Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 23. mars 1981. Samkvæmt beiðni Eyjólfs Konráðs Jónssonar, 5. landsk. þm., sem farinn er til útlanda í opinberum erindagjörðum, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður hans, frú Sigurlaug Bjarnadóttir menntaskólakennari, taki á meðan sæti hans á Alþingi. Virðingarfyllst, Þorv. Garðar Kristjánsson.“ Sigurlaug Bjarnadóttir hefur áður tekið hér sæti á þessu kjörtímabili og þarf því ekki að fara fram rannsókn á kjörbréfi hennar. Býð ég hana velkomna til starfa.



Herra forseti. Frv. til l. um ný orkuver, sem hér er til umr., er flutt af okkur sex sjálfstæðismönnum í Ed., Eyjólfi Konráð Jónssyni, Agli Jónssyni, Guðmundi Karlssyni, Lárusi Jónssyni, Salome Þorkelsdóttur, auk mín. Einnig standa að flutningi frv. þrettán þm. Sjálfstfl. í Nd. Þetta frv. kveður á um framkvæmdir í virkjunarmálum. Gert er ráð fyrir heildaráætlun um tiltekin verkefni sem lokið verði á þeim áratug sem núna er að hefjast. Um fátt er meira rætt um þessar mundir en orkumálin. Ekki er það að ófyrirsynju, svo þýðingarmikil sem þessi mál eru. Mikið vatn hefur runnið til sjávar frá því að fyrsta rafmagnsveitan hér á landi var stofnuð árið 1904. Þróun rafveitumála í þau tæp 80 ár, sem liðin eru frá þeim tíma, má með nokkrum rétti skipta í þrjú tímabit. Fyrsta tímabilið, 1904–1933, mætti nefna frumbýlingsár í orkubúskap þjóðarinnar. Á þeim tíma eru byggðar aðeins smáar stöðvar og sveitarfélögin eru hvert út af fyrir sig með sína smástöð og litla rafveitu sem aðeins nær til íbúa þess eina sveitarfélags. Alls voru þessar kaupstaða- og kauptúnarafveitur orðnar 38 að tölu þegar 30 ár voru liðin frá byggingu fyrstu rafstöðvarinnar, í Hafnarfirði. Hin stærsta þessara rafveitna var að sjálfsögðu Rafmagnsveita Reykjavíkur. Orkuver hennar, Elliðaárstöðin, varð árið 1933 rúm 3 mw., er síðasta aukning vatnsaflsstöðvarinnar fór fram. Samtals var afl þeirra 38 rafstöðva, sem þá voru í landinu, 5 mw., en árleg orkuvinnsla rúmlega 10 gwst. Annað tímabil í þróun raforkumálanna hér á landi má segja að standi frá árinu 1933 til 1965, en árið 1933 voru sett lög um virkjun Sogsins. Í þeim lögum var tekið fram að Sogsvirkjuninni bæri að láta í té raforku til almenningsnota í nálægum héruðum, auk Reykjavíkur. Síðan risu upp samvirkjanir af þessu tagi víðsvegar um landið og í lok þessa tímabils voru 8 aðskilin samveitusvæði á landinu. Samanlagt afl í raforkuverum allra rafveitna árið 1964 var orðið um 150 mw. eða um það bil 30 sinnum meira en það var 30 árum áður. En orkuvinnslan var í lok tímabilsins um 650 gwst. á ári eða rúmlega 60 sinnum meira en í upphafi þessa tímabils. Þetta rúmlega 30 ára tímabil má kenna við samvirkjanir og samveitur. Þróunin á þessum árum gekk hvarvetna í þá átt að tengja saman nálæg veitukerfi og virkja sameiginlega fyrir stærri og stærri svæði víðs vegar um landið. Með setningu laga um Landsvirkjun árið 1965 má segja að hefjist þriðja tímabilið í þróunarsögu raforkumálanna hér á landi. Í þeim lögum var Landsvirkjun heimilað að reisa allt að 210 mw. raforkuver í Þjórsá við Búrfell ásamt aðalorkuveitum og gera nauðsynlegar ráðstafanir á vatnasvæði Þjórsár ofan virkjunarinnar til þess að tryggja rekstur hennar. Þegar hér var komið var Sogið fullvirkjað, en hafin virkjun á nýjum stöðum til að fullnægja aukinni raforkuþörf þjóðarinnar. Þá var talið að raforkunotkunin yxi svo ört að hún tvöfaldaðist á hverjum tíu árum. Reiknað var með að áður en tíu ár væru liðin yrði að vera lokið við að virkja afl til viðbótar er næmi öllu því afli sem þá væri fyrir hendi í orkuverum landsins, þannig mundi raforkunotkunin halda áfram að vaxa hér á landi næstu áratugi. Til að fullnægja þessum þörfum yrði að gera stærri og stærri virkjanir og að Soginu fullvirkjuðu væri að því komið að virkja stórár landsins. Forsendan fyrir þessari virkjunarstefnu á sinni tíð var að komið væru upp orkufrekum iðnaði er byggðist á hinni miklu ónotuðu vatnsorku landsins. Þannig fylgdist að ákvörðun um Búrfellsvirkjun og byggingu álverksmiðjunnar í Straumsvík. Þannig var mögulegt að hagnýta hagkvæmasta virkjunarkostinn sem tiltækur var á þeim tíma. Auk þess var hér fyrst lagt út á braut stóriðjunnar sem nú hefur sýnt mikilvægi sitt fyrir þjóðarbúið og aflað verðmætrar reynslu sem í haginn hlýtur að koma við stóriðjuáform á komandi tímum. Árið 1971 voru sett lög sem heimiluðu Landsvirkjun að reisa allt að 170 mw. raforkuver í Tungnaá við Sigöldu og allt að 170 mw. raforkuver í Tungnaá við Hrauneyjafoss. Enn voru framkvæmdir í virkjunarmálum tengdar við hagnýtingu orkunnar til orkufreks iðnaðar. Þannig kom til járnblendiverksmiðjan á Grundartanga. Allt er þetta svo kunnugt og í svo fersku minni að hér skal ekki rakið sérstaklega.

Það er nú aldeilis verðmæt reynsla.

Auk virkjana Landsvirkjunar hafa á tímabilinu 1965–1981 verið reistar vatnsaflsvirkjanir, svo sem Lagarfossvirkjun og stækkanirnar við Andakílsá, Laxá, Mjólká og Skeiðsfoss. Framkvæmdir í vatnsvirkjunum námu því alls á tímabilinu um 520 mw. í uppsettu afli eða um 35 mw. á ári að meðaltali. Nú er svo komið að uppsett afl í vatnsvirkjunum verður orðið samtals 680 mw. þegar með er talið 140 mw. afl í Hrauneyjafossvirkjun, sem nú er í smíðum. Framkvæmdir þær sem gert er ráð fyrir samkvæmt frv. sem hér er til umr., nema samtals 710 mw. eða um 70 mw. að meðaltali á ári miðað við 10 ára framkvæmdatíma. Hér er um rúmlega tvöföldun að ræða frá því afli sem fyrir er, og af því má marka hve hér er um mikið átak að ræða þar sem gert er ráð fyrir að þessum framkvæmdum verði lokið á einum áratug. Þó er þetta í anda þess sem menn gerðu ráð fyrir þegar lögin um Landsvirkjun voru sett árið 1965 þegar gert var ráð fyrir að það þyrfti að tvöfalda uppsett afl í rafvirkjunum landsins á 10 ára tímabili á næstu áratugum, eins og það var orðað í grg. með frv. að lögum um Landsvirkjun. Forsendan fyrir þessum framkvæmdum nú er sú, að þörf sé fyrir þá aukningu orkunnar sem hér um ræðir. Þegar þörfin er metin þarf margs að gæta. Fyrst ber að líta á orkuspá þá sem gerð hefur verið. Orkuspárnefnd Orkustofnunar hefur unnið það verk. Nefndin hefur byggt orkuspá sína á spá Framkvæmdastofnunar ríkisins um mannfjölda á Íslandi fram til 1990 og spá þeirrar stofnunar um skiptingu mannafla á einstakar atvinnugreinar á sama tímabili. Enn fremur hefur verið gengið út frá því, að fólksfjölgun verði hlutfallslega hin sama í öllum landshlutum sem spáin er greind eftir. Þetta táknar að gert er ráð fyrir að byggðastefnan nái þeim árangri að ekki verði röskun á búsetu milli landshluta í framtíðinni. Þá er gert ráð fyrir áframhaldandi hagvexti sem lýsir sér í spánni sem vaxandi orkunotkun á hvern starfsmann í atvinnulífinu, en hana má telja forsendu þeirrar framleiðniaukningar sem er nauðsynleg undirstaða hagvaxtar þegar til lengdar lætur. Gert er ráð fyrir svipuðum vexti orkunotkunar á starfsmann og hann hefur reynst vera hér á landi að undanförnu, en jafnframt höfð hliðsjón af nýlegum spám um þetta frá nágrannalöndunum. Orkuspáin tekur ekki til afgangsraforku til neinna nota, enda hefur sala hennar ekki áhrif á stærð og tímasetningu nýrra virkjana. Orkuspáin felur í sér mat á því, hver verða muni eftirspurnin eftir raforku á hverjum tíma ef notendur hafa frjálst val. Hún tekur ekki mið af því, að notkuninni verði haldið niðri, hvorki með beinni skömmtun eða annars konar boðum og bönnum yfirvalda né heldur vegna þess að orkuver, flutningslínur og dreifikerfi anni ekki álaginu. Þá er orkuspáin miðuð við þá forsendu hvað húshitun varðar að forgangsraforka komi í stað olíu til hitunar húsrýmis í strjálbýli og í þéttbýli þar sem möguleikar á öflun jarðvarma eru taldir litlir eða vafasamir sem stendur. Gert er ráð fyrir að þessi breyting á hitunaraðferð eigi sér stað að langmestu leyti fyrir árið 1985. Þörfin fyrir rafmagn til húshitunar í hverjum landshluta er áætluð fyrir hvern byggðakjarna landshlutans og strjálbýlið í hverri sýslu og metið að hve miklu leyti hægt sé að nýta jarðhita til húshitunar. Þau svæði, sem