Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Eysteinn Jónsson) : Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 9. nóv. 1973. Oddur Ólafsson, 3 þm. Reykn., hefur í dag ritað á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda til þess að sitja þing Sameinuðu þjóðanna og mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykn., Axel Jónsson bæjarfulltrúi, taki sæti á Alþ., í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Ásgeir Bjarnason, forseti Ed.“ Axel Jónsson hefur áður setið þingbekk á þessu þingi og skilað kjörbréfi, sem samþ. hefur verið, og býð ég hann velkominn til starfa. Þá hefur borist annað bréf, svo hljóðandi: „Reykjavík, 12. nóvember 1973. Jón Ármann Héðinsson, 5. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið. „Þar sem ég er á förum til útlanda vegna sérstaks verkefnis fyrir Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, leyfi ég mér hér með að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Reykn., Karl Steinar Guðnason kennari, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Ásgeir Bjarnason, forseti Ed.“ Karl Steinar Guðnason hefur setið á þingi á þessu kjörtímabili og kjörbréf hans verið samþ., og býð ég hann velkominn til starfa.

Frsm. (Gils Guðmundsson) : Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér liggur fyrir, staðfestir, ef samþ., verður, samninga þá, sem ríkisstj. hefur gert við ríkisstj. Belgíu og Noregs og landsstjórn Færeyja um heimildir til veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Efni samninga þessara er hv. alþm. gerkunnugt, enda eru þeir allir komnir til framkvæmda. Utanrmn. hefur fjallað um þáltill. Eins og fram kemur á þskj. 111, sem verið er að útbýta, leggur n. einróma til, að till. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Mér hefur verið falið að mæla hér fyrir nál. meiri hl. utanrmn. á þskj. 110, en að þessum meiri hl. standa fulltrúar fjögurra flokka í utanrmn., þ. e. a. s. Alþb., Alþfl., Framsfl. og SF. Íslendingar heyja mikla baráttu fyrir því að öðlast full og óskoruð umráð yfir landgrunni sínu og auðæfum hafsins yfir því. Sú barátta hófst í rauninni fyrir alvöru, þegar hinni stjórnarfarslegu frelsisbaráttu landsmanna lauk með stofnun lýðveldisins 1944. Við eigum gott land, sem teygir sig talsvert langt út í hafið, og það köllum við landgrunn. Öll erum við sannfærð um, að þjóðin á þess engan kost að lifa hér viðunandi menningarlífi með þeim kostnaði, sem sjálfstæðu þjóðfélagi við okkar skilyrði fylgir, nema saman geti farið skynsamleg nýting landsins og hafsins umhverfis í þágu hennar. Þessi nýja frelsisbarátta landsmanna hefur nú staðið áratugum saman, og þýðingu hennar má nokkuð marka af því, að enginn, sem vel þekkir til, efast um, að byggjum við enn þá við sömu fiskveiðilandhelgi og við höfðum, þegar hún hófst, þ. e. a. s. þrjár mílur og allir flóar og stórfirðir opnir erlendum fiskveiðiflotum, eins og þeir eru nú orðnir, væri hagur landsmanna ömurlegur orðinn. Hér verður engin saga rakin, en áfanga má nefna: landgrunnslögin, 4 mílur og nýjar grunnlínur, sem færðu okkur flóa og stórfirði inn í landhelgina, þá 12 mílur, 50 mílur og stefnan tekin að 200 mílna markinu. Við gerum okkur það sjálfsagt ljóst, sumpart að fenginni reynslu, að það er löng leið frá 3 í 200 og að ýmsar torfærur eru á þeirri leið sem taka verður tillit til, og því ekki alltaf hægt að fara þráðbeint. Vandinn er á hinn bóginn að finna ætið færa leið og missa aldrei sjónar af markinu né glata stefnunni. Við gerðum ráð fyrir því við útfærsluna í 50 mílur, að erfiðastir yrðu sem fyrr árekstrarnir við þá útlendinga, sem mest hafa notfært sér fiskimiðin, sem við af lífsnauðsyn verðum að tryggja okkur einum framvegis. Áreiðanlega höfum við einnig gert okkur ljóst, að í þeim sviptingum yrðum við stundum að gera fleira en gott þætti og fara öðruvísi að en við mundum gera, ef við þyrftum ekkert tillit að taka til annarra. Þegar Alþ. ákvað 15. febr. 1972 með 60 shlj. atkv. að færa fiskveiðilandhelgina út í 50 mílur, var þess vegna jafnframt ályktað, að halda skyldi áfram samkomulagstilraunum við ríkisstj. Bretlands og Sambandslýðveldisins Þýskalands um þau vandamál, sem skapast vegna útfærslunnar. Hér voru höfð í huga tímabundin og takmörkuð veiðiréttindi innan 50 mílnanna. Þessi tillit þótti Alþ. óhjákvæmilegt að taka, ekki bara vegna erlendra útgerðafélaga, heldur einnig vegna erlendra fiskimanna, sem höfðu lífsviðurværi sitt af þessum veiðum. Hér var hafður í huga sanngjarn umþóttunartími. Þannig mótaði Alþ. stefnuna 15. febr. 1972. Eftir mikil átök við Breta, sem ég ætla ekki að lýsa hér nú, og eftir erfiða samninga liggur fyrir, hvað hægt er að semja við þá um. Menn greinir á um einstök atriði þessara samninga, sem nú er hægt að gera. En ekki mun því haldið fram, að samningurinn marki stefnubreytingu í landhelgismálinu né frávik frá þáltill. frá 15. febr. 1972 um útfærslu landhelginnar. Öll erum við áreiðanlega á einu máli um það, að hefðum við haft full tök á, mundum við hafa ætlað og ætla Bretum að haga bráðabirgðaveiðum sínum á umþóttunartímanum hér í landhelginni öðruvísi og okkur á hagfelldari hátt en ráð er fyrir gert í þessum samningi. Hér verður á hinn bóginn ýmis tillit að taka, og sýnist þá einmitt sitt hverjum, eins og oft vill verða, þegar þannig stendur á. Þegar á allt er litið telur meiri hl. utanrmn. ávinning að því að gera þennan samning og leggur því til, að þáltill. verði samþ. Rétt er að leggja áherslu á þýðingu þess, að með þessum samningi eru útilokaðar veiðar Breta hér á frysti- og verksmiðjutogurum, en óttinn við vaxandi sókn á þess háttar skipum var ein veigamesta ástæða þess, að útfærslan í 50 mílur mátti ekki dragast og gat ekki dregist. Ástæða er til að benda á, að hvað sem öllum formum og orðalagi á lagaformúlum líður, þá felst mikil raunveruleg viðurkenning á umráðarétti okkar út að 50 mílum í samningi eins og þessum og að samningur af þessari gerð færir okkur miklu nær því, en ekki fjær, að fá fulla formlega viðurkenningu á 50 mílna fiskveiðilandhelginni. Á þskj. 101 er að finna till. frá hv. 3. landsk. þm. þess efnis, að þjóðaratkvgr. fari fram um bráðabirgðasamkomulag það, sem nú er ráðgert við Breta. Eins og ég hef þegar komið að, er ekki með samningi þessum vikið frá stefnu Alþ. í landhelgismálinu, eins og hún var mótuð 15. febr. 1972 og fullyrða má, að þjóðin hafi fylgt sér um. Sér meiri hl. utanrmn. ekki ástæðu til að efna nú til þjóðaratkvgr. um framkvæmd þess stefnuatriðis, sem ráðgerð er með þessum samningi. Meiri hl. utanrmn. leggur því til, að þáltill. verði samþ. óbreytt. Sterkast höfum við staðið í þessu merka máli okkar, landhelgismálinu, þegar alger samstaða hefur náðst. Það er því sérstakt ánægjuefni, að hv. minni hl. utanrmn., sem gefur út sérstakt nál., mælir einnig með því, að þáltill. verði samþ. Vona ég, að þetta boði, að mjög víðtæk samstaða náist um þetta mikilsverða mál.

Frsm. minni hl. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir hönd minni hl. utanrmn., fulltrúa Sjálfstæðisfl. í utanrmn., okkar Matthíasar Á Mathiesen. Eins og fram kom af máli frsm. meiri hl. utanrmn., leggjum við til og mælum með fyrir okkar leyti, að þáltill. sú, sem á dagskrá er, verði samþ. En þótt við séum að þessu leyti sammála orðum nm. í utanrmn., höfum við kosið að skila séráliti til þess að koma sérstaklega sjónarmiðum okkar í máli þessu á framfæri. Mér skilst, að nál. liggi ekki fyrir, og ég mun því víkja með nokkrum orðum að því, sem í því stendur. Sjálfstæðismenn áttu frumkvæði að því með undirbúningi og setningu landsgrunnsl. 1948 að leggja grundvöllinn að baráttunni fyrir réttindum Íslendinga á landgrunninu öllu. Ávallt síðan hafa sjálfstæðismenn lagt áherslu á samstöðu þjóðarinnar í landhelgismálinu og miðað aðgerðir sínar við það. Núv. stjórnarflokkar kusu að efna til deilna um landhelgismálið sérstaklega í síðustu kosningum. Þegar Alþ. kom saman haustið 1971, var í gildi þál. frá 10. apríl það ár, sem gerði ráð fyrir, að frv. til l. yrði lagt fyrir Alþ., er kvæði á um útfærslu fiskveiðilögsögunnar og hún yrði minnst 50 mílur, en á mikilvægum fiskimiðum mun viðáttumeiri. Núv. ríkisstj. flutti óbreytta þátill. stuðningsflokka sinna frá því fyrir kosningar, en ekki síst fyrir atbeina stjórnarandstöðunnar varð samkomulag í utanrmn. um að flytja enn nýja þáltill., sem allir þm. greiddu síðan atkv., eftir að brtt. sjálfstæðismanna og Alþfl.-manna um víðáttumeiri fiskveiðilögsögu var felld. Í þessari þál. frá 15. febr. 1972 segir í 3. tölul.: „Að haldið verði áfram samkomulagstilraunum við ríkisstj. Bretlands og Sambandslýðveldisins Þýskalands um þau vandamál, sem skapast vegna útfærslunnar.“ í kosningabaráttunni 1971 höfðu núv. stjórnarflokkar að vísu haldið því fram, að óþarfi væri að ræða við aðra vegna útfærslu. Sjálfstæðismenn voru það raunsæir að segja fyrir um, að rétt væri að hefja slíkar viðræður strax, svo að útfærslan yrði virk og næði tilgangi sínum, enda þótt við hefðum auðvitað fullkominn lagalegan rétt til einhliða útfærslu. Þessar samningaviðræður hafa nú staðið yfir í einu eða öðru formi á þriðja ár, án þess að gengið hafi eða rekið fyrr en nú með þeim samningi við Breta, sem óskað er heimildar Alþingis að gera. Það er skoðun okkar, að full ástæða sé til að ætla, að unnt hefði verið að ná jafngóðum samningi eða betri fyrir meira en heilu ári og a. m. k. s. l. vor í samningaviðræðunum í maí, en eftir þær gripu Bretar til fordæmanlegra ofbeldisaðgerða, sem sköpuðu hættuástand á miðunum. Mun ég rökstyðja þessa skoðun okkar nánar hér í máli mínu á eftir, og væntanlega mun meðnm. minn einnig víkja að því síðar í þessum umr. Í þessu nál., sem útbýtt verður væntanlega bráðlega, bendum við á samanburð á tilboði Íslendinga í maí og samningnum, sem nú liggur fyrir, skoðun okkar til staðfestingar. Ríkisstj. hefur að okkar áliti haldið illa á samningaviðræðum, verið reikul í ráði og sjálfri sér ósamkvæm, eins og atburðir síðustu vikna leiða glögglega í ljós. Hefur slík ósamkvæmni og stefnuleysi verið til þess fallið, að ekki náðist sá árangur, sem unnt hefði verið að ná, ef öðruvísi hefði verið að málinu staðið. Þá verður og sérstaklega að minnast á það, að einsdæmi er, að þingflokkur stjórnarliðs lýsi fyrst milliríkjasamningi gersamlega óaðgengilegan, en síðan að þm. hans muni greiða honum atkv. til þess að vera áfram í stjórn. Ég vil þessu næst rekja nokkuð aðdraganda að þessum samningi, sem nú er til umr. Bráðabirgðasamkomulag það, sem hér ræðir um, er árangur af viðræðum forsrh. Íslands, Ólafs Jóhannessonar, og forsrh. Bretlands, Edwards Heaths. Það er því ástæða til þess að minna á, að þessar viðræður fóru fram eftir að breski forsrh. hafði sent bréf til starfsbróður síns hér og óskað eftir viðræðum til lausnar fiskveiðideilunni. Þetta bréf barst inn á fund utanrmn. 26. sept. s. l., þar sem fyrir n. lá að gefa álit sitt um, hvort slíta skyldi stjórnmálasambandi við Bretland þá strax. Allir nm. nema fulltrúar Sjálfstfl. voru þeirrar skoðunar, að slíta bæri stjórnmálasambandi við Breta þegar í stað og ekki kæmi til greina neinn frestur á því þrátt fyrir bréf breska forsrh. Fulltrúar Sjálfstfl. í utanrmn., Jóhann Hafstein og Matthías Á. Mathiesen, létu þá bóka eftirfarandi: „Út af orðsendingu þeirri, sem borist hefur á fund utanrmn. frá breska forsrh. til forsrh. Íslands, dags. í dag, þar sem látinn er í ljós vilji breska forsrh. til þess að leysa nú deilumál þjóðanna, teljum við rétt, að kannað verði til hlítar, hvað fyrir breska forsrh. vaki nánar og forsrh. Íslands ákveði stuttan frest til þessarar athugunar.“ Þótt allir nm. í utanrmn. væru á móti því, að tekinn væri frekari frestur í málinu, fór forsrh. þó eftir ábendingu fulltrúa Sjálfstfl., og ríkisstj. ákvað á fundi sínum daginn eftir, að til stjórnmálasambandsslita kæmi ekki, ef Bretar færu burt með herskip sín innan tiltekins, aukins frests. Ég vek athygli á þessu hér og nú vegna þess, að hefði ekki verið farið eftir ábendingu fulltrúa Sjálfstfl. í utanrmn., þá væru stjórnmálasambandsslit við Breta staðreynd, engar viðræður hefðu þá farið fram og því væri sama óviðunandi hættuástandið á miðunum nú og hefur verið, einkum frá því í vor. Það var ljóst, að fulltrúar Alþb. í ríkisstj. samþykktu nauðugir viljugir, að Ólafur Jóhannesson forsrh. færi til viðræðna við forsrh. Breta. Þannig lét Lúðvík Jósepsson sér um munn fara, að af þeirra hálfu væri það samþykkt, að forsrh. Íslands hitti forsrh. Breta til að ræða almennt um málið og með slíkum fundi verði kannað, hvort grundvöllur sé fyrir hendi til að taka upp formlegar samningaviðræður á ný um efnisatriði málsins 13. okt. sagði Þjóðviljinn í forustugrein orðrétt: „En vert er að leggja á það áherslu, að samningar við Breta á þessu stigi málsins eru alls ekki á döfinni. Forsrh. fer ekki utan til efnislegra samningaviðræðna.“ Öllum má hins vegar vera ljóst eftir það, sem síðar hefur drifið á dagana, að Ólafur Jóhannesson fór einmitt til Bretlands til efnislegra samningaviðræðna og í raun og veru hafa engar samningaviðræður farið fram, eftir að hann kom frá London. Sá samningur, sem hér liggur til grundvallar, var í rauninni fyrir hendi í London eftir viðræður þeirra forsætisráðherranna í öllum atriðum, sem máli skipta. Eftir að forsrh. kom aftur úr ferðalagi sínu, gaf hann ríkisstj. skýrslu um viðræðurnar fyrir hádegi miðvikudaginn 17. okt. og utanrmn. sama dag kl. 15. Forsrh. tók fram, að hann skýrði frá málinu í trúnaði, bæði í ríkisstj. og utanrmn., og hafði enginn við það að athuga. Áður en til fundar utanrmn. kom, en án þess að láta þess getið á þeim fundi, hafði Alþb. gert ályktun í málinu, sem var allítarleg og fól í sér algera synjun á þeim samkomulagsgrundvelli sem forsrh. kom með frá London. Efni þessarar ályktunar er að vísu kunnugt, en þó verður ekki hjá því komist að geta nokkurra atriða. Þar segir í upphafi: „Þingflokkurinn hafnar till. Breta algerlega sem óaðgengilegum.“ Og eftir að hafa tekið fram nokkur atriði í 4 liðum, sem svo athugaverð séu, að leiði til þessarar niðurstöðu, er í fimmta lagi sagt: „ Till. Breta eru settar fram sem úrslitakostir, þ. e. a. s. tilkynnt er, að samþykkja verði till. eins og þær eru eða hafna þeim. Mótmæla verður slíkum úrslitakostum Breta sem gersamlega óaðgengilegum, þar sem þeir hafa auk þess beitt okkur hernaðarlegu ofbeldi og hóta enn að grípa til þess, ef haldið verður uppi eðlilegri landhelgisgæslu.“ Og loks er sagt: „Þingflokkur Alþb. lýsir yfir því, að hann getur ekki staðið að neinu samkomulagi við Breta á grundvelli þeirra tillagna, sem þeir hafa nú sett fram.“ Ályktun Alþb. var afhent samstarfsflokkum í ríkisstj. í byrjun þingflokksfundar þeirra. Ekki er ljóst, hvað olli flýti þeirra Alþb.-manna, en sennilegt er, að Alþb.-menn ætluðu sér að beita kommúnistískri ógnunaraðferð. Þeir töldu víst, að samstarfsflokkarnir yrðu smeykir og leiðitamir sem fyrr. En nú brást þeim bogalistin. Mælirinn var fullur. Framsóknarmenn, jafnvel þeir sem lengst höfðu fylgt kommúnistum og veitt eigin forsrh. veikan stuðning, tóku nú upp hanskann fyrir hann. Þm. Alþb. létu ekki við það sitja að samþykkja þessa ályktun, heldur birtu þeir aðalefni hennar yfir þvera forsíðu Þjóðviljans næsta dag og brutu þannig algerlega þann trúnað, sem þeir höfðu sjálfir samþykkt að halda. Forsrh. átti auðvitað að biðjast lausnar fyrir hönd ráðherra Alþb. þá þegar sama dag eftir slíka framkomu, þar sem vonlaust var, að þeir hefðu þá sómatilfinningu að gera það sjálfir. Forsrh. svaraði þó trúnaðarbroti kommúnista með því að halda blaðamannafund 19. okt., daginn eftir að Þjóðviljinn hafði hirt samþykkt þingflokks Alþb. Á þessum blaðamannafundi tilkynnti forsrh., að hann mundi standa og falla með þeim samkomulagsgrundvelli, sem varð árangurinn af viðræðunum í London. Hugleiða má, hver þróun mála hefði orðið, ef forsrh. hefði ekki gefið þá yfirlýsingu á þessum blaðamannafundi, sem var afleiðing af samþykkt þingflokks Alþb. Ef þingflokkur Alþb. hefði ekki verið svo bráður í ógnunaraðgerðum og flýtt sér svona mikið að gera formlega samþykkt, er ekki alveg útilokað að hugsa sér, að Alþb. hefði getað komið því til leiðar að hafa áhrif á nægilega marga þm. Framsfl. og Samtaka Frjálslyndra og vinstri manna, að ekki hefði verið gengið til þeirra samninga, sem hér um ræðir. Ef þessar hugleiðingar hafa við rök að styðjast, má draga þá ályktun, að tilviljanir og innri valdabarátta fremur en ákveðin stefnumótun ráði ferðinni hjá ríkisstj., sem Íslendingar verða nú að þola. Það er gersamlega óþolandi í svo mikilvægu máli sem hér um ræðir. Alþb.-menn mega því e. t. v. kenna sjálfum sér og ógnunaraðferðum sínum um, ef þeir hafa yfir nokkru að kvarta, hvernig komið er. Eftir að þm. Alþb. hafa verið svo beygðir sem raun ber vitni, fer ekki milli mála, að reiði þeirra og Þjóðviljans hefur beinst að hæstv. forsrh., og skal ég aðeins nefna tvö dæmi þar um, sem raunar eru einstök. Í forustugrein Þjóðviljans 3. nóv. er rætt um landhelgisgæsluna og minnt á, að forsrh. Ólafur Jóhannesson hafi svarað spurningum Þjóðviljans, hvort fyrirskipaðar hafi verið mildari aðgerðir gegn breskum landhelgisbrjótum, og sagt þá skýrt og skorinort: „Það er bara bull.“ En þessi forustugrein dregur í efa, að þetta sé rétt, miðað við starfsemi landhelgisgæslunnar, og lýkur ummælunum með því að segja: „Er ekki rétt, að komi í dagsljósið, hver það er, sem bullar?“ Það fer ekki milli mála, að þetta svokallaða stuðningsblað ríkisstj. gefur lesendum sínum til kynna, að það sé forsrh. Íslands, sem bullar. Annað dæmi: Þjóðviljinn segir í forustugrein 4. nóv. sl.: „Það er full ástæða til, að menn velti því fyrir sér, hvers vegna Ólafur Jóhannesson gaf þá yfirlýsingu aðeins þremur dögum eftir heimkomuna og án samráðs við samráðherra sína, að hann gæti fyrir sitt leyti fallist á breska tilboðið óbreytt, - tilboð, sem hann hafði tekið að sér að leggja fyrir ríkisstj. Íslands og lýst yfir, að hann væri óbundinn af.“ Þjóðviljinn heldur áfram og segir: „Hitt liggur svo auðvitað í augum uppi, að eftir yfirlýsingu íslenska forsrh. um sitt persónulega samþykki, hlaut það að vera æðiveik von, að hægt yrði að fá Breta til að fallast á einhverjar lagfæringar, enda þótt sjálfsagt væri að reyna þær til þrautar“ Hæstv. sjútvrh. Lúðvík Jósepsson var ekki heldur myrkur í máli um forsrh. á flokksráðsfundi Alþb., þar sem hann sagði: „Við höfum nokkuð almennt hér í Alþb. orðið býsna reiðir yfir því, hvernig hér var haldið á málum. Við teljum, að við höfum að vissu leyti verið svikin. Vinnubrögðin hafa ekki verið eðlileg og þar að auki verið leikið niður fyrir okkur góðri stöðu í þýðingarmiklu máli.“ Þetta voru orð sjútvrh., sem segja í raun, að forsrh. hafi svikið, ekki viðhaft eðlileg vinnubrögð og leikið niður fyrir okkur góðri stöðu í þýðingarmiklu máli. Það er vandséð, hvernig unnt er að taka upp heilshugar samstarf í ríkisstj. eftir slík orðaskipti eða hvernig forsrh. getur látið sér það lynda. En eftir öll stóru orðin samþykkti flokksráð Alþb. að fela miðstjórn að taka afstöðu til málsins og gaf þetta vegarnesti: „Flokksráð Alþb. telur ástæðulaust að hvika frá þessari stefnu (þ. e. a. s. í landhelgismálinu) og veita tilslakanir á borð við þær, sem ráð er fyrir gert í fyrirliggjandi drögum að samkomulagi við Breta.“ Miðstjórnin samþykkti síðan, að þm. samþ. samninginn með einu skilyrði þó: „enda komi ljóslega fram á Alþ. afstaða Alþb. til málsins.“ Fyrst er sem sagt samþykkt, að samningurinn sé óaðgengilegur, síðan er sagt, að ástæðulaust sé að gera óaðgengilegan samning, og loks er veitt heimild til að gera óaðgengilegan samning að ástæðulausu. Þetta eru furðuleg vinnubrögð hjá stjórnmálaflokki, sem telur sig vera ábyrgan. Og hér er lík ný kenning á ferðinni. Á Alþ. skal tala á móti málinu, en greiða atkvæði með því. Segir ekki í stjórnarskránni, að þm. séu bundnir af sannfæringu sinni. Herra forseti. Ég skal þá víkja að efni sjálfrar orðsendingar utanrrh. Íslands til sendiherra Bretlands, sem í raun er efni þeirra samninga, sem á dagskrá er. Í formála þessarar orðsendingar segir: „Er miðað við, að ársafli breskra skipa verið um 130 þús. smálestir.“ Af því, sem áður er tekið fram í formálanum, er ljóst, að átt er við hið umdeilda svæði, þ. e. milli 12 og 50 mílna. Á fundinum í vor féllust Íslendingar á að bjóða Bretum 117 þús. tonna hámarksafla á ári. Bretar voru formlega búnir að lofa að takmarka ársafla sinn við 145 þús. tonn, en það vissu allir samningamenn og miklu fleiri, að Bretar mundu verða reiðubúnir að fara niður í 130 þús. tonna hámarksafla, ef Íslendingar hefðu hreyft sig og samþykkt það. Í till. forsrh. í London er rætt um 130 þús. tonna ársafla, en í lokasamkomulagstill. frá Bretum er ákvörðun um hámarksafla sleppt. Forsrh. gaf þó þá skýrslu frá viðræðunum í London, að Bretar hefðu ekkert á móti því, að þessi hámarksafli yrði tilgreindur. Við sjálfstæðismenn lögðum á það áherslu í utanrmn., að hámarksaflinn yrði tilgreindur. Menn geta að vísu haft skiptar skoðanir á því, hvort unnt sé að fylgjast með heildarafla breskra togara hér við land nógu nákvæmlega. En engum blöðum er um að fletta, að hér er um viðbótartryggingu að ræða fyrir okkur Íslendinga, að heildarafli breskra togara fari ekki yfir ákveðið mark, hvað sem liður öðrum ákvæðum samningsins og takmörkunum. Auk þess er það skoðun þeirra, sem fjalla um aflaskýrslur hér á Íslandi, svo sem starfsmanna Fiskifélagsins og L. Í. Ú., að mjög erfitt sé að breyta, hvað þá heldur að falsa aflaskýrslur. Bent er á í því sambandi, að raunar ætti að vera lítil hvöt til þess hjá Bretum að draga úr afla á Íslandsmiðum í skýrslum, þar sem nú er komið á kvótakerfi í fiskveiðum bæði við Grænland, Nýfundnaland og Færeyjar, en ein mitt á þeim miðum væri helst unnt að víxla á afla milli þeirra miða og Íslandsmiða. Þannig eru ekki líkur til, að þeir vildu nýta fiskikvóta sinn við þessi lönd til þess að draga úr afla samkvæmt skýrslum frá Íslandsmiðum, svo að maður ætli þeim allt hið versta. Hæstv. sjútvrh. og ýmsir aðrir stjórnarsinnar hafa lítið lagt upp úr því að hafa ákvörðun um hámarksafla í samningunum, og kom í ljós, þegar við Íslendingar vildum aftur setja hámark inn í samningana, og fyrirstaða varð á því hjá Bretum. Þetta er skýringin á því, að ákvæðið er ekki ákveðnara orðað en svo, að miðað er við, að ársafli breskra skipa verði um 130 þús. tonn á hinu umdeilda svæði. Þá tel ég miður, að hámarksaflinn er eingöngu miðaður við hið umdeilda svæði, þ. e. a. s. fiskimiðin milli 12 mílna og 50 mílna, en ekki allt svæðið, sem Norðaustur-Atlantshafsnefndin, sem samstarfsnefnd um fiskveiðimál, nefnir 5A, en það er 75% stærra en 50 mílna lögsagan. Að vísu munu Bretar veiða mjög lítinn hluta afla síns utan 50 mílnanna, en ljóst er, að eftirlit með þessum hámarksafla er langtum erfiðara, ef veiðisvæðið er annað en í venju- og samningsbundnum skýrslum veiðiskipa. Auk þess gæti þetta haft þýðingu, þegar við færum út fiskveiðilögsögu okkar í 200 mílur, en að því kem ég síðar. Í 1. tölulið orðsendingarinnar er getið um fjölda breskra togara, sem eiga að vera að veiðum hér við land, og er þar gengið út frá því, að fylgt verði till. forsrh. Íslands í London. Í vor var tilboð Íslendinga, að engir frystitogarar eða verksmiðjuskip væru á veiðum á svæðinu, en auk þess fengju ekki 30 af stærstu togurum Breta að veiða hér við land, og var þá miðað við samsetningu togaraflotans eins og hann var 1971. En Bretar voru í vor komnir að því að viðurkenna, að 20 breskir togarar auk frysti- og verksmiðjuskipa yrðu útilokaðir frá veiðum. Eins og ég gat um áðan, gerði forsrh. það að till. sinni í London, að 15 stærstu og 15 aðrir togarar yrðu útilokaðir auk verksmiðju- og frystiskipa, og hafa Bretar gengið að því, þannig að ljóst er, að ekki hefur borið mikið á milli að þessu leyti heldur, ef miðað er við stöðuna frá því í vor og tilboð forsrh. í London. Í 2. tölulið er rætt um friðunarsvæðin, sem breskir togarar munu virða. Hæstv. sjútvrh. Lúðvík Jósepsson hefur í viðtali við Þjóðviljann 24. okt. sagt, að ein af þeim lagfæringum, sem ríkisstj. vildi fá á samningnum, væri, að það standi opið fyrir íslensk stjórnvöld að ákveða friðunarsvæði og friðunartíma. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að friðunarsvæðin tvö: á Selvogsbanka og fyrir Norðausturlandi, voru fyrst ákveðin eftir útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 50 mílur samkvæmt reglugerðinni, er tók gildi 1. sept. 1972. Lúðvík Jósepsson var sem sagt búinn að vera sjútvrh. nokkuð á annað ár, áður en hann gaf út reglur um friðunarsvæði, og þá gerði hann ekki meiri ráðstafanir en að loka Selvogsbankasvæðinu í einn mánuð og Norðausturlandssvæðinu í tvo mánuði á ári. Það er fyrst nú í sumar, sem þriðja friðunarsvæðið er ákveðið, eftir viðræðurnar við Breta í maí. En Bretar hafa, að því er virðist, orðalaust eða orðalítið viðurkennt það svæði einnig. Það er því fyrst og fremst sjútvrh. sjálfum að kenna að vera ekki búinn fyrir löngu að ákveða fleiri friðunarsvæði, að þeirra er ekki fleiri getið í samkomulaginu. En vegna þessa látalætis sjútvrh., að hann hafi í raun áhuga á fleiri friðunarsvæðum, er e. t. v. rétt að íhuga, hvort Íslendingar og samningamenn þeirra, þ. á m. Lúðvík Jósepsson, hafi gert um það kröfu í samningnum í maímánuði. í yfirliti yfir kröfur Íslendinga í maí kemur ekki fram annað en að virða skyldi þau tvö friðunarsvæði, sem þá voru í gildi og fyrr eru nefnd. Þess skal þó getið, að út frá því hefur í raun verið gengið í samningaviðræðunum, að friðunarsvæði, sem Íslendingar ákvæðu og tækju eins til þeirra og annarra þjóða, mundu Bretar virða. Þetta er mjög mikilvægt, ef það er réttur skilningur. Hinu skulum við ekki loka augunum fyrir, að ætlunin var, að í samkomulaginu yrði nánar greint frá þessu. En Bretar töldu þá nauðsynlegt að tilgreina, að slík ákvörðun yrði að eiga sér stað á grundvelli vísindalegra rannsókna og með samþykki samningsaðila. Þótt við Íslendingar viðurkennum ekki slíka aðild Breta og eigum að taka einhliða ákvarðanir í þessum efnum, verður að treysta því, að ekki leiði til ágreinings að þessu leyti á samningstímabilinu. Í 8. tölul. samningsins er getið um smábátasvæðin fyrir Vestfjörðum og Austfjörðum milli 12 og 20 mílna og fyrir Norðurlandi. Eru þau ákvæði í samræmi við afstöðu Íslendinga í maímánuði s. l. Í 4. tölul. er getið um skiptingu fiskimiðanna við landið í 6 veiðisvæði, og skal eitt þeirra vera lokað 2 mánuði í senn. Í tilboði Ólafs Jóhannessonar forsrh. í London tekur hann í samræmi við afstöðu Íslendinga í maímánuði s. l. fram, að tvö svæði af 6 skuli lokuð. Afstaða Breta var, eins og kunnugt er, í maímánuði s. l., að þeir vildu annaðhvort viðurkenna smábátasvæðin eða lokun tveggja af sex veiðisvæðum, en ekki hvort tveggja. Í lokatilboði Breta í London gengu þeir inn á, auk smábátasvæða og friðunarsvæða, að hafa eitt af sex svæðum lokað. Þegar grein var gerð fyrir þessu við heimkomu forsrh., var tekið fram, að ákvörðun um, hvenær þetta eina svæði ætti að vera lokað, yrði að vera bundin frekari samningum milli aðila. Það kom og fram síðar í fréttum af fundi forsrh. með forsvarsmönnum L. Í. Ú., að hann teldi, að tímaákvörðunin yrði í höndum Íslendinga og gæti farið að vild þeirra. Hins vegar lagði forsrh. fram á fundi utanrmn. þegar 18. okt., að mig minnir, útreikning um aflamagn Breta á grundvelli þess samkomulags, sem varð niðurstaða Lundúnaumræðnanna, gerðan af fiskimálastjóra, Má Elísyni, sem byggði á ákveðnum forsendum, hvenær hin einstöku svæði væru lokuð, - forsendum, sem voru hagstæðari Bretum en Íslendingum, og hafði sú tímaákvörðun verið rædd í London. Hér er því ástæða til að gera athugasemd um málsmeðferð. Í ljós hefur komið, að það, sem talið var opið og eigi búið að semja um, var í raun fastmælum bundið og varð ekki breytt. Þótt sagt sé, að með annarri tímaákvörðun en þeirri, sem nú er gert ráð fyrir, væri vonlaust fyrir Breta að ná þeim afla, sem samningurinn er byggður á, þá er hér um að ræða ámælisverð vinnubrögð. Í 6. tölul. er rætt um framkvæmd samkomulagsins og lögsögu. Um þetta atriði hafa verið allmiklar umræður, og sérstaklega hefur sjútvrh. og Alþb.-menn gert sér tíðrætt um það. Þannig er þetta eitt af þeim atriðum, sem ráðh. segir í viðtali við Þjóðviljann 24. okt. s. 1. að lagfæra þurfi. Það er því forvitnilegt, að kanna, hvernig þessi ráðh. vildi haga þessu í samningaviðræðunum í maímánuði í vor. Í frásögn af þeim viðræðum er fyrst sagt: „Íslensk yfirvöld verða að hafa rétt og möguleika til að hafa eftirlit með framkvæmd samningsins“. Og þetta er síðan skilgreint þannig: „Það verður að vera ljóst, að íslensk varðskip geti í framkvæmd stöðvað breska togara og litið eftir veiðarfærum þeirra, stöðvað veiðar þeirra, ef þeir brjóta í bága við samkomulagið“. Annað er ekki sagt af hálfu hæstv. sjútvrh. í maímánuði s. l. 6. liður samkomulagsins er fremur hagstæðari okkur Íslendingum en Lúðvík lagði til í maí, þótt ég sé þeirrar skoðunar, að æskilegra hefði verið, að ákvæðin um lögsöguna samkv. 6. lið hefðu verið skýrari, og m. a. eðlilegra, að breskur togari, sem staðinn er að veiðum í bága við samkomulagið, hefði rétt til þess að kalla á breskt eftirlitsskip til að sannreyna málsatvik, í stað þess að leggja þá skyldu á íslensk varðskip. Ég tel hins vegar, að þótt lögsöguákvæðið í 6. tölul. eins og ég hef greint frá, sé viðunandi, þá sýnir það best, að um sérreglu er að ræða, að forsrh. hefur gert það fyrir sjútvrh. að flytja sérstakt frv. um breyt. á íslenskum l. til þess að skýra einmitt þetta ákvæði. Með engum öðrum hætti gat hæstv. sjútvrh. viðurkennt, að hér væri í raun um sérreglur að ræða varðandi lögsöguna. Hitt er svo allt annað mál, hvaða þýðingu það lagafrv. hefur gagnvart gagnaðila. Ég vænti þess hins vegar, að lögsöguákvæði samkomulagsins sé það skýrt, að við Íslendingar höfum það í hendi okkar, hvernig það verður framkvæmt, þótt frábrugðið sé venjulegri lögsögu í landhelgismálum. Af því, sem ég hef rakið sérstaklega um samkomulag það, sem hér er til umræðu og Alþ. á að fjalla um, hygg ég, að það sé ljóst, að unnt hefði verið að ná jafngóðu eða betra samkomulagi í s. l. maímánuði og jafnvel fyrir meira en ári. Ég hygg, að samdóma og sammála mér í þessu efni séu flestir þeir menn, sem hafa farið með samninga af hálfu Íslendinga við Breta. Og þá er auðvitað spurningin, hvað valdi. Ég held, að það sé misskilið sjálfsálit, ef hæstv. sjútvrh. túlkar það, að hann hafi persónulega staðið í vegi fyrir samningum, vegna þess að hann vildi betri samninga, að því er deiluna við Breta varðar. Nei, því miður. Þótt ég efist ekki um, að hæstv. sjútvrh. vilji tryggja Íslendingum sem víðáttumesta fiskveiðilögsögu, hefur hann og annað sjónarmið, annað takmark, sem hann sýnist álíta mikilvægara, og það er að slíta þau samstarfsbönd, sem við Íslendingar höfum við vestrænar þjóðir í öryggis- og varnarmálum okkar. Það er e. t. v. skýringin á því, hvernig framkoma hæstv. sjútvrh. hefur verið háttað, og skal ég ekki fara fleiri orðum um það. Tilefni hefur gefist til að fara nokkrum orðum um þennan samning og landhelgissamninginn við Breta 1961, sem stjórnarsinnar ávallt síðan hafa jafnvel jafnað til landráðasamnings. Í umr. um þetta mál s. l. fimmtudag vék hv. 3. landsk., Bjarni Guðnason, og að þessu máli. Fyrst og fremst er rétt að vekja athygli á því, að hvorki varð útfærslan 1958 virk né útfærslan 1972, fyrr en búið var að gera samkomulag við Breta, annars vegar með samningnum 1961 og nú væntanlega með þessum samningi. En þó blandast mönnum væntanlega ekki hugur um, að samningurinn 1961 var mun hagstæðari. Hann hefur, eins og kunnugt er, verið kallaður mesti stjórnmálasigur Íslendinga, og því getur sá samningur, sem hér er til umr. verið viðunandi, þótt hann komist ekki í samjöfnuð við samninginn 1961. Ég vil benda á nokkur atriði máli mínu til sönnunar. Í fyrsta lagi fékkst með samningnum 1961 full viðurkenning Breta á útfærslu landhelginnar í 12 mílur. Með þeim samningi, sem nú er til umr., er beinlínis tekið fram, bæði í formála og lokaorðum, að hann hafi ekki áhrif á lagaskoðanir aðila eða réttindi varðandi efnisatriði deilunnar. Eftir tvö ár getur því sama ástand upphafist aftur og verið hefur nú í sumar, með þeim hættum, sem því hafa fylgt. Að vísu erum við sjálfstæðismenn svo bjartsýnir að álíta, að Hafréttarráðstefnan hafi þá leitt í ljós, ekki eingöngu rétt okkar yfir 50 sjómílna landhelgi, heldur og yfir 200 mílna auðlindalögsögu. Við höfum líka að okkar leyti með þáltill. okkar á þingi um útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 sjómílur fyrir árslok 1974 gert ljóst, hvert við stefnum. Sömuleiðis er til bóta frv. ríkisstj., þar sem kveður svo á um, að landgrunn samkv. l. frá 1948, sem sjálfstæðismenn áttu frumkvæðið að því að setja, skuli miðast við 204 mílur. Þá er ekki heldur fjarri lagi, þótt merkilegt kunni að virðast, að telja töluverða möguleika á því, að Bretar muni á samningstímanum snúast jafnvel á sveif með þeim þjóðum, sem styðja 200 mílna fiskveiðilögsögu, þótt það þurfi að eiga sinn aðdraganda. Þeir geta haft töluverða hagsmuni af því. En hvað sem því líður, ætti sigur okkar að vera öruggur. Það, sem úrslitum ræður um það, er Hafréttarráðstefnan, sem nú er ákveðið að haldin verði í Venezúela á næsta ári eftir samhljóða samþykkt stjórnmálanefndar Sameinuðu þjóðanna, sem ekki verður dregið í efa að staðfest verði á Allsherjarþinginu sjálfu, og á næsta ári er strax búist við ákveðinni stefnuyfirlýsingu af hálfu ráðstefnunnar. Sá annmarki þessa samnings, að ekki er greint frá, hvað við taki eftir 2 ár, hefur þannig vonandi ekki neikvæðar afleiðingar. Í öðru lagi var það alveg ljóst samkvæmt samningnum 1961, að engin sérregla gilti um lögsögu íslenskrar landhelgisgæslu, að því er varðaði framkvæmd samningsins eða viðurlög við brotum á honum, eins og óneitanlega var um að ræða samkvæmt þeim samningi, sem nú er til umræðu. Leiddi þetta þegar af því, að samningurinn frá 1961 fól í sér fulla viðurkenningu gagnaðila á útfærslu fiskveiðilögsögunnar, sem núgildandi samningur gerir ekki, eins og áður er sagt. Í þriðja lagi vil ég benda á það, að samkvæmt samningnum frá 1961 voru grunnlínur leiðréttar okkur í hag, og jók það fiskveiðilögsögu okkar mjög verulega. Sú aukning var í raun og veru mun meira virði heldur en þær takmörkuðu veiðiheimildir, sem gert var ráð fyrir í samningnum og að verður vikið síðar. Samkvæmt þessum samningi er ekki um neina aukningu íslenskrar fiskveiðilögsögu að ræða, og ekki hefur heldur verið eftir slíkri aukningu leitað í samningaviðræðunum. Í fjórða lagi er rétt, að það komi fram, að þær veiðiheimildir, sem veittar voru samkvæmt samningnum 1961, voru hlutfallslega mun takmarkaðri en þær veiðiheimildir, sem nú eru veittar. Þá var hvergi farið inn að gömlu fiskveiðimörkunum, en nú er aðalreglan að fara nær alls staðar inn að 12 mílunum. Þá var um mjög miklu tímabundnari veiðiheimildir að ræða en nú, þar sem aðeins eitt svæði er í senn lokað 2 mánuði í einu. Í fimmta lagi skal þess getið, að þá var bein yfirlýsing um það, að við mundum færa út fiskveiðilögsögu okkar frekar í framtíðinni, en ekki er á það minnst einu orði í þessum samningi, að til þess skuli koma. Þetta verður þó vonandi ekki ásteytingarsteinn síðar, vegna þess að við sjálfstæðismenn höfum, eins og áður er sagt flutt þáltill. um útfærslu í 200 mílur og ríkisstj. frv. um breyt. á landgrunnsl., sem hnígur í svipaða átt. Þess vegna má viðsemjendum okkar vera ljóst, að hverju við stefnum, og kann raunar að vera, eins og um var getið áðan, að við eigum í þeim efnum samleið í framtíðinni. Í sjötta lagi var samkv. samningnum 1961 ákvæði um, að ef ágreiningur yrði um útfærslu, skyldi þeim ágreiningi vera skotið fyrir Alþjóðadómstólinn. Um þetta ákvæði hefur staðið mikill styrr, eins og kunnugt er, og skal ég út af fyrir sig ekki rifja þær deilur upp. En þar sem talið hefur verið þessum samningi til gildis, að ekki væri gert ráð fyrir neinum yfirdómi eða gerðardómi, er rétt að geta þess, að hæstv. sjútvrh. hefur ekki verið fráhverfur gerðardómi. Á Genfarráðstefnunni fyrri, 1958, þegar Lúðvík Jósepsson var sjútvrh., var lögð fram till. um rétt strandríkis til ráðstafana utan við sjálfa fiskveiðilögsöguna af hálfu íslensku ríkisstj., þar sem hann átti sæti. Í þeirri till. var það eitt meginatriðið, að gerðardómur skyldi skera úr, ef ágreiningur yrði. Sú till. náði þó ekki samþykki, en var á ný flutt á ráðstefnunni 1960, að tilhlutan viðreisnarstjórnarinnar þá, en með samþykki allra íslensku fulltrúanna, þ. á m. Lúðvíks Jósepssonar. Þannig hefur það verið tvívegis gert að beinni till. af Íslands hálfu á alþjóðavettvangi, að ráðstafanir utan 12 mílna yrðu ekki gerðar, nema ágreiningur út af þeim væri borinn undir dóm. Ég hef aldrei talið það annmarka á samningnum frá 1961 að skjóta málum okkar fyrir Alþjóðadómstólinn og vitna í því sambandi til víðfrægra orða hæstv. forsrh. um það, að við ættum að undirbúa hvert það skref, sem við tækjum í landhelgismálinu, svo vel, að það stæðist fyrir alþjóðadómstóli. Ég tel, að réttur okkar sé svo ótvíræður, að engin hætta sé á ferð, ef við höfum trú á málstað okkar og erum þeir menn að þora að standa fyrir máli okkar á þeim vettvangi, þannig að dómstóllinn kveði upp úrskurð sinn á réttum forsendum. Hæstv. sjútvrh. ræðir þetta mál töluvert í ræðu sinni á flokksstjórnarfundi Alþb. og segir um þetta: „Það var síður en svo fýsilegt fyrir okkur að eiga nokkuð á hættu í sambandi við álit dómaranna í Haag, vegna þess að það lá alveg skýrt fyrir, að það væri uppi mikill ágreiningur milli þjóðréttarfræðinga um það, hvað teldist vera alþjóðalög varðandi víðáttu landhelgi. Við vissum það líka, að þeir höfðu m. a. í sínum höndum yfirlýsingar frá háttsettum manni hér úr okkar röðum, sem voru okkur síður en svo hagstæðar um það það efni, hvað væru lög í þessum efnum.“ Vantrúin á hinn íslenska málstað kemur þarna berlega í ljós hjá sjútvrh. Hann er að gefa í skyn, að það sé vafamál, að alþjóðalög heimili okkur útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Og það væri æskilegt, að hann upplýsti, hvaða yfirlýsingar frá háttsettum manni á Íslandi gætu verið hagstæðar andstæðingum að þessu leyti og okkur til dómsáfellis fyrir Alþjóðadómstólum. Það væru þá e. t. v. helst ummæli hans sjálfs og vissra stjórnarsinna, sem hafa gert því skóna og talið, að aðgerðir okkar í landhelgismálinu stæðust ekki fyrir Alþjóðadómstólnum. Hitt er svo annað mál, að leggi stjórnarsinnar sjálfir svona mikla áherslu á, að samningurinn frá 1961 sé að þessu leyti Íslendingum óhagstæður, þá er furðulegt, að þeir skuli ekki hafa fengið inn í þennan samning viðurkenningu Breta á því, að samningurinn frá 1961 sé niður fallinn, eða a. m. k. loforð Breta um að fella niður málarekstur fyrir Haag-dómstólnum. Í því sambandi kemur það eitt fram í viðræðunum í London, að Ólafur Jóhannesson hefur sagt: Ef við getum útkljáð deilu okkar, sem ég vona að við getum, þá mætti e. t. v. hætta málaferlunum í Haag. Hér er kurteislega farið að hlutunum, ekki vantar það. En furðulegt er, að það skuli ekki vera nánar skilgreint, ekki nákvæmar gengið eftir svörum við þessu hjá Bretum. Eins og áður segir, er ég ekki smeykur við málaferli fyrir Alþjóðadómstólnum, ef við sækjum og verjum mál okkar þar. En miðað við þá fyrirætlan stjórnarinnar, ef hún breytist ekki, að taka þar ekki til andsvara, þá er óneitanlega hætta á því, að dómur geti gengið okkur á móti og hann væri jafnvel kveðinn upp fyrir Hafréttarráðstefnuna. Við höfum því sameiginlegra hagsmuna að gæta, bæði þeir, sem telja, að flytja skuli mál okkar fyrir Haag-dómstólnum, og hinir, sem telja, að það komi ekki til greina. Við ættum þá að geta sameinast í því, að æskilegt væri, að það væri gengið svo frá málum, að Alþjóðadómstóllinn alla vega kvæði ekki upp úrskurð sinn fyrir Hafréttarráðstefnuna, og það hefði verið tækifæri og tilefni til þess í þessum samningum og samningsgerð að ganga svo frá. Það er því að mínu viti sjálfskaparvíti, ef dómur gengur okkur á móti, því að það stafar af því, að við höfum ekki sinnu á því að mæta eða sjá um, að dómsúrskurði verði frestað, þar til Hafréttarráðstefnan verður haldin, með þeim samningum, sem hér liggja fyrir. Ég tel þessu næst alveg nauðsynlegt að víkja að þeirri skoðun, sem óneitanlega hefur komið fram mjög oft í sambandi við samninga við Breta og V-Þjóðverja, að í kjölfar þeirra hlytu að fylgja samningar við aðrar fiskveiðiþjóðir. Þessar raddir hafa komið sérstaklega fram úr hópi Alþb: manna. Ég vil eindregið mótmæla þessari skoðun og leggja áherslu á það, að við Íslendingar erum í engu skuldbundnir að ganga til samninga við aðrar þjóðir, þótt samningar takist við Breta og V.-Þjóðverja. Hæstv. sjútvrh. hefur á stúdentafundi sérstaklega hrósað ýmsum þjóðum fyrir það að hafa haldið sér utan við 50 sjómílna fiskveiðilögsöguna, síðan henni var lýst yfir. Ég tel, að það sé lítið hrósvert, ef þessar þjóðir hafa aðeins gert það í því skyni að geta síðar í skjóli hervalds Breta náð samningum við Íslendinga um forréttindi innan 50 sjómílna lögsögunnar. Ég vil enn fremur benda á það, að samningarnir við Breta og V.-Þjóðverja byggjast á því, að við viljum veita þessum þjóðum umþóttunartíma vegna þess, að þær hafa haft verulega hagsmuni um langt tímabil af veiðum hér við land, og sérstaklega höfum við í því sambandi viljað líta á vandamál ákveðinna staða og íbúa ákveðinna borga í öðrum löndum, sem þurfa tíma til að skipta um atvinnu og sjá sér fyrir lífsafkomu. En engu slíku er til að dreifa varðandi þær þjóðir, sem Alþb.-menn hafa sérstaklega nefnt í þessu sambandi og verið umhugað um, að fengju þá einhverja samninga, en það eru t. d. Sovétríkin, en þau hafa veitt skv. skýrslum mest 1967 og 1968 22 þús. tonn og 17 þús. tonn, en 1970 1400 tonn og 1971 700 tonn. Pólland er flest árin ekki á blaði, en hefur veitt hér 1970 3000 tonn og 1971 1300 tonn. A-Þýskaland hefur ekki gefið miklar skýrslur um sín aflabrögð, en eftir því sem best er vitað, veiddi það 1969 10900 tonn og 1970 26200 tonn, en 1963, 1964 og 1965, 2000 tonn hvert ár um sig. Þess vegna er alveg ljóst, að það er engin ástæða til að gera sérstaka samninga við erlendar þjóðir, sem hafa haft í hyggju í framtíðinni að auka sókn sína á Íslandsmið. Við getum um það í nál. okkar, að ein af þeim ástæðum, sem liggja til þess, að við teljum rétt að gera þennan samning, er, að meiri líkur séu þá til þess, að við njótum fullrar hagkvæmni af samningum okkar við EBE, en slík hagkvæmni felst í senn í tollalækkunum skv. viðskiptasamningi okkar við það, svo og að markaðir nýtast okkur betur þar fyrir sjávarafurðir okkar. Í því sambandi er rétt að geta þess, skv. þeim samningi mun tollur af sjávarafurðum lækka úr 15% og væntanlega í 9% af ísfiski í Þýskalandi og í Bretlandi úr 10% í 7%. Þetta getur munað allt að ½ millj. kr. af togarasölu í Þýskalandi, ef vel selst, og það er ekki ástæðulaust að ætla, að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að skapa skilyrði fyrir slíkri sölu ísfisks vegna vinnslu loðnu í frystihúsunum, þegar loðnuvertíðin hefst og afkastageta frystihúsanna kann að vera takmörkuð. Tollalækkanirnar á freðfiski eru sömuleiðis umtalsverðar, og við getum átt von á því, að tollar muni hækka, ef samningar takast ekki, eins og t. d. á rækju, en umtalsverður útflutningur er á rækju til Bretlands. Ég vil, áður en ég lýk máli mínu, taka það fram, að þrátt fyrir þá annmarka, sem ég hef hér getið um, að við nm. Sjálfstfl. í utanríkismn. teljum vera á þeim samningi, sem lagður er nú fyrir Alþingi, þá teljum við þó margar ástæður mæla með því að gera þennan samning. Fyrst og fremst er sú meginástæða, að með honum er bundinn endir á hættulega deilu og friði komið á. Í öðru lagi viljum við treysta því, að Bretar taki hér minna en 130 þús. tonna ársafla í stað 160–170 þús. tonna ársafla, eins og þeir hafa gert fyrsta árið eftir útfærsluna, en það telur forsrh. erfitt að vefengja, að þeir hafi gert, eins og fram kom í ræðu hans á Alþingi á fimmtudaginn var. Í þriðja lagi teljum við lífsnauðsyn að stemma stigu við smáfiskadrápi hér við land og gera eftirlit með veiðarfærum og veiðum Breta skv. samningum, sem eiga að vera í gildi þar um, virkt. Þeir samningar, sem gilda meðal aðildarríkja Norðaustur-Atlantshafsnefndarinnar að þessu leyti, hafa engan veginn verið virkir gagnvart þeim þjóðum, sem við höfum átt í deilu við vegna útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Með samningum við þær geta þessir samningar orðið virkir á ný. Og á það verður að leggja áherslu, að framkvæmd þeirra af okkar hálfu sé haldið fram óhikað og í því efni efldur aðbúnaður annað tveggja landhelgisgæslunnar eða þá hafrannsóknarskipa okkar í þeim tilgangi, að þessir aðilar geti í raun sinnt þessu eftirliti og komið í veg fyrir smáfiskadrápið, sem hér hefur tíðkast í stórum stíl og mestum mæli nú síðustu mánuði, meðan þessi deila hefur átt sér stað. Ég vil ekki ljúka máli mínu svo, að geta ekki um afstöðu okkar nm. Sjálfstfl. í utanrmn. til till. Bjarna Guðnasonar um þjóðaratkvgr. Við erum þeirrar skoðunar, að það sé skylda Alþingis og Alþingismanna að taka ákvörðun í því máli, sem hér um ræðir. Alveg eins og við voru þeirrar skoðunar, þegar sams konar tillaga kom fram varðandi samningana við Breta 1961, að það væri skylda alþingismanna að bera ábyrgð á þeirri samningagerð, þá erum við sama sinnis nú. Og ég vænti þess, að þm. stjórnarliðsins, sem þá greiddu till. um þjóðaratkvgr. atkvæði sitt, hafi nú séð sig um hönd og gert sér grein fyrir skyldum alþingismanna að þessu leyti. Ég vil þó ekki ljúka máli mínu án þess að geta um e. t. v. aðalástæðuna fyrir því, að ég tel nauðsynlegt að koma á samningum og friði í deilum okkar við Breta, og það er sú ástæða, að við Íslendingar verðum núna að einbeita kröftum að því að vinna sigur á Hafréttarráðstefnunni, sigur í því máli að tryggja Íslandi og Íslendingum 200 mílna fiskveiðilögsögu. Það liggur í augum uppi, að meðan færustu menn okkar á þessu sviði eru uppteknir af því að ræða um lausn þessarar deilu, sem hefur að því leyti til takmarkaða þýðingu, að hún tekur aðeins til 50 mílna fiskveiðilögsögu, þótt ég vilji ekki gera lítið úr því út af fyrir sig, þá geta þeir ekki einbeitt sér sem skyldi og hafa ekki samstöðu þjóðarinnar eins og þeir eiga skilið að baki sér til þess að vinna að sigri 200 mílnanna á Hafréttarráðstefnunni, sem fyrir höndum er. Það er brýnasta mál okkar Íslendinga nú á næstunni, og að því takmarki eigum við að einbeita okkur og sameinast, svo að sigur vinnist, öldnum og óbornum til gæfu í þessu landi.



