Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 90 hef ég leyft mér að bera eftirfarandi fsp. fram til hæstv. dómsmrh. og hún er, með leyfi forseta, svohljóðandi: „Hvað liður störfum starfshóps um endurskoðun á reglugerð um ökukennslu og próf ökumanna sem skipaður var haustið 1979?“ Herra forseti. Sú er forsenda þessarar fsp., að árum saman höfðu ökukennarar eða félag þeirra haft af því áhyggjur að reglugerð sú sem hér um ræðir stæðist engan veginn kröfur sem til slíkrar menntunar og til slíkra starfa þyrfti að gera í nútímalegu þjóðfélagi. Fyrir vikið var haustið 1979 vegna beiðni þessara manna, sem þótti vera bæði sanngjörn og eðlileg þegar upp var borin, skipaður sá starfshópur sem um ræðir í nefndri fsp. Starfshópurinn hefur starfað að málinu og a.m.k. að einhverju leyti hafa frá honum komið tillögur, en að öðru leyti hefur þetta mál lítið eða ekkert hreyfst, og vísa ég þar m.a. til skilmerkilegrar greinar eftir formann Ökukennarafélagsins, sem birtist í Morgunblaðinu fyrir fáum dögum. Það er af þessum ástæðum og alveg án annarra aths. sem hæstv. dómsmrh. er um það spurður, hvað líði störfum þessa starfshóps um endurskoðun á reglugerð um ökukennslu og próf ökumanna, og vænti ég svara hæstv. ráðh. við spurningunni.



Herra forseti. Spurt er: „Hvað liður störfum starfshóps um endurskoðun á reglugerð um ökukennslu og próf ökumanna sem skipaður var haustið 1979?“ Svar: Í nóv. 1979 var komið á starfshópi til að vinna að endurskoðun reglugerðar um ökukennslu, próf ökumanna o.fl. Áttu sæti í starfshópnum skrifstofustjóri í dómsmrn., forstöðumaður Bifreiðaeftirlitsins og fulltrúi tilnefndur af Ökukennarafélagi Íslands. Starfshópur þessi kom saman nokkrum sinnum í upphafi árs 1980, fór yfir gildandi reglugerð um þetta efni og tillögur um breytingar er fyrir lágu frá Bifreiðaeftirliti og Ökukennarafélagi. Störf starfshópsins lögðust síðan niður, en á þessu ári hefur starfshópurinn yfirfarið drög að breytingum á reglugerðinni, sem m.a. fela í sér breytingar á hinu almenna ökuprófi. Er við það miðað að þessar breytingar geti tekið gildi snemma á næsta ári, en um það leyti er væntanleg ný kennslubók, sem ættuð er þeim sem ganga undir ökupróf. Stendur Ökukennarafélagið að útgáfu þessari, en slík kennslubók hefur verið ófáanleg í nokkur ár. Rétt er að taka fram, að uppi hafa verið tillögur um ýmis atriði í sambandi við ökukennslu og próf sem varða umferðarlögin eða krefjast endurskoðunar þeirra. Þau atriði munu verða tekin til meðferðar af umferðarlaganefnd, sem vinnur undir forustu lögreglustjórans í Reykjavík að heildarendurskoðun umferðarlaga og reglugerðar samkv. þeim. Er þess vænst að tillögur nefndarinnar liggi fyrir á næsta ári.



Herra forseti. Ég vil í framhaldi af svörum hæstv. dómsmrh. undirstrika mikilvægi þess, að til þeirra reglna sem gilda um bæði menntun ökukennara og um starf þeirra og kennslu og þá þjónustu sem þeir inna af hendi séu að öllu leyti gerðar nútímalegar kröfur því að það þarf ekki að undirstrika hversu mikilvæg sú starfsemi sem þar fer fram er af ýmsum ástæðum sem blasa við og ég hirði ekki um að vera að nefna frekar. En einu hjó ég eftir í svari hæstv. dómsmrh., sem ég a.m.k. vona að sé heldur óvenjulegt, og það er það, að hann sagði að í upphafi árs 1980 hefðu störf nefnds starfshóps lagst niður. Mér er það alveg óskiljanlegt. Þessi starfshópur er skipaður í nóv. 1979 af augljósum ástæðum, af augljósri þörf og fyrir beiðni þeirra manna sem gerst þekkja til. En ráðh. segir, sem tók við embætti í febr. 1980, að störf hópsins hafi lagst niður. Ég vil undirstrika það, að forustu fyrir hópnum hafði starfsmaður í nefndu rn., en segir nú - að þremur árum liðnum - að það sé aftur að lifna yfir hópnum. Ég vona að hv. alþm. skilji að þessi er m.a. ástæðan fyrir því að spurningin er borin fram, því að minnsta kosti sumir þeirra sem í hópnum voru, voru nokkuð uggandi um hvernig starfi hans fram yndi. Og ég vildi satt að segja, bæði af almennum ástæðum og þeirri sérstöku ástæðu sem hér er spurt um, spyrja dómsmrh. aftur og biðja um skýr svör: Af hverju lágu störf niðri um tveggja til þriggja ára skeið frá því snemma á árinu 1980? Af hverju sofnaði þessi hópur - þó svo ég þakki fyrir að á síðustu mánuðum hafi verið að lifna yfir honum á nýjan leik? Ég vek athygli á um hversu mikilvægt málefni hér er verið að spyrja og að hæstv. ráðh. segir í sínu svari að hópurinn hafi sofnað um tveggja til þriggja ára skeið. Mér er ljóst að það er kannske ekki allt líflegt sem er að gerast á þessum slóðum, en mér er alveg sama. Hér er um sýnist mér, mjög óvenjulegt mál að ræða. Að hluta til er mér málið skylt, því að ég átti hlut að því að þessi hópur fór af stað, og ég spyr: Af hverju sofnaði þessi nefnd um tveggja til þriggja ára skeið? Ég óska eftir svari hér og nú, herra forseti.



Herra forseti. Hér er hreyft mjög mikilvægu máli og ég hlýt að taka undir þau orð hv. 4. þm. Reykv. að undarlega seint hefur gengið að þessi starfshópur ljúki störfum og skili áliti. Ég minnist þess, að þegar ég hér fyrir 5–6 árum flutti, að ég hygg fyrst manna, frv. til l. um lögleiðingu bílbelta á Íslandi, þá fól það frv. í sér ekki aðeins, og það var vegna náinnar samvinnu við umferðarráð og Ökukennarafélagið, lögleiðingu bílbelta, heldur einnig ákvæði sem snertu almenna umferð, þar á meðal að það er ekki nóg að ökukennslan sé í lagi, þó hún sé ákaflega mikilsverð, heldur er hitt ekki síður mikilvægt, og á það var ekkert minnst í sambandi við þennan starfshóp, að þeir sem þekkja best inn á umferðarmál telja brýna nauðsyn á að betur sé fylgst með ökumönnum eftir á, eftir að prófi lýkur. Þeir mæltu mjög eindregið með svokölluðu punktakerfi, sem fólst í því að það væri einfaldlega haldið saman óhöppum og árekstrum í umferðinni og þegar viss ökumaður hefði náð ákveðnum punktafjölda væri hann kallaður fyrir og hann skyldaður til að fara í endurhæfingu. Ég hefði talið að þetta væri mjög þarft og nauðsynlegt, enda þótt það sé vitað mál að einna flest umferðaróhöppin verða hjá ungum ökumönnum sem hafa nýlokið ökuprófi. Ég vísa því til hæstv. ráðh. hvort ekki mætti beina til þessa starfshóps, áður en hann endanlega skilar af sér, að taka málið fyrir í nokkru víðara samhengi. En ég fagna því að þessi fsp. kom fram. Það er sannarlega ekki vanþörf á að hreyfa umferðarmálunum, svo mörg sem slysin eru með hroðalegum afleiðingum.



Herra forseti. Eins og geta má nærri kann hv. fyrirspyrjandi margföldunartöfluna sína ennþá. Ég sagði aldrei að störf hópsins hefðu lagst niður um 2–3 ára skeið, heldur um sinn. Það var m.a. af því að við vorum þá að athuga hvernig best yrði staðið að endurskoðun umferðarlöggjafarinnar í heild. Nú er unnið að því starfi af fullum krafti og það hafa þegar verið lögð fram nokkur frumvörp eða a.m.k. tvö frv. frá umferðarlaganefnd hér á hv. Alþingi. Annað hefur orðið að lögum. Hitt féll hv. alþm. ekki í geð. Það er ekkert við því að segja. En hitt stendur óhaggað, að umferðarlaganefnd vinnur ötullega að þeim mikilvægu störfum, sem henni var falið að gegna, og hyggst skila endanlegu áliti á næsta ári. Fleiri orð held ég að óþarft sé að hafa um þetta annað en það, að ég virði áhuga hv. 1. þm. Vestf. á umferðarmálum, sem og annarra hv. alþm. Þetta eru hin allra mikilvægustu mál, en þau eru margþætt og margslungin. En ég minni á það, að þegar ég svaraði hér fsp. fyrir nokkru minnti ég á norræna umferðaröryggisárið, sem er fram undan, árið 1983. En þó að þeirri fsp. væri svarað í allitarlegu máli af minni hálfu minnist ég ekki að hafa séð neitt um það í dagblöðum eða fjölmiðlum né heldur getið um að norrænt umferðaröryggisár færi í hönd á næsta leiti.



Herra forseti. Ég er hræddur um að ég hafi síst farið of skammt í því að lýsa doða þeirrar starfsemi sem nefnd hefur verið. Það er að koma árið 1983. Bráðum er liðið á fjórða ár síðan nefndur starfshópur var settur á laggirnar, en hann hefur ekki skilað af sér. Mér er kunnugt um að a.m.k. fulltrúa ökukennara í nefndinni hefur mislíkað mjög hægagangurinn á þessari starfsemi. Annað í svari hæstv. ráðh. þykir mér mjög gagnrýni vert, en það er að rugla þessu saman við einhverja heildarendurskoðun á löggjöf. Hér er um að ræða starfshóp sem er að endurskoða reglugerð. Það er allt annað mál og algerlega einangrað viðfangsefni. Menn eiga ekkert að vera að rugla því saman við önnur og stærri mál. Inntakið í þeim ályktunum sem ég dreg af svörum hæstv. ráðh. er að á þessu sviði hafi hæstv. ráðh. og starfsmenn hans ekki staðið sig sem skyldi. Ég vil því skora á ráðh., og veit að þar eru a.m.k. allmargir ökukennarar sem hagsmuna eiga að gæta sama sinnis, að störfum þessum verði hraðað hið fyrsta. Hér hefur verið lýst slælegri starfsemi í rn. Löggjafinn á að hafa áhuga á að þessari starfsemi verði hraðað og tíma sinnuleysisins sé lokið í þessu máli.



Herra forseti. Í framhaldi af ályktun Alþingis skipaði hæstv. samgrh. nefnd árið 1981 til að endurskoða ákvæði siglingalaga nr. 66 frá 1963, um björgun. Nefndin mun hafa samið frv. í þá átt ásamt ítarlegri grg. og ennfremur hefur þessi sama nefnd gert tillögu um afnám 12. gr. laga um Landhelgisgæslu Íslands, nr. 25 frá 1967, en þetta lagaákvæði varðar skiptingu björgunarlauna sem til Landhelgisgæslunnar falla, en Landhelgisgæslan og starfsmenn hennar hafa í þessu tilfelli haft nokkra sérstöðu umfram önnur skip og áhafnir. Það sem felst í fsp. minni til hæstv. ráðh. er hvað líði framgangi þessara mála. Megum við vænta þess að frv. þessa efnis verði lögð fyrir yfirstandandi Alþingi eða hefur komið upp eitthvert vandamál sem veldur því að þessi mál hafa ekki enn verið flutt hér á Alþingi, þótt frv. hafi legið fyrir um nokkurt skeið?



