Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Ólalsson) Þeir atburðir, sem hjer hafa gerst síðan á áramótum, að togaraflotinn hefir legið aðgerðalaus inni á höfnum vegna ósamkomulags þeirra tveggja aðilja, sem að þeim málum standa, og stórtjón það, sem af hefir hlotist, hefir hrundið frv. þessu af stað. Flm. hafa ekki talið þörf langrar grg. með frv. þessu, þar sem telja má víst, að hver hugsandi maður hafi myndað sjer rökfasta skoðun um það þjóðarmein, sem er á ferðinni, þegar stórvirkustu framleiðslutækin eru stöðvuð með kaupdeilum. Og síðustu dagana sýndi það sig, að slík kaupdeila getur átt sjer stað, ekki einungis af hálfu þeirra manna, sem lægri launin hafa, heldur kom það einnig fram áður en flotinn lagði úr höfn, sem öllum þótti ótrúlegast og flestum ofbauð, að þeir mennirnir, sem næst-hæst voru launaðir, hugðu að nota sjer tækifærið og sigla í kjölfar hinna með mjög svo ósanngjörnum launakröfum, þegar þeir hjeldu, að útgerðarmenn mundu verða að neyðast til að ganga að hverju sem væri. Vjer Íslendingar erum nú að vísu, frá allra fyrstu tímum, orðnir vanir því að verða að mæta ýmsum áföllum frá náttúrunnar hendi. Eru þær plágur öllum kunnar, og þarf eigi að lýsa þeim hjer. En þess ber að gæta, að löggjöfin hefir gert sitt til að draga úr eða afstýra afleiðingum þeirra. En svo eru líka til aðrar þjóðarplágur, sem hvorki stafa frá ísum, eldgosum eða öðrum náttúruviðburðum. Og hjer er um eina slíka plágu að ræða. Á síðustu árum hefir löggjöfin líka komið auga á þetta, og talið sjer skylt að bæta úr. Og fyrsta sporið, sem stigið hefir verið til þess, eru lögin um sáttatilraunir í kaupdeilumálum, sem sett voru á Alþ. 1925. - Jeg get gert ráð fyrir því, að fáir hafi gert sjer fulla grein þess, hver fjárhagsvoði fylgir verkföllum sem því, er hjer er á ferðinni, og hversu miklum tekjumissi allir þeir, er að einhverju leyti vinna við togaraflotann, bæði á sjó og landi, urðu fyrir í síðasta verkfalli. Til þess nú að geta gert mjer nokkra grein fyrir þessu, hefi jeg athugað hvað flotinn greiðir í kaupgjald, og er þá öllum öðrum gjaldliðum slept, sem flotinn greiðir, t. d. opinberum gjöldum og öðrum slíkum greiðslum, sem eru þó bæði margar og margvíslegar. Hefi jeg því aðeins talið kaupgjald það, sem togaraflotinn hefir greitt undanfarin ár, bæði á sjó og landi, við verkun og meðferð afla, netagerð o. fl., sem þessir forhötuðu menn, útgerðarmennirnir, gjalda. - Eftir rannsókn á árunum 1927–1928 greiddi togaraflotinn í kaupgjald um 1 miljón kr. á mánuði, miðað við 10 mánaða úthald á ári. En nú má gæta þess, að þá mánuði, sem fiskað er í salt, er nálega helmingi hærri upphæð greidd í vinnulaun heldur en þá mánuði, sem fiskað er í ís. Er því ekki of hátt áætlað, þótt gert sje ráð fyrir því, að á þeim tíma, sem hjer um ræðir, sjeu greidd 12–13 hundruð þúsund kr. í vinnulaun á mánuði, og að á þessum tveimur mánuðum hafi því allir starfsmenn við togaraflotann tapað í vinnulaunum nokkuð á 3. milj. kr. Þessir menn, sem fá kaup sitt frá flotanum, hafa því orðið að taka lífsframfæri sitt annarstaðar þennan tíma; í besta tilfelli eyða því, sem þeir höfðu sparað saman, eða þá að skulda fyrir því - eða svelta, fyrir þessar ráðstafanir. - Eins og jeg gat um áðan, þá hefir löggjafarvaldið sjeð þörfina á því að taka þetta mál í sínar hendur. Og það má óhætt fullyrða, að lögin um sáttasemjara frá 1925, hafi komið miklu góðu til leiðar. Nægir að benda á samningana, sem voru gerðir á árinu 1925 og runnu út um síðustu áramót. Þeir sköpuðu fullkomna ró um þessa atvinnu þann tíma, er þeir giltu. - Flm. þessa frv. þykjast þó vissir um, að þau lög myndu reynast enn betur og koma að meira gagni, ef báðir aðiljar ættu von á endanlegri dómsúrlausn, að enduðum margítrekuðum sáttatilraunum. Og til skýringar þeirri skoðun okkar flm. vil jeg minna nokkuð á, hvernig þessir kaupsamningar hafa gengið til. Það er reglan, þegar samningar hefjast, að báðir aðiljar stilla kröfum sínum svo fjarri hófi, að ekki má annað sjá, en að fyrirbygt sje, þegar frá upphafi, að nokkurt samkomulag geti náðst. Þetta getur maður sagt, að eigi sjer stað frá báðum hliðum. Nú er það þegar í upphafi sýnt, að ef nokkurt samkomulag á að nást, þá verða báðir aðiljar að slaka til, enda munu þeir báðir gera ráð fyrir því frá upphafi. Og þessi tilslökun verður að vera æðimikil frá fjarstæðum þeim, sem fyrst voru nefndar. En alt kostar þetta mikið karp og tíma, þótt saman dragi á endanum. Ef til væri, áður en vinnudeilan byrjar, endanleg dómsúrlausn óhlutdrægra manna um sanngjarnt kaup, þá væri þó fenginn grundvöllur, sem lægi nær hinum sanna heldur en öfgar þær, sem nú er byrjað á að tala um. Þá væru heldur ekki samningatilraunirnar vonlausar frá upphafi, eins og heita má, að þær sjeu nú. Og það er trú okkar flm., að lög sem þetta frv., myndi verða til þess, að samkomulag fengist áður en til dóms þyrfti að draga. Þetta, ásamt 1. frá 1925, myndi því í flestum tilfellum koma í veg fyrir langvarandi vinnudeilur og vinnustöðvun. Með frv. þessu er nú ekki um neina áður óþekta nýjung í löggjöf að ræða. Í Noregi hefir verið um tíma löggjöf svipuð þessu frv. - Að vísu eru þau lög sett til bráðabirgða og munu falla úr gildi í næstk. ágústmánuði, ef þau verða ekki framlengd. Lög þessi hafa gert þar mikið gagn, svo að ekki hefir að ráði komið til úrslita um vinnudeilur, heldur hefir náðst samkomulag með samningum, og sanngirni ríkt og vinnufriður skapast vegna laganna. Er nú farið að ræða þar um framlengingu þessara laga af hálfu beggja aðilja, og er hinn sanngjarnari hluti þeirra beggja með framlengingu laganna. - Annars er fróðlegt að athuga hverjir mest eru á móti slíkum lögum sem þessum í Noregi, en það eru undantekningarlaust auðhringirnir annarsvegar en æstustu hlutar verkamanna hinsvegar, eða þeir menn, sem fyrir þeim ráða. En millistjettirnar, sem eru friðsamar, telja nauðsynlegt, að til sjeu lög, sem hamli móti þeirri kúgun og tjóni, sem af vinnudeilum leiðir. Sanngjörnu mennirnir sjá nauðsyn þessa máls, en öfgamennirnir til beggja hliða leggjast á móti, þar sem þeir sjá, að það vald, sem þeir hafa, og sem er hið eina vald, sem leiðir til kúgunar, er lamað með slíkum lögum. Það er því von, að þeim sje illa við þetta. Hjer á Íslandi er nú ekki hægt að tala um neitt auðvald, nema þá í blöðunum. Og ekki er heldur hægt að segja, að hjer sje til nein svartnættis eymd eða volæði. Hvorugt er til nema í æsingagreinum blaðanna. Hjer er mest um bjargálnamenn í hverri stjett eða grein þjóðfjelagsins sem er. Slíkri þjóð ætti því að vera þau lög kærkomin, sem fyrirbyggja þá allsherjar bölvun fyrir land og lýð, sem vinnudeilurnar hafa í för með sjer. Því hefir verið opinberlega hreyft, gegn frv. þessu, að það tæki ákvörðunarrjettinn af þeim aðiljum, sem að þessum málum standa, og væri þess vegna kúgun. En jeg verð nú að segja það, að jeg veit ekki meiri kúgunarrjett en þann, sem þessir aðiljar taka sjer, og sem myndast hefir og beitt er við verkföllin. Þar ræður hvað lítill meiri hluti sem er, því þótt nær helmingur vilji vinna, þá fá þeir það ekki. Það má taka það dæmi, að ef 200 manns vilja vinna, en 201 ekki, þá eru þessir 200 menn kúgaðir af þessu 1 atkv. meiri hl. til þess að ganga með hendur í vösum og leggja sig og sína undir þá bölvun og tjón, sem af því leiðir, að fá ekki að vinna, þótt þörf og hugur heimti. Jeg þekki ekki meiri harðstjórn en þá, sem hjer tíðkast, að jafnan sje hægt að kúga minni hl., hversu lítill, sem meiri hl. er. Jeg sje ekki ástæðu til að fara út í einstakar greinar frv. að þessu sinni. Þó vil jeg fara nokkrum orðum um 4 gr. frv., því verið gæti, að sú grein orkaði mest tvímælis. Það sem við flm. höfðum aðallega fyrir augum við samningu þeirrar greinar, var það, að tryggja vinnudómi nægilega ró og festu. Samkvæmt því, sem við flm. leggjum þar til, álitum við, að dómurinn geti starfað í næði. Mjer hefir verið sagt af merkum manni, sem oft hefir verið tilnefndur sem oddamaður í gerðardómum, að það sje næstum útilokað að starfa eða koma nokkru fram, þar sem tveir aðiljar fá sífelt að þrátta og rífast. Þessvegna höfum við flm. álitið, að þrír menn af þeim, sem dóminn skipa, yrðu fyrst og fremst að vera óvilhallir í deilunum. Við höfum í fyrsta lagi gert ráð fyrir, að hjeraðsdómarinn í hverju hjeraði yrði dómstjóri eða oddamaður dómsins. Það er álit okkar, að enginn maður hafi aðstöðu til að þekkja betur hag almennings í sínu hjeraði en hann. Til þess að sjá honum fyrir rólegri aðstoð, viljum við láta Hæstarjett skipa 2 menn í dóminn og 2 til vara. Teljum við, að þá sje sæmilega sjeð fyrir ró í dóminum og öðru, sem ætla má að komi honum að mestu liði. En svo má deila um, hvernig eigi að skipa þá tvo menn, sem auk þeirra eiga sæti í dóminum. Jeg get sagt það fyrir hönd okkar flm., að fyrir okkur er það ekkert aðalatriði, hver útnefnir þá, hvort deiluaðiljar gera það eða dómstjórinn. En við teljum, að ruðning úr dóminum sje nauðsynleg, því að þaðan þarf að útiloka alla hávaðamenn beggja megin. Í 8. grein er gert ráð fyrir, að hvor aðili megi skipa sjer talsmenn til sóknar og varnar, eins og við aðra rjetti. Það hefir flogið fyrir, að hvorutveggju aðiljar muni efast um, og ekki alveg að ástæðulausu, að þeir fái rjettan og óhlutdrægan dóm. Samt hefi jeg hvergi orðið verulega var við þann ótta, nema hjá mönnum, sem eru að einhverju leyti riðnir við æsingar. Og af minni löngu reynslu og nánu þekkingu á einstaklingum þessarar þjóðar, dreg jeg þá ályktun, að ekki þurfi að óttast að órjettlæti verði beitt í þessum efnum. Og sjerstaklega tel jeg það alveg útilokað, að rjettur hinna smáu verði þar fyrir borð borinn. Við flm. erum þess fullvissir, að sú hætta er svo lítil, að ekki þarf að taka tillit til hennar í þessu máli. Fyrir okkur er það aðalatriðið, að við teljum, að þetta frv. hafi blessun vinnufriðarins í för með sjer. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um frv. Jeg vænti þess, að hv. deild taki því vel, og legg til, að því verði að lokinni umræðu vísað til hv.allshn.

Hjeðinn Valdimarsson Það er ekki ofmælt, að fá mál, sem komið hafa fram á síðari árum, hafa mætt eins mikilli andúð frá verkalýðnum eins og þetta frv., sem hjer liggur fyrir. Nú drífa að Alþingi mótmæli víðsvegar af landinu, og þarf ekki að tala lengi við verkafólkið hjer í bænum, til að komast að raun um, hvern hug það ber til þessa máls og flutningsmanna þess. Það er líka skiljanlegt, þegar athugað er það þjóðskipulag, sem við höfum við að búa, það þjóðskipulag, sem grundvallast á eignarrjetti einstaklinga yfir framleiðslutækjunum og hinni svokölluðu frjálsu samkepni. Þessu þjóðskipulagi og því atvinnufyrirkomulagi, sem af því leiðir, hafa hinar ráðandi stjettir komið á á síðustu áratugum. Og þetta skipulag hefir klofið þjóðina í tvær stjettir: Atvinnurekendur og verkalýð, yfir og undirstjett. Þessi skifting kemur greinilegast fram í kaupstöðunum, þar eru andstæðurnar skarpastar; bændur eru bil beggja, því að þeir eru að sumu leyti atvinnurekendur og að öðru leyti verkamenn. Hv. flm. (JÓl) sagði það, sem margir hafa áður haldið fram, að hjer á landi væri ekkert auðvald til. En það liggur þó í augum uppi, að það er eitthvert vald, sem ræður yfir þeim auði, er hjer hefir legið ónotaður í höfn undanfarinn mánuð; og það eru fáir menn, sem hafa þetta vald í sínum höndum, og hefir ráðið stöðvun flotans. Hinsvegar er verkalýðurinn, sem ekkert á nema hendur og höfuð. Hann á alla sína afkomu undir högg að sækja þeirra manna, sem atvinnutækjunum ráða. Í þessari baráttu á hann eitt vopn. Ef hann hefði ekki þetta vopn, væri auðvelt fyrir þá, sem ráðin hafa, að segja við verkamanninn: Þú færð ekki atvinnu hjá mjer, nema þú viljir vinna fyrir minstu laun, sem óhjákvæmileg eru til naumasta lífs í fátækt og basli, fyrir þig og heimili þitt, svo að börn þín erfi sömu aðstöðuna og þú hefir nú sjálfur, að minsta kosti ekki betri. En það vill svo vel til eins og jeg tók fram áðan, að verkalýðurinn hefir í sínum höndum beitt vopn, og það er vopn samtakanna. Verkfallsmöguleikinn er þeirra bitrasta vopn og helgasti rjettur. Þetta er auðvaldinu ljóst, og þetta vopn óttast það mest af öllu. Það er óratími síðan verkfallsvopninu var fyrst beitt. Því var beitt í Rómaveldi hinu forna, þegar alþýðan, Plebejarnir, gengu á brott úr borginni og kváðust eigi mundu aftur snúa, nema að ráðin yrði bót á kjörum þeirra, sem og varð. Þegar vinna er stöðvuð, geta þeir, sem ráða yfir atvinnutækjunum, ekki notað þau og engan hagnað haft af þeim. Þá kemur í ljós, að vinnan er sterkasti þáttur framleiðslunnar. Án hennar verður ekkert auðsafn. Án valdsins yfir vinnunni, eru hinir einstöku eigendur atvinnutækjanna, auðsins, máttlausir. Verkfallsvopninu er nú beitt um allan heim, þegar á liggur, og samtök verkalýðsins eflast ár frá ári út í löndum. Hvernig mundi þeim samtökum hafa farnast, ef þau hefðu vopnlaus orðið að berjast við ofurefli auðs og stjórnarvalda yfirstjettarinnar? Það er ekki langt síðan verkalýðshreyfingin hófst hjer á landi, og þó hefir hún borið mikinn sýnilegan árangur. Það kemur glögt í ljós við athugun, að því sterkari sem samtökin eru á hverjum stað á landinu, því betur líður verkafólkinu þar, en því veikari sem þau eru, því lægra kaup fá verkamennirnir og því ver er að þeim búið. Og hvernig notar verkalýðurinn þetta vopn. Hann segir: Við vinnum ekki nema launin, sem við fáum, sjeu lífvænleg. Verkalýðurinn notar ekki þetta vopn nema tilneyddur sem vörn á móti sultarhótun atvinnurekenda, en baráttan fyrir síbættum kjörum verkalýðsins verður ekki stöðvuð á miðri leið. Verkalýðurinn krefst þess, að börn alþýðunnar fái betri kjör en fullorðna fólkið fjekk. Ef kaupkröfurnar þykja of háar, þá segja atvinnurekendur: Við ráðum aðra til að vinna þessi störf fyrir lægra kaup. Gegn því segir verkalýðurinn: Við stöndum öll saman, við erum öll ein samtaka stjett. Eins og allir hljóta að sjá, þá eru samtök verkalýðsins því víðtækari sem þau eru það vopn í launabaráttunni, sem sigrar allar hindranir. Hv. flm. var að tala um hið fjárhagslega tjón, sem leitt hefði af vinnustöðvuninni nú í sjómannadeilunum, einkum fyrir verkamenn, og vildi gera mikið úr því. Það skal játað, að æskilegt hefði verið að þurfa ekki að grípa til þess úrræðis, svo framarlega, að skipin hefðu getað gengið alt árið og atvinna verið viss. En þessi verkatöf er verkafólki yfirleitt lítils virði borið saman við þann hagnað, sem verkalýðurinn hefir af verkfallinu á ýmsan hátt. Það er líka alkunnugt, að verkamenn beita ekki þessu vopni nema þegar neyðin knýr þá til þess. En hitt veldur verkalýðnum langmestu tjóni, hvað þessi atvinnuvegur - togaraútgerðin - er rekinn skipulagslaust. Þegar togararnir eru stöðvaðir og látnir liggja í höfn mánuðum saman, af því að útgerðarmenn telja, að það svari ekki kostnaði að gera þá út, þá er það verkalýðurinn einn, sem tapar á því. Hvaða gagn gætu samtökin unnið verkalýðnum, ef ekki væri hægt með þeim að stofna til verkfalla? Jeg tel vafasamt, að þau gætu þá nokkuð áorkað til gagns. Sem pólitískur flokkur, stjórnmálasamtök, gætu þau að vísu haft talsverða þýðingu. En sem atvinnusamtök biðu fjelög verkamanna mjög alvarlegan hnekki, því að sterkasta vopn samtakanna er einmitt verkföllin. Þegar samtökin eru svo öflug, að atvinnurekendum stendur mikill stuggur af, hyggja að verkafólkið geti staðist í baráttunni við þá um arðinn af atvinnuveginum, eins og kom glögt í ljós hjer í bænum í síðustu kaupstreitu, þá þurfa atvinnurekendur að finna einhver góð ráð gegn samtökunum. En því heimskari sem stjórnir atvinnufyrirtækjanna eru, því fólskulegri og verri reynast ráð þeirra. Í Ítalíu og Póllandi hefir verið farin sama leið og hjer á að fara, eftir þessu frv. En í þeim löndum, sem atvinnutækjunum er skynsamlegar stjórnað, detta engum slík ráð í hug. Í fyrra var t. d. haldinn fundur meðal fulltrúa atvinnurekenda og verkamanna í Bretlandi. Skýrsla frá störfum þeirrar nefndar er dagsett 4. júlí 1928. Þar eru tekin til meðferðar ýms atriði, sem til álita koma við úrlausn kaupgjaldsmála. Þar sem nefndin minnist á gerðardóma lætur hún svo um mælt í skýrslunni: „Báðir aðiljar fjellust á það ágreiningslaust, að engin tegund þvingaðra gerðardóma gæti komið til mála.“ Ennfremur viðurkennir nefndin, að verkalýðsfjelögin sjeu hinn rjetti aðilji til samninga af hálfu verkamanna og enginn annar. Atvinnurekendur í Englandi sáu það og skildu, að ekkert þýðir að stemma stigu fyrir verkalýðssamtökunum eða stöðva verkföllin, á þann hátt að koma á einskonar þrælahaldi eins og hjer er ætlast til með þessu frv. Englendingar eru það skynsamari, þó að þar sje öflugt auðvald, að þeir viðurkenna fullkomlega verkalýðsfjelögin, og atvinnurekendunum þykir best að semja við þau sem jafnrjettháa aðilja. - En það sem aftur á móti vakir fyrir fulltrúum atvinnurekenda hjer á landi: hv.flm. þessa frv. (JÓl) og háttv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), er blátt áfram að eyðilegga verkalýðssamtökin. Þeir hafa helst aldrei viljað tala við þau, nema þeir væru til þess neyddir. Fyrir nokkrum árum kom fram hjer á Alþingi frv. um gerðardóm í vinnudeilum, flutt af Bjarna frá Vogi. Það fjekk þá megna andúð og mótspyrnu í þinginu og þó var það hátíð hjá því frv., sem hv.flm. dirfast að leggja hjer fram nú. Það á í stuttu máli að ráða með allsherjardómi yfir lífi og velferð verkalýðsins og grípa inn í öll deiluatriði hans við atvinnurekendur. Með þessu frv. á aðeins að ákveða um tekjur verkalýðsins. En allar aðrar stjettir þjóðfjelagsins, verslunarmenn, framkvæmdastjórar, atvinnurekendur og aðrir, eiga eftir sem áður að fá kaup sitt ákveðið í frjálsri samkepni. Og hvaða dómstóll á svo að skamta verkalýðnum launin? Eins og fyrri hluti 4. gr. frv. kveður á um, þá verður þetta eingöngu stjettardómstóll yfirstjettarinnar. Menn þekkja hvernig hæstirjettur hefir dæmt í málum, þar sem rekast á hagsmunir verkalýðsins og atvinnurekenda. Og hvernig halda menn t. d., að hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) mundi hafa skipað í slíkan dóm, en hann var hjeraðsdómari hjer í bænum fram í síðastliðin árslok. Ef nokkur snefill af rjettlæti á að sýnast vera í þessu máli, verða aðiljarnir að velja mennina dóminn. Þá kem jeg að aðalatriðinu. Hver getur sagt um það, hvað er rjettlæti í þessu máli? Getur t. d. nokkur sagt með sanngirni, að hann eigi rjett á meira kaupi en algengur verkamaður? Nei, verkamaðurinn hefir eins mikinn rjett til launa og hver annar, og verkalýðurinn vill ekki láta sníða sjer stakkinn og skamta sjer lífsviðurværi úr hnefa. Hann vill sjálfur ráða í landinu, og að því kemur líka fyr eða síðar að hann fær að ráða. Hann trúir á mátt sinn og megin og rjett til þess að ákveða sjálfur lífskjör sín og stjórna vinnu sinni. Löggjafarvaldið setur lög um ýms smáatriði, en þess þykir eigi þurfa, að það setji ákvæði um, eftir hvaða reglum kaupgjald verkalýðsstjettanna ætti að greiðast, meiri hluta vinnandi manna í landinu. En hv.flm. þessa frv. vilja skipa svo fyrir, að dómurinn skamti kaupið handa verkamönnum, án þess að hann þurfi að fylgja neinum ákveðnum reglum í því efni, einungis skoðunum þessara yfirstjettarmanna á kröfum verkalýðsins, sem eins og allir vita eru litaðar af stjettabaráttunni. Og það er ekki nóg með það, að þessi dómstóll eigi að koma fram með álit og dæma málin, hann á líka að leggja á menn sektir, ef út af er brugðið, og jafnvel skaðabætur. Ef verkamenn vilja ekki hlýða því, að vinna fyrir 1–2 kr. lægra dagkaup en áður, þá er hægt að ganga viðstöðulaust að hverjum einasta verkamanni, eða sjóðum verkalýðsfjelaganna, og taka fjármuni þeirra í sektir og skaðabætur. En þegar atvinnurekendur vilja stöðva vinnu, verður annað uppi á teningnum. Atvinnurekandinn gerir það ekki opinbert, að hann stöðvi vinnuna til að lækka kaupið. Hann segir að eins, að fiskverðið suður á Spáni og Ítalíu sje svo óhagstætt, að reksturinn geti ekki borið sig, eða rekstrarkostnaður útgerðarinnar sje of mikill. Því verði að stöðva skipin, og það varðar hvorki sektum nje skaðabótum fyrir atvinnurekendurna. Svo segir í aths. þessa frv. að tilgangur þess sje að afstýra verkföllum og verkbönnum. Um afstöðu hv. 1. flm. (JÓl) til þeirra mála, er auðvitað enginn vafi. Hann vill vitanlega hafa verkbönn, því að þau gefa honum von um að fá verkafólk fyrir lægra kaup. Um hina tvo íhaldsm., sem eru meðflm. að frv., skal jeg vera fáorður; þeir hafa vilst með flokksbróður sínum og munu vafalaust fylgja honum. En um hv.þm. V.-Sk. (LH) vil jeg fara nokkrum orðum. Hann var eins og kunnugt er kosinn á þing við síðustu kosningar með örfárra atkv. meiri hl. Það sem úrslitunum rjeð, voru atkv. sjómanna í V.-Skaftafellssýslu, og sjómennirnir fylgdu honum af því, að þeir hjeldu að hann mundi fylgja sömu stefnu og Framsóknarflokkurinn hefir yfirleitt gert í mannúðarmálum, sjerstaklega vera hlyntur vökulögunum. - Þegar á síðasta þingi brást hv.þm. trausti þessara manna. Einn sinna flokksbræðra greiddi hann atkv. gegn togaravökulögunum. Nú bregst hann þeim í annað sinn, með því að gerast flm. þessa frv., sem er jafn andstætt sjómönnum úr V-Skaftafellssýslu eins og afstaða hans gagnvart vökulögunum. Þeir mega iðrast eftir fylgi sitt við hv.þm. og fyrir að hafa komið honum á þing. Um hv. 1. þm. Árn. (JörB) er ekki mörgum orðum eyðandi. Hann gerðist, eins og kunnugt er, fyrir nokkrum árum liðhlaupi úr Alþýðuflokknum yfir til Framsóknarflokksins. Hafði hann þá verið kosinn á þing í Reykjavík fyrstur þingmanna Alþýðuflokksins og treyst af verkalýð hjer í bæ. Engan þarf að undra, þó að hann sje nú á leið yfir til Íhaldsmanna. Sá, sem einu sinni hefir svikið, getur altaf gert það aftur. Ef þetta frv. verður nokkurn tíma að lögum, sem jeg vona að aldrei verði, verða það sannkölluð þrælalög. Þau skapa verkalýðnum annan rjett en öðrum borgurum í þessu landi. Slíkum lögum er ekki hægt að framfylgja á Íslandi, og verður aldrei hægt. Verklýðssamtökin munu ekki láta kúgast af slíkum þrælatökum.

