Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Árni Jónsson) Jeg þarf ekki að hafa langa framsögu í þessu máli. Frv. er upphaflega borið fram af hæstv. stjórn, hefir verið athugað í háttv.Ed. og þar gerðar á því smávægilegar breytingar, er teljast verða fremur til bóta. Frv. er fram borið til þess að bæta úr vantandi löggjöf í þessu efni, því eins og sakir standa, geta allir sett á stofn gistihús án nokkurs leyfis, eða án þess að neinar kröfur sjeu til þeirra gerðar um það, að þeir sjeu slíku starfi vaxnir. Þykir ekki rjett nú orðið, að til þessa starfs veljist allra handa óvalinn lýður, sem enga kunnáttu hefir í þessu efni og engin skilyrði til að gegna starfi sínu svo vel sje. Eftir frv. þessu þurfa menn leyfi lögreglustjóra til þess að setja upp veitingasölu, gistihús eða annað í því sambandi, og er leyfisbrjef þetta sniðið eftir kröfum þeim, sem gerðar eru til þeirra manna, er kaupa borgarabrjef. Þeir þurfa að vera fjár síns ráðandi, mega ekki hafa gerst sekir um neina glæpi og hafa meðmæli bæjarstjórnar eða hreppsnefndar, þar sem þeir ætla að reka atvinnuna. Þá eru einnig í frv. ákvæði um greiðslu til ríkissjóðs fyrir leyfi til þess að mega stunda þessa atvinnu. Fyrir almenna veitingasölu greiðast 150 kr., en fyrir leyfi til gistihúshalds 200 kr. og fyrir tækifærisveitingar frá 5–50 kr. Undanþágur um slíkar veitingar getur lögreglustjóri gefið, þegar sjerstaklega stendur á, eins og t. d. ef ágóða af veitingunum skal verja til þjóðþrifa eða líknarstarfsemi, eða ef fátækir menn eiga hlut að máli. Þá eru í frv. sektarákvæði, frá 50–1000 kr., fyrir að reka gistihús eða hafa um hönd veitingar, er leyfi þarf til, án þess að hafa fengið til þess leyfi samkv. lögunum. En brot gegn ákvæðum frv. um áfengisveitingar varða sektum frá 50–2000 kr. Í frv. eins og það kom frá hæstv. stjórn, var lágmark sekta fyrir áfengisveitingar 200 kr., en háttv.Ed. færði það niður í 50 kr. Það er óþarfi að taka það fram, að þó að seld sje gisting og ferðamönnum seldur ýmiskonar beini á sveitabæjum, þá þarf ekki til þess leyfi hlutaðeigandi yfirvalda. Að endingu skal jeg geta þess, að þó nefndin hafi undirritað nál. án nokkurs ágreinings, þá munu þó væntanlegar brtt. við 3. umr. Þess vegna mætti ætla, að ljúka mætti þessari umr. nú og láta ágreiningsatriðin bíða þangað til brtt. liggja fyrir.

