Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, fjallar um heimild fyrir ríkisstj. til að fullgilda viðbótarsamning við Norður-Atlantshafssamninginn frá 4. apríl 1949. Þessi viðbótarsamningur var undirritaður af fulltrúum NATO-ríkjanna 15 á utanríkisráðherrafundi bandalagsins hinn 10. des. s. l. Hann tekur gildi þegar allar bandalagsþjóðirnar hafa fullgilt hann skv. stjórnskipunarlögum hvers ríkis, og heimilast þá framkvæmdastjóra bandalagsins fyrir hönd núverandi aðildarríkja að bjóða ríkisstj. Spánar að gerast aðili að Norður-Atlantshafssamningnum. Tekur aðildin síðan gildi frá þeim degi sem Spánn afhendir formlega þessa beiðni. Við afgreiðslu þessa máls innan Atlantshafsbandalagsins hefur verið viðhafður sami háttur og þegar Tyrkland og Grikkland gerðust aðilar 1951 og Sambandslýðveldið Þýskaland 1954, en önnur bandalagsríki voru stofnaðilar. Ríkisstjórn Spánar ákvað að leita eftir aðild á s. l. ári eftir að meiri hluti spánska þjóðþingsins hafði samþykkt að slík ósk skyldi sett fram. Í viðræðum mínum við utanrrh. Spánar á s. l. hausti svo og í umræðum innan Atlantshafsbandalagsins hef ég látið í ljós þá skoðun mína, að réttmætt og eðlilegt væri að styðja þá ósk sem meiri hluti spænska þjóðþingsins hefur sett fram. Nú þegar lýðræðislegir stjórnarhættir hafa verið teknir upp á Spáni og rétt kjörnir fulltrúar þjóðarinnar óska eftir nánari tengslum við vestræn ríki á ýmsum sviðum, m. a. með aðild að Atlantshafsbandalaginu, væri í ljósi góðra samskipta okkar við Spán óeðlilegt ef við tækjum ekki jákvætt í þessa aðildarbeiðni. Jafnframt tók ég fram að staðfesting á viðbótarsamningnum væri háð heimild Alþingis. Heimildar Alþingis er nú óskað með þessari till. til þál., en sami háttur var hafður á þegar viðbótarsamningarnir vegna aðildar Grikklands, Tyrklands og Sambandslýðveldisins Þýskalands voru lagðir fyrir Alþingi á sínum tíma. Þegar munu einhver þjóðþing hafa samþykkt þessa aðildarbeiðni. Að loknum þessum þætti umræðunnar er lagt til að till. verði vísað til utanrmn.



Herra forseti. Þegar Atlantshafsbandalagið var stofnað 1949 var við völd á Spáni fasistísk einræðisstjórn undir forustu Francos hershöfðingja. Ég tel að óhætt sé að fullyrða að hefði verið lýðræðisstjórn í landinu á þeim tíma hefði Spánn verið meðal stofnenda Atlantshafsbandalagsins. Að því lúta fjöldamargar röksemdir sem liggja í augum uppi þegar horft er á Evrópukort. Lega landsins er sú, að það á sannarlega heima með öðrum ríkjum sem eru í Atlantshafsbandalaginu, bæði á Atlantshafsströnd álfunnar og við Miðjarðarhaf. Nú hafa orðið þær stórfelldu breytingar og gleðilegu, að þessari einræðis-fasistastjórn á Spáni er lokið og þar er nú verið að byggja upp lýðræðislegt stjórnarfar. Hefur það gengið að mörgu leyti vel þótt nokkur áföll hafi orðið eins og vel mátti búast við. Ég tel því mjög eðlilegt að nú verði einnig gerð breyting á utanríkisstefnu Spánverja, eins og meiri hluti á þingi þeirra hefur ákveðið, og þeir gangi í Atlantshafsbandalagið. Ég geri fastlega ráð fyrir að þeir muni einnig verða hluti af Efnahagsbandalaginu. Að því lúta mörg hin sömu landfræðilegu og raunar hagfræðilegu rök. En það kemur ekki þessu máli við. Alþfl. telur eðlilegt að Spánverjar verði þátttakendur í Atlantshafsbandalaginu. Við munum greiða því atkvæði, að Ísland standi ekki í vegi fyrir að svo geti orðið.



Herra forseti. Í fjarveru formanns Alþb., hæstv. félmrh., vil ég láta það koma hér fram, að þegar þessi till. var afgreidd í ríkisstj. lýstu ráðherrar flokksins því yfir, að Alþb. stæði ekki að flutningi till. og mundi ekki greiða henni atkvæði. Alþb. er, eins og öllum hér er kunnugt, andvígt aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Okkur finnst ekki eðlilegt, á grundvelli þeirrar afstöðu, að við séum að taka þátt í afgreiðslu máls af þessu tagi. Mér finnst rétt að þessi afstaða komi hér fram og hún liggi skýrt fyrir við upphaf meðferðar þessa máls hér á Alþingi. Jafnframt held ég að það sé nauðsynlegt að hv. Alþingi kynni sér nokkru nánar en hér hefur komið fram meðferð þessa máls á Spáni. Þar hefur verið hörð andstaða gegn aðild Spánar að Atlantshafsbandalaginu. M. a. hefur sá flokkur, sem er í alþjóðlegu bandalagi með Alþfl. hér, Sósíalistaflokkur Spánar, bræðraflokkur Alþfl., beitt sér harðlega gegn því að Spánn gerist aðili að Atlantshafsbandalaginu. Ég held ég fari rétt með að allir þingmenn þess flokks hafi greitt atkvæði gegn því á þingi Spánar þegar það var til afgreiðslu. Jafnframt komu fram á þjóðþingi Spánar óskir að þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram um aðildina, svo að það gæti legið ljóst fyrir hvort meiri hluti spænsku þjóðarinnar væri því fylgjandi, að Spánn gengi þetta skref. Margar ástæður liggja því að baki að stór hluti spænska þingsins og spænsku þjóðarinnar, ef ekki meiri hluti þjóðarinnar, er andvígur því, að Spánn gerist aðili að Atlantshafsbandalaginu. