Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það var einkennilegt að hlusta á hv. þm. Helga Hjörvar koma hér og tala um sífelldan undanslátt samgönguráðherra vegna Sundabrautarinnar. Hann talar eins og það sé löngu ákveðið af hálfu Reykjavíkurborgar hvar vegurinn skuli liggja. Virðulegi og ágæti alþingismaður. Ég er hérna með bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík sem dagsett er 6. apríl 2005, undirritað af Steinunni Valdísi Óskarsdóttur. Ég ætla að vitna aðeins í þetta bréf. Þar segir um Sundabraut, með leyfi forseta: „Fljótlega er að vænta úrskurðar umhverfisráðherra vegna kæru á mati á umhverfisáhrifum Sundabrautar. Um leið og úrskurður ráðuneytisins liggur fyrir má gera ráð fyrir að niðurstaða fáist um legu brautarinnar.“ - Þá má gera ráð fyrir því. Síðan heldur borgarstjórinn áfram: „Matið leiddi í ljós að verulegur kostnaðarmunur er á innri leið og þeirri ytri og er vandséð að aðrar niðurstöður umhverfismatsins réttlæti kostnaðaraukann.“ Meiri hlutinn í Reykjavík hefur haldið því fram lengi vel að það ætti að vera brú. Stefán Jón Hafstein borgarfulltrúi lét að því liggja að það væri nú ekki mikið að því fyrir borgarbúa að henda einhverjum peningum í bauk um leið og þessi brú væri ekin. Honum fannst sjálfsagt að það væri einhver gjaldtaka, en hér fór stór hluti ræðu hv. þingmanns í að andmæla því. Í annan stað vildi ég gjarnan fá svar frá hv. alþingismanni við eftirfarandi spurningu: Hver er afstaða hans til mislægra gatnamóta Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar sem voru tekin út af skipulagi af núverandi meiri hluta 1994? Hver er afstaða hans? Hér hafa menn talað um mikla slysahættu vegna þess að ekki hefur verið nóg unnið í mislægum gatnamótum. En nú er trekk í trekk - og nota ég eigin orð þingmannsins - eilífur undansláttur 

Virðulegur forseti. Fyrst um Sundabrautina því að ég svaraði því í sjálfu sér í ræðu minni. Það kom fram í ræðu þess sem talaði á undan mér, hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, að hér liggja fyrir í samgönguáætlun fjárveitingar í vegaframkvæmdir sem enn hafa ekki farið í gegnum umhverfismat. Það er ekkert vandamál þegar Vestfirðir eru annars vegar. Það er væntanlega ekkert vandamál þegar Norðurland er annars vegar eða Austfirðir. Það er ekki nema í Reykjavík sem gerðar eru þær kröfur að framkvæmdir séu fullhannaðar og endanlegar áður en nokkrir fjármunir eigi að sjást í langtímaáætlun á borð við þá samgönguáætlun sem hér er. Menn vita það bæði í samgönguráðuneytinu og hjá Reykjavíkurborg að niðurstaða um leiðina yfir voginn liggur fyrir í júní. Þá tekur tvö ár að hanna brautina og síðan er hægt að hefja framkvæmdir. Það sem á að standa í þessari áætlun er fjármagn til þeirra framkvæmda, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson. Þeir fjármunir eru ekki þarna og það er að skila auðu í samgöngumálum Reykvíkinga. Hvað varðar mislæg gatnamót við Kringlumýri og Miklubraut þá er gert ráð fyrir þeim mislægu gatnamótum á aðalskipulagi Reykjavíkur. Ég verð þó að segja það sem mína skoðun að framkvæmd á Hlíðarfæti tel ég að sé miklum mun vænlegri til þess að eiga við þann vanda sem við er að fást á gatnamótum Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar, sem er sú mikla umferð sem kemur úr suðurbæjunum, vegna þess að þó að við leysum þau á gatnamótum Kringlumýrar og Miklubrautar, og það skiptir vissulega máli, flyst vandinn í sjálfu sér bara til á næstu gatnamót. En með því að leggja Hlíðarfótinn í göngum undir Öskjuhlíð getum við tekið nokkuð af þeirri umferð um Hlíðarfótinn og gegnum Vatnsmýrina og inn á Hringbrautina og það eru þá bílar sem þurfa aldrei að fara um gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar og geta þess vegna létt verulega á því umferðarálagi sem þar er, en þar eiga að sjálfsögðu að koma mislæg gatnamót.

Frú forseti. Það kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar að liggja muni fyrir mat á umhverfisáhrifum í júní. Hvernig getur hann þá fundið orðum sínum stað í því að það sé búinn að vera eilífur undansláttur í ákvörðunartöku um legu Sundabrautar þegar ekki hefur komið fram enn þá hvar og hvernig borgin vill haga sínum málum? Varðandi mislægu gatnamótin, að hlaupa yfir í Hlíðarfót og segja að nú þurfi Hlíðarfótur að koma vegna þess að þá þurfi ekki að setja mislæg gatnamót. Það er bara rangt, vegna þess að það liggur fyrir að þarna fara yfir 80 þúsund bílar á dag og það verður ekki svo mikil minnkun á umferð á þessum hættulegu gatnamótum þó að Hlíðarfóturinn komi, það skiptir ekki öllu máli. Hins vegar skiptir öllu máli að setja þarna mislæg gatnamót því að það hefur sýnt sig að þar sem þau hafa verið sett upp í Reykjavík hefur umferðarslysum fækkað úr nokkrum tugum prósenta niður í 2–3%. Við höfum dæmi um það og það veit þingmaðurinn vel. Varðandi það að nauðsynlegt sé að taka ákvörðun um Hlíðarfót o.s.frv. er það náttúrlega bara undanskot og eins orð hans hér áðan að það sé bara eilífur undansláttur í þessu máli.

Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að formaður samgöngunefndar, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, sem ótrúlegt en satt er þingmaður Reykjavíkur, reyni að beina ljósinu eitthvert annað en að þeirri einföldu staðreynd að hann er hér sem formaður samgöngunefndar að skila samgönguáætlun inn á Alþingi þar sem skattpeningar okkar Reykvíkinga eru meira og minna teknir og settir í verkefni annars staðar á landinu en í engu sinnt brýnum þörfum hér í borginni. Ég held hins vegar að þessar hártoganir hv. þingmanns sýni ljóslega að við þurfum að flytja þetta vegagerðarverkefni frá ríkinu því að ríkið er ekki fært um að annast það. Hv. þingmaður er ekki fær um það og hæstv. samgönguráðherra er ekki fær um það. Það er staðið í eilífum deilum um skipulagsmál við yfirvöld hér á svæðinu, á Akranesi, í Hafnarfirði og þannig getum við áfram talið sveitarfélögin. Þessir fjármunir eiga einfaldlega að fara beint til sveitarfélaganna, skattpeningar okkar Reykvíkinga eiga að fara beint til Reykjavíkurborgar og hún á sjálf að verja því fé og skipuleggja þær framkvæmdir, enda þarf hún ekki milligöngu hæstv. samgönguráðherra Sturlu Böðvarssonar um framkvæmdir í borginni. Það er málefni sem við Reykvíkingar getum einfaldlega átt við okkar eigin borgarstjórn og ráðið fram úr alveg milliliðalaust af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins, svo sem eins og hæstv. samgönguráðherra Sturlu Böðvarssonar, og færi best á því að Reykjavík yfirtæki einfaldlega samgöngumálin af ríkinu því að ríkið hefur reynst getulaust til að halda utan um þau.

Frú forseti. Umræðan sem hér á sér stað um vegáætlun ætti ekki að koma mönnum á óvart og það er skiljanlegt að hver líti á sitt svæði sínum augum en deilur eru uppi og því miður kannski meiri en oft áður. Ég þekki það sem þingmaður Norðvesturkjördæmis að um landsbyggðarþingmenn, sérstaklega stjórnarþingmenn, er yfirleitt rætt þannig, a.m.k. af þeim sem tala af mestum glannaskap, að þeir séu hreinir aumingjar upp til hópa og haft er til marks að þeir nái ekki nógu miklum árangri í vegamálum, séu hreinir aumingjar. Þetta fáum við oft að heyra. Þess vegna vil ég þakka sumum þeirra sem hér hafa talað af mikilli hreinskilni um sjónarmið sín og þarfir sínar í vegamálum að þeir hafa til allrar hamingju leitt í ljós að kannski sé það ekki eingöngu aumingjaskapur stjórnarþingmanna af landsbyggðinni að ekki gangi meira í vegagerð en raun ber vitni. Það er ástæða til að þakka það. Ísland er mjög stórt land og hér búa fáir og sú var tíðin að við trúðum því að hér yrði aldrei hægt að byggja vegi á við það sem væri hjá öðrum þjóðum. Þetta hefur breyst á síðustu tveimur áratugum og við sjáum nú fram á að þetta er möguleiki, enda stendur Ísland og kjör Íslendinga jafnfætis öllu því besta í heiminum nema gagnvart samgöngum á landi. Það er þar sem skórinn kreppir. Því er mjög eðlilegt að fólk sem býr við moldartroðninga, vegi sem varla er hægt að kalla heilsársvegi, vegi sem ekki er hægt að moka á veturna, sé sárt yfir því hversu seint vegabætur koma til þess. Ég ætla samt ekki að taka þátt í þessum deilum, virðulegi forseti, vegna þess að ég met það svo að þær skili í sjálfu sér engu. Umræðan sem skiptir máli er umræðan um að skipta því fé sem ríkið hefur til ráðstöfunar á hverju ári á fjárlögum. Það er þar sem menn taka hinar örlagaríku ákvarðanir um hve mikið fé fer til vegamála. Við erum bundin af fjárlögum hvort sem er og það verður ekki aukið nema að meira fé komi á fjárlögum. Þá skulu menn minnast þess líka, virðulegi forseti, að þeir sem vilja eyða í alla skapaða hluti, hækka, stækka, breikka og betrumbæta hvað sem er og hvar sem það finnst, að ekki er víst að hægt sé að nota alla peningana tvisvar og varla til vegamála þegar búið er að spreða þeim út og suður, eins og tillögurnar eru hér oft í þinginu þegar við ræðum fjárlögin. Við erum bundin af eigin tillögum og eigin samþykktum, við erum bundin af fjárlögum. Það er málið. Ég vil líka segja það, þó að ég ætli ekki að blanda mér efnislega í umræðuna, virðulegi forseti, að þessi umræða um skiptingu fjár milli dreifbýlis og þéttbýlis er ákaflega óheppileg á þessari stundu þegar munurinn er hvað mestur á uppgangi þéttbýlisins miðað við dreifbýlið, þegar dreifbýlið á við hvað hörðust kjör að búa, þegar þrengt er að framleiðslunni eins og gert hefur verið á undanförnum mánuðum með hrossalækningum Seðlabankans í efnahagsmálum. Það eru fimm mánuðir síðan þau ósköp riðu yfir okkur, mig minnir að það hafi verið á Bónaparte-daginn 2. desember á síðasta ári sem fyrsta vitleysisgusan kom þaðan með stuðningi og styrk ríkisstjórnarinnar, því miður. Þetta veldur landsbyggðinni miklum hörmungum og ef svo heldur fram sem horfir, sem ég held að verði ekki því að þetta fær ekki staðist, þarf ekki um að spyrja í þeim málum. Því er það mjög sárt fyrir landsbyggðarfólkið að heyra svo óvarlega talað um misskiptingu fjár vegna þess að allir vita að vegakerfi Íslands er fyrir Íslendinga og allir Íslendingar keyra á því. Þeir sem hafa mesta atvinnu af samgöngum eru Reykvíkingar. Þaðan eru útgerðarfyrirtækin, þaðan eru bílaútgerðirnar, þaðan eru þeir sem lifa á samgöngum, það eru fyrirtæki þeirra sem nota vegina, við eigum þá saman og höfum sameiginlega hagsmuni af að nota þá. Þess vegna er umræðan sár, virðulegi forseti, og óheppileg og væri betur komin annars staðar, þó að ég að sjálfsögðu skilji það að þingmenn allir, hvaðan sem þeir koma, hljóti að halda uppi merkjum síns fólks og sinna kjördæma og sinna svæða. Það er ekkert óeðlilegt við það. En sú nöturlega umræða eins og mér sýnist sumir fréttamenn taka hana, skilar okkur ekki neitt áleiðis. Það sem skilar okkur áleiðis, virðulegur forseti, er að geta hamið útgjöld ríkisins á öðrum sviðum þannig að meira sé til vegagerðar, við þurfum það umfram allt. Þetta var það sem ég vildi sagt hafa, virðulegur forseti. Hins vegar vil ég, úr því að við erum að ræða vegamálin, koma aðeins inn á annað mál. Ef við lítum á kostnaðinn við vegagerðina og þá fjármuni sem við ætlum til þeirra á komandi árum þá fer ákveðið hlutfall til nýbygginga en það eru líka gríðarlega miklir fjármunir sem fara til viðhalds. Það er á vitorði allra að viðhaldið verður alltaf þyngra og erfiðara, sérstaklega hefur þetta verið áberandi og er í auknum mæli að valda okkur vandræðum eftir að svo ógæfulega vildi til að allir stórflutningar og þungaflutningar á Íslandi lögðust á vegina og sjóflutningar lögðust af. Við höfum séð skýrslu eftir skýrslu eftir eflaust vandaða embættismenn sem komast að þeirri neikvæðu niðurstöðu að ekkert þýði að tala um sjóflutninga á Íslandi, ekki verði aftur snúið, allir þungaflutningar á Íslandi skuli vera á landi. Ég fullyrði, virðulegi forseti, að þeir fjármunir sem fara í viðhald veganna, sérstaklega vegna þungaflutninganna, eru miklu stærri tölur og miklu meiri hagsmunir en t.d. öll vegáætlunin sem við erum að fara yfir núna. Við hljótum, og það á að vera þannig, að þurfa að hugsa þetta frá víðara sjónarhorni en þeir embættismenn hafa gert sem fjallað hafa um málið til þessa. Við höfum ákveðið svigrúm, við höfum okkar eigin löggjöf, við þurfum að fara eftir því sem ESA samþykkir. Það er ekki einfalt mál, það er mjög flókið, en það er eitthvert mesta peningalega hagsmunamál Íslendinga og íslenska þjóðarbúsins að ég tali ekki um ríkissjóðs og vegasjóðs að reyna að leita leiða til að ná þverpólitískri samstöðu um hvernig og með hvaða hætti við gætum reynt að koma þungaflutningunum af vegunum og yfir á sjóinn. Það er hægt, ég viðurkenni að það er erfitt en við eigum að horfa til þess. Fjármunirnir sem í húfi eru á næstu árum og áratugum eru gríðarlegir og við þurfum á þeim að halda vegna þess að þetta stóra land þarf á vegum að halda og við verðum að fara vel með þá peninga. Þó að við eigum mikið af peningum núna og munum kannski eiga í framtíðinni verðum við að fara vel með þá, gæta þess hvað við erum að gera. Ég er sannfærður um það, virðulegur forseti, að fátt væri þjóðhagslega nauðsynlegra en að finna leiðir til að losna við mest af þungaflutningunum yfir á sjóinn. Þetta held ég að sé stóra málið. Við getum svo deilt áfram um það hvernig við verjum peningunum. Það eru miklir peningar sem við erum að verja núna á síðustu árum enda hefur líka orðið mikil framleiðniaukning í vegagerð. Þess vegna erum við að sjá að draumar okkar geta ræst sem menn höfðu enga trú á fyrir 10–15 árum. Það er glæsilegt, það er von í því. Við skulum samt halda jafnvæginu og halda nokkurn veginn sönsum yfir því, þetta gengur yfir. Við höfum gert vel og ég er alveg sannfærður um að við getum gert betur. Það er eðlilegt á hverjum tíma að menn deili vegna þess að margt getur orkað tvímælis en við höldum þó áfram á réttri braut. Það verður að fara vel með þá peninga sem við þurfum því að þeir eru ekki ótakmarkaðir, þeir verða aldrei ótakmarkaðir frekar en annað sem hið opinbera fjallar um.

Hæstv. forseti. Þetta er um margt búin að vera fróðleg umræða um samgönguáætlunina. Varla greinir okkur á um það, þingmenn, að bættar samgöngur hér á landi eru einhverjar arðsömustu framkvæmdir sem við getum farið í. Ekki fer á milli mála eins og mál hafa þróast hér á landi að undanförnu þar sem flutningar hafa farið meira á þjóðvegina, og nánast eingöngu eftir að skipaflutningar lögðust svo til af, að uppbygging vegakerfisins er mjög brýnt mál. Það er ekki undarlegt að um það séu nokkrar meiningar hjá fólki sem býr á Íslandi og býr við mjög misjafnar aðstæður að því er varðar vegakerfið. Þar þarf að gera róttækt átak til lagfæringar og til bættra samgangna. Það er ekki bara fólkið í byggðarlögunum sem hefur komist að þeirri niðurstöðu sem ég var að vitna til, að gera þyrfti átak í samgöngumálum, ég held að hægt sé að fara mjög langt aftur í tímann á hv. Alþingi og fletta upp í samþykktum þingsins um það til hvers þyrfti að horfa í samgöngumálum til að efla samgöngukerfið og koma því í nútímahorf. Það eru ekki bara íbúarnir sem við eiga að búa sem hafa á undanförnum árum verið að senda frá sér ályktanir og áskoranir um það að vel verði unnið í samgöngumálunum, heldur má segja að Alþingi hafi gert það einnig, þó kannski aðallega á kosningaárum, þ.e. í aðdraganda alþingiskosninga. Þá hafa menn komið fram með mjög róttækar tillögur, og fjármuni jafnvel, til að búa til átak í samgöngumálum. Auðvitað ber því að fagna þegar það er gert en með sama hætti er óhætt að draga það saman, a.m.k. á seinni árum, að dregið hefur verið úr þessum sömu fjárveitingum eftir að kosningaár er liðið. Það er akkúrat þannig ástand sem við erum að upplifa nú, hæstv. forseti. Við erum að upplifa það að dregið hefur verið úr fjárveitingum á þessu ári um 1,9 milljarða, fyrirhugað á næsta ári 2 milljarða og á árinu 2007 um 1,8 milljarða. Þetta er staðreynd sem við stöndum frammi fyrir og veldur auðvitað fólkinu í landinu miklum vonbrigðum, sérstaklega á þeim svæðum þar sem menn hafa lagt mikla áherslu á það að komast með vegakerfið eitthvað í átt að nútímanum. Ég held að á engan sé hallað þó að við nefnum Vestfirðina í því sambandi þar sem við erum enn þá að keyra á stofnbrautunum, á drullunni ef hægt er að orða það þannig, á malarvegunum sem detta niður í foraðið þegar þannig viðrar og þola engan veginn svo vel sé þá miklu flutninga sem á vegina hafa komið á undanförnum árum. Ég ætla ekki að vitna langt aftur í fortíðina en ég ætla þó að leyfa mér að lesa upp úr nefndaráliti frá 125. löggjafarþingi um jarðgangaáætlun. Ég vitna í meginefnið í því nefndaráliti frá samgöngunefnd, með leyfi forseta: „Það er niðurstaða samgöngunefndar að jarðgangagerð sé áhrifarík leið til samgöngubóta þar sem þeim verður ekki komið við með öðrum hætti þannig að viðunandi teljist. Með jarðgöngum má rjúfa vetrareinangrun, stækka atvinnu- og þjónustusvæði og tengja saman byggðarlög með þeim hætti að skilyrði skapist fyrir eflingu byggðar og hagstæða íbúaþróun.“ Þetta var í þingskjali um stefnumótun í jarðgangaáætlun fyrir árin 2000–2004, virðulegi forseti. Við erum núna á árinu 2005 að ræða samgönguáætlun. Það verður að segjast alveg eins og er að því miður bárum við ekki gæfu til þess hér með okkar þjóð að halda áfram markvisst eftir að við tókum í notkun jarðgöngin á Vestfjörðum eða Hvalfjarðargöngin, við bárum ekki gæfu til að halda áfram gerð varanlegra samgöngulausna eins og jarðganga. Mörg ár aðhöfðumst við ekkert í þá veru, því miður. Síðan höfum við farið í Fáskrúðsfjarðargöng og í Almannaskarðsgöngin fyrir austan. Þær framkvæmdir hafa báðar gengið vel en í mörg ár vorum við ekkert að aðhafast í jafnmiklum samgöngubótum og jarðgöng hafa reynst vera, bæði til styttingar vegalengda og ekki síður til að auka umferðaröryggi. Það geta menn séð ef þeir skoða slysaskráningu hér á landi að jarðgöngin hafa reynst afar öruggar samgönguleiðir. Sáralítið hefur verið um óhöpp og slys, bæði í Hvalfjarðargöngum og Vestfjarðagöngum. Ég minni á það að áður en þessi jarðgöng tvenn komu til urðu því miður oft dauðaslys, bæði í Hvalfirði og eins á heiðunum fyrir vestan. Það er ekki spurning að sú niðurstaða sem samgöngunefnd komst að á löggjafarþinginu 1999–2000 sem ég vitnaði til áðan á fyllilega við rök að styðjast. Í raun og veru er sárt til þess að vita að menn skyldu ekki hafa borið gæfu til að fylgja því eftir sem við vorum byrjuð á að þessu leyti. Fyrir alþingiskosningarnar síðustu var lagt af stað með það að setja verulega fjármuni í vegaframkvæmdir. Það var gert og ber vissulega að þakka það, m.a. hefur það orðið til þess að okkur tókst á Vestfjörðum að gera þó nokkurt átak í að koma bundnu slitlagi á vegi í Ísafjarðardjúpi og þó nokkuð komumst við áfram á Barðaströndinni milli Flókalundar og Bjarkalundar. Það verður hins vegar að segjast alveg eins og er, hæstv. forseti, að ekki horfir vel með framkvæmdir á þessum malarvegum, eins og á Vestfjörðum, á næstu árum. Það eru litlar fjárveitingar til þessara verkþátta á þessu ári og því næsta og síðan ætla menn að bæta verulega í á árunum 2007, enda þá kosningaár, og 2008. Ég velti því satt að segja fyrir mér, og kom reyndar mjög oft inn á það hér í umræðunum síðasta haust um fjárlögin, hvort nokkur skynsemi væri í því að haga sér eins og við höfum verið að gera að því er varðar fjárveitingar til vegaframkvæmda með því að gera það sem við höfum verið að gera, að skera niður framkvæmdirnar um tæpa 2 milljarða þrjú ár í röð. Síðan er ákveðið að við ætlum að bæta verulega í á árunum 2007 og 2008. Þar erum við vissulega að tala um að taka inn mikla fjármuni og auka verulega í að þessu leyti. Það sem gerist þá er það að við aukum framkvæmdaféð um 4,5 milljarða hvort árið um sig, 2005 og 2006, og framlag ríkisins vex úr rúmum 2 milljörðum á árunum 2005 og 2006 í 6,5 milljarða, hvort árið 2007 og 2008. Ég velti því sannarlega fyrir mér, hæstv. forseti, og hef svo sem spurt þeirrar spurningar þegar við höfum rætt við Vegagerðina án þess að fá kannski skýr svör, hvort það sé mikið vit í því að fara svona í málin, draga saman framkvæmdirnar núna og ætla síðan að auka þær verulega, þ.e. um 4,5 milljarða á árunum 2007 og 2008. Þá förum við að bjóða út mun fleiri verk, væntanlega. Þá held ég að hætt verði við því að við, þ.e. þjóðin og Vegagerðin sem býður út verkin, fáum ekki þau hagstæðu tilboð sem ella gæti verið. Þá er verið að bjóða út tiltölulega mikið framkvæmdamagn á stuttum tíma, tveimur árum. Nær hefði verið að halda sig við þá áætlun sem búið var að gera og vera með nokkuð góða verkáætlun, á árunum 2004, 2005 og 2006, og halda sig við það að hafa 2 milljörðum meira inni í fjárlögunum að því er varðar vegaframkvæmdirnar. Þetta benti ég margsinnis á í haust í ræðu varðandi fjárlögin. Ég sagði reyndar nokkrum sinnum að ég drægi mjög í efa að það væri skynsamleg ráðstöfun að draga úr þessum fjárveitingum á árunum 2005 og 2006 og að það mundi ekki þjóna neinum þeim tilgangi að draga úr þenslu eins og menn létu í veðri vaka. Það virðist vera sitt hvað, menn tala um framkvæmdir í vegamálum og að þar eigi að draga úr þenslu en síðan er hægt að fara í alls konar aðrar framkvæmdir eins og voru nefndar í umræðunni í kvöld. Ég hef margspurt að því, m.a. hæstv. samgönguráðherra, hvort hann geti sagt mér hvað 60 kallar inni í fjalli búi til mikla þenslu. Auðvitað hafa ekki komið nokkur einustu svör við því, menn hafa bara sagt að talið væri að þetta ylli þenslu. Í Norðvesturkjördæminu er a.m.k. ekki um mikla þenslu að ræða. Sem betur fer njótum við uppbyggingar í suðurhluta kjördæmisins, í Hvalfirði varðandi stóriðjuna. Því fylgja vissulega margfeldisáhrif eins og öllum framkvæmdum. Að öðru leyti, eftir að kemur norður fyrir Borgarfjörðinn, held ég að menn finni ekki mikil þensluáhrif neins staðar í kjördæminu, því miður. Því miður held ég að við séum bara víða að upplifa í Norðvesturkjördæminu samdrátt og fækkun íbúa, enn þá, þó að við vonumst vissulega til þess að geta snúið þeirri þróun við. Aðrir eru líka að vonast eftir því, ekki bara sá sem hér stendur. Á þessu ári var kynntur Vaxtarsamningur Vestfjarða, plagg sem unnið var á vegum byggðamálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins, og unnið af nefnd sem iðnaðarráðherra skipaði. Í bréfi sem fylgdi þessari ágætu skýrslu sem var afraksturinn af því starfi segir, með leyfi forseta: „Í árslok 2003 skipaði iðnaðar- og viðskiptaráðherra Valgerður Sverrisdóttir verkefnishóp til að gera tillögur um byggðaáætlun fyrir Vestfirði.“ - Síðan kemur upptalning á því hverjir voru í hópnum og þar var formaður Baldur Pétursson frá iðnaðarráðuneytinu. Þar voru ýmsir aðrir sem ég ætla ekki að telja upp enda skiptir það ekki öllu máli. „Hlutverk nefndarinnar var að leggja áherslu á verkefni sem líkleg eru til að skila árangri í styrkingu atvinnulífs og annarra búsetuskilyrða á Vestfjörðum og gera tillögur til ráðherra um aðgerðir í byggðamálum fyrir Vestfirði þar sem lögð yrði áhersla á að styrkja Ísafjörð sem byggðakjarna á Vestfjörðum.“ Síðan segir: „Iðnaðarráðherra mun yfirfara og meta tillögur verkefnisstjórnar á næstunni og kalla eftir samstarfi við önnur ráðuneyti og bæjaryfirvöld á Ísafirði, sveitarfélög og atvinnulíf á svæðinu sem og aðra. - Reykjavík, í febrúar 2005.“ Í þessari samantekt, Vaxtarsamningi Vestfjarða, er auðvitað komið að samgöngumálum sem einni af meginröksemdunum fyrir því að svæðið þurfi á breytingu að halda að því leyti til. Undir kaflanum Tillögur á öðrum sviðum eru undirkaflarnir: Bættar samgöngur - styttingar á akstursleiðum á Vestfjörðum og Áhersla á sameiningu og samstarf sveitarfélaga. Við vitum að þetta gerist ekki nema með bættum samgöngum og öðru slíku. Síðan segir í kaflanum um samgöngur, með leyfi forseta: „Þessar samþykktir í vegamálum hafa gengið hægt eftir og telur starfshópur F[jórðungssambands] V[estfjarða] að helstu staðreyndir séu þær að Vestfirðir reki lestina á landsvísu í uppbyggingu vegakerfisins, þungaflutningar aukist stöðugt með tilheyrandi sliti á vegum og áhyggjum af minnkandi öryggi vegfarenda, og bundið slitlag vanti enn á milli einstakra þéttbýliskjarna. Einnig sé óvíst hversu langt sé í land að brýnustu verkefnunum ljúki og að heilsárssamgöngur milli samgöngusvæða á Vestfjörðum sé draumsýn ein næstu áratugina nema vegafé verði aukið til muna.“ Ég er að lesa upp úr skýrslu sem var unnin fyrir byggðamálaráðherra, gefin út í janúar síðastliðnum, hæstv. forseti. Áðan vitnaði ég í áherslur frá jarðgangaáætlun fyrir árin 2000–2004. Auðvitað er einnig hægt að vitna í eldri samgönguáætlanir. Ég held að það þurfi samt ekki til að draga það fram í málinu sem ég er að gera, sem er einfaldlega það að nánast allir sem hafa fjallað um stöðu Vestfjarða á undanförnum árum hafa dregið það fram að vegakerfið væri einn af þeim þröskuldum sem við yrðum að lagfæra og það fljótt, m.a. til að hafa áhrif á búsetuskilyrði á svæðinu og til að tryggja vonandi nýja uppbyggingu í Vestfjarðafjórðungi. Nú eru Vestfirðir aðeins einn hluti af kjördæmi okkar en ég held að samt megi segja sem svo að vegirnir á Vestfjörðum séu afar sérstakir miðað við kjördæmið í heild. Stofnbrautirnar eru enn þá malarvegir sem þola alls ekki nútímaflutninga. Þess vegna er krafa Vestfirðinga sú að fá að komast upp úr drullunni, losna við vegina sem detta niður og eru nánast ófærir langtímum saman ef veðurfar er slíkt. Þess vegna er ekki skrýtið, hæstv. forseti, að við þingmenn Norðvesturkjördæmisins gerum mikla kröfu um að fá að halda uppi miklum og góðum framkvæmdum að því er varðar vegakerfið, sérstaklega meðan það er eins og það er. Er þó þetta sem ég nefndi um vegina á Vestfjörðum ekki einsdæmi. Ný leið sem við höfum verið að byggja upp milli Skagafjarðar og Húnaflóa, Þverárfjall, er enn þá að stórum hluta til malarvegur. Þetta er að verða ein mesta flutningsleiðin á milli svæðanna, mikið notuð flutningsleið til Reykjavíkur og vaxandi. Þar er komin upp sama staðan að hluta til eins og á Vestfjörðum þó að þar séu vissulega nýir kaflar sem hefur verið unnið að á undanförnum árum. Við búum við það, bæði frá suðurhluta Vestfjarða og norðursvæðinu, sem og Ströndum, að þurfa að nota malarvegi sem aðalflutningsleið. Það er gjörsamlega óásættanlegt. Þegar við horfum á þá fjármuni sem eru núna inni í vegáætlun er ekkert undarlegt þó að fólk segi: Þetta gengur ekki, þarna verður að taka til hendinni. Þess vegna segi ég það, hæstv. forseti, að mönnum hefði verið nær að hugsa til þess við afgreiðslu fjárlaganna í haust að það þyrfti aukna fjármuni inn í samgönguáætlun. Núna sitjum við uppi með það, eins og ég gat um áður, að til eru sáralitlir fjármunir til að takast á hendur framkvæmdir í Ísafjarðardjúpi á þessu og næsta ári og sama er að segja um veginn frá Bjarkalundi og vestur í Flókalund. Við sitjum uppi með það. Þar til viðbótar er sú leið sem Strandamenn hafa lagt mikla áherslu á, og ekki bara Strandamenn heldur einnig íbúar við Ísafjarðardjúp, og hún er sú að leggja áherslu á að lagður verði nýr og uppbyggður vegur yfir Arnkötludal frá Steingrímsfirði og yfir í Króksfjörð. Sú leið styttir vegalengdina frá Hólmavík og frá norðurhluta Vestfjarða um 40 kílómetra og menn hafa lagt vegi fyrir minna. Ég minni á Fáskrúðsfjarðargöngin sem vissulega lögðu af erfiðan veg út fyrir Vattarnes, ætli þar hafi ekki verið um 28 kílómetra styttingu að ræða. Ég er mjög ánægður með að farið skuli hafa verið í þá framkvæmd. Þetta segi ég til að bera saman áherslurnar að því er varðar Arnkötludal og það sem verið er að gera annars staðar á landinu. Ég legg á það mikla áherslu, hæstv. forseti, að við snúum af þessari villu vegar sem ég vil kalla svo, að draga úr framkvæmdafé til samgöngumála. Ég lýsi því yfir að ég mun reyna að beita mér fyrir því að við afgreiðslu fjárlaga næsta haust verði sett meira fé í samgöngumálin. Þá reynir á hvort menn vilja fella slíka tillögu við afgreiðslu fjárlaganna á næsta hausti. Ég held að við komumst ekki hjá því að flýta framkvæmdum á þeim svæðum landsins þar sem vegirnir eru verstir. Þá er ég hvorki að gera lítið úr þörf annarra kjördæma fyrir að fá lagfæringar á þjóðvegum á sínum svæðum né úr því að framkvæma þurfi að á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Ég hef áður lýst því úr þessum ræðustól að ég líti svo á að Sundabrautin sé ekki einkamál Reykvíkinga, heldur er hún þjóðbraut sem nýtist öllum landsmönnum og skiptir verulegu máli fyrir samgöngur allra landsmanna að og frá borginni. Alveg örugglega mundi Sundabraut skipta mjög miklu fyrir suðurhlutann í mínu kjördæmi, þ.e. atvinnuþróun og uppbyggingu á Akranesi, í Borgarfirði og á Hvalfjarðarsvæðinu. Þetta held ég að öllum hljóti að vera ljóst. Þess vegna held ég að menn þurfi ekki að deila mikið um það að þeir fulltrúar landsbyggðarinnar sem horfa á samgöngumálin nokkuð heildstætt hafi ekki áhuga á því að hafist verði handa við gerð Sundabrautar. Við megum heldur ekki gleyma því að ég hygg að allir þingmenn hafi stutt tvöföldun Reykjanesbrautarinnar svo að dæmi sé tekið. Hið sama á við um tvöföldun Vesturlandsvegar milli Mosfellsbæjar og Reykjavíkur. Því ber auðvitað að fagna sem verið er að gera í samgöngumálum á þeim þjóðvegum sem eru út frá borginni þar sem umferð er virkilega mikil, eins og á Hellisheiðinni. Allt þetta sem við viljum gera verður ekki gert nema með fjármunum. Þar komum við í raun og veru aftur að því sem ég sagði í upphafi máls míns, það er ekki nóg að lofa gulli og grænum skógum fyrir kosningar og draga svo alltaf úr eftir kosningar - og gefa svo aftur í á árinu 2007 og draga svo aftur úr á árinu 2009 ef sama ríkisstjórn heldur velli, sem vonandi verður ekki.  Sá sem hér stendur hefur haft mikinn áhuga á því að við tækjumst á hendur lagfæringar á vegakerfinu á Íslandi með því sem ég hef viljað leyfa mér að kalla varanlegar framtíðarlausnir. Þá er ég m.a. að tala um jarðgangagerð. Í einhverjum fyrirspurnatíma um daginn var tekin svolítil syrpa þar sem menn ræddu um hin og þessi jarðgöng fram og til baka. Við megum heldur ekki gleyma því að fyrir nokkrum árum var búin til jarðgangaáætlun - ég vitnaði reyndar í hana áðan - en síðan kom út skýrsla 2001 um mögulegar jarðgangaleiðir á Íslandi og hvaða kostir fylgdu þeim. Ég vék að því áðan að því miður hefðum við Íslendingar alltaf lent í dauðum tímabilum. Við tökum fyrir ein eða tvenn jarðgöng og þegar við erum búin með þau leggjumst við ofan í einhverja allsherjargleði og gleymum að halda áfram. Þannig hefur þetta verið. Þannig var þetta eftir Vestfjarðagöng og Hvalfjarðargöng, það gerðist ekkert í jarðgangagerð í mörg ár. Síðan var tekist á við Fáskrúðsfjarðargöng og Almannaskarð. Þeim framkvæmdum er báðum að ljúka en við erum ekki komin í útboð á næstu framkvæmd, sem ætti auðvitað að vera ef vel væri að verki staðið, við ættum alltaf að vera með a.m.k. ein jarðgöng undir sem verið væri að vinna í. Ef við stæðum vel að verki varðandi jarðgangagerð ættum við að vera að bjóða út jarðgöng þegar við sæjum að farið væri að halla á seinni hluta á einhverju verki. Tillaga okkar í Frjálslynda flokknum hefur gengið út á það, við höfum lagt til þingsályktunartillögu sem ekki hefur komið enn þá til umræðu um að menn setjist yfir jarðgangamálin á nýjan leik og búi til áætlun um það hvernig standa eigi að því að gera þau jarðgöng hér á landi sem við á annað borð teljum að sé hagkvæmt að gera og teljum eðlilegt að verði fylgt eftir. Ég hef alla vega komist að þeirri niðurstöðu að það þyrfti að gera u.þ.b. 80 km af jarðgöngum til að koma þjóðvegakerfinu að mestu leyti á láglendisvegi og tengja saman byggðir sem teldust eðlilegar og góðar framkvæmdir og varanlegar lausnir. Ég held, hæstv. forseti, að við eigum að fara í þá vinnu að skipuleggja hvernig við viljum standa að jarðgangagerð á komandi árum og áratugum. Við hljótum að geta markað þeim framkvæmdum einhvern sérstakan bás og gert ráð fyrir 2–2,5 milljörðum á hverju ári í jarðgangagerð, þannig að við séum að vinna að einhverri markvissri áætlun um að leysa varanlega samgöngur á milli svæða sem við teljum að leysa þurfi með jarðgangagerð. Annar þáttur sem ég hef oft vikið að í máli mínu og ætla að gera líka núna er að stytta akstursleiðir m.a. með þverun fjarða. Sem betur fer höfum við gert nokkuð í því. Við búum að þverun Gilsfjarðar og nýlega er búið að þvera Kolgrafarfjörð. Við búum að þverun Dýrafjarðar fyrir vestan. Allt hefur þetta orðið til þess að stytta vegalengdir og gera umferðina öruggari og hægt hefur verið að halda uppi vetrarsamgöngum yfir svæði sem ella hefðu ekki verið þægileg til vetrarumferðar. Ég held að við eigum að halda áfram að gera þetta þar sem við teljum það samrýmast öllum eðlilegum sjónarmiðum eins og því að við getum líka gert framkvæmdir án þess að raska mikið náttúrunni. Öllum framkvæmdum fylgir auðvitað eitthvert rask, en þetta eigum við að geta gert á skynsamlegan hátt. Ég nefni stundum umræðuna sem varð um þverun Gilsfjarðar, sem ég kalla stundum „rauðbrystingaumræðuna“ þegar menn fóru í ægileg mótmæli yfir því að það mætti ekki þvera Gilsfjörð vegna þess að þar með væru rauðbrystingarnir í stórkostlegri hættu í hvert skipti sem þeir kæmu hér á vorin og haustin á ferðalögum sínum vestur um. Sem betur fer reyndist sú spá ekki vera á rökum reist og fuglarnir fljúga auðvitað vor og haust sínar farfuglaleiðir, koma við hér á landi eftir sem áður og er ekki sjáanlegt að þverun Gilsfjarðar hafi á nokkurn hátt eyðilagt flug þeirra, farfuglaleiðir né ætismöguleika. Þá sjaldan maður gefur sér tíma til að stoppa á brúnni í Dýrafirði, - því það er ekki beint þægilegt að stoppa þar, hún er einbreið, því er nú verr, en það má stoppa áður en maður fer inn á hana - þá er hvergi meira fuglalíf en einmitt við brúna í Dýrafirði. Sú aðgerð varð því ekki til þess að skemma náttúruna eða gera búsvæði fuglanna verri en áður, frekar á hinn veginn. Þetta nefni ég sem dæmi vegna þess að mér finnst oft að menn séu ansi fastir í því að allar vegaframkvæmdir séu það hættulegar að þær raski svo miklu í ríki náttúrunnar. Ég tel það ekki vera, hæstv. forseti. Ég tel að gera verði virkilegt átak á vegunum á Vestfjörðum og það verði að flýta þar framkvæmdum. Það verður auðvitað ekki gert nema ná í nýtt fé, úr því menn voru svo vitlausir að skera niður vegaféð með því að draga saman fjárveitingar. Ég mun alla vega reyna að vinna að því þegar við afgreiðum fjárlög næst að fá meira fé í vegaframkvæmdir. Það á ekki bara við um Vestfirði, það eru fleiri staðir og fleiri vegaframkvæmdir í okkar kjördæmi, Norðvesturkjördæmi, sem þarf að huga að. Ég nefni t.d. nýja brú í Hrútafirði sem ég held að geti orðið ágætis samgöngubót fyrir Norðvesturland. Ég ætla ekki að fara að telja upp hverja framkvæmdina á fætur annarri, en það er algjörlega ljóst að okkur mun ekki takast að vinna betur og markvissar að samgöngumálum nema fá til þess aukið fé. Þá umræðu tók ég í haust í umræðu um fjárlögin að við værum að gera rangt og það væru mistök að skera vegafé svo niður sem ráðgert var. Ég hef einnig áhyggjur af því, hæstv. forseti, að þegar við aukum ríkisframlagið um 4,5 milljarða á árinu 2007 og síðan 2008 og förum að bjóða út af meiri krafti að við munum fá dýrari tilboð en við hefðum fengið ef við hefðum haldið áfram að bjóða út verk, því að þó menn séu að tala um einhver þensluáhrif hér á landi nú um stundir hafa tilboðin sem Vegagerðin hefur fengið verið afar hagstæð og ekki þurft að draga úr framkvæmdum þess vegna. Hins vegar kynni að vera að þegar við setjum þetta út í þessum pökkum misjafnt á milli ára fengjum við ekki eins hagstæð tilboð í þá verkþætti sem við værum að bjóða út þegar við værum að bjóða út fleiri verk í einu og þau kannski dreifð vítt og breitt um landið. Víða á vegakerfinu eru einbreiðar brýr sem þarf að vinna sérstaklega í að fækka og takast á við. Það eru jafnvel krappar beygjur að sumum þeirra og þær eru því miður talsverðar og miklar slysagildrur. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi fyrir stuttu, þann 1. maí, að keyra austur á Hornafjörð. Það var afar ánægjuleg ferð að keyra á teppalögðum vegi 457 km frá Reykjavík til Hornafjarðar og þurfa aldrei út á möl að fara og aðkeyrslan að öllum brúm á þeirri leið nánast bein og greið. Það má vissulega gleðjast yfir því vegakerfi sem er þar á aðalþjóðvegi landsins, þó ég hafi ekki haft tíma til þess að skoða mikið af hliðarvegum á ferð minni. Ég segi alveg eins og er að ef menn byggju við þetta annars staðar á landinu að geta rennt á slíkum brautum held ég að menn væru ekki að kvarta svo hávært á Vestfjörðum sem raun ber vitni, enda væri ekki ástæða til. Hæstv. forseti. Ég held að það verði ekki hjá því komist að takast á við að lagfæra verstu þjóðvegi okkar. Því miður eru sennilega verstu vegirnir á Vestfjörðum í Norðvesturkjördæmi. Eftir að þungaflutningarnir komu á vegina er það staðreynd að vegirnir þola ekki flutningana. Við höfum auðvitað fengið fjöldamörg bréf frá öllum sveitarstjórnum og fullt af hagsmunasamtökum í kjördæmi okkar, Norðvesturkjördæmi. Ég ætla að vitna í eitt bréf að lokum frá Ísafjarðarbæ, þar sem þeir tala um fjármunina í vegaframkvæmdum. Þeir segja, með leyfi forseta: „Ljóst er að 300 milljónir kr. vantar til viðbótar fyrir árin 2005 og 2006 í nýrri tillögu að samgönguáætlun vegna framkvæmda í Ísafjarðardjúpi til að staðið sé við áætlun 2003–2006 eins og hún var samþykkt á sínum tíma. Það virðast orðin hefðbundin vinnubrögð við endurskoðun samgönguáætlunar að skera fyrri tvö árin niður en vera með meira fjármagn síðari tvö árin sem aftur eru skorin niður við tveggja ára endurskoðun samgönguáætlunar.“ Þetta er lýsing Ísafjarðarbæjar á samgönguáætluninni. Það vill svo til að sömu flokkar stjórna Ísafjarðarbæ og eru í ríkisstjórn. Hér senda þeir flokksfélögum sínum afar skýr skilaboð. Ef menn geta ekki fallist á þá skýringu sem ég gaf áðan um að menn gæfu loforðin fyrir kosningar og drægju svo allt til baka eftir kosningar held ég þeir ættu líka að skamma bæjarstjórnina á Ísafirði fyrir sömu rök.

Frú forseti. Það er orðið áliðið kvölds en það er kannski eðlilegt þar sem hér er undir viðamikill málaflokkur sem er samgönguáætlun til næstu fjögurra ára. Margt hefur komið fram í máli þingmanna í dag. Ég vil fyrst beina orðum til hæstv. forseta þar sem ég átti í andsvörum við hv. þm. Gunnar Birgisson og hv. þm. Kristin H. Gunnarsson fyrr í kvöld og spyr hvort þeir séu í húsi.

Forseta sýnist að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sé í húsi en ekki hv. þm. Gunnar Birgisson.

Hæstv. forseti. Eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar er langt liðið kvölds og ég virði það við hina ágætu hv. þingmenn ef þeir eru ekki lengur í húsi og tel að forföll þeirra séu mjög eðlileg. En ástæða þess að ég spyr hæstv. forseta að þessu er sú að ég átti í andsvörum við hv. þingmenn fyrr í kvöld út af ákveðnu málefni sem snertir samgönguáætlunina og taldi mig ekki fá svör við þeim spurningum sem ég beindi til hv. þingmanna, en ég mun áskilja mér rétt til að reifa þau sjónarmið sem ég nefndi í andsvörum mínum en taldi mig ekki fá svör við og fara betur yfir það málefni sem ég áður nefndi. Hæstv. forseti. Það er mjög eðlilegt að tilfinning sé í mönnum þegar rætt er um svo viðamikið mál sem vegamál eru. Við búum í víðfeðmu og stóru landi og mjög mörg aðkallandi verkefni á sviði vegamála eru víða um land. Samgöngumál er trúlega sá málaflokkur sem hefur haft og mun hafa hvað mest áhrif á þróun byggðar, hvort sem það er á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni, því ef samgöngur eru ekki í viðunandi horfi er ljóst að slíkt veikir grundvöll viðkomandi byggðarlaga. Ég er líka sammála þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað, að það er auðvitað nauðsynlegt að hér sé hæfilegt jafnvægi í þeim efnum, t.d. í fjárveitingum á milli höfuðborgar og landsbyggðar, en taka verður tillit til ýmissa þátta. Það er ekki nóg að taka tillit til íbúafjölda eingöngu, við þurfum líka að horfa á lengdir vega og stærð kjördæma. Reyndar er það mjög dapurlegt í þessum málaflokki hvað umræða um vegamál verður oft kjördæmatengd. Ég segi að það sé ekki endilega alltaf málefnunum til framdráttar. Hæstv. forseti. Menn hafa rætt hér mikið um hávær mótmæli sveitarstjórna á höfuðborgarsvæðinu við fyrirhugaðri samgönguáætlun. Það er mikið rétt, fjölmiðlar í landinu hafa gert þeim mótmælum ágætlega skil, en það er nú staðreynd málsins og gott að upplýsa það ef einhverjir fjölmiðlamenn eru að hlusta, að við hv. þingmenn erum að fá ályktanir frá sveitarfélögum um allt land nær á hverjum degi, sérstaklega í aðdraganda þeirrar vegáætlunar sem við erum að ræða, og kallað er á mjög mörg brýn verkefni. Miðað við umræðuna undanfarna daga í fréttatímum útvarps og sjónvarps mætti ætla að ástand mála væri allgott á landsbyggðinni en við, a.m.k. þingmenn landsbyggðarinnar og örugglega hæstv. samgönguráðherra hafa fundið fyrir því að íbúar víða um land knýja á um mjög mörg aðkallandi verkefni á sviði vegamála. Því miður hafa þær raddir kannski ekki náð eyrum fjölmiðla eins og ástæða væri til. Hæstv. forseti. Þegar ég tala um gagnrýni sveitarfélaga á okkur þingmenn höfum við þingmenn t.d. í Norðausturkjördæmi fengið ábendingar hvað varðar Hófaskarðsleið að ganga mætti hraðar í þeim efnum. Það er mjög mikilvægt mál til að tengja byggðirnar á norðausturhorninu og alltaf má betur gera. Það er með þennan málaflokk eins og allt annað að ekki er hægt að gera allt í einu. Við fögnum til að mynda mjög mörgum áföngum eins og Dettifossvegi, sem mun hafa gríðarlega mikilvæg áhrif á ferðaþjónustu í Þingeyjarsýslu sem er sívaxandi þáttur í atvinnulífi Þingeyinga og mun á komandi árum styrkja byggð á því svæði gríðarlega. Þá er ekki úr vegi að nefna, hæstv. forseti, aðra framkvæmd sem mundi styrkja þetta svæði allverulega. Því miður eru mjög takmörkuð skref gengin í þá átt í þeirri áætlun sem hér um ræðir en það er gerð Vaðlaheiðarganga, sem menn munu vonandi fara í með einkaframkvæmd, sem mun tengja Eyjafjarðarsvæðið og Þingeyjarsýslurnar og gera það að einu heilsteyptu atvinnu- og þjónustusvæði. Þar njóta bæði Þingeyingar og Eyfirðingar góðs af og yrði mjög hagkvæm framkvæmd, rétt eins og flestar þær jarðgangaframkvæmdir sem við erum að fara í. Þetta eru mannvirki sem munu standa um árhundruð og nýtast viðkomandi samfélögum gríðarlega. Við sleppum þar að fara yfir mjög erfiða og hættulega fjallvegi og ég fullyrði að framkvæmd eins og Vaðlaheiðargöng mun spara mörg mannslíf á komandi árum og áratugum þegar sú ágæta framkvæmd verður afstaðin. Hæstv. forseti. Ég nefndi það áðan að margir hefðu rætt um hlutfallslega skiptingu vegafjár á milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðarinnar og talað um að hér byggju tveir þriðju landsmanna og þá ættu tveir þriðju hlutar af vegafénu að renna hingað, eða hátt í það. En eins og hæstv. samgönguráðherra benti á í sjónvarpsþætti Kastljóssins í gærkvöldi eru þjóðvegir á höfuðborgarsvæðinu einungis 144 kílómetrar. Ef við horfum til annarra kjördæma, eins og kjördæmis hæstv. samgönguráðherra, þá eru þar um 5.000 kílómetrar, hátt í fjörutíufalt fleiri en á höfuðborgarsvæðinu. Í norðausturkjördæmi, þaðan sem ég kem eru um 4.000 kílómetrar, um þrjátíuföld lengri vegalengd. Þess vegna er ekki hægt að tala um það að sanngjarnt sé að deila hlutfallslega vegafé á íbúafjölda. Við hljótum að þurfa að taka tillit til lengdar vega í viðkomandi kjördæmi. Við þekkjum það sem keyrum víða um land, á mörgum stöðum, sérstaklega hvað tengivegina og sveitavegina varðar, þá keyrum við þar um forarsvað og þar þarf að bæta verulega úr. En verkefnin eru mörg og það er því miður ekki hægt að framkvæma allt í einu, því miður er það sannleikur málsins, en auðvitað reynum við að forgangsraða í þessum efnum. Hæstv. forseti. Það er margt um að vera í vegamálum á höfuðborgarsvæðinu. Nú eru miklar framkvæmdir í gangi í Mosfellsbæ og mikil vinna á sér stað við færslu Hringbrautar. Þær framkvæmdir hafa m.a. leitt til þess undanfarin missiri að umferðarþröng verður meiri á álagstímum vegna framkvæmdanna og þegar þeim verður lokið mun vonandi létta umferðarálagi af viðkomandi stöðum á höfuðborgarsvæðinu, en það þarf að halda áfram. Hæstv. forseti. Ég beindi þeirri fyrirspurn hér á dögunum til hæstv. forsætisráðherra, hvort honum fyndist koma til greina að við mundum verja hluta söluandvirðis Símans til þarfra verkefna á borð við samgöngumál. Hæstv. forsætisráðherra svaraði þeirri spurningu á þá leið að honum fyndist koma sterklega til greina að verja hluta af söluandvirði Símans til gerðar Sundabrautar. Það er gríðarlega mikilvægt mál og er ekki eingöngu málefni höfuðborgarbúa, stórkostlegt mál fyrir íbúa Vesturlands og Norðurlands að stytta leiðina til Reykjavíkur sem því nemur. Það er heldur engin smáframkvæmd. Ekki er búið að hanna þá framkvæmd endanlega. Það á eftir að ljúka ákveðinni hönnunarvinnu við það verk og trúlega, ef má marka orð hæstv. samgönguráðherra, verður hægt að bjóða þá framkvæmd út árið 2007. Ef við setjum þá framkvæmd í samhengi við annað sem við erum að gera í samgöngumálum munum við á næstu fjórum árum eyða 23,7 milljörðum kr. við vegagerð, við gerð stofnbrauta, í stofnkostnað í vegagerð. Hvað erum við að tala um þegar rætt er um lagningu Sundabrautar? Við erum að tala um kannski 10–14 milljarða kr. sem verður sérverkefni fyrir utan vegáætlun. Við erum að tala þar um hátt í 50% af vegafé í vegagerð til næstu fjögurra ára. Hér er um gríðarlegt verkefni að ræða sem mun nýtast íbúum höfuðborgarsvæðisins vel og íbúum landsbyggðarinnar. Það er markmið ríkisstjórnarinnar að ráðast í þá framkvæmd sem er mjög mikilvægt málefni og við þingmenn landsbyggðarinnar munum vonandi styðja rétt eins og þingmenn höfuðborgarsvæðisins. Þar er því um mjög stórt verkefni að ræða. Ég er sammála mati hæstvirtra ráðherra að mjög erfitt er að setja slíka framkvæmd inn á vegáætlun þegar ekki er búið að klára endanlega hönnun verksins og menn vita kannski hugsanlega ekki hver endanlegur kostnaður er. Hér á að vera um sérverkefni að ræða og við munum í framhaldi af markaðsvæðingu Landssímans geta farið í verkefni á borð við Sundabraut. Hæstv. forseti. Ég ætla nú að víkja að aðalhluta ræðu minnar hér í kvöld, sem fjallar um Héðinsfjarðargöngin og hv. þm. Gunnar Birgisson og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerðu að verulegu umtalsefni í ræðu sínum. Mér finnst ég vera knúinn til þess að ræða það mál örlítið. Því miður, eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, fékk ég ekki fullnægjandi svör í þeim andsvörum sem ég veitti hv. þingmönnum, og ég vil fara aðeins yfir það í örstuttu máli. Hv. þm. Gunnar Birgisson boðaði það með miklum látum að hann mundi gera nýja samgönguáætlun og hann mundi leggja fram nýja samgönguáætlun á þingi. Ég hugsaði með mér þegar ég heyrði þetta, af því þetta á sér ekki mörg fordæmi, verður það þá ekki þannig í haust að ef mér líkar ekki við allt sem við framkvæmum í fjárlögum ríkisins, ég sit í fjárlaganefnd þingsins, á ég þá ekki að koma með mína fjárlagaáætlun? Ég verð að segja alveg eins og er að ég er ekki alltaf 100% sammála öllu sem stendur í fjárlögum íslenska ríkisins. Er það þá ekki bara þannig að ég ætti að koma hér upp sem alþingismaður með mínar fjárlagatillögur og þannig eigi það að vera með alla 63 þingmenn á Alþingi? Ég held að þingstörfin yrðu nú dálítið torsótt ef við mundum hafa þann háttinn á, þó við töluðum eingöngu um stjórnarliða sem mundu koma með slíkar tillögur fram. Þetta hefur ekki verið háttur núverandi ríkisstjórnar að koma fram með tillögur sem þessar. Við höfum afgreitt mál innan þingflokka okkar, en því miður var það lendingin að Gunnar ákvað að koma með þessar breytingartillögur sem fyrst og síðast snúa að einni framkvæmd að heitið getur, sem eru Héðinsfjarðargöng, og hv. þingmaður hefur samþykkt með atkvæði sínu hér á þingi í jarðgangaáætlun og vegáætlun 2000–2004. Þetta er staðreynd málsins. Ég hef sagt að það kom mjög illa við íbúa við utanverðan Eyjafjörð þegar hæstv. ríkisstjórn ákvað að fresta framkvæmdum við Héðinsfjarðargöng. Þá var gert ákveðið samkomulag á milli ríkisstjórnarinnar, sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn eiga aðild að, og sveitarfélaganna við utanverðan Eyjafjörð að farið yrði í þessa framkvæmd og við mundum hefja framkvæmdir vorið 2006 og klára framkvæmdir vorið 2009. Ég hef sagt það áður að hv. þingmönnum hefði þá verið í lófa lagið þegar sú ákvörðun var tekin að standa þá upp og mótmæla kröftuglega. Hv. þingmenn hafa kosið að bíða fram að endurskoðun vegáætlunar með þau áhersluatriði sín þrátt fyrir að þeir hafi greitt þeim framkvæmdum atkvæði sitt hér fyrir nokkrum árum. Mér finnst það mjög alvarlegt ef menn líta almennt svo á, hvort sem þeir eru alþingismenn eða sveitarstjórnarmenn, að samkomulag sem gert er á milli ríkis og sveitarfélaga, skriflegt samkomulag, skuli ekki vera pappírsins virði. Alveg sama hvort á í hlut sveitarstjórnarmaður eða alþingismaður. Hvert erum við þá komin í raunverulegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga á þessu sviði? Ég segi að þá er friður rofinn í þeim samskiptum, sem hefur nú verið allbærilegur í tíð núverandi ríkisstjórnar. Hann var reyndar ekki glæsilegur í tíð ríkisstjórnarinnar 1991–1995, þeir sem muna það, en í tíð núverandi ríkisstjórnar frá árinu 1995 hefur verið hæfilegur friður í samskiptum ríkis og sveitarfélaga og ef skriflegir samningar standast ekki í svona samskiptum, hvað stenst þá? Þess vegna furða ég mig á því að menn skuli mælast til þess hér á Alþingi að menn gangi svo berlega á bak orða sinna, fyrir utan það hvað við erum búin að vekja væntingar hjá mörgu fólki í landinu sem hefur ákveðið að setjast að í þessum byggðarlögum og hefur framtíðarvæntingar hvað varðar framkvæmdir og framfarir sem munu eiga sér stað með tilkomu þessara ganga. Menn eru að gera þær væntingar þar af leiðandi að engu. Ég sagði það líka, hæstv. forseti, við hv. þm. Gunnar I. Birgisson, að ég efaði ekki að hann væri mjög vel að sér almennt í vegamálum hér á landi og hann er trúlega einn af yfirburðamönnum á þingi í þeim efnum. Hins vegar er það staðreynd málsins að á fyrstu skrefum Gunnars Birgissonar í málflutningi sínum hvað varðar hin svokölluðu Fljótagöng, þá tillögu sem hann hefur gert, að gera jarðgöng frá Siglufirði út í Fljót, fór hann bara því miður rangt með fullt af staðháttum, sérstaklega í Fljótum, talaði jafnvel í öðru orðinu um það og sagði að menn ættu að skoða að gera göng undir Lágheiði. Það hefur engum manni dottið það í hug. Engum manni hefur dottið það í hug að gera sérstök göng undir Lágheiði í Fljótum. Aldrei. Reyndar fóru hv. þingmenn, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson þó sérstaklega, að ræða um uppbyggingu Lágheiðarinnar sem framtíðarveg, sem tengingu á milli Fljóta og Ólafsfjarðar. Það er nú þannig að Skagfirðingar og Siglfirðingar, svonefndur Lágheiðarhópur, sveitarstjórnarmenn í viðkomandi sveitarfélögum, komst að þeirri niðurstöðu að það bæri að fara Héðinsfjarðarleiðina, ekki að byggja upp Lágheiði. Þetta er staðreynd málsins og veit ég til þess að forustumenn sem nú eru í dag í sveitarfélaginu Skagafirði áttu sæti í þessum Lágheiðarhópi og finnst mér það mjög mikilvægt innlegg í umræðuna að heimamenn hafa komið sér saman um þessa framkvæmd. Ég spurði hv. þingmann líka: Hefur hann kynnt sér rannsóknir rannsóknarstofnunar Háskólans á Akureyri hvað varðar þessa framkvæmd og þau samfélagslegu áhrif sem þessi framkvæmd mun hafa? Ég hef ekki fengið nein svör við því. Eða þá arðsemisútreikninga sem Vegagerðin er búin að gera hvað varðar þetta verkefni? Það var niðurstaða Vegagerðarinnar að það ætti að fara í þessa framkvæmd. 
             Það er mjög miður þegar hv. þingmenn koma svo upp í ræðustól Alþingis og segja að Vegagerðin kunni ekki sitt fag, að þeir séu fremri Vegagerðinni á þessu sviði. Ég veit að hv. þm. Gunnar Birgisson er mjög fær á sínu sviði. En mér heyrðist, miðað við hans málflutning á fyrstu stigum, að hann væri einfaldlega ekki búinn að kynna sér þetta mál nægilega vel til þess að mæla með þeirri Fljótaleið sem hann hefur nú mælt með. Sú Fljótaleið sem hann mælir nú fyrir er nú ekki sú leið sem Trausti Sveinsson hefur mælt fyrir því Trausti Sveinsson, bóndi á Bjarnagili í Fljótum, sem staddur er á þingpöllum, hefur mælt fyrir annarri leið sem gengur lengra, þ.e. að gera göng frá Siglufirði og inn í Fljót og svo frá Fljótum og inn í Eyjafjörð. Það er nú staðreynd málsins að hv. þingmenn ganga ekki jafnlangt og Trausti Sveinsson hefur barist fyrir ötullega á mörgum umliðnum árum. Staðreynd málsins er sú að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa lofað þessari framkvæmd í góðri trú um að þeir þingmenn sem greiddu þessari framkvæmd upphaflega atkvæði sitt mundu standa við sitt. Hv. þingmenn hafa reyndar sagt að þeir hafi skipt um skoðun. En þeir hafa ekki svarað þeim spurningum sem við nokkrir hv. þingmenn höfum beint til þeirra hér í kvöld. Á að svíkja skriflegt samkomulag sem gert var á milli ríkis og sveitarfélaga í þessum efnum og hafa þessir aðilar kynnt sér í þaula þau rannsóknargögn sem ég hef vitnað til? Reyndar vil ég segja að ég tel mig hafa heyrt það á ræðu hv. þingmanns Kristins H. Gunnarssonar að hann er búinn að kynna sér þetta mál mjög vel. En það breytir samt því ekki að þessir aðilar hafa staðið að því að samþykkja þá framkvæmd sem vonandi verður samþykkt í þeirri vegaáætlun sem nú liggur hér fyrir. Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að víkja að ræðu Kristins H. Gunnarssonar því ég spurði hv. þingmann, en fékk ekki svar, hvort hann teldi að sú áætlun sem hann vitnar í í Fréttablaðinu í dag sé raunveruleg áætlun sem eigi að standast. Mig langar að vitna í þetta enn og aftur, með leyfi hæstv. forseta. Fyrirsögnin á þessu viðtali er Heldur ríkisstjórninni við efnið. Þar er sem sagt verið að vitna um það að hv. þingmaður er duglegur að halda hæstv. ríkisstjórn við efnið. Blaðamaðurinn spyr, með leyfi hæstv. forseta: „Ertu aftur orðinn ósáttur við ríkisstjórnina?“ Þá segir hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, með leyfi forseta: „Ég segi það nú ekki. Ég var ekki að fara fram á neitt nýtt heldur aðeins að krefjast þess af ríkisstjórninni að hún héldi sig við það sem áður hefur verið samið um. Í jarðgangaskýrslunni er gert ráð fyrir þrennum göngum; fyrst milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, þau göng eru að verða búin. Síðan á að bjóða út Héðinsfjarðargöng á þessu ári en ekkert bólar á ákvörðun um þriðju göngin sem eru göngin milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar“ Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talar um í þessu viðtali að ríkisstjórnin ætti að halda sig við það sem áður hefur verið samið um. Síðan kemur hv. þingmaður hér upp og talar gegn Héðinsfjarðargöngunum. Það er allt í lagi. Hv. þingmaður getur haft þá skoðun að það sé ekkert samkomulag um þetta. En ég spurði hv. þingmann jafnframt: Ef það er ekki samkomulag um umrædda framkvæmd sem ég hef gert að umtalsefni hér er þá eins ljóst að þá sé búið að semja um þriðju göngin sem eru göngin á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar og hv. þingmaður hefur nú verið að spyrja hæstv. samgönguráðherra um? Ég spyr. Samkvæmt málflutningi hans í kvöld þá er engin sátt um Héðinsfjarðargöng í þessari umræðu og hann hefur boðað andstöðu sína við þau. Þar með get ég ekki séð að neitt samkomulag sé í gildi. Ég vil taka það skýrt fram að ég er ekki að leggjast gegn göngum á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar en mér finnst vert að hafa í huga að þingmaður Norðvesturkjördæmis, sem vill samstöðu um mjög miklar samgöngubætur í eigin kjördæmi, hlýtur að þurfa að horfa til fleiri þátta eins og að ná samstöðu um þá framkvæmd. Það gengur ekki að hér sé hver höndin upp á móti annarri og talað um framkvæmdir á landsbyggðinni í neikvæðum tón sem er ekki til þess fallið að styrkja framtíðarsamgöngubætur á landsbyggðinni. Ég vil halda þessu til haga. Hæstv. forseti. Ég vil segja að lokum að hv. þingmenn hafa talað um það, og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði það í seinna andsvari sínu við mig, að kostnaður við Héðinsfjarðargöngin væri 8–13 milljarðar kr. Ég verð að segja eins og er að maður veit náttúrlega ekki hvort maður á að hlæja eða gráta yfir svona málflutningi. Það er búið að gefa það út að kostnaðaráætlun við verkið er 6,9 milljarðar kr. Framfarir við jarðgangagerð eru alltaf að aukast og það má alveg gera ráð fyrir því að tilboð við framkvæmdina verði undir kostnaðaráætlun. Ef við segjum að tilboðið verði 90% af kostnaðaráætlun þá erum við að tala um 6 milljarða rúma. Hv. þingmaður var kominn í háaloft í þingsal og farinn að tala um 13 milljarða kr. kostnað við framkvæmdina. Þetta er náttúrlega eingöngu til þess að afvegaleiða þá umræðu sem hér fer fram. Við verðum að halda umræðu um framkvæmdir sem þessar á málefnalegum nótum. Ég vil taka fram að hv. þingmaður gerði það að mestu leyti. Hv. þingmaður hefur varpað miklum efasemdum um Siglufjarðarveg. Hann hefur sagt að sá vegur sé ónýtur og að hrynja í sjó fram. Hann hefur þó reynst okkur Siglfirðingum ágætlega og Fljótamönnum fram á þennan dag. Það kom fram í svari hæstv. samgönguráðherra á þingi í síðustu viku að kostnaður aukalega við þennan veg hvað viðhald varðar er 2–3 milljónir á ári. Það eru nú öll ósköpin. Ég hef heyrt miklu hærri tölur frá andstæðingum þessara framkvæmda, að tugi milljóna kosti að halda þessum vegi við. Það eru 2–3 milljónir kr. En hvað sögðu hv. þingmenn við þessum svörum samgönguráðherra og svörum Vegagerðarinnar? Þetta er bara ekkert að marka. Þeir bara blása á þetta. Menn geta ekki komið upp í ræðustól Alþingis og sagt að hæstv. samgönguráðherra eða Vegagerðin sem við treystum á m.a. við gerð þeirrar samgönguáætlunar sem við ræðum fari ekki með rétt mál. Slíkt er því miður ekki boðlegt. Ég vonast til þess að við höldum áfram að bæta samgöngur, hvort sem það er á höfuðborgarsvæðinu eða landsbyggðinni. Það er mjög mikilvægt að við náum sátt um það. Ég tek undir með hæstv. samgönguráðherra að sú áætlun sem við ræðum hér er áætlun sátta. Ef við náum að fara í Sundabraut innan skamms þá erum við að auka framlög til stofnbrauta hér á landi um 50% miðað við framlög næstu fjögurra ára. Slíkt er gríðarlegt hagsmunamál, ekki síst fyrir Reykvíkinga, en líka íbúa landsbyggðarinnar.

