Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki tefja öllu lengur umr. um þetta mál enda sjálfsagt mál til komið að það komist til nefndar, en ég vil þó gera örfáar athugasemdir við það sem fram kom hjá hæstv. sjútvrh, í umr. áður. Hæstv. ráðh. taldi, eins og hann orðaði það, að sjómenn væru ekki eins ósanngjarnir að því er þetta mál varðaði og núv. stjórnarandstaða og tilgreindi þar ákveðin nöfn. Það er sem sagt orðin ósanngirni af hálfu sjómanna hjá hæstv. sjútvrh. ef þeir taka ekki þegjandi og hljóðalaust við slíkri kjaraskerðingu eins og hér er framkvæmd í reynd á kjörum sjómannastéttarinnar í landinu. Og þegar hann er að tala um, að sjómenn séu ekki eins ósanngjarnir og stjórnarandstæðingar, þá er engu líkara en hann hafi ekki fengið um það vitneskju hvaða ályktanir þing Sjómannasambandsins og ýmsir hagsmunahópar innan sjómannasamtakanna hafa samþ. og hver ummæli ýmissa forustumanna innan sjómannasamtakanna hafa verið á undanförnum víkum, frá því að þessi lög voru sett. Þing Sjómannasambands Íslands hefur mótmælt þessum brbl. harðlega og talið þau freklega árás á kjör sjómannastéttarinnar í landinu. Eigi að síður segir hæstv. ráðh., að sjómenn séu ekki jafnósanngjarnir og núv. stjórnarandstæðingar, og þá er hann þar með að segja að það væri ósanngirni af hálfu sjómannasamtakanna ef þau mótmæltu slíkum ráðstöfunum eins og hér er verið að ræða um. Það er ekki lengra síðan en nokkrir dagar að sambandsstjórn Alþýðusambands Vestfjarða gerði ályktun í þessu máli, þar sem þessum brbl. er harðlega mótmælt sem árás á kjör sjómannastéttarinnar. Eftir sem áður er haldið áfram bæði af hæstv. sjútvrh. svo og endurtekið að sjálfsögðu í aðalmálgagni stjórnarflokkanna, Morgunblaðinu, í morgun að hér sé ekki um að ræða breyt. á skiptakjörum sjómanna. Þá spurði hæstv. sjútvrh.: Telja þessir þm. að útgerðin geti ein tekið á sig alla hækkunina? Það er fjarri því, að hér sé um neitt slíkt að ræða. Það hefði verið miklu nær að snúa þessari spurningu við og spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann telji að sjómenn einir geti tekið á sig þetta, en það er í reynd það sem verið er að gera með þessum brbl. Þá spurði hæstv. sjútvrh. einnig: Af hverju afnámu þessir menn, meðan þeir voru í stjórnaraðstöðu, ekki þetta ranglæti sem hér er um að ræða? Staðreyndin er sú að það var stigið verulegt skref í þá átt að afnema það óréttlæti sem viðreisnarstjórnin kom á laggir í þessum efnum á sínum valdaferli. En það hefði sennilega þurft lengri tíma en 3 ár til þess að afnema allt það óréttlæti sem sú ríkisstj. stóð fyrir, ekki bara í garð sjómannastéttarinnar, heldur og almennt í garð launþega í landinu á þeim árum, sem hún fór með völd hér á landi. Ég held að það fari ekkert á milli mála, hversu oft sem hæstv. sjútvrh. segir það hér á Alþ., eða málgögn hæstv. ríkisstj. halda því fram, að hér er í raun og veru um að ræða stórkostlega skerðingu á kjörum sjómannastéttarinnar í landinu, - skerðingu sem sjómannastéttin hefur ekki látið ómótmælt og mun að sjálfsögðu ekki láta líðast að svo harkalega sé troðið á rétti þessarar stéttar eins og þessi brbl. gera ráð fyrir. Þá vék hæstv. ráðh. að því að viðskilnaður fyrrv. ríkisstj. hefði verið á þann veg í þessum efnum að sendinefnd eftir sendinefnd hefði komið í kvörtunarleiðöngrum í hans ráðuneyti vegna þess hversu slæm fjárhagsaðstaða væri hjá útgerðarfyrirtækjum almennt í landinu. Ég held að það sé ekkert nýtt að sendinefndir, ekki bara af hálfu útgerðarmanna heldur og ýmissa annarra hópa atvinnurekenda í landinu, komi á fund stjórnvalda og kvarti og kveini og telji sig hafa orðið fyrir skertum hlut í þessum efnum. Hæstv. ráðh. vék einnig að því í þessu sambandi að hann hefði nú vegna þessa slæma ástands í útgerðarmálum þjóðarinnar lagt drög að því að bankarnir könnuðu fjárhagsstöðu þessara fyrirtækja. Nú er það út af fyrir sig kannske ekki ástæða til þess að vera að gagnrýna. Ég vil þó vekja athygli á því að ég tel ekki nægjanlegt þegar verið er að gera ráðstafanir sem flytja hundruð millj. eða jafnvel þús. millj. frá launafólki yfir til atvinnufyrirtækja, þá tel ég ekki nóg í slíkum tilvíkum að ríkisbankarnir, þ.e.a.s. þeir aðilar sem mestra hagsmuna eiga að gæta í þessum efnum, - að það sé lagt á þeirra herðar einna að gera slíka könnun, þar eigi að koma til fulltrúar þeirra aðila sem verið er að flytja fjármagnið frá, þ.e.a.s. fulltrúar launþegahópa sem verið er að flytja fjármagnið frá yfir til atvinnufyrirtækja. Það verður því að mínu áliti að teljast nánast sýndarmennska ein þegar verið er að tala um að láta ríkisbanka fara ofan í kjölinn í sambandi við fjármál þessara fyrirtækja. Það á að gerast á miklu breiðari grundvelli. Og það verður ekki gert þannig að mark verði á takandi eða fólk fái trú á því að hér sé um réttlætismál að ræða með slíkum gífurlegum fjármagnsflutningum frá launþegum yfir til atvinnufyrirtækja, nema því aðeins að það verði gert á breiðari grundvelli og fulltrúar þeirra hópa, sem verið er að taka fjármagnið af, fái að segja sitt álit um þá stöðu sem á að fara að rannsaka í sambandi við fjárhagsstöðu fyrirtækjanna. M.a. vegna þessa hefur komið hér fram á þingi þáltill. sem stefnir í þessa átt, að það verði í reynd gerð könnun á fjárhagsstöðu fyrirtækjanna og þá með þátttöku launþegahópanna eða þeirra aðila, sem verið er að flytja fjármagnið frá. Það er ekki verjandi að mínu áliti að ráðstafanir sem þessar séu gerðar, sem koma svo harkalega við eina ákveðna stétt, stétt sem ég tel að hafi í mörgum tilvikum átt í vök að verjast að því er varðar launakjör og aðstöðu, þá er ekki verjandi að slíkar ráðstafanir séu gerðar án þess að fyrir liggi á borðinu í reynd sú fjárhagsstaða eða þeir erfiðleikar sem þessi fyrirtæki búa við. Það er ekkert nýtt að heyra það á Íslandi að atvinnufyrirtæki í þessari og þessari greininni standi það illa að stjórnvöld þurfi að grípa þar inn í með ráðstöfunum eins og hér er um að ræða, og vissulega hafa sennilega öll stjórnvöld gert slíkt. En það er lágmarkskrafa, að því er mér finnst, að slík könnun eigi sér stað á það breiðum grundvelli að almenningur í landinu og þá ekki síst þeir, sem þetta fé er tekið af, sannfærist um að það sé í reynd þörf eða nauðsyn á slíkum fjármagnsflutningum til atvinnufyrirtækja. Að sjálfsögðu gerði hæstv. sjútvrh. ýmsar athugasemdir við það sem fram hefur komið hér af hálfu stjórnarandstæðinga í þessu máli. Ég ætla ekki að fara að rekja það öllu frekar, en mér fannst nokkuð athyglisvert að það var engu líkara en hæstv. sjútvrh. kæmi það mjög spánskt fyrir sjónir að fulltrúar Alþfl. skyldu vera að gagnrýna þessar ráðstafanir og mátti skilja svo að það hefðu verið þeir tímar sem sá flokkur hefði staðið að álíka ráðstöfunum. Það er að vísu rétt, það var um allt of langt árabil, sem Sjálfstfl. tókst að fá Alþfl. til að styðja slíkar aðgerðir eins og hér er um að ræða. En vonandi - vonandi segi ég - er því tímabili lokið og Alþfl. tekur upp harðari verkalýðsstefnu, enda boðað á flokksþingi hinu síðasta, að svo muni verða, og að sjálfsögðu er því fagnað. Þá spurði hæstv. sjútvrh.: Vilja þessir menn, þ.e.a.s. stjórnarandstæðingar, halda því fram, að hér sé um blekkingar og lygi að ræða af hálfu Þjóðhagsstofnunar sem gerði úttekt á þessum málum á s.l. sumri? Ég held að engum hafi dottið í hug að hér væri um slíkt að ræða. Það kemur beinlínis fram í þeirri skýrslu, sem Þjóðhagsstofnunin gerði á úttekt, að það er um mismunandi vanda atvinnufyrirtækja í landinu að ræða. Það er ekki almennur vandi hjá þessum fyrirtækjum, hann er bundinn við ákveðnar atvinnugreinar. En ég vil a.m.k. láta það koma fram af minni hálfu að hjá þessum sérfræðingum sem og öðrum er fyllsta ástæða til þess að gera athugasemdir og jafnvel vera gagnrýninn á þær spár og þá úttekt sem þeir sérfræðingar gera hverju sinni að því er þetta varðar. Það hefur sýnt sig að það er full þörf á slíku og það á ábyggilega við í þessu tilfelli eins og fjölmörgum öðrum. Ég skal svo ekki fjölyrða öllu frekar um þetta, en ég vil ítreka það að hversu oft sem hæstv. sjútvrh. heldur því fram hér á Alþ. að hér sé ekki um að ræða breyt, á skiptakjörum sjómanna, þá er það rangt. Hér er í reynd verið að breyta gildandi skiptakjörum gagnvart sjómannastéttinni, fjármagnsflutning, sem getur sennilega numið allt að 2000 millj., frá sjómönnum yfir til útgerðarfyrirtækja. Og hvað sem stjórnarliðið segir um þetta hér eftir sem hingað til, þá verður þessari staðreynd ekki breytt.



Herra forseti. Frv. það um happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg, sem hér er til umr., flyt ég ásamt 6 öðrum hv. þdm. Meginatriði frv. er það að ríkissjóður gefi á næstu árum út happdrættisskuldabréf að upphæð allt að 1200 millj. kr. til sölu innanlands og fjármunir þeir, er inn koma fyrir sölu happdrættisskuldabréfanna, skuli renna til Vegasjóðs og þeim varið til að greiða kostnað við gerð Norðurvegar milli Akureyrar og Reykjavíkur. Öllum þm. er jafnljós nauðsyn þess, að gera enn stórátak í vegamálum. Vissulega hefur mikið áunnist t.d. síðasta áratuginn, en engu að síður blasa verkefnin hvarvetna við. Það var vel ráðið þegar ákveðið var að efna til útboðs happdrættisskuldabréfa til að fullgera veginn yfir Skeiðarársand að frumkvæði Jónasar Péturssonar, þáv. hv. þm. Þegar því verki er lokið er eðlilegt að annað stórverkefni taki við. Þótt þörfin sé víða mikil verður naumast um það deilt að vegurinn milli Akureyrar og Reykjavíkur sé sú lífæð, sem varðar beint hagsmuni langflestra landsmanna. Í héruðunum, sem þessi vegur liggur um, búa nú 35 þús. manns eða 40% landsmanna utan Reykjavíkur og Reykjaness, en vegurinn tengir hins vegar saman meira en 2/3 hluta landsmanna allra beint. Till. um happdrættislán vegna Norðurvegar hefur hvarvetna hlotið góðar undirtektir og efast ég ekki um að þm. allra stjórnmálaflokka hafi mikinn áhuga á þessu verkefni þótt að ráði hafi orðið að einungis þm. stjórnarflokkanna flyttu þetta frv. sem flutt er í samráði við bæði hæstv, samgrh. og hæstv. fjmrh. Þetta stórátak mundi verða eitt þeirra verkefna sem núv. ríkisstj. legði megináherslu á, enda þarf auðvitað að koma til margháttuð fyrirgreiðsla ríkisvaldsins, og m.a. er ráð fyrir því gert í grg. að samhliða útboðinu innanlands verði leitað eftir lánsfé erlendis. En æskilegt væri að ljúka þessum framkvæmdum á 3–4 árum og hefjast handa strax á næsta ári. Enda þótt gert sé ráð fyrir því að áfram verði fjárframlög til þessa vegar á vegáætlun og samgönguáætlun Norðurlands er hér gert ráð fyrir verulegri fjárútvegun til vegamála almennt sem auðvitað flýtir fyrir því að unnt verði að ljúka fyrr en ella öðrum vegum og verja til þeirra meira fé. Þessi ráðstöfun ætti því að vera sameiginlegt áhugamál allra þeirra sem kapp vilja leggja á auknar framkvæmdir í vegamálum. Raddir hafa um það heyrst, að varhugavert geti verið að afla mikils fjár til opinberra framkvæmda með skuldabréfaútgáfu. Ég er þeirrar skoðunar, að ríkið eigi á hverjum tíma að taka nokkurn hluta framkvæmdafjár síns að láni hjá borgurunum fremur en að heimta féð allt með sköttum og svipta borgarana eignarráðum yfir því. Sannfærður er ég einnig um það að mikill fjöldi landsmanna vill láta fé af hendi rakna til þessa stórverkefnis, því að allir finna fyrir því hversu slæmir ýmsir vekir eru, ekki síst á langleiðum, og satt best að segja er mikill hluti Norðurvegar, eins og t.d. um Norðurárdal, svo til allur ónýtur. Á Vegamálaskrifstofunni er nú unnið að kostnaðaráætlun um Norðurveg og ættu frumáætlanir að liggja fyrir fljótlega þannig að sú n., sem frv. fær til athugunar, geti betur áttað sig á kostnaðarliðum. Vegurinn er nálægt 450 km á lengd, en um 100 km hafa þegar verið byggðir upp. Kostnaður við uppbyggingu slíks vegar er 3–10 millj. kr. á hvern km og ef reiknað væri með meðalkostnaði 5 millj. á km væri hér um að ræða 1750 millj. sem þyrfti til uppbyggingar vegarins alls, en síðan kæmi slitlagið og talið er að það kosti, miðað við núv. verðlag, 6–7 millj. á km eða að heildarkostnaður við slitlag væri um 3 milljarða, en auk þess koma svo nokkrir dýrir smákaflar og brýr þannig að heildarverkefni þetta er sjálfsagt einhvers staðar á bilinu 5–7 milljarðar. Þegar eru allstórir kaflar, sem búið er að byggja upp og strax mætti leggja á bundið slitlag, t.d. út frá Akureyri, beggja vegna Blönduóss, í Hvalfirði, undir Hafnarfjalli og víðar. Flm. hafa haft hliðsjón af því að ríkisstj. stefnir að því að reyna að draga úr of mikilli spennu á vinnumarkaði sem fyrst og fremst er þó hér suð-vestanlands. Þó að hér sé um stórframkvæmd að ræða útheimtir hún ekki ýkjamikið vinnuafl því að fyrst og fremst eru notaðar stórvirkar vélar og t.d. þyrfti ekki nema um það bil 20 manna vinnuflokk til að hef ja verulegar framkvæmdir við lagningu olíumalar. Efamál er hvort nokkur ein framkvæmd hefði meiri þýðingu fyrir heilbrigða byggðaþróun en einmitt fullnaðargerð þessa mikilvæga vegar sem öllum landshlutum kemur að drjúgum notum. Ég leyfi mér þess vegna að treysta því að mál þetta njóti almenns stuðnings hv. þm. og legg til að það verði að lokinni þessari umr. sent hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hv. 1. flm. þessa frv. óskaði eftir því að fá fylgi sem flestra við málið og er það eðlilegt. Ég tek ekki til máls til að lýsa andstöðu minni við þetta mál, þvert á móti. Auðvitað vil ég styðja vegagerð á leiðinni til Akureyrar eins og annars staðar. En mér finnst ástæða til þess að vekja athygli á því að í sambandi við þetta mál ber á nokkrum misskilningi. Í grg. fyrir frv. er sagt: „Framkvæmdum á Skeiðarársandi er nú lokið og er þá eðlilegt að við taki nýtt stórátak í vegagerð og rétt að nota m.a. þá fjáröflunarleið sem felst í útgáfu happdrættisskuldabréfa.