaverður b-liður. Þar stendur að á eftir 5. mgr. komi ný málsgrein, svohljóðandi: „Vegna hlutverks Fjarskiptastofu er varðar almannahagsmuni og þjóðaröryggi er stofnuninni heimilt að krefjast upplýsinga um eigendur, keðju eigenda og þá aðila sem raunverulega fara með atkvæðisrétt, stjórnarmenn, framkvæmdastjóra, eftirlits- og stjórnkerfi innan fjarskiptafyrirtækis.“ Ég hélt að þetta ættu að vera lög nú þegar um keðjuábyrgð og þess háttar en það getur verið að það eigi ekki eins nákvæmlega við hérna og það þurfi einhvern veginn að tvítaka það eða eitthvað því um líkt. En auðvitað á aðgengi að svona upplýsingum bara almennt að eiga við um öll fyrirtæki sem starfa á Íslandi. Gagnsæi um raunverulega eigendur er algjört lykilatriði þegar fólk er að ákveða við hverja það vill versla. Ætlar það að versla við fyrirtæki eða aðila sem tengjast fyrirtækjum sem eru þekkt fyrir að vera með kennitöluflakk? Nei, ég ætla að velja einhvern annan. Það eru tveir sem bjóða í verkið hjá mér og ég ætla frekar að velja þann sem er ekki þekktur fyrir að vera með kennitöluflakk og ætlar bara að skilja allt eftir hérna þegar það er búið borga, eða eitthvað því um líkt. Mér finnst þetta því áhugaverð grein sem kemur þarna inn. Kannski er þetta tvítekning. Kannski er bara verið að ítreka einhverja ákveðna heimild sem ætti alla jafna að eiga við alls staðar. En þá kem ég aftur í þennan ramma, grundvöll löggjafar á Íslandi, sem virðist vera rosalega rysjóttur, ekki heilsteyptur alla vega. Það er ekki hægt að ganga að neinu vísu þegar kemur að íslenskum lögum af því að maður finnur jafnvel eitthvert annað fyrirkomulag þegar maður kemur í næsta lagabálk, t.d. um sambærilegt fyrirkomulag grunninnviða. Við erum búin að setja sér fyrirkomulag um póst, það er aðeins öðruvísi fyrirkomulag um orkuflutning og svo er hérna það þriðja. Þurfum við ekki að skella þjóðaröryggi í póstinn t.d.? Eru það einhverjar pælingar? Þetta er áhugavert. Það er eitt sem ég velti fyrir mér. Ég finn ekki nægilega nákvæmlega í þessu frumvarpi, sem hefur verið vakin athygli á fyrr í umræðunum, af því að það er verið að setja í reglugerð að Fjarskiptastofa geti gert ýmsar kröfur, hvort það sé hægt að setja þannig kröfur að búnaður frá ákveðnum framleiðanda sé einfaldlega ekki tiltækur. Það sé bara: Núna er þessi búnaður, allur búnaður frá tilteknum framleiðanda, talinn óöruggur. Punktur. Ég er ekki alveg viss hvort hægt sé að gera það samkvæmt þessum lögum. Þetta er ekkert rosalega nákvæmlega orðað, eins og svo margt annað. Þannig að ég veit ekki hvort það væri hægt að túlka það einhvern veginn út frá þessum mismunandi ákvæðum sem koma í 1. gr. að Fjarskiptastofa og síðan ráðherra gæti sett þá reglugerð eða kröfur um að búnaður ákveðins framleiðenda væri einfaldlega ónothæfur, bara einn, tveir og þrír. Það er svona vísir að því í 5. mgr. 1. gr. þar sem segir að Fjarskiptastofa geti farið fram á að fjarskiptafyrirtæki framkvæmi sértækt áhættumat á einstökum rekstrar- og kerfisþáttum fjarskiptaneta. Þetta er pínu óljóst því að það er talað sérstaklega um það í 2. gr. að í reglugerðinni sé hægt að kveða á um að kerfi og búnaður í fjarskiptanetum sem teljast mikilvæg með tilliti til almannahagsmuna og þjóðaröryggis og nauðsynleg fyrir virkni á stjórnun fjarskiptaneta skuli staðsett í íslenskri lögsögu. Það er aðeins annað en að þetta vörumerki