Herra forseti. Ég skal reyna að koma umbúðalaust að kjarna þessa máls, þar sem ég talaði nokkuð rækilega um þetta efni s. i. fimmtudag. Frá mínum bæjardyrum séð liggur þetta mál þannig fyrir: Samkomulag tveggja aðila hlýtur að miðast við það, að báðir aðilar hljóta að slaka nokkuð á. Ef við lítum á þetta frá sjónarmiði Breta, á hverju hafa þeir slakað? Það liggur nokkuð ljóst fyrir, að þeir mundu veiða hér næsta ár, árið 1974, um 150 þús. tonn, það er gert ráð fyrir því í samningnum, eða í fylgiskjali með honum, að Bretar hyggist veiða um 130 þús. tonn. Það, sem Bretar fórna í deilunni eða slaka á, er, að þeir gefa eftir veiði um 20 þús. tonna. Ég hygg, að þetta sé milli 18% og 19% af heildarmagninu. En hver er þá hlutur Íslendinga í samkomulaginu? Markmið þeirra eru tvö! Annars vegar verndun fiskistofnanna og hins vegar útfærsla lögsögunnar í 50 mílur. Þá er hlutur Íslendinga þannig, að veiði Breta minnkar aðeins um 18–19% og varðandi fiskveiðilögsöguna veiða Bretar enn næstu tvö ár nálega kringum allt landið upp að 12 mílum. Þetta er hin ömurlega staðreynd, og það fer ekki á milli mála, að ef menn vega þetta með nokkurri sanngirni, blasir við, hvað hlutur Íslendinga er slæmur í þessu samkomulagi. Eitt hefur þó vakið sérstaka athygli mína. Það eru þau orð, sem forustumenn þjóðarinnar hafa látið falla um framkvæmd samkomulagsins. Ég tel mjög óheiðarlegt að halda því að þingmönnum og þjóðinni, að Íslendingar fari með eftirlit eða framkvæmd samkomulagsins. Ég vil leyfa mér að vísa til 6. tölul. í samkomulaginu, þar sem segir orðrétt: „Sé skip staðið að veiðum í bága við samkomulagið, getur íslenskt varðskip stöðvað það, en skal kveðja til það aðstoðarskip breskt, sem næst er, til að sannreyna málsatvik“. Hvað merkir þetta frá sjónartniði Breta? Bretar eru með þessu ákvæði að tryggja sér aðild að eftirlitinu, að framkvæmdinni. Og þeir þurfa að sannreyna málsatvik, þ. e. að sannreyna, á hvern hátt íslenska varðskipið hefur tekið á málum breska togarans. Svo á sér stað sá óheiðarlegi málflutningur manna á meðal að halda því fram, að með þessu hafi Íslendingar tryggt sér framkvæmd samkomulagsins. Gengið er frá þessu á þá lund, að það er ekkert sagt frá því í samningnum hvað gerist, ef Bretar eru á annarri skoðun en Íslendingar varðandi brot togarans. Það er ekkert sagt um það. Það er beinlínis hlaupið fram hjá vandanum. Þetta er haft svo óljóst og loðið sem verða má. En hitt nær ekki nokkurri átt, að bjóða þm. og þjóðinni upp á þá fullyrðingu, að Íslendingar fari einir með framkvæmdina. Þetta er óleyfilegur málflutningur. Eða hvers vegna skyldu Bretar leggja áherslu á það að skylda íslenska varðskipið að kveðja til breskt aðstoðarskip? Það liggur í augum uppi. Þeir vilja hafa aðild að framkvæmdinni og hafa hana skv. textanum. Hæstv. forsrh. kveðst hafa sérstakan skilning á þessu, og fer vel á því, og er boðað núna að leggja fram frv. til að lögfesta þennan skilning. Og Alþbl. ætlar nú að styðja samkomulagið á skilningi Ólafs. Er í raun og veru verið að hafa þm. að fíflum hér með því að bjóða upp á þessi vinnubrögð? Hvaða gildi hefur það, þó að við samþykkjum eitt eða annað um skilning einhvers manns hér í þinginu? Það skiptir ekki nokkru máli. Ef hins vegar sá háttur hefði verið á að lögfesta þennan ágæta skilning hæstv. forsrh. og leggja hann fram með þessu bráðabirgðasamkomulagi og senda það samtímis til Lundúna, þá væri það annað mál. Þá yrðu Bretar að fallast á þann skilning, sem fram kemur. En það er ekkert gagn að gera einhverja ályktun um stuðning hæstv. forsrh, á þessu. Þetta er hlægilegt og gagnslaust. En þarna er náttúrlega verið að reyna að brúa það bil, sem erfiðast er í samningunum. Þetta liggur ljóst fyrir. En ég er ekki viss um, að það hafi tekist vel. Það fer eftir því, hve mikið Íslendingar vilja gefa eftir. Með þessu eru þeir að hlaupast frá meginatriðinu þ. e. a. s. að þeir ráði framkvæmdinni og lögsögunni að 50 mílum. Þetta er meginatriðið. Og höfum við nú ekki þá reynslu af viðskiptunum við Breta hér á miðunum, að við ættum að hafa lært af þeirri reynslu að hafa allt á hreinu í samkomulagi af þessu tagi? Ég hygg, að það væri óskemmtilegur vitnisburður fyrir ráðamenn þjóðarinnar, ef hér hæfust von bráðar einhver átök út af skilningi á meintum veiðiþjófnaði bresks togara. Þó að það kæmi ekki til annað en þetta eina atriði, er ég andvígur þessum samningi. Ég tel, að Íslendingar hafi hvikað svo verulega frá málstað sínum, að þetta sé ótækt. Og ég tek undir það, aldrei þessu vant, því miður, það sem sjálfstæðismenn segja í þessu máli, að þessi samningur er skrattakornið litlu betri en samningurinn frá 1961, því miður. Það var þó í þeim samningi, að lögsagan út að 12 mílum var viðurkennd. En eins og ég sagði s. l. fimmtudag, er ástæðan sú, að nú eru þeir menn, sem gagnrýndu mest samninginn frá 1961, í ráðherrastólunum. Það er ekkert að marka, þó að minn gamli samherji, Hannibal Valdimarsson, segi um þennan samning: „Framkvæmdin er tryggð, ég vil heldur frið en stríð“. Þetta eru stórkostleg rök, sérstaklega hjá þeim manni, sem barðist af einurð gegn samningnum frá 1961. Nú, Karvel Pálmason, minn gamli samherji, lýsti því yfir í Alþýðublaðinu, að hann gæti ómögulega samþykkt þetta samkomulag. Svo réðst hann á mig s. l. fimmtudag fyrir það, að ég skyldi vera gegn þessu, en sjálfur er hann búinn að gefa yfirlýsingu í blaði, að hann sé andvígur samkomulaginu. En það er nú eðlilegt hjá SF, að þetta sé óljóst, hjá þeim, því að þeir berjast bara fyrir einum málstað, þ. e. að leggja sig niður. Það er því ástæðulaust að hafa nokkra trausta skoðun í einu máli eða öðru. Þetta er ólífisflokkur. Sérstaklega er ég undrandi á því að þeir menn, sem börðust heiftúðlegast gegn samningnum frá 1961, skuli ekki hafa reynt að krefjast þess, að Bretar viðurkenndu, að sá samningur væri úr gildi fallinn. Hér er verið að semja ofan í þann samning, sem þessir menn kölluðu landráðasamning 1961. Þetta er reisnin á köppunum. Ég skal nú ekki að vera að orðlengja þetta, en ég tel, að þetta sé afsláttur. Þetta er frestun, undansláttur, uppgjöf, niðurlæging. Og ég tel þennan samning nauðungarsamning, ég sagði það á fimmtudaginn s. l., saminn með byssukjafta breskra herskipa fyrir utan 60 mílur. Ég tel, að það sé rokið í þennan samning til þess að varðveita aðild að NATO. Forustumenn þjóðarinnar meta meira vestræna samvinnu, eins og þeir kalla það, og aðild að NATO heldur en að standa á rétti þjóðarinnar til þess að koma á 50 mílum, og þá er rokið til í ofvæni, jafnvel þó að Bretar sjálfir, helstu blöð þeirra, eins og Manchester Guardian, The Times o. fl. blöð, hafa viðurkennt, að málstaður þeirra sé tapaður. Ástralíumenn, Ný-Sjálendingar, Kanadamenn o. s. frv. eru að færa út í 200 mílur á næstu árum. Svo voru þessir kappar hér í þinginu, sem töluðu um lögsögu út af 50 mílum, aldrei að hvika, einkamál Íslendinga, lífshagsmunamál Íslendinga. Eftir eitt ár og tveimur mánuðum betur gáfust þeir upp, þegar sigurinn var kominn í greipina. Ekki er vel á málum haldið. Ég hef leyft mér til þess að reyna að taka fyrir mesta ósómann í þessu samkomulagi með því að bera fram brtt. á þskj. 112, sem hljóðar svo: „Aftan við tillgr. komi: Þó með þeirri breytingu, að í stað orðanna í fskj. I, 6. tölul.: „Sé skip staðið að veiðum í bága við samkomulagið, getur íslenskt varðskip stöðvað það, en skal kveðja til það aðstoðarskip breskt, sem næst er, til að sannreyna málsatvik“. komi: Íslendingar hafi fulla og óskoraða lögsögu að 50 mílna fiskveiðitakmörkunum“. Ég sé ekki betur, en þessi till. mín komi alveg heim við álit forsrh. og Hannibals Valdimarssonar og annarra forustumanna um það, að við höfum alveg eftirlit og framkvæmd að 50 mílum, svo að það er ágætt að staðfesta þetta. Að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir, að þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Í ræðu þeirri, er hæstv. forsrh. hélt hér á Alþ. s. l. fimmtudag, er till. ríkisstj. til þál. um heimild fyrir ríkisstj. til að ganga frá bráðabirgðasamkomulagi við ríkisstj. Bretlands um veiðar breskra togara var lögð fram, lagði hann áherslu á víðtæka samstöðu þm. í þessu máli og haldi, sem rétt er, landhelgismálið hafa algera sérstöðu þeirra mála, sem Alþ. fjallar um, landhelgismálið væri mál þjóðarinnar allrar, er hafið væri yfir flokkspólitískar deilur, og út frá því sjónarmiði yrðu alþm. að skoða málið. Reyndar hefur hæstv. forsrh. áður haldið þessu fram, og hann komst að raun um þetta er þingheimur allur, 60 alþm., greiddi atkv. með till. utanrmn. Alþ. 15. febr. 1972 um útfærslu landhelginnar í 50 mílur, enda þótt minni hl. utanrmn. fengi ekki samþykktar brtt. sínar, sem, eins og kunnugt er, gerðu ráð fyrir meiri stækkun landhelginnar. Þá greiddi núv. stjórnarandstaða atkv. með málinu og tók á Alþ. ábyrga og málefnalega afstöðu. Skoðanir um nauðsyn samstöðu í þýðingarmiklum málum eru fyrir mér ekki ný sannindi. Hitt er óvenjulegra og alveg nýtt, þegar hæstv. forsrh. í s. l. rúm 2 ár heldur slíku fram og sýnist þá gersamlega hafa skipt um skoðun miðað við orð hans og athafnir á Alþ. þau 12 ár, sem hann sat í stjórnarandstöðu. Reyndar á þetta ekki við hæstv. forsrh. einan, heldur og um þá samflokksmenn hans og þm. SF, sem sæti áttu á Al.þ. fyrir síðustu kosningar. Það er hins vegar ljóst, hvernig Alþb.-menn hafa reynt að notfæra sér þetta lífshagsmunamál okkar Íslendinga, og því er ekki hægt að búast við afstöðu úr þeirri átt, sem þjónar íslenskum hagsmunum, en því mun ég víkja síðar. Þess vegna vek ég athygli á orðræðum hæstv. forsrh., að honum var öðrum fremur teflt fram sem talsmanni flokks síns í stjórnarandstöðu, virtum kennara í lögfræði við Háskóla Íslands, sem búast mátti við, að ekki léti pólitíska stundarhagsmuni Framsfl. ná yfirtökum á málflutningi sínum, þannig að hann kærði sig kollóttan um, hvað þjóðinni væri fyrir bestu, svo og fyrri skoðanir sínar á grundvallaratriðum alþjóðarréttar. Ekki til að gagnrýna hæstv. forsrh. fyrir skoðanir hans í dag, heldur miklu fremur til að sýna fram á það breytta hugarfar, sem er hjá hæstv. forsrh., breyttar skoðanir hans, langar mig til að vekja athygli á ummælum hans og afstöðu, þegar á Alþ. 1960 og 1961 þáv. landhelgisdeila var til umr. Þá gagnrýndi núv. hæstv. forsrh. þáv. ríkisstj. fyrir undanlátsemi við Breta, fyrir að gera samninga við Breta og veita þeim heimildir til þess að veiða innan þeirrar landhelgi, sem Íslendingar þá höfðu tekið sér, 12 mílna landhelginnar. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu á Alþ. 14. nóv. 1960, með leyfi hæstv. forseta: „En þó að ég ámæli ekki ríkisstj. og áfellist það ekki út af fyrir sig, að hún hefur tekið upp viðræður við Breta um þetta mál, þá var annað, sem ég tel fulla ástæðu til að átelja í sambandi við þær viðræður, sem ríkisstj. hefur tekið upp. Ég tel. að ríkisstj. hefði um leið og hún féllst á að taka upp viðræður við Breta um landhelgismálið, átt að lýsa því yfir, að ekki kæmi til mála nein minnkun fiskveiðilandhelginnar, að það kæmi ekki til mála nein innfærsla á landhelgislínunum, hvorki almennt né gagnvart neinni, einstakri þjóð. Hún átti að lýsa því yfir, að enginn undansláttur frá landhelgislínunni kæmi til greina í samningaviðræðum.“ Þetta sagði hæstv. núv. forsrh., áður en landhelgissamningurinn var lagður fyrir Alþ. og áður en honum varð ljóst, að með samningnum 1961 fékkst landhelgi Íslands stækkuð um rúma 5 þús. ferkm, auk þess sem hún var viðurkennd. Þegar svo samningurinn var til umr. á Alþ., sagði hæstv. forsrh. 2. mars 1961, með leyfi forseta: „Það hefur til þessa verið stefna íslenskra stjórnvalda, að landhelgina ætti að færa út með einhliða ákvörðun Íslendinga, en ekki með samningum við aðrar þjóðir, nema þá alþjóðasamþykkt. Þess vegna var margendurteknum tilmælum frá NATO-þjóðunum um að taka upp samninga um landhelgismálið vísað á bug. Slíkum tilmælum var einmitt hafnað með orðsendingunni 20 ágúst 1958. Nú eru hins vegar teknir upp samningar við Breta um stærð landhelginnar og um réttindi Bretum til handa í fiskveiðilandhelginni. Það eru ný og hættuleg vinnubrögð í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar. Hvenær hefðu Íslendingar getað fært fiskveiðilandhelgina út í 12 mílur, ef sú útfærsla hefði verið háð samningum við aðrar þjóðir.“ Þegar þessi ummæli hæstv. forsrh. eru borin saman við gerð ríkisstj. hans nú, verður ekki með sanni sagt, að þar hafi verið farið að hans ráðum samkv. fyrrgreindum ummælum. Nú er líka öldin önnur hjá Ólafi Jóhannessyni. Nú veitir hann ríkisstj. Íslands forsæti. Hegðun hans hefur líka verið með allt öðrum og skynsamlegri hætti en hann taldi 1960 og 1961, að hegðun forsrh. ætti að vera í slíku lífshagsmunamáli, eins og hann orðaði það þá. Nú telur hæstv. forsrh. eðlilegt að semja við Breta. Nú telur hann rétt að veita þeim réttindi til að veiða innan landhelginnar, meira að segja án þess, að þeir viðurkenni þá landhelgi, sem við höfum tekið okkur, hvað Bretar gerðu þó með samningnum 1961. Hæstv. forsrh. hugsaði þá ekki um nauðsyn á samstöðu í þessu lífshagsmunamáli. Það gerði enginn þáv. stjórnarandstæðingur. Þeir hugsuðu ekki heldur um samstöðu og þjóðareiningu í landhelgismálinu vorið 1971, þegar ríkisstj. Jóhanns Hafsteins beitti sér fyrir ákvörðun Alþ. um stækkun landhelginnar í minnst 50 mílur og ákvörðun um réttindi Íslendinga á hafinu umhverfis Ísland. Það var e. t. v. ekki hægt að ætlast til þess af hæstv. núv. forsrh., þá formanni stærsta stjórnarandstöðuflokksins, að hann þá hugsaði um samstöðu. Hann hafði þá verið í stjórnarandstöðu í 12 ár og gerði því allt hvað hann gat til þess að komast til valda. Þá var ekki nauðsynlegt að varðveita samstöðuna í landhelgismálinu, þá var sjálfsagt að búa til ágreining, ágreining um útfærsludag, en ekki víðáttu, og gera landhelgismálið að harðvítugu kosningamáli. Þannig er málflutningur framsóknarmanna í dag alger andstæða við málflutning þeirra 1961. Málflutningur þeirra í dag lýsir allt, sem þeir sögðu þá, sem óábyrgt tal manna, sem ekki höfðu þjóðarhagsmuni að leiðarljósi. En batnandi mönnum er best að lifa, og vonandi hættir Ólafur Jóhannesson ekki að hafa þá skoðun og beita sér fyrir henni, að sem víðtækust samstaða megi takast í mikilvægum málefnum þjóðar okkar, enda þótt ráðherrastólarnir á Íslandi verði honum þá ekki lengur falir. Á meðan hæstv. forsrh. leggur hart að sér og leggur ríka áherslu á samstöðu í þessu þýðingarmikla máli, hriktir í innviðum ríkisstj. Móttökurnar, sem hæstv. forsrh. fékk hjá tveimur ráðherrum sínum, er hann kom úr Bretlandsreisu sinni, eru með eindæmum. Ekki hafði ríkisstj. fyrr verið skýrt frá gangi mála en skotið var á fundi í þingflokki Alþb. og þar samþ. að hafna úrslitakostunum og dæma samningsdrögin óhæf, eins og Þjóðviljinn gerði. Sá trúnaður, sem forsrh. veitti ríkisstj., utanrmn. og þingflokkum Alþ. var rofinn af einum stjórnarflokkanna. Hvað var að gerast? Var samkomulagsgrundvöllur sá, sem forsrh, hafði meðferðis heim, svona slæmur? Voru þetta virkilega úrslitakostir? Þegar málið var skoðað ofan í kjölinn, kom í ljós, að forsrh. hafði lagt fram till. fyrir breska forsrh., sem hann gekk að svo til óbreyttum. Gátu það talist úrslitakostir, er gengið var að nær óbreyttum till. forsrh. Íslands? Eftir þingflokksfund Alþb. lýsir forsrh. því yfir, að hann mæli með samningsdrögunum og muni ekki vilja bera ábyrgð á því, ef þeim yrði hafnað, og gerði samþykkt þeirra þar með að fráfararatriði. Formaður Alþb., hv. þm. Ragnar Arnalds, gaf þá mjög snögglega út tilkynningu um, að hér hefði verið um misskilning að ræða. Auðvitað geta menn misskilið, ég tala nú ekki um, þegar skjöl eru hirt á erlendri tungu. Þegar hér var komið, leggur forsrh, síðan til, að utanrrh. verði falið að gera uppkast að samningi og sjálfsagt sé að reyna að fá fram breytingar frá samningsdrögunum. Allt gerist þetta fyrir opnum tjöldum, allt með þeim hætti, að bresk stjórnvöld geta fylgst með. Hverjum dettur svo í hug, að hægt hafi verið að ná fram breytingum á samningsdrögunum eftir háttalag ráðh. og þm. Alþb. svo og yfirlýsingu forsrh? Ég vek athygli á þessu hér, til þess að öllum sé ljóst, hverjir beri ábyrgðina á því, að ekki náðist fram breyting á samningsgrundvellinum, sem forsrh. kom með heim frá Bretlandi. Það er þingflokkur Alþb. með ráðh. sína í fararbroddi, sem ber þar á alla ábyrgð. Utanrrh. gekk síðan frá samningsuppkastinu. Það var óbreytt, það tókst ekki að fá inn hámarksafla, eins og þó hafði verið gert ráð fyrir. Það er aðeins í innganginum að samningnum, og þar stendur, að hámarksaflinn megi vera um 130 þús. tonn. Þegar utanrrh, hafði lokið samningsuppkastinu og í ljós kom, að engum breytingum hafði verið fram komið, héldu Alþb.-menn flokksráðsfund. Nú var mikill vandi á höndum. Nú skyldu flokksráðsmenn þeirra sjá, hversu snjallir ráðh. þeirra væru. Nú skyldi flokksráðsfundinum tilkynnt, að þeir yrðu að samþykkja þegjandi og hljóðalaust samningsuppdrögin óbreytt og kyngja öllum þeim stóru orðum, sem sögð höfðu verið um samningsdrög forsrh., þá fengju Alþb.-menn fulltrúa í samninganefnd þá, sem fjallar um endurskoðun varnarsamningsins og aðild Íslands að NATO. Þar með opinberuðu þeir Alþb.-menn það, sem reyndar hafði verið öllum ljóst, að landhelgismálið höfðu þeir alltaf hugsað sér að nota til þess að skapa sér betri áhrifastöðu í öryggis- og varnarmálum þjóðarinnar. Þegar þeir sáu fram á, að landhelgisdeilan við Breta yrði til lykta leidd og þeir yrðu að taka þátt í því að leysa hana og ekki væri lengur hægt að nota ofbeldisaðgerðir Breta á fiskimiðunum gegn Atlantshafsbandalaginu, skyldi stuðningur við lausn málsins notaður sem verslunarvara. Munu þeir hafa farið fram á það við forsrh. og utanrrh., að fyrir stuðning sinn við þá till., er hér liggur fyrir, fengju þeir fulltrúa í þá n., sem ég áður gat um. Í sjónvarpsviðtali nú fyrir skömmu neitaði hæstv. forsrh. því, að þessum málum hafi nokkuð verið blandað saman. Ekki að ég efist um hans svör, heldur hitt, að ég vildi gjarnan, að hæstv. forsrh. svaraði þessu hér á Alþ. Því langar mig til þess að spyrja hann, en ég sé, að hann er ekki hér inni í þingsölunum, hann er ekki langt fjarri, - mig langar til þess að spyrja hæstv. forsrh.: Voru Alþb.-mönnum í sambandi við afgreiðslu þessa máls gefnar einhverjar yfirlýsingar varðandi öryggis- og varnarmál þjóðarinnar? Það hefur alltaf komið fram af hálfu okkar sjálfstæðimanna, að við höfum viljað freista þess að leysa þá deilu, sem við höfum staðið í við Breta. Við lögðum á það áherslu, að í till. þeirri, sem Alþ. samþykkti 15. febr. 1972, væri kveðið á um samkomulagstilraunir við ríkisstjórnir Bretlands og Sambandslýðveldisins Þýskalands um þau vandamál, sem sköpuðust vegna útfærslu landhelginnar, og það var samþ. Afstaða fulltrúa Sjálfstfl. í utanrmn. hefur verið í samræmi við það. Við höfum í skýrum bókunum þar gert grein fyrir sjónarmiðum okkar, eftir því sem mál þetta hefur þróast, og jafnan aðvarað ríkisstj. og meiri hl. utanrmn., þegar okkur hefur sýnst út í ófæru stefnt. Það er ekki hægt að segja, að meiri hl. utanrmn. hafi hagað vinnubrögðum sínum út frá sama sjónarmiði, ef borin er saman afstaða meiri hl. utanrmn. til þeirrar till., sem hér er til umr., og afstaða meiri hl. á utanrmn.-fundi 26. sept. s. l., þegar fyrir lá forsenda niðurstöðunnar, sem nú liggur fyrir. Það er vissulega ástæða til að rifja upp utanrmn.-fund og afstöðu manna þar. Það er rétt, að það komi fram í þessum umr., hversu óviturlega meiri hl. utanrmn. vildi bregðast við, þegar landhelgismálið var á því stigi, að um slit á stjórnmálasambandi var að ræða, eða hyggja að bréfi því, er forsrh. Íslands hafði borist frá forsrh. Bretlands. Jafnframt því hafði forsrh. Íslands óskað eftir því við utanrmn., að hún léti álit sitt í ljós á því, hvort hyggja ætti að bréfinu og fresta stjórnmálaslitum eða hvort nm. teldu rétt að slíta stjórnmálasambandinu þá þegar. Hvernig brást utanrmn. við? Hverjar voru skoðanir utanrmn.- manna? Jú, það voru aðeins við Jóhann Hafstein, fulltrúar Sjálfstfl., sem töldum rétt að athuga betur, hvað fyrir forsrh. Bretlands vekti, og forsrh. Íslands ákvæði til þess stuttan frest. Aðrir nm. töldu ekki ómaksins vert að skoða málið, heldur lögðu til, að stjórnmálasambandi við Breta yrði slitið þá þegar næsta dag, og við það hafði utanrrh., er sat fundinn, ekkert að athuga. Það gerðist hins vegar næsta dag sem sjálfsagt var, að hæstv. forsrh. fór ekki að ráðum meiri hl. utanrmn., heldur till. minni hl. n. okkar Jóhanns Hafsteins. Hefði forsrh. farið að till. meiri hl. utanrmn., hefðu þeir ekki haft tækifæri til þess að mæla með þáltill. þeirri, sem hér er til umr. Tillagan hefði þá ekki verið á dagskrá, heldur slit á stjórnmálasambandi við Breta orðin og málið í enn verri hnút en áður. Ég hef hér stuttlega vikið að því, hvernig að þessum málum hefur verið staðið af hálfu sundurleitrar ríkisstj. og ríkisstjórnar meiri hl., enda má sjá það af verkum hennar. Ég er þeirrar skoðunar, að unnt hefði verið að ná mun hagstæðari samningum en hér eru lagðir fyrir. Að það hefur ekki tekist, er því að kenna, hverjir hafa haldið á málunum og hvernig. Ég mun þó greiða atkv. með till., sbr. nál. okkar í minni hl. utanrmn.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Hv. utanrmn. hefur fjallað um till. þá til þál., sem hér liggur fyrir um heimild fyrir ríkisstj. til að ganga frá bráðabirgðasamkomulagi við ríkisstj. Breta um veiðar breskra togara, og reynist vera algerlega á einu máli um að samþykkja þessa till. Engu að síður gerast þeir furðulegu atburðir, að n. skilar tvískiptu nál. Minni hl. n., fulltrúar Sjálfstfl. skila sérstöku nál., þó að þeir komist að nákvæmlega sömu niðurstöðu og aðrir nm., og það hefur nú þegar komið í ljós, af hverju þetta undarlega háttalag stafar. Það stafar af því, að þessum fulltrúum Sjálfstfl. er mikið í mun að koma á framfæri árásum á ríkisstj., ekki síst árásum á Alþb. Hér hefur verið vitnað mikið í það, að við ráðh. og þm. Alþb. og stofnanir okkar flokks höfum lýst óánægju okkar og andstöðu við þann samning, sem gera á við bresku ríkisstj., og menn hafa talið þetta vera með eindæmum, þessi framkoma hafi verið yfirgengileg, slíkt hafi aldrei gerst fyrr í íslenskum stjórnmálum. Ég held, að formaður Sjálfstfl. hafi komist svo að orði, að við Alþb.-menn höfum heitt kommúnistiskri ógnaraðferð, og við höfum fengið að heyra margt annað af þessu tagi. Ekki hef ég neitt á móti því, að hv. þm. Sjálfstæðisfl. haldi áfram að vitna í það, sem við ráðh. höfum sagt, eða það, sem Þjóðviljinn kann að hafa skrifað um þessi mál. Þeim er heimilt að vitna í allt það, sem ég hef um þetta sagt, eins og þeir vilja. En ég hef í sjálfu sér engan áhuga á því að skattyrðast við þá um þá atburðarás, sem hér hefur verið að gerast að undanförnu. Hún á að vera mönnum í fersku minni. Hins vegar finnst mér dálítið athyglisvert þetta sjónarmið, sem kemur fram hjá þeim, að það sé óeðlilegt að gera opinberlega grein fyrir ágreiningi, sem upp kann að koma innan ríkisstj. eða innan flokks. Þeir telja það annarlegt, óeðlilegt, óskynsamleg vinnubrögð. Þarna er komið að ákaflega veigamiklu atriði, ekki aðeins hér á Íslandi, heldur í öllum þingræðisríkjum, - atriði, sem hefur orðið æ meira vandamál að undanförnu. Og það er það, hvernig á að taka ákvarðanir, hvernig á að gera grein fyrir afstöðu til stórmála og hvernig á að ræða þau á opinberum vettvangi? Það er uppi krafa meðal almennings um það að opna stjórnmálaumræður miklu meira en gert hefur verið. Fólk er orðið ákaflega þreytt á því háttalagi, að það sé tekist á hak við luktar dyr, en fólkið í landinu fái ekkert að vita um það, sem gerist. En það hefur verið háttur í flestum þingræðisþjóðfélögum að vinna þannig að málum. Þegar flokkar hafa verið saman í ríkisstj., hafa þeir tekist á að tjaldabaki og ekki sagt fólkinu í landinu neitt um það, um hvað er deilt, um hvað er að ræða, en síðan komið fram með einhverja gervieiningu á eftir og sagt: Nú er allt í besta lagi. - Andstaða gegn þessu hefur verið að vaxa um allan heim, eins og menn hafa væntanlega tekið eftir, þeir sem eitthvað hafa fylgst með stjórnmálaþróun, því að afleiðing af þessu háttalagi, þessari leynd, þessari hræðslu við að ræða hlutina opinskátt við almenning, - afleiðing af því hefur orðið sú, að það hefur komið upp vaxandi gjá á milli stjórnmálamanna og almennings. Fólk telur sig verða fjarlægara og fjarlægara stjórnmálamönnunum, og það myndast þarna sívaxandi glufa á milli. Við sjáum þessa þróun, við þekkjum hana hér hjá okkur og við sjáum hana í löndunum umhverfis okkur. Ég þarf ekki annað en minna á ástandið í Bandaríkjunum um þessar mundir, hversu óhemjuleg gjá þar hefur myndast á milli fólksins í landinu og á milli þeirra manna, sem þar eiga að hafa pólitíska forustu, ein mitt vegna þess að þessir pólitísku forustumenn hvorki vildu né þorðu að gera opinherlega grein fyrir sínum málum. Þeir töldu sér henta að taka ákvarðanir sínar að tjaldabaki og í leynum. Og einmitt þetta pukur hefur svo leitt þá til hinna furðulegustu hluta, eins og allir vita, til beinna lögbrota og til þess, að í Bandaríkjunum er komið upp ástand, sem á naumast nokkurn sinn líka. Hið sama hefur verið að gerast t. a. m. á Norðurlöndum. Menn hafa tekið eftir því, hvað hefur verið að gerast í Danmörku nú að undanförnu. Þar er hreinlega um að ræða pólitíska upplausn. Og þessi pólitíska upplausn stafar alveg tvímælalaust af þessu, að það er orðið of langt bil á milli stjórnmálamannanna og fólksins. Stjórnmálamennirnir eru ekki nógu hreinskilnir. Þeir þora ekki að segja frá því, hvað þeir eru að takast á um. Þeir kjósa heldur að fela sig á bak við luktar dyr. Held ég, að það sé einhver mesta hætta, sem steðjar að þingræðisskipulaginu, ef þetta á að ganga svona áfram. Þá er mjög hætt við því, að þar gætu gerst mjög alvarlegir atburðir. Við Alþb.-menn erum fylgjandi opnum stjórnmálaumr. og við höfum reynt að miða okkar stjórnmálastarfsemi við það, að stjórnmálaumr. séu opnar og ákvarðanataka fari fram fyrir opnum tjöldum. Við höfum reynt að skipuleggja flokk okkar með tilliti til þessa. Við höfum gert hér sérstakar ráðstafanir til þess, að þar endurnýist menn í áhrifastöðum, við höfum reynt að dreifa valdinu og við höfum reynt að tryggja sem mest samband við óbreytta flokksmenn. Við viljum, að skoðanahópar eigi aðild að stofnunum flokksins, og við viljum hafa þennan sama hátt á í samskiptum við aðra flokka. Sjálfstfl. er hins vegar ákaflega lokaður flokkur. Þar takast valdaklíkur á bak við luktar dyr án þess að sjá ástæðu til þess að gera fólki grein fyrir því, um hvað er tekist á. Um þetta þekkjum við eitt ákaflega skýrt og einfalt dæmi. Við vitum, að nú um tveggja ára skeið eða lengur hafa tveir af helstu forustumönnum Sjálfstfl., hv. þm. Gunnar Thoroddsen og hv. þm. Geir Hallgrímsson, tekist harkalega á um það, hvor eigi að hafa forustu fyrir þessum flokki. En hvar hefur komið fram ágreiningur þessara tveggja manna? Hafa þeir gert grein fyrir því í Morgunblaðinu eða annars staðar, hvaða málefni það eru, sem þeir heita sér fyrir? Hafa menn séð það nokkurs staðar? Það er síður en svo. Þessi átök fara fram að tjaldabaki, þau eru falin, almenningur má ekki vita um þau, almenningur má ekki taka þátt í þeim átökum. Og hvers vegna er Sjálfstfl. svona lokaður flokkur? Hvers vegna verður hann svona hneykslaður, þegar aðrir leyfa sér að koma fram á opinberum vettvangi og gera grein fyrir ágreiningi um einstök mál? Það er vegna þess, að Sjálfstfl. er tvískiptur í eðli sínu. Hann hefur uppi lýðræðislegt kerfi, hann heldur sína landsfundi, það er kosið þar á eðlilegan hátt í áhrifastöður o. s. frv. En það er einnig annað kerfi í Sjálfstfl., og það er peningakerfið. Ég vænti þess, að margir þm. hafi hlustað á form. Sjálfstfl., hv. þm. Geir Hallgrímsson í beinni línu hér á dögunum. Hann var þar með getsakir um fjármál Alþb., sem lýstu betur drengskap þessa hv. þm., en því málefni, sem hann var að tala um. En hann sagði um fjármál Sjálfstfl., að Sjálfstfl. hefði styrktarmannakerfi. Það er rétt, Sjálfstfl. hefur styrktarmannakerfi. Það gerðist hér í tíð viðreisnarstjórnarinnar, að það var haldin einu sinni á ári vegleg samkoma í ráðherrabústaðnum, þar sem styrktarmönnunum var boðið til veislu til að þakka þeim fyrir þá fjármuni, sem þeir höfðu lagt til flokksins. Þarna komu helstu gróðamenn þjóðfélagsins, ýmsir helstu fjárplógsmenn þjóðfélagsins, og mannvirðingar þeirra voru metnar eftir því, hversu mikið þeir hefðu lagt fram til flokksins. Þarna voru efstir á blaði fulltrúar frá verktakafyrirtæki, sem heitir Sameinaðir verktakar og hefur m. a. það verkefni að tryggja ágóða af hernámsframkvæmdum á Keflavíkurflugvelli handa einkaaðilum og handa Sjálfstfl. Þessir menn greiða ekki styrki til Sjálfstfl. skv. þessu styrktarmannakerfi af hugsjón, heldur er þetta greiðsla fyrir veitta umbun af hálfu flokksins og trygging fyrir því, að þeir geti haldið áfram gróðaiðju sinni. Og í Sjálfstfl. er þetta peningakerfi miklu sterkara en lýðræðiskerfið. Þess vegna er unnið bak við luktar dyr í Sjálfstfl. Það, sem þar er ákveðið, þolir ekki dagsins ljós, og þess vegna verða forustumenn Sjálfstfl. ákaflega undrandi, þegar aðrir hafa djörfung til þess að skýra frá því fyrir opnum tjöldum, að þá greini á um eitt og annað. Þetta á ekki aðeins við um Sjálfstfl., heldur einnig um ríkisstj., sem Sjálfstfl. á aðild að. Það var dæmigert, hvernig staðið var að málum í tíð viðreisnarstjórnarinnar. Þar unnu saman tveir flokkar, Sjálfstfl. og, Alþfl. Þetta eru ákaflega ólíkir flokkar, ekki aðeins að upphaflegri lífsskoðun, heldur einnig voru þeir það, þegar þeir byrjuðu samstarf sitt. Þeir reyndu að halda því fram, að í þeirri ríkisstj., gerðist ekki neitt nema í fullri einingu. Við, sem fylgdumst með, vissum miklu betur. Við vissum, að það kom ákaflega oft upp mjög harkalegur ágreiningur í þessari ríkisstj. En stefnan var sú, að um þetta mátti þjóðin ekkert fá að vita, þetta átti allt saman að gerast að tjaldabaki. Fólkið sem kaus Alþfl., og fólkið, sem kaus Sjálfstfl., mátti ekkert vita um þessi vandamál, og hvernig úr þeim yrði leyst. Þetta er að sjálfsögðu fyrirlitning á lýðræðislegum vinnubrögðum. Þeir héldu, þessir tveir flokkar, að þeir mundu styrkjast á þessu, og kannske styrktust þeir á þessu fyrst í stað. En síðan urðu þessi vinnubrögð að alvarlegum veikleika, og það hitnaði sérstaklega á minni flokknum, Alþfl., sem aldrei mátti skýra frá því, hvers vegna hann hefði látið undan, og aldrei mátti skýra frá því, hvernig honum tókst þrátt fyrir allt að ná málum fram. Afleiðingarnar komu skýrt fram í síðustu kosningum. Það kom greinilega í ljós, að fólkið í landinu leit orðið á Alþfl. og ekki síst formann hans, hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason, sem halaklepp af Sjálfstfl., og hann galt meira afhroð en nokkur íslenskur flokkur hefur goldið í kosningum. Núverandi ríkisstj. hefur tekið upp önnur vinnubrögð á þessu sviði. Það kom þegar fram í málefnasamningi ríkisstj. Í honum var t. a. m. tekið fram, að þeir flokkar sem að stjórninni stæðu, hefðu mismunandi afstöðu til aðildar Íslands að Atlantshafshandalaginu. Og það voru rekin upp mikil hróp af forustumönnum Sjálfstfl. og Morgunblaðinu, þegar þeir sáu þetta. Þeir töldu þetta firn mikil, að menn skyldu viðurkenna það opinberlega, að þeir væru ósammála um jafnveigamikið atriði og þetta, og það væri ekki hægt að standa saman að ríkisstj., ef menn hefðu ekki hreina skoðun á þessu máli. Við höfum rætt ýmis ágreiningarefni fyrir opnum tjöldum, síðan þessi ríkisstj. var mynduð. Við höfum gert grein fyrir þeim ágreiningi, sem upp kom í okkar röðum í sambandi við gengislækkunina á s. l. ári. Við höfum gert grein fyrir ágreiningi, sem upp kom hjá okkur um það, hvernig við skyldi brugðist, þegar hin miklu áföll dundu á í Vestmannaeyjum. Og það hefur verið ágreiningur um meðferð landhelgismálsins, ekki aðeins nú að undanförnu, heldur einnig áður, m. a. skiptar skoðanir um það, hvernig ætti að bregðast við hugmyndum að senda fulltrúa til Haag. Um þetta hefur þjóðin öll fengið að vita. Að mínu mati er þetta ekki veikleiki, heldur mikill styrkur. Vissulega hefur þetta gefið Sjálfstfl. og Morgunblaðinu tækifæri til þess að henda þennan ágreining á lofti og nota hann á þann hátt, sem þessir aðilar heita í stjórnmálabaráttunni. Ég held, að menn eigi ekki að gleyma því, að haustið 1971 birtist boðarðalisti frá ungum sjálfst.- mönnum um baráttuaðferðir Sjálfstfl. 15. boðorðið hljóðaði svo orðrétt: „Ala jafnt og þétt á innbyrðis tortryggni vinstristjórnarflokka og stuðningsmanna þeirra.“ Þetta eru þau vinnubrögð, sem farið hefur verið eftir af Sjálfstfl. Og Sjálfstfl. hefur ímyndað sér, að þegar við höfum verið það hreinskilnir að gera grein fyrir ágreiningi í okkar röðum, þá væri hægt að nota þetta til að egna okkur, stuðningsmenn stjórnarinnar, upp hvern gegn öðrum. Aðferðin hefur verið vinnubrögð rógsins, sem Íslendingar hafa alltaf fyrirlitið hvað mest, eins og bókmenntir okkar eru gleggst sönnun um. Þessu verður að taka. Og það þarf raunar ekki mikla mannsparta til þess að taka vinnubrögðum af þessu tagi. Ef við, sem að núv. ríkisstj. stöndum, ættum að framkvæma þau ætlunarverk, sem við höfum tekið að okkur, þá hljótum við að hafa manndóm og drengskap til þess að standa af okkur þær árásir, sem lágkúrulegastar eru, ögranir, skjall og níð til skiptis um tiltekna forustumenn, þær Leitis-Gróu aðferðir, sem Sjálfstfl. og Morgunbl. beita dag hvern. En í þessu sambandi er þetta algert meginatriði og til skýringar á þeim umr., sem hér hafa farið fram í dag, að hér er um að ræða grundvallarágreining um það, hvernig á að haga stjórnmálastarfsemi, hvernig á að taka pólitískar ákvarðanir hvort það á að vera frammi fyrir fólkinu í landinu með þátttöku þess eða bak við luktar dyr. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem sagt hefur verið um afstöðu okkar Alþb.-manna til landhelgissamninganna, sem hér eru til umræðu. Þá afstöðu þekkja allir, og skoðanir mínar á þeim samningi, hafa ekki breyst vitundarögn. Hitt skulum við muna í því sambandi, að ef núv. stjórnarflokkar hefðu ekki unnið sigur sinn 1971, hefði landhelgin ekki verið stækkuð, þá væri landhelgin enn 12 mílur, og þá væri ekki um það að deila að semja um eitt eða neitt af veiðum utan 12 mílnanna. Við getum einnig fagnað því, að það var ekki Sjálfstfl., sem átti kost á því að gera samning við Breta. Ég hygg, að margir muni eftir því, að 4 dögum eftir að landhelgin var stækkuð kom grein í Morgunblaðinu eftir formann Sjálfstfl., þar sem hann bar fram þá kröfu, að samið yrði tafarlaust við Breta, vegna þess að það bæri sáralítið á milli. Því var sem sagt lýst yfir í Morgunblaðinu, að það væri hægt að fallast á kröfur Breta um veiðar innan 50 mílna landhelginnar með sáralitlum breytingum, eins og þær voru þá. Og hvers konar samningar hefðu það orðið í samanburði við þann, sem nú er verið að gera? Þessi afstaða Sjálfstfl. hefur auðvitað veikt aðstöðu okkar til allrar samningsgerðar við Breta í þessari deilu. Og það er fleira, sem hefur veikt samningsaðstöðu okkar, þ. á m. hinar sífelldu ferðir forustumanna Sjálfstfl. og þ. á m. formanns Sjálfstfl. til aðalstöðva NATO í leyniviðræður, sem aldrei hafa verið gefnar neinar skýrslur um. En sem sagt, um þennan samning sjálfan þarf ég ekki að ræða, það hefur verið gerð ítarleg grein fyrir afstöðu okkar til hans, og er óþarfi að endurtaka það. Engu að síður langar mig til að víkja að einu grundvallaratriði, sem fram kom í ræðu hv. þm. Bjarna Guðnasonar og raunar hefur komið fram í öðrum ræðum, og dagblaðinu Vísi, þegar borinn er saman þessi samningur og samningurinn frá 1961. Mér finnst röksemdafærsla hv. þm. Bjarna Guðnasonar um það atriði vera eitt með því afglapalegasta, sem ég hef heyrt hér á Alþingi. Við skulum muna eftir því, að landgrunnslögin frá 1948, sem samþykkt voru einróma hér á Alþingi, hafa til þessa verið grundvöllur okkar í allri landhelgisbaráttunni. Með þeim l. þá tókum við okkur rétt, lýstum yfir rétti okkar til alls landgrunnshafsins. Við vissum vel, að við voru ekki menn til að ná þeim rétti í raun þá, en við lýstum yfir, að þetta væri réttur okkar, og þá var það grundvallaratriði, að frá þessum rétti yrði ekki hvikað. Þegar samningarnir voru gerðir 1961, voru þeir í tveimur hlutum. Það var gerður samningur um veiðiheimild til Breta innan 12 mílna, og það var vel hægt að fella sig við þann samning. En það var gerður viðbótarsamningur. Og viðbótarsamningurinn kvað svo á, að Íslendingar mættu ekki stækka landhelgina út fyrir 12 mílur nema með leyfi Breta og V.-Þjóðverja eða eftir úrskurði Alþjóðadómstólsins í Haag. Með þessum samningi var verið að rjúfa lögin frá 1948. Það var verið að svíkja ákvæði þeirra. Það var verið að lýsa yfir því, að landgrunnshafið utan 12 mílna væri ekki eign Íslendinga, eins og áður hafði verið tiltekið í íslenskum lögum, heldur orðið alþjóðahaf. Þarna var um að ræða mjög alvarlegt afsal landsréttinda, sem við beittum okkur réttilega mjög harkalega á móti. Og þetta var meginástæðan til þess, að við snerumst þannig við þeim samningum, að við heimtuðum m. a. um þá þjóðaratkvgr., vegna þess að þegar verið er að gera samninga, sem skerða réttargrundvöll þjóðarinnar, þá á þjóðin heimtingu á að fá að greiða um það atkvæði í almennri atkvgr. Í þeim samningum, sem nú verða gerðir, er ekki um neitt slíkt að ræða, heldur algerlega gagnstætt. Við eigum mjög auðvelt með að gagnrýna ákvæði þessara samninga og benda á, að Bretar fá þarna miklu meiri réttindi en við höfum kosið. En við skulum einnig líta á þessa samninga frá dálítið stærri sjónarhóli. Hvað er að gerast með þessum samningum? Það er að gerast, að breska ríkisstj. sér sig til knúna til að semja um það við íslendinga, hvernig bresk skip megi haga veiðum sínum innan 50 mílna umhverfis Ísland. Breska ríkisstj. verður að undanskilja frystiskip og verksmiðjutogara. Breska ríkisstj. verður að skera niður 30 togara af öðru tagi, þ. á m. 15 þá stærstu. Breska ríkisstj. verður að virða ekki aðeins friðunarsvæði, heldur viss bátasvæði. Og breska ríkisstj. verður að fallast á að haga veiðum sínum eftir hólfum, sem að vísu aðeins eitt er lokað í senn, en engu að síður, hún verður að færa sig eftir tilteknum dagsetningum. Hvað merkir samningur af þessu tagi? Auðvitað merkir hann raunverulega, de facto, viðurkenningu Breta á landhelgi okkar. Bretar mundu aldrei láta sér til hugar koma að gera slíkan samning, ef þeir teldu, að um alþjóðahaf væri að ræða. Með þessum samningi eru þeir að lýsa yfir, að þeir virði landhelgi okkar í raun. Þegar þeir segja, að þetta sé ekki lögfræðileg viðurkenning, þá er það náttúrlega rétt. En það er ekki annað en gaspur. Með því að semja við okkur um það, hvernig þeir megi veiða innan 50 mílnanna, eru þeir að viðurkenna landhelgina.  Þetta er vitanlega meginatriði þessara samninga, að í þeim er fólgin mjög stórfelld, raunveruleg viðurkenning á landhelgi okkar. Í samanburði við það eru þau atriði, sem ágreiningur er um, minni háttar, - í samanburði við þetta stórfellda atriði. Ég var að sjálfsögðu samþykkur þjóðaratkvgr. um samninga 1961, vegna þess að þeir fólu í sér skerðingu á sjálfstæði okkar. En það er móðgun við heilbrigða skynsemi og dómgreind að telja þennan samning slíka skerðingu. Hann er það ekki, heldur er hann aukning á yfirráðarétti okkar. Og ég á þess vegna ákaflega auðvelt með að greiða atkv. gegn þessari brtt. hv. þm. Bjarna Guðnasonar. Ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. með þessari till., sem ríkisstj. flytur, og ég vil taka það skýrt fram í tilefni af því, sem menn hafa sagt hér, að með því að greiða atkv. er ég að taka á mig nákvæmlega sömu ábyrgð og hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson og aðrir ráðh. Ágreiningur um málið hefur verið skýr, og við höfum verið hreinskiptnir í samskiptum um þetta, en í þeim deildum felst engin tilraun til þess að firra mig þeirri ábyrgð, sem ég hef á mig tekið. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hélt því fram í ræðu sinni hér áðan, að við Alþb-menn hefðum gert landhelgismálið og hernámsmálið að einhverjum verslunarvarningi. Ég vil taka það skýrt fram, að þetta er uppspuni með öllu. Við höfum alltaf lagt á það mikla áherslu, að hér er um tvö aðskilin mál að ræða og verður ekki samið um annað á kostnað hins. Við Alþb.-menn höfum aldrei litið á landsréttindi sem verslunarvöru, hvorki pólitíska verslunarvöru né verslunarvöru, þar sem hægt er að reikna andvirðið í dollurum eða krónum. Þessi mál eru algerlega aðskilin. Út af fsp., sem þessi hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, beindi til hæstv. forsrh., - ég ætla að vísu ekki að fara að taka ómakið af hæstv. forsrh., - vil ég mjög gjarnan taka skýrt fram, að það hefur ekki af okkar hálfu verið farið fram á neinar yfirlýsingar frá hæstv. forsrh., hvorki nú né áður, um neitt annað en það, sem öll þjóðin þekkir og hefur verið gert fyrir opnum tjöldum. Ákvæði málefnasamningsins um það, að herinn eigi að fara burt af Íslandi í áföngum og að því skuli stefnt, að þeim brottflutningi verði lokið á kjörtímabilinu, - þetta ákvæði þekkja allir. Þetta ákvæði hafa menn heyrt, frá því að stjórnin var mynduð og það hefur ekki verið um að ræða neinar aðrar yfirlýsingar um það alla tíð, sem við höfum rætt þetta mál, en að við þetta verði staðið. Og ég vil mjög gjarna lýsa yfir því, að ég er ekki í neinum vafa um það, að allir þm. stjórnarflokkanna munu líta á það sem drengskaparskyldu sína að standa við þetta fyrirheit. Það hefur komið fram í ræðum manna, að ágreiningur um bráðabirgðasamninginn hafi veikt ríkisstj. Ég held, að þessu sé öfugt farið. Ég held, að við höfum gengið í gegnum talsverða eldraun þessa daga, og ég held, að við höfum styrkst við þessa eldraun. Ég hef a. m. k. orðið ákaflega áþreifanlega var við, að það er mjög einhuga afstaða vinstri manna um allt land og raunar ekki aðeins vinstri manna, heldur einnig manna, sem kosið hafa Alþfl. og Sjálfstfl., að þeir óska mjög eftir því, að þessi ríkisstj. haldi áfram störfum. Ég er þeirrar skoðunar, að við komum út úr þessari eldraun samstæðari og traustari en við höfum verið áður, einmitt vegna þess, að við höfum haft djörfung og manndóm til þess að ræða vandamál okkar fyrir opnum tjöldum. En mér er forvitni á að vita, hvernig Sjálfstfl. kemur út úr þeirri eldraun, sem hann er nú búinn að standa í meir en tvö ár.