Forseti (Jörundur Brynjólfsson) Út af nokkrum orðum í ræðu hv. 2. þm. Reykv. vil jeg beina því til hv. deildarmanna, að þeir gæti þess að viðhafa ekki í ummælum sínum ásakanir eða orð til áfellis þeim mönnum, er ekki eiga sæti hjer í hv. deild og geta þess vegna ekki hjer borið hönd fyrir höfuð sjer.

Pjetur Ottesen Það mátti fullkomlega búast við því, að þeir eldar, er logað hafa hjer í Reykjavík síðan mál þetta kom fram, mundu eigi síður loga glatt, þegar það kæmi til umr. hjer á Alþingi. Sú hefir og orðið raunin á. Mikið hefir þegar um frv. þetta verið talað, en það sem sætir mestri furðu er það, að þeir, sem á móti frv. leggjast, leggja í það alt aðrar meiningar og draga af því aðrar ályktanir en frv. gefur tilefni til. Þeir halda því fram, að hjer sje verið að svifta verkamenn umráðarjetti yfir vinnu sinni, og að hjer sje verið að leggja þvingunarklafa á verkamenn. - Ef hjer væri um nokkra þvingun að ræða, næði hún jafnt til atvinnurekenda og verkamanna, því að það er um mál þessara tveggja aðilja, sem dómurinn á að fjalla. En hjer er um enga þvingun að ræða fyrir hvorugan aðilja. Aðeins er verkamönnum ekki heimilt að leggja niður vinnu, nje atvinnurekendum að koma á verkbanni, meðan sáttatilraunir standa, eða málið er í dómi. - Það er ekki hægt að finna nein önnur þvingunarákvæði í frv., þótt leitað væri með logandi ljósi. Verkamenn eru ekki skyldaðir til þess að vinna, ef þeir sætta sig ekki við það kaup, sem dómurinn, eftir rannsókn á öllum málavöxtum, telur hæfilegt, og ekki eru útgerðarmenn heldur skyldaðir til þess að gera út skip sín, ef þeir sjá sjer það eigi fært. Báðir aðiljar eru sjálfráðir gerða sinna, og viðurlög eru engin í frv., þótt dóminum sje ekki fylgt. Það, sem hv. 2. þm. Reykv. vitnaði í, að farið mundi eftir öðrum lögum í þessu efni, nær ekki nokkurri átt. Það er staðhæfing, sem ekki á neina stoð í raunveruleikanum. Mig furðar á því, að eftir að búið er að slá þennan skilning og þessar fullyrðingar andstæðinga frv. svo rækilega niður, bæði á fundum og í blöðunum, skuli hv.þm. fara að flíka þessu enn á ný hjer á Alþingi. Það má náttúrlega halda því fram, að þetta kunni að draga úr þýðingu slíks dómstóls, en við nánari athugun kemur í ljós, að svo er ekki. Dómstóllinn hefir heimild til að kynna sjer öll þau gögn, sem máli skifta, þar á meðal rannsaka greiðsluhæfi atvinnurekendanna, en slík rannsókn mundi leiða af sjer heppilega úrlausn málsins, sem báðir aðiljar gætu fullkomlega sætt sig við. Eftir því, sem jeg hefi heyrt, virðist stærsti ágallinn á sáttatilraunum þeim, er gerðar hafa verið, hafa verið sá, að þeir, sem tilraunirnar gerðu, gátu ekki til hlítar kynt sjer afkomu aðilja á báða bóga. Úr þessu yrði bætt með frv. þessu um dóm í vinnudeilum, og má gera sjer hinar bestu vonir um, ef lögtekið verður, að á þann hátt megi takast að ráða bót á því þjóðfjelagsböli, er af verkföllum og verkbönnum leiðir. Og þetta mál horfir þannig við frá mínu sjónarmiði, að það megi fullkomlega treysta því, að þessi meðferð málsins mundi leiða til þeirrar niðurstöðu, er báðir aðiljar gætu orðið ásáttir um. Munurinn frá því, sem nú er, og ef þetta verður tekið upp, er sá, að samkomulag næðist, án þess að vinnustöðvun ætti sjer stað. Reynslan hefir sýnt, að öll verkföll hjer hafa endað með samkomulagi, en undanfari slíks samkomulags, verkföll um lengri og skemmri tíma, hefir oft valdið stórtjóni. Verktöfin hefir ætíð skert mjög, eða jafnvel jetið alveg upp ávinninginn, sem fást átti með verkfallinu, og svo mun einnig að þessu sinni. Jeg býst við því, að tjón það, er af síðasta verkfalli leiddi fyrir landið í heild sinni megi telja í hundruðum þúsunda, ef eigi miljónum króna. Nú er það ætíð svo, að tjónið af verkföllum bitnar á öllum landsmönnum, líka þeim, er stofna til verkfallanna í því augnamiði, að fá kjör sín bætt. - Mjer er því spurn: Hvernig í ósköpunum stendur þá á því, að ekki skuli geta tekist bróðurleg samvinna um það, að gera tilraunir til að ráða bót á þessu þjóðfjelagsböli? Við höfum nú um hríð staðið augliti til auglitis við þann þjóðfjelagsvoða, sem af verkföllum stafar, þar sem dýrustu og fullkomnustu atvinnutæki, sem til eru í þessu landi, hafa verið bundin hjer við steingarða hafnarinnar í einhverri þeirri mestu öndvegistíð, sem komið hefir yfir þetta land á þessum tíma árs. Og þegar samfara slíkri tíð hefir verið gnægð fiskjar hvarvetna við strendur landsins meir en dæmi eru til á þessum tíma, hvernig stendur þá á því, að til skuli vera þeir menn, sem með offorsi, óbilgirni og aðdróttunum um illar hvatir, ráðast á þá, er af heilum hug og einlægri löngun til þess að vinna þjóðfjelaginu gagn, bera fram tillögur til þess að koma í veg fyrir þau vandræði og þá neyð, sem af verkföllum stafar í hvívetna. Hvernig stendur á því, að þessir menn ranghverfa efni og innihaldi þessara tillagna, bæði í blöðum og á fundum og meira að segja hjer á hinu háa Alþingi, og draga af þeim aðrar ályktanir en efni eru til, og kalla þær þrælalög og öllum illum nöfnum, sem þeirra frjósömu heilar geta framleitt? Telja þeir máske nauðsynlegt að fara þannig með till. þessar, til þess að fá framknúðar samþyktir verkalýðs- og sjómannafjelaganna víðsvegar um land sjer í vil? Það eitt er áreiðanlega víst, að það er ekki af umhyggju fyrir vinnufriðnum í landinu nje góðri afkomu landsmanna yfirleitt, að þeir hafa tekið þessa afstöðu til málsins. - Jeg skal taka það fram, að við flm. þessa frv. erum þess albúnir, að taka til athugunar breytingar á einstökum atriðum frv., er til bóta mættu verða. - Nei, orsökina til framkomu þessara manna verður að rekja til þess, að það er yfirlýst grundvallarskoðun þeirra, að koma eigi ríkisrekstri á allar atvinnugreinir landsmanna. Þeir líta þess vegna svo á, að hver tilraun, sem gerð er til þess að tryggja vinnufriðinn í landinu á grundvelli núverandi skipulags, sje hindrun á braut þeirra til almennrar þjóðnýtingar. Virðist mjer það því augljós vottur þess og viðurkenning frá þeirra hendi, að þessar till., ef þær ná fram að ganga, sjeu líklegar til þess að tryggja vinnufriðinn í landinu. Hinar hóflausu árásir, er þeir hafa hafið gegn þessari viðleitni, benda fyllilega til þessa. En þar eð þessu er þann veg farið, leiðir af því, að allir þeir, er byggja vilja á núverandi þjóðskipulagi og tryggja vinnufrið í landinu á grundvelli þess, verða að taka höndum saman um það, að finna heppilega úrlausn þessa vandamáls, því að á því veltur velmegun og afkoma þjóðarinnar í nútíð og framtíð.

Haraldur Guðmundsson Hv. flm. þessa frv. hóf mál sitt á því, að segja nokkuð frá hinni nýafstöðnu kaupdeilu. Er það að vonum, því að í allra augum er sú deila tilefni þessa frv., er hjer liggur fyrir. Sagði hv.flm., að sú deila hefði verið eingöngu sprottin af ósanngirni beggja aðilja, og að það hafi verið af þeirri sömu orsök, að eigi tókst á skemri tíma að koma samkomulagi á. - Þessi ummæli hv.flm. sýna ljóslega fullkominn misskilning hans á eðli kaupdeilunnar og á vinnudeilum yfirleitt. Rætur hennar standa miklu dýpra. - Það er mannlegt eðli að hugsa fyrst um sinn eigin hag og ota sínum tota svo sem verða má. Afli sá, er botnvörpuskipin flytja á land, á að skiftast og skiftist aðallega á milli tveggja aðilja, útgerðarmanna annarsvegar og sjómanna og verkamanna í landi hinsvegar. Báðir vilja fá sem mest af andvirðinu, báðir þykjast eiga til þess rjettmæta kröfu, enda þekkir hver best sína nauðsyn. Á meðan einkaeignarrjettur manna er ótakmarkaður á þessu sviði, er eigi hægt að ráða fullkomna bót á þessu. Því er það, að þessir tveir aðiljar munu halda áfram að heyja baráttu sín á milli um skiftin; annað er óhjákvæmilegt, meðan skipulag atvinnumála þessara og mannlegt eðli helst óbreytt. - Þetta hefir verið vitað og viðurkent síðan stjettaskifting komst fyrst á. Í baráttu er það svo, að sá aðiljinn, sem sterkari er og betur stendur að vígi, tekur ætíð stærstan hlut. Og í þessari stjettabaráttu, er hjer um ræðir, hefir það verið svo alt til þessa, að sú stjett, er eignarhald hefir á framleiðslutækjunum, hefir ætíð tekið hlutfallsega langstærsta hlutinn. Er það auðsætt. Auðurinn hefir aðeins safnast hjá þeim, er framleiðslutækin áttu; enginn hefir orðið efnaður á því að selja öðrum vinnu sína. Verkalýðurinn sá þetta snemma. Honum varð það ljóst, að ef hann átti að bæta hag sinn og hlutskifti, var eina ráðið að mynda fjelagsskap, svo að einn verkamaðurinn sæti ekki boðið niður vinnu fyrir hinum. Þetta var atvinnurekendum hinn sárasti þyrnir í augum, einkum í byrjun, og kvað þá svo ramt að því, að slík samtök voru jafnvel bönnuð með lögum. En slíkt bann kom að engu haldi. Verkalýðssamtökin mögnuðust, og þau eru nú það vald um allan heim, sem ekki er lengur hægt að ganga fram hjá, þegar samið er um kaup verkalýðsins. Hafa verkalýðsfjelögin nú víðast hvar verið viðurkend sem rjettur samningsaðili. En hjer á nú, jafnframt því sem þessi rjettur þeirra er viðurkendur, með frv. þessu, að taka úr höndum þeirra það vopnið, er þau hafa beitt til þess að fá viðunanlega samninga, verkföllin. En þetta frv., sem hjer er flutt, er ekkert einstakt fyrirbrigði. Slík frv. sem þetta, hafa verið flutt af íhaldi og auðvaldsþjónum í öðrum löndum, og jafnvel stundum orðið að lögum. Fyrirmynd þessa frv. mun vera sótt til Noregs. Eru það lög, er samþykt voru þar árið 1925, gengu í gildi 1. maí, ætla jeg, og hlutu nafnið „Tugthúslögin“. Er það viðurkent, að þau lög brjóti svo mjög í bága við rjettlætistilfinningu þjóðarinnar, að ómögulegt hefir verið að framfylgja þeim, og kvað svo ramt að því, að stjórn sú, er lögin setti, heyktist á að beita þeim, er mest lá við. Þúsundir manna voru sendir til fangelsisvistar fyrir að styrkja verkfallsmenn. Nokkur hundruð þeirra voru settir í „steininn“. Svo gafst stjórnin upp. Nú er tími þessara laga brátt útrunninn, og mun engum koma til hugar, að þau verði framlengd óbreytt. Jeg vil ekki segja, að frv. þetta, sem hjer liggur fyrir, sje verra en norsku „Tugthúslögin“, en það er ennþá vitlausara. Það er svo fráleitt skynsamlegu viti, að það er hverjum manni ósamboðið að láta sjer koma til hugar að samþ. það. Mjer þykir rjett, út af þeim orðum hv.þm. Borgf., að við jafnaðarmenn höfum rangfært efni frv., að víkja nokkuð að hinum einstöku greinum þess, þótt slíkt sje eigi venja við 1. umr. Fyrsta gr. frv. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal dómstól, er nefnist vinnudómur. Hann skal fara með og dæma: 1) mál út af vinnukjörum, þau, er greinir í lögum nr. 55, 17. júlí 1925, eða lögum er í þeirra stað koma.“ - Við þessu er ekkert að segja. Það er algengt að slíkar tilraunir sjeu gerðar. - En svo kemur 2. liður 1. gr.: „Mál út af rofum á dómum um vinnukjör samkvæmt þessum lögum, eða samningum um vinnukjör af hálfu þeirra aðilja, er í áðurnefndum lögum, nr. 55. 1925, segir, eða lögum, er í þeirra stað koma.“ - Með öðrum orðum, dómstóllinn á að dæma viti fyrir að rjúfa dóma, sem hann sjálfur hefir dæmt. 3) „Mál um lögmæti verkfalls eða verkbanns og um bætur fyrir ólögmætt verkfall eða verkbann.“ Í íslenskum lögum er enginn lagastafur til um það, hvað sjeu ólögmæt verkföll eða verkbönn. Verkefni dómstólsins verður því þetta: Í fyrsta lagi verður hann að búa til lög eða reglur um það, hvaða verkföll og verkbönn sjeu ólögmæt, í öðru lagi á hann að dæma eftir þeim lögum, er hann hefir þannig sjálfur samið, og að lokum á hann að dæma víti fyrir að rjúfa dóma hans sjálfs. - Þetta er nokkuð einkennilegur grautur. Það er auðsætt, að þeir, er frv. þetta hafa samið, hafa farið nokkuð fljótt yfir norsku „Tugthúslögin“. Þeir hafa ekki gætt þess, að í Noregi eru til lög um verkföll, hver sjeu lögleg og hver ólögleg. En hjer er dómstóli þessum ætlað að taka sjer bæði löggjafarvald og dómsvald, og að lokum, ef dómum hans er eigi hlýtt, á hann að ákveða vítin sjálfur. Aðra eins móðgun við löggjafarsamkomu og að flytja frv. þetta á Alþingi þekki jeg ekki. Þetta er 1. gr., og er hún hvorki verst eða vitlausust af greinum frv. Þá kemur 2. og 3. gr., og skal jeg ekki gera þær að umtalsefni nú. Þær eru aðeins áframhald byrjunarinnar. Þá er 4. gr.Hv. flm. eru nú að lyppast niður á henni, þar sem þeir, hver eftir annan, tilkynna að þeir sjeu fúsir til að samþykkja hverjar þær breytingar, sem mönnum þóknist að gera á henni. Er það vafalaust af því, að mennirnir eru farnir að finna til þess, hversu bandvitlaus hún er. Þar er svo ákveðið, að hjeraðsdómari, sem jafnframt er forseti dómsins, á að nefna fjóra menn í dóminn, en aðiljar ryðji svo sínum manninum hvor. Síðan skipar Hæstirjettur tvo menn í dóminn, svo að hann verður ávalt skipaður fimm mönnum. Sýslumaður skipar, eins og áður er sagt, tvo menn í dóminn, auk sjálfs sín. Ræður hann þannig ávalt meiri hl. í dóminum. Í Noregi, þar sem Tugthúslögin heita ennþá í gildi, datt ekki höfuðsmiðum þeirra neitt slíkt í hug. Þar var það þó æðsta yfirvald ríkisins, sem átti að nefna mennina í dóminn, en ekki hjeraðsyfirvöldin, sem löngum eru tengd eða bundin með ýmsu móti atvinnurekendum þar í sveit. Og víst er um það, að í flestum tilfellum munu þau fyrst og fremst líta á málin með augum yfirstjettarinnar, ef svo mætti segja. Þá hafa báðir þeir flm., sem talað hafa, haldið því mjög eindregið fram, að það væri útúrsnúningur og rangfærsla að kalla þetta þvingunardómstól. Jeg veit ekki, hvað þessir hv.flm. frv. skilja við þvingun í þessu efni. Það er alveg tvímælalaust fram tekið, að dómsúrslitin skuldbindi. Tökum til dæmis, að kaup í einhverri atvinnugrein sje af þessum dómstóli ákveðið 200 kr. á mánuði. Hver maður, sem þessa vinnu vill stunda, verður þá að sætta sig við þetta kaup, því að allar sameiginlegar ráðstafanir, sem vinnulýðurinn kann að gera gegn þessari ákvörðun, eru ólögmætar og brjóta í bág við dóminn. Það er að vísu hægt að segja það, að ef kaup á togurunum væri ákveðið 150 eða 200 kr. á mánuði, sjeu sjómenn ekki skyldugir til að fara á skipin, hver og einn. En ef þeir ekki vilja ganga að þessum kjörum, þá verða þeir að sitja auðum höndum í landi, svelta, eða leita á náðir hins opinbera. Þetta er þvingun, einhver hin lúalegasta þvingun, sem hugsast getur, þar sem sultinum er ætlað að beygja mennina undir okið. Eitt er enn athugavert. í 8. gr. segir, að þóknun dómenda og skipaðra talsmanna aðilja skuli greidd úr ríkissjóði og ákveðin af dómstólnum. Jeg þekki það ekki í neinu öðru máli, að dómararnir sjálfir sjeu látnir ákveða laun sín. Jeg gæti hugsað mjer, að dómstörfum yrði þá ekki flýtt mjög, ekki síst ef atvinnuþröng væri hjá þeim mönnum, sem í dóminum sitja, eða ef þeir væru upp á tímakaup. Ef mönnunum dytti nú t. d. í hug að ákveða sjer tíu þúsund krónur fyrir setu sína í dóminum, þá væri ekkert hægt við því að gera. Ríkissjóður yrði að borga brúsann. Það væri ekki einu sinni hægt að hindra það, að þessir menn væru skipaðir í dóminn aftur, því ræður sýslumaðurinn. Ákvæði dómsins um vinnukjör eiga að gilda um tveggja ára skeið. - Það er líka tekið eftir norsku lögunum. - Þó er það svo, að ef stórfeld breyting verður í sambandi við atvinnuna, t. d. með breyttu verðlagi eða öðru, þá má krefjast dómsupptöku eftir sex mánuði, en dómurinn ákveður vitanlega, hvort málið skuli tekið upp af nýju. Þá er 10. gr. Jeg veit ekki, hvort það er rjetta orðið yfir hana að segja, að hún sje vitlaus; hún keyrir svo fram úr hófi. Jeg hygg fremur, að hún hafi verið samin með ráðnum hug. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Aldrei má gera verkbann eða verkfall áður en deilumál þau, er í lögum þessum segir, koma til aðgerða sáttasemjara. Svo er og bannað að gera verkbann eða verkfall, meðan sáttatilraunir sáttasemjara eða dómsmeðferð samkvæmt lögum þessum stendur yfir.“ Það má ekki gera verkfall áður en sáttasemjari tekur málið að sjer, og það má ekki gera verkfall á meðan sáttasemjari hefir málið til meðferðar, nje heldur á meðan dómstóllinn fer með það, og þá auðvitað ekki heldur eftir að dómur er fallinn, því að með því væri úrskurður þessa göfuga dómstóls að engu hafður, en honum ber að hlýða sem dómum alment. Nú fæ jeg ekki annað sjeð, en að það megi aldrei gera verkföll, ef á að skilja þessa gr. bókstaflega, en ef ekki á að skilja hana bókstaflega, þá er það frámunalega fljótfærnislegt að ganga svona frá henni.