sem slíkt sé ekki boðlegt, bara að það skuli vera staðsett í íslenskri lögsögu. Það er alla vega ekki sá hluti sem myndi gefa heimild til þess. En hvort sérstakt áhættumat eða skilyrði ákveðins áhættumats gætu einfaldlega flokkað ákveðnar tegundir af búnaði sem áhættu, punktur - það er óljóst alla vega. Að lokum er það þá 6. gr. þar sem er talað um að lög þessi gildi einnig um erlendar fjárfestingar sem áttu sér stað fyrir gildistöku þeirra ef frestur ráðherra til að stöðva þær samkvæmt 12. gr. laga um fjárfestingu erlendra aðila í ríkisrekstri er ekki útrunninn við birtingu laga þessara í A-deild Stjórnartíðinda. Ég veit ekki hvort þetta stenst. Það er þessi grunnregla um að ekki megi setja afturvirk lög ef þau minnka í rauninni réttindi einhverra og þarna er tvímælalaust búið að gera ákveðinn samning, ákveðin kaup hafa farið fram. Ráðherra hefur enn þá heimild til að segja nei en ef þessi lög hefðu gilt áður en til kaupanna kom þá hefðu skilmálar þeirra kaupa mögulega verið allt aðrir. Það hefur að vissu leyti áhrif á réttindi kaupandans. Þá veit ég ekki hvort 6. gr. stenst grundvallarregluna um afturvirkni löggjafar. Það er eitthvað sem nefndin þarf að skoða virkilega vel því að við könnumst náttúrlega við nýleg dæmi um afturvirka löggjöf sem ríkið var gert afturreka með. Ef þetta myndi ekki standast, það yrðu sett þarna lög sem virkuðu afturvirkt á þessi kaup, hver veit hvaða áhrif það hefði á þá samninga? Bara upp á að fyrirtækin sæju sér ekki leik á borði til að segja: Hérna er eitthvað sem við höfum ekki áhuga á og verið er að brjóta á réttindum okkar sama hvað þannig að við ætlum að leita réttar okkar hvað það varðar. Ég veit ekki á hvers konar forsendum þeir myndu vísa til einhverra skaðabóta eða einhvers því um líks. Mér dettur ekkert í hug en það eru örugglega einhverjir klárari en ég í því að láta sér detta svoleiðis í hug. En ég hef samt áhyggjur af því að þarna er klárt dæmi um afturvirkni laga og ég held að við þurfum að skoða gríðarlega vel hvort það sé eitthvert áhættuatriði í þessu frumvarpi. En sökum þess að það er stuttur tími þá er ég ekkert rosalega vongóður um að það verði farið neitt of vel yfir það eða að umsagnir, skýrar umsagnir um það, fái tíma til að berast. Ég get því ekki annað en hvatt hv. umhverfis- og samgöngunefnd til dáða í því verkefni sem er verið að setja nefndinni fyrir. Það er enginn öfundsverður af þessu verkefni og þar er ríkisstjórninni síst að þakka.

Virðulegur forseti. Ég gat ekki annað en blandað mér aðeins meira í þessa umræðu því að ég held einmitt að þetta sé virkilega skemmtilegt verkefni fyrir hv. umhverfis- og samgöngunefnd að fjalla um, málið er spennandi. Mig langar samt að nefna að í svona málum finnst mér koma glöggt í ljós hvað væri gott að vera með fyrirkomulag sem margir þekkja úr Word-hugbúnaðinum og kallast á ensku „track changes“ eða að breytingarnar sjást,  Virðulegur forseti. Mér var orðið svo heitt í hamsi áðan því að við vorum að ræða um þjóðaröryggismál sem ég brenn fyrir og netöryggismál og ég var farin að punkta alls konar hluti hjá mér en svo áttaði ég mig á því að þetta væri kannski ekki beint um það en ég ætla samt að leyfa mér að renna aðeins yfir það af því að ég held að það sé mikilvægt að við tökum svona umræðu. Mér fannst koma ágætlega fram í samtali sem ég átti áðan við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að