Frú forseti. Við ræðum samgönguáætlun og umræðan snýst langmest um vegamálin. Ég vil í ræðu minni fjalla um samgöngumál fyrst almennt. Ég held að við þurfum rækilega að hafa í huga þegar við ræðum samgöngumál hvað við ætlum okkur, hvaða sess við ætlum að skipa samgöngunum í samfélagsþjónustunni. Í mínum huga eru samgöngur hluti af grunnalmannaþjónustu. Mér finnst að við ættum að byggja upp samgöngur í landinu öllu þar sem horft er til allra íbúa landsins á eins miklum jafnréttisgrunni og nokkur kostur er. Ég tel samgöngur vera það að komast leiðar sinnar, geta sótt atvinnu, geta sótt skóla, geta komist á milli staða og landshluta. Ég lít á þær nákvæmlega eins og aðra almenna grunnþjónustu, eins og fjarskiptin, símaþjónustu og aðra grunnþjónustu fyrir samfélagið. Því hlýtur það að vera meginmarkmið okkar að þessi þjónusta sé veitt einstaklingunum á jafnréttisgrunni um allt land sé þess nokkur kostur. Ég geri ekki ráð fyrir því í raun að við viljum líta þannig á samgöngur að hægt sé að skipta þjóðinni í hina ýmsu hópa eftir því hvað hún eigi að hafa aðgang að góðum eða lélegum samgöngum. Viljum við það í sambandi við heilbrigðisþjónustuna? Viljum við að þjóðinni sé skipt í marga hópa hvað varðar aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Viljum við það? Ég held ekki. Eða menntun? Ég held að allir séu sammála um að kappkosta eigi að allir hafi jafnt aðgengi að menntun. Hvað með fjarskiptin og símann? Viljum ekki jafnt aðgengi að þessari þjónustu óháð búsetu eins og nokkur kostur er? Í nákvæmlega sama flokk setjum við samgöngurnar. Þá komum við að hinum þættinum. Erum við ein þjóð í þessu landi eða ætlum við að fara að skipta okkur upp í margar þjóðir, í marga samfélagsflokka? Hver ætlar að standa hér og segja að þessi hópurinn eða þessi flokkur eigi að hafa þetta stig af þjónustu, hinn hópurinn annað sig af þjónustu og svo sá þriðji eitthvert allt annað? Hver ætlar að stíga fram og flokka þjóðina þannig? Ég trúi því ekki í raun að neinn ætli sér það. Ég trúi því ekki. En þá verðum við líka að láta athafnir fylgja þar bæði orði og huga. Þegar við ræðum samgöngumál hljótum við þess vegna út frá þeim forsendum sem ég hef hér nefnt að líta á okkur sem eina þjóð í einu landi og að hver íbúi hafi jafnan rétt til þessarar þjónustu, til þessa möguleika að njóta þeirrar grunnþjónustu sem samgöngur eru, óháð því hvar hann býr á landinu því enginn er í sjálfu sér öðru mikilvægari hvort sem hann býr í Reykjavík, Hafnarfirði, Stykkishólmi, Ísafirði, Akureyri, Þórshöfn eða Hornafirði. Við erum öll jöfn. Það er nánast útilokað að fara að flokka hér íbúana eftir því hvort einn sé öðrum arðsamari. Við hljótum að hugsa um alla sem eina heild. Ég segi þetta, frú forseti, vegna þess að í umræðu um samgöngumál, umræðu um grunnþjónustu og almannaþjónustu, megum við ekki tapa heildarsýninni. Við þurfum að halda heildarsýninni, halda í sameiginleg markmið, horfa yfir þjóðina alla, yfir landið allt og meta verk okkar og ákvarðanir með tilliti til þess. Mér finnst ástæða til að segja þetta vegna umræðunnar sem hér fer fram. Vissulega er auðvelt að ræða um að ein framkvæmd í samgöngumálum sé arðbærari en önnur, að íbúinn sem býr við annan endann á veginum sé arðbærari en hinn. Mikið lifandis ósköp er auðvelt að falla í þá gryfju. En ef við gerum það þá förum við villir vegar. Þá erum við komin frá þeirri heildarsýn og því markmiði að líta á landið og fólkið sem eina heild. Við getum rætt um einstakar framkvæmdir og annað þess háttar innan þeirrar heildarmyndar. Við ræðum um þær í nefndum og í undirbúningi og gerð þessarar áætlunar. En sé það gert í þessari heildarsýn þá munum við ná um það góðu samkomulagi. Við þurfum líka að gera okkur grein fyrir því hvers konar samgöngur við viljum byggja upp. Meginsamgöngur okkar eru um þjóðvegina, í lofti og líka á sjó. Við þurfum að huga að því hvernig samgöngurnar falla að byggðinni í landinu. Byggðin hefur verið meðfram ströndum landsins og hefur byggst upp í námunda við fiskimiðin, meðfram ströndum landsins. Þótt fiskimiðin skipti ekki sama máli og áður þá koma önnur sjónarmið inn, náttúrufegurð, náttúruauðlindir, ferðaþjónusta og fleira. Ég vil þess vegna draga fram þátt siglinganna. Ísland og íslenska þjóðin hefur verið siglingaþjóð allt frá upphafi, allt frá því að menn námu hér land. Samgöngur á sjó hafa skipt okkur meginmáli. Þær gera það enn. Við sækjum stóran hluta lífsbjargar okkar á sjó á bátum með flutningum til og frá landinu. En á síðustu tímum hafa strandsiglingar, siglingar meðfram ströndum landsins, skroppið saman. Skipulagðar strandsiglingar eru að hverfa. Ég hef áhyggjur af þessu. Ég tel að sá þáttur hverfi út gegn sameiginlegum hagsmunum þjóðarinnar. Ég tel að í heildarsýn okkar í samgöngumál þá eigum við nú ekki síst að skoða og taka á siglingunum meðfram ströndum landsins áður en það verður um seinan. Ég er ekki viss um að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að setja alla þá flutninga á vegina sem áður voru á sjó. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum flutt tillögu til þingsályktunar um strandsiglingar þar sem segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að hefja uppbyggingu strandsiglinga sem nauðsynlegs hluta af vöruflutninga- og samgöngukerfi landsins. Ráðherra undirbúi með gerð áætlana og framlagningu frumvarpa að ríkið geti í framtíðinni tryggt reglulegar strandsiglingar til allra landshluta með því að bjóða út siglingaleiðir. Ráðherra láti leggja mat á kostnað við að halda uppi reglulegum strandsiglingum um allt land og skiptingu siglingaleiða sem bjóða á út.“ Þetta er tillaga okkar og við viljum að slíkir kostir verði skoðaðir rækilega. Af þeim áætlunum eða athugunum sem hafa verið gerðar má að mínu viti ráða að strandsiglingar séu nauðsynlegur þáttur í samgöngum okkar. Þetta vil ég að verði skoðað sem hluti af heildarmyndinni í samgöngumálum okkar. Það má ræða mikið um vegi og framlög til vegaframkvæmda. Það hefur verið gert hér í kvöld og í nótt og einnig í fyrri umræðu. Ég vil aðeins nefna að fyrst var lögð fram langtímaáætlun í samgöngumálum til ársins 2014 fyrir þremur eða fjórum árum síðan, bæði skammtíma- og langtímaáætlun. Hún gerði ráð fyrir ákveðnum ákveðnu fjármagni til þeirra framkvæmda. Hér voru kosningar árið 2003. Fyrir þær kosningar var lögð fram áætlun um ákveðin verkefni og ákveðið fjármagn. Með þau loforð gengu stjórnarflokkarnir til kosninga. Strax eftir kosningar var farið að skera það niður. Nú stöndum við frammi fyrir því að á þriggja ára tímabili er búið að skera þá samgönguáætlun niður, aðallega vegáætlun, um líklega 7–8 milljarða kr. Þessi ár hefur ríkissjóður varið hvað minnstum hluta af heildarþjóðartekjum til vegamála. Við stöndum einnig frammi fyrir því að æ minni hluti af fjármagni ríkisins rennur til stofnkostnaðar, til fjárfestinga. Hann er með lægsta móti nú frá því sem verið hefur um langt skeið. Þessi stefna hlýtur einhvers staðar að koma niður. Við höfum gagnrýnt þetta á þingi, gagnrýnt þau vinnubrögð að lögð skuli fram áætlun sem menn vissu jafnvel fyrir fram að ekki yrði staðið við. Svona á ekki að vinna. Í kjölfarið koma auðveldlega upp deilur, deilur um hvað eigi að skera niður af þeim verkefnum sem áætlað var að ráðast í og þá hljótum við að lenda í stöðugum ógöngum. Frú forseti. Í sjálfu sér er enginn ánægður með þá vegáætlun sem hér liggur fyrir. Það hefur verið nefnt að skorið hafi verið niður vegafé til Vestfjarða miðað við þá áætlun sem gerð var um 300 millj. kr. Þetta nefna menn, hver þingmaður, úr sínu kjördæmi. Menn nefna líka að þessi framkvæmd sé röng en ekki önnur og um það getum við alltaf deilt. Ég get tekið undir það að mér finnast sumar framkvæmdir á röngum stað, forgangsröðin röng og að gera ætti aðra hluti í staðinn. Ég get rakið ótal dæmi þess, bæði stór og smá. Ég ætla samt ekki að gera það, frú forseti. Að þessu sinni hafa menn rætt nokkuð ítarlega þær tillögur sem fram eru komnar. Þetta eru tillögur sem meiri hlutinn hefur unnið og ber ábyrgð á. Meiri hlutinn á Alþingi ber ábyrgð á þeim niðurskurði sem beitt hefur verið miðað við gildandi vegaáætlun. Meiri hlutinn ber ábyrgð á því hvernig úr þeim fjármunum er spilað. Flestar af þeim framkvæmdum sem lagðar eru til eru brýnar og góðar og ég styð þær. En ég get tínt til margar aðrar sem ég hefði talið að koma ættu framar, eins og ég sagði áðan. Þannig er það og sumar eru jafnvel rangar. Niðurstaðan sem við fjöllum hér um er unnin á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin og meiri hlutinn bera ábyrgð á afgreiðslu hennar hér. Ég vil í lokin, herra forseti, undirstrika þá grundvallarafstöðu og hugmyndafræði í samgöngumálum að þau snúast um grunnalmannaþjónustu fyrir landið og þjóðina alla. Við eigum ekki að skipta okkur í landsbyggðarþingmenn og þéttbýlisþingmenn eða aðra flokkun á þingmönnum. Þetta er verkefni okkar allra. Við erum allir þingmenn þessarar þjóðar, hvar sem fólkið býr. Samgöngur eru grunnþáttur og grunnstoð samfélags okkar og þar eigum við ekki að skipast í hópa og vega og meta íbúa, jafnvel til verðs, hvern á móti öðrum. Guð forði okkur frá slíkum hugsunarhætti. Herra forseti. Ég ítreka það að þessi vegáætlun er unnin og lögð fram á ábyrgð meiri hlutans. Þótt það séu mörg atriði í henni sem ég get í sjálfu sér tekið undir þá eru önnur þannig að ég hefði talið að önnur verkefni væru brýnni en þau. Svona er þetta. En ég undirstrika að heildarsýnin á samgöngumálin ætti að vera sú að þau snúist um grunnalmannaþjónustu þar sem allir eigi að vera jafnir. Við berjumst fyrir því að allir eigi þar jafnan rétt.

Hæstv. forseti. Hér hafa að mörgu leyti farið fram prýðilegar og þarfar umræður um samgönguáætlun í dag. Auðvitað þurfa þingmenn á slíkum umræðum að halda til að átta sig á því á hvaða leið þeir eru. Eins og hv. þingmaður sagði hér á undan, Jón Bjarnason, er það á ábyrgð meiri hlutans sem hér er gert. Þó hafa ýmsir stjórnarandstæðingar samþykkt þær áætlanir sem hér eru til umræðu, bæði fjögurra ára áætlun og tólf ára áætlunin, ásamt jarðgangaáætlun sem var samþykkt árið 2000, sem er nú komin inn í langtímaáætlunina. Ég tel út af fyrir sig gott að menn reyni að ná saman um þessa hluti. Þannig hefur það verið í kjördæmunum og ég þekki það úr gamla Vesturlandskjördæminu og síðan aftur úr Norðvesturkjördæmi, að þar er nokkuð gott samkomulag milli þingmanna um framkvæmdaröð. Það er hins vegar ekki þannig að menn séu sáttir við hve mikið er til skiptanna og allir vildu gera meira heldur en fjármunirnir hrökkva til. Ég er þeirrar skoðunar að hægt sé að gera miklu meira í samgöngumálum en gert hefur verið. Mér finnst menn vera heldur lítilþægir í þeirri umræðu. Hæstv. samgönguráðherra hefur t.d. með jöfnu millibili haldið miklar ræður um að við vinnum einhver gífurleg afrek í samgöngumálum. Ég er bara ekki sammála því. Við höfum notað tiltölulega lítinn hluta af þeim fjármunum sem fást í ríkissjóð af umferðinni, bílainnflutningi, umferð og eldsneytissölu í landinu. Á undanförnum árum hefur gríðarlega stór hluti af þessum fjármunum farið í ríkissjóð, í annað en vegina. Ég held að það sé full ástæða til þess að minna á þetta. Samgönguráðherra kemur hér hvað eftir annað, eins og ég sagði áðan, bókstaflega í keng eftir moksturinn og finnst hann hafa unnið hvert afrekið eftir öðru og ríkisstjórnin og þeir sem stjórna landinu hafi unnið gríðarleg afrek. Mér finnst kominn tími til að menn hækki svolítið kröfurnar hvað þetta varðar. Ég held að það sé a.m.k. full ástæða til að gera það í átakinu sem er í raun og veru fram undan, sem er gríðarlega mikið, og er fólgið í því í fyrsta lagi að koma á nothæfum vegum heim til fólks í landinu, úti á landsbyggðinni, í öðru lagi að bæta úr brýnustu samgönguvandamálunum á höfuðborgarsvæðinu og í þriðja lagi að endurgera þarf stóran hluta af þjóðvegum landsins sem þó er búið að setja á bundið slitlag núna, vegna þess að þeir eru engan veginn nothæfir fyrir þá umferð sem nú þegar er komin á þá, þungaflutningaumferð. Það er vandamál sem hefur vaxið mjög hratt undanfarin ár. Það kann að vera að það séu einhverjir möguleikar til að draga úr þessu vandamáli en þó að eitthvað af þeim ráðum virkuðu kemur það aldrei í veg fyrir þá þörf sem ég var að tala um áðan, þ.e. þörf fyrir endurbyggingu veganna og endurskoðun á þeim. Þeir hafa verið ákvarðaðir of mjóir fyrir þá umferð sem er og þeir bera ekki þá þyngd sem fer um vegina, því miður, margir þeirra vega sem við höfum meira að segja verið að byggja fyrir tiltölulega fáum árum. Mér finnst full ástæða til í sambandi við þá umræðu sem farið hefur fram hér í dag að segja að auðvitað þurfum við að komast upp úr hjólfarinu sem við höfum verið í og erum í, að horfa sífellt á þessi mál út frá því kjördæmi sem við erum úr, því að landið á auðvitað að vera eitt kjördæmi hvað samgöngumálin varðar. Menn ættu ekki að þurfa að takast á um þessi mál út frá kjördæmasjónarmiðum vegna þess að vegirnir eru auðvitað sameiginlegt verkefni okkar allra. Við notum þá meira og minna sameiginlega öll. Það eru æðimargir á höfuðborgarsvæðinu sem nota vegina úti á landi ekki minna en fólkið sem þar býr. Þetta er ekki þannig að menn þurfi að ræða um þessa hluti á þeim nótum að skipta eigi fjármunum eftir því hve margir búa á svæðinu, skárra væri það nú. Það er ekki möguleiki að gera það og engin glóra í þeirri hugsun heldur, en það er ekki þar með sagt að ekki séu full rök fyrir því að fara í mikilvægar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Ég sé ástæðu til þess að gera athugasemdir við framgöngu hæstv. samgönguráðherra vegna þess að mér finnst hann eiga dálitla sök á þeirri togstreitu sem er meiri núna milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins en verið hefur. Það er að mínu viti vegna þess að hæstv. samgönguráðherra grípur nánast hvert einasta tækifæri þar sem hann kemst í tæri við hljóðnema eða í sjónvarp til að vera með einhvers konar athugasemdir við framgöngu stjórnenda á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega Reykjavíkurlistans. Það hefur valdið töluverðri spennu og pirringi. Þetta hefur verið út af vegamálunum og út af flugvallarmálunum og það er full ástæða til að nefna þetta hér af því þetta er óheppilegt. Þetta er vont fyrir okkur öll og vont fyrir landsbyggðarþingmenn að þurfa að lenda í því að fá upp þessa umræðu með þeim hætti sem við höfum fylgst með hér í dag. Mér finnst að hæstv. samgönguráðherra eigi að slíðra sverðin og reyna að vinna að því að það verði betri sátt og sitja svolítið á sér þegar hann kemst í námunda við hljóðnemana eða í sjónvarpið út af þessum samgöngumálum. Ef við veltum fyrir okkur hvar þurfi mest á átaki í vegamálum að halda þá held ég að aldrei geti orðið mikil deila um það. Það á eftir að tengja landshluta. Menn keyra marga tugi kílómetra, hundruð kílómetra á malarvegum til Vestfjarða og eftir eru langar vegalengdir af malarvegum á Austfjörðum. Þarna erum við að tala um þjóðvegina sjálfa, aðalvegi landsins. Þarna er þörfin auðvitað mest, hana þurfum við að uppfylla. Það er skoðun mín að bæta þurfi verulega í samgöngumálin, það eru nógir peningar til þess. Úr uppsprettu fjármuna til vegamála rennur gríðarlega mikið fjármagn í ríkissjóð og það er greinilega meiningin að það gerist áfram í bili. Ég vona að það breytist á næstunni, að þó að sú áætlun sem við sjáum fram á núna sé með þeim hætti sem raun ber vitni, verði blaðinu snúið við sem allra fyrst þannig að breyting verði á strax að tveim árum liðnum. Ég vona að þau verði ekki fleiri en það hörmungarárin sem við sjáum núna fram undan. Þá tel ég að endurskoða eigi þessa vegáætlun með meiri reisn en gert er ráð fyrir núna, þó að gert sé ráð fyrir meiri fjármunum eftir að þessi tvö ár eru liðin, 2005 og 2006, þá tel ég að þar sé engan veginn nægilega mikið fjármagn á ferðinni, við verðum að gá að því að stór hluti af þeim fjármunum sem þá verða til skiptanna fara líka í stórframkvæmdir. Það fer mikið í þetta umdeilda verkefni Héðinsfjarðargöngin sem verða auðvitað gerð og búið er að taka ákvörðun um. Ég samþykkti ekki þau göng, ég samþykkti jarðgangaáætlun á árinu 2000 en að öðru leyti ber ég ekki neina ábyrgð á þeirri ákvörðun. Ég tel hins vegar að hún sé staðreynd og mér finnst miður að ekki skuli staðið með faglegri hætti að ákvörðun af þessu tagi, vegna þess að ég tel að það hafi ekki verið gert sem þurfti að gera, að horfa á þetta svæði allt, Skagafjörð og Eyjafjörð, skoða hvaða framtíð menn sjá þar fyrir sér. Ég hef enga trú á að niðurstaðan hefði orðið önnur en sú að innan fárra áratuga, tveggja, þriggja áratuga, væru komin göng í gegnum Tröllaskaga til að tengja saman byggðirnar þarna, Eyjafjörð og Skagafjörð. Ef maður gefur sér þá niðurstöðu tel ég að sú niðurstaða að tengja Siglufjörð gegnum Héðinsfjörð inn í Eyjafjörð, hefði ekki komið. Þá hefðu menn skoðað aðrar leiðir en hana en hún er sem sagt sú sem farin verður og ég ætla ekki að eyða tíma mínum eða kröftum í að hnotabítast út af því hér. Mér finnst samt að þetta þurfi að vera víti til varnaðar þannig að menn muni eftir því þegar þeim dettur einhver stórframkvæmd í hug í framtíðinni, að hún verði þá a.m.k. látin sæta því að horft sé á hana með tveggja, þriggja áratuga gleraugum, en það var ekki gert í þessu tilfelli. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara yfir einstakar framkvæmdir í vegamálum. Við fórum yfir þau mál með þingmönnum Norðvesturkjördæmis. Það er ágæt sátt um áherslurnar í þingmannahópnum. Það er okkar hlutverk, þó að ég hafi sagt hér í upphafi að landið þurfi að vera eitt kjördæmi hvað þessa hluti varðar þá verðum við auðvitað að sinna því hlutverki sem við höfum, sem er að reyna að ná saman og hafa sátt um áherslurnar og þá röð sem menn vinna að framkvæmdum í kjördæmum okkar. Það hefur verið gert og prýðilega að því staðið. Miðað við fjármuni sem eru til staðar þá tel ég að ekki sé uppi nein sérstök deila um hvernig raða eigi þeim fjármunum. Það liggur alveg ljóst fyrir að þetta eru mögur ár, 2005 og 2006 sérstaklega, og allt tímabilið að mínu viti heldur dapurt og allt of dapurt. Það eru auðvitað ástæður til þess að hafa samt einhverjar vonir í brjósti um breytingar. Ég ætla að hafa það lokaorð mín hér að ég trúi ekki öðru en við sölu Símans, eftir að hafa hlustað á yfirlýsingar framkallaðar af samflokksmanni forsætisráðherra um að nota eigi hluta af fjármunum af sölu Símans til að koma af stað stærstu framkvæmd sem er fram undan í samgöngumálum, þ.e. Sundabraut, haldi menn því til haga að einhverjir fjármunir sem þarna koma til verði notaðir til að standa líka við þau loforð að nú sé komið að því að koma til móts við Norðvesturkjördæmi hvað varðar byggðaátak. Ég held því fram að byggðaátak í Norðvesturkjördæmi, eitt af því sem ætti auðvitað að vera þar fremst á blaði, væri sú tenging byggðarlaganna á Vestfjörðum sem menn vilja fá og þar með stytting um leið á veginum frá Ísafirði til Reykjavíkur, þ.e. um Arnkötludal. Ég held að það gæti orðið ágæt sátt um að þetta væri hluti af byggðaátaki fyrir Vestfirði og fjármunir ættu þá að geta komið úr sölu Símans í það ekki síður en í Sundabrautina. Þó að það sé margt sem ég hefði áhuga á að tala um er það nú þannig að flestir þingmenn eru gengnir til náða og þessi umræða er búin að standa nokkuð lengi. Ég geri ekki ráð fyrir að hún fjörgist mikið upp úr þessu á þessari nóttu, en hún hefur eins og ég sagði verið gagnleg. Ég held að það sé gott að menn fari yfir þessa hluti og þó að ég sé ósammála ýmsu af því sem komið hefur fram í tillögum Gunnars Birgissonar, sem voru meira til umræðu hér fyrr í dag, þá hefur sú tillaga þó komið af stað ágætisumræðu og ég held að þingmenn hafi haft gott af því að hugsa málin frá þeim sjónarmiðum og sjónarhornum sem hér hafa verið sett fram. Það þarf auðvitað að fara yfir málin öðru hvoru og þó að það fari kannski í taugarnar á sumum þegar einhverjir vilja fara aðrar leiðir er það hluti af því að vera í starfi á Alþingi að takast á um sjónarmiðin. Síðan verða menn auðvitað að sæta því að ná ekki fram því sem þeir vilja. Ég sé ekki fyrir mér eftir þá umræðu sem farið hefur fram í dag að Gunnar Birgisson nái fram sinni tillögu, a.m.k. hafa ekki verið raðir af þingmönnum í ræðustól til að lýsa yfir stuðningi við hana. En ýmislegt er þó í henni sem mætti velta fyrir sér. Að lokum vil ég svo segja að mér finnst að þingmenn á höfuðborgarsvæðinu eigi ekki að taka þessa umræðu mjög alvarlega, að það séu bara 20% undanfarin ár til þeirra, það er ekkert slæmt. Ef menn fara að horfa á verkefnin og horfa á landið sem eitt kjördæmi í samgöngumálum, eins og þeir eiga að gera, ætti alveg eins að vera hægt að ná samkomulagi milli allra þingmanna í landinu um að raða í framkvæmdaröð og að menn í einstökum kjördæmum ná saman um að raða í framkvæmdaröð í sínum kjördæmum. Ég held að það hafi bara tekist þokkalega vel í gegnum tíðina að gera það í kjördæmunum. Ég hvet til þess að menn hugsi málin út frá því miklu frekar en að rífast um einhverjar prósentur út frá því hve margir búa á einstökum stöðum, vegna þess að það skilar okkur ekki einu eða neinu, enda eru það viðmiðanir sem ganga ekki upp. Það er ekki neitt samhengi milli fjöldans og kostnaðarins við að leggja vegi og halda þeim við.

Herra forseti. Við erum komin að lokum umræðu um samgönguáætlunina. Ég tek undir það með þeim þingmönnum sem hér hafa talað að hún hefur að mörgu leyti verið málefnaleg. Það hefur verið tekist á um ákveðna þætti þessarar áætlunar eftir að samgöngunefnd Alþingis hefur farið yfir hana. Ég kem hins vegar í ræðustól með svipaða ræðu og ég flutti við fyrri umræðu, sem er aftur svipuð ræða og ég flutti um þetta efni á síðasta þingi, þinginu þar áður og sennilega þar áður líka. Mínar ræður lúta einatt að jaðaratriðum samgönguáætlunarinnar, þ.e. þeim atriðum sem lúta að umferðaröryggismálunum. Ég tek það fram að ég er í grunninn sammála hæstv. samgönguráðherra um að allar vegabætur séu þegar grannt er skoðað gerðar með tilliti til umferðaröryggis en það breytir því ekki að þessari áætlun fylgir umferðaröryggisáætlun. Ég spurði spurninga við fyrri umræðu varðandi fjármuni sem fara í þessa áætlun, varðandi kostnaðarmat, markmiðssetningu og aðra hluti. Ég sakna þess að nefndarmenn í samgöngunefnd hafi ekki komið inn á þessi mál í ræðum sínum í dag. Ég trúi auðvitað ekki öðru en að umferðaröryggisáætlunin, að sá þáttur hafi verið tekinn til umfjöllunar í nefndinni. Staðreyndin er sú að ég tel, virðulegi forseti, að við náum ekki árangri í umferðaröryggismálum fyrr en við gefum þeim þann sess sem þeim ber og hættum að gleyma að tala um umferðaröryggismál sem umferðaröryggismál í samgönguáætluninni. Það er ekki að tilefnislausu að hæstv. samgönguráðherra hefur sett umferðaröryggismál á oddinn í sinni tíð, eftir að hann tók við umferðaröryggismálunum á sitt borð. Ætlunin hefur verið, eftir því sem hæstv. ráðherra hefur sagt í ræðum sínum, að lyfta grettistaki. Ég styð hann sannarlega í því en hins vegar gagnrýni ég jafnframt að þess skuli ekki sjást skýrari merki í þeirri áætlun sem nú liggur fyrir. Eftir henni verður jú unnið. Þessi áætlun kemur til með að skammta fjármunina í þau verkefni sem fyrir liggja. Ég hef grun um það að þeir peningar sem hér er talað um að fari í umferðaröryggisáætlun á næstu fjórum árum séu ekki mikið meiri heldur en farið hafa til umferðaröryggismála hingað til. Ég sætti mig ekki alveg við að verkefnin skuli ekki vera skilgreind betur en raun ber vitni. Þetta er það sem mig langaði að ítreka úr fyrri ræðu minni. Annað atriði sem mig langar til að koma inn á varðar sömuleiðis jaðarþætti samgönguáætlunar, þ.e. samgöngur sem eru ekki lúta lögmálum einkabílismans heldur samgöngur sem kenna má við sjálfbærni og sjálfbærar samgöngur, þ.e. samgöngubætur fyrir hjólandi vegfarendur. Í allan vetur hefur legið inni í samgöngunefnd tillaga til þingsályktunar um stofnbrautakerfi fyrir hjólreiðar. Ég sakna þess auðvitað mjög að sjá ekki þá tillögu afgreidda frá nefndinni. Ég hefði talið verulegan feng í að fá umræðu um þær hugmyndir sem í þeirri tillögu eru í umræðum um samgönguáætlun. Ég held að tímabært sé að við tökum á honum stóra okkar hvað þetta varðar, að tryggja hjólandi vegfarendum þau skilyrði sem eðlileg geta talist til að hjólið geti orðið samgöngutæki. Hingað til höfum við staðið okkur afar slælega í þessum efnum. Sveitarfélögin hafa auðvitað staðið sig misjafnlega en Reykjavík sennilega einna best, og þótt nágrannasveitarfélög borgarinnar hafi tekið sig á á síðustu árum þá vantar stóran þátt í hjólreiðabrautakerfið sem hér hefur verið byggt upp. Það er þáttur sem ætti að vera á framfæri og ábyrgð ríkisins, þ.e. tengingin milli þéttbýlisstaða og það að meðfram stofnbrautum í þéttbýli, sem eru á ábyrgð ríkisins, séu jafnframt lagðar hjólabrautir. Það dugir ekki til lengdar að bjóða hjólreiðafólki upp á að hjóla eingöngu á útivistarstígum. Ef við ætlum að nota hjólin sem samgöngutæki þá verðum við að heimila hjólreiðamönnum að fara stystu leið á milli A og B, á nákvæmlega sama hátt og við heimilum bíleigendum að gera það. Það er eðlilegt að hér sé talað um stefnumótun varðandi hjólreiðar í tengslum við samgönguáætlun. Ég vona að ég sé ekki eilíflega að berja höfðinu við steininn í þessum efnum. Ég vona að það komi að því að menn átti sig á því að hjólreiðar, sjálfbærar samgöngur, eiga heima í umræðunni um samgönguáætlun. Ég vona sannarlega að það gerist áður en ég hverf af þingi. Ég brýni hv. þingmann, formann samgöngunefndar, Guðmund Hallvarðsson, til dáða í þessum efnum, að taka hjólreiðarnar upp á sína arma, og koma með merki um það í þingsal að tekið verði til hendinni í þessum málum og að hjólreiðafólki verði tryggðar mannsæmandi aðstæður til að nota hjól sem samgöngutæki. Þingmönnum hefur í dag orðið tíðrætt um ákveðna þætti í samgönguáætlun. Þar hefur borið nokkuð hátt umræður um Héðinsfjarðargöng. Ég get ekki látið hjá líða, eftir að hafa hlustað á umræðurnar meiri part dagsins, að taka fram að ansi margt í röksemdafærslu þeirra sem vilja að það mál verði tekið upp aftur höfðar til mín. Ég verð að segja að mér finnst það nokkuð alvarlegt, þegar við stöndum frammi fyrir því að hafa í höndunum ákvörðun um svo dýra framkvæmd sem Héðinsfjarðargöngin eru, er upp í hendurnar á okkur koma, oftar en einu sinni í öllu þessu ferli, upplýsingar um að ekki sé búið að reikna þessa hluti eins og eðlilegt gæti talist. Mér finnst alvarlegt að umræðan geti ekki farið fram á málefnalegri grunni en raun ber vitni. Ég held að við verðum að leyfa okkur þann munað, þegar svona stórar ákvarðanir eru teknar, að gera allt sem í okkar valdi stendur til að sætta sjónarmiðin. Í mínum huga hefur það ekki verið gert. Það eru ólík sjónarmið uppi og við þekkjum öll sjónarmið sem Trausti Sveinsson, bóndi í Bjarnargili í Fljótum, hefur gert grein fyrir í Morgunblaðsgreinum árum saman, varðandi aðra möguleika en fara í gegnum Héðinsfjörð. Ég verð að segja að mér hefur alltaf fundist röksemdafærsla Trausta Sveinssonar trúverðug og málefnaleg. Ég hef ekki séð hans sjónarmiðum svarað af opinberum aðilum á síðum sama dagblaðs, Morgunblaðsins, svo að ásættanlegt sé. Þegar Trausti fer yfir þá niðurstöðu sína, sem hann gerir í grein í Morgunblaðinu í dag, að hann telji að vegna ástandsins á Almenningum, eigi skilyrðislaust að bora fyrstu göngin úr Fljótum til Siglufjarðar, vegstytting yrði þar um 13 kílómetrar eftir því sem hann segir, þá telur hann að kominn sé um helmingurinn af Fljótaleiðinni, og síðan eigi bara að bora önnur göng úr Fljótunum í Ólafsfjörð og láta Héðinsfjörðinn í friði. Hann talar á forsendum náttúruverndar, sem er auðvitað gildur þáttur í umræðum um vegamál og í umræðum um samgöngumál. Við tökum á móti hundruðum þúsunda ferðamanna á hverju einasta ári og vitum alveg eftir hverju fólk sækist. Það hefur komið fram í ótal skoðanakönnunum meðal erlendra ferðamanna sem sækja Ísland heim. Menn sækjast í auknum mæli eftir ósnortinni náttúru. Það að eiga ósnortinn fjörð á borð við Héðinsfjörð eru ekkert lítil auðæfi. Það eru gríðarleg auðæfi. Það verður að vega þau auðæfi móti því sem fengið er með þeirri framkvæmd sem fyrirhuguð er. Í mínum huga höfum við ekki tekið þá umræðu. Í mínum huga er margt eftir í þessari umræðu og Trausti Sveinsson hefur bent á það í fjölmörgum greinum. Ég kann honum miklar þakkir fyrir. Hæstv. forseti. Ég tel svo sem ekki ástæðu til að lengja þessa umræðu. Ég hef komið að mínum hjartans málum í þessa umræðu þannig að þau fara a.m.k. í þingtíðindin. Það skiptir verulegu máli að við horfum víðar í þessu sambandi en við höfum gert hingað til. Gleymum því ekki að það eru fleiri samgöngutæki en einkabíllinn. Gleymum því ekki að það eru fleiri sjónarmið í samgöngumálum en þau að komast stystu leið á milli tveggja staða. Það þarf líka að horfa til verndarsjónarmiða og vega saman ólík gildi. Það er auðvitað slík útvíkkun á umræðunni sem þarf að eiga sér stað.

Virðulegi forseti. Við höfum í dágóðan tíma rætt um mál sem allir þingmenn hafa mikinn áhuga á, að sjálfsögðu, sem er þingsályktunartillaga um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2005–2008. Það er eðlilegt að hún sé vandlega rædd og farið í gegnum hana vegna þess að hún snertir okkur öll á margvíslegan hátt. Í dag hefur, kannski eðli málsins samkvæmt, aðallega staðið yfir umræða um þann hluta samgönguáætlunar sem snýr að vegáætlun. En eins og hér hefur komið fram er margt meira í þessari samgönguáætlun en vegáætlun. Þar sem ég á sæti í samgöngunefnd þá vil ég fara yfir nokkur atriði önnur en vegamál og nefna t.d. flugáætlunina þar sem tekjur eru 4,2 milljarðar kr. Ég vek athygli á því að þar koma inn 2 milljarðar kr. í tekjur vegna alþjóðaflugþjónustu. Þetta er mikilvægt að hafa í huga, virðulegi forseti, og það hvernig þeim peningum er ráðstafað eins og hér kemur fram. Við sjáum í þessari flugáætlun sýnishorn af þeirri þróun sem hefur átt sér stað, þ.e. að flugvöllum í leiðsögukerfi okkar hefur fækkað og að flogið er til færri staða. Í sjálfu sér þarf ekki að ræða um margt í tengslum við flugáætlunina. Það er ánægjulegt að sjá ýmislegt sem þar er inni, t.d. vangaveltur um lengingu flugbrauta á Egilsstöðum og Akureyri og ýmislegt annað. En ég nefni þetta sérstaklega vegna þessara 2 milljarða kr. sem koma í tekjur vegna flugleiðsögu. Siglingamálaáætlun, eins og hún heitir, er líka í áætluninni og hefur ekki mikið verið rædd. Það er kannski öðruvísi en áður var. Ég hugsa að áður hafi verið meiri átök um hafnaráætlanir, m.a. vegna þess að sú áætlun var lögð fram sér. En því miður, virðulegi forseti, er hlutverk hafna að minnka. Strandsiglingum hefur verið hætt frá og með 1. desember síðastliðnum fyrir utan eitt skip sem siglir á nokkra staði á ströndinni, þ.e. Jaxlinn. En það kom m.a. fram, virðulegi forseti, að tekjutap hafna, eftir að Múlafoss hætti að sigla með ströndinni, voru 130 millj. kr. Það að flutningarnir færist allir upp á vegina er mjög alvarlegt mál. Þó að krafan um hraða flutninga sé mikil þá leyfi ég mér að efast um að skynsamlegt sé fyrir okkur að færa alla flutninga, t.d. á frosnum fiski, á þjóðvegina. Ég fullyrði, virðulegi forseti, að það mun hafa mikinn kostnað í för með sér fyrir þjóðarbúið í heild sinni að gera þetta á þennan hátt, m.a. með auknu vegsliti og ef til vill, þó vonandi ekki, alvarlegum slysum o.s.frv. Það er dapurt að þetta skuli gerast. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að fjalla um hvað flutningskostnaður og rekstrarskilyrði fyrirtækja á landsbyggðinni versnuðu mikið í framhaldi af því að strandsiglingarnar lögðust af. Ég ætla að hoppa yfir 4. kaflann í samgönguáætluninni, vegáætlun, og fara yfir í umferðaráætlun. Ég vil þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að vekja athygli á umferðaröryggisáætluninni vegna þess að það hefur ekki verið rætt svo mikið um hana hér. Ég hef á undanförnum þingum oft rætt um umferðaröryggismál og fagna mjög þeirri ákvörðun sem tekin var að flytja umferðaröryggismál til samgönguráðuneytisins. Það var hiklaust hárrétt ákvörðun og ég þykist sjá og get sagt að þess ber vitni nú þegar í þessari fyrstu samgönguáætlun sem lögð er fram eftir að það var gert. Það má alltaf gagnrýna hvað eigi að fara miklir peningar í það, en hér eru stigin veigamikil skref, mjög góð, í þessum efnum. Það á að vera aðalverkefni okkar að skapa meira öryggi í umferðinni og fækka slysum, bæði dauðaslysum og alvarlegum slysum, þau eru sannarlega allt of mörg. Alveg sama hvort það er að útrýma svartblettum eða fylgjast betur með hraðakstri, bílbeltanotkun o.s.frv. Ég hef áður sagt það í þessum ræðustól, virðulegi forseti, að ég held að margt megi læra af löggæslunni í Húnavatnssýslu, lögreglunni á Blönduósi, sem eru líka góðkunningjar mínir og ágætis vinir. Ég er alveg viss um að sýna megi fram á að það mikla umferðareftirlit sem þar er hefur stórfækkað slysum, að þau séu færri þar en víða annars staðar. Ég held líka, virðulegi forseti, að eftir að löggæslan varð sýnilegri á Reykjanesbraut fyrir nokkrum árum hafi e.t.v. alvarlegum umferðarslysum á Reykjanesbraut stórfækkað, ég leyfi mér að fullyrða að svo sé og vonandi er það rétt. Ofsaakstur og hraður akstur veldur oftast slysum, fyrir utan ógætilegan akstur. Það kom mér t.d. mjög á óvart þegar ég las umsögn frá forvarnafulltrúa Sjóvár um vegáætlunina, hann var að tala um gatnamótin á Miklubraut og Kringlumýrarbraut, að mesta tjónið skapast þar af aftanákeyrslum, væntanlega vegna þess að menn eru annars hugar eða of nálægt næsta bíl, sem getur valdið mjög miklum og alvarlegum áverkum hjá fólki sem í bílunum er, að maður tali ekki um hálshnykki og annað slíkt. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál og á ekki að eiga sér stað. Ég fagna kaflanum um umferðaröryggisáætlun og mér finnst hæstv. samgönguráðherra og samgönguráðuneytið vera að taka vel á þeim málum, að það sé orðinn betri bragur á þessu en áður var þegar þetta var vistað í dómsmálaráðuneytinu þar sem því var kannski ekki sinnt eins mikið, en hönnun á vegum, vegagerð, eftirlit með vegum og þjónusta fer allt mjög vel saman. Þá ætla ég að snúa mér, virðulegi forseti, að 4. kafla í áætluninni, vegáætlun, og fara lítillega yfir nokkra þætti sem ekki hefur verið farið yfir og menn kannski gera sér ekki grein fyrir. Heildartekjur í þann málaflokk eru 13,3 milljarðar og 380 millj. fara þar í afborganir af lánum vegna ýmissa þátta. Það er öll summan sem um er að ræða. Í landinu okkar er vegakerfi upp á 13 þús. km og það er mjög fjöllótt, mikið um firði og víkur og annað slíkt og við erum töluvert á eftir nágrannalöndum okkar hvað varðar gæði vega. Ég hef áhyggjur af þeim tekjustofnum sem Vegagerðinni eru ætlaðir á komandi árum sem eru sömu tekjustofnar og hafa áður verið, þ.e. af bensíngjaldi, þungaskattur að hluta sem lækkar núna vegna þess að hann verður lagður öðruvísi á og olíugjaldið. Tekjur Vegagerðarinnar til þessara mála munu minnka með sparneytnari bílum og minni eyðslu ef þær spár ganga eftir sem hér er verið að setja fram. Ríkisframlag er rétt tæpir 2,5 milljarðar og samanlagt gerir þetta þessa tölu. Hvernig er þessu ráðstafað, virðulegi forseti? Við tökum mest á um framkvæmdaþáttinn hér, hve mikið fer til framkvæmda. Reksturinn tekur 504 millj., eða 3,8%. Hin almenna þjónusta 2,6 milljarðar, eða rétt tæp 20%. Almenningssamgöngur, rannsóknir og annað slíkt taka 1.181 millj., eða tæp 9%. Viðhald vega, athyglisverð tala, 3,6 milljarðar, eða tæp 20%. Síðan komum við að þeim þáttum sem okkur þykir hvað vænst um og tökumst kannski mest á um, þ.e. stofnkostnað upp á 4,6 milljarða, eða tæp 35% og stofnkostnaður grunnnets upp á 1.700 millj., eða 12,8%. Þetta er öll summan sem við fjöllum um. Bara rétt til að halda því til haga, virðulegi forseti, hefur það verið lagt fram af Félagi íslenskra bifreiðaeigenda að tekjur ríkissjóðs af allri umferð í landinu, innflutningstollum og sköttum og öllu því sem gerist og telja má að komi frá umferðinni voru fyrir einu til tveimur árum þegar ég sá síðast þær tölur 32–33 milljarðar kr. Aðeins helmingur og kannski innan við helmingur, ef það eru bara þær tölur sem við sjáum hjá Vegagerðinni, fara til vegamála, þ.e. í rekstur, þjónustu og stofnkostnað. Það er auðvitað mjög lág tala og þar stendur hnífurinn í kúnni. Ég hygg að allir þingmenn geti verið hjartanlega sammála um að það vantar meira fé í öll kjördæmi, alls staðar á landinu, til að gera meira í samgöngumálum og sérstaklega vegamálum. Öll getum við verið sammála um það. Það er rétt sem hefur hér verið gagnrýnt að það hefur verið niðurskurður upp á 6 milljarða fyrir árin 2004, 2005 og 2006 í þessum málum, sem er gert í nafni þess að draga úr framkvæmdum og minnka þenslu vegna stórra og mikilla framkvæmda fyrir austan. Ég er þessu ósammála vegna þess að ég tel að það skipti ekki miklu máli fyrir efnahagslífið í landinu hvort vegaframkvæmdir, sem eru arðbærar framkvæmdir, þarfar og góðar, hvort sem það er á höfuðborgarsvæðinu eða landsbyggðinni, að 2 milljarðar niðurskurður í þeim framkvæmdum skipti miklu máli hvað varðar efnahagslífið, verðbólgu, stöðu krónunnar og annað slíkt. Við sjáum nefnilega, virðulegi forseti, að þrátt fyrir hinar miklu framkvæmdir fyrir austan og á höfuðborgarsvæðinu erum við samt sem áður að fá mjög góð og lág tilboð í vegaframkvæmdir, jarðvinnsluþætti og annað slíkt, vegna þess að verktakar hafa náð mikilli tækni, eru mjög vel tækjum búnir og það er töluverð samkeppni í greininni, það er því ekki það versta í þessu. Niðurskurður í samgönguáætlun upp á 2 milljarða er sennilega - ja, ég veit ekki hvað viðskiptin á Verðbréfaþingi voru í dag, en 10 milljarðar er sennilega ekki fjarri lagi ef menn í þeim bransa hafa verið í stuði. Það er öll upphæðin. Ég er því ósáttur við að þetta sé niðurskurður eins og fram hefur komið. Ég tel að nota eigi meiri peninga í þetta, vegna þess að þetta er mjög arðbært fyrir land og þjóð, gagnvart landsbyggðinni er þetta sennilega arðbærasta og besta byggðaframkvæmdin í samgöngumálum í dag. Fyrir 20, 30, 40 árum var ekki talað um vegaframkvæmdir eða slíkt, þá var talað um að stjórnvöld tækju þátt í að útvega skuttogara, jafnvel í hvern fjörð, jafnvel á hvert heimili, var sagt á tímabili. Tímarnir hafa breyst. Samgöngumál, bætur í samgöngumálum, stytting vegalengda, öruggari vegir og annað slíkt er nútímabyggðastefna sem á að hlúa að og allir á Alþingi eiga að geta sameinast um. Virðulegi forseti. Ég hef unnið töluvert í gögnum sem hafa komið til samgöngunefndar o.fl. Mér þótti mjög merkilegt þegar ég tók hina fjóru vegaflokka sem fjallað er um í þessari ágætu samgönguáætlun og hæstv. samgönguráðherra birti m.a. í blaðagrein ekki alls fyrir löngu, þ.e. lengd vega eftir kjördæmum í þeim fjóru flokkum sem við skiptum vegunum til, þ.e. stofnvegi, tengivegi, safnvegi og landsvegi. Ég sagði áðan að vegakerfið er um 13 þús. km. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að taka dæmi og lesa upp sem ég hefði gert ef við hefðum haft betri tíma og verið að ræða þetta undir eðlilegum kringumstæðum, ég er reyndar ekki í þeirri tímapressu að við séum að ljúka þingi, en ef ég tæki sem dæmi Reykjavíkurkjördæmi gagnvart stofnvegum eru 72 km þar, eða 2% af heildarvegakerfi stofnvega. Í tengivegum eru 11 km í Reykjavíkurkjördæmi. Útreikningar á mínu excel-skjali hafa ekki sýnt prósentutöluna í því en það eru sennilega 0,2% eða 0,3%. Í safnvegum eru þetta 24 km, eða 1%. Á landsvegum 8 km og mælast varla í prósentutölu. Það er líka himinn og haf, virðulegi forseti, í því þegar maður skoðar heildarvegalengd milli kjördæma og svo aftur þá vegalengd sem búið er að leggja varanlegu slitlagi. Það er ansi athyglisvert og þarf kannski ekki að koma á óvart, að í Norðvesturkjördæmi eru rúmir 5 þús. km af hinum 13 þús. km, eða tæp 40% vegakerfisins. 30% af þeim eru komnir með varanlegt slitlag. Í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, eru þetta 4 þús. km og í Suðurkjördæmi 3.500 km. Þarna eru, virðulegi forseti, 97% af öllu vegakerfinu. Þetta vildi ég leggja inn í umræðuna vegna þeirra hörðu skoðanaskipta sem orðið hafa milli höfuðborgarþingmanna og landsbyggðarþingmanna, mjög óheppileg umræða sem ég veit að landsbyggðarfólk tekur illa og höfuðborgarbúar vafalaust líka. Mér finnst ekki góður bragur á þegar þetta lendir í þvílíkri rimmu og deilum eins og hér hafa verið að maður fær símhringingar frá fólki á landsbyggðinni sem spyr mann að því hvort það sé orðið hálfgerðir þurfalingar eða baggi á þjóðinni, hvort það eigi að fara að pakka saman og hypja sig í burtu, því fólk hefur það á tilfinningunni að það sé þar jafnvel í óþökk ákveðinna manna. Þetta er miður, virðulegi forseti, og á ekki að eiga sér stað. Það getur vel verið að segja megi að sá sem hér stendur hafi tekið þátt í þeirri umræðu, en ég held að það hafi frekar verið gert í vörn en í sókn. Ég nefndi þetta með vegina vegna þess að mér finnst hafa komið fram hjá nokkrum þingmönnum að þeir telji að það eigi ekki að nota þá aðferð sem Vegagerðin hefur haft og ætlar að hafa, en hún er að þróa nýja aðferð fyrir 2007 og 2008, þ.e. seinni tvö ár áætlunarinnar, þar sem tekið er tillit til lengdar vega í kjördæmi og umferðar þar. Ég vil taka það skýrt fram, vegna þess að sá misskilningur hefur komið fram hjá nokkrum þingmönnum að ekki sé tekið tillit til umferðarmagns. Það er gert. Ég hef áður sagt að hjá Vegagerðinni er mjög faglega unnið að öllum undirbúningi og allri framkvæmd. Á lokablaðsíðum áætlunarinnar sér maður hvernig þetta er gert og hvernig þetta verður gert. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að þetta sé sanngjörn skipting og réttlát, en málið er að það er of lítið af peningum til að deila niður eftir þessum formúlum. Þess vegna lendum við í þeim átökum sem staðið hafa svolítið í dag og undanfarna daga. Ég er ekki sammála því, virðulegi forseti, að hægt sé að nota þá skiptitölu að taka heildaríbúafjölda og fjölda bíla eins og meira að segja hefur verið getið um á höfuðborgarsvæðinu og það eigi að gefa einhverja reiknitölu til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu. Það er bara ekki hægt. Ég hef sagt: Á að taka fangelsismál, rekstur fangelsa og telja hvaðan fangarnir koma og deila því einhvern veginn þannig niður? Nei. Þess vegna harma ég að það séu deilur um þetta og ég trúi ekki öðru en að við á hv. Alþingi getum náð niðurstöðu um að finna sanngjarna deilitölu hvað þetta varðar. Það liggur í augum uppi að meira fé er veitt t.d. í safnvegi og ætti að vera mest í kjördæmi eins og Norðvesturkjördæmi þar sem 43% af öllum safnvegum eru og aðeins 1% af þeim eru lagðir varanlegu slitlagi. Það segir sig sjálft að þar þarf að taka til hendinni. Ég ætla að fara aðeins í þá kafla sem fjalla um skiptingu og annað slíkt. Ég hef átt ánægjulega fundi sem einn af þingmönnum Norðausturkjördæmis með fulltrúum Vegagerðarinnar þar sem farið var í gegnum þær tillögur sem lágu fyrir í áætluninni og þær skoðaðar gagnvart þeim verkum sem þar liggja fyrir. Við færðum örlítið til milli ára vegna þess að sum verk voru tilbúin en önnur ekki o.s.frv. Um það varð sátt að lokum, það var tekist á og um það varð sátt. Þess vegna held ég að það eigi að vera hægt að tala sig til sátta í þessum málum eins og mér heyrist að flestallir þingmannahóparnir hafi gert. En auðvitað erum við þingmenn Norðausturkjördæmis ekki ánægðir, við vildum hafa meira fé t.d. í mjög brýnar framkvæmdir í Skriðdal, sem er á þjóðvegi eitt. Vopnafjörður, sá fallegi bær er með vegasamband sem ég mundi halda að tilheyrði 6. áratugnum, eitthvað svoleiðis, hryllilegur vegur. Menn eru að tala um að fara í Hólaheiði á norðausturhorninu til að tengja betur saman byggðirnar Þórshöfn/Raufarhöfn og koma betri vegasamgöngum þangað. Menn hafa verið að tala um hinn mikla og fjölfarna veg, Kísilveg, svo ég taki hann sem dæmi, sem liggur frá Mývatni niður á Húsavík, mjög fjölfarinn vegur af ferðamönnum þar sem þeir keyra kannski á malbiki og svo allt í einu koma þeir yfir hæð og lenda þá á malarvegi. Sumir útlendingar vita ekki hvað það er að keyra á malarvegi. Í hinni fallegu sveit, Eyjafjarðarsveit, er mjög mikið verk fram undan og vantar miklu, miklu meiri peninga. Þannig má endalaust halda áfram að fjalla um atriði sem menn vildu sjá inni en meira fé þarf til. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fjallaði um þann mun sem er á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Á höfuðborgarsvæðinu vex og vex ýmislegt, sem betur fer, og nóg að gera, íbúðaverð hækkar, fólk hefur fínar tekjur o.s.frv. Á landsbyggðinni er því miður samdráttur, m.a. út af gengisskráningu, eins og hv. þingmaður nefndi, þar sem atvinnufyrirtæki sem eingöngu eru á landsbyggðinni og halda uppi atvinnu þar, sjávarútvegsfyrirtæki, fá minna og minna fyrir framleiðsluvörur sínar meðan ýmis atvinnustarfsemi á höfuðborgarsvæðinu gengur miklu betur en áður vegna gengisins sem gerir innkaupaverð á vörum lægra, sem oft á tíðum er selt til kaupenda án þess að þeir finni því stað að varan hafi lækkað. Svona getum við lengi haldið áfram. Ég sem fulltrúi í samgöngunefnd hef reynt að haga málflutningi mínum þannig og vinnubrögðum að ég horfi ekki eingöngu á kjördæmi mitt. Auðvitað eiga þingmenn viðkomandi kjördæma að vera sérfræðingar á sínu sviði og þekkja sitt kjördæmi út og inn, eins og fram hefur komið. Ég keyri oft vestur á firði en segi jafnframt: Árið 2005, 2006, jafnvel 2007 er loksins verið að gera Djúpið að almennilegum vegi alla leið, ef svo má að orði komast, með malbiki og öðru. Það eru stórir áfangar á áætluninni frá Ísafirði í Djúpinu í Mjóafjörð, Barðaströndinni. Arnkötludalur, mjög athyglisverð hugmynd um að stytta vegalengdir þar um 40 km, og það sem talað er um hér, Svínadalur og Flókalundur, Þverárfjallið. Ég var þingmaður gamla Norðvesturkjördæmisins í fjögur ár og studdi þá framkvæmd og taldi hana mjög til bóta fyrir Skagfirðinga, Skagstrendinga og Blönduósinga og aðra sem vilja keyra þá leið. Sumir nota þá leið, aðrir ekki þegar þeir eru að fara lengra. Á höfuðborgarsvæðinu kalla margar framkvæmdir á okkur. Þær eru þó annars eðlis en á mörgum stöðum á landsbyggðinni. Á höfuðborgarsvæðinu snúast þær um að skapa aðstæður til að umferðartafir verði minni á nokkrum álagspunktum dagsins og ársins, að það verði greiðari leið. Á landsbyggðinni snýst þetta kannski um að fólk komist yfir höfuð milli staða vegna þess að oft á tíðum eru vegir orðnir ófærir bara í fyrstu snjóum, t.d. á norðausturhorninu. Ég hef einhvern tíma heyrt hæstv. samgönguráðherra þakka þingmönnum fyrir hinn mikla áhuga á samgöngumálum og vegamálum og þakka fyrir þann stuðning sem þeir hafa sýnt þeim málum. Það er auðvitað hárrétt hjá samgönguráðherra, auðvitað hefur hæstv. samgönguráðherra metnað fyrir því að gera sem mest í samgöngumálum og við þingmenn eigum að styðja við bakið á hæstv. samgönguráðherra í þeim efnum og ég held að það sé yfirleitt gert. Virðulegi forseti. Í umræðunni hefur margt verið sagt í hita leiksins, margt verið gagnrýnt og stundum hafa menn kannski gengið fulllangt. Ég ætla ekki að lengja tímann með því að lesa upp úr Framkvæmdafréttum 9. tbl. ársins 2005. Þar er sýnt og auglýst útboð vegna lagfæringa á Kringlumýrarbraut/Miklubraut, þeim slæmu vegamótum. Þar er verið að reyna að bæta úr og minnka umferðartafir og minnka hættu á árekstrum og slysum. Þetta er vel. Þetta eru ekki mislæg gatnamót vegna þess að samstaða hefur ekki verið um það. Vonandi bætir þetta. Ég hef keyrt töluvert um Reykjavík síðan ég kom á þing 1999 og hef tvisvar gleymt mér og slysast inn á þessi gatnamót. Ég hef yfirleitt getað keyrt fram hjá þeim vegna þess að ég er hræddur við að fara þau, skil fólk vel að það vilji breyta þessu. En ég vil líka halda því til haga að verkið er ekki komið á framkvæmdastig, því miður er ekki hægt að veita í það fé vegna þess að menn eru ekki á eitt sáttir um hvernig á að gera það. Ég fletti líka yfir fréttabréf Orkuveitu Reykjavíkur vegna þess að við vorum að tala um niðurskurð upp á 2 milljarða í vegamálum á árinu. Hér stendur að framkvæmdir á Orkuveitu Reykjavíkur eru fyrir 11,4 milljarða á þessu ári. Það eru miklar tölur. Ég vildi að ég gæti nefnt svipaðar tölur gagnvart mínu kjördæmi í ýmsum öðrum málum en stóriðjumálum. Virðulegi forseti. Ég ætla að stytta mál mitt og reyna að draga það saman. Ég gagnrýndi mjög hv. þm. Gunnar Birgisson og hef gert það mjög hvasst viljandi vegna þess að mér finnst hv. þingmaður tala mjög niður til landsbyggðarfólks með tillöguflutningi sínum og rökstuðningi sínum. Að ætla sér að lagfæra hluti í vegáætlun, auka fé til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu, sem ég er sammála um að vanti og þurfi, alveg eins og ég vænti þess að hv. þingmaður sé sammála því að það vanti fé í ýmis landsbyggðarkjördæmi, en það verður ekki gert með því að taka fé í þessu tilviki af landsbyggðinni úr verkum sem þar er verið að vinna og hafa verið í undirbúningi, jafnvel í 15 ár, eins og það sem aðallega er ráðist á, þ.e. gerð Héðinsfjarðarganga. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst miður að hv. þingmaður skuli ganga þessa göngu og gera þetta á þennan hátt með tillöguflutningi sínum og þeim lýsingum sem hann hefur sett fram máli sínu til stuðnings. Það er þetta sem ég á við, virðulegi forseti, þegar ég segi að landsbyggðarfólk telur það mjög miður og finnst eins og hv. þingmaður og þeir sem taka undir málflutning hans séu að tala niður til landsbyggðarfólks og líti á landsbyggðarfólk sem einhverja annars flokks borgara, það er miður. Hv. þm. Gunnar Birgisson hefur staðið sig vel í sínu starfi sem bæjarfulltrúi í Kópavogi og tekist að byggja Kópavog vel upp. Ég er ekki að tala um að það þurfi að taka ýmislegt úr Kópavogi og færa eitthvert annað. Kópavogur má byggjast upp á þann glæsilega hátt sem hann hefur gert í þeirri uppsveiflu sem hefur verið síðustu ár á höfuðborgarsvæðinu. En sú tillaga sem hv. þingmaður flutti hér, sem kemur svo í ljós að er meingölluð eins og ég gat um í stuttu andsvari, að þegar 1.200 millj. kr. til jarðgangaáætlunar, eins og stendur hér, er skorin niður um 1.000 millj. duga hinar 1.200 millj. rétt til að borga verktakanum fyrir það sem hann er að vinna á árinu í Fáskrúðsfjarðargöngum. Að ætla að skera það niður sýnir náttúrlega að áætlunin er ekki mjög vel ígrunduð. Þeir vankantar sem hér eru á og ég gagnrýndi eru t.d. sérstök árás hans á framkvæmdir í Norðvesturkjördæmi. Ég veit ekki hvort ég á að segja það, virðulegi forseti, en ég gæti vel ímyndað mér að hv. þm. Gunnar Birgisson hefði viljað vera samgönguráðherra. Það getur vel verið að hv. þingmaður hafi líka viljað vera formaður samgöngunefndar en ekki fengið. En mér er það óskiljanlegt hvernig ráðist er á þessar framkvæmdir og ég gagnrýni fyrst og fremst það að ætla að skera niður jafnsjálfsagðar framkvæmdir og hér eru settar fram til að auka á höfuðborgarsvæðinu, ég er ósammála aðferðafræðinni. Þess vegna gagnrýni ég áætlunina og trúi reyndar ekki öðru en að hv. þingmaður dragi breytingartillöguna til baka á miðvikudaginn og láti það nægja að hafa hafið þá hvössu umræðu og hvössu deilur sem um hana hafa orðið. Virðulegi forseti. Ég ætlaði mér ekki að vera nema kannski 30 mínútur með smáviðbót þannig að ég ætla að fara að ljúka máli mínu. Ég ætla að ítreka rétt að lokum það sem ég hef áður sagt, að vonandi vilja þingmenn fá meira til samgöngumála á næstu árum. Það er eðlilegt miðað við það sem ég hef verið að reyna að halda fram í ræðu minni. Svo geta menn verið á öndverðri skoðun um hvernig leysa á samgöngumál viðkomandi svæða. Ég ætla að segja rétt í lokin, vegna þess að Héðinsfjarðargöng hefur oft borið á góma, að ég tel það mjög farsæla lausn og hef áður sagt það, hælt bæði fyrrverandi forsætisráðherra, núverandi og öðrum fyrir það hvernig tekið hefur verið á þeim málum - svo og öðrum stjórnmálamönnum, virðulegur forseti. Ég held að ég geti fullyrt að formenn allra stjórnmálaflokka á Íslandi, Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks, Samfylkingar, Vinstri grænna og Frjálslyndra hafi lýst stuðningi við þá framkvæmd. Sú framkvæmd, eins og áður hefur komið fram, hefur verið á umræðustigi í allt að 15 ár. Nú sér loksins fyrir endann á því að verkið verði boðið út. Af því að ég þakkaði hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur áðan fyrir að taka til máls um umferðaröryggisáætlun verð ég að segja að ég get ekki sagt það sama um umræðu hennar um Héðinsfjarðargöng, Fljótaleið eða annað, vegna þess að það sem hún sagði var einfaldlega ekki rétt. Þessir tveir kostir voru bornir mjög vel saman af öllum aðilum, Vegagerð, skipulagsyfirvöldum, verkfræðistofum og öðrum. Unnið var eftir tillögum manna um hvaða leið ætti að fara í Fljótum. Halda menn virkilega að sá sem hér stendur og var í forsvari fyrir bæjarstjórn Siglufjarðar í tólf ár hafi ekki haft áhuga á þessari leið? Hún var skoðuð mjög vel í byrjun. Menn komust einfaldlega að þeirri niðurstöðu að það væru allt of margir vankantar á henni, eins og t.d. að Siglufjörður tengist ekki eins vel við byggðirnar Ólafsfjörð og annað slíkt til að skapa eitt sveitarfélag í öllum Eyjafirði, sem ég hygg að verði komið eftir sex til átta ár. Ókosturinn við Fljótaleið var að fara í Fljótunum upp í allt að 200 m hæð með jarðgangamunna í þessari mestu, ja, ég vil segja snjókistu landsins þegar sá gállinn er á, þegar mikið vetrarveður er. Það þekkir sá sem hér stendur hvernig er að keyra í Fljótunum þegar vont veður er. Ég ætla ekki, virðulega forseti, að lengja umræðuna með því að segja frá hvernig unnið var að þessu áður fyrr. Ég held hins vegar að unnið hafi verið að þessu á fullkomlega eðlilegan hátt, farið eftir lögum og reglugerðum og öðru og það hafi verið staðið eðlilega að öllum þáttum sem leiddi til þeirrar niðurstöðu með umhverfismat og ákvörðunartöku hæstv. ríkisstjórnar að fara í verkið og að það sé að komast á framkvæmdastig. Ég held að það fari vel á því að enda ræðu mína á því að þakka enn einu sinni hæstv. ríkisstjórn og öllum þeim fjölmörgu alþingismönnum sem hafa tekið þátt í að samþykkja framkvæmdina, bæði við samþykkt jarðgangaáætlunar árið 2000 og síðustu samgönguáætlunar árið 2003.

