Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar 2. umr. þessa máls fór fram hafði tæplega gefist tími til að fjalla um málið í hv. fjh.- og viðskn. Þó var því lokið, en ekki hafði gefist tími til að vinna nál. fyrir minni hl. fjh.- og viðskn. er formaður n. mælti fyrir meirihlutaáliti. Því varð að ráði við upphaf 3. umr. að henni væri frestað og gerð yrði grein fyrir afstöðu minni hl. fjh.- og viðskn. við 3. umr. Minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. hefur gefið út nál. á þskj. 610. Þar kemur fram að þeir sem hann skipa, sem eru auk mín hv. 1. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Reykv., mæla gegn þessu frv., gegn þeim nýja skatti sem hér er verið að leggja á. Í rökstuðningi með þessum þungaskatti er látið í það skína að áður hafi verið búið að létta af bifreiðaeigendum útgjöldum með lækkun innflutningsgjalds. Sú upphæð var okkur tjáð að væri aðeins 7 millj. kr., en það sem gert er ráð fyrir að innheimta með þungaskattinum á þessu ári eru um 110 millj. eftir að gerð var á frv. breyting í hv. Ed. Það er ljóst að hér er enn einu sinni verið að höggva í þann knérunn að láta bifreiðaeigendur greiða. Það stafar einfaldlega af því, að af þeim tekjustofnum sem áður voru og eru enn hefur ríkissjóður - Á fundinum að halda þarna áfram?

Það er óskað eftir því að það séu ekki fleiri fundir inni í salnum. Ef menn þurfa að tala saman, þá eiga þeir að gera svo vel að fara út fyrir salinn.

Ég veit ekki nema þetta sé kærkomið tækifæri fyrir þá sem eru andvígir málinu til að tefja. Sá sem er í ræðustól hefur ekki látið það á sig fá þó að svolítið sé blásið utanhúss. Þeir tekjustofnar, sem fyrir hendi eru til vegaframkvæmda, hafa í síauknum mæli verið teknir í ríkissjóð og nú kemur fram nýtt frv. til að bæta þar um. 1974 var þungaskatti breytt, þeim þungaskatti sem hér er verið að leggja á aftur, og bensíngjald þá ætlað sem tekjustofn til vegaframkvæmda og út frá því sjónarmiði hugsað að þeir sem nota vegina væru látnir greiða fyrir þá, en mönnum væri heimilt að eiga sína bifreið, hversu þung sem hún er, þó þeir ekki notuðu vegina. Ég held að þá hafi allir verið um það sammála að hér væri skynsamlega að farið. Jafnframt, þar sem ekki var um bensínneyslu að ræða, var sett fram sú hugmynd, sem síðan varð að veruleika, að þeir sem ættu bifreiðir sem nota olíu greiddu af mæli, þannig að þar kæmi fram hversu mikið þeir notuðu vegina. Það lægi ljóst fyrir hversu margir km aksturinn væri hjá þeim og þar af leiðandi lægi að baki nákvæmlega sama sjónarmið og að baki bensíngjaldi. Það er svo auðvitað matsatriði, hversu hátt bensíngjaldið á að vera. Það er svo líka matsatriði, hversu hár sá skattur skal vera sem greiddur er samkv. ökumæli í þessu tilfelli. Það er þeirra að meta sem vinna að vegamálum á vegum ríkisstj. og Alþingis og þar verður að sjálfsögðu ævinlega matsatriði hvort meira eða minna á að vinna í vegamálum og hversu miklar tekjur skuli koma af bensíngjaldi og af mælum þeirra bifreiða sem nota olíu. Þetta frv. er svo enn eitt dæmið um það sem hefur verið að gerast í tíð núv. ríkisstj., hófst 1. sept. 1978, þegar ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar tók við, og sýnist ætla að verða síðasta verk núv. ríkisstj. á Alþingi, þ.e. aukin skattlagning. Það var á það bent strax 1978, það hefur verið á það bent margsinnis síðan, hvernig þær ríkisstjórnir sem setið hafa, ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar og núv. ríkisstj., hafa verið gersamlega úrræðalausar, hafa ekki haft nein önnur ráð til að koma fram þeirri stefnu sinni að auka ríkisumsvifin, ná meira fjármagni til hins opinbera, en auka skattlagningu og auka erlendar lántökur. Herra forseti. Ég hefði viljað spyrja hvort flm. frv., hæstv. fjmrh., hefði getað gefið sér tíma til að vera viðstaddur þessar umr.

Ég skal láta athuga það.