Herra forseti. Ég held, að það megi leita lengi að jafnundarlegri ræðu og þeirri, sem verið var að ljúka hér áðan. Ég held, að þó að sami maðurinn hafi flutt þessa ræðu, hafi þurft a. m. k. fjóra persónuleika til þess að leggja efni til í ræðuna, svo oft fór hann í gegnum sjálfan sig. Ég get ósköp vel skilið eftir alla þá eldraun, sem átt hefur sér stað í heimilislífi Alþb. að undanförnu, að taugar þessa hæstv. ráðh. séu ekki upp á það allra besta. Og hann getur ekkert að því gert. Maður verður auðvitað að finna til með mönnum, sem eru lasnir, hvort sem það er til líkama eða sálar. Langur kafli þessarar ræðu fjallaði um það, á hvern hátt Sjálfstfl. efndi til veisluhalda. Og hann hreinlega laug því, þessi hæstv. ráðh., að Sjálfstfl. hefði á viðreisnarárunum haldið veislu fyrir styrktarmenn sína í ráðherrabústaðnum. Ég hef oft komið í þessa tveggja tíma veislu, sem haldin hefur verið. Hún hefur aldrei verið haldin í ráðherrabústað, og hún hefur ekki endilega verið miðuð við það, að flokkurinn væri í stjórnaraðstöðu, hún hefur alveg jafnt verið haldin, þótt flokkurinn hafi verið í stjórnarandstöðu. Hitt get ég skilið, að Alþb. og þessi hæstv. ráðh. sé kannske nokkuð öfundsjúkur yfir því, að sjálfstæðismenn skuli koma saman einu sinni á ári, en þeir í Alþb. ná ekki til sinna stuðningsmanna af þeirri einföldu ástæðu, að þeir munu flestir hverjir vera erlendis og erfitt til þeirra að ná. Það er gömul saga um mann, sem hafði framið afbrot og þurfti að beina athyglinni í aðra átt, - mann, sem varð á að stela smávegis, það var ekki stórt, og var farið að elta hann. Hann hljóp í aðra átt og kallaði: Grípið þjófinn. - Og auðvitað litu allir í þá átt, sem hann benti. Það er þannig með suma menn, þegar þeir eru komnir í mikla erfiðleika, þegar þeir hafa gersamlega orðið að snúa öllum staðreyndum við og standa uppi málefnasnauðir og allsberir, ekki spjör til þess að skýla þeirra málefnafátækt, þá grípa þeir til þessa sama ráðs, eins og pörupilturinn gerði, sem ég nefndi hér áðan. Þessi hæstv. ráðh. sagði: Það vita allir, hver afstaða mín er, og hún er óbreytt. - Það vita allir, hver afstaða Magnúsar Kjartanssonar og Alþb. var í októbermánuði, eftir að forsrh. kom heim. Hún var sú, að um tillögur Breta, sem hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson flutti hingað heim frá þeim fræga íhaldsmanni Mr. Heath, sögðu Þjóðviljinn og hv. síðasti ræðumaður: Tillögur Breta reyndust vera úrslitakostir. Ég er með úrklippu hér úr Þjóðviljanum. Og þetta er 18. okt. Svo segir hann: Það vita allir, hverjar mínar skoðanir hafa verið í þessu máli, og mín afstaða er óbreytt. - Og svo rétt áður en hann lýkur máli sínu segir hann: Ég ætla að greiða atkv. með úrslitakostum Mr. Heaths. Ég ætla að liggja hundflatur fyrir breska íhaldinu og breska ljóninu. - Svo segist hann vera með alveg óbreytta afstöðu til málsins. Það er orðið erfitt að skilja suma menn og þ. á m. þennan hæstv. ráðh. Þetta er greindur og gegn maður, en greindir menn geta líka orðið óskiljanlegir. Skal ég svo ekki eyða lengri tíma að þessari ræðu. Hér liggja fyrir tvö nál. í þessu máli. Annars vegar er nál., sem er ákaflega stutt. Ég verð að segja það, að stuðningsflokkar stjórnarinnar og Alþfl., sem hefur, frá því að þessi ríkisstj. var mynduð, verið oftast nær á rúmstokknum hjá þessari stjórn, þeir skila hér nál., sem er hálf önnur lína: „Undirritaðir nm. mæla með því að till. verði samþ. óbreytt.“ Ég hefði nú talið, að í stórmáli eins og þessu hefði átt að vera í þingsögunni eitthvað skráð um þetta mál, um gang málsins, annað eins hefur komið fram í þskj. þeirra manna, sem undir þetta nál. skrifa. Þeir hafa margir hverjir verið ósparir fyrr á árum að tala og skrifa, og þá á ég síst við frsm. n. og þó jafnvel allra helst form. n., sem talaði hér meira en flestir aðrir þm., til samans í 12 ár, en hefur eiginlega ekki látið heyra í sér, síðan núv. ríkisstj. var mynduð. En til þess að ekki valdi neinum misskilningi, tek ég fram, að ég á hér við Þórarin Þórarinsson aðalritstjóra Tímans. Hann hefur verið algerlega mállaus, síðan þessi ríkisstj. kom að völdum. Nál. fulltrúa Sjálfstfl. í utanrmn. hefur verið gert að umræðuefni af hv. 2 þm. Reykv. og sömuleiðis af hinum nm. flokksins í utanrmn. hv. 1. þm. Reykn. Ég get verið sammála þeim um margt í því nál., en þó kemst ég ekki að sömu niðurstöðu og þeir í sambandi við afstöðu til þessa máls. Að vísu segir í nál., að einstakir þm. Sjálfstæðisfl. geti ekki fellt sig við þessa till., eins og hún liggur hér fyrir, og er mér bæði mjög ljúft og skylt að segja í upphafi, áður en ég fer að ræða það, að ég tel mér heiður að því að vera einn í þeim hópi, sem mun greiða atkv. á móti þeim vanskapnaði, sem hér liggur fyrir. Skal ég síðar koma að þessu. Í hinum margumtalaða stjórnarsáttmála, sem hæstv. forsrh. hvatti okkur þm. til þess að lesa bæði kvölds og morgna, - ég hugsa, að það séu nú flestir hættir að lesa hann bæði kvölds og morgna og kannske sumir lesi hann ekki einu sinni í viku og kannske sjaldnar, - en í þessum stjórnarsáttmála segir um landhelgismálið, að ríkisstj. muni um landhelgismálið hafa samráð við stjórnarandstöðuna og gefa henni kost á að fylgjast með allri framvindu málsins. Ég ætla ekki að þreyta menn á því að fara að rifja í öllum smáatriðum upp hvað gerst hefur í landhelgismálinu, það hafa aðrir gert á undan mér, en hins vegar get ég ekki látið hjá líða að stikla aðeins á því helsta. Þegar náðist samkomulag hér á Alþingi um till. um útfærslu landhelginnar í 50 mílur, sem samþ. var með 60 shlj. atkv., var því lýst yfir af ríkisstj. eða talsmönnum stjórnarliðsins, að náið samstarf skyldi verða haft við stjórnarandstöðuna um framkvæmd þessa máls. Ég fyrir mitt leyti, hef ekki orðið var við, að það hafi verið staðið við þetta fyrirheit. Ég veit ekki annað en að 3 ráðh. hafi talað hvað eftir annað við lafði Tweedsmuir og hennar föruneyti, án þess að stjórnarandstaðan hafi nokkuð verið þar höfð með í ráðum. Ég veit ekki til, að þau sáttaboð, sem Íslendingar hafa boðið, hafi verið borin undir stjórnarandstöðuna. A. m. k. veit ég ekki til þess, að það hafi verið borið undir Sjálfstfl. Alþfl. getur vel svarað fyrir sig. Í öll þessi skipti, sem hér hefur verið rætt við erlendar þjóðir, hefur stjórnarandstöðunni ekki verið tilkynnt, fyrr en kannske hálfum mánuði eða þremur vikum eftir á, hvernig málin hafa staðið. Þetta er ekki að standa við stjórnarsáttmálann frekar en svo margt annað. Svo kemur hæstv. forsrh. hér á, fimmtudaginn og segir, að það hafi verið einróma eining Alþ. um málið, síðan Alþ. ákvað útfærsluna í 50 mílur með 60 atkv., þeir, sem þá einingu ryfu, ynnu ekki gott verk. Við ætlum nú að rjúfa þá einingu. Þá er ég sennilega einn í þeirra hópi, sem eru að vinna mjög slæmt verk, af því að ég vil ekki taka og éta ofan í mig þá till., sem forsrh. Íslands kemur með frá forsrh. Bretlands. Þá vinnur maður ekki gott verk. En það eru aðrir, sem eru kokvíðari og hafa sporðrennt stærri bitum en ég treysti mér til. Það hefur ekki staðið á núv. hæstv. stjórnarsinnum að ræða um samninginn frá 1961 og láta að því liggja, að þá hafi verið framin landráð. Ég minnist þess, að boðberar frelsis, sem héldu hæst kyndli frelsisins, töluðu ekki þannig fyrir síðustu kosningar eins og þessi samningur segir til um. Ég man bara eftir úr mínu eigin kjördæmi, hvað þeir héldu frelsiskyndlinum hátt á loft. Þá hefði ekki verið sagt, að það ætti eftir að ske friðarins vegna að liggja hundflatir fyrir Bretum. Og þar gekk enginn lengra en fyrrv. sálufélagi og flokksbróðir Bjarna Guðnasonar, Hannibal Valdimarsson. Skal ég koma nánar að því síðar. Við skulum líta aðeins á samninginn frá 1961, á þennan landráðasamning, sem þeir hafa mest talað um í öll þessi ár. Hvað gerðist þar? Það var vinstri stjórn, sem færði landhelgina út 1. sept., en hún var hlaupin frá í des. Þarna er einn af þeim, sem köstuðu sér fyrir borð, hlupu frá öllu saman. Af hverju? Það var ekki út af landhelgismálinu, það var vegna þess, að efnahagsmálin voru komin í mestu óreiðu, þau voru komin í sjálfheldu, alveg eins og þau eru komin núna. Það er ekkert eftir nema hlaupa frá núna, þau eru komin þannig. Það má aldrei hleypa sumum mönnum að því, sem heita peningar. Þess vegna er komið sem komið er. Og það er þetta, sem greindir menn í þessu stjórnarliði sjá og vita, hvað er fram undan, þó að séu þar menn, sem ekkert skilja. Hvað gerðist, þegar þessi samningur var gerður? Þá var gerð sú breyting frá útfærslunni 1. sept. 1958, að landhelgin var með samningi við Breta stækkuð um hvorki meira né minna en 5065 ferkm. Um það náðist samkomulag. Það hafði mikið að segja á svæðinu út af Húnaflóa að stækka landhelgina vegna breytinga á grunnlínupunktum um rúmlega 970 ferkm. Það hefur líka mikið að segja út af Vestfjörðum að stækka landhelgina um 1030 ferkm. Það hafði líka mikið að segja að gera breytingu hér í Faxaflóa og stækka landhelgina um 860 ferkm. Og það hafði mjög mikið að segja að stækka landhelgina í nánd við Vestmannaeyjar um 2200 ferkm. Þetta skiptir verulegu máli. Svo ætla ég að koma að veiðiheimildum Breta, sem voru samkv. þessum samningi í 3 ár. Þegar ákvæðið um heimild Breta til veiða milli 6 og 12 mílna er athugað, verður að taka tillit til þriggja atriða, sem þá skiptu meginmáli. 1) Grunnlínubreytingarnar, sem ég hef áður getið um. 2) Þau svæði, sem algerlega eru undanskilin og bresk skip gátu aldrei stundað veiðar á. 3) Hinn takmarkaði tími á hverju ári, sem veiðarnar voru leyfðar. Þetta er töluvert annað eða það, sem er boðið upp á nú í þessum samningi. Á svæðinu frá Horni að Langanesi var gerð mikilvæg grunnlínubreyting á Húnaflóa, og enn fremur var svæðinu milli Grímseyjar og lands öllu lokað. Sama gilti um svæðið umhverfis Kolbeinsey, en þar var oft mikið magn af smáfiski. Um þriggja ára skeið eða meðan samningstímabilið stóð var breskum skipum hins vegar leyft að stunda veiðar annars staðar á þessu svæði á milli 6 og 12 mílna, en þó aðeins 4 mánuði á ári hverju á tímabilinu júní-september, þannig að samanlagður tími þeirra innan 12 mílna markanna var eitt ár, þó að samningstímabilið tæki þrjú ár. En nú í þessum samningi, sem um er að ræða, eru veiðar breskra togara leyfðar umhverfis allt landið upp að 12 mílum, að undanskildu hafsvæðinu frá Bjargtöngum að Horni, þar að 20 mílum og á meginhluta Austfjarðasvæðisins að 20 mílum, að undanskildum tveimur mánuðum. M. ö. o.: það eru öll svæði opin í 10 mánuði á ári eða samtals 20 mánuði, á móti einu ári, eins og þessi svæði, sem ég var að nefna hér áðan á samningstímabili, sem tók 3 ár. Á veiðisvæði Austfjarðabáta frá Langanesi að Meðallandssandi hafði grunnlínubreytingin sunnan Langaness mikla þýðingu. Fyrir Austfjörðum og Suðausturlandi voru veiðar breskra skipa leyfðar milli 6 og 12 mílna misjafnlega langan tíma á tímabilinu maí til desember. Samanlagt var þessi tími 2 ár. En vegna grunnlínubreytingarinnar var verulegur hluti svæðisins á milli 6 og 12 mílna utan við núverandi 12 mílna mörk. Á miðsvæðinu milli Glettinganess og Setuskers við Reyðarfjörð voru veiðar breskra skipa leyfðar á milli 6 og 12 mílna í 6 mánuði á ári hverju, mánuðina janúar til apríl og júlí og ágúst. Og samanlagður tími á þessu svæði var 11 ár. Á syðsta svæðinu, sem nær frá Setuskeri að Meðallandsbug, var breskum skipum heimilað að veiða milli 6 og 12 mílna í 5 mánuði, mars til júní. Þegar komið var að svæðinu frá Mýrnatanga austan við Vestmannaeyjar, var breskum skipum heimilað að veiða í 5 mánuði á ári, apríl til ágúst. En þegar komið var að miðunum umhverfis Vestmannaeyjar og Selvogsbanka, þá gætti fyrst hinnar stórkostlegu breytingar, sem gerð var á grunnlínunum. Fengust við það 2200 ferkm, og var breskum skipum heimilað að veiða á þessu svæði á tímabilinu mars til maí á ári hverju um 3 ára bil. Samanlagður tími á því svæði nam því samtals 9 mánuðum á þessum þremur árum. Frá Geirfugladrangi að Bjargtöngum hafði grunnlínubreytingin mikið að segja fyrir veiðar í Faxaflóa og á Breiðafirði. Þar voru þrjú svæði algerlega lokuð til verndar þorsknetaveiðum: í fyrsta lagi út af sunnanverðum Faxaflóa, í öðru lagi út af Snæfellsnesi og í þriðja lagi út af Breiðafirði. Öll voru þessi svæði og eru þýðingarmikil vegna þorskanetaveiða. Utan þessara lokuðu svæða var breskum skipum heimilað að stunda veiðar á milli 6 og 12 mílna um 3 ára skeið á tímabilinu mars til maí eða samanlagt í 9 mánuði. Svo kemur loks svæðið undan Vestfjörðum frá Bjargtöngum að Horni. Þar var breskum skipum bannað að veiða innan 12 mílna marka. Því svæði var algerlega lokað með þessum landráðasamningi, sem oft hefur verið kallaður svo. En hvað er aftur nú með þessi hólf? Hvernig er því varið nú í sambandi við afgreiðslu á þessu máli, sem hér liggur fyrir til umr? Jú, Lúðvík Jósepsson og Einar Ágústsson og Magnús Torfi lögðu fram síðast í vor samkomulagsgrundvöll við „lafðina“ margumtöluðu, þar sem þeir skiptu veiðum í 6 svæði umhverfis Ísland, og ég hef alltaf furðað mig á því, hvernig þessi svæði urðu til. Í raun og sannleika er eitt svæðið svo lítils virði, að það tók ekki að kalla það svæði. Það svæðið, sem þeir merktu E, þegar þeir fóru með þetta á fund lafðinnar. Það er svæðið frá Melrakkasléttu og austur fyrir Vopnafjörð. Stærsti hlutinn af þessu svæði er friðað svæði í mánuðunum apríl til júní, en lítill hluti er aftur opinn. Þeir lögðu til, að öll þessi svæði yrðu opin í 8 mánuði á ári, en lokuð í 4. Þetta eina svæði ætti í raun og veru að vera annað hvort með Austfjarða- eða Norðurlandssvæðinu, því að hér er ekki um nema sáralitla veiði breskra togara að ræða. En það kannske fer betur á því, þegar sagt er, að nú skuli loka í tvo mánuði, að mega loka þessu litla svæði, sem litla sem enga þýðingu hefur. Það má því segja, að allt sé opið fyrir Breta, - opið í báða enda eins og stjórnin. En ef við lítum nánar á þessi svæði, þessi hólf, sem kölluð eru, þá vitum við það og þekkjum það vel, og það veit hæstv. sjútvrh. vel, að þar kemur fyrst og fremst ágengni breskra togara á tvö svæði. Í fyrsta lagi er svæðið, sem merkt er A, svæðið frá Bjargtöngum að Horni, svæðið, sem í samningnum 1961 var undanskilið, þar sem Bretum var ekki leyft að veiða, ekki einn einasta fisk innan 12 mílna. Þangað á nú að hleypa togurunum í 10 mánuði á ári í tvö ár. Það á að undanskilja 2 mánuði eins og önnur svæði að 20 mílum. Ríkisstj., sem stóð að samningunum 1961, viðurkenndi fullkomlega sérstöðu þessa svæðis. Við vitum það, að við þá þróun, sem hefur orðið í landhelgismálunum, þegar landhelgin var færð út úr 3 mílum í 4 mílur, þegar lokað var fjörðum og flóum hér syðra, þegar landhelgin var færð út í 12 mílur, þá fengu fiskimenn á þessu svæði, þegar fært var út úr 3 mílum í fjórar, aðeins þessa 1 mílu, þegar fært var úr 4 mílum í 12, þá fengu þeir aðeins 2 mílur. Grunnlínupunktar breyttust ekki, það gerir legan á þessum skaga. Þess vegna var tekið fullt tillit til þess við þessa samninga, sem nú hefur ekki verið gert. En í vaxandi mæli er nú stefnt að því, að Bretar veiði sem mest á þessu tiltekna svæði. Ég þori að ábyrgjast, að það er ekki fjarri sanni að segja það, eftir að þessi samningur er orðinn að veruleika, að þá muni breskir togarar sækja um 50–55% af þeim afla, sem þeir veiða innan 50 mílna, á þetta svæði. Ég þori að fullyrða það. Mér þætti gaman að sjá hæstv. sjútvrh. koma með kenningu, sem afsannaði það, að þetta væri nærri sanni. Svæði, sem fer næstverst út úr þessu, er Austfjarðasvæðið, D-svæðið, en það er ekkert nálægt því jafnstórt eða vegur jafnmikið og þetta svæði, sem ég var að nefna hér áðan. B-svæðið frá Bjargtöngum og suður að Vestmannaeyjum hefur nokkuð að segja á tilteknu tímabili, sérstaklega fyrir mánuðina mars og apríl, þá er það mjög illt, að breskum togurum sé hleypt inn á þetta svæði. Á árinu 1959 var aflamagn á Vestfjörðum komið niður í 12,2% af heildaraflamagni á landinu, þá var útgerðin þar algerlega að gefast upp. Bátarnir voru seldir í burtu hver af öðrum vegna þess, að við þær aðgerðir, sem áður voru gerðar í landhelgismálinu af eðlilegum ástæðum við það að loka fjörðum og flóum, þá sóttu erlend veiðiskip mest á þetta svæði og hreinlega skröpuðu upp fiskinn á miðum bátanna. En þannig hagar til á þessu svæði, að flest fiskimiðanna eru utan við 40 mílur á vetrarvertíð hjá stóru bátunum, svo að það kemur að litlu gagni, þó að útfærslan sé 20 mílur, nema þá á tilteknum tímum árs fyrir hina smærri báta, og þarf auðvitað að meta það. En hvað hefur svo skeð síðan 1959? Það fer að lagast, þegar svæðið var friðað innan 12 mílna fyrir erlendum veiðiskipum. Það fer að hyggjast upp aftur útgerð á öllu þessu svæði. Og á síðustu vetrarveríð var landað á Vestfjörðum 21800 lestum af fiski, bæði af togurum og bátum, og um 98% af þessum afla var í 1. flokki og frystur að stærstum hluta í neytendapakkningar fyrir Ameríkumarkað, enda eru Vestfirðingar, sem eru um 4,7% af þjóðinni, nú með 26% af heildarframleiðslunni miðað við magn, en hærri, ef miðað er við verðmæti, að undanskildum loðnuafla. Hvað verður, þegar togurunum verður aftur hleypt inn 10 mánuði á ári? Ætla þm. Vestf. virkilega að gleypa þetta í einu lagi? Ætla þeir að svíkja það fyrirheit, sem þeir gáfu fyrir síðustu kosningar, þegar þeir þá voru að biðla til kjósenda um að kjósa sig, því að engir menn væru harðari í landhelgismálinu og mundu standa betur og fastar á rétti vestfirskra sjómanna en þeir? Það væri ekki hægt að treysta frambjóðendum Sjálfstfl. til þess, þeir mundu engan veginn standa sig. Hvað ætla þeir að gera nú? Ætla þeir að kyngja þessum bita? Hvað sagðirðu, Hannibal?  Það var samtal við einn af þm. Vestf., honum var gert svo hátt undir höfði í Alþýðublaðinu að birta við hann samtal á forsíðu 23. okt. Ég held, að fæstir af þm. kratanna komist á forsíðuna, nema þá ef það er Gylfi. Það var breytt út af vananum við þennan þm. Og hann segir, í þessu samtali: „Ég lít ekki á till. Heaths, sem nefndar hafa verið grundvöllur að lausn landhelgismálsins, sem úrslitakosti, eins og sumir hafa nefnt það .“ Þetta var Karvel Pálmason, Vestfirðinga þm. SF. Hann segir: „Aftur á móti hef ég ekki tekið endanlega afstöðu til þessa máls, en eins og grundvöllurinn liggur fyrir í dag, þá tel ég ekki rétt að samþykkja hann óbreyttan.“ Það er alveg eins og Magnús Kjartansson, það er óbreytt skoðun auðvitað. Þetta fara nú að verða kúnstugir karlar, þessir stjórnendur. Ég held, að það sé útilokað annað en að segja, að á þennan samning, sem hér liggur fyrir, vanti bæði upphaf og endi, m. ö. o.: hann er opinn í báða enda, og ég harma það, að allir fulltrúar Alþingis í utanrmn. skuli mæla með samþykkt þessa samnings. Ég er þeirrar skoðunar, að það hefði verið auðvelt að ná þessum samningi og betri samningi fyrir tæpu ári, og það hefði aldrei þurft til þess að koma, að herskipafloti hennar hátignar hefði siglt inn í íslenska landhelgi, ef rétt hefði verið á málum haldið og ef tekið hefði verið á málunum af festu frá hendi ríkisstj., en það hefur ekki verið gert. Það hefur ekki enn þá verið skýrt frá því, hvort Bretar ætla að viðurkenna 50 sjómílna fiskveiðilögsögu að samningstíma loknum, eða má búast við að floti hennar hátignar sigli aftur inn fyrir 50 sjómílur og verndi breska veiðiþjófa, eins og hann hefur gert nú undanfarna mánuði? Ég vænti þess, að hæstv. forsrh. eða einhverjir undirsátar hans svari þessu. Og ég spyr einnig: Hvað verður gert við þá togara, sem brotið hafa íslenska fiskveiðilögsögu, frá því að hún var færð út 1. sept. 1972, og sagt er, að allir séu skráðir hjá Landhelgisgæslunni? Var gert um þetta raunverulegt samkomulag á einhvern hátt? Ef ekki, hver er þá skoðun hæstv. dómsmrh.? Á að taka í djöfsa, þegar þeir koma, og sekta þá eða á að sleppa þeim og láta eins og ekkert hafi í skorist? Ég vil fá að vita það. Við þm. eigum kröfu til að fá að vita hreinskilnislega og undanbragðalaust, hver er skoðun hæstv. forsrh. og ríkisstj. á þessu máli. Hvað um frekari friðunarsvæði? Hæstv. núv. sjútvrh. er ósköp lítill friðunarmaður. Hann hefur staðið sig illa í þeim efnum. Ég er ekki að segja, að hann standi sig illa í öllum efnum, en hann hefur staðið sig illa þar. Hvað er búið að gera núna með þessum samningum? Verður ekki að leita á náðir Breta, ef það á að fara út í frekari friðunaraðgerðir innan 50 mílna? Verður ekki að fara þá aftur og spyrja þá, hvort það megi, hvort þeir ætli að virða nýjar friðunaraðgerðir eða ekki? Hvað er með lokuðu hólfin? Ég á sæti í stjórn L. Í. Ú., sem samþykkti með yfirgnæfandi meiri hluta, því miður, að mæla með þessum samningi. Var sagt, að Landssambandið ætti að gera till. um það, hvaða hólf skyldu vera opin á hverjum tíma þessa tvo mánuði. Svo kemur það á daginn, að þetta er allt ákveðið úti í London. Þetta er eitt af því, sem hæstv. forsrh. kemur heim með í bréfinu frá Mr. Heath. Hver bar fram þetta tilboð um hólfin 6 lokuð í 2 mánuði í maí í vor? Voru allir ráðh. í samninganefndinni sammála um það boð? Voru þessi hólf búin til að frumkvæði hæstv. sjútvrh., eða átti einhver annar aðild að því? Það er líka furðulegt, finnst mér, þegar slíkur samningur er gerður sem þessi, að það er ekki minnst á, að Bretar falli frá mótmælum sínum varðandi tollaívilanir innan EBE. Það er þó gert í sambandi við samninginn við Belgíu. Það var um það talað, að Belgíumenn hreyfðu ekki mótmælum við beiðni íslendinga. Það er ekkert um það hér gagnvart Bretum. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég tel mig einn í þeirra hópi, sem hefðu viljað semja við Breta, en ekki hlíta afarkostum. Ég tel þennan samning vera afarkosti. Ég tel hér vera komið með samning, sem sé engan veginn hægt að ganga að. Hann teflir lífi og starfi manna á ákveðnum svæðum í hreinan voða. Hæstv. forsrh. segir í Landshorninu í sjónvarpinu að 4 af hverjum 5 á Vestfjörðum séu samþykkir þessum samningi. Ég efast ekkert um, að hæstv. forsrh. getur fundið 4 taglhnýtinga, sem séu sammála því, að þessi samningur sé gerður, en ekki, að 80% Vestfirðinga séu með samningnum. Þá vil ég segja. Ef hæstv. forsrh. hefur verið jafnauðtrúa úti í London og hann er á þessar sögusagnir, þá skil ég vel, hvers vegna ekki er um betri samning að ræða en hér liggur fyrir. Hæstv. sjútvrh. er sennilega hraustasti maður, sem situr í ráðherrastól, ekki aðeins á Íslandi, heldur sennilega í allri veröldinni. Maður, sem er búinn að tala jafndigurbarkalega, frá því að hann kom í ráðherrastól og raunar áður, maður, sem búinn er að gefa jafnmargar yfirlýsingar og hann hefur gefið, - ég skil ekki það ofboðslega kok að geta komið þessu öllu niður. Þetta kok er alveg einstakt fyrirbrigði. Ég hygg, að það fari ekki á milli mála, af hverju það er, að ég er á móti þessum samningi. Það er sérstaklega fyrir það, að ég tel það mikla vanvirðu fyrir Ísland og Íslendinga, að þegar íslenskt varðskip tekur breskan togara innan 50 mílnanna, þá á íslenski lögreglumaðurinn að kalla á breskt eftirlitsskip til þess að láta það sannprófa, að þeir kunni að stinga út á korti. Þetta finnst mér vera mesta óhæfan af öllu. Og hvað sem líður túlkun hæstv. forsrh. á því, tek ég alveg undir orð Bjarna Guðnasonar hér áðan um þessi efni. Ég tel það fráleitt og í rauninni til skammar að bjóða Alþ. Íslendinga upp á það að samþykkja slíkt ákvæði. Hitt er svo stórt mál og mikið, hvernig á að haga veiðum innan þessarar margumtöluðu fiskveiðihólfa. Hvað sem líður störfum byggðanefndar og öðrum verkefnum til þess að efla byggð landsins, þá má mikið gera á móti til þess að vega upp á móti þeim ósóma, sem á nú að framkvæma sérstaklega gagnvart þeim byggðarlögum, sem verst eru sett hvað það snertir að halda fólkinu þar heima og hafa goldið mest afhroður á liðnum árum. Þetta er ekki sú byggðastefna, sem var lofað, þegar þessi ríkisstj. var mynduð, að horfa engan veginn á það, sem kemur til með að gerast á þessum svæðum. Þrátt fyrir allt, sem þið hafið sagt um samninginn frá 1961, þá hefðuð þið átt að taka hann þó til fyrirmyndar hvað þetta snertir.



Herra forseti. Till. sú, sem hér er til umr., er sannarlega þess eðlis að eðlilegt er, að um hana verði nokkrar umr. Eðli málsins samkv. ætti að mínum dómi fyrirsögn hennar alls ekki að vera: Till. til þál. um bráðabirgðasamkomulag við ríkisstj. Bretlands, heldur miklu fremur: Till. til þál. um áframhaldandi undanhald ríkisstj. í landhelgismálinu eða uppgjöf, því að það er hið raunverulega efni till. Ekki aðeins alþm., heldur þjóðin öll minnist án efa kokhreysti hinna stóru orða, sem núv. stjórnarliðar viðhöfðu í landhelgismálinu, þegar þeir í síðustu kosningum voru að blekkja kjósendur til fylgis við sig. Við minnumst öll staðhæfinga þeirra og fullyrðinga og hinna stóru orða, svo sem: 50 mílurnar eru fyrir Íslendinga eina, ekkert að gefa eftir, samningar eru svik og loks margendurteknar fullyrðingar hæstv. sjútvrh., hæði hér á Alþ. og í fjölmiðlum, um, að landhelgismálið væri algert innanríkismál og kæmi engum öðrum við. Það væri án efa hægt að standa í þessum ræðustól í marga klukkutíma og rifja upp öll hin stóru orð stjórnarliða í sambandi við landhelgismálið og fletta ofan af blekkingum þeirra. En ég vil ekki tefja störf alþ. á því, þar sem ég tel, að það liggi alveg ljóst fyrir, að stjórnarliðið allt er með þeirri þáltil., sem hér liggur fyrir, á einu bretti að éta ofan í sig öll sín stóru orð og fullyrðingar í sambandi við landhelgismálið. Ég tel alveg tvímælalaust, að hér sé um svik að ræða hjá stuðningsmönnum stjórnarliðsina gagnvart því fólki, sem þeir fengu til þess að greiða sér atkv. í síðustu kosningum, og þá ekki síst þm. kommúnista, og ætla ég ekki að ræða frekar í bili hina pólitísku hlið málsins, en snúa mér að efni till. og aðdragandanum að því samningsuppkasti, sem fyrir Alþ. er lagt. Um aðdragandann að samningsuppkastinu vita raunar allir. Allt frá fyrsta degi útfærslunnar hefur ríkisstj, verið á undanhaldi í landhelgismálinu. Allar tilraunir hæstv. utanrrh. til þess að ná heiðarlegum og viðunandi samningum við Breta og Þjóðverja hafa runnið út í sandinn vegna undirferlis og lævísi kommúnista, sem allir vita, að jafnt nú eins og árið 1958 hafa stefnt markvisst að því að nota landhelgismálið að yfirskyni til þess að koma á harðsnúnum ágreiningi á milli Íslendinga og Breta, og sennilega hefur aldrei verið skálað með meiri hrifningu fyrir þessum herrum uppi í Garðastræti heldur en þegar þeim hafði tekist að láta ríkisstj. Íslands halda þannig á málinu, að Bretar töldu sér stætt á því að senda herskip sín í annað sinn inn í íslenska fiskveiðilögsögu. Það, sem ég tel, að hafi verið veikleiki hæstv. forsrh. í sambandi við landhelgismálið alla tíð, er að hann hefur alls ekki gert sér grein fyrir, hvað raunverulega var að gerast í málinu í hans eigin herbúðum, í stjórnarráðinu. Hefði hann fyrr tekið á sig rögg og sett ráðh. kommúnista útúr málinu, tekið það í sínar eigin hendur, hefði hann að mínum dómi alveg án efa getað lagt miklu hagstæðari samningsgrundvöll fyrir Alþ. heldur en hann nú gerir. Loksins þegar hann gerði sér þetta ljóst, og hann sem forustumaður ríkisstj. kominn á undanhald, jafnvel beinan flótta í málinu, getur hver sagt sér það sjálfur, í hvaða samningsaðstöðu sá aðili er, sem þannig er ástatt fyrir. Og það, sem verra var og gerði forsrh. Íslands enn veikari í viðræðum við forsrh. Breta, var, að hann virðist hafa einblínt of mikið á undanhald íslensku ríkisstj., en ekki gert sér grein fyrir, að þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir allt undanhald íslensku ríkisstj. áttu Bretar í nokkrum erfiðleikum og voru að koma sér í sjálfheldu, bæði vegna þrýstings frá vinaþjóðum sínum, sem þeir urðu að hafa góð samskipti við, og einnig og ekki síður vegna þess, að þeirra eigin skipstjórar voru í vaxandi mæli að slá slöku við og leita á önnur mið en hér við land. Þetta kemur berlega í ljós, ef skoðuð er skýrsla Landhelgisgæslunnar um tölu breskra togara hér við land á undanförnum árum. Ég hef fengið útdrátt úr þessum skýrslum fyrir árið 1971, 1972 og 1973 og tekið þar út tölur breskra togara miðað við talningu í mars, júní og nóv. ár hvert, og samkv. skýrslunni var tala breskra togara hér við land á þessu tímabili sem hér segir: 1971 er á þessum mánuðum, sem ég gat um, um 7 talningar að ræða. 2. mars eru við Íslandsstrendur 35 breskir togarar, 10. mars 45, 20. mars 47, 31. mara 71, 8–9. júní 53, 23. júní 83 og 5–8. nóv. 47. Meðaltal breskra togara að veiðum hér við land á þessu tímabili samkv. þessum talningum eru 55 skip. Ef teknar eru nákvæmlega sömu tölur 1972, þar er um 6 talningar að ræða, kemur út, að þá er tala breskra togara hér við land komin niður í 48 skip. Ef við tökum út talninguna 1973 yfir þessa sömu mánuði, þá er tala breskra togara hér við land komin niður í 43 skip. Þetta sýnir glögglega, að Bretar voru á beinu undanhaldi hér við land vegna afstöðu og aðgerða Landhelgisgæslunnar. Eins og þarna kemur fram, hefur breskum togurum hér við land á undanförnum árum fækkað, eins og ég sagði, úr 55 árið 1971 að meðaltali, meðan veiðar voru óhindraðar og í 43 nú á þessu ári, þrátt fyrir herskipaverndina. Þetta hefði hæstv. forsrh. svo sannarlega átt að gera sér ljóst fyrir viðræðurnar við Breta og marka afstöðu sína við þetta sjónarmið einnig, en ekki einvörðungu að einblína á undanhald og þá sjálfheldu, sem íslenska ríkisstj. var búin að koma málinu í. Ég tel nú rétt að snúa mér að efnishlið þeirrar till., sem hér liggur fyrir, og samanburði á samkomulaginu frá 1961 við það samningsuppkast, sem við nú erum að ræða. Áður en einstakar greinar orðsendingar utanrrh. til sendiherra Bretlands eru teknar til athugunar, verður ekki hjá því komist að benda á, að eitt grundvallaratriði vantar inn í samningsuppkastið. Það er viðurkenning Breta á 60 mílna útfærslunni. Þetta var grundvallaratriði í samkomulaginu frá 1961, en vantar í þennan samning, og má segja, að þetta atriði eitt út af fyrir sig hefði átt að nægja til þess, að Íslendingar hefðu ekki verið til viðtals um neinar tilslakanir Bretum til handa, og geri þetta samningsuppkastið raunverulega að hálfgerðu eintali Breta við Íslendinga, þar sem þeir setja fram óskalista sinn. Skal ég þó á þessu stigi ekki fara nánar út í þetta, en geri ráð fyrir, að ég komi að því síðar, þegar gerður verður samanburður á samningsuppkastinu nú og samningnum frá 1961. Í formála orðsendingarinnar er talað um hugsanlegan ársafla breskra skipa á hinu umdeilda svæði, þ. e. a. s. á svæðinu milli 12 og 50 mílna, og gert ráð fyrir, að hann verði um 130 þús. tonn, eins og segir í formálanum. Þetta er alveg furðulega óljóst orðalag um jafnmikilvægt atriði að dómi íslensku ríkisstj., og eftir venjulegum skilningi mundi þetta þýða 10% of eða van, og gæti þá aflinn farið upp í 143 þús. tonn. Ég minnist þess í þessu sambandi, að á borgarfundi, sem haldinn var í haust um landhelgismálið á Hótel Sögu, sagði hæstv. sjútvrh., að tölur Breta um veiðar hér við land væru hreint ekkert að marka, þeir gætu hagrætt þessu, eftir því sem þeim þóknaðist. Og hæstv. ráðh. sagði enn fremur á þessum sama fundi, að eftir þeim gögnum, sem hann hefði undir höndum, og eftir því, sem hann gæti gert sér grein fyrir, hefði ársafli Breta á Íslandsmiðum á ársgrundvelli miðað við 1. sept. s. l. alls ekki numið meiru en 126 þús. tonnum. Honum passaði betur á þeirri stundu að hafa afla Breta á Íslandsmiðum sem allra minnstan. En ef niðurstaða hans er rétt, er hann nú að leggja til, að aflamagn Breta á 12–50 mílna svæðinu megi hækka um allt að 17 þús. tonn eða upp í 143 þús. tonn, eins og áður er sagt, ef almennur skilningur er lagður í töluna um 130 þús. tonn í formála orðsendingarinnar. Þetta er þá sú skerðing, sem hæstv. forsrh. er að tala um, að fyrirhugaður samningur við Breta hafi í för með sér. Sannleikurinn er sá, að þó að þetta 130 þús. tonna mark sé sett í samningsuppkastið, munu Íslendingar aldrei fá að vita, hve mikið aflamagn hinir bresku togarar taka á hinu umdeilda svæði. Breskir togaraskipstjórar hafa alveg í hendi sér að gefa upp þær tölur í þessu sambandi, sem þeim sjálfum sýnist. Þeir geta í sömu veiðiferðinni byrjað eða endað á Færeyjarmiðum, farið á Íslandsmið og veist þar bæði innan og utan 50 mílna markanna og jafnvel skotist í sömu veiðarferðinni á Grænlandsmið, Nú þarf enginn að halda annað en þeir muni hagræða skýrslum sínum um afla á Íslandsmiðum eins og þeim sjálfum best kann að henta, og það mun án efa eiga eftir að koma í ljós, að þeir munu samkv. skýrslum sínum aldrei ná þeim 130 þús. tonna afla, sem talað er um í samningnum, ef samningur verður gerður, hvað mikið sem þeir annars kunna að veiða á hinu umdeilda svæði. Það mun ávallt verða þeirra eigið leyndarmál. Þá kem ég að 1. tölul. orðsendingarinnar, þar sem rætt er um leyfilega tölu breskra togara á hinu umdeilda svæði og gert er ráð fyrir 68 skipum yfir 180 fet og 71 skipi undir 180 fetum eða samtals 139 skipum. Einnig er í þessari grein gert ráð fyrir, að breskum frysti- og verksmiðjutogurum verði bannaðar veiðar á hinu umdeilda svæði. Ég skal geta þess, þar sem talað er um breska verksmiðjutogara, að mér var sagt í dag, ég hef ekki haft aðstöðu til þess að sanneyna það, en mér var sagt í dag, að Breta mundu enga verksmiðjutogara eiga. Þeir munu eiga frystitogara, sem heilfrysta fisk, og frystitogara, sem frysta fiskinn um borð, en verksmiðjutogara sem slíka, þar sem allt er unnið, smátt og stórt, fyrir gúanó, það sem ekki er fryst, - mér var tjáð, að þá mundu þeir ekki eiga. En þetta er auðvitað hægt að sannreyna. Í sambandi við hið fyrra atriði, tölu breskra skipa, hljóta að vakna upp ýmsar spurningar og jafnvel efasemdir, hvort hæstv. forsrh. hefur ekki látið hlunnfara sig í viðræðunum sínum við forsrh. Breta. Hæstv. forsrh. taldi þessi ákvæði orðsendingarinnar einna veigamest og mér skilst næstum einu ákvæðin, sem Bretar töldu sér í óhag, miðað við það, sem áður hafði verið rætt um. Ég hlýt að spyrja í þessu sambandi: Fær þetta staðist, og er það Bretum eins í óhag og hæstv. forsrh. vill vera láta. Í mínum augum vakna upp bæði spurningar og jafnvel efasemdir um, að svo sé. Í sambandi við hið fyrra atriði, tölu breskra skipa, vil ég vitna til þeirrar skýrslu Landhelgisgæslunnar, sem ég las hér upp áðan, og tölu breskra skipa við veiðar hér við land árið 1971, meðan þeir enn gátu óhindrað stundað veiðar utan 12 mílna markanna. Þar kemur fram, eins og ég sagði, að tala breskra skipa hér við land var á þeim tíma, sem skýrslan nær yfir, frá 35 skipum lægst hinu 2. mars upp í 83 skip hæst hinn 23. júní, að meðaltali 55 skip að veiðum á þessu tímabili, sem skýrslan nær yfir. Ef við sýnum Bretum fulla sanngirni og áætlun, að jafnlangur tími fari í útsiglingu, heimsiglingu og löndun eins og skipið er að veiðum, sem telja verður mjög ríflega áætlun, ber að margfalda meðaltöluna í skýrslum Landhelgisgæslunnar með tveimur, og kemur þá út, að Bretar hafa á þessum tíma stundað veiðar hér við land með um 110 skipum. Ef þetta er rétt, verður ekki annað séð en við með þessu ákvæði 1. tölul. séum að auka sókn Breta á Íslandsmið í stað þess að draga úr henni, eins og hæstv ráðh. heldur án efa, að við séum að gera með þessu ákvæði orðsendingarinnar, þar sem annars vegar er rætt um 139 skip, en hins vegar tölur Landhelgisgæslunnar sýna, að á Íslandsmiðum hafa aðeins 110 skip verið að veiðum. Eins og ég sagði áðan, byggi ég tölur mínar á talningu Landhelgisgæslunnar á þremur tilteknum mánuðum, þ. e. mars, júní og nóv. 1971. Ég tel alveg sjálfsagt, ef hæstv. forsrh. hefur ekki í fórum sínum talningu Landhelgisgæslunnar á breskum skipum hér við land allt árið 1971, að hann afli sér þeirra upplýsinga, ef það kynni í einhverju að breyta þeim niðurstöðum, sem ég hef hér bent á, því að auðvitað vil ég eins og aðrir hv. þm. hafa það, sem sannast reynist. En hvað þá um töluna 139, hljóta menn að spyrja. Ekki efa ég það, að Bretar mundu geta látið í té lista yfir 139 skip, sem einhvern tíma á árinu 1971 hafa komið á Íslandsmið, en sum kannske aðeins part úr veiðiferð á leið sinni til eða frá Grænlandi eða Færeyjamiðum. En við megum ekki láta það blekkja okkur, því að gera verður alveg ákveðið ráð fyrir því, að ef við opnum landhelgina til veiða aðeins fyrir Breta og Íslendinga, munu Bretar sjá sér hag í því að stunda veiðar með enn meiri þunga á Íslandsmiðum en þeir gera nú í dag, þar sem aðeins 43 skip þeirra hafa verið að veiðum í einu að meðaltali það sem af er þessu ári samkv. áður áminnstum upplýsingum Landhelgisgæslunnar. Og það hlýtur í þessu sambandi að vakna upp sú spurning: Hvað um skip annarra þjóða, ef samningur við Breta verður gerður? Munu ekki aðrar þjóðir, sem hér hafa áður stundað veiðar, bæði Pólverjar, Austur-Þjóðverjar og Hollendingar, fara fram á sömu aðstöðu og Bretar fá, en vitað er, að skip þessara þjóða hafa á undanförnum áratugum stundað veiðar hér við land, þó að ekki sé nema í tiltölulega litlum mæli. En ef liggur ekki alveg ljóst fyrir, að hæstv. ríkistj. og Alþ. muni neita öllum þjóðum, sem hér hafa þó stundað veiðar á undanförnum árum, um sömu aðstöðu og Bretum er ætlað með orðsendingunni, fer ekki hjá því, að við með fyrirhuguðum samningi við Breta erum að auka sóknina á Íslandsmið, og er það alveg þveröfugt við það, sem ég er alveg sannfærður um, að alþm. ætlast til. Ég tel ekki, að hæstv. forsrh. komist hjá því að gefa yfirlýsingu nú þegar, áður en þessum umr. lýkur, hvað ríkisstj. hyggist fyrir, ef aðrar þjóðir sæki um sömu aðstöðu til fiskveiða hér við land og Bretar fá með samningnum, ef hann verður staðfestur. Þá kem ég að síðari atriði í 1. tölul. orðsendingarinnar, en það er útilokun breskra frysti- og verksmiðjutogara. Hæstv. forsrh. taldi þetta einna mikilvægasta ákvæði orðsendingarinnar og Bretum mest í óhag. Taldi hann, að Bretar hefðu nú vera komin upp í 46 og mundu þessi skip, ef ekki yrði samið, fara eins og ryksugur um fiskimiðin á hinu umdeilda svæði. Hefur málgagn hæstv. forsrh., Tíminn, tekið þessi ummæli hans upp í leiðara hjá sér og talið þetta aðalatriði fyrirhugaðs samkomulags, og hefur þetta satt að segja verið notað sem hálfgerð grýla á landsmenn til þess að fá þá til fylgis við samninginn. Ekki skal það vefengt, að frysti- og verksmiðjutogarar eru stórvirk og skaðleg tæki á fiskimiðum, hér við land sem annars staðar. En einnig þetta atriði þarf að gera aths. við, þó að ég vefengi ekki þær tölur um fjölda breskra skipa af þessari gerð, sem hæstv. forsrh. hefur nefnt. En það er annað í þessu sambandi, sem hæstv. forsrh. hefði átt að láta koma fram alþm. og alþjóð til glöggvunar, en það er, að þessi skip Breta, frysti- og verksmiðjutogarar, hafa á undanförnum árum ekki stundað veiðar á Íslandsmiðum nema að mjög takmörkuðu og kannske sáralitlu leyti. Þeim hefur verið beitt á enn fjarlægari mið, hæði við Nýfundnaland, Barentshaf, Labrador, Hvítahafið og við Grænland. Það sést ekki af talningum Landhelgisgæslunnar, hve mörg skip þessarar tegundar hverju sinni hafa verið við Íslandsstrendur, en mér hefur verið tjáð, að það hafi nær heyrt undantekningum til. En samkv. opinberum skýrslum er afli þeirra hér við land árið 1971 talinn vera aðeins milli 10 og 20 þús. tonn. Þetta hefði hæstv. forsrh. vissulega einnig átt að láta koma fram, er hann reifaði þessi ákvæði orðsendingarinnar mjög svo ákveðið frammi fyrir þingheimi og taldi það vera eitt hið allra mikilvægasta ákvæði samningsins og Bretum mest í óhag. Hitt skal viðurkennt, að þetta ákvæði getur vissulega haft sína þýðingu, ef öðrum þjóðum verða veitt sömu fríðindi og gert er ráð fyrir að veita Bretum, því að margar aðrar þjóðir, sem stundað hafa fiskveiðar hér við land, eiga bæði frysti- og verksmiðjutogara í mun stærri stíl en Bretar, og er þar um að ræða bæði Sovétríkin, Austur- og Vestur-Þjóðverja. Og enn eitt atriði skal bent á í þessu sambandi, að verksmiðjutogararnir sérstaklega og reyndar frystitogararnir einnig munu sennilega ná sama árangri, geta veitt á Íslandsmiðum, þó að þeir séu settir út fyrir 50 mílurnar, og eru það ein rökin enn fyrir nauðsyn þess fyrir Íslendinga, að fiskveiðitakmörkin verði færð sem allra fyrst út í 200 mílur. En um það atriði skal ég ekki fjalla frekar að þessu sinni. Ég taldi rétt að benda á þessi atriði í sambandi við aths. mínar við 1. tölul. væntanlegrar orðsendingar utanrrh. til sendiherra Breta. Þá kem ég að 2. lið orðsendingarinnar, sem fjallar um hin friðuðu svæði hér við land. En þar er um að ræða bæði hin friðuðu svæði, þar sem eru uppeldisstöðvar un fisks, svo og hrygningarsvæði á Selvogsbanka. Í orðsendingunni eru þau sömu tímamörk og nú er að finna í þeim reglugerðum, sem sjútvrn. hefur gefið út varðandi þessi atriði. Í þessu sambandi hlýtur að vakna sú spurning, hvort Íslendingar séu bundnir af þeim dagsetningum, sem í orðsendingunni standa, eða þurfum við samþykki Breta til frekari aðgerða í þessum efnum, eins og efni orðsendingarinnar gefur því miður tilefni til að ætla. Og ef svo er, hvar eru þá allar fullyrðingar hæstv. sjútvrh. um, að landhelgismálið sé algert innanríkismál okkar Íslendinga, ef við þurfum að leita samþykkis ráðamanna í London til frekari aðgerða í þessu einhverju þýðingarmesta atriði í sambandi við hagnýtingu fiskimiða okkar? Þá má einnig benda á í þessu sambandi, að önnur aðalrök okkar og kannske þau veigamestu fyrir útfærslu fiskveiðimarkanna eru og hafa verið, að við viljum sjálfir og einir, alveg óhindraðir öðrum, ráða og meta, hvaða svæði innan fiskveiðimarkanna við viljum annaðhvort alfriða eða friða fyrir tilteknum veiðarfærum. Ég tel ákvæði 2. töluliðs um friðunina svo mikilvægt, að nú við umr. verði að koma fram alveg ótvíræð útskýring hæstv. forsrh. á því, hvernig beri að skilja þetta ákvæði samningsins, og ég vil ekki trúa því, að nokkur hv. þm. vilji á annað fallast en Íslendingar einir hafi fullt og óskorað vald í þessum efnum. 3. tölul. umræddrar orðsendingar er um lokun bátasvæða og tiltekinna hólfa, sem Bretum eru bannaðar veiðar í um tiltekinn tíma eða tvo mánuði í einu í hverju hólfi. Lokun bátasvæðanna er Íslendingum að sjálfsögðu í vil. Um það geta ekki verið skiptar skoðanir. Allt öðru máli gegnir um lokun hinna sex hólfa með þeim tímamörkum, sem í orðsendingunni er að finna. Er ekki annað sjáanlegt en að Bretar hafi einir verið látnir ráða tímasetningunni við lokun hólfanna og hæstv. forsrh. hvergi komið þar nærri. Svo vill til, að einnig er til talning Landhelgisgæslunnar á tölu breskra skipa á árinu 1971 í hverju hólfi fyrir sig á þeim tíma, sem þau eiga að vera lokuð, og hljóðar sú skýrsla þannig, með leyfi hæstv. forseta: Hólf A, fyrir Vestfjörðum, sem lokað á að vera sept.-okt. Þar fór fram talning 14.–15. sept., og reyndust þá vera 7 breskir togarar þar að veiðum, 2. og 3. okt. voru þar 15 breskir togarar eða að meðaltali við þessar talningar 11 togarar. Hólf B. Látrabjarg-Vestmannaeyjar, lokað nóv.des. Talning þar 8. og 9. nóv. sýndi 8 togara út af Breiðafirði og 1 togara út af Grindavík og 2. og 4. des. 1 togara út af Snæfellsjökli. Meðaltal togara í þessu hólfi við talninguna er 5. Hólf C, Vestmannaeyjar-Stokksnes, lokað maí-júní, talning 13. maí. Þar voru 4 togarar þessa tvo daga, 28. maí var enginn togari, 8. og 9. júní var enginn togari þar og 23. júní var enginn togari. Hólf D, Austurland, lokað í jan.-febr. Talning 15. jan. sýndi, að í því hólfi var enginn togari að veiðum á þessu tímabili, 30. jan. eru komnir 10 togarar, 5. og 6. febr. voru þar 10 togarar og 18.–19. febr. voru þar 25 togarar, eða meðaltal 11 togarar í 4. talningum. Hólf E, Norðausturland, lokað í júlí-ágúst. Talning 12.–15. júlí 1 togari, 26. júlí 2 togarar, 10.–11. ágúst enginu togari. Loks hólf F, þ. e. a. s. Norðurland, lokað mars-apríl. 10. mars var enginn togari í því hólfi, 20. mars var enginn togari í því hólfi, 31. mars var enginn togari í því hólfi, 15.–16. apríl voru komnir inn tveir togarar, en 26. apríl, 4 dögum áður en hólfinu er lokað, eru komnir þar inn 26 togarar. Hér er í öllum tilfellum að sjálfsögðu átt við breska togara. Eina lokun, sem hægt er að segja, að komi eitthvað við Breta, er lokunin fyrir Austurlandi. Liggur við að ætla, að tímasetningu þar hafi verið hagað þannig til að þóknast hæstv. sjútvrh. og gera honum þar með hægara að kyngja samningunum. Að öðru leyti er ekki hægt að sjá annað en lokunartími hólfanna sé hreinn óskalisti Breta, sem lítið eða ekki tefji fyrir veiðum þeirra hér við land, því að auðvitað geta hinir sárafáu bresku togarar, sem stundað hafa veiðar á lokaða tímanum í hinum einstöku hólfum, fært sig annað með sennilega litið lakari árgangi. Sannleikurinn er sá, að þegar tímasetning hólfanna er athuguð, verður ekki séð, að hún skipti Breta nokkru máli sem heitið getur, og er þá að mínum dómi raunar verið að opna Bretum með samkomulaginu næstum óhindraðar veiðar á hinu umdeilda svæði næstu tvö árin. Verður ekki annað ályktað af þessu en útfærslan 1. sept. 1972 sé að mestu leyti úr sögunni næstu tvö árin gagnvart Bretum. Má vel vera, að ríkisstj. telji þetta góðan árangur. Margir hljóta þó að vera þar á allt öðru máli. Aðra liði orðsendingarinnar ætla ég ekki að ræða efnislega, en mun láta mér lögfróðari mönnum eftir að deila um túlkun 6. liðar varðandi ákvæðin um sjálfa lögsöguna. Hins vegar hlýtur að vekja eftirtekt og nokkra furðu sá boðskapur hæstv. forsrh., að hann muni beita sér fyrir að fá lögfestan skilning sinn og túlkun á efnislið þessarar gr. Hæstv. forsrh. er, eins og allir vita, prófessor í lögum við Háskóla Íslands eða gegndi a. m, k. því starfi, þar til hann varð ráðh. Og ég held, að ég fari með rétt mál, að enginn annar ráðh. sé lögfróður í ríkisstj. að undanskildum hæstv. utanrrh. Það getur því ekki skoðast annað en hreint vantraust á hæstv. forsrh., að meðráðh. hans skuli ekki treysta honum betur en svo, að þeir krefjist þess, að Alþ. lögfesti lögskýringar hans og túlkun á tiltekinni grein samningsuppkastsins. Og sú spurning hlýtur að vakna, hvort lögfesting á túlkun hæstv. forsrh. hafi raunar nokkuð að segja, ef mótaðilinn, Bretar, leggur í hana annan skilning. Er nokkur trygging fyrir því eða líkindi til, að Bretar í þessu tilfelli frekar en öðrum fari að íslenskum lögum, ef þeir telja annað henta sér betur? Satt að segja tel ég hæpið, að hægt sé að bjóða Alþ. upp á slíkt. Orð og skýringar forsrh. landsins, hver svo sem hann er, eiga að standa, án þess að Alþ. þurfi að lögfesta þær. Ég skal svo láta útrætt um efnishlið orðsendingar þeirrar, sem fylgir þeirri þáltill., sem hér er til umr. en snúa mér að efnislegum samanburði hennar við þá till., sem lögfest var árið 1961, er samkomulag var gert við Breta um lausn þeirrar deilu, sem þá stóð yfir. Í fyrsta lagi er sá grundvallarmismunur á samningnum frá 1961 og samningsuppkasti því, sem hér liggur fyrir, að með samkomulaginu frá 1961 viðurkenndu Bretar 12 mílna útfærslu, en í samningsuppkasti nú er um enga slíka viðurkenningu að ræða. Ég tel alveg hiklaust, að ef svo væri, væri hægt að líta ýmis ákvæði uppkastsins allt öðrum augum, þótt óhagstæð séu. En eins og nú er komið, er varla hægt að líta á uppkastið nema sem forskrift Breta, sem Íslendingar verða annaðhvort að hafna eða samþykkja, án þess þó í rauninni að færast nokkuð nær lausn deilunnar, og nálgast samningsuppkastið því að vera frestun á útfærslunni í næstu tvö árin hvað Bretum viðvíkur, eins og ég sagði áðan. Í öðru lagi er ekki í samningsuppkastinu að finna neina yfirlýsingu um áframhaldandi útfærslu fiskveiðimarkanna í 200 mílur, eins og Íslendingar þó ákveðið stefna að. Í samningnum frá 1961 var alveg skýr og skorinorð yfirlýsing frá Íslands hálfu um þetta atriði. Í þriðja lagi var fiskveiðilögsagan stækkuð um að mig minnir rúmlega 5 þús. ferkm með samningnum frá 1961 eða nærfellt jafnstórt svæði og Bretar fengu tímabundna heimild til að veiða á innan þáverandi fiskveiðimarka. Ekkert slíkt ákvæði er að finna í því samningsuppkasti, sem hér liggur fyrir. Þegar þetta allt er athugað, kemur alveg greinilega í ljós, að samningurinn 1961 var efnislega miklum mun hagstæðari en það samningsuppkast, sem nú liggur fyrir, og ættu því þeir, sem á sínum tíma börðust gegn samningsuppkastinu frá 1961, þ. e. núv. stjórnarflokkar, að skoða hug sinn vel, áður en þeir greiða atkv. með fyrirliggjandi samningsuppkasti. En því miður verður vart neinu þar um þokað. Stuðningsmenn ríkisstj. munu standa að því að staðfesta samningsuppkastið, sem hér liggur fyrir, og má segja, að það sé í nokkru samræmi við undanhald stjórnarinnar og stjórnarliðsins í landhelgismálinu á undanförnum mánuðum að lögfesta nú hér á Alþ. samning við Breta, sem jaðrar við að vera hrein uppgjöf í málinu. Ég held, að það fari ekkert á milli mála, að stjórnarliðið, eins og ég sagði áðan, sé með tölu með samningsuppkastinu að éta ofan í sig öll stóryrði sín um samningana frá 1961 og öll stóryrði sín og glamur í sambandi við útfærsluna 1972. Ég var einn þeirra þm., sem 15. febr. 1972 samþykkti útfærslu landhelginnar og þar með einnig, að leitað yrði samkomulags við Breta. Ég var þá með það eitt í huga, að ekki kæmi til mála, að af samningum gæti orðið öðruvísi en þeir gerðust á heiðarlegum og eðlilegum grundvelli, og var það forsenda mín fyrir samþykkt þess ákvæðis. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að þm. sé nú ljóst, að ég mun greiða atkv. gegn þessari till., en ég vil, áður en ég lýk máli mínu, leyfa mér að leggja fjórar spurningar fyrir hæstv. forsrh.: 1. Ef samningar verða gerðir við Breta, verða þá öðrum fiskveiðiþjóðum, sem áður hafa stundað hér veiðar, veitt sömu fríðindi innan 50 mílna markanna eða á svæðinu 12–50 mílur? 2. Telur forsrh., að ef Íslendingar gefa út reglugerð um ný friðunarsvæði eða víkkun núv. friðunarsvæða eða lengingu tímamarka, sem þar eru tilgreind, muni það einnig ná til Breta þrátt fyrir ákvæði samningsuppkastsins? 3. Telur forsrh. ákvæði samningsins við Breta, ef gerður verður, hindra Íslendinga á nokkurn hátt að færa fiskveiðimörkin út í 200 mílur, ef Alþ. tekur ákvörðun um það, áður en samningstímabilið er útrunnið? 4. Telur forsrh., að þau fríðindi, sem Bretum og öðrum þjóðum kunna að verða veitt til að veiða á milli 12 og 50 mílna, nái einnig til svæðis milli 50 og 200 mílna, ef útfærsla í 200 mílur hefur hátt sér stað, áður en samningstímabilið er útrunnið? Ég leyfi mér að vænta þess, að hæstv. forsrh. verði við ósk minni um að veita svör við þessum spurningum, sem ég hef hér lagt fram.

Frsm. meiri hl. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það eru nokkur orð í tilefni af þeim umr., sem orðið hafa. Ég mun ræða mörg atriði, en drepa aðeins á þrjú atriði eða svo. Hv. talsmenn minni hl. utanrmn. hafa rætt nokkuð fortíðina í þessu sambandi. M. a. hafa þeir látið orð falla um það, að núv. stjórnarflokkar hafi rofið eininguna um landhelgismálið fyrir kosningarnar 1971. Hvaða eining var það, sem rofin var? Málið stóð þannig, að núv. stjórnarflokkar vildu ákveða það fyrir kosningarnar að færa landhelgina út í 50 mílur. En núv. stjórnarandstæðingar vildu ekki ákveða neitt um þetta. Af þessari einföldu ástæðu gat ekki orðið um neina einingu að ræða. Núv. stjórnarflokkar áttu sem sé ekki samleið um það fyrir alþingiskosningarnar að ákveða það eitt í landhelgismálinu að bíða átekta, eins og í raun og veru var afstaða núv. stjórnarandstæðinga. Hv. talsmenn minni hl. utanrmn. hafa nokkuð borið saman samninginn frá 1961 og þennan samning, sem nú er verið að gera, og hafa jafnvel látið að því liggja, að þessi samningur væri Íslandi óhagstæðari en sá frá 1961. Ekki er ég þessarar skoðunar, og svo mun um fleiri. Í þessum samningi er ekkert réttindaafsal. Ísland afsalar sér engum rétti með þessum samningi. En með samningnum frá 1961 var afsalað réttinum til einhliða útfærslu landhelginnar, og í stað þess sett í samning, að ef Bretar vildu, þá skyldi ákvörðun um útfærslu ganga fyrir Haagdóminn. Þetta var vitaskuld afsal á réttindum, skuldbinding, sem gekk í þá átt að afsala einhliða útfærsluréttinum. Nú eru engin alþjóðalög til um stærð landhelginnar, og hér var því í raun og veru ákveðið, að Íslendingar skyldu ganga með þetta lífshagsmunamál sitt undir gerðardóm, ef Bretar vildu. Samningur, sem innihélt þetta, verður ekki með neinum rökum borinn saman við það, sem hér er verið að ráðgera, sem sé samning um takmarkaðar og tímabundnar veiðar innan landhelginnar. Það er ekkert skylt með þessum samningum, þegar þessi kjarni samninganna frá 1961 er skoðaður. Enda er reynslan ólygnust, því að það var ekki hægt að færa út landhelgina nema losa sig fyrst við samninginn frá 1961. Það varð að segja honum upp, til þess að einhliða útfærsla gæti átt sér stað. Hv. talsmenn minni hl. utanrmn, hafa sagt í þessum umr., að bresku herskipin hafi farið út fyrir 50 mílurnar og samningsaðstaða skapast við Breta, af því að hæstv. forsrh. hafi farið að þeirra ráðum í utanrmn., en ekki ráðum okkar, fulltrúa stjórnarflokkanna. Skylt er, að það komi fram, að þetta er ekki rétt túlkun á því, sem gerðist. Fyrir utanrmn. lá 26. sept. að segja skoðun sína á því, hvort slíta skyldi stjórnmálasambandi við Breta, eins og búið var að lýsa yfir af ríkisstj., að gert yrði, ef þeir héldu áfram ásiglingum. Og þá lá einnig fyrir, hvort hætta skyldi við þau áform vegna bréfsins frá Mr. Heath, sem þá var komið fram og fyrst og fremst var um það að draga út freigáturnar, ef við hættum gæslunni í nýju landhelginni. Stjórnarflokkamenn í utanrmn. tóku þá afstöðu, að taka ætti strax ákvörðun um stjórnmálaslit, eins og áður var raunar búið að ákveða, enda ný ásigling komin til, en svara Mr. Heath í þá átt, að samningar eða viðræður við hann eða aðra Breta um efni málsins kæmu ekki til greina, nema freigáturnar færu út fyrir fyrst, en löggæsla Íslendinga héldi áfram. Þetta var afstaða okkar í n., og fulltrúi Alþfl. í utanrmn. hafði sömu afstöðu í þessu efni. En fulltrúar Sjálfstfl. létu á hinn bóginn bóka það, sem upplýst hefur verið í þeirra blöðum og þessum umr., að þeir vildu láta fara að ræða við Mr. Heath og grennslast eftir því, hvað fyrir honum vekti, þ. e. a. s., fulltrúar stjórnarandstæðinganna vildu ekki taka ákvörðun um stjórnmálaslit, en þess í stað taka upp viðræður við Mr. Heath um það, hvað fyrir honum vekti, þótt freigáturnar væru í landhelginni. Mergurinn málsins er þá sá, að hv. fulltrúar Sjálfstfl. tóku sem sé aldrei afstöðu með stjórnmálaslitum við Breta. En hvað gerði svo ríkisstj.? Hún ákvað stjórnmálaslit við Breta þvert ofan í afstöðu sjálfstæðismannanna, sem kæmu til framkvæmda án nýrrar ákvörðunar, ef freigáturnar væru ekki komnar út fyrir innan örfárra daga. Og Mr. Heath var svarað í samræmi við það. Það var þessi ákvörðun um stjórnmálaslit, sem kom freigátunum út fyrir og opnaði samningaleiðina, en ekki afstaða sjálfstæðismannanna í utanrmn., sem ekki vildu taka afstöðu með stjórnmálaslitum. Og þessi ákvörðun hæstv. ríkisstj. var í samræmi við álit stjórnarflokkafulltrúanna. Þetta vildi ég, að kæmi hér skýrt fram, vegna þess að ég tel, að skýringar hv. minnihl.-manna í utanrmn. gefi alveg ranga mynd af því, hvað það var, sem raunverulega gerðist og varð til þess, að hægt var að ná freigátunum út úr landhelginni. Þá vil ég aðeins minnast örfáum orðum á brtt. á þskj. 112 frá hv. 3. landsk. þm. Frá löggæsluatriðum og refsingum fyrir brot á samningunum er gengið með sérstökum hætti, eins og greinir í sjálfu samningsuppkastinu. Með þeim skýringum, sem hæstv. forsrh. hefur gefið, og þegar við hefur verið bætt þeirri löggjöf, sem ætlunin er að setja um sérstakar refsingar, sem komi til í þessu sambandi, hlýtur þetta ákvæði að teljast algerlega fullnægjandi fyrir Ísland. Og allir þeir, sem vilja raunverulega, að þessir samningar komist á, hljóta því að greiða atkv. á móti brtt.