Herra forseti. Það er komið að lokum þessarar umræðu um samgönguáætlun fyrir árin 2005–2008. Nokkrir þingmenn hafa beint spurningum til mín og vil ég víkja að þeim og bæta ögn við að gefnu tilefni. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir ágætisumræður hér í kvöld og í nótt. Það er búið að taka nokkurn tíma í þessa umræðu eins og eðlilegt er því að umræður um samgöngumálin eru mjög miklar að jafnaði. Í fyrsta lagi vil ég nefna það sem kom fram hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni. Hann beindi spurningum til mín um Sundabraut, reyndar ekki í fyrsta skipti. Ég get ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um hana. Hann spurði hvenær hönnun gæti hafist vegna framkvæmda við Sundabraut í Reykjavík. Svar mitt við þessari spurningu hefur margsinnis verið það að hönnun getur hafist strax og umhverfismatsferlið er búið - því er ekki lokið - og samkomulag hefur náðst milli borgarinnar og Vegagerðarinnar um hvaða leið eigi að fara. Það liggur ekki fyrir svo að ég nefni það rétt eina ferðina enn. Hvenær getur verkið hafist? var einnig spurt. Svar mitt er það að verkið getur hafist þegar búið er að verkhanna og bjóða verkið út. Það er talið geta orðið á árinu 2007 sem verkið yrði boðið út. Í þriðja lagi vildi hv. þingmaður, sem er víðs fjarri á þessari stundu, vita um fjármögnum verksins. Það hefur verið undirstrikað margsinnis að verk af þeirri stærðargráðu sem Sundabrautin er og ég tel að þurfi að líta til í heilu lagi, alla leið upp á Kjalarnes, verður að fjármagna sérstaklega. Vísað hefur verið til þess að nýta fjármuni vegna sölu Símans til að setja það verk af stað. Í fjórða lagi vék hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson að Suðurstrandarvegi og hafði stór orð um að ekki hefði verið staðið við gefin fyrirheit. Það er skemmst frá því að segja að um áramótin 2004/2005 voru til fjárveitingar vegna þessa verkefnis, Suðurstrandarvegar, upp á 385 millj. kr. Þá hafði verið greiddur nokkur kostnaður, ríflega 30 milljónir, vegna undirbúnings en þarna voru uppsafnaðar fjárveitingar vegna þessa verks. Síðan var tekin ákvörðun um það af hálfu þingmanna Suðurkjördæmis í samstarfi við mig sem samgönguráðherra og Vegagerðina að færa til framkvæmda vegna hringvegar um Kristnitökuhraun 140 millj. kr. þannig að til ráðstöfunar eru 245 milljónir í það verk sem búið er að bjóða út og er í gangi núna frá Grindavík og áfram þaðan í austur. Síðan er gert ráð fyrir framkvæmdum Þorlákshafnarmegin þannig að í öllum atriðum hefur verið staðið við þau fyrirheit sem voru gefin með þeim fjárveitingum sem settar voru í þetta verk um Suðurstrandarveg. Ég vísa algerlega til föðurhúsanna öllum þeim stóryrðum sem fram komu af hálfu þingmannsins og vísa til þessara talna sem ég nefndi. Út af fyrir sig mætti segja margt um þá tillögu sem hv. þm. Gunnar Birgisson hefur borið upp. Það er þó aðeins eitt atriði sem ég vil nefna, þá tillögu hv. þm. Gunnars Birgissonar að taka fjárveitingar vegna framkvæmda við Þingeyrarflugvöll og færa annað. Unnið hefur verið að undirbúningi framkvæmda við lengingu Þingeyrarflugvallar að undangenginni mikilli athugun og rannsókn. Það hefur verið gert á grundvelli þeirrar samgönguáætlunar sem er í gildi og hefur verið samþykkt. Það verk hefur verið boðið út. Það skýtur aldeilis skökku við að upp skuli koma tillaga um að fella niður þær framkvæmdir þegar búið er að bjóða út, verk sem sett er af stað með fullkomlega eðlilegum hætti á grundvelli gildandi áætlunar. Ég hlýt að vekja athygli á þessu við umræðuna þó að fáir séu til þess að hlusta á þann kafla ræðu minnar. Hv. þm. Jóhann Ársælsson vék nokkrum orðum að því að samgönguráðherra legði sig fram um að standa í deilum við borgaryfirvöld. Ég hlýt að vísa þessu algerlega til föðurhúsanna. Ráðherrar hafa engan áhuga á að standa í deilum, fjarri því, en það blasir við öllum sem vilja, nema e.t.v. hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, að auðvitað hafa staðið deilur um Reykjavíkurflugvöll, það er ekkert nýtt. Hvers vegna? Jú, það er vegna þess að borgaryfirvöld hafa snúið þar við blaðinu eftir að hafa veitt heimild til þess að endurbyggja flugvöllinn. Þess vegna hafa deilurnar sprottið upp. Með sama hætti snúast þær deilur um framkvæmdir við mislæg gatnamót á mörkum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar. Það þekkja hv. þingmenn. Það á ekki að þurfa að koma neinum á óvart þótt það kunni að kastast í kekki milli aðila þegar um slíkt er að ræða. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir fór nokkrum orðum um umferðaröryggismál. og ég þakka þá ræðu þingmannsins. Hún spurðist fyrir um framkvæmdaáætlun í umferðaröryggismálum. Ég vísa bara til þess sem kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni á bls. 123 þar sem er tíundað í mörgum liðum hvaða aðgerðir það eru sem við gerum ráð fyrir að fara í á sviði umferðaröryggismála á næstu fjórum árum. Það er skýrt skilgreint hvaða kostnaður liggur þar að baki. Hann er áætlaður upp á 1,5 milljarða. Hér er brotið í blað á sviði umferðaröryggismála og ég vona að af því verði sá árangur sem að er stefnt. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara ofan í fleiri þætti í ræðum hv. þingmanna sem hér hafa flutt ræður í kvöld þó að ærið tilefni væri svo sem til þess. Ég vil síðan bara að lokum þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir mjög málefnalega ræðu sem hann flutti í kvöld. Fyrst og síðast þakka ég hv. samgöngunefnd fyrir mjög gott samstarf við mig sem samgönguráðherra og starfsfólk ráðuneytisins og þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, formanni samgöngunefndar, fyrir vel unnið verk og góðan árangur í því starfi sem unnið hefur verið á vettvangi nefndarinnar.

Hæstv. forseti. Umræður hafa staðið nokkuð lengi um þetta mál. Ég hóf ræðu mína hér fyrir hádegi og talaði ekki langt mál þá en í hádegishléi fékk ég upplýsingar sem eru á þann veg að ég á frekar von á að þetta mál gangi eitthvað hraðar fram en það hefur gert, ég á því von á að þessi umræða standi ekki í marga daga í viðbót. Mig langar til að fara yfir kannski tvö atriði í viðbót. Það kann vel að vera að hv. þingmönnum finnist að þeir hafi heyrt eitthvað af því áður sem ég ætla að fara yfir. Það sem stendur í umsögn Samkeppnisstofnunar og ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í að litlum hluta, ræður miklu um afstöðu mína til þess máls sem hér er á dagskrá.

Forseti óskar eftir betra hljóði í þingsalnum svo hægt sé að nema orð hv. þingmanns sem er í ræðustóli.

Hæstv. forseti. Í umsögn Samkeppnisstofnunar stendur: „Tilgangur þessara tillagna er sagður vera að efla eftirlit með samkeppnishömlum. Byggjast tillögur að mestu á niðurstöðum nefndar viðskiptaráðherra um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis. Af skýrslu þeirrar nefndar og ummælum í athugasemdum í ofangreindum frumvörpum má ráða að eftirfarandi meginforsendur liggi til grundvallar þessum hugmyndum að skipulagsbreytingum í samkeppnismálum: Núverandi skipulag og stjórnsýsla sé of flókin og tvískipting samkeppnisyfirvalda í Samkeppnisstofnun og -ráð sé sérstök og skapi ójafnvægi milli málsaðila. Eftirlit með samkeppnisreglum sé lítill hluti af störfum Samkeppnisstofnunar. Samkeppnisyfirvöld hafi ekki getað einbeitt sér nægilega að eftirliti með samkeppnisreglum vegna anna við önnur verkefni. Samkeppnisyfirvöld geti ekki við óbreyttar aðstæður sinnt nauðsynlegum verkefnum. Samkvæmt framansögðu er ljóst að frumvarpið leggur til grundvallarbreytingar á stjórnsýslu í samkeppnismálum. Að mati Samkeppnisstofnunar er það bagalegt að framangreindar forsendur fyrir þessum breytingum byggjast í aðalatriðum á misskilningi eða röngum upplýsingum um núverandi stjórnsýslu í málaflokknum. Telur Samkeppnisstofnun það gagnrýnisvert að nefnd viðskiptaráðherra hafi kosið að leggja fram þessar tillögur án þess að leita upplýsinga hjá stofnuninni eða samkeppnisráði, auglýsinganefnd eða áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Hlýtur almennt að teljast æskilegt að leitað sé upplýsinga um staðreyndir og reynslu þeirra stjórnvalda sem falin er framkvæmd á tilteknum lögum áður en gerðar eru tillögur um að stjórnsýslufyrirkomulagi á því sviði sé gerbylt. Þegar Samkeppnisstofnun fékk í hendur skýrslu nefndar viðskiptaráðherra um íslenskt viðskiptaumhverfi og upphafleg drög að frumvarpi til nýrra samkeppnislaga í september 2004 vakti stofnunin athygli iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins á misskilningi og ónákvæmni sem fram kom í skýrslunni og drögunum. Viðbrögð ráðuneytisins fólust í því að gera breytingar á orðalagi í athugasemdum með drögum að frumvarpinu. Samkeppnisstofnun var jafnframt upplýst um það að engar breytingar yrðu gerðar á tillögunum um nýtt stjórnsýslufyrirkomulag í samkeppnismálum. Þar sem helstu forsendur fyrir framangreindum tillögum fá ekki staðist varar Samkeppnisstofnun við því að þær verði lögfestar.“ Hæstv. forseti. Mér finnst að það sem kemur fram í því sem ég las upp sé það alvarlegt að annaðhvort hljóti menn að verða að hafna þessu og þar með öllu áliti Samkeppnisstofnunar á þessu málefni eða horfast í augu við það að hér séu menn á röngum brautum. Ég hallast að því að þeir sem hafa talað og skrifað þessi orð á blöð hafi manna mest þekkingu á þeim málum sem hér er um að ræða og það sé afar alvarlegt þegar í ljós kemur að stjórnvöld hafa ekki hlustað á það fólk sem þarna hefur talað. Ég er þess vegna á þeirri skoðun að þetta mál hefði þurft að fá nýja skoðun í heild og tel reyndar að Alþingi væri sæmast að vísa því til föðurhúsanna. Mig langar í lok ræðu minnar, því að það fer nú að styttast í því sem ég ætla hér að segja, að nefna til gamans frétt úr Morgunblaðinu frá 12. febrúar 2002, þar sem stendur í fyrirsögn: „Forsætisráðherra ósammála SUS“ - þ.e. Sambandi ungra sjálfstæðismanna - „um Samkeppnisstofnun“. Ég ætla ekki að lesa fréttina í heild en, með leyfi forseta, vitna í það sem stóð í henni. Þar er millifyrirsögnin: Mikilvægt að stofnunin hafist að þannig að hafið sé yfir tortryggni. Þar segir: „Davíð lagði á það áherslu að Samkeppnisstofnun væri ekki hafin yfir gagnrýni. „Það er afar þýðingarmikið að hún í sínu mikla og mikilvæga verkefni hafist jafnan að þannig að það sé hafið yfir tortryggni. Það tel ég vera rétt og skynsamlegt,“ sagði hann. Forsætisráðherra bætti því við að hann hefði verið fylgjandi því að völd Samkeppnisstofnunar yrðu aukin og því hefði verið fylgt eftir á þingi. „Ég hef sagt opinberlega að ég telji að ef aðili er kominn með markaðsráðandi stöðu, til að mynda 60% stöðu á matvörumarkaði í einhverju landi, og það komi fram að slík yfirburðaaðstaða hafi verið misnotuð, þá hljóti ríkisstjórn og þing að velta fyrir sér hvort ekki sé rétt að tryggja að hægt sé að breyta slíkri stöðu.“ Hann vísaði enn fremur til þeirra radda sem talið hafa slík inngrip af hálfu stjórnvalda brjóta í bága við stjórnarskrána og sagðist hafa efasemdir um þá túlkun. „Slíkar heimildir eru víða til í lögum í kapítalískum þjóðfélögum sem svo eru kölluð sem búa við stjórnarskrá sem mjög er svipuð íslensku stjórnarskránni. Þess vegna tel ég að það væri undarlegt ef slíkt mundi brjóta í bága við íslensku stjórnarskrána,“ sagði forsætisráðherra enn fremur og tók fram að slík lög myndu ekki beinast að einstöku fyrirtæki, heldur yrðu þau að vera með almennum hætti sett, en þó svo að hægt væri að brúka þau í tilfellum sem þessum.“ Við þekkjum hvert framhaldið var. Eftir bolludaginn komu til umræðu í Alþingi lagasetningarhugmyndir sem reyndar náðu svo ekki fram að ganga en virtust óumdeilanlega beinast að einu fyrirtæki fremur en öðrum. Svo segir hér áfram, með leyfi hæstv. forseta, og kemur þá millifyrirsögn: „Verður stofnuð önnur Samkeppnisstofnun? Hann tók þó fram“ - þ.e. Davíð, hæstv. forsætisráðherra á þeim tíma - „að hér væri hann að lýsa sinni persónulegu skoðun, ekki lægi fyrir samþykkt ríkisstjórnarinnar. „Ég met störf Samkeppnisstofnunar mikils, tel hana mjög mikilvæga stofnun en hún þarf engu að síður að fara að lögum eins og aðrar stofnanir. Sumir segja jafnvel að það ætti að stofna aðra Samkeppnisstofnun til þess að veita hinni fyrri heilbrigða samkeppni,“ sagði Davíð Oddsson forsætisráðherra.“ Stofna aðra Samkeppnisstofnun. Hér hreyfir fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra þeirri hugmynd að stofna - ekki leggja niður Samkeppnisstofnun heldur stofna aðra til viðbótar svo það verði nú samkeppni á þeim markaði líka.  Þess vegna er svolítið gaman að rifja það bara upp svona í lokin að hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra hafði þá skoðun að bæta mætti við annarri stofnun og þyrfti ekki að leggja niður þá sem fyrir var. En hæstv. viðskiptaráðherra hefur sem sagt komist að þeirri niðurstöðu að svona ætti nú að búa frekar í pottinn, þ.e. leggja niður þessa stofnun, ráða fólk að nýjum stofnunum. Það hefur ekki fengist hér fram hvort stjórnandi Samkeppnisstofnunar verði starfsmaður hinnar nýju stofnunar sem tekur við. Ég held að það sé mikilvægt að menn viti hvar hugur manna þar stendur til vegna þess að það gæti nú alla vega eytt þeirri tortryggni sem uppi er ef það kæmi skýrt fram að þetta væri ekki atlaga að einhverjum tilteknum stjórnendum. Mér finnst vont við þetta mál að það skuli vera búinn til valdapíramídi í kringum samkeppnismálin sem byggist á því að þriggja manna pólitískt kjörinn hópur eigi að véla um hvernig eigi að standa að þeim málum og að undir þann hóp verði sá embættismaður settur sem hefði þurft að hljóta mikillar friðhelgi í sínum störfum. Það er galli á þessu máli að svo skuli í pottinn búið. Ég fæ satt að segja ekki skynsamlega skýringu á því. Þó ég hafi hlustað á það sem sagt hefur verið hér þá hefur mér fundist að það vantaði upp á að á því væri góð og trúverðug skýring sett fram. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði við upphaf ræðu minnar núna ætla ég ekki að halda áfram í löngu máli. Ég geri ráð fyrir því að þingmálum fari að vinda hér fram hraðar heldur en kannski áður einfaldlega vegna þess að við höfum fengið fréttir af því að menn séu að finna leið til þess að skipuleggja sameiginlega þinghaldið og ég ætla ekki að standa í vegi fyrir því að mál gangi hér fram og fái þann tíma sem þau þurfa til umræðu og afgreiðslu.

Frú forseti. Í 2. gr. stjórnarskrárinnar segir að Alþingi og forseti fari með löggjafarvald, að önnur stjórnvöld fari með framkvæmdarvald og dómendur fari með dómsvald.“ Í 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: „Hver sá sem er borinn sökum um refsiverða háttsemi skal talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð.“ Fyrir hádegi sagði hv. þingmaður að hann vissi persónulega - og er nokkurn veginn eftir haft - að það hefði átt að dæma tryggingafélögin. Svo segir hann stuttu seinna að þau hefðu sloppið. Hér er sem sagt kveðinn upp dómur. Nú veit ég ekkert um þetta mál. Ég vil taka það fram, frú forseti. Ég hef ekki yfirheyrt tryggingafélögin eða hlustað á vörn þeirra sem þau að sjálfsögðu hafa rétt til að flytja í dómsal. Ég tel að þarna hafi tryggingafélögin verið dæmd úr ræðustól Alþingis. Við þurfum að gæta að stjórnarskránni og þess að hver er saklaus þar til hann er dæmdur og hann á rétt á að verja sig. Hann getur það ekki hér. Ég legg til að hv. þingmaður dragi þessi ummæli til baka. Varðandi það að lögin séu veikt þá vil ég geta um 72. gr. stjórnarskrárinnar, með leyfi forseta: „Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Þarf til þess lagafyrirmæli og komi fullt verð fyrir.“ Í 17. gr. samkeppnislaga stendur, með leyfi forseta: „Samkeppnisráð getur gripið til aðgerða gegn:“ Svo er þar liður c, með leyfi forseta: „aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni.“ Það er ekkert meir. Það er ekkert um hvers lags aðstæður sé að ræða, ekki hvers lags ástæðu og menn þurfa ekki að hafa gert neitt af sér. Þetta tel ég ekki að sé lagafyrirmæli um ákveðið mál. Þau þurfa að vera mjög skýr. Þetta ákvæði er því tómt. Auk þess þyrfti að koma fullt verð fyrir, þ.e. það yrði að dæma mönnum bætur. 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður vill að ég dragi þau ummæli mín til baka að tryggingafélögin hafi átt samráð. Það dettur mér ekki í hug að gera einfaldlega vegna þess að ég vissi um þetta samráð sjálfur. Þau sluppu að mínu mati. Mér finnst að af því hafi komið fréttir í fjölmiðlum mjög skýrar  Ég lít ekki þannig á að þó að þingmaður í sölum Alþingis segi skoðun sína á framgangi einhverra fyrirtækja í þessu landi þá eigi að líta á það sem einhverja ákæru og dóm. Ég tel ekki að það sé nein ástæða fyrir mig að taka aftur ummæli um tryggingafélögin einfaldlega vegna þess að það er bara mín sannfæring að þau séu rétt.

Frú forseti. Nú veit ég ekkert um þetta mál eins og ég gat um. Mér finnst mjög alvarlegt þegar í ræðustól á Alþingi er sagt að einhver hafi brotið lög, einhver ákveðinn aðili, einhver ákveðin persóna, ákveðið fyrirtæki, vegna þess að sá aðili á að hafa rétt til þess að verja sig ef það á að dæma hann. Það er grundvallarréttur og hann er tryggður í stjórnarskránni. Sá sem er ákærður og dæmdur með orðum á því að hafa rétt til að verja sig. Alþingi er jú einn af þremur þáttum ríkisvaldsins. Alþingi er löggjafarsamkundan. Mér finnst þetta mjög alvarlegt mál, mjög alvarlegt. Svo varðandi hitt atriðið, að það sé verið að veikja lögin með því að taka út c-lið 17. gr. núgildandi laga þá færði ég rök fyrir því að þetta ákvæði sé svo opið. Þar stendur bara um aðstæður sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni. Það er ekkert t.d. sagt hvort félagið eigi að vera með 90% markaðshlutdeild, hvort það eigi að mynda keðju sem spanni allan markaðinn eins og eru dæmi um o.s.frv., hvort það sé með fjölmiðla sem leggja mat á fyrirtækið sjálft o.s.frv. Þetta er galopið ákvæði. Það er varla hægt að beita því vegna þess að samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar skal eignaupptaka eingöngu framkvæmd - og þarf til þess lagafyrirmæli. Þau þurfa þá að vera skýr. Þau þurfa að segja að ef fyrirtækið nær 90% markaðshlutdeild þá skuli skipta því upp og þá komi bætur fyrir. Þetta ákvæði er því tómt. Það er aldrei hægt að beita því. Menn munu alltaf segja að það vanti lagafyrirmæli í þessu ákveðna tilfelli þar sem er verið að skipta fyrirtækinu upp. Þess vegna hefur þessu ákvæði aldrei verið beitt og því mun ekki verða beitt af því það vantar nákvæm lagafyrirmæli. Fyrir utan það er ég ekki viss um að menn séu tilbúnir til að láta ríkissjóð borga skaðabæturnar.

Hæstv. forseti. Það væri fróðlegt að frétta af því, kannski kemur fram í síðari ræðu hv. þingmanns, hvort hann hafi reynt að beita sér fyrir því að þetta ákvæði væri gert skýrara þannig að hægt væri að framfylgja því eða hvort hann hafi raunverulega haft þá afstöðu að þetta ætti ekki heima í lögunum og ætti að taka það út eins og stendur til að gera. Ég er sammála hv. þingmanni að auðvitað þurfa lagafyrirmæli að vera skýr og það þarf að vera hægt að fara eftir þeim. Kannski er ástæðan sú sem hv. þingmaður nefndi að þau hafi ekki verið nógu skýr, en margir hafa sett það fram í ræðum um þetta efni að það að þetta hefur staðið í lögum hafi haft aðhaldsáhrif á markaðinn. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það en mér finnst full ástæða til að líta líka þannig til lagaákvæða og ég býst við að margir geri það, bæði í persónulegum framgangi og rekstri fyrirtækja, að hafa í huga hvaða lög eru í gildi og brjóta þannig ekki gegn þeim.  Hæstv. forseti. Síðan varðandi ásakanir um lögbrot. Þær koma oft til umræðu á hv. Alþingi. Ég hef ekki orðið var við að hv. þingmaður brygðist við með þeim hætti eins og hann gerði núna. Menn hafa rætt hér tímunum saman um brottkast á fiski, umgengni við auðlindir sjávar sem væri brot á þeim lögum sem væru í gildi. Hitt og þetta kemur til umræðu á hv. Alþingi, t.d. var verið að tala um útgerðarmenn. Hér var talað um tryggingafélögin. Ekki var nefnt sérstakt tryggingafélag eða neitt slíkt. Ég tel að við höfum fullan rétt og reyndar þá skyldu að ræða um málin eftir þekkingu okkar og ef við höfum reynslu af einhverju að koma því þá til skila hér. Ég tek það ekki til baka 

Virðulegur forseti. Við höfum rætt talsvert um samkeppnismálin og fer trúlega að líða að lokum þeirrar umræðu en ég ætla að fá að segja nokkur orð um þau í lokin þegar ljóst er að stjórnarmeirihlutinn ætlar að knýja þetta sorglega mál í gegnum þingið á lokadögum þess og auðvitað er ástæða til að harma það í upphafi máls. Rétt áðan í svari sínu til mín staðfesti hv. þm. Birgir Ármannsson að hann, fyrir liðlega þremur árum, þá starfsmaður Verslunarráðsins og með Verslunarráðinu, hefði talið að Samkeppnisstofnun hefði farið langt yfir strikið í aðgerðum sínum gegn olíufélögunum í landinu. Verslunarráðið taldi að Samkeppnisstofnun ætti að skila gögnunum sem hún hafði tekið og Verslunarráðið taldi mikilvægt að svona lagað endurtæki sig ekki, eins og Vilhjálmur Egilsson, þáverandi hv. þm. Sjálfstæðisflokksins og framkvæmdastjóri Verslunarráðsins, orðaði það sjálfur í viðtölum, mikilvægt að svona lagað endurtæki sig ekki. En Samkeppnisstofnun vann sín mál fyrir dómum og svipti hulunni af samsæri gegn neytendum í landinu upp á milljarða króna. Lyktir þess máls eru þær að á Alþingi á að setja lög sem þessu fyrrnefnda Verslunarráði eru mjög að skapi en eru öndverð skoðunum Samkeppnisstofnunar. Lyktir þessa máls eru þær að leggja á niður stofnunina sem gekk svona fram með hagsmuni almennings að leiðarljósi og auglýsa störf stjórnendanna laus til umsóknar. Virðulegur forseti. Grímulausari verður sérhagsmunagæslan á hinu háa Alþingi ekki. Það er algerlega kýrskýrt hverjum manni hvaða leiðangur er hér á ferðinni. Það þótti sem sagt að Samkeppnisstofnun léki lausum hala og hefði óhóflegar heimildir og færi langt yfir strikið og nú eru sett lög til að leggja stofnunina niður, til að auglýsa störf stjórnendanna laus til umsóknar og til að veikja valdheimildir stofnunarinnar. Jafnvel þær heimildir sem lagt var upp með í þennan leiðangur, svo sem um að heimila húsleit á heimilum forstjóra fyrirtækja sem standa að ólöglegum aðgerðum eins og þeim sem olíufélögin voru staðin að, jafnvel slíkar heimildir hafa verið teknar út úr málinu. Hvernig staðið er að veikingunni hefur efnislega verið rakið ágætlega vel í umræðunni en samt er full ástæða til að fara lítillega yfir nokkur af þeim atriðum. Það er auðvitað í fyrsta lagi gert með þeim einföldu skilaboðum að í stað þess að standa á bak við stofnunina sem svipti hulunni af samsæri gegn neytendum í landinu og láta til hennar aukið fé og hafa samráð við hana um hvernig best væri hægt að efla stjórnsýslu og lagaumhverfi samkeppnismála í landinu þá er stofnunin lögð niður og nánast ekkert samráð við hana haft. Af umsögn hennar er alveg augljóst að þessir færustu sérfræðingar okkar og það fólk sem þar hefur starfað árum saman að hagsmunum neytenda í landinu er að litlu haft. Það er helst að hlustað sé á talsmenn Verslunarráðsins af umsagnaraðilum. Ekkert tillit er tekið til þeirra athugasemda eða breytingar gerðar um efnisatriði sem máli skipta úr umsögnum aðila eins og Neytendasamtakanna og stéttarfélaganna og annarra sem gæta eiga hagsmuna venjulegs fólks í landinu.  Við höfum líka fjallað um það hvernig hið pólitíska vald er aukið yfir Samkeppniseftirlitinu frá því sem áður var með Samkeppnisstofnun, ekki aðeins í því óttavaldi sem hæstv. ráðherra skapar sér með því að leggja niður stofnun og störf manna, því að auðvitað eru það skilaboð til hinna nýráðnu um að þeir skuli heldur feta hinn þrönga veginn og hlusta eftir því hvað sagt er í hinu pólitíska landslagi. En án þess að ég ætli að gera hæstv. ráðherra það upp að hann hyggist hafa bein pólitísk afskipti af starfsemi stofnunarinnar þá er alveg ljóst að það skjól sem stjórnendur hennar hafa er minna en það sem er í Samkeppnisstofnun í dag því að ráðningu forstjóra hinnar nýju stofnunar er einfaldlega háttað með öðrum hætti en Samkeppnisstofnunar í dag og þar af leiðandi er staða hans veikari. Það vekur líka sérstaka athygli að draga eigi úr hæfiskröfum og falla frá hæfiskröfum til stjórnarmanna í hinni nýju stofnun frá því sem nú er í þeirri stofnun sem er í dag. Við vitum öll hvers vegna við gerum hæfiskröfur í tilfellum sem þessum. Það er til að tryggja að þar komi að hinir bestu fáanlegu fagmenn sem við eigum á hverju sviði. Hvers vegna gerum við það? Vegna þess m.a. að við treystum því að fagfólk með mikla hæfni, mikla reynslu og menntun og sem hefur náð árangri á sínu sviði er líklegast til að taka ekki bara réttar ákvarðanir heldur líka sjálfstæðar ákvarðanir. Þess vegna gerum við til að mynda miklar hæfiskröfur til dómara og annarra úrskurðaraðila af ýmsu tagi og þess vegna höfum við gert miklar kröfur um hæfi stjórnarmanna í Samkeppnisstofnun vegna þess að við höfum viljað tryggja sjálfstæði stofnunarinnar. Nú þegar dregið er úr þeim kröfum og ráðherra á að skipa þriggja manna stjórn sem gæta á meðalhófs í rekstri hinnar nýju stofnunar hljótum við um leið að rifja upp deilur Verslunarráðsins sem þetta frumvarp virðist helst vera flutt fyrir - það eru aðeins Verslunarráðið og Samtök atvinnulífsins sem mæla frumvarpinu bót af umsagnaraðilum - að afstaða Verslunarráðsins var alveg skýr, að aðgerðirnar gegn olíufélögunum færu langt út yfir allt meðalhóf. Það er því alveg ljóst í mínum huga að ef stjórnarmennirnir í hinu nýja Samkeppniseftirliti eru eitthvað á svipuðum nótum og Verslunarráðið og Samtök atvinnulífsins og þeir sem nú virðast helst eiga eyru stjórnarliðsins þá verður auðvitað ekki farið í aðgerðir eins og farið var í gegn olíufélögunum. Það skyldi þó ekki vera tilgangurinn með því sem hér er fram sett að tryggja að aðhaldið og eftirlitið með stórfyrirtækjunum fari ekki langt yfir strikið eins og Verslunarráðið sagði um aðgerðirnar gegn olíufélögunum? Það skyldi þó ekki vera tilgangurinn að koma í veg fyrir að svona lagað eins og með olíufélögin endurtaki sig, svo notuð séu orð Vilhjálms Egilssonar, hv. fyrrverandi þingmanns Sjálfstæðisflokksins og framkvæmdastjóra Verslunarráðsins, um þau ægilegu mistök Samkeppnisstofnunar að leyfa sér að fara inn í olíufélögin. Ég held að engum blandist hugur um með hvaða hætti þetta mál er lagt upp. Svo augljóst er hve illa er hér haldið á hagsmunum neytenda. Við ættum ekki að vera að þrátta um það hér hvort stjórnendur Samkeppnisstofnunar fái að halda vinnunni. Við ættum ekki að vera að þrátta um hvers vegna ekki er tekið mið af athugasemdum og ábendingum stjórnenda Samkeppnisstofnunar. Við ættum einfaldlega að fara að ráðum stjórnenda Samkeppnisstofnunar um það hvernig við getum eflt eftirlitið og sett í það meiri peninga, en það er alveg ljóst að þessari stofnun hefur verið haldið niðri í fjárveitingum um árabil. Þó er hún ein þeirra fáu stofnana sem þrátt fyrir að hafa takmarkaðar fjárheimildir fer ekki yfir fjárveitingar, fer að lögum um ríkisfjármál og fjárreiðulögin og heldur sig innan sinna takmörkuðu heimilda en er þó ekki umbunað fyrir að standa sig svo vel í rekstri heldur hefur henni verið haldið í óbreyttum framlögum, miðað við launakostnað, árum saman. Á fundi fjárlaganefndar síðastliðið haust þegar olíumálið var komið upp upplýsti forstjóri Samkeppnisstofnunar að það vantaði 100 milljónir í reksturinn til að stofnunin gæti sinnt lögbundnum verkefnum sínum. Hvað var gert með það? Ekki neitt. Það var ekkert gert með það. Það komu engar 100 milljónir inn í þennan rekstur. En eins og hv. þingmenn vita bannaði fjármálaráðuneytið ríkisstofnunum sérstaklega að ganga á fund fjárlaganefndar og greina frá fjárþörf til einstakra verkefna og kannski það sé hluti af þessu óþægilega sjálfstæði Samkeppnisstofnunar og stjórnenda hennar að þeir hafa ekkert legið á því að fjármuni vanti til að standa undir lágmarkseftirliti með samsærum gegn neytendum og það vanti til þess verulega fjármuni. Það er auðvitað skylda þeirra að vekja athygli á því og mikilvægt fyrir skattgreiðendur í landinu að vita ef vantar upp á fjárveitingar í málaflokkinn. Virðulegi forseti. Ég veit í sjálfu sér ekki hvað það tjóir að ræða málið áfram. Það hefur verið rakið ágætlega efnislega af hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir okkar leyti sem sátum fyrir hönd Samfylkingarinnar í efnahags- og viðskiptanefnd við umfjöllun málsins. Sömuleiðis liggur fyrir að það er algerlega staðfastur vilji stjórnarmeirihlutans að knýja málið í gegn og gera engar breytingar á því nema ef vera skyldi að Verslunarráðinu dytti eitthvað í hug á síðustu metrunum sem bæta þyrfti úr í frumvarpinu, ég skal ekki útiloka að tillit yrði tekið til þess. En ég held að við munum sjá í afgreiðslu á breytingartillögu okkar varðandi ráðningu forstjóra hins nýja eftirlits hvort það er ekki í raun og veru svo að hér sé verið að leggja upp í leiðangur til að skipta um karlinn í brúnni af því að hann hafi ekki þótt sigla þann kúrs sem stjórnarflokkunum að ógleymdu hæstv. Verslunarráðinu hefur verið þóknanlegur í málefnum samkeppni og samsæra gegn neytendum.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til samkeppnislaga. Málið hefur verið rætt nokkuð mikið síðustu vikur, a.m.k. síðustu daga, og þó nokkuð margar athugasemdir hafa komið fram. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að renna yfir þær hér en athugasemdirnar hafa komið úr ýmsum áttum, m.a. frá sjálfu Lögmannafélaginu eins og fram kom fyrr í dag í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar. Ef maður veltir því vendilega fyrir sér hvað þetta frumvarp þýðir, t.d. fyrir forstjóra Samkeppnisstofnunar, þá virðist því að vissu leyti nánast stillt upp gegn honum og hefur það margoft komið fram. Fjölmargir sérfræðingar hafa gert athugasemdir við frumvarpið svo og félagasamtökin ASÍ, BSRB. Einnig hefur Samkeppnisstofnun sjálf gert athugasemdir. Með leyfi forseta langar mig að rýna í svar við fyrirspurn minni frá því fyrir ári sem beint var til viðskiptaráðherra um Samkeppnisstofnun. Spurningin var: Hefur á síðustu tíu árum verið gerð úttekt á starfsemi Samkeppnisstofnunar? Í svarinu segir, með leyfi forseta: „Embætti ríkisendurskoðanda annast árlega endurskoðun á reikningum Samkeppnisstofnunar en á síðustu tíu árum hefur ekki verið gerð stjórnsýsluúttekt á stofnuninni.“ Áfram er spurt: Hyggst viðskiptaráðherra grípa til ráðstafana til að auka afkastagetu Samkeppnisstofnunar? Í svarinu segir m.a., með leyfi forseta: „Á næstunni má gera ráð fyrir að ný verkefni verði færð til Samkeppnisstofnunar og mun viðskiptaráðherra sérstaklega beita sér fyrir því í ríkisstjórn að fjárframlög til þeirra verkefna verði tryggð.“ Frú forseti. Nú, ári seinna, á allt í einu að leggja stofnunina niður. Eitthvað hlýtur að hafa gengið á á þessu eina ári úr því að menn taka svo drastískar ákvarðanir. En það er með þetta frumvarp eins og svo mörg önnur sem meiri hlutinn hefur lagt fram, að því miður eru þau lögð afskaplega seint fram og mörg hver illa unnin. Það er lítið um samráð og þau eru keyrð í gegnum þingið. Í því sambandi, frú forseti, vill sá er hér stendur að endingu gera athugasemdir almennt um störf þingsins síðustu vikur. Það sem ég sagði áðan á við um mörg þeirra mála sem verið hafa til umræðu. Í því sambandi má nefna frumvarp um Ríkisútvarpið sf. sem er það illa unnið, illa ígrundað - margar athugasemdir hafa komið við því - að það yrði okkur í þinginu alls ekki til sóma að keyra það í gegn á þessu þingi.

Frú forseti. Ég ætla að fjalla um önnur atriði í þessu frumvarpi en hæst hefur borið í umræðunni í dag og síðustu daga þegar þetta mál hefur verið til umfjöllunar. Ég ætla í rauninni að árétta það sem ég sagði um eitt atriði þessa frumvarps við 1. umr. Það á að vera alger grundvallarregla við lagasetningu og lagasmíð að þegar menn semja lagafrumvörp, sem ætlast er til að verði samþykkt og felld inn í íslensk lög, að lögin séu skiljanleg þeim sem þau lesa, séu skýr gagnvart þeim sem þurfa að vinna eftir lögunum og hlíta þeim. Þetta eru almenn sjónarmið sem eru viðtekin varðandi lagasetningu en skipta mestu máli þegar löggjafarvaldið setur reglur sem eru íþyngjandi gagnvart borgurunum og ekki síður þegar lögin fela í sér refsiheimildir fyrir hið opinbera. Þetta frumvarp er að mínu mati skiljanlegt og skýrt að mestu leyti en því miður ekki að öllu leyti. Þegar 22. gr. frumvarpsins er skoðuð kemur þar fram, með leyfi forseta: „Eftirlitsstofnun EFTA er heimilt að framkvæma vettvangsskoðun hjá íslenskum aðilum enda sé fylgt þeim starfsreglum sem settar eru í bókun 3 og bókun 4 með samningnum um eftirlitsstofnun og dómstól EFTA um störf og valdsvið Eftirlitsstofnunar EFTA á sviði ríkisaðstoðar og samkeppni. Fulltrúum Eftirlitsstofnunar EFTA og fulltrúum framkvæmdastjórnar EB, sem fjalla um samkeppnismál, er heimilt að vera viðstaddir og taka þátt í vettvangsrannsóknum sem Samkeppniseftirlitið framkvæmir innan þeirra marka sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið og fylgisamningar hans setja. Sama gildir um rétt fulltrúa Samkeppniseftirlitsins og framkvæmdastjórnar EB þegar Eftirlitsstofnun EFTA framkvæmir vettvangsrannsóknir hér á landi.“ Þetta ákvæði er ekki skýrt. Þegar menn lesa það, þegar hinn almenni borgari les þetta ákvæði án þess að glugga í greinargerð með frumvarpinu þá er honum ómögulegt að átta sig á því hvert efni þessa ákvæðis er. Það er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu. Ég nefndi í 1. umr. um frumvarpið að mikilvægt væri að ákvæði 22. gr. yrði tekið upp og það endurskoðað með það að markmiði að fella þau efnisákvæði sem greininni er ætlað að ná fram inn í lagatextann. Þetta ákvæði fjallar um vettvangsrannsóknir yfirvalda hjá fyrirtækjum og einstaklingum en höfundar frumvarpsins hafa ákveðið, í stað þess að taka beinlínis upp í lagatextann hvað í þeirri heimild felst, að vísa til tveggja bókana við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið eða í bókanir 3 og 4 með samningnum eftirlitsstofnun og dómstóla EFTA um störf og valdsvið eftirlitsstofnana. Ég tel að almennir borgarar sem lesa þetta ákvæði átti sig ekki á því að með því er þeim aðilum sem eftir ákvæðinu munu starfa veitt heimild til að gera rannsóknir og fara í vettvangsrannsóknir, t.d. á heimilum stjórnenda, framkvæmdastjóra eða annarra starfsmanna, að eftirlitsstofnun geti ákveðið að leita þar. Þetta eru verulega íþyngjandi ákvæði gagnvart einstaklingum og fyrirtækjum. Ég skil bara ekki hvers vegna hv. efnahags- og viðskiptanefnd tók þetta ákvæði ekki til athugunar, sérstaklega vegna þess að ákvæðin fela í sér íþyngjandi reglu gagnvart þeim sem í hlut eiga. Eins og ég sagði áðan er það alger grundvallarregla við lagasmíð, sérstaklega þegar um refsiheimildir er að ræða eða íþyngjandi ákvarðanir yfirvalda, að skýrt sé tekið fram í lagatextanum um hvað þær fjalla. Það er ekki síður mikilvægt til að það liggi fyrir hver valdmörk viðkomandi eftirlitsstofnunar eru í hverju tilviki, hversu langt má ganga og við hvaða aðstæður. Ég tel að þessi tilvísunarregla í 22. gr. frumvarpsins, eins og það er nú, sé ófullnægjandi og uppfylli ekki almenn sjónarmið og skilyrði sem sett eru varðandi skýrleika heimilda eins og þessarar. Þess vegna mælist ég til þess við hæstv. viðskiptaráðherra að verði þessu ákvæði ekki breytt þá muni viðskiptaráðuneytið taka frumvarpið til endurskoðunar hvað þetta ákvæði varðar og útbúa heildstæðan lagatexta um þessar heimildir þannig að í textanum komi skýrt fram um hvað þær fjalla. Ég sé að hæstv. viðskiptaráðherra er ekki í salnum en ég kom inn á þetta atriði við 1. umr. um frumvarpið og hygg að allir ættu að geta tekið undir það með mér þegar ég segi að hinum almenna borgara sem les lagasafnið er nánast ómögulegt nema hann lesi greinargerðina, sem fæstir gera enda eru þær ekki mjög aðgengilegar almenningi. Almenningur á mjög erfitt með að átta sig á efni og inntaki reglunnar sem fram kemur í 22. gr. Ég beini því til hæstv. viðskiptaráðherra að endurskoða þetta ákvæði laganna, verði því ekki breytt milli 2. og 3. umr. Það kom reyndar líka fram við 1. umr. um þetta frumvarp að ég er svo sem ekki hlynntur þessari reglu, svo ríkum heimildum. Ég átta mig á því að þeim verður ekki beitt mjög reglulega og vonandi sem sjaldnast. Eins og fram hefur komið leiðir þessi regla af skuldbindingum okkar samkvæmt EES-samningnum og er ein af reglunum frá Brussel sem maður er ekkert sérstaklega hrifinn af, þótt í dag sé Evrópudagurinn eftir því sem mér skilst af Fréttablaðinu. En ég skora á hæstv. viðskiptaráðherra að taka þetta ákvæði til endurskoðunar þannig að almennir borgarar og þeir sem eiga að hlíta þeim lögum eða reglum sem fram koma í frumvarpinu, verði það að lögum, skilji hvað þar stendur.

Virðulegi forseti. Það er að mínu mati ástæða til að fjalla nokkuð um efni þessa frumvarps sem hér hefur verið til umræðu síðan á laugardag. Segja má að umræðan snúist einkum um tvö aðskilin atriði. Annars vegar eru breytingar sem frumvarpið hefur að geyma á stofnanaþætti samkeppnismála og hins vegar ákvæði 27. gr. frumvarpsins sem lýtur að sjálfstæði íslenskra dómstóla og bindur í lög fyrirmæli til þeirra um að lúta erlendri stofnun við ákveðin skilyrði sem nánar eru tilgreind í frumvarpinu. Ég vil aðallega beina athygli þingheims að ákvæðum 27. gr. Mér finnast þau vera alvarlegasta málið í frumvarpinu og raunar það stærsta sem við fjöllum um á þessu þingi með allri virðingu fyrir öðrum þingmálum sem borist hafa á borð þingmanna þennan veturinn. Áður en ég vík að því vil ég þó fara nokkrum orðum um stofnanaþátt frumvarpsins og þær breytingar sem þar eru lagðar til. Það sem mér finnst skipta miklu máli í uppbyggingu Samkeppnisstofnunar, eða þeirrar stofnunar sem á að halda uppi eftirliti með atvinnulífinu hér á landi til að hér sé sú samkeppni sem menn ætlast til, er að stofnunin sé sjálfstæð í störfum sínum og þeir sem þar starfa geti starfað algjörlega óhindrað án fyrirmæla utanaðkomandi aðila. Það held ég að megi segja að hafi verið í ágætu lagi í gildandi lagaumhverfi Samkeppnisstofnunar, eins og hér hefur margoft komið fram, að Samkeppnisstofnun hafi verið sjálfstæð í athugunum sínum og gerðum. Ég sé því ekki ástæðu til að hrófla við fyrirkomulaginu vegna þess að því sé áfátt að því leyti. Ég tel það ekki markmið sem menn eigi að stefna að, að draga úr sjálfstæði stofnunarinnar að þessu leyti. Breytingarnar sem gera á eru að mínu viti þess eðlis að ég hef a.m.k. sett spurningarmerki, ef ekki meira, við gildi þeirra. Það að leggja niður samkeppnisráð en taka þess í stað upp stjórn er að mínu viti engin einföldun á stjórnsýslu, eins og að er stefnt, miðað við það sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu. Það kunna út af fyrir sig að vera einhver rök fyrir því að gera slíka breytingu og engin ástæða til að leggjast gegn því í sjálfu sér. En það sem mér sýnist þessi breyting hafa í för með sér er í fyrsta lagi að stjórnin, sem í raun kemur í stað samkeppnisráðs að verulegu leyti, hefur meira hlutverk en samkeppnisráð hefur við að fylgjast með rekstri stofnunarinnar, ráða forstjóra hennar og að setja ákveðin mörk, skil á milli stjórnar og forstjóra. Forstjóri verður ekki lengur embættismaður og sjálfstæður í störfum sínum með skírskotun til þeirrar ráðningar heldur verður hann ríkisstarfsmaður samkvæmt almennum kafla laganna og er undirmaður stjórnar. Sjálfstæði forstjóra breytist því augljóslega verulega við þessa breytingu. Hann er undirmaður stjórnarinnar, ráðinn af stjórninni og lýtur boðum hennar í þeim efnum sem stjórnin hefur vald til að mæla fyrir um. Ég velti því fyrir mér: Hver er ávinningurinn af þessari breytingu? Ég hef ekki fengið nein svör sem sannfæra mig um að rétt sé að stíga þetta skref. Mér finnst þetta þvert á móti bjóða heim þeirri hættu að forstjórinn eigi töluvert undir valdi og vilja stjórnar í þeim störfum sem hann að öðru leyti á að sinna. Það tel ég ekki breytingu í þá átt að gera hann sjálfstæðan í störfum sínum heldur til hins gagnstæða. Vilji menn stíga þetta skref verða menn að leggja fram einhverjar röksemdir fyrir því að augljós ávinningur verði af breytingunni. Þær röksemdir hef ég ekki séð eða heyrt í þessari umræðu. Í öðru lagi verður breyting á hæfi þeirra sem eiga að sitja í stjórn frá hæfi þeirra sem í dag sitja í samkeppnisráði. Gildandi lög eru þannig að formaður og varaformaður samkeppnisráðs mega ekki hafa beinna og verulegra hagsmuna að gæta í atvinnurekstri. Það er alveg ljóst. Í þeim frumvarpsdrögum sem kynnt voru í haust var þetta ákvæði á sömu nótum og reyndar gengið áfram sömu braut með því að gera öllum stjórnarmönnum skylt að uppfylla þetta hæfi, sem einungis á við um formann og varaformann samkeppnisráðs í dag. Í frumvarpinu sem við erum að fjalla um hefur það tekið breytingum, svo miklum að snúið hefur verið yfir á hinn endann og þessi hæfisskilyrði tekin út. Það má vel vera að það geti gengið að menn sitji í stjórn án þess að uppfylla þetta hæfisskilyrði en það hefur a.m.k. það í för með sér að einstakir stjórnarmenn verða að víkja þegar um er að ræða mál sem varðar þá. Auðvitað geta þeir ekki átt við mál sem þeir eiga hagsmuna að gæta í og það er tekið fram í frumvarpstextanum. Ég tel það ekki til bóta að hafa hæfisskilyrði stjórnarmanna þannig að þeir kunni að vera vanhæfir og aðrir verði þá að hlaupa í þeirra skarð á meðan. Ég tel að eðlilegast hefði verið, ef menn á annað borð vilja breyta fyrirkomulaginu þannig að samkeppnisráð verði fellt niður en stjórn komi í staðinn, að hæfisskilyrðin giltu áfram, enda hef ég ekki upplýsingar um að fundið hafi verið að núgildandi lagaákvæði að þessu leyti. Ég veit ekki til þess að menn hafi gert athugasemdir við þau skilyrði eða að þau hafi hamlað störfum samkeppnisráðs. Þvert á móti eru þær upplýsingar sem ég hef um störf samkeppnisráðs þær að allt hafi gengið ákaflega vel hvað þann þátt málsins varðar og góður friður verið um störf ráðsins. Ég átta mig því ekki á því hverju menn ætla að ná fram með því að draga úr þessum hæfisskilyrðum, eins og lagt er til í frumvarpinu. Það verður alltaf að vera einhver ávinningur í málinu og eitthvert vandamál eða einhver efnisatriði sem menn gera grein fyrir að nauðsynlegt sé að bregðast við með þeim hætti sem lagt er til. Mér finnst vanta að gerð sé grein fyrir því hvers vegna menn telja nauðsynlegt að gera þessar breytingar. Breytingar á auðvitað ekki að gera bara breytinganna vegna heldur vegna þess að menn ætli að bæta þá löggjöf sem menn búa við í dag. Þá tel ég bagalegt að stofnunin hafi ekki heimild til að skjóta málum til dómstóla. Mér finnst eðlilegt að sú heimild sé gagnkvæm og eigi ekki bara við um málsaðila eða fyrirtæki sem hlut eiga að umræddu máli heldur líka stofnunina sjálfa. Báðir aðilar ættu að geta leitað til dómstóla til að fá fram niðurstöðu í máli. Þá finnst mér þurfa svör við því hvers vegna heimildir hinnar nýju stofnunar til húsleitar ganga skemmra en heimild Eftirlitsstofnunar EFTA. Ég held að það verði að kalla eftir því að gerð verði skýr grein fyrir því, hvers vegna hin innlenda stofnun sem á að vera kjarninn í að halda uppi samkeppni í atvinnulífinu hér á landi, eigi að hafa rýrari og takmarkaðri heimildir til húsleitar en erlend stofnun. Þessum atriðum, virðulegi forseti, finnst mér vanta verulega á að fram hafi komið sannfærandi rökstuðningur fyrir, þ.e. að rétt sé að grípa til þeirra og gera þá breytingu á gildandi lögum sem lagt er til. Ég held því ekki fram að það leiði allt til lakari niðurstöðu en verið hefur en vek þó athygli á því að það er augljóst að sjálfstæði forstjóra stofnunarinnar er minna samkvæmt frumvarpinu en samkvæmt gildandi lögum. Það er lakara að mínu viti, virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemdir við þessar breytingar og láta það koma fram að ég hef ekki sannfærst um nauðsyn þess að ráðast í þær. Eitt blasir við, að núverandi Samkeppnisstofnun verður lögð niður og að forstjóri hennar mun láta af störfum. Verði frumvarpið samþykkt óbreytt verða starfslok hjá yfirmanni stofnunarinnar og það liggur alveg fyrir. Síðan fer annar ferill sem í gang, að það verður stofnuð ný stofnun sem ræður sér forstjóra og sú staða verður væntanlega auglýst í fyllingu tímans. Hvort núverandi forstjóri sækir um og hvort hann verður ráðinn vitum við ekkert um. Við getum ekki vitað það á þessu stigi. En það er ljóst að það verða starfslok hjá núverandi forstjóra. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að það þurfa að koma fram gildar skýringar til rökstuðnings eða stuðnings því að ráðast í breytingar af þessum toga. Ég vil síðan, virðulegi forseti, víkja að 27. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um skyldu íslensks dómstóls til að lúta ákvörðun erlendrar stofnunar. Ákvæðið sem ég geri athugasemdir við í þessari grein er einkum að finna í fyrri mgr. 27. gr. og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þegar dómstóll fjallar um samninga, ákvarðanir eða aðgerðir skv. 53. og 54. gr. EES- samningsins í máli sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur þegar tekið ákvörðun í má úrlausn hans ekki brjóta í bága við þá ákvörðun. Enn fremur skal hann forðast að leysa úr máli á annan veg en þann sem Eftirlitsstofnun EFTA kann að gera í máli sem hún hefur til meðferðar.“ Þarna er gengið ákaflega langt í að binda hendur innlends dómstóls við ákvörðun sem erlend eftirlitsstofnun hefur tekið eða kann að taka síðar. Ég tel fyllstu ástæðu til að setja fyrirvara við það hvort með þessu sé gengið það langt í að skerða sjálfstæði íslensks dómstóls og framselja dómsvald úr landi, hvort við séum ekki komin yfir strikið í þeim efnum. Ég tel a.m.k. þess virði að spyrja þeirrar spurningar og ég mun síðan svara henni undir lok máls míns. Með þessu frumvarpi fylgir greinargerð sem lögmaður nokkur hefur tekið saman. Hún er allítarleg og að mörgu leyti fróðleg en niðurstaða hennar er að Alþingi hafi heimild til að lögfesta ákvæðin eins og lagt er til. Hann setur þó fyrirvara við þá niðurstöðu. Hér er um að ræða lögfræðing, Davíð Þór Björgvinsson, sem hefur fjallað um þessi mál áður og gert með ágætum að mínu viti. Hann er nú orðinn dómari við dómstól í Strassborg fyrir atbeina íslenskra stjórnvalda og ég tel nauðsynlegt að draga það fram að þar eru tengsl á milli sem kunna að hafa auðvitað áhrif á niðurstöðu eða álitsgerð lögfræðingsins, þótt ég vilji ekkert um það fullyrða. Það er a.m.k. ástæða til að menn viti af því að umræddur lögmaður er orðinn dómari vegna þess að hann var tilnefndur til þess af hálfu íslenskra stjórnvalda. Rökstuðningurinn fyrir því að Alþingi geti samþykkt framsal á valdi eins og lagt er til í frumvarpinu er í stuttu máli einhvern veginn þannig að í gildi sé regla, sem hefur að vísu hvergi verið lögfest heldur sé venjuhelguð. Sú regla gefur löggjafanum heimild til að framselja ríkisvald í takmörkuðum mæli. Reglan er sem sé hvergi til, er ekki í stjórnarskránni, er ekki í neinum lögum og á hana hefur aldrei reynt fyrir dómstólum. Reglan er óljós að inntaki og mörk hennar, þ.e. gildissvið hennar, eru mjög óskýr. Þannig má segja að þar séu menn komnir með sérstakan rökstuðning fyrir því að hægt sé að skerða sjálfstæði íslenskra dómstóla. Ég geri athugasemdir við þann rökstuðning. Til að varpa betra ljósi á rökstuðning Davíðs Þórs Björgvinssonar, ætla ég að lesa, með leyfi forseta, stuttan kafla úr greinargerðinni, sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Færð eru rök fyrir því að ákvæði 27. gr. frumvarpsins hafi talsverða sérstöðu sem geri það að verkum að framsal dómsvalds sem í því verður talið felast rúmast ekki sjálfkrafa innan þess framsals ríkisvalds til alþjóðastofnana sem þegar hefur verið talið heimilt á grundvelli EES-samningsins, sem löggjafinn samþykkti með lögum nr. 2/1993, og álit nefndar utanríkisráðherra frá 1992 fjallar um. Sérstaða 27. gr. frumvarpsins felst m.a. í því að ekki eru dæmi þess að íslenskir dómstólar hafi áður verið bundnir af ákvörðunum alþjóðlegra stofnana við úrlausn mála sem þeir annars eiga lögsögu í.“ Ég vek athygli á þessu, að þarna bendir Davíð Þór Björgvinsson á atriði sem skiptir miklu máli. Við göngum með þessu lengra en áður hefur verið gert. Hann segir: „… ekki eru dæmi þess að íslenskir dómstólar hafi áður verið bundnir af ákvörðunum alþjóðlegra stofnana við úrlausn mála sem þeir annars eiga lögsögu í.“ Áfram heldur Davíð Þór Björgvinsson: „Þessu verður ekki jafnað til þess þegar erlendum úrlausnum, þar með talið úrlausnum alþjóðlegra stofnana, er veitt aðfararhæfi hér á landi, né heldur verða þær taldar felast í þeim, enda hafa slíkar fullnustuheimildir aldrei verið skýrðar svo að þær takmarki eða skerði sjálfstæði innlendra dómstóla. Ákvæði 27. gr. frumvarpsins gerir það aftur á móti óneitanlega, þótt í takmörkuðum mæli sé, og skerðir með beinum hætti sjálfstæði dómsvaldsins …“ Álit Davíðs Þórs er mjög skýrt í þessu, virðulegi forseti. Hann segir: „Ákvæði 27. gr. frumvarpsins gerir það aftur á móti óneitanlega … og skerðir með beinum hætti sjálfstæði dómsvaldsins, þar sem dómari verður, þegar tiltekin skilyrði eru fyrir hendi, bundinn af ákvörðun annars aðila … þegar hann kveður upp sinn dóm. Í áliti nefndar utanríkisráðherra frá 1992 er lögð sérstök áhersla á að ákvæði EES-samningsins eða fylgisamninga hans hefðu ekki þessi eða sambærileg áhrif á sjálfstæði íslenskra dómstóla og voru það talin mikilvæg rök þegar komist var að þeirri niðurstöðu að lögfesta mætti EES- samninginn að óbreyttum stjórnlögum. Sú tegund framsals sem í ákvæðinu felst er því nýmæli í íslenskum lögum.“ Þarna finnst mér koma skýrt fram í hverju breytingin er fólgin, frá þeim skrefum sem við höfum stigið hingað til. Gengið skal lengra en nokkru sinni áður í að setja lög sem binda hendur íslensks dómsvalds og flytja það úr landi. Það erum við að gera, virðulegi forseti. Spyrja mætti: Hvar er heimild Alþingis til að gera slíkt? Ef hún væri fyrir hendi, þá ætti hún að vera í stjórnarskránni. Hjá erlendum ríkjum er hún þar, t.d. í norsku stjórnarskránni sem heimilar löggjafarþinginu framsal á valdi, með tilteknum ákvæðum um aukinn meiri hluta atkvæða þingmanna til þess að tryggja að fyrir framsalinu sé nokkuð víðtækur stuðningur. Við höfum ekkert ákvæði í íslensku stjórnarskránni sem heimilar Alþingi til að setja lög og framselja vald úr landi, hvort sem það er dómsvald eða annað vald. Hvergi. Eins og fram kemur í greinargerð Davíðs Þórs þá er rökstuðningurinn fyrir því, þrátt fyrir þessa annmarka, að Alþingi geti gert þetta mjög sérstakur, þ.e. að í gildi sé regla sem hvergi er að finna skráða sem heimili það, regla sem íslenskir dómstólar hafa ekki sagt á álit sitt. Davíð Þór bendir einnig á eitt atriði sem mér finnst skipta máli þegar maður veltir því fyrir sér hvernig íslenskir dómstólar muni taka á þessari reglu, ef til þess kæmi einhvern tímann að mál yrði lagt fyrir íslenskan dómstól þar sem reyndi á þetta ákvæði. Davíð Þór bendir á að tilhneiging Hæstaréttar undanfarinn áratug eða svo hafi verið sú að þrengja að valdheimildum löggjafans, að þrengja að heimildum Alþingis. Við höfum dæmi um að dómstólar hafi fellt dóma sem fengið hafa mikil viðbrögð í þjóðfélaginu og hér á Alþingi, eins og mönnum er eflaust í fersku minni. Tilhneiging dómsvaldsins er því fremur í þá átt að túlka heimildir löggjafans þröngt en rúmt. Þess vegna segir í áliti Davíðs Þórs Björgvinssonar að ekki sé „mögulegt að spá fyrir um það með neinni vissu hver afstaða íslenskra dómstóla kann að verða til þess álitaefnis“ sem er að finna í 27. gr. frumvarpsins. Þannig er alveg ljóst, herra forseti, að við stígum með þessu lengra en við höfum gert nokkru sinni fyrr í að flytja dómsvald úr landi. Við göngum lengra, ef þetta ákvæði verður lögfest, en við höfum nokkru sinni fyrr gert að þessu leyti og það er fullkomlega óljóst hvort íslenskir dómstólar muni fallast á þetta lagaákvæði. Þvert á móti hníga ýmis rök að því að þeir muni líta á heimildir löggjafans í því skyni þrengri en rýmri. Þetta liggur fyrir, virðulegi forseti. Ég tel að við séum komin út á hála braut ef Alþingi samþykkir þetta lagaákvæði óbreytt. Varnaðarorðin berast okkur frá umsagnaraðilum, t.d. frá réttarfarsnefnd eins og gert hefur verið grein fyrir áður í umræðunni þannig að ég ætla ekki að fara yfir það að sinni. Mér finnst þetta úrslitaatriðið þegar staðreyndirnar liggja fyrir okkur. Ég velti því fyrir mér: Segjum að við féllumst á að við mættum stíga þetta skref í ljósi þess að óljós regla hafi gildi sem mæli fyrir um að það skref sem stigið er sé afmarkað. Þá spyr ég: Hvar munum við enda? Hvar munum við enda, virðulegi forseti? Ég fæ ekki betur séð en við munum enda á þann veg að síðan komi frumvarp þar sem gengið verður enn lengra í að flytja dómsvald úr landi, í öðrum málum á öðrum sviðum. Þá munu menn fallast á að löggjafinn hafi það vald ef tillagan telst afmörkuð og skýr. Þannig geta menn farið stig af stigi með þessari röksemdafærslu og endað á að framselja dómsvald, eða jafnvel löggjafarvald, úr landi í miklu ríkari mæli en hér er lagt til. Ég sé í raun engan endi á þeirri vegferð, heldur gætu menn nánast tekið upp Rómarsáttmála Evrópusambandsins að flestu leyti ef ekki öllu leyti með þessari röksemdafærslu og með því að gera það í ákveðnum skrefum. Með því að fallast á röksemdafærsluna núna munu menn opna fyrir að ganga áfram á sömu braut og þeir hafa engar varnir þegar næsta frumvarp kemur. Þá verður sömu röksemdum beitt og hvernig ættu menn að geta snúið sig út úr því, hafnað þeim og sagt: Ja, það er mitt mat að nú sé komið yfir einhverja gullna línu sem ekki verði gengið yfir? Menn finna ekki rökstuðninginn í því. Ég held að menn verði að gera málið upp við sig fyrr en seinna. Ég er á þeirri skoðun að í raun geti alþingismenn ekki annað gert en að gera það upp við sig hvort þeir vilja fara af stað í þessa vegferð, sem er í raun framhald af því er menn samþykktu EES-samninginn með viðlíka rökum. Þetta er skref númer tvö. Það sem ég held að þurfi að vera fyrir hendi er í fyrsta lagi að í íslensku stjórnarskránni sé sagt til um hvernig löggjafinn geti samþykkt framsal á valdi úr landi. Í þeim ákvæðum væru dregin mörkin sem löggjafinn verður að starfa innan. Það er auðvitað engin hemja að löggjafarvaldið búi sér til reglu sem er svo sveigjanleg að menn geta teygt hana til eftir því máli sem er undir hverju sinni og færi bara mörkin að þörfum. Það gengur ekki, virðulegi forseti. Menn verða að stíga skref sem skerða sjálfstæði dómstóla eftir reglum sem hafa hlotið samþykki þjóðarinnar. Alþingi getur að mínu viti ekki sett sér sjálft mörkin hverju sinni og ákveðið sjálft hversu langt eigi að ganga, ákveðið sjálft skrefið hverju sinni hvort málið sé talið rúmast innan einhverra óljósra marka. Vandi okkar er sá, að því er ég held, að Alþingi hafi gengið býsna langt í að taka sér vald stjórnarskrárgjafans, með því að breytingar á stjórnarskránni eru ekki bornar beint undir atkvæði þjóðarinnar. Þannig hefur Alþingi síðustu áratugi í raun tekið til sín það vald sem þjóðin á að hafa, sem er að setja landinu stjórnarskrá. Mér finnst Alþingi á þeirri braut að taka sér alltaf meira og meira vald í þessum efnum. Það er núna farið að ræða löggjöf og setja lög sem flytja vald úr landi án þess að gá að því eða bera undir þjóðina, sem á auðvitað að lokum að ráða þessu máli og veita þær heimildir sem alþingismenn eiga að starfa eftir. Virðulegi forseti. Mín niðurstaða er sú að við getum ekki gengið þessa götu. Við getum ekki fallist á 27. gr. frumvarpsins. Ég mun greiða atkvæði gegn henni og frumvarpinu í heild verði þessi grein í frumvarpinu þegar það kemur til atkvæða. Ég held, virðulegi forseti, að menn séu á villigötum í þessu efni og erfitt verði að stoppa þróunina ef við förum lengra inn á þá braut sem menn fóru inn á við samþykkt EES-samningsins.

