Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Tíðindi af skýrslu Seðlabankans um kosti í gjaldeyrismálum eru þau að kostirnir séu í raun tveir, annars vegar evra með aðild að Evrópusambandinu, hins vegar króna í höftum. Það er kannski of mikið að kalla krónuna haftakrónu til allrar framtíðar en það er alveg ljóst að það verður aldrei aftur þannig að hún sé á fljótandi gengi og að um leið séu frjálsir fjármagnsflutningar. Það er áhætta við evruleiðina og er hún rakin í skýrslunni, en þar eru líka kostir. Kostirnir eru þeir að stöðugleiki eykst með þeim hætti sem við þekkjum ekki í Íslandssögu síðari áratuga, vextir lækka fyrir fyrirtæki og fólk, verðlag lækkar, verðtrygging verður minna mál en við þekkjum til, verðbólga verður ekki vandamál í íslenskri merkingu þess orðs og þjóðartekjur hækka. Sjálfsagt er að velta fyrir sér þessum tveimur kostum um hríð. Við höfum sótt um aðild að Evrópusambandinu og þeirri aðild mundi fylgja annar þessara kosta, evran. Sjálfsagt er að velta einnig hinum kostinum fyrir sér, haftakrónunni og síðan þeirri krónu sem þyrfti að hafa á hækjum næstu áratugi. Þess vegna er rétt að spyrja þá sem barist hafa fyrir því að hætta aðildarviðræðunum við Evrópusambandið af hverju þeir vilja útiloka annan af þessum tveimur kostum að órannsökuðu máli þegar ekki liggja fyrir þær staðreyndir og sú umræða hefur ekki farið fram sem gæti að lokum leitt okkur til þess að velja annan kostinn. Mér þykir strax evran fýsilegri. Um það kunna að vera deildar meiningar en það er fáránlegt að útiloka annan kostinn af þessum tveimur strax og ekki til gagns fyrir land og þjóð.

Virðulegur forseti. Starfsemi smálánafyrirtækja hefur eðlilega sætt harðri gagnrýni. Óhófleg gjaldtaka, dæmi um árlega gjaldtöku allt að 600% hlýtur auðvitað að vekja alla til umhugsunar um hvort ekki sé nauðsynlegt að setja þessari starfsemi skorður og það er sannarlega nauðsynlegt. Þess vegna var það fagnaðarefni á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í morgun þegar fram kom hjá fulltrúum atvinnuvegaráðuneytisins að til athugunar væri að setja hámark á árlegan kostnað af lánastarfsemi sem þessari. Í 14 af 27 ríkjum Evrópusambandsins eru neytendur varðir með einhvers konar hámarki á þann kostnað sem hægt er að leggja á slíkt. Ég fagna þeim hugmyndum sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar og hvet til þess að þá nái menn saman um það þvert á flokka á Alþingi að verja neytendur með því að setja starfsemi á fjármálamarkaði eðlilegar skorður. Það hefur skort á neytendavernd hjá okkur á Íslandi. Við þurfum sannarlega að gera betur þar og í því frumvarpi sem von er á um neytendalán. Þar eru líka tækifæri til að taka á ýmsum öðrum þáttum. Ég vil þar sérstaklega nefna upplýsingagjöf til fólks sem tekur verðtryggð íslensk lán. Við höfum því miður látið það viðgangast árum saman að ungu fólki sem ekki er allt of vel að sér í fjármálum séu sýndir villandi útreikningar sem unnir eru af sérfræðingum um þróun lána þeirra eftir lágum verðbólgutölum sem allir sem eitthvað vita um hagsögu Íslands vita að ekki munu standast heldur muni lánin hækka miklu meira en útreikningarnir sýna. Þar er því í raun verið að fegra framtíðina og hvetja 

Frú forseti. Nú styttist í þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu stjórnlagaráðs um nýja stjórnarskrá. Þann 20. október næstkomandi fer fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla og þá verður þjóðin líka spurð um afstöðu til sex mikilvægra atriða, álitaefna meðal annars um auðlindir um þjóðareign, um vægi atkvæða og hvort tiltekið hlutfall kjósenda geti kallað fram þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök mál. Atkvæðagreiðslan hefur verið í undirbúningi um langa hríð með nokkrum hléum í þingsölum en það hefur ekki gengið áfallalaust, eins og menn vita, fyrir meiri hluta þings að fá að segja álit sitt á málinu og sýna vilja sinn í verki hvað varðar afgreiðslu stjórnarskrármálsins og aðkomu þjóðarinnar að henni. Ég ætla aðeins að rifja upp aðdragandann að atkvæðagreiðslunni og aðkomu Sjálfstæðisflokksins að málinu því að fyrir kosningarnar 2009 setti sá flokkur Íslandsmet í málþófi með fleiri hundruðum athugasemda um fundarstjórn forseta og andsvara. Þess vegna var ekki hægt að kjósa um stór mál eins og auðlindir í þjóðareign  En hvað gerir þá hinn ágæti Sjálfstæðisflokkur? Jú, hann hefnir þess í héraði sem hallast á í Alþingi. Í gær reyndi Sjálfstæðisflokkurinn í borgarstjórn Reykjavíkur að koma í veg fyrir að Reykvíkingar fengju að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni og lagði fram tillögu um það að afgreiðslu undirbúningsins yrði frestað. Það var sem betur fer fellt. Ég vil óska Reykvíkingum 

Virðulegi forseti. Mig langar að beina athyglinni að frétt sem birtist í Morgunblaðinu í morgun varðandi aflandskrónur og það að svo virðist vera að tveir aðilar hafi fengið að yfirgefa landið með um 18 milljarða nú í sumar, annar er Deutsche Bank, sem fór með mjög stóran hluta af upphæðinni eða um 15 milljarða, og hinn er félag í höndum erlendra aðila. Í dag hefur verið upplýst að Seðlabankinn svari í engu þegar eftir því er leitað hverjar verklagsreglur bankans eru, sem er mjög einkennilegt því að ég tel að Seðlabanki Íslands sé í raun og sann að brjóta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar með því að leyfa sumum að taka fé út úr snjóhengjunni, fá gjaldeyri og yfirgefa svæðið, á meðan öðrum er neitað um það. Það er sérstaklega alvarlegt í ljósi þess að svo virðist vera að ákvörðun Seðlabankans sé ekki byggð á lögum og varað hefur verið við því að aðilar sem mismunað er með þessum hætti kunni að höfða mál á hendur Seðlabankanum vegna þess að ákvörðunartakan er byggð á reglugerð. En reglugerðarákvæði er ekki nægilega sterkt þegar kemur að þessum málum, það þarf að eiga sér lagastoð. Virðulegi forseti. Ég bendi á þessar staðreyndir því svo virðist vera að mikil leynd ríki í Seðlabankanum og þær verklagsreglur sem vísað er í hafa ekki verið birtar opinberlega. Við erum að reyna að ná okkur á strik eftir mikið bankahrun. Þjóðin í gjaldeyrishöftum og þarna fer ein ríkisstofnun, sem lýtur stjórn eins seðlabankastjóra, með mikið vald og brýtur jafnvel gegn jafnræði þegnanna. 
            

Frú forseti. Ég ætla að fjalla um sama mál og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, þ.e. útstreymi gjaldeyris sem fréttir birtust um á forsíðu blaðanna í morgun þar sem talað var um að 18 milljarðar hefðu farið handstýrt út úr landinu til ákveðinna erlendra fjármálastofnana og aðila sem áttu aflandskrónur. Það þarf enginn að draga í efa að það sé gert með vilja ríkisstjórnar landsins. Við hljótum því að spyrja okkur að því hver stefna ríkisstjórnarinnar sé þegar kemur að þessari snjóhengju. Er ætlunin virkilega sú að hleypa öllu þessu fjármagni úr landi með pólitískum ákvörðunum sem teknar eru af ríkisstjórninni og Seðlabankanum og láta síðan almenning greiða fyrir það? Við hljótum að þurfa að kalla eftir stefnu í þessum málum því að það verður klárlega eitt stærsta málið á komandi missirum hvernig taka eigi á þessari snjóhengju. Í ljósi þeirra frétta sem okkur berast núna af því að verið sé að handstýra því að erlendar fjármálastofnanir fái að taka út jafnvel tugi milljarða króna og í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin hefur ítrekað, í Icesave-málinu og fleiri málum, verið tilbúin að taka stöðu með erlendum fjármagnseigendum, sem komu og gömbluðu í íslensku samfélagi, fremur en með almenningi er full ástæða til að hafa áhyggjur af þessu máli. Ef þetta væri ekki gert með stuðningi ríkisstjórnarinnar væri farið að volgna undir seðlabankastjóranum. Það mun ekki gerast því að þetta er gert með fullum stuðningi ríkisstjórnarinnar. Það er ágætt að almenningur landsins fái að vita það. En ég kalla eftir því að menn fari að ræða þessi mál af alvöru. Á virkilega að hleypa þessum fjármunum úr landi með þessum hætti? Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Fréttir dagblaðanna eru umræðuefni í störfum þingsins. Fram kemur í Fréttablaðinu í dag að íslensk stjórnvöld hafi skuldbundið sig til að endurskoða lög um stimpilgjöld, starfshópur hafi verið settur á laggirnar og hann eigi að skila niðurstöðum um miðjan október. Ég fagna þeirri skuldbindingu ríkisstjórnarinnar vegna þess að ég er ein þeirra sem lagt hafa fram breytingartillögu á lögum um stimpilgjöld. Þau frumvörp sem lögð hafa verið fram, meðal annars á síðasta þingi, voru lítið sem ekkert rædd og voru ekki afgreidd úr efnahags- og viðskiptanefnd. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að svo virðist sem ríkisstjórninni sjálfri, sem skuldbindur sig til þessa og bíður eftir frumvarpsdrögum um miðjan október, sé ekki meiri alvara en svo að í fjárlagafrumvarpinu, sem var til 1. umr. í síðustu viku, er áætlað að stimpilgjöld skili 4,1 milljarði í ríkissjóð.  Virðulegur forseti. Hvaða tvískinnungur er á ferðinni í fjárlagafrumvarpinu sem og í öðrum málflutningi sem borinn er fram af hálfu meiri hlutans í þinginu? Ég spyr, ef hv. formaður fjárlaganefndar gæti komið hingað í andsvar eða ræðu varðandi þetta mál: Hvers vegna er gert ráð fyrir 4,1 milljarði og óbreyttum stimpilgjöldum í fjárlagafrumvarpinu á meðan ríkisstjórnin hefur skuldbundið sig til að gera annað og á meðan beðið er eftir frumvarpi um miðjan október um breytingar á þessum lögum?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að leiðrétta hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem fór hér rangt með þegar hún talaði um Íslandsmet í málþófi. Eins og allir vita er Íslandsmethafi núverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, og við eigum auðvitað að halda því til haga. Hún lagði mikið á sig til að ná því Íslandsmeti og það er ósanngjarnt að vera að eigna einhverjum öðrum það. Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að við hv. þingmenn ásamt þjóðinni sjáum á forsíðu Morgunblaðsins  Ég vil líka minnast á annað, af því að það var upplýst í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, að hér er kominn gamall draugur fram í formi stjórnarfrumvarps. Nú á að fara af stað með fjársýsluskattinn aftur með þeim hætti að ekki á að taka hann af hagnaði fyrirtækjanna heldur leggja hann allan á laun, laun bankastarfsmanna og það mun koma 

Frú forseti. Eftir einn mánuð og einn dag verður gengið til kosninga, líklega, um stjórnarskrá.  Ég ætla líka að koma inn á það sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi um stimpilgjöldin. Stimpilgjöldin vinna gegn samkeppni vegna þess að ef menn ætla að skipta um banka og flytja lánin sín yfir í nýjan banka þá skulu þeir borga skatt til ríkisins. Sömuleiðis er þetta skattur á fátækt. Fólk sem lendir í vandræðum og þarf að skuldbreyta og annað slíkt og jafnvel skipta um banka í kjölfar þeirra vandræða skal borga skatt. Þessi skattur er, eins og nafnið gefur til kynna, stimpilgjald en það er löngu hætt að stimpla veðskjöl. Ég upplifði það snemma á ævinni að slík skjöl voru stimpluð. En því er löngu hætt og nú er þetta stimpilgjald út í hött. Ég fagna því að menn ætla að taka það burt en hins vegar finnst mér slæmt að menn gera ráð fyrir tekjum af því í fjárlögum.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér fór fram um stöðu evru og krónu vil ég taka fram að það er ekkert nýtt í þeirri niðurstöðu Seðlabankans að ákveðnir kostir fylgja því að taka upp evruna, það eru einnig ákveðnir ókostir. Það eru ákveðnir kostir við það að hafa krónuna og það eru ákveðnir ókostir. Hvað varðar umsóknina um ESB-aðild hefur það verið sagt með nokkrum rökum að það skipti máli að taka upplýsta afstöðu hvað það mál varðar. Hluti af þeirri afstöðu byggir á því hvernig samningur á milli okkar Íslendinga og ESB mundi líta út. Hvernig farið yrði með sjávarútvegsmál, landbúnaðarmál og önnur mál sem skipta okkur Íslendinga miklu máli. Auðséð er að dregist hefur úr hófi fram að fá niðurstöðu í þau mál og ekki fyrirsjáanlegt hvenær það verður. En hitt er, og það skiptir miklu máli, að þær breytingar sem eru nú að verða hjá ESB vegna evrunnar, vegna stöðu hennar og hvaða grundvöllur er undir þeirri mynt er augljóst að nú þegar hafa orðið miklar breytingar og það verða að öllum líkindum enn þá meiri breytingar á samstarfi evruríkjanna. Veltum því aðeins fyrir okkur, virðulegi forseti, að ef gengið hefði verið frá öllum þessum þáttum sem ég nefndi áðan varðandi sjávarútvegsmál, landbúnaðarmál og annað og við ættum að taka afstöðu til þessarar spurningar núna, yrði það einhver upplýst umræða? Nei, virðulegi forseti. Vegna þess að svo stóran hluta vantar í þá umræðu, þ.e. hvert fyrirkomulag ríkjasambands evruríkjanna verður. Það er nokkuð langt í það að menn sjái til lands hvað það varðar. Augljóst er að breytingarnar munu verða. Ef við Íslendingar ætlum að taka upplýsta ákvörðun um það væri skynsamlegt að gera hlé á 

Frú forseti. Evrópa hefur verið að taka breytingum á undanförnum áratugum og mun áfram taka breytingum inn í ókomin ár. Það eitt er víst. Við eigum ekki að vera hrædd við að taka upp samtöl og samvinnu við aðrar þjóðir. Við höfum hingað til grætt allverulega á því. Ég kem hingað upp til þess að fagna sérriti Seðlabanka Íslands um valkosti Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum. Þetta er ítarlegt plagg upp á rösklega 600 blaðsíður og tekur sinn tíma að komast í gegnum það allt en ég álít sem svo að þessi skýrsla eða sérfræðirit dýpki og þroski umræðuna og það er vel. Nú er komið í ljós að einhliða upptaka annarra gjaldmiðla er slegin út af borðinu. Það vekur sérstaka athygli að það felst í því jafnvel enn meira fullveldisafsal en að eiga samninga við aðrar þjóðir um að reyna að taka upp einhliða gjaldmiðilssamband við aðrar þjóðir. Það er þá út af borðinu og eftir standa tveir kostir; krónan með sínum kostum og göllum og evran með sínum kostum og göllum. En það sem vekur athygli mína við lestur skýrslunnar er - ég tek fram að ég er ekki búinn að fara í gegnum hana alla en ágætan hluta hennar - að sú kenning að krónan sé sveiflujafnandi er nokkurn veginn slegin út af borðinu. Hún er sveifluhvetjandi og ef við horfum á það sem einn af kostum krónunnar að hún jafni sveiflur þá komast sérfræðingarnir að því að hún er miklu fremur sveifluhvetjandi en sveiflujafnandi. Þannig að einn af meginkostum krónunnar við þær aðstæður sem nú ríkja og hafa ríkt í íslensku samfélagi eru ekki kostir þegar rýnt er í skýrsluna. Við skulum hafa allt opið, skoða kosti og galla annars vegar evrunnar og kosti og galla krónunnar hins vegar og sjá hverju fram vindur í þroskaðri umræðu. 

Hæstv. forseti. Mig langar að fagna, eins og nokkrir aðrir þingmenn hafa gert hér, riti Seðlabanka Íslands um valkosti Íslands í gengis- og gjaldmiðilsmálum. Það er gott að menn hafi sest niður og skoðað þessi mál en maður þarf hins vegar ekki að vera sammála öllu sem þar stendur. Ég tel að ýmislegt vanti upp á til dæmis rökstuðninginn fyrir því að það séu eingöngu þessir tveir kostir sem komi til greina. Ef við skoðum kafla númer 23 þar sem fjallað er um hvaða gjaldmiðlar eru raunverulegir kostir fyrir Ísland þá kemur í ljós að bæði Bandaríkin og evrusvæðið bera höfuð og herðar yfir hin fimm myntsvæðin sem til skoðunar eru og þar eru þessir tveir gjaldmiðlar jafnsettir gagnvart því hversu mikinn gengisstöðugleika þeir mundu hafa gagnvart okkar málum hér. Hins vegar var kallað eftir því í umræðunni hvernig við sem höfum talað fyrir því að draga umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu til baka gætum rökstutt þá fullyrðingu. Það er mjög einfalt. Evrópusambandið og aðild að því snýst ekki bara um evruna. Fyrir utan það hefur komið fram að við uppfyllum ekki Maastricht-skilyrðin, við tökum ekki upp evruna á morgun. Því er tómt mál að tala þannig um aðildarumsókn og það aðlögunarferli sem við erum í eingöngu út frá evrumálum. Jafnframt hefur það komið fram í fjölmiðlum í gær, í ummælum frá seðlabankastjóra, að ekki er útséð um það hvernig evrusamstarfinu muni vegna næstu árin. Það er því ekki hægt að svara því þannig til að að sjálfsögðu eigi að halda áfram veginn með það að markmiði að ganga í Evrópusambandið eingöngu til þess að taka upp evru. Það eru mörg önnur atriði sem koma þar til skoðunar. Við erum þar að tala um fullveldi þjóðarinnar. Við erum þar að tala um okkar helstu náttúruauðlindir. Við erum rík þjóð. Við eigum miklar náttúruauðlindir. Ætlum við ekki einfaldlega að stjórna okkar málum sjálf varðandi þær auðlindir? Ég tel einfaldlega að það sé hagfelldast fyrir þjóð okkar til framtíðar og þess vegna er ég áfram og enn frekar á þeirri skoðun að við eigum að draga umsóknina um aðild að Evrópusambandinu til baka. Þessi skýrsla breytir engu þar um. Hins vegar þurfa þeir þingmenn, sérstaklega Samfylkingarinnar, sem hafa staðið 

Frú forseti. Frétt um 18 milljarða útstreymi af snjóhengjunni hefur vakið upp ótta meðal margra um að verið sé að koma einkaskuld yfir á skattgreiðendur. Um er að ræða fjármagn erlends aðila sem tilheyrir hinni svokölluðu snjóhengju en hún samanstendur af aflandskrónum og kröfum í gömlu bankana og aðrar fallnar fjármálastofnanir. Búið er að einangra þær eignir sem standa að baki snjóhengjunni og þær eru allar á sérstökum reikningum í bankakerfinu og það er vert að velta fyrir sér hvers vegna búið er að einangra snjóhengjuna sérstaklega í fjármálakerfinu. Jú, það er vegna þess að ekki er til gjaldeyrir í landinu til að hleypa þessum eignum út. Afgangur af viðskiptajöfnuði dugar bara fyrir innflutningi, vaxtagreiðslum og afborgunum af lánum. Það er því orðið mjög tímabært að fá að heyra lausn ríkisstjórnarflokkanna á því vandamáli sem við köllum snjóhengjuna. Nýleg skýrsla Seðlabankans um valkosti í gjaldmiðilsmálum nefnir ekki á nafn þetta vandamál, þessa snjóhengju sem bíður eftir að streyma hér út um leið og gjaldeyrishöftin verða afnumin, jafnvel þó að ekki sé hægt að taka upp nýjan gjaldmiðil eða evruna nema leysa þetta vandamál. Það er ekki hægt að búa við það lengur, frú forseti, að verið sé að „víla og díla“ um hvernig snjóhengjuvandinn sé leystur í einhverjum nefndum þar sem eiga sæti fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og ESB en ekki fulltrúar kjörinna fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna. 
             Frú forseti. Ég krefst þess að ríkisstjórnarflokkarnir komi með sína lausn á snjóhengjunni í stað þess að við séum í hvert skipti sem hér fer út úr hagkerfinu eitthvert fjármagn 

Forseti beinir nú þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir reyni að virða þau tímamörk sem þeim eru sett.