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að við meðferð þessa máls hér á Alþingi fáum við í utanrmn. og þinginu í heild nánari lýsingar á meðferð málsins á Spáni. Ástæðan er sú, að því miður er saga Spánar á þann veg, að lýðræði á eftirstríðsárum á sér þar mjög skamma ævi. Það eru ekki nema nokkur misseri síðan við lá að herinn tæki völdin á nýjan leik á Spáni. Þeir, sem staðið hafa vörð um lýðræðið á Spáni og harðast og lengst barist fyrir endurreisn þess, óttast mjög að tengsl Spánar við hernaðarbandalagið NATO kunni að verða til þess að styrkja herinn á Spáni í sessi og gefa honum gæðastimpil sem geri honum kleift að taka völdin og brjóta lýðræðið niður í skjóli aðildarinnar að Atlantshafsbandalaginu, á sama hátt og herforingjastjórnin í Grikklandi tók völdin og drap lýðræði þar í landi og fangelsaði stjórnmálamenn í áraraðir í skjóli aðildarinnar að Atlantshafsbandalaginu, á sama hátt og herinn í Tyrklandi hefur tekið völdin þar og heldur þeim í skjóli aðildarinnar að Atlantshafsbandalaginu. Það eru lýðræðisöflin á Spáni sem vilja forða þjóðinni frá því að verða á ný fórnarlamb valdatöku herforingjastjórnar. Þau óttast mjög að aðild Spánar að þessu hernaðarbandalagi og þar með þátttaka spænska hersins í hernaðarsamstarfi af þessu tagi kunni að styrkja hernaðaröflin í landinu í sessi. Því miður er það þannig, að kenningin um Atlantshafsbandalagið sem varnarbandalag lýðræðisþjóða hefur í reynd ekki staðist. Ég segi: því miður, vegna þess að þótt ég sé andvígur þessu bandalagi hefði ég þó kosið að sú kenning, sem það er byggt á, að það eigi að standa vörð um lýðræði, reyndist raunhæfari en orðið hefur. Um þessar mundir er eitt af ríkjum Atlantshafsbandalagsins án lýðræðis. Þar ríkir grimmdarstjórn herforingja. Þar eru verkalýðsfélög bönnuð, stjórnmálaflokkar bannaðir, þúsundir stjórnmálamanna í fangelsum, frjálsir fjölmiðlar bannaðir og allt það, sem við teljum kjarnaþætti í lýðræðislegu stjórnarfari, hneppt í fjötra. Á Grikklandi var um áraraðir sams konar ástand. Í Portúgal var það einnig um langan tíma. Ég hef hlýtt á ræður margra spænskra stjórnmálamanna sem óttast mjög, að fyrir þeirra landi kunni að liggja sömu örlög innan tíðar, og sjá aðildina að Atlantshafsbandalaginu ekki sem skref í lýðræðisátt, heldur sem skref í þá átt að styrkja hernaðaröflin í sessi í spænska þjóðfélaginu, kunni að vera spor í þá átt að grafa lýðræðinu á Spáni gröf þó að það kunni að þjóna hernaðarhagsmunum ýmissa erlendra ríkja sem gjarnan vilja hafa Spán að hernaðarvini, hvað svo sem líður stjórnarfarinu í því landi. Það er þess vegna sem bræðraflokkur Alþfl. á Spáni barðist hart, eins hart og hann gat, gegn aðildinni að Atlantshafsbandalaginu. Það er þess vegna sem þau öfl á Spáni, sem áratugi í útlegð og áratugi neðanjarðar í spænsku þjóðfélagi börðust gegn fasistastjórn þeirri sem þar var, börðust einnig gegn því, að land þeirra gengi í hernaðarbandalagið NATO. Ég held að það sé nauðsynlegt, þegar við hér á Íslandi - sérstaklega þeir sem ætla sér að standa að því að samþykkja þessa till. - erum að fjalla um hana, að gera sér grein fyrir því, hverjar eru röksemdir með og móti í því ríki sem þarna á í hlut, þeirra andstæðinga sem þarna koma við sögu, þótt vissulega sé sú venja í gildi að viðurkenna fullgildisrétt hverrar þjóðar og stjórnvalda þar í landi til þess að ákveða með formlegum hætti þátttöku í alþjóðlegu samstarfi, hvað svo sem liður afstöðu minni hlutans í viðkomandi landi. Það er vissulega grundvallarregla sem ætíð verður sjálfsagt höfð í heiðri. Engu að síður skulum við ekki láta umræðuna um aðild Spánar að Atlantshafsbandalaginu fara fram hjá okkur án þess að ræða hér um vanda þeirra ríkja sem í þessu bandalagi starfa, þegar herforingjastjórnir hafa tekið völdin í aðildarríkjum Atlantshafsbandalagsins, eins og nú hefur verið í Tyrklandi, hefur gerst í Grikklandi, verið í Portúgal og verið lengi á Spáni og margir óttast að þar kunni að verða einnig jafnvel innan skamms. Þá kemur sú staðreynd til íslenskra forráðamanna, að þeir eru á lögformlegan hátt orðnir bandamenn þeirra herja sem í heimalöndum sínum hafa gerst forgöngumenn þess að brjóta lýðræðið niður og bera nú í einu aðildarríki Atlantshafsbandalagsins ábyrgð á því, að stjórnmálaflokkar eru bannaðir, að verkalýðsfélög eru bönnuð, að frjálsir fjölmiðlar eru bannaðir, að fyrrverandi forsætisráðherra landsins er í fangelsi, að þúsundir stjórnmálamanna hafa verið hnepptir í fangelsi og sætt þar pyntingum og þar sem öll sú starfsemi, sem við kennum við kjarnann í lýðræðinu sjálfu, hefur verið hneppt í fjötra.



Herra forseti. Áður en þessi till. fer til nefndar þykir mér rétt að lýsa því yfir, að þingflokkur sjálfstæðismanna mun styðja þetta mál. Afstaða Alþb. kemur í sjálfu sér ekki á óvart, að það sé andvígt tillögunni. Ég held að hugleiðingar um fylgi Spánverja við aðild að Atlantshafsbandalaginu séu í sjálfu sér óþarfar hér á hv. Alþingi. Það hefur verið tekin lögleg ákvörðun í spænska þinginu þar sem spænska þingið hefur óskað aðildar að Atlantshafsbandalaginu. Ég get ekki séð að hugleiðingar hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar um það, hvort þessi aðild muni styrkja herinn á Spáni, komi þessum umr. hér á hv. Alþingi við. Það, sem hér skiptir máli, er það sem aðilar Norður-Atlantshafssamningsins hafa fullvissað sig um, eins og stendur hér í fskj., að öryggi á Norður-Atlantshafssvæðinu mundi aukast við það, að Spánn gerist aðili að samningnum, og þess vegna hafi þeir orðið ásáttir um þennan viðbótarsamning. Manni verður að hugsa hvort það sé þess vegna, sem Alþb. er á móti því að Spánn gerist aðili að Atlantshafsbandalaginu, að það muni styrkja þjóðir Vestur-Evrópu þegar þær eru að þjappa sér saman gegn aðsteðjandi ógnunum. Það er þetta sem mér sýnist að vaki fyrir Alþb. þegar það lýsir yfir andstöðu sinni við að Spánn gerist aðili að bandalaginu. Þetta vildi ég láta koma hér fram áður en málið fer til nefndar.