Frú forseti. Við ræðum um samkeppnismál og ef allt væri með felldu væri hér mikill fögnuður og samheldni meðal þingmanna í því hvernig menn ættu að taka á málum. Menn væru sammála ef allt væri með felldu um að það þyrfti að taka á málum. Því miður er ekki svo. Þrátt fyrir að komið hafi upp stór mál á undanförnum árum virðast menn ekki vera sammála um að auka valdheimildir Samkeppnisstofnunar eða að efla þá stofnun. Nei, því miður. Hér kemur stjórnarmeirihlutinn með frumvarp sem annars vegar skerðir valdheimildir stofnunarinnar, leggur hana niður og ráðgerir að setja á fót nýja stofnun, væntanlega með nýjum forstjóra. Stjórnarliðar hafa ítrekað verið spurðir að því hvort til standi að ráða þann mann sem hefur veitt Samkeppnisstofnun forstöðu undanfarið en það hefur verið fátt um svör. Menn hafa reynt að forðast eins og heitan eldinn að svara því hvort hann komi til greina í það starf. Það kemur e.t.v. ekki á óvart vegna þess að hann hefur gengið þokkalega hart fram í nokkrum málum sem virðast vera viðkvæm fyrir stjórnarflokkana. Ég hefði talið að menn ættu frekar að efla stofnunina og leita leiða og leita leiða til þess að í þjóðfélaginu geti menn sameinast um að taka á brotum í samkeppnismálum. Því er ekki að heilsa. Menn reyna að keyra í gegn mál þar sem setja á yfirfrakka á forstjóra nýrrar stofnunar, þar sem menn eiga ekki að fara eftir venjulegum hæfisreglum heldur verða allt aðrar reglur sem henta stjórnarmeirihlutanum. Til þess að skilja hvað er í gangi þá verður maður að skoða söguna. Allt frá því að Samkeppnisstofnun fór í að rannsaka ákveðin mál hafa stjórnarherrarnir, bæði hæstv. dómsmálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, ítrekað kvartað undan því hvernig Samkeppnisstofnun hefur borið sig að. Það væri í raun nær að núverandi forstjóra yrði veitt einhver verðlaun, einhver umbun fyrir vel unnin störf. Því er ekki að heilsa heldur eru núverandi starfsmenn stofnunarinnar í uppnámi með störf sín. Þess vegna er rétt að fara yfir það hvernig þessi mál hafa þróast. Allt frá því Samkeppnisstofnun hóf rannsókn olíumálsins hafa menn verið með upphlaup sem hafa tengst Sjálfstæðisflokknum sérstaklega. Þess er skemmst að minnast að sumarið 2003 fóru fulltrúar Samkeppnisstofnunar á fund ríkislögreglustjóra með gögn þar sem þeir greindu frá því að grun sínum um refsivert athæfi. Ríkislögreglustjóri neitaði að taka við gögnunum. Hann hefur verið í miklu uppáhaldi hjá hæstv. dómsmálaráðherra og virðist stundum sem beintenging sé þar á milli. Þá má minnast þess að hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddsson taldi vafasamt að sekta olíufélögin - hann hélt því fram í viðtali - vegna þess að það mundi fara út í verðlagið með hækkunum. Það er mjög undarlegt að formaður eins stærsta stjórnmálaflokksins á Íslandi skuli mæla því bót að refsa ekki fyrir alvarleg brot þar sem svikin hafa verið af almenningi, ekki ein milljón, tíu eða tuttugu milljónir, heldur jafnvel milljarðar, þúsundir milljóna hafa verið svikin af almenningi. Formaður eins stærsta stjórnmálaflokksins, hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddsson, gefur í skyn að það eigi ekki að sekta félögin. Þetta er stórfurðulegt og í raun undarlegt í lýðræðisríki að mönnum skuli detta þetta í hug. Fleiri í þessum ágæta flokki hafa haft þessi mál á hornum sér. Sjálfur hv. þm. Pétur H. Blöndal, þegar ákveðin skýrsla um olíusamráðssvikin sem snerti stjórnarflokkana með beinum hætti, lét hafa eftir sér að mikilvægt væri að finna þann sem hefði lekið skýrslunni. Ekki var það til þess að veita honum verðlaun. Mér þætti það ólíklegt miðað við viðbrögð hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar við því þegar litli Landssímamaðurinn lak upplýsingum um hvernig vinir Sjálfstæðisflokksins hefðu gengið um Landssímann. Þá var talið réttlætanlegt að reka hann með skömm. Hvernig ætli standi á því að menn vilji fara þessa leið? Það er vegna þess að Shell er beintengt inn í Sjálfstæðisflokkinn. Það hefur m.a. komið fram hjá prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands. Hann hefur bent á það að það eru bein tengsl þar á milli. Einnig eru bein tengsl milli Olíufélagsins og inn í Framsóknarflokkinn, frú forseti. Þegar Samkeppnisstofnun ætlar síðan að taka á brotum þessara félaga, hvað er næsta verk hjá þessum flokkum, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokknum? Það er að leggja stofnunina niður og helst að losna við forstjórann líka. Til að gulltryggja sig algerlega er settur yfirfrakki á næsta forstjóra Samkeppniseftirlitsins, til þess að gulltryggja að honum detti ekki í hug að fara sömu leið. Þannig er það. Allt er þetta gert undir því yfirskyni að það eigi að einfalda stjórnsýsluna. Ég hef ekki séð þá einföldun enn þá. Það væri fróðlegt ef hv. þingmenn stjórnarliðsins greindu frá því hvað verður einfaldara. Að vísu á að leggja niður samkeppnisráð. Það hefði jafnvel mátt gera það án þess að að leggja niður Samkeppnisstofnun. Menn ættu að koma hreint fram. Ég skora þess vegna á hæstv. utanríkisráðherra að greina okkur frá því að þetta sé eingöngu til að gulltryggja að fyrirtæki flokksins lendi ekki í álíka vanda á ný. Eitt er a.m.k. víst, þ.e. að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki mikinn áhuga á samkeppni. Það sjáum við gleggst á því er við höfum rætt um Landssímann, söluna á honum. Fyrirtæki á fjarskiptamarkaði benda á að til að tryggja samkeppni sé rétt að undanskilja grunnnetið. En það gengur ekki heldur vilja menn selja grunnnetið. Hvað gera menn með því að selja grunnnetið með Landssímanum? Jú, þeir selja einokunaraðstöðu. Ætla menn að selja í raun eða ætla menn að ráðstafa Landssímanum? Auðvitað vaknar grunur um að þar verði ráðstöfun eins og þegar Búnaðarbankanum var ráðstafað til S-hópsins. Það er nú til skoðunar hjá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni en þegar sú skýrsla er lesin, einkavæðingarskýrslan, um hvernig Búnaðarbankanum var ráðstafað, er augljóst að eitthvað var bogið við þá ráðstöfun. Þegar hann var seldur voru valdir flokksmenn og vinir Framsóknarflokksins, síðan fengu menn í fyrstu tveggja mánaða greiðslufrest á stórum hluta af því sem átti að ráðstafa til S-hópsins. Síðan átti að greiða afganginn eftir eitt ár. Menn fengu eins árs gjaldfrest til að greiða fyrir Búnaðarbankann. Sporin hræða. Þessir flokkar hafa því miður ekki mikinn áhuga á samkeppni eða því að fá hæsta verð. Enda kemur á daginn, nú þegar menn íhuga söluna á Landssímanum, að menn vilja ekki einu sinni veita ákveðnum hópi fjárfesta, fulltrúum almennings sem einmitt kalla sig Almenning, aðgang að gögnum um verðmætamat Landssíma Íslands. Sporin hræða hvað þetta varðar og fleiri mál hafa komið upp. Nefna mætti mál tryggingafélaganna. En í staðinn fyrir að framsóknarmenn veittu meiri fjármuni til Samkeppnisstofnunar þá var það alls ekki gert. Nú starfar svipaður fjöldi hjá Samkeppnisstofnun og fyrir tíu árum, þrátt fyrir að ítrekað hafi komið upp samráðssvikamál. Ég tel, og er í raun viss um það, að það sé vegna þess að stofnunin var að rannsaka mál sem fóru of nærri hreiðri stjórnarflokkanna. Þess vegna mátti ekki auka fjárframlagið til þeirra. Við sjáum að menn gáfust upp á að rannsaka mál tryggingafélaganna. Það var ekki vegna þess að menn teldu ekki að pottur hefði verið brotinn hjá tryggingafélögunum. Ég tel miklu frekar að önnur mál, svo sem olíumálið, hafi yfirtekið starfskrafta stofnunarinnar og að ekki hafi náðst að sekta, beita stjórnvaldssektum, í þeim málum vegna þess að þau voru orðin of gömul. Það hefur komið fram. Megingallinn á þessum samkeppnismálum, þegar er farið yfir lagafrumvarpið, er að stjórnarflokkarnir hafa einfaldlega misst trúverðugleikann. Það er erfitt fyrir stjórnarliða að rökstyðja málið og vera með einhvern málflutning í því, sérstaklega hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem fólk í samfélaginu getur tekið mark á. Það er erfitt þegar litið er til umræðunnar um fyrri mál, svo sem olíusamráðsmálið þess er skýrslan lak út. Þá vildu menn finna lekann en ekki endilega auka fjárframlög til stofnunarinnar til þess að keyra málin í gegn. Það er áhyggjuefni að einungis örfáir menn eru að störfum hjá efnahagsbrotadeild við að rannsaka alvarlegustu mál sem upp hafa komið í samfélaginu. En á meðan vinna yfir 100 manns að eftirliti með sjómönnum í landinu, sem eru 3.500. Við höfum ítrekað orðið vör við svolítið sérstakar áherslur hjá stjórnarflokkunum. Þær eru óskiljanlegar nema í því ljósi að menn sjái og fari yfir hve nátengd olíufélögin eru Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum. Hið sama á við um tryggingafélögin. Þá sést að menn vilja ekkert vera að rannsaka þetta og vilja í raun leggja niður þá stofnun sem hefur eitthvað átt við þetta. Í öðru lagi vilja þeir gulltryggja það að sú stofnun sem sett verður á fót fari ekkert að fikta í þessum málum svo að menn fái að vera í friði. Fari maður yfir umsagnir, sem ég gerði af samviskusemi, um þetta frumvarp þá er ekki að sjá að tekið hafi verið mark á t.d. umsögn Neytendasamtakanna. Það er í raun dæmigert að Framsóknarflokkurinn skuli ekkert mark taka á umsögn Neytendasamtakanna. Fyrir skömmu var annað mál á dagskrá, um Landbúnaðarstofnun. Þar átti heldur ekki að taka neitt mark á Neytendasamtökunum. Hvaðan kemur þetta frumvarp? Ég hef verið að furða mig á því. Mér var bent á ágæta skýrslu en þar er óskalisti, þ.e. í skýrslu frá Samtökum atvinnulífsins. Hún er samin 2002 og má segja að þá, árið 2002, hafi samtökin verið að jafna sig eftir þær rannsóknir sem Samkeppnisstofnun fór í af festu á fyrirtækjum, stórum aðilum innan Samtaka atvinnulífsins. Þeir setja fram óskalista í skýrslu sinni og mætti segja að það frumvarp sem hér er um að ræða sé óskalisti Samtaka atvinnulífsins í skýrslu samtakanna frá því í maí 2002. Þar segir efst á blaði: ,,Samkeppnisráð verði lagt niður og Samkeppnisstofnun taki við hlutverki þess.“ - Í frumvarpinu er það reyndar Samkeppniseftirlitið. Í öðru lagi segir: „Valdheimildir Samkeppnisstofnunar verði skýrðar og c-liður 17. gr. laganna verði felldur niður.“ - Þetta er einmitt það sem frumvarpið felur í sér. Í þriðja lagi segir hér: „Settar verði skýrar reglur um heimild til húsleitar og um framkvæmd slíkrar leitar.“ Menn hafa sem sagt farið í óskalista Samtaka atvinnulífsins, sem er í sjálfu sér allt í lagi, en taka ekkert mark á skýrslu sem sjálfur hæstv. viðskiptaráðherra lét semja og kom út haust. Þar lögð áhersla á að í samkeppniseftirlitinu fái menn rýmkaðar rannsóknarheimildir. Það er ekki tekið mark á því en menn fara í óskalista frá Samtökum atvinnulífsins. Mér finnst það í raun tímanna tákn að menn taki ekkert mark á Neytendasamtökunum, geri ekkert með umsagnir þeirra en fari eingöngu að tillögum samtaka þeirra sem hafa kannski ekki farið alveg eftir samkeppnislögunum. Ég hefði einmitt talið nær að efla samkeppnislög og auka traust neytenda á því að atvinnulífið fari að lögum. Það er mjög mikilvægt fyrir atvinnulífið að ná á ný trúnaði neytenda. Mér þykir leitt að Samtök atvinnulífsins sjái sér ekki hag í að efla Samkeppnisstofnun og taka undir með Neytendasamtökunum vegna þess að það er hagur neytenda og landsmanna allra að framkvæmd þessara laga verði yfir allan grun hafin. Ég botna í raun ekki í stjórnarliðinu að leggja fram lagafrumvarp með þessum hætti þegar grunsemdir hafa kviknað um að það eigi að - það var í rauninni staðfest í morgun í sjónvarpinu af sjálfum hæstv. viðskiptaráðherra - veikja núverandi samkeppnislög. Hvers vegna reyna menn ekki frekar að vekja traust neytenda, traust þjóðarinnar á því að farið sé að samkeppnislögum? Ég átta mig ekki á því hvaða tilgangi þetta þjónar. Ég furða mig á því að Samtök atvinnulífsins og stjórnarliðar vilji ekki endurreisa það traust sem á að ríkja milli neytenda, olíufélaganna og til stjórnvalda, á því að menn ætli að fara heiðarlega að í samkeppni. Ég skora á stjórnarliða að draga þetta frumvarp til baka. Það er mjög vont og það er vont fyrir þjóðfélagið að sett skuli á fót stofnun sem ekki er hafin yfir grun um verið sé að veikja samkeppnislög í stað þess að menn styrki þá löggjöf og sýni að þeir ætli sér að koma á heiðarlegri samkeppni.

Virðulegi forseti. Umræða um samkeppnismál hefur staðið yfir um nokkurt skeið. Menn hafa reynt að draga fram kjarna málsins og við höfum ekki síst lagt á okkur mikla vinnu í umræðum um málið við að draga fram hvers vegna skuli gera þessar breytingar. Hvað er það sem gerir það að verkum að nauðsynlegt er að skipta hlutunum upp á þann hátt sem raun ber vitni? Hvers vegna þarf að leggja niður Samkeppnisstofnun? Hvað er það sem gerir það að verkum að ljúka þurfi starfsferli forstjóra Samkeppnisstofnunar, þ.e. hvers vegna þarf að segja forstjóra Samkeppnisstofnunar upp, sem nýverið upplýsti eitthvert mesta samsæri sem átt hefur sér stað gagnvart neytendum á Íslandi? Við höfum leitað svara að þessum spurningum. Við höfum leitað svara. Við höfum spurt hvers vegna þurfi að veikja lögin. Hvers vegna þarf að gera þetta núna á þessum tímapunkti? Hvað er það sem kallar á þessar aðgerðir núna? Það hefur komið skýrt fram í umræðunni að samkeppnisyfirvöld og allir helstu sérfræðingar í samkeppnismálum komu hvergi nærri undirbúningi frumvarpsins eða vinnunni í aðdraganda þess að frumvarp þetta var samið. Þess í stað var skipuð nefnd, svokölluð viðskiptalífsnefnd - hún hefur fengið það nafn í umræðum um þessi mál. Tillögur hennar hafa sumar hverjar hlotið náð fyrir augum hæstv. viðskiptaráðherra en aðrar ekki. Reyndar náðu aðeins tvær tillögur af þeim sem þessi nefnd skilaði af sér inn í frumvarpið, ef undan eru skildar stjórnsýslubreytingarnar, sem hefur verið dregið skýrt fram í þessari umræðu að engin rök eru í reynd fyrir, forsendur þeirra í besta falli misskilningur og í versta falli þess eðlis að með þeim sé vegið að Samkeppnisstofnun eins og hún er starfrækt í dag. Það er einnig athyglisvert að í umræðunni hafa aðeins Samtök atvinnulífsins og Verslunarráð staðið vörð um að þetta mál nái fram að ganga. Það er ekki síst athyglisvert í því ljósi að árið 2002, í kjölfar þess að Samkeppnisstofnun fór fræga ferð inn í olíufélögin sem leiddi til niðurstöðu sem flestum er kunnug, sendi Verslunarráðið frá sér gríðarlega harðar athugasemdir og krafðist þess að hæstv. viðskiptaráðherra beitti sér fyrir því að málið yrði fellt niður, að gögnum málsins yrði skilað og rannsókn hafin á nýjan leik. Það er einnig athyglisvert í því ljósi að á þeim tíma var einn þeirra hv. þingmanna, sem hér hefur tekið þátt í umræðunni og talað fyrir þessu máli, starfsmaður Verslunarráðsins. Hann ályktaði á þeim tíma um að málið yrði fellt niður eins og ég rakti áðan og Samkeppnisstofnun skilaði öllum gögnum sem hún hafði sótt inní olíufélögin. Það vekur því athygli að Verslunarráðið skuli hafa gengið hvað lengst í að hvetja til þess að þetta mál gengi í gegn. Svipuð sjónarmið koma frá Samtökum atvinnulífsins. En þau sömdu árið 2002 sínar eigin hugmyndir, eigin tillögur, drög að nýjum lögum. Þau lögðu fram tiltekinn pöntunarlista um að felld yrðu úr gildandi lögum tiltekin ákvæði. Þar voru samkeppnisráð og c-liður 17. gr. efst á blaði. Það er því ekki nema von að fögnuður ríki í þeim hópum þegar þetta frumvarp er hér til umræðu og skiljanlegt þeir skuli gleðjast yfir því að skuli gengið jafnlangt og raun ber vitni í að veikja samkeppnislögin, leggja niður Samkeppnisstofnun og láta forstjórann fara. Það þætti sjálfsagt tíðindum sæta einhvers staðar að í framhaldi af því að tiltekin stofnun upplýsi jafnmikið samsæri gegn almannahagsmunum og gert var í þessu tiltekna máli, þ.e. olíumálinu, skuli hún verðlaunuð á þann hátt, hún lögð niður og forstjórinn látinn fara. Þetta er mjög athyglisvert og reyndar ímynda ég mér að slíkt ætti sér ekki auðveldlega stað í öðrum vestrænum lýðræðisríkjum. Þetta er ekki fyrsta stofnunin sem sett er af eftir að ríkisstjórnin hefur gert athugasemdir um starfsemi þeirra. Þeirra stofnana hefur verið minnst við þessa umræðu og ástæðulaust að telja þær upp enn og aftur. Það var merkilegt sem hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson dró fram í umræðunni fyrr í dag. Hann benti á að hæstv. viðskiptaráðherra svaraði því til fyrir ekki margt löngu að engin stjórnsýsluúttekt hefði farið fram á starfsemi Samkeppnisstofnunar. Í raun hefur engin úttekt farið fram á því hvort starfsemin virkar sem skyldi eða ekki. Það er líka athyglisvert að enginn ræddi við samkeppnisyfirvöld þegar málið sem hér er verið að ræða var undirbúið. Þessi niðurstaða virðist því fengin án nokkurrar rannsóknar og það er afar athyglisvert. Mér finnst mikilvægt að nefna það einnig við þessa umræðu að í sjónvarpsþætti í morgun átti ég orðaskipti við hæstv. viðskiptaráðherra um þessi tilteknu mál, sem er kannski í fyrsta skiptið sem hæstv. viðskiptaráðherra tjáir sig efnislega um hvers vegna lögin eru veikt á þann hátt sem raun ber vitni. Þar sagði hæstv. viðskiptaráðherra í umræðu um þetta tiltekna atriði svo, með leyfi forseta: „Þetta ákvæði sem tekið er út, það er galopið og ég segi að það er ekki góð stjórnsýsla að yfirvöld, stofnun úti í bæ, geti farið inn í fyrirtæki án þess að þau hafi brotið af sér.“ Hér er reyndar einhver misskilningur uppi hjá hæstv. viðskiptaráðherra því það ákvæði, c-liður 17. gr., felur ekki sérstaklega í sér leitarheimildir eða að hægt sé að fara inn í fyrirtæki án dóms og laga. En það sem er efnislegt í þessu er að hæstv. ráðherra sagði að þetta væri galopið ákvæði og því væri mikilvægt að fella það brott þar sem það að þetta ákvæði væri í lögum gerði það að verkum að heimildir til þess að fara inn í eða gera athugasemdir við starfsemi fyrirtækja væru mjög ríkar. Þar af leiðandi var hæstv. ráðherra í reynd að viðurkenna að hér er verið að veikja lögin. Reyndar sagði hæstv. ráðherra meira um þetta. En þetta er í stuttu máli kjarni þess sem þar kom fram. Þó má segja sem svo að í umræðunni hafi það verið dregið fram að hér er verið að veikja lögin og leggja Samkeppnisstofnun niður án þess að nokkur vinna hafi kannski í reynd farið fram um það hvort þetta sé nauðsynlegt eða að nokkur rannsókn hafi farið fram á núverandi starfsemi. Það breytir ekki hinu að farið er að sjá fyrir endann á þessari umræðu og í efnahags- og viðskiptanefnd kom það skýrt fram hjá starfsmönnum samkeppnisyfirvalda og eins Löggildingarstofu að þessar breytingar hafa skapað mikinn óróa hjá starfsmönnum sem þeir vilja að ljúki sem fyrst og starfsmennirnir fái þá umhverfi eða niðurstöðu sem þeir geti búið við þannig að þessu óöryggi linni, ef svo má að orði komast. Þetta sögðu starfsmenn hvort tveggja, bæði fyrir nefndinni og eins í fjölmiðlum, og töldu afar mikilvægt að þessu óöryggi eða ástandi linnti sem fyrst. Meðal annars af þeim sökum og kannski ekki síst sökum þeirrar kveðju sem forstjóra Samkeppnisstofnunar er send með því að leggja stofnunina niður og setur í raun stöðu hans í uppnám í ljósi þess sem á undan er gengið, í ljósi þess að hann hefur haft forustu um að upplýsa mesta samsæri gegn almenningi sem um getur á síðari árum a.m.k., þá höfum við hv. þingmenn, sá er hér stendur, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hv. þm. Ögmundur Jónasson og hv. þm. Sigurjón Þórðarson lagt fram svohljóðandi tillögu sem við vonumst til að verði samþykkt og kannski tryggi að slá megi á þann ótta og óróa og óöryggi sem nú er innan Samkeppnisstofnunar. Tillagan er efnislega samhljóða ákvæði sem var í samkeppnislögum árið 1993 þegar þau voru sett. Var þá reyndar önnur ríkisstjórn við völd, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks. Í þeim lögum var ákvæði til bráðabirgða þess efnis að þáverandi verðlagsstjóri gæti, ef hann óskaði eftir því, tekið sjálfur við sem forstjóri Samkeppnisstofnunar. Því leyfum við okkur, fjórir hv. þingmenn, að leggja fram tillögu sem bætist við ákvæði til bráðabirgða. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Núverandi forstjóra Samkeppnisstofnunar verður heimilt, kjósi hann svo, að taka við sem forstjóri nýs Samkeppniseftirlits. Ákveði hann að taka stöðuna skal hann tilkynna það nýrri stjórn Samkeppniseftirlitsins um leið og hún hefur verið skipuð.“ Hér er fyrst og fremst, eins og ég nefndi, verið að reyna að tryggja að hægt sé að slá á það mikla óöryggi sem nú er uppi í stofnuninni um framtíðina þannig að starfsmenn sjái að einhver stöðugleiki verði eftir vegna þess að það er náttúrlega stóralvarlegt mál að rífa upp með rótum skipulag sem virkar til þess eins að setja eitthvert annað skipulag á sem umræðan hér hefur dregið fram að er á engan hátt til þess fallið að efla samkeppniseftirlit og samkeppnislög eins og þó er stefnt að ef marka má orð í greinargerð með því frumvarpi sem við hér ræðum. Við leggjum þessa tillögu fram og vonumst til þess að þetta litla framlag af okkar hálfu geti orðið til þess að slá á það óöryggi sem nú ríkir og kannski gera það að verkum að sjálfstæði forstjóra verði þá áfram svipað eða sambærilegt og það hefur verið. Alþingi tók þessa ákvörðun á sínum tíma og því er ekkert óeðlilegt að Alþingi geri það aftur nú því að í þessari umræðu sem fram hefur farið hefur verið lögð á það mjög rík áhersla að staða forstjóra Samkeppniseftirlits verði mjög sjálfstæð. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem flutti ræðu um það atriði hér áðan lagði einmitt á það gríðarlega ríka áherslu að að óbreyttu, verði frumvarpið samþykkt óbreytt, muni staða forstjóra hins nýja Samkeppniseftirlits ekki verða nándar nærri eins örugg og ekki hafa nándar nærri sama sjálfstæði og staða þess forstjóra sem nú situr. Því leggjum við þessa litlu tillögu fram. Svona að lokum í þessari umræðu, virðulegi forseti, vil ég segja að þó að ég sé fullur efasemda um þá leið sem ákveðið hefur verið að fara þá vonast ég til þess samt sem áður að eitthvað gott kunni út úr þessu að koma þegar upp er staðið. Ég vonast til þess að sá ótti sem manni býr í brjósti um að forsendur fyrir þessum breytingum haldi ekki eigi ekki við rök að styðjast. Um leið segi ég að mjög vandlega verður fylgst með hvernig framtíðin verður í vinnslu þessa máls og vonast ég til þess að sú mikla vinna sem fram hefur farið undanfarin tíu, ellefu ár verði ekki eyðilögð með hugmyndum eins og þeim sem hér er hugmyndin að samþykkja.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins, frá hv. meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, sem er að finna á þskj. 1291. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn gesti eins og getið er um á fyrrnefndu nefndaráliti og hún hefur rætt þetta mál samhliða umfjöllun um mál 590 sem við vorum að ljúka rétt áðan, frú forseti, og mál 592 sem er frumvarp til laga um Neytendastofu og talsmann neytenda sem er næsta mál á dagskrá. Í frumvarpinu er að finna ákvæði um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins. Það er sá hluti gildandi samkeppnislaga sem klofinn er frá öðru samkeppniseftirliti samkvæmt framangreindum frumvörpum sem byggjast á niðurstöðum nefndar viðskiptaráðherra um íslenskt viðskiptaumhverfi. Megintilgangur frumvarpsins er að efla neytendavernd með því gera ákvæði laganna skýrari og efla eftirlit. Flest ákvæði frumvarpsins er nú að finna í VI. og VII. kafla samkeppnislaga og því er fáar nýjungar að finna í efnisákvæðum þess. Þar eru aftur á móti lagðar til breytingar varðandi eftirlit og stjórnsýslu, en eftirlit er falið Neytendastofu og áfrýjunarnefnd neytendamála. Meiri hlutinn leggur til að orðunum „reglum og“ verði bætt inn í d-lið 1. mgr. 22. gr. frumvarpsins um við hvaða brotum megi leggja á sektir og að við frumvarpið bætist ný grein þar sem kveðið verði á um að ákvörðun Neytendastofu verði ekki borin undir dómstóla fyrr en úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála liggur fyrir. Er það til samræmis við gildandi rétt. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Una María Óskarsdóttir og Gunnar Birgisson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins. Það frumvarp sem hér um ræðir er að hluta til afsprengi þeirra hugmynda hæstv. viðskiptaráðherra að skipta upp stjórnsýslu Samkeppnisstofnunar og koma hluta eftirlitsins fyrir hjá nýrri stofnun, Neytendastofu. Fyrsti minni hluti hefur lýst sig andvígan þessari uppskiptingu og telur hana ekki skynsamlega, eins og frekar er rakið í áliti hans um frumvarp til samkeppnislaga, 590. mál. Frumvarpið hefur að geyma ákvæði sem flest er nú að finna í VI. og VII. kafla samkeppnislaga en í því er lagt til að verkefni sem lúta að eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins verði færð frá samkeppnisyfirvöldum til Neytendastofu. Rökin sem fram hafa verið borin fyrir réttmæti þessarar aðgerðar byggjast fyrst og fremst á því að samnýta megi starfsfólk til þess að sinna verkefnum, sem nú heyra undir Löggildingarstofu og verða færð til Neytendastofu, en nokkrir starfsmenn samkeppnisyfirvalda verða fluttir yfir á Neytendastofu. Hvernig sá flutningur fer fram liggur ekki fyrir. Ýmsir umsagnaraðilar hafa bent á að hefðbundin starfsemi Löggildingarstofu eigi fátt sameiginlegt með neytendavernd og eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum. Um þá gagnrýni vísast til umsagna sem fylgja með áliti þessu. Fyrsti minni hluti leggst gegn samþykkt frumvarpsins þar sem hann telur að sú breyting á stjórnsýslu samkeppnismála sem það felur í sér veiki mjög eftirlit með virkri samkeppni. Undir þetta álit skrifa ásamt þeim sem hér stendur, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Helgi Hjörvar. Þetta mál sem við hér ræðum er, eins og ég rakti í þessu áliti, afsprengi þess að skipta á eftirliti með samkeppnismálum upp og afsprengi þeirrar hugmyndafræði sem varð til í viðskiptaráðuneytinu um að mikilvægt væri að veikja samkeppnislög og veikja allt eftirlit með samkeppnismálum. Þetta tiltekna frumvarp hefur kannski minnst um þetta að segja. En það að þetta skuli fært á þennan hátt er aðeins afsprengi þess sem ég hér áður nefndi og afstaða okkar í Samfylkingunni er í samræmi við það. Við erum andvíg þessum breytingum. Við höfum lýst því hér að við teljum þetta skref aftur á bak. Við höfum einnig lýst þeirri skoðun okkar að einu forsendurnar sem við höfum séð koma upp og kalla á þessa veikingu og þessa breytingu, að einasta málið sem komið hefur upp er hið fræga olíumál sem margoft hefur hér verið nefnt og við teljum það ekki réttlæta það að fara út í þessar breytingar.

Hæstv. forseti. Ákvæðin sem þetta lagafrumvarp hefur að geyma er flest að finna í VI. og VII. kafla gildandi samkeppnislaga. Í frumvarpinu er lagt til að verkefni sem lúta að eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins verði færð frá samkeppnisyfirvöldum til Neytendastofu. Samhliða þessu frumvarpi eru lögð fram tvö önnur frumvörp, þ.e. frumvarp til nýrra samkeppnislaga, sem var til umræðu fyrr í dag, og frumvarp til laga um Neytendastofu og talsmann neytenda, sem kemur til umræðu síðar eða þegar umræðu um þetta frumvarp er lokið. Gagnrýni 2. minni hluta á þetta frumvarp lýtur fyrst og fremst að hinu stærra samhengi og er vísað í umfjöllun 2. minni hluta um frumvarp til samkeppnislaga hvað þetta snertir og þeirra röksemda sem fram hafa komið í umræðu um málið. Annar minni hluti vill vekja athygli á athugasemdum sem bárust efnahags- og viðskiptanefnd frá samtökum launafólks og lúta sérstaklega að mikilvægi þess að vernda börn fyrir óæskilegu áreiti af auglýsingum. Full ástæða er til að huga alvarlega að því hvernig hægt er að bæta „auglýsingamenninguna“ í landinu. Í lögum er að finna ýmis ákvæði um auglýsingar og er að sjálfsögðu mikilvægt að eftir þeim sé farið. Það kann ekki góðri lukku að stýra að setja lög sem síðan eru hunsuð af óprúttnum aðilum eins og þekkist nú varðandi auglýsingar á áfengi. Eflaust ræðst auglýsingasiðferði aðeins að hluta til af lögum en fyrst og fremst af vilja manna til að virða þau og vilja framkvæmdarvaldsins til þess að sjá til þess að lögunum sé framfylgt. Á hvort tveggja hefur skort þar sem áfengisauglýsingarnar eru annars vegar. Gagnvart einum hópi þarf löggjafinn að standa sérstakan vörð, með skýrum lögum sem síðan þarf að fylgja vel eftir í framkvæmd. Þessi hópur eru börnin. Að þeim er auglýsingum beint í sívaxandi mæli og börn eru einnig í sívaxandi mæli notuð í auglýsingum. Umboðsmaður barna hefur sett fram það sjónarmið að mikilvægt sé að lögfesta skýrari ákvæði um auglýsingar sem beinast að börnum en þau sem er að finna í núverandi löggjöf. Ákvæði þessa efnis er að finna í 22. gr. gildandi samkeppnislaga og er 8. gr. þessa frumvarps samhljóða henni. Umboðsmaður barna vill að hert sé á þessu lagaákvæði og það gert skýrara. Bæði ASÍ og BSRB taka undir ábendingar umboðsmanns barna hvað þetta varðar í umsögnum sínum um frumvarpið og eru þær birtar sem fylgiskjal með þessu áliti. Áður en ég lýk máli mínu ætla ég að lesa það sem um þetta segir í 8. gr. sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Auglýsingar, sem höfða eiga til íslenskra neytenda, skulu vera á íslenskri tungu. Auglýsingar skulu þannig úr garði gerðar að ekki leiki vafi á að um auglýsingar sé að ræða. Skulu þær skýrt aðgreindar frá öðru efni fjölmiðla. Auglýsingar skulu miðast við að börn sjái þær og heyri og mega þær á engan hátt misbjóða þeim. Í auglýsingum verður að sýna sérstaka varkárni vegna trúgirni barna og unglinga og áhrifa á þau. Komi börn fram í auglýsingum skal þess gætt að sýna hvorki né lýsa hættulegu atferli eða atvikum er leitt geti til þess að þau eða önnur börn komist í hættu eða geri það sem óheimilt er.“ Í athugasemdum við 8. gr. segir, með leyfi forseta: „Hér er í fyrsta lagi kveðið á um að auglýsingar skuli vera á íslensku. Í öðru lagi er mælt fyrir um að auglýsingar skuli þannig úr garði gerðar að ekki leiki vafi á því að um auglýsingar sé að ræða og að auglýsingar skuli skýrt aðgreindar frá öðru efni fjölmiðla. Loks eru í greininni ákvæði um börn og auglýsingar. Greinin er óbreytt frá 22. gr. samkeppnislaga.“ Eins og hér kom fram er um það fjallað í þessari grein að sýna skuli sérstaka aðgát varðandi börnin en umboðsmaður barna leggur áherslu á að þarna sé skýrar að orði kveðið og samtök launafólks taka undir með umboðsmanni Alþingis hvað það snertir. Það er ljóst að breytingar hvað þetta snertir eru ekki á döfinni nú á síðustu metrum þinghaldsins en ég hvet til þess að þessi lagagrein verði tekin til skoðunar án þess að ég hafi nokkrar tillögur fram að færa um það hvernig orðalagið skuli vera eða hvernig greinin skuli úr garði gerð en ég beini því til efnahags- og viðskiptanefndar þingsins að taka þetta mál til sérstakrar skoðunar á komandi þingi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1293 frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um Neytendastofu og talsmann neytenda. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn fjölda gesta sem getið er um í nefndarálitinu. Fjallað var um málið samhliða máli nr. 590, frumvarpi til samkeppnislaga, og máli 591, frumvarpi til laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins, sem við ræddum rétt áðan á þessum fundi. Í frumvarpinu er annars vegar gert ráð fyrir að stofnsett verði ný stofnun, Neytendastofa, og auk þess að við hana starfi talsmaður neytenda. Í nefndarálitinu er farið í gegnum það hvernig Neytendastofa og talsmaður neytenda vinna saman. Talsmaður neytenda mun geta tekið mál til meðferðar eftir kvörtun eða að eigin frumkvæði en honum er ekki ætlað að taka stjórnvaldsákvarðanir í verkefnum sem falin eru stjórnvöldum samkvæmt lögum né heldur er honum ætlað að leysa úr ágreiningi kaupenda eða seljenda um einstök atriði eða tiltekin kaup. Talsmanni neytenda er frekar ætlað að taka við erindum frá neytendum, gefa út álitsgerðir og hafa frumkvæði að úrbótum og annast þannig hagsmunagæslu fyrir neytendur. Meiri hlutinn leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Krafa um að forstjóri Neytendastofu og talsmaður neytenda hafi háskólapróf verði felld brott. 2. Kveðið verði á um rétt talsmanns neytenda til að gera þjónustusamning við Neytendastofu um undirbúning mála fyrir embættið. 3. Ráðherra verði heimilað að skipa tveggja manna undirbúningsnefnd til að undirbúa stofnun Neytendastofu í tengslum við niðurlagningu Löggildingarstofu og Samkeppnisstofnunar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í þingskjali 1294. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Una María Óskarsdóttir og Gunnar Birgisson. Í umræðunni hefur verið rætt dálítið um Löggildingarstofu og hvers vegna hún er inni í Neytendastofu, en sú umræða byggist sennilega á því að menn eru orðnir svo vanir því að mál og vog séu í lagi fyrir tilstuðlan Löggildingarstofu að þeir eru búnir að gleyma því sem einu sinni var aðalneytendamálið, þ.e. að vog og mál væru í lagi. Það var það sem menn gagnrýndu mest í einokunarverslun Dana og þess vegna er Löggildingarstofa að sjálfsögðu eitt aðalneytendamálið og heyrir mjög rökrétt undir Neytendastofu því að hún gætir þess að þegar ég kaupi eitt kíló af sykri í verslun þá sé það líka eitt kíló af sykri.

Forseti. Það vekur athygli að meðal tillagna meiri hluta nefndarinnar er það að talsmaður neytenda, svonefndur, hafi rétt til að gera þjónustusamning við Neytendastofu um undirbúning mála fyrir embættið. Hvernig sér meiri hlutinn fyrir sér að þessu verði háttað og hvernig ætli meiri hlutinn sjái fyrir sér að fjárveitingum verði háttað í þessu skyni? Gerir meiri hlutinn ráð fyrir því í fyrsta lagi að það verði sérstök fjárveiting til Neytendastofu, í öðru lagi sérstök fjárveiting til talsmanns neytenda og í þriðja lagi sérstök fjárveiting til þess þjónustusamnings sem honum er heimilt að gera við Neytendastofu? Þetta er eitt af athugaefnunum í sambandi við þetta skrýtna mál þar sem Löggildingarstofa hefur fengið neytendamálin á sína könnu og búinn hefur verið til sérstakur embættismaður þar til að sinna málefnum neytenda. Þetta þarf að vera alveg skýrt. Ég tek eftir því að þetta er ekkert skýrt og ekkert um þetta talað í þessu nefndaráliti og hv. þm. Pétur Blöndal, sem er framsögumaður nefndarálitsins, minntist ekki einu orði á þetta í ræðu sinni nema að lesa upp úr nefndarálitinu þessa tillögu.

Frú forseti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að talsmaður neytenda njóti aðstoðar Neytendastofu en ekki nánar tiltekið hvernig. Það hefur komið fram ákveðin gagnrýni á þetta í umræðunni og til að bregðast við því var ákveðið að hann gerði þjónustusamning við Neytendastofu þannig að það lægi fyrir hvaða verkefni og hvers hann gæti krafist af Neytendastofu á grundvelli þess þjónustusamnings. Þetta tel ég vera mjög eðlilegt í kjölfar umræðunnar og þess sem kom fram í umsögnum og þar sé hv. efnahags- og viðskiptanefnd að bregðast við umræðunni og því sem bent var á í henni um að þessi samskipti væru óljós. Það er ljóst að talsmaður neytenda, sem er einn maður og hefur ekki mikið umleikis, þarf ákveðna aðstoð og með þessum þjónustusamningi er gert ráð fyrir að hann fái hana frá Neytendastofunni. Síðan er það annað mál hvernig Neytendastofa á grundvelli þessa þjónustusamnings gerir kröfu eða beiðni um fjárveitingar til sín og ég reikna með að það eigi að rúmast innan fjárveitinga Neytendastofu.

Forseti. Detta mér nú allar dauðar lýs úr höfði. Þjónustusamningar sem ég hef heyrt um eru gerðir þannig að sá sem stendur öðrum megin samningaborðsins leggur fram fé til þess að sá sem stendur hinum megin reiði fram þjónustu. En hér hefur meiri hlutinn komist að því mikla snillibragði að breyta þessu þannig að sá sem stendur öðrum megin borðsins, hér talsmaður neytenda, gerir samning við Neytendastofu um að hún veiti sér ákveðna þjónustu og borgi hana líka. Ég heyri ekki betur á hv. þm. Pétri Blöndal en að þetta sé svo. Það sem ég vonaðist til að fá voru þau svör að talsmaður neytenda fengi þá sjálfstæða fjárveitingu til að gera þennan þjónustusamning við Neytendastofu en hann fær hana alls ekki, heldur er það Löggildingarstofan sem í raun og veru gerir þjónustusamninginn við sjálfa sig. Löggildingarstofa gerir þjónustusamning við sjálfa sig um hvernig hún eigi að hjálpa þessum aumingjans talsmanni neytenda og heldur þar með öllu forræði. - Nú eru þau farin að tala saman, forseti, ráðherrann hæstv. og formaður nefndarinnar, þannig að hér virðist hafa komið upp eitthvert vandamál sem þyrfti að leysa úr. - En talsmaður neytenda hefur sem sé ekki sjálfstæðan fjárhag og loksins þegar grillti í að hann fengi einhverja peninga til að gera sína samninga við Neytendastofuna barði hv. þm. Pétur Blöndal þann draug kirfilega niður. Það skal vera þannig að talsmaður neytenda er lítill bírókrat hjá þessari stórmerkilegu Löggildingarstofu sem á síðan að gera þjónustusamning við sjálfa sig um það hvernig hún ætlar að hjálpa honum. Sér er nú hvert endemið. Heyr Örlygi, var sagt í gamla daga, en þetta verðskuldar kannski ekki svo miklar upphrópanir, þetta ómerkilega þingmál hæstv. ráðherra og þetta ómerkilega svar hv. formanns þeirrar nefndar sem ég man ekki lengur hvað heitir.

Frú forseti. Ég skildi nú ekki þessi síðustu lýsingarorð hv. þingmanns. Þetta á ekki að vera svo mikið hjartans mál að menn þurfi að nota svona orðbragð. Málið er að talsmaður neytenda hefur ákveðna kröfu á Neytendastofu. Samkvæmt því frumvarpi sem hér er lagt til að verði að lögum á hann lagalega kröfu á að fá þjónustu frá Neytendastofu og menn gagnrýndu það að þetta væri opið. Til þess að taka mið af umræðunni og til að taka mið af þeirri gagnrýni sem kom fram í 1. umr. um málið og hjá gestum var brugðist þannig við að hann skyldi gera þjónustusamning. Það er ósköp eðlilegt. Talsmaður neytenda á lagalega kröfu til að fá þjónustu. Mér finnst mjög augljóst að það skýri málið hvaða kröfu hann eigi að gerður sé þjónustusamningur við hann og síðan fari Neytendastofa á fund fjárveitingavaldsins og fái fjárveitingu fyrir eigin rekstri og auk þess þeirri þjónustu sem hann veitir talsmanni neytenda. Ég skil því ekki þau lýsingarorð sem hv. þingmaður hellti út úr sér hér yfir mína persónu og fleiri. Ég vil frekar fá málefnalega umræðu heldur en svoleiðis.

Virðulegi forseti. Hér fóru fram allmerkileg orðaskipti áðan sem draga á vissan hátt fram þær hugmyndir sem búa að baki þessum þremur frumvörpum. Þær hafa ekki verið skoðaðar, eru ókannaðar og svo til ekkert ígrundaðar. Þessu er kastað fram og reynt að búa eitthvað til úr þessu öllu. Það verður sérstaklega athyglisvert þegar að því kemur að talsmaður neytenda fer að sækja rétt sinn á hendur forstjóra Neytendastofu vegna þess að hann hafi ekki fengið þá þjónustu sem hann á lagalegan rétt á, eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefndi áðan í orðaskiptum sínum við hv. þm. Mörð Árnason. Hér hefur verið fjallað eitt frumvarp úr þrennunni sem sagan mun væntanlega ekki dæma fallega, enda verður seint sagt að hæstv. viðskiptaráðherra sé ráðherra mikilla sanda og sæva í þessum efnum. Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um Neytendastofu og talsmann neytenda. Frumvarpið er tvíþætt. Í fyrsta lagi felur það í sér tillögur um að ný stofnun, Neytendastofa, verði sett á fót til að taka við hluta verkefna Samkeppnisstofnunar, sem snúa að eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum, gagnsæi markaðarins og þeim verkefnum sem eru unnin hjá Löggildingarstofu. Í öðru lagi er lagt til í frumvarpinu að sett verði á stofn embætti talsmanns neytenda. Jafnframt er gert ráð fyrir að Samkeppnisstofnun verði lögð niður. Eins og fram kemur í áliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til samkeppnislaga telur 1. minni hluti breytingarnar á stjórnsýslu samkeppnismála lítt ígrundaðar, byggjast á röngum forsendum og ekki til þess fallnar að styrkja eftirlit með samkeppnismálum. Sú skoðun er rökstudd í áliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til samkeppnislaga og vísast til þess álits. Síðari hluti frumvarpsins fjallar um stofnun embættis talsmanns neytenda og hlutverk hans. Í athugasemdum með frumvarpinu er greint frá því að markmið viðskiptaráðherra með þessari breytingu sé að efla starf að neytendamálum og auka neytendavernd. Fyrsti minni hluti tekur undir mikilvægi þessa markmiðs enda telur hann afar brýnt að stjórnvöld leggi mikla rækt við samkeppnis- og neytendamál nú um stundir þegar samfélagið er á hraðri leið til aukinnar markaðsvæðingar. Þessir þættir, neytenda- og samkeppnismál, eru í raun undirstaða þess að þróunin verði í átt að þeim markmiðum sem að er stefnt. Fyrsta minni hluta er því nokkur vandi á höndum þegar taka á afstöðu til síðari hluta frumvarpsins - þ.e. stofnunar embættis talsmanns neytenda. Fyrsti minni hluti telur mikilvægt að stjórnvöld láti meira að sér kveða í neytendamálum en þau hafa gert og auki til muna fjárframlög til málaflokksins. Því ber að fagna þeirri ákvörðun stjórnvalda að koma þessu embætti á laggirnar, enda ætti markmiðið að vera að efla neytendavernd. Fyrirmyndir embættis af þessu tagi er að finna annars staðar á Norðurlöndum. Munurinn er þó sá að þar eru embætti talsmanns neytenda sjálfstæð og óháð, með sjálfstæðan fjárhag og mannaforráð sem tryggja að þau séu engum háð við umfjöllun um neytendamál og meðferð mála. Það embætti sem hér er ætlunin að setja á laggirnar hefur ekki það sjálfstæði sem nauðsynlegt er. Embættið mun eiga allt sitt undir starfsemi Neytendastofu og verkefnum sem þar falla til og verða unnin frá degi til dags. Staðsetning embættisins gerir það að verkum að starfsemi þess verður algerlega háð fjárframlögum til Neytendastofu á fjárlögum, en jafnframt því að fara með neytendamál er Neytendastofu ætlað samkvæmt frumvarpinu að fara með mál er varða óréttmæta viðskiptahætti og málefni sem nú heyra undir Löggildingarstofu. Alþýðusamband Íslands telur að vegna annarra verkefna sem Neytendastofu verða falin, þar má nefna rafmagnsöryggismál, öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, yfirumsjón með lögmælifræði og hagnýtri mælifræði auk umsjónar með framkvæmd laga um vog, mál og faggildingu, sé mikil hætta á því að nýja stofnunin hafi ekki nægilegt bolmagn til að efla neytendamál og auka neytendavernd í samræmi við markmið laganna. Nægilegt fjármagn er forsenda þess að þessi skipulagsbreyting nái þeim markmiðum sem að er stefnt. Við meðferð efnahags- og viðskiptanefndar kom fram að Löggildingarstofa á í erfiðleikum með að sinna verkefnum sínum í dag vegna fjárskorts, auk þess sem fram kemur í frumvarpinu að ætlunin er að lítið fé fylgi þeim sex starfsmönnum sem ætlunin er að flytja frá Samkeppnisstofnun yfir á nýju stofnunina. Flest bendir því til þess að háleit markmið sem greint er frá í athugasemdum með frumvarpinu verði aldrei annað en innihaldslitlar yfirlýsingar og í besta falli skraut í afrekaskrár Framsóknarflokksins fyrir næstu alþingiskosningar, því miður. Starfsemi embættisins mun augljóslega ráðast af öðrum störfum Neytendastofu og hvernig verkefni starfsmanna verða ákveðin. Samkvæmt þessum hugmyndum verða yfirmenn Neytendastofu tveir, forstjóri og talsmaður neytenda. Forstjóri stjórnar starfsemi og rekstri stofnunarinnar og ræður aðra starfsmenn. Afar óljóst er hvert hlutverk hins yfirmannsins, talsmanns neytenda, verður innan stofnunarinnar. Flest virðist því benda til þess að embættið verði ekki eins öflugt og umboðsmaður eða talsmaður neytenda á að vera. Þá er hvorki gert ráð fyrir því að talsmaðurinn geti höfðað mál fyrir dómstólum né að hann hafi neitt með almenna stefnumótun í neytendamálum að gera. Því má segja að í besta falli megi leggja þetta mál upp með þeim hætti að um örlítið skref sé að ræða og óljóst til hvers það leiði. Í Danmörku var í upphafi lagt af stað með svipað skipulag en fallið hefur verið frá því þar sem það gekk ekki upp. Í mörgum umsögnum um frumvarpið hefur verið bent á þessa hluti, auk þess sem athugasemdir hafa verið gerðar við nafngiftina. Í ljósi þess að málið er hluti af framangreindum stjórnsýslubreytingum sem varða eftirlit með samkeppnismálum styður fyrsti minni hluti ekki frumvarpið. Virðulegi forseti. Málið sem við ræðum hér er eitt af þremur frumvörpum um breytingar sem fyrirhugaðar eru í samkeppnismálum og eftirliti með þeim málum. Sú hugmynd um skipan neytendamála sem þetta mál snýst um er þess eðlis að afar ólíklegt er að hún muni skipta miklu hvað varðar þróun og eflingu neytendamála í landinu, eins ég vakti athygli á. Líkast til verður þetta aldrei nokkuð annað en að Framsóknarflokkurinn geti keypt einhverjar auglýsingar fyrir næstu kosningar til að poppa það upp að þeir hafi að einhverju leyti komið að þessum málum. Það kemur reyndar ekkert á óvart, miðað við það sem á undan er gengið og það sem frá hæstv. viðskiptaráðherra kemur, að markmiðið sé fyrst og fremst að kasta ryki í augu almennings og segja sér á hendur afrek sem þeir hafa alls ekki unnið. Ég hef gert grein fyrir áliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar og veit að fleiri þingmenn munu skýra álit Samfylkingarinnar. Ég veit að þar verður ýmislegt dregið fram. Kjarni málsins er hins vegar sá að hér er verið að setja á stofn embætti talsmanns neytenda sem ekki er í reynd ætlað neitt hlutverk og hefur ekki í reynd nokkra stöðu til að ná nokkru fram sem skiptir máli hvað varðar þróun neytendamála. En eins og ég sagði áðan þarf sú niðurstaða ekki að koma nokkrum á óvart.

Hæstv. forseti. Frumvarp þetta er hluti af umfangsmiklum breytingum á stofnunum sem sinna eftirliti með viðskiptum og markaðsmálum. Þessar kerfisbreytingar hafa sætt mikilli gagnrýni af hálfu þeirra sem starfa við þessi mál og skiptist gagnrýnin í tvö horn. Annars vegar telja margir þær kerfisbreytingar sem ráðast á í vera til óþurftar, að þær veiki eftirlitskerfið og geri það óskilvirkara. Gagnrýnin gengur einnig í þá átt að lagabreytingarnar séu ekki nægilega grundaðar, þar sé margt óljóst og margir endar óbundnir. Varðandi þetta frumvarp skal sérstaklega tekið undir hið síðara. Með lagabreytingunni stendur til að sameina Löggildingarstofu og nýtt embætti talsmanns neytenda. Varla er bætandi á raunir Löggildingarstofu með því að gera henni að taka að sér verkefni án nægilegs fjármagns og án skilgreindra verkefna. Þegar rafmagnseftirlit var einkavætt á síðasta áratug hófst mikil þrautaganga þeirra aðila sem gengist höfðu fyrir breyttu eftirliti með rafmagni. Raunir þeirra fólust í því að sannfæra landsmenn um að breytingarnar hefðu verið til góðs, þrátt fyrir að dregið hefði úr eftirliti og það orðið hlutfallslega dýrara í framkvæmd en áður var. Hlutverk Löggildingarstofu á þessu sviði var að setja staðla og fela svokölluðum skoðunarstofum að gera úrtakskannanir á því hvort farið væri að settum reglum. Löggildingarstofa hefur reynt að gera sitt besta við erfiðar aðstæður og tekist sæmilega að rækja hlutverk sitt miðað við þá löggjöf og fjármuni sem hún býr við. Reynslan af illa ígrunduðum kerfisbreytingum í rafmagnseftirlitinu ætti að vera víti til varnaðar að því leyti að ekki sé ráðist í umfangsmiklar kerfisbreytingar án þess að þær séu hugsaðar til enda. Margt bendir til þess að enn eigi að hrapa að ákvörðunum um kerfisbreytingar. Þetta frumvarp bendir því miður til þess að svo sé. Sérstaklega er ástæða til að vara við því að talsmanni neytenda muni hvorki búin aðstaða né fjármagn sem geri honum kleift að rísa undir væntingum sem til þessa embættis yrðu gerðar ef kerfisbreytingarnar ná fram að ganga. Þá er verksvið hans illa skilgreint. Skal í þessu sambandi vísað í umsagnir sem birtar eru sem fylgigögn með þessu áliti og verður lítillega drepið á þær í nokkrum orðum á eftir. Annar minni hluti hvetur til þess að afgreiðslu lagafrumvarpanna þriggja sem fjalla um lög og reglur á sviði viðskipta og neytendaverndar sem nú liggja fyrir Alþingi verði frestað og þess í stað verði reynt að ná víðtækri sátt og samstöðu um þær lagabreytingar og breytingar í stjórnsýslu sem þörf kann að vera á að gera. Nú er ljóst að ekki er fallist á neina slíka frestun og að málið verður lögfest á þessu þingi en engu að síður er ástæða til að vekja athygli á þeim sjónarmiðum sem fram koma hjá helstu umsagnaraðilum. Í athugasemdum frá Alþýðusambandi Íslands, sem í reynd gagnrýnir ekki meginmarkmið stjórnvalda með þessum kerfisbreytingum - síður en svo, það gerir enginn - hafa menn efasemdir. Menn hafa almennt efasemdir um að þessi markmið nái fram að ganga með þeim breytingum og því fjármagni sem þeim fylgja. Hér segir, með leyfi forseta, í álitsgerð Alþýðusambandsins: „Alþýðusamband Íslands telur að vegna annarra verkefna sem Neytendastofu er ætlað að sinna sem ekki snúa beint að neytendamálum í hefðbundnum skilningi, svo sem rafmagnsöryggismálum, öryggi raforkuvirkjana, neysluveitna og raffanga, yfirumsjón með lögmælifræði og hagnýtri mælifræði auk þess að sjá um framkvæmd laga um vog, mál og faggildingu, sé hætta á að nýja stofnunin hafi ekki nægilegt bolmagn til að efla neytendamál og auka neytendavernd í samræmi við markmið laganna. Því er mikilvægt að stofnunin fái nægilegt fjármagn til þess að sinna neytendamálum og neytendavernd. Í 5. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að viðskiptaráðherra skipi talsmann neytenda. Samkvæmt frumvarpsdrögunum er hlutverk talsmanns neytenda í megindráttum sambærilegt og getið er um í 3. gr. laga nr. 83/1994, um umboðsmann barna. Eina frávikið er að talsmanni neytenda er ekki ætlað að beita sér fyrir rannsóknum á sviði neytendamála líkt og umboðsmanni barna er ætlað á sínu sviði, en Neytendastofu er ætlað að sinna því hlutverki. Embættisheitið „talsmaður“ á sér ekki fordæmi hér á landi, en almenningur þekkir hlutverk umboðsmanns í gegnum störf umboðsmanns barna og umboðsmanns Alþingis og hefur embættisheitið umboðsmaður áunnið sér ákveðinn sess á síðastliðnum árum. Erfitt er að sjá fyrir sér að opinber embættismaður geti verið talsmaður ákveðins hóps í þjóðfélaginu. Þess má einnig geta að umboðsmannsheitið er notað yfir sambærileg embætti á Norðurlöndunum. Alþýðusamband Íslands telur því með öllu óeðlilegt og óásættanlegt að nota embættismannaheitið talsmaður neytenda og leggur á það áherslu að notað verði embættismannaheitið umboðsmaður neytenda.“ Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Frumvarpið gerir ráð fyrir því að Neytendastofa annist dagleg störf og undirbúning mála fyrir talsmann neytenda. Ekki er gert ráð fyrir að talsmaður neytenda hafi eigið starfslið. Hætta er á að þetta takmarki sjálfstæði embættisins. Komi upp ágreiningur um forgangsröðun mála innan Neytendastofu undir forstöðu forstjóra Neytendastofu eykst hættan á því að mál dagi uppi hjá embættinu. Alþýðusamband Íslands telur eðlilegt að talsmaður neytenda hafi sjálfur heimild til að ráða til sín starfsfólk til að sinna undirbúningi mála og tryggja þannig sjálfstæði embættisins. Varðandi starf talsmanns/umboðsmanns neytenda þarf að koma skýrar fram í 7. gr. að talsmanni neytenda er ekki ætlað að taka fyrir einstök deilumál milli aðila. En hafa mætti ákvæði …“ o.s.frv. Ég ætla ekki að rekja þetta nánar en hér er gagnrýnt það heiti sem talsmanninum er valið, eðlilegra að hann héti umboðsmaður. Það er óeðlilegt að embættismaður geti kallast talsmaður hóps í samfélaginu, eðlilegra sé að það séu frjáls félagasamtök sem nýti sér slík heiti. Síðan eru efasemdir um að grauta þarna saman verkefnum sem hvíla hjá Löggildingarstofunni núna og lúta að rafmagnsöryggismálum og öðru slíku við þessa almennu neytendavernd. Þetta eru sjónarmið frá Alþýðusambandi Íslands. BSRB tekur eins og aðrir undir þau meginmarkmið sem ríkisstjórnin setur sér eða stjórnvöld með þessum kerfisbreytingum en varar við að menn ætli sér um of og bendir á að hraði og fljótræði hafi leitt til slæmra mistaka við uppstokkun í stjórnsýslunni. Í álitsgerð BSRB er vísað í reynsluna af einkavæðingu rafmagnseftirlitsins sem óumdeilanlega var mjög slæm. Það er ekki rétt hjá mér að segja óumdeilanlega, við deildum svolítið mikið um það hvort svo hafi verið en gerðar voru kannanir …  Þessar skoðunarstofur sem eru mjög fáar, hafa verið tvær til þrjár, eru allar á höfuðborgarsvæðinu. Það fjármagn sem Löggildingarstofan hefur síðan haft til ráðstöfunar til að fjármagna eftirlitið hefur því þurft m.a. að fara í ferðakostnað og dýrar skoðunarferðir. Til eru mörg dæmin um þær víðs vegar um landið. Þetta eftirlit er með öllu ófullnægjandi og sannast sagna hélt ég að flestir viðurkenndu það þó að þeir vonist til þess að kerfið komi til með að ganga upp síðar meir. Ég held hins vegar og er ég þar sammála meiri hluta rafverktaka í landinu - gerð var könnun á afstöðu þeirra sem töldu að skrefið sem stigið var fyrir fáeinum árum hafi verið til ills og vildu breytt samkomulag.

Hver framkvæmdi þá könnun?

Hver framkvæmdi þá könnun? spyr hæstv. ráðherra. Það voru tveir þingmenn sem gerðu það, hv. fyrrverandi þm. Gísli S. Einarsson og sá sem hér stendur. Við sendum út fyrirspurn til rafverktaka í landinu, fórum eftir skrám sem til er um þá eins og við þekktum þær bestar og til þeirra sem sinna þessum málum sérstaklega og fengum svör til baka sem ég tel hafa verið óyggjandi. Hæstv. ráðherra hefur hins vegar aldrei gert neina slíka könnun. Hún hefur ekki ráðist í neina slíka könnun. Hins vegar var sett niður nefnd til að fara yfir þessi mál á sínum tíma og þar voru fengnir utanaðkomandi aðilar, þar á meðal einstaklingur sem starfaði þá í ráðuneytinu. Hann setti fram minnihlutaálit sem var mjög gagnrýnið. Samstundis og það minnihlutaálit birtist lauk verkefnum þessa einstaklings hjá ráðuneytinu. Það var reyndar í tíð forvera hæstv. ráðherra,Valgerðar Sverrisdóttur, en þá lauk verkefnunum samstundis. Þetta minnir á vinnubrögð núverandi ríkisstjórnar og afstöðu til þeirra stofnana sem hafa leyft sér að gagnrýna ríkisstjórnina eða það sem hún aðhefst. Minnst er á slæmar afleiðingar einkavæðingar rafmagnseftirlitsins sem var fengið Löggildingarstofu til umsjónar og minnt er á það í umsögn BSRB að fulltrúar Alþýðusambandsins, BSRB og Neytendasamtakanna hafi komið saman til fundar til að ræða þessar kerfisbreytingar og lagt í sameiningu áherslu á að málinu yrði frestað og reynt að skapa breiða þverpólitíska samstöðu um málið þar sem auk þess umræddir aðilar kæmu að. Einu atriði, sem fram kemur í ábendingum BSRB, hefur þegar verið orðið við í breytingartillögum eftir því sem ég best hef séð og það er að í frumvarpinu sjálfu er gert ráð fyrir að forstöðumaður Neytendastofu skuli hafa háskólamenntun, alveg óskilgreint hver sú menntun sé. Nú er gerð breyting á þessu sem ég tel vera mjög til framfara. Þetta hefur tíðkast í lögum um opinberar stofnanir á undanförnum árum að festa það í lögin að forstöðumenn skuli hafa háskólamenntun. Ekki er sagt í hverju, hvort það er danska, franska, gríska eða fornleifafræði eða hvað það eiginlega er, hvort það er á sviði sem stofnunin starfar, heldur skuli þeir bara hafa háskólamenntun. Eðlilegra er að vísa til þess að forstöðumaður skuli hafa reynslu og menntun sem kemur að gagni í starfinu. Ég tel þetta vera breytingu sem er til góðs og í samræmi við ábendingar BSRB. Að lokum er svo umsögn þess aðila sem mest kemur að þessum málum, það eru Neytendasamtökin. Neytendasamtökin benda á að þau hafi um árabil barist fyrir stofnun embættis umboðsmanns neytenda til samræmis við það sem þekkist á öðrum Norðurlöndum. Neytendasamtökin benda á að samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi stendur til að setja á fót nýja stofnun, Neytendastofu, til að taka við hluta af verkefnum Samkeppnisstofnunar og þeim verkefnum sem nú eru unnin hjá Löggildingarstofu. Neytendasamtökin taka síðan undir yfirlýst markmið frumvarpsins, þ.e. að efla neytendavernd í landinu en óttast að sú skipan mála sem frumvarpið leggi til sé ekki sú heppilegasta eða sú sem best sé til þess fallin að vernda hagsmuni neytenda. Neytendasamtökin leggja síðan fram tillögur í fimm liðum. Í fyrsta lagi vilja þau að fallið verði frá heitinu talsmaður og líkt og Alþýðusambandið telja þau eðlilegra að tala um umboðsmann. Neytendasamtökin leggja áherslu á að verkefni Löggildingarstofu verði ekki færð til Neytendastofu þar sem þau samræmast illa verkefnum sem eðlilegt er að slík stofnun sinni. Í þriðja lagi benda Neytendasamtökin á að eðlilegt sé að stefnumótun neytendamála sé hjá viðskiptaráðuneytinu og Alþingi en ekki hjá Neytendastofu eins og ráðgert er með frumvarpinu. Í fjórða lagi leggja Neytendasamtökin til að meginhlutverk umboðsmanns/talsmanns neytenda verði að hafa eftirlit með lögum um óréttmæta viðskiptahætti eins og tíðkast annars staðar á Norðurlöndum og í fimmta lagi lúta aðrar athugasemdir samtakanna því að veita umboðsmanni frekari heimildir til samræmis við það sem þekkist á öðrum Norðurlöndum og efla sjálfstæði hans. Í þessum umsögnum gætir nokkurs misræmis á milli þeirra aðila sem hér hefur verið vitnað til en þeir eru í grundvallaratriðum sammála um meginstefnuna og sammála um að eðlilegt hefði verið að Alþingi gæfi rýmri tíma og aðkomu fleiri aðila að lagasmíðinni en gert hefur verið. Ég ætla ekki að fara nánar í þetta. Neytendasamtökin útlista mál sitt á allítarlegan hátt í fylgiskjali sem birtist með því minnihlutaáliti sem ég tala fyrir. Þar er vikið að verkefnum Löggildingarstofu, stefnumótun, eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum og síðan eru athugasemdir við einstakar greinar. Að lokum þetta. Mér finnst það versta við frumvarpið vera hve óljóst það er þegar kemur að talsmanni neytenda, hvaða nafni sem hann kemur til með að heita í framtíðinni, hver verkefni hans eru, hvert verksvið hans er og hver tengsl hans eru við aðra starfsemi Löggildingarstofu. Mér finnst þetta vera óljóst. Mér finnst frumvarpið hálfgerður bastarður að þessu leyti og út á það ganga reyndar þær athugasemdir sem fram hafa komið. Það eru ekki allir álitsgjafar ósammála þeim grundvallarbreytingum sem verið er að ráðast í. Þeir eru ekki endilega ósammála því en finnst margt vera mjög óljóst í frumvarpinu og ófrágengið og undir þann þátt gagnrýninnar vil ég sérstaklega taka.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um Neytendastofu og talsmann neytenda, það síðasta í frumvarpaþrennu hæstv. viðskiptaráðherra er lýtur að samkeppnismálum og neytendamálum. Eins og fram hefur komið í ítarlegri og vandaðri yfirferð þingmanna Samfylkingarinnar um þessi mál á þingi teljum við ýmsu ekki bara vera ábótavant heldur vera sett þannig fram í frumvörpunum sem engan veginn er hægt að samþykkja og því miður verður að segjast að með þetta frumvarp gegnir sama máli þó að í fljótu bragði hefði mátt búast við að hér væri í raun hægt að landa mjög góðu máli, frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal tók fram í ræðu sinni að mál og vog hefðu kannski ekki sama gildi og einu sinni á tíma dönsku einokunarverslunarinnar þó að vissulega hefðu þau enn gildi.  Ýmislegt er við þetta mál að athuga sem ég vildi gjarnan fá tækifæri til að ræða og vil byrja á því frumvarpi er hér um ræðir, þ.e. athugasemdum við það. Þar stendur, með leyfi forseta, þegar verið er að skýra út muninn á heitunum umboðsmaður og talsmaður: „Felst munurinn aðallega í því að talsmanni neytenda er hvorki ætlað að vinna að stefnumótun á sviði neytendamála eins og títt er með umboðsmenn né er lagt til að talsmaður neytenda vinni að því að gerðar verði rannsóknir á sviði neytendamála. Lagt er til að þessi verkefni verði falin Neytendastofu.“ Sjálf geri ég ekki ágreining um heitið „talsmaður neytenda“, enda hef ég sjálf lagt fram tillögu til þingsályktunar sem ber það heiti. Ég mun ég víkja að henni síðar í máli mínu. Hins vegar veldur það vonbrigðum að embættið sem slíkt eigi ekki að vinna að stefnumótun á sviði neytendamála og fái ekki það svigrúm sem embættið gæti haft til þess. Í annan stað verður ekki séð, hæstv. forseti, að um sé að ræða svo mikla eflingu sem haldið hefur verið fram hvað varðar neytendamál. Sú efling sést a.m.k. ekki í fjárframlögum sem áætluð eru vegna þessara breytinga. Það á að flytja starfsmenn frá Samkeppnisstofnun í núverandi mynd yfir á hina nýju Neytendastofu og bræða saman eða gera úr nýja löggildingarstofu. En það verður ekki séð að talsmanninum sem slíkum fylgi neinar teljandi upphæðir eða svigrúm til athafna og aðgerða, sem ég held að sé forsenda þess að embætti talsmanns neytenda geti gert það gagn sem það á að gera og þarf að gera. Þá komum við að aðalatriði þessa máls, því atriði sem við í Samfylkingunni gerum mestan ágreining um. Samkvæmt frumvarpi hæstv. ráðherra er ekki um sjálfstætt embætti að ræða, með sjálfstæðan fjárhag og sjálfstæð mannaforráð, en það hlýtur að vera forsenda þess að talsmaður neytenda geti staðið undir nafni í stjórnkerfinu, að hann hafi sjálfstæðan fjárhag, sjálfstæð mannaforráð og sé óháður öðrum í stjórnkerfinu um störf sín, gerðir og ákvarðanir. Á þetta er að sjálfsögðu bent í nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar og þetta er meginmálið í þeim breytingum sem á að gera. Eins og svo oft áður á þessum vinnustað spyr maður sig, eftir að mál hefur farið í nefndarumfjöllun, fengið umsagnir hagsmunaaðila, fengið góðar athugasemdir og vonandi vandaða umfjöllun, hvort ekki skuli tekið tillit til þeirra. Mér þykir það ekki bara sjálfsagt heldur skynsamleg ráðstöfun, fyrst á annað borð á að setja á fót þetta embætti, að gera það með því að tryggja því grundvöllinn sem það þarf að hafa til að starfa að réttindamálum hins almenna neytenda. En það er ekki gert. Það er heldur ekki niðurstaða meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að fara að þeim ábendingum sem komið hafa fram við 1. og 2. umr. málsins á hinu háa Alþingi og frá umsagnaraðilum. Það er mjög miður, herra forseti, vegna þess að það hlýtur að vera metnaður okkar sem hér störfum að vanda löggjöfina eins og hægt er og taka mið af skynsamlegum og uppbyggilegum ábendingum. Það veldur mér vonbrigðum að það hafi ekki verið gert í þessu efni og af þeim sökum get ég ekki, frekar en félagar mínir í Samfylkingunni, stutt þetta mál. Hv. þm. Mörður Árnason spurðist fyrir um þjónustusamninginn sem gera á innan Neytendastofu, þar sem talsmanni neytenda er heimilt að gera þjónustusamning við Neytendastofu um undirbúning mála fyrir embættið. Mér er til efs að í nokkurri annarri ríkisstofnun á Íslandi geri menn þjónustusamninga innan húss. Ég verð að segja að ég skil eiginlega ekki hvernig það á að fara fram. Hvað gerist, herra forseti, ef svo fer, sem stundum gerist við fjárlagagerð, að skorið verði niður til stofnunar, verði flatur niðurskurður eða eitthvað slíkt? Segjum að það eigi að minnka fé til þessara mála, sem við vonum auðvitað að ekki verði … 

Fyrirvari um fjárveitingu.

