Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil geta þess strax að ég er ekki frsm. allrar nefndarinnar heldur meiri hl. nefndarinnar, sex nefndarmanna, en einn skilar séráliti eins og hv. þm. sjá á borðum sínum. Nefndin hefur rætt málið á tveimur fundum frá því að það var hér til fyrri umr. og auðvitað er málið margrætt áður í utanrmn. Raunar var þetta plagg rætt í nefndinni áður en það var kunngjört almenningi þar sem nefndarmenn urðu sammála um að sú málsmeðferð væri rétt að málið gengi til Alþingis til samþykktar eða synjunar. Um það voru nefndarmenn allir sammála áður en málið var flutt í hv. Sþ. Eins og menn minnast urðu allmiklar og snarpar umræður um þetta mál hér við fyrri umr., ekki nema gott eitt um það að segja, en þar komu fram ýmsar óskir um nánari skýringar og athuganir sem embættismenn utanrrn. síðan hafa unnið að og skal ég með fáum orðum lýsa nokkru af því sem þar kemur fram og rætt var á fundi nefndarinnar í gærmorgun. 1. 4. gr. kom mjög mikið til umræðu. Það er um hana að segja að mjög gaumgæfileg athugun hefur farið fram á því hvort um geti verið að ræða nokkur gildandi íslensk lög sem stangist á við samninginn. Niðurstaðan er sú að svo sé ekki, enda mundi það áreiðanlega vera komið fram í dagsljósið ef um eitthvað slíkt væri að ræða. En af þessari ástæðu þykir ekkert því til fyrirstöðu að Alþingi taki afstöðu sína til samningsins með þál. og það þurfi ekki að vera lög. 2. Í nefndinni var upplýst að flutningamagn sjóleiðis til og frá Íslandi á vegum varnarliðsins árið 1985 hefði numið 11 700 smálestum, en árið 1983 mun þessi tala hafa verið 12 800 lestir. 3. Spurt var um hvernig gera mætti ráð fyrir að hagað yrði samráði ef íslensk og bandarísk stjórnvöld þyrftu að ákvarða hvað talist gæti sanngjarnt farmgjald íslensks skipafélags skv. 1. tölul. samkomulagsins sem er á fskj. 2 með samningnum sjálfum. Því var lýst yfir við meðferð málsins að af Íslands hálfu væri gengið út frá því að varnarmálaskrifstofan og eftir þörfum verðlagsyfirvöld mundu fjalla um málið í samvinnu við hlutaðeigandi bandaríska aðila og verður það að teljast eðlilegt. 4. Aflað var upplýsinga um eða skýringa á afstöðu Rainbow-skipafélagsins til samningsins og lögð fram fréttatilkynning sem félagið hafði gefið út þar að lútandi. Efni hennar hafa menn kynnst, en niðurstaðan er að félagið mótmælir ekki þessum samningi. 5. Upplýst var að áhugi hefði komið fram á að haldið yrði áfram að nýta Njarðvíkurhöfn þótt íslensk skipafélög tækju við meiru af flutningunum og hefur hæstv. utanrrh. lýst yfir að hann hafi bæði áður og muni áfram beita sér fyrir því að svo verði. Að því er Eimskipafélagið snertir, eina félagið íslenska sem annast hefur flutning fyrir varnarliðið að undanförnu, liggur fyrir að það stefni að því að nota Njarðvíkurhöfn ef það fær aukna flutninga og raunar hefur það komið fram í blaðafregnum sem nefndin fékk og Eimskipafélagið staðfesti að réttar væru. 6. Við fyrri umræðu málsins vék hv. 1. þm. Reykv., fyrrv. fjmrh., að tollskjölum og tollafgreiðslu. Fram komu upplýsingar varðandi þessi atriði, m.a. að lyklar sem fela í sér vörulýsingu á farmskírteini standi ekki í vegi fyrir því að farmflytjandi viti jafnan hvers konar varning um er að ræða, enda upplýstist það raunar líka hjá hæstv. núv. iðnrh. í umræðunni að þetta væri allt í lagi nú þótt það hefði kannske ekki verið það áður. Einnig kom fram að við flutning á varningi sem er hættulegur á einhvern hátt sé fylgt venjulegum alþjóðlegum reglum sem íslenskar reglur útgefnar af Siglingamálastofnun eru í samræmi við. 7. Vikið hafði verið að þýðingu samningsins á íslensku í umræðunum og raunar líka í nefndinni. Fram hefur komið staðfesting löggilts skjalaþýðanda á að hvergi sé um að ræða ranga þýðingu, einungis álitamál eða smekksatriði eins og jafnan vill verða. Samt sem áður er gert ráð fyrir að utanrrn. skoði nánar einstakar ábendingar, sem fram hafa komið bæði í umræðunni á dögunum og eins í nefndinni, áður en hin endanlega íslenska þýðing verður send til bandarískra stjórnvalda. Samningstextinn var undirskrifaður eingöngu á ensku eins og menn vita þar sem hætta var talin á að það gæti tafið fullnaðarafgreiðslu málsins ef dráttur yrði á staðfestri íslenskri þýðingu sem tekið hefði nokkurn tíma, en eins og menn vita stóð fyrir dyrum að þinghlé yrði í bandaríska þinginu og öldungadeildin þurfti að staðfesta samninginn ef hann hefði átt að geta tekið gildi fljótlega. Það má kannske segja að eðlilegra og skemmtilegra væri í tvíhliða samningum að þeir væru gerðir á báðum málum eins og oft er tíðkað, en hins vegar eru alþjóðasamningar oft samþykktir einungis á erlendu máli eins og menn vita og íslenska þýðingin hefur þannig ekki lagagildi. Æskilegt er eftir þessa ítarlegu meðferð að mál þetta fái lokaafgreiðslu og að fullgilding samningsins geti farið fram nú þegar á morgun t.d. ef till. verður samþykkt í dag. Þegar fullgildingin hefur farið fram með þeim hætti að aðilar skiptist á fullgildingarskjölum hér í Reykjavík verður auglýst eftir útboðum þeirra í þá flutninga sem samningurinn tekur til með eins mánaðar útboðsfresti. Þar með munu íslenskum skipafélögum á ný opnast leiðir til eðlilegrar hlutdeildar í þessum flutningum. Í samræmi við það sem hér segir hefur meiri hl. nefndarinnar skilað stuttu nál. svohljóðandi, með leyfi forseta: "Málið hefur verið rætt ítarlega í nefndinni, bæði áður en það kom formlega til meðferðar og nú eftir að vísað var til nefndarinnar samningi um lausn þess. Á fundum nefndarinnar voru gefnar upplýsingar um þau atriði sem rædd voru við fyrri umræðu og liggja þau nú ljós fyrir. Þar sem hér er um að ræða hagstæða lausn á erfiðu vandamáli telur meiri hl. nefndarinnar einsýnt að samþykkja beri tillöguna. Minni hl., Hjörleifur Guttormsson, mun skila séráliti."