Herra forseti. Áður en ég vík að því málefni, sem hér liggur fyrir til umr., vil ég aðeins segja örfá orð út af ræðu hæstv. iðn.- og orkumrh., sem fór upp í stólinn og fór mikinn og kom víða við. Minnst ræddi hann landhelgismálið, en þeim mun meira um Sameinaða verktaka, síðdegisboð hjá Sjálfstfl. og stjórnmálabaráttu fyrir opnum tjöldum. Hann taldi, að Alþb. hefði fyrst og eitt flokka á Íslandi tekið upp stjórnmálabaráttu fyrir opnum tjöldum, þar sem öll mál, innanflokksmál sem önnur, væru rædd svo, að allur almenningur mætti heyra. Það var fyrir rúmri viku flokksráðsfundur hjá þessum flokki. Hann var haldinn suður í Kópavogi, og eftir því sem hlerast hefur, hafa verið þar töluverð átök og skiptar skoðanir, og ekki hefur okkur alþm. eða alþýðu manna í landinu verið skýrt frá því, sem þar gerðist innan veggja. Ætla sumir, að þar hafi verið átök mikil og mjög skiptar skoðanir. Að lokum voru þar unnir Kópavogseiðar hinir nýju, og ætla sumir, að eins og gerðist fyrir röskum 300 árum, þá hafi nú sumir látið grátandi undan hótunum höfuðsmannsins. Nú væri ákaflega fróðlegt að heyra eitthvað nánar af þessum fundi, og má ætla, að á svo merkum fundi hjá svo merku bandalagi hafi ræður manna verið teknar upp á segulband, og ég býst við, að það yrði ákaflega vinsælt útvarpsefni, ef eitthvað af því yrði birt í útvarpinu. En þó að hæstv. ráðh. segi, að allt sé nú fyrir opnum tjöldum um skoðanamyndun og þá líka um skoðanaskipti í þeirri merkingu að skipta um skoðun, tókst okkur ekki að fá vitneskju um, hvað hafi valdið breyttri afstöðu hæstv. orkumrh. Hann lýsir því yfir aðeins, að hann styðji þennan samning eindregið og af heilum hug, og það efa ég ekki, alveg eins og hann fyrir 3–4 vikum eindregið og af jafnheilum hug krafðist þess, að hafnað yrði þessum gersamlega óaðgengilegu úrslitakostum. Hæstv. sjútvrh. hefur einnig reynt að skýra þetta. M. a. í fjölmiðlum ekki alls fyrir löngu var hann að skýra, hvers vegna hann ákvað að greiða atkv. með og flytja þennan undanhaldssamning, og skýringin var sú, að hann yrði og þeir ráðh. bandalagsins að styðja og flytja undanhaldssamninginn til þess að hindra, að undanhaldsmenn kæmust í stjórn. Já, mikil er nú rökvísin og „dialektiken“ í lagi enda hefur hann verið þar í fræðslu frá unga aldri, allt frá því hann var fyrst 1937 frambjóðandi fyrir Kommúnistaflokk Íslands og síðan raunar fyrir tvo aðra flokka, Sameiningaraflokk alþýðu-sósíalistaflokkinn og svo Alþýðubandalagið. En kannske er þetta allt sami grauturinn í sömu skál. Það er aðeins eitt atriði enn, sem ég vildi minnast á í ræðu hæstv. iðn.- og orkumrh. Hann sagði, að ef viðreisnarstjórnin hefði sigrað og Sjálfstfl. og Alþfl. hefðu farið áfram með stjórn, þá byggjum við Íslendingar enn við 12 mílna landhelgi. Hér fór hæstv. ráðh. fullgeyst fram hjá sannleikanum. Sannleikurinn er auðvitað sá, að ef Sjálfstfl. og Alþfl. hefðu verið í stjórn tvö síðustu ár, þá liggur fyrir, að við hefðum nú stærri landhelgi en í dag, þ. e. a. s. miðað við 400 m dýptarlínu, en þó hvergi nær en 50 mílur, eins og báðir þessir flokkar lögðu til á sínum tíma. Í annan stað væri nú hafinn undirbúningur að útfærslu í 200 mílur, en ekki á þá lund, sem hæstv. sjútvrh. vill þar við hafa og hefur lýst því yfir, að 200 mílur komi ekki til greina fyrr en einhvern tíma í framtíðinni, þegar að breyttum alþjóðalögum sé heimilt að gera það. En svo að ég víki að þeirri till., sem hér liggur fyrir, þá er ljóst, að við mat á kostum og ókostum þessa samnings er rétt aðeins í örfáum orðum að gera grein fyrir efni hans í aðalatriðum. Það er í fyrsta lagi, að Bretar fá veiðirétt milli 12 og 50 mílna, með þremur undantekningum þó, þannig að það er bannað að veiða í einu hólfi af sex tvo mánuði á ári, en 5 hólf eru opin í senn. Enn fremur er bönnuð veiði á bátasvæðum fyrir Vestur-, Norður- og Austurlandi. Í þriðja lagi heita Bretar því að virða hin 3 friðunarsvæði, sem nú eru í gildi. Í fjórða lagi fækkar breskum togurum, skv. samningnum um 30 frá 1971. Verða þá 139 skip, sem mega fá heimild til að veiða hér, en engir frystitogarar eða verksmiðjuskip, og gerður listi yfir þessi skip, og verði skip staðið að veiðum í bága við samkomulagið, getur íslenskt varðskip stöðvað það og ríkisstj. eða dómsmrn. strikað það skip út af lista. Loks er miðað við, að ársafli verði um 130 þús. tonn og samningurinn gildi í tvö ár. - Þetta eru meginatriði samningsins. Ég skal þá fyrst ræða, hvað það er, sem mælir með þessum samningi í mínum augum. Það er í fyrsta lagi, að ég tel ákaflega mikilvægt að leysa alvarlega deilu við gamla og nýja viðskiptaþjóð og nágranna, ef það getur gerst með þolanlegum hætti, þannig að eðlileg viðskipti og menningartengsl geti hafist að nýju. Það er í öðru lagi ljóst, að ef ekki verður samið, er viðbúið, að skapist að nýju það hættuástand, sem verið hefur hér að undanförnu á miðunum og því miður hefur þegar kostað mannslíf. Það er mikið að sjálfsögðu gefandi fyrir að koma í veg fyrir eða afstýra slíku hættuástandi. Ef ekki verður samið, skal ég ekkert fullyrða um það, hvort freigátur kæmu inn í landhelgina að nýju, það er vel hugsanlegt. En jafnvel áður en freigáturnar komu 19. maí s. l., var engu að síður hættuástand hér og óþolandi, þar sem varðskipum okkar hafði ekki tekist að taka neina brotlega togara og færa þá til hafnar til að refsa þeim. Það er einnig ljóst, að ef ekki yrði samið og ef herskipin kæmu inn að nýju, má búast við því eftir viðhorfi hæstv. ríkisstj., að slit á stjórnmálasambandi væru óhjákvæmileg, og að mínu mati mundi það hafa hinar alvarlegustu afleiðingar á marga lund. Meðal þess, sem mælir með þessum samningi, er það, að talið er, að hann muni draga úr sókn á miðin. Meðalafli s. l. 10 árin mun hafa verið um 185 þús. tonn. Sá afli, sem Bretar fengu hér á fyrsta ári eftir að fært var út í 50 mílur, mun hafa verið milli 160 og 170 þús. tonn, eftir því sem Bretar hafa gefið upp. Sumir hafa dregið í efa, að þær tölur séu alls konar réttar, en bæði hæstv. forsrh, og utanrrh. hafa, að því er virst hefur, byggt á þeim tölum eða tekið þær trúanlegar. Hvað sem um það er, virðist, að með þeim takmörkunum, sem eru í samningnum, og fækkun og útilokun skipa séu allar líkur til þess, að afli Breta á Íslandsmiðum minnki verulega, ef samningurinn er gerður. Þá er það nokkurs virði, að markaður fyrir okkar afurðir í Bretlandi mundi opnast að nýju. Ég er ekki sammála því, sem komið hefur fram hér stundum, sérstaklega frá hæstv. sjútvrh., að markaður fyrir afurðir okkar í Bretlandi og Þýskalandi skipti engu, það sé auðvelt að fá jafngóða markaði annars staðar fyrir þær afurðir. Ég tel, að það sé mikilvægt, og ég held, að útgerðin íslenska og fiskiðnaðurinn meti það nokkurs. Enn fremur er það mikils virði, að allar líkur eru til þess, að ef samið verður, muni þær tollalækkanir, sem fyrirheit eru gefin um hjá Efnahagsbandalaginu, koma til framkvæmda um næstu áramót, og er það mikill hagur fyrir íslenskan útveg og íslenskan iðnað. Enn má nefna það, að íslenskir bátar hafa aflað vel að undanförnu í Norðursjó, veitt síld, sem er mjög mikils virði og hefur fært okkur mikinn gjaldeyri. Fram undan munu vera samningar og kannske allerfiðir samningar um Norðursjávarsíldina. Allt þetta beinist í þá átt, að æskilegt sé að reyna að ná samkomulagi um þessi mál. Loks vil ég nefna það, að ný átök milli okkar og Breta, ef þau yrðu svipuð því, sem verið hefur undanfarna mánuði eða síðan í vor, eða kynnu að magnast, gætu haft mjög skaðleg áhrif á ýmis stórmál, sem fram undan eru. Er enginn vafi á því og ástæða til að nefna það, sérstaklega þar sem óskað er eftir, að allt sé nú gert fyrir opnum tjöldum og ekki töluð nein tæpitunga, að ný átök mundu auðvitað hafa að mínu viti skaðleg áhrif varðandi varnarmálin og á viðhorf landsmanna til Norður-Atlantshafsbandalagsins. Hins vegar þarf að virða fyrir sér, hvaða ókostir eru við þennan samning, og þeir eru ýmsir, eins og hér hefur komið fram. Ég tel, að fyrsti ókosturinn sé sá, að við þurfum að láta fullmikið í staðinn. Það er hvorki meira né minna en að jafnaði 5/6 hlutar landhelginnar, sem eru opnir til veiða fyrir Breta á næstu tveimur árum, að sjálfsögðu að undanteknum bátasvæðum og friðunarsvæðum. Einnig hefur það valdið vonbrigðum, að lokunartími hólfanna hefur orðið annar en útvegsmenn óskuðu eftir, og kemur það sér allilla fyrir suma landshluta, eins og hér hefur komið fram. Æskilegt hefði verið t. d. að því er Suðvesturlandið snertir, að það hólf yrði lokað fyrir Bretum, eins og gert var ráð fyrir í upphafi, í mars og apríl, á aðalvertíðinni, en ekki eins og samningarnir gera ráð fyrir, að það sé opið þá, en lokað í nóv.-des., sem skiptir minna máli. Það er ókostur við þennan samning, að lögsagan yfir 50 mílunum er skert m. a. á tvo vegu. Annars vegar er ekki heimilt að taka brotleg skip og færa til hafnar, sækja þau til sakar og fá þau dæmd, skipstjórann sektaðan, afla og veiðarfæri gerð upptæk, eins og íslensk lög gera ráð fyrir. Þetta er ekki heimilt. Enn fremur má segja, að það sé óviðfelldið a. m. k., ef maður vill kalla það beina skerðingu á lögsögunni, að íslensk varðskip skuli eiga að kalla til erlent eftirlitsskip til þess að sannreyna það, sem þar fer fram. Hins vegar kemur þarna á móti, að heimilt er að svipta hinn brotlega togara veiðirétti, strika hann af skrá, og er það vissulega alvarleg hegning. Hæstv. forsrh. hefur látið í ljós, að hann teldi, að það sé kannske jafnalvarleg refsing fyrir togara eða togaraskipstjóra eins og hitt, þó að hann væri sóttur til saka og dæmdur að venjulegum hætti. Út af sviptingu veiðiheimilda, þá er ég alveg sammála hæstv. forsrh. um, að auðvitað er það eftir samningnum rétt skilið, að íslensk stjórnvöld, dómsmrn. íslenska tekur ákvörðun um, hvort togari skuli strikaður af skrá, og tek ég hæstv. forsrh. fyllilega trúanlegan í því efni. Er það meira en sumir samráðh. hans gera, sem segjast hafa knúið fram, að skilningur ráðh. yrði staðfestur með lagafrv., sem nú yrði lagt fyrir þingið, en er út af fyrir sig óþarft. Þá hefði auðvitað verið æskilegt, eins og 12 mílurnar voru viðurkenndar af Bretum í samningnum 1961, að fá nú viðurkenningu á 50 mílunum. Um það liggur ekkert fyrir. Enn fremur hefði verið æskilegt, að fram hefði komið skýlaus yfirlýsing í samningnum um það, að Íslendingar stefndu lengra en 50 mílurnar, ætluðu sér að taka allt landgrunnið, eins og lýst var yfir 1961, og/eða við stefndum að 200 mílum á næstunni. Í samningnum er ekkert minnst á málareksturinn fyrir Haag, og væntanlega heldur hann þá áfram og dómstóllinn kveður upp dóm í því máli, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Ef við vinnum það mál, - sem við gerum, ef rétt er á haldið af Íslands hálfu, það er ég sannfærður um, - þá er spurningin, hvað gerist. Ég veit ekki, hvort hæstv. ríkisstj. gerir þá ráð fyrir, að engu að síður haldi Bretar öllum sínum veiðirétti innan 50 mílna samningstímann út. Það er enn fremur athugandi, ef við sigrum á hafréttarráðstefnunni, áður en samningstíminn er á enda, þannig að 200 mílur verði að veruleika, hvort þá er ætlunin, að Bretar haldi einnig veiðiheimildum sínum innan 50 mílna eftir sem áður. Ég kem svo að lokum að tveimur meginatriðum í þessu sambandi. Annað er friðunarmálin og hitt er framtíðin, þ. e. a. s. hvert við stefnum í landhelgismálunum framvegis. Nú er það svo, að með útfærslu landhelginnar er tvenns konar tilgangur: annars vegar, að Íslendingar sitji einir að fiskimiðum okkar, og hins vegar, að við verndum og friðum og gætum fiskstofna, þannig að ekki sé um ofveiði eða rányrkju að ræða. Eru talin í samningnum þrjú svæði, sem nú eru friðuð og Bretar lofa að veiða ekki á. Það er Selvogsbanki, það er Þistilfjörður og það er svæðið norður af Vestfjörðum. Nú er það þannig, að það hefur verið brýn þörf á því undanfarin ár að hafa friðunar- og verndaraðgerðir miklu meiri og róttækari en gert hefur verið, og hefur með réttu verið deilt harðlega á hæstv. sjútvrh, fyrir deyfð og framtaksleysi í þeim efnum. Það er t. d. fráleitt, að svæðið, sem friðað er á Selvogsbanka, þessar þýðingarmiklu hrygningarstöðvar, skuli aðeins friðaðar í einn mánuð eða frá 20. mars til 20. apríl, þá er hrygningu ekki lokið og hefði auðvitað þurft að vera lengri friðun. Í upphafi var ekki einu sinni friðað fyrir öllum veiðarfærum, og lýsti Hafrannsóknastofnunin því yfir í skjali til Alþingis eða fiskveiðilaganefndar, að þessar ráðstafanir varðandi Selvogsbanka væru sýndarmennskan ein. Eins er það með friðun ungfisks út af Þistilfirði eða Norðausturlandi, hún stendur í tvo mánuði og hefði þurft að vera miklu lengri tíma til að koma að fullu gagni. Það hefur verið brýn þörf á því að hafa víðtækari og róttækari friðunar- og verndaraðgerðir en verið hefur, og það er brýn þörf á því einnig á næstu tveimur árum, sem samningurinn á að standa, að aukin sé friðun og vernd. Það kemur til af mörgum ástæðum og m. a. af þeirri, að fiskstofnarnir eru á hreyfingu, ungviðið er ekki alltaf á sama stað, smáfiskurinn færir sig til. Þegar af þeirri ástæðu getur verið nauðsynlegt að breyta til. En jafnvel þótt svo væri ekki, er brýn nauðsyn að stækka svæðin, fjölga þeim, lengja tímann. Nú er það mikill galli á þessum samningi, að ekkert er á það minnst, hvort Íslendingar hafi heimild eða ekki heimild til þess að auka friðun frá því, sem nú er. Það hefði verið æskilegt, að það kæmi skýrt fram. Nú skil ég samninginn þannig, að hann geti ekki, þó að hann þegi um þetta, útilokað okkur frá því að fara í frekari friðunaraðgerðir, og ég vil ekki fallast á annan skilning. Ég tel víst, að ef önnur stjórn kemur eða t. d. annar sjútvrh., - og sem betur fer er ekki samið um það í þessum samningi, að hæstv. sjútvrh. skuli vera tímabilið út, - en ef skipt er um stjórn og ef a. m. k. sjálfstæðismenn fá aðstöðu til þess að ráða einhverju, þá munum við að sjálfsögðu auka friðunar- og verndaraðgerðir á þessum tveimur árum. Ég lít svo á, að við hljótum að hafa rétt til þess, og þjóðarnauðsyn, held ég, að krefjist þess. Í sambandi við friðunar- og verndarmálin er nauðsynlegt að minnast á eftirlit með veiðarfærum. Nú hefur það komið upp hér á undanförnum mánuðum oftar en einu sinni, að freklega hafi verið brotnar alþjóðareglur um veiðarfæri, möskvastærð o. fl. Hefur af hálfu hæstv. ríkisstj., að því er virðist, ekkert verið í þessu gert eða hún ekki talið sig hafa aðstöðu til þess. En á þetta atriði er ekki minnst í samningnum, hvort íslensk varðskip megi hafa og geti haft eftirlit með og skoðun á veiðarfærum hinna erlendu togara. Þetta er þeim mun bagalegra vegna þess, að í þeim drögum, sem Íslendingar skiluðu í maímánuði, var sérstaklega á þetta minnst, en það er fellt niður nú. Engu að síður lít ég svo á, að Íslendingar hafi tvímælalausan rétt til þess að stöðva skip innan 50 mílnanna og láta eftirlitsmenn sína fara þar um borð og skoða veiðarfærin. Í alþjóðasamningi um fiskveiðar á Norðaustur-Atlantshafi frá 1959 er lagður grundvöllur að þessu, við settum síðan lög um þetta og núgildandi reglugerð er frá 1970, þar sem beinlínis segir í samræmi við þennan alþjóðlega samning, að varðskipsmenn geti krafist þess að fara um borð í veiðiskip og skipstjóri sé skyldur til þess að gera þeim kleift að framkvæma skoðun bæði á afla, netum og öðrum veiðarfærum. Og þetta á ekki aðeins við um sjálfa fiskveiðilögsöguna, heldur einnig utan hennar, þannig að jafnvel þótt Bretar hafi ekki viðurkennt lögsögu okkar innan 50 mílna, þá er tvímælalaus réttur fyrir eftirlitsmenn frá Landhelgisgæslunni til að krefjast þess að fara um borð í hina bresku togara og skoða þar veiðarfæri. Ég tek þetta fram vegna þess, að ég tel alveg nauðsynlegt, að þessi skilningur komi glögglega fram, sérstaklega þar sem ekkert er á þetta minnst í samningnum. Má vera, að ýmsir þeir, sem eru enn þá gagnrýnni á samninginn en ég er, vilji telja, að jafnvel þetta hvort tveggja, auknar friðunaraðgerðir og skoðun veiðarfæra, sé ekki heimilt samkv. samningnum, verði að gagnálykta svo vegna þess, að ekkert er á þetta minnst. En ég held, að það verði hiklaust að halda fram þeim skilningi, sem ég hef hér nefnt, byggja á honum og framkvæma hann. Ég vil þá að lokum minnast á það, sem framundan er, og þá fyrst og fremst 200 mílurnar. Vonandi er nú svo komið, að Íslendingar eru allir sammála um það, að stefnan skuli vera 200 mílur. Spurningin er hins vegar hvenær. Við sjálfstæðismenn höfum lagt til, að fært verði út í 200 mílur fyrir lok ársins 1974. Við höfum fært fyrir því rök, sem ég tel ekki ástæðu til að rekja hér, en við teljum þetta aðkallandi mál vegna þeirrar hættu á ofveiði og rányrkju, sem mörg mikilvæg fiskimið milli 50 og 200 mílna eru i. Við teljum líka, að pólitískur og lagalegur grundvöllur sé fyrir hendi til að gera þetta á næsta ári. Þá er spurningin: Er nokkuð í þessum samningi, sem kemur í veg fyrir, að fært verði út í 200 mílur á samningstímabilinu? Ég svara því hiklaust neitandi. Ég lít svo á, að þessi samningur fjalli aðeins um svæðið milli 12 og 50 mílna, en segi ekkert um það og sé á engan hátt því til fyrirstöðu, að við tökum okkur lögsögu, fiskveiði- eða auðlindalögsögu, yfir svæðinu milli 50 og 200 mílna. Þessi samningur getur ekki komið í veg fyrir það. Ef og þegar það verður gert, þá auðvitað stendur þessi samningur áfram í gildi, þannig að á þessu tveggja ára tímabili hafa Bretar heimild til þess að veiða milli 12 og 50 mílna, en engar veiðiheimildir milli 50 og 200 mílna, eftir að við höfum fært út, nema til komi nýir samningar eða nýjar veiðiheimildir þeim til handa. Ég skal svo aðeins draga saman niðurstöðuna af máli mínu. Ég tel mikilsvert, að hæstv. forsrh. skyldi taka málið í sínar hendur og gera tilraun til að leysa það. Og við mat á því, sem mælir með og móti, er niðurstaða mín sú að greiða atkv. með samningnum. Ég geri það m. a. á þeim forsendum, sem ég greindi um friðun og útfærslu í 200 mílur.



Herra forseti. Ég hef margt að athuga við þá bráðabirgðalausn á fiskveiðideilunni við Breta, sem hér er nú til umr. Það hefur verið lögð áhersla á það af formælendum þessa samkomulags, að það leiði til samdráttar í aflamagni Breta hér við land, og manni skilst, að til þess sé leikurinn gerður. Til að tryggja slíkt, eftir því sem unnt er, hefði þurft að vera í samkomulaginu ákvæði um ákveðið aflahámark. Viðmiðunarreglan í inngangi samkomulagsins er óljós, enda segir það, að miðað sé við, að ársafli breskra skipa verði um 130 þús. lestir. Hvað merkir þetta „um“? Er það brot á samkomulaginu, ef Bretar veiddu t. d. um 140 þús. lestir á ári? Ætli það fari ekki eftir atvikum? Eða kemur nokkrum í hug, að núv. hæstv. ríkisstj. í þjónkun sinni við Breta rifti samkomulaginu af þessum sökum? Þessi viðmiðunarregla, um 130 þús. lestir, á eftir að verða gagnslítil eða gagnslaus. Möguleikar á takmörkunum á aflamagni Breta fara eftir því, hvaða áhrif efnisliðir samkomulagsins hafa, þ. e. fækkun breskra togara, lokun smábátasvæða, sérstök friðunarsvæði og skipting miðanna í sex hólf. Ég mun víkja að þessum atriðum síðar. Þegar talað er um takmörkun á aflamagni Breta, gengur hæstv. ríkisstj. út frá því, að aflamagn þeirra hafi áður verið 185 þús. lestir. Eru þá lagðar til grundvallar aflatölur Alþjóðahafrannsóknaráðsins að meðaltali 10 s. l. ár. Svo reikna menn út, að árangurinn af þessu samkomulagi verði minnkun á ársafla Breta sem svarar mismuninum á 185 þús. lestum og 130 þús. lestum eða um 55 þús. lesta. Ég hef þegar vikið að, hve áreiðanleg 130 þús. talan er. En það er ekki nóg með það, heldur verður að taka líka 185 þús. töluna með fyrirvara, því að hún er miðuð við ársafla breskra skipa bæði fyrir innan og utan 50 mílna mörkin, þ. e. a. s. á öllu hafsvæðinu umhverfis Ísland, svonefndu 5 A svæði, sem samkv. reglum Alþjóðahafrannsóknaráðsins takmarkast af línum, sem eru alls staðar utan við 50 mílna mörkin og mundu sums staðar verða utan 200 mílna fiskveiðilögsögu, þegar við höfum tekið okkur hana. Vegna þess er ekki hægt að taka töluna 185 þús. til viðmiðunar, þegar reiknað er út, hvað aflamagn Breta drægist saman við hið fyrirhugaða samkomulag. Það verður að draga frá það aflamagn, sem fengið er utan við 50 mílna mörkin. Ekki get ég fullyrt, hve þetta nemur miklu, og þykir raunar líklegt, að engar tölur séu til um það. En hins vegar er augljóst, að um nokkurt aflamagn er að ræða og að ekki þurfi raunar að vera ýkjamikið til þess að lítið sem ekkert mark verði tekið á þeim fullyrðingum hæstv. ríkisstj., að samkomulagið feli í sér skerðingu á ársafla Breta innan íslenskrar landhelgi. Er þá einnig haft í huga það, sem ég áður hef sagt um haldleysi viðmiðunarreglunnar um 130 þús. lestir. Sannleikurinn er sá, að samkomulagið tryggir ekki, að ársafli Breta minnki frá því, sem hann var áður fyrr. Mestar líkur eru fyrir því, að ársafli þeirra minnki hverfandi lítið eða jafnvel ekkert. Hvað er þá unnið við þetta samkomulag, ef við vinnum lítið sem ekkert í þessu efni? Kannske er rétt að spyrja, hvers vegna hæstv. ríkisstj. vilji bjóða upp á slíkt samkomulag við Breta, sem hér er um að ræða. Jú, þá segja þeir náttúrlega, að hvað sem líði öllum útreikningum, þá hafi það sýnt sig, að ársafli Breta hafi numið 165 þús. lestum, eftir að fiskveiðideilan hófst. Ef við semjum ekki upp á þau býti, sem hér um ræðir, þá séum við að gefa Bretunum 35 þús. lestir á ársgrundvelli. En hér er um staðleysu að ræða. Hæstv. ríkisstj. veit, að afli Breta á Íslandsmiðum er ekki allur fenginn innan 50 mílna markanna. Eða heldur hæstv. ríkisstj., að í aflaskýrslum Breta á Íslandsmiðum sé einungis það meðtalið, sem veitt er innan fiskveiðilögsögu okkar? Heldur ríkisstj. kannske, að Bretar hafi það eins og tíðkaðist á skakinu í gamla daga, að aflanum sé skipt í fjöru og sé kastað í eina kös því, sem tilheyrir landhelginni, og í aðra kös því, sem tilheyrir ekki landhelginni, síðan sé þetta sett á vigt? Nei, hæstv. ríkisstj. veit, að sú tala, sem Bretinn gefur nú upp um aflamagn á Íslandsmiðum, á jafnt við fiskinn, sem veiddur er utan sem innan landhelgismarkanna. Hæstv. ríkisstj. veit, að hluti af aflanum er fenginn utan landhelgi. Ekki getum við svo til viðbótar útilokað, að eitthvað sé innifalið í 165 þús. lesta ársaflanum frá öðrum miðum en Íslandsmiðum, svo sem Færeyjamiðum eða Grænlandsmiðum. Það er augljóst, að hæstv. ríkisstj. stoðar ekki að halda fram, að við gefum Bretum 35 þús. lesta ársafla umfram 130 þús. lestir, ef við samþykkjum ekki samkomulagið. Sannleikurinn er sá, að hvernig sem við veltum fyrir okkur þessu máli, þá hefur viðmiðunarreglan, sem sett er fram í inngangi samkomulagsins um 130 þús. lesta ársafla Breta, enga eða sáralitla þýðingu til að takmarka aflamagn breskra skipa innan landhelginnar. Eftir hverju er þá verið að slægjast með þessu samkomulagi, sem ríkisstj. vill troða upp á okkur? 
             Hér er svo furðulega að farið, að maður hlýtur að spyrja, hvort ríkisstj. hafi þá ekki vaðið fyrir neðan sig í ákvæðunum í hinu fyrirhugaða samkomulagi um fjölda veiðiskipa samkv. 1. tölul. og skiptingu veiðisvæða og tímasetningu samkv. 4. tölul. Þar segir, að í togaraafla Breta verði eigi fleiri en 68 skip yfir 180 fet að lengd og 71 skip minna en 180 fet. Hér er samtals um að ræða 139 skip, sem er greinilega nægur fjöldi skipa til að gera Bretum kleift að ná eins miklum afla og viðmiðunarreglan um 130 þús. lestir á ári gerir ráð fyrir. í þessu ákvæði um leyfilega tölu skipa þurfa því ekki að felast neinar frekari takmarkanir á aflamagninu. Það er greinilegt, að í þessum efnum hefur ríkisstj. séð svo um, að Bretum er ekkert að vanbúnaði til að ná 130 þús. lesta ársafla eða meira. En enn þá greinilegra er, hvernig látið hefur verið undan kröfum Breta, þegar litið er á 4. tölul. samkomulagsins, sem fjallar um veiðisvæðin og lokunardagsetningarnar. Er þar fyrst til að taka, að það hafði verið krafa íslendinga, að tvö svæði af hinum sex veiðisvæðum væru lokuð samtímis. Frá þessu er nú fallið, þannig að samkomulagið gerir ráð fyrir, að eitt svæði af 6 svæðum verði lokað í einu, eins og fram hefur verið tekið hér margoft áður. Hér er um meir en stigmun að ræða, eins og hæstv. ríkisstj. virðist ætla. Í raun og veru er hér um grundvallarmun að ræða. Það hefur grundvallarþýðingu, hvort hvert veiðihólf er lokað aðeins tvo mánuði á ári eða í helmingi lengri tíma, þ. e. a. s. í 4 mánuði. En ekki er nóg með, að um fullkomna uppgjöf sé að ræða gagnvart Bretum í sambandi við lokun veiðisvæðanna, heldur virðist greinilegt, að Bretum sé gefið algert sjálfræði um allt, er viðkemur veiðihólfunum. Þegar hæstv. forsrh. kemur heim frá fundinum í Downing Street 10, segir hann eða gefur a. m. k. í skyn, að Íslendingar hafi það í eigin hendi að ráða tímasetningu á lokun hvers veiðihólfs. Á grundvelli þessa ritar Landssamband ísl. útvegsmanna forsrh. bréf, þar sem settar eru fram till. Landssambandsins um þessa tímasetningu miðað við það hvað hagkvæmast væri fyrir Íslendinga. Boðað er einnig til stjórnarfundar Landssambandsins, þar sem hið fyrirhugaða samkomulag eða samningsgrundvöllur frá Downing Street er lagður fyrir fundarmenn með þeim dagsetningum á lokunartíma veiðihólfa, sem gerð hafði verið till. um til forsrh. Á þessari forsendu, - ég endurtek: á þessari forsendu féllst meiri hl. stjórnarmanna á fundi þessum á að mæla með samþykkt samningsgrundvallarins. Lokunartími hólfanna er eitt af veigamestu atriðum þessa máls. En hvað kemur nú í ljós? Þegar hæstv. ríkisstj. leggur hinn fyrirhugaða samning fyrir hv. Alþ., stendur ekki steinn yfir steini varðandi lokunartíma veiðihólfanna, ekki steinn yfir steini. Öllu er umturnað frá því, sem útvegsmenn gerðu ráð fyrir. Lokunartíma veiðihólfanna er gerbreytt. Öll veiðihólfin eru nú með öðrum lokunartíma en Íslendingar töldu hagkvæmast, nema eitt veiðihólf, sem er með sama lokunartíma, og það er veiðihólfið úti fyrir kjördæmi hæstv. sjútvrh. Tilviljun eða ekki tilviljun. Og hvers vegna er þessi breyting orðin hér á?  Þessi ósvinna, sem hér hefur skeð, keyrir um þverbak, þegar haft er í huga, hvenær þetta hefur átt sér stað. Þessi þjónkun hæstv, ríkisstj. við Breta á sér stað, eftir að hæstv. forsrh. kemur heim frá London, eftir að Alþb. lýsir andstöðu við samningsgrundvöllinn sem óaðgengilegum úrslitakostum og á meðan ríkisstj. þykist vera að leita hófanna hjá Bretum um að bæta hlut Íslendinga. M. ö. o., í staðinn fyrir, að ríkisstj. tækist að vinna hagsbætur Íslendingum til handa á þeim fresti, sem hún tók sér til afgreiðslu málsins, tókst henni að ganga enn eitt óheillasporið í þjónkun sinni við Breta. Hverju breytir þetta fyrir þá, sem lýstu samningsgrundvellinum í upphafi sem óaðgengilegum úrslitakostum? Hverju breytir það? Engu. Alls engu. Hæstv. sjútvrh. virðist hugsa sem svo: Ja, lengi getur vont versnað. En víkjum þá að fleiri atriðum samningsins. Samkv. 2. tölul. samningsins er að sjálfsögðu tekið fram, að breskir togarar muni ekki stunda veiðar á tilgreindum tímabilum á friðunarsvæðunum fyrir Norðurvesturlandi, Suðurlandi og Norðausturlandi. Hins vegar eru engin ákvæði um það að finna í samningnum, að sama gildi um önnur friðunarsvæði, sem Íslendingar kynnu að telja nauðsynlegt að setja á samningstímabilinu. Hér er um að ræða einn af alvarlegustu ágöllum samningsins. Í raun og veru er það algerlega óviðunandi, að þessi samningur við Breta geti hindrað aðgerðir Íslendinga á samningstímabilinu til að gera þær ráðstafanir í friðunarmálunum, sem kunna að reynast óumflýjanlegar til verndar fiskstofnunum. Slíkar ráðstafanir verða ekki gerðar, nema þær nái til allra þjóða, en samkv. samningnum eru Bretar ekki skuldbundnir til að hlíta slíkum aðgerðum í fiskveiðilögsögu Íslands. Jafnvel rétti okkar til að vernda það, sem okkur er dýrmætast, sjálfa fiskstofnana, skal fórnað á altari Breta. Í 6. tölul. samningsins eru ákvæði um framkvæmd hans. Þar er að finna eitt það alvarlegasta í þessu samkomulagi. Það er lögð sú kvöð á íslenskt varðskip sem stöðvar breskan landhelgisbrjót, að það skuli kveðja til það aðstoðarskip breskt, sem næst er, til að sannreyna málsatvik. Ýmsar spurningar rísa út af framkvæmd þessa ákvæðis. En það alvarlega við þetta er, að hér er skertur réttur fullvalda ríkis til að fara eitt með óskoraða löggæslu á sínu yfirráðasvæði. Það héldu sumir, að okkur Íslendingum stoðaði ekki á sínum tíma að flytja æðsta dómsvaldið inn í landið með stofnun hæstaréttar, vegna þess að Bretar mundu ekki vilja hlíta dómsniðurstöðum í landhelgismálum, ef réttargæslan væri algerlega í höndum þjóðar, sem var að kasta nýlendufjötrunum, og án þátttöku herraþjóðar. En Bretum til verðugs hróss beittu þeir ekki Íslendinga slíkri rangsleitni og lítilsvirðingu. Þeir viðurkenndu dómsvald hins íslenska hæstaréttar og óhlutdrægni og réttsýni íslenskrar réttargæslu. Hins vegar eru Bretar kunnir fyrir að hafa leikið sínar eigin nýlenduþjóðir grátt í þessum efnum, hafa ekki talið þær hafa náð nægum þroska til að fara óskorað með dóms- og réttargæslu í landi sínu og talið sig, herraþjóðina, þurfa að hafa íhlutun í þeim efnum. Það er kaldhæðni örlaganna, að einmitt nú, þegar nýlenduveldi Breta er komið að fótum fram, þá skuli þeir vilja bjóða Íslendingum forsjá herraþjóðarinnar í þessum efnum. Nú treysta þeir ekki íslenskri löggæslu til að gera staðarákvörðun á landhelgisbrjóti, en það hafa þeir aldrei áður vogað sér að bera á borð. En svo furðulegt sem þetta er, þá er hitt furðulegra að engu er líkara en formælendur þessa samnings telji þetta frekar Íslendingum til vinnings en Bretum. Hvernig á að skýra þetta fyrirbæri? Ég held, að það verði best með því að gefa hv. formanni utanrmn., Þórarni Þórarinssyni, sem snöggvast orðið. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðherrarnir hafa hreykt sér mjög af því, að Bretar telji samkomulagið óhagstætt fyrir sig. Þekkja þeir ekki þá grundvallarreglu enskra utanríkismála, að Bretar reyna jafnan að tefla þannig, að andstæðingurinn álíti sig vera að vinna, þegar hann er raunverulega að tapa. Ríkisstjórn Elísabetar leikur nú sömu listina við íslensku ríkisstj. og Viktoría lék við negrahöfðingjana í Afríku á öldinni sem leið. Bretar töldu negrahöfðingjunum trú um, að Viktoría væri þeim undirgefin, á sama tíma og stjórn hennar hátignar var að hneppa þá í nauðungarfjötra.“ Þetta voru orð hv. formanns utanrmn., Þórarins Þórarinssonar. Við þetta þarf engu að bæta. Að vísu eru þessi orð mælt á hinu háa Alþ. í umr. 2. mars 1961 um þáltill. til lausnar fiskveiðideilunnar þá við Breta. Það er huggun harmi gegn fyrir hv. formann utanrmn., að þótt þessi orð hans féllu þá dauð og ómerk og enginn hafi munað raunar eftir þeim síðan, hefur hann reynst hafa forsagnargáfu til að gefa trúverðuga lýsingu á því, sem nú er að gerast. Verður framferði hv. formanns utanrmn, og auðvitað hæstv. ráðh. nú naumast betur lýst en að jafna því við undirgefni negrahöfðingja í Afríku á öldinni sem leið gagnvart Bretum. Ég hef hér vikið að atriðum, sem samningurinn kveður á um. En hvað er um þau efni, sem samningurinn fjallar ekki um? Hvað verður að loknu samningstímabilinu eftir tvö ár? Gera Bretar þá enn á ný herskipainnrás í íslenska landhelgi, ef þeim þykir þurfa við. Var þess krafist af hálfu Íslands, að Bretar létu framvegis af slíkum ofbeldisaðgerðum, hvað sem liði lagaskoðunum aðila varðandi efnisatriði deilunnar? Þýðir þögn samkomulagsins um þetta örlagaríka atriði, að Bretar hafi neitað að gefa tryggingu fyrir því, að ekki yrði aftur gripið til hernaðaraðgerða gegn Íslendingum vegna 50 mílna landhelginnar og siðar vegna 200 mílna landhelginnar, sem vonandi er ekki langt í land að tekin verði? Komu þessi mikilsverðu atriði til álita, þegar ákveðið var að gera það samkomulag, sem hér er til umræðu? Þessum spurningum er beint til hæstv. forsrh. Ég þykist vita, að hann heyrir orð mín. Þetta mikilvæga mál er ekki lagt með eðlilegum hætti fyrir hv. Alþ., fyrr en spurningum þessum er svarað. Ég ræddi hér áðan um veiðihólfin. Ég vil víkja lítið eitt að einu þeirra, því, sem er úti fyrir Vestfjörðum, veiðihólfi A, en ég get verið stuttorður um þetta, því að hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, hefur þegar gert þessu atriði skil. En ég vil minna á, að Vestfirðingar hafa landfræðilega sérstöðu varðandi þetta mál. Þeir eru eini landshlutinn, sem ekki hefur stóra flóa og eyjar, þannig að þeim nýtast ekki reglur um grunnlínupunkta og grunnlínur eins og öðrum landshlutum, sem fá stór hafsvæði innan fiskveiðilögsögunnar vegna sinna flóa og eyja. Þessi sérstaða Vestfjarða var viðurkennd í samningunum við Breta árið 1961 um lausn fiskveiðideilunnar þá. Bretum voru þá ekki leyfðar neinar undanþágur til veiða innan landhelginnar út af Vestfjörðum. Nú er öldin önnur. Nú gengur sama yfir Vestfirði og aðra landshluta, þó að landfræðileg aðstaða Vestfjarða hafi að sjálfsögðu ekkert breyst. Ég verð að mótmæla þessu framferði gagnvart Vestfirðingum harðlega. Ég minni á, að Vestfirðir eru sá landshluti, sem er með einhæfustu atvinnuuppbygginguna og byggir hlutfallslega langmest allra á útgerð og fiskvinnslu. Ég minni á, að fiskútflutningur frá Vestfjörðum nálgast nú um 30% af heildarfiskútflutningi landsmanna, að undanskilinni loðnu. Það fer því saman, að bæði er um að ræða hróplegt ranglæti gegn Vestfirðingum og þjóðhagsleg mistök að opna Vestfjarðamiðin fyrir Bretum. Það er svo bætt gráu ofan á svart að ákveða lokunartíma Vestfjarðahólfsins í september og október, sem er sennilega óhagkvæmasti tími ársins með tilliti til fiskigangna. Af þeirri gagnrýni, sem ég hef hér borið fram, getur ekki annað leitt en að ég verði á móti þáltill. þeirri, sem hér er til umr. Ég mun greiða atkv. gegn fyrirhuguðu samkomulagi við Breta, vegna þess að það felur í sér enga tryggingu fyrir því, að dragi úr ársafla þeirra, svo að nokkru nemi. Það hindrar, að Íslendingar geti á samningstímabilinu gert ráðstafanir til aukinnar friðunar fiskstofnanna. Það felur í sér skerðingu á íslenskri lögsögu. Herra forseti. Ég hef verið fylgjandi því, að leitað væri samkomulags í fiskveiðideilu okkar við Breta. Ég tel, að við eigum að kappkosta að leysa öll okkar deilumál við aðrar þjóðir með friðsamlegum hætti. Það hvorki sæmir okkur sem þjóð né höfum við til þess bolmagn að fara með ofbeldi gegn nokkurri erlendri þjóð. Hins vegar höfum við Íslendingar orðið nú enn á ný að þola hernaðar- og ofbeldisaðgerðir Breta í landhelgismálinu. Í þessu lífshagsmunamáli okkar, landhelgismálinu, verðum við á hverjum tíma að fara bæði að með gát og með festu. Þess vegna lagði ég áherslu á, eins og aðrir þm. Sjálfstfl. gerðu á sínum tíma, að einskis yrði látið ófreistað til að ná samkomulagi við Breta, áður en fiskveiðilögsagan yrði færð út í 50 mílur. Mér hefur alltaf fundist, að nokkuð skorti á, að núv. ríkisstj. færi að með fullri gát í landhelgismálinu, og þá fyrst og fremst að því leyti, að hún hafi ekki lagt nægilega áherslu á að ná samkomulagi við Breta, áður en landhelgin var færð út. Aftur á móti hef ég viljað gera mér vonir um, að ríkisstj. sýndi festu í málinu og mér virðist, að hún hafi viljað skapa það almenningsálit, að svo væri. Nú hefur það samt komið á daginn, að þeir, sem hafa haldið slíkt, hafa farið villu vegar. Það kemur nú í ljós, að ríkisstj. hefur hvorki sýnt af sér aðgát né festu í þessu mesta lífshagsmunamáli íslensku þjóðarinnar. Þegar hún hefur svo stefnt málum í mikinn vanda, fallast henni raunverulega hendur, og hún eygir enga aðra leið en að gefast upp fyrir Bretum. Skárri er það nú festan í Ég kalla þetta samkomulag, sem hér er boðið upp á, uppgjöf af hálfu íslendinga. Þetta er ósamboðið Íslendingum. Okkur rekur ekki nauðir til að gera þetta, og þetta er hættulegt fyrir framgang landhelgismálsins í þeim áföngum, sem eftir eru og á ég þá ekki síst við 200 mílna landhelgina, því að þetta sannar Bretum, að það borgi sig að beita Íslendinga bolabrögðum og ofbeldi.



Herra forseti. Það hafa nú þegar farið hér fram alllangar og miklar umræður um þetta dagskrármál. Þær umr. hafa þó að allverulegu leyti orðið um landhelgismálið almennt, en minni hluti umr. hefur í rauninni verið um þá samningagerð, sem hér liggur fyrir til umræðu. Nokkuð hefur þó verið rætt um einstök efnisatriði þessa væntanlega samkomulags. Afstaða stjórnmálaflokkanna hefur þegar komið nokkuð skýrt fram til málsins. Hún kom í rauninni að mestu leyti fram, þegar till. var lögð hér fram s. 1. fimmtudag, þá gerðu stjórnarfl. grein fyrir afstöðu sinni til málsins, þá gerði Alþfl. einnig grein fyrir sinni afstöðu og svo Bjarni Guðnason fyrir sinni. En einn stjórnmálaflokkanna á Alþ. hann hafði ekki gert upp hug sinn og gat ekki gert grein hér fyrir afstöðu sinni. Það var Sjálfstfl. Í þessum umr. í dag hafa menn fengið að heyra afstöðu Sjálfstfl., og þó hygg ég, að þá sé svo um fleiri en mig, að þeir efist nokkuð um, að öll afstaða flokksins hafi komið fram enn. Það liggur þó alveg ljóst fyrir, að flokkurinn er klofinn í málinu. Fulltrúar flokksins í utanrmn., form. flokksins, Geir Hallgrímsson, og Matthías Á. Mathiesen, þeir eru með samkomulaginu eins og það liggur fyrir. Formaður þingfl. Sjálfstfl., Gunnar Thoroddsen, hefur einnig talað hér, og hann er eindregið með samkomulaginu. Þetta eru framámenn flokksins, sem sennilega hafa ráðið mestu um skrif Morgunblaðsins og blaða flokksins um langan tíma. En svo kemur eitthvað af hinu óbreytta liði flokksins. Þar koma m. a. Matthías Bjarnason, hv. þm. frá Vestfjörðum, Guðlaugur Gíslason, hv. þm. úr Suðurlandskjördæmi, og hv. þm., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, þm. af Vestfjörðum. Þessir þm. eru allir á móti samkomulaginu og segja, að þetta samkomulag þýði raunverulega uppgjöf fyrir Bretum, algjöran undanslátt. Nú liggja menn hundflatir fyrir Bretum, sagði Matthías Bjarnason. Sóknin á miðin verður aukin, sagði Guðlaugur Gíslason. Jaðrar við uppgjöf í málinu. - Þetta voru sýnilega orðsendingar frá þessum þm. Sjálfstfl. til forustu flokksins, sem vill þetta allt saman uppgjöf fyrir Bretum og algjöran undanslátt. Það á kannske eftir að koma eitthvað meira fram frá Sjálfstfl. um afstöðu hans í þessum málum. Þegar maður reynir að gera sér grein fyrir því eftir þessum umræðum, hvað það er, sem markar afstöðu Sjálfstfl., þá er það býsna einkennilegt. Það, sem helst kom fram í ræðu Geirs Hallgrímssonar, formanns flokksins, var það, að hann sagði, að þessi samningur gæti nú verið góður, þó að hann væri ekki alveg eins góður og samningurinn frá 1961. Svo sagði form. Sjálfstfl., að í rauninni munaði litlu, mjög litlu, á þessum till., sem hér lægju fyrir til samkomulags, og þeim till., sem Íslendingar hefðu sett fram í samningaviðræðunum við Breta 4. maí á þessu ári. Enn fremur fullyrti form. Sjálfstfl., að það hefði verið hægt að semja löngu fyrr við Breta, - það virtist hann vita nákvæmlega, það hefði verið hægt að semja við þá löngu fyrr og ná við þá jafngóðum samningum. Ég fann ekki mikið af öðrum rökum, ef þetta skyldi flokkast undir rök hjá formanni Sjálfstfl. fyrir því, að hann væri með þeim samningsdrögum, sem hér liggja fyrir, en hann sagði eigi að síður ýmislegt annað um málið, sem ég ætla mér að víkja að. Af því að það hafði m. a. komið hér fram hjá form. Sjálfstfl., Geir Hallgrímssyni, og fleirum, sem hér hafa rætt um þetta mál, að þeir vildu gjarnan ræða um landhelgismálið á breiðum grundvelli, þá langar mig nú einnig til þess að fara um það nokkrum orðum, hver hefur í raun og veru verið afstaða Sjálfstfl. til landhelgismálsins, þegar maður lítur á það almennt. Það, sem liggur fyrir alveg óumdeilanlega, er, að á meðan Sjálfstfl. fór hér með völd í landinu fram að síðustu kosningum, þá stóð hann gegn því hér á Alþ., að ákvarðanir yrðu teknar um útfærslu landhelgismarkanna. Þá voru m. a. kempur hér á borð við hv. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, þá voru þeir ekki tilbúnir til þess að samþ. till. hér um að færa út fiskveiðilandhelgina við Ísland. Þá stóðu hann og aðrir þm. Sjálfstfl. að því hér á Alþ. að fella till. um þetta, og samþ. till. um að vísa málinu í n. Þegar síðan ákvörðun hafði verið tekin með myndun nýrrar ríkisstj. um útfærslu fiskveiðimarkanna í 50 mílur, komu þeir fram á sviðið, sem höfðu verið alls óviðbúnir fram að þeim tíma að standa að nokkrum mótuðum og ákveðnum till., - því komu þeir með yfirboðstill. og þóttust vilja gera meira. Að vísu voru þessar yfirboðstill. svo illa úr garði gerðar, að allir sáu í gegnum þær strax. Þegar þeir lögðu fram hér á Alþ. till. um, að við skyldum færa okkar fiskveiðimörk út að 400 metra dýptarlínu umhverfis landið og þannig skyldu mörkin færð nokkuð lengra út sums staðar við landið en út í 50 mílur, þá tóku þessir herrar þó fram í till. sinni jafnframt, að erlend skip mættu veiða upp að 50 mílna mörkunum þrátt fyrir þetta næstu 3 ár á eftir. Þá máttu auðvitað allir sjá, að þeir voru með þessu bakaskrefi sínu, með því að stíga svona aftur á bak um leið, fyrst að færa út aðeins meira en ríkisstj. hafið gert ákvörðun um, svo að draga allt til baka aftur í næstu setningu, a. m. k. í næstu 3 ár. Þá var þetta auðvitað orðið hlægilegt. En þetta var þó alveg nóg handa þeim sjálfstæðismönnum til að klifa á, því að þeir vildu meira en aðrir í útfærslu fiskveiðilandhelginnar við landið. Já, og hvað gerðist svo, þegar kom að virkilegum framkvæmdum í sambandi við útfærsluna, þegar t. d. þurfti að takast á við það vandamál að losa Íslendinga við landhelgissamningana við Breta og V- Þjóðverja frá 1961? Hvar stóðu þeir þá? Þá stóðu þeir raunverulega, eða a. m. k. forustumenn flokksins,þeir sem töluðu fyrir hann, þeir stóðu gegn því, að þessum samningum væri sagt upp og að við fengjum á raunverulegan hátt frjálsar hendur til að færa landhelgismörkin út. Og þeir sjálfstæðismenn eru svo forhertir enn í dag, eftir allt það, sem á undan er gengið í þessum efnum, að þeir eru enn að tala um það, að samningarnir frá 1961 hafi verið góðir og hinn nýi form. flokksins, Geir Hallgrímsson, gerir sig að algjöru viðundri með því að endurtaka það hér, að með þessum samningi hafi Íslendingar unnið sinn stærsta stjórnmálasigur. Þetta gat verið gott á einum tíma, að segja þessa fjarstæðu á Heimdallarfundi, en ekki gengur neins staðar lengur að segja annað eins og þetta. Að þessu verður hlegið um allt landið. Og það er næsta hastarlegt, að maður eins og hv. þm. Matthías Bjarnason skuli enn í dag reyna að réttlæta samningana frá 1961 og gera samanburð á þeim og þeim samningsdrögum, sem hér liggja fyrir.  Já, ég kannast vel við það, að þeir sjálfstæðismenn, sem stóðu að því að gera samningana við Breta og V.-Þjóðverja árið 1961, hafa verið að reyna að hanga í því, að þrátt fyrir þá samninga hefðum við getað staðið að útfærslu landhelginnar. En þeir vita miklu betur, þeir vita það, að ef þeir samningar hefðu verið í gildi, þá hefðum við ekki getað staðið að útfærslunni nú. Í þessum efnum hafa þeir stundum verið að vitna í ákveðin ummæli, sem féllu á Alþ. hjá Bjarna heitnum Benediktssyni um þessi mál. Ég skal hafa þessi ummæli eftir, vegna þess að þau sýna það alveg svart á hvítu, að það er rangt, sem sjálfstæðismenn eru að halda fram nú í dag, að það hafi verið einhverjir möguleikar hjá okkur til að halda útfærslunni áfram, ef við hefðum verið bundnir af samningunum frá 1961. Hvað var það, sem Bjarni heitinn Benediktsson sagði í umr. hér á Alþ. um þetta mál? Hann sagði þetta orðrétt: „Það sem ákveðið er skv. samkomulaginu,“ - hann var að ræða um samkomulagið frá 1961, - „er hitt, að við tilkynnum Bretum og þar með öðrum þjóðum um okkar einhliða útfærslu, sem tekur gildi að þeim 6 mánuðum liðnum, ef ekki áður er búið að hnekkja henni með úrskurði alþjóðadómstólsins. Þá tekur hin einhliða ráðstöfun íslensku ríkisstj. gildi, þegar þessir 6 mánuðir eru liðnir“. M. ö. o.: Bjarni heitinn Benediktsson viðurkennir, að ef ekki er á 6 mánaða tilkynningartímanum búið að hnekkja því af hálfu Alþjóðadómstólsins, að við getum fært út, taki útfærslan gildi. Hvað hefur gerst nú? Á 6 mánaða tilkynningartímanum notuðu Bretar þetta ákvæði og fengu Alþjóðadómstólinn til þess að úrskurða, að útfærsla okkar skyldi ekki vera gild. Án efa lægi málið enn þá fyrir dómstólnum til meðferðar, og hann úrskurðaði Bretum og V.-Þjóðverjum ákveðinn rétt til þess að halda hér áfram veiðum skv. þessum samningi. Þetta eru þær staðreyndir, sem liggja fyrir. En það liggja líka enn þá skýrari staðreyndir fyrir um það, hvernig þessi mál voru raunverulega gerð með samningunum frá 1961. Alþjóðadómstóllinn hefur nú þegar fjallað um þetta mál að vissu leyti. Hann hefur þegar sent frá sér álit sitt og greinargerð um það, hvað þessi samningur þýddi í raun og veru, hvernig hann batt okkur Íslendinga. í grg. frá Alþjóðadómstólnum segir m. a. orðrétt, eins og ég skal nú hér lesa upp um þetta atriði, - þar segir dómstóllinn : „Saga samningsviðræðnanna sýnir ekki einungis tilgang aðila en skýrir einnig þýðingu þess, að ríkisstj. Íslands átti að senda ríkisstj. Hins sameinaða konungsríkis tilkynningu með 6 mán. fyrirvara, því að fyrirsvarsmenn Hins sameinaða konungsríkis lýstu því yfir 2. des. 1960, að trygging sú, sem þeir leituðu eftir, skyldi meðal annarra atriða kveða á um,“ svo er tekið orðrétt upp í gæsalöppum: „að engar aðgerðir, sem beitt yrði til framkvæmdar slíkri reglu, skyldu taka til breskra skipa, meðan málið væri til meðferðar fyrir dómstólnum.“ Þetta hafa Bretar lagt fram sem sönnunargagn fyrir því, að svona hafi verið staðið að samningunum, um þetta hafi verið samið, og Alþjóðadómstóllinn hefur fallist á þessa skoðun, að ef Bretar hreyfðu sig á 6 mánaða tilkynningartímanum, þá gætu þeir látið dóminn stöðva okkur með útfærslu. Þetta vita þeir sjálfstæðismenn fullkomlega. Þetta liggur allt fyrir. En enn reyna þeir að lemja höfðinu við steininn og réttlæta samningana frá 1961, sem hefðu þannig bundið Íslendinga gersamlega í landhelgismálinu  Hv. þm. Matthías Bjarnason talar mikið um það, hvað menn geti verið kokvíðir, og kannast ekki við kokvíðari menn en m. a. mig, sem ætla að kyngja þessum samningi. Ég ætla nú samt, að mér takist að kyngja þessum samningi með álíka víðu koki og form. Sjálfstfl., um leið og hann samþykkir þetta. En það er meira. Það kok, sem gleypti samningana frá 1961, hlýtur að vera miklu stærra en það, sem kemur niður þessum samningi, því að ekki ætla ég það, að nokkuð sambærilegt verði í þessum samningi. Það væri ekki úr vegi, að hv. þm. léti slá máli á þessa tvo samninga. Ég hafði látið orð falla um það fyrr í umr., að vísu ekki í sambandi við þetta mál, að það hefði ekki verið fýsilegt fyrir okkur íslendinga að eiga úrslit okkar í landhelgismálinu undir niðurstöðum dómstólsins í Haag, þegar þannig hefði verið staðið að málunum. Ég hafði þá m. a. sagt, að það færi ekkert á milli mála, að skoðanir ýmissa alþjóðalögfræðinga hefðu verið mjög misjafnar á því, hvað alþjóðalög raunverulega segðu um víðáttu landhelgi. Það var að heyra hér á formanni Sjálfstfl. hinum nýja, sem nú hefur tekið við, Geir Hallgrímssyni, að hann áttaði sig ekkert á þessu. Hann fór að spyrja, hvað ég meinti. Jú, ég get bent honum á það, að því miður kom það fram hjá einum þekktum íslenskum lögfræðingi í alþjóðalögum, alþjóðarétti, Hans G. Andersen. - Hann lét í ljós álit sitt í þessum efnum. Og Morgunblaðið, blað hv. form. Sjálfstfl., birti þessa ræðu og álit Hans G. Andersens í þessum efnum og hafði engar athugasemdir við þetta að gera af sinni hálfu. En þessi ræða var flutt 1. des. 1970 og hirt í Morgunhlaðinu löngu síðar. Þar segir m. a. þessi kunni lögfræðingur um þetta atriði það, sem hér skal lesið upp, hann var að tala um lög varðandi víðáttu landhelginnar, - hann sagði orðrétt: „Þetta er tvímælalaust rangt. Alþjóðalög eru fyrir hendi, og ættu íslendingar að vera þakklátir fyrir að hafa átt þátt í þróun þeirra. Enginn vafi er á því, að eins og er er hámark viðáttu landhelgi og fiskveiðilögsögu að alþjóðalögum miðað við 12 mílur.“ Þetta vissum við margir, að Hans G. Andersen hafði látið frá sér fara og Morgunblaðið hafði prentað það eftir honum. Vissum það auðvitað líka, sem ég ætla að form. Sjálfstfl. viti, að margir aðrir lögfræðingar, heimskunnir menn, m. a. í Bretlandi og V.-Þýskalandi og víðar, þeir hafa miskunnarlaust haldið því fram, að það væru til alþjóðalög um víðáttu landhelgi, þó að það hafi verið afstaða okkar Íslendinga og margra annarra og líka mjög þekktra, heimsþekktra lögfræðinga, að það væru engin lagaákvæði, sem byndu okkur í þessum efnum. En miðað við þessar aðstæður, landhelgissamningana frá 1961, eins og þeir voru úr garði gerðir, og miðað við þennan ágreining, sem við vissum að var uppi meðal lögfræðinga um það, hvernig líta skyldi á einhliða útfærslu landhelgi, þá var það vitanlega algert glapræði að ætla að láta þetta mál í hendur erlends og íhaldssams dómstóls og með öllu þýðingarlaust, hversu oft sem Gunnar Thoroddsen eða aðrir endurtaka það, að hann vilji fara til Haag til þess að vinna þar málið. Hann hefur ekki nokkurt minnsta vald á því að lofa neinu um það, að hann geti unnið neitt mál, þó að hann yrði sendur til Haag. Hér var aðeins um það að ræða, hvort menn vildu taka á sig þá áhættu að tapa niður sókn okkar í landhelgismálinu með öllu, eða hvort við ættum að fara þá leið, sem við höfum farið áður og ýmsir aðrir höfðu farið, að neita því, að erlendur dómstóll ætti úrskurðarvald í þessum efnum. Ég hef bent á þetta til þess að sýna, að Sjálfstfl. hefur ekki af miklu að státa í sambandi við aðgerðir sínar í landhelgismálinu, þegar það er rætt á breiðum grundvelli. Komi maður svo að seinni hluta málsins, en hann varðar aftur það, hvernig staðið hefur verið að samningaviðræðunum við Breta og V.-Þjóðverja í þessu máli, síðan þær viðræður hófust, liggur það fyrir, þannig að allir vita og þekkja, að aðalmálgögn Sjálfstfl. hafa blátt áfram klifað á því allan tímann, alveg til hins síðasta, að við ættum að semja við Breta, það væri vel hægt að semja við Breta, það munaði svo að segja engu, þetta væri alveg að koma saman, og og þeir hafa verið í rauninni alltaf með öllum undansláttartillögum, sem fram hafa komið. Já, það hefur svo ekki verið sparað að gera tilheyrandi árásir á þá menn sem af hálfu okkar Íslendinga hafa farið með okkar samningamál. Ég hef fengið ríflegan skammt af þessu allan tímann. Það hefur ekki borið mikið á milli Breta og þeirra forustumanna Sjálfstfl., þar hafa þeir þó verið á einu máli, að það þyrfti að losa sig við einn úr samningunum, sem sagt Lúðvík. 

Þm. eiga að muna, að það á að segja: hv. þm.

Já, ég verð víst að bæta því við, en það kalla svo margir fram í hjá mér, að ég hef ekki við. Og svo er ég þar að auki að spara mér tíma.

Það er mælt til þeirra líka.