Frú forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði hér áðan að líklega yrði kosið 20. október næstkomandi og fékk frammíkall um það. Hvað þýðir orðtakið sem er rakið til lausavísu eftir Pál lögmann Vídalín frá því fyrir tæpum þremur öldum, að menn hefni þess í héraði sem hallast á í Alþingi? Það þýðir að menn séu kannski djarfari á heimavelli en utan hans. Það þýðir líka að menn geti ekki hætt, ekki heldur þegar þeir hafa orðið undir í lýðræðislegri  „Komið hefur í ljós að svo illa hefur verið staðið að undirbúningi atkvæðagreiðslunnar af hálfu þingmeirihlutans á Alþingi að ólíklegt er að hún fullnægi formskilyrðum laga.“ Ætlar einhver að kæra atkvæðagreiðsluna fyrir fram? Það skyldi þó ekki vera. Í öðru lagi segir að ekki verði annað séð en að innanríkisráðherra hafi farið út fyrir valdheimildir sínar með því að boða til atkvæðagreiðslunnar á tilteknum degi án fullnægjandi heimildar Alþingis. Síðan segir að lokum, frú forseti: „Óviðunandi er að borgarstjórn Reykjavíkur annist og beri ábyrgð á framkvæmd atkvæðagreiðslu sem mikil óvissa ríkir um hvort samræmist gildandi lögum. Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins taka því ekki þátt í atkvæðagreiðslunni.“ Frú forseti. Eins og ég sagði áðan er gott að þessi tillaga var felld og að Sjálfstæðisflokkurinn er í minni hluta í borgarstjórn Reykjavíkur. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Megi hann vera það sem lengst og víðar.

Forseti. Ég þakka tveimur hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins fyrir að hafa reynt að svara mér af hverju þeir útiloka annan kostinn af þeim tveimur sem eftir eru í gjaldmiðilsmálum Íslendinga. Þeir voru að vísu ekki algjörlega sammála. Annar vildi fresta aðildarumsóknarviðræðunum og taka þær upp eftir nokkur ár þegar ljóst væri hvernig staðan yrði í Evrópu á þeim tíma, en hinn vildi draga umsóknina til baka og fara hiklaust yfir í haftakrónuna. Það sem eftir stendur eftir þessar umræður er ósköp einfaldlega það að Sjálfstæðisflokkurinn, Framsóknarflokkurinn augljóslega líka því að hann svaraði ekki og einhverjir aðrir, hv. þm. Lilja Mósesdóttir að öllum líkindum, vilja útiloka annan kostinn af þessum tveimur. Það stendur því upp á þá að skýra fyrir okkur hvernig á að halda þessari krónu áfram. Hvernig á haftakrónan að breytast í nothæfan gjaldmiðil? Á að leyfa frjálsa fjármagnsflutninga? Á að vera flotgengi? Ætlum við að segja okkur úr EES? Eða hvernig á þetta að vera? Ég verð, forseti, að minnast á þá fjóra þingmenn sem töluðu um forsíðu Morgunblaðsins og fóru mikinn. Nú veit ég lítið um það mál annað en það að Seðlabankinn hefur þegar gert athugasemd á heimasíðu sinni sem er þannig að fréttin á forsíðu Morgunblaðsins um undanþágu frá lögum um gjaldeyrismál sé í flestum atriðum röng, Seðlabankinn hafi ekki notað gjaldeyrisforða sinn í þessu skyni. Þeir sem þekkja til gjaldeyrismarkaðar - nú ættu þessir fjórir að hlusta - vita að hefði undanþága verið veitt með þeim hætti sem lýst er í blaðinu, segir í þessari athugasemd, með leyfi forseta, „hefði gengi krónunnar fallið verulega. Ekkert slíkt hefur gerst, enda engin undanþága af þessu tagi verið veitt“. Gott er að hugsa og athuga og skyggnast um allar gáttir áður en maður byrjar að tala á þingi. 

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist yfir orðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur þegar hún sagði að sumir í samfélaginu þyldu ekki að tapa og breyttu reglum sér í hag. Skemmst er að minnast hæstv. forsætisráðherra sem tók ekki gildan úrskurð Hæstaréttar um ógildingu kosningar til stjórnlagaþings á sínum tíma og lét í staðinn Alþingi kjósa hið svokallaða stjórnlagaráð, talandi um hefnigirni. En ég ætlaði ekki að tala um það hér. Ég ætla líka að bregðast við því að nú upplýsist fyrir þingheimi að hv. þm. Mörður Árnason er orðinn sérlegur talsmaður Seðlabankans á þingi. Hann ber jafnvel líka upp kröfu seðlabankastjóra, sem við vitum að rekur mál fyrir dómstólum, og fer kannski að tala fyrir launahækkunum þess sama aðila þar sem fjárveitingavaldið er hér. Það er nú svo einkennilegt. Ég ætla að benda á að hin svokallaða snjóhengja er um 800 milljarðar. Fjölmiðill í landinu hefur gengið eftir því við Seðlabankann í dag og í gær að upplýsa um þær verklagsreglur sem bankinn hefur til að greiða út undanþágur og flytja gjaldeyri úr landi. Það er ekki fyrr en síðdegis að það upplýsist hér að talsmaður bankans, hv. þm. Mörður Árnason, kemur fram og vísar í heimasíðu Seðlabankans og segir að þetta sé allt saman tómur misskilningur. Virðulegi forseti. Við störfum á Alþingi Íslendinga. Það er ekki boðlegur málflutningur að hér sé einhver aðili í hlutverki hlaupatíkur fyrir Seðlabankann að bera okkur þessar fréttir. Seðlabankinn hefur ekki sýnt fram á það með afgerandi eða sannfærandi hætti hvað er um að vera. Svo er sagt að þetta hafi ekki verið tekið af gjaldeyrisvaraforðanum sem sýnir að Seðlabankinn greiddi þetta víst út. Það vantar upplýsingar um þetta. Hér er annars vegar 

Forseti. Ég hef nú tekið aftur við starfi þingflokksformanns. Þeir fá tilkynningar um það hverjir hyggjast taka til máls og um hvað undir þessum lið, störfum þingsins. Menn senda sem sagt tölvupósta á ákveðið netfang og tilkynna hvað þeir vilja ræða. Nú í morgun tilkynnti sig fjöldi manns í þessar umræður, en ekki einn einasti sagði hvað hann vildi ræða. Reglan er sú að menn geta komið með yfirlýsingu og þurfa þá ekki að gera grein fyrir henni eða hafið hér umræður og sett þá inn efni. Enginn setti inn efni, ekki var mikið um yfirlýsingar heldur voru umræðurnar um ákveðin mál. Ég vil fara fram á það við forseta að hún beiti sér fyrir því að þessar reglur séu virtar og menn tilkynni hvað þeir vilja ræða undir þessum lið þannig að aðrir þingmenn geti áttað sig á um hvað umræðurnar snúast og tekið þátt í þeim.

Forseti þakkar hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fyrir þessa ábendingu og kemur henni áleiðis.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að gefa sér tíma til að koma hingað og ræða við okkur um atvinnumál. Eins og allir vita er sterkt atvinnulíf grundvöllurinn að því að hér geti orðið aukinn hagvöxtur og að við getum verið með sterkt velferðarkerfi. Frá því að ég tók sæti á þingi hafa margar umræður farið fram um atvinnumál. Maður hefur áhyggjur af því hver staða fyrirtækjanna í landinu er, sérstaklega þeirra minni og meðalstóru. Ekki alls fyrir löngu birtist okkur nýtt fjárlagafrumvarp þar sem fram kom stóraukin skattheimta á fyrirtækin í landinu. Það er spurning hvort fyrirtækin geti styrkt sig og hvaða áhrif þetta hefur á starfsemi þeirra, fjárfestingargetu o.s.frv. Við getum tekið fram þreföldun á virðisaukaskatti á gistiþjónustu. Þá tel ég atvinnulífið ekki hafa átt von á því að einföldum á álagningu vörugjalda ætti að leiða til 800 millj. kr. skattahækkunar eins og kemur fram í frumvarpinu, en það mun að sjálfsögðu fara beint út í vöruverðið. Þá þekkjum við umræðuna um veiðigjöldin og skattlagninguna á sjávarútvegsfyrirtækin. Þau fyrirtæki sem starfa í sjávarútvegi og eins þau sem starfa í kringum sjávarútveginn og þjónusta hann hafa gríðarlegar áhyggjur af afkomu sinni í ljósi þessara miklu skattahækkana. Í samhengi við þetta getum við skoðað atvinnuþátttöku á vinnumarkaði. Nú getum við séð það á vef Hagstofunnar hvernig atvinnuþátttaka hefur þróast. Á árinu 2010 var hlutfall hinna starfandi 75,5%, en á árinu 2012 er það komið niður í 74,8%. Þar til hliðsjónar verðum við að skoða þann fjölda sem er utan vinnumarkaðar sem voru árið 2010 43.900, en eru árið 2012 46.200. Þetta eru tölur sem við eigum að hafa áhyggjur af. Það er því rétt að það komi fram hér hjá verkstjóra ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra, hvaða áætlun ríkisstjórnin hefur til að styrkja starfsemi fyrirtækjanna í landinu þannig að þau geti vaxið og dafnað. Hvað er það? Eru það einhverjar breytingar sem ríkisstjórnin hyggst beita sér fyrir varðandi umhverfi fyrirtækjanna? Hefur ríkisstjórnin áform til framtíðar litið um að lækka skatta á fyrirtækin þannig að þau geti náð að fóta sig betur, náð að fjárfesta og hugsanlega að fjölga hér störfum sem hlýtur að vera markmið okkar allra? Með því að fjölga störfum fækkum við atvinnulausum, þá aukum við hagvöxt í landinu og ættum að ná sterkari stöðu í efnahagsmálum okkar í heild. Þá langar mig að fá það fram hjá hæstv. forsætisráðherra hvort skattstefna ríkisstjórnarinnar hafi haft einhver áhrif á það með hvaða hætti neðanjarðarhagkerfið svokallaða hefur þróast. Hefur að mati forsætisráðherra svört atvinnustarfsemi aukist í kjölfar þessara miklu skattahækkana ríkisstjórnarinnar? Hvernig birtast áherslur ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum okkur ef við horfum á fjárlagafrumvarpið í heild? Hvar sjáum við þess stað að ríkisstjórnin sé að reyna að grípa til einhverra aðgerða til að efla stöðu atvinnumála í landinu? Þegar við lítum yfir fjárlagafrumvarpið sjáum við að innan fjárheimilda forsætisráðuneytisins er liður sem heitir óbyggðanefnd. Stefnan er að bæta við rúmum 50 millj. kr. í þann lið. Vissulega skapast við það einhver störf, en þau veita nú varla mikla framlegð í þjóðarbúið. Þetta er eitt dæmi sem ég gat fundið þar sem ég sé fram á fjölgun starfa, en mun svo sem ekki skila okkur miklu. Byggðirnar í landinu og sveitarfélögin, mörg hver, hafa sent okkur ályktanir vegna ástands atvinnumála. Við þekkjum ályktanirnar frá sjávarútvegsbyggðunum þar sem menn lýsa miklum áhyggjum af þeirri óvissu sem greinin býr við. Nú liggja skattahækkanaáformin á borðinu. Við sjáum til dæmis að fjárfesting í Vestmannaeyjum í sjávarútveginum hefur verið á ís. Menn sjá ekki fram á að þar verði mikil fjárfesting á næstunni. Það er miður. Þetta er mikið högg. Menn hafa miklar áhyggjur á þeim slóðum af þróuninni hvað varðar fiskveiðistjórnarkerfið og eins af skattamálunum, að ógleymdu því sem birtist okkur í fjárlagafrumvarpinu sem er hækkun á tryggingagjaldinu sem er þvert á loforð og að því er ég hélt stefnu stjórnvalda gagnvart atvinnulífinu í landinu. Ég vonast til þess að þessi umræða verði upplýsandi og að við fáum einhverja heildarmynd á stefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ágætt að halda því til haga hér í umræðunni að með hruni bóluhagkerfisins töpuðust ríflega 15 þús. störf á Íslandi og þjóðarframleiðsla dróst saman um ríflega 13%. Eitt mikilvægasta verkefni okkar á liðnum árum hefur verið að auka þjóðarframleiðslu á ný og fjölga hér störfum og hefja sjálfbæra lífskjarasókn. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að opna þessa umræðu og gefa mér tækifæri til að ræða þetta mál. Undanfarin tvö ár hefur hagvöxtur verið viðvarandi og hár hér á landi í alþjóðlegum samanburði, kaupmáttaraukning umtalsverð og atvinnuleysi hefur hvergi gengið eins hratt niður og á Íslandi á þessum tíma. Það sem af er þessu ári hefur atvinnuleysi verið 1,5 prósentustigum minna en á sömu átta mánuðum í fyrra og er nú um 4,8%. Í OECD-löndunum er atvinnuleysi nú um 8% og aðeins örfá lönd með minna atvinnuleysi en hér á landi. Þetta segir sína sögu. Þá hefur náðst mikill árangur með vinnumarkaðsaðgerðum. Annars vegar nefni ég átaksverkefnið Nám er vinnandi vegur en með því hafa nær þúsund atvinnuleitendum verið tryggð námsúrræði. Hins vegar hefur átakið Vinnandi vegur beinst að langtímaatvinnulausum og alls hafa 1.400 atvinnuleitendur fengið vinnu vegna átaksins. Sjávarútvegur, ferðaþjónusta og hinar skapandi greinar eflast með hverju ári sem líður. Umfangsmiklar virkjunarframkvæmdir munu áfram skapa hundruð starfa og fjöldi erlendra fjárfestingarverkefna fyrir hundruð milljarða króna er í farvatninu. Þá hefur ríkisstjórnin kynnt stórhuga og framsækna fjárfestingaráætlun sem miðar að því að auka hagvöxt og fjölga störfum enn frekar en leggur jafnframt nýjar áherslur í atvinnulífinu. Aukið veiðigjald sem sjálfstæðismenn börðust á móti fyrr á þessu ári gerir okkur mögulegt að nærfellt tvöfalda framlög til rannsókna og tækniþróunar, auk þess að skila 400 milljónum í sóknaráætlanir landshluta, sem verður veruleg lyftistöng fyrir landsbyggðina, ásamt samgöngubótum sem fjármagnaðar verða af veiðileyfagjaldi og flýta bæði Norðfjarðar- og Dýrafjarðargöngum um tvö til þrjú ár. Þá er enn í gildi skattafsláttur fyrir nýsköpunarfyrirtæki vegna rannsókna- og þróunarkostnaðar sem nemur um 1.100 milljörðum kr. á næsta ári. Þá má einnig nefna að í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á skapandi greinar, græna hagkerfið, innviði ferðaþjónustu o.fl. þar sem ekki er eingöngu einblínt á stóriðju. Með þessu er lagður mikilsverður grunnur að nýsköpun í atvinnulífinu sem kemur ekki síst litlum og meðalstórum fyrirtækjum til góða. Þá væri fróðlegt að heyra hvort þessi framfaramál verða slegin af komist sjálfstæðismenn til valda þar sem forustumenn þeirra hafa boðað afnám veiðigjaldsins fái þeir völd á ný. Það væri fróðlegt að vita hvort hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir er sammála þeim áformum flokks síns. Frú forseti. Sjálfstæðismenn klifa iðulega á því að fjárfestingar séu í lágmarki og skattheimta í hámarki, eins og hv. þingmaður gerði hér áðan. Vissulega hefur hrunið og afleiðingar þess dregið verulega úr fjárfestingum en þær eru þó meiri nú en 1995 og 2002 þegar sjálfstæðismenn og Framsóknarflokkur stjórnuðu.  Alþjóðlegur samanburður um skattlagningu á fyrirtæki sýnir að óvíða í OECD-ríkjunum er tekjuskattur á fyrirtæki lægri en hér á landi og þessir skattar eru til dæmis miklu hærri annars staðar á Norðurlöndunum og hið sama gildir um tryggingagjaldið sem er væntanlega hvað lægst hér á landi meðal OECD-ríkjanna. Hv. þingmaður spurði um áhrifin á neðanjarðarhagkerfið og þá peninga sem þar eru faldir og koma ekki til skatts. Við höfum öll af því áhyggjur og ríkisstjórnin hefur sérstaklega verið að skoða í samráði við atvinnulífið hvernig á þessu megi taka. Ég vil segja það, virðulegi forseti, að svartagallsraus stjórnarandstöðunnar um skattpíningu þessarar ríkisstjórnar er tilefnislaust og ágætt að nefna hér í lokin að af 120 stærstu fyrirtækjunum hafa 80 farið í gegnum endurskipulagningu á síðastliðnum þrem árum en það er hluti af hreingerningu eftir hrunið og valdatíma stjórnar Sjálfstæðisflokks í Stjórnarráðinu. Merkin um aukin umsvif í atvinnulífinu og lífskjarasókn landsmanna blasa því alls staðar við.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Framsóknarflokkurinn hefur ætíð lagt mikla áherslu á atvinnumál og að atvinna sé grunnurinn undir velferð landsmanna og allri okkar samfélagsneyslu. Þegar hæstv. forsætisráðherra kemur síðan hingað og talar um að ríkisstjórnin hafi í hvívetna og á öllum sviðum verið að vinna í því að bæta umgjörð atvinnulífsins verður maður nær orðlaus. Það er hægt að taka nýlegt dæmi úr ferðaþjónustunni þar sem hugmyndir ríkisstjórnarinnar snúa að því að hækka skatt á gistingu þannig að verð á henni yrði með því hæsta sem gerist í allri Evrópu. Það kviknar einhvers staðar ljós, það er einhvers staðar vonarneisti í því að byggja upp atvinnu og sækja fram, ráðast í fjárfestingar í atvinnu, eins og er í ferðaþjónustunni þar sem við förum vítt og breitt um landið. Mjög margir aðilar hafa verið að skoða möguleika á því að byggja við gistirými. Oft og tíðum eru þetta einmitt einyrkjafyrirtæki, fjölskyldufyrirtæki og annað því um líkt. Það kviknar örlítið ljós - og hvað gerir ríkisstjórnin? Hún gerir allt sem hún getur til að slökkva þetta ljós. Því miður höfum við séð þetta í allt of ríkum mæli hjá sitjandi ríkisstjórn. Við sáum þetta líka á Grundartanga þegar ríkisstjórnin hugðist með síðustu fjárlögum skattleggja fyrirtæki þar um þrefaldan hagnað þess, einn stærsta vinnustaðinn á Akranesi. Það skortir algerlega á skilning þegar kemur að atvinnumálum. Hins vegar er hægt að segja eitt. Það býr kraftur í þessari þjóð og þegar maður fer um er ríkur vilji hjá fólki vítt og breitt um landið sem rekur lítil, meðalstór og stór fyrirtæki til að sækja fram og veita fólki atvinnu. Það er á engan hátt hægt að segja að sá kraftur, sá vilji og sá þróttur 

Forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um atvinnumál, þá sérstaklega í tengslum við skatta og gjöld og hvaða stefnu stjórnvöld hafa í því efni. Ég verð þó að segja að ég er orðinn pínu þreyttur á þessari röngu umræðu, umræðu sem engin innstæða er fyrir, um eilífðarfrost og fjárfestingu sem er búin að vera á ís í mörg ár í sjávarútvegi. Hvers konar rugl er þetta þegar gögnin blasa við hvar sem litið er? Það er sérstaklega litið til Vestmannaeyja þar sem hvert fyrirtækið af öðru skilar í dag þvílíkum methagnaði að annað eins hefur ekki sést, þar sem nýtt skip upp á milljarða króna lagðist að bryggju í Eyjum í vor  Sjávarútvegurinn hefur verið að fjárfesta af miklum krafti og það er hvergi meiri bjartsýni í nokkurri atvinnugrein eins og kom meðal annars fram í könnun Gallups fyrir nokkrum vikum þar sem varla hafði mælst önnur eins bjartsýni í nokkurri atvinnugrein. Við skulum halda okkur við staðreyndir í þessu eins og reyndar flestu öðru. Það er talað um að háir skattar, skattar sem við erum með á Íslandi, hvetji til undanskota. Er það staðreyndin? Liggur eitthvað slíkt fyrir? Eru einhver gögn til um það? Það held ég ekki. Við vitum hins vegar undan hvaða skattprósentu menn voru að svíkjast fyrir hrun, það var í lægstu skattprósentunum, það var í 10% skattinum. Hverjir voru þá að forða sér undan skattgreiðslum aðrir en þeir sem voru með lægstu gjöldin? 10% skatturinn, fyrirtækjaskatturinn sem finnst hvergi nokkurs staðar í dag eins og hann var hér á landi fyrir þrem árum, það er hvergi hægt að finna svo lága prósentu í dag þótt leitað sé víða. Það er ekkert samband á milli undanskota, svartrar vinnu og skattprósentu. Engin gögn hafa verið lögð fram um það og ef þau eru til óska ég eftir að  
            

Forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu. Það er alltaf gott að fara yfir þessi mál, og nauðsynlegt. Ég vil nota tækifærið og ræða aðeins stöðu eins hóps sem mér finnst hafa gleymst í þessu öllu saman og mikilvægi þess að koma aftur í virkni fólki sem hefur misst atvinnuna. Þetta er gleymda fólkið sem er núna fallið út af atvinnuleysisbótaskrá, á ekki lengur rétt á atvinnuleysisbótum. Þetta fólk er sumt hvert á framfærslu sveitarfélaga þar sem eru mjög ströng skilyrði, m.a. mega ekki koma til neinar aðrar tekjur á heimilinu. Annað fólk er á framfærslu maka eða fjölskyldu. Eina von margra í þessari stöðu, þeirra sem hafa lengi verið atvinnulausir, sótt um störf í sífellu og varla fengið svör, er að komast á örorkubætur. Sumir eru hreinlega orðnir öryrkjar af þessari bið og þessari setu því að þetta er niðurdrepandi. Fólk þjáist orðið af þunglyndi, kvíða og doða sem leggst ofan á þá fátækt sem er augljós fylgifiskur langtímaatvinnuleysis. Þessi hópur hefur ekki átt rétt á að nýta sér ýmis góð atvinnuúrræði, eins og Vinnandi veg, vegna þess að þau eru sniðin að atvinnulausum bótaþegum. Það er skilyrði að starfsmaðurinn sé tryggður innan atvinnutryggingakerfisins. Ef hann er dottinn út úr því getur hann ekki tekið þátt í þessum úrræðum. Þessum hópi langtímaatvinnulausra þarf að sinna sérstaklega og það þarf að gera strax því að við megum engan tíma missa við að leysa vanda þessa hóps. Hann er þegar búinn að bíða allt of lengi.

Frú forseti. Ég aðhyllist þá stefnu almennt í atvinnumálum að það eigi að vera hlutverk hins opinbera, ríkisvaldsins, að skapa skilyrðin, skapa sem bestan grundvöll fyrir sem fjölbreyttasta starfsemi, sem best svigrúm fyrir framtak einstaklinganna og fyrirtækja og samtaka einstaklinga. Mér finnst áhugavert að velta fyrir mér hvort við séum í raun og veru að gera þetta. Vissulega segja menn þá grundvallarsetningu að hið opinbera eigi að einbeita sér að því að skapa skilyrðin en í raun og veru er umræðan oft efnislega á allt annan veg. Tökum orkumálin sem dæmi. Það er mjög rík krafa frá mjög mörgum þingmönnum, síendurtekið í umræðum um atvinnumál, að ríkið beinlínis fari inn í svið orkumála, hvað eftir annað, og reisi nánast með handafli verksmiðjur víða um land með því að selja orku á kostnaðarverði eins og gert hefur verið. Þetta er staðbundin handstýrð atvinnuuppbygging sem byggir á því viðhorfi að við eigum nánast að gefa frá okkur orkuna og þá eigum við að halda áfram að virkja og virkja. Önnur leið sem byggði meira á því að við mundum einbeita okkur að því að byggja upp skilyrðin væri sú að leyfa markaðnum að ákveða orkuverðið, eins og Landsvirkjun vill, virkja bara í sátt við náttúruna, koma þeirri orku sem við virkjum í sátt við náttúruna í hátt verð. Það er líklegt að grænn fjölbreyttur iðnaður sé reiðubúinn að greiða það verð. Síðum gætum við notað arðinn sem kemur inn í þjóðarbúið til að skapa skilyrðin, til að lækka skatta ef menn vilja gera það, til að greiða niður skuldir og byggja upp samkeppnissjóði til að auka fjölbreytni. Ég hvet fólk til að lesa nýlega skýrslu Seðlabankans um gjaldeyrismál í þessu ljósi. Þar er hvað eftir annað vikið að því að höfuðvandinn í íslensku atvinnulífi sé einhæfni. Það tengist líka krónunni. Í krónunni birtist ákveðin atvinnustefna. Við tökum síendurtekið, í hvert einasta skipti sem krónan fellur, 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra, í kjölfar hrunsins haustið 2008 töpuðust geysimörg störf. Forsætisráðherra nefndi 15 þúsund. Ég hef heyrt tölur frá aðilum á vinnumarkaði um að það hafi verið allt upp í 22 þúsund. Það skiptir kannski ekki öllu máli, en síðan eru liðin fjögur ár. Núverandi ríkisstjórn tók við völdum 1. febrúar 2009. Hefur henni gengið vel að endurheimta þau störf sem töpuðust í hruninu? Svarið er nei. Lítum á staðreyndir. Vinnumarkaðsrannsókn Hagstofunnar sem meðal annars kom út í morgun gefur til kynna að starfandi fólk á íslenskum vinnumarkaði í ágúst 2012 sé álíka margt og í ágúst 2011. Það er álíka margt fólk og var starfandi á íslenskum vinnumarkaði í ágúst 2010 þannig að á mælikvarða þess hversu margt fólk er á vinnumarkaði og hversu margt fólk hefur störf hefur störfum ekkert fjölgað. Það er rétt að atvinnulausum á skrá hefur fækkað en þeim sem eru ekki taldir á vinnumarkaði, þeim sem hafa dottið út af vinnumarkaðnum, og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir minntist á áðan, hefur fjölgað sem og þeim sem hafa flutt til útlanda. Þeim sem eru ekki lengur með í atvinnuleysismælingunni fjölgar en störfunum fjölgar ekki og það er afraksturinn af stjórnarstefnu hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn þakka þessa umræðu, hún er mikilvæg og sérstaklega hvað varðar samhengið milli atvinnumála og efnahagsmála. Staðreyndirnar eru mjög skýrar, atvinnuleysið hefur minnkað hratt frá hruni, hefur lækkað úr rúmum 9% eftir hrun í um 5% um þessar mundir. Hagvöxturinn hefur sömuleiðis verið stöðugur og á uppleið og er umtalsvert meiri en þekkist í nær öllum ríkjum OECD. Hann hefur verið drifinn áfram af auknum útflutningi, fjárfestingu og einkaneyslu og það er sérstakt fagnaðarefni að atvinnuvegafjárfesting hefur tekið hraustlega við sér upp á síðkastið, stefnir í 11% á þessu ári sem er rétt innan við meðaltalið frá árinu 1990 upp á 12,2%. En betur má vissulega ef duga skal og því voru það afar mikilvæg skilaboð sem ríkisstjórnin sendi frá sér síðastliðið vor um sérstakt þriggja ára átak í fjárfestingum. Þar birtist einmitt þessi mikla áhersla, sem er kannski kjarninn í atvinnustefnunni, á jafnræði milli atvinnugreina og á sérstakan stuðning við vaxtargreinar sem geta aukið þjóðartekjur okkar í framtíðinni. Þar hefur græna hagkerfið verið nefnt, skapandi greinar og ekki síst uppbygging ferðamannastaða og friðlýstra svæða sem er auðvitað forsenda þess að við náum áfram að styrkja ferðaþjónustuna í verki. Ég vil líka leggja áherslu á þá miklu yfirlýsingu um jafnræði atvinnugreina sem fólst í stofnun sameinaðs ráðuneytis atvinnuvega og nýsköpunar. Þar er grundvallaratriði að atvinnugreinarnar, hefðbundnar sem vaxandi, sitji við sama borð hvað varðar opinbera stoðþjónustu og eru miklar vonir bundnar við að þetta muni renna styrkari stoðum undir fjölbreytt atvinnulíf í framtíðinni.. Hér hefur verið rætt um svarta atvinnustarfsemi og ríkisstjórnin setti á fót verkefnið Allir vinna einmitt til að skapa sérstaka hvata fyrir starfsemi að koma upp á yfirborðið. Það hefur skilað á annað þúsund nýjum ársverkum síðan það átak fór í gang og er dæmi um þá hvata sem hægt er að nýta til þess að vinna bug á svartri atvinnustarfsemi. Þetta þarf að gera í fleiri greinum, ekki síst í ferðaþjónustu.

Virðulegi forseti. Ég kom til þessa síðasta þingvetrar á kjörtímabilinu full bjartsýni á að hér mundi eitthvað breytast. Hér hefur hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir mjög málefnalega umræðu um stöðu atvinnumála hér á landi og spyr jafnframt þeirra málefnalegu spurninga til hvaða aðgerða ríkisstjórnin ætli að grípa til að bæta starfsumhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja og hvar hafi birst áherslur ríkisstjórnarinnar til að styrkja atvinnulífið. Þá er skemmst frá því að segja að hér kemur hæstv. forsætisráðherra upp eina ferðina enn og talar um hrunið og aftur hrunið og að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn séu hrunflokkar. Þetta er ekki boðlegt. Tíma þingmanna er illa varið með því að efna til hugsanlegra málefnalegra umræðna þegar sömu svörin koma trekk í trekk eins og gömul rispuð plata. Í ljósi þessa, frú forseti, ætla ég að leyfa mér að benda á að hæstv. forsætisráðherra hefur nú setið fimm ár í ríkisstjórn og hefur haft fimm ár til þess að koma í fyrsta lagi stefnumálum sínum til framkvæmda og í öðru lagi að koma atvinnulífi af stað og minnka atvinnuleysi og koma þjóðinni á rétta braut. En nei, hér er höfðinu stungið í steininn að venju, ekki litið fram á veginn og hér er hæstv. forsætisráðherra, sjálfur hrunráðherrann, einn af þeim ráðherrum sem sat í sjálfri hrunstjórninni, Jóhanna Sigurðardóttir, ekki með neina einustu framtíðarsýn. Frú forseti. Þetta er kulnun í starfi. Ég tel að það eigi að rjúfa þing sem fyrst og boða til kosninga því að við höfum ekki efni á því sem þjóð að 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og málshefjanda, Unni Brá Konráðsdóttur, fyrir að taka upp þetta málefni núna á haustdögum sem okkur er öllum hugleikið, þ.e. stöðu atvinnumála. Nú fjórum árum eftir hrun er ljóst að við erum að vinna okkur út úr mestu efnahagserfiðleikunum og því mikilvægt að hafa skýra stefnu um hvernig stuðla eigi að öflugu og fjölbreyttu atvinnulífi til langs tíma litið. Hv. þingmaður leggur fram margar og ólíkar spurningar sem ekki er hægt að svara nema að litlu leyti í svo knappri umræðu. Ég vil leggja áherslu á þann viðsnúning sem orðinn er í stefnumótun. Horfið er frá margra ára stóriðjustefnu og áherslu á hagkvæmni stærðarinnar á öllum sviðum. Við lærum af reynslunni og leggjum áherslu á fjölbreytileika, sjálfbærni og stöðugleika til lengri tíma eins og stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur verið frá upphafi. Lögð er áhersla á grænt hagkerfi þar sem hagkerfið og atvinnulífið tekur tillit til náttúrunnar, umhverfisáhrifa og samfélagslegra þátta. Þrátt fyrir mikla efnahagsörðugleika hafa verið sköpuð skilyrði fyrir eflingu og styrkingu skapandi greina, nýsköpun og þróunarvinnu og verið er að styrkja enn frekar hugvísindi og tækniþekkingu. Það liggur fyrir að það er það skref sem þarf að taka. Átakið Nám er vinnandi vegur er hluti af því sem gripið var til á þeim tíma sem mestu erfiðleikarnir voru en það þarf að styrkja hugvísindin enn frekar. Ég tel að það sé mjög ábyrgt að leggja fram áætlun, fjárfestingaráætlun til 2015 þar sem áætlað er að sköpuð verði, ef allt gengur eftir, 4 þús. ný störf og þar af 11 þús. bein og óbein eða afleidd störf. Þetta er sóknaráætlun sem er ábyrg og gengur vonandi 

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á að þakka þeim fyrir sem hafa blandað sér í umræðuna, þetta hefur verið ágætisumræða. Það vakna nokkrar spurningar eftir ræðu hæstv. forsætisráðherra. Í fyrsta lagi kom fram í máli forsætisráðherra að umfangsmiklar virkjunarframkvæmdir væru fram undan. Það væri ágætt að fá upptalningu á því hvaða virkjunarframkvæmdir það eru og hvernig þær fara saman við þau ummæli hv. þm. Þuríðar Backman að horfið hafi verið frá slíkum hugmyndum. Þá langar mig að beina beinni spurningu til forsætisráðherra sem ég óska eftir að fá svör við: Hefur forsætisráðherra ekki áhyggjur af því sem birtist okkur í tölum Hagstofunnar, að störfum er ekki að fjölga? Það kemur fram svart á hvítu í tölum Hagstofunnar að störfum hefur ekki fjölgað þrátt fyrir að forsætisráðherra hafi á kjörtímabilinu margoft lýst því yfir að stefna ríkisstjórnarinnar sé að fjölga störfum um 25–29 þúsund, hef ég heyrt. Það kom fram í ræðu hv. stjórnarþingmannsins Þuríðar Backman að gert væri ráð fyrir 4–15 þús. nýjum störfum til ársins 2015. Engu að síður sýna gögnin okkur að störfum er ekki að fjölga. Það hefur greinilega ekki náðst árangur með því plani sem hingað til hefur verið fylgt. Þá langar mig að ítreka þá spurningu við hæstv. ráðherra hvort það megi búast við skattalækkunum til framtíðar. Eða má atvinnulífið búast við því að sömu stefnu skattahækkana verði fylgt áfram inn á næsta kjörtímabil, enda hafa ríkisstjórnarflokkarnir lýst því yfir að þeir óski eftir áframhaldandi umboði til að stjórna landinu? Er það stefna ríkisstjórnarinnar að lækka skatta á fyrirtæki til framtíðar eða er stefna ríkisstjórnarinnar að hækka skatta enn frekar og gera eins og nýja fjárlagafrumvarpið gefur upp, framkvæma þá stefnubreytingu að 

Hæstv. forseti. Mér finnst stjórnarandstaðan, a.m.k. sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, vera við sama heygarðshornið og áður. Það virðist eins og  Ríkisstjórnin hefur gert mjög marga hluti til að örva hagvöxt og atvinnulífið. Ég nefni fjárfestingaráætlunina. Hún væri ekki til ef við hefðum ekki náð veiðigjaldinu fram en um það þurftum við að berjast við Sjálfstæðisflokkinn, hann barðist gegn því á síðasta þingi. Þá væri nýr Herjólfur kannski ekki í augsýn eða Landeyjahöfn  Varðandi þær tölur sem hér voru nefndar frá Hagstofunni, þá verða menn líka að horfa á tölur frá Hagstofunni sem segja að störfum hefur fjölgað á vinnumarkaði á milli annars ársfjórðungs 2011 og 2012 um 2.100  
            