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hl. utanrmn. sem ég stend að, en meiri hl. hefur skilað sínu áliti og telur að öll atriði sem rædd voru við fyrri umræðu liggi nú ljós fyrir. Þetta er hans álit, ekki mitt, því að þó að þau efni hafi verið rædd í utanrmn. er langt frá því að farið hafi verið yfir þessi mál á fullnægjandi hátt að mínu mati. Það kemur fram í mínu nál. sem ég mun styðjast við um leið og ég geri grein fyrir áliti mínu sem minni hl. nefndarinnar og bæta þar nokkru við sem snertir málið og kemur ekki fram í nál. Ég vil í upphafi nefna að það þarf talsvert hugmyndaflug til að ráða í hvaða mál býr að baki þessari þáltill. ríkisstjórnarinnar um fullgildingu samnings milli Íslands og Bandaríkjanna "til að auðvelda framkvæmd varnarsamstarfs ríkjanna" eins og það heitir. Gátan verður ekki auðleystari þegar lesið er áfram í textann á fskj. 1, sem er samningurinn sem fylgir með þáltill., en þar er vitnað í inngangi í það að ríkisstjórnir lýðveldisins Íslands og Bandaríkja Ameríku taka mið af mikilvægi varnarsamningsins fyrir samskipti Íslands og Bandaríkjanna svo og einstæðu gildi hans fyrir Norður-Atlantshafsbandalagið. En þar kemur þó að rofar til í þessum texta, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. vakti athygli á við fyrri umræðu um þetta mál að væri nokkuð torræður, því að þar viðurkenna ríkisstjórnirnar að sanngjörn þátttaka skipa beggja landanna í vöruflutningum vegna varnarsamningsins muni "treysta samskipti aðilanna og bæta samvinnu á nauðsynlegum sviðum varnarmála" eins og það heitir. Þarna er kominn kjarni þess samnings sem hér á að fá heimild til að staðfestur verði, þ.e. að samningsbinda það sem hér hefur verið kallað "aronska", í þessu tilviki að því er snertir hergagna- og vöruflutninga á sjó fyrir bandaríska setuliðið hérlendis. Talsmenn þessa samnings, þar á meðal hæstv. utanrrh., reyna að sveipa mál þetta í hugsjónir og nota orð eins og "frjáls samkeppni", "frjálsar siglingar", "samkeppni og eðlileg viðskipti" máli sínu til stuðnings, en þegar komið er að kjarna þessa samnings og meðfylgjandi samkomulags liggur fyrir niðurnjörvuð kvótaskipting sem þannig er orðuð í 1. gr. samningsins, með leyfi forseta: "Þessum markmiðum verði náð með því að Bandaríkin og Ísland komi sér saman um skiptingu farms sem flytja skal sjóleiðis vegna varnarsamningsins milli skipa sem gerð eru út af íslenskum skipafélögum og bandarískra skipa á grundvelli slíkrar samkeppni", þ.e. kvótaskiptingarinnar. Þessi niðurstaða um kvótaskiptingu flutninganna í hlutfallinu 65% á móti 35% er mjög í ætt við alkunn helmingaskipti sem hér hafa lengi verið tíðkuð í framkvæmdum fyrir herliðið á Keflavíkurflugvelli undir verndarvæng þeirra flokka sem nú sitja í ríkisstjórn landsins. Það er líka mjög í ætt við skilning forustumanna í Sjálfstfl. og Framsfl. á viðskiptafrelsi að skv. 1. gr. samkomulagsins, þ.e. fskj. 2, er íslenskum og bandarískum stjórnvöldum ætlað að vera með nefið niðri í mati á tilboðum hverju sinni. En lesa má í fskj. 2, með leyfi forseta: "Ef áður nefnt næstlægsta tilboð er frá íslensku skipafélagi og bandarísk stjórnvöld, sem annast samningagerð, telja tilboðið ósanngjarnt skulu aðilar að samkomulagi þessu ráðgast um hvað sé sanngjarnt farmgjald fyrir flutningana." Auðvitað verður allt þetta ráðslag væntanlega undir formerkjum sem ganga eins og rauður þráður í gegnum þau skjöl sem hér liggja fyrir "til að auðvelda framkvæmd á varnarsamstarfi ríkjanna". Flutningamagnið var til umræðu í hv. utanrmn. þar sem ég óskaði eftir upplýsingum þar að lútandi og hefur þegar komið fram hjá talsmanni meiri hl. nefndarinnar. Þarna er um að ræða, miðað við tvö ár, 1983 og 1985, u.þ.b. 12 000 tonn að magni til sem flutt eru sjóleiðis. Og samkvæmt upplýsingum sem mér voru veittar og koma frá varnarmálaskrifstofunni, að ég hygg, er flutningskostnaður undanfarin ár pr. tonn á sjóleiðinni milli Íslands og Bandaríkjanna u.þ.b. 800-850 bandaríkjadalir. Þannig hanga á spýtunni um 10 millj. bandaríkjadala eða nálægt 400 millj. ísl. kr. ef þessar tölur um magn og verð eru nærri lagi og er ég ekki að vefengja þær út af fyrir sig. Hins vegar mun það hafa gerst á undanförnum árum að flutningar flugleiðis fyrir "varnarliðið" munu hafa farið vaxandi. Utanrmn. fékk vegna beiðni minnar um upplýsingar varðandi staðhæfingu Rainbow-skipafélagsins að það gerði ekki athugasemdir við þennan samning fréttatilkynningu frá Rainbow-skipafélaginu dags. 30. sept. s.l. Þar má lesa m.a. að þótt hergagnaflutningum sé beint til íslenskra skipafélaga, andstætt lögunum frá 1904, bandarísku lögunum, muni þátttaka skipa undir bandarískum fána svo og tekjur og störf haldast að fullu eins og þegar lögin voru í gildi. Það er líka tekið fram í þessum texta frá Rainbow að bandarísk og íslensk stjórnvöld muni ganga fram af góðum vilja, "in good faith" eins og það heitir á enskunni, til að ryðja úr vegi öllum hindrunum sem gætu staðið í vegi fyrir aðild bandarískra skipa að almennum vöruflutningum á sjó til og frá Íslandi. Þessar yfirlýsingar frá Rainbow, gefnar 30. sept., benda vissulega til þess að skipafélagið bandaríska hyggist nota þennan samning til að styrkja stöðu sína í samkeppni við íslensk skipafélög um almenna vöruflutninga og hafi fengið vilyrði frá bandarískum stjórnvöldum um að félaginu yrði bættur sá spónn sem það kann að missa úr aski í hernaðarflutningum. Menn spyrja: Hvernig á þetta að gerast? Ég bið menn um að líta í fskj. 2, tölul. 1, þar sem fjallað er um útfærslu á þessu samkomulagi, þetta er að finna í þskj. 20, en þar er um það fjallað hvernig staðið yrði að málum eftir því hvert næstlægsta tilboðið fari. Það kom fram sá misskilningur við fyrri umræðu, m.a. frá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að þar gilti alveg það sama fyrir íslenska aðila og bandaríska, alveg það sama, hann var að gera athugasemd við mitt mál þá. En er það það sama? Við lesum í fskj., með leyfi forseta: "Ef áður nefnt næstlægsta tilboð er frá skipafélagi með skip undir bandarískum fána og bandarísk stjórnvöld, sem annast samningagerð, tilkynna skipafélaginu að þau telji tilboð þess ósanngjarnt skal skipafélagið þó láta í té öll gögn um kostnað þess við flutningana." - Og síðan kemur: "Stjórnvöldin skulu kanna gögn þessi og gera síðan samning um réttmætt farmgjald sem tekur viðunandi tillit til kostnaðar skipafélagsins miðað við eðlilega hagkvæmni í rekstri, auk sanngjarns hagnaðar." - Auk sanngjarns hagnaðar. Það er von að menn hristi sig í ræðustól í umræðum um þetta mál og segi: Hvað eru menn að fara? Hvað eru talsmenn Alþb. að fara í sambandi við þetta mál? Eru þeir að gera því skóna að það séu einhverjar milligjafir - einhverjar milligreiðslur þarna á ferðinni í sambandi við þetta? Nei, ónei. Slíkt kemur að sjálfsögðu ekki til greina í tengslum við fagrar hugsjónir sem eru að rætast, hæstv. utanrrh. En Rainbow-skipafélagið segir annað og því hentar að greina frá því í opinberri fréttatilkynningu og það stendur í fskj. með þessum samningi. Að vísu er ég að lesa íslenskan texta sem ekkert formlegt gildi hefur og hef ekki farið ofan í þýðinguna að þessu leyti, en þarna stendur að bandarísk stjórnvöld eigi að semja þarna um sanngjarnt verð, sanngjarnan hagnað til Rainbow eða við bandarískt skipafélag annað sem þarna kæmi við sögu. En varðandi íslenska aðila segir: "Ef áður nefnt næstlægsta tilboð er frá íslensku skipafélagi og bandarísk stjórnvöld, sem annast samningagerð, telja tilboðið ósanngjarnt skulu aðilar að samkomulagi þessu [þ.e. íslenskir og bandarískir] ráðgast um hvað sé sanngjarnt farmgjald fyrir flutningana." Þá eru það tveir, Ísland og Bandaríkin. Hitt er sjálfdæmi Bandaríkjanna, hvað þau meta að þurfi að greiða í milli til þess að Rainbow-skipafélagið eða önnur bandarísk félög fái sanngjarnan hagnað og uni sínu og láti ómótmælt þessum þyrni í holdi íslenskra stjórnvalda í sambandi við samskiptin við herinn. Svo er það mál út af fyrir sig hvernig að þessu er staðið hér innanlands. Hæstv. utanrrh. hefur farið bónarveginn að aðilum, bæði íslenskum skipafélögum eins og til dæmis Eimskip og bandarískum stjórnvöldum: Í öllum bænum gætið þið þess nú að það verði ekki breyting á því, sem verið hefur síðustu árin, að þessu verði skipað upp í Njarðvíkurhöfn. En hæstv. ráðh. og íslensk stjórnvöld hafa enga vissu um hvernig þau mál muni þróast svo að menn geta vel átt eftir að sjá að þessi farmur, þessi væntanlegi meinlausi farmur því að allir lyklar liggja nú víst fyrir vel læsilegir fyrir íslensk tollvöld eftir því sem hv. 4. þm. Norðurl. v., talsmaður meiri hl. utanrmn., upplýsti áðan, geti farið í gegnum Reykjavík og byggðarlögin landleiðis suður á Keflavíkurflugvöll. Þetta eru þýðingarmikil atriði við þetta mál sem ekki þurfti að fjalla um nema á tveimur fundum utanrmn. og engin í rauninni marktæk gögn sem þar voru lögð fram nema umsögn frá Baldri Möller fyrrv. ráðuneytisstjóra, sem ég á eftir að fjalla um á eftir, um spurninguna hvort ætti að leggja mál þetta fyrir Alþingi. Kem ég þá að 4. gr. samningsins á fskj. i. Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að vitna í þessa grein vegna samhengis. Hún hljóðar svo: "Ákvæði samnings þessa og sérhvers samkomulags um framkvæmd hans sem gert er skv. 1. gr. skulu ganga fyrir ákvæðum hvers kyns eldri ósamrýmanlegra laga eða reglugerða lýðveldisins Íslands eða Bandaríkja Ameríku." En í athugasemdum með till., staðhæfir ríkisstjórnin sem leggur till. fram: "Er hér átt við bandarísk lög frá 1904, Cargo Preference Act, en á Íslandi er ekki um að ræða ósamrýmanleg lög." Þið tókuð eftir því, hv. þm., að talsmaður meiri hl. utanrmn. staðhæfði að hér væri ekki um nein eldri íslensk lög önnur ósamrýmanleg að ræða. Það hlyti að vera komið fram ef svo væri. En það var engin könnun gerð á þessu máli á vegum utanrmn. Við höfðum a.m.k. ekkert skriflegt frá utanrrn. um athugun á því máli, ekki nokkuð. En meiri hl. tekur allt saman trúanlegt sem hér kemur fram um þetta atriði og ég er út af fyrir sig ekki að vefengja að það hefur gildi fyrir málið. Nógu veikt er það samt fyrir þá sem ætla að fara að gera þennan samning að meiri hl. nefndarinnar hefur þann skilning og trú að þarna séu engin eldri ósamrýmanleg íslensk lög. En það er bara þeirra trú. Athugun hefur ekki farið fram á vegum nefndarinnar. Við skulum nú víkja að hæstv. utanrrh. Matthíasi Á. Mathiesen sem lét þau ummæli frá sér fara, það hefur líklega verið annan hvorn sólarhringanna 24. eða 25. sept., það er erfitt að staðsetja það nákvæmlega vegna tímamunar milli Íslands og Norður-Ameríku, en hæstv. ráðh. var þá staddur á meginlandi Norður-Ameríku að því er ég hygg, og þau ummæli eru eftir honum höfð í íslensku ríkisfjölmiðlunum, að samning þennan þyrfti ekki að leggja fyrir Alþingi og þá skoðun endurtók ráðherrann í umræðum 14. okt. s.l. Ég mótmælti þessum sjónarmiðum strax í blaðaviðtali 25. sept., hygg ég að það hafi verið, og taldi það með fádæmum ef svo ætti að ganga fram.

Það var 20. sept.