Mig langar svo að víkja að nokkrum atriðum, sem hér hafa komið fram í ræðu hv. þm. um viss efnisatriði málsins. Þá hef ég alveg sérstaka löngun til að víkja að hv. 2. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni. Þessi hv. þm. geystist hér allmikið. Jafnhliða því, að hann var að hæla landhelgissamningunum frá 1961, þessum ágætu samningum, sem hefðu bundið okkur alveg fasta, reiknaði hann það út, sem ég hefði búist við, að aðrir kæmu með en hann, en hann hefur samt fallið fyrir þessu, - hann reiknar út eins og sumir menn, sem lítið þekkja til fiskveiða og sjósóknar, hvað samningarnir frá 1961 hefðu stækkað landhelgina mikið í ferkm. Þessi ferkm útreikningur minnir mig alltaf á það, að menn séu farnir að reikna út íslenska fiskveiðilandhelgi í dagsláttum. En það er lítill mælikvarði á landhelgina, þótt menn finni það út, hversu margar dagsláttur hún sé. Sannleikurinn er auðvitað sá, að það eru viss svæði við landið og þá sérstaklega þau, sem eru næst landinu, sem hér hafa margfalda þýðingu fyrir okkur. Og allur ferkm reikningur er auðvitað fjas út í loftið. Jú, það er alveg rétt, með samkomulaginu, sem gert var 1961 var nokkuð breytt grunnlínum í kringum landið. En við þurftum ekki að gera neinn sérstakan samning við Breta þá og allra síst um það, að þeir gætu haft hér áhrif á útfærslu fiskveiðilandhelginnar við Ísland, jafnvel um ókomin ár, til þess að breyta okkar grunnlínum. Til þess höfum við alveg tvímælalausan rétt að lögum. Við þurftum ekki að gera neitt samkomulag og þurfum ekki að þakka Bretum eða einum né neinum neitt fyrir það. Það var aðeins okkar eigið ákvörðunarvald. En hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, og reyndar fleiri þm. Sjálfstfl., sem hér hafa talað í kvöld, hafa verið býsna stórorðir um eftirgjöf fyrir Bretum nú eða algjöra uppgjöf. En ég vildi þá mega spyrja þessa hv. þm. um það, hvar þeir voru eiginlega staddir í landinu síðustu 3 vikur, á meðan þeir vissu mætavel hvaða tilboð lágu fyrir um hugsanlega samningagerð við Breta, og meðan þeir vissu, að það var ekki samstaða innan stjórnarflokkanna um það, hvernig ætti að standa að vissum atriðum í samkomulaginu. Við Alþb.-menn höfðum gert opinberlega grein fyrir því, hverju við vildum breyta og hvernig ætti að reyna að standa að því. Við töldum, að það ætti frekar að hafna samkomulaginu til þess að knýja fram betri samninga en að hverfa að þessu ráði. Það hefur ekki farið fram hjá neinum manni í landinu, að það var tekist meira og minna á um það, hvernig að þessum málum ætti að standa. Það fór m. a. ekki fram hjá Morgunblaðinu og Vísi. Þar var því lýst yfir daglega svo að segja, að Morgunblaðið, sem var þó að hafa ýmis orð um hv. forsrh., styddi nú forsrh. og nú það mætti þó treysta á stuðning þeirra sjálfstæðismanna í baráttunni við kommúnista, og annað eftir þessu. En hvar voru þeir, þessir glöðu baráttumenn á móti þessu samkomulagi, hv. 2. þm. Vestf. og hv. þm. Sunnl. hvar voru þeir staddir og af hverju létu þeir aldrei til sín heyra? Af hverju tóku þeir engan þátt í því að hafa áhrif á það, hvað væri að gerast? Og hvar var m. a. hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, stjórnarmaður í L. Í. Ú.? Hvar var hann staddur, þegar stjórn þess sambands var boðuð til fundar og samþykkti undireins fyrirliggjandi samningsgrundvöll? Hafði hann ekki áhuga á að mæta? Eða gleymdi Matthías Bjarnason sér og greiddi kannske atkv. með samkomulaginu þar, eins og L. Í. Ú. gerði?  Já þessi hv. þm., sem hér greip fram í, Pétur Sigurðsson, hann er í stjórn, að ég ætla, hvort tveggja Sjómannafélags Reykjavíkur, sem samþykkir grundvöllinn, og líklega líka í stjórn Sjómannasambandsins, sem líka samþykkir grundvöllinn. Mætti hann hvergi? Er hann alveg hættur að hafa nokkur áhrif, þar sem hann er? Nei, það er ekki vitað annað en að þessir hv. þm. hafi dyggilega tekið undir þá afstöðu, sem kom fram í Morgunblaðinu og Vísi, og stutt það mjög dyggilega, að það þyrfti að víkja Lúðvík Jósepssyni til hliðar, hann mætti ekki koma nærri því að tala við Breta, úr því sem nú væri komið. Hann mætti ekki hafa neitt um það að segja, hvaða tíma þessi sérstöku veiðisvæði yrðu lokuð. En þessir menn geta svo komið fram hér á eftir og þóst vera á móti því samkomulagi, sem hér stendur til að gera. Það verður auðvitað ekki litið á afstöðu eins og þessa öðruvísi en svo, að hér er um grátbroslega tilburði að ræða. Það vita það nánast allir, að hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, og hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, þeir hafa haft það lengi í sigti, að þeir gætu náð vissum mönnum vel í skotfæri í sambandi við þessa samningagerð, og hafa eigi að síður stutt sinn flokk í því að vera með öllum undanslætti, þar sem tillögur hafa komið upp í landhelgismálinu. - Ég sé, að hv. þm. líður ekki vel. þegar þessi sannleikur er sagður um hann. En hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, sagði hér ýmislegt um viss efnisatriði málsins, þar sem hann hallaði mjög réttu máli. Hann hélt því m. a. fram, þegar hann ræddi um veiðihólfin við landið, að Vestfjarðahólfið væri langsamlega þýðingarmest fyrir Breta. Það er rangt. Opinberar tölur sýna, að það er Austfjarðahólfið, en Vestfjarðahólfið kemur þar næst á eftir. Já, bara lemja hausnum við steininn, það er eina leiðin auðvitað, þegar menn verða fyrir óþægilegum staðreyndum. En það er ekki aðalatriðið. Það er ekki um það að villast, að langsamlega þýðingarmestu veiðisvæðin fyrir erlenda togara hér við land eru Austfjarðahólfið og eins Vestfjarðahólfið. Það eru þessi tvö hólf, sem eru langsamlega mest stunduð og langþýðingarmest. En í þeim till., sem fyrir liggja, er líka tekið langmest tillit til þessara svæða, en ekki eins og hv. þm, sagði, minnst tillit til þeirra. Á Vestfjarðasvæðinu er gert ráð fyrir sérstöku bátasvæði, sem breskum togurum er algerlega óheimilt að koma inn á allan tímann, þar mega þeir aldrei veiða nær landi en upp að 20 mílum. Það er ekkert veiðihólf, sem hefur slíka allsherjarvernd eins og Vestfjarðahólfið, þar sem 20 mílna reglan gildir fyrir þessu hólfi öllu allan tímann. Austfjarðahólfið kemur þarna næst með verndun af þessu tagi, en sú verndun nær þó ekki nánda nærri eins langt. Mjög þýðingarmikill hluti af veiðisvæði Austfirðinga er opinn fyrir hinum erlendu aðilum alveg upp að 12 mílum. En það er enginn vafi á því, að þessar friðunarreglur, sem þarna er gengið út frá fyrir Vestfirðinga, eru þeim mjög dýrmætar. Ég efast ekkert um það fyrir mitt leyti og hef látið uppi þá skoðun oft áður, að auðvitað hefði verið æskilegt, að tvö hólf hefðu verið lokuð hverju sinni allt í kringum landið, en ekki eitt. Það hefði auðvitað verið gífurlega mikill munur fyrir Vestfjarðamiðin og önnur mið í kringum landið, ef Bretar hefðu verið með öllu útilokaðir frá veiðum þar út að 50 mílum í 4 mánuði, sem hefðu síðan verið valdir með tilliti til hagsmuna okkar Íslendinga, en ekki að hér væri aðeins lokað svæði í tvo mánuði og það að verulegu leyti skv. reglum, sem Bretar virðast hafa sett fram kröfur um. Auðvitað hefði þetta verið þýðingarmikið. En það hefur sem sagt komið í ljós, að það hefur ekki náðst fram, þrátt fyrir það, að við Alþb.-menn börðumst fyrir því að fá þessar breytingar fram, eins og við höfðum aðstöðu til. Það er auðvitað líka eins og hver önnur fjarstæða hjá hv. 2. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni, að halda því fram, að þær reglur, sem hér er um að ræða, hafi ekkert að segja fyrir Vestfjarðamiðin. Auðvitað hefur það allmikið að segja fyrir þessi mið, sem lágu undir miklum ágangi útlendinga, þegar þeir geta ekki sent á miðin neina frystitogara, sem þeir hafa oftsinnis sent hingað á miðin áður. Og það hefur líka vitanlega mikið að segja fyrir miðin þar, að 30 skip af þeim skipastóli, sem Bretar hafa sent hingað á miðin, skuli þó vera útilokuð frá því að mega taka þátt í veiðunum. Auðvitað er hér um talsvert verulegan niðurskurð að ræða á sókn. Hitt er svo allt annað mál, að ég hef verið á þeirri skoðun og er á þeirri skoðun enn, að það hefði verið mjög nauðsynlegt að fá hér fram meira en gert er ráð fyrir í þessum samningi. En ég tel mig, og við Alþb.-menn, teljum, að við höfum gert það, sem í okkar valdi stóð, til þess að reyna að fá hér fram betri samning. En það verður ekki hægt að segja, að Sjálfstfl. hafi stutt við bakið á okkur í þeim efnum. Ég held, að það hljóti að fara fyrir fleirum svipað og mér, sem hlusta á þessar aðfinnslur hjá hv. 2. þm. Vestf. og hv. 2. þm. Sunnl., Guðlaugi Gíslasyni, og hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, þegar þeir ryðjast nú fram á völlinn og tala jafnvel háfleygt um það, eins og hv. þm. Þorvaldur Garðar, að það sé ömurlegt og hastarlegt, eins og hann sagði, að við skulum gefa svona eftir fyrir Bretum, um það leyti sem, eins og hann sagði, breska nýlenduveldið er alveg komið að fótum fram. Ja, maður hefði nú kannske mátt heyra það fyrr, að þetta væri skoðun þeirra í Sjálfstfl., að nú væri breska nýlenduveldið komið að fótum fram og ekki væri ástæða til að gefa neitt eftir fyrir þeim. Hvernig í ósköpunum stóð á því, að þessir hv. þm. komu ekki fram fyrr og létu til sín taka  En það, sem hér er um að ræða og er aðalatriði þessa máls, er, að við Íslendingar erum nú búnir að takast á við Breta í 2 ár í rauninni um okkar landhelgismál. Hafa verið okkur einna örðugastir í þeim átökum þeir samningar, sem við vorum að vissu leyti bundnir við lengi vel. frá tíð viðreisnarstjórnarinnar gömlu, samningarnir frá 1961. Það liggur alveg ótvírætt fyrir, að málsvarar Sjálfstfl., þeir sem ráðið hafa m. a. penna Morgunblaðsins og Vísi, hafa verið úrtölumenn allan tímann. Og það hefur verið algengt að helstu talsmenn Breta hafi veifað Morgunblaðinu einnig úti í Englandi til rökstuðnings sínu máli. Þetta hefur vitanlega ekki styrkt okkar aðstöðu í átökunum við Breta. Það er enginn vafi á því, að sérstaklega eftir að deilan tók að harðna við Breta, þá þurftum við á öllu okkar að halda. Við þurftum m. a. á því að halda, að við kæmum svo einarðlega fram við þá, að við segðum þeim það á þann hátt, sem þeir skildu, að við mundum slíta við þá stjórnmálasambandi, þegar þar að kæmi. Og það hefði gjarnan mátt senda þeim fleiri orðsendingar, sem þeir hefðu kannske veitt athygli. En þá var því ekki að heilsa, að Sjálfstfl. veitti mikinn stuðning til þess. Það voru fulltrúar hans í utanrmn., sem voru þeir einu, sem hikuðu og vildu ekki grípa til neinna frekari hótana gagnvart Bretum. Þetta dró auðvitað allt til þess, að Bretar töldu, að þeir hefðu efni á því að berjast við okkur, þó með nokkuð hörðum átökum væri, og berjast við okkur lengi. Þeir heyrðu, að hér voru fulltrúar stórs flokks í landinu, sem trúðu áróðri þeirra. Þeir áttu meira að segja sína málpípu hér á Alþingi, formann stærsta stjórnmálaflokksins, Geir Hallgrímsson, sem hér flutti áróður þeirra um það, hvað þeim vegnaði vel á miðunum, bresku skipunum, og hvað þau fiskuðu þar mikið. Og hann flutti hér hreinar áróðurstill. þeirra um ástandið á miðunum. Þegar gripið var til nokkuð róttækra aðgerða í sambandi við landhelgisgæsluna, var það formaður stærsta stjórnmálaflokksins, sem nú er orðinn, sem m. a. beitti mestum úrtölum. Það var athyglisvert, að á meðan við stóðum í þessum hörðu átökum við Breta, var þannig staðið að málum hér, að menn voru að rífast um það á Alþingi við hv. þm. Geir Hallgrímsson, hversu Bretum liði nú vel á miðunum og hvað þeir hefðu fiskað mikið. Það var verið að rífast um þetta allt fram undir það svo að segja, að bresku togaraskipstjórarnir gáfust upp og fóru út úr landhelginni, af því að þeir þoldu ekki við lengur. En þannig var þetta, að ýmsir höfðu léð þessu eyra hér, og menn voru farnir að trúa því, að e. t. v. gætu Bretar hér mikið, en þeir gátu ekki meir en þetta, að þeir voru að gefast upp. Svo kom áróðurinn um það, hvað þeim liði afskaplega vel undir herskipaverndinni, þó að þeir hefðu getað haft hér herskip yfir hásumarmánuðina, á meðan auðveldast var að stunda veiðar hér við Ísland og auðveldast var fyrir herskipin að vera hér. Þá var því haldið fram, að Bretar hefðu veitt hér mun meira en þeir hafa veitt, til þess að sýna fram á það, hvað ráðstafanir Íslendinga væru þýðingarlitlar, og Morgunblaðið sló því upp dag eftir dag, að útfærsla okkar hefði gersamlega mistekist. Þetta var sú aðstaða, sem við bjuggum við í átökunum við Breta. Það var því í rauninni ekkert óeðlilegt, að til þess kynni að draga, að við gætum ekki haldið út af fullum krafti í átökum okkar við Breta, það mundu einhverjir linast. Ég segi það fyrir mitt leyti, að ég hefði kosið að halda þessum átökum áfram. Ég hefði gjarnan viljað, að bresku herskipin hefðu fengið að halda hér til á miðunum næsta vetur og mæta þeim erfiðleikum, sem þau mundu mæta hér á Íslandsmiðum yfir háveturinn, og sjá, að hvað miklu gagni þau hefðu komið. En málið þróaðist þannig, eins og allir vita, að það var horfið að því ráði að reyna að fá það út úr samningunum við Breta, sem mögulegt var á þessu stigi málsins. Ég viðurkenni, að með þeim samningsdrögum, sem hér liggja fyrir, fáum við í okkar hlut allþýðingarmikla hluti. Niðurskurðurinn á flotanum hefur sitt að segja, og bátasvæðin hafa líka talsvert að segja. Þó að ekki sé nema eitt hólf lokað hverju sinni, þá hefur það einnig nokkra þýðingu. Ég efast ekkert um það, að hér eru Bretar að draga talsvert mikið úr sínum veiðimöguleikum frá því, sem þeir voru, á meðan hér var allt óheft, á því leikur enginn vafi. Og það er líka rétt, sem hér hefur verið sagt, að í þessu samkomulagi liggur viss almenn viðurkenning Breta á rétti okkar yfir 50 mílna landhelgissvæðinu. Ég hefði hins vegar talið, eins og ég hef sagt, að við hefðum átt að halda þessari deilu áfram og ná hér betri kosti. En það lá alveg skýrt fyrir, að það gat ekki orðið samstaða um það. Við Alþb.-menn gerðum því samkomulag við okkar samstarfsflokka um að standa að því samkomulagi, sem hér liggur fyrir, eins og við höfum gert grein fyrir, og ég tek alveg undir það, sem hæstv. heilbrrh. Magnús Kjartansson sagði hér, mín afstaða er nákvæmlega sú sama og hans. Ég ætla mér ekki að skorast á neinn hátt undan því að bera ábyrgð á því að samþykkja þetta samkomulag, sem hér liggur fyrir. En ég hef áskilið mér rétt til þess að gera fulla grein fyrir því, eins og ég hef gert hér, hvert mat mitt var á stöðunni og hvernig ég leit á þessi mál og hvernig ég hefði frekar kosið að staðið væri að málinu. En þetta var, úr því sem komið var, tvímælalaust besti kosturinn, því að sá kostur hefði að mínum dómi verið hryllilegasti af öllum, ef Bretar höfðu fengið þennan samning, sem hér er um að ræða, og svo íhaldsstjórn á Íslandi daginn eftir. Þá hefðu þeir haldið sameiginlega hátíð, þeir í Morgunblaðshöllinni og hinir þarna suður í Downing Street, sem þar eru nú. Þá hefði verið sameiginlegur gleðskapur á báðum þessum stöðum. Já, það er rétt, að ein meginástæðan til þess, að ég álít, að við hefðum þurft að fá meira út úr samningunum við Breta, er einmitt sú, að ég tel, að staða fiskstofnanna hér við landið sé orðin það veik, að við þurfum á meiri friðun að halda en við fáum út úr þessu samkomulagi.  Ég vil svo aðeins að lokum endurtaka það, að ég tel þessa tilburði hjá þeim, sem hér tala af hálfu Sjálfstæðisfl. á móti þessum drögum, nánast grátbroslega, þegar tekið er tillit til þess, sér, að það liggi afskaplega lítil alvara á hak hvernig málin hefur borið að. Ég held nú í sjálfu við ræður þessara hv. þm., af því að þeir hafa stutt sinn flokk í því, sem ég hef hér verið að lýsa, að hefur verið þeirra stefna í framkvæmd. Ég tel, að besti kosturinn, úr því sem komið er, sé að samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir. Ég geri mér vonir um það, að við getum haldið áfram nauðsynlegustu friðunarráðstöfunum eigi að síður, þó að það komi ekki skýrt fram í þessum samningum, þannig að þær allra nauðsynlegustu nái fram að ganga, og verður a. m. k. við það að miða. En ég sem sagt reyni ekki að skjóta mér undan því á neinn hátt - og læt ekki undan neinum frýjunarorðum neinna varðandi þessi mál - að standa með því samkomulagi, sem ég hef gert, og tek að mér á borð við alla aðra að bera ábyrgð á því sem því skásta, sem um var að velja, eins og komið var.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. Alþb. hafa flutt hér all einkennilegar ræður við þessa umræðu. Þið hafið nú heyrt í hæstv. sjútvrh., þar sem hann fjallaði aðeins að óverulegu leyti málefnalega um þá till., sem hér liggur fyrir. Í stað þess eys hann skömmum og svívirðingum yfir sjálfstæðismenn rétt eins og þeir beri ábyrgð á þeirri till., sem hér er lögð fram. Maður gæti ímyndað sér, að fólk, sem ekki hefur fylgst með þessum umr. og gangi mála og hlustaði á þennan málflutning, stæði í þeirri trú, að það væru sjálfstæðismenn, sem væru að flytja þessa till., en ekki hæstv. sjútvrh. En í lok ræðu sinnar sér hann þó ástæðu til þess, þessi hæstv. ráðh., sem ber fram þessa till., að lýsa því yfir, að hann ætli ekki á neinn hátt að skorast undan að bera ábyrgð á þessari till. Það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi, að ráðherrar og tillögumenn þurftu að lýsa því yfir í ræðum, að þeir ætluðu ekki að skorast undan því að standa við sínar eigin tillögur. Hæstv. iðnrh. flutti líka mjög einkennilega ræðu fyrr í þessari umr. Auk þess sem hann fjallaði í löngu máli um innanflokksmál Sjálfstfl., flutti hann heimspekilegar vangaveltur um viðhorf almennings til stjórnmálamanna. Það vekur alltaf undrun mína, hvernig þessi hæstv. ráðh. talar alltaf um stjórnmálamenn í annarri og þriðju persónu rétt eins og hann sé þeim hópi algerlega óviðkomandi og afneiti honum. Niðurstaða hans af þessum hugleiðingum var sú, að Alþb. vildi nú taka tillit til hins nýja tíðaranda og þess vegna ræddi Alþb. sín mál fyrir opnum tjöldum og gerði ágreining sinn við meðstjórnarflokka sína opinberan. Nú er ég ekki á móti opnari stjórnmálaumr., en auðvitað er þetta mál ekki svona einfalt. Það, sem Alþb. hefur gert, hefur verið að brjóta trúnað, virða óskir hæstv. forsrh. nánast að engu og lýsa till. hans gersamlega óaðgengilegar. Og Alþb. hefur gert meira í þessu máli. Það hefur svikið sín loforð við sína kjósendur og gengið til samninga við Breta vitandi um það, að þeir væru úrslitakostir. Alþb. hefur ákveðið að taka afstöðu í máli þessu þvert gegn vilja sínum og yfirlýsingum. Ég veit ekki, hvernig hæstv. iðnrh. lítur á hlutverk sitt í stjórnmálum, en ég þykist þó geta sagt honum, að það er sannarlega ekki í samræmi við tíðarandann að gefa út yfirlýsingar og taka svo ákvarðanir þvert gegn þeim. Hins vegar er það mjög athyglisvert að heyra þá kenningu hjá þessum hæstv. ráðh. og forustumanni Alþb., að staða flokks hans hafi styrkst við þessi vinnubrögð. Það vita þá væntanlega allir nú, að ef Alþb. fylgir eftir þessum kenningum sínum að fara í gegnum sjálft sig og vega að samstarfsmönnum sínum, þá er ljóst, hver vinnubrögðin verða og hverjar skýringarnar verða, þegar kemur að næsta stórmáli. Ég vil í þessu sambandi, þó að það sé nánast aukaatriði, ekki láta hjá líða að mótmæla enn einu sinni tilvitnun þessa hæstv. ráðh. í einhverjar ímyndaðar ályktanir ungra sjálfstæðismanna. Ég hef áður hent hæstv. ráðh. á, að þetta sé á einhverjum misskilningi byggt, en hann hefur látið sér sæma að endurtaka þessi ósannindi við þessa umr. Hér hefur þessi hæstv, ráðh. talað sem hinn syndlausi. Hann hefur gert aðkast að Sjálfstfl. og upphefur sjálfan sig á kostnað þess flokks. Og það er ómerkilegur málflutningur og lítilmannlegur, þegar þessi ráðh. er að vitna í ályktanir og ummæli, sem eiga sér enga stoð í veruleikanum. Ábyrgur stjórnmálamaður og hæstv. ráðh. ætti að skammast sín fyrir slíkan málflutning. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að því máli, sem hér er á dagskrá. Allt frá árinu 1961 hafa átt sér stað í þessu landi hatrammar deilur um þá samninga, sem gerðir voru við Breta og Vestur-Þjóðverja um lausn landhelgisdeilunnar á þeim tíma. Þessar deilur hafa verið óvenjulegar að því leyti, að þar hefur ágreiningur virst mun djúpstæðari og skoðanir manna fjarlægari en í flestum öðrum málum. Jafnvel í deilum um varnarmálin, sem þó eru mjög heitar hér, hafa menn virt skoðanir hver annarra og viðurkennt a. m. k. í raun, að sá ágreiningur stafaði ekki af öðru en málefnalegum skoðanamun, þar sem það eitt vekti fyrir mönnum, sem þjóðernistilfinning þeirra byði þeim. Á hinn bóginn hafa ásakanir varðandi samkomulagið frá 1961 verið miklu heiftugri. Þar hefur þeim mönnum, sem stóðu fyrir samkomulaginu, verið brigslað hvað eftir annað um landráð og glæpsamlegt athæfi gagnvart íslenskum hagsmunum. Við höfum heyrt þessar yfirlýsingar og aðdróttanir endurteknar í þessum umr., þegar hæstv. iðnrh. talaði um alvarlegt afsal landsréttinda og áliti þá við samkomulagið frá 1961. Nú þegar sá atburður á sér stað, að lagður er fram samningur eða till. að samningi, sem í eðli sínu er sambærilegur við hið fyrra samkomulag, þá er fyllilega eðlilegt og óhjákvæmilegt að rifja upp umr. og skoðanaskipti um þetta umdeilda mál, ekki síst þegar það er hald manna, að einmitt afstaða flokka og einstakra stjórnmálamanna hafi mjög ráðið úrslitum um þá stjórnmálaþróun, sem átt hefur sér stað í þessu landi hin síðari árin. Það er mín skoðun, að nú þegar við ræðum um þetta samkomudag eða tillögur til samkomulags, séum við ekki aðeins að ræða um, hvort við eigum að samþykkja það eða fella það, heldur séu hér ráðin örlög þess málflutnings, sem hafður hefur verið uppi allan síðasta áratug, og jafnframt lagður dómur á samkomulagið frá 1961. Ég mun stikla á stóru, þegar ég geri þennan samanburð á þessum tveimur samningsdrögum, en ég geri það vegna þess, að ég er einn þeirra, sem fullyrða, að samningurinn frá 1961 hafi verið góður og alla vega hafi hann verið góður í samanburði við þann samning, sem nú er lagður fram. Ég mun reyna að halda mig við málefnalegan samanburð. Það hefur verið fullyrt af andstæðingum samkomulagsins frá 1961, að þar sé um að ræða réttindaafsal. Hv. 1. þm. Austf. notaði þetta orð sömuleiðis hér við þessar umr. Hann talaði um réttindaafsal og þegar maður skoðar umr. frá þinginu frá 1960, eða áður en samkomulagið var gert 1961, þá er það athyglisvert, að því var mjög haldið fram, að samkomulagið mundi binda hendur okkar Íslendinga um aldur og ævi, það mundi svipta okkur þessum réttindum til að færa út. Því var jafnvel haldið fram, að slíkir samningar væru einsdæmi í sögu fullvalda ríkja. Nú er það mitt mat, að á s. l. tveimur árum hafi það sannast, að þetta hafi ekki átt við rök að styðjast. Samkomulagið frá 1961 hefur ekki komið í veg fyrir einhliða útfærslu, og ég veit, að enginn hv. þm., enginn Íslendingur, dregur það í efa, að við höfum gert það í fullum rétti. Okkur hefur greint á um, hvort segja ætti upp samningnum frá 1961. Við sjálfstæðismenn höfum bent á, að samkvæmt því samkomulagi væri tekið beinlínis fram, að Íslendingar hygðust færa frekar út og tilvist samningsins væri því engin hindrun í þeim efnum. Núv. stjórnarsinnar hafa hafnað þessum skilningi og töldu uppsögn samningsins forsendur frekari útfærslu. En þessi ágreiningur breytir ekki þeirri staðreynd, að tilurð og tilvist samningsins frá 1961 hefur ekki bundið hendur okkar, hvað þá að þar hafi verið um að ræða réttindaafsal um aldur og ævi. Ella stæðum við ekki hér í þessum sporum nú. Ella hefðum við ekki fært okkar landhelgi út í 50 mílur, hvort heldur við segjum þrátt fyrir eða vegna samkomulagsins frá 1961. Einhver kann nú að segja, að einmitt vegna ágreiningsins um það, hvort samningurinn væri í gildi eða ekki, hefðu Bretar og Vestur-Þjóðverjar getað skotið máli sínu til Haag og hans vegna, þ. e. a. s. samningsins, væri enn óvissa um rétt okkar og viðurkenningu annarra þjóða. En ég spyr þá: Dettur einhverjum í hug, að Bretar, Vestur-Þjóðverjar eða yfirleitt aðrar þjóðir hefðu frekar viðurkennt útfærsluna, enda þótt samningurinn frá 1961 hefði ekki verið í gildi og ekki væri hægt að vísa til málskots til Haag? Réttur okkar til útfærslu er eitt, en viðurkenning er annað. Við erum allir sammála um rétt okkar, og í því efni orkar samningurinn frá 1961 ekki heldur tvímælis. Hér er hins vegar deilt um viðurkenninguna, og að því leyti er landhelgisútfærslan ekki komin í heila höfn, og ég leyfi mér að fullyrða að aðrar þjóðir hefðu ekki orðið fyrri til, nema þá síður væri, að veita okkur viðurkenningu, og vitaskuld væri sama óvissan ríkjandi um afstöðu þeirra, hvort heldur sem samningurinn frá 1961 hefði verið gerður eða ekki. Allt þetta ber að sama brunni: Samkomulagið frá 1961 hefur ekki orðið okkur til trafala og hefur ekki bundið hendur okkar við útfærslu landhelginnar í 50 mílur. Að þessu leyti er ljóst, að ásakanir um réttindaafsal um aldur og ævi hefur ekki átt við rök að styðjast. Sjálfstæðismenn héldu því fram 1961 samkomulaginu til gildis á þeim tíma, að það kæmi í veg fyrir vopnaða íhlutun Breta, að það forðaði frá árekstrum og hættuástandi á miðunum, þá og þegar við færðum út. Á þetta var ekki hlustað. Nú hefur atburðarásin orðið sú, að við höfum fært út og til árekstrar hefur komið. Til þess að forðast frekari átök leggur nú hæstv. ríkisstj. fram till. til bráðabirgðasamkomulags, og eins og í ljós hefur komið, er samningurinn svo gallaður, að hann hefur þann eina tilgang, og það er það eina, sem réttlætir hann, að við öðlumst með því frið, við forðumst þessa árekstra. Þann frið kaupum við með því að slá á frest frekari framkvæmdum og endanlegum ákvörðunum. M. ö o.: það, sem blasir við okkur núna, er þetta: Fyrst er einskis metið af núv. stjórnarsinnum það ákv., sem var í samkomulaginu frá 1961, því er hafnað. Síðan er boðið heim þeim orsökum, sem nú valda því, að það er gerð tilraun til samkomulags, sem bindur hendur okkar í næstu tvö ár. Öllum aðgerðum er nú slegið á frest, og við verðum að bíða og vona, að mér skilst helst að bíða eftir því, að upp úr verði kveðið á Hafréttarráðstefnunni. Ein þyngstu og veigamestu ámælin á fráfarandi ríkisstj. voru þau, að hún vildi ekkert gera, en frestaði öllum aðgerðum fram yfir Hafréttarráðstefnuna. Að vísu var það rangt að mínu mati, að fráfarandi ríkisstj. hefði viljað fresta öllum aðgerðum. En hitt er rétt, að núv. stjórnarandstaða taldi óhjákvæmilegt að taka tillit til niðurstöðu Hafréttarráðstefnunnar og vildi haga svo sínum aðgerðum, að málstaður okkar fengi stuðning á þeirri ráðstefnu. Nú er málum svo komið, að raunverulega er hæstv. ríkisstj. að leggja til, að við sláum aðgerðum á frest, þangað til úrslit fást á þessari ráðstefnu, og þó er það raunverulega ekki svo gott, því að ég get ekki betur séð en að þetta samkomulag, sem á að gilda til tveggja ára, gæti þýtt það, að Bretar fengju að halda hér áfram veiðum, jafnvel þótt Hafréttarráðstefnan tæki ákvarðanir okkur í hag í millitíðinni. Hér er því ekki aðeins um það að ræða, að ríkisstj. hefur í reynd fallist á þau sjónarmið, að Hafréttarráðstefnan hafi hér þýðingu, heldur hefur orðið um beinan undanslátt að ræða. Þessi samningur eða drög að samningi, sem hér liggja fyrir, gera ráð fyrir því, að Bretar veiði innan 50 mílna í tvö ár. Í umr. frá 1960–1961 gerðu þáv. stjórnarandstæðingar sér mikinn mat úr því ákvæði, sem heimilaði Bretum að stunda veiðar innan 12 mílna landhelginnar um tiltekinn tíma á tilteknum svæðum í 3 ár. Þetta þóttu alger svik og undansláttur, og gefið var í skyn, að síðan yrði samið við Breta um áframhaldandi veiðar að þessum tíma loknum, eða jafnvel, að þeir mundu ekkert um það spyrja, heldur halda sínum veiðum áfram eftir sem áðu,r. Þetta muna þeir vel, sem sátu á þingi á þeim tíma. Og þetta muna þeir vel, sem fylgdust með þeim umr. utan þings. Þetta sannaðist að vísu að vera ómerkilegur áróður, en ég get ekki látið hjá líða að vitna til ummæla hæstv. félmrh. Björns Jónssonar um þetta atriði, en hann sagði, með leyfi forseta: „Þó að ekkert annað né meira réttindaafsal fælist í þessari þáltill., sem hér er rædd, þá væri slíkt afsal glæpur gagnvart íslenskum hagsmunum.“ Hvorki meira né minna en glæpur gagnvart íslenskum hagsmunum. Hvað skyldi hæstv. ráðh. segja nú, þegar hann stendur að því að leggja fyrir Alþ. nákvæmlega sams konar samkomulagstill. en án þess þó, að nokkur viðurkenning fáist í staðinn, eins og samningurinn frá 1961 gerði þó ráð fyrir? Hverjir eru nú glæpamenn og þjóðsvikarar? Ólafur Jóhannesson forsrh. sagði um þetta atriði í umr. 1960, með leyfi forseta: „En með því að opna landhelgina fyrir veiðiskipum annarra þjóða er landhelgin raunverulega minnkuð, og hvernig sem menn annars líta á efni samningsins, þá verður aldrei komist fram hjá þessum staðreyndum, heitrofum og umboðsskorti íslensku ríkisstj.“ Báðir töldu þessir menn, sem nú eru orðnir hæstv. ráðherrar, Björn og Ólafur Jóhannesson, að ríkisstj. hefði skort umboð til að semja um slíkan undanslátt í landhelgismálinu eins og þann að semja við Breta um tímabundnar veiðar innan 12 mílnanna. Skyldu þessir menn hafa haft umboð nú til þess að semja um sams konar undanþágur og raunar miklum mun verri undanþágur? Léðu þeir máls á því, þegar þeir sóttust eftir umboði kjósenda, að þeir undirskrifuðu samkomulag, sem er engu betra en samkomulagið frá 1961, svo að ekki sé meira sagt? Þetta eru spurningar, sem samviska þeirra hlýtur að svara. Annaðhvort hefur opinberast, að þeir hafi brigslað stjórnmálaandstæðingum sínum um landráð að ósekju eða þeir gerast nú sekir um sams konar glæpi og þeir hafa ásakað aðra um að fremja. Hvorugur kosturinn er góður, og raunar er allt þetta mál með svo einstökum hætti, að söguskýrendur munu furða sig mjög á. Það er ég viss um. Þá var það ein fullyrðingin enn, að samkomulagið frá 1961 hefði verið nauðungarsamningur, því hefði hann ekkert gildi. Um þetta atriði hefur verið fjallað hér í umr. Auðvitað er það rétt, sem á hefur verið bent, að þeir samningar, sem nú er verið að gera, eru nákvæmlega jafnmiklir eða jafnlitlir nauðungarsamningar og hið fyrra samkomulag. 1960 voru herskipin að vísu enn innan landhelginnar, en nú var samið undir þeirri hótun, að Bretar sendu aftur inn herskip sín, ef ekki yrði gengið að samkomulaginu, og það sem meira er, hér er um úrslitakosti, afarkosti að ræða af hálfu Breta. Íslendingum er stillt upp við vegg og við þá sagt: Annaðhvort þetta samkomulag eða ekkert samkomulag. Annaðhvort þetta samkomulag eða við komum aftur með herskipin. - Hvað er þetta annað en sams konar nauðung, ef menn vilja kalla þetta nauðung, eins og 1961? Hv. þm. Steingrímur Hermannsson hefur jafnvel gengið enn lengra en ýmsir aðrir í þessu sambandi, því að hann sagði í útvarpsumr. fyrir síðustu kosningar, með leyfi forseta: „Þessi samningur,“ þ. e. a. s. samningurinn frá 1961, „hefur verið nefndur nauðungarsamningur. Satt að segja felli ég mig ekki sem best við þá skýringu. Þjóðin veit, að sigur hafði unnist í deilunni, því getur varla verið um nauðung að ræða. Hitt þykir mér líklegra, að þarna komi fram undirlægjuháttur viðreisnarstjórnarinnar við erlent vald.“ Þetta voru orð hv. þm. Steingríms Hermannssonar í útvarpsumr, fyrir síðustu kosningar. Nú er það spurning, hvort það sé álit þessa sama hv. þm., að deilan við Breta hafi staðið betur 1961, eftir að viðreisnarstjórnin hafði haldið um stjórnartaumana um nokkurt skeið, heldur en nú, þegar vinstri stjórnin hefur hafi alla forustu á hendi í rúm tvö ár. Ef sigur hafði raunverulega unnist, þegar samningarnir voru gerðir 1961, hvar stendur deilan þá nú. Er hv. þm. þeirrar skoðunar, að staðan sé verri á þessum tíma? eða er hv. þm. þeirrar skoðunar, að nú sé hæstv. ríkisstj. að sýna undirlægjuhátt sinn gagnvart erlendu valdi? Það væri fróðlegt að fá skýringar á þessu. Að mati annarra enn þá róttækari stjórnarandstæðinga á þeim tíma var þessi undirlægjuháttur túlkaður með öðrum hætti. Hv. þm. Gils Guðmundsson komst svo að orði, með leyfi forseta: „Ég tel enga hugsanlega skýringu á smánarsamningnum við Breta frá 1961 aðra en undanlátssemi gagnvart NATO. Þá var þjóðareiningu um landhelgismálið fórnað á altari Atlantshafsbandalagsins, þegar samkomulagið var gert árið 1961“ Þetta sagði hv. þm. Gils Guðmundsson. Nú skulum við gera ráð fyrir því, að Alþb. sé enn andsnúið NATO, þó að varlegt sé að fullyrða slíkt á tímum hringsnúninga og kollsteypna þessa stjórnmálaflokks. En ef gengið er út frá því, að Alþb. vilji viðhalda þjóðareiningu, án þess að það sé gert af velvilja gagnvart NATO, hefur þá ekki fengist staðfesting á því, svo að óyggjandi sé, hversu fráleitt og lágkúrulegt það hefur verið að halda því fram, að samningurinn hafi verið gerður vegna undanlátssemi við NATO. Sá samningur, sem nú er verið að gera, er sprottinn af sömu hvötum, og ég læt að vísu Alþb. og hv. þm. Gils Guðmundssyni eftir að draga sínar ályktanir, en ef hann er enn sömu skoðunar og fram kemur í fyrrgreindum orðum hans, þá er hringsnúningur þeirra Alþb.-manna meiri og stórbrotnari en ég hef gert mér í hugarlund. Þá er ekki nóg með það, að þeir kyngi óaðgengilegum smánarsamningi nú, heldur eru þeir farnir að taka sjálfsmorðskollsteypur af einskærri tillitssemi við Atlantshafshandalagið. Hæstv. sjútvrh. hefur gert tilraun til að réttlæta fyrir sér og þjóðinni þetta samkomulag, sem nú liggur hér fyrir, á þeirri forsendu að nú væri ekki gert ráð fyrir neinum yfirdómi, engum gerðardómi, eins og gert hefði verið 1961, eins og hann kemst að orði. Nú er rétt að vekja athygli á því, að þessi hæstv. ráðh. hefur ekki treyst sér til þess að rifja upp röksemdir sínar frá umr. fyrir heilum áratug. Hann hefur ekki treyst sér til þess einfaldlega vegna þess, að þær hafa allar fallið um sjálfar sig. Og það væri einfalt að sýna fram á það, ef með þarf. Hann hefur gert lítið úr gerðardómnum, og í þeim tilgangi hefur hann rangtúlkað ummæli látinna manna. Ráðherrann gefur í skyn, að engin alþjóðalög séu til og því sé það fásinna mikil að vísa slíku máli til alþjóðadómstóls. Hann hefur að vísu verið spurður um það áður, en ég spyr hann enn um það, þegar hann talar um, að engin alþjóðalög séu til: Vill hann þá meina, að útfærslan 1958 og útfærslan 1972 hafi ekki byggst á lögum, hafi ekki byggst á rétti? Vill hann viðurkenna, að hans aðgerðir í þessu máli hafi ekki verið bundnar við lagalegan grundvöll? Ég er þeirrar skoðunar, hvaða álit sem ég annars hef á þessum hæstv. ráðh., að hann hafi haft réttinn með sér í þessu máli. Og þegar menn hafa réttinn með sér, þá eiga þeir ekki að hika við að leggja málstað sinn undir úrskurð dómstóla. Þeirrar skoðunar er ég, og þeirrar skoðunar er hæstv. forsrh. sbr. margtilvitnuð og margfræg ummæli hans frá umr. í nóv. 1960. En við skulum skoða aðeins gerðardóminn betur. Í hvaða efnum átti samkvæmt samningnum frá 1961 að vísa máli til gerðardóms? Það var ekki vegna hugsanlegs ágreinings um 12 mílna útfærsluna. Bretar lýstu því yfir í þessum samningi sjálfum, að þeir féllu frá frekari kröfum og viðurkenndu, eins og síðar hefur verið staðfest, 12 mílna lögsöguna. Það var ekki vegna framkvæmdar á samningnum, sem þurfti að vísa málinu til gerðardómsins, vegna þess að í samningnum var að fullu og öllu viðurkennt, að Íslendingar hefðu full yfirráð yfir sinni eigin lögsögu, og það er meira en nú er gert. Nú fæst engin viðurkenning á okkar rétti til 50 mílnanna. Og nú sjást engin óyggjandi atkvæði um það í þessum samningi, hvernig með skuli fara, þegar brot eiga sér stað innan okkar eigin lögsögu. Það verður að setja sérstök lög um það til að lögfesta skoðanir hæstv. forsrh. um það, hvernig eigi að skýra þessi ákvæði samningsins. Þetta er mikil háðung. Nei, gerðardómurinn 1961 átti ekki að fjalla um þetta. Hann átti aðeins að koma til ef ágreiningur rísi um frekari útfærslu landhelginnar, um það, hvort Bretar ættu að viðurkenna útfærsluna eða ekki. Og það er auðvitað eins og hver önnur fjarstæða, að það sé réttindaafsal að viðurkenna að leggja mál sín undir dómstóla, ef ágreiningur kemur upp, rétt eins og það væri réttindaafsal, þó að einstaklingar undirgengjust dómstólaleiðina í samskiptum sínum við aðra einstaklinga, þegar ágreiningur kemur upp. Um þetta mun ég ekki frekar orðlengja, enda margoft áður rætt um það hér á hv. Alþ. En þetta var sem sagt eina ákvæðið í samningnum frá 1961 um gerðardóm, og sagan hefur sannað, að það hefur ekkert skert okkar rétt til útfærslu, og það var til þess gert að koma í veg fyrir, réttara sagt til að tryggja, að við næðum fram rétti okkar fyrir tilstilli raka og laga. Á því höfum við byggt í þessu máli okkar, og við skulum ekki vera feimnir við að halda okkar málstað fram með rökum og með lögum. En hvað þá um þetta samkomulag, sem nú er gert hér? Það gerir ekki ráð fyrir gerðardómi, og hæstv. ráðherra hælist um af því. En er það nú betri kostur? Hver á t. d. að skera úr um ágreining, sem upp kæmi um túlkun á þessum samningi? Hver segir, að túlkun okkar á framkvæmd við töku togara sé rétt? Hvað verður, ef Bretar óhlýðnast fyrirmælum okkar í landhelgisgæslunni, o. s. frv., o. s. frv.? Hvernig á að útkljá þennan ágreining? Það ríkir alger óvissa um framkvæmd á þessum samningi, og það er að mínu mati enginn sigur fyrir okkur, að ekki skuli kveðið á um málsmeðferð, ef upp kemur ágreiningur. Það er ekki til að stæra sig af, að sjútvrh. þurfi að krefjast þess, að skoðanir forsrh. um túlkun á samningnum þurfi að lögfesta, án þess þó að það hafi minnstu þýðingu um framkvæmd samkomulagsins. Og það er hrein blekking að halda því fram, að það hafi einhverja þýðingu, þó að við séum að lögfesta hér einhverjar skoðanir forsrh. Við erum hér með samning við Breta, sem meiningin er að staðfesta í kvöld, fella eða samþykkja, og sá samningur stendur, í samskiptum okkar við Breta, og það fá engin lög breytt þeim ákvæðum. Annað er blekking og fjarstæða. Hér hef ég rakið að litlu leyti, hversu núv. stjórnarsinnar hafa gleypt ofan í sig öll fyrri ummæli, öll meiri háttar ummæli og allar fyrri yfirlýsingar, án þess þó að samningurinn, sem nú er lagður fram, sé að neinu leyti hagkvæmari fyrir okkur en samningurinn frá 1961. Þar er engin viðurkenning um rétt okkar, aðeins stundarfriður, keyptur því verði, sem er hálfu lítilfjörlegra en það, sem greitt var við samningana 1961. Hæstv. sjútvrh. Lúðvík Jósepsson hefur sagt um samningana frá 1961, með leyfi forseta: „Grundvöllurinn fyrir því, að það átti að veita Bretum viss fríðindi innan landhelginnar, átti að vera sá, að þeir viðurkenndu formlega og óumdeilanlega landhelgina.“ Og hæstv. forsrh. hefur sagt, með leyfi forseta: „Hér er um að tefla hreinan nauðungarsamning, sem felur í sér tvennt: að opna landhelgina fyrir Bretum og torvelda frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar um ófyrirsjáanlegan tíma eða loka þar jafnvel leiðum. Þess vegna er stundarfriðurinn of dýru verði keyptur að mínum dómi.“ Þetta voru ummæli þessara hæstv. ráðherra, þegar samkomulagið frá 1961 var hér til umræðu. Nú hafa þessir menn kjark til þess að standa hér frammi fyrir þjóðinni og skora á þm. og þjóðina að standa saman í þessu máli, þetta mál sé hafið yfir alla flokkadrætti, og það væri slæmt, ef þjóðareining brygðist, það sé því alveg undarlegt, ef menn þurfi að deila um þetta. Hvað skyldu nú þessir menn hafa sagt, ef þeir hefðu setið í stjórnarandstöðu? Menn geta rétt ímyndað sér yfirlýsingarnar úr herbúðum Alþb. Hér hefði ekki linnt látunum fyrir brigslum um glæpsamlegt athæfi, undirlægjuhátt, smánarsamning og heitrof. Herra forseti. Það er eðlilegt, að menn velti fyrir sér, hvað sé raunverulega að ske með þessum skoðanaskiptum. Það, sem hefur átt sér stað, er sá blákaldi veruleiki, að þegar menn standa frammi fyrir vandanum sjálfir með ábyrgðina á sínum herðum, þegar þeir þurfa að gera upp við sig kosti og galla þeirra valkosta að semja eða ekki að semja, þá verður að gera fleira en gott þykir. Þeir hafa þurft að ganga í gegnum sams konar eldskírn og viðreisnarstjórnin frá 1961 þurfti að gera og allir þurfa að gera, sem bera ábyrgð og verða að taka ákvarðanir. Þeir hafa rekið sig óþyrmilega á þá staðreynd, að við erum ekki einir í heiminum, Íslendingar. Þess vegna þurfa núv. stjórnarsinnar, þjóðhetjurnar frá 1961 og frá síðustu kosningum, að leggja fyrir þjóðina sams konar „smánar og nauðungarsamning“ sem aðrir hafa þurft að gera á undan þeim. Og þeir hafa uppgötvað og verða að hafa það frammi fyrir þjóðinni, að slíkir samningar eru ekki gerðir með hugarfari glæpamannsins eða þjóðsvikarans, heldur að yfirsýn þeirra manna, sem vilja landi sínu og þjóð vel. Að því leyti efast ég ekki um heilindi þeirra manna, sem standa að þessari samningagerð, frekar en ég hef nokkru sinni efast um þjóðarmetnað þeirra, sem beittu sér fyrir samkomulaginu 1961. Þessi samningur, sem hér er lagður fram, er staðfesting, ótvíræð kvittun fyrir því, að samkomulagið frá 1961 var farsæl lausn og í samræmi við hagsmuni þjóðarinnar, og þeir samningar voru jafnvel enn merkari fyrir þá sök, að 12 mílur voru harðsóttari þá en 50 mílurnar eru nú. Á þeim tíma mátti engu muna, að 12 mílurnar yrðu samþykktar sem alþjóðalög á Hafréttarráðstefnunni. En nú er svo komið, að þjóðin hefur þegar tekið ákvörðun um það að færa út í 200 mílur á sama tíma og við erum að ná þessum áfanga út í 50 mílurnar. Þess vegna er þarna ólíku saman að jafna, ástandinu frá 1961 og ástandinu nú, og væri stjórnarsinnum sæmandi að viðurkenna, að þeir hafi haft þá stjórnmálaflokka, sem stóðu að samningunum frá 1961 fyrir rangri sök. Þeir hafa gert það að vísu með þessari tillögugerð, og að því leyti er hún sögulegur atburður. Ég vil taka fram í lok máls míns, að ég hef ætíð verið eindregið meðmæltur því, að einhverju samkomulagi yrði náð við þær þjóðir, sem við er að etja í þessu máli. Hæstv. sjútvrh. virtist vera að væna Sjálfstæðisfl. um það að hafa ekki viljað samninga. En ég get fullvissað hann um það, að Sjálfstæðisfl. þarf ekki á neinum brigslum að halda í því efni, vegna þess að hann stendur vel undir því og stendur vel við það að vilja slíka leið, eins og hæstv. ráðherra hefur reyndar nú lagt til sjálfur. Sjálfstæðisfl. hefur viljað, að um þetta næðist mannsæmandi samkomulag, og við hér einstakir þm. Sjálfstæðisfl. höfum, held ég, allir verið á þeirri skoðun líka. Hitt er annað mál, að enda þótt við viljum samninga, þá auðvitað höfum við áskilið okkur allan rétt til þess að gera athugasemdir við það samkomulag eða drög að samkomulagi, sem lagt er fram. Það er allt annað að vilja samninga og gleypa hvaða samkomulag sem er. Á því er mikill munur. Og auðvitað er það staðreynd, að á þessum samkomulagsdrögum, sem hér eru lögð fram, eru margir og stórir gallar. Í mínum huga eru þeir einkum fólgnir í eftirfarandi: Í fyrsta lagi virðist algerlega hafa verið farið eftir till. Breta varðandi hólfaskiptinguna. Þar hafa okkar till. verið nánast virtar að vettugi og Bretar í því sambandi farið með fullan sigur af hólmi. Þetta tel ég ákaflega slæmt, enda hefur það komið fram hjá talsmönnum þeirra kjördæma, ,sem eiga sérstaklega hagsmuna að gæta, að þetta er nánast óaðgengilegt. Í öðru lagi hafa þessir samningar verið túlkaðir svo, að þeir gæfu okkur ekki heimild eða aðstöðu til þess að halda áfram áframhaldandi friðunaraðgerðum. Ég vil vona, að þessi túlkun sé röng, en ef hún er rétt, er það mjög miður og er stór galli á þessu samkomulagi. Í þriðja lagi hefur ekki verið kveðið á um ótvíræðan rétt yfir lögsögu okkar. Allir alþm., bæði fyrr og nú, hafa lamið í borðið og sett þá kröfu mjög skýrt fram, að þeir mundu aldrei standa að samningum, sem ekki fælu í sér ótvíræðan rétt okkar Íslendinga yfir lögsögunni. En nú stöndum við hins vegar frammi fyrir því, að Alþ. á að fara að samþykkja slíkt samkomulag, sem gerir ekki ráð fyrir því, að okkar réttur sé ótvíræður innan okkar eigin lögsögu. Í fjórða lagi er ekki minnst á það, hvaða áhrif það hefði, ef Hafréttarráðstefnan kæmist að niðurstöðu í millitíðinni. Ég hefði talið fullkomlega eðlilegt, að sá fyrirvari hefði verið í þessu samkomulagi, að ef úrslit yrðu okkur jákvæð, mundi þetta samkomulag ganga úr gildi. Í fimmta lagi hefur ekki verið minnst á Haagdómstólinn eða hvernig með það mál skuli fara, og kemur það manni mjög spánskt fyrir sjónir, þegar haft er í huga, að núv. stjórnarsinnum hefur málsmeðferðin fyrir Haag og málskotið þangað verið mikill þyrnir í augum. Ég hefði talið eðlilegra hvaða skoðun sem ég hef annars á því, hvort það eigi að vísa málinu til Haag eða ekki og flytja mál okkar þar - að taka afstöðu til þess í þessum samningum. Í sjötta og síðasta lagi þykir mér það mjög miður, að ekki skuli vera tekið fram, að Íslendingar áskilji sér rétt til frekari útfærslu. Ég hef skrifað undir till. þm. Sjálfstæðisfl. um það, að Íslendingar færðu sína lögsögu - fiskveiðilandhelgi - út í 200 mílur eigi síðar en í árslok 1974, og sá tími er á því tímabili, sem þessi samningur gildir um. Ég er ekki reiðubúinn til þess að skrifa undir samkomulag nú, sem kemur í veg fyrir, að við getum fært út okkar landhelgi í 200 mílur á þessu tímabili. Hins vegar hafa menn viljað túlka þetta samkomulag svo, að það gerði þrátt fyrir allt mögulegt, að við færðum út í 200 mílur. Mér þætti vera æskilegt, að hæstv. forsrh. og jafnvel fleiri úr hæstv. ríkisstj. tjáðu sig um þetta, vegna þess að það er forsenda fyrir afstöðu minni til þessa máls. Það má ætíð gera athugasemdir við slíka samninga, endalaust finna að einu og öðru. Ég er, eins og ég hef tekið fram, almennt hlynntur samkomulagi og vil ekki leggja stein í götu þess, að friður skapaðist, og því mun ég ekki greiða atkvæði gegn þessari þáltill. Ég mun gera grein fyrir atkvæði mínu, þegar til afgreiðslu málsins kemur.



Herra forseti. Þegar ég hlustaði á hástemmdan lofsöng hv. síðasta ræðumanns um samninginn árið 1961, flaug mér í hug gamalkunn vísa: Vakri-Skjóni hann skal heita, honum skal ég nafnið veita, þó að meri það sé brún. Góður skal hann vera, góðan mun ég telja hann, sagði hv. síðasti ræðumaður. Það er gott að hafa svona barnatrú. En annars er ég dálítið hissa á því, hvað þessi samningur frá 1961 blandast inn í þessar umr. Um hann er ekki að ræða hér, og ég veit satt að segja ekki betur en það væri samþ. af öllum hv. alþm., að sá samningur hefði náð sínum tilgangi og hann væri þar með úr sögunni og honum skyldi sagt upp. Og honum hefur verið sagt upp. Ég skal nú ekki fara mjög út í almennar deilur, sem hér hafa verið um hönd hafðar, en það hafa verið bornar hér fram nokkrar fsp. og ég vil leitast við að svara þeim. Ég geri ekki ráð fyrir, að það komi að sök, þótt allmargir séu enn eftir á mælendaskrá. Ég býst við, að þær fsp. séu fram komnar, sem máli skipta, og geri naumast ráð fyrir því, að það bætist við fsp., sem sérlega þýðingu hafa án ef svo fer, þá er auðvitað sjálfsagt að reyna að leysa úr þeim eftir getu. En áður en ég vik að fsp., sem hér hafa komið fram, vil ég þó enn einu sinni taka fram og undirstrika, að hér hefur enn enginn samningur verið gerður. Ríkisstj. hefur ekki á neinn hátt farið út fyrir sitt umboð. Hún hafði umboð til þess að leita eftir og halda áfram samningatilraunum. Það hefur hún gert, og nú liggur niðurstaðan fyrir. En það er ekki samningur, heldur er einmitt hafður sá háttur á, sem ekki hefur alltaf verið hafður á, því miður, að leita samþykkis Alþingis fyrir fram, áður en samningar eru gerðir, svo sem auðvitað á að gera. Fyrr í dag vorum við að samþykkja samninga alveg mótatkvæðalaust, í einu hljóði, sem höfðu verið gerðir við þrjár þjóðir og hafa verið í framkvæmd. Það sá enginn neitt athugavert við þá. En þetta er einmitt rétti hátturinn, að leggja málið fyrir þingið, áður en ákvörðun er tekin. Það er rangt að kenna þessa samninga sérstaklega við mig. Ég hef ekkert samþykkt. Það kom skýrt fram á Lundúnafundinum, að ég samþykkti ekki þau samningsdrög, sem þar voru lögð fram, en voru talin geta orðið grundvöllur að samkomulagi, heldur aðeins sagðist ég skyldu fara með þau til íslenskra stjórnvalda. Þeirri skyldu hef ég fullnægt, lagt þau fyrir ríkisstj. Þar hafa þau verið samþ. Síðan koma þau hér til Alþ. Þegar menn sjá þessi samningsdrög, er ósköp eðlilegt, að menn sjái, að það vantar ýmislegt í þau, sem þeir hefðu talið æskilegt, að þar stæði. Og þá standa hv. alþm. einfaldlega frammi fyrir þeirri staðreynd að gera það upp við sig og meta, hvort þeir telja þetta, sem þeir hefðu kosið að væri í samningnum, svo mikilvægt, að það eigi að hafna þessu samkomulagi. Og heimurinn ferst ekki, þótt við höfnum þessu samkomulagi. Ef það er sannfæring meiri hl. þm., að það séu svo miklir ókostir samfara þessu samkomulagi, þá eiga þeir vissulega að fara eftir sinni sannfæringu og hafna því og taka þá því á eftir, sem að höndum ber og má gera ráð fyrir að verði svipað ástand og ríkt hefur á Íslandsmiðum að undanförnu, og þó auðvitað verra, því að vitað mál er, að eftir því sem slík barátta stendur lengur, þá hlýtur hún samkv. eðli málsins að harðna. Þetta er það, sem menn þurfa að gera upp, og ég hef auðvitað ekkert við það að athuga, þó að hér séu ýmsir menn, sem séu þeirrar skoðunar, að það séu ókostir á þessum samkomulagsdrögum, sem hér liggja fyrir, að þeir segjast vilja hafna þeim. Ég fellst að vísu persónulega ekki á þeirra mat, og ég held, að þeir mættu að ósekju spara nokkuð gífuryrðin um þau. Ég held raunar, að þeir mundu hafa talað talsvert öðruvísi um þetta mál og haft færri stóryrði, ef þeir hefðu ekki verið hér um bil öruggir um það, áður en þeir töluðu, að þeir væru í minnihl. og þyrftu ekki að bera ábyrgð og gætu leyft sér að leika lausum hala. Það er tvítekið fram í þessum drögum og undirstrikað, að báðir aðilar að þessu samkomulagi halda fast við sínar lagaskoðanir í þessu máli. Hver heldur við sitt. Við Íslendingar gefum ekkert eftir af okkar skoðun um það, að við eigum og höfum tekið okkur 50 sjómílna fiskveiðilandhelgi. Og Englendingar á hinn bóginn gefa ekkert eftir af sínu sjónarmiði um það, að þeir viðurkenna ekki 50 sjómílurnar, hvorki eftir þennan samning né heldur áður. Og meira get ég ekki sagt um þetta og vil ekki hafa önnur orð um þetta, að hver aðili heldur fast við sína lagaskoðun. En þrátt fyrir það held ég, að enginn sæmilega skyni borinn maður geti verið í vafa um efni þessa samnings og hvað í honum felst í raun og veru. Með þessum samningi veitum við Íslendingar tilteknum fjölda fiskveiðiskipa annarrar þjóðar rétt til veiða á ákveðnum svæðum í íslenskri landhelgi um tiltekinn tíma. Ég held, að víðast hvar í umheiminum muni verða litið svo á, að í þessu felist talsverð viðurkenning á okkar rétti, þótt ekki sé með orðum. En það er enginn vafi á því, að þetta er höfuðatriði samningsins, að við veitum rétt þessum skipum í þessum hólfum í tiltekinn tíma. En báðir hafa að vísu fyrirvara, halda fast við sínar lagaskoðanir. Það hefur verið spurt hér um lokun svæðanna. Að sjálfsögðu hélt ég því fram í mínum till. í London, að svæðin ættu að vera tvö, sem lokuð væru. Á það vildu Bretar ekki fallast. En um það, á hvaða tíma svæðin væru lokuð, var ekki samið, eins og menn geta sannfært sig um, ef þeir lesa þann grundvöll. sem birtur er í skýrslu þeirri, sem ég hef gefið um viðræðurnar, og er þar orðrétt tekið upp. Hitt er annað mál að Bretar höfðu bæði í viðræðum sínum hér og eins í viðræðum sínum úti í London sett fram sjónarmið um það og till., á hvaða tíma svæðin ættu að vera lokuð. En það var ekkert samþykki goldið við því. Þess vegna var það vissulega eitt af þeim atriðum, sem var samningsatriði, sem eftir var að útkljá, og það sagði ég auðvitað hreint og skýrt, bæði Landssambandinu og öðrum þeim, sem ég ræddi þessi mál við. En jafnframt taldi ég öruggara, þegar reiknaðir væru út aflamöguleikar Breta, að miða við einmitt þær till., sem þeir höfðu gert og sem væru þeim hagstæðastar, og við það voru útreikningarnir miðaðir. Þeir sýna að okkar bestu manna yfirsýn í þessum efnum, að þetta geti verið frá 110–130 þús. tonn og þó sennilega nær lægri tölunni. Ég ræddi við Landssamband ísl. útvegsmanna 19. okt. og svarbréf þeirra er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta : „Vér leyfum oss að tjá yður herra forsrh., að eftirfarandi ályktun var samþykkt á fundi stjórnar og varastjórnar L. Í. Ú. og formanna útvegsmannafélaga víðs vegar um land, sem haldinn var í Reykjavík laugardaginn 20. okt.: Fundurinn samþykkir að mæla með því við ríkisstj., að hún geri samning um lausn fiskveiðideilunnar við Breta á þeim grundvelli, sem nú er fáanlegur og forsrh. Ólafur Jóhannesson kynnti fulltrúum L. Í. Ú. á fundi 19. okt. s. l. Ályktun þessi var samþ. með 21:1 atkv. Ég veit ekki, hvort þetta eina atkv. hefur verið atkv. hans Matthíasar. Nei, það hefur sjálfsagt ekki verið það, hann hefur ekki verið búinn að gera upp hug sinn þá, ekki verið búinn að taka afstöðu. Ég trúi því vel. Hann hefur setið hjá. „Vér munum einhvern næstu daga leyfa oss að senda yður ábendingar vorar um, hvenær er talið heppilegast, að veiðihólf verði lokað, sem lokað á að vera á hverjum tíma.“ Þær till, frá Landssambandi ísl. útvegsmanna fékk ég svo reyndar ekki fyrr en 31. okt. En þá lagði ég þær fyrir sendiherra Breta og lagði ríka áherslu á, hve áríðandi það væri, að óskir okkar í þessu efni væru teknar til greina. Og hann hét því að koma þeim sjónarmiðum til skila við yfirmenn sína í Lundúnum, og ég efast ekki um, að hann hefur gert það. En svarið var því miður neikvætt, og af hverju? Ja, ég hugsa af því, að Bretar kunna að reikna eins og Íslendingar. Það er engin ástæða til að dylja það, að tillögur þær, sem Landssambandið gerði, hefðu verið allmiklu hagstæðari fyrir okkur. Það hefði að dómi reikningsfróðra manna kannske getað munað 10–11 þús. tonnum. Og þegar þeir sjá fram á þá reikninga og gera sér grein fyrir því, þá telja þeir litlar líkur á því, að þeir geti náð 130 þús. tonnum. Þetta er sjálfsagt sú efnislega ástæða fyrir því, að þeir gátu ekki á þetta fallist. En ég tel mig í þessu efni hafa gert mína skyldu að koma þessum till. á framfæri og reyna að gera það, sem hægt var, til þess að fá þær hreytingar fram. Sama dag og ég talaði við Landssamband ísl. útvegsmanna ræddi ég líka við Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda, sem ætti að hafa nokkuð góða kunnugleika á þessum málum. Og frá þeim fékk ég svohljóðandi svar: „Í framhaldi og tilefni af viðræðum, sem þér, hæstv. forsrh., efnduð til föstudaginn 19. þ. m. með nokkrum fulltrúum félags vors og Landasambands ísl. útvegsmanna, þar sem þér gerðuð grein fyrir grundvelli, sem nú væri fyrir lausn á fiskveiðilögsögunni við Breta, var haldinn fundur í félagi voru 20. þ. m. og þar var samþ. svofelld ályktun : Almennur fundur í Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda haldinn í Hafnarhvoli í Reykjavík laugardaginn 20. okt., 1973 lýsir eindregnum stuðningi við till. þær, sem forsætisráðherrar Íslands og Bretlands hafa orðið ásáttir um “- þetta er að vísu ekki alveg rétt -“ að bera fram sem bráðabirgðalausn í fiskveiðideilunni um tveggja ára skeið. Telur fundurinn, að með samþykkt till. þessara sé afstýrt hættuástandi, sem gæti, ef það heldur áfram, leitt til mannskaða og fjárhagstjóns, sem aldrei yrði hætt. Skorar fundurinn á Alþ. að samþykkja tillögurnar.“ Þess skal getið, að allir meðlimir félagsins áttu aðild að afgreiðslu málsins, og var ályktunin samþ. einróma. Ég skal ekki þreyta hv. alþm. á því að lesa upp fleiri ályktanir, en þær hafa borist frá Sjómannafélagi Reykjavíkur og Sjómannasambandinu  Með þessu tel ég mig hafa nokkuð svarað því, sem hv. 2. þm. Reykv. spurði um og reyndar fleiri varðandi tilhögun um lokun og svæðaskiptinguna. Hv. þm. Bjarni Guðnason, - ég man ekki númerið á honum í bili og vil ekki vera svo óþinglegur að nota þá nafngift eða það nýyrði, sem hann gaf þm., þó að handhægt væri í notkun, - hann talaði nokkuð geyst, eins og hann hefur áður gert í þessu máli, og talaði ekki vel um samninginn frá 1961, og látum það nú vera. En hann sagði, að það væri verið að semja ofan í hann. Ég held, að þessi hv. þm. verði að rifja betur upp, hvað hefur gerst á Alþ. Það hefur verið samþ., líka með hans atkv., að þessi samningur hefði, eins og ég sagði áðan, þjónað sínum tilgangi, hann væri úr sögunni. Ætla menn að fara að éta það ofan í sig? Og svo eru menn að lá mér, að ég skuli ekki í Lundúnum hafa lagt meiri áherslu á það að málaferli fyrir Haag-dómi, sem eingöngu eru byggð á þessum samningi, skyldu ekki verða lögð niður, frá þeim horfið. Hefði það ekki verið svolítið spaugilegt eftir margítrekaðar yfirlýsingar af hálfu Íslendinga, að þessi samningur væri ekki neitt neitt, ef ég hefði farið að leggja á það áherslu þar að fá menn til að falla frá honum? Hefði það ekki getað litið út af minni hálfu svo sem viðurkenning á því, að hann væri í gildi eitthvað ennþá, þessi samningur? Nei, ég held, að ég hafi ekki getað sagt meira um það efni en ég sagði. Og ég held, að það hefði litið ákaflega einkennilega út, ef við, eftir þær yfirlýsingar, sem við höfðum gefið hér á hv. Alþ., og þær orðsendingar, sem við höfum sent Haagdómstólnum, hefðum farið á hnjánum að biðja um það úti í Lundúnum, að það væri horfið frá þessum málaferlum. Ég vona, að hv. þm. átti sig á því, að það hefði verið lítil rökvísi í því að haga sér á þann veg. Hitt er annað mál, að það er ágætt, ef það yrði hætt við þetta allt. Hver veit hvað skeður? Svo var hv. þm. Bjarni Guðnason að tala um 6. liðinn í samkomulagsdrögunum, sem engan veginn fullnægja honum, og hann segir: Það er ekki nokkur mynd á þessu, við hefðum átt að semja um óskoraða lögsögu yfir okkar íslenska yfirráðasvæði. - Já, og hann hefur lagt fram brtt. í þá átt. Ég vil nú vona, að sú till. sé flutt í fljótfærni og hv. þm. hafi sést yfir, hvílík mótsögn felst í slíkum tillöguflutningi. Við Íslendingar höfum lýst yfir yfirráðasvæði okkar yfir 50 sjómílum. Við semjum ekki við neinn um það, að við eigum þann rétt, og við tökum það skýrt og ótvírætt fram í þessum samkomulagsdrögum tvívegis, að þau hafi engin áhrif á okkar lagaskoðanir. Eftir sem áður höldum við fast við þann rétt, að við eigum lögsögu yfir okkar 50 sjómílum. Og svo hefði átt að fara að semja um það við Breta, að við ættum að fá að hafa óskoraða lögsögu yfir okkar 50 mílum, ja, þvílík firn! Það voru viðhöfð af þessum þm. stór orð og talað um háðung og smán. Ætli mætti ekki heimfæra þau upp á þetta? Ef við ætluðum að fara að leggjast svo lágt að fara að semja um svona atriði, þá værum við að játa, að við hefðum ekki haft og hefðum ekki lögsögu á þessu yfirráðasvæði okkar. Það væri viðurkenning á því. Ég skora á hv. þm. að játa fljótfærni sína og taka þessa till. aftur og láta ekki þennan minnisvarða standa í þingtíðindunum eftir sig. Hv. þm. Guðlaugur Gíslason og reyndar fleiri þm. voru að ræða um, að það fælist hálfgert vantraust í því á forsrh., að það þyrfti að vera að lögfesta túlkun hans á samningsatriði, þessum 6. lið. Og hv. síðasti ræðumaður tók undir það, það ætti ekki að þurfa að vera að lögfesta slíkt. Hann ætti þó að vita betur. Það hefur þegar verið lagt fram lagafrv., og það er nauðsynlegt og óhjákvæmilegt, vegna þess að í samningsdrögunum er mælt fyrir um sérstök viðurlög fyrir brot á þessu samkomulagi. Ef ekki er sett ákvæði um það í íslensk lög, sem væri samhljóða þessu ákvæði í samningnum, þá yrðu íslensk yfirvöld að fara eftir íslenskum lögum, því að íslensk lög gilda framar samningi. Þessi samningur verður ekki lög. Hér er ekki um það að ræða að lögfesta þennan samning, hér er aðeins um að ræða um þál., sem heimilar ríkisstj. að gera þennan samning. Ef það væri ekki sett í lög, að brot á þessum samningsákvæðum varðandi sviptingu leyfis eða því, að skipið væri tekið út af skrá, þá mundu íslensk yfirvöld vera skyld til þess að framfylgja íslenskum lögum, koma við þeim refsingum við breska skipstjóra, sem fyrirskipuð eru í íslenskum lögum um bann við botnvörpuveiðar. Af þeirri ástæðu er alveg óhjákvæmilegt að taka ákvæði um það fyrst í íslensk lög, sem verður nánast undantekningarákvæði frá almennu reglunum í lögum um bann við botnvörpuveiðum, en er sett þarna sem bráðabirgðaákvæði, sem eðlilegt er, vegna þess að þetta á aðeins að gilda um tvö ár. Sömuleiðis var auðvitað alveg óhjákvæmilegt og er óhjákvæmilegt að taka það fram, hvaða íslenskur aðili, hvaða íslensk yfirvöld eigi að fara með þetta ákvörðunarvald. Þó að ég náttúrlega meti ákaflega mikils álit þessara hv. þm. á mér, er það samt ekki svo, að mín orð eða mín túlkun sé lög, heldur verður að fá lagaheimild fyrir þessu, og þess vegna er það gert. En um það, hver fari með ákvörðunarvaldið í þessu efni, ætla ég, að gefi ekki verið neinn vafi, eftir að þetta frv., sem hér hefur verið lagt fram á borð hv. þm., hefur verið afgr. og samþ. Sami hv. þm., Guðlaugur Gíslason, spurði: Verður samið við aðra? - Umboð ríkisstj, var bundið við það að halda áfram samningaumleitunum við Breta og Vestur-Þjóðverja um umþóttunartímabil. Það er þess vegna algerlega undir Alþ. komið, hvort það verða teknir upp einhverjir samningar við aðra, ef eftir því verður óskað. Viðvíkjandi þeim spurningum, sem hann spurði um varðandi það, hvort þetta samkomulag, sem staðfest verður, ef Alþ. samþykkir það, - það er engin þörf á því ennþá, það getur hafnað því, þeir sem vilja taka ábyrgð á því, - hvort það stæði í vegi fyrir útfærslu í 200 sjómílur. Ég get raunar algerlega, bæði um þá spurningu og síðari spurninguna, sem þar fór á eftir, vísað til þeirra skýringa, sem hv. 5. þm. Reykv. gaf. Ég er algerlega sammála um það. Það er augljóst mál, að það stendur ekki í vegi. Það stendur skýrt í þessum samkomulagsdrögum, að þau eru um þetta umdeilda svæði, þau taka til þessa umdeilda svæðis, sem er svæðið á milli 50 og 12 sjómílna, og annars ekki. Hitt er annað mál, að auðvitað eru ekki Bretar skuldbundnir út af fyrir sig frekar til að viðurkenna 200 mílna útfærslu en þeir hafa nú viljað viðurkenna 50. En samkomulagið stendur út af fyrir sig ekkert í vegi fyrir því, enda hefur sú stefna verið mörkuð með frv., sem lagt hefur verið fram af ríkisstj., að það er fullur möguleiki til þess, ef mönnum sýnist svo, og sem sagt, samkomulagið breytir þar engu um. Ég er hv. 5. þm. Reykv. alveg sammála um, að það er alveg óþarft út af fyrir sig, - það hefði ekki sakað, en það er algerlega óþarft út af fyrir sig að taka upp í þetta samkomulag ákvæði um heimild til skoðunar á veiðarfærum. Það eru, að mér er sagt af mínum sérkunnáttumönnum, alveg fullnægjandi ákvæði um það í alþjóðasamningi um Norður-Atlantshafssvæðið. Landhelgisgæslunni hefur að vísu verið falið að fara með það eftirlit, en það er út af fyrir sig ekki bundið við það, heldur getum við falið það t. d. rannsóknarskipunum. Landhelgisgæslan framkvæmdi þetta eftirlit og fór oft um borð í erlend skip og athugaði þetta, áður en þessi deila reis. Hitt er svo annað mál að eftir að þetta stríð var hafið, hefur því ekki verið við komið. En þetta samkomulag breytir engu um það. Ég sagði í upphafi, að ég ætlaði ekki að fara út í neinar deilur hér. Það er orðið alláliðið og margir á mælendaskrá. En ég vil þó segja það út af ummælum hv. þm. Þorvalds Garðars Kristjánssonar, þegar hann var að tala um þjónkun ríkisstj. við Breta, að þeir ættu ekki að kasta grjóti, sem í glerhúsi búa. Get ég þar vísað til þess, sem hæstv. sjútvrh. minnti á varðandi skrif Morgunblaðsins æ ofan í æ, meðan á þessari deilu hefur staðið. Og það er sannarlega víst, að þau skrif hafa komist til skila á viðeigandi stöðum, og þeim hefur verið veitt athygli. Menn spyrja: Hvað tekur við, þegar þessu samkomulagi lýkur? Sumir eru svo bjartsýnir að halda, að Hafréttarráðstefnan verði þá búin að leysa vandann. Ég er ekki einn í þeirra hópi. Ég held, að það verði miklu lengri tími, þangað til hafréttarráðstefnan verður búin að ganga fullkomlega frá sínum málum. En ég er svo bjartsýnn, að það muni að tveimur árum liðnum verða svo, að þá hafi Bretar fengið þann umþóttunartíma sem þeir geti sætt sig við, og verði þá búnir að breyta sínum skipastóli þannig, að hann verði ekki eins háður veiðum á Íslandsmiðum og hann hefur verið að undanförnu. Og það er einmitt stærsta atriðið við þennan samning eða samkomulagsdrög, eins og ég hef margtekið fram. Það er þetta, að það eru útilokaðir frystitogarar og verksmiðjutogarar. Það er ekki rétt, að það séu bara útilokaðir 30 togarar með þessu samkomulagi, það eru til viðbótar útilokaðir 25 frystitogarar, sem stunduðu hér veiðar 1971. Og þetta er auðvitað langstærsta málið og auðvitað það, sem menn verða að miða við, ef þeir ætla að kjósa hina leiðin, hafna þessum samkomulagsdrögum og reyna að þrauka áfram í stríðinu. Þá mega þeir búast við miklu meiri sókn en áður, með miklu stærri og betur útbúnum skipum en áður, frystitogurum og verksmiðjutogurum. Það er það, sem þeir ættu að íhuga, sem eru á móti þessu. Vitaskuld má segja eins og kempan hv. 2. þm. Vestf. sagði, að það hefði svo sem verið auðvelt að ná þessu samkomulagi fyrir ári eða meir og þetta væri ekki gott, það ætti að vera hægt að ná betra samkomulagi. Já, samkomulagið er ekki eins gott og við viljum. Alþ. hefur málið nú í höndum sér. Hvers vegna þá ekki, ef menn hafa trú á því, að kempur eins og hv. 2. þm. Vestf. og t. d. hv. þm. Bjarni Guðnason mundu sækja gull í greipar Mr. Heaths, hvers vegna þá ekki að láta þingið setja n. og senda til Lundúna á fund forsrh. breska og freista þess að ná betra samkomulagi? Allir lýsa þeir því yfir, hv. þm. Matthías Bjarnason, hv. þm. Bjarni Guðnason, hv. þm. Ellert B. Schram og allir þessir, sem hafa tjáð sig á móti samkomulagi, - hann var að vísu aðeins hálfur ennþá, ég vona, að það sé villa, sem leiðréttist, - þeir hafa allir lýst því yfir, að þeir vildu samkomulag. Samkomulag vilja þeir. En þetta er bara ekki nógu gott samkomulag. Hví þá ekki að gera eina tilraunina enn og senda þessa menn, sem treysta sér til þess að ná betra samkomulagi?  Svo var það að lokum fsp. frá Matthíasi Á. Mathiesen, sem ég vil ekki láta hjá líða að svara. Hann spurði um það, hvort í sambandi við þetta mál hefðu verið gefnar í ríkisstj. einhverjar upplýsingar um öryggis- og varnarmál. Þessu er fljótsvarað. Það hefur aldrei staðið til að versla á neinn hátt með landhelgismálið, og það hafa engar yfirlýsingar verið gefnar í því sambandi. Það hefur heldur engin þörf verið á því. Við höfum okkar málefnasamning, og þar er kveðið á um meðferð í varnarmálum. Og ég er sannfærður um, að það þarf engan stjórnarsinna að kaupa til þess að standa við og reyna að framkvæma þau fyrirheit, sem þar eru gefin. Það stendur nú einmitt þannig á, að á morgun eiga að hefjast viðræður um varnarsamninginn, og markmið þeirra viðræðna verður að reyna að sameina það tvennt, að við getum haldið áfram að vera í NATO og standa við okkar skuldbindingar gagnvart því, en losnað við að hafa erlent herlið hér, sem sé að reyna að endurskapa það ástand, sem hér ríkti á árunum 1949–1951. Þegar niðurstöður liggja fyrir af þeim samningaviðræðum, þá verða þær niðurstöður, eins og hæstv. utanrrh. hefur marglýst yfir, lagðar fyrir Alþ., hvernig svo sem þær verða í raun og veru. Ef tekst að ná samningi, sem við teljum ná þeim markmiðum, sem við höfum sett okkur, og vera þannig úr garði gerðan, að við getum sætt okkur við hann, þá verður hann lagður fyrir Alþ. til samþykkis. Ef aftur á móti þessar viðræður verða með öllu árangurslausar og ekki finnast leiðir til samkomulags, sem miða að þeim markmiðum, sem við höfum sett okkur, þá geri ég ráð fyrir, að það verði lögð fram á síðari hluta Alþ. í vetur, - en þá ætti þetta að vera farið að sjást, - þáltill. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að segja varnarsamningnum upp. Þetta er í samræmi við málefnasamninginn, og þetta stendur ekki í neinu sambandi við landhelgismálið.