“ Þegar talað er um að hringveginum sunnan jökla sé lokið, er allt of mikið sagt. Hringvegurinn var opnaður á s.l. sumri við hátíðlega athöfn og miklum áfanga var náð þegar Skeiðará var brúuð og önnur vatnsföll sem hafa hindrað leiðina milli Suður- og Austurlands. En þessari vegagerð er ekki lokið. Það vita þeir sem þekkja veginn. Suðurlandsvegur er á köflum mjög veikbyggður, en við opnun hringvegarins tvöfaldaðist umferðin og aldrei hefur Holtavegur og Rangárvallavegur í Rangárvallasýslu verið eins slæmir og á s.l. sumri og á þessu hausti vegna aukinnar umferðar þungra bíla sem koma frá Hornafirði og frá Austfjörðum. Austfirðingar hafa minnst á veika kafla, t.d. á Lónsheiði, Breiðamerkursandi, og skaftfellingar þekkja Mýrdalssand. Þessa kafla alla þarf að gera sterkari áður en talað er um að þessum vegi sé lokíð. Ég sé ástæðu til að minnast á þetta þegar hér er flutt frv. um heimild til að selja happdrættisskuldabréf að upphæð 1 200 millj. kr. Þessi hugmynd er ágæt og ég tel rétt að styðja þá hugmynd að afla fjár á þennan hátt sem hefur gefist vel í sambandi við brúargerð á Skeiðará o.fl. vatnsföll. En við verðum að horfa meira en til einnar áttar. Það er eðlilegt að þm. norðlendinga og Vesturlands minni á Vesturlandsveg og veginn til Akureyrar. Þegar flutt er frv. eins og þetta um fjáröflun til þessa vegar verður að minna á það sem ógert er á öðrum stöðum sem eru jafnvel fjölfarnari. Það var gert myndarlegt átak í sambandi við Austurveginn, þegar hann var rykbundinn frá Reykjavík austur að Selfossi. Í vegáætlun 1972–76 var gert ráð fyrir að vegarkaflinn frá Selfossi að Skeiðavegamótum yrði fullgerður á árinu 1974. Þessari framkvæmd hefur seinkað vegna fjárvöntunar hjá Vegasjóði. Verður þessum kafla því ekki lokið fyrr en haustið 1975. Holtavegurinn og það sem eftir er af veginum í Flóanum verða þess vegna á næsta ári kannske svipaðir yfirferðar og var á s.l. sumri og munu margir kviða því, sömuleiðis Rangárvallavegur. Við höfum talað um hringveg um landið og við skulum halda áfram að gera það. Þá er ekki nóg að tala um veginn sunnan jökla eða Vesturlands- og Norðurveginn til Akureyrar. Við skulum halda áfram að tala um hringveg um landið og gera heildaráætlun um kostnað við að gera góðan hringveg þannig að þegar farið er vestur um til Akureyrar megi halda áfram austur og svo frá Austurlandi hingað vestur. Þá er kominn hringvegur. Þetta tekur nokkuð langan tíma, þetta er dýrt fyrirtæki og þess vegna er eðlilegt að unnið sé á tveimur vígstöðvum að þessari framkvæmd, að það verði haldið áfram að vinna að hringveginum sunnan jökla og það verði haldið áfram að vinna að Vesturlandsveginum og Norðurveginum þaðan. Þetta þarf allt að gerast samhliða. Það er um tvennt að ræða ef við ætlum að vera sanngjarnir og horfa til beggja átta, að hringvegurinn sunnan jökla fái hluta af þeim 1200 millj., sem nefndar eru í þessu frv., eða þá að við endurskoðun vegáætlunar, sem óhjákvæmilega verður að fara fram á þessu þingi, verði tekið tillít til þess að Vesturlandsvegurinn fær 1200 millj. samkv. þessu frv. og þess vegna verði beint framlag frá Vegasjóði meira til Austurvegar en annars hefði orðið. Ég skal ekkert segja um það hvort þetta er hæfileg upphæð, 1 200 millj., til útboðs í skuldabréfasölu á þessum tiltekna tíma. Það má vel vera að það sé hægt að hafa þessa upphæð eitthvað hærri. Ég er sömu skoðunar og hv. 1. flm. þessa frv. að það sé eðlilegt að taka innlend lán hjá borgurunum til nauðsynlegra framkvæmda og minna þá af erlendum lánum. Við höfum heyrt það að með því að setja háar upphæðir á markaðinn af skuldabréfum tæmist bankarnir. Ég held að það sé misskilningur að mestu leyti. Ég held að skuldabréfasala í þessu formi geti örvað sparnað og geti komið í veg fyrir það að stórar fjárhæðir fari í eyðslu og óþarfavarning. Er þetta ekki leiðin til þess að örva sparnað, að unglingar og aðrir, sem vilja spara fé, geti tryggt það? Ég held að skuldabréfasala í þessu formi geti gert þetta tvennt: að örva sparnað og koma í veg fyrir óþarfa gjaldeyriseyðslu fyrir varning og aðra eyðslu sem best væri að venja fólk af. Þess vegna er ég ekkert víss um að þessar 1 200 millj. séu rétta upphæðin. Það getur vel verið að það mætti hækka þessa upphæð með það fyrir augum að auka hér vegaframkvæmdir því að kröfurnar um bætta vegi eru alltaf að aukast af eðlilegum ástæðum. Bílafjöldinn er alltaf að aukast. Það er ekki ýkjalangt síðan bifreiðaeignin var aðeins 35 þús. Nú er bifreiðaeignin komin upp í 70 þús. Það er ekki ýkjalangt síðan stærstu vörubifreiðar voru aðeins 5–6 tonna, en nú er algengt að 10–12 tonna bifreiðar séu á vegunum. Þetta eykur slitið á vegunum og þetta krefst allt saman betri vega. Vegasjóður er illa staddur fjárhagslega. Síðan 1972, að síðasta áætlun var gerð, hefur vegagerðarkostnaður aukist um meira en 100%. Í vandræðunum vegna fjárvöntunar í Vegasjóð varð að fresta vegaframkvæmdum á þessu ári sem nemur meira en einum milljarði kr. Þrátt fyrir þá hækkun, sem hefur verið gerð á bensíni og þungaskatti til fjáröflunar fyrir Vegasjóð, er ekki annað að sjá en það verði að fresta framkvæmdum á næsta ári um hærri upphæð en gert var á þessu ári, nema þá sérstök ný fjáröflun komi til sem ekki hefur enn verið kynnt alþm. Ég geri ráð fyrir því að við þm. sunnlendinga og þm. austfirðinga gerum tilraun til að fá auknar fjárveitingar í einu eða öðru formi til hringvegarins sunnan jökla, til að halda honum færum og til að sýna að mönnum sé alvara að gera hringveg. Ég segi þetta ekki til þess að spilla fyrir þessu frv. sem hér er um að ræða. Ég segi þetta vegna þeirrar nauðsynjar að þörfin að viðhalda vegi hér sunnanlands og halda áfram með vegagerð þar er engu minni en þegar horft er vestur á bóginn. Það er kannske ekki síður ástæða fyrir okkur þm. sunnlendinga og þm. austfirðinga að vekja athygli á þessu nú strax við 1. umr. þessa máls vegna þess að hæstv. samgrh. sagði í útvarpsumr. fyrir stuttu að það væri Vesturlandsvegurinn sem bæri sérstaklega að leggja áherslu á. Hæstv. samgrh. er í eðli sínu það sanngjarn maður að þegar hann fer að hugsa þetta mál, þá kemst hann að raun um það að það er alls ekki nóg að leggja Vesturlandsveg. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira að sinni. Ég vildi aðeins vekja athygli á nauðsyn þess að leggja vegi sunnanlands eins og annars staðar á landinu.



Herra forseti. Frv. það á þskj. 17, sem hér er nú til 1. umr., er um að heimila ríkissjóði lántöku fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg. Það er ánægjulegt og reyndar vitað að þm. hafa almennt áhuga á vegagerð, enda er hún eitt af mestu nauðsynjamálum okkar því að hún er undirstaða undir það að við getum haldið uppi byggð um landið allt og komið raunverulegri byggðastefnu í framkvæmd. Það þarf ekki orðum að því að eyða að það eru viðskiptin sem gera það að verkum að fólk flýr af þessum og hinum stað, það er flutningur á framleiðsluvörum bænda og annarra, er búa úti á landsbyggðinni, til neytendanna og það er líka flutningur á vörum sem hér hefur verið skipað upp og héðan fara til þeirra aftur. Það þarf ekki orðum að því að eyða, að það þarf að vinna að gerð vega um allt land því að þótt mikið hafi verið gert er mikið ógert. Í sambandi við þetta frv. vil ég upplýsa það að ég hef lagt fyrir Vegagerðina að láta gera athugun á því hvar væru til nú vegaspottar, sem væri hægt að leggja á varanlegt slitlag, og hvað það mundi kosta að leggja á þá olíumöl, á þann undirbúning sem þegar er orðinn. Ég var að vona að ég yrði búinn að fá yfirlit yfir þetta áður en þetta frv. kæmi til 1. umr., en það varð ekki því miður, en ég mun upplýsa það síðar þegar það mál liggur fyrir. Ég býst við að það sé meira mál heldur en við leysum á einu ári eða svo, enda var það ekki hugsunin heldur að reyna að gera sér grein fyrir því hvar þessir vegaspottar eru og hvernig væri hægt að snúast við að koma á þá varanlegu slitlagi og draga þannig úr viðhaldi á þeim meðan á uppbyggingu annarra stendur, Ég get tekið undir það að þörfin fyrir vegagerð og endurbætur á vegum á Vesturlandi til Norðurlands er geysilega mikil. Í þessum landshlutum hygg ég að séu einir elstu vegakaflar landsins sem ekki hafa verið endurbyggðir. En það segir ekki það að ekki séu víðar til vegir, sem þarf að endurbæta, og þess vegna hefur ákvörðun mín um að láta kanna vegakerfið ekki verið bundið við þessa leið eina. Ég tel, eins og fram hefur komið hér í umr. og oft áður, að hringvegur um landið sé höfuðmarkmið þótt fleira komi þar til. Út af leiðinni vestur og norður vil ég segja það að þar eru víða mjög slæmir kaflar sem þola ekki þá umferð, sem er orðin um þá nú. Þessir vegir eru þannig margir að þeir fara strax undir vatn ef einhver flóð verða, eins og t.d. í Borgarfirði, og brýr eru margar á þessari leið, sem ekki þola þá umferð, bæði að mergð og þunga bifreiða, sem um þessa vegi er. Þess vegna þarf að leggja á það brýna áherslu að reyna að endurbyggja þetta vegakerfi, og ég fagna þeim áhuga sem hér liggur fyrir um happdrættislán til þessara framkvæmda. Ég vil segja það út af þeirri reynslu, sem fengist hefur af sölu happdrættislána, að hún hefur verið góð. Það var talið að ekki mundi þýða seinni hluta s.l. sumars að fara að gefa út happdrættislán, eins og óskað var eftir, því að þau mundu ekki seljast. Hins vegar sýndi það sig, þegar Vestfjarðabréfin voru gefin út, að þau seldust upp á nokkrum dögum svo að færri fengu en vildu. Nú er verið að selja ný bréf til þess að fjármagna eftirstöðvar á Skeiðarársandi sem eru nokkrar. Þar á eftir að fjármagna sennilega um 250 millj. kr., svo að þótt þetta seljist allt, þá nægir það ekki til þess. Ég er á þeirri skoðun um þessa leið til fjáröflunar að það sé ekki rétt að það sé eingöngu tekið fé út úr bönkum og sparisjóðum til kaupanna, heldur eigi það ekki síður sér stað að þetta stuðli að sparsemi. Þó nokkuð hefur verið keypt af svona bréfum vegna barna og unglinga og mikið af því fé mundi ekki verða lagt inn í banka eða sparisjóði ef þessi leið væri ekki fyrir hendi. Þess vegna held ég það, að þetta sé rétt leið, ekki aðeins til að afla fjár til vegagerðar, heldur einnig til að auka sparsemi í landinu. Hún tryggir líka verðmæti þessa fjár á hóflegan hátt og það tel ég vera einnig hina mestu nauðsyn. Ég vil segja það að þótt þetta frv. leggi höfuðáhersluna á Vesturlandsveginn norður, sem er eins og ég áður sagði hið mesta þarfamál, þá segir það ekki að fleiri verkefni séu ekki í vegagerð bæði á Suðurlandi og einnig hér á milli hinna þéttbýlu staða, eins og Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, en það eru miklir umferðaerfiðleikar á þeirri leið á degi hverjum svo sem kunnugt er. Í sumar hefur verið unnið að vegagerðinni í Kópavogi og henni hefur miðað það að gera má ráð fyrir að komist verði að brúnni fyrir áramótin. En þá er bæði eftir að byggja brú á Kópavogslækinn og einnig að gera veginn þar fyrir sunnan sem er mjög erfiður umferðar. Það er ákveðið að gera bráðabirgðaúrbætur á þeim vegi til þess að draga úr mestu slysahættunni á gatnamótum við þennan aðalveg, og víðar, sem eru mjög hættuleg, en það er auðvitað ekki nema bráðabirgðalausn á þessum vanda. Ég held því að það verði ljóst að það fjármagn; sem við höfum til vegagerðar, mun ekki nægja okkur til þeirra stóru verka sem við þurfum að vinna í vegagerð og það með meiri hraða en við raunverulega gerum okkur grein fyrir því að það hefur gerst að inn í landið eru komnir það stórir flutningabílar, bæði til fólksflutninga og vöruflutninga, að þeir eru ekki í samræmi við okkar vegakerfi. Þess vegna þarf að endurbæta það og það með miklum hraða. Ég vil líka segja það að vegagerð hefur þá sérstöðu fram yfir margar framkvæmdir að það þarf minni mannafla til vegagerðar heldur en yfirleitt í stórar framkvæmdir vegna þess að vélarnar eru farnar að annast þar meiri hluta verksins og gera það að verkum að minni mannafla þarf til að leysa þessi verkefni en ýmis önnur hliðstæð verkefni. Mér er ljóst að til þess að fjármagna að fullu vegáætlun þá, sem gerð var síðast, og verður hér til endurskoðunar og unnið er að núna, skortir verulegt fé því að kostnaður við þessar framkvæmdir hefur vaxið geysilega mikið. Auk þess er það svo að við þurfum að taka inn ný verkefni, eins og þetta sem hér er til umræðu og önnur fleiri sem ekki voru nema að litlu leyti á þessari áætlun, þótt að nokkru leyti væri. Það gerir þetta verk enn fjárfrekara en við getum leyst úr, að ég hygg, en þurfum samt að einbeita okkur að. Ég skal ekki fara að þreyta hér með langri ræðu í sambandi við þetta frv. Ég fagna áhuga hv. þm. á fjáröflun til vegagerðar í landinn og ég geri mér grein fyrir því að þótt verkefnin á Vestur- og Norðurlandi séu mikil og stór, þá er það víða á landinu sem svo er. Það verður að vera okkur kappsmál að reyna að líka þessum verkefnum á sem skemmstum tíma því að nútíminn krefst þess að vegir séu sæmilegir og eins og bilaeign landsmanna er orðin mikil núna, þá er það verulegt fjármagn sem fer í slit á bílum vegna þess hvað vegirnir eru vondir. Þess vegna er ég sannfærður um það að fjárfesting slík sem þessi mun borga sig, því að það er æðimikill munur að keyra á vegum, sem hefur verið sett á varanlegt slitlag, bæði um eyðslu á bensíni og eyðslu á bílnum, fyrir utan hvaða munur er að fara um þessa vegi. Það sem hefur verið gert að þessu, eins og vegurinn austur á Selfoss og vegurinn upp á Kjalarnes, það sannar okkur þetta betur en nokkuð annað þegar við förum að reyna þetta, og svo Keflavíkurvegurinn og vegirnir á Reykjanesi sem hafa verið gerðir nú á síðustu árum. Allt er þetta spor í rétta átt. En áfram verður að halda og ég er sannfærður um að engum dettur í hug að vegurinn vestur og norður bíði þar til öðru er lokið, heldur verður hann að koma nú í fremstu röð þó að áfram verði haldið í þær áttir sem unnið hefur verið að til þessa.