20. sept. Það leiðréttist hér með. Það hefur þá verið áður en hæstv. ráðh. undirritaði samninginn ásamt Shultz utanríkisráðherra Bandaríkjanna, en það mun hafa verið 24. sept. Hann hafði þetta allt á hreinu fjórum dögum fyrir undirritun. En við þetta gerði ég athugasemd eins og ég gat um. Hér vil ég ítreka að ég tel að það hefði verið óhæfa að leita ekki staðfestingar Alþingis á gjörningi eins og þessum þar sem m.a. er kveðið á um, eins og greinir í 4. gr., að samningurinn gangi fyrir ákvæðum hvers kyns eldri ósamrýmanlegra laga eða reglugerða lýðveldisins Íslands. Og það er mikil spurning, á því vek ég athygli, hvort ekki ber að veita samningi sem inniheldur slíkt ákvæði formlegt lagagildi en ekki láta sitja við þál. eina. Utanrrh. ber fyrir sig umsögn Baldurs Möllers, virðulegs fyrrv. ráðuneytisstjóra, sem hefur veitt utanrrh. slíka umsögn 25. sept. svo að ekki virðist ráðherrann hafa haft hana handa á milli 20. sept. þannig að hann fær þessa skriflegu umsögn frá ráðuneytisstjóranum fyrrverandi sem hann byggði svo á í umræðunum um daginn 14. okt., eftir á. Þessi umsögn ber heitið "Hvenær er skyldugt að leggja milliríkjasamninga fyrir Alþingi?" Höfundurinn, Baldur Möller, vitnar þar m.a. í 21. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir - og nú styðst ég við þá greinargerð sem utanrmn. fékk ljósrit af: "Forseti lýðveldisins gerir samninga við önnur ríki. Þó getur hann enga slíka samninga gert ef þeir hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi og ef þeir horfa til breytinga á stjórnarlögum ríkisins nema samþykki Alþingis komi til." Ég leit aðeins í stjórnarskrána eins og ég á hana í sérprenti frá Alþingi. Þar er ekki talað um stjórnarlög ríkisins, hæstv. utanrrh. Þar er talað um stjórnarhagi ríkisins. "... ef þeir horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins nema samþykki Alþingis komi til." Nú vil ég ekki fara að túlka þær missagnir sem koma fram í umræddri greinargerð frá ráðuneytisstjóranum og sem stuðst hefur verið við af utanrmn., en mér þykir mjög miður að það skuli hafa verið í gangi við meðferð þessa máls rangar tilvitnanir í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins, talað um stjórnarlög í staðinn fyrir stjórnarhagi. Það er verkefni fyrir lögspaka menn að kynna sér hvort þarna eigi hið sama við varðandi það mat sem síðan kemur fram hjá ráðuneytisstjóranum og meiri hl. utanrmn. hefur gert að sínu með hæstv. utanrrh. í fararbroddi, en í umsögn sinni segir Baldur Möller síðan m.a.: "Meira tvímælis getur orkað um til hverra atriða nái fyrirvarinn um að samþykki Alþingis þurfi til ef samningur horfir til breytinga á stjórnarlögum ríkisins." Og enn er misræmi í tilvitnun í stjórnarskrána. Ég skil að vísu ekki alveg orðalagið hjá ráðuneytisstjóranum í þessari grein, en hann heldur áfram: "Fræðimenn telja að hér sé frekast haft í huga að samningur valdi því að breyta þurfi gildandi lögum, jafnvel mikilvægum lagaatriðum, til þess að efnisatriðum samnings yrði fullnægt. Væri því að þeirra dómi öruggast fyrir handhafa framkvæmdavalds" takið eftir "að leggja til grundvallar þann skilning að leggja beri fyrir Alþingi alla samninga er valdi því að lögum þurfi að breyta vegna efnis þeirra. Það sýnist ljóst að samningur þessi breytir ekki stjórnarlögum ríkisins", eins og vitnað er til 21. gr. að því er virðist ranglega, "með neinum skilgreinanlegum hætti. Það er því niðurstaða þessarar athugunar að ekki beri skylda til að leita samþykkis Alþingis á þessum samningi." Tilvitnun í ráðuneytisstjórann fyrrv. lýkur og er það meginniðurstaða hans. Hins vegar segir hann þrátt fyrir þessa niðurstöðu sína eftirfarandi: "Þess skal getið að þar sem hinn undirritaði samningur inniheldur ákvæði um fullgildingu ber að sjálfsögðu að leggja hann fyrir forseta Íslands til staðfestingar." Samkvæmt þessu er alveg ljóst að það hefur verið ásetningur hæstv. utanrrh. við undirritun samningsins, og fyrir undirritun samningsins eftir því sem hann upplýsti áðan, að leggja samninginn ekki fyrir Alþingi en ætlast samt til þess að forseti Íslands staðfesti hann án þess að þjóðþingið hefði um hann fjallað. Ég hefði ekki viljað vera í sporum forseta Íslands að staðfesta slíkan samning án þess að þjóðþingið hefði um hann fjallað og skal ég þó ekkert segja með hvaða hætti forseti Íslands, hver sem því embætti gegndi, brygðist við slíkri málaleitan af hálfu framkvæmdavaldsins. En ég tel rétt, herra forseti, að vekja hér athygli á eftirfarandi viðhorfi dr. Ólafs Jóhannessonar lagaprófessors sem kemur fram í riti hans "Stjórnskipun Íslands", II. hluti, bls. 374, undirbúið til útgáfu m.a. og sérstaklega af hv. 2. þm. Reykn. Gunnari G. Schram sem undirbjó þennan texta að riti hins lærða lagaprófessors til útgáfu. Þar segir: "Í milliríkjasamningi kunna að vera ákvæði sem ósamþýðanleg eru íslenskum lögum, venjulegri löggjöf eða stjórnarskrárákvæðum. Slíkum lagaákvæðum er réttast að breyta" - hæstv. utanrrh. leggur væntanlega við hlustir - "áður en fullgilding samningsins fer fram. Sé samþykki Alþingis veitt í lagaformi gætu þau lög jafnframt veitt samningnum lagagildi og yrðu þá eldri lagaákvæði, er brytu í bág við hann, að þoka. Séu nauðsynlegar lagabreytingar eigi gerðar áður en samningur er fullgildur er spurning hvernig fari." Og áfram heldur prófessor Ólafur Jóhannesson: "Hafi Alþingi heimilað samninginn með þingsályktun fullnægir samningurinn fyrirmælum 21. gr. stjórnarskrárinnar og er því gildur að þjóðarétti, en felist í samningnum ákvæði, sem andstæð eru landslögum, skortir hann að því leyti gildi að íslenskum lögum. Slík samningsákvæði fá hér ekki lagagildi fyrr en búið er að breyta íslenskri löggjöf til samræmis við samninginn, sbr. l. nr. 5/1969, um framkvæmd fyrirmæla Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna." Og áfram má vitna í prófessor Ólaf þessu til stuðnings og vísa ég til greinargerðar þar að lútandi, grg. minni hl. utanrmn. Þetta álit prófessors Ólafs Jóhannessonar rennir frekari stoðum undir það viðhorf minni hl. utanrmn. að ótækt hefði verið að leggja samningana ekki fyrir Alþingi og það hefði fremur átt að gerast í formi lagafrv. en þáltill., sbr. ákvæði 4. gr. samningsins. Kem ég þá að einu af mörgum endemum við þennan samning, en það er sú staðreynd að samningurinn er gerður í tvíriti á ensku. Þeir skiptust á enskum textum, hæstv. ráðherrar Shultz og Mathiesen, vestur í New York 24. sept. eins og tekið er fram í lokagrein samningsins. Hinir íslensku ábekingar samningsins hafa vissulega vakið á þessu verðskuldaða athygli. Má segja að þeir hafi riðið á vaðið að því leyti hér á Alþingi þegar þeir voru að fjalla um þýðinguna og reyna að svara ýmsum aðfinnslum, bæði hér og í utanrmn. varðandi þessa þýðingu sem flestir munu hafa reynt að notast við þegar þeir voru að kynna sér efni þessa hugsjónamáls ríkisstjórnarinnar að bæta um samvinnu á nauðsynlegum sviðum varnarmála með þeim hætti sem hér er lagt til. Það er óhætt að fullyrða að það er leitun að hliðstæðum sem þessari í samningum milli ríkja þar sem þjóðir mæla á ólíkum tungum og það í samningum milli ríkja sem telja vilja sig fullvalda. Talsmaður meiri hl. utanrmn. átti ekkert í vandræðum með að skýra þetta áðan. Jú, þetta væri nú lakara. En það lá svo mikið á því að það gátu einhverjir dollarar dottið undir borðið ef þetta ekki gengi fram, það gátu einhverjir dollarar tapast, bandaríska þingið farið í frí og eitthvað þess háttar, og því varð Ísland að beygja sig fyrir hinum bandaríska utanríkisráðherra, beygja sig kurteislega, takk. Enski textinn ... Ég skil hann. Síðan er þetta sull lagt fyrir Alþingi Íslendinga í þýðingu sem stjórnarliðar ganga hvað harðast fram í að gagnrýna, eins og kom fram í máli hv. 1. þm. Norðurl. e. Ingvars Gíslasonar. Góðir alþm. Við erum hér í raun að fjalla um enskan texta. Við erum að fjalla um enskt plagg. Íslenski textinn hefur ekki neitt gildi sem slíkur. Og hann er skotheldur eins og vakin hefur verið rækilega athygli á. T.d. er það sniðgengið að þýða "military cargo". Það er það fyrsta sem menn hnutu um í þessum texta. Það hefur ekki passað að halda því til haga. Og virðulegur forseti Nd. Ingvar Gíslason talaði réttilega um, eins og hann orðaði það, "ýmiss konar vandræðalegt orðalag" í umræðunum 14. okt. En það er raunar það lengsta sem Framsfl. hefur gengið í að finna þessum samningi eitthvað til foráttu. Og þm. Alþfl., sem hlupu hér upp, það var hv. 3. þm. Reykn. Kjartan Jóhannsson, í umræðunum 14. okt., hlupu upp eins og skjaldsveinar fyrir hæstv. utanrrh., komust það lengst í aðfinnslum varðandi þetta gagnmerka plagg, sem á að "auðvelda framkvæmd varnarsamstarfs Íslands og Bandaríkjanna", að benda á eina prentvillu í enska textanum. Það var formaður þingflokksins sem gerði það. Hv. 3. þm. Reykn. hafði ekki komið auga á hana eða haldið henni til haga. En að öðru leyti var allt gullslegið í þessum textum að mati þm. Alþfl. Þrátt fyrir að menn viðurkenni ónákvæma og klúðurslega íslenskun á þessum samningi, einnig talsmenn samningsins hver eftir annan, sá meiri hl. utanrmn. ekki ástæðu til að bæta þar um á sínum vegum því það er enskan sem blífur. Hv. 4. þm. Norðurl. v. upplýsti okkur að vísu um að það væri ásetningur utanrrn. að yfirfara þennan texta eitthvað áður en send yrði vestur um haf með kveðju íslensk þýðing þessa plaggs, hvort sem það er gert fyrir málvísindamenn vestur í Washington eða af einhverjum öðrum ástæðum. Það er nokkuð óljóst til hvers á að senda endurbætta íslenska þýðingu á þessum samningi vestur um haf því að ekkert gildi hefur hún. Það hlýtur að eiga að fara í arkíf þar vestra til að færa mönnum heim sanninn um að menn geti nú tekið sig á hér uppi á Íslandi á eigin máli. En það verður að segja, herra forseti, að þessi samningur, sem ríkisstjórnin lagði svo mikið kapp á að fá samþykktan og forseti Bandaríkjanna sjálfur hafði í vasanum þegar hann kom hingað í heimsókn um daginn til að hitta Gorbatsjoff á Íslandi, er einn af fáum tilburðum núverandi stjórnvalda hérlendis til að hafa aðra skoðun á samskiptum við Bandaríkin en stjórnin í Washington. Ég rakti það við fyrri umræðu þessa máls hvernig þar er staðið í ístaðinu þegar um er að ræða viðhorf á alþjóðavettvangi, afvopnunarmál, kjarnorkusprengingar og annað sem lýtur að örlögum mannkyns. Þá standa fulltrúar Íslands að fyrirmælum utanrrh. landsins eins og þvörur á alþjóðavettvangi með hendur í skauti. Þó að öll Vestur-Evrópa lyfti upp hendi í atkvæðagreiðslum og Norðurlöndin önnur en Ísland situr Ísland með hendur í skauti. En hér byrstir sig hæstv. utanrrh. Íslands og hefur jafnvel látið liggja að því að það hafi fallið ónotaleg orð í kaffiboðum í tengslum við þetta mál áður en því var kippt í liðinn og tryggður eðlilegur hagnaður til Rainbow og annarra bandarískra skipafélaga eftir duldum leiðum ef marka má orðalag í þessum samningi. Og kveikjan, hugsjónin á bak við þetta mál, er ósköp einföld. Hún er sú að íslensk fyrirtæki eigi að hafa sem mest upp úr veru erlends herliðs í landinu. Það er málið sem hér er verið að bera fram. Í því sé ekki síst fólgið mikilvægi varnarsamningsins fyrir samskipti Íslands og Bandaríkjanna. Þar enda hugsjónirnar þegar að buddunni kemur. Og það er athyglisvert að þegar kemur að afstöðu annarra flokka en flokks hæstv. utanrrh. hér á Alþingi, Framsfl., liggja fyrir ummæli hér, m.a. frá hv. 9. þm. Reykv., um að hann hafi ekki nokkrar athugasemdir við þetta mál að gera, ekki nokkrar. Framsfl. eins og hann leggur sig hér á Alþingi virðist ætla að ganga fram til að greiða atkvæði með þessari kristaltæru aronsku sem hér á að bera upp helst í dag á Alþingi. Engin athugasemd. Jú, endurskoðun "varnarsamnings" einhvern tíma, en þá bara með góðu samkomulagi allra aðila, sagði hv. 9. þm. Reykv. í umræðunum um daginn. Ef þeir yrðu búnir að koma sér saman, höfðingjarnir sem ekki náðu saman í Höfða um daginn, skulum við rísa upp, framsóknarmenn, og sýna okkar styrk í þessu máli varðandi herstöðina og dvöl herliðsins, sýna hvað í okkur býr. Og þingflokkur Alþfl. Við reiknuðum svo sem ekki með að það kæmi mikið frá honum, en hann uppgötvaði þó eina prentvillu í textanum og benti á það. Það er sjálfsagt þakkarvert að því skyldi haldið til haga. Svo sem ekki búist við miklu meira. Herra forseti. Alþb. hefur lýst öndverðri skoðun í þessu máli við þá flokka sem þarna hafa talað og ég hef verið að ræða um. Kvennalistinn átti fulltrúa í umræðunum um daginn og ég skildi málflutning þm. þess þingflokks svo að þar væri ekki stuðningur við þetta mál, en aðrir þingflokkar virðast ætla að styðja það. Alþb. hefur lýst öndverðri skoðun og leggur áherslu á að á meðan því marki er ekki náð að herinn hverfi á brott eigi að leitast við að einangra herstöðvarnar og draga úr efnahagslegum tengslum og öðrum samskiptum við hið erlenda herlið. Jafnframt þurfi þjóðin að sameinast um öflugt átak til eflingar atvinnulífi á þeim svæðum sem einkum hafa byggt á vinnu fyrir Bandaríkjaher. Með skírskotun til þess, sem ég hef hér sagt og fram kemur í nál. minni hl. utanrmn. varðandi þessa till., geri ég ráð fyrir að henni verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: "Þar eð fyrirliggjandi samningur milli lýðveldisins Íslands og Bandaríkja Ameríku til að auðvelda framkvæmd varnarsamstarfs ríkjanna mun torvelda Íslendingum enn frekar en orðið er að taka afstöðu til veru erlends hers í landinu án tillits til efnahagslegra hagsmuna vísar Alþingi þáltill. á þskj. 20 frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá." Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir áliti mínu sem minni hl. utanrmn.