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, með síðari breytingum. Hér er mælt fyrir frumvarpinu í annað sinn en frumvarpið hlaut ekki endanlega afgreiðslu umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis á 140. löggjafarþingi. Farið var yfir þær umsagnir sem bárust nefndinni og leiddu athugasemdir Vegagerðarinnar til dálítilla breytinga á frumvarpinu sem hér er mælt fyrir. Í frumvarpi þessu er lögð til breyting á gildandi lögum um mat á umhverfisáhrifum en tilgangur breytingarinnar er fyrst og fremst að koma til móts við athugasemdir ESA er varða innleiðingu Íslands á einstökum ákvæðum tilskipunar 85/337/EBE. Markmiðið með frumvarpinu er að uppfylla ákvæði tilskipunarinnar og koma til móts við athugasemdir ESA ásamt því að gera einstakar lagfæringar á lögum sem þörf er talin á í ljósi reynslunnar. Mun frumvarpið hafa þau áhrif að fleiri framkvæmdir þarf að tilkynna til Skipulagsstofnunar til ákvörðunar um mat á umhverfisáhrifum. Umhverfisráðuneytinu bárust athugasemdir ESA með bréfi sem dagsett var 1. febrúar 2010. Þar er vísað til þess að í ljósi dómsniðurstöðu Evrópudómstólsins í máli nr. C-255/08 hafi ESA ákveðið að hefja skoðun á innleiðingu EES/EFTA-ríkjanna á tilskipun 85/337/EBE. ESA gerir athugasemdir við innleiðingu tilskipunarinnar í lög um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Að mati ESA uppfyllir Ísland ekki ákvæði tilskipunarinnar hvað varðar þau viðmið sem koma fram í 1. og 2. viðauka laga um mat á umhverfisáhrifum. Athugasemdirnar fjalla um þau viðmiðunarmörk framkvæmda er varða stærð og staðsetningu framkvæmdanna sem er að finna í umræddum viðaukum. Enn fremur gerir ESA athugasemd við orðalag nokkurra annarra ákvæða viðaukanna. Evrópudómstóllinn hefur fjallað um ákvæði tilskipunarinnar í nokkrum dómum sínum og var túlkun Evrópudómstólsins á tilskipuninni skoðuð og tekið mið af niðurstöðu dómstólsins í þeim málum við vinnslu frumvarpsins. Helstu nýmæli í frumvarpinu eru þau að gerð er tillaga um að framkvæmdir þær sem eru matsskyldar samkvæmt 5. gr. laganna og tilkynningarskyldar til ákvörðunar um mat á umhverfisáhrifum samkvæmt 6. gr. laganna verði flokkaðar í þrjá flokka, flokk A, B og C. Í flokk A falla þær framkvæmdir sem eru matsskyldar samkvæmt núgildandi lögum og finna má í 1. viðauka laganna. Í flokki B er að finna þær framkvæmdir sem kunna að vera háðar mati á umhverfisáhrifum samkvæmt núgildandi lögum og falla undir 2. viðauka. Í flokki C eru þær framkvæmdir sem fallið hafa utan viðmiðunarmarka þeirra framkvæmda sem tilgreindar eru í 2. viðauka og nauðsynlegt þykir í ljósi athugasemda ESA að bæta við viðauka gildandi laga. Lagt er því til að í stað þriggja viðauka verði tveir viðaukar. Í 1. viðauka verða tilgreindar þær framkvæmdir sem falla í tilgreinda flokka, A, B og C, en í 2. viðauka er að finna ákvæði þau sem eru í 3. viðauka núgildandi laga með viðbótum, þannig að um einfaldari framsetningu er að ræða. Gerðar eru breytingar á einstökum ákvæðum viðaukanna til að þau falli betur að ákvæðum tilskipunarinnar og þótti ástæða til að gera orðalag skýrara á nokkrum stöðum. Enn fremur er gerð breyting á 3. gr. laga nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana. Í lögum um umhverfismat áætlana segir að lögin gildi um umhverfismat þeirra skipulags- og framkvæmdaáætlana og breytinga á þeim sem marki stefnu er varði leyfisveitingar til framkvæmda sem tilgreindar eru í lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Áætlanir með framkvæmdum sem falla undir C-flokk framkvæmda eru ekki taldar marka stefnu er varðar leyfisveitingar til framkvæmda og eru því undanskildar umhverfismati áætlana. Gerð er tillaga að breyttri uppsetningu 1. viðauka þar sem framkvæmdir samkvæmt núgildandi 1. og 2. viðauka eru númeraðar. Framkvæmdir eru flokkaðar saman og tilgreint er hvort viðkomandi framkvæmd falli í flokk A, B eða C. Í frumvarpinu er gerð tillaga að mismunandi málsmeðferð hvers flokks framkvæmda fyrir sig. Varðandi matsskyldar framkvæmdir, sem er að finna í 1. viðauka núgildandi laga og gerð er tillaga um að falli í flokk A, verður um óbreytta málsmeðferð að ræða frá núgildandi lögum. Hvað varðar þær framkvæmdir sem kunna að vera háðar mati á umhverfisáhrifum samkvæmt núgildandi 2. viðauka laganna og gerð er tillaga um að falli í flokk B verður einnig um óbreytta málsmeðferð að ræða. Fyrir þær framkvæmdir sem fallið hafa utan viðmiðunarmarka núgildandi laga og gerð er tillaga um að verði tilkynningarskyldar og falli í flokk C í samræmi við athugasemdir ESA er í frumvarpi þessu gerð tillaga að einfaldari málsmeðferð en lagt er til varðandi þær framkvæmdir sem falla í flokk B. Markmið einfaldari málsmeðferðar í flokki C er að stytta þann tíma sem tekur Skipulagsstofnun að taka ákvörðun um matsskyldu. Gerðar verða vægari kröfur til framkvæmdaraðila um skil á gögnum með tilkynningu um framkvæmdir í flokki C til Skipulagsstofnunar. Enn fremur er gert ráð fyrir styttri tímafrestum fyrir Skipulagsstofnun fyrir þessar framkvæmdir til að taka ákvörðun um matsskyldu og verður stofnuninni heimilt en ekki skylt að leita umsagnar vegna slíkra framkvæmda. Með framangreindum breytingum verður komið til móts við athugasemdir ESA. Virðulegur forseti. Ég hef rakið hér meginefni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Það er hálfkaldranalegt að taka þátt í umræðu um þetta frumvarp eftir að það átti að fara fram áðan atvinnuuppbyggingarumræða sem varð nú að litlu, a.m.k. miðað við svör forsætisráðherra, því að í þessu frumvarpi er enn frekar þrengt að fyrirtækjum í landinu. Hér er verið að setja atvinnugreinar undir sérstaka viðauka, 1. og 2. viðauka, og þrengja að þeim vegna þess að hér er um að ræða fjölgun tilkynningarskyldra framkvæmda. Þetta er mikill pappír hérna og málið er lagt fram í annað sinn. Það væri óskandi að ríkisstjórnin gæti haft svona mikinn hraða á þeim málum sem skipta raunverulegu máli fyrir landsmenn en hér er þetta EES-mál og þau virðast alltaf njóta forgangs í þinginu. Undir 1. viðauka flokkast landbúnaður, skógrækt og fiskeldi, námuiðnaður, orkuiðnaður, framleiðsla og vinnsla málma, steinefnaiðnaður, efnaiðnaður, matvælaiðnaður, textíl-, leður-, timbur- og pappírsiðnaður, gúmmíiðnaður og grunnvirki. Svona má lengi telja. Það er verið að innleiða einhverjar tilskipanir sem eiga alls ekki við hér á landi, eins og til dæmis með námuiðnaðinn, og svo er í 2. viðauka enn frekari útfærsla. Hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra kom inn á að það væri um rýmkun að ræða og að 2. viðauki mundi gera tilslökun varðandi sambærilega málsmeðferð og var í 3. viðauka. Getur ráðherrann farið betur ofan í það hvað átt er við með 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og athugasemdina. Því er í sjálfu sér fljótsvarað. Hér erum við að tala um lagabreytingu sem byggir á þessum dómi og þar með athugasemdum ESA þannig að hér er ekki um að ræða nýtt EES-mál heldur viðbrögð við þessum athugasemdum. Það eru engar breytingar á þeim framkvæmdum sem falla undir lögin, þ.e. þessi upplestur hv. þingmanns hefði verið óbreyttur upp úr núgildandi viðaukum. Breytingin er sú að í stað þess sem nú heitir í frumvarpinu A- og B-hluti bætist við C-hluti í samræmi við athugasemdir ESA og er ætlað að tilkynna þær framkvæmdir þó að þær falli undir stærðarmörkin. Það er bara í samræmi við dóminn. Vegna þess og til að koma í veg fyrir það að um íþyngjandi ákvarðanir sé að ræða eins og nokkurs er kostur freistuðum við þess að tryggja einfaldari málsmeðferð í þessum flokki til að stytta tímann sem það tekur Skipulagsstofnun að taka ákvörðun um matsskyldu. Við gerum vægari kröfu til framkvæmdaraðila um skil á gögnum og styttri tímafresti fyrir Skipulagsstofnun, meðvituð um að þetta er viðkvæmt samspil atvinnulífsins og regluverksins. Viðbrögð okkar við athugasemdum ESA fela í sér þessa breytingu sem er í þágu skýrara eftirlits en jafnframt af fullum skilningi gagnvart atvinnulífinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið sem er raunverulega ekki fullnægjandi því að hér er verið að vísa í dóm sem hefur fallið en í greinargerðinni eru taldir upp einir sjö, átta dómar sem fallið hafa hjá Evrópudómstólnum. Það er notað sem rök í þessu máli og að ESA hafi komist að niðurstöðu um að við þyrftum að breyta okkar löggjöf vegna þeirra. Það sýnir enn og aftur að dómar Evrópudómstólsins hafa áhrif hér á landi. Í hvaða dóm er ráðherrann nákvæmlega að vísa sem varð svo afdrifaríkur að farin var þessi leið að því er ráðherrann kallar einfaldari og styttri málsmeðferð eins og hún telur að sé verið að fara í? Það var orðið tímabært að reyna að stytta málsmeðferðina í umhverfismálum á Íslandi því að oft og tíðum hefur hún verið afar löng og farið langt fram úr þeim mörkum sem stjórnsýslulögin segja til um. Það er ágætismarkmiðsgrein ef það á að takast með frumvarpi þessu og óska ég öllum aðilum til hamingju með það því að það var löngu orðið tímabært. Þetta þarf samt að skýra betur. Um hvaða dóm er verið að tala og hvað nákvæmlega í dómi Evrópudómstólsins varð til þess að þessar breytingar voru gerðar? Úr því að ráðherrann telur frumvarpið ívilnandi fyrir íslenska stjórnsýslu, stytta tímamörk og gera atvinnulífinu auðveldara fyrir spyr ég: Hvað í dómnum útskýrir það? Samkvæmt þessu frumvarpi virkar það ekki á mig sem verið sé að einfalda stjórnsýsluna heldur langtum frekar, eins og venja er, að flækja hana enn frekar.

Frú forseti. Ég þakka enn ágæt skoðanaskipti og sérstaklega hvatningu og upplífgandi orð þingmannsins um samskipti umhverfismála og atvinnulífs. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að í greinargerðinni eru nefndir sjö til átta dómar sem vísað er til þar, en eins og kom fram í framsögu minni vísa þær athugasemdir sem ESA sendi til umhverfisráðuneytisins með bréfi sem dagsett var 1. febrúar 2010 sérstaklega til dómsniðurstöðu Evrópudómstólsins í einu máli, þ.e. í máli sem merkt er C-255/08, og á grundvelli þess dóms ákveður ESA að hefja skoðun á innleiðingu þessarar tilskipunar hjá öllum EES- og EFTA-ríkjunum og gerir athugasemdir á grundvelli þeirrar skoðunar við innleiðingu tilskipunarinnar í íslenskan rétt. Það er sérstaklega þá þannig að ESA gerir athugasemdir við viðmiðunarmörk framkvæmda, þau sem fram koma í viðaukunum, sem varða stærð og staðsetningu framkvæmdanna sem eru í ákvæðum 1. og 2. viðauka í lögunum eins og þau líta út núna og falla sem sagt inn í A- og B-hluta í nýja frumvarpinu. Eins og hér hefur áður komið fram er viðbót við viðaukana, þ.e. C-hluti framkvæmdanna, en ætlunin með framsetningunni er að úrvinnsla þeirra mála sé eins hnökralaus og nokkurs er kostur og til þess stendur einlægur vilji.

Forseti. Hér er komið mál öðru sinni eða öllu heldur þriðja sinni til þings þannig að það er ekki rétt hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að það beri brátt að og sé sett í forgang á undan brýnum málum sem leysa þarf fyrir fólkið í landinu. Málið er nokkurn veginn óbreytt frá því að það var flutt hér í fyrra. Mér skilst, og kannski hefur það komið fram í ræðu hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra án þess að ég hafi tekið eftir því, að það séu örlitlar breytingar á ákvæðum um vegi. Að öðru leyti eru þetta sömu efnislegu breytingarnar í framhaldi af athugasemdum ESA til umhverfisráðuneytisins og athugun á þeim dómum sem koma við þetta mál. Það þarf auðvitað að athuga á ný í umhverfis- og samgöngunefnd. Þar að auki eru lagatæknilegar breytingar og tilraun til einföldunar í þessum bálki. Efnisbreytingarnar eru fyrst og fremst breytingar á viðmiðunarmörkum. Það er merkilegt að þær athugasemdir sem ESA gerir ríma við gagnrýni sem verið hefur innan lands á þessi lög og viðmiðunarmörk allt frá því að lög um mat á umhverfisáhrifum voru sett fyrir sennilega rúmum áratug. Ég ætla ekki að fara yfir þau atriði. Þau eru of mörg til þess. Ég vil bara nefna nokkur. Skógrækt er nú, eins og ég skil það, öll tilkynningarskyld. Eitthvað af henni var áður í 2. viðauka og var metið hverju sinni. Það er samkvæmt réttum skilningi á þeim leiðarlögum sem spretta fram af samstarfi okkar við aðrar Evrópuþjóðir. Ég tel að það sé jákvætt. Í skógrækt felst veruleg breyting á landnýtingu. Skógrækt hefur margs konar áhrif, oftast jákvæð. Hún hefur meðal annars áhrif á landslag sem ekki eru alltaf jákvæð. Eins og rakið er hér í greinargerðinni eru Íslendingar nú loksins orðnir aðilar að landslagssáttmálanum. Ég óska okkur til hamingju með það af því að ég held að það hafi ekki komið fram í þessum sal áður. Við höfum auknar skyldur í þessu efni. Undir það verðum við að beygja okkur, líka skógræktarmenn. Ég held að það verði þeim og landinu til heilla þegar fram í sækir. Ég vil hins vegar gera athugasemd við að ráðherrann heldur sig við 200 hektara mörkin í frumvarpinu og ætlast til að skógrækt á minna flatarmáli komi ekki til skoðunar við mat á umhverfisáhrifum. Ég tel og hef lengi talið að það séu allt of víð vikmörk. Í umræðunni áðan var talað um íslenskar aðstæður. Ég held að íslenskar aðstæður séu þær að við eigum að hafa þrengri vikmörk hér á landi, hvað sem Evrópuríkjunum líður. Það er ekki til þess að trufla skógræktarmenn heldur til þess að skógræktin sé skipuleg og í samræmi við þá landnýtingu og það landslag sem við viljum viðhalda í byggðum okkar. Fleira er gert með þessu frumvarpi. Til dæmis er ákvæði um efnistöku á hafsbotni og á landi. Þau eru aukin með því að svokölluð haugsetning er sett þar inn og undir sömu skilyrði. Ég held að það sé mjög jákvætt. Menn verða að vita hvað þeir ætla að gera við efni sem þeir grafa upp af hafsbotni eða landi, svo sem úr jarðgöngum, og verða að ganga frá því á einhvern hátt. Þótt umhverfisrétturinn hafi þroskast og þróast hér í allmörg ár, þau eru nú kannski ekki nema um það bil 20, virðast náttúra Íslands og landamæri umhverfisréttar ná að flæðarmálinu. Það er kominn tími til að afgangurinn af Íslandi sé undir sömu reglur settur og landið sjálft. Hér eru sett skilyrði um að uppsett afl í vatnsorkuverum sé lækkað í 200 kílóvött. Ég held að það sé jákvætt. Eins er hér nýr kafli um vindbú, sem er gott nýyrði, o.s.frv. sem verður fróðlegt að skoða betur í nefndinni. Ég vil sérstaklega taka fram að ég tel það góða breytingu á listanum, sem var 3. viðauki en verður nú 2. viðauki, sem varðar forsendur fyrir ákvörðun um matið, þ.e. forsendurnar sem á að horfa á þegar ákveðið er hvort tiltekin framkvæmd sé matsskyld eða ekki. Þar er bætt við að taka skuli tillit til þess ef svæðið er á náttúruminjaskrá, ef það er á náttúruverndaráætlun frá þinginu eða ef það er á verndarsvæði samkvæmt þingsályktunartillögu um rammaáætlun. Fundið var að því í einstaka umsögnum í fyrra en ég tel að það sé alveg sjálfsagt mál. Þetta eru svæði á leið til friðlýsingar, þau hafa auðvitað ákveðna stöðu sem slík sem á að viðurkenna í ferli eins og þessu. Það verður að sjálfsögðu að taka tillit til þessa við ákvörðun um hvort meta á umhverfisáhrif framkvæmda sem menn fyrirhuga á þessum svæðum. Lög um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda og fleiri lagabálkar í umhverfisrétti hafa fengið orð fyrir að vera flóknir. Menn hafa talað um skriffinnsku og mikið leyfabákn. Það er að sumu leyti rétt, þannig verður það að vera að einhverju leyti. Við erum að reyna að verja rétt almennings. Við erum að reyna að vernda náttúru og umhverfi. Við erum líka að skapa öryggi fyrir fyrirtæki, atvinnulíf og framkvæmendur. Mér sýnist að með þessu frumvarpi sé verið að reyna að einfalda málið ef eitthvað er, að setja skýrari reglur og gera uppsetningu þeirra betri. Við þurfum að halda áfram með það í umhverfisrétti og í umhverfislöggjöfinni. Mér hefur stundum komið til hugar að kannski sé tími til kominn að stofna einhvers konar samgöngumiðstöð fyrir þá sem eiga helst undir þessa löggjöf, fyrirtæki og atvinnurekendur, en líka fyrir þá sem vilja gera athugasemdir og kynna sér málin. Það er stundum í öðrum fræðum og öðrum stöðum, einkum í umræðu um innflytjendur og flóttamenn, kallað á ensku „one stop shop“, ég veit ekki hvað ætti að kalla það á íslensku en best væri að kalla það samgöngumiðstöð, þannig að menn geti á einum stað fengið yfirlit yfir það sem þeir eiga að gera og jafnvel skilað inn plaggi sem unnið væri fyrir þá inn í leyfisumsóknir og skýrslur, eða að minnsta kosti gefnar góðar leiðbeiningar um það hvernig það ætti að gera. Vegna þeirrar umræðu sem fram fór í andsvörum áðan sakna ég hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur úr salnum vegna þess að hún þarf að veita svör við því eftir gagnrýni sína á frumvarpið og þessa lagabálka alla hvort hún stefnir í raun og veru að því að Ísland sé aðili að samstarfinu á efnahagssvæði Evrópu. Þetta er þaðan, þetta er ekki í tengslum við umsóknina að Evrópusambandinu. Þetta er ósköp einfaldlega í framhaldi af aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu sem samþykkt var hér fyrir 17 eða 18 árum með meirihlutafylgi úr þeim flokki sem þingmaðurinn er fulltrúi fyrir á þinginu. Það væri fróðlegt að vita hvernig háttar til í Framsóknarflokknum, sérstaklega í heilabúinu á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, hvort hún styður í raun aðildina að Evrópska efnahagssvæðinu eða hvort hún hefur aðrar hugmyndir um framtíðarsamstarf Íslands 

Forseti vill biðja hv. þingmann að gæta orða sinna.