Sú skattlagning, sem hér er ætluð, er að mínum dómi mjög ósanngjörn og kemur óréttlátlega niður, sbr. það sem ég sagði áðan, fyrir nú utan það, að á þessu tímabili, sem ég hef hér vikið að, hafa þessir skattar hækkað ótrúlega mikið, svo mikið að ég ímynda mér að það sé ekki aðeins Íslandsmet þar um að ræða, heldur jafnframt heimsmet. Skattar af bensíni hafa hækkað á tímabilinu 1978–1983 um 438 millj. kr. á föstu verðlagi, þ.e. verðlagi þeirrar vegáætlunar sem Alþingi fjallar um nú. - Þessi skattahækkun er jafnvirði 42% af ráðstöfunarfjármagni samkv. vegáætluninni 1983. Og þessi hækkun hefur nær einvörðungu - ég undirstrika - hefur nær einvörðungu runnið í eyðsluhít ríkissjóðs, en ekki í vegagerð. Þungaskattur samkv. mælum hefur auk þess hækkað svo mjög að hann er nú 2,97 kr., og það eru nýkr., en var í des. 1978 15,60 gkr. Hækkunin nemur 1804% á sama tíma sem vísitala byggingarkostnaðar hefur hækkað úr 240 stigum í 1482 eða um 518%. Hækkunin á þungaskattinum er rúmlega þrisvar sinnum meiri en hækkunin á vísitölu byggingarkostnaðar. Það er því óskaplega mikil blekking þegar því er haldið fram af hæstv. fjmrh., sem enn er nú ekki kominn í salinn, að þessi skattur, sem miðast við þunga af bifreiðum, komi á móti einhverri skattalækkun sem bifreiðaeigendur hafa notið á undanförnum árum. Mér er ekki ljóst hvernig hugsunin er hjá hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh. þegar framlag ríkissjóðs í ár er ætlað 20 millj. kr., en á næsta ári 140 millj. Og þá verður ekki á annað horft en að þessir hæstv. ráðherrar sýnast ekki vera í stakk búnir nú til að gera mönnum grein fyrir því hverjar hugmyndir þeirra eru í sambandi við þá miklu tekjuaukningu sem hér er boðuð, þ.e. um 120 millj. kr. á næsta ári, en það er um það bil eða örlítið hærri tala en þessi skattur gefur í ár. Mér er ekki ljóst hvernig það er rökstutt að hér sé um að ræða skattlagningu á bifreiðar, ef menn hafa einhverja þá hugsun að forðast verðbólguaukningu, því að það liggur alveg ljóst fyrir að þeir aðilar sem hafa atvinnu af því að aka bifreiðum hljóta að fá, um leið og slíkur skattur er lagður á, um leið og rekstrarkostnaður bifreiða þeirra hækkar sem því nemur, að breyta þeirri gjaldskrá sem þeir vinna eftir. Það eru því borgararnir í landinu sem greiða þennan skatt. Það er ein og sama aðferðin sem hæstv. ríkisstj. hefur haft, enda skattbyrði á landsmenn í dag orðin slík að fjölmargir hópar eiga erfitt með að sjá heimilum sínum farborða. Aðeins skattahækkanir ríkisins á tímabilinu 1978–1983 nema um það bil 5.7% af þjóðarframleiðslu eða 2 370 millj. kr., sem jafngildir yfir 50 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu, og er þetta þó á því verðlagi sem fjárlagafrv. er á, þ.e. miðað við 30–32% verðbólgu, þ.e. þegar fjárlagafrv. var samþykkt í des. með reiknitölunni 42%. En við stöndum nú frammi fyrir að verðbólgan frá upphafi árs til loka verður ekki 30–32%. Samkv. þeim mælikvarða sem notaður er mun hún verða einhvers staðar á milli 70 og 80%, ef ekkert verður að gert, og því þessi byrði sýnu þyngri. Ef við tökum núv. ríkisstj. og hennar þátt í þessari miklu skattaaukningu er þar um að ræða 3.1% af þjóðarframleiðslunni, sem jafngildir 1 290 millj. kr. eða tæpum 30 þús. á hverja fimm manna fjölskyldu. Þessu til viðbótar eru svo hækkanir á sköttum til sveitarfélaganna, sem nema um það bil 3 600 kr. á hverja fimm manna fjölskyldu, og það er fyrir áhrif og ákvarðanatöku núv. hæstv. félmrh. Svavars Gestssonar. Það var hann sem heimilaði sveitarfélögunum þessa auknu skattlagningu, þannig að hún verður fyrst og fremst skrifuð á núv. hæstv. ríkisstj. og þann ráðh. sem fer með sveitarstjórnarmál þar. Ef nú þetta mál er skoðað ofan í kjölinn og menn gera sér grein fyrir því hvers vegna horfið var frá þungaskatti yfir til bensíngjalds og gjalds samkv. sérstökum mælum 1974, þá liggur alveg ljóst fyrir að bifreiðanotkun manna er ákaflega misjöfn. Ég held að það tali enginn um það í dag að það sé lúxus á Íslandi að eiga bitreið. Ég get ekki ímyndað mér að það sem áður var talið, þó ekki nema fyrir kannske 20–30 árum, sé lengur mat manna. Það sem gert er í sambandi við bifreiðar hittir hvern einstakling og hverja fjölskyldu og æðimisjöfn er notkun manna á bifreiðum. Við skulum t.d. skoða málið út frá því að margt aldrað fólk á sína bifreið, en notar hana ekki mikið. Það vill þó gjarnan leggja sitt fjármagn í slíkt tæki og geta notað það þegar því sýnist. Hér er verið að leggja þungan skatt á þetta fólk. Á öryrkja, sem ekki komast leiðar sinnar öðruvísi en akandi, er verið að leggja þungan skatt. Ég verð að segja það alveg eins og er, að ég átti ekki von á að þeir sem hafa talið sig fulltrúa þess fólks sem minna má sín í þjóðfélaginu stæðu að slíku frv. án þess að athuga hvaða afleiðingar það hefði eða að aðrir þeir sem hafa talið sig vera fulltrúa þeirra sem minna mega sín, þ.e. Alþfl.-mennirnir hér á þingi, skyldu taka undir þessa skattheimtu og mæta með henni, eins og gerðist í Ed., að vísu með örlítilli lækkun eftir því sem þungi bifreiðarinnar varð meiri. En þetta er auðvitað allt í samræmi við það sem hefur verið hjá þeim áður. Þeir hafa staðið að allri þeirri skattheimtu sem hefur verið allt frá því að þeir settust í ríkisstjórn í septembermánuði 1978. Þeir mönnuðu sig þó upp í það nú um daginn, þegar frv. um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði var hér til umr., að greiða atkv. á móti því, en þá fékk nú ríkisstj. góðan liðsmann. Það var, eins og orðað hefur verið, sjálfskipaður formaður Bandalags jafnaðarmanna, Vilmundur nokkur Gylfason, hv. þm., sem hljóp undir baggann með þeim, greiddi atkv. og skatturinn verður lagður á einu sinni enn. Það er nákvæmlega sama hvort þeir eru í flokki sem heitir Alþfl. eða Bandalag jafnaðarmanna. Þannig standa þeir að þessum hlutum. Um leið og þeir eru að greiða atkv. gegn skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði mæla þeir með því að leggja á þungaskatt á bifreiðar. Ég fæ ekki skilið samhengi í þessu. Ég fæ ekki heldur skilið þegar þessir aðilar, eins og ég gat um hér áðan, eru með skattheimtu eins og þessa, eins óréttlát og hún er.  (Grípið fram í: Er ekki þm. einn af þeim sem vill leggja veg á stundinni malbikaðan til Akureyrar?)  Þm. er einn af þeim sem gjarnan vilja leggja vegi eins og mögulegt er. Hann er líka einn af þeim sem felldu niður þungaskattinn 1974 taldi hitt skynsamlegra og eðlilegra, og hefur verið í hópi þeirra sem hafa talið að þeir sem notuðu vegina ættu að greiða, en ekki hinir, sem nota ekki vegina. Þannig kæmi skatturinn réttlátast niður. Og ég er alveg sannfærður um að formaður Verkamannasambandsins er þm. Guðmundi J. Guðmundssyni sammála í þessum efnum. Væntanlega breytir hann um skoðun í þessu máli, því að ekki er hægt að álasa neinum manni þó að hann í upphafi skoði ekki málið ofan í kjölinn. Ég er svo sannfærður um að ef hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, 7. þm. Reykv., skoðar þennan skatt ofan í kjölinn og þau sjónarmið sem liggja að baki breytingunni 1974 verður hann þeirri breytingu sem þá var gerð og þeim sjónarmiðum sammála. Og þá segi ég: Þá eiga menn að breyta um skoðun. Það veit ég að hann tekur til greina. Svo oft hefur hann breytt um skoðun í málum þegar hann hefur séð að betur mátti fara.