Frsm. meiri hl. (Jón Kjartansson) Meiri hl. allshn. ber fram smábrtt. við frv., þess efnis, að ekki megi hækka leigu á íbúðum til þess tíma, er uppsagnarfresturinn er á enda, þ. e. til 14. maí 1927. Það má að vísu segja, að brtt. sje óþörf, þar eð með því að ekki sje hægt að segja upp íbúðum til burtflutnings fyr en 14. maí 1927, megi heldur ekki breyta leigumála fyrir þann tíma; en þetta getur þó orkað tvímælis, og ef slík vafaatriði koma upp verða þau auðvitað dómstólamál, og til þess að koma í veg fyrir að til þess komi, og til þess að taka af allan vafa í þessu efni, er brtt. borin fram. Jeg vænti þess vegna, að hv. deild geti fallist á þessa brtt. nefndarinnar. Jen sje, að hv.þm. Mýr. (PÞ) hefir borið fram brtt. um, að lögin frá 1921 skuli enn halda áfram að vera í gildi, þótt lögin frá 1917 og 1919 sjeu úr gildi feld. Meiri hl. allshn. hefir að vísu ekki haft tíma í þetta sinn til að athuga brtt. þessa, en jeg geri þó ráð fyrir, að hann sje henni mótfallinn. Nefndin hefir áður rætt þennan möguleika og ekki fundið ástæðu til að taka hann til greina. Það er vitanlegt, að bæjarstjórnin í Reykjavík hefir haft 5 ár til þess að notfæra sjer þessi heimildarlög, en þó hafa þau engan árangur borið ennþá. Að vísu fjekst meiri hluti í bæjarstjórninni árið 1924 fyrir því, að reglugerð yrði gefin út samkv. þessum lögum, en stjórnarráðið neyddist til að synja þeirri reglugerð staðfestingar, þegar til kom, vegna þess að bæjarstjórnin hafði þar farið út fyrir þau takmörk, sem lögin settu henni. Jeg býst heldur ekki við, að bæjarstjórnin vilji halda lengur í þessi lög; að vísu bað hún ekki um, að þau yrðu afnumin, enda var það ekki á valdi stjórnarinnar að láta gera það með konungsúrskurði. Jeg geri ráð fyrir, að bæjarstjórn Reykjavíkur sje orðin vonlaus um að ráða þessu máli til lykta af sjálfsdáðum, og því væri það illa gert og ekki rjettlátt að láta þessi lög halda áfram að vera í gildi. Þess vegna vænti jeg þess af hv. deild, að hún felli þessa brtt.hv.þm. Mýr., og jeg hygg, að jeg megi segja fyrir hönd meiri hl. allshn., að hann greiði atkvæði móti þessari brtt.

Pjetur Þórðarson Jeg hefi orðið í minni hl. í nefndinni, og þótt jeg að vísu tæki fram og gerði grein fyrir sjerstöðu minni við 2. umr. þessa máls, þykir mjer þó rjett að segja hjer nokkur orð um málið. Það er kunnugra en svo, að þörf sje að fara mörgum orðum um ágreining þann, sem orðið hefir milli manna í Reykjavík út af efni laganna frá 1917 og 1919 um húsaleigu í Reykjavík; það var og vitanlegt fyrirfram, að þessi lög mundu verða óvinsæl meðal húseigenda og þeirra, er rjeðu yfir meira húsnæði en þeir sjálfir notuðu, og urðu að leigja það út frá sjer. En það má einnig gera ráð fyrir því, að þessi lög hafi að sama skapi orðið vinsæl af þeim, er þurftu þeirra við, sem nutu verndar af húsaleigulögunum. þ. e. af öllum fjölda leigjenda í barnum. Þetta hefir þá skifst nokkuð jafnt niður: vinir og óvinir laganna hafa verið fremur jafnir, enda sjest þetta og bert í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem er skipuð báðum