ekki njóta hitaveitu samkvæmt þessari áætlun, eru skráð sem rafhitunarsvæði og einnig þau svæði þar sem hitaveituframkvæmdir eru í óvissu af einhverjum ástæðum. Gert er ráð fyrir mikilli aukningu á raforkunotkun til heimilisnota á hvern íbúa og því til viðbótar kemur aukning vegna fólksfjölgunar. Reiknað er með að tveir þættir hafi einkum áhrif á raforkunotkun í þjónustugreinum og iðnaði, þ. e. starfsmannafjöldinn annars vegar og aukning í vélvæðingu, sem kemur fram í aukinni raforkunotkun á starfsmann, hins vegar. Áhrif aukins mannafla í iðnaði og þjónustu að viðbættri aukinni orkunotkun á starfsmann valda þeirri aukningu í þessum greinum sem áætlunin reiknar með. Reynslan ein getur skorið úr um það, að hve miklu leyti orkueftirspurn hins almenna markaðar fer eftir spá orkuspárnefndar. Í forsendum spárinnar er þess getið, að ekki sé gert ráð fyrir að raforka komi í stað olíu að neinu marki til hins almenna iðnaðar, en það gæti haft marktæk áhrif til hækkunar á spánni. Orkueftirspurn kann að vera varlega metin í fleiri tilfellum. En í þessu sambandi er mest um vert að hafa í huga að spáin gerir hvorki ráð fyrir, að aukið verði við orkufrekan iðnað af neinu tagi, né að raforka komi í stað innflutts eldsneytis til annars en húshitunar. Samkvæmt orkuspánni er einnig gert ráð fyrir að almenn notkun raforku fyrir árið 1981 nemi 311 mw. í afli, en árið 1991550 mw. Spáin gerir ráð fyrir að á sama tíma sé orkunotkun á áburðarverksmiðjunnar, álversins og járnblendiverksmiðjunnar óbreytt eða samtals 199 mw. í afli. Alls nemur þetta árið 1981 534 mw. í afli, þegar stofnkerfistöp eru meðtalin, og árið 1991 784 mw. í afli. Samkvæmt þessu eykst aflþörfin á þessu tíu ára tímabili um 250 mw., en samkvæmt frv. því, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að uppsett afl aukist um 710 mw. á þessum sama tíma. Er þá ekki meðtalið 140 mw. afl þeirrar virkjunar við Hrauneyjafossvirkjun sem nú er í smíðum. Aukning í uppsettu afli fram yfir það, sem orkuspáin gerir ráð fyrir í aukningu aflnotkunar á þessum tíma, nemur því allt að 600 mw. Forsendan fyrir þessari miklu aukningu í uppsettu afli er að orkan verði hagnýtt í orkufrekum iðnaði. Þegar litið er á raforkuna á þessu sama tímabili sést að án nýrrar stóriðju eykst orkuþörfin úr 3.4 í 4.7 twst. á ári. Með þeim virkjunum, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, og Hrauneyjafossvirkjun, sem í smíðum er, aukast möguleikar til nýrrar stóriðju sem nemur í lok tímabilsins allt að 2.5 til 3.0 twst. árlegri orkunotkun. Til samanburðar skal þess getið, að núverandi stóriðja notar tæpar 2 twst á ári. Markmið okkar er að efla hagsæld og velferð þjóðarinnar. Til þess þarf að auka þjóðarframleiðsluna, sem er eina örugga undirstaðan að batnandi lífskjörum hér á landi. Þetta er þeim mun brýnna að hafa í huga þar sem flestir eru sammála um að lífskjörin séu nú lakari hér á landi en í nágrannalöndunum. Greinilegt sjúkdómseinkenni er búferlaflutningur Íslendinga til annarra landa sem við höfum orðið að horfa upp á á undanförnum árum. Staðreyndin er að það hefur dregið úr vexti þjóðarframleiðslunnar að undanförnu. Þó að fjárfestingin sé mikil skilar hún of lítilli framleiðsluaukningu. Á sama tíma fjölgar fólki stöðugt við atvinnustörf, þannig að eitthvað hlýtur að vera bogið við arðsemi fjárfestingarinnar eða framleiðniþróunina í landinu. Hér er því brýnt viðfangsefni við að fást. Ásamt gæðum lands og sjávar eru orkulindirnar þau gæði sem okkur eru verðmætust. Þrátt fyrir hinar miklu framfarir, sem orðið hafa á þessari öld, höfum við ekki enn þá beislað 10% af nýtanlegri vatnsorku landsins. Augljóst er að Íslendingar eiga í orkulindum sínum stórkostleg náttúruauðæfi, sem þar að auki eru óþrjótandi, en annars staðar í heiminum fæst meginhluti orkunnar úr lífrænu eldsneyti sem gengur óðum til þurrðar. Það er því höfuðatriði að nýta þessa miklu auðlind, sem fólgin er í orkulindum landsins, til að örva hagvöxtinn. Samkeppnisstaða íslenskrar vatnsorku hefur stórbatnað vegna þverrandi orkulinda og hækkandi orkuverðs í heiminum. Um leið fer þeim stöðum mjög fækkandi sem boðið geta upp á ódýra vatnsorku. Komið er að nýjum þáttaskilum í íslenskri hagsögu. Áður urðu þvílík þáttaskil með byltingu þeirri sem hófst í sjávarútvegi landsmanna upp úr síðustu aldamótum og líta má á sem upphaf nútímaefnahagsþróunar á Íslandi. Þrátt fyrir sterka stöðu og mikilvægi sjávarútvegsins verðum við að hafa í huga að framleiðniaukningu, sem byggist á örum vexti framleiðsluverðmætis í fiskveiðum og fiskvinnslu, eru takmörk sett. Spurningin er hvort sjávarútvegur og fiskvinnsla geta aukið framleiðsluverðmæti sitt í sama mæli og við höfum átt að venjast. Vafalaust verður um framleiðsluaukningu að ræða, jafnvel þó að ekki takist að auka framleiðslu sjávarafurða í þeim mæli að heildarframleiðni í þjóðfélaginu geti aukist í samræmi við kröfur um bætt lífskjör. Hér er það náttúran sjálf sem setur sjávarútveginum takmörk. Órækasta merkið um, að komið geti að hinum náttúrlegu mörkum, eru aflatakmarkanir þær sem nú eru og dulið atvinnuleysi í fiskveiðunum sjálfum. En með útfærslu fiskveiðilögsögu okkar höfum við lagt grundvöll að fiskverndar- og fiskveiðistefnu sem tryggt getur viðgang og vöxt sjávarútvegsins. Það er því ekki um að ræða að ýta sjávarútveginum til hliðar sem atvinnugrein. Hann hlýtur að vera áfram sem hingað til styrkasta stoðin í efnahagslífinu. En gera verður ráð fyrir að við hliðina á sjávarútveginum komi annar jafnþýðingarmikill atvinnuvegur þar sem verðmætasköpunin byggist á hinum miklu orkulindum sem þjóðin ræður yfir. Á þann veg væri lagður grundvöllur að nýrri framfarasókn í íslensku efnahagslífi sem væri sambærileg við þá tæknibyltingu sem hófst í íslenskum sjávarútvegi í upphafi þessarar aldar og hefur síðan verið undirstaða efnahagslegrar velferðar þjóðarinnar. Það er þetta sem liggur til grundvallar umræðum um orkufrekan iðnað eða stóriðju. Hagkvæmni orkufreks iðnaðar byggist fyrst og fremst á hlutfallinu á milli orkukostnaðar annars vegar og flutningskostnaðar á hráefni og fullunninni vöru hins vegar. Ef flutningskostnaður á hráefni er tiltölulega mikill miðað við verðmæti vörunnar er tilhneiging til þess að iðnaðurinn verði staðsettur nálægt hráefnislindunum, en þessu er öfugt farið ef um dýra vöru er að ræða, þar sem flutningskostnaður á hráefni og fullunninni vöru er tiltölulega lítill hluti af framleiðsluverðmæti, en orkukostnaðurinn að sama skapi mikill. Þetta hefur í aðalatriðum leitt til þess, að þjóðir, sem búa yfir hagkvæmum orkulindum, en vantar hráefni, hafa tekið upp í stórum stíl framleiðslu á vörutegundum eins og áli og kísiljárni, þar sem orkukostnaðurinn er verulegur hluti framleiðslukostnaðar, en flutningskostnaður tiltölulega lítill miðað við heildarverðmæti. Þetta er leið fyrir lönd, sem búa yfir mikilli en staðbundinni orku, til þess að breyta henni í útflutningsvöru. Fleiri framleiðsluvörur koma hér að sjálfsögðu til greina, svo sem magnesíum og ýmsar tegundir af járnblendi aðrar en kísiljárn. Flest bendir þó til þess, að við núverandi aðstæður - að því er varðar orkuverð, flutningskostnað og markaðsmöguleika - sé fyrst og fremst um þrjár vörutegundir á sviði orkufreks iðnaðar að ræða sem sé ótvírætt hagkvæmt að framleiða hér á landi, en þær eru ál, kísiljárn og hreinn kísilmálmur. Framleiðsla allra þessara vara krefst mikillar orku, þær eru mjög verðmætar miðað við þyngd og flutningskostnað og eftirspurn eftir þeim hefur verið vaxandi. En hagnýting orkulinda landsins getur einnig orðið með öðrum hætti en til gjaldeyrisöflunar í formi útfluttrar iðnaðarvöru. Hafa verður í huga að Íslendingar flytja inn orku í miklum mæli sem eldsneyti. Um helmingur þeirrar orku, sem nú er notuð í landinu, er innflutt orka. Þetta er umhugsunarefni þegar haft er í huga að enn er óvirkjaður mestur hluti þeirrar orku sem mögulegt er að virkja í landinu. Vandamál það, sem hér er við að fást, er fyrst og fremst að koma orkunni í nýtanlegt form sem eldsneyti. Vetni er nú talið líklegt til að leysa