Herra forseti. Það er eðlilegt að hv. fyrirspyrjandi spyrji um þetta frv. Mér er það kappsmál eins og honum að málið komi sem fyrst fyrir hv. Alþingi. Staðreyndin er að sú nefnd sem ég skipaði starfaði vel og lauk störfum s.l. haust. Að vísu hafa síðan komið fram nokkrar aths. sem ollu því að rn. taldi rétt að skoða málið betur. Ég lagði það þó fram í ríkisstj. fyrir 3–4 vikum og það er til meðferðar hjá þingflokkunum. Ég veit ekki til þess að nein andstaða sé við frv. og segja má að því valdi eingöngu annir að það er ekki enn komið fram. En það kemur fram, ef ekki fyrir jólaleyfi, þá þegar í upphafi þings eftir jólaleyfi. Ég leyfi mér að fullyrða það.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svar hans og ég læt mér nægja þær upplýsingar sem komu fram í ræðu hans. Ég tek undir óskir hans um að þetta frv. komi fram og nái fram áður en þingstörfum lýkur í vor.



Herra forseti. Á þskj. 51 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. fjmrh., sem er svohljóðandi: „Hinn 5. mars 1981 var samþ. á Alþingi svohljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að endurskoða lagareglur um aldurshámark starfsmanna ríkisins. Skal sú endurskoðun unnin í samráði við samtök ríkisstarfsmanna og markmið hennar vera það að kanna, hvort ekki sé rétt að hækka aldursmörk þau, sem nú er miðað við, gera reglurnar sveigjanlegri svo og setja fastari reglur um möguleika eldri starfsmanna til að gegna hlutastörfum, ýmist á sínum gamla starfsvettvangi eða í öðrum stofnunum.“ Hvað líður framkvæmd þessarar tillögu? Ég vil geta þess, að á sínum tíma var breytt reglum, sem í gildi hafa verið hjá Reykjavíkurborg að því er þetta snertir, og verkalok starfsmanna gerð sveigjanlegri en voru samkv. eldri reglum. Sú þáltill., sem samþykkt var á sínum tíma og ég var flm. að, miðaði að því að þær reglur sem giltu hjá ríkinu yrðu a.m.k. ekki lakari að þessu leyti. Þess vegna leikur mér nú forvitni á að vita hvað líður framkvæmd þessarar till.



Herra forseti. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson hefur borið hér fram fsp. um aldurshámark starfsmanna ríkisins. Í þessu sambandi er rétt að minna á að við gerð kjarasamninga milli Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs 20. ágúst 1980 var gert sérstakt samkomulag um málefni opinberra starfsmanna innan vébanda BSRB. Í 6. tölul. samkomulagsins er rætt um málefni eftirlaunafólks og öryrkja og sagði þar, með leyfi forseta: „Sett verði nefnd til að gera tillögu um skipan málefna eftirlaunafólks og öryrkja, sem feli í sér rýmri heimildir til handa starfsmönnum að halda störfum sínum að hluta eftir að hámarksaldri er náð. Í því sambandi verði m.a. höfð hliðsjón af tillögu nefndar sem fjallað hefur um endurskoðun á reglum um aldurshámark starfsmanna Reykjavíkurborgar.“ Tilsvarandi ákvæði er að finna í 6. tölul. samkomulags milli Bandalags háskólamanna og ríkisstj. um málefni ríkisstarfsmanna innan vébanda BHM frá 8. sept. 1980. Til umræddrar nefndar var stofnað vorið 1981. Hana skipa þrír fulltrúar launþega og tveir fulltrúar ríkisvaldsins. Nefndin hefur reynt að áætla þann fjölda ríkisstarfsmanna sem láta muni af störfum á n.k. árum. Þannig láta 53 starfsmenn af störfum fyrir aldurs sakir á því ári sem nú er að líða, 68 starfsmenn á næsta ári, 90 starfsmenn á árinu 1984 og 97 starfsmenn árið 1985,120 1986 og 147 árið 1987. Nefndin hefur haft hliðsjón af störfum annarrar nefndar, sem á sínum tíma endurskoðaði reglur um aldurshámark starfsmanna Reykjavíkurborgar. Einnig hefur nefndin skoðað hvaða reglur gilda um hliðstætt efni í nágrannalöndum okkar, einkum í Noregi. Nefndin hefur ekki gert ráð fyrir að nein breyting verði á núgildandi reglu starfsmannalaganna nr. 38/1954 um lausn fyrir aldurs sakir, sbr. 13. gr. Aðalatriðið er að starfsmaður hafi nokkurt val um með hvaða hætti verklok verða, að hann geti um tiltekinn tíma haldið áfram sínu fyrra starfi eða sótt um annað starf hjá ríkinu, hálft eða fullt eftir því sem heilsa hans leyfir hverju sinni. Með því móti er ætlandi að dregið væri úr þeirri hættu sem skyndileg verklok geta haft. Í þessu sambandi er þó rétt að geta þess, að mat endurráðningar hlýtur ævinlega að verða afstætt, háð starfsgreinum o.fl. Verði settar sérstakar reglur um endurráðningu opinberra starfsmanna, sem veitt hefur verið lausn fyrir aldurs sakir, hlýtur að verða að skoða sérstaklega annars vegar lög um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins nr. 29/1963, þannig að tryggt sé að viðkomandi geti notið fullra launa og fyllsta lífeyris og jafnframt haldið áfram að ávinna sér lífeyrisrétt meðan endurráðning varir. Að vísu segir í niðurlagi 11. gr. laga um Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, að á meðan starfsmaður gegnir áfram starfi eftir að hann hefur verið frá því leystur eða hann fær af öðrum ástæðum greidd óskert laun, sem starfinu fylgja, á hann ekki jafnframt rétt til lífeyris. Eðlilegast væri að lífeyrisgreiðslan væri að tiltölu við starfshlutfallið þannig að ef maður er í hluta af starfi geti hann fengið einhvern lífeyri. Annars er hætt við að hann gæti ekki séð sér og sínum farborða. Hins vegar ber að skoða rétt til launa í forföllum vegna veikinda, einkum ef um langvarandi veikindi er að tefla. Það er eðlilegt að lífeyrisrétturinn vakni að fullu hafi hann verið skertur fyrir. Af því sem hér hefur verið sagt er ljóst að í mörg horn er að líta þegar gera á tillögu um málefni eftirlaunafólks með þeim hætti sem hér er um rætt. Viðhorf til þessara mála eru og síbreytileg. Störf nefndarinnar féllu að hluta til niður á s.l. sumri vegna sumarfría og tafði það störf hennar nokkuð. Eigi að síður hefur nú verið gert ráð fyrir að nefndin gæti lokið störfum innan tíðar og þá væntanlega fljótlega á næsta ári.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans og fagna því að nokkur hreyfing sé komin á þetta mál. Ég geri mér grein fyrir að það er nauðsynlegt að þessi mál séu leyst í fullu samráði við viðkomandi starfsmannafélög, en þannig var það þegar Reykjavíkurborg breytti sínum reglum. Varðandi verklok er rétt að geta þess, hverjar þær reglur eru sem voru settar á sínum tíma hjá Reykjavíkurborg. Þær eru á þá leið, að starfsmaður skuli láta af störfum og starf hans verða laust um fyrstu mánaðamót eftir að hann nær 71 árs aldri. Það tímabil sem menn geta verið að störfum hefur því nokkuð lengst miðað við eldri reglur og miðað við þær reglur sem í gildi eru hjá ríkinu. Lífeyrisgreiðslur hefjast þegar starfsmaður lætur af störfum í samræmi við reglugerð um Lífeyrissjóð starfsmanna Reykjavíkurborgar. Þegar starfsmaður sem náð hefur 70 ára aldri fer úr starfi sínu er heimilt að ráða hann á tímavinnukaupi í allt að hálft starf hjá Reykjavíkurborg án þess að það hafi áhrif á rétt hans til að taka lífeyri. Jafnframt er heimilt að ráða starfsmann á tímakaupi í fullt starf, enda fresti hann þá töku lífeyris án þess að það hafi áhrif til hækkunar lífeyris. Ef slík endurráðning er til starfa sem falla undir kjarasamninga verkalýðsfélaga greiðast laun samkv. þeim samningum, en annars greiðist tímavinnukaup samkv. aðalkjarasamningi starfsmanna borgarinnar. Starfsmaður sem óskar að ráða sig í vinnu eftir sjötugt samkv. þessum skilmálum skal sækja um það skriflega til yfirmanns viðkomandi stofnunar með sex mánaða fyrirvara. Skal starfsmanni hafa borist svar innan þriggja mánaða frá umsókn. Sé unnt að verða við ósk starfsmanns skal ráðning gilda til tveggja ára eða til fyrstu mánaðamóta eftir að 73 ára aldri er náð, ef annar hvor aðili segir upp með venjulegum uppsagnarfresti. Við þau aldursmörk er heimilt á sama hátt og áður að framlengja starf hans um eitt ár. Starfsmaður skal láta af störfum 74 ára og eigi síðar en um næstu mánaðamót þar á eftir. Þetta eru í meginatriðum þær reglur sem nú eru í gildi hjá Reykjavíkurborg. Eins og af þeim má sjá stuðla þær að því að milda nokkuð þann tíma, sem er erfiður í huga margra gamalla starfsmanna, þegar þeir þurfa að láta af störfum. Það gerist æ tíðara hjá fyrirtækjum í einkarekstri að þau segja ekki upp starfsmönnum aldurs vegna, heldur leitast við að hafa starfsmenn í sínum störfum eins lengi og mögulegt er og eins lengi og þeir óska og eins lengi og heilsa og kraftar leyfa. Ég held að það sé æskilegt að ríkið taki upp svipaða reglu og að ekki verði beitt þeirri ströngu og ófrávíkjanlegu reglu sem í gildi hefur verið hjá ríkinu að þessu leyti.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 51 að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh.: Hver er staða sjúkranuddara í heilbrigðiskerfinu í dag og hverjar horfur eru á breytingum varðandi réttarstöðu þeirra? Á seinni árum hefur verkaskipting við alla heilsugæslu og endurhæfingu vaxið mjög og æ fleiri sérmenntaðir starfshópar komið þar við sögu. Um einn þessara hópa er spurt hér þar sem nokkuð virðist svífa í lausu lofti um réttindi hópsins, þ.e. þeirra sjúkranuddara sem lokið hafa prófum frá viðurkenndum skólum. Þetta er fámennur hópur, vart yfir 10, og starfar ýmist á stofnunum eða sjálfstætt. Þeir sem lokið hafa tilskildu námi telja sig eðlilega eiga að njóta lögverndaðra starfsréttinda, þó um langt skeið hafi þeir starfað með fullri vitund og vilja heilbrigðisyfirvalda. Vitað er og að læknar hafa mjög með þessari þjónustu mælt, hún gefist vel í ýmiss konar endurhæfingu. Það er einnig staðreynd, að réttindi sjúkranuddara skarast nokkuð við réttindi og starfssvið sjúkraþjálfara, enda mun hér um að ræða einn ákveðinn þátt í námi sjúkraþjálfara, en menntun þeirra öll viðameiri og snerti fleiri svið. Ég veit að nokkur bréfaskipti hafa átt sér stað um þetta réttindamál og kann að vera að reynt sé að finna á því lausn, þ.e. afmarka starfssvið sjúkranuddara án þess að skerða í nokkru hlut sjúkraþjálfara, sem sýnist vandalítið hjá stofnunum sem reknar eru hjá ríki eða félagasamtökum, en kann að vera erfiðara í framkvæmd gagnvart sjálfstæðum rekstri. En nauðsyn ber til að þetta verði gert sem fyrst, bæði til að forða hugsanlegum árekstrum og eins til þess að menn sem eru án nauðsynlegs náms og réttar geti ekki gert sömu kröfur um t.d. endurgreiðslu sjúkrasamlags, svo að dæmi sé tekið, heldur sé þar eingöngu um þá að ræða sem til þess hafa tilskilin próf. Hinn sívaxandi þáttur endurhæfingar í heilsugæslukerfi okkar krefst þess, að allar tiltækar leiðir séu reyndar að því marki að gera endurhæfinguna sem besta og virkasta. Hér er vissulega um þýðingarmikinn hluta þess starfs að ræða, vaxandi þátt í okkar endurhæfingu, og því er um réttindi þessa sérstaka starfshóps spurt.