Herra forseti. Ég er samþykkur því sem fram kemur í þessu frv., að rétt sé að gera ráð fyrir því að halda áfram fjáröflun til vegaframkvæmda í landinu á þann hátt sem gert hefur verið nú um skeið með útgáfu happdrættisskuldabréfa. Ég er hins vegar ekki samþykkur því að það eigi að slá því föstu að allt það fé, sem fæst með þessum hætti, eigi að ganga sérstaklega nú til vegagerðarinnar á milli Reykjavíkur og Akureyrar. Ég vil að vísu taka það fram að ég tel að sú vegagerð hljóti að vera í fremstu röð í sambandi við þær framkvæmdir sem nú standa fyrir dyrum eða þarf að vinna að. Það er enginn vafi á því að það þarf að gera miklar umbætur á þeim vegi, bæði að umbyggja veginn á stórum svæðum og einnig að vinna að því að leggja hann með bundnu slitlagi. Ég tel, eins og hefur komið fram í þessum umr., að það sé í rauninni alveg fráleitt að hugsa sér að horfið verði frá hinum svonefnda hringvegi sem svo hefur verið kallaður, rétt eins og það væri allur hringurinn, þessi vegagerð yfir Skeiðarársand, að horfið verði frá þeirri framkvæmd. Það verk, sem þar hefur verið unnið að, er ekki nema hálf unnið. Það er að vísu búið að byggja brýrnar á Skeiðarársandi og rétt ná saman endum, en á þessum vegi eru stórir vegarkaflar sem ekki er hægt að segja það sama um og hæstv, samgrh. sagði um vegina hér á Vesturlandi, að þeir væru með eistu vegum landsins. Þessir vegarkaflar, sem við tölum um þarna fyrir austan, hafa aldrei verið lagðir. Þar er sem sagt um stóra vegarkafla að ræða þar sem enn er ekið aðeins eftir söndum eða því landslagi, sem þarna hefur verið lengst af fyrir hendi, með litlum breytingum á, en formleg vegagerð hefur þarna ekki átt sér stað. Auðvitað er það svo að það er óhjákvæmilegt ef þessar miklu framkvæmdir eiga að koma að tilætluðu gagni, sem unnið hefur verið að á undanförnum árum á Skeiðarársandi, að halda þessu verki áfram og leggja veg yfir sandana, þar sem vegur hefur ekki verið lagður og umferð öll er í mestu erfiðleikum. Einnig teljum við að það sé alveg óhjákvæmilegt að koma þessum vegi á raunhæfan hátt alla leið til Austurlandsins, en það þýðir að það verður að sigrast á þeim vanda, sem vegurinn yfir Lónsheiði er, á milli Skaftafellssýslu og Suður-Múlasýslu og verður að leggja þann veg, eins og áætlanir eru uppi um, út yfir Hvalnesskriðu, til þess að hér geti verið um teljandi vegasamband að ræða og hér sé í rauninni hægt með skaplegum hætti að tala um hringveg. Ég held að það hljóti að vera almenn samstaða meðal þm. um að halda áfram þessari fjáröflunarleið til vegaframkvæmda. Spurningin er hins vegar hvort á að fara þá leið, sem mér heyrðist einna helst á hæstv. samgrh. að hann aðhylltist, en það væri að taka þá fjármuni, sem fengjust eftir þessari leið, almennt í Vegasjóð, til vegagerðarmála almennt, því að víða kallaði þar á, sbr. allan þann vanda sem er í nánasta umhverfi Reykjavíkurborgar og allir hv. þm. þekkja vel, vissulega er þar um mikinn vanda að ræða. Það er auðvitað ein leiðin að nota þessa fjáröflun fyrir Vegasjóð almennt og síðan verði fjármunum hans deilt út á svipaðan hátt og verið hefur, þessari happdrættisskuldabréfasölu verði ekki ráðstafað í neina sérstaka framkvæmd. Hin leiðin er aftur að fara svipað að og gert hefur verið að undanförnu, þ.e. að ráðstafa þessum fjármunum til einhverrar sérstakrar stórframkvæmdar í vegagerðarmálum. Þá kemur vissulega upp hugmynd um það að verja öllum fjármununum til Norðurvegar af því að á því er mikil þörf. En það kemur líka til mála að skipta þessum fjármunum, ákveða t.d. að þessir fjármunir fari á einhverju tímabili í hringveginn allan til þess að gera hann raunverulega fullfæran. Ég tel fyrir mitt leyti að vissulega kæmi þá til greina að stærsti hlutinn yrði látinn renna til þessa verkefnis hér frá Reykjavík til Akureyrar, í Norðurveginn. En það er enginn vafi á því að það er réttlætismál að verulegur hluti, nú fyrst um sinn, af þessu fjármagni renni áfram til þess verkefnis sem það var hugsað til. þ.e. til þess að koma sambandinu á á raunhæfan hátt austur á bóginn. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að það er engin vafi á því að eftir að endar náðust saman á Skeiðarársandi, þá kom fljótt í ljós að ýmsir vegarkaflar á veginum austur, eins og um Rangárvallasýsluna og eins og á Mýrdalssandi, þoldu ekki með nokkrum hætti þessa umferð og þeir eru þannig að það verður að lagfæra þá. Sömuleiðis verður vitanlega að leggja veg í fyrsta skipti um Breiðamerkursand. Hann var langtímum saman í sumar alveg ófær og er það ef nokkuð bregður út af, vegna þess að þarna hefur ekki farið fram formleg vegagerð. Það verður að breyta veginum yfir Lónsheiði og koma honum út fyrir Hvalnes til þess að þessi vegagerð um suðursvæðið nái þó til Austurlandsins, þótt ekki sé talað um meira, þegar komið er að þeirri veiku vegagerð sem fyrirfinnst nú á Austurlandi. Ég held því að þetta mál sé þannig, að það væri rétt að það yrði reynt að koma á víðtæku samstarfi meðal þm. um það hvernig þessum fjármunum verði ráðstafað, ef menn eru á einu máli um að halda áfram þessari fjáröflun. Ég hallast helst að því að verja þessu fé áfram til hringvegarins, en ekki í aðra vegagerð, og þá verði fyrst um sinn teknir þeir kaflar á hringveginum sem margt mælir með að gangi fyrir öðrum köflum, þ.e.a.s. Norðurvegur og áframhald af veginum austur. Þetta held ég sé bæði sanngirnismál og þetta væri eðlilegast. Hitt er, eins og hér hefur verið sagt, byggt á misskilningi að nú sé vegagerðarframkvæmdunum í sambandi við hringveginn austur á bóginn lokið, því að þótt brúargerðunum sé lokið á Skeiðarársandi, er eftir þarna mjög mikið af þeirri eiginlegu vegagerð. Ég veit að það er alveg ástæðulaust fyrir okkur hér við þessa umr. að fara að telja upp alla þá mörgu vegi í landinu þar sem þörf er á miklum umbótum. Þá er að finna svo að segja um allt landið, og auðvitað höfum við allir áhuga á því að hægt verði að sinna þeim vegum. Auðvitað er áhuginn eitthvað dálítið misjafn hjá okkur eftir því hvaðan við komum. En ég vil nú skjóta því sérstaklega til þeirrar n., sem fær þetta mál til athugunar, hvort ekki væri réttast að ganga út frá því að hreyta þessu frv. á þann veg að þessari fjáröflun verði varið til hringvegarins og síðan verð'i gengið út frá því að vinnuáætlun verði með þeim hætti, a.m.k. nokkur fyrstu árin, að þá fari aðalfjármagnið í einhverjum ákveðnum hlutföllum t.d. í veginn vestur um og norður, jafnhliða því sem ákveðinn hluti af fjármagninu færi í veginn suður um og austur, en það teldi ég á margan hátt eðlilegast.



Herra forseti. Þetta mál var dálítið rætt á síðasta þingi. Ég tók þá þátt í umr. um þær hugmyndir sem felast í þessu frv. og vil láta koma fram hér við 1. umr. þessa máls að ég hef alveg óbreytta skoðun í þessu efni. Ég tel rétt að beita áfram þeirri aðferð við öflun lánsfjár til vegagerðar, sem frv. fjallar um. Mér finnst stundum gæta svolítils misskilnings þegar talað er fyrir þessari fjáröflunaraðferð. Menn hljóta auðvitað að gera sér grein fyrir því að hér er aðeins um lánsfé að ræða og raunveruleg fjáröflun til þess að standa endanlega undir kostnaðinum verður því miður að koma annars staðar. Nú hefur sú breyting á orðið frá því í fyrra að samþ. hafa verið sérstök lög um fjáröflun Vegasjóðs og í þeim l. er að finna heimildarákvæði um fjáröflun til Vegasjóðs með happdrættisaðferðinni. Ég var meðmæltur þessu ákvæði í frv. því sem lagt var fyrir síðasta reglulegt Alþ. Lögin voru aftur afgreidd á sumarþinginu. Ég flutti þá brtt. um að taka inn í frv. ákveðin fyrirmæli um það að ákvarða skyldi í vegáætlun hverju sinni til hvers lánsfénu yrði varið í næsta áfanga. Þetta var ekki sett inn í l. eins og þau voru afgr. á sumarþinginu. Í sjálfu sér skiptir það ekki neinu meginmáli, því að það geta menn eftir sem áður, skilst mér, sett inn í vegáætlun þegar hún er afgr. hverju sinni. Meginhugsun mín í þessu sambandi er í fyrsta lagi að það verði ekki sett lög um sérstakar fjáraflanir til einstakra vegaparta, eins og gert er ráð fyrir með þessu frv., heldur verði notuð þau heildarákvæði sem nú eru í vegalögum en á hinu leitinu verði ákveðið markað í vegáætlun á tveggja ára fresti, til hvaða framkvæmda happdrættisfénu skuli varið. Ég álít það hafi töluvert áróðursgildi og sé líka til þess að örva sölu happdrættisbréfanna að væntanlegir kaupendur viti alveg ákveðið til hvers fénu er ætlað að ganga. Ég get tekið undir það, sem hér hefur verið sagt, að mér finnst eðlilegt að þessu fé, sem kynni að vera aflað í framhaldi af happdrætti Skeiðarársandsvega og happdrættinu vegna Vestfjarðavegarins, verði varið til hringvegarins svokallaða. Ég er því alveg sammála og ég tel eðlilegt að menn hugi nú jöfnum höndum að því að ljúka þeim köflum, sem algerlega eru óuppbyggðir á suðaustursvæðinu, og að samhliða verði hafist handa með myndarskap við að byggja upp leiðina Reykjavík–Akureyri. Mér fannst rétt vegna þess, sem ég áður hef sagt í sambandi við þessi mál, að láta þessa afstöðu koma fram við 1. umr. málsins.



Herra forseti. Það er eðlilegt þegar vegamál ber á góma að marga þingmenn langi til að leggja orð í belg því að ég hygg að flestir komi hingað úr héruðum sínum með sterkar óskir um að geta gert eitthvað fyrir óleyst vegaverkefni sem eru mýmörg um allt land. En sú breyting hefur orðið á þessum málum í afgreiðslu hér á Alþ. á síðustu árum að nú er ríkjandi vaxandi skilningur á því að það sé óhjákvæmilegt að gera stórátök fyrir slagæðar vegakerfisins vegna þess hve umferðin er orðin gífurlega mikil og gífurlega þung. Þetta hefur komið fram í sérstökum átökum, sem ég hygg að þjóðin öll hafi glaðst yfir, ekki síst því átaki, sem mest hefur verið kennt við árið í ár, hringveginum eða þeim hluta hans sem unnið hefur verið að á sunnan- og suðaustanverðu landinu. Ég tel mjög eðlilegt að haldið verði áfram við slík stórátök þó að rétt sé að menn geri sér grein fyrir að útvegun á fé með þessum hætti er aðeins útvegun á lánsfé og það dýru lánsfé. Mjög lítið af því, sem tekið hefur verið hingað til, mun þegar vera komið til greiðslu svo að við erum ekki farin að öðlast mikið af þeirri hlið reynslunnar. Ég vil einnig lýsa því sjónarmiði að ég tel æskilegt að slíkar lántökur séu tengdar við einstök verkefni og tel að muni verða miklu auðveldara og þægilegar að auglýsa sölu bréfanna og ná þar árangri ef svo er. Á hinn bóginn er ekkert vít í öðru en að fé, sem aflað er á þennan hátt til einstakra vegaframkvæmda, gangi á vissan hátt inn í vegáætlun, þannig að þegar vegáætlun er gerð sé tekið tillit til sérstakra verkefna, sem eru í gangi, og það verði þar samræmi á milli, en slík stórátök verði ekki til þess að raska heildarmyndinni um of. Ég gat þess að nú á dögum er tekið meira tillit en fyrr til hinnar miklu umferðar þegar valin eru verkefni og þeim raðað á svið vegagerðar. Með tilliti til þess hlýtur vegurinn héðan til Akureyrar að vera kominn mjög hátt, ef ekki hæst á lista. Umferðin er þar mjög mikil, enda þjónar þessi vegur svo að segja öllum landshlutum. Ég er alveg sammála hv. samgrh. að á leiðinni milli Reykjavíkur og Akureyrar eru margir vegarkaflar sem eru ákaflega slæmir og ófullkomnir og algerlega ónógir fyrir þá umferð sem um þá er. Hann nefndi vegi í Norðurárdal í Borgarfirði og ég get bætt við vegarköflum í Hvalfirði. Í sambandi við þessa vegi og sérstaklega þá sem eru nær Reykjavík, í Hvalfirði og fyrirhugaður vegur og brú yfir Hvítárósa hjá Borgarnesi, vil ég benda á að engir vegir á landinu hafa orðið eins fyrir barðinu á niðurskurði framkvæmda síðustu tvö ár og einmitt framkvæmdir á þessum svæðum. Það var lagt í lagningu hraðbrautar eða vega með varanlegu slitlagi út frá Reykjavík, farið fyrst um Suðurnes til Keflavíkur og síðar lengra um það nágrenni, síðan austur að Selfossi, þá upp í Mosfellssveit. En þegar röðin kom að Kjalarnesi og köflunum áfram skullu erfiðleikar yfir með þeim afleiðingum að einmitt vegarkaflar á þessu svæði hafa orðið fyrir niðurskurði á framkvæmdum sem nema tugum, ef ekki hundruðum milljóna, og þar er um að ræða hærri upphæðir niðurskurðar á tiltölulega takmörkuðu svæði en nokkurs staðar annars staðar á landinu. Ég get vel skilið að það sé þægilegra, þegar skera þarf niður framkvæmdir, að gera það á stórum og dýrum framkvæmdum þar sem hægt er að skera niður stórar upphæðir með einni ákvörðun. Engu að síður vil ég nefna þetta og tel að það sé veigamikil röksemd fyrir því að það mál, sem hér er til umr., eigi að ganga fram og eigi að leggja ríka áherslu á veginn frá Reykjavík til Akureyrar. Þeir, sem farið hafa þessa leið nýlega, hljóta að verða hrifnir af því hve myndarlegar vegaframkvæmdir eru í gangi og er nýlokið á Norðurlandi, allt frá Hrútafirði og á ýmsum köflum alla leið til nágrennis Akureyrar. Mest af þessu mun vera tilkomið vegna viðbótarfjárveitingar frá Norðurlandsáætlun. Síðastur manna skal ég telja það eftir. En síðast þegar ég ók þessa leið fann ég sárt til þess að Vesturlandsáætlun skuli hafa verið lögð á hilluna þrátt fyrir margra ára baráttu þm. Vesturl., sjálfsagt af því að ekki varð við fleiri verkefni ráðið í einu. Engu að síður er þetta staðreynd og þess vegna er það, að þegar kemur norðan frá og suður yfir heiðina, þá er Norðurárdalurinn einn hinn versti kafli á allri leiðinni og í Borgarfirðinum brýr, sem geta hrunið undan stóru flutningabílunum hvenær sem er. Ég vil lýsa samþykki mínu við þetta mál, en vil ítreka að ég tel ekki ástæðu til að það verði til þess á sérstakan hátt að draga úr framkvæmdum í öðrum landshlutum, að með því að samþykkja það sé á nokkurn hátt verið að draga úr því að reynt verði eins og hægt er að ljúka hringveginum, sem kallaður er, að sunnan og austan. Að vísu er vegi aldrei lokið. Við verðum ekki búnir að endurbæta allan hringinn mikið þegar við þurfum að fara að endurbyggja suma kaflana, sem fyrst voru gerðir í nágrenni við Reykjavík. Það er staðreynd, sem okkur hlýtur að vera öllum ljós. Þess vegna vænti ég að þetta mál nái fram að ganga, en framkvæmd samkvæmt því verði í fullu samræmi við aðrar vegaframkvæmdir á vegáætlun.