af hólmi núverandi eldsneyti. Það gæti í vissum tilfellum orðið um að ræða annað eldsneyti en vetni, en þá yrði vetnisframleiðslan eftir sem áður undirstaða undir framleiðslu eldsneytisins. Eina hráefnið, sem þarf í vetni, er vatn og til framleiðslunnar er hægt að nota næstum hvaða orkulind sem er. Við Íslendingar eigum mikið vatn og nógar orkulindir til vetnisframleiðslu. Við þurfum því að vera viðbúnir að hagnýta þessa möguleika í orkumálum okkar um leið og leyst verða þau tæknilegu vandamál sem enn standa í vegi fyrir að fyrirætlanir þessar verði að veruleika. Það er ekki talinn vafi á að orkubúskapur heimsins eigi eftir að taka stórkostlegum stakkaskiptum áður en þessi öld er liðin. Gert er ráð fyrir þeim möguleika að olía muni ganga til þurrðar fljótlega upp úr aldamótum. Talið er að kol og jarðgas muni endast eitthvað lengur. Með sívaxandi orkunotkun er því augljóst að mannkynið verður áður en þessi öld er liðin að hefjast handa um að nýta í verulegum mæli orkulindir sem fram til þessa hafa verið lítið eða ekkert nýttar. Allt þetta ber að hafa í huga þegar metið er hve stór átök beri nú að gera í virkjunarmálum okkar Íslendinga. Þá horfum við fram til þeirra möguleika til gjaldeyrissparnaðar sem geta verið fólgnir í hagnýtingu orkulinda landsins í framleiðslu innlends eldsneytis, auk möguleikanna til gjaldeyrisöflunar í útflutningi í formi iðnaðarvöru. Ég ætla ekki hér að fara að ræða almennt um stóriðju eða einstakar framkvæmdir í stóriðjumálum. Hér vík ég aðeins að þessum málum vegna þess hve stóriðjan er mikil forsenda fyrir þeim virkjunarframkvæmdum sem lagðar eru til með frv. því sem við hér ræðum. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram á þessu þingi till. til þál. um stefnumótun í stóriðjumálum. Þar er lagt til að sett skuli á stofn nefnd til stefnumótunar í stóriðjumálum. Nefndina skipi sjö menn kjörnir hlutfallskosningu á Alþingi og að loknum hverjum alþingiskosningum. Verkefni nefndarinnar eru tiltekin. Í fyrsta lagi skal nefndin kanna hagkvæmni framleiðslugreina, sem til álita koma á sviði orkufreks iðnaðar, með tilliti til orkuverðs, flutningskostnaðar og markaðsmöguleika. Í öðru lagi skal nefndin kanna möguleik á á samvinnu við erlenda aðila á sviði tækni, markaðsmála og fjármögnunar í stóriðju. Í þriðja lagi skal nefndin gera tillögur um stóriðjuframkvæmdir sem hagkvæmt þykir að stofna til. Skal þar kveða á um eignaraðild fyrirtækja, fjármögnun, orkuöflun, orkuverð og önnur rekstrarskilyrði og staðsetningu iðjuvera. Gert er ráð fyrir að nefndinni sé heimilt að leita samvinnu við hvern þann aðila sem hefur sérþekkingu á málum er varða störf hennar. Með þessari till. er lögð áhersla á að í orkulindum landsins sé að finna grundvöll að nýrri sókn til betri lífskjara, líkt og sjávarútvegurinn var í upphafi þessarar aldar. Bætt lífskjör og atvinnuöryggi landsmanna eru höfuðmarkmið þeirrar atvinnustefnu sem fylgja þarf. Það er því meginverkefni nú að hagnýta hin gífurlegu verðmæti sem fólgin eru í orkulindum landsins. Ég skal nú gera grein fyrir efni frv. sjálfs og einstakra greina þess. Framkvæmdir þær, sem frv. þetta felur í sér, eru: Raforkuver allt að 330 mw. í Jökulsá í Fljótsdal, raforkuver allt að 180 mw. í Blöndu, raforkuver allt að 130 mw. við Sultartanga og stækkun Hrauneyjafossvirkjunar um allt að 70 mw. Eins og ég hef áður greint frá nema þessar framkvæmdir samtals 710 mw. Hér er því um að ræða stærsta átakið sem enn hefur verið gert til þess að nýta orkulindir landsins til verðmætasköpunar fyrir þjóðarbúið. Tillögur um orkuframkvæmdir þær, sem frv. þetta felur í sér, grundvallast á hagkvæmnisútreikningum sem fyrir liggja. Ég sé ekki ástæðu til þess að gefa sundurgreinda lýsingu á hinum einstöku framkvæmdum í framsögu fyrir frv. þessu. Ég leyfi mér að vísa til grg. frv. sjálfs þar sem er að finna lýsingu á Fljótsdalsvirkjun, Blönduvirkjun, Sultartangavirkjun og stækkun Hrauneyjafossvirkjunar. Ég vísa einnig til ítarlegra fskj. sem fylgja frv. og fjalla um þetta efni. Hér er byggt á grg. Orkustofnunar, Landsvirkjunar, Rafmagnsveitna ríkisins og ráðgjafaraðila þeirra. Auk þess sem 1. gr. frv. kveður á um framkvæmdirnar sjálfar er þar heimilað að fela virkjunaraðilum að gera nauðsynlegar ráðstafanir á viðkomandi vatnasvæði til að tryggja rekstur virkjananna, enn fremur að leggja aðalorkuveitu frá orkuverum til tengingar við aðalstofnlínur og meiri háttar iðjuver. Virkjunarframkvæmdir þær, sem frv. fjallar um, eru mjög fjárfrekar og ekki framkvæmanlegar nema með miklum lántökum. Til að greiða fyrir þeim er ríkisstj. heimilað samkv. 2. gr. frv. að ábyrgjast lán er virkjunaraðilar koma til með að taka. Ríkisstj. er einnig heimilað að taka lán í þessu skyni og endurlána virkjunaraðilum. Samkvæmt frv., er þessi aðstoð ríkisins við virkjunaraðila bundin við upphæð allt að 3500 millj. kr. til greiðslu stofnkostnaðar þeirra mannvirkja sem um er að ræða. Upphæð þessi, 3500 millj. kr., er miðuð við verðlag í ársbyrjun 1981. Þá var gert ráð fyrir að virkjunarkostnaður framkvæmda, sem frv. felur í sér, væri sem hér segir: Fljótsdalsvirkjun 1510 millj. kr., Blönduvirkjun 740 millj. kr., Sultartangavirkjun 890 millj. kr. og stækkun Hrauneyjafossvirkjunar 100 millj. kr. Tölur þessar eru settar fram með fyrirvara og gefa ekki tæmandi upplýsingar um kostnaðarsamanburð milli hinna einstöku framkvæmda. Auk þess er ótalinn kostnaður við byggingu flutningslína og annarra orkuvirkja sem eru ómissandi fyrir hinar einstöku virkjanir. Gera verður ráð fyrir að menn séu sammála um að leggja verði áherslu á framkvæmdir í orkumálum. Verður meira að segja að ætla að mönnum sé alvara þegar þeir tala um að framkvæmdir í orkumálum eigi að hafa forgang. Þetta helgast af því, að hvergi er að finna meiri arðsemi í fjárfestingu en einmitt í orkumálum. Þess vegna er enginn vafi að okkur ber að gera ítrasta átak í þessari fjárfestingu. Á þeirri forsendu er frv. þetta lagt fram. Það verður naumast fært þessu frv. til foráttu að of lítið sé að gert í þessum efnum. Hins vegar eru takmörk fyrir öllu og þá einnig því, hve þjóðin getur ráðstafað miklu fjármagni og hve hröð uppbyggingin getur orðið í orkuframkvæmdum. En ekki verður með rökum sagt að of langt sé gengið með þeirri tillögugerð sem í frv. þessu felst. Við skulum minnast þess, að uppbyggingin hefur áður verið hröð í orkumálunum. Á tímabilinu 1966–1980 var meðalfjárfesting í raföflunarkerfinu um 20 milljarðar kr. á ári, miðað við verðlag í des. 1979. Á tveim síðustu árum, árið 1979 og árið 1980, er áætlað að fjármunamyndun í rafvirkjunum og rafveitum hafi numið samtals 75 milljörðum kr. á verðlagi hvors ár. Þegar slíkar staðreyndir eru hafðar í huga hljótum við að álykta sem svo, að fjárfesting, sem nemur að meðaltali 35 milljörðum kr. á ári, miðað við verðlag í janúar s. l., þurfi ekki að vera nein ofraun á næstu 10 árum ef mönnum er alvara með tali sínu um að orkumálin eigi að hafa forgang. Í 3. gr. frv. er kveðið svo á að fella skuli niður aðflutningsgjöld og söluskatt af efni, tækjum, vélum og aðalorkuveitum til virkjananna sem frv. fjallar um. Þessi niðurfelling gjalda nær þó ekki til vinnuvéla vegna framkvæmdanna. Þó er fjmrh. heimilt að fresta innheimtu aðflutningsgjalda og söluskatts af vinnuvélum eða hluta þeirra gegn þeim tryggingum sem hann metur gildar. Þó falla gjöld þessi niður ef vélarnar og tækin eru flutt úr landi að loknum framkvæmdum. Þetta eru hliðstæð eða sams konar ákvæði og sett hafa verið í lög um virkjunarframkvæmdir og þarfnast ekki frekari skýringar. Þá er gert ráð fyrir að virkjunarframkvæmdum samkvæmt frv. verði lokið á 10 árum eða, eins og það er orðað í grg. með frv., áður en þeim áratug, sem nú er að hefjast, er lokið. Það gefur auga leið að þetta er meira en að segja það. Þessi áætlun er það stíf að engan tíma má missa. Þess vegna er kveðið svo á í 4. gr. frv. að undirbúningi að byggingu orkuveranna svo og framkvæmdunum sjálfum skuli hraðað svo sem kostur er. Til þess að þetta megi verða er nauðsynlegt að hefjast þegar handa og hvar sem