Og látið skynsemina ráða.

Já, látið skynsemina ráða. Það er öllum mönnum til hróss. Í sambandi við þetta fluttum við þrír, minni hl. fjh.og viðskn., auk mín hv. þm. Matthías Bjarnason og Albert Guðmundsson, till. við 1. gr. frv. um að aftan við hana bætist nýr málsl. er orðist svo: „Undanþegin gjaldinu eru ökutæki sem skráð eru í eigu manna, sem náð hafa 67 ára aldri frá upphafi gjaldárs, og manna, sem njóta örorkulífeyris samkv. lögum um almannatryggingar.“ Þegar þessi till. sá dagsins ljós vaknaði allt liðið, þá vöknuðu allir þeir málsvarar sem höfðu verið hér á þingi fyrir þá sem aldraðir eru og öryrkjar, og þá voru fluttar tillögur. En enn kom að því: gamla fólkið átti ekki að njóta. Till. var þrengd. Aðeins skyldu njóta undanþágu örorkuþegar þeir sem nytu ellilífeyris og í hinu tilfellinu aðeins þeir sem hefðu fengið niðurfelld þau gjöld sem eru nú lögð á bifreiðar. Það hafa komið fram tillögur um að þessir aðilar skuli ekki greiða þennan skatt. En mér er alveg óskiljanlegt í hverju það liggur að þeir aðilar sem slíkar tillögur flytja standa ekki heldur hér uppi í ræðustól og lýsa sig samþykka þeirri till. sem við minnihlutamenn í fjh.- og viðskn. höfum flutt.  Ég hefði haldið að í staðinn fyrir vinnubrögð eins og hér eru viðhöfð hefðu samgrh. og fjmrh. átt að leggja fram einhverjar hugmyndir um að draga úr ríkisútgjöldunum til þess að spara fé til vegagerðar. Það hefði verið skemmtilegra fyrir þá að ganga til kosningabaráttu með eitthvað slíkt heldur en að leggja á þungaskatt, bæta einum pinklinum við, sem þeir vita að sjálfsögðu að lendir á fólkinu. En þetta er, eins og ég sagði áðan, allt á sömu bókina lært. Vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar hóf störf sín með því að leggja á skatta, með því að auka erlendar lántökur til að geta tekið meira fjármagn í ríkishítina og það vera seinustu spor þessarar stjórnar á þingi. Það er ný skattlagning, það er aukning erlendrar lántöku, allt til þess að auka á ríkisútgjöldin, til þess að ríkishítin verði meiri og stærri. Þá skiptir engu máli að hér er enn verið að þyngja byrðar fólksins og gera erfiðara fyrir það að standast þá óðaverðbólgu sem geisar í þessu landi og stefnir upp í nærri 100% áður en þessu ári er lokið. Ég ítreka, herra forseti, að minni hl. fjh.- og viðskn. er andvígur þessu frv. Hann flytur till. til þess að forða öldruðum og öryrkjum frá þessum rangláta skatti, en hann vonast til þess að þm. hafi nú áttað sig á því hvað hér er á ferðinni og þeir muni ekki veita frv. brautargengi.