Herra forseti. Það getur ekki leikið nokkur vafi á því, að það eru lögmætir kjörnir fulltrúar þjóðþingsins á Spáni sem hafa sett fram beiðni um að gerast aðili að Atlantshafsbandalaginu. Að sjálfsögðu getur verið einhver minni hluti þar sem er andvígur því. Slíkt hefur gerst, kannske í nær öllum löndum sem hafa gerst aðilar að Atlantshafsbandalaginu. En ég býst við að við hér séum sammála þeirri grundvallarreglu, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson drap á og undirstrikaði, að auðvitað verður að hlíta því sem lögmætir forsjármenn ríkis ákveða, annað ríki, t. d. við Íslendingar í þessu tilfelli getum ekki farið að gerast forsjármenn Spánar. Það, sem er meginatriði, er að Spánn hefur á löglegan hátt óskað eftir aðild að Atlantshafsbandalaginu. Ég held að það væri mjög óeðlilegt og óheppilegt ef Ísland snerist gegn slíkri beiðni af hálfu Spánar. Spánn er gamalt vinaríki Íslands, gamalt rótgróið viðskiptaland Íslands, eitt af þýðingarmestu viðskiptalöndum Íslands. Það þykir kannske goðgá að nefna í þessu sambandi viðskiptahagsmuni. Samt sem áður verðum við Íslendingar að hafa það í huga, að við erum ekki einir í heiminum og við verðum - eða það er a. m. k. æskilegt fyrir okkur að við eigum sem víðast vinum að mæta. Það er ákaflega óvarlegt af okkar hálfu að vera með móðganir í garð annarra ríkja þegar ástæðulaust er. En það mundi vissulega vera tekið þannig ef við snerumst gegn inntökubeiðni Spánar. Eins og ég sagði er Spánn ekki lítið viðskiptaland okkar. Það eru ekkert litlir hagsmunir okkar í húfi í sambandi við Spán. Á s. l. ári voru flutt héðan til Spánar milli 10 þús. og 11 þús. tonn af saltfiski. Þá voru flutt til Spánar af saltfiski nær 20 þús. tonn alls frá Íslandi og öðrum löndum. Og Spánverjar sjálfir veiða fisk sem nemur um 20 þús. tonnum af saltfiski. Ísland flytur því til Spánar fjórðung þess saltfisks sem þar er á boðstólum. Það þykir kannske, eins og ég sagði áðan, goðgá að nefna svona atriði í sambandi við þetta mál. En þetta eru samt staðreyndir sem hollt er að hafa í huga. En hitt er sjálfsagt, að utanrmn. fái þau gögn sem varða þetta mál, þannig að menn fái þær upplýsingar sem fyrir hendi eru. Ég vænti þess, þó að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson verði á móti þessari beiðni, að hann athugi málið með skynsemi. Og kannske mundu renna á hann tvær grímur ef það ylti á hans atkvæði.



Herra forseti. Til að fyrirbyggja misskilning vil ég taka það skýrt fram, að ég hef ekki dregið hér á neinn hátt í efa að lögformleg stjórnvöld á Spáni hafi tekið þá ákvörðun sem hér liggur fyrir að við lýsum yfir stuðningi við. Ég setti hins vegar fram þá ósk, að í meðferð málsins hér á Alþingi fengjum við líka að kynnast röksemdum þeirra áhrifaríku afla á Spáni sem hafa lagst gegn þessari aðild á þjóðþingi Spánar. Ég held að ég fari rétt með að skoðanakannanir á Spáni sýni að þau andstöðuöfl hafi meiri hluta með þjóðinni fyrir sínum málstað, en sá þingmeirihluti, sem samþykkti aðildina að Atlantshafsbandalaginu, styðji sig hins vegar við minni hluta þjóðarinnar samkv. skoðanakönnun. Að vísu getur álit í skoðanakönnunum sveiflast frá viku til viku og mánuði til mánaðar. Mér finnst hins vegar nauðsynlegt að þessir þættir séu hafðir í huga, vegna þess að hvort sem okkur líkar betur eða verr, Íslendingum, og hvað svo sem líður markaðsmöguleikum á saltfiski, þá verða íslensk stjórnvöld, Alþingi og ríkisstj., að horfast í augu við það, að því fylgja ákveðnir hlutir að vera í formlegu bandalagi með herforingjastjórn, að vera í formlegu hernaðarbandalagi með herforingjastjórnum. Þegar farið er að nota herinn í tilteknu landi til að brjóta niður stjórnmálaflokka, verkalýðsfélög, frjálsa fjölmiðla, háskólana og nota fangelsi hersins til þess að færa þangað stjórnmálamenn af þjóðþingum og úr fyrrv. ríkisstjórnum, pynta þá og beita öðrum viðlíka aðferðum, þá er það alvarlegt mál fyrir ákveðna þjóð að vera formlegur bandamaður slíkrar herforingjastjórnar. Það hefur hent Ísland að vera bandamaður slíkrar herforingjastjórnar í Grikklandi og Ísland er það að forminu til í dag hvað snertir Tyrkland. Ég vil í þessu sambandi nefna hér aðeins eina sögu úr æviminningum Galbraiths prófessors í Bandaríkjunum og þekkts sendiherra, sem Bandaríkin höfðu í Indlandi. Hann rekur hvernig hann og nokkrir háskólakennarar í Bandaríkjunum forðuðu á einni nóttu frá því voðaverki, að herforingjarnir í Grikklandi, sem þá höfðu tekið völdin með stuðningi stjórnar Lyndons Johnsons Bandaríkjaforseta, dræpu Andreas Papandreou, sem nú er forsætisráðherra Grikklands. Í þessum æviminningum er því lýst nákvæmlega, hvernig nokkrir háskólakennarar í Bandaríkjunum gátu með áhrifum sínum á einni nóttu og gegnum tengsl sín við Hvíta húsið afstýrt því, að núv. forsætisráðherra Grikklands yrði líflátinn af herforingjunum sem þá voru búnir að taka völdin. Þeir stjórnmálamenn jafnaðarmannaflokka, frjálslyndra flokka, hægri flokka og vinstri flokka, sem hafa þurft að berjast fyrir sjálfu lýðræðinu í sínu landi, gegn hernum í eigin landi, hafa dýrkeyptari reynslu af þessum málum en við, sem höfum blessunarlega verið laus við það, að slík öfl réðu stjórnarfarinu í okkar landi. Íslenskir þingmenn hafa ekki þurft að óttast það, að innlendur her kynni einn góðan veðurdag að koma að þeim að nóttu til á heimilum þeirra og færa þá í tugthús frá fjölskyldum þeirra, geyma þá árum saman og brjóta allt lýðræði í landinu niður. En þetta gerðist á Spáni. Þetta gerðist í Grikklandi. Þetta