Herra forseti. Ósköp hlýtur hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að líða illa úr því að svona stór hluti úr ræðu hans verður ekki sagður annað en geðvonska og útúrsnúningar. Hann svíður greinilega undan þeirri umræðu sem var hér áður við fyrri umr. og alveg einstaklega svíður hann undan því hvernig við þm. Alþfl. afhjúpuðum málflutning hans eins og hann lá hér fyrir. Öðruvísi verða þessi geðvonska og þessir útúrsnúningar ekki skilin. Hann reynir að gera mikið mál úr því að einn af þm. Alþfl. hafi m.a. bent á prentvillu. Lægra geta menn varla lagst í málflutningi en þetta. En ég held að ég geti sagt um málflutning hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að honum hafi tekist mjög listilega í mjög löngu máli að segja ekki neitt nema það að hann væri á móti samningnum. Og það er auðvitað list í sjálfu sér að geta það í svo löngu máli sem hann gerði. Þetta er vitaskuld ekki meginatriði málsins, herra forseti. Meginatriði málsins er það að hér er um að ræða úrlausn á vandamáli sem hefur valdið þm. og ýmsum innan þjóðfélagsins áhyggjum og hefur verið hér umræðuefni á undanförnum árum. Þetta flutningamál hefur valdið okkur töluverðum búskell og óþægindum. Þess vegna sýnist okkur Alþýðuflokksmönnum að það sé einsýnt að það eigi að samþykkja þá þáltill. sem hér liggur fyrir og þá samninginn um leið. Og þess vegna höfum við stutt þetta heils hugar, bæði við fyrri umr., við umræðu í nefnd, og gerum nú. Ég veit ekki hvað málflutningur af því tagi, sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson tileinkaði sér áðan, á að þýða. Hann fjallaði í löngu máli um það í inngangsorðum sínum að hann vildi vita hvaða mál byggi hér að baki. Ég get upplýst hann um það að þetta mál fjallar um flutninga á sjó til varnarliðsins og hvernig með það skuli fara. Ég held að það sé meginatriði málsins að menn haldi sig einmitt við efnisatriðin. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson fann hér ýmislegt sem hann gagnrýndi, gat ekki sætt sig við. Fann þessum samningi ýmislegt til foráttu. Hann gerði t.d. að umræðuefni að í áliti frá Baldri Möller, fyrrum ráðuneytisstjóra, hefði komið fram að Baldur Möller teldi að ekki þyrfti að leggja þennan samning fyrir Alþingi. Ég vil bara benda hv. þm. á það að þessi samningur liggur einmitt hér fyrir Alþingi, hefur verið lagður fyrir Alþingi og þess vegna fer þessi umræða fram. Þannig að ég tel að öll umræða um hið lagalega álit Baldurs Möllers, fyrrv. ráðuneytisstjóra, sé út í hött. Maður gat spurt sig, þegar maður hlustaði á málflutning Hjörleifs Guttormssonar, hvað það væri sem hann vildi, en það kom í ljós. Hv. þm. vill í rauninni óbreytt ástand frá því sem nú er. Hann vill ekki þennan samning. Hann vill óbreytt ástand. Hann vill að Rainbow Navigation eða erlend skipafélög annist þessa flutninga. Hann vill ekki að íslensk skipafélög eða íslenskir sjómenn hafi nokkuð upp úr þessum flutningum. Hann vill engin hagsmunatengsl af þessu tagi. Hann hefur því verið lukkulegur með það að Rainbow Navigation skuli vera með þessa flutninga og bandarískir sjómenn ættu samkvæmt hans skilgreiningu helst að vera með þá alla. Og það hlýtur að hafa verið óbærilegt ástand fyrir hv. þm. og hans flokk þegar Eimskipafélagið og Hafskip önnuðust þessa flutninga og íslenskir sjómenn höfðu af því atvinnu. Þetta er grunntónninn. Þetta er afstaðan sem kemur fram í málflutningi hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar og Alþb. Þess vegna væri alveg óþarfi fyrir þá að vera að ræða einstakar greinar samningsins. Ég tók eftir því að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson gerði það að umræðuefni að orðalag væri ekki nákvæmlega eins um hvernig með skyldi fara næstlægsta tilboð eftir því hvort það væri frá íslenskum eða bandarískum aðila. Ég gat ekki skilið málflutning hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar öðruvísi en þannig að hann teldi að hér nyti Rainbow Navigation betri aðstöðu, betri kjara, ef menn vilja orða það svo, en hin íslensku skipafélög. Hann ætti samkvæmt sinni eigin skilgreiningu, hann ætti samkvæmt sinni eigin skoðun á því að þetta eigi ekki að vera í íslenskum höndum að vera glaður og kátur yfir því ef svo væri að erlendum skipafélögum væri frekar hyglað. En sannleikurinn er auðvitað sá að það er ekki gert. Það er ekki gert. En þannig rekur sig eitt á annars horn í hans málflutningi. Munurinn á því hvernig með skuli fara, eftir því hvort næstlægsta tilboðið er frá íslenskum eða bandarískum skipafélögum, er sá að ef íslenskur aðili á í hlut þá eiga íslensk stjórnvöld að geta komið sjónarmiðum sínum á framfæri um það hvað sé sanngjarnt verð fyrir flutningana. Ég er þeirrar skoðunar að það sé íslenskum skipafélögum til hagsbóta að íslensk stjórnvöld geti komið að sínum sjónarmiðum þegar þannig stendur á. Ég ætla að vona að íslensk stjórnvöld muni þá bera hag íslenskra skipafélaga fyrir brjósti en ekki útlendra eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson virðist vilja að gert sé. Þess vegna er þetta algjör útúrsnúningur. Hér er um eðlilegt ákvæði að ræða þar sem verið er að tryggja að íslensk sjónarmið geti komist að borðinu þegar svona stendur á. Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða frekar um málflutning hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar. Ég ítreka það einungis að að dómi okkar Alþýðuflokksmanna er hér verið að höggva á erfitt mál. Það er komin í því niðurstaða sem við teljum vera ásættanlega og við styðjum að framkvæmd verði. Að lokum vil ég einungis fara fáeinum orðum um það sem gert var hér að umræðuefni líka við fyrri umr. málsins, nefnilega spurninguna um það að flutningarnir fari eftir þennan samning ekki í minni mæli en áður um Njarðvíkurhöfn, sem hefur verið til þess útbúin. Ég gerði það að umtalsefni hér við fyrri umr. málsins, og það gerðu fleiri, m.a. hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, að þar væru hagsmunir í húfi og þeir eru það einkum og sér í lagi vegna þess að atvinnuástand á þessu svæði hefur reynst vera með því ótryggara eða ótryggasta á landinu að undanförnu. Nú kom fram hjá frsm. meiri hl. nefndarinnar að almennur áhugi væri fyrir því að hér yrði ekki röskun á högum og hæstv. utanrrh. hefur lýst því yfir að hann muni beita sér fyrir því að málið fái þennan framgang. Auðveldasta leiðin í þeim efnum er vitaskuld að koma þessum sjónarmiðum á framfæri við þá aðila sem útbúa útboðsgögnin og ég vænti þess að hæstv. ráðherra muni gera það og að öðru leyti tryggja að ekki verði röskun á högum þessa byggðarlags við þann samning sem hér er gerður. Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta. Það er okkur Alþýðuflokksmönnum ánægjuefni að úr þessu máli skuli vera leyst með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Þingflokkur Kvennalistans hefur nýlega misst fullgilda aðild sína að utanrmn. og skilar því ekki nál. í þessu máli. Við höfum hins vegar setið fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúar og gaumgæft málið vel frá öllum hliðum og sannarlega tekið tillit til þess að mikilvægt er fyrir fámenna þjóð að sýna samstöðu í viðskiptum við stórþjóðir. Þó að slík samstaða sé nauðsynleg er eðli þessa máls hins vegar á þann veg að það gengur gegn stefnuskrá Kvennalistans, en þar segir, með leyfi forseta: "Við viljum draga úr umsvifum erlends hers meðan hann er hér á landi því aukin hernaðarumsvif hvar sem er í heiminum auka á vígbúnaðarkapphlaupið. Við viljum strangt eftirlit með starfsemi hersins. Við viljum að stjórnvöld skýri undanbragðalaust frá framkvæmdum og herbúnaði Bandaríkjahers hér. Við viljum minnka áhrif hersins í íslensku efnahagslífi svo tryggt verði að afstaða til hans mótist ekki af efnahagshagsmunum. Við viljum að íslenskt atvinnulíf sé óháð veru hersins." Þær forsendur, sem ég hef hér tekið fram og koma fram í stefnuskrá okkar, eru svo veigamiklar að okkar mati að þingkonur Kvennalistans munu greiða atkvæði gegn þessu máli.



Herra forseti. Við Alþýðuflokksmenn höfum lýst því yfir að við erum sammála þessum samningi og það er vegna þess að við teljum hann viðunandi lausn á þeim deilumálum sem verið hafa uppi milli Bandaríkjanna og íslenskra stjórnvalda um flutninga varnarliðsins. Það kemur fram hér í orði nokkur andstaða gegn þessum samningi og ég verð að játa það að mér finnast þær raddir ansi hjáróma, einkum ef tekið er tillit til þess að sá stjórnmálaflokkur, Alþb., hefur setið í ríkisstjórn hvað eftir annað og látið sér lynda veru varnarliðsins hér og mikil samskipti. Og ég fullyrði það að þegar þeir hafa verið í ríkisstjórn hafi framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli verið með meira móti. Þá var t.d. síðast samþykkt að byggja flugskýli, það var samþykkt að byggja flugstöð og fleira og fleira. Þeir sögðust að vísu vera á móti flugstöðinni og er það óskiljanlegt í ljósi þess að hún var byggð m.a. til þess að aðskilja farþegaflug og herflug sem verður til þess að einangra varnarstöðina frá farþegafluginu  Ég tel að framsaga Eyjólfs Konráðs fyrir meiri hl. nál., hvar hann tilgreinir það að uppskipun skuli áfram vera í Njarðvíkum, sé viðunandi og treysti ég því að utanrrh. framfylgi því að svo verði. En það er alveg nauðsynlegt þegar andstæðingar vestræns samstarfs tala hér, andstæðingar samstarfs lýðræðisþjóða Vestur-Evrópu og Ameríku, að gera sér grein fyrir því að þeim er ekki sama hvort þeir eru í ríkisstjórn eða utan ríkisstjórnar. Þeir tala sitt á hvað eftir því hvað hentar hverju sinni. Þess vegna er þessi gagnrýni marklaus, mærðarkennd og út í hött.



Herra forseti. Ég nýt nú þess heiðurs að sitja á mínu níunda þingi. Ég hef fylgst með þingstörfum hér nokkuð grannt, setið hérna fundi sæmilega, en hef hins vegar í dag orðið vitni að athyglisverðri nýjung sem ég vil biðja þingheim um að festa sér í minni og skrifa niður hjá sér í dagbækurnar miðað við 28. okt. 1986. Menn geta þá haldið því til haga, þessari miklu nýjung, þegar þeir fara að tína saman ævisöguna sína einhvern tímann á næstu öld þegar við komumst á sæmilega virðulegan aldur. Þannig háttar venjulega til hér í þinginu að ráðherrar mæla fyrir stjórnarmálum og þm. stjórnarflokka tala svo gjarnan fyrir nál., meiri hl. þegar nefndir skiptast, síðan svara ráðherrar yfirleitt athugasemdum sem fram koma frá minni hl. eða stjórnarandstöðu. Og nú kem ég að þessari miklu nýjung í störfum Alþingis en hún er sú að í stað þess að hæstv. ráðherrann svari, sem er þó örugglega maður til að svara fyrir sig, þá koma tveir menn úr stjórnarandstöðunni til að svara fyrir ráðherrann. Þetta er nýjung. Tímamót. Að ég segi ekki alger straumhvörf í störfum Alþingis þegar hv. þm. Kjartan Jóhannsson "aðstoðarutanríkisráðherra" og hv. þm. Karl Steinar Guðnason "aðstoðarutanríkisráðherra nr. 2" taka það að sér að svara fyrir hæstv. utanrrh. Ég tek eftir því að hæstv. ráðherra ætlar ekki að fara að eyða miklum tíma í það að svara vegna þess að það er búið að svara fyrir hann og hans menn. Alþfl. hefur tekið þetta hlutverk að sér. Þessi nýjung er býsna athyglisverð. Ég vil taka það fram af hálfu Alþb. að það kemur ekki til greina að við tökum þessa hætti upp af okkar hálfu til þess að hjálpa og taka undir með núv. ríkisstjórn. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason var að velta því fyrir sér hvað ætti að kalla hlutina, í framhaldi af umræðu um "aronsku". Hann vildi gefa málflutningi nafn með því að kenna þau við þm. Alþb. En þessi nýjung, þessi byltingarkennda nýjung, sem hér hefur verið kynnt í dag, hún heitir náttúrlega ekkert annað en "Varðbergspólitík" og "hægri kratismi". Hérna eru menn að innsigla hina heilögu trúlofun íhaldsins og Alþfl. í utanríkismálum, þar sem gengur yfirleitt ekki hnífurinn á milli, nema ef það væri þá þannig að þeir Alþýðuflokksmenn, sumir, eru heldur hægra megin við íhaldið, hægra megin við miðju a.m.k. ef eitthvað er. En það var ekki þetta, herra forseti, sem ég ætlaði aðallega að ræða um í sambandi við þennan samning, þó þessi nýjung sé athygliverð, heldur hitt að hér er líka að gerast nýjung að því leytinu til að hér er lögð fram till. um að enskur texti hafi lagagildi. Enskur texti hafi lagagildi. Hv. 4. þm. Norðurl. v. sagði: "Íslenski textinn hefur ekki lagagildi." Það er enski textinn sem blífur. Það er hann sem á að ráða úrslitum. Ef túlkunardeilur kæmu upp á milli viðkomandi aðila, samningsaðila, þá er það enski textinn, mál herraþjóðarinnar, sem á að ráða. Hér eru menn stundum að halda langar ræður um nauðsyn þess að varðveita íslenskt mál, íslenska menningu og íslenskan menningararf og leggja rækt við forsendur þjóðernis Íslendinga. M.a. hæstv. menntmrh. setur á þing, fundi, ráðstefnur, til þess að vekja athygli á þeim vanda sem íslenskt mál á við að etja í þeim miklu breytingum sem nú eru að ganga yfir í fjölmiðlaheimi í kringum okkur og hitta okkur sjálf fyrir í þessu örsmáa málsamfélagi sem Ísland er. En á sama tíma og hæstv. menntmrh. kallar til þinga í Þjóðleikhúsi eða annars staðar til að ræða um vanda íslenskrar tungu í þessum heimi sviptinganna, þá flytur hann till. um að enski textinn hafi lagagildi. Enski textinn hafi lagagildi. Menn vita mína afstöðu til þessa plaggs. Hún liggur fyrir. En er ekki einn einasti maður hér í meiri hlutanum, kratanna og stjórnarliðsins, sem er tilbúinn til þess að segja: hingað og ekki lengra; við samþykkjum ekki svona plagg - vegna þess að hér er verið að ákveða að enskur texti hafi lagagildi? Er ekki döngun í einum einasta manni hér í þessum sal í þessu efni? Er allt orðskrúðið, ræðurnar, fundirnir, þingin, ráðstefnurnar, sem hæstv. menntmrh. hefur beitt sér fyrir, er það meiningarleysa, innihaldslaust, gervimennska, eða hvað? Það heyrist hvergi tíst í þessum sal í þessa veru úr þessum meiri hluta sem hér ætlar að fara að neyða þingið til að samþykkja það að enski textinn hafi lagagildi. Er ekkert orðið eftir í þessu fólki, eða hvað? Getur það ekki brugðist við sæmilega mennilega og sagt hingað og ekki lengra, við heimtum að á þessum málum sé tekið með eðlilegum hætti? Eins og ber að gera á löggjafarsamkomu Íslendinga. - Íslendinga? Mér er spurn, herra forseti.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mjög þessar umræður. Ég vil þakka hv. utanrmn. fyrir hennar störf í sambandi við þá till. sem hér liggur til síðari umr. Ég vil þó taka fram í framhaldi af því sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, en tilefni hans til athugasemdar var það sem kom fram hjá hv. frsm., þar sem talað var um að enskur texti þessa samnings hefði lagagildi. Ef þetta er skoðað nánar þá er hér ekki um texta sem hefur lagagildi að ræða, heldur er hér um að ræða samning sem verður fullgiltur. Þegar gengið hefur verið frá íslenskum texta, þá verða þeir textar jafngildir báðir. Í sambandi við það sem hv. þm. sagði, og vék að þeim umræðum sem hér hafa farið fram í dag, þá fannst mér það út af fyrir sig ekkert óvenjulegt. Hér voru að ræða málin utanríkismálanefndarmaður, 3. þm. Reykn., og landsk. þm., sem er landsk. þm. frá því kjördæmi sem hefur nokkuð haft með þessi mál að gera, þ.e. þar sem löndun á sér stað. Báðir voru að ræða málin efnislega og frá mínum bæjardyrum séð, mjög eðlilega. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að svara hv. þm. þegar rétt er að mínum dómi. Báðir þessir þm. studdu þetta mál og því ekkert óeðlilegt við það að þeir kæmu hér og létu til sín heyra. Að þetta hafi verið bylting, eftir því sem hv. þm. sagði, og vitnaði þá í níu ára þingsetu sína. Ég minnist þess sjálfur frá þinginu 1983-84, þá flutti ég frv. sem fóru til hv. viðskn., það voru ríkisstjórnarfrv. Nefndin var sammála. Frsm. nál. annars frv. var hv. þm. Kjartan Jóhannsson, ef ég man rétt, og frsm. hins frv. var hv. 3. þm. Reykv., Svavar Gestsson. Þannig að það hefur gerst áður að stjórnarandstæðingar hafa talað fyrir frv. eða till. sem ríkisstjórnin hefur flutt.  Ég kannast við það, af örlítið lengri þingsetu, að sé um að ræða samkomulagsmál eða þó að nefnd sé klofin, þá láta menn til sín taka í málum og telja það ekki skipta sig máli þó að það sé ríkisstjórnin sem flytur, ef menn á annað borð eru stuðningsmenn þess máls sem til umræðu er. Ég ætla ekki að víkja að þeim atriðum sem komu sérstaklega fram í ræðu hv. 5. þm. Austurl., Hjörleifs Guttormssonar, sem talaði fyrir hönd minni hl. nefndarinnar. Ég held að við fyrri umr. hafi ég vikið að flestum þeim atriðum, ef ekki öllum, og svarað þeim þar. Í ræðu hv. þm. kom fram að fyrir utanrmn. var lagt álit Baldurs Möllers fyrrverandi ráðuneytisstjóra, sem ég hafði getið um hér við fyrri umr. Þar vék hv. þm. að því að í þessu skjali, sem hann hafði undir höndum, var ekki rétt með farið þar sem vitnað var til 21. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem ræðir um breytingu á stjórnarhögum ríkisins. Í skjalinu sem þm. vitnaði til stendur "breytingu á stjórnarlögum" í staðinn fyrir "stjórnarhögum". Þannig var að Baldur Möller lét utanrrn. í té umsögn sína handskrifaða og var hún vélrituð í ráðuneytinu og þar hefur því miður orðið til villa. Þar sem stendur í handritinu "stjórnarhögum" hefur verið vélritað "stjórnarlögum". Ég vil að þetta komi hér fram til leiðréttingar vegna þess manns sem skrifaði handritið en yfirfór ekki vélritaða skjalið. En niðurstaðan er sú hin sama, að þessi samningur breyti í engu því sem um getur í 21. gr., þ.e. stjórnarhögum ríkisins, og það er að sjálfsögðu mergurinn málsins.