Herra forseti. Við erum sjálfsagt allir sammála um að það sé víða mikil þörf á lagningu vega. Hitt erum við sjálfsagt ekki sammála um, hvar þörfin sé mest. Í sambandi við uppbyggingu veganna hlýtur að gefa auga leið að þar sem snjóþyngst er, þar sé þörfin einna brýnust, þó að hún sé víða annars staðar einnig brýn. Fram hjá því verður ekki gengið að norðanvert landið er snjóþyngra að jafnaði a.m.k. heldur en suðurhlutinn. Ég held að þetta frv., sem hér er til umr., sé mjög þarft mál, bæði að gera átak á þessum vegi, eins og hefur komið fram í ræðum manna, og enn fremur að fara þessa leið til að beina fjármagninu einmitt í þessa framkvæmd. Ég hef t.d. orðið var við, síðan þetta frv. var lagt fram, að það er mikill áhugi á því á vissum stöðum norðanlands að kaupa þessi bréf, sérstaklega ef það verði tryggt að það verði byrjað t.d. á einhverri vegagerð út frá þessum stöðum, eins og út frá Blönduósi, út frá Akureyri, og menn hafa jafnvel minnst á stórar upphæðir sem þeir mundu reyna að leggja í þetta ef þetta væri tryggt. Það einmitt sýnir að það er líklegra um góðan árangur með sölu þessara bréfa ef kaupendurnir vita til hvers peningarnir eiga að fara, hvaða kafla. Nú er það einnig að þéttbýlisstaðirnir eru að ganga frá sínum götum víða og til þess að þeir geti gert það, t.d. sett olíumöl á göturnar, þyrfti líka að taka kaflana næst þessum þéttbýlisstöðum samhliða. Bæði er það, að þessir kaflar eru venjulega illfærir, og í öðru lagi yrði kostnaðurinn svo mikill fyrir sveitarfélögin ef það væri ekki tekinn stærri áfangi en þau eru megnug að gera hverju sinni. Þetta á ekki frekar við á þessu svæði en annars staðar. En alþm. verða að athuga það og reyna að vinna að því að þessi framkvæmd sé möguleg því að þetta er mikið vandamál og mikil nauðsyn að fara í þessar framkvæmdir víða á þéttbýlisstöðum. Hv. 1. þm. Suðurl. talaði um að kannske væri ekki rétt talan 1 200 millj. Það er sjálfsagt alveg rétt að það er umdeilanlegt eins og margt annað. En er nú ekki rétt að sjá hvernig gengur með sölu á bréfum í þessa upphæð? Ef það sýnir sig að hægt er að beina fjármagni jafnvel miklu meiru með þessum hætti, þá er hægur vandinn að leggja fram annað frv., ef reynslan kennir okkur að það sé ekki vandi að afla fjár á þennan hátt. Ég held að við hljótum að vera allir sammála um að það verði að gera stórt átak í sambandi við vegina. Þetta eru lífæðir byggðanna og nútímaframleiðsla og framkvæmdir þær krefjast hindrunarlausar umferðar. Þess vegna þarf að gera mikið á næstu árum og ekki síst á þeim stöðum þar sem er að jafnaði snjóþyngst. Það sem ég hef að athuga við þetta frv. í sjálfu sér, þó að ég sé einn af flm., er að það skuli vera stöðvast við Akureyri, vegna þess að hinum megin við Akureyri, út Svalbarðsströndina, er t.d. jafnmikil nauðsyn og á leiðinni frá Akureyri til Reykjavíkur í sambandi við svona vegarlagningu eða jafnvel enn meiri nauðsyn, enn fremur út frá Húsavík, svo að ég taki dæmi. En einhvers staðar verður að byrja og það er ekki þar með sagt að ekki sé'hægt að afla fjár til þeirra hluta, þó að þetta frv. sé miðað við framkvæmdir á þessu svæði.



Herra forseti. Mér finnst rétt að það heyrist hér ein rödd að vestan. Hv. þm. úr allflestum kjördæmum öðrum eru búnir að tala. Hv. 1. þm. Sunnl. minnti á að það vantaði líka vegi á Suðurlandi og það er sjálfsagt rétt. Hæstv. samgrh. talaði um elstu vegi á Vesturlandi, það efast ég um að sé rétt. Það má sjálfsagt finna þá eldri og verri víðar heldur en á Vesturlandi, og svo mætti lengi telja. Ég ætla ekki að mæla neitt á móti því frv. sem hér er til umr. En þegar um slíkt mái er að ræða, fjárupphæð upp á 1200 millj., sem á að ákvarðast í tiltekið verkefni á leið, sem ég held að sé a.m.k. ekki verri en margar aðrar á landinu, þá held ég að það hljóti að vakna sú spurning hjá mönnum hvort það sé í reynd skynsamlegt að ákvarða svo stóra fjárupphæð, 1 200 millj. kr., til þessa verkefnis. Það fer ekkert á milli mála að ef slík ákvörðun yrði tekin, þá dregur það vitanlega úr framkvæmdum á öðrum stöðum. Það fer vart hjá því. Ég ætla ekki að mæla neitt á móti þessu, en ég vil t.d. minna á það sem hér hefur verið komið inn á að menn ern að tala um að hringvegi sé lokið. Hv. 2. þm. Austf. upplýsti annað hér. Og ég vil bæta því við að hringvegi er auðvitað ekki lokið fyrr en búið er að gera akfæran veg um Vestfirðina. Það er víðs fjarri að það sé búið enn. Þó að samband náist að því er varðar Vestfjarðaveginn á næsta ári er á löngum köflum um að ræða vegi sem eru nánast troðningar. Þannig að varanleg uppbygging hringvegar, ef menn vilja halda sér við það, tekur áreiðanlega nokkur ár til viðbótar, ef Vestfjarðaleiðin er tekin með í þetta dæmi, sem ég held að menn hljóti að vera orðnir sammála um að eigi að gera. Hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði réttilega áðan að þar sem snjóþyngslin eru mest, þar er auðvitað þörfin brýnust og því á að sinna fyrst. Enginn vafi er á því að þar koma Vestfirðirnir fyrst til greina, nr. eitt. Ég er alveg sammála þessum hv. þm. um það. En hvað sem þessu liður, þá held ég að menn ættu að skoða málið vel áður en slík ákvörðun er tekin að 1 200 millj. fari í þessa tilteknu framkvæmd eina sér. Ég held að það sé hægt að finna víða leiðir sem er eðlilegra, vegna þess hversu þær eru slæmar, að sinnt sé áður en að þessu kemur og því sé full ástæða til þess að það dæmi verði skoðað í heild. Og ég fagna því, sem hæstv. samgrh. lýsti yfir áðan, að hann hefði gert ráðstafanir til þess að skoða þetta dæmi fyrir allt landið, hvernig það stæði. Eins og ég sagði, ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en ég vil bara vekja athygli á því að ég held að það sé brýnni þörf um úrbætur víða annars staðar en á þessum tiltekna vegi og það þurfi að skoða vel áður en ákvörðun er tekin um að eyrnamarka 1200 millj. til þessara framkvæmda, og ég minni þá að sjálfsögðu fyrst og fremst á Vestfirði.

Flm. (Þór Vigfússon) Hæstv. forseti. Nú sem fyrr er töluvert rætt um íslenskan landbúnað, stöðu hans í þjóðfélaginu, arðsemi, búskapar- og framtíðarmöguleika. Sýnist sitt hverjum og ýmsar skoðanir á lofti. Er það vel að slíkt sé rætt. Frv. það, sem nú er til umr. og ég hef leyft mér að leggja fram ásamt hv. 2. þm. Austf., er langt frá því að vera róttækasta till. í þessari almennu umr. Það felur ekki í sér neinar róttækar breytingar á stöðu landbúnaðarins, heldur aðeins nokkra bót á aðstöðu allmargra bænda, bót sem við flm. teljum að sé raunhæf og möguleg við þær framleiðslu- og stjórnmálaaðstæður sem bændur og reyndar allir landsmenn búa við um þessar mundir. Þetta frv. er t.a.m. langt frá því að nálgast þá róttækni og þann byltingarhug í garð bænda sem komið hefur fram í öðru aðalmálgagni stærsta stjórnmálaflokks þjóðarinnar, forustuflokks ríkisstj. Þar hefur oftar en einu sinni í þessum mánuði verið lagt til að verja stórfé - og tilnefnd ein millj. kr. á hvern alvörubónda - til að leggja niður búskap í landinu. Ég hygg að hv. alþm. ættu ekki auðvelt með að koma sér saman um að fremja svo róttækar breytingar á kjörum bænda, jafnvel þótt hugmyndin komi frá mönnum sem hingað til hafa ekki viljað láta kalla sig byltingarsinna. En þeim mun meiri von hef ég um að hv. alþm. geti náð samstöðu um þá breytingu, er frv. felur í sér, sem hún er hógværari og hæverskari en áður greindar hugmyndir og það jafnvel þótt við flm. séum stundum kallaðir byltingarseggir. Frv. þetta á þskj. 50 stefnir að breyt. á l. nr. 68 frá 1973, um breyt á l. nr. 45/1971, um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Eins og segir í grg. með frv. eru tildrög þess þau að stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins ákvað í lok okt. s.l. - eða öllu heldur meiri hl. stjórnar Stofnlánadeildarinnar gegn atkv. Alþb. - og hefur sú ákvörðun hlotið staðfestingu hæstv. landbrh. að lán úr Stofnlánadeildinni til íbúðabygginga bænda skuli vera verðtryggð að 3/10 hlutum, og eru það nýmæli. Ákvörðun stjórnar Stofnlánadeildarinnar tók að vísu til fleiri lána en íbúðarlána, en frv. er takmarkað við að íbúðarlán til bænda skuli ekki vera verðtryggð. Nú tel ég viðbúið að upp komi sú mótbára gegn þessu frv. að með því sé verið að hygla ákveðnum hópi í þjóðfélaginu á kostnað annarra, en hið rétta sé að allir sitji við sama borð. Því vil ég svara til svo að menn geti setið við sama borð, en þó mjög mislangt frá því. Þótt fólk í afskekktum sveitum hafi allan formlegan lagalegan rétt á við þéttbýlisbúa til að njóta samfélagslegrar þjónustu, þá er oft langt í frá að aðstaðan til þess sé hin sama. Ég nefni aðstöðuna til þess að sækja framhaldsskóla, svo að dæmi sé tekið. Enginn bannar sveitafólki að sækja framhaldsskóla, en það er ekki alltaf einfalt að gera það. Þetta eru engin ný sannindi, enda margviðurkennt af hv. Alþ. Það hefur t.a.m. samþ. lög til að jafna svona aðstöðumun, bæði um beinan fjárstyrk, keyrslu í skóla o.fl. Það er í þetta ljós, í þetta samhengi, sem ég vil setja frv. þetta. Í þéttbýli er alltaf hægt að selja íbúðarhúsnæði á hvaða byggingarstigi sem er og endursöluverð íbúða þar fer hækkandi til jafns við tilkostnað. Þessarar markaðsaðstöðu njóta bændur alls ekki. Þeim er enginn kostur að selja íbúðarhús sín út af fyrir sig. Það geta þeir því aðeins að þeir selji allt sitt og taki sig upp af bújörð sinni, og sá möguleiki er reyndar ekki alltaf gefinn, nema þá að jarðirnar seljist til annars en búskapar, eins og dæmi sanna, þar sem um sérstök hlunnindi er að ræða eða í grennd við þéttbýli. Öðruvísi horfir málið hvað snertir bændur, svo að ég tali nú ekki um fátæka bændur, í afskekktum byggðarlögum. Þeim er í flestum tilfellum mikið átak að hefja íbúðarbyggingu og þarf ekki annað til að koma en erfitt árferði eða veikindi svo að framhaldið verði mjög erfitt og enginn fasteignamarkaður til bjargar. Því finnst mér eðlilegt að bændum sé að þessu leyti haldið utan verðtryggingarkerfisins þótt það sé við lýði þar sem markaðsaðstaða fasteignanna er fyrir hendi. Eins og ég drap á áðan er á hv. Alþ. almennur skilningur á því, það er líka minn skilningur í fullum mæli, að með lagasetningu þurfi að treysta byggð í sveitum landsins, eins og segir í 1. gr. 1. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, hvort sem hv. alþm. eru sammála um einstakar ráðstafanir í þá átt eður ei. En um margt hefur náðst samstaða. Það er t.a.m. verið að vinna að Inndjúps-áætlun til að efla byggðarlögin við Ísafjarðardjúp. Farið er að tala um Vatnsnesáætlun, og búast má við frekari aðgerðum vegna einstakra afskekktra byggðarlaga. Mér finnst því skjóta skökku við ef hv. Alþ.lætur sér úr greipum ganga það tækifæri, sem þetta frv. býður upp á til að stefna í sömu átt, og það eins þótt finna megi einhver formleg rök á móti. Nú er auðvitað hægt að benda á það að til þess að geta lánað til íbúðarbygginga þurfi Stofnlánadeild landbúnaðarins að taka verðtryggð lán og standa skil af þeim þannig fyrir sitt leyti. Það er auðvitað alveg rétt og þessu verður að mæta. En ég ætla ekki að vera með neina fjármálalega spádóma á þessu stigi máls, t.a.m. um væntanlegan vöxt verðbólgunnar sem auðvitað skiptir meginmáli í þessu sambandi. Ég vænti þess að sú n., sem frv. fær til umfjöllunar, hugi þar grannt að. En ég leyfi mér að halda því fram að þetta frv. skapi ríkisvaldinu engan stóran vanda ef fram nær að ganga. Hæstv. forseti. Ég legg á það megináherslu sem rök fyrir þessu frv. að með því er stefnt að því að jafna aðstöðumun dreifbýlis og þéttbýlis og gengur það þannig í sömu átt og margvísleg önnur viðleitni Alþ., og það er í samræmi við stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj. um byggðamál. Á hinn bóginn er hér ekki um mikinn kostnað að ræða af hálfu ríkisvaldsins öðlist frv. samþykki hv. þdm., þótt um muni fyrir byggjandi bændur. Ég legg til að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Með l. nr. 93/1971, um Framkvæmdastofnun ríkisins, var stigið mikilvægt upphafsskref í átt að varanlegum lausnum á byggðavanda landsins. Ákvörðun núv. ríkisstj. um aukið framlag til Byggðasjóðs sem næmi 2% af ríkisútgjöldum felur í sér viðurkenningu á því að þörf sé á verulegri eflingu þeirrar starfsemi sem hafin var með setningu fyrrgreindra laga. Við flm. þessa frv. erum hins vegar þeirrar skoðunar að eigi starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins og Byggðasjóðs að stuðla að grundvallarbreytingu á aðstöðu landsbyggðarinnar verði að grípa til enn róttækari aðgerða, það verði í senn að stórefla framlag ríkisins til byggðaþróunar og flytja vald yfir ráðstöfun fjármagnsins til samtaka landsbyggðarinnar. Það getur aldrei orðið grundvöllur fyrir varanlegum jöfnuði í landinu ef