Herra forseti. Ræða síðasta ræðumanns er dæmigerð ræða um það, hvernig menn eru að höfða til tilfinninga manna, ræða um öryrkja og gamalt fólk. Þetta er ræða sem á vondu máli er kölluð „vemmileg“ ræða. Ég vil minna menn á að sá maður sem talaði síðast var fjmrh. um nokkurra ára skeið og hann lagði á þjóðina æðiríflega skatta í sinni fjármálaráðherratíð, en hann er líklega búinn að gleyma því. Ég vil segja það, að á sama tíma og menn standa hér upp, eins og hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, og krefjast þess að það verði felldir niður skattar til vegagerðar á Ístandi á að koma með till. um tekjustofn á móti og segja okkur hvernig við getum haldið uppi vegagerð og viðhaldi vega í þessu landi án þess að fá til þess fjármagn. Annað er auðvitað fullkomið ábyrgðarleysi. Þessi afstaða Sjálfstfl. í þessu máli núna rétt fyrir kosningar stafar ekki af ábyrgð. Hún stafar einfaldlega af því, að Sjálfstfl. telur þetta gott kosningamál. Þetta tel ég mjög ómerkilega afstöðu. Hún er ekki byggð á ígrundun eða athuguðu máli. En ég vil segja það sem mína skoðun, að ég hef frá upphafi, frá því að hugmyndin um þennan skatt kom fram, haft um réttmæti hans mjög verulegar efasemdir. Ég hef talið að hann kæmi óréttlátlega niður á hópa manna og ég mun gera nánari grein fyrir því. Ég held að þetta mál hafi hvergi nærri nóg verið skoðað, ég held að það hafi verið kastað til þess höndunum og ég tel að þeir menn sem unnu þetta frv. hafi ekki gætt þess hvernig þessi skattur kemur t.d. niður á atvinnurekstri í landinu og hafi ekki gætt þess hvernig hann mun valda verðhækkunum og hvernig hann mun beinlínis verða verðbólguhvetjandi. Ég vil minna á að þessi skattur kemur illa við stór atvinnufyrirtæki í landinu. Hann kemur illa við fyrirtæki. Við skulum bara taka kaupfélög, við skulum taka mjólkurbú, við skulum taka steypustöðvar, við skulum taka flutningafyrirtæki, sérleyfishafa hópferða, hópferðamenn og aðra slíka, við getum nefnt strætisvagna og fleira af því tagi. 

Styður hv. þm. frv.?