Herra forseti. Ekki kæmi mér á óvart, ef það birtist í blöðum og útvarpi á morgun andlátsfrétt, sem hljóðaði eitthvað á þá leið: Þjóðareining Íslendinga í landhelgismálinu andaðist í Sameinuðu þingi 12. nóv.

Hver á að skrifa undir?

Það áttu að verða mín næstu orð, að ég væri ekki viss um það, hver skrifaði undir, en ég vona að Fjallkonan fengist til þess, ef enginn annar vildi gera það. Við höfum talað mikið um þjóðareiningu undanfarna mánuði og höfum flest trúað því, að í raun og veru væri hún fyrir hendi og væri mikils virði fyrir okkur í landhelgisbaráttunni. Heilir stjórnmálaflokkar ekki síður en hópar manna og einstaklinga hafa tekið tillit til þessarar þarfar á einingu og hagrætt nokkuð skoðunum sínum til þess að samræma þær því, sem samkomulag virtist vera hugsanlegt um. En nú hefur farið svo, að það verður erfitt fyrir nokkurn okkar, sem hér hafa varið í dag, að tala mikið eða hátt um einingu þjóðarinnar í þessu máli eftir þær umr., sem hér hafa farið fram. Enda þótt við séum ýmsu vanir á Alþ. Íslendinga og stjórnmálin í landi okkar, bæði flokkar og menn, geti gert ýmsar töfrakúnstir, þannig að stundum virðist maður frekar vera í hringleikahúsi en á löggjafarsamkomu, þá hygg ég, að sjaldan hafi farið fram aðrar eins umr. og hér hafa orðið í dag. Hver hefði trúað því fyrir örfáum dögum, að þeir hæstv. ráðh., sjútvrh. og iðnrh., mundu standa uppi í ræðustól á Alþ. og halda uppi vörnum fyrir samning við Breta um landhelgismálið? Og hver hefði trúað því, að þeir hefðu þurft að verja sig fyrir þm., sem réðust á þá eins og grimmir úlfar og voru gallharðir sjálfstæðismenn? Það má mikið vera, ef eitthvað af fyrrv. leiðtogum Sjálfstæðisfl. hefur ekki snúið sér við í gröfinni í dag. Það mætti halda áfram að gera sér grein fyrir því, hvers konar umr. þetta hafa verið, Hv. 3. landsk. þm., Bjarni Guðnason, hefur haldið hér uppi skemmtun öðru hverju og stundum gert það vel. En innan um allan vaðalinn og alla vitleysuna, sem hann hefur flutt, hafa stundum verið sannleiksperlur, eins og þegar hann henti á, að ein megin breytingin, sem hefði orðið hér hjá okkur, væri sú, - er við ræðum nú landhelgissamningana við Breta og berum saman við aðra slíka samninga, sem voru gerðir fyrir rúmum áratug, - að þeir, sem þá voru stjórnarandstæðingar, sitja nú í ráðherrastólum. Við þetta er allt saman gjörbreytt. Samningarnir eru náskyldir, þó að einstök atriði beri á milli. Það er ekki óeðlilegt, að þeir séu ræddir saman og eldri samningarnir dragist inn í umr. En ég verð að segja, að það er ekki hátt risið á mönnum, þegar hver einasta sál í þessu húsi veit, að ef sjálfstæðismenn hefðu verið í ríkisstj., hefðu gert þennan samning eða lagt hann fram, þá er það öruggt, að stjórnarflokkarnir þrír hefðu barist eins og hetjur á móti því. En nóg um það. Svona ern íslensk stjórnmál. Vegna þess að Alþb.-menn telja sér nauðsyn að halda í þetta skiptið völdum meira en í 2½ ár og láta ekki hrekja sig úr stólunum, hafa þeir látið það yfir sig ganga, sem þjóðin hefur séð og við þurfum ekki að lýsa með frekari orðum, en það er einhver hörmulegasta útreið, sem nokkur stjórnmálaflokkur og nokkrir stjórnmálamenn hafa fengið. En við vitum, hvað að þeim er. Íslenskir kommúnistar, hvaða nafni sem þeir hafa siglt undir hverju sinni, hafa þrisvar sinnum komist í samsteypustjórnir á Íslandi, og þeir hafa venjulega enst í þessum stjórnum dálítið yfir tvö ár. Þá hefur það komið í ljós aftur og aftur, að þeir eru ekki hæfir í samsteypustjórnum, þeir eru ekki samstarfshæfir á íslenskum, lýðræðislegum grundvelli, og þeir hafa hrakist út. Það hefur venjulega tekið þjóðina svona 10 ár að gleyma þessari reynslu, þangað til hún hefur veitt þeim þá náð að hleypa þeim í ríkisstj. á nýjan leik. Og nú eru þeir staðráðnir í því að gera ekki aftur mistök, eins og þeir telja í sinni flokkssögu, að Brynjólfur Bjarnason hafi gert, þegar hann sprengdi stjórn Ólafs Thors út af Keflavíkursamningnum, eða þá vitleysu, sem þeir gerðu haustið 1958. Nú ætla þeir að halda í völdin, sitja á meðan sætt er. Það mætti raunar benda á fjöldamörg önnur mál, sem hafa þróast á sama hátt og landhelgismálið. Fyrrv. ríkisstj. þurfti oft að taka erfiðar ákvarðanir og leysa erfið mál á óvinsælan hátt. Þá stóð ekki á núv. stjórnarflokkum, sem þá voru í andstöðu, að ráðast á ríkisstj. En á þessum stutta tíma, sem ríkisstj, hefur setið, höfum við, sem studdum fyrrv. ríkisstj. fengið að upplifa það, að hún hefur gleypt ofan í sig stóryrðin í hverju málinu á fætur öðru, hvort sem varðar gengislækkanir, afskipti af vinnudeilum, kukl með vísitöluna, verðbólgufjárlög, almenna verðbólgu eða hvað annað. En kórónan á þessu öllu saman er, hvernig þeir hafa gleypt ofan í sig fyrri afstöðu í sambandi við samningana við Breta. Og það er ekki að furða, þó að mönnum verði tíðrætt um kokvídd í þessum umr. Báðir ráðh. Alþb., hæstv. iðnrh. Magnús Kjartansson og hæstv. sjútvrh. Lúðvík Jósepsson, hafa lýst því yfir afdráttarlaust í dag, að þeir beri fulla ábyrgð á þessum samningum, og þeir munu aldrei geta þurrkað það af sér eða flokki sínum héðan í frá, að þeir hafi staðið að slíkum samningum. Verða þeir fyrir það ómerkari hvað snertir fyrri baráttu þeirra gegn öðrum, sem þurftu að leysa svipuð vandamál og gerðu það á ekki ósvipaðan hátt. Ég endurtek, að það er óhjákvæmilegt að gera samanburð á samningnum frá 1961 og þeim, sem nú hafa verið gerðir. Ég held því fram, að mörg atriði samninganna frá 1961 séu augljóslega miklu hagkvæmari fyrir Íslendinga en samningarnir, sem nú hafa verið gerðir, enda var þar um víðtækari samninga að ræða. Það hét till. um lausn á landhelgisdeilunni“ þá, en nú er það „till. um bráðabirgðasamninga:“ Þá fékkst bein viðurkenning, nú aðeins óbein. Bein viðurkenning er mun betri, þó að óbein viðurkenning sé góð. Þá var grunnlínupunktum breytt. Má vel vera, að við hefðum getað það sjálfir, en það var mikils virði að fá þá staðfesta í því samkomulagi. Grunnlínupunktar voru þá mikið deilumál. m. a. í deilunum milli Norðmanna og Breta, og ákvarðanir um þá voru grundvöllur undir einni mestu útfærslunni, sem var frá þremur í 4 mílur, þegar dregnar voru línur fyrir fláa og firði. Í samningnum 1961 fengu Bretar aðeins hlunnindi á veiðisvæðunum milli 6 og 12 mílna, en nú eru þeir, eins og margir hafa bent á, mestallt árið allt inn að 12 mílum. Í fyrri samningunum var tekin inn yfirlýsing um grundvallarstefnu Íslendinga um áframhaldandi starf að útfærslu, og hafa ýmsir glöggir menn í þessum efnum bent á, að með því að fallast á að taka þá yfirlýsingu inn í samningana 1961 hafi Bretar í raun og veru fyrir fram viðurkennt, að það yrði að reikna með því sem eðlilegum hlut, að Íslendingar færðu út á nýjan leik. Allt er þetta augljóslega betra í samningunum 1961 en nú. Þá er eftir það eina atriði, sem mest er um deilt, sem er málskotið til dómstólsins í Haag. Matið fer þá eftir því, hvernig menn líta á það atriði. Sumir hafa hatast við þetta atriði og talið, að það hafi verið réttindaafsal. Aðrir hafa talið, að þetta atriði samninganna hafi einnig verið réttur til handa Íslendingum, og að það sé ekki undir neinum kringumstæðum hægt að segja, að málskot til alþjóðadómstóls sé neitt réttindaafsal. Ég skal láta það kyrrt liggja, en þessi upptalning ætti einu sinni enn að minna á, að fyrri samningarnir voru mun betri en þeir, sem nú eru til boða. Í sambandi við afstöðu til samninganna nú þurfa menn að gera upp við sig, hvort þeir telja hagkvæmara fyrir Íslendinga að gera slíkan samning eða að gera engan samning. Þingflokkur Alþfl. fékk fréttir af fundi í utanrmn. fyrir rúmlega 10 dögum með upplýsingum um endanlegt útlit á því plaggi, sem nú er til umr. Við höfðum því rúmlega vikutíma til að skoða málið, ræða um það og taka afstöðu til þess. Okkur var ekkert að vanbúnaði að lýsa þeirri afstöðu, sem við höfðum orðið sammála um, við fyrrihluta þessarar umr., og það gerði formaður Alþfl. s. l. fimmtudag, þegar hann sagði, að Alþfl. mundi styðja till. um að heimila ríkisstj. að gera þessa samninga. En hann tók einnig fram, að þrátt fyrir þessa lokaniðurstöðu værum við mjög óánægðir með ýmis atriði, sem í samningunum eru, og ég skal í stuttu máli nefna nokkur þeirra. Okkur þótti það súr biti, að aðeins eitt svæði skyldi vera lokað af 6 hverju sinni. Okkur þótti það einnig súr biti, og kannske enn þá súrari, að friðunarsvæðin skuli vera bundin og að því er menn telja takmarkaðir möguleikar á, að við getum komið við frekari friðun eða breytt friðunarsvæðunum með breyttum fiskigöngum á næstu tveimur árum. Nú hefur að vísu komið fram í umr. í kvöld frá mönnum, sem vel þekkja til laga, að þrátt fyrir þennan samning ættum við að geta gert frekari friðunarráðstafanir, og vil ég mjög fagna því, ef það reynist rétt. Þar á eftir talaði hæstv. sjútvrh., sem er annálaður úrtölumaður í öllum friðunarmálum íslensks sjávarútvegs og hefur þvælst fyrir því, er jafnvel Alþ., sem þykir ekki of fljótvirkt á stundum, hefur verið að því komið að gera. En hæstv. ráðh. kom samt hér upp og lofaði öllu fögru um það, að hann mundi vinna að áframhaldandi friðun og frekari friðunaraðgerðum. Ég vil láta í ljós sterka von um, að ef Íslendingar taka fyrir ákveðin verkefni, sem sannarlega eru nauðsynleg á þessu sviði, þá verði hægt að koma við slíkri viðbótarfriðun eða breytingu á friðunarreglum þrátt fyrir samninginn eða innan ramma hans, ef menn líta svo á. Mikið hefur verið rætt um ákvæðin um lögsögu, og skal ég litlu við það bæta öðru en því, að við Alþfl.-menn höfum tekið orð forsrh. í þeim efnum trúanleg og teljum okkur ekki eiga annars úrkosta. Ég skal ekki segja neitt um það, hvort ástæða er til þess að festa þau frekar í lög, en varla getur það sakað. Þá er okkur nokkur þyrnir í augum, hver tímasetningin er til veiða í hinum ýmsu hólfum, og hefur það raunar valdið allmiklum deilum í kvöld. Forsrh. hefur lýst gangi þess máls, og er ekkert við því að segja. Hann hefur sjálfsagt reynt það, sem hann gat, en ekki náð neinum árangri. Það er e. t. v. ekki von, að hann næði miklum árangri við að fá fram breytingar á samningnum, eftir að hann var búinn að lýsa því yfir, að hann ætlaði að standa og falla með því, sem fyrir lá. Hér hefur einnig verið minnst á það, að ekkert væri nefnt um möskvastærð eða veiðarfæri. Það er að sjálfsögðu rétt, að um það gilda önnur lagaákvæði, sem gefa okkur í raun og veru heimildir til þess að fylgjast með þeim hlutum. En ástandið hefur verið þannig, eins og hæstv. forsrh. lýsti, að við höfum ekki getað fylgst með þessum hlutum. Við vitum, að bæði sjómenn og útvegsmenn hér á landi hafa af þessu vaxandi áhyggjur. Það er líka ástæða til að ætla, að það sé meira en nokkru sinni fyrr um brot á þessum ákvæðum af hálfu erlendra togara, sem hér eru, þ. á m. breskra. Þá er að nefna sitthvað, sem jákvætt er við samninginn og vegur á móti því, sem menn hafa ástæðu til að vera óánægðir með. Ég vil telja þar fyrst af öllu, að með gerð þessa samnings tel ég, að Bretar hafi á óbeinan hátt í reynd viðurkennt 50 mílurnar. Þeir hafa viðurkennt, að þeir þurfi að semja við okkur um það, hvernig þeir megi haga fiskveiðum sínum á þessu svæði, og ég hygg, að það sé ekki nokkur maður, sem efast um, að þetta sé stórt skref niður á við fyrir Breta í baráttu þeirra í þessum efnum fyrir sínum gamla og úrelta hugsunarhætti. Ég legg mjög mikið upp úr ákvæðunum um verksmiðjuskip. Það hefur að vísu verið bent á, að Bretar sjálfir eigi ekki mörg verksmiðjuskip, þó að þeir eigi allmarga frystitogara og séu að byggja fleiri. En með því að fá ákvæðið um verksmiðjuskipin inn í samning við Breta, styrkjum við málstað okkar á þessum viðkvæma punkti í samningunum við Þjóðverja, og ég vænti þess, að með því að móta þessa stefnu um að útiloka verksmiðjuskip frá veiðum í kringum þennan verksmiðjuhólma, sem við búum á, höfum við algerlega komist fram hjá því að þurfa að hugsa um samninga við hinar nýju fiskveiðiþjóðir, Austur-Þjóðverja, Pólverja, Rússa og kannske fleiri, sem veiða fyrst og fremst með verksmiðjuskipum. Þetta er mjög mikils virði. Það verður ekki um það deilt, að sókn Breta á Íslandsmið mun minnka, skipum þeirra fækka. Veiðar eru takmarkaðar, tíminn er takmarkaður, og hvort sem um er að ræða 20, 30 eða 40–50 þús. tonn, þá er það allt í rétta átt fyrir okkur og mikils virði. Að lokum vil ég nefna það á hinni jákvæðu hlið varðandi samningana, að friðsamleg lausn deilumála hlýtur ávallt að vera keppikefli þjóðar eins og Íslendinga. Allar deilur verða að enda í einhvers konar samkomulagi. Þær geta að vísu tekið langan tíma margar hverjar, en samkomulag verður að koma að lokum. Hvað það snertir, tel ég, að þessir samningar séu tvímælalaust jákvæðir og nokkur áfangasigur fyrir Íslendinga. Á þessum grundvelli höfum við Alþfl.-menn tekið þá afstöðu að fylgja því, að ríkisstj. fái heimild til að framfylgja þeirri stefnu sinni að gera umræddan samning við Breta. Enda þótt eitthvað hljóðni á miðunum í kringum Ísland á næstunni, er landhelgismálið svo sannarlega ekki úr sögunni. Það mun halda áfram, og verður um næg verkefni að ræða. Hafréttarráðstefnan hefst á næsta ári, og þar hefst baráttan fyrir 200 mílunum. Undanfarna mánuði hefur verið talað um 200 mílur hér á Íslandi meira en nokkru sinni fyrr, ekki síst vegna þess að Sjálfstæðisfl. hefur tekið það mál upp og hafið fyrir því mikinn áróður, eins og öllum er kunnugt. Alþfl. er eindregið fylgjandi því, að við eigum að vinna að 200 mílna auðlindalögsögu, þar með talið 200 mílna fiskveiðilögsögu, á hvern þann hátt sem við eigum kost á. En í sambandi við hinn mikla áróður sjálfstæðismanna út af þessu máli vil ég vara þá við því að sýna ekki of mikla bjartsýni um horfur á þessu sviði. Ég vil vara þá við því að fylgja sínu máli fram af þeim áhuga, að þeir fari að telja þjóðinni trú um, að málið sé svo gott sem unnið, það sé öruggur meiri hluti o. s. frv. og þetta verði tvímælalaust komið í höfn í lok ársins 1974. Ég vildi, að svo væri, en því miður hef ég ekki trú á því, en ég hef haft aðstöðu til að fylgjast nokkuð með þessu máli. Ég vil benda mönnum á, að það er ekki nóg að hrópa 200 mílur. Við getum ekki fært út í 200 mílur nema á sumum stöðum við ströndina, þegar þar að kemur. Þar sem minna en 400 mílur eru til næsta lands, verður málið að vera samningsatriði. Þá erum við komnir út í allt aðra tegund af útfærslu en þegar við færðum beint út á opið haf. Ég vil einnig benda á það, sem er e. t. v. alvarlegast í þessu máli, en það er veruleg hætta á, að það verði sett einhver skilyrði fyrir alþjóðasamþykkt um 200 mílur. Segjum nú svo, að 200 mílur yrðu samþykktar af meira en 2/3 þeirra þjóða, sem sitja Hafréttarráðstefnuna. Segjum svo, að það gerist innan tveggja ára. Ef það skilyrði væri samþykkt um leið, að þær þjóðir, sem taka sér 200 mílur, verði að virða sögulegan rétt annarra fiskveiðiþjóða, hvað gerum við Íslendingar þá? Náttúrlega pökkum saman pjönkum okkar og förum heim af ráðstefnunni. En það getur vel verið, að öll þessi mál standi þá galopin með ný viðhorf hér á miðunum í kringum okkur. Við skulum sýna raunhæft mat á þessu og reyna að forðast að vekja tyllivonir hjá þjóðinni, því að það getur líka verið hættulegt. Herra forseti. Við höfum heyrt margar furðulegar ræður hér í dag, þ. á. m. um eldraun ríkisstj., sem hafi gert hana sterkari en nokkru sinni, að því er hæstv, iðnrh. sagði okkur. Ég er ekki trúaður á, að stjórnin sé sterkari eftir þessa eldraun. Ég hef miklu frekar trú á því, að þessi eldraun sé byrjunin á endinum. Ég trúi því, að ríkisstj. hafi lifað þessa eldraun af fyrir náð stjórnarandstöðunnar. Stjórnarandstöðuflokkarnir gátu hæglega sýnt sama ábyrgðarleysi og núv. stjórnarflokkar sýndu, þegar fyrri samningarnir voru gerðir, slegið málinu upp í pólitískt kæruleysi og ráðist allir með fulltingi hv. 3. landsk. Bjarna Guðnasonar á ríkisstj. Ég er ekki viss um, að hún hefði staðist það áhlaup. Ég er ekki viss um, að hæstv. iðnrh. hefði hlotið slíkan pólitískan og heimspekilegan þroska af málinu, ef það hefði farið á þá lund. En í yfirgnæfandi meirihl. stjórnarandstöðuflokkanna ríkir það mikil ábyrgðartilfinning, að þessi kostur var ekki valinn, og stjórnin situr því áfram. En hún hefur nóg verkefni til að snúa sér að, þó að annir hennar við landhelgismálið verði örlítið minni á næstunni. Við sjáum til, hvenær endirinn kemur og hvar.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til þess að beina fáeinum orðum persónulega til hv. þm. Bjarna Guðnasonar. Þessi þm. hefur oft barist hetjulega í flokkslegri einsemd sinni hér á Alþ., og það skal hann vita, að fyrir það hefur hann oft vakið aðdáun mína, þó Benedikt Gröndal telji sig að sjálfsögðu það æfðan stjórnmálamann, snjallan og reyndan, að hann geti kallað málflutning Bjarna Guðnasonar vaðal og vitleysu. Bjarni Guðnason hefur talað tvisvar í því máli sem hér er til umr., og öðru fremur til þess að frýja okkur Alþb.-mönnum hugar. Bjarni Guðnason veit það áreiðanlega, að núv. stjórnarsamstarf veltur á því, hvernig við Alþb.-menn greiðum atkv. um það samkomulag, sem hér liggur fyrir, - samkomulag, sem við teljum eins og hann að ýmsu leyti meingallað og að sumu leyti grábölvað. Hann veit það líka áreiðanlega, Bjarni Guðnason, að það er ekki bara stjórnarandstaðan íslenska, sem að undanförnu hefur beðið þess málþola, að núv. stjórnarsamstarf rofnaði. Hjá breska útgerðarauðvaldinu hefur ríkt sams konar eftirvænting, einnig hjá fulltrúum þess í bresku ríkisstj. og í aðalstöðvum NATO og víðar. Allir þessir aðilar mundu verða því fegnastir að sjá núv. ríkisstj. velta úr sessi, þessa vinstri stjórn okkar, og hægri stjórn setjast í órokin sætin, því að þannig yrði þetta, það veit Bjarni Guðnason líka. Það yrðu ekki neinar kosningar. Þess vegna vil ég beina þessari spurningu til Bjarna Guðnasonar. Hvernig stendur á því, að í ræðu hans, þegar hann er að frýja okkur Alþb.-mönnum hugar, vantar alltaf eitt, hreinskilna játningu hans þess efnis, að hann vilji fella vinstri stjórnina? Hvers vegna segir hann það ekki berum orðum, að hann ætlist til þess, að við Alþb.-menn styðjum hann í því að koma þessari stjórn frá og gefa þá upp á bátinn ýmis þau stóru mál, sem óafgreidd eru?



Herra forseti. Áður en ég vík máli mínu til andsvara við ræðu hv. síðasta ræðumanns, vil ég segja nokkur orð viðvíkjandi þeirri beiðni hæstv. forsrh., að ég dragi til baka brtt. mína á þskj. 112, þar sem svo er kveðið á, að Íslendingar hafi fulla og óskoraða lögsögu að 50 mílna fiskveiðimörkunum. Lét hæstv. forsrh. orð falla á þá lund, að það væri nánast smán fyrir mig að bera slíkt fram og væri nánast óþekkt í þingsögunni, það væri með öllu óviðunandi, að ég gerði slíkt, og ég ætti að forða mér frá slíkum voða. Þetta kemur mér dálítið undarlega fyrir sjónir. Í fyrsta lagi vil ég benda á, að svipað ákvæði var einmitt í samningnum frá 1961. Þar er tekið inn í samninginn við Breta, að þeir viðurkenna 12 mílna lögsögu. Og ég vil spyrja, hvort ekki sé betra að tryggja fulla lögsögu eða rétt til 50 mílna í þessu plaggi, fá viðurkenningu á 50 mílunum hjá Bretum, því að um það stendur deilan, heldur en hitt að semja af sér. É'g fæ ekki betur skilið en að í 6. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að eigi að kalla á breskt aðstoðarskip til þess að ganga úr skugga um og sannreyna málsatvik, þegar breskur togari er staðinn að veiðum, þá séu Íslendingar beinlínis að viðurkenna aðild Breta að 50 mílna lögsögunni. Og þá er spurningin, hvort í slíku ákvæði felist ekki undansláttur. Er ekki miklu skynsamlegra að taka upp í samkomulagið viðurkenningu á 50 mílunum en að semja af sér? Þar að auki hafa þau orð fallið, að ég hygg hæði hjá hæstv. forsrh. og öðrum, að sá skilningur ríkti á samkomulaginu af Íslendinga hálfu, að þeir hefðu fullt eftirlit á miðunum. Hvers vegna þá ekki að taka það beinlínis inn í samkomulagið, að Íslendingar hefðu óskoruð yfirráð yfir 50 mílna lögsögunni? Ég sé því ekki ástæðu til þess að draga þetta til baka og vænti þess, að þetta komi til afgreiðslu. Varðandi það, sem síðasti ræðumaður sagði, vil ég taka þetta fram. Alþb. átti um tvo kosti að ræða: annars vegar að standa á einhverju „prinsipi“, þ. e. a. s. standa á sannfæringu sinni eða hverfa úr ráðherrastólum. Þetta er alltaf mikið mál að vega. Ef ég stæði í sporum Alþb. og reyndi að hugsa þetta mál, þá hefði ég tekið tillit til, að þetta væri lífshagsmunamál þjóðarinnar, og ef menn eiga ekki að fylgja sannfæringu sinni í máli af þessu tagi, þá er ekki lengur um neinar hugsjónir eða „prinsip“ að ræða í pólitískum vinnubrögðum. Mig minnir, að hæstv. iðnrh. hafi minnst á Watergate-málið fyrr í kvöld, og var það í sambandi við opin vinnubrögð, þan hefðu ekki tíðkast fyrir vestan, þess vegna væri illa komið fyrir Nixon forseta. En það er líka annað. Það stafar af því, að mér virðist Nixon og hans félagar ekki hafa haft nein „prinsip“ í pólitík nema það eitt að tryggja valdastöðu sína. Og þegar menn eru komnir út á það svið, að engin meiri háttar mál eru það mikilvæg, að það sé unnt að láta af valdastöðu til þess að fylgja þeim eftir, þá er mikill vandi kominn upp í íslenskum stjórnmálum. Og ég spyr: Þegar flokkar þykjast hafa unnið stórsigur með því að berjast fyrir 50 mílna lögsögu, hvers eiga þá kjósendur að gjalda, þegar stjórnmálamennirnir bregðast fólkinu? É'g hygg, að það sé einmitt sá vandi uppi í íslenskum stjórnmálum, að fólkið er hætt að treysta íslenskum stjórnmálamönnum og íslenskum stjórnmálaflokkum, þegar ekki einu sinni í helsta hagsmuna- og lífsbaráttumáli þjóðarinnar er hægt að fylgja sannfæringu sinni. Hér gerist það beinlínis, að einn flokkur, Alþb., lýsir því yfir, að samkomulagið sé gersamlega óaðgengilegt, og síðan gerist það, að ráðh. þess standa upp og verjað það í blóð og merg. Þetta er dálítið hart aðgöngu, sérstaklega fyrir kjósendur þessa flokks. Og ég vil minnast líka á það, að hæstv. sjútvrh. vék þeim orðum að formanni Sjálfstfl. hér áðan, að hann hefði verið að gagnrýna samkomulagið, en þrátt fyrir það ætlaði formaður Sjálfstfl. að fylgja samkomulaginu, og var hæstv. sjútvrh. undrandi á því. En er ekki dálítið athugandi fyrir hæstv. sjútvrh., þegar hann segir, að Sjálfstfl. hafi allt frá upphafi rekið undansláttastefnu í landhelgismálinu, að nú allt í einu standi þeir reyrðir saman, formaður Sjálfstfl. og sjútvrh., og skilur þá ekkert að. Og er það ekki dálítið hættumerki, hversu komið er fyrir félagshyggjuflokknum? Í raun og veru er það alveg nöturlegt að hlýða á mál manna hér í kvöld, og ég á sérstaklega við það, þegar allir stjórnmálaflokkarnir hérna eru eiginlega runnir í eitt. Þetta er einn og sami flokkur hér, því miður. Og vinstri flokkarnir eru farnir að vinna alveg eins og íhaldið. Nú er bara það, að þessir félagshyggjuflokkar vinna verkin fyrir íhaldið, og það er von, að flestir þm. standi nú saman. Það er ekkert eftir nema 2–3 villtir sauðir í Sjálfstfl. og svo þessi vesalings utanflokka þm. 3. hv. landsk., svo að það er ekki gott í efni. En ég er uggandi yfir þróun stjórnmálanna hér á Íslandi.  (Jónas Á.: Vill þm. eða vill hann ekki, að stjórnin falli?)  Ég svara þessu á þá lund, að samkv. stjórnarskránni eiga þm. að fylgja sannfæringu sinni og greiða atkv. í málum eins og sannfæringin býður þeim.



Það má reyndar segja, að með orðum hv. þm. Jónasar Árnasonar hafi verið hraktar allar þær fullyrðingar, sem hafa komið fram í ræðu hæstv. ráðh. í kvöld, þegar þeir hafa ráðist, - mér liggur við að segja froðufellandi, eins og hæstv. sjútvrh. gerði, - að þeim þm. Sjálfstfl., sem fylgja sannfæringu sinni og telja sig ekki geta fylgt þessu fyrirkomulagi hæstv. forsrh. og stóra bróður í Downing Street. Það má segja, að þau orð, sem hann notaði, þessi hv. þm., um þetta samkomulag, sem er meingallað og að sumu leyti grábölvað, séu rétta lýsingin á því. Ég vil ekki taka jafndjúpt í árinni og hann um þetta samkomulag. Eins og hér hefur þegar verið drepið á af hv. þm. Benedikt Gröndal, hafa furðulegar ræður verið fluttar hér í kvöld af mörgum hv. þm., en þó allra frekast hæstv. ráðh., að það hefur verið farið fram hjá meginefni málsins ítrekað af ræðumönnum og ráðh. og ekki komið inn á efnispunkta samkomulagsins sjálfs, þótt við þá sé margt að athuga. En áður en ég kem að því að ræða þetta efnislega, get ég ekki stillt mig um að víkja aðeins að orðum hæstv. forsrh., sem hann viðhafði hér um hv. 2. þm. Vestf., sem ekki var í salnum, og ég tel, að hafi nú nálgast það að slá undir beltisstað. Að vísu veit hæstv. forsrh., að þótt einhver reyndi slíkt dónabragð við hann, þá gæti hinn sami alveg eins átt það á hættu að hitta hæstv. ráðh. á barkakýlið, og það er jafnólöglegt. En hann vitnaði til samþykkta, sem gerðar voru hjá L. Í. Ú. og Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda sínu máli og ágæti samkomulagsins til stuðnings. En ég get skýrt honum frá því, að eftir að þessar samþykktir voru gerðar kom formaður L. Í. Ú. á fund, þar sem ég var, og skýrði bæði mér og fleirum þm. Sjálfstfl. frá því, að í þessu samkomulagi, eftir upplýsingum hæstv. forsrh., ættu Íslendingar að ráða dagsetningum, hvenær hólfin væru opin. Þetta voru orð formanns L. Í. Ú. við okkur, og voru þau byggð á upplýsingum frá hæstv. forsrh. Er ég ekki viss um nema þær samþykktir, sem fengust frá þessum hagsmunasamtökum, hafi m. a. fengist vegna þessara blekkinga, sem komu fram í máli hans, hvort sem þarna hefur verið um vísvitandi blekkingar að ræða eða ekki. Hann gat réttilega um það, og inn á það kom hæstv. sjútvrh. líka, að ýmis samtök sjómanna hefðu látið fara frá sér samþykktir um það og á þann veg, að þau öll óskuðu þess, að samkomulagið gæti tekist. Sjálfur hef ég gengið kannske lengst fram í því á undanförnum árum í mínum samtökum, hæði Sjómannafélagi Reykjavíkur og Sjómannasambandinu, að mæla með því, að samkomulag gæti tekist. Ég var líka samþykkur því, að halda yrði áfram, þegar forsrh. kom heim, að leita samkomulags, sem báðir gætu unað við. Ég taldi, að það vantaði ekki svo mikið á, við fyrstu skoðun á þessum samkomulagsdrögum, enda boðið upp á, að það mætti fá fram breytingar, það væri ekki, eins og Þjóðviljinn og hæstv. ráðh. Alþb. héldu fram, um úrslitakosti að ræða, heldur væri hér samkomulagsgrundvöllur, sem mætti fá nokkrar leiðréttingar á, ef óskir kæmu þar fram um. Ég kom m. a. fram með slíkar óskir og lét bóka fyrirvara í mínum hagsmunasamtökum um fylgi mitt við þetta samkomulag, ef slíkar breytingar fengjust fram. Formaður Sjálfstfl. lofaði mér því, að þegar hæstv. utanrrh. færi af stað til svokallaðs frekara samkomulags við bresku stjórnina, þá skyldi komið á framfæri vissum óskum, sem m. a. komu fram frá mér. Ég tek eftir því í nál. sjálfstæðismanna í utanrmn., sem hér var útbýtt í kvöld, að þar minnast þeir m. a. á þrjú þessara atriða sem æskilegar breytingar á samkomulaginu. En það kemur réttilega fram í því jafnframt, að það eru nokkrir þm. Sjálfstfl. sem munu ekki geta fylgt þessu samkomulagi í atkvgr. hér á Alþ., og hafa 3 þegar lýst yfir, að þeir muni ekki gera það, máske koma fleiri á eftir. Það er eftirtektarvert, að þegar hæstv. sjútvrh. talar hér langt mál, eyðir hann 3/4 hlutum ræðutíma síns til að tala um samninginn frá 1961. Og ég vil leyfa mér að taka undir þau orð hæstv. forsrh., sem hann viðhafði, eftir að sjútvrh. hafði talað, að þetta mál væri auðvitað búið og gert fyrir löngu. Sá samningur hefði fyrir löngu náð tilgangi sínum. M. a. á honum, - það eru ekki orð forsrh., ég tek það fram, - m. a. á gerð hans og viðurkenningunni, sem við fengum með þeim samningum, var hægt að fara út í þá útfærslu, sem farið var af hæstv. núv. ríkisstj. En það er hlægilegt, að um leið og verið er að tala um þá framkvæmd, vill hæstv. sjútvrh. láta liggja að því, að tillöguflutningur hans á þeim árum, þegar 12 mílna reglan var að ná fótfestu í okkar nágrannalöndum í Vestur-Evrópu og víðar, hafi mótað þá þróun, sem síðar hefur orðið á alþjóðavettvangi í landhelgismálum. Ég nenni ekki að eyða orðum og rekja alla þá sögu allt frá því að fastafulltrúi Möltu hjá Sameinuðu þjóðunum flutti till. sína um rannsókn og hagnýtingu auðæfa hafsbotnsins, sem samþ. var, eða þá sögu, sem fylgir skoðunum mannkyns á mengunar- og umhverfismálum o. s. frv., að ég tali ekki um, til þess að við förum í okkar næsta nágrenni, þegar skipt er upp hafsbotninum í Norðursjónum af þeim þjóðum, sem eiga land að Norðursjó, sem ég held að kannske hafi styrkt okkar málstað í þessu máli hvað frekast, a. m. k. í Englandi. Og ég held, að það hafi frekar styrkt okkar mál heldur en aðgerðir „Den farende svend“, sem hæstv. sjútvrh. sendi nokkrum sinnum á þær vígstöðvar. En það, sem ég er óánægður með hjá flokksbræðrum mínum og svokölluðu flokksmálgagni, er það, að hæstv. forsrh. skuli vera gerður að einhverjum þjóðardýrlingi, þó að hann reyni í fyrsta skipti á forsætisráðherraferli sínum að standa nokkuð í ístaðinu og gegna skyldu sinni.  Ég skal verða við þeirri áskorun, sem óbeint kom fram í orðum hæstv. forsrh., að fara frekar efnislega í till. þær, sem hér liggja fyrir, heldur en vera að stíga einhvern darraðardans við þá um það, sem liðið er fyrir löngu og faktískt kemur ekki þessu máli við, sem hér er verið að tala um. En ég held samt sem áður, áður en ég kem að mínum efnislegu aðfinnslum, að grunur minn sé nokkuð réttur í því, að þeir þm., sem nú eftir öll stóru orðin, eftir landráða- og svikabrigslin gagnvart okkur, sem stóðum í þessum sporum fyrir nokkrum árum, þá megi þeir hinir sömu, sem nú standa að slíku samkomulagi, en gagnrýndu þá búast við sama stimplinum, eftir að samningar hafa verið gerðir. Og það er líka trú mín, að margir af þeim, sem nú rétta upp hönd sína með þessum samningum, muni ekki ganga hlæjandi til sængur, þegar talningu lýkur eftir næstu alþingiskosningar. Í aths. við þáltill. segir m. a. og hefur verið talið þessu samkomulagi einna helst til gildis, að þar sé um að ræða útilokun breskra frystiskipa og verksmiðjuskipa og fækkun annarra skipa. Síðan kemur sú fullyrðing, sem ég fæ ekki séð, að standist á nokkurn hátt, að þessi skerðing jafngildi 25% niðurskurði á fjölda breskra veiðiskipa á Íslandsmiðum, miðað við samsetningu flotans á árinu 1971, en 36% minnkun að tonnatölu. Þá er gengið út frá þeirri vissu eða þeirri trú, að frystiskipin og hin stærri skip muni algerlega hverfa af Íslandsmiðum. Ég held, að það sé ákaflega mikil hjartsýni að ætla, að svo verði. Ég hef miklu frekar trú á því, að er þau hafa verið hrakin af miðum, sem þau hafa nýtt, ekki mjög oft, eins og hæstv. sjútvrh. orðaði það, heldur þó nokkrum sinnum, þegar þau hafa verið hrakin út fyrir 50 mílurnar af sínum fyrri miðum, þá muni þau sækja á ný mið, sem þau geta nýtt hér við Íslandsstrendur. Og hvar eru þessi mið? Þau eru að sjálfsögðu undan vesturströnd landsins og suðvesturströnd og reyndar víðar í kringum landið. Verksmiðjuskipin geta togað á miklu meira dýpi en þekktist fyrir nokkrum árum jafnvel. Og við þekkjum það vel, að vestur af landinu eru okkar þýðingarmestu og dýrmætustu togaramið, sem við Íslendingar eigum og höfum nytjað um áratugaskeið. Þegar þessi floti kemur þangað, er ég hræddur um, að þröngt verði fyrir dyrum a. m. k. hjá einhverjum Auðunsbróðurnum, sem þar stundar veiðar, ef ekki fleiri íslenskum togaraskipstjórum. Auk þess skulum við ekki gleyma því, að af 24 mánuðum, sem samkomulag þetta á að standa, er leyfilegt að hleypa jafnvel öllum flotanum án nokkurrar skerðingar inn á takmarkað svæði í jafnvel takmörkuðum hluta eins hólfsins. Ef fiskur er þar fyrir hendi, geta þeir tæknilega sótt þangað. Þeir mundu kannske ekki allir vera að í einu, en það er ekki heldur getið um það, að þeir geti aukið nýtingarmöguleika sinna togara eftir þessa fækkun gífurlega mikið, t. d. þegar gott veður er, með því að umskipa úr einu skipinu í annað, úr togurunum í flutningaskip, á svæðinu milli 12 og 50 mílnanna. Þetta er náttúrlega ekki alltaf hægt, en er tæknilega mögulegt, og í þessu samkomulagi segir ekkert um, að það megi ekki. Þar sem um er talað viðmiðun við 130 þús. tonn, harma ég það, að þar skyldi ekki vera föst og ákveðin tala, því að auðvitað getur þessi tala farið langt upp úr þessu marki. Mér kæmi ekkert á óvart, þó að hún gæti farið upp í 140 eða 150 þús. tonn. Það er ekkert, sem getur stöðvað það samkv. samkomulaginu. Það er ekkert annað en trú manna, að þetta muni ekki nást. En í sjálfu sér hef ég aldrei haft sem einhverja aðaltrúarskoðun þennan svokallaða hámarksafla. Ég hef miklu frekar haft þá trú, að við ættum að reyna að sjá svo um, að samsetning aflans væri af hinni heppilegustu stærð fyrir okkur Íslendinga. Við vitum, að 130 þús. tonn af smáfiski geta verið eftir nokkur ár eða nokkur misseri 150 þús. tonn af fullvöxnum fiski. Og það er dálítill munur á, hvort við getum fyrirbyggt það, að sótt verði í hinn smærri fisk enn þá frekar, beint skipum bæði okkar og þeim, sem eru samningsbundin, á hinn fullvaxna fisk. Eins má reyndar tala um annan dýran fisk eins og flatfiskinn hér fyrir Vesturlandinu, sem gengur út á haustin, bæði úr Faxaflóa og Breiðafirði, og eins má reyndar tala um marga firði og uppeldisstöðvar fyrir flatfisk fyrir Norðurlandi. Nú hefur því verið haldið fram af sérfræðingum, að einmitt þessar aðgerðir mundu fyrirbyggja ásóknina í smáfiskinn. En þegar við horfum á það, sem er auðvitað fyrst og fremst vanræksla sjútvrh., þá sorglegu staðreynd, sem kemur fram í friðunarsvæðum og við getum séð á kortinu, sem fylgir þskj. þessu, sem við erum að ræða efnislega, þá kemur í ljós þar, að það er eitt friðarsvæði, tiltölulega lítið svæði við Suðurlandið, sem er til friðunar hrygningarfiskinum yfir háhrygningartímann, og er þar um fullorðinn fisk að ræða, og kemur ekki inn í sambandi við þetta mál. Það, sem nýtt er, er að sjálfsögðu 8 mílna beltið í hólfi A fyrir Vestfjörðum og í hólfi B fyrir Austfjörðum. Hólfið við Norðausturland er aðeins lokað í tvo mánuði einnig. Segi ég hiklaust, að mér þykir það eitt það alversta í sambandi við þetta samkomulag og gerir það að verkum, að ég get ekki fylgt því, að það er algerlega lokað fyrir frekari friðunaraðgerðir, þótt íslensku þjóðinni væri það lífsnauðsynlegt. Við eigum, ef við teljum, að við þurfum að friða frekari svæði, allt undir Bretum þar um. Þeir verða að samþykkja það. Við verðum að koma til þeirra á hnjánum og biðja þá: Viljið þið friða þessi svæði, sem við þurfum lífsnauðsynlega að friða til þess að viðhalda fiskstofninum, sem íslenska þjóðin á að lifa af, ekki á næstu tveimur árum, heldur um alla ókomna framtíð? - Við skulum ekki heldur gleyma því, að smáfiskurinn finnst ekki endilega nærri landi. Ég held, að allir, sem hér eru inni, þekki þessi mörgu dæmi, allt frá sinni bernsku og til dagsins í dag, að allt uppi í landssteinum fáum við fullvaxinn bolfisk, bæði þorsk og ýsu, en smáfiskurinn getur verið djúpt úti, hann getur verið langt fyrir utan 50 mílna mörkin. Haldið þið virkilega, að smáfiskurinn á friðaða svæðinu norður af Kögri viti nokkuð um þetta samkomulag, sem Ólafur Jóhannesson hæstv. hefur verið að gera við stóra bróður í Downing Street? Haldið þið virkilega, að það sé ekki hægt að toga meðfram þessari línu, og haldið þið, að fiskurinn sé ekki alveg eins þar? Enda kom það á daginn nú fyrir skömmu, þegar erlendir togarar höfðu hamast á þessu svæði í nokkra daga, án þess að Landhelgisgæslan skipti sér þar af, þá var litli fiskurinn horfinn undan. Hann hafði fært sig um set, farið kannske langt austur með landinu. Það hefði kannske þurft að fylgja honum eftir og friða þau svæði, sem hann kannske stöðvaðist aftur á. En á þetta sama svæði glæptust því miður nokkrir Íslendingar á skipum sínum til þess að fara yfir, jafnbrotlegir og ekki síður en hinir, en þá bara var enginn smáfiskur þar, heldur fullvaxinn fiskur. Og það er ekkert einhlítt að setja í samkomulag og festa um tveggja ára skeið: Þarna skal vera smáfiskur, og því friðum við þetta svæði. - Ég endurtek það, að þessi blessaður fiskur veit ekkert um það, hvað okkar forsrh. er skynsamur. Fleiri atriði eru auðvitað í þessu samkomulagi, sem full ástæða er til að gera aðfinnslur við. Ég skal ekki endurtaka það, sem hefur þegar komið fram í gagnrýni á hólfin. Í sjálfu sér er rétt, sem fram hefur komið, að skipting þeirra er furðuleg, og það hefur ekki enn þá komið svar við því, hver fann upp þessa Salómonslausn. Ég held, að hæstv. sjútvrh. hafi ekki tekið þetta afkvæmi á sig, þótt það hafi orðið til í innilegum viðræðum hans og lafði Tweedsmuir. En einhver á þetta, og má segja, að við hefði mátt notast, ef tímasetningin hefði verið þannig, að að gagni hefði komið fyrir okkur Íslendinga. Því miður er ekki svo. En það er eitt atriði til viðbótar, sem ég get ekki annað en staldrað aðeins við og haft nokkur orð um. Hagsmunasamtök sjómanna og útgerðarmanna, Alþ. Íslendinga, ríkisstj. Íslands og einstakir ráðh. hafa keppst við um það á undanförnum misserum að hrósa Landhelgisgæslu okkar að verðleikum fyrir hennar starf. En með þessu samkomulagi er þeim rétt það kjaftshögg, með kærri þökk fyrir síðast að sjálfsögðu, sem er á þann veg, að starf þeirra er einskis metið. Þessir okkar glæstustu og bestu löggæslumenn, sem við eigum hér á landi, verða að una því, ef þessi samkomulagsgrundvöllur verður að samningi, að kalla á erlendan aðila inn í íslenska landhelgi til þess að láta hann dæma um það, hvort þeir hafi farið rétt að í sínum mælingum. Enn þá á ég eftir að fá frekari skýringu á tæknilegri framkvæmd þessa. Sjálfur var ég með till. um það, af því að ég vissi, að á þessu stigi mundu Bretar aldrei fást til að viðurkenna þá lögsögu, sem við vildum helst hafa innan þessara marka, en til að firra þetta löggæslulið okkar þessari smán, var ég með þá till., að í staðinn skyldi hinn breski sökudólgur, sem staðinn væri að broti, hafa heimild til þess að kalla sjálfur á eftirlitsskip til þess að staðfesta sína mælingu, en að varðskipið þyrfti ekki að vera sett í þetta. Þetta taldi ég svo lítið atriði, að ég taldi sjálfsagt, að þetta mundi fást fram. En þegar það fékkst ekki fram, kom auðvitað enn berlegar í ljós, um hvers konar úrslitakosti var að ræða, sem reyndar eru ekki úrslitakostir, eins og Alþb.-menn sögðu, heldur skýr krafa um skilyrðislausa uppgjöf. Það hefur ekki enn þá komið fram, ekki að mér áheyrandi, - og breytir þá engu um það, þótt ég hafi lent í veislu í Noregi með uppgjafaframsóknarþm. og ráherra bróður og farið með upplýsingar þar í ræðu, sem ég hélt, sem ég fékk frá fyrrv. þm. Framsfl., - að ráðherrabróðirinn grét strax við stekkinn, þegar hann heyrði þessa frétt, að ríkisstj. væri fallin, og sneri sér strax til Matthíasar Bjarnasonar og bað hann um hjálpa sér að kaupa það skip, sem á að kaupa. En ég fæ ekki enn þá skilið, til hvers er ætlast af varðskipinu, þegar það hefur staðið breskan togara að broti. Það á að kalla á breskt eftirlitsskip. En á það að bíða eftir um ómældan tíma að breska eftirlitsskipið komi? Á að taka það úr leik við eftirlitið innan lögsögunnar, á það að bíða, þangað til eftirlitsskipið kemur, þar sem það er statt, og er alveg sama hvar það er statt og hvar varðskipið er statt? Við vitum, að það er þýðingarlaust fyrir varðskipið okkar íslenska, þar sem slíkir fantar eiga í hlut, að setja út baujur, þeir hafa verið staðnir að því að taka þær upp og flytja þær um langa vegalengd. Þetta er eitt atriði. En meginatriðið í sambandi við þetta er að okkar varðskip eigi að þurfa að kalla á erlendan aðila til þess að sannprófa gerðir þeirra. Þetta finnst mér vera hin freklegasta móðgun, sem einni ágætustu stétt okkar lands hefur verið sýnd, og þar á ég að sjálfsögðu við okkar íslensku landhelgisgæslu. Er þetta önnur meginástæðan fyrir því, þótt ég sé mjög fylgjandi því, að samkomulag takist, að ég mun ekki greiða þessum samkomulagsgrundvelli atkv. Nú hefur því verið haldið fram, og það hefur komið fram sem hótun, ekki aðeins hér hjá hæstv. ráðh., heldur og hjá fleiri aðilum, að slíkt ástand mundi skapast á miðunum, ef þetta yrði ekki samþykkt, að voðinn sjálfur væri vís. Ég hef allt aðra skoðun á þessu máli, og þótt reynt hafi verið að hræða menn til fylgis við þetta samkomulag með því að segja, að flotinn komi strax inn aftur, hef ég enga trú á því, að hann mundi gera það, enda mundi hann þá ekki gera það fyrr en eftir að okkar landhelgisgæsla hefði á ný tekið eiginlega landhelgisgæslu, en ekki þetta sportframhjáhlaup, sem þeim hefur auðsjáanlega verið fyrirskipað, að öllum líkindum af æðsta manni landhelgisgæslunnar, sjálfum hæstv. dómsmrh. En þeir halda nokkuð að sér höndum í líkindum við það, þá þurfum við auðvitað ekki að óttast, að flotinn kom inn aftur. Það liggur nú þegar fyrir, að síðasti undirbúningsfundur að Hafréttarráðstefnunni verður í des. í New York, og að öllum líkindum mun sjálf Hafréttarráðstefnan hefjast á næsta ári, næsta sumar, jafnvel þegar í mars. Ég held, að það hefði verið miklu betra, að bíða. Jafnvel þótt við stöndum frammi fyrir því að þurfa að fara í nauðsynlega samninga vegna Norðursjávarveiðanna, þá sé ég ekki enn þá, hvað kallar á um þá rétt núna. Það má vel vera, að svo sé, þótt ég sé ekki kunnugur því. Ég tel þó, að það hefði verið betra að fara út í þá samninga, ef það hefði verið hægt að fresta þeim, um það leyti sem Hafréttarráðstefnan væri komin í gang, og ég óttast ekki, þótt hv. þm. Benedikt Gröndal geri það um niðurstöðu Hafréttarráðstefnunnar. Ég er það trúaður á, að 200 mílna efnahagslögsagan muni sigra, að ég er satt að segja farinn að reikna með henni. Ég skal þó taka til greina alla þá fyrirvara og aðvaranir, sem hann hafði til okkar bjartsýnismannanna þar um. En sem sagt, ég hef ekki trú á, ef skynslega er á haldið, að flotinu komi inn aftur og valdi þeim voða, sem sumir óttast. En auðvitað verður þá að hafa nokkuð tögl og hagldir á því, hvernig gæslan vinnur sín störf á þessu tímabili. Það er spurningin um það, hvort við getum staðið af okkur 1-1½ ár í viðbót. Ég trúi, að það sé hámarkið. En hitt er spurningin um það að vera bundinn Bretum í næstu tvö ár með þessum afarkostum, að hafa allan flota þeirra inn að 12 mílna mörkunum með örfáum undantekningum, bæði tímanlegum og mælanlegum í sjómílum.