Fyrirvari um fjárveitingu, kallar hv. þm. Pétur H. Blöndal fram í. Að sjálfsögðu starfa allir með þann fyrirvara í huga, það er alveg rétt. En hins vegar afhjúpar þetta ákvæði og breytingartillögur meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar við þetta mál algert ósjálfstæði embættismannsins sem á að heita talsmaður neytenda. Hann mun búa við fjárhagslegt ósjálfstæði og þar af leiðandi faglegt ósjálfstæði. Því spyr maður: Til hvers er farið af stað með þetta? Er þetta svona sýndarembætti, svo hægt sé að segja að hér á landi sé til embætti talsmanns neytenda þótt hann hafi reyndar ekki sjálfstæðan fjárhag og þurfi að semja um það sérstaklega við yfirmann Neytendastofu auk þess að fá aðgang að starfsmönnum Neytendastofu, væntanlega þegar það hentar forstjóra hennar að veita aðgang að þeim. Hvernig á þetta, bara á hinu praktíska sviði, að virka fyrir einn embættismann?

Talsmaður er sjálfstæður.

Talsmaður er sjálfstæður, kallar hæstv. viðskiptaráðherra Valgerður Sverrisdóttir fram í.  Sjálfstæði embættismannsins, eins og sjálfstæði einstaklingsins ef út í það er farið, byggist á fjárhagslegu sjálfstæði svo embættismaðurinn geti sinnt skyldum sínum, lögum og ákvörðunum samkvæmt. Ef það gerist að í heildarfjárveitingum til Neytendastofu þá fari talsmaðurinn illa út úr samningum þar innan húss, hvað þá? Hver er þá ábyrgð stjórnvalda? Hæstv. ráðherra getur auðvitað sagt að hér á landi starfi talsmaður neytenda en það sé því miður alltaf lokað eftir hádegi af því að hann hafi náð svo slæmum samningum við forstjóra Neytendastofu,  Í umsögn Neytendasamtakanna um frumvarpið sem hér um ræðir segir, með leyfi forseta: „Neytendasamtökin leggja áherslu á að verkefni Löggildingarstofu verði ekki færð til Neytendastofu þar sem þau samrýmist illa verkefnum sem eðlilegt er að slík stofnun sinni. Neytendasamtökin benda á að eðlilegt sé að stefnumótun neytendamála sé hjá viðskiptaráðuneytinu og Alþingi … Neytendasamtökin leggja til að meginhlutverk umboðsmanns“ - eins og þau vilja kalla talsmann neytenda - „verði að hafa eftirlit með lögum um óréttmæta viðskiptahætti eins og tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Aðrar athugasemdir samtakanna lúta aðallega að því að veita umboðsmanni, talsmanni, frekari heimildir til samræmis við það sem þekkist á öðrum Norðurlöndum og efla sjálfstæði hans.“ Eins og kunnugt er er innan Neytendasamtakanna til staðar lykilþekking, reynsla af málefnum íslenskra neytenda. Samtökin hafa sinnt verkefnum, m.a. fyrir stjórnvöld, og sinnt þeim vel. Það má koma fram við þessa umræðu að sum þeirra verkefna hafa verið niðurgreidd af félagsgjöldum félaga í Neytendasamtökunum. Það má einnig koma fram við þessa umræðu að það gerist ekki annars staðar í löndunum í kringum okkur að neytendasamtök séu að stærstum hluta til fjármögnuð með félagsgjöldum en aðeins að brot, líklega eitthvað um 15% af rekstrarfénu, komi frá ríkinu. Á Norðurlöndunum er þessu þveröfugt farið. Þar álíta stjórnvöld og ríkisvaldið það skyldu sína við neytendur að styðja með öflugum hætti við bakið á frjálsum félagasamtökum og einnig að starfrækja embætti, hvort sem það heitir talsmaður eða umboðsmaður neytenda, sjálfstæðs embættismanns sem geti farið sínu fram í nafni neytenda og réttinda þeirra án þess að vera öðrum háður á markaði eða innan stjórnkerfisins. Það er auðvitað lykilatriði í þessari umfjöllun að svo virðist sem ábendingarnar, hvort heldur frá Neytendasamtökunum, Alþýðusambandi Íslands eða BSRB, hafi því miður ekki skilað sér alla leið til meiri hlutans í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég vil taka undir það sem oft hefur komið fram í málflutningi Neytendasamtakanna og annarra þeirra sem hafa látið sig þessi mál varða, að ef gera á neytendamálum og neytendavernd almennileg skil í stjórnkerfinu, gagnvart neytendum og almenningi öllum, þá getur hún ekki verið aukabúgrein hjá stofnun sem sinni í raun öðrum verkefnum. Það sendir ekki rétt skilaboð út á markaðinn, bæði til fyrirtækja og neytenda. Þetta virkar þannig, herra forseti, að sterk neytendavernd veitir fyrirtækjunum það aðhald sem þau þurfa. Það sem þarf í okkar frjálsa markaðshagkerfi er að styrkja þann hluta þess þar sem neytendur hafa farið halloka gagnvart valdi fyrirtækjanna, ekki síst auglýsingavaldinu og fjárhagslegu valdi þeirra. Það er hlutverk ríkisins að styrkja þann hluta hins frjálsa markaðsbúskapar sem snýr að almenningi, fólki í landinu, okkur sem förum út í búð og kaupum vörur, okkur sem þurfum að gera viðskiptasamninga, kaupa bíla, undirrita skuldabréf og þar fram eftir götunum. Með því að gera neytendamál að aukabúgrein eins og þau því miður virðast ætla að verða samkvæmt þessum tillögum þá verður þessum málaflokki ekki lyft eins og þarf að gera. Hann verður ekki gerður sýnilegri í samfélaginu, eins og ég hygg að flest okkar séu sammála um að þurfi, hvernig sem við mundum útfæra það að réttur neytenda verði gerður sýnilegur, framarlega í almennri umræðu og gerð þannig skil að enginn fari í launkofa um að það sé ætlun stjórnvalda að standa vörð um þann rétt. Því miður er svo búið um hnútana í þessum tillögum að ekki verður séð annað en að gera eigi embætti talsmanns neytenda að einhvers konar undirembætti, aukabúgrein í Neytendastofu, þar sem talsmaðurinn hafi ekki sjálfstæðan fjárhag og verði því ekki sjálfs sín herra. Þann 2. nóvember síðastliðinn mælti sú sem hér stendur fyrir tillögu til þingsályktunar um stofnun embættis talsmanns neytenda og sú tillaga fór til hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Þar er lagt til að farin verði önnur leið en hér hefur verið valin til að koma á þessu embætti. Á þessum leiðum er í sjálfu sér mjög einfaldur munur. Munurinn er sá að ég og félagar mínir í Samfylkingunni höfum lagt til að embættið sé sjálfstætt, fjárhagslega sjálfstætt og hafi mannaforráð og rísi því undir nafni, herra forseti. Því miður virðast þær hugmyndir sem þar eru viðraðar og þar eru settar fram ekki hafa ratað inn í þá endanlegu niðurstöðu sem varð hjá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Það er miður, herra forseti, því ég held að með skýrari sýn og betri vinnubrögðum hefði í raun verið hægt að ganga frá þessu máli þannig að flestir mættu vel við una. Það hefði ekki þurft að setja á fót embætti talsmanns neytenda með þeim hætti sem hér er gert, með því að setja hann undir Löggildingarstofu og búa til batterí, ríkisstofnun þar sem neytendamálin eru aukabúgrein. Hér hefði verið hægt að standa svo miklu betur að málum, herra forseti, ef pólitískur vilji hefði staðið til þess. Ég tala í þátíð vegna þess að ég geri ráð fyrir því að meiri hlutinn haldi í þessu máli og þetta verði samþykkt að lokum þó aldrei sé að vita. En mér þykir það mjög miður vegna þess að ég hygg að það sé þrátt fyrir allt vilji hv. þingmanna að styrkja réttindi neytenda á markaði og tryggja neytendavernd sem stendur undir nafni og tryggja að stjórnvöld sinni þeim verkefnum sem ber að sinna í þessum efnum, sem þýðir það, forseti, að starfrækt sé embætti talsmanns neytenda sem sé sjálfstæður, engum háður, hafi sjálfstæð mannaforráð og síðast en ekki síst sjálfstæðan fjárhag og þurfi ekki að leita þjónustusamninga innan þeirrar stofnunar sem hann starfar á, leita þjónustusamninga þar til að geta sinnt skyldum sínum. En því miður, herra forseti, virðist það ekki vera niðurstaðan í þessu máli. Því liggur fyrir að í stað þess að komast að ásættanlegri niðurstöðu sem öllum félli þá hefur það orðið niðurstaða meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að setja embættið á með þessum hætti. Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum mínum með það, herra forseti.

Herra forseti. Oft hefur verið kallað eftir því á Alþingi að lögfest yrði hér á landi umboðsmaður neytenda eða talsmaður neytenda. Neytendasamtökin hafa í langan tíma kallað eftir því að komið yrði á fót embætti umboðsmanns neytenda með líku sniði og er á hinum Norðurlöndunum. Þess vegna veldur miklum vonbrigðum sú niðurstaða sem hér stefnir í, þ.e. að lögfesta eigi þetta frumvarp viðskiptaráðherra sem er raunverulega ekkert annað en bastarður og erfitt að sjá hvernig verður í framkvæmd. Kastað hefur verið til höndunum við samningu þessa frumvarps og alveg ljóst er að hæstv. viðskiptaráðherra hefur engan metnað fyrir hönd neytenda við að koma á sómasamlegu embætti sem styrkir hag neytenda. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að draga í efa að lögfesting á þessu frumvarpi komi til með að styrkja eitthvað neytendavernd í landinu. Það er afar mikilvægt fyrir þjóðir sem búa við markaðsskipulag, sem er sífellt að aukast hjá okkur, að hafa öfluga neytendalöggjöf og að komið verði á fót embætti umboðsmanns eða talsmanns neytenda. Það hefur vantað í okkar löggjöf í neytendamálum að hafa slíkt embætti sem væri mjög til hagsbóta fyrir neytendur. Hinar Norðurlandaþjóðirnar sem við berum okkur oft saman við í neytendamálum hafa fyrir löngu komið á slíku embætti sem er öflugt og traust og veitt til þess fjármagn þannig að það geti sinnt sínum verkefnum. Ég held að það hafi margsýnt sig hér á landi að mjög nauðsynlegt er að hafa virka neytendavernd og virkt neytendaeftirlit. Við höfum margsinnis gengið í gegnum það á umliðnum árum og áratugum að heilu atvinnugreinarnar eru bókstaflega í samsæri gegn neytendum. Þar getum við nefnt bæði tryggingafélögin og grænmetisgeirann svo dæmi sé nefnt. Hv. síðasti ræðumaður hafði forgöngu um það af hálfu okkar samfylkingarþingmanna að flytja tillögu til þingsályktunar í upphafi þessa þings þar sem fram kemur lýsing okkar á því hvernig við viljum hafa slíkt embætti talsmanns neytenda og þar er auðvitað grundvallaratriði, sem ekki er að finna í þessu frumvarpi, að embættið sé sjálfstætt, hafi sjálfstæðan fjárhag og starfsfólk, það hafi forustu um stefnumótun o.fl., m.a. til þess að það geti höfðað mál fyrir dómstólum eins og hægt er hjá embættum umboðsmanna á hinum Norðurlöndum. Nú er það svo að ég hefði gjarnan viljað skoða það, þó ég sé einn af flutningsmönnum þeirrar tillögu sem Þórunn Sveinbjarnardóttir er 1. flutningsmaður að, að embættið héti umboðsmaður neytenda en ég féllst á það á sínum tíma, á liðnu ári, að þetta yrði sett fram með þessum hætti þó ég hefði gjarnan frekar viljað að embættið héti umboðsmaður neytenda. Það er auðvitað minni háttar mál. Aðalatriðið er efnisinnihaldið og hvað felst í þeirri löggjöf sem sett er um slíkt embætti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Ég kem aðallega í ræðustól til að lýsa miklum vonbrigðum mínum með þá niðurstöðu sem nú stefnir í. Ég vil þó aðeins fara út í þær umsagnir sem fram hafa komið hjá Neytendasamtökunum, ASÍ og Samkeppnisstofnun sem eru í mörgum atriðum mjög samhljóða. Það er t.d. gagnrýnt hjá öllum þessum aðilum að hér sé verið að hræra saman ólíkum málum með því að fella málefni neytenda sem hafa verið hjá Samkeppnisstofnun undir Löggildingarstofu eins og Alþýðusamband Íslands tekur fram og reyndar Samkeppnisstofnun líka, að verkefni sem Neytendastofu er ætlað að hafa, þ.e. þau verkefni sem Löggildingarstofa hefur haft, snúa ekki beint að neytendamálum í hefðbundnum skilningi. Má þar nefna rafmagnsöryggismál, öryggi raforkuvirkjana, neysluveitna og raflagna, yfirumsjón með lögmælifræði og hagnýtri mælifræði auk þess að sjá um framkvæmd laga um vog, mál og faggildingu. Alþýðusamband Íslands segir í umsögn sinni að hætta sé á að þessi nýja stofnun hafi ekki nægilegt bolmagn til að efla neytendamál og auka neytendavernd í samræmi við markmið laganna. Nú er ástæða til að halda því til haga hér að fulltrúi Löggildingarstofu eða starfsmanna sem kom á fund efnahags- og viðskiptanefndar sagði aðspurður að Löggildingarstofa hefði búið við mikinn skort á fjármagni og ekki getað með eðlilegum hætti sinnt sínum verkefnum sem eru þessi rafmagnsöryggismál og nú á samkvæmt frumvarpi ráðherra að flytja sex starfsmenn Samkeppnisstofnunar sem hafa sinnt neytendaverkefnum yfir í Neytendastofu. Þegar svo hefur verið um hnútana búið að því er varðar Löggildingarstofu að hún hefur ekki getað sinnt með eðlilegum hætti rafmagnsöryggismálum munu þeir starfsmenn sem þarna flytjast frá Samkeppnisstofnun yfir í Neytendastofu vissulega koma þá til með að verða bara sú viðbót sem nú vantar inn í Löggildingarstofu til að hún geti sinnt sínum verkefnum. Ef forstjóri Neytendastofu, hver sem hann svo verður, leggur mesta áherslu á þann þátt sem snýr að þeim verkefnum sem hafa verið á Löggildingarstofu þá ræður hann þar því ferðinni, þ.e. hvort hann nýtir þann mannskap sem hann fær frá Samkeppnisstofnun í að manna verkefni sem á hefur skort hjá Löggildingarstofu og talsmaður neytenda sem á að skipa þarna sitji einn eftir með sín verkefni. Hann á ekki að hafa stefnumótun með höndum heldur Neytendastofan og forstjóri hennar. Það kom margoft fram í umfjöllun nefndarinnar að þarna gæti verið um verulega skörun að ræða á verkaskiptingu milli talsmanns neytenda sem á að vera svona innan búðar í þessari Neytendastofu og síðan forstjóra Neytendastofunnar. Maður spyr, af því að umboðsmenn hinna Norðurlandanna hittast iðulega, hvor aðilinn verði fulltrúi Íslands á slíkum fundum. Verður það talsmaður neytenda eða forstjóri Neytendastofu svo tekið sé dæmi af þeim ruglingi sem þarna getur orðið? Það er ástæða til að halda því vel til haga sem fram kemur í umsögn Samkeppnisstofnunar en þar segir, með leyfi forseta : „Þá fær Samkeppnisstofnun ekki séð að það verði framkvæmanlegt að starfsmenn Neytendastofu hafi í reynd tvo yfirmenn, forstjóra Neytendastofu og talsmann neytenda. Mikil hætta er á togstreitu tveggja yfirmanna um sama starfsfólk. Í þessu sambandi skal tekið fram að það fyrirkomulag sem lagt er til í frumvarpinu var reynt í Danmörku með slæmri reynslu. Skipulagið var þannig að umboðsmaður neytenda hafði til umráða ákveðið hlutfall af starfi þeirra lögfræðinga sem störfuðu hjá Forbrugerstyrelsen, dönsku neytendastofnuninni. Á árinu 2002 var þessu breytt þannig að umboðsmaður neytenda hafði 9 lögfræðinga til umráða við störf sín, skrifstofustjóra og ritara.“ Þarna kemur augljóslega fram að slíkt fyrirkomulag gekk ekki upp í Danmörku þar sem það hefur verið reynt og Samkeppnisstofnun segir í umsögninni að þar hafi skapast ýmis vandamál, t.d. þegar forgangsröðun skaraðist. Það er einmitt það sem ég er að leggja áherslu á. Ef forstjóri Neytendastofu hefur aðrar áherslur en talsmaður neytenda getur verið um að ræða skörun á forgangsröðun verkefna. Ég segi eins og þeir sem hafa verið að gagnrýna það sem fram kemur í breytingartillögum meiri hlutans, að talsmanni neytenda sé heimilt að gera þjónustusamning við Neytendastofu um undirbúning mála fyrir embættið, að ég get ekki séð að það breyti miklu eða taki á þeim vandamálum sem upp geta komið í samskiptum þessara tveggja aðila. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, að fram kæmi og líka það sem fram kemur í umsögn Samkeppnisstofnunar. Hún vekur líka athygli á að umboðsmaður neytenda á Norðurlöndum geti höfðað mál fyrir hönd neytenda, hvort heldur er einstakra neytenda eða hóps þeirra, og hún vekur athygli á ýmsu öðru í sinni ágætu umsögn og sömuleiðis Alþýðusamband Íslands. Neytendasamtökin gagnrýna auðvitað mjög þetta fyrirkomulag sem gengur algerlega gegn því fyrirkomulagi sem þeir hafa talað fyrir árum saman að komið yrði á með stofnun umboðsmanns neytenda. Ég hef ekki heyrt hæstv. ráðherra lýsa því hér hvernig hún sjái að þetta geti gengið upp eins og lagt er til. Það er alveg ljóst að til að tryggja að þetta embætti skili sér í því sem lagt er upp með, þ.e. aukinni neytendavernd, þá er grundvallaratriði að embættið sé sjálfstætt og óháð og hafi sjálft forustu um stefnumótun. Þess vegna tek ég undir það, virðulegi forseti, að málinu hefði átt að fresta og undirbúa það betur, bæði í samráði við Samkeppnisstofnun og Neytendasamtökin, þannig að það sé bærilega úr garði gert. Lítið fjármagn fylgir þessari breytingu. Kostnaður ríkissjóðs eykst aðeins um rúmar 16 millj. kr., þar af 14,5 millj. sem er varanlegur rekstrarkostnaður sem er eingöngu vegna talsmanns neytenda. Því miður, virðulegi forseti, stefnir í að þetta skili okkur engu í aukinni neytendavernd. Það er miður að loksins þegar slíku embætti er komið á fót sé frá því gengið með þeim hætti að það er í rauninni sýndarembætti. Löggjöfin í kringum talsmann neytenda er bastarður og ég spái því að ekki verði langt þangað til þessi löggjöf, ef frumvarpið nær fram að ganga á þessu þingi, verði tekin upp á nýjan leik vegna þess að menn munu fyrr eða síðar reka sig á þau ýmsu vandamál sem upp munu koma í starfi nýrrar Neytendastofu og hjá talsmanni neytenda.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir störf hennar við málið. Mér finnst hv. þingmenn vera nokkuð svartsýnir. Ég get ekki annað en haldið því fram að þeir séu svartsýnir og mikli þetta óskaplega fyrir sér allt saman, að þetta sé mikið vandamál og vandamál út í gegn, þetta skili okkur engu, þetta sé sýndarembætti og þar fram eftir götunum. Mér finnst mjög leiðinlegt að hlusta á þetta og mér finnst að hv. þingmenn hefðu átt að gefa því fyrirkomulagi séns  Talsmanni neytenda er ætlað að standa vörð um hagsmuni og réttindi neytenda og stuðla að aukinni neytendavernd. Hlutverk hans mun m.a. felast í því að taka við erindum frá neytendum, bregðast við þegar hann telur brotið gegn réttindum og hagsmunum neytenda, gefa út rökstuddar álitsgerðir ásamt tillögum um úrbætur, setja fram tillögur um úrbætur á lögum og stjórnvaldsfyrirmælum er varða neytendur sérstaklega og kynna löggjöf og aðrar réttarreglur er varða neytendamál. Þetta er heilmikið verkefni og Neytendastofu er ætlað að vinna að stefnumótun á sviði neytendamála auk þess sem stofan mun beita sér fyrir því að gerðar verði rannsóknir á sviði neytendamála. Það er mikið talað um að ekki sé rétt, og ég veit að það kemur fram í umsögnum, að stofna til embættis talsmanns neytenda heldur er lögð áhersla á heitið umboðsmaður. Sem viðbrögð við því vil ég nefna að talsmaður neytenda hefur það hlutverk að taka við erindum frá neytendum, gefa út álitsgerðir og hafa frumkvæði að úrbótum, nánar tiltekið að vera talsmaður neytenda. Embættisheitið umboðsmaður hefur öðlast ákveðna merkingu í hugum okkar á því tímabili síðan stofnað var til embættis umboðsmanns Alþingis og umboðsmanns barna. Það er m.a. ástæða þess að það heiti er ekki notað og ekki gerð tillaga um að það verði notað í sambandi við þessa löggjöf. Ég get ekki séð að það skipti öllu máli og ég veit að hv. þingmenn Samfylkingarinnar taka undir að það skiptir ekki mestu máli, enda hafa þeir lagt fram þingmál þar sem heitið talsmaður er notað. Talað er um að talsmaðurinn hafi ekki fastan starfsmann og það séu vandræði í kringum það. Það er hins vegar ástæða til að ítreka að embættið er sjálfstætt og fjárhagurinn er líka sjálfstæður. Hann hefur aðgang að starfsfólki Neytendastofu og er heimilt að gera þjónustusamning við Neytendastofuna eins og hér hefur komið fram. Ég tel enga ástæðu til að gefa sér það fyrir fram að þetta sé svo óskaplega flókið kerfi og erfiðleikum bundið að finna út úr hvernig þessu verður best fyrir komið. Ég heyrði að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði að álíka fyrirkomulag og hér er lagt upp með hefði mistekist í Danmörku. Sannleikurinn er sá að það er mjög mismunandi hvernig farið er í neytendamál á Norðurlöndunum og hvernig úr þeim er leyst. Það er ekki hægt að finna eitthvert eitt módel sem passar betur við Ísland en annað. Við förum af stað með þetta svona og mér finnst að hv. þingmenn ættu a.m.k. að gefa mér eitt prik fyrir viðleitni. Það er þó verið að stofna til embættis talsmanns neytenda og ég hef trú á því að þetta fyrirkomulag geti gengið. Ef í ljós kemur að svo er ekki verður að bregðast við því en mér finnst þetta vera ákveðinn sigur og ég er hamingjusöm með það ef þetta verður niðurstaða þingsins. Mér finnst ekki sanngjarnt að tala hér um einhverja aukabúgrein og þar fram eftir götunum þó að ég beri ákveðna virðingu fyrir aukabúgreinum og hef sjálf tekið þátt í slíkri starfsemi. Þetta er fyrirkomulag sem við höfum trú á að gangi eftir og ég heyri það og veit að umsagnaraðilar hafa í sjálfu sér samúð með því að í þetta verk er gengið þó að þeir séu efins um útfærsluna.

Virðulegi forseti. Ég virði hæstv. viðskiptaráðherra það til vorkunnar að hafa orðið fyrir vonbrigðum með þau viðbrögð sem þetta frumvarp fékk en ég held að hæstv. ráðherra hefði getað sagt sér sjálf að þetta færi svona. Það sem ég skil ekki í þessu er hvers vegna hæstv. viðskiptaráðherra tekur ekki mark á umsögn sinnar eigin stofnunar, Samkeppnisstofnunar, þar sem m.a. er bent á að þetta fyrirkomulag hafi verið reynt áður, eins og kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, og ekki reynst vel. Færð hafa verið að því rök af umsagnaraðilum og hér í umræðunni að það að hafa talsmann neytenda ekki sjálfstæðan embættismann með því sem því fylgir nái ekki því markmiði sem verið er að reyna að ná. Ég ætla ekki að saka hæstv. ráðherra um að reyna ekki að ná réttu markmiði og veit vel að hún lætur ekki deigan síga, en það skiptir máli með hvaða hætti það er gert. Hér er ekki verið að fara rétta leið, herra forseti, að áliti okkar í Samfylkingunni og ég mundi ekki kalla það svartsýni. Það er einfaldlega raunsæi á þá stöðu sem uppi er með hliðsjón af þeim ábendingum sem borist hafa, umsögnum og mati þeirra sem best til þekkja. Ég leyfi mér að halda því fram að Samkeppnisstofnun annars vegar og Neytendasamtökin hins vegar séu sérstaklega þeir aðilar í samfélaginu sem best þekkja til þessa málaflokks, með fullri virðingu fyrir öllum öðrum sem sýsla með neytendamál á Íslandi. Þess vegna hefði verið betra að taka tillit til umsagna og ábendinga sem þaðan koma og vinna málið þannig úr garði, herra forseti, að við gætum sameinast um það.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að leiðrétta það að embætti talsmanns er sjálfstætt og hann hefur sjálfstæðan fjárhag þannig að það sé alveg skýrt. Hv. þingmaður spyr hvers vegna ekki sé tekið mark á eigin stofnun. Þá vil ég segja það sem ég hef sagt áður að við fáum að sjálfsögðu margar ábendingar og margar umsagnir um þetta mál eins og öll önnur mál. Ef það er svo og ef hv. þingmönnum finnst að viðkomandi stofnanir og ákveðnir sérfræðingar eigi að ráða ferðinni kæmi brátt að því að við þyrftum ekkert á Alþingi Íslendinga að halda. Þá ráða bara stofnanir og sérfræðingar. Sumir tala þannig í þessari umræðu að vegna þess að allir sérfræðingar, eins og flokksbróðir hv. þingmanns heldur fram, séu á móti þessu fyrirkomulagi eigi að fara aðrar leiðir og sama segir hv. þingmaður núna, að vegna þess að Samkeppnisstofnun og Neytendasamtökin hafi aðrar skoðanir eigi að fara að vilja þeirra. Ég er gersamlega ósammála hv. þingmanni. Að sjálfsögðu förum við yfir allar skoðanir og öll sjónarmið í þessum efnum en það er Alþingi sem ræður og við verðum að hafa það mjög ákveðið í huga.

Virðulegi forseti. Vissulega hefur Alþingi lokaorðið við setningu löggjafarinnar. Það fer ekkert á milli mála. En þá ber nýrra við ef ekki er tekið tillit til umsagnaraðila sem við tökum tillit til í vinnu okkar alla daga í þingnefndum Alþingis. Ég sit í þremur þingnefndum, þar er tekið ríkt tillit til þess sem kemur fram í máli sérfræðinga á hverju sviði, m.a. ef það eru starfsmenn ráðuneyta en einnig sérfræðingar frá ríkisstofnunum sem hafa faglega þekkingu á því sem verið er að fjalla um. Ég held því ekki fram, herra forseti, að það þýði að allt sé tekið gott og gilt sem þaðan kemur af því að það er ekki þannig og við vitum öll að í umfjöllun um mál er það ekki þannig. En þegar lögð eru fram vel ígrunduð, rökstudd og skynsamleg rök, eins og ég held fram að sé gert í þessu máli frá t.d. bæði Samkeppnisstofnun og Neytendasamtökunum, þá ber okkur auðvitað skylda til að íhuga það mjög alvarlega vegna þess að ég held að það sé hluti af hinni faglegu og síðar pólitísku ákvörðun. Það er í raun og veru ekki hægt að gera svo skýr skil þar á milli. En auðvitað er það ábyrgð stjórnmálamannanna þegar allt kemur til alls hvaða ákvörðun er síðan tekin en hún hlýtur að vera byggð á faglegum grunni og með almannahagsmuni að leiðarljósi. Þess vegna lýsi ég því enn og aftur yfir að mér finnst það ekki hafa verið gert í þeirri niðurstöðu sem hér hefur verið fengin af meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Það hefur valdið mér vonbrigðum en það verður auðvitað að koma í ljós hvernig það síðan æxlast.

Hæstv. forseti. Við höfum heyrt að hæstv. viðskiptaráðherra er afar hamingjusöm með þetta frumvarp. Það er ekki neitt nýtt. Yfirleitt er hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir mjög hamingjusöm með frumvörp sín, eins og við minnumst úr raforkugeiranum, þegar hann var endurskipulagður með hrikalegum afleiðingum fyrir landsmenn sem eru að koma í ljós í hækkuðum raforkureikningum. Hún telur að hún eigi að fá prik fyrir viðleitni, segir hæstv. ráðherra. Það fær hún a.m.k. ekki fyrir vinnubrögð. Það er rétt sem fram hefur komið hjá hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur að það hefur ekki verið tekið nægilegt tillit til sjónarmiða þeirra sem best til þessara mála þekkja, Samkeppnisstofnunar, Neytendasamtakanna og annarra aðila. Þessir aðilar komu ekki að samningu frumvarpanna og þegar þeir settu sjónarmið sín fram þá var ekki á það hlustað nema í mjög takmörkuðum mæli. Varðandi heitið „talsmaður neytenda“ þá er það fremur svo að það hafði pólitískt inntak en að vera heiti á hlutverki embættismanns, þ.e. samkvæmt minni málkennd. Hins vegar skiptir það kannski ekki öllu máli heldur inntakið í starfinu. Ég spyr hvort það hafi aldrei komið til greina að stofnunin væri með einum talsmanni, umboðsmanni eða hvað það svo sem hann héti. Þegar allt kemur til alls er Neytendastofa að sinna neytendamálum, hvort sem það er rafmagnseftirlit eða öryggismál af því tagi þá er sú hugsun þar að baki. Við erum ekki sammála um hvernig eigi að skipa þeim málum almennt, ég og ráðherra, en ég spyr: Hefur ekki komið til skoðunar að líta heildstætt á stofnunina í stað þess að búa til tvíþætt hlutverk innan veggja sömu stofnunar?

Hæstv. forseti. Ég er sérstaklega ánægð með að hv. þm. skyldi segja að þessi stofnun mundi sinna neytendamálum. Það hafa ekki allir verið sammála um það. Það var góð yfirlýsing. Hvað það varðar að fara aðrar leiðir í þessu þá hefur ýmislegt verið skoðað. Ég skil alveg hvað hv. þingmaður á við í sambandi við Neytendastofuna, að þetta ætti bara að vera ein stofnun og hugsanlega væri þessi talsmaður eða umboðsmaður framkvæmdastjóri Neytendastofu. Það væri svo sannarlega ekki út í hött en við förum af stað með þetta svona og við skulum sjá til hvað setur. Ég er þokkalega bjartsýn.

Hæstv. forseti. Ég ætla líka að leyfa mér að enda á bjartsýnisnótum og vonast til að þetta kerfi eigi eftir að ganga upp. Sjónarmið mín, um grundvöllinn að þessum skipulagsbreytingum, eru ekki ný af nálinni. Ég fjallaði um þau við 1. umr. um þetta mál. Gagnrýni mín hefur beinst að ýmsum öðrum efnisatriðum og einnig því að ég tel of marga enda vera óhnýtta í þessu máli og margt óljóst. En ég ætla að ítreka að að sjálfsögðu vonast ég til að þær kerfisbreytingar sem ráðist er í verði á endanum til góðs. A.m.k. er það hlutverk okkar að reyna að sjá til þess að svo verði. Það er ekki öll nótt úti hvað þetta varðar. Þessi mál eiga að sjálfsögðu eftir að koma aftur til skoðunar, þessar kerfisbreytingar og reynslan af þeim. Þá legg ég áherslu á að efnt verði til samvinnu við þau samtök sem hafa óskað eftir henni, ég vísa til Neytendasamtakanna og samtaka launafólks sem beinlínis hafa óskað eftir samvinnu um þessi mál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 62/1997, um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga, með síðari breytingum. Í nefndaráliti er fjallað um stækkun verksmiðjunnar á Grundartanga og álagningu fasteignagjalda vegna stækkunarinnar. Þar segir: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Andrés Svanbjörnsson frá iðnaðarráðuneyti og Sigurð Óla Kolbeinsson frá Samtökum sveitarfélaga. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á álagningargrunni fasteignaskatts vegna stækkunar á álbræðslu Norðuráls á Grundartanga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, Jóhann Ársælsson, Einar Már Sigurðarson, Sigurjón Þórðarson, Bjarni Benediktsson og Dagný Jónsdóttir. Eins og fram kemur í nefndarálitinu snýst málið um að stækka verksmiðjuna á Grundartanga og ákveðið, með þeim lögum sem hér er lagt til að verði samþykkt, að skiptingin verði á þann hátt sem fram kemur í frumvarpinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum, sem er á þskj. 1299. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund ýmsa gesti sem getið er um í umræddu nefndaráliti. Í frumvarpinu er gerð tillaga um hvernig hátta skuli uppgjöri þungaskatts þegar tekin verður upp innheimta olíugjalds og kílómetragjalds. Þá er einnig kveðið á um hvernig farið skuli með olíubirgðir sem verða í landinu 1. júlí næstkomandi þegar lög um olíugjald og kílómetragjald taka gildi. Nefndin leggur til breytingar á frumvarpinu sem getið er um í umræddu nefndaráliti. Má geta þess að í 2. breytingartillögu verður það magn af olíu sem hver má eiga samkvæmt frumvarpinu aukið í 5.000 lítra. Að öðru leyti eru tvær tæknilegar breytingar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali, þskj. 1300. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Una María Óskarsdóttir og Sigurrós Þorgrímsdóttir. Herra forseti. Varðandi það atriði sem ég gat um, að auka magn af olíu sem menn mega eiga úr 1.500 í 5.000 lítra, þá er þess að geta að þetta eru um það bil 10 tankar á stórum vöruflutningabíl. Mörg fyrirtæki nota þetta daglega, þ.e. þetta er dagleg notkun, þannig að það var ákveðið að auka magnið. Auk þess er eftirlitið mjög erfitt þar sem gera þyrfti skoðun á miðnætti 1. júlí. Þess ber að geta hins vegar í þessu sambandi að menn geta að sjálfsögðu ekki hamstrað olíu fyrir breytinguna. Það eru ákveðin reglugerðarákvæði í öryggisskyni sem varða það hve mikla olíu má t.d. geyma í heimahúsum. Það er yfirleitt bannað og menn þurfa að hafa það í huga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti, á þskj. 1349, frá efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða, nr. 34/1998, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund ýmsa gesti sem getið er um í nefndarálitinu. Tilgangur frumvarpsins er að heimila framangreindum fyrirtækjum að starfrækja verðbréfamarkað þar sem kröfur eru aðrar og vægari en í kauphöll og betur sniðnar að þörfum smærri fyrirtækja. Frekari rökstuðning er að sjá á nefndaráliti sem ég ætla ekki að lesa upp. Meðal annars næst fram betra verðmat á óskráð hlutabréf en nú er, sem nýtist ýmsum aðilum, svo sem skattyfirvöldum, dómstólum og skiptastjórum. Nefndin telur að margt geti unnist með því að komið verði á fót slíkum markaðstorgum sem um er fjallað í frumvarpinu og að óþarft sé að setja um þau ítarlegri reglur en þar er gerð tillaga um. Réttara er að sjá fyrst hvernig þróunin verður og hvernig markaðsaðilum tekst til áður en ákveðið er hvort setja þurfi ítarlegri lagareglur um markaðstorg. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Háttvirtir þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson skrifa undir álitið með fyrirvara. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Una María Óskarsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efnahags- og viðskiptanefnd á þskj. 1350, um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt og fleiri lögum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund ýmsa gesti sem getið er um í nefndarálitinu. Í frumvarpi þessu er lögð til tímabundin lækkun gjalda fyrir innflutning vetnisbifreiða og sérhæfðra varahluta. Það kom fram við umfjöllun nefndarinnar að bifreiðarnar sem um ræðir eru gríðarlega dýrar í framleiðslu og að þær munu þess vegna eingöngu nýtast til tilrauna næstu árin eða áratugina. Tilgangurinn er sá að gera skatta- og tollaumhverfi hér hagstæðara fyrir slíkar tilraunabifreiðar en bifreiðar almennt. Nefndin leggur til tvær breytingar á frumvarpinu eftir nákvæma skoðun. 1. Heimilt verði að fella niður eða endurgreiða að fullu virðisaukaskatt af vetnisbifreiðum og sérhæfðum varahlutum í stað tveggja þriðju hluta svo sem lagt er til í frumvarpinu. Nefndin leggur þessa breytingu til þar sem hún telur mikilvægt að skattaumhverfi hérlendis verði sem hagkvæmast fyrir rannsóknir á þessu sviði svo þær eflist og styrkist. Það kom fram við umfjöllun nefndarinnar um málið að þær tilraunabifreiðar sem um ræðir eru gríðarlega dýrar og ólíklegt að nema örfáar slíkar verði fluttar hingað næstu árin. Tekjumissir ríkisins við þessa breytingu er því óverulegur. 2. Nýtt ákvæði bætist við II. kafla frumvarpsins þess efnis að lækkun vörugjalds af bifreiðum með vélar sem nýta metangas eða rafmagn að verulegu leyti í stað bensíns eða dísilolíu, svokölluðum tvíorkubifreiðum, verði 240.000 kr. en lækkunin er 120.000 kr. samkvæmt gildandi lögum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á þskj. 1351. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara og Una María Óskarsdóttir og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara. Ég vil geta þess að í umfjöllun nefndarinnar um þá tilraunastarfsemi sem á sér stað við að innleiða vetni sem orkugjafa eða orkugeymslu fyrir bifreiðar kom fram sterkur vilji nefndarmanna til þess að þær tilraunir gætu gengið fram án þess að ríkið legði stein í götu þeirra. Enn fremur var víkkuð út og hækkuð endurgreiðsla á vörugjöldum vegna bifreiða sem nýta metangas og rafmagn að verulegu leyti. Þetta er hvort tveggja gert í þeim tilgangi að hjálpa til við tilraunir og rannsóknir sem stuðla að því að bifreiðar mengi minna, þ.e. að auka veg bifreiða sem nota orku sem ekki veldur koltvíoxíðmengun, sem menn óttast að valdi hitnun á jörðinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1364. Þetta er mál 614, tillaga til þingsályktunar um heimild til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 79/2004 og samning EFTA- ríkjanna um breytingu á bókun 4 við samninginn milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls. Nefndin fékk til fundar við sig þau Kristján Andra Stefánsson og Finn Þór Birgisson frá utanríkisráðuneyti, Áslaugu Árnadóttur og Jónínu S. Lárusdóttir frá viðskiptaráðuneyti, Davíð Þór Björgvinsson, fyrrverandi prófessor, og Stefán Má Stefánsson prófessor. Með tillögunni er verið að innleiða nýjar reglur á EES-svæðinu um samruna fyrirtækja eða samfylkingu fyrirtækja eins og það hefur verið nefnt. Eitt meginmarkmiðið með þeim reglum sem hér er verið að taka upp er að Eftirlitsstofnun EFTA fái sömu heimildir til eftirlits með samfylkingum fyrirtækja og framkvæmdastjórn EB hefur verið veitt með nýrri samrunareglugerð Evrópusambandsins til að ESA sé kleift að framfylgja samkeppnisákvæðum EES-samningsins. Hingað til hefur EFTA-ríkjunum verið heimilt að framsenda samrunamál til Eftirlitsstofnunar EFTA en sá möguleiki mun ekki hafa verið nýttur. Það er hins vegar nýmæli að heimilt verður í ákveðnum tilvikum að framsenda samrunamál frá EFTA-ríki til framkvæmdastjórnar EB. Þessar reglur koma aðeins til skoðunar ef samruni hefur áhrif á viðskipti milli aðildarríkjanna. Við rannsókn mála gildir hins vegar almenna reglan um að innlendum réttarfarsreglum verði fylgt ef rannsókn fer fram hér á landi. Málið var ítarlega rætt á fundum nefndarinnar. Nefndin hélt m.a. sameiginlegan fund með efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis sem hafði til meðferðar frumvarp til samkeppnislaga. Það frumvarp kveður á um innleiðingu þeirra reglna í landsrétt sem þingsályktunartillaga þessi gerir ráð fyrir. Samkeppnislagafrumvarpið bíður nú 3. umr. svo ekki er ástæða til að fara ítarlega í efnisatriði þessa máls. Flest efnisatriði ættu að hafa komið fram við þá umræðu. Meiri hlutinn telur rétt að vekja athygli á því að fremur ólíklegt er að ákvæði samrunareglugerðarinnar komi til framkvæmda á Íslandi vegna skilyrða um veltumörk fyrirtækja sem um ræðir. Hæstv. forseti. Meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Drífa Hjartardóttir, Gunnar Birgisson og Jónína Bjartmarz, en Rannveig Guðmundsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir rita undir með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1366. Þetta er mál 617, tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar og samninga EFTA-ríkjanna um framkvæmd samkeppnisreglna EES-samningsins. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 130/2004 frá 24. september 2004, um breytingu á XIV. viðauka, bókun 21 og bókun 23 við EES-samninginn frá 2. maí 1992, samning EFTA-ríkjanna frá 24. september 2004 um breytingu á bókun 4 við samninginn milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls, ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 178/2004 frá 3. desember 2004, um breytingu á bókun 21 og bókun 23 við EES-samninginn frá 2. maí 1992 og samning EFTA-ríkjanna frá 3. desember 2004 um breytingu á bókun 4 við samninginn milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls. Nefndin fékk til fundar við sig þau Kristján Andra Stefánsson og Finn Þór Birgisson frá utanríkisráðuneyti, Áslaugu Árnadóttur og Jónínu S. Lárusdóttir frá viðskiptaráðuneyti, Davíð Þór Björgvinsson, fyrrverandi prófessor, og Stefán Má Stefánsson prófessor. Þessar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar og samningar EFTA-ríkjanna miða að því að fella inn í regluverk EES-samningsins og fylgisamninga hans umfangsmiklar breytingar sem nýlega hafa orðið á framkvæmd samkeppnisreglna Evrópusambandsins, m.a. með það að markmiði að draga úr miðstýrðu samkeppniseftirliti og færa það í auknum mæli heim til aðildarríkjanna. Með þeim breytingum sem verið er að gera verður eftirlitsstofnun EFTA tryggðar sambærilegar valdheimildir og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur gagnvart aðildarríkjunum í þeim málum sem hér um ræðir. Í þessum breytingum felst m.a. að samkeppnisyfirvöldum og dómstólum í EFTA-ríkjunum verður heimilt að beita samkeppnisákvæðum EES-samningsins að fullu. Íslensk samkeppnisyfirvöld geta því afgreitt mál á grundvelli samkeppnisreglna EES-samningsins í tilfellum sem áður heyrðu eingöngu undir Eftirlitsstofnun EFTA. Þannig verður valdsvið íslenskra samkeppnisyfirvalda aukið frá því sem hingað til hefur gilt. Þrátt fyrir þetta mun áfram gilda sama verkaskipting milli Eftirlitsstofnunar EFTA og framkvæmdastjórnar EB sem kveðið er á um í 56. gr. EES-samningsins. Þar sem verið er að fela innlendum samkeppnisyfirvöldum víðtækara vald til að beita samkeppnisreglum EES-samningsins voru sett sérstök ákvæði til að tryggja samræmda beitingu og túlkun reglnanna með það fyrir augum að koma í veg fyrir ólíkar niðurstöður. Í nýju reglunum er því gert ráð fyrir að innlend yfirvöld og dómstólar geti í ákveðnum tilfellum verið bundin af ákvörðunum sem Eftirlitsstofnun EFTA og eftir atvikum EFTA-dómstóllinn hafa tekið í sama máli. Málið var ítarlega rætt á fundum nefndarinnar, einkum sá þáttur sem varðar hugsanlegt framsal á ríkisvaldi til alþjóðastofnana eða öllu heldur takmörkun á ríkisvaldi. Nefndin hélt m.a. sameiginlegan fund með efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis sem hafði til meðferðar frumvarp til samkeppnislaga. Þar var m.a. farið yfir lögfræðiálit Davíðs Þórs Björgvinssonar, fyrrverandi prófessors og nú dómara hjá Mannréttindadómstólnum. Þá ræddi nefndin málið einnig við Stefán Má Stefánsson prófessor. Meginniðurstaða lögfræðiálits Davíðs Þórs Björgvinssonar var að slík takmörkun á ríkisvaldi væri heimil að því gefnu að í íslenskum rétti væri í gildi venjuhelguð regla um heimild löggjafans til að framselja ríkisvald í takmörkuðum mæli til alþjóðastofnana að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Að mati álitsgjafans var talið að slík regla gilti samkvæmt íslenskum rétti en hins vegar væri inntak hennar og ytri mörk alls ekki skýr. Það er mat meiri hlutans að þar sem hér er um að ræða sams konar mælikvarða á heimild löggjafans til takmörkunar á ríkisvaldi og áður hefur verið beitt við lögfestingu EES-samningsins árið 1993 og við undirbúning að þátttöku í Schengen-samstarfinu 1999 sé unnt að fallast á að Alþingi, sem æðsti handhafi löggjafarvaldsins, hafi heimild til að samþykkja slíka skuldbindingu sem felst í að taka yfir framangreinda reglu. Meiri hlutinn leggur þó áherslu á að ákveðin óvissa ríkir um þessa heimild löggjafans til að takmarka ríkisvaldið. Forsenda meiri hlutans er að til staðar sé slík venjuhelguð regla við túlkun stjórnarskrárinnar sem lýst er ítarlega í lögfræðiáliti Davíðs Þórs Björgvinssonar. Jafnframt telur meiri hlutinn að Alþingi verði einnig að líta til þess hvernig hagsmunum íslensks viðskiptalífs sé best borgið á alþjóðavettvangi en samstarfið á grundvelli EES-samningsins er ákaflega mikilvægt fyrir íslenskt efnahagslíf. Loks má geta þess að þegar hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir málinu þann 10. mars síðastliðinn lýsti hann þeirri skoðun sinni að brýnt væri að fjallað væri um og leyst úr álitamálum um meðferð valdheimilda ríkisins í samskiptum við aðrar þjóðir og fjölþjóðlegar stofnanir. Þá benti hann einnig á að ákvæði stjórnarskrárinnar um heimildir íslenska ríkisins til að gera samninga við önnur ríki væru einmitt atriði sem stjórnarskrárnefnd forsætisráðherra væri rétt að skoða. Frumvarp hæstv. viðskiptaráðherra til nýrra samkeppnislaga sem innleiðir efnisreglur þeirra ákvarðana sem þingsályktunartillagan fjallar um hefur fengið ítarlega umræðu á Alþingi svo ekki er ástæða til að fara dýpra í efnisatriði þessa máls þar sem helstu atriði ættu þegar að hafa komið fram við umræðu um það mál. Að öðru leyti vísa ég til nefndarálits meiri hlutans. Hæstv. forseti. Meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Drífa Hjartardóttir, Gunnar Birgisson og Jónína Bjartmarz en Rannveig Guðmundsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir rita undir með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég vil leggja áherslu á þá afstöðu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að við vörum við því og mótmælum því að dómsvald sé framselt út fyrir landsteinana eins og hér er verið að gera. Í besta falli er um að ræða álitamál eða óvissu eins og fram kom í máli hv. formanns utanríkismálanefndar. Ég leyfi mér að vísa í röksemdir sem fram hafa komið hvað þetta snertir frá fulltrúum þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í umræðu um samkeppnislög, í álit laganefndar Lögmannafélags Íslands og í álitsgerð frá Stefáni Má Stefánssyni, prófessor í lögum, en þar er að finna mjög eindregin varnaðarorð gegn því lagaákvæði og þeim þingmálum sem hér hafa verið til umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1324. Þetta er mál 704, tillaga til þingsályktunar um staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2005. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta samning milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2005 sem gengið var frá með bréfaskiptum í Reykjavík og Þórshöfn 17. janúar og 15. febrúar 2005. Nefndin fékk til fundar við sig þá Tómas H. Heiðar frá utanríkisráðuneyti og Jón B. Jónasson frá sjávarútvegsráðuneyti. Samningur þessi er sams konar og gerður var á síðasta ári og kveður á um allar veiðar á uppsjávarfiski í lögsögu hvors aðila fyrir komandi veiðitímabil. Færeyskum skipum verður sem fyrr heimilt á loðnuvertíðinni að veiða allt að 10 þúsund lestir af loðnu innan lögsögu Íslands. Kveðið er á um gagnkvæmar heimildir skipa hvors aðila til kolmunnaveiða innan lögsögu hins á árinu 2005. Íslenskum skipum verður heimilt að veiða allt að 1.300 lestir af makríl og 2.000 lestir af síld annarri en norsk-íslenskri innan færeyskrar lögsögu á árinu 2005. Þá eru ákvæði um gagnkvæma heimild til tilraunaveiða á túnfiski innan lögsögu hvors aðila. Loks er í samningnum kveðið á um gagnkvæma heimild skipa hvors aðila til veiða á norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á árinu 2005. Á grundvelli samnings landanna frá 1976 um heimildir Færeyinga til veiða í lögsögu Íslands hefur verið ákveðið að færeyskum skipum verði heimilt að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland á árinu 2005 en þar er um óbreyttar veiðiheimildir að ræða frá fyrra ári. Hæstv. forseti. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Dagný Jónsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Gunnar Birgisson, Jónína Bjartmarz og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1322, 705. mál, um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu viðbótarsamnings nr. 14 við sáttmálann um verndun mannréttinda og mannfrelsis, um breytingu á eftirlitskerfi sáttmálans. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda viðbótarsamning nr. 14 við sáttmálann um verndun mannréttinda og mannfrelsis frá 4. nóvember 1950 (mannréttindasáttmála Evrópu), um breytingu á eftirlitskerfi sáttmálans, sem gerður var í Strassborg 13. maí 2004. Nefndin fékk til fundar við sig þau Tómas H. Heiðar frá utanríkisráðuneyti og Rögnu Árnadóttur frá dómsmálaráðuneyti. Meginmarkmiðið með viðbótarsamningnum er að auka skilvirkni Mannréttindadómstóls Evrópu svo að markmiðum sáttmálans um verndun mannréttinda í Evrópu verði náð. Þessar breytingar eiga að gera dómstólnum betur kleift að einbeita sér að mikilvægustu álitaefnunum án þess þó að raska rétti sérhvers einstaklings til að kæra meint mannréttindabrot til Mannréttindadómstólsins. Öll aðildarríki mannréttindasáttmálans þurfa að fullgilda viðbótarsamninginn svo hann öðlist gildi og er stefnt að því að fullgildingarferlinu verði lokið innan tveggja ára frá undirritunardegi sem var 13. maí 2004. Lagt var fram frumvarp til laga um lögfestingu viðbótarsamnings, (þskj. 980, 648. mál) og var málið afgreitt sem lög frá Alþingi þann 4. maí sl. Hæstv. forseti. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Dagný Jónsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Gunnar Birgisson, Jónína Bjartmarz og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1323, 722. mál, um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu samnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Líbanons. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda samning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) og lýðveldisins Líbanons sem undirritaður var í Montreux í Sviss 24. júní 2004. Nefndin fékk til fundar við sig þau Önnu Jóhannsdóttur og Jóhönnu Bryndísi Bjarnadóttur frá utanríkisráðuneyti. Í samningnum, sem er af hinni nýju kynslóð fríverslunarsamninga, er kveðið á um afnám tolla á iðnaðarvörum, sjávarafurðum og unnum sjávarafurðum. Að því er EFTA-ríkin varðar er gert ráð fyrir að þau afnemi tolla af þeim vörum sem samningurinn nær til frá gildistöku hans en Líbanon fái sérstakan aðlögunartíma sem hefst árið 2008 og lýkur 2015. Þó munu tollar á sjávarafurðum falla niður að langmestu leyti þegar árið 2008. Í samningnum er einnig að finna ákvæði um vernd hugverkaréttinda, þjónustuviðskipti og úrlausn deilumála. Sérstakur tvíhliða samningur var gerður um vernd fjárfestinga og viðskipti með landbúnaðarafurðir. Viðskipti Íslands og Líbanons eru frekar lítil en með gerð fríverslunarsamningsins eru stjórnvöld að skapa tækifæri til viðskipta en markmið EFTA hefur verið að geta boðið fyrirtækjum í EFTA-ríkjunum sömu viðskiptakjör og fyrirtækjum innan Evrópusambandsins bjóðast í ríkjum utan ESB. Hæstv. forseti. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Dagný Jónsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Gunnar Birgisson, Jónína Bjartmarz og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1353, 296. mál, um tillögu til þingsályktunar um kynningu á íslenskri list og hönnun í sendiskrifstofum Íslands. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að móta stefnu til þess að koma íslenskri list og hönnun í sem víðustum skilningi á framfæri í sendiskrifstofum Íslands erlendis enda er eitt af hlutverkum þeirra að sinna menningarmálum. Tillagan stefnir þannig að því að greiða götu íslenskrar listar og nytjalistar á erlendri grund. Nefndin sendi málið til umsagnar til fjölmargra aðila og fékk til fundar við sig Elínu Flygenring frá utanríkisráðuneyti. Skemmst er frá því að segja að umsagnaraðilar voru almennt mjög fylgjandi þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Nefndin telur ljóst að íslensk list og nytjalist eigi fullt erindi á alþjóðavettvangi en það hafa sýningar sem haldnar hafa verið erlendis sýnt okkur svo ekki verður um villst. Utanríkisráðuneytið hefur unnið að svona málum en nefndin fellst á að vel fari á að ríkisstjórnin móti heildstæða stefnu um kynningu á íslenskri list og nytjalist erlendis fyrir tilstilli íslenskra sendiskrifstofa. Við þá stefnumótun verður ríkisstjórnin einnig að ákveða hversu miklum fjármunum skuli varið til kynningarstarfs á hverjum tíma. Hæstv. forseti. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir Gunnar Birgisson, Jónína Bjartmarz og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Herra forseti. Hér er að koma til 3. umr. frumvarp til laga sem lýtur að því að leggja niður Lánasjóð landbúnaðarins og selja eigur hans. Ég vil við þessa lokaumræðu láta koma skýrt fram það sjónarmið mitt og okkar þingmanna í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að þetta mál er illa unnið og öll meðferð þess í þinginu hefur verið með þeim hætti að óásættanlegt er. Ég rakti það við bæði 1. umr. og 2. umr. málsins að málið kom fram á allra síðustu dögum þings eftir að frestur til að skila málum hingað inn til eðlilegrar meðferðar þingsins var útrunninn. Í nefnd var því hafnað að senda það út til skriflegra umsagna eins og hefðbundið er og það keyrt í gegnum nefndina og úr henni án þess að fá þar eðlilega meðferð. Frumvarpið felur í sér að gert er ráð fyrir að selja eignir Lánasjóðs landbúnaðarins og leggja hann niður. Það á sem sagt að fara að einkavæða og selja 1. veðrétt í nánast flestöllum jörðum á Íslandi. Fyrir liggur að bændur og bú munu ekki eiga sama aðgang og jafnan aðgang að lánasjóðum, að viðskiptabönkunum. Þar mun verða mismunun á enda er það viðurkennt af hálfu meiri hlutans og er þar velt fyrir sér hvort eigi að fela Byggðastofnun að taka að sér ákveðin byggðahlutverk sem lánasjóðurinn hefur gegnt. Þetta hlutverk Lánasjóðs landbúnaðarins er því fullkomlega skilið eftir í óvissu og má segja að nær hefði verið að skoða betur framtíð og möguleika sjóðsins, afmarka verkefni hans við skilgreind atriði frekar en að leggja hann niður eins og hér er gert. Við höfum bent á að skoða mætti að samreka hann með öðrum sjóðum, Lífeyrissjóði bænda, en ekkert af þessu hefur verið kannað, heldur eingöngu keyrt á það að leggja sjóðinn niður. Þá hef ég líka gagnrýnt að engin leiðsögn er í frumvarpinu um hvernig með viðskipti bænda skuli farið, hvernig skuli farið með þá samninga sem bændur hafa gert á undanförnum áratugum við lánasjóðinn. Ekkert er þar til leiðbeiningar um hvernig með það skuli farið, hver skuli vera réttur bændanna sem skuldunauta og áratuga viðskiptavina sjóðsins. Engin leiðsögn er um það. Þetta hef ég gagnrýnt og þetta hefur líka verið harðlega gagnrýnt af ýmsum öðrum forustumönnum landbúnaðarins, einnig meðal bænda hjá búnaðarsamböndunum. Það er því margt í frumvarpinu sem að mínu viti og okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er með þeim hætti að óásættanlegt er að samþykkja þetta eins og það liggur fyrir. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn starfi til næstu áramóta en engu að síður er þessi flýtir. Því hefur verið hafnað að leita annarra leiða í rekstri sjóðsins en allir viðurkenna samt víðtækt hlutverk hans og að þeim hlutverkum sé ekki lokið og eigi þá að mæta því með öðrum hætti. Herra forseti. Þetta er eins og í mörgu öðru hjá ríkisstjórninni, einkavæðingarfíknin ræður för og nú á að einkavæða og selja Lánasjóð landbúnaðarins, aðgang að 1. veðrétti í nánast öllum bújörðum á Íslandi, áratuga viðskipti og viðskiptasamningar og trúnaður sem bændur hafa átt við lánasjóðinn. Lánasjóðurinn hefur gegnt gríðarlega miklu hlutverki sem slíkur. Margir bændur hafa byggt upp viðskipti sín með þeim hætti að lánasjóðurinn hefur verið ákveðinn grunnur og síðan hefur verið byggt upp með viðskiptum við sparisjóðina, héraðssparisjóðina. Verði hann seldur er líklegt að sami aðilinn sem kaupir muni heimta það og gera þá kröfu eðlilega að þeirra mati að öll viðskipti fari til viðkomandi fjármálastofnunar. Þetta blandaða form sem hefur byggt upp fjármálaþjónustu víða úti um land getur því verið í uppnámi. Þetta hefur ekkert verið athugað. Það er því mat okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að vísa eigi frumvarpinu til ríkisstjórnarinnar eins og ég lagði til við 2. umr. og vinna málið betur fyrir næsta haust í trúnaði og góðri samvinnu við bændur, Bændasamtökin og þingið allt. Við höfum lagt til að skipuð væri nefnd þingmanna, allra þingflokka hér á landi og Bændasamtakanna um að skoða hvernig framtíð þessara hluta væri best borgið ásamt endurskoðun á landbúnaðarstefnunni í heild sinni og það er það sem ég held að þurfi að gera, herra forseti. Því ítreka ég þá skoðun okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þetta frumvarp eigi að fella.

Herra forseti. Ég vil við 3. umr. um verndun Þingvallavatns og vatnasviðs þess árétta mikilvægi þessa máls sem ágæt sátt er um á Alþingi. Við höfum þegar samþykkt breytingartillögur umhverfisnefndar þar sem komið var til móts við athugasemdir ýmissa aðila og tel ég að þær hafi bætt frumvarpið enn frekar. Á vatnasviði Þingvallavatns er stærsta grunnvatnsauðlind á Íslandi. Talið er að á Þingvalla- og Brúarársvæðinu ofan við Brúarfoss, sem alls er um 1.260 ferkílómetrar, sé um þriðjungur af öllu lindarvatni í byggð á Íslandi. Þessi aðstaða, auk hins sérstaka lífríkis Þingvallavatns, hefur leitt til þess að talið hefur verið nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir til að friða og vernda vatnasvið Þingvallavatns og vatnið sjálft. Megintilgangur frumvarpsins er að stuðla að verndun lífríkis Þingvallavatns og vatnasviðs þess. Í frumvarpinu er kveðið á um að óheimilt sé að gera nokkuð það sem getur spillt vatni eða mengað það innan verndarsvæðisins, bæði vatn á yfirborði og grunnvatn. Við 1. umr. um frumvarpið urðu nokkrar umræður um fylgiskjal I með frumvarpinu. Í ljósi þeirra umræðna og umsagna sem umhverfisnefnd hafa borist um frumvarpið, vil ég ítreka það sem ég sagði við 1. umr. um málið að fylgiskjal I með frumvarpinu er sjálfstæð skýrsla dr. Péturs M. Jónassonar líffræðings. Hún er unnin af honum og á ábyrgð hans og þarf því ekki endilega að fara saman við skoðanir annarra vísindamanna á þessu sviði eða vera samhljóða sjónarmiðum sérfræðistofnana eða annarra eins og gengur og gerist um slíkar skýrslur. Hér er einkum um að ræða þann kafla skýrslunnar sem fjallar um niturmengun. Mat ráðherra á nauðsynlegum aðgerðum til að tryggja verndun Þingvallavatns mun að sjálfsögðu á hverjum tíma taka mið af bestu þekkingu sérfræðistofnana okkar og vísindamanna.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara tilkynna að ég dreg til baka þá breytingartillögu sem ég hafði kynnt hér af þeirri ástæðu að eftir að vera búinn að skoða málið betur er ljóst að þessi tillaga er algjörlega óþörf. Áhyggjur skógræktarmanna og ýmissa annarra vegna túlkunaratriðis í fylgiskjali með frumvarpinu eru í rauninni óþarfar. Það liggur hreint og klárt fyrir að hér er ekki um lögskýringu að ræða og er alveg í samræmi við það sem hæstv. ráðherra Sigríður Anna Þórðardóttir kynnti í ræðu sinni á undan. Í örstuttu máli, og ég ætla ekki að hafa það neitt lengra, þá dreg ég þessa breytingartillögu til baka af þeirri ástæðu að hún er óþörf og er engin ástæða til að setja inn í lög það sem þar þarf ekki að vera.