Herra forseti. Hv. þm. Helgi Seljan, 2. þm. Austurl., hefur lagt fram fsp. sem er á þessa leið: „Hver er staða sjúkranuddara í heilbrigðiskerfinu í dag og hvaða horfur eru á breytingum varðandi réttarstöðu þeirra?“ Því miður er fyrri lið þessarar fsp. mjög fljótsvarað. Réttarstaða sjúkranuddara að lögum hér á landi er engin. Geta því í rauninni flestir kallað sig sjúkranuddara sem vilja og starfað sem slíkir, að svo miklu leyti sem starfsemin takmarkast ekki af ákvæðum læknalaga nr. 80/1969 og ákvæðum annarra sérlaga, sem gilda um heilbrigðisstéttir, svo sem laga nr. 58/1976, um sjúkraþjálfun. Á undanförnum árum hafa sjúkranuddarar hins vegar leitað hófanna hjá rn. eftir lögverndun starfs og starfsheitis á vegum heilbr.- og trmrn. Á undanförnum árum hafa sjúkranuddarar þeir, sem hafa verið starfandi hér á landi, starfað á eigin vegum og oft utan heilbrigðiskerfisins og án þess að tryggingakerfið taki þátt í kostnaði við störf þeirra. Eftirlit með starfsemi þeirra er bundið því, að þeir fari ekki inn á lögvarin svið heilbrigðisstétta eins og ég gat um. Heilbrrn. er ljós sá mikli vandi, sem af þessu getur hlotist, sem ekki hvað síst er fólginn í því að í þessi störf sæki aðilar sem bæði sakir skorts á menntun og þjálfun hafa ekki til að bera þá færni til starfans sem hlýtur að vera nauðsynleg. Ekki er þar með sagt að svokallaðir sjúkranuddarar starfi eingöngu utan heilbrigðiskerfisins um þessar mundir. Bæði læknum og sjúkraþjálfurum er heimilt að hafa sér til aðstoðar nuddara sem ávallt starfar þá á ábyrgð og undir handleiðslu þeirra, þ.e. sem aðstoðarfólk. Þannig er læknum og sjúkraþjálfurum heimilt að hagnýta sér starfsemi sjúkranuddara undir þeim skilyrðum sem greint var frá. Á undanförnum árum hefur færst mjög í vöxt að hinar ýmsu heilbrigðisstéttir hafi sótt um lögverndun starfs og starfsheitis. Hefur þá verið gripið til þess ráðs að setja sérlög um hinar einstöku stéttir eða kveða á um þær í reglugerðum, sem settar hafa verið með stoð í lögum árið 1971 um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, þ.e. hafi verið um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir að ræða, eins og röntgentækna og lyfjatækna svo tvö dæmi séu nefnd. Samkv. þessu nægir reglugerð sé um tæknimenntaða heilbrigðisstétt að ræða, en að öðrum kosti þarf sérlög. Nú er það augljóst að setning sérlaga um einstakar heilbrigðisstéttir getur ekki gengið til lengdar. Spurningin er jafnvel sú, að mínu mati, hvort ekki hafi þegar verið gengið óþarflega langt í þeim efnum. Það er mín skoðun, að nær væri og skynsamlegra að reyna að útbúa heildstæða löggjöf um heilbrigðisstéttir, sem gæfi heimild til setningar reglugerða um hina einstöku hópa, þar sem tekið yrði á sérmálum þeirra, svo sem hverrar menntunar sé nauðsynlegt að krefjast, í hverju starfið skuli fólgið og þar með hver réttindi þeirra skuli vera og hvaða skyldur þeir skuli bera. Alger forsenda fyrir því að unnt sé að viðurkenna stétt sem heilbrigðisstétt hlýtur að vera að fyrir liggi markvisst og skipulegt nám í skóla, sem heilbrigðisyfirvöld viðurkenna, innanlands eða utan. Slíkt nám verður að miðast við ákveðna sérhæfingu vegna mikilvægis starfans og að það sé leyst af hendi á sem farsælastan hátt, enda ábyrgð heilbrigðisstétta meiri en víðast gerist, t.d. ef um verður að ræða mistök í starfi eða vanrækslu. Af þessum ástæðum hef ég fyrir nokkrum vikum - það var reyndar seinni part sumars trúi ég - falið lögfræðing heilbrn. og landlækni að gera tillögur að frv. til laga um heilbrigðisstéttir, sem kæmi í stað laganna um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir. Stefni ég að framlagningu slíks frv. þegar á yfirstandandi þingi og nái það fram að ganga gefst tækifæri til að kveða á um réttindi og skyldur sjúkranuddara. Yrði þá tryggt að til slíkra starfa veldust eingöngu þeir sem til þess hafa menntun og færni. Ég vænti þess, herra forseti, að ég hafi svarað fsp. eins og kostur er á við þessar aðstæður.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans og tek undir það með honum að út úr þessu máli sé sú ein leið, sem hann ræddi hér sérstaklega, þ.e. að setja heildstæða löggjöf um heilbrigðisstéttirnar og ákveða þeim að öðru leyti starfssvið í reglugerð. Ég óttast að vísu að varðandi þá löggjöf eigi margir eftir að koma og spyrja um sinn rétt og sínar fyrri tryggingar gagnvart starfsheitum og lögverndun þeirra, en vafalaust verður þannig um hnútana búið að þessir aðilar þurfi ekki undan að kvarta. Ég vil svo ítreka enn og aftur mikilvægi þess að nýta alla starfskrafta sem unnt er til endurhæfingarstarfs. Það starf er oft um leið fyrirbyggjandi og hefur gerbreytt öllum lífshögum og líðan ótalinna aðila. Ég tel einnig nauðsyn á að nám í þessum afmarkaða þætti sjúkraþjálfaranámsins gæti farið fram hér á landi í ljósi þess stórfellda skorts á sjúkraþjálfurum sem hér hefur verið og útlendingar hafa æ ofan í æ þurft að bjarga að miklu leyti. Við vitum að það eru æ fleiri stöðvar sem rísa upp til endurhæfingar og þjálfunar. Heilsugæslustöðvar á öllum stærri stöðum munu reyna að fara inn á vissa endurhæfingu svo sem mögulegt er, og að ekki sé nú talað um sjúkrahúsin úti á landsbyggðinni. Þetta er þeim brýn nauðsyn. Og að ekki sé nú talað um íbúana á þessum stöðum, að þeir þurfi ekki ævinlega að fara hingað suður til þeirrar endurhæfingar sem þeim er talin nauðsyn til þess að þeir nái sínum fyrri starfskröftum t.d. eftir erfiðar aðgerðir. Því legg ég áherslu á að þessi mál séu tekin upp á svipaðan hátt og hæstv. ráðh. var með hugmyndir um áðan, heildstæð löggjöf verði um þetta sett og allir kraftar í heilbrigðiskerfinu nýttir til hins ýtrasta til þess að koma endurhæfingarmálum okkar í sem best horf.



Herra forseti. Á fjárlögum fyrir árið 1982 er gert ráð fyrir að veita 2.7 millj. til sveitarafvæðingar og til viðbótar 4.5 millj. kr. á lánsfjáráætlun eða samtals 7.2 millj. kr. Síðan var ákveðið samkv. bréfi fjmrn. að skerða þessa fjárveitingu um 162 þús. kr. þannig að ráðstöfunarfé Orkusjóðs til sveitarafvæðingar á árinu 1982 er 7.038 millj. kr. Það er hlutverk orkuráðs að ráðstafa eða gera tillögur um ráðstöfun þessa fjár. Og þannig var málum háttað, að meginhluti þessa fjár þurfti að ganga til heimtaugalagna til húsa á eldri veitusvæðum og sáralítið var afgangs til nýrra veitulagna, eins og raunar hefur verið á undanförnum árum. 14. apríl s.l. gerði orkuráð samkv. lögum tillögur til iðnrh. um ráðstöfun þessa fjár. Var það með þeim hætti, að lagt var til að til heimtauga hjá RARIK og Orkubúi Vestfjarða væri varið 5.7 millj. kr. en eftirstöðvunum, 1.2 millj. eða 1.3 millj. kr., væri varið til nýrra veitulagna, eða til svokallaðrar Ketildalalínu í Vestur-Barðastrandarsýslu, Ketildalahreppi. Hæstv. iðnrh. samþykkti tillögu orkuráðs um ráðstöfun fjárins til heimtauga, en hann hefur ekki ennþá afgreitt tillögu orkuráðs um ráðstöfun þessa fjár til nýrra veitulagna, eða til Ketildalalínu, að upphæð 1.26 millj. kr. Það verður nú að segjast eins og er og eru engin tíðindi, að það fé, sem var ráðstafað á fjárlögum fyrir árið 1982 til sveitarafvæðingar, var allt of lítið og í engu samræmi við tillögur orkuráðs í því efni. Samt sem áður skiptir máli að hagnýta þetta fé með eðlilegum hætti. Það hefur verið byggt á því að þessu fjármagni yrði ráðstafað í samræmi við tillögur orkuráðs. Samkv. tillögu formanns orkuráðs hóf Orkubú Vestfjarða þessar framkvæmdir í þeirri vissu, að það fengi það fjármagn til nýrra veitulagna árið 1982 sem ráðstafað hafði verið í þessum tilgangi. En það óvenjulega hefur skeð eða einstæða, að hæstv. iðnrh. hefur ekki afgreitt þessa tillögu orkuráðs, eins og ég sagði áðan eða samþykkt þessa ráðstöfun orkuráðs, svo sem jafnan hefur verið að iðnrh. hefur gert, en samkv. lögum á orkuráð að gera tillögur í þessu efni. Með tilliti til þessa hef ég leyft mér að bera fram fsp. til iðnrh. á þskj. 109, þar sem í fyrsta lagi er spurt hvers vegna iðnrh. hafi ekki afgreitt tillögu orkuráðs samkv. bréfi dags. 17. apríl s.l. og ítrekaða með bréfi dags. 21. okt. s.l., um ráðstöfun fjármagns sem ákveðið er til sveitarafvæðingar í fjárlögum fyrir árið 1982 vegna nýrra veitulagna. Og í öðru lagi hef ég leyft mér að spyrja hæstv. iðnrh. að því, hvort hann vilji afgreiða tillögu orkuráðs þegar í stað, svo að nýta megi það fjármagn sem Alþingi hefur ákveðið að ganga skuli til sveitarafvæðingar á árinu 1982.