gerðist í Tyrklandi. Og þetta gerðist í Portúgal. Öll þessi ríki og með Spáni nú eru bandalagsríki Íslendinga. Þess vegna held ég að nauðsynlegt sé að við gefum okkur þó ekki væri nema smástund við meðferð þessa máls hér á Alþingi til þess að kynna okkur röksemdir þeirra stjórnmálaafla á Spáni það eru sterk og mikil öfl - sem lögðust gegn þessari aðild vegna þess að þau óttuðust að hún gæti veikt lýðræðið í þeirra landi en ekki styrkt það. Ég tók eftir því, að hv. þm. Ólafur G. Einarsson tók sér ekki lýðræði í munn í ræðu sinni áðan. Hann talaði eingöngu um hernaðarhagsmuni á Norður-Atlantshafi. Kannske er það kjarni málsins, að það bandalag, sem hér er verið að ræða um, snýst þegar allt kemur til alls ekki um lýðræði, heldur um hernaðarhagsmuni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt eftirtöldum hv. alþm.: Halldóri Ásgrímssyni, Páli Péturssyni, Guðmundi G. Þórarinssyni, Stefáni Guðmundssyni og Níelsi Á. Lund, að flytja till. til þál. um íslenska iðnkynningu. Með leyfi hæstv. forseta hljóðar tillgr. svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. í samvinnu við samtök iðnaðarins og neytenda að hrinda af stað kynningu á íslenskum iðnaði er hafi það að markmiði: a) að stuðla að aukinni sölu á framleiðslu og þjónustu íslensks iðnaðar, b) að skapa jákvæðari afstöðu almennings til íslensks iðnaðar, c) að bæta aðstöðu íslensks iðnaðar.“ Í sjálfu sér verður ekki um það deilt, að iðnaður gegnir mjög þýðingarmiklu hlutverki í íslenskri efnahagsþróun, enda hefur verið mikið ritað og rætt um þau mál nú síðari ár. Í ljósi þess, að iðnaðurinn eigi að taka við 6000–6500 manns á næstu 7–8 árum, er greinilegt hversu mikið er í húfi að nú verði unnið að málefnum iðnaðarins af framsýni og þrótti á öllum sviðum. Segja má að þáttaskil hafi orðið í íslenskum iðnaði upp úr 1970 með tilliti til þess að standa mitt í ölduróti hins stóra markaðskerfis Evrópu. Allan síðasta áratug og allt fram á þennan dag hefur verið um það deilt, með hvaða hætti skyldi hyggilegast staðið að þeirri aðlögun að fríverslun sem óhjákvæmileg var og leiddi af sér harðnandi samkeppni. Ég er þeirrar skoðunar, að almennt talað hafi íslenskur iðnaður þrátt fyrir allt staðið sig nokkuð vel með tilliti til gerbreyttra aðstæðna nú síðasta áratug, enda þótt út af hafi brugðið að sjálfsögðu í einstökum tilfellum. Eins og kunnugt er er okkar hagkerfi að mestu leyti byggt upp með tilliti til sjávarútvegs, enda eru yfir 70% af útflutningstekjum landsmanna af sjávarafurðum. Hinar ýmsu efnahagsaðgerðir undanfarinna ára hafa því eðlilega í flestum tilvikum mótast meira af þörfum sjávarútvegs en annarra atvinnuvega. En sú vísa er aldrei of oft kveðin, hversu nauðsynlegt er að hafa í huga heildaráhrif einstakra efnahagsaðgerða á atvinnuvegina og efnahagslífið. Menn verða að sjá fyrir heildaruppbyggingu þó svo ekki verði komist hjá því að sinna ýmsum sérþörfum atvinnuvega og atvinnugreina. Það mætti eyða löngu máli í að ræða starfsskilyrði atvinnuveganna, sem er að sjálfsögðu margflókið mál, og í þessu sambandi iðnaðar og samkeppnisaðstöðu hans við erlendan iðnað, bæði heima og heiman. En þar hygg ég að vegi þyngst margvíslegar íþyngjandi aukaverkanir verðbólgu síðustu ára. Hér eru að sjálfsögðu engin ný sannindi á ferð eins og menn þekkja. Við þessar aðstæður í íslensku efnahagslífi hafa menn glímt við að byggja upp iðnað í harðri samkeppni við erlenda iðnaðarvöruframleiðslu. Iðnaðarframleiðslan hér á landi óx þó um 70% frá 1970 til 1979, en þjóðarframleiðslan í heild um 50%, þrátt fyrir þá viðurkenndu staðreynd, að iðnaðurinn hefur ekki notið aðstöðu í ýmsu tilliti til jafns við aðra undirstöðuatvinnuvegi, t. d. að því er varðar fjármagn og opinbera fyrirgreiðslu. Sem betur fer hafa íslensk fyrirtæki, bæði í framleiðslu- og þjónustuiðnaði, sýnt aðlögunarhæfni og styrk í ört vaxandi samkeppni við erlenda framleiðendur. Hitt er ljóst, að á mörgum sviðum á iðnaðurinn mjög undir högg að sækja og fer í ýmsum atriðum halloka í þeirri samkeppni. Til marks um hlutdeild iðnaðar í íslensku efnahagslífi sakar ekki að minna á að árið 1978 skilaði iðnaðurinn um það bil 35% þjóðarframleiðslunnar ef miðað er við tekjuvirði vergrar þjóðarframleiðslu. Af útflutningi eru iðnaðarvörur um það bil 22%. Hlutur iðnaðar er um það bil 16% í heildargjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Talið er að árið 1979 hafi verið um 100 þús. ársstörf hér á landi. Við iðnað störfuðu þá rúmlega 30 þús. manns, þ. e. við framleiðsluiðnað, þjónustuiðnað og byggingariðnað, eða 30% starfandi fólks. Í upphafi máls míns gat ég þess, að iðnaðurinn þyrfti að taka við 6000–6500 manns á næstu 7–8 árum. Gera má ráð fyrir að yfir 25 þús. starfstækifæri verði að mynda fram til næstu aldamóta og verður drjúgur hluti þess fólks, sem kemur á vinnumarkaðinn, að hasla sér völl í iðnaði. Enda þótt við litum aðeins á þessar tölur er augljóst að menn mega ekki draga lappirnar þegar iðnaðurinn er annars vegar. Ég drap áðan örfáum orðum á þær breyttu aðstæður sem urðu við EFTA-aðildina, fríverslunarsamningana. Eins og kunnugt er hafa jafnan síðan staðið deilur um það, hvort stjórnvöld á hverri tíð hafi staðið við gefin fyrirheit gagnvart íslenskum iðnaði. Ég hef ekki ætlað mér að setjast í dómarasæti í þessu tilliti, enda þýðingarlítið að sakast um orðinn hlut og hyggilegra að mínum dómi að horfa fram en aftur. Eins og kunnugt er var aðlögunargjaldið fellt niður en jöfnunargjaldið framlengt. Gjöldum þessum var ætlaður gildistími til