Forseti. Ég fagna því að þessi breytingartillaga skuli hafa verið dregin til baka, því að ég held að hún hafi verið óþörf og hefði getað leitt til þess að menn kæmust í einhvern misskilning um þetta mál. Það er augljóst að hefðbundin beitar- og búskaparafnot eru hin hefðbundnu afnot og varða ekki nýjar greinar í landbúnaði. Í 3. gr. frumvarpsins stendur að umhverfisráðherra setji reglur um framkvæmd vatnsverndunarinnar, með leyfi forseta: „þar með talið um jarðrask, byggingu mannvirkja, borun eftir vatni, töku jarðefna, vinnslu auðlinda úr jörðu og ræktunarframkvæmdir“ og ég sé ekki betur en skógræktin eigi við um þær, þannig að hér er allt ljóst og skýrt og óþarfi að flækja málið frekar sem nú er á síðasta snúningi, gott mál sem menn hafa borið gæfu til að vera sammála um í öllum meginatriðum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um meðferð opinberra mála. Nefndin hefur fengið á sinn fund fjölmarga aðila til að fara yfir þá tvo meginþætti sem frumvarpið fjallar um, annars vegar breytingar á lögum um meðferð opinberra mála, þ.e. sektarinnheimtan, og hins vegar breytingar á lögum um aðför og þar er einkum verið að fjalla um breytingar sem koma við fjárnámsgerðir og með hvaða hætti hægt er að ljúka fjárnámsgerðum þegar ekki næst í gerðarþolann. Ég hygg að ég láti við það sitja að vísa í þskj. 1338 um þær lýsingar í nefndarálitinu sem snúast um efnisatriði frumvarpsins, en ætla einkum að staldra við tvö atriði sem nánar er fjallað um í nefndarálitinu. Í fyrsta lagi leggur allsherjarnefnd til að gerð verði breyting á 2. málsl. 4. gr. frumvarpsins. Þar segir að sæki ákærði eða verjandi hans eða talsmaður samkvæmt umboði þing teljist dómur þá birtur fyrir ákærða. Nefndin telur að með þessari heimild gæti verið gengið töluvert nærri réttaröryggi sakborninga, en birting dóms hefur þær lögfylgjur að marka upphaf fjögurra vikna áfrýjunarfrests. Þetta atriði var tekið til þó nokkurrar umræðu í nefndinni og umsagnaraðilar höfðu nokkuð sterkar skoðanir á því. Sú yfirferð nefndarinnar leiddi til þess að lögð er til breyting á þessu ákvæði á þann veg að ef dómur verður ekki birtur fyrir ákærða á dómþingi og honum gerð þar önnur viðurlög en sekt eða upptaka eigna sem svarar til hærri fjárhæðar en áfrýjunarfjárhæð í einkamálum ásamt greiðslu sakarkostnaðar skuli ákærandi láta birta dóm skv. 20. gr. laga um meðferð opinberra mála. Þetta léttir af þeirri byrði sem ella hefði hvílt á réttargæslumanni sakbornings í málum þar sem áfrýjun hefði komið til greina að þurfa að hafa uppi á dómþolanum til að tryggja að hann nýtti sér þann rétt sem hann hefur til að áfrýja málinu. Þetta atriði vildi ég nefna sérstaklega. Lagðar eru til nokkrar fleiri breytingar sem er að finna á þskj. 1339 sem varða með einum eða öðrum hætti sektarinnheimtukafla frumvarpsins, m.a. er smávægileg orðalagsbreyting. Auk þess er viðmiðunarfjárhæð hækkuð úr 50 þús. kr. upp í 60 þús. kr. og er nánar fjallað um það í nefndarálitinu. Hitt atriðið sem ég vildi staldra sérstaklega við í nefndarálitinu lýtur að II. kafla frumvarpsins sem fjallar um breytingu á lögum um aðför, nr. 90/1989. Hér er komið að þeim þætti málsins sem ég held að óhætt sé að segja að hafi tekið rýmri tíma í störfum nefndarinnar. Þarna takast á sjónarmið um hvað skuli gera vegna þess mikla vanda sem við stöndum frammi fyrir þegar fjárnámsbeiðnir staflast upp hjá sýslumannsembættunum án þess að hægt sé að ljúka gerðunum þar sem illa gengur að ná í fjárnáms- eða gerðarþolana. Í sjálfu sér mætti segja að til væri einföld lausn á því vandamáli sem væri sú að setja stóraukna fjármuni í að tryggja viðveru gerðarþola en fæstir eru á því að það sé skynsamleg lausn á vandanum. Menn greinir hins vegar á um hversu langt megi ganga í að ljúka þessum gerðum án þess að tekist hafi að ná tali af gerðarþolanum sjálfum og hann spurður beint og milliliðalaust um eignastöðu sína. Það er skemmst frá því að segja að nefndin lagði töluvert á sig til að kanna ólík sjónarmið um það hvernig taka eigi á málinu. Vissulega leggur frumvarpið til eina leið en að sumra mati er hún háð þeim galla að árangurslaust fjárnám án viðveru gerðarþola, eins og tillögur frumvarpsins gera ráð fyrir, getur ekki orðið grundvöllur gjaldþrotaskipta. Það sjónarmið kom fram í störfum nefndarinnar að það sé galli á þeirri tillögu sem frumvarpið leggur til um þetta atriði og mestur tími nefndarstarfsins fór í að skoða aðrar mögulegar leiðir til að koma til móts við þetta sjónarmið. Ég ætla ekki að fara miklu dýpra ofan í þær vangaveltur eða þau sjónarmið sem takast á um ólíkar leiðir og þær leiðir sem til greina koma í þessu tilliti. Þó er hægt að segja að verði sú leið farin að gera það mögulegt að klára fjárnám, ljúka fjárnámsgerð án þess að náðst hafi til gerðarþolans, er augljóslega mjög mikilvægt að gerðarþolinn hafi tryggar endurupptökuheimildir og að hann geti gert upp skuld sína á síðari stigum hafi hann getu og vilja til þess, til að mynda eftir að krafa um gjaldþrotaskipti er komin fram á grundvelli árangurslauss fjárnáms. Til að ljúka þessari vinnu vildi nefndin kalla eftir upplýsingum til að skýra betur þá mynd sem við er að etja og þann vanda sem við glímum hér við. Það er skemmst frá því að segja að nefndinni tókst ekki að ljúka þeirri vinnu. Öll nauðsynleg gögn voru ekki komin fram þegar undir lok nefndarstarfsins var komið á þessu þingi. Eins og segir í nefndarálitinu er það til að hindra ekki framgang annarra atriða frumvarpsins sem snúa að hagræði við sektarinnheimtu, og ég hef áður komið hér aðeins inn á, sem nefndin afgreiðir málið frá sér en leggur til að II. kafli verði felldur brott úr frumvarpinu. Því er vísað til dómsmálaráðuneytisins að vinna málið frekar og leggja það að nýju fyrir þingið á komandi haustþingi. Ég ítreka það sem segir í nefndarálitinu um II. kafla frumvarpsins að hér er á ferðinni afar brýnt úrlausnarefni sem mikilvægt er að komið verði í traustan farveg hið fyrsta. Nefndin leggur til að frumvarp þetta verði samþykkt með þeim breytingum sem er að finna í breytingartillögum á þskj. 1339. Ágúst Ólafur Ágústsson, Bryndís Hlöðversdóttir og Guðrún Ögmundsdóttir skrifuðu þó undir með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. heilbrigðis- og trygginganefndar um 587. mál sem er frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, með síðari breytingum. Í nefndarálitinu, sem er á þskj. 1296 eru tilgreindir þeir aðilar sem nefndin fékk á sinn fund vegna þessa máls og jafnframt taldir upp þeir aðilar sem skiluðu nefndinni umsögn um málið. Með þessu máli er lögð til breyting á 37. gr. laga um almannatryggingar sem varðar greiðsluþátttöku sjúkratrygginga í tannlæknaþjónustu og felur í sér að ákvæði í núgildandi lögum um að sjúkratryggingar greiði ekki fyrir gullfyllingar, krónur eða brýr elli- og örorkulífeyrisþega verði fellt niður og að nánari reglur um greiðsluþátttöku sjúkratrygginga verði settar í reglugerð. Þá er enn fremur lagt til að aldursviðmið greiðsluþátttöku sjúkratrygginga barna verði hækkað og miðist við börn yngri en 18 ára. Nefndin ræddi nokkuð þá breytingu sem frumvarpið felur í sér um að framvegis verði kveðið á um kostnaðarþátttöku sjúkratrygginga í reglugerð. Kom fram á fundum nefndarinnar að gildandi lagaákvæði hefðu komið í veg fyrir sveigjanleika og að bann 37. gr. við greiðsluþátttöku í gullfyllingum, krónum eða brúm hefði staðið í vegi fyrir því að unnt yrði að ná þeim markmiðum varðandi tannheilsu sem að var stefnt í heilbrigðisáætlun til ársins 2010. Markmið heilbrigðisáætlunar er að yfir helmingur fólks 65 ára og eldra hafi a.m.k. 20 tennur í biti. Þá kom einnig fram að í framkvæmd hefði greiðsluþátttaka sjúkratrygginga í tannlæknakostnaði barna miðast við börn yngri en 18 ára þrátt fyrir að ákvæði 37. gr. miðist við börn yngri en 15 og 16 ára, en að sú framkvæmd hafi byggst á heimild í lokamálsgrein 36. gr. almannatryggingalaga þar sem er heimilt að taka frekari þátt í kostnaði Tryggingastofnunar en mælt er fyrir um í þessari 37. gr. Það kom líka fram að það sama á við um greiðsluhlutfall langsjúkra aldraðra og öryrkja sem dvelja á sjúkrahúsum og hjúkrunarheimilum en í framkvæmd hefur greiðsluþátttakan fyrir þessa sem njóta sjúkratryggingar verið 100% af gjaldskrá ráðherra. Meiri hlutinn fellst á að tilhögun sú að kostnaðarþátttakan verði útfærð í reglugerð verði til þess fallin að auka sveigjanleika og geri ráðherra betur kleift að framfylgja stefnumörkun heilbrigðisáætlunar, tryggja að reglurnar séu í samræmi við þróun nútímatannlækninga, halda útgjöldum innan áætlana og ramma fjárlaga og enn fremur að nýta til fulls og sem best það fjármagn sem ráðherra hefur til framkvæmda í samræmi við markaða stefnu í málaflokknum. Meiri hlutinn vísar til þess í nefndaráliti líka að hann telji þessa tilhögun eðlilegri þegar litið er til ákvæða almannatryggingalaga um aðra heilbrigðisþjónustu, svo sem sérfræðilæknaþjónustunnar, en umfang hennar og réttur sjúklinga ræðst alfarið af samningum Tryggingastofnunar ríkisins við sérfræðilækna en ekki af nákvæmri sundurliðun í lögunum, en hins vegar er kostnaðarhlutdeild sjúklinga er ákveðin með reglugerð og gjaldskrá. Meiri hlutinn leggur áherslu á mikilvægi þess að hlutfall greiðsluþátttöku almannatrygginga í tannlæknakostnaði verði ekki lægra en nú er og gilt hefur í framkvæmd og leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson, Þuríður Backman og Guðrún Ögmundsdóttir skrifa undir álitið með fyrirvara. Að nefndaráliti þessu standa auk framsögumanns hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Bjarni Benediktsson og Una María Óskarsdóttir, en aðrir hv. þingmenn þrír sem ég taldi upp, Ágúst Ólafur Ágústsson, Þuríður Backman og Guðrún Ögmundsdóttir skrifa undir með fyrirvara eins og fyrr sagði.

Hæstv. forseti. Ég skrifaði undir þetta nefndarálit um frumvarp til laga um almannatryggingar, um tannlækningar, með fyrirvara. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fögnum vitaskuld þeim breytingum sem gerðar eru til þess að auka réttindi sjúkratryggðra, barna og ungmenna, aldraðra og ellilífeyrisþega og þeirri breytingu sem lögð er til, þ.e. að rýmka ákvæði um greiðsluþátttöku varðandi þá möguleika sem eru fyrir hendi núna þannig að þeir eldri sem missa tennur geti fengið sett tannplönt eða fengið endurgreiðslur varðandi aðrar aðgerðir en að láta rífa úr sér tennurnar og fá sér falskar tennur. Þessu ber að fagna og eru þessar breytingar á lögum um almannatryggingar að hluta til gerðar til þess að geta rýmkað til og komið fleiri aðgerðum að en verið hefur. Fyrirvari minn er sá ég tel að með frumvarpinu sé verið að vísa til þess að eðlilegt sé að hafa ákvæði um endurgreiðslu úr sjúkrasjóði varðandi tannlækningar í reglugerð svo að meiri sveigjanleiki sé fyrir hæstv. ráðherra til að breyta reglunum með tilliti til nýrra úrræða og eins vegna stöðu sjúkratryggingasjóðs, þ.e. að þá sé hægt að fjölga aðgerðum eða draga saman eftir því sem fjárveitingar segja til um. Eins er um endurgreiðslu úr sjúkrasjóði hvað varðar aðra sérfræðiþjónustu því ákveðnir samningar gilda á milli sérfræðinga og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins og því eðlilegt að til þeirra samninga sé vísað í reglugerð. En nú vill svo til að tannlæknar eru einir af fáum heilbrigðisstarfsmönnum, sérfræðingum, sem samningar hafa ekki tekist við í nokkur ár og hefur ekki verið samningur í gildi frá 1999 að mig minnir. Nú er í gildi gjaldskrá sem ráðherra setur einhliða og sú gjaldskrá hefur ekki fylgt verðlagsþróun. Hún hefur ekki hækkað eins og var meðan samningar voru í gildi og það hefur dregið mjög í sundur á milli gjaldskrár ráðherra og gjaldskrár tannlækna. Ég tel að á meðan þetta ástand varir, sem vonandi linnir nú innan tíðar, sé eðlilegra að binda áfram í lagatexta endurgreiðsluhlutfall sem rétthafar til endurgreiðslu úr sjúkrasjóði eiga rétt á en að öll útfærsla á því hvað sjúklingar eigi rétt á, þ.e. hvers konar tannlækningar sjúklingar eigi rétt á, hvort þetta eru almennar tannlækningar, skorufyllingar, gull, krónur, tannpartar, tannplönt eða hvað það nú er, sé aftur á móti sett í reglugerð. Hæstv. forseti. Fyrir þinginu liggur frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Það er á þskj. 235 og er 229. mál. Við hv. þingmenn Ögmundur Jónasson lögðum það fram í vetur. Þar eru lagðar til breytingar á endurgreiðslu vegna tannlæknaþjónustu. Þar er endurgreiðsluhlutfallið bundið í lagatextanum en vísað til reglugerðar hvað varðar útfærslu og lagt til að þær reglur byggi á endurgreiðsluhlutfallinu sem kemur fram í lagatextanum. Ég tel miðað við þá stöðu sem við stöndum frammi fyrir núna, að ekki sé í gildi samningur, að eðlilegt sé að hafa endurgreiðsluhlutfallið í lagatextanum en annað í reglugerð. Ég vil einnig benda á að í breytingartillögu sem ég legg fram samkvæmt þessu á þskj. 1321 - það er 587. mál - er lagt til að endurgreiðsluhlutfallið verði nokkru hærra en kemur fram í frumvarpinu, í reglugerðardrögum sem frumvarpinu fylgja. Það er líka einsdæmi að bæði í breytingartillögunum sem hér koma fram og eins í reglugerðarákvæðunum er gengið út frá tekjutryggingu, gengið út frá tekjum einstaklinganna, aldraðra og öryrkja, hvað varðar endurgreiðsluhlutfallið. Ákvæði í lögum um sérstök eyðublöð sem tannlæknar eiga að nota er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Reikningi fyrir tannlæknaþjónustu skal framvísað á reikningsformi sem Tryggingastofnun ákveður.“ Ég tel að ef nokkuð sé reglugerðarákvæði þá sé það þessi klausa og legg til að hún falli brott og fari inn í reglugerð. Hæstv. forseti. Ég vil líka benda á að með því að vísa til reglugerðarinnar og ef sú reglugerð sem fram kemur í frumvarpinu verður sett af hæstv. ráðherra þá kemur þar fram að fyrir tannpartana komi ákveðin föst greiðsla sem geti orðið allt að 80 þús. kr. á ári. En miðað við þá aðgerð sem hér um ræðir er ljóst að mikill munur er á þeirri kostnaðaráætlun sem heilbrigðisráðuneytið setur upp varðandi þessa viðgerð eða tannlækningar og raunkostnaði hjá tannlæknum. Munar þar helmingi eða meira. Þó að maður fagni þessum breytingum finnst mér annmarkar á reglugerðinni, m.a. hvað varðar þessa föstu greiðslu. Ég tel því að réttast væri að gjaldskrá ráðherra mundi liggja það nálægt raunverulegri gjaldskrá tannlækna að hægt væri að miða við ákveðið endurgreiðsluhlutfall en ekki svona fasta tölu. Hæstv. forseti. Ég mun að svo komnu máli ekki hafa fleiri orð um þessa breytingartillögu sem ég legg fram. Ég styð þá rýmkun sem gerð er hvað varðar endurgreiðslu til aldraðra og öryrkja. Ég hvet hæstv. ráðherra og tannlæknastéttina til þess að einhenda sér í að koma á samningum milli þessara aðila svo að hægt sé að fara í þá breytingu sem lögð er til þannig að sjúklingar fái endurgreitt nokkurn veginn miðað við raunkostnað.

Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. Þuríðar Backman sem stendur að því nefndaráliti, að vísu með fyrirvara, sem ég er nýbúin að mæla fyrir vildi ég bara fyrst og fremst árétta það að umfang greiðsluþátttöku almannatrygginga eða sjúkratrygginganna í tannlæknakostnaði ræðst fyrst og fremst af framlögum á fjárlögum til þessa málaflokks. Það er sá ytri rammi sem ráðherra hefur til að gera ráðstafanir innan málaflokksins. Það er sá rammi sem ræður því hvert umfang tannlæknaþjónustunnar er sem sjúkratryggingar taka þátt í að greiða. Ég vildi líka árétta það sem ég kom inn á þegar ég gerði grein fyrir nefndarálitinu, herra forseti, að þrátt fyrir ákvæðin, greiðsluhlutfallið, eins og 37. gr. almannatryggingalaganna gerir grein fyrir, hefur ráðherra hvað varðar þá sem eru langsjúkir á sjúkrahúsum, dvalar- og hjúkrunarheimilum, og eins varðandi unglingana, gengið lengra með sérstakri heimild í 36. gr. Hann hefur gengið lengra og með því tryggt að sá rammi sem honum er settur í fjárlögum er fullnýttur til að þjónusta þessa sjúklinga og greiða niður tannlæknakostnað þeirra. Ég held því þess vegna fram, herra forseti, að réttur sjúklinga sé engu betur tryggður með því að hafa greiðsluhlutfallið í lögunum frekar en að hafa það í reglugerð eins og meiri hlutinn styður að verði gert í frumvarpinu sem við erum að ræða. Ég bendi líka á að á ráðherra hvílir líka sú skylda að halda útgjöldunum innan þessara áætlana til hvers af sviðunum fyrir sig og innan ramma fjárlaganna en á honum hvílir enn fremur sú skylda að nýta þetta fjármagn sem best. Og m.a. með þeirri breytingu sem við erum að leggja til hér er hann að tryggja það að hann nýti það til fulls.

Hæstv. forseti. Fram hefur komið að hæstv. ráðherra hefur nú um 45 milljónir úr að spila sem hann ætlar sem betur fer að nýta til þess að auka þjónustu við aldraða og öryrkja og sérstaklega að koma til móts við þarfir þeirra sem vilja bæta ástand tannanna og fá sér tannparta í staðinn fyrir að láta rífa úr sér tennurnar og fá sér falskar. En þar sem það er fjárhagsrammi sem á að móta stefnuna eða marka það endurgreiðsluhlutfall sem sjúklingar eiga að fá þá tel ég að farið sé öfugt í hlutina, það eigi að meta, horfa á heilbrigðisáætlun og hvaða markmið við setjum okkur, það eigi að horfa á tannheilsu barna og unglinga undir tvítugu, aldraðra og öryrkja og áætla það fjármagn sem þurfi til þess að standa undir þeim kostnaði. Nokkur undanfarin ár hafa ekki allar fjárheimildir verið nýttar til endurgreiðslu fyrir tannlækningar þannig að sú staða getur líka komið upp, hæstv. forseti, að farið verði í áframhaldandi aðhaldsaðgerðir eða niðurskurð og það getur verið á þessu sviði eins og hverju öðru, og þá er réttur sjúklinganna ekki eins tryggður ef hægt er að breyta endurgreiðsluhlutfallinu eða heimild ráðherra til þess að fara í ákveðnar aðgerðir, samanber þær sem hann leggur til í hjálögðum tillögum í reglugerð og ég styð, en réttindin eru skert frá þeim tillögum sem kynntar eru í reglugerðardrögum. Ég tel því að endurgreiðsluhlutfallið - á meðan ekki eru samningar á milli tannlækna og ráðherra sé tryggara að binda réttindi í lagatexta.

Herra forseti. Við ræðum breytingu á lögum um almannatryggingar nr. 117 frá 1993. Eins og kom fram í nefndaráliti sem mælt var fyrir áðan er verið að leggja til breytingar á almannatryggingalögunum í þá veru að verið er að taka út úr lögunum réttindi til endurgreiðslu á tannlækningum og færa yfir í reglugerð, en reglugerðin hefur fylgt með málinu og eru í henni allnokkrar réttarbætur fyrir bæði elli- og örorkulífeyrisþega. Sömuleiðis er aukinn réttur barna frá því að miða við 16 ár og upp í 18 ár. Samkvæmt reglugerðinni sem fylgir með þingmálinu er verið að auka eða rýmka réttinn fyrir greiðslu á tannlæknavinnu sem ekki var greitt fyrir áður, þ.e. fyrir gullfyllingar, krónur og brýr hjá elli- og örorkulífeyrisþegum. Þetta er náttúrlega verið að gera til að reyna að ná þeim markmiðum sem við höfum sett okkur í heilbrigðisáætlun til ársins 2010 en markmiðin eru þau að yfir helmingur fólks 65 ára og eldra hafi a.m.k. 20 tennur í biti. Það er náttúrlega ljóst að við gætum ekki náð því markmiði ef við ætlum að halda við þær reglur sem giltu og gilda þangað til þessu verður breytt þar sem eldra fólk er í rauninni nánast hvatt til þess að láta rífa úr sér tennurnar frekar en að láta gera við þær, miðað við greiðsluþátttöku almannatrygginga í tannlæknaviðgerðum. Eins og kemur fram í nefndarálitinu var ég ekki viðstödd þegar málið var afgreitt úr nefndinni en félagar mínir í Samfylkingunni skrifa undir málið með fyrirvara og hefði ég gert slíkt hið sama ef ég hefði setið fundinn, og vil ég gjarnan láta koma fram hver sá fyrirvari er. Sömuleiðis höfum við lagt fram breytingartillögu. En fyrirvarinn er sá að verið er að taka úr lögunum þennan rétt til endurgreiðslu og setja hann inn í reglugerð. Það tel ég vera mjög varhugavert og það hefur sýnt sig að þegar réttindi, sérstaklega í almannatryggingunum, eru í reglugerð er mjög gjarnan gripið til þess ráðs þegar harðnar á dalnum eða ríkisstjórnin telur sig þurfa að spara einhvers staðar að reglugerð sé breytt hjá almannatryggingunum. Þó að verið sé að bæta réttindin í reglugerðinni er rétturinn þarna ekki eins skýlaus og þegar hann er í lögunum því að þá þarf þetta alltaf að koma fyrir þingið og ræðast hér ef verið er að skerða eða auka réttinn, eftir því hvort er, þá þarf að ræða það hér. Það tel ég vera mikilvægt því að það á auðvitað að koma hér upp á borð. Bæði Samtök aldraðra og Öryrkjabandalagið hafa bent á hvað mikið af réttindum þeirra er í reglugerðum og hvernig það hefur leikið þá. Ég ætla ekki að fara að lesa það allt upp en það kom fram í máli þeirra á nefndarfundi að búið væri að skerða í marga tugi skipta, 50 skipti, skrifaði ég eftir þeim, reglugerðir án samráðs og þar með er verið að skerða réttinn. Ég vil minna á nýlega reglugerð um endurhæfingu, reglugerð um greiðsluþátttöku vegna bifreiðakaupastyrkja og auðvitað má taka margt, margt fleira. Það væri til að æra óstöðugan að taka öll þau atriði þegar verið er að breyta reglugerðunum og það kemur auðvitað aldrei til umræðu í þinginu nema maður veki athygli á því í utandagskrárumræðu eða einhverju slíku. Þess vegna teljum við að við eigum að halda í að þessi réttindi séu í lögunum og við leggjum fram breytingartillögu, sú sem hér stendur ásamt hv. þingmönnum Guðrúnu Ögmundsdóttur og Ágústi Ólafi Ágústssyni, þar sem við setjum réttindi til endurgreiðslu öll inn í lögin en nánari útfærsla er síðan í reglugerð. Auk þess að taka þessi atriði sem snúa að elli- og örorkulífeyrisþegunum og eru í reglugerðinni töldum við óeðlilegt að andlega þroskahamlaðir einstaklingar 18 ára og eldri ættu að fá aðeins 90% endurgreiðslu, þannig að við bættum þeim inn í lögin með 100% endurgreiðslu. Ég vil minna á það, eins og komið hefur fram í umræðunni, að þó svo að þessar prósentur á endurgreiðslu séu 100% er það auðvitað ekki 100% þegar upp er staðið vegna þess að hér er verið að miða við prósentutölur af gjaldskrá ráðherra og hún er oftar en ekki mun lægri en sú gjaldskrá sem tannlæknar nota. Þó svo að fólk sé með 100% greiðsluþátttöku frá almannatryggingunum stendur það samt uppi með ákveðinn kostnað í lok aðgerðar. Í einni umsögninni er einmitt bent á hvernig eldri borgari sem lenti í tannviðgerð og þurfti að greiða fyrir hana stóð uppi með mjög mikinn kostnað. Hann var kominn með rúmar 81 þús. kr. fyrir viðgerð á einni tönn. Við getum ímyndað okkur hversu erfitt það er fyrir ellilífeyrisþega sem er eingöngu með greiðslur frá almannatryggingunum. Þetta er því nokkuð snúið mál enda benda Samtök eldri borgara á að það geti verið ansi flókið fyrir marga að skilja hvernig þessu er háttað. Landssamband eldri borgara segir einnig í umsögn sinni að það telji ekki líklegt að þessar nýju breytingar dugi til þess að ná þeim markmiðum sem Alþingi setti sér með samþykkt sinni 20. maí, en það verður auðvitað bara að koma í ljós. Það bendir einnig á að alltaf er nokkur fjöldi fólks sem ekki hefur tök á því að veita sér þessa þjónustu vegna kostnaðar. Þetta á ekki eingöngu við um eldri borgara, þetta á við um mjög marga aðra, t.d. þá sem eru atvinnulausir og fólk sem er illa statt fjárhagslega. Ég er nýbúin að fá inn á borð til mín mjög slæmt dæmi um slíkt, að fólk sem er með mjög lágar tekjur eða atvinnulaust getur ekki leyft sér að láta gera við tennurnar í sér. Það getur auðvitað orðið dálítið dýrt þegar upp er staðið fyrir samfélagið ef þetta fer að gerast. Einnig er bent á að tannviðgerðir barna þessa fólks, sem þurfa auðvitað tannviðgerðir líka, getur verið allverulegur baggi á heimilum. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, við gætum vissulega talað um þetta fram eftir nóttu því að það eru ýmis mál sem mætti ræða í tengslum við þessa breytingu. En eins og ég sagði við 1. umr. málsins fagna ég því að ráðherra skuli breyta þessum reglum þannig að fólk geti látið gera við tennurnar í sér og þurfi ekki að láta rífa úr sér allar tennurnar ef þær eru orðnar illa farnar. Það er auðvitað verið að færa þessar reglur að nútímalegri háttum. Við gagnrýnum það að þessi réttur skuli vera tekinn út úr lögunum og settur inn í reglugerðina og breytingartillaga okkar, sem ég ætla nú ekki að fara að lesa hér orð fyrir orð, liggur fyrir á þskj. 1320. Þar er gert ráð fyrir að þessi endurgreiðsluréttur sé áfram í lögunum og einnig að andlega þroskahamlaðir einstaklingar 18 ára og eldri fái 100% endurgreiðslu en ekki 90% eins og reglugerð ráðherra gerir ráð fyrir. Það er sú breyting sem við gerum en að öðru leyti útfæri ráðherrann málið nánar í reglugerð eins og hann hefur gert með ýmsar aðrar greiðslur. Þó svo að reglurnar eins og þær eru í dag séu í lögunum var nánari útfærsla hjá ráðherranum í reglugerð. Við viljum halda þessum atriðum í lögunum.

Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði sem ég vildi árétta út af ræðu hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Annars vegar, varðandi gjaldskrá tannlækna, benti hv. þingmaður réttilega á að í einhverjum tilvikum munar töluverðu á gjaldskrá ráðherra sem greiðsluþátttakan miðast við og gjaldskrá tannlækna. Nú er það þannig að samningar hafa ekki tekist mörg undanfarin ár við tannlækna þrátt fyrir að gjaldskrá ráðherra hafi verið hækkuð, síðast um 4% og lotið hækkun milli ára. En gjaldskrá tannlækna er frjáls, þeir ráða því sjálfir hvaða gjald þeir taka fyrir sína þjónustu. Aftur á móti hefur komið fram, m.a. í skriflegu svari frá ráðherra varðandi þennan mun, að 10% tannlækna séu þó í takt við gjaldskrá ráðherra og önnur 10% eru ekki nema 10% hærri. Einhverjir möguleikar eru þar til að finna tannlækni til að vinna fyrir sig þessa vinnu samkvæmt þeirri gjaldskrá sem ráðherra tekur mið af. Hins vegar, af því að fyrirvari hv. þingmanns gengur út á að það sé hættulegt, út frá réttindum hins sjúkratryggða, að færa þessi réttindi í reglugerð. Hv. þingmaður tók dæmi um styrki til bifreiðakaupa sem öryrkjar geta sótt um. Ég vil leiðrétta þann misskilning að það hafi leitt til þess að kjör eða aðstæður öryrkja séu á einhvern hátt fyrir borð bornir. Með þessari sérstöku reglugerð vill svo til að árið 2003 runnu í þetta 164 millj. kr. Árin 2002–2004 hafa farið í þetta tæpar 500 millj. kr. Ef þetta er skerðing á réttindum þá bara skil ég ekki hvað hv. þingmaður er tala um. Hv. þingmaður slær tilteknum hlutum fram án þess að færa fullnægjandi rök fyrir þeim. Þarna hafa framlögin til að styrkja bifreiðakaup öryrkja þvert á móti stóraukist. Þetta vildi ég endilega fá að leiðrétta og eins benda á 

Herra forseti. Hv. þingmaður rekur málið ansi stutt aftur í tímann. Það vill nú svo til að ég hef fylgst með almannatryggingunum mjög lengi og þekki mörg dæmi um það að í reglugerð hafi réttindi verið skert, þar vil ég t.d. nefna lyfjareglugerðir, þar sem greiðsluþátttaka almannatrygginganna í lyfjakostnaði hefur iðulega verið skert í gegnum reglugerðarbreytingu. Ég nefndi einnig bifreiðakaupastyrkina enda er svo, og hefur það verið svo undanfarið í tíð þessarar ríkisstjórnar og ríkisstjórna Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks, að eftir kosningar hafa greiðslur samkvæmt reglugerðinni verið skertar en síðan hefur þetta aðeins lagast. Þegar komið er að kosningum þá er bætt í en síðan aftur eftir kosningar hefur verið aftur skorið niður og reglugerð breytt, en síðan þegar fer að nálgast aftur kosningar þá hefur þetta lagast. Þetta hefur verið svona. Ef hv. þingmaður vill koma í umræður um það þá get ég alveg tínt til allar þessar reglur og hef meira að segja margar hverjar mjög ljósar í hugskoti mínu. Ég iðulega farið í gegnum þessar breytingar og get rakið það lengra aftur í tímann en hv. þingmaður hefur setið hér á þingi og fylgst með þessum málum. Ég verð að mótmæla þessu. Þótt þetta hafi lagast eitthvað í seinni tíð, enda hefur verið góðæri í landinu, þá segir reynslan mér og öðrum, svo sem lífeyrisþegum, öldruðum og öryrkjum, að þetta sé síðri réttur vegna þess að reglugerðum er iðulega breytt eftir því hvernig stendur í bólið hjá hverri ríkisstjórn fyrir sig.

Herra forseti. Ég ætla að nefna að ég var ekki nógu skýr hér áðan en í mörg undanfarin ár hefur þessi fjárhæð til að styrkja bifreiðakaup aldrei farið upp fyrir 200 millj. kr., fyrr en árið 2003. Þá fór hún upp í rúmar 500 millj. kr. og á árinu 2004 var hún tæpar 500 millj. kr. Hún hafði aldrei farið upp fyrir 200 millj. kr. fram að því. Fyrirvari hv. þingmanns gengur enn og aftur út á að reglugerðarleiðin sé notuð til að skerða kjör þeirra sem treysta m.a. á greiðslur úr sjúkratryggingu almannatrygginga. Þess vegna vil ég enn og aftur árétta að ástæðan fyrir því að þetta frumvarp kemur fram er sú að sumir kostnaðarliðirnir eru undir áætlun, innan ramma fjárlaganna, og ráðherra er að nýta 45 milljónir, það má kalla það eins konar afgang, til að opna fyrir þessa bættu þjónustu við ellilífeyrisþega með föstu tanngervunum, sem áður var bannað að taka þátt í. Það hefur líka komið fram, við meðferð málsins, að mörg undanfarin ár, með stoð í 36. gr. almannatryggingalaga, hefur ráðherra gert betur. Í staðinn fyrir að greiðsluþátttaka sé bundin við 15 og 16 ára þá hefur greiðsluþátttakan verið fyrir 18 ára. Sjúkratryggingarnar hafa einnig tekið 100%, samkvæmt gjaldskrá ráðherra, þátt í kostnaði við tannlæknisþjónustu hjá þeim sem eru inni á sjúkraheimilum og eru langsjúkir. Þvert á móti hefur sveigjanleikinn tryggt betri þjónustu, þjónustu sem er meira í takt við nútímaþróun í tannlækningum og með honum er fjárlagaramminn nýttur til fulls. Ég ætla að segja það enn og aftur að það er fyrst og fremst fjárlagaramminn, fjárheimildir Alþingis, sem ráða því hvert umfang sjúkratrygginganna er, í tannlæknisþjónustu eins og öðru.

Ég var ekki, herra forseti, að tala um hvort ráðherra hefði gert betur eða verr. Ég benti á að það er auðveldara að breyta reglum í reglugerð en að þurfa að fara með það í gegnum þingið og taka þá umræðu hér. Þess vegna vilja ráðherrar frekar hafa slíkt í reglugerð, vegna þess að það er þægilegra fyrir þá, ef þeir þurfa að draga saman, að breyta því án þess að það komi athugasemdir við það. Ég minni á að nýverið, af því hv. þingmaður hefur gert mikið úr því að það sé verið að gera betur við fólk, var reglum um þjálfun fyrir hreyfihamlaða breytt. Þar var aldeilis ekki gert betur við þá. Þar var rétturinn minnkaður og auknar álögur á öryrkja og fatlaða sem þurfa að vera í stöðugri þjálfun. Þetta ætti hv. þingmaður að kynna sér. Þar var rétturinn skertur og álögurnar auknar með reglugerðarbreytingu. Við viljum koma í veg fyrir að svo verði gert með tannlækningarnar, að með því að hafa þær áfram inni í lögunum sé a.m.k. hægt að fara í gegnum umræðurnar á þinginu ef menn hafa slík áform.

Herra forseti. Ég skrifa ekki undir þetta nefndarálit þótt ég eigi sæti í heilbrigðis- og trygginganefnd og hafi verið viðstaddur þegar málið var afgreitt. Ég er á móti því af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi kemur fram í greinargerð fjármálaráðuneytisins, fylgiskjali, að óljóst sé hversu stór hluti muni nýta sér þessi réttindi og að 40 þúsund einstaklingar sem falli í þann hóp geti nýtt sér þetta. Sé einungis gert ráð fyrir að 10% þeirra noti réttinn og fái bætur þá gætu útgjöld ríkissjóðs verið 200–240 millj. kr. en ekki 40 millj. kr. eins og hér hefur verið rætt um. Það er í fyrsta lagi af umhyggju fyrir ríkissjóði sem ég stend ekki að nefndaráliti. Seinni ástæðan er vegna öllu alvarlegra máls. Umræðan á Alþingi gengur út á að öryrkjar eigi alltaf bágt. Það er nánast sama hvernig um er rætt og sama hvað gert er, þeir eiga alltaf bágt. Þannig er það bara. Ef notuð er reiknivél sem Tryggingastofnun ríkisins hefur á heimasíðu sinni, tr.is., og reiknað með því að maður sem hefur 240 þús. kr. á mánuði í tekjur, sé hann 75% öryrki, þá kemur nokkuð merkilegt í ljós. Það er svo merkilegt, herra forseti, að í dag mega menn hafa tekjur þótt þeir séu öryrkjar vegna þess að örorkan miðast eingöngu við læknisfræðilegt mat en ekki tekjutap. Ef maður er með 240 þús. kr. á mánuði þá fær hann tekjutryggingu. Sé hann er fertugur þá fær hann tekjutryggingu og ýmislegt fleira, samtals 4.900 kr. Hann er þá kominn með 245 þús. kr. í tekjur. Ef hann er hins vegar er tvítugur þá horfir málið þannig við að þingmenn, í visku sinni, stóðu að því að koma með aldurstengda örorkuuppbót sem ég var eindregið á móti á sínum tíma. Hún er að mínu mati arfavitlaus. En ef hann er tvítugur þá fær hann aldurstengda örorkuuppbót. Þá fær hann 23 þús. kr. á mánuði til viðbótar. Hann er sem sagt með 263 þús. kr. á mánuði. Þetta geta allir þingmenn reiknað út á tr.is og hafa örugglega gert það og skilja þetta í hörgul að sjálfsögðu. Þannig að maður með 264 þús. kr. á mánuði fær tekjutryggingu og þar með fær hann þetta, ásamt fjölda annarra bóta, t.d. bílastyrk og annað slíkt. Nú er það þannig að meðallaun, samkvæmt ASÍ-taxta, eru 260 þús. kr. eða voru það fyrir stuttu síðan þegar ég skoðaði það síðast. Þannig er meðaljóninn, vinnandi meðalmaður, með nákvæmlega sömu tekjur. Það stendur ekki til að hann fái þessar bætur sem geta numið 60 þús. kr., 75% af 80 þús., 60 þús. kr. fyrir þessar bætur. Hann þarf að borga tannlækningar sínar að fullu. Hann skal líka borga þetta með sköttunum sínum. Ég held, herra forseti, að hv. þingmenn hafi í sumum tilfellum skotið langt yfir markið. Þeir ættu að fara að skoða hvað þeir eru búnir að samþykkja og fara öðru hvoru inn á Tryggingastofnun ríkisins og athuga ýmis dæmi, t.d. þessi með öryrkjana. 

Herra forseti. Mig langar bara, áður en við ljúkum umræðum um þetta þingmál, að spyrja hv. framsögumann þessa nefndarálits hvernig á því stendur að það kemur ekki fram í nefndarálitinu að hv. þm. Pétur Blöndal hafi verið viðstaddur afgreiðslu málsins en verið á móti því?

Það er aldrei gert.

Mér hefði fundist full ástæða til þess.

Mér líka.

Það er tínt til hverjir eru fjarverandi og hverjir eru viðstaddir og hverjir eru með fyrirvara. En þegar ákveðinn þingmaður er á móti málinu og er ekki með sérálit þá hefði mér fundist full ástæða til að það kæmi fram að hv. þingmaður væri á móti málinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. heilbrigðis- og trygginganefndar um frumvarp um breytingu á lyfjalögum og lögum um heilbrigðisþjónustu á þskj. 1297. Í nefndarálitinu eru tilgreindir þeir gestir sem komu á fund nefndarinnar vegna málsins og eins þeir sem skiluðu nefndinni umsögnum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lyfjalögum sem eru tvíþættar, annars vegar vegna nokkurra nýrra tilskipana Evrópuþingsins og ráðsins og hins vegar eru lagðar til breytingar á álagningu lyfjaeftirlitsgjalda. Helstu breytingar vegna tilskipananna varða eftirlit Lyfjastofnunar með þeirri starfsemi blóðbanka sem varðar m.a. meðferð, geymslu og meðhöndlun blóðs og blóðafurða, nýja og víðari skilgreiningu á lyfjahugtakinu, ákvæði um gildistíma markaðsleyfa og endurnýjun þeirra auk skyldu til að tilkynna fyrirhugaðan samhliða innflutning lyfs til markaðsleyfishafa lyfsins og Lyfjastofnunar. Breytingarnar sem lagðar eru til á álagningu lyfjaeftirlitsgjalds eru þær að eftirlitsgjaldið er lagt á heildarsölu framleiðenda hér á landi en ekki sölu utan hins innlenda markaðar. Þá er bætt við gjaldtökuheimildum til að standa straum af kostnaði við útgáfu vottorða af ýmsu tagi fyrir lyfjafyrirtæki og við vísindalega ráðgjöf sem felur í sér tímafreka og umfangsmikla tæknilega aðstoð. Að endingu má nefna af efni frumvarpsins að það eru lagðar til breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu þess efnis að bætt verði við sérstöku ákvæði um blóðbanka inn í lögin um heilbrigðisþjónustu. Þetta ákvæði er komið til vegna innleiðingar á tilskipun um blóð og blóðhluta. Að stærstum hluta eru þetta því tilskipanir sem verið er að leiða í lög. Nefndin fjallaði sérstaklega um þau ákvæði frumvarpsins sem snerta skyldu heildsala eða dreifingaraðila til að tilkynna Lyfjastofnun og markaðsleyfishafa um allan fyrirhugaðan samhliða innflutning. Kom fram á fundum nefndarinnar að að baki tilkynningaskyldunni, sem er ný og hefur ekki verið til staðar áður, búi öryggissjónarmið og hagsmunir sjúklinga hvort sem um tilkynningu til Lyfjastofnunar eða markaðsleyfishafa sé að ræða. Lyfjastofnun sé þannig nauðsynlegt vegna eftirlitsskyldu sinnar og á grundvelli öryggissjónarmiða að fá tilkynningar um allan innflutning til þess að hún hafi ávallt upplýsingar um hvaða lyf eru flutt inn. Nauðsyn markaðsleyfishafa til þess að fá upplýsingarnar helgast af því að hann ber ábyrgð á framleiðslu sinni og þarf á grundvelli þeirrar ábyrgðar að hafa vitneskju um hvar framleiðsla hans er á markaði. Þannig sé tryggt að rekjanleiki sé fyrir hendi þurfi af einhverjum ástæðum að innkalla tiltekna framleiðslulotu og minnka þá einnig líkur á því að fölsuð lyf komist inn í dreifingarkeðjuna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir heimild til að kveða í reglugerð nánar á um skilyrði samhliða innflutnings og málsmeðferð Lyfjastofnunar við veitingu leyfis til slíks innflutnings. Nefndin ræddi nokkuð hvaða upplýsingar innflytjandi þyrfti að veita markaðsleyfishafa og telur mikilvægt vegna samkeppnissjónarmiða að honum verði einungis gert að veita þær upplýsingar um innflutninginn sem nauðsynlegar eru vegna öryggis. Kom fram á fundum nefndarinnar að ekki væri ætlunin að innflytjandi þyrfti að tilkynna hvaðan hann flytti vöruna eða hversu mikið magn væri keypt. Nefndin fellst á það sjónarmið og leggur jafnframt áherslu á að mikilvægt sé að tilkynningin berist með eðlilegum fyrirvara sem sé sanngjarn fyrir báða aðila, þ.e. innflytjanda eða markaðsleyfishafa. Þá ræddi nefndin sérstaklega ákvæði 7. gr. frumvarpsins sem heimilar ráðherra að gefa út tímabundin og takmörkuð framleiðsluleyfi og kveða nánar á um skilyrði slíkra leyfa í reglugerð um framleiðslu lyfja. Kom fram á fundum nefndarinnar að framkvæmdin hefði verið sú að í framleiðsluleyfinu kæmi fram til hvaða framleiðslu það tæki auk gildistíma þess, en að talið hefði verið rétt að skjóta lagastoðum undir framkvæmdina og bæta einnig við skilgreiningu á orðinu „framleiðsla“ þar sem lögin eru fáorð um þessar leyfisveitingar. Kom fram að rökin fyrir þessari heimild ráðherra væru þau að þegar nýr framleiðandi hefur vinnslu færi fram úttekt Lyfjastofnunar. Þá væri hugsanlegt að framleiðandi þyrfti að uppfylla einhver atriði, sem ekki snertu framleiðsluna með tilliti til gæða og öryggis, og að Lyfjastofnun teldi það ekki hafa þau áhrif á starfsemina að hún gæti ekki hafist. Í slíkum tilvikum gæti stofnunin brugðist við og mælst til að út yrði gefið bráðabirgðastarfsleyfi til skamms tíma, þannig að framleiðanda gæfist kostur á að lagfæra viðkomandi atriði án þess að það kæmi niður á framleiðsluferlinu. Nefndin ræddi einnig bráðabirgðaákvæði 9. gr. frumvarpsins og kom fram að ákvæðinu væri ætlað að koma í veg fyrir réttaróvissu. Samkvæmt tilskipun 2004/27/EB er gert ráð fyrir að markaðsleyfi lyfs verði endurnýjað í eitt skipti eftir að löggjöfin tekur gildi í nóvember 2005. Með tilvísun í bréf framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, dagsett 18. febrúar 2005, verður umsókn um endurnýjun að innihalda uppfærð gögn um gæði, öryggi og verkun lyfja, þar með talið allar breytingar sem gerðar hafa verið frá því að markaðsleyfi var veitt. Þá verður samkvæmt tilskipuninni að fara fram mat á ábata og/eða áhættu vegna notkunar lyfsins. Kom fram á fundum að það væri sameiginlegur skilningur innan Evrópusambandsins að lyf með miðlægt markaðsleyfi og með markaðsleyfi veitt með gagnkvæmri viðurkenningu verði endurnýjuð í eitt skipti eftir nóvember 2005. Nefndin fjallaði um þær breytingar sem lagðar eru til á lögum um heilbrigðisþjónustu og varða blóðbankastarfsemi. Telur nefndin æskilegt í ljósi sérstöðu blóðbankastarfsemi að skoðað verði hvort um þá starfsemi skuli fjallað í sérstökum lögum og jafnframt skoðuð rök og ástæður fyrir rekstrarlega og/eða fjárhagslega sjálfstæðri starfsemi blóðbanka, m.a. með hliðsjón af ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Í frumvarpinu er ekki sérstaklega kveðið á um meðferð persónuupplýsinga í starfsemi blóðbanka. Hinn almenni lagarammi á þessu sviði eru lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og er þar kveðið á um ákveðnar grundvallarreglur sem gilda við meðferð slíkra upplýsinga, sem og í lögum um réttindi sjúklinga. Nefndin taldi þrátt fyrir það rétt, þegar litið er til sérstöðu blóðbanka, samanber ákvæði tilskipunarinnar, og þess að um viðkvæmar persónuupplýsingar er að ræða, að kveða sérstaklega á um það í frumvarpinu að meðferð persónuupplýsinga í blóðbankanum skuli vera í samræmi við lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og reglugerðir með stoð í þeim, svo og lög um réttindi sjúklinga. Leggur nefndin í samræmi við það til breytingu á 10. gr. frumvarpsins. Loks leggur nefndin til að bætt verði sérstöku ákvæði við frumvarpið þar sem fram komi að verið sé að innleiða nýjar gerðir Evrópusambandsins. Hv. heilbrigðis- og trygginganefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef nú gert grein fyrir og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. En undir nefndarálitið rita auk framsögumanns hv. þm. Drífa Hjartardóttir, Pétur H. Blöndal, Una María Óskarsdóttir og Bjarni Benediktsson, og loks Ágúst Ólafur Ágústsson og Þuríður Backman, með fyrirvara ásamt Guðrúnu Ögmundsdóttur.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér um nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lyfjalögum og lögum um heilbrigðisþjónustu. Eins og fram kom hjá hv. formanni nefndarinnar, sem mælti fyrir álitinu, er ég ein þeirra sem undirrita nefndarálitið með fyrirvara. Sá fyrirvari á fyrst og fremst við um blóðbanka. Það kemur skýrt fram í nefndarálitinu hvernig þeim málum er fyrir komið í þessum lögum með öðrum tilskipunum og það finnst mér á engan hátt ganga. Það er mjög gott, sem fram kemur í nefndarálitinu, að nefndin var sammála um að það væri eitt af því sem ráðuneytið þyrfti að fara nánar ofan í. Eins og segir þar, með leyfi forseta: „Nefndin fjallaði um þær breytingar sem lagðar eru til á lögum um heilbrigðisþjónustu og varða blóðbankastarfsemi. Telur nefndin æskilegt í ljósi sérstöðu blóðbankastarfsemi að skoðað verði hvort um þá starfsemi skuli fjallað í sérstökum lögum og jafnframt rök og ástæður fyrir rekstrarlega og/eða fjárhagslega sjálfstæðri starfsemi blóðbanka, m.a. með hliðsjón af ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar.“ Þegar við fengum þessa EES-samþykkt í hendur eða tilskipunina þá kom í ljós að hún er 34 greinar og margar blaðsíður. Svo ég tæpi á nokkrum þáttum hennar þá er þar t.d. talað um blóðbanka sjúkrahúsa, rýni- og gæðaeftirlit með blóði, gæðastjórnun og innra gæðaeftirlit með blóði, ábyrgð blóðbankanna, skilgreiningar, skráningar, persónuvernd, rekjanleika blóðs, skimun, sjálfboðaliða, hverjir megi gefa blóð og hverjir ekki, prófanir, hvað megi prófa, vernd gegn aðgangi að tölfræðilegum upplýsingum og hverjir, hvar og hvernig eigi að hafa þann aðgang. Hér er í raun um mjög ítarlegan lagabálk og afar mikilvægan að ræða. Ég vil því endilega hvetja til þess, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að því verði sérstaklega beint til heilbrigðisráðherra og heilbrigðisráðuneytis að í þetta mál verði gengið og lögum um blóðbanka verði komið fyrir í sérlögum, þótt auðvitað gildi sem stendur lög um persónuvernd og persónuupplýsingar gagnvart réttindum sjúklinganna þannig að við tryggjum þetta að vissu marki í bili. En eins og tilskipunin er getur engan veginn talist nægjanlegt að það sé gert með einni grein í þessu frumvarpi. Það stenst ekki og er í raun andstætt því gegnsæi sem um er talað. Ég vona að við eigum eftir að sjá sérstök lög um blóðbanka. Ég veit af vinnunni í ráðuneytinu, að unnið hefur verið að þessari tilskipun að mestu leyti eins og um reglugerð væri að ræða. En ég tel að til að hafa alla hluti uppi á borði þá væri eðlilegt að um þetta giltu sérlög. En þetta mál er að mörgu leyti gott og fyrirvari minn er fyrst og fremst sá að við hefðum viljað fá ítarleg lög um blóðbanka. Við hefðum þar af leiðandi átt að fella niður 10. gr. frumvarpsins og láta vinna sérlög út frá áðurnefndri tilskipun.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu nefndarálit um breytingu á lyfjalögum og lögum um heilbrigðisþjónustu sem hv. formaður heilbrigðis- og trygginganefndar hefur gert grein fyrir. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara og þær breytingartillögur sem nefndin leggur. Ég vil því gera grein fyrir fyrirvara mínum en hann snýr að blóðbankanum og blóðbankastarfseminni rétt eins og fyrirvari hv. þm. Guðrúnar Ögmundsdóttur. Tilskipun Evrópusambandsins er mjög ítarleg. Starfsemi blóðbanka er í örri þróun og hefur verið mörg undanfarin ár en þeir gegna mjög mikilvægu hlutverki í heilbrigðisþjónustunni. Þetta er mjög sérhæfð starfsemi og mikilvægt að allt innra eftirlit, allar gæðakröfur og varsla persónuupplýsinga séu í fyllsta samræmi við það sem tilskipun Evrópusambandsins hljóðar upp á. Ég tel því mjög mikilvægt að hæstv. heilbrigðisráðherra taki þegar til við að skoða starfsemi blóðbanka og hvort ekki sé rétt að setja sérstök lög um þá starfsemi. Hæstv. forseti. Ég vil líka leggja áherslu á að miðað við óbreytt lagaumhverfi tel ég mikilvægt að Blóðbankinn og starfsemi Blóðbankans sé fjárhagslega aðskilin starfsemi Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ég tel það mikilvægt fyrir starfsemina, fyrir öryggi rekstursins, að það komi ekki til niðurskurðar eða breytinga á starfseminni ef til breytinga kæmi á rekstri eða starfsemi annarra deilda háskólasjúkrahússins frekar en orðið hefur. Mikilvægi starfsemi Blóðbankans fyrir landið, sem sérhæfðrar deildar eða stofnunar, hefur ítrekað komið fram. Hæstv. forseti. Ég vildi útskýra þennan fyrirvara minn og tel ekki ástæðu til að lengja þessa umræðu neitt frekar. Ég vil þó að það komi fram að ótrúlega góð sátt var í nefndinni varðandi þessar breytingar. Lyfjaiðnaðurinn er atvinnugrein þar sem miklir fjármunir eru undir og rannsóknir, framleiðsla og þróun er mjög dýr. Því eru miklir hagsmunir í húfi og hvað varðar samhliða innflutning á lyfjum þá verða hagsmunaárekstrar en ég tel að sú niðurstaða sem hér er hafi fengist í góðri sátt. Ég trúi því að um starfsemi sem tengist samhliða innflutningi lyfja verði betri sátt eftir þessar breytingar.

Herra forseti. Eins og fram kemur í nefndaráliti frá hv. heilbrigðis- og trygginganefnd var ég fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég var við alla vinnslu málsins í nefndinni en hafði ekki tök á að vera viðstödd þann fund þegar málið var tekið út. Ég hefði sett sama fyrirvara og félagar mínir í Samfylkingunni og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir gerði grein fyrir áðan hefði ég skrifað undir málið. Ég legg áherslu á hve mikilvægt sé að sett verði sérstök lög um blóðbankann. Það kom okkur á óvart þegar í ljós kom að ekki voru til nein sérstök lög um blóðbanka. Þarna eru náttúrlega mjög miklar viðkvæmar upplýsingar á ferðinni og mikil starfsemi sem auðvitað þarf að ríkja ákveðin lagasetning um þó svo að hún heyri núna undir ýmis lög eins og persónuvernd og fleiri þætti. Ég vil gera grein fyrir því hér að ég er sammála þessari lagasetningu. Þarna er náttúrlega verið að setja í lög ákveðnar tilskipanir frá Evrópu og síðan er verið að taka þarna á fleiri þáttum eins og fram hefur komið hér og kemur fram hér í nefndarálitinu sem ég ætla ekki að orðlengja frekar um. En ég vildi gera grein fyrir afstöðu minni hér vegna þess að ég var ekki viðstödd þegar málið var tekið út úr nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 73/2001, um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga á landi, með síðari breytingum. Nefndin hefur fengið fjölmarga aðila á sinn fund og farið yfir málið. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem fyrst og fremst miða að því að einfalda og skýra ákvæði laga um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga á landi. Vandamál hafa komið upp við framkvæmd laganna og var af þeirri sök farið í þá vinnu að einfalda lögin. Lagt er til að fallið verði frá aðskilnaði í lögunum á milli efnisflutninga og vöruflutninga og orðið farmflutningur tekið upp í staðinn. Samkvæmt gildandi lögum er farmflutningur í eigin þágu ekki leyfisskyldur en aðeins ef hann er takmarkaður hluti af rekstri. Í frumvarpinu er lagt til að það skilyrði verði fellt niður og í staðinn miðað við hvort flutningur er í eigin þágu eða stundaður í atvinnuskyni fyrir aðra gegn gjaldi. Þá er í frumvarpinu lagt til að eftirlit með leyfum verði breytt og fært í það form að Vegagerðin taki við ábendingum um brot á leyfisreglum laganna og geti brugðist við með því að leita upplýsinga um þá flutninga sem ökutæki er notað í. Loks er refsiákvæði laganna gert skýrar. Nefndin telur mikilvægt að þeir starfsmenn Vegagerðarinnar sem munu annast eftirlitið fái fræðslu m.a. um hvernig það skuli framkvæmt og valdmörk. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Að leyfishafa verði gert skylt að festa leyfismerki, sem gefið skal út af Vegagerðinni, í framrúðu eða á númeraplötu bifreiðar sinnar. 10. gr. laganna verði breytt og að leyfisskylt verði að reka bifreiðar sem sérútbúnar eru í sérstakar eðalferðir sem boðnar eru ferðamönnum líkt og nú er með bifreiðar sem sérútbúnar eru til fjallaferða. Með eðalferðum vill nefndin ná yfir það sem ýmsir kalla „lúxusferðir“ þar sem boðnar eru til lengri ferða ríkulega búnar bifreiðar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir nefndarálitið skrifa Guðmundur Hallvarðsson, Una María Óskarsdóttir, Einar Oddur Kristjánsson, Björgvin G. Sigurðsson, með fyrirvara, Bryndís Hlöðversdóttir, með fyrirvara, Guðjón Hjörleifsson, Kristján L. Möller, með fyrirvara, Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara og Magnús Stefánsson.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur nú mælt fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga. Þessi lög eru ekki gömul. Þau eru frá árinu 2001 og eftir því sem mig minnir best held ég að ég hafi einmitt bent á að nokkrar brotalamir væru í þessari lagasetningu sem síðan eru berlega að koma í ljós. Ég styð þetta nefndarálit með ákveðnum fyrirvörum sem ég ætla að gera grein fyrir. Í fyrsta lagi er það í 9. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um vegagerðarmennina. Þar stendur, með leyfi forseta: „... er eftirlitsmönnum Vegagerðarinnar heimilt að stöðva ökutæki viðkomandi til að kanna um hvernig flutning er að ræða og hvort starfsemi er leyfisskyld. Vegagerðin getur leitað aðstoðar lögreglu við að stöðva ökutæki í þessum tilvikum.“ Þarna er kveðið á um að Vegagerðinni sé heimilt að stöðva ökutæki. Stöðvun á ökutæki er lögregluaðgerð og við þetta hefur m.a. Landssamband lögreglumanna gert verulegar athugasemdir. Það að hafa vald til þess að stöðva bifreið í akstri þýðir að þá er viðkomandi kominn með lögregluvald. Hann er kominn með blátt ljós á bílinn, hefur orðið rétt til þess að beita blikkljósi sem aðeins lögreglan hefur annars heimild til. Eftirlitsmenn Vegagerðarinnar eru í sjálfu sér ekki lögreglumenn. Þeir hafa einmitt bent á þetta, að þeir hafa hvorki til þessa þjálfun, réttindi né tryggingar og svo er ekki tekið fram í starfssamningum þeirra að þeir eigi að gegna löggæsluhlutverki. Þess vegna er um þetta óvissa. Landssamband lögreglumanna hefur líka bent á þetta. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að vitna til umsagnar Landssambands lögreglumanna sem varar mjög við því að leggja það á vegaeftirlitsmenn og heimila þeim að beita lögregluvaldi. Þar segir, með leyfi forseta: „Í 9. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að við lög ... um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga á landi bætist ný grein ... er kveðið á um skyldu ökumanns til þess að stöðva ökutæki sitt gefi lögregla eða eftirlitsmaður Vegagerðarinnar stöðvunarmerki. Landssamband lögreglumanna telur að ekki sé forsvaranlegt að aðrir en lögreglumenn hafi stöðvunarheimild ökutækja. Þá er ljóst að í þeim tilvikum er 9. gr. frumvarpsins tilgreinir getur lögregla í öllum tilvikum sinnt stöðvun brotlegra ökutækja með fullnægjandi hætti og því ekki þörf á slíkri heimild til handa starfsmönnum Vegagerðarinnar. Þá er bent á að aðeins lögreglumenn búa yfir þekkingu og reynslu um hvernig standa beri að stöðvun ökutækja en rangar aðferðir við slíkt geta haft í för með sér afar alvarlegar afleiðingar fyrir umferðaröryggi á vegum landsins. Í Lögregluskóla ríkisins hljóta lögreglunemar afar nákvæma og ítarlega kennslu og þjálfun í stöðvun ökutækja. Því má ljóst vera að starfsmenn Vegagerðar sem ekki hafa hlotið slíka þjálfun né hafa reynslu af stöðvun ökutækja eru með engu móti í stakk búnir til að taka að sér það verkefni lögreglu.“ Ég tel þessa athugasemd frá Landssambandi lögreglumanna mjög alvarlega. Í umsögn frá BSRB, sem er stéttarfélag vegaeftirlitsmanna, er einnig mjög afdráttarlaust tekið undir þessa athugasemd Landssambands lögreglumanna um að vegaeftirlitsmenn verði ekki gerðir að lögreglu. Þess vegna hef ég lagt fram breytingartillögu, herra forseti, um að þessi setning um að vegaeftirlitsmenn hafi heimild til þess að beita lögregluaðgerð og stöðva ökutæki verði felld niður, þ.e. að orðin „eða eftirlitsmaður Vegagerðarinnar“ falli brott þannig að bara lögreglan hafi heimild til þess að beita stöðvunarskyldu og nota til þess lögreglubílaljós og annað því um líkt sem þarf að beita við það og einnig að þurfi að stöðva bifreið þá skuli Vegagerðin leita aðstoðar lögreglu við að stöðva ökutæki í þessum tilvikum. Herra forseti. Þetta er meginathugasemd mín við þetta frumvarp og nefndarálitið sem hér hefur verið mælt fyrir. Ég tel þetta mjög alvarlegt mál og spyr á hvaða vegferð við séum ef við ætlum að færa vegaeftirlitsmönnum lögregluvald og lögregluskyldur eins og þær að nota forgangsljós á bíl og stöðva bíla á ferð eftir vegunum, beita þannig lögregluaðgerð, en ekkert er á um það kveðið í starfssamningum vegaeftirlitsmanna eða í tryggingum þeirra að þeir hafi slíka heimild. Ég legg því til, herra forseti, að þetta verði fellt burt úr þessu frumvarpi eins og ég hef gert grein fyrir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta samgöngunefndar um tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2005–2008. Svo sem kunnugt er er samgönguáætlun mikið þingskjal sem ég þykist vita að þingmenn allir hafi lesið í þaula. Háttvirt samgöngunefnd vann þetta með mjög hefðbundnum hætti. Við fengum hina reglulegu gesti til okkar, einkum frá þeim stofnunum ríkisins sem snerta samgöngur, þ.e. Flugmálastjórn, Siglingastofnun og fulltrúa Vegagerðarinnar, og fórum yfir meginlínur í samgönguáætlun, bæði tekju- og útgjaldahlið. Þar að auki hélt vegamálastjóri ásamt embættismönnum sínum fund með þingmönnum einstakra kjördæma að vanda þar sem áætlunin var skoðuð með þingmönnum kjördæmanna og niðurstöður þeirra funda flutti síðan vegamálastjóri til hv. samgöngunefndar. Skemmst er frá því að segja, virðulegur forseti, að meiri hluti samgöngunefndar gerir tillögur um óverulegar breytingar á hinu upphaflega þingskjali og eru þær í smærri atriðum, má segja. Lúta þær ekki síst að nafnabreytingum á einstökum vegum. Ég tel ekki ástæðu til þess að lesa þær hér upp en vísa í þskj. 1367 þar að lútandi. Meiri hluti nefndarinnar mælir með því að þingsályktunartillagan verði samþykkt að meginhluta, en þó með þeim breytingum sem ég gat hér um og eru nefndar á þskj. 1367. Undir þetta rita auk þess sem hér stendur hv. alþingismenn Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Einar K. Guðfinnsson og Magnús Stefánsson.

Virðulegi forseti. Minni hluti samgöngunefndar harmar að í þeirri þingsályktunartillögu sem hér um ræðir, um samgönguáætlun til næstu fjögurra ára, er lagður til verulegur niðurskurður frá gildandi samgönguáætlun. Heildarniðurskurður á árunum 2005 og 2006 er 5,4 milljarðar kr. að teknu tilliti til vísitölu Vegagerðarinnar. Þessi mikli niðurskurður er umbylting frá digrum kosningavíxlum sem var veifað rétt fyrir kosningarnar 2003 og frægt varð að endemum þegar allt var skorið niður eftir kosningar. Þá átti að gera allt fyrir alla, nú er skorið niður. Niðurskurðurinn mun koma illa niður á ýmsum svæðum. Þremur mánuðum fyrir síðustu þingkosningar kynntu oddvitar stjórnarflokkanna að ríkisstjórnin hefði samþykkt að verja 6 milljörðum kr. næsta eina og hálfa árið til aukinna samgönguframkvæmda og voru ýmis verk talin upp í því samhengi. Nú er komið í ljós að margt af þessu hefur verið slegið af eða frestað inn í framtíðina. Heildarniðurskurðurinn er að mati okkar í minni hluta samgöngunefndar fjandsamleg aðgerð fyrir byggðina í landinu og er höfuðborgarsvæðið þar alls ekki undanskilið. Sundabraut sem greinilega á að leggja til hliðar er þar að sjálfsögðu langstærsta og alvarlegasta málið. Hæstv. samgönguráðherra lætur ýmsum spurningum ósvarað í þessari áætlun varðandi Sundabrautina, t.d. hvenær eigi að hefja hönnun mannvirkisins, hvenær framkvæmdir eiga að hefjast, hvenær verklok eru áætluð og hvernig á að fjármagna framkvæmdina. Allt er þetta á reiki og ef ekki fást svör um tímasetningar og áætlanir er ráðherra einfaldlega að snúa baki við Sundabrautinni sem er án efa ein af mest áríðandi vegaframkvæmdum landsins og þá fyrir landsmenn alla Niðurskurðurinn kemur þó einnig harkalega fram gagnvart öðrum landshlutum en höfuðborgarsvæðinu og er hann í raun óásættanlegur með öllu. Allt tal um byggðastefnu er orðin tóm þegar skera á svo mikið niður í samgöngumálum sem eru langmikilvægasta einstaka málið þegar kemur að hvers konar byggðastefnu. Mikilvægum framkvæmdum er frestað en hvert ár er dýrmætt í mörgum byggðanna þar sem fólk sér ekki fram úr erfiðu ástandi þar sem greiðar samgöngur eru algjört lykilatriði hvort sem litið er til Vestfjarða, Austfjarða eða Vestmannaeyja. Samgöngur eru lykilatriði til að viðhalda og efla byggðina í landinu og því hlýtur að vera spurt, þegar þessi tillaga til samgönguáætlunar er rædd, hvort skynsamlegt sé að skera niður ríkisframlög í þessum málaflokki á meðan ástandið er eins og raun ber vitni. Nei, að sjálfsögðu ekki og það er fráleitt og þarfnast ítarlegra skýringa af hálfu ráðherra þegar kosningavíxlarnir eru fallnir og eftir stendur niðurskurður framlaga á árunum 2005 og 2006. Dæmi um samdrátt ríkisins á framlögum til vegamála á síðustu árum og áratugum er að árið 1970 voru útgjöld til vegakerfisins sem beint hlutfall af landsframleiðslu 1,35%. Árið 2003 voru útgjöld til vegakerfisins sem hlutfall af landsframleiðslu 1,59%. Árið 2005 eru útgjöld til vegakerfisins sem hlutfall af landsframleiðslu komin niður í 0,92%, sem þýðir 60–70% niðurskurð á framlögum til vegamála sem hlutfall af landsframleiðslu á árunum 2003–2005. Um er að ræða verulegan samdrátt í útgjöldum til vegamála litið til síðustu ára þótt aðeins séu talin þessi tvö ár. Þetta eru alvarlegar staðreyndir. Að mati minni hlutans á almennt að auka framlög til vegamála og leggja sérstaka áherslu á öflugar tengingar við höfuðborgarsvæðið eins og Sundabraut. Framlög til samgöngumála kalla ekki á veruleg rekstrarframlög í framtíðinni og má fullyrða að í þeim felst sparnaður þegar allt er reiknað. Má þar telja fækkun slysa og ódýrari rekstur bifreiða, minni eldsneytisnotkun með styttri vegalengdum og verulegan tímasparnað vegfarenda sem að sjálfsögðu er mikils virði, sérstaklega þegar litið er til brýnustu framkvæmdanna innan höfuðborgarsvæðisins. Þess vegna er það óskiljanlegt að nú séu útgjöld til vegamála og samgöngumála skorin niður um 5,4 milljarða kr. Það er af sem áður var þegar glitti í kosningarnar handan við hornið. Minni hlutinn telur að sú lækkun sem lögð er til í tillögunni geti haft miklar afleiðingar á ýmsum svæðum á landinu sem ríkisstjórnin hlýtur að þurfa að bera ábyrgð á. Að sjálfsögðu er margt jákvætt að finna í þeirri áætlun sem hér um ræðir en þessi heildarniðurskurður gerir hana hins vegar óásættanlega og þannig úr garði að ekki er hægt að styðja áætlunina af því að sá niðurskurður hefur ekki verið rökstuddur með neinum viðunandi hætti. Mörg einstök verkefni er að sjálfsögðu hægt að tína til héðan og þaðan af landinu, framkvæmdir sem búið var að að lofa sérstaklega og má þar nefna Suðurstrandarveg sem var lofað sem sérstakri samgöngubót vegna kjördæmabreytinganna sem áttu sér stað á sínum tíma. Það var sett fram sem sérstök samgönguáætlun, sérstök vegaframkvæmd til að tengja hið nýja kjördæmi saman og átti ekki að hafa áhrif á aðrar framkvæmdir í kjördæminu. Mönnum var ekki stillt upp með það að forgangsraða þeirri framkvæmd fram yfir aðrar af því að stjórnarflokkarnir lofuðu henni sem sérstakri framkvæmd út af kjördæmabreytingunum og fór engin pólitísk umræða fram um að slá öðrum mikilsverðum framkvæmdum innan þess kjördæmis á frest vegna þess. Í tillögunni er varla minnst á Suðurstrandarveg nema rétt gert ráð fyrir útboði á litlum hluta vegarins. Auk þess átti samkvæmt kosningaloforðum hjá oddvitum stjórnarflokkanna að setja 200 milljónir í lagfæringu á vegi um Hellisheiði og 200 milljónir í Gjábakkaleið og í stóryrtum yfirlýsingum oddvita Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokksins var mikil áhersla lögð á að flýta þessum framkvæmdum sem mest verða mátti. Samkvæmt útskriftum af fréttum frá þessum tíma fullyrti þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddsson, til að mynda að að sjálfsögðu sæi fyrir endann á lagningu á Suðurstrandarvegi innan örfárra missira. Allt eru þetta orðin tóm í dag og búið er að svíkja menn um Suðurstrandarveg eins og margar aðrar framkvæmdir í kosningavíxlunum frægu. Í tillögunni er að sjálfsögðu, eins og ég nefndi áðan, að finna margt jákvætt og þar má nefna að Hellisheiðin og breikkun hennar er komin inn á áætlun. Þar er mikilvægt að gengið sé hratt til verks og sjái fyrir endann á þeim framkvæmdum sem allra fyrst, enda vegurinn mjög fjölfarinn og hættulegur á köflum. Umferðin hefur aukist þar gífurlega mikið á örfáum árum og það þekkja þeir tugir þúsunda íbúa suðvesturhornsins sem eiga heilsárshús og sumarhús einhvers staðar í fjórðungnum og aka þessa leið oft í mánuði árið um kring. Allir þekkja hve umferðarálagið er orðið mikið á veginum og hve hann er orðinn stórhættulegur á köflum. Umferðin hefur til að mynda aukist um 12% einungis á milli áranna 2002 og 2003 á milli Selfoss og Hveragerðis og um heil 70% hefur umferðin aukist yfir Hellisheiðina á síðasta áratug eða svo. Þessari gífurlegu umferðaraukningu verður að svara eins og ráð er fyrir gert hér og ber að fagna því, enda er um að ræða mikið öryggismál og mikið byggðamál. Vegurinn er seinfarinn og hættulegur á köflum þegar álagið er hvað mest og mikilvægt að hrinda breikkun vegarins í framkvæmd sem allra fyrst. Þetta eru nokkur þeirra verkefna sem ber að nefna sérstaklega úr því kjördæmi og mætti tína margt annað til. Minni hluti samgöngunefndar vísar því ábyrgðinni á þeim harkalega niðurskurði og því hve lítið er lagt til vegamála miðað við útgjöld fyrri ára sem hlutfall af landsframleiðslu alfarið á ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna. Við sjáum engin efnahagsleg rök fyrir því að skera svo grimmt og harkalega niður í framlögum til samgöngumála og alls ekki þegar tekið er tillit til þeirra loforða sem búið var að gefa landsmönnum og kjósendum í aðdraganda síðustu alþingiskosninga og því hve fast var stigið til jarðar í þeim loforðum, hve mikið var sagt, hve miklu var lofað. Enginn rökstuðningur hefur komið fram sem réttlætir þau svik við íslenska kjósendur af því að það er ekkert sem blasir við þeim sem því trúðu og því sem fólkinu var sagt. Af hverju er verið að skera þetta niður núna? Það er engin efnahagsleg vá sem vofir yfir sem mælir því bót að hér sé skorið niður. Þvert á móti, eins og ég nefndi áðan, má frekar fullyrða að veruleg rekstrarframlög til vegamála hafi sparnað í för með sér þegar allt er tekið saman, mikinn sparnað fyrir þjóðarbúið í heild þegar kemur að greiðari götum, greiðari umferð, betri vegum, betri nýtingu á farartækjum, færri slysum og öllu því sem tína má til, enda hefur það gífurlegan kostnað í för með sér þegar alvarleg slys eða minni háttar eiga sér stað, að ekki sé talað um mikilvægi þessara samgönguúrbóta þegar litið er til byggðanna í landinu. Þetta er algjör forsenda fyrir því að byggðir nái að eflast og dafna eða taka við sér þar sem verið hefur mikill samdráttur, mikil fólksfækkun. Í mörgum byggðakjörnum víða um land er algjör meginforsenda að samgöngur séu bættar, að fólkið sjái fram á að bæta eigi samgöngurnar og fólkið upplifi það að standa eigi við stóru orðin sem sett eru fram korteri fyrir kosningar og svikin um leið og búið er að telja upp úr kjörkössunum.