við verður komið. Þarf því að ráðast til atlögu við öll viðfangsefnin í senn. Þetta þýðir að strax verði efnt til sjálfra framkvæmdanna þar sem því verður við komið, eins og stækkun Hrauneyjafossvirkjunar, en þar sem því er ekki að heilsa verði strax að hraða undirbúningi og ljúka honum svo fljótt sem verða má til þess að framkvæmdirnar sjálfar geti hafist. Samkv. frv. skal reisa raforkuver allt að 330 mw. í Jökulsá í Fljótsdal, þ. e. Austurlandsvirkjun, þegar ákvörðun hefur verið tekin um að setja á stofn stóriðju á Austurlandi. Það er engin tilviljun, að hér er gert ráð fyrir að framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun hefjist ekki fyrr en ákvörðun hefur verið tekin um að setja á stofn stóriðju á Austurlandi. Í þessu efni vísa ég til þess sem ég hef áður sagt um stóriðju og þá forsendu sem hún er fyrir hinum miklu virkjunarframkvæmdum sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Á Austfjörðum er gert ráð fyrir stærstu framkvæmdinni. Á Austfjörðum er að finna líklega um helming þess hagkvæmasta vatnsafls sem óvirkjað er enn á Íslandi. Þegar gera á stórátak til hagnýtingar orkulinda landsins hlýtur að koma til stórvirkjunar á Austfjörðum, eins og lagt er til með frv., en grundvöllur fyrir slíkri stórvirkjun er ekki fyrir hendi nema fyrir fram sé fundinn markaður fyrir orkuna. Þann markað er ekki að finna nema í formi stóriðju. Þannig hafa þeir, sem raunhæft hafa litið á fyrirætlanir um stórvirkjun á Austfjörðum, gert sér grein fyrir að hún yrði ekki reist nema jafnhliða stóriðju til að nýta orkuna. Þegar á Alþingi 1973–1974 bar hv. þm. Austfirðinga, Sverrir Hermannsson, fram till. til þál. um beislun orku og orkusölu á Austurlandi. Þar var lögð áhersla á að ljúka sem fyrst rannsóknum á byggingu Fljótsdalsvirkjunar eða fyrsta áfanga Austurlandsvirkjunar. Jafnframt var lagt til að leitað yrði eftir kaupanda að raforku með stóriðju staðsetta í Reyðarfirði fyrir augum, eins og það var orðað í þessari þáltill. Þannig verður Fljótsdalsvirkjun ekki aðskilin frá fyrirætlunum um stóriðju á Austfjörðum. Með því að stóriðjan er forsendan fyrir þessari virkjunarframkvæmd veltur nú mikið á því, að unnið sé markvisst og af einurð til undirbúnings að stofnun stóriðjufyrirtækis, en jafnframt þessu verður að ljúka sem fyrst verkhönnun að Fljótsdalsvirkjun og láta það verkefni ekki liggja í láginni meðan unnið er að undirbúningi stóriðjuframkvæmdanna. Það tekur sinn tíma að undirbúa stóriðjuframkvæmdir og tíminn hefur að undanförnu farið fyrir lítið. En þó að ekki hafi verið áður endanlega gengið frá stofnun stóriðjufyrirtækis á Austurlandi ber að leggja áherslu á að hafist verði handa í sjálfu virkjunarmálinu með því að ganga frá útboðum á verkinu og vinna annað til undirbúnings, eins og gert var við Búrfellsvirkjun þó að ekki væri endanlega búið að ganga frá samningum um álverksmiðjuna í Straumsvík. Frv. gerir ráð fyrir að ekki verði hafnar framkvæmdir við Blönduvirkjun fyrr en tryggð hafa verið nauðsynleg réttindi vegna virkjunarinnar, eins og það er orðað. Þessi fyrirvari um framkvæmd þessa er til kominn vegna þeirrar andstöðu er fram hefur komið úr hópi heimamanna vegna spjalla á landi og nytjum þess. Það er ekki að ófyrirsynju að þessi fyrirvari er hafður á. Menn minnast deilunnar um Laxárvirkjun og til þess eru vítin að varast þau. Eins og ekki þarf að taka fram hafa staðið yfir umfangsmiklar viðræður milli stjórnvalda og heimamanna um virkjun Blöndu. Eru þar til athugunar og umræðu mismunandi virkjunarkostir eftir áhrifum mannvirkjagerðar á umhverfi og nytjar lands. Tillaga sú, sem þetta frv. felur í sér um orkuver í Blöndu, er borin fram í trausti þess, að þessum athugunum og umræðum ljúki hið fyrsta á þann veg að hagkvæmni virkjunarinnar verði tryggð svo að um raunhæfan virkjunarkost verði að ræða. Er þá ekkert til fyrirstöðu að virkjunarundirbúningi verði lokið svo að framkvæmdir geti hafist. Frv. þetta kveður ekki á um forgang framkvæmda, áfangaskipti eða röðun orkuvera sem reisa skal. Það er gert ráð fyrir að hagkvæmni- og öryggissjónarmið ráði gangi framkvæmda og þau vinnubrögð verði viðhöfð að þeim verði öllum lokið á framkvæmdatímabili heildaráætlunar um byggingu allra virkjananna. Það gæti verið beinlínis til þess að tefja og torvelda framkvæmd þessarar áætlunar um virkjunarframkvæmdir ef í lögum væri kveðið á um röðun framkvæmda. Þetta leiðir af því, að nú liggur ekki ljóst fyrir í öllum tilfellum hvenær verði lokið undirbúningi framkvæmda eða skilyrðum fyrir framkvæmdum verði fullnægt. Þess vegna verður að vinna að þessum verkefnum eftir því sem í ljós kemur hvernig þau liggja fyrir til úrlausnar. Slík vinnubrögð eru besta tryggingin fyrir því, að ljúka megi framkvæmdunum öllum á hinum tilsetta tíma. Frv. gerir ráð fyrir að Landsvirkjun eða landshlutafyrirtæki skuli reisa og reka raforkuver þau sem það mælir fyrir um að reist verði. Virkjunaraðilinn er því ekki fastbundinn í öllum tilvikum. Ekki kemur þó annar aðili til greina en Landsvirkjun að því er varðar raforkuverið í Sultartanga og stækkun Hrauneyjafossvirkjunar. Hins vegar gegnir öðru máli um raforkuverin í Blöndu og Jökulsá í Fljótsdal. Fyrir fram er ekki gefið að Landsvirkjun sé aðili að þessum virkjunum, sem eru utan núverandi orkuveitusvæðis Landsvirkjunar. Þess vegna gerir frv. ráð fyrir að landshlutafyrirtæki gætu átt kost á að reisa og reka þessar virkjanir. Með landshlutafyrirtækjum er hér átt við sameignarfélög ríkis og viðkomandi sveitarfélaga eða sameignarfélög sveitarfélaga. Ef engin landshlutafyrirtæki yrðu stofnuð í þessum tilgangi bæri að fela Landsvirkjun að reisa og reka þessar virkjanir. Hér er gert ráð fyrir þeim möguleika að landshlutafyrirtæki geti orðið stofnuð. Þátttaka sveitarfélaga í landshlutafyrirtækjum þýðir að þau verða ekki stofnuð nema að vilja þeirra. Enn fremur hljóta viðkomandi sveitarfélög að hafa um það að segja, hvernig fer um eignaraðild, hlutverk, stjórnun og almenna uppbyggingu hvers landshlutafyrirtækis. Slík fyrirtæki geta því orðið með mismunandi móti eftir aðstæðum og viðhorfum í hinum einstöku landshlutum. Þess vegna er ekki að finna í þessu frv. almenn ákvæði sem kveða á um þessi efni. Það ber og að hafa í huga að hvert landshlutafyrirtæki fyrir sig hlýtur að verða stofnað með sérlögum. Um þessi efni, sem varða skipulag orkumála, vísa ég til frv. til orkulaga sem flutt var af okkur sjálfstæðismönnum í hv. Ed. á þessu þingi og er enn til afgreiðslu í iðnn. Það er í samræmi við þá stefnu í skipulagsmálum raforkuvinnslunnar, sem þar er að finna, að hér er gert ráð fyrir að Rafmagnsveitur ríkisins verði ekki virkjunaraðili að þeim framkvæmdum sem frv. gerir ráð fyrir. Í orkulögum segir að það þurfi leyfi Alþingis til að reisa og reka raforkuver stærra en 2 mw. Í samræmi við þetta hafa verið sett lög um ný orkuver. Þau lög hafa að forminu til verið heimildarlög þar sem tilteknum virkjunaraðila hefur verið heimiluð tiltekin virkjun eða ríkisstj. heimilað að fela tilteknum aðilum að virkja. Í þessu frv., sem við nú ræðum, er aftur á móti ekki um heimild að ræða til ríkisstj., heldur fyrirmæli um það sem gera skal. Það er engin tilviljun að þessi háttur er viðhafður á frv. sem nú er til umr. Það er til þess að leggja áherslu á þá stefnu frv. að hraða beri orkuverunum, bæði undirbúningi og framkvæmdunum sjálfum. Það er til þess að leggja áherslu á að enginn vafi geti leikið á því, að reisa skuli öll þau orkuver sem hér um ræðir. Þess vegna er hér ekki um heimild að ræða til handa ríkisstj., heldur bein fyrirmæli. Það eru fyrirmæli um að enginn dráttur verði á málinu. Það eru fyrirmæli um framkvæmdir strax. Í þessu sambandi skulum við hafa í huga að það hefur dregist úr hömlu að ákveða næstu virkjunarframkvæmdir. Þetta seinlæti stingur í stúf við fyrri vinnubrögð í þessum efnum. Það er t. d. nú unnið að framkvæmdum við Hrauneyjafossvirkjun sem heimilaðar voru fyrir einum áratug með lögum frá 1971. Ég geri ráð fyrir að það geti orðið víðtæk samstaða um að viðhafa þessi vinnubrögð og hraða sem