Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Árnason) Það er óþarfi að ræða málið. Deildinni er kunnugt, að það kemur frá hv.Nd. og að það er samhljóða frumvarpi því, er síðasta Alþingi samþykti. Það hafa engar raddir heyrst um, að óánægja væri með frv., heldur þvert á móti eru flestir einhuga um, að málið nái fram að ganga. Jeg óska þess fyrir hönd stjórnarskrárnefndarinnar, að hv. deild samþykki það.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg hefi ekki mikið um málið að segja. Það sjest á nál., að nefndinni hefir komið saman um, að frv. nái fram að ganga, og þar sem tíminn er svo naumur, varð nefndin sammála um að láta Reykjavík fá þessa 2 þm. Í síðustu grein frv. er villa, sem nefndin hafði ekki tekið eftir, en hv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) benti okkur á, og við þökkum honum, sem sje að lögin gangi strax í gildi, en það geta þau ekki samkvæmt stjórnarskránni.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil að eins geta þess, að jeg á ekki heiðurinn af að hafa fundið gallann, heldur var það skrifstofa þingsins, sem benti mjer á hann. Þeim heiður, sem heiður ber.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg stend að eins upp til þess að geta þess, að jeg vissi ekki annað en að lagfæringin væri ættuð frá hv. form. nefndarinnar (Jóh. Jóh.); hann hafði ekki látið annars getið við nefndina.

Sigurður Jónsson Það er sjálfsagt, að þessu frv. sje vísað til fjárhagsnefndar. En jeg skal taka það fram, að það ríður mikið á því, að málinu sje hraðað, því að það þolir enga bið.

Forseti: Jeg hefi hugsað mjer það, að nefndin gæti athugað þetta mál, þótt ekki legði hún fram skriflegt nál. En sjálfsagt er, að nefndin athugi svo mikilvægt mál.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Allsherjarnefnd hefir athugað frv. og telur rjett að setja lög um það efni, er hjer er um að ræða. Nefndin fann lítið sem ekkert athugavert við frv. á þeim stutta tíma, sem hún mátti hafa það til athugunar. Að vísu væri það viðfeldnara, að 9. gr. væri skift í tvær greinar, en nefndinni fanst það svo smávægilegt, að henni fanst ekki taka því að koma með brtt. Jeg legg því til, að hv. deild samþykki frv. eins og það er.

Einar Árnason Jeg vil geta þess, að jeg hefi sent frá mjer í prentun brtt. við frv., sem kemur fyrir næstu umr. Fer brtt. fram á að breyta að eins fyrir sögninni, og er á þá leið, að í staðinn fyrir „á Ísafirði“ komi: í kaupstöðum, öðrum en Reykjavík og Akureyri. Ástæðan fyrir brtt. þessari er sú, að við þm. Eyjafjarðarsýslu fengum á síðustu stundu skeyti um að koma fram með svipað frv. fyrir Siglufjarðarkaupstað. Við komum okkur því saman um að leggja til þessa breytingu á frv., sem sje að láta heimildina ná til allra kaupstaða, sem ekki hafa þegar fengið slík lög, því að það er líklegt, að fleiri kaupstaðir komi á eftir með sömu beiðni smám saman. Viljum við með þessu losa þingið við óþarfa umstang framvegis, og sýnist það liggja beint við, með því að öll slík lög eru og munu væntanlega verða á einn veg. Jeg mun ekki gera frekari grein fyrir brtt., þótt hún komi ekki fram fyr en á næsta fundi.

Forseti: Jeg legg til, að frv. verði vísað til fjárhagsnefndar.

Björn Kristjánsson Þetta mál hefir, eins og menn vita, gengið viðstöðulaust gegnum Nd., nema hvað allsherjarnefnd breytti lítillega einu atriði. Jeg hygg því ekki, að nokkuð geti verið athugavert við frv. Markmið frv. er að veita heimild til þess að gera lögreglusamþyktir utan kaupstaða í kauptúnum þótt sýslumaður búi þar ekki, og er að því leyti rýmkun á gildandi lögum, en þar sje þá umboðsmaður sýslumanns eða hreppstjóri. Frv. er flutt að ósk sveitarstjórnarinnar í Keflavík, sem er allstórt kauptún, þótt ekki hafi það kaupstaðarrjettindi. Umboðsmaður sýslumanns er á staðnum, enda fljótgert fyrir hann að bregða sjer þangað, ef eitthvað alvarlegt ber að höndum, síðan hinn ágæti vegur kom á milli Keflavíkur og Hafnarfjarðar. En með því að heimildar þessarar getur verið eins þörf annarsstaðar, þá er ætlast til, að hún sje almenn. Að öðru leyti er heimild þessi algerlega hættulaus, með því að bæði sýslumaður og stjórnarráð veita samþykkið.