fjármagnsvaldið er að öllum meiri hl. samankomið hér á Reykjavíkursvæðinu. Eigi hinar dreifðu byggðir landsins að geta boðið hinum sterku fjármagnsstofnunum og hinum mikla fjármagnsþunga, sem tengdur er Reykjavíkursvæðinu, byrginn, þá verða þær að fá vald, raunverulegt ákvörðunarvald, yfir úthlutun verulegs fjármagns til framkvæmda í sínum eigin landshluta. Það er þess vegna grundvallaratriði þeirra breytinga, sem lagt er til með þessu frv. að gerðar verði á l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, að vald yfir fjármagninu verði fært frá þeirri stjórnstofnun, sem Framkvæmdastofnunin hefur verið hér í Reykjavík, til samtaka fólksins í hverjum landshluta. Einnig felast í þessu frv. ákvæði þess efnis að fjármagnsútvegunin til Byggðasjóðs verði það veruleg að einhver raunhæf von sé á því að aðgerðir hans leiði til grundvallarbreytinga á stöðu landsbyggðarinnar gagnvart Reykjavíkursvæðinu. Við erum þeirrar skoðunar að með óbreyttu skipulagi Byggðasjóðs, þ.e.a.s. að valdið yfir fjármagnsúthlutuninni sé í höndum stjórnar og starfsmanna stofnunarinnar hér í Reykjavík, muni áform hæstv. ríkisstj. um framlög sem nemi 2% ríkisútgjalda í reynd auka enn frekar hina sterku valdamiðstöð í Reykjavík, sú ákvörðun muni ekki færa landsbyggðinni til lengdar þann fjármagnsstyrk sem hún þarf á að halda. Með því að flytja 2% ríkisútgjalda í Byggðasjóð, en halda skipulagi sjóðsins áfram óbreyttu, er í raun og veru ekki verið að gera annað en styrkja fjármagnsstofnanir á höfuðborgarsvæðinu umfram það sem nú er. Það er enn frekar verið að þjappa saman fjármagnsvaldinu á Íslandi Við leggjum þess vegna til í þessu frv. að jafnhliða auknu fjármagni til Byggðasjóðs verði l. um Framkvæmdastofnun breytt á þann hátt að Byggðasjóði verði skipt í deildir eftir landshlutum, hann starfi þannig í eftirfarandi deildum: Vesturlandsdeild, Vestfjarðadeild, Norðurlandsdeild, Austurlandsdeild, Suðurlandsdeild og Reykjanesdeild. Við erum þeirrar skoðunar, að vandamál einstakra byggðarlaga á Suðurnesjum séu það náskyld vandamálum sjávarþorpanna kringum landið að ekki sé réttlætanlegt til lengdar að það svæði sé allt algerlega fyrir utan verkahring Byggðasjóðs, þótt það sé eðlilegt að fjármagn til Reykjanesdeildarinnar verði að öllu jöfnu mun minna heldur en fjármagn til annarra deilda þar sem byggðavandinn er mestur. En sjávarþorpin á Suðurnesjum eru mörg hver þannig sett að réttlætanlegt er að flokka þau hvað byggðavandann snertir með sjávarútvegsstöðum Austurlands, Norðurlands, Vestfjarða og Vesturlands. Það yrði samkv. þessu frv. verkefni stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins að skipta fjármagni Byggðasjóðs milli landshlutadeildanna í samræmi við almennar byggðaáætlanir og skiptingu landsins í þróunarsvæði, þ.e.a.s. mat stjórnvalda á hverjum tíma um það hvar byggðavandinn sé mestur, hvaða landssvæði eigi þess vegna að njóta stærsta hluta þess fjármagns sem fyrir hendi er til þessa verkefnis. Hins vegar yrði það stjórn landshlutadeildarinnar sem ákvæði lánveitingar úr sjóðnum til aðila á sínu svæði, þannig að ákvörðunarvaldið yfir endanlegum lánum sé fært frá stjórn Byggðasjóðs til stjórnar landshlutadeildar, hverrar á sínu svæði. Og til að styrkja enn frekar byggðavaldið heima í héruðunum leggjum við til að stjórn landshlutadeildarinnar verði í höndum stjórnar landshlutasamtaka sveitarfélaganna á viðkomandi svæði, þannig að fulltrúar fólksins heima fyrir geti sjálfir ráðið hvernig því fjármagni er varið sem fulltrúar þjóðarheildarinnar hafa ákveðið að setja til byggðaþróunar. Við erum þeirrar skoðunar að fólkið heima fyrir sé best fært um að meta hvar skórinn kreppir helst að, hvaða vandamál eru brýnust í sínum landshluta og geti þess vegna ráðstafað þessu fjármagni á raunhæfastan hátt. Við gerum ráð fyrir að landshlutadeildirnar geti ráðið sér starfsmann eða starfsmenn, greitt kostnað við störf þeirra af því fé, sem þær fá í sinn hlut, þannig að þær hafi sérfræðilegt bolmagn til þess að geta sinnt úthlutun þessa fjármagns á raunhæfan hátt, a.m.k. ekki síður raunhæfan en nú er gert með því kerfi sem gildandi lög fela í sér. Hins vegar er nauðsynlegt að það komi fram að samhliða þessari breytingu þyrfti að setja sérstök lög um landshlutasamtökin og tryggja lýðræðislega uppbyggingu þeirra og samræmt skipulag þeirra um allt land og tengja þau þannig formlega inn í stjórnkerfi landsins, þannig að þau geti sinnt skipulagslega og lýðræðislega úthlutun þess fjármagns, sem þau fengju hér til ráðstöfunar. Þótt á síðari árum hafi fengist almenn viðurkenning á því hve mikilvægt er að leita lausna á byggðavandanum, þá hefur skort raunhæft mat á stærðargráðu vandans. Náttúruhamfarirnar í Vestmannaeyjum hafa vakið athygli alþjóðar á vanda eins byggðarlags í húsnæðismálum, samgöngumálum, heilbrigðismálum, atvinnumálum og öðrum málaflokkum er snerta daglegt líf fólksins. Sé hins vegar litið á vanda landsbyggðarinnar í þessum málaflokkum er ljóst að eigi landsbyggðin á næstu 10–20 árum að búa íbúum sínum að verulegu leyti sömu aðstöðu og höfuðborgarsvæðið, þá er hér í reynd um margfaldan vanda að ræða á við Vestmannaeyjavandann. Þetta dæmi ætti að sýna glögglega að til þess að skapa grundvöll fyrir raunhæfum aðgerðum í byggðamálum verður að verja mun meira fjármagni til þess málaflokks en gert hefur verið til þessa. Við leggjum þess vegna til að fjármagns til Byggðasjóðs verði aflað til viðbótar við núverandi ákvæði á þann hátt að sem samsvari 1% af þjóðartekjum verði nú þegar lagt í Byggðasjóð og það framlag hækki í áföngum á næstu 4 árum í 3% af þjóðartekjum. Þessi hlutföll mundu á þessu ári færa Byggðasjóði rúmar 900 millj. kr. sem að 4 árum liðnum mundu á verðlagsgrundvelli síðasta árs og að óbreyttum forsendum þjóðartekna nema tæpum 2 800 millj. kr. Þótt hér sé um að ræða miklar fjárhæðir munu þær í reynd varla reynast nægilegar til þess að leiðrétta á skömmum tíma þann mismun, sem landsbyggðin hefur búið við um árabil. Þær skapa hins vegar grundvöll fyrir raunhæfar aðgerðir og gætu haft í för með sér varanlegar úrbætur á mörgum sviðum. En það eru einmitt varanlegar úrbætur sem við þurfum fyrst og fremst að beina athygli okkar að við lausn byggðavandans. Í samræmi við flutning valds og fjármagns, sem felst í þessu frv. til l., er nauðsynlegt að fjölga þeim verkefnum, sem hlutverk Byggðasjóðs tekur til. Við leggjum þess vegna til í þessu frv. að auk eflingar atvinnulífsins megi Byggðasjóður styðja framkvæmdir á öllum þeim sviðum sem stjórn landshlutadeildar telur að snerti byggðastöðu landshlutans. Í þessu sambandi er sérstaklega kveðið á um gatnagerð, íbúðarbyggingar, orkuöflun vegna húsahitunar, byggingar heilsugæslustöðva og mennta- og menningarstofnana. Stjórnir landshlutadeildanna mundu veita viðbótarlán til þeirra framkvæmda sem að þeirra dómi væru á hverjum tíma brýnasta hagsmunamál landshlutans. Starfsemi annarra lánastofnana á þessum sviðum yrði áfram óbreytt á sama grundvelli og áður. Í reynd mundi þess vegna hinn deildaskipti Byggðasjóður fyrst og fremst leggja fram eins konar áherslufjármagn, þ.e.a.s. fjármagn til þeirra þátta, viðfangsefna og vandamála sem forsvarsmenn landshlutans teldu sjálfir að mesta áherslu þyrfti að leggja á. Herra forseti. Í þessu frv. felst veruleg tilfærsla á valdi til samtaka fólksins í hinum dreifðu byggðum, landshlutasamtakanna allt í kringum landið. Við flm. þessa frv. erum þeirrar skoðunar að slíkur flutningur á valdi yfir fjármagninu til fulltrúa fólksins í héruðunum sé mikilvægur áfangi á þeirri leið að skapa varanlegan jöfnuð í byggð landsins, því að hvað mikið sem við aðhöfumst á öðrum sviðum, ef valdið verður áfram fyrst og fremst samanþjappað hér á Reykjavíkursvæðinu, þá getur það aldrei náð varanlegum árangri í tilraunum okkar til að leysa byggðavandann. Ég legg svo til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur oft hér á Alþ. og annars staðar verið rætt um hinn mikla mun sem er á framfærslukostnaði íbúa landsbyggðarinnar og íbúa Reykjavíkursvæðisins. Öllum þingheimi er kunnugt um það hvernig flutningsgjöld, aðstöðumunur og aðrir þættir í þjóðfélagsgerðinni hafa það í för með sér að íbúar landsbyggðarinnar verða að jafnaði að greiða mun hærra verð fyrir vöru og þjónustu heldur en íbúar Reykjavíkursvæðisins. Þessi munur á framfærslukostnaði er meðal þeirra þátta sem einna mestan ójöfnuð skapa í dag í daglegu lífi fólks á landsbyggðinni og á Reykjavíkursvæðinu. Það hefur töluvert verið rætt um það á undanförnum árum hvernig mætti vinna gegn þessum mismun. Hafa ýmsar till. séð dagsins ljós og nefndir veríð starfandi á þessu sviði, en þær hafa því miður ekki leitt til neinna aðgerða. Embættismenn þeirrar stjórnstofnunar, sem leitað hefur verið til, hafa verið fundvísir á margs konar vandkvæði á því að jafna þennan framfærslukostnað - vandkvæði sem hafa verið af mörgum toga spunnin - og því hefur þeim tekist að tefja aðgerðir frá ári til árs. Í þessu frv., sem við leggjum hér fram um breyt. á l. um söluskatt, er lagt til að lækka framfærslukostnað íbúa landsbyggðarinnar og þar af leiðandi auka jöfnuð meðal landsmanna með því að afnema söluskatt á tveimur mikilvægum þjónustuliðum: flugfargjöldum innanlands og gjöldum til Landssímans utan Reykjavíkursvæðisins. Þegar söluskattur er orðinn það hár að hann hækkar verðlag um 1/5, þá felur afnám hans á dýrum liðum í sér verulega leiðréttingu fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Ástæðan fyrir því, að við veljum þessa tvo liði, er fyrst og fremst að þarna er annars vegar um fáa rekstraraðila að ræða í flugi innanlands og tiltölulega einfalda starfsemi þeirra og hins vegar er um eitt ríkisfyrirtæki að ræða, þannig að framkvæmd á afnámi söluskatts á þessum liðum væri mjög einföld og mundi ekki á neinn hátt skapa erfiðleika í eftirliti með því að öllum ákvæðum um söluskatt væri framfylgt. Að vísu kæmi afnám á flugfargjöldum innanlands einnig íbúum Reykjavíkursvæðisins til góða. En þar eð reikna má með að íbúar landsbyggðarinnar þurfi að nota þessa þjónustu mun meira, þá mundi þessi bót fyrst og fremst koma þeim til góða. Vissulega mundi afnám söluskatts á þessum tveimur líðum fela í sér einhvern tekjumissi fyrir hið opinbera, en ég sé ekki hvernig hægt væri að leiðrétta framfærslumismunun milli íbúa landsbyggðarinnar og á Reykjavíkursvæðinu án þess að um annaðhvort tekjumissi eða útgjöld af hálfu ríkisins væri að ræða. Ég tel þess vegna að slík mótbára gagnvart þessu frv. sé ekki gild. Aðalkostur þessarar aðferðar að okkar dómi er sá að hún er einföld, hún yrði skjótvirk og stjórnsýslulegar röksemdir gegn henni eru hverfandi. Við vonum því, að þetta frv. fái góða og fljóta afgreiðslu hér á þingi og þm. sameinist um að leiðrétta að nokkru leyti þann framfærslumun, sem ríkir í landinu, með því að gera þetta frv. að lögum. Ég mælist svo til þess, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.

Sverrir Hermannsson Hæstv. forseti. Án þess að taka sérstaklega afstöðu til þeirra tillögugerðar, sem hér er til umr., vil ég aðeins nota tækifærið til þess að taka undir það, sem fram kom hjá hv. 3. landsk., að í þessu efni ríkir að sjálfsögðu hið mesta óréttlæti. Það verður hvað augljósast þegar menn hafa það í huga að ekki er nóg með að þeir, sem úti á landi búa, þurfi að standa undir gífurlegum flutningskostnaði, t.d. á vörum, heldur leggst söluskattur ofan á þann flutningskostnað einnig, þannig að í hendi sinni má sjá að hér er um stórfellt óréttlæti að tefla. Því var það að fyrir tveimur árum var samþ. þáltill, hér á hinu háa Alþ. um að kjósa mþn. sem hefur með höndum að gera tillögur um jöfnun flutningskostnaðar. Ég á sæti í þessari n. Þessi n. hefur verið undir forustu hæstv. núv. menntmrh. N. hefur unnið allmikið að málum, fengið til þess sérstaka aðstoð, fengið leyfi til þess að ráða starfsmenn sér til aðstoðar. En það verður að játa að þetta verkefni reyndist allmiklu viðameira en menn í upphafi óraði fyrir. Þó er það svo að þegar við ræddum eigi alls fyrir löngu saman um þetta mál, ég og hæstv. menntmrh., þá sýndist okkur þó málum þann veg komið að gera mætti ráð fyrir því að einhverrar verulegrar niðurstöðu, - ég er ekki að segja að lokatakmarkið sé alveg hið næsta, - einhverrar verulegrar niðurstöðu og árangurs af þessum störfum megi vænta á þessu þingi. Ég endurtek það að ég hef ekki haft tök á því að kynna mér þessa till. sérstaklega og þess vegna er ég ekki reiðubúinn til að leggja orð í belg um hana. Hún kann að vera góðra gjalda verð og væntanlega gæti hún komið til skoðunar hjá þessum aðila einnig, þannig að næðist fram meginefni hennar og hún næði þá .tilgangi sínum að því leyti sem ætlast er til.