Herra forseti. Í morgun var ég að gera mér það í hugarlund, að dagurinn 12. nóv. mundi verða álíka gleðidagur í sögu íslands og 15. febrúar 1972, þegar sá gleðilegi atburður gerðist, að allir 60 alþm. réttu upp höndina með samstöðu í landhelgismálinu. En þegar hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, hóf mál sitt á þingfundi í dag og skýrði frá því, að hann hefði verið beðinn að hafa framsögu fyrir meiri hl. hv. utanrmn., varð mér ljóst, að það hlyti að hafa orðið klofningur í sjálfri utanrmn. um afgreiðslu landhelgismálsins, sem við erum nú að ræða um. Ég taldi þetta vera harmafregn. En þegar hv. formaður Sjálfstfl., Geir Hallgrímsson, hóf sitt mál þá lýsti hann því strax yfir að þó að sjálfstæðismenn í utanrmn. hefðu kosið að skila sérstöku nál., væri þó niðurstaða þeirra sú, að þeir mæltu með samkomulaginu við Breta í landhelgismálinu. Þá varð ég glaður. Þá var það nánast formsatriði, að þeir höfðu kosið að skila sérstöku nál., en voru lausn málsins samþykkir. Hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, lýsti því yfir, að hann mælti með samþykkt samkomulagsgrundvallarins, sem fyrir lægi, fyrir hönd Alþfl., fyrir hönd Framsfl. og fyrir hönd SF, og svo kom formaður Sjálfstæðisfl. og lýsti yfir samstöðu um þetta fyrir hönd Sjálfstæðisfl. Þar með höfðu allir stjórnmálaflokkarnir á Alþ. lýst yfir, að þeir styddu samkomulagið, eins og það lægi fyrir. Þetta var því orðinn gleðidagur. Hv. 2. þm. Reykv., formaður Sjálfstæðisfl., rökstuddi þeirra stuðning við samkomulagið rækilega, bæði í ræðu sinni og í nál., þegar það kom síðar á fundinum. Hann sagði m.a., að allir þm. Sjálfstfl. hefðu viljað leita samkomulags við Breta og koma á friði á miðunum til að bægja frá hættum. Í öðru lagi vilja þeir treysta því, að Bretar taki hér minna en 130 þús. tonna ársafla í stað 160–170 þús. tonna ársafla, sem talið er, að þeir hafi náð. Þetta var önnur röksemdin, að Bretar tækju með slíku samkomulagi minni afla á Íslandsmiðum en þeir hafa tekið á árinu liðna, síðan við færðum út landhelgina. „Í þriðja lagi teljum við,“ segir í nál., „lífsnauðsyn að stemma stigu við smáfiskadrápi hér við land og gera eftirlit með veiðarfærum og veiðum Breta samkv. samningnum virkt. Í fjórða lagi, teljum við miklu máli skipta, að tollalækkanir samkv. viðskiptasamningi okkar við Efnahagsbandalagið geti komið til framkvæmda og markaðir fyrir sjávarafurðir í löndum þess nýtist okkur“. Niðurstaðan varð því sú samkv. orðalagi nál. og alveg í samræmi við það, sem kom fram í upphafsorðum í ræðu hv. 2. þm. Reykv., formanns Sjálfstæðisfl., en þar segir: „Með tilvísun til þess, sem hér hefur verið sagt, munum við undirritaðir fulltrúar Sjálfstæðisfl. í utanrmn. greiða atkv. með till. til þál. um heimild fyrir ríkisstj. til að ganga frá bráðabirgðasamkomulagi við ríkisstj. Bretlands um veiðar breskra togara.“ Og það voru Geir Hallgrímsson og Matthías Á. Mathiesen, sem undirrituðu þetta nál. fyrir hönd sjálfstæðismanna. Þarna höfum við það svart á hvítu, að allir stjórnmálaflokkarnir á Alþ. hafa tjáð sig samþykka því að staðfesta bráðabirgðasamkomulagið, sem fyrir liggur við Breta. En það er dálítið, sem skyggir á, og það er, að það hefur komið í ljós, að það eru nokkrir undanvillingar í Sjálfstfl. Við höfum orðið varir við þrjá, 3½ kannske.  Nei, ég vil segja það um undanvillinga Sjálfstfl., að það er engin tilviljun, að það eru þessir menn, sem skera sig úr leik og neita nú að fylgja forustu síns flokks í þessu máli. Guðlaugur Gíslason, hv. 3. þm. Sunnl., vill ná höggi á hv. 5. þm. Sunnl., Garðari Sigurðssyni, heldur sig geta plokkað einhver atkv. af honum, ef hann greiði atkv. á móti samkomulaginu, sem Garðar sé bundinn af. Hv. þm. Matthías Bjarnason, 2. þm. Vestf., og góðvinur hans, Þorvaldur Garðar Kristjánsson, 6. þm. Vestf., halda, að þeir geti plokkað einhver atkv. af hv. 1. þm. Vestf. Steingrími Hermannssyni, hv. 7. landsk., Karvel Pálmasyni, og e. t. v. af mér líka, sem hef nú ekki af miklu að má, - með því að hlaupa undan merkjum Sjálfstfl. í þessu máli. Matthías Bjarnason er ekki á neinum nástráum í pólitíkinni, hann þarf ekki að vera með nein atkvæðasnöp, svo að ég skil ekkert í honum. Þorvaldur Garðar Kristjánsson stendur að vísu nokkru tæpar sem 5. þm. Vestf., hann er í neðstu tröppu og gæti dottið úr henni kannske. En ég held, að hann bjargi sér ekki upp í 4. eða 3. tröppu með þessu. Vestfirðingar eru drengskaparmenn og þeir launa ekki lubbaskap með atkv.  Ég minnist þess, að hv. 5. þm. Vestf. Þorvaldur Garðar Kristjánsson, sagði meðal margs annars, að þessi samningsgerð væri þjónkun við Breta með afstöðu sinni? Er formaður þingflokks Sjálfstfl., Gunnar Thoroddsen, sem hélt hér ágæta, rökfasta ræðu og endaði með því að lýsa yfir stuðningi við samkomulagið, að sýna þjónkun við Breta? Þau högg, sem okkur stjórnarsinnum eru greidd með svona farsendum, eru líka greidd forustu Sjálfstfl. Hv. 5. þm. Vestf., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, sagði líka, að það væri verið að níðast á Vestfirðingum með þessu samkomulagi. Er þá forusta Sjálfstfl. að níðast á Vestfirðingum? Líklega.  Hv. 5. þm. Vestf., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, sagði líka, að með þessu samkomulagi væri verið að opna Vestfjarðamiðin fyrir Bretum. Hafa Vestfjarðamiðin verið lokuð fyrir Bretum á því ári, sem við höfum staðið í stríði við Breta? Hafa breskir togarar ekki sést þar? Ef hv. þm. heldur því fram, þá hefur hann fylgst heldur illa með eins og oft áður. Nei, hv. undanvillingar Sjálfstfl. í þessu máli hefðu vel haft efni á því að standa í báðar lappir uppréttir frammi fyrir sínum kjósendum, hvort sem var í Sunnlendinga- eða Vestfirðingafjórðungi, og segja: Við erum samþykkir rökum forustumanna Sjálfstfl. um það, að þetta samkomulag sé betra en áframhaldandi stríð, þeim rökum, sem þeir fluttu fram. - Ég held, að þeir hefðu mátt gera sér betri vonir um atkv. upp úr kössunum í næstu kosningum, ef þeir hefðu staðið þannig í báða fætur með forustu síns flokks. Það hefur verið sagt, og ég held, að það sé rétt, að það mundi enginn flokkur slá sér upp á því að rjúfa eininguna í landhelgismálinu, og ég held, að það sé enn fjær sanni, að nokkur þm. slái sér upp á því að rjúfa þessa samstöðu. Það er ekki stórmannlegt að reyna að snapa atkv. út á svona lítið karlmannlega afstöðu. Mig rak í rogastans hérna um daginn, fyrir helgina, þegar hv. 3. landsk. þm. fræddi okkur um, að það væri til skrýtin skepna núna í dýraríkinu. Ekki nefndi hann hana blöðrusel, hann hef ég heyrt nefndan, og ekki nefndi hann hvalablástur í sambandi við þá lýsingu, sem hann gaf þá, en hann sagði, að þessi skepna héti blástursselum. Ég sló því föstu þá, að ég hefði þá séð þessa skepnu og vissi hvernig hún liti út. En ég var farinn að halda, að þetta hefði verið skynvilla og skepnan væri alls ekki til. En í dag kom allt í einu þessi feiknablástur hér í hv. d., og það var ekki hvalablástur. En það var sá sami hv. þm., sem hafði sagt okkur frá blástursselnum, sem var þá að blása. Ég slæ því föstu, að dýraríkið hefur eignast nýja tegund, skepnan er til. Þessi hv. þm., 3. landsk., vildi, að þetta samkomulag við Breta væri miklu víðtækara en það er, og hann sagði, að það vantaði margt í það, m. a. vantaði það í, að það hefði verið farið fram það við Breta, að þeir viðurkenndu að vildu ganga inn á það við okkur í samkomulaginu að við segðum upp samningnum frá 1961. Að þessu vék hæstv. forsrh. M. ö. o.: hv. þm. vissi ekki um það, að Alþ. var búið að lýsa því yfir, að þessi samningur væri úr gildi fallinn 

Þetta er bull í þér.

Ja, enn þá blæs selurinn. Hv. þm. hefur sjálfur tekið þátt í því að senda orðsendingu út í lönd um það, að þessi samningur sé þegar framkvæmdur og hafi ekki lengur gildi. En svo átti núna að semja um það við Breta, að hann skyldi falla úr gildi.  Það hafa margir hv. alþm. vikið að því, að umr. hér í dag hafi að miklu leyti verið um önnur atriði en um það mál, sem hér er til umr., mikið fjas, mikil brigsl varðandi samninginn 1961 og mjög langar umr., þó að allir flokkar séu sammála um málið og aðeins örfáir þm. ætli að notfæra sér aðstöðu sína til þess að reyna að snapa atkv. með því að vera á móti. En hvað er hér um að ræða? Það er aðeins um það að ræða að meta, hvort sé betra að halda áfram stríði við Breta um veiðar þeirra á Íslandsmiðum eða gera við þá það samkomulag, sem hér liggur fyrir. Þetta mat og ekkert annað liggur hér raunverulega fyrir. Þjóðin á um tvo kosti að velja, hafna samkomulaginu og halda áfram stríðinu við Breta og Þjóðverja eða gera samkomulagið, sem hér liggur fyrir. Og hvort er betra? Þeir hv. þm., sem vilja fella samkomulagið og greiða atkv. á móti því, telja auðvitað áframhaldandi stríð betra. Ég skal enn einu sinni rifja upp, hvað í samkomulaginu felst. Samkv. þskj. er það í fyrsta lagi, að allir verksmiðjutogarar og frystitogarar verða útilokaðir frá Íslandsmiðum, ef samkomulagið fær samningsgildi. Þessir verksmiðjutogarar og frystitogarar voru á viðmiðunarárinu 1971 25, að mér er tjáð. En Bretar hamast nú við að byggja slík skip, og nú innan skamms verða þau miklu fleiri en 25 og ættu þannig greiða leið á Íslandsmið, ef samkomulagið er ekki gert. Ég slæ því þess vegna föstu, að lágmarkstala frystiskipa og verksmiðjutogara er 25, en þau gætu líka á tveggja ára tímabilinu orðið miklu fleiri. En þessi skip eru öll útilokuð frá Íslandsmiðum. Við hvert eitt skip, sem við gætum gert samkomulag um að fækka á Íslandsmiðum, væri það ávinningur, og þau eru í þessu tilfelli a. m. k. 25, e. t. v. á tveggja ára tímabilinu miklu fleiri, enn fremur 15 stærstu togararnir, sem þá eru eftir, og aðrir 15 af minni gerðum, 30 skip í viðbót við þetta, sem ekki eiga að koma á Íslandsmið, ef samkomulagið er gert, samtals a. m. k. 55 skip. Enn fremur segir í samkomulaginu, að breskir togarar megi ekki stunda veiðar á eftirtöldum friðunarsvæðum á þeim tímum, sem þar greinir: fyrir Norðvesturlandi, Suðurlandi og Norðausturlandi. Það er annað atriði samkomulagsins, friðunarsvæði á þremur stöðum, sem þeir mega ekki fara inn á, mega ekki veiða á, og má geta nærri, hvort ekki dregur eitthvað úr aflamöguleikum þeirra, að viðbættum 55 skipum, sem dragast frá. Þriðja atriðið í samkomulaginu er svo, að breskir togarar mega ekki stunda veiðar á bátasvæðum fyrir Vestfjörðum, fyrir Austfjörðum og fyrir Norðurlandi. Mundi það ekki eitthvað takmarka þeirra veiðimöguleika að mega ekki fara inn á þessi bátasvæði? Þau eru þó valin af Íslendingum og sýnd á uppdráttum frá því í vor. Fjórða atriðið er það, að breskir togarar munu ekki stunda veiðar á þeim tímum, sem hér segir, á svæðum bæði fyrir Vestfjörðum, fyrir Suðurlandi, fyrir Suðausturlandi, fyrir Norðausturlandi og fyrir Norðurlandi. Þeir menn, sem vilja hafna þessu tilboði, sem fyrir liggur og við erum að ræða, segja auðvitað: Áframhaldandi stríð við Breta er betra. M. ö o.: þeirra niðurstaða er, að það sé betra, að hér skarki verksmiðjutogarar og frystitogarar Breta á Íslandsmiðum, heldur en þeir séu hér ekki. Það sé betra, að 15 aðrir stærstu togarar Breta séu hér áfram næstu tvö árin, heldur en þeir séu útilokaðir. Það sé betra, að aðrir 15 af minni togurum Breta herji hér, heldur en þeir séu hér ekki. Það sé sem sé samanlagt betra, að a. m. k. 55 togarar, stærri og smærri, séu hér að veiðum, heldur en þeir séu útilokaðir. En við hinir, sem viljum standa að þessu samkomulagi, blygðumst okkar ekki fyrir það, að við teljum betra, að Bretar séu útilokaðir á þennan hátt frá ákveðnum fiskimiðum og frá veiðum mikils fjölda skipa. Þeir, sem vilja greiða atkv. á móti samkomulaginu, bæta nú ýmsu við þetta. Þeir komast að þeirri niðurstöðu, að það sé betra, að togararnir bresku eigi aðgang að friðunarsvæðunum fyrir Norðurlandi, Suðurlandi og Norðausturlandi, betra, að þeir fái aðgang að bátasvæðunum fyrir Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum, betra að Bretar moki upp smáfiski á afmökuðum alfriðuðum svæðum við Vestfirði, á Selvogsbanka og við Norðausturlandið, það sé betra að vera áfram í stríði við Breta en hafa það umsamið við þá, að íslensk varðskip megi stöðva breskan togaxa, sem hrýtur samkomulagið. Á þessu atriði hneykslast þeir ákaflega. Samkomulagið heimilar okkur þó að stöðva sérhvert það breskt veiðiskip, sem brýtur samkomulagið. Það er bölvað sjálfsagt að mati þessara manna. Við teljum það betra. Það getur kostað það að þurfa að skjóta á breskan togara til þess að stöðva hann. Við höfum samkv. þessu samkomulagi heimild Breta til þess að skjóta á þá, ef þeir brjóta samkomulagið, stöðva þá með hverjum þeim hætti, sem nauðsynlegt er. Hv. undanvillingar Sjálfstfl. eru sjálfsagt á móti því. Þeir segja: Það er nú það versta við þetta, að það á að kalla þarna til aðstoðarskip. Til hvers? Til að sannreyna málsatvik. Til að sannreyna það, að staðarákvörðun varðskips sé rétt, sé óvefengjanleg, þó að Bretar séu leiddir til. Ég hefði talið það veikleika í samkomulaginu, ef það hefði ekki verið tryggt með einhverjum hætti, að Bretar gengju úr skugga um það, að staðarákvörðun væri rétt. Ég játa það að vísu, að ég hefði talið eðlilegra, að breski togarinn brotlegi hefði haft umsaminn rétt til þess að kalla eftirlitsskipið til. En ég veit það fyrir víst, að íslenskur varðskipstjóri mundi að þessu samkomulagi gerðu alls ekki taka breskan togara, nema það væri alveg öruggt og óumdeilanlegt, að hann væri að brjóta samkomulagið. Á mörkum mundi varðskipið ekki taka slíkt breskt veiðiskip. Nú vita það allir, að staðarákvörðun fer fram með nákvæmum mekaniskum tækjum, og það verður þess vegna ekki um það deilt, hvort hér sé um að ræða brot á samkomulaginu eða ekki. Tækin skera þar úr. Auðvitað höfum við ekkert að fela fyrir Bretum, ef varðskip tekur breskan togara. Það væri veikleikamerki, ef við segðum: Við tökum hann, en þurfum ekki að hafa neinn Breta þar við. - Að kalla Breta til, það er að bjóða þeim: Komið og sjáið, hvort hér er ekki um staðreynd að ræða, að hér er rofið samkomulagið. - Ég álít einmitt, þó að ég hefði heldur viljað, að Bretar hefðu samið um það sér til handa, að þeirra brotlegi togari mætti kalla eftirlitsskipið til, að þá sé það þó í raun og veru öryggisráðstöfun fyrir okkur, að breskt skip skuli kallað til. En í þessu liggur ekki framkvæmdin. Framkvæmdin liggur í næstu mgr. eða setningu, þar sem segir, að togari, sem rofið hafi samkomulagið, verði strikaður út af listanum, strikaður út af þeirri skipaskrá, sem Íslendingar hafa samið um, að hafi veiðileyfi hér við land. Hver fer með þá framkvæmd? Íslenski dómsmrh. fer með hana. Til þess að vera öruggur um, að hann hafi öruggan, fastan grundvöll undir fótum með þessa aðgerð sína, liggur nú fyrir þinginu frv. til l., þar sem verður lagalega ákveðið að breskur togarinn, sem brýtur samkomulagið, eigi ekki veiðirétt hér lengur, hann sé máður út af skránni yfir þau skip, sem hér hafi veiðirétt. Þar með fækkar um hvern einn, sem hér hafi veiðirétt. Þar með fækkar um hvern einn, sem gerist brotlegur við þetta samkomulag, í viðbót við þau önnur skip, sem útilokuð eru samkv. samkomulaginu. Ég tel það miklu þyngri refsingu á breskt skip að missa veiðiréttindin hér með öllu heldur en þótt hann væri tekinn til hafnar og sektaður, tekin af honum veiðarfæri, og svo færi hann út á veiðar aftur, eins og þeir hafa gert. Framkvæmdin er því í höndum Íslendinga, framkvæmdin á þessu samkomulagi. Það stendur fast. Dómsmrh. tekur þau skip af skrá, sem gerast brotleg við samkomulagið. Kannske er það svo mikilvægast við þetta samkomulag, að með því að gera það viðurkenna Bretar umráðarétt okkar yfir fiskimiðunum í kringum Ísland. Það gerir enginn samkomulag við aðila öðruvísi en það sé forsendan, að viðkomandi aðili, sem samkomulagið er gert við, viðurkennist að hafa þann rétt, sem um er samið. Matthíasi Bjarnasyni dytti ekki í hug að koma til mín og biðja um að fá að veiða upp við landsteina á Selárdalshót, svo að ég bregði á gaman, nema því aðeins að hann teldi mig vera umráðamann yfir Selárdalsbót. Hann semdi svo um það við mig, að hann mætti veiða þar hörpudisk eða kúfisk eða þann afla, sem fáanlegur væri. En hann viðurkenndi fyrst og fremst, að ég ætti umráðaréttinn, hann gerði ekki við mig samkomulag að öðrum kosti. Það er viðurkenning de facto af Bretum á rétti Íslendinga yfir sinni landhelgi, þegar þeir gera slíkt samkomulag við íslensk stjórnvöld. Og það er kannske meira virði en allt annað, sem í samkomulaginu stendur, þó að ég vilji á engan hátt vanmeta það. Niðurstaða mín og þingflokks SF í þessu máli er því sú, sem ég lýsti hér fyrir helgina. Við viljum ekki heyja stríð stríðsins eins vegna. Við teljum, að samkomulagið feli í sér meiri veiðitakmörkun breskra togara og þar með meiri hlífð við okkar aðþrengda þorskstofn en reynslan á s. l. ári bendir til, að við gætum náð með áframhaldandi stríði. Við veljum því hina friðsamlegu lausn samkomulagsins og teljum hana hinn betri kost, sem þjóðin eigi völ á. Þess vegna mun þingflokkur SF greiða samkomulagi því, sem fyrir liggur atkv. sitt. 



Herra forseti. Ég held, að það fari vart á milli mála, að við þá afgreiðslu, sem nú fer fram um till. til þál. um heimild fyrir ríkisstj, til að ganga frá bráðabirgðasamkomulagi við ríkisstj. Bretlands um veiðar breskra togara hér við land, verði það lýðskrum og ábyrgðarleysi, sem þm. stjórnarflokkanna og þá sérstaklega þm. Alþb. hafa leikið á undanförnum árum í sambandi við landhelgismálið í heild, að fullu afhjúpað. Það var vissulega tími til kominn, að þjóðin fengi að sjá, hvernig þessir menn hafa leyft sér að nota eitt mesta lífshagsmunamál hennar ábyrgðarlaust sjálfum sér til framdráttar í pólitískum tilgangi. Þau verða nú að litlu, öll stóru orðin frá þeim tíma, sem landhelgissamningurinn frá 1961 var gerður. Hver hefði trúað því, að sá eldheiti baráttumaður landhelgismálsins, hæstv. sjútvrh. mundi eftir aðeins rúmlega eins árs baráttu rétta upp höndina og samþykkja það samkomulag við bresku ríkisstj., sem nú stendur til boða? Ég segi þetta með sérstöku tilliti til þeirra ummæla, sem þessi hæstv. ráðh. hefur haft varðandi samkomulagið frá 1961, og svo aftur þeirra yfirlýsinga, sem bæði hann og aðrir þm. Alþb. og aðalmálgagn flokksins, Þjóðviljinn, hafa oft gefið varðandi það samkomulag, sem hér stendur til boða. Þeir hafa marglýst því yfir, að í þessu bráðabirgðasamkomulagi sé um slíka úrslitakosti að ræða, að þeir muni aldrei taka þátt í að samþykkja það. Þetta eru staðreyndir, að þessar yfirlýsingar hafa þeir margsinnis gefið. Öll þessi stóru orð og svo ótalmargt fleira, sem hér yrði of langt upp að telja, eru þessir strangheiðarlegu fulltrúar íslensku þjóðarinnar nú tilbúnir að éta ofan í sig og kasta fyrir róða til þess eins að fá í staðinn að sitja áfram í ríkisstj., til þess að geta haldið áfram að svíkja þjóðina og fórna hverju sem er, bara ef þeir fá að halda ráðherrastólunum. Ég hygg, að þessi afstaða þingflokks Alþb. og ráðh. þess sé algert einsdæmi í allri þingsögunni, að þegar um er að ræða það stórmál, sem allir eru sammála um, að sé eitt stærsta lífshagsmunamál íslensku þjóðarinnar, og því höfum við vissulega haldið fram í sambandi við rök okkar fyrir útfærslunni, þá skuli þessi stjórnmálaflokkur, eftir að hafa lýst yfir, að þetta samkomulag, sem hér um ræðir, sé gersamlega óaðgengilegt og óviðunandi, þrátt fyrir það greiða atkv. með samþykkt till. til þess eins að geta setið áfram í ríkisstj. og ráðherrastólum. Hv. þm. Jónas Árnason gaf þá yfirlýsingu eina um þetta mál, þegar hann tók til máls hér áðan, að þessi till., sem hér væri til lausnar í þessu máli, væri bæði meingölluð og grábölvuð. Þetta var það eina, sem þessi hv. þm. hafði að segja um þetta þýðingarmikla mál. Hann kom ekki að því einu einasta orði öðru en hann beindi fsp. til hv. 3. landsk. þm., um það hvort hann mundi virkilega vilja fella ríkisstj. Það er það eina sem hann hafði að segja, þessi sendiherra hæstv. sjútvrh., sem var búinn að fara land úr landi og margar ferðir til þess að reyna að koma Bretum í skilning um það, hvaða villigötur þeir væru komnir á í sambandi við kröfu sína um að fá að veiða hér áfram í íslenskri landhelgi. Maður hefði getað trúað því, að hann hefði eitthvað meira að segja um þetta mál, þegar hann loksins kemur hér í ræðustól til þess að ræða um endanlega lausn í þessu máli. Nei, yfirlýsingin var einföld. Hann sagði: Till. er meingölluð og grábölvuð. - Samt sem áður ætlar þessi hv. þm. að greiða atkv. með till., enda þótt hann tæki það ekki fram, hvaða afstöðu hann mundi endanlega hafa, þegar till. kæmi til afgreiðslu. En aðrir af forustumönnum flokksins hafa lýst því yfir, að flokkur þeirra muni standa sem ein hjörð við endanlega afgreiðslu þessa máls. Hæstv. iðnrh. talaði hér alllangt mál um fjölmargt, sem ekkert kemur máli þessu við. Það er sýnilegt, að nú er verið að reyna að draga athygli þjóðarinnar frá þeim vinnubrögðum, sem þeir Alþb.-menn eru orðnir uppvísir að, en það er að gleypa öll stóru orðin, og allur sá áróður, sem þeir hafa haft í frammi á undanförnum árum um frv. ríkisstj. í sambandi við samkomulagið frá 1961, var ekkert annað en ábyrgðarlaus rógur í líkingu við þá iðju, sem landsfræg kvenpersóna er kennd við, þ. e. Gróa, Leitis-Gróa eins og reyndar ráðh. vitnaði til og vakti sérstaka athygli á í ræðu sinni. Nú er það Watergate-málið og annað því um líkt, sem hæstv. ráðh. grípur til til þess að reyna að draga athygli þjóðarinnar frá þeirri afhjúpun, sem hann og hans flokkur stendur nú frammi fyrir alstrípaður og á engrar undankomu auðið frá þeirri staðreynd, að allt, sem þeir hafa sagt þjóðinni um heilindi sín í landhelgismálinu og um ótrúmennsku annarra, hefur verið einhver rógur og áróður settur fram í því augnamiði að blekkja kjósendur og þjóðina til fylgis við flokk sinn. Ég vil þá víkja nokkuð að því samkomulagi, sem hér er til umr. og vissulega hefur bæði sína kosti og galla. Það hefur fyrr í þessum umr. verið gerður samanburður á því bráðabirgðasamkomulagi, sem gert var 1961, og því bráðabirgðasamkomulagi, sem nú stendur til boða. Það er auðvelt að henda á ýmsa liði í samkomulaginu frá 1961, sem eru okkur hagstæðari en það, sem er um að ræða að þessu sinni. En ég vil í sambandi við samningana frá 1961, sem ýmsir hafa borið fyrir sig að hafi verið til trafala í sambandi við samningagerðina nú, spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvað það hafi verið, sem kom í veg fyrir það 1958, þegar landhelgin var færð út í 12 sjómílur, - þá voru engir slíkir samningar til þess að koma í veg fyrir útfærslu, - að við gætum fært út landhelgina í 12 sjómílur. Samt sem áður var það nú svo, að það stóð í hæstv. sjútvrh. að koma málinu fram og að útfærsla landhelginnar yrði að veruleika og gildandi. Ég vil benda á, að með samkomulaginu frá 1961 viðurkenndu Bretar okkar 12 mílna fiskveiðilögsögu. Nú er ekki um neina slíka viðurkenningu að ræða. Í 7. lið segir, að samkomulag þetta gildi „í tvö ár frá undirritun þess, og hefur brottfall þess ekki áhrif á lagaskoðanir aðila varðandi efnisatriði deilunnar.“ Hvað halda hv. alþm., að fulltrúar Alþb. hefðu sagt um þetta atriði samkomulagsins, ef þeir hefðu í dag staðið utan stjórnar og getað leikið sitt óábyrga hlutverk, sem þeir hafa ætíð leikið varðandi landhelgismálið? Ég er ekki í neinum vafa um það orðaval, sem þeir hefðu haft á reiðum höndum til að ófrægja þá, sem að slíku samningsatriði hefðu staðið. Það hefði verið kallað landráð og ekkert annað að semja um veiðiheimildir í íslenskri landhelgi við þá aðila, hverjir sem svo það hefðu verið, Bretar eða aðrir, sem ekki vildu um leið viðurkenna okkar landhelgi. Um lögsögueftirlitið segir undir 6. lið samkomulagsins, að sé skip staðið að veiðum í bága við samkomulagið, geti íslenskt varðskip stöðvað það, en skuli kveðja til það aðstoðarskip breskt, sem næst sé til að sannreyna málsatvik. Þennan fyrirvara er ég viss um, að þeir Alþb.-menn hefðu einnig kallað undirlægjuhátt við Breta og ekkert annað, ef það væru ekki þeir, sem í ráðherrastólunum væru. Sá er nú munurinn að geta leikið ábyrgðarlaus lausum hala og brigslað öðrum um landráð og annað verra eða verða að bera ábyrgðina sjálfur og taka afleiðingum gerða sinna. Ég var satt að segja undrandi áðan yfir þeirri yfirlýsingu, sem hv. þm. Hannibal Valdimarsson gaf, og þeirri skýringu, sem hann gaf í sambandi við þetta mál. Hann sagði, að hann hefði kallað það galla á samkomulaginu, ef ekki hefði verið ákvæði um, að íslenskt varðskip skyldi kalla breskt eftirlitsskip til þess að athuga, hvort mælingar væru réttar. Ætli þessi hv. þm. vildi þá ekki koma með till. um það að setja inn í íslenskt lagasafn, að í framtíðinni skuli vera hafður sá háttur á að kalla jafnan til athugunar eftirlitsskip frá þeim þjóðum, sem eiga skip, sem stunda fiskveiðar hér við land og brjóta okkar íslensku fiskveiðilögsögu? Í sambandi við þær undanþágur og kvótaskiptingu, sem í þessu bráðabirgðasamkomulagi felst, verður að segjast, að það er engu líkara en Bretar hafi haft þar algert sjálfdæmi, hvað viðkemur þeirri tímasetningu, sem um er að ræða. Hæstv. forsrh. gaf hér nokkra skýringu á því, hvernig þetta mál hefði farið, þegar það kom til umr. við Breta, og hvernig gengið hefði að fá nokkru um þokað varðandi þau tilmæli, sem komu frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Hann sagðist hafa sent beiðnina með milligöngu breska sendiherrans í Reykjavík, og hann sagðist vera viss um, að hann hefði komið tilmælunum á framfæri. En það er kannske engin ástæða til þess, að það fengist nokkru um þokað í þessum efnum, sagði hæstv. forsrh., vegna þess að Bretar kunna að reikna. Íslendingar kunna víst ekki að reikna.

Jú, jú.

Jú, jú, segir hæstv. forsrh. En reikningur hans hefur þá ekki komið að gagni, a. m. k. ekki í þessum efnum, fyrir íslenska hagsmuni. Til viðbótar því verður að harma, að ekki skuli vera utan 12 mílnanna nein friðunarsvæði fyrir minni báta á öllu svæðinu frá Látrabjargi að Austurhorni, þegar frá er tekið óverulegt veiðisvæði á Selvogsbanka um mjög takmarkaðan tíma, aðeins einn mánuð, sem vitað er, að ekki kemur að þeim notum, sem til er ætlast, þar sem aðalhrygningu þorskfisksins er alls ekki lokið um 20. apríl, en þá er gert ráð fyrir að opna þetta veiðisvæði á ný fyrir öllum veiðum. Vitanlega hefði það þurft að vera stærra, þetta svæði, sem þarna er um að ræða og einnig hefði tímalengdin þurft að verða meiri, a. m. k. út aprílmánuð, til þess að það næði verulegum árangri í sambandi við það að friða þessar aðalhrygningarstöðvar þorskfisksins, sem allir eru sammála um, að eru hvergi þýðingarmeiri en á þessu veiðisvæði. Það ákvæði samkomulagsins, að ekki skuli loka nema einu hólfi í einu, er að sjálfsögðu veigamikið atriði, sem kemur til með að auðvelda Bretum að ná því heildarfiskimagni, sem þeim er ætlað með þessu samkomulagi. Eins og fiskveiðideilan þróaðist á síðustu mánuðum, áður en Bretar tóku þá ákvörðun áð kall herskip sín út úr fiskveiðilandhelginni, um leið og ákveðið var, að forsrh. landanna mundu hittast og gera lokatilraun til þess að ná bráðabirgðasamkomulagi um lausn deilunnar, þá var öllum ljóst, að framkoma bresku herskipanna var með þeim hætti, að hvenær sem var gat komið til þess, að hinar alvarlegustu afleiðingar hlytust af. Við höfum þegar fórnað einu mannslífi, og sýnilegt var, að þær fórnir gátu hvenær sem var orðið enn meiri og hinar afdrifaríkustu fyrir íslensk sjómannaheimili og íslensku þjóðina í heild. Það er m. a. með þetta í huga, sem ég, þrátt fyrir margvíslega annmarka, sem ég sé á þessu samkomulagi, og einnig með tilliti til þess, að hér er um tímabundið samkomulag að ræða og möguleikar okkar til þess að gera enn stærra átak varðandi fiskveiðilandhelgina virðast nú skammt undan, að ég mun greiða atkv. með þessari till. um bráðabirgðasamkomulag til lausnar landhelgisdeilunni. Með því verður endir bundinn á það hættuástand, sem að öðrum kosti yrði viðvarandi á íslenskum fiskimiðum.

Frsm. minni hl. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Þótt það sé orðið nokkuð áliðið, tel ég ekki fært annað en drepa á nokkur atriði, sem fram hafa komið í þeim umr., sem hér hafa farið fram. Hv. aldursforseti þingsins, Hannibal Valdimarsson, lýsti því yfir og vitnaði í því sambandi til nál. minni hl. utanrmn., að ég hefði skýrt þingheimi frá fylgi Sjálfstfl. við till. þá, sem hér liggur fyrir til umr., án þess að geta um það, að nokkrir þm. Sjálfstfl. hefðu þar um sérstöðu. Hv. þm. vitnaði til nál. með þessum orðum: „Þá viljum við taka fram, að allir þm. Sjálfstfl. hafa viljað leita samkomulags við Breta og koma á friði á miðunum til að bægja frá hættum.“ Síðan hljóp hann yfir nokkrar linur, sem ég tel rétt að lesa hér. „Allir þm. Sjálfstfl. eru þeirrar skoðunar, að unnt hefði verið að ná betri samningum en raun ber vitni, ef betur hefði verið staðið að málum, og nokkrir þeirra telja ágalla samningsins svo mikla, að þeir telja sig ekki geta fallist á hann, eins og hann liggur fyrir.“ Þessar línur sleppti þm. að lesa og hélt síðan áfram að gera grein fyrir, af hverju við nm. og aðrir þm. Sjálfstfl. greiddum samningnum atkv. Ég verð að segja það eins og er, að það eru mér vonbrigði, að þessi hv. þm. og heiðursmaður lætur sér sæma slík vinnubrögð. Hæstv. iðnrh. hélt hér nokkuð langa ræðu, sem fjallaði um allt annað en þann samning, sem hér er á dagskrá, og von er raunar til þess, að hann sneiði hjá málefnalegum umr. um aðdraganda þeirrar samningagerðar, afstöðu Alþb. og efni samningsins, miðað við þá fortíð, sem hann hefur í þessum málum. Hann talaði helst um það, að í Sjálfstfl. tíðkaðist lokuð stjórnmálastarfsemi gagnstætt því, sem væri í Alþb., þar sem opinn ágreiningur væri lýðum ljós og ekkert við það að athuga. Það væri fróðlegt að sjá á prenti óbreyttar ræður þm. Svövu Jakobsdóttur, Jónasar Árnasonar og Magnúsar Kjartanssonar á flokksstjórnarfundi Alþb. fyrir skömmu, þar sem fjallað var um stóriðjumálin. Það væri líka fróðlegt að fá birtar í Þjóðviljanum frásagnir af þingflokksfundunum í Alþb., þegar verið var að reyna að handjárna þm. til fylgis við þennan samning, sem nú á að fara að greiða atkv. um. Allir vita, að staðhæfing ráðh. á ekki við rök að styðjast. Þessu er þveröfugt farið um starfshætti Sjálfstfl. og Alþb. við það, sem hann vildi vera láta. Enda voru þeir alveg undrandi, ráðh. Alþb., Magnús Kjartansson sjálfur, undrandi á því, að tvö nál. væru birt með sömu niðurstöðu, eins og á sér stað um nál. meiri hl. og minni hl. utanrmn. Hann vildi auðvitað hafa þetta eins og meirihlutanál. sagði til um, að afgreiða málið með einni linu. Hann þoldi ekki, að málið væri málefnalega rætt og frá efni þess skýrt, annmörkum þess og þeim kostum, sem það hefur einnig til að bera. Þetta er, þegar til kastanna kemur í raun, sannfæring þm. um æskilega starfshætti, og ber ekki vitni um opnar stjórnmálaumr. Hinn ráðh. Alþb., Lúðvík Jósepsson var líka alveg undrandi á því, að allir sjálfstæðisþm. væru ekki sammála um að greiða samningnum atkv. og menn greiddu atkv. samkv. sannfæringu sinni. Hæstv. iðnrh., Magnús Kjartansson, kvað mig vera hissa á því, að menn gæti greint á. Það er mikill misskilningur. Það, sem ég er ekki eingöngu undrandi yfir, heldur ávíta harðlega, er, að menn tali á móti máli og greiði síðan atkv. með því, að menn greiði ekki atkv. samkv. sannfæringu sinni. Hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, og hv. 2. þm. Austf., Lúðvík Jósepsson, töldu enga þjóðareiningu hafa verið rofna með kosningabaráttu þáv. stjórnarandstöðuflokka í landhelgismálinu. Ég vil minna á, að á þingi 1969–1970 var skipuð n. af þáv. forsrh. Bjarna Benediktssyni með fulltrúum allra stjórnmálaflokkanna til að leita samstöðu um næsta skref, sem stigið væri í landhelgismálinu. Það var viðreisnarstjórnin, sem átti frumkvæði að aðgerðum í landhelgismálinu þá, og það var sú n., sem klofnaði um, hvert næsta skref skyldi verða, og það var sá klofningur, sem um var deilt í kosningunum. Ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að við Íslendingar værum betur staddir nú í dag, ef farið hefði verið eftir tillögu sjálfstæðismanna og Alþfl.-manna. Ekki meir um það, en nú vík ég að samningunum 1961 og því, sem þarf að leiðrétta í því sambandi. Hv. þm. Eysteinn Jónsson sagði, að það hefði ekki verið hægt að færa út landhelgina nema losa sig við samninginn, og hæstv. forsrh. sagði, að uppsögn samningsins hefði verið samþ. með atkv. allra þm., 60 talsins. Þetta er algerlega rangt. Þm. Sjálfstfl. stóðu ekki að uppsögn samningsins. Fulltrúar Sjálfstfl. í utanrmn. tóku það fram, að þeir litu ekki á þál. sem uppsögn samningsins, og tóku það enn fremur skýrt fram, að það væri á ábyrgð ríkisstj., ef hún á grundvelli þál. segði samningnum upp. Það voru ekki ráð Sjálfstfl. Þvert á móti taldi Sjálfstfl. þá og telur nú illa farið, að samningnum var sagt upp. Sannleikurinn er sá, að það er ekkert afsal á réttindum að eiga þess kost að skjóta deilumálum sínum fyrir dómstól. Ef menn eiga í deilum, þá er ekki hægt að leysa þær deilur nema í 1. lagi, með samningum, í 2. lagi með dómsúrskurði og í 3. lagi með valdbeitingu. Hvað er það, sem menn hafa rekið sig á í sambandi við útfærslu fiskveiðilögsögunnar bæði 1958 og 1972? Það er staðreynd, að útfærslan var í hvorugt skiptið virk, fyrr en samið var með deiluaðilum um lausn deilunnar. Það var gert 1961 með samningnum þá, og það er verið að gera slíkt hið sama nú, með þeim samningi, sem hér er til umræðu. Hæstv. sjútvrh. Lúðvík Jósepsson var á öndverðum meiði við hæstv. forsrh., sem taldi, að við sjálfstæðismenn hefðum staðið að uppsögn samningsins frá 1961. Hann sagði þvert á móti, að sjálfstæðismenn hefðu staðið gegn uppsögninni, og aldrei þessu vant, þá hefur hæstv. sjútvrh. á réttu að standa. Hann vitnaði nokkuð í Alþjóðadómstólinn, og greinargerð dómstólsins fyrir bráðabirgðaleiðbeiningu, er dómstóllinn kvað upp í ágústmánuði 1972, og las upp málsástæður, sem teknar voru úr skjölum og málflutningi Breta. Þetta kallar maður nú að reka erindi Breta á Íslandi. Sannleikurinn er sá, að við Íslendingar getum sjálfum okkur um kennt, og sérstaklega núv. ríkisstj., að við fluttum ekki mál okkar þá fyrir Alþjóðadómstólnum, vegna þess að allar líkur hefðu þá bent til þess, að leiðbeining dómstólsins hefði fallið á aðra lund en raun bar vitni. Þá svaraði hæstv. sjútvrh. fsp. minni vegna ummæla hans á fundi flokksstjórnar Alþb., þar sem hann taldi m. a. hættulegt að flytja mál okkar fyrir Alþjóðadómstólnum, vegna þess að Alþjóðadómstóllinn hefði í fórum sínum yfirlýsingar frá háttsettum mönnum úr okkar röðum, sem væru okkur síður en svo hagstæðar um það, hvað væru lög í þessum efnum. Ég spurði hann, hverjir þessir háttsettu menn væru, og svarið var, að það væri Hans G. Andersen, ráðunautur allra ríkisstjórna, frá því að undirbúningur hófst um setningu landgrunnslaganna, sem væri þessi háttsetti maður. Hann notaði að vísu í ræðunni „háttsettir menn“ í fleirtölu, en gat aðeins um þennan eina ágæta sérfræðing okkar í landhelgismálinu, sem hefði gefið þær upplýsingar, sem Alþjóðadómstóllinn gæti notað gegn okkur og okkar hagsmunum. Hans G. Andersen átti að hafa sagt, að alþjóðalög væru fyrir hendi, sem miðuðust við 12 mílur. En hann gat ekki um það, að á þessum sama fundi, sem mun hafa verið haldinn 1. des. 1970, gat Hans G. Andersen um, að það væri ör þróun í þessum efnum og mætti búast við því, að á undirbúningsfundi Hafréttarráðstefnunnar, sem þá var ákveðinn, og á Hafréttarráðstefnunni sjálfri mundi þetta taka stórstígum breytingum okkur í vil, þannig að við gætum notfært okkur þá þróun til þess að færa út landhelgina. Hér er illa farið að ráði sínu af hálfu hæstv. sjútvrh., og spurningin er, hvernig í ósköpunum hann getur fallist á, að slíkur maður, sem færir andstæðingum okkar vopn í hendur, þannig að við þorum ekki að bera upp málstað okkar fyrir dámstóli, er áfram í þjónustu ríkisins sem aðalráðunautur núv. ríkisstj. í landhelgismálinu. Ég er ekkert undrandi yfir því, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur óskað eftir starfskröftum Hans G. Andersens í þessum málum. Sannleikurinn er sá, að hann hefur lagt á ráðin, alltaf þegar vel hefur tekist til. og hann hefur bætt úr verstu axarsköftunum, þegar verr hefur tekist til hjá stjórnarvöldum, eins og því miður eru dæmi til hjá núv. hæstv. ríkisstj. Það kom fram bæði í máli hæstv. sjútvrh. og hv. 1. þm. Austf. reyndar, að þeir voru þeirrar skoðunar, að engin alþjóðalög væru fyrir hendi um landhelgina. Spurningin er: Á að túlka þetta á þá lund, að við séum að brjóta rétt á öðrum með því að færa út landhelgina, eða á að túlka þetta þannig, að engin lög banni okkur að færa út landhelgina? Ég vil fremur leggja þeim þá túlkun í hug, að það séu engin alþjóðalög, sem banni okkur útfærsluna, og ef svo er, þá ætti enginn alþjóðadómstóll heldur að geta dæmt slíka útfærslu ógilda. Hæstv. sjútvrh. er vanur því að brigsla okkur sjálfstæðismönnum um landráð og telja okkur mikla úrtölumenn. Við kippum okkur ekki upp við slíkar nafngiftir. En hann er farinn að velja samstarfsmönnum sínum slíkar nafngiftir einnig, og yfirlæti hans og steigurlæti er gengið út í miklar öfgar. Reyndar var það hálfgerð afsökunarræða, sem hann flutti á fundi flokksstjórnar Alþb., þegar hann rakti sögu landhelgismálsins. Þar kom líka fram, hver var hetjan í sögu landhelgismálsins og hverjir þeir voru, sem sátu á svikráðum eða hikuðu, eins og hann orðaði það gjarnan. Hann segir á fjórum stöðum í þessari ræðu með stuttu millibili, í fyrsta þætti: „Þegar á þessu stigi kom í ljós nokkurt hik hjá sumum aðilum í ríkisstj. um það, hvort rétt væri að taka þessa ákvörðun, en það tókst að fá hana fram.“ Í öðrum þætti: „Nokkur deila þróaðist um þetta, og nokkurt hik kom á samstarfsaðila okkar, en það varð ofan á, það sem við lögðum til“. Í þriðja þætti: „Stundum varð nokkurt hik á fulltrúum Framsóknar, en forsrh. tók af skarið og studdi okkar sjónarmið“. Og í fjórða þætti: „Varð okkar stefna ofan á þrátt fyrir andóf hjá forustumönnum gömlu viðreisnarflokkanna og nokkurt hik hjá vissum aðilum innan samstarfsflokka ríkisstj.“ Það er nú meira hikið hjá samstarfsflokkum Alþb. í ríkisstj. En það er ekki hik, það er stefnufesta hjá hæstv. sjútvrh. Það er von, að hann gleypi það með glöðu geði, og yrði mjög upp með sér, þegar hann var nefndur „súperstar Jósepsson“ á opinberum fundi hér um daginn. En það má halda áfram og spyrja: Hefur hæstv. sjútvrh. byrjað að hika? Hann sagði í ræðu sinni, niðurlaginu, eitthvað á þá leið, að hann vildi helst halda átökunum áfram. Það komu síðan ekki nema tvær eða þrjár setningar, þar til hann sagði: „Besti kosturinn er að gera þennan samning.“ Það er von, að það verði um einhvers konar geðklofa að ræða hjá mönnum, sem eru settir í þá spennitreyju og ganga í gegnum þá eldraun, eins og hæstv. iðnrh. sagði, að Alþb.-menn hefðu gengið í gegnum síðustu þrengingardaga. Og því get ég vel skilið það, að hæstv. sjútvrh. er svona fljótur að skipta um skoðun. Í einni setningunni vill hann helst halda átökunum áfram, en í næstu setningu er besti kosturinn að gera þennan samning. Vegna hvers er besti kosturinn að gera þennan samning að áliti hæstv. sjútvrh? Jú, hann rökstuddi það, besti kosturinn er að gera þennan samning, vegna þess að Bretar veiða nú meira en helminginn af öllum þorskum á Íslandsmiðum. Nú verð ég að minna hæstv. sjútvrh. á það, að hann nefndi mig málpípu Breta fyrir þá sök, að ég hafði sagt, að þeim liði vel hér á miðunum eftir útfærsluna, þeir fiskuðu mikið og útfærslan hefði að þessu leyti mistekist. Af þessum sökum var ég málpípa Breta. Látum það vera. Ég er sennilega kominn í sæmilega góðan félagsskap að áliti hæstv. sjútvrh. í fyrsta lagi er í félagsskapnum hæstv. forsrh., sem sagði í umr. á fimmtudaginn var, að það væri ekki hægt að draga í efa, að Bretar hefðu fiskað fyrstu 12 mánuði eftir útfærsluna í 50 mílur 160–170 þús. tonn af fiski. Þegar meðalafli Breta s. l. 10 ár fyrir útfærsluna er 184 þús. tonn, er ekki af miklu að státa varðandi árangur af útfærslunni í 50 mílur fyrsta árið. Hæstv. forsrh. er þannig orðinn málpípa Breta. En það er önnur málpípa Breta hér í þessum sal eða sú þriðja, og það er, að því er virðist, hæstv. sjútvrh. sjálfur, Lúðvík Jósepsson, sem rökstyður það, að besti kosturinn sé að gera þennan samning, með því að Bretar veiði meira en helming af öllum þorski hér á Íslandsmiðum. Þetta er alveg rétt hjá hæstv. sjútvrh. Það er þess vegna, sem við hljótum að leysa þessa deilu með þessum samningi. Því er ég honum sammála. Ég vonast til þess, að þeir annmarkar og óneitanlega miklu gallar, sem eru á þeim samningi, sem nú mun væntanlega verða gerður, ef dæma má af undirtektum hv. alþm., verði ekki eins alvarlegir og þeir gætu verið, og að samningurinn leiði til þess, að friður ríki á fiskimiðunum, og nýta megi þennan frið til þess að undirbúa nýja sókn Íslendinga í landhelgismálinu og tryggja okkur 200 mílna fiskveiðilögsögu.



Herra forseti. Það kom berlega í ljós og staðfestist í umræðunum hér í dag og í kvöld, að varnar- og öryggismálin hafa verið til umræðu í sambandi við samninga innan ríkisstj. um framgang þess máls, sem hér er til umræðu. Án þess að ég beindi fsp. til hæstv. iðnrh., sagði hann í ræðu sinni í dag að eigin hvötum, að ekki hefði verið farið fram á yfirlýsingu um neitt annað í varnarmálunum en það, sem í stjórnarsáttmálanum stæði. Hann staðfesti með þessum orðum sínum, að um yfirlýsingu hafði verið beðið af hálfu Alþb.-ráðherranna. Hæstv. forsrh. kom svo hér í kvöld og svaraði fsp. minni. Hann vildi hins vegar sem minnst úr þessu gera. Hann hætti því þó við, að næðist ekki samkomulag í þeim samningsumræðum, sem nú fara fram varðandi varnarsamninginn, samkvæmt stjórnarsáttmálanum, þá yrði flutt till. á Alþ. í vor um uppsögn samningsins. Ég vil vekja athygli á þessari yfirlýsingu forsrh. og benda á, að hér er enn ein ný yfirlýsing ráðh. í varnarmálum, og er ekki nokkur vafi á því, að hún hefur verið gefin til þess að friða Alþb.-ráðherrana, þegar þeim var neitað um fulltrúa í samninganefnd um varnarmálin. Er hér vissulega um alvarlegt mál að ræða. Þá mátti mjög vel heyra á ræðu hv. 1. þm. Austf., frsm. meiri hl. utanrmn., að það fer nú mjög í fínu taugar þeirra sú óviturlega afstaða, sem meiri hl. utanrmn. tók á fundinum 26. sept., er þeir lögðu til, að slitið yrði stjórnmálasambandi við Breta þá þegar, eins og ég gerði að umtalsefni í ræðu minni hér í dag. Vildi hv. þm. mjög gjarnan gefa hagstæðari skýringar á afstöðu þeirra en raunin varð á. Ég vil þess vegna í mjög fáum orðum rifja upp það, sem gerðist á fundinum. Þegar fram höfðu verið lögð gögnin frá sjóprófum þeim, sem haldin voru vegna árekstra, sem átt höfðu sér stað 26. sept. milli breskrar freigátu og íslensks varðskips, skýrði utanrrh., sem sat fundinn, frá því, að forsrh. hefði borist bréf frá forsrh. Bretlands, og hann las upp bréfið. Utanrrh. bætti því svo við, að forsrh. áliti það koma til greina að fresta slitum á stjórnmálasamskiptum, en þó ekki nema í örfáa daga og einnig með því skilyrði, að utanrn. samþykkti það einróma. Það voru hreinar linur um vilja n. Aðeins við fulltrúar Sjálfstfl., Jóhann Hafstein og ég, töldum rétt að athuga nánar, hvað fyrir forsrh. Breta vekti. Meiri hl. vildi láta slíta stjórnmálasambandinu strax, og eins og það var orðað af einum nm. meiri hl.: „Ef við frestum slitunum, mundi enginn botna í okkur.“ Sem betur fer fór hæstv. forsrh. ekki að till. meiri hl. utanrmn., og einmitt þess vegna sjáum við e. t. v. fram á lausn deilunnar við Breta, enda þótt hún hefði getað verið mun hagstæðari.



Herra forseti. Í dag og í kvöld eða réttara sagt í gær, því að nýr dagur er nú að renna upp, hefur átt sér stað hér á hinu háa Alþ. mikið orðaskak, ef ég má nota það orð, um ýmis atriði, þó aðallega aukaatriði, hefur mér fundist, þess máls, sem hér er á dagskrá. Menn hafa reynt að koma höggi á hvor annars flokk í sambandi við meðferð landhelgismálsins á liðnum árum. Menn hafa leitast við að sýna fram á, hversu illa eða vel eftir atvikum hefur verið haldið á landhelgismálinu á þessu kjörtímabili eða árið 1961, allt eftir því, hver talað hefur í það og það skiptið. Ég er ekki kominn hér í ræðustól til þess að taka þátt í þessu karpi við þetta tækifæri, enda búið að segja flest, sem segja þarf um þessi efni hér í kvöld, heldur til að gera grein fyrir afstöðu minni til þeirrar þáltill., sem hér er til afgreiðslu, í örstuttu máli. Það hefur komið hér berlega fram, að fjarri fer því, að hv. alþm. séu allir alls kostar ánægðir með það samkomulag, sem hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson og forsrh. Breta gerðu og hér er óskað eftir, að Alþ. heimili ríkisstj. að staðfesta. Hér hafa verið rakin ýmis atriði, sem mæla gegn því, að slíkt samkomulag verði gert, út frá sjónarmiðum okkar Íslendinga. Ég get tekið undir margt af því, sem um þá hlið málsins hefur verið sagt. Mér finnst t. d. ákaflega erfitt að una því, að aðeins 1 af hinum 6 hólfum, sem svæðunum milli 12 og 50 mílna er skipt í, skuli lokað samtímis því, að hin 5 eru opin. Þá er ég ákaflega óánægður með þau tímabil sem svæðin eru ýmist lokuð eða opin, og alveg sérstaklega get ég illa sætt mig við, að fiskimiðin á 12–50 mílna svæðinu úti fyrir Suðvesturlandi skuli vera opin erlendum togurum yfir vetrarvertíðarmánuðina. Þá vil ég leggja ríka áherslu á nauðsyn þess, að Íslendingar gætu haldið fullum rétti til að auka friðlýsingu veiðisvæða. Ýmislegt fleira hefði mátt betur fara í þessu samkomulagi að mínum dómi, en fleira skal ekki upp talið. Á hinn bóginn hefur komið greinilega fram hér í umr. hjá ýmsum ræðumönnum, að þótt vissulega hefði verið æskilegt, að ýmis atriði í samkomulaginu væru okkur hagstæðari en raun er á, þá sé það, sem mælir með því, að samkomulagið verði gert, þyngra á metaskálunum en hitt, sem því er andstætt. Ég er í hópi þeirra, sem eru þeirrar skoðunar. Málið hefur þannig verið lagt fyrir hér, að verði ekki samkomulag á þeim grundvelli, sem fyrir liggur, blasir við, að Bretar muni halda áfram veiðum innan 50 mílna markanna, kannske undir herskipavernd og að öðru leyti með svipuðum hætti og átt hefur sér stað. Mannslífum yrði þá áfram stofnað í hættu og skerðing fiskstofna yrði áfram lík og verið hefur og miklu meiri en verður, ef samkomulagið nær staðfestingu, ef að líkum lætur. En með því er, eins og kunnugt er, m. a. tryggt, að breskum togurum er haldið frá mikilvægustu uppeldisstöðvunum vissan tíma á ári. Það er svo mikilvægt að mínum dómi, að takast megi að semja frið við Breta í því hættulega og óæskilega stríði, sem við höfum átt í við þessa gömlu viðskiptaþjóð okkar, að ég vil fyrir mitt leyti fallast á þær óæskilegu ívilnanir þeim til handa innan 50 mílnanna til tveggja ára, sem samkomulagið gerir ráð fyrir, þó að ég eigi erfitt með að kyngja ýmsu af því, sem það gerir ráð fyrir Bretum til handa. Deila má endalaust um það, hvort betri samningum við Breta hefði verið náð, ef öðruvísi hefði verið staðið að samningamálunum en hæstv. ríkisstj. hefur gert. Ég mun láta það liggja á milli hluta að svo komnu máli. En því er ekki að leyna, og það hefur raunar komið fram í þessum um., að það er skoðun margra, að skjótari og hagstæðari lausn þessa máls hefði fengist fram, ef staðið hefði verið að samningaviðræðunum við Breta í landhelgismálinu á annan veg en raun hefur á orðið, allt frá því að landhelgin var færð út í 50 mílur. Kjarni þessa máls í mínum huga, eins og það liggur nú fyrir, er sá, að um áframhaldandi stríð er að ræða um ófyrirsjáanlegan tíma með öllum þeim hættulegu afleiðingum, sem því eru samfara, ef ekki verður gengið frá þessu samkomulagi, sem hér er til umræðu. Hins vegar getum við nú samið frið á þeim grundvelli, sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Hagsmunum Íslands er betur borgið með slíkum friði en vera mundi, ef deilan héldi áfram. Þess vegna greiði ég þáltill: atkv. mitt, þótt ég sjái mikla annmarka á samkomulaginu.