Frsm. (Björn Kristjánsson) Frv. þetta var borið fram af stjórninni á síðasta þingi hjer í deildinni og var samþ. hjer; kom svo til Nd. og komst þar í nefnd. Jeg get vel skilið, að nefndin hjer í deildinni hafi kynokað sjer við að gera þær breytingar á frv., sem þurfti, því annaðhvort var að gera, að breyta því svo mikið, eins og hjer er farið fram á, eða láta málið niður falla. Af því mál þetta kemst sjáanlega ekki fram á þessu þingi, gef jeg að þessu sinni látið mjer nægja að fara að eins út í nokkur meginatriði breytinganna, sem óhjákvæmilegar eru ef frv. á fram að ganga. Jeg get hugsað mjer, að menn kunni ef til vill, margir hverjir, að álíta verkefni einkaleyfislaga víðtækara en það er í raun og veru, svo sem að með þeim eigi að fást ábyrgð fyrir því, að viðkomandi uppfundning sje hvergi til í heiminum yfirleitt áður. En þetta er misskilningur. Það er frá laganna sjónarmiði nóg, ef uppfundningin er ekki áður til í landinu sjálfu, hjá innlendum mönnum, eða hefir ekki verið skrásett þar af útlendum mönnum. Jeg vil síðan, eftir þessar almennu athugasemdir, leyfa mjer að fara stuttlega yfir helstu brtt., sem fram eru bornar. Sú fyrsta er að eins orðabreyting, og sama er í rauninni að segja um þá aðra og þriðju. Í síðara lið 3. brtt. er þó um það að ræða að bæta dálitlu aftan við greinina, sem í sjálfu sjer er þó ekkert aðalatriði, en lítur betur út út á við og er í samræmi við dönsku lögin um þetta efni. Fjórða till. er aftur á móti höfuðbreyting. Hjer er það sem sje nauðsynlegt, vegna ýmsra aðstæðna og staðhátta, að hafa einkaleyfistímann að minsta kosti ekki skemri en annarsstaðar, ef nokkur viss von á að verða um arð af uppfundningunni. Um leiðirnar til þess að verðlauna uppfundningar þessar er aftur á móti það að segja, að þær geta verið tvær, önnur að ríkið veiti verðlaun fyrir uppgötvanir, sem mun fátítt, og hin að láta kaupandann borga verðlaunin í ofurlítið hærra söluverði, er uppfundningin er komin á markaðinn. Þessi leið er nú víðast farin, og svo er hjer. En einmitt til þess, að slík aðferð geti borið sæmilegan árangur fyrir þann, sem uppfundninguna hefir gert, og hann haft af henni einhvern gróða, þarf einkaleyfistími hans að vera trygður svo langur, sem jeg benti áður á. Má í minsta lagi gera ráð fyrir 15 árum, en þau hefðu þó heldur átt að vera hjer 20. 7. gr. er líka höfuðbreyting. Við færðum nefnilega gjaldið niður þannig, að það er 20 kr. fimm fyrstu árin, næstu 5 árin 30 kr. og síðustu 5 árin 100 kr. Þetta er reyndar ekki alveg í samræmi við það, sem er í öðrum löndum, en ástæðan fyrir því er sú, að einkaleyfið verður ekki notað eins mikið hjer og annarsstaðar. Gjaldið samkvæmt stjórnarfrv. mundi verða með stimpilgjaldi 1100 kr. fyrir 15 ár. Í Noregi mun það vera 510 kr. fyrir jafnlangan tíma, og í Danmörku ekki fullar 700 kr. Það er því augljóst, að gjaldið er of hátt, þegar miðað er við markaðsstærðina í hverju af þessum löndum. Hin brtt., við 7. gr., er eins og til samræmis. Þriðja höfuðbreytingin er við 9. gr., að stjórnarráðið skipi 3 manna nefnd, einkaleyfisnefnd, er sitji 5 ár í senn. Erlendis er vanalegt að hafa 5 manna nefnd, en hjer mun nóg að hafa að eins þriggja. Einnig er það gert til þess að vekja sem best traust á nefndinni úti í frá, að í nefndinni á að eiga sæti einn lögfræðingur, er hafi skilyrði til að vera hæstarjettarmálaflutningsmaður. Framhaldið er framhald af dönsku lögunum. Allar þær breytingar, er hjer koma, eru bein afleiðing af höfuðbreytingunni, og yfir það hleyp jeg. Síðan er ekkert nýtt frá nefndinni, nema í 20. gr., þar sem hún hefir fært niður sektarákvæðin, því að brotin skaða ekki eins kærandann hjer og í öðrum löndum, vegna þess, að uppgötvunin selst hjer miklu minna en annarsstaðar tíðkast. Annars þarf ekki að skýra þetta betur, það sjest alt af greinargerðinni. Stjórnin tók fram í ástæðum sínum í fyrra, að það gæti verið, að íslenskir dómstólar væru ekki færir til að dæma einkaleyfismál. Dómstólarnir ættu að vera færir um að dæma þau. Dómararnir eru ekki t. d útgerðarmenn, iðnaðarmenn eða bændur, og þó dæma þeir í þeirra manna málum. Dómsmál landsins hafa nú breyst mikið, þar sem hæstirjettur er kominn. Dómarar dæma eðlilega eftir þeim skjölum, er í það og það skiftið eru lögð fram, í slíkum málum eins og öðrum. Jeg ætla ekki að tala lengur, það er að eins til að draga tímann. En jeg mun svara, ef einhver hv.þm. skyldi æskja frekari upplýsinga. Frv. ætti að verða í samræmi við dönsku lögin. Jeg vona, að hæstv. forseti vilji bera frv. undir atkv., og hv. deild taki breytingunum vel.