flokkum, húseigenda og leigjenda, að þar er líkt á komið með þeim báðum. Munurinn er þar ekki mikill, og af þessu þykist jeg geta ráðið, að það sje alllíkt á komið með vinsældir og óvinsældir laganna hjer í bænum. Það hefir verið talað um, að lögin hafi verið sett sem sjerstakar og einstæðar ráðstafanir á alveg sjerstökum tímum, þ. e. á ófriðarárunum, þegar öll viðskifti manna á meðal rugluðust meira eða minna og sveifluðust á ýmsa vegu. En með því að jeg fæ ekki sjeð, að þessar sömu, sjerstöku ástæður hafi breyst mjög mikið síðan lögin voru sett, að því er húsnæðisleysi og eftirspurn eftir húsnæði snertir, eða að húsaleigan sjálf hafi breyst mjög mikið síðan, sje jeg ekki, að ástæður sjeu til að nema lögin úr gildi að svo komnu. Jeg hefi því tekið mjer stöðu í þessu máli þeim megin og þeim til liðveislu, sem mjer virðist, að mundu verða harðast úti af hlutaðeigendum, er lögin falla úr gildi. Það er sýnilegt, að leigjendur, einkum fjölskyldufólk, stendur mun lakar að vígi eftir en áður, ef lögin verða numin úr gildi. Þetta er svo þýðingarmikið mál fyrir Reykjavík, að ekki getur neinum í ljettu rúmi legið, ef hlutur alþýðu er mjög fyrir borð borinn með afnámi húsaleigulaganna. Jeg hefi heyrt því haldið fram, að húsaleigan í Reykjavík væri einn aðalþátturinn í því, að dýrtíðin minkaði ekki þar að neinum mun, þó langt sje nú umliðið frá lokum ófriðarins. Það er því af þessu tvennu, - bæði vegna þeirra, sem lakar verða settir við afnám laganna, og vegna hinnar almennu dýrtíðar, sem hjer ríkir enn, og sem að miklu leyti stafar frá húsaleigu og húsnæðisvandræðum - að jeg hefi þá afstöðu til þessa máls, sem jeg hefi nú lýst. Jeg verð því eindregið á móti því að nema lögin úr gildi að þessu sinni. Jeg hefi skilið þetta mál svo, að þessi húsaleigulög hafi á tvennan hátt haft áhrif sem hemill á sveiflum þeim, sem orðið hafa á þessari tegund viðskifta manna á meðal - leigu á íbúðum -, en þær sveiflur hefðu án laganna orðið óviðráðanlegar og mjög óþægilegar fyrir meiri hluta almennings. Annarsvegar hafa lögin verið hemill á óheyrilegri hækkun á húsaleigunni, en hinsvegar hafa þau verið hemill á hrakningum, sem þeir, er erfiðast eiga með að taka íbúðir á leigu, hefðu ella lent í, og það hefði helst verið fjölskyldufólk með mörg börn, enda sýnir reynslan, að þetta fólk hefir einna helst notið verndar þessara laga. Það hefir líka komið fram í dómum manna um lögin með og á móti, að mikill hrakningur liggur fyrir slíku fólki, er lögin verða úr gildi numin. Það viðurkenna líka þeir, sem vilja afnema lögin. Og að lögin hafi verið hemill á hækkun húsaleigunnar, er greinilega viðurkent með brtt.hv. meiri hl. allshn., sem jafnvel hefir sjeð að afnám laganna gæti orðið orsök í óhóflegri hækkun á húsaleigu. og hefir því viljað með brtt. sinni koma í veg fyrir, að sú hækkun kæmi þó fyr en lögin væru að fullu og öllu úr gildi numin. Þetta sýnir betur en alt annað, hvers má vænta, er lögin eru úr gildi feld. - húsaleigan hækkar þá úr hófi fram, og hefir þó enginn neitað því, að hún er fullhá eins og nú er.

Svo?