Herra forseti. Málefni sveitarafvæðingar komu til umr. hér í síðustu viku, all ítarlegrar, og þá kom fram hver staðan væri varðandi fjárveitingar á þessu ári og margt fleira varðandi þetta mál. Hér er borin fram fsp. varðandi ráðstöfun fjár samkv. tillögum orkuráðs frá því í apríl s.l. til Selársdalslínu vestra, en til ráðstöfunar voru að mati orkuráðs og samkv. fjárveitingum 1 millj. 261 þús. kr., en kostnaður við lagningu Selárdalslínu var áætlaður 2 millj. 355 þús. kr. Orkuráð gerði tillögu um að verja þessu takmarkaða fjármagni í þetta tiltekna verk og hafði fært upp á sinni skrá Selárdalslínu úr fimmta sæti, þar sem hún var í marsmánuði s.l. á skrá ráðsins, upp í fyrsta sæti 2–3 vikum síðar á grundvelli þess, að fundnir væru fleiri notendur í hreppnum heldur en áður var að mati ráðsins. Ég taldi, eftir að hafa fengið þessa tillögu orkuráðs með þessari skyndilegu breytingu á röðun á þessum raflínum, nauðsynlegt að athuga þetta mál nokkru nánar, til þess að ljóst væri að þarna væri farið að með eðlilegum hætti og einnig hvaða möguleikar væru á því að ljúka þessu verki á þessu ári. Áður hafði verið í fyrsta sæti á skrá orkuráðs frá held ég 24. eða 25. mars á þessu ári svokölluð Njarðvíkurlína í Borgarfirði eystra, og kostnaður við lagningu hennar var metinn á um 800 þús. kr. Það var því ljóst að fjármagnið, sem þarna var til ráðstöfunar, mundi hrökkva til að ljúka því verki og rúmlega það. Ég lét kanna þetta mál s.l. sumar, líklega í júlímánuði, og frétti þá að framkvæmdir væru hafnar við lagningu Selárdalslínu án þess að staðfesting lægi fyrir af hálfu rn. á tillögu orkuráðs í þessu sambandi. Ég lét grennslast fyrir um það, hvernig það mætti vera, og þá höfðu farið þarna einhver munnleg skilaboð á milli, sem ég kann ekki nánar að greina frá, og Orkubú Vestfjarða hafði ráðist í verkið án þess að hafa tryggingu og nokkuð bréflegt um málið. Ég fékk upplýsingar um það frá orkuráði eða starfsmönnum þess, hvaða notendur hefðu fundist nýir í Ketildalahreppi. Þeir reyndust samkv. endurmati vera orðnir átta í staðinn fyrir fimm áður og þannig hafði þessi breyting verið gerð á röðun af hálfu orkuráðs. Ég ætla hér ekki að fara að tíunda hverjir þar voru tiltaldir nýir og ætla ekki út af fyrir sig að vefengja það, en kirkjan í hreppnum var, ef ég man rétt, í hópi hinna nýju notenda og ekki lasta ég það að fá ljós í kirkju. Nú var það ljóst í sumar að þetta verk yrði unnið á vegum Orkubús Vestfjarða þrátt fyrir það að ljóst væri að fjárveiting hrykki ekki til þess, og ég hef verið áhugamaður um það að koma sveitarafvæðingu áfram. Ég tel að til lögur míns rn. beri vott um það frá liðnum árum. Því hóf ég málaleitun um það þá þegar að fá Byggðasjóð í lið við þetta mál og tókst í byrjun sept. að fá heimild fyrir Byggðasjóð til að taka á sínum vegum lán að upphæð 2 millj. kr. til þess að nóg efni væru til til að ljúka Selárdalslínu og einnig að ljúka lagningu Njarðvíkurlínu í Borgarfirði eystra. Það hefur því miður dregist hjá Byggðasjóði að afgreiða þetta mál, taka afstöðu til þessarar lántökuheimildar, sem sjóðurinn hefur, en ég geri mér von um að það fáist niðurstaða á næsta fundi Byggðasjóðs. Ég hef ákveðið að staðfesta þessa tillögu orkuráðs og vona sem sagt að geta bætt um betur og fengið með tilstyrk Byggðasjóðs nægjanlegt fé fyrir þessa framkvæmd í heild sinni í ár, þannig að það íþyngi ekki Orkubúi Vestfjarða, sem á við fjárhagsörðugleika að stríða, og auk þess verði hægt að leggja þá línu, sem að mati Orkuráðs í mars s.l. var efst áblaði, Njarðvíkurlínu í Borgarfirði eystra, en það mun þó fara mjög eftir tíðarfari, hvort unnt er að ljúka þeirri framkvæmd fyrir lok ársins eður ei. Bréf frá orkuráði barst mér 23. nóv., þar sem ráðið átelur að ég skuli ekki enn hafa afgreitt þetta og skorar á mig að afgreiða þetta þegar í stað. Hv. fyrirspyrjandi vitnaði til þess. Ég hef ekkert út af fyrir sig við það að athuga að ráðið sé með áskoranir af þessu tagi. En það er jafn ljóst að það er ráðh. að taka við tillögum orkuráðs og taka afstöðu til þeirra samkv. lögum, og ég vænti að svar mitt skýri það, hvaða ástæður lágu til þess að ekki var þegar í stað við brugðist og orðið við þessari tillögu orkuráðs s.l. vor. Ég tel að það hafi verið gildar ástæður til að athuga málið betur, en það hefur aldrei verið í mínum huga að nýta ekki það takmarkaða fjármagn sem þarna var um að ræða. Þvert á móti hef ég lagst á árar til að fá viðbótarfjármagn og geri mér góðar vonir um að það fáist nú einhvern næstu daga með jákvæðum viðbrögðum frá Byggðasjóði um að taka þátt í lausn þessa máls. Með því mundi þeim jörðum innan 6 km meðaltalsfjarlægðar fækka úr 32, sem voru á skrá í ársbyrjun, um 10 eða niður í 22, sem þá væru eftir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svar það sem hann hefur gefið, þó að mér þyki það ekki fullnægjandi skýring og raunar engin skýring á þeirri ákvörðun hæstv. iðnrh. að hafa ekki staðfest tillögur orkuráðs um ráðstöfun þess fjár sem átti að ganga til nýrra veitulagna á þessu ári. Hæstv. ráðh. fór að tala um að það hefði orðið breyting á röðun framkvæmda eða framkvæmdaröð sveitalína sem eftir er að leggja. Hann talaði um það eins og það væri eitthvert einstakt tilvik. Það var gerð skrá um nær alla sveitabæi og allar sveitalínur sem þurfti að leggja þegar árið 1975. En það gefur auga leið að ýmsar breytingar hafa orðið varðandi búsetu sem hafa valdið því að það hafa orðið tilfæringar á þessum röðunarlista framkvæmda. Og það hefur verið einfalt reikningsdæmi starfsmanna Orkustofnunar að gera þessar breytingar, því að það hefur verið farið eftir ákveðinni reglu varðandi röðun, þ.e. eftir því hver væri meðalvegalengd á milli bæja og hver væri meðalkostnaður á hvert býli sem tekið væri fyrir í hvert sinn. Það sem skeði núna og hæstv. iðnrh. var að vitna til, að Selárdalslína eða Ketildalalína hefði verið færð upp fyrir Njarðvíkurlínu í Norður-Múlasýslu, er einfaldlega af þessum ástæðum og engu öðru. Ég vísa algerlega á bug öllum aðdróttunum um að starfsmenn Orkustofnunar hafi ekki unnið þetta verk samviskusamlega, að sjá um að röðunin væri í lagi, eins og þeir hafa alla tíð gert. Og það skiptir engu máli þó að annars vegar eigi mitt kjördæmi í hlut og hins vegar kjördæmi hæstv. iðnrh. Þá, eins og ég sagði, vék ráðh. að því að framkvæmdir hefðu verið hafnar á Ketildalalínu og unnar af Orkubúi Vestfjarða án þess að staðfesting ráðh. hefði verið fengin á þessari ráðstöfun peninganna til sveitarafvæðingarinnar. Hæstv. ráðh. sagði að það mundu hafa farið fram munnleg skilaboð á milli Orkuráðs og Orkubús Vestfjarða og hann bætti við: en ég kann ekki deili á því. Hann kann ekki deili á því! Á ég þá ekki að segja honum hvað skeði? Formaður orkuráðs, Aage Steinsson, sem hæstv. ráðh. gerði að formanni orkuráðsins, var á þeim tíma starfsmaður Orkubús Vestfjarða og sá um þessar framkvæmdir. Aage Steinsson gerði það sem mér fannst ekki óeðlilegt, hann reiknaði einfaldlega með því að ráðh. mundi samþykkja tillögur orkuráðs eins og alltaf hefur verið, alla tíð. En það er það sem ekki skeður. Nú segir hæstv. ráðh. að hann sé að vinna að því að fá Byggðasjóð til að taka 2 millj. kr. lán. Það er ekkert nema gott um það að segja. En að það hafi dregist hjá Byggðasjóði að tekin væri ákvörðun í þessu efni. Það hefur sannarlega ekki dregist. Byggðasjóður hefur gert það og ríkisstj. hefur fengið bréf um þetta efni. Það hefur staðið á ríkisstj. og hæstv. iðnrh. en ekki á Byggðasjóði. Hæstv. iðnrh. sagði að nú ætlaði hann að staðfesta tillögur orkuráðs. Það er nú ekki seinna vænna. Það eru ekki eftir nema tvær, þrjár vikur af árinu, svo að ég held að hann ætti að standa við þetta fyrirheit og gera það þegar í stað í dag.



Herra forseti. Þetta er dálítið einkennilegur málflutningur hjá hv. fyrirspyrjanda að mér þykir. Hann er að gera hér sterkar athugasemdir um það, að ráðh. líti yfir tillögur sem frá orkuráði koma og skrifi ekki nánast upp á þær orðalaust, og hann hefur staðið að samþykktum þar í orkuráði, að ráðh. eigi bara að gera þetta þegar í stað og ekkert múður.  Það er einnig misskilningur hjá hv. fyrirspyrjanda, að það hafi verið ríkisstj. sem ekki vildi taka við fyrirgreiðslu af hálfu Byggðasjóðs í þessu máli. Þetta er einnig fjarstæða. Ríkisstj. hafði ekkert fyrirheit frá Byggðasjóði fyrr á árinu um það að hann tæki lán til sveitarafvæðingar. Ekkert slíkt lá fyrir. Framkvæmdastofnun hafði óskað eftir því rétt eftir að menn afgreiddu lánsfjáráætlun hér s.l. vor, að tekin yrðu erlend lán til ýmissa framkvæmda til viðbótar, þ. á m. til sveitarafvæðingar, ekki á vegum Framkvæmdastofnunar eða á vegum Byggðasjóðs, heldur á vegum ríkissjóðs. Erindi mín við Byggðasjóð hafa ekki verið þess efnis, heldur að óska eftir því, að Byggðasjóður sjálfur stæði að slíkum lántökum og stæði undir fjármagnskostnaði við slíkar lántökur. Það er slíkt erindi sem legið hefur fyrir Byggðasjóði frá því snemma í september og sem stjórn sjóðsins hefur ekki tekið afstöðu til. En ég hef orð framkvæmdastjóra Framkvæmdastofnunar, hv. þm. Sverris Hermannssonar, fyrir því, að þetta mál verði tekið til afgreiðslu á næsta fundi stjórnar Byggðasjóðs. Ég efast ekki um að við það verði staðið og ég vænti þess, að það verði jákvætt svar. Þetta vildi ég að hér kæmi fram til leiðréttingar á því, sem fram kom í athugasemdum hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Ég vil fyrst aðeins leggja áherslu á að það er ekkert beint samband milli þess að taka ákvörðun um ráðstöfun þess fjármagns sem ráðstafað er áfjárlögum til sveitarafvæðingar og að leita leiða til að fá lánsfjármagn í þessu skyni. Í öðru lagi er það óhæfa að láta líða átta mánuði frá því að tillögur Orkusjóðs komu fram og þar til nú að ráðh. lofar að ganga frá þessu máli. Það er alger óhæfa. Það er staðreynd að Byggðasjóður og Framkvæmdastofnun og sérstaklega framkvæmdastjóri hennar sem hér var nefndur á nafn, Sverrir Hermannsson, hefur haft mikinn áhuga á því að lánsfjármagn fengist í þessu skyni, en það hefur staðið á ríkisstj. Ef ríkisstj. hefði sýnt framtak þá væri búið að ganga frá þessu máli.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 88 að flytja fsp. til hæstv. sjútvrh. um rækjuveiðar við Húnaflóa. Hún hljóðar svo með leyfi forseta: „Hyggst sjútvrh. breyta þeim reglum sem nú gilda um skiptingu rækjuafla á Húnaflóa í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á atvinnuöryggi þeirra staða er aflans hafa notið?“ Ég mun skjóta nokkrum stoðum undir þessa fsp. Hún stafar af því, að á rækjuvertíðinni 1975–1976 var rækjuafla fyrst skipt á milli vinnslustöðva við Húnaflóa. Áður hafði verið samkomulag milli vinnslustöðvanna um að skipting væri jöfn milli staðanna fjögurra, Hólmavíkur, Drangsness, Hvammstanga og Skagastrandar. Við skiptingu rn. er Blönduósi bætt inn sem vinnslustöð, og fær hún sinn aflahlut að sjö hundraðshlutum frá Hvammstanga og þremur hundraðshlutum frá Skagaströnd, samtals 10% af heildaraflanum. Þorpin vestan flóa héldu sínum hluta að fullu. Það er ljóst að Hvammstangamenn hafa frá upphafi mótmælt þessari skiptingu harðlega. Hefur hreppsnefnd Hvammstangahrepps bent á að forsendur upphaflegrar skiptingar væru nú allar brostnar, hafi þær þá nokkurn tíma verið fyrir hendi. Þeim stoðum er rennt undir það að þessar forsendur séu brostnar, að nú hafi þær breytingar orðið á atvinnulífi annarra staða að þar hafi atvinnulíf verið tryggt mun betur en áður var. M.a. er bent á það að Hólmvíkingar hafi nú eignast nýjan togara, sem muni auka mjög verulega eftirspurn eftir vinnuafli á staðnum og treysta atvinnulífið, og að síðan upphafleg skipting komst á hafi Skagstrendingar fengið tvo togara, sem gjörbreytt hafi atvinnuástandi þar, og á Blönduósi hafi verið mikil atvinna, m.a. hafi vinna við væntanlega Blönduvirkjun skapað þar jafnvel þenslu á vinnumarkaði. Það er af þessum sökum að fsp. er lögð hér fram um það, hvort ráðh. eða hans virðulega rn. hafi í hyggju að breyta þeim reglum sem nú eru í gildi á þessu svæði.