Sigurður Jónsson Þegar jeg flutti þetta frv. á þingi, sem atvinnumálaráðh., þá gat jeg þess, að það væri eftirlegukind frá því í fyrra, því þá var eins og nú ekki tími til að ræða það í Nd. Jeg hjelt, að jeg væri málinu kunnugur, en er jeg sje breytingarnar, þá verð jeg að játa, að jeg er ekki nógu vel undir það búinn að greiða atkv. um það eða brtt. nefndarinnar, sem eru fjölda margar og koma mjer nú fyrst fyrir augu. Nefndin hefir lagt mikla rækt við málið, og hefir hún komið í ljós í mörgum brtt. Jeg vil málinu það besta, en hygg ekki, að því liggi svo á, að það þurfi að hrapa að því á þessu þingi. Jeg vildi skjóta því til hv.flm. (B. K.), hvort hann væri á móti því, að málið yrði tekið út af dagskrá í dag, því það er lítil von til þess, að frv. komist í gegnum þingið að þessu sinni.

Frsm. (Björn Kristjánsson) Jeg get því miður ekki orðið við ósk hv. 3. landsk.þm. (S. J.), því nefndin er ekki á einu máli um það.

Halldór Steinsson Jeg vildi að eins taka í sama strenginn og háttv. 3. landsk.þm. (S. J.). Jeg tel ekki, að hv. deild hafi haft nægilegan tíma til að athuga brtt. Það var ljót skyssa eða glapræði að taka til vissan dag, er slíta skyldi þingi. Og þar sem tíminn var tiltekinn svo stuttur, þá verður afleiðingin sú, að mörg mál verða að sitja á hakanum, eða þá að þau ná fram að ganga í flaustri. Þetta mál er allstórt, og nefndin hefir athugað það vel, en gert svo miklar breytingar á því, að frv. er gerbreytt. Jeg er ekki undir það búinn að greiða atkv. með eða móti frv., enda skaðar það málið ekkert, þótt það dragist til næsta þings. Jeg mæli því með því, að málið verði tekið út af dagskrá, þar sem það er mjög ólíklegt, að það komist í gegnum Nd.

Forseti: Nefndin hefir lagt mikla rækt við þetta mál, og á hún þakkir skilið fyrir það. Jeg skil vel, hvað þessum 2 hv.þm. gengur til, er þeir stinga upp á því að taka málið út af dagskrá. Og jeg skil einnig, hvað frsm. (B. K.) gengur til. En jeg vil taka til greina till. þessara hv. tveggja deildarmanna og taka málið út af dagskrá, en jeg mun, ef frsm. (B. K.) æskir þess, taka það til meðferðar á næsta fundi, sem haldinn verður seinna í dag.

Á 12. fundi í Ed., s. d. (26. febr.), skýrði og forsætisráðherra stuttlega frá breytingu þeirri, er orðið hefði á skipun ráðuneytisins, á sama hátt og segir í upphafi ræðu hans í Nd. s. d. (sjá hjer að framan).