frv. kveður á um. Ég geri ráð fyrir að víðtæk samstaða sé um framkvæmdir þær sem frv. fjallar um. Þessar ályktanir dreg ég af almennum umræðum og yfirlýsingum stjórnvalda á undanförnum mánuðum og misserum. Viðbrögð við frv. þessu benda og til hins sama. Ég skil afstöðu málgagna ríkisstj. og ummæli einstakra ráðh. á þann veg, að í raun og veru megi vænta samstöðu um meginstefnu þessa frv. Þá vildi ég mega bera það traust til núv. ríkisstj. að hún leggi lóð sitt á vogarskál samstöðu en ekki sundrungar í máli sem allir ættu að vera sammála um. En hafa ber í huga að ekki er nægilegt að vilja framkvæmdir þær í rafvirkjunum sem ráð er fyrir gert í frv. Menn verða að hafa vilja til að skapa forsenduna fyrir þessu risaátaki í orkumálunum. Menn verða að vilja stóriðju til hagnýtingar orkunnar. Það þýðir að fara verður af alefli í undirbúning stóriðjuframkvæmda. Ef menn vilja ekki stóriðju er tómt mál að tala um slíkar framkvæmdir í virkjunarmálum sem þetta frv. felur í sér. Þá getum við farið okkur hægt í virkjunarmálunum og miðað framkvæmdir við áætlaða aukningu í almennri notkun, heimilisnotkun, húshitun og smáiðnaði. Þetta er stefna út af fyrir sig. En þetta er röng stefna, vegna þess að þá hagnýtum við okkur ekki svo sem kostur er okkar miklu orkulindir til verðmætasköpunar fyrir þjóðarbúið. En verst af öllu er sú stefna eða réttara sagt stefnuleysi að ætla stórvirkjanir án stóriðju eða vilja sem stærstar virkjanir með sem minnstri stóriðju. Slíkt er mótsögn í sjálfu sér sem leiðir til sjálfheldu í framfarasókn þjóðarinnar til atvinnuöryggis og hagsældar. Frv. það, sem við nú ræðum, markar stærsta sporið sem tekið hefur verið í virkjunarmálum landsmanna. Stefna þess í framkvæmd þýðir þáttaskil í íslenskri hagsögu. Hér er á ferð mál hafið yfir hversdagsleik og dægurþras. Hér er mál til að sameinast um. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til hv. iðnn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég hef hlýtt með athygli á framsögu hv. 1. flm. þessa frv., 4. þm. Vestf. Frv. þetta var lagt fram á þinginu fyrir viku, en þann tíma, sem síðan er liðinn, hef ég dvalið í opinberum erindum erlendis. Ég hef tekið sæti á þinginu í dag og vil ekki láta hjá líða að fara af tilefni þessa frv. nokkrum orðum um efni þess og stöðu þeirra mála, sem það fjallar um, svo og um nokkrar af þeim hugmyndum sem fram komu hjá hv. flm. varðandi efni frv. og þætti, sem því tengjast, og þá sérstaklega varðandi orkunýtingarþáttinn. Ég ætla þó að reyna að fara ekki afar mörgum orðum um þetta viðamikla mál nú vegna þess að orkumálin hafa verið rædd þegar á þessum vetri hér í þinginu og m. a. í þessari hv. deild og ekki ástæða til að margendurtaka atriði sem fram hafa komið í þeim umr., þótt segja megi að góð vísa verði sjaldan of oft kveðin. Ég tel ekkert óeðlilegt að stjórnarandstaðan leitist við að láta til sín taka í þessum málaflokki sem öðrum og hafi uppi viðleitni til tillögugerðar, eins og fram kemur í þessu frv. Þetta gerir stjórnarandstaðan og í þessu tilviku hv. þm. Sjálfstfl. hér í deildinni, sem eru flm. þessa frv., vitandi að að þessum málum hefur verið unnið og er unnið á vegum iðnrn. og orkuráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar samkvæmt markaðri stefnu í stjórnarsáttmálanum. Það kemur m. a. fram í þessu þingplaggi, frv. sem hér liggur fyrir, að þar er byggt á nokkrum þeim atriðum sem lögð hafa verið fram af mér til kynningar á undirbúningi og stöðu mála í þinginu á þessum vetri. Þar á ég sérstaklega við það kynningarefni um stöðu undirbúnings varðandi Blönduvirkjun og Fljótsdalsvirkjun sem tekið er inn sem fylgigögn þessa frv. Ég tel það út af fyrir sig ekkert aðfinnsluvert þó að stjórnarandstaðan hagnýti sér slík gögn til að skýra sitt mál, en kynningarbæklingar um þessi efni, stöðu undirbúnings og tæknilegar upplýsingar varðandi þessar tvær stórvirkjanir utan Suðurlands, sem mest hafa verið umræddar á þessum vetri, voru notaðir í sambandi við viðræður um undirbúning mála heima fyrir í héruðum í sambandi við samningaumleitanir við heimamenn um réttindamál og til kynningar á þeim vettvangi og einnig dreift hér til hv. þm. til þess að þeir áttuðu sig betur á stöðu þessara mála. Það voru Rafmagnsveitur ríkisins, sem settar hafa verið sem virkjunaraðili í sambandi við þessar fyrirhuguðu tvær virkjanir, sem hafa staðið að útgáfu þessa kynningarefnis sem hv. þm. þekkja. Ég ætla í byrjun að fara nokkrum orðum um frv. sjálft efnislega, en það gerir, eins og hv. flm. hefur rakið, ráð fyrir að Alþingi veiti heimild til þriggja stórvirkjana í senn og að ríkisstj. verði heimilað að taka nauðsynlegt fjármagn eða ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs lán sem virkjunaraðilar taki til að standa að þessum miklu framkvæmdum. Þar að auki er svo gert ráð fyrir að bæta við virkjunarheimild vegna þriðju vélar Hrauneyjafossvirkjunar sem nokkuð skortir á að lagaheimild sé fyrir. Það er vissulega matsatriði hversu langt menn teygja sig og hvað hv. Alþingi telur réttmætt að veita heimildir langt fram í tímann í sambandi við virkjanir og fjármögnun vegna raforkuöflunar í landinu. Eflaust mætti bæta við þennan lista ef menn vildu vera mjög stórtækir og sprengja fyrri met í þessum efnum og tína til heimildir fyrir virkjunaráformum sem komin eru á blað og nokkuð hefur verið að gert varðandi rannsóknir. Það þarf ekki annað en vísa til áætlana um virkjanir, m. a. í stórfljótum norðanlands, eins og Dettifossvirkjanir, sem nokkrar áætlanir hafa verið gerðar um, svo og um ýmsar virkjanir á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu, sem Landsvirkjun hefur gert um mynsturáætlun, svo að ekki séu nefndar hugmyndir og lauslegar áætlanir um frekari stórvirkjanir á Austurlandi, en einnig þar hafa verið gerðar mynsturáætlanir um hagnýtingu vatnsafls. Ég tel að það sé nokkurt matsatriði hversu langt eigi að ganga í þessum efnum hverju sinni. En ég er út af fyrir sig ekki að gagnrýna það sem er sett hér á blað um þessi efni, að það sé veitt heimild fyrir virkjunum, sem mjög hafa verið um talaðar, og það sé lagt á vald ríkisstj. að ákveða frekar um framkvæmdir. Í þessu frv. felst raunar verulegt traust til ríkisstj. í sambandi við meðferð þessara mála, þar sem henni er ætlað á grundvelli þessara heimilda að taka ákvarðanir um frekari framvindu mála og henni er veitt heimild til þess að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs nauðsynlegar fjárveitingar í því skyni. En vegna orða, sem féllu hér hjá hv. frummælanda undir lok ræðu hans, þar sem hann nefndi að dregist hafi úr hömlu að ákveða næstu virkjunarframkvæmdir, eins og hann mun hafa orðað það, vil ég vekja athygli á að þetta frv., sem hér liggur fyrir, bætir ekki mjög ákvarðandi úr því. Það veitir heimildir - og það rúmar heimildir - til mikilla framkvæmda í þessum efnum, en það tekur ekkert af um það, í hvað næst skuli ráðist. Það er þó það sem mestu umtali hefur valdið í sambandi við orkumál á þessum vetri í sambandi við raforkumálin, og þar hefur fram komið að sitt sýnist hverjum um hvernig standa skuli að framkvæmdum og hvar hafist skuli handa. Ég vil vekja sérstaka athygli á því - sem raunar var gert af hv. frummælanda - sem fram kemur í 4. gr. frv., þar sem fram koma mjög ákveðnir og ljósir fyrirvarar í sambandi við undirbúning og byggingu viðkomandi orkuvera. Það segir, með leyfi hæstv. forseta, í 4. gr.: „Undirbúningi að byggingu orkuveranna svo og framkvæmdunum sjálfum skal hraðað svo sem kostur er“ ég endurtek: „svo sem kostur er. Ekki er kveðið á um röðun framkvæmda, enda mega þær ekki hefjast nema fyrir liggi nákvæmar áætlanir um orkuverin, skilyrðum samkv. 1. gr. hafi verið fullnægt og tryggt hafi verið nægilegt fjármagn til framkvæmdanna.