Herra forseti. Í raun og veru er spurningu þessari fljótsvarað. Sjútvrn. hefur ekki í huga að breyta þeirri reglu sem gildir um rækjuveiðar á Húnaflóa, a.m.k. ekki á þessari vertíð. Eins og hv. fyrirspyrjandi rakti á þetta sér nokkra sögu. Strandamenn hófu rækjuveiðar á Húnaflóa eftir að aflabrestur varð á flóanum, þorskveiðar lögðust nánast af, og má segja að atvinnulíf á Hólmavík og Drangsnesi hafi byggst á rækjuveiðum eingöngu eftir 1963. Aðrir hófu síðar rækjuveiðar þar allmiklu seinna, þannig að nauðsynlegt þótti að skipta þessum veiðum, enda deilur orðnar allmiklar. Fyrrv. hæstv. sjútvrh. Matthías Bjarnason gekk í málið 1975. Það var erfitt mál og af sumum nefndur Húnaflóabardagi hinn síðari. Málið var nú leyst þannig að Strandamenn fengu 50% þess aflamagns sem leyft er á flóanum og Húnaflóahafnirnar jafnframt 50%. Það er rétt að forsendur hafa nokkuð breyst, að vísu ekki ennþá Strandamegin. Ég vek athygli á því að sá togari, sem nefndur var, er ekki kominn til veiða enn og kemst vart til veiða á þessari rækjuvertíð. Hins vegar er ljóst að nokkur breyting hefur orðið á Skagaströnd. Þar eru tveir togarar og má færa rök að því, að breyta mætti einhverju á milli Skagastrandar og Hvammstanga. Hins vegar varð niðurstaða mín sú, að réttara væri að bíða þar til þá enn frekari umsköpun atvinnulífs hefði orðið á Húnaflóasvæðinu og skoða málið þá í heild sinni. Því ákvað ég að breyta í engu því sem var ákveðið 1975 að þessu sinni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. hans svör. Í rauninni bjóst ég ekki við öðrum svörum. En ég vil bara í framhaldi af því sem hæstv. ráðh. sagði hér hvetja til þess að fyrir næstu rækjuvertíð verði hugað vandlega að því, hvort ekki reynist unnt að breyta þessari skiptingu, m.a. með tilliti til þeirra breytinga sem orðið hafa á atvinnulífi annarra þeirra staða sem njóta hluta af þeirri skiptingu, og þeim reglum sem nú eru í gildi.



Herra forseti. Ég get ekki látið h já líða að lýsa nokkurri óánægju með svör hæstv. sjútvrh. við þessari fsp. Ég átti að vísu ekki von á því fremur en fyrirspyrjandi, að hann færi að lýsa yfir því að hann ætlaði að beita sér fyrir breytingu á þessari rækjuvertíð, þar sem togari Hólmvíkinga er nú ekki farinn að mala þeim gull ennþá eða kominn til veiða. En maður vonar að að því reki og þá held ég að tækifærið sé að koma til að stokka þarna upp. Mér fundust sem sagt fyrirheitin vera svona í daufara lagi, hefði kosið að hafa þau snarpari, en treysti því þó að að því reki fyrr en síðar, að þetta verði stokkað upp. Og ég vil taka það fram, að ég held að það sé aldeilis ekki ráðið að minnka hlut Skagstrendinga í þessum veiðum, það er síður en svo, þeir eru ekki í neinum vandræðum með að vinna sinn afla sem þeir geta flutt að landi og gera úr honum verð. En ég held að það sé ekkert sem er sjálfgefið, að 50% af aflanum sé landað vestan flóans, hvort sem menn geta ráðið við að verka hann eða ekki.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að Vestfirðingum farnaðist vel í Húnaflóabardaga hinum forna og höfðu þeir þá helmingi minna lið. Ég hygg að það sé einnig rétt að hugleiða það, að sá bardagi sem síðar varð og hafði í för með sér að gefið var eftir gagnvart rækjuveiði frá Strandasýslu og yfir flóann, hafi átt þátt í því að endurskipuleggja varð uppbyggingu atvinnulífs á Hólmavík og m.a. var farið út í að kaupa togara, sem er ekki kominn þar til starfa, eins og fram hefur komið. Ég vil benda á það, að hugsanlegt er að það verði þá að fjölga þorpum fyrir norðan flóann ef það eitt á að ráða úrslitum. En mér þætti sanngjarnt að þeir sem telja þetta ranglátt í dag gefi það upp hvaða prósentuhlutföll þeir telja réttlát.



Herra forseti. Út af þeim aths. sem hér hafa komið fram vil ég aðeins nefna það, að ef eitthvað hefur raskast það jafnvægi sem var 1975, þá er það heldur Húnaflóamönnum að austanverðu til hagsbóta. Þar hafa bæst við tveir togarar og ætti þá kannske að færa eitthvað af kvótanum vestur yfir. Ég vil vekja athygli á því. En ég hef það heldur ekki í huga. Hins vegar ef hv. þm. Norðurl. v. vilja gera til mín sameiginlega tillögu um flutning á rækjukvóta milli staða við austanverðan flóann skal ég með ánægju skoða það.



Herra forseti. Með bréfi frá ríkisbókhaldi dags. 15. nóv. s.l. var Hafnarfjarðarkaupstað tilkynnt að kaupstaðnum væri gert að taka þátt í kostnaði við athugun á starfsemi Íslenska álfélagsins, sem iðnrn. hefur staðið fyrir nú um rúmlega tveggja ára skeið. Þegar uppgjör fór fram á álgjaldinu síðla árs kom í ljós að frá álgjaldsgreiðslu til Hafnarfjarðar var dregin upphæð sem Hafnarfjarðarbær eða forsvarsmenn hans könnuðust ekki við. Í framhaldi af því leitaði bæjarstjórinn í Hafnarfirði eftir upplýsingum um hverju þetta sætti. Kom þá í ljós, eins og segir í bréfi, að Hafnarfjarðarbæ hafði verið gert að taka þátt í kostnaði af þeirri sérkennilegu rannsókn sem iðnrn. hefur látið fram fara á starfsemi og reikningum ÍSALs að undanförnu. Því er flutt á þskj. 117 fsp. til hæstv. fjmrh. í níu liðum, sem ég sé ekki ástæðu til að lesa hér upp. Hún hefur legið fyrir á þskj. um hríð. Ég vænti því svars ráðh.