Herra forseti. Því miður var það nú þannig eins og við var að búast að hæstv. utanrrh. staðfesti það sem hér kom fram í minni ræðu áðan. Þessi samningur var gerður í tveimur eintökum. Bæði á ensku. Það hefur hins vegar verið tekin um það sú menningarlega ákvörðun í utanrrn., til að sýna þjóðlega reisn fyrir hönd Íslendinga, að samningurinn verði þýddur seinna á íslensku.



Herra forseti. Ég vil aðeins hér í lokin, væntanlega í lokin á þessari umræðu, láta það koma mjög skýrt fram að þeir starfsmenn utanríkisþjónustunnar, bæði ráðherra og hans starfsmenn, veittu allar þær upplýsingar sem um var beðið og við hefðum ekki lokið fundi í gær ef komið hefðu fram óskir eða kröfur um eitthvað frekari upplýsingar. Mér finnst að þetta verði að liggja alveg ljóst fyrir. Þetta ætlar nú að verða til þess að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ætlar að halda hér aðra ræðu. Ég ætlaði ekkert að fara að svara honum í einu eða neinu. Hann svaraði sér alltaf sjálfur, lét m.a.s. Ólaf Jóhannesson svara sér. Og það gat hver skilið, sem einhverja minnstu þekkingu hefur á lögfræði eða bara venjulega skynsemi, að hann var auðvitað alltaf að svara sjálfum sér. En auðvitað var þetta mál rætt niður í kjölinn og það sem eftir stendur í þessu er það, sem undirstrikað er strax í athugasemdum þáltill. og sem segir í 4. gr., að samningurinn gangi fyrir eldri ósamrýmanlegum lögum Íslands eða Bandaríkjanna. Síðan segir: "Er hér átt við bandarísk lög frá 1904" o.s.frv. Það er alveg ljóst að það eru engin lög í sambandi við siglingar sem breytast nokkurn skapaðan hlut með þessu þó að þetta væru lög en ekki bara þál. sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson samþykkti raunar að kæmi fyrir þingið með þessum hætti. Það sem eftir stendur efnislega er að Bandaríkjastjórn kemur því í gegn að breyta þessum lögum, það sé hægt að veita undanþágu frá lögunum frá 1904. Það er eina efnisatriðið í þessu í raun og veru, þ.e. að koma á siglingafrelsi, samkeppni á siglingaleiðum sem við Íslendingar höfum alltaf fylgt, aldrei reynt að hindra.

En í Gamla sáttmála?

Við skulum ekki fara svo langt aftur í söguna, en samþykktum við hann? Var það ekki nauðungarsamningur? Svo má segja að hvimleitt sé að þetta sé ekki gert á báðum málunum. En við erum alltaf að samþykkja alþjóðasamninga á ensku máli. Hér um bil allir alþjóðlegir samningar eru samþykktir eingöngu á erlendu máli, á einhverju af fjórum eða fimm aðaltungumálum heimsins, og við veljum auðvitað enskuna. Það er ekkert nýtt. En hitt kann að vera nýtt, og það tók ég fram í minni ræðu, að hér á í hlut tvíhliða samningur. Ég veit ekki um það, en mér finnst eðlilegt að tvíhliða samningur sé venjulega á báðum málunum eins og gert var t.d. í samningunum um Jan Mayen o.s.frv. Ég skal alveg játa það. En það er ekkert nýtt að við notum enskt mál og lögfestum það. Við gerum það margsinnis á hverju einasta þingi. En ég skýrði í upphafinu hvers vegna þetta hefði verið gert með þessum hætti og skal endurtaka það. Ég hefði heldur viljað hafa þetta á báðum málunum þó að þessi samningur verði sjálfsagt aldrei skoðaður á Íslandi. Hann er búinn að ná sínum tilgangi að Bandaríkjamenn hafa breytt sínum afturhaldslögum frá 1904 þannig að nú ríkir jafnrétti í þessum siglingum. Allt annað eru umbúðir. Og ég vona að þetta gleðji þá sem eru eitthvað hvumpnir við að þetta sé samþykkt, þar á meðal Samtök um kvennalista. Þær ætla víst að greiða atkvæði á móti þessu, en ég vona að það gleðji þær þó þegar þær gera sér grein fyrir því að þarna er ekki verið að hætta á nokkurn skapaðan hlut og síst af öllu það sem segir í þeirra ályktun að þær vilji draga úr umsvifum varnarliðsins. Þessi samningur dregur auðvitað frekar úr umsvifum varnarliðsins en eykur þau. Hitt er svo allt annað mál hvort við eigum að fara að ræða um aronsku. Hún varð víst til reyndar, það orð, í leiðara á minni ritstjórnartíð og festist einhvern veginn í málinu. Ég kann ekki við að vera með uppnefni á einn eða neinn þó ég taki kannske þessa ábyrgð á mig. Menn skilja hvað við er átt. En í lokin endurtek ég að ráðuneytið veitti að mínu mati allar þær upplýsingar sem það gat, bæði á fundum og milli funda, og þess vegna er ekki sanngjarnt að ásaka það um eitt eða neitt. Eftir stendur í mínum huga ekkert annað en það að við höfum náð því sem við höfum ætlað okkur í siglingafrelsi og samkeppni á siglingaleiðum og að Bandaríkjamenn létu undan og breyttu sínum lögum, en engin íslensk lög eða reglugerðir breytast.



Herra forseti. Tilefni þess að ég kvaddi mér hljóðs voru orð hv. 4. þm. Norðurl. v. sem mætti skilja svo að ég hafi verið með aðfinnslur í sambandi við utanrrn. og starfsmenn þess að því er snertir störf utanrmn. Svo var ekki. Ég tel, og við höfum kannske nokkuð annan skilning þar, hv. formaður utanrmn. og ég, á hlutverki þingnefnda almennt, þar á meðal utanrmn., að þingnefndir þurfi að sýna sjálfstæði í vinnubrögðum, þurfi á sínum vegum og óháð framkvæmdavaldinu, sem undirbýr og leggur mál fyrir, að fara ofan í saumana á þeim hlutum sem eru til umræðu og umfjöllunar hverju sinni. Til þess hefði ég talið ástæðu í ýmsum þáttum varðandi þetta mál. Ég var hins vegar ekki að þessu sinni og er yfirleitt ekki að leggja stein í götu framgangs mála sem sýnilegur meiri hluti er fyrir hér á Alþingi með því að ætlast til þess að menn leggi sig í framkróka til þess að kanna og fara í saumana á hlutum. Til þess þarf að vera sameinaður vilji, a.m.k. meirihlutavilji, í viðkomandi nefndum til að slík vinnubrögð séu viðhöfð. Ég hefði talið að utanrmn. þingsins þyrfti á eigin vegum að athuga marga þætti í sambandi við framkvæmd utanríkisstefnunnar og mótun utanríkisstefnunnar umfram það sem gert er því að sannast sagna er það í mjög takmörkuðum mæli og sá þáttur, sem lýtur að starfi nefndarinnar og varðar ráðgjöf fyrir ríkisstjórn, er hinn yfirgnæfandi þáttur í meðferð mála hjá þessari þingnefnd og það tel ég að þyrfti að breytast með góðri samvinnu allra aðila. Þar fyrir utan tekur nefndin á málum sem þingið sendir til hennar og ég er alls ekkert að lasta störf utanríkismálanefndar, enda á ég þar sæti. Ég er aðeins að benda á þennan áherslumun og kannske dálítið annað sjónarhorn sem við höfum á starfi þingnefnda, hv. 4. þm. Norðurl. v. og ég



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að ræða það sem á meðal bænda gengur þessa dagana undir nafninu "októberáhlaupið", sem sagt, nýjasta úthlaup framámanna í stofnunum landbúnaðarins undir forustu fulltrúa úr landbrn. og fjmrn. til að skera niður í landbúnaði og fækka bændum. Vösk sveit fjögurra manna ríður nú um héruð og býður í bændur og fylgja þau kostakjör með að séð verði um að opna á ný sláturhús fyrir þá sem eru tilbúnir til að skera. Þessi valda sendinefnd hefur meðal bænda hlotið nafnið "fjórmenningaklíkan" og aðgerðin í heild gengur undir nafninu "októberáhlaupið" eins og ég áður sagði. Forsaga þessa máls er í stuttu máli sú að þegar gengið var frá samningum milli ríkisvalds og bænda um verðábyrgð ríkisins á tilteknu magni mjólkur- og sauðfjárafurða í haust var ábyrgðinni að hluta til velt yfir á Framleiðnisjóð með ákvæðum um að verðábyrgð ríkisins skyldi skerðast sem næmi þeim fullvirðisrétti sem Framleiðnisjóður kaupi eða leigi á tímabilinu 20. sept. til 15. nóv. eða að öðrum kosti verðbæti Framleiðnisjóður sjálfur það sem ekki takist að kaupa eða leigja upp að 800 tonnum kindakjöts og 3 millj. lítra mjólkur út úr heildarsamningunum. Það er nú orðið ljóst að stjórnvöld landbúnaðarmála ætla sér að reyna að kaupa út úr framleiðslu helst allt þetta magn og jafnvel meira með fjármagni Framleiðnisjóðs og það þarf að sjálfsögðu ekki að taka það fram, herra forseti, að þessi nýjasta niðurskurðarlota er með öllu skipulagslaus og handahófskennd eins og allar ráðstafanir núv. ríkisstjórnar til framleiðslustjórnunar hafa verið, þ.e. flatur niðurskurður án nokkurs tillits til aðstæðna. Þarna er því, herra forseti, í fyrsta lagi um að ræða notkun fjár úr Framleiðnisjóði, sem komið er í sjóðinn á grundvelli 37. gr. laga nr. 46 frá 1985, til að draga enn saman framleiðslu í landbúnaði umfram gerða rammasamninga milli ríkisvalds og bænda. Takist að ná samningum um allt magnið sem að er stefnt, þ.e. 800 tonn kindakjöts og 3 millj. lítra af mjólk er búið að binda 420-440 millj. kr. af því fé sem úr Framleiðnisjóði átti að fara á næstu árum til að mæta áhrifum samdráttar í landbúnaði, ekki til að stuðla að enn frekari samdrætti. Í öðru lagi er byrðunum með þessu velt af ríkissjóði yfir á Framleiðnisjóð og bændur sjálfa. Í þriðja lagi eru það svo ákvæði 37. gr. laga sem ég áður vitnaði í um ráðstöfun fjár sem ríkissjóður skal leggja fram til þess að mæta áhrifum samdráttar í framleiðslu mjólkur- og sauðfjárafurða. Og ég endurtek, skal leggja fram til að mæta áhrifum af samdrætti í mjólkur- og sauðfjárframleiðslu, ekki til að stuðla að enn frekari samdrætti. Með leyfi forseta langar mig til að lesa 1. mgr. 37. gr. laga nr. 46 frá 1985. Hún er svohljóðandi: "Ríkissjóður skal leggja fram fjármagn til þess að mæta áhrifum samdráttar í framleiðslu mjólkur- og sauðfjárafurða. Fjármagni þessu skal varið til eflingar nýrra búgreina, markaðsöflunar og fjárhagslegrar endurskipulagningar búreksturs á lögbýlum." Og því spyr ég, herra forseti, hæstv. landbrh.: Hvernig samrýmist þessi notkun fjár úr Framleiðnisjóði þessum nefndu lögum sem ég nú hef vitnað til og allt þetta októberáhlaup á bændur? Hvernig samrýmist þetta anda 37. gr. og þeim anda sem lagður var til grundvallar samningunum sem bændur taka á sig um skerðingu eða takmörkun á framleiðslunni gegn því að úr Framleiðnisjóði komi fé til að mæta afleiðingunum?