ársloka 1980. Jafnframt framlengingu jöfnunargjaldsins var ríkisstj. heimilað með ákvæðum til bráðabirgða að leggja á 2% jöfnunar- og aðlögunargjald eða ígildi þess til viðbótar jöfnunargjaldinu. Síðan hefur verið deilt um það, hvort réttlætanlegt væri gagnvart EFTA og EBE að láta bráðabirgðaákvæði laganna koma til framkvæmda. Sumir telja of mikið í húfi vegna hagsmuna okkar á viðskiptasvæði EFTA og Efnahagsbandalagsins í sambandi við hugsanlegar gagnaðgerðir í ljósi viðbótarjöfnunargjalds eða aðlögunargjalds, ef til kæmi, en á þetta hefur ekki reynt. Að sjálfsögðu höfum við það í hendi okkar að jafna aðstöðu iðnaðar í samanburði við aðra atvinnuvegi hér innanlands, svo sem að því er varðar álagningarreglur og innheimtu söluskatts, prósentustig launaskatts og aðstöðugjald. Sem betur fer hefur nú verið tilkynnt af hálfu stjórnvalda að þarna muni verða gerðar leiðréttingar á næstu vikum. Ber að fagna því og sérstaklega að því er varðar launaskattinn. Auðvitað þarf að taka þessi mál mjög föstum tökum á næstu vikum og næstu mánuðum og huga í miklu ríkari mæli en gert hefur verið að jöfnun þeirrar aðstöðu sem oft hefur verið talað um. En það, sem veldur e. t. v. mestum áhyggjum og við eigum sennilega fæst svör við, eru hinar að því er virðist margháttuðu stuðningsaðgerðir við iðnað erlendis í okkar nágrannalöndum. Eins og að líkum lætur eru þessar aðgerðir með misjöfnum hætti eftir löndum og jafnvel svæðisbundnar innan einstakra ríkja og misjafnar eftir iðngreinum. Þess vegna hlýtur að vera mjög örðugt að leggja fram óyggjandi sannanir þannig að hægt sé að beita þeim vopnum sem bíta, ef ég má svo að orði komast. Þó vilja sumir halda því fram og meðal annarra forsvarsmenn iðnaðarins, að nægar heimildir séu fyrir hendi til að staðfesta að þessar styrktaraðgerðir hafi mikil áhrif á samkeppnisaðstöðu íslensks iðnaðar. Ég vil minna á í þessu sambandi að í EFTA- og EBE-samningunum eru heimildir til tímabundinnar aðstoðar við einstakar iðngreinar sem eiga í erfiðleikum. Hinar ýmsu iðngreinar hér á landi eru að sjálfsögðu misjafnlega á vegi staddar. Í örstuttri framsögu ætla ég mér ekki, enda ómögulegt, að gera svo miklu máli viðhlítandi skil. Ég vil þó leyfa mér að fara nokkrum orðum um húsgagna- og innréttingaiðnaðinn. Samkv. könnun, sem gerð var 1977, virðist hlutur innlendrar húsgagnaframleiðslu af heildarmarkaði vera um 70%. En samkv. könnun, sem gerð var 1979, var þetta hlutfall komið niður í um 50%. Á liðnu ári virðist ekki að vænta bata nema síður væri. Innflutningsskýrslur bera vitni þess, að innflutningur húsgagna hafi aukist fyrstu sex mánuði liðins árs um 83% miðað við sömu mánuði fyrra árs. Sömuleiðis virðist innflutningur innréttinga hafa aukist gífurlega á fyrri hluta ársins 1981 eða um 92%. Það er giskað á að hlutur innlendrar húsgagnaframleiðslu sé nú um það bil 25% hér á heimamarkaði. Ég átti fyrir skömmu tal við einn ágætan húsgagnaframleiðanda hér í Reykjavík. Hann fullyrti að sumar húsgagnaverslanir hefðu eingöngu erlend húsgögn á boðstólum, ekki vegna þess að forsvarsmenn þessara verslana vildu ekki í sjálfu sér selja íslenska vöru, heldur væru þeir beittir beinum eða óbeinum þvingunum af hálfu hinna erlendu viðskiptavina í ljósi hagstæðari kjara með tilliti til þess, að innlend framleiðsla kæmi þar ekki inn fyrir dyr. Ég bað þennan ágæta mann, sem ég nefni að sjálfsögðu ekki á nafn, að segja mér þetta aftur, hvað hann gerði. En hann bætti ýmsu við sem ég ætla ekki að hafa eftir á þessum vettvangi. Okkar samtali lauk með því, að hann sagði: „Það er bara tímaspursmál hvenær við þrákálfarnir hættum í greininni.“ Ég ætla að leyfa mér að vona að þetta reynist ekki áhrínsorð. Ég sagði í upphafi að mikið hefði verið ritað og rætt um íslenskan iðnað á undanförnum árum. Margir hafa þar komið við sögu og flest hefur þar verið fallega sagt. En ég vil þó vera sanngjarn og viðurkenna að ýmislegt hefur verið vel gert. Sú till. til þál. um íslenska iðnkynningu, sem hér er til umr. og vonandi verður samþykkt, leysir að sjálfsögðu ekki allan vanda íslensks iðnaðar. Því fer fjarri. En slík iðnkynning, sem hrundið væri í framkvæmd í samvinnu við samtök iðnaðarins og neytendur í landinu, er að dómi okkar flm. mjög tímabært skref fram á veginn. Ekki síst með það að markmiði að móta jákvæðara viðhorf almennings til innlendrar framleiðslu og auka hlutdeild iðnaðarins þar með á heimamarkaði. Um leið sparast að sjálfsögðu dýrmætur gjaldeyrir, að ógleymdum öðrum markmiðum iðnkynningar. Ég hef áður minnst á hversu ríkum skyldum iðnaðurinn hefur að gegna. Þess vegna er nauðsynlegt að beita öllum tiltækum ráðum til þess að bæta samkeppnisaðstöðu hans bæði heima og heiman. Gera má honum fært að auka framleiðni þeirra greina sem fyrir eru og ýta undir nýsköpun, en um leið aukast tekjur þjóðarinnar og velferð. Þar verða allir að leggjast á eitt. Að mínum dómi þyrfti að gera miklu meira en raun hefur orðið á til þess að hvetja íslenska neytendur til kaupa á innlendum varningi í stað erlendrar framleiðslu. Í því tilliti er óumflýjanlegt að halda uppi markvissum áróðri og gera þjóðinni grein fyrir því, hvað er í húfi. Í ljósi þess er íslensk iðnkynning í sjálfu sér varanlegt verkefni en ekki tímabundið. Herra forseti. Við flm. þessarar till. álítum að umfangsmikil kynning á íslenskum iðnaði, framleiðslu hans og þjónustu auðveldi iðnaðinum að rækja margþætt hlutverk í efnahagslífi þjóðarinnar. Ég mælist svo til þess, að að loknum þessum hluta umr. verði till. vísað til atvmn.