. Já, jeg held að lögin hafi aldrei haft þau áhrif, að húseigendur hafi borið skarðan skjöld af hólmi í viðskiftum sínum við leigjendur. Jeg hygg að þeir hafi fengið fullsæmilegar rentur af sínu fje og haft góðan hag af því að leigja út hús sín, enda veit jeg, að hv.þm. Barð. (HK) dettur ekki í hug að ósanna þetta. En eins og málinu er nú komið, hefir meiri hl. þessarar hv. deildar þegar ákveðið að nema lögin úr gildi, og þar með hefir þingið afsalað sjer íhlutunarrjetti sínum um þessi mál. Jeg álít, að nógu langt sje farið, þó hv. deild færi ekki lengra en að afnema aðeins aðallögin, og hafi þar með slept íhlutunarrjetti sínum um þetta mál. Jeg tel ekki rjett að útiloka það alveg, að til sje hemill á þessum hlutum og Reykjavíkurbær geti sjálfur ráðið einhverju um þau. Þess vegna er brtt. mín á þskj. 295 fram komin, um að heimildarlögin frá 27. júní 1921 skuli fá að standa um hríð ennþá. Hv. frsm. meiri hl. allshn. (JK) hefir skýrt frá því, að þessi heimildarlög hafi ekki ennþá komið að neinum notum, eða eins og til var ætlast, er þau voru gefin út, og hann taldi sýnt, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefði gefist upp við að notfæra sjer þessi heimildarlög. En þetta er alls ekki víst ennþá. Lögin hafa ekki verið sönnuð að vera til einskis nýt, eða til hins verra, og þegar aðallögin, eru úr gildi numin, geta vel komið fyrir þau atvik að það væri ekki lakara, að Reykjavíkurbær hefði einhverjar heimildir til að setja reglur eftir eða gefa út reglugerð um húsaleigu eða annað, er þessi mál áhrærir. Þó það væri svo, að bæjarstjórnin hefði örvænt um að geta staðið á móti sveiflum í þessum viðskiftum manna á meðal, er það þó alls ekki víst, að hið sama yrði aftur ofan á í bæjarstjórninni, ef það hefði sýnt sig, að mjög hafi verið óheppilegt að afnema húsaleigulögin sjálf. Jeg hefi svo ekki meira að segja um þessa brtt. mína; hún fer fram á, eins og jeg hefi nú skýrt frá, að láta þó þá lagaheimild halda áfram að vera til, sem næg er til þess að Reykjavíkurbær geti ráðið fram úr þessum málum á einhvern annan hátt en tilviljun ein eða hending annars mundi gera. Þetta getur heldur ekki verið neinum til meins, þó að þessi heimildarlög fái að standa, er allir álíta, að lítil líkindi verði til, að verði notuð; en aðalatriðið er, að sjálf húsaleigulögin eru nú úr gildi numin með samþykt þessa frv. Mín tillaga er meinlaus, þó litlar líkur sjeu til, að hún komi að liði, en hún er ekki þess eðlis, að hugsanlegt sje, að hún geti gert nokkurn skaða. Skal jeg svo ekki ræða meira um þetta, en vænti þess, að hv. deild geti samþykt tillöguna.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Það eru komnar hjer fram brtt., sem báðar fara í þá átt, sem sumpart dregur úr afleiðingum af því að afnema lögin og sumpart vill gefa bæjarstjórninni nokkurt vald í þessu máli. Um till. meiri hl. skal það játað, að það kann að felast í henni nokkur bót frá því, sem var í frv. Það má líta svo á, að ekki sje hægt að segja upp húsnæði fyr en 14. maí og ekki hægt að hækka leigu þess leigjanda, sem situr í húsnæðinu til þess tíma. En spurningin er, hvort ákvæðin sjeu fullnægjandi eftir að lögin eru úr gildi numin. Þeim ágreiningi, sem upp kann að rísa um, hvernig verði með það farið, geri jeg ráð fyrir, að verði skotið til dómstólanna. Húsaleigunefnd starfar fyrir fje bæjarsjóðs, þannig að bæjarmenn fá ókeypis, úrskurð um húsnæðið. Jeg hygg rjettara af hv. meiri hl. allshn. að koma þá heldur með tillögu um að láta lögin standa öll til 15. febrúar 1927 og leyfa mönnum að segja upp húsnæðinu með þriggja mánaða fyrirvara, eða láta þau standa til 14. maí 1927. En það er þó ekki þetta, sem jeg sjerstaklega fer fram á, heldur hitt, að hv. deild felli frv., eða, ef það fæst ekki, þá samþykki hún þó að minsta kosti brtt.hv.þm. Mýr. (PÞ). Það er hastarlegt, að gengið sje svo frá þessum málum, að bæjarstjórn hafi enga vörn, enda er ekki farið fram á það við ríkisstjórnina að nema heimildarlögin frá 1921 úr gildi, og mjer hefir skilist á borgarstjóra, að það hafi aldrei verið ætlun bæjarstjórnarinnar, að þau lög ættu að falla úr gildi. Hv. þm. V.-Sk. (JK) hefir fært fram þær ástæður, að það væri vitanlegt, að bæjarstjórnin hefði í 5 ár haft tækifæri til að notfæra sjer lögin. Þetta er að vísu rjett, en jeg viðurkenni ekki, að atvinnumálaráðuneytið hafi átt að neita reglugerðinni staðfestingar. Jeg skoða það svo, að það komi beint til af því, að í bakhöndinni hafði bæjarstjórnin í gildi lögin frá 1917 sem tryggingu fyrir því, að ekki væri hægt að reka fólk út á götuna nje heldur hækka leigu. Það var mikið af því, að bæjarstjórnin hafði hin lögin í bakhöndinni, og jeg er sannfærður um, að ef þau lög fá að standa, þá mun bæjarstjórnin nota sjer þau.