Herra forseti. Ég sakna þess mjög, að hæstv. sjútvrh. skuli ekki vera viðstaddur þegar ræða á þetta mál. Ég held að ég sé síðasti maður á mælendaskrá um þetta frv., kveð mér hljóðs að gefnu tilefni vegna ummæla, sem hæstv. ráðh. lét falla um minn þátt í þessu máli þegar málið var til umr. fyrir nokkrum dögum og sakna þess mjög að hann skuli ekki vera hér mættur. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Það er ekki vansalaust fyrir þessa hv. d. að það skuli vera komið fram í lok nóv. og hún skuli enn ekki vera búin að afgreiða mál til n. og mun ég því ekki með löngum ræðuflutningi koma í veg fyrir að svo verði hægt að gera með það mál sem hér liggur fyrir. Umr., sem farið hafa fram um þetta mál, hafa einkennst af því að tveir hv. þm., þeir hæstv. sjútvrh. og hv. 2. þm. Austf., hafa flutt hér langar ræður. Þeir hafa lamið hvor annan utan með löngum skýrslum og tölurnar hafa flogið umhverfis þá eins og hráviði. Ég ætla ekki að taka þátt í þessum einkakoddaslag þessara hv. þm. tveggja. Ég kveð mér hljóðs, eins og ég sagði áðan, af tveimur ástæðum: í fyrsta lagi vegna ummæla sem hæstv. sjútvrh. viðhafði þegar hann ræddi þetta mál fyrir nokkrum dögum þar sem hann ásakaði okkur stjórnarandstæðinga fyrir hræsni í okkar málflutningi, og í öðru lagi vegna ummæla sem hæstv. ráðh. lét falla um mín orð hér í fyrra skiptið sem ég kvaddi mér hljóðs. Ég vil taka það sérstaklega fram að þegar ég ræddi þetta mál, frv. til l. um ráðstafanir í sjávarútvegi og ráðstöfun gengishagnaðar, fyrir nokkrum dögum, í fyrri ræðu minni, þá vitnaði ég sérstaklega í skoðanir og álitsgerðir forustumanna sjómanna og stéttarsamtaka þeirra. Hafi ég verið að hræsna með þeim orðum, sem ég lét falla, þá var það ekki ég, sem var hræsnari að áliti hæstv. sjútvrh., heldur sjómannasamtökin í landinu. Það má vel vera að hæstv. ráðh. telji að formaður Sjómannasambands Íslands hafi hræsnað með ummælum sínum þar sem hann lýsir andstöðu sinni við þetta frv. Það má vel vera að hann sé einnig þeirrar skoðunar um 9. þing Sjómannasambands Íslands sem einnig lét svipað álit í ljós. En hæstv. ráðh. er nú einu sinni kjörinn á Alþ. sem 1. þm. Vestf. og vart á ég von á því að heyra frá þeim ágæta manni ásakanir á vestfirska sjómenn um hræsni í þessu sambandi. Því ætla ég - með leyfi forseta - að vitna í álit sambandsstjórnar Alþýðusambands Vestfjarða, en í þeirri stjórn sitja auk stjórnar Alþýðusambandsins formenn allra aðildarfélaga sambandsins á Vestfjörðum, samþykkt sem hún gerði á sambandsstjórnarfundi 3. nóv., svo hljóðandi: „Fundurinn mótmælir harðlega brbl. um ráðstafanir í sjávarútvegi frá 20. sept. s.l., þar sem skert eru samningsbundin hlutaskipti sjómanna með því að taka stóran hlut af óskiptu aflaverðmæti til fjárfestingarsjóða útgerðarmanna, einnig með því að rýra mjög ákvörðunarrétt Verðlagsráðs sjávarútvegsins með ákvæðum um að fastbinda fiskverð“ Hafi ég og aðrir stjórnarandstæðingar flutt hér í þessari hv. d. hræsni þegar við ræddum þetta mál, þá er sú hræsni komin frá þessum samtökum sjómanna. Og ég á ekki von á því að hæstv. ráðh. risi hér upp, ef hann væri hér viðstaddur, og segði um sjómenn á Vestfjörðum: Vei ykkur, þér hræsnarar. - Hæstv. ráðh. sagði einnig um þau orð sem ég lét falla í minni fyrri ræðu að þau bæru þess vott að ég vissi ákaflega lítið um málefni sjávarútvegsins. Ástæðan var sú að ég fór nokkrum orðum um b-lið 4. gr. þessa frv. og benti á hlut, sem sjútvrh. veit mætavel um að e.t.v. væri það, sem þar kemur fram, á sandi byggt, sem sé að taka hærra útflutningsgjald af fob-verði á útfluttum saltfiski og skreið en af öðrum sjávarafurðum. Vitnaði hæstv. ráðh. í það að 2. þm. Austf., Lúðvík Jósepsson, hefði sagt ásamt sér að þessar tvær vinnslugreinar í sjávarútvegi, saltfiskur og skreið, stæðu traustari fótum en aðrar vinnslugreinar og bæri þetta misræmi í málflutningi þess vott að ég vissi harla lítið um hvað ég væri að tala. Nú er það svo, að það er rétt hjá hæstv. sjútvrh. og hv. 2. þm. Austf. að um skeið stóðu saltfiskverkun og skreiðarverkun traustari fótum en aðrar rekstrargreinar útvegsins. En það, sem ég vakti athygli á, var það að frá því að þessi lagaákvæði voru sett af hæstv. sjútvrh. í brbl., sem hann gaf út 20. sept. s.l., hafa verið að gerast tíðindi í sambandi við sölu saltfisks og skreiðar sem e.t.v. benda í þá áttina að sú staða hafi verið nokkuð trygg hjá þessum verkunargreinum fyrr á árinu, en sé nú í hættu. Ég taldi víst þá að hæstv. sjútvrh. væri þetta kunnugt. Svo virðist ekki vera. Því ætla ég með leyfi forseta - að vitna í biblíu þeirra sjálfstæðismanna, Morgunblaðið, frá 12. nóv. s.l. þar sem segir svo í frétt undir fyrirsögninni: „Markaðshorfur saltfisksins eru erfiðar“ - þar segir svo orðrétt - með leyfi forseta: „Sendimenn Sölusambands ísl. fiskframleiðenda hafa undanfarið verið erlendis til þess að kanna markaðshorfur og möguleika á saltfiskssölu. Er ástandið engan veginn bjart í þeim efnum og hvað saltfiskverðið áhrærir þyngist þar heldur fyrir fæti, eins og einn af fulltrúum SÍF orðaði það. Frá Noregi berast einnig þær fréttir að þar sé sölutregða ásaltfiski orðin slík að framleiðendur séu teknir að undirbjóða hver annan.“ Þetta segir Morgunblaðið. E.t.v. les hæstv. sjútvrh. ekki nógu vel sitt Morgunblað, þá er sjálfsagt að gera það fyrir hann og upplýsa þær fréttir sem Morgunblaðið flytur, vegna þess að þessi frétt er nákvæmlega í sama anda og ég flutti mitt mál í minni fyrri ræðu þegar ég benti á að horfurnar varðandi saltfisks- og skreiðarmarkaði okkar hefðu mjög versnað á undanförnum mánuðum, svo að hæstv. ríkisstj. yrði e.t.v. að horfast í augu við það að geta ekki tekið meira útflutningsgjald af þessum afurðum en öðrum sjávarafurðum, heldur e.t.v. að þurfa að greiða með þeim, greiða styrki í einni eða annarri mynd til framleiðenda. Ég hef áður í ræðu í þessari hv. d. lýst afstöðu minni til meginatriða þess frv., sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi er þar brugðið á það nýmæli að ríkisstj. gripur inn í störf Verðlagsráðs sjávarútvegsins. Þegar verið er að reyna að leita samkomulags þar milli fiskkaupenda og fiskseljenda um nýtt verð á fiski, þá grípur ríkisstj. inn í í miðju kafi og setur hámarksákvæði, fyrirskipar Verðlagsráðinu hvað það megi hækka fiskverðið mest. Með þessu gripur ríkisstj. inn í samningsgerð sem í raun og veru er samningsgerð sjómanna í landinu um hækkað kaup og bætt kjör. Þeir hafa ekki fengið slíkar kauphækkanir frá s.l. áramótum þótt aðrar stéttir í landinu hafi þá verið búnar að fá bættan sinn hlut. Ég veit ekki til þess að þetta hafi áður verið gert og ég varaði við því fordæmi sem þarna væri verið að gera. Í öðru lagi benti ég á að með 2. og 3. gr. þessa frv. sé verið að skerða allverulega hlutaskipti sjómanna. Ég benti á að þar væri verið að vega beinlínis að grundvallaratriði sjómannasamninganna um hlutaskipti, þar væri beinlínis verið að skerða umsamin launakjör sjómanna og sjómenn sjálfir hafa verið mér sammála um það efni. Ég byggði mínar skoðanir á samþykktum sem þeir hafa sjálfir gert. Þetta eru þau tvö meginatriði sem ég rakti í frv. og valda því að ég er andvígur þessum ákvæðum þess. Meginatriði þessa frv., eins og ég sagði fyrr, er það að teknar eru miklar upphæðir frá sjómönnum og þær færðar yfir til útvegsmanna. Það eru teknar miklar fjárupphæðir frá launþegum í þessari atvinnugrein og afhentar atvinnurekendum sjálfum. Það eru einu bjargræðin fyrir þessa undirstöðuatvinnugrein landsmanna sem í frv. felast. Frv. gerir ekki ráð fyrir neinni umtalsverðri utanaðkomandi aðstoð til að rétta hag þessa undirstöðuatvinnuvegar. Einustu úrræðin eru þau að taka milljónahundruð af umsömdum launum sjómanna og færa þau yfir til atvinnurekendanna. Þessum meginatriðum frv. er ég ósammála og mun því greiða atkv. gegn því.



Herra forseti. 5. þm. Vestf. sagði í umr. fyrr í dag að hann ætti þess von að fá að heyra raddir einhverra vestfirðinga þegar þetta mál væri rætt og bauð hann sig að sjálfsögðu sjálfan fram til þess verks, eins og honum er gjarnt að gera. Gott er að fá að heyra eina rödd að vestan, betra er að fá að heyra þær tvær og best þó að fá að heyra þær þrjár, eins og ég held að við eigum í vændum. Þegar hringvegurinn nýi eða réttara sagt vegurinn yfir Skeiðarársand var opnaður fyrr í sumar sagði hæstv. þáv. samgrh. eitthvað á þessa lund, að nú sé hægt að aka um Ísland án þess að koma nokkru sinni að vegarenda. Það er út af fyrir sig rétt að það er hægt að aka um Ísland án þess að koma að enda vegar,en því aðeins að einum landsfjórðungnum sé sleppt, nema því aðeins að menn villist ekki yfir Bröttubrekku á leið sinni hringinn og út á Vestfjarðaveg, vegna þess að þar geta menn fundið þann vegarenda sem hæstv. fyrrv. samgrh. fann ekki. Og þar yrði hæstv. fyrrv. samgrh. í vanda, ef hann kynni ekki að bakka sínum bíl. Ég vil taka undir þau orð ýmissa þm., sem hafa talað um það mál, sem hér liggur fyrir, frv. til l. um happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg, að ég er þeirrar skoðunar að framkvæmdir víð Norðurveg, framkvæmd varanlegrar vegarlagningar frá Reykjavík og til Norðurlands sé næsta verkefni í vegamálum okkar. Ástæðurnar eru margar fyrir þeirri skoðun minni, m.a. sú að þessi vegur yrði ekki aðeins til hagsbóta fyrir norðlendinga, heldur einnig fyrir vestlendinga og vestfirðinga að nokkru leyti. En enda þótt ég sé sammála þeirri meginstefnu, sem í frv. þessu felst, tel ég engu að síður að ýmislegt þurfi að athuga í sambandi við það mál. Vestfirðingar hafa e.t.v. átt því láni að fagna - það má einnig taka þannig til orða - að þeir hafa fengið vegi siðar en aðrir menn. Þess vegna eru ýmsir vegarkaflar á Vestfjörðum nýir og fullkomnir þótt á viðhaldið hafi skort. En að sjálfsögðu eru langir kaflar þar á milli þar sem vegir eru varla mönnum bjóðandi. Vestfirðingar hafa haft mikinn áhuga á samgöngubótum í sínu kjördæmi, enda var Vestfirðingafjórðungur fyrsti landsfjórðungurinn sem fékk sérstaka landshlutaáætlun um samgöngumál. Áhugi vestfirðinga kemur t.d. fram í því að þegar boðin voru til sölu skuldabréf vegna Djúpvegarins, þá seldust þau skuldabréf upp á nokkrum dögum. Vitaskuld er mér ljóst að það er nauðsynlegt að vinna að vegabótum á Vestfjarðaleið eins og víðast hvar annars staðar á landinu. En það er þó ekki eina vegasambandið, sem vestfirðingar eru í erfiðleikum með, heldur er það annað, sem lýtur meira að því frv. til l. sem hér er flutt. Jafnvel þótt vestfirðingar eigi á stundum í sæmilega góðu vegasambandi við Suðurland, þ.e.a.s. á sumrin, yfir 3–4 mánuði ársins, þá er ekki sama máli að gegna um vegasamband þessa landshluta við Norðurland. Raunar hafa samgöngumál frá Vestfjörðum til Norðurlands verið í megnasta ólestri, enda tiltölulega skammt síðan farið var að fljúga reglulegt áætlunarflug milli þessara tveggja landshluta. Vegasamgöngurnar eru þó mun verri en flugsamgöngurnar. Það er raunar ekki unnt að komast með sæmilegu móti milli Vestfjarða og Norðurlands á annan hátt en þann að fara alla leið suður í Borgarfjörð. Að vísu er hægt að skrönglast á fjallabilum eða fólksbilum, ef menn vilja leggja í það, um þrjár heiðar frá Vestfjörðum yfir til Norðurlands, en þeir vegir eru vart færir og heyrt hef ég marga vestfirðinga kvarta mjög undan því að geta ekki verið í beinna og greiðara vegasambandi við Norðurland en þeir eru í dag. Það er ekki mikið verk og ekki dýrt verk að leggja veg sem tengt gæti Vestfjarðaveginn við Norðurlandsveg öðruvísi en á þann hátt að fara alla leið suður í Borgarfjörð. Ég vil t.d. vekja athygli þm. á því, að fyrir liggur að taka ákvörðun um tengingu hins nýja Djúpvegar við Vestfjarðaveg sunnan Þorskafjarðarheiðar. Einkum og sér í lagi eru tvær leiðir sem þar koma til greina hjá heimamönnum. Önnur leiðin liggur á svipuðum slóðum og Þorskafjarðarvegurinn liggur í dag. Verði ákvörðun tekin um bað að sú yrði tenging hins nýja Djúpvegar við Vestfjarðaveg, þá yrði mjög skammt af þeim vegi og í vegasamband við Norðurlandsveg. Það eru að vísu skiptar skoðanir meðal vestfirðinga um hvora leiðina eigi að velja. En ég held að ég geti fullyrt það með réttu að íbúar norðurfjarðanna og þá einkum og sér í lagi Ísafjarðar og Bolungarvíkur vilja heldur að vegurinn verði tengdur á svipuðum slóðum og Þorskafjarðarvegur liggur nú, m.a. með tilliti til þess, að þá yrði handhægt og ekki mjög dýrt að koma Vestfjörðum, þ.e.a.s. norðurhluta þeirra, í gott vegasamband við Norðurland. Ég vil óska þess, ef þetta frv. verður samþ. óbreytt eða með breytingum, að þá yrði sérstaklega skoðað með hvaða hætti mætti sem fyrst og sem ódýrast tengja Vestfjarðaveginn við Norðurlandsveginn, þannig að fólk, sem þarf að bregða sér til Vestfjarða, geti haldið þá hringleið sem hæstv. fyrrv. samgrh. sagði í sumar að þegar væri á komin.