Herra forseti. Á þskj. 57 er að finna till. til þál. um ávana- og fíkniefni. Auk þess, sem hér stendur, eru flm. hv. alþm. Alexander Stefánsson, Jón Helgason, Níels Á. Lund, Haraldur Ólafsson, Ingólfur Guðnason, Jóhann Einvarðsson og Ólafur Þ. Þórðarson. Með leyfi forseta vil ég lesa tillgr.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að gerð verði heildarendurskoðun á því, hvernig leitast er við af hálfu þjóðfélagsins að verjast innflutningi, tilbúningi, útbreiðslu og neyslu ávana- og fíkniefna, með árangursríkari varnaraðgerðir að markmiði. Tillögur þar að lútandi liggi fyrir í árslok 1982.“ Það er ekki ýkjalangt síðan - eða við upphaf síðasta áratugar - að ljóst þótti að neysla fíkniefna væri orðin staðreynd hér á landi. Hér hafði knúið dyra sá vágestur sem margar þjóðir höfðu neyðst til að hýsa um árabil, fíkniefnabölið. Enda þótt ýmsum aðferðum væri beitt til þess að reka þann vágest á dyr er það staðreynd, því miður, að neysla ávana- og fíkniefna hefur aukist mjög verulega víða um lönd, ekki síst kannabisneysla, á s. l. 20 árum, en jafnframt neysla hinna sterkari efna. Bandarísk og sænsk yfirvöld hafa birt skýrslu um þróun kannabisneyslu og afleiðingar hennar á líf og heilsu manna sem eru vægt til orða tekið ömurlegar. Getið er um í hinni bandarísku skýrslu að á nokkrum árum hafi fjöldi marijúananeytenda meðal 18 ára og yngri nær tvöfaldast. Í sumum ríkjanna eru um 20–30% skólaunglinga reglulegir neytendur. Fjöldi þeirra, er reynt hafa þessi efni, hefur aukist úr 39% í 69%, en stöðugum neytendum hefur fjölgað úr 6% í 19% á árunum 1971–1979. Lengst af hafa Bandaríkjamenn og Svíar þótt beita öðrum starfsaðferðum í baráttu gegn fíkniefnabölinu en t. d. Norðmenn og við Íslendingar, þ. e. lagt meiri áherslu á fræðslu um skaðsemi eiturlyfjaneyslunnar en ströng viðurlög gegn meðhöndlun þessara efna. Nú er svo komið að Svíar eru farnir að herða tökin og fíkniefnadómurum hefur verið gert að taka fastar á málum en áður var. Eftir því sem upplýst hefur verið byggist breytt og harðari afstaða Svía ekki síst á þeirri niðurstöðu, að neytendur hinna sterkari efna, svo sem heróíns, fjármagna þá neyslu með kannabissölu. Eins og ég áður sagði var þessara vandamála farið að gæta hér á landi um eða upp úr 1970 þótt ekki væru þau í stórum stíl. Fljótlega þar á eftir varð til vísir að fíkniefnadeild við embætti lögreglustjórans í Reykjavík og þeir lögreglumenn, sem þar störfuðu, sinntu þessu verkefni svo að segja óskiptir. Í upphafi voru flest málin þá minni háttar ef svo má að orði komast. Einnig störfuðu löggæsluliðar á Suðurnesjum ötullega að þessum málum. Árið 1972 kom fram tillaga frá samstarfsnefnd um fíkniefnavandamál. Aðalefni tillögunnar var að tryggja með fjármagni og aðstöðu ákveðinn lágmarksfjölda löggæslu- og tollgæslumanna, er sinnt gætu fíkniefnarannsóknum eingöngu, og að skipaður yrði sérstakur umboðsdómari er hefði með höndum rannsókn og fullnaðarafgreiðslu allra fíkniefnamála. Niðurstaðan varð sú, að árið 1973 var með löggjöf stofnað til sérdómstóls er fjalla skyldi um öll fíkniefnamál, bæði á rannsóknar- og afgreiðslustigi. Á þessum tíma var farið að brydda á smygli fíkniefna hingað til lands til dreifingar í hagnaðarskyni. Málin virtust þá þegar komin á alvarlegra stig. Fyrst og fremst var hér um að ræða hass og marijúana sem barst að meginhluta til samkv. upplýsingum yfirvalda frá eða um Kaupmannahöfn. Síðar virtist meginhluti fíkniefnanna berast frá Hollandi og stærstu sendingarnar frá Amsterdam og jafnframt frá Rotterdam. Í mörgum tilfellum er um að ræða flutning á þessum ófögnuði hingað til lands gegn umsaminni þóknun. Samkv. upplýsingum yfirvalda hefur komið í ljós við skoðun mála frá 1980 og reyndar einnig frá 1979, að enn hafi orðið róttæk breyting í sambandi við aðkomuleiðir kannabisefna og aðferðir við innflutning. Þessi tvö ár hefur orðið uppvíst um tugi ferða til og frá Kaupmannahöfn gagngert til kaupa á kannabisefnum. Slíkum varningi er leynt með ýmsum hætti, meira að segja innvortis þegar um hassolíu er að ræða. Söluverð þessa varnings hirði ég ekki að tíunda hér, það er gífurlegt. Árin 1973–1974 var hérlendis mikil og glæfraleg notkun ofskynjunarlyfsins LSD og jafnvel blandað í áfengi, eins og upplýst hefur verið. Samkv. upplýsingum fíkniefnadómstólsins gerðu rannsóknaraðilar mikinn og mismunandi mun í aðgerðum gagnvart LSD og t. d kannabis, enda hægara að rekja slóð LSD-dreifingar þar eð tegundir af því voru nokkuð margar og ólíkar útlits. Svo virðist sem vinsældir LSD hafi dvínað jafnsnögglega og þær hófust, enda urðu fljótt uppvís nokkur hörmuleg dæmi um að ungt fólk beið varanlegt tjón á geðheilsu sinni vegna neyslu LSD. Enda þótt neysla ópíums, morfíns og heróíns leiði af sér hrikaleg vandamál víða um lönd í ljósi vaxandi neyslu hefur neysla þessara efna sem betur fer ekki náð fótfestu hér á landi. En stóra spurningin er auðvitað þessi: Hversu lengi getum við hrósað happi að vera laus við þann eyðileggingarmátt sem fylgja mundi neyslu slíkra efna? Við skulum vona að það takist að forða þjóðinni frá slíku. Frá 1974 til ársloka 1978 var lokið að meðaltali um það bil 160–170 málum við sakadóm vegna ávana- og fíkniefna. Árið 1979 var lokið 200 málum og þar af 19 aðilar dæmdir samkv. 16 ákærum og flestir síðast nefndu til refsivistar auk fésektar. Árið 1980 var lokið 285 málum og þar af 49 aðilar dæmdir samkv. 