Ég kem að því síðar, hv. varaformaður sjálfstæðisflokksins. Ég vil segja það, að skattar af þessu tagi, sem lagðir hafa verið á á undanförnum árum, hafa ekki skilað sér nema að óverulegu leyti til vegagerðar í landinu. Það er svo, og ég get tekið undir það með hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen, að þessir skattar, sem hafa verið lagðir á bifreiðaeigendur í landinu á undanförnum árum, hafa meira eða minna farið í ríkishítina, en þeir gerðu það líka í fjármálaráðherratíð hans alveg örugglega. Þó hann veifi hendi og biðjist undan þessari ákæru var það svo. Það hefur verið á undanförnum árum reynt að leita leiða látlaust til þess að afla fjármagns til vegagerðar í landinu. Ég vildi óska þess að hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefði setið með mér á laugardagskvöldið í bifreið á leið frá Húsavík til Akureyrar. Þá hefði hann séð ástand vega á Íslandi. Og ég er alveg sannfærður um að á leiðarenda hefði þm. sagt: Hér verður að verða breyting á. Hér verður að lagfæra. Hér verður að koma bundið slitlag. Þá hefði ég kannske spurt hann um leið: En hvar eigum við að taka peningana í þetta? Hvar eigum við að fá þá? Eigum við að prenta þá í Seðlabankanum eða eigum við að taka erlend lán fyrir þessu? Hvernig eigum við að fara að þessu?  Hans till. og sjálfstæðismanna í þessu máli um það hvernig afla ber þessa fjármagns, sem þeir eru að leggja til að verði ekki náð í, hafa ekki komið fram. Hér er um að ræða 100 millj. kr. og ef þetta fjármagn fæst ekki til vegáætlunar á þessu ári vil ég að þm. geri grein fyrir því, bæði í mínu kjördæmi og öðrum kjördæmum á landinu sínu, hvernig á að vinna að þeim verkefnum sem nauðsynlegt er að vinna. Það er ekki nóg að segja að við verðum að fella niður skatta. Við verðum að halda uppi í þessu þjóðfélagi ákveðinni þjónustu, fram hjá því verður ekki komist, hvort sem það heitir vegagerð, heilbrigðisþjónusta eða annað. Allt skraf um að fella niður skatta án þess að koma með till. á móti um hvernig aflað skal fjármagns í þessar framkvæmdir, í þessi verkefni, er fullkomlega óábyrgt hjal. Hins vegar geta menn haft efasemdir og gagnrýnt einstakar skattaleiðir. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að það verður engin krónutöluraunhækkun á milli ára í vegagerð á Íslandi ef miðað er við vegáætlun í ár og í fyrra. Það verður sem sagt samdráttur í vegáætlun. Ef við fáum ekki þá peninga, sem hér um ræðir, með einhverjum hætti verður samdrátturinn ennþá meiri. Og þá, þegar líður fram á næsta kjörtímabil hjá hv. þm. og öðrum þm., verða þeir að svara fyrir það, hvers vegna ástand vega er eins slæmt og það er.

Þetta er nú hundalógík.