“ Hér er í rauninni vísað til þess sem er mergur málsins í sambandi við þessi efni, þ. e. að í stórframkvæmdir er ekki unnt að ráðast, ekki svo að vel fari a. m. k., nema nauðsynlegum undirbúningi sé lokið og fyrir liggi nákvæmar áætlanir, svo að notað sé orðalag frv., um viðkomandi mannvirki og fullnægt hafi verið skilyrðum og m. a. hafi verið gengið frá samningum varðandi réttindi og annað það er að slíkri mannvirkjagerð lýtur. Ég hef verið þeirrar skoðunar og er það enn, að það sé í rauninni mjög æskilegt að þegar löggjafanum er ætlað að veita heimildir um stórframkvæmdir í landinu liggi það sem skýrast fyrir hv. Alþingi hvernig undirbúningi mála sé komið, hvað liggi fyrir í þeim efnum og hvað sé þar ógert. Auðvitað getur hv. Alþingi metið mál þannig, eins og hér er gert af hv. flm., að valdið sé best komið í höndum hæstv. ríkisstj. og framkvæmdavaldsins og þess sé að meta hvenær þessum nauðsynlega undirbúningi sé lokið og hvenær eigi að hefjast handa. Það ætti út af fyrir sig ekki að vera gagnrýnisefni af minni hálfu sem handhafa framkvæmdavalds í þessum efnum að fá slíkar rúmar heimildir. En ég hef sem alþm. og raunar áður en ég kom inn í þessa hv. stofnun lítið svo á að framlagning og samþykkt heimildarlaga, sem byggist á takmörkuðum og oft allsendis ófullnægjandi undirbúningi, sé nokkuð tvíeggjuð aðferð. Við höfum, eins og hv. þm. þekkja eflaust flestir hverjir og geta lesið sér til um í þingtíðindum, allmikið af heimildum til virkjunarframkvæmda sem aldrei hafa verið notaðar. Það var fyrir nokkrum árum - ég segi ekki: tískuatriði, en það var kappsmál þm. af einstökum svæðum á landinu að leggja fram í þinginu frv. til heimildarlaga um virkjanir á svæði í viðkomandi kjördæmi enda þótt mjög skammt hafi verið komið undirbúningi, hvað þá að einhver samanburðargrundvöllur lægi fyrir um kostnað, svo að ekki sé nefnt að réttindamál varðandi landeigendur, hvað þá landnýtingarmál eða náttúruverndarmál, hafi legið fyrir afgreidd af viðkomandi aðilum eða um þau samið. Ég hef talið að í þessum efnum megi ofgera með því, að löggjafinn veiti slíkar heimildir of fljótt, og það geti leitt til handahófskenndra ákvarðana nema menn standi þeim mun betur á verðinum að halda svo á málum að ekki sé ráðist í framkvæmdir fyrr en öllum nauðsynlegum þáttum undirbúnings sé lokið og slíkar ákvarðanir hvíli á nokkuð víðtæku mati eins og vera þarf í þessum efnum. Það kemur líka í ljós, þegar horft er á þetta frv. og aths. sem því fylgja, að hv. flm. þess gera sér grein fyrir því, að það er ýmsu ólokið eða hefur verið áfátt ýmsu er varðar undirbúning þeirra stórframkvæmda sem hér er lagt til að heimildir verði veittar til, og því hafa þeir eðlilega sett fyrirvara inn í þetta frv. Mín hugsun í sambandi við undirbúning ákvarðana í þessum efnum, sem ég hef oft og mörgum sinnum greint frá opinberlega hér á hv. Alþingi og í fjölmiðlum á þessum vetri, hefur verið sú, að það væri eðlilegt að greina hv. Alþingi sem gleggst frá því, hvernig stöðu undirbúnings væri háttað, og helst að það væri búið að skera úr um sem flest vafaatriði sem varða það að unnt sé innan ekki langs tíma að ráðast í viðkomandi framkvæmdir, þannig að menn séu ekki að taka hér afstöðu til stórmála á mjög óljósum forsendum. Ef við lítum til þeirra tillagna, sem hér er um að ræða og þetta frv. um heimildir varðandi ný orkuver snertir, skal ég hv. þdm. til glöggvunar fara örfáum orðum um þessi atriði. Það er í fyrsta lagi lagt til að veita heimild til byggingar stórrar virkjunar á Austurlandi, og þar er raunar gert að skilyrði samkv. tillögum þessa frv. að í hana verði ekki ráðist fyrr en ákvörðun hefur verið tekin um að setja á stofn stóriðju á Austurlandi, eins og það er orðað. Varðandi undirbúning að Fljótsdalsvirkjun er það að segja, að á s. l. ári, um það leyti sem núv. ríkisstj. var mynduð, var það mat rannsóknaraðila, sem unnið hafði að málum þar eystra, að það vantaði um tvö ár til að nauðsynlegum undirbúningsrannsóknum væri lokið eða að þessi virkjunarkostur væri kominn jafnfætis virkjun á Norðurlandi vestra tæknilega séð, þ. e. Blönduvirkjun, sem nefnd er sem númer tvö í þessu frv. án þess að þar sé verið að raða framkvæmdaröð, eins og skýrt er fram tekið í frv. Nú gerðist það hins vegar á liðnu ári, að það tókst í senn að afla fjármagns og nýta mjög vel mikið fjármagn, hátt í milljarð gkr., til vettvangsrannsókna í tengslum við þessa stóru virkjun á Austurlandi og það tókst þannig að jafna metin í sambandi við tæknilegan undirbúning þessarar virkjunar, sem í fyrravetur var talið að þyrfti við þær kringumstæður, sem menn gengu þá út frá, um tvö ár til þess að jafna. Var sannarlega mjög ánægjulegt að þetta skyldi gerast. Þegar ég tek svo til orða segi ég þetta án þess að hafa í höndum á þessari stundu fullkomna úttekt eða úrvinnslu á þessum rannsóknum, en hennar er að vænta alveg á næstunni. Ég hef hins vegar reynt að fylgjast með gangi þessa máls, eins og öðrum þáttum sem snerta undirbúning eða athugun vegna virkjunarkosta í landinu, og það hefur ekkert það komið fram í sambandi við þessa virkjun og þær rannsóknir, sem fram fóru á s. l. ári, sem bendir til þess að ekki sé hægt að halda þar markaða braut og taka ákvarðanir um framhald í sambandi við hana miðað við tæknilegar forsendur, verkfræðilegar forsendur. Þarna er um að ræða, eins og tölur sýna, stóra virkjun, stærstu virkjun í afli ef miðað væri við það hámark sem hér er sett og nefnt hefur verið, en gæti lækkað hvað snertir afltölur ef gert væri ráð fyrir umtalsverðri sölu á orku frá þessari virkjun til orkufreks iðnaðar. Ég tel það ekki skynsamlegt né réttmætt, sem fram kemur í þessu frv., að gera að skilyrði varðandi ákvörðun um þessa virkjun að þegar sé búið að Semja um sölu á tilteknu magni af orku frá virkjuninni til orkufreks iðnaðar. Ég tel ekki þörf á því, að slíkt skilyrði sé sett. En með því vil ég engan veginn segja að ég telji óeðlilegt að hluta af orkuframleiðslu þessarar virkjunar sé varið til atvinnuuppbyggingar, til orkufreks iðnaðar, enda verði staðið að uppbyggingu slíks iðnaðar með eðlilegum hætti og með þeim hætti sem stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir í sambandi við slíka atvinnuuppbyggingu, þ. e. að allt forræði þar sé í íslenskum höndum, þar sé um að ræða fyrirtæki sem við Íslendingar höfum fullt vald á. En það er ekki nauðsynlegt né réttmætt að gera ráð fyrir því, að fyrir mannvirki, sem þarf jafnlangan undirbúningstíma og byggingartíma og þessi virkjun, sé nauðsynlegt skilyrði að búið sé að selja orkuna til kaupenda, til fyrirtækis sem nýtti hluta af þeirri orku. Og hvers vegna ekki? Vegna þess að þessi virkjun er einhver sú allra hagstæðasta í landinu. Þó svo við notuðum hana eingöngu til orkuframleiðslu fyrir almennan markað er einingarverð á kwst. frá þessari virkjun í Fljótsdal ámóta og gert hefur verið ráð fyrir frá Blönduvirkjun fyrir almennan markað. Þetta þýðir líklega lægsta einingarverð sem fáanlegt er frá virkjunum í landinu fyrir almennan markað í landinu. Vegna þess að Sultartangavirkjun er hér þriðji virkjunarkosturinn, sem gert er ráð fyrir að heimild verði veitt til og ýmsir hafa rætt um að væri eðlilegt að ráðast í sem fyrst og væri að sumra mati, að mér hefur heyrst, hagkvæmasti virkjunarkosturinn, er þess að geta, að miðað við þessa forsendu, sölu til almenns markaðar í landinu og ekki í tengslum við stóran orkukaupanda, er verðið á orkueiningu frá Sultartangavirkjun mun hærra, allt að þriðjungi hærra, ef lítið er á tölurnar einar saman, en frá hinum virkjununum tveimur, Blönduvirkjun og Fljótsdalsvirkjun. Hefur að vísu verið á það bent í þessu sambandi og er rétt að geta þess hér, að menn færa fram atriði eins og að það kosti sitt hvað að færa sig yfir á nýtt svæði til að virkja, þó nokkur aukakostnaður fylgi því að flytja sig á milli landshluta til virkjunarframkvæmda og það eigi að taka inn í samanburð af þessu tagi. Auðvitað er hægt að vera með reikningskúnstir af slíku tagi. En hvenær í ósköpunum komast menn þá nær þeirri stefnu að dreifa virkjunum um landið, sem ég held að sé nú að verða sammæli hjá mönnum, hvar sem þeir búa í landinu, að sé nauðsynlegt, að sé skynsamleg stefna með hagsmuni þjóðarheildarinnar fyrir augum? Og þá segir það sig sjálft að við þurfum að leggja í nokkurn kostnað sem er því samfara að sitja ekki kyrr í sama stað og gera ekki