38 ákærum. Það mun vera svipaður fjöldi mála á nýliðnu ári. Samkv. samantekt lögreglumanna voru lögregluyfirheyrslur í þessum málaflokki 852 árið 1979 yfir 381 aðila. Þar af höfðu 226 komið við sögu áður. Árið 1980 voru lögregluyfirheyrslur 810 samtals yfir 451 aðila og höfðu 266 þar af komið við sögu áður. Líkur eru á að málafjöldi verði svipaður á þessu ári og eru raunar komnar tölur um það og upplýsingar, eins og ég gat um áðan, að svo hafi verið, eða jafnvel um 300 mál. Enda þótt þessar tölur segi e. t. v. lítið benda þær þó til að hér sé um allverulegt umfang að ræða, ef þess er jafnframt gætt, að uppvís brot og afgreidd eru í rauninni mun fleiri í ljósi þess að iðulega er lögð á aðila refsing fyrir mörg brot. Í fljótu bragði verður ekki annað séð en kappsamlega sé unnið að þessum málum hérlendis. Úr því skal ég alls ekki draga og eiga þeir þakkir skildar sem að því starfi hafa komið með einum eða öðrum hætti. En spurningar hljóta alltaf að vakna þess efnis, hvar við erum á vegi stödd. Málafjöldi svo og magn fíkniefna, sem fundist hefur, gefur til kynna þá miklu hættu sem vofir yfir. Ekki vil ég efast um að aðrar þjóðir, sem glímt hafa við þessi vandamál um árabil, hafi talið sig á hverri tíð beita réttum tökum í þessum efnum. En hver hefur reyndin orðið með hinum sömu þjóðum? Það hefur nefnilega sigið á ógæfuhlið, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Fíkniefnaneysla hefur aukist til mikilla muna og kaup á hinum sterkari efnum fjármögnuð með sölu á kannabis, eins og t. d. í Svíþjóð. Ekki síst í ljósi þessa verðum við að gæta okkar. Þessi vandamál snúa við okkur með síbreytilegum hætti. Þess vegna hljóta baráttuaðferðir jafnan að vera endurmetnar. Við megum alls ekki ofmeta sérstöðu okkar að neinu leyti, svo sem að því er varðar fjarlægðir frá öðrum löndum eða fámenni. Hætturnar hljóta að leynast eigi að síður. Herra forseti. Margir vilja ætla að árangur í erfiðri baráttu við ávana- og fíkniefnavandamálin sé umtalsverður, og ekki skal úr því dregið hér. Eigi að síður megum við aldrei láta af grandskoðun þessara mála og heildarsýn verður að vera tiltæk á hverri tíð. Við verðum að snúa vörn í sókn. Síðustu misseri hefur mikið magn ávana- og fíkniefna verið tekið úr umferð sem að einhverju leyti má vafalaust rekja til árangursríks starfs þeirra sem að þessum málum vinna. Þrátt fyrir að mikið magn fíkniefna er tekið úr umferð þykir fullvíst að neytendum ávana- og fíkniefna hérlendis fari fjölgandi. Varla líður sá dagur að ekki sé getið um misferli á þessu sviði, sumpart neyslu, sumpart innflutning eða hvort tveggja. Það er mjög brýnt að staldra við og gaumgæfa frekar en nokkru sinni hvort barátta okkar í viðureigninni við þennan vágest, fíkniefnin og skaðvænleg áhrif þeirra á íslenskt þjóðfélag, sé á réttum brautum. Við þá endurskoðun og þær ráðagerðir, sem till. fjallar um, skal gæta þess, að málið fái víðtæka umfjöllun aðila frá sem flestum sviðum samfélagsins í ljósi þeirrar reynslu, sem fengin er, og viðhorfa, sem fram kunna að koma. Ég vil svo mælast til þess, að að loknum þessum hluta umr. verði till. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég á það helst erindi hér að taka rækilega undir þessa till. Það er vissulega þjóðarvá, hversu alvarlegt það ástand er sem nú blasir við, sú þróun sem við höfum horft upp á. Ég kem í raun og veru einnig til að lýsa yfir þeirri skoðun minni, að þetta mál verði aldrei einangrað frá þeirri vá, sem af áfengisbölinu stafar, og það sé því full ástæða til að minna á það. Við höfum verið að lesa í blöðunum um hinar ýmsu tegundir slíkra efna, þann faraldur sem þar gengur yfir varðandi unglinga okkar sér í lagi. Allt er það til umhugsunar og rækilegrar skoðunar, en reyndar ekkert nýtt. Slíkt æði hefur yfir gengið áður, sumir komist úr óskaddaðir, aðrir beðið tjón. Það fer ekki hjá því t. d., að þegar menn koma inn á geðdeildir sjúkrahúsa hér veiti þeir eftirtekt því unga fólki sem þar gistir um tíma eða jafnvel um framtíð, að því er manni gæti virst, þar eð sumt af því virðist sannarlega ekki eiga mikla framtíðarvon. Vonandi verður það þó svo, að þær myndir, sem í mínum huga eru núna frá heimsóknum á þessar deildir, séu þannig að fólk, sem ég hef þar í huga, muni ná réttum áttum, muni geta jafnað sig, að það hafi ekki hlotið þegar af þann óbætanlega skaða sem engin læknavísindi fá við ráðið. En ég vil benda á það um leið, að hér er andvaraleysi okkar um að kenna, því miður. Við höfum nefnilega í frelsishjali okkar og öllu talinu um, að menn eigi að stjórna sér og hafa vald á öllu sem snertir ávana- og fíknilyf, verið að gæla við þetta beint og óbeint. Sú áfengismálastefna hefur t. d. vaðið hér uppi, og ég dreg ekki skýr mörk á milli stefnu í áfengismálum og stefnu í fíkniefnamálum, að hið fullkomna frelsi eitt gæti tryggt farsælan framgang þessara mála og öll boð og bönn og allt aðhald í þessum efnum væru af hinu illa. Og svo reka hinir sömu sem boða þetta upp stór augu og sumir þeirra nota blöðin sín til að slá upp stórfyrirsögnum um unglingana sem hafa lent á glapstigum og hafa drýgt eitthvert ódæði undir áhrifum þessara fíkniefna. Sem eðlileg afleiðing af þessu hefur andvaraleysið gagnvart ávana- og fíkniefnum hvers konar verið allt of mikið þrátt fyrir fjölmörg aðvörunardæmi, sem