Það þarf ekki annað en að flýja til Alþingis aftur

. Það getur orðið erfitt, ef árangurinn kemur ekki í ljós fyr en 14. maí 1927, að bíða þess, að þing komi saman 1928. Annars er það skárra en ekki, ef till.háttv.þm. Mýr. verður samþykt. Þá hefir þó bæjarstjórnin einhverja vörn í málinu: annars stendur hún uppi varnarlaus. Það getur verið, að stjórnin yrði fús, eins og 1917, til að gefa út bráðabirgðalög, en ekki hefi jeg nú samt neina trú á því.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg stend aðeins upp sem þm. þessa bæjar, til þess að mótmæla brtt.hv.þm. Mýr. (PÞ). Það hefði í mínum augum vel getað komið til mála, að löggjafarvaldið hefði gert breytingu á húsaleigulögunum, til þess að nota það sem millibilsástand eða aðdraganda þess, að mönnum yrðu gefin frjáls umráð yfir þessum eignum sínum. Engin tillaga hefir samt komið fram um það, en hitt álít jeg óverjandi, að leggja annan eins rjett yfir eignum manna og lögin frá 1921 gera í hendur bæjarstjórnarinnar, þegar löggjafarvaldið að öðru leyti er búið að fella úr gildi allar sjerstakar ákvarðanir um húsaleigu, sem sett voru vegna stríðsins. Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) lýsti því rjettilega, hve sterkt vopn þetta geti orðið í höndum bæjarstjórnarinnar, en það er jafnsterkt band á þeim bæjarbúum, sem þurfa að búa við það. Jeg verð að segja það, að eftir minni þekkingu á þessum málum get jeg engan veginn álitið það rjett af löggjafarvaldinu að kasta allri ábyrgð frá sjer og leggja í hendur bæjarstjórninni. Borgarar bæjarins eiga rjett á, að löggjafarvaldið sjálft setji á formlegan hátt þau ákvæði, sem þarf, einkanlega ef á að ganga svo langt í rjettarskerðingu, sem búast mætti við, að bæjarstjórnin gerði, ef hún væri skipuð þeim mönnum, sem meta lítils eignarrjett einstaklingsins. Hingað til hefi jeg ekki skift mjer af þessu máli að öðru leyti, en jeg álít verra, að samþykt verði þetta frv. með brtt.hv.þm. Mýr. en að láta alt standa við það, sem nú er. Jeg segi fyrir mig, að verði þessi brtt. samþykt, mun jeg greiða atkvæði á móti frv.

Pjetur Þórðarson Jeg ætla aðeins að gera stutta athugasemd út af ræðu hæstv. fjrh. Hans yfirlýsing um, að hættulegt geti verið að kasta valdi í þessu máli frá þinginu og yfir á bæjarstjórnina kemur mjer undarlega fyrir eyru, ef jeg mætti svo segja. Jeg gekk út frá því sem sjálfsögðum hlut, að bæjarstjórnin væri skipuð úrvalsmönnum þessa bæjar, og mjer dettur strax í hug, þegar því er haldið fram, að Reykjavíkurbær eigi tilkall til fleiri manna inn á þing en nú er, að ekki sje álitlegt til þess að hugsa. Að öðru leyti skal jeg játa, og það þóttist jeg hafa tekið fram, að jeg vil heldur, að frv. verði felt með minni brtt. en þó hún ein yrði samþykt. Þar er jeg sammála hæstv. fjrh., en mínar ástæður eru alt aðrar en ástæður hans. Meira hefi jeg ekki um þetta mál að segja. jeg bygði tillöguna á þeirri ætlun minni, að bæjarstjórn Reykjavíkur væri svo göfug stofnun, að henni væri fyrst og fremst óhætt að treysta um öll vandamál bæjarins.