bara út úr einni vör í þessum efnum. Sá viðbótarkostnaður við framkvæmdir, m. a. í vegum, vegabótum, svo að dæmi sé tekið, sem fylgir því að ráðast í stórar framkvæmdir á tilteknu svæði, nýtist auðvitað líka öðrum þáttum en virkjunarframkvæmdum. Hann nýtist viðkomandi svæði almennt og atvinnulífi þar og íbúum á slíkum svæðum, og eflaust er það einn þátturinn í þeirri eðlilegu ósk sem uppi er þar sem góðir virkjunarkostir eru, að í þá verði ráðist, enda takist samkomulag um landnýtingarmál og annað sem deilum veldur eða ágreiningi kann að valda, svo sem þekkt er á vissum stöðum. Ég vil fullyrða það hér, að það hafa engar tafir orðið í ákvörðunum í sambandi við eða á framkvæmdum í þágu virkjunarmála vegna þess að ekki hafi verið veittar heimildir nú þegar fyrir slíkum framkvæmdum - eða hafa hv. alþm. gert ráð fyrir því og verið reiðubúnir til þess að bæta mörgum milljörðum gkr. ofan á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun þessa árs, svo að dæmi sé tekið, til þess að herða þar á? Ég hef ekki orðið var við þann vilja, og á það, held ég, jafnt við um stjórn og stjórnarandstöðu, þó að ég vilji ekki vera að gera hv. stjórnarandstöðu sérstaklega upp skoðanir í þeim efnum því að hún hefur kannske ekki staðið með beinum hætti frammi fyrir því að svara slíkum spurningum. Ég hef orðið var við það hins vegar, að það hefur verið fyrirstaða að veita það fjármagn til orkuframkvæmda í landinu sem margir teldu æskilegt út frá ýmsum sjónarmiðum, m. a. til þess að lækka olíureikninginn og spara gjaldeyri og halda þar hraðar fram en gert hefur verið, þrátt fyrir þá stórauknu áherslu sem lögð hefur verið á þetta á síðustu árum og alveg sérstaklega í fyrra og nú á þessu ári, og er það út af fyrir sig ekki þakkarvert svo sjálfsagt sem það er í okkar þjóðarbúskap að herða á þessu sviði. Ég vil sem sagt fullyrða um þær heimildir sem nauðsynlegt er að Alþingi veiti til orkuframkvæmda á þessu ári og nauðsynlegt er eða mjög æskilegt er að verði veittar á yfirstandandi þingi og ég vona að verði, - að því gefnu að slíkar heimildir fáist, engar tafir hafa orðið á undirbúningi mála vegna þeirra virkjana sem hér eru nefndar og vissulega hafa allar verið í sviðsljósinu hver með sínum hætti af þeim sökum. Þvert á móti hefur verið unnið - það tel ég mig geta fullyrt - af fullri einurð og fylgni af þeim mönnum, sem starfað hafa að þessum málum á vegum iðnrn., að því að undirbúa þá þætti sem undirbúa þarf vegna þessara framkvæmda. Það á við um verktæknilegan undirbúning, það á við um félagslegan undirbúning, samninga við þá aðila, sem semja þarf við um þessar framkvæmdir, og mat þeirra aðila, sem meta þurfa einstaka þætti í sambandi við stórframkvæmdir af þessu tagi, þ. á m. náttúruverndaryfirvöld í landinu. Allir þessir þættir hafa verið í fullum gangi og eru í gangi. Með sem fyllstar upplýsingar um þessi efni hefur það verið ásetningur minn og ríkisstj. að leggja hér fram í þinginu framkvæmdaáætlun um raforkuöflun og raforkuflutning til lengri tíma litið og öflun nauðsynlegra heimilda til þess að ráðast í þær framkvæmdir sem næstar eru. Og auðvitað verður það samkomulagsatriði innan ríkisstj. og e. t. v. við stjórnarandstöðuna, því að ekkert vil ég hafa á móti því að geta tekið á málum með henni ef þannig ber undir, hversu langt menn vilja teygja sig í að veita framkvæmdavaldinu heimildir í sambandi við framkvæmdir af því tagi sem hér er um að ræða - stórframkvæmdir. Varðandi uppbyggingarhraðann í raforkukerfi okkar segir í þessu frv. að framkvæmdunum sjálfum skuli hraðað svo sem kostur er. Það er ekki óskynsamlegt orðalag. En það segir ekki heldur mjög mikið,-ekki í þeim texta til laga sem hér er. Í aths. með frv. er hins vegar að þessu vikið og þar er þannig tekið til orða að hraða skuli öllum undirbúningi og framkvæmdum og, eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Er það þá markmiðið, að búið verði að taka í notkun öll orkuverin samkv. 1 gr. áður en þessum áratug er lokið.“ Þetta er það sem segir um þetta efni. En það er ekki kveðið á um það í sjálfum lagatextanum, heldur kemur það fram hér sem stefnumið frá hv. flm. - Það segir í aths. með sömu grein: „Til þess að þetta megi verða er nauðsynlegt að hefjast þegar handa og hvar sem við verður komið. Þarf því að ráðast til atlögu við öll viðfangsefnin í senn.“ Þetta þýðir að strax verði efnt til sjálfra framkvæmdanna þar sem því verður við komið, en þar sem því er ekki að heilsa verði strax unnið að því að skapa þau skilyrði sem eru nauðsynlegur undanfari framkvæmda, svo sem ákvörðun um stóriðju á Austurlandi og að réttindi verði tryggð á Blöndusvæðinu. Síðar í aths. með sömu grein er talað um að þau vinnubrögð verði viðhöfð, að þeim - þ. e. væntanlega framkvæmdunum - verði öllum lokið á framkvæmdatíma heildaráætlunar um byggingu allra virkjana, eins og það er orðað í þessum aths. Hér kemur það sem sagt fram eins og í frv.-textanum sjálfum, að hv. flm. gera sér grein fyrir að það þarf að undirbúa þessi verk. Þeim undirbúningi er ekki til fulls lokið þannig að hægt sé að ráðast í framkvæmdir og við það ber að miða í sambandi við framkvæmdirnar sjálfar. En nokkuð er það stórt sem sagt er: „Þarf því að ráðast til atlögu við öll viðfangsefnin í senn“ - ef átt er við að menn telji skynsamlegt að standa að byggingu allra þessara orkuvera á sama tíma. Ég efast ekkert um stórhug hv. 1. flm. þessa frv. í sambandi við orkumál. Hann vill leggja þar nokkuð stórt undir og eflaust aðrir hv. flm., en ég er ekki búinn að sjá að þeir hinir sömu, jafnvel þótt framkvæmdavaldið hefðu, stæðu þannig að málum að unnið væri á fullu við allar þessar framkvæmdir í einu, enda leyfi ég mér að skilja þetta orðalag frekar þannig, að það sé unnið að undirbúningi mála varðandi þessi mannvirki á sama tíma, en ekki að það verði unnið að framkvæmdum samtímis, og vil þó engan veginn útiloka að það geti verið skynsamlegt ef markaður leyfir og býður að framkvæmdir geti farið saman að einhverju leyti við virkjanir í landinu. Það vil ég engan veginn útiloka að geti gerst í vissum tilvikum, enda falli það að markaðnum. Þá vil ég, herra forseti, fara örfáum orðum um þann þátt málsins, þ. e. markaðshliðina, vegna þess að hv. flm. ræddi það nokkuð í máli sínum og við hljótum að horfa til þeirra mála þegar verið er að leggja áætlanir um stórframkvæmdir af því tagi sem hér um ræðir. Hversu svo sem menn vilja á þeim málum halda hljóta þessi atriði að þurfa að fylgjast nokkuð að, hugmyndir um nýtingu og hvernig menn ætla að tengja saman uppbyggingu orkukerfisins og nýtinguna. Þar er þó best að taka fram í upphafi, að í þessar stóru og hagkvæmu virkjanir getum við ráðist og lítið síðan á og metið í framhaldinu hversu hratt við nýtum orkuna, vegna þess að við höfum ekki hagstæðari kosti til orkuöflunar að mati sérfróðustu aðila en einmitt þá sem hér eru taldir, a. m. k. þegar um er að ræða Fljótsdalsvirkjun og Blönduvirkjun, jafnvel þó við séum eingöngu að virkja fyrir almennan markað í landinu. Sé það markmiðið að virkja sem hagkvæmast og virkja sem ódýrast getum við gengið þannig fram. Þess vegna tel ég ekki skynsamlegt að vera að tengja heimildir fyrir þessar virkjanir við ákvörðun um stórnotanda eða sölu til orkufreks iðnaðar, þó að slíkt gæti komið til greina ef öllum undirbúningi þar að lútandi væri lokið þannig að menn teldu sig geta gert slíkt dæmi upp með viðunandi hætti. Þetta er sem sagt einn möguleikinn, og hann skulum við hafa í huga þegar við ræðum þessi mál, að það er engin nauðung, eins og ég hef orðað það í umr. hér áður, að við þurfum að ráðast í stóriðju eða orkufrekan iðnað í landinu vegna þess að við erum að virkja það sem við köllum vera stórt. Við erum einfaldlega lengur að nýta þessar hagkvæmu virkjanir ef við tengjum þær ekki við atvinnuuppbyggingu. En síðan kemur hin spurningin: Er það skynsamlegt fyrir íslenskan þjóðarbúskap, fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu að hagnýta þessar orkulindir, í þessu tilviki raforkuna, sem bakhjarl fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu? Þar