Ég veit ekki hvort hundalógík hv. skrifara er betri eða verri en mín, en mörg hundalógíkin hefur komið frá honum úr þessum ræðustól. Ég vil líka segja það sem mína skoðun, að ef þm. hefðu ekki beitt sér fyrir umtalsverðum breytingum á þessu frv. frá því sem það var í upphafi, þegar krónugjaldið pr. kg átti að ganga alveg frá minnstu bílum og upp í þá stærstu óbreytt, liti þetta mál öðruvísi út. Þá yrðu 20 tonna steypubílar að borga 20 þús. kr. Í meðförum þingnefnda hefur þó sú upphæð lækkað niður í 7600 kr. sem hámark á þessum skatti. Ég vil benda á að það er búið að lækka gjaldið samkvæmt till. fjh.- og viðskn. á bíla á milli 2000 og 5000 kg úr 1 kr. í 70 aura og frá 5000 kg og upp úr í 50 aura pr. kg, og það er talsverður munur á þessu og frv. eins og það var upphaflega. Ég vil líka benda á að inni í brtt. fjh.- og viðskn. eru áætlanir og ákvarðanir um lækkun á tollum á hjólbörðum, sem lækka þennan skatt á að giska um rösklega 7 millj. kr. Ég vil líka benda á að það eru eigendur einkabílanna sem borga yfir 90% af þessum skatti. Ég vil að menn hafi það hugfast. Ég sagði áðan að ég hefði haft af því mikinn ama á undanförnum árum að það sem hefur verið kallað „markaðir tekjustofnar til vegagerðar í landinu“ hefur hvergi nærri runnið til vegagerðar. Ég vil líka minna á þá mótsögn sem hefur komið fram í máli hæstv. fjmrh. Hann hefur talað um að hann hafi í sinni ráðherratíð lækkað innflutningsgjöld á litlum bílum. Ég flutti fyrir þremur árum till. um þetta og líklega tók ráðh. hana upp nær óbreytta. Þessi lækkun varð til mikilla hagsbóta fyrir bifreiðaeigendur og eigendur einkabíla hér á landi. En mér skilst hins vegar að þessi breyting sé einhverra hluta vegna að hverfa og að þessi lækkun sé hvergi nærri í sama gildi og upphaflega. Væri nú gott að fá skýringar hæstv. fjmrh. á þessu. Ég sagði frá því, að ég hefði haft umtalsverðar áhyggjur af þessu gjaldi þegar það kom til umr. í þingflokki Alþfl. og satt best að segja var ég á móti því. Hins vegar beygi ég mig undir þau rök að við verðum að afla fjármagns til vegagerðar hér á landi. Annað er hreinn loddaraskapur, ef menn halda því fram að við getum haldið uppi því vegakerfi að við getum endurnýjað og endurbætt án þess að ná í fjármagn til endurbótanna. Og það ættu þeir menn að þekkja sem aka um í dreifbýli þessa lands og þar eru engar hraðbrautir. Það eru engar sæluferðir sem menn fara um þá vegi, allra síst að vetrarlagi, og kannske eiga þm .a.m.k. dreifbýliskjördæmanna eftir að komast að því í kosningabaráttunni í apríl, þegar aurmyndun verður og frost fer að fara úr vegum, hvernig er að fara um þá. Við erum á stigi þróunarlanda í vegagerð. Ég vona að menn geri sér grein fyrir því. Það eru örfáir malbikaðir kaflar utan stór-Reykjavíkursvæðisins. Það þarf gífurlegt fjármagn til vegagerðar. Auðvitað hefði átt að leysa þetta mál með áætlunargerð og með því að afla fjármagns eftir öðrum leiðum og gera „massíft“ átak í vegagerð. Auðvitað eru þær óþolandi þessar sífelldu skattaálögur, í hvaða formi sem þær eru, en einhver verður þó að borga þetta. Hér var um eina aðferð að ræða. Hún hefur verið til umræðu hér á þingi, hún hefur verið til umr. úti í þjóðfélaginu og þeir menn, þeir hópar, hagsmunaaðilar, sem verða fyrir þessum skatti og verða að greiða hvað hæstar upphæðir, mótmæla honum. Ég skil þeirra afstöðu mætavel, en það kemur að því fyrr eða síðar í þeim efnahagshrunadansi sem hér er dansaður nú þessa dagana, að einhvers staðar verður að taka þessa peninga og á endanum seilist ríkisvaldið ævinlega og ávallt í vasa skattborgarans. Það er raunverulega eina leiðin sem ríkisvaldið hefur um að velja. Við búum ekki til peninga til þess að framkvæma fyrir án þess að þeir peningar verði til sem verðmæti í þjóðfélaginu fyrir vinnu manna og þaðan koma peningarnir til alls, hvernig sem á það er litið. Herra forseti. Ég hef hér flutt brtt. ásamt hv. þm. Jóni Baldvin Hannibalssyni. Við viljum með henni gera tilraun til að koma í veg fyrir að þessi skattur verði einn af þeim sköttum sem lagðir eru á, eins og stundum er sagt, til bráðabirgða, en verða eilífir. Við viljum að þessi lög gildi aðeins í eitt ár. Við viljum að þetta ár verði notað til að aðgæta hvernig þessi skattur kemur niður á einstökum hópum í þjóðfélaginu, á eigendum einkabifreiða, á eigendum atvinnutækja, manna sem hafa lífsframfæri sitt af því að aka bílum, hvernig þetta kemur niður á atvinnurekstrinum, hvernig þetta fer út í verðlagið, hver verðbólguáhrifin verða af þessum skatti. Þetta er tilraun af minni hálfu til að koma í veg fyrir að þetta verði eilífur skattur. Ég skora þess vegna á hv. þm. að þeir greiði þessari till. atkv. Það er þó verið að setja undir þann leka að menn líti á þennan skatt sem eilífan skatt. Þá gefst tækifæri til að endurskoða á tímabilinu réttmæti þessa skatts, hvort hann kemur fram sem skattur í anda þess jafnaðar sem við þurfum ævinlega að hafa á bak við eyrað. Ég get lýst því yfir að ég er sammála mörgum þeim brtt. sem hér hafa komið fram og auðvitað treysti ég því t.d. að hv. sjálfstæðismenn greiði þessari till. minni atkv. Þeir hafa talað svo fjálglega gegn þessum skatti. Ég veit að skattur af þessu tagi kemur illa við fólk. Það gera yfirleitt allir skattar. Við viljum helst öll vera skattlaus, en það bara gengur ekki í nútímasamfélagi sem vill halda uppi þeirri velferð og þeim „status“ sem við erum að rembast við að halda uppi með misjöfnum árangri í þjóðfélagi okkar. Því miður get ég ekki glatt áhugamenn um niðurfellingu þessa skatts með því að ég ætli að taka þá ábyrgðarlausu afstöðu að vera á móti honum án þess að ég geti komið fram með till. um annan tekjustofn á móti. Ég ætla ekki að gera því fólki það, sem þarf að nota vegi þessa lands, að skera niður í einu vetfangi 100 millj. kr. til vegaframkvæmda á þessu ári, sem gert er ráð fyrir í vegáætlun, sem á að byrja að starfa eftir í vor. Það kemur ekki til greina. Ef hv. þm. Matthías Á. Mathiesen og hans félagar í Sjálfstæðisflokknum eru tilbúnir að fella þennan skatt og koma með till. á móti sem jafngildir honum í krónutölu skal ég styðja þá tillögu. En á meðan þeir ekki gera það og nota þennan skatt sem kosningamál, þ.e. að fella hann niður, er ég ekki með þeim. Þá skil ég þá ekki. Það gefur byr undir báða vængi þeirri skoðun, sem ég nefndi hér áðan, að auðvitað væri þeirra afstaða tekin með tilliti til þess að það eru fimm vikur til kosninga og þeir geti slegið sér upp á því meðal ákveðins hóps í þjóðfélaginu að þeir hafi nú verið góðu mennirnir, góðu drengirnir, verið á móti skattinum. En ég efast um að t.d. þeirra flokksbræður í mínu kjördæmi, sem heimta nýja vegi, heimta betrumbætur á vegum, sem eru aldeilis fyrir neðan allar hellur, þakki þeim fyrir þessa afstöðu. Ég er ekki sannfærður um að það fólk sem verður að ferðast um víðfeðm kjördæmi, víðfeðma landshluta, þakki þeim fyrir að skera niður um 100 millj. kr. Ég endurtek: Komið með tillögu á móti, sem ekki er af þessum toga, tillögu sem þið getið sýnt fram á að er ekki þess eðlis að sé verið að skattleggja einstaklinga í þjóðfélaginu beint. Þá skal ég vera með ykkur. Það er alveg klárt. En á meðan þið talið eins og þið talið og segið einfaldlega að þennan skatt beri að leggja niður, án þess að koma með nokkra fjáröflun á móti þegar verið er að undirbúa vegáætlun, eruð þið bara í kosningaleikjum. Og það er ykkar mál.