það er einmitt ekki aðalatriðið að þessir innviðir séu í eigu einkaaðila sem eru jafnvel ekki skráðir á Íslandi. Það skiptir öllu máli að lagaramminn sé skýr. Í því samhengi heyrðum við t.d. nýlega umræðu um hleranir Bandaríkjahers á dönskum fjarskiptalínum. Ég held að þar hafi eignarhald ekki skipt neinu máli, nema síður sé. Við höfum heyrt sögur af hótunum varðandi fjárfestingar í fjarskiptainnviðum í Færeyjum þar sem allt var í ríkisrekstri. Ég held því að það sé svo mikilvægt að taka það upp úr að við erum að fjalla um regluverk og mín sýn alla vega er sú að það sem skiptir öllu máli er að regluverk okkar sé í lagi. Hver á innviðina á ekki að skipta lykilmáli ef regluverkið er í lagi og eftirlitið með regluverkinu. Við vorum að ræða hér áðan aðeins um þjóðaröryggi og sitt sýnist hverjum um það og sumir vilja meina að hér hafi ekkert verið gert síðan þjóðaröryggisstefnan var samþykkt. Ég get alveg tekið undir það að ég hefði viljað sjá jafnvel meira gerast en ég held að það sé ekki sanngjörn gagnrýni að segja að hér hafi ekkert gerst í fjögur ár. Þegar ég fór að rissa hjá mér í fljótu bragði þau mál sem ég hef komið nálægt þá minnist ég þess að í utanríkismálanefnd fengum við upplýsingar um Bjarnason-skýrsluna þar sem Birni Bjarnasyni var falið fyrir hönd norrænu utanríkisráðherranna að fara yfir norrænt samstarf á sviði utanríkis- og öryggismála þar sem sérstaklega var talað um loftslagsmál, fjölþáttaógnir og netöryggi. Það hafa verið haldin hér málþing um þjóðaröryggismál og fjölþáttaógnir. Öryggis- og varnarmálaskrifstofan hefur núna með sérstökum deildarstjóra um fjölþáttaógnir verið að taka það fastari tökum. Og svo hitt, sem ég held að skipti líka máli vegna þess að allt frá því að ég fór að spyrja um þessi mál, sérstaklega netöryggi, eftir að ég kom inn á þing var það svolítið flókið hvað sá málaflokkur lá víða í stjórnkerfinu. Hér erum við með ráðherra vísinda-, iðnaðar- og nýsköpunarmála sem ber ábyrgð á netöryggismálum og ég veit ekki, kannski getum við í gamni kallað hana ráðherra internetsins, ég held að það skipti líka máli. Og þessar stjórnkerfisbreytingar eða stjórnarráðsbreytingar sem við erum að fara að fjalla um, vonandi á morgun, snúa einmitt m.a. að þessu, að því að straumlínulaga þetta og að ábyrgðin sé skýrari. Þannig að ég fagna því líka og vil meina að það sé einn liður í því að bæta utanumhald um netöryggismálin og fjarskiptin sem þetta frumvarp svo sannarlega fjallar um. Ég hygg að þetta sé kannski fyrsta skrefið af mörgum sem við þurfum að taka. Við búum í síbreytilegum heimi og þetta er einmitt sá málaflokkur sem er stöðugt að breytast og ég held að ef einhverjum hefur dottið í hug að við gætum samþykkt þjóðaröryggisstefnu, sett á þjóðaröryggisráð og málið væri dautt, þá er það alls ekki svo. Þetta er það sem ríkisstjórnir og þjóðþing alls staðar í kringum okkur eru að fjalla um og við þurfum að sjálfsögðu að gera það líka. Ég held þess vegna að þó að við séum að horfa fram á breytingar og auðvitað get ég sagt að ég hefði viljað sjá þetta koma fram fyrr, ég get algerlega tekið undir þá gagnrýni og bara eðlilegt að við hefðum viljað enn meiri tíma til að fjalla um þetta, þá megum við samt ekki gleyma því að margt hefur verið gert og það má alls ekki tala með þeim hætti að hér sé allt í óefni og hér hafi ekki verið nein lög eða neinn rammi utan um. Slíkt hefur svo sannarlega verið til staðar. En hér ætlum við að gera enn betur og ég hvet hv. umhverfis- og samgöngunefnd til dáða í umfjöllun um þetta og ekki síður í umfjöllun um fjarskiptalögin í heild sinni þegar málið kemur aftur fram.