er mitt svar nokkuð afdráttarlaust. Ég er þeirrar skoðunar, að í þessum orkulindum eigum við góðan bakhjarl fyrir atvinnuuppbyggingu í landi okkar á næstu árum og áratugum ef rétt er að málum staðið. En við þurfum að standa þannig að þeirri atvinnuuppbyggingu að hún verði okkur ekki að fótakefli efnahagslega eða hvað varðar sjálfstæði þjóðarinnar. Þar er hið efnahagslega sjálfstæði, eins og við væntanlega erum allir sammála um, undirstaða undir hinu pólitíska sjálfstæði. Það er mat mitt og míns flokks, að þessar forsendur séu ekki tryggðar nema við Íslendingar höfum forræði yfir þessum atvinnurekstri sem öðrum í landinu. Því viljum við ekki fara hraðar í þessum efnum en svo, að Íslendingar hafi þarna tök á málum og geti ráðið ferðinni. Þarna kann menn að greina á og hefur reyndar komið nokkuð ljóslega að skoðanir eru skiptar. Nú ætla ég ekki að fara langt út í þá sálma að ræða hér einstaka orkunýtingarkosti. Ég vil hins vegar víkja hér að einu atriði, sem oft virðist gleymast í umræðum um þessi mál og mér þótti allnokkuð á skorta hjá hv. frsm. í máli hans í sambandi við umr. um þennan þátt málsins, orkunýtingunni, nýtingu þessarar auðlindar til uppbyggingar atvinnulífs í Íslandi, og spurningunni um hvaða stefnu við höfum og hvaða viðhorf við höfum til verðlagningar á orkunni til stórnotenda á Íslandi, ekki síst ef við ætlum að eiga þar einhver samskipti við erlenda aðila, sem ég útiloka ekki að skynsamlegt geti verið í einhverjum mæli í vissum tilvikum. Þá þurfum við sannarlega á því að halda að hafa mótað okkur um það stefnu hvað við ætlum að fá fyrir þessa orku, hvernig við ætlum að verðleggja hana. Þar vara ég afar sterklega við þeirri hugsun, að við eigum að henda okkur til sunds með því að fara að virkja og virkja í þessum og hinum landshlutanum, jafnvel samtímis, með þann hugsunarhátt að auglýsa eftir kaupendum úti um heiminn, auglýsa með þeim hætti sem stundum hefur heyrst í máli manna sem hratt hafa viljað fara í þessum efnum, að hér uppi á Íslandi sé að hafa orku sem kosti sáralítið, sé nánast að hafa fyrir „spottprís“. Þannig eigum við ekki að ganga til verka. Mér rennur það til rifja þegar ég heyri menn ræða um það í sömu andránni, eins og við höfum orðið vitni að á undanförnum dögum og vikum, að við eigum m. a. að hraða okkur mjög í virkjunum í landinu til þess að geta stækkað álverið í Straumsvík, væntanlega undir þeim merkjum sem þar er siglt, og það jafnvel réttlætt með því að með því eigum við að geta fengið meira verð fyrir orkuna. Ætli sé nú ekki vænlegt, hv. þdm., að sjá framan í það, hvaða möguleikar eru á að ná fram einhverri sanngirni í viðskiptum við þann erlenda aðila, sem þar er við að eiga, áður en menn fara að bjóða fala meiri orku við lágu verði til þess fyrirtækis? Ég tek þetta hér sem dæmi til þess að undirstrika þýðingu þess, að í sambandi við umræður um þessi mál í umræðum um orkufrekan iðnað, höfum við það mjög vel í huga að við þurfum í sambandi við stefnumótun um þessi atriði að marka okkur stefnu um hvað við viljum fá, hvaða svigrúm það er sem við erum að tala um í sambandi við orkuverð í þessum efnum. Við þurfum að gæta þess, að við erum hér að tala um hina miklu fjárfestingu í þessum virkjunum og við höfum ekki það upp úr því sem við þurfum að hafa og eigum að geta haft nema við séum orðnir sæmilega sameinaðir um það, Íslendingar og íslensk stjórnvöld, hvað við viljum hafa fyrir þessa auðlind. Hvar ætlum við að setja mörkin? Ekki er ráðlegt að standa þannig að málum að sitja uppi með svo og svo mikið af virkjaðri orku og vera í vandræðum með fjárfestinguna og fjárfestingarkostnaðinn og nánast vilja ganga að hverju sem er í sambandi við orkusöluna. Þannig eigum við ekki að standa að málum. Við, sem að áætlunum vinnum um þessi efni, höfum talið skylt að horfa á þennan þátt mála jafnhliða og reyna að reisa merki um að við stingum við fæti í sambandi við það verð sem við ætlum okkur að fá, ef við ætlum að nýta þessa orku í atvinnuuppbyggingu í landinu þannig að íslenskt þjóðarbú hafi eitthvað annað upp úr því en kannske glundroða í öðrum atvinnurekstri í landinu, kollsteypu sem þegar upp er staðið gefur kannske minna en ekki neitt. Herra forseti. Ég hef þegar tekið nokkurn tíma hér til að ræða þessi efni og á þó raunar afar margt ósagt af því sem leitar á hugann þegar farið er yfir þessi mál. En ég vil ekki að við séum hér að efna til meiri deilna um mál en efni standa til eða nauðsyn krefur. Ég vænti þess, að stjórnarandstaðan geti tekið undir það stefnumið ríkisstj. að næst skuli ráðist í virkjun fyrir landskerfið utan eldvirkra svæða, utan Suðurlands. Ég vil alveg sérstaklega í því samhengi vara við þeim málflutningi, sem fram hefur komið í umr. um þessi mál, að það sé nauðsynlegt að fara í virkjun hér á Suðurlandi til að lenda ekki í orkuskorti svipað og gerst hefur á yfirstandandi vetri, að fara að taka mið á Sultartangavirkjun til að lenda ekki í orkuskorti. Sem betur fer er ekki þörf á slíku. En það er hins vegar þörf á að gera ráðstafanir og það á allra næstu árum til að bæta stöðu þeirra virkjana og þess afls, sem búið er að setja niður á Suðurlandi, með vatnaveitum, með mannvirkjum sem gera það kleift að ráða við ísvandamálin í Þjórsá við Búrfellsvirkjun. Um það vænti ég líka að ekki sé ágreiningur. En að slíkum mannvirkjum gerðum og með því að vinna jafnframt að virkjun utan Suðurlands getum við með auðveldum hætti náð saman endum í okkar orkubúskap og jafnframt haft einhverja orku aflögu til orkufreks iðnaðar í landinu, sem yrði að vísu ekki stórfelldur á allra næstu árum, á þeim árum sem við erum að vinna okkur út úr því stóra verkefni að koma innlendum orkugjöfum í gagnið í húshitum í landinu og koma orkudreifingunni í landinu í viðunandi horf. Í það fjárfestum við mikið á þessum árum og á sama tíma og við þurfum að vinna okkur markvisst fram úr því verkefni að finna eðlilega kosti í iðnaðaruppbyggingu í landinu, - kosti sem reynast ekki neikvæðir efnahagslega, sem reynast búhnykkur, en ekki hið gagnstæða. Að þeim málum er unnið og ég vil að að því sé staðið í góðri samvinnu við Alþingi. Á vegum ríkisstj. er starfandi nefnd sem vinnur að því að marka fyrir hennar hönd orkustefnu næstu ára og áratuga. Ég vænti þess, að útlínur að þeirri stefnu liggi fyrir með vordögum þannig að hv. stjórnarandstaða geti einnig sagt sitt álit á þeirri stefnumörkun áður en hún kemur til frekari meðferðar hjá þinginu á komandi vetri. Þá á ég við alla þá þætti sem eðlilegt er að dregnir séu mn í sambandi við stefnumörkun í orkumálum til langs tíma, einnig að því er snertir orkuverð, verðlagningu á orku til atvinnurekstrar og stórnotenda í landinu. Ég tel að við þurfum að nýta þennan tíma vel, næstu misseri og næstu ár, til að leggja undirstöður undir skynsamlega hagnýtingu orkulinda okkar til eflingar atvinnulífs í þessu landi. Þar er það auðvitað mikilsvert verkefni að koma innlendum orkugjöfum í gagnið hvarvetna þar sem hagkvæmt og skynsamlegt reynist, væntanlega einnig með eldsneytisframleiðslu áður en mjög langur tími liður, þannig að öryggi okkar sé sem best tryggt og við séum reiðubúnir að taka á í þeim efnum strax og hagkvæmni og öryggissjónarmið bjóða, en einnig til að efla útflutningsframleiðslu með orkulindir okkar sem bakhjarl. Þar er raforkan auðvitað einn þýðingarmesti þátturinn. En við skulum ekki gleyma jarðvarmanum að heldur, því að ekki síst á sviði iðnaðar mun hann reynast okkur notadrjúgur í framtíðinni. Herra forseti. Það ætti ekki að vera mitt að vanþakka þær heimildir sem hér er lagt til að framkvæmdavaldið fái í þessum efnum. Ég tel eðlilegt að á þessi mál, þær tillögur sem hv. sjálfstæðismenn í stjórnarandstöðu í þessari þd. hafa hér lagt fram í frv.-formi, sé lítið jafnhliða þeim tillögum sem ríkisstj. mun leggja fram í þessum málum innan skamms. Ég vænti þess vissulega að sem best samstaða geti tekist um þessi efni og áfram verði unnið eins og að undanförnu að því að leysa þau efni og álitamál sem varða einstaka framkvæmdaþætti í sambandi við raforkuöflunina.