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í þessum umr., en vildi þó aðeins, vegna þess að hér um að ræða mál sem margir þm. flytja úr mörgum kjördæmum og snertir vegamálin, leggja örfá orð í belg. Samgöngumál eru náttúrlega hin mestu þjóðnytjamál, það eru allir sammála um það. Sérstaklega sperra menn eyrun þegar vegamál ber á góma og vegaframkvæmdir og þm., sérstaklega landsbyggðarinnar, hafa þá reynslu af sínu starfi að það eru fá málefni sem almenningur hefur meiri áhuga á heldur en einmitt vegamálin, uppbygging veganna og umbætur á því sviði. Það er sýnilegt, að eftir því sem þjóðfélagið þróast meira í tækniátt verður þýðing veganna, samgangnanna í heild í raun og veru enn þá meiri beint fyrir rekstur atvinnulífsins í landinu. Það er t.d. nú á seinustu árum í vaxandi mæli staðreynd að flutningar hráefnis, sérstaklega sjávarafla, hafa stórkostlega vaxið á milli byggðarlaga. T.d. í mínu kjördæmi, Austurlandi, hefur þetta farið mjög í vöxt, sérstaklega þó eftir að skuttogararnir komu til og flutningur á hráefni varð nauðsynlegur milli uppskipunarhafna eða löndunarhafna og vinnslu- og verkunarstöðva. Þetta hefur enn aukið á þörfina til umbóta í vegagerð. Þá er þess að geta að í bílaflota landsmanna hefur fjölgað, bæði hvað snertir fólksflutningabila og einnig vöruflutningabila, miklu meira en menn gerðu ráð fyrir að verða mundi. Í raun og veru er nú svo komið að álagið á vegakerfi landsmanna er orðið svo mikið að menn verða að fara að endurskoða fyrri aðferðir um viðhald vega í landinu, og þess vegna er vaknaður mikill áhugi á því hvort ekki sé tímabært hreinlega að leggja enn þá meiri áherslu á það en nokkru sinni fyrr að koma slitlagi á sem flesta vegi landsins. Það er gott mál að gera góðan veg frá Akureyri til Reykjavíkur, um það efast enginn. Spurningin í þessu sambandi er alltaf sú sama, þ.e.a.s. hvaða vegaframkvæmdir eigi að koma á undan öðrum, hvað eigi að hafa forgang og hvernig eigi að raða þessu upp. Menn hafa gripið til þess ráðs að gera sérstaka vegáætlun, fjögurra ára áætlun, um vegaframkvæmdir og endurskoða hana á tveggja ára bili og raða með því móti framkvæmdum með tilliti til þess hvar þörfin er mest og haga fjáröflun í sambandi við fyrirhugaðar framkvæmdir. Mér finnst stinga dálítið í stúf að flytja svona mál, alveg sérstaklega vegna þess að mér finnst að hér sé í raun og veru um að ræða það sem ég vildi kalla almenna vegagerð, þ.e.a.s. að bæta veginn frá Akureyri til Reykjavíkur, sem mikil þörf er á. Málið er gott, eins og ég tók fram áðan, svo að enginn misskilji mitt mál. En spurningin er hvort hyggilegt sé að taka stórar ákvarðanir af þessu tagi nema það sé gert í nánu samhengi við heildarframkvæmdaáform á tilteknu tímabili eða m.ö.o. það sé gert raunverulega í sambandi við annaðhvort nýja vegáætlun eða endurskoðaða vegáætlun. Hér er um að ræða happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg, þ.e.a.s. um að ræða að afla lánsfjár til þess að flýta þessari framkvæmd sérstaklega. Ég álít að það sé í raun og veru um að ræða nýmæli í þessu frv., nýja stefnu á vissan hátt, sem felst í því að hér er um að ræða að afla fjár á þennan máta til almennrar vegagerðar. Ríkið verður að sjálfsögðu að greiða þessi bréf eftir 10 ár, eins og gert er ráð fyrir í frv. Það er einn þáttur í svona máli hversu langt eigi að ganga í fjáröflun af þessu tagi. Það snertir hinn almenna lánsfjármarkað í landinu og það snertir einnig möguleika annarra þátta, eins og t.d. atvinnulífsins, möguleika atvinnulífsins til að afla fjár til sinnar uppbyggingar á hinum almenna lánsfjármarkaði. Það er þess vegna ein hlið þessa máls að kanna hversu langt sé hyggilegt að ganga í þessum efnum án þess að skerða um of möguleika t.d. atvinnulífsins til að afla innlends fjár til uppbyggingar og einnig án þess að ganga of langt í því, - ég vil ekki segja freista manna, því að það er freistandi að festa fé í slíkum bréfum vegna þess að þau eru verðtryggð og þau bjóða upp á möguleika á happdrættisvinningi, - hversu langt á að ganga í því efni að fá fólk til að leggja fé í slík bréfakaup með tilliti til hagsmuna bankanna, en rekstur þeirra er nátengdur þörfum atvinnulífsins fyrir nægilegt rekstrarfé. Þetta er einn þáttur í slíku máli. Ég sagði áðan að mér fyndist vera um nýmæli að ræða í þessu frv., nýja stefnu. Það hefur tvívegis áður verið aflað fjár sérstaklega til vega- og brúagerðar á sama hátt og hér er gert ráð fyrir. En það hefur verið gert í alveg sérgreindum tilvikum. Í fyrra tilfellinu var happdrættislán ríkissjóðs vegna vega- og brúagerðar á Skeiðarársandi í þeim ákveðna tilgangi að opna hringveg um landið, og í seinna sinnið að afla fjár á sama hátt til þess að fullgera Djúpveg í þeim tilgangi að opna þannig hringveg um Vestfirði. Þessi fjáröflunaraðferð hefur áður verið bundin við þennan ákveðna tilgang. En hér er gert ráð fyrir að afla fjár hreinlega til almennrar vegagerðar eða til þess að bæta tiltekna vegi í vegakerfinu, sem þegar eru fyrir, þannig að mér finnst vakna spurning í þessu efni hversu langt eigi að ganga í þessa stefnu, án þess að ég vilji á nokkurn hátt fullyrða, vegna þess að ég hef ekki aðstöðu til þess að rannsaka það, hvort hér sé of langt gengið. rn mér finnst að það þurfi sérstakrar athugunar við. Þegar slík mál sem þessi eru viðruð, þá er eðlilegt að fulltrúar annarra kjördæma tíundi þau áhugamál á sviði vegagerðar, sem eru mest brennandi í þeirra eigin kjördæmum. Á Austurlandi háttar svo til, - það hefur raunar komið fram í umr. áður - að þegar hringvegurinn var opnaður í sumar varð umferðin og álagið í raun og veru miklu meira en menn gerðu ráð fyrir, svo gífurlegt að þeir vegir, sem fyrir eru, þoldu hvergi nærri það álag. Þegar umferðin austan af landi, vetrarumferðin austan af landi, beinist þessa leiðina til Suðurlandsins og fer vaxandi, vegna þess að þessi leið verður meira og minna opin allt árið um kring, koma menn auga á vissa sérstaklega veika bletti á þessari leið sem við höfum miklar áhyggjur af, og það eru sérstaklega tveir staðir á þessari leið sem ég vil minnast á og árétta, en það var minnst á þá áður í umr., þ.e.a.s. annars vegar vegurinn yfir Breiðamerkursandinn, sem er í raun og veru enginn vegur, heldur bara troðningar yfir sandinn alla leið frá Kvískerjum og austur yfir Breiðamerkursand, og þessi leið verður ákaflega torfarin á vetrum. Það má í raun og veru ekkert út af bera til þess að hún lokist, bæði vegna vatnságangs og bólstra og svo hreinlega vegna snjóa, því að það eru niðurskornir grafningar sem þarna er um að ræða. Hin leiðin, sem er erfið á vetrum sérstaklega, er Lónsheiði. Það er kannske ekki vegna þess að Lónsheiði sé sérstaklega snjóþung ef miðað er við t.d. Austurlandið, Norðurausturlandið og Norðurlandið. Það er ekki tilfellið, heldur er vegarstæðið á Lónsheiði þannig og vegurinn að það má ákaflega lítið út af bera til þess að hann sé hreinlega hættulegur umferð að vetri til. Hann er bæði brattur og þannig gerður að menn kvarta mjög undan honum í snjóum. Þess vegna hefur verið ákveðið raunar að gera nýjan veg til þess að komast fram hjá Lónsheiði, gera hann úr Álftafirði fyrir Þvottárskriður og Hvalnesskriður meðfram sjónum. Þá mundi kominn vegur með sjó og á láglendi alveg austan frá Eskifirði og suður að Hellisheiði, Það þarf ekki að endurtaka það, því að það hefur komið fram hér áður, að við höfum miklar áhyggjur af því mikla aukna álagi á vegleiðinni austur um land eftir að hringvegurinn var opnaður og viljum nota tækifærið til að benda á það þegar svona mál eru rædd og menn fara að reyna að gera sér grein fyrir því hvað á að hafa forgang í vegamálum. Ég veit ekki hvort það liggja fyrir áreiðanlegar upplýsingar um það hvað kostar að gera upphlaðinn malarveg með varanlegu slitlagi, olíumalarslitlagi, frá Akureyri til Reykjavíkur. Ég hygg að það komi fram hjá hv. frsm. að það muni kosta einhvers staðar á milli 5 og 7 milljarða, eftir því sem talið er. Ég hygg að heildartekjur Vegasjóðs á árinu 1975 muni vera um 4 milljarðar eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað aflað mér. Það er engin spurning um það að vegleiðin til Akureyrar frá Reykjavík er þannig að ef nægilegt fjármagn væri fyrir hendi mundi sennilega borga sig að gera veg með varanlegu slitlagi alla leið til Akureyrar. Það er talið að umferð, sem nemur 250–300 bilum á sólarhring, sé það mikil að það svari kostnaði að setja varanlegt slitlag á vegi sem hafa slíka umferð. Ég hygg að þótt umferðin til Akureyrar sé dálítið misjafnlega mikil á þessari leið, þá sé hún í stórum dráttum ekki fjarri því að vera þetta og á sumum köflum miklu meiri, þannig að ég dreg ekki í efa að þessi vegleið er áreiðanlega ein af þeim sem hér eru forgangsleið, þó að það séu auðvitað fleiri atriði, sem hér koma til, eins og t.d. það sem oft er rætt um í sambandi við vegagerðina og uppbyggingu veganna, hvort eigi að leggja meiri áherslu á að byggja fyrst upp innanhéraðavegina eða vegina milli héraða. Það eru talsvert skiptar skoðanir um það. Að öllu samanlögðu hygg ég að mál eins og þetta sé þannig vaxið að það sé eðlilegt að það sé rætt og það sé afgreitt í sambandi við og um leið og endurskoðun fer fram á vegáætlun, vegna þess að það er einn þáttur í stóru máli, þ.e.a.s. almennri vegagerð og uppbyggingu í landinu. Og það er fyrst og fremst þetta sem ég vildi segja í þessum fáu orðum að ég álít að málið sé raunverulega gott mál, en það væri æskilegt að það væri afgreitt með vegáætluninni þegar hún verður endurskoðuð.



Herra forseti. Þegar frv. það til 1., sem hér liggur fyrir, er rætt fer ekki hjá því að hv. þm. hljóti að reyna að gera sér grein fyrir því hver fjárþörfin er til samgöngumála á landi í heild, svo að ekki sé farið út í aðra þætti samgöngumálanna, og hvernig því fé verður skipt sem til ráðstöfunar er hverju sinni. Það orkar ekki tvímælis að það verður að sinna fyrst og fremst þeim verkefnum sem þjóna frumþörfum landsbúa. Ég ræði ekki sérstaklega í þetta sinn þann þátt samgöngumálanna sem varðar þéttbýlisstaðina. Á ég þar við varanlega gatnagerð í þéttbýli, einkum hinna smærri sveitarfélaga. Þessi þáttur samgöngumálanna hefur hingað til legið að mestu á herðum þeirra sjálfra og orðið til þess að minni sveitarfélögin hafa alls ekki valdið verkefnunum. En ég vek athygli á því að ríkisvaldið kemst ekki hjá því að standa að stórátaki í þessum efnum á næstu árum, bæði með beinum fjárframlögum og útvegun á lánsfé, hvort heldur það verður með sölu happdrættisskuldabréfa eða fjármögnun á annan hátt í gegnum lánastofnanir. En þessi háttur heyrir til frumþarfanna og ég hef ekki um það fleiri orð að sinni og sný mér að þeim þætti er varðar þjóðvegakerfið sjálft, hvort heldur þar er rætt um hraðbrautir, landsbrautir eða þjóðbrautir eða hverju nafni sem það kynni að nefnast. Í 7. gr. frv., sem hér er til umr., er gert ráð fyrir því, eins og bent hefur verið á af ýmsum hv. ræðumönnum, að frv. ber það með sér að 1 200 millj. eigi að fara til vegagerðarinnar er tengi saman Reykjavík og Akureyri. Ég geri mér grein fyrir þörfinni á þessari fjölförnu leið og veit að þar eru margir staðir sem þyrftu endurbyggingar og umbóta við. En ég verð þó að taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, t.d. varðandi Skeiðarársandsveg, að hann er að mínu mati ein af þeim framkvæmdum sem hafa verið framkvæmdar og sinna frumþörf íbúanna. Á ég þar við þá þörf, sem austfirðingar höfðu á því að fá greiðari samgöngur við Reykjavík. Í öðru lagi tel ég að vegagerð eða vegabætur á Austfjörðum, eins og þar er víða háttað, sé þess eðlis að þær séu að sinna frumþörfum íbúanna á því svæði. Og af því að menn nefna að það sé ástæða til að tíunda það, sem helst krefst úrlausnar í eigin kjördæmum, vil ég víkja að mínu eigin kjördæmi. Það hefur verið á það bent að í umr. um hringveg hefur verið skilið eftir Vestfjarðakjördæmi og raunar stór hluti af Vesturlandskjördæmi. Ég vil þá í upphafi þakka fyrir þá eindrægni sem var hér á Alþ. í sumar þegar sett voru lög um happdrættislán vegna Djúpvegar. Sá vegur er nú vel á veg kominn. Það er þegar hafin töluverð umferð um hann og ég tel að sú vegagerð, enda þótt henni sé ekki lokið, sé ein af slíkum sem uppfylli frumþörf þeirra íbúa sem við Djúp búa. Þá hafa sumir sagt við mig, sem til Vestfjarða hafa komið, að við ættum hér góða heiðarvegi og svo er fyrir að þakka að þeir finnast þar. Þar vil ég t.d. nefna nýjan veg sem fyrir nokkru var lagður um Gemlufallsheiði. En það er nú svo að enda þótt Gemlufallsheiði kunni stundum á vetrum að vera fær, þá er ekki hægt að komast á milli bæja í sveitunum sitt hvorum megin við heiðina. Og ég vil vekja athygli á því einmitt, að þessir vegir eru lífæðar ekki aðeins fyrir þessar sveitir, heldur fyrir þorpin eða þéttbýlisstaðina, þar sem um þá þyrfti að flytja neysluvörur daglega. Það væri ástæða út af fyrir sig til þess að nefna ýmsa staði, sem eru sérstakir þröskuldar í samgöngukerfinu á Vestfjörðum. En ég vil þó nefna hér aðeins einn og þann sem að mínu mati er í dag veigamestur. En það er Breiðadalsheiðin, eina leiðin sem til þessa tíma hefur legið til og frá Ísafirði og öðrum þéttbýlisstöðum við utanvert Djúp. Það liggur alveg ljóst fyrir t.d. að ef mjólkurframleiðsla leggst ekki hreinlega niður á Vestfjörðum á næstu árum, þá verður meginmagn þeirrar mjólkur, sem flutt verður til Ísafjarðar, flutt úr Vestur-Ísafjarðarsýslu. Og það er hvorki hvetjandi né heldur horfir vel ef svo fer að áfram verði Breiðadalsheiði lokuð að meðaltali a.m.k. hálft árið. Það hafa á undanförnum dögum átt sér stað viðræður á milli fulltrúa sveitarstjórnanna í Vestur-Ísafjarðarsýslu og Ísafirði um það að sveitarfélögin í sýslunni gerðust þátttakendur og eignaraðilar að væntanlegu sjúkrahúsi sem eflaust verður reist á næstu árum á Ísafirði. Og það er hvorki hvetjandi né líklegt að þær hugmyndir nái tilgangi sínum eða settu marki ef það liggur fyrir að notin verða aðeins 6 mánuði á árinu. Það hafa margir komið að máli við mig, eftir að boðið var út happdrættisskuldabréf vegna Djúpvegar og eftir að ljóst var að bréfin runnu út eins og heitar lummur, að næsta átakið væri að bjóða út happdrættisskuldabréfalán til þess að gera jarðgöng í gegnum Breiðadalsheiði. Þar háttar svo til að þetta mál verður ekki leyst að mínu mati á annan veg, þar sem ekki er hægt einu sinni að leggja þannig veg að hann sé fær snjóbílum á vetrum. Ég efast ekki um það, að jarðgangagerð hlýtur að geta þróast á Íslandi eins og aðrar verklegar framfarir og framkvæmdir. Tilgangur minn með að kveðja mér hljóðs og segja um þetta mál örfá orð var að óska eftir því að sú hv. n., sem tekur þetta mál til athugunar, líti þar vítt um á hvern hátt verður hægt að fá heildarmynd af þeim framkvæmdum, sem knýjandi er að vinna, og taka eitthvert tillit til landsins alls.