Herra forseti. Ég held að það ætti að vera öllum augljóst að ákvarðanir Framleiðnisjóðs samrýmast fyllilega lögunum. Þarna er verið að gera ráðstafanir til þess að samdráttur í búvöruframleiðslu þurfi ekki að koma niður á þeim bændum sem áfram halda búrekstri sínum. Við stóðum frammi fyrir því á s.l. hausti að um tvennt var að ræða, annaðhvort að skerða enn frekar en orðið er fullvirðisrétt allra bænda eða að leitast við að hraða búháttabreytingunni sem unnið hefur verið að að undanförnu. Á s.l. vori var búið að gera samninga um stuðning við fjölmarga bændur, 111 í loðdýrarækt, 33 í ferðaþjónustu, enn fremur við fiskirækt, nýtingu hlunninda, eggjaframleiðslu og skógrækt. Ég held að ekki fari á milli mála að þarna er verið að gera stórt átak til þess að bregðast við þeim markaðsvanda sem landbúnaðurinn stendur óneitanlega frammi fyrir. Vissulega er rétt að æskilegt hefði verið að hafa þarna lengri aðdraganda, en ég held að það sé líka augljóst að tíminn var knappur. Það kom fram hjá Alþb. á síðasta ári að það vildi fresta samþykkt laganna, fresta því að gera þarna átak. Einkum er það tvennt sem núna er haft í huga í sambandi við það tilboð sem bændastéttinni er gert á þessu sviði eftir samninga við Stéttarsamband bænda. Annars vegar er verið að gera tilboð sérstaklega þeim bændum sem búa við riðuveiki á búum sínum. Það munu vera tæplega 50 þús. fjár á þeim búum þar sem riða er virk. Ég býst við að hv. þm. ætti að vita það manna best vegna reynslunnar í hans eigin kjördæmi hversu mikill vágestur riðan er og hversu brýn nauðsyn er að gera eins mikið átak og nokkur kostur er til þess að útrýma henni. Hins vegar á að greiða til þeirra bænda sem vilja leggja út í búháttabreytingu og þar af leiðandi fást til þess eða telja það jákvætt fyrir sig að skera niður hinn hefðbundna bústofn og byggja annað upp í staðinn. Það er gert ráð fyrir því að Framleiðnisjóður, til viðbótar því fjármagni sem gerir mönnum kleift að standa af sér millibilsástand meðan verið er að byggja upp nýtt, veiti þeim auk þess stuðning til þess með beinum framlögum. Í mínum huga er því ekki nokkur vafi að þarna er um jákvæðar aðgerðir að ræða í samræmi við anda laganna um endurskipulagningu búrekstrar á jörðum og eflingu nýrra búgreina.



Herra forseti. Þegar núgildandi búvörulög voru sett vorið 1985 sá ég á þeim svo alvarlega annmarka að ég treysti mér ekki til þess að greiða þeim atkvæði mitt og taka þannig ábyrgð á þeirri lagasetningu. Ég sá fram á alvarlega byggðaröskun í kjölfar þess samdráttar í hefðbundinni búvöruframleiðslu sem óhjákvæmilega fylgir svo harkalegri lækkun útflutningsbóta. Ég viðurkenni að nauðsynlegt var að draga saman hefðbundna búvöruframleiðslu og betur hefði fyrrv. landbrh. gengið með meiri alvöru að því verki. En þeim útflutningsbótum sem sparast við þessa niðurfærslu átti að verja til að koma upp annarri framleiðslu í sveitum. Þrátt fyrir verulegan ugg sem ég bar í brjósti þegar búvörulögin voru sett óraði mig ekki fyrir að mál myndu þróast svo hrapallega sem raun hefur á orðið og m.a. fyrir tilverknað Framleiðnisjóðs. Í lögum um Framleiðnisjóð var ekki mælt fyrir um að þeir ríku skyldu verða ríkari og þeir fátæku fátækari. Framleiðnisjóði og reglugerðum hefur verið beitt miskunnarlaust í þágu óheftrar markaðshyggju. Stefnan hefur verið sú að koma smærri framleiðendum út úr hefðbundinni búvöruframleiðslu til þess að hafa meira til að skipta handa stóru framleiðendunum. Þessi stefna, stórbændastefna, sem ég hef leyft mér að kalla svo, er að mínum dómi alröng. Fyrst hefði átt að reyna að draga saman á stærstu búunum, hjálpa stórbændum til að minnka við sig og stefna að hóflega stórum fjölskyldubúum þar sem búskapur byggðist ekki að ráði á aðfengnum vinnukrafti. Það er pláss og viðfangsefni fyrir flest af núverandi bændafólki í sveitum landsins. Það þarf að draga saman framleiðslu hefðbundinnar búvöru á stóru búunum en styrkja þau og þó sérstaklega smærri búin með aukabúgreinum til þess að skapa þeim er þar búa lífvænlegar tekjur. Í stað þess er verið að flæma smábændur úr hefðbundinni framleiðslu til þess að geta bætt við stórbændur en gefa síðan smábændum kost á að fara sérhæft í áhættusamar aukabúgreinar eingöngu. Það er allt í lagi að gefa mikinn gaum að aukabúgreinum, en þær eiga að vera aukageta með hefðbundinni framleiðslu. Framleiðnisjóði er nú beitt til þess að kaupa upp framleiðslurétt einstakra bænda, ekki bara þeirra bænda sem búa við riðu, það er út af fyrir sig eðlilegt, heldur einnig annarra. Þeir sem selja framleiðslurétt sinn út úr vandræðum eru líka að gera jarðir sínar verðlausar og ónýtar til búvöruframleiðslu. Heilu og hálfu sveitarfélögin geta fyrr en varir verið orðin óbyggileg, ekkert skipulag er á þessum kaupum, sveitarstjórnir fá ekkert að vera með í ráðum. Tímabundin búmarksleiga kemur hins vegar vel til greina. Sendiför embættismanna um landið undanfarið er mislukkuð, einungis til þess að drepa kjark úr fólki sem er í vanda statt. Og þegar kjarkurinn er farinn úr fólkinu gefst það upp, gengur frá verðlausum jörðum sínum þannig að heilu byggðarlögin geta hrunið. Með þessu framferði er fjármunum Framleiðnisjóðs illa varið að mínu mati og í mótsögn við anda laganna. Framleiðnisjóður var ekki í upphafi ætlaður til þess að koma landinu í eyði.



Herra forseti. Ég hygg að bændur finni fyrir því þessa dagana að vegið er að þeim úr ýmsum áttum samtímis. Það er boðað í fjárlagafrv. að áburðarverð eigi að hækka á komandi vori um 30%. Það vofir yfir veruleg hækkun á rafmagnsverði í sveitum fram yfir almennar verðlagsbreytingar og niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum fara ört lækkandi ár frá ári með þeirri afleiðingu að sala og neysla hér innanlands dregst saman. Og nú seinast blasa við afleiðingarnar af samþykkt framleiðsluráðslaganna hér á dögunum þegar 1/3 hluti útflutningsbóta er tekinn í Framleiðnisjóð og notaður til að kaupa framleiðslurétt af bændum. Það er í gangi mikil herferð til að fá þá til að fallast á þetta og þessi herferð er kostuð af bændum sjálfum. Þeir eru sjálfir látnir borga herkostnaðinn gegn sér. Það er skoðun mín að þetta geti ekki leitt til neins annars en þess að kjör bænda skerðist enn frekar með stórminnkuðum útflutningsbótum sem auðvitað var full þörf á þegar neyslan dregst svo saman sem raun ber vitni, þetta séu röng viðbrögð við miklum vanda, röng notkun á fé Framleiðnisjóðs. Það fé átti að nota til uppbyggingar en ekki til niðurrifs. Að öðru leyti er óþarfi að endurtaka það sem kom fram áðan hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, en mig langar aðeins til að benda á eitt atriði sem ekki hefur komið fram í þessari umræðu. Þegar búið er að pretta aðþrengda bændur til þess að afsala sér rétti til að framleiða á viðkomandi jörðum og þeir sitja eftir á algjörlega verðlausum jörðum sem auðvitað engum dettur í hug að kaupa af þeim eftir að búið er að fórna öllum framleiðsluréttinum á jörðinni eða kannske verulegum hluta hans, hvað er þá um lán og veð sem hvíla á jörðinni? Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta hafi verið tekið með í reikninginn. Hvert verður tjón Stofnlánadeildar landbúnaðarins af þessum sökum? Hver ber ábyrgð á þeim skuldbindingum sem hvíla á jörðum sem gerðar eru verðlausar með þessum uppgripum á framleiðslurétti? Og ég spyr að lokum: Hlýtur ekki ríkissjóður á endanum að verða skaðabótaskyldur gagnvart þeim veðhöfum sem þannig missa raunverulega veð sín vegna þessara aðgerða ríkisvaldsins?



Herra forseti. Með nýju búvörulögunum var stór auknu fé varið til svokallaðra búháttabreytinga á vegum Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Með lögunum var m.a. stóraukið vald fært í hendur landbrh. frá því sem áður var. Það er sannarlega vandasamt að fara með slíkt vald og framkvæmdin hefur í sumum tilvikum tekist misjafnlega. Ég lít svo til að þau tilboð, sem hafa verið sett fram um kaup eða leigu á fullvirðisrétti bænda og ráðherra hefur ákveðið að gera bændum og nota til þess fé Framleiðnisjóðs, séu umdeilanleg. Tvennt er augljóst. 1. Þessi boð eru sett fram á alröngum tíma. 2. Skipulagslaus kaup á fullvirðisrétti geta myndað skörð í byggðina þar sem síst skyldi. Sú leið sem hér er valin er þó alls ekki þess efnis að hún geti ekki komið til greina, en þá þarf að standa betur að málum en nú er gert. Í fyrsta lagi þarf að setja slík boð fram á réttum tíma, ekki á síðari hluta sláturtíðar heldur á útmánuðum áður en bændur kaupa áburð eða eru farnir að stofna til heyskapar og leggja í allan þann reksturskostnað sem þarf til að sjá búinu farborða. Í öðru lagi þarf að hafa einhverja stefnu í því hvernig fækkun bústofns skuli koma niður þannig að menn geri sér grein fyrir áhrifum þess á byggðina, rekstur vinnslustöðva, hagsmuni markaðar og að tekið sé tillit til búrekstraraðstöðu og landgæða bæði einstakra jarða og byggðarlaga. Í sambandi við þetta atriði er rétt að vekja athygli á því að á sumum svæðum landsins hefur verið gerð úttekt á búrekstraraðstöðu allra jarða. Svo hefur verið gert til að mynda á vegum Ræktunarfélags Norðurlands á Norðurlandi. Slík úttekt hefur leitt í ljós að allmargar jarðir hafa takmarkaða eða erfiða búrekstraraðstöðu fyrir hefðbundinn búskap. Álitlegt gæti verið að verja fé úr Framleiðnisjóði til að hjálpa bændum á slíkum jörðum til að hverfa frá hefðbundinni búvöruframleiðslu. Ég hlýt að furða mig á því að ekkert skuli hafa komið fram í þessum efnum frá til að mynda hæstv. ráðherra um að ætlunin sé að beina þessum aðgerðum í slíkan farveg eða að leitast sé við að fylgja einhverri stefnu um hvaða áhrif þessar aðgerðir skuli hafa á byggð, búsetu og búrekstraraðstöðu í sveitum landsins.