menn hafa haft fyrir augum sér. Menn hafa eins og hv. 1. flm. kom réttilega inn á, í raun og veru virst telja þetta fjarlægan vanda þrátt fyrir allar upplýsingar, eitthvað sem væri að gerast úti í heimi, eitthvað sem ekki væri ástæða til fyrir okkur að vera á varðbergi gagnvart eða taka hart á eða jafnvel ekki einu sinni vera í viðbragðsstöðu gegn, og þá á ég við þá viðbragðsstöðu sem ein gæti nægt, og því er vandamálið nú svo stórt m. a., svo að ég dragi ekki úr öðrum orsökum. Ég dreg ekkert úr hinum erlendu áhrifum í þessu efnum og ýmiss konar tískufyrirbærum sem þessu eru tengd. Ég er ekki að hafa um þetta mál neina ræðu. Það er ástæðulaust. Fyrir mér eru vá þess og skelfilegar afleiðingar svo augljósar að ekki veitir af rösklegu átaki, svo sem hér er ráð fyrir gert. En ég get ekki látið hjá líða að benda á tengslin við áfengismálin um leið, það órofasamhengi sem hér er á milli varðandi heildarstefnu og ekki síður almenningsálit. Hví skyldu ekki menn, sem telja algert frelsi í áfengismálum best, telja hið sama eiga við um hvers konar önnur vímuetni einnig? Hví skyldu þeir, sem vilja hafa áfengi alls staðar, m. a. á boðstólum sem allra víðast, ekki vilja ávana- og fíkniefni hvers konar einnig? Já, og af því að ég stend nú hér í þessum ræðustól og hæstv. forseti Sþ. er hér að baki mér: Hví skyldu ekki hinir opinberu aðilar hafa ávana- og fíkniefni í veislum sínum eins og áfengi svona til tilbreytingar? Við höfum stundum minnt á slíkt hér í þingsölum og háðsglósur einar hafa mætt tillögum af því tagi. En sem betur fer erum við að vakna í æ ríkara mæli til vitundar um þá þjóðarógæfu sem af gæti vissulega hlotist ef flotið yrði enn sofandi að feigðarósi í þessum efnum, og hið sama gildir gleðilega að hluta til um áfengismálin. Ég hygg að hæstv. ríkisstj. sé að fjalla um þessi mál. Ég er að vona að hún sé að gera það af fullri einurð og alvöru og út úr því máli geti vissulega komið pakki sem skili okkur einhverju öðru en umbúðum. Hér er á ferð till. sem tekur á vandamálunum. Löggjafinn getur vissulega gefið sinn tón eftir þeirri till. Sá tónn í þessari till., sú ræða sem hér var flutt af hv. 1. flm., var af hinu góða og því fagna ég þessu framtaki.



Herra forseti. Ég kem hér upp til að taka heils hugar undir þá þáltill. sem hér er á dagskrá. Hér er kveðið á um að gerð verði heildarathugun á því, hvernig best sé að verjast innflutningi, tilbúningi, útbreiðslu og neyslu ávana- og fíkniefna. Aðgerðir til að koma í veg fyrir innflutning ávana- og fíkniefna eru góðra gjalda verðar, og segja mér kunnugir að slíkt sé til muna auðveldara hér á eylandinu en annars staðar, þar sem ekkert berst til landsins nema með skipum eða flugvélum. Eftirlit með slíkum flutningi er framkvæmanlegt með þar til þjálfuðum hundum og er hreint undravert hve auðvelt þeir eiga með að finna ýmsar tegundir fíkniefna. En það er eitt að koma eftir fremsta megni í veg fyrir innflutning ávana- og fíkniefna og annað að koma í veg fyrir útbreiðslu og neyslu. Nýlegar umræður í fjölmiðlum, þar sem greint var frá ástandi þessara mála hér á landi, jafnvel rakin hin ótrúlegustu dæmi, sanna að það er ekki nóg að stemma stigu við innflutningi. Stóraukinnar fræðslu er þörf. Við vitum nú sem betur fer slöttungi meira en t. d. fyrir 5 árum eða fyrir 10 árum. Ég minnist þess, að fyrir 10 árum voru foreldrar í Þýskalandi yfir sig hamingjusamir þegar börnin þeirra komu drukkin heim vegna þess að þá vissu þeir að þau höfðu ekki verið í eiturlyfjum. Nú vitum við hættuna sem stafar af ávana- og fíkniefnum. En sú fræðsla, sem boðið er upp á, þarf að vera þannig að hún nái til þeirra aldurshópa, sem eru hér í mestri hættu. Ég efast ekki um góðan hug þeirra sem nú standa t. d. fyrir auglýsingaherferð í sjónvarpi gegn neyslu vímugjafa. En líklegt tel ég að fjárskortur ráði því fyrirkomulagi sem þar ríkir, og ég leyfi mér að efast um tilætlaðan árangur. Hér gæti Alþingi þrýst á. Við eigum sannarlega við þann fjölmiðil, sem áhrifamestur er, sjónvarpið, starfandi hæft og fært dagskrárgerðarfólk. Væri fé lagt til hliðar og okkar hæfa fólki falið að sjá um t. d. 5 mínútna dagskrá á einhverjum góðum tíma í sjónvarpi, þannig úr garði gerða að hún væri fræðandi um áhrif vímugjafa jafnframt því að vera skemmtileg, er ég sannfærð um að æska þessa lands lærði að varast þá miklu hættu sem af þessum efnum stafar. Ég nefni þetta sem eina leiðina til að verjast útbreiðslu og neyslu ávana- og fíkniefna, þær eru án efa fjöldamargar, þar sem þýðingarmest er að við leggjumst öll á eitt.



Herra forseti. Ég þakka undirtektir hv. alþm. Helga Seljans og Guðrúnar Hallgrímsdóttur undir þessa till. Ég vil taka undir það með hv. þm. Helga Seljan, að auðvitað liggja í mörgum tilfellum sömu ástæður að baki lönguninni í það sem við köllum fíkniefni og áfengi, þannig að það er eðlilegt í mjög mörgum tilfellum að athuga þetta í samhengi. Þessi till. sem hér er nú verið að fjalla um, tekur yfir fíkniefni eingöngu. Að dómi flm. er það talið rétt, ekki síst vegna þess að þar er mjög margt sem er allsendis óþekkt. Hví ekki að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir að margvíslegur ófögnuður af því tagi berist hingað til lands til stórskaða fyrir íslenskan almenning? Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég þakka yfirlýstan stuðning við tillöguna.