Þetta er misskilningur

. Nei, verkföll eru bönnuð með þessum lögum; það er bannað að gera verkfall á meðan á sáttatilraunum og dómsúrskurði stendur.

Það má gera verkfall á eftir

. Þetta er fjarstæða. Með því að gera verkfall eftir að dómur er upp kveðinn, er brotið ákvæði 8. gr., þar sem segir, að dómsúrslit skuldbindi aðilja sem dómur alment, enda væri þýðingarlaust að flytja frv. eins og þetta, ef gera mæti verkfall eftir sem áður. Og hvað yrði þá um vinnufriðinn? Er það nokkur vinnufriður, ef gera má verkfall strax og dómur er fallinn? Nei, meiningin er sú, að slá þetta vopn úr höndum verkalýðsins. Hitt er satt, að einstakur maður getur neitað að ráða sig á togara, en fjelagsskapnum er bannað að gera slíka neitun og sjá um að staðið sje við hana. Þá sagði hv.þm. Borgf. (PO), að hjer í frv. væri engin viðurlög ákveðin, og það væri ekki skylda manna að vinna fremur en þeim sjálfum sýndist. En í 10. gr. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Brot á ákvæðum greinar þessarar varða sektum í ríkissjóð, 500–10.000 kr., og auk þess skaðabótum eftir almennum reglum.“  „Mál út af rofum á dómum um vinnukjör samkvæmt þessum lögum eða samningum um vinnukjör, af hálfu þeirra aðilja, er í áðurnefndum lögum, nr. 55, 1925, segir, eða lögum, er í þeirra stað koma“, - þ. e. a. s. dómstóllinn tekur málið aftur til meðferðar, og hann getur þá, þar sem engar reglur eru settar, dæmt í þær sakir og skaðabætur, sem hann vill.

Í 10. gr. stendur -

. 10. gr. talar aðeins um verkföll á meðan á samningum stendur, en 2. tölul. 1. gr. segir, að dómstóll þessi skuli dæma um rof á þeim dómum, sem hann hefir upp kveðið, og það væri heimska að hugsa sjer, að hann dæmdi sama dóminn aftur og aftur án þess að dæma mennina í sekt eða önnur víti eða viðurlög fyrir að brjóta úrskurði hans. Auk sektanna er þeim, sem dæmdur er sekur, ætlað að greiða skaðabætur. Það er ekki nóg, að verkalýðsfjelögin fái sektir fyrir að gera verkfall, heldur eiga þau líka að greiða þær skaðabætur, sem dæmdar verða eftir reglum, sem dómstóllinn sjálfur setur. Í ræðu hv. 1. flm. (JÓl) taldi hann, að skaðinn af síðustu vinnustöðvun ylti á miljónum. Jeg gæti þá trúað því, að þær skaðabætur, sem öðrum aðilja kynni að verða gert að greiða, gætu orðið svo háar, að það gæti riðið fjelagsskap þeirra að fullu, a. m. k. verkamanna. Jeg hefi nú vikið að einstökum gr. frv., vegna þess að hv.flm. hafa kvartað yfir því, að efni frv. hafi verið rangfært. - Nei, það hefir ekki verið rangfært. Efni frv. og tilgangur er það, að hindra verkamenn í því að koma fram kröfum sínum um að fá það verð fyrir vinnu sína, sem þeir telja sig þurfa að fá og telja sig eiga rjett á að fá. Og þessi dómstóll er einvaldur. Hann á sjálfur að gera sjer lög og reglur til að dæma eftir. Slíks eru engin dæmi. Dómendum væri þannig gefið það vald, að ekkert vald hliðstætt væri til í landinu. Það er nú ljóst orðið, að hv.flm. eru farnir að sjá þetta, því að þeir eru nú reiðubúnir til að samþykkja allar mögulegar breytingar. En það er gleggsta viðurkenningin fyrir því, að þeir eru sjálfir farnir að sjá, hvert ósmíði þetta frv. þeirra er. Annað er vert að athuga í þessu sambandi. Það er látið heita svo í frv., að hið sama eigi að ganga yfir atvinnurekendur og verkamenn, að sömu ákvæðin eigi að gilda um verkbönn og verkföll. En það eru engin lög til hjer á landi um það, sem nefnt er verkbann. Það er engin skilgreining til á því hugtaki. Árið 1926, að mig minnir, var meiri hluta togaraflotans lagt við festar hjer við garðinn og inni í Sundum. Úthaldstími skipanna var að meðaltali um 6 mánuðir það ár, í stað 8–10 mánaða venjulega. Þá hafði nýlega verið gerður samningur við verkamenn, sem átti að gilda í þrjú ár. Auðvitað bjuggust sjómenn við venjulegum atvinnutíma, er þeir gerðu samninginn. En skömmu síðar var skipunum lagt. - Meðal veiðitími á íslensku togurunum það ár var, eins og áður segir, tæpir 6 mánuðir, og meðaltekjur sjómanna, sem höfðu gert ráð fyrir að hafa vinnu í 9 mánuði, voru 18–19 hundruð krónur, auk fæðis, að því er hagskýrslur herma. Nú vil jeg spyrja: Geta þá útgerðarmenn, hvenær sem útlitið er ekki eins og þeir kjósa, lagt skipunum og sagt: Nú ætla jeg að hætta, en það er ekki neitt verkbann, sem jeg legg á með þessu? Eða var þessi stöðvun 1926 verkbann? Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl), aðalflm. frv., var hjer með nokkurn útreikning yfir það, hversu gífurlegt tap þjóðarinnar hefði orðið á síðustu vinnustöðvun. Það valt á miljónum, eftir hans reikningi, því að hv.þm. taldi, að tapið væri um ein milj. kr. á mánuði. En hve mikið tap skyldi verkalýðurinn og þjóðfjelagið hafa beðið árið 1926 við það, að flotanum var þá lagt svona snemma? Ef tapið hefir numið einni milj. kr. á mánuði að þessu sinni, þá hafa útgerðarmenn sjálfsagt haft af verkalýðnum þrjár milj. kr. það ár. - Er það nú meining hv.flm. að girða fyrir, með þessu frv., að annað eins og þetta geti komið fyrir? Jeg vil gjarna fá glögg svör við þessu. Hv. þm. (JÓl) talaði ákaflega mikið í sambandi við þetta frv. um vinnufrið, og hversu æskilegt það væri, að bróðerni og samkomulag gæti haldist með báðum þeim aðiljum, sem að framleiðslunni standa. - En mín skoðun er sú, að undir núverandi atvinnuháttum og skipulagi sje vinnufriður óhugsandi, nema með því móti, að annar aðili sje gerður svo sterkur, að hinn komi sjer ekki við gegn honum. Eins og sauðurinn þegir fyrir þeim, sem hann klippir, á sama hátt vill hv. aðalflm. koma á vinnufriði, að annar aðilinn sje eins og sauðurinn, sem þegir, - að sje dómstóll, skipaður af mönnum, sem líta svipuðum augum á málið og atvinnurekendur sjálfir, dæmi, og verkalýðurinn, þegjandi og „friðsamur“, eigi að hlíta þeim dómi. En hugmynd okkar jafnaðarmanna um vinnufrið er önnur. Hún er sú, að hver aðili, sem að framleiðslunni vinnur, taki og að rjettri tiltölu þátt í stjórn hennar og njóti þess, hver afrakstur verður. Með þeim einum hætti er hægt að tryggja vinnufriðinn. En það eru vinnuveitendurnir, sem ekkert vilja gera til samkomulags í þá átt, það sýnir best hverjar viðtökur kröfur sjómanna fengu. Ein af kröfum þeirra var sú, að til uppbótar lágu kaupi á ísfiski fengju hásetar ½% af „brúttó“-afla skipsins, hver í sinn hlut. Það er vitanlegt, að þetta var það af kröfum sjómanna, sem var stærsti þyrnirinn í augum útgerðarmanna. Þeir vilja alls ekki gera sjómennina þátttakendur í rekstri útgerðarinnar. Þetta er vanhyggja hjá útgerðarmönnum. Segjum t. d. að fimm fiskar skemmist nú af hverjum 200, hjá hverjum háseta, af ýmsum orsökum. Ef hásetinn veit, að hann á von á að fá hlut í ágóða skipsins, þá leggur hann sig kannske enn meir fram, svo að ekki spillast nema fjórir fiskar í stað fimm áður, af hverjum 200, sem hann handleikur, og hefir þá útgerðin fengið þetta í bættri meðferð á fiskinum. Þetta er áreiðanlaga besta leiðin til þess að glæða starfsumhyggju sjómanna, einmitt það, að greiða þeim einhvern hluta af kaupi sínu með hlutdeild í afla. Jeg er ekki í nokkrum minsta vafa um það, að útgerðarmenn hefðu beinlínis grætt á því í betri meðferð fiskjarins, að greiða sjómönnunum þessar prósentur. En þetta vilja þeir síst af öllu gera. Þeir virðast hugsa svona: Útgerðin er okkar einkamál, við hættum fje okkar í hana og við eigum líka að taka gróðann einir. Á meðan þessi hugsunarháttur ríkir hjá öðrum aðilanum, er vinnufriður óhugsandi. Vinnufriður getur þá ekki fengist á annan hátt en þann, að annar aðilinn sje hneptur í þrældóm, og honum skipað að hlýða, þegja, eins og sauðurinn þegir fyrir þeim, sem hann klippir. Það liggur hjer fyrir framan mig frv. til 1. um dýrtíðaruppbót á launum embættis- og starfsmanna ríkisins. Með þessu frv. eru allítarleg fylgiskjöl, sem að minsta kosti eiga að sýna fram á það, að embættis- og starfsmönnum ríkisins sje bein nauðsyn að fá allverulega hækkun á launum sínum. Í þessum fylgiskjölum eru birtar skýrslur yfir hvað það kosti hjer í Reykjavík, sem er dýr bær, að framfleyta 6–7 manna fjölskyldum. Nú var, eins og vitanlegt er, deilt um það, hver kjör sjómanna ættu að vera á togurunum. Meðaltekjur þeirra munu hafa verið sem svarar 3000–3300 kr. um árið. Það álíta útgerðarmenn of hátt. En samkvæmt þessum skýrslum hjer, verður niðurstaðan nokkuð önnur. En það er annars rjett að jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesi upp nokkrar setningar úr inngangi að fylgiskjali II, þar segir svo: „Með öðrum orðum, það væri þakklætisvert, ef embættismenn fengi „þurftarlaun“, þó þeim væri að engu bættur námskostnaður, ekkert skeytt um ábyrgð embættisins og ekkert tillit tekið til atvinnukjara annara nje til hliðstæðra embættismanna í öðrum löndum. Nú sem stendur mun varla nokkur embættismaður hafa einföldustu þurftarlaun.“ Embættismennirnir segjast sem sje ekki setja kröfurnar hærra en það, að þeir rjett aðeins fái þurftarlaun til brýnustu nauðsynja, og er svo talið upp það allra nauðsynlegasta, sem þeir þurfi að hafa hjer í Reykjavík. Í þessari skýrslu segir, að 6 manna heimili hjer þurfi minst 10818.40 á ári til að geta lifað viðunanlegu lífi, eða um 1800 krónur fyrir hvern meðlim fjölskyldunnar. Þessari upphæð fylgir mjög ítarleg greinargerð, sem jeg hefi athugað nokkuð. Hefi jeg engan lið sjeð, sem ekki sýnist vera nærri lagi. Að vísu er þar gert ráð fyrir, að þessi maður leyfi sjer að kaupa blöð fyrir 104 kr. á ári, fyrst og fremst Morgunblaðið fyrir 24 kr. Þá er talin önnur fjölskylda, þar sem eru 7 manns. Það er gert ráð fyrir, að hún þurfi, til þess að geta lifað sómasamlega, 14.354 kr. á ári. Þar fylgir einnig nákvæm sundurliðun. Jeg hefði freistingu til að lesa þá skýrslu upp fyrir hv. deild, til þess að benda á, hve hóflega er farið í sakirnar, en geri ráð fyrir að hv.þdm. muni hvort sem er kynna sjer þessa skýrslu, og vil því ekki tefja tímann með því. Þá er í 3. skýrslunni gert ráð fyrir 12,741 kr. þurftarlaunum. Þar er um að ræða embættismann í Reykjavík, sem ekki eyðir neinu í það, sem kalla mætti óþarfa, engu fram yfir þurftarlaun. M. ö. o., hjer er aðeins talin fram árseyðsla þessa manns, og eftir hinum ýmsu liðum að dæma, virðist hvergi of í lagt. Loks er í þessari skýrslu skrá yfir ársútgjöld símamanns í Reykjavík, og sýnir hún, að þurftarlaun hans nema ekki meira en 5130,79 kr., og eru þar þó 6 menn í heimili. Í þessum reikningi er ótalið dagblöð, tímarit, bækur, tóbak, leikföng, og yfirleitt alt, sem ekki getur talist bráðnauðsynlegt. Um þessa skýrslu segir svo í athugasemd, sem fylgir: „Hjer er auðsjáanlega svo spart á haldið sem frekast er unt, og næstum ótrúlegt um suma eyðsluliðina, hve lágir þeir eru.“ Undir þetta get jeg fyllilega tekið. Það er í fljótu bragði næsta ótrúlegt, hvað þetta 6 manna heimili kemst af með lítið. Stærsti liðurinn er húsaleigan. Hún ein gleypir 1560 krónur, svo að eftir verða tæpar 3600 kr. til allra annara útgjalda. Af því fara svo 75 kr. í rafmagn. Fatnaður á ári nemur 578 kr., að viðbættum tæpum 200 kr. í skófatnað. Í þessum útgjaldaliðum vantar margt fleira en upp er talið í athugasemd skýrslugjafa. T. d. er ekkert reiknuð persónutrygging, eldsvoðaábyrgð, fjelagsgjöld, tekjuskattur, ekkert ætlað fyrir gjöfum, ekkert fyrir skemtunum eða öðru slíku, sem ef til vill má telja utan lífsnauðsynja, en enginn getur þó komist hjá. Þá er ekkert reiknað fyrir símaafnot, af því símamenn njóta þeirra hlunninda að hafa ókeypis síma, skólakostnaður enginn, og það af þeirri einföldu ástæðu, að börn þessa manns hafa ekki náð skólaskyldualdri. Þegar nú að alt þetta er tekið til greina, getur eyðsla þessa afarsparsama heimilis ekki orðið mikið undir 6 þús. kr. eða nálægt 1000 kr. á mann. En sjómannskaupið, hvað verður það? Eftir því sem mjer reiknast til, munu meðaltekjur sjómanna nema 3/5 af eyðslu þessa manns, sem jeg hygg að allir verði að viðurkenna, er kynna sjer þennan sundurliðaða reikning,að sje því nær furðulega lág, allir útgjaldaliðir ótrúlega lágt færðir. Hv. flm. kallaði það „fádæma ósanngirni“, sem kæmi fram í kaupkröfum sjómanna í vetur. Þó var kaup það, sem sjómenn fóru fram á, mikið lægra en það, sem þessi símamaður með allri sinni sparsemi mundi hafa getað komist af með og tæplega er hægt að kalla þurftarlaun. Sami hv.þm. (JÓl) sagði tilgang frv. vera, eins og hann orðaði það, að afnema kúgunarvald það, sem nú ríkti meðal beggja aðilja, atvinnurekenda og verkamanna í kaupdeilum. Mjer er nú ekki vel ljóst, hvað þessi hv.þm. á við. En vel má vera, að hann hafi orðið var við kúgunarvald eða viðleitni einhverra fjelaga sinna í hóp atvinnurekenda, að þeir hafi kúgað hann til að gera annað en hann vildi, t. d. í síðustu kaupdeilu. Mjer er ekki grunlaust um að svo sje. - Jeg hygg að honum hafi ekki fundist kröfur sjómanna svo ósanngjarnar, sem hann lætur. En hjá verkamönnum er ekki um neitt slíkt kúgunarvald að ræða. Hjá þeim ræður skipulegur fjelagsskapur, þar sem minni hlutinn beygir sig fyrir meiri hlutanum, eins og alstaðar á sjer stað, þar sem lýðræðið er ekki fótum troðið. Maðurinn lifir ekki sjer einum, svo að jeg enn vitni í góða bók. Hagur eins og breytni hefir áhrif á afkomu og hag annara, oft margra. Sá, sem undirbýður fjelaga sína, ef um verkkaup er að ræða, lækkar ekki aðeins sitt kaup, heldur líka þeirra. Þess vegna hópast verkamenn saman og mynda með sjer fjelagsskap til þess að standa betur að vígi um að ná rjetti sínum, þegar deila þarf um kaup við atvinnurekendur. En skilyrði fyrir því, að slíkur fjelagsskapur sje stefnu sinni trúr, er það, að meiri hlutinn ráði, en minni hlutinn beygi sig. Og það skal sagt þeim til hróss, sjómönnunum í vetur, að þeir, sem vildu ganga að till. sáttasemjara, voru eins ákveðnir í því að standa við samþyktir fjelagsins og hinir, sem feldu tillöguna, eftir að atkvæði höfðu verið greidd. Þetta sýnir skilning og þroska verkamannanna í samtökunum. Nú eru verkalýðssamtökin orðin svo sterk, að atvinnurekendur sjá sjálfir, að þeir geta ekki lengur beitt kúgunarvaldi, ekki ákveðið kaupgjaldið eftir sínum geðþótta. Þess vegna flýja atvinnurekendur nú til löggjafarvaldsins og biðja það um hjálp. Hjálpin á að vera þessi þrælalög um þvingunardómstól í vinnudeilum, er skyldi verkamenn til að vinna fyrir ákveðið kaup, svo samtökin komi þeim ekki að gagni lengur. En það mun sýna sig, að þó að frv. þetta verði samþ., þá er verkalýður landsins svo þroskaður, að hann mun aldrei láta kúga sig til að vinna fyrir það kaup, sem hann ekki sættir sig við. Hann mun ekki virða lögin að nokkru, ekki hlíta neinum slíkum vinnudómi, sem brýtur í bága við réttarmeðvitund vinnulýðsins. Verkalýðurinn mun því gera verkfall eftir sem áður, þegar hann sjer og finnur, að traðka á rjetti hans. Þess vegna eru menn, sem látast vilja afstýra kaupdeilum, engu bættari fyrir það, þó að Alþingi samþ. frv. þetta, enda fanst mjer á ræðu hv.þm. Borgf. (PO) að hann gera ráð fyrir þessu. Í Noregi var það þannig, svo að jeg vitni í „Tugthúslögin“ frægu, að með þeim var bannað að gera verkfall. En það var nú samt gert. Verkfallið var dæmt ólöglegt. En alt kom fyrir ekki. Þúsundir manna tóku þátt í verkfallinu. Þá var bannað að veita þeim fjárhagslegan stuðning, sem í verkfallinu voru, og sektir lagðar við. En þrátt fyrir allar ráðstafanir hins opinbera hjelt verkfallið áfram. Menn þeir, sem tóku þátt í því, voru styrktir með stórum upphæðum hvaðanæva frá. Þá var reynt að beita „Tugthúslögunum“. Margir dómar voru dæmdir, og þúsundir manna í sektir og fangelsi, þar á meðal flestir eða allir þm. jafnaðarmannaflokksins. Nokkur hundruð voru sett í fangelsi, en fleiri þúsund dæmdra manna komst ekki að, fangelsin voru alt of fá og smá. Að lokum varð ekki lengur við neitt ráðið, og varð þá að hætta við að framfylgja dómunum. Síðan eru lögin aðeins dauður bókstafur, enda er sá tími að renna út, sem þau gilda, og fáum eða engum kemur víst til hugar að framlengja þau. Og sama mundi verða reynslan hjer, þegar farið yrði að beita þessum þrælalögum. Vitanlega ætlast flm. til þess, að lögunum verði beitt, og þeir munu krefjast þess, að þeim verði framfylgt, og allir þeir dæmdir til hegningar, sem ekki vilja beygja sig. En hvernig hugsa þeir sjer að framfylgja slíkum lögum? Jú, þeir mundu heimta, að sett yrði á fót öflug ríkislögregla, herlið, sem sæi um að dómum þeim, sem dæmdir væru eftir þessum þrælalögum, yrði framfylgt. Það yrði því næsta skrefið að koma upp slíku herliði; því á engan annan hátt mundi hægt að beita lögunum. Jeg hefi nú eiginlega mikla tilhneigingu til að ræða í þessu sambandi um það, hvaða þýðingu hátt og hækkandi verkkaup hefir, ekki aðeins fyrir verkalýðinn, heldur fyrir atvinnurekendur og þjóðina í heild sinni. Hversu hækkað kaup eykur alstaðar menningu og þroska þjóðanna og er lyftistöng verklegra framfara og umbóta á áhöldum og vinnubrögðum. Það er segin saga, að þar sem mannsorkan er lítils metin, kaupið lágt, þar er menning einstaklinganna á lágu stigi og verklegar framkvæmdir smástígar. Engir þarfnast frekar góðs uppeldis en atvinnurekendurnir, og besta uppeldið er að efla verkalýðsfjelagsskapinn og með því að knýja þá til að gjalda hátt kaup. Þegar kaupið er svo lágt, að það borgar sig ekki að kaupa dýrar vinnuvjelar, þá eru mennirnir notaðir eins og dauðar vjelar, þar láta atvinnurekendur verkalýðinn bera t. d. salt og kol á bakinu í stað þess að nota vagna eða önnur flutningatæki. En samtímis og verkamenn gera meiri kröfur og kaupið hækkar, eykst menningin. Atvinnurekendur neyðast til að bæta starfsaðferðir, áhöld og vjelar, og því meiri verður aftur arðurinn og eftirtekjur fyrir þá. T. d. er það á allra vitorði, að hvergi er jafnhátt kaupgjald greitt eins og í Ameríku. En jafnhliða því, að mannsorkan er þar svo hátt metin, eru þar fleiri og fullkomnari vinnuvjelar en í nokkuru öðru landi, til þess að spara mannsaflið. Af þessu má því draga þá ályktun, að þar sem mannsorkan er dýr, þar læra atvinnurekendur að hagnýta sjer orku dauðra vjela. Þannig manna samtök verkalýðsins ekki aðeins verkafólkið sjálft heldur og atvinnurekendurna. Hv. þm. Borgf. (PO) lauk máli sínu með þeirri ósk, að bróðurleg samvinna mætti takast milli beggja aðilja í kaupgjaldsþrætum, og kvað frv. þetta borið fram í því skyni að efla þessa bróðurlegu samvinnu. Hann ljet líka svo um mælt, að hann væri reiðubúinn að breyta mjög ýmsum ákvæðum frv., og taka upp þær breytingar, sem ætla mætti að treysti betur bróðurhuginn. Í sambandi við þessi orð hans vil jeg þá láta hann vita nú þegar, að jeg er reiðubúinn að rjetta honum bróðurhönd, ekki til að breyta frv., það er þýðingarlaust. En ef hann vill hjálpa mjer til þess að drepa frv. Með því eina móti má ætla að bæta megi sambúðina milli beggja aðilja frá því, sem mundi verða, yrði frv. að lögum. Ekkert mundi spilla sambúðinni meir og fyrirbyggja alla bróðurlega samvinnu beggja aðilja en einmitt það, ef frv. yrði að lögum. Með þessum þrælalög- um yrðu verkamenn sviftir þeim eina rjetti, sem þeir hafa, rjettinum til þess að verðleggja vinnu sína. Þetta finna og skilja verkamenn, þess vegna verður hugur þeirra beiskari og grimmari í garð frv. með hverjum deginum, sem líður. Hingað til hefir verið látið heita svo, að eignarjetturinn væri friðhelgur. Svo segja að minsta kosti flm. frv. Sjómenn flestir og verkamenn yfir höfuð, eiga ekki neitt annað en starfsorku sína. Hún er þeirra eina eign. Eignarrjettur þeirra nær aðeins til hennar. Friðhelgi þess eignarrjettar ættu eignarrjettarfriðhelgipostular að virða. En verði frv. að lögum, er þessi friðhelgi fótum troðin, og verkalýður landsins þar með gerður að ánauðugum þrælum, er ekki má lengur verðleggja vinnu sína, en verður að sætta sig við þann dóm, er ákveður fyrir hvað vinna skuli. Ef ástæða væri til að setja á fót með brauki og bramli dómstól til þess að ákveða kaup manna, þá væri síst ástæða til að stofna slíkan dómstól til að ákveða kaup þeirrar stjettarinnar, sem vitanlegt er um, að er langlægst launuð allra stjetta í landinu. Ef löggjafarvaldinu virðist þörf á að takmarka laun launamanna, þá væri eflaust frekari ástæða að byrja á öðru sviði en frv. gerir ráð fyrir. Hv. þm. Borgf. sagði að síðustu, að hin hvössu andmæli, sem frv. hefði sætt, væri frá þeim mönnum í flokki jafnaðarmanna, sem æstastir væru, og breyta vildu því þjóðskipulagi, sem nú ríkir. Andmælin væru því aðallega sprottin af þjóðnýtingarstefnu jafnaðarmanna. Mjer er nú engin launung á því, að jeg er þeirrar skoðunar, að hin eina varanlega lausn þessara mála sje þjóðnýting togaraflotans, þó að jeg ekki búist við, að sú breyting gerist alveg á næstunni. Þetta frv., ef samþykt yrði, mundi hvorki flýta eða seinka fyrir þjóðnýtingu. Verði togaraútgerðin rekin framvegis á svipaðan hátt og verið hefir til þessa, hljóta augu fleiri og fleiri manna að opnast fyrir því, hversu óheillavænlegt það er fyrir afkomu þjóðarinnar, að stærstu framleiðslutækin sjeu í höndum fárra manna, sem eingöngu nota þau með eigin hag fyrir augum. Þrælalögin mundu þar engu breyta. En þau mundu auka á kala og tortrygni verkalýðsins. Færa honum heim sanninn um það, að honum er ætlað að búa við önnur lög en „borgarar“ þjóðfjelagsins alment. - Ef svo yrði stofnuð ríkislögregla til að framfylgja lögunum, gæti það leitt til beinna ryskinga og bardaga. Sumir ætla kannske að það mundi flýta fyrir því, að atvinnurekendum auðvaldsins yrði steypt af stóli. Af þessu, sem jeg hefi nú sagt, gæti jeg trúað að einhver vildi látast álykta sem svo, að jeg ætti þá að samþykkja frv. En jeg hefi enga trú á slíkum hrossalækningum til þess að koma á þjóðnýtingu. Hún verður að byggjast á þróun atvinnuveganna og þroska einstaklinganna. Frv. þetta, ef að lögum yrði, mundi verða til ills eins. Því er rjett að fella það strax. Hv. deild hefir enga ástæðu til að vísa því til 2. umr. og nefndar; frv. er sjálfdæmt. Best er að taka það af lífi strax.