Herra forseti. Það er vissulega auðveldara að fylgjast með straumnum en stikla á móti og það var sá háttur sem hefur verið viðhafður í landbúnaðarmálum þar til nýju búvörulögin voru sett. Fram að þeim tíma bjuggum við við óhefta framleiðslustefnu og þarf engan að undra þótt menn kveinki sér þegar gerðar eru breytingar þar á. Á s.l. vetri stefndi mjólkurframleiðslan í 128 millj. lítra. Hæstv. fyrrv. fjmrh. Ragnar Arnalds átaldi áðan að það væri verið að draga úr útflutningsbótarétti, en jafnvel þó að honum hefði verið öllum beitt til að bæta þá umframframleiðslu sem í stefndi hefði hann ekki nálægt því dugað og hefði þá ekkert verið eftir til annarra þarfa. Þetta er eitt dæmið um í hvaða vanda við vorum komin og líka glöggt dæmi um þann málflutning sem hér hefur verið hafður í frammi. Sá hv. þm. sem hóf hér máls sagði að enn ætti að viðhafa flatan niðurskurð. Það sem var út af fyrir sig árangur við búvörusamningana á s.l. hausti og var fagnaðarefni var að það var leitast við að halda uppi þeirri búvöruframleiðslu sem gert var ráð fyrir þegar búvörulögin voru samþykkt, þ.e. að færa hana ekki niður frá ca. 11 800 tonnum. Eftir því sem mér skilst er einmitt verið að gefa bændum, sem þess óska af frjálsum og fúsum vilja, tækifæri til þess að færa sig úr sauðfjárræktinni og yfir í aðrar búgreinar, yfir í önnur verkefni í íslenskum landbúnaði. Það eru öll ósköpin sem yfir ganga um þessar mundir. Herra forseti. Tími minn er liðinn, en ég má kannske minna á að það hafa verið gerðar margháttaðar ráðstafanir einmitt til að auðvelda bændum aðlögun að því að geta búið við þrengri framleiðslukost. Má ég minna á skuldbreytingu sem gerð var í sambandi við Búnaðarbankann og veðdeildina þar sem skuldunum, sem höfðu safnast fyrir í stjórnartíð Alþb., var komið yfir á miklu líðanlegri kjör, áburðarverðið á s.l. ári og raunar margt, margt fleira. En tími minn er þrotinn, herra forseti.



Herra forseti. Menn hljóta að spyrja þess eftir að hafa hlýtt á þessa umræðu fram að þessu hvar stefnan sé mörkuð í sambandi við landbúnaðarmálin hjá hæstv. núv. ríkisstjórn. Hér eru það ekki aðeins við stjórnarandstæðingar sem eðlilega gagnrýnum framkvæmd þeirrar stefnu sem hæstv. landbrh. ber fram heldur koma upp málsmetandi menn úr báðum stjórnarflokkunum og hafa uppi harða gagnrýni á framkvæmd þessarar stefnu og um mótun stefnunnar, a.m.k. að því er varðar framkvæmd laganna frá 1985. Þetta hlýtur að vekja sérstaka athygli. Við tökum líka eftir því að forustumenn í stjórnarflokkunum, eins og formaður Framsfl., hæstv. forsrh., velja sér það hlutskipti að skipta um kjördæmi. Hann hefur boðað framboð í Reykjaneskjördæmi nýverið. Það er í rauninni táknrænt fyrir stöðumatið hjá formanni þess stjórnmálaflokks sem þó fer með landbúnaðarmálin. Ég tel að eitt hið alvarlegasta í landbúnaðarstefnu núv. ríkisstjórn sé það litla svigrúm sem bændastéttinni er gefið til þess að bregðast við aðsteðjandi vanda. Enginn neitar að hann hefur verið til staðar. Hann er afleiðing og uppskera af áratuga löngu stjórnleysi í landbúnaðinum á ábyrgð núv. ríkisstjórnarflokka. Og það eru engir tilburðir í þá átt að skyggnast inn í þá möguleika sem eru til þess að breyta búháttum í sveitum og gefa nægilegt svigrúm til þess. Á síðasta Alþingi óskuðum við þm. Alþb. eftir skýrslu frá hæstv. landbrh. Hann veitti okkur heldur rýra úrlausn rétt undir þinglok. M.a. var þar spurt hvar væru áætlanir í sambandi við uppbyggingu nýrra búgreina í sveitum. Það lá ekkert fyrir hjá hæstv. ráðherra og við höfum ekkert séð til viðbótar. Það ber að virða þegar einstakir stjórnarþm. rétta hæstv. ráðherra hjálparhönd, eins og hv. þm. Egill Jónsson gerir hér. Ég virði það út af fyrir sig því að hann er einn af ábyrgðarmönnum þeirrar stefnu sem ráðherrann er að útfæra á sinn hátt, tók þátt í undirbúningi þeirrar lagasetningar sem gerð var 1985 á Alþingi á sauðburðartímanum. Íslenskar sveitir og íslenskar byggðir þurfa á öðrum vinnubrögðum að halda en tíðkuð hafa verið í sambandi við stöðu bændanna. Öll landsbyggðin á undir högg að sækja, þéttbýli líka, og þegar þetta leggst saman er eðlilegt að illa horfi.



Herra forseti. Ég verð að segja að oft hef ég verið hissa í umræðum hér á Alþingi en sjaldan eins og nú. Sumir af þeim mönnum sem hér hafa talað gera sér enga grein fyrir því hvernig þessi mál eru, ekki nokkra, og þar á meðal hv. þm. Páll Pétursson. Það er ekki stefnan sem við förum eftir, það eru þrengingar í markaðsmálum sem neyða okkur til að taka svona á málum. Hæstv. landbrh. er ekki öfundsverður af því hlutverki að stjórna þessum málum og ekki síst þegar menn bregðast við eins og hér hefur gerst. Ég spyr fyrrv. ráðherra í landbúnaðarmálum: Hvað meinar hann þegar hann er að tala um skipulagslausa fækkun á bústofni landsmanna? Vill hann segja mér eða öðrum að ég eigi að fækka? Eða hvernig á að taka á þessum málum? Hæstv. landbrh. hefur ekki neytt neinn heldur eru þetta ráð sem hann grípur til til að komast að hverjir vilja fækka. Það er ekki verið að neyða neinn til að gera það. Ef meiri hluti Alþingis vill hlaupa undir bagga í þessum málum og styrkja þá vöru alla sem þarf að framleiða í landbúnaði til þess að hann bjargist sæmilega, þá er vel. En til hvers er að framleiða vöru sem ekki fæst neitt fyrir? Ég er hissa á fyrrv. fjmrh. Ég ætla að minna hann á jarðræktarframlagið sem bændur áttu að fá á hans árum til að byggja upp eitthvað í staðinn fyrir þessar hefðbundnu búgreinar. Við áttum marga glímu um það, en ég tapaði þeirri glímu.



Herra forseti. Það gætir ýmiss konar tvískinnungs í þessari umræðu. Annars vegar er sá ágreiningur sem við heyrum að er uppi í flokki hæstv. landbrh. milli hans og formanns þingflokks framsóknarinanna og raunar kannske einhverra fleiri og hins vegar sú gagnrýni sem kemur frá fyrrv. landbrh. , hv. 1. þm. Norðurl. v. En svo er sá tvískinnungur, sem líka er uppi í bændahræsni þeirra Alþýðubandalagsmanna sem ég leyfi mér að kalla svo. Annars vegar er það viðurkennt að útflutningsbæturnar séu allt of háar, en hins vegar virðist ekkert mega gera til að lækka þær. Það er hlutur sem einfaldlega gengur ekki upp. Auðvitað er það rétt, sem hér hefur verið sagt, að hér er um að kenna áratuga stjórnleysi í landbúnaði og óheftri framleiðslustefnu. Ég minni á að Alþfl. hefur um langt árabil gagnrýnt þessa óheftu framleiðslustefnu og bent á leiðir til úrbóta. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr er það viðurkennt af flestum þeim sem hafa um þessi mál fjallað að framleiðendur séu of margir og framleiðslan of mikil og hún er okkur of dýr. Eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði áðan þýðir ekkert að framleiða vöru sem selst ekki. Þess vegna verða menn að kyngja því að það þarf að gera ráðstafanir til að auðvelda mönnum að hætta framleiðslu og bregða búi. Um það hafa verið lagðar fram tillögur á Alþingi í mörg ár og ég hygg að aðstaðan í þessum efnum væri önnur nú ef fyrr hefði verið hlustað á þær tillögur sem Alþýðuflokksmenn hafa haft fram að færa í þessum efnum. Það er fyrst nú þegar komið er í óefni sem farið er að grípa til ráðstafana sem hefur verið mælt með og lagt til um mörg, mörg undanfarin ár. Þá er það kannske gert harkalega og með litlum undirbúningi þannig að betur hefði öðruvísi verið að farið. Hér er um mannleg vandamál að ræða. Hér er um ævistarf fólks að ræða. Hér er um eignir fólks að ræða, aleigu fólks í flestum tilvikum. Þess vegna verður ekki beitt neinum reglustikuaðferðum. En það er alveg öruggt mál að það þarf að veita stórauknu fjármagni til að auðvelda bændum að bregða búi og hætta framleiðslu. Það hefur löngu verið ljóst og það þýðir ekkert fyrir menn að vera að berja hausnum endalaust við steininn í þeim efnum.



Herra forseti. Ég minni á að þegar búvörulögin voru sett vorið 1985 var við mikinn vanda að etja vegna offramleiðslu og samstaða meðal þjóðarinnar um að greiða útflutningsuppbætur var brostin. Þessar staðreyndir þurftu menn að horfast í augu við. Búvörulögin tryggðu bændum staðgreiðslu, þau tryggðu þeim fullt verð fyrir ákveðið framleiðslumagn og þau tryggðu að útflutningsuppbótafé í landbúnaðinum fór inn í búgreinina sjálfa. Þetta voru veigamikil atriði og þetta var ástæðan til þess að a.m.k. þingflokkur framsóknarmanna, utan þingflokksformanns eins og kom fram áðan, greiddi þessum lögum atkvæði. Framkvæmdin er auðvitað ýmsum erfiðleikum bundin og landbrh. er ekkert öfundsverður af hlutskipti sínu. Stjórnarandstaðan og ýmsir aðrir telja sér henta að tala fagurlega til bænda. Það mætti spyrja hvar þeirra úrræði væru. Ég hef undir höndum ályktun frá kjördæmisþingi Alþb. í Norðurlandi eystra sem er kjördæmi frummælanda hér. Þar segir svo þar sem rætt er um þessi mál, með leyfi forseta: "Kjördæmisþingið telur að eitt af brýnustu og stærstu verkum næstu ríkisstjórnar hljóti að verða að taka sérstaklega á málefnum landbúnaðarins og sveitanna með það að markmiði að tryggja byggð og bæta lífskjör og aðstöðu fólks í strjálbýli." Svo mörg voru þau orð. Hvernig á að gera þetta og hvernig á að vinna að þessu markmiði sem allir geta tekið undir? Það hefur lítið farið fyrir því í umræðunum hér. Ég ætla ekki að orðlengja um þessi mál, en ég tel það höfuðmarkmið að koma málum þannig fyrir í landbúnaðinum að bændur þurfi ekki að framleiða óseljanlega vöru og málum sé komið þannig fyrir að þeir geti stundað aðrar greinar í sveitunum sjálfum en hinar hefðbundnu og þeim séu tryggð bætt lífskjör og aðstaða.



Herra forseti. Eftir kveðjur frá 2. þm. Norðurl. v. þar sem nokkurra jarðskjálftakippa gætti skilur maður betur hvers vegna jarðfræðingur hefur þessa umræðu í sölum þingsins. Stefna Framsfl. í landbúnaðarmálum er skýr. Við viljum láta draga saman framleiðslu í hefðbundnum búgreinum vegna þess að markaðsaðstæður gera það að nauðsyn. Við viljum að veitt sé fjármagni til nýrra búgreina og þannig sé tryggt að búseta í sveitum haldi velli. Þessi vandi byrjaði ekki 1983. Hann byrjaði fyrr. Þeir menn sem þá sátu á þingi þorðu ekki að taka á vandanum, voru ekki menn til þess. Þá skorti hugrekki til þess. Það eru staðreyndirnar sem blasa við. Ég hygg að Alþb. með fjmrh. í ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens mætti minnast þess hvað þeir gerðu. Og betra væri hjá þeim að klóra yfir sínar fjárveitingar þá og sína andspyrnu þá við það að fá leiðréttingu, fá fjármagnið til nýju búgreinanna. Hefðu þeir staðið við það þá væri vandinn minni í dag. Nei, þeir studdu það ekki. Þeir studdu það ekki og það er geymt en ekki gleymt.

En Steingrímur?

. Hv. 3. þm. Reykv. veit væntanlega að það eru tveir sem bera það nafn hér í þingsölum, Steingrímsnafnið, og aðeins annar er í Alþb. eftir því sem ég best veit þannig að það er dálítið óglöggt þegar menn kalla fram í á þennan hátt.

Vertu ekki að sverja hann af þér svona.

Það er erfitt að sinna bæði bjölluhljómi og frammíköllum samtímis. Herra forseti. Aðeins örfá orð í lokin. Það er mjög brýnt til þess að styrkja aðstöðu þeirra sem hafa farið yfir í nýjar búgreinar að það verði stofnaður verðjöfnunar- og verðtryggingarsjóður fyrir útflutning þeirra sem eru í loðdýraræktinni. Þetta er brýnasta aðgerðin til að tryggja jafnmikið rekstraröryggi hjá þeim sem eru í hinum hefðbundnu búgreinum og hinum sem hafa haldið út í áhættuna. Þetta verkefni þarf að vinna.