Jakob Möller Jeg lýsti því yfir við 1. umr. þessa máls, að jeg mundi greiða atkvæði með slíkri tillögu sem tillögu háttv.þm. Mýr. (PÞ). En út af því, sem hæstv. fjrh. hefir lýst yfir sem þm. þessa bæjar, skal jeg vekja athygli á því, að þessi lög frá 1921, sem hann nú legst á móti, eru í gildi og hafa verið það í 5 ár, og mjer er nær að halda, að hæstv. fjrh., sem þá var þingmaður Reykjavíkurbæjar, eins og hann er nú, hafi greitt atkvæði með þeim lögum, en þá var í raun og veru eins ástatt um lögin og nú er að því leyti, að sú heimild var veitt til að taka við af húsaleigulögunum eftir að sjálf húsaleigulögin væru úr gildi, því að svo er fyrir mælt, að þessi reglugerð komi í staðinn fyrir húsaleigulögin í heild sinni. Hinsvegar er það ekki eins ægilegt og hæstv. fjrh. virðist halda að skilja heimildina eftir í höndum bæjarstjórnarinnar, vegna þess, að reglugerð, sem samin yrði samkvæmt þessum lögum, yrði að fá staðfestingu stjórnarráðsins, en nú er reynsla fengin fyrir því, að það leyfir ekki bæjarstjórninni að ganga lengra en góðu hófi gegnir, þar sem hæstv. stjórn hefir þegar neitað um staðfestingu á reglugerð, sem samin er eftir þessum lögum. Og þó að bæjarstjórnin og stjórnarráðið yrðu samtaka í því að setja óhæfa reglugerð, er það algerlega á valdi þingsins næsta ár að fella þá þau lög. Jeg get því ekki sjeð, að hjer sje neinn voði á ferðum. Hinsvegar lít jeg svo á, að rjettara sje að láta heimildina standa, vegna þess að ekki er fengið fult yfirlit yfir það nú, hvaða áhrif það mundi hafa að fella lögin úr gildi, en þau verða að falla úr gildi sem fyrst. Það er eina ráðið til að koma málum þessum á eðlilegan grundöll, en þrátt fyrir það hlýtur fyrst að koma erfitt tímabil. Það er ekki lægt um óákveðna framtíð að hafa þessar hömlur á húsnæði hjer frekar en annarsstaðar. Málið er með þessari aðferð komið í hendur bæjarmanna sjálfra, enda hefir þingið áður lýst sig þeirrar skoðunar, að rjettasta meðferð málsins væri þessi, og er því „konseqvent“ að þingið láti lögin nú standa.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það kann að vera, að jeg hafi greitt atkvæði með lögunum 1921. Mjer þykir það ekki ósennilegt. Þá voru lögin sett sem tilraun til að fá bráðabirgðaákvæði fyrir millibilsástand. En afstaða mín til málsins nú hefir mótast af því, sem gerst hefir á þessum 5 árum. Bæjarstjórnin hefir gert endurteknar tilraunir til þess að nota heimildina, og allar tillögur, sem þar hafa náð fylgi, hafa farið lengra í þvingun gagnvart húseigendum en sjálf húsaleigulögin. Jeg veit ekki, hvort háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) er ljóst, að þegar svona er komið, get jeg ekki álitið forsvaranlegt að skilja þannig við málið. Það, sem hefir bjargað því, að bæjarstjórninni hefir ekki tekist að stefna þessu máli út í hreinustu ógöngur, er það, að menn hafa haft húsaleigulögin og getað fallið til baka á þau, þegar svo var komið í bæjarstjórninni, að það fjekst ekki meiri hluti fyrir neinu. Það er veruleg hætta á, að bæjarstjórnin misbrúki þetta vald, og ekki er hægt að byggja á, að stjórnarráðið