Herra forseti. Um málflutning hv. 1. þm. Reykn. vil ég segja það, að það þýðir lítið að samþykkja langtímaáætlun í vegagerð, en neita svo að samþykkja tekjur til að standa undir þeim framkvæmdum sem áætlunin gerir ráð fyrir. Ég hef, ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, leyft mér að flytja brtt. við dagskrármálið á þskj. 632. Brtt. gengur út á það, að þeir einir verði undanþegnir veggjaldinu sem njóta elli- og örorkulífeyris með tekjutryggingu samkv. lögum um almannatryggingar. Með þessu er tryggt að þeim allra tekjulægstu verði hlíft við gjaldinu, öðrum ekki. Annars vegar er það haft í huga að þeim allra tekjulægstu verði hlíft við auknum álögum og hins vegar að lækkun tekna af gjaldinu verði sem allra minnst.



Herra forseti. Ég vil byrja á að segja við hv. 6. þm. Norðurl. e., sem talaði áðan hátt og mikið og ásakar okkur sjálfstæðismenn fyrir það að vera í einhverjum kosningaleik þegar við lýsum því yfir að við séum andvígir þessum skatti, að afstaða Alþfl. til þessa máls kemur að sjálfsögðu engum á óvart. Alþfl. hefur verið fyrstur til að rétta upp hendi með öllum nýjum sköttum sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt til að settir verði á og Alþfl. í vinstri stjórninni, sem mynduð var 1978 og er raunar forveri þessarar stjórnar, átti reyndar frumkvæðið að mörgum þeim skattahækkunum sem síðan hafa haldist í gildi og hafa gert að verkum að skattbyrði á landsmönnum hefur aukist ár frá ári. Það eru ákaflega auðveld rök að koma hér og segja að ekki sé hægt að vera á móti nýjum sköttum nema menn beri fram einhverjar till. á móti. Allir nýir skattar eru rökstuddir með þessum hætti. Ég vil hins vegar benda á að það eru ekki nema sennilega um 10 dagar síðan hæstv. fjmrh. kom í Ríkisútvarpið og lýsti því yfir að það væri enginn vandi að taka á ríkissjóð ný stórfelld útgjöld. Þá var verið að ræða um að almennar tryggingar tækju á sig 20% tannlæknakostnaðar, sem sumir hafa talið að þýddi ekki minna en 100 millj. á ári. Þá kom hæstv. fjmrh. í Ríkisútvarpið og sagði að það væri enginn vandi að standa undir þessum gjöldum vegna tekjuafgangs ríkissjóðs. Hér er um að ræða svipaða upphæð og verið er að tala um í sambandi við þennan nýja skatt. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu. Með því geta menn séð hve haldlítill er málflutningur Alþfl.manna í þessu máli. Ég vil í annan stað mæla hér fyrir brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Albert Guðmundssyni, en hún snertir gjalddaga á þessu gjaldi. Það hafa að vísu orðið breytingar á þessu frv. á þá leið að í stað þess að gjalddagi átti að verða 1. apríl og eindagi 1. maí hefur sú nefnd sem með þetta mál hafði að gera gert þær breytingar að gjalddagi færist til 1. júní. Hér er um að ræða nýtt gjald og ég flyt þessa brtt. vegna þess að mér sýnist að vonlaust sé að koma í veg fyrir að þessi skattur verði á lagður. Það er greinilega mikill meiri hluti fyrir honum hér í þessari hv. deild, þar sem stjórnarliðar og Alþfl. hafa sameinast í þessu máli. En sú brtt. sem við flytjum gerir það að verkum að innheimta skattsins verði nokkuð milduð frá því sem ráðgert er. Okkar till. birtist á þskj. 599 og er á þá leið, að á árinu 1983 megi skipta greiðslu gjaldsins í tvo jafna hluta á tveimur gjalddögum, þ.e. 1. júní og 1. sept., og að eindagar hvors hluta gjaldsins séu einum mánuði eftir gjalddaga. Ég held að það sé alveg ljóst að þegar verið er að leggja á nýja skatta, eins og hér um ræðir, skatta sem menn hafa ekki gert ráð fyrir í sínum útgjaldaáætlunum, ekki gert ráð fyrir þessum sköttum í sínum rekstri, sé eðlilegt að milda nokkuð þessa innheimtu, og okkar till. miðar að því að það sé gert með því að skipta greiðslu gjaldsins í tvo jafna hluta. Ég vil þá örlítið víkja nokkuð að fjármátum almennt, skattlagningu og tekjuöflun í