Forseti. Ég vissi ekki að hér væri bannað að nefna það sem er innan í höfðinu á þingmönnum, en ég skal gæta þess að vega ekki að einum eða neinum, allra síst að hv. þingmanni. Það verður svo að lokum hlutskipti mitt að segja það í tilefni af orðum Vigdísar Hauksdóttur og reyndar þeirri gagnrýni á umhverfislöggjöfina og regluverkið í kringum mat á umhverfisáhrifum, sem oft kemur fram og er skiljanleg, að hugsunin með því er ekki að þrengja að atvinnulífinu, að fyrirtækjunum, að fólki sem vill ráðast í framkvæmdir, þvert á móti. Góðar reglur og ferlar sem upp eru settir í stjórnsýslunni eiga einmitt að hjálpa fyrirtækjum, framkvæmendum og atvinnulífinu við að fara í framkvæmdir og reka fyrirtæki sín og halda uppi störfum í landinu. Ef menn aga sig til þess að hlíta þeim reglum sem til þarf til þess að virða rétt annarra, almennings, og sjónarmið um náttúruvernd og umhverfisvernd komast þeir einmitt hjá þeim deilum og vandræðum sem íslensk fyrirtæki og aðrir hlutar af atvinnulífinu hafa lent í hvað eftir annað miklu síðar í framkvæmdaferlinu þegar það veldur verulegur vandræðum og miklum kostnaði og hefur jafnvel endað með því að fyrirtækin hafa gefist upp vegna þess að endirinn var ekki skoðaður í upphafi.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Það er rétt, eins og komið hefur fram, að málið hefur áður komið inn í þingið og frumvarpið sem nú liggur fyrir er að því er virðist í lítið breyttri mynd. Það er ánægjulegt að hæstv. umhverfisráðherra gat komið með málið þetta snemma inn í þingið nú í haust þannig að nefndin hafi góð tök á að vinna það og geti farið yfir það með uppbyggilegum en um leið gagnrýnum hætti. Ég ætla ekki að fara efnislega í málið að svo stöddu. Ég vildi bara geta þess í samhengi við þá umræðu sem hér hefur átt sér stað um flækjustigið í löggjöfinni á þessu sviði að ég teldi að einhvers konar heildarúttekt eða yfirferð yfir ferlana á þessu sviði þyrfti að eiga sér stað. Þá væri auðveldara fyrir okkur sem tökum þátt í að samþykkja lög um þetta efni fyrir stjórnvöld, sem eiga að fylgja þeim eftir, og fyrir þá aðila sem að málinu koma, hvort sem um er að ræða sveitarfélög, fyrirtæki, einstaklinga eða almenning, að átta sig á því hvaða skilyrðum þarf að framfylgja til að tilteknar framkvæmdir eða aðgerðir fái lögformlega meðferð. Þá verði í fyrstu reynt með einhverjum hætti að greina hvernig staðan er í dag og síðan verði í framhaldinu leitað leiða til að einfalda ferlið. Ég held að þó að við séum öll sammála um að mikil þörf sé á því að málsmeðferð á þessu sviði sé vönduð, að ákvarðanir séu ekki teknar nema að vel athuguðu máli o.s.frv., sé hægt að ná þeim markmiðum án þess að við búum við það sem ég vil leyfa mér að kalla mikið flækjustig löggjafar og regluverks á þessu sviði. Ég held að við getum haldið í vandaða og góða málsmeðferð en þó einfaldað ferla, einfaldað regluverk. Ég held að það sé afar mikilvægt. Ég hef setið um nokkurt skeið í umhverfisnefnd, nú í umhverfis- og samgöngunefnd. Ég verð að játa að með hverju árinu sem líður á ég sem þingmaður, sem er þó með bakgrunn í lögfræði, erfiðara með að átta mig á hvernig regluverk á þessu sviði virkar. Mér finnst á hverju hausti og hverju vori að við séum að fjalla um nýjar reglur, nýja löggjöf, ný frumvörp sem horfa því miður flest í þá átt að flækja stöðuna frá því sem verið hefur en eru ekki til einföldunar. Ég vona að við getum náð sátt um að fara fyrst í einhvers konar greiningarvinnu og að síðan gerum við tillögur að einföldun í þessum efnum. Ég er sannfærður um að það er hægt að ná slíkum markmiðum án þess að fórna markmiðum um góða málsmeðferð því að málsmeðferðin verður ekkert endilega betri þó að stofnanir og aðilar úti í bæ standi endalaust í bréfasendingum og skýrslugerð.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, með síðari breytingum. Með þessu frumvarpi er verið að flokka framkvæmdir í A, B og C. Síðan er verið að leggja inn að þessar framkvæmdir í A, B og C skuli háðar mati á umhverfisáhrifum samkvæmt gildandi lögum og að samhliða eigi að setja reglugerðir um A, B og C þannig að málsmeðferðin verði ekki sú sama hvað varðar A, sem er erfiðasti flokkurinn ef við getum orðað það svo, B sem er miðflokkur og C sem er þá um einfaldari framkvæmdir. Væntanlega er sú hugsun að baki þessari flokkun. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort samhliða þessu frumvarpi fylgi reglugerð um hvaða gögn skuli fylgja í hverjum flokki fyrir sig þannig að um leið og frumvarpið verði að lögum liggi það ljóst fyrir. Hér stendur í b-lið 7. gr. að í stað orðsins „ráðherra“ í 5. mgr. komi „úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála“ og ég spyr: Þýðir það að málum sem vísað er til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála verði ekki hægt að vísa til æðra stjórnvalds sem er þá ráðherra eða er breytingin sú að úrskurði þeirrar nefndar verði hægt að vísa til ráðherra eða jafnvel fara með til dómstóla? Þetta er allt vegna þess að margfræg stofnun, ESA, hefur gert athugasemdir við hitt og þetta og ég ætla líka að taka fram að það er dálítið skondið að sjá í íslenskum lögum, á bls. 3 er það, talað um kjarnorkuver og aðra kjarnakljúfa vegna þess að maður hefur á tilfinningunni að þetta sé víðs fjarri því sem við Íslendingar eigum nokkurn tíma eftir að standa frammi fyrir. Sömu sögu er að segja um ýmislegt varðandi járnbrautir á milli landamæra, það er harla sérkennilegt að hugsa sér það á Íslandi. Þetta var frekar útúrsnúningur en hitt vegna þess að þetta virðist augljóslega bein þýðing og þar af leiðandi fest með þessum hætti. Í VII. kafla á bls. 17, um mat á áhrifum, er talað um að breytingarnar munu hafa í för með sér fjölgun tilkynninga til ákvörðunar um matsskyldu til Skipulagsstofnunar frá framkvæmdaraðilum. Það gefur augaleið. Síðan er reynt að draga úr áhrifum þeirrar fjölgunar með einfaldri málsmeðferð. Þá erum við komin að þeirri reglugerð sem ég ræddi áðan og hvort ljóst sé að hún liggi samhliða frumvarpinu verði það að lögum frá hinu háa Alþingi. Annað vekur furðu mína sem fyrrverandi sveitarstjórnarmanns og það er á bls. 18 þar sem stendur: „Mun breytingin hafa í för með sér aukið álag á sveitarfélög vegna fjölgunar umsókna til sveitarfélaga um framkvæmdaleyfi.“ Það er nú einu sinni þannig að engar framkvæmdir geta farið fram í sveitarfélögum nema kannski tíu fermetra skúr í garðinum heima hjá manni öðruvísi en að umræddur aðili fái framkvæmdaleyfi hjá sveitarfélaginu. Ég átta mig ekki alveg á í hverju þetta er fólgið og vænti þess að ráðherrann útskýri það aðeins frekar. Kannski misskil ég það sem þarna stendur en ég tel svo ekki vera vegna þess að framkvæmdir eru bundnar ákveðnum leyfum og skipulagi í hverju sveitarfélagi. Sveitarfélögin eru þeir aðilar sem veita framkvæmdaleyfi. Í fylgiskjali I á bls. 45 stendur: „Niðurstaða ráðuneytisins er að aukin vinna verður hjá sveitarfélögum vegna ákvæðis 7. gr. um að við útgáfu leyfis skuli leyfisveitandi kynna sér tilkynningu framkvæmdaraðila og ákvörðun Skipulagsstofnunar um matsskyldu.“ Ég tel þetta hanga saman við það að sveitarfélögin verða að gefa út framkvæmdaleyfi til að hægt sé að hefja framkvæmdir á þessu sviði. Ég þekki það að mál eru oft lengi í meðförum Skipulagsstofnunar. Mörg mál eru lengi í meðförum þegar kanna þarf og fara í mat á umhverfisáhrifum, bæði stórum og smáum, og ég spyr: Telur ráðherra ekki að tvennt þurfi að gerast, að fjölga þurfi þeim starfsmönnum sem sinna þessu verkefni hjá Skipulagsstofnun og setja skýrari mörk um afgreiðslutíma, sömuleiðis að hjá úrskurðarnefnd séu tímatakmörkin virt? Í ljósi þess sem þegar er í samfélaginu spyr ég hvort ráðherrann telji ekki ástæðu til að fjölga nefndarmönnum eða aðilum sem vinna samhliða með nefndinni.

Virðulegur forseti.

Báknið burt, báknið burt.

Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var eiginlega lengri útgáfan af andsvari með allnokkrum spurningum en ég skal gera mitt besta til að svara þeim eins og þær komu fram. Í fyrsta lagi langar mig að þakka fyrir umræðuna og segja almennt að það er töluverð viðleitni ráðuneytisins að setja viðaukana skýrara fram en áður hefur verið gert, þ.e. með því að setja viðaukana upp í töflur þar sem hver tegund framkvæmda er listuð upp og hafa síðan skilin milli A, B og C á sama stað en ekki í sérstökum aðgreindum viðaukum, einmitt ætlað til þess að vera nær því að vera eins og handbók fyrir framkvæmdaraðila. Þá er fljótlegt og auðvelt að átta sig á því hvar mörkin liggja og í hvern þessara þriggja flokka viðkomandi áform falla. Hér er mikið talað um tíma, flækjustig og því um líkt en menn haft virkilega lagt höfuðið í bleyti til að finna leið til að gera málin skýrari og einfaldari. Við erum í þeirri stöðu að löggjöf hjá Evrópska efnahagssvæðinu er nokkuð forskrifuð í mörgum efnum, m.a. þessum, þannig að umræðan ætti kannski frekar að fjalla um framsetningu málsins vegna þess að við erum bundin af þessum samningum. ESA gefur okkur ákveðna leiðsögn og hún varðar mjög einfaldan hlut, þann að sá flokkur framkvæmda sem áður féll utan viðaukanna er nú kominn undir þetta ljós. Þá segjum við: Gott og vel, við erum komin með miklu fleiri framkvæmdir og áform sem falla undir löggjöfina. Höfum það þá eins skýrt og einfalt og nokkurs er kostur. Það er markmiðið. Vegna spurningar hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur er því til að svara að reglugerð er í smíðum sem lýtur sérstaklega að þessari fjölgun tilkynninga sem falla undir C-flokkinn. Að öðru leyti eiga við núgildandi reglugerðir að því er varða flokk A og B. Hv. þingmaður spurði líka um stöðu úrskurðarnefndar og Skipulagsstofnunar. Ég tek undir þau áhyggjuorð og styð þau sjónarmið sem koma fram í athugasemd þingmannsins að því er varðar þá staðreynd að við þurfum bæði fólk og fjármagn til að geta uppfyllt væntingar um hraða og gagnsæja málsmeðferð. Ég vænti þess að eiga hauk í horni hjá hv. þingmanni þegar kemur að því að afgreiða fjárlög í þágu þeirra stofnana sem um ræðir. Hvað varðar úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála sem áður var úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála og hefur núna sama hlutverk þurfum við líka að sjá hvernig hlutverki hennar vindur fram í ljósi Árósasamningsins og hvort kærumálum fjölgar umtalsvert eða óverulega og hvernig sú reynsla kemur til með að verða. Við þurfum að vakta það mjög vel og sinna þörfum nefndarinnar í ljósi þeirrar reynslu sem við söfnum okkur á leiðinni, ef svo má að orði komast. Hv. þingmaður fór yfir ýmiss konar framkvæmdir sem eru torkennilegar í þessari upptalningu. Vegna þess að ég hef hér ágætan tíma get ég alveg nefnt það en þingmaðurinn eiginlega sneri sjálfa sig niður jafnharðan og sagði að um útúrsnúning væri að ræða. Þarna er sannarlega um að ræða beina þýðingu á textunum eins og þeir koma fyrir og þetta er óbreytt frá því sem er í núgildandi lögum þannig að þarna eru engar áherslubreytingar. Sumt er torkennilegt en það hefur ákveðið hagræði í för með sér að láta allar mögulegar framkvæmdir falla þarna undir svo ekki þurfi stöðugt að bregðast við einhverjum jaðartilvikum með breytingum á lagaumhverfinu. Hv. þingmaður nefndi líka sérstaklega framkvæmdaleyfisútgáfu sveitarfélaga. Það er auðvitað alveg réttur skilningur hjá hv. þingmanni en í framkvæmdarleyfisreglugerðinni er vísað í matsskyldar framkvæmdir í lögum um mat á umhverfisáhrifum og þess vegna þarf að gæta sérstaklega að þessu við málsmeðferð sveitarfélaganna. Það skýrir þann þátt. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir góða umræðu. Varðandi það sem hv. þm. Mörður Árnason nefndi um skógrækt vil ég nefna að undir C-flokkinn fellur nýræktun skóga á allt að 200 hektara svæði sem breytir fyrri landnotkun. C-flokkurinn yfirtekur þau skógræktaráform sem falla undir 200 hektara stærð en það gildir um þau áform rétt eins og önnur að Skipulagsstofnun tekur síðan ákvörðun um það hvort viðkomandi framkvæmd sé matsskyld eða ekki á grundvelli gagna sem fram eru lögð og þeirra viðbótargagna sem stofnunin óskar eftir ef það á við. Þetta er bara til að skerpa nákvæmlega á þeim þætti. Svo óska ég hv. umhverfis- og samgöngunefnd alls góðs í umfjöllun sinni um málið.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til efnalaga en það felur í sér heildarendurskoðun á gildandi efnalöggjöf. Megintilgangur frumvarpsins er að styrkja framkvæmd efnamála hér á landi þannig að efnaeftirlit sé samræmt á landinu öllu, að tryggja yfirsýn efnamála og auka öryggi almennings vegna efna. Nauðsynlegt þótti að endurskoða frá grunni núverandi eftirlits- og leyfisveitingakerfi vegna efna hér á landi auk þess að sameina lög um eiturefni og hættuleg efni og lög um efni og efnablöndur ásamt því að samræma löggjöfina evrópskri efnalöggjöf. Ný Evrópulöggjöf sem Ísland þarf að innleiða vegna aðildar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið kallar á nýjar kröfur til framkvæmdar og eftirlits og því er þörf á að styrkja framkvæmd málaflokksins. Efnaeftirlit er öryggis- og neytendamál og er því í frumvarpinu lögð áhersla á að styrkja þá framkvæmd. Leitast er við að gera eftirlitið markvissara og að ábyrgðin á eftirlitinu verði á einni hendi. Ég tel ómarkvisst og ekki skynsamlegt að byggja upp þessa þekkingu hjá mörgum stjórnvöldum og því eðlilegt að fela Umhverfisstofnun það. Frumvarp þetta var lagt fram til kynningar á 140. löggjafarþingi en fékk ekki umfjöllun þingsins. Helstu nýmæli í frumvarpinu eru þau að lagt er til að efnaeftirlit verði fært frá heilbrigðisnefndum sveitarfélaga til Umhverfisstofnunar í þeim tilgangi að gera eftirlit með efnum markvissara og að tryggja yfirsýn yfir efni á markaði. Umsjón með framkvæmd laganna verði þannig alfarið hjá Umhverfisstofnun en í dag er framkvæmdin ýmist þar eða hjá heilbrigðisnefndum sveitarfélaganna. Með þessu verði eftirlitið markvissara og betri heildarsýn í málaflokknum. Lögð er aukin áhersla á eftirlit með efnum og efnablöndum framar í aðfangakeðjunni, ef svo má að orði komast, með því að auka eftirlit með birgjum. Með þessu má stuðla að því að tryggja öryggi vegna efna áður en þau eru sett á markað. Þannig er ætlunin að ná betri árangri og draga úr þörf á eftirliti í smásölu. Gert er ráð fyrir að heilbrigðisnefndir hafi áfram það hlutverk að sinna eftirliti með merkingum efnavara sem hluta af reglubundnu eftirliti með starfsleyfisskyldum fyrirtækjum. Þá er lagt til að leyfisveitingar verði einfaldaðar og gerðar markvissari. Gert er ráð fyrir að Umhverfisstofnun vinni sérstaka eftirlitsáætlun til þriggja ára í senn byggða á áhættumati og að stofnunin hafi eftirlit á grundvelli hennar með hliðsjón af ábendingum og tilkynningum frá stjórnvöldum og almenningi. Eftirlitsáætlun hafi að geyma sértæk eftirlitsverkefni og er þannig lagt til að Umhverfisstofnun fari í eftirlit á grundvelli eftirlitsáætlunarinnar svo og í kjölfar ábendinga og tilkynninga frá stjórnvöldum og almenningi. Enn fremur er gert ráð fyrir því að stofnunin fylgist með markaðssetningu og fari eftir atvikum í eftirlit á grundvelli upplýsinga sem berast til dæmis frá tollyfirvöldum. Með þessu fær stofnunin heildarsýn yfir málaflokkinn og fjármunir verða nýttir þar sem mesta hættan er talin vera á að efni ógni heilsu manna, umhverfi eða öryggi. Framkvæmd efnalöggjafar á að tryggja jafnræði á markaði, þ.e. að gerð sé sama krafa til allra fyrirtækja á landinu. Mikilvægt er að eftirlit sé unnið út frá mati á áhættu og að fjármagn sem varið er í efnaeftirlit verði nýtt sem best. Lagt er til að Umhverfisstofnun geti með samningi falið öðrum stjórnvöldum sértæk eftirlitsverkefni. Þá er einnig gert ráð fyrir að stofnunin geti falið faggiltum skoðunarstofum framkvæmd eftirlits eða framkvæmd sértækra eftirlitsverkefna. Þá er gert ráð fyrir að hafi Umhverfisstofnun samið við önnur stjórnvöld eða faggiltar skoðunarstofur hafi stofnunin samt sem áður ein heimild til að beita þvingunarúrræðum og stjórnvaldssektum. Mikilvægt er að beiting þessara úrræða sé með samræmdum hætti á landinu öllu og að tryggt sé að sú þekking sem þarf til að beita slíkum úrræðum sé til staðar og að þeim sé rétt beitt. Heilbrigðisnefndir sveitarfélaga hafa það hlutverk samkvæmt frumvarpinu að upplýsa almenning um hættu tengda notkun á efnum og efnablöndum þegar þörf er á til verndar heilsu eða umhverfi. Hér má nefna þegar nauðsyn er á að upplýsa um sérstaka hættu á viðkomandi heilbrigðiseftirlitssvæði, svo sem ef loftgæði verða tímabundið slæm vegna klórleka í sundlaug á tilteknu svæði. Þá hafa heilbrigðisnefndir eftirlit með meðferð, notkun og merkingu efna hjá tilteknum starfsleyfisskyldum atvinnurekstri. Í frumvarpinu er, eins og ég nefndi áðan, gerð tillaga um að Umhverfisstofnun geti með samningi falið meðal annars heilbrigðisnefnd sértækt eftirlitsverkefni sem yrði þá í samræmi við áðurnefnda eftirlitsáætlun. Þá er Umhverfisstofnun heimilt að fela heilbrigðisnefnd umsjón með aðgerðum á kostnað stofnunarinnar. Lagt er til að heilbrigðisnefndir hafi heimild til að taka að sér verkefni samkvæmt eftirlitsáætlun í umboði Umhverfisstofnunar og samkvæmt samningi þar um. Gerð er tillaga um að Umhverfisstofnun beri kostnað af störfum heilbrigðisfulltrúa í þessu tilviki. Taki tiltekin heilbrigðisnefnd að sér eftirlitsverkefni er gert ráð fyrir að nefndin geti farið út fyrir sitt heilbrigðiseftirlitssvæði enda er verkefnið unnið í umboði Umhverfisstofnunar. Sem dæmi um þetta væri að heilbrigðisnefnd Reykjavíkur tæki að sér eftirlitsverkefni sem meðal annars fælist í heimsókn til heildsala á höfuðborgarsvæðinu þótt umræddir heildsalar væru til dæmis á Seltjarnarnesi, í Kópavogi og Reykjavík, þ.e. á þremur mismunandi heilbrigðiseftirlitssvæðum. Með þessu er bæði hægt að nýta sérþekkingu og auka samþættingu eftirlits. Lagðar eru til breytingar á þvingunarúrræðum og viðurlögum frá gildandi lögum og þau ákvæði skerpt. Þá eru þau nýmæli í frumvarpinu að lagt er til að Umhverfisstofnun hafi heimild til að leggja á stjórnvaldssektir til að tryggja að lögunum verði fylgt eftir í reynd. Fjölmörg ákvæði frumvarpsins byggja að miklu eða öllu leyti á gildandi löggjöf, m.a. í ljósi þess að um nýlegar lagabreytingar er að ræða sem gerðar eru með tilliti til skuldbindinga Íslands vegna EES-samningsins og því auðvitað eðlilegt að þær haldi gildi sínu. Vegna sameiginlegs innri markaðar á Evrópska efnahagssvæðinu er brýnt fyrir íslenskt atvinnulíf að frumvarp þetta verði að lögum eigi síðar en 1. janúar nk. hvað varðar sérstakan málaflokk sem er snyrtivöruframleiðsla. Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði lagastoð fyrir innleiðingu reglugerðar EB nr. 1223/2009, um snyrtivörur. Ekki er hægt að setja nýja reglugerð um snyrtivörur hér á landi fyrr en sú lagastoð sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir er komin. Umrædd reglugerð um snyrtivörur veitir grundvöll fyrir markaðssetningu íslenskra snyrtivöruframleiðenda á EES-svæðinu þar sem gert er ráð fyrir að framleiðendur þeirra vara tilkynni sig inn í samevrópskan gagnagrunn. Eftir 11. júlí 2013 er vara sem ekki hefur verið tilkynnt inn í grunninn ólögleg á EES-svæðinu. Hér er því um mikið hagsmunamál að ræða. Ég tel rétt í þessari umræðu, virðulegur forseti, að vekja sérstaka athygli á því að Samtök heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi eru ekki sammála því að efnaeftirlit verði fært frá sveitarfélögum til ríkisins. Samtök heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi leggja áherslu á að ef niðurstaðan verði sú að Umhverfisstofnun yfirtaki allt efnaeftirlit verði skýr heimild til að framselja eftirlit með öllum þeim þvingunarúrræðum sem lögin heimila til viðkomandi stjórnvalds. Í frumvarpinu hefur hins vegar verið farin sú leið að gert er ráð fyrir að heilbrigðisnefndir taki þátt í eftirlitsverkefnum og að Umhverfisstofnun geti gert samning við einstök heilbrigðiseftirlitssvæði en hins vegar tel ég rétt að beiting þvingunarúrræða og stjórnvaldssekta verði á hendi Umhverfisstofnunar þar sem stofnunin mun bera ábyrgð á málaflokknum og að tryggt verður að sú þekking sem til þarf til að beita úrræðum af þessu tagi verði þar til staðar. Ljóst er að styrkja verður mengunar- og heilbrigðiseftirlit hér á landi og á vegum ráðuneytisins er að störfum starfshópur sem hefur það hlutverk að ræða mögulegar útfærslur á framkvæmd við leyfisveitingar og eftirlit samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir. Starfshópnum er ætlað að taka saman yfirlit yfir helstu hugmyndir sem ræddar hafa verið varðandi eftirlit, kosti þeirra og galla, sem og afstöðu aðila til þeirra. Um er að ræða málefni sem krefst tíma og frekari umræðu. Umfjöllun um hlutverk heilbrigðiseftirlits í landinu mun eiga sér stað á þeim vettvangi. Frumvarpinu er ætlað að leggja grunn að virku og öruggu efnaeftirliti í landinu og er því gríðarlega mikilvægt. Umhverfisstofnun hefur unnið að breytingum á framkvæmd eftirlits og hefur stofnunin unnið að úrbótaáætlun í eftirliti síðan á árinu 2009 og hefur nú ISO 14001 vottun og hefur innleitt eftirlitshandbók vegna mengandi starfsemi. Stofnunin birtir nú eftirlitsskýrslur á netinu, til staðar er eftirlitsgagnagrunnur og lögð hefur verið áhersla á að fá almenning til að taka þátt í framkvæmd eftirlits. Mikilvægt er að stofnun sem sinnir eftirliti geti haft frumkvæði og sé ekki eingöngu í því að bregðast við þegar eitthvað kemur upp á. Ég tel að frumvarpið stuðli að því að stofnunin geti enn frekar unnið með þeim hætti. Í frumvarpinu er lögð áhersla á réttinn til heilnæms og öruggs umhverfis og að hagsmunir almennings séu hafðir að leiðarljósi. Lögð er áhersla á að reglur séu skýrar og gagnsæjar, eftirlitið trúverðugt og að ábyrgðin liggi fyrst og fremst hjá þeim sem eiga að fara eftir reglunum. Virðulegur forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins, ítreka mikilvægi þess í þágu neytendaverndar og efnaöryggis og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til bókasafnalaga en frumvarpið er samið í mennta- og menningarmálaráðuneytinu á grundvelli tillagna nefndar sem þáverandi menntamálaráðherra skipaði þann 24. júní 2003 til að kanna hvort hagkvæmt væri að setja heildarlög sem gætu tekið til allra tegunda bókasafna og skilgreina hlutverk þeirra og stöðu í safnakerfi landsins. Nefndin lauk störfum 10. október 2006 og skilaði svo af sér frumvarpstillögu sem er stuðst við að verulegu leyti í þessu frumvarpi. Með því er lagt til að sett verði heildarlöggjöf um starfsemi bókasafna sem kemur í stað laga um almenningsbókasöfn, nr. 36/1997, og laga um Blindrabókasafn Íslands, nr. 35/1982, og þá eru í frumvarpinu breytingar á lögum um Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn, nr. 142/2011, sem eru til samræmingar við gjaldtökuheimildir. Frumvarpinu er ætlað að endurspegla þær breytingar sem hafa orðið á starfsumhverfi bókasafna á liðnum árum sem felast meðal annars í því að bókasöfn hafi í auknum mæli nýtt samskipta- og upplýsingatækni í starfsemi sinni og samstarfi á milli bókasafna. Við þekkjum það til að mynda sem notum bókasöfnin og notum gegnir.is til að leita að bókum og ritum. Hlutverk bókasafna felst í auknum mæli í því að veita notendum milliliðalausa þjónustu en ekki einungis vera safn bóka þangað sem notendur leita. Hvað á ég við með því? Jú, bókasöfn eru ekki eingöngu vörslustaður bóka og rita heldur eru þau líka mjög mikilvægar stofnanir sem veita notendum sínum fræðslu og leiðsögn um lendur veraldarvefsins og hvernig unnt er að leita upplýsinga á þeim vettvangi. Sameining sveitarfélaga og byggðasamlaga fleiri sveitarfélaga hafa síðan breytt rekstrargrundvelli margra almenningsbókasafna og skólasafna. Sameiginlegt skráningar- og þjónustukerfi bókasafna, Gegnir, sem ég nefndi hér áðan, hefur verið tekið í notkun. Það skiptist í 13 stjórnunareiningar. Söfnin á höfuðborgarsvæðinu raðast saman eftir safnategundum, en utan höfuðborgarsvæðisins eru allar safnategundir saman í fjórum landshlutaeiningum. Kominn er landsaðgangur að rafrænum gagnagrunnum og tímaritum með samvinnu allra safnategunda í landinu. Þetta þekkja auðvitað hv. þingmenn, á hvar.is. Opnaður var nýlega leitarvefur fyrir efni allra bókasafna landsins og ýmissa annarra gagnasafna, og stefnt að því að efla hann enn frekar í framtíðinni. Hann er á léninu leitir.is. Síðan nefni ég að tekið hafa gildi ný lög um Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn sem við samþykktum í fyrra, lög nr. 142/2011. Við undirbúning frumvarpsins var höfð hliðsjón af ákvæðum norrænna laga um sama efni, leiðbeinandi reglum Evrópuráðsins um löggjöf á sviði bókasafna og lögum sem Alþingi hefur nýlega sett um safna- og menningarstarfsemi. Ég nefndi áðan lögin um Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn en einnig má nefna safnalögin og lögin um menningarminjar. Helstu nýmæli í frumvarpinu eru þau að taldar eru upp allar tegundir bókasafna sem eru reknar fyrir opinbert fé og kveðið á um samstarf þeirra og samvinnu og þau séu hluti af bókasafnakerfi landsins. Með því að fella niður gildandi lög um almenningsbókasöfn er meðal annars horfið frá því að landinu sé skipt í bókasafnsumdæmi og í hverju umdæmi skuli starfandi umdæmissafn. Þess í stað er lögð áhersla á samstarf safna og hugsanlegan samrekstur þar sem slíkt þykir henta. Felld eru út ákvæði um bókasöfn í sjúkrahúsum, dvalarheimilum aldraðra og fangahúsum. Ekki þykir ástæða til að kveða sérstaklega á um þjónustu í slíkum stofnunum í lögum sem þessum, m.a. í ljósi breytinga sem orðið hafa á skipulagi og starfsemi slíkra stofnana, auknum möguleikum til afþreyingar og ég hef líka nefnt hér þær miklu og hröðu tæknibreytingar sem hafa orðið í samfélaginu og breytt hlutverki bókasafna. Þau eru ekki aðeins bókasöfn heldur upplýsingastofnanir í orðsins fyllstu merkingu. En ég vil þó minna á síðari málslið 2. mgr. 7. gr. þar sem stendur, með leyfi forseta: „Allir landsmenn skulu eiga kost á að njóta þjónustu almenningsbókasafna.“ Hann á að tryggja að allir eigi þennan kost hvort sem þeir dvelja á slíkum stofnunum eða eru annars staðar staddir í lífinu. Það er nýmæli að lagt er til að stofnað verði bókasafnaráð sem skuli vera ráðherra og stjórnvöldum til ráðgjafar, og vinni meðal annars að stefnumótun um starfsemi bókasafna, setji reglur um söfnun og úrvinnslu tölfræðilegra upplýsinga um bókasöfn, setji reglur um úthlutanir úr bókasafnasjóði og veiti umsögn um umsóknir um styrki úr sjóðnum og sinni loks öðrum verkefnum sem ráðherra kann að fela ráðinu. Ráðgjafarnefnd um málefni almenningsbókasafna verður lögð af og verkefni hennar flytjast til bókasafnaráðs. Rétt er líka að vekja athygli á þeim nýmælum að lög um Blindrabókasafn Íslands eru felld inn í þessi lög og öll ákvæði um starfsemi þess einfölduð. Jafnframt er nafni þess safns breytt, m.a. með vísan til aukins hlutverks þess við að veita öðrum þjóðfélagshópum en blindum nauðsynlega þjónustu. Settur verði á fót samráðshópur skipaður af fulltrúum helstu notendahópa í stað stjórnar samkvæmt eldri lögum. Þetta tengist auðvitað því að Blindrabókasafnið þjónustar ekki einungis blinda heldur ekki síður lesblinda lesendur og til að mynda þá sem daprast hefur sjón með aldrinum og ég nefni þá eldri borgara sérstaklega. Það er lagt til að stofnaður verði bókasafnasjóður sem hafi það að markmiði að efla starfsemi bókasafna með því að styrkja rannsóknir og þróunar- og samstarfsverkefni í greininni. Ekki hafa verið sett sérstök ákvæði um það hversu stór sá sjóður eigi að vera, en ég vek athygli á því að ekki er gert ráð fyrir neinum fjármunum í þann sjóð samkvæmt umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis. Ég lít svo á að það sé mikilvægt að við getum byggt þennan sjóð upp hægt og bítandi því hann er að mínu viti mjög mikilvægur við eflingu bókasafnastarfs í landinu. Loks nefni ég skýra heimild til gjaldtöku vegna útlána, þjónustu, dagsekta og bóta og kannski er ástæða þess að þetta er lagt til sú, eins og hv. þingmönnum er vel kunnugt, að við ræddum talsvert sektarheimildir á síðasta þingi, ef mig misminnir ekki. Ætlunin með þessu er að þessar heimildir séu samræmdar þannig að öll bókasöfn starfi á sama grunni. Við undirbúning frumvarpsins var leitað eftir samráði við forstöðumenn helstu bókasafna og annarra safna, Samband íslenskra sveitarfélaga, ráðgjafarnefnd um málefni almenningsbókasafna og Upplýsingu, Félagi bókasafns- og upplýsingafræða. Drög að frumvarpinu voru kynnt í opnu samráðsferli á vef mennta- og menningarmálaráðuneytisins í nóvember 2011 og bárust mjög margar gagnlegar ábendingar um efni frumvarpsins, m.a. frá þeim aðilum sem ég hef hér nefnt og líka frá faghópi bókasafnsfræðinga á framhaldsskólastigi og Landskerfi bókasafna hf. Við endanlega gerð frumvarpsins eins og það er núna lagt fyrir Alþingi hefur verið tekið tillit til ýmissa af þessum ábendingum. Hæstv. forseti. Verði þetta frumvarp að lögum má gera ráð fyrir auknu samstarfi bókasafna og nokkrum breytingum á því hvernig þjónustan er hugsuð sem ég tel, eftir að hafa skoðað þessi mál, að sé í raun eðlileg þróun á breyttu hlutverki bókasafna. Þau eru ekki einungis bókasöfn heldur lykilstofnanir í því að gera almenningi kleift að nálgast upplýsingar með alls kyns hætti, hvort sem það er í gegnum hefðbundnar bækur eða á tæknivæddari hátt. Eins og áður er sagt er lagt til að starfsemi Blindrabókasafns Íslands falli inn í heildarlög um bókasöfn og lagarammi um starfsemi þess einfaldaður og um leið er safninu gert kleift að veita öðrum þjóðfélagshópum en blindum nauðsynlega þjónustu. Síðan er lögð til samræming gjaldtökuheimilda eins og ég nefndi áðan. Ég vona, virðulegi forseti, að í ljósi þess að ég fæ að mæla fyrir þessu máli svo snemma fái hv. allsherjar- og menntamálanefnd góðan tíma til að fara yfir málið. Það hefur verið lengi í undirbúningi og fyrst og fremst er ætlunin sú að skapa góðan og vandaðan lagaramma um þessa mjög svo mikilvægu starfsemi í samfélaginu. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til bókasafnalaga. Ég vil byrja á að fagna því að frumvarp þetta sé fram komið og þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir að tryggja það að þetta mál komi fyrir þingið. Ég geri mér vonir um að við náum, eins og við höfum gert í hv. allsherjar- og menntamálanefnd á liðnum missirum, góðri samstöðu um að tryggja framgang málsins. Það er mikilvægt að fram sé komið frumvarp að eins konar rammalöggjöf um opinber bókasöfn í landinu, hvort sem þau eru rekin af ríki eða sveitarfélögum, og eitt mikilvægasta markmið frumvarpsins er einmitt það að tryggja að samvinna þeirra á milli geti aukist, sem er afar mikilvægt. Ekki er laust við að hugurinn reiki aftur til tíunda áratugarins þegar tókst loksins eftir áratugabaráttu að opna Þjóðarbókhlöðuna á Melunum. Þá voru ýmsir með áhyggjur, háskólamenn, stúdentar við Háskólann og fleiri, af fátæklegum bókakosti Þjóðarbókhlöðunnar sem ætti að sinna öllu landinu, en óhætt er að segja að sá tími sem síðan hefur liðið endurspegli í raun og veru algjöra byltingu í starfsumhverfi bæði þess safns og reyndar upplýsingamiðlunar í landinu. Hin rafræna upplýsingamiðlun hefur gert það að verkum að það er í einhverjum skilningi álitamál hvort bókasafn yfir höfuð er réttmætt heiti yfir þá starfsemi sem fer fram í þeim stofnunum á 21. öldinni, stofnunum sem eru, eins og hæstv. ráðherra benti réttilega á, ekki síst þjónustustofnanir við þá sem vilja styrkja sinn fræðilega grundvöll við nemendur, fræðimenn og almenning í landinu. Ég er þeirrar skoðunar, þó að einhverjum kunni að finnast að mikilvægi bókasafna í hefðbundnum skilningi fari kannski þverrandi með tilkomu netsins, að mikilvægi þeirra muni þvert á móti aukast í framtíðinni og kannski ekki síst í samhengi við kröfurnar um aukna áherslu á einstaklingsmiðað nám í skólakerfinu, nám sem miðist við þarfir, hæfileika og áhugasvið hvers nemanda. Ég tel að það sé frumforsenda fyrir því að við náum að auka útbreiðslu þeirra vinnubragða í skólakerfinu að bókasöfn séu öflug úti um allt land og að þau verði enn mikilvægari auðlind fyrir nemendur sem vilja finna verkefnum sínum og rannsóknum traustan og víðtækan fræðilegan grundvöll. Það er full ástæða til að vekja athygli á því jöfnunarhlutverki bókasafna sem kemur fram í 6. gr. frumvarpsins, að þeim er ætlað að jafna aðgengi að menningu og þekkingu, og í því skyni er lykilatriði að forustusafn eins og Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn hafi víðtæka samvinnu við bókasöfn úti um allt land. Þarna eru gamlir kunningjar eins og ákvæði um gjaldtökuheimildir sem við fórum vel yfir í menntamálanefnd á sínum tíma í frumvarpi um Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn og eðlilegt og sjálfsagt að styrkja lagalegan grundvöll gjaldtökuheimilda eins og þarna er gert. Það er sömuleiðis fagnaðarefni að ákvæði laga um Blindrabókasafnið séu felld inn í þessi lög og Hljóðbókasafni Íslands gert hátt undir höfði, því að ekki er hægt að ofmeta mikilvægi þess safns fyrir blinda, daufblinda, eldri borgara og aðra sem nýta sér kröftuga starfsemi og blómlega sem fer fram í því ágæta safni. Ég ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðherra mennta- og menningarmála fyrir að leggja þetta frumvarp fram og vonast til góðrar samvinnu í allsherjar- og menntamálanefnd um frekari meðferð þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hennar að frumvarpi til bókasafnalaga. Mig langar að fjalla örlítið um frumvarp þetta, tel að ýmislegt í því sé af hinu góða en annað ekki. Þegar talað er um gildissvið í 2. gr. þá eru sum almenningsbókasöfn nefnd, og ég vænti þess að undir þau falli þá hin svokölluðu héraðsbókasöfn, þau falli að því sem heitir almenningsbókasöfn, vegna þess að héraðsbókasafn er einfaldlega til og það fellur væntanlega þá undir þetta orð, almenningsbókasafn. Í 7. gr. stendur: „Öllum sveitarfélögum er skylt að standa að slíkri þjónustu í samræmi við þessi lög.“ Hins vegar tel ég mig hafa lesið annars staðar í þeirri grein að það sé líka heimilt fyrir sveitarfélög að koma sér saman um að reka slík söfn. Í því sveitarfélagi sem ég bý í þá er það samrekið með hluta af Kjósverjum og gekk undir nafninu Héraðsbókasafn vegna þess að fleiri en eitt sveitarfélag stóðu að því safni. Ég geri því ráð fyrir að við séum ekki að víkja neitt frá þeim reglum. Mig langar að spyrja um 8. gr. Af hverju telur ráðherra ástæðu til að setja sérstaka stjórn fyrir almenningsbókasöfnin? Hver er í raun og veru tilgangurinn þegar bókasöfnin eru rekin af sveitarstjórnum? Við erum búin að leggja niður stjórnir í heilsugæslu og öðru þess háttar eins og var, nema í Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, en annars staðar voru slíkar stjórnir lagðar af. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra af hverju hún telur þetta nauðsynlegt og hvort ekki sé eðlilegt eða fullnægjandi að sveitarstjórnin sjálf sé stjórn yfir þessari stofnun sinni eins og öðrum stofnunum. Við erum ekki með skólastjórnir, við erum ekki með grunnskólastjórnir þó að við séum með formlegt skipulag. Ég velti fyrir mér hvort þetta þurfi sérstaklega. Ég verð að segja að mér finnst þetta eiginlega algjör óþarfi og sums staðar vart hægt að koma slíku við öðruvísi en að einstaklingar sitji jafnvel hringinn í kringum borðið. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra um 14. gr. Nú starfa almenningsbókasöfnin í það minnsta við og undir stjórn sveitarfélaga en eiga jafnframt árlega að láta ráðuneytinu í té skýrslu um fjármál sín og starfsemi í samræmi við lög og reglur. Mig langar að spyrja: Af hverju? Hver er tilgangurinn í raun og veru með þeirri upplýsingasöfnun ráðuneytisins og hvað hyggst ráðuneytið gera með slíkar upplýsingar? Samhliða í 18. gr. er engin skylda af hálfu sveitarstjórnar til að leggja fram ákveðið fé til bókasafna heldur er það undir og í ákvörðunarvaldi hverrar sveitarstjórnar fyrir sig. Fyrirspurn mín er: Hvað ætlar ráðuneytið að gera við þessar árlegu tölfræðilegu upplýsingar frá bókasöfnum, almenningsbókasöfnum og bókasöfnum almennt vítt og breitt um landið? Mig langar einnig að spyrja hæstv. ráðherra um Hljóðbókasafnið. Ég fagna í sjálfu sér þeirri breytingu sem verið er að gera þar og tel hana til bóta. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort með því að setja þetta með þessum hætti sé jafnhliða gert ráð fyrir því að þeir sem einhverra hluta vegna, ekki endilega þeir sem ekki geta lesið venjulegar bækur, geta það ekki vegna sjónskerðingar, hvort lesblindum einstaklingum innan skólakerfisins verði almennt veittur aðgangur að Hljóðbókasafni Íslands á sama hátt og kannski öðrum þeim sem hingað til hafa notið þess að sækja sér spólur í Blindrabókasafnið. Og þá hvort almenningsbókasöfn, sem hugsanlega hafa samskipti við Hljóðbókasafn Íslands, geti með einhverjum hætti sett slíkt inn í samninga á milli annars vegar Hljóðbókasafnsins og svo almenningsbókasafna hins vegar. Ég held að þetta geti skipt máli fyrir þann sem á í erfiðleikum með lestur að það sé tryggt að hann geti haft aðgang að slíkum bókum, jafnt kennslubókum á grunnskólastigi og framhaldsskólastigi og öðru þess háttar. Aftur langar mig að víkja að einu atriði, ég gleymdi því aðeins áðan. Ég hélt að við værum, en það kann að vera rangminni, yfir höfuð að hverfa svolítið frá þessum stjórnum. Eða er það rangt? Er það rangminni að fara ætti frá þessum stjórnum? Hér stendur á bls. 15 í athugasemdum um 8. gr.: „Skal stjórn almenningsbókasafns vera málsvari safnsins í samræmi við almennt hlutverk stjórna stofnana sem reknar eru í þágu almennings.“ Við ætlum að skipa stjórn safns sem sveitarstjórnir skipa sem jafnframt úthluta fjármunum til safnsins og svo á sú stjórn að standa vörð um safnið. Þetta eru kannski frekar vangaveltur, virðulegur forseti, en athugasemdir um stjórnir almenningsbókasafna. Svo geri ég ráð fyrir eins og hæstv. ráðherra kom inn á í 19. gr. um þær gjaldtökuheimildir sem þarna er verið að ræða að það sé samræmt við álit umboðsmanns Alþingis sem fram kom og við þekkjum sem sátum í þáverandi menntamálanefnd. Og þá sé þessi grein væntanlega líka undanskilin, eins og sagt er um nemendur í grunn- og framhaldsskóla, að í skólasöfnum þar sé ekki hægt að innheimta sektir af nemendum. En nú geta nemendur jafnt í grunnskóla sem og framhaldsskóla sótt sér bækur og aðra tækni, upplýsingatækni og upplýsingar á hinum almennu almenningsbókasöfnum. Gildir það þá jafnhliða að það sé ekki hægt að sekta ef þeir aðilar á þeim aldri breyta ekki rétt, ef við getum orðað það svo? Margt er hér til bóta og skynsamlega að verki staðið og það er í samræmi við það sem ráðherra hafði kynnt áður um þau frumvörp sem sú nefnd er skilaði af sér einhvern tíma á árinu 2004  Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hér hafa rætt málið og reikna með því, eins og ég sagði áðan, að hv. allsherjar- og menntamálanefnd fari síðan vel yfir efnisatriði málsins. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir beindi til mín nokkrum spurningum, m.a. um héraðsbókasöfn. Rétt er að nokkur sveitarfélög geta, eins og fram kemur í frumvarpinu, sameinast um rekstur bókasafna og kallað þau héraðsbókasöfn. Þau heyra undir þessi lög rétt eins og önnur almenningsbókasöfn. Hvað varðar fjárframlög og upplýsingar um þau til bókasafna þá kemur fram í 18. gr. að framlögin skuli ákveðin í árlegri fjárhagsáætlun sérhvers sveitarfélags og að þau skuli svo ákveðin innan stofnana í ítarlegum fjárhagsáætlunum. Hv. þingmaður nefndi upplýsingaöflun ráðuneytisins sem hún vísar til í …  Á undanförnum árum höfum við orðið vör við, ekki bara í bókasafnamálum heldur öllum þeim málum sem undir ráðuneytið heyra, að ítarlegar tölfræðilegar upplýsingar skipta okkur gríðarlegu máli sem stefnumótandi aðila í máli viðkomandi stofnana. Nokkuð hefur skort á að tölfræðilegar upplýsingar hafi verið í lagi hvað varðar bókasöfn. Það er ástæðan fyrir því að þetta er lagt til. Við höfum verið með tölur frá sérfræðisöfnum en minna frá til að mynda almenningsbókasöfnum. Sérfræðisöfnin hafa skilað til Hagstofunnar en almenningsbókasöfnin hafa skilað til okkar. Þetta hefur verið með ýmsum hætti milli ólíkra tegunda bókasafna. Okkur finnst mikilvægt að þessar upplýsingar liggi fyrir. Þetta snýst ekki endilega um eftirlit ráðuneytisins heldur hreinlega að almenningur hafi aðgang að tölfræðilegum upplýsingum um bókasafnamál. Núna eru ekki fullnægjandi upplýsingar fyrir hendi hjá Hagstofunni. Ég lít svo á að þetta sé mjög mikilvægt til að stjórnvöld á hverjum tíma, sveitarstjórnir og þeir sem fara með völd í mennta- og menningarmálaráðuneytinu, geti tekið ákvarðanir sem byggjast á gögnum. Um það snýst þessi grein en ekki um upplýsingasöfnun í öðrum tilgangi en þeim að hægt sé að taka ákvarðanir byggðar á gögnum. Hvað varðar stjórnir almenningsbókasafna, sem hv. þingmaður spyr um, þá er í gildandi lögum gert ráð fyrir ákveðnum ákvæðum og við höldum því inni. Við héldum líka inni stjórn í lögunum um Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn. Hv. þingmaður spurði hvort ekki væri verið að hverfa almennt frá stjórnum í stofnunum. Það er alveg rétt, það hefur vissulega verið ákveðin tilhneiging. Mér hefur þótt mikilvægt, og það mun til að mynda koma fram í lögum um sviðslistir þar sem lagt er til að þjóðleikhúsráð verði áfram, að hafa það sem við getum kallað ráðgefandi stjórnir til að taka að sér faglega ráðgjöf fyrir viðkomandi forstöðumann. Það breytir engu um ábyrgð forstöðumannsins heldur er stjórninni ætlað það hlutverk að vera til ráðgjafar og skapa faglegan samráðsvettvang fyrir viðkomandi forstöðumann. Það hefur ekki verið stefna mín að fækka stjórnum, en mér finnst hins vegar mikilvægt að hlutverk þeirra sé vel skilgreint og að forstöðumenn hafi faglegan samráðsvettang, sem ég held að hverjum forstöðumanni sé mjög mikilvægt. Hljóðbókasafn er nefnt hér. Það er mjög mikilvægt. Eins og kemur fram í frumvarpinu þá fær Blindrabókasafnið þetta nýja heiti til að skerpa á hlutverki þess. En með frumvarpinu er líka lögð áhersla á samstarf safna. Þar með ætti að vera auðveldara fyrir þá hópa sem vilja nýta sér þjónustu Hljóðbókasafnsins að nýta sér hana, m.a. með millisafnaláni í gegnum almenningsbókasafn sitt eða skólabókasafn, eins og hv. þingmaður nefnir. Það hefur orðið hljóðlát bylting hjá skólabókasöfnum þessa lands með Gegni og í gegnum leitir.is. Við erum búin að búa til ofboðslega flott upplýsingakerfi sem ég held að við eigum að taka okkur til fyrirmyndar þegar kemur að öðrum þáttum menningararfsins um hvernig við getum haft þá aðgengilega. Ég held að stafrænt aðgengi að menningararfinum sé sameiginlegt áhugamál þeirra hv. þingmanna sem eru staddir í salnum. Samstarfið er því þegar orðið. Það má kannski segja að við séum að lögfesta, ef þetta frumvarp verður að lögum, þá stefnu sem við höfum þegar tekið í gegnum stofnanir okkar í þeim málum. Svarið er tvímælalaust játandi. Það er einmitt ætlunin að notendur geti nýtt sér þjónustu á milli safna óháð því hvar þeir eru í sveit settir. Varðandi gjaldtökuheimildir er vísað í skólabókasöfn sérstaklega, að þar sé ekki beitt sektum. Þar ganga ákvæði grunnskólalaga framar þessum lögum. Ef um er að ræða dæmi þar sem almenningsbókasafn veitir grunnskóla þjónustu sína samkvæmt sérstökum samningi þar að lútandi því að lögum samkvæmt reka grunnskólar bókasöfn, þeir geta þó samið við almenningsbókasafn um þá þjónustu, þá reikna ég með, en tel þó rétt að nefndin skoði það nákvæmlega, að sú túlkun gildi að veiti almenningsbókasafn þessa þjónustu gildi lagaheimild í grunnskólalögunum um sektarheimildir. Ég tel að þetta hafi svarað nokkurn veginn spurningum hv. þingmanns. Hv. þm. Skúli Helgason kom líka með margar góðar athugasemdir sem ég veit að eiga eftir að nýtast við áframhaldandi vinnu hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni. Ég veit að eftir þá vinnu sem á undan er gengin og hefur tekið nokkur ár og eftir það samráð sem hefur verið haft að talsverð eftirvænting ríkir hjá bókasafns- og upplýsingafræðingum og þeim sem starfa á bókasöfnum og þessum þekkingarveitum eins og þær eru kallaðar í frumvarpinu sem ég tel að sé réttnefni. Ég veit að það er eftirvænting eftir því að þetta frumvarp verði að lögum, eftir því hefur verið beðið, og ég vona að vinna hv. allsherjar- og menntamálanefndar við málið gangi vel.