Flm. (Jón Ólafsson) Það er hart að þurfa að eiga orðastað við þá menn, sem ekki hafa minsta vit á því, sem þeir eru þó að burðast við að þemba gúlana um; menn, sem forðast eins og heitan eld að koma nærri kjarna málsins, en láta móðan mása um alla heima og geima; menn, sem vaða rakalausan elginn sýknt og heilagt og hafa ekkert annað fram að færa en staðlausa stafi og stóryrði. Það er hart, segi jeg, að vera neyddur til að eiga orðaskifti við þá menn um atvinnumál, sem skortir alla þekkingu á þeim, og hafa ekki meira vit en það, að þeir grípa til þeirra örþrifaráða að ræða slík alvörumál með þeim æsingum og gauragangi að slíks eru fá dæmi. Og jeg verð að bæta því við, að það er raunalegt, að slíkt skuli geta komið fyrir á sjálfu löggjafarþingi þjóðarinnar, að hrúgað sje saman öðrum eins fádæmum af rangfærslum og sleggjudómum, eins og þessir æsingamenn leyfa sjer að gera, og það í jafn alvarlegu máli og því, sem hjer er á dagskrá, sem segja má um, að sje mál allrar þjóðarinnar. Hv. 2. þm. Reykv. (HV) byrjaði ræðu sína á því að flytja þau skilaboð frá alþýðu þessa bæjar. - og víst víðar frá eftir því sem mjer skildist síðar á honum - að alþýða eða verkamenn væru þegar staðráðnir í að mótmæla þessum þrælalögum, er hann svo nefndi. Það er nú ekkert nýtt að heyra af vörum þessara manna, að alþýða mótmæli hinu og þessu, sem leiðtogarnir eru ekki ánægðir með. Það er gamla sagan, sem endurtekur sig í hvert sinn og eitthvað það kemur fram, sem alþýðuforsprakkamir eru smeykir við að geti orðið til þess að hnekkja valdi þeirra. Þeir ganga þess svo sem ekki duldir, þessir æsingamenn, að þeirra pólitíska afkoma byggist á því að blása sem mest að ófriðareldinum. En ef hv. 2. þm. Reykv. hefði gert sjer far um að kynna sjer hljóðið í verkamönnum, er mjer nær að halda, að skilaboðin hefði orðið á annan veg. Jeg hefi sannfrjett, að skömmu eftir að frv. þetta kom fram, hafi það borið á góma á milli verkamanna, sem voru að vinna niður á hafnarbakka, og þeir látið þau orð falla, að það væri mjög gleðilegt að frv. eins og þetta væri fram komið. Því fer líka betur, að margir verkamenn eru farnir að skilja kúgunarráðstafanir forsprakkanna og gera sjer ljósari grein fyrir hinum örlagaríku afleiðingum verkfallsbölsins. Þessvegna gleðjast verkamenn yfir hverri tilraun, sem gerð er til þess að leysa af þeim þær viðjar, er forsprakkarnir hafa hnept þá í, og lýsa ánægju sinni yfir því, að frv. eins og þetta skuli borið fram. Svona er nú hugur verkamanna undir niðri.  Hefðu þeir fylgst með framförum þjóðarinnar síðastliðin 30 ár og reynt að glöggva sig á þeim mörgu umbótum, sem orðið hafa á lífskjörum einstaklinganna, þykir mjer sennilegt, að þeir mundu hugsa sig tvisvar um áður en þeir heimtuðu að kyrkt væri þegar í fæðingunni hver sú tilraun, sem til bóta mætti verða og framfara á atvinnusviði þjóðarinnar. Þó að jeg sje sannfærður um, að við sjeum það langt komnir með togaraútveginn, að lengra verði ef til vill ekki komist, þá er það ófyrirgefanlegt hermdarverk að kreppa svo að honum, að hann verði að draga saman seglin eða leggjast í rústir. Annars er hv. 2. þm. Reykv. hvorki eins hreinskilinn nje opinskár og fjelagi hans, hv.þm. Ísaf. Hann dró enga dul á það, að bak við mótmælin gegn frv. væri vitanlega ekkert annað en þessi mikla draumsýn þeirra forsprakkanna, sem þeir kalla einu nafni þjóðnýtingu. En þessu þorði ekki hv.,2. þm. Reykv. að stynja upp, og eflaust af skiljanlegum ástæðum. Ef hægt væri að ræða við þá um málið á þessum grundvelli, þá horfir það alt öðru vísi við. Sje það markmiðið að breyta því þjóðskipulagi, sem nú er, en taka upp þjóðnýtingu á öllum sviðum atvinnulífsins, þá má segja, að með frv. sje slegið úr höndum þessara manna eina vopnið, sem þeir hafa til þess að knýja fram þjóðnýtingu, en það eru verkföll og allar þær hörmungar, sem þeim fylgja. Mjer hefir skilist, að þessir hv.þm., og jafnaðarmenn yfir höfuð, væru mótfallnir styrjöldum. En hvers vegna vilja þeir þá halda uppi þeirri styrjöld, sem að margra reynslu getur haft óteljandi hörmungar, fátækt og vesaldóm í för með sjer? Mjer er það með öllu óskiljanlegt, að þessir menn, sem þykjast með fagurgala sínum vera að hefja mannfólkið á hærra stig, skuli jafnhliða berjast fyrir því, að leiða yfir þjóðina annað eins böl, sem óhjákvæmilega hlýtur að fylgja öllum verkföllum og atvinnustyrjöldum, er ekki verða stöðvaðar þegar í upphafi. Það er fjarri mjer að neita því, að verkamenn hafi rjett til þess að verðleggja vinnu sína. Enda er sá rjettur að engu skertur með þessu frv. Jeg viðurkenni líka, að samtök verkamanna um launakjör sín eiga fullan rjett á sjer á meðan þau fara ekki út í neinar öfgar. Samtök verkamanna í þessum bæ eru líka eldri en stjórnmálaferill hv. 2. þm. Reykv. Þau samtök hafa að mörgu leyti orðið verkamönnum til hagsbóta, en það var áður en þessi hv.þm., illu heilli, hófst til valda. Síðan hann og aðrir hávaðaseggir og æsingamenn fóru að vasast í málum verkamanna hafa óeirðir og æsingar verið daglegt brauð, en minna um góðan árangur verkalýðnum til handa. Hv. þm. Ísaf. rjeðst með offorsi á frv. og hafði margt við það að athuga. Það má vel vera, að lagfæra megi frv., enda munum við flm. geta fallist á allar þær breytingar, sem að okkar dómi miða til bóta, eða á einhvern hátt stuðla að því, að frv. nái betur þeim tilgangi, sem fyrir okkur vakir. En hitt er hreint og beint rangfærsla hv. þm„ að við höfum felt sumt það niður úr norsku lögunum, sem standa hefði átt í þessu frv. Við höfum reynt að sníða frv. eftir því sem okkur hentar best. En hitt er satt, að við höfum með vilja felt niður alla þátttöku ríkisstjórnarinnar í þeim samningum, sem frv. nefnir. Jeg hefi aldrei heyrt þessa hv.þm. róma konungsþátttöku í þjóðarmálefnum. En nú bregður svo við, að það er eins og slept hafi verið kjörgrip, þar sem við höfum ekki sett ákvæði um þátttöku eða bein afskifti frá „hærri stöðum“. Í Noregi er svo um hnútana búið, að konungur útnefni fasta menn í dóm, til þess að gera út um slíkar deilur. Þykir nú mótstöðumönnum þessa lagafrumvarps sem þess hafi ekki verið gætt, að hafa slíka persónu til þess að skapa festu um niðurstöðurnar. Hv. þm. Ísaf. finnur það frv. þessu til foráttu, að það sje óákveðið og óskýrt í allmörgum atriðum, t. d. 2. gr. Grein þessa má ef til vill orða öðruvísi, en tæplega svo, að betur fari. 2. gr. fjallar einungis um það, að ef rofinn er dómur eða vinnusamningur, þá skerst dómstóll þessi í leikinn, ef ekki rætist úr á annan hátt. Jeg á hjer við dóm samkvæmt þessum lögum, og vinnusamning, sem undirskrifaður er af sáttasemjara, skv. lögum frá 1925. Þetta er nú hlutverk vinnudómsins, fyrst og fremst 

Eru verkföll þá leyfileg? - Forseti: Ekki samtal! - HG: Jeg svaraði samstundis öllum fyrirspurnum, sem þessi hv.þm. bar fram undir ræðu minni áðan, óátalið af hæstv. forseta.