sambandi við vegagerð hér á undanförnum árum. Samhliða þessum skatti er verið að fjalla um till. til þál. um vegáætlun, sem á eftir að koma til endanlegrar afgreiðslu í Sþ. Það er því nauðsynlegt að líta á þessi mál nokkuð í samhengi. Ef við aðeins áttum okkur á nokkrum höfuðatriðum í skattlagningu á bifreiðar og rekstur þeirra og vegamála á valdatíma þeirra flokka sem flestu hafa ráðið í þessum efnum síðan 1978, þ.e. Alþb. og Framsfl., eru megindrættirnir í þeirri stefnu eins og hér segir: Í fyrsta lagi hafa skattar á bensín hækkað milli áranna 1978 og 1983 á föstu verðlagi um 438 millj. kr. eða um 54%. Hér er að sjálfsögðu um að ræða mjög mikla hækkun, en hækkun.sem þó er í fullkomnu samræmi við aðrar þær skattahækkanir sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Í öðru lagi: Þó að hér sé um mikla skattahækkun að ræða hefur hún ekki verið notuð til vegamála nema að sáralitlu leyti. Þessi skattahækkun hefur nánast öll farið til að auka eyðsluútgjöld ríkissjóðs. Það er sáralítill hluti þessara skatta sem hefur farið í að bæta vegakerfið í landinu, eins og þó er núna fyrirhugað með skattinum sem hér liggur fyrir till. um. Í þriðja lagi er rétt að átta sig á að þessi skattahækkun um 438 millj. kr. jafngildir tvöföldun á nýbyggingarfé vega samkvæmt vegáætlun í ár og hefði nægt ríflega til að framkvæma þá stefnu sem við sjálfstæðismenn höfum borið hér fram í formi þáltill. í vegamálum og ég skal aðeins koma nánar að á eftir. Í fjórða lagi hafa lántökur til vegamála verið tvöfaldaðar frá árinu 1978. Þegar skattar á bensín hafa verið hækkaðir um 54% og allt það fé notað sem eyðslufé ríkissjóðs, en ekki verið lagt til vegamála, hafa lántökur verið tvöfaldaðar frá árinu 1978. Hér er gripið til þess sama ráðs í þessum málaflokki eins og hæstv. ríkisstj. gerir í hverjum málaflokknum á fætur öðrum að velta byrðunum yfir til framtíðarinnar. Það eru skattgreiðendur framtíðarinnar sem eiga að greiða reikninginn vegna þeirra vegaframkvæmda sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Í fimmta lagi, og það er athyglisvert að átta sig á því, hafa heildarframlög til vegamála sáralítið aukist á árunum 1979–1983 þrátt fyrir þessar skattahækkanir og þrátt fyrir auknar lántökur. Í sjötta lagi er rétt að benda á að á fyrsta framkvæmdaári langtímaáætlunar í vegamálum, en þessi áætlun var samhljóða samþykkt hér á Alþingi og var fyrirmæli Alþingis til hæstv. ríkisstj., er hún vanefnd og það verður frekar samdráttur í nýframkvæmdum en hitt, miðað við eðlilegar og raunsæjar verðlagsforsendur. Vegáætlanir undanfarinna ára hafa verið stórkostlega skornar niður. Nýframkvæmdir t.d. í vegáætlun 1983 eru skornar niður um 10–12% samkvæmt því sem Alþingi samþykkti. Það er talið að vegaframkvæmdir séu með arðsömustu framkvæmdum sem við getum lagt í. Samkv. þeim arðsemisútreikningum sem notaðir eru af vegamálastjórn er talið að um 700 km af vegakerfinu gefi yfir 20% í arð, þar af 400 km yfir 30%. Það er rétt að gefa þessari staðreynd gaum í ljósi þeirrar staðreyndar að stöðugt er dregið úr framkvæmdum í þessum veigamikla málaflokki. Þetta eru nokkur grundvallaratriði, nokkur meginatriði í stefnu þessarar hæstv. ríkisstj. í vegamálum og í skattlagningu vegna vegamála. En við skulum aðeins hugleiða nú, hver hefur verið þróun í skattheimtu á bifreiðar og rekstur þeirra og lántöku til vegagerðar á valdatíma þessara flokka frá árunum 1978, þ.e. Framsfl. og Alþb., sem hafa borið höfuðábyrgð á þessum málaflokkum. Við skulum skoða það betur. Í fyrsta lagi skulum við átta okkur á að það er látið að því liggja að í staðinn fyrir þennan skatt eða á móti þessum aukna skatti eigi að koma lækkun á aðflutningsgjöldum.

Gæti hv. ræðumaður hugsað sér að gera hlé á ræðu sinni? Ég þarf að setja nýjan fund með nýju máli.

Já, það er sjálfsagt, herra forseti.