Virðulegi forseti. Ég mæli að nýju fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um bókmenntasjóð og fleira. Ein af breytingunum sem er lögð til er einmitt breyting á heiti laganna, þ.e. þau munu ekki heita lög um bókmenntasjóð og fleira enda hafa margir spurt mig hvað þetta fleira sé og hvað felist nákvæmlega í því. Hér er lagt til að lögin muni heita lög um stuðning við íslenskar bókmenntir. Ég mælti fyrir þessu frumvarpi á síðasta þingi en það náðist ekki að ljúka vinnu við það þannig að ég mæli fyrir því aftur. Tilefni þess má rekja til þátttöku Íslands sem heiðursgests á bókasýningunni í Frankfurt haustið 2011. Eins og ég nefndi áðan lagði ég þetta fram á síðasta þingi, 140. löggjafarþingi, og legg það fram að nýju en þó lítillega breytt. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um forsögu málsins. Haustið 2007 ákvað þáverandi ríkisstjórn að sækjast eftir því að Ísland yrði heiðursgestur á bókasýningunni í Frankfurt og að ríkisstjórnin legði með samþykki Alþingis 300 millj. kr. til verkefnisins á árunum 2007–2011. Mennta- og menningarmálaráðuneytinu var falið forsvar málsins og ákvörðuninni var fylgt eftir. Ísland var valið heiðursgestur fyrst Norðurlanda og var þá skipuð verkefnisstjórn og ráðinn verkefnisstjóri. Verkefnið hlaut nafnið Sögueyjan Ísland. Um 200 íslenskar bækur og bækur um Ísland komu út á þýska málsvæðinu á árinu 2011 í samstarfi við hátt í 100 þarlend bókafélög. Svo voru ýmsir menningarviðburðir í tengslum við bókasýninguna sjálfa, svo sem myndlistarsýningar, tónleikar og danssýningar. Líklega er þetta stærsta menningarkynning sem Ísland hefur staðið fyrir erlendis en auk stjórnvalda veittu ýmsir íslenskir og erlendir aðilar verkefninu fjárhagsstuðning og er óhætt að segja að þátttaka okkar hafi hlotið mikla athygli fjölmiðla og almennings, ekki aðeins á hinu þýska málsvæði heldur víðar í Evrópu. Það hefur verið reynsla fyrri heiðursgesta á þessari bókasýningu að heiðursárið hefur aukið útbreiðslu bókmennta viðkomandi lands í heiminum, ekki aðeins á því ári heldur varanlega svo fremi sem verkefninu hafi verið fylgt dyggilega eftir í kjölfarið. Ég taldi því nauðsynlegt, að höfðu samráði við þá sem störfuðu að þessu verkefni og þá sem starfa hjá bókmenntasjóði, að verkefninu yrði fylgt eftir. Mér fannst ég líka hafa fengið skýr skilaboð frá Alþingi í fyrra þegar við ræddum þessi mál um að það yrði að fylgja þessu verkefni eftir. Ég tel að einn liður í því sé að skýra og efla kynningu á íslenskum bókmenntum sem hefur verið á könnu bókmenntasjóðs. Lagt er til í frumvarpinu að skrifstofa hans muni framvegis heita Miðstöð íslenskra bókmennta og að bókmenntasjóður starfi á vegum miðstöðvarinnar og stjórn miðstöðvarinnar taki ákvarðanir um úthlutun úr sjóðnum. Þær breytingar sem felast í frumvarpinu eru heitið, eins og ég nefndi áðan, og síðan er lagt til í II. kafla gildandi laga að bókmenntasjóður muni heita Miðstöð íslenskra bókmennta og bókmenntasjóður. Hlutverk miðstöðvarinnar er að styrkja útgáfu íslenskra skáldverka og vandaðra rita, svo og útgáfu erlendra bókmennta á íslenskri tungu eins og bókmenntasjóður hefur gert. Hins vegar yrðu styrkir til þýðinga á íslenskum bókmenntum á erlendum tungum greiddir af framlagi til miðstöðvarinnar þar sem slíkt er mjög mikilvægur þáttur í kynningu og útbreiðslu á íslenskum bókmenntum erlendis. Með þessari lagabreytingu er ekki verið að draga úr stuðningi við íslenska útgáfu heldur yrði hún áfram styrkt úr sérstökum bókmenntasjóði. Annað mikilvægt hlutverk miðstöðvarinnar er að kynna íslenskar bókmenntir hér á landi og erlendis og stuðla að útbreiðslu þeirra. Í því felst meðal annars að efla samskipti við erlenda aðila á sviði bókmennta og bókaútgáfu. Það er það hlutverk sem er sérstaklega ætlunin að efla með þessu frumvarpi en miðstöðinni er einnig ætlað að efla bókmenningu á Íslandi. Hlutverk miðstöðvarinnar er að sumu leyti hliðstætt hlutverki Kvikmyndamiðstöðvar Íslands, en við fórum ekki þá leið að setja á laggirnar nýja ríkisstofnun heldur höldum við því að miðstöðin sé áfram undir stjórn fulltrúa geirans og stjórnvalda. Skipan stjórnar verði óbreytt frá því sem nú gildir. Lagt er til að stjórninni verði heimilt að leita umsagnar fagaðila við mat á umsóknum en eftir sem áður er það stjórnin sem tekur ákvörðun um úthlutun úr sjóðnum og ákvarðanir hennar eru endanlegar á þessu stjórnsýslustigi. Ég vonast til að með þessu verði skrifstofa bókmenntasjóðs betur í stakk búin til að sinna kynningarhlutverkinu sem við viljum fylgja eftir eftir góðan árangur á bókamessunni í Frankfurt 2011. Þarna skipta fjárveitingar hins vegar máli. Við höfum talið mikilvægt að hluti þeirra fjárveitinga sem fylgdu Frankfurt-verkefninu fylgi þessu verkefni áfram. Fram kemur í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að lögfesting þess eigi ekki að leiða til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð, en í því mati sem við höfum lagt á frumvarpið kemur fram - og þá vísa ég í mennta- og menningarmálaráðuneytið - að lögfesting þess kalli á 25 millj. kr. á ársgrundvelli sem sé í raun sá aukni kostnaður sem við þurfum að leggja í ef við viljum að þessari miðstöð verði gert kleift að rækja hlutverk sitt án þess að taka af því fé sem er til úthlutunar úr bókmenntasjóði því að hann er ekki svo burðugur að hann einn geti tekið á sig þetta aukna kynningarhlutverk. Ég tel rétt að vekja sérstaka athygli á þessu misræmi. Verði framlag til bókmenntasjóðs ekki eflt vegna þessara viðbótarverkefna þá hefur það annaðhvort í för með sér að við náum ekki að fylgja markmiðunum eftir eða við verðum að taka úr bókmenntasjóði sem ég held að sé ekki góður valkostur. Takmarkið hlýtur að vera að styðja vel við íslenskar bókmenntir með vitund um menningarlegt gildi og nauðsyn þess að viðhalda fjölbreytni íslenskrar bókmenntaflóru. Ég vek athygli á þessu og í ljósi þess sem hefur verið rætt um fjárlög mun ég vekja athygli fjárlaganefndar á því, verði þetta frumvarp að lögum. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir þetta yfirlit yfir frumvarp til laga um breytingu á lögum um bókmenntasjóð o.fl. Ég vil byrja á að taka undir það að ég held að það sé mjög til bóta að breyta heiti laganna í lög um stuðning við íslenskar bókmenntir, og það hefur reyndar orðið mér sjálfum ákveðinn innblástur varðandi þingsályktunartillögu um stuðning við íslenska tónlist, sem lögð hefur verið fram á þessu þingi. Ég fagna frumvarpinu og tek undir með hæstv. ráðherra að ég tel afar mikilvægt að í fjárlagagerðinni fyrir næsta ár sé sú viðleitni sem hér er metin til að tryggja að áfram verði stuðlað að öflugri kynningu á íslenskum bókmenntum á erlendri grundu. Það er algjörlega nauðsynlegt, þegar við ráðumst í metnaðarfull verkefni eins og bókamessan í Frankfurt var, að tryggð sé markviss eftirfylgni með slíkum verkefnum, því að það skilaði sannarlega heilmikilli athygli fyrir íslenskar bókmenntir, en hún fjarar hratt út ef því er ekki fylgt eftir. Ég vildi beina einni fyrirspurn til hæstv. ráðherra í tengslum við einmitt fjárveitingar til eflingar íslenskra bókmennta og það er samhengi þessa frumvarps við fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar þar sem sérstaklega er fjallað um allmyndarleg framlög í verkefnasjóð skapandi greina og fyrirspurnin lýtur að því hvaða samhengi hún sjái á milli þessara þátta, hvort þess megi vænta að úr þeim sjóði geti runnið fjármagn til eflingar íslenskra bókmennta og hvort hún sjái fyrir sér ákveðnar útfærslur í þeim efnum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég tel mjög mikilvægt að sá liður sem gert er ráð fyrir í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, og kallast verkefnasjóður skapandi greina, skili sér annars vegar inn í þá sjóði sem við eigum og að hv. þingmaður hefur í huga að leggja fram góða þingsályktunartillögu um stuðning við íslenska tónlist. Þar eigum við tónlistarsjóð og við eigum svo Útón, kynningarmiðstöð íslenskrar tónlistar, fyrir utan Íslenska tónverkamiðstöð. Ég sé fyrir mér að annars vegar sé til að mynda hægt að nýta þessa fjármuni í að efla það sem fyrir er - ég nefni tónlistarsjóð, ég nefni líka bókmenntasjóð - og hins vegar til að byggja upp nýja sjóði á borð við sjóði á sviði myndlistar, sem við höfum nú stofnað með lögum en þurfum að byggja upp, og á sviði hönnunar, sem ekki hefur verið stofnaður með lögum. Þar sé ég fyrir mér að þessir fjármunir gætu nýst. Þegar kemur hins vegar að starfsemi kynningarmiðstöðvar á borð við miðstöð íslenskra bókmennta, sem auðvitað er ekki eingöngu kynningarmiðstöð en gegnir því hlutverki líka, þá held ég að miklu máli skipti að við hugum að þeim til lengri tíma, þ.e. að þetta séu ekki eingöngu tímabundnir fjármunir eins og fjárfestingaráætlunin er hugsuð heldur að þarna sé hugað að lengri tíma fjárfestingu, þ.e. þetta er varanlegur rekstur, en utanumhald um svona mál þarf að vera mjög stíft til þess að svona verkefni gangi eftir. Ein af ástæðunum fyrir því að bókamessan gekk jafn vel og raun bar vitni var sú að lagður var metnaður og fjármunir í að halda utan um verkefnið, sem skilaði árangri, en hann kemur ekki af sjálfu sér.