Herra forseti. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefur lagt hér fram fsp. í nokkrum liðum. Skal henni nú svarað. Í fyrsta lagi spyr hann hvar sé að finna lagaákvæði eða samninga, þar sem Hafnarfjarðarkaupstað sé gert að taka þátt í kostnaði við athugun á starfsemi Íslenska álfélagsins, sem iðnrn. hefur staðið fyrir. Að mínu mati hefur í raun og veru aldrei verið um það að ræða að Hafnarfjarðarbæ hafi verið gert að taka þátt í kostnaði við athugun á starfsemi félagsins. Það væri rangt að orða það sem gerst hefur með þeim hætti. Allur slíkur kostnaður hefur verið greiddur úr ríkissjóði. Þegar síðan hefur komið að því að skipta tekjum Íslendinga af framleiðslugjaldi hefur kostnaður við hagsmunagæslu vegna þeirrar tekjuöflunar að sjálfsögðu verið dreginn frá brúttótekjunum, áður en til skipta kom, þannig að það er heildarupphæð hreinna tekna af álgjaldi sem til skipta hefur komið. Kostnaður við þessa Hagsmunagæslu hefur þannig áhrif til lækkunar á þá upphæð sem til skipta kemur og þar með á hlutdeild hinna einstöku aðila í þeirri upphæð á sama hátt og árangur af þessari hagsmunagæslu mun leiða til hækkunar á beinum tekjum frá álfélaginu, sem til skipta koma. Þær reglur sem farið hefur verið eftir við skiptingu hreinna tekna af álgjaldi eru því miður ekki eins formlegar og skyldi. Hafnarfjarðarkaupstaður hefur frá upphafi fengið greidda hlutdeild af þessum tekjum. Greiðsluheimild til Hafnarfjarðarkaupstaðar byggðist upphaflega á ákvæðum 3. gr. laga nr. 69/1966, um Atvinnujöfnunarsjóð, en síðar á ákvæðum 28. gr. laga nr. 90/1971, um Framkvæmdastofnun ríkisins. Í kjölfar viðræðna, sem fram fóru milli Sviss Aluminium og ríkisstjórnar Íslands á árinu 1975 og leiddu til annars viðauka við aðalsamning, fóru fram viðræður milli fulltrúa ríkisins og Hafnarfjarðarbæjar um hlutdeild bæjarins í tekjum af álgjaldi. Í framhaldi af þessum viðræðum ritaði iðnrn. bæjarstjóra Hafnarfjarðar bréf dags. 10. maí 1976, þar sem það lýsir því yfir, að það sé tilbúið að beita sér fyrir nýrri löggjöf um ráðstöfun gjaldsins, sem nánar er lýst í bréfi þessu. Staðreynd er hins vegar sú, að slík löggjöf hefur ekki verið sett. Fyrri ákvæðin um skiptingu gjaldsins voru hins vegar felld úr gildi, felld út úr lögum með 14. gr. laga nr. 63 31. maí 1976. Mergurinn málsins er því sá, að frá gildistökudegi þeirra laga, 11. júní 1976, hefur skort beina lagaheimild til að greiða Hafnarfjarðarbæ hlutdeild í tekjum ríkissjóðs af álgjaldi, og að sjálfsögðu einnig lögákveðnar reglur við hvað slík hlutdeild skyldi miðuð. Í framkvæmd hefur aftur á móti verið höfð hliðsjón af efnisreglum þeim er ráðgert var að lögfesta í fyrrgreindu bréfi iðnrn. Er megininnihald þeirra reglna að Hafnarfjarðarbær hefur fengið jafnvirði 250 þús. Bandaríkjadollara af heildartekjum af álgjaldinu óskiptu og að öðru leyti 18% af árlegum heildartekjum af gjaldinu. Ljóst er að ekki verður til frambúðar við það unað, að ekki séu í lögum ákvæði um hvernig tekjum af álgjaldi skuli skipt, og ber brýna nauðsyn til að lögfesta reglur um það efni. Er raunar hæpið að stætt sé á því að greiða Hafnarfjarðarbæ framvegis nokkra hlutdeild í álgjaldi án skýrari lagaheimilda en nú eru fyrir hendi. Þó er ekki með þessu sagt að greiðslur þessar muni falla niður, en aðeins á það bent að þessar greiðslur hljóti að teljast hæpnar, meðan ekki liggja fyrir skýrari lagaheimildir. Önnur spurningin var þessi: „Hver tók þá ákvörðun, að Hafnarfjarðarkaupstað er gert að taka þátt í umræddum kostnaði, sem ríkisbókhaldið tilkynnir í bréfi 5. nóv. s.l.?“ Svarið er: Ákvörðun um hvað skyldu teljast hreinar tekjur af álgjaldi, er til skipta koma, var tekin af fjmrh. og iðnrh. með hliðsjón af því sem áður hafði tíðkast. Þriðja spurningin er: „Hefur Hafnarfjarðarkaupstað áður verið gert að taka þátt í slíkum kostnaði?“ Svarið er jákvætt. Sem dæmi má nefna að kostnaður við endurskoðun á starfsemi álfélagsins á árinu 1973 var dreginn frá álgjaldi óskiptu á árinu 1974. Hafnarfjarðarbær mótmælti þessu formlega á þeim tíma. Svar fjmrn. við þeim mótmælum var á þessa leið með leyfi forseta: „Hafnarfjarðarbær, hr. bæjarstjóri Kristinn Ó. Guðmundsson. Ráðuneytinu hefur borist bréf yðar, dags. 28. okt. 1974, þar sem því er mótmælt, að Hafnarfjarðarbæ beri á nokkurn hátt að standa undir kostnaði af endurskoðun, sem framkvæmd var af bókhaldi ÍSALs samkv. ósk rn., og þess krafist, að hluti Hafnarfjarðarbæjar af kostnaði þessum, kr. 344 237, verði endurgreiddur bæjarsjóði. Ekki kemur fram í bréfi yðar hvort Hafnarfjarðarbær sé eða hafi verið andvígur því, að endurskoðun samkv. gr. 27 03 í álsamningnum færi fram í bókhaldi ÍSALs. Rn. getur ekki fallist á þá kröfu sem fram kemur í bréfi yðar um endurgreiðslu á endurskoðunarkostnaðinum. Rn. telur þvert á móti eðlilegt að kostnaður þessi sé borinn af þeim aðilum sem njóta tekna af framleiðslugjaldi af útfluttu áli, enda er ljóst að tilgangur endurskoðunar á bókhaldi ÍSALs er sá að gæta hagsmuna þessara aðila.“ Bréf Hafnarfjarðarbæjar til fjmrn. er dags. 28. okt. 1974. Svarbréfið hlýtur því að vera sent síðar, af sjálfu leiðir. Ég hygg að þá hafi verið fjmrh. Matthías Á. Mathiesen fyrirspyrjandi, en hvort hann hefur undirritað þetta bréf eða hvort það hefur verið gert á hans ábyrgð af embættismanni hef ég ekki upplýsingar um að svo stöddu. Árið 1975 voru dregnar frá álgjaldi, áður en því var skipt, greiðslur fyrir endurskoðun og 1976 er enn færður endurskoðunarkostnaður til frádráttar álgjaldi óskiptu, en ætla má að sá kostnaður hafi tilheyrt endurskoðuninni 1975. Síðan kemur 4. liður: „Hefur verið haft samráð við Hafnarfjarðarkaupstað um þá athugun sem fram hefur farið?“ Því er til að svara, að athugun á starfsemi Íslenska álfélagsins hefur alfarið verið í höndum ríkisins án samráðs við Hafnarfjarðarbæ. Fimmta spurningin er: „Var umrædd ákvörðun tekin með vitneskju Hafnarfjarðarkaupstaðar?“ Hér er spurt um umrædda ákvörðun og má gera ráð fyrir að átt sé við þessa seinustu ákvörðun iðnrn. og fjmrn. um tilhögun þessara greiðslna. Þá er því til að svara, að ekki var haft samráð við Hafnarfjarðarkaupstað að þessu sinni, en um forsögu málsins og þau samráð sem áður höfðu átt sér stað í þessu máli vísast til þess sem þegar hefur verið greint hér um bréfaskipti Hafnarfjarðarbæjar og fjmrn. frá árinu 1974. Sjötta fyrirspurn er þannig: „Hvenær hófust greiðslur á umræddum kostnaði?“ Ég hygg enn að átt sé við þann kostnað sem hér er sérstaklega verið að spyrja um í fsp., þ.e. kostnaður vegna athugunar á starfsemi Íslenska álfélagsins, sennilega þá undanskilinn sá kostnaður sem nú í seinni tíð hefur hlotist af þessum athugunum. Ég hygg að greiðslur vegna þessara síðari athugana hafi hafist á árinu 1980, en vísa enn til þess sem ég hef áður sagt, að slíkar athuganir fóru einnig fram fyrir nokkrum árum og hafa þá væntanlega átt sér stað á árinu 1974. Herra forseti. Nú er ég búinn að svara sex liðum af níu liða fsp. og verð væntanlega að fá nokkrar mínútur enn til þess að ljúka við að svara fsp. Sjöundi liðurinn er svohljóðandi: „Hvernig skiptist kostnaður á árinu 1981 vegna athugunar á starfsemi Íslenska álfélagsins, að fjárhæð kr. 2 831 803, á eftirtalda útgjaldaflokka?“ Svarið er að skipting kostnaðar á árinu 1980 var sem hér segir á þessa útgjaldaflokka: a. Aðkeypt sérfræðiþjónusta kr. 2 723 694. b. Ferðakostnaður kr. 97 646. c. Funda- og risnukostnaður kr. 74 994. d. Annað kr. 189 004. Samtals kr. 2 831 803. Meðtalið í öðrum kostnaði er m.a. beinar launagreiðslur og akstur. Áttunda fyrirspurnin er svohljóðandi: „Hver er útlagður kostnaður vegna athugunar á starfsemi Íslenska álfélagsins til 31. okt. 1982 hvernig greinist hann á sömu útgjaldaflokka?“ Svarið er: Útlagður kostnaður vegna starfsemi Íslenska álfélagsins frá 1. jan. til 31. okt. var sem hér segir: a. Aðkeypt sérfræðiþjónusta kr. 2 723 694. b. Ferðakostnaður kr. 82 275. c. Fundar- og risnukostnaður kr. 74 994. d. Annað kr. 349 172. Samtals kr. 3 230 135. Meðtalið í öðrum kostnaði er m.a. beinar launagreiðslur og akstur. Og þá er ég kominn að 9. lið fsp. sem var svohljóðandi: „Hefur verið tekin afstaða til athugasemda Hafnarfjarðarkaupstaðar vegna umræddrar gjaldfærslu?“ Svarið er: Athugasemdir Hafnarfjarðarbæjar hafa ekki verið teknar til greina og kröfur bæjarins hafa ekki verið viðurkenndar. Málið verður hins vegar til áframhaldandi athugunar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör þau sem hann gaf hér áðan. Ég verð á þeim örfáu mínútum sem ég hef til umráða að gera örlitla athugasemd við efnisinnihald þeirra svara sem fram komu hjá hæstv. ráðh. Það er í fyrsta lagi þar sem hann segir að aldrei hafi verið ætlunin að Hafnarfjarðarbær tæki þátt í kostnaðinum, en síðan kemur fram að þegar kostnaðurinn lá fyrir þá var hann dreginn frá álgjaldinu, hlutfallslega dreginn frá því sem Hafnarfjarðarbær átti að fá samkvæmt þeim reglum sem um það hafa gilt. Það liggur náttúrlega í augum uppi að með því móti er verið að láta Hafnarfjarðarbæ greiða sinn hluta. Ég lít svo á, með tilvísun til þess sem ráðh. sagði að lokum, að þetta mál yrði áfram í athugun, að breyting geti orðið á þeirri ákvörðun sem tilkynnt var í bréfinu frá ríkisbókhaldinu, og Hafnarfjarðarbæ verði greitt álgjaldið að fullu eins og það kom frá Íslenska álfélaginu til ríkissjóðs. Ráðh. vék hér að atriðum sem tilheyra liðnum tíma og vitnaði í bréf frá 1974. Þá er það 1973, það er 1975, það er 1976 sem átt hefur sér stað endurskoðun á reikningum álfélagsins af hálfu endurskoðendafyrirtækisins, sem um var samið á sínum tíma. En munurinn er sá, að fyrirtækið Íslenska álfélagið lítur á þetta sem útlagðan kostnað og það dregur frá útlagðan kostnað áður en það skilar álgjaldinu til ríkissjóðs. Ég veit ekki til þess að áður hafi verið dregið af álgjaldinu hjá ríkissjóði sjálfum. Það hefur ekki gerst og það sem ráðh. sagði hér áðan staðfestir það. Endurskoðunarkostnaðinn, sem hefur orðið til vegna óska íslensku ríkisstjórnarinnar um sérstaka endurskoðun samkvæmt samningnum hefur álfélagið litið á sem sinn útlagða kostnað. Sú upphæð hefur komið inn í rekstrarkostnað fyrirtækisins og ekki verið til frádráttar af þeirri upphæð sem Íslenska álfélagið skilaði inn til ríkissjóðs og var til skipta. En ef við hugleiðum þetta aðeins áfram og víkjum að þeim tölum sem í þessu dæmi eru, þá varð t.d. kostnaðurinn 1973 3 444 nýkr. en álgjaldið 1974, sem er það sem ber uppi þennan kostnað, er 717 þús. kr. Í ár er um allt aðrar upphæðir að ræða. Það eru 3 millj. 24 þús. sem Hafnarfjarðarbær fær árið 1981. Þá er búið að draga frá hjá ríkissjóði, ekki hjá Íslenska álfélaginu, 500 þús. kr. Eins og fram kom hjá ráðh. er hér um að ræða ráðstöfun sem er gerð án vitundar og samþykkis Hafnarfjarðarbæjar. Samkv. túlkun þeirri sem kom fram í ræðu hans -þar til við lokasvar, þegar hann orðaði það svo að mótmæli Hafnarfjarðarbæjar væru til athugunar í rn. áfram - þá gæti farið svo að Hafnarfjarðarbær fengi ekki eina krónu af álgjaldinu, ef kostnaðurinn af athugun iðnrn. yrði sá hinn sami og álgjaldið væri. Við sjáum af þessu hvað hér er í raun og veru að gerast, ráðslag sem ekki má viðgangast, því að álgjaldið til Hafnarfjarðarbæjar er samningsbundið gegn niðurfellingu þeirra gjalda sem önnur fyrirtæki í sveitarfélaginu borga í sveitarsjóð. Reglugerðin frá 10. júní 1976 gerir ráð fyrir, í framhaldi af samningnum, hvernig álgjaldsskiptingin skuli vera. En ég er sammála ráðh. í því að þetta verður að lögfesta, eins og þáv. iðnrh. lýsti sig reiðubúinn til þess að gera. Og ég trúi því ekki, þar sem hann nú gegnir embætti forsrh. í ríkisstj. og hefur lýst sig viljugan til endurskoðunar á þeim samningi eins og í honum stendur, að hann sé ekki reiðubúinn áður en þessu þingi lýkur til þess að lögfesta þann samning, sem ríkið þá gerði við Hafnarfjarðarbæ, en ég tel ekki nokkurn vafa á því að þar sé um skuldbindandi samning ríkissjóðs að ræða.



Herra forseti. Það kom fram í ræðu hæstv. ráðh. hér áðan að það hefði áður gerst að frá tekjum Hafnarfjarðarbæjar og annarra aðila væri dreginn kostnaður við endurskoðun á reikningum Íslenska álfélagsins, kostnaður af endurskoðun fyrirtækisins Coopers & Lybrand. Forskriftin fyrir því að fara út í þessa endurskoðun var sú, að þetta leiddi til hærri tekna fyrir Hafnarfjarðarbæ. Sú endurskoðun sem hér um ræðir leiddi í sjálfu sér ekki til hærri tekna fyrir Hafnarfjarðarbæ. Hún leiddi til nýrra samninga við Íslenska álfélagið og Alusuisse um hærra raforkuverð. Það var það sem kom út úr þessari endurskoðun, svo að forsendurnar fyrir frádrættinum voru heldur hæpnar þá líka. Hins vegar var gerður samningur milli iðnrh. og Hafnarfjarðarbæjar um endurskoðun á tekjustofnum Hafnarfjarðar og gert ráð fyrir því, að löggjöf yrði flutt um það efni. Það hefur ekki enn verið efnt 7 eða 8 árum seinna. Hver er staða sveitarfélaga eða annarra, sem semja við ríkið, ef þeir samningar eru ekki haldnir? Ef ekki er sett sú löggjöf sem á að setja í því sambandi. Og það sem meira er, þegar ekki er staðið við að framfylgja þeim ákvæðum sem um var samið, t.d. varðandi endurskoðun á þeirri upphæð sem kæmi til greiðslu til sveitarfélagsins. Hvers konar ráðslag er það að ríkið leyfir sér að haga sér með þessum hætti? Í fyrsta lagi voru engar forsendur fyrir frádrættinum 1975 af því tagi sem iðnrh. bendir á. Í annan stað var ekki efnt það loforð sem gefið var um að festa þetta í lög og framkvæma endurskoðun á upphæðinni með tilteknum hætti. En að lokum, herra forseti. Alveg það sama gildir um þá athugun sem hér er í gangi. Það er ekkert vitað um það, hvort hún muni leiða til hærri tekna fyrir Hafnarfjarðarbæ. Þess vegna eru ekki heldur fram komnar neinar forsendur fyrir þessum frádrætti, hvorki að því er varðar þetta sveitarfélag né aðra þá sem eiga að fá hlut af framleiðslugjaldinu. Auk þess er hér um athugun að ræða, alveg sérstaklega í þessu tilviki núna, sem er mjög víðtæk. Og ég skil ekki hvar þetta getur endað. Getur iðnrh. bara fundið upp á því að athuga hvað sem er og senda hverjum sem er úti í bæ reikninginn?



Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann frekar um þetta mál. En ég verð að segja alveg eins og er, að ég sé ekki neinn mun á því sem hefur gerst nú í sambandi við þennan kostnað og svo aftur því sem gerðist árið 1974. Í báðum tilvikum féll til kostnaður vegna endurskoðunar og í báðum tilvikum var þessi kostnaður dreginn frá álgjaldinu, að vísu í öðru tilvikinu áður en félagið greiddi álgjaldið, en í hinu tilvikinu eftir að það hafði greitt álgjaldið. En kostnaðurinn var dreginn frá í báðum tilvikum. Hafnarfjarðarbær mótmælti í báðum tilvikum og fjmrn. féllst ekki á mótmælin í báðum tilvikum. Ég held satt að segja að eini munurinn á þessum tveimur tilvikum sé sá, að í fyrra sinnið var fjmrh. Matthías Á. Mathiesen, en í seinna tilvikinu er fjmrh. að nafni Ragnar Arnalds. Ég held að það sé eini munurinn.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár og vil byrja á að þakka forseta Sþ. fyrir þá heimild sem hann hefur til slíks veitt. Ástæður fyrir því að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár eru þær, að á laugardaginn kemur, eftir því sem ég kemst næst, fara hv. alþm. í jólaleyfi og eftir því sem ég ennfremur kemst næst er talað um að þm. komi saman á nýjan leik hinn 17. jan. Það hefur verið hald manna um alllangt skeið að tillögur um breytingar á stjórnarskrá, sem unnar hefðu verið væntanlega í svokallaðri stjórnarskrárnefnd, yrðu lagðar fyrir Alþingi fyrir áramót, en af þeim dagsetningum sem ég hef nefnt er augljóst að varla verður af því á þessu ári. Eins og blasir auðvitað við og hv. alþm. er um kunnugt hlýtur þessi staðreynd að vekja nokkrar spurningar, m.a. vegna þess að af öðrum ástæðum liggur í loftinu og hefur verið um það rætt að þing verði hugsanlega rofið um miðjan febrúar og efnt til kosninga síðast í apríl. Um þetta hafa vitaskuld engar staðfestar yfirlýsingar verið útgefnar, en ég hygg að menn geti verið sammála um það orðalag að slíkt hafi legið í loftinu. Þegar þessar tímasetningar eru allar skoðaðar í samhengi hlýtur að vera eðlilegt að hér á hinu háa Alþingi sé um það spurt og um það fáist upplýsingar áður en hv. alþm. fara í jólaleyfi, hvernig hæstv. forsrh., sem jafnframt er formaður stjórnarskrárnefndar, a.m.k. hugsar sér tímasetningar í þessum efnum. Fyrir vikið hef ég leyft mér, og fengið til þess leyfi forseta og raunar leyfi hæstv. forsrh. einnig, að bera upp við hæstv. forsrh. nokkrar spurningar, sem honum voru kynntar í morgun, sem er eðlilegt eðli málsins samkv. En að þessum spurningum vil ég þó hafa örstuttan formála. Stjórnarskrárnefnd hefur starfað á fimmta ár. Hún er vinnuhópur á vegum Alþingis. Í henni sitja tveir fulltrúar frá hverjum hinna gömlu stjórnmálaflokka, alls 8. Það er alveg ljóst, að á störfum þessarar nefndar hefur verið mikill hægagangur. Íhugum alls almennings og í hugum hv. alþm. einnig er störfum nefndarinnar tvískipt. Annars vegar eru þau sem fjalla um almenn ákvæði stjórnarskrárinnar og hins vegar þau sem fjalla um svokallað kjördæmamál og þá er átt við leiðréttingar á misvægi atkv. í landinu, með hverjum hætti sem það yrði framkvæmt. Mér sýndist meðan ég starfaði í þingflokki Alþfl. og gat fylgst með þar að vinna nefndarinnar væri skammt á veg komin í hinum almennu ákvæðum, það sé ekki rétt, sem frá er greint, að henni sé lokið, þ.e. umfjöllun um ýmis nútímaleg ákvæði sem menn t.d. erlendis fjalla um við svipaðar aðstæður. Um það er ekki fjallað á þessu vinnustigi. En hitt er kannske lakara, þ.e. hinn armur þessa verks. Þar virðist vera sprunga í gegnum gamla flokkakerfið þvert og endilangt. Um það ganga upplýsingar að á leiðinni hafi verið samkomulag um svokallað nýsköpunarform - það orð er notað í sögulegu tilliti - undir forustu Alþb., Alþfl. og Sjálfstfl. eða fyrir forgöngu forustumanna þessara flokka hafi verið gerð tilraun um að gera pólitískt bandalag framhjá fjórða stjórnmálaflokknum í hefðbundnum skilningi þess orðs. Þetta er raunar ekki óopinberri orðrómur en svo, að hæstv. utanrrh. hefur lýst þessu í blaðaviðtali, og ég segi það skilyrt, og væri svo komið - ég held að það hafi verið svo orðað - nálgaðist það að vera stjórnarrof. Eru sjónarmið hæstv. utanrrh. auðvitað ákaflega eðlileg í þeim efnum, a.m.k. ef miðað er við hefð. Þetta eru auðvitað allnokkur tíðindi. Það eru gerðar tilraunir, án þess að nokkur maður um það viti, t.d. aðrir hér í þingsölum, hvað þá þjóðin og allur almenningur, til að ná samkomulagi sem mér skilst að hafi falið í sér fjölgun um þrjá þm. og breyttar reiknireglur í kjördæmunum. Það er auðvitað ekki nokkur lausn, en tilraun þó. Mér er svo sagt að það hafi gerst á föstudaginn var, sem eru auðvitað allnokkur tíðindi líka, að Sjálfstfl. hafi sprungið í umr. um þetta þannig að þessi lausn sé úr sögunni í bili. Allt eru þetta auðvitað allnokkur tíðindi. En þetta er ekki einkamál t.d. formanna þriggja af gömlu stjórnmálaflokkunum. Þetta er mál sem öllum almenningi kemur við. Ég geri ráð fyrir að verið sé að finna lausn sem verndi óbreytt hagsmunakerfi í landinu. En það sem við mörg höfum ástæðu til að óttast er það, að hugmyndin hefur verið sú - ég veit ekki hversu langt eða skammt lausn af þessu tagi kann að hafa verið komin - að leggja fram slíka till. í þinginu framhjá Framsfl. og framhjá þeim sem teljast utan flokka og reyna að böðla því í gegn á skömmum tíma. Sé þetta hugmyndin er það náttúrlega ótækt með öllu. Þess utan eru eftir sjálfsagðir pólitískir mannasiðir í því formi sem við höfum, sem eru fundir af einu eða öðru tagi, að leitast við að spyrja þjóðina sjálfa hvaða skoðanir hún kunni að hafa á slíkum málum. En ég endurtek það, að hafi verið samkomulag í uppsiglingu, sem þó sprakk á föstudag, eins og menn mæla hér sín á milli, og séu menn ennfremur enn að tala um þingrof í febr., þá sýnist mér staðreyndir í þessum efnum varðandi tíma vera þannig, að þær bitni einkum á fólkinu í landinu, sem er nú flest utan þessarar stofnunar. Það eru atriði í þessu, fari ég ekki einhvers staðar villur vega um dagsetningar, sem ganga einfaldlega ekki upp. Nú er ljóst að engar slíkar tillögur liggja fyrir fyrir áramót og þá er nú tíminn orðinn býsna naumur. Það er ljóst að hæstv. ríkisstj. sem nú situr hefur ekki löggjafarvald í eiginlegum skilningi. Til þess skortir hana styrk í annarri deildinni. Hún á auðvitað seturétt svo lengi sem hún kýs, en löggjafarvald hefur hún ekki. Ég held að ég kynni hér ótta margra þegar ég segi að menn óttast að veikleiki núv. hæstv. ríkisstj. verði til þess að gripið verði til pólitískra örþrifaráða. Pólitísk örþrifaráð eru t.d. að grípa í skyndingu, í pólitísku fáti, til þingrofs. En menn skyldu athuga að það væri mjög alvarleg athöfn, ef það t.d. fæli í sér að öllum þessum málum væri slegið á frest um fjögur ár ennþá, vegna þess að skekkjurnar í kjördæmamálinu eru augljósar og færa má að því gild rök að þær skekkjur valdi jafnvægisleysi í efnahagslífinu, því sem við þekkjum mætavel. Þau sjónarmið mín geta ekki komið neinum á óvart, að ég er þeirrar skoðunar að það sé alvarlegur trúnaðarbrestur milli gamla flokkakerfisins eins og það leggur sig og almennings í þessu landi. Ég hlýt að draga þá ályktun, að svo kunni að vera að verið sé að gera tilraun til þess og beitt sé til þess hraða að bola hér breytingum í gegn án þess að raunverulega sé spurt, eftir - ekki formlegum lýðræðislegum leiðum, heldur þeim óformlegu lýðræðislegu leiðum sem t.d. fundir af einu eða öðru tagi eru. Við hljótum að líta það, svo að ég noti klassíska íslenska setningu, alvarlegum augum þegar það kvisast hér um þingsali og er rætt um það í blöðum að forustumenn þriggja af gömlu flokkunum séu á góðri leið með að ná samkomulagi, þó svo það sé sprungið, og það eigi að þvinga það í gegn með hraði. Slíkt hefur auðvitað verið gert.

Ég vil biðja ræðumann að stytta mál sitt.