Þá spurði hv.þm. Ísaf., hvað alment væri átt við með orðinu verkbann. Vildi hann halda því fram, að hugtakið verkbann næði t. d. yfir það, þegar fyrirtæki væri stöðvað, eftir að samið hefði verið um kaupgjald. Þá vil jeg, í þessu sambandi, spyrja hv.þm., hvort hann áliti það samningsrof eða verkbann af hálfu þess sveitabónda, sem ráðið hefir til sín kaupafólk fyrir ákveðið kaup, en sjer sjer, eftir atvikum, ekki fært að halda slætti áfram fram á veturnætur. Varla myndi alment svo álitið, enda nær kaupgjaldssamningur venjulega aðeins til þess, sem vinnuveitandi lætur vinna, en leggur honum hinsvegar enga kvöð á herðar, um að halda áfram lengur en honum er hagkvæmt atvinnu sinnar vegna. T. d. myndi sá, er rjeði menn til að byggja hús, eigi skyldugur til að halda áfram í það óendanlega að byggja ný og ný hús, einungis vegna hins upphaflega samnings. Hjer er því um algerðan misskilning að ræða hjá hv.þm. Ísaf., og er slíkt reyndar ekki óvanalegt hjá þeim manni. Með frv. þessu eru engar hömlur lagðar á atvinnufrelsi manna, og er því bæði vinnuveitendum og verkamönnum bæði rjett og skylt að haga atvinnu sinni eftir því, hvað heppilegast er í hverju einstöku tilfelli. Sami hv.þm. er þess fullviss, að ef þessi lög ná fram að ganga, þá sje þar með úti um vinnufriðinn í landinu fyrir fult og alt. Enginn skyldi þó ætla, að slík ummæli hafi fallið vegna umhyggju fyrir vinnufriðnum, heldur er hjer um blekking að ræða. Fátt er öllu ver sjeð úr herbúðum þessa hv.þm. heldur en einmitt vinnufriðurinn. Þessi hv.þm. er nógu hygginn á sviði æsinga til þess að sjá það, að vinnufriðurinn er einmitt hinn mesti Þrándur í Götu áhugamála hans og flokksmála. Fyrir hópnum vakir undir niðri það eitt, að ryðja þjóðnýtingarkenningunni braut, og því er vinnufriðurinn honum þyrnir í augum. Þeir svífast þess ekki að stofna atvinnuvegunum í beinan háska eða jafnvel leggja þá í rústir, til þess að undirbúa akurinn undir þjóðnýtinguna. Þetta er nú það, sem fyrir þessum hv.þm. vakir og flokksmönnum hans, þótt þeir í þessu máli vilji láta líta öðruvísi út. Má vera, að þeir ógæfutímar renni upp yfir þessari þjóð, að þessir menn sjái vonir sínar rætast, en þó verð jeg að treysta á drengskap og heilbrigðan skilning alls þorra manna hjer á landi, til þess að hefta för slíkra manna og stemma stigu fyrir vitfirringu þeirri, er þeir vilja láta skipa öndvegið í íslenskum atvinnumálum og þjóðmálum. Öllum almenningi dylst það tæpast lengur, að það, sem rekur menn þessa til slíkrar iðju, er að langmestu leyti vonin um að geta síðar hirt þær tekjur, er nú renna í vasa atorkumannsins, og sem virðist vaxa þeim svo mjög í augum. Þetta kom greinilega fram í ræðu hv.þm. Ísaf. Honum blöskrar, hvað útgerðarmenn græði á atvinnurekstri sínum, og hann reynir að láta líta svo út sem sá gróði sje ranglega af sjómönnum tekinn, og að útgerðarmenn lifi þannig á vinnu og erfiði annara. Þessi gersamlega rakalausu ummæli koma úr hörðustu átt, því þessum hv.þm. hefir hingað til ekki verið sjerlega óljúft að lifa á öðrum, og ferst honum því síst að viðhafa stór orð. Verð jeg að segja það, að óskammfeilnin gengur þá helst til langt, þegar hv.þm. Ísaf. leyfir sjer að viðhafa slík orð, hann, sem af flestum er viðurkendur að vera ein gráðugasta beinahít þessarar hv. deildar, og það þó ekki að mjög miklum maklegleikum, hvað hæfileikana snertir. Þá segir þessi sami hv.þm., að verkföllin þroski verkamennina. Jeg held, að þetta sje sagt gegn betri vitund, en þó má þetta að nokkuru leyti til sanns vegar færa. Jeg er þess fullviss, að nýafstaðið verkfall hefir þroskað verkamenn og lokið upp augum þeirra fyrir mikilsverðum staðreyndum. Þetta mun sannast á því, að næst munu þeir hugsa mál sitt með meiri stillingu og sanngirni, þegar reynt verður að koma á verkfalli, í stað þess að láta stjórnast af fáum æsingamönnum. Verkalýðurinn hefir hinsvegar beðið stórkostlegt fjárhagslegt tjón af verkfallinu, og mun það minst taka 2 ár fyrir verkamenn að vinna upp þann halla, sem þeir hafa orðið fyrir, vegna hinnar óheppilegu ráðsmensku hinna svokölluðu leiðtoga þeirra. Fer ekki hjá því, að slíkar óheillaaðfarir færi verkamönnum heim sanninn um margt, sem betur mætti fara. Ennfremur heldur sami hv.þm. því fram, að ef frv. þetta næði fram að ganga, myndu sjómenn fyllast beiskju og kala til þeirra manna, er frumkvæði ættu að þessari lagasetningu og einkum hefðu lagt henni lið sitt. Þetta er ákaflega mikill misskilningur, því að það þori jeg að fullyrða, að a. m. k. þeir 2/5 hlutar sjómanna, sem við síðasta verkfall voru blátt áfram þvingaðir til að vera vinnulausir, muni taka frv. þessu opnum örmum. Þá langar ekki til þess, að eiga sífelt yfir höfði sjer að verða ofurseldir nokkrum æsingamönnum og neyddir til að hætta vinnu um aðalbjargræðistímann og horfa upp á konur sínar og börn líða skort og hungur; og mjer er ekki með öllu grunlaust, að margir þeirra ungu manna, sem forkólfunum tókst í þetta sinn að æsa upp til að skapa meiri hl., muni síðar, þegar líkt stendur á, hugsa sig um tvisvar áður en þeir leggja út í annan eins bardaga og nú er nýafstaðinn. Hv. meðflm. minn, þm. Borgf. (PO), hefir skýrt frv. í einstökum atriðum, og þ. á m. leiðrjett misskilning hv.þm. Ísaf., sem er samskonar og kom fram á einum svokölluðum borgarafundi hjer í bænum fyrir skemstu. Er engu líkara en hv.þm. hafi fengið þennan misskilning að láni, vísvitandi. Hann tekur 10. gr. frv. og setur í samband við önnur lög, en greinin fjallar einungis um sig sjálfa, hvað sektarákvæðunum viðvíkur. Jeg vildi því, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mjer að lesa upp þessa gr., til frekari skilnings hv.þm. Ísaf. Greinin hljóðar svo: „Aldrei má gera verkbann eða verkfall áður en deilumál þau, er í lögum þessum segir, koma til aðgerða sáttasemjara. Svo er og bannað að gera verkbann eða verkfall meðan sáttatilraunir sáttasemjara eða dómsmeðferð samkvæmt lögum þessum stendur yfir. Brot gegn ákvæðum greinar þessarar varða sektum í ríkissjóð, 500–10000 kr. og auk þess skaðabótum eftir almennum reglum. Sektir má innheimta með aðför í eignum hinna seku.“ Þetta er þá alt og sumt, sem misskilningnum hefir valdið, þeim misskilningi, að öll lögin væru háð þessari einu grein. Þegar svo skýrri grein er snúið við, hverju má þá búast við um aðrar gr. óskýrari. Bæði hv. 2. þm. Reykv. (HV) og hv.þm. Ísaf. (HG) eru á einu máli um, að dómum eftir þessu frv. yrði ekki hlýtt. Hreint aukaatriði að lýsa slíku yfir hjer. Alþingi er einungis með þessu frv., að gera tilraun til þess að koma í veg fyrir, að slíkt brjálæði sem verkföll og verkbönn nái að verða atvinnuvegum vorum að fótakefli í framtíðinni. Hinsvegar dettur engum í hug, að þeir menn, sem nú eru áhrifamestir innan vjebanda verkalýðsfjelaganna hjer á landi, muni láta dóma og niðurstöður þessa umrædda vinnudóms í friði, heldur munu þeir að sjálfsögðu gera alt, sem í þeirra valdi stendur, til að sporna við því, að lögin nái tilgangi sínum á þessu sviði. En öll alþjóð manna er svo sanngjörn og löghlýðin, að hún mun allsendis ófús á að raska ákvæðum dómsins, að þeim upplýsingum fengnum, sem 8. gr. ræðir um. Og jeg hefi ekki þá trú, að sumir af þeim, sem nú kalla sig leiðtoga alþýðunnar, muni síðar meir hafa slíkt vald, sem þeir að undanförnu virðast hafa haft, til óheilla og skaðræðis fyrir hina vinnandi stjett í heild, ef einungis unnið er að umbótum á sviði kaupdeilumálanna á þeim heilbrigða grundvelli, sem með frv. þessu er lagður. Æsingar forkólfanna ganga einkum út á það, að vekja tortrygni hjá verkamönnum, með því að halda að þeim því, að atvinnurekendur stórgræði og sjeu því færir um að gjalda hærra kaup. 8. gr. frv. veitir öllum aðiljum tækifæri til að vita hið sanna og rjetta um það. Og forkólfarnir vita það reyndar ósköp vel, að hinn meiri háttar atvinnurekstur, t. d. togaraútgerðin, hefir alls ekki grætt að undanförnu. Um það bera og skattskýrslur órækt vitni. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta að sinni. Aðeins vil jeg að endingu taka fram, að hv.þm. Ísaf. farast næsta ódrengilega orð í sambandi við það, að við vildum ekki greiða ½% af ísfisksafla til háseta. Hann segir beinlínis, að slíkt væri heppilegt og hagkvæmt vegna þess, að þá myndu sjómenn skemma minna af aflanum eða eyðileggja. Hjer dregur hv.þm. upp helst til dökka mynd af hinni íslensku sjómannastjett, og get jeg af eigin reynslu vitnað það, að slíkt er með öllu tilhæfulaust og rakalaust. Hefi jeg aldrei orðið þess var, að kaupa þurfi trúmensku þeirra, og eru því slíkar aðdróttanir ódrengilegar og að ósekju gerðar. Að vísu hefir verið reynt að ala á ótrúmensku og ómensku meðal þeirra, en það verð jeg að segja sjómönnum til verðugs hróss, að enn sem komið er, hafa þeir látið það hjal leiðtoganna sem vind um eyrun þjóta, og í engu svikist undan skyldum sínum. En tilgangur þessa hv.þm. er alls ekki sá, að bæta kjör hásetanna með þessu ½%, heldur hitt, að ef sjómenn hefðu þannig hlutdeild í aflanum, myndu æsingamennirnir fá tækifæri til þess að koma því inn hjá þeim, að útgerðarmenn stælu af aflanum, og gætu þeir því á þennan hátt eyðilagt alla friðsamlega samvinnu beggja aðilja. Gæti og þetta komið sjer vel fyrir blöðin, a. m. k. sum þeirra. Hv. þm. Ísaf. stendur fyrir einu slíku blaði, og er það ljóst, að slíkur er tilgangurinn, enda hefir það greinilega sannast, að slíkir menn sem hv þm. Ísaf., bera ekki hag alþýðunnar fyrir brjósti, þegar í nauðirnar rekur.