Frú forseti. Ég fagna því frumvarpi sem hér er komið fram í annað sinn, og sérstaklega fagna ég því að það komi svona snemma. Ég vona bara að nefndin bretti upp ermar og geri þetta að lögum sem fyrst. Ástæðan fyrir því að mér finnst það svo mikilvægt er sú að við höfum á síðustu árum fjárfest gríðarlega í bókmenntum með þátttöku okkar á bókamessunni í Frankfurt, sem er kannski stærsta og mesta markaðstorg bókmennta í heiminum, alla vega þeim hluta heimsins sem á annað borð les þýddar bókmenntir. Þetta er því eiginlega mikilvægasti staðurinn til þess að vera á og okkar Sögueyja þar tókst alveg gríðarlega vel. En nú þarf, eins og ráðherra benti á, að fylgja þessu eftir og það þarf að nota þann meðbyr sem við fengum þar og það þarf að tryggja þessari nýju miðstöð, sem byggir þó á gömlum grunni, nægt fé til þess að það sé hægt. Við höfum upplifað alvöruútrás íslenskra höfunda til annarra landa. Ég ætla ekki að fara að nefna það neitt sérstaklega en við höfum átt metsöluhöfunda víða um heim og við getum verið virkilega stolt af því. Mér finnst margt mjög jákvætt í þessu frumvarpi. Mér finnst til dæmis mjög jákvætt hvernig skipað er í stjórn, tryggt er að fólki sé skipt út reglulega. Þótt fólk sé allt af vilja gert er smekkur manna misjafn og það er alltaf gott að fá nýtt fólk í svona störf. Ég vil leggja gott orð með þessu og skora á nefndina, sem ég á því miður ekki sæti í, að drífa þetta af.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á íþróttalögum, nr. 64/1998, með síðari breytingum, og varðar þessi breyting lyfjaeftirlit í íþróttum. Þetta frumvarp var lagt fram á síðasta löggjafarþingi en þá náði ég ekki að mæla fyrir því svo að það var ekki afgreitt. Ísland hefur verið aðili að samningi Evrópuráðsins gegn misnotkun lyfja í íþróttum frá árinu 1989 sem og viðaukum við þann samning og svonefndri Kaupmannahafnaryfirlýsingu frá árinu 2003. Þá erum við líka aðili að samningi Menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, UNESCO, frá árinu 2005, um þátttöku í starfi Alþjóðalyfjaeftirlitsins eða WADA og skuldbindingu við reglur stofnunarinnar um lyfjaeftirlit í íþróttum. Frá árinu 1993 hefur það fyrirkomulag verið haft á skuldbindingum Íslands, samkvæmt samningi Evrópuráðsins, til að viðhafa lyfjaeftirlit í íþróttum, að fela framkvæmd eftirlitsins í hendur Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, ÍSÍ. Kostnaði af eftirlitinu hefur verið skipt á milli ÍSÍ og ríkisins. Ég tel enga ástæðu til að fjölyrða hér um skaðsemi lyfjanotkunar í íþróttum, ég held að við séum öll sammála um hana og nauðsyn þess að berjast gegn henni, enda höfum við skuldbundið okkur að þjóðarétti til að viðhafa slíkt eftirlit í íþróttum hér á landi. Með þessu frumvarpi er lagt til að þessar skuldbindingar Íslands verði staðfestar og ráðherra verði heimilt að fela þar til bærum aðila að framkvæma lyfjaeftirlit fyrir hönd ríkisins með samningi sem sé gerður til allt að fimm ára í senn. Í frumvarpinu er lýst hæfisskilyrðum þess aðila sem tekur að sér lyfjaeftirlitið og skuldbindingum hans við reglur og staðla Alþjóðalyfjaeftirlitsins. Þá er lýst í frumvarpinu eftirlitsskyldu ráðherra með framkvæmdinni. Við leggjum þetta til til þess að samræma fyrirkomulag hér á landi við lyfjaeftirlitið í öðrum Evrópulöndum. Af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytisins eru uppi áform um að samningur ríkisins við þar til bæran aðila um lyfjaeftirlit í íþróttum geti einnig tekið til annarra tengdra verkefna, til að mynda vitundarvakningar um lyfjamisnotkun í íþróttum og um skaðlegar afleiðingar hennar. En það mætti líka hugsa sér að það mætti fela slíkum aðila víðtækara hlutverk í samstarfi við Lyfjastofnun, tollyfirvöld, lögreglu og yfirvöld fangelsismála þar sem dæmin sýna að samvinna ólíkra aðila er líklegust til að skila víðtækustum árangri í baráttunni gegn auknum innflutningi og notkun ólöglegra lyfja, bæði hvað varðar notkun íþróttafólks í þjálfun og keppni en líka hvað varðar samstarf við aðila utan hins skipulagða íþróttasamstarfs, svo sem líkamsræktarstöðvar sem sóttar eru af almenningi. Við undirbúning þessa frumvarps var haft samráð við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands. Ég á von á því að hv. allsherjar- og menntamálanefnd muni fara yfir þetta mál og kalla til samráðs þá sem tengjast þessum málum hér á landi en tel ekki ástæðu til að hafa mörg fleiri orð um það, tel að það skýri sig nokkuð sjálft. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Frú forseti. Mig langaði aðeins að spyrja ráðherrann um lyfjaeftirlit í íþróttagreinum sem ekki starfa innan ÍSÍ, því að þetta er bara byggt á samningi milli íslenska ríkisins og ÍSÍ. Reyndar er tekið fram í greinargerð að mikill innflutningur sé á sterum og þetta komi ekkert endilega fram á lyfjaprófum í hinu skipulagða íþróttastarfi íþróttahreyfingarinnar sem slíkrar og því sé nauðsynlegt að vera með samstarf við aðra aðila. Það eru auðvitað margar íþróttagreinar sem standa utan við ÍSÍ. Cross fit er til dæmis mjög vaxandi, það eru lyftingar, síðast þegar ég vissi voru þær alla vega fyrir utan ÍSÍ, þríþraut, fitness, alls konar vaxtarrækt o.fl. Nú er ég alls ekki að halda því fram að í þessum íþróttagreinum sé allt morandi í ólöglegum lyfjum eða lyfjanotkun, en þar sem ekkert eftirlit er er freistingin til að nota einhver töfrabrögð kannski meiri. Þess vegna langar mig að spyrja ráðherrann hvort hann hyggist beita sér fyrir einhvers konar samstarfi og með hvaða hætti það gæti þá verið.

Frú forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður nefnir, lyfjanotkun á sér ekki eingöngu stað í skipulögðu íþróttastarfi innan Íþrótta- og Ólympíusambandsins og kannski síður þar en víðast hvar annars staðar. Það er ástæða þess að ég nefni þá sýn sem ég hef og ráðuneytið á það að þeim aðila sem verði falið að sinna eftirlitinu verði falið víðtækara hlutverk. Ég nefndi hugsanlega samstarfsaðila á borð við Lyfjastofnun, á borð við tollyfirvöld og á borð við lögreglu. Eins og hv. þingmaður nefndi kemur notkun á sterum og vefaukandi lyfjum til dæmis aðeins að litlu leyti fram í lyfjaprófunum á þeim sem eru í skipulögðu starfi íþróttahreyfingarinnar. Þess vegna viljum við víkka þetta samstarf út og ná til fleiri aðila. Ég held að ákveðinn grunnur að því sé hins vegar vitundarvakning einmitt í þeim geira því að vissulega hefur verið unnið að henni innan íþróttahreyfingarinnar, að vekja fólk til vitundar um þessi mál. Þetta er nokkuð sem við þekkjum líka sem fylgjumst bara fyrst og fremst með af bekknum. En við teljum að það sé full nauðsyn á vitundarvakningu líka í því sem við getum kallað óskipulagt íþróttastarf sem fer fram um allt land og almenningur tekur mjög virkan þátt í, að vekja vitund fólks um hættuna sem getur stafað af slíkum efnum. Við sjáum fyrir okkur að þetta samstarf snúist ekki aðeins um eftirlitið með hinu skipulagða íþróttastarfi heldur verði það víkkað út og nái til þessara hluta líka.

Forseti vill vekja athygli á því að það er eitthvert ólag á klukkunni í borðinu en tíminn er tekinn héðan úr forsetastóli.

Forseti. Ég skal bara vera snögg að þessu. Mig langaði að spyrja hvort ráðherrann vissi hvort fyrirstaða væri innan ÍSÍ gagnvart því að stækka hópinn, bæta við íþróttagreinum sem eru svona sprotaíþróttagreinar, ef við notum orðfæri úr öðrum geirum, eða hvort þær íþróttagreinar sæki hugsanlega ekki um aðild að ÍSÍ út af lyfjaprófunum.

Frú forseti. Það er ljóst að íþróttahreyfingin er frjáls félagasamtök og þau fara yfir þau mál. Það er hægt að sækja um að verða aðili að Íþrótta- og Ólympíusambandinu og sú stjórn sem þar er tekur ákvörðun hverju sinni. Um það gilda ákveðnar reglur þannig að stjórnvöld hafa ekki haft skoðun á því. Okkar hlutverk er hins vegar að koma í veg fyrir lyfjamisnotkun, ekki aðeins innan hinnar skipulögðu íþróttastarfsemi heldur líka annars staðar. Ég held að það sé okkar sjónarhorn á þetta mál. Þannig er þessum málum háttað almennt, til að svara fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um breytingu á íþróttalögum, frumvarp sem ekki er mikið að vöxtum en fjallar um mikilvægt svið, ákveðna skuggahlið íþróttastarfseminnar, sem er gríðarlega mikilvæg í uppeldislegu tilliti og hefur ýmsar aðrar hliðar í okkar menningu sem við viljum standa vörð um. Ég vildi koma upp og leggja áherslu á það að hv. allsherjar- og menntamálanefnd mundi skoða það sérstaklega hvort hægt væri að beita sér fyrir auknum rannsóknum á þessu sviði hér á landi. Við fáum reglulega, sem betur fer ekki mjög oft, dæmi um það, einkum erlendis frá en svo sem einnig hér heima, að verið sé að misnota ólögleg lyf í þeim tilgangi að auka árangur þátttakenda í íþróttum. Það er mjög mikilvægt, bæði fyrir íþróttahreyfinguna í landinu og okkur sem erum hér fulltrúar stjórnvalda í landinu, og erum að reyna að hafa yfirsýn yfir þann málaflokk sem íþróttirnar eru, að við höfum glöggar upplýsingar og bestu rannsóknir um það nákvæmlega hversu víðtækt vandamálið er þannig að við getum gripið til aðgerða sem raunverulega hafa einhverja þýðingu. Þar er mjög mikilvægt, eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir kom inn á, að við séum bæði með hina formlegu íþróttahreyfingu, undir Íþróttasambandi Íslands, í huga en einnig þessar greinar sem eru að koma upp núna og eru kannski að banka á dyrnar í einhverjum skilningi eins og cross fit er ágætisdæmi um. Þar erum við með afreksmenn sem hafa náð ótrúlegum árangri á alþjóðavettvangi og mikilvægt að við skoðum þessar greinar sem standa fyrir utan Íþróttasamband Íslands. En allt verður þetta að gerast í mjög góðu samstarfi við íþróttahreyfinguna og okkar fræðimenn. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um frumvarpið. Ég er viss um að allsherjar- og menntamálanefnd mun taka málið til vandlegrar skoðunar og vonandi verður það að lögum fljótlega á þessu þingi.