synji. Því er lítið synjunarvald gefið, enda var það eiginlega tilviljun ein. Bæjarstjórnin fór lengra gagnvart utanbæjarmönnum en landslög leyfa, og var því neitað staðfestingar. En jeg sje ekki, að stjórnarráðið gæti að neinu verulegu ráði verndað rjett manna innanbæjar gagnvart bæjarstjórninni, ef svona er á haldið. Auðvitað gæti svo þingið tekið í taumana eftir á, en það finst mjer í hæsta máta óeðlilegt. Það eru tvö atriði í húsaleigulögunum, að húseigendur eru sviftir rjetti til þess að ráða því, hverjir eru í húsunum, og skipuð er nefnd, sem ákveður hámark leigu. Jeg held, að það sje alment samkomulag, að hið fyrra eigi að afnema, en um hitt atriðið eru skoðanirnar skiftari, og það var þetta, sem jeg átti við, þegar jeg sagði, að jeg mundi geta felt mig við millibilsástand. Nú hefir bæjarstjórnin sýnt, að hún hefir tilhneigingu til þess að fara lengra en húsaleigulögin fara í því að taka af húseigendum rjettinn til þess að ákveða, hverjir búi í húsum þeirra, og þar sem jeg álít, að þann rjett eigi húseigendur fyrst og fremst að fá, get jeg alls ekki fallist á brtt.hv.þm. Mýr. (PÞ), því að jeg hugsa, að hún þýði það, að rjettur manna verði skertur meira en verið hefir hingað til.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson). Ræður hæstv. fjrh. hafa verið talsverð hörð árás á bæjarstjórnina, og þarf jeg ekki að halda hlífiskildi yfir hana, því að það eru einmitt flokksmenn hæstv. fjrh., sem þar hafa tögl og hagldir, svo að ásökun hans bitnar á þeim fyrst og fremst. Hann trúir því, hæstv. fjrh., að þeir hafi gefið þær þvingunarráðstafanir með reglugerðinni um húsnæði, sem stjórnarráðið neitaði að staðfesta, að verri sjeu en húsaleigulögin. En það er ekki rjett hjá hæstv. fjrh., að svo sje. Það má auðvitað lengi um þetta deila, en það er þó eitt atriði, sem jeg hefði talið mikilsvert fyrir húseigendur, og það er rjetturinn til að segja leigjendum upp, þó að bæjarstjórnin eigi ráðstöfunarrjett á húsnæðinu, ef ekki er búið að leigja það innan ákveðins tíma. Með breytingunni er numinn burtu einn verulegur agnúi, sem sje sá, að mega ekki losna við leigjendur. Það er mjög sennilegt, að reglugerð, sem bæjarstjórnin kynni að setja síðar, mundi fara í svipaða átt. Jeg hefi áður minst á flest atriði þessa máls og nenni ekki að endurtaka það. Annars þykir mjer það koma úr hörðustu átt, þegar hæstv. fjrh. ásakar bæjarstjórn fyrir það að hafa farið lengra en lögin leyfa, með reglugerð, er hún gaf út samkv. heimildarlögunum frá 1921. Jeg hygg, að það sje heldur ekki rjett, að þingið baki sjer neina ábyrgð á þessum málum með því að láta lögin frá 1921 standa. Það getur líka tekið málið fyrir þegar því sýnist síðar. Bæjarstjórn hlýtur líka í þessu máli að hafa aðhald af almenningsálitinu í bænum. Að nú er svo komið, að menn vilja afnema húsaleigulögin, er líklega af því, að hærra hefir látið í húseigendum en leigjendum. En leigjendurnir eru þó vafalaust miklu fleiri, og þeir þar af leiðandi fleiri, sem njóta verndar laganna, en hinir, sem þykjast verða fyrir einhverjum sönnum eða ímynduðum, óþægindum af þeim.