Sigurjón Á. Ólafsson Það mun engum hafa blandast hugur um, þegar frv. þetta kom fram, að hverjum því væri stefnt. Enda kom það beint fram í ræðu hv.flm. (JÓl), að því væri stefnt að Sjómannafjelagi Reykjavíkur, eins og öllum var ljóst í upphafi. Þar sem rætur þessa máls liggja alldjúpt, er jeg neyddur til að fara nokkuð langt aftur í tímann til þess að skýra mál mitt. Vinnudeilur eru ekkert nýmæli í heiminum, því að þær eru jafngamlar stóriðjurekstrinum. Hvað okkur snertir, þá höfum við 13 ára reynslu í þessum efnum. Fyrstu vinnudeilurnar, sem nokkuð kvað að, voru háðar 1916. Undirrótin undir vinnudeilunum er í raun og veru öllum landslýð kunn. Hún er eins og hv.þm. Ísaf. tók fram, deilan um skiftingu af arði framleiðslunnar, hve mikið af honum eigi að fara í vasa þeirra, sem að framleiðslunni vinna, og hve mikið í vasa þeirra, sem hafa umráð framleiðslutækjanna. Eins og eðlilegt var, varð sjómannastjettin íslenska fyrst fyrir barðinu á stóriðjurekstrinum hjer. Laun íslenskra háseta 1915 voru ekki ýkja mikil, og allir þekkja við hvaða kjör þeir áttu þá að búa, og skal jeg ekki fara að ræða um þau hjer, því að þau eru kunn af umræðunum um vökulögin, sem nú hefir verið siglt í höfn. Er deilan því nú aðallega um það, að skapa hásetum viðunandi kjör, hvað kaupið snertir og önnur þægindi, er samrýmast við vinnuna. Árið 1916 stóð deilan um þann hluta kaupsins, sem hásetar fengu goldinn í lifrarhlut. Var lifrin þá samkvæmt samningi milli sjómanna og útgerðarmanna metin á 35 kr. fatið, en alkunnugt var, að hvert fat var að verðmæti 70 kr. Snerist því deilan um það, hvort sjómenn fengju að njóta hins raunverulega verðs eða ekki, eða öllu heldur um eignarrjett lifrarinnar, sem allmargir útgerðarmenn höfðu þá afhent hásetum sínum, á tímum, sem verðmæti hennar var mjög lítið. Endirinn varð svo sá, að hásetar fengu 60 kr. fyrir tunnuna, en eignarrjettinn á lifrinni fengu þeir ekki. Það kom oft fram í ræðu hv.flm., að yfirleitt væri ekki nema um verkfall að ræða milli tveggja aðilja, þegar vinnustöðvun væri. En þetta er hinn mesti misskilningur, því að þau eru fleiri tilfellin, þar sem beinlínis hefir verið um verkbann að ræða, en verkbann er það, þegar atvinnurekendurnir stöðva framleiðslutækin. Það vill nú einmitt svo vel til, að jeg hefi hjer skrá yfir deilur þær, sem háðar hafa verið um launakjör milli sjómannastjettarinnar og atvinnurekenda hjer í Reykjavík á síðastliðnum 13 árum, og þau eru fleiri tilfellin, þar sem um hefir verið að ræða verkbann af hálfu atvinnurekenda, þar sem þeir hafa stöðvað atvinnutækin til þess að koma fram kauplækkun. Við það hefir ekkert þótt að athuga, en hitt hefir aftur talist óttalegt, ef verkamenn hafa stöðvað vinnu sína, eða með öðrum orðum, gert verkfall, til þess að reyna að fá kjör sín bætt. Fyrsta verkbannið í stærri stíl var hjer árið 1921. En þá stóð svo á, að samningar höfðu nýlega verið gerðir (17. des. 1920) milli sjómanna og útgerðarmanna, en þrátt fyrir það segja útgerðarmenn í byrjun febrúar 1921, að annað tveggja verði að gera, að lækka kaup sjómannanna, eða leggja skipunum upp. Að sjálfsögðu gengu sjómenn ekki inn á kauplækkunina, og var skipunum því lagt upp, og lágu þau þá inni í 1½ mánuð. Vildi jeg nú gjarnan við þetta tækifæri fá upplýst hjá hv.flm. (JÓl), hve mörgum miljónum landið hafi tapað við það verkbann. Deila þessi endaði þannig, að sjómenn hjeldu samningum sínum, og störfuðu eftir sem áður á flotanum með óbreyttu kaupi, að deilunni lokinni. Næsta deilan er 1923. Þá stendur í þófi á milli útgerðarmanna og sjómanna fram á mitt árið. Var deila þessi háð af hálfu útgerðarmanna og er því annað verkbannið á þessu tímabili. Þriðja verkbannið er svo aftur haustið 1925. Þá er togaraflotanum lagt upp nokkru eftir að ísfiskiveiðarnar byrjuðu, og látinn liggja inni í mánuð, aðeins til þess að knýja fram launalækkun við hásetana. Hve mörgum miljónum tapaði þjóðin þá, hv.flm.? Annað verkfallið á þessum 13 árum er verkfall það eða vinnustöðvun, sem háð var um fyrstu mánuði þessa árs, og eins og kunnugt er verður það álitamál, hvort orsökin til þeirrar vinnustöðvunar er ekki frekar frá útgerðarmönnum runnin. Jeg hefi nú sýnt og sannað, að í þessum 5 tilfellum, sem jeg hefi nefnt, eru það útgerðarmenn, sem í 3 tilfellunum hefja verkbann, með því að knýja fram kauplækkun. En í tveimur tilfellunum eru það sjómennirnir, sem ákveða vinnustöðvun, þegar engir samningar voru til um fyrir hvað unnið skyldi. Jeg get nú ekki gengið fram hjá því hjer, að gera grein fyrir hverjar kröfur sjómenn og útgerðarmenn hafa borið fram í hverju einstöku af þessum tilfellum. 1916 er krafa sjómanna sú, að þeir fái að halda eignarrjettinum á lifrinni. En 1921 fara svo útgerðarmenn fram á það, að fastakaup háseta lækki um þriðjung, en lifrarhluturinn um helming. Úr þeirri kröfu varð ekkert. Hinn 11. sept. sama ár fara þeir svo enn fram á, að fastakaup háseta lækki úr 275 kr. ofan í 200 kr. og lifrartunnan, sem var 52 kr., ofan í 16 kr. Endir þeirrar deilu varð sá, að fastakaupið varð 240 kr., en lifrarfatið lækkaði niður í 25 kr. Á þessu má sjá, að kröfur útgerðarmanna hafa ekki altaf verið sem hógværastar. Árið 1922 gera útgerðarmenn svo aftur þá kröfu, að fastakaup háseta lækki úr 240 kr. niður í 170 kr., og lifrarfatið úr 25 kr. niður í 20 kr. Þessi krafa þeirra var svo langt fyrir neðan alla sanngirni, að öllum sanngjörnum mönnum blöskraði ósvífni útgerðarmanna. Stóð svo deila um þetta fram til haustsins 1923, og lauk þá á þann hátt, að fastakaupið var fært niður í kr. 220 á mánuði, en verði lifrarinnar var ekkert breytt. Í sambandi við þessa deilu stóð verkbannið á fjórða mánuð. 1925 standa þessi mál þannig, að þá er kaup háseta orðið 260 kr. á mánuði og lifrarfatið 30 kr. Hafði sú kauphækkun náðst, án þess að til deilu kæmi, í lok ársins 1921, því að þá var sjerstakt góðæri og dýrtíðin hafði vaxið að miklum mun, en aftur á móti varð afli óvenjumikill og fiskverð ágætt. En um haustið gera útgerðarmenn hvorki meira eða minna en þá kröfu, að fastakaup háseta lækki um 25% og lifrin sömuleiðis um 25%. Endir þeirrar deilu varð svo sá, að fastakaupið var lækkað um 10% og lifrarverðið um 2 kr. á fati. Jeg tek þetta fram hjer sökum þess, að hv.flm. (JÓl) sagði, að kaupdeilur þessar hefðu verið svo harðar, af því að kröfur sjómanna hefðu altaf verið svo ósvífnar. Allar hafa deilur þessar verið háðar á friðsamlegan hátt, nema ef vera kynni, þegar slegist var á hafnarbakkanum 1923, sem kom til af því, að útgerðarmenn voru að reyna að teyma út á skipin menn, sem ekki voru í Sjómannafjelaginu. Var þeim því einum um þær óspektir að kenna. Ávöxturinn af þessum deilum hefir yfirleitt orðið sá, að sjómenn hafa altaf borið meira úr býtum fyrir samtök sín en ella myndi hafa orðið. Og jeg vil meina, að þó að dómstóll hefði átt í þessum tilfellum að fjalla um deilumálin, þá mundi meira hafa hallað á sjómannastjettina en raun varð á. Það mun engum blandast hugur um, að kaup sjómanna hefir síst verið of hátt öll þessi ár, en þó mundi það hafa orðið lægra, ef samtök þeirra hefðu ekki verið eins öflug og raun ber vitni um. Það eru einmitt þessi samtök sjómannanna, sem útgerðarmenn vilja gera máttlaus, eða hættulaus eins og þeir kalla það, með frv. þessu. Eins og jeg tók fram áðan, hafa kaupdeilurnar yfirleitt farið friðsamlega fram, enda vita sjómenn hvað í húfi er, ef þeim væri hægt um að kenna óspektir o. þ. h. Þó eru ekki fá dæmi þess, að þeir menn úr sjómannastjettinni, sem staðið hafa framarlega og haft orð fyrir mönnunum, hafa mátt kenna þess hjá útgerðarmönnum með því að tapa atvinnu sinni, fyrir það eitt, að mótmæla kúgunartilraunum þeirra og hvetja fjelaga sína til samheldni. Þannig var ákveðið af útgerðarmönnum 1916, að þeir menn úr Sjómannafjelaginu, sem stýrimannapróf höfðu, skyldu ekki fá hærri stöður en hásetastörf vegna þátttöku sinnar í verkfallinu. Þá vil jeg nefna 2. atr., sem ekki er allóverulegt í sambandi við þetta mál, en það er deilan um, hvernig kaupgreiðslunum skuli varið, þ. e. a. s., að hve mikluleyti sjómennirnir njóta góðra aflabragða í tekjum sínum. Fyrst þegar togararnir komu og tekið var upp fast kaup á þeim, þá var það algerð stefnubreyting frá því, sem áður hafði tíðkast. Hin ævagamla venja um greiðslu kaupsins í hlut, hafði verið notuð á þilskipunum. En þá hefð skar togaraútgerðin niður, en tók upp kaupgjaldsvenjur verksmiðjuiðnaðarins, að greiða föst laun. Þessi venja hjá útgerðarfjelögunum, að greiða föst laun, skorin við neglur sjer, kann að vera áhætta fyrir þá, þegar mjög illa gengur, en er líka stórgróði, þegar vel gengur. En þessi rangláta undirstaða kaupgreiðslunnar er mjög mikill þáttur í því, sem deilum veldur. Jeg er máske ekki nógu kunnugur hvernig þessu háttar með öðrum þjóðum. En jeg þekki enga aðra þjóð en okkar, þar sem enginn hluti vinnulauna á útgerð er greiddur með hluta úr afla, annaðhvort að magni eða verði aflans. Á Englandi er hásetum greiddur hluti af nettóverði aflans. Dregin frá 100 stpd. af verði aflans úr ferð, að öðru leyti en því, að hásetar fá af „brúttó“ í raun og veru. Og svipað er það hjá Þjóðverjum, Hollendingum, Belgum og Frökkum. Í kröfum þeim, sem hásetar gerðu síðast, var farið fram á, að þeir fengju ½% af söluverði aflans þann tíma, sem togararnir væru á ísfiskveiðum, til að bæta hásetum upp það tap, sem þeir bíða við þær veiðar, miðað við þau skip, sem á sama tíma stunda saltfiskiveiðar. En það var eins og að stinga hníf í hjarta útgerðarmannanna að nefna þetta. Skipstjórar, stýrimenn og vjelstjórar hafa þó % af afla. En að hásetar nytu hins sama, var eins og að nefna snöru í hengds manns húsi. Nú væru þó engir erfiðleikar þessu samfara, því fiskurinn er seldur jafnskjótt og honum er skipað á land í Englandi. Verðið kemur strax í ljós, svo enginn misskilningur getur um það orðið, hverja upphæð ber að borga. Nú geri jeg ráð fyrir, að útgerðarmenn svari því, að þessi sala sje venjulega svo lág, að ekki sje hægt að greiða af henni. Er því rjett að líta á það, hver salan hefir verið. 1925 var meðalsala á togurunum 1320£. 1926 1153£, 1927 1144£ og 1028 1176£. Meðalsala hefir því verið um 1200£, og hluti háseta því um 60£ að meðaltali úr ferð. Um það, hvað hver ferð kostar útgerðina, ætla jeg ekki að ræða. En kunnugir telja, að meðaltalskostnaður muni vera um 700–800£ á skip. Hjer er því um verulegan gróða að ræða hjá útgerðinni, sem að meinfangalausu gæti greitt þessa uppbót. Kaupgjaldið undanfarin árhefir núverið mismunandi, þar sem það fór eftir vísitölu. Þessi 3 síðustu ár „vinnufriðarárin“, sem hv.þm. sumir kalla svo, fór kaupið hraðlækkandi og var komið niður í kr. 196,70 á mán., fasta kaupið, og í kr. 23,50 þóknun af hverju lifrarfati. Og þótt hv.flm. og fleiri vilji kenna forgöngumönnum verkamanna um verkfall þetta, þá er þó sannleikurinn sá, að þetta er alda, sem skapast hefir af hinum þröngu kjörum, sem sjómenn hafa átt við að búa. Og þá bylgju var ekki hægt að lægja á annan hátt en þann, að bætt yrðu kjör þessara manna. Besta ráðið til að forðast þetta væri vitanlega það, að hásetar hefðu rjettlátan hluta af afla togaranna. En slíkt rjettlæti hefir ekki átt upp á háborðið hjá útgerðarmönnum hjer. - - Það hefir verið bent á það af öðrum hjer. að þegar þessi samtök verkamanna eru orðin svo sterk, að útgerðarmenn þykjast ekki geta við þau ráðið, þá heimti þeir lög til þess að tryggja sjer meiri hl. vald og geta ráðið kjörum háseta. Þetta frv. er því vopn, sem leggja á í hönd atvinnurekenda gegn þeim mönnum, sem fyrir ári síðan voru nefndir hermenn drottins, og íhaldsblöðin töluðu þá um, að væru víkingar, sem bæru höfuðin hátt. Það verður ljóst, hver hræsni þetta var, þegar sömu aðiljar berjast fyrir því, að slá þau einu vopn úr höndum þeirra, sem þeir eiga í lífsbaráttunni. Það er margt, sem þurft hefði að taka til athugunar í ræðu hv.flm. Hann var að benda til atburða, sem skeðu fyrir nokkrum árum. Er því rjett að skýra þá nokkru nánar. Á þingi 1925 voru samþykt ný lög um sáttatilraunir í vinnudeilum, þar sem sáttasemjari, skipaður af ríkinu, skyldi ganga milli aðilja, er um vinnudeilur væri að ræða. Þetta frv. var samþykt umræðulítið og ágreiningslaust, enda gott og sjálfsagt, og hefir líka borið allgóðan árangur og mun gera enn. Slík tilhögun þekkist og hjá nágrannaþjóðunum og hefir reynst vel. Reynsla sú, er hjer hefir fengist, sýnir, að af 3 deilum, sem upp hafa komið, hefir sáttasemjara tekist að jafna 2. Jeg skal nú ekki leggja dóm á það, af hvaða orsökum þetta tókst ekki nú. Máske hafa útgerðarmenn haldið, að sáttasemjara tækist að vinna háseta til fylgis við tillögur sínar og þeir því verið harðari gagnvart honum ef ske kynni, að þeir á þann hátt gætu haft áhrif á, að tillögur hans gengju ekki eins langt í þeirra garð. Að minsta kosti reyndust útgerðarmenn mjög harðir samningsaðiljar gagnvart sáttasemjara, harðsnúnari en nokkur ástæða var til, og það er grunur minn, að þeir hafi ekki kept svo mjög að því, að vera búnir að semja fyrir áramót. Jeg hygg, að þeir hafi gjarna viljað láta það dragast til þings, í þeirri von, að þeir hefðu á einhvern hátt gott af því, eins og líka kom á daginn. En þótt svo tækist til, að sáttasemjari rjeði ekki við þessa deilu í þetta sinn, af ástæðum, sem öllum, er til þekkja, eru kunnar, þá verður þó ávalt besta lausnin, að óhlutdrægur 3. maður gangi á milli aðilja og leiði til sátta. Það er því bæði óheppilegt og óþarft að setja á stofn dómstól til þess að þvinga fram verkalaun og kaupkjör í fullri óþökk sjómanna og verkamanna. Mjer skildist á hv.flm., að verkamenn hefðu svelt sig til þess að ná þessari kauphækkun. Jeg veit nú ekki hvort hv.þm. er svo kunnugur, að hann geti fullyrt neitt um þetta. En hafi svo verið, þá sýnir það það eitt, að hásetar hafa heldur viljað svelta en láta kúga sig. Það sýnir, að þeir vilja vera frjálsir menn í frjálsu landi, sem hafi full ráð yfir lífi sínu og athöfnum. Þótt sá tími, sem útgerðin var stöðvuð, sje yfirleitt rýr fyrir útgerðina, að jafnaði stundaðar ísfiskveiðar, og skipin hreinsuð og undirbúin undir vetrarvertíðina, þá var þó í þetta sinn nægur fiskur - og veðrátta sjerlega hagstæð. - Hafa því útgerðarmenn fleygt frá sjer arði, sem tvímælalaust hefði runnið þeim í skaut. En þetta verða þeir fyrst og fremst að kenna sjálfum sjer um. Þá vil jeg næst minnast á samninginn frá 1925.  Því atriði, hve hátt sjómenn settu kröfur sínar, hefir hv.þm. Ísaf. svarað. Samkvæmt þeim hefðu laun háseta orðið hæst 5000 kr., og þar sem embættismenn hafa sýnt fram á það, að slík laun nægja ekki fyrir brýnustu lífsnauðsynjum þeirra, miðað við þarfir fimm manna fjölskyldu hjer í bæ, þá er sýnt, að hjer var ekki farið fram á meira en minst mátti vera til þess að lifa heilbrigðu og sómasamlegu lífi. Sjómenn hafa því ekki verið neitt óforskammaðir í kröfum sínum, eins og útgerðarmenn orða það, heldur þvert á móti. Það var nú ýmislegt fleira í ræðum hv.flm., sem gaman væri að athuga, en slíkt má gera við 2. umr., ef málið á annað borð fær þá náð að komast svo langt. Í þetta sinn mun jeg aðeins stikla á nokkrum punktum. Hv. flm. sagði, að hjer væri ekkert auðvald, aðeins bjargálnamenn. Jeg veit nú varla, hvað hv.þm. á við. Ef litið er til hv.þm. og stjettarbræðra hans, útgerðarmannanna, þá er ljóst, að margir þeirra eru miklu meira en bjargálnamenn. Sumir geta kallast vel fjáðir og sumir auðmenn á íslenskan mælikvarða. Þessi auður er afrakstur útgerðarinnar, þrátt fyrir harmagrát útgerðarmanna um tap á tap ofan. Nei, hjer er um auðmenn að ræða, sem sjá má á öllum lifnaðarháttum þeirra. Hv. flm. talaði ennfremur um það, að fáeinir æstir menn rjeðu þessum málum. En því hefir verið svarað áður, að það eru engir 1, 2 eða 3 menn, sem með forystu sinni skapa þessar deilur. Og það er rjett. Deilurnar eru knúðar fram af atvinnurekendum sjálfum með svo lágum launum, að þau skapa þá ólgu, sem brýst fram í vinnudeilunum. Þá sagði hv.flm., að þeir menn töluðu mest á móti frv., sem ekkert hefðu til brunns að bera um þetta mál. Jeg skal nú ekki leggja dóm á, hvor rjettara hefir fyrir sjer í þessu máli. En það hygg jeg, að hv.þdm. viðurkenni, að rökin í þessu máli sjeu a. m. k. ekki hans megin. Og þetta mál er þess eðlis, að um það getur hver meðalgreindur maður myndað sjer skoðun og talað, þótt þekkingu hans á útgerðarmálum kunni í einhverju að vera ábótavant. En þarfir og launakröfur sjómanna þekkjum við fulltrúar verkamanna miklu betur en hv.flm. og hans fjelagar. Þá vildi hv.flm. telja, að frv. þetta væri vel sjeð í herbúðum verkamanna og sjómanna. Jeg veit nú ekki, hvort hv.flm. hefir litið upp á pallana, þegar frv. þetta var fyrst á dagskrá. En hafi hann gert það, þá er víst, að hann hefir ekki mætt þar neinum ástaraugum. Nei, þeir horfðu áreiðanlega með þungum huga til þessa frv. og flm. þess. - Það er víst, að sjómenn skilja það, að hjer er ekki um mál að ræða þeim til hagsbóta, heldur er þetta mál útgerðarmanna. Og jeg hefi engan sjómann fundið, sem óskar eftir því, að frv. þetta nái fram að ganga. Og hafi einhver sagt hv.flm. annað, þá hygg jeg, að honum hafi verið sagt ósatt. Þá staðhæfði hv.flm., að kröfur verkamanna væru að kyrkja atvinnureksturinn hjer á landi. Jeg skil nú ekki á hverju hv.flm. byggir þessa staðhæfingu. Kröfur háseta hafa aðeins numið lágmarkslaunum til lífsframfæris, sem vitanlegt er, að útgerðin getur vel borgað. Ef alt það væri ljóst, sem nú er í myrkrunum hulið, um hag útgerðarinnar, þá sæist hvort hún gæti borið þetta og meira. Og það eitt er víst, að ávalt hefir þetta sama vígorð verið notað í öllum kaupdeilum, og altaf eykst skipastóllinn Hallir útgerðarmanna stækka og veita meiri lífsþægindi, m. ö. o., útgerðin yfirleitt virðist standa með blóma. - Reynsla þjóðanna er líka sú, að eftir því sem launin hækka, eykst geta fyrirtækjanna, því hærra kaupgjald hvetur til meiri hagsýni á rekstrinum. Þá kom hv.flm. að því, að við vildum þjóðnýta útgerðina og stefndum að því. Jeg játa það, að með jafnstóran atvinnurekstur, sem togaraútgerðin er orðin, væri hún eflaust betur rekin á þann hátt fyrir hagsmuni fjöldans í landinu. Og þótt tími sje máske ekki kominn til þess ennþá, þá er það þó framtíðarmarkið, sem keppa ber að. Þá þótti hv.flm. það undarlegt, að jafnaðarmenn væru á móti ófriði en styddu þá styrjöld, sem verkföll hafa í för með sjer. Það er nú svo, að styrjaldir milli þjóða eru mannvíg. En í verkföllunum hjer á landi hafa engin mannvíg orðið hingað til, og jeg vona að þau verði eigi heldur hjer eftir. Þetta tvent er því alls ekki sambærilegt. Verkföll og verkbönn eru ekkert annað en harðsnúinn verslunarbarátta um kaup og kjör. Jeg veit heldur ekki til þess, að jafnaðarmenn sjeu nokkursstaðar í heiminum á móti því, að verkamenn leggi niður vinnu til þess að knýja fram betri lífskjör, en vitanlegt er það, að þeir vinna manna mest á móti stríði og styrjöldum í heiminum. Hv. flm. viðurkennir nauðsyn samtakanna. En til hvers eru samtök, ef aldrei má beita þeim. Og nái þetta frv. fram að ganga og verði því fylgt fram, þá geta verkamenn engin not haft af samtökum sínum, og því síður beitt þeim í kaupdeilum. Þetta veit hv.flm. ofur vel. Hann veit, að með slíkum dómstóli, sem hjer ræðir um, er alveg skorið fyrir æð samtakanna. Hv. flm. játaði það eftir ítrekaðar fyrirspurnir, að eftir þessu frv. eru verkföll ekki leyfileg nema einstökum mönnum En það er ekki á venjulegu máli kallað verkfall, þó að einn og einn maður leggi niður vinnu. Verkfall er ekki fyr en fleiri menn hætta vinnu í sameiningu. En hvað er þá verkbann? Í augum hv.flm. er víst ekki annað verkbann en þegar hann segir beinlínis: Nú stöðva jeg vinnuna til þess að lækka laun verkamannanna. Hitt nefnir hann áreiðanlega alls ekki verkbann, þó að útvegurinn stöðvist eins og t. d. árið 1926, af ástæðum, sem útgerðarmenn telja óviðráðanlegar, en jeg tel að hægt sje að ráða við. Og það er einmitt einn megin gallinn á því, að atvinnutækin sjeu í höndum einstakra manna, að þeir hugsa eingöngu um sinn eiginn hag. Gangi reksturinn af einhverjum ástæðum svo erfiðlega, að eigi sje von hagnaðar, þá stöðva þeir atvinnuna, og verkalýðurinn stendur uppi með tvær hendur tómar. En þetta kalla útgerðarmenn ekki verkbann. Hv. flm. sagði, að síðasta verkfall mundi hafa opnað augu verkamannanna fyrir því, að verkföll væru þeim eigi til hagnaðar. Jeg skil það vel, að hv.flm. muni vera það ljóst, að verkfallið hafi eigi orðið honum eða öðrum útvegsmönnum til hagnaðar. En jeg get fullvissað hv.flm. um það, að sjómenn líta svo á, hvað sem tekjum þessa árs líður, að tími komi eftir þennan tíma, og þeir muni hafa drjúgan hagnað af verkfallinu í framtíðinni. Hv. flm. sjer það líka. Því aðeins er þetta frv. fram komið. En svo segir hv.flm.: „Jeg efast um, að sjómenn vilji leggja út í annan bardaga.“ Það er ekki okkar að svara því. Það fer eftir ástæðum. Haldist verðlag óbreytt og verði atvinna stöðug, tel jeg ekki líklegt, að sjómenn muni gera kröfur til mikilla breytinga á næstunni. En breytist aðstaðan þeim í óhag, fara þeir vafalaust fram á leiðrjettingu á launum sínum, og þá veltur alt á því, hvernig hv.flm. og hans fjelagar taka í það mál, hvort vinnustöðvun verður eða ekki. Hv. flm. kallar verkföllin brjálæði og segir, að Alþingi verði að hafa vit fyrir verkamönnum. Jeg hefi nú hvergi sjeð það, að menn, sem leggja niður vinnu í þeim tilgangi að fá hagkvæma samninga, væru álitnir brjálaðir. Engum nema hv.flm. er það samboðið, að mæla þessi orð til þeirrar stjettar, sem fært hefir honum stórtekjur árum saman. Hv. flm. heldur, að lögunum muni verða hlýtt. En reynslan annarstaðar er sú, að slíkum lögum hefir ekki verið hlýtt. Og svo mundi einnig fara hjer. Og það er háskalegt fyrir Alþingi að samþykkja þau lög, sem vita má fyrirfram, að eigi muni verða hlýtt. Því sú sterka andúð, sem þegar er fram komin gegn þessu frv., gefur manni fulla ástæðu til að álykta, að ef slíkt yrði að lögum, þá yrði þeim ekki hlýtt. Og það er ómögulegt annað, en að önnur eins þvingunarlög og hjer er um að ræða, yrðu þverbrotin. Jeg ætla eigi að svara nú þeirri staðhæfingu hv.flm., að útgerðin hafi eigi safnað auði. Gefst ef til vill tækifæri til þess síðar. En hann var að drótta því að sjómönnunum, að þeir mundu skemma fiskinn viljandi fyrir útgerðarmönnum. Jeg hefi aldrei heyrt meira vanþakklæti fyrir dyggilega unnin störf.

Það var hv.þm. Ísaf. (HG), sem færði þetta dæmi.

Já, en hann tók það upp eftir hv.flm. Það er annars merkilegt, hve útvegsmenn eru oft og tíðum óglöggir á sinn eiginn hag. Þeir slógust af lífi og sál gegn vökulögunum, en nú er það sýnt og sannað, að þau lög hafa engum fært meiri gróða en einmitt útgerðarmönnunum sjálfum. Jeg skal nefna annað dæmi. Útgerðarmenn voru á móti fríi í höfn. En þegar það komst á, reyndist það stórhagur fyrir útgerðina. Svona eru þeir nú vitrir, togaraútgerðarmennirnir okkar. Þeir fást jafnvel ekki til þess að festa augu á sínum eigin hagsmunum, nema sjómennirnir knýi þá til þess með öflugum samtökum og vinnustöðvunum og tíðast með tilslökunum á kaupi sínu. Jeg hefi nú í stórum dráttum gagnrýnt meginhlutann af ræðu hv.flm. Það, sem eftir er, mun eigi vera svo veigamikið, að eigi sje skaðlaust að láta því ósvarað. Þá kem jeg að hv.þm. Borgf. (PO). Mjer er næst að halda, að hann hafi talað af tómri þægð í þessu máli, þægð við flokksbræður sína, togaraútgerðarmennina hjer. Ekkert á hann í togaraútgerð, og í kjördæmi hans er enginn togari. Þar tíðkast hlutaskifti og launafyrirkomulag alt öðruvísi en hjer í Reykjavík. Jeg held þess vegna, að þessi hv.þm. hafi ekki talað út frá sínum innra manni, þegar hann var að bisa við að að verja þetta frv. Hv. þm. vildi sýna fram á það, að þetta frv., sem hjer hefir nú verið svo rækilega gagnrýnt í þessari hv. deild, færi ekki fram á neina þvingun. Það væri óþörf endurtekning hjá mjer að telja upp þau ágætu rök, sem hjer hafa verið flutt gegn þessari staðhæfingu, og hv.þm. Borgf. (PO) hefir enn eigi tekist að hrekja.

Jeg á nú eftir að tala.

En jeg hjó eftir einu, sem hv.þm. sagði í þessu sambandi. Hann sagði: „Það er ekkert í þessu frv., sem skyldar útgerðarmenn til þess að gera út.“  Hv. þm. Borgf. er þeirrar trúar, að þetta fyrirkomulag muni reynast vel. Hann og aðrir dýrkendur þessa frv. eru altaf að vitna í Noreg og reynsluna þar. En sannleikurinn er sá, að gerðardómslögin í Noregi hafa reynst svo illa, að engum lifandi manni dettur nú í hug að fara eftir þeim, nema íhaldinu hjer uppi á Íslandi. „Öll verkföll hafa endað með samkomulagi“, segir hv þm. Borgf. Samt telur hann þörf á þvingunardómi. Hann þykist vilja binda enda á togstreituna milli sjómanna og útgerðarmanna. En það verður ekki gert með þvingun. Og úr því að frv. girðir eigi fyrir það, að hægt sje að gera verkbönn, sje jeg ekki, að neitt sje við það unnið, jafnvel frá sjónarmiði hv.þm. Borgf. Jeg undraðist mjög yfir ummælum hv.þm. Borgf., þegar hann, svo skýr maður, var að tala um bróðurlega úrlausn þessa máls. Hann veit það vel, að við, sem deilum um kaup sjómannanna á togurunum, erum engir óvinir. Hjer er aðeins um hreint fjárhagsmál að ræða, sem báðum aðiljum er viðkvæmt. Og í slíkum málum er erfitt að dæma. Það veit hv.þm. Borgf. Hv. þm. Borgf. sagði ýmislegt fleira, sem vert væri athugunar. En jeg vil að síðustu aðeins segja það, að aðferðin til að ná friðsamlegri lausn þessa máls er eigi sú, að búa til lög, sem gera það að verkum, að annar aðilinn hlýtur að fyllast heift og gremju yfir því, að vera sviftur frelsi til að selja vinnu sína því verði, sem honum þóknast. Það er alveg sama og að dæma kaupmann til að selja vöru sína ákveðnu verði. Jeg geri raunar ekki ráð fyrir, að þessi dómstóll mundi dæma aðra en þá, sem eiga í launadeilum við togaraútgerðina, og þá lægst launuðu stjettirnar, sjómenn og daglaunamenn, t. d. ekki iðaðarmenn, sem margir hverjir hafa hátt kaup. Hann á aðeins að dæma þá, sem lægst eru launaðir. Er þetta ekki hróplegt misrjetti? Jeg veit, að jafnvel á togaraflotanum eru menn, sem enga togstreitu þurfa til að fá laun sín hækkuð. T. d. fá loftskeytamenn umyrðalaust 20% hækkun um leið og kaup sjómannanna hækkar um 15–16%. Reynslan sýnir, að útgerðarmenn virðast jafnan hafa fullar hendur fjár til að greiða þeim mönnum, sem þeir þykjast geta, ef svo mætti að orði kveða, kallað sína menn, menn, sem þeir geta haft til eins og annars. Jeg skal eigi tala um fleiri. Hv. þm. Borgf. veit þetta eins vel og jeg. Hann þekkir það misrjetti, sem á sjer stað á skipunum. Heldur hann e. t. v., að dóminum myndi verða beitt á skipstjóra og stýrimenn á togurum? Ó-nei. Jeg ætla að treysta því, að hv.þdm. láti sjer skiljast það, að samþykt þessa dóms yrði aldrei til þess að auka frið í landi hjer. Það traust mun jeg bera til hv. deildar, uns annað verður uppi á teningnum, að hún samþykki aldrei dóm, sem dæmir bitann og sopann í munn barna og kvenna lægst launuðu stjettanna í landinu, hversu stór hann skuli vera. Hjeðan úr deildinni ætti þetta frv. aldrei að fara og ekki lengra en til þessarar umr. Þess mundi minst hjá komandi kynslóð.