Ég mun gera það, herra forseti. Forseti mun væntanlega sammála um að við erum að tala um alvörumál í þessum efnum, en ég mun auðvitað verða við þessum tilmælum. Ég held að ég tali fyrir fleiri en sjálfan mig, herra forseti, þegar ég segi að óttinn við að í uppsiglingu kunni að vera að beitt verði pólitískum bolabrögðum í þessum efnum er til staðar víðar en hjá þeim sem nú stendur í þessum ræðustól. Einnig segi ég þetta vegna þess að sjálfur stend ég að till. til þál. um lausn á þessu máli með allt öðrum hætti en hér hefur verið talað um. Þetta þekkja hv. þm. Komi fram frv. verða þessar hugmyndir auðvitað kynntar þar í formi brtt. Sennilega verða þær fleiri en ein. En allt um það held ég að fyrir þessum ótta, sem ég hér hef nefnt, sé full ástæða. Þess vegna, herra forseti, hef ég leyft mér að bera eftirfarandi spurningar undir hæstv. forsrh., sem hann hefur tjáð mér að hann muni vera svo vinsamlegur og svara.  1. Er samkomulag í sjónmáli í stjórnarskrárnefnd um tillögur í svokölluðu kjördæmamáli? Ég vil aðeins flytja þá skýringu við þessa spurningu, að það hefur verið send reiknibók frá þessari nefnd, sem tiltekur einar 20 reiknikúnstir, en snertir hvergi á pólitískum raunveruleika í þessu máli. Þessi bók veldur áhyggjum vegna þess að hún er auðvitað lýsandi dæmi um að þarna er ekkert samkomulag. En engu að síður er svona spurt. Í annan stað er svona spurt: Er forsrh. kunnugt um tillögur og jafnvel samkomulag forustumanna stjórnmálaflokkanna utan stjórnarskrárnefndar um breytingar í kjördæmamálinu? Hér er auðvitað spurt af fyllstu ástæðu. Um þetta hefur verið fjallað í blöðum, þó svo þeir sem aðild eigi að málinu hafi ekki skýrt frá því með beinum hætti. Ég nefni sérstaklega að hæstv. utanrrh. hefur tjáð sig um það opinberlega hvað slíkt bandalag, sem yrði þá öðruvísi en það bandalag sem stendur að núv. hæstv. ríkisstj., hefði í för með sér. Ég tek undir almenna sjónarmiðið í því sem hann sagði í dagblaðinu Tímanum þar um. Í þriðja lagi er spurt: Hvenær er þess að vænta að hæstv. forsrh. leggi drög að nýrri stjórnarskrá fyrir Alþingi, þar sem verða tillögur um svokölluð kjördæmamál? Eru líkur á því að slíkar tillögur njóti fyrir fram meirihlutafylgis hv. alþm.? Hér er auðvitað ekki spurt að ástæðulausu og þar sem menn spyrja um meirihlutafylgi er auðvitað einkum átt við svokallað kjördæmamál. Í fjórða lagi er spurt: Hvað teldi hæstv. forsrh. að Alþingi þyrfti langan tíma til að fjalla um nýja stjórnarskrá, þar með talin kjördæmamál? Hér er spurt vegna grunsemda um að beita eigi pólitískum bolabrögðum. Í fimmta lagi er spurt: Með hverjum hætti er ætlað að kynna þjóðinni drög að nýrri stjórnarskrá, áður en Alþingi tekur um hana endanlega ákvörðun? Ég vil skjóta að þeirri persónulegu skoðun minni, að það er náttúrlega fáheyrt að ætla sér að afgreiða svona mál á 10 dögum, hafi einhverjum dottið það í hug. Við höfum ástæðu til að ætla að mönnum hafi í alvöru dottið slíkt í hug. Annars væru þeir ekki að tala um samkomulag á föstudaginn eða þingrof í febr. Annars væru menn ekki að tala um samkomulag síðla í des. og kosningar eða þingrof í febr. Því er spurt. Og í sjötta lagi, sem er kannske einnig meiri háttar áhyggjuefni: Kemur til greina, að mati hæstv. forsrh., að beita þingrofsrétti áður en drög að nýrri stjórnarskrá hafi verið lögð fram og umr. farið fram um hana? Og ennfremur: Kemur til greina að beita þingrofsrétti áður en breytingar hafa verið gerðar í svokölluðum kjördæmamálum? Lögformlega dreg ég auðvitað ekki frekar en nokkur maður í efa að þingrofsrétturinn er hjá hæstv. forsrh., en ég vil segja það, sem ég hef sagt áður, að ég teldi pólitískt óhæfuverk að beita þingrofsréttinum við þessar aðstæður. Það vald felur í sér valdið til að framlengja óbreytt ástand um tiltekinn árafjölda, allt upp í fjögur ár, og ef niðurstaðan af augljósum veikleikamerkjum í núverandi stjórnarsamstarfi, sem ég vil þó ekki gera meira úr en efni standa til, verður til þess að menn grípa til þess í pólitísku fáti að beita þingrofi, t.d. af því að menn kynnu að vera hræddir við nýtt stjórnmálaafl, væri að minni hyggju afar ranglega að farið. Því óska ég eftir, herra forseti, að fyrir liggi í opinberum heimildum svör og skoðanir hæstv. forsrh. í þessum efnum áður en hv. alþm. ganga til jólaleyfis.



Herra forseti. Ég skal með ánægju svara fsp. hv. þm. Hann minntist fyrst á það í sínum inngangi, að hægagangur mikill hefði verið á störfum stjórnarskrárnefndar. Þetta stafar af ókunnugleika hjá hv. þm. Þessi nefnd hefur núna að vísu starfað í fjögur ár, en ég tel að hún hafi starfað vel og ég veit það líka að hliðstæðar nefndir í okkar nágrannalöndum, sem undirbúið hafa á svipaðan hátt breytingar á stjórnarskrá eða nýja stjórnarskrá, hafa jafnan tekið miklu lengri tíma en þessi. Hv. þm. spyr hvort samkomulag sé í sjónmáli í stjórnarskrárnefnd um tillögur í kjördæmamálum. Stjórnarskrárnefndin hefur hagað þannig störfum sinum, að hún hefur rætt rækilega allar helstu leiðir og kosti í kjördæmamálinu, og hún hefur lagt þar til grundvallar nokkur meginsjónarmið sem hún hefur frá upphafi verið sammála um. Það er í stuttu máli að tryggja jafnrétti milli stjórnmálaflokka, að draga úr misvægi atkv. eftir byggðarlögum og að tryggja betur persónukjör en nú er. Stjórnarskrárnefndin hefur unnið á þessum grundvelli, að kanna allar helstu hugsanlegar leiðir til lausnar á þessum vandamálum og látið reikna út hvernig hver einstök þeirra kæmi út miðað við alþingiskosningar um margra ára skeið. Niðurstöður af þessum könnunum hefur stjórnarskrárnefnd sett saman í skýrslu, sem nýlega hefur verið send þingflokkum eða alþm. og fjölmiðlum. Nefndin taldi eðlilegast að hafa þennan háttinn á og hún hefur ekki gert tillögur um ákveðna niðurstöðu eða ákveðna lausn á kjördæmamálinu, en talið er að með þessum útreikningum og rækilegum könnunum ætti að liggja nægilega traustur grundvöllur til þess að þm. gætu myndað sér sínar skoðanir. Í þessari skýrslu eru bæði reiknaðar út ýmsar leiðir miðaðar við að fjölga þm., en það eru einnig reiknaðar út leiðir og bent á leiðir til að leysa þessi vandamál án þess að fjölga þm. Önnur spurning hv. þm. er sú, hvort mér sé kunnugt um tillögu eða jafnvel samkomulag forustumanna stjórnmálaflokka utan stjórnarskrárnefndar um breytingar í kjördæmamálum. Það er náttúrlega öllum kunnugt, að formenn stjórnmálaflokkanna hafa um alllangt skeið haldið fundi til að fjalla um kjördæmamálið. Mér er hins vegar ekki kunnugt um að samkomulag hafi komist á milli þeirra um tiltekna tillögu eða lausn á því máli. Þriðja spurningin: Hvenær er þess að vænta að hæstv. forsrh. leggi fram drög að nýrri stjórnarskrá fyrir Alþingi, þar sem verða tillögur um svokölluð kjördæmamál, og eru líkur á að slíkar tillögur njóti fyrir fram meirihlutafylgis hv. alþm.? Nú vil ég taka það fram að endurskoðun stjórnarskrárinnar almennt er langt komið og er senn að ljúka á vegum stjórnarskrárnefndar. Hún vinnur að því nú að taka saman skýrslu til þm., þingflokka og fjölmiðla um þau mál, þ.e. um endurskoðun stjórnarskrárinnar, að öðru leyti en snertir kjördæmamálið. Við stefnum að því að þessari greinargerð verði lokið á næstunni, a.m.k. fyrir áramót, og hún verði þá send þessum sömu aðilum. Ég hef gert ráð fyrir að frv. til nýrrar stjórnarskrár og þar með ákveðið kjördæmamál yrði lagt fyrir Alþingi þegar það kemur saman að nýju í janúarmánuði. Ég tel ekki að það sé nauðsynlegt að fyrir fram sé búið að tryggja meirihlutafylgi eða allsherjarsamkomulag alþm. um öll atriði, enda geri ég ráð fyrir að það mundi þá dragast mjög verulega. Hins vegar hef ég gert ráð fyrir að meðferð þessa frv. yrði að hætti þingmála, en til þess að fara með þetta mál á Alþingi yrðu kosnar sérstakar stjórnarskrárnefndir þm. í báðum deildum, eins og oftast hefur verið gert þegar stjórnarskrármál hafa verið til meðferðar. Þessar nefndir mundu þá væntanlega vinna saman og fara yfir frv. með svipuðum hætti og þingmál almennt. Í fjórða lagi spyr hv. þm. hvað ég tel ji að Alþingi þurfi langan tíma til að fjalla um nýja stjórnarskrá, þar með talið kjördæmamál. Í framhaldi af því sem ég nú hef sagt og ef vel er unnið og vilji er fyrir hendi, þá tel ég að 4–6 vikur ættu að nægja á Alþingi. Í fimmta lagi er spurt með hverjum hætti sé ætlað að kynna þjóðinni drög að nýrri stjórnarskrá, áður en Alþingi tekur um hana endanlega ákvörðun. Ég tel að það sé brýn nauðsyn að kynna þjóðinni þessi mál sem allra rækilegast. Þar veltur auðvitað mest á því að fjölmiðlarnir gegni skyldum sínum. Ég tel að hér hafi Ríkisútvarpið, bæði sjónvarp og hljóðvarp, mjög miklu hlutverki að gegna að kynna þjóðinni málið sem allra ítarlegast og hlutlaust. Ég geng út frá því að stjórnarskrárnefnd og ríkisstj. muni kanna hvernig hægt er að koma slíkri kynningu sem best fyrir og það að sjálfsögðu í samráði við stjórnmálaflokkana, en hér veltur auðvitað mjög og mest á stjórnendum Ríkisútvarpsins, að þeir sýni fullan skilning á því að almenningur eigi á vegum þessara fjölmiðla sem bestan kost á að kynnast öllum meginatriðum frv. til nýrrar stjórnarskrár. Í sjötta lagi spyr svo hv. þm. hvort komi til greina að beita þingrofsrétti áður en drög að nýrri stjórnarskrá hafa verið lögð fram og umr. farið fram um hana og ennfremur hvort komi til greina að beita þingrofsrétti áður en breytingar hafa verið gerðar á svokölluðum kjördæmamálum. Ég vil taka það fram, sem ég held að hafi komið fram raunar áður, að mín stefna í þessu máli er að það Alþingi sem nú situr afgreiði frv. til nýrrar stjórnarskrár fyrir Ísland og þar með taldar breytingar á kjördæmamáli. Ég tel að bæði undirbúningur málsins sé með þeim hætti að slíkt eigi að vera hægt og ég vænti þess fastlega að þingheimur, eða a.m.k. nægilega mikill meiri hl. þm., sé á sama máli svo að þetta geti orðið að veruleika.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann. Ég vil þó ekki láta hjá líða að þakka hæstv. forsrh. fyrir bæði skýr og efnismikil svör við þessum spurningum. Ég vil segja það, að í öllum grundvallaratriðum er ég honum sammála um tíma, nema að 4–6 vikur dugi til þess starfs sem hann nefnir. Þar nefni ég sérstaklega til almannakynningu á þeim tillögum sem nefndar eru og svo ennfremur hitt, sem veldur mér miklum áhyggjum, að í þeim tillögum sem ég hef séð með formlegum hætti frá stjórnarskrárnefnd örlar varla á nokkurri nýrri hugsun eða nýrri tillögu. Slíkt er allt eftir. Ég er ekki að segja að það geti ekki gerst og jafnvel á skömmum tíma, þar sem menn hafa hraðan á. Ég nefni t.d. mannréttindamál minnihlutahópa, sem alls staðar í okkur skyldum menningarsamfélögum skipta máli í þessum efnum. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að vitaskuld vita menn að það sem var greint frá, fyrst í minni framsögu og síðan í svörum forsrh., er rétt, samkomulagið sem átti að reyna og tókst ekki og það allt saman, en við skulum láta það liggja á milli hluta. Sú tímaáætlun, sem hæstv. forsrh. gefur upp og gæti gengið í öllum meginatriðum, og ég vil taka undir það, fær því aðeins staðist að einhverjar skynsamlegar tillögur, sem leiða til sátta, með hverjum hætti sem það er, séu til staðar -  Allar hinar almennu röksemdir forsrh. vil ég taka undir. Ég þakka hjartanlega fyrir svörin, en lýsi þó þessum fyllsta fyrirvara: Þær standast ekki nema að gefnum forsendum, sem ekki eru til staðar nú og mjög ólíklegt er að verði til staðar á næstu 3–4 vikum. - En ég þakka samt fyrir.