Herra forseti. Það er furðulegt að hlusta á hvern þm. á fætur öðrum úr Framsfl. kom hingað upp í ræðustól og kvarta undan því hvernig landbúnaðinum hafi verið stjórnað á undanförnum árum og það sé öðrum en þessum mönnum að kenna. Hverjir eru það sem hafa stjórnað landbúnaðinum undanfarin ár aðrir en framsóknarmenn? Framsóknarmenn og hluti af Sjálfstfl. hafa staðið og stjórnað íslenskum landbúnaði á undanförnum árum. Ef einhverjum er hægt að kenna um hvernig komið er er það þeim að kenna og engum öðrum. Hæstv. landbrh. og hv. 11. landsk. þm. sögðu það hér úr ræðustól áðan að nú, þegar notað er fé Framleiðnisjóðs til að kaupa upp fullvirðisrétt bænda, væri það að ske að þeim sem óskuðu þess, eins og hv. 11. landsk. þm. sagði, að færa sig yfir í aðrar búgreinar væri verið að auðvelda það. Þetta er ansi langt frá sannleikanum. Það sem er raunverulega að ske nú með því að kaupa upp fullvirðisrétt bænda er að verið er að dreifa byggðinni í landinu, það er verið að grisja hana. Það er einmitt verið að grisja byggðina á Vestfjörðum í því kjördæmi sem hæstv. forsrh. taldi sig ekki geta setið lengur. Það er verið að grisja byggðina í Árneshreppi. Mér er vel kunnugt um það. Þar er verið að kaupa upp fullvirðisrétt bænda. Hvað þýðir það á þessum stöðum? Hvað þýðir það við Ísafjarðardjúp og hvað þýðir það víða um land? Það þýðir ekki aðeins að þau býli, sem nú fara í eyði undir þessari stefnu Framsfl., hverfi sem byggð býli heldur styttist í það að sveitin öll fari á sama veg. Það er sú stefna sem Framsfl. boðar núna og það er sjálfsagt vegna þeirrar stefnu sem Framsfl. hefur haldið á undanförnum árum.



Herra forseti. Nýju búvörulögin fela í sér mörg merk nýmæli. Það er hins vegar ekki rétt, sem hér var haldið fram, m.a. af hv. 11. landsk. þm., að áður en þau voru sett hafi framleiðsla búvöru verið óheft í landinu. Á sínum tíma 1980, þegar ég var í starfi landbrh., var gripið til harkalegra stjórnvaldsaðgerða á grundvelli þágildandi laga. Það var með fóðurbætisskatti og kvótakerfi. Það hafði þau áhrif að mjólkurframleiðsla féll úr 120 millj. lítra niður í 103 millj. lítra og var allan tímann sem ég gegndi starfi ráðherra að meðaltali um 105 millj. lítra, um 5% umfram innanlandsneyslu. Á sama tíma var ekki jafnharkalega tekið á sauðfjárframleiðslunni einfaldlega vegna þess að það þurfti tíma til þess að koma upp öðrum tekjuöflunarmöguleikum í sveitum landsins þannig að unnt væri að ganga svo hart að bændum sem nú er krafist í báðum aðalbúgreinum landbúnaðarins. Ég minni á að þótt hv. þm. Páll Pétursson telji að ég hafi gengið of skammt í þessum efnum kom ekki fram krafa um það frá hans hálfu á þeim tíma. Á hinn bóginn reyndi ég að efla markaðsleit og markaðskönnun og ég þakka fyrir það sem gert hefur verið á innlendum vettvangi í því efni nú um stundir, en það er eins og menn hafi gersamlega gefist upp og gefið frá sér að leita eftir meiru á erlenda markaðnum fyrir íslenska búvöru, þessa hollu og góðu vöru.



Herra forseti. Mér er ljóst að tími er þrotinn og mér er líka ljóst að menn hafa ekki möguleika á því að svara spurningum mínum og ég óska reyndar ekki eftir því, en það er væntanlega hægt að fá frekari svör við þeim síðar í vetur. Þessi umræða er mikilvæg að því leyti í fyrsta lagi að hún minnir á aðgerðarleysi fyrrverandi ríkisstjórnar og í hver óefni landbúnaðurinn var kominn og hvað illa var staðið við ýmis þau loforð og ýmsar þær skuldbindingar sem ríkisvaldið hafði þá tekið að sér. Hún er líka mikilvæg að því leyti að Alþb. hefur sannað það fyrir þingi og þjóð að það hefur ekki neinar tillögur fram að færa. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði með almennu orðalagi að það þyrfti að leita eftir öðrum leiðum í landbúnaðarmálum. Ég spyr: Hverjar eru þær? Hv. þm. Ragnar Arnalds sagði hins vegar að það væri verið að skerða útflutningsbótaréttinn. Er það skoðun fyrrverandi fjmrh. og Alþb. að það eigi að auka útflutningsbótaréttinn að nýju og taka upp útflutning á landbúnaðarvörum í vaxandi mæli? Það er stefna út af fyrir sig og Alþb. verður að svara fyrir það síðar í vetur. Ég vek svo athygli á því, herra forseti, nú í lokin hversu allt öðruvísi umræðan um landbúnað og landbúnaðarmál er orðin í þjóðfélaginu. Það er einn mikilvægasti árangur sem orðið hefur af þeirri stefnu, sem hefur verið upp tekin í landbúnaðarmálum, að þjóðin vill standa að því að greiða úr þeim vanda sem landbúnaðurinn er kominn í alveg gagnstætt því sem áður var þar sem hver höndin var uppi á móti annarri. Þetta tel ég mikilvægt og ég er sannfærður um að það finnast leiðir, þegar menn skilja og skynja að það er verið að starfa af ábyrgð og festu í þessum málum, sem eru samrýmanlegar því að halda uppi byggð í sveitum landsins



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það hefur verið minnst á búrekstrarúttekt á Norðurlandi vestra. Mér finnst hún vera mjög svartsýn og óþarflega svartsýn. Hv. síðasti ræðumaður talaði um það fyrr í dag í umræðunni að það væri verið að hjálpa mönnum til að færa sig í önnur verkefni í landbúnaði. Það er engin trygging fyrir því að þessar ráðstafanir verði til þess að færa menn í önnur verkefni með því að klippa á rótina. Hv. þm. Stefán Valgeirsson hélt að við gerðum okkur enga grein fyrir því hvar við stæðum og upplýsti þingheim um það, sem hann vissi, að það eru þrengingar í markaðsmálum sem valda þessum vandræðum. Það þurfti ekkert að segja okkur það, a.m.k. ekki mér. En ég tel að það sé rangt farið að því að vinna sig út úr vandanum. Það má reyndar bæta því við að hv. þm. Stefán Valgeirsson hefur ekki verið framleiðsluletjandi framan af á þingferli sínum. Ég held það hafi engir verið stórtækari eða meir stórhuga í því að standa fyrir framleiðsluhvetjandi aðgerðum meðan hann var yngri. 
             Það er ekki verið að grisja byggðina. Það er rangt hjá hv. þm. Skúla Alexanderssyni. Það er verið að færa byggðina saman vegna þess að jaðarsvæðin hljóta að hrynja.



Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur orðið. Ég hefði að sjálfsögðu farið fram á umræðu utan dagskrár af hinu lengra tagi ef ég hefði gert mér ljósa grein fyrir því að þörf hv. stjórnarþm. til að tjá sig um landbúnaðarstefnu eigin ríkisstjórnar væri jafnmikil og raun ber vitni. Ég vil taka það fram að ég notaði orðin "skipulagslaus og handahófskennd" um tilburði hæstv. ríkisstjórnar til framleiðslustjórnunar. Þegar hæstv. landbrh. segir að við höfum á s.l. hausti staðið frammi fyrir svo og svo miklum samdrætti og niðurskurði, hver talar þá, herra forseti? Þá talar landbrh. sem fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands gerir samninga við bændastéttina um það magn sem tryggt verði fullt verð fyrir. Þess vegna er það sem hér hefur skeð ósköp einfaldlega það að ríkissjóður er að hlaupast undan sinni ábyrgð og velta henni yfir á Framleiðnisjóð og bændastéttina og það er vegna óbilgirni ríkissjóðs í samningum undir forustu hæstv. landbrh. sem þessi staða er upp komin ósköp einfaldlega. Ég vil leyfa mér að halda því fram, herra forseti, að þessi ráðstöfun á fé úr Framleiðnisjóði brjóti algerlega gegn þeim anda sem lagður var til grundvallar lagasetningunni vorið 1985. Ég fullyrði að skilningur bænda og forsvarsmanna þeirra þá var sá að féð í Framleiðnisjóði yrði notað til uppbyggingar, ekki til niðurrifs og niðurskurðar. Ég gæti lesið aftur lögin fyrir hæstv. landbrh. nr. 46/1985, ég kann þau utan að, en það er greinilegt að hann gerir það ekki hvað þetta varðar. Vegna þess að hv. þm. af Austfjörðum gerði Alþb. þann heiður að vitna í ályktun kjördæmisþings Alþb. í Norðurlandi eystra ætta ég að lesa fyrir hann upphaf kaflans um landbúnaðarmál sem hann sleppti af einhverjum ástæðum. Það er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Málefnum landbúnaðar hefur áratuga ráðsmennska framsóknar og Sjálfstæðisflokks komið í slíkar ógöngur að til auðnar horfir í sveitum." Þannig byrjar þessi kafli, en af einhverjum ástæðum sleppti hv. þm. því að lesa hann. Ég fullyrði, herra forseti, að þessi notkun fjár úr Framleiðnisjóði brjóti gegn ákvæðum þessara laga og hér séu svik á ferðinni við þær yfirlýsingar sem bændum voru gefnar um það að til þess að mæta áhrifunum af samdrættinum yrði svo og svo miklu fé ráðstafað úr Framleiðnisjóði og vaxandi ár frá ári fram að árinu 1990. Ég fullyrði að þessi notkun fjár stenst ekki ákvæði 37. gr. laga. Ég vil benda á að hér er ekki verið að ráðstafa smáaurum. Tekjur Framleiðnisjóðs vegna 37. gr. eru í ár 150 millj., á næsta ári skv. fjárlögum 240 millj. og síðan vaxandi eitthvað ár frá ári. En formaður stjórnar Framleiðnisjóðs upplýsir í morgun í símtali við mig að nái Framleiðnisjóður að kaupa allt það sem hann ætlar sér sé verið að binda 420-440 millj. í 5-7 ár, sem dreifist á þann tíma, þannig að hér er verið að ráðstafa með einni aðgerð á haustinu 1986 obbanum af því fé sem Framleiðnisjóður átti að hafa allt til ársins 1990 til að byggja upp í sveitum á móti samdrættinum.

Einum þriðja.

Obbanum af því fé. Herra forseti. Ég tel mig hafa komið því sæmilega á framfæri að hér sé ekki rétt að hlutunum farið. Ég verð tímans vegna að geyma mér að segja nokkur vel valin orð, sem ég hafði þó hugsað mér, um vinnubrögðin og framganginn hjá fjórmenningaklíkunni sem gengur manna á meðal undir nafninu októberáhlaupið.



Herra forseti. Stefnan í þessum málum hefur verið mörkuð í samstarfi við Stéttarsamband bænda. Þau þungu orð sem sumir hv. þm. hafa látið falla um þessa stefnu eru því harður dómur um forustumenn bændasamtakanna sem hafa unnið að því með landbrn. að móta þessa stefnu. Ég held að það sé óhætt að taka undir það, sem hér kom fram áðan, að það er af lítilli þekkingu sem margt hefur verið sagt hér. Um niðurlagningu á byggð í jaðarbyggðum vil ég aðeins geta þess að af 92 leyfum sem Veiðimálastofnun hefur veitt fyrir fiskeldisstöðvum eru 16 á Vestfjörðum. Þetta er dæmi um nýja uppbyggingu og nýjar búgreinar. Ég taldi upp áðan þau hundruð bænda sem hafa fengið stuðning úr Framleiðnisjóði til uppbyggingar nýrra búgreina. Það er það sem verið er að gera með þessu, eins og ég sagði, auk þess sem reynt er að vinna bug á riðunni. Ég undirstrika að hér er um mannleg vandamál að ræða og það er reynt eins og frekast er kostur að taka tillit til þess. Af þeim sökum er ekki svo auðvelt að segja í skyndingu um þetta eða hitt svæðið: Þarna skulum við leggja niður búskap. Þess vegna er í fyrsta áfanga leitað eftir þeim sem vilja af frjálsum vilja fara þessa leið og telja sér hag að því. Það eru furðulegar andstæður sem koma fram í þeim málflutningi sem hér hefur verið hafður í frammi. Ég vil svo að lokum benda á að það hefur aldrei verið gert meira átak í markaðsmálum en á s.l. ári. Úr Framleiðnisjóði var varið mjög miklu fjármagni til að athuga markað erlendis. Því miður bar það ekki raun í bili, en enn þá er verið að leita á fjölmörgum stöðum í fjölmörgum löndum að þeim möguleika. Sem betur fer hefur markaðsöflun hér innanlands borið miklu meiri árangur. Markaðsöflunin og auglýsingin kemur m.a. fram í því að á sumarmánuðunum seldist helmingi meira dilkakjöt í hverjum mánuði í þrjá mánuði en var í vor. Benda má á að í septembermánuði varð mjög mikil aukning á sölu á nær öllum tegundum mjólkurvara, t.d. 26% aukning í osti. Sem betur fer er sölustarfið að bera árangur. Þetta er jákvætt starf. Þess vegna vonumst við til þess að við komumst út úr þessum erfiðleikum án þvingana og lögskipana á einstaka bændur heldur með því að gera tilboð til bænda sem telja sér ávinning að því að fara þessa leið.