Virðulegi forseti. Ég mun tala hér fyrir breytingartillögum sem eru breytingartillögur við samgönguáætlun áranna 2005–2008. Þegar þetta var kynnt hér í fyrri umræðu tjáði ég mig um ákveðna hluti sem ég hefði áhuga á að breyta og teldi skynsemi í og plagg mitt liggur hér frammi, breytingar á þessari áætlun. Þetta er þríþætt, í fyrsta lagi flugmálaáætlun, í öðru lagi áætlun fyrir hafnir og í þriðja lagi fyrir vegi. Það sem breytingarnar hjá mér ganga út á varðandi flugmálaáætlunina er að hætta við lengingu Þingeyrarflugvallar, sem er flugvöllur búinn öllum búnaði og alveg klár í allt, og að 200 milljónir fari í staðinn til lengingar á Egilsstaðaflugvelli. Áætlunarflugi á Þingeyrarflugvöll var hætt fyrir allmörgum árum og nú er hann varaflugvöllur fyrir Ísafjörð. Rökin fyrir því eru þau að flugvélarnar geti ekki lent fulllestaðar á Þingeyri, þær geta ekki verið með nema 30–34 farþega í staðinn fyrir 50. Svo er spurning hvort vélarnar eru alltaf fulllestaðar þegar þær fara á Þingeyri. Ég aflaði mér upplýsinga um hvað margar lendingar farþegavéla væru á Þingeyri. Á síðasta ári voru þær 19. Farþegar sem fóru um völlinn voru 662, þ.e. til og frá. Það voru einhvers staðar nálægt kannski 20 sæti í hverri vél. Árið 2003 voru 26 lendingar. Það hafa verið um það bil 21 eða 22 sæti. Árið 2002 var afbrigðilegt þar sem framkvæmdir voru við Ísafjarðarflugvöll. Árið 2001 voru þetta 29 lendingar og árið 2000 voru þetta 20 lendingar. Maður spyr sjálfan sig: Hvers vegna í ósköpunum eru menn að þessu? Ég segi: Menn þyrftu þá að geta sannað að hver einasta vél sem fer þarna vestur þurfi að hafa 50 farþega en þurfi að skilja eftir út af þessu. En samkvæmt þessum tölum er ekki um það að ræða. Mér finnst því ekki vel varið fjármunum að gera þetta svona. Þar að auki kostar 25 milljónir að lengja veginn í kringum flugvöllinn þegar búið er að lengja brautina, 25 milljónir svona í viðbótarálag. Þegar hæstv. samgönguráðherra segir að það sé skynsemi í þessu þá segi ég að ég tel meiri skynsemi í að lengja Egilsstaðaflugvöll og/eða Akureyri. Síldarvinnslan á Neskaupstað verður með gífurlega mikinn útflutning fljótlega í ferskum fiski, þ.e. laxi. Hún verður einn stærsti útflytjandi á svæðinu. Eftir að hafa innt þá upplýsinga kemur í ljós að ef þeir mundu sameinast Samherja og Útgerðarfélagi Akureyringa þá mundu fara þrjár vélar af stærðinni Boeing 757. Núna geta einungis lent fulllestaðar 737 vélar eða tekið á loft af Egilsstaðaflugvelli. Þess vegna tel ég mikla skynsemi að fara með þessa fjármuni þangað til að lengja þessa flugbraut til að gera þennan möguleika eða valkost raunhæfan. Menn verða að geta fært sönnur á og sýnt fram að hér sé um líf og dauða að tefla í þessum málum þarna fyrir vestan, þ.e. með því að lengja flugbrautina. En fyrir hvað? Það er nú fyrsta versið. Svo má nefna stofnkostnaðinn og þar náttúrlega greinir mig á við meiri hluta samgöngunefndar og hæstv. samgönguráðherra, virðulegi forseti, um jarðgangaáætlun og jarðgangaáætlun meiri hlutans. Áætlaðir eru 4,5 milljarðar í göng um Héðinsfjörð en það þarf a.m.k. 7 milljarða. Maður spyr sjálfan sig: Er þetta svona rétt bara byrjunin? Á að sá svona kornum eða hvernig á eiginlega að gera þetta? Verður þetta byggt 2000 og eitthvað eða hvað? Í minni áætlun var smávilla.  
             Ef af þessu verður þá náttúrlega óska ég Siglfirðingum til hamingju með að geta farið í bíó til Akureyrar og leikhús og annað slíkt. En aðallínan náttúrlega verður Reykjavík–Siglufjörður með alla flutninga. Vegur um Almenninga er afar ótryggur þrátt fyrir fullyrðingar hæstv. samgönguráðherra hér um daginn sem gerði lítið úr því. Væntanlega geta Siglfirðingar staðfest að þessi vegur er afar öruggur samkvæmt því sem hæstv. ráðherra sagði. En ég tek bara ekki nokkurt mark á því. Það er nú bara þannig.  Svo vakti eitt athygli mína um daginn. Það var alveg ótrúlegt. Það var verið að bjóða út verkefni yfir Lágheiði upp á einhverjar 100 eða 200 milljónir. Ég man ekki, virðulegur forseti, hvað þetta var mikið og á sama tíma á að fara í göng þarna á milli. Það er margt sem maður botnar ekki í hvað varðar þessa ráðstöfun fjármuna til samgangna á landsbyggðinni. Þetta var um gangamálin. Menn hafa haft hátt í þessu máli, sumir hverjir og það er svo merkilegt að ef einhverjir aðrir hafa aðra skoðun eða aðrar tillögur um slíka hluti þá þarf það að gerast með einhverjum hávaða og látum og hamagangi. Það bara á ekki að vera möguleiki að hafa aðra skoðun. Mörgum, alls staðar á landinu, blöskrar þetta. Ég er að reyna að leiða þetta með þessari tillögu til betri vegar þannig að menn verði sáttir við þetta. Ég vil hlut Siglufjarðar sem mestan og bestan. En ég skil náttúrlega þingmenn þeirra, virðulegi forseti, þegar þeir berjast fyrir sínu byggðarlagi og ekkert er nema gott um það að segja. Varðandi síðan aðrar framkvæmdir þá er þetta þannig ef maður tekur þetta saman að höfuðborgarsvæðið fær um 20% af stofnfjárfestingum Vegagerðarinnar á þessum tíma. Restin fer út á land. Við erum með svipaða upphæð hér og Norðvesturkjördæmi þrátt fyrir langtum fleiri kílómetra í Norðvesturkjördæmi, eins og hæstv. ráðherra sagði í Kastljósi í gærkvöldi máli sínu til stuðnings. Honum láðist að taka fram hvaðan tekjurnar kæmu og á hvaða vegum bílarnir hérna á þessu svæði keyra. Þeir keyra aðallega á gatnakerfi bæjanna þrátt fyrir að ríkið sé að rukka þungaskatt og bensíngjald af þessum bílum sem keyra akkúrat á götum bæjarfélaganna. Gaman væri að vita hvort hæstv. ráðherra hafi það á takteinum hvað tekjur af bílaumferð hér á þessu svæði, af þessum 150 þúsund bílum, séu miklar í upphæðum. En það hefur ekki mátt tala um það eða heyra á það minnst. Hér á þetta svæði fara 6,6 milljarðar, 6,5 á Norðvesturland og 10 á Norðausturland samkvæmt tillögunum með göngunum og 3,4 á Suðurland sem mér finnst afskipt miðað við hin kjördæmin, miðað við að þeir eru með tvo mjög erfiða vegi og þunga, þ.e. bæði Reykjanesbraut og Suðurlandsveg auk annarra vega hjá þeim. Tillaga mín gerir ráð fyrir því að draga úr fjármunum til ganganna með því að fara í göng úr Fljótum yfir á Siglufjörð og síðan verði aukið fjármagn um liðlega 2 milljarða til höfuðborgarsvæðisins. Förum aðeins yfir það í hverju það liggur. Það er næsti kafli í þessu, verkefni á höfuðborgarsvæði. Í fyrsta lagi er um að ræða hringveg. Það eru gatnamót við Nesbraut, þ.e. Vesturlandsvegur og Suðurlandsvegur. Um þessi gatnamót fer gífurleg umferð og mikil bið er þar. Reiknað með samkvæmt tillögu meiri hluta samgöngunefndar að í þau fari í 103 milljónir árið 2008. En samkvæmt minni tillögu fara þangað 300 milljónir 2007 og 300 milljónir 2008. Talið er að það fari langt með að duga til að byggja þessi gatnamót. Þetta eru svokölluð T-gatnamót þannig að það er lítil tenging hinum megin við. Svo er það breikkun, Víkurvegur–Skarhólabraut. Það verkefni er í gangi og það er óbreytt. Síðan er viðbót hjá mér á hringveginum, þ.e. tvöföldum Vesturlandsvegar frá Skarhólabraut, þ.e. þar sem núverandi framkvæmdir enda og að Þingvallavegi. Áætlað er að þessi framkvæmd kosti 470 milljónir án þess að taka mislæg gatnamót á leiðinni, en það var búið að tvöfalda í gegnum Mosfellsbæinn og láta þennan kafla halda sér sem þar er á milli hringtorganna, fara síðan niður í Álafosskvosina og upp að Þingvallavegi. Í Hafnarfjarðarvegi eru gatnamót við Nýbýlaveg árið 2008 upp á 220 milljónir. Ég legg til að þetta verði 315 milljónir og dreifist á árin 2006, 2007 og 2008. Þetta er nú í mínum heimabæ og þarna er lögð til 100 millj. kr. aukning. Sennilega er það þess vegna sem hæstv. samgönguráðherra sagði í útvarpsviðtali í gær að ég væri að taka við bæjarstjóraembætti í Kópavogi og hugsaði eingöngu um Kópavog og væri bara að hugsa um sveitarstjórnarmálin. En ég segi, virðulegur forseti: Margur heldur mig sig. Það þarf ekki nema að fara nema í Norðvesturkjördæmi til að sjá hvernig það er. Yfirvöld samgöngumála verða að átta sig á því að gífurlegur fjöldi af fólki hefur komið hérna inn á þetta svæði, flutt af landsbyggðinni á þetta svæði og það þarf samgöngumannvirki til að sinna þessu og þar sem byggð heldur áfram að þróast þarf samgöngumannvirki, m.a. þarna á Nýbýlaveginum. Það er að fara í gang núna. Menn verða að fara í framkvæmdir hvort sem þeim líka betur eða verr. Það er ekki hægt að bíða til 2008 með þessa framkvæmd. Það þarf bara ekkert að ræða það. Bæjarfélagið verður því að fara í þessa framkvæmd. Eins er með aðra vegi hér og samskipti við samgönguyfirvöld þar sem hefur ekkert verið hlustað á okkur eitt eða neitt. Við erum sjálfsagt ekki eina bæjarfélagið á höfuðborgarsvæðinu sem er þannig ástatt um. Síðan er reiknað með að árið 2008 komi 200 milljónir í mislæg gatnamót á Hafnafjarðarveg–Engidal. Það á sem sagt að byrja á þeim gatnamótum þar sem er gífurleg umferð. Þetta er tenging út á Álftanesveg og síðan inn í Hafnarfjörð. Síðan á Reykjanesbraut er Laugarnesvegur–Dalbraut og það er óbreytt. Það eru sem sagt 180 milljónir 2006 og 90 milljónir 2007. Síðan eru það gatnamót við Bústaðaveg - ekki geri ég ágreining um það - árið 2008. Allt eru þetta nauðsynlegar framkvæmdir. Svo eru gatnamót við Stekkjarbakka. Það eru uppgreiðslur á lánum upp á 90 milljónir. Síðan eru það gatnamót við Arnarnesveg. Þar er sama upphæð. En ég reikna með að þetta verði fært fram um eitt ár. Þarna er nákvæmlega það sama að gerast og annars staðar, að byggðaþróun hefur orðið þannig í þessu bæjarfélagi að það verður að flýta þessari framkvæmd ef það á að vera eitthvert vit í þessu. Annars verður þarna öngþveiti. Síðan er það Fífuhvammsvegur–Kaplakriki, breikkun. Það eru fjárveitingar 2005 og 2006. Það er óbreytt miðað við það sem meiri hlutinn gerir ráð fyrir. Svo eru gatnamót við Vífilsstaðaveg. Þau eru reiknuð 600 milljónir ríflega árið 2007 og ég geri ráð fyrir að þau komi 2008, eins og það var. Það er búið að færa þetta til. Síðan er það Lækjargata–Kaldárselsvegur. Það eru 150 milljónir núna í ár og ekki geri ég athugasemdir við það. Síðan eru það gatnamót við Urriðaholt í Garðabæ, nýtt hverfi sem á að fara að þróa þar. Menn komast þar ekki út af um leið og þeir tvöfalda veginn nema að hafa þar mislæg gatnamót. Þessar 300 milljónir eru ekki á áætlun meiri hlutans en reiknað er með að þær dugi til að byggja þau. Síðan er það Krýsuvíkurvegur, sem er vegur frá Hafnarfirði í átt að Krýsuvík. Í dag er það þannig að öll umferð úr efnisnámum, bæði í Vatnsskarði og Undirhlíðum, þarf að fara í gegnum íbúðahverfi í Hafnarfirði. Það vantar því að tengja Krýsuvíkurveginn við Reykjanesbrautina. Reiknað er með 259 milljónum í þetta 2008 frá meiri hlutanum, en ég legg til að teknar verði 200 milljónir árið 2005 og 50 milljónir 2006 til að tengja þetta. Eins og þetta er í dag er þetta mjög erfitt. Næst er það Nesbrautin, sem er eiginlega Miklabrautin, þ.e. þessi mikla framkvæmd sem er í gangi núna, Kringlumýrarbraut–Bjarkargata, sem eru 556 milljónir. Það eru engar breytingar frá mér í því. Síðan er það Kringlumýrarbraut–Miklabraut, mislægu gatnamótin þar. Það eru 100 milljónir árið 2006 og 100 milljónir 2007. Þetta eru að vísu gatnamót sem ég er afar ósáttur við að skuli ekki verða tekin sem mislæg og sem R-listinn hefur neitað að taka þótt samgönguráðherra hafi boðið fé til þess arna, en því hefur verið hafnað. Nú á að taka ljósastýrð gatnamót í sama plani sem er afleit lausn til framtíðar. Þetta er framkvæmd sem er sú arðbærasta á öllu landinu, að fara í hana. Allt þetta sem við erum að taka - menn hafa verið að fullyrða að mikið af alvarlegum slysum og dauðaslysum sé úti á landi og það kann satt að vera, en því miður eru þau náttúrlega allt of tíð, hvort sem er úti á landi eða á höfuðborgarsvæðinu, þau eru þar líka og gífurlegur fjöldi af árekstrum eins og t.d. á umræddum gatnamótum og er þessi arðsemi m.a. reiknuð út frá því. Ég átta mig ekki á því hvers vegna R-listinn sló á hönd samgönguráðherra þegar hann bauð upp á þetta. Síðan er það Hlíðarfótur, Hringbraut–Samgöngumiðstöð, þar eru ríflega 100 milljónir árið 2006 og 2007, ekki geri ég athugasemdir við það. Svo er það Arnarnesvegur, þ.e. gatnamót við Fífuhvammsveg upp á 50 milljónir og 40 milljónir árið 2006 og 2007. Það eru engar athugasemdir þar. Þá eru það gatnamót á Reykjanesbraut, vegurinn frá Reykjanesbraut upp að Elliðavatnsvegi, þ.e. frá Reykjanesbrautinni og upp að Fífuhvammsvegi. Í þetta eru reiknaðar tæplega 300 milljónir og þar leggur meiri hlutinn til að 200 milljónir verði 2008 og tæplega 100 milljónir 2006, en ég legg til að það verði 190 milljónir 2006 og 100 árið 2008. Vífilsstaðavegur–Hafnarfjarðarvegur, það er óbreytt upp á 40 milljónir. Álftanesvegur, sem er sýknt og heilagt búið að lofa, því menn eru nú alltaf að tala um loforð, þá er reiknað með að í hann verði lagðar tæpar 530 milljónir árið 2007 í tillögu meiri hlutans, en ég legg til að framkvæmdir hefjist 2006 og verði 200 milljónir þá og síðan 310 árið 2007. Síðan geri ég ráð fyrir breikkun Hallsvegar. Það er verkefni sem menn hafa verið að deila um, en einhvern veginn verða menn að leysa þetta og set ég í þetta 100 milljónir árið 2008. Það er ekki inni á tillögum meiri hlutans. Í Sundabraut, sem er Sæbraut–Geldinganes, eru 350 milljónir í tillögum meiri hlutans, en þær framkvæmdir eru milljarður. Við aukum sem sagt í þessari breytingartillögu um 650 milljónir á þessi fjögur ár. Yfirlýsingar hafa komið hér og komu fram við fyrirspurn frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni til hæstv. forsætisráðherra þar sem hann stóð hérna upp og lofaði einu stykki Sundabraut svona eins og menn væru að drekka úr vatnsglasi. En þessi framkvæmd kostar um 15–20 milljarða og hún náttúrlega gengur yfir en þarf að ganga alla leið upp á Kjalarnes. Þetta er nauðsynleg framkvæmd og allt það en þetta er náttúrlega framkvæmd sem er ekki klár heldur, umhverfismat er ekki klárt á fyrsta kaflann og þó svo menn séu búnir að koma sér saman um staðsetningu þurfa menn að halda áfram og var jafnvel hugsað að menn gætu verið með þetta í einkaframkvæmd að einhverju leyti. En auðvitað fagna ég því ef menn ætla að setja peninga úr sölu Símans í slíkar framkvæmdir. Ég hef ekki á móti því að menn setji peninga til samgöngumála úti á landi, t.d. til jarðgangagerðar, sem ég tel náttúrlega nauðsynlegt, en það verður náttúrlega að vera einhver skynsemi í þeim, eins og t.d. jarðgöng frá Neskaupstað og undir Oddsskarð er t.d. mjög nauðsynleg framkvæmd. Einhvern tímann voru einhverjir búnir að lofa göngum frá Dýrafirði yfir í Arnarfjörð og svo má lengi telja. Ef við komum síðan að verkefnum á landsbyggðinni, þá hef ég miðað við allan hávaðann sem varð hérna með tillögur mínar lítið hróflað við því máli. Það sem ég hef þó gert í þessu er það að dregið hefur verið úr fjárveitingum á Vestfjarðavegi, þ.e. Svínadalur–Flókalundur, um 150 milljónir, þ.e. 50 milljónir árið 2007 og 100 milljónir 2008, eins og þetta var, það er nú búið að breyta þessu eitthvað í meðförum meiri hlutans og það eru komnar hérna nákvæmari tölur, en ég í áætlun minni hafði nú ekki Vegagerðina eða samgönguráðuneytið á bak við mig til að gera hana og var svona af veikum mætti að juða við þetta með hjálp og aðstoð ágæts fólks á nefndasviði. Síðan er Þverárfjallsvegur, allt í einu birtast þar 100 milljónir. Ég reikna með að þær fari aftur til baka til höfuðborgarsvæðisins og í verkefni þar. Þá er það Norðausturvegur frá Katastöðum að Krossavík. Reiknað er með að það minnki um 200 milljónir. Ekki hefur annað verið gert, nema í liðnum um þjóðgarðavegi, þar hefur framlag verið lækkað til Útnesvegar um þjóðgarð árið 2007 úr 100 milljónum niður í 30 árið 2006. Þetta eru svona helstu breytingarnar í þessu. Frá landsbyggðinni bætist við í Suðurstrandarveginn, sem er eitt af loforðunum. Árin 2006, 2007 og 2008 komi inn 100 milljónir ár hvert. Í dag er byrjað á þessum vegi frá Grindavík í leið austur og meiningin var að byrja frá Þorlákshöfn og leið vestur, það er kafli frá Krýsuvík og að sýslumörkum, þ.e. milli Árnessýslu og Gullbringusýslu sem er slitlag upp á um 10–12 kílómetra, hann getur verið þar án þess að endanlegt vegastæði komi og mikilvægast er að taka frá sýslumörkum og í Selvog, svo frá Selvogi og í Þorlákshöfn. Þetta er nú það sem allur hávaðinn er út af, að breyta þessu aðeins, að rétta hag höfuðborgarsvæðisins miðað við sömu fjárhæð sem um er að tefla og var í upphaflegu tillögunum. Auðvitað mundi ég fagna því að aukið fjármagn kæmi hér inn. Auðvitað vilja allir fá meira fjármagn til samgöngumála. Ég náttúrlega hálfvorkenni hæstv. samgönguráðherra að þurfa að skipta þessu. Það eru margir sem hafa hátt og allir vilja fá sitt og annað slíkt en þessi skipting var fyrir neðan allar hellur og tími til kominn að þetta breyttist aðeins. Ég er ekki að tala um neina óskapa breytingu, en a.m.k. þá að við förum úr liðlega 20% upp í tæp 30% af hlutdeild í þessu. Eins og kunnugt er búa á höfuðborgarsvæðinu 185 þúsund manns, eða um tveir þriðju þjóðarinnar. Sagt hefur verið að þessir vegir úti á landi séu vegir okkar allra og það er alveg rétt. Það er líka alveg rétt eins og ég hef haldið fram að samgöngumál á landsbyggðinni eru grundvöllur þess að hún geti þrifist, ef menn fara rétt með þær fjárfestingar, það er ekki sama hvernig menn gera þetta. Það eru samgöngumál og styrking menntastofnana úti á landi sem er grundvöllur þess að halda fólkinu þannig að það streymi ekki allt hérna inn á þetta svæði. Ef við setjum okkur nú í spor fólks sem býr hér á þessu svæði, sem keyrir um göturnar sem ríkið á ekki en ríkið er að rukka fyrir tekjurnar vegna þess arna, það náttúrlega segir: Allt í lagi - við ætlum ekkert að heimta allt miðað við hlutfallið, en við viljum fá okkar hlutdeild, við viljum náttúrlega fá umferð hér sem fækkar slysum og við viljum fá umferðarmannvirki þannig að við getum verið fljótari í vinnuna á morgnana og úr vinnunni. Tíminn kostar peninga. Menn hafa verið að lýsa því hér, hæstv. ráðherra og fleiri, að þetta sé bara allt saman eðlilegt, þetta sé allt eðlilegt, þetta eigi bara að vera svona. Ég segi - menn sem tala svona, þeir eru ekki ráðherrar þessa svæðis, það er vandamálið. Þau viðbrögð sem ég hef fengið frá fólki eftir að hafa haft orð á þessu og lagt þetta til eru alveg hreint ótrúleg. Síðan eru breytingar í 7. lið sem eru tengivegir í Suðvesturkjördæmi í kafla 4.3.1 í áætluninni. Í fyrsta lagi legg ég til breytingu á lýsingu á Elliðavatnsvegi, virðulegi forseti. Núna er þessum vegi lýst þannig: „Af Breiðholtsbraut við Dimmu, um Vatnsenda, á Reykjanesbraut ofan Hafnarfjarðar.“ Það er búið að loka parti af þessum vegi, hann er farinn og partur af honum er orðinn innanbæjargata í Kópavogi. Búið er að byggja nýjan veg, ekki með þátttöku Vegagerðarinnar, sem heitir Vatnsendavegur, þannig að ég vil að lýsingin verði eftirfarandi: „Af Breiðholtsbraut um Vatnsendaveg að bæjarmörkum Garðabæjar, (þaðan í Hafnarfjörð) og síðan á Reykjanesbraut ofan Hafnarfjarðar.“ Í b-lið bætast við tveir tengivegir í Suðvesturkjördæmi, sem eru í umsjón Vegagerðarinnar. Alls staðar á landinu eru tengivegir skilgreindir þeir vegir sem liggja niður að höfnum. Það er varla svo lítill staður sem svo er ekki, nema það eru tveir bæir á landinu sem hafa það ekki, það er Kópavogsbær og Hafnarfjarðarbær. Mín tillaga er eftirfarandi: Ef maður tekur tengivegi eða þjóðvegi í þéttbýli eða hvað þetta er, þarna er verið að breyta og hræra með nöfnin á þessu alltaf fram og til baka, þá eru þjóðvegir í þéttbýli eða tengivegir t.d. í Kópavogi, Nýbýlavegur, sem sagt frá Reykjanesbraut að Hafnarfjarðarvegi eða að ljósunum þar. Ég legg til að þetta verði: „Kársnesbraut: Frá Hafnarfjarðarvegi um Vesturvör og að Kópavogshöfn.“ Síðan í Hafnarfirði: „Ásbraut: Frá Reykjanesbraut svo um Fornubúðir að Hafnarfjarðarhöfn.“ Þá eru báðir þessir bæir búnir að fá tengivegi að höfnum sínum. Hjá Reykjavíkurborg eru þetta tveir vegir, bæði að Sundabakka og Holtabakka. Virðulegi forseti. Þetta eru breytingartillögur mínar sem ég vona að menn taki tillit til við afgreiðslu samgönguáætlunar. Mér þykir miður að þetta skuli vera komið í þennan farveg. En það var ekki möguleiki á neinu öðru en að þetta mundi enda á þennan hátt. Á þessu ári eru tólf hundruð milljónir til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu, nýframkvæmdir - á næsta ári tólf hundruð milljónir, þar sem tveir þriðju hlutar þjóðarinnar búa - tólf hundruð milljónir - þó svo það réttist nú aðeins við árið 2007 og 2008. Menn verða því að hlusta á fólkið hér. Þetta fólk er kjósendur líka hér á þessu svæði. Það eru ekki bara kjósendur til úti á landi eða í Fljótum eða á Siglufirði, Ísafirði, Barðaströnd eða hvað það heitir. 
             Þetta er of langt gengið og því kemur þessi breytingartillaga fram. Ég legg til, virðulegi forseti, eðlilega að hún verði samþykkt og ég hef lokið máli mínu í bili.

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað á hv. þingmann flytja breytingartillögu sína og skoðað hana vel frá því að hún var lögð fram. Í mínum huga er tillagan stórgölluð. Það stemmir ekki sem hér er sett upp. Ég vildi spyrja hv. þingmann út í það að hér gerir hann ráð fyrir að skera niður liðinn Jarðgangaáætlun um 1.000 millj. kr. eða úr 1.200 millj. kr. í 200 millj. kr. Þessar 1.200 millj. kr. sem eru inni fyrir árið 2005 rétt duga til að borga þær framkvæmdir sem nú standa yfir í Fáskrúðsfjarðargöngum. Ég geri ráð fyrir því, virðulegi forseti, að hv. þingmaður sé sammála mér um að verktakar eigi að fá greitt fyrir vinnu sína á þeim tíma sem verkið er unnið. Þær 200 millj. kr. sem hv. þingmaður skilur eftir fyrir árið 2005 duga ekki til að gera upp við við verktakann. Hvernig á Vegagerðin að standa við þær skuldbindingar, að borga þær 1.200 millj. kr. sem eru í áætlun meiri hlutans, hæstv. ríkisstjórnar? Hvernig á að borga verktakanum Ístaki, í þessu tilviki, fyrir unnið verk?

Virðulegi forseti. Það er mjög einfalt að svara hv. þingmanni þessari spurningu. Það var greitt úr ríkissjóði. Eins og ég sagði áður voru gerð smámistök í þessari áætlun …  Svo er það þannig, virðulegi forseti, sem hv. þingmaður ætti að vita betur en margir aðrir, að menn fara af stað með áætlun og menn samþykkja áætlun, hvort sem það er mín eða einhver önnur, og þá færa menn oft fjármagn á milli verkefna. Stundum er það þannig að verkefnin eru ekki tilbúin eða að mat á umhverfisáhrifum dregst  Virðulegur forseti. Mér finnst óviðkunnanlegt að hv. þingmaður sé alltaf að grípa fram í. Það kemur væntanlega að honum og hann getur þá látið ljós sitt skína, virðulegur forseti. En að menn tali um einhverjar tilfærslur, um einhverjar upphæðir á milli ára, þykir mér með ólíkindum, ef gera á slíkt að aðalmáli í þessu máli. Við erum hér að ræða um aðalatriði, þ.e. tilfærslu á peningum frá framkvæmdum á landsbyggðinni til þéttbýlisins.

Frú forseti. Mér finnst svar hv. þingmanns, sem er í raun ekki svar við því sem ég spurði um, sýni það og sanni að þessi breytingartillaga er ekki annað en grín. Við ættum kannski bara að taka hana fyrir á þessum kvöldfundi sem skemmtiatriði vegna þess að það stendur ekki steinn yfir steini í þessu eins og hv. þingmaður staðfesti. Varðandi þær 1.000 milljónir sem teknar eru frá þarna þá eru það ekki 800 millj. kr. sem þarf að taka frá árið 2006. Það þarf að borga verktakanum fyrir Fáskrúðsfjarðargöng 1.200 millj. kr. á þessu ári. Getur hv. þingmaður getur þá sagt mér, ef við förum í þá loftfimleika sem hann leggur til, að taka fé frá árinu 2006 og borga þá, hvaða framkvæmdir á þá að skera niður árið 2006? Í öðru lagi, virðulegi forseti, til að sýna fram á hvers konar grínplagg þetta er, sem sennilega er ekki samboðið Alþingi að vinna með, eru hér í fyrsta lið breytingar á Egilsstaðaflugvelli þar sem bætt er við peningum. Það er viðbót og engar tekjur á móti þessu. Það eru ekkert skornar niður framkvæmdir á Þingeyrarflugvelli, eins og hv. þingmaður var að tala um. Þær standa enn í meirihlutaáliti sem hér liggur fyrir. Það verður að fá úr því skorið, virðulegi forseti, og hv. þingmaður verður að útskýra það betur hvernig í ósköpunum eigi að líta á þetta plagg sem eitthvað annað en grínplagg, sett fram til að slá sig til riddara og stinga hníf í bak samflokksmanna og samstarfsmanna hv. þingmanns í ríkisstjórn sem standa að meirihlutaálitinu. Annað er ekki hægt að gera, virðulegi forseti, til að vita hvernig á að ræða þetta á vitrænan hátt. Það þurfa að fylgja peningar með í þessa framkvæmd. Sé þetta svona þá vantar 1.000 millj. kr. í tekjur fyrir árið 2005 eða þá að ekki eigi að gera upp við verktakann vegna Fáskrúðsfjarðarganga.

Virðulegi forseti. Það er þannig með ágætan hv. þingmann Kristján Möller, að hann tapar alltaf heyrn þegar hann vill ekki heyra. Þá kemur hann með sömu tugguna aftur og aftur. Ég hef skýrt hvernig hægt er að leysa þetta mál. Þetta snýst um að hægt er að færa peninga til, en það hefur engin áhrif á heildarupphæð til jarðganga í tillögu minni. Svo ég svari því. Í öðru lagi varðandi Þingeyrarflugvöll þá legg ég náttúrlega til að þar verði engar framkvæmdir en fjármagn  Það er ekki verið að stinga einn eða neinn í bakið. Það getur vel verið að hv. þingmaður vilji kalla þetta gríntillögu en málið er að menn, sumir þingmenn landsbyggðarinnar eins og hv. þingmaður, vilja endalaust ganga á höfuðborgarsvæðið, því miður.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Birgissyni fyrir ágæta yfirferð yfir þær breytingartillögur sem hann vill gera við meirihlutaálit samgöngunefndar varðandi samgönguáætlun til næstu ára. Ég verð þó að viðurkenna að mér geðjast ekki að málflutningi hv. þingmanns, sem mér hefur þótt einkennast af upphrópunum aðallega, sem hafa því miður náð eyrum fjölmiðla og tilgangurinn hefur kannski þar með helgað meðalið. Hv. þingmaður sagði áðan að Siglfirðingar gætu farið í bíó til Akureyrar ef af framkvæmdunum yrði. Hvers lags talsmáti er þetta gagnvart íbúum í viðkomandi byggðarlögum? Hv. þingmaður virðist ekki betur að sér um staðhætti í Fljótum en svo að hann talar um jarðgöng frá Siglufirði inn í Fljót að Ketilsstöðum, sem eru ekki til í Fljótum. Hann talar um jarðgöng undir Lágheiði, sem aldrei hafa verið rædd. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér rannsóknir Vegagerðarinnar á þessari framkvæmd og rannsókn Háskólans á Akureyri á arðsemi þeirra framkvæmda sem þarna eru fyrirhugaðar.

Virðulegi forseti. Það er alveg óþarft hjá hv. þingmanni að vera svona viðkvæmur þótt Siglfirðingar geti farið í bíó til Akureyrar í gegnum Héðinsfjarðargöng. En að reikna út arðsemi ganga um Héðinsfjörð er mjög langsótt. Menn geta náttúrlega keypt sér skýrslu til að gera alla hluti en það er gjörsamlega útilokað að þetta sé allt í einu orðin ein arðbærasta framkvæmd á landinu, samkvæmt ýmsum fullyrðingum. Ég heyrði einn ágætan mann segja í útvarpi ekki alls fyrir löngu að Siglufjörður væri ein aðalútflutningshöfn fyrir Norðurland eystra. Ég hef ekki verið með neinar upphrópanir. Ég hef bara dregið það fram, hv. þingmaður, að mér finnst þessi jarðgangagerð og þessi tillaga afar hæpin. Við erum að tala um að þetta kostar a.m.k. 7 milljarða kr. og svo hafa menn fullyrt að tvöfalda þurfi Ólafsfjarðargöng, sem kosti 2–3 milljarða kr., að minnsta kosti. Geta menn varið þessa fjárfestingu?

Hæstv. forseti. Ég ítreka enn að trúlega eru fáir þingmenn jafn vel að sér um vegamál almennt hér á landi og hv. þm. Gunnar I. Birgisson. En ég fullyrði að hann þekkir ekki mjög vel til staðhátta við utanverðan Tröllaskaga. Ég minnist þess að hann hafi m.a. rætt um það í útvarpsviðtali m.a. að vegur um Nesskriður væri mjög hættulegur. Nesskriður eru í Siglufirði og þar er enginn vegur. Þar gengur búfénaður um og menn elta þar skjátur upp um hlíðar en þar hefur aldrei staðið til að gera nokkurn veg. Mér finnst það einfaldlega ekki trúverðugt þegar hv. þingmaður hefur í tvígang samþykkt þessa framkvæmd. Hann hefði, ásamt fleiri þingmönnum sem hafa andæft þessari framkvæmd, betur komið fram sumarið 2003 þegar ákveðið var að fresta henni. Þá hefði hann átt að halda þessum málflutningi til haga. Þá hefði fólk fengið raunveruleg úrslit um það hvort af þessari framkvæmd yrði eða ekki, sem ég vona svo sannarlega að verði af og meiri hluti fyrir á Alþingi.

Virðulegi forseti. Það er rétt, ég samþykkti samgönguáætlun árið 1999. Ég gerði það líka 2001 og ég gerði það líka 2003, og eitt atriðið í henni voru Héðinsfjarðargöng. Síðan var því slegið á frest og þeim framkvæmdum frestað. Ekkert er hafið yfir gagnrýni og ef menn geta fundið aðrar og betri leiðir, eins og ég er að benda á. Ég bendi hv. þingmanni bara á hvað gerist ef Almenningar eða Siglufjarðarskriðurnar fara af stað og vegurinn þar fer burt. Hvað gera þá bændur og búalið á Siglufirði og í Fljótum? Ég segi: Þetta er öryggisleiðin. Menn geta byrjað á henni og farið síðan yfir til Ólafsfjarðar úr Fljótum. En ég skil hv. þingmann, að hann verji óðal sitt, eins og þeir báðir hv. þingmenn Kristján Möller og Birkir J. Jónsson. Þeir eru báðir frá Siglufirði en það er enginn sem getur komið mér af þeirri skoðun að þetta sé mjög vafasöm fjárfesting.

Frú forseti. Hv. þm. Gunnar Birgisson hefur lagt fram hugmynd sína um samgönguáætlun og ég býst við gætum flest lagt fram okkar áherslur ef út í það væri farið. Meginmálið er að hér er skipt minna fjármagni en gert hafði verið ráð fyrir í kynntri og samþykktri vegáætlun. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki samþykkt fjárlögin í haust, sem kváðu á um þennan niðurskurð, upp á 2 milljarða kr. á þessu ári og annað eins á næsta ári. Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki líka samþykkt niðurskurð frá samgönguáætluninni á síðasta ári, upp á nærri 1.800 millj. kr. eða um það bil. Samþykkti hann það ekki líka þá. Einnig spyr ég hvort þetta hafi ekki verið hluti af kosningaloforðum Sjálfstæðisflokksins, sem hann tók þátt í að samþykkja og kynna.

Frú forseti. Jú, ég stóð að því að sú upphæð færi til samgöngumála sem ætlað er, upp á eina 60 milljarða kr. á fjórum árum. Það eru gífurlegir fjármunir og ég stóð að því. En varðandi niðurskurðinn, miðað við vegáætlunina sem var í gildi, þá voru menn að skera niður framkvæmdir til að minnka þenslu. Allir tóku þátt í því í stjórnarliðinu. Ég var einn af þeim og stend við það. Aftur á móti bendi ég á að það er hægt að leysa mál með því auka fjármagn til framkvæmda á ýmsum stöðum, þá sérstaklega hér. Ég minni á að allt var þetta með góðum huga gert en síðan hefur nú margt breyst síðan og viðmiðin orðin önnur eftir að sprenging varð á byggingarmarkaði og mokstur á erlendu lánsfé inn á íbúðalánamarkaðinn á höfuðborgarsvæðinu og víða um land.

Frú forseti. Ég spyr hv. þingmann hvað honum finnist um það háttalag, um þá framkomu, að fara til kosninga með loforð upp á 6–8 milljarða kr. meiri framkvæmdir á þremur árum en ætlunin er að standa við. Hvað finnst honum um það háttalag? Ætlar hann að verja það? Varðandi þensluna, nú er hv. þingmaður mjög kunnugur í framkvæmdum. Hvað hefur gerst síðan þetta var samþykkt? Hið eina sem hefur gerst er að í rauninni hefur aukist fjármagn í umferð og þess vegna ætti að vera mögulegt að ráðast í auknar framkvæmdir. Er nú víst að þessi niðurskurður hafi endilega svo mikil áhrif á efnahagsþróunina og stöðu efnahagsmála, eða var rétt að grípa þarna niður í að skera? Frú forseti. Hvernig ætlar þingmaðurinn að verja það að svíkja kosningaloforðin um 6–8 milljarða kr. á þremur árum?

Virðulegi forseti. Ég skildi ekki hv. þingmann. Hann talar um að aukið fé í umferð í þjóðfélaginu valdi því að það sé auðveldara að fara í framkvæmdir. Ég hélt að það væri einmitt þannig að menn ættu að halda að sér höndum, það er mikið af auknu fé eins og er í íbúðalánum og menn ættu að halda aftur af sér. Ég vil svara hv. þingmanni eftirfarandi: Ef menn horfa á framkvæmdafé sem fer í þetta árin 2007–2008 er það aukið verulega. Menn drógu úr framkvæmdunum hér á árunum 2005 og 2006 til að vinna á móti þenslu, til að halda verðbólgunni niðri og allt það. Eins og ég sagði hafa viðmiðin breyst svo gífurlega frá því að menn tóku þessa ákvörðun á síðasta ári.  Einn milljarður er allt önnur tala en var fyrir einu eða tveimur árum.

Frú forseti. Ég hef að vissu leyti skilning á þessum áherslum sem fram koma í breytingartillögum hv. þm. Gunnars Birgissonar og þá einkanlega hvað það varðar að auka fé til höfuðborgarsvæðisins. Það var löngu kominn tími til eftir langt hungurskeið af völdum þessarar ríkisstjórnar sem hv. þingmaður hefur, nota bene, stutt með ráðum og dáð öll þessi ár. Á hinn bóginn hefði ég talið skynsamlegra að hann hefði gengið í lið með okkur stjórnarandstæðingum sem höfum með réttu gagnrýnt að það vanti fé til vegamála í heild og breidd, og hann hefði lagst á þá sveifina að auka fé til höfuðborgarsvæðisins en látið landsbyggðina í friði. Ég vil hins vegar spyrja hann að einu: Hvernig stendur á því að hann er hér einn á ferð í hópi stjórnarliða? Er hann að dæma samþingmenn sína í Suðvesturkjördæmi, ráðherra á borð við Árna Mathiesen og Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur? Hvað með formann samgöngunefndar, Guðmund Hallvarðsson? Er þetta allt ónýtt fólk þegar kemur að því að laga hér samgöngur á höfuðborgarsvæðinu? Hvaða skilaboð er hann að senda þessu fólki? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að þingheimur átti sig á innanmeinum þessarar ríkisstjórnar þannig að við getum talað um þessi mál af einhverri þekkingu.

Virðulegi forseti. Það verður hver að tala fyrir sig í þessum málum. Það er óvanalegt að þingmaður úr meiri hluta taki sig svona út úr, komi með eigin tillögur og gagnrýni þetta en ég ákvað að gera það. Mér þótti þessi skipting vera afar ósanngjörn. Ef maður lítur samt á þróunina frá því áður hefur náttúrlega þróunin á fjármunum til höfuðborgarsvæðisins farið vaxandi sem betur fer - en ekki nóg, að mínu mati. Það hefur orðið gjörbylting frá þeim tímum þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var samgönguráðherra og síðan kom Halldór Blöndal og síðan kemur hæstv. samgönguráðherra Sturla Böðvarsson. Þeir hafa báðir aukið fjármuni inn til höfuðborgarsvæðisins. En á sama tíma hefur íbúum fjölgað gífurlega og bílum enn meira. Umferðarálag hefur orðið langtum meira þannig að þessir fjármunir sem núna eru duga hvergi nærri til. Það þarf að gefa upp á nýtt í málinu.

Allt er þetta satt og rétt hjá hv. þingmanni en hann svaraði ekki þessum tveimur spurningum mínum. Í fyrsta lagi er þetta: Hvers vegna hefur hann stutt niðurskurð til vegamála á liðnum árum sem einkanlega hefur bitnað, eins og hann gerði grein fyrir sjálfur í hinni ítarlegri ræðu, á höfuðborgarsvæðinu? Hitt er það að ég vil hann útskýri fyrir mér hvernig þessi mál gengu til í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Ráðherra samgöngumála er í þeim flokki og við höfum fylgst með orðaskiptum þeirra í fjölmiðlum. Það eru hins vegar fleiri á þessu svæði, hv. þm. Birgir Ármannsson stendur hér á bak við hann. Hvernig stendur á því að hv. þingmaður fékk engan stuðning, ekki einn einasta mann úr stjórnarliðinu? Hvað sýnir það? Hafa þessir menn ekki skilning á því sem hv. þingmaður segir? Hvers vegna er hann þessi „lone ranger“, þessi einfari í málinu? Ég held að við verðum að fá einhverja útskýringu á því. Ég hef alla samúð með málstað þingmannsins í ákveðnum þáttum þessa máls en ég skil bara ekki hvað er á seyði í ríkisstjórninni. Ef hv. þingmaður er svona einn á ferð eru auðvitað okkar dyr opnar fyrir honum í Samfylkingunni, þar er nægilegt pláss.

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn er stór flokkur og þar er rúm fyrir margar skoðanir. Varðandi niðurskurð til vegamála studdi ég hann, eðlilega, til að draga úr þenslu. Ég fór yfir þetta áðan þegar ég svaraði hv. þm. Jóni Bjarnasyni.  Hvar brennur eldurinn heitast? Það er hér, hér þar sem umferðin er langmest og það er hér sem bílarnir eru. 

Virðulegi forseti. Ég gat ekki varist því að brosa lítið eitt þegar ég heyrði hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson sauma að hv. þm. Gunnari Birgissyni fyrir það að standa einn á skoðun sinni, flytja tillögu einn og hafa engan stuðning samflokksþingmanna sinna í því máli. Mér varð nefnilega hugsað til máls nokkurs sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson stóð að því að flytja ásamt nokkrum öðrum þingmönnum á Alþingi fyrir liðlega ári. Það mál var lagt fram, eftir því sem best var vitað, með stuðningi þingflokks hans, þingflokks Samfylkingarinnar, svokallað eftirlaunafrumvarp eins og menn rekur kannski minni til að hafi verið rætt í þingsölum fyrir þarsíðustu jól. Ég man ekki betur - og bið hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson að leiðrétta mig ef ég man þetta ekki rétt - en að lyktir þess máls hafi orðið þær að þingmaðurinn stóð einn í því að fylgja málum til enda sem hann hafði flutt ásamt öðrum og varð viðskila við alla félaga sína í þingflokki Samfylkingarinnar. Ég hygg að ég muni þetta rétt. En ég lagði það ekki hv. þingmanni til lasts að hafa staðið á skoðun sinni frá upphafi til enda. Það hef ég aldrei gert og mun ekki gera. Ég er ekki viss um að það sé heppilegur málflutningur að segja sem svo að af því menn standi einir að tillöguflutningi sé eitthvað við tillöguna að athuga, eða eitthvað við félaga mannsins að athuga.

Eruð þið ekki í ríkisstjórn?

Ég held að menn verði að gæta sín dálítið á þessum málflutningi og ég bið hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson að sýna kannski meiri varkárni í röksemdafærslunni framvegis þannig að það hitti ekki hann sjálfan fyrir eins og mér fannst gerast að þessu sinni. Ég vil gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls umfram það sem ég hef þegar gert við fyrri umræðu. Þar kom mjög skýrt fram af minni hálfu að ég gat ekki fallist á það við gerð fjárlaga að standa að niðurskurði á vegafé. Ég tók þátt í því í fyrra, árið 2004, að standa að því að skera niður vegafé um nærri 2 milljarða kr. en þegar ríkisstjórnin var með erindi um að halda áfram að skera niður á þessu ári og því næsta varð niðurstaða mín sú, eftir að hafa athugað málið, að ég gæti ekki stutt það. Ég gerði grein fyrir því strax í þingflokki mínum þannig að það hefur legið fyrir frá því á síðasta ári að ég stæði ekki að því að þessu sinni að skera niður vegafé eins og tillögur liggja fyrir um og ákvörðun liggur reyndar þegar fyrir um í fjárlögum þessa árs. Ástæðan er einfaldlega sú að þensluáhrif þeirra vegaframkvæmda sem á að draga saman eru svo lítil í samanburði við annað það sem menn eru að gera, bæði af hálfu stjórnvalda og annarra aðila, að það hefur engin áhrif. Það hefur engin áhrif til eða frá á verðlag eða stöðugleika í efnahagsmálum. Framkvæmdir á vegum ríkisins voru á árinu 2003 ekki nema 19 milljarðar kr. Á árinu 2004 voru þær ekki nema 16 milljarðar kr. og á þessu ári eru þær áætlaðar 14 milljarðar kr. Þetta er lítið hlutfall af útgjöldum ríkissjóðs, ákaflega lítið hlutfall, og enn minna hlutfall af vergri landsframleiðslu sem mun vera um eða yfir 900 milljarðar á þessu ári. Það sér hver maður að 14 milljarðar kr. ná varla 1,5% af vergri landsframleiðslu. Það að draga saman um 2–3 milljarða eru hverfandi áhrif. Þörfin er svo mikil í samgöngumálunum að ég segi: Það er ekki hægt í svona langan tíma, heil þrjú ár, að skera svona mikið niður það litla sem við látum til vegamála á hverju ári. Það er ekki hægt. Síðan er ákveðið ósamræmi í ákvörðunum stjórnvalda, skulum við segja, það er verið að draga saman seglin í vegamálum til þess að halda aftur af verðbólgu með fjárlögunum en á sama tíma er jafnvel tilkynnt um framkvæmdir sem eru meiri en nemur þeim samdrætti sem áformað er að ná í vegamálum. Ég minni á virkjunarframkvæmdir við Lagarfljótsvirkjun á Austurlandi sem að vísu eiga að ná yfir tvö ár en nema um 3 milljörðum kr. Er verið að skera niður vegaframkvæmdir til að skapa svigrúm til þess? Ég minni á framkvæmdir við stækkun Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem eru yfir 4 milljarðar kr. Er þá verið að skera niður vegafé til að skapa svigrúm til þeirra framkvæmda? Eða hafa þær framkvæmdir engin áhrif á verðstöðugleikann í þjóðfélaginu? Ég minni á skattalækkanir sem eru á þessu ári um 6 milljarðar kr., á næsta ári um 16 milljarðar kr. og árið 2007 um 26 milljarðar kr. Er ekki hægt, ef menn hafa áhyggjur af stöðugleika í efnahagsmálum, að draga úr skattalækkuninni, hafa hana þá heldur minni en halda sama krafti í vegaframkvæmdum? Það held ég. Ég fellst ekki á þau rök að það þurfi að skera niður vegafé til að skapa svigrúm fyrir skattalækkanir eða skera niður vegafé til að skapa svigrúm fyrir framkvæmdir á vegum opinberra aðila annars staðar á landinu, svo sem á Suðurnesjum eða Austurlandi, þó að þær framkvæmdir séu eflaust góðar og þarfar. Ég dreg ekkert úr því að þær séu skynsamlegar. Mér finnst samt ekki skynsamlegt að standa svona að málum, að skera niður vegaframkvæmdir á þessu ári svo mikið sem raun ber vitni, á síðasta ári og á næsta ári og sitja síðan uppi með það að væntingar sem menn höfðu gefið með því að samþykkja samgönguáætlun fyrir kosningarnar 2003 gangi ekki eftir, ekki að öllu leyti. Mér finnst það bara ekki skynsamlegt. Það verður þá að hafa það ef það verður til þess að í þessu máli skilji leiðir milli mín og ríkisstjórnarinnar. Óskynsamlegar ákvarðanir verða ekki skynsamlegar við það eitt að meiri hluti standi að þeim, það skulu menn hafa í huga. Ef við skoðum tölur um framlög til vegamála sjáum við hvað þetta er tilfinnanlega mikill niðurskurður. Ef við skoðum tölurnar í þingskjali sem dreift var um daginn, skjali nr. 1245, kemur fram að framkvæmdir á árinu 2003 voru 9,8 milljarðar kr. en voru í fyrra ekki nema 6,5 milljarðar, eru á þessu ári áætlaðir 5,4 milljarðar og á næsta ári ekki nema 4,8 milljarðar. Þetta er gríðarlega mikill samdráttur á því fé sem fer til framkvæmda. Það er deginum ljósara, og mjög tilfinnanlegur samdráttur eins og hver maður getur séð þegar hann skoðar þessar tölur. Sem hlutfall af landsframleiðslu er líka mikill samdráttur á fé, ekki bara til framkvæmda heldur til vegamála almennt sem fer niður fyrir 1,4% af landsframleiðslu á þessu ári og næsta ári en var rúmlega 2% á árinu 2003. Það var að vísu mjög gott ár, við skulum muna eftir því, þá var bætt við framkvæmdum og þær hækkuðu það hlutfall sem fór til vegamála sem hlutfall af landsframleiðslu. Þetta er mikill samdráttur, að fara úr 2% og niður fyrir 1,4%. Mér sýnist það fara niður í 1,3% á næsta ári. Það er um þriðjungur. Auðvitað kemur samdrátturinn fyrst og fremst niður á framkvæmdum því að ekki er hægt að skera svo mikið niður af viðhaldi og rekstri. Ef maður skoðar samgönguáætlunina sem Alþingi samþykkti í marsmánuði 2003 og ber hana saman við þá áætlun sem liggur fyrir núna og færir hana til verðlags í dag, á vegagerðarvísitölu 7.650, vantar 1.970 milljónir upp á að síðasta ár hafi gengið eftir. Á þessu ári mun vanta 2.730 milljónir upp á. Á næsta ári mun vanta 2.680 milljónir. Samtals vantar á þessum þremur árum 7.380 milljónir upp á að samgönguáætlunin sem samþykkt var í marsmánuði 2003 gangi eftir. Það er auðvitað vegna þess að menn hafa frestað eða skorið niður framkvæmdir, eins og hér hefur komið fram, en líka vegna þess að fjárhæðir hækka ekki til jafns við hækkun verðlagsvísitölu vegagerðar. Það er líka það. Þar er líka niðurskurður. Það eru 7.380 milljónir sem vantar á þessum þremur árum upp á það fjármagn til vegamála sem Alþingi samþykkti að ætti að vera á sínum tíma. Auðvitað kemur það fyrst og fremst niður á framkvæmdum. Hluti af þessu kemur til baka á árunum 2007 og 2008 eins og fram hefur komið. Það er þó ekki nema 3.010 milljónir. Eftir stendur að 4.370 milljónir vantar upp á og það er raunverulegur endanlegur niðurskurður ef þessar tölur ganga eftir sem liggja fyrir Alþingi í þingskjölum. Það er bara býsna mikill samdráttur í framkvæmdafé til vegamála á þessum fjórum árum sem núgildandi samgönguáætlun á að ná yfir, að skera það niður um 4.370 millj. kr. Þetta er mín almenna afstaða til málsins, ég tel að menn gangi of langt í því að skera niður fé til vegamála. Ég er ekki tilbúinn til að standa að því annað árið í röð, það er bara þannig. Það er freistandi að fjalla um einstakar framkvæmdir. Ég mun ekki fara mikið út í það að öðru leyti en því að ég ætla að fjalla hér dálítið um Héðinsfjarðargöng. Ég ætla líka að vekja athygli á fáeinum framkvæmdum sem mér finnst sérstök ástæða til að vekja athygli á og tengjast Norðvesturkjördæmi. Ég vil fyrst segja um Djúpveg að um það mál má segja tvær sögur. Sú fyrri er að á næstu fjórum árum er gert ráð fyrir að ljúka þeirri framkvæmd. Það er mikil framför frá gildandi samgönguáætlun vegna þess að hún gerir ráð fyrir því að þeirri framkvæmd ljúki ekki fyrr en 2014. Það er verið að færa framkvæmdahraðann fram og áforma að ljúka framkvæmdinni 2008. Í því er mikil framför sem er ástæða til að vekja athygli á. Hin sagan sem má segja kannski um það mál er að fjárhæðirnar sem eiga að fara til framkvæmdanna eru ekki fyrr en árin 2007 og 2008. Það eru litlar fjárhæðir til framkvæmda á árinu 2005 og 2006, það eru vondu fréttirnar. Við vitum það af reynslu síðustu ára að tölur sem eru áætlaðar lengra fram í tímann en tvö ár hafa tilhneigingu til að standast illa. Ef við tökum gildandi samgönguáætlun sem samþykkt var 2003, fyrir tveimur árum, sjáum við að það er að rætast að tölurnar á seinni hluta tímabilsins, 2005 og 2006, riðlast ansi mikið. Auðvitað óttast maður að þegar kemur að árunum 2007 og 2008 muni þær fjárhæðir riðlast og færast lengra fram í tímann. Reynslan segir manni að það sé líklegt að svo verði a.m.k. í einhverjum mæli. Þess vegna finnst mér ekki nógu gott hversu stór hluti af fénu til að ljúka Djúpveginum er á þessum tveimur árum, 2007 og 2008, þ.e. um 1.250 milljónir af þeim 1.500 sem er áætlað að þurfi til að ljúka framkvæmdunum. Í öðru lagi vil ég geta um Vestfjarðaveg, uppbyggingu vegar milli Flókalundar og Bjarkalundar. Þar er því miður bara aðra söguna hægt að segja, þá verri. Þá verður að geta þess að þingmenn Vestfjarða ákváðu fyrir nokkrum árum að leggja mikla áherslu á að byggja þann veg upp af þeirri einföldu ástæðu að byggðarlögin í Vestur-Barðastrandarsýslu búa við þær aðstæður og hafa gert fram undir það síðasta að enginn vetrarfær vegur er til og frá þeim byggðarlögum, annar en sjórinn. Því hefur verið lögð mikil áhersla á að hraða því verki og það hefur miðað töluvert áleiðis í þeim efnum á síðustu árum. Það ber að taka fram. Í gildandi áætlun fyrir árin 2003–2006 er á árunum 2004/2005/2006 gert ráð fyrir að verja 763 millj. kr. til að byggja upp veginn milli Flókalundar og Bjarkalundar. Gangi sú tillaga eftir sem hér liggur fyrir verður - ég vil taka það fram að þegar á síðasta ári var frestað 150 milljónum af þessum 763 og nú verður lagt til að ekkert fari á þessu og ekkert á næsta ári í veginn á milli Flókalundar og Bjarkalundar. Þegar upp verður staðið verður sem sé bara varið um 150 millj. kr. á þessu þriggja ára tímabili til uppbyggingar vegarins, í staðinn fyrir 760 milljónir. Þarna er verið að skera niður fjárveitingar um rúmar 600 millj. kr. á þessu þriggja ára tímabili í uppbyggingu vegarins á milli Flókalundar og Bjarkalundar. Það er ekki ásættanlegt, virðulegi forseti, að menn gangi svona hart fram. Ég vek athygli á því að ég féllst á niðurskurðinn á síðasta ári, og þar með þessar 150 milljónir sem skornar voru niður á síðasta ári, þannig ég tel mig hafa sýnt fulla sanngirni í þessum efnum. Svona langt er ég hins vegar ekki tilbúinn til að ganga í niðurskurði á einstökum verkum eins og þessu. Það er enginn annar valkostur fyrir hendi. Það er engin önnur leið sem menn eru að hugsa um að fara og menn eiga ekki annan kost en að byggja þennan veg upp. Þetta vildi ég taka fram um Vestfjarðaveg. Um annað er svo sem ástæða til að fjalla. Sumt er miður og annað er framför frá gildandi áætlun. Þannig er gert ráð fyrir því í þessari áætlun að byggja upp veginn í Svínadal á næsta ári sem ekki er í gildandi áætlun og ráð er gert fyrir að setja meira fé í uppbyggingu vegar um Þverárfjallsveg samkvæmt þessari tillögu en var í þeirri gömlu. Það er framför á þeim stöðum. Ég vil einnig leggja áherslu á eina jarðgangaframkvæmd á Vestfjörðum og halda henni til haga. Það eru jarðgöng á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Ég vek athygli á því að á sínum tíma var tekin saman skýrsla um mögulega jarðgangakosti og þeir flokkaðir í tvennt, annars vegar þá sem menn lögðu til að yrði ráðist í strax og svo hins vegar hina sem yrðu síðar. Þeir þrír kostir sem voru dregnir út voru Fáskrúðsfjörður/Reyðarfjörður, Siglufjörður/Ólafsfjörður og svo í þriðja lagi Dýrafjörður/Arnarfjörður. Mér finnst vera komið að því að menn taki formlega ákvörðun í þessum efnum og láti hana ekki skríða undan sér einn ganginn enn varðandi það að ráðast í jarðgöngin á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Göngin milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar eru að verða búin. Það á að fara að bjóða út öðru sinni göngin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar en engin tillaga liggur enn fyrir um að ráðast í göngin milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Því miður. Ég tel að mönnum sé í raun og veru ekkert að vanbúnaði að taka hina pólitísku ákvörðun í málinu. Það liggur fyrir að undirbúningur í þessu máli er kominn það langt að fyrir liggi næg undirbúningsvinna til þess að taka ákvarðanir. Það þarf ekkert að rannsaka neitt frekar til að menn geti svarað spurningunni: Á að ráðast í þetta eða á ekki að ráðast í þetta? Ég legg áherslu á það og tala fyrir því að menn taki ákvörðun um þetta fyrr en síðar. Ég hefði kosið að ákvörðun hefði verið tekin núna við endurskoðun samgönguáætlunar en það liggur fyrir að ekki verður gerð tillaga um það að þessu sinni. Ég legg áherslu á að menn ljúki ákvarðanatöku í því máli fyrir lok þessa kjörtímabils. Það er boðað að jarðgangaáætlun muni koma til endurskoðunar á Alþingi á næsta ári. Ég mun leggja mikla áherslu á að menn taki þetta mál þá fyrir ásamt öðrum sem tengjast því, taki afstöðu og ákvörðun og ákveði að ráðast í það. Menn hafa rætt dálítið um hvað ætti að vera mikil jarðgangaframkvæmd. Það er út af fyrir sig mál sem við getum rætt betur síðar. Ég vil þó segja í stuttu máli að ég tel það álit sem liggur fyrir hjá Vegagerðinni vera það sem menn eiga að styðjast við, sem er það að gera jarðgöng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar, og byggja upp veginn yfir Dynjandisheiði. Vegagerðin telur að sá kostur sé það góður að hann tryggi nokkuð öruggar heilsárssamgöngur, eins og segir í skýrslunni. Ég hef ekki þekkingu til að deila við Vegagerðina um það mat. Ef menn vilja leggja áherslu á jarðgöng undir Dynjandisheiði, sem út af fyrir sig hlýtur að vera miklu betri kostur - ég held að það liggi í augum uppi hvað varðar öryggi og færð - verða þeir að átta sig á því hvað þeir eru að gera. Þá eru menn að reisa kröfu um 15–17 kílómetra jarðgöng í staðinn fyrir 5. Ég sé ekki fyrir mér að það sé gerlegt að ná pólitískum meiri hluta á bak við slíka ákvörðun. Ég held að kostnaðurinn við það sé svo mikill að það muni einfaldlega ekki ganga. Ef Vegagerðin telur að uppbygging vegar um Dynjandisheiði sé vænlegur kostur tel ég nánast útilokað að menn komist áfram með kröfuna um 15–17 kílómetra jarðgöng. Ef menn festu sig í því væri það að mínu viti það sama og að segja að menn ætluðu ekki að komast neitt áfram í málinu. Ég bendi á að við búum við fjallveg sem heitir Steingrímsfjarðarheiði. Enginn hefur talað um að þar þurfi að grafa jarðgöng. Ég bendi líka á að þar sem menn hafa þurft að velja á milli þess að byggja upp vegi yfir hálsa eða fjöll eða fara í gegnum þau með jarðgöngum, þar sem matið hefur legið þannig að menn hafa talið að uppbyggður vegur væri nokkuð vel fær að vetri til, segjum nokkuð öruggur sem heilsársvegur, hafa menn ævinlega valið að byggja upp veginn fremur en að fara í jarðgöng. Það gerðu menn varðandi Bröttubrekku, það gerðu menn varðandi Klettháls og ég hygg að sú verði niðurstaðan varðandi Dynjandisheiði ef valkostirnir verða svipaðir. Hið sama á við þegar menn eru að fara yfir firði, eigi menn það val að fara fyrir firði eða þvera þá hefur valið ævinlega verið að fara fyrir firðina vegna hins mikla kostnaðarmunar sem er á þessu tvennu. Það var í Ísafjarðardjúpi sem menn veltu fyrir sér hvort ekki væri rétt að stytta leiðina um 13 kílómetra með því að þvera Hestfjörð en kostnaðarmunurinn var svo mikill, þ.e. um 500 millj. kr., að menn völdu frekar að fara fyrir Hestfjörð en að fara yfir fjörðinn, til að komast lengra fyrir peningana. Sömu spurningum stöndum við frammi fyrir varðandi Þorskafjörð, og sömu kostnaðartölum. Það verður auðvitað svipuð niðurstaða, menn munu velja að ráðstafa peningunum með þeim hætti sem skilar mönnum tiltölulega öruggum vegum og komast lengra fyrir peningana en styttra. Þannig held ég að veruleikinn liggi í þessu máli. Ég vil þá víkja að fyrirhuguðum jarðgöngum til Héðinsfjarðar, frá Siglufirði og þaðan áfram til Ólafsfjarðar. Fyrsta spurningin sem maður stendur frammi fyrir er: Þarf að gera eitthvað? Er yfir höfuð einhver þörf á að gera nokkuð? Það eru jarðgöng til Ólafsfjarðar og það eru jarðgöng til Siglufjarðar. Það er auðvitað eðlileg spurning að bera upp: Þarf að gera nokkuð? Ég vil svara þeirri spurningu fyrir mitt leyti. Svar mitt er: Já, það þarf að bæta samgöngur við þessa staði. Ég rökstyð það með því að vísa til lýsingar á núverandi Siglufjarðarvegi. Í ítarlegri skýrslu sem er að finna á vef Vegagerðar ríkisins þar sem kannað var og kortlagt sigsvæði á Siglufjarðarvegi um Almenninga er að finna niðurstöðu þeirra sem gerðu þessa athugun. Hún er mjög athyglisverð og í niðurstöðukafla þessarar skýrslu segir, með leyfi forseta: „Eins og mæliniðurstöður Vegagerðarinnar sýna þá er mjög mikið framskrið á öllu þessu svæði, en mest er það þó í sigsvæði sem nefnt er Skógar. Þar nemur að meðaltali mesta hreyfing allt að 60 cm á ári. Ef það er bakreiknað frá þeim tíma sem vegurinn var lagður þá nemur heildarframskriðið rúmlega 21 m.“ Enn fremur segir í skýrslunni, með leyfi forseta: „Svæðið norðan við Kóngsnef ber öll ummerki þess að þar sé einnig töluvert framskrið en þó nokkuð frábrugðið. Þar liggur vegurinn mun nær brún hlaupsins og hægt er að fullyrða að þar sé undangröftur sjávar óðfluga að grafa undan vegstæðinu. Hlíðin neðan við veginn er öll sprungin og rifin og er töluverð hætta á að stór stykki falli úr vegstæðinu. Mesta framskrið á þessu svæði nemur að meðaltali um 26 cm á ári en það eru um 7 m síðan vegurinn var lagður.“ Ég vil vitna í einn kafla enn úr niðurstöðukafla þessarar skýrslu, en þar segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að á svæði 1 er mikil hætta á því að stór stykki geti sigið niður eða hlaupið fram úr núverandi vegstæði og nágrenni þess. Við slíka atburði gæti vegurinn spillst eða orðið ófær um tíma en núverandi vegstæði einnig einfaldlega orðið ónýtt. Um þá hættu sem umferð um veginn stafar af þessu þarf ekki að fjölyrða.“ Ég hef, virðulegi forseti, ekki lesið hrikalegri lýsingu á nokkrum vegi þannig að ég er á þeirri skoðun, eftir lesturinn, að ekki sé hægt að búa við veginn eins og hann er. Reyndar segir í skýrslu Rannsóknastofnunar Háskólans á Akureyri sem heitir „Jarðgöng og vegagerð á norðanverðum Tröllaskaga - Mat á samfélagsáhrifum“ um þennan vegkafla á bls. 91, með leyfi forseta: „Á þessum hluta Siglufjarðarvegar er snjóflóða- og grjóthrunshætta, jarðsig og loks þykja Strákagöng vera fremur erfið fyrir mikla umferð.“ - Þannig að ekki er lýsing Rannsóknastofnunar Háskólans á Akureyri á þessum vegi á þann veg að ætla megi að Siglufjarðarvegur sé fullnægjandi eins og hann er og geti verið það um ókomna framtíð án nokkurra endurbóta. Ég er því á þeirri skoðun að það þurfi betri vegasamgöngur við Siglufjörð í ljósi þessara upplýsinga. Þess vegna svara ég spurningunni játandi. Þá er það spurningin: Hvers konar úrbætur teldi ég rétt að gera? Ég svara því þannig að ég teldi rétt að ráðast í jarðgöng frá Siglufirði í Fljót. Ég tel nauðsynlegt að ráðast í þau vegna þess að það er ekki hægt að gera fólki að búa við það að hafa Siglufjarðarveg sem einu vegasamgöngurnar við umheiminn, einkum í ljósi þeirra lýsinga sem liggja fyrir á þessum vegi. Ég tel að þessi jarðgöng þurfi. Ég tel reyndar skynsamlegt því til viðbótar að endurbyggja veginn um Lágheiðina. Þetta er það sem ég tel skynsamlegt að gera. Hvort skynsamlegt er að gera eitthvað frekar á utanverðum Tröllaskaga er ég efins um. Þetta mun kosta, miðað við þær upplýsingar sem ég tel mig hafa aflað mér um þetta mál, samanlagt eitthvað um 4–4,5 milljarða kr. Það er töluvert fé. Hinn kosturinn sem við stöndum frammi fyrir, jarðgöng frá Siglufirði um Héðinsfjörð, kostar miklu meira. Hann kostar eitthvað á bilinu 7–9 milljarða kr.  Í öðru lagi þarf líka að benda á að vegasamgöngurnar um utanverðan Eyjafjörð verða ekki fullkomnar þrátt fyrir það. Það er nefnilega þannig í dag að vegurinn frá Ólafsfirði til Dalvíkur lokast. Það kemur fyrir nokkra daga á ári að hann lokast sunnan við Múlagöng. Það mun verða áfram þrátt fyrir Héðinsfjarðargöng og þrátt fyir breikkun Múlaganga. Hvaða kröfu munu menn þá reisa? Hvað mun kosta að bæta úr því? Það liggur ekki fyrir. Þá mun að mínu mati eftir sem áður þurfa að bæta vegasamgöngur við Siglufjörð í vesturátt. Krafan um Fljótagöng mun koma þannig að menn verða að átta sig á því að málinu lýkur ekki við það eitt að gera þessi jarðgöng frá Siglufirði í Héðinsfjörð og önnur göng frá Héðinsfirði í Ólafsfjörð. Málinu er ekki lokið með því. Heildarkostnaðurinn við þessa framkvæmd verður ekki undir 8 milljörðum. Hann gæti farið upp í 11–13 milljarða ef við tökum saman Héðinsfjarðargöngin, breikkun Múlaganga og Fljótagöng. Samanburðurinn er þá annars vegar við þá hugmynd sem ég hef í málinu og ætla má að kosti um 4 milljarða og hins vegar við hinn kostinn sem ég hef rakið og mun aldrei kosta minna en 8 milljarða, gæti kostað allt upp í 13. Þetta eru valkostirnir í stöðunni sem menn þurfa að átta sig á að liggja fyrir. Þegar menn setja mikla peninga í einhvern kost, umfram það sem menn geta komist af með til þess að ná góðum árangri, leiðir það einfaldlega til þess að aðrar framkvæmdir verða að bíða. Menn geta ekki eytt sömu krónunni tvisvar í þessum efnum, og því meira sem menn verja til að fá lausn á utanverðum Tröllaskaga því minna hafa menn í aðrar brýnar framkvæmdir. Það er bara þannig. Og þau verða nokkur árin sem menn þurfa væntanlega að bíða eftir næstu framkvæmdum á eftir Héðinsfjarðargöngum ef þetta nær fram að ganga. Menn verða bara að gera sér grein fyrir því. Þeir sem gera kröfu um svona mikið fé í eina lausn eru jafnframt að gera þá kröfu á aðra að þeir uni því að engar úrbætur komi á þeirra svæði fyrr en að svo og svo mörgum árum liðnum. Þannig er málið vaxið. Mér finnst ekki skynsamlegt, virðulegi forseti, að sækja svona langt í þessu máli eins og menn hafa gert.  Af því að hér hefur verið rætt um Héðinsfjarðargöng og að menn eigi að velja þá leið vegna þess að mesta arðsemin sé af henni vil ég líka rifja upp að að sönnu sé alveg rétt að arðsemin af Héðinsfjarðargöngum borin saman við núverandi veg um Lágheiði er talin vera 14,5%, að gefnum öðrum forsendum um umferðarspár. Þá gleyma menn kannski að segja frá hinu, að þetta er ekki hæsta talan, þetta er ekki mesta arðsemin. Vegagerðin kemst nefnilega að þeirri niðurstöðu að mesta arðsemin sé af því að byggja upp veginn um Lágheiði, þar sé arðsemin 15,3%. Og ef við eigum að láta arðsemina ráða spyr ég þá hv. þingmenn sem halda henni fram sem rökum í málinu: Hvers vegna látum við þá ekki arðsemina ráða? Hvers vegna veljum við þá ekki þann kost sem hefur mesta ætlaða arðsemi, þ.e. 15,3%, og kostar þó ekki nema 1 milljarð króna? Menn verða að koma þá fram með rök fyrir því að hafna arðseminni varðandi Lágheiði en hafna henni ekki varðandi Héðinsfjörðinn. Það er líka sanngjarnt að segja frá því að Vegagerðin leggur ríka áherslu á að allir útreikningar um arðsemi séu háðir svo mikilli óvissu að hún telur óráðlegt að líta á arðsemina eins og hún er reiknuð og láta hana ráða ákvörðun í málinu. Hún segir einfaldlega: Þetta eru svo ótraustir útreikningar að við ráðleggjum ykkur ekki að styðjast við þá þegar þið gerið upp hug ykkar um hvað skynsamlegast sé að gera á utanverðum Tröllaskaga. Þá er líka heiðarlegt að segja frá þessu mati Vegagerðarinnar á eigin útreikningum. Málið með Héðinsfjarðargöngin hefur fyrst og fremst verið rökstutt þannig að ætlunin sé að styrkja Eyjafjarðarsvæðið og efla það sem mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Þá er eðlilegt að menn athugi: Hvað sýna skýrslur um þann þátt málsins? Ég vil vitna í úrskurð Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum á þessari framkvæmd. Þar koma fram athyglisverðar upplýsingar. Þar er gerð grein fyrir umsögn Byggðastofnunar og í úrskurði Skipulagsstofnunar segir um mat á umhverfisáhrifum eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í umsögn Byggðastofnunar kemur fram að lýsing á samfélagslegum áhrifum sé í öllum aðalatriðum sambærileg fyrir báða kostina en á ýmsum öðrum sviðum virðist meiri vinna hafa verið lögð í Héðinsfjarðarleið en Fljótaleið.“ - Með öðrum orðum, svo að ég skjóti því inn, kostirnir voru ekki undirbúnir eins fyrir umhverfismat.