Herra forseti. Af sérstökum ástæðum bar svo til ár eftir ár og árum saman að ég átti langar dvalarstundir í þessu húsi. Ég minnist þess tvö ár í röð 40 nætur og 40 daga og þá var tómstundaiðjan jafnan sú að glugga í gömul þingtíðindi sem voru í Framsóknarherberginu sem var aðaldvalarstaðurinn. Það kom í ljós að skæklatogið vegna vegaframkvæmda í landinu var mest áberandi í þingtíðindum allra alda ef svo má orða það. Með ólíkindum var að lesa þær ræður sem menn settu á þá þegar þeir voru að þrætast á um vegaframkvæmdir, þar sem hver og einn að sjálfsögðu hélt fram hlut síns umdæmis og kjördæmis, en þau voru töluvert fleiri þá en nú. Ég minnist þess og ég hygg að ég fari rétt með að fyrirrennari hv. 4. þm. Austurl. - hans nafn verður ekki nefnt, enda látinn og merkur maður á sinni tíð - ég hygg að það hafi verið 1916 sem hann mælti harkalega gegn tillögum eða áformum um vegagerð yfir Holtavörðuheiði, akveg yfir Holtavörðuheiði, og kvað mönnum nær að líta til hinna einstöku sveita og gera þar sæmilega kerruvegi svo að menn gætu komist með kartöflur sínar í kaupstað og sótt kol þangað. Síðan breytast viðhorfin, en löngum og löngum er mér nær að halda að svo hafi mátt segja að vegakerfið og lagning þess hafi farið nokkurn veginn eftir hálfbiluðu taugakerfi þm. Staðreynd mun það vera að svo fast var á þetta sótt og svo óhagkvæmilega að þessu staðið að stundum hafi verið dýrara að flytja tækin milli vegarspottanna heldur en að leggja þá. Og nú sjá menn þegar hér liggur fyrir frv. frá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni, hv. 4. þm. Norðurl. v., og fleirum um fjáröflunarleið til vegagerðar, þá kemur þm. eftir þm. og setur á gríðarlegar tölur um hina brýnu nauðsyn sem sé á framkvæmdum. Að vísu láta þeir þess getið í leiðinni að þeir hafi heildaryfirsýn yfir málið, en enda þó ævinlega á því að horfa til smáspottanna heima hjá sér eða í sínu kjördæmi. Þessi till. er auðvitað góðra gjalda verð, þetta frv. til l. sem hér liggur fyrir til 1. umr. Þetta er í framhaldi af því að sú fjáröflun, sem efnt var til vegna byggingar brúa og vegarlagningar í Austur-Skaftafellssýslu, gaf ágæta raun, og síðan er framhald af því útboð happdrættisskuldabréfa vegna Djúpvegar. Menn hafa varað við að þetta kynni að hafa sína ókosti, og það kann að vera. Þá þarf að reyna á það. En ég fæ ekki betur séð en a.m.k. hingað til og jafnvel þótt þetta yrði aukið verulega frá því sem nú er, þá sé þetta bæði mjög álitleg fjáröflunarleið og sparnaðarhvetjandi fyrir allan almenning. Og eitt er vist, að það er auðvitað undirstaða allra framkvæmda og alger forsenda að sé til sparifé til þess að standa undir þeim. Of mikið hefur verið gert að því á stundum að framkvæma á þessum tíma fyrir lánsfé, stórauknu lánsfé dælt út í fársjúkar fjármálaæðar efnahagslífsins með þeim afleiðingum sem menn hafa fyrir augum. Ég sé enga hættu í því fólgna að halda út á þessa braut á nýjan leik og í auknum mæli. Það kemur þá í ljós ef það yrði til þess að þrengja mjög hag á öðrum sviðum. En mér er til efs að það fé, sem fólk vill verja til þess arna, bæði af hugsjón vegna þeirra framkvæmda sem hér er verið að ráðast í og eins af vinningsvon, til að ávaxta fé sítt, - mér er til efs, að þetta fé yrði endilega sparað með öðrum hætti, ef þetta kæmi ekki til, ekki nema þá e.t.v. að litlum hluta. Ég geri ráð fyrir því að það kunni að vera rétt að það, sem mest knýr á nú, sé lagning Norðurvegar, vestur og norður til Akureyrar. Um það get ég ekki dæmt, ég hef ekki nægjanlega þekkingu til þess. Það kann vel að vera að það sé rétt að byrja þar og leggja höfuðáhersluna á þann veg. En ég hef áður kynnt í blaðagrein nýlega hugmyndir mínar í þessu efni. Ég hygg að við höfum sóað bæði fé og framkvæmdaafli um margra ára bil um of og í óþarfa af því að við höfum ekki gert nógu rækilega könnun og nógu yfirgripsmikla heildaráætlun um framkvæmdir í vegamálum, okkur mundi vinnast miklu betur með því að leggja stórt undir og gera heildaráætlun til langs tíma. Og auðvitað er þá það sem knýr mest á aðalvegurinn í kringum landið og svo í kringum Vestfirði að sjálfsögðu og þá er auðvitað Norðurvegurinn aðalkaflinn þar í. Ég hef ekkert á móti því að höfuðáhersla verði lögð á hann. En það, sem mér er mest í mun og er raunar með í undirbúningi, er að gerð verði áætlun, kostnaðaráætlun og framkvæmdaáætlun með tímamörkum. Það er kannske ekki höfuðatriðið hvort við setjum okkur það mark að ljúka vegi úr varanlegu efni hringinn í kringum landið og í kringum Vestfirði á 10 árum, 12 árum eða 16 árum. Kannske er það þýðingarmest að við sameinumst um það að gera um þetta heildaráætlun og vinna eftir henni því að með þeim hætti mun okkur áreiðanlega vinnast langsamlega best og ódýrast og skjótast. Ég er ekki í nokkrum vafa um það. Þess vegna er það eins og ég lét getið í grein minni, þá mun fljótlega kynnt hér og lögð fyrir tillögugerð, þar sem einvörðungu verður lagt til að ríkisstj. hlutist til um að Vegagerðin og þeir menn, sem hún vildi kalla til, geri heildaráætlun um lagningu hringvegar um landið og um Vestfirði úr varanlegu efni, kostnaðaráætlun, og tímasetji framkvæmdirnar. Nú er mér ljóst að á þessum tímum þarf auðvitað að líta sérstaklega til þess að keppa ekki við atvinnuvegi landsins og sérstaklega að hið opinbera geri það ekki, keppi ekki um vinnuaflið, og enn fremur að það verið að líta til allra átta um það að verja ekki stórauknu fé sem mundi valda bæði aukinni eftirspurn eftir vinnuafli og svo þenslu á öllum sviðum. En að þessari framkvæmd mætti að minni hyggju standa með þeim hætti að slíkt mætti forðast og á hinn bóginn mundi hún strax verða stórlega til sparnaðar, ég tala nú ekki um varðandi brennsluefni, eins og bensín og olíur, og slit á flutningatækjum okkar. Ég lét þess líka getið og vil gjarnan að það komi fram hér að ég hef þá hugmynd að við þurfum að leggja aukna áherslu á það í framtíðinni að nýta þá orku og þær orkulindir, sem okkur eru nærtækastar, vatnsorkuna, að um leið sé rannsakað hvaða tök verði á því að gera jafnhliða áætlun um lagningu slíks vegar áætlun um að við knýjum a.m.k. þungaflutningatæki framtíðarinnar með raforku. Á því eru öll tök tæknilega, eins og menn vita. Ég vildi láta þetta koma fram í umr. um þetta mál, en sú tillögugerð er engan veginn til tálmunar því að þetta frv. eigi rétt á að ná fram að ganga. Eftir þeirri grg., sem frv. fylgir, sýnist mér eindregið að allt mæli með því að það fái sem skjótastan framgang. Við höfum séð hvað góða raun þessi aðferð um öflun fjár hefur gefið. Það er þó ljóst að á þessu eru auðvitað takmörk. Við þurfum jafnhliða að leggja niður fyrir okkur, þegar stærra verður lagt undir við lagningu vegar úr varanlegu efni, að afla til þess fjár með öðrum hætti, með lánum til langs tíma og innlendri fjáröflun, því að allt á sín takmörk og einnig sú aðferð sem hér er lagt til að viðhöfð verði um fjáröflunina og ég er alfarið fylgjandi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar kvöldumr. mikið. Frv. þetta var flutt snemma á síðasta þingi. Það var nokkuð rætt þá og reifað, kynnt þingheimi, en náði ekki fram að ganga. Þetta er mjög mikilvægt hagsmunamál margra landsmanna. Það þarf því engan að undra þótt þessu máli sé aftur hreyft nú í þingbyrjun, og það þarf ekki að koma flatt upp á neinn að þetta frv. er flutt nú öðru sinni. Margir hafa tekið til máls þegar við 1. umr. málsins. Það sýnir að þetta mál vekur áhuga, snertir hagsmuni fjölda manna. Það sýnir enn fremur hversu óhemjumikil og margþætt verkefni við eigum fyrir höndum í vegagerð hér á landi. Hv. alþm. tóku allir höndum saman á þessu ári um að beita sér fyrir því að hringvegur yrði lagður um landið. Það var vissulega mikið átak, einnig mikið takmark að stefna að, að hægt væri að aka hringinn í kringum landið eins og kallað er. En þó að það hafi nú tekist og þó að Norðurvegur verði lagður með varanlegri hætti en verið hefur, þá eru vissulega fjölmörg verkefni þar fyrir utan. Þó að ég sé einn af flm. þessa máls og þetta mál snertir vissulega kjördæmi mitt að hluta viðurkenni ég fyllilega að það eru margir aðrir vegir en hringvegurinn, Norðurvegur, hringvegur um Vestfirði o.fl. sem sinna þarf á komandi árum. Þetta sýnir að við höfum þarna ærin verkefni að vinna, en jafnframt lítið fé úr að spila. Það eru ýmsir sem gerast talsmenn þess mikla máls að leggja vegi með varanlegu slitlagi í kauptúnum og annars staðar. Það þarf vissulega, þó að hringvegur hafi opnast og Vestfjarðavegur, víða að leggja vegi fyrir nes, víkur og voga. Þá má ekki heldur gleyma sýsluvegunum, en þær aðgerðir, sem m.a. alþm. ýmsir beittu sér fyrir á síðasta þingi, hafa orðið til þess að rýra mjög tekjustofna sýsluvegasjóða og að því máli þarf alveg sérstaklega að hyggja. Ég ætla ekki að láta mörg fleiri orð falla um þetta mál. Það getur enginn borið á móti því að góður vegur milli höfuðborgar landsins og höfuðstaðar Norðurlands er mikið hagsmunamál margra, ekki einungis þessara fjölmennu byggðarkjarna, heldur einnig nokkurra kjördæma. Og hann á einnig að koma Vestfirðingum að haldi. Ég vil láta það vera mín lokaorð við þessa umr. málsins að víkja að orðum þeim sem hv. 8. landsk. þm. lét falla í lok ræðu sinnar í kvöld þar sem hann var að velta því fyrir sér hvert yrði hagkvæmasta vegasamband Vestfjarða við Norðurveg, og ég vil benda honum á þessu leið. Það er leiðin af Vestfjarðavegi við Laxá í Dölum um Laxárdalsheiði á Strandir norður. Ég vil vonast til þess að hv. þm. Vestf. taki höndum saman við okkur þm. Vesturl. um að koma þessum vegi á hið fyrsta. Það hefur sýnt sig eftir að Heydalsvegur var lagður nú fyrir nokkrum árum þó að það tæki langan tíma að það er allra besta leiðin yfir Snæfellsnesfjallgarð. Með því að fá álíka veg yfir I.axárdalsheiði náum við miklum áfanga í samgöngumálum á þessum slóðum. Laxárdalsheiði er í ámóta hæð yfir sjó og Heydalsvegur og þess vegna full ástæða til þess að ætla að þar mundi nást örugg leið allan ársins hring.



Herra forseti. Undir lok þessara umr. langar mig til að færa þakkir þeim mörgu þm. sem hér hafa tekið til máls og ég hygg að mér sé óhætt að segja að allir hafi mælt með máli þessu að meginefni til a.m.k. Fyrir það hljótum við flm. að sjálfsögðu að vera mjög þakklátir. Ég hygg að þeir séu ekki færri en 12 sem hér hafa talað auk mín, þ. á m. raunar tveir hæstv. ráðh., og vil ég sérstaklega færa hæstv. samgrh. þakkir fyrir hans góðu og eindregnu undirtektir við þetta mál, sem ég raunar átti von á. Aðeins held ég að einn eða tveir hv. þm. hafi dregið úr því að þessa upphæð þyrfti alla. Ég hygg að hv. 2. þm. Austf. hafi talað um að eðlilegt væri að stærsti hlutinn af þessu fé færi til Norðurlandsvegar og notaði orðið „aðalfjármagnið“, það færi til þess vegar, en einhver hluti e.t.v. til annarra hluta hringvegarins. Og hv. 1. þm. Sunnl. kvaðst vilja huga að því hvort hækka ætti þessa upphæð þannig að eitthvert aukafé yrði til annarra vegaframkvæmda en þeirra sem hér er sérstaklega um rætt. Mér finnst það ekki furðulegt þó að við umr. eins og þessar skuli þm. úr hinum ýmsu kjördæmum koma fram með þau sjónarmið sem þar eru sérstaklega ríkjandi. Þvert á móti er það ánægjulegt að menn skuli ræða öll þessi mál í samhengi, og auðvitað höfum við flm. ekkert á móti því að afgreiðslan fari fram með hliðsjón af afgreiðslu vegáætlunar og annarra mála. Þessi fjáröflun er að vísu aðeins hluti þess heildarfjár sem þarf til að framkvæma þetta mikla verkefni, veginn milli Akureyrar og Reykjavíkur. Þess vegna má segja að það má afgreiða þetta mál einangrað. En við höfum ekkert á móti því að allt verði þetta skoðað í heild. En við hugsum okkur að fjáröflun verði auk vegalaga með þeim hætti að allstórt erlent lán yrði tekið til að hrinda þessu mikla verkefni í framkvæmd. Ég hafði sérstaka ánægju af því að heyra hv. 8. landsk. þm. ræða um tengingu Vestfjarða við þennan veg, vegna þess að vissulega höfum við haft af því hliðsjón að Vestfirðir og raunar líka Austfirðir nytu góðs af þessu verkefni ekki síður en aðrir landshlutar. Hann gat réttilega um það hver þörf væri að tengja Vestfirðina þessum nýja, væntanlega vegi. Hv. 4. þm. Austf. gat um það að hér væri kannske farið inn á nýja braut, að um nýmæli væri að ræða að nú yrði fjár aflað með happdrættisskuldabréfaútgáfu til almennrar vegagerðar. Hér hygg ég að sé kannske um minni háttar misskilning að ræða. Það er varla hægt að tala um þetta verkefni sem almenna vegagerð. Þetta er vissulega stórverkefni, meira að segja stærsta verkefnið í vegamálum íslendinga frá hinu fyrsta. Það var stórverkefni þegar ráðist var í Keflavíkurveginn þó að vegur væri þar fyrir. Það var stórverkefni þegar ráðist var í veginn austur fyrir fjall þótt vegur væri þar fyrir. Það var líka stórverkefni þegar ráðist var í veginn yfir Skeiðarársand þótt þar væri að vísu veglaust. Og hér er um að ræða stórverkefni sem við erum að gera okkur vonir um að þm. geti sameinast um að afgreiða og hrinda í framkvæmd. Síðan koma auðvitað önnur stórverkefni á eftir. En mín skoðun er sú, að það sé heppilegt fyrir okkar litlu þjóð að vera sífellt að fást við einhver slík stórverkefni og einmitt þá að leita beint til almennings um fé til þeirra framkvæmda. Og ég hygg að fólk muni frekar vilja láta féð af höndum rakna ef það veit að það fer til þessara ákveðnu framkvæmda en það ella mundi gera. Það er aftur á móti rétt, sem þessi hv. þm., Tómas Árnason, benti á, að þessi vegagerð er hin arðvænlegasta. Það beinlínis borgar sig að leggja þennan veg, a.m.k. svo til alla kafla hans, bundnu slitlagi. Það borgar sig beinlínis fjárhagslega vegna slits á bifreiðum o.s.frv. og betur en aðra vegi. Það má vera að vísu, að það geti verið rétt að skilja einhverja hluta þessa vegar eftir án þess að leggja þá bundnu slitlagi, en hins vegar þarf að byggja þá vegi upp. Á ég þar t.d. við Holtavörðuheiði og Öxnadalsheiði. Það kann að vera að vegna ísingar og slíks muni menn hlífast við því eitthvert árabil að leggja þessa kafla, sem eru tiltölulega stuttir, bundnu slitlagi. Er raunar ekkert við því að segja vegna þess að það þreytist enginn maður á því að aka örstutta kafla á góðum upphleyptum vegum þó að einhverjar holur séu, enda tiltölulega auðvelt að halda við slíkum litlum köflum með góðum tækjum ef umferð er þá ekki orðin því meiri. Og auðvitað yrðu þessir kaflar með einna minnstri umferð næstu árin, en aftur innanhéraðsvegirnir, t.d. allur Borgarfjörðurinn, Húnavatnssýslurnar, Skagafjörðurinn og ég tala nú ekki um nágrenni Akureyrar er auðvitað með mjög mikla umferð og brýn þörf á að fullgera þann veg sem allra fyrst og hefjast handa á næsta ári. En ég skal ekki tefja þessar umr. Ég endurtek þakkir til þdm. sem til máls hafa tekið og vona að við getum sameinast um að hrinda þessu máli í framkvæmd.