Frsm, meiri hl. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Þetta mál er nú vafalaust útrætt orðið í raun og veru. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi koma inn á örfáum orðum til að gera enn skýrara, hvernig mér sýnist það hafa horft við. Það er misskilningur hjá hv. 1. þm. Reykn., að það hafi farið nokkuð í mínar fínu taugar, það sem hann sagði um það, sem gerðist á utanrmn.-fundi 26. sept. En mér fannst ekki koma fram rétt mynd af því, sem þar gerðist. Það var í stuttu máli þetta: Við fulltrúar stjórnarflokkanna og fulltrúar Alþfl. vildum taka ákvörðun strax um slit stjórnmálasambandsins við Breta, eins og búið var að segja, að gert yrði eftir nýja ásiglingu. Þetta var sá stuðningur, sem okkur fannst ríkisstj. eiga að fá á þessum fundi utanrmn., og þennan stuðning fékk ríkisstj. frá okkur fulltrúum stjórnarflokkanna og Alþfl., en ekki frá fulltrúum Sjálfstfl., sem vildu byrja viðræður við Mr. Heath. Ríkisstj. tók síðan strax ákvörðun um stjórnmálaslitin og tilkynnti Bretum þau, en jafnframt gerði hún þá viturlegu ráðstöfun að mínum dómi um leið að segja við Bretana, að þessi ákvörðum ríkisstj. kæmi ekki til framkvæmdar, ef freigáturnar yrðu komnar út fyrir eftir vissan tíma. En það var þessi ákvörðun hæstv. ríkisstj. um stjórnmálasambandsslitin, sem kom freigátunum út úr landhelginni, en sú ákvörðun var ekki í samræmi við afstöðu hv. sjálfstæðismanna í utanrmn. Þetta fannst mér nauðsynlegt að kæmi fram, þegar hv. 1. þm. Reykn. tók meira að segja þannig til orða, að forsrh. hefði farið að till. minni hl. utanrmn. og þess vegna hefðu freigáturnar náðst út. Þessi ummæli hv. þm. gefa að mínu viti alveg ranga mynd af því, sem raunverulega fór fram. Það var þetta, sem ég vildi koma á framfæri og árétta með þessum örfáu orðum.



Herra forseti. Það hafa talað hér tveir hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstj., síðan ég talaði hér í kvöld, og einn fyrrv. ráðh. Ég held nú, að sá hefði átt að fara heim að sofa, og ekki flytja þessa ræðu. En það er ekki hægt við því að gera, þessi ræða var flutt, og mun ég koma síðar að henni. Hæstv. sjútvrh. gerði margumræddan samning við Breta frá 1961 að umræðuefni og fór að reyna að svara þeim röksemdum, sem fram hafa komið, bæði í fyrri ræðu minni í kvöld og ræðum nokkurra annarra þm. Hann taldi einskis virði breytingu á grunnlinum í samningnum frá 1961. Hann taldi það lítilsvirði, þó að það hefði stækkað íslenska fiskveiðilögsögu á 6. þús. km2, taldi, að það hefði miklu frekar mátt mæla það í dagsláttum. Þannig var málflutningur þessa hæstv. ráðherra, þetta var efnishlið málsins. Það er kannske ekki undir eigandi að halda öllu lengur áfram að mæða við þessa hæstv. ráðherra Alþb., því að þeir eru gersamlega farnir á taugum eftir allt það stríð, sem hefur verið hjá Alþb. að undanförnu. Svo segir þessi hæstv. ráðherra, og hæstv. forsrh. tók undir það, því það hefur ekki staðið í honum, þó að hann fari heldur vægilega í sakirnar, að við, þessir menn, sem núna hefðum á móti samningnum í þessum umr., hefðum ekkert látið í okkur heyra. Þeir létu að því liggja, að ég hefði eiginlega flúið stjórnarfund í Landssambandi ísl. útvegsmanna, vegna þess að ég hefði ekki þorað að taka afstöðu til þessa máls. Ég mætti á þessum stjórnarfundi, og ég var svo heiðarlegur, heiðarlegri en samstarfsmenn Ólafs Jóhannessonar, Lúðvík Jósepsson og Magnús Kjartansson, að ég sagði á þessum fundi, að ég vildi ekki taka þátt í afgreiðslu þessa máls, vegna þess að þetta mál væri trúnaðarmál í þingflokkunum og þar tæki ég afstöðu til málsins. Ef litið er á þessa afstöðu mína sem neikvæða, þá skil ég það frá hendi Lúðvíks Jósepssonar, hæstv. sjútvrh., og einnig hæstv. iðnrh., en mér þætti gaman að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hann teldi þetta óeðlilegt, hvort þetta hefði ekki verið samkvæmt þeim skilaboðum, sem fulltrúar Sjálfstfl. í utanrmn. báru fram við þingflokk Sjálfstfl. og við tókum allir þm. Sjálfstfl. fyllilega til greina.

Ég var búinn að birta þetta allt.

Já, en það var ekki búið að afgreiða málið í þingflokki Sjálfstfl. En hér eftir á maður að muna það, ef Ólafur Jóhannesson biður menn fyrir eitthvað sem trúnaðarmál, þá á að segja frá því, eins og félagar hans í ríkisstj. gera. Ég mun meta þennan hæstv. forsrh. hér eftir á þann hátt. En það var annar maður, sem heitir Lúðvík Jósepsson og er sjútvrh., sem gat ekki beðið eftir fundi utanrmn., eftir að ríkisstj. hafði rætt þennan samkomulagsgrundvöll um morguninn, heldur flýtti Alþb. sér að boða til fundar, áður en aðrir flokkar boðuðu sína þingflokksfundi, áður en fundur í utanrmn. var haldinn. Til þess að sanna þessa frásögn mína er ekki til ómerkara sönnunargagn en sjálfur Þjóðviljinn, málgagn sjútvrh. og iðnrh., en hann segir: „Að loknum fundi utanrmn. voru haldnir fundir í þingflokkunum nema Alþb., sem áður hafði haldið þingflokksfund um till. Bretanna og samþykkt einróma að hafna þeim sem óaðgengilegum. Tilkynnti Alþb. samstarfsfl. sínum í ríkisstj. niðurstöður þingflokksins þegar síðdegis í gærdag.“ Liggur þetta ekki alveg hreint og klárt fyrir? Alþb. braut trúnaðinn við forsrh. og flýtti sér að halda fund og hafna með öllu þessum till. Og bréfið, sem Alþb. sendi samstarfsflokkum sínum í ríkisstj. er á þá leið, að Alþb. eða þingfl. þess hafi fjallað um skýrslu forsrh. frá viðræðunum í London og um till. Breta í landhelgismálinu. Það var skýrsla forsrh. og till. Breta. Það er þetta, sem nú er hér á borðinu, það eru till. Breta. Þingfl. hefur gert eftirfarandi samþykkt um málið: „Þingfl. hafnar till. Breta algjörlega sem óaðgengilegum. Till. Breta fela í sér eftirfarandi breytingar frá áður samþykktum lokatill. Íslendinga í viðræðunum, sem fram fóru í Reykjavík 3. og 4. maí s. l.“ Svo er talað um fækkun skipanna, um lokun veiðisvæðanna, og Alþb. fordæmir alveg þennan samningsgrundvöll og hafnar honum afdráttarlaust á fyrsta degi. Og pólitískur fóstursonur 3. þm. Vestf., gamla Selárdalsbóndans, segir: „Aftur á móti hef ég ekki tekið endanlega afstöðu til þessa máls, en eins og grundvöllurinn liggur fyrir í dag, tel ég ekki rétt að samþykkja hann óbreyttan.“ Svona er gamli maðurinn í Selárdalnum alveg gáttaður á því, að það skuli leyfa sér að vera til menn, sem samþykkja ekki samningsgrundvöllinn. Hann, þessi friðarins engill, taldi, að annað kæmi ekki til greina, þegar hann vaknaði í morgun, en hann mundi sjá um miðjan dag 60 hendur alþm. á lofti með þessum samningi, og ég sá, að það hrukku tár af hvörmum, þegar hann sagði þetta, því að hann er viðkvæmur, eins og allir vita. Hæstv. sjútvrh. sagði, að við hefðum farið vel með skoðanir okkar. Ég var á fundi með hæstv. sjútvrh. í sumar, eftir að slitnaði upp úr viðræðunum milli Breta og Íslendinga, og það var farið þá að tala mjög um að semja við Þjóðverja og þá e. t. v. taldar miklar líkur á því, að samningar við V.-Þjóðverja mundu takast innan ekki langs tíma. Ég held, að ég hafi á þeim fundi talað mjög umbúðalaust og í fullri vinsemd við hæstv. sjútvrh. um samninga við Breta, og það gerðum við fleiri. Það var engin pólitík í þeim umr., heldur eingöngu málefnaleg röksemdafærsla, sem allir báru þar fram. Ég man ekki betur og heyrði ekki betur en hæstv. sjútvrh. væri ánægður með þær umræður og þær hreinskilnislegu yfirlýsingar, sem þar áttu sér stað, bæði frá mér og öðrum mönnum, sem á þessum fundi voru. Og þessum fundi var stjórnað af hæstv. sjútvrh. Tókuð þið eftir því áðan, þegar 3. þm. Vestf. talaði um, hvað togurunum mundi fækka mikið. Hann sagði: Eru þessir menn á móti því að fækka þetta mörgum verksmiðjutogurum, þetta mörgum frystitogurum, þetta mörgum stórum togurum, þetta mörgum enn stærri togurum. Þegar menn lögðu þá saman, held ég, að það hafi verið 75, sem fækkaði um. Þetta er bara talað fyrir þá, sem ekkert hugsa. En ég ætla þm. og almenningi það að hugsa og sé löngu liðin tíð að tala á þennan hátt, eins og þessi hv. þm. gerði. Hæstv. sjútvrh. sagðist vera búinn að takast á við Breta í tvö ár. Það hafa nú verið átök í lagi, eða hitt þó heldur. Hann hefur tekist á við lafðina í tvö ár, og hefur aldrei komið henni á annað hnéð, hvað þá meira, og hafa þó verið þrír um það stundum. Og hvernig hefur verið með landhelgisgæsluna? Hvað var sagt eftir útfærsluna um landhelgisgæsluna? Lúðvík Jósepsson, hæstv. sjútvrh., brá sér til síns heimabæjar til fundar við skipherravarðskips til að ræða við hann, sennilega um hernaðarmál, hvernig skyldi taka togara, og hann lýsti því yfir á eftir, að það yrði tekinn togari eftir nokkra daga. Og það stóð auðvitað ekki á vini hans Hannibal að lýsa líka yfir, að fljótlega yrði tekinn togari, því að ekki hefur hann viljað vera minni en Lúðvík, eins og allir vita. En það var bara enginn togari tekinn allt þetta tímabil. Það var látið liggja að því oft á tíðum, að þetta væri bara landhelgisgæslan. Það vita auðvitað allir menn, að ef landhelgisgæslan hefði fengið fyrirmæli um að taka erlenda togara, þá efast ég ekki um, að íslenskir varðskipsmenn hefðu ráðið við það, áður en hennar hátign sendi herskip inn í íslenska fiskveiðilandhelgi. Í raun og veru þarf ég ekki að svara hæstv. forsrh. miklu, því að hann kom inn á þetta sama og sjútvrh., að því viðbættu, að hann talaði um þessa veislu, sem ég ásamt 10. þm. Reykv. var boðinn til í Tromsö í Noregi eina kvöldstund. Ég skal segja hæstv. forsrh. það, að þetta var í tilefni þess, að þar voru sjómenn að taka á móti skipi, sem er á leiðinni til landsins. Ég veit ekki, hvernig á þessu stóð, við vorum staddir þarna og okkur var boðið að borða með þessum mönnum. Það voru þar allmargir Norðmenn og svo áhöfn þessa skips, ásamt þeim, sem önnuðust kaupin fyrir útgerðina. Við vorum þarna um kvöldið, en þurftum því miður að fara snemma, við áttum að mæta á flugvelli kl. 5 um morguninn. En eins og 10 þm. Reykv. sagði, þá barst sú fregn, að ríkisstj. væri fallin, og þessi fregn kom frá ágætum framsóknarmanni, og hann var ekkert grátandi, þó að hann tilkynnti þetta, og ég get vel skilið það. En ég var nú ekki glaðari en það að ég sagði: „Fjandans ólán er þetta, að þeir fengu ekki að afgreiða fjárl. og kaupgjaldssamningana a. m. k.“ Þeir mega gjarnan fá það fyrir mér, og ég meina það sannarlega. Það fóru engar tilkynningar fram í ræðuhöldum þarna. Svo skal ég ekki svara hæstv. forsrh. meira. En mér þykir leitt til þess að vita, að hæstv. forsrh. hefur ekki svarað nokkrum fsp., sem ég lagði fram hérna áðan. Ég spurði hann: Ætla Bretar að viðurkenna 50 mílna fiskveiðilögsögu að samningstímanum loknum, eða má búast við því, að aftur komi herskip inn í íslenska fiskveiðilandhelgi til þess að vernda breska veiðiþjófa, eins og þau hafa gert undanfarna mánuði? Ég spurði einnig: Hvað verður gert við þá togara, sem brotið hafa íslenska fiskveiðilögsögu, frá því að hún var færð út 1. sept. 1972, og sagt er, að allir séu skráðir hjá landhelgisgæslunni? Var gert um þetta nokkurt samkomulag, munnlegt samkomulag, ef ekki, hver er þá skoðun dómsmrh.? Þessi spurning er nú endurtekin, og báðar þessar spurningar. Okkur leikur forvitni á að heyra, hvaða svar hæstv. dómsmrh. og forsrh. gefur við þessu. Í sannleika sagt, þegar ég heyrði ræðu 3. þm. Vestf. hér áðan, þá komu mér í hug þessar hendingar úr kvæði Tómasar: „Og svo er mikill ljóssins undrakraftur, að jafnvel gamlir símastaurar syngja í sólskininu og verða grænir aftur.“ Mér finnst þetta eiga ákaflega vel við, að heyra aftur þennan gamla símastaur syngja í sólskininu, í bjarmanum frá þessum ágæta samningi, sem forsrh. kom með frá Mr. Heath. Hann sagði það, að við værum undanvillingar, sem ekki vildum samþ. samninginn. Þeir eru sko ekki undanvillingar, kommarnir hans núna, því að nú eru þeir alveg komnir á rétta línu, og félagi hans og stórvinur, 7. landsk. þm., var bara undanvillingur örstuttan tíma, meðan hann var á forsíðunni í Alþýðublaðinu. Nú er hann ekki lengur undanvillingur. Nú erum það við. Og hann segir, að við séum svo voðalegir, að við séum að ráðast á forustu okkar flokks, sem standi að þessum samningi alveg eins og stjórnarliðið, því að sjáandi sér hann ekki og heyrandi heyrir hann ekki. Hefur það gjörsamlega farið fram hjá þessum gamla manni í dag, að stjórnarliðið, að viðbættum Alþfl., hefur skilað hér nál. upp á eina og hálfa línu, en fulltrúar Sjálfstæðisfl. í utanrmn., sem báðir hverjir lýsa yfir stuðningi við þessa þáltill., gera fjölmargar athugasemdir bæði við efni samkomulagsins, en þó sérstaklega við alla málsmeðferð? Þetta þýðir ekki, að þeir hafi haft forustu eða að þeir hafi samið þetta samkomulag. Það, sem okkur greinir á, mig og þessa, sem hv. 3. þm. Vestf. - enda hefur hann helst efni á því - kallar undanvillinga, við aðra okkar flokksbræður, er það, að við teljum galla samningsins vera það mikla og hafa það alvarlegar afleiðingar, ef samningurinn verður samþykktur, að við getum ekki fellt okkur við að samþykkja þessa þáltill., en þeir, þrátt fyrir þær athugasemdir, sem þeir gera, bæði efnislega við samninginn og alla málsmeðferð, telja sig heldur vilja samþykkja till., þó þeir telji sig vera fjarri því að vera ánægðir með samninginn. Ég verð að segja það, að mér finnst koma úr hörðustu átt, þegar 3, þm. Vestf. er að kalla þm. undanvillinga. Hver hefur oftar verið undanvillingur í íslenskum stjórnmálum á liðnum áratugum en núverandi hv. 3. þm. Vestf.? Hann hefur vaxið undanvillingur úr Alþfl. Lengi var hann erfiður þar. Þegar kratar lágu svona, þá vildi hann liggja hinsegin, og það endaði með því að hann fór, og hann fór með marga úr Alþfl. með sér. Þá voru kommúnistar einangraðir, og þeim fannst gott að fá liðsauka, jafnvel að fá undanvilling, og þeir tóku við þessum undanvillingi fegins hendi, af því að það kom dálítið með honum úr Alþfl. En Alþb. hélt ekki þessum manni mjög lengi, hann varð aftur undanvillingur þar, og hann hefur verið hálfgerður undanvillingur alltaf síðan. Hann gerðist forustumaður í samtökum frjálslyndra og vinstri manna, sem nú eru talin mistök almennt, sem er eðlilegt, enda hefur einn af þessum mönnum lýst þeim flokki og vinnubrögðum þar með þeim hætti. Þar drap hann strax af sér 1/5 af þingliðinu, það tók ekki langan tíma, og ef karl heldur lengi áfram, þá veit ég, að það fer ekki hjá því, að hann verður einu sinni enn undanvillingur. Hvaða íslenskur stjórnmálamaður á frekar skilið þá nafnbót að vera kallaður undanvillingur en Hannibal Valdimarsson? Ekki einn einasti. Ég furða mig á því, að menn skuli leyfa sér að segja það, að ef menn eru ekki með einhverju máli og menn hafa sannfæringu í máli og vilja berjast fyrir þeirri sannfæringu, þá geri þeir það af einhverjum illum hug til þeirra manna, sem sitja með þeim á þingi. Þetta sagði hv. 3. þm. Vestf. um okkur þm. Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi og 3. þm Sunnl., að það væri gert eingöngu af illgirni til kollega okkar þm. úr þessu kjördæmi. Svona geta þeir talað, sem þannig eru innrættir, hinir ekki. Ég er ekki á móti þessum samningi af því, að Hannibal Valdimarsson og Karvel Pálmason, Steingrímur Hermannsson og Bjarni Guðbjörnsson ætla að greiða honum atkvæði. Ég harma það, að þið skulið greiða honum atkvæði. Ég hefði óskað helst eftir því, að þeir greiddu líka atkvæði á móti, því að það fer ekkert kjördæmi jafnilla út úr þessum samningi og Vestfjarðakjördæmið. Hannibal Valdimarsson var sá maður, sem vildi taka mikið tillit til verkalýðshreyfingarinnar. Hann var form. verkalýðsfélagsins Baldurs á Ísafirði. Hann var form. Alþýðusambands Vestfjarða í mörg ár. Hann var forseti Alþýðusambands Íslands. Er Alþýðusamband Vestfjarða að gera Hannibal bölvun, Karvel, sem þar á sæti, Steingrími eða Bjarna með því að samþykkja till. í landhelgismálinu nú nýlega á 21. þingi þess, en þar segir m. a. um þessa till., að 21. þing Alþýðusambands Vestfjarða skori á ríkisstj og Alþ. að víkja hvergi frá markaðri stefnu í landhelgismálinu og vari við öllum samningum þar um við þá, sem hafa beitt herskipavaldi til að torvelda framkvæmd landhelgisgæslunnar innan 50 mílnanna á s. l. sumri. Það er ekkert verið að draga þar neitt úr vilja Alþýðusambands Vestfjarða. Er það af illgirni við Hannibal Valdimarsson, að Alþýðusamband Vestfjarða er að samþykkja þessar tillögur? Hvað á svona málflutningur eiginlega að þýða? Hvernig talaði þessi maður 1961, bæði hér á Alþ. og utan þings? Hvernig talaði hann þá um þennan samning? Þá kom hann ekki hér með tárvot augu og sagðist ekki trúa því, að nokkur maður mundi berjast gegn þeim samningi, sem þá var til umr. á hv. Alþ. Hvernig talaði þessi maður fyrir kosningarnar 1971? Þá bar hann kyndil frelsisins eins hátt og höndin leyfði. Þá lýsti hann því yfir, að það væri ekki hægt að trúa stjórnarliðinu, sem þá var, fyrir framvindu landhelgismálsins. Það mundi bregðast, það mundi svíkja. Það er nú komið á daginn, hverjir eru fyrst og fremst að svíkja. Hann sagði þá: En við erum öruggir með að koma þessu máli í höfn. Við ætlum ekki að leyfa erlendum skipum að veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Við ætlum ekki að gera niðurlægjandi samninga við ofbeldisöflin og leyfa þeim að veiða innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi. - Þá var ekki ræðan, sem hann flutti hér áðan, flutt fyrir kjósendum vestur á fjörðum, alls ekki. Það var eitthvað annað. Þá bar hann kyndil frelsisins, þá var hann boðberi sjálfstæðis og frelsis. En núna er hann boðberi þess að samþykkja samning, sem er hvorki byrjun né endir á, samning, sem er opinn í báða enda, samning, sem markar þau tímamót í sumum byggðarlögum, að það er vá fyrir dyrum, þegar á að hleypa þessum erlendu skipum öllum á þau svæði. Það skiptir miklu máli, sérstaklega fyrir okkur, sem eigum von á því, að fá flest af þessum skipum inn á þau svæði, sem við eigum heima við, að við hefðum farið betur út úr þessum samningi. Og það var sjónarmið, sem var virt 1961, hvað sem hver segir. Þá var það virt, að Vestfirðir hefðu sérstöðu. Það var virt, og það var ekki gerður samningur um það, að Bretar fengju minnstu veiðiheimild á milli 6 og 12 mílna, eins og víða annars staðar, frá Bjargtöngum að Horni. En nú er fyrst og fremst ráðist á þetta svæði. Og það er alger misskilningur og sagt á móti betri vitund af hæstv. sjútvrh., að Vestfirðir séu ekki langstærsta veiðihólfið, hólfið, sem Bretar hafa langmest veitt í á undanförnum árum og koma til með að gera. Þar næst koma Austf., en eru mun neðar. Þetta veit Lúðvík Jósepsson vel og þarf ekki að halda öðru fram. Þess vegna segi ég það, að ef hæstv. forsrh. hefði staðið mjög fast á því að fá till. um hólfið frá því í maí í vor og hvika ekki frá því, þá hefði kannske verið möguleiki á því, að þessi samningur hefði verið samþykktur með 60 atkv. En þetta gerir út um það, hvað mig snertir, hvernig fyrirkomulagið er með hólfin, að veiða í 5 hólfum og hafa eitt lokað í senn, og svo aftur hitt, sem ég lít á sem móðgun við íslenskt réttarfar og íslenska þjóð, að þegar íslenskir löggæslumenn taka þá sem brjóta lög, eigi að kalla á vini þeirra, sem eru brotlegir, og spyrja þá: Höfum við nú ekki gert alveg rétt í okkar mælingum? Ef breskur þegn eða þegn annarrar þjóðar fremdi afbrot hér á Íslandi, þætti mér það niðurlægjandi, ef þyrfti að kalla á lögregluþjón frá því ríki, sem sá maður væri frá. Ég er hræddur um, að það hefði sungið í Hannibal Valdimarssyni, ef hann hefði verið í stjórnarandstöðu og stjórnarflokkar hefðu staðið að slíkum samningi og slíku ákvæði sem þessu. Og það er ég viss um, að Lúðvík Jósepsson, ég tala nú ekki um Þórarinn Þórarinsson, sem heyrist aldrei í, - að þeir væru ekki búnir að tala kl. 3 eða 4, ef þessi ákvæði hefðu skeð og þessir menn væru í stjórnarandstöðu. Svo mikið höfum við heyrt og séð til þeirra á liðnum árum. Ég ætla svo að síðustu að segja það, að andstaða mín við þennan samning er fyrst og fremst og eingöngu vegna þess, að það er gengið freklega á rétt þess fólks, sem hefur kosið mig til þess að fara með umboð á Alþ., og það er í fullu samræmi við óskir þess og kröfur, bæði útgerðarmanna og launþega, sbr. þá ályktun, sem ég las frá Alþýðusambandi Vestfjarða. Það er líka álit fjölmargra annarra manna í því byggðarlagi sem víða annars staðar, að þessir samningar séu óaðgengilegir og það hefði ekki verið hægt að ganga svo langt sem gert hefur verið. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en ég harma sérstaklega ræðu hv. 3. þm. Vestf. og þær ómaklegu og ódrengilegu árásir, sem hann gerði á okkur hér áðan.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Austf. kom hér að sinni grg, í sambandi við stjórnmálaslit. Það kann að vera rétt, að þau hafi haft þau áhrif, að til þess dró, að samningar tókust milli Breta og Íslendinga. Allt um það, þegar sú ákvörðun var tekin um slitin, þá var það að mínum dómi heimskan einber. Úr því sem komið er, er of seint um það að ræða. Ég hygg þó, að það hafi ekki haft slík úrslitaáhrif sem kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns. Ég hef ekki átt þess kost að hlýða á ræður manna hér í kvöld um þessi mál, þar sem ég var veðurtepptur austur á landi. En alla tíð, frá því að þessi hæstv. ríkisstj. tók við þessu máli, hefur það verið mín skoðun, að hún hafi haldið heldur slaklega á því. Héðan af er of seint að halda því fram, enda fást engar sönnur á því, að við hefðum getað fengið betri samninga eða jafngóða í upphafi þrætunnar, en mér er nær að halda það. Þessi samningur, sem hér liggur fyrir, er afar slakur, þótt ekki sé meira sagt. Í honum felast engin réttindi okkur til handa, engin viðurkenning á réttindum. Þó vil ég álíta, að þessi samningur feli það í sér, sem okkur má verða um hríð til góða, og þess vegna er það, að ég mun g:eiða honum atkvæði. Ég varð fyrir stórkostlegum vonbrigðum, sér í lagi vegna þess, sem komið hefur í ljós um tímaákvarðanir um veiðisvæði. Fyrst, þegar okkur voru kynnt þessi samningsdrög, stóð ég í þeirri trú, að við ættum valkosti, - ef við féllumst á 5 opin og 1 lokað svæði, þá væri okkur nokkurn veginn í sjálfsvald sett, hvernig tímamörk um veiðitíma yrðu ákvörðuð í þeim 5, sem opin væru. Útvegsm. og forustumenn þeirra héldu því fram, að ef á þetta yrði fallist, ættum við valkosti um þetta og sjálfsákvörðunarvald. En þetta reyndist með allt öðrum hætti. Það má segja, að tímamörk um veiðisvæði séu næstum því eftir því, sem maður skyldi halda að kæmi breskum veiðimönnum best að gagni. Þetta virðist mér eftir íhugun, að komi í ljós. Marga fleiri galla má á þessu finna. Mér er ekki ljóst, að lögsagan nái þeim tilgangi og því, sem við ætlum okkur. Því fer víðs fjarri. En eitt er alveg ljóst og varð mér ljóst þegar í upphafi, þegar þessi samningsdrög voru lögð fyrir, það var, að Bretar gengu að íslensku tilboði. Á lokastigi umr. í London 15. okt. bar hæstv. forsrh, fram málamiðlunartill., sem Bretar og forsrh. þeirra gengu nákvæmlega að. 

Engin ákvæði um tímalengd samningsins.

Utan þess, að hæstv. forsrh. hafði í sínu lokatilboði það ákvæði, að 2 hólf yrðu lokuð og 4 opin, og sem hann segir nú, að ekkert hafi verið ákveðið um tímalengd samningsins. Ég verð að segja, að Bretar hafi gengið að lokatilboði okkar hæstv. forsrh.

Er þá eitt hólf til viðbótar einskis virði?

Ekki hef ég sagt það. Eigum við að líta á hólfin sérstaklega. Ég hef heyrt þá skilgreiningu, að 5 opin og 1 lokað væru gjarnan hagstæðari fyrir okkur, af því að minni áníðsla yrði á þau, sem opin yrðu. Þetta finnast mér öfug rök. Af hverju ekki þá að hafa öll opin? Og ég þykist hafa séð á einhverjum stað, að það, að fá þessu framgengt, að eitt sé lokað, þýði aðeins 3% veiðiminnkun til handa breskum veiðimönnum. Um tímalengdina skal ég ekkert segja, en ég hlýt að rifja það upp, sem ég lagði mest upp úr. Á fyrsta stigi þessa máls, eftir að hæstv. forsrh. kom frá Bretaveldi, þá skildist mér málið standa þann veginn, að gegn því, að við féllumst á 5 opin og 1 lokað, þá hefðum við nokkurt sjálfdæmi um það, hvaða tímamörk yrðu á veiðihólfunum. Þetta reyndist alrangt. Það hafði þegar verið um það samið. 

Þetta er rangt.

Hafði ekki verið um það samið?

Nei, nei.

Hv. forsrh. kom til landsins 16. okt. Fiskimálastjóri skilaði 18. okt., álitsgerð um það, hvernig veiði Breta yrði háttað, hvaða afla þeir mundu ná í 5 hólfum opnum og 1 lokuðu. Þetta hef ég séð. Hvaðan fékk hann þá skilmála, fiskimálastjóri, að reikna út, hvernig veiði Breta yrði háttað, þannig að hann gæti skilað því tveimur dögum seinna? Hvernig má það vera?  Hæstv. forsrh., að því er útvegsmönnum skildist á fundi með honum, fullyrti, að við hefðum nokkurt sjálfdæmi um það, hvernig veiðisvæðin yrðu opin. Þeir sögðu á fundi með mér, að þeir hefðu ítrekað spurt hæstv. forsrh. um þetta og hann hefði fullyrt þetta. Ég dró þetta þá í efa, þar sem ég var staddur á þessum fundi. En á þingflokksfundi Sjálfstfl. var fullyrt, að embættismenn ættu eftir að ræða þessi mál og ganga frá því, hvaða tímamörk yrðu sett um veiðihólfin og hvaða veiðihólf yrðu í senn opin. Sannleikurinn er sá, hæstv. forsrh., að það, sem mér er ógeðfelldast í þessum samningi, er, með hvaða hætti tímamörkun og veiðisvæði eru ákveðin, af því að mér sýnist af þeirri þekkingu, sem ég hef og þeirra manna, sem mér standa næstir, að það sé næstum því nákvæmlega eins og Bretar sjálfir gætu óskað sér. Þann veginn er þetta, og dreg ég enga dul á það. Fylgi við sættir og frið í þessu máli byggðist í upphafinu, eftir að hæstv. forsrh. kom frá Bretlandi, sér í lagi á þessari von, að við kynnum að hafa um þetta atkvæði, hvernig veiði og sókn Breta yrði háttað á okkar miðum. Ég skal ekkert um það fullyrða, hvernig til tekst um lögsöguna. Þau lagaákvæði, sem hafa verið borin hér fram, tel ég óþörf. Við höfum í okkar lögum þegar öll ákvæði, sem duga í þessu máli. Það fer eftir því, hvernig þessi samningur reynist og samskipti okkar við breska þjóð, hvernig okkar lögsögu fleytir fram. Þó liggur alveg ljóst fyrir, að þeir hafa ekki okkur til handa gefið neinn rétt. Þeir halda því fram, að þeir hafi jafnan rétt. Ég verð að segja, að mér er óskaplega óskapfellilegt þetta ákvæði, að íslenskt lögregluskip skuli verða til þess skyldað að kalla fulltrúa bresks veiðiþjófs á vettvang til þess að staðreyna, að lögregluvaldið fari með rétt mál. Ég hef gagnrýnt nú og hér ákvæði þessa samnings, en hlýt þó að draga fram það, sem að mínum dómi horfir til rétts vegar, t. a. m. það, að ég hygg, að í þessum samningi felist meiri vernd fyrir íslensk fiskimið en verið hefur í boði nú um hríð, vegna þess að svo má segja, að a. m. k. frá því að landhelgin var færð út í 50 mílur höfum við enga vernd haft. Þeir hafa komið sínu fram, níðst á íslenskum fiskimiðum án eftirlits, drepið ungfisk að sínum vilja. Ég álít, að í þessu samkomulagi felist mikilsverð vernd, alveg ný og nauðsynleg fyrir okkar fiskimið. Einnig álít ég, eins og virðist liggja ljóst fyrir, að bægt sé lífsháska frá íslenskum sjómönnum, um það hljóta allir menn að vera sammála. Einnig er til viðbótar þessu eitt atriði, sem ég hlýt að meta nokkurs. Þegar hæstv. forsrh. er mættur í London, og á lokastigi málsins, eins og hann hefur lýst sjálfur, ber fram sáttaboð, sem gengið er að af hálfu Breta, - sem gengið er að, - þessi samningur, sem hér liggur fyrir, er sáttaboð, lokatilboð hæstv. forsrh. okkar, næstum því nákvæmlega, - þá hlutu, þegar hann er mættur, okkar forsrh., - þá hlutu Bretar, eftir það sem áður hafði fram farið, að geta reiknað með því, að hann væri fulltrúi allrar íslensku þjóðarinnar, einhuga þjóðar í þessu máli. Þeir höfðu leyfi til að álykta svo. Þeir gengu að boði hans utan þessa, 5:1 og 4:2. Það skiptir engu máli héðan í frá, betra væri að hafa allt opið, allt hitt er fáfengilegheit og skiptir engu máli. Þeir gengu að hans lokaboði í þeirri góðu trú, að hann væri fulltrúi samhuga þjóðar. Þess vegna er það fyrir mig mál, að við stöndum við orð okkar. Það varðar næstum því heiður íslensku þjóðarinnar, að við stöndum við það tilboð, sem hæstv. forsrh. gaf og gengið var að í London 15. okt. s. l. Það stendur: „Icelandic proposal 15th október 1973: Að því var gengið af Bretum. Og spurningin er næstum því orðin sú, hvort við erum menn til þess að standa við okkar orð, úr því að Bretar hlutu að líta svo á, að einhuga þjóð stæði að baki þeim fulltrúa, sem mætti og hefði leyfi til að bjóða þessi boð. Hæstv. sjútvrh. hefur dregið það í efa, að hæstv. forsrh. hafi haft leyfi til þess að bjóða þetta. Þetta hefur hæstv. forsrh. hrakið og sýnt með manndómi sínum, að ekki á sér stað, rekið þetta öfugt ofan í hann, þannig að hann á sér engrar hjálpar von. Við hæstv sjútvrh. eigum eftir að tala um þetta, þótt síða verði. En ég átti ekki á því von, að hæstv. sjútvrh. ætti eftir að bíða slíkan ósigur sem dæmin sanna í þessu máli. Á öllu öðru átti ég von, og þess vegna mun ég í þessu máli hafa töluvert hlýjar taugar til hæstv. forsrh. Það hafa ekki aðrir gert rösklegar en hann. Á þessu máli hefur verið haldið með þeim hætti, sem mér hefur ekki verið skapfelldur lengstum. En þegar ég met þá galla, sem á þessu eru, og þá kosti, sem þetta ber í skauti sínu, þá hlýt ég að greiða þessu samkomulagi atkv.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til skýringa, vegna þess að hv. síðasti ræðumaður hefur ekki sótt fund í dag, eða gat ekki sótt fund og hefur þess vegna ekki fylgst nægilega vel með því, sem fram hefur komið. Ég vil fyrst leiðrétta það, þar sem hann segir, að ég hafi gefið í skyn, að Íslendingum væri í sjálfsvald sett, hvenær hólf væru lokuð.

Ég skildi það svo

. Ég sagði það og tók skýrt fram, að um þetta væri ósamið en um þetta ættu Íslendingar atkvæði.

Þú varst búinn að segja það.

Nei. 

Hvernig fórstu að því að reikna út þá?

Ég skal skýra það líka. Það er alrangt, það var algerlega ósamið um þetta, og þess vegna var það rétt, sem var borið til Sjálfstfl. um þetta og hv. þm. skýrði frá, að embættismenn ættu eftir að fjalla um þetta. Fyrir þessu gerði ég grein í ríkisstj. á sínum tíma. Hins vegar var það svo, að Bretar höfðu bæði á fundum hér í Reykjavík og gerðu það líka á Lundúnafundinum, sett fram till. um lokunartíma. En ég féllst aldrei á þann lokunartíma, einfaldlega af þeirri ástæðu, að hann gat ekki fallið saman, vegna þess að ég var með till. um tvö hólf, en Bretar með eitt, þannig að um það gat ekki verið að ræða, að um það væri neitt samkomulag. Þegar fiskimálastjóri reiknar þetta út, gerir hann það, get ég sagt, í samráði við mig. Hann tekur það, sem talið var, að Bretum væri hagstæðast, út úr þessu.

Hvernig fengu þeir það?

Til þess að sýna ekki myndina of glæsilega eða vera með neina gyllimynd, þá fékk hann þetta út, að þeir gætu náð 110–130 þús. tonnum. En það var ekki um það að ræða, að það væri neitt um þetta samið. Landssambandið gerði sínar till. um lokunartíma, og eins og ég skýrði frá hér í kvöld, reyndi ég það sem ég gat, þegar ég var löngu hingað heim kominn af fundi þeirra, að fá till. þeirra teknar til greina, en það fékkst ekki.

Af því að það var búið að semja um það áður.

Það eru hrein ósannindi, verð ég að segja, hjá hv. þm. að halda því fram. Það liggur alveg skýrt fyrir í skýrslunni, að það var ekki samið um það, að það var ekki samið um neitt. Enn fremur er það misskilningur hjá hv. þm., að það hafi verið gengið að þeim till., sem ég gerði. Meginatriðið var náttúrlega það, að tvö hólf voru lokuð, og það er það, sem ég tel fyrst og fremst ábótavant í þessari till., að það skuli ekki hafa fengist fram. Þess vegna kom það ekki til mála, að ég samþykkti þann grundvöll, sem þeir settu fram sem hugsanlegan. Þetta er alveg skýrt tekið fram í skýrslu minni, ef hv. þm. hefur haft fyrir því að lesa hana.

Ég hef gert það.

Já, og þá getur hv. þm. líka lesið þá fréttatilkynningu, sem gefin var út eftir fundinn sameiginlega af mér og forsrh. Breta. Þar var skýrt tekið fram, að þetta væri ekki samkomulag, heldur að ég mundi gefa skýrslu um þetta til ríkisstj.  Þegar ég fór frá Bretlandi, var líka haft sjónvarpsviðtal við mig, og það liggur fyrir. Þá lýsti ég því yfir, að ég væri ekki ánægður með þennan grundvöll. Ég lýsti því yfir, að enn gæti hæglega komið til stjórnmálaslita við Bretland. Allt þetta er skjalfest, þannig að það þýðir ekkert fyrir þennan hv. þm. að vera að halda fram staðhæfingum, sem stangast alveg á við staðreyndir, sem hægt er að upplýsa um. Og ég skil ekki, hvaða taugaæsingur er í honum út af því. Það er alrangt, sem hann sagði, að það hefði verið samið um þetta í London. Ég hef marglýst yfir, að þm. eru algerlega frjálsir að því að hafna þessu, ef þeim sýnist það  Ég skal ekki fara að ræða um fleira við hv. þm., enda held ég, að það sé eins gott að fara að hugsa til heimferðar og fara að sofa.



Herra forseti. Svo er að sjá á þingbekkjum, að þm. almennt séu gengnir til náða, en eigi að síður er ástæðulaust að hlífa mönnum neitt við því að vaka a. m. k. eina nótt á ári. Eitt er mér ljóst eftir þær umr., sem hér hafa farið fram í dag, sem sé það, að afstaða stærsta stjórnmálaflokksins í landinu, Sjálfstfl., er, ef marka má það, sem fram hefur komið hér í umr., í þrennu lagi. Afstaða stærsta stjórnmálaflokksins í landinu til landhelgismálsins er í þrennu lagi.  Það má segja um afstöðu hv. þm. Sjálfstfl., að manni kæmi í hug undir ýmsum ræðum þeirra, að þeir litu svo á, að fjarlægðin gerði fjöllin blá og mennina mikla. Það er engu líkara en a. m. k. hluti þessara hv. þm. Sjálfstfl. liti svo á, að almenningur í landinu sé búinn að gleyma því, sem gerðist 1961. Það var sagt hér áðan, ekki bara af einum, heldur mörgum þessara hv. þm., að núv. þm. stjórnarflokkanna væru kokvíðir. Þetta var m. a. sagt af hv. 2. þm. Vestf., að ýmsir stjórnarþm. núv. væru kokvíðari en hann. Það má vera, að hans kok hafi skroppið saman síðustu rúm tvö árin, en æðimörgum fannst það kok vítt þau 12 ár, sem hann sat undir viðreisn. Og ég er ekkert hissa á því um mann með skapferli hv. 2. þm. Vestf., þó að það væri ýmsum örðugleikum háð fyrir hann að sitja undir því fargi, sem á hann var lagt í tíð fyrrv. ríkisstj. Hann er ábyggilega þannig skapi farinn, sá hv. þm., að hann vill a. m. k. hafa uppi tilburði til þess að vera með sjálfum sér, ef svo má segja, og fylgja sinni sannfæringu. En því miður kom það æðioft fyrir á því 12 ára tímabili, sem hans fl.okkur fór með völd hér á landi, að litið bæri á þeirri sannfæringu, sem hann er nú að tala um hjá öðrum. Hið sama mætti í raun og veru segja um hv. 5. þm. Vestf. Og það er raunar tímanna tákn, þegar það gerist nú, sem ekki hefur gerst um árabil, að einstaka þm. innan þingliðs Sjálfstfl. virðast hafa fengið leyfi til þess að vera á annarri skoðun en forustan í flokknum. Og það er tímanna tákn, sem tekið verður eftir, þegar þeir koma hér upp, þessir hv. þm., og deila ekki bara á núv. ríkisstj. og hennar stuðningsflokka, heldur ekki síður á forustumenn síns eigin flokks, bæði núv. formann flokksins og formann þingflokksins. Ég þarf ekki að taka það fram, að ég er sjálfsagt í þeim hópi þm., sem hefðu kosið, að það samkomulag, sem hér er verið að ræða, væri að nokkru á annan veg en það liggur fyrir. Ég hygg, að allir hv. þm. hefðu óskað þess, að Íslendingar fengju meira út úr því samkomulagi en raun her vitni. Eigi að síður tel ég, að þeir hv. þm. stjórnarandstöðunnar og þá Sjálfstfl., þegar þeir bera saman samkomulagið frá 1961 og það, sem nú er til umr., og meira að segja taka svo stórt upp í sig og segja, að það samkomulag hafi þó verið mun betra en það, sem nú er til umr., - þeir ættu, þessir hv. þm., að fara 12 ár aftur í tímann og hugleiða viðbrögð íslensku þjóðarinnar, bæði útvegsmanna, sjómannasamtaka og annarra launþegasamtaka, til þess samkomulags, sem þá var gert. Ég er ekki í neinum vafa um það, þó að ýmsa galla megi finna á þeim samkomulagsgrundvelli, sem hér liggur fyrir, þá er hann í meginatriðum mun hagstæðari en sá, sem var gerður 1961. Og það, sem sköpum skiptir að því er þennan samanburð varðar, er það, að í þeim samningi, sem oft hefur verið kallaður nauðungarsamningur, var um það að ræða, að Íslendingar afsöluðu sér landsréttindum. Það er í rauninni aðeins eitt, sem hefur komið í veg fyrir það, að við höfum getað haldið á eðlilegan hátt á landhelgismálinu, það er samningurinn frá 1961 og málskotið til Haag-dómstólsins. Því hefur talsvert verið velt fyrir sér hér af sumum hv. þm. og þá sem eðlilegt er ekki síst af hv. þm. Vestf., þeim hv. 2. þm. og hv. 5. þm. Vestf., hver afstaða vestfirskra kjósenda til þessa samkomulags væri. Og það gengur svo langt, að báðir þessir hv. þm. fullyrða, að samningurinn frá 1961 hafi verið mun hagstæðari Vestfirðingum heldur en sá grundvöllur, sem hér er nú til umr. Ég er viss um það, að báðir þessara hv. þm. heyrðu þá og hafa heyrt það æ síðan, að sá samningur var Vestfirðingum og íslendingum í heild ekki hagstæður. Menn segja nú: Þá fengust viðurkenndar 12 sjómílur úti fyrir Vestfjörðum. - Og það er rétt. En nú er einskis metið af báðum þessum hv. þm. 20 sjómílna landhelgi úti fyrir Vestfjörðum og auk þess opinn möguleiki á því, ef menn vilja því heita, að friða ákveðin svæði fyrir línuveiðum úti fyrir Vestfjörðum, sem á er að meginstofni a. m. k. og hefur verið á ákveðnum tímum vertíðarinnar mikil útgerð á línu. Hv. 2. þm. Vestf. og hv. 3. landsk. þm. viku að því í ræðum hér í dag, hver afstaða mín hafi á sínum tíma verið til þess grundvallar, sem fyrir lá, og vitnuðu þar í og með til viðtals, sem Alþýðublaðið átti við mig. Það var ekki annað að skilja á þessum hv. þm. en að ég hefði a. m. k. að einhverju eða jafnvel verulegu leyti skipt um skoðun frá þeim tíma. Ég man vel, hver orð mín voru í þessu viðtali. Ég lýsti því yfir, að ég liti ekki á þann grundvöll, sem þá lá fyrir, sem úrslitakosti og ég vildi sjá heildarmyndina af samkomulagsgrundvellinum, áður en ég tæki afstöðu. Ég vil m. a. benda á það, að þá var ekki vitað um tímasetningu lokunarsvæðanna, þá var hámarksaflamagnið ekki inni, og það var ekki komin nánari skilgreining á lögsagnaratriðinu af hálfu Íslendinga. Allt þetta vantaði þá inn í myndina. Ég tel því, að ég hafi á engan hátt breytt gegn því, sem ég þá sagði, þó að ég vildi ekki taka endanlega afstöðu, fyrr en heildarmyndin á dæminu lægi fyrir. Og mér er það til efs, að það sé rétt, sem hv. 5. þm. Vestf. fullyrti hér áðan, að sú tímasetning, sem sett er á svæðið úti fyrir Vestfjörðum, sé sú lakasta, sem hugsast gat. Mér er tjáð, að þær till., sem uppi voru af hálfu Landssambands ísl. útvegsmanna um lokunartíma hólfsins úti fyrir Vestfjörðum, væru nóv. og des. Sé það rétt, að svo hafi verið, þá dreg ég í efa stórlega, að rétt sé sú fullyrðing hv. 5. þm. Vestf., að sú tímasetning, sem nú er á því svæði, sé sú lakasta, sem hægt var að fá. Sannleikurinn er sá, að ef við litum til fyrri ára, þá hefur það verið svo, að vísu fer það eftir tíðarfari, - að a. m. k. des., jan. og febr. eru lokaðir mánuðir fyrir breska togaraflotann á Vestfjarðamiðunum og jafnvel nóv. líka. Komi síðan sept. og okt. til viðbótar, þá má segja, að það sé tiltölulega mikil friðun á miðunum úti fyrir Vestfjörðum af Breta hálfu á sex mánaða tímabili. Með þessu fullyrði ég ekki neitt um það, að ekki hefði mátt finna hagstæðari dagsetningar á Vestfjarðahólfið en raun ber vitni. En mér sýnist eftir þeim tölum, sem ég hef fengið af talningu Landhelgisgæslunnar á Vestfjarðamiðum síðustu 3 árin einmitt á þessu fjögurra mánaða tímabili, að það sé ekki hægt að slá neinu ákveðnu eða föstu um, hvað af þessu væri tiltölulega verst eða hest. Mér finnst það hálfhlálegt, að nú skuli heyrast enn einu sinni hér í þingsölum tal um ágæti samningsins frá 1961, þegar þessir hv. þm., sem þannig tala, eru búnir að heyra dynja á sér allt annað álit en þeir nú halda fram á þeim samningi. Ég minnist þess a. m. k., og ég hygg að það geri fleiri, ef þeir rifja upp, að það voru ekkert síður sjálfstæðismenn, sem gagnrýndu harkalega samninginn frá 1961, og það fengu frambjóðendur Sjálfstfl. á Vestfjörðum vissulega að heyra á framboðsfundum í Vestfjarðakjördæmi sumarið 1971, og því eru þeir áreiðanlega ekki búnir að gleyma. Í mínum augum er samningurinn frá 1961, samanborið við þann, sem nú er talað um að gera, þó að ég sé ekki alls kostar ánægður með hann, eins og svart og hvítt. Hér er ekki um nein afsláttaratriði eða afsölu lands að ræða, og það er í raun og veru meginmunurinn. Skyldu þeir hv. þm. Sjálfstfl. á Vestfjörðum hafa haft það að leiðarljósi, þegar þeir tóku sína ákvörðun með samningnum 1961, að sú afstaða byggðist á vitund og vilja þeirra kjósenda þar? Ég hygg, að fæstir kjósendur þm. Sjálfstfl. á Vestf. hafi lýst yfir ágæti þess samnings, sem þeir greiddu atkv. með á þeim tíma. Og með tilliti til þess getur það einnig verið spurning nú, sem hv. 2. þm. Vestf. lýsti hér yfir áðan. Hann sagði, að sín afstaða byggðist á sínum vilja og vilja þeirra kjósenda, sem hann færi með umboð fyrir, þ. e. a. s. andstaða hans við það samkomulag, sem nú liggur fyrir. Ég skal ekkert um það segja, hver almennur vilji kjósenda á Vestfjörðum er í þessu máli. En hitt þykist ég vita, að ættu þeir að velja á milli þess samnings, sem gerður var 1961, og þess, sem nú er talað um að gera, þá væri yfirgnæfandi meiri hl. vestfirskra kjósenda og ekki siður kjósenda Sjálfstfl., sem veldu þann samning, sem nú er umtalaður. Ég hygg nefnilega, að þegar menn tala um viðhorf Vestfirðinga til þessa máls, verði þeir að hafa í huga það, sem verið hefur að gerast á Vestfjarðamiðum að undanförnu, og það er að mínu viti óeðlilegt ástand, sem þar hefur átt sér stað, og hefur ekki orðið til þess, að menn væru jákvæðir í afstöðunni til samninga við Breta. Og það er skiljanlegt. En ég er ekki viss um, að það sé yfirgnæfandi vilji Vestfirðinga, að ekki verði samið. Minn grunur er sá, að sú andúð, sem kann að heyrast gegn þessu samkomulagi við Breta, sé fyrst og fremst runnin frá því, sem verið hefur að gerast á Vestfjarðamiðum undanfarinn mánuð. Og það er mál, sem sérstaklega verður rætt hér síðar og ég ætla ekki að fara út í að ræða nú. Hv. 2. þm. Vestf, vitnaði til yfirlýsingar eða samþykktar, sem Alþýðusamband Vestfjarðar gerði á nýafstöðnu þingi sínu, og lét í það skína, að a. m. k. hann vildi ekki ganga gegn þeirri samþykkt, sem þar var gerð. Það hefði farið betur, að bæði þessi hv. þm. og hv. 5. þm. Vestf. hefðu tekið til greina þau kröftugu mótmæli, sem komu ekki bara frá Alþýðusambandi Vestfjarða, heldur fjöldanum öllum af samtökum sjómanna, sjómannafélaga og verkalýðsfélaga á Vestfjörðum, svo og útvegsmanna, gegn samningunum 1961. Þá var þetta ekki haft að leiðarljósi af þessum hv., þm., óskir þessa fólks. En það vill nú svo til, að í þeirri samþykkt, sem hér var vitnað til frá Alþýðusambandi Vestfjarða, er ekki kveðið fastar að orði en það, að varað er við samningunum, það er varað við þeim. Þeim var mótmælt kröftuglega 1961, og þá voru þau mótmæli ekki tekin til greina af þessum hv. þm. Það væri vissulega full ástæða til þess að gera fleiri aths. við það, sem fram hefur komið í ræðum manna í dag. Ég held þó, að hvað sem menn segja eða hvað sem menn greinir á um samkomulagið út af fyrir sig, þá verði menn, hvort sem þeim líkar betur eða verr, að gera það upp við sig, hvort með samkomulaginu eru líkur á því, að það verði tryggð frekari minnkandi sókn á tiltekin svæði heldur en ef við hyggjum við áframhaldandi óbreytt ástand. Hv. 3. landsk. þm. hóf ræðu sína á því hér s. l. fimmtudag að lýsa því yfir, að hann væri lítt undir það búinn að ræða þetta mikilsverða mál, vegna þess að hann hefði ekki kafað djúpt í það mál á þeim tíma, sem hann hefði haft til þeirra hluta. Mér sýnist nú, að á þeim tíma, sem liðinn er síðan, frá fimmtudegi, sé þessi hv. þm. kominn litið dýpra í sínu köfunarstarfi að því er þetta mál varðar. Ég heyrði ekki betur en í báðum þeim ræðum, sem hann flutti hér í kvöld, væru gegnumgangandi slagorð, - slagorð, sem ég tel, að ekki sæmi þm. á löggjafarsamkomu Íslendinga, ekki einu sinni, eins og ég sagði hér siðast, hv. 3. landsk. þm., og er þá mikið sagt. Það er því ekki ástæða til þess að fara út í að gera aths. eða svara því, sem hann var með í dag frekar en raunar var ástæða til þess s. l. fimmtudag, þó að það væri þá gert. En ég vil að síðustu minna menn á það, eins og raunar hefur verið rakið í umr. í dag og kvöld, hver ferill Sjálfstfl. í landhelgismálinu er. Sá ferill er hvorki fagur né mikill, hvað sem hv. 2. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Vestf. segja nú um það mál. Þeir voru ekki reiðubúnir til þess vestur á Ísafirði fyrir kosningarnar 1971, á fundum þar, að lýsa yfir einu eða neinu, sem þeir vildu standa að í sambandi við landhelgismálið að kosningum loknum. Þeir voru þá með sömu undansláttarstefnuna og þeir voru með, meðan þeir áttu aðild að ríkisstj. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að vestfirskir kjósendur ekki síður en kjósendur annarra landshluta á Íslandi, treysta kannske hvað síst Sjálfstfl. til þess að ráða farsællega fram úr landhelgismálinu, og ég er sammála vestfirskum kjósendum í því.



Herra forseti. Það er nú langt liðið nætur, svo að ég ætla að vera stuttorður. Ég vona, að hv. alþm. misvirði það ekki við mig. Það var engu öðru líkara en við værum komnir á framboðsfund í Vestfjarðakjördæmi undir ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hann sagði okkur, að hann væri nú búinn að komast að þeirri niðurstöðu, að hann ætlaði að fylgja samkomulaginu við Breta, sem hér er til umr. En hann hefur fengið mikinn taugaskjálfta af einhverjum ástæðum, um leið og hann komst að þessari niðurstöðu. Það sýndi öll ræða hans. Og hann sagði náttúrlega margar markleysur. Ég ætla ekki að hirða um það að fara að svara þeim. Í raun og veru kom svo til ekkert nýtt fram, sem ekki hefur verið þaulrætt hér í umr. í allan dag og í nótt fram að þessu. En það er næstum, að manni fallist hendur, þegar maður heyrir fullyrðingar eins og þær, sem þessi hv. þm. lét sér um munn fara, þegar hann sagði, að við hv. 2. þm. Vestf. gengjum svo langt jafnvel að halda því fram, að samningurinn 1961 hafi verið hagstæðari fyrir Vestfirðinga en samningurinn nú. Ég þarf ekki að segja það, hvers vegna slíkar fullyrðingar eru fjarstæða, það er svo augljóst mál. Og mig undrar líka fákunnátta þessa hv. þm. um atvinnuhætti og aðstæður á Vestfjörðum, þegar hann hneykslast á því, að ég hefði sagt, að tímabilið sept.–okt. væri lakasti lokunartíminn fyrir Vestfjarðahólfið. Ég sagði: sennilega lakasti. En ég hneykslast á því, þegar þessi hv. þm, telur þetta fjarstæðu. Það er eins og hann viti ekki neitt um fiskigöngur fyrir Vestfjörðum. Ég hirði ekki að svara marklausu dangli þessa hv. þm. í garð okkar hv. 2. þm. Vestf. Við stöndum jafnréttir fyrir því. En fyrst ég er staðinn hér upp, er kannske ekki úr vegi að segja nokkur orð í tilefni af hinni lubbalegu ræðu, sem hv. 3. þm. Vestf. hélt hér í kvöld. Og þó er kannske ekki gustuk að gera slíkt, eftir að hv. 2. þm. Vestf. hefur svo kirfilega lagt hann til. Þessi maður, hv. 3. þm. Vestf., hafði mörg orð um það hvílík óhæfa það væri, að utanrmn. hefði skilað tveim nál. og klofnað, eins og hann orðaði það, í þessu máli. Þetta hljómar einkennilega úr munni hvers sem er, en sérstaklega þegar þetta kemur úr munni hv. 3. þm. Vestf., sem allt klýfur, sem hann kemur nálægt. Þessi maður hefur verið formaður í þrem stjórnmálaflokkum og hefur klofið þá alla. Það er sama, hve einingin er lítil, hann skal hafa það af að kljúfa. Hann hneykslast nú á því, að utanrmn. hafi klofnað í þessu máli. Hvers konar tal er þetta? Auðvitað er þetta ekki svaravert. Við brosum allir að þessu. Það er líka hægt að brosa að mörgu fleiru, sem þessi hv. þm. sagði í ræðu sinni í kvöld, en ég ætla að hlífa honum við því. En það var margt furðulegt, sem hann sagði. Hann er eini alþm., sem er ánægður fullkomlega með samninginn, sem nú liggur fyrir. Allir aðrir ræðumenn hafa bent á galla eða sagt, að auðvitað hefðu þeir viljað, að samningurinn væri betri. Og það eru orð hæstv. forsrh. sjálfs. En hv. 3. þm. Vestf. er harðánægður og hann hafði þá smekkvísi til að bera að leggja sérstaka áherslu á þá skoðun sína, að hann teldi öryggi í því, að breskt skip verði kallað til, þegar varðskip stendur landhelgisbrjót að verki. Hann telur sérstakt öryggi í því, ef við deilum löggæsluvaldi okkar með öðrum þjóðum. Þetta minnir mig á hina ömurlegu staðreynd, þegar þessi hv. alþm. varð á sínum tíma frægur að endemum fyrir andóf sitt og baráttu gegn því, að við tækjum að fullu og öllu öll mál okkar í eigin hendur með lýðveldisstofnuninni á sínum tíma. Já, þessi hv. þm. er óútreiknanlegur. Og þó er hann kannske á vissan hátt alltaf samur við sig. Síðla kvölds 6. mars 1961 voru hér á hv. Alþ. umr, um þáltill um lausn fiskveiðideilunnar þá við Breta. Þá kom hann upp í þennan ræðustól til þess að halda ræðu. En menn vildu ekki hlusta á hann, töldu það ekki ómaksins vert, svo að þingbekkir voru hér auðir. Þá heimtaði hann af forseta Sþ., að mönnum yrði smalað hér í þinghúsinu til þess að hlýða á hann. Enginn vildi koma til þess að hlýða á hann. En hv. þm. sagði: Ég byrja ekki að tala, fyrr en einhverjir koma inn. - En engir vildu koma inn, svo að úr þessu varð mesti vandi. Þrisvar sinnum var þingfundi frestað til þess að reyna að koma vitinu fyrir þennan hv. þm. - Þrisvar sinnum, en það tókst ekki. Hann stóð eins og staður klár hér í þessum ræðustól og bifaðist ekki, fyrr en það varð að slíta umr. og fresta þeim til næsta dags. Þetta var framlag þessa hv. þm. þá til þjóðareiningar. En nú er þetta ekki svona. Nú gerir hv. þm. ekki kröfu til þess, að það sé hlustað á hann. Auðvitað gerir hann það ekki lengur vegna þess, að honum má líka vera orðið ljóst, að það tekur enginn mark á slíkum málflutningi sem hann viðhafði hér fyrr á þessum fundi.



Herra forseti. Það er eins og það séu álög á hv. 5. þm. Vestf., að hann stendur uppi eins og berskjaldaður, ef hann hefur ekki sinn elskulega vin, hv. 2. þm. Vestf., til þess að taka af sér fallið. Hygg ég, að þeir hv. þm., sem hér hlustuðu á hans mál áðan, séu reynslunni ríkari um það. Það er ósköp auðvelt að afgreiða menn með því að segja: Það tekur ekki að svara því. En það er í raun og veru of auðvelt að láta þennan hv. þm. sleppa með slíkt. Hans frammistaða á þingi þau fáu þing, sem hann hefur setið, er ekki slík, að ástæða sé til þess. En ég ætla ekki frekar að fara að skattyrðast við þennan þm. Það gefast væntanlega nóg tækifæri til þess, þótt síðar verði, og ég kvíði ekki þeim viðskiptum, hvað sem viðkemur þeirra skyldleika, hv. 5. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Vestf., því að þeir eru, að mér skilst, náskyldir. Og þá má kannske vera, að margt sé líkt með skyldum.