Magnús Jónsson Það er mikið rjett í því, sem hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) sagði áðan, að þetta mál væri aðallega fjárhagsmál. Jeg er honum alveg sammála um, að það sje fyrst og fremst fjárhagsmál. En jeg vil segja meira. Ef það er aðallega fjárhagsmál, þá er ekki heppilegt að ræða það eins og hv. jafnaðarmenn hafa gert nú í þessari hv. deild. Það er ákaflega óheppilegt að gera fjárhagsmál að hita- og æsingamálum. Jeg býst nú við, að ræða mín stingi nokkuð í stúf við það, sem hingað til hefir verið talað í þessu máli. Umræðurnar bera það með sjer, að í þeim kennir áhrifa frá þeim heitu deilum, sem átt hafa sjer stað undanfarið. Jeg hefi verið hlutlaus í þeim deilum og hefi því betri aðstöðu en ýmsir aðrir til að tala um þetta mál af fullri rósemd og stillingu. Maður gæti eiginlega, að óreyndu, talið ólíklegt, að jafnaðarmenn hefðu þá aðstöðu í málinu, sem fram hefir komið í þessum umr. Flokkur, sem öðrum fremur telur sjer umhugað að hjálpa þjóðunum áfram á þeirri braut, sem erfiðust er, braut framfaranna, og boðar trúna á hið komanda þúsund ára ríki á jörðunni, ætti að taka opnum örmum hverri viðleitni, sem miðar að því að innleiða heilbrigt skipulag og lyfta mannfjelaginu á hærra stig en það nú er á. Hvert tækifæri, sem þeim gefst til að vinna að aukning menningarinnar í veröldinni, ætti að vera þeim óbilandi fagnaðarefni, ef þeir lifa samkvæmt kenningu sinni. En sú er hin óheillavænlega venja íslenskra jafnaðarmanna, að seilast eftir lausn hvers máls til annara landa. Stefna þeirra er sjálf innflutt frá öðrum löndum. Og í hvert sinn, sem vanda ber að höndum hjer heima, spyrja jafnaðarmennirnir íslensku: Hvað segja flokksbræður okkar í öðrum löndum um þetta? Þetta er því kynlegra sem íslenskir jafnaðarmenn ættu í raun og veru að vera betur til forystu fallnir en samherjar þeirra annarstaðar. Og það er af því, að þeir styðjast við óvenju vel mentaða alþýðu. Mjer hafa tjáð menn, sem þekkja vel til farmensku og siglinga, að íslenskir sjómenn skari langt fram úr stjettarbræðrum sínum í flestum mentum. Og það er satt að segja ákaflega leiðinlegt, ef verkamannaforingjarnir hjer standa svo langt að baki liðinu, að þeir þurfi að líta upp til útlendu stjettarbræðranna. Þeir ættu að fara að venja útlendu leiðtogana á að líta upp til sín, alveg eins og erlendir sjómenn verða að líta upp til íslenskra sjómanna. Hefðu nú jafnaðarmenn hjer kjark til að viðurkenna, að með þessu frv. væri stefnt í rjetta átt, hvað sem fjelagar þeirra erlendis segja, þá mundi vegur þeirra vaxa. Þeir mundu þá hafa stigið drjúgt spor í áttina til þess að veikja vald hnefarjettarins í heiminum. Steinaldarmaðurinn tekur stóran tinnustein, vefur um hann hráblautri ól, og þegar hún er orðin hörð, hefir hann sleggju þessa að vopni og ver með henni konu sína, börn, búfje og annað, er þess gerist þörf. Og þessi sleggja er honum röksemd í deilumálum, enda mun þaðan komið orðið sleggjudómur. En smám saman vaxa menn upp úr þessu ástandi. - Jeg býst ekki við því, að það hafi verið auðhlaupið að því að afnema blóðhefndina til forna. En það var mikil framför frá því, er áður var, er farið var að fela betri mönnum að gera um málið, og farið var að jafna víg með fje. Bestu málalokin voru sættir. Á öllum sviðum er þetta að færast í rjetta átt. Þegar tvo menn greinir á í einhverju máli, er það venja að fá góða menn til þess að gera um málið. - Þannig er það í viðskiftalífinu, þannig er það með öll fjármál. Menn berjast ekki lengur um úrslitin, málinu er vísað til dóms, og báðir aðiljar sætta sig við dóminn. En hvorki við nje aðrar þjóðir höfum komist svona langt á öllum sviðum. Eitt af því, sem ennþá er háð lögmáli steinaldarinnar, eru vinnudeilurnar. Þar þykir sjálfsagt að berjast til þrautar með hnefarjettaraðferð og láta aflsmun ráða. En það verður eigi til langframa. Hvort sem þetta frv. verður felt eða ekki og hvort sem gerðardómurinn norski verður afnuminn eða ekki, þá er jeg viss um, að slíkar till. sem þessar koma altaf fram aftur. Þær munu sigra að lokum, og að því ráði verður horfið, að láta góða menn gera um þessar deilur sem aðrar. Leiðinlegt er það þá fyrir þá menn, er nú standa fastast gegn þessu frv., að sagan hljóti að kveða þann dóm upp yfir þeim, að þeir hafi verið fulltrúar steinaldarmenningarinnar og haldið fastast við hnefarjettinn á þessu sviði. Allsstaðar er stefnt að þessu sama marki. Þegar deilur hafa komið upp milli þjóðanna, hafa þær jafnan viljað jafna þær með hnefarjetti og hefja stríð. Nú er verið að koma gerðardómi á um slíkar deilur, bæði með samningum milli einstakra þjóða, og svo með því að hafa allsherjar dómstól um slíkar deilur. Vinnur Þjóðabandalagið að þessu. Margir spá því, að það muni verða til lítils gagns, en þetta er þó spor í áttina. Menn geta stansað á rjettri leið, farið króka og hringsólað, en það stefnir að þessu marki: Að jafna deilur án þess að rjúfa friðinn. Jeg hefi enga tröllatrú á því, að þótt frv. þetta verði samþ., skapist á augabragði einhver Fróðafriður í landinu eða vinnufriður sá, sem svo mikið hefir verið rætt um hjer. Jeg álit frv. heldur ekki alfullkomið, nje að eigi megi bæta það í ýmsum atriðum. Aðalatriðið fyrir mjer er það, að frv. stefnir í rjetta átt, því að það er óhugsandi annað, en að framtíðarúrlausnin verði sú, að fá gert um mál þessi sem önnur deilumál.  Hinsvegar sannar það ekkert, þótt málið verði fyrir einhverri mótstöðu. Þannig er því ætíð farið um öll merk nýmæli í byrjun. Ekki munu ríkir höfðingjar í fornöld hafa sætt sig við það orðalaust að láta gera um mál sin, en þeir urðu að láta í minni pokann, eins og afturhaldið hlýtur altaf að gera. Þannig mun og fara um mál þetta, hvort sem andúðin gegn því stendur lengur eða skemur. Mjer finst það sjálfsmótsögn, að fulltrúar jafnaðarmanna skuli standa á móti þessu frv. Þeir eru ávalt með munninn fullan af fögrum lýsingum á því þjóðskipulagi, er þeir vilja koma á. Og eftir lýsingum þeirra, hlýtur það einmitt að vera alllíkt og þetta, sem hjer er farið fram á, því að þeir eru altaf að prjedika það, hvað hinn óbundni einstaklingsvilji sje skaðlegur. Nú er það svo, að ríkið skamtar starfsmönnum sínum kaup. - Þannig yrði það einnig í framtíðarríki jafnaðarmanna, en mundu verkamennirnir þá ætíð verða ásáttir um kaupgjaldið fremur en nú? - Jeg veit, að hv.þm. jafnaðarmanna bera það fram, að þá sjeu það verkamennirnir, sem ráði. Ekki getur allur fjöldinn komið saman og ráðið ráðum sínum; það verður að fela slíkt úrskurðarvald vitrum og góðum mönnum, alveg eins og hjer er farið fram á. Slíkur dómstóll ætti því að vera í samræmi við skoðanir jafnaðarmanna. Hv. jafnaðarmenn eru ætíð að prjedika það, hvað auðvaldsfyrirkomulagið, eins og þeir orða það, sje gersamlega óhæft. - Þeir ættu þá að gleðjast yfir því, að frv. þetta væri einn naglinn í líkkistu þess fyrirkomulags. Frv. þetta lætur í ljós þá skoðun flm. og annara, er því eru fylgjandi, að æskilegt væri að reyna að koma í veg fyrir verkföll og verkbönn, vegna þess að hvorttveggja væru aðeins leifar af fornum hnefarjetti, sem eigi sje sæmilegt að láta lengur viðgangast. Hv. 2. þm. Reykv. hjelt því fram, að verkamenn gripu aldrei til verkfalls nema þegar þess væri þörf. Þetta segja atvinnurekendur líka. Það er eins og hv.þm. Ísaf. (HG) sagði, að þegar tveir deila, otar hver sínum tota. Báðir aðiljar halda, að rjetturinn sje þeirra megin, og að ráðin, sem þeir grípa til, til þess að sigra, sje nauðvörn, og því er eina ráðið, að láta gera um deiluna. Hv. þm. (HG) sagði ýmislegt, sem mjer fanst undir virðingu hans. T. d., að með frv. þessu ætti að skapa „þrælahald“, að hjer væri verið að skapa verkalýðnum lægri rjett en öðrum. En hv.þm. gleymdi að leiða rök að því, í hverju þetta þrælahald væri fólgið, og hverjir eru þessir „aðrir“? Ekki geta það verið starfsmenn ríkisins, ekki þeir, sem vinna á skrifstofum eða við verslun, því að þeim er skamtað kaupið og verða þeir sjálfir að skera úr því, hvort þeir vilja taka vinnunni með því kaupgjaldi. Hjer er heldur ekki verið að þvinga menn til þess að vinna. Jeg hygg, að þessi orð, þrælalög og þrælahald, sjeu sprottin af misskilningi, því að ýmsir munu hafa skilið frv. þannig, að halda ætti mönnum að vinnu fyrir ákveðið kaup, að viðlögðum háum sektum. Nú hefir það margoft verið sýnt, að hjer er um enga slíka þvingun að ræða og hefðu þessir menn því átt að vera þau prúðmenni, að hætta að nota slík nöfn.

Sulturinn og neyðin eiga að þvinga menn til þess að vinna.

Þá mætti segja það um fleiri en verkamenn. Nei, þetta er ekkert annað en einhver steinaldar-tröllkarl, sem risinn er upp og veifar nú sleggjunni yfir höfði sjer, og heimtar að hún fái að skera úr málunum. Hið sama er um það að segja, þegar einn hv.þm. sló í borðið af æsingi miklum og hrópaði: Verkalýðurinn vill ráða, hann á að ráða og skal ráða! Er Mussolini kominn hjer í deildina? Nei. Hjer á engin ein stjett manna að ráða öðrum fremur, og slíkt ættu þeir síðast allra að segja, sem boða jöfnuð og jafnrjetti. Flest það, er haft hefir verið á móti þessu frv., eru grýlur einar. Hjer er um enga þvingun að ræða, og verkfallsrjetturinn er ekki tekinn af verkamönnum nema um stutta stund, á meðan verið er að gera um málin. Þá má ef til vill segja: Hvaða gagn er að frv., ef það heimtar svona lítið? Jeg svara: Það er spor í rjetta átt. Aldrei er hægt að koma mönnum á hærra menningarstig nema með þolinmæði og þrautseigju. Aðalkostur þessa frv. er sá, að það bendir á heppilega leið í þessum málum, án allrar þvingunar, og er þó auðsjeð, að á bak við það stendur sá vilji, er eigi mun gefast upp í bráð, hvernig svo sem frv. þetta fer nú. Og ef frv. þetta er svo vita áhrifalaust, hvernig stendur þá á því, að menn eru svo æstir, er þeir tala gegn því, að þeir standa hjer náfölir með blóðhlaupin augu og berja í borðið? Sannleikurinn er sá, að hjer er meira afl en þeir vilja játa, og verið er að taka vopnin úr höndum leiðtoganna. Og erfitt mun það reynast mönnum þessum að sannfæra þm. um það, að verkföll sjeu til bóta, en það er eina röksemdin, sem væri nokkurs virði gegn frv. Hv. þm. Ísaf. (HG) hóf ræðu sína á því að segja, að hv. 1. flm. frv. (JÓl) hefði ekkert vit á þessu máli. - Það er altaf leiðinlegt, þegar menn, sem vit hafa á einhverju máli, brýna aðra á slíku, en þó tekur alveg út yfir þegar menn, sem eru lítilli þekkingu gæddir á málunum, láta sjer slíkt um munn fara við þá, sem þekkinguna hafa. Nú er það alkunnugt um hv. 1. flm., að hann er máli þessu manna kunnugastur alt frá því, er hann stundaði sjálfur sjó og þar til að hann nú stjórnar einu stærsta fyrirtæki hjer á landi í þessari atvinnugrein. - Þetta er engu líkara en ef jeg færi að fara úr háskólanum um borð í einhvern togarann og segði skipstjóranum, að hann hefði eiginlega ekkert vit á því, hvernig ætti að fara að því að veiða fisk, jeg vissi það miklu betur. Mjer þótti undarlega við bregða, þegar hv.þm. (HG) fór að telja rök sín gegn frv., að þá voru margar forsendur hans þannig, að þær hljóta að verða til þess að styðja frv. Hv. þm. sagði, eins og jeg gat um áðan, að þegar tveir deildu, otaði hver sínum tota. Þetta er alveg rjett, en hvaða ályktun má draga af þessu? Báðir aðiljar álíta æfinlega, að rjetturinn sje þeirra megin. Þetta sýnir því aðeins nauðsynina, að hafa óháðan dómstól, er dæmi um slík deilumál. Jeg verð að segja það, að jeg er alveg hissa á því, að jafn glöggur og skýr maður og hv.þm. er, skuli ekki geta fundið önnur rök gegn þessu frv. Þá sagði hv.þm., að þegar tveir deildu, bæri sterkari aðili jafnan hærri hlut frá borði. Svo bætti hann við, að þeir, sem stærri hlutinn hreptu í þessum deilum, væru þeir, er hefðu eignarrjett á framleiðslutækjunum, togurunum. Jeg er ekki viss um, að þetta sje rjett hjá hv.flm. En setjum svo, að þessu væri þannig farið, og að togaraeigendurnir hrifsuðu altaf ljónspartinn til sín. Hvar er hv.þm. þá á vegi staddur með rök sín gegn frv.? Er það þá ekki glæpsamlegt af hv.þm., sem er fulltrúi hins veikari parts, að vilja ekki, að þeim sje veitt lið, sem afskiftir eru, eins og dómurinn mundi gera. Hann segir: Sá veikari verður jafnan afskiftur. Hjer eru verkamennirnir veikari aðilinn. En samt vil jeg ekki láta óhlutdrægan dómstól gera um deilumálin. Þetta er rökvilla. En annars finst mjer því einnig skjóta nokkuð skökku við hjá hv.þm., þegar hann heldur því fram hjer á Alþingi, að verkamenn sjeu veikari og afskiftari aðilinn, en í blaði sínu æpir hann um þennan stórsigur samtakanna, þegar verkfallinu lauk.

Við erum að vinna smátt og smátt.

Í mínum augum er það „Pyrrusarsigur“ að vinna stórsigur, en verða þó jafnan afskiftur. Hv. þm. sagði einnig, að í þessum lögum væru verkalýðsfjelögin í fyrsta skifti viðurkend sem rjettur aðili. 

Jeg sagði aðeins, að þetta væri viðurkent af flm. frv.

Jæja, látum þá sessunautana og flokksbræðurna bítast um þetta, en jeg vildi aðeins spyrja hv.þm. (HG): Ef hjer er um viðurkenning á verkamannasamtökunum að ræða, hvers vegna telur hann það þá ekki rök með frv.? Þannig snúast þá öll vopnin í hendi hv.þm. Hann ætlaði að mæla móti frv., en færði óvart mörg góð og gild rök fyrir því. Þá sagði hv.þm. að gerðardómurinn í Noregi hlyti að falla úr gildi um 1. ágúst, eða að minsta kosti væri ómögulegt, að hann gæti verið áfram í þeirri mynd, sem hann er nú. Jeg skal ekkert um þetta dæma, en ef svo er, þá er þetta alveg í samræmi við það, sem jeg sagði. Slíkum stórmálum sem þessum, verður ekki til lykta ráðið í einu vetfangi. Jeg álít það engan ósigur fyrir þetta mál, þótt lögin verði afnumin í bili. Þetta er mál, sem hlýtur að verða tekið upp aftur, uns það hefir unnið fullan sigur, eins og er um öll rjettlætismál. Þá fór hv.þm. Ísaf. (HG) mjög út í einstakar gr. frv., enda þótt það sje með öllu óleyfilegt við 1. umr., þar sem málin skulu aðeins rædd alment. Jeg ætla hjer ekki að fara að dæmi hans, en víst er um það, að þar rak hver firran aðra hjá hv.þm. Hann sagði t. d., að dómstóllinn ætti fyrst að setja lög og svo að dæma eftir þeim. Hvar er gert ráð fyrir því í frv.?

Í 1. gr.

Mjer virtist hv.þm. eiga við það, að hjer væri engin ákvæði til um lögmæti verkbanns eða verkfalls, og þau ætti dómurinn að setja. En þau ákvæði eru til, ef þetta frv. verður samþykt, því að þar er svo ákveðið, að ekki megi gera verkföll eða verkbönn áður en sáttaumleitanir hefjast, nje heldur á meðan þær standa yfir eða málið er fyrir dómstólnum. Þarna eru komin ákvæði um lögmæti verkfalla og verkbanna, en dómurinn skal hins vegar ákveða, hve háar sektir skuli greiða fyrir afbrot gegn þeim ákvæðum. Það mætti líka vera í meira lagi fáránleg hugsun, að dómstóll ætti sjálfur að setja lögin, sem hann dæmir eftir.

Já, víst er hún það.

Já, þessi fáránlega skepna hefir nú hvergi fæðst nema í heila hv.þm. Ísaf. (HG). Þá er það í mesta máta undarlegt, að hv.þm. Ísaf. skuli telja það fjarstæðu, að hægt sje að breyta frv. frá því, sem það nú er. Jeg skal fúslega játa, að jeg vildi breyta ýmsum atriðum í frv. og að jeg tel það ekki nægilega glögglega orðað á sumum stöðum. Þannig vildi jeg láta taka til athugunar, hvaða hjeraðsdómari skuli skipa dóminn, ef verkfall eða verkbann nær yfir fleiri en eitt lögsagnarumdæmi, t. d. Reykjavík og Hafnarfjörð, ef þetta er ekki nógu skýrt í frv. Jeg skal líka játa, að mjer finst það hálf hart, að hjeraðsdómari kveðji menn í dóminn, en ekki aðiljar sjálfir. En öðru eins og þessu er hægðarleikur að breyta. Þá sagði hv.þm. Ísaf. (HG) að verkföll væru bönnuð með öllu eftir 10. gr. frv., og las hann greinina upp, máli sínu til sönnunar. Jeg vil nú með leyfi hæstv. forseta gera hið sama. Þar segir svo: „Aldrei má gera verkfall eða verkbann, áður en deilumál þau, er í lögum þessum segir, koma til aðgerða sáttasemjara. Svo er og bannað, að gera verkbann eða verkfall meðan sáttatilraunir sáttasemjara eða dómsmeðferð samkvæmt þessum lögum stendur yfir. Brot gegn ákvæðum greinar þessarar varða sektum í ríkissjóð, 500–10.000 kr. og auk þess skaðabótum eftir almennum reglum. Sektir má innheimta með aðför í eignum hinna seku.“ Verkföll eru bönnuð áður en dómur gengur og á meðan á dómi stendur, segir hv.þm. Ísaf. (HG) með rjettu - og á eftir, bætir hann við frá sjálfum sjer og ber í borðið.

Á þá ekki að hlýða dóminum?