Hvaða ár var þetta?

Þessi úrskurður er kveðinn upp líklega 2001, er það ekki? 17. október 2001.

Hver var stjórnarformaður Byggðastofnunar þá?

Hefur það áhrif á niðurstöðu mats á umhverfisáhrifum?

Það getur haft áhrif á hvað Byggðastofnun segir.

Já, já, það gæti haft áhrif á umsögn Byggðastofnunar. En þessi umsögn Byggðastofnunar var unnin af þróunarsviðinu en ekki stjórninni þannig að það komi nú fram 

Ekki tveggja manna tal hérna.

Ég hef heyrt það, virðulegur forseti, þegar hv. þm. Kristján Möller talar til hv. þm. Gunnars Birgissonar, hvort sem það er í þingsal eða í fjölmiðlum, að hann vegur að persónunni. Mér finnst það ljóður á ráði manna þegar þeir bregðast þannig við skoðunum sem maður setur fram og hv. þm. Kristján Möller er ósammála. Mér finnst það ljóður á viðbrögðum mannsins að vega að persónunni í stað þess að takast á við rökin. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, vegna þessa innskots sem hv. þingmaður var með áðan og eru ekkert annað en dylgjur í minn garð. Og ég tek því ekki vel. En með leyfi forseta, vil ég halda áfram: „Sá hluti skýrslu um mat á samfélagsáhrifum sem fjallar um atvinnu- og vinnumarkað ber þess merki að afar takmarkað er til af staðbundnum eða svæðisbundnum tölfræðilegum upplýsingum um efnahagsstarfsemi, atvinnuskiptingu og tekjur. Upplýsingar sem til eru um félagslega þætti á svæðagrunni eru takmarkaðar. Þessi skortur á tölfræðilegum upplýsingum setur mati á samfélagslegum áhrifum verulegar skorður og er brýn nauðsyn að efla hagskýrslugerð á þessu sviði.“ Þarna er Byggðastofnun í raun og veru að segja að við höfum svo takmarkaðar upplýsingar að það er erfitt að leggja mat á samfélagsáhrif af þessari framkvæmd. Það hlýtur auðvitað að rýra gildi skýrslu sem þessarar þegar tölulegum forsendum er svo áfátt sem raun ber vitni og fram kemur í þessari umsögn Byggðastofnunar. Það er fleira sem kemur fram í þessari skýrslu. Þar segir líka frá svörum Vegagerðarinnar og eru rakin atriði sem þar komu fram. Þar segir, með leyfi forseta: „Í svörum Vegagerðarinnar kemur fram að það hafi verið mat skýrsluhöfunda að í athugun á samfélagslegum áhrifum skyldi einkum einbeita sér að áhrifum á Siglufjörð, Ólafsfjörð og Fljót þar sem vænta megi mestra áhrifa næst fyrirhugðum samgöngubótum, þ.e. á Siglufirði, í Ólafsfirði og í Fljótum. Við mat á samfélagslegum áhrifum hafi komið í ljós að áhrif á Akureyri, Dalvík og á Sauðárkróki hafi verið mun minni en á svæðum næst fyrirhuguðum samgöngubótum og því hafi ekki þótt ástæða til að kanna áhrif þeirra á Norðurland vestra og Norðurland eystra.“ Ég vil leyfa mér að ítreka þetta, að áhrif þeirra á Akureyri, Dalvík og á Sauðárkróki hafi verið mun minni en á svæðinu næst fyrirhugðum samgöngubótum og því hafi ekki þótt ástæða til að kanna áhrif þeirra á Norðurland vestra og Norðurland eystra. Málið var aldrei skoðað svæðisbundið og samt er aðalrökstuðningurinn fyrir göngunum sá að styrkja eigi Eyjafjarðarsvæðið sem mótvægi við höfuðborgarsvæðið, og auðvitað fyrst og fremst að styrkja Akureyri. Svo kemur bara hér fram að það var aldrei athugað vegna þess að menn sáu að áhrifin yrðu svo lítil. Þetta liggur hér fyrir og menn geta kynnt sér það í skýrslu Rannsóknastofnunar Háskólans á Akureyri að þeir telja að þrátt fyrir Héðinsfjarðargöng verði Siglufjörður og Akureyri ekki eitt atvinnusvæði. Í niðurstöðum Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum segir um málið eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í athugasemdum hefur verið bent á að fyrirhugaðar samgöngubætur á norðanverðum Tröllaskaga séu ekki settar í víðtækara samhengi við heildarsamgöngur, íbúa- og byggðaþróun um miðbik Norðurlands.“ Það hélt ég að væri aðalmálið. En þegar maður fylgist með umræðunni sem nú fer fram um það hvernig best menn megi styrkja Eyjafjarðarsvæðið og Norðurland með samgöngubótum í báðar áttir frá Eyjafirði kemur í ljós að enginn sem ég hef heyrt fjalla um það mál telur að Héðinsfjarðargöng leggi nokkuð til þess að gera Miðnorðurland að einu stóru atvinnusvæði. Þvert á móti benda menn á að það þurfi jarðgöng undir Vaðlaheiði í aðra áttina og milli Tröllaskaga og Skagafjarðar í hina áttina þó að þar liggi fyrir nokkuð breytilegar hugmyndir um hvar þau jarðgöng ættu að vera í vesturátt. Það er enginn sem heldur því fram að göngin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar skipti neinu máli í því sambandi. Það kemur fram í úrskurði Skipulagsstofnunar ríkisins um mat á umhverfisáhrifum af þessum framkvæmdum að þau séu ekki sett í víðtækara samhengi við heildarsamgöngur, íbúa- og byggðaþróun um miðbik Norðurlands. Þá segir líka í þessum niðurstöðukafla Skipulagsstofnunar, með leyfi forseta: „Skipulagsstofnun telur líklegt að með Héðinsfjarðarleið muni samskipti Siglufjarðar við Eyjafjarðarsvæðið aukast, sérstaklega við Ólafsfjörð, en vísbendingar séu um að eftir því sem sunnar dragi geti áhrifin verið mun minni eins og bent er á í framlögðum gögnum Vegagerðarinnar. Með Héðinsfjarðarleið muni samskipti úr byggð á Siglufirði og Ólafsfirði styrkjast, sennilega á kostnað samskipta og byggðar í Fljótum og Skagafirði. Skipulagsstofnun telur að gera hefði mátt nánari könnun og samanburð á áhrifum Héðinsfjarðarleiðar og Fljótaleiðar á stærra svæði, sérstaklega til vesturs, en gert var í framlögðum gögnum Vegagerðarinnar og taka þannig af allan vafa um áhrif beggja leiða á samgöngur, íbúa og atvinnulíf.“ Þetta læt ég duga af tilvitnunum í álit og úrskurð Skipulagsstofnunar ríkisins um mat á umhverfisáhrifum. Ég held að mat sérfræðinga Skipulagsstofnunar liggi alveg ljóst fyrir og reyndar líka mat Vegagerðinnar og Byggðastofnunar á því hvað menn létu ógert en hefðu þurft að gera. Það er ljóður á málinu að menn létu ekki fara fram þessa athugun á heildstæðari grundvelli en raun ber vitni. Ég held nefnilega að menn hjálpi sjálfum sér ekki mikið með því að reyna að ætla málinu meiri ávinning en hægt er að sýna fram á að fylgi því og koma svo eftir á með nýjar kröfur um frekari úrbætur vegna þess að lausnin var ekki fullnægjandi. Sá er stóri vandinn í málinu að menn eru ekki að taka ákvörðun út frá öllum fyrirliggjandi upplýsingum og menn eru ekki að taka skynsamlegustu ákvörðunina svæðinu og landsbyggðinni til hagsbóta. Það er ekki landsbyggðinni til hagsbóta ef menn láta verða af því að eyða fjárhæðum sem nema milljörðum umfram það sem þörf er á til að fá góðar úrbætur. Það einfaldlega ýtir undir það viðhorf landsmanna til þingmanna að þeir geti ekki tekið hlutlægar ákvarðanir á grundvelli almennra og víðtækra upplýsinga. Það er mín spá að það muni reynast okkur erfitt í skauti á næstu árum ef menn fara þessa Héðinsfjarðarleið þegar menn fara að leita eftir fjármagni og samstöðu um aðrar brýnar framkvæmdir á landsbyggðinni. Þá mun dynja á okkur sá málflutningur að menn séu bara með kröfur langt umfram það sem eðlilegt er. Ég óttast að menn muni gera mönnum erfitt fyrir að sækja fé í aðrar brýnar framkvæmdir, því miður. Þess vegna er svo mikilvægt að menn taki ákvarðanir sem almennt megi fallast á að séu skynsamlegar. Ég hef að vísu engar mælingar um afstöðu þjóðarinnar til þessa máls en ég vil leyfa mér að halda því fram að það sé yfirgnæfandi hluti þjóðarinnar sem telur í of mikið lagt. Ég held að þjóðin sé almennt sammála því að bæta samgöngur til staða eins og Siglufjarðar, Eskifjarðar og Norðfjarðar o.s.frv. en ég held að stuðningurinn nái ekki til þess að fara svona langt eins og hér er gert ráð fyrir. Menn mega heldur ekki gleyma því að það eru fleiri atriði sem Héðinsfjarðargöng, sá valkostur, þurfa að glíma við og ég hef ekki fjallað um. Það eru t.d. aðstæður í Héðinsfirðinum sem eru ekki vel þekktar að öðru leyti en því að menn vita að þarna falla snjóflóð. Það er vitað, snjóflóð falla á þeim stöðum þar sem gangamunnarnir eiga að vera. Menn vita hins vegar ekki hversu stórfellt vandamál leiðir af þeim flóðum og það væri skynsamlegt að vita eitthvað meira í þeim efnum áður en menn fara af stað. Ég er hræddur um að það sé óskynsamlegt að reyna að finna lausnina þegar menn eru búnir að bora. Ég vil svo halda því til haga, virðulegi forseti, af því að ég gleymdi því áðan þegar ég var að geta um útreiknaða arðsemi, að mér sýnist á þessum gögnum sem liggja hér fyrir að útreiknuð arðsemi Héðinsfjarðarganga miðist við einbreið göng. Ég bið hv. þingmenn sem eru greinilega gjörkunnugir þessu máli, eins og hv. þm. Kristján Möller, að leiðrétta mig ef ég hef ekki tekið rétt eftir í gögnunum en mér sýnist að útreiknuð arðsemi af Héðinsfjarðargöngum sé miðuð við einbreið göng. Tvíbreið göng eru hins vegar það sem á að framkvæma og þau eru a.m.k. 20% dýrari, mér sýnist af gögnunum að það væri áætlað að þau væru 22% dýrari. Það eru um 1,5 milljarðar kr. Það er kostnaður án þess að skila neinum tekjum á móti þeim kostnaði sem hlýtur að þýða að arðsemin fellur niður úr öllu valdi. Það hlýtur að vera. Ég vil, virðulegur forseti, bara halda þessu til haga þannig að það verði upplýst hér í umræðunni hvort ég sé með réttan skilning á því að arðsemin sé miðuð við einbreið göng. Við vitum að það er áformað að framkvæmdin verði tvíbreið göng. Þá hlýtur það að þýða að arðsemin er alveg úti í móa. Ég beini þessu til þeirra hv. þingmanna sem hér hafa 

Herra forseti. Ég hef hlustað með athygli á málflutning hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um samgönguáætlun. Ég hef oft hlustað á hann ræða um samgöngumál og málefni landsbyggðarinnar. Oft höfum við átt samhljóm en, virðulegi forseti, kannski sem betur fer, stundum er ég ekki alveg sammála hv. þingmanni. Þannig var það með töluverðan hluta af hans yfirgripsmiklu ræðu nú. Ég held að það hafi komið fram í fjölmiðlum, virðulegi forseti, að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hafi lýst því yfir að hann mundi styðja breytingartillögu hv. þm. Gunnars Birgissonar við samgönguáætlun fyrir árin 2005–2008. Hv. þingmaður eyddi töluverðum tíma í byrjun í að lýsa því í ræðu að hann styddi ekki lengur ríkisstjórnina í þeim niðurskurði á vegáætlun sem hér er boðuð. Hann hafi að vísu stutt það 2004 en styðji það ekki 2005 og 2006. Því spyr ég, virðulegi forseti, hv. þm. Kristin H. Gunnarsson: Styður hann breytingartillögu hv. þm. Gunnars Birgissonar sem gerir ráð fyrir 650 millj. kr. lægri framlögum til vegamála á þessu ári, árið 2005?

Virðulegi forseti. Ég styð tillögu hv. þm. Gunnars Birgissonar um að falla frá Héðinsfjarðargöngum og að þess í stað verði ráðist í Fljótagöng. Ég styð líka þau sjónarmið hv. þingmanns að óeðlilegur munur sé á dreifingu framkvæmdafjár milli landsbyggðar annars vegar og höfuðborgarsvæðis hins vegar. Þegar menn ganga of langt gagnvart höfuðborgarsvæðinu getur það verið stórkostlega varasamt fyrir landsbyggðina. Ég held að það sé ekki skynsamlegt. Ég er hins vegar ekki sammála þeim sjónarmiðum að dreifing fjárins eigi eingöngu að fara eftir höfðatölureglu, ef þau sjónarmið eru á annað borð uppi. Ég tel að auðvitað eigi lengd vega, ástand og umferð að ráða því eins og verið hefur. En ég tel því miður að í þeirri tillögu sem liggur fyrir núna hafi menn gengið of langt í að skera niður vegafé til brýnna verkefna á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Það hefur áður komið fram í ræðum mínum að sá galli er á gjöf Njarðar við þá tillögu sem hér er um að ræða að þær 1.000 millj. kr. sem skornar eru niður þetta ár til jarðgangaframkvæmda eru teknar algerlega frá þeirri framkvæmd sem stendur yfir fyrir austan, við Fáskrúðsfjarðargöng. Þær 1.200 millj. kr. sem eru inni í tillögum meiri hlutans fara allar til þess að borga Fáskrúðsfjarðargöng. Eftir stendur því niðurskurður í framkvæmdum á þessu ári, upp á 650 millj. kr. Ég spyr aftur, virðulegi forseti, hv. þingmann: Styður hann að lækka framkvæmdir í vegamálum á Íslandi um 650 millj. kr. á þessu ári? Í annan stað, virðulegi forseti, vil ég leyfa mér að spyrja hv. þingmann: Styður hann tillögur í breytingartillögu hv. þm. Gunnars Birgissonar um niðurskurð á framkvæmdum á fjórum árum upp á tæpar 200 millj. kr. í veginn Svínadalur–Flókalundur í Norðvesturkjördæmi eða Þverárfjallsveg, Skagavegur–Sauðárkrókur, um rúmar 100 millj. kr., sem líka er í Norðvesturkjördæmi, eða framkvæmdir við Ísafjörð og Mjóafjörð um 51 millj. kr. og aðrar smotterísframkvæmdir upp á tæpar 150 millj. kr.? Styður hv. þsm. Kristinn H. Gunnarsson, þingmaður Norðvesturkjördæmis, niðurskurðinn á þessum verkefnum svo og niðurskurð á framlögum til að byggja upp Þingeyrarflugvöll?

Virðulegi forseti. Öll svör við þessu liggja fyrir og hv. þingmaður getu sparað sér tátólógíuna í þessum efnum. Það liggur fyrir að munurinn á afstöðu minni og hv. þm. Gunnars Birgissonar er sá að hann hefur fallist á niðurskurð fjárframlaga til vegamála á þessu ári en ég hef ekki gert það þannig að ég styð ekki niðurskurð á framlögum til vegamála á þessu ári. Ég styð ekki Héðinsfjarðargöng en ég styð hins vegar göng um Fljót og þetta veit hv. þingmaður. Ef honum finnast þessi svör ekki fullnægjandi þá verður það bara að koma fram í atkvæðagreiðslu um málið hvernig atkvæðin falla.

Hæstv. forseti. Það hefur verið upplýsandi að hlusta á ræður hv. þingmanna Gunnars Birgissonar og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um vegamál. Satt að segja hélt ég, miðað við yfirlýsingar hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, að þeir fylgdust að í þessu máli en svo virðist ekki vera þegar líða tekur á umræðuna. Hæstv. forseti. Ég las viðtal við hv. þingmann í Fréttablaðinu í dag og gekk því dálítið bjartsýnn til þessarar umræðu í kvöld. Í dálki í Fréttablaðinu sem heitir „Spurt og svarað“ er fyrirsögnin „Heldur ríkisstjórninni við efnið“. Þar spyr blaðamaður: Ertu aftur orðinn ósáttur við ríkisstjórnina? Með leyfi hæstv. forseta, vil ég lesa svar hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar: „Ég segi það nú ekki. Ég var ekki að fara fram á neitt nýtt heldur aðeins að krefjast þess af ríkisstjórninni að hún héldi sig við það sem áður hefur verið samið um. Í jarðgangaskýrslunni er gert ráð fyrir þremur göngum; fyrst milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, þau göng eru að verða búin. Síðan á að bjóða út Héðinsfjarðargöng á þessu ári en ekkert bólar á ákvörðun um þriðju göngin sem eru göngin milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar.“ Síðan kemur hv. þingmaður upp og heldur mikla ræðu sem aðallega snýst um þau göng sem hann nefndi í Fréttablaðinu fyrr í dag, talar um að það sé óafgreitt mál, ekkert búið að ræða það mál og hann muni ekki greiða því atkvæði að fara í þá framkvæmd. Þá hljótum við aðrir hv. þingmenn að gefa okkur, fyrst að Héðinsfjarðargöngin eru óafgreitt mál að mati hv. þingmanns, að þá sé væntanlega ekkert gefið um jarðgöng á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar, miðað við málflutning hans hér í kvöld. Við hljótum að gefa okkur það.

Virðulegi forseti. Ég vona að ekki beri að skilja orð hv. þingmanns þannig að ef ég styðji ekki Héðinsfjarðargöng þá muni hann ekki styðja Dýrafjarðargöng. Ég vona að það megi ekki skilja orð hans þannig að hann sé með hótanir um að beita sér gegn þeim vegna þess að honum líki ekki skoðun mín á Héðinsfjarðargöngum. Hann leiðréttir það í andsvari ef hann telur ástæðu til. Ég vil segja, virðulegi forseti: Leiðin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar liggur ekki endilega um Héðinsfjarðargöng. Valkostirnir eru í þessu máli, eins og ég hef dregið þá upp. Annar valkosturinn, sá sem ég tel skynsamlegast að fara, kostar um 4 milljarða kr. Hinn valkosturinn, sem hv. þm. Birkir J. Jónsson vill fara, kostar á bilinu 8–13 milljarða kr.  Hversu lengi ætlar hann íbúum annars staðar á landinu, sem bíða eftir brýnum samgöngubótum vegna þess að þeir þurfa á þeim að halda, að bíða vegna þess að hann vill eyða fleiri milljörðum til samgöngubóta á öðrum stöðum en nauðsynlegt er?

Hæstv. forseti. Ég er enn þá engu nær um þetta viðtal við hv. þingmann í dag þar sem hann svarar því í Fréttablaðinu að það sé ákveðið að farið verði í Héðinsfjarðargöngin. Því miður snýr hann svo kúrsinum við hér í kvöld og talar gegn þeirri framkvæmd sem kemur mér verulega á óvart. Hann talar jafnframt gegn því sem hann samþykkti í jarðgangaáætlun 2000–2004 þar sem hann greiddi atkvæði með þeirri áætlun. Er þá ekki eðlilegt að forustumenn ríkisstjórnarinnar, sem telja sig hafa bakland í þessu máli, Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson, ákveði að fara í þessa framkvæmd þegar þeir telja sig hafa bakstuðning félaganna í þingflokknum í málinu, sem hafa lofað málinu í þingsölum með atkvæði sínu? Því miður er það þannig, hæstv. forseti, að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson berst fyrir mjög mörgum ágætum verkefnum á Vestfjörðum, en hann berst á hæl og hnakka og er manna öflugastur í þinginu að berjast gegn öðrum hliðstæðum framkvæmdum á landsbyggðinni. Slíkt er ekki til fyrirmyndar, sérstaklega þegar hv. þingmaður hefur ljáð þeirri framkvæmd atkvæði sitt, þegar búið er að lofa kjósendum þessari framkvæmd. Hv. þingmaður stóð að því með atkvæði sínu. Svo talar hv. þingmaður um að ríkisstjórnin sé að ganga á bak orða sinna. Hann hvetur til þess að menn gangi á bak orða sinna í þessu máli. Mér þykir það miður. Hér er um að ræða samkomulag sem hefur náðst milli sveitarfélaganna við utanverðan Eyjafjörð og ríkisstjórnarinnar. Þetta snertir fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem gamall sveitarstjórnarmaður ætti að vita að slíkt samkomulag á að halda, því að annars eru samskipti ríkis og sveitarfélaganna í landinu í algjöru uppnámi.

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni í því að hér sé um að ræða jafngilda kosti, Héðinsfjarðargöng annars vegar og Dýrafjarðargöng hins vegar. Það væri frekar hægt að segja að jafngildir kostir í þessu væru Dýrafjarðargöng á móti Fljótagöngum eða uppbyggingu vegar um Lágheiði. Það væru að mínu mati jafngildir kostir. Ég vil segja við hv. þingmann að við gengum til kosninga í maímánuði 2003 með nýsamþykkta samgönguáætlun að vopni. Nú liggur fyrir, virðulegi forseti, að vanta mun 7,4 milljarða upp á það fjármagn til vegamála sem samgönguáætlunin gerði ráð fyrir og því sem menn eru að leggja til hér í þingsölum, m.a. með stuðningi hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Eru þau loforð ekki jafngild öðrum? Er í lagi að víkja frá þeim þegar á hólminn kemur og draga úr framkvæmdum til vegamála svo mikið sem raun ber vitni? Ég held að menn verði að gæta sín svolítið í yfirlýsingum í þessum málum jafnvel þó að málið brenni heitt á mönnum og tilfinningar ráði nokkru um málflutning, sem ég legg mönnum ekki til lasts því að tilfinningar eru gildur þáttur í stjórnmálum sem eðlilegt er að hafa til hliðsjónar. En menn verða líka að hafa skynsemina að leiðarljósi og vega og meta allar aðstæður og forsendur máls. Það held ég að menn ættu að geta sameinast um.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun sem eðlilega hefur tekið nokkurn tíma og engin ástæða til annars en að fara yfir þau mál eins og þau blasa hér við. Þetta eru auðvitað gríðarlega mikil hagsmunamál sem við erum að fjalla um sem snerta mjög marga og hafa áhrif á gríðarlega marga. Þegar við fjöllum um verkáætlun af því tagi sem hér er um að ræða að getur að líta mjög mörg ákaflega mikilvæg verkefni sem við þurfum að hrinda áfram. Ég held að þegar við skoðum þetta og reynum síðan að meta þá umræðu sem farið hefur fram á undanförnum dögum og vikum sé það deginum ljósara að í landinu eru uppi gífurlega miklar væntingar um vegaframkvæmdir og framkvæmdir í samgöngumálum víðs vegar um landið. Þess vegna er mér algjörlega ómögulegt að taka undir þau sjónarmið sem hafa m.a. komið fram í þessari umræðu og hafa mjög komið fram í almennri umræðu síðustu vikurnar að það sem hér sé um að ræða og við þurfum fyrst og fremst að deila um sé spurningin um tilfærslu á peningum frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðis, eins og haldið var fram fyrr í dag. Það er ekki svo. Það er einfaldlega þannig að þegar við skoðum vegaframkvæmdir hvar sem er á landsbyggðinni þá fullyrði ég að hvergi er of í lagt. Þetta eru framkvæmdir sem eru nauðsynlegar, framkvæmdir sem fólkið hefur kallað á og framkvæmdir sem gera það að verkum að byggðirnar munu styrkjast. Þess vegna er algjörlega um tómt mál að tala að ímynda sér að hægt sé að leysa eða greiða úr vanda sem sannarlega er til staðar á ýmsum sviðum á höfuðborgarsvæðinu varðandi samgöngumannvirki með því að færa til peninga af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Það nær engri átt. Þegar við skoðum þessi mál í sanngjörnu samhengi og reynum að átta okkur aðeins á hvernig þessar fjárveitingar hafa verið að þróast á undanförnum árum þá er það svo, ef við skoðum þetta t.d. í 15 ára samhengi, að það varð sannarleg aukning almennt á framlögum til vegamála á höfuðborgarsvæðið og síðan hefur þetta í langstærstum dráttum þróast með heildarframlögum til vegamála. Þegar við höfum því náð því fram að framkvæmdir eða fjárveitingar til vegamála hafi aukist almennt í landinu þá hefur höfuðborgarsvæðið fengið sinn skerf og vissulega er full þörf á því. Við gerum okkur grein fyrir því að það eru allt aðrar þarfir í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni. Á höfuðborgarsvæðinu eru menn að leysa úr miklum vanda sem stafar af vaxandi umferð, á landsbyggðinni erum við að leysa úr vanda sem stafar einfaldlega af því að við erum með algjörlega ófullnægjandi vegakerfi, vegi sem eru 50, 60 ára gamlir og standast auðvitað ekki þær kröfur sem við gerum, nútímafólk, til samgöngumannvirkja í landinu. Menn þurfa ekki annað en fara t.d. um Vestfirði til að sjá hversu gífurlega mikið vantar upp á að þar sé hægt að taka í notkun vegina og hafa þá eins og hjá fólki. Þess vegna getum við auðvitað ekki undir neinum kringumstæðum fallist á að dregið sé úr hlutfalli landsbyggðarinnar til að færa til höfuðborgarsvæðisins. Ef menn vilja reyna að leggja áherslu á frekari framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu verður það bara gert með einum hætti og það er að auka almennt útgjöld til samgöngu- og vegamála og þá þarf að takast um það pólitísk samstaða. Við höfum hins vegar komist að því samkomulagi við fjárlagagerð, bæði fyrir þetta ár og það síðasta og áform eru um næsta ár að draga úr framkvæmdum á þessu sviði. Það getur vel verið að við höfum ýmsar skoðanir á þessu. Þetta varð hins vegar niðurstaðan, m.a. vegna þess að við kusum að fara fremur þá leið í aðhaldsskyni í ríkisfjármálum að draga úr fjárfestingum heldur en að draga úr þjónustu hjá hinu opinbera af því að við sáum og töldum að þar kallaði þörfin svo víða, bæði á velferðarsviðinu og ýmsum öðrum sviðum. Við treystum okkur einfaldlega ekki til að draga úr hvorki tilfærslum né öðrum slíkum útgjöldum sem velferðarkerfið, menntakerfið og aðrar rekstrarþarfir hins opinbera kölluðu eftir. Niðurstaðan varð því sú, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að við kusum að skera niður framkvæmdir sem þessu nemur. Við stöndum þess vegna frammi fyrir því að við höfum til skiptanna tiltekna upphæð og niðurstaðan er sú milli stjórnarflokkanna að skipta þessu eins og getur að líta í tillögu til samgönguáætlunar sem við ræðum hér í kvöld. Það er bara þannig, ef við skoðum þetta í einhverju sanngjörnu samhengi, að það blasir við að landsbyggðin hefur ekki þá fjármuni aflögu að hún geti látið þá af hendi til annarra framkvæmda. Þörfin kallar hvarvetna á. Við skulum bara taka dæmið sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talaði um áðan, sem er alveg hárrétt hjá honum, um hinn svokallaða Vestfjarðaveg. Við höfum í þrengingum okkar neyðst til að draga úr fjárveitingum til þess vegar sem nemur hundruðum milljóna króna. Það er alveg ljóst mál að með sama áframhaldi verða ár og dagar í að almennilegar samgöngur verði milli Vestur-Barðastrandarsýslu og inn á aðalþjóðvegakerfi landsins. Það er auðvitað ekki staða sem við getum unað. Þess vegna er algjörlega um tómt mál að tala að við getum horft upp á það að draga úr því hlutfalli sem fer til landsbyggðarinnar til vegamála. Það gengur einfaldlega ekki. Menn verða að sýna því skilning. Mér hefur fundist umræðan á undanförnum vikum um þessa vegaskiptingu, þessa fjármunaskiptingu vera ákaflega ósanngjörn og menn vilja greinilega ekki setja sig í spor þess fólks sem býr á landsbyggðinni við algjörlega óviðunandi vegasamgöngur. Þess vegna vil ég tala mjög skýrt í þessum efnum. Hvað mig áhrærir kemur það ekki til álita að lækka þetta hlutfall sem neinu nemi vegna þess einfaldlega að þörfin kallar svo víða á. Eins og ég sagði áðan er auðvitað mjög margt í þeim tillögum sem við erum að ræða um sem verður mjög til bóta. Og þó að okkur sýnist að hægt gangi vitum við að orðið hefur gífurleg breyting á fáeinum árum í vegamálum á landsbyggðinni. Ég vil í þessu sambandi t.d. vekja athygli á því, sem er auðvitað ákaflega jákvætt, að á því samgönguáætlunartímabili sem við ræðum hér mun okkur í meginatriðum takast að ljúka tengingu Ísafjarðardjúps og ljúka uppbyggingu vegar um Ísafjarðardjúp. Ég vil líka halda því til haga sem hefur komið fram af minni hálfu að ég taldi sjálfur að það væri ekki skynsamleg framkvæmdaröðun sem hér hefur orðið niðurstaða um. Það varð hins vegar niðurstaða í þingmannahópi Norðvesturkjördæmis að fara þá leið sem hér er gert ráð fyrir og ég virði auðvitað þá niðurstöðu þó að ég hafi haldið fram öðrum áherslum. Ég taldi með öðrum orðum skynsamlegra að fara í aðrar leiðir fyrst, þ.e. hina umtöluðu tengingu um Arnkötludal milli Strandasýslu og Austur-Barðastrandarsýslu, og að það hefði skilað okkur meira áleiðis. Við hefðum fengið 40 km styttingu, við hefðum verið að taka í notkun veg með 10–15% arðsemi, við hefðum dregið úr slysahættu með því að stór hluti umferðarinnar færi fyrr út af þjóðvegi 1, sem er mikil þörf á, og við værum með öðrum orðum að gera ráðstafanir sem skiluðu okkur meiru fyrir minni pening en með þeim áherslum sem niðurstaðan varð um. Það var hins vegar ekki það sem menn kusu að gera, menn kusu að fara aðrar leiðir og þannig er það. Þá verðum við að horfa til þess sem er jákvætt í þessum efnum því að auðvitað var mikil og er mikil þörf á því að ljúka veginum um Ísafjarðardjúp og það er það sem við sjáum gerast í mjög fyrirsjáanlegri framtíð. Það er líka ákaflega þýðingarmikið í þessu sambandi að átta sig á því að með þessari þingsályktunartillögu sem við ræðum hér erum við að taka ákvörðun um að vegtengingin frá norðanverðum Vestfjörðum og frá Strandasýslu inn á aðalþjóðvegakerfið muni liggja um þetta svæði, um Arnkötludal og Gautsdal, veginn milli Strandasýslu og Króksfjarðarness eða Austur-Barðastrandarsýslu. Þetta er auðvitað heilmikil ákvörðun. Þetta eru heilmikil tíðindi í vegpólitískri sögu þessa svæðis og þetta er afraksturinn af heilmikilli umræðu sem átt hefur sér stað heima fyrir. Við skulum ekki gera lítið úr þessu, þetta er mikil ákvörðun og með 100 millj. kr. fjárveitingu á árinu 2008 á að vera hægt að hefja útboð og hefja framkvæmdir á því ári. Þetta er heilmikill áfangi sem við horfumst nú í augu við. Varðandi Vestfjarðaveg, þ.e. veginn um Austur-Barðastrandarsýslu í meginatriðum, þá höfum við, eins og ég nefndi áðan, í vandræðum okkar verið að skera niður fjárveitingar til þess svæðis, líka af því að við erum í miklum vanda núna með þær framkvæmdir vegna þess að umhverfismat liggur ekki fyrir. Við erum langt á eftir þar og ekki er útséð um hvernig þeim málum öllum lyktar. Engu að síður er það svo, sem var upplýst í þingmannahópi Norðvesturkjördæmis, að það er mat Vegagerðarinnar að hægt eigi að vera að bjóða út Vestfjarðaveg á árinu 2006 með þeim fjárveitingum sem áætlaðar eru á því ári og með fjárveitingum áranna 2007 og 2008. Þar með mun hægt að hefja framkvæmdir á árinu 2006 við þessa nauðsynlegu framkvæmd. Þetta er kannski til marks um þann vanda sem menn standa frammi fyrir. Hér er talað um að svo og svo miklir peningar hafi farið til Norðvesturkjördæmis, það borið saman við höfuðborgarsvæðið og ég veit ekki hvað og hvað. En átta menn sig á því að á þessu svæði, Vestfjörðum, þar sem þörfin er himinhrópandi hvarvetna í vegamálum erum við samt sem áður ekki betur stödd - þrátt fyrir að menn tali um að við höfum ofgnótt fjár til vegagerðar í Norðvesturkjördæmi - en svo að við höfum ekki með peninga til þess að hefja útboð á Vestfjarðavegi. Þar sem þörfin er einna mest höfum við ekki peninga til þess að hefja framkvæmdir eða útboð á þessu ári? Það er fyrst á næsta ári sem við eygjum það. Í annan stað fara mjög litlar fjárveitingar í Ísafjarðardjúpið, sem geri það að verkum að við komumst ekki neitt að ráði áfram í vegagerð þar. Við munum að vísu hefja væntanlegar framkvæmdir út með Ísafirðinum að norðanverðu en engu að síður munum við komast ákaflega stutt. Þetta er veruleikinn sem blasir við okkur. Þess vegna er ekki að undra að við, sem erum í forsvari fyrir þetta kjördæmi, kjörnir fulltrúar hér á þinginu, getum ekki látið yfir okkur ganga þær hugmyndir sem fram hafa verið settar, m.a. settar í plaggi frá félaga Gunnari Birgissyni hv. þingmanni, um það að draga úr framkvæmdum og framkvæmdagetu í Norðvesturkjördæmi svo nemur mörg hundruð milljónum króna. Það er auðvitað ekki viðunandi. Þegar maður skoðar þær tillögur sem blasa við í tillögum hv. þingmanns, a.m.k. það sem snýr að Norðvesturkjördæmi, þá eru þær ákaflega einfaldar, þ.e. bara um að skera niður.  Í þessu sambandi langar mig að koma inn á fáein atriði sem hafa orðið að umræðuefni. Það hefur t.d. verið rætt, kemur m.a. fram í þessum tillögum, um hugmyndir um að skera niður í vegamálum um Útnesveg, sem er vegurinn fyrir Jökul á Snæfellsnesi. Sú framkvæmd er gífurlega nauðsynleg, ekki bara sem framkvæmd til þess að tryggja ferðamannastraum, sem er vaxandi á þessu svæði, heldur er þar um að ræða innanhéraðsveg, veg sem tengir Snæfellsbæ innbyrðis. Það sjá allir að við eigum þar heilmikið eftir. Sem betur fer eru uppi áform um að fara í vegaframkvæmdir um Klifhraunið og þá blasir við að það er ekki hægt að láta þar staðar numið heldur verður að halda áfram með þá vegagerð fyrir jökulinn, um þennan Útnesveg sem gert er ráð fyrir að fái nokkrar upphæðir á vegáætlunartímabilinu, guði sé lof. Þess vegna er náttúrlega fráleitt að leggja til, eins og gert er í þessari breytingartillögu, að skera þær framkvæmdir niður um heil 40%, sem mundi rústa þeirri vegaframkvæmd og þeim áformum sem þar eru uppi. Hér hefur aðeins verið spurt um Þingeyrarflugvöll og þau áform í samgönguáætluninni um að byggja upp þann flugvöll. Gerðar voru miklar kröfur, af mínum góða vini, hv. þm. Gunnari I. Birgissyni, sem er því miður ekki hérna sem stendur en vonandi heyrir hann í mér. Hann taldi að við sem værum talsmenn þessa flugvallar þyrftum að færa sönnur á að sá flugvöllur væri spurning um líf og dauða. Það er þá skilgreiningin á því hvort maður eigi að fylgja framkvæmd, hvort um líf og dauða sé að tefla. Það væri gaman að vita það hvort allar þessar brýr á þurru landi á höfuðborgarsvæðinu séu út af spurningum um líf og dauða. Ég ætla að leyfa mér að efast um það. Hins vegar er sjálfsagt að ræða þessa framkvæmd við Þingeyrarflugvöll. Auðvitað er eðlilegt að spurt sé þegar farið er út í framkvæmd af þeirri stærðargráðu við flugvöllinn. Þingeyrarflugvöllur er í raun hluti af þeirri flugvallarstarfsemi sem fer fram í Ísafjarðarbæ. Þingeyrarflugvöllur og Ísafjarðarflugvöllur eru að því leyti órofa heild. Forsendan fyrir góðum flugsamgöngum inn á Ísafjarðarsvæðið er að Þingeyrarflugvöllurinn sé í stakk búinn til þess að mæta þeirri flugumferð sem við byggjum allar okkar flugsamgöngur á, þ.e. Fokker-flugvélum Flugfélags Íslands. Þær þurfa auðvitað að geta flogið fulllestaðar, hvort sem er um að ræða á flugbrautina á Þingeyri eða við Ísafjörð. Menn hafa talað um að umferðin sé ekki svo mikil um Þingeyrarflugvöll og það er út af fyrir sig rétt við þessar aðstæður. En það er að ýmsu öðru að hyggja og m.a. verða menn að átta sig á því að Þingeyrarflugvöllur gerir það að verkum að í mörgum tilvikum, þegar tvísýnt er um flugsamgöngur til Ísafjarðar, hafa menn getað lagt af stað með flugvélar frá Reykjavík til Ísafjarðar í trausti að ef ekki væri hægt að fljúga inn til Ísafjarðar þá væri alltént hægt að fljúga inn til Þingeyrar. Það er þetta sem gerir að verkum að lendingarnar segja ekki alla söguna. Í ýmsum tilvikum leggja menn af stað, þó talið sé að ófært sé til Ísafjarðar, í trausti þess að menn geti lent á Þingeyri. Síðan breytast veðuraðstæður og menn fljúga til Ísafjarðar. Í raun er um að ræða öryggisbraut, hreina viðbót við möguleikann á flugi til Ísafjarðar. Athyglisvert er að þegar við skoðum tölur um flug á Ísafjarðarflugvöll, til Ísafjarðar frá Reykjavíkurflugvelli, þá hefur traffíkin aukist þar ár frá ári á sama tíma og við vitum að vegaframkvæmdir hafa leitt af sér að meiri traffík er um vegina sömuleiðis, vestur og suður frá Vestfjörðum. Því er ákaflega mikilvægt að gera sér grein fyrir því að með þessari framkvæmd, sem er nánast eina flugvallarframkvæmdin á undaförnum árum sem heitið getur og tekur máli á þessu svæði, þá er verið að ljúka uppbyggingu í meginatriðum á þessu flugvallakerfi á Ísafjarðarsvæðinu þannig að hægt eigi að vera að fljúga þangað af meira öryggi en verið hefur. Það má vel vera að það sé ekki hægt að færa sönnur á að varðandi þennan flugvöll sé bókstaflega um líf og dauða að tefla. Þó er það þannig að við vitum að á Ísafjarðarflugvelli er oft á tíðum spurning um líf og dauða vegna þess að hann er líka sjúkraflugvöllur fyrir þetta svæði. Við vitum að þetta eykur flugöryggið og ætli það leiði ekki nokkrar líkur, varðandi spurningu hv. þm. Gunnars I. Birgissonar, að því að í raun og veru sé um líf og dauða að tefla, að við getum byggt upp þennan flugvöll. Rétt í lokin langar mig að víkja að einn einum veginum sem orðið hefur fyrir niðurskurðarhnífnum í breytingartillögu hv. þingmanns. Það er Þverárfjallsvegurinn milli Sauðárkróks og Húnavatnssýslna. Sá vegur hefur í allmörg ár verið í uppbyggingu. Því miður, vegna innbyrðis deilna í héraði, hafa framkvæmdir dregist en nú sér fyrir endann á þeim. Þess vegna er mikilvægt, þegar þeim framkvæmdum lýkur, að við getum haldið áfram að byggja upp þetta svæði. Við erum að reyna að styrkja þetta byggðasvæði með því að byggja upp þennan veg og gera að verkum að byggðasvæðið í Austur-Húnavatnssýslu og Skagafirði verði eitt og sameinað og geti tekist á við stærri verkefni, svo sem eins og við uppbyggingu stóriðju, sem er nauðsynleg á þessu svæði. Þessi vegur er ein forsendan fyrir því að svæðið, sem hefur orðið undir í atvinnulegu tilliti á margan hátt, geti náð vopnum sínum og menn geti farið í að sækja á um framkvæmdir og sækja á í atvinnuuppbyggingu sem mikil þörf er fyrir á því svæði. Virðulegi forseti. Það væri hægt að fara mjög mörgum orðum um þetta mál. Ég held að í þessu tilliti beri okkur að reyna að sýna gagnkvæma sanngirni. Við vitum að uppi eru andstæð sjónarmið dreifbýlis og þéttbýlis. Ég hef ekki dregið af mér í því að reyna að verja hlut dreifbýlisins í þessum efnum. Þingmönnum á landsbyggðinni er hins vegar oft legið á hálsi af kjósendum sínum og umbjóðendum fyrir að vera ekki nægilega harðdrægir í að draga meira fjármagn inn í vegaframkvæmdir á landsbyggðinni þótt það væri á kostnað höfuðborgarsvæðisins. Ég tel að með þessari þingsályktunartillögu hafi verið reynt að fara sanngjarnan veg í þeim efnum við þær aðstæður sem við búum við, það fjármagn sem við höfum, að leggja áherslu á nauðsynlegar framkvæmdir á landsbyggðinni, framkvæmdir sem heimamenn hafa kallað eftir, og enn fremur að fara í framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu, sem sannarlega eru nauðsynlegar og ég ætla ekki að gera lítið úr. En þarfirnar fyrir vegaframkvæmdir eru annars eðlis á þessu svæði en á landsbyggðinni og við eigum að viðurkenna það. Það er ekki neitt svigrúm á tilfærslu á peningum frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins við þessar aðstæður. Þörfin er svo mikil svo víða að við komumst ekki hjá því að nýta það fjármagn sem við höfum til bráðnauðsynlegra framkvæmda. Ég hygg nú að þegar upp verður staðið og menn fara að skoða þessar tillögur og átta sig á því hvað þær þýða í raun þá muni mörgum bregða í brún að sjá hve seint okkur miðar þrátt fyrir allt og þrátt fyrir að talað sé digurbarkalega um að kjördæmi á borð við Norðvesturkjördæmið hafi allt til alls og sé blúndulagt með þessari vegáætlun. Ég viðurkenni og þakka sannarlega fyrir að hæstv. samgönguráðherra hefur haft forustu um að tryggja fjárveitingar inn í Norðvesturkjördæmið en ég fullyrði hins vegar, og tala af mikilli reynslu sem þingmaður þessa svæðis, að þar er hvergi of í lagt. Þar vantar fremur fé en að þar sé ofgnótt af því. Þess vegna eiga menn ekki að reisa kröfur eða búa til tillögur sem fela í sér að draga úr fjárveitingum inn á svæði í vegamálum þar sem þörfin er himinhrópandi og kallar hvarvetna eftir auknu fjármagni til nauðsynlegra framkvæmda.

Virðulegur forseti. Þessa umræðu háðum við þegar samgönguáætlunin kom fyrst fram, nokkuð ítarlega efnislega. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að fara í gegnum þá umræðu nema að litlu leyti hér við 2. umr. um málið. Þær breytingartillögur sem komið hafa fram frá meiri hluta samgöngunefndar eru ekki miklar um sig eða breyta ekki málinu í neinum meginatriðum. Það er ljóst að stjórnarmeirihlutinn ætlar að afgreiða þessa samgönguáætlun, jafnvond og hún er, meira og minna eins og hún kom inn í þingið. Það eina sem sætir tíðindum er tillöguflutningur hv. þm. Gunnars I. Birgissonar við þessa umfjöllun sem sannarlega sprettur ekki upp af engu. Svo langt hefur ríkisstjórnin gengið í því að þrengja að höfuðborgarsvæðinu í samgöngumálum að jafnvel hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Gunnar I. Birgisson, kiknar undan því oki að þurfa að svara kjósendum sínum og verja þá áætlun sem hér er lögð fram. Enda er það þannig að hæstv. samgönguráðherra, og nú formaður samgöngunefndar Alþingis, skila algjörlega auðu í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Í mínu kjördæmi, Reykjavík, er helstu framkvæmdanna sem mestu varða þetta svæði að litlu eða engu getið. Þar er til að mynda Mýrargatan, gatnaframkvæmd hér í miðborg Reykjavíkur, sem fyrir liggur skipulag um og kostar um 1.200 millj. kr. Til hennar er aðeins gert ráð fyrir 100 millj. kr. fjárveitingu. Þar er auðvitað Sundabrautin sem við höfum rætt ítrekað, sem enn eina ferðina, enn einu sinni er engu skilað um, engum dagsetningum, engum yfirlýsingum um hvenær hún eigi að koma en sífelldur undansláttur af hálfu stjórnarliðsins um að þessi framkvæmd sé nú ekki komin úr umhverfismati og þess vegna sé ekki hægt að setja hana inn á samgönguáætlun. En hvað heyrðum við í ræðu síðasta háttvirts ræðumanns, hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins? Jú, við heyrðum að það mundi tefja eitthvað framkvæmdir við Vestfjarðaveg að það ætti eftir að ljúka umhverfismati um þá framkvæmd. Það breytir ekki því að inni eru fjárveitingar á samgönguáætlun fyrir þeirri framkvæmd, enda er það sennilega nokkuð nærri sanni sem haft hefur verið eftir formanni skipulagsnefndar Reykjavíkur, að það sé nokkuð einkennilegt að hér beri menn það fyrir sig og hafi sér til afsökunar að fjársvelta höfuðborgarsvæðið árum saman að ekki sé búið að fullhanna umferðarlausnir sem fjármagnið eigi að fara í, meðan menn hika ekki við að dæla peningum í framkvæmdir í öðrum kjördæmum vítt og breitt um landið allt sem eru ekki lengra komnar en svo að vera krot á servéttu, riss á blaði, og engin fullnaðarhönnun til um, umhverfismat eða endanlegt skipulag. Auðvitað gengur það ekki til lengdar að með þessum hætti sé komið fram við höfuðborgarsvæðið. Ræður þingmanna Reykjavíkur úr mörgum flokkum, úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu og Frjálslynda flokknum og Vinstri grænum við fyrri umræðu um málið sýna auðvitað að hér er komið að ákveðnum kaflaskiptum, hygg ég, í samgöngumálum. Það er nú orðinn sá sögulegi viðburður, leyfi ég mér að segja, að þingmenn höfuðborgarsvæðisins eru nú loksins meiri hluti þingmanna. Sú breyting hefur orðið á kjördæmaskipan að þingmenn úr þéttbýli á Suðvesturlandi eru trúlega að verða hátt í tveir þriðju hlutar þingmanna þjóðarinnar og það endurspeglar auðvitað íbúafjöldann á þessu svæði. Hér hafa verið búnar til ákaflega einkennilegar skiptireglur sem miða við lengd vega en ekki við það hversu margir fara um vegina. Sú skiptiregla gengur einfaldlega ekki. Um þá skiptireglu að veita fjármuni til samgöngumannvirkja eftir því hversu vegirnir mælast langir á hverjum stað gengur einfaldlega ekki. Um hana verður engin sátt. Við þurfum í vaxandi mæli að spyrja eftir árangri og ávöxtun af framkvæmdum í samgöngumálum og við þurfum í æ ríkari mæli að leggja þær á mælikvarða arðseminnar, hvað við vinnum með fjárfestingu í tilteknum vegaframkvæmdum, í lækkun á slysatíðni, í fækkun dauðaslysa, í greiðari umferð, í minni eldsneytiskostnaði og þar fram eftir götunum. Á höfuðborgarsvæðinu er einfaldlega ekki hægt að bíða í önnur tíu ár eftir nauðsynlegum framkvæmdum eins og til að mynda Sundabrautinni. Raunar er óskiljanlegt það langlundargeð sem til að mynda Vestlendingar hafa sýnt gagnvart þeirri framkvæmd og þeirri stöðu sem þeir eru í í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Það er auðvitað þannig að fjárfestar, fyrirtæki og byggingariðnaðurinn og allir þeir sem fara nú mikinn í fjárfestingum í landinu eru að skoða svæðin á höfuðborgarsvæðinu til fjárfestinga á næstu árum. En hvaða stöðu erum við að búa til í því efni? Á það hefur formaður skipulagsnefndar Reykjavíkur bent ágætlega. Við erum að tvöfalda gjaldfrjálsan veg til Keflavíkur. Við erum að bæta hér verulega úr gjaldfrjálsum vegi sömuleiðis yfir Hellisheiðina yfir á Árborgarsvæðið. En við erum með á leiðinni upp á Akranes veggjöld og hér tefst ár frá ári sú sjálfsagða ákvörðun að fara í Sundabraut og samhliða lyktum hennar trúlega tvöföldun Hvalfjarðarganga og enn er því haldið á lofti að til greina komi að skattleggja sérstaklega umferð á þessari leið. Við erum sem sagt að segja það að um þetta svæði, Akranes og Borgarnes, eigi að gilda einhver allt önnur lögmál en um önnur nágrannasvæði Reykjavíkur eins og Keflavík og Árnessýsluna og að ef fólk eigi leið þangað þá komi alveg sérstaklega til greina að skattleggja það og það þurfi ekki að tvöfalda þangað fyrr en umferð er orðin miklum mun meiri en á öðrum leiðum. Ég fæ ekki betur séð en við séum með þessum hætti að setja þessi byggðarlög, Akranes og Borgarnes, skör lægra en önnur svæði í kringum höfuðborgarsvæðið og draga úr líkum á því að þar sé ráðist í fjárfestingar í atvinnulífi og fjárfestingar í fasteignum, þó að svæðið njóti að vísu sem betur fer mikillar uppbyggingar á iðnaðarstarfsemi við Grundartanga og er það út af fyrir sig vel.

Orkuveitan fjárfesti nú samt á svæðinu.

Jú, Orkuveitan fjárfestir þar á svæðinu og Faxaflóahafnir. Það ágæta sameignarfélag höfum við Reykvíkingar búið til með félögum okkar norðan við Faxaflóann. Svo er nú líka ákveðinn flöskuháls sem þessar eilífu tafir og undansláttur hæstv. samgönguráðherra varðandi Sundabrautina er að skapa. Við höfum á því verulegan áhuga í Reykjavík að flytja talsvert mikla starfsemi norður fyrir Faxaflóann upp á Grundartanga og efla þar mjög hafnarstarfsemina og hugsanlega endurskoða ýmsa starfsemi sem er á hafnarsvæðunum í Reykjavík. En það getum við ekki gert í þeim mæli sem við vildum fyrr en samgöngur við þetta svæði eru þannig að boðlegar séu. Til þess þarf einfaldlega tvöfalda leið og greiða umferð fyrir vöruflutninga frá Reykjavík og upp á Grundartanga. Það verður ekki fyrr en menn taka ákvörðun um að fara í þessa framkvæmd og fara hana alla leið, vegna þess að ég vil, virðulegur forseti, lýsa þeirri skoðun minni að það sé óráð að staðnæmast með Sundabrautina í Geldinganesi. Ég tel ekki að menn eigi að tefja þessa framkvæmd fram á þriðja áratug þessarar aldar með því að skipta henni í marga áfanga. Það hefur tekið núna tíu ár að koma fyrsta áfanganum hugsanlega, mögulega á kortið einhvern tíma í náinni framtíð og mun síðan taka enn fleiri ár að berjast fyrir næstu áföngum. Ég tel að það sé hagkvæmast og arðsamast að fara alla leið í þessu efni og leggja Sundabrautina á fjórum árum alla leiðina upp á Kjalarnesið og yfir Kollafjörðinn og ná þeirri styttingu sem við þurfum á þessa leið. Það lætur þá nærri að þegar þetta hefur verið tvö ár í hönnun og í fjögur ár í framkvæmd að það er einmitt sami tímapunktur og menn telja að þörf sé á því að tvöfalda Hvalfjarðargöngin. Þá eru menn komnir með öflugar samgöngur hér norður fyrir Faxaflóann að sex árum liðnum. En ég held að það sé óráð að láta framkvæmdina stranda uppi í Geldinganesi eftir fyrsta áfanga og lýsi þeirri skoðun minni um leið og ég segi að mér finnst auðvitað fráleitt að það eigi að skattleggja sérstaklega Vestlendinga fyrir að aka um þennan veg þegar við skattleggjum ekki aðra nágranna Reykjavíkur fyrir að aka um þá þjóðvegi sem lagðir eru út frá höfuðborginni. Ég held að ekki sé hægt að bjóða þeim byggðarlögum upp á þá mismunun í framkvæmd. Hitt getur svo komið til greina að menn endurskoði almennt gjaldtökukerfið í vegamálum líkt og menn hafa í hyggju hjá Evrópusambandinu og það komi einhvers konar almenn vegagjöld í staðinn fyrir bensíngjöldin þannig að menn borgi fyrir notkun á vegakerfinu almennt og þá ætti það við um þessa vegi eins og aðra. En að leggja sérstaklega skatta á þá sem eiga leið norður úr Reykjavík en ekki þá sem eiga leið austur úr henni eða vestur úr henni er einfaldlega ákaflega einkennilegt og getur ekki verið nokkur friður um það til lengri tíma. Það er einfaldlega svo, virðulegur forseti, vegna þess að ræðumaðurinn hér á undan mér gerði skiptingu tekna nokkuð að umtalsefni, að 70% af þeim fjármunum sem við erum hér að ræða um eru skattpeningar sem fólk hér á þessu svæði, í Reykjavík og nágrenni, greiðir í ríkissjóð. Það er alveg ljóst að hvorki fólkið hér á svæðinu né margir þingmenn þess á þinginu úr öllum flokkum una því lengur að skiptingin á vegafénu sé síðan þveröfug. Það er ekki af neinni andúð á landsbyggðinni eða andstöðu við landsbyggðina. Þetta er einfaldlega óréttlát og óréttmæt skipting. Hér er einfaldlega fjöldinn allur af brýnum framkvæmdum í umferðarmálum sem þarf að vinda bráðan bug að. Ég held líka að það hljóti að vera okkur almennt nokkurt umhugsunarefni hvaða aðferðafræði þetta er eiginlega sem menn hafa verið að nota í þessum vegamálum við að skipta fé sem einhvern veginn virðist hafa gengið út á að dreifa því einhvern veginn jafnt á einhverja kílómetra. Ræðumaðurinn á undan mér, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, gerði þannig t.d. að umtalsefni vegasambandið við Ísafjörð sem ég gerði að umtalsefni við fyrri umræðuna. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er í raun alveg fráleitt miðað við þjónustustigið sem við þekkjum í vegakerfinu í landinu í dag að það skuli ekki vera samgöngur á bundnu slitlagi við einn af helstu byggðakjörnum landsins, Ísafjörð, frá Reykjavík. Það er í raun fyrir neðan allar hellur að svo sé ekki. En maður heyrir hv. þingmann fara yfir hina og þessa vegarspottana sem verið er að leggja hér og þar. Útnesveginn nefndi hann til að mynda sem er ferðamannavegur. Eitthvað var það annað í Skagafirði sem ekki var hluti af meginvegakerfinu. Við hljótum þá að spyrja okkur að því hvort það sé vænlegt að vera að útdeila einhverjum spottum með þessum hætti hingað og þangað í stað þess að taka ákvarðanir um að meginsamgönguleiðir, eins og milli höfuðborgarinnar og helstu byggðakjarna eins og Ísafjarðar, eigi að njóta forgangs þangað til því er lokið. Ég held að sú mikla umræða og þær miklu deilur sem hér hafa verið á milli flokka og innan flokka um þessa samgönguáætlun gefi mönnum fullt tilefni til þess að endurskoða almennt alla aðferðafræðina við val á verkefnum og við útdeilingu fjármagns til samgöngumálanna. Sú krafa sem hv. þm. Gunnar Birgisson hefur sett fram fyrir hönd höfuðborgarsvæðisins í því efni á sér mikinn hljómgrunn og ég trúi því að hún muni hljóta allnokkurn stuðning í afgreiðslu þingsins á miðvikudag.