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og ég held að við séum sammála um mjög margt þarna, sér í lagi þegar kemur að þjóðaröryggi og því að tryggja stafrænt sjálfstæði okkar. En mig langar aðeins að tala um annan hlut sem er ekki tengdur þjóðaröryggi nema kannski að einhverju leyti, þ.e. að þau dreifikerfi sem þarna eru, ákveðin grunnnet í þjónustu þjóðarinnar og ljósleiðari, eru, eins og kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, að vissu leyti mikil forsenda fyrir dreifðari byggðir á Íslandi og því að geta drifið nýsköpun og ýmislegt annað. Ég spyr mig svolítið um það þegar ég sé alla þessa fjárfestingarsjóði vera að kaupa innviði, hvort sem það eru virkir eða óvirkir innviðir, því að eftir að hafa unnið náið með svona fjárfestingarsjóðum þá veit ég að þeir hafa ákveðin markmið sem er að búa til peninga, á meðan markmið ríkisins eru kannski frekar að fá internet og ljósleiðara út um allt land. Þá spyr ég hv. þingmann hvort hann telji að það að fjárfestingarsjóðir séu að eignast þessa innviði geti gert stafræna framtíð landsins dýrari og erfiðari þegar gróðasjónarmið ráða öllu í uppbyggingunni og viðhaldinu frekar en byggðasjónarmið og stefna ríkisins í þeim málum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og mér finnst þetta með stafrænt sjálfstæði mjög gott. Hv. þingmaður spyr hvort ég hafi áhyggjur af því að stafræn framtíð geti orðið dýrari með því að fjárfestingarsjóðir fjárfesti í þessum innviðum. Nei, ég get ekki sagt að ég hafi verulegar áhyggjur af því en það er auðvitað einn af þeim þáttum sem þarf að horfa til varðandi slíkt regluverk. Ég lít þannig á að ljósleiðarainnviðir séu orðnir bara jafn mikilvægir og aðrar veitur og við höfum horft fram á mjög mikla þróun í ljósleiðaraþjónustu t.d. við dreifðari byggðir vegna þess að við fórum í átaksverkefni og lögðum fé í það, ríkisfé, að tryggja tengingu dreifðari byggða við ljósleiðaranetið, sem er auðvitað gríðarlega mikilvægt byggðamál og ýtir undir nýsköpun og atvinnuuppbyggingu í sveitum landsins. Það hefur reyndar þýtt það að sum þéttari svæði úti um landið hafa ekki notið þjónustu ljósleiðara. Það er nokkuð sem ég hef gjarnan heyrt kvartað yfir þegar maður ferðast um landið, að það þurfi að fara upp í sveit til ömmu og afa til að hlaða niður Netflix-myndunum, sem getur reyndar verið voðalega jákvætt, getur alla vega haft jákvæðar birtingarmyndir. En ég hygg að það sé einn af þessum hlutum, að það er dýrt að leggja þessa innviði um landið okkar vegna þess að byggðin er mjög dreifð og langt á milli staða. Ég held að þetta skipti svo ofboðslega miklu máli að það geti jafnvel verið kostur, ég ætla ekki að fullyrða það, að öflugir aðilar, sem hafa nægt fjármagn og aðgang að þekkingu og tækni, komi og hjálpi okkur jafnvel að gera hlutina enn hraðar og líka að tryggja viðhald innviða. Það held ég að muni skipta miklu máli til framtíðar því að okkur Íslendingum hættir stundum til að vaða áfram í verkefnum, sem skipta mjög miklu máli, en svo þarf líka að halda þeim við. Raforkukerfi okkar er til að mynda mjög gott dæmi um þetta.