Nei, verkföll eru hvergi bönnuð í frv., eftir að dómur er genginn, enda væri hv.þm. Ísaf. innan handar að koma með brtt. um að fella slíkt ákvæði niður, ef það væri til.  Þá vildi jeg leiðrjetta lítið eitt það, sem hv.þm. Ísaf. sagði um þurftarlaunin, út af skýrslunni um laun embættismanna. Jeg er honum þakklátur fyrir það, að hann virtist hlyntur því, að launakjörin yrðu bætt, en það er misskilningur, ef hann álítur, að þar sjeu ekki taldar nema „blábrýnustu þarfir“ og lífsnauðsynjar. Eins og fylgiskjölin bera með sjer, er hjer miðað við venjulega reynslu í þessum efnum. Að vísu er þar ekki gert ráð fyrir eyðslu í vín, dýrar veislur eða ferðalög, en þó eru þar óneitanlega póstar, sem hægt er að draga fram lífið án. Jeg er alls ekki að segja með þessu, að jeg álíti, að sjómenn hafi nóg kaup. Jeg vildi að það gæti verið sem allra mest, og jeg, sem ekki hefi annað að lifa á en vinnu mína, hlýt að finna til samúðar og skyldleika með þeim mönnum, sem eins stendur á fyrir. En jeg vil láta samþykkja gerðardóminn til þess að öll gögn fáist á borðið, og hægt sje að ákveða hæfilegt kaup. Mjer kom það nokkuð spánskt fyrir, að heyra hve hv.þm. Ísaf. (HG) talaði af miklum fjálgleik um þá grein stjórnarskrárinnar, sem ákveður friðhelgi eignarrjettarins. Mjer þótti vænt um að heyra það á þessum hv.þm., að hann væri nú farinn að sjá, að þessi rjettarmeðvitund mundi vera mönnum nokkuð samgróin og ekki gott að ganga alveg fram hjá henni. En ályktunin, sem hann dró, var vitanlega rammskökk, þar sem hann hjelt því fram, að gengið væri á þennan rjett með stofnun vinnudómsins, og stafaði hún af þeim röngu forsendum, sem jeg hefi þegar hrakið, að gerðardómurinn sje að nokkru leyti þvingunardómur. Hv. 4. þm. Reykv. (SAÓ) sagði, að vinnan væri eina vara verkamanna, og nú mættu þeir ekki ráða verði á þeirri vöru. En það er nú svo, að sjálfræði manna um verð á vöru sinni er allskilorðsbundið. Það er venjulegast eftirspurnin, sem verðinu ræður. Ef einhver kaupir vöru nú fyrir hærra verð en hann getur selt hana, verður það að vera hans tap. Ef tala skal um vinnu sem vöru, verður að miða gildi hennar við frjálst markaðsverð, eins og aðrar vörur! Jeg man ekki betur en að jafnaðarmenn væru á sínum tíma frakkastir í því að heimta sett á hámarksverð á ýmsar vörutegundir, og hv. 2. þm. Reykv. (HV) væri formaður í nefnd, sem að því starfaði.  Það er álit mitt, að gerðardómstóll sem þessi, geti komið að miklu gagni, enda þótt hann banni hvorki verkföll nje verkbönn. 1. Það er hreint menningarmál að draga slíkar deilur sem þessar fyrir hlutlausan dómstól, í stað þess að afl hins sterkara ráði úrslitum. 2. Það er enginn vafi á, að sáttasemjara mundi verða stórmikill stuðningur í því, að hafa slíkan dóm á bak við sig. 3. Og í þriðja lagi er stórkostlega mikið unnið við að tefja fyrir verkbönnum og verkföllum meðan á sáttatilraunum stendur. Í raun og veru er hjer um hið sama að ræða og að koma í veg fyrir styrjaldir milli þjóða. Ef skynsamir menn og góðgjarnir af báðum þjóðum væru látnir talast við, áður en til friðslita kemur, myndu níu af hverjum tíu styrjöldum afstýrt. Ef hinu illvíga kappi og æsingum, sem oft komast inn í slík mál, væri afstýrt, er enginn vafi á, að betur tækist til en ella. 4. Þótt hvorugur aðili sje neyddur til sátta, er það ákaflega mikilsvert að ákveða, hvaða kaup sje rjettmætt að dómi óvilhallra og sanngjarnra manna. Jeg held t. d., að vinnuveitendur hafi oft hulinn grun um, að ef þeir standi sem fastast á móti, muni þeim takast að fá kaupið lækkað, og að verkamenn muni eins að sínu leyti telja harðvítugt ofurkapp vænlegast til sigurs. En ef kaupið er ákveðið af gerðardómi, þurfa hvorugir aðiljar að gera ráð fyrir að mótspyrna þeirra beri árangur í hækkuðu eða lækkuðu kaupgjaldi frá því, sem dómstóllinn ákveður. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál að sinni, en þykir vænt um, að tveir af stærstu flokkum þingsins skuli standa að þessu frv. En jeg verð að segja það, að jeg kenni í brjósti um jafnaðarmenn, að þeir skuli vera einu afturhaldsmennirnir í þessu máli og vilja halda í rjett hins sterkara, í stað þess að láta vitra menn og góðgjarna gera um málið, svo að ásannist, að vjer lifum í rjettarríki.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg er annar þeirra þm., sem fluttu hjer á þingi frv. um sáttasemjara í vinnudeilum, og jeg er þeirrar skoðunar, að ríkisvaldið eigi hjer á landi, enn sem komið er, ekki að hafa önnur afskifti af verkföllum og verkbönnum en að ganga á milli og miðla málum. Sáttasemjari hefir þegar unnið mikið gagn og leyst alvarlegar deilur með milligöngu sinni, og er þess að vænta, að svo verði og framvegis. Jeg skal ekki bera á móti því, að gerðardómur geti verið góð úrlausn, en hann verður því aðeins að gagni, að trygt sje, að honum verði hlýtt, en það verður eigi nema að báðir aðiljar skuldbindi sig fyrirfram til að hlíta honum. Þjóðfjelagið hefir viðurkent samtök atvinnurekenda og verkamanna. Með afskiftum sínum getur þjóðfjelagið að vísu sprengt samtök annarshvors aðiljans, en það hefir hvergi reynst varanleg úrlausn. Slík samtök verða að springa af innri orsökum, þegar boginn er spentur of hátt, en þriðji aðili skapar engan frið með sprengingu. En afskifti þjóðfjelagsins af vinnudeilum, að öðrum eða báðum aðiljum nauðugum, verða aðeins til að auka heift og úlfúð á milli atvinnurekenda og verkamanna, og þá er ver farið en heima setið. Þetta hjelt jeg að væri alment viðurkent hjer á landi og því undraðist jeg stórum, er jeg sá, að nú var komið fram frv. hjer í deildinni um þvingaðan gerðardóm. Tvisvar áður hefir tillaga um slíkan dóm komið fram, án þess að sjeð verði, að þær tillögur hafi haft teljandi fylgi. Þó var sama hætta framundan þá og nú. Mjer hefir jafnan heyrst á forráðamönnum báðumegin, að lögskipaður gerðardómur, án tillits til samþykkis aðilja, væri ekki ráðlegur. Nú liggur ekki hjer fyrir neinn boðskapur um, að þetta frv. sje flutt að ósk annarshvors aðilja, en þegar er það komið fram -þó ekki formlega sje - að annar aðilinn, verkamenn, sje frv. mótfallinn og muni ekki una við nauðungardóma. Það liggur að vísu beint við að hugsa sem svo, að þegar tveir aðiljar deila, þá sje það þjóðfjelagsins að dæma um málið. En um kaupgjald er þjóðfjelaginu ekki auðvelt að dæma. Fyrsti örðugleikinn er sá, að finna þá meginreglu, sem dæma eigi eftir. Um það finst mjer að hefðu þurft að vera ákvæði í frv. Það má vitanlega ekki eiga sjer stað, að dæmt sje annað árið eftir því, sem mönnum telst til að sjómenn þurfi til að lifa á, en hitt árið eftir gjaldþoli útgerðarmanna eða ef til vill hvorri reglunni sitt á hvorum stað í sama mund. Þetta er einn aðalörðugleikinn, og þetta ber vott um, að atvinnuvegur eins og togaraútgerðin er ekki rekinn með því fyrirkomulagi, að lögbundinn gerðardómur geti komið að haldi. Eðlilegur grundvöllur dóms er þar sem hagsmunir eiga meiri samleið en hjer á sjer stað. Nauðungardómurinn gæti beinlínis orðið til að auka vandræði og vinnudeilur í landinu, eins og reyndin hefir orðið á í Noregi. Þar hafa verkföll risið beinlínis út af nauðungardómnum og staðið svo mánuðum skifti. Þar hefir þó verið gripið til allra bragða - fimtugasti hver og hundraðasti hver verkfallsmaður sektaður, og þegar sektirnar ekki innheimtust, voru þeir settir í fangelsi hundruðum saman og alt hefir orðið til einskis. Slík eru vandkvæðin, þar sem annarhvor aðilinn er ekki gerðardómnum fylgjandi. Því hefir verið haldið fram um þetta frv., að gera megi verkföll og verkbönn eftir sem áður, þó það verði að lögum. En samkvæmt 8. gr. skulu dómsúrslit vera bindandi fyrir aðilja. Það er því víst, að eftir frv. eru verkföll og verkbönn bönnuð. Að vísu er það rjett, að hver einstaklingur er frjáls að því eftir sem áður, hvort hann vinnur eða rekur atvinnu. En að svifta einstaklingana samtakarjettinum er sama sem að svifta þá öllum öðrum rjetti en rjettinum til að svelta hver út af fyrir sig. Ef dómur er genginn og togurunum er lagt upp samt sem áður - þá er mjer sem jeg sjái skrif „Alþýðublaðsins“! Eða ef verkamenn halda máli sínu til streitu þrátt fyrir dómsúrskurðinn - hvað ætli „Morgunblaðið“ segði þá? Ætli að þá yrði ekki spurt úr báðum áttum, hvar ríkisvaldið væri, sem framfylgja á úrskurði gerðardómsins. Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) mundi segja, að í rjettarþjóðfjelagi sje nauðsynleg það öflug lögregla eða her, að unt sje að framfylgja slíkum dómum. Þetta er öldungis rjett. Ef ríkisvaldið á að taka að sjer að útkljá mál manna með dómi, þá verður ríkisvaldið að sjá um fullnæging dómanna. En þetta ríkisvald er oft ekkert annað en aðiljar þeir, er eigast við. Jeg vil segja það, að jeg trúi ekki á valdið, líkamlegt ofurefli, til að jafna deilurnar um kaup og kjör manna hjer frekar en í öðrum þjóðfjelögum. Viljinn til að vinna verður að vera frjáls einstaklingum, og viljinn til samtaka um að vinna ekki eða um að gera ekki út skip sín, verður einnig að vera frjáls á núverandi þroskastigi þjóðfjelagsins. Valdið getur að vísu stundum fært fróun í svip, en þegar sú leið er valin, er jafnframt spillir hugarfarinu, þá er áhætta framtíðarinnar aukin stórlega. Það eru hvorki nauðungarlög nje mannmörg lögregla, er bjargar í þessu efni. Okkar þjóð er nú að komast inn á það svið, er aðrar vestrænar þjóðir hafa lifað á í alt að öld, svið stórrekstrarins, þar sem öldur vinnudeilanna rísa hátt og ógna þjóðfjelögunum. Það er ekki við því að búast, að við hjer á landi finnum hreinni sjó, losnum þegar í byrjun við þau vandræði, er aðrar þjóðir hafa ekki enn fengið leyst, eftir aldalanga þróun. Þess er varla að vænta að við, án alls undirbúnings og þroska, getum fundið eitthvert allsherjarráð við vinnudeilum, er öðrum þjóðum hefir skotist yfir í aldarlangri leit. Með Englendingum eru þvingaðir vinnudómar varla nefndir á nafn. Þar telja báðir aðiljar alt undir því komið, að friðsamleg sátt náist. Aðiljar halda þar fullum sjálfsákvörðunarrjetti. Málin eru lögð í gerð, ef aðiljar koma sjer saman um það. Líkt er það í Þýskalandi, og hlýtur fregn sú, er hingað barst nýlega, um úrskurð þýsku stjórnarinnar um gildi vinnudóms að eiga við það, að aðiljar hafi áður gert þá samninga með sjer, er skuldbundu þá til að hlýða. Í sumar átti jeg tal við marga þingmenn í Danmörku og Svíþjóð, bæði hægrimenn og jafnaðarmenn, um vinnudóma. Þeir voru innilega sammála um, að engrar hjálpar væri að vænta af lögþvinguðum gerðardómum. Töldu þeir fordæmi Noregs til viðvörunar í því efni, en ekki eftirbreytni. Þegar lögin um vinnudóm voru sett þar síðast, voru báðir aðiljar andstæðir þeim. Þrátt fyrir langa baráttu þar í landi virðist engin ró hafa færst yfir vinnudeilur, og framtíð nauðungardómsins er þar mjög tvísýn. Jeg hygg, að skipulag hins stærri rekstrar sje ekki lengra komið hjer á landi en svo, að ekki sje fært fyrir þjóðfjelagið að svo stöddu að fara lengra en taka að sjer millgöngu um sáttaumleitanir. Jeg geri ráð fyrir, að lögunum um sáttasemjara megi breyta á ýmsan þann hátt, að meiri trygging væri fyrir, að þau næðu tilgangi sínum. Vil jeg benda þeirri nefnd, sem væntanlega fær mál þetta til meðferðar, á að heppilegt gæti verið að gefa sáttasemjara rjett til nauðsynlegra rannsókna um hag aðilja. Ennfremur gæti verið rjett að taka það í lög, að verkföll og verkbönn skulu boðuð með nokkrum fyrirvara, svo hægt væri að koma við sáttaumleitunum áður en þau skyllu yfir. En slík ákvæði þurfa alls ekki að vera bundin við neinn nauðungardóm. Þá gæti og verið heppilegt að hafa lög um gerðardóm, er starfaði, er aðiljar vildu vísa málum sínum til hans. En sá dómur getur ekki verið eins bygður og hjer er gert ráð fyrir. Eðlilegra væri að aðiljar nefndu 5–6 menn í dóminn hvor, er svo kæmu sjer saman um oddamann; tækist þeim það ekki, þá skuli oddamaður útnefndur af ráðherra eða hæstarjetti. Væri æskilegt að láta aðilja tilnefna nokkuð marga menn og leyfa gagnaðiljum að ryðja dóminn. Það er æskilegt að hinum vanstiltustu mönnum af liði beggja sje bægt frá dómstörfum, en því verður best náð, sje mörgum rutt. Jeg hygg, að þetta verði næsta skrefið, sem við Íslendingar getum tekið, að bæta sáttasemjaralögin og koma upp gerðardómi, sem þó er ekki látinn starfa nema samþykki aðilja komi til. Jeg býst við, að margir telji þetta litla björg í þeim vanda, sem þjóðin er nú stödd í. Margur krefst skjótra og endanlegra úrslita. En það verður nokkur bið á úrslitum lífsbaráttunnar í þessu efni svo sem öðrum. Það verður bið á því, að verkbanns og verkfallsbölinu verði af ljett til fullnustu. Við verðum að sætta okkur við þá tilhugsun, þótt hún sje ef til vill ekki eins ánægjanleg og trúin á dómsdag og nálægt þúsundáraríki. Engin löggjöf getur þar valdið úrslitum, heldur þróun skipulagsins ein. Þótt talað sje um breytingu á skipulagi atvinnuhátta, þá geta menn verið jafn rjetttrúaðir fylgjendur núverandi þjóðfjelagsskipulags fyrir það. Hvorki nauðungardómar nje her valda úrslitum launabaráttunnar hjer fremur en í öðrum löndum. Við Íslendingar getum ekki búist við að vera þau óskabörn forsjónarinnar, að fá fullan frið og velþóknun þegar í upphafi þeirrar baráttu, sem enn á langt í land í þeim löndum, sem í 50–100 ár hafa háð þá baráttu, sem nú er hjer í byrjun. Við verðum að sætta okkur við þau sannindi, að verkföll og verkbönn eru samgróin skipulagi stórrekstrarins. Slík meðul eru notuð og hljóta að verða notuð í hverjum þeim atvinnurekstri, þar sem fjármagnið hefir einkarjett á arðsvoninni og einveldi - misjafnlega vel upplýst - um yfirstjórn fyrirtækjanna. Hvarvetna þar, sem einveldi hefir átt sjer stað, hefir gengið á uppreisnum, byltingum og borgarastyrjöldum. Hjer hefir mjög verið rætt um böl það, er leiddi af verkföllum. En órói verkalýðsins er þó ekki einungis af hinu illa. Samtök verkamanna hafa ekki eingöngu boðað þjóðfjelögmn hættu, tjón og tap. Með samtökum og kaupkröfum hafa verkamenn hækkað sinn „standard of life“, bætt lífskjörin og aukið menningu sína. Það eru samtökin og þar af leiðandi bætt lífskjör, sem hafa gert „hinn heilaga“ Marx að falsspámanni um þá höfuðkenning sína, að gjáin milli verkamanna og atvinnurekenda yrði stöðugt breiðari og breiðari, verkamenn sykkju dýpra og dýpra í örbirgð, en auðurinn hlæðist upp hinum megin, uns öllu lenti saman í blóðugri byltingu, Ragnarökum hins núverandi skipulags og forboða hins komandi ríkis. Þeir, er barist hafa fyrir bættum kjörum verkalýðsins hafa gert mest til að koma í veg fyrir, að þessi spádómur Marx rætist. Með baráttu sinni hafa þeir hafið nokkurn hluta verkalýðsins upp í millistjettina og ýta þangað stöðugt fleirum og fleirum. Með bættum lífsskilyrðum dregur úr byltingahug. Þó verkföllin hafi sína svörtu hlið, þó tapið, sem af þeim leiðir, verði talið í miljónum kr., þá er ekki rjettmætt að geta að engu þeirra gæða, sem barist er fyrir. Þau eru barátta verkalýðsins til betri lífsskilyrða. Menn þrá vinnufrið, sumir svo mjög, að þeir kalla alt frið, ef ekki eru verkföll, hvað sem býr í djúpunum undir hinu sljetta yfirborði. Þeir mundu sætta sig við slíkan frið, sem nú ríkir á Rússlandi og Ítalíu. Þeir eru ekki svo fáir, sem þrá frið Stalíns eða Mussolínis. En slíkan frið er úti um þá og þegar. Þar þarf ekki nema kúlu gegnum höfuðið á einum einasta manni, til þess að alt fari í uppnám. Nei, slíkt er ekki varanlegur friður. Vilji menn frið, þá dugir ekki að biðja um hann með hvaða mót sem er. Það er ekki hægt að skapa hann með dómstólum og lögregluvaldi. Það verður að grafast fyrir rætur óánægjunnar, ef friður á að koma í hennar stað og velþóknun. Ef deilurnar eiga rót sína í skipulagi stórrekstrarins, þá fæst ekki varanlegur friður nema með breyttu skipulagi. En slíkri breytingu verður ekki komið á með einni þingsamþykt, frekar en vinnufriður er trygður með því að samþykkja lög um nauðungardóm. Slík breyting hlýtur að taka langan tíma. Sú breyting, sem kemur, er það, að fjármagnið verður ekki eins einvalt yfir arði eða stjórn fyrirtækjanna og verið hefir. Það er áreiðanlegt, að þessi breyting verður. Það er áreiðanlegt, að hið lifandi starf, vinnan, fær sinn arðsrjett og yfirráða fyr eða síðar við hlið hins dauða starfs, fjármagnsins. Jeg skal ekki fara mörgum orðum um þá þróun. En hún færi í sömu átt og sú þróun, er þjóðskipulagið hefir þegar tekið. Þar hefir verið horfið frá einveldi og að lýðræði. Eins fer það með stórreksturinn. Einveldi fjárins hverfur fyrir lýðræðinu á hvern veg sem því verður svo fyrir komið. Arðinum verður meir skift milli allra þeirra, er að framleiðslunni vinna, en áður. Þar er framtíðin, og verða þá úrskurðir í kaupdeilum auðveldir samanborið við það, sem nú er. Jeg skal nú ekki fara lengra út í þetta að sinni, því menn kunna að segja, að jeg fari langt frá aðalefninu, og geti enda ekki á þennan hátt leyst þann vanda, er hjer liggur fyrir. Jeg hefi heldur ekki ætlað mjer þá dul, að jeg gæti með almennum hugleiðingum valdið neinni varanlegri breytingu, er dregið gæti úr verkfalli og verkbönnum á næstu árum. Hitt var tilgangur minn, að benda á, að það er að svo stöddu vonlaust um aðra úrlausn á deilunum milli vinnuveitenda og vinnuþiggjenda en þá, sem hingað til hefir tíðkast: frjálst samkomulag, meðan hagsmunir eiga ekki meiri samleið en raun er á, með okkar skipulagi. Það er alkunn regla, að ekki er hægt að hjálpa mönnum umfram það, er þeir sjálfir vilja, og er þess því eigi að vænta, að fullkominn friður fáist nema með betra skipulagi, hvernig svo sem það verður. Jeg veit, að hv.þm. Borgf. (PO) mælti af heilum hug, er hann óskaði eftir bróðurlegri úrlausn deilumálanna, en bróðurlegrar lausnar er þá fyrst að vænta, þegar sjálft skipulagið er orðið bróðurlegt.