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Eins og greinargerð frv. ber með sjer, þá hefir allshn. flutt frv. þetta eftir beiðni hæstv. atvrh. (MG), og ástæðan fyrir þessum breytingum á lögunum er tekin fram skýrum orðum í greinargerðinni, svo jeg læt mjer nægja að vísa til hennar. En jeg vil í þessu sambandi beina því til hæstv. ráðherra, að vegna þess að mjer er kunnugt um, að skipulagsnefndin hefir ennþá marga uppdrætti kauptúna í smíðum, en sækist seint að ljúka þeim, sem eflaust mun því að kenna, að þingið hefir verið spart á fje í þessu efni, og mennirnir, sem í nefndina hafa verið skipaðir, hlaðnir störfum, - já, jeg vildi leyfa mjer að skjóta því til hæstv. atvrh., hvort ekki mundi rjettara að fullgera skipulagsuppdrætti þeirra kauptúna og sjávarþorpa, sem þegar er búið að mæla og rannsaka, áður en farið sje að byrja á nýjum mælingum. Það hefir orðið sá dráttur á framkvæmdum þessum hjá skipulagsnefndinni, að jeg verð að álíta, að heppilegra væri; að þeim uppdráttum, sem byrjað er á, yrði lokið sem fyrst, en hefja ekki nýjar mælingar á meðan á því stendur.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það er rjett hermt, að frv. þetta hefir hv.allshn. flutt eftir minni beiðni. Og ástæðan til þess, að jeg hefi óskað eftir þessum breytingum á lögunum, er sú, að skipulagsnefnd hefir kvartað undan því, að stundum sje ekki farið eftir fyrirskipunum þeim, er hún hefir gert, og þykist hún ekki geta við það unað. Mjer finst ekki nema eðlilegt, að skipulagsnefndin, sem kostuð er af ríkissjóði, þoli illa, að hún sje að vettugi virt og starf hennar ónýtt og fótum troðið. Þetta er þá aðalástæðan fyrir því, að frv. er fram borið, og tel jeg hana fyllilega á rökum bygða. En út af því, sem háttv.frsm. (PO) beindi til mín um starf nefndarinnar, þá er það satt, að uppdráttum hennar seinkar, og liggja til þess þær ástæður, sem hann nefndi: fje til framkvæmdanna veitt af skornum skamti, og maðurinn, sem endanlega gerir uppdrættina, hlaðinn störfum fyrir landið. En á meðan það er í lögum, að bæjarstjórnir og hreppsnefndir kauptúna megi snúa sjer til skipulagsnefndar um fyrirkomulag á staðnum, þá verður erfitt að neita þeim um uppmælingar í kauptúnum og sjávarþorpum, sem óska þeirra. Byrjunin er þó altaf sú, að framkvæma mælingarnar, því að á þeim byggjast svo uppdrættirnir. En um þá sjer hún ekki, annað en leggja gögnin til, því aðrir taka þar við af henni og fullgera uppdrættina. Jeg er því þeirrar skoðunar, að það mundi reynast óvinsælt, ef horfið yrði að því ráði um stund að neita um að byrja á nýjum mælingum. Það getur ekki hjá því farið, að hafa verður fastan mann, sem aðallega hefir framkvæmdir þessara mála; þess vegna þótti mjer leitt, að hv.fjvn. skyldi leggja til, að styrkur til þessa sje færður niður. Mjer er ljóst, að hann má ekki lægri vera en eins og hann var í frv. stjórnarinnar. Jeg tók það fram við 2. umr. fjárlagafrv. og árjetta það nú, að þar sem lögin heimta, að starf þetta sje unnið, þá verð jeg að skoða fjárveitinguna sem áætlunarlið, sem gera má ráð fyrir, að fari fram úr áætlun.